cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ruacan coiteann
Is breallach sáile inite é an ruacan coiteann (Cerastoderma edule), moileasc mara débhlaoscach san fhine Cardiidae, na ruacain. Tugtar an gruán air freisin. Faightear é san fharraige amach ó chósta na hEorpa, ón Íoslainn sa tuaisceart, chomh fada ó dheas leis an tSeineagáil in iarthar na hAfraice. Fásann na sliogáin ubhchruthacha suas le 6cm ar trastomhas, agus bíonn siad bán, buí, nó donn. Saothraítear an ruacan coiteann ar bhonn tráchtála agus itear é go forleathan.
Bhí an ruacan coiteann ar cheann den iliomad speiceas inveirteabrach a ndearna Carl von Linné cur síos orthu sa 10ú heagrán de Systema Naturae (1758), inar tugadh an seanainm déthéarmach Cardium edule air. Tagann ainm an speicis ón aidiacht Laidine ĕdūlis “inite”. Thionscain an nádúraí Iodálach Giuseppe Saverio Poli an géineas Cerastoderma i 1795, agus roghnaigh sé an ruacan coiteann mar speiceas tíopúil, leis an ainm Cerastoderma edule. Tagann ainm an ghéinis ó na focail Sean-Ghréigise keras “adharc” agus derma “craiceann”. Le blianta fada baineadh úsáid as an dá ainm Laidine seo.
Seo é sliocht as an gcur síos a rinne Séamus Mac an Iomaire ar an ruacan ina leabhar Cladaí Chonamara: Is cosúil le dhá fhochupán a mbeadh a mbéal le chéile an déanamh atá ar an ruacan. Tá inse féithleach súpláilte ar a chúl le gur féidir leis an dá chomhla a oscailt óna chéile nuair a bhíos gá aige leis agus féith láidir eile ar an taobh istigh le hiad a dhúnadh agus a chur faoi ghlas má airíonn sé aon namhaid ag teacht...
Ar na tránna in aice le díthrá rabharta a chónaíos siad, sa gcomharsanacht chéanna le sceana mara, cluaisíní, breallacha agus éisc shliogánacha eile. Taitníonn aimsir bhreá bhog nádúrtha gaoithe aniar nó aniar aneas leo. Le linn aimsir mar sin bíonn siad le fáil go fairsing. Éiríonn siad as an ngaineamh le teas na gréine agus le háilleacht an lae. Ach, ar an láimh eile, má bhíonn aimsir fhuar mhínádúrtha ann, fiú amháin san earrach féin nuair a bhíos a séasúr ann ní féidir mórán acu a fháil mar fanann siad sa mbaile faoin ngaineamh...
Blàr Drochaid Shruighlea
Céad cath de Chogadh Saoirse na hAlban ab ea Blàr Drochaid Shruighlea nó Cath Dhroichead Shruighlea. Ar 11 Meán Fómhair 1297, ruaig fórsaí de chuid Anndra Moireach agus Uilleam Ualas fórsaí chomhcheangailte Shasana de chuid John de Warenne, 6ú Iarla Surrey agus Hugh de Cressingham, in aice le Sruighlea, ar an Uisge For.
Cúlra
Sa bhliain 1296, ruaig John de Warenne, 6ú Iarla Surrey, John Comyn, Iarla Bùchainn i mBlàr Dùn Bàrr. Ghéill an Rí John Balliol do Rí Éadbhard I Shasana ag Breichinn an 10 Iúil, agus bhí ar shealbhóirí talún na hAlban aitheantas a thabhairt d'ardcheannas Éadbhaird. Sa bhliain1297, d'éirigh Anndra Moireach amach i dtuaisceart na hAlban agus faoi dheireadh an tsamhraidh, bhí Caisteal na Sròine, Inbhir Nis, Eilginn, Banbh agus Obar Dheathain faoin a smacht. Chuaigh Uilleam Ualas leis an Moireach i mí Mheán Fómhair in aice le Dùn Dèagh, agus mháirseáil siad go Sruighlea. I bhfocail Stuart Reid, measadh go raibh Sruighlea "traditionally regarded as the key to Scotland.". Idir an dá linn, chuaigh de Warenne i bpáirt le de Cressingham i mí Iúil, agus bhain siad Sruighlea amach, faoin 9 Meán Fómhair 1297. Faoin am sin, bhí Creig Abaid cheana féin i seilbh Anndra Moireach agus Uilleam Ualas.
Stáit an Phápa
Ní hionann Cathair na Vatacáine agus sean-Stáit an Phápa, nó níor bunaíodh an Vatacáin ach sa bhliain 1929, de réir Chonradh na Lataráine idir Benito Mussolini agus an Pápa Pius XII.
Stair
mion|clé|Stáit an Phápa sa bhliain 1700
Sa tséú haois, d'éirigh leis an Impireacht Bhiosántach seilbh a ghlacadh ar shlabhra de chathracha i dtuaisceart na hIodáile, ó Ravenna go dtí an Róimh. Ní raibh na Biosántaigh in ann a gcumhacht a chur i bhfeidhm ar an Iodáil go léir, agus mar sin, thit cuid mhór den chumhacht le heaspag na Róimhe - an Pápa - ó ba eisean an tiarna talún ba mhó sa réigiún. Cé go raibh sé, go teoiriciúil, dílis don Bhiosáint, bhí sé ag rialú Dhiúcacht na Róimhe (arb ionann í, a bheag nó a mhór, agus cúige stairiúil Lazio ná Latium) mar a bheadh monarc ann. Nuair a scaoil an Bhiosáint a greim den Iodáil sa bhliain 751, chuaigh an Pápa Stiofán a Dó ar lorg cuidiú ó Pheipín Beag, a bhí ag rialú Ríocht na bhFranc, lena chumhacht a choinneáil. Sna blianta 754 agus 756, d'fhorghabh Peipín tuaisceart na hIodáile, agus bhronn sé tailte iar-Bhiosántacha na hIodáile ar an bPápa (Tabhartas Pheipín). Sa bhliain 781, shocraigh Séarlas Mór teorainneacha Stáit an Phápa: gheobhadh an Pápa Ravenna, na Cúig Cathracha nó Pentapolis ar chósta thoir na hIodáile (Ancona, Fano, Pesaro, Rimini agus Senigallia), codanna de Dhiúcacht Benevento, den Tuscáin, den Chorsaic agus den Lombaird, chomh maith lena lán cathrach san Iodáil. Sa bhliain 800 AD shroich comhoibriú an Phápa agus an Impire Naofa a bhuaicphointe, nuair a chorónaigh an Pápa Leon a Trí an tImpire Séarlas Mór.
Ní raibh sé soiléir ná socraithe, áfach, cad é an bhaint a bhí ag Stáit an Phápa leis an Impireacht Naofa. An raibh an Pápa ag rialú a chuid tailte mar a bheadh prionsa neamhspleách ann, nó an ea nach raibh na tailte ach ar iasacht aige ón Impire? Níor tháinig an choimhlint seo go cnámh na huillinne riamh, nó nuair a fuair Séarlas Mór bás, d'éirigh ina chogadh idir a chlann mhac, agus sa deichiú haois, fuair na huaisle áitiúla nó réigiúnacha sa Róimh an ceann ab fhearr ar an bPápa féin, ó nach raibh sé in ann a údarás a chur i bhfeidhm ar na stáit de cheal impire láidir a thiocfadh chun fortachta chuige.
Timpeall ar lár na deichiú haoise, d'éirigh le hOttó a hAon, Rí na Gearmáine, tuaisceart na hIodáile a fhorghabháil, agus bhí sé sásta an sean-chomhoibriú leis an bPápa a athbheochan. Ar an 2 Feabhra 962, chorónaigh an Pápa Eoin a Dó Déag mar Impire Naofa é. Dheimhnigh Ottó forlámhas an Phápa ar a chuid tailte le doiciméad ar leith, Diploma Ottonianum.
Giovanni Battista Castiglione
mion|Snoiteán graifítí de chuid Castiglione i [[Túr Londan|dTúr Londan]] Teagascóir Iodáilise an Banphrionsa (an Bhanríon níos déanaí) Eilís I ab ea Giovanni Battista Castiglione (1516–1598). Ceaptar gur mhúin sé an Prionsa (an Rí níos déanaí) Éadbhard VI freisin. Ba leasaitheoir daonnachach é, agus cuireadh deirfiúr Eilíse, Máire I, i bpríosún i dTúr Londan é sa bhliain 1556. Bhí amhras air faoi cheannairc a chorraí, agus céasadh é chomh trom sin gur fágadh bacach go buan é. Níos déanaí, d'iompair sé litreacha Eilíse nuair a cuireadh í féin i bpríosún sa Túr.
Rugadh Castiglione in Gassino na hIodáile, i ngar do Torino, i bPíodmant, mac leis an gCaptaen Piero Castiglione, Mantova; rinne sé seirbhís in Arm Séarlas V, Impire Naofa Rómhánach, ag Landrecies agus ag Boulogne. Ceapadh é chuig Cúirt Eilíse mar Mháistir na hIodáilise i mí na Samhna 1544, agus nuair a rinneadh banríon d'Eilís, ceapadh ina fheidhmeannach i Seomra na Banríona é, post a bhí aige go dtí go gairid roimh a bhás. Bhronn an bhanríon Mainéar Benham Valence, in Berkshire air. Phós sé Margaret Allen sa bhliain 1558 i Londain, baintreach Lazarus Allen agus iníon neamhdhlisteanach an Cheannaí Bartolomeo Compagni (1503–1561) as Flórans, agus bhí clann mhór acusan. Bhí mac amháin acu, an Ridire Francis Castilion (1561-1638), a bhí ina phinsinéir ag Séamas I agus ina Fheisire Parlaiminte do Great Bedwyn. Saighdiúir proifisiúnta ab ea mac eile, an Captaen Peter Castillion, a chuir faoi in Éirinn agus a phós Thomasine Peyton, iníon an Ridire Christopher Peyton, Ard-Iniúchóir na hÉireann.
Christy Brown
Údar, péintéir agus file Éireannach a bhí i Christy Brown (5 Meitheamh 1932 – 7 Meán Fómhair 1981). Duine le pairilis cheirbreach as Croimghlinn, Baile Átha Cliath a bhí ann chomh maith. Bhain sé cáil idirnáisiúnta amach lena dhírbheathaisnéis My Left Foot. mion|220x220px|Baile|alt=|cléFuair Christy bás roimh am nuair a sheas gríscín muiceol a ina scornach ar 7 Meán Fómhair 1981.
Na meáin
Rinneadh scannán leis an ainm céanna níos déanaí, stiúrtha ag Jim Sheridan agus le Daniel Day-Lewis sa phríomhpháirt. Bronnadh Gradam an Acadaimh ar an scannán sa bhliain 1989.
Werking Mom
Craoladh an seachtú heipeasóid, "Werking Mom", den tríochadú sraith de The Simpsons ar an 18 Samhain 2018. Scríobh Carolyn Omine agus Robin Sayers an eipeasóid seo. D'fhéach 4.34 milliún duine ar an eipeasóid.
Feabhsaitheoir (bitheolaíocht)
Is éard is feabhsaitheoir ann réigiún gearr ADN ar féidir le músclóirí (próitéiní) nascadh leis chun gur dóichí go dtitfidh tras-scríobh géine áirithe amach. Is iondúil go luaitear na próitéiní seo mar fhachtóirí tras-scríofa. D’fhéadfaidís a bheith suite suas le aon mheigiphéire bunanna amháin (1,000,000 péire bunanna) ón ngéin, suas nó síos ón láthair thosaithe. Tá na céadta míle feabhsaitheoir i ngéanom an duine. Tá siad le fáil i bprócaróit agus in eocaróit.
Idirghníomhaíonn na próitéin seo leis an meán iompair, rud a earcaíonn polaiméaráis II agus na fachtóirí tras-scríofa ginearálta chun go dtosóidh siad ag tras-scríobh na ngéinte. Tá feabhsaitheoirí le fáil laistigh d’iontróin freisin. Is féidir feabhsaitheoir iompú sa treo eile gan a fheidhmiú a athrú. Is féidir feabhsaitheoir a bhaint amach agus é a chur isteach in áit eile sa chrómasóm, agus rachaidh sé i bhfeidhm go fóill ar thras-scríobh géinte. Sin cúis amháin gur féidir le hiontróin lorg a fhágáil cé nach n-aistrítear iad. Tá feabhsaitheoirí le fáil freisin sa réigiún easónach de ghéin neamhghaolmhar, agus is féidir leo dul i bhfeidhm ar ghéinte i gcrómasóm eile.
Eugene McCarthy
Polaiteoir Gael-Mheiriceánach ab ea Eugene Joseph McCarthy (rugadh 29 Márta, 1916 agus fuair bás ar an 10 Nollaig, 2005).
Liam Ó Maonlaí
Is amhránaí, ceoltóir, péintéir, scríbhneoir liricí agus aisteoir é Liam Ó Maonlaí. Saolaíodh Liam Ó Maonlaí ar an 7 Samhain 1964 i mBaile Átha Cliath, Éire.
Tá sé mar bhall den bhanna ceoil an Hothouse Flowers, grúpa a bhunaigh sé lena chomh-scoláire Fiachra Ó Braonáin. D’fhreastail sé ar scoil i Scoil Lorcáin agus i gColáiste Eoin, scoileanna lán-Ghaeilge i mBaile Átha Cliath.
Leaschraoladh Ó Maonlaí a chéad albaim dar teideal ‘Rian’ ina aonar i 2006. Leaschraoladh an albaim le Rian Records agus tá na hamhráin go léir as Gaeilge.
Chan Ó Maonlaí an t-amhrán ‘Cathain’ le tionlacan ceoil ó Dónal Lunny agus tá sé ar fáil ar an albaim ‘The Best of Dónal Lunny.’ Scríobh an t-amhránaí Rónán Ó Snodaigh na liricí le haghaidh ‘Cathain.’
Is cainteoir Gaeilge agus Béarla é.
Albaim
thumb|Rian
Creidiúna
Caroline Dale (Dordveidhlín), Liam Ó Maonlaí (Druma), Liam Ó Maonlaí (Méarchlár), Liam Ó Maonlaí (Amhránaí), Liam Ó Maonlaí (Feadóg Stáin), Liam Ó Maonlaí (Léiritheoir), Liam Ó Maonlaí (Obair Ealaíne).
Rudaí fánacha
Chan sé an t-amhrán Parting Glass le haghaidh fuaimrian an scannán Waking Ned (1998).
Is deartháir é leis an aisteoir Colm Ó Maonlaí agus is mac é leis an aisteoir Eithne Lydon.
Bosca ballóide
Is éard is bosca ballóide ná coimeádán séalaithe sealadach, de ghnáth bíonn sé cearnach (cé gur féidir uaireanta gur mála dobhearnaithe a bhéas in úsáid). Bíonn sliotán caol ar a bharr, a bhíonn mór go leor chun glacadh le páipéar ballóide, ach a chuireann cosc ar aon duine rochtain a fháil ar na vótaí a caitheadh, go dtí deireadh na tréimhse vótála.
Bréagán bog
Bréagán bog - bréagán leanaí déanta as fionnaidh shaorga, fabraic agus ábhar clóite. Ag amanna éagsúla, baineadh úsáid as tuí, min sáibh, bearrtha, olann chadáis, snáithíní cadáis, srl. Le haghaidh líonta. Ó dheireadh an fhichiú haois, baineadh úsáid as ábhair ardteicneolaíochta: geimhreadh sintéiseach, gráinníní sintéiseacha, srl.
Cuidíonn bréagáin bhog leis an bpáiste foghlaim faoin domhan, agus eolas a charnadh faoi dathanna, méideanna agus cruthanna rudaí. Ag imirt le bréagáin bhog, forbraíonn leanbh cáilíochtaí tábhachtacha daonna atá riachtanach ar feadh an tsaoil: cúram agus freagracht as duine eile.
= Stair an chruthaithe = mion|252x252px|Béar agus séala bréagán bog D'aimsigh seandálaithe bréagáin ársa san Éigipt. Téann na tagairtí is luaithe siar go dtí an tríú mílaois RC. Ag an am seo, úsáideadh teicnící sofaisticiúla cheana féin i ndéantús bréagán le codanna gluaiseachta den chorp.
Fuarthas fréamhshamhlacha bréagán bog nua-aimseartha nó a n-íomhánna ar thochailtí Pompeii san Iodáil. Fuarthas bréagáin éagsúla i bhfoirm ainmhithe agus éan sa tSibéir, san Úcráin agus in áiteanna eile. Faightear líon mór bréagán ársa sa tSín.
Sa 19ú haois sa Fhrainc, bunaíodh "Syndicate of French Toy Manufacturers", ar féidir a mheas mar thús thionscal na mbréagán. Ag tús an 20ú haois, cuireadh tús le olltáirgeadh teidí agus tháinig méadú ar an éileamh ar na táirgí sin.
= Déantúsaíocht = Ar dtús, rinneadh an bréagán bog de láimh de réir sceitsí an údair, bhí déantúsóirí speisialaithe níos déanaí le feiceáil, a raibh cáil orthu as a mbailiúcháin bréagán.
Bhí an chéad bréagán bog le feiceáil sa Ghearmáin i 1903.
Chun bréagán bog a dhéanamh, teastaíonn roinnt eilimintí éigeantacha uait - patrún nó patrún, ábhair oiriúnacha. Téann forbairt bréagán bog i roinnt treoracha. Ceann acu is ea an íomhá a shimpliú, bréagáin shimplí a chruthú. Rud eile is ea gluaiseacht i dtreo nádúrthacht an bhréagáin amach anseo, nuair a bhíonn an bréagán cosúil leis an ainmhí seo nó leis an ainmhí sin. I ndéantús bábóg, i dteannta le fabraicí agus le líonadh, d’fhéadfadh go mbeadh teicneolaíocht ann chun lámha agus cinn a dhéanamh as adhmad, cré, plaisteach, srl.
Lae
250px|right|thumb|Lae. Is í Lae an dara cathair is mó i Nua-Ghuine Phapua.
Íomháú athshondais mhaighnéadaigh feidhmeach
Tomhaiseann íomháú athshondais mhaighnéadaigh feidhmeach nó IAM feidhmeach (IAMf) gníomhaíocht inchinne trí athruithe a bhaineann le sreabhadh fola a bhrath. Braitheann an teicníc seo ar an bhfíric go bhfuil sreabhadh fola cheirbreach agus gníomhachtú néarónach cúpláilte. Nuair a bhíonn limistéar den inchinn in úsáid, méadaíonn an sreabhadh fola chuig an réigiún sin freisin.
Ficheallach mac Flainn
Séú rí déag Uí Mhaine ba ea  Ficheallach mac Flainn  (Meán-Ghaeilge  Fithceallach mac Flainn) (bás 691).
Ní fios ach fíorbheagán faoina réimeas. Sa bhliain 673, maraíodh Ceanfaeladh mac Blathmaic mhic Dhiarmada i gCath Aircealtair, ag Tigh Ua Maine, ach ní dócha é go raibh an áit seo laistigh dá ríocht.
Ní fheictear sna hannála ach a thásc lom.
Ramaipiotacas
Ápa iontaisithe atá ar eolas ón tréimhse Mhéicéineach in oirthear na hEorpa, an Áise agus oirthear na hAfraice 24.6-5.1 milliún bliain ó shin. Mhair sé ar an talamh agus shiúladh ar 4 chos. Na gialla folláin, na gruafhiacla mór, le cruan ramhar is na géaráin íseal cosúil le homainidí luatha. Is dócha go n-itheadh sé bianna garbha a bailíodh i gcoillearnach is an sabhána.
Llanfair-ar-y-bryn
52.0469°N, -3.7364°W
Baile i Sir Gaerfyrddin, an Bhreatain Bheag, is ea Llanfair-ar-y-bryn, 73.9 km ó Caerdydd agus 255 ó Londain. Tá daonra 611 ann, agus tá 200 (32.7%) in ann Breatnais a labhairt.
1919
Tarluithe
mion|7 Lúnasa 1919: Stiúir Charles Godefroy a eitleán tríd an Arc de Triomphe i b[[Páras.]]
Vyacheslav Senchenko
Dornálaí Úcránach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea Vyacheslav Senchenko, a rugadh ar 12 Aibreán 1977 i gKremenchuk.
Institut d'études politiques de Paris
Is ollscoil í Institut d'études politiques de Paris (Sciences Po Paris) atá suite i bPáras na Fraince. Bunaíodh sa bhliain 1872 í. D’fhreastail seisear uachtarán na Fraince ar an ollscoil: Georges Pompidou (chomh maith leis an École normale supérieure), François Mitterrand (i dteannta le Dámh an Dlí i bPáras), Jacques Chirac, Nicolas Sarkozy (cé nár bronnadh céim air), François Hollande (chomh maith le HEC agus Páras II), agus Emmanuel Macron.
Richard Dunne
Is imreoir sacair Éireannach é Richard Patrick Dunne (Gaeilge: Risteard Pádraig Ó Doinn), a saolaíodh ar an 21 Meán Fómhair 1979 i dTamhlacht, Baile Átha Cliath. Cosantóir ard agus láidir atá ann, a imríonn le foireann náisiúnta Phoblacht na hÉireann agus le hAston Villa i bPríomhroinn Shasana. Níos túisce, chaith sé seal le Everton agus ansin le Manchester City. Bhí sé ina chaptaen ar an bhfoireann seo, agus roghnaíodh é mar Imreoir na Bliana ceithre bliana as a chéile, curiarracht nua. Bhog sé ar aghaidh, áfach, nuair a ceannaíodh cosantóirí eile, mar shampla Joleon Lescott agus Kolo Touré.
D'imir Dunne a chéad chluiche le foireann na hÉireann sa bhliain 2000 in aghaidh na Gréige. Tháinig sé isteach in áit Kenny Cunningham, a bhí gortaithe. Bhuaigh sé áit sa scuaid a chuaigh go dtí Corn an Domhain na bliana 2002, ach níor tugadh seans imeartha dó sa chomórtas.
Diarmaid mac Éanna mhic Mhurchadha
Rí na Laighean agus Átha Cliath de rítheaghlach Uí Chinnsealaigh ba ea Diarmaid mac Éanna mhic Mhurchadha (Meán-Ghaeilge Diarmait mac Énna meic Murchada (bás 1117). Éanna mac Murchadha ba ea a athair.
Ceapadh Diarmaid ansin ina rí Laigean. Go gairid i ndiaidh sin, tháinig sé i gceannas ar Áth Cliath, ach d'éag sé sa bhliain 1117. Tar éis a bhás, ghabh Domhnall Gearrlámhach Áth Cliath ar ais, agus toghadh Éanna mac Donnchadha mhic Mhurchadha, gaol Dhiarmada de chlann Uí Chinnsealaigh, mar rí Laigean.
Musée d'Orsay
Is músaem í an Musée d'Orsay i bPáras na Fraince.
Obar Fhargaidh
Is baile suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois é Obar Fhargaidh.
Lá Fhéile Aindrias
Ceiliúrtar Lá fhéile Aindrias ar an 30 Samhain gach bliain. Is é Naomh Aindrias naomhphátrún na hAlban agus is é an 30 Samhain lá náisiúnta na hAlbain.
Ceol teidil
mion|Ceol teidil ""Superman" Is éard atá i gceist le ceol teidil i scannáin nó ar an teilifís, is araile ná an ceol a sheinntear taobh thiar de na grafaicí teidil.
Timothy Daniel Sullivan
Iriseoir, file, agus polaiteoir ab ea Timothy Daniel Sullivan a rugadh ar an 29 Bealtaine 1827 i mBeanntraí, Contae Chorcaí agus a fuair bás ar an 31 Márta 1914. Bhí sé ina Ardmhéara ar chathair Bhaile Átha Cliath ó 1886 go dtí 1888.
Teaghlach
Ba í Cáit Ní Éalaí a bhean chéile. Bhí Caoimhín Ó hUiginn ina gharmhac.
Eleftherios Venizelos
clé|mion|198x198px|Feabhra 1924 Dlíodóir agus státaire de chuid na Gréige ab ea Eleftherios Venizelos (Ελευθέριος Βενιζέλος ; 23 Lúnasa [O.S. 11 Lúnasa] 1864 – 18 Márta 1936 agus é ar deoraíocht i bPáras, tar éis dó a bheith daortha chun báis in absentia. Comhartha é sin de chora crua shaol na polaitíochta dó — bhí sé ina Phríomh-Aire ar an hGréig seacht n-uaire éagsúla, tháinig sé slán tríd dhá iarracht ar fheallmharú agus caith sé dhá thréimhse ar deoraíocht.
David Walliams
Is údar, fuirseoir ar a bhoinn, aisteoir agus láithreoir teilifíse Sasanach é David Edward Walliams (né Williams). Rugadh é ar an 20ú Lúnasa 1971 i Londain. Ar an gceathrú lá Iúil 2006 rinne sé an Mhuir nIocht a snámh chun airgead a bhailiú do Sport Relief. Tá sé ina mholtóir ar Britain's Got Talent ón bhliain 2012.
Stardew Valley
Is físchluiche insamhalta rólimeartha é Stardew Valley a d'fhorbair Eric “ConcernedApe” Barone idir 2012 agus 2016. Sa chluiche, glacann an t-imreoir seilbh ar fheirm a bhfuil drochbhail uirthi in áit darb ainm Stardew Valley. Eisíodh an cluiche ar Microsoft Windows i mí Feabhra 2016 sular cuireadh ar fáil ar ardáin éagsúla é: ar ríomhairí, ar chonsóil, agus ar ghléasanna soghluaiste freisin.
Is cluiche ceannoscailte é Stardew Valley, rud a ligeann do na himreoirí dul i mbun gníomhaíochtaí éagsúla: barra a shaothrú, beostoc a chothú, iascaireacht, cócaireacht, mianadóireacht, sealgaireacht, caidreamh a dhéanamh le muintir na háite, pósadh agus tógáil clainne san áireamh. Is féidir le suas le ceathrar imirt ar líne le chéile.
Thug na léirmheastóirí ardmholadh do Stardew Valley, ag tarraingt suntais ar an gceol, na carachtair, agus cáilíochtaí suaimhneacha an chluiche, agus anois áirítear é ar cheann de na físchluichí is fearr riamh. Mhol Yasuhiro Wada, cruthaitheoir Harvest Moon, an cluiche as an tslí ar chaomhnaigh Barone an tsaoirse a bhí caillte sna leaganacha deireanacha dá shraith féin. D’éirigh go maith leis an gcluiche ó thaobh díolacháin freisin, ag díol breis agus 20 milliún cóip faoin mbliain 2022.
Bus tralaí
250px|mionsamhail|deas|Bus tralaí á thiomáint i Lyon na Fraince mionsamhail|Bus tralaí Bus ina mbíonn mótar leictreach in ionad inneall dócháin inmheánaigh. Faigheann sé an chumhacht leictreach ó cháblaí lastuas trí ghéaga deiridh cuimilteora. Ní hionann is tram é mar nach ritheann ar ráillí le rotha cruaiche, ach ar rotha le boinn rubair ar an ngnáthbhóthar. Bhíodh sé in úsáid go forleathan san Eoraip is na Stáit Aontaithe, ach cuireadh gnáthbhusanna ina n-ionad i gcuid mhaith áiteanna. Le déanaí, áfach, tá athmhachnamh á dhéanamh ar an athrú seo ar chúiseanna truailliú aeir is fothraim, agus bheadh an bus tralaí i bhfad níos fearr ar an ábhar seo.
Otididae
Éain mhóra fhadchosacha a mhaireann ar an talamh, dúchasach don Afraic, deisceart na hEorpa is an Áise is ea na hOtididae. Is fearr leo talamh oscailte ná aon tírdhreach eile. Is fearr leo siúl ná eitilt, bíodh is go n-eitlíonn siad go maith. Itheann siad feithidí móra (lócaistí is dreoilíní teaspaigh go príomha), laghairteanna is éin bheaga.
26 Márta
Is é an 26 Márta an 85ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 86ú lá i mbliain bhisigh. Tá 280 lá fágtha sa bhliain.
Ceiltigh na nOileán
mion|deis|Éire agus an Bhreatain i lár na chéad mílaoise, roimh ionradh na [[Angla-Shacsanaigh|nAngla-Shacsanach sa Bhreatain. {{legend|#c14135|outline=#676767|Briotanaigh Cheilteacha.}} {{legend|#4970c0|outline=#676767|Cruithnigh.}} {{legend|#64855a|outline=#676767|Gaeil.}}]] mion|220px|Miodóg Cheilteach a fuarthas sa Bhreatain.
Bhíodh Ceiltis na nOileán á labhairt ag  Ceiltigh na nOileán, lonnaithe i nÉirinn, sa Bhreatain agus sa Bhriotáin. Úsáidtear an téarma do dhreamanna Ceilteacha ón Iarannaois tríd an ré Rómhánach go dtí an luath-mheánaois, ina measc Briotanaigh Cheilteacha, na Cruithnigh agus na Gaeil.
Leath teangacha na gCeiltigh ar fud na noileán le linn na Cré-umhaoisé agus go luath le líne na hIarannaoise. Tá dhá fhine ann: Briotainic san oirthear agus Gaeilis san iarthar. Cé go bhfuil fianaise scríofa ann ar ón séú haois RC, rud a ligint le cinnteacht d'athchruthú a dhéanamh ar, ní fheictear Ceiltis na nOileán go dtí go luath sa chéad mhílaois.
Bhí creideamh ildiachach ag Ceiltigh na nOileán, faoi réim na ndraoithe.
Bhí naisc láidre ag roinnt desna treibheanna as deisceart na Breataine leis an mór-roinn, go háirithe leis an nGaill agus leis an nBeilg. Bhuail siad a gcuid bíonn féin.
Mahamad XII
Ba é Abu Abdallah Mahamad XII (أبو عبد الله محمد الثاني عشر Abū 'Abdi-llāh Muḥammad ath-thānī' ashar, c. 1460–1533, ar a dtugtar Boabdil san Eoraip — leagan Spáinnise den ainm Abu Abdillah) an rialtóir Nasrid deireanach ar Éimíríocht Granada i Leithinis na hIbéire.
Flaming Moe
Craoladh an t-aonú heipeasóid déag, "Flaming Moe", den dara sraith is fiche The Simpsons ar an 16 Eanáir 2011. Scríobh Matt Selman an eipeasóid seo. D'fhéach 6.47 milliún duine ar an eipeasóid.
Llanfair-ym-Muallt
Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea Llanfair-ym-Muallt, 75.9 km ó Caerdydd agus 236 ó Londain. Tá daonra 2,475 ann, agus tá 385 (15.6%) in ann Breatnais a labhairt.
Achadh an Droighinn
Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd é Achadh an Droighinn.
Dún Galláin
Is dún suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd é Dún Galláin.
Baghcat (agóid)
deas|250px|thumb|Baghcat i gcoinne [[KFC]] Is éirí as caidreamh tráchtála nó sóisialta le tír, eagraíocht nó duine mar phionós nó agóid é baghcat.
Chandrasekhara Venkata Raman
Fisicí a rugadh i dTiruchirappalli na hIndia ab ea an Ridire Chandrasekhara Venkata Raman (7 Samhain 1888 – 21 Samhain 1970). In Tiruchirappalli, i stát Tamil Nadhu, san India, a rugadh é. Ar son a chuid taighde ar fhorleathadh, scaipeadh is athrú tonnfhad solais mhonachrómataigh in ábhair thrédhearcacha, a ainmníodh as, bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice sa bhliain 1930. Fuair sé bás in Bangalore, i Mysore, san India. Ba uncail le Subramanayan Chandrasekhar ar thaobh a athar é.
Litir Naomh Pól chuig na Filipigh
Is leabhar sa Bhíobla agus sa Tiomna Nua í Litir Naomh Pól chuig na Filipigh.
Broigheall
''Baineann an t-alt seo leis an speiceas Phalacrocorax carbo. Má tá spéis agat in éin eile a dtugtar “broigheall” orthu, féach Phalacrocoracidae.'' Is éan é an broigheall (Phalacrocorax carbo). Tugtar an chailleach dhubh, an fiach mara, agus an mhurúchaill air freisin.
Obar Ruadhainn
Is baile suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois é Obar Ruadhainn.
An choibhéis dhinimiciúil agus an choibhéis fhoirmiúil
Dhá theicníc difriúla d’aistriúchán is ea an choibhéis dhinimiciúil agus an choibhéis fhoirmiúil, a bhaintear triail astu chun leibhéil éagsúla d’aistriúchán litriúil den téacs foinnseach a tharraingt sa sprioctheanga. Cuirtear an dá theicníc seo i bhfeidhm in aistriúchán bíobalta. Is minic a smaoinítear ar an dá théarma, go bunúsach, mar aistriúchán ciall-ar-chiall (ag aistriú brí d’phrásaí nó d’abairtí iomlána) agus aistriúchán focal-ar-fhocal (ag aistriú brí focal nó phrásaí ar bhealach níos litriúla) faoi seach.
Modhanna cleachta san aistriúchán
Níos déanaí ina shaol, rinne Nida bearna a chur idir é féin agus an téarma "coibhéis dhinimiciúil" toisc gur tharla gur thaitin an téarma “an choibhéiseacht fheidhmiúil leis".  Ní amháin go gcuirtear in iúl an coibhéiseacht idir feidhm an téacs fhoinsigh sa chultúr foinnseach agus feidhm an spriocthéacs (an t-aistriúchán) sa sprioc-chultúr leis an téarma “an choibhéis fheidmhiúil”, ach gur féidir “an fheidhm” a thuiscint mar gné den teács. Is féidir smaoineamh ar an gcoibhéis fheidhmiúil mar  an tslí ina n-idirghníomhaíonn daoine laistigh de chultúir éagsúla.
An teoiric agus an cleachtas
Os rud é go dtugtar níos mó béime ar léiriú nádúrtha sa sprioctheanga ná ar an gá atá ann go gcloítear le struchtúr gramadach an bhuntéacs san choibhéis dhinimiciúil, is minic a chuirtear i bhfeidhm í nuair is tábhacthtaí éascaíocht léimh an aistriúcháin ná tarraingt struchtúr gramadach an bhuntéacs ann.
[...]
Aistriúchán an Bhíobla
Tá bealaithe éagsúla chur chuige curtha i bhfeidhm ag aistritheoirí an Bhíobla agus iad á aistriú go Béarla, agus feictear réimse fairsing de chineálacha aistriúcháin, idir an úsáid foircneach den choibhéis fhoirmiúil agus úsáid foircneach den choibhéis dhinimiciúil.
Llanfair-yn-Neubwll
53.2593°N, -4.545°W
Baile i Môn, an Bhreatain Bheag, is ea Llanfair-yn-Neubwll, 218.6 km ó Caerdydd agus 358 ó Londain. Tá daonra 1,746 ann, agus tá 678 (38.8%) in ann Breatnais a labhairt.
An Phanóin
deas|250px|thumb|An Phanóin Proibhinse ab ea an Phanóin (Laidin: Pannonia) i dtuaisceart Impireacht na Róimhe.
Buta
deas|250px|thumb|Buta Cnoc aonarach barrleata géarshleasach iarmharach, cruthaithe ag creimeadh méasa [sic] nuair a chosnaíonn iarmhar carraige crua na carraigeacha boga faoina bhun.
Litir Naomh Pól chuig na Colasaeigh
Is leabhar sa Bhíobla agus sa Tiomna Nua í Litir Naomh Pól chuig na Colasaeigh.
Jamie Lee Curtis
Is ban-aisteoir Meiriceánach í Jamie Lee Haden-Guest, Baroness Haden-Guest a rugadh Curtis ar an 22 Samhain, 1958.
Scaipeadh Raman
Scaipeadh solais mhonachrómataigh is é ag taisteal trí ábhar trédhearcach. Bíonn na tonnfhaid scaipthe (na línte sa speictream scaipthe) ar dhá thaobh — níos lú, is níos mó ná an mheántonnfhad sa bhunsolas ionsaitheach — agus braitheann na tonnfhaid scaipthe ar chomhdhéanamh an ábhair. Chuir Raman síos ar an iarmhairt seo i 1928. Tá speictreascópacht Raman tábhachtach i staidéar ar struchtúr móilíní.
Seachnasach mac Congail
Seachtú rí déag Uí Mhaine ba ea  Seachnasach mac Congail  (bás 711).
Feictear Seachnasach ina ghinealach agus é deich nglúin amach ó Mhaine Mór, bunaitheoir Uí Maine: Is ball é de 'Clann Chomain' dá réir.
Le linn a réimis, bhuaigh Ceallach mac Raghallaigh ag Cath an Chorrain. Sa bhliain 710, dódh Dlúthach mac Fithcheallaigh, ina mhac b'fhéidir an iar-rí.
Ní deirtear ina thásc ach gur éag sé, gan sonraí ar bith eile.
Homer the Father
Craoladh an dara heipeasóid déag, "Homer the Father", den dara sraith is fiche The Simpsons ar an 23 Eanáir 2011. Scríobh Joel H. Cohen an eipeasóid seo. D'fhéach 6.50 milliún duine ar an eipeasóid.
Céad Litir Naomh Pól chuig na Teasalónaigh
Is leabhar sa Bhíobla agus sa Tiomna Nua í Céad Litir Naomh Pól chuig na Teasalónaigh.
Méabh Leathdhearg
I miotaseolaíocht na nGael, ba bhandia an fhlaithis í Méabh Leathdhearg (Sean-Ghaeilge Medb Lethderg) gaolta le Teamhair. Ba bhean chéile nó leannán í de naoi rí i ndiaidh a chéile, ina measc Fedlimid Rechtmar, Art mac Cuinn agus Cormac mac Airt.
Is amhlaidh gurb ionann í (nó ar a laghad an spreagadh) agus Méabh na gConnacht sa Rúraíocht.
Deirtear sa Leabhar Laighneach gurbh ise a scríobh an dán Macc Moga Corbb celas clú.
6 Eanáir
Is é an 6 Eanáir an séú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 359 lá fágtha sa bhliain nó 360 i mbliain bhisigh.
Martin Gibbons
Polaiteoir Éireannach is é Martin Gibbons. Rugadh é ar an 1 Márta 1953. Bhí sé ina bhall de Pháirtí Daonlathach.
KFC
Sraith de bhialanna é Kentucky Fried Chicken nó mar is fearr aithne KFC, a sholáthraíonn mearbhia.
6 Aibreán
Is é an 6 Aibreán an 96ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 97ú lá i mbliain bhisigh. Tá 269 lá fágtha sa bhliain.
Uath-chomhchoibhneas
mion Comhghaolú athróige léi féin thar eatraimh leanúnacha ama is ea uath-chomhchoibhneas.
Bleán
mion|cailín crúite na mbó, 1933 Póraítear an bhó seo chun bainne a tháirgeadh Is éard is bleán (nó bleánach nó crú) ann ná bainne a bhaint as faireoga mamacha eallaí, buabhall uisce, daoine, gabhar, caorach, agus, níos annaimhe, camall, capall agus asal. Tugtar “bleán” ar an mbainne a fhaightear amhlaidh freisin.
Is é bliteoir, nó crúiteoir, an duine a dhéanann bleán. Bíonn sé nó sí ag bleán na bó, nó na mbó. mion|bainne na bó agus buachaillí in Éirinn, 1962
Kieran Crotty
Polaiteoir Éireannach ab ea Kieran Crotty (20 Lúnasa 1930 - 22 Iúil 2022). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael. Chaith sé 30 bliain mar theachta do Cheatharlach-Cill Chainnigh ó toghadh ansin é chun na Dála den chéad uair i 1969.
Fear mór gnó a bhí ann freisin agus é an-sáite i gcúrsaí Chumann Lúthchleas Gael i gCill Chainnigh. Bronnadh saoirse na cathrach sin air i 2015.
Bhí Kieran Crotty 91 bliain d'aois nuair a d'éag se 22 Iúil 2022. Maireann a bhean chomh maith le seisear clainne.
Ríthe Éireann
Feictear an teideal Rí i n-annála Gaelacha, gaolmhar le rígh as Gaeilge na hAlban, Reich as Gearmánais, rix as Gaillis, rex as Laidin, raja as Sanscrait.
Is féidir tíreolaíocht polaitiúil na hÉireann a rianú sách cruinn ón 6ú haois ar aghaidh. San aimsir úd, bhí an tír roinnte ina paistí tuath le hordlathas luaineach de thrí nó ceithre ghrád rí:
Níorbh ach siombalach iad na gráid úd thar aon ní. Le himeacht ama, b'fhéidir é go raibh fíorchumhacht rí níos ísle mar ab ionann nó níos mó ná rí níos airde. Cuireadh ceangail ar ríthe ámh trí ghéillsine mhíleata agus íocaíocht chánach.
Rí beann
De ghnáth, ba rí áitiúil i gceannas aon tuath amháin é rí beann nó rí tuaithe, cé gurbh fhada bhuí óna chéile iad na tuatha ó thaobh mhéide de. Meastar go raibh idir 100 nó 150 tuath in Éirinn, ag brath ar foinse.
Go teoiriciúil, ba rí beann é féin gach rí de chéim níos airde. Ní raibh údarás dlíthiúil díreach aige ach laistigh dá thuath shinseartha féin.
Ruire
Mór-rí réigiúnach ab ea ruire, ri buiden, nó rí tuath, a raibh i gceannas ar roinnt ríthe rí beann. D'fhéadfadh a rá gur mion-rí fós é ar dóigh éigin, a bheadh ar a chumas ámh céim níos airde, ríogacht an chúige san áireamh, a bhaint amach, bíodh is go hannamh. Ag brath ar an áireamh, is dócha go raibh 20 fíor-ruire in Éirinn in aon aimsir amháin.
Samplaí:
Rí ruireach
Rí cúigeach no leath-chúigeach ab ea rí ruireach go minic ab raibh roinnt ríthe ruire faoi smacht aige. Glaodh orthu fosta ri bunaid cach cinn (rí bunaidh gach duine). Feictear a leanas roinnt ríochtaí desna chéad agus dara míle bliain, cé nach comhaimseartha iad. Ní raibh ar a mhéad sé fíor-rí ruireach ann ag aon am amháin, agus trí nó ceathair an meán ann. Ó thús, bhí cúig dá leithéid ann, ar a laghad de réir na seanscéalta (féach Táin Bó Cúailnge), agus dá bharr an t-ainm 'cúige' sna hAnnála Éireann.
Samplaí:
Ard-Rí
De réir traidisiúna, rialtóir uachtarach na hÉireann ab ea an tArd-Rí. Insítear i miotaseolaíocht agus seanscéalta na nGael ámh go raibh a chuid cumhachta idir lag is láidir, go nó gan freasúra, agus de ghnáth ní raibh ann ach ceann feadhna, ag feidhmiú ardfhlaithiúnais ar na ríochtaí neamhspleácha níos ísle.
Llanfairfechan
53.2575°N, -3.973°W
Baile i Conwy, an Bhreatain Bheag, is ea Llanfairfechan, 204.9 km ó Caerdydd agus 326 ó Londain. Tá daonra 3,523 ann, agus tá 1,646 (46.7%) in ann Breatnais a labhairt.
Meadhainnigh
Is baile suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois é Meadhainnigh.
Bútaidhé-éin
CH2=CH-CH=CH2, fiúchphointe -4 °C. Monaiméir thábhachtach rubair shaorga. Tábhachtach mar an sampla is simplí de chóras comhchuingreach nasc dúbailte.
McDonald's
Sraith de bhialanna é McDonald's, a sholáthraíonn mearbhia.
Rámhaille
Athrú géar inchúlaithe aire is comhfheasa, go minic le cuimhne lagaithe is an duine curtha ó threo, de bharr cúiseanna orgánacha de ghnáth. Is féidir go dtarlóidh mearaí is/nó siabhrán do dhuine, agus mishuaimhneas is lasántacht. Bhíodh an téarma in úsáid mar théarma ginearálta ar ghealtacht.
Garcilaso de la Vega
Garci Lasso de la Vega (Toledo, idir 1498 - cúpla bliain roimhe sin b’fhéidir ó 1491 - agus 1503 - Nice, Diúcacht Savoy, 14 Deireadh Fómhair, 1536), ar a dtugtar Garcilaso de la Vega níos fearr, bhí sé ina fhile agus ina Spáinnis míleata den Ré Órga.
Rugadh é i Toledo idir 1491 agus 1503, Garcilaso de la Vega an tríú mac le Garcilaso de la Vega (a d’éag 8 Meán Fómhair, 1512, trí lá tar éis codicil a dheonú), Tiarna Arcos agus Mór-Cheannasaí León i Ord Santiago, agus Sancha de Guzmán, Bantiarna Batres agus Cuerva. Ba iad a sheantuismitheoirí aithreacha Pedro Suárez de Figueroa, mac le Gómez I Suárez de Figueroa agus Elvira Lasso de Mendoza, deirfiúr an chéad Mharcais Santillana, agus Blanca de Sotomayor (iníon le Fernando de Sotomayor agus Mencía Vázquez de Goes, trínar oidhreacht. tiarnas Arco). Ba iníon le Pedro de Guzmán, Señor de Batres (mac an cróinéir Fernán Pérez de Guzmán) agus María de Rivera a mháthair, Sancha de Guzmán.
Mary Mooney
Polaiteoir Éireannach is í Mary Mooney. Rugadh í ar an 1 Nollaig 1958. Bhí sí ina ball de Fhianna Fáil.
Anne Colley
Is polaiteoir Éireannach í Anne Colley, a rugadh ar an 14 Iúil 1951. Bhí Colley ar dhuine de lucht bunaithe na Progressive Democrats, An Páirtí Daonlathach (Éire). Toghadh í mar TD sa bhliain 1987 i mBaile Átha Cliath Theas.
Bhí a hathair, Seoirse Ó Colla, ina Thanaiste.
The Blue and the Gray
Craoladh an tríú heipeasóid déag, "The Blue and the Gray", den dara sraith is fiche The Simpsons ar an 13 Feabhra 2011. Scríobh Rob LaZebnik an eipeasóid seo. D'fhéach 5.61 milliún duine ar an eipeasóid.
Eddie Irvine
Is tiománaí Foirmle a hAon é Eddie Irvine, a rugadh i mBaile Nua na hArda, Contae an Dúin i dTuaisceart Éireann ar an 10 Samhain, 1965.
I liosta na daoine is saibhre na Sunday Times 2006, bhí sé ag uimhir 357 i Sasana, ach ag 39 in Éirinn.
Deirtear gurb é Bono ón rac-bhanna U2 a mhúin an giotár dó.
Thóg Eddie cás dlí i gcoinne Talksport sa Ríocht Aontaithe in 2004 maidir le "Passing Off". Fuair sé duais 25,000 phunt toisc gur úsáideadh grianghraf de gan chead i bhfógra do stáisiún raidió i Sasana.
Marú na gcorparálacha
mion|clé|[[Páirc Mhic Asmaint]] Tharla 'Marú na gcorparálacha ' ar 19 Márta 1988 i mBéal Feirste. Trí lá roimhe sin, ar an 16 Márta; d’ionsaigh ball den UDA, Michael Stone, slua ag tórramh i Reilig Bhaile an Mhuilinn.
Nuair a bhí Caoimhín Mhic Bhrádaigh, duine ó shléacht na reilige á gcur, ar an 19 Márta, thiomáin beirt saighdiúirí Breataineacha ("corparálacha" nó ceannairí, an grád a bhí acu) isteach sa lucht na sochraide. Bhí siad gléasta in éadaí sibhialta agus san áit chontráilte ag an am contráilte. Maraíodh na saighdiúirí go brúidiúil, gar do Pháirc Mhic Asmaint.
RS (rapálaí)
Ba é RS an t-ainm stáitse a bhí ar Jay-Ronne Grootfaam, rapálaí “druilcheoil” ón Ísiltír. Ba dhuine tábhachtach é i domhan an druilcheoil in Amstardam. Is cineál rapcheoil é druilcheol, agus deirtear go gcuireann an seánra seo an foréigean chun cinn.
Llanfarian
52.3801°N, -4.0715°W
Baile i Ceredigion, an Bhreatain Bheag, is ea Llanfarian, 117.4 km ó Caerdydd agus 287 ó Londain. Tá daonra 1,468 ann, agus tá 792 (54%) in ann Breatnais a labhairt.
RS (rapálaí)
Ceol
Scríobh Grootfaam faoi fhoréigean, faoi choireacht agus faoina shaol féin in Amstardam.
Bás
Ar 3 Meán Fómhair 2019, maraíodh Grootfaam le scian. Mharaigh ball de ghrúpa naimhdeach é.
Ba é seo an chéad uair i stair na hÍsiltíre a fuair duine bás mar thoradh ar achrann idir rapálaithe druilcheoil.
Flaith
I stair na nGael, tugadh go ginearálta an teideal flaith, ar ball éigin de theaghlach cumhachtach a raibh ardcheannas aige nó aici. Níor cuireadh an focal i leith chéime áirithe amhail is Rí, agus d'fhorbair an téarma le míniú d'aon uaslathaí oidhreachta ar bith a bhí faoi cheannas an rí.
Séard a bhíodh i gceist le flaith ná deartháir, nia nó gaol eile an rí; taoiseach clainne sóisearaí den mhuintir ríogacht; nó ball de theaghlach mhór eile i seirbhís éigin an rí.
De réir a chéile, tógadh an focal mar chuid d'ainmneacha pearsanta agus sloinne, mar shampla an rítheaghlach Uí Fhlaithbheartaigh. Cuireadh é leis an bhfocal rí chun Flaithrí a chruthú, mar shampla Flaithrí mac Domnaill, rí Chonnacht.
Deirtear banfhlaith chun bheith cruinn gur bean atá i gceist, ach tuigtear gur baineann iad na hainmneacha pearsanta amhail is Gormflaith agus Órflaith, gan an réamhmhír bhaininscneach.
Fartairchill
Is baile suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois é Fartairchill.
Cóineartú
mion|2012ː dul faoi lámh easpaig Seirbhís eaglasta is ea cóineartú, nó  'searmanas dul faoi lámh easpaig', ina ndéantar lánbhaill den eaglais de dhaoine. In Éirinn, téann daltaí faoi lámh easpaig i Rang 6 de ghnáth.
Eaglais Chaitliceach
San Eaglais Chaitliceach, tarlaíonn Ceiliúradh an Chóineartaithe i rith an Aifrinn. Tarlaíonn deasghnátha an Chóineartaithe i ndiaidh an tSoiscéil. Iarann an sagart cúnta ar na múinteoirí a d'ullmhaigh na páistí iad a chur i láthair an Easpaig.
Nuair a ghlaoitear a ainm seasann an páiste. Is comhartha é an seasamh ar a réidhe atá an páiste freagra a thabhairt ar scairt Dé.
Ina dhiaidh sin, seasann na páistí arís do Athnuachan Ghealltanaisí an Bhaiste.
Níos déanaí, leagann an tEaspag a lámha ar na hiarrthóirí go léir mar chomhartha ar an Spiorad Naomh á chur anuas.
Dlúthach mac Ficheallaigh
Ochtú rí déag Uí Mhaine ba ea  Dlúthach mac Ficheallaigh  (Meán-Ghaeilge  Dluthach mac Fithceallaigh ) (bás 738 ).
Saol
Níl sonraí ar bith le fáil dá réimeas féin.
Tharla na heachtraí a leanas i gConnachta agus i Éirinn le linn a réimis:
Muintir
Sinsear Clann Flaitheamhail Mic Dluthaigh ba ea mac leis. Is amhlaidh gur imigh an chlann úd as cuimhne tar éis Maelbrighdi mac Innrachtach, dubhó Dluthaigh, beo c. 800.
Mhair ar a laghad Clann Bhreasil. De shliocht Domhnalláin mhic Mhaolbhríde é géag amháin den chlann úd, agus ghlacadar an sloinne Ó Domhnalláin. Lonnaithe i mBaile Uí Dhomhnalláin, gar de Bhaile Locha Riach, baird mór le rá sna Connachta agus sa Mhumhain ba ea iad. Tugtar a nginealach mar:
Bernardino Ramazzini
Dochtúir Iodálach ab ea Bernardino Ramazzini (3 Samhain 1633 - 5 Samhain 1717). Ina leabhar De morbis artificium diatriba (I dTaobh Galair Cheardaithe, 1700) chuir sé síos don chéad uair ar bhealach iomlánaithe ar ghalair cheirde. Chuir sé i gcoinne úsáid scaoilte rúsc sioncóna (cuinín), agus choinnigh sin chun othair le maláire a chóireáil.
Bundúchasaigh Mheiriceá
thumb|[[Tatanka Iyotanka (Béarla: Sitting Bull), duine de na Meiriceánaigh Dúchasacha]] Daoine dúchasacha Chríocha Mheiriceá iad na hIndiaigh Mheiriceá, nó na Meiriceánaigh Dhúchasacha nó fiú na bundúchasaigh Mheiriceá.
Stair
Deoire eolaithe gur tháinig na Meiriceánaigh Dhúchasacha go dtí Meiriceá Thuaidh ón tSibéir timpeall 15,000 RC ar a laghad. Ach le déanaí, tá fianaise ann go raibh Meiriceánaigh Dhúchasacha i Meiriceá Thuaidh timpeall 130,000 RC.
Bhí timpeall 100 milliún duine ina gcónaí i Meiriceá Thuaidh agus Meiriceá Theas sa bhliain 1492. I Meicsiceo agus i bPeiriú, bhí cathracha móra ann. Bhí timpeall 300,000 duine ina gcónaí i dTenochtitlán, an phríomhchathair Astacach.
Coilíniú
Tháinig Críostóir Colambas go dtí an Muir Chairib sa bhliain 1492. Bhí sé i mbun feachtas cinedhíothach i gcoinne na Taíno, agus fuair 95 faoin gcéad de na Taíno bás. Sa bhliain 1700, ní raibh fágtha ach b'fhéidir 12 milliún bundúchasach. mion|'Naomh" Maximon, dia de chuid na [[Máigeach|Máigheach]]
Inniu
Tá timpeall 61 milliún Meiriceánach Dúchasach ann inniu. Tá siad ag dul i ngleic le ciníochas, leithcheal agus imeallú.
Angry Dad: The Movie
Craoladh an ceathrú heipeasóid déag, "Angry Dad: The Movie", den dara sraith is fiche The Simpsons ar an 20 Feabhra 2011. Scríobh John Frink an eipeasóid seo. D'fhéach 6.35 milliún duine ar an eipeasóid.
Patrick O'Malley
Polaiteoir Éireannach is é Patrick O'Malley. Rugadh é ar an 1 Iúil 1943. Bhí sé ina bhall de Pháirtí Daonlathach.
Tiarna
I stair na nGael, is flaith é tiarna (Sean-Ghaeilge tigerna ). Is ionann Ard Tiarna agus iarla a bheag nó a mhór.
I bhfoinsí Gaelacha níos deireanaí, mar shampla Annála na gCeithre Máistrí, úsáidtear tiarna in ionad Rí óir nach measann na húdair a thuilleadh gur fíor-ríthe iad taoisigh réigiúnacha nó áitiúla níos luaite, fiú má glaodh orthu amhlaidh i bhfoinsí comhaimseartha. Tharla seo mar chuid d'athrú tuisceana níos leithne le linn na meánaoise, agus d'fhéadfadh é go dtiocfadh ar rí básaithe le gairid, nó fós ar marthain fiú, le céim íslithe i bhfoinsí áirithe. Ní féidir dá bharr dul i muinín an téarma má fheictear é.
Ramhdhraighean
Tom nó crann beag duillsilteach spíonach spréite, a fhásann 4-10 m ar airde, dúchasach don Eoraip is réigiún na Meánmhara. Na duilleoga ubhchruthach fiaclach i bpéirí urchomhaireacha, na bláthanna bídeach glas i gceathaireanna, na caora 5-10 mm ar leithead, dubh, beagán nimhiúil is purgóideach.
Llanfechain
52.7743°N, -3.2019°W
Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea Llanfechain, 143.9 km ó Caerdydd agus 253 ó Londain. Tá daonra 459 ann, agus tá 90 (19.6%) in ann Breatnais a labhairt.
Fomhóraigh
De réir na miotaseolaíochta, ba dhéithe iad na Fomhóraigh a léiríonn cumhachtaí díobhálacha an dúlra; anord, dorchadas, bás, meath agus triomach ina mbeatha. I gcodarsnacht le seo, is amhlaidh go léiríonn na Tuath Dé na cumhachtaí fáis agus sibhialtaithe.
Níos deireanaí fós, tugtaí Fomhóraigh ar fhoghlaithe faoi chónaí nó ruathairí na mara, agus rinneadh dearmad ar bhrí bhunúsach an fhocail.
Sanasaíocht
As Sean-Ghaeilge agus Meán-Ghaeilge, tugtar Fomóire/Fomóiri ar an gcine, agus Fomóir ar duine amháin acu. As Meán-Ghaeilge, feictear chomh maith Fomórach/Fomóraiġ.
Níltear ar aon thuairim ó thaobh na sanasaíochta de. Is léir anois dhó bhfuil an chéad chuid fréamhaithe ón tSean-Ghaeilge fo (faoi). Is doiléir é brí an dara cuid, áfach. Moltar de réir scríbhneoirí na meánaoise go mb'fhéidir go raibh mur (muir) i gceist, le brí iomlán "daoine faoin fharraige.  Tá monaí eile ann go bhfuil an fhréamh ná mór, le brí is amhlaidh "na daoine móra fo(dhomhain)".  Agus tá tríú moladh ann a bhfuil tacaíocht aige i measc scoláirí, go bhfuil fréamh Ind-Eorpach ann sa chuid Mor, le brí sceimhle nó gránnachas, gaolmhar leis an Sean-Bhéarla maere (a caomhnaítear fós san fhocal "nightmare").   Más fíor, chiallóidh an t-ainm "deamhain fho(dhomhain)".  Baineann Marie-Louise Sjoestedt ciall as an ainm mar "deamhain folaithe", ag rá go bhfuil na Fomhóraigh "...ar nós cumhachtaí an anoird, i gcónaí ann ach folaithe agus doicheallach leis an ord cosmach".
Craobh ghinealaigh
Faightear sa lámhscríbhinn Rawlinson B 502 ginealach iomlán na bhFomhórach, ag dul siar go Naoi (fáidh) an Bhíobla, an 10ú glúin ó Ádhamh agus Éabha.
Insítear i Rawlinson B 502, Cuid 26, leathanach 330:
Tréithe
De réir téacs i Leabhar na hUidhre, bhí chorp an duine agus ceann an ghabhair acu, nó go raibh súil amháin, lang abhainn agus chúis amháin acu. Bhí roinnt eile acu ámh an-álainn, mar shampla Elatha, athair Bhreasa, agus Breis féin.
Parthalán
Insítear i miotas na meánaoise gurbh é Parthalán agus a mhuintir an chead dream a tháinig fo hÉirinn, ach go raibh n Fomhóraigh ann chéanna féin. De réir Seathrúin Chéitinne, tháinig siad dhá chéad bhliain roimhe sin, agus Cichol Gricenchos ina cheannaire, agus mhair ar iasc agus éineoil go dtí teacht Pharthaláin, ag tabhairt an chéachta agus daimh. Chloígh Parthalán Cichol sa Cath Maighe Iotha, ach d'éag a mhuintir go léir den phlá.
Neimheadh
Deirtear go raibh Éire neamháitithe le tríocha bliain tar éis bás Pharthaláin, ach nuair a tháinig ansin Neimheadh agus a mhuintir, bhuail siad leis na Fomhóraigh. Insíonn Céitinn níos eile ansin, gur fhir fharraige iad na Fomhóraigh as an Meánoirthear, sliocht de Caim mac Naoi. Chloígh Neimheadh iad i roinnt cathanna, agus mharaigh sé a ríthe Sengann agus Gann. D'éirigh ceannairí nua na bhFomhórach aníos ina n-ionad: Conand mac Faebar, a mhair i dTúr Conand ar Oileán Toraí, Dún na nGall; agus Morc mac Dela (dúradh gur mhac Dela iad muintir an chéad ghlúin de na Fir Bholg).
Tar éis bás Neimhidh, chuir Conand agus Morc a mhuintir faoi smacht agus d'éiligh cáin dhian: dhá thrian dá pháistí, a gcuid gráin agus a gcuid bólachta. Chruinnigh mac Neimhidh Fergus Lethderg arm de seasca míle fear, d'éirigh in éadan na bhFomhórach agus scrios túr Conand. D'ionsaigh Morc le cabhlach ollmhór, agus bhí ár mór ar gach taobh acu. Tháinig tonn tuile ansin agus bádh na hiarsmaí, a bheag nó a mhór. Níor éalaigh ach tríocha de mhuintir Neimhidh in aon long amháin, scaipthe anseo is ansiúd ar fud an domhain.
Fir Bholg
Ba iad na chéad ionraí eile ná na Fir Bholg, ach níor bhuail siadsan leis na Fomhóraigh.
Tuatha Dé Danann
Ba iad na Tuatha Dé Danann an chéad chine eile a rinne ionradh ar an tír. Chloígh siad na Fir Bholg sa chéad Cath Maighe Tuireadh agus d'éirigh ina gceannas ar Éirinn. Toisc go raibh lámh caillte ag a gceannaire Nuada sa chath, ní raibh sé fóirsteanach a thuilleadh mar rí, dá bharr ba é i ndáiríre an leath-Fhomhórach Breas an chéad rí na dTuath Dé in Éirinn. Mac Ériu na dTuatha Dé agus Elatha na bhFomhórach an ea é; tháinig Elatha chuici ar mhuir oíche amháin ar long airgid. Deirtear gurbh an-álainn iad Elatha agus Breas araon, ach sa deireadh ba dhroch-rí é Breas, a chur na Tuatha Dé faoi smacht agus iallach orthu cáin a íoc do na Fomhóraigh. Chaill sé a seasamh tar éis aoradh a rinneadh air as an neamhshuim a thug sé dá dhualgas ríoga na córa. Tháinig Nuada' i réim agus lámh nua airgid déanta dó (Nuada'' Airgeadlámh), ach leanadh leatrom na bhFomhórach ar na Tuatha Dé.
Theith Breas chuig a athair, Elatha, agus d'iarr sé cuidiú air chun é a chur ar ais í gcoróin. Dhiúltaigh Elatha, óir nára chóir dó bhaint amach ar ais nárbh fhéidir leis coinneáil ar éigean. Chuaigh Breas in áit sin i muinín Bhalair, taoiseach Fomhórach níos cogúla a bhí ina chónaí ar Oileán Toraí, agus chruinnigh arm.