cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Séamas Ó Lorcáin, Óg
Polaiteoir Éireannach ab ea Séamas Ó Lorcáin, Óg (1904 – 18 Feabhra 1969). Bhí sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre.
Catford
Is baile é Catford atá suite sa bhuirg London Borough of Lewisham, Londain Theas.
Cúige Bhelgorod
Is cúige de chuid na Rúise é Cúige Bhelgorod. Is é Belgorod an phríomhchathair.
Tíreolaíocht
Tá an cúige suite timpeall 500-700 km ó Mhoscó.
Crios Ama
left|75px Tá Cúige Bhelgorod suite i gcrios ama Moscó (MSK/MSD).
Na hAonaid Riaracháin
thumb|left|200px|Na hAonaid Riaracháin Chúige Bhelgorod Tá Cúige Bhelgorod roinnte ina 17 réigiún. Féach Aonaid Riaracháin Chúige Bhelgorod.
Michael McGrath
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Chorcaigh Theas-Láir é Michael McGrath (rugadh 23 Lúnasa 1976). Tá sé ina bhall d'Fhianna Fáil. Sheas McGrath in Olltoghchán 2016 agus d'éirigh leis ann le 21.2% de na vótaí céad rogha.
Tulse Hill
Is baile é Tulse Hill atá suite sa bhuirg London Borough of Lambeth, Londain Theas.
Coill na Talún
Is barúntacht suite i gContae Chorcaí í Coill na Talún.
Pápa Zephyrinus
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Zephyrinus. Ba as an Róimh é agus ghlac sé an Chríostaíocht.
359 (uimhir)
Is é 359 an uimhir nádúrtha tar éis 358 agus roimh 360.
Carraig a' Ráid
clé|mion 250px|mion|clé|Carraig a' Ráid Is droichead rópa suite i gContae Aontroma í Carraig an Ráid (nó Carraig a’ Ráid; Béarla: Carrick-a-Rede).
Siúlann na mílte gach bliain trasna an droichead seo, atá ag longadán anonn is anall go minic, ag bogadh ó thaobh go taobh. clé|mion
Pápa Callixtus I
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Callixtus I.
Tina Turner
Ceoltóir rac ab ea Tina Turner (26 Samhain 1939 - 24 Bealtaine 2023 ). Bhí aithne ar Tina Turner ar fud na cruinne sa 20ú haois mar cheannródaí an rac-cheoil, agus níos mó ná 200 milliún ceirníní díolta aici (ceirníní singil agus albaim). Thuill sí an leas-ainm, the Queen of Rock n' Roll. clé|mion|1970
Beatha
Rugadh Turner mar Anna Mae Bullock ar 26 Samhain 1939, Brownsville, Tennessee. clé|mion|Tina agus Ike, 1972 Thuill Tina Turner clú agus cáil, in éineacht lena fear céile, Ike Turner sna 1960idí nuair a d'éirigh go maith le hamhráin ar nós, Nutbush City Limits, Proud Mary, agus River Deep Mountain High. clé|mion|TinaTurner, 1985 Imríodh foréigean uirthi sa bhaile ar feadh roinnt mhaith blianta agus d'fhág sí Ike faoi dheireadh sa bhliain 1976. Ansin thaispeáin Tina go raibh sí ábalta slí beatha rathúil a bhaint amach di féin mar cheoltóir aonarach. le hamhráin ar nós, What’s Love Got to Do with It agus Simply The Best.
Bhuaigh sí ocht nGradam Grammy agus tá réalta aici ar an Hollywood Walk of Fame agus ar an St Louis Walk of Fame.
Rinneadh scannán da dírbheathaisnéis, I, Tina, i 1993, darfb ainm What's Love Got To Do With It. D’inis sé scéal Tina, máthair beirt leanaí a raibh caidreamh suaite aici lena fear céile brúidiúil Ike Turner.
Chas Tina leis an feidhmeannach ceoil Erwin Bach, sa bhliain 1986 agus d'éirigh sé ina páirtí fadtréimhseach. Phós siad ag searmanas sibhialta na hEilvéise in 2013. Bhí cónaí uirthi san Eilvéis ó 1994 i leith agus saoránacht an tír sin bainte amach aici.
D’fhulaing Tina drochshláinte sna 2010idí agus diagnóisíodh le hailse stéigeach in 2016. Bhí trasphlandú duáin aici in 2017.
Pinniúr
Glaoitear pinniúr ar chúirt ina imrítear an cluiche liathróid láimhe. Tá roinnt pinniúir éagsúla ann, le balla amháin, trí nó ceithre bhalla, fiú gan nó le áiléir. Anois, imrítear liathróid láimhe faoi díon in Éirinn, cé go bhfuil níos mó éilimh ar an gcluiche faoin spéir thar lear. Bhí na mílte pinniúir le feiceáil timpeall na hÉireann, ach anois tá neart cinn imithe ó úsáid
Ceithre Balla
left|thumb|Pinniúr beag
Pinniúr beag
Is é seo an pinniúr idirnáisiúnta liathróid láimhe. Úsáidtear é seo sa craobh Liathróid Láimhe Domhanda. Tá méid 40 tréithe ar fhad, agus fiche tréithe trasna agus ar airde.
thumb|Pinniúir Mór
Pinniúir Mór
Is é seo an pinniúr Éireannach. Ní feictear ach in Éirinn an saghas pinniúir seo. Tá sé 60 tréith ar fhad, 30 tréith ar airde agus fad trasna na cúirte. Níl cead ag an liathróid an díon a bhuaileadh sa phinniúr seo. Go minic, is pinniúr oscailte a thógtar díon thar iad atá in úsáid.
Pinniúir trí balla
Tá trí balla san cúirt seo! Úsáidtear na gnáth rialacha, ach níl cead ag an liathróid an céad preab a thógáil thar áit an líne cúl (Atá in áit an balla cúl)
Pinniúir balla amháin
Imrítear Liathróid Láimhe ar balla amháin sna Stáit Aontaithe. Mar an pinniúir beag tá fad 40 tréith, agus 20 trasna, tá an balla 16 tréithe in airde. Caithfidh an liathróid an balla a bualadh, agus ansin preab sna línte uair amháin. Tá cead ag anliathróid dul áit ar bith tar éis é sin, mar sin tá níos mó spás le fágáil ar taobh agus cúil an pinniúr
Tá rialacha difriúil ag baint leis an pinniúr seo freisin.
Sean Pinniúir
left|thumb|Sean pinniúir Bhí na mílte pinniúir in Éirinn thar na blianta. Tá an pictiúr is sine do Liathróid Láimhe mar a imrítear anois ó Éireann. Roimh tús an CLG ní raibh mórán rialacha faoi achar na bpinniúr, agus tá neart samplaí timpeall na tíre do ballaí, agus cúnna a raibh in úsáid mar pinniúir.
Tá obair á dhéanamh ag Áine Ryan lena suíomh http://irishhandballalley.blogspot.com/. Tá fios acu faoi thart ar 680 sean pinniúir san tír, agus tá pictiúir acu do thart ar 250. Léiríonn sé seo láidreacht an spóirt sa tír fadó. Is píosa mór do cultúr na hÉireann é Liathróid Láimhe, agus tá tacaíocht faighte acu ó rialtas na hÉireann chun an obair seo a déanamh.
Cill Charthaigh
Is sráidbhaile í Cill Charthaigh (Béarla: Kilcar) atá suite i nGaeltacht Dhún na nGall, Poblacht na hÉireann. Tá sé an-chóngarach le Sliabh Liag, ceann de na haillte mara is airde san Eoraip.
Sa bhliain 2016, bhí 258 nduine ina gcónaí sa bhaile. Déantar cur síos ar athruithe ins an daonra ins na blianta anuas ins an tábla seo thíos:
300 (uimhir)
Is é 300 an uimhir nádúrtha tar éis 299 agus roimh 301.
Yeti
Ainmhí is ea an Yeti a deirtear a bheith cosúil le hápa, agus cónaí air gar do líne an tsneachta i ngleannta go hard sna Himiléithe. De réir na scéalta, tá sé mór, clúdaithe le gruaig fhada dhorcha, in ann siúl ina cheartseasamh, timpeall dhá mhéadar ar airde, agus bíonn a lorg coise 15-30 cm ar fhad. Níor éirigh fós le haon sluaíocht teacht ar aon rud ach rianta is radhairc neamhiontaofa. B'fhéidir gur ápa nár rangaíodh fós é, fuílleach den homainid Néandartálach nó, go ródhócha, miotas amach is amach. Ainm eile air i gcultúr coiteann an Iarthair is ea an "Fear Sneachta Gráinniúil".
360 (uimhir)
Is é 360 an uimhir nádúrtha tar éis 359 agus roimh 361.
Michael P. Kitt
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é Michael P. Kitt (rugadh 17 Bealtaine, 1950). Tá sé ina bhall de Fine Gael. Is athair é leis an gceoltóir David Kitt.
Níor ghlac sé páirt san Olltoghchán 2016.
Aereiteog
Is é rud is aereiteog ann: réad cosúil le sciathán eitleáin. Mar gheall ar a cruth is amhlaidh a théann fórsa ardaithe i bhfeidhm uirthi nuair a ghluaiseann sí go cothrománach tríd an aer nó trí aon sreabhán eile. Is cruth mar sin a bhíonn ar liáin, ar stiúracha, ar liáin muilte gaoithe, ar liopaí sciathán agus ar sheolta bád chomh maith.
William Sheldon
Polaiteoir Éireannach ab ea William Sheldon (18 Eanáir 1907 – 1 Samhain 1999). Bhí sé ina bhall de Chlann na Talmhan.
Reynolds Wolf
Is meitéareolaí agus iriseoir é Reynolds Wolf. Rugadh é ar an 16 Márta 1970 i Charlotte, Carolina Thuaidh agus tógadh é i Jemison, Alabama.
Fir Fálgae
Is iad daoine Oileán Mhanann atá i gceist de ghnáth nuair a luaitear Fir Fálgae. Tugann British Library 755.22494 dó ámh, an ghluais Inse Gall indiu (Inse Ghall inniu).
Sa Rúraíocht, faightear roinnt scéalta amhail is Aided Con Roí, Forfess Fer Fálgae agus Síaburcharpat Con Culainn, a luann ruathar a rinne gaiscígh na nUladh, Cú Raoi agus Cú Chulainn ina measc, ar na Fir Fálgae. Is léir gur fhuadaigh Cú Raoi iníon an rí Bláthnaid, agus náirigh sé Cú Chulainn i gcomhrac agus é i mbun é a stopadh, rud a bhí mar chúis achrainn idir an mbeirt.
Chinbrook
Is baile é Chinbrook atá suite sa bhuirg London Borough of Lewisham, Londain Theas.
363 (uimhir)
Is é 363 an uimhir nádúrtha tar éis 362 agus roimh 364.
Burt Kwouk
B'aisteoir Sasanach é Herbert Tsangtse "Burt" Kwouk (a rugadh ar an 18 Iúil 1930 – 24 Bealtaine 2016).
Yin agus yang
Coincheap Síneach gur féidir gach rud a mhíniú i dtéarmaí an dá phrionsabal chomhlántacha fhreasúracha. Léiríonn an yang parthas is fórsa dearfach fireann atá ionsaitheach spreagthach éadrom te tirim. Léiríonn an yin fórsa diúltach baineann atá fuar dorcha trom fliuch. Cuirtear an coincheap i bhfeidhm sa mhíochaine thraidisiúnta, codanna éagsúla na colainne ar thaobh amháin nó eile. Is mar an gcéanna é le daoine, bianna agus cleachtadh i ngach gné den saol, an stair féin ina measc.
Fabrice Tiozzo
Dornálaí Francach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea Fabrice Tiozzo, a rugadh ar 8 Bealtaine, 1969 i Saint-Denis, an Fhrainc.
365 (uimhir)
Is é 365 an uimhir nádúrtha tar éis 364 agus roimh 366.
Cionn tSáile, Barúntacht
Is barúntacht suite i gContae Chorcaí é Cionn tSáile.
Móta Dhún Dealgan
Séadchomhartha Náisiúnta (#388) is ea Móta Dhún Dealgan, suite i nDún Dealgan, Contae Lú, Éire.
Suíomh
Tá Móta Dhún Dealgan suite thost ó thuaidh de Dún Dealgan féin agus thiar ó Ascaill an Mhóta, ar dhroim óna bhfuil radharc ar Abhainn Chaisleán Dhún Dealgan.
Seanscéal agus luathstair
De réir roinnt seanscéalta, is é an áit ar a tugadh Cú Chulainn ar an saol, agus is ann a lonnaigh sé féin sa Táin Bó Cúailgne. Maíonn Annála na gCeithre Máistrí gur tharla cath anseo in AD 500.
I gcuir síos luatha, ní ghlaoitear ar an áit ach Dealga, agus nuair cuireadh an dún leis tar éis 1002. D'fhéadfadh é dá bharr nár tógadh dún go dtí an linn sin. Toclaíodh uaimh thalún Z-chruthach, 17m ar fad, isteach sa chnoc sa ré Gaelach.
Móta Normannach
Creidtear gur thóg Bertram III de Verdun (c.1135–1192) Móta Dún Dealgan, le bábhún laistigh thiar thuaidh. Daingean de chuid Hugh de Lacy in 1210 ab ea é, ach thréig sé é agus King John ar a thóir ó thuaidh. Ar 14ú Deireadh Fómhair 1318, tharla Battle of Faughart (Cath Fochairde), áit a tháinig feachtas Bhrúis in Éirinn chun críche, le bás Éadbhaird Bhrúis.
Baois
Thosaigh úinéir talún áitiúil darbh ainm Pádraig Ó Broin (Patrick Byrne, ar a tugadh go minic foghlaí de bharr foinse a shaibhris) teach Gotach a thógáil ar mhullach an chnoic. Rinneadh díobháil ar i rith an éirí amach 1798, agus níor fágadh ach túr caisealach ("Byrne's Folly" - Baois Uí Bhroin).
Atógadh an teach mar thearmann tuaithe in 1850 ag Thomas Vesey Dawson as a country retreat, ach tháinig drochbhail air agus ceannaíodh é ag Cumann Seandálaíochta agus Staire Chontae Lú le bheith ina mhúsaem. Rinneadh thuilleadh díobhála air i rith an tréimhse réabhlóidí (1919–23).
Droim Crí
Is baile fearainn suite i gContae Ard Mhacha é Droim Crí.
Is í Eaglais na Deascabhála séipéal an pharóiste. Le tamall anuas, tá sé faoi deara maidir leis an tseirbhís an Oird Oráisteach. Tá an tseirbhís ar siúl gach bliain ar an Domhnach roimh 12 Iúil. Is é an tseirbhís, i.e., paráid na hOrangemen, an chúis le coimhlint seicteach idir Protastúnaigh agus Caitlicigh, ar bhóthar Garvaghy. Tá sé seo ag dul ar feadh 200 bliain.
Bunaíodh an tOrd Oráisteach i Loch gCál, Co. Ard Mhacha, sa bhliain 1795. Sa bhliain 1998 cuireadh cosc ar na Paráidí.
Cúige Kursk
Is cúige de chuid na Rúise é Cúige Kursk. Is é Kursk an phríomhchathair. Bunaíodh an cúige sa bhliain 1934.
Tíreolaíocht
Tá an cúige suite timpeall 500-700 km ó Mhoscó.
Crios Ama
left|75px Tá Cúige Kursk suite i gcrios ama Moscó (MSK/MSD).
Aibhneacha
Seo iad na príomhaibhneacha sa chúige:
Lochanna
Tá níos mó ná 145 lochanna saorga agus timpeall 550 linne sa chúige.
Achmhainní Nádúrtha
Is príomhtháirgeoir iarnmhéine na tíre é Cúige Kursk.
Cill Mhic Réanáin
mion|Príomhshráid Chill Mhic Réanáin, ag breathnú soir ó dheas thar an droichead thar Abhann an Lorgaigh Is sráidbhaile í Cill Mhic Réanáin (Béarla: Kilmacrenan) atá suite i gContae Dhún na nGall, Poblacht na hÉireann. Tá sí suite ar bhóthar N56, an príomhbhealach idir Iarthuaisceart Dhún na nGall agus Leitir Ceanainn, baile is mó an chontae. Tá barúntacht Chill Mhic Réanáin ainmnithe ar a son. Tá Cill Mhic Réanáin i ngar le Carraig Dhún, carraig ar choróntaí ríoga Thír Chonaill uirthi idir na blianta 1200 agus 1603. Ritheann Abhainn na Leannaine trí thaobh theas an bhaile, agus Abhainn an Lorgaigh trína thaobh thuaidh.
Giulio Natta
Ceimiceoir Iodálach ab ea Giulio Natta (26 Feabhra 1903 Imperia - 2 Bealtaine 1979 Bergamo) a ghnóthaigh Duais Nobel sa Cheimic i 1963 le Karl Ziegler ar son a chuid oibre ar ardpholiméirí.
Montell Griffin
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, is ea Montell Julian Griffin, a rugadh ar 6 Meitheamh, 1970 i Chicago, Illinois.
Vauxhall
Is baile é Vauxhall atá suite sa bhuirg London Borough of Lambeth, Londain Theas.
Naomh Crónán Mochua
mion|Eaglais Mochua, Nuachabháil, Boirinn, An Clár Bhunaigh Naomh Crónán nó Naomh Mochua (nó Mo Chua) (570 - 30 Márta 630 nó 637). mainistir i mBalla, Maigh Eo (tá clogtheach i bhfoirm túir gar do lár an bhaile fós).
Ceiliúrtar a lá féile ar an 30 Márta nó ar an 6 Lúnasa.
Tionchar
Luaitear Naomh Mochua le Cluain Dolcáin, Baile Átha Claith, go minic. Meastar go raibh sé lonnaithe i gCluain Dolcáin ar feadh tamaill. Timpeall na bliana 600, chuir sé mainistir ar bun a bhí suite san áit ina bhfuil Eaglais Naomh Eoin lonnaithe inniu, le móta mór cosanta timpeall air. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Clondalkin_Round_Tower.png|clé|mion|333x333px|An cloigtheach, Cluain Dolcáin. Ceaptar gur tógadh an [[cloigtheach san 8ú haois, mar pháirt den mainistir.   ]] Tá rian an naoimh fós le brath sa cheantar inniu agus ainmníodh an t-ionad cultúrtha, Áras Chrónáin, mar aon leis an scoil, Scoil Chrónáin, in ómós don naomh seo.
Canola
In Miotaseolaíocht na nGael, ceapadóir na cláirsí ab ea Cana Cludhmór nó Clúmór, agus luaitear í go minic mar bhandia an cheoil, an spreagtha agus na dtaibhreamh. Tá botún cló ina hainm i roinnt foinsí, sé sin, Canola.
Tar éis argóinte lena fear céile, Machuel, d'fhág sí an teach ag meánoíche ar siúlóid chun a ceann a ghlanadh. Chuala sí ceol binn sa ghaoth, agus suaimhníodh ar ball beag a chnap codlata í ar an trá. Agus í dúisithe ar mhaidin, thuig Cana gurbh í an ghaoth a bhí ag canadh an cheoil, ag séideadh trí fhéitheoga leathlofa, fós ceangailte le creatlach mhíl mhóir. Spreag é seo í an chláirseach a dhearadh.
Locuat
Speiceas de phlanda bláthanna, san fhine Rosaceae is ea an crann locuataí nó an locuat (Eriobotrya japonica) (ón Chantainis: 盧橘 Jyutpingá,  枇杷; pinyin: pípá) atá dúchasach i réigiúin chnocacha na Síne theas-láir. Chomh maith, tá sé coitianta go leor sa tSeapáin, an Chóiré, i réigiúin chnocacha na hIndia (Himachal), Limistéir Thuaidh na Pacastáine agus tá roinnt le fáil i dtuaisceart na hoileáin Fhilipíneacha, agus sna cnoic i Srí Lanca.
Tor nó crann síorghlas is ea é, a fhástar ar bhonn tráchtála i gcomhair a chuid torthaí buí, agus freisin saothraítear é mar  phlanda ornáideach. Tá sé coitianta in Adelaide, san Astráil Theas
Toradh
deas|mion|304x304px|Struchtúr an toraidh
Stair
deas|mion|200x200px|Locuait agus an tÉan Sléibhe, ag [[Ealaín na Síne|ealaíontóir Síneach gan ainm de chuid  an Ríshleachta (1127-1279).]] mion|Torthaí
384 (uimhir)
Is é 384 an uimhir nádúrtha tar éis 383 agus roimh 385.
Béja
Is cathair in iarthuaisceart na Tuinéise é Béja (Araibis:باجة). Tá sé suite 105 ciliméadar taobh thiar de Túinis agus 50 cilimeadar ón teorainn idir an Ailgéir agus an Tuinéis. Tá sé ina phríomhchathair na gobharnóireachta Béja agus é an chathair is mó sa ghobharnóireacht.
353 (uimhir)
Is é 353 an uimhir nádúrtha tar éis 352 agus roimh 354.
John Friel
Polaiteoir Éireannach ab ea John Friel (1 Lúnasa 1889 – 1 Deireadh Fómhair 1963). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Crofton Park
Is baile é Crofton Park atá suite sa bhuirg London Borough of Lewisham, Londain Theas.
An Bhreatain Bheag i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg
Ghlac An Bhreatain Bheag páirt i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg don chéad uair sa bhliain 2018.
Iomaitheoirí
{{legend|gold|Buaiteoir}} {{legend|silver|Dara}} {{legend|#cc9966|Tríú}} {{legend|#FE8080|Deireadh}}
Cionn Caslach
Is sráidbhaile é Cionn Caslach nó Ceann Caslach (Béarla: Kincasslagh) atá suite i nGaeltacht Dhún na nGall, Poblacht na hÉireann. Tagann an ceoltóir cáiliúil Daniel O'Donnell agus a dheirfiúr Margo ón mbaile. 200px|left|thumb|Cionn Caslach
Penneys
Díolann siad éadaí agus 36 siopa ag Pennys in Éirinn, agus breis is 70,000 duine á bhfostú acu timpeall an domhain.
Tá an cheanncheathrú i mBaile Átha Cliath agus i Reading, Sasana.
Stair
Cheannaigh an comhlacht siopaí ó C&A i Sasana, agus d'athraigh siad an t-ainm go Primark. Is é an t-ainm a úsáidtear in Éirinn i gcónaí ná "Penneys".
Joe Jackson
Amhránaí Sasanach is ea David Ian "Joe" Jackson a rugadh ar an 11 Lúnasa 1954 i mBurton upon Trent. Staffordshire.
Penneys
Stair
Sa bhliain 2005, cheannaigh an comhlacht na siopaí LittleWoods, i Sasana.
Condúnaigh agus Clann Ghiobúin
Barúntacht suite i gContae Chorcaí is ea Condúnaigh agus Clann Ghiobúin.
Penneys
Stair
Sa bhliain 2006, d'oscail siad an chéad shiopa sa Spáinn.
In 2023, seoladh suíomh idirlín Penneys do shiopadóirí Éireannacha.
420 (uimhir)
Is é 420 an uimhir nádúrtha tar éis 419 agus roimh 421.
Páirc Náisiúnta Yosemite
mion|deas|Gleann Yosemite Páirc náisiúnta i lár California i sléibhte an Sierra Nevada. Istigh inti tá Gleann álainn Yosemite, timpeallaithe ag aillte is sléibhte, locha, aibhneacha is crainn fhathacha mhórghiúise dúdaí ann. Tá Eas Yosemite inti freisin, timpeall 800 m ar airde. De réir dealraimh, is cráitéar seanbholcáin ollmhóir an Pháirc féin.
Cleamhnas
mion|[[Lios Dúin Bhearna|Lios Duin Bhearna ]] mion|[[Lios Dúin Bhearna|Lios Duin Bhearna ]] Is éard is brí le cleamhnas ná fear agus bean a thabhairt in araicis a chéile le lánúin a dhéanamh díobh agus le pósadh a shocrú dóibh. Ba nós le muintir na Gaeltachta - agus le muintir na tuaithe i nGalltacht na hÉireann féin - cleamhnas a dhéanamh do na cailíní óga beag beann ar a dtoil féin i bhfad ní ba deireanaí ná sa chuid eile d'Iarthar na hEorpa.
Rinneadh trácht ar na nósanna cleamhnais ina lán leabhar Gaeilge faoi sheansaol na hÉireann - Peig le Peig Sayers, mar shampla. Ón taobh eile de, is éard is ábhar don úrscéal úd Tae le Tae le Maidhc Dainín Ó Sé ná ceannairc na ndaoine óga in aghaidh an chleamhnais agus na bpóstaí socraithe den tseanchineál.
An Cleamhnas Gaelach
An fear a raibh bean chéile ag teastáil uaidh, thabharfadh sé aghaidh ar theach an chailín le clapsholas. De ghnáth, bheadh buidéal uisce beatha ("buidéal cúig naigín") aige, agus fear eile ina chuideachta - cara leis a bheadh sásta é a mholadh os comhair athair na brídeoige. Nuair a bhainfidís teach an chailín amach, thabharfaidís an buidéal d'fhear an tí, agus ansin, shocródh an triúr fear acu an scéal eatarthu agus iad ag ól an uisce beatha. Ní chuirfidís ceist ar bith ar an gcailín. Go bunúsach, ní bheadh ach an cailín ba sine de chlann iníonacha an tí ar fáil le haghaidh pósadh - an iníon a bhí "in aice an dorais", mar a déarfá. Má bhí iníon eile ag teastáil ón gcuairteoir, chaithfeadh sé fanacht go mbeadh na hiníonacha eile pósta cheana féin.
D'fhéadfaí an cleamhnas a fhágáil faoin duine a dtugtaí basadaeir nó babhdóir air, is é sin, duine a raibh sé mar phroifisiún aige cleamhnaisí a dhéanamh do dhaoine óga. Ba é Dan Pheaidí Aindí Ó Súilleabháin ó Chiarraí an basadaeir ba chlúití in Éirinn riamh, agus deirtear go ndearna sé ceithre chéad cleamhnas.
I Lios Dúin Bhearna i gContae an Chláir, is gnách Féile an Chleamhnais a cheiliúradh inniu féin, i Mí Mheán Fómhair. Is ar éigean is féidir a rá gur ócáid shocraithe cleamhnaisí atá ann - thar aon rud eile, is ócáid pléaráca é a tharraingíonn turasóirí go dtí an áit.
Mála aeir
thumb|Mála aeir (i SEAT Ibiza) Is é rud is mála aeir ann: fearas cosanta uathoibríoch i ngluaisteáin chun an lucht taistil a chosaint ar imbhualadh. Le blianta beaga anuas tá aermhálaí á suiteáil i gcuid mhaith de na gluaisteáin nua, i lár an rotha stiúrtha agus sa stiall tosaigh os comhair an taistealóir. Is amhlaidh a bhíonn trasduchtóir sa stiall sin. Leanann luasmhoilliú gach uile imbhualadh ar ndóigh. Imbhualadh ar bith os cionn 20km san uair, braitheann an trasduchtóir sin sa stiall an luasmhoilliú, agus taobh istigh de 30 milleasoicind nó mar sin, déanann an trasduchtóir comhartha leictreonach, agus spreagann sé sin caidéal ar leith chun na málaí a líonadh le haer nó le nítrigin.
Na haermhálaí séidte - is é rud atá iontu sin: adhartáin roimh an tiománaí agus an duine eile sna suíocháin tosaigh, chun iad a chosaint ar an roth, ar an stiall, agus ar an ngaothscáth. Chun an chosaint is fearr a thabhairt, ní mór crios sábhála trí phointe a chaitheamh in éineacht leis an aermhála. Is é sin, crios a ghabhann trasna na coime agus thar an ngualainn.
Ansin díreach tar éis a líonta agus tar éis an imbhuailte, ligtear don aer éalú, agus crapann na málaí chun gur féidir leis an tiománaí agus leis an duine eile éalú as an ngluaisteán. Taispeánadh i Meiriceá a fheabhas atá na haermhálaí: ó tosaíodh ar na haermhálaí a shuiteáil i ngluaisteáin is lú i bhfad an méid daoine a ghortaítear agus a mharaítear in imbhuailtí ar na bóithre. Mar shampla, measann na húdaráis sna Stáit Aontaithe gur shábháil na haermhálaí beo 2,400 duine idir 1990 agus 1995, agus gur lú de 29,000 an méid drochghortuithe a bhí ann dá mbarr.
Cófra tarraiceán
deas|250px|thumb|Cófra tarraiceán Is ball troscáin úsáidte le haghaidh stórála, le fráma ingearach ina fheistiú tarraiceáin é cófra tarraiceán.
Aracnafóibe
deas|250px|thumb|Aracnafóibe Is faitíos neamhréasúnach as cuimse roimh dhamháin alla í an aracnafóibe.
440 (uimhir)
Is é 440 an uimhir nádúrtha tar éis 439 agus roimh 441.
Waterloo (Londain)
Is baile é Waterloo atá suite sa bhuirg London Borough of Lambeth, Londain Theas.
James Kelly (Fianna Fáil)
Polaiteoir Éireannach ab ea James Kelly. Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Millennium Bridge, Eabhrac
Is droichead i lár Bhaile Eabhrac é Droichead na Mílaoise ("Millennium Bridge" mar a deirtear as Béarla). Is droichead do choisithe agus rothaithe é a ritheann thar an abhainn Ouse.
Tá an droichead déanta as cruach agus osclaíodh é sa bhliain 2001.
Robert Millikan
Ba é Robert Millikan, fisiceoir Meiriceánach (22 Márta 1868 – 19 Nollaig 1953), an chéad duine a rinne luach an luchta ar an leictreon a thomhas. D'úsáid sé turgnamh cáiliúil ar a dtugtar an turgnamh ola-bhraonach. Fuair sé amach go bhfuil lucht dar luach −1.6 × 10−19C (nó an luach sin iolraithe faoi shlánuimhir éigin) ar bhraon ola a luchtaítear go leictreastatach. Rinne sé amach gurb in é méid an luchta ar an leictreon.
Camas Cros
Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é Camas Cros nó Camus Croise.
Tá sé cosúil ón ainm go raibh manaigh Chríostaí san áit. Tá beagán díospóireachta ann i dtaobh an ainm. Is é “Camus Croise” atá ar na comharthaí bóthair, ach is é “Camas” an litriú de réir an chórais litrithe oifigiúil, agus is é “Cros” agus ní “Croise” a bhí muintir an cheantair go léir ag rá, daoine a bhfuil dea-Ghàidhlig acu, agus is é “Camas Cros” atá sa bhunachar sonraí ag Iain Mac an Tàilleir agus ar shuíomh Ainmean-Àite na h-Alba.
Béowulf
Seandán eipiciúil sean-Bhéarla is ea Béowulf [ˈbeːəwʊlf] nach fios cé a chum. Cumadh an saothar litríochta Angla-Sacsanach seo idir an 8ú agus an 11ú haois, agus ba timpeall na bliana 1010 a scríobhadh an lámhscríbhinn is sine atá ar fáil.
Dán fada le 3183 líne atá ann a thug spreagadh do scríbhneoirí go leor le míle bliain auas.
Leithinis Kamchatka
Leithinis mħór in oirthuaisceart na hÁise is ea Leithinis Kamchatka. Tá sí 1,250 km (780 míle) ar fad. Tá Leithinis Kamchatka suite idir an Aigéan Ciúin soir agus Muir Ocatsc siar. Go díreach amuigh ó chósta an Aigéin Chiúin tá an Trinse Chúiríl-Kamchatka atá 10,500 m (34,400 troigh) ar doimhne. Gné shuntasach de thírdhreach na leithinse ná roinnt bolcán atá anois ina Suíomh Oidhreachta Domhanda ag UNESCO.
Cuimsíonn Leithinis Kamchatka, in éineacht leis na hOileáin Komander agus Oileán Karaginsky, Kamchatka Krai, roinn de chuid Chónaidhm na Rúise. Tá 322,079 duine ina gcónaí in Kamchatka Krai, cuid mhaith díobh in Petropavlovsk-Kamchatsky, príomhchathair an krai agus atá suite ar an leithinis féin.
Dúil (Cnuasach gearrscéalta)
mion|[[Liam Ó Flaithearta]] Cnuasach gearrscéalta Gaeilge leis an scríbhneoir Éireannach Liam Ó Flaithearta é Dúil. Bailiuchán de scéalta a bhí foilsithe aige roimhe sin in irisí éagsúla as Béarla atá ann, den chuid is mó. mion|[[Liam Ó Flaithearta]] Foilsíodh an chéad eagrán sa bhliain 1953 agus an dara heagrán sa bhliain 2004. Ba é Dúil an chéad leabhar a scríobh an Flaitheartach ina theanga dhúchais. Scríobh sé Dúil nuair a bhí sé i mbarr a mhaitheasa mar scríbhneoir.
An Fhrainc i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Ghlac An Fhrainc páirt i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse don chéad uair sa bhliain 1956.
Iomaitheoirí
alt=|mion|287x287px|Alma ag cur i láthair i [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2017|2017]]
1852
Tarluithe
mion|225px|Breith á thabhairt ag an Rí Sahla Sellase na h[[An Aetóip|Aetóipe i bpictiúr a foilsíodh i Sasana sa bhliain 1852.]]
495 (uimhir)
Is é 495 an uimhir nádúrtha tar éis 494 agus roimh 496.
Cluain Maine
Is sráidbhaile í Cluain Maine (Béarla: Clonmany) atá suite i gContae Dhún na nGall, Poblacht na hÉireann.
Walworth
Is baile é Walworth atá suite sa bhuirg London Borough of Southwark, Londain Theas.
Tóim Snáma mac Flainn
Rí na nOsraí de rítheaghlach Dhál Bhirn ba ea Tuaim Snámha mac Flainn (Sean-Ghaeilge Tóim Snáma mac Flainn) (bás 770). Bhí sé i réim ó thimpeall na bliana 761 go dtí 770. Is é sa bhliain 761 a ainmnítear a réamhtheachtaí Anmchadh mac Con Chearca don uair dheireanach sna hannála, ach ní fios go cruinn cathain a tháinig Tuaim Snámha i gcoróin.
Tóim Snáma was the son of Fland mac Congaile bac ea athair Thuaim Snámha, rí a bhí i réim an éigin tar éis na bliana 712, luaite sa Leabhar Laighneach, ach ní fheictear é sna hannála. Deartháir Scannlain Mhóir mhic Colmáin (bás 644), iar-rí, ba ea a shin-seanathair.
Tharla cogadh cathartha i nOsraí tar éis bhás Anmchadha. I gcoinne Thuaim Snámha, bhí mic Cheallaigh mhic Faolchair (bás 735) agus is amhlaidh Dúnghal mac Ceallaigh (bás 772). Sa bhliain 769, bhuaigh Tuaim Snámha agus chuir sé an ruaig orthu. Sa bhliain 770, áfach, maraíodh é is dúchas ag a chomharba, Dúnghal.
Arthur Young
Scríbhneoir ar an bhfeirmeoireacht a rugadh i Londain ach a chaith cuid mhaith dá shaol i mBradfield Shasana ab ea Arthur Young (1741-1820). Rinne sé an-chuid turgnamh ar a fheirm bheag ansin. D'fhoilsigh sé a thorthaí, agus bhí ina cheannródaí i bhforbairt na feirmeoireachta mar eolaíocht. Bhunaigh sé an iris Annals of Agriculture (Annála na Talmhaíochta) i 1784.
Liopardchat Bheangál
thumb|240px|Liopardchat Bheangál
Is cat é liopardchat Bheangál.
An tSlóivéin
Tír bheag i lár na hEorpa, in oirthear na nAlp is ea an tSlóivéin (Slóivéinis: Slovenija), go hoifigiúil Poblacht na Slóivéine (Slóivéinis: Republika Slovenija), le teorannacha leis an Ostair, an Iodáil, an Ungáir agus an Chróit.
Stair
Bhí tailte na Slóivéine mar chuid den Impireacht Naofa Rómhánach agus d'Impireacht na hOstaire go dtí 1918. Ag an am sin, chuaigh na Slóivéanaigh i bpáirt leis na Seirbiaigh agus na Cróátaigh chun stát nua ilnáisiúnta, an Iúgslaiv a bhunú.
D'fhan an tSlóivéin ina cuid den Iúgslaiv tar éis an Dara Cogadh Domhanda, faoi rialtas Cumannach
I 1991 d'éirigh leis an tSlóivéin a neamhspleách as a bhaint amach tar éis chogadh deich lá. clé|mion|Prisega vojakov, 2 Meitheamh 1991 Ar an 28 Meitheamh 1991, rinne trúpaí na hIúgslaive ionradh ar an tSlóivéin 48 uair an chloig tar éis a neamhspleáchas a fhógairt.
Mar gheall ar na naisc stair iúla le tíortha ar nós na hIodáile agus na hOstaire, ní raibh sé deacair don tSlóivéin dul i bpáirt arís leo.
Glacadh an tSlóivéin isteach san Aontacht Eorpach agus in ECAT sa bhliain 2004.
Càrrabost (Loch Harport)
Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é Càrrabost.
clé|250px|mion|Càrrabost
Dúnmharú an Miami Showband (1975)
mion|leacht cuimhneacháin, Cearnóg Parnell, le William Murphy Bhí dúnmharú an Miami Showband ar na coir eanna ba mhíchlúití dá ndearna Óglaigh Uladh (UVF) riamh in Éirinn.
Trasduchtóir
Feiste é trasduchtóir chun cineál amháin fuinnimh a athrú ina chineál eile. Is gnách gurb é rud a bhíonn i gceist: cineál ar leith fuinnimh a athrú ina fhuinneamh leictreach. An micreafón, cuir i gcás, déanann sé fuinneamh meicniúil fuaime a athrú ina fhuinneamh leictreach. Teirmiméadar leictreach abair - is é rud a dhéanann sé: an teocht a athrú ina comhartha leictreach. 'Trasduchtóir brathadóra' is gnách a thabhairt ar thrasduchtóir a dhéanann comhartha leictreach, voltas nó sruth, agus é sin i gcomhréir le hairí éigin ar chineál eile fuinnimh - cuir i gcás, díláithriú, brú, luasghéarú, bogthaise, teocht, nó a leithéid.
Dúnmharú an Miami Showband (1975)
Ar an 31 Iúil 1975, maraíodh triúr den bhanna ceoil san ionsaí, agus an seó-bhanna ag taisteal ar ais go Baile Átha Cliath ó Dhroichead na Banna. Nuair a mhaidhm na sceimhlitheoirí buama leis na ceoltóirí a mharú, fuair beirt fhear dá gcuidsean bás sa phléasc.
Bhí muintir an dreama a híonsaíodh ag maíomh i gcónaí go raibh lámh ag na fórsaí slándála freisin san ionsaí. Bhí socrú ó thaobh cúitimh déanta ag Aireacht Cosanta na Breataine... sa bhliain 2021. mion| Sléacht i mBuskhill, [[Contae an Dúin|An Dún ]] mion|Óglaigh Uladh (UVF, nó as Béarla, na Ulster Volunteers)
Cúlra
Ach b'é an dearcadh a bhí ag na dearg-Dhílseoirí orthu "nach raibh ach ceol na reibiliúnach á sheinm acu". Thairis sin, bhíodh na gnáthóirí ag trasnú na teorann go minic le dreas ceoil a chloisteáil agus cúrsa damhsa a dhéanamh ar an taobh eile. Maidir leis an Miami Showband, áfach, ní fhéadfá an locht seo a chur orthusan, nó bhí siad ag seinm amhráin Mheiriceá nacha nach raibh ciall pholaitiúil ar bith leo in Éirinn.
Sléacht
mion|Saighdiúirí de chuid Reisimint Chosanta Uladh in Ard Mhacha Theas Thug an Miami Showband uathu an ghig dheireanach sa Castle Ballroom i nDroichead na Banna, agus d'imigh siad leo le dhá veain ag leathuair tar éis a dó réamhnóna. B'é an bainisteoir a bhí ag tiomáint veain an trealaimh, agus an cheolfhoireann féin ag taisteal sa dara veain.
Duine de na ceoltóirí, mar atá, an drumadóir Ray Millar, tháinig sé slán, ó bhí sé ag tiomáint a ghluaisteáin féin, agus é lena chodladh a fháil i dteach a thuismitheoirí in Aontroim.
Ag fágáil Dhroichead na Banna ina ndiaidh dóibh, chaithfeadh an cheolfhoireann stopadh ag seicphointe de chuid Chonstáblacht Ríoga Uladh. Nuair a ligeadh ar shiúl ón seicphointe iad, ghreamaigh gluaisteán de chuid na sceimhlitheoirí de veain na gceoltóirí. Bhí sí ag fanacht leo i leataobh páirceála.
I ndiaidh tamaill, stopadh veain na gceoltóirí ag seicphointe eile, mar a shíl siad féin, agus díríodh isteach i leataobh páirceála eile iad. An gluaisteán a bhí á leanúint, stop sí chomh maith. Ní raibh a fhios beo ag bainisteoir an bhanna céard a bhí ar na bacáin, ó d'fhág na sceimhlitheoirí ag tiomáint leis ar aghaidh é gan bacadh leis ar aon nós.
Dealraíonn sé gur phléasc buama na sceimhlitheoirí de thaisme, nuair a bhí na "saighdiúirí" in ainm is a bheith ag seiceáil veain na gceoltóirí. Bhí siad ag caitheamh sainéidí Reisimint Chosanta Uladh, nó bhí siad ina saighdiúirí sa reisimint, cé go raibh siad gníomhach i bhFórsa Óglaigh Uladh (UVF) freisin.
Nuair a bhain na póilíní láthair na coire amach, fuair siad rompu, cé is moite de na ceoltóirí marbha, beirt sceimhlitheoirí marbha, Harris Boyle agus Wesley Somerville, agus Stephen Travers, gortaithe go dona.
Riar an chirt
D'fhan siad i dtóin phríosúin go dtí gur scaoileadh saor iad i ndiaidh shíniú Chomhaontú Aoine an Chéasta.
Cúiteamh
Sa bhliain 2021, bhí socrú ó thaobh cúitimh déanta ag Aireacht Cosanta na Breataine agus ag an PSNI - le daoine a tháinig slán as sléacht. Beagnach £1.5m i ndamáistí san iomlán atá déanta leo, agus fógraíodh sin san Ard Chúirt i mBéal Feirste ar 13 Nollaig 2021.
Magadan
Calafort agus príomhchathair Chúige Mhagadan sa Rúis is ea Magadan. Tá Magadan suite in oirthuaisceart na Rúise ar chósta Mhuir Ocatsc. Bunaíodh Magadan i 1930 agus, go dtí an bhliain 1991, bhí an chathair dúnta ar an domhan mór. Tá sé oscailte do chuairteoirí ó shin i leith, ach tá laghdú leanúnach ar an líon daoine ina gcónaí ann: 151,652 duine sa bhliain 1989; 99,399 i 2002; agus 95,982 i 2010.
Glutan (mamach)
Is ainmhí é an glutan. Mamach atá ann.
496 (uimhir)
Is é 496 an uimhir nádúrtha tar éis 495 agus roimh 497.
Cathair Chorcaí, Barúntacht
Is barúntacht suite i gContae Chorcaí í Cathair Chorcaí.
Léan
I Miotaseolaíocht na nGael, saor sídhe Bhoibh Dheirg ab ea Léan (Sean-Ghaeilge Lén ) mac Bain Bholgaigh mac Bannaigh.
Dúradh go raibh cónaí air faoi loch gar de Chill Airne, ainmnithe Loch Léin as. Insítear sa Dinnseanchas gurbh é ag Loch Léin a dhéanadh sé soithí geala d'Fhann iníon Fliodhais.
Gach oíche tar éis na hoíche, deirtear go gcaitheadh sé a inneoin uaidh i dtreo cnoic in aice láimhé darb ainm Inneoin na nDéssi, agus gurbh iad na ceathanna a théadh ar ár ais ná i ndáiríre seoda ón inneoin.
Sanasaíocht
Is amhrasach é an é gaolta leis an dia Romano-Celtic, Lenus. Cé go bhfuil brí éiginnte ag an ainm, tá an focal Nua-Ghaeilge léan, focail Sean-Ghaeilge lén agus lénaid, agus focal Breatnais llwyn 'garrán, tom, tor', ann chun smaointe a spreagadh.
Moby
Amhránaí Meiriceánach is ea Moby a rugadh Richard Melville Hall ar an 11 Meán Fómhair, 1965 i Harlem, Nua-Eabhrac. Deir sé gur de shliocht Herman Melville, údar an leabhair Moby Dick, é féin.
Aksel Sandemose
Scríbhneoir Ioruach de phór na Danmhairge a bhí in Aksel Sandemose (fíorainm: Axel Nielsen) a saolaíodh i Nykøbing-Mors sa Danmhairg ar an 19 Márta 1899 agus a shíothlaigh i gCóbanhávan ar an 6 Lúnasa 1965.
Is é an leabhar is clúití dár tháinig óna pheann ná an t-úrscéal En flyktning krysser sitt spor ("Teifeach ag trasnú a riain féin"), inar leag sé síos "Dlí Jante", dlí na cúngaigeantachta i gcathair bheag. Jante an t-ainm a bhaist sé ar a chathair dhúchais san úrscéal.
Saol
I ndiaidh an chogaidh, d'fhill sé chun na hIorua agus chuaigh sé ina chónaí go Kjørkelvik i Risør. Chaith sé deich mbliana ansin. Ach d'fhág sé an áit nuair a fuair a bhean chéile agus mac leis bás.
D'éag Sandemose féin sa bhliain 1965 i gCóbanhávan.
Ioruais
Cé gur sa Danmhairg a tháinig sé chun saoil agus a fuair sé bás, glactar leis gur scríbhneoir Ioruach a bhí ann go bunúsach. Scríobh sé an chuid ba mhó dá shaothar sa leagan den Ioruais ar a dtugtar Riksmål, is é sin, an leagan is cóngaraí don Danmhairgis. San am chéanna, bhí meas mór aige ar an litríocht Ioruach go léir, an chuid san áireamh a bhí scríofa i Nynorsk. mion|clé|Íomhá Aksel Sandemose ar dheireadh eitleán de chuid Norwegian Air
Dlí Jante
Is éard is Dlí Jante (Ioruais agus Danmhairgis: Janteloven, Sualainnis: Jantelagen) ann ná "dlí neamhscríofa" na bpobal beag cúngaigeanta mar a chuir an scríbhneoir Danmhargach-Ioruach Aksel Sandemose i bhfocail é ina úrscéal En flyktning krysser sitt spor. Is gnách "Dlí Jante" a thuiscint mar chuid de chultúr Chríoch Lochlann, ach is féidir an chiall a bhaint as gur cuid de nádúr an duine ar fud an domhain é cloí le Dlí Jante.
Is é "Jante" an t-ainm a bhaist Sandemose ar a chathair dhúchais féin, Nykøbing-Mors, san úrscéal. Inniu, úsáidtear an téarma sin "dlí Jante" mar théarma socheolaíochta idirnáisiúnta.
Dlí Jante
Dlí Jante:
An duine nach gcloíonn leis na rialacha seo, gearrfar pionós dó de réir an aonú mír déag, is é sin:
Achtland
I Miotaseolaíocht na nGael, duine daonna ab ea Achtlann (Sean-Ghaeilge Achtland) a phós fear de na Tuatha Dé Danann.
Bhí míchlú aici as an dímheas a bhí aici ar fhir dhaonna. Nuair a bhuail sí le fear Dé Danann, ámh, thit sí i ngalar an ghrá agus phós sí é, ag éirí neamhbhásmhar nuair a chuaigh sí chun cónaí sa tsidhe. Deritear gur bhain sí an-taitneamh as cíorú cíoradh a chuid gruaige míne fada.
Sanasaíocht
Is amhlaidh go bhfuil Achtlann fréamhaithe ón Prótai-Cheiltis *hek-to-landā, le brí "Innilt le heallach." .
Conmhaigh
Is sráidbhaile é Conmhaigh (Béarla: Convoy) atá suite i nDún na nGall, Poblacht na hÉireann. left|thumb|Conmhaigh, Co. Dhún na nGall.
Cúige Lipetsk
Is cúige de chuid na Rúise é Cúige Lipetsk. Is é Lipetsk an phríomhchathair. Bunaíodh an cúige sa bhliain 1954.
Crios Ama
left|75px Tá Cúige Lipetsk suite i gcrios ama Moscó (MSK/MSD).
Na hAonaid Riaracháin
Tá Cúige Lipetsk roinnte ina 18 réigiún. Féach Aonaid Riaracháin Chúige Lipetsk.
Radhairc
thumb|left|160px|An céad túr hipearbolóideach sa domhain tógtha ag [[Vladimir Shukhov]] Is i Polibino atá an céad túr hipearbolóideach sa domhain. Thóg Vladimir Shukhov an túr seo sa bhliain 1896.
Avatar 2
Is scannán le scaoileadh sa bhliain 2021 é Avatar 2.
Anmchad mac Con Cherca
Rí na nOsraí de rítheaghlach Dhál Bhirn ba ea Anmchadh mac Con Chearca (Sean-Ghaeilge Anmchad mac Con Cherca) (bás 760idí). Bhí Osraí mar chuid den and Mhumhain ag an am. Chuaigh Anmchadh arís is arís eile ar feachtais in éadan a chomharsana thoir, na Laigin.
Tosca
Bhí ríocht Osraí ar cheann de tuairim is céad ríocht bheaga a bhí ann i nÉirinn san 8ú haois. Bhí na hOsraí lonnaithe i gContae Chill Chainnigh agus cuid de Contae Laoise. Bhí dhá phríomheaglais sa ríocht sa ré seo, Achadh Bhó (eaglais Naomh Chainneach) agus Saighir (Contae Uíbh Fhailí, eaglais Naomh Chiarán).
Is doiléir é comharbacht na ríthe Osraí tar éis bhás Scanláin. Níl iontu i réamhtheachtaí Anmchadha ach ainmneacha a bheag nó a mhór. Fuair athair Anmchadha, rí Cú Chearca, bás sa bhliain c. 713; maraíodh '' Ceallach mac Faolchair sa bhliain in 735 ag troid le Cathal mac Finghin in éadan na Laigean; agus maraíodh Forbasach mac Ailealla is dócha dá bhliain 740, ach ní fios an chúis. Meastar go ndearnadh Anmchadh ina rí tar éis bhás Fhorbasaigh.
Réimeas
Tar éis bhás Chathail mhic Fhinghin, tháinig i réim sa Mhumhain sraith ríthe nár fhág ach pas beag ar díol suntais sna hannála. Rinne Donnchadh na Mí, ardcheannaire Uí Néill agus Ardrí na hÉireann, sraith feachtas in éadan Uí Dhúnlainge na Laigean, ach níor tháinig fir na Mumhan ina choinne. Dar leis na hannála, bhí Anmchadh ina rí is gníomhaí ón gceachtar úd i lár na 8ú haoise.
Is é sa bhliain 742, le bás Chathail, a fheictear an chéad taifead do réimeas Anmchadha. Insítear i nAnnála Uladh agus i nAnnála Tiarnaigh gur scrios na hOsraí tailte Chineál Fiachach agus Dealbhna, suite thar Gleann na Brosnaí, idir mainstir Dharú agus an tSionainn i gContae Uibh Fhailí an lae inniu. Is amhlaidh sa bhliain dár gcionn, ach b'fhéidir 745, chloígh Anmchadh na Déise Mhumhan i oirthear Chontae Phort Láirge, ag marú a rí, Uargus mac Fiachrae. An bhliain dár gcionn eile, chloígh agus mharaigh Anmchadh triúr mac Chumascraihh, cé nach fios cé haidsan nó fáth an achrainn.
Bhí na Laighean fós ina bpríomhchéilí comhraic Anmchadha, Uí Bhairrche Tíre agus Uí Chinnsealaigh i gCeatharlach ach go háirithe. Ní fios go cruinn, ach b'fhéidir é go raibh na Laighin ar an bhfód ag Cath Inis Snaic, timpeall na bliana 750. Sa bhliain 754, scrios na hOsraí críocha Fhotharta Feá i gCeatharlach. Sna blianta 759 agus 761, throid Anmchadh ag Bealach Gabhráin, an príomhshlí idir Laigin agus Osraí, agus chloígh sé gur na Laigin faoi dhó. Sa dar cath, maraíodh Donngal mac Laidcnén, rí Uí Chinnsealaigh.
Níl trácht ar bith ar Anmchadh le fáil sna foinsí tar éis bhás Donnghaile. Sa bhliain 769, tharla cath cathartha sna hOsraí inar cloíodh mic réamhtheachtaí Anmchadha, Ceallach, ag Tuaim Snámha mac Flainn, anois i gceannas is amhlaidh. Más fíor, meastar go bhfuair Anmchadh bás an éigin idir 761 agus 769. Bhí mac amháin ar a laghad ag Anmchadh a mhair ina dhiaidh, Fearghal (bás 902), a bhí ina rí Osraí freisin.
Dave Grohl
Is ceoltóir rac-cheoil é Dave Grohl (rugadh é mar David Eric Grohl ar an 14 Eanáir 1969, i Warren, Ohio, Stáit Aontaithe Mheiriceá). Is giotáraí agus amhránaí é Grohl sa bhanna cáiliúil Foo Fighters, agus roimhe sin ba dhrumadóir é sa bhanna Nirvana. Is ceoltóir gnóthach é Grohl, agus tá ábhar taifeadta aige leis a lán grúpaí eile, mar shampla Queens of the Stone Age, Killing Joke, Nine Inch Nails, Garbage, Cat Power agus a thionscadal miotail troim féin Probot. Tugtar an leasainm "an fear is deise i rac-cheol" ar Grohl.
Saol
Rugadh Dave Grohl sa bhaile beag Warren sa bhliain 1969. B'iriseoir é a athair James, agus múinteoir Béarla í a mháthair Virginia. Tá deirfiúr amháin aige, Lisa, atá níos óige. Sa bhliain 1972, chuir an teaghlach faoi i Springfield sa stát Virginia, in aice le Washington, D.C.. Fuair a thuismitheoirí colscaradh sa bhliain 1975, agus d'fhan Grohl ina chónaí leis a mháthair. Buachaill ó bhaile briste a bhí ann, rud a bheadh i gcoiteanna aige le Kurt Cobain agus Krist Novoselic ní ba dhéanaí. Chuir Grohl óg suim mhór sa cheol ó nuair a bhí sé óg. B'amhránaí amaitéarach í a mháthair, agus sheinn a athair an fheadóg mhór. D'éist siad le go leor saghsanna ceoil éagsúla sa bhaile. Bhí giotár acu sa teach, ach ní raibh suim ar bith ag Grohl san uirlis ar dtús. Ach nuair a bhí sé deich mbliana d'aois, thosaigh sé ag baint triail as. D'fhoghlaim sé an t-amhrán Smoke on the Water, ón bhanna úd Deep Purple, agus sheinn Grohl óg an t-amhrán sin arís is arís. D'aontaigh sé dul chun ceachtanna a dhéanamh nuair a bhí gach guine tuirseach leis. Lean sé ar aghaidh leis na gceachtanna ar feadh bliain amháin. Bhí Grohl ábalta amhráin a fhoghlaim ina aonair freisin, agus d'fhoghlaim sé amhráin ó The Beatles agus na bannaí móra eile. Ag an am seo, thosaigh Grohl ag cur a amhráin féin ar chaiséad leis a chara.
Fuair Grohl a chéad ghiotár leictreach sa bhliain 1981, mar bhronntanas Nollag. Silvertone ,le haimplitheoir ionsuite ab ea é, ach i gcúpla mhí bhí sé briste. Cheannaigh sé ceann nua, cóip Les Paul saor. Ag an am sin, bhí Grohl ag éirí compordach mar ghiotáraí agus thosaigh sé ag seinm i bhanna beag le buachaillí eile as a chomharsanacht. Sheinn siad amhráin ó The Rolling Stones, The Who agus bannaí mar seo. Sheinn siad taispeántas amháin.
Sa tsamhradh 1982, thug Grohl agus a theaghlach cuairt ar a chol cheathrair in Evanston, Illinois. Bhí iontas air nuair a bhuail sé leis a chol ceathrair Tracey, agus í gléasta mar phunc. B'é sin an chéad uair a bhuail Grohl le punc-rac. Bhí a lán ceirníní agus irisí ag Tracey, agus ba duine difriúil é Grohl nuair a d'fhill sé abhaile. Thosaigh sé ag dul chun bannaí punc a fheiceáil, mar shampla Naked Raygun, agus thosaigh sé ag seinm le banna punc áitiúil Freak Baby i 1984. Rinne siad ceirnín beag le léiritheoir agus cara Grohl Barrett Jones, agus sheinn siad sa scoil cúpla uair. Ní raibh drumadóir an bhanna rómhaith, agus mar thoradh bhain Grohl triail as. Drumadóir nádúrtha ab ea é. Thaitin an banna Led Zeppelin go mór leis, agus i gceann tamaill bhí laoch nua aige, an drumadóir John Bonham. Mar thoradh, fuair Grohl tatú in onóir Bonham. Chuaigh Grohl isteach i bhanna nua, Mission Impossible, mar dhrumadóir. Sheinn siad rac-cheol trom agus gasta, agus bhí rath beag áitiúil acu. Dúirt Ian MacKaye gur thaitin an banna leis, agus sheinn siad le bannaí a bheadh cáiliúil níos déanaí, mar shampla Girls Against Boys. Tar éis Mission Impossible, thosaigh Grohl banna nua Dain Bramage leis an dordghiotáraí as Mission Impossible. Scríobh siad a lán amhráin le chéile, agus d´fhoghlaim Grohl a lán rudaí faoi chumadóireacht. Rinne siad ceirnín amháin, I Scream Not Coming Down.
Scream
Ag an am seo, bhí Grohl ina leantóir an bhanna punc Scream. Bhí a lán bannaí ag teacht amach as Washington, D.C., agus b'é Scream ceann de na bannaí ab fhearr. Bhí Scream le chéile ó 1979, agus bhí cúpla cheirnín seolta acu. Cheannaigh Grohl na ceirníní, agus chuaigh sé chun iad a fheiceáil cúpla uair. Ba laochra iad don leaid óg. Fuair Grohl amach go raibh Scream ag lorg drumadóir nua. Chuir sé glaoch ar Franz Stahl, giotáraí an bhanna. Cheap Grohl go mbeadh onóir dó seinm leis an mbanna seo, fiú amháin cúpla nóiméad. Bhí fhios aige nach raibh sé ceart don bhanna, mar ní raibh sé ach sé bliana déag d'aois. Dúirt Grohl go raibh sé fiche, agus chuaigh sé chun cleachtadh leo. Bhí aithne ag Grohl ar amhráin Scream go leor, agus cheap an banna go raibh sé go hiontach. Go tobann, d'iarr Stahl air teacht isteach sa bhanna. Bhí áthas an domhain ar Ghrohl, ach ní raibh sé éasca a shean-bhanna a fhágáil. Ag an nóiméad deireanach, dúirt Grohl nach raibh sé ábalta a chairde i nDain Bramage a fhágáil. An tseachtain ina dhiaidh, chuaigh Grohl chun Scream a fheiceáil ag ceolchoirm. Cheap sé go raibh siad go h-iontach, agus ní raibh sé ábalta an seans a dhiúltú. Mar sin, d'fhág sé Dain Bramage agus ghlac sé áit mar dhrumadóir nua Scream.
San Earrach 1987, chuaigh Grohl isteach sa stiúideo le Scream chun an No More Censorship LP a dhéanamh. Bhí conradh acu le Ras Records, comhlacht a rinne ceol reggae. Bhuail siad an bóthar san fhómhar ar a gcéad turas Meiriceánach. Ní raibh a lán airgead acu, ach b'eachtra maith í dó. Chuaigh Grohl go háiteanna nua agus fuair sé a lán cairde nua. Bhí a fhios aige anois go ndearna sé an rogha ceart nuair a fhág sé Dain Bramage. I mí Feabhra 1988, chuaigh Scream go dtí an Eoraip freisin, agus sheinn siad san Ísiltír, An Fhrainc, An Ghearmáin, An Iodáil, An Spáinn, Sasana agus sa Chríoch Lochlann. Fuair siad a lán tacaíocht agus rinne siad cúpla albam nua, Live at Van Hall in Amsterdam agus Live in Germany. Nuair a bhí am saor aige, chuaigh Grohl abhaile go dtí Virginia agus rinne sé ceirnín beaga leis a chara Barrett Jones. D'úsáid Scream cúpla de na hamhráin seo, agus d'úsáid Grohl cúpla eile níos déanaí. Chuaigh an banna ar ais go hEoraip san Earrach 1990, agus sheinn siad gach lá ar feadh cúpla seachtain. D'fhill siad ar ais abhaile, tuirseach agus gan airgead. D´fhág an dhordghiotáraí Skeeter Thompson an banna, agus bhí fhios ar Grohl gur mhaith leis rud nua a fháil.
Nirvana
Bhí Grohl i Los Angeles, gan banna agus gan airgead. Chuir sé glaoch ar a chara Buzz Osbourne, as an banna The Melvins. Dúirt Osbourne go raibh aithne aige ar an mbanna Nirvana, agus go raibh siad ag lorg drumadóir nua. Chonaic Cobain agus Novoselic Grohl ag seinm am éigin le Scream, agus cheap siad go raibh sé go h-iontach. Ní raibh a lán eolas ag Grohl faoin bhanna seo, ach bhí sé sásta dul go dtí Seattle agus triail a bhaint as. Bhuail sé le Cobain agus Novoselic ag an aerfort i Seattle. Bhí iontas ar Ghrohl ar dtús, ag caint leis an dordghiotáraí ollmhór callánach Novoselic, agus an giotáraí bídeach ciúin Cobain. Cúpla corr ab ea iad. Chuaigh Grohl chun an banna a fheiceáil sa Motor Sports Garage, le Danny Peters ón bhanna Mudhoney ar na drumaí. An lá ina dhiaidh sin, sheinn Grohl cúpla amhrán as an albam Bleach le Cobain agus Novoselic, agus fuair sé an post.