cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mairtine
Dream tábhachtach na Mumhan réamhstairiúil ab ea na Mairtine. Faoin ré luathstairiúil, is amhlaidh go raibh siad imithe as saol polaitiúil na tíre. In am trátha, d'éirigh a bpríomhchathair, mar a bhí Medón Mairtine, ina príomheaglais na nEoghanacht, mar atá Imleach (Tiobraid Árann).
Mairtine mac Sithcheann
Ina shaothar aige Foras Feasa ar Éirinn le Seathrún Céitinn, faightear an t-alt seo a luann is féidir sinsear:
De réir seo, ba dubh-dubhó Bhreogáin mhic Bhraith, rí seanscéalacha na Gailíse, é Mairtine de Bhreoghán mac Brath. Athair agus uncail na chéad Gael a lonnaigh in Éirinn ab ea garmhac Bhreogháin, Míl Espáine.
Dónall Dána – Sióg na bhFiacla
Leabhar do pháistí de chuid an scríbhneoir Meiriceánach Francesca Simon is ea Dónall Dána – Sióg na bhFiacla.
Mairtine
Mairtine mac Sithcheann
Ba bhall den Chorca Laidhe ab ea Eochaid Apthach, gar-dhubhó Mhairtine. Deirtear ar shlite éagsúla gur sa 8ú, 7ú nó 6ú/5ú haois RC a réim.
Ní deirtear go soiléir in áit ar bith, ámh, gurbh eapainm na Mairtine é Mairtine mac Sithcheann. I dteannta sin, deirtear i bhfoinsí eile gur de shliocht na bhFear Bolg, réamhtheachtaí na nGael, ab ea na Mairtine.
Medón Mairtine
Tá príomhchathair na Mairtine suite inniu áit a bhfuil Imleach (Tiobraid Árann). Aistríodh ainm na cathrach Medón Mairtine mar 'lár [tír] na Mairtine'. Siar ó Chaiseal, ceanncheathrú rithe stairiúla na Mumhan is ea í, agus dá bharr is féidir a rá gur i lár tíreolaíoch na Mumhan í.
Uí Liatháin
Dream agus ríocht na Mumhan ba ea an chlann Uí Liatháin. Eochaidh Liatháin mac Dáire Cearba (beo c. 340) ba ea a sinsear eapainmneach.
Mairtine
Medón Mairtine
In aiste sa bhliain 2000, tugann Nollaig Ó Muraíle faoi ndeara gurbh fhéidir é go lonnaí roinnt den Mhairtine i gcúige Connacht, ach ní luann sé go sonrach cén áit.
Uí Liatháin
Sinsearacht
Ba chomh-mhuintir iad na clanna Uí Liatháin agus Uí Fiodhghinte, agus cuireadh le chéile iad sna foinsí is luaite, mar shampla, Tairired na nDéssi (dála an scéil). Tugtar dóibh dís sinsireachtaí ilchineálacha idir luath- nó prót-Eoghanachta agus Éarainn nó Dáirine ag scoláirí éagsúla ag obair i nósanna éagsúla, agus comhaontú dofheicthe. Is féidir tríd is tríd é gur thoradh an dá ghinealach ba ea iad, nó go hiomlán eile.
Mairtine
Muintir
De réir nósanna, tá gaol ann idir na Mairtine agus na hÉrainn, Benntraige, Ulaid, agus Eoghanachta. Insítear i ndán déanach gur treibh de mhuintir Domnainn iad. Deirtear dusta go traidisiúnta gur de shliocht na bhFear Bolg miotasacha iad.
Uí Liatháin
Sinsearacht
I dteannta leis na hUí Liatháin sa cheantar seo den Bhreatain, bhí buíon mhór na nDéise, agus bruíon níos lú na Laigean. Níl nasc ar leith idir na dreamanna úd i bhfoinse Ghaelach ar bith, ach is léir nach féidir comhoibriú a chur as an áireamh, go háirithe ó thaobh trádála de, san áireamh trádáil sclábhaithe. Bhí na Déise lonnaithe in aice leo i gContae Phort Láirge, agus na Laigin ní i gcéin soir i Ríocht na Laighin.
Mairtine
Muintir
De réir miotais éigin, tharla cath sa bhliain 123 AD idir Eoghan Mór agus Conn Céadchathach, agus roinneadh Éire in dhá leath agus Eiscir Riada – droim fada cnoc ó Bhaile Átha Cliath go Gaillimh – mar theorainn. Mar a thugann Dáibhí Ó Cróinín faoi ndeara, insítear i nginealaigh an Leabhar Mór Leacáin gur cuireadh an ruaig ar na Mairtine as tuaisceart na tíre, nó Leath Choinn, agus gur lonnaigh siad i gcríocha i gContae an Chláir darbh ainm ansin An Déis Tuaiscirt, a n-éireodh ina Dál gCais.
Uí Liatháin
Sinsearacht
Is féidir na hUí Liatháin a nascadh le Criomhthann mac Fidhaigh, rí seanscéalach na Mumhan agus Ard-Rí ceannasach na hÉireann den 4ú haois. Ní amháin é go luaitear iad san alt céanna i Sanas Cormaic, ach is dlúth ghaoil iad sna lámhscríbhinní ginealaigh is luaite uile.
Mairtine
Leabhar na nGinealach
De réir Dubhaltaigh Mhic Fhirbhisigh, bhí gaol idir na Mairtine agus na hÉarainn is na Fir Bholg. Ina shaothar Leabhar na nGinealach, chuir sé le chéile iad leis an dara acu. Luaigh sé iad ar dtús nuair a scríobh sé:
San alt 47.2, scríobh sé gur bhuaigh Siorna mac Dian (Sírna Sáeglach), rí na hÉireann, i gcath Móin Fhoichnigh i ríocht Uí Fhailghe in éadan na Mairtine agus na nÉarann. Deir sé go raibh roinnt treibheanna ar ghá dóibh "servile rent" a íoc, san áireamh: Ag 51.8, rinne sé cur síos ar a gcuid críoch mar:
Uí Liatháin
Gaoil
Luath-rí na Mumhan ab ea Breasal mac Ailealla Thassaigh de réir foinse amháin. Banríon an Ardri, Laoghaire mac Néill, ba ea a dheirfiúr Angias, agus máthair Lughaidh mac Laoghaire, a d'éirigh féin ina Ardrí in ainneoin toil Naomh Pádraig, a bhuí gur impigh Angias an naomh.
Mairtine
Leabhar na nGinealach
Sa dán Sloindfead athachtuatha Ereann, a thugann liosta d'fho-threibheanna (see Déise, nó Attacotti?) na hÉireann, d'inis Mac Firbhisigh (55.6, ll. 224–25): Sa dán Gá lí on i bhFó dla Fir Bholg?, deir sé gur de mhuintir na bhFear Bolg iad (56.3, ll. 226–37).
Uí Liatháin
Gaoil
D'fhuadaigh fir Uí Liatháin Ruithchern iníon Aodha Bheannáin mhic Criomhthainn, rí na hIarmhumhan (agus b'fhéidir na Mumhan), agus deirfiúr Mhóir Mhumhan, agus cuireadh iachall uirthi bheith ina haoire.
Mairtine
Annála na gCeithre Máistrí
I nAnnála na gCeithre Máistrí, feictear go raibh Conmhaol i réim le tríocha bliain, go dtí Anno Mundi 3579.
Garraí Eoin
Is comharsanacht i gCathair Luimnigh é Garraí Eoin.
Uí Liatháin
Gaoil
Ag Cath Cairn Chonaill, feictear Uí Liatháin ann mar chomhghuaillí Ghuaire Aidhne mhic Colmáin. Ní ghlacann le Byrne leis an lua seo, agus déanann Seán Ó Coileáin mionphlé air, á nascadh le scéalaíocht Mhóir Mhumhan agus Roithchirn.
Mairtine
Annála na gCeithre Máistrí
Deirtear fosta sna hannála úd gur chloígh Aonghas Olmhuchaidh), bás Anno Mundi 3790, na Mairtine i "gcath Cuirce, cath Sliabh Cailghe..., i gcríocha an Chorca Bhaiscinn" (Contae an Chláir).
Uí Liatháin
Gaoil
De shliocht Uí Liatháin ba ea máthair Gormgheal, agus bean chéile cháiliúil Cailleach, Chathail mhic Fhinguine, rí míchlúiteach na Mumhan agus na Teamhrach.
Mairtine
Dinnseanchas aoi
Sa Dindshenchas aoi, tá sliocht ann a deir: D'fhéadfadh é gur tagairt é seo do Luath, Indeall agus Eoghan in Agallamh na Seanórach.
Uí Liatháin
Sa Bhreatain
De réir fianaise as dá fhoinse, Sanas Cormaic na hÉireann and Historia Brittonum na Breataine, táthar ar an eolas go raibh coilíneachtaí ag an gclann Uí Liatháin sa Bhreatain Bheag agus i gCorn na Breataine. De réir Historia Brittonum, chuir Cunedda agus a mhic an ruaig orthu as Tuaisceart na Breataine Bige.
Aoiseanna níos deireanaí
Caomhnaítear an t-ainm sa sráidbhaile Caisleán Ó Liatháin in oirthear Chontae Chorcaí, maraon le Cill Liatháin i gContae Luimnigh.
Craobh ghinealaigh
Bunaithe ar Rawlinson B 502 agus Vita tripartita Sancti Patricii
Daire |               |_____                |                     |                       |                      |                      |                |                     |                       |                      |                      |              Fidach         Fiachu Fidgenid           Eochu Liathán       Uí Duach Argetrois         Uí Dedaid |                                            |                |__________________________                   |___________________________                |                          |                                              |                |                          |                                              |   Crimthann mac Fidaig               Mongfind = Eochaid Mugmedón = Cairenn      Ailill Tassach |                 |                       |                                               |                  |                       |                                          Connachta     Niall Noígíallach                 | |           ___________|                                                                  |           |           |                                                      Lóegaire mac Néill = Angias Bressal mac Ailello |                                                                        |                                                                Lugaid mac Lóegairi
Clanna agus ainmneacha sloinne
Ba iad a leanas an dá chlann is suntasaí Uí Liatháin:
Uí Mhic Coille
Tá an chlann is ainmnithe as Mac Coille mac Mhic Bróc mhic Eochada Liatháin. Thóg siad a n-ainm don bharúntacht Uí Mhic Coille.
Uí Thassaigh
De shliocht Ailealla Tassaigh réamhráite mhic Eochada Liatháin ab ea an chlann úd.
Loch Eanach
Is loch i gContae Dhoire é Loch Eanach.
RTÉ lyric fm
Is stáisiún raidió é RTÉ Lyric FM in Éirinn. Seinntear ceol clasaiceach ag an stáisiún seo. Thosaigh sé ag craoladh mar RTÉ Classic ar an 6 Samhain 1984. D'athraigh an t-ainm go RTÉ lyric fm ar an 1 Bealtaine 1999.
Stefan Edberg
Is iarimreoir leadóige gairmiúla as An tSualainn é Stefan Bengt Edberg. Rugadh é ar an 19 Eanáir 1966. Tá 6 chraobh Grand Slam buaite aige - 2 Australian Open, 2 Wimbledon agus 2 US Open.
clé|mion|250p|Stefan Edberg
RTÉ 2XM
Is stáisiún raidió é RTÉ 2XM a chraoltar trí Chloschraolachán Digiteach in Éirinn. Bíonn ceol le cloisteáil air. Cuireadh tús oifigiiúil leis ar an 1 Mí na Nollag 2008.
Redland
Is barda suite i mBriostó é Redland.
Ramón Díaz
Iar-imreoir sacair Airgintíneach is é Ramón Ángel Díaz. Rugadh ar an 20 Lúnasa 1959 in La Rioja, An Airgintín, é.
Scóráíl sé aon chúl ag an Corn FIFA an Domhain 1982.
Essa
Is baile suite i gCorn na Breataine é Essa (Béarla:Saltash)
Anthony Moon
Is carachtar ficseanúil é Anthony Moon sa chlár teilifíse EastEnders. Ghlac Matt Lapinskas an pháirt mar Anthony. Bhí Anthony ar an gclár den chéad uair ar an 25 Iúil 2011 agus den uair dheireanach ar an 30 Lúnasa 2012.
RTÉ Chill
Is é RTÉ Chill stáisiún raidió a chraoltar trí Chloschraolachán Digiteach in Éirinn. Thosaigh sé ag craoladh i mí Mhárta 2008.
An Gleann, Contae Luimnigh
Is baile suite i gContae Luimnigh é an Gleann.
Olivia Rogowska
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Astráil í Olivia Rogowska. Rugadh í ar an 7 Meitheamh 1991.
Penntorr
Is baile suite i gCorn na Breataine é Penntorr (Béarla: Torpoint).
Ponswad
Is baile suite i gCorn na Breataine é Ponswad. (Béarla: Wadebridge).
Knowle
deas|250px|thumb|Knowle Is barda suite i mBriostó é Bishopsworth.
Bernard Maguire
Polaiteoir Éireannach ab ea Bernard Maguire. Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Lawrence Hill
deas|250px|thumb|Lawrence Hill Is barda suite i mBriostó é Lawrence Hill.
Southmead
Is barda suite i mBriostó é Southmead.
Jana Fett
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Chroit í Jana Fett. Rugadh í ar an 2 Samhain 1996.
Loch Ainninn
Is loch i gContae na hIarmhí í Loch Ainninn.
Ainmníodh an loch as Ainninn mac Neimhidh. Deirtear sna seanscéalta gur tomhaidhm í an loch, a sceith amach as an talamh agus uaigh Ainninne á thochailt.
Francesca Simon
Scríbhneoir Meiriceánach is ea Francesca Isabella Simon a rugadh ar an 23 Feabhra 1955 in Saint Louis, Missouri. Tógadh i gCalifornia í. Rinne sí staidéar san ollscoil ar an Sean-Bhéarla agus ar an léann Meánaoiseach. Áithnítear í go háirithe mar údar na sraithe leabhar úd Horrid Henry. Tá cónaí uirthi i Londain Shasana.
Southville
Is barda suite i mBriostó é Southville.
Thomas Harris
Polaiteoir Éireannach ab ea Thomas Harris (1895 - 18 Feabhra 1974). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
RTÉ Choice
Ba stáisiún raidió é RTÉ Choice a chraoltaí trí mheán Chloschraolachán Digiteach in Éirinn. Craoladh é idir na blianta 2007 agus 2013.
Eifinn
Is paróiste suite i gContae Luimnigh é Eifinn. Tá timpeall 1,441 duine (2006) ina gcónaí ann. Tá Eifinn suite sa Machaire méith na Mumhan, idir Cill Mocheallóg agus Ráth Luirc. Tá sé ar an bóthair R515.
Stair
Tá Eifinn ainmnithe as Naomh Eimhin. Tá cailís airgead atá fós in úsáid leis an inscríbhinn: Aegidius Hiffernane et Eleanora Gibbon et Cornelius Hiffernane Aegidii filius me fieri fecurunt 1633.
Eaglaisí
Nuair a bhí Eifinn aontaithe le Cill Bhríde agus Cill Chuáin, bhí dhá séipéal sa pharóiste: séipéal amháin in Eifinn agus séipéal eile i gCill Bhríde. Bhí an tséipéal i gCill Bhríde i bhfothrach ag an deireadh na 1830idí. Níl ach balla amháin fágtha anois.
Athbheochan chardascamhógach
250px|mionsamhail|clé|Athbheochan chardascamhógach An bealach a ndéanann foireann leighis éigeandála duine a d'fhulaing taom croí a athbheochan. Agus an duine ina luí ar a dhroim, cuirtear fórsa tréimhsiúil (timpeall 70 uair in aghaidh an nóiméid) i bhfeidhm ar a chliabhrach (suathaireacht sheachtrach chairdiach) chun an fhuil a thiomáint don chroí is an inchinn san am nach bhfuil riospráid ná bualadh croí nádúrtha i bhfeidhm. Déanann ball den fhoireann ionanálú tréimhsiúil isteach béal an othair freisin. Nuair a chuirtear i gcrích taobh istigh de 4 nóiméad tar éis an taom croí í, maireann níos mó ná 25% d'íobartaigh. Más tar éis 4 nóiméad a dhéantar an iarracht athbheochana, faigheann os cionn 90% bás.
Eifinn
Eaglaisí
Bhí séipéal i gCill Chuáin, Séipéal gaineamhchloch donn a bhí sé ag bun Cnoc an Chathair. Cúpla bhliain roimh a dhún sé bhí 600 daoine ag dul ar Aifreann ann.
Tógadh an tAthair David Nagle an eaglais reatha sa bhliain 1835-6. Nuair a fuair sé bás sa bhliain 1847, bhí sé curtha ann. Bhí an eaglais athchóirithe sa bhliain 1981. Tá 11 tsagairt curtha lasmuigh an eaglais. Tá eaglais eile suite i nGarraí na Deirce a tógadh sna 19ú haois.
Athbheochan chardascamhógach
Ní mór leanúint leis an athbheochan go mbuaileann an croí uaidh féin nó go mbíonn dífhibrilitheoir ar fáil chun an croí a thosú ag bualadh le turraing leictreach tríd an gcliabhrach.
Eifinn
Eaglaisí
Bhí eaglais eile suite sa pharóiste. Bhí sé imithe sa bhliain 1840.
Reiligí
Tá trí reilig in Eifinn: Eifinn, Cill Chuáin agus Cill Bhríde. Tá reilig eile gan ainm in Eifinn. Tá reilig timpeall an tseaneaglais in Eifinn. D'oscail an chuid nua sna 1960idí agus d'oscail an chuid nua nua tar éis seo. Tá timpeall 440 uaigheanna ann. téann uaigh amháin siar go dtí na 1600í.
Tá ballaí timpeall an reilig i gCill Bhríde. Tá sé timpeall an tseaneaglais i gCill Chuáin. Is reilig gorta é. Tá uaigh amháin lasmuigh an reilig. Bhí an deireadh duine curtha ann sna 1950idí. Tá sé foircthe le fiailí agus crainn anois.
Sa bhliain 2015 thosaigh muintir na háit ag déanamh doiciméid ar na reiligí.
Toibreacha
Tá tobar suite i mBaile Mhic Sheáin Bhuí ag bun An Sliabh Riabhach. Tobar Rí an Domhnaigh an t-ainm a bhí air. Tá naoi toibreacha níos lú timpeall an tobar seo. Tá Tobar a' Chrann suite i nGort an Chrainn. Tá Tobar Naomh Bride suite i gCill Bhríde. Tá tobar eile suite i Tobar Nai.
Uachtarlann
Tá an t-uachtarlann suite i bPáirc Nua.
Muintir na Tíre
Bunaíodh tAthair James Moloney Muintir na Tíre in Eifinn sa bhliain 1949.
Halla Canon Hayes
Tógadh na muintir na hEifinn an halla sna 1950í. Ar a 50ú cuimhneachán bhí stair na halla foilsithe i bhfoirm leabhar.
Oifig an phoist
Tá an oifig an phoist dúnta anois.
Bunscoil
D'oscail an bhunscoil nua Scoil Náisiúnta Mhuire sa bhliain 1940. Tá timpeall 150 daltaí ag freastal ann. Is í Anne-Maria Murphy an príomhoide reatha.
Iománaíocht
Tá club CLG in Eifinn CLG Eithbhinn ó 1887. Ní imríonn an club ach iománaíocht amháin. Níl nasc ar leith acu le haon chlub eile i gcomhair na peile.
Tá Eithbhinn nasctha le blianta faoin ainm Gaeil Cois Sléibhe le Stáicéirí de Bhailís i gcomórtais na n-óg. Bhí a lán imreoirí cáiliúla ag imirt leis an club seo:
Péil
Bhí foireann peile shóisearach B ag Eithbhinn i lár na 1990í ach d'éirigh an club as i ndiaidh bliain nó dhó. Imríonn formhór pheileadóirí an pharóiste le Stáicéirí de Bhailís, le Cill Mocheallóg, le Baile an Chaisleáin/Béal Átha Grean nó le An Charraig Dhubh.
Badmantan
Tá club badmantan ag Eifinn. Bhí sé bunaithe sna 1970idí.
Bishop's Castle
Is baile suite i Shropshire é Bishop's Castle.
St George Thoir
Is barda suite i mBriostó é St George Thoir.
Ray Dixon
Is carachtar ficseanúil é Ray Dixon sa chlár teilifíse EastEnders. Ghlac Chucky Venn an pháirt mar Ray. Bhí Ray ar an gclár den chéad uair ar an 10 Eanáir 2012 agus den uair dheireanach ar an 28 Bealtaine 2013.
Caisleán Maí Tamhnach
Is baile suite i gContae Luimnigh é Caisleán Maí Tamhnach.
Stockwood
deas|250px|thumb|Stockwood Is barda suite i mBriostó é Stockwood.
Darini
Dream ársa luaite sa Geografaíocht le Tolamaes ab ea na Darini (Δαρῖνοι) (leagan eile lámhscríbhinne: Darnii [Δάρνιοι]). Deirtear go raibh cónaí orthu i ndeisceart Contae Aontroma agus tuaisceart Contae an Dúin. Is amhlaidh óna ainm go raibh sinsear darbh ainm Dáire (*Dārios) acu, mar a maíodh freisin ag roinnt dreamanna stairiúla, san áireamh na Dál Riada agus Dál Fiatach (.i. Ulaid), lonnaithe san áit chéanna in oirthear chúige Uladh, chomh maith leis na hÉarainn/Iverni na Mumhan. Faightear Dún Droma Dáirine mar ainm moch ar Dún Droma, Contae an Dúin, agus glaodh Dáirine ar mhuintir Éarann fosta.
St George Thiar
deas|250px|thumb|St George Thiar Is barda suite i mBriostó é St George Thiar.
Darini
Sanasaíocht
Is focal a bhfuil go leor fianaise aige as Gaillis é Dari(o) ("corraíl, fíoch, míre"), go háirithe i n-ainmneacha pearsanta. Faightear é as Breatnais as cynddaredd ("míre"). Is léir dá bharr gur dhream fíochmhar iad na Darini agus de shliocht dé rua. In am trátha, ámh, "reithíocht" nó "foréigneach", is amhlaidh le bunbhrí "míre ainmhí".
Graeme Souness
Iar-imreoir sacair Albanach is é Graeme James Souness. Rugadh ar an 6 Bealtaine 1953 in Dún Éideann, Albain, é.
RTÉ Gold
Is é RTÉ Gold stáisiún raidió a chraoltar trí Chloschraolachán Digiteach. Seinntear ceol ó na 1960í, 1970í, 1980í agus 1990í. Thosaigh sé ag craoladh ar an 30 Márta 2007.
Darini
Dreamanna agus daoine ársa
Rí na Mumhan ab ea Cú Raoi mac Dáire, a thagann ar an bhfód go minic sa Rúraíocht, ag tabhairt chun cuimhne is dócha na Darini réamhstairiúla agus iad cumhachtach. Mhaígh an Dál Fiatach gur shliocht de chlann leathdhiaga, Cland Dedad, ab ea iad, rud a chuireann gaol na gcúigí in iúl – bhíodh na Darini agus na hUlaid ina gcónaí in aice a chéile in Éirinn de réir Tolamaes agus gan dabht seanmhuintir. Dáire mac Dedad ab ea athair Chú Raoi, agus ainmníodh na Clanna Dedad as a sheanathair, Deda mac Sin.
Graeme Souness
Scóráíl sé aon chúl ag an Corn FIFA an Domhain 1982.
Darini
Dreamanna agus daoine ársa
Dúradh gur de shliocht Íair mhic Dedad, deartháir Dháire, ab ea Conaire Mór seanscéalach, sinsear Shíl Chonaire (.i. Dál Riada, Múscraí, Corcu Duibne, agus Corca Bhaiscinn''). Leagan eile is ea Íar den bhunfhréamh le feiceáil san ainm ''Iverni/Éarainn.
Ar deireadh, caomhnaítear san ainm Íoth an fhréamh Ind-Eorpais *peiH- ("bheith ramhar, borradh"). Tugtar an phearsa seo sna ginealaigh mar bhunshinsear na Corcu Loígde (Dáirine), rud a thugann le fios a shinsearacht agus a ngaol leis na hIverni, agus bunscéal iomlán na nDarini/Dáirine agus a muintir in Éirinn stairiúil.
Sliocht nua-aimsire
Tá roinnt clanna na hAlban agus cúige Uladh is Mumhan a rianaíonn a mbunúis ar ais chuig na Darini/Dáirine féin ní dreamanna dlúthghaolta leo, clanna san áireamh ''Mhic Mhathúna, Uí Eachach, Mhic an Ultaigh den Dál Fiatach, agus Uí Eidirsceoil agus Uí Laoghaire de Chorca Laidhe.
Broseley
Is baile suite i Shropshire é Broseley.
Denis Allen
Polaiteoir Éireannach ab ea Denis Allen (2 Eanáir 1896 - 29 Márta 1961). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
RTÉ Junior
Is stáisiún raidió digitigh do pháistí in Éirinn é RTÉjr Radio, stáisiún de chuid an chraoltóra náisiúnta RTÉ.
Is é RTÉjr Radio an chéad stáisiún raidió dírithe ar leanaí in Éirinn le raon leathan clár ó nuacht, filíocht, rainn pháistí, scéalaíocht, drámaí, agus go leor eile. Craolann an stáisiún go laethúil idir 7:00 agus 21:00 (ag comhroinnt ama le RTÉ Chill) ar DAB agus Saorview i bPoblacht na hÉireann agus ar fud an domhain trí Seinnteoir Raidió RTÉ.
Geingeas Cán
Ba é Geingeas Cán, nó Temüjin, mar ab ainm dó ó thús a shaoil (1162? - 18 Lúnasa 1227), a d'aontaigh na Mongólaigh agus a bhunaigh Impireacht na Mongólach, an impireacht ab fhorleithne dá raibh riamh ann.
An Cán
mion|clé|300px|[[Impireacht na Mongólach]]
Ina dhiaidh sin rinne sé ionradh ar an gcuid eile den Áise Lárnach, ag dul chomh fada le habhainn na hIndia agus leis an bPeirs. Lean sé air ag ionsaí na Síneach: ghabh sé stát na Siach (Xia) Thiar, agus bhí rún aige impireacht na Jin a scrios.
A Bhás
Fuair Geingeas Cán bás de bharr titim de chapall agus é i mbun seilge. Tugadh a chorp ar ais chun na Mongóile, agus deirtear gur maraíodh gach duine a chonaic an tsochraid ar eagla go bhfeicfí cár cuireadh an Cán.
2018 Mallorca Open
Ba chomórtas WTA Tour é 2018 Mallorca Open a imríodh ag Santa Ponsa Tennis Club i Santa Ponsa, Mallorca. Thosaigh an príomhchomórtas ar 18 Meitheamh 2018 agus chríochnaigh sé ar 24 Meitheamh 2018.
B'é 2018 an tríú heagrán den chomórtas. Bhuaigh Tatjana Maria comórtas na singlí le Andreja Klepač agus María José Martínez Sánchez ag bua comórtas na mbeirteanna.
RTÉ Pulse
Is é RTÉ Pulse stáisiún raidió a chraoltar trí Chloschraolachán Digiteach in Éirinn. Thosaigh sé ag craoladh i mí Mhárta 2008.
Athbhreith
Foirm síciteiripe atá bunaithe ar an gcoincheap gur féidir go gcuirfidh eachtraí coscracha le linn breithe le smaointe is dearcaí diúltacha níos déanaí i saol an duine, agus go gceartófar na dearcaí seo trí chúlú don bhreith is maireachtáil trí na heachtraí sin arís. In athbhreith uisce, cuirtear duine faoin uisce i bhfolcadán. In athbhreith grúpa, fálaíonn grúpa daoine duine go daingean mar a bheadh i mbroinn, agus brúnn siad adhartáin air.
Stoke Bishop
deas|250px|thumb|Stoke Bishop Is barda suite i mBriostó é Stoke Bishop.
Campa Géibhinn Auschwitz
Ba ghrúpa de champaí géibhinn é Auschwitz a reáchtáil na Naitsithe Gearmánacha i rith an Dara Cogadh Domhanda. Bhí trí champaí móra ann agus trí champaí níos lú in Auschwitz. Ba an príomhchampa é Auschwitz I agus choinnigh sé príosúnaigh ó 1940 go 1945. Ba an campa díothaithe (campa an bháis) is mó é Auschwitz II (Birkenau) a bhí reáchtáil ag an Ghearmáin na Naitsithe le linn an Uileloiscthe. Ba Auschwitz III (Monowitz) agus na fo-champaí obair éigeantais iad agus áit a raibh príosúnaigh ag obair mar sclábhaithe.
Bhí na campaí Auschwitz suite i mbaile sa Pholainn darb ainm (“Auschwitz” an t-ainm Gearmáinise do “Oświęcim”). Sa Ghearmáin, Konzentrationslager Auschwitz (KZ Auschwitz) an t-ainm a bhí ar Auschwitz, ciallaíonn sé campa géibhinn Auschwitz.
Meastar gur chuir na Naitsithe 1.3 milliún duine ar a laghad chuig Auschwitz idir 1940 agus 1945. Fuair thart ar 1.1 milliún de na daoine seo bás nó maraíodh iad ag Auschwitz. mion|clé|"Roghnú" na nGiúdach Ungárach, Auschwitz-Birkenau, Bealtaine 1944
Eagraíocht
Gach lá thug údaráis na Naitsithe go leor príosúnaigh go Auschwitz ar thraenacha. Nuair a shroich siad Auschwitz, bhí na príosúnaigh deighilte i dtrí ghrúpa. “Roghnú” an t-ainm a bhí ar an phróiseas seo. Seo é an bealach a shocraigh an SS (Schutzstaffel) cé acu de champaí Auschwitz a rachadh gach príosúnach. Cuireadh thart ar 75-80% de na daoine a díbríodh chuig Auschwitz chuig na seomraí gáis sa chéad roghnú chomh luath agus a tháinig siad. Le linn an phróisis roghnúcháin, b’éigean do na príosúnaigh a chuid earraí ar iompar acu a ghéilleadh don SS. Cuireadh a bagáiste le chéile ar an ardán le seoladh chuig an Ghearmáin agus le díol ansin. Tar éis an chéad roghnú, ní raibh aon chinnteacht ann go mairfeadh na príosúnaigh seo. Maraíodh daoine de bharr an easpa bia, traochadh, céasadh, galair, turgnaimh eolaíochta agus ó na dálaí crua an tsaoil laethúil agus sclábhaíocht sa champa. I ndiaidh príosúnacht, ní raibh an meán ionchas saoil ach cúpla seachtain in Auschwitz. mion|Príosúnaigh Ghiúdacha ag obair mar "Sonderkommandos".
Church Stretton
Is baile suite i Shropshire é Church Stretton.
Campa Géibhinn Auschwitz
Bás
mion|Josef Mengele - Auschwitz Roghnaíodh an chuid is mó de na príosúnaigh a cuireadh chuig Auschwitz chun báis. Shocraigh an SS gur chóir iad a mharú láithreach i rith an chéad roghnú. Dé ghnáth, chuir an SS gach páiste, formhór na mban, mná le páistí óga, seandaoine go léir, daoine le cuma thinn agus daoine faoi mhíchumas coirp sa ghrúpa seo. Thug na gardaí SS na daoine seo díreach chuig na seomraí gáis in Auschwitz agus maraíodh iad le gás nimhe. D’úsáid na gardaí SS cineál ciainíd hidrigine, cineál gáis nimhe a dtugtar oibreán fola. Zyklon B a bhí an t-ainm ar an ngás nimhe seo.
Obair éigeantais
Roghnaigh an SS na daoine láidre agus sláintiúla chun sclábhaíocht a dhéanamh. De réir taifid, idir 1940 agus 1945, d’oibrigh thart ar 405,000 daoine mar sclábhaithe agus fuair 84% díobh (340,000) bás.
Shábháil Oskar Schindler (fear gnó Gearmánach) 1,200 Giúdach ón bPolainn nuair a d’fhostaigh sé iad ina monarchana cruan agus armlón.
Poist speisialta
Roghnaigh oifigigh SS grúpa daoine eile d’fhéadfaidís a úsáid le haghaidh poist speisialta nó turgnaimh leighis. Roghnaigh an SS daoine áirithe chun cabhrú leis na príosúnaigh eile a chosaint. Níos minice ná a mhalairt, roghnaigh siad coirpigh fhoréigneacha don phost seo. “Kapos” an t-ainm a bhí ar na daoine seo. Ní raibh an oiread gardaí SS de dhíth ar na campaí mar gheall ar “Kapos” ag cabhrú leis na campaí a reáchtáil. Cé nár íocadh iad, fuair na Kapos cóireáil speisialta.
Roghnaigh an SS roinnt daoine freisin a bheith ag obair sna seomraí gáis agus sa chréamatóir. “Sonderkommando” an t-ainm a bhí ar na daoine seo.
Mar gheall ar na Kapos agus na Sonderkommandos, bhí sé indéanta le haghaidh líon beag gardaí SS na mílte agus na mílte príosúnaigh ag Auschwitz a rialú. Ar an iomlán, d’oibrigh thart ar 7,000 ball SS ag Auschwitz.
An Dochtúir Josef Mengele
Go luath i 1943, ceapadh An Dochtúir Josef Mengele ina príomhoifigeach leighis ag Auschwitz. Mengele a thugtaí ar ‘An t-aingeal an bháis’ (Béarla: The Angel of Death) freisin. Mar chuid dá dhualgais, thug Mengele cuairt ar bheairic an ospidéil agus thug sé orduithe do na príosúnaigh má tá aon duine fós tinn tar éis coicís sa leaba, ní bheadh aon rogha acu ach chuirfeadh chun an seomra gáis iad.
Bhí suim mhór ag an Dochtúir Josef Mengele i gcúplaí comhionanna, abhaic, daoine le súile dhá dhath éagsúla, agus daoine le mínormáltacht choirp. Chuir an SS na daoine seo chuig ospidéal an champa agus rinne Mengele turgnaimh leighis orthu.
Rinne Mengele roghnúcháin freisin mar chuid dá chuid oibre sa tsúil go bhfaighidh sé ábhair dá thurgnaimh. Mheall sé na páistí le milseáin. San áireamh sna turgnaimh seo ab é na príosúnaigh a reo agus a chur faoi lampaí teasa. Fuair go leor príosúnaigh bás mar gheall ar na turgnaimh seo.
Dálaí maireachtála
Bhí dálaí maireachtála an champa uafásach. Tar éis roghnú, cuireadh na daoine a roghnaíodh chun obair sa champa go díreach chuig an “sauna”, áit a raibh siad díghalraithe, bearrtha agus níor fhág an SS aon ní luachmhar ar na príosúnaigh. I ndiaidh seo tugadh éide champa dóibh agus tatú orthu le huimhir in áit a n-ainmneacha. Sampla de na Naitsithe ag iarraidh dídhaonnú a dhéanamh ar dhaoine ba ea é sin.
Le linn a saoil in Auschwitz, ní bhfuair na príosúnaigh ach éide amháin agus péire bróg míchompordach amháin. B’éigean dóibh an éide chéanna a chaitheamh nuair a bhí siad ag obair i rith an lae agus nuair a chuaigh siad a chodladh san oíche. mion|Leapacha bhuinc in Auschwitz Birkenau. mion|Beairic ag Auschwitz I Bhí scaipeadh galar tógálach ann sa champa mar gheall ar éadaí bochta, plódú agus ocras. Ní raibh na príosúnaigh in ann teacht ar ais ón tinneas mar bhí siad ina gcónaí i ndálaí maireachtála míshláintiúla le droch-aeráil. Sa gheimhreadh crua sa Pholainn ní raibh a n-áit chónaithe inslithe agus fuair go leor acu bás leis an bhfuacht. Ní raibh aon seomra folctha ann sa bheairic. In ionad bhí buicéad amháin ann idir na céadta duine i ngach bloc.
Ba é an t-ocras an phríomhchúis leis an mbás sa champa agus an fáth nach raibh an meán ionchas saoil ach cúpla seachtain in Auschwitz. De ghnáth fuair na príosúnaigh ciondáil ghannchothaithe sa champa. Fuair siad mias anraith caol déanta de ghlasraí lofa nó feoil i rith an lae. Roimh leaba tugadh crústa aráin agus píosa beag margairín dóibh.
Sa chéad chúpla mí sa champa níl aon leaba nó troscán le fáil do na príosúnaigh. Chodail siad ar an urlár ar thochtanna déanta de thuí. I mí Feabhra sa bhliain 1941 tháinig leaba bhuinc trí shraith isteach sna bloic sa bheairic. Bhí na bloic róphlódaithe agus chodail na príosúnaigh le chéile ar a thaobh sna leapacha.
Auschwitz I
Choinnigh na Naitsithe príosúnaigh ag Auschwitz ón 14 Meitheamh 1940 go dtí an 27 Eanáir 1945.
Tháinig 728 de na chéad phríosúnaigh chuig Auschwitz I ón bPolainn. Tar éis na ndaoine seo tháinig 48 fear homaighnéasach ón nGearmáin. Ina dhiaidh sin, shroich na Giúdaigh Auschwitz mar príosúnaigh. Ó 1940 go 1941 bhí idir 13,000 agus 16,000 príosúnaigh ann in Auschwitz. Roimh 1942, bhí 20,000 príosúnaigh ann. mion|Bloc ocrais in Auschwitz mion|An seomra gáis in Auschwitz mion|Zyklon B in Auschwitz
Pionóis agus céasadh
Tógadh go leor cineálacha seomraí chun príosúnaigh a phionósú agus a chéasadh. Bhí cillíní seasaimh ann, seomraí a bhí 1.5 méadar cearnach i méid. Choinneodh an SS ceathrar príosúnaigh i ngach ceann de na seomraí seo. Ní raibh an dara rogha acu ach seasamh an oíche ar fad. Ina dhiaidh sin, b’éigean dóibh obair an lá dár gcionn.
Bhí cillíní ocrais ann freisin. Chuirfeadh an SS na príosúnaigh faoi ghlas sna seomraí seo mar phionós agus níor thug siad aon bhia ná uisce dóibh. D’fhág siad na príosúnaigh chun bás a fháil de bharr dhíhiodráitiú nó leis an ocras. mion|Rudolf Höss nóiméad roimh a dhúnmharú D’úsáid na gardaí SS cillíní plúchadh mar phionós agus céasadh sa champa freisin. Chuirfeadh an SS mórán príosúnaigh faoi ghlas sna seomraí. Ní raibh ach fuinneog bheag amháin. Nuair a bhí na príosúnaigh ag ionanálú an ocsaigin isteach ina scamhóga sa seomra, níos lú agus níos lú ocsaigin a bhí fágtha acu. Sa deireadh, bhí a laghad sin ocsaigin a bhí fágtha sa seomra agus fuair siad bás de bharr a bplúchta.
Uaireanta, cheangail an SS lámha príosúnaigh taobh thiar dá dhroim agus chroch siad na príosúnaigh ag a chaol na láimhe. Mar thoradh air seo, bhrisfeadh ailt ghualainn an duine. Fágadh iad ag crochadh mar seo ar feadh uair an chloig i ndiaidh uair an chloig nó ar feadh laethanta, agus uaireanta go dtí go bhfuair na príosúnaigh bás. Uaireanta crochadh roinnt príosúnaigh ag an muineál agus fuair siad bás mall agus pianmhar.
Seomra gáis
Bhain an SS triail as ag marú príosúnaigh le Zyklon B den chéad uair ag Auschwitz I ar an 3ú Meán Fómhair sa bhliain 1941. Bhí an chéad triail le Zyklon B rinneadh ar 600 príosúnaigh agus 250 duine Polainnise. Nuair a mharaigh an Zyklon B na príosúnaigh seo go rathúil, d’aithin an SS go raibh siad in ann na príosúnaigh a mharú i bhfad níos gasta ar an mbealach seo ná ag lámhach iad. Thóg siad seomra gáis agus chur sé ar chumas an SS chun níos mó ná 700 duine a mharú ag an am céanna. Chomh maith leis an seomra gáis, thóg siad créamatóir i mbloc 11 den champa. Maraíodh thart ar 60,000 duine idir 1941 agus 1942 sa seomra gáis seo.
Inniu, tá an seomra gáis ann fós. Atógadh é ag úsáid a chodanna bunaidh.
Auschwitz II (Birkenau)
Tógadh Birkenau i mí Dheireadh Fómhair mar gheall ar an phlódú i Auschwitz I. Faoin an am seo, shocraigh Adolf Hitler (Ceannaire na Naitsithe) chun na Giúdaigh ar fad a mharú. “An Réiteach Deireanach” (Béarla: The Final Solution) an t-ainm a bhí ar an bplean seo. Go luath tar éis a tógadh é d’ordaigh ceannaire an SS, Heinrich Himmler go n-úsáidfí Auschwitz II mar ionad maraithe.
Feilimí mac Aonghasa
Rí Eoghanachta na Mumhan go luath sa 6ú haois ab ea Feilimí mac Aonghasa (Sean-Ghaeilge Feidlimid mac Óengusa), 455-500, nó Feilimí Dubh. Aonghas mac Nadha Fraoigh, chéad Rí Críostaí na Mumhan, ab ea a athair. Sinsear an Eoghanacht Chaisil ab ea é, le tailte thar timpeall ar Chaiseal i gContae Thiobraid Árann.
Campa Géibhinn Auschwitz
Auschwitz II (Birkenau)
Ba é Auschwitz II (Birkenau) campa an bháis is mó i Gearmáin na Naitsithe le linn an Uileloiscthe. Mharaigh an SS níos mó daoine ag Auschwitz ná aon cheann de champaí an bháis na Naitsithe eile. Bhí na Naitsithe in ann 2,000 daoine a mharú gach 30 nóiméad sna seomraí gáis.
Feilimí mac Aonghasa
De réir dréachta maidir sionad Muimhneach sa 6ú haois, luaitear a mhac Criomhthann mar Rí na Mumhan. Deirtear ámh gurbh í máthair Chriomhthainn ná Dearcon, atá de ghnáth gaolta le Criomhthan mac Eochada mhic Aonghasa, bunaitheoir Eoghanacht Oirthir Cliach.
Ríthe na Mumhan fosta ab ea a fhionnóí Finghin mac Aodha Dhuibh (bás 618) agus Failbhe Flann mac Aodha Dhuibh (bás 639).
Montpelier
Is sráidbhaile agus baile fearainn suite i gContae Luimnigh é Montpelier.
Campa Géibhinn Auschwitz
Auschwitz III (Monowitz)
D’oibrigh na príosúnaigh mar sclábhaithe i monarcha IG Farben agus i monarchana ag déanamh airm do na trúpaí Gearmánacha ag Monowitz. D’oscail an mhonarcha IG Farben i 1941. I mí Dheireadh Fómhair i 1942, b’éigean do na príosúnaigh an campa Monowitz a thógáil chun sclábhaithe a cónaí ann. Idir 1941 agus 1945 d’oibrigh thart ar 35,000 príosúnaigh ag an monarcha IG Farben agus fuair thart ar 25,000 de na príosúnaigh bás leis an ocras, galar agus sclábhaíocht.
An Fóram um Shíocháin agus Athmhuintearas
Tionscnamh
Samhlaíodh an Fóram in Alt 11 nDearbhú Shráid Downing, Nollaig 1993: Spreag an sos cogaidh a d’fhógair na poblachtánaigh, an tIRA Sealadach agus na dílseoirí, Óglaigh Uladh, (UVF) agus Cumann Cosanta Uladh,(UDA), i mí Mheán Fómhair na bliana 1994, na hullmhúcháin le haghaidh an Fhóraim. Tugadh cuireadh do na heagraíochta polaitiúla a bhí comhcheangailte leo freastal ar an Fhoram. Ghlac Sinn Féin leis, cé gur dhiúltaigh na dílseoirí, an Páirtí Aontachtach Forásachan, (PUP) agus an Páirtí Daonlathach Uladh, (UDP), mar a rinne na haontachtaithe príomhshrutha, an Páirtí Aontachtach Uladh, (UUP), agus an Páirtí Aontachtach Daonlathach, (DUP). Measadh go raibh láithreacht Shinn Féin in éineacht le  páirtithe náisiúnacha agus páirtithe sa lár ina chéim shuntasach  "confidence building measure"; Ní thosódh idirbheartaíochtaí substainteacha leis na páirtithe aontachtacha agus rialtas na Breataine go dtí an bhliain dár gcionn. Tugadh cuireadh d'ambasadóir na Breataine chuig oscailt an fhóraim, ach ní raibh baint ar bith eile ag lucht na Breataine leis.
Campa Géibhinn Auschwitz
Ceannasaithe
Ba é Rudolf Höss an ceannfort is faide de champa géibhinn Auschwitz. Ón 4 Bealtaine 1940 go dtí mí na Samhna 1943 agus ón 8 Bealtaine 1944 go dtí an 18 Eanáir 1945 bhí Höss i gceannas ar Auschwitz. Idir mí na Samhna 1934 go dtí mí na Bealtaine, tháinig Arthur Liebehenschel agus Richard Baer i gceannas ar an gcampa.
Gabhadh Höss an 11 Márta 1946 sa Ghearmáin. Cuireadh Höss ina leith gur dhúnmharaigh sé trí mhilliún go leith duine. Mar fhreagra ar an chúiseamh seo, d’fhreagair sé “Níl, ach dhá mhilliún go leith, fuair an chuid eile bás leis an ocras agus den ghalar”.
Crochadh Höss ar 2 Aibreán 1947.
Saoirse
Faoi dheireadh 1944, bhí an tArm Dearg gar do Auschwitz. Scrios an SS na seomraí gáis ag Birkenau, agus go leor foirgnimh eile, chun a ngníomhartha a cheilt. Thosaigh na SS ag imeacht as Auschwitz ar 17 Eanáir 1945.
Máirseáil
B’éigean níos mó ná 58,000 de na príosúnaigh máirseáil i dtreo an iarthair go dtí na cathracha Gliwice nó Wodzilaw. Nuair a shroich siad na cathracha seo, thaistil siad chuig campaí géibhinn sa Ghearmáin ar an traein. D’fhág siad na príosúnaigh nach raibh in ann máirseáil ina ndiaidh. Fuair thart ar 38,000 príosúnaigh bás ar an máirseáil éigeantais.
Whitchurch Park
Is barda suite i mBriostó é Whitchurch Park.
RTÉ Idirnáisiúnta
Is é RTÉ Idirnáisiúnta an teideal oibre ar sheirbhís teilifíse idirnáisiúnta ag RTÉ.
Westbury on Trym
deas|250px|thumb|Westbury on Trym Is barda suite i mBriostó é Westbury on Trym.
Clun
Is baile suite i Shropshire é Clun.
Gerald Bartley
Polaiteoir Éireannach ab ea Gerald Bartley (12 Meitheamh 1898 - 10 Bealtaine 1974). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Athbheochan Ghotach
deas|200px|thumb|Athbheochan Ghotach Gluaiseacht chun an ailtireacht Ghotach a athbheochan go déanach sa 18ú céad is sa 19ú céad sa Bhreatain, Éire, an Fhrainc, an Ghearmáin is Meiriceá Thuaidh. Bhain sí le scríbhinní John Ruskin is Pugin agus na cuimhní a dhúisigh siad ar chúinsí sóisialta is spioradálta na Meánaoise. Measadh go raibh an stíl sin oiriúnach go príomha d'eaglaisí — cosúil le St Denys-de-l'Estrée (1864-1867) de chuid an ailtire Viollet-le-Duc, agus Ardeaglais Phádraig i gCathair Nua-Eabhrac—ach cuireadh i bhfeidhm í i raon leathan foirgneamh: stáisiúin traenach, óstáin, hallaí baile, foirgnimh cuimhneacháin is tithe parlaiminte i Londain, Búdaipeist is Ottawa.
Windmill Hill
Is barda suite i mBriostó é Windmill Hill.
250px|mion|clé|Windmill Hill
Craven Arms
Is baile suite i Shropshire é Craven Arms.
2018 Antalya Open
Ba chomórtas ATP World Tour Tour é 2018 Antalya Open a imrítear in Antalya, An Tuirc. Thosaigh an príomhchomórtas ar 25 Meitheamh 2018 agus chríochnaigh sé ar 30 Meitheamh 2018.
B'é 2018 an dara heagrán den chomórtas. Bhuaigh Damir Džumhur comórtas na singlí le Marcelo Demoliner agus Santiago González ag bua comórtas na mbeirteanna.
Athchogantaigh
deas|250px|thumb|Córas díleá athchogantaigh Fo-ord de na mamaigh, a dtugtar cogantóirí círe orthu freisin. Is artadachtailí iad: is é sin, tá ré-uimhir méar coise acu. Bíonn níos mó ná seomra amháin sa ghoile chun cabhrú le díleá ábhair ghairbh phlandúil. Bíonn 3 sheomra i ngoile an chamail, agus 4 sheomra ag ba, caoirigh, gabhair, fianna is sioraif. Is iad na 4 sheomra seo ná an cogansach, an mioneangach, an sailtairiam, agus an fíorghoile. Is amhlaidh a shlogann an t-ainmhí cuid mhaith bia go tapa, ansin téann go dtí áit éigin sábháilte is frithshruthaíonn bolgaim (an chíor), cognaíonn iad go beacht agus slogann arís iad i seomra eile.
IRadio
Is stáisiún raidió réigiúnach in Éirinn é iRadio (nó i105-107FM ó 2008 go dtí 2011). Seoladh é i mí na Samhna 2008. Tá an stáisiún bunaithe i mBaile Átha Luain.
Bhí dhá stáisiún raidió ann ar dtús: i105-107FM agus I102-104FM. Tháinig siad le chéile i 2011 chun iRadio a chruthú.
Barkerend
Is barda suite i mBradford é Barkerend.
Pailís Chaonraí
Is baile suite i gContae Luimnigh í Pailís Chaonraí.
An tSeanphailís
Is baile suite i gContae Luimnigh é an tSeanphailís.
Ellesmere, Shropshire
Is baile suite i Shropshire é Ellesmere.
Cormac Murphy-O'Connor
upright|thumb|Cormac Murphy-O'Connor Ba chairdinéal de phór na hÉireann é Cormac Murphy-O'Connor (24 Lúnasa 1932 - 1 Meán Fómhair 2017)
Laisterdyke
clé|250px|thumb|Laisterdyke Is barda suite i mBradford é Laisterdyke.
Dawley
Is baile suite i Shropshire é Dawley.
Seanghualainn
Is baile suite i gContae Luimnigh í Seanghualainn.
An Ráithín
Is bruachbhaile de chuid Chathair Luimnigh é an Ráithín.
Ludlow
Is baile suite i Shropshire é Ludlow.
Danny Boyle
Is stiúrthóir de phór na hÉireann é Danny Boyle a rugadh i Radcliffe, Sasana ar an 20 Meán Fómhair 1956.
I102-104FM
Stáisiún raidió réigiúnach in Éirinn ab ea i102-104FM. Thosaigh sé ar 7 Feabhra 2008.
Greengates
clé|250px|thumb|Greengates
Is barda suite i mBradford é Greengates.
Antonio Vivaldi
Cumadóir Iodálach ab ea Antonio Lucio Vivaldi  (4 Márta 1678 – 28 Iúil, 1741).
Stephen Flynn
Éireannach ab ea Stephen Flynn ( - 24 Samhain 1960). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Madeley, Shropshire
Is baile suite i Shropshire é Madeley.
Patrick Beegan
Polaiteoir Éireannach ab ea Patrick Beegan (26 Bealtaine 1895 - 2 Feabhra 1958). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Newstalk
Is stáisiún raidió neamhspleách Éireannach é Newstalk, a chraoltar sa chuid is mó den Phoblacht. Tá Newstalk faoi úinéireacht Newstalk 106 Limited, fochuideachta de chuid Communicorp, ar le Denis O'Brien é. Thosaigh sé ag craoladh ar an 9 Aibreán 2002.
Maigh Rua
deas|250px|mion|Eaglais na Corónach Mhuire Rónaofa, Maigh Rua Is baile suite in oirthuaisceart Chontae Luimnigh í Maigh Rua (Béarla: Murroe (coitianta) agus Moroe (oifigiúil)). Tá an baile suite i measc na Sléibhte Eibhlinne. Téann an bóthar R506 tríd. Tá tús siúlóide de chuid Bhealach na Sléibhte Eibhlinne ar an mbaile. Bhí 1,271 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011.
Rugadh John Canon Hayes i Maigh Rua sa bhliain 1882. Eisean a bhunaigh Muintir na Tíre, cumann carthanach.
Market Drayton
Is baile suite i Shropshire é Market Drayton.
Tuar na Fola
Is baile suite i gContae Luimnigh é Tuar na Fola.
Cáiliú do Chorn FIFA an Domhain 2018 – An dara babhta UEFA
Bhí an Dara babhta de bhabhtaí cáilithe UEFA ar siúl idir an 8 bhfoireann ab fhearr a tháinig sa dara háit sna grúpaí sa chuid UEFA de na babhtaí cáilithe do Chorn FIFA an Domhain 2018.
Foirne cáilithe
An Tarraingt: I bpota 1 cuireadh na ceithre fhoireann ab airde i rangú FIFA mar a bhí an 16 Deireadh Fómhair 2017.
Tirpitz
mion|clé|An Tirpitz in [[Alta-Fjord san Iorua]]
Cathlong Ghearmánach a bhí sa Tirpitz a lainseáladh ar an 1 Aibreán 1939. Bhí sí ar an dara cathlong den aicme Bismarck - ba í an Bismarck an chéad cheann.
mion|clé
Murab ionann agus an Bismarck, a chuaigh i dtóin phoill sa bhliain 1941 i ndiaidh gairmréim ildaite cogaíochta a chur di, d'fhan an Tirpitz an chuid ba mhó den am ar ancaire san Iorua (a bhí forghafa ag na Gearmánaigh san am). Níor scaoil an Tirpitz oiread is urchar amháin le haon long chogaidh eile, agus an t-aon uair amháin a bhí sí páirteach sa chogaíocht, ba ar thargaidí talún a bhí sí ag lámhachadh.
Mar sin féin, bhí na Sasanaigh buartha faoin dainséar a bhí i gcathlong chomh mór trom sin dá gcuid oibríochtaí féin, agus rinne siad an iliomad ionsaithe leis an long a shuncáil. D'éirigh leo sa deireadh ar an 12 Samhain 1944, nuair a d'ionsaigh eitleáin throma buamála í chois Tromsø i dTuaisceart na hIorua.
Dáire
Ainm Sean-Ghaeilge is ea Dáire a thit i léig ag am moch, agus a glaodh ó shin go formhór ar phearsana seanscéalacha agus sinsearacha. Tháinig sé ar ais ar an bhfód san 18ú haois.
D'fhéadfadh an t-ainm a lua:
Pearsantú
Chreid Eoin Mac Néill agus T. F. O'Rahilly gurbh ionann an chuid is mó, nó fiú uile, dóibh siúd luaite thuas, agus gur tháinig siad ón phearsa chéanna miotasach nó réamhstairiúil, nó gur meascáin iad uile. De réir O'Rahilly, sa deireadh is ionann iad Dáire agus Cú Raoi, ag luann sé é mar dhia an alltair.
Sanasaíocht
Tá ciall idir gnéasúil ("torthúil, reithíocht") agus tumultuous ("violent"). The reconstructed form is *Dārios, gaolmhar leis an nGallais Dari(o) ("fíoch, míre"), focal fianaithe go forleathan ar an mór-roinn, go háirithe d'ainmneacha pearsanta.
Cine nó ríocht as deisceart Chontae Aontroma agus tuaisceart Contae an Dúin ab ea na Darini, de réir Geografaíocht den 2ú haois le Tolamaes. Chreid Julius Pokorny ámh gur bhotún é seo in ionad Darioni, ón mbunfhocal *Dārio-nion, athchruthaithe óna Dáirine próta-stairiúla, de shliocht Dáire Doimthech / Dáire mac Dedad, sinsir na Corcu Loígde. Ba shinsir iad chomh maith, de chuid ar a laghad, desna Dál Fiatach, muintir Fiatach Finn mhic Dáire, aitheanta mar an dream stairiúil, na hUlaid (< *Uluti / Uoluntii), a bhí de réir Tolamaes ina gcónaí in aice leis na ''Darini.
An Partanón
Séadchomhartha ársa sa Ghréig is ea an Partanón (Gréigis παρθενών / parthenón, «áras na maighdine» .i. áras na hAitéiné). Tá sé suite san Aithin ar an Acrapolas (ἡ Ἀκρόπολις / he Akrópolis, «an ardchathair»).
Clann Liam
Is barúntacht suite i gContae Luimnigh í Clann Liam.
Oleh Blokhin
Iar-imreoir sacair Úcránach is é Oleh Volodymyrovych Blokhin. Rugadh ar an 5 Samhain 1952 i gCív, An tAontas Sóivéadach, é.
Scóráíl sé aon chúl amháin ag Corn FIFA an Domhain 1982 agus cúl eile ag Corn FIFA an Domhain 1986.
Alistair MacLean
Scríbhneoir scéinséirí ó Albain ab ea Alistair Stuart MacLean (Gaeilge na hAlban: Alasdair Stiubhart Mac Gill-Eathain) a tháinig chun saoil i mBaile Sheadna, Glaschú, ar an 21 Aibreán 1922 agus a fuair bás i München, an Ghearmáin ar an 2 Feabhra 1987. Scríobh sé a lán scéinséirí agus úrscéalta cogaidh, agus scannánaíodh cuid mhaith acu, ar nós Where Eagles Dare agus The Guns of Navarone.
A Shaol
Ministir Protastúnach a bhí in athair Mhic Gill-Eathain, agus is í an teanga a bhí á labhairt sa bhaile acu ná Gaeilge na hAlban. Cé gur rugadh i nGlaschú é, chaith sé cuid mhaith dá chéad óige i nDeimhidh, faoi dheich míle ó dheas d'Inbhir Nis. Bhí sé ar an tríú mac den cheathrar, agus ní raibh deirfiúracha aige.
Chuaigh sé sa Chabhlach Ríoga - loingeas cogaidh na Breataine Móire - sa bhliain 1941, agus chaith sé a raibh fágtha den Dara Cogadh Domhanda ar fiannas ansin. Ar dtús, bhí sé ina Ghnáthmhairnéalach, ina dhiaidh sin fuair sé céim suas go Mairnéalach Inniúil, agus sa deireadh rinneadh Oibritheoir Ceannasach Tóirpéad de. I dtús a ghairmréime bhí sé ag seoladh ar an mBournemouth Queen, bád spraoithurais a raibh gunnaí frith-aerárthaí curtha léi le long chogaidh a dhéanamh di. Bhí an bád seo ag tabhairt aire do chóstaí Shasana agus na hAlban. Sa bhliain 1943, fuair sé aistriú go dtí an HMS Royalist, cúrsóir éadrom cogaidh den aicme Dido. Agus é ag seoladh ar an long seo, ghlac sé páirt sa chogaíocht féin, nó bhí an Royalist ag cur catha amuigh san Atlantach, ag tíonlacan longa iompair go cuanta Artacha an Aontais Shóivéadaigh (Murmansk agus Arkhangelsk) nó ag troid longa Gearmánacha ar nós an Tirpitz timpeall ar chóstaí na hIorua. Sa bhliain 1944, bhí sé ag cur cogaidh timpeall na Meánmhara, ag cuidiú leis an ionradh ar Dheisceart na Fraince nó ag troid in oileáin na Gréige. Is féidir gur goineadh san am seo é, agus é ag cleachtadh aimsitheoireachta. Sa bhliain 1945, bhí sé arís ag tíonlacan longa iompair, sa Chian-Oirthear, nó bhí an cath á chur ar na Seapánaigh ansin go fóill. Ina dhiaidh sin, bhíodh sé ag maíomh gur chimigh na Seapánaigh é agus gur chéas siad é, ach dealraíonn sé nach raibh i gceist leis sin ach rámhaillíocht mheisciúil. mion|299x299px|Festung Hohenwerfen: Where Eageles Dare I ndiaidh an chogaidh fuair sé scor ó na fórsaí armtha agus chuaigh sé ag déanamh staidéir ar an mBéarla i nGlaschú. Bhain sé amach a chéim ollscoile sa bhliain 1953, agus shocraigh sé síos sa Ruadh-Ghleann lena chuid a shaothrú ag múineadh scoile.
Ansin, áfach, cuireadh cor eile ina chinniúint. Nuair a bhí sé ina mhac léinn, d'éirigh leis scéalta a fhoilsiú ó am go ham agus airgead breise a shaothrú ar an dóigh seo. Sa bhliain 1954 bhuaigh sé comórtas scéalaíochta le scéal farraige faoin teideal Dìleas. D'iarr an comhlacht foilsitheoireachta Collins air úrscéal a scríobh dóibh ansin, agus is é an leabhar a tháinig as a pheann ná HMS Ulysses. Bhí an leabhar bunaithe ar thaithí cogaidh an scríbhneora féin, ach fuair sé cabhair óna dheartháir, a bhí ina Mháistir Mairnéalaigh, is é sin, ina mhairnéalach oilte proifisiúnta. Bhí rath agus ráchairt ar an leabhar, agus shaothraigh sé chomh maith ar an leabhar sin agus go raibh sé in ann éirí as an múinteoireacht agus dul le scríbhneoireacht go lánaimseartha. Ba iad na húrscéalta spiaireachta, na scéinséirí agus na heachtraí cogaidh an dlúth is an t-inneach ina chuid scríbhneoireachta.
I dtús na seascaidí d'fhoilsigh MacLean dhá úrscéal faoin ainm cleite "Ian Stuart" lena thaispeáint don tsaol mhór gurbh é lorg na dea-oibre ba chúis le rath a chuid leabhar, seachas an t-ainm ar an gclúdach. Ní dhearna sé iarracht ar bith lena stíl phearsanta a cheilt, áfach, agus bhí blas na hAlban ar an ainm cleite féin.