cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Janis Joplin
Tréimhsí san ollscoil
clé|250px|thumb|Joplin ar stáitse le Tom Jones sa bhliain 1969 Bhain Janis a dioplóma ardscoile amach sa bhliain 1960 agus bhog sí amach ón bhaile. D'fhreastail sí ar Choláiste Teicneolaíochta Lamar (i mBeaumont, Texas, athainmnithe anois in Ollscoil Lamar), áit inar chónaigh sí i suanlios na gcailíní, le linn an tsamhraidh, ach d'éirigh sí as an chúrsa i ndiaidh seimeastair an Fhómhair. Seanchampas tuaithe le meon fíorchoimeádach a bhí i gcampas Lamar, agus is beag siamsaíocht a bhíodh ar fáil do na mic léinn, do mhná ach go háirithe. Éalaíodh Janis Joplin ó shuanlios na gcailíní ar bhonn rialta ar mhaithe le aghaidh a thabhairt ar an Pharagon, bialann charrsheirbhíse inar déantaí beoir a dháil amach do chustaiméirí ina gcuid soithí féin. Tharraing Janis agus a cuid cairde nua drochmheas a gcomhscoláirí ar bhealaí eile freisin, go háirithe tríd an chairdeas a bhí acu le daoine ghorma, agus trína gcuid iarrachtaí imeascadh cine a chur ar bun sa chaifé áitiúil, Walgreens. mion|1969 nó 1970 Bhain Janis sult as a cuid gníomhaíochtaí seach-churaclaim le linn di bheith ina hiníon léinn ag Lamar, ach má bhain féin, bhí a dóthain faighte aici i ndiaidh seimeastair an Fhómhair agus cheap sí an coláiste a fhágáil. Ó tharla nach raibh aon rogha fágtha aici (as siocair í a bheith díomhaoin gan tacaíocht airgeadais a tuismitheoirí) d'aistrigh sí aniar go Port Arthur, agus isteach léi i dteach a muintire. Rinne tuismitheoirí Janis margadh léi, is é sin ná go mbeadh cead aici bogadh chun na cathrach dá mbainfeadh sí scrúdú rúnaíochta amach. Cé gur chaill sí roinnt mhaith dá cuid ranganna rúnaíochta d'aon turas, d'éirigh léi sa scrúdú i samhradh na bliana 1961, agus bhog sí isteach lena haintín i Los Angeles, California, áit ar d'oibrigh sí mar oibritheoir eochairphollaire.
thumb|right|150px|Uathchláirseach I ndiaidh di titim amach lena col ceathrair, áfach, b'éigean do Janis bogadh amach as árasán a haintíne. Fuair sí árasán ar cíos íseal i mbruachbhaile suarach sa Veinéis, in iarthar Los Angeles. Gidh go raibh sí ag maireachtáil i mbréantas ar fad, agus gur ceantar gránna baolach a bhí ann, do mhná go háirithe, bhí draíocht éigin ann do Janis, a bhí meallta ag iarsmaí chultúr na "Beats" agus ag an chur síos a rinne an t-údar Lawrence Lipton ar chultúr an cheantair, faoi mar a bhí sna 50í, sa leabhar The Holy Barbarians (1959).
Amailtia
Is í Amailtia an 5ú satailít nádúrtha de chuid Iúpatair, a fionnadh sa bhliain 1892. Tá Amailtia ag fithisiú Iúpatair faoi 181,000 km den phláinéad, a bheag ná a mhór, agus níl cianphointe na gealaí ródhifriúil leis an ngarphointe - tá an fhithis réasúnta ciorclach. Tá Amailtia 270 km ar thrastomhas, a bheag nó a mhór, ach tá sí an-mhírialta ina cosúlacht - níl sí in aon chóngar do bheith sfearúil. Ba é an réalteolaí Meiriceánach Edward Emerson Barnard a d'aithin í, an fear ceanna a bhfuil Réalta Barnard ainmnithe as. Tugtar Iúpatar a Cúig ar Amailtia chomh maith, agus mar is léir ón teideal, tá imeachtaí an ghearrscéil fhicsin eolaíochta úd Jupiter Five le hArthur C. Clarke bunaithe ar Amailtia nó ar a timpeallacht. Tá Amailtia ag fithisiú Iúpatair in aice an fháinne ar a dtugtar "fáinne leámháin Amailtia", agus tá an fáinne comhdhéanta as dusta a tháinig ó Amailtia féin.
Janis Joplin
Tréimhsí san ollscoil
Chuaigh Janis ar an ordóg an samhradh sin lena haisling rómánsúil faoi North Beach Chailifoirnia a fhíoradh. D'imigh sí as radharc a muintire ar feadh dhó nó thrí de mhíonna, agus d'fhill ar theach a tuismitheoirí gan fainic gan foláireamh i bhfómhair na bliana 1961. In ainneoin a ríméid ar fheiceáil a n-iníne arís dóibh, ní mó ná sásta a bhí muintir Joplin Janis a bheith ag únfairt timpeall an tí agus d'impigh siad uirthi tús a chur le plean éicint dá saol. Is chuige sin a chláraigh Janis do chúrsa eile i gColásite Lamar, is a bhfuair sí post di féin mar fhreastalaí ag cúirt babhlála.
Amailtia
Glactar leis gur leac oighir is mó atá in Amailtia. Aithnítear cráitéir agus iomairí móra ar an ngealach seo. Ba iad na taiscéalaithe spáis úd Voyager a hAon agus Voyager a Dó sa bhliain 1979 a thug na chéad ghrianghrafanna d'Amailtia dúinn, ach ina dhiaidh sin ba é an fithiseoir úd Galileo a thóg grianghrafanna ní ba mhionchruinne sna 1990idí.
Tá ceithre ghné de chosúlacht Amailtia ainmnithe - dhá chráitéar agus dhá spota geal. Is iad na cráitéir ná Pan agus Gaea, agus is iad na spotaí geala ná Lyctos Facula agus Ida Facula. Facula an téarma a úsáidtear le tagairt do spotaí geala ar dhromchla Amailtia.
Janis Joplin
Tréimhsí san ollscoil
An bhliain dár gcionn (1962), thosaigh sí ar chúrsa staidéir san ealaín in Ollscoil Thexas, in Austin, Texas. Faraor, níor chríochnaigh sí a cuid staidéir ann ach an oiread. Foilsíodh alt fúithi sa nuachtán ollscoile, The Daily Texan, dar teideal "She Dares to Be Different", inar luadh cé chomh tógtha is a bhí sí le saol sóisialta an choláiste, agus leis an cheol, go háirithe leis an uathchláirseach. Más rud é go raibh na hógánaigh in Ollscoil Thexas ní ba héagsúla ná mic léinn de chuid Lamar, fós féin bhí Janis agus a cuid cairde (ar a tugadh "na Beatniks") ina mionlach an-bheag go deo. clé|mion|1973-07-07 Ní raibh cead aici bogadh isteach ann, ach is sa Gheiteo, árasán mac léinn a bhí suite ar Shráid Nueces, a chaith Janis an chuid ba mhó dá cuid ama is í in Austin.
Dioscliosta
mion|1969-05-04 mion|Leabhar Steve Banks, "Janis' Garden Party."
Mount Gambier
Cathair san Astráil Theas is ea Mount Gambier. Bhí 23,494 daoine ina gcónaí ann sa bhliain 2006.
Loch Mheathadaidh
Is loch suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Loch Mheathadaidh.
Feliciano López
mion|250p|Feliciano López Is imreoir leadóige gairmiúla as An Eilvéis é Feliciano López. Rugadh é ar an 20 Meán Fómhair 1981.
Leabharlann
thumb|Leabharlann Is foirgneamh nó seomra ina bhfuil bailiúchán leabhar a úsáideann an pobal í leabharlann.
Leitir Mealláin
Oileán beag is ea Leitir Mealláin ar chósta thiar na hÉireann i gConamara, Contae na Gaillimhe. Tá an t-oileán suite sa Ghaeltacht timpeall 36 míle ó chathair na Gaillimhe i Loch Lurgan agus thart ar 14 míle ón gCeathrú Rua. Ceann de thrí oileán is ea Leitir Mealláin i nGarmna, agus tá na hoileáin eile, Tír an Fhia agus Leitir Móir, suite ar an taobh thoir de. clé|mion Ciallaíonn Leitir 'taobh cnoic'. Bhí Leitir Mealláin i seilbh Loingsigh Bhearna tráth. Ghlac na Comerford seilbh ar an áit thart ar an mbliain 1840. Bhí thart ar 1700 acra agus 77 teach ar an oileán ag an am. clé|mion Tá Leitir Mealláin suite i gcróilár Ghaeltacht Chonamar agus tá an Ghaeilge fós mar theanga an phobail ann. I ndaonáireamh 2016 dúirt 93.8% de mhuintir an oileáin go raibh Gaeilge acu agus dúirt 85.3% den ndaonra go labhraíonn siad Gaeilge chuile lá.
Contae Anson, Carolina Thuaidh
Is contae Meiriceánach é Contae Anson atá suite i stát Carolina Thuaidh. Sa bhliain 2010, bhí daonra 26,948 duine ann. Is é Wadesboro a phríomhbhaile contae.
Homalozoa
Is fofhíleam díofa iad na Homalozoa d'inveirteabraigh réamhstairiúla, de chuid na nEchinodermata, ón ré Phailéasóch.
Cur síos
Bhí easpa an chrutha cholainne de chúig phointe, a bhíonn tipiciúil sna echinodermata eile, ag na Homalozoa, ach bhí gach ainmhí suiteach. Ina áit sin bhí gach Homalozoach fíor-neamhshiméadrach, agus an-athraitheach i bhfoirmeacha.
I roinnt foirmeacha bheadh eitre ambalacrach san gha aonair (braiciól nó aulacophore).
Crinozoa
Fofhíleam d'echinodermata den chuid is mó suiteacha, is ea na Crinozoa, agus níl ach na críonóidigh nó cleití mara fós ina mbeatha. Tá stair iontaise thar a bheith fairsing ag na Chrinozoa, agus féadfaidh gur leathnaigh siad isteach sa Réamh-Chaimbriach (ar an choinníoll gur féidir leis an Eidiacarach a aithint go dearfach mar edrioasteroideach).
Am samhraidh
mion|[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|SAM, 1935ː stocaireacht ar son reachtaíochta chun Am Samhraidh a chur i bhfeidhm]] Is bealach é Am samhraidh  nó Am an tsamhraidh (nó Am geimhridh) chun sochar níos mó a bhaint as na huaireanta de sholas an lae le linn mí onna an tsamhraidh, de ghnáth trí na cloig a chur chun tosaigh d'uair ionas go maireann solas an lae isteach san oíche. Am coigilte sholas an lae a thugtar air seo i Meiriceá.
San Aontas Eorpach, tagann athrú ar an am ar an gclog faoi dhó gach bliain. San earrach, ag 2 a.m. bogann an t-am ar aghaidh go 3 a.m. ar an gclog. Ansin san fhómhar, bogann an t-am siar arís.
Stair
clé|mion|Am samhraidh|110x110px clé|mion|110x110px|Am geimhridh Mhol Benjamin Franklin an beart ar dtús. Sa bhliain 1784, scríobh sé chuig nuachtán agus mhol sé athrú ar an am chun coinnle a shábháil mar nach mbeadh sé dorcha chomh luath sin sa samhradh.
Chuir an Ghearmáin i bhfeidhm é ar an 30 Aibréain 1916 don chéad uair, chun breosla agus fuinneamh a spáráil. Rinne an Bhreatain amhlaidh. Thosaigh an cleachtas seo sa Ríocht Aontaithe (in Éirinn chomh maith) i mí Bealtaine sa bhliain 1916.
Nuair a thosaigh an t-athrú ar an am, thaitin sé le daoine áirithe agus níor thaitin sé le daoine eile. Bhí sé go maith do na feirmeoirí, mar bhí lá níos faide acu don obair ar an bhfeirm i rith an tsamhraidh.
Sa bhliain 1922, ritheadh an "Summer Time Act, 1922 (12 & 13 Geo. 5. c. 22)". Fágadh an reachtaíocht in Éirinn go dtí an bhliain dár gcionn; ar 19 Aibreán 1923 in Éirinn, ritheadh an t-Acht um Am Samhraidh (tháinig an t-athrú bliantúil ar bhonn buan sa Chreat Reachtaíochta na hÉireann ó 1925 ar aghaidh).
Bhí an Ríocht Aontaithe ar "Am samhraidh dúbailte" me linn an Dara Cogadh Domhanda. Mar sin bhí Béal Feirste uair an chloig chun cinn ar Bhaile Átha Cliath.
Cuireadh an clog ar aghaidh gach bliain ó shin in Éirinn, seachas Deireadh Fómhair 1968 go Deireadh Fómhair 1971, nuair a d'fhan am an tsamhraidh i bhfeidhm an bhliain ar fad (sa Ríocht Aontaithe chomh maith). mion|344x344px|Am samhraidh i bhfeidhmː gorm nó oráiste Sna Stáit Aontaithe i 1966, achtaíodh rialachán feidearálach le "Am coigilte sholas an lae" a chur i bhfeidhm (bíodh is gur dhiúltaigh stáit áirithe é a chur i bhfeidhm). , Mar shampla ní raibh Am samhraidh riamh i bfeidhm in Arizona (seachas na plandálacha Navajo).
Connspóid
clé|mion|383x383px|1918, [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|SAM]] Le cúpla bliain anuas, tá tíortha éagsúla ag caint faoin gcleachtas. Stop Maracó an cleachtas sa bhliain 2019.
Tá daoine ann a chreideann go gcuireann an uair an chloig d’athrú ar an gclog isteach ar shláinte intinne agus choirp an duine agus nach bhfuil aon chúis mhaith lena leithéid níos mó. Mar shampla,nuair a rinneadh cinneadh gan an clog a athrú sna blianta 1968-1971, mheas an Roinn Iompair sa Ríocht Aontaithe ag an am gur ardaigh líon na dtimpistí ar maidin. Mar sin chuidigh an t-athrú le timpistí bóthair a laghdú mar gurb é an clapsholas is contúirtí ar na bóithre.
I mí Deireadh Fómhair 2017, d’fhoilsigh Seirbhís Taighde Pharlaimint na hEorpa staidéar ar am samhraidh an AE inar maíodh go raibh impleachtaí sláinte an athraithe níos tromchúisí ná mar a ceapadh.
D’aontaigh coiste san Aontas Eorpach i 2018 go mbeadh deireadh leis agus seans go dtiocfaidh deireadh leis an gcleachtas amach anseo.
Uamh an Claonaite
Is pluais suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Uamh an Claonaite.
Contae Ashe, Carolina Thuaidh
Is contae Meiriceánach é Contae Ashe atá suite i stát Carolina Thuaidh. Sa bhliain 2010, bhí daonra 27,281 duine ann. Is é Jefferson a phríomhbhaile contae.
Nioclás Mac Riocaird
Iománaí den scoth ab ea Nioclás Mac Riocaird, nó Nicholas "Nicky" Rackard (28 Aibreán 1922 - 10 Aibreán 1976). Sár-imreoir a bhí ann, é ag imirt ina thosaí (ag uimhir a haon déag) san fhoireann iomána Loch Garman sna 1940idí agus 1950idí.
Cuimhnítear Mac Riocaird mar dhuine de na himreoirí ab fhearr sa spórt riamh, agus é an scórálaí is fearr i gCraobh Iomána Sinsearach na hÉireann; scóráil sé 59 cúl.
Gairm
Is mar pheileadóir ab fhearr aithne ar Rackard ag tús na 1940idí.
San iománaíocht, d’imir Rackard 36 cluiche craoibhe idir 1940-1957. San achar ama sin, scóráil sé 59 cúl.
Ag an am bhí iománaithe an chontae in umar na haimléise agus níor bhuaigh sé féin a chéad bhonn cúige san iomáint go dtí 1951. Fuaireadar greadadh ceart ó Thiobraid Árann i gcluiche ceannais na hÉireann an bhliain chéanna. Chailleadar a gcoróin chúige i 1952 ach bhuadar ar ais arís í i 1953. I gcluiche ceannais an chúige an lá sin scóráil Rackard 5-5 as an 8-15 a fuair na Carmannaigh. Tar éis chluiche leathcheannais na hÉireann i gcoinne Aontroma, bhí 7-7 i lúibíní i ndiaidh a ainm ag deireadh na himeartha. Ach theip orthu arís sa chluiche ceannais, i gcoinne Chorcaí an uair seo.
An bhliain dár gcionn d’éirigh le Loch Garman agus na deartháireacha Rackard (Nicky, Bobby agus Billy) Corn Mhic Cárthaigh a thabhairt leo i gcoinne na Gaillimhe.
Agus i 1956 bhuaigh siad an chraobh arís nuair a fuair siad an ceann is fearr ar Chorcaigh. Sa chluiche sin tógadh ceann de mhórghrianghrafanna na hiománaíochta, pictiúr ina raibh Nick O’ Donnell agus Bobby Rackard as Loch Garman á fhéachaint le Christy Ring san aer.
An bhliain ina dhiaidh sin d’éirigh Rackard as an iomáint idirchontae nuair a chaill Loch Garman craobh an chúige.
Bás
Tháinig ailse scornaí ar Rackard agus d'éag ar 10 Aibreán 1976, in aois 53 bliain d’aois dó. Bhí sé ag obair le Alcólaigh gan Ainm ag an am;
CLG Chontae Laoise
Eagraíocht spóirt atá lonnaithe i gContae Laoise, Poblacht na hÉireann é Cumann Lúthchleas Gael Chontae Laoise. Is faoi cheannas an eagraíocht seo a imrítear na cluichí Gaelacha atá sa Chumann Lúthchleas Gael sa chontae - Peil Ghaelach, iomáint, Peil Ghaelach na mBan agus camógaíocht.
BBC Raidió Uladh
Stáisiún raidió is ea BBC Raidió Uladh, atá bunaithe i mBéal Feirste, Contae Aontroma agus is cuid de BBC Thuaisceart Éireann é. Is é an stáisiúin is mó a bhfuil gnaoi an phobail air i dTuaisceart Éireann agus áirítear nuacht, caint, gnéchláir, ceol agus spórt i measc raon a gcuid clár. Craoltar feasacháin nuachta de ghnáth ar seacht lá na seachtaine ó 07:00 uair an chloig go dtí meán oíche, ach ní bhíonn siad ach i mBéarla amháin.
Yūichi Sugita
Is imreoir leadóige gairmiúla as An tSeapáin é Yūichi Sugita. Rugadh é ar an 18 Meán Fómhair 1988.
Amarantas
Luibh bhliantúil nó ilbhliantúil atá dúchasach do réigiúin thrópaiceacha is mheasartha is ea amarantas. Na bláthanna beag de ghnáth, ag déanamh bláthraí tiubha, na teascáin iombhlátha i bhfáinní de 3 nó 5 cinn, go minic gealdaite. Táirgeann cuid de na speicis Áiseacha grán inite a úsáidtear in ionad gránbhairr.
An Annaid
Is sráidbhaile suite i Comhairle na Gàidhealtachd é an Annaid.
Contae Avery, Carolina Thuaidh
Is contae Meiriceánach é Contae Avery atá suite i stát Carolina Thuaidh. Sa bhliain 2010, bhí daonra 17,797 duine ann. Is é Newland a phríomhbhaile contae.
Óimige
Is é Óimige (Ω ina cheannlitir, ω ina litir bheag) an ceathrú litir is fiche in aibítir na Gréigise.
Sergei Skripal
mion|An GRU, gníomhaireacht spiaireachta Rúiseach Spiare, nó gníomhaire an dá thaobh, An Rúis agus an Ríocht-Aontaithe, ab ea Sergei Skripal, a rugadh ar 23 Meitheamh 1951.
Gabhadh i Krylatskoye, Moscó é i Nollaig 2004. Cuireadh ar triail ansin é. I Lúnasa 2006, ciontaíodh é agus daoradh é. Chuir siad téarma príosúin trí bliana déag air. "Dá mbeadh fonn orthu é a mharú d’fhéadfaidís é a dhaoradh chun báis an uair sin."
Thug na Rúisigh pardún ansin do Skripal agus lig siad amach as an tír é mar mhargadh faoinar scaoileadh abhaile chun na Rúise spiairí a bhí faoi choinneáil san Iarthar.
Tairgeadh tearmann dó i Sasana sa bhliain 2010, áit a bhful sé fós ina chónaí i láthair na huaire. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:House_in_Salisbury_previously_occupied_by_Sergei_Skripal.jpg|clé|mion|Baile Skripal i [[Salisbury, Sasana.]] Ar 4 Márta 2018 rinneadh iarracht Skripal agus a iníon Yulia a nimhiú leis an oibreán néaróige Novichok.
Árbol
Is sráidbhaile Albanach suite i Ros, Comhairle na Gàidhealtachd, é Árbol.
Serie A
Is é an Serie A an tsraith peile is airde san Iodáil. Imríonn 20 clubanna san sraith. Ó nuair a thosaigh sé sa bhliain 1898, tá sé buaite ag seacht gclubanna déag.
Contae Bertie, Carolina Thuaidh
Is contae Meiriceánach é Contae Bertie atá suite i stát Carolina Thuaidh. Sa bhliain 2015, bhí daonra 20,199 duine ann. Is é Windsor a phríomhbhaile contae.
George Graham (imreoir sacair)
Is iarimreoir agus traenálaí Albanach é George Graham (r. 30 Samhain 1944) D'imir sé le Aston Villa F.C. ó 1961 go 1964. D'imir sé le Chelsea F.C. ó 1964 go 1966. D'imir sé le Arsenal F.C. ó 1966 go 1972. D'imir sé le Manchester United ó 1972 go 1974. D'imir sé le Portsmouth F.C. agus Crystal Palace roimhe sin. Bhí sé ina bhainisteoir le Millwall 1983 go 1986. Bhí sé ina thraenálaí le Arsenal F.C. ó 1986 go 1995.
D'oibrigh sé le Leeds United ó 1996 go 1998. Bhí sé ina thraenálaí le Tottenham Hotspur ó 1998 go 2001.
Clocha Oghaim Chill Chuallachta Thoir
Séadchomhartha Náisiúnta (329 ) is ea Clocha Oghaim Chill Chuallachta (CIIC 206–213), bailiúchán cloch suite i gContae Chiarraí, Éire.
Contae Beaufort, Carolina Thuaidh
Is contae Meiriceánach é Contae Beaufort atá suite i stát Carolina Thuaidh. Sa bhliain 2010, bhí daonra 47,759 duine ann. Is é Washington a phríomhbhaile contae.
Clocha Oghaim Chill Chuallachta Thoir
Suíomh
Tá Clocha Oghaim Chill Chuallachta Thoir suite 4.6 km soir ó dheas de Chill Orglan, agus siar ón Abhainn Ghlaisín na Síofraí, ag 52.07396°N, -9.7458°W
Stair
Greanadh na clocha sna 5ú agus 6ú haoiseanna AD mar leacanna chuimhne uaighe. Fuarthas go léir i n-uaimh talún in aice láimhe iad.
Cur síos
Is gallán gainimh iad na clocha.
Chí
Is é Chi (Χ ina cheannlitir, χ ina litir bheag) an dara litir is fiche in aibítir na Gréigise. Bíodh sé mar consain phléascach choguasach séimhithe sa sean Gréigis /kʰ/.
I nGréigis Koine agus sna canúintí níos déanaí d'athraigh sé go consan cuimilteach chomh maith le Θ agus Φ. In Gréigis an lae inniu, tá dhá fhuaimniú áirithe aige: I ndiaidh gutaí tosaigh agus gutaí airde ([e] nó [i]) fuaimnítear é mar cuimilteach carballach neamhghlórach [ç], cosúil leis an "ich" sa Ghearmáinis nó cosúil leis an "h" i fuaimniú áirithe as Béarla mar hew agus human. I ndiaidh gutaí íseal agus gutaí cúil ([a], [o] nó [u]) agus consain, fuaimnítear é mar cuimilteach choguasach neamhghlórach ([x]), an "ach" sa Ghearmáinis.
Tá luach 600 aige i gcóras na n-uimhreacha Gréigise.
Uaireanta úsáidtear Chi nó X chun giorrúcháin a dhéanamh ar ainm An Chríost as Béarla mar shampla Xmas in ionad "christmas".
Úsáidtear é go minic sna staitisticí freisin.
Amatól
Grúpa ardphléascán, meascáin trínítreatolúéine (TNT) is níotráit amóiniam. Úsáideadh go forleathan sa chéad chogadh domhanda iad chun TNT a choigilt, ach fuarthas de réir a chéile gur shúigh siad an iomarca uisce isteach ón aer mar go raibh siad tais-scópach, agus ligeadh i léig iad.
Cor pulmonale
Is éard is cor pulmonale (Laidin: cor, croí + Nua-Laidin pulmōnāle, scamhógach) (nó galar croí scamhógach ) ann ná méadú den mhéadailín dheis sa chroí mar fhreagra ar fhrithsheasamhacht ardaithe nó brú fola ard sna scamhóga.
Saotharlann Náisiúnta Lawrence Berkeley
mion|Radharc ar Choláiste na Ceimice agus ar Shaotharlann Náisiúnta Lawrence Berkeley ar champas Ollscoil California, Berkeley Saotharlann náisiúnta de chuid Roinn Fuinnimh na Stát Aontaithe is ea Saotharlann Náisiúnta Lawrence Berkeley (Béarla: Lawrence Berkeley National Laboratory nó LBNL). Saotharlann Radaíochta Berkeley an t-ainm a bhí uirthi i dtús báire, agus tugtar Berkeley Lab nó LBL uirthi go minic. Leasainm atá uirthi le fada an lá ná an "Radlab". Tá an tsaotharlann suite in Berkeley, California. Déantar taighde inti atá faoi iontaoibh ach ní rúnda amach is amach. Ollscoil California a ritheann í. Is í an tsaotharlann náisiúnta is sine ag Roinn an Fhuinnimh.
Stair
Ernest Orlando Lawrence, a raibh baint aige le Roinn na Fisice in Ollscoil California, Berkeley, a bhunaigh an tsaotharlann ar 26 Lúnasa 1931 mar áit le taighde a dhéanamh ar an bhfisic ag baint úsáide as a ghléas nua, an cioglatrón, sórt luasaire cáithníní. Bronnadh Duais Nobel na Fisice ar Lawrence sa bhliain 1939 as an cioglatrón a fhionnachtain.
I measc éachtaí na saotharlainne ón Dara Cogadh Domhanda i leith, áirítear breithniú an fhrithphrótóin, fionnachtain roinnt dúilí trasúranacha agus fionnachtain luasadh an uilebhith. Ó cuireadh an tsaotharlann ar siúl, bronnadh Duais Nobel ar dháréag a raibh baint acu le Saotharlann Berkeley, mar atá, Ernest Orlando Lawrence, Glenn Theodore Seaborg, Edwin McMillan, Owen Chamberlain, Emilio Segrè, Donald A. Glaser, Melvin Calvin, Luis W. Alvarez, Yuan T. Lee, Steven Chu, George F. Smoot agus Saul Perlmutter. mion|Baill d'fhoireann Shaotharlann na Radaíochta bailithe timpeall na cuinge maighnéadaí de [[Cioglatrón|chioglatrón 60-orlach, 1938]]
Inniu, tá isteach is amach le 4,000 duine fostaithe ag LBNL, 800 mac léinn na hollscoile san áireamh.
Dean Kiely
B'imreoir sacair é Dean Lawrence Kiely (r.10 Deireadh Fómhair, 1970 i Manchain, Sasana). D'imir sé le West Bromwich Albion ó 2007 go 2011. Coventry City ó 1987 go 1990. D'imir sé le York City F.C. ó 1990 go 1996. D'imir sé le Bury ó 1996 go 1999. D'imir sé le Charlton Athletic F.C. ó 1999 go 2006. D'imir sé le Portsmouth F.C. roimhe sin. D'imir sé roinnt cluiche le foireann náisiúnta na hÉireann chomh maith. Is coimeádaí cúil é.
Damien Rice
Is ceoltóir Éireannach é Damien Rice (rugadh 7 Nollaig, 1973) a saoladh i gContae Chill Dara. Bhí an t-albam aige O an-rathúil.
Beathaisnéis
Ar dtús bhí Rice ina amhránaí don bhanna rac-cheoil Juniper a chuir amach na singil "The World is Dead" (Tá an Domhain Marbh) agus "Weatherman". An lá roimh a thosaigh siad ag déanamh taifead don a gcéad albam le Polygram i 1999, shocraigh sé nach nglacfadh sé leis an treo thráchtála a chur an lipéad brú air a leannúint agus d'éirigh sé as an bhanna. Lean na baill eile Juniper ar aghaidh mar Bell X1.
Bhog sé go dtí an Iodáil faoin tuath, mhair sé go ciúin go dtí gur shocraigh sé filleadh ar an tionscal ceoil ar a théarmaí féin. Ag casadh chuig an giotár fuaimiúil agus amhráin an-phearsanta, chuaigh sé timpeall na hEorpa ag seinnt gan phingin rua go dtí go raibh sé in ann banna a mhealladh agus taispeántais caife i gceantar Átha Cliath a dhéanamh. Ag chur a nasc ádhúil le David Arnold, a dhara col cheathrar, i bhfeidhm, b'fhéidir le Rice O a thaifead. Bhí an-rath idirnáisiúnta aige leis na hamhráin "The Blower's Daughter" agus "Cannonball".
Is iad atá ina bhanna ná Lisa Hannigan (cúlamhránaí agus giotár rithimiúl), Vyvienne Long (dordveidhil), Tomo (drumaí) agus Shane Fitzsimons (dordghiotár). Seinneann Rice an giotár agus tá sé ina phríomhamhránaí.
Bhíodh siad ar thuras leis The Frames go minic, agus tháinig siad ar intinn an phoibill go ghiorracht i ndiaidh an amhránaí Paddy Casey. I 2003 agus 2004 sheinn sé ag Féile Glastonbury. Thug an chéad taispeántas aitheantas dó sa Ríocht Aontaithe.
I 2003 bhuaigh sé an Duais Shortlist Ceoil.
Bhí a amhráin "The Blower's Daughter" agus "Cold Water" páirteach sa scannán Mike Nichols 2004 Closer. Bhí a amhrán "Delicate" le cloisint ar na drámíochta teilifíse Lost agus House. Bhí a shingil "Cannonball" páirteach sa drámaíocht teilifíse The O.C. chomh maith.
Tá Rice gafa san fheachtas cearta daonna chun ceannaire an Burma Aung San Suu Kyi a shaoradh. Chaith Damien Lúnasa/Meán Fómhar 2005 ag taifead leanúint de O a bheidh dóchúil le fáil go luath i 2006. Thóg sé, freisin, an t-am chun seanamhrán Juniper a thaifead, "Cross-eyed Bear" don albam Warchild ("Paiste na gCogadh") nua.
Diosclann
mion|clé|Damien Rice
Chelsea Manning
Bhí Chelsea Elizabeth Manning (a rugadh Bradley Edward Manning, ar 17 Nollaig 1987) ina anailísí faisnéise de chuid Arm Stáit Aontaithe Mheiriceá.
Bean nochta scéil
Is i 2010 a tharraing Wikileaks aird na cruinne orthu féin, le foilsiú “Collateral Murder”, físeáin a thaispeánann sibhialtaigh san Iaráic á marú ag arm na Stát Aontaithe. Thug Manning an t-eolas do Wikileaks.
Ciontaíodh Manning trí armchúirt, i mí iúil 2013, mar gheall ar shárú ar an Acht Spiaireachta agus cionta eile, tar éis di beagnach trí cheathrú mhilliún d'ábhair rúnaicmithe nó neamhrúnaicmithe, ach fós cigilteach, a seoladh chuig WikiLeaks. clé|mion|177x177px|Bradley (Chelsea) Manning, 2011 Gearradh pionós 35 bliain príosún achta air i mí Lúnasa 2013, leis an fhéidearthacht parúil a fháil san ochtú bliain, agus a bheith urscaoilte go heasonórach ón Arm.
Gnéas
clé|mion|236x236px|2018 Duine trasinscneach is ea Manning, a thug le fios i ráiteas, lá tar éis pianbhreith a bheith gearrtha uirthi, gur mhothaigh sí baineannach ó bhí sí óg, agus gur fearr léi go a dtugtar an t-ainm 'Chelsea' uirthi as seo amach, agus gur mhaith léi tús a chur le teiripe athsholáthair hormón.
Edmonton
Sa bhliain 2016 bhí 932,546 duine ina gcónaí ann, a fhágann go bhfuil sí ar an dara cathair is mó in Alberta, agus ar an cúigiú bardas is mó i gCeanada. Bhí 1,321,426 duine ina gcónaí i mórcheantar uirbeach na cathrach. Tá Edmonton ar an cheantar uirbeach (a bhfuil breis is milliún duine ina gcónaí ann) is faide ó thuaidh de Mheiriceá Thuaidh.
Lárionad cultúir, rialtais, agus oideachais atá in Edmonton. Bíonn féilte ar siúl sa chathair ó cheann ceann na bliana, mar sin is minic "Canada's Festival City" tugtha uirthi. Is in Edmonton atá an t-ionad siopadóireachta is mó i Meiriceá Thuaidh suite, West Edmonton Mall (an t-ionad siopadóireachta is mó ar domhan idir 1981 - 2004).
Áird nan Easgann
Is sráidbhaile suite i Ros, Comhairle na Gàidhealtachd, é Áird nan Easgann.
Oonah Keogh
Bean Éireannach ab ea Oonah Keogh (2 Bealtaine 1903 – 18 Iúil 1989), an chéad bhean sa domhan a rinneadh ina stocbhróicéir nuair a chuaigh sí isteach i Stocmhalartán Bhaile Átha Cliath i 1925.
Saol óige
Rugadh Oonah Mary Irene Keogh i mBaile Átha Cliath i 1903, an iníon sa lár ochtar páiste ; a máthair, Annie Kathleen Doyne, as An Muileann gCearr agus a athair, Joseph Chapman Keogh, as Cill Mhantáin. Rinneadh bainisteoir bainc ar Joseph sna 1880í agus é 24 bliain d'aois, an bainisteoir bainc is óige in Éirinn riamh. D'fhreastail Oonah Keogh ar scoileanna Caitliceach do chailíní, i bPrióireacht Naomh Muire, Warwickshire, agus i gColáiste Alexandra, Baile Átha Cliath. Chomh maith, staidéar Oonah i Scoil Metropolitan Ealaíon. Ó 1922, chaith Keogh dhá bhliain ag taisteal lena máistreás, thart ar an Afraic agus an Eoraip. Tar éis a d'fhill sí go Londain chun staidéar, tairgeadh a athair post di ina chomhlacht, Stocbhróicéir Joseph Keogh agus a Chomhlacht.
Gairm
Ba í Keogh an chéad bhean ag obair sa stocmhalartán, agus níor ghlacadh í go hiomlán. Áfach, i nua-bhunreacht na hÉireann bhí comhionannas cinnte, agus mar sin ní raibh aon fháth í á dhiúltú, seachas a hinscne. Le hoideachas agus saibhreas a bhí aici, bhí sí cáilithe leis an bpost. Bhí baill an stocmhalartán ag plé agus ag vótáil ar feadh trí seachtaine, agus ar an 4ú Bealtaine 1925 chuaigh sí isteach sa stocmhalartán. D'oibrigh sí anseo le haghaidh 14 bhliain. Ba í an bhean amháin sa domhan sa stocmhalartán ar feadh 42 bhliain agus bhí deacrachtaí uirthi, i dtionscail ina raibh ceannas ag fir. In agallamh i 1971, dúirt sí: "Míbhuntáiste amháin sna laethanta sin, níor bhuail mná agus fir le chéile i dtolglann na teach tábhairne. Nuair a d'imigh na fir go Jury’s chun a scíth a ligean tar éis gnó a dhéanamh, ní raibh mé ábalta dul in éineacht leo. Agus fiú nuair a rachainn chuig na rásaí le m'athair, ba é an rud céanna. Rachadh sé chuig an bheár chun deoch a fháil, bíodh orm dul chuig an tae beag."Ghlac Keogh ceann de na chéad ceadúnas stocbróicéir i nGaeilge i Saorstát na hÉireann. Tar éis easaontais lena hathair, ghlac sí sos agus chuaigh sí ar cuairt chuig a dheirfiúracha Eta agus Genevieve i Hampshire i Sasana. Anseo, bhuail sí lena fear céile.
Saol pearsanta
Pósadh Keogh an t-imirceach Rúiseach, Bayan Giltsof. Nuair a phósadh í, d'éirigh sí as comhlacht a athair ach d'fhan sí sa Stocmhalartán. Thug sí fógra dóibh faoina ainm agus a stádas nua. Áfach, ar dtús, bhog sí go Taunton, Somerset i Sasana lena fear céile. Bhun iad gnó tógála, ag forbairt tithe i stíl Thúdarach. Rugadh a hiníon Tatiana i 1935 agus rugadh beirt mhac, Rurik i 1937 agus Nicholi i 1939. Rugadh Bayan i 1946. Nuair a rinneadh féimheach de chomhlacht a athair, bhí cás cúirte a bhain le creidiúnaí amháin. Chuir Keogh scaireanna i dtaisce i mbanc éigin, agus ansin bhí an banc ag lorg íocaíochta i gcoinne fiacha an comhlacht. Bhí a ainm fós ar doiciméad an comhlacht agus thángthas go raibh Keogh freagrach an t-airgead a íoc, agus mar seo bíodh uirthi costais na cúirte a íoc chomh maith.
Dhíol an teaghlach an teach Sasanach agus d'fhill siad go hÉirinn. Cheannaigh siad talamh i gCill Chomhaid, Contae Cill Mhantáin agus cruthaigh siad roinnt tithe ar a dtugtar An Seanbhaile Rúiseach, ainm atá ann inniu. Chuaigh Uachtarán na hÉireann, Cearbhall Ó Dálaigh, a chónaí ann nuair a d'éirigh sé as an bpost i 1976. Sa bhliain 1952 bog an teaghlach arís, go Ontario, ach d'fhill siad go Sasana i 1953. Tamaillín ina dhiaidh sin, scar an lánúin. D'fhill Giltsof go Cill Mhantáin, an áit ar chónaigh sé go dtí a bhás i 1977. Bhog Keogh le teaghlach a hiníon go Maidrid agus mhúin sí Béarla i mbunscoil idirnáisiúnta. I 1980 d'fhill sí go Baile Átha Cliath lena hiníon tar éis bás fhear céile a hiníon. I 1989, fuair Keogh agus a hiníon bás agus ní raibh ach ocht lá idir an bheirt. Tá siad curtha in uaigh an teaghlaigh i Reilig Deansgrange, Baile Átha Cliath.
Gary Doherty
Bhí Gary Doherty ina pheileadóir. Rugadh é ar 31 Eanáir 1980 i gCarn Domhnach, Contae Dhún na nGall. Imreoir sacair ard a bhí ann agus é 6'1" ar airde. D'imir sé le Wycombe Wanderers, i Sraith Sacair 2. Tugtar "the Doc" agus "the Ginger Pele" air.
Thosaigh Gary Doherty ag imirt go gairmiúil le Luton Town sa bhliain 1997. D'imir sé 84 cluiche i dtrí shéasúr leo. Cheannaigh Tottenham Hotspurs é ar €1 milliún i mí Márta 2000. D'imir sé go maith an séasúr sin, ach an bhliain ina dhiaidh sin níor éirigh leis chomh maith sin. Bhris sé a chos sa chluiche in aghaidh "Torquay" i Meán Fómhair. Tháinig sé ar ais an bhliain sin, ach ní raibh sé ag imirt mar a bhíodh.
Ag Tottenham, shocraigh Gary Doherty isteach mar chosantóir. D'imir sé an-mhaith i dtús sa bhliain 2004. Áfach bhris sé a chos.
Díoltar Gary Doherty go "Norwich City".
Éire
D'imir sé go hiondúil d'Éirinn mar buailteoir. Thosaigh Doherty ag imirt d'Éirinn i gcluiche in aghaidh an Ghréig sa bhliain 2000.
Verner von Heidenstam
Scríbhneoir agus file Sualannach ab ea Carl Gustaf Verner von Heidenstam (1859 - 1940). Do rugadh é ar an 6ú lá d'Iúil in Olshammer na Sualainne agus do fuair sé bás ar an 20ú lá de Bhealtaine sa mhainéar Övralid, a mhainéarsa atá suite i gcúige Östergötland na Sualainne. Bronnadh Duais Nobel na Litríochta air sa bhliain 1916.
Áird Cheatharnaich
Is sráidbhaile suite i Ros, Comhairle na Gàidhealtachd é Áird Cheatharnaich.
Cogadh Cathartha na hÉireann
B'é síniú an Chonartha Angla-Éireannaigh a chuir tús leis an gcoimhlint ar a dtugtar Cogadh Cathartha na hÉireann, nó Cogadh na gCarad.
B'fhéidir go bhfuair 1,500 bás idir Meitheamh 1922-Bealtaine 1923 mar gheall ar an troid. Ba bhinbeach agus b’fhuilteach an tréimhse í.
Bhí cuid d'Óglaigh na hÉireann barúlach nach bhfágfadh an conradh a dóthain neamhspleáchais ag Éirinn. Go háirithe, ní raibh siad sásta leis an móid dílseachta a chaithfeadh feisirí na parlaiminte neamhspleáiche - na Teachtaí Dála, mar a thabharfaí orthu feasta - a mhionnú do rí agus do choróin na Breataine Móire.
Thairis sin, ní raibh siad sásta sé chontae san oirthuaisceart a chailleadh, siúd is nach raibh an cheist seo leath chomh tábhachtach ag an am sin ná mar atá sí lenár linn féin.
Tháinig scoilt mhór ar an tír de dheasca na coimhlinte seo, agus i ndiaidh an chogaidh féin, mhair an ghoimh beo ar feadh i bhfad. Is iad dhá thaobh an chogaidh seo is bunús le dhá phríomhpháirtí polaitíochta traidisiúnta na hÉireann, Fianna Fáil agus Fine Gael. Chomh maith leis sin, rinneadh a lán damáiste do bhonneagar an stáit, rud a chuir go mór mór isteach ar thógáil agus ar atógáil na tíre nua - Saorstát Éireann - i ndiaidh an chogaidh.
Cúiseanna
Cé go raibh ceist na Sé gContae tábhachtach, ní raibh sí ag déanamh scime go príomha ach do mhuintir náisiúnaíoch na gcontaetha sin féin. Thairis sin, bhí cuid mhaith de na daoine barúlach nach mbeadh mórán teacht aniar i stáitín saorga an oirthuaiscirt cibé scéal é, agus iad ag súil leis go dtitfeadh sé leis an deisceart agus an t-iarthar roimh i bhfad. Shíl siad go socródh Coimisiún na Teorann an teorainn ar bhealach nach gceadódh do na Sé Chontae fad saoil a bhaint amach mar shlánaonad geilleagrach iontu féin.
Bhí daoine ann, freisin, nár thuig cé chomh láidir agus a bhí féiniúlacht leithleasach na bProtastúnach thuaidh. Ós rud é gur Protastúnaigh a bhí i gcuid mhaith de phríomhsmaointeoirí an náisiúnachais Éireannaigh, chreid a lán Gael nach mairfeadh scarúnachas an oirthuaiscirt Phrotastúnaigh ach seal. Ní bheadh ann ach filleadh ar a seandúchas féin, dá gcinnfeadh a bhformhór leor a ghabháil le stát neamhspleách na hÉireann agus a gcuid féin a dhéanamh de. Ní bheadh a leithéid ag teacht salach ar a dtraidisiún, ar a laghad. mion|bigil, Sráid Downing, Londain, 14 Iúil 1921 ... idirbheartaíocht a mhair tamall fada Bhí sé i bhfad ní ba thromchúisí, mar ábhar míshástachta, ná nach mbeadh in Éirinn ach tiarnas, in áit fíor-Phoblachta. Is é sin, bheadh Rí Shasana ina cheann stáit ar Éirinn, ó thaobh na ndeasghnáth de, agus chaithfeadh feisirí na parlaiminte nua móid dílseachta a thabhairt dó. Is iomaí duine acu siúd a bhí tar éis troid a chur ar mhaith le saoirse na tíre a bhí den tuairim nach mbeadh ann ach an tseandaoirse Ghallda faoi cheilt.
thumb|Mícheál Ó Coileáin, ceannaire na Saorstátairí. Nuair a shínigh sé an Conradh, dúirt sé go raibh barántas a bháis féin sínithe aige. Tháinig an tairngreacht seo isteach fíor nuair a feallmharaíodh i m[[Béal na mBláth é.|304x304px]] Mar sin, bhí cuid de na hÓglaigh agus de na náisiúnaithe eile den bharúil gur feillbheart ab ea síniú an Chonartha. Nuair a d'fhill toscaireacht na síochána abhaile ó Shasana, rinneadh iarracht iad a fhuadach nó a ionsaí.
Chomh maith leis sin, ámh, is féidir go raibh ceannairí na nGael ag iompairc le chéile ar chúiseanna cumhachta. Deirtear gur teip cheannaireachta a bhí ann agus daoine ag taobhú le dream amháin nó le dream eile bunaithe ar a léamh is a dtuiscintí féin.
Ina dhiaidh sin, nuair a bhí sé in am an Conradh a phlé, ní dheachaigh de Valera go Londain; ina ionad, b'é Mícheál Ó Coileáin a chuaigh ansin. Ceaptar go raibh de Valera in éad leis an gCoileánach agus go raibh a fhios aige nach mbeadh aon duine in ann an Phoblacht a bhaint amach ó Lloyd George. Mar sin, chreid sé go gcaillfeadh an Coileánach a chuid tacaíochta, nuair a d'fhillfeadh sé abhaile i ndiaidh comhréiteach de chineál éigin a shocrú nach mbeadh inghlactha ag muintir na hÉireann. Deirtear go raibh Cathal Brugha ag tacú leis an bplean seo fosta. Is éadócha, áfach, go mbeadh de Valera agus Brugha d'aon ogham ag iarraidh cogadh cathartha a tharraingt anuas ar an tír.
Roimh an gCogadh Cathartha
Nuair a síníodh an Conradh, bhí daoine sa chaibinéad ar buile faoi. Bhí sé ar intinn ag de Valera iad a scor ar an toirt ach d'áitigh Liam Mac Cosgair orthu vóta a chaitheamh. Nuair a vótáil ceathrar duine ar a shon agus triúr ina aghaidh, socraíodh an Conradh a chur faoi bhráid na Dála. Bhí díospóireacht shearbh ann ansin, nó bhí na daoine ag caitheamh anuas ar a chéile go láidir. Ní raibh siad sásta teacht in araicis a chéile ar aon nós, agus níor thángthas ar aon toradh nó comhréiteach a bheadh sásúil. Ansin, chuaigh na teachtaí ar saoire Nollag. Bhí deis acu, anois, fáil amach faoin dearcadh a bheadh ag lucht a dtacaithe ar an gceist seo, agus bhí formhór mór na cosmhuintire tinn tuirseach den chogadh. Is léir nach bhféadfadh na teachtaí a bheag a dhéanamh de thuairim an phobail agus í chomh láidir sin. Ba mhór an tionchar a d'imir saoire seo na Nollag ar thoradh deifnídeach na vótála.
Ar an 16 Nollaig 1921, vótáil an Dáil ar son an Chonartha, trí vóta is trí scór in aghaidh sé vóta déag is dhá scór. D'éirigh de Valera as Uachtaránacht na Poblachta, agus lucht a leanúna ag tréigean na Dála sna sálaí aigesean. Bhí an dá thaobh ag maslú a chéile go searbh, agus ba léir nach raibh sé indéanta a thuilleadh na cúrsaí a thabhairt chun aontais. Cosúil leis an Dáil, chuaigh scoilt ar na hÓglaigh féin. I gcoitinne, chuaigh a lán daoine lena gceannfort áitiúil, agus sa deireadh, bhí mórchuid na nÓglach (go háirithe i gCúige Mumhan) ag cur in aghaidh an Chonartha.
thumb|An Chéad Dáil Bhunaigh Mícheál Ó Coileáin agus Art Ó Gríofa rialtas sealadach le dul i mbun na gcumhachtaí a bhí na Sasanaigh le bronnadh ar Shaorstát nua Éireann. Ní raibh na frith-Chonraitheoirí, áfach, sásta urraim a thabhairt don rialtas seo. I Mí na Márta, 1922, d'fhógair Ard-Fheis na nÓglach go raibh an Dáil mídhleathach, ó bhí sí tar éis vóta a chaitheamh i bhfách leis an gConradh, agus nach dtabharfadh na hÓglaigh urraim feasta ach don choiste nua a cheap siad, mar atá, Feidhmeannas an Airm. B'é Feidhmeannas an Airm an t-aon rialtas dleathach a bheadh ann feasta, a mhaígh siad. mion|9 Aibreán 1922 - comhdháil go tréan in aghaidh an Chonartha Ní raibh an Coileánach ná de Valera rófhonnmhar chun troid a chur ar a chéile, áfach. Bhunaigh an Coileánach Coiste Ath-Aontaithe an Airm leis na hÓglaigh a aontú arís, agus é ag áitiú ar lucht leanúna de Valera an chéad fheachtas olltoghchánaíochta sa Saorstát a chur in éineacht, le go bhféadfaí comhrialtas na náisiúnaithe go léir a chur ar bun i ndiaidh an toghcháin.
An toghchán, 18 Meitheamh 1922
Fuair muintir na 26 chontae faill vóta a chaitheamh ar an 18 Meitheamh 1922 chun a rá an nglacfaidís leis an gConradh nó nach nglacfadh. Mar sin, chuaigh dhá chineál Sinn Féin chuig na toghcháin : iad siúd a bhí ag cur in aghaidh an Chonartha agus iad siúd a bhí ag taobhú leis an gConradh agus leis an Saorstát.
Páirtithe ar thaobh an Chonartha – timpeall 486,000 vóta (239,193 do 'Sinn Féin ar son an Chonartha');
Páirtithe in éadan an Chonartha -133,864 vóta.
Fuair Páirtí an Lucht Oibre 132,570 vóta ach gan polasaí soiléir ar stádas Thuaisceart Éirean. mion|Sráid Mulgrave, Luimneach: 22 Iúil 1922 Ní raibh na Poblachtánaigh sásta leis an toradh. Ní raibh sé de cheart ag an tromlach daonlathach féin a gcuid vótaí a chaitheamh ar mhaithe leis an gcúis chontráilte, a mhaígh de Valera.
Ambargraís
mion|Amgargraís Ábhar liath céiriúil a fhaightear i stéigeacha na caisealóide, suas le 450 g in ainmhí amháin. Bhíodh sé in úsáid i gcumhráin chun go mairfeadh an boladh níos faide.
Cogadh Cathartha na hÉireann
An toghchán, 18 Meitheamh 1922
Idir an dá linn, bhí an Coileánach agus a Rialtas Sealadach ag cur cuma agus caoi ar an Saorstát nua, agus iad ag féachaint le constáblacht agus arm ceart náisiúnta a chur in áit na nÓglach. Ós rud é, áfach, go raibh sé beartaithe ón tús go mbeadh na hÓglaigh ina ndúshraith d'fhórsaí armtha na hÉireann, b'acusan a fágadh an chuid ba mhó de bheairicí agus de threalamh cogaidh na Sasanach. Nuair a tháinig samhradh na bliana 1922, bhí beairicí na tuaithe ag na frith-Chonraitheoirí, agus an Rialtas Sealadach fágtha i muinín Bhaile Átha Cliath agus cúpla dúnfort eile, ar nós an Longfoirt, ina raibh mórchuid na nÓglach áitiúil ag tacú leis an gConradh.
Leamhsháinn na gCeithre gCúirteanna
Níl sé fíor gur thug an Coileánach ordú Henry Wilson a mharú, Ar aon nós, bhí David Lloyd George den tuairim gur poblachtánaigh frith-Chonartha ba chúis leis an marú. Agu is é an tátal a bhain Winston Churchill as an scéal gurbh iad na frith-Chonraitheoirí a rinne é.
Mar thoradh, chuir Rialtas na Breataine brú ar an gCoileánach ionsaí a dhéanamh ar na Ceithre Cúirteanna. Bhagair Winston Churchill is cosúil go ngabhfadh na saighdiúirí dearga na Ceithre Cúirteanna, mura mbeadh an Coileánach sásta an áit a shealbhú le lámh láidir.
Cath Átha Cliath
Nuair a d'fhuadaigh na frith-Chonraitheoirí J.J. Ó Conaill, ginearál de chuid Arm an tSaorstáit, bhí foighne an Choileánaigh imithe, agus ar an 27ú lá de Mhí an Mheithimh, thug sé ordú na Cúirteanna a bhombardú leis na gunnaí móra a fuair sé ó na Sasanaigh. Thosaigh an Cogadh an lá dár gciionn
thumb|[[Cathal Brugha]] B'é bombardú na gCúirteanna i mBaile Átha Cliath a chuir an cogadh ar siúl go deifinideach. Mhair an bombardú go dtí an tríochadú lá de Mhí an Mheithimh, ach ansin, ghabh na Saorstátairí an foirgneamh, agus ghéill na frithchonraitheoirí iad féin dóibh. Mhair cathanna Bhaile Átha Cliath roinnt laethanta ina dhiaidh sin, nó ghlac Óglaigh frith-Chonartha de chuid Bhriogáid Átha Cliath, agus Oscar Mac Tréinfhir mar cheannfort orthu, Sráid Uí Chonaill i lár na cathrach.
Chaith siad conablach seachtaine ag cur troda ar na Saorstátairí, ach tháinig deireadh leis an gcogaíocht sráide ar an 5 Iúil. B'é Cathal Brugha an duine ba mhó le rá a básaíodh sa teagmháil seo.
I ndiaidh na gcathanna i mBaile Átha Cliath, bhí an Rialtas Sealadach go hiomlán i seilbh na príomhchathrach, agus na frith-Chonraitheoirí scaipthe ar fud na gceantar tuaithe go háirithe i ndeisceart agus in iarthar na tíre. Bhí siad láidir i gCúige Mumhan ach go háirithe, agus iad ag tabhairt "Poblacht na Mumhan" ar an gcúige, ó nach raibh cumhacht ar bith ag an Saorstát sa chúige sin ag an am. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Troop%20roll%20call%20in%20Limerick%20during%20Irish%20Civil%20War%20(5976742263).jpg|mion|[[Cogadh Cathartha na hÉireann: glaodh an rolla, 26 Iúil 1922, An Brú, Co Luimneach]]
An Dá Thaobh
Nuair a phléasc an cogadh cathartha amach, b'éigean do na Saorstátairí agus na frith-chonraitheoirí ar fud na hÉireann cath a chur ar a chéile. Iad siúd a thacaigh leis an gConradh, glacadh leosan mar arm oifigiúil, agus b'iad na fórsaí frith-Chonartha a chloígh leis an ainm "IRA" feasta. Is é an port a bhí á chanadh ag na frith-chonraitheoirí go raibh siad ag cosaint na Poblachta a tháinig ar an bhfód nuair a d'eisigh na hÓglaigh Forógra na Poblachta i dtús Éirí Amach na Cásca, ó bhí an forógra sin dearbhaithe ag an Chéad Dáil. Anois, agus an Saorstát i ndiaidh an Forógra sin a chaitheamh i dtraipisí go míchuí, b'iadsan an t-aon dream amháin a bhí fágtha den fhíor-Phoblacht, dar leo féin. mion link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Children_chatting_to_troops_passing_through_to_an_attack_on_Irregulars_Stronghold_(23910879970).jpg|mion|páistí i mBrú, Co Luimneach, 26 Iúil 1922 B'iad na ceannfoirt mhíleata, ar nós Liam Ó Loingsigh, a chuaigh i gceannas ar na frith-chonraitheoirí anois. Dúirt de Valera nach mbeadh sé ag troid ach ina ghnáth-Óglach. Nuair a thosaigh an cogadh, bhí tacaíocht nár bheag leis na frith-Chonraitheoirí i measc na nÓglach, go háirithe san iarthar agus sa deisceart. Déanta na fírinne, ní raibh ach fear amháin ag na Saorstátairí in aghaidh gach beirt de chuid na bhfrith-Chonraitheoirí. Scéal eile ar fad é, áfach, nach raibh struchtúr ceart míleata ceannasaíochta ag an IRA, ná a ndóthain trealaimh, ná straitéis cheart cogaidh. mion|[[Sagart ag tabhairt aspalóide, i nDún Uí Ghríofa, BÁC timpeall 1922 ]] Nuair a thosaigh siad ar an gcogadh, ní raibh acu ach sé mhíle seacht gcéad is ceithre scór de raidhfilí - is é sin, raidhfil amháin le haghaidh gach beirt - agus dornán meaisínghunnaí. D'éirigh leo, freisin, roinnt gluaisteán armúrtha de chuid na Sasanach a shealbhú, nuair a bhí siad siúd ag glanadh leo as Éirinn. Ní raibh gunnaí móra airtléire ag na frith-Chonraitheoirí, áfach, agus mar sin, ní raibh ach fód a gcosanta acu an chuid ba mhó den chogadh. Bhí airtléire ag na Saorstátairí, áfach, rud a chuir ar a gcumas an-ionsaí a dhéanamh. mion|[[Óglaigh na hÉireann|IRA, An Seanphoba l, 1922]] Nó is amhlaidh go raibh an Coileánach agus lucht a leanúna ag fáil an-tacaíocht ó na Sasanaigh, idir airtléire, eitleáin, ghluaisteáin armúrtha, mheaisínghunnaí, ghunnáin, agus lón cogaidh. Thairis sin, ó b'iadsan a bhí i mbun an stáit, bhí siad in ann tuilleadh saighdiúirí a shlógadh, a earcú nó a choinscríobh. I ndeireadh na bliana 1922, bhí tríocha ocht míle saighdiúir in arm an tSaorstáit, is é sin, fiche míle ní ba mhó ná san IRA, agus i ndeireadh an chogaidh, bhí corradh is leathchéad míle saighdiúir ag an Saorstát - arm millteanach a bhí i bhfad ní ba mhó ná a mbeadh de dhíth ar an stát nuair a bheadh an tsíocháin ann.
Le haghaidh a chuid fear, bhí an Coileánach i dtuilleamaí Aonad an Fhiannais i mBaile Átha Cliath, aonad scothaicme Bhriogáid Átha Cliath, nó b'eisean a bhí i gceannas ar an aonad seo nuair a bhí Cogadh na Saoirse ar siúl. Baisteadh Garda Átha Cliath ar an aonad seo nuair a tháinig an Saorstát ar an bhfód. Bhí cuid mhór de na fir seo ina mbaill de Scuad an Choileánaigh, is é sin, an t-aonad feallmharfóireachta a bhí eagraithe aige, agus cuireadh ina leith gur thug siad drochíde as an ngnáth do chuid mhaith treallchogaithe de chuid an IRA.
An chuid ba mhó de na hoifigigh in arm an tSaorstáit, b'iar-oifigigh de chuid na nÓglach a thacaigh leis an gConradh i ndiaidh a gcuid féin den chath in aghaidh na Sasanach a chur. Tháinig an chuid ba mhó de na gnáthshaighdiúirí ó pháirceanna áir an Chéad Chogadh Domhanda, agus iad i ndiaidh seal a chaitheamh sna saighdiúirí dearga, mar sin.
An Saorstát ag Sealbhú na gCathrach
Mar a chonaic muid thuas, ní raibh an Saorstát i dtús an chogaidh ach i seilbh na príomhchathrach agus cúpla áit eile ina raibh ceannfort áitiúil na nÓglach ag tacú leis an gConradh. D'athraigh an scéal go mór, áfach, nuair a thosaigh mórionsaí an tSaorstáit. mion|Eoin O'Duffy, 1922 Ar an aonú lá déag de Mhí Iúil, thosaigh an chogaíocht i Luimneach. Bhí an chathair faoi smacht na bhfrith-Chonraitheoirí, agus ceithre bheairice mhíleata na háite gafa acu. Ar an seachtú lá déag, tháinig an Ginearál Eoin Ó Dufaigh chun fortachta do na Saorstátairí sa chathair, agus míle go leith de shaighdiúirí leis, chomh maith le ceithre ghluaisteán armúrtha agus gunna mór airtléire. Chaith na frith-Chonraitheoirí trí lá ag iarraidh an fód a sheasamh in aghaidh na muintire isteach seo, ach is follasach nach raibh seans acu buachan ar dhíormaí an Dufaigh. Mar sin, thréig siad an chathair sa deireadh agus d'éalaigh siad ó dheas. Níor maraíodh ach ochtar Státairí agus tríocha frith-Chonraitheoirí sa teagmháil seo. Ní raibh mórán troda ar siúl i bPort Láirge ach an oiread, nuair a ghabh fórsaí an Ghinearáil Prút é idir an ochtú lá déag agus an ficheadú lá de Mhí Iúil.