cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nasc triarach
mion| Struchtúr agus [[Micreascóp fórsa adamhaigh|íomhá MFA de dhíhidribeinsea[12]annailéin, áit a gcoinnítear fáinní beinséine le chéile ag naisc thriaracha]] Sa cheimic, is éard is nasc triarach ná nasc ceimiceach idir dhá adamh ina bhfuil sé leictreon nasctha in ionad an dá cheann is gnách i naisc chomhfhiúsacha aonair. Tá naisc thriaracha níos láidre ná na naisc chomhfhiúsacha aonair nó naisc dhúbailte, le nascord de thrí. Is féidir an nasc triarach is coitianta, sin idir dhá adamh carbóin, a fháil in ailcí.
Teanga díolama
mion Sraith neamónach cuí a chomhfhreagraíonn do threoracha treoirchóid láraonad ar leith próiseála nó micreaphróiseálaí, sainmhínithe ag an déantúsóir. Is áisiúla an teanga díolama don chláraitheoir ná an treoirchód féin, agus aistrítear (díolaimítear) ansin chuig treoirchód í ag ríomhchlár diolama, a dtugtar an díolamóir air.
All Souls (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an seachtú heipeasóid déag, "All Souls" den chúigiú sraith The X-Files ar an 26 Aibreán 1998. Scríobh Billy Brown, Dan Angel, Frank Spotnitz, agus John Shiban an eipeasóid seo. D'fhéach 13.44 milliún duine ar an eipeasóid.
Galar na Léigiúnach
Foirm throm niúmóine a tharlaíonn de bharr an bhaictéir Legionella pneumophilia. Maireann na baictéir in uisce te, agus tarchuirtear iad ag braoiníní uisce ó phíobáin thruaillithe i gcithfolcthaí, taisirí, is córais uisce the. Nuair a bhíonn an truailliú ionfhabhtaithe i dtúir fuaraithe córas aerchóirithe, cuireann sé sin isteach ar an-chuid daoine. Ainmnítear an galar as an gcéad ráig a tharla i bhPhiladelphia i 1976 ag comhdháil Léigiúin Mheiriceá ansin.
Cuas (anatamaíocht)
San anatamaíocht, aon spás taobh istigh den cheann nó ball colainne eile. Ceanglaíonn na cuasa atá ar thosach na haghaidhe os cionn na sróine le cuas na sróine féin, atá lán le haer agus líneáilte le heipitéiliam riospráide. Laghdaíonn siad meáchan na blaoisce, agus feidhmíonn mar sheomraí athshondacha i ndéanamh fuaime. Athraíonn cáilíocht an ghutha nuair a bhíonn slaghdán ar dhuine, rud a ionfhabhtaíonn na cuasa seo: líonann siad le sreabhán agus athraíonn a n-airíonna athshondacha go mór. Faightear na cuasa ionchráiniacha a bhíonn lán le fuil idir cisil den scannán seachtrach (an dura mater) a chlúdáionn an inchinn, agus draenálann siad an fhuil fhéitheach ón inchinn go dtí an fhéith chuingealach inmheánach. Úsáidtear an téarma cuas sa phaiteolaíocht freisin d'oscailt mhínormálta le bun dall ar dhromchla eipitéiliach.
A Girl like Me (albam Rihanna)
Is é A Girl like Me an dara halbam ón amhránaí Rihanna. Scaoileadh é ar an 10 Aibreán, 2006.
Cairteacha
{|
The Life of Emile Zola
Scannán Meiriceánach is ea The Life of Emile Zola a rinneadh sa bhliain 1937. Bhuaigh an scannán an gradam don scannán is fearr ag na Gradaim an Acadaimh i 1938.
Pillow Queens
Is banna rac indie Éireannach as Baile Átha Cliath iad Pillow Queens, a bunaíodh in 2016. Tá an banna comhdhéanta de na comh-phríomhamhránaithe Sarah Corcoran agus Pamela Connolly, an príomhghiotáraí Cathy McGuiness agus an drumadóir Rachel Lyons. Mar shampla, nuair a bheidh Corcoran ina phríomhamhránaí, seinnfidh sí giotár rithime agus seinnfidh Connolly an dordghiotár agus vice versa d'amhráin Connolly.
Galar néarón luadrach
mion|clé|333x333px|Stephen Hawking, [[NASA]] Neamhord annamh sa nearchóras, ina meathann na néarchealla, atá freagrach as gluaiseacht na matán, go mall de réir a chéile, is ea galar néarón luadrach.
Bíonn deacrachtaí urlabhra, slogtha, gluaiseacht na ngéag, is riospráide ag duine, a mhéadaíonn de réir a chéile.
Teanga iarratais
Teanga ríomhaireachta a chuireann cuid mhaith córais bainistíochta bunachar sonraí ar fáil chun cabhair a thabhairt don úsáideoir iarratais ghinearálta chuí a dhréachtadh ar na sonraí atá stóráilte sa bhunachar. Is í SQL an ceann is coitianta.
Moncaí cochallach
Moncaí ón Domhan Úr. An moncaí is líonmhaire i ngéibheann sna Stáit Aontaithe is an Eoraip. An t-eireaball oiriúnaithe chun a bheith greamaitheach (eireaball greama), go minic á iompar aige leis an mbarr ina chamóg. Gleacach intleachtach. Mar pheata ag ceoltóirí sráide tráth, orgánaithe go háirithe.
Lost Horizon (scannán 1937)
Scannán Meiriceánach is ea Lost Horizon a rinneadh sa bhliain 1937.
Benoît de Sainte-Maure
File de bhunadh na Normainne nó de Thouraine a rugadh thart ar an mbliain 1165 ab ea Benoît de Sainte-Maure. Cé ná fuil puinn eolais againn faoina shaol, is cosúil gurbh as Sainte-Maure-de-Touraine, feod de chuid na bPlantaigíneach, é.
Tá a fhios againn gur scríobh Benoît de Sainte-Maure dhá shaothar ar a laghad: Roman de Troie (Gaeilge: 'Rómáns na Traí'), dán fé stair na Traí bunaithe ar scéalta Dhares Phrygius agus Dhictys Cretensis a bhfuil 30,000 véarsaí ann a scríobh sé timpeall 1160 agus 1170, agus cuntas fé stair dhiúic na Normainne ar a dtugtar Chronique des ducs de Normandie (Gaeilge: 'Croinic Dhiúic na Normainne') nó Histoire des ducs de Normandie (Gaeilge: 'Stair Dhiúic na Normainne') a bhfuil 44,544 véarsaí ann.
Tá tábhacht ar leith ag baint leis an rómáns a scríobh Benoît de Sainte-Maure fén dTraí, de bharr an ratha a bhí air i measc léitheoirí na Meánaoise - tá dhá cóip is caoga den Roman de Troie againn sa lá atá inniubh ann, gan trácht a dhéanamh ar an gcúig leagan próis a deineadh de idir dara leith na 13ú haoise agus tús na 14ú haoise, agus do cuireadh Spáinnis air insan 14ú haois - agus de bharr an spreagtha a thug sé d'fhilí a tháinig i ndiaidh Bhenoît de Sainte-Maure, Giovanni Boccaccio agus Geoffrey Chaucer mar shampla.
Art Imlech
I Miotaseolaíocht na nGael, Ard Rí seanscéalach na hÉireann ab ea Art Imleach (Sean-Ghaeilge Art Imlech) mac Elim Olfínechta.
Tháinig sé i gcoróin tar éis dó a réamhtheachtaí agus marfóir a athar, Gíallchad, a mharú. Deirtear gur thóg sé seacht ndún agus é ina rí. Bhí sé i réim ar feadh dhá bhliain déag nó dhá bhliain is fiche, sular mharaigh  Nuadu Finn Fáil mac Giallchadha é i mbun comhraic.
Cuasacháithníní
deas|200px|thumb|Cuasacháithníní Floscthaí a fheidhmíonn mar a bheadh cáithníní iontu, nó fíorcháithníní go gcuireann a dtimpeallacht isteach orthu chun a n-iompar a athrú. Sampla den chéad saghas is ea an fónón, crith na laitíse criostalta. Sampla den dara saghas is ea gluaiseacht leictreon i solaid, agus sa chás seo is féidir go mbeidh an chuma ar na leictreoin go bhfuil mais i bhfad níos mó ná an saorleictreon acu. Cuasacháithníní tábhachtacha eile is ea floscáin is magnóin.
Sinéad Burke
Is scríbhneoir agus scoláire í Sinéad Burke a rugadh i mBaile Átha Cliath.
Fuair sí a céim mar mhúinteoir bunscoile as an hInstitiúid Oideachais Marino. Bhuaigh sí an bonn Vere Foster mar bhí sí ar bharr an ranga. Rinne sí PhD i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath ar an oideachas i gcearta daonna, go háirithe ag féachaint ar conas a thugann scoileanna glór do pháiste. Tá díocas uirthi chun guth a thabhairt dóibh sin a bhí gan ghlór. D'oibrigh sí le Foras na Gaeilge chun focal nua a chur síos ar “duine nach sroicheann gnáthairde an duine fásta mar gheall ar riocht sláinte ar nós abhcachta”: duine beag. I mí an Mhárta 2017, thug Burke léacht TED faoina saol mar dhuine beag agus na dúshláin atá le sárú aici i rith a saoil laethúil.
Tá an dúshuim aici i gcúrsaí faisin ó bhí sí óg agus cruthaíonn sí ilchineálacht i dtionscal an fhaisin go gníomhach ar na meáin shóisialta. Úsáideann sí na deiseanna seo chun a teachtaireacht a scaipeadh díreach chuig tithe an fhaisin.
Is ambasadóir í ag Gasóga na hÉireann agus 'Irish Society for Prevention of Cruelty to Children ' (ISPCC).
Moncaí colabach
Moncaí ón Seandomhan atá dúchasach don Afraic thrópaiceach. Caol le heireaball fada, gan aon ordóga. 3 ghrúpa: an moncaí colabach dubh is bán (le fionnadh an-fhada síoda), an moncaí colabach rua, agus an moncaí colabach ológach. Áitríonn sé foraoisí, agus itheann duilleoga.
The Pine Bluff Variant (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an t-ochtú heipeasóid déag, "The Pine Bluff Variant" den chúigiú sraith The X-Files ar an 3 Bealtaine 1998. Scríobh John Shiban an eipeasóid seo. D'fhéach 18.24 milliún duine ar an eipeasóid.
Mesca Ulad
Achoimre
D'áitigh Cú Chulainn agus Fionntán, mic altrama Chonchúir mhic Neasa, air féin tríú cuid de Chúige Uladh a thabhairt dóibh mar ríogacht. Bliain níos déanaí, ámh, thug Conchúr orthu beirt an ríogacht iomlán a thabhairt ar ais dó le haghaidh bliana eile. Ag deireadh na tréimhse seo, shocraigh siad beirt ar a seal féin fleá mhór a eagrú ar son Chonchúir. Toisc gur mhothaigh Conchúr faoi chomaoin acu beirt, shocraigh seisean dul chun fleá ar dtús go Fionntán agus níos déanaí san oíche go Cú Chulainn.
Agus cách ar meisce, chuaigh siad ar charabad ó thigh Fhionntáin go tigh Chú Chulainns Burg, ach chuaigh siad amú i ndorchadas na hoíche. De mhí-ádh, tháinig siad ar thigh a namhad Cú Raoi, a chuir go bréagach fáilte rompu. Thug sé isteach iad i dtigh iarainn agus le hadhmad ar na ballaí, a chuir sé faoi ghlas le slabhraí. Cuireadh ansin an teach trí thine, ach le cabhair ó Chú Chulainn, bhris na hUlaidh na slabhraí, d'éalaigh siad as an tigh agus scrios siad bhaile Chú Raoi, Teamhair Luachra.
Morgan Llwyd
Bard, scríbhneoir próis agus seanmóirí Piúratánach ab ea Morgan Llwyd (1619 - 3 Meitheamh 1659).
Beathaisnéis
Rugadh Morgan i Cynfal-fawr (míle ó dheas ó Ffestiniog) i bparóiste Maentwrog i seanchontae Sir Feirionnydd (ó dheas de Gwynedd anois). Saighdiúir gairmiúil ba ea a sheanathair, Huw Llwyd, agus bhí sé suntasach mar fhile Breatnaise, agus bhí cáil air freisin mar réalteolaí agus mar dhraíodóir. Cuireadh oideachas ar Morgan Llwyd i Wrecsam, áit a raibh múscailt reiligiúnach aige faoin seanmóirí Piúratánach Walter Cradock, a lean sé go Llanfaches chun a bheith mar chuid d’eaglais Phiúratánach. Le linn Chogadh Cathartha Shasana, d’fhóin sé mar shéiplíneach in arm Chromail, agus sa bhliain 1644 d’fhill sé ar an mBreatain Bheag, ar dtús mar sheanmóirí, agus i 1650 mar Ceadaitheoir faoin Acht um Fhorleathadh an tSoiscéil sa Bhreatain Bheag. Sa bhliain 1656 shocraigh sé síos mar mhinistir i Wrecsam, áit a bhfuair sé bás i 1659, agus tá sé curtha i Reilig na nEasaontóirí i Rhos-ddu. Creidtear gurb é Morgan Llwyd an chéad aire Neamhaontach i Wrecsam. Ainmnítear Ysgol Morgan Llwyd, ardscoil na Breatnaise i Wrecsam, ina dhiaidh. thumb|clé|Is é Llyfr y Tri Aderyn an saothar is cáiliúla ag Morgan Llwyd
Good Girl Gone Bad
Is é Good Girl Gone Bad an tríú halbam ón amhránaí Rihanna. Scaoileadh é ar an 31 Bealtaine, 2007.
Peasair na luch
Is planda í peasair na luch (Vicia cracca).
Good Girl Gone Bad
Traic Liosta
Is iad seo na hamhráin:
Sonja Henie
Ba bhan-aisteoir agus scátálaí fíorach Ioruach í Sonja Henie (8 Aibreán 1912 – 12 Deireadh Fómhair 1969).
Peasair choille
Is planda í an pheasair choille.
Nollaig Bheag
mion Nollaig Bheag (Little Christmas sa Bhéarla nó Natale Piccolo as Iodáilis) is ea an t-ainm coitianta Gaeilge ar an 6 Eanáir (nó Eipeafáine, Lá Nollag Beag, Nollaig na mBan, Lá Chinn an Dá Lá Dhéag nó fiú Féile na dTrí Ríthe), an lá deireanach de shéasúr na Nollag.
Comharthaíonn sé deireadh laethanta saoire na scoil e freisin. clé|mion|Adoration of the Magi, Bartolomé Esteban Murillo, [[17ú haois]]
Soiscéal Naofa Íosa Críost
Glaoitear Oíche na dTrí Ríthe (‘Rite’ sa chaint) ar Oíche Nollag Beag i gCorca Dhuibhne. Threoraigh réalta na Beithile chun láthair Íosa iad. Tagairt atá ann don dtriúr, an Magi, a tháinig fé bhráid an tSlánaitheora le bronntanais.
Seo sliocht as an Soiscéal naofa de réir Matha 2:1-10
Nósanna
Sean-nós atá ann doirse a bheannú tráth na hEipeafáine – chun a chur i gcuimhne dúinn fáilte a chur roimh dhaoine agus aíonna nua le linn na bliana amach romhainn. Scríobhann roinnt daoine an dáta agus na litreacha CMB thar an doras freisin. Is iad seo túslitreacha ainmneacha traidisiúnta an Triúr Saoithe: Caspar, Meilcíór agus Baltazár. mion|220x220px|scéal na Nollag, scoil Our Lady of Lourdes, [[Ros Bearrcon, Contae Loch Garman, 1930]]
Stair
Sa bhliain 1582, thug an Pápa Gréagóir XIII féilire nua isteach, rud a thug ‘Lá Nollag’ dhá lá dhéag chun cinn. mion|Jan Steen - Festa de reis'Sé an 6 Eanáir an Lá Chinn an Dá Lá Dhéag, de réir an Fhéilire Ghréagóra. . mion|an Triúr Saoithe
Nósanna
I gCléire bhíodh sé de nós ag na hoileánaigh trí ghráinne a chur i gcíste agus an chéad duine a gheobhadh gráinne díobh siúd ina bhéal bhí sé ina rí i gcomhair na bliana! Bhíodh sé mar nós leis dorn breise mine nó sop féir a thabhairt dos na ba an oíche sin.
Thar lear
In Albain, tugtar Nollaig Bheag ar Lá Caille (Là Challuinn, nó Là na Bliadhna Ùire de ghnáth) agus Là Féill nan Rìgh ar 6 Eanáir.
Moncaí domhain úir
Moncaí a áitríonn Meiriceá Láir is Theas. Na pollairí i bhfad amach ó chéile, ag oscailt go cliathánach (ní hionann is moncaithe an tSeandomhain) Ní féidir leis a ordóg a chur in aghaidh na méar eile. Eireaball ingreama ag saghsanna áirithe.
Nár fhág ariamh mo chuimhne: seisear caomhnóirí Gaeilge as Maigh Eo
Leabhar taighde é seo 'Nár fhág ariamh mo chuimhne: seisear caomhnóirí Gaeilge as Maigh Eo' le Fionnuala Uí Fhlannagáin, ina ndírítear ar sheisear ó Mhaigh Eo – ó cheantair Bhéal an Mhuirthead, Iorrais, Bhéal an Átha, Acla, Oileán Éadaí, agus Thuar Mhic Éadaigh – a d’imigh go Meiriceá i ndiaidh an Ghorta. Cainteoirí dúchais ab ea iad agus rinneadar go léir beart de réir a mbriathar maidir le caomhnú na Gaeilge.
Bhí ceathrar acu i mbun pinn agus thagair gach duine acu ina gcuid scríbhneoireachta do na sráidbhailte inar tógadh iad, chomh maith le himeachtaí domhanda. Is léir go raibh tarraingt nach beag ag a mbailte dúchais féin orthu. Chum na filí, Lally agus Dougher, dánta a bhain le Maigh Eo ach bhí spéis acu i ngnóthaí idirnáisiúnta freisin agus rinne siad tagairt d’imeachtaí i dtíortha eile — Sasana, An tSiria, Veiniséala agus an Tuirc. Sholáthraigh McCormick saothar próis agus Ward filíocht agus amhráin a raibh baint ag an ábhar le Maigh Eo do léitheoirí An Gaodhal.
Bhí Lavelle gnóthach le Cumainn Náisiúnta le linn dó a bheith in Cleveland agus ba dhuine de bhunaitheoirí an chéad chumainn Gaeilge i gCeanada é. Ba é Henehan, a bhí cairdiúil le hEoghan Ó Gramhnaigh, príomhbhunaitheoir Chonradh Gaeilge Mheiriceá.
Cuireann an t-údar mionsonraí faoin seisear ar fáil, a thugann léargas ar a stádas agus a seasamh i measc na nGael thall.
Bhuaigh an leabhar seo Duais Leabhar Taighde na Bliana ón Chomhdháil Mheiriceánach do Léann na hÉireann, sa bhliain 2021.
Teanga íseal-leibhéil
Teanga ríomhaireachta, cosúil le teanga tiomsaitheora nó díolama, a bhfuil gach treoir ar leith inti ag freagairt d'oibríocht amháin ar leith de chuid an phróiseálaí. Ní féidir ríomhchlár a scríobhtar i dteanga íseal-leibhéil a rith ach i ríomhaire le próiseálaí den saghas cuí.
Jon Hall (aisteoir)
B'aisteoir Meiriceánach é Jon Hall (23 Feabhra 1915 – 13 Nollag 1979).
Rated R (albam Rihanna)
Traic Liosta
Is iad seo na hamhráin:
Galar radaíochta
Iarmhairtí ainsealacha ar an gcolainn de bharr dáileog ard radaíochta ianaithe. Is féidir go mbeidh a leithéid mar fho-iarsma nó aimhréidh ar radaiteiripe cóireála ar ailse. Is iad na torthaí a fhéadfaidh tarlú ná laige, masmas, urlacan, buinneach, damáiste do dhromchlaí eipitéiliacha, cailliúint gruaige, paistí dearga ar an gcraiceann, agus othrais sa bhéal.
Carl von Linné
Luibheolaí Sualannach ab ea Carl Linnaeus nó Carl von Linné (23 Bealtaine, 1707 – 10 Eanáir, 1778), a rugadh i Rashult na Sualainne. Chuir von Linné tús leis an tacsanomaíocht, is é sin, an brainse den bhitheolaíocht a bhíonn ag plé le rangú agus le haicmiú na neachanna beo. Tá cáil air freisin mar dhuine de cheannródaithe na héiceolaíochta.
Beathaisnéis
Rugadh Carl Linnaeus i Råshult, i gcúige Småland i ndeisceart na Sualainne. Bhí a athair agus a sheanathair ina ministrí roimhe, agus ghlac a mhuintir leis go rachadh sé ag staidéar diagachta chomh maith, ach níor theastaigh uaidh bheith ina mhinistir.
Thug dochtúir leighis áitiúil spreagadh dó dul leis an luibheolaíocht, ó ba léir go raibh suim aige sna plandaí. De réir mar a mhol an dochtúir seo, sa bhliain 1728, chuir a athair a mhac go hOllscoil Lund, arbh í an ollscoil ba chóngaraí í. An bhliain dár gcionn, d'aistrigh sé go hOllscoil Uppsala.
Bhí saol crua aige in Uppsala ar dtús agus an t-airgead gann air, ach ansin, fuair sé aithne ar an eolaí cáiliúil Olof Celsius. Chuaigh sé go mór i bhfeidhm ar Celsius chomh heolach is a bhí Linnaeus óg ar na plandaí agus chomh dúthrachtach is a bhí sé ag bailiú samplaí. Mar sin, chuir sé lóistín ar fáil dó.
Sa bhliain 1761, d'athraigh sé a ainm go Carl von Linné nuair a bronnadh uaisleacht air.
Fear sna seascaidí, bhuail roinnt stróc anna é; D’éag Carl Linnaeus ar 10 Eanáir 1778, in aois 70 dó. Tá sé curtha in ardeaglais Uppsala. clé|mion
An Córas Linnaech
Is é an príomhrud a chur Linnaeus i gcrích ná gur bhunaigh sé córas ainmniúcháin i gcomhair na n-orgánach beo ar glacadh leis go forleathan i saol na heolaíochta. Chuir obair Linnaeus tús leis an ainmníocht déthéarmach a mbaintear úsáid choitianta aisti le speicis na neachanna beo a shainiú go neamhdhébhríoch. Chomh maith leis sin, d'fhorbair sé an tacsanomaíocht Linnaech - an córas aicmithe eolaíoch atá in úsáid go forleathan sa bhitheolaíocht go fóill.
Sa chóras Linnaech, aicmítear na neachanna beo go hordlathach. Is í an ríocht an leibhéal is airde sa chóras, cosúil le ríocht na n-ainmhithe nó ríocht na bplandaí - de réir na cuma atá ar an gcóras inniu, tá ríocht na n-eobaictéar, ríocht na n-aircéabaictéar, ríocht na bhfungas agus ríocht na bProtista ann. Ansin, roinntear na ríochtaí ina n-aicmí, na haicmí ina n-oird, agus na hoird ina ngéinis. Baill den ghéineas, arís, is iad na speicis, ach d'aithin Linnaeus roinnt tacsóngan ainm faoi bhunrang an speicis. mion|Furia infernalis in Carl von Linné, Systema Naturae|clé Seo liosta de na ranganna ar fad atá aitheanta sa lá atá inniu ann (bunaithe ar chóras Linnaeus) clé|mion|Linné-Fundamenta Botanica-1736 Nuair a fhionnfar neach nua, tabharfar ainm déthearmach Laidine air. Is é is brí le h-"ainm déthéarmach" ná ainm a bhfuil dhá théarma, nó dhá fhocal, ann:
Rangú Homo Sapiens:
Leabhair
Is iad a leabhair Species plantarum (Saghsanna Plandaí, 1753) agus Systema naturce (Córas an Nádúir, 10ú n-eagrán, 1758-9) a chuir tús oifigiúil le córas tacsanomaíoch reatha na n-ainmneacha déthéarmacha Laidineacha ar phlandaí is ainmhithe.
mion|clé
Peasair fhiáin
Is planda í an pheasair fhiáin.
Cuasaichriostail
deas|200px|thumb|Cuasaichriostail Ábhair sholadacha a léiríonn siméadrachtaí (cosúil le criostail) ar scálaí beaga ach nach mbíonn an struchtúr foirfe ordúil ginearálta acu a bhíonn ag fíorchriostail. Braitheadh a leithéid den chéad uair i 1984 nuair a taifeadadh siméadracht faoina 5 nach raibh súil leis sa chóimhiotal Al6Mn.
Galar séirim
Riaradh is athriaradh ábhair aintiginigh (próitéin choimhthíoch, mar shampla) mar a dhéantar in imdhíonadh, rud a chuireann tús le frithghníomh géar nó dian uaireanta. I measc na bhfrithghníomhartha seo is féidir go dtarlóidh fiabhras, urtacáire, airtríteas, agus athlasadh an chroí is na nduán.
Lachlann MacGuaire
Oifigeach airm na Breataine agus riarthóir coilíneach ab ea Lachlan MacGuaire (31 Eanáir 1762–1 Iúil 1824). Bhí sé ina Ghobharnóir ar New South Wales, san Astráil, ó 1809 go dtí 1821, agus bhí ról ceannasach aige i bhforbairt shóisialta, eacnamaíocha agus ailtireachta an choilíneachta. Measann staraithe go raibh tionchar ríthábhachtach aige ar aistriú New South Wales ó choilíneacht phionósach go lonnaíocht shaor agus dá bhrí sin go raibh ról mór aige i múnlú shochaí na hAstráile go luath sa naoú haois déag.
Luathshaol agus gairm bheatha
Rugadh Lachlann in Ulbha, amach ó chósta Oileán Mhuile in Innse Gall, slabhra oileáin amach ó Chósta Thiar na hAlban. Bhí sé ina dhuine uasal de theaghlach Gaelach na hAlban 'Clann Guaire', a raibh Ulbha, Stafa, agus réigiún d’Oileán Mhuile aige le breis agus míle bliain, agus adhlacadh a shinsir in Í Chaluim Chille. De réir cosúlachta, shroich athair an Ghobharnóra MhicGhuaire, “fear na hintleachta, dea-bhéasach, agus ilnáisiúnach”, 103 bliana d’aois, agus é ag fáil bháis ar an 4 Eanáir 1818. Ba iníon le taoiseach Chlann MhicIllEathain a mháthair, a raibh caisleán aici ar Mhuile. D’fhág MacGuaire an t-oileán ag aois 14. Má fhreastail sé ar Ardscoil Ríoga Dhún Éideann (The Royal High School of Edinburgh), "mar a deirtear sa traidisiún", ní raibh sé ann ach ar feadh tréimhse an-ghairid, toisc ag an aois chéanna, chuaigh sé go deonach isteach san arm.
Chuaigh MacGuaire isteach sa 84ú Reisimint Choise an 9 Aibreán 1777, ag taisteal leis go Meiriceá Thuaidh sa bhliain 1777, chun páirt a ghlacadh i gCogadh Saoirse Mheiriceá. Mar earcach ar an mbealach go Meiriceá ghlac sé páirt i gCath an Newcastle Jane.
Ba é an cath seo an chéad bhua cabhlaigh do long thrádála Bhriotanach ar príobháideoir Meiriceánach. I dtosach, bhí sé lonnaithe in Halifax, Albain Nua, agus coimisiúnaíodh é mar mheirgire cúig mhí i ndiaidh dó teacht. Ar 18 Eanáir 1781, tugadh ardú céime go leifteanant dó agus aistríodh é go dtí an 71ú Reisimint (na nGarbhchríoch) Choise, agus d’fhóin sé leo i gCathair Nua-Eabhrac, Charleston, agus Iamáice. I Meitheamh 1784 d’fhill sé ar Albain mar leifteanant leathphá. Trí bliana ina dhiaidh sin, Lá Nollag 1787 fuair sé a choimisiún mar leifteanant sa 77ú Reisimint, áit a bhfaca sé seirbhís leis an arm san India agus san Éigipt. Rinneadh MacGuaire ina Mháisiún in Eanáir 1793 i Mumbai (ar a dtugadh Bombay ón 16ú haois go dtí 1995 freisin), i Lóiste Uimh. 1 (Uimh. 139 ar chlár den 'English "Moderns" Grand Lodge'). Fuair sé ardú céime mar Chaptaen ar 9 Samhain 1789, Maor ar 12 Márta 1801
Le linn 1801 bhí sé in éineacht le Sir David Baird agus Arm na hIndia chun na hÉigipte, le céim an Leas-Ard-Aidiúnach, agus bhí sé i láthair ag gabháil Chathair Alastair Alexandria agus ag díbirt deiridh Arm na Fraince as an Éigipt. Dhá bhliain ina dhiaidh sin, sa bhliain 1803, bhí sé i Londain, mar Ard-Aidiúnach Cúnta don Tiarna Harrington, a bhí i gceannas ar cheantar Londain. Sa bhliain 1803 agus 1804 bhí sé é ar sheirbhís ghníomhach san India. D’fhill sé ar Londain sa bhliain 1807, agus é i gceannas ar an 73ú Reisimint Choise.
Sa bhliain 1793 phós sé Jane Jarvis, iníon le hiar-Phríomh-Bhreitheamh Antigua, Thomas Jarvis, a bhí básaithe, a raibh plandálacha sclábhaithe aici ansin. Trí bliana ina dhiaidh sin fuair sí bás den eitinn. I mí na Samhna 1807, phós MacGuaire a chol ceathrar Elizabeth Henrietta Campbell.
Harry Davenport (aisteoir)
B'aisteoir Meiriceánach é Harold George Bryant Davenport (19 Eanáir, 1866 – 9 Lúnasa, 1949).
Reathaí ladharghearr
Is éan é an reathaí ladharghearr. Is ball d'fhine na Sittidae é.
Cuaschlaonas
deas|250px|thumb|Cuaschlaonas Sa gheolaíocht, struchtúr fillte i bhfoirm loig nó áirse inbhéartaithe. Cumtar é nuair a fhilleann carraigeacha dríodair síos. Malairt an dronnchlaonais.
Moncaí mónach
Moncaí ó iarthar na hAfraice, cineál geanóin, is ea an moncaí mónach. Dorcha, ach an taobh íochtarach is an taobh istigh de na géaga bán. Maireann sé i mbuíonta móra glóracha go hard ar bharr na gcrann, agus itheann ábhair phlandúla (cnónna neamhaibí go háirithe), seilidí is feithidí.
Folie à Deux (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an naoú heipeasóid déag, "Folie à Deux" den chúigiú sraith The X-Files ar an 10 Bealtaine 1998. Scríobh Vince Gilligan an eipeasóid seo. D'fhéach 17.63 milliún duine ar an eipeasóid.
Timothy Dalton
Is aisteoir Breathnach é Timothy Peter Dalton (a rugadh ar an 21 Márta 1946). Ghlac Dalton an ról de James Bond sna scannáin The Living Daylights (1987) agus Licence to Kill (1989).
Conchobar mac Cummascaig
Rí Uí Fhiachrach Aidhne ba ea Conchúr mac Cumascaigh (Sean-Ghaeilge Conchobar mac Cummascaig) (bás 769).
Tar éis bhás Fhearghaile Aidhne (bás 696), thit cumhacht Aidhne i léig. Ní raibh tionchar ag a cheannairí ach ina dtuath dhúchais féin agus. Is éiginnte í an chomharbacht, fiú. Ní fheictear Conchúr mar rí ach ina thásc, níos mó ná seachtó bliain tar éis Fhearghaile, agus níl aithne ach ar ceannaire amháin eile na tuaithe san ochtú haois, .i. Art mac Flaithnia.
Samhail Bohr
mion|310x310px| Samhail an Chíste den adamh hidrigine nó ian cosúil le hidrigin ( Z > 1 ), sa chás go dtimpeallaíonn an leictreon, atá luchtaithe go diúltach agus gaibhnithe do sceall adamhach, núicléas adamhach beag atá luchtaithe go dearfach agus nuair a léimeann leictreon idir fithisí, agus méid astaithe nó ionsúite d'  [[Astaíocht leictreamaighnéadach|fhuinneamh leictreamaighnéadach ( h ν ) leis. Taispeántar na fithisí ina bhféadfaidh an leictreon taisteal mar chiorcail ghlasa; méadaíonn a nga mar n 2, áit arb é n an phríomhuimhir chandamach . Léiríonn an 3 → 2  anseo an chéad líne den shraith Balmer, agus i gcás hidrigine  tá fótón de thonnfhad 656nm mar thoradh air (an solas dearg).]] San fhisic adamhach, is éard atá sa tSamhail Bohr nó sa tSamhail Rutherford-Bohr, a chuir Niels Bohr agus Ernest Rutherford i láthair i 1913, córas ina bhfuil núicléas beag dlúth timpeallaithe ag leictreoin fhithiseacha - cosúil le struchtúr an Ghrianchórais, ach le haomadha a sholáthraíonn fórsaí leictreastatacha in áit imtharraingthe. Tar éis an tSamhail Chiúbach (1902), Samhail na Maróige Rísíní (1904), samhail Satarnach (1904), agus samhail Rutherford (1911) tháinig samhail Rutherford-Bohr nó go gairid an tSamhail Bohr  (1913). Bhain an feabhsúchán ar samhail Rutherford 1911 go príomha leis an léirmhíniú fisiceach chandamach nua.
Peasair chapaill
Is planda í an pheasair chapaill.
Galar prióin
Rangú neamhchoitianta galar a tharchuirtear ag oibreáin ionfhabhtaithe, déanta as próitéiní nó giotaí de phróitéiní, meastar. Cumadh an t-ainm as an téarma ‘páirteagal ionfhabhtaithe próitéineach’ (proteinous infectious particle). Faightear é i ndaoine (mar shampla, galar Creutzfeldt-Jakob) agus ainmhithe (mar shampla, scráibeach i gcaoirigh, einceifileapaite spúinseach bólachta — galar na mbó mire — i mba). Sna galair seo tarlaíonn meath forchéimnitheach sa néarchóras le hathruithe paiteolaíocha, ina measc poill bheaga sna cealla (folúisíní) ar tugadh an t-ainm einceifileapaite spúinseach ar an riocht astu, agus deascáin mhínormálta próitéine, fillte go mór. Cuirtear isteach ar fheidhmeanna uile na hinchinne, agus mar thoradh air sin tarlaíonn neamhoird gluaisne is néaltrú do dhuine/ainmhí. Is féidir an galar a fháil sa bhroinn, a tholgadh go randamach, agus a tharchur ó ainmhí go hainmhí, de speiceas amháin nó speicis éagsúla. I dtolgadh dúchasach, féadfaidh sóchán géiniteach a bheith taobh thiar de chun an prión a tháirgeadh. Is féidir le tarchur ionfhabhtaithe tarlú trí ionachlú nó ionghabháil fíocháin (fíocháin intinne is néaróige, go háirithe) ó fhoinse ionfhabhtaithe. Is ábhar mór imní an seans gur féidir an galar a tharchur ó bha go daoine.
Teanga tuairisciú doiciméad
Bealach chun doiciméid a láimhseáil go comhsheasmhach i ríomhairí, trí chóid ar leith (lipéid). Ba é HTML (Teanga mharcála Hipirtéacs) an chéad chóras den saghas seo, agus bhain sé úsáid as lipéid chun cineálacha eiliminte sa doiciméad a chur in iúl (mar shampla, príomhcheannteideal, fo-cheannteideal, ceannscríbhinn ar fhigiúr, is mar sin de). Baineann brabhsálaí Gréasáin úsáid as na lipéid chun an doiciméad a chur os comhair an úsáideora. Is prótacal é HTTP (Prótacal Aistrithe Hipirtéacs) chun doiciméid atá stóráilte ar an ngréasán uiledhomhanda a aimsiú is a aistriú thar an Idirlíon ó ionad amháin eile go dtí an brabhsálaí. Is feabhsú ar HTML an teanga XML (Teanga mharcála Inbhreisithe) ar féidir leis níos mó eilimintí éagsúla (mar shampla, seichimh físeán) a chuimsiú sa doiciméad atá le haistriú.
Bres Rí
I Miotaseolaíocht na nGael, Ard Rí seanscéalach na hÉireann ab ea Breas Rí (Sean-Ghaeilge Bres Rí) mac Art Imlech.
Tháinig sé i gcoróin tar éis dó an t-iar-ard-rí agus marfóir a athar, Nuadu Finn Fáil, a mharú. Bhí sé i réim ar feadh naoi mbliana, agus throid go minic in éadan na bhFomhórach, sular mharaigh Eochaid Apthach é ag Carn Conluain.
Loud (albam Rihanna)
Is é Loud an cúigiú halbam ón amhránaí Rihanna. Scaoileadh é ar an 12 Samhain, 2010.
Traic Liosta
Is iad seo na hamhráin:
Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Eaglais de chuid na Críostaíochta atá san Eaglais Chaitliceach Rómhánach. An Eaglais Chaitliceach an t-ainm a thugann sí uirthi féin.
Eagraíocht
Ceann de na rudaí is léir láithreach sa Caitliceachas Rómhánach ná go bhfuil cumhacht lárnach ann, a thosaíonn leis an bPápa, agus a dháiltear go cúramach trí cheapadh easpaig ón Róimh féin. Is é Pápa Proinsias ceannaire na hEaglaise Caitlicí Rómhánaí anois.
Is í an eaglais Chríostaí is mó ar domhan,agus cé go bhfuil Caitlicigh i mbeagnach gach tír ar domhan, is é an príomhchreideamh i gcuid mhór den Eoraip, de Mheiriceá Thuaidh agus go háirithe Meiriceá Theas agus Láir, agus áiteanna san Áise, mar na hOileáin Fhilipíneacha. De réir mar atá an daonra ag fás i dtíortha cosúil le na hOileáin Fhilipíneacha, tíortha éagsúla san Afraic agus i Meiriceá Láir agus Theas, tá cumhacht á leathadh de réir a chéile do na háiteanna sin.
Tim Holt
B'aisteoir Meiriceánach é Charles John "Tim" Holt III (5 Feabhra 1919 – 15 Feabhra 1973).
Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Eagraíocht
Ar an taobh eile den scéal, tá titim mhór i bpáirtíocht agus i gcleachtadh an chreidimh seo sna tíortha a bhí i lár staire an chreidimh, m.sh. sa Spáinn, san Iodáil, sa  Ghearmáin, sa  Fhrainc agus in Éirinn féin.
Sacraimintí
Baisteadh
Stair
Ón nGréigis a thagann an focal "Caitliceach", a chiallaíonn domhanda.
Galar tógálach
Galar a gcuireann miocrorgánach tús leis, agus is féidir leis an miocrorgánach seo a tharchur do dhuine ó ainmhithe nó daoine eile ionfhabhtaithe nó ón gcomhshaol. Is féidir go dtarlóidh an t-ionfhabhtú trí thadhall díreach (mar a tharlaíonn le galair véinéireacha), tríd an aer (mar a tharlaíonn le slaghdán is fliú), trí ionghabháil (mar a tharlaíonn le dinnireacht), nó tarchur le feithidí (mar a tharlaíonn le maláire).
Judi Dench
Is ban-aisteoir Sasanach í Dame Judith Olivia "Judi" Dench, a rugadh ar an 9 Nollaig 1934.
Peasair mhín
Is planda í an pheasair mhín (Vicia tetrasperma).
Talk That Talk
Is é Talk That Talk an séú halbam ón amhránaí Rihanna. Scaoileadh é ar an 18 Samhain, 2011.
Traic Liosta
Is iad seo na hamhráin:
Galbhánaiméadar
Ionstraim chun sruth leictreach a bhrath is a thomhas. Sa ghalbhánaiméadar luailchorna, bíonn buanmhaighnéad agus na poil gearrtha go ciorclach ionas gur féidir leis an luailchorna rothlú gar dóibh. Nuair a ritheann sruth sa chorna, rothlaíonn sé thart ar a mhaighdeog. Bíonn snáthaid greamaithe den chorna, a rothlaíonn thar scála cuarlíneach. Bíonn lingeán ceangailte leis an gcorna chun an tsnáthaid a thabhairt ar ais chuig pointe nialais an scála nuair nach bhfuil aon sruth ag rith sa chorna. Grádaítear an scála in aonaid srutha, aimpéir nó miollaimpéir. Tá galbhánaiméadair eile in úsáid chomh maith, an galbhánaiméadar luailmhaighnéid is an galbhánaiméadar balaistíoch.
Stair
Ainmnithe as Luigi Galvani, a shaothraigh an méadar ar dtús.
Díluacháil
mion|díluachálacha de chuid na [[Bealarúisigh|Bealarúise, 2006-2013]] Laghdú tobann i margadhluach airgeadra is ea díluacháil, i gcoibhneas le hairgeadra eile nó le sócmhainn fhírinneach.
Is mór idir díluacháil agus athluacháil, acht oifigiúil rialtais a chruthaíonn ardú substaintiúil i ráta malairte, thar oíche de ghnáth.
Teangeolaíocht ríomhaireachtúil
Saothrú is feidhmiú teicníochtaí staitistiúla is ríomhaireachtúla mar chuid den staidéar ar theangacha. I measc na staidéar a dhéantar tá anailísiú minicíocht focal áirithe chun scríbhneoireacht téacs a anailísiú, mar shampla chun údar an téacs a chur le bonn, úsáid ríomhairí in anailísiú is sintéis urlabhra, staidéar ar theicníochtaí aistrithe uathoibríoch, agus saothrú mionsamhlacha ríomhaireachtúla struchtúir is idirghníomhú teangeolaíochta mar chuid den taighde ar intleacht shaorga.
Peter Sellers
Aisteoir Sasanach ab ea Richard Henry Sellers nó Richard Henry Sellers (a rugadh ar an 8 Meán Fómhair 1925 agus a fuair bás ar an 24 Iúil 1980).
Moncaí fadsrónach
Moncaí ón Seandomhan, dúchasach do Bhoirneo is ea an moncaí fadsrónach (Nasalis larvatus; Indinéisis: bekantan). Mílítheach, le caipín níos dorcha ar a cheann is droim dhorcha freisin. An t-eireaball fada, an tsrón starraiceach a éiríonn bleibeach crochta sa mhoncaí fásta. Snámhóir maith, áitríonn sé foraoisí gar d'uisce úr, agus itheann duilleoga.
Cúcamar
Féithleog dreaptha nó reatha le teannóga. Is dócha go bhfuil sé dúchasach don Afraic, ach saothraítear in áiteanna eile le fada fada mar ghlasra sailéid é. Na duilleoga croíchruthach, maothánach go bosach. Na bláthanna fireanna is baineanna 2.5 cm ar trastomhas, buí tonnadóirchruthach. Na torthaí níos mó ná 45 cm ar fhad, glas méith sorcóireach nó ubhchruthach.
Meiriceá Thuaidh
Is mór-roinn é Meiriceá Thuaidh, sa leath-domhain thuaidh, idir Aigéin an Atlantaigh Thuaidh agus an Aigéan Ciúin.
Aithníonn na Náisiúin Aontaithe go foirmiúil "Meiriceá Thuaidh" mar thrí réimse: Meiriceá Thuaidh, Meiriceá Láir, agus an Mhuir Chairib.
Marcel Dalio
B'aisteoir Francach é Marcel Dalio a rugadh mar Marcel Benoit Blauschild (23 Samhain 1899 – 18 Samhain 1983). Aisteoir carachtair a bhí ann. Bhí páirteanna aige sna scórtha scannán Francacha agus Meiriceánacha. Ar na príomhrólanna a rinne sé, áirítear dhá cheann a stiúir Jean Renoir, mar atá La Grande Illusion (1937) agus  La règle du jeu (1939).
Rugadh é i bPáras na Fraince do theaghlach Giúdach ón Rómáin. Agus na Naitsithe ag déanamh ionraice ar an bhFrainc, d'éirigh leis éalú agus a bhealach a dhéanamh go dtí na Stáit Aontaithe.
Venus de Milo
B’é an taiscéalaí Francach Jules Dumont d'Urville a tháinig ar an dealbh sa bhliain 1820.
Tá Venus de Milo le feiceáil sa Louvre i bPáras sa lá atá inniu ann.
The End (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an fichiú heipeasóid, "The End" den chúigiú sraith The X-Files ar an 17 Bealtaine 1998. Scríobh Chris Carter an eipeasóid seo. D'fhéach 18.76 milliún duine ar an eipeasóid.
Peasair arbhair
Is planda í an pheasair arbhair.
Eochaid Apthach
I Miotaseolaíocht na nGael, Ard Rí seanscéalach na hÉireann ab ea Eochaidh xxx (Sean-Ghaeilge Eochu nó Eochaid Apthach ), sliocht de Corca Laoí, Contae Chorcaí, gaol i bhfad amach ó Bhreogán, athair Mhíl Espáine.
Peasairín buí
Is planda é an peasairín buí.
Eochaid Apthach
Tháinig sé i gcoróin tar éis dó an t-iar-ard-rí, Bres Rí, a mharú. Bhí sé i réim ach ar feadh bliain amháin, agus deirtear go raibh plá gach aon mhí i rith na bliana sin. Mharaigh Finn mac Blatha de shliocht Ollaimh Fhodhla é.
Teannáil an bháis
Stalcadh neamhbhuan iarbháis na colainne mar gheall ar ídiú trífhosfáit adanóicín (ATP) agus fosfaraíl chréitínín sna snáithíní matánacha cnámharlaigh. Braitheann a tús cuid mhaith ar chúis an bháis is teocht na timpeallachta, ach tosaíonn sí de ghnáth timpeall 3 uair tar éis bháis agus bíonn iomlánaithe timpeall 9 n-uair ina dhiaidh sin. Leanann sí ar feadh 3-4 lá, agus ansin filleann boige don cholainn.
Port Rosnait
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Port Rosnait.
Cathair na hAilgéire
Príomhchathair agus an chathair is mó na hAilgéire í Cathair na hAilgéire (Araibis: الجزائر al-Jazāʼir, "na hOileáin"), atá suite san Afraic Thuaidh. Bhí 1,519,570 duine ina gcónaí sa chathair sa bhliain 1998, de réir an daonáirimh. Tá súite ar chósta tuaisceart Afraice agus ar an Meánmhuir.
Galbhánú
Leictreaphlátáil iarainn nó cruach le sinc chun iad a chosaint ar chreimeadh ag an atmaisféar tais. Tá galbhánú te ann freisin, ina gcuirtear an réad miotalach glanta trí fhlosc agus ansin trí umar since leáite chun an ciseal since a chur ar dhromchla an réada. Ainmnithe as Luigi Galvani, ach ba é Henry William Crawford a d'fhionn an próiseas i 1837.
Amy Adams
Is ban-aisteoir Meiriceánach í Amy Lou Adams, a rugadh ar an 20 Lúnasa, 1974.
Gradaim agus ainmniúcháin
Tá 26 gradam buaite ag Adams. Tá 130 ainmniúchán faighte aici.
Gálchuil
Mionchuileog fhíneálta. Go minic, cuireann na huibheacha nó larbhaí ar gor tús le gáil ar phlandaí. Lotnaid dhíobhálach ar chruithneacht agus piseanna.
Joan Davis
mion|clé|Joan Davis ar fhógra ar son gallúnach Swan
An Ghearmáin i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg
Ghlac An Ghearmáin páirt i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg don chéad uair sa bhliain 2020.
Iomaitheoirí
{{legend|gold|Buaiteoir}} {{legend|silver|Dara}} {{legend|#cc9966|Tríú}} {{legend|#FE8080|Deireadh}}
Ciarán Ó Feinneadha
Tógadh le Gaeilge ann é agus tá breis is 50 bliain caite aige ag saothrú ar son chur chun cinn na gcluichí Gaelacha trí Ghaeilge. Bhí baint aige leis an iliomad feachtas le blianta anuas, ina measc bunú TG4 agus Na Gaeil Óga CLG. Cuireadh príosún air nuair a dhiúltaigh sé ceadúnas teilifíse a íoc mar chuid den fheachtas ar son bhunú theilifís na Gaeilge, agus tá sé ar dhuine de na daoine is mó a luaitear leis an bhfeachtas sin. Dhreap sé túr RTÉ i nDomhnach Broc mar agóid i gcoinne laghad na gclár Gaeilge ar RTÉ ag an am.
Cumann Lúthchleas Gael
I 2010, bhí Ciarán i measc chomhbhunaitheoirí Na Gaeil Óga CLG, cumann CLG lán-Ghaeilge i mBÁC. Chaith Ciarán 5 bliana mar bhainisteoir ar fhoireann peile Na Gaeil Óga, áit ar bhain sé amach 5 ardú céime.
In imeacht na mblianta, tá sealanna caite ag Ciarán mar Chomhordaitheoir Spóirt agus mar Chathaoirleach Choiste Forbartha an chumainn freisin. Tá fás rábach tagtha ar an gcumann ó shin agus tá breis is 400 ball imeartha anois ag imirt do 22 fhoireann an chumainn idir peil, camógaíocht agus iomáint. Faoi láthair tá Ciarán ag feidhmiú mar Chathaoirleach na nÓg, áit a bhfuil sé ag stiúradh bhuanfhorbairt an chumainn i Leamhcán, áit a bhfuil struchtúr faoi aois gníomhach faoi bhláth ag Na Gaeil Óga atá ag freastal ar pháistí Ghaelscoileanna an cheantair.
Chaith Ciarán an chuid is mó dá laethanta imeartha le Clann Choláiste Mhuire i mBÁC, club a bhíodh ag freastal ar iar-scoláirí an Ghaelcholáiste aitheanta Coláiste Mhuire. Thosaigh Ciarán ag imirt le Clann Coláiste Mhuire i 1970. Is mar lántosach ar chlé is mó a chuimhneofar ar ghaiscí Chiaráin ar an bpáirc agus é mar chroílár fhoireann ré órga an chumainn idir 1978 agus 1983 nuair a d'éirigh leis an gclub dul ó Sóisear C go grád na Sinsear. Mhair gairm peile Ciarán chomh fada le 1999 agus bhuaigh sé dhá Craobh Idirmheánach i mBÁC mar aon le scata léigeanna agus corn. Le linn an achair seo, chomhlíon sé dualgais bhainistíochta agus rúnaíochta freisin.
Tá baint fadsaoil ag Ciarán le heagrúchán CLG. Chaith sé tréimhsí ar Choiste Náisiúnta Gaeilge CLG, mar Oifigeach Gaeilge le Coiste Chontae BHÁC, ar Choiste Náisiúnta Chomórtas Peile na Gaeltachta agus ar Chomhchoiste Iománaíochta an Oireachtais.
Meantán crochta
Is éan é an meantán crochta (Remiz pendulinus). Is ball d'fhine na Remizidae é.
Ciarán Ó Feinneadha
Cumann Lúthchleas Gael
Chaith Ciarán tréimhse bliana ag imirt le Cumann Mícheál Breathnach in Indreabhán Chontae na Gaillimhe agus naoi mbliana ag bainistiú fhoirne faoi aois Chumann Naomh Pádraig, Baile Phámair.
Feachtasóir Gaeilge
Thuill Ciarán go leor aitheantais in imeacht na mblianta mar fheachtasóir a sheas leis an nGaeilge i gcónaí. Bhí sé mar dhuine de bhunaitheoirí an Fheachtais Náisiúnta Teilifíse a bhain TG4 amach. Maidir le dreapadh an túir in RTÉ i nDomhnach Broc, seo é atá le rá ag Seán Tadhg Ó Gairbhí.
"Thug Ó Feinneadha trí cheathrú uaire ar an aeróg, a bhí 200 méadar ar airde, nó gur mheall teicneoir anuas é. Chomh luath agus a leag sé cos ar thalamh arís gabhadh agus tugadh go dtí stáisiún na nGardaí i nDomhnach Broc é, áit ar lean a chomrádaithe lena n-agóid nó gur scaoileadh amach ‘An fear óg ar an aeróg’, mar a thugadh air ar phríomhleathanach Inniu an tseachtain dár gcionn." Súil Eile. Cois Life 2017, Lch 4.
Bhí sé mar Chathaoirleach Bunaithe ar thrí Ghaelscoil i Leamhcán (Gaelscoil Naomh Pádraig, Gaelscoil Eiscir Riada agus Coláiste Cois Life). Bhí ceangal saoil aige freisin le Conradh na Gaeilge agus Ógras.
Adas Ababa
Cathair san Aetóip í Adas Ababa (Amáiris: Āddīs Ābebā, Oraimis: Finfinne), príomhchathair na tíre agus an chathair is mó inti. Ciallaíonn an t-ainm "bláth nua". Bhunaigh an tImpire Menelik IIan chathair sa bhliain 1886 agus tá os cionn ceithre mhilliún duine ina gcónaí ann inniu.
Peasairín garraí
Is planda léagúmach é an pheasairín garraí (Lathyrus aphaca). Dúchasach do dheisceart na hEorpa agus í áiteanna i dtuaisceart na hAfraice agus iarthar na hÁise. Tá sé le fáil in áiteanna eile san Eoraip agus i Meiriceá Thuaidh, mar a nglactar leis mar fhiaile go minic. Planda bliantúil atá ann.
Moncaí uallach
Moncaí ón Domhan Úr. An fionnadh tiubh garbh, an aghaidh nochta. Clúdaíonn an fhéasóg fhada an scornach. Déanann sé glao an-ghlórach. Uaireanta luascann sé ó ghéaga lena eireaball amháin.
Unapologetic
Is é Unapolagetic an seachtú halbam ón amhránaí Rihanna. Scaoileadh é ar an 19 Samhain, 2012.
Traic Liosta
Is iad seo na hamhráin:
Gálfhoiche
Mionfhoiche a gcuireann gach speiceas de tús le gál sainiúil ar phlanda, de réir cineáil, an gál darach, a mbíonn larbha nó dhó taobh istigh de gach gál. A thimthriall beatha an-chasta, go minic ag ascalú ó ghlúin go glúin idir atáirgeadh gnéasach is neamhghnéasach.
Cathal Aidhne mac Ailealla
Rí Uí Fhiachrach Aidhne ba ea Cathal Aidhne mac Ailealla (bás 812).
Pápa Cléimeans VIII
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Cléimeans VIII.
Anluan mac Conchobhair
Rí Uí Fhiachrach Aidhne ba ea Anluan mac Conchúir (Meán-Ghaeilge Anluan mac Conchobhar) (bás 805). B'fhéidir é gur mac le Chonchúr mac Cumascaigh (bás 763), rí Aidhne, é Anluan.
I ndiaidh tréimhse fada as cuimhne tar éis bhás Fheargail Aidhne sa bhliain 696, feictear Uí Fiachrach Aidhne arís sna hannála ó am y ag tús na naoú haois go dtí deireadh na ré Ghaelaí in Éirinn sa 17ú haois.
Moncaí réasas
Meacaic atá dúchasach do dheisceart na hÁise ón Afganastáin go Vítneam is ea an moncaí réasas. Dingthe, fionnrua/donn. Áitríonn sé gnáthóga ilghnéitheacha, bailte ina measc. Úsáidtear go forleathan i dtaighde míochaine é. Tugtar meacaic réasas air freisin. Ainmnítear fachtóir Rhesus sa bhfuil as.
Art mac Flaithnia
Rí Uí Fhiachrach Aidhne ba ea Art mac Flaithnia (Sean-Ghaeilge Art mac Flaitnia) (bás 772).
Is éiginnte í an chomharbacht ríoga tar éis bhás Fheargail Aidhne sa bhliain 696, a léiríonn cé chomh íseal is a raibh stádas Aidhne. Níl aithne ach ar bheirt cheannairí na tuaithe ón 8ú haois, Art agus Conchúr mac Cumascaigh.
Tuairiscítear gur maraíodh Art sa bhliain 772 chomh maith lena comharsan Aodh Ailín, rí Uí Mhaine.
Le linn lár na haoise, d'ionghabh Déise Tuaiscirt (aitheanta níos deireanaí mar Dhál gCais) na tailte Aidhne darb ainm Contae an Chláir anois, sa Mhumhain isteach, faoin ainm Tuadhmhumhain/Tuamhain, atá fós sa chúige úd.
Mainéar an Mhuilinn, Má Nuad
Is éard is Mainéar an Mhuilinn, Má Nuad ann ná ionad siopadóireachta atá lonnaithe ar shuíomh seanmhuillte.
Tagann an logainm Má Nuad ó dhúthaigh an Taoisigh Cheiltigh áitiúil Nuada. B'é Nuada Airgeadlámh an Ceannaire Ceilteach sa cheantar. De réir na miotaseoíochta chaill sé a ghéag i gcath agus rinne Dian Cecht lámh airgid dhó. De réir na ndlíthe Ceilteacha bhí ar an Taoiseach a bheith iomlán ina chorp, le gach ball beatha a bheíth slán aige nó aici. Thóg na Gearaltaigh caisleán anseo sa bhliain 1176. B'é Muiris Mac Gearailt an chéad ridire Angla-Normannach i Má Nuad. Ag deire on dara haois déag tosaiodh ar daingean cloiche in áit daingean ársa. Ba láthair iontach é seo don Dún toísc go ritheann an Laidhrín (fo-abhainn d'abhainn an Rí ar an teorainn thuaidh agus go bhfuil fo-abhainn eile ag sní ar na teorainneacha theas agus thoir. Sa bhliain 1328 tá cur síos ar an suíomh mar seo a leanas. Caisleán cloiche, halla le cistín cheann tuí, bácús, gairdín, feirm, bóitheach, stábla, túirín, scioból, colmlann agus muileann. Is é seo an chéad chur síos ar taifead ar an láthair ina bhfuil Ionad Siopadóireachta Mhainéar an Mhuilinn. Bhí droichead thar an Laidhrín mar cheangal idir an caisleán agus an muileann.
Gabhadh an caisleán sa bhliain 1535 agus is ann a chuir fear Ionad an Rí faoi go dtí athreimníú na nGearaltach i 1550. Rinne Richard Boyle, 1ú larla Chorcaí, athair céile Sheoirse 16ú larla Chill Dara athchóiriú agus méadú ar an gcaisleán ach rinneadh damáiste don chaisleán i rith an chogaidh sa bhliain 1640. Bhailigh an tlarla leis ón gcaisleán go gairid ina dhiaidh sin agus tháinig droch-chaoi ar an áit, níor fhill siad ar Mhá Nuad go ceann céad bliain ina dhiaidh sin.
I lár an tseachtú haoise déag bhí dhá mhuileann ar an látháir, iad lonnaithe ar an dá thaobh den Laidhrín. Bhí ceann amháin ag dmeilt coirce agus an ceann eile ag meilt plúir. I lár an naoú haois déag bhí na muilte i ndroch-staid. Bhí droch-chaoi ar an muileann plúir agus bhí deireadh leis an muileann choirce. Ba le Diúc Laighean an suíomh ach nuair a d'fhill na Gearaltaigh ar Mhá Nuad, chuir siad fúthu i dTeach Carton ar an taobh thoir den bhaile.
Robert Newton
B'aisteoir Sasanach é Robert Guy Newton (1 Meitheamh 1905 – 25 Márta 1956).
Mainéar an Mhuilinn, Má Nuad
Tamal!=l ina dhiaidh sin thóg Edward Kavanagh seilbh ar ghnó an mhuilinn ar an látháir. Bhí cáil ar mhuintir Kavanagh mar mhuilleadóirí i mBaile Átha Cliath. Thóg Thomas Smyth as Cill Droichid an Roth Muilinn i 1850 agus lean an roth céanna ag obair go dtí lár na haoise ina dhiaidh sin.
Ghabh an Roth Muilinn seo cumhacht as an Laidhrín don mhuileann suas go dtí lár an chéid seo caite. Ba ghnáth-radharc i Má Nuad san fhichiú haois na sluaite asal is carr ag feitheamh go foighneach taobh amuigh den mhuileann. Ba ócáid shóisialta é seo do mhuintir na tuaithe labhairt le chéile agus b'fhéidir deoch nó dhó a bhlaiseadh sa bhaile. Le himeacht ama ba iad na tarracóirí a tháinig in áit na n-asal is na gcarr. Nuair a díoladh an muileann choimeád muintir Ionad an Mhuilinn an Roth Muilinn ar an láthair. Cé go raibh trastomhas an Rotha Muilinn tábhachtach, b'é an toirt uisce is a luas a thug neart don Roth Mhuilinn. Cuid de na rothaí d'fhaighidís a gcumhacht ón uisce ag titim anuas orthu agus cuid eile acu, is ón uisce thíos fúthu a thagadh an tiomáint. Na rothaí ba mhó cumhachta (iad siúd leis an each-chumhacht ba mhó) ba iad siúd na cinn leis na buicéid ba leithne le trastomhas cuí móide titim uisce. Conas is féidir each-chumhacht roth muilinn a thomhas? Le linn an naoú haois déag nuair a thug suirbhéirí rialtais cuairt ar gach aon mhuileann sa tír — 2,600 díobh — tugadh an treoir seo dóibh: an méid uisce ciúbach a thiocfadh amach as buicéad in aghaidh an nóiméid a mhéadú fá .001325 móide an titim uisce - b'shin each-chumhacht an rotha muilinn." Anuas air sin bhraith cumas meilte an mhuilinn ar líon agus ar mhéid na gcloch meilte. É sin ar fad sular ceapadh an t-inneall áirimh! Le himeacht aimsire tháinig deireadh le ré an Rotha Muilinn is na gCloch Mheilte is leis na hasail is na cairr le teacht na n-inneall nua-aimseartha. Ghéill Mainéar Mhuileann na nGearaltach ón tríú haois déag slí do Mhainéar Mhuileann na gCaomhánach sa 19ú haois, go dtí gur tháinig Ionad Siopadóireachta Mhainéar an Mhuilinn ar an bhfód, mar atá sé sa lá atá inniu ann.
Sruth-Mhuilinn sa Ghleann -níor sceitheadh don abhainn nach bhfuil aon Mhuileann ann
Haiku le Stuart Lane (1932-2007)