cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nioclás Ó Domhnaill
Luathshaol
Phós sé Mary Ann Bruen, éadaitheoir óg a bhain a hathair le Contae Ros Comáin agus a máthair le Contae na Gaillimhe. Seans, mar sin, go raibh Gaeilge ag Mary Ann. Rugadh naonúr clainne don lánúin, cé gur cailleadh cúigear acu ina leanaí. Cailleadh Mary Ann féin in aois a naoi mbliana is daichead agus ceathrar clainne uirthi, rud a ghoill go trom ar an Domhnallach.
An Ghaeilge
thumb|left|Melbourne - an Royal Exhibition Building a tógadh le linn Uí Dhomhnaill agus a ndearna sé óráid ann. Chuir an Domhnallach craobh de Chonradh na Gaeilge ar bun i Melbourne sa bhliain 1901, in éineacht le Thomas Cunningham Curran agus Morgan Jageurs. Chuir cainteoirí dúchais i Melbourne an-suim in obair na craoibhe, go háirithe an líon mór daoine ar féidir leo Gaeilge a labhairt gan í a léamh ná a scríobh.
Bhain obair Uí Dhomhnaill le hathbheochan bheag Ghaeilge in Melbourne. Bhí téacsleabhair Ghaeilge á ndíol sa chathair, leithéidí Simple Lessons in Irish (1894) ó lámh Eoghain Uí Ghramhnaigh. Níor mhair an chraobh ach roinnt blianta, áfach.
D’fhoghlaim Nioclás scríobh na Gaeilge ar chomhairle Eoghain Uí Riain, Gaeilgeoir as Sydney. Gach seachtain scríobhadh sé colún Gaeilge dar theideal “Our Gaelic Column” in The Advocate, nuachtán Caitliceach. Lean “Our Gaelic Column” ó 12 Iúil 1902 go dtí deireadh na bliana 1912. Filíocht agus amhráin is mó a bhíodh ann, agus bhí lámh san obair ag an Athair William Ganly, uncail an scríbhneora Liam Ó Flaithearta.
Bhailigh Nioclás timpeall 600 leabhar agus a leath i nGaeilge. Inniu tá siad le fáil i Lárionad Léinn Choláistí Mhuire agus Newman, a bhaineann le hOllscoil Melbourne. Tá dhá lámhscríbhinn shuimiúla sa bhailiúchán:
ATP World Tour 2016
Is liosta é seo de na heachtraí a tharla sa bhliain 2016 i leadóg ar an ATP World Tour. Bhuaigh Andy Murray na craobhacha is mó le 9, an airgead is mó le $16,327,821 agus na pointí is mó le 12,410. Ba é Andy Murray imreoir na bliana agus Taylor Fritz imreoir nua na bliana.
Nioclás Ó Domhnaill
Polaitíocht
Ba mhór an babhta air Éirí Amach na Cásca. Chuaigh an ghlúin óg le Sinn Féin agus tháinig scoilt sna heagraíochtaí Éireannacha in Melbourne. Sa bhliain 1919 d'éirigh Nioclás as gnóthaí poiblí.
Bhí air a chéad chuairt ar Éirinn a chur ar athlá de bharr na dTrioblóidí thall, agus fuair sé bás i Melbourne ar an 14 Eanáir 1920 in aois a sheacht mbliana is caoga. D'fhág sé iníon agus triúr mac ina dhiaidh. mion|The Historical Victorian Magazine - January 1911 Bhí an Domhnallach ar bhunaitheoirí an Australian Natives' Association agus ba chomhairleoir é de chuid Chumann Ríoga Staire Victoria.
Wilton, Wiltshire
Is baile suite i Wiltshire é Wilton.
Houthalen-Helchteren
Is cathair i bhFlóndras na Beilge é Houthalen-Helchteren.
mion|250px|clé|Houthalen-Helchteren
Doire Bhroc, Contae Mhaigh Eo
Is sráidbhaile é Doire Bhroc. Tá sé suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Deasgard
Is sráidbhaile suite i gComhairle Mhoireibh in Albain é Deasgard.
Brochfael ap Elisedd
Prionsa Powys ab ea Brochfael ab Elisedd. Tháinig sé i gcomharbacht ar a athair, Elisedd ap Gwylog, timpeall na bliana 755.
Tongeren
Is cathair i bhFlóndras na Beilge é Tongeren.
Maximilian Marterer
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Ghearmáin é Maximilian Marterer. Rugadh é ar an 15 Meitheamh 1995.
Berkeley, Gloucestershire
Is baile suite i nGloucestershire é Berkeley.
Alabaster, Alabama
Is cathair í Alabaster atá suite i Alabama, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Tá Alabaster suite i gContae Shelby.
Muilte Farannáin
Is baile suite i gContae na hIarmhí é Muilte Farannáin.
Sabine Lisicki
Is imreoir leadóige gairmiúil as an Ghearmáin í Sabine Lisicki. Rugadh í ar an 22 Meán Fómhair 1989.
Bradley Stoke
Is baile suite i nGloucestershire é Bradley Stoke.
Maigh Bhachla
Is baile suite i gContae na hIarmhí í Maigh Bhachla.
Ulchabhán beag
Is éan é an ulchabhán beag. Is baill d'fhine na Strigidae iad.
Maceió
mion|Spéarlíne Maceió
Jelena Janković
Is imreoir leadóige gairmiúil as an tSeirbia í Jelena Janković. Rugadh í ar an 28 Feabhra 1985.
Oudenaarde
Is cathair i bhFlóndras, sa Bheilg, é Oudenaarde. Tá Oudenaarde suite ó dheas ó Gent, ar abhainn na Sceilte. Tá 31,393 áitritheoir sa chathair. Is sampla iontach den stíl Ghotach é halla na cathrach, a tógadh idir 1527 agus 1530. Tá cáil ar Oudenaarde mar gheall ar a thaipéisí.
Sergei Prokofiev
Cumadóir ceoil, pianódóir agus stiúrthóir ón Rúis ab ea Sergei Prokofiev (27 Aibreán 1891 – 5 Márta 1953), a d'oibrigh níos déanaí san Aontas Sóivéadach.. Mar chruthaitheoir sárshaothair aitheanta i mórán seánraí ceoil, meastar é mar dhuine de mhórchumadóirí an 20ú haois. I measc a chuid saothar tá píosaí ar nós L'amour des trois oranges, an tsraith Le Lieutenant Kijé, an bailé Ромео и Джульетта (Gaeilge: Romeo agus Juliet) - as a dtógtar "Танец рыцарей" (Gaeilge:"Rince na ridirí")- agus Танец Рыцарей (Gaeilge:Peadar agus an Mac Tíre). As na foirmeacha agus seánraí seanbhunaithe inar oibrigh sé, chruthaigh sé - gan seachtar saothar ógánaigh san áireamh - ceoldrámaí críochnaithe, seacht siansa, ocht mbailé, cúig coinséartó pianó, dhá choinséartó veidhlín, coinséartó cello, coinséartó siansa do cheolfhoireann agusoirceastra, agus naoi sonáid  pianó chríochnaithe. clé|mion|221x221px|Prokofiev, 9 mbliain d'aois, agus an ceoldráma'The Giant'
Luathshaol
Rugadh Prokofiev i Sontsovka san Úcráin. Fuair sé inspioráid óna mháthair nuair a sheinn sí an pianó sna hoícheanta – de ghnáth Chopin agus Beethoven – agus dá bharr scríobh sé a chéad phíosa ceoil ag aois a cúig, Indian Gallop, bhí sé sa mhód Lidiach, mar ní raibh fonn air na nótaí dubha a úsáid. Ag aois 7 d’fhoghlaim sé conas ficheall a imirt. Bhí grá aige don fhicheall ar feadh a shaol ar fad. Ag aois 9 bhí sé ag cumadh a chéad cheolchoirm, The Giant, chomh maith le overture agus roinnt píosaí eile. clé|mion|177x177px|Serguei Prokofiev le Rostropovich Sa bhliain 1902, bhuail máthair Prokofiev le Sergei Taneyev, stiúrthóir don Moscow Conservatory. Dúirt sé go raibh air ranganna a fháil ó Alexander Goldenweiser. Níor tharla sé seo, ach faoi dheireadh chaith sé an samhradh le Reinhold Glière. Ag deireadh an tsamhraidh bhí Prokofiev tar éis siansa a scríobh.
Na blianta tar éis é seo thosaigh Prokofiev ag úsáid stíleanna aite ina cheol, m.sh. díshondas agus am chomhartha ait. Scríobh sé roinnt píosaí beaga don phianó ag an am sin ar a ghlaoch sé "ditties". Tar éis tamaill, bhog sé chuig St Petersburg. Bhí Nikolai Rimsky-Korsakov mar cheann de na múinteoirí.
I 1910, fuair athair Prokofiev bás agus stop sé ag fáil airgid uaidh. clé|mion|177x177px|Teaghlach Prokofiev, 1936
Ceol
Sa bhliain 1914, bhí buachan gan dua ag Prokofiev i gcomórtas pianó. Chuaigh sé chuig Londain agus scríobh sé a chéad bhailé.
I rith an chéad chogadh domhanda, chuaigh Prokofiev ar ais chuig scoil chun coinscríobh a sheachaint. I 1916 scríobh sé a chéad siansa, 'Classical'. Tá sé sa stíl neoclasaiceach. I 1918 chuaigh sé chuig Meiriceá.
Sa bhliain 1929 rinne sé damáiste dá lámh i dtimpiste bhóthair. I 1936, bhog sé ar ais chuig an Rúis. Bhí rialacha nua i bhfeidhm sa Rúis ag an am sin agus d'athraigh ceol Prokofiev dá bharr. I 1941 rinne sé ceolchoirm as an leabhar War and Peace (Cogadh is Síocháin). Thóg sé dhá bhliain chun é a scríobh. D'fhág sé a bhean chéile I rith an ama sin, ach níor fuair siad colscaradh. mion|259x259px|reilig Novodevichy
Bás
Fuair Prokofiev bás ag aois 61 ar an 5 Márta 1953, an lá céanna le Josef Stalin. Ag an am sin bhí sé ina chónaí in aice le Red Square, agus ní raibh siad ábalta a choirp a bhogadh ar feadh trí lá mar bhí an slua chomh mór sin lasmuigh dá theach. Dúradh gur tharla rith fola ar a inchinn. Anois níl muid róchinnte céard a bhí ina thrúig bháis.
Floyd Patterson
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain, ab ea Floyd Patterson (4 Eanáir 1935 – 11 Bealtaine 2006).
Farrais
Is baile suite i gComhairle Mhoireibh in Albain é Farrais (Béarla: Forres). Tá timpeall is 10,100 duine ina gcónaí ann.
Tagairtí
mion|clé|Gallán Sueno i bhFarrais. Ceaptar gur tógadh é sa dara leath den 9ú haois. Is é an gallán Picteach is mó dá bhfuil ann
Sebastian Larsson
Is imreoir sacair Sualannach é Alfe Inge Sebastian "Bissen" Larsson. Imríonn sé faoi láthair do Birmingham City. Rugadh in Eskilstuna na Sualainne sa bhliain 1985 é.
Colm Mac Séalaigh
Tá Colm Mac Séalaigh ar dhuine de bhunaitheoirí an racghrúpa Na Fíréin. Mar bhall de Na Fíréin, d’fhág Mac Séalaigh lorg buan ar cheol na tíre seo, leis an albam ceannródaíoch Sin Mar A Bhíonn, a eisíodh sa bhliain 1986, leis na hamhráin iomráiteacha ‘Tír na nÓg’, ‘Dífhostaithe’ agus ‘Deireadh na Seachtaine’. 2Agus níor stop sé den chumadóireacht chumasach riamh. Do gach ré nua, cruthaíonn sé saothar oilte machnamhach."
Gairm
Rugadh agus tógadh Mac Séalaigh i mBaile Átha Cliath, áit ar chaith sé roinnt mhaith blianta ag obair mar mhúinteoir i gColáiste Eoin, scoil lán-Ghaelach i Stigh Lorgan i ndeisceart na cathrach.
Tá Mac Séalaigh, ag cumadh amhrán óna seachtóidí i leith. In éineacht lena leathbhádóir ceoil Gearóid Ó Murchú, cumadóir eile, bhí sé im’ bhall de na bannaí Tŷ Bach agus Na Fíréin agus chomh maith leis sin bhí sé i mo bhall d’Éinniú, banna a bhunaigh Seán Ó hÉanaigh. Chum sé amhráin d’albaim na mbannaí sin - Téanam Ort (1974) le Tŷ Bach, Sin Mar a Bhíonn (1986) & Beagáinín Níos Fearr (1991) le Na Fíréin, agus Éinniú (1993) – agus focail an amhráin Tír na nÓg in éineacht le Gearóid a eisíodh den chéad uair mar cheirnín singil (1975).
D'eisigh Mac Séalaigh a chéad albam aonair, Aon Scéal? sa bhliain 2014. Sa bhliain 2022, d'eisigh Mac Séalaigh, an t-albam ‘1967’ an dara halbam aonair uaidh. Amhráin nuachumtha, chomhaimseartha is mó atá ar na halbaim seo.
Roghnaíodh amhráin dá chuid sé huaire do bhabhta ceannais Chomórtas Amhrán RTÉ Raidió na Gaeltachta, Réalta, i 1995, 1996, 1999, 2000, 2001 agus 2002.
Saothar
Tá cúpla snáithe a ritheann trí shaothar Mhic Séalaigh: súil ar an saol agus an tsochaí ina bhfuilimid, scéalaíocht iontach sna hamhráin agus blas úr comhaimseartha ina chuid ceoil.
1967
Tháinig an t-albam amach in 2022. Tugann an teideal 1967 le fios go bhfuil blas an uaignis nó súil siar i gceist leis na hamhráin seo. Is cinnte go bhfuil scéalta ó bhlianta a chuaigh thart á n-insint in amhráin ar nós ‘1967’, ‘1969’ agus ‘Céilí As Inse Chór’.
Doire Chuais, Cill Cheallaigh
Is baile fearainn suite i gCill Cheallaigh, Contae Mhaigh Eo é Doire Chuais.
Lannach caol-liopach (Liza ramada)
Tá an lannach caol-liopach (Liza ramada, nó Mugil capito roimhe seo) (nó milléad) (Laidin: Liza ramada) ar fáil coitianta go leor sa Mheánmhuir, ar chósta iartharach na Fraince. Sa samhraidh bíonn an t-iasc seo ina chuairteoir chuig chóstaí thiar agus theas na hÉireann agus deisceartach na Breataine. Druideann sé isteach san fhionnuisce sa samhraidh. Síolraíonn san fharraige sa gheimhreadh.
Deinze
Is cathair i bhFlóndras na Beilge é Deinze.
mion|250px|clé|Deinze
Geena Davis
Is ban-aisteoir Meiriceánach í Virginia Elizabeth "Geena" Davis, a rugadh ar an 21 Eanáir 1956.
Cheltenham
Is baile suite i nGloucestershire é Cheltenham.
Cailleach
Ó thaobh na socheolaíochta de, is léir ón bhfianaise gur baol go bhféadfaí draíocht a chur i leith aon seanmhná aonair neamhphósta dá dtiocfadh laghdú ar an méid bainne a bhí beithigh an pharóiste a thabhairt. Ar ndóigh, is dócha gur galar seachas draíocht a bhí ag cur isteach ar na beithigh ach is iad seanmhná an pharóiste a cuireadh faoi amhras. Ní minic a teilgeadh mná chun báis de réir na draíochta, áfach. Bhí na comharsana ar goideadh a gcuid bainne ag iarraidh go bhfillfeadh an bainne; níor theastaigh uathu bás na caillí.
Creideadh i gcailleacha go forleathan ar fud na hÉireann agus na hEorpa go dtí tús an 20ú haois, agus creideann neart daoine iontu go fóill sa tríú domhan.
Geárr Magh
Is sráidbhaile suite i gComhairle Mhoireibh é Geárr Magh.
Aarschot
Is cathair i bhFlóndras na Beilge é Aarschot.
mion|250px|clé|Aarschot
Eilifint
Is ainmhí mór í an eilifint (elephant, ailbhean). Mamach atá ann. Tá na heilifintí le fáil san Afraic agus san Áise. Tá trí speiceas ann: Loxodonta africana agus Loxodonta cyclotis san Afraic agus Elephas maximus san Áise.
thumb|left|Loxodonta africana thumb|left|Loxodonta cyclotis
Cóir leighis
Is éard is cóir leighis ann ná cóireáil nó teiripe a úsáidtear chun fadhb sláinte (tinneas nó a leithéid) a leigheas, a fheabhsú nó a choinneáil ó dhul in olcas.
Belluno
Is cathair i réigiún Veneto san Iodáil é Belluno.
Kenneth Williams
B'aisteoir Sasanach é Kenneth Charles Williams  (a rugadh ar an 22 Feabhra 1926 agus a fuair bás ar an 15 Aibreán 1988).
Hudaman
Is sráidbhaile suite i gComhairle Mhoireibh é Hudaman.
Manaus
mion|Manaus in Amazonas
Cathair sa Bhrasaíl is í Manaus. Tá sí suite in iarthuaisceart na tíre ar an abhainn Negro agus is í príomhchathair an Stát Amazonas. Is port tábhachtach í. Tá 2,020,301 duine ina gcónaí i Manaus agus 2,316,173 ina gcónaí sa cheantar cathrach. (daonáireamh 2010).
Stair
Thosaigh Manaus mar dún beag, São José da Barra, sa bhliain 1669 le lonnaitheoirí Portaingéalacha. Ar 13 Samhain 1832, fuair an áit stádas baile leis an ainm Manaus. Tagann an t-ainm ón treibh dúchasach Manaós, seasann é ar Máthair Dé i dteanga áitiúil. Ar 24 Meán Fómhair 1848, fuair Manaus stádas cathrach leis an ainm Cidade da Barra do Rio Negro. Sa bhlain 1856, bhfuair an áit Manaus ar ais mar ainm.
Acta Sanctorum Hiberniae
thumb|upright|Naomh Bréanainn thumb|upright|Naomh Pádraig Is é Acta Sanctorum Hiberniae an teideal gairid atá ar leabhar tábhachtach faoi shaol na naomh. Seán Mac Colgáin, Proinsiasach, a scríobh i Lobháin é sa bhliain 1645. An teideal iomlán:
Saol
Rugadh Mac Colgáin in Inis Eoghain sa bhliain 1592, agus oirníodh mar shagart é i Lobháin sa bhliain 1618. Tháinig sé i gcomharba ar Aodh Mac an Bháird mar ghairdian (uachtarán) ar Choláiste Naomh Antaine i Lobháin sa bhliain 1635.
Padova
Is cathair i réigiún Veneto san Iodáil é Padova.
Cluichí Comhlathais 2018
Rannpháirtíocht
Beidh 71 náisiún a ghlac páirt sna Cluichí gComhlathas i 2018:
Boinn
Náisiún óstach (An Astráil)
Acta Sanctorum Hiberniae
Saol
Bhailigh sé lear mór cáipéisí le cabhair ó Aodh Mac an Bháird OFM, Stiofán de Faoite SJ agus Micheál Ó Cléirigh OFM. Tar éis mionscrúdú agus scagadh a dhéanamh ar na bhfoinsí ar feadh tríocha bliain, chuir sé Acta Sanctorum Hiberniae i gcló. Níor chuir an leabhar síos ach ar naoimh a raibh baint acu le Mí Eanáir, Mí Feabhra agus Mí Mhárta. Níor éirigh leis an chuid eile den saothar a chur i gcló sular cailleadh é sa bhliain 1658.
Contae Etowah, Alabama
Is contae in Alabama é Contae Etowah. Tá sé suite in oirthuaisceart an stáit. Tá an dlús daonra (75/km²) ann. Is é Gadsden príomhbhaile an chontae. Sa bhliain 2016 bhí 102,564 daoine ina gcónaí ann. Tá sé ag críochantaíocht le Contaetha DeKalb, Cherokee, Calhoun, St. Clair, Blount agus Marshall. mion|[[Eas Noccalula, Cnoc Lookout, le linn thriomach an tsamhraidh, Contae Etowah]]
Díchetal do chennaib
Fáistineach nó ortha gan ullmhú roimh ré cumtha ag draoithe, ollaimh agus filid na hÉireann ársa ab ea dícheadal do cheannaibh (Sean-Ghaeilge díchetal do chennaib). Dúradh go raibh an-chumas ag Fionn mac Cumhaill iontu. Níor chuir Naomh Pádraig cosc orthu, óir ní bhíodh gnáis phágánacha ag baint leo.
Temse
Is cathair i bhFlóndras na Beilge é Temse.
mion|250px|clé|Temse
Albert Jorquera
Is iarimreoir sacair Catalónach é Albert Jorquera Fortiá (rugadh ar an 3 Márta 1979 é i mBescanó (Girona). D'imir sé mar chúl báire le F.C. Barcelona, agus ina dhiaidh sin le Girona. D'éirigh sé as an spórt sa bhliain 2010.
Tagairtí
mion|clé|Albert Jorquera
Breithem
I seanchas dlí na hÉireann ársa, chomhlíonadh breithem ról eadrána, idirghabhála agus dlíthiúla. Gar don taoiseach ba ea é, ó thaobh aicme de.
Stair
Téann dlí dúchais na hÉireann, An Féineachas, siar go dtí an iarannaois (c. 500 RC). D'fhorbair sé ó nósanna seachadta ar aghaidh ó bhéal, ó ghlúin go glúin. Ba chosúil le breithiúna an lae inniu a bhí breithiúna an Fhéineachais, ach go raibh ról ar nós eadránaí acu. Chuireadh na breithiúna na dlíthe de ghlanmheabhair agus i bhfeidhm chun aighnis a réiteach.
Gaolmhar le treibheanna a bhíodh roinnt breithiúna, agus bhronntaí talamh orthu; neamhspleách a bhíodh roinnt eile. Aicme dá gcuid féin a bhíodh ann, difriúil le draoithe agus bard. D'éiríodar go formhór oidhreachtúil.
Mhair oiliúint breithimh le fiche bliain. Cumtha i rannta a bhí na dlíthe ó bhunús. Bhí na breithiúna faoi dhliteanas pearsanta i leith damáistí dá mbá rud é gur mhícheart, mhídhleathach nó éagórach í an bhreith. Níorbh fhéidir achomharc a dhéanamh chun breithimh den chéim chéanna, ach amháin chun cúirte níos airde agus urrús tugtha ag an achomharcóir. Bhraith céim breithimh ar a chumas agus ar a eolas faoina trí bhunús an dlí: an Féineachas féin, filíocht agus (níos deireanaí) dlí canónta. Tugadh an rí an breithiúnas, bunaithe ar comhairle breitheamh.
Mar ba chuí dá gcéimíocht, ghlacadh breithiúna páirt i bhFeis Teamhraigh gach trí bhliain ar an Samhain. Shocraítí ann aighnis réigiúnacha maidir le haicme agus réadmhaoin. Scríobhadh na breithiúnais sna hamanna oifigiúla ag an Ollamh Éireann. Eagraíodh an imeacht dheireanach dá leithéid sa bhliain 560 AD ag Diarmait mac Cerbaill.
Bhí sé mar phríomh chúram ag na breithiúna na ginealaigh daoine a chlárú. San Fhéineachais, ba í an derbfine í an bunaonad clainne. Gineolaithe agus seanchaithe den scoth ba ea clann Mhic Fhirbhisigh. Rinne Dubhaltach Mac Firbhisigh Leabhar na nGinealach, Coimre na nGinealach agus Leabhar Mór Leacáin. Clann Uí Chléirigh ba ea breithiúna agus gineolaithe suntasacha eile, mar shampla Mícheál Ó Cléirigh, údar Annála na gCeithre Máistrí.
Domhanghart Réite
Rí an Dáil Riada sa 6ú haois ab ea Domhanghart Réite (Sean-Ghaeilge Domangart Réti), i gcomharbacht ar a athair, Fearghas Mór.
Bhí ar a laghad beirt mhac aige, Comhghall agus Gabhrán, a thug duine ar dhuine i gcomharbacht air. Insítear i Vita tripartita Sancti Patricii go raibh sé i láthair ag bás an naoimh, c. 493. Fuair Domhanghart féin bás c. 507, agus tháinig Comhghall i gcoróin.
Feictear a leasainm Réite sa saothar Beatha Naoimh Choilm Chille le hAdomnán, luaite mar Corcu Réti, comhchiallach le 'Dál Riada'. Moladh gurbh é Corca Réite an dhream as ar tháinig Cineál Gabhráin as Cinn Tìre agus Cineál Comhghaill as Comhghall féin, dá bharr ní Cineál Aonghasa as Ìle nó Cineál Loairn as lár agus tuaisceart Earra Gael.
Coláiste na Tríonóide, Cambridge
mion Is comhcholáiste de chuid Ollscoil Cambridge i Sasana é Coláiste na Tríonóide. Bhunaigh an Rí Anraí VIII an coláiste i 1546. Le timpeall 600 fochéimí, 300 céimí, agus os cionn 180 comhalta, is é an coláiste is mó i gceachtar de na hollscoileanna Oxbridge de réir líon na bhfochéimithe. Maidir le líon iomlán na mac léinn, tá Coláiste Homerton, Cambridge amháin chun cinn air le níos mó daltaí.
Paracheirodon innesi
Déanann dathúcháin geal an éisc é infheicthe d'éisc eile sa speiceas céanna i ndorchadas na sruthanna is na n-aibhneacha. Bíonn an-éileamh ar na héisc seo mar éisc thrópaicigh toisc an go bhfuil dathanna na n-iasc iontach tarraingteach.
Cur síos
Tá droim gealghorm ar na héisc thar bolg bán-airgead. Is í saintréith na n-iasc ná stríoc ghorm dhathlonrach chothrománach feadh gach taobh an choirp ón srón go dtí bun na heite saille agus stríoc dhearg dhathlonrach a thosaíonn i lár an choirp agus a leathnaíonn ar gcúl chun bonn na heite eireaballaí. Forbraíonn an chuid is mó, más rud é nach iad go léir, niamh ghlasbhuí a clúdaíonn droim an éisc. Tá an t-iasc go hiomlán trédhearcach (lena n-áirítear na héite) ach amháin na marcálacha thuas luaite. Le linn na hoíche, tagann dath an airgid ar an ghorm agus agus an dhearg agus an t-iasc ag fáil sosa. Athghníomhaíonn na dathanna nuair a múscailíonn an t-iasc agus nuair a bhíonn sé gníomhach ar maidin. Fásann an t-iasc go thart ar 3 cm. Níl démhorfacht ghnéasach rómhór eatarthu, bíonn corp beagán níos mó ag na baineannaigh, agus stríoc dhíreach na bhfireannach.
Eacnamaíocht
Allmhairíodh an Tetra Neon don chéad uair ó Mheiriceá Theas agus bhí cur síos déanta air ag an iasceolaí cáiliúil an Dr George S. Myers sa bhliain 1936, agus ainmníodh é i ndiaidh an Dr William T. Innes. Ceann de na héisc is mó a mbíonn éileamh air is ea P.innesi, agus póraítear iad i líon ollmhór i gcomhair an mhargaigh. Is ó Hong Cong, Singeapór, agus an Téalainn, a hiompórtáiltear mórchuid na n-iasc a dhíoltar sna Stáit Aontaithe. Úsáideann na tíortha Áiseachas linnte síolraithe éisc chun na n-iasc a phórú. Tagann níos lú na 5% de na héisc ó Mheiriceá Theas, an Cholóim, Peiriú agus an Bhrasaíl, áiteanna ina mbailítear iad san fhiántas. Le linn mhí amháin, ar an mheán de, iompórtáiltear 1.8 milliún tetra neon, le luach measta de $175,000 isteach sna Stáit Aontaithe i gcomhair an trádáil iascadáin. Cé is moite den dobharóir (Béarla:aquarists) agus roinnt feirmeacha tráchtála a phóraíonn Tetra Neon ar bhunús trialach amháin, níl ann do dhaorphórú ar scála tráchtála sna Stáit Aontaithe.
San iascadán
Cé go bhfuil éisc Tetra, a mbíonn feirmphóraithe, oiriúnaithe go maith i gcomhair réimse leathan de choinníollacha uisce, san fhiántas cónaíonn siad in uiscí an-bhog aigéadach a bhíonn de ghnáth níos fuaire ná an 25 °C a mbíonn i bhfeidhm ag formhór na n-uisceadán trópaiceach. Is féidir saolré suas le 10 mbliana a bheith ag an Tetra Neon, de ghnáth thart ar 5 bliana san uisceadán.
Meastar go bhfuil sé éasca na Tetra Neon a choimeád in uisceadán pobail a bhfuil ar a laghad 60 cm ar fad, le pH 6.0-7.8 agus KH de 1.0-2.0. Mar sin féin, gheobhaidh siad bás má éiríonn siad trámaithe ag athruithe móra ar a dtimpeallacht. Tá claonadh acu bheith scáfar agus, mar gheall ar a mhéid beag, ní ba chóir iad a choinneáil le éisc mhóra nó ionsaitheach, éisc a d'fhéadfadh iad a bhulaíocht nó go simplí iad a alpadh siar. Meascann cineálacha eile Tetra, mar shampla Hemigrammus rhodostomusrummy, Paracheirodon axelrodi, agus Hemigrammus erythrozonus, go maith lena chéile san uisceadán pobail agus éisc phobail eile a chónaíonn go maith in uisce a bhíonn oiriúnach don Tetra. Beathóirí mheánleibhéil is ea iad, agus is fearr iad a bheith coinnithe i scoileanna, sé nó níos mó, chun ráthaithe na n-iasc a chur in éifeacht nuair a snámhann siad thart san iascadán. Snámhann siad go nádúrtha i scoileanna san fhiántas agus dá bhrí sin bíonn siad níos sona, níos gealdaite, agus níos gníomhaí nuair a choimeádtar mar scoil seachas ina n-aonar iad agus mothaíonn siad níos sábháilte. Féadfaidh a dhath agus a stríoca dathlonracha a bheith maolaithe i rith na hoiche, agus a bheith beagnach dofheicthe den chuid is mó tar éis tréimhse an dhorchadais. Féadfaidh a dhath a mhaolú le linn tréimhse struis, mar shampla idirghabháil an duine san umar. Is fearr iad a bheith coinnithe in umar dlúthphlandáilithe le solas neamhgheal agus teocht oiriúnach de 25.0 C chun a bheith cosúil le timpeallacht na hAmasóine.
Cothú
Is uiliteoirí na Tetra agus glacann siad an chuid is mó de na bianna calógacha ,ach ba cheart go mbeadh roinnt bianna beaga mar séacla sáile, daifnia, péisteoga dhearg reothriomaithe, agus tubifex acu, gur féidir a bheith fágtha ar thaobh an iascadáin, agus bia micrimhillín chun a aiste bia a fhorlíonadh.
Pórú
Tá an Tetra Neon fireann caol, agus a líne ghorm níos dírí. Tá an baineann níos cruinne, ag táirgeadh líne cham ghorm. Deir roinnt daoine go bhfuil cuma ar na mbaineann nuair a fheictear anuas orthu, go bhfuil siad níos ramhra, ach tá seo díospóidte. Mar sin féin, d'fhéadfadh 'díríocht' an líne agus 'méithe' na mban bheith ann de bharr go bhfuil an t-iasc ag iompar uibheacha..
An Cnoc Glas, Contae Mhaigh Eo (Buiríos Umhaill)
Is sráidbhaile é an Cnoc Glas. Tá sé suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Coombe, Croydon
Is baile é Coombe atá suite sa bhuirg London Borough of Croydon, Londain Theas.
Rovigo
Is cathair i réigiún Veneto san Iodáil é Rovigo.
Inbhir Éireann
Is sráidbhaile suite i gComhairle Mhoireibh é Inbhir Éireann.
Brecht
Is cathair i bhFlóndras, sa Bheilg, é Brecht.
mion|250px|clé|Brecht
Rubén Iván Martínez
Is imreoir peile Spáinneach é Rubén Iván Martínez (rugadh in Coristanco na Gailíse 22 Meitheamh 1984). Is coimeádaí cúil é. Shínigh sé le F.C. Barcelona agus é 13 d'aois. Imríonn sé faoi láthair le FC Cartagena i Segunda División na Spáinne.
Treviso
Is cathair i réigiún Veneto san Iodáil é Treviso.
Teinm laída
Fáistineach nó ortha cumtha ag ollaimh agus filid (agus filí eile) na hÉireann ársa ab ea teinm laoidhte (Sean-Ghaeilge teinm laída). Dúradh go raibh an-chumas ag Fionn mac Cumhaill iontu, ag cur a ordóg ina bhéal aige chun teacht ar eolas an bhradán feasa.
Izegem
Is cathair i bhFlóndras, sa Bheilg, é Izegem.
mion|250px|clé|Izegem
Lann Bhrìghde
Is sráidbhaile suite i gComhairle Mhoireibh é Lann Bhrìghde, agus é suite 4 mhíle soir ó Eilginn. Bhí 1,880 duine ina gcónaí ann i 2011.
Fóram lán-Ghaeilge
Mar sin is minic go mbíonn fóraim lán-Ghaeilge ann inar féidir le lucht na Gaeilge líofa (nó leathlíofa) a bheith ag cabaireacht leo faoi ghnáthchúrsaí an tsaoil as Gaeilge, in áit a bheith ag síorchaint faoin teanga féin agus cúrsaí gramadaí/foclóra.
Fúideigh
clé|250px|mion|An Caolas Fúideach Is oileán é Fúideigh, i ngar do Bharraigh, in Inse Ghall, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban. Tréigeadh an t-oileán sa bhliain 1901. Cuirtear eallach ar féarach fós ann sa samhradh.
Bárr na Driseig
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Bárr na Driseig.
Phenix City, Alabama
Is cathair é Phenix City atá suite i Alabama, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Tá Phenix City suite i gContae Lee agus i gRussell.
Calbhaigh
Is oileán neamháitrithe faoi láthair é Calbhaigh (Béarla;Calvay), atá suite i gCaolas Èirisgeigh, sna h-Eileanan Siar, tagairt eangaí NF810126. Is ceann de na deich n-oileán gCaolas Bharraigh, láithreán a bhfuil tábhacht Chomhphobail leis. Ba anseo a chuaigh an long SS Politician i dtalamh le lasta fuisce sa bhliain 1941 agus gan chuimhneamh spreag sé an t - údar Compton MacKenzie, an t-úrscéal Whisky Galore a scríobh,
Séamus de Barra-Ó Murchú
Duine spóirt Éireannach as Contae Chorcaí é Séamus de Barra-Ó Murchú (Béarla: Jimmy Barry-Murphy), a rugadh i mBaile an Easpaig ar an 2 Lúnasa, 1954.
"Dé-imreoir" a bhí ann, a d'imir le foirne iomána agus peile Chorcaí agus an club Naomh Fionnbarra. Tá sé ar dhuine de na himreoirí is rathúla agus cáiliúla a tháinig as an gcontae riamh, agus is iomaí duaiseanna atá buaite aige sa dá spórt. Feictear air mar laoch spóirt an chontae, mar gheall ar an méid atá bainte amach aige mar imreoir.
Hungarian Open
Comórtas leadóige a bhíonn ar siúl gach bliain i mBúdaipeist, An Ungáir is ea Hungarian Open. Is páirt den ATP World Tour é an Hungarian Open.
Stair
Imríodh an chéad chomórtas sa bhliain 2017.
Sí
Is é Sí (Ψ ina cheannlitir, ψ ina litir bheag) an litir is in aibítir na Gréigise.
Lann M'Eárnain
Is sráidbhaile suite i gComhairle Mhoireibh é Lann M'Eárnain.
Itéirbiam
Is é an t-itéirbiam dúil cheimiceach uimhir a 70, agus is é is siombail dó ná Yb. Fuair sé a ainm ó Ytterby, sráidbhaile sa tSualainn a raibh an-ról aige i dtaighde na miotal tearc-chré. Ceann acu siúd é an t-itéirbiam, ós lantanóideach é. Tá sé le fáil sa mhonaisít, sa xéinitím, san eoixéinít agus sa ghadailinít. Miotal bog é a bhfuil loinnir an airgid ghil ann. Tagann an chuid is mó den itéirbiam tráchtála as an tSín, as na Stáit Aontaithe, as an mBrasaíl, as Srí Lanca, as an India agus as an Astráil.
Ba é an ceimiceoir Francach Jean Charles Galissard de Marignac ba thúisce a thuig gur dúil ar leith a bhí san itéirbiam, thiar sa bhliain 1878. Ní raibh sé in ann, áfach, an dúil féin a aonrú. Is éard a rinne sé ná an ocsaíd itéirbiam a aithint agus a ainmniú. Itéirbia a thug sé ar an ocsaíd, agus is as seo a fuarthas ainm an mhiotail féin ní ba déanaí. Sa bhliain 1907, áfach, d'aithin ceimiceoir Francach eile, gur dhá shubstaint a bhí i gceist leis an itéirbia, is é sin, ceann ar thug sé nua-itéirbia air, agus ceann eile, ar bhaist sé an t-ainm "lúitéitia" air. Ba í an itéirbia, nó an nua-itéirbia, an ocsaíd itéirbiam, agus ba í an lúitéitia an ocsaíd lúitéitiam. Thaispeáin an speictream gur dhá dhúil a bhí i gceist leis an itéirbiam agus leis an lúitéitiam, ach níor haonraíodh an dúil féin ach sna 1950idí, le teacht na teicneolaíochta ianmhalartaithe.
Tá seacht n-iseatóp nádúrtha ag an itéirbiam: itéirbiam a 168 (0.13 % d'itéirbiam an dúlra, itéirbiam a 170 (3.04 %), itéirbiam a 171 (14.28 %), itéirbiam a 172 (21.83 %), itéirbiam a 173 (16.13 %), itéirbiam a 174 (31.83 %), agus itéirbiam a 176 (12.76 %). Dealraíonn sé go bhfuil siad go léir cobhsaí, agus is iseatóip shaorga iad go léir na cinn radaighníomhacha, nó is é itéirbiam a 169 an ceann is cobhsaí acu, agus é féin 32 lá ar leathré. Is é an cineál meath radaighníomhach is réidhe a thagann ar an iseatóp seo agus ar na raidiseatóip leatroma eile atá ag an itéirbiam ná an leictreonghabháil; na raidiseatóip is troime, áfach, is é an béite-mheath a thagann orthusan.
Sna comhdhúile, is é +III an uimhir ocsaídiúcháin is tipiciúla, mar is dual don lantanóideach. Tá uimhir ocsaídiúcháin eile ag an itéirbiam freisin, mar atá, +II, agus na comhdhúile ina bhfuil an uimhir ocsaídiúcháin seo ag an itéirbiam bíonn siad an-chosúil le comhdhúile an chailciam.
Úsáidtear itéirbiam mar chineál breiseán nó "dópán" le saintréithe fisiceacha an iarainn a fheabhsú. Thairis sin, baintear úsáid as i ngléasra léasair.
Madra
Ainmhí clóis is ea an madra (madadh nó gadhar) (Canis lupus familiaris). Mamach atá ann. D'eascair madraí an lae atá inniu ann ón mac tíre. Mar gheall ar an bpórú a rinne daoine is mór an éagsúlacht atá ann i measc na gcineál éagsúla. Tá na madraí flúirseach go maith ar fud an domhain.
Tá madra sléibhe Beirneach darb ainm 'Bród' ag Uachtaráin na hÉireann Micheál D. Ó hUigínn, a mbíonn leis formhór den am agus é ag obair in Áras an Uachtaráin. Bíodh deirfiúr le Bród, Síoda aige freisin ach fuair sí bás i meán fómhair 2020.
Contae Fayette, Alabama
Is contae in Alabama é Contae Fayette. Tá sé suite in iarthuaisceart an stáit. Tá an dlús daonra (10/km²) ann. Is é Fayette príomhbhaile an chontae. Sa bhliain 2016 bhí 16,546 daoine ina gcónaí ann. Tá sé ag críochantacht le Contaetha Marion, Walker, Tuscaloosa, Pickens, agus Lamar.
Stair
Bunaíodh Contae Fayette ar 20 Nollaig 1824. Ainmníodh an contae i gcuimhne ar oifigeach airm agus uaslathaí Marquis de Lafayette.
Herentals
Is cathair i bhFlóndras, sa Bheilg, é Herentals.
mion|250px|clé|Herentals
Greatna
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Greatna.
Mos Tudlach
Is sráidbhaile suite i gComhairle Mhoireibh é Mos Tudlach.
Síofra
Síofra a thugtar ar leanbh sí a fhágtar ag teaghlach daonna nuair a fhuadaítear leanbh daonna. De ghnáth, bíonn an síofra tinn agus ar tí bás a fháil nuair a mhalartaíonn an lucht sí é, ar son linbh dhaonna fholláin.
Bhaintí úsáid as miotas an tsíofra chun galair thobanna ar leanaí nuabheirthe a mhíniú. De réir an tseanchais, d'fhéadfaí síofra aithint mar labhródh an leanbh gan choinne nó chaithfeadh sé píopa. Chreidtí go raibh na céadta bliain slánaithe ag an síofra cheana cé nach raibh sé níos mó ar méid ná leanbh duine.
Dá gceapfaí gur síofra a bhí ann, chaithfí isteach sa tine é go dtabharfaí a leanbh féin ar ais chuig na tuismitheoirí.
Is léir go bhfuair roinnt leanaí tinne bás mar gheall ar an bpiseog seo. Mar shampla:
₫
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 2006
deas|250px|thumb|[[Cumann Lúthchleas Gael.]] Ba chomórtas iománaíochta í Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 2006, a thosaigh ar 21 Bealtaine 2006. Bronnadh an Corn Liam Mac Carthaigh ar an bhfoireann Cill Chainnigh, don 29ú uair, nuair a fuair siad an lámh in uachtar i gcoinne Corcaigh i bPáirc an Chrócaigh, Baile Átha Cliath ar 3 Meán Fómhair.
B'é Guinness an t-urraitheoir.
Struchtúr
I gcraobhchomórtas 2006, cuireadh dhá contae déag isteach chun imirt i gcoinne a gcéile i Sraith 1. Go bunúsach, b'iad na contaetha a ghlac páirt i Sraith 1 den Shraithchomórtas Iomána Náisiúnta sa bhliain seo, ach amháin Baile Átha Cliath, a bhí i Sraith 2.
Sraith 1
Imríodh Craobh Laighean agus Craobh Mumhain mar is gnách, agus chuaigh na buaiteoirí díreach isteach sna chluichí ceathrú-ceannais.
Nóta: Ní raibh aon fhoireann as gContae Uladh ag glacadh páirt, mar thit Aontroim síos go dtí gCorn Uí Rinn.
Cáiliúchán
Cuireadh na seacht foireann eile as Laighean agus Mumhain le chéile le Gaillimh in dhá grúpaí cáiliúchán, A agus B.
Cluichí ceathrú-ceannais
Chuaigh na buaiteoirí as Grúpa A agus Grúpa B isteach sna chluichí ceathrú-ceannais, in éineacht leis na buaiteoirí agus dara contaetha as Laighean agus Mumhain. D'imir siad in éadan a gcéile mar seo a leanas:
Sárimreoirí
Ní raibh aon iontas ann gur chuaigh an chuid is mó de na h-ainmniúcháin Sárimreoirí na Bliana do na buaiteoirí Cill Chainnigh, agus an dara contae Corcaigh. Sa deireadh, bronnadh an duais Imreoir na Bliana ar Anraí Ó Sibhleáin agus an duais Óg-imreoir na Bliana ar Séamas "Cha" Mac Giolla Phádraig, an bheirt acu as gCill Chainnigh.
Coulsdon
Is baile é Coulsdon atá suite sa bhuirg London Borough of Croydon, Londain Theas.
Briathar cúnta
Briathar cúnta a thugtar ar bhriathar a chuidíonn le hainm briathartha, briathair eile, nó lena aidiacht bhriathartha, chun comhaimsirí, srl., an bhriathair eile sin a chumadh: tá sé tar éis éirí, nó ná déan é a ghortú. Cibé feidhm atá ag an mbriathar (gníomh, staid, etc.) is gnách, ar mhaithe le héascaíocht, gníomhú an bhriathair a thabhairt uirthi.
Henry Hyndman
Scríbhneoir agus polaiteoir Sasanach ab ea Henry Mayers Hyndman (7 Márta 1842 - 20 Samhain 1921).
Coimeádach a bhí ann ar dtús, ach d'iompaigh an Forógra Cumannach  (scríofa ag Karl Marx agus Friedrich Engels ar iarratas an Chonartha Cumannach i Londain)  é ar an sóisialachas agus sheol sé an chéad pháirtí polaitíochta den eite chlé sa Bhreatain, an Chónaidhm Dhaonlathach, ar a tugadh an Chónaidhm Dhaonlathach Shóisialta ina dhiaidh sin, i 1881.
Cé gur mheall an Chónaidhm seo radacaigh ar nós William Morris agus George Lansbury, de ghnáth, bhí míghnaoi ag daoine ar Hyndman mar dhuine tiarnúil, nach bhféadfadh a pháirtí a aontú. Ina ainneoin sin, ba é Hyndman an chéad údar a mheall aird an phobail ar shaothair Marx i mBéarla.
Luathbhlianta
Mheabhraigh Hyndman ina dhiaidh sin: I had the ordinary education of a well-to-do boy and young man. I read mathematics hard until I went to Cambridge, where I ought, of course, to have read them harder, and then I gave them up altogether and devoted myself to amusement and general literature. [...] Trinity or, for that matter, any other college, is practically a hot-bed of reaction from the social point of view. The young men regard all who are not technically 'gentlemen' as 'cads,' just as the Athenians counted all who were not Greeks as barbarians.
I was a thorough-going Radical and Republican in those days — theoretically [...] with a great admiration for John Stuart Mill, and later, I remember, I regarded John Morley as the coming man..
Tar éis dó céim a bhaint amach i 1865, rinne Hyndman staidéar ar an dlí ar feadh dhá bhliain sular shocraigh sé a bheith ina iriseoir. Mar chruicéadaí den chéad scoth, rinne sé ionadaíocht ar Ollscoil Cambridge, Club Cruicéid Marylebone (CCM) agus Sussex i dtrí chluiche déag mar slacaíar deaslámhach idir 1864 agus 1865.
Sa bhliain 1866, thuairiscigh Hyndman ar chogadh na hIodáile leis an Ostair don Pall Mall Gazette. Bhí alltacht agus uafás ar Hyndman faoi réaltacht an chogaidh agus d’éirigh sé go dona tinn tar éis dó cuairt a thabhairt ar na línte tosaigh. Bhuail Hyndman le ceannairí ghluaiseacht náisiúnaithe na hIodáile agus go ginearálta bhí sé báúil lena gcúis.
Sa bhliain 1869, chuaigh Hyndman ar camchuairt ar fud an domhain, ag tabhairt cuairte ar na Stáit Aontaithe, an Astráil agus roinnt tíortha Eorpacha. Lean sé air ag scríobh don Pall Mall Gazette, áit ar mhol sé fiúntais impiriúlachas na Breataine agus cháin sé iad siúd a mhol Rialtas Dúchais na hÉireann. Bhí Hyndman an-naimhdeach freisin maidir leis na turgnaimh sa daonlathas a bhí ar siúl sna Stáit Aontaithe.
Phós Hyndman Matilda Ware (c. 1846–1913) i 1876 agus ansin Rosalind Travers (c. 1875–1923) i 1914.
Gníomhréim pholaitiúil
Chinn Hyndman ar ghairm sa pholaitíocht. Ó tharla nach raibh sé in ann páirtí a aimsiú a bhféadfadh sé tacú go hiomlán leis, shocraigh sé seasamh mar neamhspleách do thoghcheantar Marylebone in olltoghchán 1880. Cháin William Ewart Gladstone é mar Thoraí, ach fuair Hyndman tacaíocht an-teoranta ó na toghthóirí agus tharraing sé siar ón gcomórtas, agus é i mbaol a bheithe buailte go dona.
Verona
mion|Cúpla íomhá de Verona Is cathair i réigiún Veneto san Iodáil é Verona.
Lúitéitiam
Is é an lúitéitiam dúil uimhir a 71, agus é ar an gceann is troime de na lantanóidigh. Is é an tsiombail cheimiceach a sheasann dó sna foirmlí ná Lu. Miotal geal é agus é réasúnta díonta ar an gcreimeadh. Dúil thrífhiúsach é, is é sin, is é +III an staid ocsaídiúcháin is coitianta a bhíonn aige ina chuid comhdhúl, díreach cosúil leis na lantanóidigh eile. Tá an lúitéitiam nádúrtha comhdhéanta as dhá iseatóp: an t-iseatóp cobhsaí, lúitéitiam a 175, agus an raidiseatóp nádúrtha, lúitéitiam a 176 (2.59 % de lúitéitiam an dúlra). Tá an raidiseatóp sin chomh fadsaolach, áfach, gur féidir dearmad a dhéanamh dá radaighníomhaíocht sa ghnáthshaol.
Is dual don lúitéitiam smúid ocsaíde a fháil faoi thionchar an aeir, agus má théitear go 150 céim Celsius é, rachaidh sé trí thine le ocsaíd lúitéitiam (III), Lu2O3, a dhéanamh. Imoibreoidh sé leis na halaiginí freisin, ionas go nginfear halaiginídí: LuF3, LuCl3, LuBr3, LuI3. Tá an iaidíd donn, agus an trí halaiginíd eile bán.
An Phirimid Dhearg
clé|250px|mion|An Phirimid Dhearg Is pirimid i Dahshur, Éigipt í an Phirimid Dhearg nó an Phirimid Thuaidh. Tugann na daoine áitiúla "Pirimid na nIaltóg" uirthi freisin. Is í an phirimid is mó den trí cinn atá i Dahsur agus is í an tríú pirimid is mó san Éigipt ar fad, i ndiaidh an dá cheann móra i nGiza. Tá sí ainmnithe as an lí scothdhearg atá ar na clocha as a bhfuil sí tógtha. Tógadh an phirimid, áfach, le clúdach d'aolchloch bhán Tura. Níl ach a rian den aolchloch fágtha ag coirnéal amháin den phirimid inniu mar baineadh an aolchloch sa Mheánaois le foirgnimh a thógáil i gCaireo. An Faró Sneifearú, sa tSeanríocht, a rinne an Phirimid Dhearg a thógáil timpeall na bliana 2590 R.Ch.
Lúitéitiam
Stair
Triúr saineolaithe a rinne fionnachtain an lúitéitiam sa bhliain 1907 beag beann ar a chéile, mar atá, an Francach Georges Urbain, an tOstarach Carl Auer von Weisbach, agus an Meiriceánach Charles James. Ceimiceoirí a bhí sa bheirt eile, agus Weisbach ina mhianreolaí. Tháinig gach duine acu ar an lúitéitiam mar thruailleán san itéirbia, is é sin, an ocsaíd itéirbiam. Ba é Urbain a bhaist an dúil nua. Lutetia an seanainm Laidine ar Pháras, príomhchathair na Fraince. Thug Weisbach, nach raibh sásta onóir na fionnachtana a ghéilleadh d'Urbain, caiseoipiam ar an lúitéitiam, agus é ag tagairt don réaltbhuíon úd Caiseoipé. Bhaineadh saineolaithe Gearmánacha úsáid éigin as an dara hainm sin go dtí na caogaidí, ach inniu, táthar sásta lúitéitiam a thabhairt ar an dúil seo.
Minicíocht gheolaíoch agus táirgeacht
Bíonn lúitéitiam ar fáil san áit a bhfuil na tearcithreacha eile, ach tá sé deacair é a aonrú agus a dhealú uathu. Le fírinne níor haonraíodh an miotal glan lúitéitiam ach le déanaí. Mar sin, tá sé ar ceann de na dúile is daoire amuigh. Níl an t-ór féin ach ceithre oiread chomh daor le lúitéitiam.
Úsáid
Ní úsáidtear mórán lúitéitiam sa teicneolaíocht, nó ní bhíonn sé praiticiúil, chomh tearc is atá sé. Is féidir, áfach, leas a bhaint as mar chatalaíoch i scoilteadh na móilíní móra sna scaglanna artola. Scéal eile fós gur miosúr ar aois na ndreigítí é an coibhneas idir lúitéitiam a 176 (máthairiseatóp) agus haifniam a 176 (iníoniseatóp).
Pirimid lúbtha
Is pirimid i nDahshur, Éigipt í Pirimidí lúbtha.
Vicenza
Is cathair i réigiún Veneto san Iodáil é Vicenza.
Vestavia Hills, Alabama
Is cathair í Vestavia Hills atá suite i Alabama, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Tá Vestavia Hills suite i gContae Jefferson agus i gContae Shelby.
Croydon Theas
Is baile é Croydon Theas atá suite sa bhuirg London Borough of Croydon, Londain Theas.
Kim Stanley Robinson
Is scríbhneoir Meiriceánach é Kim Stanley Robinson (a rugadh ar an 23 Márta 1952).
Mícheál Ó Laoire
Abhcóide agus polaiteoir sinsearach Éireannach ab ea Mícheál Ó Laoire (8 Bealtaine, 1936 – 11 Bealtaine, 2006), nó Michael O'Leary mar atá aithne air as Béarla. Agus é ina cheannaire ar Pháirtí an Lucht Oibre, chaith sé sealanna mar Aire Saothair, Aire Fuinnimh agus Tánaiste. Níos déanaí ina shaol, d'aistrigh sé go dtí Fine Gael.
A shaol
Mac le tábhairneoir, rugadh Mícheál Ó Laoire i gCathair Chorcaí sa bhliain 1936. Oileadh é ag Coláiste na Toirbhirte, Coláiste na hOllscoile Corcaigh agus ansin Ollscoil Columbia i Nua-Eabhrac. Tar éis dó filleadh abhaile, thosaigh sé ag éirí gníomhach i bpolaitíocht an lucht oibre, agus fostaíodh é mar Oifigeach Oideachais ag Ceardchumann Oibrithe Iompair agus Ilsaothair na hÉireann.
Sa bhliain 1977, rinne sé iarracht ceannaireacht an pháirtí a bhaint amach dó féin, ach fuair Proinsias Mac Bhloscaidh an ceann is fearr air. D'éirigh Mac Bhloscaidh as an bpost, áfach, nuair a chaill sé a shuíochán ag an olltoghchán sa bhliain 1981, agus roghnaíodh Ó Laoire d'aon ghuth chun teacht i gcomharbacht air. Sa bhliain 1979, toghadh é go Parlaimint na hEorpa ón thoghcheantar Bhaile Átha Cliath.
I rith an chomhrialtais idir Fine Gael agus an Lucht Oibre idir 1981 agus 1982, rinneadh Tánaiste agus Aire Fuinnimh de. Go gairid tar éis briseadh an rialtais ag olltoghchán na bliana 1982, shiúil Ó Laoire amach as an bpáirtí agus chuaigh sé isteach i bhFine Gael. Toghadh é ar ais sa Dháil arís.
Sa bhliain 1985, chuir Ó Laoire bille comhalta phríobháidigh ar cholscaradh ós comhair na Dála. Leis an éacht seo, cuireadh a lán brú ar an rialtas, agus bhí orthu reifreann a eagrú sa bhliain ina dhiaidh sin.
Nuair a bhunaíodh an Páirtí Daonlathach sa bhliain 1985, deirtear gur mhachnaigh sé faoi dul isteach leo.
Ní dheachaigh Ó Laoire san iomaíocht in olltoghchán na bliana 1987, agus d'fhill sé ar ais ar Chorcaigh chun obair a dhéanamh mar abhcóide arís. Ceapadh é mar bhreitheamh den Chúirt Dúiche sa bhliain 1997.
Bhásaigh Ó Laoire agus é ar shaoire san Fhrainc i mí na Bealtaine na bliana 2006.
An Cnoc Buí, Buiríos Umhaill
Is sráidbhaile é an Cnoc Buí. Tá sé suite i bparóiste agus i mbarúntacht Buiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Carolina Theas
Is stát í Carolina Theas (Béarla: South Carolina) atá suite in oirdheisceart S.A.M.
Nuuk
Bhí an chathair bunaithe ag Hans Egede, misinéir Ioruach sa bhliain 1728. Nuair a shroich Egede an cósta, bhí Ionúitigh ina gcónaí i Kangeq in aice le Nuuk. Ag an am seo bhí an Ghraonlainn ina choilíneacht Ioruach. Faoi láthair tá Danmhargaigh agus Graonlannaigh ina gcónaí sa réigiún le chéile.
Monza
Is cathair i réigiún An Lombaird san Iodáil é Monza.
Ulscréachóg
Is éan í an ulscréachóg i ngéineas Megascops. Bhí na hulscréachóga mar chuid den ghéineas Otus (na hulchabháin scopacha) ar feadh cuid mhaith den 20ú haois, ach cuireadh ina ngéineas féin iad bunaithe ar réimse leathan fianaise.
Herbert C. Hoover
clé|mion|Bolscaireacht do Hooever, 1928 Ba é Herbert Clark Hoover (10 Samhain 1874 - 20 Deireadh Fómhair 1964) 31ú huachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bhí sé ina bhall den pháirtí Poblachtánach.
Duppas Hill
Is baile é Duppas Hill atá suite sa bhuirg London Borough of Croydon, Londain Theas.
Herbert C. Hoover
Bhí Hoover i bhfeidhmeannas ó 3 Márta 1929 go dtí an 3 Márta 1933. Thosaigh an Spealadh Mór i ndiaidh thuairteáil an stocmhalartáin ar an 29 Deireadh Fómhair 1929.
Gaireadh Franklin D. Roosevelt ina Uachtarán ar na Stáit Aontaithe sa bhliain 1933. Ag an am sin, bhí beagnach tríocha faoin gcéad d’oibrithe na tíre dífhostaithe agus bhí teipthe ar na céadta míle gnónna ar fud na tíre. clé|mion|1965Is dona an bhreith a thug an stair ar Hoover agus na polasaithe ‘laissez-faire’ an rialtais le linn an ama sin (idirghabháil ar bith).
1940
Ba é Hoover an t-iar-uachtarán amháin a rinne iarracht filleadh ar an Oifig Ubhchruthach. Ach chaill sé an rás don Teach Bán i 1940.
Na Fíréin
Is banna rac-cheoil Gaeilge é Na Fíréin a bunaíodh sa bhliain 1984. Bhunaigh Colm Mac Séalaigh Na Fíréin i Mí na Bealtaine 1984 le comhbhaill Eoin Smith, Gearóid Ó Murchú agus Franny McBride.
B'iarracht a bhí ann an chéad fhíor racbhanna a chanadh trí mheán na Gaeilge a chur ar an bhfód. Scríobh Colm féin lear mhór d'amhráin an bhanna, an t-amhrán is cáiliúla acu "Tír na nÓg" san áireamh. Is amhrán é atá anois ina chlasaic cultais. atá ar eolas ar go leor daoine a chaith seal ar chúrsa samhraidh Gaeltachta in Éirinn sna 1990idí.
Stair
Chuir Colm Mac Séalaigh, Gearóid Ó Murchú agus Ken Mac Diarmada an grúps Tŷ Bach ar bun i 1973 tar éis dóibh cuairt a thabhairt ar Eisteddfod na Breataine Bige. Chuaigh ceol nua-aimseartha na ngrúpaí Breatnaise i bhfeidhm go mór orthu agus chinn siad ar aithris a dhéanamh ar stíl agus ar chur chuige na ngrúpaí úd ach liricí Gaeilge a úsáid.
Lanaken
mion|250px|Lanaken Is cathair i bhFlóndras na Beilge é Lanaken.
Na Fíréin
Stair
As an iarracht sin tháinig an t-albam Téanam Ort, ach níos suntasaí ná sin, i 1974 chuir Mac Séalaigh liricí nua le fonn an amhráin ‘Nia Ben Aur’ a bhí cloiste ag Tŷ Bach sa Bhreatain Bheag. Chuir Ó Murchú véarsa breise le liricí Mhic Shéalaigh agus as sin a tháinig an t-amhrán ‘Tír na n-Óg’, príomhamhrán Na Fíréin ar feadh na mblianta ina dhiaidh sin.
Agus 1984 ag druidim chun deiridh, bheartaigh Ó Murchú (guth), Mac Séalaigh (dord), Smith (giotár) agus McBride (drumaí) leanúint ar aghaidh mar ghrúpa de cheathrar. De réir mar a bhí an t-am ag imeacht agus fuaim agus stór amhrán an bhanna á bhforbairt agus á leathnú, chinn an banna go raibh gá cur le héagsúlacht fuaime agus uirlisí agus tugadh seinnteoir méarchláir isteach darb ainm Mick O’Neill. Bhí fonn ar an ngrúpa chomh maith tabhairt faoi albam a thaifeadadh agus a eisiúint. D’éirigh leo, trí bhrú agus trí achainí, urraíocht a chur le chéile a dhíolfadh as cuid den chostas taifeadta agus thoiligh Gael Linn, in earrach na bliana 1986, fadcheirnín a eisiúint darbh ainm Sin Mar a Bhíonn. Chuaigh an fadcheirnín i bhfeidhm ar a lán daoine i measc phobal na Gaeilge agus i measc an aosa óig, agus sheinntí rianta ón gceirnín (‘Deireadh na Seachtaine’, ‘Sin mar a Bhíonn’ agus ‘Tír na nÓg’ go háirithe) go minic ar RTÉ Raidió na Gaeltachta agus ar stáisiúin eile.
D’fhág O’Neill an banna go luath ina dhiaidh sin agus tháinig John McGovern mar chomharba air. Tar éis bliana, d’fhág McGovern, agus iarradh ar Chaitríona Ní Threasaigh an méarchlár a sheinm ar bhonn rialta agus sa stiúideo taifeadta chomh maith. Chaith Ní Threasaigh roinnt blianta ag casadh an mhéarchláir leis an ngrúpa. Chaith Dónal Ó Faoláin tamall ag seinm an tsacsafóin leis an ngrúpa freisin.