cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Thomas Mann
Ar imirce
Sa bhliain 1933, chuaigh Thomas Mann agus a mhuintir ar imirce le teacht slán ó na Naitsithe. Ar dtús, chuir siad fúthu i Sanary-sur-Mer i ndeisceart na Fraince, ach ansin, roghnaigh siad an Eilvéis, agus ansin dóibh, chónaigh siad i gKüsnacht in aice le Zürich. Ní raibh sé sábháilte ansin, áfach, nó ní raibh de dhoiciméad pearsanta aige ach a phas, agus é ag dul as feidhm. Dá rachadh sé go dtí an Ghearmáin le pas nua a fháil, d'imtheorannófaí é. Ar ámharaí an tsaoil, bhronn an tSeicslóvaic saoránacht air, rud a bhí ina ábhar iontais aige féin. clé|mion|1939 ar imirce Mar dhíoltas, bhain na Naitsithe a shaoránacht Ghearmánach agus a dhochtúireacht oinigh in Ollscoil Bonn de.
Cé go raibh Mann ar deoraíocht, bhí sé ábalta cuid mhaith taistil a dhéanamh sna tríochaidí. Chuaigh sé ar cuairt go dtí na Stáit Aontaithe sna bhlianta 1934 agus 1935, agus bhí an oiread ardmheasa ag na Meiriceánaigh air is gur thug siad cead isteach dó fiú gan phas ceart. Théadh sé go dtí an Ungáir freisin, áit a bhfáiltíodh a chara Lajos Hatvany isteach chuige é. D'fhoilsíodh sé altanna ar an bPester Lloyd, páipéar Gearmáinise a bhí á foilsiú san Ungáir.
Sa bhliain 1938, thréig Mann agus a theaghlach an Eoraip. Bhí Hitler tar éis an Ostair a shealbhú agus a nascghabháil, agus an chosúlacht ag teacht ar an scéal nach mbeadh Mann sábháilte san Eilvéis féin a thuilleadh.
Meiriceá
Nuair a bhain Mann amach Meiriceá, d'fhiafraigh tuairisceoir nuachtáin de, an raibh an deoraíocht ag luí go trom air. Seo an freagra a fuair sé:
''Tá sé ag luí go trom orm, ceart go leor. Ach, le taobhshúil ar an atmaisféar nimhithe thiar sa Ghearmáin, is fusa cur suas leis an deoraíocht, nó is léir nach bhfuil aon rud fiúntach fágtha i mo dhiaidh agam. Tiocfaidh an Ghearmáin liom áit ar bith a rachaidh mé. Tá mé ag iompar mo chultúir Ghearmánaigh taobh istigh díom. Tá mé i dteagmháil leis an saol mór, agus ní dóigh liom gur duine caillte mé.''
B'í Ollscoile Princeton an chéad stáisiún ar bhealach a dheoraíochta. Fuair sé ollúntacht ansin, agus cead aige obair ar an úrscéal stairiúil a bhí sé a scríobh faoi Goethe - Lotte in Weimar, a tháinig i gcló sa bhliain 1939.
An Dara Cogadh Domhanda
mion|Ollscoil Princeton, 10 Bealtaine 1939 Nuair a phléasc an Dara Cogadh Domhanda amach, ba spreagadh é do Mann chun páirt a ghlacadh i ngníomhaíochtaí éagsúla. Bhí sé ina bhall ina lán coistí agus eagraíochtaí a bhí ag cuidiú le lucht iarrtha dídine ón Eoraip, cosúil leis an Unitarian Service Committee agus Committee for Jewish and Christian Refugees. Sa bhliain 1940, thug sé an chéad óráid raidió uaidh faoin teideal Deutsche Hörer! ("A Lucht Éisteachta sa Ghearmáin!"). Thaifeadtaí a chuid óráidí míosúla i gCalifornia, agus chuirtí an ceirnín san aerphost go Nua-Eabhrac. Ansin, théadh an óráid go dtí BBC le haghaidh craolacháin, ionas go raibh sé le cloisteáil sa Ghearmáin féin. Cé go raibh sé thar a bheith dainséarach cluais a thabhairt do na craolacháin seo i dtír na Naitsithe, bhí lucht áirithe éisteachta acu ansin.
Cháin Mann an deachtóireacht go fíochmhar ina chuid craolachán, ach mar sin féin, bhí greann áirithe ag baint leo chomh maith. Mar shampla, dúirt sé, uair amháin: ''Ó bhuel, is uafásach an rud é an cogadh, ach ní mór an taobh maith a aithint air chomh maith. Ar a laghad, ní bhíonn Hitler ag óráidíocht faoi chúrsaí an chultúir anois.''
Bhí Mann ar an mbeagán deoraithe polaitiúla Gearmánacha ar thug Hitler freagra dóibh go pearsanta ina chuid óráidí féin, agus ar ndóigh, ní raibh Mann mall ag déanamh a thráchta féin ar thuairimí an deachtóra. Bhain Mann an-sult as laigí Hitler mar óráidí, agus é ag cur béime ar a chuid tairngreachtaí féin ón am roimh an gcogadh agus ar an dóigh ar tháinig siad isteach fíor.
An tréimhse iarchogaidh
Nuair a bhí an cogadh thart, bhí cuid de na Gearmánaigh ag moladh Thomas Mann a cheapadh mar chéad Uachtarán ar Chomhphoblacht na Gearmáine, is é sin, ar an nGearmáin Thiar. Ní raibh sé féin rófháiltiúil roimh a leithéid, agus san am sin, tharraing sé fearg na nGearmánach anuas air nuair a d'fhoilsigh alt faoin teideal Cén fáth nach bhfillfidh mé ar an nGearmáin? San alt seo, thug sé le tuiscint go raibh sé ag cur an mhilleáin faoi Hitler ar mhuintir na Gearmáine go léir. Chuir an méid seo an-fhearg ar na Gearmánaigh, agus is iomaí léirmheastóir nach raibh sásta, ina dhiaidh sin, aon mhaitheas a aithint ar an úrscéal úd Doktor Faustus. Thóg sé roinnt mhaith blianta sular mhaolaigh ar an bhfearg seo sa Ghearmáin.
Eilvéis
clé|mion|31 Iúil 1949, [[Weimar ]] I ndiaidh bhás Franklin Delano Roosevelt, thosaigh saol na Stát Aontaithe ag forbairt i dtreo nár thaitin le Mann. Cuireadh Cumannachas agus Stailíneachas ina leith, agus b'éigean dó dul i bhfianaise an Choiste um Ghníomhaíocht Fhrith-Mheiriceánach le cur síos a thabhairt ar an "bhfrith-Mheiriceánachas" a bhí idir lámhaibh aige. Sa bhliain 1952, d'fhill sé ar an Eilvéis, agus shocraigh sé síos, ar dtús, in Erlenbach in aice le Zürich, agus ina dhiaidh sin i gKilchberg cois Loch Zürich.
Théadh sé ar cuairt go dtí an Ghearmáin ó am go ham, agus ba chuma leis cé acu stát a bhí i gceist, cé gur chuir sé isteach ar mhuintir an Iarthair, nuair a chuaigh sé, abair, go Weimar in Oirthear na Gearmáine. Is é an freagra a thug sé ná "nach n-aithníonn an Ghearmáin s'agam aon limistéar" - nó Zone - "thar an limistéar eile". Is é sin, an chuid den Ghearmáin a bhí gafa ag na díormaí Sóivéadacha - áit ar tháinig an Phoblacht Ghearmánach Dhaonlathach ar an bhfód sa bhliain 1949 - bhí sí chomh Gearmánach, chomh cóngarach do chultúr na Gearmáine, agus an chuid iartharach, dar le Thomas Mann. mion|15 Bealtaine 1955 Weimar, Die Friedrich-Schiller-Universität,  [[Jena, "doctor honoris causa".]]
Bás
Sa bhliain 1955, fuair Mann bás in ospidéal i Zürich. B'í an artairiscléaróis ba trúig bháis dó, go bunúsach. Ar dtús, fuair sé trombóis ina chos chlé, nuair a bhí sé ag filleadh abhaile ó Noordwijk san Ollainn, áit a raibh sé ag ligean scíthe agus ag snámh i Mí Iúil. Ar dtús, fuair sé biseach beag, ach ansin, thosaigh na cúrsaí ag dul chun donais. Sa deireadh, shíothlaigh sé ar an 12 Lúnasa 1955.
Bhí sé ceithre fichid bliain d'aois. hAdhlacadh é i gKilchberg.
Niolgá
Antalóp Indiach le hadharca bíseacha, an t-antalóp is mó san India. An fireannach scothghorm le hadharca gearra, rud beag cuarach, is stoth gruaige dorcha ar a scornach; an baineannach donn gan adharca.
1946 sa teilifís
Is liosta é seo d'eachtraí teilifíse sa bhliain 1946.
Channel 4
Is stáisiún teilifíse é Channel 4. Craoladh an chéad chlár ar an 2 Samhain 1982.
Gluaiseacht na nEalaíon agus na Ceardaíochta
Gluaiseacht Shasanach, den chuid is mó, san ailtireacht, an ealaín agus na healaíona feidhmitheacha sa dara cuid den 19ú céad. Mhol sí úsáid lámhcheirdeanna agus maisiú simplí mar mhalairt ar thionsclaíocht is eicléicteachas sna healaíona. Bunaithe ar obair William Morris, agus is sampla maith den stíl an Teach Dearg dá chuid (1859, deartha ag Philip Webb). Bhí scríbhinní Pugin is John Ruskin tábhachtach sa ghluaiseacht. Ba í a haidhm ghinearálta ná cuma na hailtireachta is na healaíne agus a modhanna táirgthe a athrú ó bhun. Bhí tionchar fadtréimhseach ag an ngluaiseacht ar ailtireacht sa Bhreatain, an Ghearmáin is na Stáit Aontaithe, agus toradh suntasach uirthi ab ea gluaiseacht pleanála na gcathracha gairdíneacha.
Árd-Shráid
Is stáisiún suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Árd-Shráid.
Gluaisne armónach shimplí
Is é is gluaisne armónach shimplí ann ná gluaisne thréimhsiúil réada ina mbíonn an fórsa athchuir díreach i gcomhréir leis an díláithriú ón bpointe fosaithe i gcónaí, mar a tharlaíonn i luascadán faoi luascthaí beaga. Is féidir í a shlonnadh mar fheidhm shíneasach nó chomhshíneasach, agus mar sin bíonn sé éasca go leor í a láimhseáil go matamaiticiúil.
Nioclás as Kues
Cairdinéal is fealsamh a saolaíodh i gKues na Gearmáine ab ea Nioclás as Kues (1401-1464). Eolaí Athbheochana roimh am, a scríobh ar réalteolaíocht, matamaitic, fealsúnacht is bitheolaíocht.
Michel Houllebecq
mion|Michel Houellebecq|cléÚrscéalaí agus file Francach is ea Michel Houellebecq (1956). Bronnadh Duais Goncourt - an gradam litríochta is airde sa Fhrainc - in 2010 ar a úrscéal La Carte et le Territoire (An Léarscáil agus an Ceantar). Chaith sé seal ina chónaí in Éirinn.
A saol
Rugadh é, leis an ainm Michel Thomas, an 26 Feabhra 1956 in La Réunion, oileán Francach san aigéan Indiach. Deir sé ar a shuíomh gréasáin gur chaill a thuismitheoirí aon suim a bhí acu ann go luath ina shaol; d'imigh a mháthair lena leannán go común hipithe sa Bhrasaíl . Agus é cúig mhí d'aois, cuireadh chuig a sheanmháthair ar thaobh a mháthar san Ailgéir é, áit ar fhan sé go dtí go raibh sé bliana d'aois, nuair a seoladh chuig a sheanmháthair ar thaobh a athar sa Fhrainc é. D'fhreastail sé ar Lycée Henri Moisson, meánscoil chónaithe, in Meaux, agus ansin bhain sé céim amach san agranamaíocht. I ndiaidh colscartha agus dúlagair, thosaigh sé ag scríobh filíochta, agus foilsíodh a chéad úrscéal i 1994. In 2004, bhog sé go hÉirinn ar chúiseanna a bhain le cáin, agus chuir sé faoi i Sionainn. In 2010, d'fhill sé ar Pháras, agus an chúis a thug sé ná go raibh fonn air a theanga féin a labhairt ar bhonn laethúil.
A phríomhshaothair agus critic
Is é príomhábhar a chuid saothar ná uaigneas spioradálta an Eorpaigh ar na saolta seo mar gheall ar an tomhaltachais, an chultúir chorparáidigh san ionad oibre, agus meath na sibhialtachta.
In 2001, foilsíodh Plateforme, úrscéal conspóideach a raibh an turasóireacht ghnéis mar théama aige. Le linn agallaimh a rinne sé leis an iris Lire, tharraing sé achrann air féin nuair a mhaígh sé gurb é an tIoslam "an reiligiún is áiféisí ar domhan". Shéan sé go láidir ina dhiaidh gurbh Ioslamafóibeach é, agus nach raibh ina chuid tuairimí ach dearcadh fríthreiligiúnach ginearálta. Ba é an scannal seo, a chuir leis an gcinneadh an Fhrainc a thréigean, agus bogadh go hÉirinn.
In 2010, d'fhoilsigh sé an t-úrscéal, La Carte et le Territoire. Is iad na téamaí a léirítear sa saothar seo, de réir an údair ná "dul in aois, an caidreamh idir an t-athair agus an mac, agus ionadaíocht na réaltachta trí na healaíona". Sa scéal seo, tá an t-údar féin ina charachtar, agus déantar cur síos ar dhúnmharú Michel Houellebecq i Sionainn, agus ar an mbungaló beag suarach a raibh sé ina chónaí ann.
Foilsíodh an t-úrscéal is déanaí dá chuid, Soumission (Géilleadh) in 2015. Samhlaítear san aoir pholaitiúil seo an Fhrainc sa bhliain 2022 agus an bua i dtoghchán na huachtaránachta ag páirtí polaitíochta Moslamach, atá ag cur chun cinn luachanna traidisiúnta agus patrarcacha, agus é sin le tacaíocht ó pháirtí na Sóisialaithe. De thaisme adhfhuafar, seoladh an leabhar ar an 7 Eanáir, an lá céanna a rinneadh na hionsaithe sceimhlitheoireachta ar oifigí Charlie Hebdo .
Hileantan an Ear
Is stáisiún suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Hileantan an Ear.
Contae Kingsbury, Dakota Theas
Is contae Meiriceánach é Contae Kingsbury atá suite i stát Dakota Theas. Sa bhliain 2010, bhí daonra 5,148 duine ann. Is é De Smet a phríomhbhaile contae.
Hileantan an Iar
Is stáisiún suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Hileantan an Iar.
Cill Pháin
Limistéar a chuimsíonn dhá bhaile fearainn i gContae Chill Chainnigh, Cill Pháin Thiar agus Cill Pháin Thoir, is ea Cill Pháin.
Film4
Is stáisiún teilifíse é Film4 atá mar chuid de Channel 4. Craoladh an chéad chlár ar an 1 Samhain 1998.
Xeanón
Is é an xeanón dúil cheimiceach uimhir a 54, agus is é an tsiombail cheimiceach atá aige ná Xe. Ar nós na dtriathghás eile, níl an xeanón fonnmhar chun imoibriú leis na dúile eile, ach sa bhliain 1962, d'éirigh le Neil Bartlett san University of British Columbia an chéad chomhdhúil xeanóin a shintéisiú, rud a bhí ina ábhar mór iontais ag na ceimiceoirí san am.
Úsáidtear xeanón sna lampaí xeanóin, san ainéistéitic agus mar mheán i ngléasra léasair. Tá sé ar fáil go nádúrtha san atmaisféar, cé nach bhfuil ann ach iarsmaí beaga - tá an t-argón i bhfad níos flúirsí, mar shampla. Tá xeanón an dúlra comhdhéanta as naoi n-iseatóp: seacht gcinn acu is iseatóip chobhsaí iad, agus is iseatóip radaighníomhacha iad an dá cheann eile, ach tá a leathré chomh fada is gur féidir neamhshuim a dhéanamh dá radaighníomhaíocht. Is é an meáchán adamhach atá aige ná 131.296.
Stair
mion|clé|An Tiarna William Ramsay
Ba iad an ceimiceoir Albanach William Ramsay agus an ceimiceoir Sasanach Morris Travers a d'fhionn an xeanón i Mí Mheán Fómhair 1898, go gairid i ndiaidh dóibh an neon agus an crioptón—dhá thriathghás eile—a aonrú agus a chéadaithint. Tháinig siad ar an xeanón sa chuid den aer leachtaithe a bhí fágtha acu i ndiaidh dóibh na gáis eile a bhaint de. Ba é Ramsay a mhol an t-ainm xeanón don ghás seo, agus ba é ba bhunús leis an ainm ná an focal Gréigise úd ξένον (xenon), foirm neodrach uatha den aidiacht ξένος (xénos) a chiallaíonn "strainséartha, iasachta, cuairteoir". Sa bhliain 1902 thuairimigh Ramsay gur xeanón a bhí in aon chuid d'fhiche milliún san atmaisféar.
Sna tríochaidí thosaigh an t-innealtóir Meiriceánach Harold Edgerton ag déanamh taighde ar theicneolaíocht solais stróbascópaigh le haghaidh grianghrafadóireacht ardluais. Dá thoradh sin chéadcheap sé an lampa xeanónsplaince ina gcruthaítear solas trí shruth gearr leictreachais a chur trí fheadán xeanóin. Sa bhliain 1934 d'éirigh le hEdgerton splancanna aon mhicreashoicind amháin a ghineadh leis an modh oibre seo.
Sa bhliain 1939 thosaigh an dochtúir Meiriceánach Albert (Óg) R. Behnke taighde a dhéanamh ar an "meisce" aisteach a bhíodh ag céasadh tumadóirí domhainfharraige. Bhain sé trialacha as gásmheascáin éagsúla le haghaidh análú, agus d'aithin sé go raibh baint ag an meascán ar an dóigh a ndeachaigh doimhneacht na farraige i bhfeidhm ar an tumadóir. Ba é ba thoradh do na tástálacha seo ná gur ghlac sé leis go bhféadfaí úsáid a bhaint as an xeanón mar ghás aineistéise. Rinne an tocsaineolaí Rúiseach Nikolay V. Lazarev taighde ar an xeanón mar aineistéiseach sa bhliain 1941, de réir dealraimh, ach ba é an taighdeoir míochaine Meiriceánach John H. Lawrence an chéad eolaí a d'fhoilsigh tuairisc faoin aineistéis xeanóin. Thriail seisean an gás le lucha. Meiriceánach eile darb ainm Stuart C. Cullen a bhí ar an gcéad aineistéiseolaí a d'úsáid xeanón mar aineistéiseach máinliachta le hothair dhaonna—beirt othar acu—sa bhliain 1951.
Ar feadh i bhfad shíltí go raibh an xeanón agus na triathgháis eile támhach ar fad, is é sin nach raibh siad in ann imoibriú a dhéanamh ná dul i gcomhdhúile le dúile eile ar aon nós. Fuair Neil Bartlett, agus é ag léachtóireacht in Ollscoil British Columbia, gur ocsaídeoir thar a bheith láidir a bhí i heicseafluairíd an phlatanaim PtF6, agus é in ann móilín na hocsaigine a ocsaídiú go hian, ionas go bhfuarthas heicseafluaraplatanáit dé-ocsaiginíle O2+[PtF6]-. Is ionann, beagnach, póitéinseal ianúcháin an mhóilín ocsaigine (1165 kJ/mol) agus póitéinseal ianúcháin an xeanóin (1170 kJ/mol). Mar sin, rith le Bartlett gurbh fhéidir go mbeadh sé indéanta xeanón a ocsaídiú le heicseafluairíd an phlátanaim. Ar an 23 Márta 1962 rinne sé meascán de xeanón agus de heicseafluairíd phlatanaim agus is é an toradh a fuair sé ná an chéad chomhdhúil triathgháis riamh, mar atá, heicseafluaraplatanáit xeanóin.
Nó sin mar a shíl sé, ach ní raibh an scéal chomh simplí sin. An t-ábhar ba thoradh dá chuid iarrachtaí, ghlac Bartlett leis gurbh é an struchtúr a bhí aige ná Xe+[PtF6]-, is é sin go raibh sé comhdhéanta as iain deimhneacha xeanóin agus iain diúltacha heicseafluaraplatanáite. Tháinig chun solais ina dhiaidh sin, áfach, gur meascán as comhdhúile (salainn) éagsúla xeanóin a bhí ann. Ina dhiaidh sin, áfach, d'aonraigh na heolaithe na scórtha comhdhúl eile xeanóin. Bhí 80 ceann acu aitheanta sa bhliain 1971. Thairis sin, tosaíodh ag cruthú comhdhúile triathgháis eile - comhdhúile crioptóin agus argóin.
I Mí na Samhna 1989 bhain eolaithe de chuid an chomhlachta úd IBM an chéad triail as teicneolaíocht nua, IBM in atoms mar a tugadh uirthi, a bhí in ann adaimh aonair a ionramháil, agus adaimh xeanóin i gceist acu. D'úsáid na heolaithe micreascóp scanta tollánaithe (STM, gléas a thabhaigh Duais Nobel san fhisic do lucht a chéadcheaptha sa bhliain 1986) le hainm an chomhlachta a scríobh le hadaimh xeanóin ar dhromchla nicile - an chéad uair riamh a suíodh adaimh go mionchruinn ar dhromchla cothrom mar sin.
Airíonna an xeanóin
Is í uimhir adamhach an xeanóin ná 54, rud a chiallaíonn go bhfuil 54 phrótón i núicléas an xeanóin agus 54 leictreon ag timpeallú an núicléis le lucht leictreach na bprótón sin a neodrú. Le gnáth-theocht an tseomra agus faoi ghnáth-aerbhrú an atmaisféir ar dhroim an domhain, is é an tiús atá ag an xeanón ná 5.761 kg/m3, arb ionann é, a bheag nó a mhór, agus tiús atmaisféar an Domhain ar leibhéal na farraige (1.217 kg/m3) méadaithe faoina ceithre go leith. Má dhéantar leacht den xeanón, is é an tiús is mó a bheidh aige ná 3.100 g/mL, agus é ag sroicheadh uasmhéid a thiúis sa tríphointe (an pointe ina bhfuil cothromaíocht teirmidinimice idir an trí phas - an gás, an solad agus an leacht). Tuaslagóir maith é an xeanón leachtaithe, agus is féidir leis hidreacarbóin, móilíní bithcheimiceacha agus an t-uisce féin a thuaslagadh. Faoi na himthosca céanna ó thaobh an aerbhrú agus na teochta de, tá tiús an xeanóin sholadaigh, 3.640 g/cm3, níos airde ná meántiús na cloiche eibhir (2,75 g/cm3. Má chuirtear na gigeapascail bhrú i bhfeidhm ar an xeanóin, foirmeoidh sé pas miotalach.
Athróidh struchtúr criostail an xeanóin sholadaigh ón bpas ciúbach aghaidhláraithe go dtí an pas dlúthphacáilte heicseagánach faoi mhórbhrú, agus nuair a bhainfear amach brú 140 gigeapascal, tosóidh an solad ag iompú miotalach, rud nach n-aithneofar ar aon athrú toirte. Le brú 155 ghigeapascal beidh an xeanón ina mhiotal ar fad. Beidh dath spéirghorm sa xeanón miotalach, toisc go mbeidh sé ag sú isteach an tsolais dheirg agus ag tarchur na minicíochtaí infheicthe eile. Ní minic a d'aithneofá iompraíocht den chineál sin ag aon miotal. Is é is cúis léi ná go bhfuil na bandaí leictreon réasúnta cúng sa staid sin.
Is féidir nanacháithníní xeanóin leachtaigh nó sholadaigh a fhoirmiú le teocht an tseomra trí iain Xe+ a ionchlannú i maitrís sholadach. Is iomaí solad nach bhfuil a thairiseach laitíse chomh hard agus atá sé ag an xeanón soladach. Is é is toradh dó sin ná go rachaidh brú i bhfeidhm ar an xeanón ionchlannaithe, ionas go gcomhbhrúfar go leacht nó go solad é.
Má tharlaíonn díluchtú leictreach i bhfeadán gáis, aithneofar breo atá gorm nó ar dhath an labhandair ag teacht as an xeanón. Is dual don xeanón solas a astú a sroicheann a chuid minicíochtaí ó cheann go ceann an speictrim infheicthe, ach is iad na línte gorma na cinn is láidre.
4seven
Is stáisiún teilifíse é 4seven atá mar chuid de Channel 4. Craoladh an chéad chlár ar an 4 Iúil 2012.
Tog
Aonad a úsáidtear chun tomhas a dhéanamh ar theasdíonadh, nó bogtheas, fabraicí leapa. De réir mar a mhéadaíonn an luach toga is fearr a oibríonn na héadaí leapa chun an duine a choinneáil te.
Xeanón
Flúirse agus táirgeacht an xeanóin
Nuair a aonrófar nítrigin agus ocsaigin an aeir, gheofar xeanón mar sheachthoradh. Go tipiciúil déanfar driogadh codánach i ngléasra dhá cholún, agus ar an dóigh seo fágfar crioptón agus xeanón san ocsaigin. Má dhriogtar an ocsaigin sin, is féidir an ocsaigin a shaibhriú ionas go mbeidh 0.1-0.2 % de mheascán crioptóin agus xeanóin ann; ansin bainfear an meascán sin as an ocsaigin le glóthach shilice, nó driogfar é. Ansin is féidir babhta nua driogtha a dhéanamh leis an xeanón agus an crioptón a scaradh ó chéile.
Glactar leis mar bhallaíocht tuairime gur táirgeadh 5,000-7,000 m3 xeanóin ar fud an domhain sa bhliain 1998. Chomh tearc is atá an xeanón tá praghas sách ard air i gcomparáid leis na triathgháis eile. Sa bhliain 1999 chaithfeá 10 euro a íoc as lítear amháin xeanóin, 1 euro as lítear amháin crioptóin, agus 20 cent as lítear neoin. Is é an t-argón an triathghás is flúirsí, agus dá réir sin ní íocfá oiread is cent amháin as lítear amháin argóin san am sin.
Is é codán núicléónach an xeanóin sa Ghrianchóras ná 1.56 x 10-8 - is é sin, seo an codán de núicléóin (prótóin agus neodróin) an Ghrianchórais atá ceangailte i núicléis na n-adamh xeanóin. Maidir leis an mais, is é codán an xeanóin ná aon chuid amháin de 630 míle. Tá an xeanón réasúnta tearc in atmaisféar na Gréine, ar an Domhan, sna hastaróidigh agus sna cóiméid. Ón taobh eile de is ábhar iontais é chomh flúirseach is atá an xeanón in atmaisféir Iúpatair - tuairim is dhá oiread agus sé dheichiú cuid chomh coitianta is atá sé sa Ghrian. Níl míniú ceart ar an bhflúirse seo ar fáil, ach is féidir go raibh na mionphláinéadaigh ag dul i líonmhaireacht go sciobtha sular éirigh an diosca réamh-Ghréine te - murach sin, ní fhanfadh an xeanón i mbraighdeanas in oighear na mionphláinéadach. Chomh tearc is atá an dúil seo in atmaisféar an Domhain, tá sé incheaptha go bhfanann cuid mhór de xenón an Domhain ceangailte le nasc comhfhiúsach den ghrianchloch, ionas nach dtig leis na hadaimh xeanóin éalú go dtí an t-atmaisféar.
Murab ionann agus na triathgháis eile, ní toradh é an xeanón don ghnáthphróiseas núicléisintéise taobh istigh de na réaltaí. Na dúile atá níos troime ná iarann a 56, má chruthaítear a leithéidí le comhleá núicléas, ní tháirgfidh an comhleá sin tuilleadh fuinnimh ach a mhalairt. Mar sin, níl gnóthú fuinnimh é don réalta xeanón a shintéisiú. Scéal eile é go bhfoirmítear núicléis xeanóin sna pléasctha ollnóva agus gnáthnóva agus trí phróiseas mall neodróncheaptha (s-phróiseas) in abhacréaltaí dearga atá tar éis an hidrigin ina gcroílár a spíonadh agus iad ag dul ag iompú ina bhfathachréaltaí (an cineál fathachréaltaí atá suite sa chearn de léaráid Hertzsprung-Russell ar a dtugtar an chraobh asamtóiteach fathachréaltaí). Foinse eile xeanóin é an meath radaighníomhach: béite-mheath iaidín a 129 agus eamhnú spontáineach an úráiniam, an phlútóiniam agus an tóiriam.
Iseatóip an xeanóin
Tá xeanón an dúlra comhdhéanta as seacht n-iseatóp cobhsaí:126Xe, 128–132Xe, agus 134Xe. Go teoiriciúil ba chóir go dtiocfadh béite-mheath dúbailte ar 126Xe agus 134Xe, ach níor aithin na heolaithe a leithéid go praiticiúil riamh, agus mar sin déantar talamh slán de gur núiclídí cobhsaí iad an dá cheann sin. Rinneadh taighde ar bhreis is dhá scór iseatóp radaighníomhach de chuid an xeanóin. Is iad an dá iseatóp radaighníomhacha is fadsaolaí acu ná 124Xe, a dhéanann leictreonghabháil dhúbailte (leathré: 1.8 × 1021 bliain) agus 136Xe, a dtagann béite-mheath dúbailte air (2.11 × 1021 bliain is leathré don iseatóp áirithe seo).
Tá dhá iseatóp chobhsaí ag an xeanón, mar atá, 129Xe agus 131Xe, a bhfuil móiminteam uilleach intreach acu nach ionann é agus an neamhní - is é sin, tá guairne núicléis acu a dhéanann oiriúnach iad le haghaidh athshondais mhaighnéadaigh núicléach nó NMR (feiniméan fisiciúil a úsáidtear i dteicníochtaí íomháúcháin sa mhíochaine). Is féidir núicléis na n-iseatóp seo a ailíniú ó thaobh na guairne de thar na gnáthleibhéil pholarúcháin trí sholas ciorcalpholaraithe agus rubaidiam galaithe a úsáid. Ar an dóigh seo sroichfear leibhéal polaraithe thar 50 faoin gcéad den uasmhéid theoiriciúil. Tugtar hipearpholarú ar an gcineál seo ailíniú guairne, agus is staid shealadach é.
Táirgtear iseatóip radaighníomhacha áirithe de chuid an xeanóin (ar nós 133Xe agus 135Xe) nuair a ionradaítear damhna ineamhnaithe le neodróin taobh istigh d'imoibritheoirí núicléacha. Tá tábhacht ar leith ag baint le 135Xe in oibriúchán na n-imoibritheoirí eamhnacha núicléacha. Tá an-trasghearradh ag 135Xe do neodróin theirmeacha, mar atá, 2.6×106 barn, agus is féidir leis an núiclíd seo cúis na "nimhe" a dhéanamh (neodróin a shú isteach chuici), ionas go gcuireann sí moilliú ar an imoibriú slabhrúil nó fiú stop leis, i ndiaidh tréimhse oibriúcháin. Sin rud a d'aithin na saineolaithe a bhí ag baint úsáide as na chéa imoibritheoirí a tógadh le plútóiniam a tháirgeadh do Mhanhattan Project (an tionscadal leis an gcéad bhuama adamhach a chruthú). Ceann de na cúiseanna le holltubaiste Shearnóbail ab ea "nimhiú" an imoibritheora le 135Xe. Má chuirtear imoibritheoir as nó má bhaintear dá chumhacht, is féidir do 135Xe dul i méadaíocht san imoibritheoir, ionas go rachaidh an t-imoibritheoir in umar an iaidín, mar a deirtear.
Is féidir go gcarnaítear xeanón radaighníomhach san imoibritheoir agus é á ghineadh i slata breosla atá scáinte, nó trí eamhnú an úráiniam san uisce fuaraithe.
Dionne Warwick
Amhránaí Meiriceánach is ea Marie Dionne Warwick a rugadh ar an 12 Nollaig, 1940 in Orange, Nua-Gheirsí.
Willie Pastrano
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea Wilfred Raleigh Pastrano, a rugadh ar 27 Samhain, 1935 i New Orleans, Louisiana agus a fuair bás ar an 6 Nollaig, 1997.
An Mullán
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm An Mullán air:
Garrán an Hudaigh
Is barúntacht suite i gContae Chill Chainnigh é Garrán an Hudaigh.
1947 sa teilifís
Is liosta é seo d'eachtraí teilifíse sa bhliain 1947.
More4
Is stáisiún teilifíse é More4 atá mar chuid de Channel 4. Craoladh an chéad chlár ar an 10 Deireadh Fómhair 2005.
Tocsaineolaíocht
Staidéar ar dhrochiarmhairtí ceimiceán ar chórais bheo. Cuidíonn an eolaíocht seo leis an bpriacal a bhainfeadh le ceimiceán nó druga a thuiscint. Bhunaigh an ceimicí Francach Mathieu Orfila (1789-1853) an eolaíocht nua-aoiseach seo sa 19ú céad.
Ceann an Dail
Is baile suite i gCumbria é Ceann an Dail. Tá 589 duine ina gcónaí i gCeann an Dail.
1039
Eachtraí
mion|200px|Corónaíodh Heinrich III ina rí ar an [[An Ghearmáin|Ghearmáin.]]
Baile Eilidh Meadhain
clé|250px|mion|Stéisean Sráid na Banríghinn Is stáisiún suite i gEarra-Ghaidheal agus Bòd é Stéisean Sráid na Banríghinn.
Fluairín
Is é an fluairín dúil cheimiceach uimhir a naoi, agus is í an tsiombail a sheasann dó i bhfoirmlí ceimiceacha ná F. Cosúil leis na halaiginí eile tá seacht leictreon ar an sceall is faide amuigh aige, agus é an-fhonnmhar chun ochtréad a bhaint amach ar an sceall sin trí imoibriú ocsaídiúcháin agus dí-ocsaídiúcháin. Gás buí é an fluairín le teocht is le brú an tseomra, agus ós rud é go bhfuil sé chomh haraiciseach sin chun imoibriúcháin, is nimh dhainséarach é - imoibríonn sé go fíochmhar le comhdhúile bithcheimiceacha íogaire an orgánaigh dhaonna agus déanann sé dochar tromchúiseach don orgánach. Tá an gás fluairín comhdhéanta as móilíní dé-adamhacha, F2.
Ós rud é nach féidir le haon dúil eile fluairín a ocsaídiú, is í an t-aon uimhir ocsaídiúcháin amháin a bhíonn aige ina chuid comhdhúl ná -I.
Níl ach aon iseatóp cobhsaí amháin ag an bhfluairín, mar atá, fluairín a naoi ndéag, nó 19F.
Baile Eilidh Uachdar
clé|250px|mion|Baile Eilidh Uachdar Is stáisiún suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd é Baile Eilidh Uachdar.
Neodrúchán (ceimic)
Trí thurgnaimh sa cheimic, in imoibriú aigéad–bunanna faightear amach go gcailleann aigéad agus bun a n-airíonna sainiúla nuair a imoibríonn siad le chéile sa chomhréir cheart, Tugtar imoibriú neodrúcháin nó imoibriú neodraithe air seo, mar go mbíonn toradh neodrach ann (ní bhíonn sé aigeadach ná bunata), ós rud é nach bhfuil aon éifeacht ag an tuaslagán a fhoirmítear ar litmeas.
Fluairín
Is é an fluairín an dúil is leictridhiúltaí de na dúile go léir - is é sin, is féidir leis gach aon dúil eile a ocsaídiú. Is dual dó dul i gcomhdhúile le dúile eile agus iad a ocsaídiú ar leibhéil arda - níos airde, go minic, ná mar a bhíonn ag na dúile sin sna comhdhúile eile. Is féidir leis an bhfluairín, fiú, na triathgháis a a ocsaídiú, ionas go bhfaighfear fluairídí xeanóin, argóin, crioptóin agus radóin.
Toilleadh teasa
An oiread teasa is gá chun ardú teochta 1 K nó 1 °C a dhéanamh i réad ar leith. Is tomhas é (i J K -1 ) ar chumas an réada éirí te trí theas a ionsú. Is é saintoilleadh teasa ábhair ar leith, toilleadh teasa cileagraim den ábhar sin, a thomhaistear i J K -1 kg -1. Is é saintoilleadh teasa an uisce 4,180 J K -1 kg -1.
Fluairín
Tá an fluairín sách flúirseach sa dúlra, ach ar ndóigh, ní féidir teacht ar an dúil ghlan ansin. Mar is dual don halaigin, téann an fluairín i gcomhdhúile ianacha leis na miotail, agus is mianraí nádúrtha iad go minic. Is í an fhluairít (an fluar) an mianra is tábhachtaí acu; ó thaobh na ceimice de, is éard atá san fhluairít ná fluairíd an chailciam, CaF2.
Tubaiste General Slocum (Nua Eabhrac 1904)
mion clé|mion|íospartaigh, North Brother Island. Chuaigh an bád pléisiúir General Slocum le tine ar an Abhainn Thoir ar 15 Meitheamh 1904 i gCathair Nua-Eabhrac. mion clé|mion Fuair 1,021 duine bás, leanaí an chuid is mó, loisceadh ina mbeatha nó báite.
An Ros Mór
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm An Ros Mór air:
Ráth Eilte
Is baile fearainn suite i gContae Chill Chainnigh é Ráth Eilte.
Neodrúchán (ceimic)
In imoibriú in uisce, mar thoradh ar neodrúchán, ní bhíonn barraíocht ian hidrigine nó hiodrocsaíde fágtha sa tuaslagán. Braitheann pH an tuaslagáin neodraithe ar neart aigéadaigh na n-imoibreán.
Hamaltan an Iar
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Lannraig a Deas é Hamaltan an Iar.
Neodrúchán (ceimic)
An bhrí atá le "neodrúchán"
I gcomhthéacs imoibriú ceimiceach úsáidtear an téarma neodrúchán nó neodrú le haghaidh imoibrithe idir aigéad agus bun nó alcaile. Go stairiúil, léiríodh an t-imoibriú seo mar
Contae Lincoln, Dakota Theas
Is contae Meiriceánach é Contae Lincoln atá suite i stát Dakota Theas. Sa bhliain 2010, bhí daonra 44,828 duine ann. Is é Canton a phríomhbhaile contae.
Neodrúchán (ceimic)
An bhrí atá le "neodrúchán"
aigéad + bun (alcaile) → salann + uisce
Mar shampla:
Tá an ráiteas bailí fós fad is go dtuigtear go bhfuil na substaintí atá i gceist faoi réir díthiomsaithe, a athraíonn staid ianúcháin na ndúl. Úsáidtear an treoshaighead, →, toisc go bhfuil an t-imoibriú iomlán críochnaithe, is é sin, imoibriú cainníochtúil is ea an neodrúchán. Tá sainmhíniú níos ginearálta bunaithe ar theoiric Brønsted-Lowry maidir le haigéid agus bunanna.
Fágtar luchtanna leictreacha ar lár ó sloinn chineálacha mar seo, toisc go bhféadfadh nó nach bhféadfadh lucht leictreach a bheith ag gach speiceas A, AH, B, nó BH. Soláthraíonn neodrú an aigéid sulfaraigh sainshampla dúinn. Is féidir dhá pháirtimoibrithe neodrúcháin a bheith i gceist sa chás seo.
Tar éis an aigéid AH a neodrú níl aon mhóilíní den aigéad (nó iain hidrigine a tháirgtear trí dhí-an mhóilín a dhíthiomsú) fágtha sa tuaslagán.
Nuair a neodraítear aigéad caithfidh méid an bhuin a chuirtear leis a bheith cothrom leis an méid aigéid atá i láthair i dtosach. Deirtear gurb é méid an bhuin seo an méid coibhéiseach. I dtoirtmheascadh aigéid le bun, is féidir pointe na neodrúcháin a thabhairt ar an bpointe coibhéise freisin. Cuirtear nádúr cainníochtúil an imoibrithe neodraithe in iúl go háisiúil i dtéarmaí thiúchan na n-aigéad agus na n-alcaile. Ag pointe na coibhéise:
Go ginearálta, i gcás an aigéid AHn ag tiúchan c1 a imoibríonn le bun B (OH)m ag tiúchan c c2, bíonn gaol ag na toirteanna le chéile trí:
Contae Lawrence, Dakota Theas
Is contae Meiriceánach é Contae Lawrence atá suite i stát Dakota Theas. Sa bhliain 2010, bhí daonra 24,097 duine ann. Is é Deadwood a phríomhbhaile contae.
Neodrúchán (ceimic)
An bhrí atá le "neodrúchán"
Seo a leanas sampla de bhun atá á neodrú ag aigéad.
1948 sa teilifís
Is liosta é seo d'eachtraí teilifíse sa bhliain 1948.
Neodrúchán (ceimic)
An bhrí atá le "neodrúchán"
Tá feidhm ag an gcothromóid chéanna a bhaineann le tiúchan aigéad agus bunanna. Níl coincheap an neodraithe teoranta d'imoibrithe sa tuaslagán. Mar shampla, is imoibriú neodrúcháin é imoibriú aolchloiche le haigéad mar aigéad sulfarach.
Tá imoibrithe den sórt sin tábhachtach i gceimic ithreach.
Aigéid láidre agus bunanna láidre
Is bun láidir é bun atá díthiomsaithe go hiomlán i dtuaslagán uiscí. Mar shampla, is bun láidir é hiodrocsaíd sóidiam, NaOH.
Dá bhrí sin, nuair a imoibríonn aigéad láidir le bun láidir is féidir an t-imoibriú neodrúcháin a scríobh mar
Nuair a neodraítear aigéad láidir le bun láidir níl aon ian hidrigine sa bhreis fágtha sa tuaslagán. Deirtear go bhfuil an tuaslagán neodrach toisc nach bhfuil sé aigéadach ná alcaileach. Tá pH tuaslagáin den sórt sin gar do luach 7; braitheann an luach cruinn pH ar theocht an tuaslagáin.
Is imoibriú eisiteirmeach é an neodrú. Is é −57.30 kJ / mol an t-athrú caighdeánach eantalpachta don imoibriú H+ + OH− → H2O.
Cóireáil chainníochtúil
Baineann an téarma díthiomsaithe go hiomlán do thuaslagáit nuair a bhíonn tiúchan tháirgí a dhíthiomsú faoi bhun teorainneacha na brathadóireachta, is é sin, nuair a bhíonn tiúchan na dtáirgí ró-íseal le tomhas. Go cainníochtúil, cuirtear é seo in iúl mar log K <-2, nó i roinnt téacsanna log K <-1.76. Ciallaíonn sé seo nach féidir luach an tairisigh dhíthiomsúcháin a fháil ó thomhais thurgnamhacha. Is féidir an luach a mheas go teoiriciúil, áfach. Mar shampla, meastar luach log K ≈ -6 do chlóiríd hidrigine i dtuaslagán uiscí ag teocht an tseomra. Dá bhrí sin, féadfaidh comhdhúil cheimiceach í féin a iompar mar aigéad láidir i dtuaslagán nuair a bhíonn a thiúchan íseal. agus mar aigéad lag nuair a bhíonn a thiúchan an-ard. Is sampla é an t-aigéad sulfarach de chomhdhúil den sórt sin.
Aigéid laga agus bunanna láidre
Aigéad lag is ea aigéad nach ndíthiomsaíonn go hiomlán nuair a thuaslagtar é in uisce. Ina áit sin cruthaítear cumasc cothromaíochta.
Is sampla d’aigéad lag é an t-aigéad eatánóch. Níl pH an tuaslagáin neodraithe gar do 7, mar atá le haigéad láidir, ach braitheann sé ar an tairiseach díthiomsúcháin aigéid, KA, den aigéad. Is féidir an pH ag an gcríochphointe nó ag an bpointe coibhéise i dtoirtmheascadh a ríomh go héasca. Ag an gcríochphointe bíonn an t-aigéad neodraithe go hiomlán agus mar sin tá an tiúchan anailíseach den ian hidrigine, Th, a náid agus tá tiúchan an bhuin chomhchuingigh,A−, cothrom le tiúchan anailíseach an aigéid; ag scríobh ; AH don aigéad, [A−] = TA. Nuair a bhíonn tuaslagán d'aigéad, AH, ag cothromaíocht, de réir sainmhínithe tá baint ag an slonn leis na tiúchain
[A−][H+] = Ka[HA];      pKa = −log10Ka
Fágtar an tuaslagóir (.i. uisce) ar lár ón slonn sainitheach ar an bhfoshuíomh go bhfuil a thiúchan i bhfad níos mó ná an tiúchan d’aigéad tuaslagtha, [H2O] >> TA.
is féidir an chothromóid do mhais-chothromaíocht sna hiain hidrigine a scríobh ansin mar
áit a léiríonn  K  w an tairiseach féin-díthiomsúcháin uisce,  K  W = [H +] [OH -]. Tá an téarma  K  w / [H +] cothrom le tiúchan na n-ian hiodrocsaíde. Ag neodrú, tá  T  H nialas. Tar éis an dá thaobh den chothromóid a iolrú faoi [H +], bíonn sé
[H+]2 + KaTA[H+]2 − Kw = 0
agus, tar éis atheagrú agus logartaim a thógáil,
Le tuaslagáin chaolaithe den aigéad is ionann an téarma le comhfhogasú maith 1 + TA/Ka  le TA/Ka.
Mick Schumacher
Is tiománaí Gearmánach Fhoirmle a hAon é Mick Schumacher. Rugadh i Vufflens-le-Château na hEilvéise é ar 22 Márta 1999. Bhuaigh sé craobh an domhain Foirmle a Dó in 2020. Chuaigh sé in iomaíocht i gCraobh Dhomhanda Foirmle a hAon ó 2021 go 2022 leis an bhfoireann Hass.
Neodrúchán (ceimic)
Aigéid laga agus bunanna láidre
pH = 1/2 pKw - 1/2(pKA + log TA)
Mick Schumacher
Is mac le Michael Schumacher agus nia le Ralf Schumacher é.
Neodrúchán (ceimic)
Aigéid laga agus bunanna láidre
Míníonn an chothromóid seo na fíricí seo a leanas:
I toirtmheascadh aigéad lag le bun láidir ardaíonn an pH níos géire de réir mar a dhéantar teagmháil leis an gcríochphointe. Bíonn fána an chuar pH maidir ar a uasmhéid méid an thoirtmheascthóra, nuair atá an pH uimhriúilchothrom le luach pKa. Tarlaíonn an críochphointe ag pH níos mó ná 7. Dá bhrí sin, is é an táscaire is oiriúnaí le húsáid ná ceann, cosúil le feanóltailéin, a athraíonn dath ag ardluach-pH.
Bunanna laga agus aigéid láidre
Nuair a imoibríonn aigéad lag le méid coibhéiseach de bhun lag ní tharlaíonn neodrú iomlán.
AH + B ⇌ A− + BH+
Braithfidh tiúchain na speiceas i gcothromaíocht lena chéile ar an tairiseach cothromaíochta, K, don imoibriú, ar féidir a shainiú mar seo a leanas.
[A−][BH+] = K[AH][B]
I bhfianaise na tairisigh tiomsaithe don aigéad (Ka) agus don bhonn (Kb).
Ní féidir aigéad lag a neodrú le bun lag, agus a mhalairt.
Feidhmeanna
Úsáidtear modhanna toirtmheasctha i gcomhair aigéid nó bunanna a anailísiú chun na tiúchana anaithnid a aimsiú. Is féidir méadar pH nó táscaire pH a thaispeánann críochphointe an neodraithe trí athrú datha ar leith a úsáid. Tugann ríomhanna simplí stócaiméadracha le toirt aitheanta an anaithnid agus an toirt aitheanta agus mólaracht den cheimiceán breise mólaracht an anaithnid duit. I gcóireáil fuíolluisce, is minic a chuirtear modhanna neodraithe ceimiceacha i bhfeidhm chun an damáiste a d’fhéadfadh eisilteach a dhéanamh a laghdú, nuair a scaoiltear isteach sa gcomhshaol é. Maidir le rialú pH, baintear leas as na gceimiceáin choitianta seo a leanas; carbónáit chailciam, ocsaíd chailciam, hiodrocsaíd mhaignéisiam, agus décharbónáit sóidiam. Braitheann an ceimiceán a úsáidtear le haghaidh neodraithe ar shonraí na faidhbe atá i gceist.
Is iomaí úsáid a bhaintear as imoibrithe neodraithe ar imoibrithe aigéad-alcaile iad. Úsáid an-choitianta is ea táibléid fhrithaigéadacha. Tá siad seo deartha chun an iomarca aigéad gastrach sa bholg (HCl) a d'fhéadfadh a bheith ag cruthú míchompord sa bholg nó san éasafagas íochtarach a neodrú. Is féidir é seo a leigheas freisin trí dhécharbónáit sóidiam a ionghabháil (NaHCO3). Úsáidtear décharbónáit sóidiam má tharlaíonn doirteadh ceimiceán nó i saotharlanna. I sintéis cheimiceach nana-ábhar, is féidir teas ón imoibriú neodraithe a úsáid chun an dhí-ocsaídiúcháin ceimicigh de réamhtheachtaithe miotail a éascú.
I gconair an díleá freisin, úsáidtear imoibrithe neodraithe nuair a bhogtar bia ón mbolg go dtí an stéig bheag. Ionas go bhféadfar na cothaithigh a ionsú tríd an mballa stéigigh, tá gá le timpeallacht alcaileach, agus mar sin táirgeann an paincréas décharbónáit fhrithaigéadach chun go dtarlódh an claochlú seo.
Úsáid choitianta eile, cé nach bhfuil sé chomh forleathan ar eolas, is ea leasacháin agus rialú pH ithreach. Is féidir aol teilgthe (hiodrocsaíd chailciam) nó aolchloch (carbónáit chailciam) a tharraingt isteach in ithir atá ró-aigéadach d’fhás plandaí. Déantar leasacháin a fheabhsaíonn fás plandaí trí aigéad sulfarach (H2SO4) nó aigéad nítreach (HNO3) a neodrú le gás amóinia (NH3), ag déanamh sulfáit amóiniam nó níotráit amóiniam. Is salainn iad seo a úsáidtear sa leasachán.
Go tionsclaíoch, féadfaidh fotháirge de dhó guail, gás dé-ocsaíde sulfair, dul le gal uisce san aer chun aigéid sulfaraigh a tháirgeadh, a thiteann mar bháisteach aigéadach. Chun cosc a chur ar an dé-ocsaíd sulfair a scaoileadh, glanann gléas ar a dtugtar sciúrthóir an gás a chruachadh ó chruacha deataigh. Séideann an gléas seo carbónáit chailciam isteach sa chuasán dó ar dtús air a dhíscaoileann sé go dtí ocsaíd chailciam (aol) agus dé-ocsaíd charbóin. Ansin imoibríonn an aol seo leis an dé-ocsaíd sulfair a tháirgtear ag foirmiú suilfít chailciam. Instealltar fuaidreán aoil isteach sa mheascán ansin chun draoibe a tháirgeadh, a bhaintear an sulfáit chailciam agus aon dé-ocsaíd sulfair neamh-imoibrithe atá fágtha.
An Tulaigh Thirim
Is baile fearainn suite i gContae Chill Chainnigh é an Tulaigh Thirim.
Buddenbrooks
Leabhar le Thomas Mann is ea Buddenbrooks - Verfall einer Familie ("Muintir Buddenbrook - an meath a tháinig ar an teaghlach"). Thosaigh Mann ag scríobh Buddenbrooks i 1897, an chéad úrscéal leis. Tháinig Buddenbrooks i gcló i mí Dheireadh Fómhair 1901.
Ní raibh Mann ach dhá bhliain fichead d'aois, nuair a d'fhoilsigh sé Buddenbrooks, arb é scéal an teaghlaigh bhuirgéisigh úd Buddenbrook i Lübeck é.
Foilsíodh an chéad eagrán ina dhá imleabhar, agus ní bhfuair sé mórán fáilte ó na léirmheastói rí. Níor thosaigh siad ag tuiscint fhiúntas an leabhair sular tháinig an dara heagrán amach in aon imleabhar amháin, sa bhliain 1903. clé|mion|Teach Buddenbrook, [[Lübeck|Lubeck]] Thabhaigh an t-úrscéal an-cháil do Mann, agus bhí muintir Lübeck ag ráflaíocht eatarthu faoi na bunchuspaí a bhí ag pearsana an úrscéil, mar a chonacthas dóibhsean. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Elisabeth_Mann.jpg|alt=|mion|clé|391x391px|Elisabeth Mann, 1870, aintín agus pearsantacht sa leabhar Buddenbrooks B'é an t-úrscéal seo, go bunúsach, ba chúis leis go bhfuair an scríbhneoir Duais Nobel na Litríochta sa bhliain 1929.
Níotráit aimile
C5H11NO2, druga i bhfoirm leachta sho-ghalaithe a thugtar trí ionanálú is a fheidhmíonn go tapa gearrthéarmach. Úsáidtear í uaireanta mar chóireáil ar aingíne chléibh, agus cóireáil éigeandála ar nimhiú le ciainíd. Díoltar mar chabhair gnéis é.
Speiceas i mbaol (Stádas AICD)
Liosta Dearg an AICD
mion| Tá an [[Tíogar Amúrach|tíogair Sibéir each i mbaol   fospeicis tíogair . Tá trí fhspeiceas tíogair díofa cheana féin (féach Liosta na gcarnabhóirí de réir líon ). ]] Cé go bhfuil sé lipéadaithe mar liosta, is córas é Liosta Dearg an AICD chun stádas caomhantais domhanda na speiceas a mheas, a chuimsíonn speicis “sonraí uireasacha ” (SU) - speicis a bhfuil gá le níos mó sonraí agus measúnaithe ina leith sula bhféadtar a staid a chinneadh - chomh maith le speicis a rinneadh measúnú cuimsitheach orthu ag próiseas measúnaithe speiceas an AICD. Na speicis sin a bhfuil stádas gar do bheith faoi bhagairt (GB) agus is lú imní (LI) a mheas agus fuarthas go bhfuil líon réasúnta láidir agus sláintiúla iontu, cé go bhféadfadh siad seo a bheith ag dul i laghad. Murab ionann agus a n-úsáid níos ginearálta in áiteanna eile, úsáideann an Liosta na téarmaí "speiceas i mbaol" agus "speiceas atá faoi bhagairt" le bríonna ar leith: tá na speicis "i mbaol" (IB) idir speicis "leochaileach" (Lo) agus "i mbaol criticiúil" (BC), cé gurb iad na speicis "gar do bheith faoi bhagairt" (GB) ná na speicis sin a socraíodh a bheith "leochaileach", "i baol" nó "i mbaol criticiúil".
Féith na Maighiche
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Lannraig a Deas é Féith na Maighiche (Béarla: Hairmyres).
Glúcacortacóidí
Hormóin stéaróideacha a shintéisítear sa choirtéis aidréineach i veirteabraigh agus a tháltar amach aisti. Ról tábhachtach acu i meitibileacht carbaihiodráití agus cosaint na colainne i gcoinne struis. Sa duine, cuimsíonn siad cortasól (hidreacortasón), cortacaistéarón, agus cortasón. Baintear úsáid astu i dteiripí athsholáthar hormón (mar shampla, i gcás galar Addison, ina dtarlaíonn uireasa glúcacortacóidí) agus chun cosc a chur ar neamhoird athlasta is ailléirgeacha.
Contae Lyman, Dakota Theas
Is contae Meiriceánach é Contae Lyman atá suite i stát Dakota Theas. Sa bhliain 2010, bhí daonra 3,755 duine ann. Is é Kennebec a phríomhbhaile contae.
Gluaisne thréimhsiúil
mion|[[leictreon]] Aon ghluaisne ascalach a athdhéantar arís is arís eile a bhíonn sainithe ag tréimhse ama, T, an tréimhse i gcomhair timthrialla iomláin. Ní gá gur féidir an ghluaisne a shlonnadh i bhfeidhm shíneasach amháin.
Cuimsíonn sí gluaisne armónach shimplí, ach is féidir go mbeidh sí i bhfad níos casta. Is féidir an ghluaisne chasta seo a anailísiú ina sraith de ghluaisní armónacha simplí le raon minicíochtaí.
Samplaí de ghluaisní tréimhsiúla is ea luascadh luascadáin, meáchan ag preabadh ar lingeán, tonnghluaisne, timthriall na dtaoidí, timthriall an lae, agus a lán eile.
Box Upfront
Is stáisiún teilifíse é Box Upfront (iar: Heat) atá mar chuid de Channel 4. Craoladh an chéad chlár ar an 3 Iúil 2012.
Carr leictreach
mion|carr leictreach i Newton Abbot, 2010 Gluaisteán a dearadh chun a bheith tiomáinte le mótar leictreach is ea carr leictreach nó gluaisteán leictreach.
Is féidir le gnáthfheithicil leictreach idir 100 ciliméadar agus 400 ciliméadar a thaisteal i ndiaidh í a luchtú. Bíonn 80% de na turais a dhéantar i ngluaisteán in Éirinn 20 ciliméadar nó níos giorra.
Tá seirbhísí athluchtaithe á gcur ar fáil go forleathan i dtíortha éagsúla, ionas go bhfuil níos mó gluaisteán leictreach á gcur ar an margadh.
Stair
Tá feithiclí leictreacha in úsáid le fada, agus coitianta go leor sna 1890idí. Tháinig siad ar ais sna 1950idí chun bainne a sheachadadh, agus mar chairteacha gailf is a leithéid, feithiclí a raibh feidhmiú an-teoranta ag baint leo.
Ó na 2010idí ar aghaidh, d'éiriegh an gluaisteán leictreach iomaíoch leis an ngluaisteán peitril Bhí feabhais déanta ar na batairí, éifeacht an mhótair, agus córais eile an ghluaisteáin.
Kerrang! TV
Is stáisiún teilifíse é '''Kerrang! TV''' atá mar chuid de Channel 4. Craoladh an chéad chlár san Earrach 2001.
Níotráit
thumb|Radharc plánach de struchtúr an iain níotráite. thumb|Pictiúr tríphlánach de struchtúr an iain níotráite.Salann den aigéad nítreach ina bhfuil an t-ian NO3 -, nó comhdhúil ina bhfuil an coimpléasc atá nasctha go comhfhiúsach -O-NO2. Tarlaíonn níotráití potaisiam is sóidiam go nádúrtha (sailpítear) agus úsáidtear iad i gcaomhnú bia, leasuithe talún is ábhair pléasctha. Bíonn níotráití orgánacha an-phléascach.
Toilleas
Tomhas ar chumas córais lucht leictreach a stóráil. Úsáidtear an tsiombail C chuige, agus aonaid farad (F). I dtoilleoir ar ceapaire é, déanta as dhá phláta chomhthreomhara miotail is ciseal ábhair inslithe, aer, páipéar, míoca nó ábhar ceirmeach eatarthu, is é toilleas an toilleora seo an méid luchta a stóráiltear ar cheann de na plátaí (i gcúlóim, Q), roinnte ar an difríocht poitéinsil idir na plátaí (i voltaí, V)—is é sin, C = Q/V. I gciorcaid leictreonacha phraiticiúla, is i micreafaraid (μF nó 10 -6 F) nó fiú piceafaraid (pF nó 10 -12 F) a bhíonn na toillis.
Toinníteas
Is é is toinníteas ann ná athlasadh an scannáin a chlúdaíonn dromchla inmheánach mhogall na súile is dromchla tosaigh na súile (tonn na súile). Is féidir go dtarlóidh sé mar thoradh ar ionfhabhtú ag earra coimhthíoch nó ceimiceáin. Mothaíonn duine greannú is greamaitheacht sna súile, agus sileann siad. Éiríonn gealacáin na súl dearg ruaimneach.
Caisleán an tSeanchill
Is caisleán suite i gContae Chill Chainnigh é Caisleán an tSeanchill.
Páirc Choinein
Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú í Páirc Choinein.
Niteanól
Is éard atá i niteanól ná sreang cóimhiotal nicile is tíotáiniam atá an-leaisteach.
Caisleán Cill Bhleidhin
Is caisleán suite i gContae Chill Chainnigh é Caisleán Cill Bhleidhin.
Contae Marshall, Dakota Theas
Is contae Meiriceánach é Contae Marshall atá suite i stát Dakota Theas. Sa bhliain 2010, bhí daonra 4,656 duine ann. Is é Britton a phríomhbhaile contae.