cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Riacán mac Dúnlainge
Dúnghal mac Fearghaile iar-rí, ba ea athair Riagán. Tháinig sé i gcomharbacht ar a dheartháir is sine, Cearbhall mac Dúnlainge, sa bhliain 888. Dar le William Carrigan, is dócha gur shean é Riagán ag teacht i réim, tar éis réimeas daichead bliain a dhearthár. Lann ní Dhúnghaile ba a dheirfiúr.
Insítear i nAnnála na gCeithre Máistrí conas a bhuaigh sé in rann na Lochlannach as Port Láirge: ACM888.6:''Maidhm ria Riaccán, mac Dunghaile, for Ghallaibh Puirt Lairge, Locha Carman, & Tighe Moling, i farccbhadh dá chéd ceann. Maidhm ag Riagán mac Dúnghaile, ar na Gaill Phort Láirge, Loch Carman agus Theach Moling, inar fágadh dhá chéad ceann.
Basil McCrea
Is Comhalta den Tionól Reachtach de chuid Pháirtí Aontachtach Uladh é Basil McCrea, a sheasann i dtoghcheantar Ghleann an Lagáin, i gContae Aontroma.
Carraig an Ghiolla
Is suíomh meigiliteach suite i gContae Chorcaí í Carraig an Ghiolla.
Basil McCrea
Rugadh é ar an 13 Samhain 1959 i mbaile Dhún na nGall agus fuair sé a chuid oideachais in Acadamh Ríoga Bhéal Feirste agus in Ollscoil Bhirmingham. Sa bhliain 2010, chuaigh sé san iomaíocht in aghaidh Tom Elliott le ceannaireacht an pháirtí a bhaint amach, ach níor éirigh leis.
Is é an tuairim choitianta, sna meáin chumarsáide ach go háirithe, ná go mbaineann Basil McCrea le eite chlé an pháirtí.
D'fhreastail Basil McCrea ar sheoladh an fheachtais Líofa 2015 i Meán Fómhair na bliana 2011 agus dúirt ag an ócáid go raibh sé ag iarraidh tuiscint níos fearr ar ról na bProtastúnach a stair na Gaeilge a chur chun cinn. Cé nach bhfuil sé de rún aige féin páirt a ghlacadh sa tionscnamh, chuir sé fáilte roimhe is ghuigh gach rath air.
Iora sionnaigh Delmarvach
Is ainmhí beag é an t-iora sionnaigh Delmarvach. Mamach atá ann.
Goodmayes
Is baile é Goodmayes atá suite sa bhuirg Redbridge, Londain Thoir, agus is é dhá mhíle soir an Ilford lárnach.
Is é Goodmayes Park ceantar spás oscailte le loch, cúirteanna cispheil agus leadóg ann. Ba bandstand agus teach bád ann fadó ach níl siad ar fáil níos mó. I ndaonáireamh na bliana 2011 fuarthas 13,069 duine ina gcónaí ann.
Stair
Bhí an formhór Goodmayes tuaithe go dtí an deireadh 19ú haois, nuair a raibh forbairt mór na bruachbhailte ar bun mar d'fhairsing Londain. Áfach, bhí Goodmayes ar an léarscáileanna chomh moch mar na 1770ú. Tógadh an ceantar anseo agus i Seven Kings idir 1898 agus 1910 le forbróir A. C. Corbett, a d'úsáid stáisiúin nua ar an Great Eastern Railway a chur chun cinn na bruachbhailte nua. Bhí Goodmayes stáisiún tógtha i 1901. As sin amach, is beag na athruithe a tharlaithe sa ceantar sin agus tá na tithe Éadbhardach go fóill ar fud an ceantar le beagán tithe nua le feiceáil.
Ben Edlund
Scríbhneoir teilifíse agus ealaíontóir greannáin a rugadh is a tógadh i Massachusetts, SAM is ea Ben Edlund. Tá aithne air mar gheall ar a chuid oibre ar chláir ar nós The Tick agus Firefly.
Ciorcal an Droma Bhig
Is liagchiorcal suite i gContae Chorcaí é Ciorcal an Droma Bhig.
Cheryl Cain
Scríbhneoir teilifíse Meiriceánach a chruthaigh eipeasóidí le haghaidh an chlár teilifíse Firefly is ea Cheryl Cain.
Paddy Barnes
Is dornálaí é Paddy Barnes (rugadh ar 9 Aibreán, 1987). As Béal Feirste dó. Bhuaigh sé bonn cré-umha sna Cluichí Oilimpeacha i mBéising sa bhliain 2008 agus ceann eile i gcluichí Londan sa bhliain 2012.
Honor Crowley
Polaiteoir Éireannach ab ea Honor Crowley (19 Deireadh Fómhair 1903 – 18 Deireadh Fómhair 1966). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Ice Age: Continental Drift
Scannán de chuid Blue Sky Studios is ea Ice Age: Continental Drift a seoladh (sna pictiúrlanna) sa bhliain 2012. Leanann sé ar aghaidh le scéal Ice Age, Ice Age: The Meltdown agus Ice Age: Dawn of the Dinosaurs. Ghlac Ray Romano, John Leguizamo, Denis Leary, agus Queen Latifah páirt ann. B'iad Steve Martino agus Michael Thurmeier stiúrthóirí na scannán.
Richard Stanihurst
Beatha
I 1587 scríobh sé cuid de Chronicles of England, Scotland, and Ireland ("a playne and perfecte description") agus History of Ireland during the reign of Henry VIII, leabhair le Richard Holinshed. Chuir na saothair seo olc ar Chaitlicigh.
Ní raibh lé aige leis an nGaeilge, agus b’oth leis go raibh an teanga úd chomh daingnithe sin sa Pháil i measc a leithéidí féin – “when their posteritie became not altogither so warie in keeping, as their ancestors were valiant in conquering, the Irish language was free dennized in the English Pale: this canker tooke such deep root, as the bodie that before was whole and sound, was by little and little festered, and in manner wholly putrified…” (1587).
I 1579, tar éis bhás a mhná céile Janet Barnewall, chuaigh Stanyhurst go dtí an Ísiltír. Chaith sé dúthracht le cúis an Chaitliceachais tar éis dó Helen Copley a phósadh, rud a tharla roimh 1585. Bhí sé ina chónaí in easpagóideacht Liège agus chuir sé caidreamh ar an dream Paracelsach a bhí faoi cheannas Ernest na Baváire (1554–1612). As sin amach rinne Stanihurst anailís ar an ngaol idir leigheas agus ceimic.
Dealraíonn sé gur cailleadh é sa Bhruiséil.
Clóraform
Is éard atá sa chlóraform ná comhdhúil shimplí den chineál ar a dtugtar na hidreacarbóin chlóirínithe. Is ionann an clóraform agus an tríchlóraimeatán, is é sin, tá an móilín cosúil leis an meatán, ach amháin go bhfuil adaimh chlóirín curtha in áit trí cinn den cheithre adamh hidrigine i móilín an mheatáin. Is í foirmle cheimiceach an tríchlóraimeatáin ná CHCl3.
Inniu, baintear leas as an gclóraform i ndéantús an teflon, is é sin, na polaiteitreafluaireitiléine - cineál plaistigh a sheasann teas ard agus a úsáidtear taobh istigh de na friochtáin. Mar sin féin, tá dainséir éagsúla ag baint leis an gclóraform, agus an tionsclaíocht cheimiceach ag iarraidh éirí as scun scan.
Buirg Denali, Alasca
thumb|280px|Suíomh sa stát [[Alasca]] 237x237px|deas|mion|Suíomh Alasca sa SAM Is buirg in Alasca é Buirg Denali. Tá sé suite i lár an stáit, agus is é níos lú ná 1 duine sa chiliméadar cearnach (0/km²) an dlús daonra ann. Is é Naknek príomhbhaile na buirge agus an lonnaíocht is mó daonra freisin. Sa bhliain 2016 bhí 1,953 duine ina gcónaí ann.
Tá sé ag críochantacht leis na buirgí seo leanas:
Cuimsíonn an bhuirg na páirceanna seo leanas:
Stair
Bunaíodh Buirg Denali ar 7 Nollaig 1990. D'eascair ainm na buirge ó Denali, an sliabh is airde i Meiriceá Thuaidh.
Usain Bolt
mion|clé|Usain Bolt, Béising, 2008 Is lúthchleasaí é Usain Bolt (21 Lúnasa, 1986 - ). As Trelawney in Iamáice dó. Bhuaigh Bolt trí bhonn óir sna Cluichí Oilimpeacha i mBéising sa bhliain 2008. Bhuaigh sé an bonn óir sna rásaí 100 m, 200 m agus sa rás 4 x 100 m.
Primo Carnera
Dornálaí Iodálach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain as 1930-1932, ab ea Primo Carnera  (26 Deireadh Fómhair, 1906 – 29 Meitheamh, 1967).
Tagairtí
clé|mion|Primo Carnera
Sainsbury's
Is sraith ollmhargaí é Sainsbury's sa Ríocht Aontaithe.
Stair
Bhunaigh John James Sainsbury an comhlacht i Londain sa bhliain 1869.
An comhlacht faoi láthair
Is é Sainsbury's an tríú ollmhargadh is mó sa Bhreatain, taobh thiar de Tesco agus Asda. Tá an comhlacht liostaithe ar an FTSE 100 i Londain. Chomh maith le bia, díolann siad roinnt éadaí agus earraí baile, agus tá bainc acu darbh ainm Sainsbury's Bank. Is é mana Sainsbury's ná "Try Something New Today". Sa bhliain 1999 thosaigh an chef cáiliúil Jamie Oliver ag teacht ar na fógraí teilifíse. Tá sé fós ar na fógraí faoi láthair.
Féach freisin
300px|mion|clé|Sainsbury's Holywood Exchange, [[Béal Feirste]]
Gabriele d'Annunzio
Scríbhneoir Iodálach ab ea Gabriele d'Annunzio (nó Gabriele D'Annunzio), prionsa Mhontenevoso. Do rugadh é i bPescara na hIodáile ar an 12ú lá de Mhárta sa bhliain 1863 agus do fuair sé bás i nGardone Riviera na hIodáile ar an gcéad lá de Mhárta sa bhliain 1938.
Ba é d'Annunzio an scríbhneoir Iodálach is tábhachtaí a raibh baint aige leis an ngluaiseacht liteartha ar a dtugtar An Meathachas. Sa lá atá inniubh ann, is iad Il piacere (1889) [ Gaeilge: 'An Sámhas'] agus Le vergini delle rocce (1895) [Gaeilge: 'Ógha na gCarraigeacha'], dá cheann desna seacht n-úrscéal a scríobh sé, na saothair is cáiliúla dá chuid.
Pluaiseanna Chill an Mhuilinn
Is pluaiseanna aolchloiche suite i gContae Chorcaí iad Pluaiseanna Chill an Mhuilinn. Tá siad suite ar bhruach theas na Dubhabhann, lámh le Cill an Mhuilinn, sráidbhaile i dtuaisceart an chontae. Bhí daoine ina gcónaí i gcuid díobh chomh déanach leis an 19ú haois.
Friends (séasúr 1)
Craoladh an chéad séasúr Friends idir 22 Meán Fómhair, 1994 agus 18 Bealtaine, 1995 ag tosú le "The Pilot".
Foireann agus carachtair
{|
Wolfsburg
Is baile tionsclaíoch i dTuaisceart na Gearmáine é Wolfsburg, a bhfuil clú agus cáil air de bharr Ceanncheathrú Volkswagen AG a bheith suite ann. Is é an logainm a bhí air ó cuireadh ar bun é go dtí an bhliain 1945 ná Stadt des KdF-Wagens bei Fallersleben ainm a dhéanann tagairt don fáth ar cuireadh ar bun é an chéad lá riamh, sa bhliain 1938, is é sin ná ar mhaithe le tithíocht a chur ar fáil d’oibrithe mhonarchana nua Volkswagen, a bhí ag obair ar na chéad Volkswagen (“Gluaisteáin an Phobail”). Ba é KdF-Wagen bunainm an Volkswagen Käfer (“ciaróg”).
Tá Wolfsburg suite in oirthear na Sacsaine Íochtaraí, in aice leis an teorainn stáit a dhéanann é a dheighilt ón Sascsain-Anhalt. B’ionann an teorainn seo agus an teorainn pholaitiúil a bhí idir Phoblacht Chónaidhme na Gearmáine agus Dhaonphoblacht na Gearmáine sna blianta 1949-1990.
Sa lá inniu, tá breis is 122,000 duine ina gcónaí san ait seo agus is é Wolfsburg an cúigiú cathair is mó sa Sacsain Íochtarach, i ndiaidh Hannover, Braunschweig, Oldenburg agus Osnabrück.
Is minic a bhíonn Wolfsburg i mbéal an phobail go hidirnáisiúnta mar gheall ar rath an chumann sacair áitiúil, VfL Wolfsburg, a bhuaigh Craobhchomórtas Sacair na Gearmáine sa bhliain 2009.
Darren Sutherland
Chuir sé lámh ina bhás féin ar an 14 Meán Fómhair 2009. Aimsíodh ina árasán i mBromley, Londain é.
Saol
D'fhoghlaim Sutherland an cheird agus é ag freastal ar Chumann an tSlánaitheora ar Shráid Dorset i lár Bhaile Átha Cliath.
Tháinig sé ar ais go hÉirinn agus é 20 bliain d'aois chun an Ardteistiméireacht a dhéanamh in éineacht leis na scoláirí eile i nDún Búinne. Tá cónaí ar a thuismitheoirí san Uaimh, i gContae na Mí. Gortaíodh go dona sa tsúil é ag tús a fhichidí, ach tháinig sé ar ais chun coirn uile-Éireann a bhuachan idir na blianta 2006 agus 2008, ag meánmheáchan.
Shínigh sé conradh gairmiúil leis an dtionsnóir Sasanach Frank Maloney i mí Dheireadh Fómhair na bliana 2008, agus bhuaigh sé a chéad troid ag an leibhéal seo i mBaile Átha Cliath in aghaidh Georgi Iliev ar an 18 Nollaig. Mar a dúirt Maloney ar an oíche seo, "Sílim go bhfuil réalta ceart aimsithe againn anseo anocht, agus níl ann ach tús le turas fada".
Bhuaigh sé a thrí throid eile chomh maith, i gcoinne Siarhei Navarka (Wigan, Sasana, ar an 9 Márta 2009), Vepkhia Tchilaia (Stoke, Sasana, ar an 29 Meitheamh 2009) agus Gennadiy Rasalev (Londain, Sasana). Bhí sé chun troid arís in aghaidh Tony Jeffries sa Seabum Centre i Sunderland Shasana i mí Dheireadh Fómhair 2009.
Cathal Mac Coille
Craoltóir, iriseoir agus taighdeoir Éireannach is ea Cathal Mac Coille. Cuireann sé Morning Ireland i láthair ar RTÉ Raidió 1. Tá cuid mhór cláracha polaitíochta eile déanta aige chomh maith le hagallaimh le polaiteoirí clúiteacha. Bhíodh sé mar eagarthóir ar an iris Ghaeilge Éireannach Comhar agus ina fhreagraí polaitíochta leis an mbealach teilifíse Éireannach TG4. Iarmhac-léinn de chuid An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath é, áit a ndearna sé staidéar ar na dána.
Bá Bheanntraí
clé|250px|mion|Bá Bheanntraí Is bá suite i gContae Chorcaí í Bá Bheanntraí.
Anne Ferris
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Chill Mhantáin í  Anne Ferris (Gaeilge: Áine Ní Fhearghuis). Tá sí ina ball de Pháirtí an Lucht Oibre.
Sheas sí san Olltoghchán 2016, ach chaill sí a suíochán.
Cíb an mhadra rua
Is é cíb an mhadra rua a thugtar ar chineál planda.
John Ormonde
Polaiteoir Éireannach ab ea John Ormonde (15 Meán Fómhair 1905 – 25 Meitheamh 1981). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Basshunter
right|252px|thumb|Basshunter (2007) Is amhránaí, léiritheoir ceoil, agus DJ as an tSualainn é Basshunter (fíorainm: Jonas Erik Altberg), a rugadh ar an 22 Nollaig 1984.
Gradaim
Tá 7 ngradam buaite ag Basshunter.
Ballan, Victoria
Baile beag de chuid Victoria san Astráil is ea Ballan (fuaimnítear ‘/bəˈlæn/’) agus é 78 ciliméadar siar ó thuaidh ó Mhelbourne, príomhchathair an Stáit. Tá sé suite in aice le hAbhainn an Werribee, agus is é lárionad riaracháin Shír Moorabool é. .
De réir dhaonáireamh Astrálach na bliana 2006, bhí 1,807 duine ina gcónaí ann.
I rith ruathar óir Victoria i gcaogaidí an 19ú haois sheasadh na cóistí ann ar a mbealach chun órcheantair Ballarat. Faoi láthair sholáthraíonn sé seirbhísí d’fheirmeoirí an cheantair agus tá méadú ag teacht ar líon na ndaoine a théann ag obair in Melbourne.
Bundúchasaigh agus Eorpaigh
Bhí Ballan suite i limistéar na Wathaurong, pobal a bhí roinnte ina lán treabhchas. Thug na chéad Eorpaigh cuntas ar a gcuid rincí agus clampar, agus bhaintí feidhm as leaganacha de na seanlogainmneacha, ar nós Myrniong agus Berembroke.
Sa bhliain 1838 a tháinig na “Over Straiters,” lonnaitheoirí a tháinig thar Chaolas Bass anall ó Van Diemen’s Land (an Tasmáin) tar éis gur chuir John Batman agus John Fawkner fúthu ag Bá Phort Phillip sa bhliain 1835. Thug an dream nua a dtréada leo suas an Moorabool chun Ballan agus áiteanna eile. De réir mar a tháinig níos mó lonnaitheoirí, ghéaraigh an t-achrann idir Eorpaigh agus Bundúchasaigh. Ba é Robert von Seiglitz an chéad Eorpach a chuir faoi in Ballan, agus ba dhóigh leis nach raibh ceart ag na Bundúchasaigh ar an tír murar dheargaigh siad an talamh nó go raibh ainmhithe ar féarach acu.
Rinne an lámh láidir, an t-ól agus na galracha an-díobháil don Wathaurong, mar a rinne milleadh an fhiadhúlra. Faoi sheascaidí an 19ú haois bhí a bhfuílleach scaipthe, cé nár dhearmad a sliocht an bhaint a bhí acu lena gceantair shinseartha. Is Bundúchasaigh iad 0.6% den phobal áitiúil faoi láthair, de réir dhaonáireamh na bliana 2006.
Timpeallacht
Thosaigh Eorpaigh ag cur fúthu sa cheantar sa bhliain 1838. Fuair siad rompu tír faoi chrainn agus gan mórán scrobarnaí ann. Bhí cangurúnna agus lucha léimneacha ann, ainmhithe a d’imigh in éag ann i lár na haoise de dheasca seilge agus scrios gnáthóige. Bhí bandacúit agus dhá speiceas de chait dhúchasacha coitianta go maith anuas go dtí na seachtóidí, agus d’imigh siad sa tslí chéanna. D’imigh an chrotach, an colúr agus a lán pearóidí. Bhí an oiread sin diongónna ann go seilgeadh T.H. Pyke, duine de sheanfhundúirí Ballan, ar fud na háite iad le conairt a bhíodh aige d’aon ghnó chuige.
D’fhág na hEorpaigh a rian ar an bhfásra freisin. D’aithin cuid de na seanfhundúirí áilleacht an cheantair. Bhí caolacháin agus silíní fiáine ann, agus an iliomad bláthanna ildathacha. Na caoirigh agus na beithígh a mhill iad.
An t-ór
Phlódaigh mianadóirí isteach sa limistéar tar éis go bhfuarthas ór ann sa bhliain 1851. Bhíodh an sluaite ag gabháil trí Bhallan, agus sa tréimhse sin a tógadh Óstán Ballan. Sheasadh na cóistí ann agus iad ag déanamh ar Bhallarat, áit na n-órcheantar mór. Cuireadh siopaí ar bun ann agus mhéadaigh an áit dá réir. D’oscail Oifig an Phoist sa bhliain 1853.
Forais
Bunaíodh Bunscoil Ballan sa bhliain 1855. Bhí dhá dhalta is tríocha cláraithe ann – seacht gcailín déag agus cúig bhuachaill déag. Idir na blianta 1864 agus 1873 bhí 434 dalta ina n-iomláine ann, agus sa bhliain 1873 dúirt Walter Scott, an príomhoide, go raibh an oiread sin daltaí nua ag teacht gur dheacair slí a fháil dóibh. An bhliain dár gcionn d’aistrigh an scoil go dtí foirgneamh nua. Ní hé go dtagadh gach dalta go rialta a bhí cláraithe ann, ó bhí meánfhreastal 162 dalta sa bhliain 1873 as clárú iomlán 301. Mar sin féin, b’éigean an tríú seomra a chur leis an scoil. Tá an scoil fós ann, murab ionann is a lán bunscoileanna i gceantair eile.
Tógadh an chéad Mechanics' Institute in Ballan sa bhliain 1861, agus tógadh an ceann atá anois ann ar láithreán a ceannaíodh sa bhliain 1881, cé gur cuireadh éadan nua leis sa bhliain 1922. Tá leabharlann agus halla ann.
Osclaíodh Teampall Preisbiteireach Naomh Pól in Ballan i Mí Iúil 1866. Tá sé ar na teampaill is áille in Victoria.
Iompar
thumb|Stáisiún Iarnróid Ballan Gluaisteáin is mó a iompraíonn daoine in Ballan. Ní fada ón Mótarbhealach Thiar é agus is furasta dul go dtí Melbourne thoir agus go dtí Ballarat thiar. Is é Sean-Bhóthar Melbourne (Sean-Shráid Inglis) an bóthar is cóngaraí isteach, agus is mór an cóngar freisin é Bóthar Geelong-Ballan. Stáisiún do phaisinéirí amháin is ea Stáisiún Iarnróid Ballan agus é suite ar iarnród Ballarat. Traenacha de chuid VLine a fhreastlaíonn air. Tógann sé idir 55 agus 59 nóiméad Stáisiún Chros an Deiscirt a bhaint amach in Melbourne, idir 20 agus 25 nóiméad Ballarat a bhaint amach, agus is féidir dul chomh fada le hiarnród Ararat nó le Maryborough.
Seasann busanna de chuid VLine in Ballan agus iad ag gabháil ó Bhallarat go Melbourne, agus téann busanna tointeála ó Oifig an Phoist go dtí Aerfort Tullamarine. . I rith na seachtaine téann Ballan Bus Lines chun Daylesford. .
Féilte agus radhairc
Bíonn Railí Gléasra agus Feithiclí Seanré ar siúl i Mí Feabhra, agus iomrá leis an Tarraingt Tarracóirí.
Bíonn Féile Fómhair ar siúl i ndeireadh Mhí Mhárta. Tá tobar mianraí in Ballan, agus laisteas den bhaile tá Páirc Náisiúnta Ardán Brisbane agus Páirc Foraoise You Yangs.
Féach freisin
Edwards, Paul: ‘I can't quite place it...,’ Royal Auto, RACV], Imleabhar 77, eagrán 2, Márta 2009, lgh 40–41.
Faolchú Aetópach
Ainmhí is ea an faolchú Aetópach.
PJ Harvey
Ó 1992, tá sí scaoileadh albam stiúideo ochtú, an ceann is cáiliúla Rid of Me (1993), To Bring You My Love (1995), Stories from the City, Stories from the Sea (2000) agus Let England Shake (2011). Tá sí ag gradaim éagsúla ceoil cosúil le Mercury Prize faoi dhó—An t-ealaíontóir amháin a bhuaigh an gradam faoi dhó— agus Outstanding Contribution To Music ag an NME Awards.
Agapanthus
Bláth síorghlas, ilbhliantúil, tom-dhéanmhach agus a duillí cosúil le strapa is ea an Agapanthus.
"Weird Al" Yankovic
Is fuirseoir Meiriceánach é Alfred Matthew "Weird Al" Yankovic, a rugadh sa bhliain 1959.
Meathachas
mion|[[Félicien Rops, Pornokratès (1878)]] Is éard atá i gceist leis an Meathachas - nó Gluaiseacht an Mheatha, nó An Meath fiú - ná gluaiseacht liteartha agus ealaíne a tháinig chun cinn insan Eoraip, agus insan bhFrainc go háirithe, le linn an fiche bliain deiridh den 19ú haois. Dá bharr san, tugtar fin de siècle (Gaeilge: 'deireadh na haoise') ar na saothair a bhaineann leis an Meathachas leis. Samplaí den scoth den Meathachas is ea na saothair ealaíne de chuid Fhélicien Rops agus À rebours (1884), úrscéal leis an scríbhneoir Francach Joris-Karl Huysmans.
Ceann Bró
Is ceann tíre suite i gContae Chorcaí é Ceann Bró.
Liosta curaidh dornálaíochta marcmheáchan
Craobh an domhain Teideal Deighilte ina WBA agus WBC criosanna Title Deighilte ina WBA, WBC, agus IBF criosanna WBC Dáta buaite	Dáta caillte	Ainm WBA agus WBC curaidh ar leith tosaithe nuair a scaradh José Nápoles le WBA teideal WBA Dáta buaite	Dáta caillte	Ainm IBF Dáta buaite	Dáta caillte	Ainm Teideal tosaithe WBO Dáta won	Dáta lost	Name Teideal tosaithe
Dealbhna
Is baile beag é Dealbhna suite ar an mBóthar N52, i dtuaisceart Chontae na hIarmhí in Éirinn. Tá an baile suite 20km ón Mhuileann gCearr agus tá an t-úrscéal le Brinsley MacNamara The Valley of the Squinting Windows suite aige san áit. Tairgítear an Muileann gCearr sa leabhar mar "Garradrimna".
Naisc sheachtracha
thumb|280px|left|Caisleán Dhealbhna/Nugent sa Phríomhshráid
Joris-Karl Huysmans
Scríbhneoir agus léirmheastóir ealaíne Francach ab ea Charles Marie Georges Huysmans, nó Joris-Karl Huysmans mar is fearr aithne air. Do rugadh é ar an 5ú lá d'Fheabhra sa bhliain 1848 i bPáras na Fraince agus do fuair sá bás ar an 12ú lá de Bhealtaine sa bhliain 1907 sa chathair chéanna.
Coinnle corra Spáinneacha
Is speiceas plandaí é coinnle corra Spáinneacha (Hyacinthoides hispanica).
Buirg Fairbanks Réalta Thuaidh, Alasca
thumb|280px|Suíomh sa stát [[Alasca]] 237x237px|deas|mion|Suíomh Alasca sa SAM Is buirg in Alasca é Buirg Fairbanks Réalta Thuaidh. Tá sé suite i lár an stáit, agus is é 5 duine sa chiliméadar cearnach (5/km²) an dlús daonra ann. Is é Fairbanks príomhbhaile na buirge agus an chathair is mó daonra freisin. Sa bhliain 2016 bhí 100,605 duine ina gcónaí ann.
Tá sé ag críochantacht leis na buirgí seo leanas:
Stair
Bunaíodh Buirg Fairbanks Réalta Thuaidh ar 1 Eanáir 1964.
Fásach Dathannach (An Astráil Theas)
D'fhág iarmhairtí an chreimthe ón fharraige ársa intíre agus láisteadh mianraí ón ithir, an iliomad dathanna a fheictear sa lá atá inniu. Suite i dtreo an soir ó thuaidh de Choober Pedy, tá an Fásach Dathannach ach cúpla míle ar shiúl ó Arkaringa agus tá sé suntasach freisin le haghaidh a mhesas, a shléibhte sainiúla agus a fhoirmíochtaí geolaíocha.
Ní i bhfad ón áit seo, ar an bhealach chun Oodnadatta d'fheicfeadh tú freisin limistéir mhóra de thalamh clúdaithe le míoca. Tá an réigiún ar fad bánaithe agus de dhéantús "carraigeacha" leochaileacha agus boga.
Mac tíre Eorpach
Ainmhí is ea an mac tíre Eorpach.
Ros
mion|Ros deas|250px|thumb|Sgurr Fiona agus an Corrag Bhuidhe Contae de chuid na hAlban is ea Ros, i gComhairle na Gàidhealtachd.
Gealóg
Is éan í an ghealóg. Is ball den fhine na Emberizidae í. Tá na gealóga le fáil san Eoraip, san Áise agus san Afraic. Tá 26 géineas agus 163 speiceas ann.
Cracó
D'éirigh an dara cathair is tábhachtaí sa Pholainn ó lonnaíocht chlochaoise. Thosaigh mar ghráig ar Chnoc Wawel é agus tugadh tuairisc gur lárionad trádála gnóthach de chuid Lár na hEorpa é sa bhliain 965. Tar éis do Dara Poblacht na Polainne a theacht chun cinn i 1918 agus i rith na fichiú haoise, d'athdhearbhaigh Kraków a ghnó mar lárionad náisiúnta acadúil ealaíonta le hollscoileanna agus lárionaid chultúrtha nua. Tá thart ar 780,000 daoine ina gcónaí i Kraków, le thart ar 8 milliún duine faoi chéad ciliméadar timpeall a phríomhchearnóg.
I ndiaidh an ionraidh a rinne Gearmáin na Naitsithe ar an bPolainn i dtús an Dara Cogaidh Domhanda, ba é an Distrikt Krakau (Ceantar Kraków) nua príomhchathair an Rialtais Ghinearálta a chuir an Ghearmáin ar bun. Brúdh na Giúdaigh a bhí ina gcónaí sa chathair isteach i gcion faoi bhallaí a tugadh Geiteo Kraków air. Ón áit sin a seoladh chuig campaí díothaithe agus na sluachampaí de shaghas Aushcwitz agus Płaszów iad. Bíodh sin mar atá, ní dhearnadh an iomarca díobhála don chathair i rith na troda ná na buamála.
Rinneadh pápa de Karol Wojtyła, Ardeaspag Kraków, i 1978 a bhí an t-ainm Pápa Eoin Pól II air ina dhiaidh sin. An chéad phápa nach raibh ina Iodálach le 455 bliain ab ea é. Sa bhliain chéanna, ghlac UNESCO le seanbhaile agus lár stairiúil Kraków mar a chéad Suíomh Oidhreachta Domhanda, in éineacht le Quito. Is mar chathair domhanda a bhfuil a "leordhóthain ard" aici a aicmíonn an Líonra Taighde ar na Cathracha Domhanda agus ar an Domhandú Kraków.
Teach Solais Dhún dTéide
Is teach solais é Teach Solais Dhún dTéide  atá suite gar do Ros Ó gCairbre, i gContae Chorcaí.
Drew Z. Greenberg
Scríbhneoir teilifíse agus léiritheoir is eaDrew Z. Greenberg. Tá aithe air mar gheall ar a chuid oibre ar chláir ar nós Buffy The Vampire Slayer Firefly agus Dexter.
An Taf
Is abhainn mhór í An Taf (Breatnais:Afon Taf) sa Bhreatain Bheag. Éiríonn sí mar dhá abhainn sna Bannau Brycheiniog - an Taf Fechan (Taf Beag) agus an Taf Fawr (Taf Mór) - roimh a nascann siad le chéile ar an taobh ó thuaidh de Merthyr Tydfil, chun an Taf a dhéanamh. Tacaíonn an abhainn le roinnt iasc imirceach, lena n-áirítear bradáin, bric gheala, agus eascainn.
Maureen O'Sullivan
Is iar-polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Bhaile Átha Cliath Láir í Maureen O'Sullivan (Gaeilge: Máirín Ní Shúilleabháin) (rugadh í 10 Márta, 1951). Bhí sí ina ball neamhspleách den Dáil ó fho-thoghchán ar an 6 Meitheamh, 2009 go dtí deireadh an 32ú Dáil ar 14 Eanáir, 2020.
Colmán mac Baotáin
Ard-Rí na hÉireann de réir roinnt ríliostaí ba ea Colmán mac Baotáin (Sean-Ghaeilge Colmán mac Báetáin), aitheanta fosta mar Colmán Ríomhaí (Colmán Rímid ) (bás 604). Ball de Chineál Eoghain ba ea é, agus bhí sé i gcoróin i nAileach ón mbliain 578 go dtí 602. Báetán mac Muirchertaig (bás 572), a mheastar freisin gurbh Ard-Rí é, ba ea a athair. Dáileadh ard-ríogacht na hÉireann rotated idir Cineál Eoghain agus Cineál Chonaill i ndeireadh na 6ú haoise. Deirtear gur roinn sé an tArd-Ríogacht le hAodh Sláine, taifeadta sna hannála don bhliain 598. Fágtar ar lár iad áfach sa ríliosta is luaite, Buile Choinn Chéadchathaigh, dán den 7ú haois. D'fhéadfadh é go raibh Fiachna mac Baotáin na nUlad i ndáiríre an tArd-Rí ag an am.
Sa bhliain 602, chloígh Colmán a céile comhraic den Chineál Chonaill, Conall Cú mac Aodha (bás 604) ag Cath Cúl Sleamhna (i Ráth Bhoth) agus theith Conall. Maraíodh Colmán sa bhliain 604 ag duine dá mhuintir, Lochán Dialmana. Insítear i nAnnála Uladh fair seo:
Máthair Aldfrith mac Oswiu ba ea a iníon, nó b'fhéidir a ghariníon, Fín. Ceann Faoladh mac Ailealla (bás 679), file, ba ea a nia. Throid a dheartháir Maol Umha (bás 610) ag Cath Degsastan, áit a deirtear gur mharaigh sé rí Æthelfrith Bernicia.
Aicmiú Deachúil Uilíoch
Is éard atá i gceist le hAicmiú Deachúil Uilíoch nó ADU, ná aicmiú bibleagrafach agus leabharlainne a ionadaíonn an leagan amach córasach de bhrainsí uilig d'eolais dhaonna mar chóras comhtháite ina bhfuil réimsí eolais gaolaithe agus idir-nasctha. Is córas aicmiúcháin anailíseach-sintéiseach agus ilghnéitheach é an tAicmiú Deachúil Uilíoch ina mbíonn sainfhoclóir agus comhréire a chuireann ar chumas innéacsú cumhachtach ábhar agus aisghabháil faisnéise i mbailiúcháin mhóra. Ó bhliain 1991, tá an ADU i seilbh agus faoi bhainistíocht an UDC Consortium (Gaeilge: Cuibhreannas an ADU) cumann idirnáisiúnta neamhbhrabúis d'fhoilsitheoirí le ceanncheathrú sa Háig (an Ísiltír).
Clach Mhanainn
Contae de chuid na hAlban is ea Clach Mhanainn.
The Pilot (Friends)
Craoladh an chéad eipeasóid, "The Pilot", nó "The One Where Monica Gets a Roommate", den chéad sraith Friends ar an 29 Meán Fómhair, 1994. Scríobh David Crane agus Marta Kauffman an eipeasóid seo. D'fhéach 21.5 milliún duine ar an eipeasóid.
Strictly Come Dancing (sraith 8)
Is comórtas damhsa teilifíse é Strictly Come Dancing, a tosaíodh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2004. Tá sé ar BBC One. Thosaigh an t-ochtú sraith ar an 11 Meán Fómhair 2010 agus chríochnaigh sé ar an 18 Nollaig 2010.
B'iad Len Goodman, Bruno Tonioli, Craig Revel Horwood agus Alesha Dixon na breithiúna don sraith seo.
Airiasachas
Is éard a bhí i gceist leis an Airiasachas (eiriceacht Áiris an leagan a thugann foclóir de Bhaldraithe) ná an teagasc diagachta a luaitear le hAirias (250-336 AD), preispitéir Críostaí a bhí ag obair i gCathair Alastair san Éigipt. Bhí Airias barúlach nach cuid de Dhia a bhí in Íosa, ach neach ar leith agus é cruthaithe ag Dia. Bhí tionchar nár bheag ag an Airiasachas le lá Airiais agus go gairid i ndiaidh a bháis, nó ba Airiasaigh iad na hImpirí Rómhánacha Valens agus Constantius a Dó. Uaireanta, tugtar "Airiasachas" ar fhoirmeacha neamh-Thríonóideacha eile den chreideamh Chríostaí seachas an tAiriasachas sa chiall chúng.
Jane Espenson
Scríbhneoir teilifíse agus léiritheoir as Iowa, SAM is ea Jane Espenson. Rugadh í ar 14 Iúil 1964 in Ames, Iowa agus is ann a tógadh agus a oileadh í. Tá aithne uirthi mar gheall ar a cuid oibre ar chláir ar nós Buffy The Vampire Slayer, Firefly agus Game of Thrones.
Cuaisín tosaigh
mion|clé|240px|Anatamaíocht na súile 1. [[Cúlcuaisín 2. Cuaisín tosaigh 3. Coirne 4. Mac imrisc 5. Uvea 6. Inteachán 7. Corp fabhránach 8. Córóideach 9. Scléara 10. Ballnasc crochta an lionsa 11. Lionsa 12. Lionn gloiní 13. Ducht hiailideach 14. Reitine 15. Macula lutea 16. Foibhé 17. Diosca optach 18. Néaróg optach 19. Fuileadáin na reitine ]]Cuaisín tosaigh na súile is ea an spás sreabhach-líonta, laistigh den súil, idir an t-inteachán agus an dromchla is sia istigh sa choirn, an t-intéiliam. Lionn uiscí is ea an sreabhach a líonann an cuaisín tosaigh. Héiféime agus glácóma is ea an dhá phríomh-phaiteolaíochtaí sa réimse seo. Sa héiféime, líonann an fhuil an cuaisín tosaigh. Sa ghlácóma, coisceann calcadh chanáil Schlemm an gnáth eis-sreabhadh an leanna uisciúil, agus mar thoradh bíonn carnadh na sreabhach, méadaítear brú idirshúileach, agus ar deireadh daille. Is é an gnáth dhoimhneacht an chuasáin ná 3.5mm go 2.5mm; Is féidir doimhneacht níos lú ná 2.5mm a bheith ina riosca le haghaidh ghéarghlácóma a fháil.
Recurvirostra
Na speicis
Tá ceithre speiceas sa ghéineas Recurvirostra:
Faolchú mongach
Ainmhí is ea an faolchú mongach.
Finnéithe Iáivé
Is sainchreideamh Críostaí é Finnéithe Iáivé a chleachtann córas creidimh sách difriúil ón Chríostaíocht phríomhshrutha. In 2022, thuairiscigh an grúpa go raibh thart ar 8.5 milliún ball ag glacadh páirt sa soiscéalachas, agus gur fhreastail 19.7 milliún duine ar Chuimhneachán bliantúil bhás Chríost. Is grúpa seanóirí i Warwick, Nua-Eabhrac (ar a dtugtar Bord Stiúrtha Finnéithe Iáivé) atá i gceannas ar an sainchreideamh. Is é an bord seo a leagann amach teagasc Finnéithe Iáivé, bunaithe ar an mbrí a bhaineann siad as an mBíobla. Creideann siad gur gearr uainn Harmagadón, is é sin, scrios an chórais dhomhanda atá ann faoi láthair. Creideann siad freisin gurb é bunú Ríocht Dé ar domhan an t-aon réiteach ar na fadhbanna go léir atá roimh an gcine daonna.
Oifig an tSoláthair
link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:D%C3%BAnmharbh%C3%BA.jpg|mion|clé|[[Dúnmharú|Dúnmharbhú i bPáirc an Chrocaigh - Cathal Ó Sandair.  Oifig an tSoláthair, 1944 ]] Comhlacht foilsitheoireachta Éireannach stáit is ea Oifig an tSoláthair (Béarla: Government Publications Office).
Brett Matthews
Scríbhneoir teilifíse agus greannán Meiriceánach is ea Brett Matthews. Tá aithne air mar gheall ar a chuid oibre le Joss Whedon ar chláir ar nós Buffy the Vampire Slayer, Firefly agus Angel.
Cuan Chorcaí
Is cuan suite i gContae Chorcaí é Cuan Chorcaí.
Patrick McAuliffe
Polaiteoir Éireannach ab ea Patrick McAuliffe (1 Lúnasa 1914 – 13 Deireadh Fómhair 1989). Bhí sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre.
Charles Taze Russell
Ba mhinistéir Críostaí Meiriceánach é Charles Taze Russell, a rugadh ar an 16 Feabhra 1852 in Allegheny, Pennsylvania agus a fuair bás ar an 31 Deireadh Fómhair 1916 in Pampa, Texas. Críostaí Athbhunaitheora ab ea Russell, .i. go raibh seisean agus a chomhghleacaithe ag iarraidh an Eaglais Chríostaí a athbhunú ar mhúnla na hEaglaise luath. Scríbhneoir cráifeach bisiúil a bhí ann.
An Laplainn
deas|250px|thumb|An Laplainn Is réigiún i gCríoch Lochlann í an Laplainn.
Clódhanna Teoranta
mion|Conchubhar Mac Neasea - Mac Fhionnlaoich Comhlacht foilsitheoireachta Éireannach ab ea  Clódhanna Teoranta a d'fhoilsigh leabhair Ghaeilge. Inphrionta Chonradh na Gaeilge a bhí ann.
Fionnradharc
Is bruachbhaile i dtuaisceart Bhaile Átha Cliath é Fionnradharc, idir Baile Bocht agus Cluain Tarbh. Tá sé teorainn ar theorainn le Marino, An Trá Thuaidh agus Baile Bocht freisin. Tá an bóthar iarainn ar an dteorainn theas thoir den cheantar agus Abhainn na Tulchann ar an dteorainn theas thiar.
Tá an ceantar faoi dhlínse Chomhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath.
Téann an príomhbhóthar ó lár na cathrach go dtí oirthuaisceart na cathrach tríd an ceantar. Tá páirc mhór, Páirc Fhionnradharc, ann agus tá linn snámha 50 méadar san Westwoood Club. Tá stáisiún DART ar Bhóthar Chluain Tarbh, gar d'Fhionnradharc. Téann Tollán Calafoirt Bhaile Átha Cliath faoi Fhionnradharc. Tá cuid mhaith d'Fhionnradharc ar thalamh a gabhadh ón bhfarraige.
Tá Scoil Íosaif (bunscoil agus meánscoil) lonnaithe i bhFionnradharc. D'fhreastail an t-iarthaoiseach Cathal Ó hEochaidh ar an scoil sin. Tá bunscoil do chailíní, Scoil Naoimh Mhuire, sa cheantar freisin.
Tá an reilig Ghiúdach is sine i mBaile Átha Cliath sa cheantar freisin. Feictear an dáta 5618 ón bhféilire Giúdach ar bhalla na reilige. Cuireadh an corp deireanach ann sa bhliain 1958.
Rugadh an scríbhneoir Bram Stoker, údar an úrscéil Dracula sa cheantar.
Siopa seandachtaí
mion|Cuma nua-aimseartha ar an siopa seandachtaí seo i Sráid Proinsias i m[[Baile Átha Cliath ]] Is é is siopa seandachtaí ann ná siopa ina ndíoltar seanearraí, rudaí inbhailithe go háirithe. Is annamh baile mór nó cathair gan ceann amháin ar a laghad ann. Uaireanta bíonn roinnt díobh le chéile i margadh, siopalann seandachtaí nó baile beag turasóireachta.
Buirg Haines, Alasca
thumb|280px|Suíomh sa stát [[Alasca]] 237x237px|deas|mion|Suíomh Alasca sa SAM Is buirg in Alasca é Buirg Haines. Tá sé suite in oirdheisceart an stáit, agus is é níos lú ná 1 duine sa chiliméadar cearnach (0/km²) an dlús daonra ann. Is é Haines príomhbhaile na buirge agus an lonnaíocht is mó daonra freisin. Sa bhliain 2016 bhí 2,496 duine ina gcónaí ann.
Tá sé ag críochantacht leis na buirgí agus na réigiúin seo leanas:
Cuimsíonn an bhuirg na páirceanna seo leanas:
Stair
Bunaíodh Buirg Haines ar 29 Lúnasa 1968.
Mount Egerton, Victoria
Baile beag de chuid Victoria san Astráil is ea Mount Egerton. Tá sé le fáil i Sír Moorabool, seacht gciliméadar is nócha siar ó thuaidh ó Mhelbourne, príomhchathair an Stáit. Seanbhaile mianadóireachta é, agus de réir dhaonáireamh Astrálach na bliana 2006 bhí 215 duine ina gcónaí ann. Ba de shliocht Bundúchasach 1.9% díobh.
Tá talamh cothrom ar thaobh amháin de Mount Egerton agus talamh crochta ar an taobh eile. Tá cuid mhaith foraoise timpeall na háite fós.
Stair
Bhíodh na Wathaurong, pobal Bundúchasach, ina gcónaí anseo, agus lonnaigh Eorpagh san áit nuair a thángthas ar ór sa bhliain 1853 ag an All Nations Gully. Lean an mhianadóireacht tar éis an chéad ruathar agus ór á bhaint as síog ghrianchloiche le mionán. Tá an gléasra meilte agus roinnt iarsmaí eile le feiceáil fós. Thit an seanmhianach ar a chéile i bhfichidí an fichiú haois agus tá log mór le feiceáil ann.
D’oscail Oifig an Phoist ar 1 Feabhra 1856 agus dhún sa bhliain 1993. Bhí banc ann freisin agus robáil Captain Moonlite, ceithearnach coille iomráiteach, é sa bhliain 1869, coir a chuir tús lena shlí bheatha mar bhithiúnach.
Bhíodh séipéal beag adhmaid ann do Chaitlicigh agus é in úsáid anuas go dtí an chuid dheireanach den fichiú haois.
D’oscail an bhunscoil ar 6 Samhain 1877 agus tá sí ar oscailt i gcónaí.
Tá seanreilig ann, cé gur beag ainm Éireannach atá le feiceáil ar na leaca uaighe.
Féach freisin
Baxter, James G.: Mount of Gold. Mount Egerton Primary School 1977.
Toohey, Jack: On the Eastern Fringe: Recollections and Stories on the Settlement and Farming Histories in the Bungaree, Wallace, Bolwarrah and Gordon Districts. Ballarat 2005.
Tom Brady
Is imreoir peile Mheiriceánaí é Tom Brady. Rugadh é leis an ainm Thomas Edward Patrick “Tom” Brady ar an 3 Lúnasa 1977. Deirtear gurb é an t-imreoir is fearr a d’imir an spórt riamh. Bhuaigh sé an Comórtas Náisúinta (NFL) trí huaire, sna blianta 2001, 2003 agus 2004. D’fhreastail sé ar ollscoil i Michigan agus thosaigh sé ag imirt peile Mheiriceá san NFL sa bhliain 2000.
Saol
Rugadh Brady i San Mateo, i gCalifornia. Tá triúir deirfúireacha aige, agus muintir as Éireinn aige. B'aoibhinn leis peil nuair a bhí sé an-óg. Tá triúr páiste aige. Sa bhliain 2006, bhuail sé le mainicín na Brasaíle Gisele Bündchen. Phós sé í ar an 26 Feabhra 2009. Tá a lán tithe acu i Meiriceá.
Éachtanna
Roimh an bliaimn 2013, d’imir sé 201 cluichí, agus bhuaigh sé 154 cluiche. Chaith sé 376 touchdowns. Is é sin an cúigiú méid is mó sa spórt riamh. Chaith sé 50 touchdowns sa bhliain 2007, an mhéid is mó sa spórt riamh freisin. Sa bhliain 2007 agus arís sa bhliain 2010, bhuaigh sé an duais Imreoir na Bliana. Bhuaigh sé an duais Imreoir an Chluiche sa chluiche cheannais faoi dhó, i 2001 agus 2003. I 2007, níor chaill an fhoireann aon chluichí roimh an gcluiche cheannais.
Ann Phelan
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Cheatharlaigh-Chill Chainnigh í  Ann Phelan (Gaeilge: Áine ) (rugadh í Meán Fómhar, 1961 ). Tá sí ina ball de Pháirtí an Lucht Oibre agus ina TD ó 2011. Sheas sí san Olltoghchán 2016, ach chaill sí a suíochán.
Cnoic Dhoire na Sagart
Is sliabhraon suite i gContae Chorcaí iad Cnoic Dhoire na Sagart. Síneann na cnoic siar ó lár an chontae go dtí teorainn Chiarraí.
Jack Finlay
Polaiteoir Éireannach ab ea Jack Finlay (10 Meitheamh 1889 – 30 Meán Fómhair 1942). Bhí sé ina bhall den Lár-Pháirtí Náisiúnta ar dtús agus ansin d'Fhine Gael.
Avicii
Bhí Avicii (8 Meán Fómhair 1989 – 20 Aibreán 2018) ina cheoltóir cáiliúil. Ba cheirneoir (nó DJ) é freisin. B’ainm stáitse é Avicii. Tim Berling an t-ainm eile a bhí air. Rugadh sa tSualainn é.
Gaeilge
mion|clé
Sa bhliain 2013, d’aistrigh múinteoirí agus daltaí Choláiste Lurgan cúpla amhrán mór le hAvicii go Gaeilge (mar shampla “Wake Me Up” agus “Hey Brother”).
Dúirt Avicii go raibh sé an-sásta leis an bhfíseán de “Wake Me Up”, a chuir TGLurgan suas ar YouTube. D’fhéach níos mó ná sé mhilliún duine ar an bhfíseán ar an idirlíon.
Bhí ceolchoirm ag Avicii i bPáirc Mharlaí sa bhliain 2015.
Féinmharú
mion|clé|235x235px Ó thaobh a shaol pearsanta de, bhíodh Avicii i gcónaí ag streachailt le fadhbanna éagsúla, gruaim agus mí-úsáid drugaí na cinn ba mheasa dóibh. Chuir Avicii lámh ina bhás féin sa bhliain 2018. Bhí sé ar cuairt san Óman agus ocht mbliana is fiche d’aois ag an am.
Diarmait mac Cerbaill (rí Osraí)
Rí na nOsraí de rítheaghlach Dhál Bhirn ba ea Diarmaid mac Cearbhaill (Sean-Ghaeilge Diarmait mac Cerbaill). Bhí sé i réim ón mbliain 894 go dtí 905, agus arís ó 908 go 928. Ní gá é a measctha leis an Ardrí darb ainm céanna, Diarmaid mac Cearbhaill.
Cearbhall mac Dúnlainge ba ea a athair, agus iníon an Ardrí, Maol Seachnaill mac Maoil Rúnaí, ba ea a mháthair. Is amhlaidh go raibh sé gníomhach go míleata tar éis bhás a athar. Sa bhliain 891, bhuaigh sé in éadan Eoghanachta na Mumhan. Tháinig sé i gcomharbacht ar a uncail Riagán mac Dúnlainge mar rí Osraí. Cuireadh ar a choróin é sa bhliain 905, agus rinne rí dá dheartháir, Ceallach, ina ionad. I ndeireadh bhás Ceallaigh sa bhliain 908, cuireadh ar ais i gcoróin é ag a chol ceathrar, an tArdrí Flann Sionna, agus bhí sé i réim le fiche bliain eile. Fuair sé bás sa bhliain 928.
Tá chur síos le fáil ar Dhiarmaid sa Bhanseanchas.
Cellach mac Cerbaill
Rí na nOsraí de rítheaghlach Dhál Bhirn ba ea Ceallach mac Cearbhaill (Sean-Ghaeilge Cellach mac Cerbaill). Bhí sé i réim ón mbliain 905 go dtí a bhás sa bhliain 908.
Gaoil ríoga
Cearbhall mac Dúnlainge (bás c. 888), iar-rí, ba ea athair Cheallaigh. Bhí sé pósta le Echrad ní Madadún mhic Aodha (rí na nUlad, bás c. 950). Bhí mac acu, Donnchadh (bás c. 976), a bheadh ina rí Osraí in am trátha. Mac Aodha (bás c. 919) mhic Eochagáin mhic Aodha (bás c. 883) ba ea Madadún, athair chéile Cheallaigh. Bhí Eochagán pósta le hInderb ní Mhaoil Dúin de Chineál Eoghain. Bhí Mail Dúin (bás c. 867) agus a athair, Aodh Oirdní mac Néill (bás c. 819), ina ríthe Ailigh.
Bhí beirt mhac ag Ceallach, Cuileann agus Donnchadh.
Réimeas
Bhí Ceallach ar an bhfód i gCath Gabhrán sa bhliain 893. Tháinig sé i gcoróin tar éis dá dheartháir níos sine Diarmaid a chur as sa bhliain 905. Maraíodh Ceallach i gCath Mhagh Ailbhe, ag troid ar son an rí-easpaig, Cormac mac Cuileannáin, sa bhliain 908. Mar a insítear i nAnnála Inis Faithlinn: AI 908.2:Cath Maige Aillbe ré Lagniu & h-Uib Neill for Mumnechu in quo cecidit Cormacc macc Cuilenáin, rí Cassil, & Cellach macc Cerbaill, rí Osraige
mion|Painéal ag bun na Croise Thuaidh i n[[Áth Eine, Contae Thiobraid Árann (ar theorainn na Mumhan agus na nOsraí) ag léiriú mhórshiúl sochraide, a mheastar gur Cormac mac Cuileannáin atá ann, tar éis an chatha inar maraíodh eisean agus battle Ceallach mac Cearbhaill. ]]
Insítear i nAnnála na gCeithre Máistrí ámh gur tharla an cath úd ag Bealach Múna sa bhliain 903:
ACM 903.7: Cath Bhealaigh Mughna ria f-Flann mac Maoil Sechlainn, rí Ereann, ... for Corbmac mac Cuilennáin, rí Caisil... At iad na saer-clanna torcratar imaille fris ... Ceallach mac Cearbhaill, tighearna Osraighe
Tar éis a bháis, chuir a gcol ceathrar, an tArdrí Flann Sionna, Diarmaid deartháir Cheallaigh ar ais i gcoróin. Adhlacadh é is dóigh sa reilig i Saighir.
Oidhreacht
Sinsear na clainne meánaoisí, Mhic Giolla Phádraig is ea Ceallach, agus deirtear sa saothar Íoslannach, Landnámabók, ina dtugtar Kjallakur Kjarvalson air, gur sinsear roinnt luath-lonnaitheoirí na tíre é.
Príosún Chnoc an Arbhair
Is príosún Éireannach é Príosún Chnoc an Arbhair (Béarla: Arbour Hill Prison) atá lonnaithe i mBaile Átha Cliath. Tá Beairic Chnoc an Arbhair lonnaithe ar an láthair chéanna. Is ann atá Reilig Mhíleata Chnoc an Arbhair.
Siorrachd Mhoireibh
Ceantair
deas|300px|thumb|[[Baile Ùr nan Granndach]] deas|300px|thumb|[[Ardeaglais Eilginn]]
Siorrachd Inbhir Nis
deas|200px|thumb|Loch Nis Contae de chuid na hAlban is ea Siorrachd Inbhir Nis.
Iarthar Chorcaí
Is ceantar suite i gContae Chorcaí é Iarthar Chorcaí.
The One with the Sonogram at the End
Craoladh an dara heipeasóid, "The One with the Sonogram at the End", den chéad sraith Friends ar an 22 Meán Fómhair, 1994. Scríobh David Crane agus Marta Kauffman an eipeasóid seo. D'fhéach 20.2 milliún duine ar an eipeasóid.
An Rúis i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Ghlac An Rúis páirt i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse don chéad uair sa bhliain 1994.
Báetán mac Ninnedo
Rí Chineál Chonaill de chlann Uí Néill an Tuaiscirt, agus i roinnt foinsí Rí na Teamhrach, ba ea Baodán mac Ninneadha (Sean-Ghaeilge Báetán mac Ninnedo) (bás 586). Ninnidh mac Duach (beo 561–563) ba ea a athair, agus Conall Gulban (bás 464) a shin-sean-athair. Ba bhall é de Chineál Duach.
Dáileadh ríogacht na Teamhrach idir Cineál Eoghain agus Cineál Chonaill i ndeireadh na 6ú haoise. Is deacair é réimeas Bhaodáin a fhuascailt ó réimeas a chol seisir níos óige, Aodh mac Ainmhireach (bás 598). Tugtar achair éagsúla le réimeas Aodha sna ríliostaí, a chuireann in úil uile go raibh tús a réimis roimh bhás Bhaodáin. Fágtar an bheirt ríthe ar lár as Buile Choinn, an ríliosta is luaite as deireadh na 7ú haoise, ach is dóigh gur dréacht claonpháirteach é seo. D'fhéadfadh é nach raibh Baodán i ndáiríre ina ard-rí, ach gur thug bréagstaraí níos deireanaí an teideal dó chun leithscéal a thabhairt faoin bhfíor-réimeas Bhaodán mhic Cairill (bás 581) de Dhál Fhiatach mar ardrí. Pé scéal é, níor tugadh dó ach réimeas aon bhliain sna ríliostaí. Cé acu an raibh ardrí é Baodán nó nach raibh, bhí an chumhacht i ndáiríre ag Aodh mac Ainmhireach ón mbliain 572 ar aghaidh.
Maraíodh Baodán sa bhliain 586 ag Léim an Eich, spreagtha ag Colmán Beag (bás 587), rí Uisnigh Uí Néill an Deiscirt, a raibh súil aige ar an ard-ríogacht.
Dolly Parton
Is ea amhránaí, cumadóir ceoil agus aisteoir Dolly Rebecca Parton (19 Eanáir 1946, in Sevierville, Tennessee, Stáit Aontaithe).
James Hughes
Polaiteoir Éireannach ab ea James Hughes (1895–1 Eanáir 1948). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.
George Takei
Is fuirseoir Meiriceánach é Hosato Takei, a rugadh sa bhliain 1937. Tháinig sé sa tríú háit ar an ochtú sraith I'm a Celebrity...Get Me Out of Here! sa bhliain 2008.
Lios Fearnáin
Is baile i dTiobraid Árann é  Lios Fearnáin.
Pteropus
Is géineas ialtóg é Pteropus.
Coimisiún Sábháilteachta Iarnróid
Is áisíntacht de chuid Rialtas na hÉireann é an Coimisiún Sábháilteachta Iarnróid nó CSI (Béarla: Railway Safety Commission nó RSC ). Tá ardoifig na háisínteachta lonnaithe sa Charraig Dhubh i mBaile Átha Cliath.
Mullach Allaíre
Cnoc i gContae Chorcaí is ea Mullach Allaíre (391 m).
Ben Ainslie
Mairnéalach Sasanach is ea Sir Charles Benedict Ainslie nó Ben Ainslie mar is fearr aithne air, a rugadh i Macclesfield Sasana. Thosaigh sé ag foghlaim ceird na seoltóireachta nuair a bhí sé ocht mbliana d’aois. Ghlac sé páirt san “Optimist World Championships” in 1989, nuair a bhí sé dá bhliain déag d’aois.
Cluichí Oilimpeacha
Tá Ben Ainslie áirithe ar an seoltóir is fearr ar domhan. Bhuaigh se boinn sna Cluichí Oilimpeacha cúig bliana i ndiaidh a chéile. Glac se páirt sa Cluichí Oilimpeacha in Atlanta, Sydney, Aithin, Beijing agus Londain. Bhuaigh sé bonn airgead in Atlanta san laser, agus bhuaigh sé bonn óir i Sydney. Tar éis seo bhog sé go dtí an Finn. Bhuaigh se trí bhonn óir san Athin, Beijing agus Londain.
Americas Cup
Anois tá Ben ag seoltóireacht le Oracle san Americas Cup. Bhuaigh sé an chomórtas sa bhliain 2014. Bhí se ag seoiltóireacht le daoine cáilúla cosúil le Jimmy Spithill agus Tom Slingsby.
Comórtais
Bhuaigh sé a lán comórtas, cosúil le:
Maggie Smith
Tús a saoil
Rugadh i Romford, Essex, í ach bhog sí go hOxford nuair a bhí sí ceithre bliana d’aois. Rugadh í do Margaret, rúnaí, agus Nathaniel Smith, paiteolaí. Bhí beirt dhearthaireacha aici, Alastair agus Ian. D’fhág Smith Oxford High School nuair a bhí sí sé bliana déag d’aois agus thosaigh sí ag staidéar ar an aisteoireacht.
The Voice Afterparty
Thosaigh The Voice Afterparty ar 16 Márta, 2014. Tá sé ar RTÉ a Dó tar éis The Voice. Is é Eoghan McDermott an láithreoir.
Thosaigh as chéad sraith ar an 16 Márta, 2014 i rith na Seónna Beo don tríú sraith The Voice of Ireland. Beidh an dara sraih The Voice Afterparty ag tosú i Mí Márta, 2015.
Albhaidh
deas|250px|thumb|Albhaidh Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Albhaidh.
Daighinis
Is oileán i gConamara theas, i gContae na Gaillimhe in Éirinn í Daighinis (Leagan galldaithe neamhoifigiúil Dinish). Chaith Máirtín Ó Cadhain tréimhse ghairid ag múineadh scoile ann.
Fritz Stern
Staraí Meiriceánach ab ea Fritz Stern (2 Feabhra 1926 – 18 Bealtaine 2016). Rugadh isteach i dteaghlach gairmiúil léannta é i mBreslau, i gcuid den Ghearmáin atá sa Pholainn inniu. Dochtúir ab ea a athair agus oideoir páistí teoiriciúil a bhí ina máthair. Dhírigh Fritz a aird ar stair na Gearmáine, stair na nGiúdach agus an staireolaíocht.
Cé gur Liútaraigh iad baill an teaghlaigh, ba de shliocht Giúdach iad. D'imigh siad ón nGearmáin sé seachtainí roimh Kristallnacht sa bhliain 1938. Chuir siad fúthu in Jackson Heights, Queens, Nua-Eabhrac. D'fhreastail Fritz ar Ollscoil Columbia i gcathair Nua-Eabhrac. Mar theagascóir ag an ollscoil chéanna, bhain sé amach an Chathaoir Seth Lowe, onóir mhór. Sna blianta 1953–1997 bhí sé ina ollamh ag Columbia. Propast ar an ollscoil ar fad é ar feadh tamaill. Ag tosú sa bhliain 1954, bhí sé ina aoiléachtóir go minic ag Freie Universität Berlin.
Sunniva
Ceanglaíodh í i dtraidisiúin na nIoruach le Naomh Alban, Briotanach Rómhánach agus deartháir le Sunniva, dar leis na scéalta. mion|Mainistir Selje ar oileán feadh chósta na hIorua. Is ann a chuir Sunniva fúithi agus a fuair sí bás.