cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Iarnród faoi thalamh
Córas iarnróid a fheidhmíonn i dtolláin faoin talamh. Tugtar an Tube, an Subway, nó an Métro ar chórais mar seo i gcathracha éagsúla ar fud an Domhain. Tiomáint leictreach a úsáidtear den chuid is mó. Soláthraítear córais faoi thalamh nuair nach féidir dóthain iompair a chur ar fáil ar an dromchla nó lastuas de de bharr brú foirgneamh nó cúinsí comhshaoil. Bíonn sé fíorchostasach iad a thógáil, agus ní dhéantar é ach i gcathracha móra, i gcomhair paisinéirí amháin chun gur féidir an costas a íoc. Tógadh an chéad cheann, Iarnród na Ceannchathrach, i Londain i 1863, ach le hinnill gaile chun na traenacha a thiomáint, ní raibh sé oiriúnach do phaisinéirí faoin talamh. Ba é an chead iarnród praiticiúil faoi thalamh Iarnród na Cathrach is Londan Theas a d'oscail i 1890. Ina dhiaidh sin scaip an coincheap ar fud an Domhain go tapa. Tá an córas is mó i Nua-Eabhrac, 468 stáisiún agus 383 km de línte. I gcóras Londan tá 274 stáisiún agus 392 km de línte.
Douglas J. Feith
Bhí Douglas Jay Feith (a rugadh 16 Iúil 1953) ina Leas-rúnaí Cosanta do Bheartas d'uachtarán na Stát Aontaithe George W. Bush, ó Iúil 2001 go Lúnasa 2005. Is comhalta sinsearach é ag Institiúid Hudson, meitheal mhachnaimh choimeádach.
Tá cur síos ar Feith mar ailtire de chuid Chogadh na hIaráice. Roimh an gcogadh, bhí ról lárnach aige i gcur chun cinn an éilimh go raibh caidreamh oibriúcháin ag réimeas Saddam Hussein le al-Qaeda (cé nach raibh mórán fianaise inchreidte ar a leithéid de chaidreamh ag an am). Dúradh i dtuarascáil Ard-Chigire an Pheinteagáin an méid seo a leanas faoi ​​ghníomhaíochtaí Frith;  " (Feith's office) developed, produced, and then disseminated alternative intelligence assessments on the Iraq and al Qaida relationship, which included some conclusions that were inconsistent with the consensus of the Intelligence Community, to senior decision-makers."
Pearsanta
Rugadh Feith do theaghlach Giúdach i Philadelphia, Pennsylvania, duine de thriúr clainne le Rose (née Bankel) agus Dalck Feith. Bhí a athair ina bhall den Betar, ógeagraíocht athbhreithnitheach  Shíónach, sa Pholainn, agus marthanóir ón Uileloscadh a chaill a thuismitheoirí agus a sheachtar deartháireacha sna sluachampaí géibhinn Naitsíocha. Tháinig Dalck go dtí na Stáit Aontaithe le linn an Dara Cogadh Domhanda agus d'éirigh sé ina fhear gnó, dhaonchara, agus bhronntóir don pháirtí Poblachtach.
D’fhás Feith aníos i bPáirc Elkins, cuid de Cheltenham Township, bruachbhaile de chuid Philadelphia. D’fhreastail sé ar Central High School Philadelphia, agus ina dhiaidh sin d’fhreastail sé ar Ollscoil Harvard, áit ar bhain sé a chéim amach magna cum laude sa bhliain 1975. Lean sé ar aghaidh go dtí Ionad Dlí Ollscoil Georgetown, ag fáil a Juris Doctor magna cum laude i 1978. Tar éis dó céim a bhaint amach, d’oibrigh sé ar feadh trí bliana mar aturnae leis an ngnólacht dlí Fried, Frank, Harris, Shriver &amp; Jacobson LLP.
A chuid oibre mar Dhaonlathach
D'oibrigh Feith ar fhoireann an tSeanadóra Henry M. Jackson i 1975 sula ndeachaigh sé ar aghaidh ag obair ar fheachtas Elmo Zumwalt i gcoinne an tseanadóir leithscaraigh Harry Byrd, Jr. Bhuaigh Byrd, neamhspleách ó 1970, ar Zumwalt, ó Pháirtí na nDaonlathach, 57–38%.
Corwen
52.9798°N, -3.3761°W
Baile i Sir Ddinbych, an Bhreatain Bheag, is ea Corwen, 167.3 km ó Caerdydd agus 275 ó Londain. Tá daonra 2,265 ann, agus tá 1,084 (47.9%) in ann Breatnais a labhairt.
Toghcháin áitiúla na hÉireann, 1899
mion|clé Sa bhliain 1899, reáchtáladh na chéad toghcháin áitiúla timpeall na hÉireann chuig comhairlí nuabhunaithe, ar tionóladh go leor díobh den chéad uair ar an 22 Aibreán 1899
Bunaíodh struchtúir an rialtais áitiúil atá i bhfeidhm inniu in Éirinn in 1898/99.
Torthaí an toghcháin
Toghadh na Parnel lítigh den chuid is mó. Tháinig na hAontacht aithe sa dara háit agus Léig na nÉireannach Aontaithe sa tríú háit, bunaithe i gContae Mhaigh Eo.
Ceadaíodh do mhná áirithe (na híocóirí rátaí) bheith  ina gcomhaltaí ar bhoird phoiblí nó ar údaráis áitiúla. .Toghadh 31 ar 650 chun na Comhairlí Ceantair Tuaithe.
Ceallach mac Faoláin
Rí na Laighean de rítheaghlach Uí Dhúnlainge ba ea Ceallach mac Faoláin (Sean-Ghaeilge Cellach mac Fáeláin) (bás 966). Ba bhall de chlann Uí Dúnchada é, agus an t-ochtú as deich rí Laigean den chlann úd. Faolán mac Muireadhaigh (bás 942) ba ea a athair, agus Lorcán (bás 943) a dheartháir is sine, iar-ríthe beirt. .
Angias
Bean chéile Laoghaire mac Néill, Ard-Rí na hÉireann, ab ea Angias nó Angas, iníon Ailealla Tassaigh mhic of Eochada Liathán. Máthair Lughaí mhic Laoghaire, Ard-Rí féin i n-am, ab ea í.
An Bhreatain Bheag sa Mheánaois Luath
Síneann an Mheánaois Luath sa Bhreatain Bheag ó thart ar 600 CR go dtí 1067 CR nuair a thosaigh na hionsaithe Normannach ar theorainneacha na Breataine Bige.
Ag tús na tréimhse, tháinig codanna áirithe den Bhreatain Bheag, amhail Powys, faoi bhrú méadaitheach ó na hAngla-Shacsanaigh, go háirithe ríocht Mercia. Chaill Powys cuid mhaith dá chríoch, a bhíodh ag síneadh soir ón teorainn reatha, lena n-áirítear an seanionad, Pengwern. B’fhéidir go léiríonn tógáil Chlaí Offa (Clawdd Offa), ag rí Mercia san 8ú haois, an teorainn chomhaontaithe. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/97/CymruMap.PNG/200px-CymruMap.PNG|clé|mion|220x220px| Príomh-ríochtaí luatha na Breataine Bige. Ba é Rhodri Mawr, a bhí ina rí ar Teyrnas Gwynedd ar dtús, a tháinig i réim ar chuid mhór den Bhreatain Bheag, a bhí ina rí ar Teyrnas Gwynedd ar dtús. Nuair a fuair sé bás, roinneadh a ríocht ar a chlann mhac, ach bhí a gharmhac, Hywel Dda, in ann Teyrnas Deheubarth a bhunú trí ríochtaí níos lú an iardheiscirt a aontú, agus faoi 942 CR bhí sé ina rí ar fhormhór na Breataine Bige. Go traidisiúnta, tá baint aige le bunú Cyraith Hywel (Laidin: Leges Walliæ) trí chruinniú a ghairm i Hendy-gwyn ar Daf. Nuair a fuair sé bás sa bhliain 950 CR bhí a chlann mhac in ann greim a choinneáil ar an Deheubarth, ach ghlac an ríshliocht thraidisiúnta Gwynedd.
Angias
Breasal mac Ailealla, a d'fhéadfadh bheith ina Rí na Mumhan, ab ea a deartháir. Bhí a muintir, Uí Liatháin, i gceannas i ndeisceart na tíre, agus gníomhach Bhreatain fosta.
Ceallach mac Faoláin
Rinneadh rí Laigean de Cheallach sa bhliain 958 tar éis bhás Thuathail mhic Aughaire, iar-ríthe Uí Muireadhaigh. Réamhtheachtaí athair Cheallaigh ba ea Aughaire. Tháinig Murchadh mac Fionn Uí Fhaoláin i gcomharbacht air sa bhliain 966. Léiríonn an tsraith úd comharbais conas a roinntí ríogacht na Laigean idir na trí clanna de rítheaghlach Uí Dhúnlainge le linn na tréimhse seo. .
Angias
Feictear Angias in the Vita tripartita Sancti Patricii, ina impíonn sí Naomh Pádraig go n-éirí a mac fós sa bhroinn ina Ard-Rí High King of Ireland.
An Bhreatain Bheag sa Mheánaois Luath
Faoin am seo bhí na Lochlannaigh ag ionsaí na Breataine Bige, go háirithe na Danair sa tréimhse idir 950 CR agus 1000 CR. Deirtear gur ghabh Godfrey Haroldson dhá mhíle cime as Ynys Môn i 987 CR, agus gur íoc rí Gwynedd, Maredudd ab Owain, suim mhór leis na Danair chun a mhuintir a cheannach ar ais ó bhraighdeanas.
Ba é Gruffudd ap Llywelyn an chéad tiarna eile a bhí in ann ríochtaí na Breataine Bige a aontú. Ba rí ar Gwynedd é ó dhúchas, ach faoin mbliain 1055 bhí sé ina rí ar an Bhreatain Bheag uile agus ghabh sé codanna de Shasana in aice leis an teorainn. Sa bhliain 1063 chlaoigh Harold Godwinson é agus mharaigh a gharmhac féin é. Roinneadh a ríocht arís, le Bleddyn ap Cynfyn agus a dheartháir Rhiwallon ina ríthe ar Gwynedd agus ar Phowys.
Mapúitsigh
mion
Is grúpa eitneach Meiriceá Theas iad na Mapúitsigh.
Cosheston
51.6961°N, -4.8878°W
Baile i Sir Benfro, an Bhreatain Bheag, is ea Cosheston, 120.7 km ó Caerdydd agus 329 ó Londain. Tá daonra 804 ann, agus tá 86 (10.7%) in ann Breatnais a labhairt.
Ferdinand Porsche
Dearthóir gluaisteán a rugadh i Hafersdorf na Gearmáine ab ea Ferdinand Porsche (3 Meán Fómhair 1875 - 30 Eanáir 1951). I 1934 dhear sé gluaisteán réabhlóideach saor a raibh an t-inneall ar chúl, agus thug an rialtas Naitsíoch an t-ainm Volkswagen (carr na ndaoine) air. Dhear sé carr spórtaíochta Porsche i 1950.
Katrín Jakobsdóttir
Polaiteoir Íoslannach is ea Katrín Jakobsdóttir a rugadh ar 1 Feabhra 1976 agus a bhí ina phríomh-aire ar an Íoslainn ó 2017 agus ina ball den Alþingi do thoghlach Réicivík Thuaidh ó 2007 i leith.
Is céimí de chuid Ollscoil na hÍoslainne í, agus bhí sí ina leaschathaoirleach ar an nGluaiseacht Chlé – Iarrthóir Glas (Íoslainnis: Vinstrihreyfingin – grænt framboð), sa bhliain 2003, agus tá sí ina cathaoirleach uirthi ó 2013 i leith. Bhí Katrín ina haire oideachais, eolaíochta agus cultúir san Íoslainn, agus ina haire ar an gcomhar Nordach ó 2 Feabhra 2009 go 23 Bealtaine 2013. Is í an dara príomh-aire baineann ar an Íoslainn í, tar éis Jóhanna Sigurðardóttir. An 19 Feabhra 2020, ainmníodh í mar Chathaoirleach ar Chomhairle na mBan-Cheannairí Domhanda.
Ina dhiaidh sin chuaigh sí ar aghaidh chun céim Mháistreachta sna hEalaíona i litríocht na hÍoslainne in Ollscoil na hÍoslainne in 2004, le haghaidh tráchtais ar shaothar an scríbhneora coireachta Íoslannaigh Arnaldur Indriðason.
Gairmréim neamhpholaitiúil
D’oibrigh Katrín go páirtaimseartha mar chomhairleoir teanga sa gníomhaireacht nuachta ag RÚV an chraoltóra phoiblí ó 1999 go 2003. Ina dhiaidh sin d'oibrigh sí do na meáin chraolta, agus scríobh sí do na meáin chlóite éagsúla ó 2004 go 2006, chomh maith le bheith ina teagascóir i bhfoghlaim ar feadh an tsaoil agus fóillíochta i Scoil Mhímir ó 2004 go 2007. Rinne sí obair eagarthóireachta don chomhlacht foilsitheoireachta Edda agus don iris JPV ó 2005 go 2006, agus bhí sí ina léachtóir in Ollscoil na hÍoslainne, Ollscoil Reicjavík, agus Menntaskólinn í Reykjavík ó 2006 go 2007.
Gairmréim pholaitiúil
Ceapadh Katrín ina leaschathaoirleach ar an nGluaiseacht Clé-Ghlas in 2003, agus tá sí ina cathaoirleach uirthi ó 2013.
Tá sí ina ball den Althing do thoghcheantar Reykjavík Thuaidh ó 2007.
Bhí Katrín ina aire oideachais, eolaíochta agus cultúir san Íoslainn, agus ina haire ar an gcomhar Nordach ó 2 Feabhra 2009 go 23 Bealtaine 2013.
Príomh-Aire (2017–i láthair)
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Secretary_Blinken_Meets_with_Icelandic_Prime_Minister_Jakobsdottir_%2851188964664%29.jpg/265px-Secretary_Blinken_Meets_with_Icelandic_Prime_Minister_Jakobsdottir_%2851188964664%29.jpg|mion|265x265px| Buaileann Katrín le Rúnaí Stáit SAM Antony J. Blinken i Réicivík i mBealtaine 2021 link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/84/P%C3%A4%C3%A4ministeri_Sanna_Marin_tapasi_Islannin_p%C3%A4%C3%A4ministeri_Katr%C3%ADn_Jakobsd%C3%B3ttir_tapasivat_Kes%C3%A4rannassa_12.4.2022_%2851999461448%29.jpg/265px-P%C3%A4%C3%A4ministeri_Sanna_Marin_tapasi_Islannin_p%C3%A4%C3%A4ministeri_Katr%C3%ADn_Jakobsd%C3%B3ttir_tapasivat_Kes%C3%A4rannassa_12.4.2022_%2851999461448%29.jpg|mion|265x265px| Katrín le Príomhaire na Fionlainne Sanna Marin ag Kesäranta i Heilsincí i mí Aibreáin 2022 Sular ceapadh í mar Phríomh-Aire, bhí Katrín ina cathaoirleach ar an nGluaiseacht Chlé-Ghlas. I ndiaidh thoghchán parlaiminte na hÍoslainne 2017, chuir an tUachtarán Guðni Th. de chúram uirthi comhrialtas rialaithe a bhunú ar a mbeadh an Ghluaiseacht Chlé-Ghlas, an Páirtí Forásach, an Comhaontas Sóisialta Daonlathach, agus Píratar. Thosaigh cainteanna comhrialtas idir na ceithre pháirtí go foirmiúil ar 3 Samhain 2017, ach níor éirigh leo mar gheall ar imní an Pháirtí Fhorásaigh go mbeadh tromlach ró-tanaí ag a comhrialtas. Mar thoradh air sin, rinne Katrín iarracht bheith i gceannas ar comhrialtas trí pháirtí leis an bPáirtí Neamhspleáchais agus leis an bPáirtí Forásach. Tar éis na cainteanna comhrialtais a thabhairt chun críche, thug an tUachtarán Guðni sainordú foirmiúil di chun an rialtas a threorú, a cuireadh isteach an 30 Samhain. Is í an dara bean í a chaith seal mar Phríomh - Aire na hÍoslainne.
Mar cheannaire an rialtais, rinne Katrín cánacha níos forásaí, rinne infheistíocht i dtithíocht shóisialta, saoire thuismitheora sínte, agus laghdaigh éagothroime pá inscne. Bhí uirthi lamháltais a thabhairt dá páirtnéirí den eite dheis chun a comhrialtas a choinneáil, ar amhail gan páirc náisiúnta a chur ar bun i lár na tíre.
hlasI mí Mheán Fómhair 2021, beagnach ceithre bliana tar éis a hinsealbhaithe, tá an-tóir ar Katrín i gcónaí, agus fágtar íomhá ionracais agus dáiríreachta ina diaidh. Tá an dea-bhainistíocht a rinne sí ar an bpaindéim COVID-19 le moladh, agus tá ceann de na taifid sláinte is fearr san Eoraip ag an tír, le 33 duine tar éis bháis.
I dtoghcháin pharlaiminteacha 2021, theip ar  pháirtí an Phríomh-Aire, Gluaiseacht Chlé-Ghlas, a chaill trí cinn dá 11 shuíochán sa Pharlaimint. Mar sin féin, choinnigh an comhrialtas a thromlach, agus cuireadh tús le hidirbheartaíocht idir na páirtithe chun a gcomhaontú a athnuachan. Thug pobalbhreitheanna a rinneadh sna laethanta i ndiaidh an toghcháin le fios go raibh tromlach mór na nÍosánach ag iarraidh go bhfanfadh Katrín Jakobsdóttir sa rialtas.
Seasaimh pholaitiúla
Tá Katrín i gcoinne bhallraíocht na hÍoslainne i NATO, ach mar chuid den chomhréiteach idir na Clé-Greens agus a gcomhpháirtithe comhrialtas, níl sé ar intinn ag an rialtas tarraingt siar ó NATO nó reifreann a reáchtáil ar bhallraíocht NATO. Cuireann Katrín i gcoinne na hÍoslainne dul isteach san Aontas Eorpach (AE) freisin. Níl sé i gceist ag an gcomhrialtas reifreann a reáchtáil maidir le caibidlíocht aontachais na hÍoslainne leis an AE a thosú arís.
Saol pearsanta
Tá Katrín pósta ar Gunnar Sigvaldason, agus máthair triúr mac (a rugadh 2005, 2007, agus 2011).
Tagann sí ó theaghlach a bhfuil go leor daoine mór le rá tagtha chun cinn iontu i bpolaitíocht na hÍoslainne agus sa saol acadúil agus sa litríocht. Is deirfiúr níos óige í leis na deartháireacha Ármann Jakobsson agus Sverrir Jakobsson, atá beirt ina nOllúna sna Daonnachtaí in Ollscoil na hÍoslainne. Is gariníon í Katrín don pholaiteoir agus don bhreitheamh Skúli Thoroddsen agus don fhile Theodóra Thoroddsen, agus gariníon leis an innealtóir agus Feisire Parlaiminte Sigurður S. Thoroddsen. Is é an file Dagur Sigurðarson a huncail mháthartha..
Comhar idirnáisiúnta
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cd/Nicola_Sturgeon_meets_Icelandic_Prime_Minister%2C_Katr%C3%ADn_Jakobsd%C3%B3ttir.jpg/265px-Nicola_Sturgeon_meets_Icelandic_Prime_Minister%2C_Katr%C3%ADn_Jakobsd%C3%B3ttir.jpg|mion|265x265px| Cruinniú le Céad-Aire na hAlban [[Nicola Sturgeon ag Taigh Bhòid i nDún Éideann, 2019]] Bhí Katrín ina ball de na coistí seo a leanas:
Anraí IV, Impire Naofa Rómhánach
Bhí Anraí IV (Gearmáinis: Heinrich IV) (11 Samhain 1050 – 7 Lúnasa 1106) mar rí na Gearmáine ón mbliain 1056 agus Impire Naofa Rómhánach ón mbliain 1084 go dtí an bhliain 1105. Bhí sé an-chumhachtach agus ghlac sé páirt thábhachtach in eachtraí an 11ú céad. Tharla cogaidh chathartha san Iodáil agus sa Ghearmáin chomh maith le Conspóid Insealbhuithe san Eaglais Chaitliceach.
Grigoriy Rasputin
mion|clé|Rasputin Bráthair siúil ab ea Grigoriy Yefimovich Rasputin (Gaelaithe uaireanta mar Raspúitín) a bhí ina chomhairleoir ag impire deireanach na Rúise, Nioclás a Dó.
Rugadh Rasputin ar an 22 Eanáir, 1869 (ar an 10 Eanáir, de réir Fhéilire Iúil, a bhí in úsáid sa Rúis san am) i bPokrovskoye, cúige Tyumen, sa tSibéir. Dúnmharaíodh Rasputin i gCathair Pheadair ar an 30 Nollaig, 1916. clé|mion| íocón inniu: is mórphearsa chultúir agus reiligiúnach é fós
Finscéalta
Bíonn finscéalta éagsúla á n-insint faoi Rasputin agus faoin tionchar a bhí aige ar Nioclás agus ar a chúirt.
Mar shampla mion|na súile Sloinne coitianta é Rasputin sa Rúis, go háirithe sa tSibéir. Is dealraitheach nach bhfuil gaol ar bith ag an scríbhneoir Valentin Rasputin leis an mbráthair siúil.
Dúnmharú
clé|mion| tionchar ag Rasputin ar Nioclás agus ar a chúirt, is cosúil Go dtí le déanaí, chreidtí gurbh é an Prionsa Feliks Yusupov a mharaigh Rasputin i gcomhcheilg le dornán comhchoirithe. Fear uasal Rúiseach a bhí ann agus é míshásta leis an tionchar a bhí ag leithéid Rasputin ar an Impire agus ar a bhean chéile ach go háirithe.
I ndiaidh bhás Rasputin, bhí Yusupov agus a chuid comhchoirithe ag cumadh scéalta áiféiseacha faoi chomh deacair is a fuair siad an bráthair siúil a mharú, agus iad ag iarraidh é a nimhiú le ciainíd, é a lámhach le piostail agus é a chnagadh le smachtíní. Chinn siad é a bhá in Abhainn Moika, ceann de na haibhneacha atá ag sní trí Chathair Pheadair.
De réir na fianaise atá ann inniu, áfach, ba é an Leifteanant Oswald Rayner, spiaire Sasanach a raibh aithne aige ar Yusupov, a scaoil an t-urchar a bhuail éadan Rasputin agus a mharaigh ar an toirt é.
61
Básanna
60er
Béchuil earrghorm
Is feithid í an bhéchuil earrghorm (Ischnura elegans). Dúchasach agus sách comónta sa chuid is mó den Eoraip.
Néaró
Ba é Néaró, nó Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus, a saolaíodh faoin ainm Lucius Domitius Ahenobarbus, ar a dtugtaí Nero Claudius Caesar Drusus Germanicus freisin, (15 Nollaig, 37 - 9 Meitheamh, 68) an cúigiú hImpire ar Impireacht na Róimhe.
Tá clú ar Néaró mar gheall ar an bhfinscéal gur sheinn sé ar an bhfidil agus an Róimh ag dul trí thine. Thairis sin, bhí sé ar dhuine de na hImpirí ba mhó a rinne géarleanúint ar na Críostaithe i stair Impireacht na Róimhe.
Flammulina velutipes
Is speiceas é an chaidhp fhlannbhuí (Flammulina velutipes) de mhuisiriún duilleoige san fhine Physalacriaceae. Tá an speiceas le fáil san Eoraip agus i Meiriceá Thuaidh. Go dtí le déanaí measadh go raibh baint ag Flammulina velutipes le Flammulina filiformis na hÁise, a shaothraítear le haghaidh bia mar "enokitake" (榎茸, エノキタケ), nó "beacán snáthaid órga", ach léirigh seicheamhú ADN go bhfuil difríocht shoiléir eatarthu.
Néaró
Riail
Bhí Néaró ag rialú na Róimhe sna blianta 54-68, agus é ag díriú ar chúrsaí taidhleoireacht a, trádála agus cultúir ach go háirithe.
Flammulina velutipes
Tacsanomaíocht
Rinne an luibheolaí William Curtis cur síos ar an speiceas ó Shasana ar dtús i 1782 mar Agaricus velutipes. D'aistrigh Rolf Singer go dtí an ghéineas Flammulina é sa bhliain 1951.
Néaró
Riail
clé|mion|Nero agus a mháthair, Agrippina (Antonio Rizzi) Tá sé de chlú ar Néaró gur chaith sé an chuid ba mhó dá am ag útamáil le ceol tóireacht, ag marú Críostaithe agus ag bualadh craicinn le fir is le mná, gan trácht a dhéanamh ar mharú a mháthar féin (Agrippina).
Tá an tuiscint seo bunaithe ar scríbhinní Suetonius, Cassius Dio, agus Tacitus, nach raibh mórán bá ag aon duine acu le Néaró. Tá foinsí ann, áfach, a thugann le fios go raibh an-luiteamas ag cosmhuintir na Róimh e le Néaró. mion|clé|An finscéal gur sheinn Nearó ar an bhfidil agus [[an Róimh ag dul trí thine. (Quo Vadis, ag M. de Lipman, Altemus 1897).]]
Géarleanúintí na gCríostaithe
Maidir leis na staraithe Críostaí, is é an bharúil a bhí acusan riamh gurbh é Néaró a chuir tús le géarleanúintí na gCríostaithe sa Róimh. De réir na bhfinscéalta Críostaí, cuireadh beirt Aspal, mar atá, Peadar agus Pól, chun báis nuair a bhí Néaró sa ríchathaoir. Bhain an scríbhneoir Polannach Henryk Sienkiewicz leas as an scéal seo ina mhórúrscéal Quo vadis, a thabhaigh Duais Nobel na Litríochta dó sa bhliain 1905. Úrscéal stairiúil atá ann agus é suite sa Róimh le linn Néaró. clé|mion|Géarleanúintí na gCríostaithe: "Torches of Nero" (Henryk Siemiradzki, circa 1876)
Féinmharú
Sa bhliain 68, d'éirigh na míleataigh amach in aghaidh Néaró.
Chuir an t-impire lámh ina bhás féin ansin, de rogha ar an gcur chun báis a bhí i ndán dó. clé|mion|Airgead Thum an Impireacht i gcogadh cathartha ar feadh bliana, a dtugtar Bliain na gCeithre Impirí air. Tháinig Vespasian i gcomharbacht ar Néaró faoi dheireadh.
Piseoga
Chuaigh géarleanúintí Néaró go mór mór i bhfeidhm ar na Críostaithe comhaimseartha. mion|clé|288x288px|Vasiliy Smirnov, La morte di Nerone (1888) In Apacailipsis Eoin, luaitear beithíoch agus marc an bheithígh, agus deirtear gurb é 666 uimhir an bheithígh. Cé gurb iomaí ciall is féidir le lucht an mhisteachais a bhaint as an uimhir sin, is é an tuiscint atá ag an Eaglais gur tagairt do Néaró a bhí ann. clé|mion|clé|Neron Kesar (666) Is amhlaidh gur féidir úsáid na n-uimhreach a bhaint as na litreacha Eabhrais e, agus má scríobhtar an t-ainm NERON síos sna litreacha sin, is féidir é a chiallú mar "666".
An Siséal
Réaltbhuíon bheag neamhfheiceálach is ea an Siséal atá suite ar an leathsféar neamhaí theas in aice le réaltbhuíon na hAbhann. Ba é an tAb Nicolas Louis de Lacaille a chruthaigh an réaltbhuíon seo sna blianta 1751-52.
Tugtar Caelum mar ainm Laidine ar an réaltbhuíon seo, rud a chiallaíonn "siséal greanta".
Stair
Ba é an réalteolaí Francach an tAb Nicolas Louis de Lacaille a chruthaigh réaltbhuíon an tSiséil. Chaith Lacaille na blianta 1751 agus 1752 san Afraic Theas agus é ag clárú réaltaí an leathsféir theas. Bhí beagnach 10,000 réalta agus 42 réada domhainspéire ar an léarscáil neamhaí a rinne sé ag an am sin. Tháinig amach an chéad eagrán sa bhliain 1756 ach ní raibh ann ach plánaisféar agus é sa teanga Fraincise. Níor foilsíodh an chatalóg iomlán agus eagrán deifnídeach an phlánaisféir go dtí an bhliain 1763, bliain amháin tar éis bhás Lacaille. Coelum Australe Stelliferum an t-ainm a thug Lacaille ar an leabhar seo. San eagrán seo, d'aistrigh sé na hainmneacha ón bhFraincis go dtí an Laidin, agus chuir sé trí réaltbhuíon na Cíle, na Seolta agus Dheireadh na Loinge in áit Argo Navis (nó Le Navire, mar a thug sé air sa chéad eagrán).
Le linn dó a bheith ag cur i gclár na réaltaí theas, chum Lacaille ceithre réaltbhuíon déag chun áiteanna éigin i ndeisceart na spéartha a líonadh nach raibh a lán réaltaí iontu – agus an Siséal ina measc (féach an bosca thíos). Sa lá atá inniu ann glacann an an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta (ARI) le gach ceann de na réaltbhuíonta sin; agus glactar freisin leis na trí réaltbhuíon a rinne Lacaille as an Long.
Les Burins ("na Siséil") an t-ainm Fraincise a thug Lacaille ar an réaltbhuíon seo ar dtús – péire siséal trasna ar a chéile a chuir sé ar a léarscáil neamhaí. Caelum Scalptorium ("an Siséal Greanadóireachta") an t-ainm Laidine a tugadh uirthi ar an bplánaisféar a tháinig amach sa bhliain 1763. Sa bhliain 1801, ar an léarscáil neamhaí Uranographa de chuid an réalteolaí Ghearmánaigh Johann Bode, tugadh Caelum Scaptoris ("Siséal an Ghreanadóra") mar ainm Laidine ar an réaltbhuíon seo. Caelum an t-ainm Laidine a thugtar uirthi sa lá atá inniu ann.
Miotaseolaíocht
Ós rud é nár cruthaíodh réaltbhuíon an tSiséil go dtí an 18ú haois, níl aon bhaint aici le miotaseolaíocht an tSeansaoil. Lena chois sin, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht leis an réaltbhuíon seo ós rud é gur scoir Lacaille den thraidisiún sin ar dá réir a d'ainmnítí na réaltbhuíonta as carachtair mhiotaseolaíocha; ina áit sin roghnaigh sé go formhór ainmneacha uirlisí a úsáidtear sna heolaíochtaí.
Brocaire Sealyham
deas|200px|thumb|Brocaire Sealyham Madra a shaothraigh John Owen Tucker Edwardes sa Bhreatain Bheag sa 19ú céad agus é ag iarraidh brocaire chomh fíochmhar is ab fhéidir. An cholainn fada is na cosa gearr, an t-eireaball gearr is díreach suas, an ceann fada le malaí, croiméal is féasóg, na cluasa fada ar luascadh, an fionnadh tiubh mílítheach guaireach.
An Creagán Beag, Contae Mhaigh Eo
Is sráidbhaile é an Creagán Beag. Tá sé suite in Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Leabhar Chóiheilit
Is leabhar sa Bhíobla é Leabhar Chóiheilit.
Clíodhna
I Miotaseolaíocht na nGael, ba bhanríon na mbansidhe í Clíodhna (Sean-Ghaeilge Clídna) na dTuath Dé Danann. Bhí sí í réim i ndeisceart na Mumhan, nó Ríoga '' Dheasúin.
I roinnt miotas, is bandia an ghrá agus na háilleachta í Clíodhna, agus éarlamh Chontae Chorcaí. Deirtear go raibh trí éan gealdaite aici, a d'ith úill agus a leigheas na heasláin lena gcuid cantana binne.
D'fhág sí oileán an tsaoil eile, Tír Tairngire, chun bheith lena leannán daonna, Ciabhán, ach thóg tonn i gCuan Dor í agus í ina chodladh de bharr ceoil á sheinm ag cliaraí Mhanannáin mhic Lir; tugtar Tonn Chlíodhna ar an taoide ann. Braitheann a cinniúint, cé acu ar bháigh nó nár bháigh sí, agus sonraí eile, ar leagan an scéil.
Bhí sí ina cónaí i gcroí carn cloch, cúig mhíle amach ó Mhala, áit a bhfuil aithne uirthi fós mar Charraig Clíodhna, agus a bhfuil sí fós beo ann sa bhéaloideas.
Teaghlaigh gaolmhara
Tá gaol idir Clíodhna agus seánmhuintreacha na Mumhan, agus clanna Uí Dhonobháin agus Uí Choileáin as críocha Uí Fidgheinte ach go háirithe, ar feadh ré a dtionchair (circa 373 A.D. go 977 A.D.), agus níos déanaí clann Mhic Cárthaigh (a roghnaigh í mar a sidhe clainne), agus clanna Uí Chaoimh agus Mhic Ghearailt, (a raibh caidrimh ghrámhara aici leo ). Tá Clíodhna ann in ainm té de shliocht Uí Laoghaire sa mheánaois, Conchúr Chlíodhna. Is sonraíoch é gur as Ros Ó gCairbre an chlann, fíor ghar do Chuan Dor, sular bhog siad ó thuaidh go Tiarna Mhúscraí. Ba shliocht de Chorca Laoighdhe iad na Laoghairí.
Luaitear Clíodhna mar tóraí a raibh doicheall roimpi sa dán le hEdward Walsh, O’Donovan’s Daughter.
In óid ag moladh Domhnail Uí Dhonobháin dá theacht i réim mar thaoiseach Clancahill, luaitear é mar "Dragan Chlíodhna".
Coimhlint le hAoibheall
Deirtear go raibh Clíodhna in iomaíocht le hAoibheall. I scéal amháin, chuir Clíodhna Aoibheall faoi dhraíocht, a chas í ina riocht cait bháin.
Cloch na Blarnan
Leis an bhfírinne a rá, níl Clíodhna freagracht i ngach plámás na gCárthach. Thug Eilís faoi ndeara le teann frustrachais nárbh fhéidir léi idirbheartaíocht a dhéanamh le Cormac Mac Cárthaigh, toisc go raibh gach a dúirt sé Blarney, ... what he says he does not mean.
Seán Ó Donnabháin
Ina cáilíocht mar bhansidhe, luaitear Clíodhna ag an ársaitheoir Éireannach Seán Ó Donnabháin. Ag scríobh i 1849 chuig cara, deir an Donnabhán: When my grandfather died in Leinster in 1798, Cleena came all the way from Ton Cleena to lament him; but she has not been heard ever since lamenting any of our race, though I believe she still weeps in the mountains of Droim Dhá Liag in her own country, where so many of the race of Eoghan Mór are dying of starvation.
Mícheál Ó Coileáin
Bhí eolas chomh maith ag an gceannaire mór Éireannach Mícheál Ó Coileáin ar Chlíodhna. Insíodh scéalta fúithi ar scoil aige i Ros Ó gCairbre, agus chuaigh siad ar cuairt Dé Domhnaigh go carraig Chlíodhna. De réir a charad, Piaras Béaslaí:
Michael heard many a wonderful tale of Clíodhna's enchantments, of wrecks and perils, and drownings and treasure troves.
Is fiú a thógáil faoi ndeara gur shliocht de chlann Uí Choileáin Uí Chonaill Gabhra é Mícheál. Ba iad na Conaill agus na Donnobháin dís treibhe i measc na Fidghente.
Bunúis
Moladh go bhfuil Clíodhna gaolta le bandia na nGallach, Clutonda
Máirín Ní Mhuiríosa
Scoláire, file agus iriseoir Éireannach ba ea  Máirín Ní Mhuiríosa  (5ú Meán Fómhair 1906 – 27ú Lúnasa 1982).
Beatha
Rugadh Máirín Ní Mhuiríosa i mBaile Átha Cliath ar an 5ú Meán Fómhair 1906. Tomás Ó Muiríosa, múinteoir mata, agus Mary Golden ba ea a tuistí, Gaeilgeoirí beirt. Théadh an teaghlach ar saoire go dtí an Ghaeltacht sa Rinn, Port Láirge.
D'fhreastail Ní Mhuiríosa ar scoil i Muineachán agus i Lucsamburg. Ba bhall í de Chraobh Mhóibhí, Conradh na Gaeilge na nÓg. Bhí sí páirteach sa léiriúchán 1920 de An naomh ar iarraidh le Douglas Hyde agus An tobar naofa le Séarlot Ní Dhunnlainge le haghaidh chomórtas an Oireachtais. D'fhreastail sí ar Choláiste na hOllscoile, BÁC, sa bhliain 1924, agus bhain sí bunchéim amach sa léann Ceilteach sa bhliain 1927. Bhain sí céim mháistreachta i mBreatnais amach sa bhliain 1943. Ball foirne ba ea i gColáiste Laighean idir na blianta 1929 agus 1952.
Sa bhliain 1928, phós sí le Pádraig Ó Cinnéide, rúnaí na Roinne Sláinte ón mbliain 1948 go dtí 1959. Bhí acu mac amháin agus iníon amháin. Fuair Ní Mhuiríosa bás i nOspidéal Ollscoile Naomh Uinseann, ar an 27ú Lúnasa 1982, agus adhlacadh i Reilig Ghlas Naíon í.
Gairm bheatha
Ba é an chéad saothar léannta a bhí ag Ní Mhuiríosa ná Stair an Bhíobla ó lámhsgríbhinn do sgríobh Uáitéir Ó Ceallaigh tuairim na bliadhna MDCCXXVI, a foilsíodh i gceithre imleabhar idir na blianta 1941 agus 1945. Ag an am gcéanna, rinne sí obair ar an tsraith Leabhair ó Láimhsgríbhnibh, eagraithe ag Gearóid Ó Murchadha. I dteannta le Nessa Ní Shéaghdha, d'eagraigh sí an tsraith Trí Bruidhne: Bruidhean Chéise Corainn, Bruidhean Bheag na hAlmhaine, Bruidhean Eochaidh Bhig Dheirg, 1941. D'eagraigh sí duais Imtheacht an dá nónbhar agus tóraigheacht Taise Taoibhghile (1954) agus Comhairle Mhic Lámha (1955).
Sa bhliain 1946, ghlac sí ballraíocht i gCumann na Scríbhneoirí, agus toghadh sí ina rúnaí ann dhá bhliain ina dhiaidh. Ó bhunú an Sunday Press sa bhliain 1949, scríbhneoir rialta ba ea Ní Mhuiríosa lena colún, Eadrainn féin. Bhuaigh Ní Mhuiríosa roinnt duaiseanna filíochta ag Oireachtas na Gaeilge, agus sa bhliain 1968 toghadh í ina huachtarán an Oireachtais.
Sa bhliain 1952, bhí cruinniú ag Ní Mhuiríosa leis an taoiseach Éamon de Valera, agus bunaíodh mar thoradh Bord na Leabhar Gaeilge. Bhí sí ar choiste an bhoird le 15 bliain, agus ina stiúrthóir den Chlub Leabhar le 20 bhliain a bhí sí. Bhí sí ina ball den Board of Higher Education sna 1960í, agus níos deireanaí ina ball den Údarás um Ard-Oideachas.
Bhí suim aici i gceannairí ghluaiseacht athbheochan na Gaeilge, agus d'fhoilsigh sí altanna faoi ghníomhaithe ar nós Brian Ó Luanaigh in Feasta (1969), Rev. Euseby Digby san Irish Press (1965) agus Rev. Maxwell Henry Close in Comhar (1966). Mar bailchríoch na hoibre seo, d'fhoilsigh sí Réamhchonrathóirí (1968), cur síos ar ghníomhaithe suntasacha na gluaiseachta idir blianta 1876 agus 1893. Bhí aithne aici ar údair Gaeilge eile, Máirtín Ó Direáin san áireamh.
Bhain a haiste, Gaeil agus Breatnaigh anallód, ar stair na Breataine Bige, duais amach ag an Oireachtas 1972 agus foilsíodh é mar phaimfléad sa bhliain 1974. D'fhoilsigh sí lámhleabhar ar stair liteartha na hÉireann as Breatnais, Traddodiad Llenyddol Iwerddon, in éineacht le J. E. Caerwyn Williams. Aistríodh an lámhleabhar go Gaeilge mar Traidisiún liteartha na nGael sa bhliain 1979.
Crai
Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea Crai, 55.8 km ó Caerdydd agus 244 ó Londain. Tá daonra 235 ann, agus tá 76 (32.3%) in ann Breatnais a labhairt.
Port (ceol)
Dreas ceoil a thionlacann damhsa ar leith. Bíonn aclaíocht achrannach coise, an cholainn dhocht is léimeanna bríomhara sa damhsa. Meastar go bhfuil an gigue Francach gaolmhar leis. In am 6/8 a bhíonn sé de ghnáth. Cuid mhaith díobh ar an taifead ón 16ú céad ar aghaidh. Saghas ar leith is ea an damhsa beag, in am 9/8.
62
Básanna
60er
Laoi na Laoithe
Is leabhar sa Bhíobla í Laoi na Laoithe.
Gréagóir Narek
Naomh is ea Gréagóir Narek, a rugadh i 951 i Narek, an Airméin agus a fuair bás ar an 1003, i Narekavank, an Airméin.
Conach Réidh
ITá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Conach Réidh air:
Cricieth
52.9202°N, -4.2334°W
Baile i Gwynedd, an Bhreatain Bheag, is ea Cricieth, 175.6 km ó Caerdydd agus 321 ó Londain. Tá daonra 1,716 ann, agus tá 1,101 (64.2%) in ann Breatnais a labhairt.
63
Básanna
60er
Brocaire sionnach
deas|200px|thumb|Brocaire sionnach Brocaire fuinniúil Briotanach, le cliabhrach domhain, soc biorach is cluasa boga fillte in airde. Sciotar an t-eireaball de ghnáth is é óg. Bán le marcanna dubha nó donna, beagnach i gcónaí. Dhá fhoirm ann: guaireach is leabhair.
Leabhar na hEagna
Is leabhar sa Bhíobla é Leabhar na hEagna.
Bruidhean Eochaidh Bhig Dheirg
Scéal de chuid na Fiannaíochta is ea  Bruíon Eochaidh Bhig Dheirg  (Meán-Ghaeilge  Bruidhean Eochaidh Bhig Dheirg).
Valtteri Bottas
Is tiománaí Foirmle a hAon Fionlannach é Valtteri Viktor Bottas. Rugadh é in Nastola, An Fhionlainn ar an 28 Lúnasa, 1989. I 2022, ghlac sé páirt i gCraobh Dhomhanda Foirmle a hAon leis an bhfoireann Alfa Romeo. Thiomáin sé le Williams agus Mercedes roimhe sin.
The Homer of Seville
Craoladh an dara heipeasóid, "The Homer of Seville", den naoú sraith déag The Simpsons ar an 30 Meán Fómhair 2007. Scríobh Carolyn Omine an eipeasóid seo. D'fhéach 8.4 milliún duine ar an eipeasóid.
Iasaint
''Baineann an t-alt seo leis an tseoid. Má tá spéis agat sa phlanda, féach Hiasaint.''
Is seoid thearc a bhíonn dearg, flannbhuí nó buí í iasaint (Béarla: jacinth). Déanta as an mianra siorcóin. Sa sean-am thugtaí an t-ainm ar chloch lómhar ghorm, agus meastar gur saifír a bhíodh i gceist.
Nagasaki
Croí-Chathair de chuid na Seapáine is ea Nagasaki (nó An Naghasáic i bhfoirm Gaeilge) Is í phríomhchathair agus an chathair is mó i Maoracht Nagasaki ar oileán Kyūshū sa tSeapáin.
Stair
Bhunaigh na Portaingéalaigh an chathair sa 16ú haois. Bhí Nagasaki mar phort tábhachtach don arm sa Chéad Chogadh Sín-Seapánach agus sa Chogadh Rúis-Seapánach.
Sa bhliain 1945, scaoil fórsaí Mheiriceá an dara buama adamhach ar Nagasaki mar chuid den Dara Cogadh Domhanda.
Iarnród Tras-Sibéarach
mion|Léarscáil den Iarnród Tras-Sibéarach mion|Príosúnaigh Rúiseacha ag tógáil Iarnród Amur, cuid den Tras-Sibéarach, go luath san 20ú haois Is iarnród é an tIarnród Tras-Sibéarach a tógadh i 1891–1905 ó chathair Chelyabinsk i sléibhte na hÚraile trasna na Sibéire go dtí Vladivostok ar an Aigéan Ciúin. Timpeall an ama chéanna tógadh géagáin ó Ulan-Ude ó dheas go hUlánbátar na Mongóile agus síos go Béising na Síne, agus ó Vladivostok go Harbin is Béising. Tógadh géagán mórthimpeall ar Loch Baikal i 1916. Sna 1960idí-1970idí tógadh géagán fada ó Novosibirsk ó thuaidh ó Loch Baikal go Nikolaevsk-na-Amure ar an Aigéan Ciúin. Is iad na cathracha móra air ná Moscó, Ekaterinburg, Chelyabinsk, Omsk, Novosibirsk, Irkutsk, Ulan Ude, Kharbarovsk agus Vladivostok. Tá an t-iarnród leictrithe anois, ach tógann sé 7 lá taisteal ó cheann go ceann. mion|Is é stáisiún Vladivostok ceann cúrsa thoir an Iarnróid Thras-Sibéaraigh.
Tubaiste Deepwater Horizon (2010)
mion|clé|[[Rige ola de shaghas RBS-8]] Ardán druileála ola i Murascail Mheicsiceo ba ea an Deepwater Horizon, rige ola de chuid British Petroleum (BP). Bhí an tobar 40 míle i bhfarraige ó chósta Louisiana agus an tobar is doimhne dár ndearnadh riamh ar domhan.
Cúlra
mion|clé|Físeán Tá an tobar a dhruileáil an Deepwater Horizon ar an tobar is doimhne dár ndearnadh riamh (‘Druileáil Domhainmhara’ nó Deepwater drilling). Bhí béal an tobair ar ghrinneall míle faoi dhromchla na farraige. Ansin bhí an tobar féin 35,000 troigh (10,000 méadar) ar doimhne..
Braitheann an cineál seo druileála ar an teicneolaíocht is nua-aimseartha dá bhfuil ann. Bíonn an obair a bhaineann leis fíorchasta agus bíonn contúirt mhór ag baint leis.
Bhí costas de chéad milliún dollar ag baint le Deepwater Horizon. Nuair a thosaíonn an obair dhruileála, cosnaíonn gach bomaite suim mhór airgid. Bhí brú an-mhór, dá chionn sin, ar bhainisteoirí cur in aghaidh aon innealtóir a chuirfeadh locht nó dearmad in iúl. Mar sin, ní iontas ar bith é gur ag an tobar is nua agus is doimhne sa bhliain 2010 a tharla an tubaiste timpeallachta is measa. mion|Buaileadh an cósta, Florida go dtí Louisiana mion|agóid in aghaidh Deepwater i [[New Orleans, Louisiana|New Orleans sa bhliain 2009, is cosúil, roimh an tubaiste]]
Imeachtaí
Rinne BP roinnt iarrachtaí an tobar a stopadh ach theip orthu, arís is arís.
Dúirt BP ag an am go raibh an tobar ag scairdeadh 5,000 bairille ola in aghaidh an lae amach san fharraige. Ach faoi cheann roinnt seachtainí, bhí orthu an uimhir sin a mhéadú go 60,000 bairille (níos mó ná dhá mhilliúin galún).
Polaitíocht
Bhí an tubaiste ina conspóid pholaitíochta faoin am seo chomh maith le bheith ina tubaiste tráchtála agus timpeallachta. Bhí na Poblachtánaigh ag cur an mhilleáin ar an Uachtarán Obama agus bhí Obama ag cur an mhilleáin ar BP. Thug Obama “tubaiste ollmhór timpeallachta gan fasach” ar an doirteadh i Murascaill Mheicsiceo.
Ag breathnú siar dúinn anois, is cinnte gur féidir an milleán a chur ar BP, ar an Minerals Management Service (Gníomhaireacht Stáit), agus ar roinnt conraitheoirí móra ar nós Transocean (a thóg an rige). mion|agóid sa hliain 2010 Mar sin féin, tá an druileáil domhainmhara chomh casta agus tá na costais chomh mór is go bhfuil contúirt mhór ag baint léi.
Cultúr
Rinne an sitúrthóir/scríbhneoirPeter Berg an scannán, Deepwater Horizon, saothar a bhí dírithe ar eachtraí a tharla agus ina raibh Wahlberg mar Thadhg an mhargaidh. mion|glantachán trá
31 Bealtaine
Is é an 31 Bealtaine an 151ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 152ú lá i mbliain bhisigh. Tá 214 lá fágtha sa bhliain.
Impatiens capensis
Is planda bliantúil san fhine Balsaminaceae, atá dúchasach do Mheiriceá Thuaidh é Impatiens capensis nó an balsaimín flannbhuí. Bíonn sé ar fáil go coitianta in ísleáin, díoga, agus i ngóilíní, ag fás go minic taobh le taobh lena ghaol neamhchoitianta, Impatiens pallida.
Croesyceiliog
51.658°N, -3.0018°W
Impatiens capensis
Cur síos
clé|mion| Bláthanna agus duilleoga Is planda luibheach é an balsaimín flannbhuí a fhásann 0.9-1.5 m ar airde agus a bhláthaíonn go déanach san earrach go luath san fhómhar. Tá na bláthanna flannbhuí (uaireanta cródheargbhuí nó go annamh buí) le coróinín tríliopach; Tá ceann de na liopaí cailise daite mar an gcéanna leis an choróinín agus déanann sé foirmeacha spor cónúil crúcach ar chúl an bhlátha. Féadfaidh plandaí bláthanna cléisteagamaca ornáideacha a tháirgeadh freisin, nach dteastaíonn crosphailniú uathu.
Croesyceiliog
Baile i Torfaen, an Bhreatain Bheag, is ea Croesyceiliog, 23.1 km ó Caerdydd agus 199 ó Londain. Tá daonra 5,111 ann, agus tá 554 (10.8%) in ann Breatnais a labhairt.
Corn na Breataine
Tír Cheilteach agus contae i Sasana é Corn na Breataine nó an Corn (Coirnis: Kernow; Béarla: Cornwall) ar cuid den Bhreatain é. Is leithinis in iardheisceart Shasana é, siar ó abhainn na Tamaire. Is minice a mheastar Corn na Breataine ina chontae de chuid Shasana, cé go measann lucht neamhspleáchais an Choirn ina thír ar leith é.
Das Kapital
Is téacs bunúsach teoiriciúil é Das Kapital le Karl Marx, ar a dtugtar freisin Caipiteal: Léirmheas ar an Gheilleagar Polaitiúil (Das Kapital. Kritik der politischen Ökonomie) nó uaireanta go simplí Caipiteal.   Bhí sé mar aidhm ag Marx na patrúin eacnamaíocha, a bhí taobh thiar den mhodh táirgthe caipitiúil, a nochtadh i gcodarsnacht le heacnamaithe polaitiúla clasaiceacha amhail Adam Smith, Jean-Baptiste Say, David Ricardo agus John Stuart Mill. Cé nach raibh Marx beo chun an dara, an tríú agus an ceathrú cuid a bhí beartaithe a fhoilsiú, críochnaíodh an dara agus an tríú himleabhar óna nótaí agus d'fhoilsigh a chomhghleacaí Friedrich Engels é tar éis a bháis;  bhí an ceathrú imleabhar críochnaithe agus foilsithe tar éis bhás Engels ag an bhfealsamh Marxach Karl Kautsky. Is é Das Kapital an leabhar is mó a luadh a foilsíodh roimh 1950 sna heolaíochtaí sóisialta.
Téamaí
In Das Kapital (1867), molann Marx gurb é fórsa spreagtha an chaipitleachais ná teacht i dtír ar oibrithe, arb é a saothar gan phá an fhoinse deiridh de luach barrachais. Tá úinéir an modhanna táirgthe in ann an ceart chun an luach barrachais seo a éileamh toisc go bhfuil siad cosanta go dlíthiúil ag an ag an gcóras rialaithe (nó an riailréim) trí chearta maoine agus trí dháileadh scaireanna atá bunaithe go dlíthiúil agus nach ndáiltear de réir dlí ach amháin ar úinéirí cuideachta agus a gcomhaltaí boird. Léiríonn an mhír stairiúil conas a fuarthas na cearta seo ar an gcéad dul síos, go príomha trí chreachad agus concas agus trí ghníomhaíocht an cheannaí agus an mheáncheannaí. Agus caipiteal á tháirgeadh acu, athchruthaíonn na hoibrithe go leanúnach na coinníollacha eacnamaíocha faoina mbíonn siad ag obair. Molann Das Kapital míniú ar “dhlíthe gluaisne” an chórais gheilleagraigh chaipitligh óna bhunús go dtí a thodhchaí, trí chur síos a dhéanamh ar dhinimic charnadh an chaipitil, fás na pádóireachta, claochlú an ionaid oibre, comhchruinniú caipitil, iomaíocht tráchtála, an córas baincéireachta, laghdú ar an ráta brabúis, cíosanna talún, et cetera. Molann an léirmheas ar gheilleagar polaitiúil an chaipitleachais:
Brocaire teorann
mion|220px|Brocaire teorann Brocaire a saothraíodh sna cnoca ar an teorainn idir Albain is Sasana chun sionnaigh a sheilg. Beag is gníomhach. An soc soladach smutach, na cluasa beaga, an fionnadh tiubh docht guaireach. Órga nó scothdhearg/donn de ghnáth.
Cruinnis
Is sráidbhaile é Cruinnis. Tá sé suite in Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Argas, an Pheilipinéis
Is cathair suite san Argolis é Argas (Gréigis: Άργος [ˈarɣos]; Sean-Ghréigis: Ἄργος [árɡos]).
Táinrith Sanaa, 2023
Ar 19 Aibreán 2023 i bpríomhchathair Éimin, Sana'a, maraíodh os cionn nócha duine nuair a bhuail scaoll slua agus thit na daoine i mullach a chéile Tharla an táinrith le linn na féile Ioslamach, Eid al-Fitr, agus Ramadan ag teacht chun deiridh. Tugadh le fios go raibh ceannaithe sa cheantar ag dáileadh airgid ar na boicht. Is traidisiún í in Ioslam aimsir na féile Eid al-Fitr, agus síntiúis láimhe á roinnt ag lucht carthanachta ar na boicht.
Faoi dhíon scoile a bhí an t-airgead á dháileadh ar an slua nuair a tharla an tubaiste. D'fhéach cuid acu imeacht as an scoil ach dealraítear gur leag siad a chéile agus gur shatail siad ar a chéile sa scrimisc. Gabhadh na ceannaithe níos déanaí.
Bhí mná agus páistí i measc na marbh, a dúradh. Gortaíodh barr ar 300 sa bhrútam chomh maith, dar leis na húdaráis sa chathair.
Bhí an saol ina chíor thuathail in Éimin ag an am, de bharr an chogaidh chathartha a bhí ar bun sa tír. Dar leis na Náisiúin Aontaithe, bhí 22 milliún duine – dhá thrian den daonra – fíorbhocht agus i ngátar fóirithinte ón iasacht.
Maolruanaidh Mór mac Taidhg
An chéad rí Magh Loirg ba ea  Maolruanaidh Mór mac Taidhg,  agus sinsear gach rí ina dhiaidh. Deirtear de ghnáth gur mhair sé timpeall na bliana 956.
Crosskeys
Baile i Caerffili, an Bhreatain Bheag, is ea Crosskeys, 15.9 km ó Caerdydd agus 208 ó Londain. Tá daonra 3,156 ann, agus tá 285 (9%) in ann Breatnais a labhairt.
Maolruanaidh Mór mac Taidhg
Tadhg mac Cathail (rí Chonnacht 925–956) ba ea a athair agus Conchúr mac Taidhg, rí Chonnacht ón mbliain 967, a dheartháir. Bhí sé in ann deichniúr ar a laghad a mhaíomh mar shinsear ina ríthe Chonnacht ón 6ú haois ar aghaidh.
Is dóigh go raibh beart éigin déanta ag Maolruanaidh, go mbeadh sé ina rí Magh Loirg, in ionad na clainne Mhic Riabhaigh a bhí ann ó dhúchas, mar chúiteamh ar aon éileamh ar ríogacht an chúige. Clann Mhaolruanaí, níos deireanaí Mhic Dhiarmada, ba ea a mhuintir. Glaodh Mhic Dhiarmada Rua ar géag níos deireanaí den chlann.
Brocaire Yorkshire
thumb|240px|Brocaire Yorkshire mion|180px Brocaire beag Briotanach. Gruaig fhada thanaí dhonn nó ghormliath. Téann a fhionnadh go talamh. A cheann le cluasa móra díreach suas is gruaig fhada orthu.
64
Básanna
60er
Réaltnéal an Phortáin
Iarmhar réalta a chonaic réalteolaithe Síneacha ag pléascadh go mórthaibhseach i 1054, rud nár breathnaíodh san iarthar. D'ainmnigh William Parsons an réaltnéal i 1848. Léiríonn na grianghrafanna de gréasán achrannach filiméad mórthimpeall ar an néal lonrach. Ollnóva a bhí sa phléascadh seo: chaith sé amach a chisil sheachtracha agus d'fhág neodrónréalta dhlúth ag a lár, a fheictear anois mar phulsár a rothlaíonn 30 uair gach soicind.
Edward Adelbert Doisy
Bithcheimicí a rugadh i Hume, Illinois ab ea Edward Adelbert Doisy (13 Samhain 1893–23 Deireadh Fómhair 1986). Bhain sé céim A.B. amach ó Ollscoil Illinois ag Urbana-Champaign (1914) agus céim M.S. ón ollscoil chéanna (1916). Fuair sé a dhochtúireacht ó Ollscoil Harvard sa bhliain 1920. Chaith sé formhór a shaol gairmiúil ag Ollscoil St. Louis, i Missouri.
Rinne sé taighde ar atáirgeadh is hormóin i gcomhar le Edgar Allen. Léirigh sé airíonna ceimiceacha an oibreán téachtaithe vitimín K. Bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis le Henrik Dam sa bhliain 1943 as seo.
Dolaimít
Mianra, cumtha as carbónáit chailciam maignéisiam, (Ca, Mg)CO3. Úsáidtear an téarma céanna do charraigeacha dríodracha carbónáite ina bhfuil níos mó ná 50% dolaimíte. Cruthaítear í de ghnáth trí athrú cailcíte, CaCO3.
Midnight Towboy
Craoladh an tríú heipeasóid, "Midnight Towboy", den naoú sraith déag The Simpsons ar an 7 Deireadh Fómhair 2007. Scríobh Stephanie Gillis an eipeasóid seo. D'fhéach 7.7 milliún duine ar an eipeasóid.
Crucornau Fawr
51.88°N, -2.9791°W
Baile i Sir Fynwy, an Bhreatain Bheag, is ea Crucornau Fawr, 46.4 km ó Caerdydd agus 201 ó Londain. Tá daonra 1,166 ann, agus tá 109 (9.3%) in ann Breatnais a labhairt.
Crughywel
51.8595°N, -3.1364°W
Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea Crughywel, 42.2 km ó Caerdydd agus 211 ó Londain. Tá daonra 2,028 ann, agus tá 169 (8.3%) in ann Breatnais a labhairt.
65
Básanna
60er
Eagarfhocal
mion|Eagarfhocal [[Ciníochas|ciníoch (cuid) san Hawaiian Star, 1901.jpg]] Is éard atá i gceist le eagarfhocal ná alt ina mbeachtaítear cén seasamh atá ag nuachtán i leith ábhar spairne éigin.
Caolghleann
Is sráidbhaile é Caolghleann. Tá sé suite in Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Crymlyn
51.6781°N, -3.139°W
Claoideach
Is sráidbhaile í Claoideach. Tá an baile suite i gContae Chiarraí.
I Don't Wanna Know Why the Caged Bird Sings
Craoladh an ceathrú heipeasóid, "I Don't Wanna Know Why the Caged Bird Sings", den naoú sraith déag The Simpsons ar an 14 Deireadh Fómhair 2007. Scríobh Dana Gould an eipeasóid seo. D'fhéach 8.8 milliún duine ar an eipeasóid.
Miotaseolaíocht
deas|250px|thumb|Bean sí - duine ó miotaseolaíocht na nGael Tá miotaseolaíocht dá chuid féin ag beagnach gach uile chultúr. Baineann an miotaseolaíocht le déithe, sprideanna, daoine i gcruth ainmhithe agus ainmhithe i gcruth daoine, faibhle, scéalta a d'fhéadfadh bunús sa saol domhanda a bheith leo, agus eile. Cé nach mór an tsuim nó an stór a chuireann formhór na ndaoine i miotaseolaíocht anois don chuid is mó, bhíodh baint aige leis an stair agus leis an gcreideamh go minic sa seansaol.
Bradán feasa
Feictear an bradán feasa i sraith seanscéalta na nGael, an Fhiannaíocht, go háirithe an scéal maidir le Fionn mac Cumhaill agus a mhúinteoir, Finnéagas. Aithnítear é scaití le Fiontán mac Bóchra, "an Saol", a athraíodh tráth i riocht bhradáin.
An Fhiannaíocht
Feictear scéal an bhradáin fheasa go suntasach i Macgnímartha Finn, a insíonn eachtraí Fhionn mhic Cumhaill agus é óg. De réir an scéil, d'ith bradán coitianta naoi gcollchnó a bhí tar éis i dTobar Segais tite, agus mar thoradh, fuair sé eolas an domhain go léir. Bronnfaí ar an gcéad duine a d'íosfadh an feoil an t-eolas úd dá réir sin.
Bhí an file, Finnéigeas, i gcaitheamh seacht mbliana ag iarraidh breith ar an mbradán. Faoi dheireadh, rug sé air, agus thug d'Fhionn mac Cumhaill chun é a réitiú, ach gan é a ithe ar ór ná ar airgead. Agus é á réitiú, dhóigh sé é féin nuair a chuir sé a ordóg ar an iasc chun go bhfeice sé an raibh sé réidh. Dhiúl Fionn a ordóg dhóite chun an phian a mhaolú. Nuair a thóg sé an t-iasc chuig a mháistir, chonaic Finnéigeas an eagna ina shúile aige. D'fhiafraigh Finnéigeas d'Fhionn dá n-íosfadh sé cuid den bhradán. Dúirt an macaomh mar ith, ach mhínigh sé céard a tharla. Thuig Finnéigeas ansin go raibh fios an bhradáin faighte aige.