cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Domhnach Cearna
Is ceantar i dTuaisceart Bhaile Átha Cliath é Domhnach Cearna (Domhnach Cearnach nó Cearnaigh uaireanta. Béarla: Donnycarney nó Donnycarny ). Tá Beaumont, Ard Aidhin, Cill Easra, agus Marino in aice leis. Tá an staid spórt Páirc Parnell ann freisin. Tá Domhnach Cearna suite 5 chiliméadar ó lár na cathrach.
Sceilg Mhichíl
Turasóireacht
Sa bhliain 2017, cuireadh foireann speisialaithe OPW isteach chuig an oileán le suirbhéireacht a dhéanamh ar na fánaí agus carraigeacha a bhí i gceist agus cuireadh caoi ar na láithreacha a measadh a bheith contúirteach. Dúirt an OPW nach raibh aon “mhórábhar” ann anois a bheadh ina bhagairt ar Bhóthar an Tí Solais san oileán ach go bhféadfadh go dtitfeadh mionábhar atá “an-tirim” mar gheall ar éin a bheith ag corraí ar na n-aillte. mion|220x220px| The Force Awakens
Cáil
Rinneadh an scannán aíocht do radhairc a tharlaíonn ar ‘oileán Ahch-To’, an tearmann a d’aimsigh an ridire Jedi Luke Skywalker dó féin, ar Sceilg Mhichíl sa scannán Star Wars: The Last Jedi agus i Star Wars: The Force Awakens a tháinig amach in 2015. Ar Cheann Sibéal ar an míntír, áfach, a rinneadh formhór na scannánaíochta don scannán de bharr deacrachtaí a bhain le húsáid an oileáin.
Tá leagan LEGO den oileán ar fáil ón mórchomhlacht bréagán mar chuid den tsraith nua seiteanna atá bunaithe Star Wars: The Last Jedi,
Anaclann Dúlra
right|thumb|An Guairdeall Is anaclann dúlra tábhachtach é an Sceilg Mhichíl mar aon lena comharsan an Sceilg Bheag. Tá go leor speicis éagsúla d'éin mara Atlantacha ann. Ina measc bíonn an crosán, an guairdeall, an chanóg dhubh agus an chanóg bhán.
Sa bhliain 2023, bhí Sceilg Mhichíl roghnaithe le haghaidh mórstaidéir idirnáisiúnta ar athrú aeráide agus mar a théann sé i gcion ar láithreáin oidhreachta.
Ard an Rátha
Is baile i gContae Dhún na nGall, Éire é Ard an Rátha (Ardara as Béarla). Is baile beag é, ach tá forbairt agus fás ag teacht ar an bhaile le blianta beag anuas: i 2016, bhí 732 duine ina gcónaí ann, ardú de 168 duine, nó 29.8%, ó 2006.
Tábla Daonra
Déantar achoimre ar athruithe ins an daonra ins na blianta anuas ins an tábla seo:
Chatham
Is baile suite in Kent é Chatham.
Stair
Nuair a bhí Charles Dickens cúig bliana d'aois, d'aistrigh an teaghlach go Chatham in Kent. Bhí a tuismitheoirí Dickens ina suí go socair nuair a bhí sé ina bhuachaill bheag, rud a cheadaigh dó oideachas éigin a fháil i Scoil William Giles i Chatham.
Ashford
Is baile suite in Kent é Ashford.
Sliabh Steere
Is sliabh agus bolcán atá suite 6.4 km ó Sliabh Frakes i gCríoch Marie Byrd na hAntartaice é Sliabh Steere.
thumb|none|250px|Léarscáil thopagrafach sléibhte Frakes agus Steere (scála 1:250,000) ó USGS Sléibhte Crary
Andy García
Is aisteoir Cúbach é Andrés Arturo García Menéndez nó Andy García a rugadh ar an 12 Aibreán, 1956.
Cranbrook
Is baile suite in Kent é Cranbrook.
Bart on the Road
Craoladh an fichiú heipeasóid, "'Bart on the Road", den seachtú sraith The Simpsons ar an 31 Márta 1996. Scríobh Richard Appel an eipeasóid seo. D'fhéach 11.8 milliún duine ar an eipeasóid.
An Chreagaigh
Is ceantar suite i mBéal Feirste í an Chreagaigh.
Jim Talent
B'é James Matthes "Jim" Talent Seanadóir na Stát Aontaithe shóisearach ó Missouri. Is ball den Pháirtí Poblachtach é. Rugadh ar 18 Deireadh Fómhair, 1956 i St. Louis é. Thosaigh sé a shlí bheatha polaitiúil sa bhliain 1984 nuair a toghadh go Teach na nIonadaithe Missouri é. Chaith sé ceithre théarma ansin.
I 1992 bhuaigh Talent an toghchán don Comhdháil. Bhuaigh Claire McCaskill, an iarrthóir ón bPáirtí Daonlathach, an suíomh Talent sa toghchán 2006.
Feachtas buamála sa Rúis (1999)
Reáchtáladh feachtas buamála sa Rúis sa bhliain 1999. Phléasc buamaí i mBuynaksk ar an 4 Meán Fómhair, Moscó ar an 9 agus 14 Meán Fómhair agus Volgodonsk ar an 16 Meán Fómhair. Fuair 367 bás in iomlán le linn an fheachtais buamála (maraíodh 119 ar an 13 Meán Fómhair i Moscó). mion|clé|Volgodonsk, 16 M.F. 1999 D'ionsaíodh blocanna árasán gach uair. Phléasc na buamaí i lár na hoíche chun líon na dtaismeach a uasmhéadú. Bhí na cúrsaí lóistíochta casta agus tugadh sainchomhairle do na buamadóirí. Baineadh úsáid as RDX, pléascach nach raibh déanta ach i monarcha amháin sa Rúis ag an am.
Leagadh gléasanna pléascach sa chathair Ryazan ar an 22 Meán Fómhair i mbloc árasán. Ach aimsíodh na sceimhlitheoirí agus níor phléasc na buamaí. Níos déanaí, gabh an tseirbhís phóilíneachta áitiúil gníomhairí oifigiúla ón FSB (an Seirbhís Feidearálach an Imscrúdaithe nó an KGB roimh 1996). Bhí siad i seilbh neamhdhleathach ar phléascáin. Dúirt an FSB ar an 24 Meán Fómhair nach raibh na gníomhairí ach ag cleachtadh conas buamaí a phléascadh. Scaoileadh saor iad gan aon chúis a chur ina leith.
Cogaíocht
D'éirigh Vladimir Putin ina phríomh-aire ar an Rúis ar an 15 Lúnasa 1999 agus ina uachtarán i ndeireadh na bliana.
Rinne an Rúis ionradh ar an Dagastáin ar an 8 Lúnasa 1999. Stop an chogaíocht ar an 14 Meán Fómhair. Ach ar an lá céanna, thosaigh an Rúis buamáil ón aer sa tSeisnia.
Conspóid
Níor ghlac éinne freagracht as an fheachtas buamála agus níl a fhios againn fós cé a bhí ina cheann feadhna air. Deir na húdaráis sa Rúis gur radacaigh Ioslamacha a bhí taobh thiar de na hionsaithe. Ach ní féidir sceimhlitheoireacht státurraithe a chur as an áireamh, an leithscéal b'fhéidir chun cogadh a fhearadh ar na Seisniagh. Bhí gnaoi an phobail ar Vladimir Putin ar feadh na tréimhse seo agus d'éirigh sé ina uachtarán i ndeireadh na bliana.
Mar phríomh-aire, bhí meas mór ag na Rúisigh ar Putin mar gheall ar an gcaoi a ndearna sé bainistíocht ar an ionsaí a rinne an Rúis ar an tSeisnia, nuair a d'fhógair muintir na tíre sin neamhspleáchas, agus iad ag iarraidh dealú a fháil ón Rúis.
Aeróg (leictreonaic)
thumb|Aeróga Sa leictreonaic, comhbhall i gcóras raidió, teilifíse nó teileafóin lenar féidir na comharthaí leictreamaighnéadacha a tharchur san aer nó a ghlacadh ón aer. I gcórais ardmhinicíochta bíonn comhbhaill chomhlánacha breise sa chóras, mar atá, frithchaiteoirí is dírtheoirí a chuireann le héifeacht is treo-aimsitheacht na haeróige.
Afáise
Neamhord teanga mar thoradh ar dhamáiste don inchinn. Tugtar diosfáise uirthi freisin. Bíonn an chosúlacht intleachtach is fhisiciúil ar an othar gurbh fhéidir leis déileáil le teanga (mar shampla, ní bhíonn aon daille air, agus bíonn sé in ann a theanga is a liopaí a bhogadh) ach ní féidir leis na focail chuí a aimsiú, nó ní thuigeann a ndeirtear leis is deireann sé féin raiméis.
Pápa Pól VI
Bhí Pól VI mar phápa ar an Eaglais Chaitliceach idir 1963 agus 1978.
Saol
Ba é Giovanni Battista Montini an ainm breithe aige. Rugadh é i mBrescia i dtuaisceart na hIodáile i 1897.
Chuaigh Montini don chliarscoil i 1916 agus oirníodh é ina shagart i 1920. Bhí céimeanna aige ón Ollscoil Ghreagóireach, Ollscoil na Róimh e agus an Acadamh Uasail. Chaith Montini cuid mhaith dá shagartóireacht mar mhaorlathaí sa Churia Rómhánach agus bhí sé ag obair díreach faoin bPápa Pius XII ar feadh roinnt bliana, sula cheapadh é mar Ardeaspag Milano agus Cairdinéal.
Pápacht
Tógadh Montini mar phápa tar éis bháis Eoin XXIII i 1963 le linn an an Dara Comhairle Vatacánach.
Breathnaíodh ar Phól mar liobrálach ar dtús. Bhí an Dara Comhairle Vatacánach ar siúl nuair a ceapadh é, fóram faoi chaidreamh idir an Eaglais Chaitliceach Rómhánach agus an saol comhaimseartha.
Thug Pól VI isteach athraithe liotúirgeacha tar éis na Comhairle. Cuireadh deireadh leis an tAifreann Laidineach ar feadh seal agus tógadh isteach Aifreann Phóil VI i dteangacha na ndaoine. clé|mion|D.F. 1977 Ach ansin, sa bhliain 1968, sheol an Pápa Pól VI an imlitir Humanae Vitae. Foilsíodh an imlitir seo de thoradh Dara Comhairle na Vatacáine. Chuir an eaglais cosc ar Chaitlicigh an fhrithghiniúint a úsáid. Bhí mór-chuid de Chaitlicigh liobrálach a ina choinne. Níor ghlac sé ina iomláine le himlitir Humanae Vitae.
Ba é an chéad pápa a thaisteal taobh amuigh den Iodáil.
Chuir Pól VI suim i gcúrsaí éacúiméineacha, Bhuail sé le Ardathair Athenagoras I (ardathair éacúiméineach agus ceannaire ar Eaglais Cheartchreidmheach na Gréige).
Tagairtí
mion
thumb|left|Armas Phól VI
Gráinseach Ghormáin
Is ceantar i dTuaisceart Bhaile Átha Cliath é Gráinseach Ghormáin (Béarla: Grangegorman) áit a bhfuil Ollscoil Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath lonnaithe. Bhíodh ospidéal meabhairghalair lonnaithe ar a suíomh tráth.
Sliabh Overlord
Is sliabh mór agus bolcán marbh é Sliabh Overlord. Tá sé suite ar chríoch Ardchláir Deception, 80 km isteach ó chósta Mhuir Ross agus thoir ó oighearshruth Aviator. Tá an chuid is mó den cón clúdaithe le hoighear, agus tá caildéara 1.9 km ar leithead aige. Ceaptar go bhfuil an bolcán marbh mar tá na carraigeacha bolcánacha ar an taobh thiar níos mó ná 7 milliún bliain d'aois.
250px|thumb|clé|Léarscáil thopagrafach Sléibhe Overlord (scála 1:250,000)
Idi Amin
Uachtarán na Uganda ab ea Idi Amin Dada a rugadh idir 1923–28. Fuair sé bás ar an 16 Lúnasa 2003. Bhí Uganda faoi smacht an deachtóra chruálaigh Idi Amin sna seachtóidí. Maraíodh 300,000 duine le linn dheachtóireacht Idi Amin. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Idi_Amin_caricature2.jpg|clé|mion|395x395px|Idi Amin, caracatúr|alt=Tugadh "Rí Deireanach na hAlban" air.
Saol
Bhí Milton Obote i gcumhacht ó 1966 go dtí 25 Eanáir 1971. Tharla coup d'état agus ghabh an ginearál Idi Amin an chumhacht le lámh láidir
Maraíodh níos mó ná 300,000 duine le linn a réimis.
Parlaimint na hÉireann
Ba í Parlaimint na hÉireann reachtas Thiarnas na hÉireann, agus Ríocht na hÉireann ina dhiaidh sin, ó 1297 go dtí 1800. Bhí sí bunaithe ar Pharlaimint Shasana agus ó 1537 bhí dhá sheomra ann: Teach na gComóntach agus Teach na dTiarnaí. Bhí na Tiarnaí ina mbaill de phiaraí na hÉireann (‘tiarnaí tuata’) agus easpaig (‘tiarnaí spioradálta’; tar éis an Reifirméisin, easpaig Eaglais na hÉireann). Toghadh Teachtaí na dTeachtaí go díreach, cé gur ceart vótála an-teoranta a bhí i réim.
Thagadh na parlaimintí le chéile ag áiteanna éagsúla i gCúige Laighean agus i gCúige Mumhan, ach le deireanas, i mBaile Átha Cliath amháin: in Ardeaglais Theampall Chríost (15ú haois), Caisleán Bhaile Átha Cliath (go 1649), Teach Chichester (1661–1727), Scoil Ospidéal an Rí (1729–31), agus ar deireadh, sa Teach Parlaiminte saintógtha ar Fhaiche an Choláiste.
Jerry Lee Lewis
Chaith Lewis tamall de bhlianta ar an mbóthar agus ag taisteal ar fud an domhain, i gcuideachta a mhacasamhail Chuck Berry agus Little Richard agus laochra eile na haoise.
Dover
Is baile suite in Kent é Dover.
Niaibiam
Is é an niaibiam (seanainm: colaimbiam) dúil uimhir a 41, agus is é a uimhir adamhach ná 41. Ceann de na miotail trasdultacha é, agus é bog liath insínte. Is iad an pireaclór agus an cholaimbít an dá fhoinse is mó niaibiam, agus is é an pireaclór an fhoinse is tábhachtaí. Ocsaíd mheasctha é an pireaclór a bhfuil idir niaibiam, chailciam, agus shóidiam ann. Maidir leis an gcolaimbít, is ocsaíd mheasctha í freisin agus idir niaibiam agus thantalam ann, chomh maith le miotail níos coitianta ná iad.
Ó thaobh na ceimice agus na fisice féin de, tá an niaibiam an-chosúil leis an tantalam, agus bíonn sé deacair an dá dhúil seo a aithint thar a chéile. Ba é an ceimiceoir Sasanach Charles Hatchett a thug an chéad chur síos ar dhúil nua a raibh airíonna an tantalaim aici, agus is é an t-ainm a bhaist sé ar an dúil seo ná colaimbiam, thiar sa bhliain 1801. Go gairid ina dhiaidh sin, áfach, tháinig ceimiceoir Sasanach eile, darbh ainm William Hyde Wollaston, tháinig sé ar an tátal neamhfhírinneach ná gurbh ionann an colaimbiam agus an tantalam. Ligeadh an colaimbiam i ndearmad go ceann i bhfad, ach sa bhliain 1846, phostaláidigh an ceimiceoir Gearmánach Heinrich Rose go raibh dúil eile seachas tantalam le fáil i mianraí an tantalaim. Is eisean a bhronn ainm an niaibiam ar an dúil seo. Faoi lár na 1860idí, rinneadh sraith d'fhionnachtana eolaíochtúla a thaispeáin gurbh ionann an niaibiam agus an colaimbiam a bhí aitheanta ag Hatchett i dtús na naoú haoise déag. Ar an drochuair. bhí Hatchett ag iompar na bhfód ón mbliain 1847 i leith. Cibé scéal é, mhair na ceimiceoirí ag tabhairt an dá ainm - idir cholaimbiam agus niaibiam - ar an miotal seo, go dtí gur ghlac Cumann Idirnáisiúnta na gCeimiceoirí le "niaibiam" mar ainm oifigiúil sa bhliain 1947.
thumb|left|Niaibiam Úsáidtear niaibiam sna cóimhiotail, cosúil leis an gcruach speisialta as a dtógtar píblínte le haghaidh gáis. Thairis sin, is comhábhar tábhachtach é an niaibiam i gcóimhiotail fhorsheoltacha - cóimhiotail speisialta agus iad ag iompar leictreachais agus teasa i bhfad níos fearr ná gnáthmhiotail. Úsáidtear maighnéid fhorsheoltacha den chineál sin sna scanóirí i ngléasra le haghaidh íomháú athshondais mhaighnéadaigh - teicneolaíocht nua-aoiseach atá ann a chuireann ar chumas na ndochtúirí pictiúir i bhfad níos mionchruinne, pictiúir thréthoiseacha fiú, a thógáil de struchtúr inmheánach na colainne ná na X-ghathanna traidisiúnta.
Níl ach aon iseatóp cobhsaí amháin ag an niaibiam, mar atá, 93Nb. As an gceann sin atá niaibiam an dúlra comhdhéanta ina iomláine. D'éirigh leis na fisiceoirí breis agus tríocha raidiseatóp saorga a tháirgeadh, áfach. Is é 92Nb an ceann is cobhsaí acu, agus é 34,700,000 bliain ar leathré, ach fadsaolach is uile mar atá sé, níl sé féin le fáil sa dúlra.
Tá an niaibiam sách díonta ar na haigéid agus ar na hocsaídeoirí. Ní féidir leis an aqua regia féin é a chreimeadh. Imoibreoidh sé leis an bhfluairín ag teocht an ghnáthsheomra, agus má théitear go 200 °C é, imoibreoidh sé leis an gclóirín agus an ocsaigin. Creimfidh an t-aigéad hidreafluarach (tuaslagán uisce na fluairíde hidrigine HF) an niaibiam, áfach.
Is í an uimhir ocsaídiúcháin is cobhsaí atá ag an niaibiam ná +V.
Galf
mion|204x204px|Páirc Galf Cluiche is ea galf. Imrítear galf amuigh ar mhachaire gailf, agus buailtear an liathróid le maide gailf chun í a chur isteach i bpoll i líon beag strócanna agus is féidir. Imríonn daoine galf ina n-aonar, nó mar chuid d'fhoireann. Ag an ngnáthleibhéal, imrítear galf ar chúrsa 18 bpoll, no ar roinnt cúinsí, ar 9 bpoll. Tá sé éigeantach go bhfuil tí-bhosca a bheith ag an tús agus plásóg amais a bheith ag deireadh an bpoll iarbhír. Tá tír-raon eile idir eatarthu, ar nós, buncair, banóig, garbhlach agus guaiseanna uisce ach tá gach poll leithleach maidir leis an struchtúr agus an leagan amach a bhaineann leis.
Deirtear gur in Albain a d'eascair an cluiche. Cruthaíodh an babhta 18 bpoll ag St.Andrews sa bhliain 1764. Is é an chéad mhór-chomórtas Galf, agus níos mó ná sin an comórtas is sine sa domhan ná, an Craobh Oscailte nó  'The Open Championship' as Béarla, a imríodh den chéad uair sa bhliain 1860 in Ayrshire, Albain. Is é an comórtas seo ceann de na ceithre mhórchomórtas i ngalf ghairmiúil na bhfear, agus imrítear na trí cinn eile sna Stáit Aontaithe: Na Máistrí (The Masters), Oscailte na Stát Aontaithe (The U.S. Open), agus Craobh na PGA (PGA Championship) .
Cúrsa Gailf
mion|239x239px|Plásóg le buncair Go hiondúil, baineann cúrsa gailf le 9 nó 18 bpoll, agus plásóg thíála ag gach ceann acu atá idir dhá mharcálaí a thaispeánann an ceantar tí, an garbhlach, an banóg, agus guaiseacha eile nasctha leis an gcluiche, chomh maith leis an bplásóg amais agus an cupán taobh istigh den. Ar cúrsa gailfe rialta, bíonn 18 bpoll ann ach tá cúrsaí le 9 bpoll coitianta freisin. Más mar sin é, is féidir dhá bhabhta a imirt chun 18 bpoll san iomlán, a bhaint amach.
Athraítear an féar tríd an chúrsa chun deacracht a méadú don imreoir gailf nó ar amasú a cheadú ach braitheann sé ar an bpoll agus an achar a bhaineann leis. Cé go bhfuil go leor phoill deartha ar bhealach le radharc díreach ó bplásóg thíála go dtí an plásóg amais, cas an formhór ar chlé nó ar dheis.
Tá dhá cineál galfchúrsa, dumhach ghailf agus buille agus amas. Is cúrsa níos giorra é 'buille agus amas' a úsáidtear don spraoi seachas iomaíochas.
Rialacha
Lena chois sin, cloíonn imreoirí gailf le sraith treoirlínte darb ainm nósmhaireacht gailf agus is minic a fheictear go bhfuil siad chomh tábhachtach leis an spórt agus na rialacha nasctha leis. Clúdaíonn treoirlínte nósmhaireacht gnóthaí cosúil le sábháilteacht, féaráilteacht agus oibleagáid a chomhlíonadh chun cuidiú ar cúram an cúrsa. Cé nach bhfuil aon pionós don sarú na rialacha seo, cloíonn na galfairí leis na rialacha chun feabhas a chur ar taithí imeartha, go pearsanta agus do na himreoirí eile.
Pionóis
Is buille nó buillí breise é an pionós a chuirtear ar scór imreora, díreach de réir na rialacha. Nuair a thabhaítear pionós mar gheall ar liathróid caillte nó liathróid in áit do-imeartha (guais, mar shampla), imríonn an galfaire liathróid nua nó gluaiseann sé an bun-ceann chun cloí leis na rialacha. Go ginearálta, déantar na pionóis a chomháireamh i dteannta ar aon luasc buailte ar an liathróid. Áfach, i gcúinsí eisceachtúla, le linn cluichí neamhfhoirmiúila, níl an buille pionós páirteach sa chluiche. Go simplí, tógann an imreoir buille eile gan aon titeog. De bharr sin, cabhraíonn leis an cluiche chun a bheith níos taitneamhaí i suíomh cairdiúil. Seo iad na sáruithe faoi rialacha gailf:
Tí
mion|Iarann|119x119pxLe haghaidh an chéad stróc de gach poll, úsáidtear tí. Is é 'plásóg thíála' an t-ainm a dtugtar don áit a tharlaíonn an stróc sin. De ghnáth, ní cheadaítear an liathróid a chur thar maoil ach ar an gcéad buille den poll, 'tíbhuille' an t-ainm gairmiúil atá aige, rud mídhleathach don aon buille eile. Is féidir gnáth-tí a chruthú as adhmad nó as plaisteach marthanach. Is iomaí tí in-athúsáidte, in-bhithmhillte agus éiceolaíoch ar fáil freisin.
Iarann
Is cineál club é an iarann a úsáidtear chun an liathróid ghailf a chur ag gluaisteacht i dtreo an phoill. Go hiondúil, bíonn feac maide gailf níos giorra agus ceann an mhaide níos lú ná na hadhmaid. As iarann soladach nó as cruach atá an ceann déanta agus is é an príomh-gné a bhaineann leis ná aghaidh leibhéalta, ar fír agus mór. Úsáidtear iad i réimse leathan cásanna, go speisialta ón bplásóg thíála ar phoill níos giorra, ón banóg agus ón garbhlach, mar a théann an t-imreoir chuig an plásóg. Úsáidtear iad sna ghuaiseacha fresisin, chun an liathróid a bhaint as. Is iad an iarann an saghas club is coitianta sa chluiche. Is iondúil go mbeidh idir seacht agus a haon déag iarainn i ngach foireann maidí, dingeacha san áireamh. mion|Adhmaid|117x117px
Adhmaid
Tá feaic níos faide ag adhmaid le ceann níos cruinne ná aon saghas club eile. Úsáidtear iad chun achar fhada a fháil tar éis an liathróid a bualadh. Adhmad a thugtar ar na maidí seo mar, go traidisiúnta, mar bhí ceann maide acu a rinneadh as crua-adhmad, crann dátphlumaí, go ginearálta. Sa lá atá inniu ann, is as miotal a dhéantar na maidí nua-aimseartha, miotal cosúil le tíotáiniam agus snáithín carbóin. Bíonn na hadhmaid uimhreacha in ord ardaitheach ag tosú leis an maide mór agus ag críochnú leis an naoú adhmad. Fresin, i láthair na huaire, díoltar an chuid is mó de na adhmaid as féin ach bíonn foireann máidí le hadhmaid céanna ar fáil go fonnmhar. Mar is gnách, Bíonn maidí móra agus adhmaid banóg i ngach fhoireann maidí, hibridí, san áireamh, chomh maith. mion|Mála Gailf|152x152px
Mála Gailf
Úsáidtear mála gailf chun trealamh pearsanta agus an fhoireann maidí a chaomhnú, go sabháilte, ar iompair tríd an chúrsa gailf. Is iomaí póca ceangailte leis an mála seo, le píosaí don liathróidí, lámhainní agus mar sin de. Tá strapa láimhe agus strapa gualainne ar gach mála agus is féidir iad a iompar go fisiciúil nó le cairrín gailf.
Contae Ochiltree, Texas
Is contae i Texas é Ochiltree. Is é Perryton príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 10,223 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Galf
Bróga Gailf
Caithtear bróga gailf le spicí miotail nó i gcásanna éagsúla spicí plaisteacha agus tá siad dearta ar bhealach chun buillí níos cruinne agus níos faide a bhaint amach.
Amasán
mion|Amasán|117x117px Úsáidtear amasán chun strócanna gearr agus luas an-íseal leis an sprioc chun a liathróid a casadh i dtreo an phoill. Bíonn sé difreáilte ó na clubanna eile, an iarann, an adhmad, srl le ceann an mhaide leibhéalta agus ísle, le gnéithe eile atá oiriúnach do amasáin amháin, ar nós, treoracha ionaid agus lúbtha feaic. Go hiondúil, úsáidtear amasáin ó achar idir an liathróid agus an pholl. Is maide ríthábhachtach é an amasán agus ní féidir aon poll a críochnú gan é. Tá oiliúint speisialaithe ar an uirlis seo agus bíonn ceann amháin ag gach galfaire.
Coinneáil Scoir
Is iad an dá chineál bhunúsacha a bhaineann le galf ná meaits-imirt (match-play) agus buille-imirt (stroke-play). Seachas sin, is iomaí formáidí eile ann, sna chomórtais ghailf, a bhfuil foirmeacha imirt 'oifigiúil' ag baint leis, 'Stableford', 'Cluiche Ceathrair' agus 'Cluiche Ceithre-Liathróid', san áireamh. I measc na gcineálacha cluichí eile, tá comórtas  Patsome', 'Skins', String', Chapman agus  'Flag'.
Is é an príomhaidhm ná an liathróid a imirt i beag strócanna agus is féidir, sa bhabhta. Is é an buaiteoir ná an imreoir a déanann é chun an cúrsa a chríochnú. Tarlaíonn 'poll d'aon bhuille' nuair a cuireann galfairí an liathróid isteach sa pholl lena gcéad stróc ón bplásóg thíála. Is é an 't-iolar' an rud is cóngaraí do poll d'aon bhuille agus 'bógaí traiarach' an ceann is measa sa spórt.
Cluiche Ceathrair
mion|148x148px|Cluiche Ceathrair Imrítear 'Cluiche Ceathrair' idir beirt galfairí i comhpháirtíocht ag bualadh an liathróid duine i ndiaidh duine, de rogha air sin. Tosaíonn imreoir amháin a chur leis na bpoill corruimhreacha agus an imreoir eile leis na bpoill ré-uimhreacha, beag bean ar an imreoir a rinne an amas sa pholl roimh ré. Imrítear na buillí eile ar a chéile go dtí deireadh an pholl. Ní dhéanann buillí pionóis aon rud i dtreo an cluiche. Is féidir aon 'Cluiche Ceathrair' a imirt faoi rialacha meaits-imirt nó buille-imirt.
Liathróid Ceathrair
Imríonn gach galfaire sa chluiche seo lena laithróid féin agus tógadh an scór is fearr ag na foirne tar éis gach pholl. Is féidir 'Liathróid Ceathrair' a imirt faoi rialacha meaits-imirt nó buille-imirt. I gcomórtas trí-liathróid, imríonn triúr imreoirí in aghaidh a chéile, agus de bharr sin, imríonn na galfairí dhá chluiche ar leith. Is cineál beagán difriúil é Best Ball a imrítear ar an mbealach go imríonn galfaire amháin in aghaidh an liathróid is fearr de dhá cheann nó an liathróid is fearr de thriúr imreoir.
Galf Gairmiúil
mion|179x179px|Galfaire Gairmiúil (Rory McIlroy)Is galfaire gairmiúil ná duine a fhaigheann íocaíocht as an spórt a imirt. Nuair a téann tú ina cheann go gairmiúil, tá sé an-deacair a stádas amaitéarach a faigh ar ais. Go díreach, níl go leor chun íocaíocht a dhiúltú do chomórtas áirithe. Oibríonn formhór de na galfairí gairmiúla mar ghairmithe múinteoireachta agus ar an gcaoi sin, ní ghlacann siad páirt in aon rud eile ná comórtais áitiúla. Tá mionlach beag de ghalfairí gairmiúla ina comórtas cóitseálaí gairmiúil gailf agus bíonn siad ag iomaíocht ar thurais idirnáisiúnta, go lánaimseartha. Tosaíonn na gairmithe seo mar imreoirí amaitéaracha agus éirionn siad gairmiúil tar éis rath i mhórchomórtais as duais-airgead a bhuachan nó urraíocht a fháil. Is é 'Jack Nicklaus' an galfaire is rathúla sa spórt a bhuaigh 18 mhórchomórtas ina ghairm.
Mórchomórtas na mban
mion|164x164px|Bean galfaire ag iarraidh amas a aimsiú Le himeacht na mblianta, tá athrú taghtha arís agus arís eile ar an liosta de na mhórchomórtas atá aitheanta ag Turas LGPA sna Stáit Aontaithe. Cosúil leis an Turas PGA sa chluiche na bhfear, bhí ceithre mhórchomórtas ann, ach i láthair na huaire, tá cúig ann; An Inspioráid ANA (The ANA Inspiration), Craobhchomórtas PGA na mBan (Women's PGA Championship), Oscailte na Stát Aontaithe na mBan (The U.S. Women's Open), Oscailte na Briotanaigh na mBan (The Women's British Open) agus An Craobhchomórtas Evian (The Evian Championship) . Tá LGPA níos ceannasaí i ngalf na mban ná an PGA i ngalf na bhfear.
Roimh tús an 'Craobhchomórtas Evian', bhí bunú ar na mórchomórtas na mban beagnach mar an gcéanna le na bhfear. Sa dá chás, tá trí mhórchomórtas á óstáil ag an Stáit Aontaithe, agus ceann amháin sna Ríocht Aontaithe. Tarlaíonn an 'Craobhchomórtas Evian' sa Fhrainc. Is é 'An Inspioráid ANA' an chéad mhórchomórtas den séasúr agus bíonn sé ar siúl ar cúrsa aonair, cosúil leis Na Máistrí.
Micheál Ó Ciaraidh
Is láithreoir Cúla 4 é Micheál Ó Ciaraidh. Níl cainteoir dhuchais na Gaeilge é. Tháinig sé sa cheathrú háit le Aoife Dempsey ar An Ríl Deal sa bhliain 2016. Cuireann sé físeáin i láthair do BLOC, mol digiteach nua do TG4. Beidh sé ina urlabhraithe do TG4 don Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2018 le Sinéad Ní Uallacháin.
Acadamaidh Ríoghail Inbhir Nis
deas|250px|thumb|Acadamaidh Ríoghail Inbhir Nis Is meánscoil suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Acadamaidh Ríoghail Inbhir Nis.
Muhammad Ali Jinnah
Bhí Muhammad Ali Jinnah (25 Nollaig 1876 – 11 Meán Fómhair 1948) ina cheannaire ar Chumann na Moslamach, páirtí pobalach, ar feadh beagnach 30 bliain. Bhí Jinnah ag troid ar son cearta do na Moslamaigh san India le blianta fada. Ach ghríosaigh a chuid óráidí an teannas ciníoch, de réir a chéile, roimh chríochdheighilt na hIndia sa bhliain 1947.
Tugtar urraim mhór do Jinnah sa Phacastáin inniu mar Quaid-i-Azam ("an Ceannaire Mór") agus Baba-i-Qaum, ("Athair an Náisiúin"). Is lá saoire an 25 Nollaig sa Phacastáin, breithlá Jinnah (ach níl muid cinnte cén lá a rugadh é i ndáiríre).
Saol
clé|mion|225x225px|Athair Jinnah; fear gnó i [[Karachi agus Mumbai]]
Óige
Rugadh Jinnah i Jinnahbhai Poonja, in aice le Karachi (san India ag an am). Is as cúlra gnó a fuineadh é
Agus é cúig bliana déag d'aois, fuair Muhammad Ali Jinnah printíseach le comhlacht loingseoireacht a i Londain. Sular imigh sé, rinneadh cleamhnas dó lena chol ceathrar. Nuair a shroich Jinnah Londain, tháinig athrú aigne air agus níorbh fhada gur athraigh sé go staidéar an dlí. D'fhág a athrú intinne colg ar a athair.
Glaodh Jinnah chun an Bharra i gCumann Onórach Ósta Lincoln sa bhliain 1895, agus é naoi mbliana déag d'aois, an tIndiach is óige riamh a glaodh chun an Bharra, clé|mion|242x242px|1910 An bhliain dár gcionn, 1896, d'fhill Jinnah ar ais go Mumbai chun an dlí a chleachtadh. Ag an am am, bhí sé an t-aon dlíodóir Moslamach i Mumbai. D'fhorbair Jinnah a chleachtadh go mall ó 1896 go 1907.
Polaitíocht
Chuaigh Jinnah isteach i gComhdháil Náisiúnta na hIndia sa bhliain 1904. Tharraing Jinnah aird an phobail den chéad uair i 1907, mar gheall ar an mionteagasc a tugadh dó i gCás an Chácais, maidir le toghcháin bhardas acha i Mumbai.
Bhí sé ina ball de Chomhairle na hImpireachta (reachtas na hIndia Briotanaí) ó 1910 go 1911 agus arís ó 1916 go 1919. clé|mion|251x251px|1944ː thug Ali Jinnah agus [[Mahatma Gandhi|Gandhi aghaidh ar a chéile]] Ar dtús, bhí Jinnah go láidir i gcoinne Chonradh Moslamach na hUile-India (a bunaíodh sa bhliain 1906. Ach mheall an Conradh Moslamach é de réir a chéile. Ceapadh Jinnah ina Uachtarán ar Chonradh Moslamach na hUile-India sa bhliain 1916. clé|mion|1947 Sna 1910idí, bhí an Conradh Moslamach agus an Chomhdháil ag obair i dteannta a chéile. Ach bhris Jinnah an ceangal a bhí aige leis an gComhdháil sa bhliain 1920.
Mhothaigh sé ní ba mhó coimhthíos le radacachas Chomhdháil Náisiúnta na hIndia, a bhí ag méadú faoi cheannaireacht Gandhi. (ghluaiseacht an neamh-chomhoibrithe is mó a bhí aithne air ). B'fhearr le Jinnah dul chun cinn i dtreo neamhspleáchas na hIndia trí mheán bunreachtúil agus i gcomhar leis na Briotanaigh. clé|mion|177x177px|1947ː Ali Jinnah ag caitheamh Sherwani Le linn na fiche bhliain dár gcionn, na 1920idí agus na 1930idí, mheall coincheap na Pacastáine — stát ar leith le haghaidh na Moslamach san Áise Theas — Jinnah agus an Conradh Moslamach de réir a chéile. Chuaigh Sir Muhammad Iqbal agus a chuid smaointí i bhfeidhm go mór air.
Chaith Jinnah na blianta 1930 - 1934 i Seomra na Ríchomhairle i Londain.
Colette Kelleher
Is Seanadóir Éireannach í Colette Kelleher. Ar 9 Deireadh Fómhair 1960 a rugadh í. Sa bhliain 2016, thug an Taoiseach ag an am, Éanna Ó Coinnigh, ainmniúchán di.
Muhammad Ali Jinnah
Pobalóir
clé|mion|263x263px|lena dheirfiúr Fatima, 1947 agus ag caitheamh sherwani Níorbh é ach i 1937 go ndeachaigh Jinnah ar ais chuig ceannaireacht ghníomhach an Chonartha, tar éis dó cliseadh i dtoghcháin na bliana sin. Ar feadh deich mbliana ina dhiaidh sin, d'éiligh sé gurbh é an Conradh an t-aon ghuth polaitiúil de gach Moslamach Indiach agus go raibh neamhspleáchas críochach ag teastáil ó na Moslamaigh san India. clé|mion|177x177px|Quaid-e-Azam Ali Jinnah agus Fatima Ali Jinnah ar chóiste capaillː [[músaem céarach in Islamabad inniu]]Ghríosaigh óráid cháiliúil Jinnah an teannas ciníoch, i Lahore i mí na Márta 1940.
Bun Cranncha
Is baile é Bun Cranncha (Buncrana as Béarla) i gContae Dhún na nGall, Éire. Is é Bun Cranncha an darna baile is mó sa chontae i ndiaidh Leitir Ceanainn agus an baile is mó in Inis Eoghain; é le daonra 6,785 scaipthe thar achar 8.3km², sa bhliain 2016. Tá sé suite ar chósta Loch Súilí, an t-inbhear is doimhne san Eoraip. Bunaíodh an lonnaíocht sa 15ú aois thart ar chaisleán chlann Uí Dhochartaigh, ach níl ach an Daingean fágtha go fóill.
Muhammad Ali Jinnah
Státaire
Sa bhliain nó mar sin a bhí fágtha dá shaol, chuir a dhrochshláinte (a bhí ag dul in olcas) isteach ar na hiarrachtaí a bhí á ndéanamh ag Jinnah institiúidí an stáit nua a chomhdhlúthú, lena n-áirítear gealltanas maidir le saoirse reiligiúin, cearta na mionlaigh agus aitheantas náisiúnta a rachadh níos faide ná difríochtaí creidimh (lena n-áirítear iad siúd idir Sunnaíoch agus Siach).
Bun Cranncha
Tagairtí
left|200px|thumb|Príomhshráid Bhun Cranncha.
Muhammad Ali Jinnah
Tionchar
Nuair a d'éag Jinnah i 1948, fágadh an stát nua ar go leor bealaí gan fhíor-cheannaire. Cé go bhfuil meas air fós sa Phacastáin mar Quaid-i-Azam (an Ceannaire Mór), tá mórán díospóireachta ann fós maidir le nádúr a chreidimh reiligiúnaigh phearsanta agus an fhís a bhí aige faoi ról an Ioslam sa pholaitíocht agus sa tsochaí.
Gillingham
Is baile suite in Kent é Gillingham.
Lóiste Nua
clé|250px|thumb|Lóiste Nua Is ceantar suite i mBéal Feirste é Lóiste Nua.
Anagaire
Sráidbhaile is ea Anagaire (Annagry as Béarla) i gContae Dhún na nGall, Éire. Tá Anagaire i nGaeltacht Thír Chonaill, ach níl sé chomh láidir leis na ceantair máguaird, ar nós Rann na Feirste agus Gaoth Dobhair. Bhí cónaí ar 236 duine in Anagaire sa bhliain 2016.
Ainm
Tagann an t-ainm 'Anagaire' ó ‘Áth na gCoire'.
Teanga
Tá Anagaire suite sa réigiún Gaeltachta agus ciallaíonn seo gurb é Gaeilge teanga oifigiúil an cheantair. É sin ráite, tá an teanga ag meath ó na 1950idí mar thoradh ar imirce. In ainneoin seo, tá cólaiste gaeltachta suite sa cheantar agus bíonn cúrsaí samhraidh do mhic léinn a labhraíonn Béarla chun feabhas a chur ar a gcuid Gaeilge ar siúl. ‘Cólaiste Na Rosann’ an t-ainm atá ar an Chólaiste Gaeltachta. Tá an comharthaíocht sa cheantar ar fad i nGaeilge.
Ceol
Tá ceol traidisiúnta na hÉireann go forleathan i gceantar Anagaire, agus é le cluinstin go minic sna hóstáin agus sna tí tábhairne atá sa cheantar agus timpeall an cheantair. Tá banna ceoil áitiúla ann agus bíonn siad amuigh ag seinm ar laethanta speisialta cosúil le Lá Fhéile Pádraig agus Dhomhnach Cásca. Tagann na grúpaí cáiliúla Clannad, Altan agus an ceoltóir Enya ó thimpeall an cheantair seo.
Creideamh
Is ceantar Caitliceach den chuid is mó é Anagaire. Tá an séipéal paróiste suite i lár an cheantair agus tagann muintir ó Anagaire, Loch an Iúir agus Rann na Feirste go dtí an séipéal don aifreann.
Oideachas
Is é Scoil Naomh Dúigh an bunscoil áitiúil sa cheantar. D’oscail an scoil sa bhliain 1974 agus scoil Chaitliceach measctha í. Sa bhliain 2017/2018 bhí céad dalta ann, caoga buachaillí agus caoga cailíní. Is iad Pobalscoil Ghaoth Dobhair agus Pobalscoil Na Rosann na meánscoileanna áitiúla don cheantar. Is meánscoil lán-Ghaeilge í Pobalscoil Ghaoth Dobhair i gceantar Gaeltachta Gaoth Dobhair Contae Dún na nGall, Éire. Is scoil mheasctha í agus tá thart ar cheithre chéad mac léinn ag freastal air. Is meánscoil lán-Bhéarla í Pobalscoil Na Rosann i gceantar An Clochán Liath, Contae Dhún na nGall, Éire. Is scoil mheasctha í agus tá thart ar cheithre chéad nócha mac léinn ag freastal air. 250px|left|thumb|Anagaire.
Spórt
Is é CLG Naomh Mhuire an fhoireann áitiúil péil ghaelach. Bíonn muintir ó Anagaire, Mullach Dubh, Cionn Caslach, Loch an Iúir agus Rann na Feirste le chéile ag imirt leis an gclub seo amháin. Bunaíodh an club i 1980 agus tá sé fós ann. Tá foireann bhuachaillí agus cailíní ag an gclub ó na haoisghrúpaí d'ocht mbliana d'aois suas go dtí na foirne sinsearacha. Tá tóir ar sacar sa cheantar chomh maith agus bíonn muintir na háite ina mbaill de foireann Keadue Rovers’. Chomh maith leis an peil gaelach agus sacar tá club lúthchleas Gael sa cheantar darbh ainm ‘Rosses Athletic Club’.
Córas Iompar
Tá Anagaire suite míle ón Aerfort Dhún na nGall agus bíonn eitiltí laethúla go dtí Baile Átha Cliath nach maireann ach daichead nóiméad agus ceathair a seachtain go dtí Glaschú nach maireann ach uair a chloig. Bhuaigh an t-aerfort duais don rúidbhealach is fearr ar son na radharcanna aláinn atá le fheiceáil ann nuair atá tú ag eitilt. Tá seirbhísí bus ar siúl sa cheantar freisin. Bíonn seirbhísí ó Anagaire go dtí  Sligeach agus Gaillimh ar siúl ag Bus Feda agus seirbhísí go dtí Baile Átha Cliath agus Glaschú ag John Mc Gingley.
Tionscal
Is comhlacht Gaeltachta é Tionscail GPE Teoranta, Ionnaithe in Anagaire i nGaeltacht Dhún na nGall, le formhór na bhfostaithe ón cheantar mór-thimpeall. Mornacha gloine shnáithíneach atá le linn an comhlacht seo i Anagaire.
Áiseanna
Is baile beag é Anagaire ach é sin ráite tá a neart áiseanna le fáil ann. Tá dhá Ostan ann ‘Cáislean Óir’ agus ‘Danny Minnies’ atá suite croílár Ghaeltacht Dhún na nGall ar Slí an Atlantaigh Fhiáin.Tá fiche seomraí mór i gCaislean Óir agus freastal ar gach bia le roghchlár leathan bia agus dí. Bíonn ceol traidisiúnta ar siúl gach Satharn chomh maith leis a lán ceoltóirí áitiúla. Bíonn a lán imeachtaí ar siúl i gCáislean Óir mar shampla bainise agus cóisir. Tá dhá teach tábhairne sa bhaile beag ‘Sharkey’s’ agus ‘Duffy’s’ agus tá siad ar siúl ag teaghlach. Tá bialann sínis ,café, cogaslann, cúpla siopa gruagaire agus ollmharagadh darbh ainm ‘The Cope’ ann. Is ea ‘The Cope’  nó Comharchumann Talmhaíochta agus Sóisialta Theampall Cróine’ slabhra comhoibriú miondíola suite i ‘The Rosses’ i Dhún na nGall. Bunaíodh sé i 1906, agus tá roinnt ollmhargaí ag an comhlacht seo sa cheantar agus timpeall ón cheantair.
Turasóireacht
Is é an trá i Charraig Fhinne an rud is mó san ait a meallann turasóirí. Is trá ghainmheach é trá Charraig Fhinn le córas maith dune. Tá bhratach gorm ag an trá agus bíonn gardaí tarrthála ag obair fríd an samhradh ó mí Bealtaine go Méan Fomhair. Is minic a bíonn tonnta mór ann agus téann daoine ag surfáil agus ag canúáil ar an trá. Sráidbhaile beag gleoite atá Anagaire, go háirithe mar gheall ar an trá. Tá ‘An Earagail’ an sliabh is mó i Dhún na nGall agus tá sé suite in aice leis Angaire. Tagann a lán turasóirí go Anagaire chun An Earagail agus na tránna a fheiceáil.
Vailís agus Futúna
Is éard atá i Vailís agus Futúna (a dtugtar Críoch Vailís agus Fhutúna orthu go hoifigiúil) Comhroinn Fhrancach san Aigéan Ciúin Theas a bhfuil Túvalú siar ó thuaidh uaithi, Fidsí siar ó dheas uaithi, Tonga soir ó dheas uaithi agus Tokelau soir ó thuaidh uaithi. Tá sí dealaithe amach ó Pholainéis na Fraince.
Tá 142.42 ciliméadar sa comhroinn agus tá daonra 11,558 aici de réir dhaonáireamh 2018, laghdú ó 14,944 in 2003. Tá trí oileán bholcánacha thrópaiceacha sa Chríoch agus roinnt oileáiní, agus tá sí roinnte ina dhá grúpa – Oileáin Vailís thoir thuaidh agus Oileáin Fhutúna (Oileáin Hoorn) agus Oileán Alofi, áit gan lucht mór cónaithe, thiar theas.
Tá na hoileáin ina gcomhroinn Fhrancach thar lear (collectivité d'outre-mer) ón mbliain 2003 i leith. Roimhe sin bhí siad ina gcríoch Fhrancach thar lear (territoire d'outre-mer).
Stair
Lonnaigh daoine i Vailís agus i bhFutúna 3,000 bliain ó shin, timpeall na bliana 700 RCh, nuair a áitríodh Fidsí, Samó agus Tonga den chéad uair. Dhéanadh an daonra sin cineál criadóireachta a dtugtar “potaireacht Lapita” uirthi. Tá daingin chré nó chloiche agus leachtaí bróin ón ré is luaithe le feiceáil fós. Bhí nasc cultúrtha ag na hoileáin leis an Mhicrinéis, agus sa 15ú haois rinne ríocht Thonga ionradh ar na hoileáin. Rinne an dream nua nósanna sinseartha an oileáin a chlaochlú agus chuir siad córas nua taoiseachta ar bun.
Tháinig Willem Schouten, captaen Ollannach, ar Futúna agus Alofi in 1616 agus é ag gabháil timpeall an domhain in De Eendracht. Tugadh Hoorn Eylanden orthu as Hoorn san Ísiltír, áit ar rugadh Schouten.
Ainmníodh Oileáin Vailís as an Sasanach Samuel Wallis, a ghabh tharstu in 1787 agus é ag teacht ó Thaihítí.
Thosaigh báid míolta móra ó Mheiriceá agus ó thíortha eile ag tabhairt cuairt ar na hoileáin ón mbliain 1827 amach.
Tháinig misinéirí Francacha in 1837 agus in 1842 d’iarr siad cosaint tar éis gur éirigh cuid den phobal amach. In 1887 chuir Banríon Uvea (Vailís agus Futúna) a lámh le conradh a chuir coimearcas Francach ar bun. In 1888 chuir ríthe Sigave agus Alo a lámh le conradh den chineál céanna. Cuireadh na hoileáin faoi údarás na [[an Nua-Chaladóin|Nua-Caladóine), coilíneacht de chuid na Fraince. In 1917 nascadh na trí ríocht thraidisiúnta leis an bhFrainc agus rinneadh Coilíneacht Vailís agus Fhutúna díobh.
I rith an Dara Cogadh Domhanda thaobhaigh údaráis na n-oileán le Vichy nó gur tháinig coirbhéad de chuid na Fraince Saoire ón Nua-Chaladóin agus threascair an rialtas ar an 26 Bealtaine 1942. Tháinig aonaid de Chór Cabhlaigh Mheiriceá i dtír ar Vailís ar an 29 Bealtaine 1942.
In 1959 vótáil áitritheoirí na n-oileán ar son críoch Fhrancach thar lear a dhéanamh díobh, stádas a tháinig i bhfeidhm in 1961 agus a chuir deireadh la smacht na Nua-Chaladóine.
Rialtas
Is é Mata-Utu príomhchathair na comhroinne. Rialaítear an chomhroinn de réir Bhunreacht na Fraince 1958 agus tá vóta ag gach duine atá os cionn ocht mbliana déag d’aois. Ceapann Uachtarán na Fraince an tArd-Riarthóir ar chomhairle na hAireachta Gnóthaí Baile. Toghann baill Thionól na Críche (Assemblée territoriale) uachtarán an Tionóil agus uachtarán Rialtas na Críche.
Is éard atá i gComhairle na Críche na trí rí agus trí bhall a cheapann an tArd-Riarthóir ar chomhairle an Tionóil.
Tá fiche suíochán sa Tionól agus toghtar a bhaill i gcomhair tréimhse cúig bliana. Toghann Vailís agus Futúna seanadóir amháin ar Sheanad na Fraince agus teachta amháin ar Thionól Náisiúnta na Fraince.
I gcoitinne, cuireann binse breithiúna in Mata-Uta ceart dlí i bhfeidhm de réir dhlíthe na Fraince, ach cuireann na trí ríocht gnáthdhlí traidisiúnta na críche i bhfeidhm i gcáis neamhchoiriúla. Tá an Chúirt Achomhairc in Nouméa sa Nua-Chaladóin.
Bhaineann an chomhroinn feidhm as an bhfranc mar airgid. Is buanbhall í de Rúnaíocht Phobal an Aigéin Chiúin agus is breathnóir í ag Fóram Oileáin an Aigéin Chiúin.
Tíreolaíocht
Bíonn tréimhse the fhliuch ag na hoileáin ó Mhí na Samhna go Mí Aibreáin. Leanann stoirmeacha na cioclóin thrópaiceacha. Bíonn tréimhse fhionnuar thirim ann ó Mhí na Bealtaine go Mí Dheireadh Fómhair de bharr na dtrádghaoth anoir aneas. Titeann meánbháisteach bhliantúil de 2,500 milliméadar suas go 3,000 milliméadar. Is é 80% an mheánbhogthaise agus is é 26.6° C an mheánteocht.
Níl ach 5% de na hoileáin ina thalamh curaíochta, agus bíonn barraí buana ag fás ar 20% den talamh. Is mór an fhadhb an dífhoraoisiú: baintear feidhm as adhmad mar bhreosla agus níl ach beagán den tseanfhoraois ann. Tá creimeadh ar shléibhte Fhutúna dá bharr.
Teanga
Fáisceadh Vailísis agus Futúnais as an bPróta-Pholainéisis agus tá cosúlacht fós eatarthu.
Tá trí shainréim sa Vailísis. Úsáideann taoisigh an teanga urramach agus úsáideann gnáthdhaoine í más ag caint le taoiseach nó le Dia atá siad. Chomh maith leis sin, úsáideann gnáthdhaoine í agus iad ag caint ar Dhia nó ar dhuine ríoga. Is í an dara sainréim an ghnáth-theanga, agus ina dhiaidh tá teanga lábánta bharbartha ann. Anois, áfach, tá Fraincis ag dul go mór i bhfeidhm ar an Vailísis.
Is beag a ghéill an Fhutúnais don Fhraincis ar dtús, ach timpeall an Dara Cogadh Domhanda thosaigh laghdú mór ag teacht ar líon na gcainteoirí, go háirithe toisc gur imigh an oiread sin daoine chun na Nua-Chaladóine. Anois meastar go bhfuil sí i mbaol.
Léirigh daonáireamh 2018 go ndúirt 59.1% díobh siúd a bhí ceathair déag nó níos sine gur Vailísis is mó a bhí á labhairt acu sa bhaile (60.2% in 2008) agus dúirt 27% gurbh Fhutúnais í (29.9% in 2008). Fraincis a bhí á labhairt ag 12.7 (9.7 in 2008). Ar Oileán Vailís ba iad na teangacha ba mhó a labhraíodh sa bhaile an Vailísis (82.2% le hais 86.1% in 2008), an Fhraincis (15.6% le hais 12.1%) agus an Fhutúnais (1.9% le hais 1.5% in 2008). Ar Oileán Fhutúna ba iad na teangacha ba mhó a labhraíodh sa bhaile an Fhutúnais (94.5% le hais 94.9 in 2008), an Fhraincis (5.3% le hais 4.2% in 2008) agus an Vailísis (0.2% le hais 0.8 in 2008).
Cleachtais chultúrtha
Tá tábhacht ar leith leis na sean-nósanna sa chomhroinn. Baineann siad leis an teanga, leis an gceol, leis an rince, leis na ceirdeanna agus na deasghnátha.
Is mór an bhaint atá ag an gcáva mar dheoch dheasghnáthach le saol sóisialta agus reiligiúnach mhuintir na críche. Nuair a tháinig na misinéirí Francacha in 1837 bhí sé á úsáid le hómós do na déithe; tá sé á úsáid fós mar bhunchuid de na caibidlí poiblí agus príobháideacha. (Chomh maith leis sin, is féidir é a ól ar a shon féin.) Ní féidir deasghnáth an cháva a bhur ar siúl mura bhfuil duine ríoga i láthair. Tá baint ag an gcáva leis an “Katoaga,” nuair a chruinníonn daoine le chéile i láthair rí chun ócáid mhór a cheiliúradh – féile nó tórramh nó eile.
Réaltra bíseach
Is éard atá i réaltra bíseach ná diosca comhréidh rothlach a bhfuil réaltaí, gás agus deannach ann, in éineacht le braisle lárnach réaltaí a dtugtar an bolg air. Tá réaltaí doiléire le feiceáil timpeall orthu sin ina luan réaltrach agus a lán acu le fáil i mbraislí cruinneogacha. Edwin Hubble ba thúisce a thug cuntas ar an réaltra bíseach.
Vailís agus Futúna
Geilleagar
Baineann tuairim is 80% de na hoibrithe a mbeatha as feirmeoireacht (cnónna cócó agus glasraí), beostoc (muca den chuid is mó) agus iascaireacht. Tá timpeall 4% den daonra ar fostú ag an rialtas.
Réaltra bíseach
Tá géaga bíseacha le fáil sna réaltraí seo atá ag síneadh amach ó lár an diosca. Bíonn réaltaí nua á nginiúint sna géaga sin agus tá siad níos soiléire ná an diosca féin de bharr a bhfuil de réaltaí óga teo OB iontu.
Vailís agus Futúna
Geilleagar
Faightear teacht isteach ó dheontais de chuid rialtas na Fraince, ó cheadúnas iascaireachta a thabhairt don tSeapáin agus don Chóiré, ó chánacha iomportála agus ó sheoltáin airgid ó oibrithe easaoránacha sa Nua-Chaladóin, i bPolainéis na Fraince agus sa Fhrainc. Tá earraí láimhe, copra, iascaireacht agus adhmad ann mar thionscail.
Réaltra bíseach
Tá struchtúr a bhfuil cuma barraí air le fáil i dtimpeall dhá thrian de na réaltraí bíseacha. Síneann na barraí ón mbolg lárnach, áit a dtosaíonn na géaga bíseacha. Sampla de seo is ea Bealach na Bó Finne.
Vailís agus Futúna
Geilleagar
Níl ach aon bhanc amháin ann, Banque de Wallis-et-Futuna, fochuideachta de BNP Nouvelle-Calédonie.
Réaltra bíseach
Is réaltraí neamhrialta agus réaltraí bíseacha amach is isteach le 60% de na réaltraí sa Chruinne áitiúil. Tá siad le fáil i réigiúin ísealdlúis den chuid is mó agus is annamh i lár braislí réaltraí iad.
Vailís agus Futúna
Daonra
Bhí 11,558 duine ina gcónaí sa chomhroinn in 2018 (72.1% ar Oileán Vailís, 27.9% ar oileán Fhutúna). De shliocht Polainéiseach a bhformhór mór agus de shliocht Francach an chuid eile.
Tolosa
Baile is ea Tolosa, atá suite ó dheas de San Sebastián i Gipuzkoa, cúige i dTír na mBascach Theas. Tá sé lonnaithe in abhantrach na hOria faoi scáth shliabh Uzturre.
Vailís agus Futúna
Daonra
Ó na 1950í i leith tá ag teip ar a lán daoine sa chomhroinn obair a fháil sa bhaile, rud a thug orthu dul chun na Nua-Chaladóine, áit atá níos rathúla agus mar a bhfuil sé de cheart acu, mar shaoránaigh Fhrancacha, cur fúthu agus post a fháil. In 2014 dúirt 21,926 áitritheoir de chuid na Nua-Chaladóine (daoine a rugadh ann nó sa chomhroinn) gur de mhuintir Vailís agus Fhutúna iad.
Tolosa
Sanasaíocht
Tháinig ainm an bhaile ó Toulouse na Fraince: tugtar Tolosa ar an gcathair sin i Laidin agus san Ocsatáinis.
Vailís agus Futúna
Iompar agus cumarsáid
Tá tuairim is céad ciliméadra de bhóithre ar Vailís agus sé cinn déag acu pábháilte. Níl ach fiche ciliméadar ag Futúna agus gan aon chuid pábháilte. Tá dhá chaladh mhóra ann, Mata-Utu agus Leava i bhFotúna, agus iad á n-úsáid ag cabhlach trádála na comhroinne, trí long (dhá long paisinéirí agus tancaeir ola) agus 45,881 tonna iontu. Tá dhá aerfort ann, Hihifo ar Vailís agus Pointe Vele ar Fhutúna.
Tolosa
Sanasaíocht
Úsáidtear an t-ainm céanna i mBascais agus as Spáinnis. Tolosanos nó tolosarras a thugtar ar mhuintir an bhaile.
Vailís agus Futúna
Oideachas
Tá ocht mbunscoil déag sa chomhroinn, dhá cheann déag ar Vailís agus sé cinn ar Fhutúna, agus os cionn 5,200 dalta ag freastal orthu.
Tá sé ardscoil shóisearacha ann agus aon ardscoil shinsearach amháin. Tá ardscoil talmhaíochta ann freisin.
Tolosa
Bailte gar dó
Ibarra, Irura, Anoeta agus Alegría.
Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg 2016
B'é Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg 2016 an 14ú huair a raibh Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg ann. Thóg sé ar siúl ag an Mediterranean Conference Centre i Vaileite, Málta. B'é seo an dara huair a óstaigh Málta an chomórtas (an chéad i 2014).
Ghlac 17 tír páirt sa chomórtas le Montainéagró agus An tSlóivéin ag tharraing siar tar éis dhá bhliain agus San Mairíne ag tharraing siar tar éis trí bhliain. D'fhill An Chipir tar éis eapsa bliain amháin, Iosrael tar éis easpa trí bhliain agus An Pholainn tar éis easpa aon bhliain déag.
Bhuaigh Mariam Mamadashvili an chomórtas le 239 bpointe. Seo an tríú uair a bhuaigh An tSeoirsia an chomórtas (2008 agus 2011 roimhe seo), ag déanamh An tSeoirsia an chéad tír a bhuaigh don tríú uair.
Suíomh
Thóg an chomórtas ar siúl ag an Mediterranean Conference Centre i Vaileite, Málta.
Paula Kehoe
Scannánaí, amhránaí agus Gaeilgeoir ón Astráil is ea Paula Kehoe (1964 - ). Tá obair déanta aici in Éirinn agus san Astráil i gcúrsaí ceoil, raidió agus teilifíse agus i mbun cláir faisnéise.
Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg 2016
Ealaíontóirí sos
Bhí sé fógartha ar an 3 Samhain 2016 go mbeadh Destiny Chukunyere, buaiteoir an bhliain seo chaite, chuid de na healaíontóirí ag an sos i rith an seó. Ar an 16 Samhain fógraíodh go mbeadh Jedward ag canadh amhrán nua darbh ainm "Hologram".