cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
William James MacNeven
Lia is ceimicí a rugadh i mBaile na hAbhna, Contae na Gaillimhe, ab ea William James MacNeven (21 Márta 1763 - 12 Iúil 1841). Oileadh é i Vín agus Prág. Ar ais i mBaile Átha Cliath bhí sé i gceannas sa Chumann Caitliceach agus na hÉireannaigh Aontaithe. Cuireadh i bpríosún é i 1798. Nuair a saoradh é i 1802 cuireadh bac air filleadh go hÉirinn, agus i 1803 chuaigh sé go Nua-Eabhrac. Luigh sé isteach ar thaighde sa cheimic in Ollscoil Nua-Eabhrac, ar uisce mianraí Nua-Gheirsí ar dtús, tionchar uisce ar shláinte an phobail, agus comhdhúile bairiam is cailciam. Scríobh sé An Exposition of the Atomic Theory (Míniú ar an Teoiric Adamhach, 1819). Chuir sé an cheimic go mór chun cinn i Meiriceá, ionas gur tugadh ‘athair na ceimice Meiriceánaí’ mar leasainm air.
Wayback Machine
Is cartlann dhigiteach den Ghréasán Domhanda é an Wayback Machine a bhunaigh an Internet Archive, cuideachta neamhbhrabúis atá lonnaithe i San Francisco, California. Cruthaíodh in 1996 é agus seoladh go poiblí é sa bhliain 2001. Ligeann sé don úsáideoir dul "ar ais in am" agus an chuma a bhí ar láithreáin ghréasáin san am atá caite a fheiceáil. D’fhorbair bunaitheoirí na cartlainne, Brewster Kahle agus Bruce Gilliat, an Wayback Machine chun “rochtain uilíoch [a thabhairt] ar an eolas uile” a sholáthar trí chóipeanna cartlainne de leathanaigh ghréasáin a bhí imithe as feidhm a chaomhnú.
Seoladh an Wayback Machine ar an 10 Bealtaine, 1996, agus bhí níos mó ná 38.2 milliún leathanach gréasáin sábháilte faoi dheireadh na bliana 2009. Amhail ón 13 Márta 2023, tá níos mó ná 800 billiún leathanach gréasáin i gcartlann an Wayback Machine.
Sliabh aigéanach
Sliabh faoin muir is ea sliabh aigéanach, 1 km ar a laghad os cionn an ghrinnill mórthimpeall, agus a bharr níos mó ná 200 m faoi dhromchla na mara. Tugtar oitir mara air má bhíonn sé níos éadoimhne. Tá a leithéid i ngach aigéan, ach an chuid is mó díobh san Aigéan Ciúin, níos mó ná 10,000. Meastar gur bolcáin ídithe cuid mhaith díobh. Tá sléibhte mara ann a bhfuil barr cothrománach acu, iarsmaí oileán báite nó oitreacha. Meastar go luíonn an chuid is mó de na hataill coiréil anuas ar shléibhte mara a thug fúthu ó dhromchla na mara trópaicí.
Tethra
I Miotaseolaíocht na nGael, ba shliocht na Fomhórach é Teathra (Sean-Ghaeilge Tethra). Tar éis dó bás a fháil sa Dara Cath Maighe Tuireadh, bhí sé ina rí i Mag Mell. Tar éis an chatha, thóg Oghma a chlaíomh, Orna, agus d'inis sé d'Oghma gach a rinne sé.
Macraibheathaigh
In ainm is a bheith mar chothú foirfe, a cuireadh chun cinn go luath sa 20ú céad faoi anáil Bhúdachas Zen. Sa scéim seo, bíonn gach bia yin (mar shampla, torthaí) nó yang (mar shampla, arán), agus moltar cothromaíocht ghéar den dá shaghas. Leagtar amach 7 leibhéal cothaithe mhacraibheathaigh, le 40-100% gránbhairr iontu. Níl aon fhianaise eolaíoch thurgnamach leis an leagan amach seo, agus is léir go mbeidh próitéin, agus ábhair riachtanach eile b'fhéidir, in easnamh i gcuid de na cothuithe seo, rud a fuarthas sna Stáit Aontaithe nuair a d'éirigh páistí míchothaithe ar chothú mar seo.
BASIC
Teanga ardleibhéil ríomhchláraithe a forbraíodh i gColáiste Dartmouth sna Stáit Aontaithe i ndeireadh na 1950idí is ea BASIC (Beginner's All-purpose Symbolic Instruction Code Gaeilge: Cód Siombalach Uilefhóinteach Treoracha do Thosaitheoirí). Mar bhuntáiste aici go bhfuil sí éasca le foghlaim is le cur i bhfeidhm. Glacadh léi le fada mar theanga chaighdeánach i ríomhairí pearsanta, agus forbraíodh canúintí ar leith i gcomhair feidhmeanna is ríomhairí ar leith. Le blianta anuas tá an teanga C tar éis an phríomháit a ghabháil mar theanga ardleibhéil na ríomhchláraitheoirí i gcomhair ríomhairí pearsanta. Ach soláthraíonn comhlacht Microsoft canúint den 4ú glúin, Visual Basic, chun gur féidir le húsáideoirí a bhfeidhmeanna féin a ríomhchlárú.
Muintir Mhic Ghrianna
Is minic a thugtar Muintir Mhic Ghrianna nó na Griannaigh ar na deartháireacha seo thíos, go háirithe an chéad bheirt.
The Nation (nuachtán Éireannach)
mion Ba nuachtán seachtainiúil náisiúnach Éireannach é The Nation, a foilsíodh sa 19ú haois. Cuireadh The Nation i gcló ar dtús ag 12 Sráid na Tríonóide, Baile Átha Cliath ó 15 Deireadh Fómhair 1842 go dtí 6 Eanáir 1844.
Foilsíodh an páipéar ina dhiaidh sin ag 4 Sráid D’Olier ó 13 Iúil 1844, go 28 Iúil 1848, nuair a urghabhadh an eisiúint don lá dár gcionn agus nuair a cuireadh an nuachtán faoi chois.
Foilsíodh arís é i Sráid na Mainistreach Láir ar a athbheochan i Meán Fómhair 1849 .. mion|[[Tomás Dáibhis|Thomas Davis, circa. 1840idí]]
2023
Is bliain choitianta í an bhliain 2023 (MMXXIII).
The Nation (nuachtán Éireannach)
Cúlra
mion|[[Cathal Gabhán Ó Dubhthaigh, 1947]]
Sa bhliain 1842 tháinig triúr fear óg le chéile i mBaile Átha Cliath — Seán Blácach Diolún (John Blake Dillon), Connachtach ó Chontae Mhaigh Eo, Séarlas Gabhánach Ó Dufaigh, Ultach ó Chontae Mhuineacháin agus Tomás Dáibhis (Thomas Davis), mac le dochtúir de chuid Arm na Breataine, a rugadh i gContae Chorcaí i gCúige na Mumhan agus a tógadh i mBaile Átha Cliath. Beirt Chaitliceach agus Protastúnach amháin – a bhí, dar le staraí an nuachtáin TF O’Sullivan, ar fad "free from the slightest taint of bigotry, and were anxious to unite all creeds and classes for the country's welfare."
Bhí an triúr ina mbaill de Chomhlachas Aisghairm Dhónaill Uí Chonaill a d'iarr aisghairm Acht Aontas 1800 idir Éirinn agus an Bhreatain; tabharfar Éire Óg ar an gcomhlachas seo níos déanaí.
Ba é an t-ainm a mhol Duffy don pháipéar ná The National, ach d’easaontaigh Davis, ag rá “"that the use of an adjective for such a purpose was contrary to the analogies of the English language". Mhol sé The Nation, ar aontaigh an triúr sin leis. "Ba mhian linn Éire a dhéanamh ina náisiún", a scríobh Duffy, "and the name would be a fitting prelude to the attempt.".
In am trátha agus tar éis go leor comhairliúcháin eile idir na bunaitheoirí, d'eisíodh an fógra seo a leanas maidir le dáta foilsithe, ainm na hirise, agus na rannpháirtithe:. "On the first Saturday in October will be published the first number of a; DUBLIN WEEKLY JOURNAL TO BE CALLED THE NATION, for which the services of the most eminent political writers in the country have been secured. It will be edited by Charles Gavan Duffy, Editor of The Vindicator (Ulster Newspaper), aided by the, following distinguished contributors:— JOHN O'CONNELL, ESQ., M.P.; Thomas Osborne Davis, Esq., Barrister-at-Law; W. J. O'Neill Daunt, Esq., Author of The Green Book, John B. Dillon, Esq., Barrister-at-Law Clarence Mangan, Esq., Author of Anthologia Germanica and Litterae Orientales; The Late Editor of the London Magazine and Charivari, J. C. Fitzgerald, Editor of The True Sun, And others whose names we are not at liberty to publish."Ba é Charles Gavan Duffy an chéad phríomheagarthóir.
Ailt
Sa tríú heagrán, ar an 29 Deireadh Fómhair 1842, foilsíodh amhrán tírghrá ‘Faugh a Ballagh’ leis an Dufach, faoin ainm cleite ‘Black Northern’.
Diarmuid Lynch
Ba pholaiteoir Éireannach le Sinn Féin é Diarmuid Lynch (10 Eanáir 1878 – 9 Samhain 1950).
Macraime
Saghas lása ghairbh a dhéantar le snaidhmeanna is trilseáin, a d'éirigh an-choitianta i lár an 19ú céad chun frainsí maisithe a chur ar éadaí, agus i gcomhair dallóga fuinneoige, naipcíní cathaoireach, is adhartán.
Fearamón
Ceimiceán a tháltar go dtí an taobh amuigh d'ainmhí ionas go mbíonn iarmhairt ar leith aige ar bhall eile den speiceas céanna. Spreagann fuascailt fearamón freagairt ar leith iompair ón ainmhí eile, cosúil le cúpláil nó ionsaí. Athraíonn prímeáil fearamón fiseolaíocht an fhaighteora, iarmhairt ar na hormóin atáirgthe, b'fhéidir. Tá fearamóin coitianta i measc na bhfeithidí, agus faightear i gcreimirí is moncaithe iad. Baintear sochar astu sa bhfeirmeoireacht chun am is minicíocht na cúplála in ainmhithe feirme is gluaisne feithidí a rialú. Is dócha go bhfuil an-chuid le foghlaim ar na ceimiceáin seo is a bhfeidhmithe.
Coireán bán
Is planda í an coireán bán.
An Leiveaint
deas|250px|thumb|An Leiveaint Is réigiún sa Mheánoirthear í an Leiveaint.
Seán Hayes (polaiteoir)
Ba pholaiteoir Éireannach le Sinn Féin é Seán Hayes (bás 1941).
Conchobar mac Taidg
Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin ba ea  Conchúr mac Taidhg  (Sean-Ghaeilge Conchobar mac Taidg). Tadhg an Túir mac Cathail (bás 956), iar-rí, ba ea a athair. Síol Muireadhaigh ba ea a mhuintir. Bhí sé i réim ón mbliain 967 go dtí 973.
Sinsear eapainmneach rítheaghlach Uí Chonchúir ba ea é trína mhac, Cathal.
Tar éis bhás a athar, tháinig Fearghal Ó Ruairc de chlann Uí Bhriúin Bhréifne i gcoróin mar rí Chonnacht le 21 bliain.
Fuair Conchúr le hoidhreacht comhaontais phósta príomhrítheaghlaigh uile Uí Néill: a dheirfiúr Bébinn le rí Bhreá, Domhnall mac Congalach Cnogba; agus deirfiúr eile le Cineál Chonaill. Ba é a dheartháir chéile Domhnall a mharaigh Fearghal Ó Ruairc sa bhliain 966, rud a réitigh slí na corónach do Chonchúr.
Maraíodh mac le Conchúr sa bhliain 967 agus é troid ar son fhear chéile Muirgel ina éadan a chéilí comhraic, Cineál Eoghain.
Dar leis an Leabhar Laighneach d'éag Conchobar le coiliceam. Insítear fosta agur maraíodh a dheartháir agus comharba, Cathal, ag Cath Céis Chorainn, tar éis dó bheith i gcoróin ach le trí lá. Murchad Glun re Lar mac Flaithbertaigh de Chineál Eoghain ba ea a mharfóir.
Bhí deartháir le Conchúr Maol Ruanaidh Mór mac Taidhg, ina shinsear ríthe Mhaigh Loirg agus na gclann Uí Mhaolruanadha agus Mhic Dhiarmada.
Ciorcal Cloch le Claífort Chaisleán an Ridire
thumb|Ciorcal Cloch le Claífort Chaisleán an Ridire
Is liagchiorcal suite i gCill Chainnigh é Ciorcal Cloch le Claífort Chaisleán an Ridire. Baineann an láthair seo le ceann de na cineálacha séadchomharthaí searmanais is neamhghnáthaí in Éirinn. Ciorcal cloch a thugtar ar an láthair san áit ach i ndáiríre baineann sé leis na cineálacha séadchomharthaí ar a dtugtar bábhún le claífort nó henge. Bhí láithreacha den chineál sin á dtógáil thart ar 2500 RC, ag deireadh na tréimhse Neoilití agus ag tús Aois an Chré-Umha. Is dóigh gur baineadh leasa astu do chríocha deasghnátha; dealraíonn go ndearnadh roinnt séadchomharthaí cosúil leo sa Bhreatain agus in Éirinn a ailíniú de réir imeachtaí tábhachtacha réalteolaíochta nó de réir ghnéithe tírdhreacha ar bhain tábhacht deasghnátha leo.
Sa láthair tá créfort, atá 30 méadar ar leithead, agus taobh istigh leis tá 29 cloch ina seasamh. Is é an bealach isteach atá ann, ar an taobh thoir theas ná dhá ghallán mhóra ghrianchloiche. Tá díog, atá thart ar 60 méadar ar leithead, taobh amuigh thart ar an mbábhún ach ní féidir é a thabhairt faoi deara anois ach ón aer.
In aice láimhe tá caisleán criaga nó motte a thóg na hAngla-Normannaigh ag deireadh an 12ú céad AD le hamharc a fháil ar an áit le dul trasna na habhann. Is éard atá ann tulach mhór chruinn cré le mullach is claí uirthi agus tá dióg thart uirthi. Ar dtús bhí foirgneamh cosanta adhmaid nó túr ar bharr na tulaí. Ar an taobh ó dheas tá áit bheag ardaithe agus d'fhéadfadh gur clós a bhí ann—áit dúnta isteach d'fhoirgnimh bhaile eile. Níl cead isteach ag an bpobal go dtí an séadchomhartha seo.
2005 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 2005.
Cerdic Wessex
Cuirtear síos ar 'Cerdic' sa Chroinic Angla-Shacsanach mar cheannaire ar lonnaíocht na nAngla-Shacsanach sa Bhreatain, agus é ina bhunaitheoir agus ina chéad rí ar Wessex na Sacsanach, a bhí i réim ó 519 go 534 AD. Maíonn an Chroinic go raibh gaol éigin ag ríthe Wessex ina dhiaidh sin le Cerdic. Mar sin féin, bíonn easaontas ann faoina bhunús, a eitneacht, agus fiú é a bheith ann. Mar sin féin, cé go n-éilítear gurb é bunaitheoir Wessex ag ríthe na Sacsan Thiar níos déanaí, bheadh aithne ag lucht comhaimsire air mar rí ar na Gewissae, grúpa tíre nó treibhe. Ba é Caedwalla an chéad rí ar na Gewissae a thug ‘Rí na Sacsan Thiar’ air féin, i gcairt sa bhliain 686.
Conand
I Miotaseolaíocht na nGael, ba cheannaire na Fomhóraigh é Conann (Sean-Ghaeilge Conand, Conaing ) a bhí cónaí air i dtúr ar Oileán Thoraí. Chuir sé muintir Neimhidh faoi chois, ag éileamh cáin ollmhór dá dtorthaí agus dá bpáistí. I ndeireadh na dála, d'éirigh muintir Neimhidh amach agus mharaigh siad é agus scrios a thúr. Tar éis a bháis, rinne Morc, Fomhórach eile, sléacht ar mhuintir Neimhidh a bhí fós beo.
Fearán gubhach
Colm atá dúchasach do Mheiriceá Thuaidh agus Muir Chairib is ea an fearán gubhach (Zenaida macroura). Na cosa gearr, an gob caol, an t-eireaball fada. Áitríonn sé coillearnach, leathfhásach, agus imill bhailte. Itheann sé síolta is inveirteabraigh. Neadaíonn sé i gcrainn is foirgnimh nó ar an talamh.
Liz Saville-Roberts
Is polaiteoir Breatnach de chuid Plaid Cymru í Elizabeth Saville Roberts. Rugadh í ar an 16 Nollaig 1964. I mí Bhealtaine 2015, bhí sí tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Dwyfor Meirionnydd.
Fearann maighnéadach
In ábhar fearómaighnéadach, réigiún ina bhfuil na móimintí aonaracha adamhacha maighnéadacha ailínithe comhthreomhar le chéile, fiú nuair nach mbíonn aon réimse seachtrach i bhfeidhm air. In ábhar neamh-mhaighnéadaithe, ní bhíonn aon ghaol idir treoshuímh mhaighnéadacha na bhfearann éagsúil. In ábhar maighnéadaithe, bíonn siad uile comhthreomhar le chéile.
28 Eanáir
Is é an 28 Eanáir an 28ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 337 lá fágtha sa bhliain nó 338 i mbliain bhisigh.
Dáthabha geimhridh
Is planda é an dáthabha geimhridh.
Fada is Fairsing
mion|diaspóra na hÉireann Is í Lisa Nic an Bhreithimh láithreoir Fada is Fairsing, podchraoladh agus clár raidió ar Raidió na Life a chuireann agallaimh ar dhaoine ó gach cearn den domhan trí Ghaeilge. á roinnt ar líne  ó 2012  ar aghaidh.
Bíonn ar a laghad beirt aíonna, Ghaeil ar fud na cruinne, ar an gclár seachtain i ndiaidh seachtaine le scéalta éagsúla, spéisiúla, faoina bpobal Gaeilge i ngach áit ó Bhéising go Perth go Páras go Dallas go Dún Éideann.
13 Eanáir
Is é an 13 Eanáir an 13ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 352 lá fágtha sa bhliain nó 353 i mbliain bhisigh.
Joseph O'Doherty
Ba pholaiteoir Éireannach le Sinn Féin é Joseph O'Doherty (1891 – 10 Lúnasa 1979).
Iompar
mion|Córas iompair, Montréal, 1944 Tá córais iompair againn ó bhain an chéad duine feidhm as crann snámha nó ó d'iompair an chéad bhean a leanbh.
Tá trí phríomh-mhodh iompair ann, cuma más daoine nó rudaí atá i gceist: iompar ar uisce, iompar ar thalamh agus iompar san aer.
Iompar ar uisce
Ba iad na báid an gnáthbhealach iompair ar uisce riamh, agus iad i bhfad níos áisiúla ná aon rud eile i dtír a raibh a lán lochanna agus aibhneacha. Mar seo a bhí daoine agus earraí á n-iompar i gcuid mhór den domhan le fada an lá, go háirithe in Éirinn sular leagadh formhór na gcoillte. Tá an-tábhacht leis an bhfarraige fós i gcúrsaí uisce, mar atá i gcónaí le haibhneacha móra an domhain, cé gur baol dóibh siúd an ganntanas uisce a leanfaidh téamh na haeráide. Ba mhór an áis na haibhneacha i dtús Ré na Tionsclaíochta, nuair nach raibh bóithre iarainn ann ná bóithre maithe d’aon sórt eile go minic.
Ar feadh na n-aoiseanna cumadh an iliomad soitheach, idir bháid agus longa, chun imeacht ar bharr an uisce, agus chomh luath leis na 17ú haois bhí triail á baint as dul faoi uisce. Cumadh na chéad fhomhuireáin chearta sa 19ú haois, agus ba é an Gael-Meiriceánach John Phillip Holland, cainteoir dúchais Gaeilge, a bhí ar tosach sna gnóthaí sin. Is le cabhlaigh agus taiscéalaithe formhór na bhfomhuireán atá anois ann.
2024
Is bliain bhisigh í an bhliain 2024 (MMXXIV).
Iompar
Iompar ar thalamh
Murach áiseanna iompair ní bheadh tráchtáil ná rialtas ann. Go fiú in aois an Idirlín, nuair is féidir rudaí a cheannach ó áit ar bith, caithfear iad a sheoladh chugat. Ba é cumadh an rotha an rud ba thábhachtaí ar fad i stair an iompair, cé gur féidir cultúr casta agus ardsibhialtacht féin a chothú gan rotha ar bith: féach ar tharla i Meiriceá Theas roimh theacht na Spáinneach. Rud eile a raibh gá leis ba ea deis tarraingthe – capaill, beithígh nó eile ar dtús agus ansin an t-inneall, rud a fhéadann a chuid cumhachta a fháil ó ábhar éigin nádúrtha. San 18ú haois ceapadh na chéad innill mhóra gaile agus gual acu mar bhreosla. Sa 19ú haois thosaigh tuiscint ag teacht ag daoine ar a bhféadfadh a dhéanamh leis an ola sna cúrsaí seo, agus ba ghearr nárbh fhéidir teacht gan é, go háirithe san Iarthar. Rinneadh an-dul chun cinn le húsáid an leictreachais freisin. Tá baint ag na foinsí cumhachta go léir le chéile ar shlí amháin nó ar shlí eile (an leictreachas a thiomáineann traein, mar shampla, is féidir é a ghiniúint le gual), ach anois is léir go gcaithfear foinsí nua cumhachta a aimsiú, agus a rian sin ar na gluaisteáin is déanaí.
Fearbán féir
Is planda é an fearbán féir.
Na Tíortha faoi Thoinn
deas|250px|thumb|Na Tíortha faoi Thoinn Is réigiún san Eorpach í na Tíortha faoi Thoinn.
Sliogán coirceogach
Seilide foghlach muirí. Suas le 30 cm ar fhad, an bhlaosc le canáil fheiceálach chun tosaigh i gcomhair orgáin ansin (siofón) chun sreabháin a shú isteach. Níos mó ná 400 speiceas, cuid acu a dhéanann nimh a chuireann pairilis ar chreach. Uaireanta, maraíonn sé daoine.
Tadhg an Eich Ghil
Rí na gConnacht ba ea Tadhg an Eich Ghil (Meán-Ghaeilge Tadg in Eich Gil (bás 1030).
Codánú
deas|225px|thumb|Codánú Scaradh comhábhair meascáin óna chéile. De ghnáth, déantar go ceimiceach é trí chriostalú codánach, ag brath ar thuaslagthachtaí difriúla na gcomhábhar difriúil, nó trí dhriogadh codánach, teicníocht a bhraitheann ar fhiuchphointí difriúla na gcomhábhar difriúil.
Peter J. Ward
Ba pholaiteoir Éireannach le Sinn Féin é Peter J. Ward (1 Samhain 1891 – 6 Eanáir 1970).
Bruno Maderna
Cumadóir ceoil is stiúrthóir a rugadh sa Veinéis ab ea Bruno Maderna (1920-1973). I 1954 a thosaigh a shaothar le ceol leictreonach nuair a bhunaigh sé an Studio di Fonologia Musicale (Stiúideo na Fóineolaíochta Ceolmhaire) de chuid Raidió na hIodáile.
2 Nollaig
Is é an 2 Nollaig an 336ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 337ú lá i mbliain bhisigh. Tá 29 lá fágtha sa bhliain.
Slinneán
Cnámh thriantánach ar dhá thaobh na colainne os cionn taobh uachtarach an droma idir an dara is an 7ú easna. Leis an dealrachán, foirmíonn sé an crios cnámh ach. Ceangailte leis an gcreatlach áiseach ag pointe amháin, agus go hindíreach tríd an dealrachán.
Taobh istigh de leaba matán a cheanglaíonn leis an tóracs, an colún veirteabrach, is an ghéag uachtarach é.
Braitheann a ionad ar bhalla an chliabhraigh ar ghníomhíochtaí is idirghníomhaíochtaí na matán éagsúil atá ceangailte leis.
Gluaiseann sé in éineacht le halt na gualainn e chun raon iomlán gluaiste na géige úachtaraí a mhéadú.
2006 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 2006.
Maidéara
deas|250px|thumb|Funchal, Maidéara Is oileánra Portaingéalach é Maidéara, suite san Aigéan Atlantach Thuaidh. Tá sé siar ó dheas ón bPortaingéil. Tá 267.785 duine ina gcónaí ar Maidéara (meastachán, 2011). Is é Funchal príomhchathair Mhaidéara ar an gcósta theas.
Is é Maidéara an dara ceantar is saibhre sa Phortaingéil, tar éis Liospóin, de réir OTI.
Fearó-chóimhiotail
Cuingreacha dúile a mheasctar le cruach leáite chun tréithe ar leith a thabhairt don chóimhiotal: mar shampla, neart, cruas nó neamhchreimeacht.
Sliogán na hÁirce
Moileasc suite débhlaoscach le dhá bhlaosc chosúla (comhlaí), a bhíonn traipéasóideach de ghnáth. Na cinn fhásta, de réir cineáil, ceangailte le dromchla foshraithe le filiméid righne (snáithí bisis). Timpeall 250 speiceas ar eolas, an chuid is mó ina speicis mara.
Codarsnacht
deas|250px|thumb|Codarsnacht I meán amhairc, an gaol idir réigiúin gheala is dhorcha i radharc nó ina n-atáirgeadh trí mheán fótagrafach nó leictreonach. Sloinntear go huimhriúil í mar raon gile nó luach gáma an phróisis.
Joseph Sweeney
Ba pholaiteoir Éireannach le Sinn Féin é Joseph Sweeney (13 Meitheamh 1897 – 25 Samhain 1980).
Cornphíopa
mion|275x275px|"Sailor's Hornpipe", Peter Trimming Sa 16ú haois ba rince aonréadach ó Shasana é an cornphíopa. Bhí luas beoga aige agus bhí sé in am tríthoin.
Faoi lár an 18ú haois bhí an cornphíopa athraithe go ham dúbailte agus baint aige le rince mairnéalach. clé|mion|162x162px|"Hornpipe Shoes"
Athraithigh
Sa 18ú haois, chuir Handel cornphíopa in am tríthoin ina chuid sraitheanna go minic.
15 Márta
Is é an 15 Márta an 74ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 75ú lá i mbliain bhisigh. Tá 291 lá fágtha sa bhliain.
Cúigí na hÉireann
In aois na gCeilteach agus ag tús na ré stairiúla, bhí Éire deighilte i gcúigí chun córas nua a chur in áit na dtuath a bhí inti roimhe sin.
Scotti
Stair
Faightear luathshampla den fhocal i Nomina Provinciarum Omnium (Ainmneacha na gCúigí Uile) d'Impireacht na Róimhe, as AD 312. Ag an deireadh, tá liosta treibheanna a measadh gur bhagairt ar an Impireacht iad, san áireamh na Scoti mar fhocal nua le haghaidh na nGael. Tá tagairt ann freisin i gcroinic Naomh Prosper, AD 431, ina insíonn sé gur chuir Pápa Celestine I an t-easpag Palladius go hÉirinn "ad Scotti in Christum" ("chuig na Scotti i gCríost").
Cúigí na hÉireann
Cúig chúige a bhí ann ar dtús ach an cúige is lú, cúige na Mí, tógadh isteach i gcúige Laighean é. Tá na cúigí ceangailte le grúpaí áirithe contaethe inniu.
Scotti
Stair
Ina dhiaidh sin, tuairiscíodh ó am go ham ruathair na Scotti ag roinnt scríbhneoirí Laidine several go déanach sa 4ú agus luath 5ú haois, mar a bhí Pacatus, Ammianus Marcellinus, Claudian    agus Chronica Gallica 452. Aithníodh le gairid dhá thagairt dosna Scotti i litríocht na Gréige (mar Σκόττοι), i saothair Epiphanius, Easpag Salamis, den 370s.
Cúigí na hÉireann
Is iad seo a leanas na ceithre chúigí:
Sliogán rásúir
Débhlaoscach mara tochaltóra le dhá chomhla shliogánacha chomhionanna fhadaithe. Tochlaíonn sé go gníomhach sa ghaineamh le cos mhatánach.
Scotti
Stair
Molann an fhianaise bhearnach go raibh méadú i ruathair na Scotti i rith na 360idí, le bailchríoch sa "Chomhcheilg Mhór" sna blianta 367–368, agus as sin amach go dtí deireadh ré na Rómhánach sa Bhreatain c. 410. Ní fios go cruinn nó aithint na ruathairí, nó líon nó láthair na ruathar.
Samáraigh (carthanas)
mion|clé|Siopa Samaritans i Southgate, Sasana, ach deontais atá i bhformhór a maoinithe Cuireann na Samáraigh seirbhís tacaíochta ar fáil do dhaoine atá ag brácáil leis an saol agus nach bhfuil tuile éadóchais dá mhéad nach dtránn. Tá an an tseirbhís le fáil in Éireann agus sa Ríocht Aontaithe. Cuireann na Samáraigh seirbhís tacaíochta ar fáil freisin don eagraíocht seandaoine ALONE agus d'Éireannaigh thar lear.
Philip Shanahan
Ba pholaiteoir Éireannach le Sinn Féin é Philip Shanahan (1874–1931).
Cúigí na hÉireann
Réamhstair
Is i seanscéalta na Rúraíochta, amhail is an Táin Bó Cúailnge suite sa chéad aois, a fheictear an trácht is luaite ar chúigí na hÉireann. Bhí na ríthe cúige den ré úd, ar a glaodh Aimser na Coicedach, ar chomhaicme gan Ardrí.
Ba iad a leanas na Cúigí:
Scotti
Stair
Faoin 5ú haois, bhi ríocht Ghaelach an Dál Riada tagtha chun cinn in iarthar na Scotia. Ní fios go cruinn conas ar tháinig siad, níos lú líonmhar, i gceannas go cultúrtha agus go polaitiúil ar na Cruithnigh. In am trátha, tugadh an t-ainm ar cách sa ríocht, agus dá bharr na téarmaí Béarla Scot (Albach) agus Scotland (Alba).
Cúigí na hÉireann
Réamhstair
Ní aontaíonn Eoin Mac Néill leis an tuairim seo, ámh. Luann sé an Táin Bó Cúailnge, a deir go raibh Eochaidh ina rí ar an Mumhain iomlán, agus Cu Raoi ach amháin ina "mórloach na Mumhan".
Samáraigh (carthanas)
In Éirinn, sa bhliain 2020, chaith 2,300 oibrí deonach os cionn 100,000 uair an chloig ag plé le breis agus 560,000 glao agus ríomhphost.
Cúigí na hÉireann
Réamhstair
Tá fadhb ar leith ann le cur síos Céitinne, rud a chuireann Mac Néill in úil. Nuair a bunaíodh the cúige na Mí, dar le hÉirinn féin, cruthaíodh é le críocha as gach cúige eile, ón áit a bhuailtí le chéile iad ag Cnoc Uisnigh. Ní raibh teorannacha cúigí na Mumhan, mar a léirigh Céitinn iad, in aon ghiorracht den cheantar seo.
Samáraigh (carthanas)
Mífholláine intinne, uaigneas agus imní faoi Covid-19 na nithe ba mhó a bhí ag cur as do dhaoine a ghlaoigh ar na na Samáraigh in 2020, a deirtear.
Cúigí na hÉireann
Réamhstair
Deir na bréagstaraithe go raibh sraith 84 rí Éireann an roimh bhunú na gcúigí. Ní fios go cruinn cathain a tháinig leis an ríogacht seo. Deirtear i nAnnála Tiarnaigh gur roinneadh Éire ina cúig tar éis mharú Chonaire Mhóir.
Cathal mac Conchobair maic Taidg
Rí na gConnacht ba ea Cathal mac Conchúir mhic Thaidhg (Meán-Ghaeilge Cathal mac Conchobair maic Taidg (bás 1010).
Cúigí na hÉireann
Stair
mion|Cúigí Éireann sa luath-mheánaois, c. 800
Madra broic
Pór madraí a d'úsáidtí tráth mar mhadra seilge sa Bheilg is an Fhrainc. An cholainn fada tathagach, na cosa an-ghearr, an soc fada leathan, na cluasa fada crochta, agus an fionnadh gearrghruagach bán, dubh is crón.
Samáraigh (carthanas)
Teagmháil
In Éirinn,is féidir glaoch ar na Samáraigh ar 116 123
Cathal mac Conchobair maic Taidg
Craobh ghinealaigh
, bás 1010. |    |__________________________________________________________________________________________________     |                   |                            |          |             |                       |     |                   |                            |          |             |                       |    Dub Chablaigh       Tadg in Eich Gil, bás 1030. Brian,    Conchobor,    In Cléirech, fl. 1044. Tadhg Direach =Brian Boru        =? 1029     fl. 1029. |                      |     |                   |                                                     |_________              |     |                   |                                                     |        |              An Gilla Lónach Domnall? Áed in Gai Bernaig,                                  |        | |                    King of Connacht,                                    Tadg,    Conchobar, |                       bás 1067. bás 1056. bás 1069. Diarmait, bás 1051.
Cúigí na hÉireann
Stair
Ag tús na 9ú haoise, feictear na cúigí a leanas: Oirialla, Connachta, Laigin, Uí Néill an Tuaiscirt (Aileach), Uí Néill an Deiscirt (Ríocht na Mí), Mumu agus Ulaid. Feictear arís iad i Leabhar na gCeart den 12ú haois.
Eagar
Bhíodh gach cúige roinnte ina aonaid críche níos lú. Cé nach raibh sainmhíniú na n-aonad úd i gcomhréir le chéile san Fhéineachas, bhí ann ordlathas d'aicmí éagsúla. . Sa ré luath-mheánaoiseach, bhí a leanas:
Faoin ré mheánaoiseach dhéanach, bhí athrú tagtha ar an ordlathas seo. Molann Paul MacCotter an t-ord a leanas:
Osraige
mion|Ríochtaí na hÉireann, c. AD 900
I ndiaidh tréimhse chogaidh chathartha sa luath-12ú haois, Osraí fragmented. Tar éis cliseadh mór ag an Ardrí Muircheartach Mac Lochlainn, tógadh an ríocht i gcúige Laighean isteach. Sa bhliain 1169, d'fhostaigh rí Osraí, Domnall Mac Gilla Pátraic, an ridire Normannach Maurice de Prendergast chun dul i ngleic le rí na Laighin resist the Laigin king, Diarmaid Mac Murchadha, a raibh féin na Normannaigh fostaithe aige.
Airgíalla
Bhí Oirialla (Airgíalla) faoi cheannas na nUlad, ach tháinig an ceantar faoi smacht Uí Néill an Tuaiscirt tar éis do Niall Caille mac Aodha Oirní iad uile le chéile a chloí ag Cath Leth Cam sa bhliain 827.
Muma
Sa bhliain 1118, thug Toirdhealbhach Ua Conchobhair, rí na gConnacht, tacaíocht do Mhic Cárthaigh as deisceart na Mumhan chun éirí amach i gcoinne Uí Bhriain. Mar thoradh roinneadh an Mumhain in dhá leath: Tuamhain faoi Uí Bhriain; agus Deasmhumhain faoi Mhic Cárthaigh. Chur Ua Conchobair anseo croílár chríocha Uí Bhriain i gContae an Chláir faoina smacht, agus thóg sé i gcúige Chonnacht isteach é part. Rinneadh seo chun Cormac Mac Cárthaigh, rí Dheasmumhan, a chur ar an Mumhain iomlán.
In ainneoin Uí Chonchúir, bhunaigh Mhic Cárthaigh agus Uí Bhriain comhaontas le chéile chun dul i ngleic le ceannas na gConnacht, agus faoin mbliain 1138, d'éirigh leo an bagairt ón gceachtar sin a chur chun críche. Sna blianta amach ansin, aontaíodh agus ath-chríochdheighleadh an Mhumha ó am go céile agus Uí Bhriain agus Mhic Cárthaigh in iomaíocht don ard-cheannas. Sa bhliain 1168, rinne Ruaidrí Ua Conchobair, rí Chonnacht, deimhin de, go mbeadh an Mhumha roinnte go deo.
Le teacht Anraí II Shasana landed go hÉirinn sa bhliain 1171, ghéill Mhic Cárthaigh dó chun ionradh Uí Bhriain a chosc. Sa deireadh, ghéill Uí Bhriain d'Anraí chomh maith. Óir gur géilleadh do chomh héasca sin, spreagadh Anraí chun deonú an Phápa, Laudabiliter, a athbheochan d'Éirinn.
Éire na Normannach
Tar éis ionradh na Normannach, bunaíodh saoirsí Normannacha sna hiar-ríochtaí Connacht, Deasmhumhan, Laighean, na Mí, Tuamhan agus Uladh. Roinneadh na saoirsí seo ina gcríocha níos lú, a bheadh in am trátha ina mbunús Contaetha na hÉireann.
Níor tháinig Uí Néill an Tuaiscirt fair smacht na Normannach. Tháinig an chuid is mó de Oirialla faoina smacht, agus an chuid eile san oirthear faoi dheireadh na 12ú haoise faoi smacht na Normannaigh (as sin amach aitheanta mar "Oirialla na nGall" agus níos deireanaí fós an Lú). Níor aithníodh Oirialla mar 'chúige' ansin, ach mhair an ceantar mar ríocht i gContae Mhuineacháin go dtí ré na nGael. Ba é rí deireanach Oiriall ná Aodh Rua Mac Mathúna, a bhí i réim ón mbliain 1589 go dtí gur cuireadh chun báis é i Meán/Deireadh Fómhair 1590.
Le titim smacht na Sasanaigh i ndiaidh Feachtas Bhrúis in Éirinn sa bhliain 1315, agus titim fosta an Iarlacht Uladh, tháinig athbheochan ar shaol na nGael. Tháinig Clann Aodha Bhuí Uí Néill an Tuaiscirt i réim i gcúige Uladh, faoi fhlaitheas Uí Néill Tír Eoghain, agus ag tógaint an teideal rí Ulad. Dá bharr. Níor fágadh arís ach cúig chúige — Connachta, Laighin, an Mhí, Mumha agus Ulaidh.
Madra caorach
Madra meánach teaghlaigh. Saothraíodh cuid mhaith pór in Albain. De ghnáth, donn is bán, le soc fada biorach, fionnadh fada garbh nó mín. Bíonn an madra caorach teorann dubh is bán de ghnáth, agus fionnadh fada mosach ar mhadra caorach na nGarbhchríoch.
Cúigí na hÉireann
Aois na dTúdarach
mion|Léarscáil Éireann 1716 le [[Johann Homann. Tá Contae an Chláir curtha amú aige sna Connachta.  Bhí an Contae ar ais sa Mhumhain faoi na 1660í.]]
Aspidoras lakoi
Is iasc fionnuisce trópaiceach é lakoi Aspidoras a bhaineann le fo-fhine Corydoradinae den fhine Callichthyidae. Shíolraigh sé ó uiscí intíre Mheiriceá Theas, agus tá sé le fáil in abhantrach uachtarach na Paraná sa Bhrasaíl.
Fásfaidh an t-iasc suas le 4.0 cheintiméadar ar fad. Itheann sé péisteanna, crústaigh bheantacha, feithidí agus ábhar plandúil. Beireann sé uibheacha i bhfásra dlúth agus ní chosnaíonn na haosaigh na huibheacha.
Unstrut
Is abhainn í An Unstrut sa Ghearmáin agus is fo-abhainn chlé. atá 192 km ar fad. den Saale í.
Codec
deas|250px|thumb|Codec Acrainm ar chódóir/díchódóir, feiste chun comharthaí analógacha (ó chlostrealamh nó fístrealamh) a thiontú chuig foirm dhigiteach len iad a tharchur thar líonraí teileachumarsáide digití cosúil le ISDN. Modhnú bíogchóid a úsáidtear don tiontú seo.
Unstrut
Éiríonn an abhainn Unstrut i dtuaisceart na Túrainge gar do Dhingelstädt (siar ó Kefferhausen i gceantar Eichsfeld) agus is é a dobharcheantar iomlán Abhantrach na Túrainge siar ó Heldrungen agus, ina réimsí íochtair, sníonn sí tríd an tSacsain-Anhalt sula sileann an abhainn isteach sa Saale in aice le Naumburg. Is é fad iomlán an Unstrut ná 192 km. I measc na mbailte feadh na hUnstrut tá Mühlhausen, Sömmerda, Bad Frankenhausen, Artern, Roßleben, agus Freyburg. Is iad a fo-aibhneacha is mó ná an Gera, an Wipper, an Helme, agus an Lossa,
Scotti
Sanasaíocht
Is doiléir é sanasaíocht focal na Laidine déanaí, Scotti. Níl sé gaolmhar le focal Laidine, agus níl a leithéid ann i dteangacha na nGael féin mar eatnainm. Is féidir más fíor gur focal Gaeilge Cianaí ó thús atá ann do cheird nó gníomhaíocht shóisialta, a d'éirigh níos déanaí sa réir sin ina eatnainm.
Cúigí na hÉireann
Aois na dTúdarach
Le linn réimeas Mháire I (1553–1558), bhí sé ar intinn ag Fear Ionad na hÉireann, Thomas Radclyffe, 3ú Iarla Sussex, Éire a roinneadh i sé chuid — Connachta, Laighin, an Mhí, Mumha Íochtarach, Mumha Uachtarach agus Uladh. Níor cuireadh riamh an smaoineamh seo i bhfeidhm áfach, ní faoi Mháire nó níos deireanaí faoi Eilís I (1558–1603).
Banríon
deas|250px|thumb|Banríon Is rialtóir baineann an stát neamhspleách, go háirithe ceann a fhaigheann an céim le hoidhreacht le ceart cine í banríon.
Cúigí na hÉireann
Aois na dTúdarach
Chruthaigh Sir Henry Sidney, a bhí faoi thrí ina Fhear Ionaid, dhá uachtaránacht sna Connachta agus sa Mhumhain. Ag iarraidh an Mhumha a lagú, chruthaigh sé Contae an Chláir leis an Sionainn mar theorainn aige, agus chuir sé leis na Connachta é sa bhliain 1569. Timpeall na bliana 1600 ag deireadh réimeas Eilíse, rinneadh uachtaránacht neamhspleách den Chlár faoi Iarla Thuamhan. Ní bheadh an Contae arís mar chuid den Mhumhain go dtí Athchur na Seacaibíteach sa bhliain 1660.
Athraíodh teorannacha na gcúigí ó am go ham le linn arís na dTúdarach, de ghnáth nuair a cruthaíodh contae nua:
Le linn réimeas chomharba Eilíse, Séamas I Shasana, faoi 1610, cuireadh deireadh le cúige Mí, agus bhí líon na gcúigí as sin amach socraithe go buan.
Fuiseog Elton
Is éan í an fhuiseog Elton (Melanocorypha yeltoniensis). Is ball d'fhine na nAlaudidae í. Bíonn sí dúchasach i ndeisceart láir na Rúise agus sa Chasacstáin.
Fearghal Ó Ruairc
Rí na gConnacht ba ea Fearghal Ó Ruairc (Meán-Ghaeilge Fergal Ua Ruairc) (bás 967)
Bunaitheoir chlann Uí Ruairc, ríthe Bhréifne agus Bhréifne Thiar, ba ea é.
Insítear sna hannála gur chloígh sé fir na Mumhan i gCath Catinchi sa bhliain 961.
Anne Line
Is naomh Caitliceach í Anne Line. Rugadh í sa bhliain 1563 in Essex. Cuireadh chun báis é ar an 27 Feabhra 1601, i dTyburn, Londain.
Attacotti
Tuairiscíodh buíonta Attacotti are c. AD 400 sa Notitia Dignitatum, agus tá leac uaighe amháin de shaighdiúir Attacotti ar eolas. Déanann Naomh Iaróm tagairt dóibh ina chuid scríbhneoireachta, ina deir sé gur chanablaigh iad, agus go raibh chomhmhná chéile acu.
Fearbán
mion|Adonis annua ón Spáinn, speiceas de chuid na Ranunculoideae Cineál an-mhór an-éagsúil plandaí bliantúla is ilbhliantúla, cuid acu uisciúil. Coitianta ar fud an chuid is mó den Domhan, ach go príomha sa leathsféar thuaidh. Na duilleoga caol iomlán, nó leathan roinnte. Na bláthanna cupánchruthach le 5 pheiteal nó sheipeal go minic (sa ghéineas Ranunculus ach go háirithe), snasta buí, ach uaireanta bán nó dearg. Blas searbh agus nimhiúil d'ainmhithe, a sheachnaíonn iad, rud is cúis lena bhflúirseacht i bhféaraigh.
Tá timpeall is 1,700 speiceas fearbán ann. Is é Ranunculus an géineas is mó díobh úd agus 600 speiceas i gceist. Tagann ainm an ghéinis ón Laidin: Rānaculus (frog beag). Géinis mhóra eile is ea Delphinium (365 speiceas), Thalictrum (330), Clematis (325), agus Aconitum (300).
Foireann peile náisiúnta na hAlban
Déanann Foireann peile náisiúnta na hAlban ionadaíocht ar Albain i bpeil idirnáisiúnta na bhfear agus tá sí á rialú ag Cumann Peile na hAlban. Bíonn sí san iomaíocht sna trí mhórchomórtais ghairmiúla: Corn an Domhain FIFA, Sraith na Náisiún UEFA agus Craobhchomórtas Eorpach UEFA. Níl Albain, mar thír de chuid na Ríochta Aontaithe, ina ball de Choiste Idirnáisiúnta na gCluichí Oilimpeacha, agus dá bhrí sin ní théann an fhoireann náisiúnta san iomaíocht sna Cluichí Oilimpeacha. Imrítear formhór cluichí baile na hAlban ag an staidiam náisiúnta, Páirc Hampden.
Is í Albain an comhfhoireann náisiúnta peile is sine ar domhan, in éineacht le Sasana, ar imir siad i gcéad chluiche peile idirnáisiúnta an domhain i 1872. Tá iomaíocht fadbhunaithe idir Albain agus Sasana, a d’imir siad gach bliain ó 1872 go 1989. Níor tháinig na foirne le chéile ach ocht n-uaire ó shin. An uair is déanaí i gcluiche grúpa le linn Euro 2020 i mí an Mheithimh 2021.
Cháiligh Albain do Chorn Domhanda FIFA ocht n-uaire, agus do Chraobh na hEorpa UEFA trí huaire, ach ní dheachaigh siad riamh chun cinn thar an gcéad chéim ghrúpa de chomórtas ceannais. Tá roinnt torthaí suntasacha bainte amach ag an bhfoireann, mar shampla an bua a fháil ar bhuaiteoirí Chorn an Domhain FIFA 1966 Shasana 3-2 ag Staid Wembley i 1967. Scóráil Archie Gemmill ceann de na cúl is fearr riamh i gCorn an Domhain nuair a bhuaigh siad 3-2 le linn Chorn an Domhain 1978 in aghaidh na hÍsiltíre, a shroich an deiridh den chomórtas. Ina ngrúpa cáilithe do Euro 2008 UEFA, bhuaigh Albain i gcoinne na Fraince a tháinig sa dara háit i gCorn an Domhain 2006 1–0 sa dá chluiche.
2020 sa spórt
Is liosta é seo d'eachtraí spóirt sa bhliain 2020.
Foireann peile náisiúnta na hAlban
Tugtar an tArm Breacáin ar lucht tacaíochta na hAlban i dteannta a chéile.. Feidhmíonn Cumann Peile na hAlban rolla onóra do gach imreoir a tháinig ar an bpáirc níos mó ná 50 uair d’Albain. Tá an taifead ag Kenny Dalglish maidir le láithrithe in Albain, tar éis dó 102 uair a imirt idir 1971 agus 1986. Scóráil Dalglish 30 cúl d’Albain agus roinneann sé an churiarracht don chuid is mó de na cúl a scóráladh le Denis Law.
Luathstair
Is iad Albain agus Sasana na foirne peile náisiúnta is sine ar domhan. Bhí foirne a rinne ionadaíocht ar an dá thaobh san iomaíocht ag an Oval den chéad uair i gcúig chluiche idir 1870 agus 1872. Bhí an dá thír san iomaíocht don chéad chluiche idirnáisiúnta peile, ag Corrán Hamilton i bPartick, Albain, ar an 30 Samhain 1872. . Chríochnaigh an cluiche le comhscór gan aon chúl. Aon imreoir déag ar fad a bhí ag imirt ar son na hAlban an lá sin, d'imir siad do chlub amaitéarach Ghlaschú, Queen's Park.. Thar an daichead bliain ina dhiaidh sin, d'imir Albain cluichí go heisiach i gcoinne na dtrí Náisiún Dúchais eile — Sasana, an Bhreatain Bheag agus Éire. Thosaigh Craobhchomórtas Baile na Breataine sa bhliain 1883, rud a fhágann go raibh na cluichí seo iomaíoch. Bhí na teagmhálacha i gcoinne Shasana go mór mór thar a bheith fíochmhar agus d’fhorbair dianiomaíocht eatarthu go tapa.
Níor chaill Albain ach dhá cheann den chéad 43 cluiche idirnáisiúnta a bhí acu. Ní go dtí gur bhuaigh Éire cluiche 2 -0 sa bhaile i 1903 gur chaill Albain cluiche le foireann eile seachas Sasana. Chiallaigh an rith sonais seo go mbeadh Albain ar bharr ghrádaithe Elo go rialta, a ríomhadh i 1998, idir 1876 agus 1904. Bhuaigh Albain Craobh Baile na Breataine go hiomlán 24 uair, agus roinn sí an teideal 17 n-uaire le foireann amháin eile ar a laghad. Bua suntasach a bhí ag Albain roimh an Dara Cogadh Domhanda ná an bua 5-1 ar Shasana i 1928, rud a d’fhág gur tugadh na “ Wembley Wizards ” ar fhoireann na hAlban. D’imir Albain a gcéad chluiche taobh amuigh de Bhreataine i 1929, ag bualadh an Iorua 7–3 i mBergen. Lean Albain ar aghaidh ag iomaíocht i gcluichí cairdiúla rialta in aghaidh fhreasúra na hEorpa agus bhí buanna aici i gcoinne na Gearmáine agus na Fraince sular chaill siad in aghaidh " Wunderteam " na hOstaire agus an Iodáil i 1931.
Níor chuir Albain, cosúil leis na Náisiúin Bhaile eile, isteach sna trí Chorn Domhanda FIFA a tionóladh le linn na 1930í. Tharla sé seo toisc go raibh na ceithre chumann eisiata ó FIFA mar gheall ar easaontas maidir le stádas imreoirí amaitéaracha. D'fhill na ceithre chumann, lena n-áirítear Albain, ar FIFA tar éis an Dara Cogadh Domhanda. Imríodh cluiche idir foireann ón Ríocht Aontaithe agus foireann ón “Chuid eile den domhan” ag Páirc Hampden i 1947 chun an t-athmhuintearas seo a cheiliúradh.
1950idí
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/74/Matt_Busby_cropped.jpg|mion| Bhí Matt Busby le bheith ina bhainisteoir ar Albain ag Corn an Domhain FIFA 1958, ach ní raibh sé in ann mar gheall ar a ghortuithe de bharr tubaiste aeir München. D'fhág athligean isteach Chumann Sacair na hAlban do FIFA go raibh Albain i dteideal dul isteach i gCorn an Domhain 1950 FIFA. Thug FIFA le fios go mbronnfaí áiteanna ar an dá fhoireann is fearr i gCraobhchomórtas Baile na Breataine 1950, ach d’fhógair Cumann Sacair na hAlban (CSA) nach mbeadh Albain ag freastal ar na cluichí ceannais ach amháin dá mbuafadh Albain an comórtas. Bhuaigh Albain a gcéad dá chluiche, ach d’fhág bua baile 1–0 in aghaidh Shasana gur chríochnaigh na hAlbanaigh sa dara háit. Chiallaigh sé seo go raibh na hAlbanaigh cáilithe le ceart don Chorn an Domhain, ach ach nár chomhlíon siad éileamh an CSA an Craobhchomórtas Baile a bhuachan. Sheas an CSA leis an bhforógra seo, in ainneoin go ndearna imreoirí na hAlban a mhalairt, le tacaíocht ó chaptaen Shasana Billy Wright agus imreoirí eile Shasana. Ina ionad sin chuir an CSA na hAlbanaigh ar chamchuairt i Meiriceá Thuaidh.
Bhí na rialacha cáilíochta céanna i bhfeidhm do Chorn an Domhain FIFA 1954, agus Craobh Baile na Breataine 1954 ag feidhmiú mar ghrúpa cáilitheach. Chríochnaigh Albain sa dara háit arís, ach an uair seo thug an CSA cead d’fhoireann páirt a ghlacadh sna Cluichí Ceannais, a reáchtáladh san Eilvéis. Chun suíomh Gréasáin an CSA a lua, ""The preparation was atrocious"". Níor chuir an CSA ach 13 imreoir go dtí na cluichí ceannais, cé gur cheadaigh FIFA scuad 22 fear. In ainneoin an chruatan a bhí leagtha aige air féin seo ó thaobh na n-imreoirí de, thaistil daoine mór le rá an CSA in éineacht lena mná céile. Chaill Albain 1-0 in aghaidh na hOstaire ina gcéad chluiche sna cluichí ceannais, rud a spreag bainisteoir na foirne Andy Beattie chun éirí as uaireanta roimh an gcluiche in aghaidh Uragua. Bhí Uragua ina seaimpíní i gceannas agus níor chaill siad cluiche i gcluiche ceannais Chorn an Domhain riamh roimhe seo, agus bhuaigh siad Albain 7-0.
Slíogart
mion|Píosa slíogairt an-phóiriúil ó [[Teide, bolcán sna hOileáin Chanáracha]] Carraig an-éadrom phóiriúil dhoigheartha is ea an slíogart. De ghnáth eibhreach ina chomhdhéanamh. Cruthaítear é trí sholadú an chúir a dhéanann díghású fuinniúil na n-ábhar so-ghalaithe as an laibhe le linn brúchta. Úsáidtear mar scríobhach é.
Ilie Năstase
Iar-imreoir leadóige is ea Ilie Năstase. Rugadh i mBúcairist, an Rómáin é ar an 19 Iúil 1946.
Frank Lawless
Ba pholaiteoir Éireannach le Sinn Féin é Frank Lawless (10 Deireadh Fómhair 1870 – 16 Aibreán 1922).
Kingston, Ontario
Cathair in Ontario, Ceanada is ea Kingston. Tá sé suite in oirthear Ontario san áit a dtagann Abhainn San Labhrais agus an Chanáil Rideau le chéile ar bhruach thuaidh Loch Ontario. De réir an daonáirimh a rinneadh sa bhliain 2011 bhí 123,363 duine ina gcónaí in Kingston féin agus 159,561 sa cheantar uirbeach.
Dúnfort de chuid na bhFrancach an chéad iarracht ag na hEorpaigh cur síos san áit. B'in sa bhliain 1673. Fort Cataraqui a tugadh air ar dtús, ansin Fort Frontenac. Scriosadh an dúnfort sa bhliain 1758 ag deireadh Chogadh na Seacht mBliana idir na Francaigh agus na Briotanaigh. Cuireadh campa ar bun ann sa bhliain 1784 chun dídean a thabhairt do na Dílseoirí a theith ó na 13 Choilíneacht níos faide ó dheas. Tugadh cairt chathrach do Kingston sa bhliain 1846. Bhí Kingston ina phríomhchathair ar Cheanada ar feadh tamaill.
D'fhás bunáit de chuid Chabhlach na Breataine Móire in Kingston agus tógadh Fort Henry ann go luath sa 19ú haois. Tógadh sraith túr Martello in aice le Kingston chomh maith. Maireann ceithre cinn díobh ann inniu. Tá Kingston ina lárionad míleata go dtí an lá atá inniu ann: Tá bunáit de chuid Airm Cheanada ina aice agus tá Coláiste Míleata Ríoga Cheanada suite sa chathair.
Tá an Béarla go mór in uachtar in Kingston, ach tá stádas dátheangach tugtha do cheantar Kingston, rud a thuganns seirbhísí i bhFraincis le fáil don mhionlach Fraincise.
Seán Mór Ó Dubhagáin
File Éireannach ba ea  Seán Mór Ó Dubhagáin  (bás 1372).
Beatha
Bhí cónaí ar a mhuintir i was among the first notable members of the bardic family Baile Uí Dhubhagáin]], de Louch Riach, Contae na Gaillimhe. Ba é an chéad duine suntasach de chlann bhaird Uí Dubhagáin. Rinneadh ollamh seanchaí de i seirbhís Uí Mhaine. Bhí suim ar leith aige i stair na gclann Gaelach roimh theacht na Normannach.
Saothair
Is é an dán ginealaigh Triallam timcheall na Fodla an saothar is tábhachtaí dá chuid. Feictear ann dreamanna, rítheaghlaigh agus críocha éagsúla Gaelacha, mar a bhíodh roimh theacht na Normannach. Tá ann 152 líne ar ríocht na Mí, 354 ar na hUlaidh, 328 ar na Connachta, agus ach 56 ar na Laighin, b'fhéidir neamhchríochnaithe roimh a bhás.
Scríobhadh Triallam in 'aimsir láithreach' ar nós nár tháinig na Normannaigh ar chor ar bith, agus go raibh na teaghlaigh fós i seilbh a gcuid críocha. Cuireann sé in úil b'fhéidir gurbh ársaitheoir ina chroí istigh, ag caomhnú béaloidis ársa.
Lean Giolla na Naomh Ó hUidhrín (bás 1420), an scéal lena dhán, Tuilleadh feasa ar Éirinn óigh.
Chum Ó Dubhagáin roinnt dánta eile, ar nós memoria technica, tábhachtach de bharr an eolais iontu faoi ríthe Éireann agus na tuatha, ina measc: Tá ar a laghad trí dhán eile leis atá ar marthain, ag teacht go céadta rann.
Chum sé fosta roinnt rialacha chun féilí aistritheacha a shocrú.
Ba dhalta leis é Ádhamh Ó Cianáin, a scríobh Leabhar Ádhaimh Uí Chianáin sna 1340í, leis agus do féin, as leabhar a mhúinteora, mar a dúirt sé féin.
Bás agus reilig
Chuaigh Ó Dubhagáin ar oilithreacht go dtí reilig Cholm Cille. Mhair sé as sin amach ag mainistir ar Loch Riach, cé go ndeirtear i bhfoinsí eile go bhfuair sé bás ag Mainistir na Búille i gContae Ros Comáin.
Rhodri Mawr
B'é Rhodri Mawr (nó Rhodri ap Merfyn) an chéad rialtóir sa Bhreatain Bheag a bhain an gradam 'Mawr' ( is ionann 'Mawr' agus 'Mór' i nGaeilge na hÉireann) amach dó féin, agus an chéad a bhain forlámhas amach ar an Bhreatain Bheag, beagnach ina iomláine. Tugtar 'Rí na mBreatnach' air in Annála Uladh. Níos déanaí ar aghaidh, ghlaoigh staraithe éagsúla 'Rí na Breataine Bige' air, cé nach raibh sé riamh in ann an Bhreatain Bheag uile a smachtú agus níor thug daoine comhaimseartha leis an teideal seo dó.
Ginealach agus oidhreacht
Mac Mherfyn Frych, Rí Gwynedd agus Nest ferch Cadell ó ríshliocht Powys ab ea é, agus fuair sé Ríocht Gwynedd ó oidhreacht tar éis dá athair bás a fháil sa bhliain 844.
Nuair a bhásaigh a uncail, deartháir a mháthar, Cyngen ap Cadell rialtóir Powys, ar oilithreacht go dtí an Róimhe sa bhliain 855, fuair sé Powys le hoidhreacht freisin. Sa bhliain 872, tré thaisme, bádh Gwgon, rialtóir Seisyllwg i ndeisceart na Breataine Bige, chuir Rhodri Ríocht Seisyll leis a fhearainn de bhua a pósadh le Angharad, deirfiúr Gwgon. Seo déanta b'é Rhodri an rialtóir is mó sa Bhreatain Bheag.
2007 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 2007.
CLG Tomás Dáibhís (Baile Átha Cliath)
Bunaíodh CLG Tomás Dáibhís (`Béarla: Thomas Davis GAA Club) sa bhliain 1888 i dTamhlacht. D'imir an chlub i bpáirc sa tseanbhaile i dTamhlacht ar feadh na mblianta. Ainmníodh an pháirc "An Reilig" (The Graveyard) toisc go raibh sé lonnaithe in aice le reilig Séipéal Naomh Máel Ruain. Sna 1980idí ceannaíodh suíomh nua i mBóthar Cill Tippiúr (Kiltipper Road) agus is ansin atá siad lonnaithe anois.
Bhain Tomás Dáibhís Craobh Sinsear Peile Bhaile Átha Cliath sna blianta 1989, 1990, 1991 agus Craobh Sinsear Iomána Bhaile Átha Cliath san bhliain 1913. Theip orthu Craobh Sinear Bhaile Átha Cliath a bhuachan i 2019 sa Chluiche Ceannais i gcoinne CLG Baile Buadáin Naomh Éanna 0-15, 0-9.
Slisne micreascóip
Slisne thanaí ábhair a chuirtear ar dhromchla le hiniúchadh ar mhicreascóp. Úsáidtear an teicníocht sa bhitheolaíocht is an phaiteolaíocht míochaine go háirithe.