cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
The Boondocks (clár teilifíse)
clé|mion|Aaron McGruder, cruthaitheoir an chláir, in 2002. Is clár teilifíse beochana do dhaoine fásta é The Boondocks a chruthaigh Aaron McGruder, bunaithe ar a stiallchartán a bhfuil an t-ainm céanna air. Craoladh an clár go déanach san oíche mar chuid de bhloc cláracha darb ainm Adult Swim ar an Cartoon Network. Cuireadh an chéad eipeasóid ar an aer ar 6 Samhain 2005. Díríonn an tsraith ar theaghlach Afrai-Mheiriceánach mífheidhmiúil dar sloinne Freeman, atá ag cur fúthu i mbruachbhaile ficseanúil cairdiúil inar daoine geala iad an chuid is mó den phobal. Éiríonn cuid mhaith den aoir, den ghreann, agus den choimhlint sa tsraith as an meascán seo de chultúir, stíleanna maireachtála, aicmí sóisialta, steiréitíopaí, agus féiniúlachtaí ciniúlaithe.
Tháinig an tsraith chun críche ar 23 Meitheamh 2014, tar éis 55 eipeasóid sna ceithre shéasúr a bhí sé ar an aer. Ní raibh baint ar bith ag McGruder leis an séasúr deiridh. Craoladh an tsraith taobh amuigh de na Stáit Aontaithe mar chuid de mhargadh sindeacáitithe, agus foilsíodh í mar bhoscra DVD agus i bhformáidí eile.
Ar 12 Meitheamh 2019, fógraíodh go ndéanfadh Sony Pictures Animation, i gcomhar le McGruder, athléiriú ar an tsraith le tosú in 2022. Dúirt John Witherspoon go nglacfadh sé an pháirt chéanna a bhí aige (Robert Freeman) san athléiriú, ach fuair sé bás ar 29 Deireadh Fómhair 2019. Ar 18 Meán Fómhair 2019, fógraíodh go gcraolfadh HBO Max dhá shéasúr (12 eipeasóid) den athléiriú. Ach, ar 2 Feabhra 2022, tugadh le fios go raibh an togra curtha ar ceal.
Cath Grunwald
Troideadh Cath Grunwald, nó Céad Chath Tannenberg nó Cath Žalgiris, ar 15 Iúil, 1410 le linn Chogadh na Polainne-na Liotuáine-na dTeotanach. Threascair chomhghuaillíocht Ríocht na Polainne agus Ard-Diúcacht na Liotuáine, faoi stiúir an Rí Władysław II Jagiello (Jogaila) agus an tArd-Diúc Vytautas (Witold; Vitaŭt) faoi seach, comhghuaillíocht Ridirí Teotanacha na Gearmáine-na Prúise, faoi stiúir an Ardmháistir Ulrich von Jungingen. Maraíodh nó tógadh mar phríosúnaigh an chuid is mó de cheannaireachta na Ridirí Teotanacha. Cé gur chaill na ridirí an cath fuair siad an bua orthu siúd a chuir daingean s'acu i Marienburg (Malbork) faoi léigear agus níor chaill na ridirí mórán críoch de dheasca phróiseas na síochána a cuireadh i bhfeidhm le Síocháin Thorn (1411), le díospóidí críochach eile ag leanúint go dtí Conradh Mhelno, sa bhliain 1422. Níor éirigh leis na ridirí, áfach, a gcuid cumhachta a fháil ar ais, agus chuir an t-ualach airgeadais ar chúiteamh cogadh tús le coimhlintí inmheánacha agus le cor chun donais eacnamaíoch sna tailte faoi smacht na Ridirí. D'athraigh an cath cothromaíocht na cumhachta in Oirthear na hEorpa agus mharcáil sé teacht chun cinn Aontas na Polainne-Liotuáine mar fhórsa polaitiúil agus míleata ceannasach sa réigiún.
Ba é ar cheann de na cathanna is mó san Eoraip Mheánaoiseach agus glactar leis mar an bua is tábhachtaí i stair na Polainne, na Bealarúise agus na Liotuáine. D'úsáideadh é mar fhoinse finscéalta rómánsúla agus bróid náisiúnta, ag éirí ina shiombail níos mó sa streachailt in aghaidh ionróirí eachtracha. San 20ú haois d'úsáideadh an cath i bhfeachtais bolscaireachta na Naitsithe agus na Sóivéadach. Ach amháin le blianta beaga anuas thug staraithe faoi mheasúnú fuarchúiseach léannta ar an chath, chun na scéalta roimhe, a bhí iomlán difriúil óna chéile, a thabhair chun réitigh.
Dearbhú Shráid Downing
Ar 15 Nollaig 1993, eisíodh Dearbhú Comhpháirteach i leith na Síochána, nó Dearbhú Shráid Downing mar is fearr aithne air, comhaontú idir Rialtas na hÉireann agus Rialtas na Ríochta Aontaithe. Céim ar an aistear i dtreo an phróisis síochána a bhí ann; cúig bliain níos déanaí, síníodh Comhaontú Aoine an Chéasta. Níor chuir an doiciméad deireadh leis an fhoréigean, ach chuidigh sé dúshraith a chur síos a dtógfaí socrú síochánta, polaitiúil uirthi.
Foréigean
Tháinig méadú ar líon na gcoireanna foréigneacha i dTuaisceart Éireann sa bhliain 1993. Mharaigh Chumann Cosanta Uladh agus Fhórsa Óglaigh Uladh ní ba mhó sibhialtaigh ná na Poblachtánaigh, rud nach ndearna siad roimhe sin. Mar shampla,
Deir teoiric amháin go raibh eagla ar na Dílseoirí go n-imreofaí feillbheart orthu, agus gur mhéadaigh siad ar an bhforéigean dá réir. De réir míniúcháin eile, bhí na Poblachtánaigh ag sásamh a gcuid seanfhaltanas ar an nóiméad deireanach roimh an sos cogaidh agus iad ag féachaint chuige go mbeadh cuma na cogúlachta dochloíte orthu nuair a chromfaidís ar an bpróiseas polaitiúil.
Polaitíocht
Bhí an próiseas síochána i ndroch-chaoi ag deireadh na bliana 1993, nó sin an cuma a bhí ar an scéal, Ach bhí bhí forbairtí dearfacha á gcur i gcrích. Bhí John Hume de chuid an SDLP i gcainteanna rúnda le Gerry Adams ó Sinn Féin agus iad ag iarraidh beart síochána a chur i gcrích. I ngan fhios don tsaol san am seo.
Toghadh John Major mar ina Phríomh-Aire na R-A, in 1990 agus: Albert Reynolds mar Thaoiseach in 1992. Ach thosaigh na hullmhúcháin don Dearbhú i bhfad roimh 1993.
D'eisigh Hume agus Adams comhráiteas ar 25 Meán Fómhair 1993, inar dúradh go raibh sé “mar aidhm ag Tionscnamh Hume–Adams próiseas síochána a chruthú.” Léirigh an ráiteas go mb'fhéidir gur cainteanna polaitiúla an bealach chun tosaigh. Glacadh leis fosta go gcaithfí tuairimí aontachtacha a chur san áireamh, a fhad is gur ghlac aontachtaithe leis gur mhian le náisiúnaithe Éire Aontaithe go fóill
Bhí rialtas na Breataine fosta i gcainteanna rúnda le Poblachtaigh tríd idirghabhálaí (Oibríocht Chiffon). Ar 16 Samhain 1993, bhí scéal sna meáin chumarsáide ag maíomh go raibh cainteanna ag dul ar aghaidh idir rialtas na Breataine agus Poblachtaigh. Deimhníodh an scéal ar 28 Samhain 1993. Corradh beag le coicís ina dhiaidh sin, síníodh Dearbhú Shráid Downing.
An Dearbhú
Ar 15 Nollaig 1993, shínigh John Major agus Albert Reynolds an Dearbhú, thar ceann rialtas na R-A agus na hÉireann, ag 10 Sráid Downing.
Thug an dearbhú, mar sin de, rud éigin do gach taobh. Thug sé d'Óglaigh na hÉireann (IRA) an méid a bhí de dhíth orthu, ach thug sé a ndúshlán labhairt in áit úsáid a bhaint as foréigean. Rinne sé deacair fosta d'aontachtaithe agus do dhílseoirí diúltú a bheith páirteach i gcainteanna feasta.
Iarmhairtí
Bhíothas ag súil go mbeadh sos comhraic ar an dá thaobh de thoradh an dearbhaithe, rud a d'éascódh cainteanna idir na páirtithe uile agus socrú nua polaitiúil do Thuaisceart Éireann.
I Mí Lúnasa 1994, d'fhógair na Sealadaigh sos comhraic. Sé seachtaine ina dhiaidh sin, chuaigh grúpaí paraimíleata na nDílseoirí le chéile faoi bhrat Chomhcheannas Míleata na nDílseoirí lena sos cogaidh féin a chur in iúl in éineacht. Cé gur theip ar an dá shos cogaidh sa bhliain 1994, chuir siad deireadh leis an bhforéigean mórscála sa Tuaisceart. Ar 9 Nollaig 1994. tharla cainteanna foirmeálta idir Rialtas na Breataine agus Sinn Féin don chéad uair, i gCnoc an Anfa, Béal Feirste. B'as na cainteanna seo a d'eascair Comhaontú Aoine an Chéasta (nó 'Comhaontú Bhéal Feirste' do na hAontachtóirí) sa bhliain 1998.
Roberta Leigh
Scríbhneoir, ealaíontóir, colúnaí agus léiritheoir teilifíse Briotanach ab ea Roberta Leigh (22 Nollaig 1926 - 19 Nollaig 2014). Rugadh i Londain, Sasana í. Scríobh sí breis is 150 úrscéal rómánsúil agus 27 leabhar do pháistí. Foilsíodh a chéad leabhar sa bhliain 1951. Sna 1950í déanacha, scríobh sí na sraithscéalta puipéad teilifíse The Adventures of Twizzle agus Torchy the Battery Boy d'AP Productions, comhlacht Gerry Anderson agus Arthur Provis. Ina dhiaidh sin, bhunaigh sise agus Provis comhlacht teilifíse dá gcuid féin, Wonderama. Ar nós AP Productions, léirigh Wonderama sraithscéalta puipéad do pháistí, arb iad Sara and Hoppity agus Space Patrol na cinn is cáiliúla acu.
Phós Leigh Michael Lewin i 1948.
Fiacha mac Néill
Rí Uisnigh de mhuintir Uí Néill an Deiscirt ba ea Fiacha mac Néill (Sean-Ghaeilge Fiachu mac Néill) (beo 507–514 ). An tArdrí Niall Naoighiallach ba ea a athair. Dar le ríliosta sa Leabhar Laighneach, tháinig sé i gcomharbacht ar a dheartháir Conall Chriomhthainn (bás 480).
Rapcheol
deas|200px|thumb|[[Snoop Dogg, rapcheoltóir rathúil.]] Is é atá i gceist le rapcheol nó ceol hip-hap ná gné den phopcheol a tosaíodh i Stáit Aontaithe Mheiriceá i lár na 1970idí, agus a bhris isteach sa phríomhshruth i rith na 1980idí. Is téarma leathan é seo, ach bíonn dhá thréith bhunúsach le fáil sa stíl seo: an "MC" ag rapáil agus an "DJ" (an ceirneoir) ag casadh na ceirníní. Tréithe eile atá gaolta leis ná an brisdamhsa agus an graifítí. B'iad na daoine óga ón ionchathair a chuir tús leis, na hAfracaigh-Meiriceánaigh agus na Laidinigh-Meiriceánaigh ach go háirithe.
Seachtóidí
Thosaigh rapcheol leis na cóisirí chomharsan i Nua-Eabhrac mar malartú traschultúrtha idir daoine óga Afracaigh-Meiriceánaigh, Laidinigh-Meiriceánaigh, agus Afra-Chairibeach. Sheinn ceirneoirí func agus soul agus dioscó. Chun fad a chur leis an ndamhsa, scoith na ceirneoirí na breaks cnagadh agus d'athchraol siad iad agus mheasc siad iad ar na gcaschláir. Thosaigh siad freisin toastáil le linn na breaks, cineál Iamácach na labhartha le linn ceol. Ceannródaí an rapcheoil sa seachtóidí ba ea DJ Kool Herc. deas|mion|DJ Kool Herc I 1979, d'éirigh rapcheol móréilimh idir go leor daoine. "Rapper's Delight" leis an Sugarhill Gang ba ea an chéad amhrán rapcheoil an-mhóréilimh.
Fiacha mac Néill
Feictear Fiacha sna hannála mar as choncaire na Mí, agus Failge Berraide, sinsear Uí Fhailí na Laigean, a chéile comhraic. Sa bhliain 507, chloígh Fiacha ag Failge i gCath Frémainn (gar de Mhuileann gCearr, Contae na hIarmhí). Bhí bréagthuar tugtha d'Fhiacha go mbuafadh sé an cath. Sa bhliain 514, bhain sé a dhíoltas amach nuair a chloígh sé Failge ag Cath Druim Derg. Dá bharr, chaill na Laigin maigh na Mí.
Sinsear Chineál Fhiacha ba ea Fiacha, dream le codanna ann amhail is Mhig Eochagáin agus Uí Uige. Shíneadh a gcuid críoch ó Bhiorra go hUisneach i ndeisceart na hIarmhí agus tuaisceart Uíbh Fhailí. Glaodh Fir Cheall ar a gcuid tailte sa deisceart, agus níos deireanaí Maigh Chaisil. Bhunaigh a mhac Tuathal géag tuaisceartach, agus a mhac Úathnemgenn géag deisceartach. Sinseanathair naomh áitiúil, Aodh mac Bric (bás 589), ba ea mac eile, Criomhthann.
Dúnchad Muirisci
Rí na gConnacht de chlann Uí Fhiachrach ba ea Dúnchadh Mhuirisce mac Tiobraide (Sean-Ghaeilge Dúnchad Muirisci mac Tipraite) (bás 683 ). Ba bhall é de chlann Uí Fhiachrach Mhuaidhe, lonnaithe ar bhruach na Muaidhe, síolraithe ó Fiachna, deartháir Ailealla Mhoilt (bás 484).
Tugann a leasainm le fios gur bhain sé ceannas amach ar cheantar Muirisce ar An Mhuaidh. Rinneadh ríthe níos deireanaí Uí Fhiachrach dá mhuintir.
Feictear Dúnchadh sna hannála agus sna ríliostaí dís, ina rí sna blianta 682 agus 683. Sna foinsí úd, deirtear gurbh é Maoldubh (Máeldub) a athair, cé gurbh é siúd a sheanathair sna ginealaigh shaol is Leabhar Bhaile an Mhóta agus Tiobraid a athair.
Tuairiscítear sna hannála gur maraíodh Dúnchadh sa bhliain 683 ach ní deirtear cé a bhí ciontach as. I measc a mhac bhí: Indreachtach (bás 707), rí Connacht; agus Aillil.
Nuirdeach
mion| Nuirdigh i monarcha tionsclaíoch i SAM Is millíní plaisteacha réamhtháirgthe bídeacha (níos lú ná 5mm) iad nuirdigh a úsáidtear go huilíoch i dtionscal na bplaisteach chun táirgí plaisteacha a mhonarú. Déantar na micreaplaistigh seo go príomha as poileitiléin, polapróipiléine, polaistiréin, clóiríd polaivinile, agus plaistigh eile nó roisíní sintéiseacha. Is iad na nuirdigh an bloc tógála, trí easbhrúite plaisteach nó múnlú insteallta, le haghaidh earraí don saol laethúil lena n-áirítear buidéil phlaisteacha uisce, coimeádáin agus málaí. mion| Sampla de nuirdigh.
Tionchar ar an gcomhshaol
Is féidir na plaistigh seo a fheiceáil ag teacht i dtír suas ar chladaigh aibhneacha, tránna agus lochanna ar fud an domhain. Ba thart ar na 1970idí an dáta is luaithe a taifeadadh nuirdigh ar thránna. Mar sin féin, thosaigh táirgeadh plaisteach i 1940, mar sin is dócha go bhfuil nuirdigh ag dul isteach san fharraige ó shin. Aimsíonn na millíní a mbealach isteach san aigéan ar go leor bealaí, lena n-áirítear doirteadh de thaisme san iompar, agus bogann siad go tapa mar go bhfuil siad beag go leor chun a bheith séidte ag an ngaoth agus ag snámh ar uisce freisin. De réir mar a fhanann na nuirdigh amuigh sa timpeallacht, leanann siad ag briseadh síos agus ag éirí níos lú fós ná mar a taifeadadh roimhe seo.
Éiceachórais
Is féidir le nuirdigh cur isteach ar go leor éiceachórais, mar go bhféadfadh roinnt éan agus iasc na píosaí plaisteacha seo a ithe, ag ceapadh gur bia a bhí, agus go dtiocfaidh ocras orthu mar gheall ar an méid a d'ith siad. Is féidir le nuirdigh tocsainí agus ceimiceáin díobhálacha eile a ionsú, ar a dtugtar truailleáin orgánacha mharthanacha (TOManna), ar féidir le héisc iad a ithe, ar féidir leo iad a nimhiú nó ina dhiaidh sin dul isteach sa slabhra bia daonna Is féidir le bithscannáin fás freisin ar na nuirdigh, a chothaíonn pataiginí a dhéanann dochar do dhaoineIs.
Gailenga
Ainm de dhá dhream agus a ríochtaí in Éirinn na meánaoise ba ea Gaileanga (Meán-Ghaeilge Gailenga ), suite i mBreá agus i gcúige Chonnacht.
Stair
I dteannta leis na Luíne, Dealbhna, Saitne agus Ciannachta, mhaígh na Gailenga gur de shliocht Thaidhg mhic Céin, trína a mhac, Cormac Gaileang. Creideann Francis John Byrne agus Eoin Mac Néill beirt: De réir ginealach luaite i bhForas Feasa ar Éirinn le Seathrún Céitinn:
Cé gur chreid Byrne agus MacNeill gurbh as Connachta iad ó dhúchas, mholfadh taighde a rinneadh le gairid ar shanasaíocht an fhocail 'Connachta' gurbh as Breá iad i ndáiríre, agus gur lonnaíodh trasna na Sionainne ag na the Connachta iad.
Deir Byrne fosta go raibh gaol láidir idir na Gailenga agus na Luigne mar chomharsana agus comhghuaillithe i gConnacht:
Ginealaigh
Deir ginealach luaite ag Seathrún Céitinn:
Faightear i ''Rawlinson B 502 agus/nó Rawlinson B 512 an ginealach a leanas:
Ríochtaí na nGaileang
Ghlac clanna na nGaileang Mór agus Breá na sloinnte Uí Lóthcháin, Uí Aonghasa agus Mhic Maoláin.
Sna liostaí a leanas, tógadh gach taigairt ó Annála na gCeithre Máistrí, muna deirtear a mhalairt.
Droim Bó
Is baile suite i gContae an Dúin é Droim Bó.
Peter Burke
Sheas sé in Olltoghchán 2016 agus toghadh é le 10.3% de na vótaí céad rogha.
Béziers
Is cathair í Béziers atá suite i ndeisceart na Fraince.
Stair
Tá Béziers ar cheann de na cathracha is sine sa Fhrainc.
Nascadh
Tá Béziers nasctha leis na háiteanna seo a leanas:
Alexander Graham Bell
clé|mion|268x268px Eolaí agus ceapadóir a rugadh i nDún Éideann agus a d'oibrigh i gCeanada agus sna Stáit Aontaithe ab ea Alexander Graham Bell (3 Márta, 1847 – 2 Lúnasa, 1922). Is é Alexander Graham Bell a cheap an chéad teileafón. [[Íomhá:TelephonePatentDrawingBell.jpg|mion|231x231px| paitinn Bell ar an 7 Márta 1876 .. an-cosúil le paitinn a thóg Gray amach ar an 14 Feabhra
Teileafón
Theastaigh ó Bell gléas cumarsáid e a cheapadh a bheadh níos fearr ná an teileagraf, agus go mbeadh daoine ábalta gléas leictreach a úsáid chun labhairt le daoine a bhí i bhfad uathu. Leis an teileagraf ní fhéadfaí ach teachtaireachtaí i gcód Morse a sheoladh. Aithnítear go forleathan é gur cheap Bell an chéad ghuthán sa bhliain 1876). Ach tá conspóid ann i gcónaí. Bhí paitinn cláraithe ar dtús ag Elisha Gray ar an 14 Feabhra 1876.  Fuair Alexander Graham Bell paitinn eile ar an 7 Márta 1876 chun an teileafón a fhorbairt .. a bhí go díreach mar an gcéanna leis an méid a bhí cláraithe ag Gray cúpla seachtain roimhe sin. clé|mion|[[:en:Alexander_Graham_Bell|Alexander Graham Bell agus a bhean chéile, Mabel Gardiner Hubbard agus a gclann, Elsie May Bell (ar chlé) agus Marian Hubbard Bell, 1885.|214x214px]]Ar an 10 Márta 1876, d'éirigh le Alexander Graham Bell an chéad chomhrá teileafóin a bheith aige lena chúntóir Thomas Watson a bhí suite i seomra taobh leis. ‘Watson,’ a dúirt Bell ar an teileafón, ‘tar anseo.’ Agus chuala Watson é! Leag Bell síos bunús an teileafóin le glacadóir ionduchtaithe a cheap sé féin chun an fhuaim a chruthú, ceangailte le sreang le tarchuradóir carbóin de chuid Thomas Edison chun comhartha leictreach a chruthú ó fhuaim an ghutha.
Sa bhéalóg d'imbhuail creathanna na fuaime san aer le scannán anuas ar chiseal gráinníní carbóin, agus d'athraigh brú an scannáin friotaíocht an chisil seo chun sruth athraitheach leictreach a chruthú mar chomhartha na fuaime.
Tharchuir Bell an chéad abairt labhartha i 1875.
Aireagáin eile
Ina Shaotharlann Volta cheap Bell an fónagraf, an closmhéadar, an meá ionduchtúcháin le rudaí miotalacha taobh istigh den cholainn a bhrath, taifid chéireacha don fhónagraf. D'athraigh na haireagáin seo an domhan.
Saol
Bhí Bell ceannasach i mbunú an fhoilseacháin cháiliúil Science (Eolaíocht) i 1880.
Bhunaigh Bell an réadlann réaltfhisice in Institiúid Smithsonian, agus chuir tús le Cumann Tástála Aerga.
Janet Protasiewicz
Is aturnae agus dlí-eolaí Meiriceánach í Janet Claire Protasiewicz (rugadh i mí na Nollag 1962) agus d'fhreastail sí mar bhreitheamh cúirte cuarda Wisconsin i gContae Milwaukee ó 2014. Roimhe sin bhí sí mar aturnae dúiche cúnta i Milwaukee ar feadh 26 bliain..
Luathshaol agus oideachas
Rugadh agus tógadh Protasiewicz taobh ó dheas de Milwaukee, Wisconsin. Ghnóthaigh sí Baitsiléir Ealaíon san oideachas ó Ollscoil Wisconsin-Milwaukee i 1985 agus Dochtúir dlí-eolaíochta ó Scoil Dlí Ollscoil Marquette i 1988.
Gairmréim
Go gairid tar éis di céim a bhaint amach sa scoil dlí, chuaigh Protasiewicz isteach in oifig an Atúrnae Ceanntair Chontae Milwaukee. D'fhan sí leis an oifig ar feadh 26 bliain mar aturnae dúiche cúnta..
Le linn di a bheith ag obair in oifig an aturnae dúiche, bhí sí ina ball de cheardchumann na bhfostaithe. Ghlac sí páirt i roinnt de na hagóidí i gcoinne Acht 10 Wisconsin 2011, an "Budget Repair Bill," mar a thugtar air, a bhain go leor ceart cómhargála ó cheardchumainn Wisconsin..
Sa bhliain 2013, sheas sí don chéad uair le haghaidh oifig phoiblí, le haghaidh poist mar bhreitheamh den chúirt chuarda i gContae Milwaukee i gcoinne an an duine atá in oifig faoi láthair Rebecca Bradley. Bhí Bradley díreach ceaptha sa phost ag Gobharnóir Poblachtach Scott Walker, ach d'éirigh léi an lá a thabhairt léi sa toghchán. Fuair Protasiewicz 47% den vóta.
An bhliain dár gcionn, áfach, d’fhógair breitheamh eile ó Chontae Milwaukee, Charles Kahn, go raibh sé ag dul ar scor. Sheas Protasiewicz don suíochán oscailte agus bhuaigh sí in éagmais freasúra. Toghadh í gan freasúra in 2020. Mar bhreitheamh cuarda, sanntar Protasiewicz chuig cúirt teaghlaigh, ach bhí sí i gceannas roimhe seo ar chásanna feileonachta, foréigin teaghlaigh agus cúirte drugaí.feileonachta, foréigean teaghlaigh agus drugaí roimhe seo.
In earrach na bliana 2022, d’fhógair sí go mbeadh sí ina hiarrthóir sa toghchána do Chúirt Uachtarach Wisconsin i dtoghchán 2023. I ndeireadh na dála, chuaigh triúr iarrthóirí eile isteach sa rás le haghaidh an tsuíocháin a fágadh folamh nuair a scoir an breitheamh Patience Roggensack. Tháinig Protasiewicz isteach sa chéad áit sa toghchán tosaigh neamh-pháirteach i mí Feabhra, a bhain áit amach di in olltoghchán an Aibreáin. Is é iarbhreitheamh na Cúirte Uachtaraí Wisconsin Daniel Kelly a bheidh ina céile comhraic aici san olltoghchán. Bhí Protasiewicz oscailte le linn a feachtas ar son na Cúirte Uachtaraí faoina fealsúnacht agus a luachanna ar shaincheisteanna ar nós an ghinmhillte, na claonroinnte, cearta LADTA, agus cosaintí comhshaoil. Tacaíonn sí le cearta ginmhillte agus cuireann sí i gcoinne léarscáileanna reachtaíochta an stáit arna dtarraingt ag na bPoblachtaigh,.
Saol pearsanta
Thóg a máthair agus a leasathair Protasiewicz i dteaghlach Caitliceach. Tá cónaí uirthi i gcathair Franklin lena fear céile, aturnae cánach Greg Sell.
Bhí Protasiewicz pósta roimhe sin le Patrick Madden nuair a bhí sí ina haturnae dúiche cúnta ina 30idí; bhí sé ina bhreitheamh cuaird Wisconsin ina 70í a raibh triúr leanaí fásta cheana féin aige. Níor mhair an pósadh ach cúpla mí. Fuair Madden bás in 2018. Mhaígh duine de na leanaí in 2023 go ndearna Protasiewicz ionadaíocht di féin mar Phoblachtánach agus ar son na mbeo gan bhreith; dúirt an bheirt leanaí eile nár chuala siad é sin, agus séanann Protasiewicz na líomháintí.
Cuan Héilin
Is baile suite i gContae an Dúin é Cuan Héilin.
18 Feabhra
Is é an 18 Feabhra an 49ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 316 lá fágtha sa bhliain nó 317 i mbliain bhisigh.
Christiaan Eijkman
Lia a rugadh i Nijkerk na hOllainne ab ea Christiaan Eijkman (11 Lúnasa 1858 – 5 Samhain 1930).
An chéad duine a thairg coincheap na bhfachtóirí riachtanacha bia, ar tugadh vitimíní orthu níos déanaí.
Lionsa leathanuillinne
Lionsa le réimse leathan san uillinn glactha, ní hionann is an gnáthlionsa a bhíonn feistithe i gceamara. Bíonn a fhad fócasach níos lú ná trasnán an scannáin a bhíonn in úsáid sa cheamara. Sa ghnáthlionsa bíonn uillinn glactha timpeall 52°, i lionsa leath-leathanuillinne 55-65°, i lionsa leathanuillinne 65-80°, agus i lionsa fíorleathanuillinne 80-110°.
Christiaan Eijkman
Le Frederick Hopkins, bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis i 1929 as seo.
Cora Droma Rúisc
Is é Cora Droma Rúisc (, Carrick-on-Shannon i mBéarla) príomhbhaile Chontae Liatroma. Bhí 3,980 duine ina gcónaí i gCora Droma Rúisc sa bhliain 2011.
Is ag áth na Sionainne atá Cora Droma Rúisc suite. Tá an baile i bparóiste sibhialta Chill Tachúrc (Kiltoghert i mBéarla). Ainm ban-naoimh is ea Tachúrc (< Tathchumhrac < Tocomracht, et var.).
Tá foirgnimh stairiúla i gCora Droma Rúisc cosúil le Teach na mBocht agus Reilig an Ghorta.
Foilsítear sa bhaile é an Leitrim Observer (gach Céadaoin) agus an Northwest Express.
Is é “an Dock” ionad ealaíon atá lonnaithe sa bhfoirgneamh athchóirithe “teach cúirte” den 19ú hAois.
Tá an baile freastaltha leis an líne iarnróid idir Baile Átha Cliath agus Sligeach.
Pocahontas (scannán 1995)
Scannán beochana Meiriceánach is ea Pocahontas a rinneadh sa bhliain 1995. Baineann an scéal le saol Pocahontas—idir stair agus mhiotais. Indiach Meiriceánach a bhí inti go luath san 17ú haois. Tá fócas sa scannán, mar atá sa stair agus sa scéalaíocht féin, ar an gcaidreamh a bhí aici le John Rolfe agus na lonnatheoirí Sasanacha eile.
Josepha Madigan
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála í Josepha Madigan a rugadh ar 21 Bealtaine 1970 i gCarraig an tSionnaigh. Tá sí ina ball d'Fhine Gael.
Cill Dhuinsí
Is baile suite i gContae an Dúin í Cill Dhuinsí.
Víreas ríomhaireachta
Séard is víreas ríomhaireachta (computer virus i mBéarla) ann ná ríomhchlár beag a ghreamaíonn é féin le comhad ríomhaireachta agus a dhéanann iarracht é féin a scaipeadh nuair a osclaítear an comhad sin. Go minic, ní dhéanann víreas aon dochar don chóras - b’fhéidir go dtagann teachtaireachtaí aisteacha amach ar an scáileán anois is arís nó go seinneann sé tiúin ó am go ham - ach tá roinnt víris mhailíseacha ann - scriosann siad comhaid agus déanann siad neart damáiste eile.
Bogearraí Frithvíris
Ba cheart go mbeadh bogearraí áirge ar a dtugtar bogearraí frithvíris i bhfeidhm ar gach ríomhaire sa lá atá inniu ann. Tá bogearraí ar nós AVG, Mcafee agus Norton Anti-Virus ar fáil leis seo a bhaint amach. Tagann na céadta víreas ar aon saol gach mí. Dá bharr seo, tá sé fíorthábhachtach go gcoinnítear an bogearra frithvíris suas chun dáta. Cuireann na comhlachtaí comhaid nuashonruithe amach go rialta, saor in aisce, do dhaoine atá an bunchlár acu. Is féidir na comhaid seo a tharraingt anuas ón idirlíon go rialta agus a chur i bhfeidhm ar an gcóras go héasca.
Shay Byrne
Is láithreoir raidió Éireannach é Shay Byrne. Rugadh é ar an 19 Lúnasa 1972. Cuireann sé Rising Time ar RTÉ Raidió 1 i láthair.
Mahabharata
Is eipic Sanscraite é an Mahabharata (Sanscrait: महाभारतम्, Mahābhāratam).
Suðurnes
Is réigiún na hÍoslainne é Suðurnes, atá suite in iardheisceart na tíre. Keflavík í an phríomhchathair, áit ina bhfuil Aerfort Idirnáisiúnta Keflavík suite. Is é Suðurnes an dara háit is mó sa tír de réir daonra, tar éis Höfuðborgarsvæði. Tá 16,000 daoine ina gcónaí ann.
Droim ar Snámh
Baile i gContae Liatroma is ea Droim ar Snámh (Drumsna as Béarla). Bhí 173 duine ina gcónaí i nDroim ar Snámh sa bhliain 2002.
Cill Chua
Is baile suite i gContae an Dúin í Cill Chua.
Lionsa súil éisc
Dearadh ar leith lionsa, le taobh tosaigh mór cuarach, cosúil le súil éisc. Bíonn uillinn an-mhór radhairc aige, suas le 180° nó fiú 220°. Is féidir é seo a dhéanamh trí fhaillí a dhéanamh i gceartú optúil don díchumadh cuarlíneach sa lionsa, ionas go mbíonn línte san íomhá shainiúil cuartha go láidir in ionad a bheith díreach. Baineann úrnuacht leis na híomhánna, agus bíonn feidhmeanna acu san eolaíocht, in íomhanna de na scamaill sa spéir iomlán, mar shampla.
Ciúire
Is é is ciúire (siomból: C) ann ná seanaonad radaighníomhaíochta, sainmhínithe mar 3.7 × 10 10 díscaoileadh in aghaidh an tsoicind. Ainmnithe as Marie is Pierre Curie.
1939 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1939.
Maifia
Is é an rud atá i gceist leis an Maifia, nó, mar a thugtar air as Iodáilis freisin, La Cosa Nostra ("an gnó seo againn"), ná rúnchumann coiriúil a rinne a chéad fhorbairt in oileán na Sicile sa naoú haois déag, agus é fite fuaite le rialtas áitiúil an réigiúin inniu. De dheasca na himirce móire ón Iodáil go dtí Stáit Aontaithe Mheiriceá, bunaíodh craobh eile den Mhaifia i gCósta Thoir na Stát Aontaithe, nuair a bhí an naoú haois déag ag druidim chun deireanais.
Go hiondúil, tugtar mafia ar dhronga coiriúla de gach sórt i ngnáthchaint an lae inniu. Ní hionann an Maifia agus dornán de pheasghadaithe suaracha sráide, áfach. Deir an t-iriseoir Sualannach Maud Webster, agus í i ndiaidh an-taighde a dhéanamh ar an Maifia, gurb é an phríomhdhifríocht idir an Maifia agus gnáthchoiriúlacht ná an dóigh a mbíonn an Maifia ag teacht i dtír, mar chineál seadán nó paraisít, ar ghnáthshaol dlíthiúil na sochaí - ar orgáin an rialtais áitiúil, cuir i gcás, nó ar an saol gnó.
Ní féidir a rá gur brainsí den eagraíocht chéanna iad an dá Mhafia seo, áfach. I Meiriceá, tá an Maifia sásta coirpeoirí ó Napoli agus áiteanna eile san Iodáil a fháiltiú mar earcaigh. San Iodáil féin, áfach, tá an Maifia teoranta don tSicil i gcónaí. Tá rúnchumainn choiriúla den chineál chéanna ar fáil i réigiúin eile na tíre, ach ní hionann iad agus an Maifia mar eagraíochtaí.
Is dócha gur focal Araibise é ainm na heagraíochta féin. I gcanúint na Sicile, atá chomh difriúil leis an Iodáilis is gur féidir a rá gur teanga ar leith í, ciallaíonn mafia bród agus áilleacht. Is é an dóigh a mínítear an comhcheangal smaointe seo ná gur duine é an mafioso - an coirpeoir atá ina bhall den eagraíocht - a bhfuil iompar bródúil le haithint air, agus an dúrud á shíleadh aige de féin.
Thosaigh údaráis na hIodáile ag trácht ar an Maifia mar eagraíocht ar leith sna 1860idí. Tá míchlú an Mhaifia sna Stáit Aontaithe ag baint le tréimhse i bhfad níos deireanaí. Dealraíonn sé gur shroich cumhacht an Mhaifia i gcúrsaí na Stát Aontaithe a buaicphointe sna caogaidí. Ina dhiaidh sin, áfach, chúngaigh fiosruithe an FBI ar an eagraíocht, go háirithe sna seachtóidí agus sna hochtóidí. Mar sin féin, maireann an focal féin i mbéal an phobail sna Stáit Aontaithe, agus tábhacht nach beag leis an Maifia i saol coiriúil Mheiriceá i gcónaí, go háirithe i Siceagó agus i gCathair Nua-Eabhrac.
An Maifia san Iodáil
Is iad na torthaí - na horáistí agus na líomóidí - príomh-onnmhuire na Sicile. Mar sin, theastaigh ó na plandóirí lámh láidir a chur ar a lucht oibre uaireanta, le hiad a choinneáil faoi smacht. Ba é an Maifia a chuidigh leosan an phá a choinneáil íseal. Ina éiric sin, chabhraigh na plandóirí is na tiarnaí talún leis an Maifia gnóthaí coiriúla eile a chur ar bun beag beann ar na póilíní. Bhí an Maifia faoi choimirce pholaitiúil na n-uasal is na n-úinéirí móra talún, mar sin, agus cuid mhór de na coimirceoirí seo féin sásta dul san eagraíocht mar bhaill mhóidithe. Go prionsabálta, is é pósadh seo na polaitíochta agus na coiriúlachta is cúis leis an Maifia bheith chomh dainséarach is atá sé.
Nuair a bhain Benito Mussolini amach an deachtóireacht san Iodáil, d'fhéach sé leis an Maifia a scrios le lámh láidir. Bhronn sé cumhachtaí neamhghnácha ar cheann feadhna na bpóilíní i bPalermo, Cesare Mori, leis an Maifia a chur de dhroim an tsaoil. Is díol conspóide í an obair a rinne Mori leis an gcuspóir seo a chur i gcrích. Deir cuid de na staraithe gur fear idéalach ionraic a bhí ann agus é ag déanamh a dhichill leis an gcoiriúlacht eagraithe a chloí san oileán. Ón taobh eile de, cuirtear ina leith nach raibh i gceist aige riamh ach cur i gcéill agus bolscaireacht, agus nár ghabh sé aon bhoc mór de chuid an Mhaifia riamh. Dealraíonn sé, tríd is tríd, go ndearna sé iarracht fhónta leis an Maifia a chur faoi chois, ach ós rud é gur Faisisteach a bhí ann, rinne sé a bheag de chearta na ndaoine éigiontacha agus é ag troid na gcoirpeoirí. Is dócha gur chothaigh an mhursantacht sin diúnas agus gangaid i measc na ndaoine. Thar aon rud eile, más fíor go raibh Mori chomh mór ar nós cuma liom i leith an dlí agus an Maifia féin, is éadócha go raibh muintir na Sicile puinn níos fonnmhaire chun a saol a chaitheamh de réir na ndlíthe i ndiaidh a fheachtais agus a bhí siad roimhe sin.
Nuair a chuaigh na Meiriceánaigh agus na Sasanaigh i dtír sa tSicil sa bhliain 1943, bhí Siciligh de dhíth orthu le teanga agus treoir a dhéanamh dóibh. Chuaigh na Meiriceánaigh i muinín a gcuid inimirceánach ón tSicil, a bhí insíothlaithe ag an Maifia. Mar sin, d'fhág siad cead a gcos ag fir cosúil le Lucky Luciano, a bhí sa phríosún roimhe sin, le go gcabhródh sé leis na díormaí leaindeála sa tSicil. Réitigh Luciano an bóthar do na trúpaí le cuidiú a chuid "cairde" i measc lucht an Mhaifia sa tSicil féin.
I ndiaidh an chogaidh, ruaigeadh Lucky Luciano as na Stáit Aontaithe go dtí an Iodáil. Is ar éigean is féidir a rá gur pionós a bhí ann, ó bhí Luciano in ann impireacht nua coiriúlachta a thógáil anois. D'éirigh leis dul i gcomhghuaillíocht leis na coirpeoirí sa Chorsaic agus trádbhealach mór drugaí a chur ar bun tríd an gCorsaic agus trí Chathair Marseilles. I dtús báire, thagadh an hearóin ón Tuirc, agus ina dhiaidh sin, nuair a bhreabhsaigh póilíní na Tuirce suas, ghlac Luciano buntáiste ar an bpraiseach idirnáisiúnta le linn Chogadh Vítneam le foinsí nua óipiam a oscailt sa Triantán Órga.
Bhí an Maifia cloíte ag Mussolini, ach d'éirigh sé cumhachtach san Iodáil arís le teacht na Meiriceánach. Sna hochtóidí agus sna nóchaidí, áfach, d'éirigh an oiread sin mionchogaí idir na "teaghlaigh" éagsúla agus gur lagaíodh an Maifia go mór mór. De thoradh na faicseanaíochta seo, tá glúin óg an Mhaifia inniu ag iarraidh príomhbhéim an ghnó a athrú ón dúmhálaíocht gharbh agus ón dúnmharfóireacht lom i dtreo chamghnóthaí na veiste báine. Sin é an fáth go bhfuil nuachtáin na hIodáile ag tagairt do "La Cosa Nuova" ("an gnó nua") inniu, mar mhalairt ar "La Cosa Nostra".
Rúnchumainn Choiriúla Eile san Iodáil
Tá an Maifia sa tSicil roinnte ina "chlanna" nó ina "theaghlaigh" - cosca an focal Sicilise (cosche an fhoirm iolra). Tá eagraíochtaí cosúla ag obair i réigiúin eile na hIodáile, cosúil le Ndrangheta i gcúige Calabria, La Sacra Corona Unita i gcúige Puglia, Camorra i gcathair Napoli agus Mala del Brenta i Venezia. Bíonn na rúnchumainn seo ag comhoibriú agus ag déanamh trádála le chéile ó am go ham, ach is eagraíochtaí difriúla iad, agus iad neamhspleách ar a chéile.
An Maifia sna Stáit Aontaithe
Chuir an Maifia an chéad chos i dteannta i dtimpeallacht Nua-Eabhrac, agus é ag déanamh a fhairsingiú de réir a chéile ón mionchoirpeoireacht chúlsráide go dtí an gnó idirnáisiúnta. Tháinig cúig theaghlach chun tosaigh ar na cinn eile, agus gach ceann acu ainmnithe as duine de na boic mhóra a bhí thuas i dtús an scéil: Teaghlach Bonanno, Teaghlach Colombo, Teaghlach Gambino, Teaghlach Genovese agus Teaghlach Lucchese.
Bhí gach teaghlach á rialú ag an don - ag an taoiseach - agus é dealaithe ó ghnáthobair choiriúil a chuid "saighdiúirí" le céimeanna idirmheánacha údaráis. Creidtear go coitianta go raibh an consigliere - focal Iodáilise a chiallaíonn "comhairleoir" - ina chúntóir pearsanta agus ina fhear comhairle ag an don, ach dealraíonn sé go bhfuil sé níos cóngaraí don fhírinne gur sórt idirghabhálaí nó fear eadraiscíne a bhí sa chonsigliere agus é ag tabhairt chun síochána cibé díospóireacht a d'éiríodh idir baill den teaghlach chéanna. Bhí a leithéid de rud agus underboss nó fo-thaoiseach ann freisin. Maidir leis na gnáthchoirpeoirí a bhíodh ag déanamh na gcoireanna, thugtaí "saighdiúirí" orthu, agus iad innealta ina reisimintí (regime).
Bhí caporegime i gceannas ar gach reisimint, agus é ag fáil a chuid orduithe díreach ón mbas nó ón taoiseach. Nuair a chinn an taoiseach ar chomhairle éigin, ní labhródh sé riamh go díreach leis na saighdiúirí. Ina áit sin, thabharfadh sé an t-ordú don chaporegime, agus eisean ag labhairt leis na gnáthshaighdiúirí ansin. Bhí an slabhra ceannasaíochta mar sciath láidir chosanta ag an taoiseach ar an dlí, nó siúd is go mbéarfadh na póilíní ar na saighdiúirí, ní fhéadfaí an bas féin a chiontú.
Chaithfeadh gach ball nua den eagraíocht an mhóid a thabhairt de réir na sean-deasghnátha a d'fhorbair sa tSicil sa naoú haois déag. An t-iarrthóir a bhí leis an mballraíocht iomlán a bhaint amach dó féin, sheolfaí isteach chuig an taoiseach é, agus na fo-thaoisigh láithreach san áit. Ansin, phriocfadh duine den lucht ceannais leathlámh an iarrthóra le braon beag fola a bhaint aisti. Chaithfeadh an t-iarrthóir an fhuil seo a dhoirteadh ar naomhphictiúr, agus nuair a ghlacfadh sé dualgaisí na móide air, dhófaí an naomhphictiúr agus chaithfí luaith an phictiúir sna ceithre hairde, mar shiombaile ar an dóigh a ndíothófaí an fealltóir.
An mafioso a bhí tar éis an mhóid a mhionnú mar seo, thabharfaí uomo d'onore - "fear onórach" - air as Iodáilis. Made man an téarma Béarla a chloisfeá sna Stáit Aontaithe. Ní fhéadfadh aon duine dochar a dhéanamh d'fhear onórach gan díoltas an teaghlaigh go léir a tharraingt anuas air féin. Má bhí fear onórach le cur chun báis, chaithfeadh an don a fhaomhadh a thabhairt don bhású seo roimh ré. Dá maródh ball de theaghlach amháin uomo d'onore de chuid teaghlach eile, bhainfeadh an chéad teaghlach sásamh an fhir mhairbh as an dara teaghlach trí chúpla fear dá gcuidsean a mharú. D'fhéadfadh sé go n-éireodh ina chogadh dearg idir an dá theaghlach de dheasca a leithéide.
An Dlí agus an Maifia
San Iodáil, is gnách leis an Maifia póilíní, breithiúna agus ionchúisitheoirí a mharú le misneach a bhaint de lucht coimeádta na síochána poiblí. Ní hionann sin agus cás an Mhaifia i Meiriceá, áfach. Ba leasc le lucht an Mhaifia sna Stáit Aontaithe na seantithe a tharraingt anuas orthu féin ar an dóigh sin. An drongadóir Dutch Schultz sna Stáit, mar shampla, lámhach a chuid cairde é, de réir dealraimh, nuair a bhí sé ag maíomh go raibh sé meáite ar Thomas Dewey, ionchúisitheoir poiblí Chathair Nua-Eabhrac, a mharú.
Sna seachtóidí agus sna hochtóidí, thosaigh ag maolú ar ghníomhaíocht an Mhaifia sna Stáit Aontaithe. Dlíthe nua cosúil le hAcht RICO ba chúis leis seo, nó bhí sé leagtha amach sna dlíthe seo téarma príosúin a ghearradh do dhaoine toisc iad a bheith ina mbaill d'eagraíochtaí coiriúla, gan aon chúis phionóis eile. Thairis sin, tháinig scéim chosanta na bhfinnéithe ar an bhfód faoin am seo, agus, sa bhreis air sin fós, bhí pobal Iodálach na Stát Aontaithe ag imeacht go tiubh téirimeach. Is é sin, bhí an pobal ar fad á leá i slige na náisiún. Nó bhí na daoine óga ag socrú cleamhnaisí measctha le buachaillí agus cailíní de chuid na bpobal eitneach eile, agus na seandaoine, an ghlúin ba mhó Iodálachais, ag fágáil slán agus beannacht ag gleann seo na ndeor. Ós rud é go raibh an Iodáil féin athraithe, agus sruth na himirce go Meiriceá ag trá is ag triomú, ní raibh an pobal á athnuachan a thuilleadh.
I lár na fichiú haoise, bhí sé de mhíchlú ar ghluaiseacht na gceardchumann sna Stáit Aontaithe, go háirithe ar cheardchumann na n-oibrithe iompair - na Teamsters, mar a thugtaí orthu - iad a bheith ag spallaíocht le Mafia ar dhóigh éigin. Chuaigh ceal i Jimmy Hoffa, cathaoirleach cheardchumann na n-oibrithe iompair, agus creidtear gurbh iad lucht an Mhaifia a mharaigh é. Sna hochtóidí, áfach, chrom rialtas na Stát Aontaithe ar fheachtas cuimsitheach leis an Maifia a ruaigeadh as na ceardchumainn, agus is é an chuma atá ar an scéal gur éirigh leis an bhfeachtas seo.
Níl sé as cosán a rá go bhfuil údaráis dhlíthiúla na hIodáile ag fáil an chinn is fearr ar an Maifia inniu leis na dlíthe nua diana agus leis an dóigh a bhfuil omertà, nó dlí neamhscríofa an chiúnais, ag géilleadh slí don ollbhrathadóireacht. Is iomaí duine de chuid Mhafia a bhí sásta iompú ina phentito, is é sin, ina ollbhrathadóir, agus é ag tabhairt faisnéise agus fianaise uaidh, ar acht go maolófaí ar bhreith na cúirte. Tá mafiosi an lae inniu ag éirí as an ngunnadóireacht agus ag cur na veistí bána orthu féin. Tá an chúigleáil agus an claonchasadh ag teacht in ionad an dúmhála agus an dúnmharaithe. Mar sin, is iad na coireanna eacnamaíochta is mó a bhíonn idir lámhaibh ag na póilíní inniu, agus iad ag fiosrú coireanna de chuid an Mhaifia.
Struchtúr Ceannasaíochta an Mhaifia
Is gnách a shíleadh gurb é capo di tutti capi nó ceann urra na gceann urra go léir a bhíonn os cionn ghníomhaíocht an Mhaifia go léir, ach is é an breithiúnas atá ag Maud Webster, an t-iriseoir Sualannach, ná go bhfuil an deachtóireacht seo i ndiaidh áit a ghéilleadh do choiste comhcheannasaíochta ar a dtugtar cupola, a fhad is atá an Iodáil i gceist. Na fir atá ina mbaill den choiste seo, tugtar capimandamento (foirm uatha: capomandamento) orthu. Tá gach capomandamento ina cheannasaí ar mhandamento, nó eagraíocht chomhoibrithe trí "theaghlach" (famiglia). Is é ceann urra an teaghlaigh (capofamiglia nó capomafia) an "cara Chríost", mar a thug Mario Puzo agus Francis Ford Coppola air. Tá an comhairleoir nó consigliere mar iontaobhaí aige, mar a chonaic muid thuas cheana, agus na capidecina (is ionann iadsan agus na capiregime sna Stáit) go díreach os cionn na "saighdiúirí" (soldati, picciotti). Is iad na saighdiúirí a bhíonn i mbun na gcoireanna féin, ach is minic a théann siad i muinín lucht cúntóireachta nó idirghabhála nach bhfuil móidí an Mhaifia tugtha acu ar aon nós.
Coincheapanna Tábhachtacha
Focal Gréigise é an focal sin féin ndrangheta ó thús, agus canúint Ghréigise á labhairt i gcuid mhaith de shráidbhailte an chúige i gcónaí. Ciallaíonn sé "gaisce" nó "crógacht", agus is é an bunbhrí a bhí leis an bhfocal Gréigise ná "fearúlacht".
Seirbheachóras
Córas atá rialaithe ag seirbhimheicníocht, fearas aschuir ardchumhachta atá rialaithe ag comhartha ordaithe ó fhearas ísealchumhachta ionchuir. Ceartaíonn an seirbheamótar an difríocht idir an t-aschur éilithe is an fíoraschur, ag baint feidhm as siarchothú. Dá thoradh sin aimplítear an iarracht. Samplaí is ea coscadh is stiúradh cumhachtchúnta. De réir a chéile tá micrifhearais nó micrimheaisíní ag teacht in úsáid mar ghníomhróirí i seirbheachórais chun réada in innill, tionsclaíochtaí is obráidí máinliachta a bhogadh go cruinn trí fhaid an-bhídeacha.
Eileabar
Planda ilbhliantúil le duilleoga snasta roinnte is bláthanna móra, dúchasach don Eoraip is iarthar na hÁise, is ea an t-eileabar. Na bláthanna le 5 sheipeal, cosúil le peitil, atá bán nó liathdhearg/corcra. Suas le 20 faireog dhéliopach starraiceach a thálann neachtar fíorthocsaineach, le blas dearg te de bharr na n-alcalóideach ann.
Ardal mac Conaill
Rí Uisnigh de Chlann Cholmáin, géag d'Uí Néill an Deiscirt ba ea Ardal mac Conaill (Sean-Ghaeilge Ardgal mac Conaill) (bás 520). Conall Cremthainne (bás 480) ba ea a athair, agus Niall Naoighiallach a sheanathair. Faightear é sa tríú háit ar an ríliosta Uisnigh sa Leabhar Laighneach.
Seipsis
Láithreacht is méadú baictéar in imshruthú na fola is ea seipsis nó seipticéime (sepsis nó septicemia i mBéarla). Tugtar nimhiú na fola go coitianta uirthi chomh maith. Is é an chéad chéim ná Siondróm Freagairt Athlastach Shistéamach (SIRS i mBéarla nó Systemic Inflammatory Response Syndrome).
Ardal mac Conaill
Glaodh Cineál Ardail (Cenél nArdgail) ar mhuintir Ardail, lonnaithe i Luigne sa Mhí.
Seipsis
mion|clé|Céimeanna
Is féidir go dtarlóidh sí mar chuid d'ionfhabhtú ginearálta cosúil le tíofóideach, nó mar aimhréidh ionfhabhtaithe áitiúil cosúil le niúmóine nó ostaemiailíteas de bharr raon baictéar difriúil. clé|mion|333x333px|Siondróm Freagairt Athlastach Shistéamach (SIRS nó Systemic Inflammatory Response Syndrome) Bíonn duine atá thíos léi an-tinn le fiabhras mór, agus muna bhfaightear cóireáil chuí, téann an riocht in olcas trí thurraing sheipteach go dtí an bás féin.
Íospartaigh
mion|clé
Cill Eoin
Is baile suite i gContae an Dúin í Cill Eoin.
Droim Caorthainn
Baile i gContae Liatroma is ea Droim Caorthainn (Drumkeeran as Béarla). Bhí 242 duine ina gcónaí i nDroim Caorthainn sa bhliain 2006. Is cuid de pharóiste Inis Mhaigh Chratha atá ann.
Droim Conga
Baile i gContae Liatroma is ea Droim Conga (Drumcong as Béarla).
Iáva
Is oileán é Iáva san Indinéis. Tá príomhchathair na hIndinéise Iacárta lonnaithe ann. Tá daonra de 124 milliún duine ina gcónaí ar Iáva rud a chiallaíonn go bhfuil an daonra is airde d'oileán ar bith ar domhan aige.
Vestfirðir
mion|clé|Dýrafjörður. Is ceann de réigiúin na hÍoslainne iad na Vestfirðir (fiordanna thiar). Leithinis is ea an réigiún atá suite in aice leis an gcósta Atlantach in iarthuaisceart na tíre. Talamh sléibhtiúil agus garbh atá ann, agus is í an iascaireacht an ghníomhaíocht is coitianta. Is é Ísafjörður an phríomhchathair, agus an chathair is mó sa réigiún.
9 Aibreán
Is é an 9 Aibreán an 99ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 100ú lá i mbliain bhisigh. Tá 266 lá fágtha sa bhliain.
A' Ghlas-bheinn
Sliabh i gCinn Tàile sa Ghàidhealtachd is ea A' Ghlas-bheinn. Tá sé 918m ar airde agus Ben Rothaich atá ann. Tá sé suite taobh thiar den Mhormhaich agus Innis a' Chrodh lastuaidh de Bhealach an Sgàirne.
Ón mbarr tá radharcanna ar Beinn Fhada, sléibhte Chinn Tàile, Sgurr nan Ceathramhnan i nGleann Afroig agus Cill Fhaolain.
Anous
mion|1. Anous tenuirostris 2. Anous minutus 3. Anous minutus minutus (fo-speicis d' Anous minutus) Géineas d'éan mara is ea Anous (Leagan Gaeilge; sméidire) den fhine Laridae, lena n-áirítear cúig speiceas. Faightear iad go nádúrtha i dtimpeallacht ina bhfuil aeráid thrópaiceach ann, ó Haváí go dtí an oileára Tuamotus san Aigéan Ciúin, ón Mhuir Rua go dtí na Séiséil agus san Aigéan Indiach agus sa Mhuir Chairib go dtí Tristan da Cunha san  Aigéan Atlantach.
Tacsanomaíocht
Thug an nádúraí Sasanach James Francis Stephens an géineas isteach sa bhliain 1826. Sa tSean-Ghréigis ciallaíonn an focal 'Anous' "dúr" nó "amaideach". Bhí tuairim ag mairnéalaigh go raibh sméidirí neamhairdeallach, is cosúil go raibh neamhshuim acu roimh sealgairí nó creachadóirí. Faigheann siad sábháilteacht nuair atá líon mór acu le chéile. Thug staidéir fíligéineolaíocht mhóilíneach le fios, a foilsíodh sa bhliain 2007 go an géineas 'Anous' ina dheirfiúrghrúpa le clád ina raibh na geabhróga, na faoileáin agus na scimeirí.
Liosta na speiceas
Rangú in ord aibítreach:
Clabhchorda
deas|250px|thumb|ClabhchordaGléas ceoil méarchláir a úsáideadh sa 15ú-18ú céad. Athbheodh le déanaí é chun luathcheol a sheinm go príomha. Nuair a bhrúitear na heochracha buaileann tadhlaithe na sreanga, a ritheann go hingearach leis an méarchlár is a thiúntar i bpéirí. Maolaítear creatháin na sreang le héadach nó feilt ag a gcinn. Bhí stiallóga i gclabhchordaí luatha ionas gurbh fhéidir cuid mhaith nótaí difriúla a fhuaimniú le péire sreang, ag brath ar an áit ar bhuail an tadhlaí iad. I gclabhchordaí déanacha gan stiallóga, d'fhuaimnigh eochair amháin péire sreang chun nóta amháin a dhéanamh. Bhí an ton beag ach taitneamhach.
Lisa LeBlanc
Amhránaí agus scríbhneoir amhrán in Québec is ea Lisa LeBlanc. Rugadh í in 1990 in Brunswick Nua.
Beatha
Rugadh í in Rosaireville, sráidbhaile Acadach a raibh 51 duine ina gcónaí ann i ndeireadh 2013 agus atá suite in Brunswick Nua. Thosaigh sí ag canadh os comhair an phobail in 2004.
Tar éis di dul ag amhránaíocht thall is abhus ina ceantar dúchais, fuair sí dioplóma ón École nationale de la chanson de Granby i rang na bliana 2010. Bhí sí páirteach sa 42ú Festival international de la chanson de Granby in Meán Fómhair 2010 agus ghnóthaigh an chéad duais. Fuair sí cuireadh chun canadh ar chláir theilifíse dá bharr. .
I Márta 2012 chuir sí a céad albam amach. Ón gcéad seachtain amach bhí sé sin ar bharr an liosta mar albam mórdhíolta ar iTunes Canada.
I bhFómhar 2012 ghlac sí páirt sa 26ú féile den Coup-de-cœur francophone (féile cheoil de chuid Montréal atá ann ó 1987 i leith). Chuaigh sí ag canadh ar fud oirthear Cheanada.
I Deireadh Fómhair 2013 ghnóthaigh sí duais France Inter/Télérama don albam Fraincise ab fhearr.
I Samhain 2014 chuir sí amach Highways, Heartaches and Time Well Wasted, mionalbam i mBéarla.
I Meán Fómhair 2016 chuir sí amach a tríú halbam Why You Wanna Leave, Runaway Queen.
Haileabó
right|thumb|250px|Fiorello LaGuardia le hiasc ábhalmhór haileabó gigantic [[Nua Eabhrach sa bhliain 1939]] An ceann is mó i measc na leathóg Atlantach. Faightear é ar ghrinnill ghainmheacha is chlochacha 100-1,500 m thíos i bhfarraigí fuara an Atlantaigh thuaidh. Suas le 2.5 m ar fhad. Na súile ar an taobh deas, an béal is na fiacla mór. Donn nó glasdonn ar an droim, agus bán faoina bhun. An bainneanach suas le 200 kg, an fireannach suas le 25 kg. Inite, tábhachtach sa trádáil, luachmhar d'iascairí.
Ceann Faoladh mac Colgan
Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin ba ea Ceann Faoladh mac Colgan (Sean-Ghaeilge Cenn Fáelad mac Colgan (bás 682 ). Ba bhall den ghéag darbh ainm Uí Bhriúin Seola, lonnaithe thart timpeall ar Thuaim, Contae na Gaillimhe.  Is é an chéad duine den ghéag seo luaite sna hannála.
Feictear Ceann Faoladh sin chéad uair sa bhliain 653, nuair a maraíodh chomhghuaillí Uí Fhiachrach Aidhne, Marcán mac Tomaini, rí Uí Mhaine, ag troid in Iarthair Seola ag Ceann Faoladh féin agus Máenach mac Báethíne. I nAnnála na gCeithre Máistrí, deirtear go raibh Máenach ina thaoiseach Uí Bhriúin.
Déantar trácht ais ar Cheann Faoladh dá bhliain 663, nuair a insítear i nAnnála Tiarnaigh go ndearnadh rí Chonnacht de, i gcomharbacht ar Ghuaire Aidhne (bás 663). Feictear é fosta sna ríliostaí mar rí tar éis Ghuaire. Maítear sa Chronicum Scotorum ámh go raibh Muirchertach Nár mac Guairi ina rí Chonnacht sa bhliain 668. The annals also mention a certain Dub-Indracht mac Dúnchada as king of the Uí Bhriúin of Mag nAí sa bhliain 666.
Luaitear Ceann Faoladh don uair dheireanach sa bhliain 682, nuair a deirtear gur maraíodh é ag Ulcha Dearg ua Caillidhe de Conmhaicne Cuile, aitheachthuath Uí Bhriúin Seóla. Measann Francis Byrne go ndearnadh seo mar fhreagairt ar pholasaí cheansú agus ionghabháil Uí Bhriúin.
De shliocht Chinn Faoladh iad Muintir Murchadha agus Clann Cosgraigh.