cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Daniel Defoe
Saol
Is dealraitheach, nuair a scaoileadh Defoe saor as príosún na bhféichiúnaithe dócmhainneacha, go ndeachaigh sé ag taisteal agus é ag tabhairt cuairte ar Albain agus ar áiteanna in Ilchríoch na hEorpa. Creidtear gur san am sin a bhí sé ag trádáil le fíon i gCádiz sa Spáinn agus i bPorto is i Liospóin sa Phortaingéil. Timpeall ar an mbliain 1695 bhí sé i Sasana arís agus é ag tabhairt "Defoe" air féin anois. Bhí sé ag obair ina "choimisiúnaí dleachta ar ghloine", is é sin bhí sé ag bailiú cánach ó lucht déantúis na mbuidéal. Sa bhliain 1696 bhí monarcha brící aige in Essex, áit a bhfuil Tilbury sa lá atá inniu ann, agus cónaí air i bparóiste Chadwell St Mary.
Robinson Crusoe
Is é Robinson Crusoe an leabhar is clúití a tháinig ó pheann Defoe. Duine longbhriste é Robinson Crusoe nach bhfuil de rogha aige ach saol dá chuid féin a chur ar bun ar an oileán aonaránach ar a bhfuil cónaí air. Foilsíodh an chéad eagrán ar an 25 Aibreán 1719, agus tugadh le tuiscint do na léitheoirí gurbh é Crusoe féin a scríobh an leabhar - is é sin, nach scéal ficseanúil a bhí i gceist ach cuimhní cinn le fíordhuine. Creidtear gur tharraing Defoe ar Alexander Selkirk mar bhunchuspa dá laoch: mairnéalach Albanach a bhí i Selkirk a chaith ceithre bliana ar oileán Más a Tierra (inniu: Isla Robinson Crusoe sa tSile). Maidir le laoch an úrscéil, áfach, bhí air beagnach tríocha bliain a chaitheamh ar a oileán féin, sular thángthas chun tarrthála dó. Idir an dá linn bhí eachtraí dainséaracha aige agus é ag cur ar a shon in aghaidh canablaigh agus foghlaithe mara. Is nós leis na canablaigh a gcuid príosúnach a mharú agus a ithe san oileán: duine de na príosúnaigh sin is ea Friday nó "Dé hAoine", an fear bundúchasach a bheidh ina chompánach dílis ag Robinson i ndiaidh dó éalú.
Téama tábhachtach sa scéal é an reiligiún, agus Robinson i dtuilleamaí an Bhíobla le haghaidh sóláis chomh huaigneach atá sé. An bhaint atá aige le Dé hAoine, is féidir é a thuiscint mar mheafar ar an Impiriúlachas, nó cé go bhfuil meas ag an laoch ar an bhfear seo mar chompánach dílis, is léir go bhfuil seisean ina "fhear shibhialta" agus gur "fear fiain" é Dé hAoine, dar leis an scríbhneoir chomh maith leis an laoch. Thairis sin, déanann Robinson iarracht Dé hAoine a chur i dtreo an chreidimh Chríostaí chomh maith - díreach mar a bhí na himpiriúlaithe ag brath ar an gCríostaíocht mar chosaint mhorálta do na gabháltais agus don chóilíniú.
Is féidir go ndeachaigh an leabhar Philosophus Autodidactus i bhfeidhm ar Defoe agus ar scéal Crusoe chomh maith. Aistriúchán Laidine ab ea Philosophus Autodidactus ("An Fealsamh Féinteagasctha") ar an úrscéal fealsúnach Hayi ibn Yaqzan ("Beo Mac an Fheasaigh") leis an scríbhneoir Arabach Ibn Tufail (nó Abubacer, mar a thugtaí air sna tíortha Críostaí). Is é is ábhar do leabhar Ibn Tufail ná an dóigh a múineann leanbh aonair in oileán scoite dó féin conas conclúidí a bhaint as breathnuithe le teacht ar an bhfírinne.
Captain Singleton
Leabhar eachtránaíochta é Captain Singleton. Sasanach é an Captaen Singleton agus é ag tabhairt cuairte ar an Afraic i dtús an scéil; sa dara leath den scéal feicimid Singleton ina fhoghlaí mara. Le fírinne tá Singleton níos cosúla le duine de thrádálaithe eachtránacha a linne seachas le foghlaí mara sa chiall chúng, agus aird an scríbhneora dírithe ar chúrsaí eacnamaíochta agus loighistice ná ar an bhfoghlaíocht. Is dócha go raibh an scéal ceaptha mar aoir pholaitiúil agus ag spochadh faoi lucht leanúna an mharsantachais.
The Red and the Black (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an ceathrú heipeasóid déag, "The Red and the Black" den chúigiú sraith The X-Files ar an 8 Márta 1998. Scríobh Chris Carter agus Frank Spotnitz an eipeasóid seo. D'fhéach 19.98 milliún duine ar an eipeasóid.
Cuaifeach uisce
deas|250px|thumb|Cuaifeach uisce Coibhéis farraige an tornádó. Leathann tonnadóir aeir atá ag rothlú go han-tapa ó bhun na scamall go dromchla an uisce, ag bailiú uisce an t-am ar fad. Tarlaíonn comhdhlúthú taobh istigh den tonnadóir freisin. Nuair a shroicheann cuaifeach uisce an talamh, fuasclaítear an t-uisce ann go tapa.
LÉ Eithne
mionsamhail|clé|An tAire Cosanta [[Síomón Ó Cómhanaigh]] mion|clé|An L.É. Eithne ag obair sa Mheánmhuir I rith 9 seachtainí, ó chuaigh an '''L.É. Eithne''' i mbun oibre i mí Bealtaine 2015 tharrtháil sí 3,400 inimircigh, 179 páistí ina measc, as báid beaga sa Mheánmhuir agus iad ag iarraidh an Mheánmhuir a thrasnú. Ag féachaint ar mhiondealú na dtíortha as a dtagann na daoine a tarrtháladh tháinig 12% ón Eiritré; 12% ón Nigéir, 11% ón Súdaín, 9% ón Siria chomh maith le daoine ó Ghana, Maracó, an tSomáil agus an Aetóip. Bhí an long cheannais faoi stiúir Cheannasaí Pearse O’Donnell ag an am.
Tosaíodh an misean tarrthála seo chun cuidiú le Rialtas na hIodáile agus ní mar chuid den Tionscnamh Tarrthála Triton a dúirt Aire Cosanta Simon Coveney. Ag cur na báid beaga seo i gcomparáid le longa báis, dúirt sé go raibh siad ag iarraidh dul i ngleic le fadhb a éireoidh níos measa fós mar gheall ar mhéid na ndaoine atá ag cur a mbeatha i mbaol i mbáid daínsearacha. Dúirt sé go raibh an Taoiseach agus é feín ag iarraidh rud éigin practiciúil a dhéanamh agus gurbh é seo an chéad feachtas síochánaíochta daonnúil thar lear de chuid an tSeirbhís Chabhlaigh. Chreid sé go neíréodh go geal leis.
Dúirt sé go raibh an ceart ag an Iodaíl cabhair a éileamh ó thíortha eile de chuid an Aontais Eorpaigh agus gur cuireadh tús leis an tionscnamh nuair a bádh na céadta inimircigh níos luaithe sa bhliain. D'adhmhaigh sé nach gcabhródh sé leis na fadhbanna bunúsacha atá taobh thiar den ghéarchéim, fadhbanna cosúil le cogadh, bochtanas nó antoisceachas.
Richard Abegg
Ceimiceoir Gearmánach agus ceannródaí theoiric an fhiúsnaisc ab ea Richard Wilhelm Heinrich Abegg (9 Eanáir 1869 - 3 Aibreán 1910) Mhol sé gur gnách gurb é ocht an difríocht idir an fiús uasta dearfach agus diúltach d'eilimint. Tugtar riail Abegg air seo. Ba fear mór na mbalún gás é, agus ba é ba chúis lena bhás ag aois 41 nuair a thuairteáil a bhalún go talamh san tSiléis..
Fuair Abegg a PhD ar 19 Iúil 1891 mar mhac léinn d'August Wilhelm von Hofmann in Ollscoil Bheirlín. D'fhoghlaim Abegg ceimic orgánach ó Hofmann, ach bliain amháin tar éis dó a chéim PhD a chríochnú thosaigh sé ag déanamh taighde ar cheimic fhisiceach agus é ag staidéar le Friedrich Wilhelm Ostwald i Leipsic, an Ghearmáin. Ina dhiaidh sin bhí Abegg ag obair mar chúntóir príobháideach do Walther Nernst in Ollscoil Göttingen agus do Svante Arrhenius in Ollscoil Stócólm.
Leictreon
Is éard atá sa leictreon (tugtar neigeatrón air freisin; is é e− an gnáthchomhartha) ná cáithnín fo-adamhach. Taobh istigh den adamh a fhaightear na leictreoin, i gcumraíocht leictreonach, ag timpeallú an núicléas (is de phrótóin agus de neodróin atá sé sin cumtha).
Tá an lucht leictreach is lú ag na leictreoin, agus gineann siad sruth leictreach agus iad ag taisteal. Toisc go bhfuil baint ann idir an méid leictreon atá ag adamh agus a chuid tarraingt chuig adaimh eile, is bunúsach an pháirt a ghlacann an leictreon sa cheimic.
Stair
Bhí ﻿George Johnston Stoney, fisiceoir Éireannach, ar na chéad daoine a d’úsáid an focal ‘leictreon’ ar an gcainníocht bhunúsach luchta a fhaightear sa leictrealú.
Ba é Robert Millikan, Meiriceánach, an chéad duine a rinne luach an luchta ar an leictreon a thomhas. D’úsáid sé turgnamh cáiliúil ar a dtugtar an turgnamh ola-bhraonach. Fuair sé amach go bhfuil lucht dar luach −1.6 × 10−19C (nó an luach sin iolraithe faoi shlánuimhir éigin) ar bhraon ola a luchtaítear go leictreastatach. Rinne sé amach gurb in é méid an luchta ar an leictreon.
Bacainn Meicsiceo-Stáit Aontaithe
deas|250px|thumb|Bacainn Meicsiceo-Stáit Aontaithe Bacain ar an teorainn Meicsiceo-Stáit Aontaithe.
Music of the Sun
Is é Music of the Sun an chéad albam ón amhránaí Rihanna. Scaoileadh é ar an 30 Lúnasa, 2005.
Traic Liosta
Is iad seo na hamhráin:
Sally Field
Is ban-aisteoir Meiriceánach í Sally Margaret Field, a rugadh ar an 6 Samhain, 1946.
1938
Tarluithe
mion|Gnólacht Ghiúdach i Magdeburg na Gearmáine scriosta le linn Kristallnacht
Cobthach mac Gabráin
Nó fios go cruinn áit Cobhthaigh sna ríliostaí. Feictear é sna ginealaigh ach ní fhaightear tuairisc follasach faoi sna hannála. Bhí sé i réim am éigin idir na blianta 538 agus 601.
Is amhlaidh gur tháinig Cobhthach i gcomharbacht ar a uncail, Goibnenn mac Conaill, agus a mhac Colmán ar féin. D'éirigh Colmán ina rí Chonnacht, an chéad duine ó Uí Fhiachrach Aidhne.
Ceallach mac Guaire
Rí Uí Fhiachrach Aidhne ba ea  Ceallach mac Guaire  (Sean-Ghaeilge Cellach mac Guairi) (bás 665).
Le linn na mblianta 664-644, bhí galar nó plá in Éirinn ar a glaodh Buidhe Conaill. Ní fios ámh ar éag Ceallach dá bharr.
Ted Cruz
Polaiteoir Meiriceánach agus seanadóir sóisearach ó Texas is ea Rafael Edward "Ted" Cruz, a rugadh in Calgary, Alberta, Ceanada, ar 22 Nollaig 1970. Is ball den Pháirtí Poblachtach é. Bhí sé ar lorg ainmiúchán na bPoblachtach d'uachtaránacht na Stát Aontaithe sa bhliain 2016 ach theip air.
Rugadh Ted Cruz do thuismitheoirí a raibh gnólacht ar siúl acu a bhain le dtionsclaíocht an pheitriliam in Calgary, ar na machairí in iarthar Cheanada. Ba as Cúba a athair, Rafael, agus ba as na Stáit Aontaithe a mháthair. Matamaiticeoirí agus cláraitheoirí ríomhaire a bhí ina thuismitheoirí a deir sé. D'imigh Rafael, an t-athair, ó Chúba go Texas sna 1950idí le staidéar a dhéanamh ag Ollscoil Texas. D'iarr sé tearmann Meiriceánach nuair a bhí ceithre bliana an chlár ollscoile curtha isteach aige. Tháinig a shinsir go Cúba ó na hOileáin Chanáracha. Meiriceánach ba ea a mháthair: as Éirinn na trí cheathrú cuid dá shinsearacht, as an Iodáil an ceathrú cuid eile.
D'fhreastail Ted Cruz ar Ollscoil Princeton (B.A., 1992) agus Scoil Dlí Ollscoil Harvard (1995).
Jason Donovan
Is aisteoir agus amhránaí Astrálach é Jason Donovan, a rugadh ar an 1 Meitheamh 1968. Tháinig sé sa tríú háit le Kristina Rihanoff ar an naoú sraith Strictly Come Dancing sa bhliain 2011. Tháinig sé sa tríú háit ar an séú sraith I'm a Celebrity...Get Me Out of Here! sa bhliain 2006.
Eaglais Cheartchreidmheach na hÚcráine
mion|clé|Eaglais Cheartchreidmheach na hÚcráine Is eaglais Chríostaí í Eaglais Cheartchreidmheach na hÚcráine.
Rothechtaid Rotha
Rí den riocht lár-tíre thoir na Gailenga a bhí sé, a tháinig i gcoróin mar Ard-Rí tar éis dó a réamhtheachta, Sírna Sáeglach, a mharú ag Cath Alind. Ba é an chéad rí a bhí carbad ceithre chapall aige, a rinneadh ar son a bhanríon. Bhí sé i réim ar feadh seacht mbliana, sular bhuail tintreach é ag Dún Sobhairce, Contae Aontroma. Tháinig a mhac Elim Olfínechta i gcomharbacht air.
Mario José Molina
Ceimicí a rugadh i gCathair Mheicsiceo ab ea Mario José Molina (1943-2020). Lena chomhghleacaí Frank Sherwood Rowland ó Ollscoil California i 1974, chruthaigh sé go n-imoibreodh solas ultraivialait san atmaisféar le clórafluaracharbóin chun adaimh clóirín a tháirgeadh, agus go n-oibreodh siad seo leis na hocsaídí nítrigine mar chatalaigh chun an ciseal ózóin a mhilleadh. Roinn siad Duais Nobel na Ceimice i 1995 le Paul Crutzen as seo.
Galar corónach croí
Is é is galar corónach croí ann ná artairiscléaróis na n-artairí corónacha. An trúig bháis is coitinne i measc daoine thar 40 bliain d'aois san iarthar, agus an chúis is coitinne le haingíne chléibh is ionfharchtadh miócairdiach. Tugtar galar ioscaemach croí air freisin. Bíonn difríochtaí móra i dtarlú an ghalair seo idir tíortha, agus idir pobail éagsúla i dtír. I measc na nguaiseacha, tá stair clainne (an dúchas géiniteach), caitheamh toitíní, diaibéiteas, hipirtheannas, leibhéil arda colaistéaróil sa bhfuil, agus strus. I dtíortha forbartha bíonn na rátaí is measa ag daoine ó réigiúin bhochta dhíothacha.
Monaicheol
Sa cheol, líne amháin gutha nó uirlise, mar mhalairt ar ilfhónacht. Sampla monacheoil is ea cantaireacht Ghréagórach agus amhrán tíre gan tionlacan. Úsáidtear an téarma freisin don amhránaíocht aonréid tionlactha le continuo sa chuid is luaithe den 17ú céad.
Travelers (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an cúigiú heipeasóid déag, "Travelers" den chúigiú sraith The X-Files ar an 29 Márta 1998. Scríobh John Shiban agus Frank Spotnitz an eipeasóid seo. D'fhéach 15.06 milliún duine ar an eipeasóid.
Imelda Marcos
Iar–pholaiteoir Filipíneach is ea Imelda Marcos, a rugadh ar 2 Iúil 1929, Bhí sí pósta le Ferdinand Marcos, iaruachtarán agus deachtóir. Bhí sí ina "Céad Bhean Uasal" ar an na hOileáin Fhilipíneacha sna blianta 1965-1986. clé|mion|Na Marcos, 1972
Cluj-Napoca
Is cathair sa Rómáin í Cluj-Napoca.
Cuaire spás-ama
deas|250px|thumb|Cuaire spás-ama Slonn a chuireann síos ar iarmhairt maise is fuinnimh ar an spás-am. I meicnic Newton, is nialas í seo, rud a chomhfhreagraíonn do spás-am leata neamhchuartha. Ach is eol ón mbreathnú ar chuaradh chúrsa an tsolais ó réaltaí ag ár nGrian nach leata atá an spás-am. I dteoiric ghinearálta na coibhneasachta, is de bharr go bhfuil mais i láthair atá an spás-am cuartha. Tairgtear go bhfuil réigiúin le cuaire éigríochta (i ndúphoill, mar shampla). Ag fad an-mhór amach ó reanna maisiúla spéire, bíonn an spás-am ionann is leata, rud a chomhfhreagraíonn d'imtharraingt lag.
Ardeaglais Chríost Slánaitheoir
Is ardeaglais Cheartchreidmheach an Oirthir suite i Moscó í Ardeaglais Chríost Slánaitheoir.
Colm Tóibín
Úrscéalaí Éireannach is ea Colm Tóibín (a saolaíodh ar 30 Bealtaine, 1955 in Inis Córthaidh, Contae Loch Garman).
Beatha
Tar éis dó filleadh ar Éirinn i 1978, thosaigh sé ag staidéar do chéim Mháistreachta. Níor sheol sé an tráchtas ar aghaidh riamh agus d’fhág sé an saol acadúil, den cuid is mó, chun slí bheatha a bhaint amach mar iriseoir. Ba thréimhse an-bhríomhar í tús na n-ochtóidí i gcúrsaí iriseoireachta in Éirinn nuair a bhí an iris mhíosúil cúrsaí reatha, Magill, i mbarr a réime. Ceapadh Tóibín mar eagarthóir i 1982, cúram ar lean sé leis go dtí 1985.
Ba é an tarna húrscéal a scríobh sé ná The Heather Blazing (1992), agus lean sé sin leis na húrscéalta The Story of the Night (1996) agus The Blackwater Lightship (1999). Ba chuntas ficsin ar thréimhsí de bheatha an úrscéalaí Henry James an cúigiú húrscéal a scríobh sé, The Master (2004).
Tá leabhair neamhfhicseanúla eile scríofa aige: Bad Blood: A Walk along the Irish Border (1994, athchlóbhuailte ón chéad eagrán i 1987), The Sign of the Cross: Travels in Catholic Europe (1994) agus "The Irish Famine" (1999). Tá dráma scríofa aige a léiríodh ar stáitse i mBÁC mí Lúnasa 2004, Beauty in a Broken Place.
Tá sé ag obair leis mar iriseoir, in Éirinn agus thar lear. Chomh maith leis sin, tá clú agus cáil bainte amach aige mar léirmheastóir liteartha: tá eagarthóireacht déanta aige ar leabhar faoi Paul Durcan, The Kilfenora Teaboy (1997); The Penguin Book of Irish Fiction (1999) agus scríobh sé The Modern Library: The 200 Best Novels in English since 1950 (1999) i dteannta Carmen Callil; bailiúchán d’aistí, Love in a Dark Time: Gay Lives from Wilde to Almodovar (2002); agus staidéar ar Lady Gregory, Lady Gregory’s Toothbrush (2002).
Is ball d’Aosdána é. Roghnaíodh é ina Laureate i gcomhar Ficsean Éireannach, 2022-2024.
Téamaí
Bíonn roinnt buntéamaí éagsúla á n-iniúchadh aige ina chuid saothar: Léiriú ar an tsochaí Éireannach, ag maireachtáil thar lear; an próiseas cruthaíochta agus caomhnú na féiniúlachta pearsanta, ag díriú go mórmhór ar fhéiniúlachtaí homaighnéasacha, ach i gcomhthéacs na cailliúna.
Úrscéalta Loch Garman: Tarraingíonn Colm ar Inis Córthaidh, an baile inar saolaíodh é, mar shuíomh tacábhair scéalaíochta, mar aon le stair na hÉireann agus bás a athar nuair a bhí sé an-óg, sna húrscéalta The Heather Blazing agus The Blackwater Lightship. Tá cuntas beathaisnéiseach agus machnamh ar an dtréimhse seo le fáil sa leabhar neamhfhicseanúil The Sign of the Cross.
Úrscéalta faoi mhaireachtáil thar lear: Tá dhá úrscéal eile, The Story of the Night agus The Master, bunaithe ar charactair gur gá dóibh déileáil le féiniúlacht homaighnéasach, agus atá lonnaithe taobh amuigh d’Éirinn den chuid is mó, agus le carachtair gur gá dóibh dul i ngleic le cónaí thar lear.
Tá rian den dá théama thuasluaite le feiscint ina chéad úrscéal The South. Is féidir glacadh leis, i dteannta leis an úrscéal The Heather Blazing, mar léiriú ar na hoidhreachtaí Caitliceacha agus Protastúnacha i gCo. Loch Garman, nó is féidir é a ghrúpáil leis na ‘húrscéalta faoi mhaireachtáil thar lear’.
Is é an tríú snath a cheanglaíonn The South agus The Heather Blazing ná cruthaíocht; sa chéad áit le péintéireacht agus sa tarna háit le foclaíocht chúramach bhreithiúnas an bhreithimh. Ba é an buaicphointe ar an dtríú téama seo ná an staidéar ar fhéiniúlacht agus chruthaíocht sa saothar The Master, a leanann saothar neamhfhicseanúil eile níos luaithe, Love in a Dark Place.
Ceoldráma
Is cineál amharclannaíochta é ceoldráma ina bhfuil an ceol ina chomhpháirt bhunúsach agus ina nglacann amhránaithe róil dhrámatúla. De ghnáth is comhoibriú idir cumadóir agus leabhrógaí é an "saothar" sin (aistriúchán litriúil an fhocail Iodáilis "opera ") agus ionchorpraíonn sé roinnt de na taibhealaíona, amhail aisteoireacht, radharcra, feistis, agus uaireanta damhsa nó bailé. Is iondúil go dtugtar an léiriú in áras ceoldrámaíochta, in éineacht le ceolfhoireann nó ensemble ceoil níos lú, atá faoi stiúir, ó thús an 19ú haois, stiúrthóir ceolfhoirne. Cé go bhfuil dlúthbhaint ag an gceolamharclannaíocht le ceoldráma, meastar go bhfuil an dá cheann difriúil óna chéile.
Is cuid lárnach de thraidisiún ceoil chlasaicigh an Iarthair é an ceoldráma. Ar dtús, tuigeadh gur píosa a bhí go hiomlán canta é, i gcodarsnacht le dráma le hamhráin, tá seánraí iomadúla tagtha ar cheoldrámaí, lena n-áirítear roinnt seánraí a chuimsíonn idirphlé labhartha mar Singspiel agus Opéra comique. Sa cheoldráma rannach traidisiúnta, úsáideann amhránaithe dhá stíl amhránaíochta: reacaireacht, stíl infhillte cainte, agus áirianna neamhspleácha. Sa 19ú haois tháinig méadú ar an dráma ceoil leanúnach.
Thosaigh an ceoldráma san Iodáil ag deireadh an 16ú haois (le Dafne a cailleadh den chuid is mó le Jacopo Peri, a táirgeadh i bhFlórans i 1598) go háirithe ó shaothair le Claudio Monteverdi, go háirithe L'Orfeo, agus scaipeadh go luath tríd an gcuid eile den Eoraip: chabhraigh Heinrich Schütz sa Ghearmáin, Jean - Baptiste Lully sa Fhrainc, agus Henry Purcell i Sasana lena dtraidisiúin náisiúnta a bhunú sa 17ú haois. San 18ú haois, lean ceoldráma na hIodáile ar aghaidh i gceannas ar an gcuid is mó den Eoraip (seachas an Fhrainc), ag mealladh cumadóirí eachtracha mar George Frideric Handel. Ba é Opera Seria an fhoirm is mó le rá de cheoldráma na hIodáile, go dtí gur imoibrigh Christoph Willibald Gluck i gcoinne a shaorga lena cheoldrámaí "athchóiriú" sna 1760í. Is é an figiúr is cáiliúla de cheoldráma déanach an 18ú haois Wolfgang Amadeus Mozart, a thosaigh le seria ceoldráma ach is cáiliúla é as a chuid ceoldrámaí grinn Iodáilis, go háirithe Pósadh Figaro (Le nozze di Figaro), Don Giovanni, agus Così fan tutte, chomh maith le Die Entführung aus dem Serail (An Fuadach ón Seraglio), agus The Magic Flute (Die Zauberflöte), sainchomharthaí tíre i dtraidisiún na Gearmáine. Cineál ceoldráma atá in ceoldráma a chuirtear i láthair an phobail. Is gnách féitheanna agus sonraí áirithe a bheith i gceoldráma m.sh., bíonn réamhcheoil agus ceol idir chanadh ann, bíonn canadh amhrán aonair, beirte agus drongach ann, agus bíonn cur i láthair i bhfoirm dráma, go minic le feistis an-ghalánta agus cúlra an-mhaisithe.
thumb|Póstaer don opera Carmen le [[Georges Bizet (1875)]] Sa lá atá inniu ann, bíonn ceolfhoireann suite faoi bhun an ardán de ghnáth, agus bíonn innealra agus iliomad cuiditheoirí agus ceardaithe fostaithe chun cúlraí agus feistis eile a ullmhú, agus ina dhiaidh sin iad a chur in áit le linn an taispeántais. Chomh maith leis sin bíonn gá le ceardaithe solais, maisitheoirí aghaidh agus gruaige, innealtóirí fuaim, agus lucht stiúrtha na n-éisteoirí, lucht díolta leabhrán, lucht díolta cló-cheadanna, agus lucht ullmhúcháin agus dáileadh bídh agus dí. Níl ceoldráma i mórán cathair mór, agus go minic is gá cuidiú ó rialtais chun ceoldráma a chur ar bun agus a dhaingniú i mbaile.
Comhlachtaí Opera
I measc mórchomhlachtaí ceoldrámaíochta an domhain, tá an Opera Meitreapólach agus Opera Cathartha Nua-Eabhrac i Nua-Eabhrac, an Liceu i mBarcelona, Ceoldráma Násiúnta Shasana i Londain, an Mariinsky i Moscú, an Opéra Nationale i bPáras, an Suomen Kansaalisooppera i Heilsincí, an Deutsche Oper agus an Staatsoper i mBerlin, agus Ceoldráma Náisiúnta na Breataine Bige i gCaerdíd.
In Éirinn, tá an Compántas Náisiúnta Ceoldrámaíochta Éireann é roimh na comhlachtaí. Déannan sé in mBaile Átha Cliath agus thart ar an tír.
Tá Ceoláras i gCorcaigh, ach ní heol cathain a bhí ceoldrámaí riamh ann. Tá feis cheoldráma chlúiteach gach uile bhliain i Loch Garman, ar é a aidhm saothair atá beagnach ligthe i ndearmad a thabhairt chun cinn arís.
Liosta de phríomhthithe opera an domhain
Cumadóirí ceoldrámaí
Imeasc na gcumadóirí móra ceoldráma tá:
Timișoara
Is cathair sa Rómáin í Timișoara.
Cualarach
Iasc le colainn chaol a mhaireann sa bhfarraige is uisce úr, de chlann atá dúchasach don leathsféar thuaidh. Déanann sé imirce chuig uisce úr le pórú. Suas le 30 cm ar fhad. Faightear é sa bhfarraige cois cladaigh, agus aibhneacha ón Iorua go Bá na Bioscáine.
Galar easpa
Raon neamhord de thoradh ionghabháil easnamhach cothaitheach riachtanach, próitéiní, carbaihiodráití, vitimíní, nó mianraí. Mar shampla, is galar é cuaisíorcar a fhaigheann páistí i dtíortha bochta mar thoradh ar ionghabháil easnamhach próitéine.
Anti (albam Rihanna)
Is é Anti an t-ochtú halbam ón amhránaí Rihanna. Scaoileadh é ar an 28 Eanáir 2016.
Béalchú
Sa Rúraíocht, ba laoch na gConnacht é Béalchú (Sean-Ghaeilge Bélchú), as Bréifne.
Tháinig Bélchú ar laoch na nUladh Conall Cearnach gar don bháis tar éis a bháire na fola le Cet mac Mágach. Thóg sé abhaile leis agus leigheas a ghonta. Bhí sé ar intinn aige dul i gcomhrac leis, agus Conall i mbarr a shláinte. Ach ba thrua le Bélchú as a iompar fiúntach, agus d'iarr ar a thriúr mac Conall a mharú ina leaba bhreoiteachta. Tharla gur chuala Conall é agus chuir sé iallach ar Bhélchú a áit a ghlacadh. Le teacht an triúr, mharaigh siad a n-athair i leaba Chonaill. Mharaigh Conall an triúr acu ansin agus d'imigh abhaile leis na ceithre cheann.
Luaitear Bélchú sa Lámhscríbhinn Ghleann Masain. , ina bhfuil ainm a scéil ná Argain Belcon Breifne nó Togail Bruidne Bélchon Bréifne. Deirtear go bhfuil suíomh na coimhlinte, Béal Cú, ar theorainn Chontae an Chabháin agus Contae Fhear Manach, ainmnithe as, cé go bhfuil sanasaíochtaí eile ann.
Monaisiúicríd
Siúcra simplí. Monaiméir polaisiúicríde a chruthaítear aisti trí pholaiméiriúchán comhdhlúthaithe.
LÉ Niamh
Tá an bád cabhlaigh LÉ Niamh (faoi Leifteanant-Cheannasaí Daniel Wall) ag obair sa Mheánmhuir ó lár an tsamhraidh ag tarrthál agus ag cuidiú le hinimircigh atá ag teitheadh ó fhoréigean, éagóir nó bochtanas ina dtíortha féin. Thairg Rialtas na hÉireann cabhair do Rialtas na hIodaíle le géarchéim na ninimirceach tar éis bádh breis is 850 nuair a chuaigh bád béal faoi 85k amach ó chósta Libia i mí Aibreán 2015.
Constanța
Is cathair sa Rómáin í Constanța.
LÉ Niamh
De réir eolais ó Aireacht Intíre na hIodaíle tá smuigléaraí daoine, ón Libia den chuid is mó, freagrach as níos mó ná 100,000 inimircigh a sheoladh trasna na farraige chun na hIodáile i mbliana.
mionsamhail|clé|An LÉ Niamh i gCuan Chorcaí
Is í an dara bád cabhlaigh Éireannach atá ar dhualgais tarrthála sa Mheánmhuir ó mhí na Bealtaine. Chaith an LÉ Eithne sé seachtain amuigh ann roimhe sin agus tuairiscítear gur shábháil sí 3,400 inimircigh i rith na tréimhse sin. Is go Meán Fómhair a bheidh cabhlach na hÉireann ag cabhrú sa Mheánmhuir ach seans go mbeidh síneadh á chur leis sin.
Breith Destiny ar bord
Ar an 19ú Iúil tharrtháil an LÉ Niamh 98 duine ó bhád inséigthe 76 muirmhíle amach ó chósta Tripoli, agus  265 daoine ó bhád inséigthe an lá dár gcionn. Ar 20ú Iúil tharrtháil sí 265 daoine, 13 ban agus 8 páistí ina measc ó bháirse adhmaid amach ó chósta Tripoli. Níos déanaí an lá sin ghlac sí le 114 daoine ó MV Dignity, long de chuid Médecins Sans Frontiéres. Bhí 14 de na mná ag iompar agus bean amháin, Grace, i dtinneas clainne. Rugadh a leanbh agus í ar bord agus ghlaoigh sí Destiny uirthi. Tógadh máthair agus leanbh chuig ospidéal sa tSicil agus na daoine eile go Palermo.
Ar 24 Iúil tharrtháil sí 358 daoine ó bháirse adhmaid, 30 ban agus 14 páistí ina measc. Ar 27 Iúil tharrtháil an LE Niamh 243 imircigh a bhí ag iarraidh an Mheánmhuir a thrasnú ó chósta na hAfraice. Rinneadh an tarrtháil 80 ciliméadar siar ó thuaidh de phríomhchathair na Libia, Tripoli. Tuairiscítear go raibh 183 fear ,33 bean agus 27 páistí ar bord an bháid adhmaid beag.
Galar díbhrú
Galar ceirde a tharlaíonn do dhaoine a bhíonn ag obair faoi ardbhrú (mar shampla, taiscéaladh faoin bhfarraige) agus a fhilleann do ghnáthbhrú an atmaisféir róthapa. Is é a tharlaíonn ná go dtagann an nítrigin sa bhfuil amach as tuaslagadh, ag cumadh boilgíní beaga. Déanann siad seo damáiste do na fíocháin, go háirithe nuair a lonnaíonn siad i bhfuileadáin bheaga, ag scoitheadh an imshruthú do réigiún fíochán. Is féidir go ndéanfar damáiste buan don inchinn is go bhfaighidh duine bás. Muna mbíonn an damáiste chomh dian sin, tarlaíonn meadhrán agus pianta sna matáin is na hailt (arraingeacha díbhrú). Is í an chóireáil chuí an t-othar a chur ar ais san ardbhrú agus a thabhairt ar ais do bhrú an atmaisféir go mall i ndiaidh a chéile.
Teampara
Modh péintéireachta, de ghnáth ar phainéil ullmhaithe adhmaid, le hábhair datha phúdraithe measctha le buíocán uibhe is uisce. Bhíodh sé normálta sa Mheánaois, agus níor tháinig aon rud ina ionad gur éirigh an olaphéintéireacht an-choiteann go déanach sa 15ú céad.
LÉ Niamh
14 marbh i mbolg an bháid
Níos déanaí, agus an 243 fós ar bord chuidigh an LÉ Niamh le tarrthál eile ó bháirse a d´fhág cósta na Libia go luath ar maidin. Tógadh 210 inimircigh ar bord, 35 páistí ina measc. Tógadh na daoine eile ar bord long de chuid Médecins Sans Frontiéres, an MV Dignity. Níos déanaí fuarthas 14 marbh i mbolg an bháid tar éis do gach duine eile a aistriú ón mbáirse. Creidtear go bhfuair siad bás de bharr aisfisce nó gur brúdh chun bháis iad. Tógadh na daoine a tarrtháladh go calafort Messina, an tSicil.
Tubaiste san uisce
Ar 5ú Lúnasa 2015 chuaigh an long i gcabhair le bád iascaireachta. Tuairiscítear go raibh 700 ar bord. Láinseáil an LÉ Niamh dhá bhád inséidte ach sular shroich siad an bád chuaigh sé béal faoi san uisce. Tógadh 367 daoine agus 25 chorp ar bord ón uisce agus tá baol ann gur bádh níos mó ná 185 daoine. Bhí Dignity 1, bád de chuid Médécins Sans Frontières (MSF), agus na longa Iodálacha an Sirio agus an Mimbelli ag cuidiú leis an tarrtháil. Leifteanant-Cheannasaí Caoimhín Mac Unfraidh ón tSeirbhís Chabhlaigh agcaint faoin tarrtháil.
Ina 11ú tarrtháil ó thosaigh sí ag obair sa Mheánmhuir, phioc an LÉ Niamh 125 inimircigh ó bhád inséidte a raibh an iomarca daoine ar bord amach ó chósta Libia.Bhí 26 ban agus 7 páistí i measc na ndaoine a tháinig ón Afraic fho-Shahárach, An Nigéir, Gána, Mailí, Tóga agus An Cósta Eabhair ina measc. Duírt Leifteanant-Cheannasaí Caoimhín Mac Unfraidh ón tSeirbhís Chabhlaigh nár bhain gortú le héinne. Aistríodh 375 daoine eile ón long Iodálach an Mimbelli ina dhiaidh sin.
Ó chuaigh an LÉ Niamh i mbun dualgais den chineál seo 3 seachtainí ó shin tá breis is 1,000 imircigh sábháilte aici ón mbá.
Gaelgram
Aithníonn inneall seiceála gramadaí cumhachtach GaelGram botúin go tapa. Anuas air sin, ceartaíonn sé a lán botún coitianta go huathoibríoch.
"Séard atá i gceist le Gaelgram ná bogearra a oibríonn sa néal chun cabhrú le daoine atá ag scríobh i nGaeilge scríobh le níos mó muiníne arsa Mac Mathúna, bunaitheoir Cruinneog. Tagann sé ar na botúin litrithe agus ghradamaí agus tugann sé comhairle ansin maidir le ceartú, déantar é go léir go huathoibríoch."
Monocotylidae
Ceann den dá phríomhroinn de na plandaí bláfara. Is iad na déchotailéadóin an phríomhroinn eile. Bíonn cotailéadón amháin ag suth an tsíl, agus feonn príomhfhréamh an tsíolphlanda go luath, ag fágáil córas snáithíneach fréamhacha. De ghnáth bíonn duilleoga caola acu, le féitheacha comhthreomhara neamhghéagacha, agus bláthanna le codanna eagraithe i dtríonna nó iolraí de 3. Bíonn na burlaí soithíocha scaipthe sa ghas. De ghnáth ní bhíonn aon chaimbiam sa ghas ná aon fhíochán soithíoch tánaisteach. Tá monacotailéadóin atá cosúil le crainn (mar shampla, na pailmeacha), ar éagsúil a bhfás is a n-adhmad ó na crainn ar déchotailéadóin iad. Is lú ar fad grúpa na monacotailéadón (timpeall 60 chlann ar eolas) ná grúpa na ndéchotailéadón, ach tá cuid acu i measc na gclann phlandaí bláfara is mó (mar shampla, na féir, na pailmeacha, na magairlíní, na lilí).
Optaighéineolaíocht
thumb|alt=alternative à l'image|Prionsabal na hoptaighéineolaíochta Is teicníc bhitheolaíoch é an optaighéineolaíoch a bhaineann le solas a úsáid chun néaróin a rialú. Roimhe seo, mionathraíodh na néaróin seo go géiniteach roimhe seo chun ianchainéil solas-íogair a léiriú. Dá bhrí sin, is modh néaramhodhnúcháin í an optaighéineolaíoch a úsáideann meascán de theicnící ó optaic agus géineolaíocht chun gníomhaíochtaí néarón aonair i bhfíochán beo a rialú - fiú laistigh d’ainmhithe atá ag bogadh go héasca. I roinnt úsáidí, tagraíonn an optaighéineolaíoch freisin do mhonatóireacht optúil ar ghníomhaíocht néarónach agus ar rialú néarchonairí bhithcheimiceacha i gcealla neamh-néarónacha, cé gur tháinig na gníomhaíochtaí taighde seo roimh ianchainéil sholasmhothálacha a úsáid i néaróin. Toisc go n-úsáideann roinnt údair an optaighéineolaíoch chun tagairt a dhéanamh do rialú optúil amháin ar ghníomhaíocht néaróin atá sainithe go géiniteach agus ní ar na cineálacha cur chuige breise taighde seo, is sampla d '' ilchiallachas é an téarma optaighéineolaíoch.
Elim Olfínechta
I Miotaseolaíocht na nGael, Ard Rí seanscéalach na hÉireann ab ea Eilimh Oillfíoneachta (Sean-Ghaeilge Elim Olfínechta) mac Rothechtaid Rotha.
Tháinig sé i gcoróin nuair a dáréag a athair, buailte ag tintreach. Deirtear gur chuir sneachta le blas fíona i rith a réim, agus dá bharr a bhua-ainm. Bhí sé i réim ar feadh ach bliain amháin, sular mharaigh Gíallchad, garmhac Síorna Shaolaigh é, an t-iar-ard-rí curtha as cumhacht ag athair Eilimhe.
Galar glasmhoncaí
Ionfhabhtú víreasach atá tearc ach an-trom, a chuireann tús le damáiste d'an-chuid fíochán is orgán, rith fola inmheánach, agus mortlaíocht ard. Tugtar galar Marburg is fiabhras Marburg air freisin. Tarchuirtear é trí thadhall le sreabháin cholainne ó dhuine ionfhabhtaithe, agus tarlaíonn sé i ráigeanna scaipthe san Afraic. Ní fios cén teacht aniar ón ngalar atá ag ainmhithe. Aithníodh den chéad uair é i 1967 nuair a tharla ráigeanna comhuaineacha i measc oibrithe saotharlainne i Marburg is Frankfurt na Gearmáine agus i mBéalghrád na hIúgslaive. Níos déanaí, fuarthas ceangal idir na ráigeanna seo is moncaithe ionfhabhtaithe a iomportáileadh ó Uganda. Braitheadh an víreas ó am go chéile ó shin. Níl aon vacsaín ná cóireáil air fós.
Forghabháil Ghleann an Ruhr
link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Bundesarchiv_Bild_102-00014,_Gelsenkirchen-Buer,_Franz%C3%B6sische_Kavallerie.jpg|mion|clé|An Cór Marcra Francach, Gelsenkirchen-
Ar 11 Eanáir 1923, tharla Forghabháil Ghleann an Ruhr nuair a chuir Príomh-Aire na Fraince Raymond Poincaré tús le hionradh ar Ghleann An Ruhr, réigiún ríthábhachtach i dtionsclaíocht na Gearmáine, mar chuid d’iarracht chun dlús a chur le haisíoc fhiacha cogaidh na Gearmáine.
Gabháil na bhFrancach ar an Ruhrgebiet
I dtús na bliana 1923, d'fhorghabh arm na Fraince an ceantar tionsclaíoch chois Abhainn Ruhr, an Ruhrgebiet. Ba é ba chúis leis an oibríocht mhíleata seo ná go raibh an Ghearmáin chun deiridh ag íoc éiric chogaidh leis an bhFrainc. Cháin an Bhreatain an beart.
Ar ndóigh, chuaigh na náisiúnaithe ní b'fhaide ná sin, agus iad ag dul le sabaitéireacht agus fiú le sceimhlitheoireacht mhionscála.
mion|clé|Chuir na Francaigh an mac léinn Albert Leo Schlageter chun báis Chloígh na Francaigh gach sórt frithbheartaíocht le lámh láidir, agus maraíodh breis is céad duine. Le rabhadh a thabhairt do na Gearmánaigh, chuir na Francaigh an mac léinn óg Albert Leo Schlageter chun báis mar loitiméir is mar spiaire, agus gaireadh mairtíreach náisiúnta de sa Ghearmáin.
Téarmaíocht na Cúipéireachta
Baineann Téarmaíocht na Cúipéireachta (nó na fonsóireachta) le ceird an chúipéara, duine a dhéanann bairillí.
Is ionann bolg bairille agus an chuid chuartha den bhairille mar a bhfanann beagán fíona nó beorach agus an bairille ina luí ar a thaobh agus é beagnach folamh.
“an dara fonsa” “quarter”
Seo thíos sliocht caighdeánaithe ó An Béal Beo
Ag an gcúipeir is mó a bhíonn an tál ag obair. Bíonn scian fhonsaí freisin aige, nuair is fonsaí adhmaid a bhíonn aige. Bíonn iarann feireadh aige, ina theannta sin, le feireadh (feirbh) a dhéanamh le háit na tóna a ghearradh sa bharaille. Canda a thugtar ar chlár aonraic (tugann daoine ar "éadan” nó barr an bhairille é) an bhairille. Ruibh an áit a ngearrtar ar thóin an bhairille leis na maidí a chur síos ann. Is ionann feireadh agus gearradh ar dhéanamh V.
An tuireasg, nó an trosg a bhíonn acu leis an adhmad a ghearradh. Sin é an seanainm a bhí ar an sábh. Cáithín sábh an dusta, nó an deannach a thagas leis an sábh, nó an tuireasg. Min shábh nó min rádha?, ainmneacha eile air. Gírle-ma-guairle an dusta a thagann nuair a bheifeá ag tolladh leis an tarathar, nó an trathair. Poll trathar atá ar an bpoll a dhéanann sí. Bachallóg an rud atá ar a barr, nó barlóg. Na sciatháin an chuid atá isteach ón mbachallóig.
Bíonn gimléad ag obair ag an siúnéir le poll is lú ná sin a dhéanamh. Meanadh a bhíonn aige le poll a dhéanamh d’áit scriú, nó tairne; meanadh sáite an meanadh cruinn.
Teallach oscailte
mion|[[An Ghearmáin|An Gearmáin, Metallurge für Hüttentechnik, 1982]] Modh déantúsaíochta cruach is ea teallach oscailte, a leag William Siemens (1823-1883) amach don chéad uair sa bhliain 1860. Chuir Pierre-Émile Martin (1824-1915) an teicníc i bhfeidhm go rathúil i 1864.
Téarmaíocht na Cúipéireachta
FGB - To beat in the end of a barrel, an t-éadan a stealladh as bairille.
Teallach oscailte
Ní bhíonn an garbhiarann leáite i dteagmháil in aon chor leis an mbreosla a sholáthraíonn an teas, ach amháin leis na lasracha ón dó, a imríonn ar theallach éadomhain a choinníonn garbhiarann, seaniarann is flosc.
Téarmaíocht na Cúipéireachta
Foinsí
An Béal Beo In A Handbook of Irish Folklore le Ó Súilleabháin luaitear an chúipéireacht, meadracha, tuirní agus pigíní.
Teallach oscailte
Is féidir an chruach a tharraingt amach as go leanúnach. Feidhmíonn sé le hiarann ó mhianaigh, rud nach féidir a dhéanamh le próiseas Bessemer.
Cheap Karl Siemens i 1870 an fhoirnéis stua leictrigh; cruthaíodh an stua faoin soitheach leáite chun an miotal a théamh go hindíreach.
Mind's Eye (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an séú heipeasóid déag, "Mind's Eye" den chúigiú sraith The X-Files ar an 19 Aibreán 1998. Scríobh Tim Minear an eipeasóid seo. D'fhéach 16.53 milliún duine ar an eipeasóid.
Teangacha Mhálta
Tá dhá teanga oifigiúil ag Málta, an Mháltais agus an Béarla. Is í an Mháltais an teanga náisiúnta chomh maith agus í mar máthairtheanga do 97% de dhaonra na tíre. Tá an Béarla ag 88% de réir suirbhé a dhein Eurobarometer in 2005. Bhí an Iodáilis mar theanga oifigiúil go dtí 1934 ach fós féin dúirt 66% go bhfuilid in ann an Iodáilis a labhairt. Tá an ráta seo níos airde ná mar a bhí sé nuair a bhí an Iodáilis mar theanga oifigiúil. Foghlaimíonn cuid mhaith de phobal Mhálta an Iodáilis ón teilifís. Dúirt 17% go bhfuilid in ann an Fhraincis a labhairt.
Tagairtí
(as Béarla agus as Fraincis) http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_en.pdf
Galar croí
Aon rud a chuireann isteach ar fheidhmiú an chroí mar chaidéal, cuireann sé tús leis na bunsiomtóim, giorra anála is coinneáil sreabháin (éidéime), agus is féidir go dtarlóidh pamparnach, pian sa chliabhrach, is fanntais lena chois seo.
Eipidéimeolaíocht
mion|clé
Cúis an-suntasach báis i ngach tír is ea galar croí, bíodh is go n-athraíonn an patrún ó thír go tír. Mar shampla, bíonn galar croí corónach níos coitianta san iarthar ná sa tSeapáin.
Is annamh galar croí réamatach in Éirinn is an Bhreatain anois, ach tá sé an-choitianta san India is an meánoirthear.
Craiova
Is cathair sa Rómáin í Craiova.
Philippe de Thaon
Manach agus file Angla-Normannach a mhair ag tús na 12ú haoise ab ea Philippe de Thaon nó de Thaun.
Is insan Normainn, i réimeas Anraí I Shasana, a chaith Philippe de Thaon a shaol. Thart ar an mbliain 1119, do chum sé Comput nó Livre des Créatures (Gaeilge: 'Leabhar na gCréatúr'), dán teagascach fésna reanna neimhe agus fé conas an féilire a ríomh. Do chum sé Lapidaire, saothar fésna clocha, leis. Is é an saothar is cáiliúla dá chuid, áfach, ná a Bhestiaire (Gaeilge: 'Míolsheanchas'), leabhar fésna hainmhithe. Do thiomnaigh sé an leabhar san don ndara bean a bhí ag Anraí I Shasana, Aelis Lobháin, agus dá bharr san is féidir linn a rá gur scríobh sé é idir an bhliain 1121 (.i. an bhliain inár pósadh Anraí agus Aelis) agus an bhliain 1135 (.i. an bhliain ina bhfuair Anraí I bás).
Le cois na leabhar luaite seo thuas, deirtear gur scríobh Philippe de Thaon leagan próis de Livre de Sibile (Gaeilge: 'Leabhar Shibile').
Gíallchad
I Miotaseolaíocht na nGael, Ard Rí seanscéalach na hÉireann ab ea Giallchaidh (Sean-Ghaeilge Gíallchad) mac Ailill Olcháin mac Síorna Shaolaigh. Nuadu Finn Fáil ab ea a mhac.
Tháinig Gíallchad i gcoróin tar éis dó a réamhtheachta agus mac marfóir a sheanathar Elim Olfínechta, a mharú sa Chath Comair Trí nUisce. Deirtear gur thóg sé fear na Mumhan as cúigear mar ghiall. Bhí sé i réim ar feadh naoi mbliana sular mharaigh Art Imlech mac Elim é ag Mag Muaide.
Zaragoza
Is príomhchathair chomhphobal féinrialaithe na hAragóine in oirthear na Spáinne is ea Zaragoza. Is í príomhchathair an chúige chomh maith. Caesaraugusta a thugtaí uirthi i laethanta na Sean-Róimhe, agus is í Saragossa leagan Béarla den ainm. Bhí 641,581 duine ina gcónaí i Zaragoza ar an gcéad lá de Mhí Eanáir sa bhliain 2004, rud a fhágann Zaragoza ar an gcúigiú cathair is mó sa Spáinn. Tá sí suite ar abhainn Ebro agus a cuid craobh-aibhneacha, Huerva agus Gállego, i lár na hAragóin agus abhantrach Ebro.
280px|thumb||Ardeaglais San Salvador (La Seo), Zaragoza, 28 Meán Fómhair 2002.
Tá clú agus cáil ag an gcathair de bharr an béaloideas, bia agus foirgneamh suimiúla. Tá an Ardeaglais San Salvador (La Seo) agus Aljafería, chomh maith le roinnt foirgnimh eile mar chuid de Ailtreacht Mudéjar na hAragóine sé sin Suíomh Oidhreachta Domhanda UNESCO. Tá clú agus cáil chomh maith ag an bhféile Fiestas del Pilar ar fud na Spáinne.
Andrew Graham (réalteolaí)
Réalteolaí Éireannach agus fionnachtaí an astaróidigh 9 Metis ab ea Andrew Graham (8 Aibreán 1815 - 5 Samhain 1908), a rugadh i gContae Fhear Manach Baile an Irbhinigh, Éire.
Réalteolaí ag Réadlann Mharcréidh, Contae Shligigh
Ní raibh ach ocht mionphláinéad ar eolas roimh sin, agus fuarthas na chéad ceithre cinn sa tréimhse 1801-1807, agus dá bhrí sin tharraing fionnachtain Ghraham aird nach beag. Lig a chumas matamaiticiúil dó fithis an mhionphláinéid a ríomh agus a shuíomh dealraitheach a thuar don am atá le teacht, lena n-áirítear éifeachtaí imtharraingthe pláinéid ar a bhfithis timpeall na Gréine. D'oibrigh Graham ina dhiaidh sin ar an Chatalóg Mharcréidh, a chuimsigh breathnuithe ar thart ar seasca míle réalta ar an éiclipteach a tógadh idir 8 Lúnasa 1848 agus 27 Márta 1856, agus a foilsíodh i gceithre imleabhar sna blianta 1851, 1853, 1854 agus 1856 faoi seach. Agus é ag obair air seo, d’fhorbair sé an microméadar barra cearnach, a mhéadaigh go mór an éifeachtúlacht maidir le suíomhanna (dronairde agus diallas) réada neamhaí a chinneadh. Le linn dó a bheith ag obair air seo, d’fhorbair sé an microméadar barra cearnach, a mhéadaigh go mór an éifeachtúlacht maidir le suíomhanna (dronairde agus diallais) réada neamhaí a chinneadh.
Ríomh Graham fithisí líon mór cóiméad. D'úsáideadh iad seo i leabhar a fhostóra Cometic Orbits.
D'éirigh Graham as a phost i Réadlann Mharcréidh agus thosaigh sé ag obair i gCambridge i Márta 1864.
Cúntóir ag Réadlann Cambridge
D'oibrigh Graham mar Chéad Chúntóir ag Réadlann Cambridge, Sasana, ó 1864 go 1903.
D’oibrigh sé ansin ar Chatalóg 'Cambridge Zone', ionchur na Faireachlainne le catalóg na réaltaí níos gile ná an mhéadaíocht 9.5, a d’eagraigh an Astronomische Gesellschaft sa Ghearmáin. Leathnú ar a chuid oibre ag Réadlann Mharcréidh ab ea é seo ar go leor bealaí, ach do réaltaí achar fada ó thuaidh ón éiclipteach. Foilsíodh an chatalóg de 14,464 réalta idir díochlaontaí 24 ° agus 31 ° ó thuaidh sa bhliain 1897.
Brașov
Is cathair sa Rómáin í Brașov.
Monapol maighnéadach
mion Ní féidir lena leithéid is pol aonraithe maighnéadach a bheith i leictreamaighnéadas clasaiceach, agus níor braitheadh ceann riamh.
Ach thairg Paul Dirac i 1931 gurbh fhéidir a leithéid a shamhlú i dteoiric chandamach, agus tairgeann cuid de na tomhaistheoiricí monapoil mhaighnéadacha, le mais cothrom le mais an phrótóin × 10 16.
Lá Domhanda an Bhainne
mion|Lá Domhanda an Bhainne san India, 2017 Ceiliúrtar Lá Domhanda an Bhainne ar an 1 Meitheamh gach bliain. Roghnaigh an tEagraíocht Bhia agus Talmhaíochta na Náisiún Aontaithe an dáta seo le haghaidh ceiliúradh bliantúil ar thábhacht na hearnála déiríochta ar fud an domhain.
Maaloula
Is baile san tSiria é Maaloula.
Tony Abbott
B'é Anthony John Abbott, a rugadh i Lambeth, Londain ar an 24 Samhain 1957, an 28ú Príomh-Aire na hAstráile.
Galar hiditíde
Galar a fhaightear trí uibheacha phéist ribíneach an mhadra a ionghabháil, mar shampla tar éis madraí atá ionfhabhtaithe leis an bpéist seo (de ghnáth tar éis dóibh feoil thruaillithe a ithe, caoireoil go háirithe) a láimhseáil. Gortar na huibheacha sa stéig, agus téann na larbhaí isteach in imshruthu na fola chun cisteanna móra a dhéanamh i gcuid mhaith d'orgáin na colainne, an t-ae, na scamhóga, an liathán, is an inchinn ina measc. Má scaoiltear amach an sreabhán sna cisteanna, féadfaidh sé turraing anaifiolachtach a spreagadh.
Fleadh Bhricreann
I Miotaseolaíocht na nGael, is scéal na Rúraíochta é Fleadh Bhricreann (Sean-Ghaeilge Fled Bricrenn).
Achoimre
Tugann Bricre, file agus síorscabhaire, cuireadh d'fhir uaisle na Uladh go fleadh ag a thigh nua ag Dún Rudhraí (Dún Droma, Contae an Dúin). Gríosaíonn sé na trí laoch, Cú Chulainn, Conall Cearnach, agus Laoghaire Buach chun iomaíochta lá haghaidh na curadhmhíre. Déanann na laochra gaiscí ar leith, agus téann siad go dtí Connacht go dtuga Ailill agus Méabh breithiúnas orthu, agus go dtí Mumha go dtuga Cú Raoi. Gach uair, fógraítear Cú Chulainn mar churadh, ach diúltaíonn an bheirt eile an toradh a ghlacadh.
I ndeireadh na dála, ar ais i nEamhain Mhacha, tugann fathach fir dúshlán don triúr a cheann a bhaint de, ar an mbonn go dtuga siad cead dó teacht ar ais agus a gcinn a bhaint díobh. Glacann ar dtús Laoghaire, ansin Conall, an dúshlán. Baineann siad a cheann den fhathach, ach piocann sé suas é agus ag go brách leis. Nuair a thagann sé ar ais an oíche dár gcionn, tá siad, cladhairí, as láthair. Is é Cú Chulainn amháin a sheasann lena fhocal. Ligeann an fathach a anam leis, aithníonn sé féin mar Chú Raoi faoi bhréagriocht, agus fógraíonn sé gurb é Cú Chulainn, de bharr a chrógacht agus a dhea-chlú, an curadh gan ceistiú.
Stair
Téann an scéal siar go dtí an 8ú haois, agus caomhnaítear é i roinnt lámhscríbhinní, ina measc Leabhar na hUidhre (c. 1106). Faightear móitíf na curadhmhíre i scéal eile na Rúraíochta, Scéla Mucce Meic Dathó, rud a chuirtear i gcuimhne scríbhneoireacht na n-údar clasaiceach mar gheall ar nósanna ceilteacha mhór-roinn na hEorpa. Faightear dúshlán an díchéannta sa litríocht chlasaiceach, chomh maith le litríocht na meánaoise, amhail Sir Gawain and the Green Knight.
Clive Stafford Smith
Saol
mion|2010|clé D'fhás Stafford Smith suas agus chuaigh sé ar scoil i Sasana. Tar éis dó freastal ar Ollscoil Carolina Thuaidh i Chapel Hill mar Scoláire Morehead, lean sé ar aghaidh chuig Scoil Dlí Columbia chun dul leis an dlíodóireacht. clé|mion|Chuidigh Stafford Smith chun Abdul Shaker a shaoradhBhí Stafford Smith ag dlíodóireacht in áiteanna éagsúla i ndeisceart SAM ar feadh níos mó ná fiche bliain, ag díriú ar achomhairc maidir le pionós an bháis. Tugadh an-aird dó sna meáin mar dhuine a bhí ar thús cadhnaíochta sa réimse sin agus mar gheall ar an ionadaíocht dhíograiseach dhiongbháilte a thug sé dá chuid cliant.
Sa bhliain 1999 bhunaigh Stafford Smith Reprieve, carthanacht a chuireann tacaíocht dlí agus fiosrúcháin saor in aisce, ar fud an domhain, do dhaoine atá i mbaol a mbás uithe nó atá buailte ag polasaithe frithsceimhlitheoireacht a mar an ngéilleadh urghnách, an chéastóireacht, an phríosúnacht sheachbhreithiúnach agus an bású seachbhreithiúnach.
I 2004, d'aistrigh Stafford Smith go Londain chun bheith ag obair go lánaimseartha leis an eagraíocht Reprieve. As sin amach, tá iomrá ar leith sna meáin air, de bharr na hoibre atá á déanamh aige ar son daoine atá faoi ghlas sa Bahía de Guantánamo agus mar gheall ar a chuid iarrachtaí comhpháirteachas rialtais na hEorpa, rialtas na hÉireann san áireamh, i gcleachtas an ghéillte urghnách a thabhairt chun solais.
Fátima, an Phortaingéil
Is paróiste sibhialta i bPortaingéil é Fátima.
Teanga ardleibhéil
Teanga ríomhaireachta ina bhfuil gach treoir nó ráiteas coibhéiseach le cuid mhaith treoracha treoirchóid (na treoracha is féidir leis an ríomhaire a thuiscint go díreach). Scríobhtar teanga ardleibhéil — cosúil le Basic, Fortran is Pascal—i nodaireacht ar féidir le húsáideoir iad a thuiscint éasca go leor mar go bhfuil siad gar don Bhéarla. Is féidir le ríomhchlár atá scríofa i dteanga ardleibhéil rith de ghnáth i ríomhaire ina bhfuil léirmhínitheoir nó tiomsaitheoir atá oiriúnach don teanga sin ann. Aistríonn an tiomsaitheoir na treoracha sa teanga ardleibhéil chuig treoracha sa teanga íseal-leibhéil.
Monashaothrú
Fás cineál amháin bairr ar an talamh chéanna thar thréimhse blianta gan aon uainíocht. Forleathan i dtíortha forbartha, ach cruthaíodh go mbíonn claonadh láidir le hionsaithe lotnaidí is galar níos measa ann, agus bíonn gá le han-chuid feithidicídí is fuingicídí leis an mbarr a chosaint. Mar thoradh ar an gcleachtas seo, is mó na barra a fhaightear ach tá laghdú mór ar an oiread speiceas is barr a fhástar i gcomhair bia. Braitheann an cleachtas go mór ar phróisis meicnithe is páirceanna móra, rud a chuir le laghdú bhithéagsúlacht phlandaí is ainmhithe na bhfálta. Úsáidtear an téarma freisin d'fháschoillte le cineál amháin crainn iontu.
Monatóir (cabhlach)
Sa chabhlach, ardán soghluaiste gunna, ina luí go híseal os cionn na slaite is an long ag gluaiseacht ar luas íseal. D'éirigh leis cumas réasúnta mór lámhaigh a bhaint amach gan ach scáthphictiúr targaide réasúnta beag a thabhairt don namhaid. Baineadh úsáid as go príomha chun cóstaí a bhombardáil, ach chuir airm nua-aoiseacha as feidhm é. Ainmníodh é as an long phlátailte gaile Monitor a thóg stáit an Aontais sa Chogadh Cathartha i Meiriceá.