cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
An Eastóin
Ott Tanak
Scóráil Tänak a chéad phointí WRC i Rally Meicsiceo 2011, agus chríochnaigh sé 3ú i SWRC. Bhailigh sé a bhuachan den chéad scoth san Iodáil le feidhmíocht den scoth. Lean sé de bheith ag luí sa Ghréig, mar a bhí sé i gceannas tar éis an chéad lá, ach lean sé a charr ar an gcéad chéim den dara lá, agus bhí air dul ar scor. In an Fhionlainn chríochnaigh sé an 3ú, agus d'fhéach sé ar an dóchúlacht nach raibh aige ach an seans matamaitice chun an teideal a bhuachan. Ach le buaicphointí sa Ghearmáin agus sa Fhrainc, chuir sé é féin ar ais i gconspóid teidil, ag teacht isteach sa Spáinn ach trí phointe taobh thiar den cheannaire Juho Hänninen. Mar sin féin, bhuail sé carraig ar an gcéad chéim, ag briseadh a chrosmheabhair tosaigh Fiesta S2000, agus b'éigean dó atosú faoi rialacha SupeRally, rud a chiallaigh gur chaill sé a seansanna go léir a bheith ina laoch. Chríochnaigh sé an t-imeacht sa séú háit i SWRC, agus chríochnaigh sé an dara háit ar Hänninen sna seastáin chraobhchomórtais.
Rinne sé an chéad uair i Ford Fiesta de chuid WRC a d'ullmhaigh M-Sport Stobart ag Railí GB na Breataine Bige 2011, ag tástáil comhdhúile boinn soláthróra boinn DMACK's mar ullmhúchán dá n-iontráil isteach sa chraobh in 2012. [5]
2018[edit]
.
Bhuaigh Tänak Rallye Deutschland 2018 Roimh shéasúr 2018 shínigh Tänak déileáil dhá bhliain le Toyota Gazoo Racing WRT, á reáchtáil ag curadh domhanda 4-uaire Tommi Mäkinen. Is iad Jari-Matti Latvala agus Esapekka Lappi a chuid foirne. Cé gur thuig go leor daoine go dtógfadh an Eastóinis cuid mhaith ama chun dul i dtaithí ar an bhfoireann agus ar an gcarr, thaispeáin Tänak luas láithreach sa Toyota - ag críochnú an dara ceann i mbabhta oscailte 2018 Monte Carlo, ag cur podium eile i gCorsaic i gCuairt 2018 de Corse agus bhuaigh siad an Rally Argentina in 2018 tar éis corrlach láidir a bheith aige. Bhí sé féin agus an Toyota Yaris WRC thar a bheith iomaíoch i ngach babhta ach ar an gcaoi chéanna chuir Sebastien Ogier Tänak bac ar an bhfód i dtús báire i Rally 2018 sa tSualainn agus d'fhulaing siad teip turbo leis an Toyota in airde Rally Meicsiceo 2018. Rinne Tänak a rath arís san Airgintín agus bhuaigh sé trí ral as a chéile san Fhionlainn, sa Ghearmáin agus sa Tuirc faoi seach. Chríochnaigh Tänak an tríú ceann i gcraobhchomórtas na dtiománaithe taobh thiar de Ogier agus Neuville, go matamaiticiúil sa rás teidil ag an ócáid ​​dheireanach san Astráil. Chiallaigh a chríochnú 4ú háit agus bua Jari-Matti Latvala gur bhuaigh WRT Toyota Gazoo Racing an craobhchomórtais tógálaithe den chéad uair ó 1999 i leith. i gCraobhchomórtas Railí an Domhain
The Dognapper
Gearrscannán beochana Meiriceánach is ea The Dognapper a rinneadh sa bhliain 1934. Is gearrscannán Mickey Mouse é.
Gadhar sionnach gallda
thumb|240px|Gadhar sionnach gallda Is madadh clóis é gadhar sionnach gallda.
Úirchill an Chreagáin (Áit)
Is reilig in aice le Crois Mhic Lionnáin i ndeisceart Ard Mhacha ar scríobh Art Mac Cumhaigh dán cáiliúil fúithi í Úirchill an Chreagáin.
Tá Úirchill an Chreagáin ann i gcónaí - reilig de chuid Eaglais na hÉireann anois é i gceantar an Chreagáin. Bhí an phluais nó an chnámhlann inar chum Art Mac Cumhaigh dán den ainm céanna sin caillte ar feadh na mblianta ach chuaigh tarracóir thairis agus aimsíodh an áit de thaisme arís. Tá blaoscanna na Niallach le feiceáil go fóill sa chill - "géaga glandaite Néill Fhrasaigh" gan aon áibhéil.
Corydoras multiradiatus
Is iasc fionnuisce trópaiceach é an Corydoras multiradiatus (Gaeilge:cat mara mucshrónach) a bhaineann le fo-fhine Corydoradinae den fhine Callichthyidae. Meiriceá Theas áit dúchasach an éísc seo, agus tá sé le fáil in abhantrach na hAmasóine iartharaí, in Eacuadór agus i bPeiriú. Go traidisiúnta cuirtear an speiceas seo i mBrochis ach is comhchialla den Corydoras é an ghéineas. I rith an ama, aithníonn FishBase Brochis mar ghéineas bailí.
Tá thart ar 17 spíon eite droma ag an iasc i gcomparáid leis an 11 nó 12 a fheictear go coitianta i Corydoras splendens. Tá an smuit i bhfad níos faide ná speicis eile sa ghéineas a mhíníonn an t-ainm coitianta. Fásfaidh an t-iasc ar fhad suas go 6.7 cm.
Cónaíonn an cat mara mucshrónach seo in aeráid thrópaiceach in uisce le pH 6.0-.2.2, cruas uisce de 15 cCG, agus raon teochta 21-24 C. Itheann sé ar phéisteanna, crústaigh bhothacha, feithidí agus ábhar plandaí. Leagann sé uibheacha i bhfásra dlúth agus ní chosnaíonn na héisc fhásta na huibheacha.
Tá tábhacht thráchtála ag baint leis cait mhara seo i dtionscal trádála an uisceadáin, cé go bhfuil sé measartha gann nó measctha le C. splendens. Tá a chúram beagnach mar an gcéanna le C. splendens.
Sotar gallda
thumb|240px|Sotar gallda Is madadh clóis é sotar gallda.
Chris Byrd
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain, is ea Christopher Cornelius "Chris" Byrd a rugadh ar 15 Lúnasa, 1970 i bhFlint, Michigan.
James Brokenshire
Saol
Bhí dlúthbhaint ag Brokenshire agus Príomh-Aire na Breataine Theresa May le chéile. Bhí Brokenshire ina aire don imirce san Oifig Gnóthaí Baile le linn do May a bheith i bhfeighil ar an oifig sin.
Ceapadh James Brokenshire mar Stát Rúnaí don Tuaisceart in Iúil 2016. D'éirigh sé as in Eanáir 2018 ar chúinsí sláinte.
Chaith sé tamall mar Rúnaí Tithíochta idir 2018 agus 2019. Sa bhliain 2017, thug Brokenshire foláireamh go gcaithfear riail dhíreach ó Westminster a chur i bhfeidhm nó toghchán eile a ghairm mura n-éireoidh le páirtithe Stormont rialtas nua a bhunú faoi thús Bhealtaine 2017. Sheachain an Stát Rúnaí Brokenshire riail dhíreach as Westminster ach fágadh folús dá réir, státseirbhísigh i bhfeighil riaradh Thuaisceart Éireann.
D'éirgh James Brokenshire as a chuid cúramaí mar Rúnaí Baile i Rialtas na Breataine i mí Iúil nuair a tháinig a thinneas marfach chun cinn. I ráiteas ón Tánaiste ag an am, Simon Coveney dúirt sé gur le díomá a chuala sé faoi éirí as Brokenshire, ag rá gur oibrigh sé go dícheallach mar Stát Rúnaí ar mhaithe leis an bpolaitíocht agus Comhaontú Aoine an Chéasta ó thuaidh.
53 bliain d'aois a bhí Brokenshire nuair a d'éag sé ar 7 Deireadh Fómhair 2021, agus é ag fulaingt le hailse scamhóige e le tamall. clé|mion|Henry Bellingham agus James Brokenshire, 2011
Mount Wilhelm
Is é Mount Wilhelm an sliabh is airde san Aigéine. Is in Nua-Ghuine Phapua atá sé agus 4509 m ar airde.
Clarence Nash
B'aisteoir Meiriceánach é Clarence Charles "Ducky" Nash (7 Nollaig 1904 – 20 Feabhra 1985).
François Couperin
Cumadóir ceoil don chruitchorda go príomha, a rugadh i bPáras ab ea François Couperin (10 Samhain 1668- 11 Meán Fómhair 1733). Bhí tionchar mór aige ar Bach. Chum sé coinseartónna seomra is ceol eaglasta.
Loingsech mac Cinn Étig
Rí Ulad de Dhál Araí ba ea Loingseach mac Cinn Éidigh (Sean-Ghaeilge Loingsech mac Cinn Étig meic Lethlobair) (bás 932). Tríú is tríocha rí Dál nAraidi ón mbliain 904 agus naoú is tríocha rí Ulad ón mbliain 925 ba ea é. Sinsear eapainmneach chlann Uí Loinsigh ba ea é.
Ba bhall de phríomhchlann Dhál Araí, mar a bhí Uí Chaolbhadh (Uí Chóelbad), lonnaithe taobh thoir de bhaile Aontroma. Ceann Éidigh mac Leathlobhair (bás 900), iar-rí Dhál Araí agus leath-rí Ulad, ba ea a athair. De réir an Leabhair Laighnigh, tháinig sé i gcomharbacht ar a dheartháir, Bécc Ua Lethlobair mar rí Dhál Araí.
Feictear Loingseach sna hannála Éireann don chéad uair don bhliain 912. I mí an Mheithimh, tháinig Niall mac Aodha Fhionnliath, Rí Ailigh, le slua mór i nDál Araí isteach. Chuaigh Loingseach i ngleic le Niall ag Freghabhail (Contae Aontroma), ach cloíodh é. Maraíodh a dheartháir, Flathrua, i rith an chatha. Chuaigh ansin Aodh mac Eochagáin, rí Ulad i dteannta le Loingseach ar tóir Néill go dtí Carn Éireann. Chloígh Niall arís iad, gortaigh go holc Dubhghall mac Aodha agus maraíodh mórán fir nUlad. Rinneadh suíocháin ansin i mí na Samhna ag Tealach Óg, idir Niall agus Aodh.
Sa bhliain 925, maraíodh Dubgall mac Áeda, rí Ulad, ag a mhuintir féin, agus rinneadh rí Ulad de Loingseach ansin. Bhí sé i réim le seacht mbliana dar le Mac Firbis (fol. 481) agus fuair sé bás sa bhliain 932. D'éirigh ansin Eochaidh mac Conaill de Dhál ina rí Ulad le Dhál Araí, dar le leis an Leabhar Laighneach.
Rinneadh rí Dhál Araí agus Ulad dá mhac, Aodh. Muintir Loingsigh nó Uí Loingsigh Uladh ba ea ainm a shliochtaigh.
Jacques Yves Cousteau
Taiscéalaí faoin uisce, a saolaíodh i Saint-André na Fraince ab ea Jacques Yves Cousteau (11 Meitheamh 1910 – 25 Meitheamh 1997). Cheap sé an uathscamhóg, trealamh tumadóireachta, i 1943, chomh maith le próiseas teilifíse faoin uisce. Rinne sé cláir theilifíse is scannáin cháiliúla ar a shaothar, ina measc The Golden Fish (Na hÉisc Órga, 1960).
Filiméala smólaigh
Is éan é an filiméala smólaigh (Luscinia luscinia).
Hugh O'Flaherty
Ba shagart Éireannach Caitliceach Rómhánach é Hugh O'Flaherty, nó Aodh Ó Flatharta, an "falcaire fiáin na Vatacáine" (28 Feabhra 1898 – 30 Deireadh Fómhair 1963). I rith an Dara Cogadh Domhanda, bhí an Monsignor gníomhach sa Róimh ar son na bpríosún ach, ar son Giúdaigh agus éinne eile a d’fhéadfadh a bheith tógtha ag na húdaráis.
Mise Éire (dán de chuid Phádraig Mac Piarais)
Is dán cáiliúil náisiúnach de chuid an fhile, polaiteora, agus réabhlóidí Pádraig Mac Piarais é Mise Éire. Scríobh Mac Piarais é sa bhliain 1912.
John Ruiz
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain, is ea John Ruiz a rugadh ar 4 Eanáir, 1972 i Chelsea, Massachusetts.
Hugh O'Flaherty
Deirtear gur shábháil an Flathartach na mílte daoine i rith an uafáis. Chabhraigh an Moinsíneoir le breis is sé mhíle duine teacht slán ó Gestapo na Naitseach san iomlán, is cosúil. clé|mion|[[Cill Airne|Cill Áirne]]
Strufal
Corp torthaithe faoi thalamh fungais ar leith. Faightear go minic in ithreacha faoi choillte fáibhile é. Méith nó céiriúil. Fanann sé iata, agus níl aon bhealach gníomhach chun na spóir a scaipeadh. Measann cuid mhaith daoine gur sócamas é.
Hugh O'Flaherty
Eachtraí
As Cathair Saidhbhín (i gContae Chorcaí) ab ea é ó dhúchas. Ba dhuine an-mheabhrach é. Bhí ardoideachas air –bronnadh trí cinn de dhochtúireachtaí air agus bhí máistreacht aige ar sheacht gcinn de theangacha. Níorbh aon iontas é gur choinnigh an Eaglais sa Róimh é, seachas é a chur ar ais ag obair i bparóiste éigin. clé|mion|Cuimhneacháin i g[[Cill Airne]]
Marcas
deas|250px|thumb|Iarlaí Is piarda Briotanach rangú thuas iarla agus thíos diúc é marcas.
Hugh O'Flaherty
Sa Vatacáin
clé|mion Sna 1940idí, sagart sa Vatacáin a bhí ann. Bhí an Flathartach ceaptha a dhul chuig an Afraic Theas toisc go raibh easpag Capetown ina phátrún aige, ach iarradh air fanacht sa Róimh agus tugadh post ardleibhéil dó.
Bhí mioneolas aige ar an Róimh, rud a bhí an-úsáideach nuair a bhí sé ag obair le príosúnaigh agus le teifigh a bhí ag iarraidh éalú ó na Naitsithe.
Dream iad na Pamphilj a sheas i gcoinne an fhaisisteachais san Iodáil agus ba chosúil gur chuidigh siad go mór le hiarrachtaí an Moinsíneoir O’Flaherty agus dreamanna eile, daoine a coinneáil ó ghreim na Naitsithe.
Nuair a bhí an cogadh ag druidim le deireadh, agus go mbíodh an Moinsíneoir i gcomhar le hambasadóir na Breataine agus a bhuitléara, John May, ag ceilt príosúnach ón mBreatain go háirithe, tháinig sé i gcabhair ar Sam Derry den Royal Artillery. As sin amach bhí breis cabhrach aige féin chun an líne éalaithe a dhaingniú.
‘Fathach fir’
Gan ach 65 blain slánaithe aige, fuair an Flathartach bás i gCathair Saidhbhín i 1963.
Ba léir gur ‘fathach fir’ ar go leor bealaí a bhí sa Mhonsignor. Seasann sé amach i ngach pictiúr toisc chomh hard is a bhí sé, ach freisin is léir go raibh údarás agus muinín aige as féin. Ní haon iontas gur thug sé dúshlán na Naitsithe a bhí i gceannas ar an Róimh ag an am, tar éis titim Mhussolini agus gur éirigh leis féin agus a chiorcal comrádaithe na mílte príosúnach agus daoine eile a thabhairt slán ón dainséar mór a bhí ag bagairt orthu sa gcathair.
Struchtúr leictreonach
Is féidir leis na hadaimh i solad nascadh le chéile ar 3 bhealach. I solaid ianacha, cosúil le salann (clóiríd sóidiam, NaCl), cruthaíonn malartú leictreon nasc ianach idir iain luchtaithe. I solaid chomhfhiúsacha, cosúil le carbón is sileacan, roinneann adaimh chóngaracha leictreoin eatarthu, rud a chruthaíonn naisc chomhfhiúsacha. Sa dá chás seo bíonn na leictreoin ceaptha ag na hadaimh ar leith i nasc ar bith, agus is inslitheoir an solad. I miotail, deonann gach adamh leictreon amháin nó níos mó do mhuir leictreon atá beagnach saor (an gás saorleictreon) a bhfuil an t-eagar ian miotalach luchtaithe go dearfach báite inti. Nasc dáilte miotalach is ea an córas seo. Mar gheall ar an ngás saorleictreon, is seoltóir maith leictreach is teirmeach an miotal. Tagann an saghas nasctha san áireamh in airíonna fisiciúla is meicniúla uile na solad.
Väinö Riikkilä
Scríbhneoir Fionlannach a scríobhadh scéalta do léitheoirí óga ab ea Väinö Ilmari Riikkilä. Saolaíodh i Loviisa ar an 10 Meitheamh 1906 é agus fuair sé bás i Rauma ar an 6 Meán Fómhair 1969.
A Óige
Ní raibh de scolaíocht ag Riikkilä ach an scoil náisiúnta. Throid a athair i gCogadh Cathartha na Fionlainne sna Gardaí Dearga, agus cuireadh chun báis i ndiaidh an chogaidh é. B'éigean don bhuachaill dul ag obair nuair nach raibh ach dhá bhliain déag d'aois aige, ó bhí an teaghlach beo bocht. Tháinig feabhas éigin ar na cúrsaí i ndiaidh na sclábhaíochta seo, nuair a rinne a mháthair athphósadh ar fhear arbh as cathair Kotka dó, agus shocraigh an teaghlach síos in Karhula (cathair in aice le Kotka, ar cuid den chathair eile í inniu), i gceantar Suulisniemi. Tá imeachtaí na leabhar a tháinig ó pheann Riikkilä suite in Suulisniemi don chuid is mó.
An Scríbhneoireacht
Thosaigh an nuachtán áitiúil ag foilsiú téacsaí le Riikkilä sa bhliain 1929. Nuair a d'aistrigh sé go Heilsincí, fuair sé oiliúint scríbhneoireachta i Scoil an Lucht Oibre (Työväenopisto).
Pertsa agus Kilu
Foilsíodh an chéad úrscéal le Riikkilä i dtús na gcaogaidí. Ùrscéal don aos óg a bhí ann agus é ag tabhairt cur síos ar shaol na beirte buachaillí úd Pertsa agus Kilu. Ba iad na húrscéalta faoi Phertsa agus Kilu an chuid lárnach de shaothar Riikkilä. Buachaillí óga a bhí iontu agus iad ag fás aníos i Suulisniemi, chois chuan trádála Kotka, agus brionglóidí acu faoi shaol an mhairneálaigh: mar sin, tógann siad a mbád seoil féin agus miontrádáil á déanamh acu. De dheasca an ghnó seo, tagann siad i dteagmháil le coirpigh scanrúla atá ag iarraidh bád na mbuachaillí a shealbhú lena n-úsáid féin a bhaint aisti: Eino Suokko, síceapatach cruálach, agus Robert Manki, iar-mhairneálach a bhíonn ag meascadh focail iasachta trína chuid Fionlainnise. Bíonn na buachaillí ag cabhrú leis na póilíní na bithiúnaigh seo a ghabháil agus a phríosúnú, agus dá réir sin tá fonn ar na coirpigh díoltas a agairt ar na hógánaigh a thúisce is a gheobhaidh siad a saoirse ar ais.
Bhí gnaoi na léitheoirí óga ar na húrscéalta faoi Phertsa agus Kilu, agus sna seachtóidí rinneadh sraithscéal teilifíse faoina gcuid eachtraí. Tháinig sraithscéal nua chun saoil sa bhliain 2000, agus fiche bliain ina dhiaidh sin rinne Taavi Vartia, stiúrthóir agus scriptscríbhneoir na sraithe nua, scannán faoi eachtraí na mbuachaillí. Bhí leagan Vartia d'eachtraí na mbuachaillí ní b'fhantaisí ná leabhair Riikkilä, nó bhí Riikkilä an-réadúil mar scríbhneoir agus é ag tabhairt mionchur síos ar an timpeallacht, ar dhearcadh na ndaoine sna caogaidí agus ar choimhlint an lucht oibre agus lucht an tsaibhris mar a chonaic sé féin é.
Saothar Eile
Amach ó shraith Phertsa agus Kilu, scríobh Riikkilä úrscéalta faoi Iikka agus Vili, buachaillí a raibh cónaí orthu i Suulisniemi chomh maith, agus iad ní b'óige ná Pertsa agus Kilu - bhí mionról acu in eachtraí na mórshraithe úrscéalta mar "bhuachaillí beaga". Thairis sin, bhreac an t-údar síos cúpla úrscéal do léitheoirí fásta faoi shaol an lucht oibre in Kotka, agus blas áirithe dírbheathaisnéise le haithint ar na scéalta seo.
Na dúile
mion|Tine mion|aAer Is iad an chré, an t-uisce, an tine, an t-aer na ceithre dúil e clasaiceacha. mion|Cré
Roy Jones, Jr.
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain agus ina churadh trom-mheáchan éadrom, is ea Roy Levesta Jones Jr. a rugadh ar 16 Eanáir, 1969 i bPensacola, Florida.
Cath Gairbheach
Troideadh Cath Gairbheach ar an 24 Iúil 1411 díreach ó thuaidh ó hInbhir Uraidh i Siorrachd Obar Dheathain. Cath mór a bhí ann, idir Rìoghachd nan Eilean (ga: Ríocht na nOileán) faoi cheannas Dómhnall Rígh nan Eilean agus Moraireachd na Ros faoi cheannas Alasdair mac Alasdair Stiùbhart Mórmhaor na Màrr, agus b'é an Cuilean Curta freisin é. Bhí an cath ar cheann de shraith cathanna a troideadh sa Mheánaois idir barúin oirthuaisceart na hAlban i gcoinne na mbarúin ón gcósta thiar.
Troideadh an cath chun éilimh iomaíocha ar Moraireachd na Ros, (ga:Iarlacht na Ros) réigiún mór i dtuaisceart na hAlban, a réiteach. Bhí Raibeart Stiùbhart, Diúc Alba, Leasrí na hAlban, tar éis smacht a ghlacadh ar an Iarlacht de réir cosúlachta mar chaomhnóir ar a neacht Euphemia Leslie, ach i bhfírinne, cé go raibh an t-éileamh níos fearr ag Dómhnall, theastaigh Raibeart Moraireachd na Ros dá mhac níos óige, Eòin. Bhí Dómhnall, Rígh nan Eilean, tar éis aintín Euphemia Mariota a phósadh. Rinne Dómhnall ionradh ar Ros agus é ar intinn aige an mhoraireachd a ghabháil le forneart agus cosc a chur ar Raibeart í a ghlacadh.
Ar an gcéad dul síos, bhuail Dómhnall ar fhórsa mór Chlann Mhic Aoidh ag Cath Inbhir Pheofharain. Ghabh sé Caisleán Inbhir Pheofharain, cuireadh é ar garastún, agus ansin chuaigh sé chun tosaigh i dtreo Obar Dheathain le 10,000 finíoch. In aice le hInbhir Uraidh bhuail sé ag 1,000 -2,000 d' uaisle áitiúla, go leor i gcathéide, a bhí cruinnithe go gasta le chéile ag Mormaer na Màrr.
Niamh Ní Chróinín
Is láithreoir teilifíse agus raidió í Niamh Ní Chróinín agus is í an príomhláithreoir ag an tseirbhís do dhaoine óga a bhíonn ar Cúla4. Bíonn baint mhór aici le himeachtaí Gaeilge do dhaoine óga. Tá sí ina hambasadóir ag Cúla4 freisin ag imeachtaí do dhaoine óga ar fud na tíre.
Czesław Miłosz
Bhí Czesław Miłosz (30 Meitheamh 1911 - 14 Lúnasa 2004) ina scríbhneoir aistí agus ina fhile liriciúil de chuid na Polainne. Bronnadh Duais Nobel na Litríochta air sa bhliain 1980.
Niamh Ní Chróinín
Gairm
Is as Baile Átha Cliath do Niamh Ní Chróinín agus bhíodh sí ag obair roimhe seo ina DJ le TodayFM, 98Fm, Raidió RíRá agus RnaG. Bhí sí ina moltóir ar an tsraith Junior Eurovision ar TG4. Bíonn sí ina Bean an Tí ag BEO – comórtas ceoil Oireachtas na Gaeilge agus ag comórtas Scléip Ghael-Linn.
Czesław Miłosz
Óige
Scríbhneoir Polainnise a bhí ann a rugadh i Šeteiniai (Szetejny an leagan Polainnise) sa Liotuáin. Bhí an ceantar ina chnámh spairne idir an Pholainn agus an Liotuáin nuair a bhain an dá stát seo amach a neamhspleáchas i ndiaidh an Chéad Chogadh Domhanda, agus i dtús na bhfichidí tháinig fórsaí armtha na Polainne á fhorghabháil faoi cheannas an Ghinearáil Żeligowski: b'ansin a fuair muintir Miłosz iad féin ina bPolannaigh.
Bhí Polainnis ó dhúchas ag Czesław óg, agus mar a léirigh sé ina leabhar dírbheathaisnéise "Rodzinna Europa", d'fhoghlaim sé Liotuáinis faoin tuath agus Rúisis le linn na dtrioblóidí réabhlóideacha i ndiaidh an Chéad Chogadh Domhanda, nuair a bhí saighdiúirí na Rúise ar fud an cheantair agus iad imithe i bhfiántas. Téama tábhachtach is ea é i scríbhinní Miłosz an caidreamh idir an trí náisiún a labhraíonn na teangacha seo. clé|mionChaith sé an chuid ab fhearr de laethanta a óige i Vilnius (Wilno, as Polainnis) agus i Vársá. Chuaigh sé ar scoil i Vilnius, a bhí forghafa ag na Polannaigh san am, siúd is nár thug na Liotuánaigh aitheantas don ghabháltas seo. Bhí sé de chlaonadh i Míłosz a gcás a thuiscint, agus é ag iarraidh na Polannaigh is na Liotuánaigh a thabhairt in araicis a chéile ina chuid scríbhneoireachta. Bhí dlúthchairdeas idir é agus Tomas Venclova, an file Liotuánach. Ós rud é go raibh dearcadh chomh hilnáisiúnta aige, níor thaithin an náisiúnachas cúng leis riamh. mion|Andrzej Milosz and Czeslaw Milosz, 1999|clé
Scríbhneoir
Thuig sé go raibh an t-ilchultúrachas i ndúchas na Polainne, agus chuir sé spéis fhiosrúil i mionlaigh náisiúnta na tíre - na Bílearúisigh, na hÚcráinigh, na Caraímigh, na Giúdaigh, na Tataraigh, na Liotuánaigh - agus é ag iarraidh a gcultúr is a dtionchar ar an gcomhchultúr Polannach a léarscáiliú ina chuid aistí. mion|Ealaíontóir: Zbigniew Kresowaty|cléMar fhile, bhí sé faoi thionchar Oscar Venceslas de Lubicz-Milosz, an file Fraincise a bhí gaolmhar leis. Cosúil leis an bhfear óg, bhí Oscar Venceslas sách drochamhrasach i leith an náisiúnachais eisiaigh Pholannaigh, agus é ag roghnú na Liotuáine thar an bPolainn mar thír dhúchais, fiú.
Nuair a d'ionsaigh na Gearmánaigh an Pholainn sa bhliain 1939, bhí Miłosz i Vársá. Nuair a forghabhadh an tír, ghlac sé páirt in obair an airm rúnda ag cur in aghaidh na nGearmánach.
An tréimhse iarchogaidh
I ndiaidh an chogaidh, chaith Miłosz cúpla bliain ag obair don rialtas nua Chumannach.Ach nuair a d'éirigh leis post taidhleora a bhaint amach, ní raibh mórán moille air seangú leis agus dídean a lorg san Iarthar. Mar sin féin, is iomaí ionsaí a rinne na heisimirceánaigh Pholannacha eile air ag an am, ós rud é nach raibh ann, dar leo, ach fealltóir nó tapadóir bradach, agus é ag comhoibriú le drong chomh suarach leis na Stailínigh. clé|mion|Ollscoil VilniusIs follasach dúinn inniu nach raibh Miłosz ag comhoibriú leis na Cumannaigh riamh ach amháin le bealach éalaithe a fháil, ach ós rud é go raibh cuid mhaith de na Polannaigh sin - cosúil leis an scríbhneoir Gustaw Herling-Grudziński, "Solzhenitsyn na Polainne" - i ndiaidh seal a chaitheamh i sluachampaí géibhinn Stailín sa tSibéir, ní raibh siad róshásta mórán tuisceana a léiriú do leithéid Miłosz. Bhí Miłosz i gcónaí faoi thionchar na mblianta i seirbhís na gCumannach, nuair a chrom sé ar an mórshaothar aistíochta agus smaointeachais úd, Zniewolony umysł, nó "An Intleacht i mBraighdeanas", a chur ar pár. Cur síos atá ann ar an dóigh ar chealg an rialtas Cumannach intleachtóirí, cosúil le Miłosz féin, chun comhoibriú.
Bratach Belgorod
mion|Bratach Bhelgorod Formheasadh an bhratach reatha an 22 Iúil, 1999 le cinneadh Uimh 321, ó Chomhairle Cathrach na dTeachtaí Bhelgorod, Uimh.
Czesław Miłosz
An tréimhse iarchogaidh
Tharraing Miłosz go mór mór ar shaothar an scríbhneora is an ealaíontóra "avant-garde" Stanisław Ignacy Witkiewicz, "Witkacy" (a chuir lámh ina bhás féin i Meán Fómhair na bliana 1939), ar lorg coincheapa agus téarmaí le tuiscint cheart a fháil ar an gCumannachas Polannach, agus b'é ba toradh leis gur mhúscail an saothar seo le Milosz spéis nua na bPolannach i leabhair "Witkacy" féin, údar bunúil sainiúil a bhí beagnach dearmadta go dtí gur tháinig Zniewolony umysł i gcló.
Bratach Belgorod
Cur síos
Léiríonn bratach chathair Bhelgorod (canbhás gorm le stríoc bán ag a bun) leon buí ina sheasamh ar a chosa deiridh agus iolar bán ag eitilt os a chionn. Tá siombalachas na cathrach níos mó ná 300 bliain d’aois agus bhí sé le feiceáil le linn réimeas Pheadair Mhóir. Bhronn an Sar Rúiseach an t-armas do mhuintir Bhelgorod i gcuimhne ar an mbua ar na Sualainnigh i gCath Poltava (1709). Sa bhliain 1712, léiríodh an t-armas ar bhratach reisimint Bhelgorod, a chloígh an namhaid, agus i 1727 rinneadh siombail den chúige nua-bhunaithe í.
Czesław Miłosz
An tréimhse iarchogaidh
Bronnadh sochraid stáit ar Miłosz i ndiaidh a bháis, ar an 14 Lúnasa 2004, agus 93 in aois dó
Tionchar
Maidir leis an gceann eile, is é is ábhar dó ná an dóigh ar smachtaigh na Rúisigh an Pholainn i ndeireadh an dara cogadh domhanda, agus na hiarrachtaí díomhaoine a rinne arm rúnda na bPolannach lena dtír a shaoradh ó bhráca na Gearmáine go neamhspleách, gan "chuidiú" ó na Sóivéadaigh, le nach mbeadh siocair ag Stailín a chóras féin a chur i bhfeidhm ar an tír.
Sa bhliain 1980, bronnadh Duais Nobel na Litríochta ar Miłosz. B'ansin a daingníodh a stádas.
Timpeall an ama céanna, tháinig Solidarnosc (nó an "Dlúthpháirtíocht", ceardchumann "neamhspleách" i Gdańsk faoi cheannas Lech Wałęsa) chun cinn agus bhí geilleagar na Polainne in ísle brí.
Is léir go raibh tionchar éigin ag an bpolaitíocht ar an gcinneadh chun Nobel a bhronnadh ar Miłosz. Ach b'olc an mhaise a shéanadh go raibh an duais tuillte ag Miłosz, chomh saibhir, chomh hilghnéitheach agus atá a chuid scríbhinní.
George Gardner
Dornálaí Éireannach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea George Gardner, a rugadh ar 17 Márta, 1877 i Lios Dúin Bhearna, Contae an Chláir agus a fuair bás ar an 8 Iúil, 1954.
9 Iúil
Is é an 9 Iúil an 190ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 191ú lá i mbliain bhisigh. Tá 175 lá fágtha sa bhliain.
Iga Świątek
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Pholainn í Iga Natalia Świątek. Rugadh í ar an 31 Bealtaine 2001. Tá aon chomórtas Grand Slam amháin buaite aici - 1 French Open.
Strus (fisic)
Sa bhfisic, an fórsa (i niútain, N) in aghaidh aonad fairsinge (i méadair chearnacha, m 2 ) a fheidhmíonn ar réad chun é a dhíchumadh. Mar shampla, má tá fórsa F i bhfeidhm ar feadh barra d'fhairsinge thrasghearrtha A, strus líneach F/A a bhíonn i bhfeidhm, agus is i bpascail (Pa) a thomhaistear é. Fórsa mar seo a bhíonn i gceist, ag iarraidh cisil chongaracha an ábhair a tharraingt óna chéile i strus teanntachta, nó leis na cisil sin a bhrú le chéile i strus comhbhrúiteach. Nuair is fórsa casta a bhíonn i bhfeidhm, is strus fiartha a thoradh, agus is é an díchumadh a tharlaíonn ná sleamhnú na gciseal cóngarach i leataobh thar a chéile.
Fraochán gorm
Tom duillsilteach atá dúchasach do Mheiriceá Thuaidh. Timpeall 20 speiceas. Saothraítear le haghaidh a thorthaí é. Na bláthanna clogchruthach. Na caora suas le 8 mm ar trastomhas, gorm/dubh, inite. Fásann fraochán an toim ísil suas le 30 cm ar airde. Na duilleoga seo lansa-chruthach. Na bláthanna caol, bán le marcanna dearga. Fásann fraochán an toim aird suas le 3 m. Na duilleoga seo éilipseach, na bláthanna scothbhándearg, níos leithne.
Mutiny on the Bounty (scannán 1935)
Scannán drama Meiriceánach is ea Mutiny on the Bounty a rinneadh sa bhliain 1935. Bhuaigh an scannán an gradam don scannán is fearr ag na Gradaim an Acadaimh i 1936. Tá sé bunaithe ar an leabhar Charles Nordhoff agus James Norman Hall Mutiny on the Bounty.
Fraoch
Tom beag dosach síorghlas, dúchasach don Eoraip thuaidh is thiar is ea fraoch. Na duilleoga i bpéirí 1-2 mm ar fhad, cosúil le lanna le maotháin bhunacha ag gobadh ar cúl. Na bláthanna bídeach i spící scaoilte, 4 sheipeal, 4 pheiteal, iad uile corcra. An planda ceannasach ar ithreacha aigéadacha, fraochmhánna is riasca go minic. Is minic a fhásann fraoch in éineacht le fraochán.
Tá an fraoch mór in úsáid le fada an lá sa daonleigheas. Is antaiseipteán maith fuail é agus fualbhrostach éifeachtach atá ann. Sa leigheas traidisiúnta, déantar ceirín te leis chun fuachtáin a chóireáil. Is féidir insileadh de na buinneoga faoi bhláth a úsáid le cásacht, slaghdán, agus anoird duáin agus lamhnáin a chóireáil. As siocair gur planda glantacháin agus dithocsainithe atá ann, is féidir é a úsáid leis na scoilteacha, le hairtríteas agus le heasuan a chóireáil. Baintear úsáid as na craobhacha ar dhóigheanna éagsúla, mar shampla mar insliú, sa tuíodóireacht, sa chaoladóireacht, agus i ndéanamh rópaí agus scuab. Faightear ruaim bhuí ón bplanda agus tá an choirt mar fhoinse tainnine.
Mortal Engines (scannán)
Is scannán é Mortal Engines atá bunaithe ar an leabhar le Philip Reeve a bhfuil an t-ainm céanna air. B'é Christian Rivers stiúrthóir an scannáin, agus Hera Hilmar.
Paula Badosa
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Spáinn í Paula Badosa Gibert. Rugadh í ar an 15 Samhain 1997.
Tagairtí
mion|clé|250p|Paula Badosa
Packie Bonner
Iar-chúl báire sacair is ea Patrick Joseph Gary "Packie" Bonner, a tháinig ar an saol i gContae Dhún na nGall ar an 24 Bealtaine 1960. D'imir sé a chuid peile don fhoireann Albanach Celtic F.C. agus bhí gairmréim fhada agus rathúil aige ag imirt le foireann idirnáisiúnta Phoblacht na hÉireann chomh maith. Bhí sé ina chnámh droma na bhfoirne a shroich Euro '88 agus na Coirn Domhanda sna blianta 1990 agus 1994. Cuimhnítear é ach go háirithe don chluiche in aghaidh na Rómáine sa bhliain 1990 inar shábháil sé an cic pionóis cinniúnach, rud a chuir an fhoireann tríd go dtí an babhta ceathrúcheannais chun aghaidh a thabhairt ar an Iodáil.
Who Do You Think You Are? (sraith theilifíse na hÉireann)
Is clár teilifíse atá á chraoladh ar RTÉ a hAon é Who Do You Think You Are?. Thosaigh sé ar an 15 Meán Fómhair 2008 ar RTÉ a hAon.
Homer's Odyssey
Craoladh an tríú heipeasóid, "Homer's Odyssey", den chéad sraith The Simpsons ar an 21 Eanáir 1990. Scríobh Jay Kogen agus Wallace Wolodarsky an eipeasóid seo. D'fhéach 27.5 milliún duine ar an eipeasóid.
1965
Gnáthbhliain ab ea an bhliain 1965. (MCMLXV)
Homer's Odyssey
Táirgeadh
Déanann Waylon Smithers, Otto Mann, Chief Wiggum, Jasper Beardley, Sam & Larry, Mr. & Mrs. Winfield agus Sherri and Terri a gcéad cuma san eipeasóid.
1965
Eachtraí
mion|225 px|right|D'ionsaigh póilíní na daoine a bhí ag iarraidh máirseáil ó Selma go dtí Chaipealtóil Alabama i Montgomery.
Mí-dhíleá
Pian nó míchompord sa stéig uachtarach a bhaineann le hithe is ea an mí-dhíleá.
Tinneas an-choiteann is ea é. Is féidir é a bhrostú tríd an iomarca a ithe, nó bia nna ar leith cosúil le spíosraí, bianna friochta nó alcól a ionghabháil.
Den chuid is mó ní bhíonn aon ghalar orgánach soiléirithe ag na daoine a mbíonn an riocht orthu, bíodh is go mb'fhéidir go mbeidh siad imníoch is faoi strus.
Is féidir leigheas a fháil le frithaigéad a thógáil, mar shampla "Alka Seltzer".
I mionlach de na cásanna bíonn galar orgánach éigin taobh thiar den riocht, othras peipteach go háirithe. clé|mion|piollaire Alka-Seltzer
Stair
mion|268x268px|clé|[[Gloine|Gloinne Alka-Seltzer]]
Ar 3 Nollaig 1931, chuaigh "Alka Seltzer" ar an margadh don chéad uair riamh.
Craein
deas|250px|thumb|Craein Meaisín atá in ann ualaigh a ardú is a chur in ionad. Is é a bhíonn inti ná géag a iompraíonn ulóg is atá ceangailte le crann ar féidir léi casadh timpeall air, agus le rópa thar an ulóg ar féidir a cheann eile a chasadh ar bhairille. Bhí craenacha ann anallód, fuinnmhithe ag muileann coise, a bhí in ann ualach timpeall 5 thonna a ionramháil. Tógadh craenacha gaile sa 18ú céad a bhí in ann níos mó ná 20 tonna a ardú, agus anois tá craenacha ollmhóra, ar snámh nó iompartha ar fheithiclí bóthair, atá in ann níos mó ná 200 tonna a ardú. Úsáidtear ar dhugaí iad, i bhfoirmeacha ar leith atá deartha chun coimeádáin chaighdeánacha lasta a ionramháil. Baintear feidhm go huilíoch freisin as túrchraenacha i dtógáil foirgneamh ilstórach, agus craenacha soghluaiste ar dhroichid iompair sa tionsclaíocht.
Strus (síceolaíocht)
Sa tsíceolaíocht, iarmhairtí a tharlaíonn nuair a bhíonn cúinsí seachtracha (strusóirí) ag feidhmiú ar dhuine, agus a iompraíonn sé é féin ar bhealaí nósúla ar leith (freagairt ar strus). Is féidir go mbeidh na strusóirí fisiciúil (torann, teas) nó síceolaíoch (bás, dífhostaíocht), ach braitheann an fhreagairt ar conas a ghlacann an duine leo. Taobh istigh den fhreagairt ar strus, bíonn iarmhairtí fiseolaíocha — díshionchrónú na coirtéise is fuascailt hormóin struis ar leith — agus iarmhairtí iompair — roghnaíocht aire, cailliúint cuimhne, nó gníomhaíocht uathchórasach (cosúil le cur allais). I measc na straitéisí a ghabhann daoine chucu chun an lámh in uachtar a fháil air, tá séanadh go bhfuil na cúinsí struis ann ar chor ar bith, agus meabhrú na dála a mheasúnú go réasúnach.
Sououd-e-Melli
Is é "Sououd-e-Melli" amhrán náisiúnta na hAfganastáine. D'uchtadh i 2002 tar éis titeadh an Talaban.
Liricí
دا وطن افغانستان دى
Marg (críoch)
San Eoraip mheánaoiseach, b'ionann marg, go ginearálta, agus fearann críche de chineál ar bith, murab ionann is "croílár" náisiúnta. Go sonrach, b’ionann marg agus teorainn idir ríochtaí nó crios maolánach neodrach, faoi chomhrialú dhá stát, ina bhféadfadh dlíthe éagsúla a bheith i bhfeidhm. Sa dá chiall sin, bhí feidhm pholaitiúil ag an mharg, amhail rabhadh a thabhairt faoi ionsaithe míleata nó trádáil trasteorann a rialáil.
Sououd-e-Melli
Liricí
دا عزت د هر افغان دى
Marg (críoch)
Mar thoradh ar na marga bhí teidil ar nós marcais (firinscneach) nó banmarcais (baininscneach) i Sasana, marqués (firinscneach) agus marquesa (baininscneach) i dtíortha ina labhraítear Spáinnis, chomh maith le réigiúin na Catalóinise agus na Gailísise, marquês (firinscneach) agus marquesa (baininscneach) i dtíortha ina labhraítear Portaingéilis, markesa (firinscneach agus baininscneach araon) san Euskadi, marquis (firinscneach) nó marquise (baininscneach) sa Fhrainc agus in Albain, margrave ( Markgraf ; firinscneach) nó margravine ( Markgräfin, baininscneach) sa Ghearmáin, agus teidil chomhfhreagracha i stáit Eorpacha eile.
Sououd-e-Melli
Liricí
كور د سولې، كور د تورې
Marg (críoch)
Sanasaíocht
Eascraíonn an focal "marg" sa deireadh ó fhréamh Phróit-Ind-Eorpaise* mereg-, a chiallaíonn "imeall, teorainn". Tháirg an fhréamh * mereg - margo na Laidine (" imeall "),"mruig" na Sean-Ghaeilge (" teorainn "), bro na  Breatnaise (" réigiún, teorainn, gleann ") agus Peirsis agus Airméinis marz ("teorainn"). Ba é an focal Prótai-Gearmáinis *marko ba chúis leis an bhfocal Sean-Bhéarla mearc agus Fracise marka, chomh maith leis an tSean-Lochlannais mörk a chiallaíonn "teorainn, foraois", agus díorthaithe ó merki "teorainn, comhartha", a léiríonn talamh chríche. idir dhá lárionad cumhachta.
Sououd-e-Melli
Liricí
دا وطن د ټولو كور دى
د بلوڅو، د ازبكو
Marg (críoch)
Sanasaíocht
Dealraíonn sé gur chiallaigh "mark" sa tSean-Bhéarla "teorainn" nó "comhartha teorann", agus níor tháinig an bhrí chun cinn ach níos déanaí chun "comhartha" a chuimsiú go ginearálta, "tuiscint" agus "rian".
There's No Disgrace Like Home
Craoladh an ceathrú heipeasóid, "There's No Disgrace Like Home", den chéad sraith The Simpsons ar an 28 Eanáir 1990. Scríobh Al Jean agus Mike Reiss an eipeasóid seo. D'fhéach 20.2 milliún duine ar an eipeasóid.
Marg (críoch)
Sanasaíocht
Ghlac ríocht Angla-Shacsanach Mhercia a hainm ó "mearc" na Sacsan Thiar "marga", a rinne tagairt go sainráite sa chás seo do shuíomh na críche ar an teorainn Angla-Shacsanach leis na Rómhánaigh-Briotanaigh ar an taobh thiar.
There's No Disgrace Like Home
Táirgeadh
Déanann Dr. Marvin Monroe, Itchy & Scratchy agus Eddie and Lou a gcéad cuma san eipeasóid.
Marg (críoch)
Sanasaíocht
Le linn Ríshliocht na bhFrancach agus na gCairilínseach, scaipeadh úsáid an fhocail ar fud na hEorpa.
Sououd-e-Melli
Liricí
د پــښــتون او هزارەوو
د تركمنو، د تاجكو
ور سره عرب، ګوجر دي
Marg (críoch)
Sanasaíocht
Caomhnaíonn an t-ainm Danmark ó na focail ghaolmhara Sean-Lochlainnise merki ("teorainn") mörk ("adhmad", "foraois") suas go dtí an lá atá inniu ann. I ndiaidh aontú na hOstaire leis an nGearmáin(Anschluss), d'athbheoigh rialtas Naitsíoch na Gearmáine an seanainm 'Ostmark' don Ostair.
Sououd-e-Melli
Liricí
پاميريان، نورستانيان
براهوي دي، قزلباش دي
دا هيواد به تل ځلېږي
لكه لمر پر شنه آسمان
په سينې كې د آسيا به
لكه زړه وي جاويدان
نوم د حق مو دى رهبر
وايو الله اكبر
Traslitriú
Kor də sule, kor də ture,
har bačai ye qahramān dai
Dā watan də ttolo kor dai,
də Balocho, də Uzbəko
də Paxton aw Hazāra wo,
də Turkməno, də Tāǰəko
Wər sara Arəb, Guǰər di,
Pāmiryān, Nuristānyān
Brāhuwi di, Qizilbāsh di,
ham Aimāq, ham Pašāyān
Dā hiwād ba təl dzaleγ̌i,
ləka zrrə wi ǰāwidān
Num də haq mo dai rahbar,
Wāyu Allāhu Akbar,
Leylah Fernandez
Is imreoir leadóige gairmiúla as Ceanada í Leylah Annie Fernandez. Rugadh í ar an 6 Meán Fómhair 2002.
Emma Raducanu
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Ríocht Aontaithe í Emma Raducanu. Rugadh í ar an 13 Samhain 2002. Bhuaigh sí Wimbledon i 2021.
Hedd Wyn
B'é Hedd Wyn an t-ainm fileata a bhí ar an bhfile Breatnach Humphrey Ellis Evans (13 Eanáir 1887 – 31 Iúil 1917). Dhealródh sé gur "Síocháin Bhán" an t-aistriúchán Gaeilge is gaire don ainm.
Saol agus saothar
B'as Trawsfynydd/Sír Feirionydd i dTuaisceart na Breataine Bige ó dhúchas do Hedd Wyn. Rugadh é i 1887, mac le Máire agus Evan Evans. Tar éis freastal ar an scoil áitiúil, d'oibrigh sé sa bhaile lena athair, a bhí ina fheirmeoir. Ghlac Hedd Wyn páirt sa Chéad Chogadh Domhanda agus maraíodh sa chogaíocht é ar an 31 Iúil 1917. Bhuaigh sé Eisteddfod Náisiúnta na Breataine Bige i mBirkenhead i 1917 d'Óid a scríobh sé, cé gur maraíodh sé mhí roimhe sin in Ypres é.
Oidhreacht
Scríobh an file Roibeard Williams sraith ar leith i gcuimhne do Hedd Wyn, ag tosú leis an líne "Y bardd trwm dan bridd tramor" ("an file faoi ithir eachtrannach trom"). Cuireadh suas cuimhneachán dó, a nocht a mháthair, i lár Trawsfynydd i 1923. Dealbh práis atá sa séadchomhartha.
An scannán Hedd Wyn
Rinne an stiúrthóir Paul Turner scannán faoi Hedd Wyn den teideal céanna i 1992 agus ainmníodh é le haghaidh Oscar don chatagóir "Scannán Eachtrannach is Fearr". Is ag an aisteoir Huw Garmon a bhí an príomhról sa scannán sin. Taispeánadh an scannán ar TG4 roinnt blianta ó shin.
Crág (trealamh)
deas|200px|thumb|Crág Trealamh meicniúil a ligeann d'inneall ceangal lena ualach (mar shampla, le rotha gluaisteáin) nó díscor uaidh, ach an t-inneall a bheith ag rith an t-am ar fad. Bíonn gá le crág nuair nach mbíonn airíonna cumhachta an innill oiriúnaithe d'airíonna cumhachta an ualaigh. Bíonn giarbhosca idir an t-inneall is an t-ualach chun gur féidir an crág a dhíscor agus giar eile a roghnú. I ngluaisteán is coitianta a úsáidtear í, pláta a chumhdaítear le hábhar le frithchuimilt ard mar a bheadh i gceapaire, idir teasc amháin atá ceangailte le roth lústair an innill is teasc eile atá ceangailte leis an ngiarbhosca.
Mošovce
Is baile beag tábhachtach i lár na Slóvaice é Mosovice (pobal:1380). Tá cuid mhór shéadchomharthaí stairiúla aige agus rugadh Ján Kollár, file Slóvacach mór, i Mosovice.
Brian Mac Giolla Meidhre
mion|Brian Mac Giolla Meidhre, [[Inis Díomúin|Inis Diomáin]] Rugadh Brian Mac Giolla Meidhre (Béarla: Brian Merriman) lámh le hInis Diomáin timpeall na bliana 1750. Chum sé Cúirt an Mheán Oíche, "an dán grinn is mó le rá dár cumadh in Éirinn riamh’, a dúirt Seán Ó Tuama.
Saol
Is beag atá ar eolas faoina óige.
I dtaca na bliana 1770 chuaigh Brian ag múineadh scoile go Cill Cláirín i bparóiste na Fiacaile. Bhí scoil aige ina dhiaidh sin ar an gCurrach sa bparóiste céanna. Chaith sé isteach is amach le tríocha bliain ar fad le múinteoireacht. Ba bhocht an saol é. mion|An Fhiacail Tugann Risteárd Ó Foghlú cur síos dúinn ar shaol crua an mhúinteora:"“Bhí an saol crua go leor ar mhúinteoirí scoile i dTuamhumhain le linn Bhriain agus tamall ina dhiaidh sin: ba chaol an tuarastal do bhí ag dul dóibh ó dhaltaí bochta na háite, i dtreo go mbíodh ar an máistir bannaí, dintiúirí, srl., do scríobh do dhaoine chun cur lena fháltas, agus is minic do b’éigin don bhfear bocht ramhan agus sluasad do tharraingt chuige chun réal do thuilleamh.”"Fuair Brian bás i Luimneach, mí Iúil, 1805.
Saothar
Trí chinn dá chuid dánta atá ar fáil anois, Cúirt an Mheáin Oíche, an Macalla, agus an Poitín.
Anailís amshraitheanna
mion|anailís amshraitheanna; an t-[[am ar an ais chothrománach]] Anailís ghrafach nó staitistiúil thar thréimhsí am a is ea anailís amshraitheanna, idir dhá athróg nó breis.
Dál Cormaic
Dream in Éirinn na meánaoise ab ea Dál Chormaic (nó Clann Chormaic, Uí Chormaic Laigean, Moccu Corbmaic), suite i ndeisceart Chill Dara.
Seán Sabhat
mion Oifigeach de chuid an IRA ab ea Seán Sabhat (rugadh i Luimneach é sa bhliain 1929 agus fuair sé bás an 1 Eanáir 1957 in Achadh Lon). Básaíodh i bpáirc an áir é, nuair a bhí sé i gceannas ar bhuíon mhíleata a d'ionsaigh beairic de chuid Chonstáblacht Ríoga Uladh in Achadh Lon i gContae Fhear Manach Lá Caille sa bhliain 1957. Ní raibh sé ach seacht mbliana fichead lá a bháis.
B'as Garraí Eoin i Luimneach do Sheán Sabhat. Bhí sé ina bhall den Réalt, roinn Ghaelach Chathlán Mhuire, agus é óg. Ina fhear fásta dó, bhí sé ag obair ina chléireach do chomhlacht James McMahon, comhlacht mór áitiúil a bhí ag plé le trádáil an adhmaid.
Bhí sé ina bhall de Chonradh na Gaeilge, agus smaointe úra aige: mhol sé, mar shampla, go gcuirfí tús le hiris mhagaidh do na páistí as Gaeilge. Thairis sin, ba shuim leis cúrsaí míleata, agus bhí sé ina bhall den Fhórsa Cosanta Áitiúil. Bhí dearcadh coimeádach aige ar a lán rudaí, fiú de réir thuiscint a linne féin. D'áitigh Mainchín Seoighe, a scríobh a bheathaisnéis Gaeilge faoin teideal Maraíodh Seán Sabhat aréir, go raibh Sabhat ina bhall d'Ailtirí na hAiséirí fosta, ach tá an dá b'fhéidir ann.
Imeachtaí Achadh Lon
An oibríocht chogaidh ba thrúig bháis do Shabhat, ba chuid é d'Fheachtas na Teorann a bhí ar siúl ag an IRA i ndeireadh na gcaogaidí agus i dtús na seascaidí. Áit bheag is ea Achadh Lon, agus ba dheacair do na hÓglaigh an bheairic a aithint, ó bhí sí ar aon chuma leis na tithe eile. Mar sin, ba dhóbair dóibh gan sonrú a chur inti nuair a tháinig siad a fhad léi ar an trucail. Ní raibh a ndóthain lón cogaidh acu le haghaidh an mheaisínghunna a bhí in úsáid acu le haird na bpéas a tharraingt, chun go bhféadfadh an chuid eile den bhuíon a bpléascán a chur. Nuair a rith an lón lámhaigh orthu, thosaigh na péas ag freagairt na tine.
Ba é Seán Sabhat ba thúisce a buaileadh, ó bhí sé ina sheasamh thuas ar an trucail, agus radharc maith ag na péas air. Chaith duine de na hÓglaigh pléascáinín láimhe i dtreo na bearaice, ach nuair a bhuail sé fuinneog, léim sé ar ais i dtreo na trucaile, áit ar phléasc sé. Fágadh seisear fear de na hÓglaigh gonta, ina measc Seán Sabhat agus Feargal Ó hAnnluain, a raibh néal an bháis orthu cheana féin. D'éirigh leis na hÓglaigh éalú go teach sábháilte faoin tuath cúpla ciliméadar taobh amuigh d'Achadh Lon, áit ar cuireadh Sabhat agus Mac Uí Anluain ina luí i mbóitheach ar feadh tamaill, go dtí go bhfaighfí cabhair dóibh. Lean na péas na hÓglaigh go dtí an fheirm seo, áfach, agus loisc siad a gcuid arm i dtreo na trucaile agus an bhóithigh. Tá dhá insint ar an dóigh ar bhásaigh an bheirt fhear. De réir leagain amháin, bhí siad gonta go héag cheana féin, ionas gur shíothlaigh siad le linn an fhrithionsaí a rinne na péas. De réir an leagain eile, bhuail piléir na bpéas iad áit a raibh siad ina luí sa bhóitheach, ionas gur maraíodh iad.
A Oidhreacht
Adhlacadh Seán Sabhat i Reilig Chnoc Lorcáin i Luimneach i ndiaidh do na sluaite móra é a chomóradh tríd an gcathair. An dóigh a ndeachaigh bás Shabhat agus Uí Anluain i bhfeidhm ar na daoine chabhraigh sé le ceathrar iarrthóirí de chuid Shinn Féin olltoghchán na bliana 1957 a bhuachan agus suíocháin a bhaint amach mar Theachtaí Dála.
Chum an Luimníoch Seán Ó Coisealbha an t-amhrán Seán South of Garryowen ("Seán Sabhat as Garraí Eoin") i ndilchuimhne ar Sheán Sabhat, agus áirítear ar ceann de na hamhráin chatha is mó le rá i gcónaí é. Scríobh Doiminic Ó Beacháin amhrán cáiliúil eile faoi bhás Fheargail Uí Anluain, The Patriot Game.
Ceiliúrann Sinn Féin cuimhne na beirte seo Lá Coille gach bliain le searmanas cuimhneacháin i Reilig Chnoc Lorcáin.
Fréamh (planda)
alt=Fréamh (planda)|mion|Fréamh (planda) An chuid d'ais planda a bhíonn faoi thalamh, ag ionsú uisce is cothuithe, agus ag daingniú an phlanda san ithir. Déanann sí gnó mar orgán stórála freisin. Tosaíonn sí mar fhréamhán, fréamh shuthach an tsíl, agus forbraíonn ar dhá bhunbhealach: trí fhréamhú an fhréamháin arís is arís eile chun cnap fréamhacha snáithíneacha cliathánacha a chruthú, nó trí bhunfhréamh lárnach a chruthú is fréamh chliathánach nó dhó ar a mhéid. Bíonn caipín ar bhun na bunfhréimhe, an cailiptrea, ciseal ceall fásmhar a chosnaíonn an fhréamh is í ag brú tríd an ithir.
Venom (scannán)
Is scannán oll-laochra Meiriceánach ón mbliain 2018 é Venom. Tá sé bunaithe ar an gcarachtar de chuid Marvel Comics den ainm chéanna. Ba é Ruben Fleischer an stiúrthóir, agus ba iad Scott Rosenberg, Jeff Pinkner, agus Kelly Marcel na scríobhnoirí. mion|clé|Ruben Fleischer, Riz Ahmed & Tom Hardy
Craobh Rua
Sa Rúraíocht, ba iad an Chraobh Rua agus an Chraobh Dhearg (Sean-Ghaeilge Cróeb Ruad agus Cróeb Derg) dhá theach ríoga den trí cinn a bhí ag rí na nUladh, Conchúr mac Neasa, ina phríomhchathair, Eamhain Mhacha. Faightear inniu iad scaití mar ainm d'aicme gaiscíoch, Ridirí na Craoibhe Rua/Deirge.
Ba í an Chraobh Rua ceannáras ríoga an rí. Caomhnaítear a hainm sa bhaile fearainn úd i gContae Ard Mhacha. Ba í an Craobh Dhearg an áit a coinníodh cinn bhainte agus coirn chatha eile.
Ba é a thríú teach ná an Téide Breac (Sean-Ghaeilge Téite Brec), áit a coinníodh airm na laochra.
Seán Breathnach
Is peileadóir Gaelach ó nGaillimh é Seán Breathnach (Béarla: Shane Walsh). Rugadh é ar an 4 Meitheamh 1993. Imríonn sé le haghaidh Gaillimh agus Cill Choirín-Cluain Briorain.
Lá Idirnáisiúnta Cuimhneacháin ar íospartaigh an Uileloiscthe
Ceiliúrtar an Lá Idirnáisiúnta Cuimhneacháin ar íospartaigh an Uileloiscthe, ar an 28 Eanáir gach bliain, ag comóradh an lae, sa bhliain 1945, a shaor an tArm Dearg campa géibhinn Auschwitz-Birkenau.
Arsène Wenger
Traenálaí agus iarimreoir peile is ea Arsène Wenger OBE (rugadh é ar 22 Deireadh Fómhair 1949 i Strasbourg, san Fhrainc).
D'imir Wenger le RC Strasbourg idir 1978 agus 1981. Tar éis seo, ghlac sé post ina thraenálaí le AS Nancy, agus le AS Monaco agus Nagoya Grampus Eight ina dhiaidh sin.
Sa bhliain 1996 ghlac sé post ina thraenálaí le hArsenal F.C. until 2018 - post atá aige fós inniu. Bhuaigh sé an Légion d'Honneur i 2002 agus i 2003 bhronn banríon Eilís II na Ríochta Aontaithe OBE air.
Conor McManus
Is peileadóir Gaelach as Muineachán é Conor McManus. Rugadh é ar an 30 Samhain 1987. Imríonn sé le haghaidh Muineachán agus Uí Néill Chluain Tiobraid.
Foréigean gnéasach
Sochaí
Tá foréigean inscne (in aghaidh na mban go minic) bunaithe ar ghaol cumhachta struchtúrach ordlathach agus neamhionann atá fréamhaithe i noirm inscne a bhaineann le cultúr. Taispeánann sé freisin an t-ordú san ord siombalach agus cultúrtha, agus is minic a nochtann sé é féin i bhforéigean díreach.
Stephen King
Is scríbhneoir Meiriceánach é Stephen Edwin King (a rugadh ar an 21 Meán Fómhair 1947). Ba iad a chuid úrscéalta uafáis ba mhó a thabhaigh a chlú dó, agus ráchairt ar a shaothar ar fud an domhain. Chuaigh cuid mhaith acu ar an scáileán freisin.
D'fhoilsigh King leathchéad d'úrscéalta, agus tháinig cuid acu i gcló an chéad uair faoin ainm cleite Richard Bachman, chomh maith le cúig leabhar neamhfhicsin.
Double Asteroid Redirection Test
I Méan Fómhair 2022, rinne NASA turgnamh chun astaróideach sa spás a bhriseadh, an Double Asteroid Redirection Test nó DART. Bhí NASA ag iarraidh a fháil amach cad a tharlódh dá mbeadh astaróideach ag teacht i dtreo an domhain amach anseo. Bhí súil ag NASA go mbeadh an t-astaróideach ag taisteal i dtreo eile tar éis an buille a fháil.
Bhuail spásárthach an t-astaróideach ar 28 Meán Fómhair 2022. Thosaigh turas an spásárthaigh i Nollaig 2021, agus thaistil an spásárthach beagnach 11 mhilliún km idir Nollaig 2021 agus Méan Fómhair 2022.
Stephen King
Scríobh sé beagnach dhá chéad gearrscéal, agus an chuid is mó acu conlaithe i naoi ndíolaim gearrfhicsin. Cuid mhór dá chuid scéalta tá a n-imeachtaí suite i stát Maine, arb as dó ó dhúchas. clé|mion|308x308px|2006