cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bundúchasaigh na Tasmáine
Tar éis theacht na nEorpach
Deir staraithe áirithe nach fiú galracha Eorpacha a chur san áireamh roimh an mbliain 1829. Deir staraithe eile, ar nós Geoffrey Blainey and Keith Windschuttle, gurb iad na galracha sin is mó a scrios daoine de shliocht lán-Bhundúchasach. Deir Keith Windschuttle nár shroich an bholgach an Tasmáin riamh ach go ndearna an fliú, an niúmóine, an eitinn agus galracha véinéireacha slad ar na Bundúchasaigh. Déanann an staraí James Bonwick agus an t-antraipeolaí H. Ling Roth, ag scríobh dóibh sa 19ú haois, tagairt do dhrochthoradh na ngalracha agus na neamhthorthúlachta. Mar a deir Josephine Flood: "Venereal disease sterilised and chest complaints - influenza, pneumonia and tuberculosis - killed".
Thug Bonwick cuntas ar bhéaloideas Bundúchasach faoi aicíd fhorleata fiú roimh choilíniú foirmiúil sa bhliain 1803. “Mr Robert Clark, in a letter to me, said : 'I have gleaned from some of the aborigines, now in their graves, that they were more numerous than the white people were aware of, but their numbers were very much thinned by a sudden attack of disease which was general among the entire population previous to the arrival of the English, entire tribes of natives having been swept off in the course of one or two days' illness'.” B'fhéidir gur tholg siad galracha ó mhairnéalaigh nó ó shealgairí rónta.
Scríobh an t-antraipeolaí Henry Ling Roth:
"Calder, who has gone more fully into the particulars of their illnesses, writes as follows ...: “Their rapid declension after the colony was founded is traceable, as far as our proofs allow us to judge, to the prevalence of epidemic disorders….” Roth was referring to James Erskine Calder who took up a post as a surveyor in Tasmania in 1829 and who wrote a number of scholarly papers about the Aboriginal people. 'According to Calder, a rapid and remarkable declension of the numbers of the aborigines had been going on long before the remnants were gathered together on Flinders Island. Whole tribes (some of which Robinson mentions by name as being in existence fifteen or twenty years before he went amongst them, and which probably never had a shot fired at them) had absolutely and entirely vanished. To the causes to which he attributes this strange wasting away ... I think infecundity, produced by the infidelity of the women to their husbands in the early times of the colony, may be safely added ... Robinson always enumerates the sexes of the individuals he took; ... and as a general thing, found scarcely any children amongst them; ... adultness was found to outweigh infancy everywhere in a remarkable degree ..."
Sa bhliain 1832 thug George Augustus Robinson athchuairt ar chósta thiar na Tasmáine, áit arbh fhada ón limistéar coilínithe í, agus scríobh: "The numbers of aborigines along the western coast have been considerably reduced since the time of my last visit [1830]. A mortality has raged amongst them which together with the severity of the season and other causes had rendered the paucity of their number very considerable".
Idir na blianta 1825 agus 1831 d’aithin na coilínigh go raibh treallchogaíocht ar siúl ag na Bundúchasaigh. Is éard ba chúis léi méadú mór ar an ngrásaeireacht agus ar an daonra Eorpach. Bhi a lán Bundúchasach ina gcónaí i measc na gcoilíneach. Thugadh na coilínigh lón do na Bundúchasaigh a ghabhadh trasna an limistéar coilínithe de réir na séasúr, lón a bhíodh mar chúiteamh ar na seantailte sealgaireachta, ach bhí drogall ar choilínithe nua an socrú seo a choinneáil ar siúl, agus thosaigh na Bundúchasaigh ag goid bia ó bhotháin. Deireadh an Rialtas nárbh iad na Bundúchasaigh faoi deara an naimhdeas, ach nuair a crochadh Musquito sa bhliain 1825 ghéaraigh an díospóireacht. Dúirt na “daoine uaisle” nár cheart pionós a thabhairt do Bhundúchasaigh as a gcríoch a chosaint, ach b’fhearr leis an gcosmhuintir níos mó Bundúchasach a chrochadh lena gceansú. Thaobhaigh an Gobharnóir Arthur leis an gcosmhuintir. Thugadh an iris oifigiúil cuntas ar "retaliatory actions" de chuid na mBundúchasach, ach sa bhliain 1826 thug sé tuairisc ar "acts of atrocity". Shocraigh an Rialtas go ndíbreodh saighdiúirí an Bundúchasaigh as an limistéar áitrithe. Chuir Fógra Ríoga de chuid na bliana 1828 urphoist mhíleata á mbunú ar na teorainneacha, agus fógraíodh go gcuirfí dlí míleata i bhfeidhm ar Bhundúchasaigh. Aithníodh go raibh bealaí traidisiúnta ann le haghaidh imirce shéasúrach, ach b’éigean do Bhundúchasaigh pasanna a bheith acu. Tugadh duaiseanna as daoine gan phas a ghabháil, £5 an duine fásta agus £2 an páiste. Is minic a tharla seilg dá bharr agus a maraíodh Bundúchasaigh. Deir an Gobharnóir Arthur sna tuairiscí a chuir sé chun an Rúnaí Stáit gurbh iad na coilínigh féin ba chúis leis an marú. .
Bhí na Bundúchasaigh scanraithe ag an gCogadh Bundúchasach (“Black War”) sna blianta 1828-32 agus ag Locadh na mBundúchasach (“Black Line”) sa bhliain 1830. D’éirigh le mórán Bundúchasach éalú ón locadh sin, ach thug an scéal an oiread sin suaitheadh intinne dóibh go raibh siad sásta géilleadh do Robinson agus dul go dtí Oileán Flinders.
Fianaise sna cáipéisí ar mharú agus ar ghabháil 1800-1835
Is dócha gur fomheastachán atá sna figiúirí.
Scott Spencer
Is imreoir sacair é Scott Spencer (rugadh 1 Eanáir 1989). Imríonn sé faoi láthair le Southend United. D'imir sé cheana le Everton.
Bundúchasaigh na Tasmáine
Atháitriú na mBundúchasach
thumb|clé|Benjamin Duterrau, Mr Robinson's first interview with Timmy, 1840
Faoi Eanáir 1832 bhí cheithre Bhundúchasach is daichead eile ann agus bhí na treibheacha difriúla i mbun troda. Aistríodh go dtí an tOileán Glas iad ach tugadh ar ais go dtí The Lagoons iad. I nDeireadh Fómhair 1832 socraíodh ar champa nua a thógáil ar Oileán Flinders. Thugtaí Wybalenna air. Sa bhliain 1833 d’éirigh le Robinson áitiú ar an gcéad caoga is ceithre dhuine de shliocht “lán-Bhundúchasach” dul ann. Tugadh tithe, lón, éadaí dóibh, agus bhí scoil agus dochtúir ann. Daoránaigh a dhéanadh an chuid is mó den obair. Baineadh páistí idir sé bliana agus cúig bliana déag dá muintir chun go dtógfadh an fear stórais agus seanmóirí tuata iad. Bhí cead ag na Bundúchasaigh an t-oileán a shiúl, agus ba mhinic amuigh ag seilg iad toisc gur ghann é an lón. Faoin mbliain 1835 bhí an scéal chomh dona sin go ndeachaidh Robinson i gceannas chun bail níos fearr a chur ar chúrsaí. Ach i gceann ceithre bliana déag cailleadh an chuid is mó den dá chéad is fiche duine a tháinig ann le Robinson. Is beag leanbh a rugadh nó a tháinig slán ina dhiaidh sin. thumb|250px|right|Dream Chuas na nOisrí Sa bhliain 1839 cheap an Gobharnóir Franklin coiste chun Wybalenna a scrúdú. Dúirt an tuairisc go raibh an scéal go dona fós, cé nár admhaíodh an méid sin go poiblí. I Mí Mhárta 1847 thug seisear Bundúchasach ó Wybalenna achainí don Bhanríon Victoria, ag iarraidh go seasfaí leis na gealltanais a tugadh dóibh faoin mbail a chuirfí orthu. I Mí Dheireadh Fómhair 1847 aistríodh na seacht mBundúchasach is daichead a bhí beo fós go dtí Cuas na nOisrí. Tháinig 44 duine acu slán (aon lánúin déag, dáréag fear gan phósadh agus deich bpáiste) agus cuireadh na páistí chun Scoil na nDílleachtaí in Hobart. Ní raibh an áit nua sláintiúil. Thug na Bundúchasaigh iarracht ar a ndúchas a shaothrú fós, rud nár thaitin leis na húdaráis toisc gur chomhartha “míbhuíochais” é. Ní raibh beo díobh sa bhliain 1859 ach timpeall dáréag, agus cailleadh an duine deireanach sa bhliain 1876.
Na hantrapeolaithe
Ó sheascaidí an 19ú haois amach bhí iarsmalanna ag iarraidh baill de choirp Bhundúchasacha nó cnámharlacha a fháil chun léargas a fháil ar ghnéanna den phailé-antraipeolaíocht. Bhí glaoch ar leith ar chloigne Tasmánacha. Bhain Cumann Ríoga na Tasmáine corp Truganini aníos sa bhliain 1878 agus bhí a cnámharlach ar taispeáint i Músaem na Tasmáine anuas go dtí an bhliain 1947.
Shíl Bundúchasaigh riamh go bhfuil lorg an dímheasa ar bhailiúcháin den saghas sin, mar níl an t-anam suaimhneach go gcuirtear ina áit dhúchais. Tá coirp Bhundúchasacha á dtabhairt ar ais go fóill.
Dhéanadh Astrálaigh neamh-Bhundúchasacha talamh slán de go raibh Bundúchasaigh na Tasmáine “imithe in éag”. Ó sheachtóidí an 20ú haois i leith, áfach, tá gníomhaithe ag iarraidh a chur in iúl go bhfuil sliocht na mBundúchasach úd ann go fóill.
I Mí Aibreáin 2000 phléigh an Legislative Council Select Committee on Aboriginal Lands a dheacra a bhí sé an Bundúchasachas a dheimhniú de réir an bhéaloidis. Thug an tOllamh Cassandra Pybus sampla de seo: chuir béaloideas phobal Bundúchasach Ghleann Huon agus Chaolas D’Entrecasteaux in iúl gur de shliocht beirt Bhundúchasach mná iad, ach thaispeáin an taighde gur dhaoránaigh iad na mná a bhí i gceist. Fadhb eile ba ea na lonnaitheoirí neamh-Eorpacha. B’Afrai-Mheiriceánaigh iad suas le sé chéad duine de na daoránaigh, agus níor de shliocht Eorpach cuid de na saorlonnaitheoirí. B’fhéidir gur de shliocht beirt Afracach a ghlac deontais talún ar Oileán Bruny is ea an pobal Bundúchasach atá ina gcónaí anois ann. Tá fiche Afrai-Mheiriceánach agus Lascar le fáil i ndaonáireamh Hobart na bliana 1818, agus tá deichniúr Indiach agus Afracach ar tugadh deontais talún i lár na Tasmáine dóibh ar liosta paisinéirí an Lady Nelson. Slogadh clann na lonnaitheoirí seo sa phobal mór toisc nach ndearnadh aon idirdhealú riamh idir iad agus na lonnaitheoirí Eorpacha.
Tá na Palawa ag iarraidh teanga Thasmánach a dtugtar palawa kani uirthi a athchruthú as focail i seantuairiscí ar na teangacha Tasmánacha.
Kalsoy
Is oileán Faróch é Kalsoy.
Bundúchasaigh na Tasmáine
Cúiteamh a dhéanamh leis na “Glúine Fuadaithe”"
Ar 13 Lúnasa 1997 rinneadh Ráiteas um Leithscéal (faoi fhuadach páistí) a dtoiligh Parlaimint na Tasmáine d’aonghuth leis, á rá go an Teach doilíosach i ngeall ar na beartais ba chúis le fuadach páistí Bundúchasacha.
Pennsylvania
Is stát i Meiriceá é Pennsylvania, atá suite in oirthuaisceart na tíre. Is comhlathas é, cosúil le Massachusetts, Virginia, agus Kentucky. Ba é Pennsylvania an dara stát a ghlacadh isteach san aontas, agus is é an 5ú stát is mó de réir daonra é. Úsáidtear an giorrúchán PA don phost.
Teangacha
Bhí Béarla an phríomhtheanga do 90.15% do dhaonra Pennsylvania.
Bundúchasaigh na Tasmáine
Cúiteamh a dhéanamh leis na “Glúine Fuadaithe”"
I Mí na Samhna 2006 ba í an Tasmáin an chéad Stát san Astráil a thairg cúiteamh airgid do na Glúine Fuadaithe, Bundúchasaigh ar fhuadaigh gníomhaíochtaí stáit agus misin eaglaise óna muintir iad idir na blianta 1900 agus 1972.
Éarlais
mion Is éarlais (nó airgead síos, íocaíocht síos nó taisce) an méid airgid agus / nó urrús nach mór a chur i dtaisce mar bhanna urrúis chun a chinntiú go ngníomhófar ar chonradh.
Arabaigh
clé|250px|mion|Arabaigh
Is grúpa eitneach Tuaidh-Afracach agus an Meánoirthear iad na Arabaigh. Is í an Araibis a bpríomhtheanga.
Bealach Átha
Is baile fearainn suite i gContae Chorcaí é Bealach Átha.
Tiësto
Is é Tiësto (rugadh mar Tijs Michiel Verwest ar 17 Eanáir, 1969 i Breda, Brabant Thuaidh, An Ísiltír) ceann de na DJanna is cáiliúla ar domhan i gceol trance.
Chuir sé DJ Tiësto ar féin ach dá chúpla albam deiridh d’fhág sé an focal DJ amach agus thosaigh sé ag glaoch Tiësto amháin ar féin. Roghnaíodh é mar an DJ is fearr ar domhan 3 uair ina dhiaidh a chéile, in 2002, 2003 agus in 2004 sa chomórtas Djmag.
Port-adhair Colbhasaigh
deas|250px|thumb|Port-adhair Colbhasaigh Is aerfort suite ar an Colbhasa, Earra-Ghàidheal agus Bòd, in iarthar na hAlban, é Port-adhair Colbhasaigh.
Naomh Ursula
Naomh Rómhánach-Bhriotanach is ea Naomh Ursula. Tá 385 AD i measc na mblianta a luaitear san iliomad cuntas ar bheatha Ursula mar bhliain a báis.
Cataibh
Contae de chuid na hAlban is ea Cataibh, atá suite i dtuaisceart na tíre. Cé go dtugtar 'Cataibh' ar 'an t-siorrachd' (contae) ar fad, go traidisiúnta, sa Ghaeilge, tugtar 'Cataibh' ar an oirthear, Dúthaich MhicAoidh ar an iarthar, agus Asaint ar Asaint. Mar sin féin, is minic a chluintear 'Cataibh' mar thagairt don cheantar ina iomláine.
Naomh Ursula
Ceiliúrtar a lá féile ar an 21 Deireadh Fómhair (de réir an Féilire Ginearálta Caitliceach).
Cataibh
Tíreolaíocht
thumb|[[Stac Pollaidh]] thumb|[[Sula Bheinn]]
Naomh Ursula
"Béarín beag baineann" an chiall atá le Ursula i Laidin ("ours" i bhFraincis inniu).
Finscéal
Creideann formhór na staraithe gur finscéal é scéal Naomh Ursula. De réir bhéaloideas na meánaoise, seo creatlach scéal Ursula: Bhí Dionotus ina Rí ar Dumnonia, ríocht in iardheisceart na Breataine. Bhí iníon aige, Ursula. Ar iarratas a hathair, bhí sí geallta do rí pagánach in Armorica (an Bhriotáin sa Fhrainc inniu). Thosaigh sí amach le 11,000 maighdean mar chompánaigh aici. Sheol siad go hArmorica, agus shroich siad an tír úd in aon lá amháin, slán sábháilte.
Sunniva
Tá finscéal Ursula agus scéal Naomh Sunniva cosúil lena chéile ar bhealaí áirithe. Banphrionsa Críostaí Éireannach ba ea Sunniva sa 9ú haois. Scríobhadh an chéad chuntas ar Naomh Ursula, áfach, roimh shaol Sunnifa, agus tá scoláirí amhrasach arbh fhéidir le haon nasc a bheith ann idir an dá scéal.
Fernando Torres
Is imreoir sacair é Fernando José Torres Sanz (r. 20 Márta 1984 i Maidrid, an Spáinn). Imríonn sé faoi láthair le Chelsea. D'imir sé le Atlético Madrid ó 2001 go 2007 agus Liverpool ó 2007 go 2011. D'aistrigh sé go Chelsea in Eanáir 2011. Caitheann sé geansaí uimhir a naoi.
Scóráil sé neart chúl le Atlético Madrid agus tá sé tar éis 28 chúl a scóráil le Liverpool go dtí seo.
Baile Ghrífín
Is bruachbhaile de chuid Bhaile Átha Cliath in Éirinn é Baile Ghrífín (Béarla: Balgriffin ). Tá an cumann CLG Inis Fáil lonnaithe ann.
Aisteoir
mion|clé|Aisteoirí Is duine é/í (ban-)aisteoir a bhfuil an aisteoireacht mar ghairm aige nó aici.
Mattie McGrath
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Thiobraid Árann Theas é  Mattie McGrath (Gaeilge: Maitiú Mag Craith) (rugadh é ar 1 Meán Fómhair 1958). Bhí sé ina TD do Fhianna Fáil ó thoghchán 2007 ach d'éirigh sé as an bpáirtí do thoghchán na bliana 2011.
Sheas sé san Olltoghchán 2016 agus toghadh é le 14.7% de na vótaí céad rogha.
Rubha nan Gall
Is ceann tíre agus teach solais suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd, in iarthar na hAlban, é Rubha nan Gall.
Stefan Wessels
Is imreoir sacair Gearmánach é Stefan Wessels. Ón mbliain 1998 i leith, d'imir sé as a chéile le FC Bayern München, FC Köln, FC Everton, agus VfL Osnabrück. Tá sé le FC Basel san Eilvéis faoi láthair.
Koltur
Is oileán Faróch é Koltur.
Aisceailígh
Is grúpa eitneach Eorpach iad na Aisceailígh. Is í an Albáinis a bpríomhtheanga.
Fia mór na mbeann
Ainmhí ba ea fia mór na mbeann sa ghéineas Megaloceros. Chónaigh sé go forleathan san Eoraip, agus is iomaí creatlach dó a aimsíodh i bportaigh na hÉireann. Is dá bharr sin go bhfuil gaol ag an bhfia díofa seo le hÉireann.
Baile Uilleac
Is baile fearainn suite i gContae Chorcaí é Baile Uilleac.
Mìolabhaig
Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é Míolabhaig nó Mialabhaig.
Coill na Silíní
Bruachbhaile réasúnta nua is ea Coill na Silíní (Béarla: Cherrywood), soir ó dheas ó Bhaile Átha Cliath agus suite, go hoifigiúil, sa chontae Dún Laoghaire-Ráth an Dúin gar do Chontae Chill Mhantáin. Baile fearainn atá ann, a cruthaíodh timpeall an bPáirc Ghnó atá ann, ar thalamh idir na sean-bhailte Baile Uí Lachnáin agus Ráth Michíl.
Carlton, Alabama
Is sráidbhaile i gContae Clarke, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá é Carlton. Bhí 55 duine a bheith ina gcónaí sa tsráidbhaile sa bhliain 2016.
Coill na Silíní
Osclaíodh líne den Luas ann sa bhliain 2011, agus is é Stáisiún Sheanchill an líne den DART is giorra.
Deileog thosaigh na súile
mion|clé|500px Is éard is deileog thosaigh na súile ann ná trian tosaigh na súile a chuimsíonn na struchtúir os comhair an leanna ghloiní: an choirne, an t-inteachán, an corp fabhránach, agus an lionsa.
Laistigh den deighleog thosaigh bíonn dhá spás sreabhach-líonta:
Líonann lionn uiscí na spásanna seo laistigh den deighleog thosaigh agus soláthraíonn sé cothaithigh chuig na struchtúir máguaird.
Thug roinnt oftailmeolaí agus radharceolaithe faoi speisialtóireacht a bhaint amach i gcóireáil agus i mbainistiú neamhoird deighleog thosaigh agus galar.
Corn Mhic Dhonnacha 2019
Bhí an Corn Seosamh Mhic Dhonnacha 2019 an dara heagrán don Corn Seosamh Mhic Dhonnacha, cé a thosaigh i 2018.
Bhuaigh Laois an comórtas den chéad uair, tar éis a mbua thar an Iarmhí sa chluiche ceannais, 3-26 do 1-21. Thuill Laois ardú céime go dtí an Craobh Shinsear Iomána Laighin 2020, agus thuill siad áit sa Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 2019, cá bhuaigh siad an réamhbhabhta in aghaidh Bhaile Átha Cliath roimh chaill siad an ceathrú ceannais in aghaidh Tiobraid Árann.
Chríochnaigh Uíbh Fhailí ag bun an ghrúpa, agus fuair siad ísliú céime chuig an Corn Uí Rinn 2020.
Bjarni Viðarsson
Is peileadóir sacair é Bjarni Þór Viðarsson. Imríonn sé faoi láthair do KV Mechelen. D'imir sé cheana le Everton F.C..
Corn Mhic Dhonnacha 2019
Foirne
Chuaigh cúig fhoireann sa chomórtas - cheathrar ó Chorn Seosamh Mhic Dhonnacha 2018 (gan an fhoireann deireanach agus an fhoireann bhuach), agus an fhoireann deireanach ó Craobh Shinsear Iomána Laighin 2018.
Kunoy
Is oileán Faróch é Kunoy.
Sionnach Darwin
Is ainmhí é an sionnach Darwin. Mamach atá ann.
Fia borra Ind-Síneach
Ainmhí is ea an fia borra Ind-Síneach.
Sula Bheinn
Is sliabh í Sula Bheinn atá suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd.
thumb|left|Sula Bheinn
Canasp
Sliabh in iarthuaisceart na hAlban is ea Canasp. Tá sé suite i bparóiste Asaint, i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, 25 ciliméadar ó thuaidh d'Ulapul. Sroicheann an sliabh airde de 847 méadar (2,779 troigh) agus cáilíonn sé mar 'Corbett' agus 'Marilyn'. Tá ainm an chnoic díorthaithe ón Sean-Lochlannais agus is í an bhrí atá leis ná "Sliabh Bán".
Cill Cholmáin, Contae Chorcaí (Cineál mBéice)
Is baile fearainn suite i gContae Chorcaí í Cill Cholmáin.
An Sruthan
Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd é an Sruthan.
Tagairtí
,
Lukas Jutkiewicz
Is imreoir sacair é Lukas Jutkiewicz. Imríonn sé faoi láthair le Coventry City. D'imir sé cheana le Everton F.C..
Fia corraigh
Ainmhí is ea an fia corraigh.
Rockville, Alabama
Is sráidbhaile i gContae Clarke, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá é Rockville. Bhí 43 duine a bheith ina gcónaí sa tsráidbhaile sa bhliain 2016.
Pioncás
deas|250px|thumb|Pioncás Is pillín beag le haghaidh pionnaí a choinneáil é pioncás.
Lítla Dímun
Is oileán Faróch é Lítla Dímun.
Sgír-Easbuig Earragháidheal 's nan Eilean
Is deoise Chaitliceach suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd, in iarthar na hAlban, é Sgír-Easbuig Earragháidheal 's nan Eilean.
Aisiriaigh
deas|250px|thumb|Aisiriaigh ag séipéal Siriceach san luath-20ú haois Is grúpa eitneach Áiseach iad na hAisiriaigh. Is iad an tSiria, an Iaráic, agus codanna den Tuirc agus den Iaráin a dtíortha dúchais. Is Críostaithe iad. Le blianta anois agus iad ag fulaingt faoi ghéarleanúint chreidmheach, tá an oiread díobh ina gcónaí thar lear agus atá fágtha ina mbuntíortha. Is í an Asairis a bpríomhtheanga.
Wyoming
Stát i Stáit Aontaithe Mheiriceá é Wyoming. Is í Cheyenne an phríomhchathair agus an chathair is mó. An stát leis an daonra is lú atá ann ach an deichiú stát is mó ó thaobh achair de. Chuir Comhdháil na Stát Aontaithe Críoch Wyoming ar bun sa bhliain 1868 agus rinneadh stát de sa bhliain 1890. Uaireanta tugtar Stát an Chomhionannais mar leasainm ar Wyoming as cearta polaitiúla a bheith ag na mná ansin sula raibh siad acu in aon stát eile sa tír úd.
Edward Bunting
Ceoltóir agus bailitheoir ceoil ó Éirinn ba ea Edward Bunting (1773–1843). Bhíodh sé ar a dhícheall ag bailiú sheancheol cláirsí na hÉireann, agus d’fhoilsigh sé neart eolais ar an gcláirseach a chaillfí go deo murach é. mion|Pleaic i gcuimhne Edward Bunting i m[[Béal Feirste]]
Beatha
Innealtóir mianadóireachta ó Derbyshire i Sasana ab athair dó agus Niallach ó Dhoire ba ea a mháthair. Nuair a cailleadh a athair cuireadh Edward, in aois a sheacht mbliana, a chónaí lena dheartháir Anthony i nDroichead Átha chun ceol a fhoghlaim uaidh. Sa bhliain 1784 cuireadh chun mBéal Feirste é mar chúntóir ag William Ware, orgánaí Theampall Áine i mBéal Feirste, agus i gceann dhá bhliain bhí sé ina ina phrintíseach ag Ware, Rinne sé staidéar ann ar an bpianó agus ar an orgán, agus d’fhoghlaim sé conas pianó a dheisiú agus a atógáil.
Baile Uí Bhuaigh
Is baile fearainn suite i gContae Chorcaí é Baile Uí Bhuaigh.
Edward Bunting
Beatha
Bhí sé ar lóistín i mBéal Feirste le teaghlach McCracken, rud a chuir i dteagmháil le lucht polaitíochta náisiúnaí é. Níos déanaí bhí sé ina orgánaí i roinnt teampall sa chathair, agus bhí an-ghnaoi ag daoine air, cé go raibh sé taghdach. Bheartaigh roinnt daoine uaisle ar fhéile cláirseoirí a chur ar bun i mBéal Feirste, cé nárbh fhéidir ach deichniúr a bhailiú le chéile. Ceapadh Bunting chun ceol a bhreacadh síos ann, agus dealraionn sé gur mhúscail sé seo spéis mhór ann i gceol na hÉireann.
Universidade Federal da Bahia
Bunaíodh í ar an 8 Aibreán 1946.
Edward Bunting
Beatha
Ba mhinic ag siúl Chúige Uladh, Chúige Mumhan agus Chúige Chonnacht é, agus sa bhliain 1796 d’fhoilsigh sé ''A General Collection of the Ancient Irish Music, containing a variety of Admired Airs never before published, and also the Compositions of Conolan and Carolan. Collected from the Harpers, &c., in the different provinces of Ireland, and adapted for the Piano-Forte. With a Prefatory Introduction. . . Vol. I.'' Bhí sé fhonn is seasca ann agus iad gan focail. Sa réamhfhocal deir sé:
Láma
Is ainmhí mór é an láma, ó Meiriceá Theas. Mamach atá ann.
Edward Bunting
Beatha
Sa bhliain 1809 d’fhoilsigh sé ''A General Collection of the Ancient Music of Ireland, arranged for the Piano-Forte ; some of the most admired Melodies are adapted for the Voice, to Poetry chiefly translated from the Original Irish Songs, by Thomas Campbell, Esq., and other eminent Poets. To which is prefixed a Historical and Critical Dissertation on the Egyptian, British, and Irish Harps. . . Vol. I.'' Bhí seacht bhfonn is seachtó sa bhreis ann agus a lán acu faighte ó Dhonnchadh Ó hAmhsaigh, cláirseoir a bhí thar a bheith sean. Bhí focail nua Bhéarla curtha leis na foinn.
Sa bhliain 1820 phós sé cailín de mhuintir Chapman agus chuir faoi i mBaile Átha Cliath le bheith ina orgánaí i dTeampall Sheoirse. Mura bhfuair sé gríosú ó chairde mar George Petrie ní fhoilseodh sé an tríú himleabhar dá chuid. Bhí 160 fonn ann, agus 120 ceann díobh foilsithe den chéad uair.
Fuair sé bás go tobann ar 21 Nollaig 1840 agus cuireadh é i reilig Chnoc Iaróim i mBaile Átha Cliath.
Toradh na hoibre
Thug Bunting cuntas chomh hiomlán agus ab fhéidir leis ar bhealach seanma na cláirsí sreangthéadaí. Thug sé cuntas ar na nótaí maise, ar an méarú, ar ainmneacha na dtéad, ar chodanna na cláirsí agus ar na cineálacha ceoil. Rinne sé míniú ar an tiúnadh agus ar na modhanna, agus d’áitigh sé ar an gcláirseoir Art Ó Néill a chuimhní cinn a bhreacadh. Os a choinne sin, thug sé neamhaird ar an ordú a tugadh dó gan nóta dár bhailigh sé a athrú. Ní bhreacadh sé síos ach an tséis agus níor thuig, is dócha, a thábhachtaí a bhí an dord mar mhaise ar an gceol. Mar sin féin, chaomhnaigh sé ábhar nach mbeadh teacht anois air murach an obair a rinne sé, agus ar mór an chabhair é don té atá ag iarraidh seinm na cláirsí sreangthéadaí a shaothrú arís.
Aidhmearaigh
deas|250px|thumb|Aidhmearaigh Is grúpa eitneach Meiriceánaigh Dhúchasacha iad na Aidhmearaigh. Is í an Aidhmiris a bpríomhtheanga.
Achadh na Càiridh
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Achadh na Càiridh nó Achadh na Cairidh.
Rómhánú
mion|309x309px|Is féidir le teangacha a bheith rómhánaithe i roinnt bealaí, mar a thaispeántar anseo le [[An Mhandairínis|Mandairínis]] Is éard is rómhánú sa teangeolaíocht ann, ná córas scríofa a aistriú ó chóras scríofa éagsúil go dtí córas scríofa Rómhánach (Laidin), nó córas chun sin a dhéanamh amhlaidh. Is féidir tairbhe a bhaint as modhanna éagsúla, ar a n-áirítear traslitriú, le haghaidh ionadaíochta a dhéanamh ar théacs scríofa, agus tras-scríobh, le haghaidh ionadaíochta a dhéanamh ar an fhocal labhartha, agus teaglamaí den dá chóras. Is féidir modhanna tras-scríofa a bheith foroinnte i bhfóinéimscríobh, a dhéanann taifead ar na fóinéimí nó na haonaid ciall séimeantach sa chaint, agus i bhfogharscríobh a bhíonn ní ba dhéine, agus a  thaifeadann fuaimeanna urlabhra, le cruinneas.
Hatcham
Is baile é Hatcham atá suite sa bhuirg London Borough of Lewisham, Londain Theas.
William Browne
Polaiteoir Éireannach ab ea William Browne. Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
An Teallach
Is sliabh é An Teallach atá suite ar an taobh thiar theas den bhaile 'Acha dá Dómhnaill', Comhairle na Gàidhealtachd, Albain agus os cionn Loch Bhraoin Beag, i gceantar a nglaoitear air go minic an leasainm "an fásach mór".
Tá an sliabh comhdhéanta, den chuid is mó, de ghaineamhchloch Toirbheartanach. Cosúil leis na beanna timpeall Toirbheartan (as ar ainmníodh an charraig), bíonn leicne sraithe scoilte le clasáin ghéara agus ar a bharr tá an cíormhullach géar creagach Sgúrr Fiona.
Mykines
Is oileán Faróch é Mykines.
Whatley, Alabama
Is sráidbhaile i gContae Clarke, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá é Whatley. Bhí 150 duine a bheith ina gcónaí sa tsráidbhaile sa bhliain 2016.
Ceann tíre
deas|250px|thumb|Ceann tíre Is píosa talún caol a ghobann amach as imeallbhord san fharraige é ceann tíre.
Cathal Buí Mac Giolla Ghunna
Duine de na filí ba cháiliúla i gCúige Uladh ab ea Cathal Buí Mac Giolla Ghunna. (t. 1680-1756). Rugadh é timpeall 1680 i bhFear Manach, chaith sé seal ina ábhar sagairt, ach chuaigh le filíocht agus le cairréireacht ina dhiaidh sin. Is é An Bonnán Buí amhrán magúil faoi bhás éin den tart, an saothar is cáiliúla dá chuid agus bíonn leaganacha de á gcanadh go fóill ar fud na hÉireann.
D'fhoilsigh an scoláire Breandán Ó Buachalla bailiúchán dá shaothar: "Cathal Buí: Amhráin" sa bhliain 1975.
Ficsean
Tá Cathal Buí mar charachtar san úrscéal Rún an Bhonnáin le Proinsias Mac a' Bhaird a foilsíodh sa bhliain 2010.
Glas Naíon
Is bruachbhaile mhór i dTuaisceart Bhaile Átha Cliath í Glas Naíon. Tá Glas Naíon suite i mbarúntacht de Chúlóg taobh amuigh de chathair Bhaile Átha Cliath agus is áit chónaithe don chuid is mó de mhuintir an pharóiste í. Tháinig an t-ainm Glas Naíon ón fhocail Gluais a aistríonn go ‘stream’ sa Bhéarla agus ainmníodh an bhaile indiaidh an chraobh-abhainn, Abhainn Tolka, Glas Naoidhean. Ceaptar go gciallaíonn sé ‘stream of infants’ sa Bhéarla ach níl na saineolaithe go hiomlán cinnte.
Stair
mion|clé|311x311px|Griangraf de chloigtheach i reilig Glas Naíon
Tosaíonn stair Glas Naíon thart ar an 5ú haois nó 6ú haois, beagnach ceithre chéad bhliain sula bunaíodh an chathair. I dtús báire, bunaíodh Glas Naíon mar mhainistir lonnaíochta do Naomh Mobhi i dTuaisceart Bhaile Átha Cliath. Deirtear go raibh a lán naomh cáiliúla i mbun staidéar ar chúrsaí faoi Naomh Mobhi sa mhainistir sin, cosúil le Naomh Colmcille, Comgall, Canice agus Ciarán.
Sna Meánaoiseanna, thosaigh pobail ag teacht chun cinn timpeall an mhainistir ach nuair a bhí na Lochlannaigh is na Danair ag teacht i dtír in Éirinn ón 9ú aois, rinneadar an-réabadh ar bhailte agus mhainistreacha na hÉireann, san áireamh mhainistir Ghlas Naíon. Tharla an cath is mó in Éirinn i rith na mblianta sin agus i nGlas Naíon, tharla an cath cáiliúil Cath Chluain tarbh. Le linn an chath, bhí troid mhór ar siúl idir na Lochlannaigh agus na nGaeil a tharla in aice le abhainn ‘An Tulcha’  i 1014. Chloigh Brian Bóirmhe leis na Lochlannaigh sa chath seo ach bhí an throid go uafásach sin agus fuair na mílte bás.
Tháinig na Normannaigh go hÉirinn sa 12ú haois agus chuaigh, rí na Normannaigh, Rí Henry, i gceannas ar phíosa talamh in Éirinn. Bhí Glas Naíon faoi smacht rí Henry agus ba é sin an tús a bhí leis an smacht dhíreach a bhí ag na Sasanaigh ar Éireann.
Tar éis teacht na hAnglo-Normannaigh, D’athraigh talún Ghlas Naíon isteach ina mhainéar a bhí faoi úinéireacht ag an Priory of the Holy Trinity (Teampall Chríost) agus bhí an sráidbhaile cosúil le baile eile sa Pháil. Bhí Teampall Chríost an thábhachtach i stair agus i bhforbairt sráidbhaile Ghlas Naíon.
I rith an 17ú haois, bhí go leor fadbhanna ag tarlú ó cheann ceann na tíre mar thoradh ar chogaí Cromwell agus ar díláithriú na mainistreacha (Glas Naíon san áireamh). Bhí sráidbhaile Glas Naíon ag dul in olcas mar thoradh ar na fadbhanna ach atógadh an sráidbhaile i rith an 18ú haois agus bhí sé ina háit an-fhaiseanta.
Rinneadh bailecheantar de Ghlas Naíon i 1878 agus tháinig sé mar chuid de Chathair Bhaile Átha Cliath i 1900. D’éirigh Glas Naíon níos measa don chéad leath den aois seo ach atógadh an sráidbhaile sa dara leath den aois seo.
Sráidbhaile Glas Naíon sa Lá atá inniu
Sa lá atá inniu, is sráidbhaile mór agus forbartha í. Tá athrú mór tagtha ar an sráidbhaile thar na mblianta, agus tá sé mar pháirt de chathair Bhaile Átha Cliath sa lá atá inniu ann. Tá meascán do theaghlaigh óga, seanóir agus mic léinn a bhíonn ag freastal Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath ina cónaí i nGlas Naíon. Tá an ceantar faoi bhláth san am i láthair leis na háiseanna go léir atá lonnaithe ann.
mion|236x236px|Grianghraf de theach gloine i nGarraithe Náisiúnta na Lus
Oideachas i nGlas Naíon
Tá ocht bhunscoil agus trí mheánscoil i gceantar Ghlas Naíon, le gaelscoil Scoil Mobhí ag an mbunleibhéal, Gaelcholáiste Scoil Chaitríona agus scoil riachtanais speisialta, Scoil Chiarain san áireamh.
Tá Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath suite i nGlas Naíon freisin. Cruthaíodh an institiúid i 1975 agus freastalaíonn thart ar 10,000 mac léinn uirthi.
Reilig Ghlas Naíon
Is é Reilig Ghlas Naíon an reilig is mó sa tír seo. Tá a lán de na daoine is tábhachtaí i stair na hÉireann curtha ann, sé sin iad siúd a bhí baint acu le chúrsaí poblachtachas agus Chaitliceachas in Éirinn. Mar shampla, Dónal Ó’Conaill atá curtha sa reilig agus tá cloigtheach tógtha i gcuimhne Dhónail sa reilig. Tá páirt lárnach a imirt ag reilig Ghlas Naíon mar gheall ar an stair a bhaineann leis agus na daoine atá curtha ann agus tarraingíonn an músaem atá suite sa reilig go leor turasóirí chun na reilige chomh maith.
Garraithe Náisiúnta na Lus
mion|237x237px|Grianghraf de Mheitéareolaíochta na hÉireann Bunaíodh Garraithe Náisiúnta na Lus i nGlas Naíon sa bhliain 1795, nuair a ghlac Sochaí Ríoga Bhaile Átha Cliath seilbh ar thalamh Ghlas Naíon. I dtús ama, an aidhm a bhí ag na Garraithe nó dearcadh eolaíocht talmhaíochta a chur chun cinn ach trí na mblianta, d’athraigh an aidhm ón eolaíochta talmhaíochta go dtí eolas a bheith ar chúrsaí luibheolaíochta. Sa lá atá inniu, bíonn an-tóir ag turasóirí ar Gharraithe Náisiúnta na Lus agus tá sé dhochreidthe ar fad.
Met Éireann
Tá Ionad Meitéareolaíochta na hÉireann lonnaithe i nGlas Naíon atá mar cheanncheathrú Sheirbhís Meitéareolaíochta na hÉireann. Bhí an fhoirgneamh deartha ag Liam McCormack i gcruth pirimide. Sa bhliain 1979, bhí an cheanncheathrún tógtha i nGlas Naíon ar Seanbhóthar
an Fhionnghlas.
Pirimid na hEaglaise (Our Ladys of Dolours Church)
Tógadh Pirimid na hEaglaise i nGlas Naíon i 1881 mar Eaglais shealadach agus tar éis nócha bliain, atógadh an Eaglais go díreach mar a bhí. Tógadh an eaglais nua i gcruth pirimide in 1971 agus cé go raibh an phirimid conspóideach ag an am seo, tá páirt mhór a imirt aige i bpobal Ghlas Naíon i saol an lae inniu.
Aiseanna agus clubanna
Tá CLG Na Fianna suite i gcroílár Ghlas Naíon agus bunaíodh an chumann i 1955. Cuimsíonn Na Fianna gach ghné den Chumann Lúthchleas Gael ó thaobh na cluichí gaelacha sé sin, iománaíocht, peil gaelach, camógaíocht, liathroid lámha agus cluiche corr a bhí go léir a imirt lastaigh den chlub.
Tá go leor clubanna eile sa cheantar seo cosúil le Tolka Rovers, Cumann Cispheile Naomh Uinseann, Cumann Dornálaíochta Glas Naíon agus Club leadóige Ghlas Naíon.
Tá an chlub óige Foróige suite i nGlas Naíon freisin agus cuireann sé le cumas daoine óga forbairt a dhéanamh ar leibhéal sóisialta agus is áit sábháilte agus spraíúil í.
Bunaíodh grúpa gasóga i nGlas Naíon in 1911 ar Bhóthar Bhaile Gall Thiar agus cheiliúir siad céad bliana i 2011. Tugann an grúpa seo deis do dhaoine óga forbairt a dhéanamh ar chúrsaí phraiticiúil sa cheantar.
Springhill, Alabama
Is sráidbhaile i gContae Clay, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá é Springhill.
Universidade Federal de Minas Gerais
Is ollscoil í Universidade Federal de Minas Gerais atá suite i gBelo Horizonte, Minas Gerais, sa Bhrasaíl.
Bunaíodh í ar an 7 Meán Fómhair, 1927.
Mainistir Mhucrois
Bunaíodh Mainistir Mhucrois nó Mainistir Locha Léin sa 15ú céad agus tá cuma fíormhaith uirthi go fóill. Mainistir Phroinsiasach ab ea í. Tógadh an séipéal roimh an túr, agus is é seo an t-aon túr Proinsiasach in Éirinn atá chomh leathan leis an séipéal. Tá an mhainistir agus na foirgnimh go léir a bhaineann léi ina seasamh agus tá seanchrann iúir, Taxus baccata, i lár báire. Sa bhliain 1652, chuir lucht Chromail an ruaig ar na manaigh. thumb|right|220px|Clós clabhstraíthe na Mainistreach agus an crann ag fás i lár báire. Sa 17ú agus sa 18ú céad, adhlacadh roinnt filí iomráiteacha na háite ann, Aogán Ó Rathaille agus Eoghan Rua Ó Súilleabháin.
Hither Green
Is baile é Hither Green atá suite sa bhuirg London Borough of Lewisham, Londain Theas.
An spás amuigh
deas|200px|thumb|Cianspás Is éard atá i gceist leis an gcianspás, nó an spás amuigh, ná an spás idir atmaisféar an Domhain  agus na reanna neimhe na cruinne.
Bá na hEornan
Is baile fearainn suite i gContae Chorcaí í Bá na hEornan.
Éric Cantona
Iar-imreoir sacair ón Fhrainc is ea Éric Cantona (a rugadh ar an 24 Bealtaine 1966 i Marseille). Bhí rath ag Cantona ina thacaí sna foirne Leeds United agus Manchester United i Sasana. Tháinig cáil ar leith air tar éis gur thug sé cic do dhuine de lucht leanúna Crystal Palace Richard Shaw ar an 25 Eanáir sa bhliain 1995.
Honor Oak
Is baile é Honor Oak atá suite sa bhuirg London Borough of Lewisham, Londain Theas.
Wallace, Victoria
Bunaíodh Wallace sna 1880í agus d’oscail Oifig an Phoist ar 22 February 1885. In Wallace a rugadh Edmond Hogan, polaiteoir arbh é Céad Aire Victoria é dhá uair sna 1920í.
Féach freisin
Toohey, Jack: On the Eastern Fringe: Recollections and Stories on the Settlement and Farming Histories in the Bungaree, Wallace, Bolwarrah and Gordon Districts. Ballarat 2005.
Catherine Murphy
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Chill Dara Thuaidh í Catherine Murphy (Gaeilge: Caitríona Ní Mhurchú) (rugadh í 1 Meán Fómhair, 1953). Tá sí ina ball de na Daonlathaigh Shóisialta agus ina comhcheannaire in éineacht le Róisín Shortall ó mhí Iúil 2015 go dtí mí Feabhra 2023. Bhíodh sí ina TD neamhspleách ó Feabhra 2011 agus sa tréimhse 2005-2007. Is as Léim an Bhradáin di. Iar-bhall de Dhaonlathas Clé agus de Pháirtí na nOibrithe í.
Sheas sí san Olltoghchán 2016 agus toghadh í le 22.70% de na vótaí céad rogha.
Cnoc an Chearrbhachais
Is baile fearainn suite i gContae Chorcaí é Cnoc an Chearrbhachais. Tá sé i bparóiste Dhrom Tairbh agus ag críochantacht le paróistí Chuilinn agus an Bhóthair Bhuí freisin. Tá 14 áitritheoir ann agus tá trí fheirm agus ceithre theach ann.
Atmaisféar
deas|200px|thumb|Atmaisféar an [[Mars (pláinéad)|Mars]] Is imchlúdach gáis mórthimpeall an domhain nó pláinéad eile é atmaisféar.
Páirtí na nOibrithe
Is páirtí polaitiúil Éireannach é Páirtí na nOibrithe (Workers' Party of Ireland) atá comhdhéanta de bhaill de chuid na heite clé agus de phoblachtóirí in Éirinn a cuireadh ar bun sa bhliain 1970 tar éis gur scoilt an eagraíocht Sinn Féin. Ba é Art Ó Gríofa a bhunaigh an eagraíocht sin siar sa bhliain 1905 i gceáduair agus ghlac an páirtí leis an ainm atá orthu i láthair na huaire sa bhliain 1982.
Cragford, Alabama
Is sráidbhaile i gContae Clay, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá é Cragford.
Páirc Náisiúnta Chill Airne
Tá Páirc Náisiúnta Chill Airne suite in aice bhaile Chill Airne, Contae Chiarraí, Éire. B'í an chéad páirc náisiúnta bunaithe in Éirinn í, cruthaithe nuair a bhronnadh Eastát Mhucrois do Stáit na hÉireann sa bhliain 1932. Ó shin i leith, tá an pháirc fairsingithe as cuimse agus tá níos mó ná 102.89 km2 (25,425 acraí) d'éiceolaíochta ilchineálacha aige, Locha Chill Airne, coillearnacha darach agus iúr de tábhachta idirnáisiúnta, agus beanna sléibhte san áireamh.
Tá an t-aonú tréad d'fianna rua dúchasacha agus an tsraith chlúdaigh foraoise dúchasaigh is mó atá fágtha in Éirinn, inti.
Skoczów
Is baile mór í Skoczów i ndeisceart na Polainne, agus meastar go bhfuil 14,641 duine ina gcónaí sa bhaile. Tá sí suite sa cheantar stairiúil, an Siléis, ar bhruach Abhainn Wisła, an abhainn is faide sa Pholainn.
Ladywell
Is baile é Ladywell atá suite sa bhuirg London Borough of Lewisham, Londain Theas.
Sydney Minch
Polaiteoir Éireannach ab ea Sydney Minch (14 Meitheamh 1893 – 12 Márta 1970). Bhí sé ina bhall de Chumann na nGaedheal ar dtús agus ansin d'Fhine Gael.
Sandoy
Is oileán Faróch é Sandoy.
Baile in Scáil
Is cuid de Scéalaíocht na Ríthe i Miotaseolaíocht na nGael é Buile an Scáil (Sean-Ghaeilge Baile in Scáil), scríofa is amhlaidh san 11ú haois. Caomhnaítear é in dhá lámhscríbhinn den 15ú agus 16ú haois.
Achoimre
Shiúil Conn trí thimpiste ar an lia agus é ar mhúir chosanta na Teamhrach. Chuir sé seo le fios go raibh an lia clúdaithe ó ré Chú Chulainn. Chuir draoi brí an lia in iúl, agus dúirt gurbh ionann líon búireanna an lia agus líon na ríthe a leanfadh Conn. D'éirigh ceo draíochta agus tháinig marcach chucu, a chaith trí gha i dtreo Choinn. D'iarr sé ansin ar Chonn agus ar an ndraoi dul ina theannta chuig a thigh suite ar mhaigh agus crann óir in aice leis. Chuadar isteach, agus thug bean le coróin óir ar a cionn fáilte rompu. Chonaic siad i dtosach báire dabhach airgid, fáiscthe le fonsaí óir, lán de leann rua, agus cuach agus spúnóg freastail óir. Chonaiceadar scál ansin, fear ard galánta, ina shuí ar ríchathaoir, a deir gur Lugh é féin. Ba cheannas na hÉireann í an bhean, agus chuir sí béile ar an mbord do Chonn agus ann easna daimh ceithre throigh is fiche ar fad, agus easna toirc. Nuair a chuir sí na deochanna ar an mbord, d'fhiafraigh sí díobh "Cé acu a dtabharfaí an cuach seo?", agus d'aithris Lugh dán a d'inis do Chonn líon blianta a réime, agus ainmneacha na ríthe a leanfas é. Chuaigh siad faoi scáth Lugh isteach, agus d'imigh an teach as amharc, ach d'fhan an cuach agus an spúnóg freastail.
Luann Helmut Birkhan taighdeoirí (m.s. J. Weisweiler, M. Dillon), a rinne iarracht nasc teangeolaíochta a chruthú idir laith (leann) agus flaith.
Corinth, Alabama
Is sráidbhaile i gContae Clay, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá é Corinth.
Achadh a' Phúbaill
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Achadh a' Phúbaill.
Francis Gormley
Polaiteoir Éireannach ab ea Francis Gormley (1899 – 20 Nollaig 1974). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Coille Dobhair
Is baile comaitéara é Coille Dobhair (Sean Bhéarla: Cadder, Béarla: Bishopbriggs) i nDún Bhreatainn an Ear, Albain. Cé go raibh sé, i dtús báire, tráth mar chuid de pharóiste stairiúil Cadder - tailte a dheonaigh Uilleam mac Eanraig, Rí na nAlbanach, ar Easpag Ghlaschú, sa bhliain 1180 - ba Shiorrachd Lannraig é agus ina dhiaidh sin ba bhurg neamhspleách é ó 1964 go dtí 1975. Toisc go bhfuil Coille Dobhair gearr go leor do Ghlaschú, tá sé anois go héifeachtúil ina bhruachbhaile den chathair.
Achadh a' Choirce
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Achadh a' Choirce.
Fionn Bheinn
Tá taobh na láimhe deise den sliabh ina fhána éadomhain, réidh agus féarmhar.
Tá a éadan tuaisceartach níos géire agus meastar go bhfuil sé níos suntasaí.
Afrojack
Rugadh Afrojack ar an naoú lá de mhí Meán Fómhair i 1987. Rugadh agus tógadh é i mbruachbhaile de Rotterdam darb ainm Spijkenisse, san Ísiltír. Is DJ é. Thosaigh Afrojack ag déanamh ceol i 2008 agus seoladh sé a chéad amhrán ‘Drop Down (Do My Dance)’ le Partysquad. Chuaigh sé go dtí uimhir a dó dhéag sna cairteanna san Ísiltír. Seoladh sé freisin ‘Take Over Control’ le ealaíontóir Ollannach Eva Simons i 2010, ‘The Way We See The World’ le Dimitri Vegas, Like Mike agus Nervo, ‘No Beef’ le Steve Aoki agus ‘Lunar’ le David Guetta i 2011, ‘Can’t Stop Me’ le Shermanology agus ‘Rock the House’ i 2012 agus ‘As Your Friend’ le Chris Brown agus chuid amhrán nua ‘The Spark’ le Spree Wilson i 2013. Chomhstiúraigh Afrojack an t-amhrán ‘Give Me Everything’ le Pitbull, Ne-Yo agus Nayer. Bhain sé uimhir a haon amach sna cairteanna sa Ríocht Aontaithe, Meiriceá, Ceanada agus An Bheilg agus bhuaigh sé go leor duaiseanna. Chuaigh Afrojack go dtí Tomorrowland i 2011 agus bhí an t-amhrán ‘The Way We See The World’ an rosc-amhrán de Tomorrowland i 2011. Freisin chuaigh Afrojack go dtí an EMAs 2013san Ísiltír áit a raibh sé ina pháirtí. Ritheann Afrojack an lipéad taifeadta ar a dtugtar ‘Wall Recordings’ a bhfuil DJ’s cosúil le R3hab, Sidney Samson agus é féin sínithe air.
Strictly Come Dancing (sraith 6)
Is comórtas damhsa teilifíse é Strictly Come Dancing, a tosaíodh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2004. Tá sé ar BBC One. Thosaigh an séú sraith ar an 20 Meán Fómhair 2008 agus chríochnaigh sé ar an 20 Nollaig 2008.
B'iad Len Goodman, Bruno Tonioli, Craig Revel Horwood agus Arlene Phillips na breithiúna don sraith seo.
Aigéad sulfarach
Is é an t-aigéad sulfarach (H2SO4) ocsaigéad an tsulfair, agus is é an uimhir ocsaídiúcháin atá ag an sulfar ann ná +6. "Ola vitriail" an seanainm. Tá sé intuaslagtha san uisce i ngach coibhneas measctha, agus is aigéad láidir agus ocsaídeoir láidir é araon. Tá sé in ann uisce a bhaint as móilíní orgánacha freisin, agus úsáidtear i bpróisis cheimiceacha é dá réir. Is amhábhar agus imoibreán ardtábhachtach é sa tionsclaíocht. Is í an trí-ocsaíd sulfair, SO3, is ainhidríd don aigéad sulfarach - is é sin, an chomhdhúil a thabharfaidh aigéad sulfarach má imoibríonn sé leis an uisce.
Faightear aigéad sulfarach trí shulfar a ocsaídiú. Ar dtús, dóitear sulfar go dé-ocsaíd sulfair SO2. San ocsaíd seo, áfach, níl an sulfar ach +4 ar uimhir ocsaídiúcháin, agus mar sin, tá sé riachtanach é a ocsaídiú go +6, rud a dhéantar trí thuilleadh ocsaigine a thabhairt don dé-ocsaíd agus an pheantocsaíd vanaidiam, V2O5, ag catalú an imoibriúcháin. Ansin, gheofar an trí-ocsaíd. Imoibriú an-eisiteirmeach é, áfach, imoibriú na trí-ocsaíde sulfair leis an uisce, is é sin, scaoiltear a lán fuinnimh saor dá thoradh, agus is deacair srianta maithe a choinneáil leis an imoibriú seo fiú faoi imthoscaí na monarchan. Mar sin, is é an rud a dhéantar ná go dtuaslagtar an trí-ocsaíd san aigéad sulfarach tiubhaithe, ionas go bhfaighfear leacht tromghluaiste ar a dtugtar oleum. Focal Laidine é oleum a chiallaíonn "ola", ach i ndéantús an aigéid shulfaraigh, is é is brí leis ná meascán as aigéad sulfarach agus cineál polaiméirí, ar nós an dé-aigéad sulfarach H2S2O7. Ansin, cuirfear an t-uisce leis an oleum go cúramach, go dtí go mbeidh sé ina aigéad sulfarach glan.
Tugtar sulfáití ar shalainn an aigéid seo. Tá an chuid is mó acu sothuaslagtha san uisce, ach is eisceachtaí iad sulfáití na miotal cré-alcaileach, ar nós sulfáit chailciam (gipseam, plástar gipsim), sulfáit strointiam, sulfáit bhairiam, agus sulfáit raidiam. Tá an tsulfáit raidiam ar an tsulfáit is dothuaslagtha ar fad. Is mianraí nádúrtha iad a lán sulfáití, na cinn seo mar shampla:
An t-Olach
Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é an t-Olach.
Albert Speer
Ba ailtire agus ball de Páirtí Náisiúnta Sóisialach Lucht Oibre na Gearmáine é Albert Speer, a rugadh i Mannheim ar an 19 Márta 1905.
Saol
Chuala Speer óráid ó Adolf Hitler i Mí Eanáir 1931, agus chuaigh sé isteach sa NSDAP tar éis sin. & aire cogaidh
I rith an Dara Cogadh Domhanda, bhí sé ina bhall den réimeas barbartha Naitsíoch. Ar an 8 Feabhra 1942, ceapadh Speer ina Aire Cogaidh. Tháinig méadú ar an táirgiúlacht de bharr. Ach chnuasaigh na Naitsithe cabhair dóibh féin ar an sclábhaíocht. Bhí sé páirteach ann dá dheoin féin, is cosúil
I dtriall Nürnberg, gearradh fiche bliain ar Speer, fiche bliain a chaith sé sa phríosún Spandau i mBeirlín.
Scríobh Speer dhá leabhair i Spandau, Inside the Third Reich agus Spandau Diaries. Bhí Speer buartha faoin trioblóid a tharraing sé, agus bhí aiféala air, is cosúil.
Scaoileadh amach as an bpríosún é ar an 1 Deireadh Fómhair 1966. mion|Síniú Albert Speer Fuair Speer bás de bharr stróc i Londain sa bhliain 1981. Bhí sé lena ghrá geal, bean óg, in óstán i Londain. agus a bhean a raibh sé pósta uirthi le 40 bliain fós ina cónaí i Heidelberg.
Universidade Estadual de Feira de Santana
Is ollscoil í Universidade Estadual de Feira de Santana atá suite i gFeira de Santana, Bahia, sa Bhrasaíl.
Plána (uirlis)
Is uirlis le lann cruach starrach é plána.Úsáidtear chun dromchla adhmaid a smúdáil é. Le ciumhais ghéar ag bun an phlána gearrtar sliseoga tanaí adhmaid.
clé|thumb|350px|Plána clé|thumb|350px|Duine ag plánáil
Universidade Estadual de Feira de Santana
Bunaíodh í ar an 31 Bealtaine, 1976.
Millerville, Alabama
Is sráidbhaile i gContae Clay, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá é Millerville.
Áird Tóirinis
deas|250px|thumb|An teach mór ag Áird Tóirinis Is eastát suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Áird Tóirinis.
The Reluctant Fundamentalist
mion|premiere. The Reluctant Fundamentalist, Toronto Film Festival 2012 Úrscéal le Mohsin Hamid is ea The Reluctant Fundamentalist a foilsíodh sa bhliain 2007.
Cuir síos atá ann ar comhrá agus caidreamh idir fear óg Pacastánach agus Meiricéanach i gCafé i Lahore i gcaitheamh oíche.
Go bunúsach is scéal é faoin bPacastánach seo a chuaigh ar deoraíocht go dtí SAM. Bhain sé rath nach beag amach i Nua-Eabhrac tar éis dó freastal ar ollscoil Phrinceton i New Jersey agus bhain sé sult as an saol a bhí aige ansin.
Tá an scéal bunaithe ar a dhearcadh i gcodarsnacht le dearcadh muintir Mheiriceá tar éis an ionsaí ar Nua-Eabhrac i 2001 agus an bhagairt a bhí ann go mbeadh cogadh idir an India agus an Phacastáin. Tá sé fite fuaite le scéal grá an fhir óig.
Le titim amach an scéil léirítear dúinn an fáth ar thréig an fear óg SAM. Insítear an scéal ag an fear óg ach is léir go bhfuil an Meiriceánach ag éirí níos míshuaimhní agus an scéal ag dul chun críche.
Duaiseanna
Bhí an t-úrscéal seo ar an ngearrliosta Booker sa bhliain 2007 agus bhain sé duais Anisfield-Wolf Book Prize agus duais South Bank Show sa bhliain 2008.
Is Fada Liom Oíche Fhír-fhliuch (Dán)
Chum an file Aogán Ó Rathaille (1675? – 1729) an dán seo. B'é Ó Rathaille a chuir tús leis an ngné liteartha i bhfilíocht na Gaeilge ar a dtugtar aisling. Rugadh Ó Rathaille i Screathan an Mhil, Sliabh Luachra, Contae Chiarraí. Bhí a shinsir ina n-ollúna ag Clann Mhic Cárthaigh Mhóir.