cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Seán Tracey (réabhlóidí, 1895-1920)
Maraíodh é ar Shráid Talbóid, Baile Átha Cliath le linn thréanbhabhta lámhaigh i nDeireadh Fómhair 1920.
Sgurr Gaoithe
Is ceantar suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Sgurr Gaoithe.
Eimhis
Is baile suite i gContae Thír Eoghain é Eimhis.
Seán Tracey (réabhlóidí, 1895-1920)
Tús a shaoil
Feirmeoirí beaga in Iarthar Thiobraid Árann ab ea muintir Uí Threasaigh. D'fhág sé an scoil nuair a bhí sé ceithre bliana déag d'aois, agus chuaigh sé le feirmeoireacht mar shlí bheatha.
Ciarán Ó Canáin
Tréimhse mar ionadaí tofa
Toghadh Ciarán Ó Canáin ina ionadaí tofa poiblí an chéad uair mar chomhairleoir contae i mBarda Locha Riach i gContae na Gaillimhe, i dtoghcháin áitiúla 2004. Sheas sé in Olltoghchán 2007 i nGaillimh Thior ach theip air suíochán a bhaint amach, cé gur cheap an Taoiseach chun an tSeanaid é ina dhiaidh sin. D'éirigh leis an bua a fháil ar an Seanadóir Fiona O'Malley, le bheith tofa mar cheannaire an Pháirtí Dhaonlathaigh i 2008.
James Chadwick
A shaol
Rugadh i Cheshire, Sasana é sa bhliain 1891, mac le John Joseph Chadwick agus Anne Mary Knowles. D'fhreastail sé ar Choláiste Mhanchain, agus rinne sé staidéar in Ollscoil Mhanchain agus Ollscoil Cambridge. Sa bhliain 1913 chuaigh Chadwick chun chabhair a thabhairt do Hans Geiger ag an Ollscoil Teicniúil i Beirlín. Chomh maith le sin, rinne sé obair sé le hErnest Rutherford. Sa Ghearmáin, ag tosú an Chéad Chogadh Domhanda, cuireadh i bpríosún é ach rinne Geiger cinnte de gur ligeadh saor é.
Seán Tracey (réabhlóidí, 1895-1920)
Tús a shaoil
Chuaigh sé i gConradh na Gaeilge, i mBráithreachas na Poblachta sa bhliain 1911 agus sna hÓglaigh sa bhliain 1913.
Annála na gCeithre Máistrí
Is éard atá i gceist le hAnnála Ríochta Éireann nó le hAnnála na gCeithre Máistrí ná croinic mheánaoiseach a thugann cur síos ar shaol na hÉireann ó laethanta na Díleann - nó 2242 bhliain i ndiaidh chruthú an domhain, mar a deirtear sa leabhar féin - go dtí an bhliain 1616 i ndiaidh bhreith Chríost.
Téacs
Tá an chuid is mó de na hannála bunaithe ar fhoinsí níos sine, cé go bhfuil bunsaothar ann freisin. Cuireadh na hannála seo i dtoll le chéile idir na blianta 1632 agus 1636 sa mhainistir Phroinsiasach i gCathair Dhún na nGall agus chois na Drobhaoise. Na hiontrálacha a thagraíonn don 12ú haois agus do na laethanta roimhe sin, fuarthas in annála na manach meánaoiseach iad. Chuaigh na húdair i dtuilleamaí thaifid na n-uasal Gaelach (Annála Uladh, cuir i gcás) le haghaidh eolas ab úire ná sin. Le cur síos a thabhairt ar na himeachtaí sa tseachtú haois déag, bhreac na húdair síos a gcuimhní cinn féin.
Gadual
Is éan é an gadual. Is baill d'fhine na Anatidae iad.
Seán Tracey (réabhlóidí, 1895-1920)
Réabhlóidí
Cimíodh é tar éis Éirí Amach na Cásca. Chaith sé an chuid ba mhó den dá bhlian ina dhiaidh sin i dtóin an phríosúin, áit a ndeachaigh sé ar stailc ocrais ag amanna éagsúla. Seo mar a scríobh sé chuig a chomrádaithe i dTiobraid Árainn óna phríosún i nDún Dealgan sa bhliain 1918:clé|mion|94 [[sráid Thalbóid (Talbot), BÁC]]"Iad siúd atá ag tacú leis an namhaid, ruaigigí as an tír iad. Aon duine a chuirfidh in bhur n-aghaidh, ná sparálaigí an lámh láidir air. Cloígí leis an disciplín is déine is féidir: ná ritheadh aon duine ag fágáil slán ag a mháthair ar an nóiméad deireanach" (Béarla: Deport all in favour of the enemy out of the country. Deal sternly with those who try to resist. Maintain the strictest discipline, there must be no running to kiss mothers goodbye).
Sa bhliain 1918, rinneadh Leas-Oifigeach Ceannais ar Thríú Briogáid Thiobraid Árann de na hÓglaigh de. Theastaigh uaidh buille a bhualadh i gcoinne na mBriotanach, agus bhí díomá air nuair nár cheadaigh lucht ceannasaíochta na Bráithreachta ionsaithe ar na póilíní sa bhliain 1917.
James Chadwick
A shaol
I ndiaidh an chogaidh, d'fhill sé ar Cambridge, áit inár chabhraigh sé le hErnest Rutherford agus a staidéar ar ga fammaó rudaí raidigníomhach, rinne siad staidéar tábhachtach ar nuicléas an adamh.
Annála na gCeithre Máistrí
Téacs
Ba é Mícheál Ó Cléirigh, thar aon duine eile, a rinne an scríbhneoireacht, ach más amhlaidh féin, fuair sé cuidiú óna lán daoine léannta eile, ar nós Cú Choigríche Ó Cléirigh, Fearghus Ó Maol Chonaire agus Cú Choigríche Ó Duibhgheannáin. Cé nach raibh ach Mícheál Ó Cléirigh ina Phroinsiasach i ndáiríre, d'éirigh sé coitianta "Na Ceithre Bráithre", agus ina dhiaidh sin, "Na Ceithre Máistrí", a thabhairt orthu, agus ghreamaigh an leasainm seo de na hannála féin. Ba é Fearghal Ó Gadhra, fear uasal ó Chontae Shligigh, a thug urraíocht don tionscadal.
As Gaeilge a scríobhadh na hAnnála seo go léir. Tá cóipeanna den lámhscríbhinn i dtaisce i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath; in Acadamh Ríoga na hÉireann; agus i gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath.
Aistriúchán
Ba é Eoghan Ó Coinnealláin a d'fhoilsigh an chéad aistriúchán suntasach ar na hAnnála sa bhliain 1846. Thosaigh an t-aistriúchán seo ón mbliain 1171 AD, agus níor bhac an Coinneallánach le stair ba sine ná sin. Ba é aistriúchán an Choinneallánaigh an t-aon cheann a raibh tulmhaisiú ceithre dhath air, chomh maith le mapa mór infhillte a thaispeáin bólaí dúchais na dteaghlach uasal ar fud na hÉireann. Fágadh aistriúchán an Choinneallánaigh ar leataobh agus ligeadh i ndearmad é ar feadh céad go leith de bhlianta, ach i dtús na chéad aoise fichead, cuireadh suntas san aistriúchán seo, agus cuireadh in athchló é. I ndiaidh aistriúchán an Choinneallánaigh, chuir an staraí Eoin Ó Donnabháin Béarla ar na hAnnála go léir. Fuair sé deontas £1,000 le haghaidh na hoibre seo ón stát, agus ba é an matamaiticeoir clúiteach William Rowan Hamilton a bhain amach an deontas sin dó, nuair a bhí sé ina Uachtarán ar Acadamh Ríoga na hÉireann.
Ceann de na príomhfhoinsí Gaeilge iad na hAnnála dóibh siúd atá ag déanamh taighde ar stair na hÉireann roimh an mbliain 1616. Is iomaí caibidil i dtús na croinice nach bhfuil ann ach liostaí ainmneacha agus dátaí, ach níos deireanaí sa leabhar, tugann na húdair tuairisc i bhfad níos cruinne ar imeachtaí ar choinnigh siad féin cuimhne orthu, agus a lán mionsonraí ar eolas acu.
Tábhacht
Iad siúd a chuireann dearcadh an lae inniu i bhfeidhm ar fhoinsí ó na laethanta a bhí, is nós leo a chur i leith na nAnnála nár chóir an iomarca muiníne a bheith agat astu ná an iomarca úsáide a bhaint astu, ós rud é nach mbacann na húdair ach le breitheanna, básanna agus gníomhartha na n-uasal Gaelach a chur i míotar gan súil ar bith a choinneáil ar fhorbairt na sochaí ná ar na himeachtaí amuigh sa saol mór. Rud nádúrtha atá ann, áfach, nó is amhlaidh gur sochaí athairlíneach chéimlathach a bhí i sochaí na nGael, agus mar sin, ní shamhlófá a mhalairt de shaoldearcadh le húdair na nAnnála ach oiread.
Ón taobh eile de, is beag foinse atá fágtha againn i nGaeilge ón linn sin, agus tá na hAnnála an-fhiúntach, ó chaitear súil dhúchasach na nGael iontu, abair, ar an dá Éirí Amach i nDeasumhain agus ar Chogadh na Naoi mBliana.
Henry Johnston
Polaiteoir Éireannach ab ea Henry Johnston (1 Feabhra 1924 – 31 Eanáir 2012). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
James Chadwick
A shaol
Sa bhliain 1932 d'fhionn Chadwick an rud i nuicléas adamh a glaotar neodróin toisc nach bhfuil lucht leictreach aige. Dá bharr bhuaigh sé an bonn Hughes, agus níos déanaí (1935) an duais nobel do fisic. fuair sé bás i Cambridge ar an 24 Iúil 1974.
Yekaterinburg
Cathair de chuid na Rúise is ea Yekaterinburg (Екатеринбург). Tá an chathair suite i gCúige Sverdlovsk i lár na tíre. Tá 1,349,772 duine ina gcónaí in Yekaterinburg (daonáireamh 2010).
Seán Tracey (réabhlóidí, 1895-1920)
Luíochán na Sulchóide Bige
B'iad an Treasach, Dónall Ó Braoin, Seán Ó hÓgáin, Séamus Robinson agus cúigear Óglach eile a chuir tús le Cogadh na Saoirse nuair a d'ionsaigh siad ón eadarnaí díorma de chuid Chonstáblacht Ríoga na hÉireann. mion|Luíochán na Sulchóide Bige  eisíodh forógra, 19 Eanáir 1919|clé Mharaigh siad beirt phóilíní, Pádraig Mac Dónaill agus Séamus Ó Conaill, beirt phóilíní a raibh pléascáin geiligníte á n-iompar acu ar an tSulchóid Bheag i gCo. Thiobraid Árann. B'é Robinson a d'eagraigh an luíochán, agus an Treasach i gceann na gcúrsaí lóistíochta.
Tarrtháil traenach Knocklong
Cuireadh an taobh sin tíre faoi dhlí míleata mar gheall ar an lámhach. Rinneadh 'Ceantar Speisialta Míleata' de faoin Acht um Chosaint na Ríochta. Gabhadh Seán Ó hÓgáin ar an 12ú lá de Bhealtaine 1919, agus ina dhiaidh sin, chuaigh an Braonach, Robinson agus an Treasach le chéile le cúigear fear eile ó Bhriogáid Oirthir Luimnigh chun é a shaoradh as an ngéibheann.
Ina dhiaidh sin féin, bhí an t-ádh acu, nó d'éirigh leo Mac Uí Ógáin a tharrtháil gan ghránú a fhágáil air. Tugadh Seán Ó hÓgáin go Cnoc Loinge, áit ar bhain Seán Ó Loingsigh, duine de lucht a tharrthála, na dornaisc de le scoiltire a fuair sé ar iasacht ó bhúistéir na háite.
Bhí an Treasach ar dhuine acu siúd a d'fhéach leis an nginearál John French a fheallmharú i Mí na Nollag 1919. clé|mion
Deireadh a Shaoil
Tar éis na n-imeachtaí seo bhí ar an Treasach bailiú leis as Tiobraid Árann mar gheall ar an dianchuardach a bhí ag dul air agus ar na daoine eile a bhí páirteach sa tarrtháil. Chuaigh sé go Baile Átha Cliath, áit ar chuir an Coileánach ag obair é mar bhall den Scuad, a bhí ag feallmharú póilíní rúnda de chuid Rialtas na Breataine Móire.
D'fhill an Treasach ar Thiobraid Árainn i samradh na bliana 1920 agus d'ionsaigh sé roinnt bheairicí de chuid Chonstáblacht Ríoga na hÉireann in áiteanna mar an Bealach, Baile Uí Chléireacháin, agus Drongán.
Nuair a thosaigh na fórsaí slándála ag cúngú air arís i dTiobraid Árann, chuaigh an Treasach ar ais ar lorg dídine sa phríomhchathair. Is beag nár gabhadh é féin agus Dónall Ó Braoin i nDroim Conrach i dtuaisceart na cathrach. Bhí siad i dteach sábháilte, ach ansin, chuaigh tródam póilíní timpeall na háite, agus b'éigean dóibh cath lámhaigh a chur le teacht amach. Maraíodh fear an tí, an Dochtúir Ó Cearbhalláin, sa teagmháil, agus gortaíodh an Braonach féin go dona.
Marú
Ar an gceathrú lá déag de Dheireadh Fómhair i lár na cathrach, d'aithin bleachtaire an Treasach, agus d'éirigh ina lámhach eatarthu. Ansin a maraíodh Seán Ó Treasaigh, lasmuigh de shiopa na Republican Outfitters ag uimhir a 94, Sráid Talbóid. Tá plaic bheag chré-umha san áit anois mar chuimhneachán ar an Treasach. Rud is annamh ag an am, bhí bhí fear ceamara ann agus rinne sé scannánú. thumb|Seán Ó Treasaigh, 1919|cléTháinig a chónra isteach ag stáisiún traenach Acomhal Luimnigh agus lean slua mór go hEaglais San Nioclás sa tSulchóid é. Cuireadh i reilig Chill Fiacaile é. Scaoileadh gunnaí thar an uaigh cé go raibh go leor saighdiúirí i láthair.
Tionchar
Gach bliain, tagann daoine le chéile i reilig Chill Fiacaile ar an gceathrú lá de Dheireadh Fómhair le cuimhne an Treasaigh a cheiliúradh.
Tá an t-amhrán úd Seán Treacy nó Tipperary so Far Away, a cumadh faoi bhás an Treasaigh, beo i gcónaí i mbéal mhuintir Iarthar Thiobraid Árann, agus iad mórtasach as laoch na háite.
Droichead Blackfriars
250px|mion|clé|Droichead Blackfriars Is droichead trasna na Tamaise i Londain Shasana é Droichead Blackfriars.
An Ghráinsigh
Is baile suite i gContae Phort Láirge í an Ghráinsigh.
Seymour, Texas
Is é Seymour príomhbhaile Contae Baylor, Texas. Bhí 2,740 ina gcónaí i Seymour sa bhliain 2010.
Cill Taobháin
Is paróiste í Cill Taobháin (Béarla: Kilteevan), atá suite 6 chiliméadar soir ó bhaile Ros Comáin agus 9 gciliméadar ó thuaidh ó Chnoc an Chrochaire, i gContae Ros Comáin, Éire.
Tháinig sinsear an aisteora Tom Cruise as Cill Taobháin.
Art Mac Cumhthaigh
File Gaeilge ab ea Art Mac Cumhthaigh (nó Ó Cofaigh, nó Mac Cumhthaigh, nó Ó Cumhaigh - is é "Mac Cumhaigh" an leagan a úsáideann Tomás Ó Fiaich sa díolaim a chuir sé in eagar don Chlóchomhar thar cionn Éigse Oirialla sa bhliain 1973). Saolaíodh an file i bparóiste an Chreagáin i gContae Ard Mhacha sa bhliain 1738, agus fuair sé bás sa bhliain 1773. Chónaigh sé i dtír Uí Néill tar éis Ré na bPátrún, agus dá bhrí sin d'obair sé mar spailpín ar feadh a shaoil.
D'fhág sé fiche éigin de dhánta againn, ach is í an aisling úd Úirchill an Chreagáin an ceann is cáiliúla acu. Bhí sí le cloisteáil ó sheanchaithe na háite a fhad is a mhair Gaeilge á labhairt i gContae Ard Mhacha, agus is gnách a rá gurb í "amhrán náisiúnta Dheisceart Ard Mhacha" í.
James O'Shea
Is peileadóir gairmiúil é James 'Jay' O'Shea (rugadh 10 Lúnasa 1988), a imríonn le Milton Keynes Dons. D'imir sé cheana le Galway United F.C. agus ansin le Birmingham City. Is cliathánaí é, ach imríonn sé mar bhuailteoir anois is arís.
Onóir Idirnáisiúnta
Imríonn O'Shea peil idirnáisiúnta le Poblacht na hÉireann, ag aois faoi-bhliain agus fiche. Scóráil sé a chéad chúl sa bhua 2-1 in aghaidh na Spáinne ar an 28ú lá de Márta, 2009.
Patrick Teehan
Polaiteoir Éireannach ab ea Patrick Teehan (14 Aibreán 1904 – 25 Nollaig 1985). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Tom Aitinn
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Tom Aitinn.
Androulla Vassiliou
Is polaiteoir Cipireach í Androulla Vassiliou (a rugadh ar an 30 Samhain 1943), atá mar bhall de na Daonlathaigh Aontaithe (páirtí Eorpach na Liobrálaigh, na nDaonlathaigh is na Leasaitheoirí). Tá sí pósta le Georgos Vassiliou, iar-Uachtarán na Cipire agus bunaitheoir an pháirtí.
Ceapadh í ina ball den Choimisiún Eorpach, i bhfeighil ar chúrsaí sláinte ar an 3 Márta 2008.
Cath Tampere
I gCogadh Cathartha na Fionlainne, mhair Cath Tampere ón 16 Márta go dtí an 6 Aibreán 1918. De thoradh an chatha, shealbhaigh na Gardaí Bána an áit ba mhó tionsclaíochta sa tír ó na Gardaí Dearga. Ullmhúcháin don chath faoi Tampere ab ea an briseadh tríd an bhfronta a rinne na Bána i Länkipohja i gceantar Längelmäki taobh thoir thuaidh den chathair, chomh maith leis na cathanna lastuaidh agus taobh thiar thuaidh de Tampere ar feadh na líne a rith trí Vilppula, Kuru, Kyröskoski agus Suodenniemi. Nuair a bhuaigh na Bána na cathanna i Lempäälä ar an 24 Márta agus i Siuro ar an 26 Márta, bhí Tampere imdhruidte ag na Bána.
Bhí cath Tampere ar an gcath ba mhó a cuireadh i gCríoch Lochlann riamh, agus 16,000 saighdiúir páirteach ann ar an taobh Bán, 14,000 ar an taobh Dearg. Faoin am seo, bhí na Dearga ag éirí cleachta ar an gcogadh, agus iad dáigh dána dásachtach ag cosaint na cathrach. Níor thaise do na Bána ach an oiread, nó chuir siad rogha a dtrúpaí sa chath. Ar Dhéardaoin Mandála na Fola, an 28 Márta, bhí na Dearga ábalta fanacht ar foscadh agus aimsiú ceart a fháil, agus d'éirigh leo an-éirleach a dhéanamh ar na Bána. Maraíodh leathchéad fear de na hóglaigh a fuair oiliúint sa Ghearmáin, agus chaill aonaid áirithe san Arm Bán níos mó ná fear as gach beirt.
Charles Bronson
Ba aisteoir Liotuánach-Mheiriceánach é Charles Bronson (a rugadh ar an 3 Samhain 1921 agus a fuair bás i 30 Lúnasa 2003).
Cath Tampere
Maraíodh 700-900 duine de na Gardaí Bána. Chaill na Gardaí Dearga 1,000-1,500 duine, ina measc Hugo Salmela, duine de na hoifigigh ab fhearr dá raibh acu. Cimíodh 11,000-12,000 Garda Dearg. Fuair 71 sibhialtach bás, an chuid ba mhó acu faoi chith na n-urchar as na gunnaí móra airtléire. Chuaigh cuid mhór de na sibhialtaigh ar lorg foscaidh sna teampaill, ar nós Ard-Eaglais Tampere agus in Eaglais Alastair (Aleksanterinkirkko). Chuaigh ceantair áirithe den chathair, go háirithe Tammela agus Kyttälä, de dhroim an tsaoil go hiomlán.
Geis
Cosc gan chiall is ea geis nó airmert, i gcodarsnacht le reacht réasúnach dlí. As Breatnais, deirtear cynnedyf. Faightear a leithéid de chosc ar shlí éigin i sagartacht Rómhánach agus Gearmánach, go háirithe flamines na Róimhe.
Cath Tampere
I ndiaidh chath Tampere, thréig na Dearga iarthar na tíre. Bhí cathanna móra á gcur in oirthear na Fionlainne i gcónaí, go háirithe timpeall Viipuri. Ghabh na Bána an chathair sin ar an 29 Aibreán. Bhí 18,500 saighdiúir Bán agus 7,000 duine de na Gardaí Dearga páirteach sa chath seo. Fuair leathchéad fear de na Bána bás sa chath seo, agus dealraíonn sé gur bhásaigh deichniúr nó dáréag ar an taobh Dearg in aghaidh gach Garda Bán acu siúd. Cimíodh na mílte Dearga freisin, agus tháinig na Bána i seilbh an-chreiche: trí chéad gunna mór airtléire, dhá chéad inneallghunna, traein armúrtha, agus cuid mhór bia agus lón cogaidh.
Geis
Geasa an chine
Bhíodh dreamanna ar leith faoi gheasa bia: na Briotanaigh, giorria, cearc nó gé; na Albanaigh iasc; na Galátaigh, muiceoil; agus na Gaeil, grús. Den Grabbeigaben nach zu schließen, níor coinníodh síoraí seasta na geasa seo. Mar gheis bhia sa bhreis in Éirinn ársa, ní raibh cead dul i gcarbad catha le trí naonna lá tar éis feoil chapaill a ithe.
Bhí na hUlaidh faoi gheis gan thar ballaí rua a dhreapadh, agus gan a gcarbaid a thiomáint ó thaobh chlé d'Eamhain Mhacha.
Geasa an rí
Ba chóir do rí gan bheith ainimh choirp. De bharr na geise seo, bhí ar Nuadha a choróin a thabhairt suas, tar éis ar baineadh a lámh de i rith Cath Maighe Tuireadh. Dá mba éagórach é an rí (gáu flathemon, gó/bréag fhlaithis) nó dá n-inseodh sé bréag, bhainfí mí ádh dá theaghlach go léir, mar shampla, neamhthorthúlacht daoine, ainmhithe agus nádúir. De bharr seo, feictear an gáu flathemon i leabhair seanghaelaigh dlí faoin nath garbh cacc for enech (cac ar oineach/clú).
Bhí (Ard-)rí na Teamhrach faoi gheis éirí as a leaba roimh éirí na gréine, dul gan stopadh ar an gCéadaoin ar Mag Breg, agus gan dul san oíche trí Mag Cuillin. Bhí rí na Laighean faoi gheis gan dul a chodladh idir Baile Átha Cliath agus an Dothra (craobh-abhainn na Life), fanacht naoi lá sa bhliain ar Mag Cualann, dul ar an Luan Montag thar Belach Duiblinne, agus a chuid gruaige a choinneáil in aimhréidh. Bhí rí na gConnacht faoi gheis gan dul ar an Samhain go dtí Ráth Cruachan. Bhí rí na nUladh faoi gheis gan feoil na n-ainmhithe le Dáire mac Dáire a ithe, agus gan uisce na habhann Bó Nemid a ól i rith an lae ghil.
Bhí geis ann fosta gan labhairt roimh an rí, agus ó thaobh an rí de, bhí air labhairt ar dtús le triúr draoithe.
Geasa an duine
Go minic, ba iad geasa frithráiteacha ba chúis deireadh na laochra Ceilteacha. Ní raibh le déanamh ag namhad ach iachall a chur ar an laoch geis amháin nó geis eile a shásamh, ach ní an dá le chéile.
Ciara Bravo
Is ban-aisteoir Meiriceánach í Ciara Quinn Bravo, a rugadh sa bhliain 1997.
Samara
Cathair de chuid na Rúise is ea Samara (Самара). Tá an chathair suite in oirdheisceart na Rúise Eorpaí i gCúige Shamara. Tá 1,164,685 duine ina gcónaí i Samara (daonáireamh 2010).
Bó mhara
Ainmhí is ea an bhó mhara. Is mamach í sa ghéineas Trichechus i bhfine na Trichechidae. Tá na trí speiceas den bhó mhara ar an saol.
An Caisleán Glas
Is baile suite i gContae Thír Eoghain é an Caisleán Glas.
Léim Uí Bhriain
Is baile suite i gContae Phort Láirge é Léim Uí Bhriain.
Sheila Galvin
Polaiteoir Éireannach ab ea Sheila Galvin (23 Feabhra 1914 – 20 Márta 1983). Bhí sí ina ball d'Fhianna Fáil.
Gaoth Dobhair
Gaoth Dobhair (Gweedore i mBéarla): ceantar Gaeltachta i gContae Dhún na nGall, Éire. Anseo atá oifig réigiúnach sheirbhís Raidió na Gaeltachta, agus is é Gaoth Dobhair an paróiste Gaeltachta is mó in Éirinn (daonra 4,065). Is iad na príomhbhailte fearainn ná Croithlí, Dún Lúiche, An Bun Beag, Doirí Beaga agus Cnoc Fola. Tá Gaoth Dobhair faoi scáth na hEaragaile, an cnoc is airde i gContae Dhún na nGall.
Tá clú ar Ghaoth Dobhair mar go bhfuil an traidisiún Gaelach beo go fóill i measc na ndaoine aitiúla, idir sean-nósanna, ceol traidisiúnta, drámaíocht, cluichí Gaelacha agus an Ghaeilge. Meallann seo agus radharcra an cheantair cuid mhór turasóirí ó achan chearn den tír, go háirithe ó Thuaisceart Éireann. Tá Gaoth Dobhair suite idir Na Rosann ó dheas agus Cloch Cheann Fhaola ó thuaidh, cuirtear na trí paróistí orthu agus cruthaíonn siad réigiún cultúrtha agus sóisialta ar leith, áit ina bhfuil Gaoth Dobhair mar phríomhcheantar do tionscal agus saol oíche.
Ainm
300px|thumb|Radharc do Ghaoth Dobhair ón spéir. An Gaoth an t-ainm atá ar ghóilín atá ag bun Abhainn Chroithlí atá ina theorainn idir Gaoth Dobhair agus na Rosa. Is seanfhocal é Dobhar fá choinne uisce. Inbhear uisciúil an chiall bhunúsach atá leis an ainm Gaoth Dobhair.
Teanga
Is í an Ghaeilge príomhtheanga na ndaoine sa pharóiste, ach tuigtear an Béarla freisin. Meallann an Ghaeilge na mílte turasóirí agus scoláirí gach bliain chuig na coláistí samhraidh, le tuigbheáil níos fearr a fháil ar an teanga. Faigheann páistí agus déagóirí na háite oideachas s'acu fríd mheán na Gaeilge, agus bíonn na seirbhísí reiligiúnacha agus an chuid is mé de na fógraí poiblí i nGaeilge. Ach, is cosúil go bhfuil meath ag teacht ar an Ghaeilge sa cheantar le cúpla bliain anuas.
Siocair go bhfuil an dá theanga ag muintir na háite, is minic a chuireann siad focail Bhéarla isteach sa Ghaeilge agus a mhalairt fosta. Dá bhrí sin tá stór focal neamhghnách forbartha ag muintir Ghaoth Dobhair. Tá siad ag tarraingt aird foclóirithe dá dheasca seo. Seo a leanas roinnt samplaí de na frásaí agus focail seo: (Úsáidtear na téarmaí seo i nGlaschú. Chuaigh léar daoine as an cheantar seo go hAlbain blianta ó shin, agus tá cuid mhór nascanna idir an dá thír fós.)
Tom na Croiche
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Tom na Croiche.
Gaoth Dobhair
Stair an cheantair
Chuir Plandáil Uladh casadh ar stair an pharóiste sa bhliain 1609. B'éigean do dhaoine Ghaelacha talamh torthúil s'acu a fhágáil sa Lagáin agus imeacht go dtí iarthar Dhún na nGall, agus shroich cuid mhaith acu Gaoth Dobhair. Ag an am chéanna thosaigh lonnaitheoirí Sasanacha agus Albanacha a theacht, agus d'athraigh siad an talamh go barúntachtaí. De réir chosúlachta ní raibh mórán de dhaonra sa pharóiste suas go dtí an 17ú haois. Chónaigh na daoine ar na hoileáin agus ar imeall na farraige i ngráigeanna, thóg siad na tithe in aice a chéile i bpócaí beaga.
Ní raibh daonra mór ann suas go dtí an 19ú haois agus tuigtear go raibh caidreamh measartha maith idir na tionóntaí agus na tiarnaí talún. Tháinig laghdú mór ar chaighdeán an tsaoil le linn theacht na dtiarnaí talún úra san 19ú haois, go háirithe an Tiarna George Hill (1801-1879) agus a mhac Arthur. Threoraigh an sagart Seán Mac Pháidín muintir na háite agus iad ag troid leis na tiarnaí talún seo nuair a bunaíodh Conradh na Talún agus an Plean Feachtais. Ba é eachtra Marú an Mháirtínigh (An Cigire Dúiche William Martin) taobh amuigh de theach pobail Dhoirí Beaga buaicphointe Chogadh na Talún i nGaoth Dobhair.
Tá léar leabhar staire foilsithe faoi stair Ghaoth Dobhair. Ba í Cáit Nic Giolla Bhríde (nach maireann) duine de na staraithe ba chlúití sa cheantar.
Eacnamaíocht
left|300px|thumb|Íomhá lánléargais do Ghaoth Dobhair ó Chnoc Fola. Bunaíodh cuid mhór monarchana i nGaoth Dobhair sna 1970idí, 1980idí agus sna 1990idí, nuair a chuir coiste áitiúil brú ar na húdaráis gníomh dearfach a dhéanamh mar chomóradh ar Éirí Amach na Cásca. Ach dhruid an chuid is mó acu seo sa bhliain 2001 mar gheall ar tháirgíocht níos saoire in Oirthear na hEorpa, agus bhuail seo buille an-olc ar gheilleagar na háite agus na gceantar máguaird. Táthar ag táirgeadh bábóga phoircealláin i nGaoth Dobhair ó 1939 faoin ainm Bábógaí Chroichshlí nó Crolly Dolls. Cé nach bhfuil ionad uirbeach ar bith ann tá dlús daonra an-ard i nGaoth Dobhair le blianta fada, agus chuaigh daoine ar imirce shéasúrach go hAlbain ar feadh na mblianta. Le fás na tionsclaíochta agus na turasóireachta tógadh na céadta teach úr ar fud an cheantair, iad uilig spréite amach ar fud an pharóiste.
Oideachas
300px|thumb|An bóthar R257 a théann fríd Ghaoth Dobhair, le feiceáil anseo i nDoirí Beaga. Tá cúig bhunscoil i nGaoth Dobhair, sna bailte fearainn seo a leanas: Doirí Beaga, An Bun Beag, Mín an Chladaigh, Dobhar agus An Luinneach. Is í Pobalscoil Ghaoth Dobhair an t-aon mheánscoil sa pharóiste. Bunaíodh an scoil i 1973. Bhí an scoil idir dhá fhoirgnimh (Ard Scoil Mhuire agus An Gairm Scoil) go dtí 1980 nuair a tógadh scoil úr ar an Luinnigh. Is é Séamus Ó Briain atá ina phríomhoide inti, agus tá suas le 400 scoláire ag freastal ar faoi láthair. Cuirtear an t-oideachas seo uilig ar fáil fríd mheán na Gaeilge agus déanann na mic léinn na scrúduithe stáit i nGaeilge.
Sa bhliain 2004 d'oscail Ollscoil na hÉireann, Gaillimh ionad Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge le hoideachas tríú leibhéal a chur ar fáil fríd mheán na Gaeilge do mhuintir na háite.
Gnéithe fisiceacha
Tá Gaoth Dobhair cáiliúil mar gheall ar a áilleacht mara agus tíre. Is dócha gurb í an Earagail os cionn Loch Dhún Lúiche an ghné is so-aitheanta sa cheantar. Is é an sliabh is airde é i gContae Dhún na nGall. Thart ar Ghaoth Dobhair tá gleanntáin fhairsinge, ina measc tá Gleann Nimhe, Caisleán Ghleann Bheatha agus Páirc Náisiúnta Ghleann Bheatha, an pháirc náisiúnta is mó sa tír. Radharc suntasach eile i nGaoth Dobhair ná 'Bád Eddie', bád iascaigh a chuaigh ar ancaire i mbá Mhachaire Chlochair sna 1970idí agus atá ann go fóill.
Ar chósta Ghaoth Dobhair tá cuid mhór tráigheanna agus aillte le fáil, chomh maith le hoileáin cosúil le Toraigh agus Gabhla agus na caoráin atá forleathan timpeall na háite. Taobh le Gabhla tá na hoileáin Iomphainn, Inis Meán agus Inis Oirthear.
Iompar
D'oscail stáisiún traenach i nGaoth Dobhair ar 9 Márta 1903, dúnadh é mar sheirbhís do phaisinéirí ar 3 Meitheamh 1940, agus dúnadh é go hiomlán ar 6 Eanáir 1947. Tá roinnt cóistí a théann ó Ghaoth Dobhair go háiteanna ar nós Gaillimh, Béal Feirste agus Baile Átha Cliath ann freisin. Chuir Comhlacht Iarnród Loch tSúillí (Lough Swilly Railway Company) seirbhísí bhusanna ar fáil don cheantar ar feadh na mblianta fada.
Spórt
500px|thumb|Clubtheach CLG Ghaoth Dobhair, suite i Machaire Gathlán. Tá tábhacht mhór ag spórt i saol an pharóiste, mar shampla peil Ghaelach, sacar, galf agus a leithéidí. Tá CLG Ghaoth Dobhair ann a thugann áiseanna peile Gaelaí ar fáil do dhaoine sa cheantar, agus tá na clubanna sacair Ceiltigh Ghaoth Dobhair, Gaoth Dobhair Aontaithe agus Ceiltigh Dhún Lúiche. Tá neart peileadóirí iomráiteacha sa cheantar ar nós Hugh Rua Gallagher, Niall Ó Gallchóir, Jack Phaddy Óig, Jim Mc Fadden, Kevin Cassidy, Antoin Carroll, Hiúdaí Beag Ó Gallchóir agus Hughie Tim Boyle. Is as Gaoth Dobhair máthair agus seanmháthair na peileadóirí Albanacha Pat Crerand agus Aiden McGeady.
Na healaíona
220px|thumb|Teach tábhairne Hiúdaí Beag, An Bun Beag. Tá aird an domhain tarraingthe ag ceoltóirí Ghaoth Dobhair ar an pharóiste. Cruthaíodh an grúpa ceoil Clannad sa bhliain 1970, agus ó shin tá breis agus 20 milliún ceirnín díolta acu. Thosaigh an grúpa Altan i nGaoth Dobhair fosta, agus tagann an príomhamhránaí Mairéad Ní Mhaonaigh ó Chois Claidí. Is dócha gurb í Eithne Ní Bhraonáin, nó Enya ab fhearr aithne uirthi, an ceoltóir is clúití ó Ghaoth Dobhair, thosaigh sí ar stáitse Amharclann Ghaoth Dobhair le linn a hóige agus anois tá níos mó ná 75 milliún ceirnín díolta aici. Tá clú agus cáil ar cheoltóirí eile on pharóiste, is iad Aoife Ní Fhearraigh, Brídín Brennan, Maria McCool, Gearóidín Breathnach, Na Casaidigh, Proinsias Ó Maonaigh, agus Seamus McGee. Bhí nasc mór ag Gaoth Dobhair leis an ghrúpa Skara Brae fosta. Tá dhá chór ghníomhacha sa pharóiste, Cór Mhuire Dhoirí Beaga (faoi stiúir Mháire 'Baba' Bn. Uí Bhroanáin agus Eibhlín Nic Suibhne) agus Cór Thaobh a' Leithid (faoi stiúir Doimnic Mac Giolla Bhríde). Tá albaim eisithe ag an dá dhream.
Scríobh Phroinsias Ó Maonaigh an t-amhrán "Gleanntáin Ghlas' Ghaoth Dobhair", atá anois ina aintiún do mhuintir na háite sa bhaile agus i gcéin.
Logainmneacha i nGaoth Dobhair
300px|thumb|'Bád Eddie' (Cara Na Mara) agus Gaoth Dobhair agus [[an Earagail sa chúlra.]]
Lavínia Vlasak
Aisteoir Brasaíleach is ea Lavínia Gutmann Vlasak (14 Meitheamh, 1976 a rugadh í).
Gaoth Dobhair
Léitheoireacht
Scéal Ghaoth Dobhair, Seán 'ac Fhionnlaoich (FNT, 1983)
Casnewydd
Is cathair agus contae sa Bhreatain Bheag é Casnewydd (nó Newport as Béarla). Is é Newport an tríú cathair is mó sa Bhreatain Bheag. Tá sé suite suite in oirdheisceart na tíre, tuairim is 20 km siar ó Chaerdydd, ar inbhear an Wysg. Bhí 149,100 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011.
mion|Radharc ar chuid de Casnewydd
2017 Wimbledon Championships
B'é 2017 an 131ú heagrán den chomórtas, an 50ú sa ré oscailte agus an tríú comórtas Grand Slam an bhliain seo, tar éis an Australian Open agus an French Open.
Níor fhill Serena Williams mar an curadh reatha mar go raibh sí ag súil le páiste.
Meitheal
Is grúpa daoine tagaithe le chéile chun oibre a dhéanamh é meitheal. Go minic cuirtear an grúpa le chéile trí líonraí chlanna agus comharsaí i gcomhair rud áirithe a dhéanamh (mar shampla, teach a chruthú, nó an fómhar a chur isteach). Scaipeann an grúpa nuair atá an rud sin déanta. Tá nósanna den chineál céanna i dtíortha; mar shampla naffir, san tSúdáin, nó konbit san Háítí.
Clive James
Ba iriseoir Astrálach é Vivian Leopold James (7 Deireadh Fómhair 1939 - 27 Samhain 2019).
Warwick Davis
Is aisteoir Sasanach é Warwick Ashley Davis, a rugadh ar 3 Feabhra, 1970.
Ráth Ó gCormaic
Is baile suite i gContae Phort Láirge é Ráth Ó gCormaic.
An Ceardchumann Seirbhísí, Tionsclaíoch, Gairmiúil agus Teicniúil
Is é Ceardchumann Seirbhísí, Tionsclaíoch, Gairmiúil agus Teicniúil, nó CSTGT (Béarla: Services, Industrial, Professional & Technical Union, nó SIPTU) an ceardchumann is mó in Éirinn, le timpeall 200,000 ball. Is i bPoblacht na hÉireann atá an chuid is mó de bhaill an cheardchumainn, ach tá craobh acu i dTuaisceart na hÉireann chomh maith. Tá ceanncheathrú acu i Halla na Saoirse, i lár Bhaile Átha Cliath.
Cruthaíodh an cumann sa bhliain 1990 nuair a cumascaíodh Ceardchumann Oibrithe Iompair agus Ilsaothair na hÉireann agus Cumann Oibrithe na hÉireann le chéile.
Johnson City, Texas
Is í Johnson City príomhbhaile Contae Blanco, Texas. Bhí 1,656 ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2010.
Tòrr na Grèine
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Tòrr na Grèine.
Gail, Texas
Is é Gail príomhbhaile Contae Borden, Texas. Bhí 231 ina gcónaí i nGail sa bhliain 2010.
Liosta de ghalair thógálacha
Liosta de ghalair thógálacha an duine eagraithe de réir ainm.
Kazan
Cathair de chuid na Rúise is ea Kazan  (Казань nó i dTatairis: Казан). Tá an chathair suite i gceartlár na Rúise Eorpaigh idir an Vólga agus an Cama sa Tatarstáin. Tá 1,143,535 duine ina gcónaí i gKazan (daonáireamh 2010).
Róisín Ní Shoirtéil
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála í Róisín Ní Shoirtéil (Béarla: Róisín Shortall; 25 Aibreán, 1954 a rugadh í). Tá sí ina ball de na Daonlathaigh Shóisialta agus ina comhcheannaire in éineacht le Catherine Murphy go dtí Feabhra 2023 nuair a d'éirigh siad araon as an ról sin. Bhíodh sí ina ball de Pháirtí an Lucht Oibre go dtí 2012 nuair a d'éirigh sí as an bpáirtí siúd. Is é Baile Átha Cliath Thuaidh Thiar a dáilcheantar.
An Íoslainn i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Ghlac An Íoslainn páirt i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse don chéad uair sa bhliain 1986.
Róisín Ní Shoirtéil
Rugadh i nDroim Conrach, Baile Átha Cliath í. Is iníon í le iar-chomhairleoir de chuid Fhianna Fáil a throid i gCogadh na gCarad.
An Íoslainn i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Iomaitheoirí
alt=|mion|287x287px|Hatari ag cur i láthair i [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2019|2019 (10ú).]]
Róisín Ní Shoirtéil
Toghadh í don Dáil don chéad uair sa bhliain 1992 mar bhall den Lucht Oibre. Bhí sí ina teachtaire Dála neamhspleách ó 2012 go dtí 2015 nuair a bhunaigh sí Páirtí na nDaonlathaithe Sóisialta. Sheas sí san Olltoghchán 2016 agus toghadh í le 28.5% de na vótaí céad rogha. Is í an teachta dála mná le seirbhís is faide i stair an stáit.
Democritus
Fealsamh i laethanta na Sean-Ghréige ab ea Democritus (Gréigis Δημόκριτος Dēmókritos; 460 RC-370 RC) a chur teoiric adamhach nua chun cinn ar bhunús na cruinne.
Wayne Knight
Is fuirseoir agus aisteoir Meiriceánach é Wayne Eliot Knight, a rugadh ar 7 Lúnasa 1955.
Cois Abha Móire agus Cois Bhríde
Barúntacht suite i gContae Phort Láirge is ea Cois Abha Móire agus Cois Bhríde.
Áras Ceoldrámaíochta Sydney
Tá Áras Ceoldrámaíochta Sydney ar cheann de na foirgnimh is cáiliúla ar domhan. Tá príomhionad na hAstráile ina séadfhoirgneamh so-aitheanta ar fud an domhain, suite i gCuan Sydney.
Stair
Bhí an foirgneamh á tógáil sna blianta 1959-1973.
Nuair a dhear an t-ailtire ar dtús é, cheap daoine go mbeadh sé ródheacair an foirgneamh a thógáil. Innealtóir as Éirinn, darb ainm Peter Rice, a d’oibrigh amach conas Áras Ceoldrámaíochta Sydney a thógáil. clé|mion Sa bhliain 2009, mar chuid d’fhéile bhliantúil na soilse, Luminous, bhí Áras Ceoldrámaíochta Sydney mar chanbhás ollmhór ag líníochtaí dathannacha de chuid an cheoltóra Brian Eno.
Meridian, Texas
Is é Meridian príomhbhaile Contae Bosque, Texas. Bhí 1,493 ina gcónaí i Meridian sa bhliain 2010.
The Replacements (American Horror Story)
Craoladh an tríú heipeasóid, "The Replacements" den tríú sraith American Horror Story ar an 23 Deireadh Fómhair 2013. Scríobh James Wong an eipeasóid seo. D'fhéach 3.78 milliún duine ar an eipeasóid.
William Murphy
Polaiteoir Éireannach ab ea William Murphy (12 Feabhra 1892 – 16 Samhain 1967). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.
Jeff Bennett
Is aisteoir Meiriceánach é Jeffrey Glenn "Jeff" Bennett, a rugadh sa bhliain 1962.
An Lathaigh
An Lathaigh (nó Laghey i mBéarla), sráidbhaile i dTír Chonaill. Tá sé suite timpeall 10 míle ó Bhaile Dhún na nGall agus 15 míle ó Bhéal Átha Seanaidh. 250px|thumb|left|Droichead na Seacht Stua, An Lathaigh, 5 Meitheamh 2005
William Molyneux
Fealsamh nádúrtha agus scríbhneoir polaitiúil Éireannach ab ea William Molyneux (17 Aibreán 1656 – 11 Deireadh Fómhair 1698). Rugadh é i mBaile Átha Cliath.
Samuel Molyneux (1616–1693), dlíodóir agus tiarna talún, ab ea a athair, agus Anne, née Dowdall, ab ea a mháthair. Teaghlach Protastúnach sách rathúil a bhí ann.
Sa bhliain 1671 d'fhreastail sé ar Choláiste na Tríonóide áit ar léigh sé saothar mór scríbhneoirí an Réabhlóid Eolaíochta.
Sa bhliain 1678 phós sé Lucy Domville. Scríobh sé an saothar tábhachtach The Case of Ireland's being Bound by Acts of Parliament in England, Stated. sa bhliain 1698.
Dealbh na Saoirse
Is dealbh mhór i Nua-Eabhrac í Dealbh na Saoirse (Fraincis: Statue de la Liberté), nó La Liberté éclairant le monde ("Saoirse ag soilsiú an domhain") mar a thugtar go hoifigiúil uirthi. Séadchomhartha bronnta ag muintir na Fraince ar mhuintir na Stát Aontaithe ar an 28 Deireadh Fómhair 1886 atá ann, chun chomóradh a dhéanamh ar chéad bliain ó shíniú Fhorógra Saoirse Mheiriceá. Tá dáta an lae seo scríofa ar lámh clé na deilbhe - JULY IV MDCCLXXVI. Seasann an dealbh don deá-chairdeas a bunaíodh idir an dá thír le linn Réabhlóid Mheiriceá.
Deirtear go gcuireann an dealbh fáilte roimh chuairteoirí, inimircigh, agus Mheiriceánaigh ag filleadh abhaile ar a dtír dúchais.
Cnoc Maol Réidh
Sliabh i gContae Mhaigh Eo is ea Cnoc Maol Réidh (814 m). Tá sé ar an sliabh is airde i gCúige Chonnacht. Is mór an tóir atá air le haghaidh dreapadóireachta.
Steve McQueen
Ba aisteoir Meiriceánach é Steve McQueen (a rugadh ar an 24 Márta 1930 agus a fuair bás i 7 Samhain 1980).
Billy Connolly
Thosaigh sé ag obair sna seascaidí mar tháthaire (déantóir coirí i gceart), ach d'éirigh sé as agus thosaigh sé ag seinm ceoil tíre. Ba bhall é den bhanna Humblebumbs le Gerry Rafferty, agus sa bhliain 1974 fuair sé conradh ceoil le Polydor.
Sna seachtóidí chuaigh sé le fuirseoireacht, ceird a chleachtann sé fós. Ina theannta seo, déanann sé roinnt aisteoireachta, agus tá sé le feiceáil sna scannáin Open Season, Lemony Snicket's A Series of Unfortunate Events, Pocahontas, The Last Samurai agus Man Who Sued God.
Sa bhliain 1997 bhuaigh Connolly Gradam BAFTA, rud a rinne sé arís sna blianta 1998 agus 1999. Sa bhliain 1997 bhuaigh sé duais eile i gcomhair an scannáin Mrs. Brown.
Bhí sé pósta tráth le hIris Pressagh, agus tá sé pósta anois leis an síceolaí agus iar-aisteoir Pamela Stephenson. Tá cúigear páistí aige (triúr le Stephenson agus beirt le Pressagh). Is iad na trádmharcanna atá aige ná a fhéasóg agus a bhainseó. Maíonn Connolly gurb seisean an t-aon aisteoir amháin a fuair bás i scannán de chuid na Muppets.
I Mí na Nollag sa bhliain 2003 bronnadh CBE air.
Calchas
mion|"Rialacha an chalchais", 1969 Tá an téarma calchas bunaithe ar an ngiorrúchán Rúisise колхоз (kolkhoz) a thagann as na focail коллекти́вное хозя́йство (kollektivnoye khozyaystvo), a chiallaíonn "eacnamaíocht chomhchoiteann". Mar sin, is feirm chomhsheilbhe é an calchas. clé|mion|cairt "Orlov", ar Kolhoz sna [[1930idí]] Sa bhreis ar na calchais, bhí a leithéidí agus savchais ann, is é sin, "feirm eacha Sóivéadacha" nó feirmeacha de chuid an Stáit. Na hoibrithe a bhí ag obair ar na calchais, ní bhfaighidís de phá ach a gcuid féin de bharra na feirme. An chuid ba mhó de na barra, áfach, chaithfí iad a dhíol leis an stát ar phraghas réamhshocraithe.
Boston, Texas
Is é Boston príomhbhaile Contae Bowie, Texas. Bhí 200 ina gcónaí i mBoston sa bhliain 2000.
James Patrick Stuart
Is aisteoir Sasanach é James Patrick Stuart, a rugadh ar 16 Meitheamh, 1968.
Na Déise laistigh den Drom
Is barúntacht suite i gContae Phort Láirge iad na Déise laistigh den Drom.
Ó Cualann
Sliabh i gContae Chill Mhantáin is ea Ó Cualann (501 m).
Thaddeus Lynch
Polaiteoir Éireannach ab ea Thaddeus Lynch (1901 – 25 Deireadh Fómhair 1966). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.
An Charraig Mhór
Is baile i gContae Thír Eoghain í An Charraig Mhór. Tá sé suite idir An Chorr Chríochach agus An Ómaigh. Bhí 612 daoine ina gcónaí sa bhaile i ndaonáireamh 2011.
Spórt
Is í Club Pheil An Charraig Mhór Naomh Colmcille agus Club Iománaíochta agus Camógaíochta Éire Óg an dá cumainn spóirt sa bhaile. Tá traidisiún dornálaíochta sa bhaile agus tagann a lán seampíní Uile-Éireann ón Charraig Mhór.
clé|250px|thumb|Séipéal Caitliceach Naomh Colmcille, An Charraig Mhór
Neil Patrick Harris
Is aisteoir Meiriceánach é Neil Patrick Harris, a rugadh sa bhliain 1973.
Féth fíada
ẰI Miotaseolaíocht na nGael, ceo draíochta ba ea Féth fíada, a raibh ar a gcumas ag na Tuatha Dé Danann a mhuscailt, chun iad a dhéanamh dofheicthe.
Seanscéal
I Leabhar Gabhála na hÉireann, deirtear i sliocht amháin gur tháinig na Tuatha Dé Danann go hÉirinn "gan bháid gan soithí, i néalta ceo". I sliocht ina dhiaidh ámh, moltar míniú réasúnach, gur tháinig na Tuatha Dé go hÉirinn ó thar lear, agus dhóigh siad a gcuid bád tar éis tagtha i dtír. Ba é de bharr deatach na mbád ag dó go ndúradh gur tháinig siad i néalta ceo". Ag iarraidh teacht Chlainne Mhíle a chosc le cabhair ó féth fíada, chloígh Amergin Glúingel iad lena amhrán.
Faightear sampla den cheo draíochta in Altram Tige Dá Medar. Sannann Manannán mac Lir Sidhe le gach ball desna Tuatha Dé, agus músclaíonn sé an féth fíada chun iad a cheilt ó dhaoine daonna.
Sa Rúraíocht, faightear a leithéid de cheo draoíochta sa scéal Fleadh Bhricreann.
Naomh Pádraig
Cuireadh in am trátha an cheo draíochta i leith na naomh Críostaí. Faightear tagairt don féth fíada i Lúireach Phádraig, léirithe le Naomh Pádraig féin. I dteannta leis an lúireach fhileata, tá míniú próis faoina bunús.
Tugadh an teideal Fáeth Fiada don lúireach, le brí "glao fia" a deirtear, cé gur soiléir é go bhfuil an nath fréamhaithe ó féth fíada. De réir Stokes agus Strachan, is mílitriú é fáeth fiada de fóid fiada, truaillithe a thuilleadh fós mar  feth fia i Leabhar Bhaile an Mhóta, 345b 26.
Angleton, Texas
Is é Angleton príomhbhaile Contae Brazoria, Texas. Bhí 18,862 ina gcónaí in Angleton sa bhliain 2010.
Ingmar Bergman
Stiúrthóir scannán agus drámaí ba ea Ernst Ingmar Bergman (14 Iúil 1918 - 30 Iúil 2007). Rugadh in Uppsala na Sualainne é. Áirítear Bergman ar rogha stiúrthóirí na scannánaíochta domhanda.
clé|thumb|Bergman sa bhliain 1957
Rinnín
Is baile beag atá suite in iarthar an Chláir í Rinnín. Tá sé suite cúig chiliméadar ó Shráid na Cathrach agus seacht gciliméadar ón sráidbhaile na Leathinse. Tá scoil ann darbh ainm Scoil Náisiúnta Rinnín ar a bhfuil tuairim is daichead scoláirí ag freastal. Bhíodh Oifig an Phoist san áit seo ach tá sé dúnta anois. Is é an bóthar mór a théann tríd an áit seo ná an N67. Téann an bóthar seo go cathair na Gaillimhe. Tharla luíochán san áit seo, tugtar 'Luíochán Rinnín' air. Tá aillte móra suite san áit agus is féidir éin mhara (mar faoláin agus broighill) a fheiscint ó bhruach na haille.
Earnán de Blaghd
Polaiteoir, réabhlóidí, údar agus bainisteoir amharclainne Éireannach ab ea Earnán de Blaghd (de Blaghad uaireanta nó Ernest Blythe), a rugadh ar an 13 Aibreán 1889 agus a d'éag ar 23 Feabhra 1975. Bhí an sé ina bhall den IRB agus de Chonradh na Gaeilge agus ghlac sé páirt sa troid ar son neamhspleáchas na hÉireann. Ach ag an am céanna, bhí sé ar dhuine de na ceannairí ba ghníomhaí agus ba chonspóidí sa 20ú haois i ngluaiseacht na saoirse agus i ngluaiseacht na Gaeilge.
Saol
Protastúnach as Machaire na gCeall ab ea de Blaghd. Bhí feirm ochtó acra ann ag a athair James Blythe, ball d’Eaglais na hÉireann. Mar Phreispitéireach a tógadh a mháthair Agnes Thompson.
Ba é a ghrá don Ghaeilge a thug an Blaghdach isteach sa pholaitíocht ar dtús.
Thosaigh sé ag taisteal don Bhráithreachas i gCúige Uladh timpeall 1910, agus ag freastal ar ranganna Gaeilge i gColáiste Chomhghaill, Béal Feirste. Ach in 1913 chuaigh an Blaghdach ó dheas go Corca Dhuibhne ina sclábhaí feirme (agus in aois 23 bliain dó) chun an Ghaeilge a fhoghlaim. An bhliain dár gcionn, bhí sé ina oibrí feirme ag muintir Thomáis Ághas i gCinn Aird. Bhí sé ina chaptaen ar Óglaigh Lios Póil chomh maith.
Sa bhliain 1915, fuair sé ordú a bheith ag taisteal arís don Bhráithreachas i gCúige Uladh. Ceapadh ina thimire do na hÓglaigh ansin é.
I 1915 shuigh sé isteach i ngluaisteán den chéad uair ina shaol - ar a bhealach go príosún Bhóthar Chroimghlinne.
Ina phríosúnach in Éirinn agus i Sasana a chaith de Blaghd an chuid is mó den am ó gabhadh é 21 Márta 1916 go dtí deireadh Feabhra 1919. Tá mion chur síos ina leabhar "Gaeil Á Múscailt" ar shaol an chime – ina aonar i bpríosún Brixton agus smaointe drúisiúla á chrá; ar stailc ocrais agus tarta i bpríosún Chorcaí agus é ag brionglóidí ar dheochanna dubha leanna agus ina cheannfort ar an mbuíon de phríosúnaigh ‘dhainséaracha’ i bpríosún Bhéal Feirste chomh maith lena ainmníú, ar mholadh Éamon de Valera, ina Stiúrthóir Trádála agus Tráchtála sa chéad Dáil Éireann.
Aire rialtais
Thug de Blaghd an-tacaíocht don Chonradh Angla-Éireannach. Toghadh é ina Theachta Dála do Mhuineachán Thuaidh sa bhliain 1918.
Faisisteachas
clé|mion|an Blaghdach ar dheis, timpeall 1934 Faisistí go smior a bhí ann. Sna 1930idí bhí de Blaghd ina bhall sinsearach de na Léinte Gorma agus ina sheanadóir (1933-36).
D'éirigh an Blaghdach as an bpolaitíocht sa bhliain 1936 le dul le hamharclann aíocht. Bhí sé ina bhainisteoir ar Amharclann na Mainistreach ó 1941-67.
Amharclannaíocht
In 1925 thug de Blaghd, mar aire, fóirdheontas d’Amharclann na Mainistreach. Deirtear gurbh é an chéad uair i ndomhan an Bhéarla a ndearnadh a leithéid. Deich mbliana ina dhiaidh sin thug W.B. Yeats cuireadh dó a bheith ina stiúrthóir ar an amharclann.
Bhí sé ina stiúrthóir bainistíochta ar Amharclann na Mainistreach ó 1941 go 1967 agus ar dhuine de na stiúrthóirí go 1972.
D’aistrigh sé Le Bourgeois Gentilhomme le Moliere go Gaeilge faoin teideal Sodar i ndiaidh na nUasal agus léiríodh é 21 Bealtaine 1944.
Chuirtí ina leith go ndiúltaíodh sé drámaí maithe, go nglacadh sé le drochdhrámaí, agus go gcuireadh sé aisteoirí ó dhoras mura mbeadh inniúlacht sa Ghaeilge acu.
Gaeilge
mion|clé|Fógra san iris 'Éire' i 1940; grianghraf timpeall 1922Bhí an Blaghdach ina Ghaeilgeoir dílis. Is dó a thugtar an chreidiúint maidir le polasaithe Gaeilge an rialtais i gcoitinne idir 1922 agus 1932 agus maidir le bunú an Ghúim, Choláiste Mhuire, na gcoláistí ullmhúcháin, agus maoiniú Choláiste Ollscoile na Gaillimhe i dtreo go gcuirfí le tábhacht na teanga ann.
Briege Corkery
Rugadh Briege Corkery i gCloch Dhubh, Corcaigh i Mí na Nollaig 1986. Tá 4 dheartháir agus 4 dheirfiúir aici.
Earnán de Blaghd
Gaeilge
Is eisean a rinne an cinneadh deontas stáit a thabhairt chun go mbunófaí Taibhdhearc na Gaillimhe, amharclann náisiúnta na Gaeilge, sa bhliain 1927.
Briege Corkery
Nuair a bhí Briege measartha óg thósaigh sí ag imirt peil agus camógaíocht agus chuir a chuid tuismitheoirí brú uirthi ó bhí sí measartha óg le bheith ag traenáil mar is ceart. Bhí Briege i gcónaí iontach láidir agus aclaí agus d'aithnigh daoine seo ón aois óg. Thosaigh sí ag imirt camógaíocht don Chloch Dubh agus peil do chumann peile Naomh Val.
Earnán de Blaghd
Gaeilge
Bhí sé in aghaidh Chonradh na Gaeilge i rith na tréimhse sin toisc, b’fhéidir, an tsíorghearáin a bhí ar siúl acu i dtaobh fhaillí an rialtais, dar leo, sa teanga. Thug sé tacaíocht don chló rómhánach i ngnóthaí foilsitheoireachta an rialtais, rud nár mhéadaigh gean Gaeilgeoirí poblachtacha air.
D'fhoilsigh an Blaghdach trí leabhar dírbheathaisnéis e sa Ghaeilge, mar atá, Trasna na Bóinne (1957), Slán le hUltaibh (1971), agus Gaeil á Múscailt (1973).
Briege Corkery
An Pheil
Chuaigh Briege ag imirt le Corcaigh sa pheil agus sa chamógaíocht i 2004 nuair a bhí sí 20 bliain d'aois. Bhí sí ag imirt go maith an bhliain uilig sa pheil agus ansin d'imir sí go hiontach i gCluiche Ceannais na hÉireann agus mar gheall ar sin bhain Breige agus Corcaigh craobh na hÉireann an bhliain sin. Ba é sin an chéad Chraobh na hÉireann a bhain sí ach bhí go leor eile le teacht. Bhain Breige agus Corcaigh Craobh na hÉireann arís i 2006,07,08,09. Ach i 2010 mar go raibh Corcaigh ag bualadh an các as foirne sna blianta roimhe sin ní raibh orthu imirt go dtí an chluiche Ceathrú Ceannais agus bhí siad ag imirt in éadan Tír Eoghain ach chuaigh gach rud go mícheart. Chaill siad agus bhí siad amuigh. D'fhoghlaim Breige agus Corcaigh ceacht an lá sin. Na smaoinigh go bhfuil cluiche ar bith bainte go dtí go n-imríonn tú an chluiche. Chuaigh Breige ar aghaidh le cúig chraobh na hÉireann eile a bhaint i ndiaidh a chéile. Bhain sí deich All Star sa pheil agus bhí sí agus fuair sí imreoir na bliana 4 uair.
An Chamógaíocht
Mar an gcéanna leis an pheil sí iontach maith agus d'aithnigh daoine sin. I 2005 d'imir sí ina chéad chluiche ceannais na hÉireann sa chamógaíocht. D'imir sí go hiontach maith agus bhain Corcaigh an chéad craobh na hÉireann i dtamall fada. Bhí sé i bhfad níos deacra craobh chamógaíochta a fháil na craobh pheil na mban ag an am sin mar bhí i bhfad níos mó foirne láidir ann sa chamógaíocht. Bhain siad arís i 2006 ach ansin chaill siad in éadan TIPP i 2007 agus cuireadh amach iad. Ach tháinig siad ar ais i 2008 agus bhuail siad Gailimh, is cluiche iontach maith a bhí ann ach bhain Corcaigh sa deireadh le 7 bpointe. Chuaigh Breige ar aghaidh le bheith mar cheann de na himireoirí is fearr riamh ag na cluichí gaelacha. Idir an pheil agus an iomáint bhain Breige 18 craobh na héireann agus bhain sí 15 All Star.
Na Déise lasmuigh den Drom
Is barúntacht suite i gContae Phort Láirge iad na Déise lasmuigh den Drom.
Santa Catarina
Stát sa Bhrasaíl is ea Santa Catarina. Is í Florianópolis a phríomhchathair atá suite ar Oileán Santa Catarina ar an gcósta. Is í Joinville an chathair is mó. Is iad Rio Grande do Sul agus Paraná na stáit in aice láimhe. Tá 7 mhilliún duine ina gcónaí ann (2017).