cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Élisa Deroche
Bás
Tá dealbh di le feiceáil san aerfort Le Bourget i bPáras.
Easg
Is abhainn suite i gComhairle Mheadhan Lodainn é Easg.
Bigear
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Lannraig a Deas é Bigear.
Sherburn-in-Elmet
Is baile suite i Yorkshire Thuaidh é Sherburn-in-Elmet.
Focail Ghaeilge nach bhfuil ach gutaí iontu
Is annamh focail Ghaeilge nach bhfuil ach gutaí iontu ach tá roinnt samplaí ann.
Hidrigincharbónáit sóidiam
Comhdhúil cheimiceach leis an bhfoirmle NaHCO 3 is ea  hidrigincharbónáit sóidiam  ar a dtugtar sóid aráin nó décharbónáite sóid  de ghnáth. Is salann í atá comhdhéanta de chaitian sóidiam (Na + ) agus ainian hidrigincharbónáite (HCO 3 - ). Bíonn dath bán ar hidrigincharbónáit sóidiam atá criostalta, ach is minic a fheictear í mar phúdar mín. Bíonn blas goirt agus alcaileach cosúil le blas níocháin (carbónáit déshóidiam) aici. I bhfoirm nahcolite a bhíonn an mianra nádúrtha. Is comhpháirt den mhianra natrón í agus faightear í tuaslagtha i go leor fuarán mianrach.
Cathal Brugha
Réabhlóidí Éireannach agus polaiteoir as Baile Átha Cliath ab ea Cathal Brugha (Charles William St John Burgess; 18 Iúil 1874 - 7 Iúil 1922), a ghlac páirt in Éirí Amach na Cásca, i gCogadh na Saoirse agus sa Chogadh Cathartha. Bhí sé ina Cheann Comhairle ar an gcéad chruinniú de Dháil Éireann agus ina Phríomh-Aire sealadach freisin go dtí gur toghadh de Valera.
Melvil Dewey
Bhí Dewey ina leabharlann aí cúnta ag Amherst ó 1874 go dtí 1876. Sa bhliain 1876, d'fhág sé Amherst agus ar aghaidh leis go Bostún. Sa tréimhse 1883-1888 ba phríomhleabharlannaí é ag Ollscoil Columbia, agus ó 1888-1906 bhí sé ina stiúrthóir ar Leabharlann Stáit Nua-Eabhrac (New York State Library). clé|mion|268x268px Sa bhliain 1895, bhunaigh Dewey agus a bhean Annie an Lake Placid Club ag Lake Placid i dtuaisceart stát Nua-Eabhrac. Bhí sé féin agus a mhac Godfrey gníomhach i socrú Chluichí Oilimpeacha an Gheimhridh, agus bhí sé ina chathaoirleach ar Choiste Oilimpeach an Gheimhridh Stáit Nua-Eabhrac. Sa bhliain 1926, chuaigh sé go Florida agus bhunaigh sé craobh an deiscirt den Lake Placid Club ansin. Fuair sé bás ag Lake Placid, Florida.
Bhí Dewey ina bhall de 'Halla na Laochra' de chuid Chumann Leabharlann Mheiriceá (American Library Association).
Cathal Brugha
Tús a shaoil
Rugadh i mBaile Átha Cliath do thuismitheoirí measctha é, bean Chaitliceach Éireannach agus fear Protastúnach Sasanach. Eisean an deichiú as ceathrar déag sa chlann. Chuaigh sé ar scoil ar Choláiste Belvedere, ach bhí air an coláiste a fhágáil, toisc gur theip ar ghnó a athara. Fuair sé post níos déanaí mar chléireach i gcomhlacht a bhí ag soláthar earraí eaglaise. clé|mion|177x177px|Sráid Cathal Brugha inniu Sa bhliain 1899 chuaigh sé i gConradh na Gaeilge, agus sa bhliain 1913, bronnadh céim leifteanant air in Óglaigh na hÉireann. I rith Éirí Amach na Cásca, bhí sé ina leas-cheannasaí ar an aonad a bhí faoin gCeannfort Éamonn Ceannt. Gortaíodh go tromchúiseach é i rith na troda, nó ghoin pléascán láimhe agus cith piléar é. Bhí sé chomh dona sin is gur ceapadh nach dtiocfadh sé as ar aon nós. clé|mion|236x236px|uaigh
An Chéad Dáil
I nDeireadh Fómhair sa bhliain 1917, rinneadh Ceann Foirne Óglaigh na hÉireann de, post a bhí aige go dtí Márta 1919. Sa bhliain 1918, vótáladh isteach i nDáil Éireann é, agus é ina Theachta Dála do dháilcheantar Phort Láirge. Rinneadh Aire Cosanta de sa rialtas nua. Toisc nach raibh Éamon de Valera ná Art Ó Gríofa i láthair, bhí sé ina Phríomh-Aire ar Dháil Éireann ag chéad chruinniú na Dála an 21 Eanáir 1919.
Brugha agus Ó Coileáin
Bhí an-chol aige le Mícheál Ó Coileáin. Bhí an Coileánach i gceannas ar an Rannóg Faisnéise in Óglaigh na hÉireann, ach bhí níos mó tionchair aige ar chúrsaí cosanta, toisc go raibh sé ina bhall tábhachtach i mBráithreachas na Poblachta.
Cheap an Brughach go raibh an Coileánach agus an Bráithreachas ag tolladh faoina údarás, agus go raibh an iomarca airde ag na meán chumarsáide ar an gCoileánach. Nuair a tháinig ceannasaithe na nÓglach le chéile i Mí Lúnasa sa bhliain 1920, bhí an Brughach ag áitiú ar na hÓglaigh nár chóir dóibh na saighdiúirí Gallda a ionsaí ón luíochán, mura mbeadh d'áiméar acu iad féin a ghéilleadh. Ach ní raibh lucht ceannais na mbriogáidí ar aon bharúil leis, nó dúirt siad nach raibh an chomhairle seo réadúil ná réasúnta.
Chomhairligh an Brughach freisin na Gaill a ionsaí i Sasana féin, ach níor thaitin an smaoineamh seo leis an gCoileánach.
Cogadh Cathartha na hÉireann
Sa bhliain 1922, chaith sé a vóta i gcoinne an Chonartha, agus cuireadh Risteard Ó Maolchatha ina áit mar Aire Cosanta.
Teaghlach
clé|200px|thumb|Plaic chuimhneacháin. Ba Theachta Dála de chuid Shinn Féin í a bhean Caitlín Brugha ó 1923 go 1927.
Bhí mac acu, Ruairí Brugha, a chuaigh leis an bpolaitíocht ina dhiaidh sin, agus é ina Theachta Dála, ina theachta i bParlaimint na hEorpa agus ina Sheanadóir d'Fhianna Fáil sna 1970idí agus sna 1980idí. Fuair Ruairí bás sa bhliain 2006.
Tyddewi
Tá stádas cathrach ag baile Tyddewi (Tyddewi sa Bhreatnais, St David's i mBéarla), sa Bhreatain Bheag. Ciallaíonn Tyddewi "teach Dháibhí," in ómós an naoimh, Naomh Dáibhí. Is é Tyddewi an t-aon baile amháin i Sir Benfro a bhfuil stádas cathrach air.
Tá sé suite ar chósta thiar na Breataine Bige. Sa lá atá inniu ann tá go leor áiseanna deasa feiliúnach do thurasóirí ann.
Coláiste Chaisleán Cnucha
Is meánscoil suite i gContae Bhaile Átha Cliath é Coláiste Chaisleán Cnucha.
Táirgeadh crainn Nollag
deas|mion|275x275px| Crann Nollag á tharraingt ag custaiméirí ar fheirm chrann i [[Maryland sna Stáit Aontaithe.]] Tá táirgeadh crainn Nollag ar siúl ar fud an domhain ar fheirmeacha crann, i bhforaoisí péine agus giúise, agus i monarchana i gcás crann saorga. Saothraítear crainn Nollag, péine agus giúise le haghaidh úsáid mar chrainn Nollag i roinnt náisiún an iarthair. Tá na Stáit Aontaithe, an Ghearmáin agus Ceanada i measc na gceannairí domhanda ó thaobh táirgthe bliantúla de.
Sailghréas
mion|Sampla den sailghréas de dhéantús na Sualainne Patrún gorm ar ghréithre is ea an sailghréas a léiríonn radharc tíre sa tSín, le foirgnimh is pearsana ag dul thar dhroichead, clóite mar phictiúr inaistrithe ar chúlra bán. Deirtear gur Thomas Minton a ghrean den chéad uair é timpeall 1780 do Thomas Turner i gCaughley Shasana. Ó shin i leith táirgeadh é san iliomad monarchana, monarcha Spode go háirithe.
Barn (aonad tomhais)
Barn a thugtar ar aonad achair a úsáidtear san fhisic núicléach. Is ionann barn amháin agus 10-28 m2, nó 100 fm2 (100 feimtiméadar cearnacha). Is ionann é, a bheag nó a mhór, agus achar trasghearrtha an núicléis úráiniam.
Gentiana
Géineas plandaí is ea Gentiania (nó ceadharlaigh sa Ghaeilge), a bhíonn ilbhliantúil den chuid is mó, agus a fhaightear i ngach tír, beagnach, ach amháin san Afraic. Cuid mhaith díobh, is alpaigh iad a fhásann go híseal. Na duilleoga urchomhaireach iomlán. Na bláthanna roinnt ceintiméadar ar fhad, tonnadóirchruthach nó clogchruthach, go minic le feadáin fhada is 5 mhaothán leata, de ghnáth dúghorm ach uaireanta bán, buí nó dearg. Úsáidtear na fréamhacha le searbháin a dhéanamh. I measc na speiceas is mó aithne orthu tá an ceadharlach buí (Gentiana lutea, lus), lus an chrúbáin (G. campestris) agus an muilcheann (G. amarella).
Paul Lauterbur
Ceimicí a rugadh i Sydney, Ohio, ab ea Paul Christian Lauterbur (6 Bealtaine 1929 – 27 Márta 2007). Ba de shliocht Lucsamburgach é. Agus é ag déanamh taighde ar athshondas núicléach maighnéadach (NMR) chun ceimiceáin a anailísiú, thaispeáin sé conas íomhánna déthoiseacha tomagrafaíocha a chruthú leis. I 2003 roinn sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis le Peter Mansfield as a thaighde i saothrú íomháú athshondais (núicléach) mhaighnéadaigh (MRI). In Urbana, Illinois, a shíothlaigh sé.
Baile an Chaistil
De réir daonáirimh 2001, tá 5,089 daoine i mBaile an Chaistil, agus is príomhbhaile riaracháin Cheantar na Maoile é. Tá an baile suite ag bun na habhann Margaidh ar an taobh thuaidh de Ghleannta (nó Glinntí) Aontroma, ar chósta thuaidh Chontae Aontroim. Sníonn Sruth na Maoile idir an baile agus Cinn Tíre na hAlban. Caitheann daonra an bhaile vótaí ar son páirtithe náisiúnacha sa chuid is mó, agus is é an Caitliceachas an creideamh is mó sa cheantar. Tá na Gleannta Caitliceach chomh maith, ach baineann an chuid is mó den daonra atá ina gcónaí faoin tuath taobh thiar den bhaile leis an bProtastúnachas. thumb|280px|An leacht chuimhneacháin i gcuimhne ar [[Guglielmo Marconi.]]
Tá calafort beag i mBaile an Chaistil, áit a sheolann an bád fartha go Reachlainn (oileán atá deich gciliméadar ón chósta agus díreach ó thuaidh de Bhaile an Chaistil féin), agus go Ceann Loch Chille Chiarain in Albain (i rith an tSamhraidh).
Labhrann an chuid is mó de mhuintir Bhaile an Chaistil an Béarla. Tá naíscoil agus bunscoil lán-Ghaeilge ann anois agus aitheantas oifigiúil acu. Bhí Gaeilge beo sna Glinntí go dtí 1960 d’ainneoin gur chríochnaigh sí mar theanga phobail timpeall an Chéad Chogadh Mór. Bailíodh béaloideas i nGleann Seisce sna 1930í.
Tá leacht chuimhneacháin sa chalafort i gcuimhne ar Guglielmo Marconi, a rinne an chéad chraoladh raidió ar domhain nuair a chraol sé ó Bhaile an Chaistil go Reachraí. Tá clú agus cáil ar Bhaile an Chaistil mar gheall ar an bhFéile Lúnasa a théann ar aghaidh gach bliain Fhéile Sean-Lammas (Ould Lammas Fair), titeann seo ar an Luan agus ar an Máirt deireanach de mhí Lúnasa gach bliain.
Tá an baile suite sa ghleann a osclaíonn i dtreo na hAlban ar shleasa thuaidh Gleann Seisce, Cnoc Leithid, agus Gleann Taise. Is é Ráth Muadháin ainm an pharóiste agus ba é Naomh Éanán mac le Muadháin agus sagart de chuid Naomh Pádraig a bhunaigh é. Titeann a lá Féile ar an 24ú Márta.
Scátháin na bhFlatha
Is genre teagaisc iad Scátháin na bhFlatha (specula principum), scríofa le linn na meánaoise agus an Renaissance. Is cuid iad de genre níos leithne, Litríochta Speculi.
Feictear is minice iad mar théacsleabhair a thugann teagasc go díreach do ríthe nó rialtóirí eile, ar ghnéithe áirithe rialachais agus iompair, le samplaí i gcomhair nó aithrise nó seachanta. Cumadh iad go minic agus rí nua, idir óg agus/nó ar bheagán taithí, ag teacht i réim.
Scríobhadh an saothar is luaite den chineál seo ag Sedulius Scottus (beo 840–860), an file Éireannach a mheastar a chum an dán gluaise, Pangur Bán (9ú haois). Is é An Prionsa (c. 1513) le Niccolò Machiavelli, an sampla is mó le rá, cé nach tipiciúil go leor é is féidir a rá.
Téacsanna clasaiceacha
mion|Super Physicam Aristotelis, 1595
Daithí de Búrca
Is iománaí é Daithí de Búrca, nó Daithí Burke mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 16 Samhain 1992. Is as Contae na Gaillimhe é. Bhain sé gradam 'all star' amach sa bhliain 2015, 2016, 2017 agus 2018.
Little Victories
Is é Little Victories an dara halbam leis an banna rac The Strypes. Scaoilleadh é ar 15ú Iúil 2015, Charlie Russell agus Bradley Spence i mbun.
Kathryn Thomas
Is láithreoir Éireannach í Kathryn Thomas (a rugadh ar 1 Eanáir 1979). Is láithreaoir reatha Ireland's Fittest Family agus Operation Transformation í. Is iar-láithreoir The Voice of Ireland agus Winning Streak í.
Saill
Meascán casta tríghlicrídí éagsúla, gach ceann acu le 3 mhóilín aigéad sailleach cuingrithe le móilín amháin gliosróil. Breosla tábhachtach stóráilte i bplandaí is ainmhithe. Sa chiall ghinearálta, is fíochán (fíochán saille) ainmhí í, bán nó scothbhuí, ina mbíonn na cealla aonaracha atá ag carnadh saille i bhfoirm liathróidín taobh istigh den chíteaplasma (saill bhán). Is foinse fuinnimh don orgánach iad na tríghlicrídí. Feidhmíonn an tsaill bhán mar ábhar pacála is inslithe i gcuid mhaith ainmhithe (mar shampla, an tsaill fho-chraicneach i ndaoine), agus mar mhaolaire turrainge (mar shampla, faoi sháil na coise is i mbos na láimhe). Tarlaíonn carnadh iomarcach saille sa cholainn dhaonna (raimhre) nuair a bhíonn an ionghabháil fuinnimh sa chothú níos mó ná an fuinneamh a aschuirtear trí ghníomhaíocht fhisiciúil. Faightear saill dhonn freisin sa chuid is mó de na mamaigh, go háirithe iad siúd a chodlaíonn ar feadh an gheimhridh is ainmhithe an-ogá aonaracha. Ní hionann is an tsaill bhán a bhíonn ina liathróidín amháin i ngach cill, bíonn an tsaill dhonn ina hiliomad liathróidíní an-bheaga. Chomh maith leis sin, is féidir leis an néarchóras simpiteach na cealla a spreagadh chun an tsaill dhonn a dhianscaoileadh is teas a ghiniúint, ní hionann leis an tsaill bhán. Ar an mbealach seo, is féidir le hainmhithe óga a ráta ginte teasa a mhéadú mar fhreagairt ar an bhfuacht taobh amuigh.
An Pálás Criostail
Foirgneamh déanta d'iarann teilgthe agus plátghloine a tógadh i Hyde Park, Londain Shasana, sa bhliain 1851 ab ea an Pálás Criostail. Tógadh é i gcomhair an Taispeántais Mhóir, an chéad taispeántas domhanda. Joseph Paxton a dhear an pálás, agus é ag baint úsáid as bealach ceannródaíoch tógála ar a dtugtar réamhdhéanamh inniu. Aistríodh an Pálás Criostail go Sydenham i ndeisceart Londan nuair tháinig deireadh an taispeántais sa bhliain 1854. Baineadh anuas an Pálás Criostail agus tógadh arís é i gcomharsanacht in Sydenham ar a dtugtar Crystal Palace go dtí an lá inniu. Ceann scríbe do thurasóirí as gach aicme sóisialta a bhí ann. Scriosadh i ndóiteán é ar 30 Samhain 1936. mion|clé|An Pálás Criostail faoi thine, 30 Samhain 1936
Nasc dúbailte
Sa cheimic, is éard is nasc dúbailte ann ná nasc comhfhiúsach idir dhá adamh ina bhfuil ceithre leictreon nasctha seachas dhá cheann i nasc singil. Is gnách go dtarlaíonn naisc dhúbailte idir dhá adamh carbóin, mar shampla in ailcéiní. Tá go leor nasc dúbailte ann idir dhá dhúil dhifriúil: mar shampla, i ngrúpa carbóinile idir adamh carbóin agus adamh ocsaigine. Faightear naisc dhúbailte go coitianta eile i asó-chomhdhúile (N = N), imíní (C = N), agus fo-ocsaídí (S = O). I bhfoirmle chnámharlaigh, tarraingítear nasc dúbailte mar dhá líne chomhthreomhar (=) idir an dá adamh nasctha; go clóghrafaíoch, úsáidtear tsín chothroime le haghaidh seo. Ba é an ceimiceoir Rúiseach Alexander Butlerov a thug isteach naisc dhúbailte den chéad uair i nodaireacht cheimiceach.
Coláiste Teach Mealóg
Is meánscoil suite i gContae Bhaile Átha Cliath é Coláiste Teach Mealóg.
Aiteal pinn luaidhe
Speiceas crann atá dúchasach do Mheiriceá Thuaidh a tháirgeann adhmad dearg is ea an t-aiteal pinn luaidhe (Juniperus virginiana). Úsáidtear an t-adhmad go minic i ndéanamh peann luaidhe.
Saill chócaireachta
Saill sholadach a dhíorthaítear ó olaí plandúla is a úsáidtear i gcócaireacht. Tugtar brioscóir uirthi freisin. Den chuid is mó, bíonn na holaí plandúla neamhsháithithe is leachtach ag teocht an tseomra. A mhalairt atá fíor le hola cnó cócó is ola phailme. Déantar iad sin a chóireáil le hidrigin chun an tsaill sholadach a tháirgeadh don chócaireacht.
Spitting Image
Is é Spitting Image an tríú halbam leis na The Strypes, a scaoileadh ar 16 Meitheamh 2017, bliain amháin roimh bhriseadh suas an ghrúpa i mí na Samhna 2018. Léirigh Ethan Jones an t-albam.
Tom Wolfe
Scríbhneoir Meiriceánach a rugadh i Richmond, Virginia, is ea Thomas Kennerly "Tom" Wolfe, Jr ( 2 Márta 1931 – 14 Bealtaine 2018). Scríobh sé ficsean agus freisin neamhfhicsean sa stíl ar a dtugtar New Journalism ina measctar tuairisceoireacht agus teicnící liteartha atá níos tipiciúla san fhicsean. Is é Bonfire of the Vanities, úrscéal mórdhíola, an saothar is cáiliúla leis.
Incubus (banna)
Is banna rac-cheoil Meiriceánach é Incubus. Is iad na ceoltóirí atá sa bhanna ná Mike Einziger (giotár), Ben Kenney (dordghiotár), Brandon Boyd (guth agus cnaguirlisí), Jose Pasillas (drumaí) agus Chris Kilmore (caschlár). Is iar-bhaill an bhanna iad Alex Katunich (nó Dirk Lance) agus DJ Lyfe.
Lánalbaim
Tá sé lánalbaim ag an ngrúpa:
DVD
Chomh maith le sin tá trí DVD-anna acu:
Babhtáil amúchta
mion|Samplaː Babhtáil chlasaiceach idir ráta úis seasta v comhlúthach. Is éard atá i gceist le babhtáil amúchta ná babhtáil atá deartha chun ligean don té a fhaigheann iasacht ar ráta comhlúthach, le sceideal amúchta réamhshocraithe, babhtáil ar ráta malairte seasta.
Ebussuud Efendi
Ba dhlí-eolaí agus Ard-Mhuftaí de chuid na hImpireachta Otamánaí é Ebussuud Efendi, nó mar is fearr aithne, Hoca Çelebi (Muhammad Ebussuûd Efendi, 30 Nollaig 1490 – 23 Lúnasa 1574).
Bhí Efendi ina Ard-Mhuftaí ón mbliain 1545 go dtí gur éag sé sa bhliain 1574. Bhí páirt ríthábhachtach ag Efendi sna leasuithe fairsinge a rinne Suleiman Ollásach ar chóras dlí na nOtamánach, ach go háirithe chun iarracht a dhéanamh ar sharia agus qānūn, na dlíthe a leagadh síos an Sabhdán, a chur le chéile mar chóras dlí comhtháite.
Mar dhlí-eolaí den scoil (madhhab) Hanafi, tá clú agus cáil air go fóill mar gheall ar roinnt fatāwā a d'eisigh sé fad a bhí sé ina Ard-Mhuftaí, go háirithe an ceann míchlúiteach a cheadaigh marú na nIasaídeach ar bhonn creidimh.
Sailpítear
Níotráit photaisiam, KNO3, a fhaightear sa nádúr. Faightear potaisiam (K) sa bhfoirm seo go minic. Úsáidtear é i ndéanamh pléascán, tinte ealaíne is lasán. Déantar leasú talún is aigéad nítriúil as freisin.
Ebussuud Efendi
Naisc sheachtracha
Scríobh Eugenia Kermeli nóta beathaisnéise mionsonraithe maidir le Hoca Çelebi, ag díriú ar a chuid tuairimí i dtaobh an chaidrimh idir Críostaithe agus Moslamaigh.
William Cavendish, 4ú Diúc Devonshire
Ba pholaiteoir agus Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe é William Cavendish, 4ú Diúc Devonshire a rugadh ar an 8 Bealtaine 1720 – 2 Deireadh Fómhair 1764.
John Paul Jones
deas|300px|thumb|John Paul Jones leis a [[maindilín|mhaindilín.]] Ceoltóir as Londain, Sasana é John Paul Jones (rugadh é faoin ainm John Baldwin ar an 3 Eanáir, 1946), a bhain clú agus cáil amach ina dhordghiotáraí leis an mbanna Led Zeppelin ó na 1960idí go dtí na 1980idí.
Cillian Ó Buachalla
Is iománaí é Cillian Ó Buachalla, nó Cillian Buckley mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 4 Iúil 1992 i gCill Chainnigh. Bhain sé gradam 'all star' amach sa bhliain 2014 agus 2015.
Fungus Amongus
Is é Fungus Amongus an chéad albaim seolta amach ag an banna rac-cheol Incubus. Seoladh é ar an 1 Samhain, 1995 ar Stopuglynailfungus Music on Chillim, an lipéad neamhspleách Incubus. I ndáiríre, tá go leor de na haimneacha scríobhte faoi 'Pearsanra', bréagainmneacha baill Incubus. Is é Fabio an seinnteoir giotáir 'Mike Einziger'. Is é 'Dirk Lance' an seinnteoir dordghiotáir 'Alex Katunich', a uchtaigh an bréagainm mar ainm ardáin. Is iad 'Brandy Flower' is 'Happy Knappy' an t-amhránaí 'Brandon Boyd' agus is iad 'Brett' agus 'Brett Spivery' Brett Spivey, cara an banna. Níos déanaí, rinne Brett na videónna do I Miss You agus an neamh-seolta Summer Romance (Anti-Gravity Love Song).
Coláiste Pháirc Mhuire
Is meánscoil suite i gContae Bhaile Átha Cliath é Coláiste Pháirc Mhuire.
John Bennet Lawes
Talmhaí Sasanach ab ea John Bennet Lawes (28 Nollaig 1814 - 31 Lúnasa 1900). Bhunaigh sé stáisiún turgnamhach i Rothamstead, áit ar fhorbair sé an fhorfosfáit mar leasú talún. Ba thús é seo le tionscal an leasaithe cheimicigh.
Púma Chósta Ríce
Is ainmhí é an púma Chósta Ríce. Mamach atá ann.
The Field (scannán)
Rinne an scannán sa bhliain 1990 I gConamara, Co. Gaillimh. Tá an scannán seo scríofa agus stiúrtha ag Jim Sheridan le Richard Harris, John Hurt, Sean Bean, Brenda Fricker agus Tom Berenger páirteach in san scannán mar aistoirí. Tagann an scannán seo ón drama a scríobh John B. Keane i 1965. Bhí leabhair scríofa faoin drama chomh maith agus úsáideann siad é ar feadh an Ardteist. Thosaigh siad an scannán i 1930 I Ciarraí ach bhí an méid is mó den scannán dírithe in san Gaillimh.
Plota
Is scannán an difriúil é ‘The Field’. Tá sé bunaithe ar saol Bull McCabe agus an talamh a bhfuil aige agus a bhí sé ag tabhairt aire do ar feadh blianta. Baineann an talamh go dtí baintreach agus ar tar éis a fear céile a bheith marbh ar feadh 10 mbliana chuireann sí an talamh suas ar an mhargadh le díol go dtí an poiblí gan é a tabhairt díreach go dtí na McCabes. Tar éis é seo a cloisteáil bíonn buile ar Bull McCabe. Nuair a faigheann sé amach go bhfuil duine Meiriceánach ag iarraidh an talamh, déanann Bull McCabe gach uile rud a bhfuil sé in ann a dhéanamh gan an talamh a thabhairt go dtí Peter, an Meiriceánach.
Bíonn amhras leanúnach ag Bull McCabe faoi cumas Tadhg a bheith in ann aire a thabhairt don réimse nuair atá am Bull suas. Fuair a mac níos sine (Seamie) bás nuair a bhí sé 13, thóg sé a shaol féin. Cuireann McCabe an milleán ar féin faoi bhás Seamie, tosc gur dúirt sé leis nach bhféadfadh an réimse tacú ach le teaghlach amháin agus go mbeadh ar Tadhg dul ar imirce nuair atá sé níos sine. Ní bíonn McCabe agus a bean chéile ag caint anois agus níor caint siad ón 18 mbliana a bhfuil tar éis imiithe thart ó bhás Seamie.
Ach níl Peadar sasta a phleananna a thabhairt suas. Togann Bull McCabe agus Tadhg sean amháin eile chun caint le Peter in aice leis an eas a cheannaigh sé, oíche roimh an dara margadh. Bíonn troid mór ag Tadhg agus Peter faoin réimse agus nuair nach féidir le Tadhg an bhuachaint a fháil, déanann McCabe idirghabháil agus buaileann sé an bheirt acu. Chuireann sé Peter chun bás agus de bharr é seo bíonn briseadh síos meabhrach aige. Tosnaíonn sé ag smaoineamh faoi a mhac Seamie. Go tobann ritheann Tadhg as go dtí an cailín a bhfuil sé i ngrá le. Is taistealaí í. Deireann sé léi gur mharaigh sé Peadar. Níl Bull McCabe in ann é féin a thabhairt go dtí an dara margadh, ach téann a chara Bird O’Donnell dó agus faigheann sé an réimse ar feadh 101 punt, gan freasúra.
Aisteoirí
Rugadh Ricard Harris ar an gcéad lá de mí Deireadh Fómhair i Luimneach. Teaghlach feirmeoireachta ab ea a theaghlach agus bhí ocht deartháireacha agus deirfiúracha aige. D'fhreastail sé ar Coláiste an Chorráin, scoil jesuit, agus d'imir sé rugbaí go leibhéal ard. Nuair a gortaíodh é féin agus ní raibh sé in ann imirt arís, thit sé i ngrá leis an aisteoireacht. Fuair sé bás ar an 25 Deireadh Fómhair 2002 i Londain, bhí sé 72 bliana d'aois. Rugadh Tom Berenger i Chicago, Meiriceá ar an 31 Bealtaine 1949. ainmní Oscar agus buaiteoir Ghradam Golden Globe agus Gradam Emmy, ardaíodh é i dteaghlach Caitliceach de shliocht na hÉireann. D’fhreastail Tom ar Ollscoil Missouri chun staidéar a dhéanamh ar iriseoireacht. Bhí Sean Bean mar chuid den raidió, amharclann, teilifís agus scannáin ó na ochtóidí. D’oibrigh sé dá athair sular shocraigh sé a bheith ina aisteoir. Tá sé ina chónaí i Londain anois lena chlann, tá trí iníonacha aige Lorna, Molly agus Evie. Chomh maith leis sin tá grá ollmhór aige ar feadh an fhoireann sacar Sheffield United FC, an áit ina rugadh é. Rugadh Frances Tomelty ar an 6 Deireadh Fómhair 1948 i mBéal Feirste, i dTuaisceart na hÉireann. Bhí sí pósta le Sting agus bhí dhá pháiste acu. Is aisteoir as Baile Átha Cliath í Brenda Fricker. Fuair sí taithí iontach nuair a raibh sí ag an Amharclann Náisiúnta, an Royal Shakespeare Company, agus an Court Theatre Company sa Bhreatain Mhór. Rugadh Juhn Hurt ar an 25 Eanáir 1940, i Shirebrook, Sasana. Ba é stráidbhaile mianadóireacht guail Shirebrook. Thosaigh John le ealaín ar scoil sular aistrigh sé a ghrá chuig aisteoireachta. Fuair John bás trí lá ina dhiaidh a 77 breathlá ar an 25 Eanáir 2017 de bharr ailse. Rugadh Jer O'Leary in Éirinn. Bhí sé pósta le Eithne O'Brien agus bhí triúr páistí acu. Fuair sé bás ar an 26 Nollaig 2018. Rugadh Sean McGinley i 1956 i Gaoth Dobhair, Dún na nGall. Is aisteoir agus scríbhneoir é. Tá sé pósta le Marie Mullen ó 1990 agus tá dhá pháistí acu. Rugadh Malachy McCourt ar an 20 Meán Fómhair 1931 i Brooklyn, Nua-Eabhrac ach tógadh é i Luimneach. Theip sé ar gach uile ábhar ar scoil seachas Béarla. D'fhill sé ar Meiriceá i 1952 agus thosaigh sé ag obair láithreach. Tar éis tamall thosaigh sé ag aisteoireacht agus fuair se post sa raidió. Bhí a thaispeántas an 'tumultous' agus dúirt daoine go raibh náire ar mhuintir na hÉireann faoi. Rugadh Brendan Gleeson i mBaile Átha Cliath 1955. Bhí gra mór aige ar feadh an staidéir in san seomra ranga agus taobh amuigh den seomra ranga chomh maith. Tar éis scoil, glac sé páirt i 'Dublin Shakespere Festival' agus tar éis a bheith páirteach ansin, dúirt an stiúrthóir leis dul chuig Londain go dtí na scoileanna drámaíochta.
An Dráma
Taispeánadh an dráma don chéad uair i 1965 san Olympia Theatre i mBaile Átha Cliath. D'imir Ray McAnaly mar Bull McCabe in san dráma agus Eamon Keane mar 'The Bird' O'Donnell. D’fhoilsigh Mercier Press an dráma don chéad uair i 1966. Cúpla bliain ina dhiaidh sin i 1987 bhí athrucáin beaga déanta chuig an scéal-líne.
Bhí an dráma bunaithe faoi Moss Moore, feirmeoir i Co. Ciarraí. Bhí tríd beag faoi fál teorann le Dan Foley. Ba é comharsa and cara Moss é Dan ach de réir an tríd beag seo bhí siad ag dul chuig ná cúirte. Nuair a maraíodh Moore roimh an triail bhí Foley amhras uimhir a haon. Bhí go leor faoin dúnmharú seo in san mbaile mar is annamh a bhí dúnmharuithe ann.
Bhí corp Moss Moore ar iarraidh ar feadh 10 lá sula bhfuarthas é. Fuarthas é in aice le sruthchúrsa beag i lár na háite. D’éirigh Foley as an dúnmharú agus fós go dtí an lá seo níl a fhios ag aon duine cé a rinne é.
Athbhreithnithe
Bhí go leor athbhreithnithe déanta faoin scannán seo. Tá go leor dóibh iontach maith ach ag an am céanna tá cúpla dóibh go dona. Tá dhá shampla thíos, ceann amháin dóibh go maith agus an céanna eile go dona.
Rotten Tomatoes
Thug Rotten tomatoes 43% don scannán seo ó athbhreithnithe de 14 daoine. Chun an fhírinne a rá athbhreithnithe mícothrom I mo thuairim féin ach sin mar a tá ar rotten tomatoes. Tugann daoine éagsúla a smaointe faoin scannán agus de bhar ná smaointe go léir sin faigheann an scannán athbhreithniú. Thug Chuck Rudolph ó Matinee Magazine scór 2/5 don scannán i 2002. Dúirt sé go raibh loiceadh ag Jim Sheridan leis an scannán agus go raibh ionad ar nach raibh Richard Harris in ann cloím an scéal.
IMDb
Bhí ná athbhreithnithe ar IMDb an difriúil o Rotten Tomatoes. Tá 55 athbhreithniú ar an suíomh seo agus go leor dóibh dearfach ach ag an am céanna tá roinnt diúltach ann chomh maith. Scríobh raymond_chandler faoi cé chomh iontach is a raibh Richard Harris in san scannán agus thug sé scór 9/10 go dtí an scannán. An chéad líne in san athbhreithniú dúirt Chandler ‘dá mbeadh suim agat san aisteoireacht, féach ar an scannán seo. Bá é taispeántas Richard Harris in san scannán seo chomh maith is a fhaigheann sé.’
Damhachtainí
Fuair Richard Harris ainmniúcháin ó Academy Award agus Golden Globe ar feadh a taispeántais in san scannán.
I 1996, thug An Post aitheantas go dtí an scannán nuair a chuir siad pictiúr ón scannán ar an 32p stampa leis na aisteorí Harris, Bean agus Hurt air.
Thuill an scannán £1,168,613 ón Ríocht Aontaithe féin. Níl aon eolais faoin méid airgead a fuair siad ó Éirinn agus gach tír eile.
Eoghan Mac Diarmada
Is láithreoir Éireannach é Eoghan Mac Diarmada (Béarla: Eoghan McDermitt), a rugadh ar 15 Aibreán 1983 i gCathair Luimnigh. D'fhás sé aníos i mBaile Átha Cliath den chuid ba mhó. Is iar-láithreoir The Voice of Ireland é. Aithnítear é freisin mar láithreoir ar Xfm Drivetime sa Ríocht Aontaithe.
Tá Gaeilge aige.
Saingeal
Ceann thoir eaglaise mar a mbíonn an altóir, an chórlann is na cléirigh. Go ginearálta, an chuid den eaglais soir ón gcorp. Díorthaíodh an t-ainm ón Laidin cancellus, an scáthlán a bhíodh idir corp is saingeal atá fós in eaglaisí Ceartchreidmheacha an Oirthir.
Johannes Kepler
Réalteolaí is matamaiticeoir, a rugadh i Weil-der-Stadt na Gearrnáine, ab ea Johannes Kepler (27 Nollaig, 1571 – 15 Samhain 1630). Tá clú agus cáil air de bharr cur síos a dhéanamh ar dhlíthe faoi ghluaiseacht na bpláinéad. Ceannródaí a bhí in Kepler ar bhealaí eile fosta: eisean a d'aithin roimh aon duine nach ciorcail fhoirfe iad fithisí na bpláinéad. D'fhoilsigh sé téacsleabhar réalteolaíochta faoin teideal Epitome astronomiae Copernicanae (”Gearrinsint ar réalteolaíocht Copernicus”) timpeall na bliana 1620.
Chabhraigh dlíthe Kepler le teoiric Imtharraingt uilíochas Isaac Newton a thabhairt chun cinn.
Saol
Mhúin Kepler Mata ag scoil i Graz san Ostair.
D'oibrigh sé mar chúntóir do Tycho Brahe (ag deireadh a shaoil, bhí Brahe mar mhúinteoir is pátrún ag Kepler).
D'oibrigh sé chomh maith mar mhatamaiticeoir na cúirte don Impire, Rudolf II, mar mhúinteoir mata i Linz agus mar chomhairleoir don Ghinearál Wallenstein.
Anuas air sin d'oibrigh sé san optaic agus chruthaigh sé go raibh an ceart ag Galileo Galilei.
Eolaí
B'shin é an chéad duine a d'aithin struchtúr an ghrianchórais agus a chuir síos na dlíthe a rialaíonn gluaisne na bpláinéad, mar achoimriú ar obair Tycho Brahe.
Chomh maith le Galileo, mhol Kepler teoiric Copernicus go bhfuil an ghrian i lár an ghrianchórais, bíodh is nár chomhfhreagair na fithisí réamhinste do na fíorfhithisí.
D'fhionn sé gur ar chruth éilips atá fithis gach pláinéid, agus ní ar chruth ciorcail mar a cheap Copernicus.
Uirlisí
D'fhorbair Kepler teileascóp simplí, teileascóp athraonta. Nuair a d’fhéach sé trína theileascóp, chonaic sé rudaí bun os cionn. Ní fadhb mhór í seo ag féachaint ar réalta, mar go hiondúil bíonn an chuma chéanna ar réalta má tá sí bun os cionn nó má tá sí mar ba chóir di a bheith. Ach bíonn cuma an-difriúil ar rudaí níos cóngaraí, ar an ngealach mar shampla.
Céadar bán
mion|Dáileadh an chéadair bháin i [[Meiriceá Thuaidh]] mion|clé|Chamaecyparis thyoides ar chiúmhais phortaigh, [[New Jersey, SAM]] Cineál crainn ar speiceas den ghéineas Chamaecyparis é is ea an céadar bán. Tá sé dúchasach d'oirthear Mheiriceá Thuaidh. Táirgeann sé adhmad bán nó leathbhuí.
S.C.I.E.N.C.E.
Is é S.C.I.E.N.C.E. dlúthdhiosca a bhfuil barr maise curtha air. Bhí sé seolta ag an banna rac-ceol Incubus ar 9 Meán Fómhair.
Risteard Ó Maolchatha
clé|mion|199x199px|1922 Polaiteoir Éireannach, ceannaire de chuid Fhine Gael agus Aire Rialtais ab ea an Ginearál Risteárd Séamus Ó Maolchatha, (10 Bealtaine, 1886 - 16 Nollaig, 1971).
Pierre-Auguste Renoir
Ealaíontóir Francach ab ea Pierre-Auguste Renoir, (25 Feabhra 1841 – 3 Nollaig 1919).
Bhí sé i measc máistrí ealaíne an 19ú haois. D’éirigh Renoir ina dhuine ba mhó a raibh tionchar aige ar ealaín nua-aimseartha sa chéad leath den fhichiú céad.
Risteard Ó Maolchatha
Saol
clé|mion|207x207px|15 M.F. 1922ː an Maolchathach (Ardcheannasaí ag an am) agus a bhean chéile, ina gcónaí sa bheairic airm Portobello BÁC ag an am Ghlac an Maolchathach páirt in Éirí Amach na Cásca; bhí sé mar leas-cheannasaí ar dhíorma d'Óglaigh a d'ionsaigh póilíní i gCill Dhéagláin. Bhí Tomás Ághas i gceannas an díorma sin.
Leiv Eiriksson
Taiscéalaí Lochlannach ba ea Leiv Eiriksson (Sean-Lochlainnis: Leifr Eiríksson, .i. Leif mac Eirik; t. 970 – t. 1019 go 1025). De réir ságaí Íoslannacha, bhunaigh Leiv coilíneacht de chuid na Lochlannach i d"Tír na bhFíniúnacha", a bhí i Meiriceá Thuaidh de réir dealraimh, thart ar leithmhílaois roimh Chríostóir Colambas. Ceaptar gurbh fhéidir gurb ionann an choilíneacht sin agus lonnaíocht Lochlannach a fuarthas i L'Anse aux Meadows i dTalamh an Éisc.
Risteard Ó Maolchatha
Saol
D'éirigh Ó Maolchatha ina mhac léinn leighis i gColáiste na hOllscoile, BÁC i mí Meán Fómhair 1916 agus é 30 bliain d'aois. mion|Cuimhneachán, BÁC|clé|200x200px
Pierre-Auguste Renoir
Saothar
Bhain Renoir leis na hImpriseanaithe. Mar sin, ghlac sé páirt ina dtaispeántais. Ghlac Renoir leis na prionsabail ghinearálta a bhain leis an Impriseanachas agus ag an am céanna d’fhorbair sé a stíl phearsanta féin.
Measán Coton de Tuléar
thumb|240px|Measán Coton de Tuléar Madra as Madagascar é measán Coton de Tuléar.
Leiv Eiriksson
Saol luath agus pearsanta
Mac le hErik Rua, bunaitheoir na chéad lonnaíochta Lochlannach sa nGraonlainn, agus le Þjóðhildur na hÍoslainne, ab ea Leiv. Ceaptar gur rugadh é san Íoslainn, ach tógadh é i Lonnaíocht Oirthearach na Graonlainne, in eastát a mhuintire arbh ainm dó Brattahlíð. Tráill de chuid Erik, Tyrker, a thóg Leiv ar altramas.
Bhí beirt mhac ag Leiv, Thorgils, ar ar rug an bhean uasal Thorgunna in Inse Ghall; agus Thorkell, a tháinig i gcomharbacht ar a athair mar thaoiseach sa nGraonlainn.
Risteard Ó Maolchatha
Saol
Ceapadh Ó Maolchatha mar Cheann Foirne ar Óglaigh na hÉireann (na Volunteers ag an am) ar an 23 Márta 1918. Choimeád sé oifig i halla na Ceimice i Roinn na Síceolaíochta ar Ardán Phort an Iarla, áit a chuir sé i gcrích a chuid cúraimí mar Cheann Foirne.
Toghadh Ó Maolchatha mar Theachta Dála san olltoghchán i mí na Nollag 1918.
Pierre-Auguste Renoir
Saothar
I measc a shaothar cáiliúil tá Bal du moulin de la Galette, 1876.
Risteard Ó Maolchatha
Saol
D&apos;&apos;éirigh Ó Maolchatha as an staidéar i 1919. Bhí sé ina Cheann Foirne le linn Chogadh na Saoirse, mar aon le bheith mar Leas-Aire Cosanta.
Ghlac Ó Maolchatha leis an gConradh agus ceapadh mar Ard-Cheannasaí ar an Arm é nuair a maraíodh Micheál Ó Coileáin i mí Lúnasa 1922. Dar le Ó Maolchatha, ba cheart poblachtánaigh a chur chun báis chun deireadh gasta a chur leis an gCogadh Cathartha.
Gaeilge
Bhí Gaeilge ar a thoil aige (chaith sé seal ag obair i gContae Chiarraí agus i gContae Corcaigh).
Bhí an Maolchathach ina chathaoirleach ar Choimisiún na Gaeltachta i 1925 ach ba chionsiocair é "leis an réiteach liopasta agus an neamh-shainmhíniú Gaeltachta mar aonad teangeolaíoch i 1925".
Ar an 6 Meitheamh 1928, shínigh Risteárd Ua Maolchatha, a bhí ina Aire Rialtais Áitiúil agus Sláinte ag an am, Ionstraim Reachtúil Uimhir 33 de 1928, Local Offices and Employments (Gaeltacht) Order, 1928. Faoi na rialacháin nua seo, bheadh tréimhse trí bliana ag aon fhostaithe nua a mbeadh cúraimí Gaeltacht a orthu sna húdaráis áitiúla nó sna húdaráis sláinte le hoiread Gaeilge a shealbhú, le go bhféadfaidís a gcuid oibre a dhéanamh trí mheán na teanga sin. Ach níor cuireadh an riail seo i bhfeidhm riamh.
Eisigéis
mion| Bíobla atá oscailte do [[Leabhar Íseáia]] Is éard is eisigéis ann (Sean-Ghréigis: ἐξήγησις óἐξηγεῖσθαι, “treorú amach”) ná léirmhíniú nó ciallú criticiúil ar théacs. Go traidisiúnta, úsáideadh an téarma go príomha i gcás téacsanna reiligiúnacha, go háirithe an Bíobla Críostaí. San úsáid nua-aimseartha, is féidir go mbeadh léirmhínithe criticiúla ar beagnach aon téacs i gceist le heisigéis, lena n-áirítear téacsanna fealsúnachta, litríochta, nó beagnach aon seánra scríbhneoireachta eile. Úsáidtear na frásaí “eisigéis Bhíobalta” nó “tráchtadh an Scrioptúir” anois chun staidéir ar an mBíobla a idirdhealú ó mhínithe criticiúla téacsúla eile.
Tamairín cadáscheannach
Is ainmhí é an tamairín cadáscheannach.
Cúirt Bhreithiúnais Eorpach
Institiúid dlí thiúil na Aontais Eorpach í an Chúirt Bhreithiúnais Eorpach,  lonnaithe i Lucsamburg. agus cuid den Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh.
Coláiste Bríde
Is meánscoil suite i gContae Bhaile Átha Cliath é Coláiste Bríde.
Sainghníomhú dinimiciúil
Ardú díomuan sa bhunráta meitibileachta in ainmhí díreach i ndiaidh béile a ithe. Tugtar iarmhairt theirmeach an bhia nó giniúint teasa ó chothú air freisin. Ní thuigtear a ról i meitibileacht fuinnimh i gceart.
Micheál Ó Fionnalaigh
Is iománaí é Micheál Ó Fionnalaigh, nó Michael Fennelly mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 28 Feabhra 1985. Is as Contae Chill Chainnigh é. Bhain sé gradam 'all star' amach sa bhliain 2011 agus 2015.
Cath Vín
clé|250px|mion|Cath Vín 12 Meán Fómhair 1683 Tharla Cath Vín (An Ghearmáinis: Schlacht am Kahlen Berge nó Kahlenberg; An Pholainnis: bitwa pod Wiedniem nó odsiecz wiedeńska (Faoiseamh Vín); an Tuircis: İkinci Viyana Kuşatması) ar Shliabh Kahlenberg i ngar Vín ar an 12 Meán Fómhair 1683 tar éis an chathair impiriúil a churtha faoi léigear lena Impireacht Otamánach le haghaidh dhá mhí.
Comhghraf idirtheangach
Is éard is comhghraf idirtheangach ann ná focail a bhfuil an litriú céanna acu ach a bhfuil ciall dhifriúil leo. Sampla is ea an focal 'teach' sa Ghaeilge, sa chiall 'tigh' agus 'teach' an Bhéarla (“múin”). Uaireanta bíonn gaol sanasaíoch idir na focail ach is iondúil nach mbíonn.
Roinnt samplaí
• anchor
• bail
• bean
• bun
• cab
• cad
• can
• cat
• crap
• don
• dream
• fan
• fear
• fill
• fud
• gall
• gean
• lean
• lear
• long
• lot
• mac
• mall
• meath
• mil
• mol
• moll
• seas
• teach
• teas
• thrice (“ní ba thrice”)
David Burke
Is iománaí é David Burke. Rugadh é ar an 7 Eanáir 1990. Is as Contae na Gaillimhe é. Bhain sé gradam 'all star' amach sna blianta 2012, 2015, 2016 agus 2017.
Penisarcwm
Is baile beag é Penisarcwm i bpobal Llanwddyn, Powys, an Bhreatain Bheag. Tá sé suite i Maldwyn in aice le Llyn Efyrnwy (Gaeilge:Loch Vyrnwy), díreach siar ó dheas ó shráidbhaile Llanwddyn ar bhruach Afon Cownwy, atá ina fo-abhainn den Afon Efyrnwy
Déanann Russell George (Coimeádach) ionadaíocht thar ceann an cheantair seo i Senedd Cymru agus Craig Williams (Coimeádach) i bParlaimint na RA.
Céadar Seapánach
mion|Céadras Seapánach a fásadh mar [[bonsaí|bhonsaí]] Cónaiféar síorghlas, dúchasach don tSeapáin is ea an céadar Seapánach (Cryptomeria japonica). Caol coirceogach. Na duilleoga lannach le bioranna fada, eagraithe ina mbís. Crann tábhachtach foraoise sa tSeapáin, agus úsáidtear go forleathan i ngairdíní is teampaill é. Tábhachtach mar fhoinse adhmaid i gcuid mhaith tíortha eile.
Ernest Lawrence
Fisicí a rugadh i gCanton, Dakota Theas ab ea Ernest Orlando Lawrence (8 Lúnasa 1901 - 27 Lúnasa 1958). Bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice i 1939 as fionnadh an chiogleatróin chun cáithníní ardfhuinnimh a chruthú, agus taighde ar struchtúr an adaimh is dúile saorga radaighníomhacha.
Inis Món
Oileán amach ó chósta thiar thuaidh na Breataine Bige is ea Inis Món (Breatnais: Ynys Môn). Cruthaíonn sé ceantar rialtais áitiúil ar a dtugtar Comhairle Contae Inis Món (Breatnais:Cyngor Sir Ynys Môn ) a chuimsíonn Ynys Gybi agus roinnt oileáin agus sceireacha san iarthar. Is ionann ynys na Breatnaise agus 'inis' na Gaeilge, Tugtar Inis Móna agus Oileán Móna i measc na n-ainmneacha uirthi sa teanga seo.
Ceanglaíonn dhá dhroichead, a chuimsíonn an Caolas Menai, é leis an mórthír: An Droichead Crochta Menai (ag iompar an A5), a dhear Thomas Telford sa bhliain 1826; agus an Droichead Britannia a tógadh níos déanaí (deartha ar dtús ag Robert Stephenson) agus a iompraíonn an A55 agus Iarnróid Chósta Thuaidh na Breatain Bige.
Áitíonn an staraí agus údar John Davies gur tháinig an t-ainm Lochlannach Anglesey ar an saol i rith an deichiú haois racánach, nuair a lonnaigh na hAngla-Normannaigh ar an oileán le linn ionraidh na Normannach ar Gwynedd. mion|Droichead Britannia
Stair
Rinne na Rómhánaigh ionradh ar an t-oileán sa bhliain 60/61 agus air ais sa bhliain 77 CE. Scríobh Tacitus faoin ionradh ina hAnnála, agus sa bhliain 2015, aimsíodh dún Rómhánach ón 1ú aois ar an t-oileán
Ruslana
Rugadh Ruslana Lyzhychko (Úcráinis: Руслана Лижичко) ar an 24ú Bealtaine, 1973, san Úcráin. Bhuaigh sí Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse sa bhliain 2004 leis an amhrán Wild Dances. Chuir sí amhrán i láthair le linn oscailt agus idirlinn an chomórtais sa bhliain 2005.
Calum Kennedy
Amhránaí Albanach ab ea Calum Kennedy (a rugadh mar Malcolm Martin Kennedy ; 2 Meitheamh 1928 - 15 Aibreán 2006).
Beathaisnéis
Rugadh Kennedy in Orasaigh, sráidbhaile beag croiteoireachta ar Oileán Leòdhais. I 1955 bhuaigh sé bonn óir ag an Mòd in Obar Dheathain, ag canadh i nGaeilge na hAlban. D'éirigh leis an chéad áit a bhaint amach i gCraobhchomórtas Bhailéad an Domhain i Moscó i 1957.
Bhí a chlár teilifíse féin aige, agus vótáladh mar "Pearsantacht Teilifíse Grampian na Bliana". Bhí sé pósta le buaiteoir bonn óir eile sa Mod, Anna Latharna NicGillìosa, a d’éag i 1974. Chaith sé breacan an fhéilidh ar chlúdaigh a cheirnín fadseinnte.
Chuir an BBC clár le chéile go luath sna 1980idí darb ainm Calum Kennedy's Commando Course, a dhoiciméadú (ar bhealach greannmhar, cé go raibh sé seo neamhbheartaithe ar dtús) turas tubaisteach timpeall Gaeltacht na hAlban i seanbhus. De réir mar a d’fhág níos mó agus níos mó dá comrádaithe an turas, taispeánadh peann marcóra dearg ag scriosadh iad ó phóstaer bolscaireachta. Ní raibh Kennedy sásta leis an gclár seo a thaispeáint, mar mhothaigh sé go ndearna sé magadh air, ach níl aon dabht ach gur phíosa teilifíse clasaiceach é an clár ó shin. D’éag sé, in aois a 77, in Obar Dheathain
Saol pearsanta
Is amhránaí í Fiona, iníon Kennedy freisin agus bhí sí ina comh-óstach ar feadh tamaill ar shraith leanaí an BBC Record Breakers le Roy Castle, agus is í a gariníon í an mainicín faisin agus an t-aisteoir Sophie Kennedy Clark. Bhí Teach Leethland Bóthar Glenpatrick, Elderslie faoi úinéireacht Kennedy, a bhfuil fágtha ina fhothrach le tine ó  shin. Chomh maith le Fiona, bhí cúigear iníonacha eile ag Calum freisin, Kirsteen, Morag, Morven, Deirdre óna chéad phósadh le hAnna Latharna NicGillìosa agus Eilidh óna dara pósadh le Christine Kennedy.
Ceallailít
deas|200px|thumb|Ceallailít Saill thibhreach a bhíonn ar cheathrúna is leath deiridh duine ramhair. De réir na gcomhairleoirí áilleachta is lucht margaíochta aistí costasacha speisialta bia, ní théann gnáthaiste bia i bhfeidhm go rathúil uirthi. Ach léiríonn an taighde is an cleachtadh go gcailltear saill ó gach deascán saille sa cholainn nuair a chloíonn duine leis an aiste bia is an aclaíocht riachtanach.
Gaelcholáiste Reachrann
mion|[[Domhnach Míde]] Is meánscoil í Gaelcholáiste Reachrann, suite i nDomhnach Míde i dtuaisceart Chontae Bhaile Átha Cliath. Bunaíodh an scoil i mí Mheán Fómhair 2001.
Obsaidian
Obsaidian a thugtar ar ghloine nádúrtha bholcánach a chruthófar má fhuaraíonn brúchtadh laibhe as an mbolcán chomh luath is nach bhfoirmítear criostail. Sórt bruthcharraige atá ann mar sin. Dé-ocsaíd sileacain a bhíonn ann don chuid is mó (tuairim is 70 %). Ní mianra i gciall cheart an fhocail é an t-obsaidian, toisc gur gloine atá ann, is é sin, ábhar dímhorfach nach bhfuil struchtúr criostalda aige.
D'úsáidtí obsaidian mar amhábhar do sceana is do reanna saighde ón aimsir réamhstairiúil ar aghaidh. Ar na saolta seo féin déantar sceana géara agus ionstraimí gearrtha eile as obsaidian. Thairis sin is féidir seodra a dhéanamh as.
Bunús agus airíonna
"in genere vitri et obsiana numerantur ad similitudinem lapidis, quem in aethiopia invenit obsius.." (Gaeilge; "go ginearálta déantar iad a áireamh i bhfoirm gloine agus obsaidian, a fuair Obsius san Aetóip" ) Plinias Mór, Naturalis Historia.
Gabhla
Is oileán beag amach ó chósta Ghaoth Dobhair é Gabhla. Níl éinne ina chónaí ann an bhliain ar fad ach caitheann daoine ón mhórthír an samhradh ar an oileán. Tá cuma tréigthe mar sin ar an oileán mar tá tithe ann gan daoine an chuid is mó den bhliain. Ba as Gabhla don scríbhneoir agus don mhúinteoir clúiteach Seán 'ac Fhionnlaoich.
Feirm (clár teilifís)
Clár Gaeilge atá á chraoladh ar TG4 ó 23 Deireadh Fómhair, 2014 go dtí 27 Samhain, 2014 é Feirm.
Liosta de rialóirí na Breataine Bige
deas|mion|230x230px| Léarscáil na Breataine Bige sa Mheánaois Roimh Choncas na Breataine Bige, a críochnaíodh sa bhliain 1282, bhí an Bhreatain Bheag comhdhéanta de roinnt ríochtaí neamhspleácha, agus is iad Gwynedd, Powys, Deheubarth (Ceredigion, Seisyllwg agus Dyfed ar dtús) agus Morgannwg (Glywysing agus Gwent). De bharr athruithe teorann agus roinnt chothrom na pátrúnachta níor tháinig mórán prionsaí riamh fíorghar do rialú na Breataine Bige ar fad. Laistíos liostaítear ainmneacha na ndaoine sin ar eol a bheith i gceannas ar cheann amháin nó níos mó de na ríochtaí. Ba é an t-aon duine arbh eol a bhí i gceannas ar an mBreatain Bheag ar fad ná Gruffydd ap Llywelyn (c. 1010-1063), prionsa ar Gwynedd a bhí ina Rí ar an mBreatain Bheag ó 1055 go 1063. Mar sin féin, bhí údarás chomh suntasach ag prionsaí na meánaoise arb as iarthar na Breataine Bige iad, Gwynedd go príomha, a thug deis dóibh údarás a éileamh lasmuigh de theorainneacha a ríochtaí féin. Leis sin, bhí cuid mhór Prionsaí in ann a mhaíomh go raibh siad in ann an Bhreatain Bheag go léir a rialú.
Sular ceapadh Ríthe na Breataine Bige
Roimh an teideal Tywysog Cymru, baineadh úsáid as an teideal Brenin y Brythoniaid ( Rí na mBriotanach) chun cur síos a dhéanamh ar na mBriotanaigh Cheilteacha, sinsear na mBreatnach. Liostaíonn Brut y Tywysogion, (Croinic na dTaoiseach) a scríobhadh tráth nach luaithe ná lár an 16ú haois, go leor Ríthe na mBreatnach mar "Rí na Breataine Bige".
Liosta sealbhóirí teidil "Rí na Breataine Bige"
Seo a leanas liosta díobh siúd a sannadh nó a éilíonn an teideal Rí nó Prionsa na Breataine Bige, lena n-áirítear "Ríthe agus Prionsaí na Breataine Bige 844 - 1283". Cé gur mhaígh go leor ceannairí éagsúla sa Bhreatain Bheag an teideal ‘Rí na Breataine Bige’ agus go raibh sé i gceannas ar thromlaigh na Breataine Bige, ní raibh críoch na Breataine Bige sa lá inniu aontaithe go hiomlán ach faoi riail dhíreach Gruffydd ap Llywelyn ó 1055 go 1063 de réir an staraí John Davies. Thug John of Worcester tagairt do Gruffydd ap Llywelyn mar Rí na Breataine Bige nó Rex Walensium. Bhí sé ar an duine deiridh de de rialtóirí ardchumhachtacha i measc na mBreatnach oileánach ar bronnadh an teideal Rí na mBreatnach orthu, agus b'fhéidir an t-aon duine amháin a bhí i gceannas go fírinneach ar na mBreatnaigh (neamhspleách) go léir. Faoin am seo, mura raibh níos luaithe, ba í an Bhreatain Bheag an t-aon chuid den Bhreatain a bhí fágtha faoi riail na mBriotanach.
Éabhlóid ó Rí go Prionsa
Bhí úsáid dhúchais an teidil ‘Prionsa na Breataine Bige’ le feiceáil níos minice faoin aonú haois déag mar fhoirm ‘nua-aoiseach’ nó ‘leasaithe’ de shean-ardrígh na mBreatnach. Ba iad na Breatnaigh ArdRíthe na mBriotanach ar dtús suas go dtí nach raibh an t-éileamh a bheith ina ardrí ar an mBreatain (an phroibhinse Rómhánach) réalaíoch tar éis bháis Cadwaladr ap Cadwallon i 664. Bhí baint mhór ag Cadwaldr freisin le siombail an Dragúin Dheirg de chuid na Breataine Bige. Ba as iarthar na Breataine Bige iad prionsaí na meánaoise, go príomha Gwynedd. Bhí údarás chomh suntasach sin acu a thug deis dóibh údarás a éileamh thar theorainneacha a ríochtaí. Mar gheall air seo, bhí go leor Prionsaí in ann éileamh a dhéanamh ar an mBreatain Bheag ar fad.
Deireadh na Prionsaí Breatnacha dúchasacha
Rinneadh luíochán roimh Llywelyn ap Gruffudd, Prionsa deireanach na Breataine Bige, agus maraíodh é sa bhliain 1282. Chuir forghníomhú a dhearthár Dafydd ap Gruffydd i 1283 ar orduithe an rí Éadbhard I Shasana deireadh le neamhspleáchas na Breataine Bige. D'úsáid monarcacht Shasana an teideal 'Prionsa na Breataine Bige' as sin amach le haghaidh oidhre na ríchathaoireach Sasanaí.