cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zorro
An carachtar
Caitheann Zorro culaith dhubh, clóca, hata leathan agus púicín dubh a fholaíonn uachtar a cheannaithe.
Is iomaí casadh, ar ndóigh, a bhain na scannáin, na sraitheanna teilifíse, agus na greannáin as carachtar Zorro. In úrscéal Isabel Allende, mar shampla, is bean bhundúchasach í máthair Zorro, Toypurnia, ar thug Alejandro de la Vega taitneamh di i ndiaidh dó breith uirthi agus í a chimiú. Sna blianta 2000-2001, chuaigh an sraithscéal teilifíse The Queen of Swords ("Banríon na gClaímhte") ar fud an domhain: bhí banlaoch na sraithe, Tessa Alvarado, an-chosúil le Zorro ó thaobh na cosúlachta agus na scileanna de.
Aisteoirí a rinne páirt Zorro ar scannáin éagsúla
mion|clé|The Curse of Capistrano - Nóibhille le Johnston McCulley ón mbliain 1919
Curzon Gate
Is ceantar suite i mBirmingham é Curzon Gate.
Na Grúidean
Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é na Grúidean.
Gartaidh Mór
Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Gartaidh Mór.
Contae Yuba, California
Is contae i California é Yuba. Is é Marysville príomhbhaile an chontae. Bhí 72,155 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Fland Mac Máel Sechnaill
Bhí Fland mac Máel Sechnaill mac Máele Ruanaid (847 nó 848-25 Bealtaine 916) (Béarla: Flann Sinna) de chuid Chlann Cholmáin ina Rí Míde ó 877 ar aghaidh agus bíonn sé san áireamh mar Ard-Rí na hÉireann. Ba dheirfiúr Chearbhall mac Dúnlainge rí Osraí a mháthair Lann. Roghnaíodh Fland mar Ard-Rí na hÉireann, ar a dtugtar freisin Rí na Teabhrach, tar éis bás a chéad col ceathrar agus a sheanathair Áed Findliath ar an 20 Samhain 879. Lean réimeas Fhlaind patrún neamhghnách na n-ardríthe Éireannacha, ag tosú ag gearradh tobhaigh i bhfoirm giall agus cíosanna ó Laighean agus ansin i bhfoirm cogaí in aghaidh na Mumhan, Uladh agus Connacht. Bhí rath níos mó ná an chuid is mó de ríthe na hÉireann ag Fland. Mar sin féin, seachas éachtaí míleata agus taidhleoireachta a réimeas, is é a ráitis bolscaireachta, i bhfoirm ardchrosa suntasacha ag ainmniú eisean agus a athair, mar ríthe na hÉireann, atá eisceachtúil.
D'fhéadfadh sé go raibh sé ar intinn ag Fland an comharbas traidisiúnta ríthe na Teamhrach a thréigean. Sé sin, an córas trínar féidir le craobhacha thuaidh agus theas Uí Néill a ghlacadh gach ré seal, ach nuair a maraíodh a chlimhain Niall Glúndub Óengus mac roghnaithe Fhlaind, ar an 7 Feabhra 915, níorbh fhéidir a leithéid de phleananna a chur i bhfeidhm. Tar éis an eachtra d'éirigh mic eile Fhlind amach agus tháinig údarás Fhlaind chun críche.
Aindiachas
mion|An 'atomic whirl' - lógó a úsáidtear chin An tAindiachas a léiriú Seasamh fealsúnach é An tAindiachas, ina maítear nach bhfuil aon Dia ná Ard-Bheith ann. Tugtar Aindiachaí ar dhuine a leanann an fhealsúnacht seo. Is minic go gcuirtear ina leith gur creideamh atá ann, amhail creideamh spioradálta ar bith, ach maíonn na haindiachaithe féin gur cruinne 'easpa creidimh' a thabhairt air.
Is é an méid a dúirt an fealsamh agus aindiachaí cáiliúil Sasanach, Bertrand Russell, ina leith ná:
Is creideamh é an t-aindiachas sa chaoi chéanna gur caitheamh aimsire é gan a bheith ag bailiú stampaí.
Is é an tAindiachas a mhalairt don diachas.
Tugann 2.3% de dhaonra an domhain aindiachaithe orthu féin sa lá atá inniu ann, agus tugtar neamhdhiachaí (daoine nach gcreideann in aon dia nó gur cuma leo) ar 11.9% sa bhreis. Tugann idir 64-65% de mhuintir na Seapáine aindiachaí, agnóiseach, nó neamhchreidmheach orthu féin, agus 48% sa Rúis. Ní hionann líon na n-aindiachaithe i stáit an Aontais Eorpaigh, le céadatán níos lú ná 10% san Iodáil agus tíortha eile, agus chomh hard le 85% sa tSualainn.
I measc na gcúiseanna a thugann aindiachtaithe dá n-easpa creideamh luaitear fadhb an oilc, easpa fianaise go bhfuil aon dia ann, agus éagsúlacht agus breágnú idir na ráitis i dtaobh Dé a dhéanann creidimh éagsúla.
Cé gur minicí nach gcreideann aindiachaithe in aon rud osnádúrtha, tá fealsúnachtaí ann a chreideann in imeachtaí osnádúrtha gan aon chreideamh i nDia acu, mar shampla, an Búdachas.
Stair
Maítear gurb é an fealsamh Sean-Ghréigeach, Diagoras, a bhí ar an gcéad aindiachaí ceart, cé nár tháinig forás ceart ar an gcoincheap go dtí aimsir na hEagnaíochta.
Obar Bhrothaig
Is baile suite in Aonghas é Obar Bhrothaig.
Dúloch, Contae Mhaigh Eo (Muraisc)
Is loch fionnuisce é Dúloch (Béarla: Doo Lough) atá suite i Muraisc, in iardheisceart Chontae Mhaigh Eo.
Geograife
Tá Dúloch timpeall is 4 chiliméadar (2.5 míle slí) ar fhad agus cilimédar (0.6 míle) ar leathan. Tá sí suite thart ar 30km (19 míle) siar ó dheas ó Chathair na Mart in aice an tsráidbhaile darb ainm Delphi.
Doe Bank
Is ceantar suite i mBirmingham é Doe Bank.
Loch an Mhothair
Is loch é Loch an Mhothair. Tá sé suite i Muraisc, i gContae Mhaigh Eo.
George Charles Beresford
thumb|200px|right|George Charles Beresford (le [[William Orpen)]] Ba ghrianghrafadóir rathúil é George Charles Beresford, a rugadh i Droim Lias (baile fearainn atá gar do Dhroim dhá Thiar), i gContae Liatroma. Rugadh é ar an 10 Iúil 1864 agus cailleadh é ar an 21 Feabhra 1938. Ba dhuine é de mhuintir Beresford, mar atá muintir Mharquess Phort Láirge.
Beathaisnéis
D'fhreastail Beresford ar an United Services College i Worstward Ho!, i nDevon, i ndeisceart Shasana. Coláiste ullmhucháin do fhórsaí cosanta na Breataine a bhí ann, agus lean sé leis go Coláiste Ríoga Indiach na hInnealtóireachta, i Surrey, ina dhiaidh sin. Ar bhaint amach a chuid cáilíochtaí dó sa bhliain 1882, bheartaigh sé aghaidh a thabhairt ar an India, áit ina bhfuair sé post mar innealtóir sibhialta i Rannóg na nOibreacha Poiblí. Chaith sé ceithre bliana thall san India ach phill sé ar Shasana i ndiaidh dó fáil amach go raibh maláire air. Thosaigh sé ag déanamh staidéir ar an ealaín, agus níorbh fhada go raibh taispeántas dá shaothar le feiceáil in Acadamh Ríoga na hEalaíona i Londain Shasana.
Sna blianta idir 1902 agus 1932, bíodh Beresford ag obair sa stiúideo aige i gKnightsbridge, áit inar chruthaigh sé portráidí de phearsaí móra an lae, leithéidí David Lloyd George, William Butler Yeats agus Virginia Woolf. Ba é platinotype, nó cló platanaim, an meán ab ansa leis de dheasca a ard-dílseachta.
Ba mhinic portráidí de chuid Bheresford bheith le feiceáil i bhfoilseacháin a raibh idir thóir is mheas orthu ag an am, ar nós The World's Work, The Tatler agus The Illustrated London News.
Bhí sé ina dhlúthchara de chuid William Orpen, arbh as Stigh Lorgan dó, agus de chuid Augustus John. Chruthaigh an triúr acu roinnt portráidí dá gcéile.
Tá an carachtar M'Turk sa leabhar Stalky & Co. le Rudyard Kipling bunaithe ar Gheorge Charles Beresford.
Gailearaí
Ba iad na portráidí an rud ba mhó a tharraing aird ar George Charles Beresford mar ghrianghrafadóir, agus chruthaigh sé cuid de na portráidí is íocónaí riamh. Seo rogha íomhánna.
Driffold
Is ceantar suite i mBirmingham é Driffold.
Mayored to the Mob
Craoladh an naoú eipeasóid, "Mayored to the Mob", den deichiú sraith The Simpsons ar an 20 Nollaig 1998. Scríobh Ron Hauge an eipeasóid seo. D'fhéach 8.50 milliún duine ar an eipeasóid.
Cluain Tarbh
Is bruachbhaile i dtuaisceart Bhaile Átha Cliath in Éirinn í Cluain Tarbh, sa phostcód Baile Átha Cliath 3. Seasann Cluain Tarbh ar an gcósta ag Cuan Bhaile Átha Cliath, i ngar do Fhionnradharc, Mhuiríne, Chill Easra, Árd Aidhin agus Ráth Eanaigh. Ós rud é go bhfuil sé suite ar bhruach na mara, ní lár baile ceart ann ach bóthar a ritheann síos an gcósta le tithe, comhlachtaí agus siopaí suite air.
Iompair
Tá Cluain Tarbh suite cúpla míle taobh thuaidh de Chathair Bhaile Átha Cliath, agus tá stáisiún de chuid an DART ar Bhóthar Chluain Tarbh. Cuireann Bus Átha Cliath seirbhís díreach ar fáil anonn is anall ó Mhéansráid na Mainistreach i lár na cathrach go dtí Ascaill an Chaisleáin, bus uimhir 130. Freastalaíonn na busanna 29A, 31 agus 32 ar an chuid den cheantar níos faide intíre timpeall Bhóthar Bhinn Éadair. Tá garáiste de chuid Bhus Átha Cliath suite ar Bhóthar Chluain chomh maith, gar don droichead chuig Cnocán Doirinne.
Spóirt agus caitheamh aimsire
Is iomaí club spóirt atá gníomhach sa cheantar, idir na gcluichí Gaelacha, rugbaí, galf, cruicéad, seoltóireacht agus iliomad eile.
Tá cumann de chuid an Chumann Lúthchleas Gael, a eagraíonn cluichí peile, iomána agus camógaíochta ag gach aois. Níl craobh Átha Cliath bainte ag na bpeileadóirí sinsir riamh, ach tá geansaí na foirne idirchontae caite ag roinnt imreoirí.
Contae Clark, Nevada
Is contae Meiriceánach é Contae Clark atá suite i stát Nevada. Sa bhliain 2010, bhí daonra 2,204,079 duine ann. Is é Las Vegas a phríomhbhaile contae.
Politics.ie
Is suíomh idirlín é Politics.ie ina bpléitear cúrsaí pholataíocht na hÉireann agus an domhain mhóir. Is ceann de na suímh díospóireachta is mó in Éirinn é.
Bhunaigh David Cochrane an suíomh in 2003 agus bhí sé ina úinéir agus ina eagarthóir air le roinnt blianta. Is iarghníomhaí sa Pháirtí Daonlathach é agus d'oibrigh mar stiúrthóir feachtais Libertas freisin. Is eagarthóir digiteach é leis The Irish Times anois.
Aistríodh freastalaithe an tsuímh go Meiriceá sa bhliain 2008 tar éis bagairtí ó dhlíodóir.
Tá fóram Gaeilge ar an suíomh.
Réabhlóid Bolivarach
Gluaiseacht shóisialta agus próiseas polaitiúil Veiniséalach is ea an Réabhlóid Bolivarach, nó Revolución Bolivariana  i Spáinnis. Is é Simón Bolívar, ceannaire sa troid ar son neamhspleáchais Mheiriceá Laidin igh ón Spáinn, mar inspioráid don Réabhlóid Bolivarach seo cé go gcuirtear craiceann sóisialach ar a chuid smaointe. Is é cuspóir na Réabhlóide Bolivaraí réimeas sóisialach a chur ar siúl i Veiniséala agus i dtíortha eile i Meiriceá Laidineach. Cuireadh tús leis an tionscadal polaitiúil seo sa bhliain 1998 nuair a tháinig Hugo Chávez chun cumhachta mar uachtarán ar an tír úd.
Contae Churchill, Nevada
Is contae Meiriceánach é Contae Churchill atá suite i stát Nevada. Sa bhliain 2016, bhí daonra 24,198 duine ann. Is é Fallon a phríomhbhaile contae.
An Féineachas
mion|Caisleán Redwood, agus scoil dlí Ba chóras dlí in Éirinn sa Mheánaois é an Féineachas nó Dlí na mBreithiún. I bhfad roimh an gCríostaíocht, bhí córas dlí i bhfeidhm in Éirinn ar a dtugtar "Féineachas" inniu.
Dar le foinsí áirithe, d'fhéadfadh go raibh na dlíthe seo i bhfeidhm 3500 bliain roimh Ré Chríost. Ní raibh litearthacht ag na Gaeil um an dtaca sin, agus bhí siad ag brath ar chóras béil chun na dlíthe a spreagadh agus a choinneáil. Níl mórán ar eolas againn faoi na dlíthe roimh theacht Naomh Pádraig chuig Éirinn, mar nár scríobhadh aon rud faoi ag an am.
Faoin gcóras seo bhí “praghas” nó luach an duine ag brath ar a stádas. Bhí “log n-enech / luach oinigh” an fhir shaibhir i bhfad níos airde ná luach oinigh an mhogha.
Acorus calamus
Planda ard bogach is ea Acorus calamus (ar a dtugtar freisin an feileastram cumhra  nó calamus). Is monacotailéadón é den fhine Acoraceae, sa ghéineas Acorus.
Baile Átha Buí, Barúntacht
Is barúntacht suite i gContae Uíbh Fhailí é Baile Átha Buí.
Acorus calamus
Cur síos
Luibh ilbhliantúil, 30 agus 100 cm ar airde is ea an feileastram cumhra. San ghnáthóg tá an luibh cosúil leis an inteachán. Tá sé comhdhéanta de thoim bhundhuilleogach a ardaíonn ó riosóm reatha. Bíonn na duilleoga ceartseasmhach, glasbhuí, radacach, le cumhdach bándearg a mboinn claíomh-chruthach, go réidh agus caol, ag barrchaolú isteach go dtí géarphointe fada, agus le féitheacha comhthreomhara. Bíonn imill réidh ar na duilleoga, agus is féidir iad a bheith corrach nó rocach. Is féidir an feileastram a idirdhealú go héasca ón Inteachán, agus ó phlandaí den chineál céanna, toisc go mbíonn imill neamhghnách  rocach ag a chuid duilleog, toisc an boladh cumhra a astaíonn uaidh nuair a bhrúitear é, agus a spáide, an saghas bláthra speisialta a bhíonn aige.
Baile Átha Buí, Barúntacht
200px|mion|Barúntachtaí Uíbh Fhailí
Henry Shefflin
Is é Henry Shefflin (Anraí Ó Sibhleáin) ar cheann de na hiománaithe is mó a d’imir an cluiche i Eireann riamh. Tá Henry aitheanta le fada mar cheann de na hiománaithe is fearr sa stair, chuaigh Shefflin ar scor le 10 teideal Craobh Chómortas na hÉirinn, 13 teideal SHC Laighean, sé theideal sraithe náisiúnta agus 11 ghradam Sarimreoirí le Cill Chainnigh.
Le Baile Héil fuair sé ceithre teideal Clubanna Laighean, sé Craobh Sinsearach Cill Chainnigh agus trí Cluiche Ceanna na hÉireann Clubanna.
Saol Pearsanta
Rugadh Henry Shefflin, mar is fearr aithne air mar iománaí, i bPort Láirge, Éire ar an Déardaoin, 11 Eanáir, 1979. Bhuaigh duine de na hiománaithe is mó in Éirinn a 12ú teideal Laighean in 2012 le Cill Chainnigh, agus leag sé go leor taifead iománaíochta le linn a shlí bheatha iomráiteach. Cuireadh i gcomparáid é leis an réalta sacair Lionel Messi le linn cluiche i Sraith na Seaimpíní a craoladh in 2013. Bhuaigh sé imreoirí na blianta trí huaire. Rinne Henry a chéad chluiche sinsir do Chill Chainnigh sa léig náisiúnta i 1999. Chuaigh sé ar scor i 2015. D'imir sé le Cill Chainnigh ar feadh 16 bliana.
D’fhás Henry suas i mBaile Héil, Co. Chill Chainnigh. D’fhás sé aníos i dteach tábhairne an teaghlaigh. Bhí feirm ag a mhuintir chomh maith leis an teach tábhairne. Bhí baint ag teaghlach Henry leis an Cumann Lúthchleas Gael i gcónaí.
Chuaigh Henry ar an mbunscoil i Scoil Náisiúnta Naomh Pádraig, Baile Héil, Co. Chill Chainnigh. Ba í an iománaíocht príomh-chaitheamh aimsire Henry mar pháiste. Thug sé a chamán i ngach áit leis. Bhí camán agus liathróid leis i gcónaí ag déanamh obair feirme. D’fhéach sé suas le deartháireacha níos sine a d’imir le Baile Héil agus an rath a bhí orthu. D'imir a dheartháireacha níos sine freisin d'fhoirne faoi bhun aois. Bhuaigh duine de na deartháireacha seo Craobh Chómortas na hÉireann faoi 21 agus an ceann eile mionaoiseach Craobh Chómortas na hÉireann.
D’fhreastail sé ar mheánscoil ina dhiaidh sin i gColáiste Naomh Kieran, Cill Chainnigh. Lean sé ar aghaidh ag freastal ar oideachas tríú leibhéal in Institiúid Teicneolaíochta Phort Láirge. .
Clann
Henry agus Mae ainmneacha tuismitheoirí Henry, tá triúr deirfiúracha agus triúr deartháir aige freisin. D'imir a athair iománaíocht do Warwickshire i Sasana agus d'imir sé i gCraobh Chluiche Sóisearach na hÉireann i 1957. D'imir a mháthair camógaíocht freisin. D'imir deartháir a mháthair mion-iománaíocht ar mhaithe le Cill Chainnigh.
Dírbheathnaisnéis - 'Henry Shefflin'
I 2017, d’fhoilsigh Henry dírbheathaisnéis. Sa leabhar seo labhair Henry faoina shaol ag iománaíocht ó thús go deireadh. 'Henry Shefflin' an t-ainm atá ar an leabhair. Sa leabhar seo, labhraíonn Henry faoi na buntáistí agus na míbhuntáistí a bhaineann lena shlí bheatha iománaíocht. I gcuid amháin den leabhar labhraíonn sé faoi nuair a bhuail sé leis an mBanríon Sásana agus le Barack Obama i gceann seachtaine.
Gairme Iománaíocht
Bhí gairmréim fhada iománaíochta ag Henry, ag dul ar scor ag aois 36. Le linn a shlí bheatha, d’imir sé le Baile Héil, Cill Chainnigh, Institiúid Teicneolaíochta Phort Láirge agus a mheánscoil.
Baile Héil
Thosaigh Henry a ghairm bheatha iomána ag imirt le Baile Héil. Thosaigh sé ag imirt iománaíocht nuair a bhí sé cúig bliana d'aois. Le linn a ghairmréime fada le Baile Héil, bhuaigh sé ceithre theideal Laighean agus trí theideal craobh chomórtas na hÉirinn agus sé Craobh Chómortas Contae Cill Chainnigh.
Chuaigh sé ar scor in 2016, ansin bhí sé ina bhainisteoir air agus bhainistigh sé an fhoireann ar feadh dhá bhliain. Bhuaigh siad Cluiche Ceannais Clubanna na hÉireann leis i 2019. Bhuail siad Naomh Tómas ó Gaillimh sa chluiche ceannais clubanna na hÉireann i 2019.
Ollscoil (WIT - Institiúid Teicneolaíochta Phort Láirge)
Freastal Shefflin go dtí Institiúid Teicneolaíochta Phort Láirge. D'imir sé le foireann WIT i gcupán Fitzgibbon. Deir Henry gurbh iad seo na blianta a d’fhorbair sé an chuid is mó mar iománaí. Bhuaigh Henry Shefflin cupán Fitzgibbon i 1999 agus 2000 le WIT.
Ba é Henry Shefflin dalta réalta de chuid Institiúid Teicneolaíochta Phort Láirge. Ina chéad bhliain i Institiúid Teicneolaíochta Phort Láirge, scóráil sé 2-7 i gcoinne Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath. I gcluiche eile i gcoinne Coláiste na nGardaí, scóráil sé raon fada saor in aisce a thug isteach sa chluiche ceannais Coláiste na hOllscoile Corcaigh iad.
I 1999, scóráil Henry 2-16 i gceithre chluiche chun cabhrú lena fhoireann cupán Fitzgibbon a bhuachan. An bhliain chéanna sin i 1999, fuair Henry a chéad cheann de dheich mbonn Craobh Chomórtas na hÉireann le Cill Chainnigh agus an chéad cheann de 11 réalta ar fad aige freisin. In 2012, roghnaíodh Shefflin ar fhoireann cupán Fitzgibbon na linne.
Cill Chainnigh
Roghnaíodh ansin é chun cúinne a imirt lántosaí, a rinne go maith sa phost sin ach bhí sé ina fho-chluiche do chluiche leathcheannais chómortas na hÉireann.
Roghnaigh Brian Cody, bainisteoir Chill Chainnigh Henry don phainéal sinsearach i 1999. Bhí tús Henry Shefflin do Chill Chainnigh le linn na Sraithe Náisiúnta i 1999. Bliain ina dhiaidh sin, sa bhliain 2000 bhuaigh sé a chéad sárimreoirí.Tháinig feabhas agus feabhas ar a shlí bheatha iomána gach bliain ina dhiaidh sin. Sa bhliain 2002, d’imir Henry a dhara Cluiche Ceannais na hÉireann.
Sa chluiche ceannais sin, bhí comhscór 2-13 ag Shefflin agus a chara foirne DJ Carey. Sa bhliain 2002. Bhuaigh Henry a dhara Sárimreoirí agus imreoir na bliana GPA agus Imreoir na bliana ó Vodafone agus Texaco. Ceann de na chuimhneacháin is bródúla atá ag Henrys ina shlí bheatha iomána is ea captaen Cill Chainnigh nuair a bhuaigh siad i 2006. Sa bhliain 2009, bhuaigh Cill Chainnigh ceithre stairiúil as a chéile. Sa bhliain 2010 chaill Cill Chainnigh in aghaidh Tiobraid Árainn.
Druids Heath
Is ceantar suite i mBirmingham é Druids Heath.
Henry Shefflin
Dámhachtainí
=== Sárimreoirí === Tá an taifead is mó ag Henry Shefflin as Cill Chainnigh as an gcuid is mó de na Dámhachtainí Sárimreoirí san aon áit le seacht ag an lár tosaí. Reáchtálann an Cumann Lúthchleas Gael agus an Gaelic Players Association searmanas bronnta gach bliain tar éis séasúr na craobhchomórtais a bheith críochnaithe. Sa chraobh dámhachtana seo bronntar 15 Sárimreoirí ar imreoirí a shármhaith ag iománaíocht an bhliain sin. Bhuaigh Henry Shefflin 11 Sárimreoirí ina shlí bheatha iománaíocht. mion|Geansaí - Cill Chainnigh
Inbhirean
Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Inbhirean.
Obar Leamhnach
Is baile suite in Aonghas, in Alban, é Obar Leamhnach.
Henry Shefflin
Imreoir na bliana
Bhuaigh Shefflin go leor imreoir na bliana. Roghnaíodh é freisin d’fhoireann na ndeich mbliana i 2010. Bhí sé ar cheann de na himreoirí ab fhearr riamh chun iománaíocht a imirt in éineacht le DJ Carey agus cúpla imreoirí eile. Bronntar dámhachtainí imreoir na bliana an oíche chéanna le gradaim Sárimreoirí. Sa bhliain 2002, fuair Shefflin sárimreoi r, GPA imreoir na bliana, Vodafone imreoir na bliana agus Texaco imreoir na bliana. Is taifead é sin.
Contae Douglas, Nevada
Is contae Meiriceánach é Contae Douglas atá suite i stát Nevada. Sa bhliain 2015, bhí daonra 47,710 duine ann. Is é Minden a phríomhbhaile contae.
Aonad 8200
Is aonad é Aonad 8200 (a léitear mar ocht-dhá chéad, nó shmone matayim in Eabhrais) i Rannán na Faisnéise, Sochraidí Cosanta Iosrael a bhfuil freagracht aige faisnéis ó chórais cumarsáide agus ó díchriptiú cóid a bhailiú. Glaoitear "An Láraonad Bailiúchán an Rannáin Faisnéise" air freisin i bhfoilseacháin cogúil, agus ghlaoch "Aonad 515" agus "Aonad 848" air tráth.
Is é an t-aonad is mó sna SCI. Tá sé cosúil leis an National Security Agency i SAM, ach is gníomhaireacht chogúil í. Bíonn saighdiúirí ag obair ann, ní feidhmeannaigh rialtais.
I mí Márta 2004, mhol coiste go ndéanfar gníomhaireacht shibhialta de, mar is é sin an nós atá ann i dtíortha eile, ach níor cuireadh na moltaí sin i gcrích fós.
Tá Taoiseach Droinge i gceannas ar Aonad 8200 ach ní fios cé hé an duine seo mar is rún é.
Stáplóir
deas|250px|thumb|Stáplóir Is feiste den leatháin páipéir a cheangail le chéile le stápla é '''stáplóir '''.
Garrfhicsean
Is é is brí leis an bhfocal Gaeilge garr ná "smúsach, laíon", ach úsáidtear sa chiall "truflais" é chomh maith. Mar sin, freastalaíonn sé go maith ar dhá chiall an fhocail Bhéarla pulp. Ainmfhocal firinscneach é garr, agus is é an ginideach atá aige ná gairr.
Réamhtheachtairí an Gharrfhicsin i dTíortha an Bhéarla: Na Penny Dreadfuls agus na Dime Novels
Cumadh an téarma Gaeilge sin garrfhicsean mar aistriúchán ar pulp fiction an Bhéarla, ach, leis an bhfírinne a rá, tá an cineál seo lón léitheoireachta níos sine ná an téarma Béarla sin. Bhí scéalta gáifeacha faoi choirpigh mhíchlúiteacha á gclóbhualadh ina n-irisí olltáirgthe le haghaidh léitheoirí simplí chomh fada siar leis na 1830idí i Sasana (na penny dreadfuls) agus sna Stáit Aontaithe (na dime novels). Go tipiciúil, bhí garrfhicsean na linne ag cur síos ar ghadaithe bóthair agus ar dhúnmharfóirí - "laoch" de chuid an gharrfhicsin a bhí i Sweeney Todd ar dtús, mar shampla, chomh maith le Dick Turpin - agus ní raibh sé as an ngnáth go n-athinseofaí na himeachtaí in úrscéal Gotach éigin a raibh ráchairt air. An chuid den gharrfhicsean a tháinig ó Mheiriceá, is léir gur tharraing sé ar an Iarthar Fiáin le haghaidh téamaí agus mianaigh scéalta. Is léir nár thaitin an lón léitheoireachta seo le cách, ó shíl a lán go raibh drochthionchar ag laochra coiriúla an gharrfhicsin ar mhoráltacht na ndaoine óga a bhí á léamh. Sa bhliain 1893, thosaigh an foilsitheoir Alfred Harmsworth ar shraith dá chuid féin, na halfpenny marvels, a bhí ní ba saoire ná an fíor-gharrfhicsean, agus is é an t-ábhar a bhí ann ná scéalta teagascacha Críostaí.
An Garrfhicsean sa Ghearmáin
Maidir leis an nGearmáin, deirtear go dtéann traidisiún Gearmánach an gharrfhicsin siar go dtí na Volksbücher, na "leabhair phobail". Bhíodh na "leabhair phobail" seo á ndíol ar na haontaí agus ar na margaí, agus ról nár bheag acu i bhforbairt na litríochta Gearmáinise tríd síos. Bhí idir scéalta coimhthíocha agus fhinscéalta Gearmánacha le léamh sna leabhair seo, scéalta a tháinig ón mbéaloideas, fiú. Bhí cuid mhór den ábhar eile bunaithe ar litríocht chlasaiceach na sean-Róimhe nó ar fhoinsí comhaimseartha Iodálacha, agus ar ndóigh, bhí béim ar an ngrá, ar na heachtraí agus ar na sceitimíní, cé go raibh scéalta teagascacha ann freisin. Chuaigh na "leabhair phobail" i ndearmad i rith na mblianta, ach sa naoú haois déag, d'fhorbair an garrfhicsean sa Ghearmáin cosúil le tíortha an Bhéarla.
Tugtar Groschenliteratur ar an ngarrfhicsean as Gearmáinis. Is é is brí le Groschen ná deich bpingine, nó deich Pfennig, ach is féidir an focal a úsáid sa chiall "sciúrtóg, cianóg, bonn beag airgid". Mar sin, tá an smaoineamh céanna le haithint ar an téarma Gearmáinise agus ar an dá sheantéarma Béarla (penny dreadful, dime novel): lón léitheoireachta nach gcosnaíonn ach sciúrtóg bheag airgid agus nach fiú mórán a íoc as ach an oiread. Téarma eile a bhí in úsáid sa Ghearmáin sa naoú haois déag ná Eisenbahnliteratur nó litríocht iarnróid - is é sin, litríocht a léadh na daoine ar an traein le maolú ar an leadrán.
Culaith imeartha
Sa Ghaeilge, seo a leanas ainmneacha na gcártaí éagsúla:
Prótón
Is cáithnín fo-adamhach é an prótón atá ar fáil i núicléas na n-adamh ar fad - mar sin, is núicléón é. Tá lucht leictreach deimhneach aige arb ionann é agus aonad fuaimintiúil amháin, nó 1.602 × 10−19 cúlóm. Is í an mhais atá in aon phrótón amháin ná 1.6726 × 10−27 cíleagram. Mar sin, tá sé 1836 uair níos troime ná an leictreon. De réir na mbreathnuithe, tá an prótón cobhsaí, is é sin, níl sé de chlaonadh ann titim as a chéile ná meath a theacht air. Ar a laghad, tá leathré an phrótóin níos faide ná 1035 bliain.
Garrfhicsean
An Garrfhicsean sa Ghearmáin
Bhláthaigh an garrfhicsean Gearmáinise roimh ré órga an gharrfhicsin Bhéarla. Ba iad na naoi mbliana roimh an gCéad Chogadh Domhanda blianta móra an gharrfhicsin sa Ghearmáin. Bhí céad sraith éagsúla d'irisí garrfhicsin ag dul i gcló, agus iad roinnte idir trí theach foilsitheoireachta: Verlag für Volksliteratur und Kunst agus Verlag für moderne Lektüre i mBeirlín agus Dresdner Roman Verlag in Dresden.
Culaith imeartha
Nath cainte i nGaeilge ná "Ní fiú deich triuf é!". Is ionann sin is a rá nach fiú mórán é.
Prótón
An t-iseatóp is tábhachtaí atá ag hidrigin, níl de núicléas aige ach aon phrótón amháin. Sin é an fáth go dtuigtear próitiam air, uaireanta, lena dhealú ón deoitéiriam agus ón tritiam, an dá iseatóp eile. Sa deoitéiriam, tá neodrón amháin mar leathbhádóir ag an bprótón, agus sa tritiam, tá dhá neodrón sa núicléas sa bhreis ar an bprótón. Tá na dúile eile ar fad níos cosúla leis an deoitéiriam agus an tritiam ná leis an bpróitiam, nó tá neodróin ina gcuid núicléas chomh maith le prótóin, agus an fórsa láidir núicléach idir na núicleoin ar fad á gcoinneáil le chéile.
Garrfhicsean
An Garrfhicsean sa Ghearmáin
Inniu féin, áfach, tá cuid mhaith irisí garrfhicsin le fáil as Gearmáinis, idir scéalta faoin Iarthar Fiáin, scéalta grá agus rómánsaíochta (Der Bergdoktor - "an Dochtúir sna Sléibhte"), scéalta bleachtaireachta (Jerry Cotton), scéalta ficsin eolaíochta (Perry Rhodan), scéalta uafáis (Geisterjäger John Sinclair - "sealgaire na dtaibhsí John Sinclair") agus scéalta cogaidh (Der Landser - focal ó laethanta an Dara Cogadh Domhanda é a chiallaíonn gnáthshaighdiúir). Is féidir tionchar an chultúir Mheiriceánaigh a aithint orthu, agus ainmneacha Béarla (nó bréag-Bhéarla) ar na laochra. Bleachtaire de chuid an FBI é Jerry Cotton, mar shampla, agus a chuid eachtraí suite i saol coiriúil na Stát Aontaithe. Spásaire agus spástaistealaí é Perry Rhodan. Maidir leis an Landser, caitheann sé súil ar an Dara Cogadh Domhanda as peirspictíocht an ghnáthshaighdiúra.
Is léir gurb iomaí locht a fuair na hoideolaithe agus na hintleachtóirí sa Ghearmáin ar na hirisí garrfhicsin. Bíonn siad an-mhíshásta leis an Landser, ach go háirithe, agus iad den bharúil go ndéanann an tsraith a bheag d'uafáis an chogaidh agus d'ainghníomhartha na Naitsithe. Tá ráchairt áirithe ar an ngarrfhicsean Gearmánach taobh amuigh den Ghearmáin féin. Mar shampla, foilsítear scéalta faoi Jerry Cotton as Fionlainnis, agus scríbhneoirí dúchasacha ag soláthar an chuid is mó den ábhar inniu, cé gur aistriúcháin ón nGearmáinis a bhí ann nuair a thosaigh na scéalta ag teacht amach san Fhionlainn thiar sna 1960idí.
Ré Órga an Gharrfhicsin sna Stáit Aontaithe
Maidir leis an téarma Béarla (pulp fiction, ficsean laín), tagraíonn sé don pháipéar saor (laíon páipéir) ar a gclóbhuailtí na chéad irisí den chineál seo - bhíodh na hirisí "measúla" á bpriontáil ar pháipéar snasta, agus an t-ábhar féin iontu oiriúnach don teaghlach go léir. Bhí na scéalta gáifeach áibhéalach, agus iad ag glacadh buntáiste ar mhothúcháin an léitheora ar bhealach nach mbeadh inghlactha sa litríocht ardchultúrtha. Bhí na pictiúir ar chlúdach na n-irisí seo ar aon leibhéal leis an lón léitheoireachta a bhí iontu. Is minic a deirtear gurb iad na stiallchartúin (na greannáin, na coimicí) faoi shárlaochra osdaonna ar nós Superman agus Batman garrfhicsean an lae inniu, idir scéalaíocht agus phictiúir. Nó ba mhinic a thug irisí áirithe garrfhicsin - na h-"irisí garrlaochais" (hero pulps) mar a déarfá - cur síos ar eachtraí laochra a bhí inchomórtais leis na sárlaochra ó thaobh a gcumhachta is a gcrógachta de.
Cuma agus Cosúlacht na nIrisí Garrfhicsin
Cé go raibh na scéalta féin clóbhuailte ar dhrochpháipéar, ba nós clúdach snasta a chur ar an iris, agus pictiúr gáifeach air. De ghnáth, bhí cailín i gcruachás le feiceáil ar an gclúdach, agus í ag fanacht leis an laoch teacht chun tarrthála uirthi. Bhí an-tábhacht leis an bpictiúr clúdaigh i margaíocht na n-irisí garrfhicsin, agus ba mhinic a dearadh an pictiúr sula ndeachaigh an scríbhneoir i mbun pinn: ansin, tugadh an clúdach dó, ionas go gcumfadh sé scéal oiriúnach. Nuair a bhí na hirisí seo i bpraidhm a maitheasa, bhí na healaíontóirí clúdaigh lán chomh tábhachtach ag na foilsitheoirí agus na scríbhneoirí, mura raibh siad ní ba thábhachtaí, agus is iomaí duine acu a bhain amach clú nár bheag ar an obair seo.
Níos déanaí, thosaigh na hirisí garrfhicsin ag priontáil léaráidí taobh istigh den iris chomh maith, mar spíosra don scéal. Ó nach raibh cáilíocht an pháipéir thar moladh beirte, ní raibh sé indéanta ach pictiúir dhubha agus bhána a chur leis na scéalta, agus maidir leis an scáthlíniú, ní raibh grafaicí rastair ar fáil; chaithfeadh an línitheoir pointíleachas garbh nó cros-haitseáil a dhéanamh mar scáthlíniú, agus ansin féin, b'éigean dó aird a thabhairt air nach raibh an chlólann in ann línte ná poncanna rófhíneáilte a athchruthú.
De ghnáth, bhíodh na hirisí garrfhicsin seacht n-orlaí ar leithead agus deich n-orlaí ar airde (is é sin, fiche ceintiméadar ar leithead agus cúig cheintiméadar fichead ar airde), agus timpeall ar 128 leathanach i gceann acu. I dtús a staire, chosnódh ceann acu deich gceint Mheiriceánacha ort.
Teacht an Argosy
Creidtear gurbh í an iris úd Argosy, nó an leagan den Argosy a tháinig ar an bhfód faoi stiúradh Frank Munsey sa bhliain 1896, an chéad iris gharrfhicsin i gciall cheart an fhocail, sna Stáit Aontaithe. Foilsitheoir ab ea Munsey, agus é ar an gcéad duine a thuig go mbeadh airgead mór le saothrú ar iris scéalaíochta agus eachtraíochta a bheadh dírithe ar na gnáthdhaoine, ar an lucht oibre ach go háirithe. Go bunúsach, d'aithin sé an acmhainn táirgiúlachta a bhí sa chlóphreas ghaltiomáinte agus an acmhainn tomhaltais a bhí sa lucht oibre.
Nuair a tháinig an chéad eagrán den Argosy i gcló, bhí 192 leathanach ann, agus ní raibh pictiúr ar bith ar an gclúdach, ná istigh san iris féin. Cuid de bhunsmaoineamh gnó an fhoilsitheora a bhí ann, nó theastaigh uaidh praghas na hirise a choinneáil chomh híseal agus ab fhéidir: dá mbeadh pictiúir ann, chaithfeá pá a íoc leis an ealaíontóir. Bhí an-ghal ar an Argosy, agus shaothraigh Munsey go deas ar an iris. I dtús réime an Argosy, bhí cúpla míle cóip á ndíol in aghaidh na míosa; sé bliana ina dhiaidh sin, bhí eagrán na hirise ag druidim le leathmhilliún cóip.
Iomaíocht sna Sálaí
Is léir gur spreag éacht gnó Mhunsey foilsitheoirí eile chun iomaíochta. Cosúil le Munsey féin, bhí Street & Smith Publications ag plé le hirisí eachtraíochta le haghaidh buachaillí óga sula ndeachaigh siad i ngnó an gharrfhicsin. Sa bhliain 1903, sheol siad a n-iris gharrfhicsin féin, an Popular Magazine. Bhí an lón léitheoireachta ní ba ghainne ar an bPopular Magazine ná ar an Argosy, ach ón taobh eile de, bhí pictiúr clúdaigh air, mar fheabhas ar an réamhtheachtaire. Sa bhliain 1905, thosaigh an Popular Magazine ar úrscéal úr le H. Rider Haggard, Ayesha, a fhoilsiú mar shraithscéal. Tharraing an tsraith seo súil na léitheoirí ar an bPopular Magazine, nó bhí an-iomrá ar Rider Haggard ón lá a tháinig a leabhar mór-ratha, She (nó Ise - d'aistrigh Niall Ó Dónaill an leabhar go Gaeilge don Ghúm i dtús na dtríochaidí), i gcló sna blianta 1886-1887. Sa bhliain 1907, d'ardaigh na foilsitheoirí praghas na hirise go cúig cheint déag, agus chuir siad tríocha leathanach lena raibh ann roimhe sin (is é sin, céad leathanach agus ceithre cinn déag is ceithre scór). In éineacht leis na gnáthscríbhneoirí iontaofa a bhí ag obair don iris, chabhraigh na leasuithe seo leis an bPopular Magazine a nideog a aimsiú agus teannta maith a bhaint amach sa mhargadh.
Ba iad foilsitheoirí an Phopular Magazine ba thúisce a thosaigh ag foilsiú irisí seánra - ceann acu ag foilsiú scéalta bleachtaireachta, ceann eile ag priontáil scéalta grá, agus mar sin de.
Ré Órga an Gharrfhicsin - agus a Deireadh
Sna 1920idí agus sna 1930idí, bhí na hirisí ba mhó ráchairte ag díol milliún cóip de gach eagrán. Tháinig deireadh leis an ré órga seo leis an Dara Cogadh Domhanda, áfach. I mblianta an chogaidh, bhí an páipéar gann, agus ina dhiaidh sin, tháinig iomaíocht nua ar an bhfód: na greannáin, an teilifís, na húrscéalta faoi chlúdach bog. Bhí saol is sochaí na Stát Aontaithe ag dul chun saibhris, agus ní raibh praghas íseal an gharrfhicsin chomh tábhachtach is a bhíodh le léitheoirí a mhealladh. Sa bhliain 1957, chlis ar an dáileoir ba mhó garrfhicsin, an American News Company, agus is gnách dearcadh leis an bhféimheacht seo mar dheireadh ré an gharrfhicsin, nó chuaigh roinnt irisí fadsaolacha in éag dá deasca, irísí "clasaiceacha" garrfhicsin mar a déarfá, agus na daoine meánaosta i ndiaidh a n-óige a chaitheamh á léamh. Ina dhiaidh sin, áfach, mhair cuid áirithe de na hirisí seánra, go háirithe irisí ficsin eolaíochta (Astounding/Analog) agus irisí scéalta bleachtaireachta (Ellery Queen's Mystery Magazine, mar shampla).
Seánraí an Gharrfhicsin
Go tipiciúil, rinne an iris speisialtóireacht de sheánra éigin. Samplaí de na seánraí ab ea iad: scéalta fantaisíochta (scéalta faoi lucht na gclaimhte agus lucht na draíochta), scéalta coiriúla (scéalta faoi ainghníomhartha an Mhaifia nó drongadóirí eile), scéalta bleachtaireachta de chineál traidisiúnta, scéalta ficsin eolaíochta (bhí tionchar nach beag ag an iris gharrfhicsin úd Astounding, níos deireanaí Analog, ar fhorbairt an fhicsin eolaíochta mar sheánra, agus tá cáil ar eagarthóir na hirise sna blianta 1937-1971, John W. Campbell Jr.), scéalta cogaidh, scéalta uafáis, pornagrafaíocht bhog ("scéalta graosta" nó "scéalta dána"; spicy stories nó saucy stories an téarma Meiriceánach), agus a lán eile. Is iomaí úrscéal clasaiceach ficsin eolaíochta nó bleachtaireachta a tháinig i gcló an chéad uair riamh i bhfoirm sraithscéil i gceann de na hirisí garrfhicsin.
Laochra agus Carachtair Aithnidiúla
Is iomaí laoch de chuid an gharrfhicsin a chuaigh i dtáin an phopchultúir dhomhanda, go háirithe iad siúd ar chuir Hollywood suim iontu. An laoch a tháinig ar an bhfód sa gharrfhicsean, is minic a chonacthas sna greannáin agus ar na scannáin é freisin.
Scríbhneoirí Garrfhicsin
Chaith na scríbhneoirí aithnidiúla seo leanas tréimhse éigin dá saol, ar a laghad, ag scríobh garrfhicsin:
• 3
An Garrfhicsean agus an Ghaeilge
Is gnách dearcadh ar shaothar Chathail Uí Shandair mar phríomhshampla de "gharrfhicsean" Gaeilge: bhí laoch den chineál sin aige (Réics Carló) chomh maith le cailín deas dathúil (Fionnuala) agus a chúntóir óg (Brian Ó Ruairc, nó an Ruarcach), gan aon trácht a dhéanamh ar an sárbhithiúnach (Randa Dal). Mar sin féin, foilsíodh a lán úrscéalta Gaeilge nach raibh ródhifriúil le garrfhicsean, úrscéalta grá ach go háirithe.
Is é is bunbhrí le garrfhicsean ná scéalta a d'fhoilseofaí ar irisí speisialta nach mbeadh sásta mórán ábhair d'aon chineál eile a chur i gcló. Is dócha nach raibh iris den chineál seo ar fáil as Gaeilge riamh. Bhí an Gúm sásta, áfach, ábhar a chur i gcló a bhí an-chosúil le garrfhicsean ó thaobh na dtéamaí agus na stíle scéalaíochta de. Ar ndóigh, bhí na scéalta seo - "úrscéalta coitiantachta" mar a thug Alan Titley orthu ina leabhar mór faoi úrscéalaíocht Gaeilge - ag cloí go dian leis na srianta moráltachta a chuir saol na hÉireann Caitlicí leis an litríocht. Mar sin, sheachnaítí an gháirsiúlacht, cé go raibh leath-thagairtí nó mionsceitimíní anghrácha le haithint in áiteanna. Thairis sin, ba nós na himeachtaí garrfhicseanúla féin a shuí i dtimpeallacht na Gaeltachta, nó in Éirinn ar a laghad.
Tá an chuma ar an scéal go raibh tionchar sách díreach ag an ngarrfhicsean Meiriceánach ar fhorbairt na húrscéalaíochta Gaeilge. Ar a laghad, deirtear go raibh Fánaí, úrscéal rómánsúil Sheáin Óig Uí Chaomhánaigh ón mbliain 1927, bunaithe ar scéal garrfhicsin éigin ó Mheiriceá. Chaith an scríbhneoir roinnt blianta ag sclábhaíocht is ag spailpínteacht sna Stáit Aontaithe, agus is dealraitheach go bhfuair sé aithne ar gharrfhicsean na linne thall ansin. Theastaigh uaidh, go príomha, scéalaíocht Gaeilge a sholáthar a gcuirfí suim fhorleathan inti, agus thuig sé go gcuideodh foirmlí inste an gharrfhicsin leis san obair seo. Is léir nach raibh Fánaí gáirsiúil mar a thuigfimis an aidiacht sin inniu, ach mar sin féin, bhí cur síos ann ar phóg phaiseanta a chuaigh faoi scian an chinsire nuair a tarraingíodh an leabhar siar sa bhliain 1928.
Cé go raibh plota garrfhicseanúil i stíl na scéalta faoin Iarthar Fiáin san úrscéal seo - idir ghrá agus dhíoltas brúidiúil - ní raibh caill ar bith ar scileanna Gaeilge an scríbhneora: cainteoir dúchais a bhí ann, agus chum sé téarmaí dá dhéantús féin le tagairt do theicneolaíocht nua-aimseartha a linne a bhí níos coitianta i Meiriceá ná sa Ghaeltacht. Thairis sin, bhain sé úsáid as focail fhileata de chuid na seanchaithe agus na seanfhilí le hiad a athbheochan mar chuid den traidisiún liteartha. Tríd is tríd, bhí ciall ag Seán Óg do cheird an scríbhneora.
Samplaí eile d'úrscéalta garrfhicseanúla iad Solus an Ghrádha (Solas an Ghrá) le Pádhraig Óg Ó Conaire agus Iascaire na gCiabhfholt Fionn le Mánas "Fionn" Mac Cumhaill, chomh maith le An Rábaire Bán le Nioclás Tóibín nó le An Dílí le hAindrias Ó Baoill. De ghnáth, bhí an Gúm breá sásta le hábhar den chineál seo, ar acht is go raibh an leabhar scríofa i nGaeilge mhaith. I gcás an Rábaire Bháin, ach go háirithe, moladh an teanga sholéite dhúchasach agus an scéal simplí díreach a bhí ann.
Sraith de scéalta eachtraíochta a chuirfeadh an garrfhicsean i gcuimhne ort is ea na húrscéalta stairiúla a scríobh Seán Ó Mulláin sna seascaidí agus i dtús na seachtóidí. Thug na húrscéalta seo cur síos ar shaol mhuintir Uí Riain agus ar an gcaidreamh a bhí acu leis na Gaill i mblianta na bPéindlíthe. Sna húrscéalta seo bíonn na himeachtaí ag dul ar aghaidh go sciobtha, agus na claimhte á mbeartú go gáifeach ag na laochra.
Cuireadh Gaeilge ar úrscéalta éadroma áirithe ón gcoigríoch a raibh blas an gharrfhicsin orthu. Sampla maith é Rafael Sabatini, a scríobh úrscéalta eachtránaíochta. D'aistrigh Pádraig Ó Súilleabháin an t-úrscéal úd Scaramouche (Scaramúis as Gaeilge), agus thit sé ar chrann Shéamuis Uí Ghrianna féin Gaeilge Uladh a chur ar Captain Blood (Caiftín Blood a rinne sé de, de réir a chanúna).
Lenár linn féin, scríobh Maidhc Dainín Ó Sé ó Chiarraí roinnt úrscéalta éadroma a bhfuil blas an gharrfhicsin orthu - Dochtúir na bPiast, Greenhorn, agus Lilí Frainc, mar shampla.
Cuarc
mion|clé|280px|An bhundéanamh: {{legend|#CC99FF|[[Cuarc|Cuairc}}{{legend|#99FF66|Leaptóin}}{{legend|#FF6C6C|Bósóin}}]] Tugtar cuairc ar na codanna a bhfuil na hadróin - grúpa de cháithníní a chuimsíonn na núicléóin, is é sin, an prótón is an neodrón - déanta astu. (Is gá a phointeáil amach nach bhfuil na leaptóin, ar nós an leictreoin, déanta as cuairc!) An focal cuarc féin, tháinig sé as an úrscéal úd Finnegans Wake le James Joyce.
Is iad na cuairc atá de dhíth leis an neodrón is an prótón a dhéanamh ná an t-uaschuarc is an t-íoschuarc. Thairis sin, tá an barrchuarc (nach ionann é agus an t-uaschuarc), an bunchuarc (nach ionann é agus an t-íoschuarc), an briochtchuarc is an cuarc aduain ann. Deirtear go bhfuil blas ar leith ag gach cineál cuarc. Níl ann ach iarracht le tréithre na gcuairc a dhéanamh intuigthe, nó déanta na fírinne, is beag lorg díreach a fhágann na cuairc is a saintréithe ar an saol laethúil. Tá na hadaimh agus a gcuid comhábhar, mar atá, na prótóin, na neodróin agus na leictreoin, i bhfad níos cóngaraí dár réaltacht féin.
Tá trí leagan ann do gach cuarc, nach bhfuil de dhifear eadarthu ach luach an "lucht datha" atá ag gach ceann. Mar shampla, tá trí shórt uaschuairc ann: uaschuarc déarg, uaschuarc uaine, agus uaschuarc gorm. Ní fíordhathanna infeiscithe atá i gceist, mar nach bhfuil sna ainmneacha sin ach lipéid chun an trí shórt a idirdhealú. Tá na dathanna cosúil le lucht leictreach. go bhfuil dá shórt ann (lucht leictreach deimhneach agus lucht leictreach diúltach), ach i gcás idirghníomhaithe láidre tá trí luach ann den lucht a dhéanann an fórsa láidir: lucht dearg, lucht uaine, and lucht gorm. Chun barón a dhéanamh as trí chuarc ní foláir trí chuarc le trí dhath dhifriúla a bheith ann, agus deirtear go bhfuil an barón ina iomlán "gan dath", sa tslí chéanna gur gcruthaítear solas bán ó soilse dearga, uaine, agus gorma a mheascadh le chéile.
Is í an airí is tábhachtaí atá ag na cuairc ná an braighdeanas ina bhfanann siad taobh istigh de na hadróin, agus an t-idirghníomhú láidir á gcoinneáil le chéile. Mar sin, ní féidir sonrú a chur iontu ach go hindíreach. Sin fíric atá bunaithe ar na breathnuithe praicticiúla, níos mó ná ar aon teoiric. Déanta na fírinne, níl braighdeanas na gcuairc mínithe go sásúil go fóill. Creidtear gur toradh é do chrómaidinimic an chandaim, an teoiric is nua-aimseartha atá ann leis an idirghníomhú láidir a mhíniú. Ní féidir, áfach, an braighdeanas a chur in iúl go matamaiticiúil mar thátal a bhainfeá as an gcrómaidinimic. Caithfear dul i dtuilleamaí na teoirice ar a dtugtar teoiric tomhais na laitísí leis an mbraighdeanas a mhíniú ar bhealach na matamaitice.
Obar Eilid
Is baile suite in Aonghas é Obar Eilid.
Duddeston
Is ceantar suite i mBirmingham é Duddeston.
Damhán lín thonnadóraigh Sydney
Is araicnid é an damhán lín thonnadóraigh Sydney. Is ball d'ord na n-Araneae é.
Briogáidire-ghinearál
Is maor le céim ard i slua é Briogáidire-ghinearál nó Briogáidireghinearál (uaireanta Taoiseach Droinge). Is é an duine atá i gceannas ar dhrong i slua. Bíonn an chéim seo ag ardmhaor i sluaite agus de ghnáth is é an chéim is ísle sna chéimeanna ardmhaor.
Loch Ghleann Chuilinn
Is loch é Loch Ghleann Chuilinn. Tá sé suite i Muraisc, i gContae Mhaigh Eo.
Eastside Locks
Is ceantar suite i mBirmingham é Eastside Locks.
Eastside, Birmingham
Is ceantar suite i mBirmingham é Eastside.
Contae Esmeralda, Nevada
Is contae Meiriceánach é Contae Esmeralda atá suite i stát Nevada. Sa bhliain 2010, bhí daonra 783 duine ann. Is é Goldfield a phríomhbhaile contae.
Alóipéice
Is éard atá i gceist le hAlóipéice ná cailliúint gruaige de bharr cliseadh cruthú na gruaige ag na gruagfhalacailí. Is féidir léi a bheith neamhchothrom nó ginearálta (maoile). Is féidir í a fháil le hoidhreacht nó de bharr galair ghinearálta éigin, nó druga thocsainigh a chuireann feidhmiú na bhfalacailí ar mhí-ord.
Inbhir Sin
Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Inbhir Sin.
Srath Catharach
Is baile suite in Aonghas é Srath Catharach.
An Fheothanach
Paróiste agus baile fearainn i gCorca Dhuibhne í an Fheothanach. Tá an Fheothanach suite ag bun Chnoc Bréanainn thart ar 11 ciliméadar siar ó thuaidh ó Dhaingean Uí Chúis i nGaeltacht Chontae Chiarraí.
Paróiste Mórdhach a ghlaothar ar an bparóiste go háitiúl. Síneann paróiste Mórdhach ó Chnoc Bréanainn go Trá na Feothanaí agus ó Binn Bhaile Reo go Mám an Lochaigh. Tá beagnach 500 duine ag maireachtaint i bParóiste Mórdhach. Tá an paróiste i nGaeltacht Chorca Dhuibhne agus tá an Ghaoluinn fós mar theanga an phobail ann.
An sráidbhaile
Tá an sráidbhaile suite ar chrosaire an L5005 leis an L12052, L5007 agus L12234 agus sroicheann an trácht trí an lonnaíocht buaic phointe i rith séasúr an tsamhraidh. D’fhorbair an sráidbhaile mar Chlochán siar ó acomhal an bhóthair L5005 leis an L5007, ach níl mórán de fágtha. mion
Bailte Fearainn an Pharóiste
mion|Ceann Bhaile Dhaith
Jus ad bellum
Is nath ón Laidin é Jus ad bellum a chiallaíonn cóir chun cogadh. Is slat tomhais é Jus ad bellum a bhaintear feidhm as roimh cogadh a fhearadh chun a fhionnadh an bhfuil sé ceart agus cóir cogadh a fhearadh.
An Fheothanach
Déimeagrafaic
Tá an chuid is mó den bparóiste suite laistigh de thoghcheantar Chill Chuáin. Bhí cónaí ar 434 duine i dtoghcheantar Chill Chuáin sa bhliain 2016 agus is dócha go raibh beagnach 500 duine ag maireachtaint i bParóiste Mórdhach ina iomláine. Bhí Gaelainn ag 86.5% de dhaonra an toghcheantar sa bhliain 2016 agus labhair 72.8% den ndaonra an Ghaoluinn go laethúil. Ach an oiread leis na paróistí eile laistiar den nDaingean is í an Ghaoluinn teanga an phobail sa cheantar, ach tá go leor stróinséirí ag bogadh isteach dtín gceantar agus Béarla á labhairt ag formhór acu. Is í an talmhaíocht an fhoinse fostaíochta is mó i gCill Chuáin. mion|Binn Bhaile Reo i lár
Feidhmeanna agus Áiseanna
Tá scoil, halla agus dhá phub sa pharóiste. Tá Scoil Naomh Eirc ag freastal ar mhuintir Pharóiste Mórdhach le blianta fada anois agus tá cáil ar an scoil toisc go bhfuil féith na drámaíochta go smior ann. Tá Halla na Feothanaí suite trasna an bhóthair ón scoil. Is i Halla na Feothanaí a léiríonn Aisteoirí Bhréanainn a gcuid drámaí. Bíonn go leor ceolchoirmeacha ar siúl sa halla chomh maith. Is iad na tithe tábhairne 'An Cúinne' agus 'An Bóthar' an dhá theach tábhairne sa pharóiste. Níl aon séipéal sa pharóiste ach tá ceann ar an gCarraig i bParóiste na Cille agus is ar an séipéal sin a bíonn muintir an pharóiste ag triall ar an aifreann .Tá cé in aice láimhe ag Duinín.
Jus ad bellum
Tá rialacha leagtha síos ag na Náisiúin Aontaithe a léiríonn cad iad na fáthanna ar féidir le tír ar bith cogadh a fhearadh (ar nós má tá an tír faoi ionsaí tobann ag tír eile).
An Fheothanach
Oidhreacht
Tá stair suimiúl ag an bparóiste. Tá dún i mBaile na bhFionnúrach ar a ghlaotar 'Cathair na bhFionnúrach'. Tá Túr Baile Dháith ag barra Ceann Bhaile Dháith, ba leis na Sasanaigh an túr fadó. Deirtear gur sheol Naomh Breandán ó Cuas a' Bhodaigh in iarthuaisceart an pharóiste agus é ag triall ar Mheircea. mion|[[Cnoc Bhreandáin]]
Oidhreacht Nádúrtha
Tá ceantair Áiseanna Príomha agus Tánaisteacha Speisialta suite siar ón bhFeothanach. Tá ceantar mór bogaigh giolcacha mórdtimpeall ar Abha na Feothanaí atá gan chosaint faoi láthair.
Nioclás Inglis
Iar-imreoir agus iarbhainisteoir iomána Éireannach é Nioclás Inglis (Béarla: Nicholas English), a rugadh i gContae Thiobraid Árann sa bhliain 1962.
Aithnítear Inglis mar dhuine de na himreoirí is fearr ón chontae, agus roghnaíodh é ina thosaí ar Fhoireann Iomána an Chéid Thiobraid Árann.
I ngairmréim idirchontae a mhair ar feadh ceithre bliana déag, tá dhá bhonn uile-Éireann, ceithre bhonn i gCraobh na Mumhan, bonn amháin sa tSraith Náisiúnta agus dhá bhonn i gCorn an Iarnróid buaite aige. Tá fiche cúl agus 117 cúilín gnóthaithe aige as 35 cluiche, agus is eisean an tríú scórálaí is fearr riamh i stair iomána an chontae.
Is iomaí duaiseanna a bronnadh ar Inglis chomh maith, taobh istigh agus amuigh den pháirc imeartha. Sa bhliain 1989, vótáladh é mar Texaco Iománaí na Bliana. Tugadh onór mór eile dó sa bhliain 2000 nuair a roghnaíodh é ar fhoireann an Chéid Thiobraid Árann. Tá sé ghradam Sárimreoirí na Bliana aige.
Nuair a d'éirigh Inglis as an imirt, bhí roinnt rath aige mar bhainisteoir ar a chontae dúchais. Sa bhliain 2001, bhuaigh na Tiobradaigh Craobh na Mumhan, Craobh na hÉireann agus an tSraith Náisiúnta.
Luathshaol
Is sráidbhaile beag é Cuilleann atá suite ar an teorainn idir Contae Thiobraid Árann agus Contae Luimnigh. Rugadh Nioclás Inglis ann sa bhliain 1962, agus fuair sé a chuid oideachais sa cheantar áitiúil. Cé go raibh traidisiún iomána ag a chlub Laiteann-Cuilleann, ba chlub peile é don chuid is mó agus bhí ar Inglis a scileanna a fhorbairt ina aonar. Fuair sé spreagadh óna athair, áfach, fear a bhí tógtha go mór leis an iomáint áitíúil agus idirchontae, agus bhí tionchar láidir ag a athair ar shuim an bhuachaill sa spórt.