cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aodh Mac Cathmhaoil
Saol
Fuair sé scolaíocht i nDún Pádraig agus in Oileán Mhanann, agus bhí sé ina chomhairleoir ag Aodh Ó Néill agus ina oide ag Anraoi agus ag Aodh, mic Uí Néill. Cuireadh é chun Cúirt na Spáinne i dteannta duine acu chun cabhair a iarraidh ar son Uí Néill. I Salamanca a bhí an chúirt, agus bhain Mac Cathmhaoil céim Dhochtúir Diagachta amach san ollscoil ann. Chuaigh sé isteach in ord San Proinsias sa bhliain 1603. 190px|thumb|Ollscoil Salamanca, áit a raibh Aodh Mac Cathmhaoil ina mhac léinn diagachta.
Chaith sé seal in Ollscoil Salamanca ina léachtóir, agus tháinig ardmheas air mar dhiagaire. Bhí cairde sa chúirt aige agus ba mhór an cúnamh é sin chun Coláiste Proinsiasach San Antaine a bunú i Lováin ar son na nGael. Ceapadh Mac Cathmhaoil féin mar uachtarán agus mar léachtóir sa choláiste.
Ansin thug an Pápa chun na Róimhe é chun a bheith ina léachtóir i gClochar Santa Maria in Aracoeli, agus rinne sé obair eile don Phápa. Thug sé an-lámh chúnta do Lucás Uaidín (nó Luke Wadding) chun coláistí Ludovisi agus San Iseadór a bhunú do na hÉireannaigh.
Ar 17 Márta 1625 thogh an Pápa Urban VIII thar a lán daoine eile é mar Ardeaspag Ard Mhacha. Coisriceadh é in Eaglais San Iseadór ar 7 Meitheamh 1625, in éineacht le Tomás Breatnach, Ardeaspag Chaiseal Mumhan. An Cairdinéal Gabriel de Trejo, fear a raibh bá aige le hÉirinn, a rinne an coisricean.
D'fhág diantréanas agus diansaothar Mhic Chathmhaoil in easláinte é. Ba mhinic ar a chéalacan agus ag paidreoireacht é, agus théadh sé ar cuairt chun cúigí an oird de shiúl a chos. Nuair a bhí sé ag fáil faoi réir le dul go dtí Éire, tháinig fiabhras air agus cailleadh é.
Cuireadh é in Eaglais San Iseadór, áit ar thóg Seán Ó Néill, Iarla Thír Eoghain, leacht os cionn a uaighe.
Saothair Ghaeilge
clé|mion|Coláiste na nGael, [[Leuven|Lováin]] Scríobh Mac Cathmhaoil ceithre dhán Nollag i nGaeilge, agus Scáthán Shacramuinte na hAthridhe, leabhar próis a tháinig ó chlóphreas Choláiste San Antaine i Lováin sa bhliain 1618. Ar na dánta Nollag úd tá An Naí Naomh:
Saothair Laidine
In Apologia pro Johanne Duns-Scoto chosain Mac Cathmhaoil, mar Phroinsiasach, Duns Scotus, diagaí agus fealsúnaí mór meánaoiseach, ar an ionsaí a rinne beirt Doiminiceach, agus mhaígh gurbh Éireannach é Scotus.
Ag seo liosta dá leabhair eile:
mion|Ollscoil Salamanca Fray Luis de Leon, áit a raibh Aodh Mac Cathmhaoil ina mhac léinn diagachta.
Aibítir Ghréagach
Is í an aibítir Ghréagach (Gréigis: Ελληνικό αλφάβητο) an aibítir ina scríobhtar an Ghréigis ón 9ú haois RC. Tá 24 litir sa bhun-aibítir.
An Íoslainn
Is tír oileánach í an Íoslainn (Íoslainnis: Ísland), nó Inis Tuile, atá suite san Aigéan Atlantach. Is í Réicivíc an phríomhchathair agus an chathair is mó.
Is í an Alþingi parlaimint náisiúnta na hÍoslainne.
Tíreolaíocht
Tá ceithre pháirc náisiúnta ann: Jökulsárgljúfur, Skaftafell, Snæfellsjökull agus Þingvellir.
Geolaíocht
thumb|200px|left|An Géasar Mór i ngleann Haukadalur Tír óg í an Íoslainn ó thaobh na geolaíochta de, í suite ar bhall te na hÍoslainne agus ar an Droim Lár-Atlantach, rud a fhágann go bhfuil geolaíocht an oileáin an-bheo, agus a lán bolcán ann dá bharr, go háirithe Hekla, Eldgjá, Herðubreið agus Eldfell. Nuair a bhrúcht Hecla sna blianta 1783-1784 tháinig gorta a mharaigh beagnach an ceathrú cuid den daonra agus a d'fhág smúit os cionn an chuid ba mhó den Eoraip agus os cionn cuid den Áise agus den Afraic freisin ar feadh roinnt míonna ina dhiaidh sin.
thumb|160px|left|Dettifoss, an t-eas is treise san Eoraip, in oirthuaisceart na hÍoslainne Tá a lán géasar san Íoslainn. Toisc nach deacair teacht ar chumacht gheotheirmeach agus go bhfuil hidrileictreachas le fáil gan dua ó aibhneacha agus ó easanna, ní mór an costas atá ag gabháil le téamh na dtithe.
Tá an chuid is mó den oileán déanta de bhasalt, laibhe gan mhórán silice; ach brúchtann a lán bolcán laibhí de shaghas eile, ar nós rialaíte agus aindéisíte.
Tá baint ag an Íoslainn le Surtsey, ceann de na hoileáin is úire ar domhan. Nocht sé de bharr brúchtanna bolcánacha idir 8 Samhain 1963 agus 5 Meitheamh 1968, agus ní théann ann ach eolaithe atá ag déanamh taighde ar fhás na beatha. Baisteadh an t-oileán as Surtr, arracht an chlaímh lasánta.
Aeráid
right|thumb|200 px|Oighearshruth Eyjafjallajökull Aeráid fhomholach atá ag an Íoslainn, agus bíonn rian Shruth te an Aigéin Atlantaigh Thuaidh uirthi. Is annamh a d'fheicfeá oighear in aice leis an gcósta. Tríd is tríd, tá an cósta theas níos teo, níos fliche agus níos gaofaire ná an tuaisceart, agus tá ísleáin an tuaiscirt ar an gcuid is neamhthorthúla den tír. Is é lár sléibhtiúil na tíre an chuid is fuaire den Íoslainn.
Ba í an teocht ab airde a taifeadadh riamh 30.5 °C (86.9 °F) ar 22 Meitheamh 1939 ag Teigarhorn ar chósta an oirdheiscirt. Ba í an teocht ab ísle -38 °C (-36.4 °F) ar 22 Eanáir 1918 ag Grímsstaðir agus ag Möðrudalur san oirthuaisceart. Réicivíc: 26.2 °C (79.2 °F) ar 30 Iúil 2008, -24.5 °C (-12.1 °F) ar 21 Eanáir 1918.
Na réigiúin
200px|right|thumb|Réigiúin na hÍoslainne Tá ocht réigiún san Íoslainn agus iad á n-úsáid i mbailiú na staitisticí. Orthu atá na postcheantair bunaithe freisin.
Plandaí agus ainmhithe
200px|thumb|left|[[Caora Íoslannach]] Is beag planda nó ainmhí a tháinig chun na hÍoslainne ó dheireadh na hoighearaoise 10,000 bliain ó shin. Tá eolas ar thuairim is 1,300 feithid ann, méid atá sách íseal le hais a bhfuil le fáil i dtíortha eile. Níl reiptílí ann, agus ní bhfuair na chéad daoine rompu ach sineach amháin, an madra rua Artach, ainmhí a bhain amach an Íoslainn thar an bhfarraige reoite i ndeireadh na hoighearoise.
Coillte beithe agus tundra is dual don Íoslainn, cé nach bhfuil fásra ar bith le fáil i dtrí cheathrú den tír; tá féar ann freisin agus é á ithe ag beithígh. Bhíodh coillte beithe (Betula pubescens) le fáil i gcuid mhaith den deisceart, ach chuir daoine isteach go mór ar an bhfód éadrom bolcánach agus ar an mbeagán speiceas a bhí ann. Baineadh an-úsáid as na coillte le haghaidh breosla agus adhmad tógála, agus tharla creimeadh de bharr an dífhoraois ithe, rud a bhac ar athfhás na mbeithí. Anois níl ach roinnt bheag beithí ann, cé go ndearnadh coillte nua a chur agus crainn iasachta san áireamh.
Ar na hainmhithe atá le fáil san Íoslainn anois tá caoirigh, beithígh, cearca, gabhair agus capaill láidre dúchasacha. Is iomaí saghas éisc atá le fáil ann, agus iad ar bhreis is leath na n-easportálacha. Tá madraí rua ann, lucha, francaigh, coiníní, minceanna agus réinfhianna. Tagann béir bhána ó am go chéile agus cnoic oighir á n-iompar ón nGríonlainn. Tá éin go leor ann – faoileáin, fuipíní, meirligh mhara agus saidhbhéir. Tá míolta móra le feiceáil, agus iad á seilg mar bhia agus ar son an taighde.
Stair
thumb|160px|upright|right|Tionól an Alþingi ag Þingvellir – íomhá ón 19ú haois
An lonnú agus bunú an chomhlathais
Tháinig manaigh Éireannach a (Papar ) timpeall 870 AD; b'iad na céad daoine a chuir fúthu san Íoslainn is cosúil ach níor thángthas ar aon iarsmaí seandálaíocha ina ndiaidh. Tháinig na Lochlannaigh chomh maith, dream a d’fhódaigh iad féin ann sa tréimhse 870-930. Thóg Ingólfur Arnarson teach ag Réicivíc sa bhliain 874, agus lean Lochlannaigh eile é lena gcuid daor Éireannach. Faoin mbliain 930 bhí an chuid ba mhó den talamh torthúil sealbhaithe, agus bunaíodh an Tionól (Alþingi) mar bhunús Chomhlathas na hÍoslainne. Mhair an Comhlathas go dtí 1262, nuair a d’éirigh na taoisigh róláidir.
Ó na Meánaoiseanna go dtí an Nua-Aois Luath
Bhí achrann, aighneas agus troid ann nó gur síníodh an Sean-Chúnant, rud a thug an Íoslainn faoi smacht choróin na hIorua; nascadh ríochtaí na hIorua agus na Danmhairge sa chuid dheiridh den 14ú haois, agus d’fhan an Íoslainn faoi smacht na ríochta nua. Ina dhiaidh sin bhí an tír ar an trá fholamh: bhí na daoine ag brath ar an talmhaíocht, agus iad thíos le hithir neamhthorthúil, le brúchtanna bolcánacha agus le haeráid dhian.
Tháinig an phlá sna blianta 1402-1404 agus 1494-1495, agus cailleadh tuairim is leath an phobail gach uair. clé|mion|Rí Christian III na Danmhairge, timpeall 1550 Timpeall lár an 16ú haois thosaigh Rí Christian III na Danmhairge ag brú an Liútarachais ar na daoine: baineadh an ceann d’easpag deireanach na hÍoslainne agus de bheirt mhac leis sa bhliain 1550, agus rinneadh príomhchreideamh na tíre den Liútarachas.
Sa 17ú agus san 18ú haois chuir an Damhairg diansrianta le trádáil na hÍoslainne, agus rinne píoráidí ó Shasana, ón Spáinn agus ón Ailgéir na cóstaí a chreachadh. mion|léarscáil, 1783 San 18ú haois mharaigh an bholgach tuairim is an tríú cuid den phobal, agus sa bhliain 1783 bhrúcht bolcán darbh ainm Laki, rud ba chúis le breis is leath an eallaigh a mharú, le gorta mór agus le bás an ceathrú cuid den phobail nó mar sin, gan trácht ar smúit uafásach ar fud an domhain. clé|mion|253x253px|[[Jón Sigurðsson]]
Neamhspleáchas
Sa bhliain 1814, tar éis chogaí Napoléon, scar an Iorua agus an Danmhairg óna chéile, ach bhí an Íoslainn spleách ar an Danmhairg fós. Mar sin féin, tháinig gluaiseacht neamhspleáchais chun cinn faoi cheannas Jón Sigurðsson, gluaiseacht a bhí faoi anáil náisiúnaíochas rómánsach na hEorpa.
Cuireadh deireadh leis an ngéibheann réir a chéile Vistarband ag deireadh an 19ú haois.
Níor tugadh féinrialú don Íoslain go dtí an bhliain 1874, agus méadaíodh é sa bhliain 1904. Ar 1 Nollaig 1918 socraíodh leis an Danmhairg go mbeadh an Íoslainn ina stát neamhspleách faoi Choróin na Danmhairge. Faoin am sin bhí aghaidh ag neart Íoslannach ar Mheiriceá Thuaidh, go háirithe Ceanada; d’imigh timpeall 15,000 duine as pobal 70,000 sa chuid dheireanach den 19ú haois.
Sa Dara Cogadh Domhanda d’fhógair an Íoslainn, ar nós na Danmhairge, go raibh sí neodrach. Nuair a rinne an Ghearmáin an Danmhairg a fhorghabháil ar 9 Aibreán 1940, dúirt parlaimint na hÍoslainne gur chóir do Rialtas na hÍoslainne údarás an Rí a ghlacadh chuici chun go bpléifeadh sé le gnóthaí eachtracha agus cúrsaí eile a mbíodh an Danmhairg ina mbun ar son na hÍoslainne. I gceann míosa ghabh fórsaí armtha na Breataine an tír, rud ab fhearr le mórán Íoslannach ná ionradh Gearmánach; sa bhliain 1941 tháinig fórsaí Meiriceá nacha in ionad na Breataine, agus d’fhan siad ann mar arm forghabhála go ceann an Chogaidh.
mion|gunna, bá Reykjavik, Lúnasa 1940 Tháinig deireadh leis an socrú idir an Íoslainn agus an Danmhairg sa bhliain 1943, agus an bhliain ina dhiaidh sin vótáil 95% den phobal ar son bunreachta phoblachtaigh. Rinneadh poblacht den tír go foirmiúil ar 17 Meitheamh 1944.
D’fhág na Meiriceánaigh an Íoslainn sa bhliain 1946; chuaigh an tír isteach in ECAT sa bhliain 1949, rud ba chúis le hagóidí; sa bhliain 1951 síníodh comhaontú cosanta leis na Stáit Aontaithe, tháinig saighdiúirí Meiriceánacha ar ais, agus níor imigh siad go dtí an bhliain 2006. clé|mion|212x212px|cabhair Marshall Neartaigh an geilleagar i ndiaidh an Chogaidh, a bhuíochas sin ar thionsclú na iascaireacht a, ar chabhair Marshall, agus (dar le mórán) ar threisiú na trádála de bharr pholasaithe Keynes. Sna seachtóidí rinne an Íoslainn a limistéar iascaireachta a fhairsingiú, rud a tharraing fearg na Breataine uirthi agus ba chúis le “hAighneas na dTrosc”. Fairsingíodh an geilleagar féin tar éis don Íoslainn dul sa Limistéar Eacnamaíoch Eorpach sa bhliain 1992, agus i gceann tamaill, sa bhliain 2003, beartaíodh ar scód a ligean le saothrú an airgeadais; bhí an-bhrabach le baint as seo, ach ba mhór an babhta ar na bancanna géarchéim eacnamaíoch na bliana 2008. Baineadh an bonn ón króna agus mhéadaigh an fiach náisiúnta nó go raibh sé ocht n-uaire níos mó ná an olltáirgeacht intíre.
Tá cánacha na hÍoslainne níos troma ná an meán san OECD, cé go bhfuil siad níos lú ná mar atá sna tíortha eile Nordacha .Tá córas leasa shóisialaigh ann den saghas atá le fáil i dtíortha Lochlannacha eile, agus é ag soláthar cúram comhchoiteann sláinte agus meánoideachais atá saor in aisce.
Sa bhliain 2017, mheas Innéacs Forbartha Daonna Socraithe don Éagothroime na Náisiún Aontaithe gurbh í an Íoslainn an tír is forbartha ar domhan, as 151 tír a mheasadh.
Polaitíocht
right|170px|thumb|Katrin Jakobsdóttir, Príomh-Aire na hÍoslainne ó 2017 Bunaíodh an pharlaimint nua-aimseartha, an Alþingi sa bhliain 1845, ach athbhunú an tionóil a bhí ann sa bhliain 930 ba ea é i ndáiríre. Tá trí theachta is trí fichid sa rialtas sa lá atá inniu ann, agus toghtar iad gach ceathrú bliain. Is ceann stáit é an t-uachtarán, ach is é an príomh-Aire atá i gceannas ar an rialtas. De ghnáth, ní bhíonn aon pháirtí amháin ábalta rialtas a chruthú ina aonar, agus is minic comhrialtas ann.
Toghtar an t-uachtarán gach ceithre bliana freisin. Bhí an toghchán ba dhéanaí acu sa bhliain 2009, nuair a bhuaigh páirtí de chuid na heite chlé an toghchán de bharr mhí-éifeacht na bpáirtithe eile sa ghéarchéim eacnamaíochta.
Litríocht
clé|mion|235x235px|[[Halldór Laxness ]] Tá roinnt scríbhneoirí rathúla ag an tír, mar shampla Halldór Laxness (é a bhuaigh Duais Nobel na Litríochta i 1955), Guðmundur Kamban, Tómas Guðmundsson, Davíð Stefánsson, Jón Thoroddsen, Guðmundur G. Hagalín, Þórbergur Þórðarson agus Jóhannes úr Kötlum.
Taobh amuigh den tír féin, scríobh W. H. Auden agus Louis MacNeice na Letters From Iceland agus iad ag taisteal tríd an tír i 1937. mion|166x166px|[[Sigur Rós]]
Ceol
Tá ceol traidisiúnta dá gcuid féin ag na hÍoslannaigh, go háirithe na rincí amhránaíochta: daoine ag rince i bhfáinne agus bailéid á rá acu. Inniu tá iomrá ar roinnt bannaí i gcúrsai rac-cheoil agus popcheoil: Sigur Rós, The Sugar Cubes, agus amhránaí an bhanna úd, Björk.
Paul Robinson
Tá cúpla daoine éagsúla leis an ainm Paul Robinson; ina measc:
Pailéigéin
I
Crotach cloch
Is éan é an crotach cloch. Is baill d'fhine na Burhinidae iad.
Sandgate
Is bruachbhaile é Sandgate. atá suite i gcathair an Brisbane i Queensland, na hAstráile.
Amy Klobuchar
Is polaiteoir Meiriceánach í Amy Klobuchar. Rugadh í ar 25 Bealtaine 1960 in Plymouth, Minnesota. Is í an seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sinsearach ó Minnesota í. Is ball den Pháirtí Daonlathach í.
Isaac Herzog
Saol
Sa bhliain bhog an teaghlach go Baile Átha Cliath;bhí siad ina gcónaí ag 33 Ascaill Ghort na mBláth, Portobello.
Ba é an chéad Phríomhraibí ar Éirinn é. Lean a réimeas ó 1921 go 1936.
Ba é an Príomhraibí (Aisceanaz aíoch), ó 1937 go dtí a bhás, ar Údarás na Breataine sa Phalaistín agus in Iosrael tar éis a neamhspleách ais i 1948.
D'éirigh a mhac, Chaim Herzog, ina Uachtarán ar Iosrael.
Gaeilge
Ba thírghráthóir agus Gaeilgeoir é. Ba phoblactánach láidir é, agus tugadh ‘The Sinn Féin Rabbi’ mar leasainm air.
Bhí Gaeilge, Béarla, Eabhrais, Polainnis agus Rúisis aige. Thaitin sé leis cuairt a thabhairt go dtí Gaeltachtaí in Ard Mhaca, in Aontroim agus i gCorcaigh. Ar an drochuair, bhí frithghiúdachas forleathan ag an am sin. .
John Leahy
Is polaiteoir Éireannach é John Leahy. Tá sé ina cheannaire ar Renua Éireann ó 2016. Is comhairleoir é do Biorra ar an gComhairle Contae Uíbh Fhailí. Sheas sé don Dáilcheantar Uíbh Fhailí san Olltoghchán na hÉireann, 2016 agus tháinig sé sa 5ú háit le 4,596 vótaí céad rogha agus 10.4% de na vótaí.
Sahúr
deas|250px|thumb|Sahúr Is éard is sahúr ann (سحور, Peirsis/Urdúis: سحری, Beangáilis: সেহরী) ná an béile a itheann Moslamaigh go luath ar maidin roimh throscadh (sawm), roimh bhreacadh an lae le linn nó lasmuigh de mhí Ioslamach Ramadan. Itear an béile roimh an urnaí fajr. Freagraíonn sahúr d'ifteár — an béile tráthnóna le linn Ramadan, in ionad na trí bhéile thraidisiúnta in aghaidh an lae (bricfeasta, lón, agus suipéar), cé go n-itear suipéar níos déanaí, i ndiaidh ifteáir, in áiteanna áirithe.
Pilib V na Spáinne
Bhí Pilib V (19 Nollaig 1683 – 9 Iúil 1746) ina rí ar an Spáinn.
Star Wars Episode VI: Return of the Jedi
Scannán is ea Star Wars Episode IV: Return of the Jedi (1983). Is é Richard Marquand stiúrthóir agus George Lucas scríbhneoir na scannán. Is é an tríú cheann de naoi scannáin Star Wars.
Meanjin
Iris liteartha Astrálach is ea Meanjin agus é ar na cinn is sine agus is tábhachtaí san Astráil. Tháinig an t-ainm – a fhuaimnítear mar mí-an-jin – ó fhocal Bundúchasach ar an áit a bhfuil Brisbane.
Bhunaigh Clem Christesen Meanjin i Mí Nollag 1940. Foilsíodh é mar Meanjin Papers anuas go dtí an bhliain 1947, mar Meanjin idir na blianta 1947 agus 1960, mar Meanjin Quarterly idir na blianta 1961 agus 1976, agus mar Meanjin as sin amach.
D’aistrigh an iris go Melbourne sa bhliain 1945 agus foilsítear í anois faoi choimirce Ollscoil Melbourne.
Ábhar agus údair
Foilsíonn Meanjin aistí, tráchtaireacht, filíocht, ficsean, cuimhní cinn agus úrscéalta grafacha.
Bhí Clem Christesen ina eagarthóir ar an iris ar feadh ceithre bliana is tríocha agus d’fhoilsigh ábhar a léirigh leathantas smaointeoireachta a linne ar an litríocht, ar na healaíona eile agus ar ghnóthaí móra na ré sin. Foilsíodh saothar na scríbhneoirí Astrálacha is fearr ann agus saothar scríbhneoirí nótáilte eachtrannacha. Ar na scríbhneoirí Astrálacha tá Judith Wright, Kylie Tennant, Vance agus Nettie Palmer, A.D. Hope, Dymphna Cusack, Martin Boyd, Alan Marshall, Dorothy Hewett, Vincent Buckley, Patrick White, Gwen Harwood, David Malouf, Humphrey McQueen, Jack Hibberd, Roberta Sykes, Helen Garner, Alex Miller, Frank Moorhouse, Carmen Callil and Dorothy Porter. Ar na scríbhneoirí eachtrannacha tá Jean-Paul Sartre, Kurt Vonnegut, Arthur Miller, Anaïs Nin, Ezra Pound, Alexander Solzhenitsyn and Dylan Thomas. Lena chois sin bhí tús díospóireachta le fáil in Meanjin ar roinnt scéalta a cíoradh go mion ó shin.
Ózaiceirít
Is éard atá san ózaiceirít ná cineál céir nó pairifín atá le fáil sa dúlra. Thángthas ar ózaiceirít in Albain, i Northumberland agus sa Bhreatain Bheag, chomh maith lena lán áiteanna eile. Tagann an ózaiceirít tráchtála as áiteanna ar theorainn na Polainne agus na hÚcráine i Sléibhte Cairp.
Tá an ózaiceirít comhdhéanta as hidreacarbóin, cosúil leis an artola.
Achadh nan Seileach
Is sráidbhaile suite i Ros, Comhairle na Gàidhealtachd é Achadh nan Seileach.
Thomas Hearns
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, meánmheáchan agus agus ina churadh trom-mheáchan éadrom, is ea Thomas "Hitman" Hearns (a rugadh ar 18 Deireadh Fómhair, 1958 i gGrand Junction, Tennessee).
Laoiseach I na Spáinne
Bhí Laoiseach I (25 Lúnasa, 1707 – 31 Lúnasa, 1724) ina rí ar an Spáinn.
Greannáin
mion I measc na greannán a chuimsíonn an leigheas tá greannáin, leabhair grinn agus stiallacha grinn. An chuma riamh ar The Yellow Kid in 1895. An chéad uair riamh an chuma ar charachtar crógach lena n-áirítear Superman in 1938.
Stair na greannán
mion An dá fhoilsitheoir leabhar grinn is cáiliúla ó Malcolm Wheeler-Nicholson agus Martin Goodman na greannáin superheroes lena n-áirítear: DC Comics san áireamh Superman, Batman agus Wonder Woman, agus Marvel Comics san áireamh Hulk, Spider-Man, X-Men agus Fantastic Four. Carachtair Cruinne Disney lena n-áirítear Mickey Mouse agus Donald Duck. Na carachtair greannáin is fearr lena n-áirítear Garfield, The Smurfs, Peanuts (san áireamh: Snoopy agus Charlie Brown), Heathcliff, Cubitus, Baby Blues, Asterix, Cathy, Hägar the Horrible, Beetle Bailey, Lucky Luke, Dennis the Menace, The Beano, Dennis the Menace and Gnasher, Minnie the Minx, Dandy, Dilbert agus i bhfad níos mó.
Alcaig
Is sráidbhaile suite i Ros, Comhairle na Gàidhealtachd é Alcaig.
Jeanne Shaheen
Is í Jeanne Shaheen (28 Eanáir 1947 a rugadh í) an seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sinsearach ó New Hampshire. Is ball den Pháirtí Daonlathach í. Tá céim mháistreachta san eolaíocht pholaitiúil aici ó Ollscoil Mississippi.
Claire McCaskill
Polaiteoir Meiriceánach is ea Claire McCaskill a rugadh ar 24 Iúil 1953 in Rolla, Missouri. Iar-sheanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sinsearach ó Missouri í. Toghadh í don Seanad sa bhliain 2007 i gcomharbas ar Jim Talent. Chuaigh Josh Hawley i gcomharbas uirthise sa bhliain 2019. Is ball den Pháirtí Daonlathach í McCaskill.
Feardorcha VI na Spáinne
Bhí Feardorcha VI (23 Meán Fómhair 1713 – 10 Lúnasa 1759) ina rí ar an Spáinn.
Clem Christesen
Bhunaigh Clement Byrne Christesen (1911–2003) Meanjin, iris liteartha Astrálach a bhfuil tábhacht ar leith léi ina tír féin. Ba é Christesen eagarthóir na hirise ón mbliain 1940 go dtí an bhliain 1974.
Beatha
Rugadh Christesen Townsville, áit ar chaith sé a óige. Ba de shliocht Éireannach agus Danmhargach a athair Patrick, agus ba de shliocht Éireannach a mháthair den chuid is mó. D’aistrigh siad go Brisbane sa bhliain 1917, áit ar fhreastail Christesen ar Ollscoil Queensland.
Tar éis gur fhág sé an ollscoil chuaigh sé ag obair mar iriseoir don Courier-Mail in Brisbane agus don Telegraph, agus bhí sé ina oifigeach poiblíochta ag rialtas Queensland. Foilsíodh Meanjin den chéad uair sa bhliain 1940, nuair a tháinig Christesen ar ais ón iasacht. Nuair a tairgeadh tuarastal agus tacaíocht dó, d’aistrigh sé go dtí Ollscoil Melbourne sa bhliain 1945. D’éirigh sé as post an eagarthóra sa bhliain 1974.
Duaiseanna
Ghnóthaigh Christesen a lán duaiseanna lena linn.
Star Wars Episode I: The Phantom Menace
Scannán is ea Star Wars Episode IV: The Phantom Menace (1999). Is é George Lucas stiúrthóir agus scríbhneoir na scannán. Is é an ceathrú cheann de naoi scannáin.
Jack Johnson
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain, ab ea John Arthur ("Jack") Johnson (31 Márta 1878 – 10 Meitheamh 1946). Bhí aithne air mar an Galveston Giant.
CLG An Gleann (Luimneach)
Is club Cumann Lúthchleas Gael i gContae Luimnigh é CLG An Gleann.
Suíomh
Tá sé bunaithe i bparóiste An Ghleanna ar bhruach theas Béal na Sionainne in Iarthar Contae Luimnigh, 60km siar ó Chathair Luimnigh. Tagann formhór imreoirí an chlub as baile An Gleann agus as na ceantracha tuaithe máguaird ar nós Coill Fhéinne, Baile Mhic Giolla tSeanáin, Baile Uí Choileáin agus Cathrach.
Cluichí
Tá paróiste An Ghleanna díreach ar theorainn Chontae Chiarraí agus tá traidisiún láidir peile sa cheantar. Imrítear ach an pheil amháin sa chlub. Cé gur dheineadh iarracht foireann iomána a bhunú tráth, ní imrítear an spórt sin go forleathan sa pharóiste. Is é Naomh Ciarán an club iomána is gaire don Ghleann.
Páirc imeartha
Tá páirc imeartha An Ghleanna, Páirc Uí Chathaláin, suite 1km ó dheas ó lár an bhaile ar Bhóthar Áth an tSléibhe.
Imreoirí cáiliúla
I measc peileadóirí cáiliúla an chlub, tá Seán Ó Ceallaigh (John Kelly), captaen buaiteoirí Craobh Peile Sinsear Chontae Luimnigh ar cheithre ócáid (1926, 1929, 1930, 1931), agus Liam Ó Luing (Liam Long), a d’imir ar fhoireann sinsear Luimnigh le linn blianta na 1980í.
Allt na h-Airbhe
Is sráidbhaile suite i Ros, Comhairle na Gàidhealtachd é Allt na h-Airbhe.
An Rúis i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg
Ghlac An Rúis páirt i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg don chéad uair sa bhliain 2005.
Iomaitheoirí
{{legend|gold|Buaiteoir}} {{legend|silver|Dara}} {{legend|#cc9966|Tríú}} {{legend|#FE8080|Deireadh}}
Aigéad hidricianach
Ciainíd hidrigine, HCN, nó tuaslagán uisciúil di. Tugtar aigéad prúiseach air freisin. Is leacht fíornimhiúil é, le fiuchphointe 26 °C agus boladh almóinní. Is aigéad lag é. I dtuaslagán atá páirtneodraithe bíonn an pH > 9, agus bíonn tiúchan réasúnta ard de i dtuaslagáin salainn ciainíde. Is cumasach an múchghlantóir é, agus tá sé tábhachtach mar imoibrí i sintéisithe orgánacha.
Treallchogaíocht
Is éard is treallchogaíocht ann ná cineál cogaíochta agus comhraic neamhrialta ina n-úsáideann grúpa beag trodairí oirbheartaíocht mhíleata ghluaiseachta i bhfoirm luíochán agus ruathar le dul i ngleic le h-arm foirmiúil atá níos mó ná iad ach nach bhfuil chomh soghluaiste is atá siad féin.
Sléibhín beag
Is éan é an sléibhín beag. Is baill d'fhine na Laridae iad.
Angus King
Is é Angus King (a rugadh ar 31 Márta 1944) an seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sóisearach ó Maine. Is polaiteoir neamhspleách é. Déanann sé cácas leis an bPáirtí Daonlathach. Tá sé in oifig ón mbliain 2013 i leith.
Bithcheimic
I measc an iliomad bithmhóilíní éagsúla atá ann, is ann do mhórán acu atá coimpléascach (ar a dtugtar polaiméirí), atá chomhdhéanta d'fho-aonaid athfhillteacha (ar a dtugtar monaiméirí). Tá tacar éagsúil fo-aonad ag gach aicme bithmhóilíní polaiméireacha. Mar shampla, próitéin is ea polaiméir ar roghnaíodh na fo-aonaid ann as tacar 20 nó níos mó amínaigéad. Féachann an bhithcheimic ar na hairí ceimiceacha atá ag móilíní tábhachtacha bitheolaíocha, leithéidí próitéiní, agus ach go háirithe an cheimic a bhaineann le h-imoibrithe a mbíonn einsmí mar chatalaígh iontu.
Tá cur síos beacht le fáil ar an mbithcheimic a bhaineann le meitibileacht na gceall agus bithcheimic an chórais inchrínigh. Réimsí eile den bhithcheimic is ea an cód géiniteach (ADN, RNA), síntéis na bpróitéiní, iompar trí scannán na cille, agus trasduchtú comharthaí.
Cionn is gur ón aon-sinsear gach foirm bheatha dá bhfuil eolas againn orthu bheith ann sa lá atá inniu ann, is gnách go mbíonn cosúlacht eadarthu ó thaobh na bithcheimice.
Ní fios fós an bhféadfadh leaganacha malartacha eile den bhithcheimic feidhmiú, nó an mbéidis praiticiúil, ó bheith ag féachaint ar bhun-ábhar na cruinne. Dar le téis nua atá ag teacht chun cinn "an seobhaineachas carbóin", ní féidir ach le comhdhúile carbón-bhunaithe a bheith ar fáil le bheith mar chuid de aon fhíor-bhithcheimic.
Bryndzové halušky
Is é Bryndzové halušky mias náisiúnta na Slóvaice. Is éard atá i gceist leis ná (domplagáin phrátaí le cáis chaorach agus bágún). Go traidisiúnta, óltar Žinčica leis.
In Marge We Trust
Craoladh an dara heipeasóid is fiche, "In Marge We Trust", den ochtú sraith The Simpsons ar an 27 Aibreán 1997. Scríobh Donick Cary an eipeasóid seo. D'fhéach 16.9 milliún duine ar an eipeasóid.
Vitellius
Impire Rómhánach ab ea Vitellius (24 Meán Fómhair, 32 RC - 22 Nollaig, 69) nó Aulus Vitellius Germanicus Augustus. Amplóir, cearrbhach agus tíoránach ba ea é chomh maith. clé|mion|Duáilcí o leor a bhí aige, agus ramhar is cosúilclé|mion|220x220px|Bonnː  A. VITELLIVS GERMAN. IMP. AVG. P. M., TR.
Cúlra
Sa bhliain 68, d'éirigh na míleataigh amach in aghaidh Nearó. Chuir an t-impire lámh ina bhás féin ansin, de rogha ar an gcur chun báis a bhí i ndán dó. Thum an Impireacht i gcogadh cathartha ar feadh bliana, a dtugtar Bliain na gCeithre Impirí air.
Comharbas
Tar éis bás tapa na n-impirí Galba (Laidin: Servius Sulpicius Galba Caesar Augustus), Otho (Laidin: Marcus Salvius Otho Caesar Augustus), a bhí i gcomharbas ar a chéile, ceapadh Vitellius (laidin: Aulus Vitellius Germanicus Augustus) ina Impire in Aibreán na bliana 69.
Coup agus anbhás
Ní raibh Vitellius i gcumhacht ach ar feadh cúpla mí. Cuireadh as oifig é le linn coup d’état i “mBliain na gCeithre Impirí”.
Tháinig Vespasian i gcomharbacht air. Ach thacaigh Vespasian le Vitellius ar dtús. Tamaill ina dhiaidh, d'fhógair na hairm san Éigipt agus Iúdáia Vespasian mar impire ar an 1 Iúil.
Turgnamh
thumb|250px| Turgnamh ar éan i gcaidéal aeir, le [[Joseph Wright, as Derby, Sasana, 1768]]Is éard atá i gceist le turgnamh (Laidin: experimentum) i réimse na heolaíochta ná bealach chun tuairimí a thástáil agus iad a chruthú. Baintear úsáid as an modh eolaíoch mar iarracht chun a chinntiú go bhfoghlaimítear an oiread agus is féidir as na trialacha seo, ós rud é go mbíonn a lán dúshlán bainteach le turgnamh maith a thabhairt i gcríoch.
Vitellius
Coup agus anbhás
Ina iarracht chun chumhacht a bhaint amach, nasc Vespasian a fhórsaí le Mucianus, gobharnóir na Siria, agus le Primus, ginearál i bPannonia, agus mháirseáil sé ar an Róimh.
Kate Fagan
File, amhránai agus acadóir Astrálach is ea Kate Fagan. Bhain sí PhD amach in Ollscoil Sydney le tráchtas ar chleachtadh fileata an fhile Mheiriceánaigh Lyn Hejinian. Faoi láthair tá sí ina léachtóir ann le filíocht. Bhí sí ina heagarthóir ar How2, iris Mheiriceánach ar líne a phléann le filíocht nuálach. Chomh maith leis sin, is amhránaí agus cumadóir amhrán í, agus ghnóthaigh a halbam Diamond Wheel an National Film & Sound Archive Award don Albam Ceol Tíre is Fearr.
Vitellius
Coup agus anbhás
Treoraigh Primus agus Mucianus fórsaí na bhFlaiviach i gcoinne Vitellius. Ar an 20 Nollaig 69, briseadh ar Vitellius, agus an lá dár gcionn dhearbhaigh an Seanad Vespasian ina Impire Rómhánach. clé|mion|anbhás Vitellius, le Henri-Augustin Gambard, 1847 Céasadh Vitellius agus fuair sé anbhás.
Turgnamh
Go foirmiúil, is í an chéad chéim í turgnaimh a chur i ngníomh chun chuidiú le daoine teacht ar chinneadh idir dhá mhíniúcháin iomaíocha - nó hipitéisí. Ceaptar na hipitéisí de ghnáth chun ceist a fhreagairt (mar shampla, cén fáth a thagann aois choirp?) nó chun fadhb a réiteach (mar shampla, conas a d'fhéadfadh mise bheith níos sonasaí?).
Na Gealáin Thuaidh
mion|[[Éire agus an Bhreatain san oíche agus na Saighneáin sa chúlra]] Is torthaí ar imbhuailtí idir cáithníní gáis inár n-atmaisféar agus cáithníní luchtaithe atá eisteilgthe ó atmaisféar na gréine iad na Saighneáin, nó sa leathsféar thuaidh, na Gealáin Thuaidh, an Chaor Aduaidh nó ‘Aurora borealis’. Is iad ná solais a fheictear thuas sa spéir faoi thionchar na gcáithníní faoi lucht leictreach a bhuaileann réimse maighnéadach an domhain. Cuid den ghrianghaoth iad na cáithníní seo. mion|na Gealáin Thuaidh sa [[spéir os cionn Inse Ghall Amuigh (na hOileáin Thiar)]] Tá réimse maighnéadach níos laige ag na poil, agus mar gheall ar sin tagann cuid de na cáithníní sin isteach in atmaisféar an domhain agus imbhuaileann siad le cáithníní gáis. Bíonn solas mar thoradh ar na himbhuailtí agus is ar sin a thugaimid na Gealáin Thuaidh.thumb|Aurora Borealis, [[Alasca|Alaska.]]
Turgnamh
Is éard atá sa mhodh turgnamhach ná tástáil arís agus arís eile chun bailíocht hipitéise a mheas, trí sonraí nua cáilíochtúla ná cainníochtúla a fháil, a bhíonn i gcomhréir nó a mhalairt leis an hipitéis.
Kate Fagan
Tá muintir Fagan sáite sa cheol tíre agus bhí tionchar mór ag na bailéid thraidisiúnta uirthi. Tá sé ráite aici gur gá di saothar liriciuil a chumadh, is cuma an amhrán nó dán atá i gceist, agus gur dóigh léi gurb é atá sa liriciúlacht ná tuiscint níos géire ar an gceol a cheanglaíonn rudaí le chéile.
Turgnamh
Muna n-aontaíonn an hipoteis le torthaí na dturgnamh nua, chaitear ar leathtaobh í agus ní mór hipitéis eile a cheapadh.
Na Gealáin Thuaidh
Réalteolaíocht
Tá an teocht ar an dromchla na gréine os cionn 5000°C agus tá atmaisféar seachtrach na gréine, nó an choróin, níos teo ná an dromchla. Ó theo atá sé is ea is mó fuinnimh atá ar fáil; bíonn imbhuailte idir móilíní gáis mar thoradh ar seo.
Kate Fagan
Tá mórán dánta foilsithe aici ar irisí agus tá a lán cnuasach curtha amach aici. Dúradh gurb é saintréith a saothair ná teanga bhriste a bhfuil ilghnéitheacht an ghnáthshaoil le fáil inti agus a thaispeánann conas a úsáideann an intinn an teanga chun an taithí úd a athshamhlú.
Na Gealáin Thuaidh
Réalteolaíocht
Ag teochtaí chomh hard sin is féidir le himbhuailte a bheith pléascach. De réir mar a chasann an Ghrian, eisteilgtear cáithníní trí phoill ina réimse maighnéadach.
Kate Fagan
Tá Fagan pósta leis an bhfile Astrálach Peter Minter. Tá beirt pháistí acu.
Na Gealáin Thuaidh
Réalteolaíocht
Is iad na cáithníní luchtaithe sin a dhéanann suas an ghaoth gréine agus iompraíonn an ghaoth seo na cáithníní saora i dtreo atmaisféar an domhain. mion|glasː an Chaor Aduaidh
Fisic
Tá an domhan mar a bheadh barramhaighnéad, pol amháin gar don Mhol Thuaidh is an pol eile gar don Mhol Theas. Tá réimse maighnéadach mórthimpeall an domhain, mar sin, a oibríonn ar mhaighnéid eile (rud is bun le héifeacht an chompáis mhaighnéadaigh) agus cáithníní a bhfuil lucht leictreach orthu, a ghluaiseann sa réimse sin.
Astaíonn an ghrian sruth cáithníní luchtaithe i ngach treo an t-am ar fad, a dtugtar an ghrianghaoth air. Gabhann réimse maighnéadach an domhain cuid de na cáithníní seo a thagann an treo, agus sraonann iad isteach i scamall ollmhór ar thaobh dorcha an domhain os cionn an ianaisféir.
Is é an míniú eolaíoch ar na Saighneáin ná go bhfágann cáithníní na grianghaoithe adaimh ocsaigine agus nítrigine flosctha, is é sin, luchtaithe le fuinneamh a fhágann leictreoin ar leibhéil níos airde ná áit a mbíonn siad agus an t-adamh sa bhunstaid. Nuair a thuirlingeoidh na leictreoin ar ais ón bhfloscadh, scaoilfidh siad an fuinneamh flosctha mar chandam solais (fótón). mion|an Chaor Aduaidh agus an Chaor Aneas ar feadh stoirmeacha, mar is léir ón ghrianghraf a thóg [[Satailít (spásárthach)|satailít NASA]] Tagann an scamall seo le bheith éagobhsaí agus tarlaíonn cuaranfaí fíochmhara ann. Scaoileann na cuaranfaí seo na cáithníní luchtaithe faoi ardluas i dtreo an domhain agus ianaíonn siad adaimh gáis san ianaisféar, rud a chruthaíonn na Saighneáin (Aurora Borealis) is na Gealáin Theas (Aurora Australis) a fheictear ag na domhanleithid arda ó thuaidh is ó dheas faoi seach.
An seó soilse
Athróidh dath na nGealán Thuaidh mar gheall ar na cineálacha cáithníní gáis atá ag imbhualadh.
Áiteanna
Sna réigiúin pholacha is mó a fheictear iad. Díreach mar atá ag gach maighnéad, tá pol maighnéadach ag barr an domhain agus ag a bhun agus tá réimse maighnéadach thart air. Cuireann an ghrianghaoth isteach ar réimse maighnéadach an domhain agus brúitear cáithníní gréine chuig na poil thuaidh agus theas. Mar sin, is iad na Ciorcail Artacha agus Antartacha na háiteanna is fearr, de ghnáth, chun na gealáin a fheiceáil.
Le fírinne, ní thagraíonn na téarmaí aurora borealis agus an Chaor Aduaidh ach do na saighneáin a fheictear timpeall ar an bPol Thuaidh. Na cinn a fheictear i réigiún polach na hAntartaice, tugtar aurora australis nó an Chaor Aneas orthu. mion|físː Aurora Australis ón [[Stáisiún Spáis Idirnáisiúnta i 2011]]
In Éirinn
Uaireanta is féidir an Chaor Aduaidh a fheiceáil in Éirinn féin. Is i gcodanna de chósta an iarthair agus an tuaiscirt is fearr a bheadh seans leis an taispeántas a fheiceáil, i gcontae Dhún na nGall go hairithe. Is i láithreacha nach bhfuil ach fíorbheagán truailliú aeir is fearr le breathnú ar na Gealáin Thuaidh.
Áth nan Ceann
Is sráidbhaile suite i Ros, Comhairle na Gàidhealtachd é Áth nan Ceann.
Na Gealáin Thuaidh
In Éirinn
Tá roinnt seirbhísí réamhaisnéise ann do na Gealáin Thuaidh tagann seirbhís amháin mar sin ón Roinn Náisiúnta Riaracháin na nAigéan agus an Atmaisféir (NOAA). Chuir sé seo réamhaisnéis tríocha nóiméad ar fáil don Aurora.
Réamhaisnéisí
Tá roinnt seirbhísí réamhaisnéise ann do na Gealáin Thuaidhː
Uaireanta, éiríonn an ghrian níos gníomhaí agus caitheann sí amach cáithníní gréine atá an-fhuinniúil go deo. Mar thoradh, is minic a tharlaíonn grianbhladhmanna agus stoirmeacha gréine. Nuair a bhíonn an ghrian an-ghníomhach, beidh níos mó seans ann go mbeidh na gealáin le feiceáil.
Eachtraí
Bíonn gnéithe raidió ag baint leis na gealáin.
Stair
Is cosúil gur thug Petrus Gassendus an t-ainm "na Gealáin Thuaidh" orthu tar éis dó iad a fheiceáil ó thuaisceart na Fraince sa bhliain 1621.
Tagairtí
Gealáin Thuaidh, Na
Star Wars Episode II: Attack of the Clones
Scannán is ea Star Wars Episode II: Attack of the Clones (2002). Is é George Lucas stiúrthóir agus scríbhneoir an scannáin. Is é an cúigiú ceann de shraith naoi scannáin Star Wars.
Herman Cain
B'fheidhmeannach gnó Meiriceánach é Herman Cain (13 Nollaig 1945 – 30 Iúil 2020). Is mar uachtarán ar Godfather’s Pizza, fo-chomhlacht de chuid Pillsbury, a bhí aithne air, ach d’éirigh leis i neart gnéithe eile dá shaol óna chuid staidéar ar an matamaitic san ollscoil go dtí craoladh a chuid smaointeoireachta ar na meáin chumarsáide. Rinne Cain iarracht ainmniúchán an Pháirtí Phoblachtaigh a fháil don uachtaránacht sa toghchán ginearálta sa bhliain 2012. Ar feadh tamaill, bhí Cain ar an mbeirt chun tosaigh sna pobalbhreitheanna i measc daoine a chlaonann i dtreo an Pháirtí Poblachtánaigh: go ginearálta, d'éirigh go maith le Cain i measc lucht an "Tea Party" i gcomparáid le Mitt Romney, a rinne go maith i measc na bPoblachtánach traidisiúnta.
Calafoirniam
Is é an calafoirniam dúil uimhir a 98, agus is í an tsiombail a sheasann dó sna foirmlí ceimiceacha ná Cf. Táirgeadh an chéad eiseamal calafoirniam in Ollscoil California, Berkeley, thiar sa bhliain 1950 trí chiúiriam a bhombardú le halfa-cháithníní (núicléis héiliam). Ba é an calafoirniam an séú dúil thrasúránach a sintéisíodh, agus é ar ceann de na dúile is troime a ndearnadh eiseamal inmheáite díobh. Fuair sé a ainm ón stát agus ón ollscoil inar táirgeadh an chéad uair é.
Herman Cain
I Memphis, Tennessee a rugadh Herman Cain ach ba in Atlanta, Georgia a d’fhás sé aníos. Ba iad Lenora Cain (née Davis) agus Luther Cain, Jr. a thuismitheoirí. Obair uiríseal a rinne siad ach d’éirigh leo a dteach féin a cheannach. Teaghlach "bocht sonasach" iad dar le Cain.
Calafoirniam
Is achtanóideach trasúránach é an calafoirniam, agus mar sin, ní díol iontais é nach bhfuil oiread is aon iseatóp cobhsaí amháin aige - dúil radaighníomhach é. Is é 251Cf an t-iseatóp is fadsaolaí, nó tá sé 898 mbliana ar leathré. Níl ann ach tamall beag i dtéarmaí na geolaíochta.
Herman Cain
Ar 21 Bealtaine 2011, d’fhógair Cain go hoifigiúil go raibh sé ar lorg ainmniúcháin an Pháirtí Phoblachtaigh don uachtaránacht, cé nár toghadh é riamh do phost polaitiúil. Cuid thábhachtach san fheachtas sin aige ná an Plean 9-9-9. Faoin bplean úd, d’íocfadh gnólachtaí 9% as a gcuid gnóthaí mar cháin, d’íocfadh daoine 9% mar cháin ioncaim phearsanta agus d’íocfaí 9% mar cháin náisiúnta ar dhíolacháin. Go déanach sa bhliain 2011, chuir beirt bhan mí-iompar gnéasach ina leith. Ar an 3 Nollaig 2011, i ndiaidh titim dó sna pobalbhreitheanna, chuir Herman Cain a fheachtas uachtaránachta ar ceal.
Calafoirniam
Miotal lonrach insínte é an calafoirniam, ach tagann smúit ocsaíde air agus é ag imoibriú le hocsaigin an aeir. Tá sé chomh radaighníomhach is nach bhfuil sé furasta taighde a dhéanamh ar a shaintréithe ceimiceacha, ach is dócha go bhfuil sé cosúil leis an diospróisiam, an lantanóideach atá suite taobh thuas den chalafoirniam sa tábla peiriadach.
Ní féidir teacht ar an gcalafoirniam sa dúlra, cé go bhfuil sé incheaptha go bhfuil iarsmaí mionbheaga de le fáil sna mianraí úráiniam. Is léir nach bhfuil ról ar bith ag dúil chomh tearc, chomh radaighníomhach sin sna horgánaigh bheo. A mhalairt ar fad, is dual don chalafoirniam carnadh sna cnámha agus dochar tromchúiseach a dhéanamh don smior cnáimhe.
Sergey Dovlatov
mion|Teach Dovlatov, cuimneacháin Bhí Sergey Donatovich Dovlatov (nó Dovlatov-Mechik, Серге́й Дона́тович Довла́тов nó Довлатов-Мечик) ar scríbhneoirí móra na Rúise san fhichiú haois. Rugadh in Ufa ar an 3 Meán Fómhair 1941, agus básaíodh i Nua-Eabhrac é ar an 24 Lúnasa 1990.
Saol
Ba iad tuismitheoirí Dovlatov an stiúrthóir amharclainne Donat Isaakovich Mechik agus an t-eagarthóir liteartha Nora Sergeyevna Dovlatova. Tháinig Sergey Dovlatov chun saoil in Ufa, ach ón mbliain 1944 i leith, bhí cónaí ar an teaghlach i Leningrad.
Níor éirigh an staidéar le Dovlatov go rómhaith, agus sa deireadh, ruaigeadh as an ollscoil é. Ina dhiaidh sin, b'éigean dó dul sna saighdiúirí, agus chaith sé trí bliana ar fiannas i dtrúpaí na Roinne Gnóthaí Inmheánacha - ina shéiléir, go bunúsach. Nuair a d'fhill sé abhaile, ní raibh deireadh leis na scéalta a bhí le hinsint aige dá chuid cairde i saol na litríochta. Thosaigh sé ag staidéar iriseoireachta agus ag scríobh gearrscéalta. Chuaigh sé ag obair i nuachtán na hollscoile teicneolaíochta.
Scríbhneoiríeacht
Sna blianta 1972-1975, bhí Dovlatov ina chónaí san Eastóin, a bhí ina "poblacht" Shóivéadach san am. Shaothraíodh sé a chuid ag iriseoireacht san am, agus é ag scríobh altanna do na nuachtáin áitiúla Rúisise. Thairis sin, áfach, is iomaí cineál eile oibre a chleachtadh sé. Mar shampla, bhí sé ina threoraí ag na turasóirí i bpáirc náisiúnta in aice le Pskov. Sa bhliain 1975, chuaigh Dovlatov ar ais go Leningrad, agus é ag iriseoireacht ansin chomh maith.
Bhí Dovlatov ag scríobh gearrscéalta an t-am ar fad, ach is fuar an fháilte a fuair a chuid scríbhinní sna hirisí liteartha. D'éirigh leis scéilín amháin a fhoilsiú sa bhliain 1974 san iris Юность/Yunost ("An tAos Óg"), ach nuair a bhí an teach foilsitheoireachta úd Eesti Raamat ("An Leabhar Eastónach") ar tí an chéad leabhar le Dovlatov a chur i gcló, choisc an KGB an foilsiú. mion|Teach Dovlatov Bhí irisí na ndeoraithe Rúiseacha sna tíortha Iartharacha sásta scríbhinní le Dovlatov a phriontáil, rud nár thaitin leis na húdaráis san Aontas Sóivéadach féin.
Deoraíocht
Le teacht slán ón ngéarleanúint, d'éalaigh Dovlatov leis, ar dtús go Vín, agus ina dhiaidh sin go Nua-Eabhrac. Sna Stáit Aontaithe, thosaigh sé féin ag foilsiú na hirise Новый американец/Novyi amerikanets ("An Meiriceánach Nua").
Aigéad hidreafluarach
Fluairíd hidrigine, HF, nó a tuaslagán uisciúil is ea an t-aigéad hidreafluarach. Fluairídí a thugtar ar shalainn an aigéid seo. Bíodh is go bhfuil sé fíorchreimneach, níl sé ach measartha láidir mar aigéad, agus i dtuaslagán atá páirtneodraithe bíonn an pH thart ar 3. Eitseálann an t-aigéad gloine tríd an imoibriú 4 HF + SiO2 → SiF4 + 2 H2O, mar is so-ghalaithe an fhluairíd sileacain a dhéantar.
Sergey Dovlatov
Deoraíocht
Foilseachán liobrálach do lucht na deoraíochta ón Aontas Sóivéadach a bhí ann. Anois, chuaigh a chuid leabhar i gcló ceann i ndiaidh a chéile, agus i lár na n-ochtóidí, bhí an New Yorker sásta na chéad aistriúcháin Bhéarla a fhoilsiú.
Aigéad hidreafluarach
Stair
Bhí aithne ag lucht déanta na gloine le fada an lá ar an aigéad hidreafluarach, ós rud é go bhfuil sé ar an mbeagán ceimiceán ar féidir leo gloine a chreimeadh, ach ba é an ceimiceoir Sualannach Carl Wilhelm Scheele a bhí in ann roimh aon duine eile cainníocht mhór den aigéad hidreafluarach a tháirgeadh. Ba é an Francach Edmond Frémy an chéad duine a d'aithin an fhluairíd hidrigine mar chomhdhúil ghlan gan uisce, nuair a bhí sé ag iarraidh fluairín a aonrú.
Sergey Dovlatov
Deoraíocht
Fuair Sergey Dovlatov bás i Nua-Eabhrac le taom croí, i Nua-Eabhrac ar an 24 Lúnasa 1990.
Aigéad hidreafluarach
An Struchtúr agus na hImoibriúcháin
Níl ach dhá adamh i móilín na fluairíde hidrigine, ach is dual do na móilíní greamú dá chéile: slabhraí fada móilíní atá sa fhluairíd sholadach agus sa leacht féin. Má fhiuchtar an fhluairíd hidrigine go gás, beidh brú an gháis níos ísle ná mar a shílfeá, toisc go ngreamaíonn na móilíní dá chéile fiú sa ghás. Is é an greamú seo is cúis le chomh hard atá fiuchphointe na fluairíde hidrigine freisin - is é an fiuchphointe atá ag an bhfluairíd hidrigine ná 19.5 °C, agus na halaiginídí hidrigine eile ina ngáis i bhfad taobh thíos den nialas.
Sergey Dovlatov
Oidhreacht
Inniu, áirítear Dovlatov ar na scríbhneoirí is mó a thaitníonn leis an ngnáthléitheoir Rúiseach. Bhí cluas mhaith aige don teanga labhartha, agus stíl ghonta ghreannmhar aige.
Aigéad hidreafluarach
An Struchtúr agus na hImoibriúcháin
Tá an fhluairíd hidrigine intuaslagtha san uisce beag beann ar choibhneas an dá chomhdhúil. Tugtar aigéad hidreafluarach ar an meascán. Sna tuaslagáin chaola tá an t-aigéad hidreafluarach réasúnta lag mar aigéad, toisc nach bhfuil sé démhéirithe, agus tá nasc láidir hidrigine idir an t-ian hiodrocsóiniam H3O+ agus an t-ian fluairíde F+. Sna tuaslagáin ardtiúis bíonn an fhluairíd hidrigine démhéirithe go, agus tá an démhéir seo i bhfad níos láidre mar aigéad ná an aonmhéir HF.
Sergey Dovlatov
Oidhreacht
Ba iad na gearrscéalta ba mhó a thabhaigh a chlú dó, ach thairis sin, scríobh sé cúpla úrscéal gairid freisin, ar nós Иностранка/Inostranka ("An Bhean ón gCoigríoch"), Заповедник/Zapovednik ("An Pháirc Náisiúnta") agus Зона/Zona ("An Crioslach").
Aigéad hidreafluarach
An Struchtúr agus na hImoibriúcháin
Úsáidtear an fhluairíd hidrigine le sáraigéid (aigéid shárláidire) a tháirgeadh. Má théann comhdhúil a bhfuil áit do leictreondís aici (is é sin, comhdhúil ar aigéad í de réir theoiric fhairsingithe Lewis ar an aigéad) agus an fhluairíd hidrigine le chéile, agus ceann de leictreondíseanna an adaimh fhluairín ag dul san fholúntas atá ag aigéad Lewis di, cruthófar móilín sáraigéid: gheofar aigéad fluarantamónach, má théann an fhluairíd hidrigine agus an pheantafluairíd antamón le chéile.
Sergey Dovlatov
Oidhreacht
Tá an tríú leabhar an-spéisiúil acu siúd a bhfuil scríbhinní Aleksandr Solzhenitsyn faoi Oileánra na gCampaí Géibhinn léite acu, nó is cur síos é ar an saol i gcampaí géibhinn an Aontais Shóivéadaigh é chomh maith, ach is í peirspictíocht an tséiléara atá i gceist ag Dovlatov.
Aigéad hidreafluarach
Táirgíocht
As an bhfluairít - is é sin, as fluairíd chailciam an dúlra - a bhaintear an fhluairíd hidrigine sa tionsclaíocht. Nuair a rachaidh an t-aigéad sulfarach i bhfeidhm ar an bhfluairít, is é an toradh a gheofar ná an fhluairíd hidrigine. Ní mór féachaint chuige nach bhfuil an iomarca truailleán san fhluairít, áfach.
Imoibriú eisiteirmeach atá i gceist, is é sin, scaoiltear fuinneamh saor de thoradh an imoibriúcháin.
Aon chúigiú cuid den fhluairíd hidrigine a tháirgtear, is seachthoradh é do tháirgíocht na leasachán. Gintear aigéad heicseafluaraishiliceach sa tionsclaíocht leasachán, agus ansin is féidir teas a oibriú ar an aigéad seo, ionas go bhfaighfear fluairíd hidrigine:
San imoibriú seo gheofar teitreafluairíd siliciam, agus is féidir tuilleadh fluairíde hidrigine a fháil tríd an teitreafluairíd a hidrealú (is é sin, trí na móilíní teitreafluairíde a bhriseadh le huisce):
Séarlas III na Spáinne
Bhí Séarlas III (20 Eanáir 1716 – 14 Nollaig 1788) ina rí ar an Spáinn.
An Lochán Beag, Contae na Gaillimhe
Is baile fearainn i gContae na Gaillimhe é an Lochán Beag. Tá sráidbhaile leis an ainm céanna lonnaithe sa mbaile fearainn.
Tá an Lochán Beag lonnaithe i gceantar Chois Fharraige.
Is cuid den Ghaeltacht é an Lochán Beag.
Archie Moore
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom as 1952-1959, ab ea Archie Moore (a rugadh Archibald Lee Wright ar an 13 Nollaig, 1916 – 9 Nollaig, 1998). Bhí aithne air mar The Old Mongoose.
Hoilmiam
Is é is hoilmiam ann ná dúil cheimiceach uimhir a 67, agus is í an tsiombail a sheasann dó sna foirmlí ceimiceacha ná Ho. Ceann de na lantanóidigh é, agus cosúil lena lán lantanóideach eile, is miotal bog insínte é. Ní imoibríonn sé le haer tirim, ach iompóidh sé ina thrí-ocsaíd go sciobtha má ardaítear an teocht, agus más aer tais atá ann.
Dúil pharamaighnéadach é an hoilmiam, is é sin, treiseoidh sé le réimse maighnéadach eachtrach, ach ní fhanfaidh maighnéadas buan ann nuair a chuirfear an réimse maighnéadach as arís. Ní thiocfaidh fearómaighnéadas (is é sin, an cineál buanmhaighnéadú a shamhlaímid leis an iarann) sa hoilmiam ach le teocht 17 K (-256 céim Celsius) nó níos fuaire fós. Mar sin féin, tá paramaighnéadas an hoilmiam láidir go maith, nó tá an hoilmiam níos airde ar mhóimint mhaighnéadach ná aon dúil eile. Úsáidtear sna maighnéid agus i riailmhaidí na n-imoibreoirí núicléacha é. Fuair sé a ainm ó Stócólm, príomhchathair na Sualainne, nó is é Holmia ainm Laidine na cathrach sin.
Níl ach aon iseatóp cobhsaí amháin ag an hoilmiam, mar atá, hoilmiam a 165. Níl iseatóip nádúrtha radaighníomhacha aige ach an oiread. Bhí na fisiceoirí in ann roinnt iseatóp radaighníomhacha a shintéisiú, agus is é hoilmiam a 163 an ceann is fadsaolaí acu, nó tá sé 4570 bliain ar leathré.