cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Blàr Allt a' Bhonnaich
Beartaíocht agus ullmhúchán
Shroich foirceann theas an airm bruach Allt a’ Bhonnaich agus luigh an t-arm ar gach taobh den bhóthar ársa Rómhánach a bhí ar cheann den dá bhealach a d’fhéadfadh marcra na Sasanach a úsáid. Lean líon mór seirbhíseach, buachaillí cairteacha, comhghuaillithe, srl., nach raibh armtha i gceart, agus fir le hairm, ach a tháinig ródhéanach le haghaidh oiliúna, an campa. D'ordaigh an Brúsach an dream sin uile dul de shiúl na gcos go gleann taobh thiar den chnoc, ar a dtugtar "Cnoc nan gillean" ón lá sin, atá soir ó thuaidh de bhunáit an airm.
Roinneadh an t-arm ina dhiaidh sin mar: an fórsa bunaidh, faoi Thómas Randolph, níos faide ó thuaidh in aice le Dún Naomh Ninean; codanna faoi Sheamas Dúglas agus Éadbhaird Brús ar a dheis le taobh an bhóthair Rómhánach; agus an rannán faoi Roibeard Brús féin agus an marcra faoi Robert Keith, Iarla Marshal, mar chúltaca, níos doimhne sa choill.
An chéad lá ar an bhlár catha
Rinneadh an comhaontú seo sa bhliain 1328. Timpeall an Charghais, sa bhliain 1314, chuir Éadbhard Brús, deartháir Rí na hAlban, tús leis an léigear ar Chaisteal Sruighlea, a bhí faoi cheannas Sir Philip Mowbray. Nuair nárbh fhéidir le Éadbhard bua a fháil, shocraigh sé comhaontú le Mowbray - mura thagann aon fhaoiseamh roimh Oíche Fhéile Eoin 1314, bheadh air an caisleán a ghéilleadh d'Éadbhard.
Cé go raibh arm na nAlbanach níos lú ná fórsaí Shasana bhí an lá leo agus b'éigean do Edward teitheadh lena anam.
Áirítear an cath seo mar mhórócáid i stair na hAlban, mar cé gur lean an cogadh ar aghaidh ar feadh ceithre bliana déag eile, dhearbhaigh a bhua ag Allt a' Bhonnaich (Bannockburn sa Bhéarla) seasamh agus cumhacht Roibeard Brús mar rí na hAlban, Raibeart I na hAlban. Ghlac na Sasanaigh le neamhspleáchas na hAlban i 1328.
Kofi Annan
Tháinig Ban Ki-moon ón gCóiré Theas i gcomharba ar Annan ar 1 Eanáir 2007.
Aindrias Moynihan
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é Aindrias Moynihan. Tá sé ina bhall d' Fhianna Fáil.
Augusta Emerita
Colonia Rómhánach a bunaíodh sa bhliain 25 RCR ab ea Augusta Emerita, ar a dtugtar freisin Emerita Augusta, i Mérida, Spáinn na linne seo. Ba é an tImpire Rómhánach Ágastas a bhunaigh an chathair chun iarshaighdiúirí Emeritia a athlonnú, na léigiúin a throid sna Cogaí Cantabracha, is iad sin Legio V Alaudae, Legio X Gemina, agus b'fhéidir Legio XX Valeria Victrix. Bhí Augusta Emerita ina phríomhchathair de Provincia Lusitana, agus bhí an chathair sin ar cheann de na cinn Easpáinneacha is mó le hachar de níos mó ná 20,000 ciliméadar cearnach. Bhí trí uiscerian agus dhá fhóram ann.
Comh-intuigtheacht
Sa teangeolaíocht, tugtar comh-intuigtheacht ar an ngaol idir dhá theanga nó dhá chanúint nuair a bhíonn na cainteoirí in ann a chéile a thuiscint gan mórán stró agus gan taithí roimh ré. Uaireanta, úsáidtear an chomh-intuigtheacht mar chritéar tábhachtach chun teangacha a idirdhealú ó chanúintí, cé gur minic a úsáidtear tosca sochtheangeolaíochta freisin.
Uaireanta, tuigeann lucht labhartha teanga amháin teanga eile níos fearr ná a mhalairt, agus tugtar intuigtheacht aontreo air seo. Nuair a bhíonn an intuigtheacht sách siméadrach, tugtar comh-intuigtheacht air. Tá an feiniméan seo le sonrú i measc go leor teangacha ar fud an domhain a bhfuil gaol teangeolaíochta eatarthu nó a labhraítear sa réigiún céanna, go minic i gcomhthéacs contanam canúintí.
Déantar staidéar ar “fhad teangeolaíochta” freisin — is é sin teicnící éagsúla leis an difríocht idir dhá theanga nó dhá chanúint a thomhas. Dá airde é an fad teangeolaíochta, is ea is ísle an chomh-intuigtheacht.
Miotaseolaíocht na hÉigipte
deas|250px|thumb|Miotaseolaíocht na hÉigipte Tá liosta déithe, bandéithe, laochra agus ollphéisteanna le fáil i Miotaseolaíocht na hÉigipte. Ba thraidisiún béil é ar dtús, ach scríobhadh na scéalta le linn na mblianta agus is mar sin atá siad ar fáil dúinn sa lá atá inniu ann.
Comh-intuigtheacht
Intuigtheacht
Ní mór go leor ama agus go leor dua a chaitheamh chun cumas réasúnta maith a bhaint amach i dteanga (a dtugtar “T2” air) seachas do mháthairtheanga (“T1”), trí staidéar agus cleachtadh praiticiúil, mura bhfuil dlúthghaol idir an T1 agus an T2. Is í an intuigtheacht an sprioc atá ag daoine a bhfuil ardchumas sa T2 acu, go háirithe nuair a úsáideann siad an dara teanga i gcúrsaí oibre agus tá sé an-tábhachtach go dtuigfí iad. Tá an próiseas seo níos éasca nuair atá leibhéal éigin intuigtheachta ann idir na teangacha. Go minic, tarlaíonn sé seo mar gheall ar ghaol teangeolaíochta idir na teangacha, agus bíonn siad cosúil lena chéile ó thaobh cúrsaí gramadaí, stór focal, fuaimniú, nó gnéithe eile.
D'fhéadfadh leibhéal na hintuigtheachta idir dhá theanga a bheith an-difriúil idir daoine aonair nó grúpaí laistigh de phobal teanga, ag brath ar a gcuid eolais ar chanúintí éagsúla ina dteanga féin, a gcuid eolais ar theangacha gaolmhara eile, ar a spéis i gcultúir eile, ar shaintréithe cognaíocha, an modh cumarsáide (labhartha vs. scríofa), nó ábhar na cainte féin.
Teangacha comh-intuigthe nó canúintí teanga amháin
Úsáideann teangeolaithe áirithe an chomh-intuigtheacht mar an phríomhchritéar chun teangacha agus canúintí a idirdhealú.
Fadhb amháin a bhaineann leis an sainmhíniú seo ná gur minic gur féidir le cainteoirí teangacha gaolmhara (ach difriúla) cumarsáid éifeachtach a dhéanamh, más mian leo. Mar shampla, is teangacha difriúla iad an Spáinnis agus an Iodáilis go hoifigiúil, cé go bhfuil dlúthghaol eatarthu. Níl ceisteanna intuigtheachta chomh simplí sin — braitheann sé ar go leor athróg a bhaineann le cainteoirí aonair nó le comhthéacs na cumarsáide. Is féidir freisin go n-athraítear rangúcháin ar chúiseanna nach mbaineann leis na teangacha féin. Mar shampla, i gcás contanam líneach canúintí, nuair is féidir le cainteoirí i ngar don lár na canúintí ag an dá fhoirceann a thuiscint gan mórán stró, ach nach mbíonn cainteoirí ag taobh amháin in ann na cainteoirí ag an taobh eile a thuiscint, Is minic a mheastar slabhra iomlán mar theanga amháin. Má fhaigheann an chanúint lárnach bás, agus maireann na canúintí ar an dá thaobh, féadfar iad a athrangú mar dhá theanga, cé nár tharla aon athrú teangeolaíochta dóibh.
Ina theannta sin, is minic a sháraíonn nósanna polaitiúla agus sóisialta an chomh-intuigtheacht. Mar shampla, is minic a mheastar canúintí na Sínise mar theanga amháin cé nach mbíonn aon chomh-intuigtheacht idir canúintí a labhraítear i réigiúin i bhfad ó chéile. Sampla eile den chineál céanna is ea canúintí na hAraibise, agus sa chás sin, is féidir le lucht labhartha na gcanúintí dul i muinín na Nua-Araibise Caighdeánaí. I gcodarsnacht leis sin, is minic a bhíonn intuigtheacht shuntasach idir na teangacha Lochlannacha, ach aicmítear mar theangacha ar leith iad toisc go bhfuil foirm chaighdeánach ag gach ceann acu. Tá intuigtheacht shuntasach freisin idir teangacha Téalannacha i réigiúin éagsúla na Téalainne.
Intuigtheacht aontreo
Tugtar intuigtheacht aontreo ar chás ina bhfuil intuigtheacht éigin ann idir dhá theanga, ach bíonn deacracht níos mó ag grúpa cainteoirí amháin an teanga eile a thuiscint ná a mhalairt. Tarlaíonn sé seo, mar shampla, nuair atá gaol ag teanga amháin le teanga eile ach tá gramadach na chéad teanga níos simplí — sa chás seo, seans go dtuigfeadh cainteoirí na dara teanga an teanga níos simplí gan stró, ach bheadh an mhalairt níos deacra. Mar shampla, bíonn sé níos fusa ag cainteoirí na hOllainnise an Afracáinis a thuiscint ná a mhalairt mar thoradh ar ghramadach shimplithe na hAfracáinise.
Is contanam canúintí é na teangacha Gearmánacha Thuaidh a labhraítear sa Chríoch Lochlann agus is beag an tuiscint atá ann idir an dá chanúint is faide amach. Mar sin, is iondúil nach mbíonn mórán intuigtheachta idir an Danmhairgis agus an tSualainnis, ach tuigeann na Sualainnigh i réigiún Öresund (le Malmö agus Helsingborg san áireamh), trasna caolais ó phríomhchathair na Danmhairge Cóbanhávan, an Danmhairgis beagáinín níos fearr ná a mhalairt, go príomha mar gheall ar a chóngaracht do cheantar labhartha na Danmhairgise. Nuair a bhí an Iorua faoi riail na Danmhairge, d'fhorbair caighdeán scríofa na hIoruaise (Bokmål) ón Dano-Ioruais, teanga koiné a d'fhorbair i measc na huasaicme uirbí i gcathracha na hIorua le linn bhlianta deiridh an aontais. Ina theannta sin, chomhshamhlaigh an Ioruais cuid mhaith de stór focal na Danmhairgise chomh maith le go leor nathanna traidisiúnta Danmhairgise. Mar thoradh air sin, níl an intuigtheacht siméadrach.
The X-Files (séasúr 3)
Craoladh an tríú séasúr The X-Files idir 22 Meán Fómhair 1995 agus 17 Bealtaine 1996 ag tosú leis an eipeasóid "The Blessing Way".
Eipeasóidí
Tá eipeasóidí marcáilte leis an daigéar dúbailte (‡) eipeasóidí atá cuid den snáithe scéil Miotaseolaíocht eachtráin.
Colmán mac Diarmato
Rí Uisnigh d'Uí Néill an Deiscirt ba ea Colmán mac Diarmada (Sean-Ghaeilge Colmán mac Diarmato) (bás 555/558). Diarmaid mac Cearbhaill ba ea a athair. De réir foinsí luatha agus scoláireachta níos sine, bhí beirt mhac ag Diarmaid darbh ainm céanna, Colmán Már (mór, is sine) agus Colmán Bec (beag, is óige). Molann roinnt scoláirí ámh nach raibh ach mac amháin ann leis an ainm úd. Tá rian de Cholmán Beag sna hannála Éireann, ach ní fhaightear ach a thásc ó thaobh Cholmáin Mhóir de.
Ginealaigh
De réir na sean-ghinealach, bhí triúr mac ag Diarmaid mac Cearbhaill, an bheirt Cholmán agus Aodh Sláine. Deirtear gurbh í Eithne ní Brénainn Dall na gConmaicne na gConnacht í máthair Colmáin Mhóir, agus Brea na gConmaicne í máthair Cholmáin Bhig. . Dar le foinsí eile, máthair Aodha Sláine fosta í Eithne, agus maíonn eile fós gur phós sí mac Aodha, Blathmac.
Tuigeadh gur bhunaitheoirí rítheaghlach iad an bheirt Cholmán. Sinsear eapainmneach Chlann Cholmáin ba ea Colmán Mór. Bhí beirt mhac aige, dar leis na ginealach, Suibhne agus Fearghas. Bhíodh an chlann úd i gceannas Uí Néill an Deiscirt ón 8ú haois go dtí go luath san 11ú haois, agus rinneadh ríthe na Teamhrach díobh go leor. Deirtear gur shinsear rítheaghlaigh níos lú tábhachtach é Colmán Beag, mar atá Clann Cholmáin Bhig, níos deireanaí Caille Follamain, trína a mhac, Aonghas.
Colmán Mór
Níl tuairiscithe faoi Cholmán Mór sna hannála ach tásc a bháis sna 550í. Tá roinnt deacrachtaí tugtha faoi ndeara maidir le dáta bhás Cholmáin Mhóir le taobh shaoil a dheartháireacha agus a mhac a mheastar a bhí aige, le luath appearance a ainm as Laidin, agus an taifead sna hannála. De réir Ailbhe Mhic Shamhráin:
Moltar gur cuireadh Colmán Mór leis na ginealaigh le linn ré Dhomhnaill na Mí (bás 763), dhá chéad bliain níos deireanaí.
Colmán Beag
Feictear Colmán Beag sna hannála don chéad uair sna 560í, nuair a insítear go ndeachaigh sé ar turas go dtí Iardoman — gluais tugtha de ghnáth mar "Saoil agus Ìle", ach uaireanta tuigthe Inse Ghall Istigh — i dteannta le rí Dhál Riada, Conall mac Comgaill.
Sna 570í, insítear gur cloíodh Colmán Beag i gCath Femen. Dar le roinnt foinsí, cloíodh é ag Cairbre From mac Criomhthainn, rí ruire na Mumhan. Bhí ar a laghad dhá shuíomh suntasach leis an ainm Femen, suíomh amháin gar de Chnoc na Teamhrach, suíomh eile gar de Chaiseal. Tá sé molta an roinnt staraithe gurbh achrann cathartha Uí Néill é an cath sin.
Derbyshire
Is contae i Sasana é Derbyshire atá suite in oirthear na tíre. Is é Derby an príomhbhaile sa chontae.
Colmán mac Diarmato
Colmán Beag
Feictear Colmán Beag sa deireadh sna 580í, b'fhéidir 586 agus 587. Sa bhliain 586, insítear gur maraíodh Baotán mac Ninneadha (rí na Teamhrach a maítear), "according to Colmán Bec's plan" ag Cumméne mac Colmáin agus gaol leis an ainm céanna, a gharmhac Illand dheartháir. An bhliain dár gcionn, insítear gur éag Colmán Beag ag troid in éadan Aodh mac Ainmhireach ag Belach Dathí anaithnid.
Corr thíograch chíorbhán
Is speiceas de chorr san fhine Ardeidae is ea an chorr thíograch chíorbhán (Tigriornis leucolopha), ar a dtugtar an bonnán cíorbhán freisin. Tá an chorr seo sa ghéineas monaithíopa Tigriornis. Tá na héin seo scaipthe go forleathan ar fud fhoraois bháistí thrópaiceach na hAfraice.
1945 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1945.
Margaret Murphy O'Mahony
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála í Margaret Murphy O'Mahony. Tá sí ina bhall de Fianna Fáil.
Athruithe aeráide thar na linnte
thumb|Teocht - 1900 go 2004
Is é atá i gceist le hathrú aeráide ná an t-athrú in aeráid domhanda nó in aeráidí réigiúnacha thar tréimhse ama. Cuireann sé síos ar na hathruithe in athraitheacht nó i meánstaid an atmaisféir thar réimsí amscálaí ó deich mbliana go na milliún bliain. Is féidir gur próisis inmheánacha an domhain (mar sh. bolcáin), fórsaí seachtracha (mar sh. éagsúlachtaí i ndéine solais gréine) nó, le déanaí, gníomhaíochtaí daonna is cúis leis na hathruithe seo.
Aldridge
Is baile suite i Midlands Thiar é Aldridge.
Dan Boyle
Is polaiteoir Éireannach Corcaíoch de chuid an Chomhaontais Ghlais é Dan Boyle. Rugadh é ar 14 Lúnasa 1962 i Chicago Mheiriceá, do thuistí Éireannacha. D'fhill siad ar Éirinn nuair a bhí sé ina bhuachaill óg ach tá tuin Mheiriceánach áirithe ar a chuid cainte go fóill. Bhí sé ina Theachta Dála i ndáilcheantar Chorcaí Láir Theas ó 2002 go dtí 2007, ach chaill sé a shuíochán san Olltoghchán i mBealtaine 2007. Bhí páirt lárnach aige san idirbheartaíocht idir an Comhaontas Glas agus Fianna Fáil chun comhrialtas a chruthú i Meitheamh 2007. Tar éis don chomhrialtas sin teacht ar an saol, cheap an Taoiseach é féin agus Déirdre De Búrca mar bheirt Sheanadóirí an Chomhaontas Ghlais. Toghadh é mar Leas-Cheannaire an tSeanaid ina dhiaidh sin. Ar 19 Deireadh Fómhair 2007, roghnaigh baill an Chomhaontais Ghlais é mar Chathaoirleach an pháirtí (mar chomharba ar John Gormley), trí vótáil phoist.
Saol Polaitiúil
Toghadh é faoi dhó chuig Comhairle Cathrach Chorcaí agus d’éirigh leis an vóta is airde riamh a fháil d’iarrthóir toghcháin Dála ón gComhaontas Glas, san fhothoghchán i gCorcaigh Láir Theas i 1994. Toghadh é chuig Dáil Éireann i mBealtaine 2002. Bhí sé mar Phríomhaoire an pháirtí sa 29ú Dáil, chomh maith le hurlabhraí an pháirtí ar Airgeadas, Gnóthaí Sóisialta agus Teaghlaigh, an Pobal, Forbairt na Tuaithe agus na hOileáin. Tá roinnt mhaith doiciméad de pholasaithe an pháirtí dréachtaithe aige chomh maith le forógraí toghcháin agus tá ionadaíocht déanta aige ar son an pháirtí ar raidió agus ar theilifís náisiúnta agus ar choistí agus ag seimineáir Pharlaimint na hEorpa.
Tá suim aige san ógra, i bhforbairt pobail agus in obair do chearta lucht míchumais. Toghadh Dan Boyle chuig Comhairle Cathrach Chorcaí don chéad uair i 1991. Toghadh é chuig Dáil Éireann i mBealtaine 2002. Tá am caite aige mar Leas-Uachtarán ar Chomhairle Náisiúnta na nÓg in Éirinn agus tá sé mar bhall den Chomhairle Náisiúnta Eacnamaíoch agus Sóisialta (NESC) agus den Fhóram Páirtíochta um Iompar Poiblí.
Tá roinnt éachtaí stocaireachta bainte amach aige sa rialtas áitiúil. Ina measc bhí dúnadh loisceoirí ospidéil, sainiú Chathair Chorcaí mar cheantar atá saor ó thoit, tabhairt isteach na raonta rothar, chomh maith le hainmniú sráide amháin sa chathair in onóir don rac-ghiotáraí, Rory Gallagher. Bhí Dan Boyle ina údar ar an leabhar A Journey to Change; 25 years of the Green Party in Irish Politics, a foilsíodh chun comóradh ceathrú céid an Chomhaontais Ghlais a cheiliúradh.
Sonraí Pearsanta
Tá sé ina chónaí ag Crosaire Tuirnéir lena bhean chéile agus a n-iníon.
Blackheath, Midlands Thiar
Is baile suite i Midlands Thiar é Blackheath.
Kieran Hanrahan
Is ceoltóir agus láithreoir raidió Éireannach é Kieran Hanrahan. Rugadh é sa bhliain 1957. Ón mbliain 1991 i leith, cuireann sé cláir raidió i láthair do RTÉ.
Claonchló
mion|Íomhá agus gnáthdhathanna uirthi (A) agus roinnt claonchlónna (B, C agus D) Íomhá is ea claonchló ina bhfuil scála na dton bunoscionn i leith an bhunradhairc, an geal macasamhlaithe ina dhorcha agus an dorcha ina gheal. I gclaonchló daite macasamhlaítear gach dath sa bhunradharc ina dhath comhlántach. Nuair a nochtar scannán i gceamara bíonn íomhá claonchló air tar éis a phróiseála, agus déantar cló dearfach uaidh sin chun pictiúr an bhunradhairc a tháirgeadh.
Achadh an Iúir
Is baile suite i gContae an Chabháin é Achadh an Iúir.
Séireolaíocht
Déantar tástáil shéireolaíoch nó tástáil antasubstainte uaireanta ar shampla fola ó dhuine. I gcás mar shampla, Covid-19, is cosúil go n-inseoidh an tástáil fola má bhí Covid-19 ort agus é curtha díot agat. Má bhí, meastar go mbeidh imdhíonacht éigin agat go ceann tamaill ar an ngalar.
Buamáil Strand Bar (1975)
mion|Bealach isteach, Short Strand D'ionsaíodh an Strand Bar sa Short Strand, Béal Feirste ar an 11 Aibreán 1975. Dúnnharaíodh seisear agus gortaíodh 50. Thit an foirgneamh anuas sa mhullach orthu. Bhí Óglaigh Uladh freagrach as an ionsaí. Dúnmharaíodh Agnes McAnoy, Michael Milligan, Marie Bennett, Mary McAleaney, Elizabeth Carson agus Arthur Penn. mion|Short Strand "peace line" Fuath seicteach, go príomha, ba bhun leis an ionsaí, agus na hionsaithe eile timpeall an ama seoː
Bloxwich
Is baile suite i Midlands Thiar é Bloxwich.
Eugene Murphy
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é Eugene Murphy. Tá sé ina bhall de Fianna Fáil.
Jacqui Hurley
Is lúthchleasaí, bainisteoir spórt, craoltóir spórt agus láithreoir seó cainte Éireannach í Jacqui Hurley. Rugadh í ar an 15 Eanáir 1984. Cuireann sí Sunday Sport i láthair ar RTÉ Raidió 1.
Ármhach
Is baile suite i gContae an Chabháin é Ármhach.
Líseasóm
thumb|300px|Scéimléaráid de chill ainmhí agus a chuid codanna:  1. [[Núicleólas|Núiclín 2. Núicléas 3. Ribeasóm 4. Saicín 5.Líontán ionphlasmach garbh 6. Coirpín Golgi (nó Coimpléasc Golgi) 7. Cítichreatlach 8.  Líontán ionphlasmach mín 9. Miteacoindre 10. Folúisín 11. Cíteasol 12. Líseasóm 13. Ceintreasóm]]Sac le scannán mórthimpeall air ina bhfuil cuid mhaith einsímí atá in ann ilghnéitheacht foshraitheanna a dhíleá. Faightear líseasóim taobh istigh de chealla, agus meastar go ndéanann coirpín Golgi iad. Baineann siad le díleá bianna agus scrios baictéar i gcealla bána na fola.
An Anaíle
mion|Armas Tiarnaí na hAnaíle Tiarnas Éireannach is ea  An Anaíle, ainmnithe as a bhunaitheoir, Angaile nó An Uillin, sinsear Uí Fhearghail.
Is ionann an Anaíle agus Contae an Longfoirt an mar inniu. Sa 10ú haois, tháinig i gceannas ann An Uillin de shliocht Fhearghais mhic Ailealla na gConnacht. Rí Fhortuatha ba ea An Uillin. Taoisigh Conmhaicne Anghaile a bhí ann, le codanna Mhic Gofraidh, Mhic Mhurchadha agus Uí Súilleabháin.
Fearghail fionnó An Uilline ba ea sinsear eapainmneach Uí Fhearghail, Flatha na hAnaíle. De shliocht Fhearghail furasta bhí taoisigh Dhál Messin Corb agus Uí Gharrchon, le codanna Uí Corra, Uí Ghuaire agus Uí Lionnain.
Flatha na hAnaíle
Tá stair na hAnaíle le léamh i nAnnála na gCeithre Máistrí.
Ó thús na 11ú haoise go dtí coigistithe Shéamas I go luath sa 17ú haois, bhí clann Uí Fhearghail i gceannas i dtuath an Anaíle. Cuireadh go mion minic ionraí Sasanacha isteach orthu sna 12ú agus 13ú haoiseanna. Faoin 15ú haois, bhí an chlann chun cinn arís, agus an tuath roinnt acu ina dá leath, Uí Fearghail Bháin sa tuaisceart agusUí Fhearghail Bhuí sa deisceart. Tar éis bhriseadh Ord na nGael Order, d'éirigh cuid mhaith den chlann ina dtionóntaí ar n-iar-chríocha faoi thiarnaí talún Sasanacha agus Albanacha.
Taoiseachtacht na hAnaíle
Ar an 22ú Samhain 1565, bhronn Elizabeth I litreacha paitinne Taoiseachtachta do Sleught William of the Annaly ar Christopher Nugent, Tiarna Delvin. Go stairiúil, bhíodh ann sa tiarnas Ardach agus Meathas Troim. Bronnadh ar Devlin fosta Inis Mór sa Longfort, áit a bhí Colm Cille ina chónaí sula ndeachaigh sé chun na hAlban. <!--
Leabhar Clainne Suibhne
Lámhscríbhinn Ghaeilge as Contae Dhún na nGall de chuid na 16ú haoise is ea  Leabhar Chlainne Suibhne. Cé go bhfuil an chuid ábhair dhiaganta ann, tá díol spéise ann de bharr dréachta stairiúil faoi Chlann Suibhne. Caomhnaítear anois é in Acadamh Ríoga na hÉireann, MS 475.
Brierley Hill
Is baile suite i Midlands Thiar é Brierley Hill.
An Anaíle
Barons of Annaly
Baron Annaly is a title that has been created three times, twice in the Peerage of Ireland and once in the Peerage of the United Kingdom. The third creation is currently extant.
Leabhar Clainne Suibhne
Téacs
Faightear trí mhír sa lámhscríbhinn.
Leabhar Cráifeachta
Scríobhadh an t-alt seo ag Ciothruadh Mag Fhionngoill as Toraigh, Contae Dhún na nGall, sa bhliain 1513-14 do Mháire Ní Mháille, bean chéile Ruaidhrí Mhic Shuibhne Fhánada. Tá ábhar deabhóideach ann amhail is Soiscéal Nicodemus, beatha Mhuire Óighe agus Aimsiú na Fíorchroise ag Naomh Héilin. Tá a lán ábhair san alt seo atá mar a chéile leis an lámhscríbhinn Liber Flavus Fergusiorum.
Las Vegas, Nevada
Is í Las Vegas an chathair is mó i Nevada, Stáit Aontaithe Mheiriceá, an chathair is mó a bhunaíodh sa 20ú haois agus lonnaíocht mór saoire, siopadóireachta agus cearrbhachais. Sa daonáireamh 2000, bhí daonra 478,438 ag an gcathair. Bhí an daonra oifigiúil measta ag 518,313 dar leis an Biúró Daonáireamh sa bhliain 2003. Is í Las Vegas príomhbhaile Contae Clark ó bhunaíodh í sa bhliain 1909.
Leabhar Clainne Suibhne
Leabhar Cráifeachta
Bhí ábhar eile ann maidir le hurramú Dé Domhnaigh; ceithre leas déag an Aifrinn; coinníollacha faoistine; agus scéalta éagsúla a morálta agus roinnt comhairle spioradálta. Tá ann sa téacs fosta beathaí na naomh is cáiliúla, Naomh Pádraig agus Colm Cille; bán-naoimh amhail is Naomh Margaret agus Catherine; agus nótaí ar Purgadóir Phádraig i gContae Dhún na nGall.
Martin Hayes
Martin Hayes (rugadh 1962), fidléir, rugadh i Machaire Rátha, Contae an Chláir (idir An Fhiacail agus An Tullach) in Oirthear Contae an Chláir, Éireann, agus anios ina chónaí i West Hartford, Connecticut, i Stáit Aontaithe Mheiriceá.
Bhí sé mar Sheaimpín Uile-Éireann sé uaire, agus tá Duais Náisúinta Siamsaíochta buaite aige, chomh maith leis an Duais Ceol Tíre Raidió BBC2 d'Ionstraimí na Bliana 2000. Tá ceithre album taifeadta ag Hayes – péire aonair, agus péire le Dennis Cahill. Ghlac sé páirt freisin in album de chuid an Afro Celt Sound System Seed.
Las Vegas, Nevada
Úsáidtear an t-ainm Las Vegas ar a lán ceantair lasmuigh de teorannacha an cathrach. Tá 7.25% de Las Vegas Strip lasmuigh den chathair.
Leabhar Clainne Suibhne
Stair Mhic Shuibhne Fhánada
Scríobhadh an t-alt seo ag Tadhg Mac Fithil.
Dánta
Sa tríú cuid, tá ann ceithre dhán is fiche tiomnaithe do thrí thaoiseach éagsúla den chlann, san áireamh marbhna ar Ruaidhrí Mac Suibhne (bás 1518) agus dánta in ómós Toirdhealbhaigh Mhic Shuibhne agus a dhearthár, Domhnall.
An Anaíle
Barons of Annaly
The first creation came in the Peerage of Ireland in 1766 when the lawyer and politician John Gore was made Baron Annaly of Tenelick in the County of Longford. He had previously represented Jamestown and County Longford in the Irish House of Commons and served as Solicitor-General for Ireland from 1760 to 1764. Gore was the son of George Gore, younger son of Sir Arthur Gore, 1st Baronet, whose elder son Paul Gore was the grandfather of Arthur Gore, 1st Earl of Arran. George, like his son, was Attorney General and a High Court judge. Other members of the Gore family include the Gore Baronets of Magharabeg, the Barons Harlech and the Earls Temple of Stowe (a title which has come into the family through marriage). On Lord Annaly's death in 1784 the title became extinct. The second creation came in the Peerage of Ireland in 1789 when Henry Gore was created Baron Annaly of Tenelick, in the County of Longford. He was the younger brother of John Gore, 1st Baron Annaly of the 1766 creation. Gore had previously represented County Longford and Lanesborough in the Irish House of Commons. On his death in 1793 this title became extinct as well.
The third creation came in the Peerage of the United Kingdom in 1863 when the Liberal politician Henry White was made Baron Annaly of Annaly and Rathcline in the County of Longford. He had earlier represented County Dublin and County Longford in the House of Commons and also served as Lord Lieutenant of County Longford. White's father Luke White had previously represented County Leitrim in Parliament as a Whig. The first Baron's son, the second Baron, sat as a Liberal Member of Parliament for County Clare, County Longford and Kidderminster and served as a Junior Lord of the Treasury from 1862 to 1866 in the Liberal administrations of Lord Palmerston and Lord Russell. He was also Lord Lieutenant of County Longford. As of 2017, the title is held by his great-great-grandson, the sixth Baron, who succeeded his father in 1990. He served briefly as a government whip in 1994 in the Conservative government of John Major. However, Lord Annaly lost his seat in the House of Lords after the House of Lords Act of 1999 removed the automatic right of hereditary peers to sit in the upper chamber of Parliament. The family seat was Luttrellstown Castle, near Clonsilla, Dublin in Republic of Ireland.
Feudal Lords and Feudal Barons of Annaly, Westmeath and later County Longford
In 1552, King Edward VI granted lands of Annaly to Baron Delvin including the Holy Island and lands of the Ó Fearghail.
In 1556-57, Philip and Mary made grants to Lord Baron Delvin of the northern Annaly region before the county became County Longford.
King James I also granted to Lord Baron Delvin the Island and monastery of Inchemore, otherwise Inismore, in the Annalie. -->
Azcapotzalco
Is ceann de 16 delegaciones (buirgí) Chathair Mheicsiceo é Azcapotzalco.
Naisc sheachtracha
Benito Juárez Coyoacán Cuajimalpa de Morelos Cuauhtémoc Gustavo A. Madero Iztacalco Iztapalapa Magdalena Contreras Miguel Hidalgo Milpa Alta Tláhuac Tlalpan Venustiano Carranza Xochimilco
Lísisím
Is éard atá i Lísisím ná einsím atá i láthair i ndeora, seile, allas, bainne, tál na sróine, agus súlach gastrach. Milleann sí ballaí baictéar trina gcomhábhar polaishiúicríde a dhíleá.
Jim O'Callaghan
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é Jim O'Callaghan. Tá sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Heicité
Is í Heicité (Sean-Ghréigis: Ἑκᾰ́τη, traslitriú: Hekátē) dia na draíochta agus an domhain thíos i miotaseolaíocht Ghréagach.
Comh-Ré
Is nodairí bliana iad Comh-Ré (CR) agus Roimh Chomh-Ré (RCR) don fhéilire Ghréagóra (agus a réamhtheachtaí, féilire Iúil), an ré fhéilire is forleithne ar domhan. Roghanna eile iad 'Comh-Ré' agus 'Roimh Chomh-Ré' ar na nodaireachta 'Anno Domini (AD) agus 'Before Christ'(BC), a d’úsáid Dionysius Exiguus. Tá an dá chóras nodaireachta comhionann go huimhriúil: déanann gach ceann acu "2022 CR" agus "AD 2022" cur síos ar an mbliain reatha; Is ionann "400 RCR" agus "400 BC" an bhliain chéanna.
Ocsóiniam
Sa cheimic, tugtar ocsóiniam (nó hiodróiniam freisin, go coitianta) ar an chaitian uisceach H3O+ a tháirgtear trí uisce a prótónáitiú. Is í an ian dearfach atá i láthair nuair a thuaslagtar aigéad Arrhenius in uisce, toisc go ndeonaíonn móilíní an aigéid Arrhenius i dtuaslagán prótón (ian hidrigine dearfach,H+) do na móilíní uisce máguaird (H2).
Derek Mooney
Is láithreoir raidió agus teilifíse Éireannach é Derek James Mooney. Rugadh é ar an 4 Márta 1967 i mBaile Átha Cliath. Go dtí 2015, chuir sé Mooney ar RTÉ Raidió 1 i láthair. Ar an teilifís, chuir sé Echo Island, Gridlock, Winning Streak, Cabin Fever, You're a Star, The Big Money Game, Fame: The Musical, The Genealogy Roadshow agus Who Knows Ireland Best? i láthair.
Mars (miotaseolaíocht)
mion|Dealbh de Mhars Is é Mars dia an chogaidh i reiligiún agus miotaseolaíocht Rómhánach.
1946 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1946.
Suibhne mac Colmáin
Rí Uisnigh de Chlann Cholmáin, géag d'Uí Néill an Deiscirt ba ea Suibhne mac Colmáin (Sean-Ghaeilge Suibne mac Colmáin) (bás 600). Colmán Mór mac Diarmada (bás 555/558), iar-rí, ba ea a athair. Bhí sé i réim ón mbliain 587 go dtí 600.
Feictear Suibhne a ríliosta le Marianus Scotus mar Ardrí Éireann. Bridie é gurbh eisean an Suibhne atá luaite in Buile Choinn. Ní thugtar an teideal seo dó sna ríliostaí Éire, nó sna hannála.
Maraíodh Shuibhne sa bhliain 600 ag Brí Dam ar an Suaine (gar de Ghéisill, Contae Uíbh Fhailí) ag a uncail, an tArdrí Aodh Sláine mac Diarmada (bás 604), go fealltach de réir Vita Columbae le hAdhamhnán.
Rinneadh ríthe Uisnigh fosta de mhic Shuibhne, Conall Guthbhinn (bás 635) agus Maol Dóid (bás 653). Phós a iníon,, Uasal (bás 643) le Faolán mac Colmáin (bás 666?) Uí Dhúnlainge, rí Laighean.
Listéire
Saghas baictéar, slatchruthach de ghnáth, nach bhfuil a n-ionad tacsanomaíoch soiléir fós. De réir cineáil, inghluaiste agus lascnaidí ag titim i ndiaidh a mullach mar ghluaiseacht shainiúil acu. Fásann siad go maith nuair nach bhfuil ach beagán ocsaigine ar fáil. Cuireann cineálacha díobh tús le bia-nimhiú.
Clapsholas
deas|250px|thumb|Clapsholas Is éard is clapsholas nó breacsholas ann ná an tréimhse bheag ama díreach tar éis dul síos na Gréine istoíche, agus an tréimhse bheag díreach roimh éirí na Gréine ar maidin.
Sainmhnínítear tús nó críoch leis an gclapsholas sibhialta nuair a bhíonn an Ghrian 6° faoi bhun áitiúil na spéire, leis an gclapsholas mairnéalachta nuair a bhíonn an Ghrian 12° faoi bhun na spéire, agus leis an gclapsholas réalteolaíochta nuair a bhíonn an Ghrian 18° faoi bhun na spéire.
Docsáil
mion|seat scáileáin de chuid Elon Musk, 2022 Is téarma é docsáil (nó doxing nó doxxing) a dhéanann cur síos ar an nósmhaireacht eolas nó sonraí príobháideacha daoine a fhoilsiú (a chur ar líne de ghnáth) agus gan cead. mion|Faisnéis faoi chúrsaí eilteáin phríobháidigh
Sampla
Cuireann an cuntas @elonjet faisnéis faoi chúrsaí eilteáin phríobháidigh ar na meáin shóisialta (Facebook, Instagram, Telegram, Truth Social, Mastodon ... agus Twitter, go dtí 15 Nollaig 2022). Faisnéis é seo a fhoilsíonn an Federal Aviation Authority faoi chúrsa gach eitleán príobháideach. D'oscail Jack Sweeney (a rugadh sa bhliain 2002) an cuntas seo agus cuntais go leor eile (faisnéis faoi fhir gnó timpeall an domhain agus faoi chúrsaí na n-eitleán príobháideach).
Sa bhliain 2022, cheap Elon Musk, úinéir Twitter, go raibh Jack Sweeney i bhfad ródhána, agus chuir sé an cuntas @ElonJet, srl ar Twitter ar fionraí.
Lámh-mhaisiú
thumb|right|225px|Lámh-mhaisiú á dhéanamh thumb|right|225px|Lámh-mhaisiú Francach Séard is lámh-mhaisiú ann ná cóireáil scéimhe do na hinge agus na láimhe. Is féidir é a dhéanamh sa bhaile nó i nó is féidir le duine cáilithe é a dhéanamh i sciamhlann. Déantar na hinge a líomhadh agus a snoí agus cuirtear dath orthu. Tugtar suathaireacht do na láimhe freisin.
Lámh-mhaisiú Francach
Is cóireáil faoi leith é lámh-mhaisiú Francach. Cuirtear dath ar na hinge atá cosúil le gnáthdhath na n-inge agus cuirtear dath bán ar reanna na n-inge.
Baile Shéamais Dhuibh
Is baile suite i gContae an Chabháin é Baile Shéamais Dhuibh.
Marty Morrissey
Is láithreoir raidió agus teilifíse Éireannach é Martin "Marty" Morrissey. Rugadh é ar an 28 Deireadh Fómhair 1958. Cuireann sé imeachtaí spóirt iomráiteach i láthair do RTÉ Sport.
Balla
Tá Balla (Balla as Béarla freisin) i lár chontae Mhaigh Eo, agus tá timpeall 1000 duine ina pharóiste.
Tá fás ar an mbaile le blianta beaga anuas, mar go bhfuil go leor anois ag taisteal chuile lá go Caisleán an Bharraigh, nó fiú go Gaillimh le obair, agus cónaí ortha anseo.
Tá daoine áirithe anois ag tabhairt Balla Álainn ar an mbaile, ach tá dabht go bhfuil aon bhunús stairiúil leis an ainm sin, agus mar sin moltar Balla mar ainm i mBéarla agus i nGaeilge. Luann Raifteirí an baile ina amhrán "Cill Aodáin" ("'S i mBalla taobh thíos de thosós me ag ól")
Tá talamh sách maith timpeall an bhaile. Tá bunscoil agus meánscoil ann, cé gur thug na siúracha Laoiseacha suas an mheánscoil mar gheall ar easpa núíosach ag dul isteach san ord.
Stair
clé|mion Bhunaigh Naomh Crónán Mochua mainistir i mBalla is cosúil. Cinnte bhí mainistir ar shuíomh an bhaile go luath i ré na Críostaíochta, agus tá clogtheach i bhfoirm túir gar do lár an bhaile.
Is i mBalla a rugadh Michael Lally, duine de bhunaitheoirí an Chumainn Lúthchleas Gael ag deireadh an 19ú haois.
Gnó
Tá gnó dáileadh bianna ag MacWalters i lár an bhaile, agus tá siopaí poitegéara, earraí bídh, agus troscán ann. Tá sé theach tábhairne ar an mbaile, agus eaglais Chaitliceach.
Tá séipéal freisin i mBaile an Chorra, atá mar leath-pharóiste aige.
Bhí stáisiún traenach sa bhaile go dtí na hochtóidí, ar an líne as Baile Átha Cliath go Béal an Átha agus go Cathair na Mart, ach tá sé tréigthe anois.
Caitheamh Aimsire
Tá cúrsa 18 bpoll gailf ag an gCumann Gailf. Tá cumann gnóthach peil Gaelach freisin ag Balla, a imríonn ina ndathanna marún agus bán.
Íol
mion| Fíor chumhachta 'Songye' as an Afraic mion| Flanndearg ar charraig, modh coitianta [[murti Hiondúigh.]] deas|mion| Átairgeadh den dhealbh [[Athena Parthenos|Atéiné Partanós a bhfuil an bunmhéid inti, sa Phartanón i Nashville, in Tennessee.]] deas|mion| Altóir Ghinte do Hautsblot in Björkö, sa Shualainn; is é [[Fraer an dia a léiríonn an íol adhmaid is mó é.]] I reiligiún, is réad saorga a adhrtar ar son an dé nó na spride nó an daemain nó an duine a léiríonn é ná íol.
Kevin O'Keeffe
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é Kevin O'Keeffe, a rugadh ar 9 Márta 1964 i Maigh Eala. Tá sé ina bhall d'Fhianna Fáil. Bhí sé ina bhall de Chomhairle Chontae Chorcaí ó 1997 go 2016.
Inis an Ghaill
Is oileán beag i Loch Coirib é Inis an Ghaill (nó Inis an Ghaill Chráibhthigh). Tá lonnaíocht mhainistir luath ar an oileán.
Fiona O'Loughlin
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála í Fiona O'Loughlin. Tá sí ina ball de Fhianna Fáil.
Coal Pool
Is baile suite i Midlands Thiar é Coal Pool.
Béal Átha na nEach
Is baile suite i gContae an Chabháin é Béal Átha na nEach.
Brownhills
Is baile suite i Midlands Thiar é Brownhills. Tionsclaíocht mhór san áit ab ea baint na guala ach dúnadh an mianach deireanach sna 1950idí. Bhí 12,676 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011.
Seiriceán
Larbha an leamhan síoda (Bombyx mori) is ea an seiriceán. Sníomhann sé an cocún síoda a ndíorthaítear síoda tráchtála uaidh. Itheann na larbhaí duilleoga maoildeirge. Chun an síoda a dhéanamh, bogtar an cocún le huisce agus díchornaítear é go meicniúil. Is féidir suas le 3 km de shnáithín síoda a fháil as. Ní bhfaightear an leamhan síoda ceansaithe sna réigiúin fhiáine sa nádúr a thuilleadh. Tugtar leamhan seiriceáin ar an leamhan fásta.
Louis Meznarie
Ullmhaitheoir gluaisrothar agus carranna rásaíochta Francach ab ea Louis Meznarie (a rugadh ar 14 Eanáir 1930 in Saintry-sur-Seine agus a fuair bás ar 5 Lúnasa 2020 in Coudray-Montceaux). Bhí sé ina úinéir ar fhoireann rásaíochta a ghlac páirt sa rás 24 uair an chloig i Le Mans.
Uí Fhearghail
Flatha na hAnaíle as Longfort ba ea  Uí Fearghail. Fionnó Angaile, rí Fhortuatha agus taoiseach Chonmhaicne Anghaile den 10ú haois, ba ea a sinsear eapainmneach, Fearghal. De mhuintir Fhearghail bhí fosta taoisigh of the Dhál Messin Corb agus a bhfo-chlann, Uí Gharrchon.
mion|150px|Armas an chairdinéail Kevin Joseph Uí Fhearghail
Luath-stair
Go stairiúil, bhí lárionad chumhacht na hAnaíle ag Longfort Uí Fhearghail agus eile ag Móta Uí Fhearaíl in oirthear na hAnaíle, idir Béal Átha na Lao agus Meathas Troim.
Ó thús na 11ú haoise go dtí coigistithe Shéamas I go luath sa 17ú haois, bhí clann Uí Fhearghail i gceannas i dtuath an Anaíle. Cuireadh go mion minic ionraí Sasanacha isteach orthu sna 12ú agus 13ú haoiseanna. Faoin 15ú haois, bhí an chlann chun cinn arís, agus an tuath roinnt acu ina dá leath, Uí Fearghail Bháin sa tuaisceart agus Uí Fhearghail Bhuí sa deisceart.
Baineadh an bonn ó thuath Uí Fhearghail sa bhliain 1552, nuair a bhronn Éadbhard VI Shasana chuid mhaith de chríocha na hAnaíle ar Bharún Delvin. Fair dheireadh sa bhliain 1618, cuireadh Uí Fhearghail as a gcoróin ag by Séamas I. Tar éis bhriseadh Ord na nGael Order, d'éirigh cuid mhaith den chlann ina dtionóntaí ar n-iar-chríocha faoi thiarnaí talún Sasanacha agus Albanacha.
Ré nua-aimseartha
Feictear an chéad trácht ar duine Uí Fhearghail as Béarla sa bhliain 1620 leis an Athair Richard O’Farrell.
Chuaigh roinnt fhear Uí Fhearghail ar feachtas i gCogadh na nOchtó Bliana, ar dtús ar son Eilís I Shasana i dtacaíocht Phoblacht na Seacht nDúiche Aontaithe, ach ansin ar thaobh na Spáinneach mar thoradh smaointeoireachtaí creidimh agus tuilleadh airgid.
Faoin am Éirí Amach 1641, bhí cuid mhaith saighdiúirí tagtha ar ais go hÉirinn i dtaca Chomhdháil Chaitliceach na hÉireann. Tar éis an Chomhdháil bheith cloíte, chuaigh go leor acu ar ais arís go dtí an Spáinn. Ag lorg coinníollacha níos fearr, thréigeadar níos déanaí chuid airm na Fraince. Faoi dheireadh na 17ú haoise, bhí fir Uí Fhearghail tagtha ar ais go hÉirinn, air a fhaightear iad go formhór i gContae an Longfoirt.
Einceifilimialíteas miailgeach
Tugtar siondróm tuirse ainsealaí air freisin. Bíonn laige, fiabhras éadrom, pianta ginearálta sna matáin is na hailt, dúlagar, cur isteach ar an radharc, agus tinneas cinn ag duine. Féadfaidh siad leanúint ar feadh na míonna, agus faoi dheireadh imíonn siad. Ní heol cén fáth a dtarlaíonn an riocht seo. Ceapann daoine go dtarlaíonn sé mar thoradh ar ionfhabhuithe víreasacha, ach ceapann daoine eile gur cúis shíceolaíoch éigin atá leis.
Con Murphy (RTÉ)
Is saor-láithreoir raidió agus teilifíse Éireannach é Conleth 'Con' Murphy. Rugadh é ar an 30 Eanáir 1966. Chuir sé Monday Night Soccer ar RTÉ a Dó agus Crimecall le Anne Cassin i láthair.
Benito Juárez (delegacion Chathair Mheicsiceo)
Is ceann de 16 delegaciones (buirgí) Chathair Mheicsiceo é Benito Juárez.
Naisc sheachtracha
Coyoacán Cuajimalpa de Morelos Cuauhtémoc Gustavo A. Madero Iztacalco Iztapalapa Magdalena Contreras Miguel Hidalgo Milpa Alta Tláhuac Tlalpan Venustiano Carranza Xochimilco
Clár fógraí Idirlín
deas|250px|thumb|Clár fógraí Idirlín Saghas clár leictreonach fógraí a bhíonn ar fáil i líonraí cumarsáid sonraí, go príomha iad sin a cheanglaíonn institiúidí acadúla. Feidhmíonn an córas seo mar óstach d'fhógraí comhdhálacha is cruinnithe acadúla, páipéir theicniúla, agus fiú cláir bogearraí. De bhrí go bhfuil an tIdirlíon uiledhomhanda, léitear na fógraí ar fud an Domhain.
Marian Finucane
Ba láithreoir raidió Éireannach as Baile Átha Cliath í Marian Finucane (21 Bealtaine 1950 - 2 Eanáir 2020). Bhí sí ar dhuine de mhórchraoltóirí na hÉireann. Ceannródaí sa chraoltóireacht ó thaobh cúrsaí ban de ab ea Marian Finucane.
Saol
D’fhreastail Finucane ar scoil lán-Ghaeilge, Scoil Chaitríona ar Shráid Eccles san ardchathair, agus bhí neart Gaeilge aici dá réir.
Bhain sí cáilíocht amach mar ailtire agus le linn di a bheith ina mac léinn bhí sí gníomhach sa bhfeachtas a chuir stop le leagan na dtithe Seoirseacha i Sráid Hume in aice le Faiche Stiabhna. clé|mion|290x290px Fuair Finucane a céad phost le RTÉ mar láithreoir leanúnachais i 1974. Ina dhiaidh sin, thosaigh sí ag cur cláracha éagsúla i láthair a bhain le ceisteanna sóisialta an lae. Bhí sí ag obair ar feadh tamaill ar chláir a bhain le cúrsaí ban. Ba í an chéad duine chun Women Today (sa bhliain 1979) a chur i láthair ar RTÉ Raidió 1.Tharraing a clár Women Today aird an phobail ar shaol na mban agus ar na dúshláin a bhí le sárú acu an t-am sin ina saol pearsanta agus oibre agus thug an clár sin ardán agus éisteacht dóibh.
Ba í an chéad láithreoir ar an gclár raidió Liveline í (in 1985). Ar an teilifís, bhí na cláracha Consumer Choice agus Crime Line aici.
Ó 2005 go 2019, chuir sí The Marian Finucane Show i láthair ar RTÉ Raidió 1, seó mór-ráchairte a bhíodh ar siúl idir 11 a chlog agus am lóin gach Satharn agus Domhnach.
Duaiseanna
Bronnadh Duais Jacobs ar Finucane as ucht a cuid oibre le Women Today.
Bhuaigh sí an Prix Italia do chlár faisnéise a rinne sí i 1979, Abortion: the Lonely Crisis, mar a ndeachaigh sí go Sasana in éineacht le bean óg a bhí ag dul anonn chun ginmhilleadh a fháil.
In 1988, bronnadh sí an duais, The Radio Journalist of the Year uirthi.
Bás
Fuair Finucane bás tobann, ina “codladh”, ar 2 Eanáir 2020 agus in aois 69 bliain di. Trom ar an tobac, agus neamhrithimeacht chairdiach ag cur as di, bhuail niúmóine de shaghas éigin í is cosúil. An t-amhránaí agus an Gael aitheanta Maighréad Ní Dhomhnaill a dúirt na hamhráin ag an Aifreann agus bhí an Ghaeilge sa treis sa rogha cheoil.
Maireann a fear céile John Clarke agus a mac Jack, agus a leaschlann Jocelyn, Neil agus Timothy. Bhásaigh a hiníon Sinéad ón leoicéime i 1990 agus gan í ach ocht mbliana d’aois..
Béal Tairbirt
Is baile suite i gContae an Chabháin é Béal Tairbirt.
Joseph Lister
Máinlia a rugadh in Upton Shasana ab ea Joseph Lister (5 Aibreán 1827 – 10 Feabhra 1912). Thug sé antaiseipteáin isteach sa mháinliacht i 1865, rud a chuir réabhlóid na máinliachta nua-aoisí ar siúl.
Ionga
thumb|250px|Inge laidhre. An rud mín a fhásann ar bharr na méara agus na ladhracha is ea ionga.
Faisean:
Úsáidtear vearnais ingne chun cuma níos fearr a chur ar ingne. Ní rud nua-aimsire é seo, rinne daoine é seo siar chuig 3000 RCh.
Frank O'Rourke
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é Frank O'Rourke. Tá sé ina bhall de Fhianna Fáil. Rugadh i Sligeach é. Toghadh don Dáil é ón dáilcheantar Chill Dara Thuaidh.
Iarla Ó Lionáird
Is amhránaí Éireannach é Iarla Ó Lionáird (rugadh 1964) ó Chúíl Aodha i gContae Chorcaí. Tá sé ar dhuine de na hamhránaithe sean nóis is mó cáil. Ghlac sé páirt sa bhanna ceoil Afro Celt Sound System, agus anois tá sé ina bhall den ghrúpa Gael-Mheiriceánach The Gloaming. Chas sé an t-amhrán "Casadh an tSúgáin" sa scannán Brooklyn i 2015. clé|mion|220x220px|2010 Ba dhuine as dáréag páistí é agus thosaigh sé ag canadh agus é an-óg, lena chéad taispeántas poiblí ag cúig bliana d'aois. Bhí sé seacht mbliana d'aois nuair a rinne sé a chéad chraoltóireacht raidió. Ba bhall é de Chór Chúíl Aodha, an cór a bhunaigh Seán Ó Riada do ghuthanna fireann, mar bhuachaill agus lean sé ann go dtí a fhichidí. Tá cúpla albam aonair eisithe aige (mar shampla le Real World Records, Invisible Fields, eisithe i Lúnasa 2005).
Torstein Slungård
Ba polaiteoir Ioruach de chuid an Pháirtí Liobrálaigh é Torstein Slungård (5 Meán Fómhair 1931 — 14 Lúnasa 2009).
Ceapadh é ina Státrúnaí san Aireacht Rialtais Áitiúil agus Saothair ó 1965 go Lúnasa 1969 agus Deireadh Fómhair 1969 go 1971, le linn Chomh-aireacht Borten. Tháinig an sos toisc gur sheas sé san olltoghcháin i 1969, agus níl cead ag Státrúnaí atá in oifig seasamh i dtoghchán, de réir Bhunreacht na hIorua. Níor bhuaigh sé suíochán sa toghchán, ach bhí sé ina leasionadaí i bParlaimint na hIorua ó Akershus le linn na dtéarmaí 1965–1969 agus 1969–1973.
Bhí sé ina bhall de chomhairle chathrach Nittedal ar feadh seacht dtéarma, 28 bliain, ina mhéara ó 1976 go 1977, ina bhall de chomhairle contae Akershus agus ina chathaoirleach ar chraobh an pháirtí réigiúnaigh. Bhí sé ina leaschathaoirleach ar an bpáirtí náisiúnta freisin.
Bhí sé ina chónaí in Dovre nuair a bhí sé amach sna blianta, agus fuair sé bás in 2009.
Na Luaithe (cruicéad)
Reáchtálfar The Ashes, nó Na Luaithe, gach dhá bhliain, mórchluiche cruicéid, nó cruicéad tástála, idir an Astráil agus Sasana. Ní mheallann aon chomórtas na meáin sna tíortha sin mar a dhéanann ceann na Luaith;. tarraingíonn an an mórchluiche suim ollmhór i gcónaí.
clé|mion|Foireann Sasanach, 1883 clé|mion|Foireann Sasanach, 2015
Stair
Ba sa mbliain 1877 a d’imir an Astráil agus Sasana a chéile den chéad uair ariamh i dteist chruicéid agus bhuaigh na Sasanaigh ar bheagán dua i Melbourne. clé|mion|The Sporting Times Londain, 2 MF 1882 Cúig bliana dár gcionn thugadar aghaidh ar a chéile san Oval i Londain, agus cé go mba bheag súil a bhí leis, ba iad na hAstrálaigh a bhuaigh. Ní bréag a rá gur chuir a raibh tarlaithe alltacht orthu siúd a chéadcheap an cluiche agus a mheas go mba leo é ar chuile bhealach. I nuachtán a raibh The Sporting Times mar ainm air foilsíodh tuairisc bháis fhonóideach ag fógairt bás an chluiche i Sasana. ‘The body will be cremated and the ashes taken to Australia,’ a dúradh sa bhfógra.
Níor imríodar a chéile arís go dtáinig Nollaig/Eanáir/Feabhra 1882-1883 nuair a thug na Sasanaigh cuairt chun na hAstráile. Bhaist na meáin ‘the quest to regain the ashes’ ar an turas. Nuair a thugadar an bua leo bronnadh próca ina raibh luaithe an chruicéid ann, mar ó Dhia.
Níor bronnadh an chéad phróca sin (nó corn) ó 1883, ach ó shin beagnach chuile uair a dtagann deireadh leis an iomaíocht idir na tíortha ardaíonn an captaen buacach próca beag de chineál éicint in airde
An corn
Próca beag atá ann (10.5cm nó 4’) agus ó thug captaen na Sasanach Ivo Bligh abhaile leis é in 1883, tá sé ar taispeáint in iarsmalann an MCC i Lord’s. Tá sé ráite gur luaithe bata a dódh atá ann, ach níl aon chruthúnas air sin agus ní chuirtear an cheist.
Darlaston
Is baile suite i Midlands Thiar é Darlaston.
Seirt
Foirm mhínghráinneach silice, SiO2, ina bhfuil na criostail grianchloiche chomh bídeach sin nach bhfuil siad infheicthe le micreascópacht optúil. Cruthaitear go sainiúil í ar ghrinneall na farraige trí charnadh is athchriostalú blaoscanna na ndiatóm is na Radiolaria. Faightear freisin í coincréitithe in aolchloch.
Fergus mac Colmáin
Rí Uisnigh de Chlann Cholmáin, géag d'Uí Néill an Deiscirt ba ea Fearghas Mac Colmáin (Sean-Ghaeilge Fergus mac Colmáin) (bás 618). Colmán Már mac Diarmato (bás 555/558) ba ea a athair, agus Suibhne (barr 600) a dheartháir, iar-ríthe beirt. Bhí sé i réim ón mbliain 600 go dtí 618.
Bhí an t-achrann idir Clann Cholmáin agus Síol Aodha Sláine fís ar siúl le linn a réimis, ach ní fheictear Fearghas ar an bhfód sna hannála. Sa bhliain 604, chloígh a nia, Conall Guthbhinn mac Suibne (bás 635) an tArdrí Aodh Sláine mac Diarmada (bás 604) i gcath ag Faiche mhic Meannáin (Faithche Mic Mencnain), ar bhruach Loch Seimhdí (Contae na hIarmhí), inar maraíodh an Ardrí. Bhuaigh a chol ceathrar, Aonghas mac Colmáin Bhig (bás 621) ag Cath Odba sa bhliain 612, inar maraíodh Conall Laogh Bhreá mac Aodha Sláine.
Sa bhliain 618, maraíodh Fearghas féin ag Anfartach ua Mescáin de Mhuintir Blaitíne (lonnaithe gar de Cuaille, Contae Lú). Is amhlaidh gurbh fhala pearsanta é seo.
Cúipid
Is é Cúipid dia an ghrá i miotaseolaíocht na Sean-Róimhe.
Einceifileapaite spúinseach bhólachta
Galar céimnitheach atá marfach don néarchóras lárnach in eallach is ea Einceifileapaite spúinseach bhólachta (BSE i mBéarla). Is minic a thugtar galar na bó buile (nó galar na mbó buile nó mire) air freisin.