cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Antoine Raiftearaí
Saol
Bhí muintir Taaffe, a raibh athair Antaine ag obair ina fhíodóir dófa, sásta a bhflaithiúlacht a thál ar an mbuachaill dall. D’fhostaíodh na Táthaigh é chun dánta a aithris agus chun ceol a sheinm nuair a thagadh daoine ar cuairt chucu. Mar sin chaith Antaine blianta a chéad óige ag seinm agus ag scéalaíocht do na daoine uaisle seo.
Níl sé soiléir cén fáth ar imigh Raiftearaí as teach mór mhuintir Taaffe. De réir leagan amháin, mharaigh sé de thaisme an capall ab fhearr a bhí ag fear an tí, agus chaithfeadh sé imeacht leis i mbéal na séibe. Is féidir freisin go raibh muintir Taaffe féin éirithe ró-bhocht le slí bheatha a chinntiú don éigeas.
Tá an ráfla ann, leis, gurbh í an pholaitíocht ba chúis leis, ó bhí luí ag Raiftearaí leis an bPoblachtánachas agus leis an rúnchumannaíocht. Ar aon nós, tá sé le tuiscint ó na hamhráin pholaitiúla go raibh bá aige le heagraíochtaí réabhlóideacha. B’fhéidir go raibh sé ina bhall de na Buachaillí Bána nó de na Fir Ribín. Mar sin, chaith Raiftearaí an chuid ba mhó dá shaol ag fánaíocht i gContae na Gaillimhe, ag seinm ar an bhfidil agus ag amhránaíocht.
Ní heol dúinn i dtaobh na mná a phós sé, má phós. Bhí bean aige is cosúil, Siobhán, agus rugadh mac agus iníon dóibh. Chuaigh an mac le fidléireacht sa sorcas níos déanaí.
D’éag Raiftearaí i dteach i gCnoc an tSeanleachta i gCreachmhaoil timpeall 24-25 Nollaig 1835. Tá sé curtha i reilig Chill Fhínín (Reilig na bhFilí). Tá eolas i dtaobh a bháis a bhailigh an Bhantiarna Gregory ó sheanfhear sna 1890idí. Cuireadh leac ar an uaigh ar 26 Lúnasa 1900 agus chomh maith le Augusta Gregory, bhí Dubhghlas de hÍde agus W.B. Yeats i láthair an lá sin.
Saothar
Tá timpeall leathchéad dán ar fáil sna lámhscríbhinní a luaitear le Raiftearaí agus atá insamhlaithe leis.
Mise Raifteirí, an file
Is dócha go bhfuil an dán seo bunaithe ar fhíor-bhéaloideas nó ar línte fánacha de chuid Raiftearaí féin, ach b'é Seán Ó Ceallaigh, nó "Baile Chraoch", an chéad duine a d'fhoilsigh Mise Raiftearaí, a cheap an dán mar is eol dúinn inniu é.
Polaitíocht
Bhí tionchar ag tairngreachtaí Phastorini air agus tá mothú láidir seicteach le brath ar chuid dá amhráin. Bhí eolas aige ar stair thraidisiúnta na hÉireann mar is léir ar an dán fada ‘Seanchas na Sceiche
Foirm a shloinne
Is iomaí litriú a chuirtear i bhfeidhm ar ainmneacha na seanfhilí Gaeilge uilig. Ach is dócha gurb é Raiftearaí an duine is mó acu a bhfuil an 'fhadhb̊̊' seo ag baint leis. Feictear idir Raftery, Raiftearaí, Raifteirí, agus fiú, Ó Raifteirí in úsáid.
Is cinnte nach bhfuil an leagan deireanach acu ceart, ós rud é nach bhfuil ann ach an leagan Béarla den ainm a bhfuil "Ó" na Gaeilge curtha leis. Feictear "Ó Reachtaire", "Ó Reachtúra", agus "Ó Reachtubhra(igh)" freisin, agus iad i bhfad níos fearr mar Ghaeilge.
Is é an breithiúnas a thugann Ciarán Ó Coigligh ar an scéal ina leabhar faoi Raiftearaí ná gurb é an leagan Béarla den tsloinne Ó Reachtaire nó Ó Reachtubhra a bhíodh ag an bhfear féin agus ag lucht a chomhaimsire. Mar sin, roghnaigh seisean an leagan Raiftearaí, ó bhí sé den bharúil gurb é an leagan ba chóngaraí d'úsáid an phobail.
Tugtar An Reachtúireach air scaití.
Shenoute
Ba é Shenoute de Atripe, ar a dtugtar Shenoute Mór nó Naomh Shenoute an Airceamaindrítigh (347 -465 nó 348 -466 ) abb na Mainistreach Báine san Éigipt. Meastar gur naomh é ag na hEaglaisí Ceartchreidmheacha Oirthearacha, agus tá sé ar cheann de na naoimh is cáiliúla san Eaglais Ortadocsach Choptach.
Luathshaol
ineTimpeall 385 AD, rinneadh Shenoute ina athair ar an Mhainistir Bhán san Éigipt Uachtarach. Glactar leis go minic go raibh Shenoute ina neaschomharba ar bhunaitheoir na Mainistreach Báine, Pcol. Mar sin féin, d'fhág athchruthú chorpais liteartha Shenoute gur féidir a thuiscint go bhfuair Pcol bás sna 370idí agus nár tháinig Shenoute ina dhiaidh sin ach athair eile, Ebonh, agus gur tharla géarchéim spioradálta le linn thréimhse Ebonh mar cheannaire na Mainistreach Báine, géarchéim. ar cosúil go raibh baint aici le peaca collaí, ar chumas Shenoute teacht chun suntais agus a bheith mar neaschomharba Ebonh.
Spól
I sníomh, an fheiste a mbíonn an t-eiteán inti, a bhíodh in úsáid chun na snáithí trasna (an t-inneach) a iompar trí na snáithí ar an bhfad (an dlúth) sa bhfíodóireacht. Ní bhíonn sé in úsáid in innill fíodóireachta an lae inniu.
An Seanmhullach
Is baile suite i gContae Dhoire é an Seanmhullach.
Mainistir Dhroim Chliabh
Tá fíortha Ádhaimh agus Éabha, Cháin agus Áibil, Dhainéil i bPluais na Leon, agus Chríost faoi Ghlóir ar aghaidh thoir na hardchroise a tógadh timpeall an 9ú céad agus ar a haghaidh thiar tá an Céasadh agus fíortha eile nach féidir a aithint anois. Tá roinnt mhaith ornáidíochta idir ainmhíoch agus dhualach uirthi. Úsáideadh na crosanna chun scéalta ón mBíobla a léiriú do phobal nach raibh léamh ná scríobh acu, den chuid ba mhó.
Séadchomhartha Náisiúnta is ea an chrois atá faoi chúram Choimisinéirí na nOibreacha Poiblí thar ceann an Stáit de réir Acht na Séadchomharthaí Náisiúnta. Iarrtar ar an bpobal cabhrú leis na Coimisinéirí chun é a chosaint.
Margadh tánaisteach
Is éard atá i gceist le margadh tánaisteach ('secondary market' i mBéarla) ná malartán (nó margadh) ar a dtrádáiltear urrúis atá ar fáil cheana, i gcomórtas le bunmhargadh, ar a ndíoltar urrúis an chéad uair.
Sean-Bheith
Is baile suite i gContae Dhoire í Sean-Bheith.
Doire Chonaill
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Doire Chonaill.
Bun Abhann Dalla
mion|Bun Abhann Dalla Is baile beag sna Gleannta na hAontroma é Bun Abhann Dalla (Cushendall). Tá an baile beag ar an taobh thuaidh de baile Gleann Aireamh idir sin (ó dheas), agus Bun Abhann Duinne (ó thuaidh). Tá sé suite i lár den cósta Bá Dearg, i Sruth na Maoile. Níl an baile ach cúpla nóiméad ar bóthar do dtí Trostán, cé go bhfuil an sliabh is-airde sna gleannta.
Buntáiste comparáideach
mion|an sampla a thug [[David Ricardo  sa On the Principles of Political Economy and Taxation (1817)]] Buntáiste coibhneasta tíre i leith earraí agus seirbhísí a tháirgeadh is ea buntáiste comparáideach. D'fhorbair David Ricardo an teoiric atá taobh thiar de sa 19ú haois.
Robert McCredie May
Fisicí is éiceolaí a rugadh i Sydney na hAstráile is ea Robert McCredie May (a rugadh ar 8 Eanáir 1938). D'oibrigh sé san Astráil, sna Stáit Aontaithe, agus i Sasana. D'fhorbair sé mionsamhlacha neamhlíneacha matamaiticiúla, ag cur anoird san áireamh, chun dinimic líon na n-ainmhithe in éiceachóras a mhíniú. Rinne sé staidéar ar fheidhmiú modhanna anailíse mar seo in epidéimeolaíocht galar i bplandaí agus ainmhithe. D'fhoilsigh sé dhá leabhar cháiliúla, Stability and Complexity in Model Ecosystems (Cobhsaíocht is Castacht in Éiceachórais Eiseamláracha, 1973) agus Infectious Diseases of Humans (Galair Ionfhabhtaíocha Daoine, 1991).
Comhiompar i screamh an Domhain
deas|250px|thumb|Comhiompar i screamh an Domhain Ís éard atá i gceist le comhiompar i screamh an Domhain ná feiniméan fisiciúil ina shnámhann na plátaí teicteonacha de screamh sheachtrach an Domhain ar an maintlín. Tá sruthanna comhiompair ar siúl an t-am ar fad taobh istigh sa chroíleacán leachtach te. Gar don dromchla iompraíonn na sruthanna comhiompair seo an maintlín agus, ar a seal, na plátaí. I gcás go bhfo-dhuchtann pláta faoi phláta eile, tumann an pláta sin isteach sa mhagma leachtach. Ach ó anailísiú thiúchan na hocsaigine i gcarraigeacha is gloiní i laibhe cuid mhaith bolcán ar fud an Domhain, fuarthas leibhéil nárbh fhéidir a mhíniú ach trí ghlacadh leis go raibh an t-ábhar céanna sin ar dhromchla an Domhain nó grinneall na farraige uair amháin chun an ocsaigin a thógáil isteach ann. Is é an léargas ar an scéal go mbrúchtann an pláta, a slogadh 60 milliún bliain roimhe sin, b'fhéidir, mar laibhe as bolcáin. De réir dealraimh, tá screamh an Domhain á athchúrsáil go mall mall an t-am ar fad.
Traolach Mac Suibhne
Polaiteoir agus réabhlóidí Éireannach ab ea Traolach Mac Suibhne nó Terence MacSwiney (28 Márta 1879 - 25 Deireadh Fómhair, 1920). Chaithfí é a áireamh ar mhairtírigh mhóra na hÉireann.
Saol
Níos daoine,bhí sé ar dhuine de na chéad scoláirí i gColáiste na Mumhan sa bhliain 1904, agus in aois 24 dó. Phós sé Muriel Ní Mhurchú ar 9 Meitheamh 1917 in Bromyard i Sasana mar a raibh sé ar díbirt. Rugadh iníon dó, Máire, ar 23 Meitheamh 1918 agus le Gaeilge ar fad a bhí an leanbh á tógáil acu. Toghadh é ina bhall de Choiste Gnó Chonradh na Gaeilge sa bhliain chéanna agus bhí baint mhór aige le heagrú an Oireachtais i gCorcaigh in 1919.
Bhí baint mhór aige le bunú na nÓglach i gCorcaigh um Nollaig 1913 agus ceapadh é ina thimire lánaimseartha acu in 1915.
Cogadh na Saoirse
Toghadh ina Theachta Dála don Chéad Dáil é i gCorcaigh Thiar in olltoghchán 1918. clé|mion|177x177px|5 Lúnasa 1919
Roghnaíodh Mac Suibhne mar Ard-Mhéara Chorcaí ar an 27 Márta 2019, tar éis báis Thomáis Mhic Churtáin seacht lá roimhe sin (measadh gur mharaigh an RIC a réamhtheachtaí, Tomás Mac Curtáin, níos túisce sa bhliain). D'éirigh sé ina cheannfort ar an gCéad Bhriogáid Chorcaí san IRA ag an am céanna. clé|mion|229x229px|agóid sna Stáit Aontaithe, 1922
Bás
Cuireadh Mac Suibhne faoi ghlas ar an 12 Lúnasa, 1920. Fuair sé bás i bPríosún Brixton, tar éis dó a bheith ar stailc ocrais ar feadh 74 lá. Tháinig clú air ar fud an domhain dá bharr.
Oidhreacht
Tháinig a bhás seachtain roimh bású Kevin Barry. Mar sin, tharraing an dá bhás aird ar chúis na bPoblachtánach.
Phós a iníon Máire Nic Shuibhne Ruairí Brugha, mac an Teachta Dála frith-chonartha Cathal Brugha, sa bhliain 1945.
1990
Eachtraí
mion|31 Eanáir 1990: D'oscail McDonald's Canada an chéad bhialann McDonald's sa [[Rúis, i Moscó.]]
An tAcht um Athchóiriú Rialtais Áitiúil, 2014
Is acht de chuid an Oireachtais é An tAcht um Athchóiriú Rialtais Áitiúil 2014 (Uimh. 1) a rinne foráil d'athstruchtúrú mór ar rialtas áitiúil in Éirinn le héifeacht ó thoghcháin áitiúla 2014. Chomhcheangail sé roinnt comhairlí contae agus cathrach chéad chiseal, chuir sé deireadh le gach comhairle baile agus buirge dara ciseal, agus chruthaigh sé an dara sraith nua de cheantair bhardasacha a chlúdaíonn ceantair thuaithe chomh maith le ceantair uirbeacha. Rinne sé foráil freisin do phobalbhreith maidir le Méara Feidhmiúcháin a toghadh go díreach i Limistéar Cathrach Bhaile Átha Cliath a chruthú (seachas oifig shearmanais reatha an Ardmhéara Chathair Bhaile Átha Cliath) cé nár cuireadh an fhoráil seo i ngníomh. Thug Phil Hogan, an tAire Comhshaoil, Pobail agus Rialtais Áitiúil, an tAcht isteach mar bhille an 15 Deireadh Fómhair 2013 agus shínigh an tUachtarán Micheál D. Ó hUigínn é ina dhlí an 27 Eanáir 2014, Tháinig an chuid is mó dá fhorálacha i bhfeidhm an 1 Meitheamh 2014.
Níor foilsíodh an t-aistriúchán oifigiúil den Acht um Athchóiriú Rialtais Áitiúil go Gaeilge go dtí an 1 Eanáir, 2015.
Cúlra
Tháinig an tAcht Rialtais Áitiúil 2001 in ionad an Local Government (Ireland) Act 1898 mar an reachtaíocht phríomha do rialtas áitiúil sa stát. D'athainmnigh sé na " comhairlí ceantair uirbeacha " agus " coimisinéirí baile " mar "comhairlí baile" gan athruithe substaintiúla ar a gcumhachtaí reatha, a bhí measartha beag do cheantair uirbeacha agus níos mó fós do choimisinéirí. Tá pleananna éagsúla déanta le haghaidh athruithe níos bunúsaí ar an gcóras rialtais áitiúil roimh Acht 2001 agus ina dhiaidh. Tar éis olltoghchán 2011, gheall clár rialtais nua Fhine Gael - an Lucht Oibre go ndéanfaí athchóiriú agus cuíchóiriú ar údaráis áitiúla, chun cuntasacht dhaonlathach agus cumhacht áitiúil a fheabhsú, agus mar chuid de raon níos leithne ciorruithe caiteachais mar fhreagairt ar ghéarchéim airgeadais leanúnach an stáit. Sna blianta 2011 agus 2012, mhol coimisiúin áitiúla go ndéanfaí trí phéire d’údaráis áitiúla chéad chiseal comharsanacha a chumasc: Tiobraid Árann Thuaidh agus Theas, Cathair agus Contae Phort Láirge, agus Cathair agus Contae Luimnigh. In 2012, d’fhoilsigh an Roinn Comhshaoil, Pobail agus Rialtais Áitiúil Putting People First — Action Programme for Effective Local Government, ( I mBéarla amháin ), inar leagadh amach na hathruithe a bhí beartaithe don bhille ionchasach. Bhunaigh an tAire coimisiún teorann chun limistéir toghcháin áitiúla a shainiú do thoghchán 2014, lena n-áirítear an Clár Gníomhaíochta laistigh dá théarmaí tagartha.
Áiríodh soláthar do mhéaraí tofa go díreach in Acht 2001 ach aisghaireadh é in 2003 gan a bheith agartha. Tugadh spreagadh don smaoineamh méara feidhmiúcháin do Mhórcheantar Bhaile Átha Cliath nuair a bunaíodh Méara Londain, agus chuir an Comhaontas Glas chun cinn é sa rialtas 2007–11. Tugadh isteach bille chuige sin in 2010, a chuaigh as feidhm nuair a díscaoileadh an Dáil do thoghchán 2011.
Forálacha an Achta
Tá achoimre ar na príomhfhorálacha i dteideal fada an Achta :
Anschluss
Anschluss a thugtar go coitianta ar an nascghabháil a rinne an Ghearmáin Naitsíoch ar an Ostair ar an 12 Márta 1938. Is é is ciall leis an bhfocal Gearmáinise úd Anschluss (nó Anschluß de réir litriú na Gearmáinise roimh na leasuithe a rinneadh sna 1990idí) ná "nasc" - is é an focal a thagraíonn, mar shampla, do nasc leictreachais idir dhá ghléas leictreonaice.
An Cúlra Stairiúil
Thosaigh smaoineamh an Anschluss ag forbairt i ndiaidh aontú na Gearmáine sa bhliain 1871. Ba í an Phrúis a d'aontaigh na mionstáitíní Gearmánacha: roimhe sin bhí iomaíocht ar cois idir an Phrúis agus an Ostair faoi cé acu a shealbhódh ardcheannas na stát Gearmánach. Bhí an Ghearmáin roinnte ina mionstáit - diúcachtaí, ard-diúcachtaí, prionsachtaí, deoisí - agus ní raibh de cheangal eatarthu ach an struchtúr meánaoiseach ar a dtugtaí an Impireacht Naofa Rómhánach (nó "Impireacht Naofa Rómhánach an Náisiúin Ghearmánaigh") - ba í an Ostair a bhí i gceannas ar an Impireacht seo, ach ní raibh cumhacht ar bith ag an Impire ar an bPrúis, ós rud é gur vasáilleach de chuid na Polainne a bhí i nDiúc na Prúise ar dtús (ní ba dhéanaí chorónaigh diúc na Prúise é féin go rí na Prúise, agus sa deireadh rinne an Phrúis, an Ostair agus an Rúis críochdheighilt ar an bPolainn). I rith na mblianta thosaigh an Phrúis ag cruthú struchtúir uile-Ghearmánacha a bhí beag beann ar a Ostair, go háirithe an Zollverein nó Aontas Custam na Gearmáine sa bhliain 1833. Nuair a d'aontaigh an Phrúis na stáitíní Gearmánacha go hImpireacht na Gearmáine i ndiaidh Chogadh na Fraince is na Prúise, fágadh an Ostair taobh amuigh den impireacht nua.
San am sin bhí Impireacht na hOstaire comhdhéanta as na hilnáisiúntachtaí cosúil leis na Seicigh agus na Sloivéanaigh, agus a teanga féin ag gach náisiúntacht acu. Mar sin ní raibh sé ciallmhar an impireacht seo a chur leis an nGearmáin san am. D'athraigh cúrsaí, áfach, nuair a chaill an Ostair an Chéad Chogadh Domhanda, agus na náisiúntachtaí éagsúla ag tréigean na hOstaire agus ag bunú a gcuid náisiúnstát féin. An chuid den Ostair a bhí fágtha ar an saol ina dhiaidh sin, ní raibh inti ach na tailte a raibh cónaí ar lucht labhartha Gearmáinise iontu, ach níor cheadaigh buaiteoirí an chogaidh don Ostair aontú leis an nGearmáin.
Fronta na Tíre Dúchais
I ndiaidh an Chogaidh Mhóir bhí tromlach na nOstarach fonnmhar chun aontú leis an nGearmáin, ach nuair a chuaigh Adolf Hitler i gceannas ar an tír sin, d'imigh an fonn sin don chuid ba mhó. San am sin bhí an Ostair á rialú ag Fronta na Tíre Dúchais nó Vaterländische Front. Cé gur eagraíocht neamhdhaonlathach a bhí san Fhronta, ní raibh sé ag iarraidh neamhspleáchas na hOstaire a chaitheamh i dtraipisí ar mhaithe leis an "nGearmáin Mhóir" (Grossdeutschland) - a mhalairt ar fad bhí siad ag géarleanúint agus ag príosúnú Naitsithe Ostaracha. Bhí an Fronta ag comhoibriú leis an Eaglais Chaitliceach, agus ní raibh ciníochas ag roinnt lena idé-eolaíocht: más féidir Faisisteachas a chur i leith an Fhronta, bhí sé ní ba chosúla le faisisteachas Mussolini ná le Naitsíochas Hitler.
Dúnmharú Engelbert Dollfuss agus Deireadh an Neamhspleáchais
Sa bhliain 1934 rinne na Naitsithe Ostaracha iarracht an chumhacht a shealbhú le lámh láidir. Theip ar an gcoup d'état seo, áfach, cé go bhfuair ceannaire an Fhronta agus na hOstaire, Engelbert Dollfuss, sa teagmháile. Chuaigh cuid mhór de na Naitsithe Ostaracha ar imirce go dtí an Ghearmáin, ach mar sin féin mhair siad ag cur brú ar rialtas na hOstaire. Tháinig Kurt Schuschnigg chun comharbais ar Dollfuss, agus sa bhliain 1938 mhol sé ceist neamhspleáchais na hOstaire a fhuascailt trí reifreann. Sin smaoineamh nár thaitin le Hitler. Dúirt sé go raibh an plean pobalbhreithe ag dul in aghaidh thoil an phobail san Ostair agus sa Ghearmáin araon, agus é ag éileamh ar Schuschnigg an reifreann a chur ar ceal. Sin mar a rinneadh, agus ar an 12 Márta 1938 - an lá roimh an bpobalbhreith phleanáilte - ghlac trúpaí na Gearmáine seilbh ar an Ostair. Ní dhearna na saighdiúirí Ostaracha iarracht ar bith an t-ionradh a stopadh, agus le fírinne bhí na sluaite ag fáiltiú an airm Ghearmánaigh go dílis díograiseach. D'eagraigh na Naitsithe a reifreann féin ar an 10 Aibreán 1938 leis an Anschluss a dheimhniú go deifnídeach. Cé gur léir go ndearna na Naitsithe mí-ionramháil ar thorthaí na pobalbhreithe seo, is follas go raibh cuid mhór de bhunadh na hOstaire sásta leis an Anschluss.
Athbhunú an Neamhspleáchais
Chuir rialtas sealadach na hOstaire an tAnschluss ar ceal ar an 27 Aibreán 1945. Ina dhiaidh sin, thug na Comhghuaillithe aitheantas don Ostair mar thír neamhspleách, cé gur fhan a gcuid trúpaí sa tír go lár na gcaogaidí, nuair a shínigh a gcuid ionadaithe an Staatsvertrag - an Státchonradh um Athbhunú na hOstaire mar Stát Neamhspleách Ceannasach.
Fithis
mion|deas|Déanann an [[Stáisiún Spáis Idirnáisiúnta fithis gach 92 nóiméad, ag eitilt timp. 250 míle (400 ciliméadar) os cionn leibhéal na mara]] Is éard is fithis ann sa réalteolaíocht ná an chonair a leanann rinn neimhe nó satailít agus í ag gluaiseacht i réimse imtharraingthe. Más dhá rinn amháin atá san áireamh, is féidir an fhithis a ríomh go han-chruinn, agus foirm ghearrtha cónaigh a bhíonn inti, is é sin parabóil, éilips, nó ciorcal. Is fithis gheocónaitheach a bhíonn ag satailít teileachumarsáide nó teilifíse ag airde 36,000 km os cionn an mheánchiorcail, ionas go bhfanann sí i gcéim le rothlú an Domhain agus san ionad céanna sa spéir, i leith an Domhain, t-am ar fad, rud atá riachtanach don teileachumarsáid.
Comhlánú
deas|250px|thumb|Comhlánú Sa ghéinitic, próiseas inar féidir le dhá ghéin chúlaitheacha scoite ag lócais dhifriúla ar chrómasóm easpa a chéile a sholáthar. Sa chás sin tagann an indibhid a iompraíonn an dá ghéin sin (ar heitrisiogót dúbailte í) i láthair mar dhuine normálta ó thaobh feinitíopa de. Mar shampla, is féidir le beirt abhac pósadh agus páistí normálta a bheith acu má bhíonn a n-easpaí géiniteacha ag lócais dhifriúla.
Dòrnach (Siorrachd Dhùn Phris)
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Dòrnach.
Cuan an Deirg
Is cuid den Sruth na Maoile é Cuan an Deirg (Red Bay). Leanann an bá idir An Gearrán agus áit éigin cúpla míle ar an taobh thuaidh de Bun Abhann Duinne. Tá trá ar an gcósta ag Gleann Aireamh, agus tá port beag taobh leis Bun Abhann Dalla.
Sráidbhaile Uí Áráin
Is baile suite i gContae Dhoire í Sráidbhaile Uí Áráin.
Jerry Hardin
Is aisteoir Meiriceánach é Jerry Hardin, a rugadh ar an 20 Samhain 1929. Bhí príomhpháirt aige ar na sraithe teilifíse The X-Files, mar carachtair Deep Throat.
Dùn Sgoir
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Dùn Sgoir.
Am Móine Naomh
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Am Mòine Naomh.
Dubhras na Doire
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Dubhras na Doire.
Sponc
Planda ilbhliantúil le riosóim fhada scothbhána atá dúchasach don Eoraip, iarthar is tuaisceart na hÁise, agus tuaisceart na hAfraice is ea sponc (nó Gallán greanchair). Na duilleoga uile bunata, suas le 15 cm ar leithead, cruinn go dtí rud beag maothánach, le feilt bhán ar an taobh thíos. Na bláthchinn geal buí, aonarach ar ghas suas le 15 cm ar airde, a thagann amach roimh na duilleoga. Seanleigheas luibhe ar an tinneas cliabhraigh.
Olltoghchán na hÉireann, 1918
mion|[[Póstaer toghchánaíochta Shinn Féin i 1918 sa bhliain 1918]] Reáchtáladh olltoghchán in Éirinn - agus sa Bhreatain ag an am céanna - ar an 14 Nollaig 1918. Tá tábhacht bhunúsach i stair na hÉireann ag baint le Olltoghchán nahÉireann, 1918. Léirigh an toghchán sin a cuireadh ar bun ar oileán na hÉireann na claonta polaitiúla go léir ag an am.
Dúirt an tUachtarán Micheál D. Ó hUigínn sa bhliain 2018 gur léirigh torthaí an toghcháin 1918 féin an t-athrú amháin ba mhó in ionadaíocht pharlaiminte. Thuar sé na deighiltí a mhéadódh ar an oileán. Ar feadh achair ama ghairid, chuir na héilimh ar chearta an lucht oibre, ar chearta na mban, agus ar phoblacht neamhspleách ar leith d’Éirinn, deireadh leis na fórsaí bunaithe agus le struchtúir an ama chaite. Scaipeadh síolta sochaí a bhí níos cuimsithí – síolta ar thóg sé roinnt mhaith glúnta orthu péacadh, faraor. Ba é ghné chumhach thoghchán 1918 gur theip ar mheas a thabhairt dá údarás agus dá bharr sin gur tharla Cogadh na Saoirse agus an Cogadh Catharth a tragóideach.
Torthaí
Bhuaigh Sinn Féin an chéad olltoghchán tar éis an Chogaidh Dhomhanda. Fuair an páirtí 73 suíochán, gan ach 26 ceann ag an bPáirtí Aontachtach... agus 6 ag an Páirtí Parlaiminteach. Léirigh an toradh go raibh Éirí Amach na Cásca tar éis dul i bhfeidhm go mór ar phobal na hÉireann.
Léirigh toradh an toghcháin chomh maith go raibh "deireadh ré buailte leis an bPáirtí Parlaiminteach".
Stair na nGiúdach in Éirinn
right|thumb|Uaigh Ghiúdaigh gan aithne i [[Caladh an Treoigh|gCaladh an Treoigh, Luimneach.]] Síneann stair na nGiúdach in Éirinn ar ais beagnach míle bliain. Cé go mbíodh an líon daoine sa phobal Giúdach i gcónaí beag in Éirinn, de ghnáth bíonn fáilte roimh lucht na nGiúdach i sochaí na hÉireann. Bhíodar lonnaithe i mBleá Cliath don chuid is mó thar na blianta, go háirithe i gceantair An Chuain Aoibhinn, áit a thugtaí An Iarúsailéim Beag air tráth dá raibh agus a scaip ceannaire cáiliúil Éirí Amach 1916, Séamas Ó Conghaile a bhileoga toghcháin i nGiúdais ann sa mbliain 1902. Bhí baint ag an bpobal Giúdach in Éirinn le beagnach chuile réimse den saol thar na blianta, cur chun cinn na Gaeilge san áireamh. Ba uachtarán dá craobh áitiúil de Chonradh na Gaeilge í an Seanadóir Giúdach, Ellen Cuffe, mar shampla.
mion|Ba uachtarán dá craobh áitiúil de [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge í an Seanadóir Giúdach, Ellen Cuffe ]]
Luath-Stair
Tá stair fada ag na Giúdaigh in Éirinn ag dul, ar a laghad, chomh fada siar le 1079, nuair a déanadh an chéad tagairt dóibh in Annála Inis Faithlinn. Tá tagairt ann d'eachtra a tharla sa bhliain 1079. Bhronn Giúdaigh a tháinig trasna na farraige go hÉirinn, bronntanas ar Rí na Mumhan, Toirdelbach Ua Briain, agus cuireadh iad ar ais arís thar farraige. Ba cheannaithe iad, is dócha, ón Normainn. Garmhac	Bhrian Bóirmhe, a bhí tráth ina Ard-Rí na hÉireann, ab ea Toirdelbach. Níl aon tagairt bhreise aimsithe go dtí beagnach céad eile, le linn réimeas Anraí II Shasana. Chuir Anraí cosc ar thuras taiscéalaíochta go hÉíreann, toisc go raibh sé imníoch roimh bhunú ríocht neamhspleách ann. Chuaigh Strongbow áfach, d'ainneoin toil Anraí II, agus, mar thoradh air sin, bhí a eastáit coigistithe. Dealraíonn sé go bhfuair Strongbow cúnamh airgeadais ó Ghiúdach: mar tá an taifead seo, faoin dáta 1170, ar fáil ; "Josce Jew of Gloucester owes 100 shillings for an amerciament for the moneys which he lent to those who against the king's prohibition went over to Ireland".
Faoin bhliain 1232, is dócha go raibh pobal Giúdach in Éirinn, mar gur dheonaigh Anraí III, ar an 28 Iúil, 1232 an oifig 'Cisteoir agus Seansailéir Státchiste na hÉireann' ar Pheadar de Rivel, calafoirt agus cósta an rí, agus freisin "the custody of the King's Judaism in Ireland".
Tugann deontas seo an rí le fios freisin go mbeidh "all Jews in Ireland shall be intentive and respondent to Peter as their keeper in all things touching the king" Bhí na Giúdaigh ina gcónaí san tréimhse seo is dócha in aice le Baile Átha Cliath.
Ins an Dublin White Book, sa bhliain 1241, tá deontas thalaimh ina bhfuil toirmisc éagsúla i gcoinne a dhíol nó a chóiriú ag an deontaí. Tugann an toirmeasc le fios go bhfuil "vel i ponere Judaismo". Sa "Calendar of Documents Relating to Ireland" tá Giúdaigh luaite don uair dheireanach sa bhliain 1290. Nuair a díbireadh na Giúdaigh ó Shasana sa bhliain 1290, bhí, gan amhras, ar na Giúdaigh Éireannacha imeacht leo chomh maith.
Srath, Contae Dhoire
Is baile suite i gContae Dhoire é Srath.
Stair na nGiúdach in Éirinn
Luath-Stair
Bunaíodh lonnaíocht bhuan na nGiúdach, áfach, sa 15ú haois. Tar éis a díbirt ón bPortaingéil, sa bhliain 1496, socraíodh roinnt Giúdach Marrano ar chósta theas na hÉireann. Toghadh duine acu, William Annyas mar Mhéara Eochaille, Contae Chorcaí, sa bhliain 1555. Toghadh feisin Francis Annyas (Ãnes) trí huaire mar Mhéara Eochaille, sna blianta 1569, 1576 agus 1581. Bunaíodh an chéad sionagóg in Éirinn, sa bhliain 1660, in aice le Caisleán Bhaile Átha Cliath, agus an chéad reilig Giúdach, go luath san 18ú haois déag, i bhFionn Radharc, dúiche de chuid Bhaile Átha Cliath, áit a raibh pobal beag Giúdach.
18ú agus 19ú haois
I mí na Nollag, sa bhliain 1714, d'eisigh an fealsúnaí Éireannach John Toland paimfléad dar teideal Reasons for Naturalizing the Jews in Great Britain and Ireland. Sa bhliain 1746, tugadh isteach bille i dTeach na gComóntach"for naturalising persons professing the Jewish religion in Ireland".
Ba é seo an chéad tagairt do Ghiúdaigh i dTeach na gComóntach suas go dtí an uair seo. Tugadh isteach ceann eile i rith na bliana ina dhiaidh sin, aontaíodh ar an mbille gan leasú agus a cuireadh faoi bhráid an Tiarna Leifteanant é a tharchur chuig Sasana é, ach ní bhfuair sé riamh an tAontú Ríoga. Na billí Éireannacha seo, áfach, bhí toradh an-tábhachtach amháin leo; eadhon, bunú an Choiste Díchill, a bhí eagraithe ag Ghiúdaigh Briotanacha ag an am chun féachaint ar dul chun cinn an bhirt. Sé seo a spreag i ndeireadh na dála bunú na heagraíochta an eagraíocht, Bord na dTeachtaí, comhlacht tábhachtach a bhfuil i gcónaí ann. Leag an Irish Naturalisation Act of 1783 go sainráite nach ar son leas na nGiúdach a bhí an reachtaíocht. Cuireadh deireadh leis na díolúintí san Acht sa bhliain 1846. Leagadh síos go sonrach forálacha san Irish Marriage Act of 1844 do Dheasghnátha Phósta na nGiúdach. Tá Dónall Ó Conaill aithnidiúil mar cheannaire ar an bhfeachtas Fuascailt na gCaitliceach; thug sé tacaíocht freisin d'iarrachtaí den chineál céanna ar son na nGiúdach. Sa bhliain 1846, d'áitigh sé ar son agus d'éirigh leis aisghairme "De Judaismo", an dlí a leag síos cód feistis faoi leith do na Ghiúdaigh. Dúirt sé : "Ireland has claims on your ancient race, it is the only country that I know of unsullied by any one act of persecution of the Jews". Fuair na mílte Éireannach bás mar gheall ar ghorta agus ar ghalair le linn an Ghorta Mhóir. Chabhraigh agus d'eagraigh agus dheonaigh go flaithiúil a lán nGiúdach i leith faoiseamh Ghorta. Thug nuachtán Bhaile Átha Cliath le fios sa bhliain 1850, gur dheonaigh an Barún Lionel de Rothschild agus a theaghlach, ...contributed during the Irish famine of 1847 ... a sum far beyond the joint contributions of the Devonshires, and Herefords, Lansdownes, Fitzwilliams and Herberts, who annually drew so many times that amount from their Irish estates. Ba chónaitheoirí uirbeacha iad na Giúdaigh Éireannacha, daoine gnó, lucht gairmiúla, ceannaithe-daoine a cheannaigh a gcuid bia in ionad é a fhás.
Sa bhliain 1874, toghadh Lewis Wormser Harris ina bhardasach, ar Bhardas Bhaile Átha Cliath don Bharda 'Duga Theas'. Dhá bhliain ina dhiaidh sin toghadh é mar Ard-Mhéara Bhaile Átha Cliath, ach fuair bás 1 Lúnasa, 1876 sular thóg sé a oifig nua.
Gaeilge
Ba uachtarán dá craobh áitiúil de Chonradh na Gaeilge í an Seanadóir Giúdach, Ellen Cuffe..
Meabhalscáil
deas|250px|thumb|Mearú súl Iomrall súl a tharlaíonn de bhrí go n-athraontar an solas a théann trí chisil thanaí aeir ag teochtaí difriúla, le dlúis dhifriúla dá bharr. Díchumann sé seo frithne atá gar don léaslíne. An chuma air go mbíonn sé snámh is ag crithlonrú ar an léaslíne i ngaineamhlach, agus os cionn bóthair go háirithe, ar laethanta an-te.
Dùn Choll
deas|250px|thumb|Dùn Choll Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Dùn Choll.
Comhleá fuar
deas|250px|thumb|Gléas ag an Space and Naval Warfare Systems Center in [[San Diego, i Meiriceá, ar baineadh úsáid as in iarracht (2005) comhleá fuar a chur i bhfeidhm]] Is éard atá i gceist le comhleá fuar ná comhleá núicléach ag tarlú ag teocht an tseomra. I 1989 d'fhógair beirt ceimicithe, Martin Fleischmann ón mBreatain agus Stanley Pons as na Stáit Aontaithe, gur bhraith siad comhleá i gcill leictrilíteach le leictreoid platanaim is leictreoid tíotáiniam in uisce trom. Ar an drochuair d'fhógair an bheirt a dtorthaí sna meáin chumarsáide gan a dtaighde is a dtorthaí a bheith iniúchta nó dearbhaithe go neamhspleách ag saineolaithe eile. Déanta na fírinne, cruthaíodh go luath gur bhréagach a dtorthaí, ach ba gháifeach an scéal ag an am é.
Tamhlacht, Contae Dhoire
Is baile suite i gContae Dhoire é Tamhlacht.
Meacaic
Moncaí ón Seandomhan, dúchasach do dheisceart is iardheisceart na hÁise agus tuaisceart na hAfraice is ea an mheacaic. Na cosa is na géaga uachtaracha ar comhfhad, an t-eireaball gearr go minic. Cónaíonn sé i gcrainn nó ar an talamh. Paistí nochta ar a thóin. Tá 23 speiceas ar an saol.
Drochaid Mhic Iain
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Drochaid Mhic Iain.
Spondailíteas ancalósaithe
Galar athlasta forchéimneach, a chuireann isteach ar fhir óga go príomha, a ionsaíonn na coirp veirteabracha is na hailt eatarthu, ionas go bhfaigheann duine stalcacht is pian sa droim. Na veirteabraí ceirbheacsacha is lumbacha (is é sin, an dromlach sa mhuineál is in íochtar an droma) is mó a bhíonn thíos leis. Uaireanta, cuireann sé isteach ar ailt eile sna guaillí is na cromáin, agus go hannamh na súile, na scamhóga is comhlaí an chroí. Ní fios cad is cúis leis.
Torna Éices
Athair áiteanna ba ea Torna desna ríthe Corc agus Niall Naoighiallach. Luaitear é mar údar an dán  Caoineadh Choirc agus Néill Naoighiallaigh. Sa scéal the tale Suidigud Tellaig na Cruachna (Suí/Lonnú Teallach Chruachan), déanann sé cur síos ar fhir agus mhná cáiliúla adhlactha i reilig Ráth Cruachan.
Naomh Thérèse de Lisieux
Luathshaol
Rugadh Marie-Françoise-Thérèse Martin in Alençon, an Fhrainc. Sa bhliain 1888, chuaigh sí sna mná rialta (Carmelite an Lisieux, an Normainn), agus í 15 bliain d'aois.
Scríbhneoireacht
Bhí cineál mistiúil den bheatha reiligiún ach aici. I 1894, scríobh sí dráma gearr faoi Jeanne d'Arc, agus ceann amháin eile an bhliain dár gcionn. Bhí an phríomhpháirt aici sna drámaí seo. mion|Scríobh sí dráma faoi [[Jeanne d'Arc; bhí an phríomhpháirt aici sa dráma seo.|clé]] Scríobh sí, is cosúil, dírbheathaisnéis, "Scéal anama" (inniu "dírbheathaisnéis Naomh Treasa leis an Leanbh Íosa"). Bhí an leabhar foilsithe don chéad uair sa bhliain 1898, bliain ina dhiaidh a bás. Ach b'éigean an téacs a athscríobh ó bhonn, rud a rinne an clochar. D'fhoilsigh an leabhar i mBéarla, The Little Flower of Jesus, don chéad uair sa bhliain 1901.
Bás agus Oidhreacht
Cailleadh San Thérèse Lisieux nuair nach raibh sí ach ceithre bliana is fichead ag deireadh an naoú haois déag (eitinn). clé|mion|15 Aibreán 1894Chuaigh a grá agus a cráifeacht go mór ar an bpobal. Ainmníodh mar chomhéarlamh na Fraince í in éineacht le Naomh Jeanne d'Arc.
San Thérèse agus an Éireannach
Thug Mícheál Langton cuairt ar Lisieux i 1923 (is cosúil), de réir ainm.ie. Tharla Treasa bheith á beannú (1923 is cosúil). Bhí Langton ina fhodhéagánach ag na searmanais agus thug Celine, deirfiúr Threasa, timpeall na mainistreach é.
De bharr na cuairte sin, bheadh ardspéis ag Langton sa naomh feasta. Scríobh sé péire leabhrán: I 1926 le cabhair airgid ó mhná rialta Naoimh Louis i gCoillte Mách, d’fhoilsigh sé a aistriúchán ar Histoire d’une Ame (Scéal anama: Beatha fhéin scríbhinn Naomh Treasa leis an Leanbh Íosa).
Sna blianta deiridh dá shaol bhí sé ag aistriú an tsaothair chéanna sin arís ach an uair seo ón mbunlámhscríbhinn. D’aistrigh sé freisin litreacha Threasa agus a Slí na Foirfeachta.
Saothair
I measc saothair Naomh Thérèse de Lisieux tá:
Machair Ghall-Ghàidhealaibh
Leithinis ar an bpointe is airde in iardheisceart na hAlban is ea Machair Ghall-Ghàidhealaibh (Béarla: The Machars Peninsula ). Tá sé suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige roimh 1975).
Fithis an Domhain
Timpeallaíonn an Domhan an Ghrian ag meánfhad timpeall 150 milliún km. Dá mbeadh an Domhan 1,500 km níos gaire don Ghrian, bheadh sé chomh te sin go bhfiuchfaí an t-uisce uile air. Dá mbeadh sé 1,500 km níos faide amach, reófaí an t-uisce uile. Mar sin, ní bheadh mórán beatha aithnidiúla ar Domhan dá mbeadh sé 0.1% níos gaire don Ghrian nó 0.1% níos faide amach. Cinneann rothlú an Domhain ar a ais gach 24 uair timthriall lá/oíche an Domhain. Ach tá uillinn claonta idir an ais seo is plána na fithise, agus le linn ár samhraidh bíonn an leathchruinne thuaidh claonta i dtreo na Gréine, ag fáil níos mó de sholas is teasradaíocht na Gréine ná an leathchruinne theas. Mar sin, bíonn an samhradh againne is an geimhreadh ag an leathchruinne theas. Is mar seo a tharlaíonn na hathruithe séasúracha san aeráid. Is é rothlú an Domhain, chomh maith le fithis na Gealaí thart air gach 28 lá, a chinneann crutha na Gealaí.
Alasca
Is é Denali (a dtugtaí Sliabh McKinley tráth) an sliabh is airde i Meiriceá Thuaidh atá ann.
Tá daonra dúchasach Alasca go comhréireach ar an gceann is airde d'aon stát SAM, ag breis agus 15 faoin gcéad.
thumb|Tá an geimhreadh sneachtúil sa chrios intíre in Alasca.
2. An crios intíre
Fuar agus sneachtúil (faoi sneachta seacht mí den bhliain).
3. Lár an deiscirt.
Titeann duartan sneachta go minic ann, ach níl sé chomh fuar leis an crios intíre. Tá Anchorage suite sa chrios seo, an chathair is mó in Alasca.
4. An tIarthar Muirí.
Gaofar, tais agus stoirmeach. Tá go leor oileáin suite ann.
5. An Cósta Thiar
Tá dhá bhéal abhann ann: an Yukon agus an Kuskokwim.
Caireall mac Fiachna
Rí Ulad de Dhál Fhiatach ba ea Caireall mac Fiachna (Sean-Ghaeilge Cairell mac Fiachnai) (bás 819). Fiachna mac Aodha Róin (bás 789), iar-rí Ulad, ba ea a athair. Bhí sé i réim ón mbliain 810 go dtí 819.
Alasca
6. An tArctach.
Níl ach cúig orlach báisti i mbliain i mBarrow (sráidbhaile atá ann). Níl solas sa gheimhreadh ann freisin, ach tá an spéir lán le solas sa samhradh.
Caireall mac Fiachna
Sa bhliain 809, thug Caireall dhúshlán a dheartháir Eochaidh le haghaidh an choróin agus chloígh é i mbun chatha. Tharla an dúshlán seo tar éis don Ardrí, Aodh Oirdní ionsaí a dhéanamh ar na hUlaid agus an cheantar a scrios ón mBanna to Loch Cuan. Dar leis na hannála, d'éalaigh Eochaidh ón gcath. Rinneadh rí na nUlad de Chaireall mar thoradh. Sa bhliain 819, bhain Mhuireadhach mac Eochadha (bás 839) díoltas amach ar son a athar nuair a mharaigh sé Caireall i rith coimheascair.
Bhí ionsaithe Lochlannacha ar Éirinn tosaithe cheanna (tharla ionsaí ar oileán Uladh sa bhliain 795) agus sa bhliain 811, insítear sna hannála gur mharaigh na hUlaid buíon dóibh.
Ní dhearnadh ríthe Ulad de mhuintir Chairill choíche, ach seachas iad muintir a dhearthár, Eochaidh. Bhí ról lárnach acu ámh ag an ionad ríoga mainistreach ag Dún Pádraig.
Drochaid Charrainn
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Drochaid Charrainn.
Loch Ríoghaine
deas|250px|thumb|Radharc anuas ón spéir ar Loch Ríoghaine, ag amharc siar ó dheas; trasna Shruth na Maoile i dtreo [[Loch Lao, Aird Uladh agus Loch Cuan]] Is loch suntasach mara é Loch Ríoghaine atá suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh in iardhesiceart na hAlban. Is é An Srón Ramhar an baile is mó ar a bhruach agus 13,000 duine ina gcónaí ar an bhaile. Lena chois sin tá Machair an Sgithich, ar clachán beag é, suite ar an taobh thoir den loch, agus as an phort sin tagann báid mhóra farantóireacht isteach ó Bhéal Feirste agus Latharna i dTuaisceart Éireann. Ar thaobh thiar an loch tá Na Rannaibh, nó Rannaibh Ghall-Ghaelibh atá ceangailte le tír mór na Breataine Móire trí chuing, mar a bhfuil An Srón Ramhar lonnaithe. I ngeall ar shuíomh foscúil an chuain is iondúil go mbíonn aimsir sách socair ann i gcodarsnacht leis an chuid eile de Shruth na Maoile.
Port Aiseig a' Chrích
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Port Aiseig a' Chrích.
Spór
Cill atáirgthe planda atá in ann forbairt ina hindibhid nua go díreach nó trí chónascadh le spór eile. De ghnáth feidhmíonn spóir mar mheáin scaipthe, agus uaireanta mar staid fhrithsheasmhach a ligeann don phlanda maireachtáil trí choinníollacha deacra neamhfhabhracha. Ní bhíonn suth sa spór, agus mar sin is éagsúil ó shíol é.
An Cillín
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm An Cillín air:
Droim Sorn
Is baile suite i gContae Dhoire é Droim Sorn.
22 Aibreán
Is é an 22 Aibreán an 112ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 113ú lá i mbliain bhisigh. Tá 253 lá fágtha sa bhliain.
Port Neasaig
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Port Neasaig.
Eastriggs
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Eastriggs.
An Lúb
Is baile suite i gContae Dhoire é an Lúb.
Olltoghchán na hÉireann, 1921
mion|333x333px|Suíocháin Reáchtáladh Olltoghchán na hÉireann, 1921 ar an 24 Bealtaine 1921, ceann amháin i dTuaisceart Éireann agus ceann eile sa Deisceart.
Spóragán
Orgán ina gcruthaítear spóir i gcineálacha áirithe plandaí. In algaí is fungais bíonn siad aoncheallach; i mbrífítí is raithneach, ilcheallach.
You Got 'Em All
Is é You Got 'Em All an chéad albam ó Nick Fradiani. Scaoileadh é ar an 18 Bealtaine, 2018.
An Tobar Mór
Is baile suite i gContae Dhoire é an Tobar Mór.
Meacan compair
Planda colgach ilbhliantúil, dúchasach don Eoraip agus réigiún na Meánmhara is ea meacan compair (géineas Symphytum). Na duilleoga suas le 30 cm ar fhad, tanaí ubhchruthach garbh, gais ar na cinn uachtaracha a chumann eití ar an bpríomhghas. An bláthra cornaithe. Na bláthanna cromtha, feadánach nó tonnadóirchruthach, bán, buí nó bándearg nuair a bhíonn ina mbachlóga, agus gorm nuair a bhíonn oscailte.
Speicis
Tá 59 speiceas ann, ina measc:
Eskdalemuir
Is baile agus paróiste sibhialta i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Eskdalemuir nó Eisceadal. Tá an baile suite in iardheisceart na hAlban 10 míle thiar ó thuaidh ó Langaim agus 10 míle thoir thuaidh ó Logarbaidh. Sa bhliain 2001 bhí 265 duine ina gcónaí ann.
Tá Réadlann Eskadalemuir ar an mbaile chomh maith le Mainistir Samye Ling, ionad Tibéideach Búdaíoch.
Spóraifít
Géin neamhghnéasach (dioplóideach nó spóirghéineach) i dtimthriall beatha planda, a tháirgtear trí chónacsadh dhá ghaiméit haplóideacha. I raithneach is plandaí a bhláthaíonn, is í seo an phríomhpháirt sa timthriall beatha, níos speisialaithe ná an ghaiméitifít agus in ann maireachtáil i raon níos leithne coinníollacha. I mbrífítí, is í an ghlúin is lú tábhacht í, agus braitheann ar an ngaiméitifít chun maireachtála.
An Coillín
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm An Coillín air:
18 Iúil
Is é an 18 Iúil an 199ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 200ú lá i mbliain bhisigh. Tá 166 lá fágtha sa bhliain.
Adna mac Uthidir
File agus Ollamh Éireann seanscéalach ba ea  Adna mac Uthidir, (beo 1d aois AD), le linn ré rí Uladh, Chonchúr mac Neasa. Deirtear gur phríomh-ollamh Uladh na ea é freisin.
Deirtear gurbh iad na héigse Adhna, Forchern agus Atharne na chéad daoine a bhailigh le chéile in aon imleabhar amháin bunphrionsabail an Fhéineachais. Caomhnaítear míreanna de dhlíthe luaite le hAdna sa Leabharlann i gColáiste na Tríonóide.
Déanann Edward O'Reilly teacht ar ina shaothar  Irish Writers. Insítear scéal a bháis sa scéal Sean-Ghaeilge, Immacallam in dá Thuarad.
MyHeritage
Is suíomh idirlín MyHeritage a chuidíonn le duine teacht ar eolas faoina ghinealach, agus stair a mhuintire a roinnt agus a chaomhnú. Cuireann sé ardáin le fáil don Idirlíon, do ghléasanna soghluaiste agus mar bhogearraí dá úsáideoirí ar fud an domhain. Is féidir le húsáideoir crann a ghinealaigh a chruthú ar líne, sinsir a chuardach sna billiúin taifead stairiúla, grianghraif agus físeáin a roinnt agus a chaomhnú, agus ceangailt le gaolta nua.
Cuireadh Gilad Japhet MyHeritage ar bun sa bhaile i Bnei Atarot, baile beag nó moshav, lámh le Tel Aviv, sa bhliain 2003. Tá uirlisí MyHeritage le fáil i 42 theanga.
Meacan bán
Planda débhliantúil is ea an meacan bán (nó, uaireanta, cuirdín bán ar an gcineál fiáin ). Tá sé in ann fás 1.5 m ar airde ach níos lú de ghnáth, agus tá sé dúchasach don Eoraip agus iarthar na hÁise ach a tugadh isteach i Meiriceá Theas is Thuaidh agus an Astráil. Na duilleoga roinnte i dteascáin ubhchruthacha nó leathfhada suas le 10 cm ar fhad. Na bláthanna buí gan seipil, in umbail 3-10 cm ar leithead. An toradh ubhchruthach, leathan sciathánach. Fástar go trádálach é i gcomhair na mbunfhréamhacha a itear mar ghlasra agus a úsáidtear mar fhoráiste d'ainmhithe.
Fithis íseal dhomhanda
An fhithis a úsáidtear do spásárthach le foireann, nó atá i mbun staidéar cianmhothaithe ar an Domhan. Is í an airde is lú a bhíonn i gceist ná timpeall 200 km, chun cúltarraingt an atmaisféir a laghdú an oiread agus is féidir. Roghnaítear an claonadh cuí chun dul thar na réigiúin spéise. Is gá claonadh Molach a úsáid chun dromchla uile an Domhain a chlúdach. Is gnách tréimhse fithisithe timpeall 100 nóiméad a bheith ina leithéid, agus luas ciorclach 7.8 km s -1. Ag brath ar an airde, meathann an fhithis, tagann an spásárthach ar ais san atmaisféar, agus dóitear beagnach go hiomlán é. Mar gheall ar a leithéid de scrios spásárthach a bheith ag tarlú ó am go chéile, tá carnadh smionagair is páirteagal beag go hard san atmaisféar, agus is baol nua é seo do spásárthaigh.
Spórasóin
Rang prótasón seadánach a fhaightear in ainmhithe óstacha. De ghnáth ailtéarnaíonn an t-atáirgeadh idir pas neamhghnéasach (eamhnú ilchodach) is pas gnéasach. Mar thoradh ar atáirgeadh gnéasach, cruthaítear cisteanna frithsheasmhacha ina mbíonn staideanna ionfhabhtaithe. Tá cineálacha éagsúla a chuireann tús le galair throma i ndaoine is ainmhithe ceansaithe.
Meáchan
mion|meáchain An fórsa (W) a fheidhmíonn domhantarraingt ar mhais ar bith, nó an mhais (M) méadaithe faoin luasghéarú de bharr domhantarraingthe (g = 9.81 m s -2 ): W = Mg. Tomhaistear an meáchan i niútain (N), a ainmnítear as Isaac Newton.
Laghdaíonn an meáchan le hairde os cionn dromchla an Domhain, de bhrí go laghdaíonn g.
Comhlínitheoir
deas|250px|thumb|Comhlínitheoir Feiste optúil chun léas eisréimneach solais (ó fhoinse pointe, mar shampla) a athrú ina léas comhthreomhar, rud is gá chun iompar optúil an léis a rialú (i speictreascóp nó speictriméadar, mar shampla). De ghnáth, téann an solas trí lionsa inréimneach agus ansin trí scoiltín. Sa chomhlínitheoir in X-ghathaíocht, úsáidtear scoiltíní amháin chun léas a chruthú a dhéanfaidh scáth géar. I gciall eile, tugtar comhlínitheoir ar theileascóp beag atá feistithe ar cheann mór agus a úsáidtear don réamhailíniú garbh.
Máel Muire Othna
File agus Ollamh Éireann ba ea  Maol Mhuire Fhathna  (Meán-Ghaeilge  Máel Muire Othna) (bás 887).
Ball bhall é de Mhainistir Othna, Fathain anois i gContae Dhún na nGall. Scríobh sé agus luath-staraithe eile codanna éagsúla de Leabhar Gabhála na hÉireann. Déanann Edward O'Reilly cur síos ar a chuid saothar ina leabharsa,  Irish Writers.
My Bloody Valentine
Banna rac-cheoil Éireannach/Sasanach is ea My Bloody Valentine, a bhí le chéile ar dtús báire idir 1984 agus 1995, go dtí gur tháinig siad ar ais le chéile sa bhliain 2007. Bhí guth suimiúil nua ag an mbanna, agus iad ag baint triail as fuaimeanna aisteacha agus ealaíonta. Ní raibh a lán cáil orthu, ach meastar gur albam tábhachtach é Loveless a seoladh sa bhliain 1991, agus bhí tionchar láidir acu ar a lán bannaí níos déanaí. Bhí cáil ag an mbanna arís sna 2000idí, nuair a cuireadh cúpla amhrán ón bhanna ar fhuaimrian an scannáin Lost in Translation.
1989
Eachtraí
mion|225px|upright|9 Samhain 1989: Chuaigh [[Balla Bheirlín, sa Ghearmáin, as feidhm. Seo muintir Bheirlín ag ceiliúradh na hócáide an lá ina dhiaidh sin.]]
Séarlas Ó Conchubhair Doinn
Scríbhneoir, staraí agus ársaitheoir Éireannach ba ea  Séarlas Ó Conchúir Dhoinn  (Séarlas Ua Conchubhair Doinn) (1d Eanáir 1710 – 1d Iúil 1791), as Béal Átha na gCarr. He was enormously influential as a protagonist for the preservation of Irish culture and history san 18ú haois. Lena chuid eolais chéadaigh de lámhscríbhinní Éireannacha agus cultúr na nGael, chuir sé deireadh lena lán smaoineamh agus tuairimí mealltacha maidir le stair na hÉireann. <!-- O'Conor was a protagonist for Catholic civil rights in eighteenth century Ireland. He worked relentlessly for the mitigation and repeal of the Penal Laws, and was a co-founder of the first Catholic Committee in 1757, along with his friend Dr. John Curry and Mr. Wyse of Waterford. In 1788 he became a member of the Royal Irish Academy.
His collection of manuscripts and manuscript copies, annotated with his copious notes and comments, made up the first part of the Annals of the Four Masters (originally the property of Fearghal Ó Gadhra) that were collected at the Stowe Library, and at that time many of them were the only copies known to exist.
Early life
Charles O'Conor was born in 1710, in County Sligo, to a cadet branch of the land-owning family of O'Conor Don and was sent for his education to Father Walter Skelton's school in Dublin. He grew up in an environment that celebrated Gaelic culture and heritage. He began collecting and studying ancient manuscripts at an early age.
His marriage brought him financial stability so that he could devote himself to his writing, but he was widowed in 1750, within a year of his father's death. When his eldest son Denis married in 1760, he gave up the residence at Bellanagare to him and moved into a small cottage that he had built on the estate. He would devote the remainder of his life to the collection and study of Irish manuscripts, to the publication of dissertations, and especially to the cause of Irish and Catholic emancipation.
In the 1749 census of the Diocese of Elphin, O'Conor was listed as having 4 servants in Bellanagare and 5 couples living on his land who also worked as servants.
Professional life
O'Conor was well known in Ireland from his youth, as a civil-tongued, but adamant advocate of Gaelic culture and history, who had suffered for his adherence to the Roman Catholic faith. He was profoundly knowledgeable about Irish culture and history.
He garnered fame outside Ireland through his Dissertations on the ancient history of Ireland (1753). Like all of his works, his account was everywhere consistent with the historical record. The book was generally well received, and when Samuel Johnson was made aware of it, he was moved to write a letter to O'Conor in 1755, complimenting the book, complimenting the Irish people, and urging O'Conor to write on the topic of Celtic languages.