cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sven Dufva
Siombaileachas
Inniu féin, ní bhíonn muintir na Fionlainne ar aon bharúil faoi Sven Dufva. Iad siúd a bhfuil meas acu ar shaothar Runeberg mar scríbhneoir, molann siad an dán, ós rud é go gcuireann sé béim ar an dóigh ar féidir leis an duine cróga bua a fháil ar a fhannlaige féin agus buille a bhualadh ar son na cúise uaisle. Ón taobh eile de, is minic a lochtaíonn lucht an tsíochánachais an dán, agus an úsáid a baineadh as le míleatachas a chothú san Fhionlainn. Cuid de na náisiúnaithe Fionlannacha, níl siad sásta leis an dán ach an oiread. Is é an chiall a bhaineann siad as an scéal go raibh dearcadh dímheasúil ag Runeberg ar chosmhuintir na Fionlainne, agus é ag tabhairt le fios nach raibh iontu ach fodar do na gunnaí móra.
3 Márta
Is é an 3 Márta an 62ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 63ú lá i mbliain bhisigh. Tá 303 lá fágtha sa bhliain.
Ceann na Fine
Is é  Ceann na Fine  ceannaire aitheanta go cuí de chlann nó fine i nÉirinn agus i nAlbain.
Cat coille Ioruach
Is cineál cait é an cat coille Ioruach a bhfuil dá shraith fionnaidh an-fhada air, agus tóir orthu sa Chríoch Lochlann agus san Fhrainc. Is cat náisiúnta na hIorua é. Ní chuireann uisce isteach orthu. Is féidir leo fanacht an-te sa gheimhreadh (in aeráidí fuara) mar gheall ar an bhfionnadh fada atá acu.
Léitheoir optúil carachtar
Meaisín atá in ann téacsanna caighdeánacha a léamh isteach i ríomhaire le cabhair teicníochtaí optúla is ríomhaireachta.
Béchuil dhearg mhór
Speiceas de bhéchuil a bhaineann leis an fhine Coenagrionidae is ea béchuil dhearg mhór (ar a dtugtar freisin Earr-rua an earraigh), Pyrrhosoma nymphula.
Dáileadh
Is béchuil Eorpach den chuid is mó é an speiceas seo, le roinnt líonta i dTuaisceart na hAfraice agus in Iarthar na hÁise.
Nickelodeon
Is stáisiún teilifíse do dhaoine óga é Nickelodeon, a bunaíodh i Meiriceá sa bhliain 1979, faoin ainm Pinwheel. Tá stáisiúin dá chuid ar fud an domhain, mar shampla, i Meiriceá, an Ríocht Aontaithe, an Astráil agus an tSeapáin. Tuilleadh clú agus cáil do Nickelodeon le cláir amhail Rugrats, Spongebob Square Pants agus Fairly Odd Parents.
Eangach
Obair maisiúcháin le patrúin shainiúla ar charraig a úsáidtear sa chuid uachtarach d'fhuinneog, crann saingil, painéal nó gné eile d'fhoirgnimh. Feictear de ghnáth í in ailtireacht Ghotach, bíodh is nár tugadh an téarma seo isteach go dtí an 17ú céad i Shasana. Tá dhá phríomhshaghas ann: an phláteangach shimplí a chuireann béim ar na spáis ghlana, agus an bharra-eangach atá níos casta is a úsáideadh go forleathan in eaglaisí Gotacha. Tá a thuilleadh fo-ranna stíle ann, geoiméadrach, trasnaíoch, painéal, is mogallach ina measc.
Humza Yousaf
Is polaiteoir de chuid na hAlban é Humza Haroon Yousaf (a rugadh ar 7 Aibreán 1985 i nGlaschú). Is ceannaire ar Pháirtí Náisiúnta na hAlban é ó 2023. Tá Yousaf ar an gCéad-Aire is óige riamh ar Albain agus ar an gcéad duine de bhunú mionlaigh, an chéad Mhoslamach tofa ina cheann feadhain ar mhórpháirtí sa Ríocht Aontaithe.
Gairm
Bhí Yousaf ina aire ar feadh 11 bliain, idir 2012-2023, agus tá neart taithí aige mar Aire Oideachais. Aire Sláinte, Aire Dlí, srl,
Chuaigh Yousaf i mbun cheannasaíocht an pháirtí ar 28 Márta 2023, Tháinig sé i gcomharbacht ar Nicola Sturgeon mar cheannaire ar an SNP. Rinneadh an-dul chun cinn agus í féin ina ceannaire ó 2014. Ach tháinig meath ar an bpáirtí faoina ceannas sa bhliain 2022/2023 agus sheas sí siar ó ról na ceannaireachta i mí Feabhra 2023.
Beirt bhan a bhí sa n-iomaíocht le Yousaf, Ash Regan agus Ceit Fhoirbeis ar dheis ar fad. 70% de bhaill an pháirtí a chaith vóta agus sa deireadh ní raibh mórán idir Yousaf agus Ceit Fhoirbeis, 52% le 48% ar an dara comhaireamh, tar éis d'Ash Regan a bheith curtha as an áireamh.. Léirigh an t-aighneas agus achrann a bhain leis an toghchánaíocht an deighilt atá san SNP.
Cúlra breithe agus teaghlaigh
Rugadh Humza Haroon Yousaf i gcathair Glaschú ar an 7 Aibreán 1985. Is mac le hinimircigh den chéad ghlúin é: rugadh a athair Mian Muzaffar Yousaf i Mian Channu, Puinseáb, an Phacastáin, agus chuaigh sé ar imirce ón gcathair lena theaghlach sna 1960í, ag obair mar chuntasóir sa deireadh..
D'oibrigh a sheanathair athartha i monarcha innill fuála an Amhránaí i mBruach Chluaidh sna 1960idí. Rugadh máthair Yousaf, Shaaista Bhutta, i Nairobi, san Chéinia, do theaghlach de shliocht an Phuinseáb. D’fhulaing a teaghlach ionsaithe foréigneacha a bhí spreagtha ag ciníochas go minic, toisc gur cuireadh an milleán orthu as poist "a bhain" le hAfracánaigh a ghlacadh, agus chuaigh siad ar imirce go hAlbain ina dhiaidh sin.
Oideachas
D'fhreastail Humza ar Bhunscoil Mearns i Siorrachd Rinn Friù an Ear. Bhí Yousaf ar cheann den bheirt dhalta ó mhionlach eitneach a d'fhreastail ar a bhunscoil. Fuair Yousaf oideachas príobháideach i Scoil Ghramadaí Hutchesons, scoil neamhspleách i nGlaschú, áit ar spreag a cheachtanna san ábhar 'Staidéir Nua-Aimseartha' é chun páirt a ghlacadh sa pholaitíocht.
Rinne sé cur síos ar 9/11 mar "day that changed the world and for me" nuair a bhí sé 16 bliana d'aois. Roimh an ionsaí, bhí Yousaf gar do bheirt daltaí ar shuigh sé in aice leo ina rang clárúcháin, ach tar éis an ionsaithe i Nua-Eabhrac, chuir siad ceisteanna ar Yousaf amhail "Cén fáth a bhfuil fuath ag Moslamaigh do Mheiriceá?
Rinne Yousaf staidéar ar an bpolaitíocht in Ollscoil Ghlaschú áit a raibh sé ina Uachtarán ar Glasgow University Muslim Students Association. Bhain Yousaf céim amach mar Mháistir Ealaíon (MA) in 2007.
Loughborough
Is baile suite i Charnwood, Leicestershire é Loughborough.
1923 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1923.
Áth na Long
deas|250px|thumb|Áth na Long Is baile suite i gContae an Dúin i dTuaisceart Éireann é Áth na Long.
Bellflower, California
Is cathair é Bellflower atá suite i gContae Los Angeles, California, Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bunaíodh sa bhliain 1906 é, agus ionchorpraíodh sa bhliain 1957 é. Is ceann de na cathracha sa réigiún Gateway Cities, i gContae Los Angeles é.
Bhí 77,790 duine a bhí ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2016, agus is ceann de na cathracha is dlúithe é Bellflower (i measc na gcathracha a a bhfuil níos mó ná 50,000 duine ina gcónaí iontu; 25ú sna Stáit Aontaithe, agus 8ú in California).
Scriostóir
Long chogaidh thapa a dearadh go déanach sa 19ú céad chun báid toirpéad a scriosadh. Ó shin modhnaíodh í cuid mhaith agus baineadh feidhmeanna éagsúla aisti, chun fomhuireáin a sheilg, i gcomhair luachála is ionsaí, mar long tionlacain, agus mar sciath cosanta do long mhór chogaidh. Sa lá atá inniu ann, iompraíonn scriostóirí diúracáin threoraithe is gunnaí cumasacha.
Jesús Moncada
Jesús Moncada Estruga (Mequinenza; 1 Mí na Nollag, 1941, do - Barcelona, 13 mí an Mheithimh, 2005 bhí) Spáinneach scríbhneoir i an teanga Gaeilge. Mheas sé go raibh sé ar cheann de na húdair Catalónacha ba thábhachtaí dá chuid ama, fuair sé roinnt dámhachtainí as a chuid oibre, i measc daoine eile Gradam Chathair Barcelona nó an Gradam Náisiúnta Criticeoirí i 1989 do Camí de sirga nó Creu de Sant Jordi, bronnta ag Generalitat na Catalóine i 2001. I 2004 fuair sé Gradam Litríochta na hAragóine a bhailigh sé cúpla mí roimh a bhás
Tá Jesús Moncada ar cheann de na húdair is fairsinge a aistríodh i litríocht chomhaimseartha na Catalóine. Aistríodh Camí de sirga go cúig theanga dhéag, an tSeapáinis agus an Vítneaimis san áireamh. D’aistrigh Moncada go leor saothar sa Chatalóinis i Spáinnis, i bhFraincis agus i mBéarla, ag údair mar Guillaume Apollinaire, Alexandre Dumas, Jules Verne agus Boris Vian.
Leithphéisteanna
Fíleam ainmhithe leata, cosúil le péisteanna, ina bhfuil grúpaí seadán (na péisteanna ribíneacha is na púcháin) agus ainmhithe a mhaireann go neamhspleách (na plánáraigh).
Lutterworth
Is baile suite i Leicestershire é Lutterworth.
Raphael Warnock
Is tréadaí Baisteach Meiriceánach é Raphael Gamaliel Warnock (a rugadh 23 Iúil, 1969) agus polaiteoir ag feidhmiú mar sheanadóir sóisearach na Stát Aontaithe ó Gheorgia ó 2021 i leith. Comhalta den Pháirtí Daonlathach, chuaigh sé i mbun oifige an 20 Eanáir 2021.
Ó 2005 i leith, bhí Warnock ina thréadaí sinsearach san Ebenezer Baptist Church Ba é an tréadaí sinsearach san Douglas Memorial Community Church go dtí 2005.
Bhain Warnock cáil amach dó féin i bpolaitíocht Gheorgia mar phríomhghníomhaí san fheachtas chun Medicaid a leathnú sa stát faoin Affordable Care Act.
Gléas bearrtha
thumb|Gléas bearrtha aibhléiseach Gléas chun gruaig agus bruth féasóige a bhearradh d'aghaidh fir is ea gléas bearrtha. Cuireann aibhléis ag gluaiseacht iad. Tá siad beag go leor ionas gur féidir le fear greim a fháil air i lámh amháin. Bíonn lanna ar bharr an ghléis a bhogann timpeall agus a ghearrann an bruth féasóige. Díoltar scuab beag leis an ngléas chun na lanna a ghlanadh tar éis don fhear é féin a bhearradh. Mura ghlantar an gléas go rialta, beidh an gléas pulctha le míreanna ghruaige agus ní fheidhmeoidh sé.
Rasur
Borgward
Monaróir gluaisteán a bhí lonnaithe i mBremen na Gearmáine ab ea Borgward. Bhunaigh Karl Borgward (1890–1963) an comhlacht sna 1920idí. Tháirg an chuideachta ceithre bhranda gluaisteán a díoladh le custaiméirí idirnáisiúnta éagsúla: Borgward, Hansa, Goliath, agus Lloyd. Bhí an Isabella i measc na scothbhrandaí is coitianta sa Ghearmáin sna 1950idí, agus chuir an Alexander/Lloyd 600 feithicil inacmhainne ar fáil do thomhaltóirí den lucht oibre. Chuir an chuideachta deireadh le hoibríochtaí sa bhliain 1961 tar éis imeachtaí dócmhainneachta conspóideacha.
Vladimir Pozner (scríbhneoir)
Vladimir Solomonovich Pozner ( Влади́мир Соломо́нович По́знер Scríbhneoir Francach agus aistritheoir de bhunadh na Rúise-Giúdach ab ea é 5 Eanáir 1905 i bPáras – 19 Feabhra 1992 i bPáras. Theith a theaghlach ó na pograim chun cónaí sa Fhrainc. Mhéadaigh Pozner ar an sóisialachas cultúrtha a fuair sé le hoidhreacht chun ceangal a dhéanamh idir an scríbhneoireacht agus an pholaitíocht le grúpaí frith-faisisteacha agus cumannacha sa tréimhse idir an chogaidh. Bhí tábhacht lena chuid scríbhneoireachta toisc go ndearna sé cairdeas le léiritheoirí a raibh cáil idirnáisiúnta orthu ar chumannachas crua, agus é ag diúltú cos ar bolg na Sóivéadach.
Óige
Rugadh i bPáras é, do thuismitheoirí Rúiseacha-Ghiúdacha i 1905, tar éis teip ar an gcéad Réabhlóid Boilséiveach, ba staraí agus fhuascailtí gníomhach a athair, Solomon Pozner. Comrádaí de ghrúpa Rosa Lucsamburg é, spreag sé rannpháirtíocht na nGiúdach i sochaí na Rúise, nuair is féidir. Thosaigh sé leis an gCumann Saothair Ceardaí (ar a dtugtar an ORT, an t-acrainm Rúisise) agus an Cumann um Scaipeadh na hEagnaíochta. Ba í Esther Siderski a mháthair, a chuaigh isteach sna grúpaí seo freisin. Rugadh deartháir, George, a bhí ina Ollamh le hÉigipeolaíocht sa bhliain 1908. An bhliain dár gcionn thug pardún ginearálta deis don teaghlach filleadh ar Chathair Pheadair, rud a athainmníodh ina n-éagmais mar Petrograd.
Flann mac Conaing
Rí Bhreá de chlann Uí Chonaing as Cnóbha, de rítheaghlach Shíol Aodha Sláine, géag d'Uí Néill an Deiscirt, ba ea Flan mac Conaing (bás 868). Bhí sé i réim ón mbliain 851 go dtí 868.
An mac is óige le Conaing mac Flainn ba ea Flann. Tháinig sé i gcomharbacht ar a dheartháir, Cináed, maraithe de bháite ag Ardrí na hÉireann, Maol Seachnaill mac Maoil Rúnaí, agus Tiarnach mac Fógartaigh, a chéile comhraic as Loch Gabhair
Chun a dheartháir a chúiteamh, rinne Flann comhaontas sa bhliain 860 le hAodh Fionnliath mac Neill as Aileach, rídhamhna na Teamhrach. Sa bhliain 862, rinne sé creach ar Ríocht na Mí i dteannta le hAodh agus riga Gall.
Bocaire
mion|clé|Bocairí i dtráidire
Flann mac Conaing
Troideadh an cath: ''... co díocra dúthrachtach etorra, & ro mheabhaidh fo dheoidh tria neart iomghona, & iomaireacc for Fhiora Bregh, for Laighnibh, & for Gallaibh, & ro cuireadh a n-ár, & torchradar sochaidhe mhór do Gallaibh isin c-cath sin. ... chomh díograiseach dúthrachtach eatarthu agus buadh an cath faoi dheoidh trí neart gonta agus troda ar fhir Bhreá, fir Laighean agus fir Ghalll; agus cuireadh a n-ár, agus thorcair sochaí mhór do Ghaill sa chath sin. Maraíodh Flann; Diarmaid mac Eidirscéil, rí Loch Gabhair; agus Carlus mac Amhlaoibh Chonong, rí na nGall. Maraíodh ar an taobh eile Fachtna mac Maol Dúin, rídhamhna an Tuaiscirt.
Bocaire
Is bairín beag arán é bocaire nó muifín. Bíonn cuma orthu ar nós cístí beaga ach ní bhíonn siad chomh milis is a bhíonn cístí nó borróga. Ní bhíonn clúdach siúcra nó uachtar ar mhullach na mbocairí de ghnáth. Fuineadh sa Bhreatain Bheag ar dtús iad san aonú aois déag.
Eangach stór cáilíochtaí
Teicníocht a shaothraigh an síceolaí Meiriceánach George Kelly (1905-1966) chun tuairimí freagróra a fháil ar ghné éigin den saol. Táirgeann an freagróir liosta de na gnéithe lena ngrádaíonn sé rudaí nó daoine (comhghleacaithe, mar shampla). Is féidir struchtúr na heangaí seo a úsáid chun cur síos ar conas a fheiceann an freagróir an saol. Baintear feidhm as i dtraenáil sa bhainistíocht, agus teiripe urlabhra.
The Voice (séasúr 23 na SA)
Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag John de Mol é The Voice. Thosaigh an cúigiú sraith déag ar an 6 March, 2023 agus chríochnaigh sé ar an 23 Bealtaine, 2023.
Ba iad Kelly Clarkson, Chance the Rapper, Niall Horan agus Blake Shelton na breithuiúna don sraith seo. Bhuaigh TBA ar tsraith agus tháinig TBA sa dara háit.
Dora Sigerson Shorter
B'fhile agus dealbhóir Éireannach í Dora Maria Sigerson Shorter (16 Lúnasa 1866 – 6 Eanáir 1918) a scríobh faoin ainm Dora Sigerson Shorter tar éis a bheith pósta sa bhliain 1895.
Saol
Rugadh í i mBaile Átha Cliath, Éire. Is é Seóirse Sigerson, máinlia agus scríbhneoir, a athair agus is í Hester Varian, scríbhneoir eile, a máthair. Bhí ceathrar sa chlann agus ba ise an duine is sine. D'úsáidtí a teach teaghlaigh, 3 Sráid an Chláraigh, mar áit chruinnithe d’ealaíontóirí agus scríbhneoirí, áit ar bhuail Dora le daoine tábhachtacha le linn na hathbheochana liteartha Gaeilge a bhí ag teacht chun cinn ag an am. D’fhreastail sí ar Scoil Ealaíne Bhaile Átha Cliath, áit a raibh WB Yeats ina comhscoláire. Ba phearsa lárnach í le hAthbheochan Liteartha na hÉireann, agus is iomaí cnuasach filíochta a d’fhoilsigh sí ó 1893 i leith. Scríbhneoir ab ea a deirfiúr Hester Sigerson Piatt freisin. I measc a cairde bhí scríbhneoirí agus filí, Katharine Tynan, Rose Kavanagh agus Alice Furlong.
Caisleán Luzech
Tá caisleán Luzech suite i gceantar Luzech sa Fhrainc, i gcríoch riaracháin Lot. Tá sé ina fhothrach.
Stair
Chuir easpag Cahors, Guillaume de Cardaillac (1209-1234), smacht ar ghleann íochtarach d’abhainn an Lot i ndiaidh chrosáid na nAilbíseach agus é ag coigistiú mhaoin na dtiarnaí eiriceacha a thaobhaigh le cunta Toulouse. D’fhódaigh an t-easpag é féin i ndaingin Bélaye, Albas, Puy-L’Évêque et Luzech.
In 1504 ba é Bertrand de Luzech barún na háite. Thug a dheartháir Antoine de Luzech, easpag Cahors, dó in 1505 na cearta go léir a bhí ag a eaglais i dtiarnas Cahors, ach choinnigh sé aige féin dílse vasáilligh an chaistealóireachta.
Fuair Jean II de Luzech bás gan chlann in 1587 agus é ag troid san arm leis na Protastúnaigh a raibh Bíocúnta Turenne os a gcionn. In 1604 phós a bhaintreach, Jacquette de Ricard de Gourdon de Genouillac, Jean IV Chapt, cunta Rastignac. Fuair duine dá shliocht, Pierre-Jean-Julie Chapt, marcas Rastignac, bás in 1833. Faoin am sin bhí a iníon Sabine Zénaïde Chapt de Rastignac pósta le François XIV Marie Auguste Armand Émilien, Diúc La Rochefoucauld-Liancourt. In 1841 dhíol an Diúc an caisleán leis an gcomhairle ceantair. .
In 1905 cuireadh an caisleán ar liosta shéadchomharthaí na Fraince.
Fergus mac Fogartaig
Rí Dheisceart Bhreá de chlann Uí Chearnaigh as Loch Gabhair, de rítheaghlach Shíol Aodha Sláine, géag d'Uí Néill an Deiscirt, ba ea Fearghas mac Fógartaigh (Sean-Ghaeilge Fergus mac Fogartaig) (bás 751) (nó Fearghal). An tArdrí, Fógartach mac Néill (bás 724), ba ea a athair. Bhí sé i réim ón mbliain 738 go dtí 751.
Ní fheictear sna hannála tuairisc ar bith maidir le Fearghas, ach amháin a thásc. Feictear ámh go suntasach i nAnnála Uladh go n-úsáidtear an teideal [rí] Deisceird Breg don chéad.
I measc a mhac, bhí: Maol Dúin (bás 785) agus Cearnach (bás 805), ríthe Loch Gabhair beirt; chomh maith le hAilill (bás 800), rí Dheisceart Bhreá.
Áit Tí Chathail
Is baile suite i ndeisceart Chontae an Dúin, i dTuaisceart Éireann, í Áit Tí Chathail (Béarla: Attical). Tá séipéal Caitliceach ann, chomh maith le bunscoil Chaitliceach. Bhí 153 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2001.
Comhdháil Wannsee (1942)
Bhí RSHA SS-Obergruppenführer Reinhard Heydrich i gceannas uirthi. Dlíodóirí ab ea ochtar den chúigear déag a ghlac páirt sa chruinniú
Ciontaíodh Stuckart (a bhí i measc na dteoiricithe Naitsíocha ní ba thábhachtaí maidir lena gcuid polasaithe agus gníomhartha in aghaidh na nGiúdach) mar chuid de Thriail na nAireachtaí, ach gearradh 'seal caite' air agus scaoileadh é sa bhliain 1949.
Thug Kritzinger fianaise i dTrialacha Nurnberg agus dúirt sé go raibh náire air faoi na gníomhartha faoi chaibidil i Wannsee. Fuair sé bás sa bhliain 1947, gan aon chúis choiriúil a chur ina leith. Níor cuireadh aon chúis maidir le coireanna cogaidh i leith Klopfer mar gheall ar easpa fianaise agus atosaigh sé ag dlíodóireacht sa bhliain 1956. Fuair sé bás sa bhliain 1987 agus é bliain is ochto d'aois.
Scriú-ghiúis
Cineál mór crann is tom fíorghlas, dúchasach do na trópaicí sa Seandomhan. Cosúil le pailmeacha amuigh. Na stoic tacaithe le fréamhacha aerga, na duilleoga saigheadchruthach, na bláthanna beag i spáideog cosanta le spáidín mórthimpeall uirthi. Tá an toradh anannchruthach stáirseach agus, i ngnéithe áirithe, inite mar thoradh aráin.
Douelle
Is é Douelle sráidbhaile beag sa cheantar uirbeach Cahors sa Quercy suite thart ar deich gciliméadar ó Cahors ar an sean líne-Monsempron Libos - idir Cahors Fumel agus Cahors i bhfíonghort na Cahors.
Calafort an bhaile
Is é an calafort abhann d’fhíonghort an tsráidbhaile síochánta ag bun na cnoic ar bhruach clé den Lot.
Tá stair an tsráidbhaile nasctha go dlúth le hiompar fíona áitiúil, chomh maith le monarú na bairillí. (Is sé an cliath adhmaid de bhairille atá ainmnithe Douelle chomh maith).
Stair
Ní thaispeánan Douelle na hiarsmaí meánaoiseach mar a dhéanamh ar roinnt de na bailte in aice láimhe. Tá a stair nasctha go fóill le sin de Béryl Cessac, lena n-áirítear iarsmaí an chaisleáin bródúil a sheasann ar an gcéad ardán den ghleann, ar an lúb níos dlúithe d’abhainn Lot, ar an mbruach taobh dheas.
Leith uisce
Planda beag ilbhliantúil feoiliteach ascaideach, dúchasach don leathsféar thuaidh agus sléibhte Mheiriceá Theas. Na duilleoga i gcnota, ubhchruthach, fillte isteach rud beag. Na bláthanna aonair ar ghas gan duilleog, démhaothánach sporach, bán, liathchorcra nó vialait. Gabhtar feithidí ar chumhdach greamaitheach na nduilleog, scuabtar iad d'imill na nduilleog ag an mbáisteach, filleann na himill sin, táltar einsímí díleáite orthu, ionsúitear na torthaí, agus ar deireadh osclaíonn na duilleoga arís.
Market Harborough
Is baile suite i Leicestershire é Market Harborough.
Baile Coinnleora
Is baile suite i gContae an Dúin é Baile Coinnleora.
Cill seiléiniam
deas|250px|thumb|Cill seiléiniam Brathadóir luath fótasheoltach solasíogair, scannán tanaí seiléiniam idir dhá leictreoid chuí. Méadaíonn seoltacht an tseiléiniam de réir mar a mhéadaíonn déine an tsolais a ionsaíonn é.
Vanuatú i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise
Ghlac Vanuatú páirt i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise 2019.
Iomaitheoirí
{{legend|gold|Buaiteoir}} {{legend|silver|Dara}} {{legend|#cc9966|Tríú}} {{legend|#FE8080|Deireadh}}
Éigipteolaíocht
mion| Masc sochraide óir de Tutankhamun, ar cheann de na déantúsáin is siombalaí a ionadaíonn an Éigipt ársa agus Éigipteolaíocht sa la atá inniu ann. Is éard is Éigipteolaíocht (ón Éigipt agus ón nGréigis -λογία, - ologia; Araibis علم المصريات:) ann ná staidéar ar stair na Sean-Éigipte, teanga, litríocht, reiligiún, ailtireacht agus ealaín ón 5ú aois RCR, go dtí deireadh a cuid cleachtas reiligiúnach dúchais sa 4ú haois CR. Is "Éigipteolaí " é cleachtóir an disciplín. San Eoraip, go háirithe ar an Mór-Roinn, breathnaítear ar an Éigipteolaíocht go príomha mar dhisciplín fileolaíoch, agus i Meiriceá Thuaidh is minic a bhreathnaítear uirthi mar bhrainse den tseandálaíocht.
Na chéad taiscéalaithe
Ba iad na taiscéalaithe is luaithe san Éigipt ársa ná na hÉigiptigh ársa féin. Spreagtha ag aisling a bhí aige, stiúir Thutmose IV tochailt ar Sfioncs Mór Ghiza. Níos lú ná dhá chéad bliain ina dhiaidh sin, gheobhadh an Prionsa Khaemweset, an ceathrú mac le Ramesses II, clú agus cáil amach as foirgnimh stairiúla, tuamaí agus teampaill, lena n-áirítear pirimidí, a aithint agus a athchóiriú; agus rinneadh cur síos air ina dhiaidh sin mar an chéad Éigipteolaí.
An Tréimhse Ghréag-Rómhánach
Thug Héaradatas, Strabó, agus Diodorus Siculus, cuid de na chéad chuntais stairiúla faoin Éigipt. Scríobh Manetho (faoi bhláth c. 300 RCR), sagart Éigipteach stair na hÉigipte i nGréigis, coimisiúnaithe is dócha ag Tolamaes II Philadelphus sa 3ú haois RCR. Bhí an-suim ag na Tolamaesaigh in obair na nÉigipteach ársa, agus d'athchóirigh siad go leor de na séadchomharthaí Éigipteacha, lena n-áirítear na pirimidí. Thóg na Tolamaesaigh go leor teampall nua freisin i stíl na hÉigipte. Rinne na Rómhánaigh obair athchóirithe san Éigipt freisin.
George Edouard Lemaître
Réalteolaí a rugadh i Charleroi na Beilge ab ea an Moinsíneoir George Edouard Lemaître (17 Iúil 1894 – 20 Meitheamh 1966). Sagart Caitliceach agus ollamh le fisic ag an Université catholique de Louvain a bhí ann. As a shaothar a tháinig coincheap na hOllphléisce mar bhunús na Cruinne.
Éigipteolaíocht
An Mheánaois
San Mheánaoise, ó am go chéile, rachadh taistealaithe chuig an Talaimh Naofa ar  mhalairt slí, chun cuairt a thabhairt ar láithreáin san Éigipt. I measc na gceann scríbe bheadh ​​Caireo agus a cheantar máguaird san áireamh, áit a síleadh a theith an Teaghlach Naofa, agus na Pirimidí móra, ar measadh gurbh iad Gráinseacha Iósaefa, a thóg an patrarc Eabhrach chun grán a stóráil i rith blianta na flúirse. Mhair roinnt dá gcuntais (Itineraria) agus tugann siad léargas ar dhálaí ina dtréimhsí ama faoi seach.
Éanlaith chlóis
Is iad turcaithe, lachain, gé anna agus go háirithe sicíní (nó puiléad nó sicín circe nó eireog) na héanlaith chlóis is coitianta ar fheirmeacha na hÉireann. Bíonn dhá chos ag gach ceann acu agus bíonn cleití acu uile. Ach tá siad éagsúil óna chéile freisin
Tagann siad uile anuas ó éanlaith fhiáin na dufaire, an éanlaith dhearg dufaire is dócha. Ceansaíodh í seo os cionn 5,000 bliain ó shin.
Rangaítear póir an lae inniu i gcineálacha Áiseacha is cineálacha Meánmhara.
2 Lúnasa
Is é an 2 Lúnasa an 214ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 215ú lá i mbliain bhisigh. Tá 151 lá fágtha sa bhliain.
An Droim Mór
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm An Droim Mór air:
CLG Naomh Lomáin
Honóracha
1948, 1961, 1963, 2013, 2015, 2016, 2017, 2020
1924
Philipp Lenard
Fisicí Gearmánach ab ea Philipp Eduard Anton Lenard (1862-1947). Bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice i 1905 as a thaighde ar ghathanna catóideacha.
Melton Mowbray
clé|250px|mion|Melton Mowbray Is baile suite i Leicestershire é Melton Mowbray.
Scúnar
Is éard atá i scúnar ná soitheach seoil le níos mó ná crann amháin, gach ceann le rigín ar feadh an tsoithigh. De ghnáth bíonn na crainn ar comhairde, ach nuair nach bhfuil ach dhá chrann air, bíonn an crann tosaigh níos giorra.
Cloacina
mion|Fothrach na scríne in ómós do Véineas-Cloacina Ba í Cloacina dia pátrúin na Cloaca Maxima sa tSean-Róimh.
Éanlaith uisce
mion|Éanlaith uisce Éin uisciúla, go príomha na lachain, na géanna is na healaí. Tugtar éanlaith fhiáin orthu freisin. Go minic ciallaíonn éanlaith uisce go bhfuil siad i ngéibheann, agus éanlaith fhiáin go bhfuil siad faoi shealgaireacht. Uaireanta cuimsíonn an téarma éin uisciúla uile, cosúil leis na lapairí.
Bartonella bacilliformis
Is próitéabhaictéar Gram-dhiúltach, aeróbach, pléimhorfach, gluaisteach, lascnaideach, agus cocabhachaillíneaché Bartonella bacilliformis. Tá sé 2-3 m ar fad agus 0.2-0.5 m ar leithead agus ina bhaictéar ilacmhainneach  incheallach.
Stair
D'aimsigh an micribhitheolaí Peiriúch Alberto Barton an baictéar sa bhliain 1905, ach níor foilsíodh é go dtí 1909. D'aithin Barton iad ar dtús mar struchtúir ion-chruinneogacha, a bhí i ndáiríre na baictéir ina gcónaí taobh istigh de chealla fola dearga. Go dtí 1993, ní raibh ach géineas amháin sa speiceas Bartonella; tá breis agus 23 speicis sainaitheanta anois, gach ceann acu laistigh den fhine Bartonellaceae.
Ceathrú Dobhair
Is baile suite i gContae an Dúin í Ceathrú Dobhair.
Chris Hardman
Ba ceoltóir/amhránaí é Chris James Hardman (nó lil' Chris) as Lowestoft i Sasana. Rugadh é ar 26 Lúnasa 1990. Fuair sé bás ar an 23 Márta, 2015.
Shaol
Thuill sé clú agus cáil nuair a ghlac sé páirt i Rock School le Gene Simmons, as KISS, sa bhliain 2005. An bhliain dár gcionn i 2006 scaoil sé a chéad shingil Checkin' it out agus lean sé le halbam darbh ainm Lil' Chris. Chan sé Checkin' it out ar The Late Late Toy Show ar RTÉ sa bhliain 2006. Bhain Checkin' it out an tríú áit amach i gcairteanna na Ríocht Aontaithe ach ní raibh an rath céanna ar Lil' Chris.
Dioscliosta
Albaim
Singlí
American Idol (sraith 21)
Is comórtas amhránaíoctha teilifíse cruthaithe as Simon Fuller é American Idol, a tosaíodh i Stáit Aontaithe Mheiriceá sa bhliain 2002. Craolann sé ar ABC. Thosaigh an seachtú sraith déag American Idol ar 19 Feabhra 2023 agus chríochnaigh se ar an 21 Bealtaine 2023.
B'é seo an dara sraith American Idol ó shin go raibh sé curtha al cear ar Fox sa bhliain 2016.
Ba iad Katy Perry, Luke Bryan agus Lionel Richie na breithiúna don sraith seo. D'fhill Ryan Seacrest mar láithreoir. Bhuaigh TBA an tsraith agus tháinig TBA sa dara háit.
Mariano Rajoy Brey
Polaiteoir Spáinneach ab ea Mariano Rajoy Brey a rugadh i Santiago de Compostela ar 27 Márta 1955). Ceannaire ar an Partido Popular é ó 2004 go 5 Meitheamh 2018. Príomh-aire na Spáinne é ó 2011 go dtí an t-aonú lá de mhí an Mheithimh 2018. Pedro Sánchez a tháinig i gcomharbacht air.
Kathryn D. Sullivan
Is iar-spásaire Meiriceánach agus geolaí í Kathryn Dwyer Sullivan (a rugadh ar an 3 Deireadh Fómhair 1951 i bPaterson, New Jersey sna Stáit Aontaithe). Comhalta foirne ar trí mhisean sa spás, chuaigh Sullivan ar shiúlóid spáis ar 11  Deireadh Fómhair  1984, an chéad uair a chuaigh bean Mheiriceánach  ag siúl sa spás (chuaigh an Rúiseach Svetlana Savitskaya ar shiúlóid spáis ar 25 Iúil 1984). clé|mion|Bealtaine 2019
Scriúphéist
mion|deas|Scriúphéist Is éard atá i gceist le scriúphéist na céim larbhach chuileoige a fhaightear i Meiriceá Thuaidh is Theas. Seadánach ar fhíocháin mamach, daoine san áireamh. Tochlaíonn sí cuas sa chraiceann agus itheann fíochán beo is marbh. Is féidir léi damáiste suntasach a dhéanamh, a bheith ina trúig bháis don ainmhí, fiú.
Baile Thalbóid
Is baile suite i gContae an Dúin i dTuaisceart Éireann é Baile Thalbóid. Tá calafort beag agus páirceanna carbhán mhóra ann. Sa bhliain 2001 bhí cónaí ar 447 duine ann agus sa bhliain 2011 fuarthas 1,026 duine ina gcónaí ar an mbaile.
Tá an lonnaíocht is faide soir in Éirinn, Bior, taobh istigh de Bhaile Thalbóid.
Cill thirim
deas|150px|thumb|Cill thirim An saghas bataire a úsáidtear i raidió iniompartha, mar shampla, nó aon ghléas iniompartha leictreonach. Sa chill seo tá leictreoid charbóin clúdaithe le púdar carbóin is púdar ocsaíd mhangainéise. Timpeall uirthi sin tá leictrilít i bhfoirm glóthaí chun nach snífidh sí. Feidhmíonn an t-árthach since ina bhfuil an leictrilít sin mar an dara leictreoid. Bíonn barr an árthaigh séalaithe chun an ghlóthach a chosaint ar ghalú. Sa chill seo, agus sa chill Zn/Cu, gintear fuinneamh leictreach ó imoibrithe dochúlaithe ceimiceacha. Ídítear ábhar na leictreoide diúltaí san imoibriú, agus tagann deireadh le feidhm na cille ansin.
Athrú aeráide san Eoraip
mion|athrú teochta bliantúil san Eoraip(1900-2017), C Tá an t-athrú aeráide san Eoraip ag géarú ar a luas ná sa chuid eile den domhan. Tá an Eoraip ag téamh dhá uair níos sciobtha ná an meán domhanda ó 2002 ar aghaidh.
mion|astaíochtaí [[Dé-ocsaíd charbóin|CO2 san Aontas Eorpach, 1792-2020 t]]
Taighde
Sa tuarascáil seo, deirtear go raibh an teocht ar mhór-roinn na hEorpa thart ar 2.3 céim celsius níos teo in 2022 thairis mar a bhí an mheánteocht roimh ré na tionsclaíochta. Deirtear gur mór an sárú sin ar an 1.5 céim a ceapadh mar an uasteocht faoina gcaithfí téamh an domhain a choinneáil faoi. (Ar chomhairle na n-eolaithe socraíodh 1.5 céim celsius mar an t-ardú domhanda is mó ar an teocht a bhí sa domhan idir 1850 agus 1900 chun go bhféadfaí na hiarmhairtí is measa ar an athrú aeráide a sheachaint.). mion|astaíochtaí [[Dé-ocsaíd charbóin|CO2 san Aontas Eorpach in aghaidh an duine, 2021 t]]
Cúrsaí sa bhliain 2022
De réir na tuarascála WMO 2022, tá rian á fhágáil níos mó ná riamh ag an adhaimsir ar chóras fuinnimh na hEorpa.
Léiríodh taighde de chuid ISGlobal gur mharaigh teas an tsamhraidh 2022 61,000 duine san Eoraip, an samhradh ba theo a taifeadadh go dtí 2022 (ach maraíodh an tonn teasa sa bhliain 2003 70k). Chonacthas triomach, toinn teasa agus falscaí a chuaigh ó smacht. Idir and 30 Bealtaine agus an 4 Meán Fómhair 2022 a comhairíodh na básanna. An Iodáil, An Spáinn agus an Ghearmáin na trí thír ba mheasa a buaileadh.
Bhí an teas mór san Eoraip in 2022 ar cheann de na cúiseanna ba mhó leis na básanna breise de dheasca na haimsire san Eoraip. Tá an brú óna leithéid ag éirí níos coitianta agus níos measa ar fud na hEorpa de réir a chéile.
Réitigh
Sa bhliain 2022, den chéad uair gineadh san AE níos mó leictreachais ó fhuinneamh  gaoithe agus gréine ná mar a gineadh ó bhreoslaí iontaise. Ach caithfear gearradh siar go mór ar úsáid breoslaí iontaise fós.
Cill bhreosla
deas|200px|thumb|Cill bhreosla thumb|Léaráid de chille breosla a sheolann prótóin
Feiste leictricheimiceach a gcruthaítear fuinneamh leictreach go leanúnach inti trí imoibriú ceimiceach idir breosla (go minic, [[hidrigin) ) mar hidrigin leachtach agus oibreán ocsaídeach (go minic, ocsaigin leachtach). Forbraíodh i gcomhair spásárthach í chun leictreachas is uisce, mar fhotháirge fiúntach, a sholáthar le linn taistil.
Tá cealla breosla difriúil ón gcuid is mó de na ceallraí agus iad ag iarraidh foinse leanúnach breosla agus ocsaigine (ón aer de ghnáth) chun an t-imoibriú ceimiceach a choinneáil ar siúl, ach is iondúil gur as miotail agus as a n-ian nó a n-ocsaídí atá an fuinneamh ceimiceach atá, go coitianta, cheana féin i láthair sna ceallraí, ach amháin i sreabhchadhnraí. Is féidir le cealla breosla leictreachas a tháirgeadh go leanúnach fad is a sholáthraítear breosla agus ocsaigin.
Ba é Sir William Grove a cheap na chéad chealla breosla sa bhliain 1838. D'úsáideadh an chéad chealla breosla tráchtála níos mó ná céad bliain ina dhiaidh sin tar éis do Francis Thomas Bacon an chill bhreosla hidrigine-ocsaigine a cheapadh sa bhliain 1932. D'úsáideadh an chill bhreosla alcaileach, ar a dtugtar an chill bhreosla Baconi ndiaidh a aireagóra, i gcláir spáis NASA ó lár na 1960idí chun cumhacht a ghiniúint do shatailítí agus do chapsúil spáis. Ó shin i leith, baineadh úsáid as cealla breosla i mórán feidhmchlár eile. Úsáidtear cealla breosla le haghaidh cumhachta príomhúla agus cúltaca d'fhoirgnimh thráchtála, thionsclaíocha agus chónaithe agus i gceantair iargúlta nó dorochtana. Úsáidtear iad freisin chun feithiclí cille breosla a chumhachtú, lena n-áirítear gluaisrothair, gluaisteáin, busanna, báid, gluaisrothair agus fomhuireáin.
Eantalpacht
Cainníocht fuinnimh a thagann san áireamh go minic sa teirmidinimic. Úsáidtear an tsiombail H di, agus tomhaistear i ngiúil (J) í. Sainmhínítear mar seo í: H = U + p V, mar arb é U an fuinneamh inmheánach, p an brú, agus V an toirt. Mar shampla, i ngás ag brú tairiseach, is é an teas iomlán is gá a chur leis chun an teocht a ardú ná an méadú sa bhfuinneamh inmheánach móide an obair is gá a dhéanamh i bhforbairt an gháis i gcoinne an bhrú timpeall, agus mar sin, is ionann an teas iomlán is an méadú i H. Níl a leithéid is dearbhnialas eantalpachta ann, agus ní féidir ach athruithe san eantalpacht a thomhas.
Baile Uí Chornáin
Is baile suite i gContae an Dúin i dTuaisceart Éireann é Baile Uí Chornáin.
Cill leictreach since/chopair
deas|250px|thumb|Cill leictreach since/chopair Is cill shimplí leictreach nó cill Voltach í córas ina gcuirtear slat since is slat chopair i dtuaslagán caolaithe d'aigéad sulfarach. Tugtar leictreoid ar na píosai miotail seo atá sáite sa tuaslagán. Ag dromchla na since tuaslagtar iain since Zn ++ agus fágtar na leictreoin ar an miotal. Mar sin éiríonn an leictreoid since níos diúltaí de réir a chéile, agus méadaíonn a fórsa aomtha ar na hiain dhearfacha since go dtí nach dtarlaíonn a thuilleadh tuaslagtha. Tagann an córas chuig staid ina bhfuil an leictreoid luchtaithe go diúltach is na hiain dhearfacha cruinnithe timpeall uirthi. Is gá obair a dhéanamh chun lucht dearfach a bhogadh isteach go dtí an leictreoid i gcoinne éaradh an chiseal ian dearfach. Is ionann sin is a rá go bhfuil an leictreoid since sin polaraithe de bhrí go bhfuil difríocht dhearfach poitéinsil leictrigh nó voltas dearfach idir an leictreoid is an tuaslagán i bhfad amach uaithi. Tarlaíonn an próiseas céanna ag an leictreoid chopair, ach ní hionann an poitéinseal leictreoide a bhíonn ag an gcopar is ag an tsinc. Bíonn voltas idir an dá leictreoid ansin, an tsinc dearfach i leith an chopair, mar a tharlaíonn, agus má cheanglaítear an dá leictreoid le sreang seoltóra, ritheann sruth ón leictreoid chopair tríd an bhfriotóir go dtí an leictreoid since, de réir dlí Ohm. Ritheann leictreoin on tsinc go dtí an copar tríd an gciorcad seachtrach. Méadaíonn sé sin an lucht diúltach ar an gcopar, agus laghdaíonn sé an lucht diúltach ar an tsinc. Dá bharr sin ascnaíonn iain dhearfacha hidrigine sa tuaslagán i dtreo an leictreoid chopair. Comhcheanglaíonn na hiain seo ina bpéirí le leictreoin ón gcopar, agus gintear móilíní hidrigine a chuimsíonn i mbolgáin gás hidrigine ansin. Ascnaíonn na hiain sulfáite dhiúltacha sa tuaslagán i dtreo an leictreoid since, áit a gcomhcheanglaíonn siad le hiain since. Sa tslí seo, tuaslagtar an leictreoid since diaidh ar ndiaidh.
Cath Chionn tSáile
Ba é an cath ba mhó ó thaobh Chogadh na Naoi mBliana, agus freisin mar chuid den Cogadh Angla-Spáinneach (1585 -1604).
Bhí an Bhanríon Eilís I ag iarraidh an tír a chuir faoi chois, ach throid na tiarnaí Gaelacha ina haghaidh, go háirithe Aodh Ó Néill, Aodh Rua Ó Dónaill, agus Ó Suilleabháin.
Tháinig tháinig b'fhéidir 3,400 saighdiúir, faoi Don Juan de Aguila agus Don Diego Brochero, i dtír ar an 2 Deireadh Fómhair, 1601 i gCionn tSáile. Thóg na Spáinnigh an baile ach, d'fhan siad ann, agus tar éis tamaill bhí siad timpeallaithe ag na Sasanaigh. Bhí ar Eilís I Shasana agus na tiarnaí tuaisceartacha teacht ó dheas chun buaileadh leo, rud a rinne siad go luath i ndiaidh an t-eolas a fháil.
Ar an 24 Nollaig, bheartaigh siad ar na Sasanaigh a ionsaí. Bhí orthu siúil go barr Chnoc Ard Mháirtín, ag súil le cabhair ó na Spáinnigh. Ar an mbealach is dóigh, go raibh ceo ar an mbealach agus ní raibh Ó Dónaill in ann teacht ar an gcnoc in am.
Bhí Ó Néill ar barr an chnoic agus cheap sé go raibh cuma tréan ar na Sasanaigh (in ionad iontas a bheith orthu) agus chúlaigh sé thar dhá abhainn agus réitigh sé a chuid fórsaí i tercios.
Singeapór i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise
Ghlac Singeapór páirt i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise 2019.
Cath Chionn tSáile
Níl sé soiléir céard go díreach a tharla, ach is cosúil gur tháinig na Sasanaigh orthu agus gur scaip marcaithe na nÉireannach tar éis an dara ionsaí.
Singeapór i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise
Iomaitheoirí
{{legend|gold|Buaiteoir}} {{legend|silver|Dara}} {{legend|#cc9966|Tríú}} {{legend|#FE8080|Deireadh}}
Cath Chionn tSáile
Níor chorraigh na Spáinnigh. Is cosúil nach raibh arm na nÉireannach smacht go leor le troid faoin aer, agus nach raibh siad fiú tiomanta don troid.
Freisin, tá locht ar na Spáinnigh dá bharr; teacht i dtír sa deisceart, fad is a bhí príomh airm na hÉireann sa tuaisceart, an brú a chuir siad ar na hÉireannaigh troid, in ionad fán go dtí go bhfuair airm na Sasanach bás de bharr galair agus ocrais.
B'éigean dóibhsean teitheadh ina dhiaidh sin go dtí an Mór Roinn, rud a rinne siad sa bhliain 1607, agus ar a dtugtar Imeacht na nIarlaí.
1924 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1924.
Baile Ailigh
Is baile suite i gContae an Dúin i dTuaisceart Éireann é Baile Ailigh.
Coimisinéir Eorpach
Is é is coimisinéir Eorpach ná duine atá mar bhall an Choimisiúin Eorpaigh‎.
Oilibhéar Pluincéad
Bhí Naomh Oilibhéar Pluincéad (1 Samhain 1629 – 1 Iúil 1681) mar ardeaspag Ard Mhacha agus Príomháidh na hEaglaise Caitlicí in Éirinn. Bhí sé ag obair fad is a bhí na Sasanaigh ag iarraidh Caitlicigh a chur faoi chois.
Gabhadh é ar deireadh agus cuireadh os comhair na cúirte é agus ardtréas curtha ina leith. Cuireadh chun báis é nuair a ciontaíodh é go héagórach as an gcoir seo. Crochadh é agus gearradh a chorp ina phíosaí ag Tyburn ar 1 Iúil 1681. Bhí sé ar an mairtíreach Caitliceach deireanach a cuireadh chun báis i Sasana.
Bheannaigh an Eaglais Chaitliceach Oilibhéar Pluincéad sa bhliain 1920 agus rinneadh naomh de in 1975. Bhí sé ar an gcéad naomh Éireannach nua le seacht gcéad bliain anuas.
Saol a Óige
Rugadh é i Loch Craobh, Contae na Mí, sa bhliain 1629. Bhí a thuistí saibhir go leor agus bhí sé gaolta le huaisle mar Iarlaí Ros Comáin agus Fhine Gall, chomh maith le hIarla Chontae Lú agus Iarlaí Dhún Samhnaí. Bhí Pádraig Pluincéad ina mhúinteoir aige go dtí go raibh 16 bliain d'aois slánaithe aige. Bhí an fear seo ina ab ar Mhainistir Mhuire i mBaile Átha Cliath chomh maith le bheith ina easpag ar Ardach agus ar an Mí ina dhiaidh sin. Ba dheartháir é le céad Iarla Fhine Gall.
thumb|clé|An scrín in Eaglais Pheadair i n[[Droichead Átha, ina bhfuil ceann cumhraithe Naomh Oilibhéar á choinneáil.]]D'fhág Oilibhéar Éire le dul chun na Róimhe le bheith ina ábhar sagairt sa bhliain 1645, faoi choimirce an Athar Pierfrancesco Scarampi, d'aireagal na Róimhe. Ag an am seo bhí cogadh na Comhdhála Éireannaí Caitlicí ar siúl. Bhí Scarampi mar thoscaire an Phápa chuig an ngluaiseacht Chaitliceach in Éirinn. Bhí cuid mhaith de ghaolta Pluincéad i measc na ndaoine sa Chomhdháil. Ní raibh Oilibhéar in ann filleadh ar Éireann ar feadh 15 bliain de bharr an chogaidh seo.
Ligeadh isteach sa Choláiste Éireannach é sa bhliain 1646 agus mac léinn den scoth a bhí ann.
Oirníodh é sa bhliain 1654, agus thogh Easpaig na hÉireann é mar ionadaí ar a son sa Róimh. In Éirinn, bhí forghabháil Oilibhéar Cromail faoi lán seoil (1649-53); cuireadh cosc ar an gCaitliceachas agus cuireadh a chuid sagart chun báis. D'iarr Pluincéad cead fanacht sa Róimh; Ó 1657 go 1669, agus i rith thréimhse an Chomhlathais agus réim Shéarlais II, bhí sé ag teagasc i gColáiste Propoganda Fide.
Filleadh ar Éirinn
thumb|Ceann cumhraithe Naomh Oilibhéar, atá ar taispeáint i scrín i n[[Droichead Átha go dtí an lá inniu. Shábháil Caitlicigh áirithe an chuid seo dá chorp tar éis dó a bheith curtha chun báis. Coinníodh agus cumhraíodh é mar chomhartha de streachailt na gCaitliceach in aghaidh na géarleanúna.|clé]]
Uaidh sin ar aghaidh, rinne sé iarracht an Eaglais Chaitliceach in Éirinn a atógáil. Chuaigh sé i mbun a dhualgas tréadach láithreach, thionól sé sionaid agus thug sé cuairt thart ar dheoisí agus ar pharóistí i gCúige Ard Mhacha.
Thóg sé scoileanna le Caitlicigh óga na hÉireann a mhúineadh agus chun sagairt nua a oiliúint freisin. Bhí na Péindlíthe níos laige ag an am sin agus bhí sé in ann Coláiste Íosánach a bhunú i nDroichead Átha sa bhliain 1670. Bliain ina dhiaidh sin, bhí 150 daltaí ag freastal ar an scoil.
Nuair a thosaigh géarleanúint nua ó 1673 ar aghaidh, scriosadh an coláiste agus d'fholaigh sé é féin faoi bhréagriocht, dhiúltaigh sé ordú an rialtais dó an tír a fhágáil a leanúint. Sa bhliain 1678, chum Sasanach Protastúnach darb ainm Titus Oates bréaga faoi phlean ionradh na bhFrancach agus é ag rá go raibh Caitlicigh na hÉireann taobh thiar de. Gabhadh Ardeaspag Bhaile Átha Cliath, Peadar Talbóid, agus chuaigh an Pluincéideach ar a choimeád arís.
In ainneoin go raibh sé ar a sheachaint agus praghas ar a cheann, dhiúltaigh sé a thréad a fhágáil. Gabhadh é i mBaile Átha Cliath i mí na Nollag 1679 agus cuireadh i bpríosún é i gCaisleán Bhaile Átha Cliath, áit a ndearna sé aspalóid ar Thalbóid, a bhí ag fáil bháis faoin am seo. Cuireadh é faoi thriall as comhcheilg in aghaidh an Stáit, trí iarracht a dhéanamh 20,000 saighdiúir Francach a thabhairt isteach agus as cáin a ghearradh ar a thréad chun tacaíocht a thabhairt do 70,000 fear san éirí amach a bhí le tarlú, mar dhea. clé|mion|scrín agus taisí Naomh Oilibhéar Pluincéad
Bású
Bhí a fhios ag an Tiarna Shaftesbury nach bhfaigheadh aon chúirt in Éirinn ciontach é; mar sin tugadh chun trialach é i Londain, faoi choinneáil i bpríosún Newgate.
D'fhógair an chéad ghiúiré neamhchiontach é ach níor ligeadh saor é. Tharla an dara triail i gcúirt bhréige agus ciontaíodh é mar a bhí ag teastáil ó na húdaráis.
Tá a cheann le feiceáil i scrín in Eaglais Naomh Peadar i nDroichead Átha.
Searg Chú Chulainn
Is cuid de seanscéalta na Rúraíochta é Searg Chú Chulainn (Sean-Ghaeilge Serglige Con Culainn), nó Aonéad Eimhire (Oenét Emire) mar a thugtar air freisin. Insítear an scéal mar a cuirtear mallacht ar an laoch Cú Chulainn, de bharr a ionsaí ar na mná sí, agus mar a thagann leigheas air agus é geallta go drogallach aige, go gcuideodh sé le hairm iad siúd a ndearna sé éagóir orthu. Is é de dheasca a chaidrimh leis an sí, Fand, a fhulaingíonn a bhean chéile, Eimhear, a haonéad.
Luach liteartha agus stairiúil
De réir Myles Dillon:
Bunús agus lámhscríbhinní
Tá dhá lámhscríbhinní ann ina maireann an scéal, Leabhar na hUidhre (LU) na 12ú haoise, agus cóip de ón 17ú haois, Coláiste na Tríonóide H. 4.22.
De dheasca na bhfoinsí éagsúla, tá neamhleanúnachais agus neamhréireachtaí sa scéal, go háirithe ainm bhean chéile Chú Chulainn, a athraítear ó Eithne Ingubai go hEimhear.
Achoimre
Tá laoch na nUladh, Cú Chulainn agus a chompánaigh i Muirtheimne, ag seilg éan chun iad a thabhairt dá mná chéile, caite ar a nguaillí. Agus éin ag cách ach Eimhear, níl sa spéir ach dhá éan mhóra is áille is aistí, nasctha le slabhra óir agus amhrán draíochta codlata á chanadh acu. D'aithin Eimhear gur as Tuatha na Sióg iad agus deir sí le Cú Chulainn gan iad a mharú. In ainneoin sin, déanann sé iarracht, ach éiríonn leis ach a sciathán a ghortú. Buailtear tinn é Cú Chulainn, gan aithne gan urlabhra in aice le gallán.
Agus é tógtha le fiabhras, feiceann sé beirt bhan, na héin mar a bhí, Fand and Lí Ban. Tá eachlaisc acu agus tugann siad leathmharú air. Luíonn sé tinn ar feadh bliana, go dtí go dtagann Lí Ban ar ais. Iarrann sí air teacht go Mag Mell, agus cabhrú le Fand a naimhde a chloí. Mar mhalairt, leigheasfaidh Fand é. Diúltaíonn Cú Chulainn faoi, ach toilíonn a charabadóir Lao dul.
Idir an dá linn, tagann Lao ar ais, agus le cuidiú Eimhire (a cháineann a céile toisc gur thogh sé a bhród thar a sláinte), éiríonn leis Cú Chulainn a áitiú, dul in éineacht leis go Mag Mell, tír Fhainde, agus a naimhde a chloí.
Luíonn Fand agus Cú Chulainn le chéile, ach tagann Eimhear ar an eolas, agus téann le buíon ban faoi airm sceana chun aghaidh a thabhairt ar Fhand. Tar éis cuir agus cúitimh, aithníonn an bheirt bhan grá neamhleithleach a chéile, agus iarrann siad go nglaca Cú Chulainn an té eile. Socraíonn Fand féin go bhfillfidh sí ar ais chuig a fear céile, Manannán mac Lir, agus go bhfana Eimhear i dteannta le Cú Chulainn. Tá Cú Chulainn agus Fand croí briste, agus dá bharr, iarrann Fand ar Mhanannán a fhallaing cheobhráin a chroitheadh eatarthu, ionas nár bhuaile le chéile arís iad choíche. Tugann na draoithe deoch dhraíochta go Cú Chulainn agus Eimhear, chun dearmad a dhéanamh ar an eachtra.
Ag deireadh an téacs i Leabhar na hUidhre faightear ráiteas a bhfuil luaite de ghnáth leis an scríbhneoir críostaí H a athraigh an lámhscríbhinn:
Tagairtí cultúrtha
Tá leagan den scéal scríofa agus foilsithe ag Augusta, Lady Gregory ina bailiúcháin 1902 Cuchulain of Muirthemne. Chóirigh William Butler Yeats an leagan seo de Ghregory ina dhráma 1922, The Only Jealousy of Emer.
Tá an chéad amhrán "The Sick Bed of Cuchulainn" ar an albam 1985 Rum, Sodomy, and the Lash de chuid The Pogues, ainmnithe as an scéal.
Soundgarden
Rac bhanna Meiriceánach a bhí i Soundgarden, agus iad ar cheann de na grúpaí ba mhó as Seattle a bhain cáil dhomhanda amach i rith na nóchaidí. Aicmítear iad i gcónaí mar ghrúpa "grúinse", cé go raibh fuaim ní ba chasta acu. Mhair siad mar bhanna idir na blianta 1984 agus 1997, agus bhí tionchar suntasach ag a gcuid ceoil ar cheoltóirí a tháinig ina ndiaidh.
Tar éis deireadh an bhanna, bhunaigh Chris Cornell an grúpa nua Audioslave le triúr ón bhanna Rage Against the Machine, ach tá sé ag taifead mar cheoltóir aonair arís. Ghlac an drumadóir Matt Cameron áit le Pearl Jam, banna mór le rá eile as Seattle.
Cimabue
Péintéir a rugadh i bhFirenze na hIodáile ab ea Cimabue (Cenni di Peppi, c 1240-c 1302). Ar dtús rinne sé péintéireacht thraidisiúnta Bhiosántach, ach d'iompaigh go luath ar an nádúr, rud a raibh tionchar suntasach aige ar a dhalta Giotto. Rinne sé cuid mhaith freascónna in Eaglais Phroinsias Assisi, ach rinneadh an-damáiste dóibh sa chrith talún ansin i 1997.
Niall mac Conaill
Rí Dheisceart Bhreá de chlann Uí Chearnaigh, de rítheaghlach Shíol Aodha Sláine, géag d'Uí Néill an Deiscirt, ba ea Niall mac Conaill (bás 778). Conall Grant mac Cearnaigh (bás 718), a bhí in iomaíocht le haghaidh ardcheannais sa Bhreá uile sna 710í, ba ea a athair. Bhí sé i réim ón mbliain 771 go dtí 778.
Tar éis bhás Chairbre mhic Fhógartaigh Uí Chearnaigh sa bhliain 771, tháinig Uí Chonaing as Cnóbha ar ais i gceannas i mBreá le Conghalach mac Conaing (bás 778). Tháinig Niall i gceannas ansin i nDeisceart Bhreá.
Ba bhall é Niall de Shíol Chonaill Ghraint, fochlann Uí Chearnaigh bunaithe ag Galltroim, ach bhí an phríomhchlann i gceannas mhuintir an Ardrí, Fógartach mac Néill (bás 724), bunaithe ag Loch Gabhair. Tháinig éilitheoir, Cumascach mac Fógartaigh, chun a dhúshlán Niall a thabhairt. Sa bhliain 777, tharla Cath Ghalltroim eatarthu, inar maraíodh rí na Déise Bhreá, Échtgus mac Baeth.
Sean-rí ba ea Niall nárbh aon bhagairt ar an Ardrí, Donnchadh na Mí (bás 797), a bhí i mbun a sheacht a chur ar Bhreá ag an am sin. Ní raibh sé ar an bhfód ag Cath Forchalad sa bhliain 778, inar maraíodh Conghalach Bhreá.
Glaoitear rí Dheisceart Bhreá ar Niall ina thásc. Rinneadh fosta ríthe Dheisceart Bhreá dá mhic, Conall (bás 815) agus Diarmaid (bás 826).