cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
An Chré-umhaois
An Chré-umhaois in Éirinn
Tháinig feabhas ar an teicneolaíocht a bhí acu agus thug siad stán as tíortha eile ar nós Shasana, isteach chun cré-umhaí a dhéanamh. Is cóimhiotal é chré-umhaí (meascán de chopar agus stán) atá i bhfad níos láidre na chopar ina haonar agus is féidir leis faobhar a choimeád ar feadh tamaill fada.
Rú corraigh
Is planda é an rú corraigh.
Jaipur
Cathair mhór san India í Jaipur, an deichiú chathair is mó de réir daonra sa tír. Bhí 3,046,189 duine ina gcónaí ann i 2011.
Tuaslagóir
mion An phríomhchuid de thuaslagán is ea tuaslagóir. Go minic luaitear uisce mar thuaslagóir uilíoch, ach luaitear an téarma céanna maidir le hábhair orgánacha sho-ghalaithe, cosúil le haicéatón is aicéatáit eitile, a úsáidtear i bpéinteanna is greamacháin.
Mí-úsáid tuaslagóirí
Is nós é mí-úsáid tuaslagóirí a bhíonn ag ógánaigh go hiondúil nuair a dhéanann siad múiche agus gal ó tuaslagóirí a análú. Samplaí de tuaslagóirí is ea díbholaíoch, caolaitheoirí péinte agus breosla lastóirí. Tá níos lú caill air anois ná mar a bhíodh de bharr dlíthe níos geire díolacháin agus de bharr go bhfuil sé níos éasca teacht ar dhrugaí eile anois.
Tuaslagthacht
An oiread d'ábhar amháin (an tuaslagáit) is féidir a thuaslagadh in ábhar eile (an tuaslagóir). Tomhaistear é mar an mais uasmhéideach nó an oiread mól den tuaslagáit a thuaslagann in aonad toirte den tuaslagóir.
Lus na croise
Is planda é lus na croise.
Savona
Is cathair i réigiún Liguria san Iodáil é Savona. Bhí 62,104 duine ina gcónaí in tSavona i 2008.
Coilleach Eanach
Is baile suite i gContae Ard Mhacha é Coilleach Eanach.
Mearcair (dúil)
Dúil cheimiceach is ea an mearcair nó an t-airgead beo, agus is í an uimhir adamhach atá aige sa tábla peiriadach ná 80. Tá sé 200.59 g/mol ar mheáchan adamhach, agus cuirtear in iúl é sna foirmlí ceimiceacha leis an ngiorrúchán Hg, atá bunaithe ar an bhfocal Laidine hydrargyrum. Is é an mearcair an t-aon mhiotal amháin atá ina leacht le teocht agus brú an tseomra, agus is dúil nimhiúil é nach féidir leis an gcolainn dhaonna aon úsáid ná leas a bhaint aisti. Tá an mearcair in aon ghrúpa leis an tsinc agus an caidmiam i dtábla peiriadach na ndúl.
Tá seacht n-iseatóp nádúrtha ag an mearcair, mar atá, 196Hg (0.15 % de mhearcair an dúlra), 198Hg (9.97 % de mhearcair an dúlra), 199Hg (16.87 %), 200Hg (23.1 %), 201Hg (13.18 %), 202Hg (29.86 % - an t-iseatóp is flúirsí), agus 204Hg (6.87 %).
La Spezia
Is cathair i réigiún Liguria san Iodáil í La Spezia. Bhí 95,641 duine ina gcónaí i La Spezia i 2011.
Mearcair (dúil)
Tá mearcair ar fáil ar fud an domhain, go háirithe i bhfoirm cionnabair, is é sin, suilfíd mhearcair nó HgS. Cosúil leis na comhdhúile mearcair go léir, is nimh dhainséarach é an cionnabar, ach mar sin féin, baintear úsáid as mar ábhar datha (dathlí) i bhfoirm phúdraithe ar a dtugtar flanndearg. Is féidir leas a bhaint as an miotal féin agus as a chuid comhdhúl ar a lán bealaí eile. Mar sin, úsáidtear mearcair miotalach i dteirmiméadair, i mbaraiméadair, i manaiméadair agus i sfigmeamanaiméadair - is é sin, i ngléasanna a thomhaiseann teocht nó brú. Tugtar malgaim ar chóimhiotail a bhfuil mearcair iontu, agus cuirtear malgam sna fiacla, mar shampla, leis na bearnaí a líonadh. Inniu, áfach, táthar buartha brónach faoi chomh dainséarach is atá an mearcair don duine, agus dá réir sin, táthar ag éirí as úsáid an mhearcair a fhad agus is féidir.
Is dual don mhearcair meascadh tríd na miotail eile agus cóimhiotail - malgaim - a dhéanamh leo. Tá an t-iarann ar an mbeagán miotal nach malgamaítear, agus mar sin, is gnách mearcair a choinneáil i gcoimeádáin iarainn.
Tá dhá uimhir ocsaídiúcháin ag an mearcair, mar atá, +1 (na comhdhúile mearcarúla) agus +2 (na comhdhúile mearcaracha). Sa chuid is mó de na comhdhúile mearcarúla tá nasc comhfhiúsach idir an dá adamh mearcair, agus mar sin, is é an t-ainian atá iontu ná Hg+-Hg+. Is é an calaiméal - an chlóiríd mhearcarúil - Hg2Cl2, nó HgCl - an ceann is tábhachtaí de na comhdhúile mearcarúla.
Maidir leis na comhdhúile mearcaracha, is í an chlóiríd mhearcarach HgCl2 an ceann is tábhachtaí acu. Sna laethanta a bhí ba nós í a úsáid mar leigheas ar an tsifilis, ach nuair a tháinig na hantaibheathaigh ar an bhfód, d'éirigh na dochtúirí as an mearcair mar chógas, ós rud é gur nimh láidir atá ann.
An Meitilmhearcair agus Galar Minamata
Tá sé de chlaonadh sa mhearcair iain mheitilmhearcair [CH3Hg]+ a dhéanamh sa dúlra, ós toradh é an meitilmhearcair do na himoibriúcháin a bhíonn ag an mearcair faoi thionchar na miocrób nádúrtha. Tá an logainm Seapánach úd Minamata dlúthbhainteach leis an meitilmhearcair, nó sa bhliain 1956 tháinig chun solais go raibh an comhlacht áitiúil ceimice Chisso-Minamata ag scaoileadh fuíolluisce a bhí truaillithe le mearcair le fiche bliain anuas. An galar ba thoradh don truailliú seo, mar atá. galar Minamata nó damhsa an chait (toisc go raibh an truailliú le haithint ar iompraíocht na n-ainmhithe féin), tholg muintir na háite é ó na héisc, ós cuid thábhachtach é an t-iasc de bhia na Seapánach. Mhair Chisso-Minamata ag truailliú na mara ar feadh na mblianta fada, agus d'fhág an truailliú na mílte daoine easlán mura bhfuair siad bás scun scan. Chuaigh grianghrafanna d'iarmharáin an ghalair ar fud an domhain, ach níor admhaigh rialtas na Seapáine go raibh a leithéid de ghalar ann ach sa bhliain 1968. B'éigean do na hiarmharáin dul ag agóid agus brú a chur ar an rialtas agus ar Chisso-Minamata araon leis an admháil seo féin a bhaint amach.
Nagpur
Cathair mhór san India í Nagpur, an ceathrú chathair is mó de réir daonra sa tír. Bhí 2,497,870 duine ina gcónaí ann i 2011.
Terni
Is cathair i réigiún Umbria san Iodáil é Terni. Bhí 112,064 duine ina gcónaí i dTerni i 2013.
Kanpur
Cathair mhór san India í Kanpur, an 12ú chathair is mó de réir daonra sa tír. Bhí 2,767,348 duine ina gcónaí ann i 2011.
Egerton 1782
Is é MS Egerton 1782 teideal innéacs de phárlámhscríbhinn Gaeilge na 16ú haoise, caomhnaithe sa Bhailiúcháin Egerton den British Library, Londain.
Achoimre
Téann an tiomsú siar go c. 1517, agus é scríofa ag scríbhneoirí Uí Mhaolconaire, teaghlach léannta le dlíodóirí agus staraithe ina measc. Tá clú acusan as ARÉ 23 N 10, tiomsaithe níos deireanaí san aois.
In ainneoin a dáta sáchdhéanaigh (i gcomórtas, mar shampla, leis an Leabhar Laighneach, Leabhar na hUidhre nó an Leabhar Buí Leacáin), is í ar cheann de na lámhscríbhinní is tábhachtaí i staidéar luathlitríocht Ghaeilge. Ní caomhnaítear roinnt téacsanna, mar shampla Aislinge Oenguso, áit ar bith eile.
Téacsanna Egerton 1782
Seo a leanas roinnt saothar atá le fáil sa lámhscríbhinn:
Indore
Cathair mhór san India í Indore, an 14ú chathair is mó de réir daonra sa tír. Bhí 1,994,397 duine ina gcónaí ann i 2011.
Agra
Cathair mhór san India í Agra, an 24ú chathair is mó de réir daonra sa tír. Bhí 1,585,704 duine ina gcónaí ann i 2011.
Patroclos
Ba Patroclos (ciallaíonn a ainm, Πάτροκλος, “glóir an athar”) é an dlúthchara Achuilléuis. Fuaimnigh: Pat-róc-lós /pat.rok.(ə).los/. Tuiseal ginideach: Patroclois [1].
Tuiltreach
Ábhar atá fosaithe ag abhainn ach neamhtháite. Bíonn raon méide inti, ó chré trí ghlár is gaineamh go dtí gairbhéal. De ghnáth bíonn sí sraithrannaithe ina cisil de gach méid, agus páirteagail an ábhair cruinn sféarúil.
Lus na sceallaí
Is planda blátha é lus na sceallaí (Mertensia maritima). Is lus ilbhliantúil é.
Coillidh Léith
Is baile suite i gContae Ard Mhacha í Coillidh Léith.
Cillín
mion|Scoil sa bhliain 1907 Is baile suite i gContae Ard Mhacha é Cillín.
Peléus
Is pearsa bainte le miotaseolaíocht na Gréige é Peléus. Ba an t-athair Achuilléuis é Peléus (Πηλεύς i nGréigis). Fuaimnigh: Pel-é-us /pɛl.e.us/. Tuiseal ginideach: Peléuis [1].
Tagairtí:
Cillín
Stair
Ar an 3 Meitheamh 1975, i gCillín. scaoil an Republican Action Force triúr Protastúnach i ruathar díoltais, is cosúil.
Matera
Is cathair i réigiún Basilicata san Iodáil é Matera. Bhí 60,023 duine ina gcónaí i Terni i 2012.
Varanasi
Cathair mhór san India í Varanasi, an 32ú chathair is mó de réir daonra sa tír. Bhí 1,201,815 duine ina gcónaí ann i 2011.
Baile Riobaird, Contae Aontroma
Is baile suite i gContae Aontroma é Baile Riobaird.
Compar Rúiseach
Is planda é an compar Rúiseach.
Comhairle Baile Ghlaschu
Ceantar chomhairle de chuid na hAlban an Ríocht Aontaithe is ea Comhairle Baile Ghlaschu.
Compar
Is planda é an compar (Symphytum officinale).
Teanga chon
Is planda í an teanga chon.
Tuin chainte
Séis urlabhra a chruthaítear trí phatrúin shainiúla airde in abairtí. Bíonn feidhmeanna éagsúla aici, le struchtúir gramadaí a bhéimniú (ag ardú i gceisteanna, mar shampla, ag ísliú i ráitis), seasamh an chainteora a chur in iúl (mar shampla, a ghanfhiosaíocht, a chomhbhrón, a íoróin), agus a chanúint a bhéimniú.
Baile Strudair
Is baile suite i gContae Aontroma é Baile Strudair.
Isernia
Is cathair i réigiún Molise san Iodáil é Isernia. Bhí 21,983 duine ina gcónaí in Isernia i 2012.
Paul Painlevé
Matamaiticeoir is státaire Francach ab ea Paul Painlevé (5 Nollaig 1863 – 29 Deireadh Fómhair 1933). Príomh-aire i 1917. Tháinig sé le bheith ina cheannaire le Herriot ar an gcomhaontas clé i 1924, is ina phríomh-aire arís i 1925. Rinne sé saothar matamaiticiúil ar chothromóidí difreálacha. Rugadh i bPáras é agus fuair sé bás sa chathair sin freisin.
Baile Bhóidh
Is baile suite i gContae Aontroma é Baile Bhóidh.
Bun Dúraí
Is baile suite i gContae Aontroma é Bun Dúraí.
Bolzano
Is cathair dhátheangach í Bolzano nó Bozen. Tá sí suite i réigiún Trentino-Tirol Theas i dTuaisceart na hIodáile. Bhí 104,011 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2010. Is í "Città Bolzano / Stadt Bozen" an chathair is mó sa Chúige Féinrialaithe Tirol Theas agus tá sí príomhchathair an chúige freisin. Chomh maith le sin, tá ollscoil ann. Bunaíodh Saor-Ollscoil Bozen-Bolzano (unibz) sa bhliain 1998 agus is í an chéad ollscoil thritheangach san Eoraip í.
Timpeallghearradh
Is éard is timpeallghearradh fireann ann (ón Laidin circumcidere, a chiallaíonn "gearradh timpeall") ná an forchraiceann (prepuce) a bhaint ón mbod, tré ghnáthamh máinliachta.
Modhanna
Sa ghnáthamh tipiciúil, osclaítear an forchraiceann agus ansin scartar ón mbreall é, tar éis cigireachta. Tar éis an gléas timpeallghearrtha (más in úsáid) a bheith curtha, ansin baintear an forchraiceann.
Is féidir ainéistéise a instealladh ar barr nó go logánta chun pian agus strus fiseolaíochta a laghdú. I gcás daoine fásta, tá ainéistéise ghinearálta mar rogha, agus is minic a dhéantar an gnáthamh gan gléas timpeallghearrtha speisialaithe.
Is féidir le timpeallghearradh a bheith ag teastáil ar chúiseanna teiripeacha agus phróifiolacsach araon. Is rogha chóireála é don fiméóis (Gréigis::φῑμός, phimós, «béal») agus don bhalanoposthitis, agus le haghaidh ionfhabhtuithe ainsealaí chonair an fhuail, ach tá sé neamhiarrtha i gcás roinnt gcásanna áirithe giniúna nó i gcásanna drochshláinte ginearálta.
Stair
Bhí tóir ar an traidisiún go forleathan sa Mheán-Oirthear san anallód, i bhfad sular ghlac na hIosraeilítigh an nós chucu féin. Ach thug siad san brí nua don nós – bhí sé ina chomhartha cultúrtha agus creidimh acu. Mar thoradh air sin, mar shampla, níor cheadaíodh do bhean Iosraeilíteach fear gan timpeallghearradh a phósadh, agus tá mórán téacsanna bíobalta a thaispeánann an drochmheas a bhí ag na hIosraeilítigh ar chiníocha gan timpeallghearradh. I ré an Tiomna Nua glacadh leis an timpeallghearradh mar chomhartha den idirdhealú idir Giúdaigh agus ciníocha gan timpeallghearradh. In Eif 2:11 tugtar “lucht an timpeallghearrtha” ar na Giúdaigh agus “lucht an fhorchraicinn” ar na Gintlithe.
Searmanais Ainmnithe Ghiúdacha
Ní bhíonn ach buachaillí eile agus fir sa seomra ina déantar an timpeallghearradh agus ní féidir ach le duine sainchleachtaithe sa searmanas é a dhéanamh.
Prayagraj
Cathair mhór i dtuaisceart India í Prayagraj, an 38ú chathair is mó de réir daonra sa tír. Tá an chathair suite i stát Uttar Pradesh. Bhí 1,117,094 duine ina gcónaí in Prayagraj i 2011.
Brocaire Uí Mháil
thumb|240px|Brocaire Uí Mháil Is madadh clóis é brocaire Uí Mháil.
Bart Simpson
Is carachtar ficseanúil é Bartholomew JoJo "Bart" Simpson sa chartún grinn Meiriceánach The Simpsons. Tá sé guthaithe ag Nancy Cartwright. Tá sé dána, agus is minic a mbíonn sé i dtrioblóid ar scoil - áit nach n-éiríonn go rómhaith leis.
Marmaisín Goeldi
Is ainmhí é an marmaisín Goeldi.
Tuinnín buí
Speiceas tuinnín atá forleathan in uiscí dromchlacha na farraige trópaicí is measartha te is ea an tuinnín buí (Thunnus albacares). Suas le 2 m ar fhad, stráice órga ar feadh taobh na colainne, na heití droma is an eite thimpireach buí. Itheann sé éisc dhromchlacha, ina measc éisc eitilte is preabairí chomh maith le scuideanna is crústaigh. Iascaireacht an-trom á déanamh air.
Oviedo
Is príomhchathair chomhphobail féinrialaithe Asturias sa Spáinn é Oviedo nó Uviéu in Astúiris. Tá Oviedo lonnaithe ó dheas na gcathracha Gijón (20cm) agus Avilés (25), atá suite ar chósta Bá na Bioscáine. Tá aeráid chósta ag Oviedo toisc nach bhfuil sé chomh fada sin ón gcósta. Bhí 220,567 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2016.
Is as Oviedo do Fernando Alonso, tiománaí Formula 1 curadh domhanda faoi dhó (2005 agus 2006).
Leabhar Mór Leacáin
Scríobh Ádhamh Ó Cuirnín Leabhar Mór Leacáin as Meán-Ghaeilge do Ghiolla Íosa Mór Mac Fhirbhisigh. Tógadh an t-hábhar ón Leabhar Laighneach, cóipeanna déanacha de Leabhar Gabhála na hÉireann, an dinnseanchas, an banseanchas agus Leabhar na gCeart.
Paipír
Rinne muintir an tseansaoil páipéar (paipír) trí stiallacha fliucha na ngas laíonach a bhrú le chéile taobh le taobh.
Leabhar Mór Leacáin
Ag am áirithe, bhí an leabhar i lámha James Ussher. Ina dhiaidh sin, thug Séamas II Shasana é don Choláiste Éireannach i bPáras. In 1787 thug an Chevalier Ó Raghallaigh ar ais go hÉirinn leis é. Tháinig an leabhar i seilbh Charles Vallancey, agus thug seisean don Acadamh é.
Tá na leathanaigh smeartha le bealadh éigin a fhágann trédhearcach agus doiléir iad.
Eustace White
Naomh Caitliceach is ea Eustace White a rugadh ar an 1559 i Louth, Lincolnshire agus a cuireadh chun báis i 1591, i dTyburn, Londain.
Gormail
Is planda blátha í an ghormail (Lithospermum officinale) i bhfine na mBoraginaceae. Dúchasach don Eoráise.
Newbury (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Newbury. Cruthaíodh sa bhliain 1885 é. Is é Richard Benyon (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Pairilis
Cailliúint gluaiseachta de bharr idirghabháil éigin leis an soláthar néaróg do mhatá(i)n. Is féidir go dtarlóidh sí trí mhilleadh na néarcheall luadrach san inchinn (mar shampla, heimipléige i ndiaidh stróic a mbeadh matáin ar thaobh amháin den cholainn thíos leis), nó i gcorda an dromlaigh (mar shampla, polaimiailíteas). I bparaipléige, cailleann an dá chos a gcumas matánach de bharr gortú do chorda an dromlaigh. I gceathairphléige, cailleann na géaga go léir a gcumas.
Pairicrín
Teachtaire ceimiceach (cosúil le prostaglaindin, sómatastatain paincréasach, is cininí) a dhéanann cealla ar leith, a fhuasclaíonn isteach sa sreabhán eachtarcheallach iad le taisteal chuig cealla cóngaracha is feidhm rialaithe a dhéanamh ansin. Díghníomhachtaítear é go tapa ag einsímí áitiúla. Is féidir go bhfeidhmeoidh sé mar hormón, néarahormón nó néaratharchuradóir áit eile sa cholainn. De réir comhghnáis, ní rangaitear na néaratharchuradóirí mar phairicríní.
Lisa Simpson
Is carachtar ficseanúil í Lisa Marie Simpson sa chartún grinn Meiriceánach The Simpsons. Tá sí guthaithe ag Yeardley Smith. Is ise an duine is cliste sa teaghlach. Is bréa léi ceol agus tá sacsafón aici. Tá sí ocht mbliana d'aois agus is í an iníon is sine sa chlann í.
Boglas spáinneach
Is planda é an boglas spáinneach.
Meiriceánaigh Iodálacha
deas|250px|thumb|Fête de San Gennaro, [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] deas|250px|thumb|Mulberry Street, san [[Little Italy, Nua-Eabhrac|Iodáil Bheag, Cathair Nua-Eabhrac, 1900]] Bhí 17,222,412 Meiriceánach de shíolrach Iodálach (5.4% den daonra) ina gcónaí i Stáit Aontaithe Mheiriceá de réir an daonáireamh 2013.
Amritsar
Cathair mhór san India í Amritsar, an 36ú chathair is mó de réir daonra sa tír. Bhí 1,132,761 duine ina gcónaí ann i 2011. clé|mion|Jallianwala Bagh inniu
Stair
Tugtar Sléacht Jallianwala Bagh ar an eachtra a tharla san Jallianwala Bagh (páirc an phobail), i gcathair Amritsar sa Phunjab, an 13 Aibreán, 1919, nuair a scaoil scaoil Arm na Breataine, faoi cheannas an Briogáidire-Ghinearál Reginald Dyer, ar shlua daoine. idir páistí, fir agus mná. agus iad neamharmtha.
Maggie Simpson
Is carachtar ficseanúil í Margaret Evelyn "Maggie" Simpson sa chartún grinn Meiriceánach The Simpsons. An iníon is óige sa chlann, aon bhliain d'aois.
Tagairtí
Die Simpsons (Familie) ザ・シンプソンズの登場人物
New Forest Thoir (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é New Forest Thoir. Cruthaíodh sa bhliain 1997 é. Is é Julian Murray Lewis (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Tuirbín
Go bunúsach, roth cothromaithe le líon maith lann ar thrasghearradh eiteoige, suite go gathach ar a fhleasc. Nuair a ritheann sreabhán go haiseach thar na lanna sin, cuireann sé sin an roth ag rothlú ar a sheafta. Is féidir an rothlú seo a úsáid chun obair fhóinteach sheachtrach a dhéanamh. Nuair is galuisce an sreabhán, tugtar tuirbín gaile ar an inneall. Le huisce mar shreabhán, is tuirbín uisce é. In eitleán turbascairde, suitear an gástuirbín ionas go bhfaightear sá chun tosaigh ó dhíbirt na sceithghás ar gcúl. In eitleán turbailiáin, tiomáineann na sceithgháis tuirbín le comhsheafta le lián, rud a fheabhsaíonn a éifeacht ag luasanna ísle thar éifeacht na scairde amháin.
Logroño
Is í Logroño príomhchathair Chomhphobal féinrialaitheach agus cúige La Rioja. Tá sé suite i dtuaisceart na Spáinne ar abhainn Ebro. Tá níos mó ná 150 876 daoine ina gcónaí ann (2016), agus mar sin an chathair is mó sa réigiún agus leath daonra an réigiúin lonnaithe ann - agus ímar lár ionad geilleagar cultúir agus seirbhísí an réigiúin. Tá sí suite ar Tóchar an Chamino agus bhíodh na ríocht Spáinneach éagsúla ag troid fúithi sna meánaoiseanna. Tá fás measartha tagtha ar daonra na cathrach agus daoine ag bogadh ann. Tá aeráid measctha aici de bharr bheith suite garr don Atlantach agus ar an abhainn ach intíre go leor le teas na Spáinne a fháil chomh maith.
Tuirmiric
Is éard atá i gceist le tuirmiric ná planda ilbhliantúil atá dúchasach d'oirdheisceart an India. Tá gaol aige le sinséar is ararút oirthear na hIndia. Fásann an gas 1 m ar airde. Na bláthanna le liopaí buí, iompartha go tiubh ar spíce le brachtanna bána is bándearga. Saothraítear í i gcomhair a riosóm méith cumhra, a mheiltear chun boladh is dath ar leith a thabhairt do phúdar curaí. Táirgtear dath buí uaithi freisin. clé|mion|Curcuma longa
Liosta de ghlasraí duilleogacha
Seo liosta plandaí a bhfuil ról cócaireachta acu mar ghlasraí. Is féidir úsáid a bhaint as an téarma "glasra" le haghaidh bríonna éagsúla, lena n-áirítear cócaireachta, luibheolaíochta agus dlíthiúla. Áirítear sa liosta seo torthaí luibheolaíochta ar nós puimcíní, agus ní áirítear luibheanna, spíosraí, gránaigh agus an chuid is mó de thorthaí cócaireachta agus chnónna cócaireachta. Níl fungais inite san áireamh sa liosta.
Bíonn glasraí slíthiúla sainithe chun críocha rialála, cánachais agus eile. D'áireofaí an trátaí mar shampla, gur sméar luibheolaíochta é, ach gur glasra cócaireachta é de réir dlí na Stát Aontaithe.
Níl roinnt glasraí cócaireachta, mar shampla sleabhac, fiú ina mbaill de ríocht na bplandaí.
Liosta
}}
Tagairtí
List of leaf vegetables
Ailill Angubae
I miotaseolaíocht na nGael, ba dheartháir Ard-Rí na hÉireann, Eochaid Feidlech, é Ailill Angubae de réir an leagain i Leabhar na hUidhre den seanscéal Tochmharc Éadaoine. Sa leagan seo, thit Ailill i ngrá le hÉadaoin, bean chéile a dhearthár agus sliocht de na Tuatha Dé Danann.
Tochmharc Éadaoine
Ba í Éadaoin an dara bean chéile de dhia na dTuath Dé Danann, Midhir. De dheasca a héi faoi Fhuamnach], chéad bhean chéile Mhidhire, athrugadh í mar dhuine daonna. Chuala Ard-Rí na hÉireann Eochaidh Feidhil, an scéal faoina háilleacht, agus thóg sé í chuig a thigh ríoga ag [[Teamhair.  Thit Ailill i ngrá le hÉadaoin ag Féile na Teamhrach.  Tar éis na féile seo, phós Éadaoin a dheartháir Eochaid.  De bharr an ghrá aontaobhach a d'fhulaing sé, ghéill sé de réir a chéile de ghalar sirg.
In ainneoin a grá dá fear céile, bhí trua ag Éadaoin d'Ailill, agus chun cuidiú leis, gheall sí go luífeadh sí leis. Ar an drochuair dó, níor tháinig Ailill riamh ag an áit socraithe, toisc gur chuir Midhir i gcodladh draíochta é.
Pamplona
Is í Pamplona príomhchathair Chomhphobal féinrialaitheach Navarra. Tá sé suite in oirthuaisceart na Spáinne agus í mar an tríú cathair is mó i dTír na mBascach. Bhíodh sí mar phríomhchathair Ríocht Navarra san aimsir caite. Tá clú agus cáil ar an gcathair de bharr rith na dtarbh a tharlaíonn i rith Féile San Fermín atá luaite i leabhar Ernest Hemingway Éiríonn an Ghriain chomh maith. Tá club sacair Osasuna lonnaithe ann, an t-aon club sacair i Navarra a d'imir i La Liga na Spáinne. 250px|thumb|left|[[Reathaíocht na tairbh]]
Iúr sléibhe
Is planda é an t-iúr sléibhe.
Thanet Thuaidh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Thanet Thuaidh. Cruthaíodh sa bhliain 1983 é. Is é Roger Gale (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Bórón
Is dúil cheimiceach é an bórón. Is í an mhais adamhach atá aige ná 10.811 g/mol agus is iad an uimhir adamhach agus an tsiombail cheimiceach atá aige ná 5 agus B. Ina fhoirm chriostalta is miotalóideach briosc, dorcha, lonrach é ; ina fhoirm  éagruthach is púdar donn é.
Is é an chumraíocht leictreonach atá aige ná 1s22s22p1. Is é sin, níl ach trí leictreon ar an dara sceall. Tá an bórón ar fáil sa dúlra flúirseach go maith i mianraí éagsúla, ar nós bórás (teitreabóráit sóidiam), úilicsít (go bunúsach, meascán as bóráití an tsóidiam agus an chailciam), sasóilít (arb ionann í agus an t-aigéad bórach) agus a lán eile.
Úsáidtear an bórón - an dúil cheimiceach féin - ina dhópán sa leictreonaic, is é sin, measctar iarsmaí beaga bóróin tríd an sileacan le seoltacht an tsileacain a athrú - sin é an rud a dtugtar "dópáil" air i dtionsclaíocht na leathsheoltóirí. Mar a chonaic muid, níl ach trí leictreon ar an sceall is faide amuigh in adamh an bhóróin, ach in adamh an tsileacain, tá ceithre leictreon ar sceall na bhfiúsleictreon. Má chuirtear adamh amháin bóróin i struchtúr an chriostal sileacain, fágfar áit aon leictreon amháin folamh, ionas go gcaithfidh an bórón leictreon a fháil ar iasacht ón gcéad adamh sileacain eile. Ansin, áfach, beidh folúntas nua timpeall an adaimh sin. - Is féidir le folúntais den chineál sin sruth leictreach a iompar, agus mar sin, ní gá ach le beagáinín bóróin le seoltacht leictreach an tsileacain a ardú go mór.
Tá go leor allatróp ag an mbórón: an bórón dímhorfach, an t-alfa-bhórón rombaihéidreach, an béitea-bhórón rombaihéadrach, agus an gáma-bhórón ortarombach, agus eile. Is féidir, fiú, bórón miotalach a tháirgeadh, ach le sin a dhéanamh, teastaíonn bórón iontach glan agus imthoscaí speisialta (brú ard agus teocht ard).
Is í an uimhir ocsaídiúcháin is tipiciúla ag an mbórón ina chuid comhdhúl ná +3. Ina lán comhdhúl dá chuid, áfach, bíonn sé deacair an struchtúr a léiriú le coincheapanna coinbhinsiúnacha na ceimice ar nós nasc comhfhiúsach nó uimhir ocsaídiúcháin. Mar sin, bíonn teoiric na bhfithiseán móilíneach riachtanach le cur síos éigin a thabhairt orthu. Sampla de seo iad na bóráin nó na hidridí bóróin, is é sin, comhdhúile an bhóróin agus na hidrigine. Nó bíonn níos mó adaimh hidrigine sna comhdhúile seo ná mar ba chóir, de réir na tuisceana coinbhinsiúnaí. Baintear úsáid as na bóráin mar imoibrithe sa cheimic orgánach, agus iad ina ndí-ocsaídeoirí láidre.
Is dócha gurb é an t-aigéad bórach, H3BO3, an chomhdhúil is tábhachtaí de chuid an bhóróin. Aigéad lag é.
Santa's Little Helper
Is carachtar ficseanúil í Santa's Little Helper sa chartún grinn Meiriceánach The Simpsons. Is é madra sa teaghlach. Is cú é. Bhí sé ar an gclár den chéad uair san eipeasóid "Simpsons Roasting on an Open Fire".
Bórón
Nuair a úsáidtear bórón agus nítrigin, is féidir móilíní a thógáil a bhíonn an-chosúil le móilíní na gcomhdhúl orgánach. Mar shampla, tá an bóraisín, B3H6N3, iontach cosúil leis an mbeinséin.
Santa's Little Helper
Tagairtí
Die Simpsons (Familie)
Abe Simpson
Is é Abraham Jay-Jedediah "Abe" Simpson II nó Grampa ceann de na carachtair sa tsraith theilifíse bheoite The Simpsons. Tá sé guthaithe ag Dan Castellaneta. Tá sé beagán siabhránach, agus é ina chónaí i dteach altranais.
Tagairtí
Rodzina Simpsonów
Portsmouth Thuaidh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Portsmouth Thuaidh. Cruthaíodh sa bhliain 1974 é. Is í Penny Mordaunt (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Reigate (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Reigate. Cruthaíodh sa bhliain 1885 é. Is é Crispin Blunt (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Túis
deas|250px|thumb|Túis Crann nó tom síorghlas a fhásann suas le 6 m ar airde, dúchasach don tSomáil. Na duilleoga cleiteach le duilleoigíní ubhchruthacha, brúite le chéile i dtreo cinn na gcraobhóg, na bláthanna bán le 5 pheiteal. Faightear roisín cumhra ó ghearrthacha sa choirt. Tugtar an t-ainm céanna ar mheascán gumaí is spíosraí a thugann boladh cumhra is í ag dó. Úsáidtear go forleathan iad araon i ndeasghnátha reiligiúnda.
Paistéarachán
Teaschóireáil chaoin a úsáidtear chun miocrorgánaigh i mbainne a mharú. Téitear an bainne go dtí 63-65 °C agus coimeádtar ag an teocht sin ar feadh 30 nóiméad é, sin nó téitear an bainne go dtí 72 °C agus coimeádtar mar sin é ar feadh 15 soicind. Milleann sé seo na baictéir phataigineacha agus fadaíonn seilfré an bhainne. D'fhionn an baictéareolaí Francach Louis Pasteur an próiseas seo, agus ainmníodh as é.
Reading Thiar (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Reading Thiar. Cruthaíodh sa bhliain 1983 é. Is é Alok Sharma (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Mona Simpson
Is carachtar í Mona J. Simpson (née Olsen) sa chartún grinn Meiriceánach The Simpsons. Is máthair Homer í. Bhí sí ar an gclár den chéad uair san eipeasóid "Oh Brother, Where Art Thou?".
Rochester agus Strood (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Rochester agus Strood. Cruthaíodh sa bhliain 2010 é. Is í Kelly Tolhurst (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Painéal Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide
Foras de chuid na Náisiún Aontaithe is ea an Painéal Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide (PIRAA nó an IPCC, Intergovernmental Panel on Climate Change i mBéarla). Coiste saineolaithe agus eagraíocht is ea é chun measúnú údarásach a dhéanamh ar an eolas eolaíoch ar an bhforthéamh domhanda aus an t-athrú aeráide domhanda de bharr astaíochtaí gáis cheaptha teasa san atmaisféar. mion|PIRAA - Sixth Assessment Report (AR6) ː Lúnasa 2021 Bhunaigh Clár Comhshaoil na Náisiún Aontaithe is Eagraíocht Dhomhanda na Meitéareolaíochta an PIRAA sa bhliain 1988. mion|John Houghton de chuid PIRAA sa bhliain 2005 agus an 'maide haca' Déanann PIRAA measúnú freisin ar na hiarmhairtí ar an gcomhshaol, an eacnamaíocht is an tsochaí, agus molann freagairtí straitéiseacha don ghábh seo. Rinne an painéal (a raibh 400 eolaí ó 25 tír mar bhaill de ag an am) a chéad tuarascáil i 1990, ag tuar go n-éireódh meánteocht an Domhain 0.3 °C gach 10 mbliain den chéad seo. Rinne sé a thuarascáil chuimsitheach is déanaí i 2007, ag léiriú go bhfuil an t-athrú aeráide is a iarmhair ag tarlú ar a laghad chomh trom is a tuaradh i 1990.
Tuarascáil sa bhliain 2022 ː
mion|An 'maide haca' bunairhe ar obair a rinne PIRAA sna 1990idí agus níos déanaí
Oibriú an Phainéil
Ní dhéanann PIRAA buntaighde ná monatóireacht ar athrú aeráide. Déanann sé atbhreithniú córasach ar an litríocht a bhaineann leis an scéal chun an t-eolas is déanaí a thabhairt ar an athrú aeráide, ar a thorthaí agus ar a bhféadfaí a dhéanamh i ngeall air. Tairgeann na mílte eolaí agus saineolaí athbhreithniú agus achoimriú a dhéanamh ar na sonraí sna mílte staidéar agus tiomsaíonn siad príomhthorthaí an taighde i dTuarascálacha Meastacháin. Cuireann an t-athbhreithniú béim ar shoiléire agus ar chruinneas agus bíonn an t-ábhar á scagadh i gcónaí; maíodh gurb é an piarmheasúnú is mó ag an bpobal eolaíochta é. Bíonn "Achoimre do Lucht Déanta Beartas" sna tuarascálacha agus gach líne di scrúdaithe ag toscairí ó na rialtais atá páirteach sa ghnó, sin os cionn 120 tír go minic.
Údarás idirnáisiúnta ar an athrú aeráide is ea an PIRAA. Tugann sé eolas do rialtais agus don phobal, agus tá an-tábhacht lena chuid tuarascálacha i gCoinbhinsiún Creatlaí na Naisiún Aontaithe um Athrú Aeráide (CCNAAA), an príomhchonradh idirnáisiúnta chun dul i ngleic leis an athrú aeráide.
Déanann toscairí de chuid na mballstát an PIRAA a reáchtáil. Cuireann siad lánchruinnithe ar bun gach bliain ar a laghad. Toghann an painéal seo búró eolaithe a bhíonn ann ar feadh timthriall meastacháin (sé nó seacht mbliana de ghnáth), agus a roghnaíonn saineolaithe atá molta ag rialtais agus ag eagraíochtaí breathnóireachta chun go scríobhfaidís tuarascálacha. Tá rúnaíocht ag an PIRAA, in éineacht le hAonaid Tacaíochta Teicniúla.
Tar éis gur toghadh an búró nua in 2015, thosaigh an PIRAA an séú timthriall meastacháin agus é le críochnú in 2022. Tá roinnt tuarascálacha speisialta foilsithe idir an dá am, agus orthu sin tá an Tuarascáil Speisialta ar Théamh Domhanda 1.5 °C, an Tuarascáil Speisialta ar an Athrú Aeráide agus an Tír, agus an Tuarascáil Speisialta ar an Aigéan agus ar an gCriósféar in Aeráid atá ag Athrú. Dá bhrí sin, maítear gurb é an séú timthriall meastacháin an ceann is uaillmhianaí i stair an PIRAA.
Tuarascáil Mheastacháin an ghrúpa Eolaíochta Fisiciúla
Deir an tuarascáil mar a leanas:
Lamium album
Is planda bláthanna san fhine Lamiaceae é Lamium album, ar a dtugtar de ghnáth an teanga mhín nó an chaochneantóg bhán. Tá sé dúchasach ar fud na hEorpa agus na hÁise, ag fás i ngnáthóga éagsúla ó fhéarthailte oscailte go coillearnach, go ginearálta ar ithreacha tais,
Cur síos
Is planda luibheach ilbhliantúil é Lamium album a fhásann go 50-100 cm ar airde, le gais ghlasa ceithre uilleacha. Tá na duilleoga 3-8 cm ar fad agus 2-5 cm ar leathan, triantánach le bonn cruinn, bog ribeach, agus le ciumhais fhiaclach agus peitín suas go dtí 5 cm ar fad; cosúil le go leor ball eile de na Lamiaceae, tá an chuma orthu go bhfuil siad cosúil ar an taobh amuigh leis neantóg loiscneach (Urtica dioica) ach ní chealgann siad, mar sin, an t-ainm coitianta caochneantóg ". Bíonn na bláthanna bán, a tháirgtear i rothóga (' verticillasters ') ar an gcuid uachtarach den gas, na bláthanna aonair 1.5–2.5 cm ar fad. Tugann go leor cineálacha feithidí cuairt ar na bláthanna, ach den chuid is mó ag feithidí fadatheangach, cosúil le beacha.
Patty Bouvier
Is carachtar í Patty Bouvier sa chartún grinn Meiriceánach The Simpsons. Deirfiúr Marge atá inti. Is fuath léi Homer.
Túlairéime
Galar a tharlaíonn de bharr baictéir ar leith a ionfhabhtaíonn géim, atá in ann maireachtáil ar feadh seachtainí in ithir is uisce, an-ionfhabhtaíoch. Galraíonn sé daoine, sealgairí is gaisteoirí den chuid is mó, trí thadhall díreach leis an gcraiceann, greameanna sceartán a ionmhíolaíonn ainmhithe fiáine, nó feoil nó uisce ionfhabhtaithe a ionghabháil. Is iad na siomptóim ná tuirse, fiabhras, nóid limfeacha ata, niúmóine, othrais ar an gcraiceann, agus gastaireintríteas. Is féidir go leathfaidh an t-ionfhabhtú ar fud na colainne, agus gan chóireáil bíonn sé marfach i 10% de na cásanna. Cuid mhaith taighde á dhéanamh air de bhrí gur féidir é a úsáid i gcogaíocht bhitheolaíoch.
Romsey agus Southampton Thuaidh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Romsey agus Southampton Thuaidh. Cruthaíodh sa bhliain 2010 é. Is í Caroline Nokes (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Runnymede agus Weybridge (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Runnymede agus Weybridge. Cruthaíodh sa bhliain 1997 é. Is é Philip Hammond (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Teruel
Is cathair i gcomhphobal féinrialaitheach na hAragóine in oirthear na Spáinne í Teruel agus í mar phríomhchathair an chúige leis an ainm céanna. Bhí 35,675 duine ina gcónaí i dTeruel sa bhliain 2014 sé sin an phríomhchathair cúige is lú sa tír. Tá clú agus cáil air de bharr an aeráid gharbh, jamón serrano, (liamhás leasaithe), potaireacht, seandalíocht, lomán carraige ina bhfuil na hiarsmaí dineasár is sine ar an leithinis le fáil. Is iad Vaquilla del Ángel i rith an deireadh seachtaine thar ar 10 Iúil agus "Bodas de Isabel de Segura" ar an tríú deireadh seachtaine de mhí Feabhra.
De bharr tionchar ailtireacht na Múraigh glaotar "baile mudéjar" air agus tá na foirgneamh seo mar chuid de Suíomh Oidhreachta Domhanda UNESCO na hAragóine.
Tá Teruel lonnaithe ard sna sléibhte ag 915 méadar os cionn leibhéal na mara le daonra íseal agus mar sin tá sé measartha iargúlta agus sách scoite ón chuid eile den tír. Tosaíodh feachtas leis an mana Teruel existe ("Tá Teruel ann") sa bhliain 1999 le níos mó aird agus infheistiú a tharraingt ar an gcathair agus ar an gcúige. Dá bharr d'éirigh leo iompar chuig an réigiúin a fheabhsú mar shampla an motarbhealaigh idir Zaragoza agus Sagunto. Mar sin féin tá Teruel fós ar an t-aon príomhchathair chúige gan aon ceangal iarnróid díreach chuig an phríomhchathair, Maidrid.
Caochneantóg dhearg
Is planda bláthanna luibheach bliantúil atá dúchasach don Eoraip agus an Áise é Lamium purpureum Tearma.ie.
Cur síos
Fásann Lamium purpureum le gais chearnacha go 5 -20 cm (go annamh go 30 cm) ar airde. Tá ribí mín ar na duilleoga, tá siad glas ag an mbun agus athraíonn siad go scothchorcra ag an mbarr; tá siad 2 -4 cm ar fad agus leathan, le peitín 1 -2 cm (gas duille), agus ciumhaiseanna corracha go fiaclacha.
Selma Bouvier
Is carachtar í Selma Bouvier sa chartún grinn Meiriceánach The Simpsons. Deirfiúr Marge atá inti. Is fuath léi Homer.
Paitinn
200px|mionsamhail|deas|Paitinn de chuid na [[Stát Aontaithe]] Cáipéis dhlíthiúil a thugann ceart toirmeascach do cheapadóir an táirge nó an próiseas a cheap sé a shaothrú ar feadh oiread áirithe blianta, faoina choimirce féin nó trí chead a dhíol le duine eile. Is cuid den reachtaíocht maidir le sealúchas intleachtúil an phaitinn, cosúil le trádmharc is cóipcheart. Chun paitinn a fháil ní mór don cheapadóir tuairisc ar an gceapachán a chur chuig Oifig na bPaitinní, ag léiriú a éagoitinne. Scrúdaíonn an Oifig an tuairisc, agus bronnann an phaitinn más é a breithiúnas gur táirge nó próiseas nua atá i gceist. Is féidir cosaint paitinne a fháil ar bhonn idirnáisiúnta freisin ach an táille a íoc.
Ga buí
Is planda é an ga buí.
Philip J. Fry
mion|clé Is carachtar ficseanúil é Philip J.Fry sa chartún grinn Meiriceánach Futurama. Rugadh é sna nóchaidí nó mar sin, agus thaisteal sé trí huaire go dtí an bhliain 3000. Tá sé ag obair anois do chomhlacht seachadta darbh ainm Planet Express.
Southampton Itchen (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Southampton Itchen. Cruthaíodh sa bhliain 1950 é. Is é Royston Smith (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Jaén
Is cathair i gcomhphobal féinrialaitheach na hAndalúise i ndeisceart na Spáinne é Jaén. Bhí 120,021 duine ina gcónaí i Jaén sa bhliain 2009.
Huesca
Is cathair i gcomhphobal féinrialaitheach na hAragóine in oirthuaisceart na Spáinne í Huesca. Tá sí mar phríomhchathair an chúige Huesca agus é mar cheann de na príomhchathracha cúige is lú sa Spáínn. Bhí 52,282 duine ina gcónaí in Huesca sa bhliain 2016. Bíonn príomh fhéile Huesca; Fiestas de San Lorenzo ar siúil ón 9ú go 15ú Lúnasa. Sa bhliain 2018 d'éirigh le SD Huesca, club sacair na Cathrach, a bheith mar an chéad foireann sacair ó Huesca sa La Liga, an 63ú foireann ag glacadh páirt i bpríomhshraith na Spáinne. Tá an staid acusan an cheann is lú i La Liga 2018-19.
Huelva
Is cathair i gcomhphobal féinrialaitheach na hAndalúise in iardheisceart na Spáinne í Huelva agus í mar phríomhchathair ar an gcúige leis an ainm céanna. Tá sí suite ar Guilf Cósta Cádiz, ag cumar na habhainn Odiel agus Tinto. Bhí 149,410 duine ina gcónaí in Huelva sa bhliain 2011. Is é Recreativo de Huelva, an club sacair is sine sa Spáinn.
Kent Brockman
Is é Kent Brockman ceann de na carachtair sa tsraith theilifíse bheoite The Simpsons. Tá sé guthaithe ag Harry Shearer. Is tuairisceoir nuachta é. Bhí sé ar an gclár den chéad uair san eipeasóid "Krusty Gets Busted".
Christiaan Huygens
Bhí Christiaan Huygens (14 Aibreán 1629 - 8 Iúil 1695) mar réalteolaí agus fisiceoir Ollannach. Chuir sé teoiric thonnach an tsolais is prionsabal Huygens faoi bhráid an phobail, agus d'fhionn polarú solais. Ba é Huygens an chéad duine a thairg gur tonnta atá sa solas, rud nár ghlac Newton leis in aon chor.
Fisic
Bhí baint ag Huygens le forbairt an calcalas nua aimsithe. Bhí a obair tábhachtach ó thaobh a argóintí i bhfabhar tonn teoiric an tsolais. Léargas a d'fhoilsigh Huygens i 1678 is ea Prionsabal Huygens, gur féidir cruth fronta toinne a réamhinsint agus í faoi fhorás.
D'fhoirmligh Huygens Dara Dlí Niútan i bhfoirm cearnach, níos déanaí rinne Isaac Newton ceartúcháin agus ath-fhoirmligh sé an dlí.
Cosantóir luath ar theoiric thonnach an tsolais ab ea Christian Huygens, ach chloígh Newton leis an tsean-teoiric, an teoiric choirpíneach, go raibh solas déanta as páirteagail nó coirpíní. Bhí Huygens is Newton tar éis polarú solais le criostal cailcíte a bhrath, ach níorbh fhéidir leo an feiniméan a mhíniú. clé|mion|150x150px|[[Prionsabal Huygens]]
Réalteolaíocht
Bhraith sé fáinne is 4ú satailít Sataim sa bhliain 1655 (gealach Satarn, Titan). Fad is a bhí sé ag staidéar fáinní Saturn, sa bhliain 1656. d'fhionn sé go raibh siad déanta de carraig eacha.
Sa bhliain chéanna, rinne sé staidéar ar, agus sceitse de, Réaltnéal Oiríon. Bhí a phictiúir foilsithe sa Systema Saturnium sa bhliain 1659. clé|mion|241x241px|Huyghens - Traité de la lumière Ag baint úsáid as a teileascóp, bhí sé in ann na réaltaí sa réaltnéal a aimsiú. (Glaodh an Réigiún Huygens ar an píosa is gile sa taobh istigh den réaltnéal). D'fhionn sé freisin cúpla réaltnéal eile (réaltaí dúbailte).
Ceapadóir
Thóg sé an chéad chlog luascadáin i 1657. Rinne Huygens obair ar chloig níos cruinne, go háirithe ó thaobh loingseoireacht. Sa bhliain 1658 d'fhoilsigh sé leabhair faoi seo darbh ainm Horologium. Eisean a cheap an Chlog luascadánach, a bhí an tábhachtach ó thaobh coimeád an t-am, agus staidéar ar an t-am. clé|mion|150x150px|"Systema Saturnium" le Christiaan Huygens
Saol
Rugadh Huygens sa Háig. Rinne sé staidéar ar an dlí in Ollscoil Leiden agus an Cóláiste Óráiste i mBreda, roimh staidéar ar an eolaíocht.
Bhí sé chairdiúil le Blaise Pascal, agus eisean a thug spreagadh do Huygens a leabhair faoi teoiric dóchúlacht a fhoilsiú sa bhliain 1657.
Toghadh Huygens mar baill den Cumann Ríoga sa bhliain 1663. Sa bhliain 1666 bhog sé go Páras agus d'oibrigh sé sa Acadamh Eolaíochta na Fraince faoi pátrúnacht Laoiseach XIV na Fraince. Rinne sé níos mó staidéar ar an réalteolaíocht ag baint úsáid sa réadlann i bPáras.
Sa bhliain 1684 d'fhoilsigh sé "Astroscopia Compendiaria", a rinne chuir síos ar a teileascóip nua gan feadáin.
Bhog Huygens ar ais go dtí an Háig sa bhliain 1681 tar éis a bheith an-tinn. Fuair sé bás ansin ar 8 Iúil 1695.
Pairilis cheirbreach
mion|clé|220x220px|Lámh le pairilis cheirbreach|alt= Neamhord is ea pairilis cheirbreach a tharlaíonn mar thoradh ar dhamáiste don inchinn le linn forbartha sa bhroinn nó le linn naíonachta.
Tá grúpa riochtaí casta a ghoilleann ar ghluaiseacht agus staidiúir toisc go bhfuil damáiste nó teip ann i bhforbairt chuid den inchinn a rialaíonn gluaiseacht. Tarlaíonn sé seo sula mbeirtear an leanbh, le linn breithe nó le linn luath-óige sula sroicheann fás na hinchinne leibhéal aibíochta áirithe.
Meastar go gcuireann pairilis cheirbreach isteach ar 1 as 400 dalta in Éirinn. mion|clé|Cineálacha Ceiliúrtar an Lá Domhanda Feasachta ar Phairilis Cheirbreach ar 6 Deireadh Fómhair. mion|clé|Físeán
Cúiseanna
Bíonn saghsanna éagsúla damáiste don inchinn taobh thiar den neamhord seo, galair na máthar le linn an toirchis, easpa ocsaigine le linn beirthe, ionfhabhtaithe víreasacha le linn naíonachta is eile ina measc. Ach ní bhíonn an chúis ar eolas de ghnáth.
Siomptóim
mion|Banna ceoil i m[[Boston, Massachusetts|Bostún sna 1960idí agus pairilis cheirbreach ar na baill go léir]]Tá éagsúlacht mhór sa tionchar a bhíonn ag pairilis cheirbreach ó dhuine go duine. D’fhéadfadh an duine óg bheith míshuaimhneach, corrach. Tugtar neamhluail air seo. D’fhéadfaí gur chúis deacrachtaí fisiceacha agus tearc-chaidrimh shóisialta í pairilis cheirbreach; is féidir difríochtaí ollmhóra a bheith idir beirt ógánach ar bith a bhfuil an riocht seo orthu.
Go ginearálta, is iad seo na saintréithe a bhaineann le pairilis cheirbreach: gluaiseachtaí preabacha agus easpa comhordú gluaiseachtaí ainneonacha, droch-chothromaíocht choirp, matáin spasmacha agus máchail chainte (agus uaireanta  pairilis, righneas).
Aithnítear mórán cineálacha de phairilis cheirbreach anois agus déantar cur síos orthu mar seo:
Cúram
Ní thagann athrú ar an bpairilis cheirbreach go hiondúil,. Ach bíonn daoine aonair in ann déileáil níos fearr lena gcuid deacrachtaí de réir mar a théann siad in aois, mar shampla Christy Brown sa 20ú haois in Éirinn.
PAL
Líne Pais Ailtéarnaithe, córas códaithe i gcomhair teilifíse daite a forbraíodh sa Ghearmáin is an Bhreatain ó 1965, a toghadh do tharchur teilifíse 625 líne 50 Hz san Eoraip agus cuid mhaith eile den Domhan. Difriúil ó chóras NTSC i Meiriceá, agus neamhfhreagrach dó. Bheadh gá le tiontaire scanta chun an comhartha i gcóras amháin a aistriú chuig comhartha a bheadh freagrach don chóras eile.
Nítrigin
Is dúil cheimiceach í an nítrigin. Is é an meáchan adamhach atá aici ná 14.0067 g/mol. Is í an uimhir adamhach atá aici ná 7, agus is í N an tsiombail cheimiceach atá aici.
Is neamh-mhiotal í an nítrigin, agus í 3.0 ar leictridhiúltacht. Tá cúig leictreon ar an dara sceall aici, agus fonn uirthi trí leictreon eile a fháil ar iasacht ó dhúile eile le hochtréad iomlán a bhaint amach. Mura bhfuil aon dúil eile le fáil, is maith le dhá adamh nítrigine an trí leictreon sin a thabhairt ar iasacht dá chéile. Le fírinne, an nasc triarach a chruthaítear mar sin, tá sé ar ceann de na naisc is láidre sa cheimic, agus tógann sé cuid mhaith fuinnimh an nasc seo a bhriseadh. Ní nach ionadh, má chuirtear comhdhúil de chuid na nítrigine trí thine, agus na hadaimh nítrigine á scaoileadh saor, rachaidh siad le chéile arís le móilíní nua N2 a dhéanamh.
Tá dhá iseatóp chobhsaí ag an nítrigin, 14-N agus 15-N. Is é 14-N toradh an mheatha radaighníomhaigh a thagann ar an radacarbón (14-C), agus mar sin, is é 14-N an t-iseatóp is flúirsí (99.634 %).
Glactar leis gurbh é Daniel Rutherford a rinne fionnachtain na nítrigine sa bhliain 1772. Go gairid ina dhiaidh sin, bhaist ceimiceoir mór na Fraince, Antoine Laurent Lavoisier, an t-ainm azote ar an nítrigin, focal Gréigise a chiallaíonn "neamhbheo" nó "díbheo". Is é is cúis leis an ainmniú seo ná nach raibh an nítrigin in ann lasair ná ainmhí a choinneáil beo. Is é azote ainm na nítrigine ina lán teangacha i gcónaí, an Fhraincis san áireamh. Úsáidtear an fhoirm nítrigin sa Ghaeilge agus sa Bhéarla, mar shampla. Ciallaíonn sé "ábhar an tsailpítir". Tugtar sailpítear ar shalainn áirithe de chuid an aigéid nítrigh ar féidir úsáid a bhaint astú mar leasú talún, cosúil le níotráit potaisiam KNO3, níotráit sóidiam NaNO3 ("sailpítear na Sile") agus níotráit amóiniam ("sailpítear amóiniam") NH4NO3.
Jethro Tull (talmhaí)
Mar shampla, cheap sé síoladóir i 1701 chun síolta a chur i línte sa ghort.
Cheap sé gléas an-simplí sna 1730idí a chuidigh go mór leis an churaíocht. Bhí druilire síl Tull ábalta an síol a chur ina línte. Mar sin bhí sé furasta na lustain idir na sraitheanna a bhaint le grafán. D'fhás an barr níos fearr mar thoradh. Chlúdaigh druilire síl Tull an síol i bhfad níos fearr, rud a dfhág go mbíodh sé slán ó na héin agus ó na seilidí. Bhí dhá oiread cruithneachta agus coirce ar fáil san fhómhar gach bliain.
Oileáin Fharó
Tá Oileáin Fharó (Faróis: Føroyar) nó Na Scigirí, suite in iarthuaisceart na hEorpa, idir an tAigéan Atlantach agus an Mhuir Ioruach.
Stair
thumb|upright|250px|Léarscáil Oileáin Fharó
Thug gasra manach caoirigh, coirce agus an teanga Ghaeilge aneas leo sa 6ú haois, agus deirtear gur thug Naomh Breandán (484-578) cúpla cuairt ar na hoileáin idir na blianta 512 agus 530. Tháinig Lochlannaigh in ionad na nGael timpeall 650 - daoine ó Shealtainn, ó Inse Oirc, agus ó Inse Gall. Thugtaí Na Scigirí ar Oileáin Fharó, ainm a thagann ó Skeggjar, agus a bhfuil baint aige, b'fhéidir, le Eyja-Skeggjar (féasóga oileánacha), leasainm a thugtaí ar mhuintir na n-oileán.
De réir mar a deir Færeyinga Saga, chuir Ioruaigh fúthu ar na hoileáin timpeall dheireadh an 9ú haois agus iad ag teitheadh ó mhursantacht Harald I na hIorua. Go luath sa 11ú haois d'éalaigh Sigmundur Brestirson chun na hIorua ó na hoileáin theas, áit ar dhíothaigh naimhde aduaidh formhór a mhuintire; cuireadh ar ais é chun na hoileáin a ghabháil ar son Olaf Tryggvason (Olaf I na hIorua). Thug sé an Chríostaíocht anall leis, agus cé gur maraíodh é d'fhan an Iorua i réim ann. Sin mar a bhí an scéal go dtí na bhliain 1380, nuair a nascadh an Iorua agus an Danmhairg le chéile, rud a d'fhág na hoileáin faoi smacht na Danmhairge i ndeireadh na dála. Sa bhliain 1538 tháinig an Protastúnachas i dtreis sna hoileáin.
Scaradh an Iorua agus an Danmhairg óna chéile sa bhliain 1814 de bharr Chonradh Kiel, ach ba leis an Danmhairg na hoileáin fós. Cealaíodh an mhonaplacht trádála sna hoileáin sa bhliain 1856, rud a chuir ar chumas na bhFaróch brabach a bhaint as cabhlach iascaireachta dá gcuid féin. Tháinig an náisiúnachas chun cinn ón mbliain 1888, rud a bhain le saothrú na teanga ar dtús agus, tar éis na bliana 1906, le cúrsaí polaitíochta, ós sa tréimhse sin a bunaíodh páirtithe polaitiúla.
Shealbhaigh saighdiúirí Briotanacha Oileáin Fharó ar 12 Aibreán 1940, rud a rinneadh chun smacht na Breataine ar an Aigéan Atlantach Thuaidh a threisiú tar éis gur fhorghabh na Gearmánaigh an Danmhairg. Tháinig na hoileáin ar ais faoi riail na Danmhairge tar éis an chogaidh, ach sa bhliain 1948 cuireadh rialtas dúchais ar bun, agus thogair na Faróigh gan dul sa Chomhphobal Eorpach leis an Damhairg sa bhliain 1973. Chlis an tionscal iascaireachta sna nóchaidí, rud a ghríosaigh na Faróigh chun an geilleagar a fhairsingiú.
Cúrsaí polaitíochta
thumb|left|An Tinganes i d[[Tórshavn, príomhionad an rialtais|right]]
Tugtar Løgmaður nó Príomh-Aire ar cheann an rialtais, agus landsstýrismaður ar Aire. Bíonn toghcháin áitiúla ann, toghcháin náisiúnta don Løgting (parlaimint na n-oileán), agus toghcháin don Folketing sa Danmhairg. Baineann seacht dtoghcheantar leis an Løgting.