cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
An Béal Bocht
Caibidil 4
Tagann cuairteoirí chuig an ceantar ó Bhaile Átha Cliath chun an Ghaeilge a fhoghlaim agus an bhocthanas a fheiceáil. Cuireann an Seanduine ‘daoine uaisle’ orthu, agus tá iontas an domhan air nuair a labhraíonn ceann dóibh leis i nGaeilge.
Caibidil 5
Téann Bónapárt agus an Seanduine ar chúirt chuig Rosa, an áit ina bhfuil an sceilg is deise sa tír seo. Éisteann siad le scéal ó seanchaí faoin gCat Mara, agus siúlann Bónapárt abhaile go Chorca Dhorcha ina aonar. Agus é ar an mbealach, buaileann sé le ollphéist a chuireann eagla an domhain air. An lá dar gcoinn, insíonn sé don seanduine an méad a tharla do. Dar leis an Seanduine, is an Cat Mara a bhuail sé leis, agus is mór an iontas é go bhfuil Bónapárt fós beo.
Caibidil 6
Is é Bónapárt an duine deireanach dá aois i gCorca Dhorcha nach bhfuil pósta go fóill. Níl aithne aige ar aon chailín, agus dar leis an Seanduine tá na cailíní is fearr sna Rosa. Téann siad chuig na Rosa, agus éiríonn Bónapárt geallta le Nábla, iníon fearr atá ar aithne ag an Seanduine darbh ainm James O’Donnell. Pósann siad, agus tá cóisir mór acu. Tar éis tamaill, tá leanbh acu, agus tá áthas an domhan ar Bónapárt. Ach mar a dheirtear go minic sa leabhar, ní féidir le aon Gael boch bheith sásta rófhada, agus bliain i ndiaidh a bhreith, faigheann an leanbh agus Nábla bás. clé|mion|[[Corca Dhuibhne]]
Caibidil 7
Insíonn Bónapárt dúinn faoi Sitric Ó Sánasa. Níl eínne níos Gealaí ná Sitric; tá sé flaithiúl agus cairdiúl, ach tá sé fíorbhocht freisin. Sochraíonn Sitric go bhfuil sé breán den saol atá aige, agus déanann sé an cine dul agus cónaí a bheith aige i bpoll sléibhte leis na róin mar comhluadar agus mar bhia.
Caibidil 8
Éiríonn an aimsir i gCorca Dhorcha i bhfad níos measa agus abhainn beag lasmuigh den doras. Tá easpa prátaí i dteach Bónapárt, agus tá airgead ag teastáil chun bia a cheannach. Socraíonn Bónapárt dul suas sliabh, mar gheall go gceapann sé go bhfuil nithe luachmhar ar bharr. Tá an slí chuig barr na sléibhte deacair agus crua, ach ba bhfearr le Bónapárt bás a fháil ón gcruatan ná bheith marbh leis an ocras i gCorca Dhorcha. Tagann sé ar thobar uisce. Piocann sé suas na pingine óir atá timpeall na háite, agus téann sé abhaile an maidin dár gcionn go sona sásta.
Carachtar
clé|mion|Tomás Ó Criomhthain
Téamaí
Bliain tar éis do Sheosamh Mac Grianna gort nua a aimsiú do scríbhneoirí na Gaeilge le Mo Bhealach Féin, d’fhéach an Nuallánach leis an mbonn a bhaint den bhréag-íomhá agus den mhíthuiscint a bhain le hidéal na Gaeltachta agus aisling an iarthair. clé|mion|295x295px|Tomás Ó Criomhthain
Athbheochan na Gaeilge
Léargas atá ann ar na laigí agus ar an dul thar fóir soineanta a bhaineann le gluaiseacht chultúrtha, gluaiseacht an ghaelachais agus Athbheochan na Gaeilge. Léiríonn an leabhar seafóideachas lucht na hAthbheochana agus éadóchas lucht na Ghaeltachta.
Léirítear ann an baol a bhaineann le mionlach ag leagadh síos treoracha agus rialacha cultúrtha gan sainiúlacht ná indibhidiúlacht an duine aonair a chur san áireamh.
Bochtanas agus cruachas an tsaol sa Ghaeltacht
Ciallaíonn an frása ‘an béal bocht a cur ort’ go bhfuil tú ag ligeadh ort go bhfuil tú níos boichte, agus go bhfuil do shaol níos deacra is níos measa na mar atá. Sa leabhar seo, déanann Myles na gCopaleen magadh agus scigairthris ar na leabhair eile a bhí scríofa faoin saol sa Ghaeltacht. Fiú gur aoir atá ann, bhí an mheas ag Myles na gCopaleen ar na leabhair eile, agus ar shaothar Ó Criomthain go háirithe. Úsáidtear an ghreann chun an téama seo a léíriú, in áit a bheith gruama faoi dhaoine ag fáil bháis, bíonn an léitheoir ag gáire in ainneoin é féin.
An greann
Tá an greann le feiceáil síos tríd an leabhar seo ar fad, agus tá sé fite fuaite leis na téamaí eile. Fiú go bhfuil na téamaí eile sách trom, agus fiú go bhfuil go leor bás, bochtanas agus éadóchas le feiceáil sa leabhar, ní leabhar gruama é in aon chor. Tá stíl cainte aisteach ag Bónapárt, agus tugann sé faoiseamh don léitheoir ón gcruachas atá timpeall air.
Contae Hickman, Tennessee
Is contae i Tennessee é Hickman. Is é Centerville príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 24,690 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Kasukabe
Cathair Speisialta de chuid na Seapáine is ea Kasukabe (春日部市). Tá sí suite i lár oirthear Honshu. Tá 236,106 duine ina gcónaí i Kasukabe (daonáireamh 2010).
An Béal Bocht
Stair
Chuaigh An t-Oileánach (1929) le Tomás Ó Criomhthain i gcion ar an Nuallánach chomh mór sin gur scríobh sé An Béal Bocht mar scigaithris air. Ní fhoilseodh Brún agus Ó Nualláin é nuair nach raibh a léitheoir, Risteárd Ó Foghludha, sásta leis ach d’fhoilsigh an Press Náisiúnta é 3 Nollaig 1941. Moladh go hard é. Díoladh gach cóip den chéad eagrán sin laistigh de shé sheachtain. clé|mion|[[Peig Sayers]]
Dráma
Stáitsíodh drámaí leis ni 1943, Faustus Kelly sa Mhainistir, agus Insect play, athchóiriú ar dhráma Karel Capek, agus Thirst, sceitse, sa Gheata.
Úrscéal grafach
Chuir Cló Mhaigh Eo leagan grafach lándaite 100 leathanach den úrscéal amach sa bhliain 2012, leagan cóirithe den leabhar i bhfoirm ghreannáin. Is é Colmán Ó Raghallaigh (Cló Mhaigh Eo) a chóirigh, Breandán Ó Conaire a chuir in eagar, agus is John McCloskey a mhaisigh.
Cartún
Chuir cuid de na léirítheoirí ón gcomhlacht Raw Nerve Productions eagrán beoite i dtoll a chéile, le tacaíocht ó TG4, buanaithe ar an úrscéal grafach. Fuair sé a chéadchraolachán ar an stáisíuin siúd ar an 25 Nollaig 2017.
’Sé Tom Collins a chóirigh an scríbhinn agus a stiúraigh an saothar. Soláthraíonn sé, agus a chomhghleacaithe, léamh ealaíonta, aduain ar leabhar Bhriain Uí Nualláin. Íomhánna taibhsiúla á dtionlacan ag ceol nuachumtha ó Phól Brennan. ’Siad Seán Mistéal, Donncha Crowley, Tommy Tiernan, Bob Quinn, Pól Ó Gríofa, Mairéad Ní Ghallchóir agus Peadar Cox atá i mbun an ghuthaithe.
Bhuaigh an leagan beochana seo an duais don bheochan is fearr ar an chéad lá d’Fhéile na Meán Ceilteach 2018.
Bill Cosby
Is aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach Afracach é William Henry Cosby, Jr. a rugadh ar an 12 Iúil, 1937.
An Béal Bocht
Aistriúchán go Béarla
Foilsíodh aistriúchán go Béarla faoin teideal The Poor Mouth sa bhliain 1973, agus luaitear Flann O'Brien mar an t-aistritheoir.
Ráithín Chuileannáin
Is baile fearainn suite i gContae Laoise é Ráithín Chuileannáin (Béarla: Raheen).
Lapo Elkann
Iarcheannaire de roinn margaíochta ag an déantóir gluaisteáin Iodálach FIAT, tá Lapo Elkann ar cheann de na daoine is cáiliúla sa tír. Garmhac den bhrabúsaí Gianni Agnelli, tá clú air chomh maith ar an ábhar go bhfuil stíl speisialta feistithe aige. De réir é fhéin, tá meas mór aige ar a sheanathair. Caitheann sé éadaí a sheanathar agus cóipeálann sé a stíl. Tá cúpla gné áirithe ag baint le sin: caitheann sé a uaireadóir taobh amuigh dá chufa; ar na cufaí sin, tá bratach na hIodáile fite ann; agus fágann sé cufaí a chulaithe oscailte an t-am ar fad.
Harvey Weinstein
Is léiritheoir scannán Meiriceánach é Harvey Weinstein a rugadh ar an 19 Márta, 1952, agus boc mór i saol na scannán in Hollywood ar feadh 40 bliain..
Léirigh sé scannáin mór le rá amhail Pulp Fiction, The English Patient agus Shakespeare in Love, clé|mion|Rula Jabreal & Harvey Weinstein, 2010
Mí-iompar gnéis
Idir 2017 agus 2022, chúisigh breis is 90 bean Weinstein as mí-iompar gnéis.
Ar 24 Feabhra 2023 i gcúirt i Nua-Eabhrac, ciontaíodh Weinstein in éigniú den tríú grád agus gníomh coiriúil gnéis den chéad ghrád, ach fuarthas neamhchiontach é sna cúiseanna ba thromchúisí ar fad a cuireadh ina leith – ionsaí gnéis creiche agus éigniú den chéad ghrád.
Ba é cás Weinstein an cás ba mhó a spreag an feachtas #MeToo sa bhliain 2017, inar inis mná don saol mór faoi fhir chumhachtacha a líomhain siad a bhain mí-úsáid astu.
Arm Zapatista Fuascailte Náisiúnta
Eagraíocht pharaimíleata dúchasach réabhlóideach i Chiapas i Meicsiceo is ea an t-Arm Zapatista Fuascailte Náisiunta (as Spáinnis, Ejército Zapatista de Liberación Nacional, EZLN). Thóg siad a ainm ó Emiliano Zapata.
Milo O'Shea
Ba aisteoir Éireannach é Milo O'Shea a rugadh ar an 2 Meitheamh 1926 agus a fuair bás ar 2 Aibreán 2013.
Contae Houston, Tennessee
Is contae i Tennessee é Houston. Is é Erin príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 8,426 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Naomh Séamus, mac Zeibidé
Duine den Aspal Déag Íosa ba ea Naomh Séamus, mac Zeibidé (San Séamas uaireanta). Tugtar Séamus Mór air toisc go raibh Séamus eile i measc an Dáréag, Séamas Beag, mac Alfaeus (Séamus Beag).
Comórtar Lá Fhéile San Séamas ar 25 Iúil. thumb|Naomh Séamus, mac Zeibidé (le [[Rembrandt Harmenszoon van Rijn)|clé]] mion|i Santiago Acutzilapan, Atlacomulco, [[Meicsiceo|clé]]
Saol
Aspal ab ea é, deartháir le hEoin agus mac Zeibidé.
Shíltear nach bhfuair Séamas ná Eoin a gcuid oideachais i scoil raibíneach. Dá bharr sin, ní raibh siad aitheanta mar fhir oilte leis na Giúdaigh. Is cosúil gur bhfuair siad an caighdeán céanna oideachais a fuair daoine eile ina n-aicme, is é sin an gnáthoideachas Giúdach. Deirtear gur b'fhéidir go raibh na deartháireacha ina gcol ceathracha le Íosa Criost, eolas amhrasach. Bhí muintir na Gailíle cráifeach, crua, dícheallach, cróga agus b'iad na cosantóirí ab fhearr den náisiúin Giúdach. mion|taisí naoimh, Catedral de Santiago de Compostela|clé
Aspal
Cosúil leis na hAspail eile bhí San Séamas de dhualgas air Soiscéal Dé a scaipeadh agus an Eaglais a bhunú mar a d’ordaigh Íosa. Thug sé aghaidh ar Leithinis na hIbéire chun an obair seo a chomhlíonadh.
Deirtear uaireanta gur chabhraigh San Séamas leis na Críostaithe an lámh in uachtar a fháil ar na Moors (a rinne ionradh ar an Spáinn sa bhliain 711). clé|mion|Tá Séamas curtha i [[Santiago de Compostela.]]
Bású
Nuair a d’fhill San Séamas ar Iúdáia, chuir Rí Herod Agrippa 1 é chun báis sa bhliain 44 AD. Tógadh a chorp ar ais go dtí Galicia sa Spáinn. Tá sé curtha i Santiago de Compostela. Tá sé mar phatrún ar an Spáinn agus ar oilithrigh.
Leis na céadta bliain tá oilithrigh ó gach aird den domhan ag siúl Camino de Santiago chuig a uaigh. Inniu meallann an Camino go Santiago na mílte oilithreach gach bliain as ceithre chreasa an domhain. Is fada an bhaint atá ag na Gaeil leis an oilithreacht go Santiago de Compostela.
An Spinc
Is baile suite i gContae Laoise é an Spinc.
Agaiméamnón
Rí i miotaseolaíocht na Sean-Ghréige é Agaiméamnón nó Agamamnón (Agamemnon as Béarla). Bhí sé ina rí ar Mhicéine nó ar Argas. Bhí sé ina cheannaire ar fhórsaí na nGréagach i gCogadh na Traí. Gabhadh an chathair, ach dúnmharaíodh Agaiméamnón nuair a d'fhill sé ar an nGréig. Agaiméamnón (ciallaíonn a ainm, Ἀγαμέμνων, “an-seasmhach”) : mac Aitréuis agus rí na nAchaiach. Fuaimnigh: Á-ga-mém-non/a.ɡa.mem.nɔn/. Tuiseal ginideach: Agaiméamnóin.
Tagairtí:
Máirtín Ó Stoirín
Fear spóirt Éireannach is ea Máirtín Ó Stoirín (Béarla: Martin Storey) a rugadh sa bhliain 1964 san Abhallort, Contae Loch Garman. Chaith Ó Stoirín gairmréim fhada agus rathúil ag imirt iomána le Contae Loch Garman, agus a chlub Oulart the Ballagh. D’imir sé le foireann a chontae idir 1986 agus 2001, agus ba eisean captaen na foirne nuair a bhuaigh Loch Garman Craobh na hÉireann sa bhliain 1996.
Contae Kings, Oileán Phrionsa Éadbhard
mion|Teach solais Cape Bear, Co. Kings Is contae in oirthear Oileán Phrionsa Éadbhard é Kings. Is é Georgetown príomhbhaile riaracháin an chontae. I 2011 bhí cónaí ar 17,990 duine i gcontae Kings, síos ó 18,608 duine i 2006.
Teangacha
Sa bhliain 2011 bhí Béarla an teanga is comónta i gcontae Kings agus ba í an mháthairtheanga do 17,275 duine sa chontae, ba í an Fhraincis an dara teanga is comónta agus í mar mháthairtheanga do 215 duine. Bhí Sínis an teanga neamhoifigiúil is comónta agus í an mháthairtheanga do 90 duine.
Stair
D'ainmnigh an Captaen Samuel Holland an contae sa bhliain 1765 i ndiaidh Seoirse III, rí na Breataine Móire. Ainmníodh Georgetown ina onóir chomh maith.
Reachtanna Chill Chainnigh
B'é a bhí i Reachtanna Chill Chainnigh (Statutes of Kilkenny) ná sraith de chúig reachta tríochad, rite i gCill Chainnigh sa bhliain 1367 (1366 luaite go minic ... féach thíos). Ba í an aidhm taobh thiar díobh ná srian a chur ar mheath na nGael-Normannach i dTiarnas na hÉireann.
clé|mion|Tuama [[Lionel d'Anvers, Iarla Uladh, inabtheach Westminster]]
Teangacha
Bhí na Dlíthe scríofa  i bhFraincis ag Lionel d'Anvers, agus bunaithe ar rialacháin a cuireadh i bhfeidhm sa bhliain 1351.
Bhí na Dlíthe éifeachtach ach ar éigean. Dhá chéad bhliain níos déanaí, cé gur de bhunadh na Normainne nó Shasana gach duine de na piaraí a d’fhreastail ar pharlaimint Bhaile Átha Cliath sa bhliain 1541, níor thuig ach duine amháin acu Béarla.
Dáta
"Ritheadh na Reachtanna ar 18 Feabhra 1366" nó sin atá scríofa go minic. Ach chas Lionel d'Anvers leis an bparlaimint i gCill Chainnigh ar Chéadaoin an Luaithrigh. Agus de réir na foinsí ag an am, bhí Éadbhard III Shasana 40 bliain i gcoróin. Sin 18 Feabhra 1367, agus ritheadh na Dlíthe ar 5 Márta 1367 b'fhéidir.
Foinsí
Seo mar a bhí an réamhráiteas a bhí leis na cúig reachtanna tríochad;
Biarritz
Is baile í Biarritz (Bascais: Miarritze) a bhfuil ar chósta Bhá na Bioscáine in iardhesiceart na Fraince. Tá sé suite i dTír na mBascach. Tá clú agus cáil air mar bhaile cois farraige, de bharr na dtránna, a bhfuil an-oiriúnach don surfáil.
Imríonn foireann rugbaí Biarritz Olympique sa Parc des Sports Aguiléra. Imrítear pelota go coitianta sa cheantar freisin.
Teach na Bearú
Is ceantar suite i gContae Laoise é Teach na Bearú.
Bratach na Brasaíle
thumb|Bratach na Brasaíle (1889+) Siombail oifigiúil náisiúnta don Bhrasaíl í bratach na Brasaíle. An leagan den bhratach atá in úsáid inniu, níor tugadh isteach í ach sa bhliain 1992, ach bhí leaganacha eile den bhratach chéanna ann ón mbliain 1889 anuas.
Cur síos ar an mBratach
Taispeánann an bhratach liathróid dhúghorm istigh i muileata buí, agus an muileata féin ina luí os comhair cúlra uaine. Taobh istigh den liathróid, feictear seacht réalta fichead - sa chéad leagan den bhratach, ní raibh ach aon réalta fichead ann - agus na focail Ordem e Progresso - "Ord agus Forás" - le léamh ar stiall bhán chuaraithe a ritheann fiarthrasna na liathróide. Tháinig an mana seo ó phosaitíbheachas an fhealsaimh Fhrancaigh Auguste Comte, a bhí ina dhia bheag ag aos intleacht a Mheiriceá Theas go léir tráth. Is é is brí leis ná nach mbíonn rath ach san áit ina mbíonn an smacht, mar a deir an seanfhocal Gaeilge.
Siombailí
Seasann na réaltaí ar an mbratach d'fhíor-réaltaí a bhíonn le feiceáil thuas ar an spéir ón mBrasaíl, agus san am céanna, is siombailí iad do chúigí (nó stáit) na Brasaíle:
Na réaltaí
thumb|Na réaltaí Is iad na réaltaí/réaltbhuíonta ná:
Contae Humphreys, Tennessee
Is contae i Tennessee é Humphreys. Is é Waverly príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 18,538 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Madra sléibhe Beirneach
thumb|240px|Madra sléibhe Beirneach Madra as na hAlpa Eilvéiseach é Madra sléibhe Beirneach.
Purt Earn
Is baile é Port Earn (Gaeilge Mhanann: Purt Çhiarn) i ndeisceart Oileán Mhanann. Tá 3369 duine ina gcónaí ann, de réir daonáirimh na bliana 2001.
Stair
Ciallaíonn a t-ainm 'Port Earn' port an iarainn nó b'fhéidir port an tiarna. Tógadh an tonnchosc seachtrach, atá le feiceáil ag lag trá amháin, sa bhliain 1863 ag baint úsáide as an 'Port Erin Breakwater Railway' agus chonaic an chéad inneall gaile a úsáideadh ar an oileán. Sa bhliain 1884 áfach scrios stoirm an tonnchosc agus níor atógadh é. Inniu, léiríonn baoi marcóir méid an thonnchoisc agus tá cuid de le feiceáil go soiléir fós ar thaobh na tíre.
Éiclipteach
deas|250px|thumb|Éiclipteach Is é an t-éiclipteach bealach na gréine timpeall na spéire (is é sin, i gcomparáid leis na réaltaí) i rith na bliana mar a fheictear dúinn é. Tá sé suite ar aon leibhéal, go bunúsach, le fithis an Domhain timpeall ar an nGrian. Is minic a thagraíonn an focal don leibhéal sin féin.
Ní hionann é an t-éiclipteach agus an meánchiorcal neamhaí, atá bunaithe ar chasadh an Domhain timpeall ar a ais féin - is é an meánchiorcal neamhaí fortheilgean an mheánchiorcail dhomhanda ar an sféar neamhaí (is é sin, ar an "liathróid" shamhailteach a gceaptar na réaltaí a bheith suite taobh istigh di). Trasnaíonn an t-éiclipteach an meánchiorcal neamhaí faoi dhó in aghaidh na bliana - ar lá chónocht an fhómhair agus ar lá chónocht an earraigh.
Measán Bolognese
thumb|240px|Measán Bolognese Madra as an Iodáil é measán Bolognese.
2005 sa teilifís
Is liosta é seo d'eachtraí teilifíse sa bhliain 2005.
Contae Jackson, Tennessee
Is contae i Tennessee é Jackson. Is é Gainesboro príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 11,638 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
The Strong Arms of the Ma
Craoladh an naoú eipeasóid, "The Strong Arms of the Ma", den ceathrú sraith déag The Simpsons ar an 2 Feabhra 2003. Scríobh Carolyn Omine an eipeasóid seo. D'fhéach 15.4 milliún duine ar an eipeasóid.
Lámhscríbhinní Freising
Foinse
Thángthas ar na lámhscríbhinní agus iad ceangailte istigh i gcoidéacs Laidine. Tá ceithre leathanach agus an ceathrú cuid de leathanach ann. Tá trí théacs ann sa chanúint Slóivéineach is sine, agus is léir ó anailís theangeolaíoch, stíle agus chomhthéacs gur cumadh go cúramach agus go slachtmhar iad.
Is dócha gur scríobhadh an buntéacs sa 9ú haois. Fuarthas na lámhscríbhinní Slóivéinise (searmóiní ar an bpeaca agus ar an aithrí) i meascra téacsanna ar dócha gur lámhleabhar easpagóideach é. Scríobhadh na lámhscríbhinní Slóivéinise idir na blianta 972 agus 1039, agus roimh 1000, is cosúil. Is í an scríbhneoireacht is mó a thaispeánann é seo, ó tá sí sa mhionlitriú cairilingeach a úsáideadh ó ré Charlemagne amach.
Ba é an focleolaí Anton Janežič a chum an t-ainm Slóivéineach Brižinski spomeniki (cuimhneacháin Freising): chum sé Brižinj mar leagan Slóivéanach de Freising sa bhliain 1854. Tháinig an coidéacs chun Leabharlann Stáit na Baváire sa bhliain 1803 agus fuarthas Lámhscríbhinní Freising sa bhliain 1807. Chuir Janežič Slóivéinis nua-aimseartha orthu sa bhliain 1854. Roimh an Dara Cogadh Domhanda d’fhoilsigh Silvester Škerl facsamhail ag Akademska založba (Foilsitheoir Acadúil) in Ljubljana. Tá na lámhscríbhinní á gcaomhnú fós i Leabharlann Stáit na Baváire i München.
Kawaguchi
Cathair Speisialta de chuid na Seapáine is ea Kawaguchi (川口市). Tá sí suite i lár oirthear Honshu. Tá 579,069 duine ina gcónaí i Kawaguchi (daonáireamh 2010).
An Eala, Contae Laoise
Is baile suite i gContae Laoise í an Eala.
Céim dochtúra
mion|Vigyan Bhavan, [[Delhi|New Delhi]] Is ionann céim dochtúra (nó céim dochtúireachta), a scríobhtar de ghnáth mar Ph.D., nó PhD, D.Phil nó mar DPhil i dtíortha an Bhéarla, agus céim iarchéime a bhronnann ollscoileanna.
Baile Chaistil (Oileán Mhanann)
Is baile é Baile Chaistil (Béarla: Castletown, Gaeilge Mhanann: Balley Chashtal) laistigh de pharóiste Malew (Gaeilge:??Mocheallóg) ar Oileán Mhanann ach tá sé á riaradh go leithleach. Tá sé suite ar an taobh ó dheas den oileán. Bhí sé mar phríomhchathair ar an oileáin tráth. Tá Caisleán Rosien, caisleán atá dea-chaomhnaithe, ina sheasamh go ceannasach i lár an bhaile.
An Aird Íochtarach
Is barúntacht suite i gContae an Dúin í an Aird Íochtarach.
Pray Anything
Craoladh an deichiú eipeasóid, "Pray Anything", den ceathrú sraith déag The Simpsons ar an 9 Feabhra 2003. Scríobh Sam O'Neal agus Neal Boushell an eipeasóid seo. D'fhéach 13.4 milliún duine ar an eipeasóid.
Joseph Brodsky
File agus aistí Rúiseach agus Meiriceánach ab ea Iosif Aleksandrovich Brodsky (Rúisis: Ио́сиф Алекса́ндрович Бро́дский), a mhair idir 1940 agus 1996. Rúiseach ó dhúchas a bhí ann, ach do fuair sé saoránacht Mheiriceá i 1977 tar éis ruaigeadh as an Aontas Sóivéadach é sa bhliain 1972.
Do rugadh é i gCathair Pheadair (Rúisis: Санкт-Петербу́рг), nó Leningrad (Rúisis: Ленингра́д) mar a tugadh uirthi ag an am ar rugadh Brodsky, ar an 24ú lá de Bhealtaine agus do fuair sé bás ar an 28ú lá d'Eanáir i gcathair Nua-Eabhrac i Stáit Aontaithe Mheiriceá.
Bronnadh Duais Nobel na Litríochta air sa bhliain 1987. Ba eisean an cúigiú scríbhneoir a rugadh sa Rúis dár moladh an duais sin. Fuair sé bás i gCathair Nua-Eabhrac agus tá sé curtha i Veinéis na Iodáile.
An Cholú
mion|clé|An Cholú Is oileán 250 heicteár (beagnach 1 míle cearnach) é An Cholú (Gaeilge Mhanann: y Cholloo) amach ó chósta thiar theas d'Oileán Mhanann. Tá stráice cúng d'uisce ar a dtugtar an Caolas idir an Cholú agus oileán Mhanann. Mar an gcéanna na hinsíní in aice láimhe, Carraig na gCearc (Gaeilge Mhanann: Carrick ny Kylliu) agus Famman Kitterland, tá sé mar chuid de pharóiste Rosien. Bíonn 2 áitritheoir ag fanacht ann ar bhonn séasúrach. Tagann an focal 'colú' ón bhfocal kalfr sa tSean-Lochlannais, a chiallaíonn 'oileán beag suite in aice le ceann níos mó'.
Kishiwada
Cathair Speisialta de chuid na Seapáine is ea Kishiwada (岸和田市). Tá sí suite i ndeisceart Honshu. Tá 199,422 duine ina gcónaí i Kishiwada (daonáireamh 2010).
Measán Havánach
thumb|240px|Measán Havánach Madra as Cúba é measán Havánach.
Contae Jefferson, Tennessee
Is contae i Tennessee é Jefferson. Is é Dandridge príomhbhaile an chontae. Is é Jefferson City an chathair is mó sa chontae. Bhí 53,535 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2015.
Contae Phrionsa, Oileán Phrionsa Éadbhard
mion|200px|Eaglais Mhuire, Indian River, Contae Prince Is contae in iarthar Oileán Phrionsa Éadbhard é Phrionsa. Is é Summerside príomhbhaile riaracháin an chontae. I 2011 bhí cónaí ar 44,348 duine sa chontae, síos ó 44,499 duine sa bhliain 2006. Tá an talmhaíocht agus próiseálú bia an-tábhachtach i ngeilleagar Chontae Prince.
Teangacha
Sa bhliain 2011, bhí Béarla an teanga is comónta i gcontae Phrionsa agus is é an mháthairtheanga do 39,730 (89.6%) duine sa chontae, bhí Fraincis an dara teanga is coitianta agus í an mháthairtheanga do 3,330 (7.5%) duine. Bhí Mi'kmaq (teanga bhundúchasach), Albáinis agus Ollainnis na teangacha neamhoifigiúla is comónta agus iad mar mháthairtheanga do 50 duine.
Cath na Níle
Cath mór cabhlaigh ab ea Cath na Níle (ar a dtugtar Cath Chuan Aboukir;(Fraincis: Bataille d'Aboukir) a throid idir Cabhlach Ríoga na Breataine agus Cabhlach Phoblacht na Fraince ag Cuan Aboukir ar chósta na Meánmhara amach ó Dheilt na Níle (de chuid na hÉigipte) ón 1 go dtí an 3 Lúnasa 1798.
Ba chlabhsúr é an cath ar fheachtas cabhlaigh a bhí tar éis tarlú ar fud na Meánmhara i rith na dtrí mhí roimhe sin, mar a sheol conbhua mór Francach ó Thoulon go Cathair Alastair ag iompar fórsa brosnaíochta faoi Ghinearál Napoleon Bonaparte. Ba é Seachaimiréal Sir Horatio Nelson a threoraigh cabhlach na Breataine sa chath; bhuaigh siad go cinntitheach ar na Francaigh faoin Leas-Aimiréil François-Paul Brueys d'Aigalliers.
Contae Annapolis, Albain Nua
Is contae i iarthar Albain Nua é Annapolis. I 2011 bhí cónaí ar 20,756 duine i gcontae Annapolis síos ó 21,438 duine i 2006.
Cath na Níle
Rinne Bonaparte iarracht ionradh a dhéanamh ar an Éigipt mar an chéad chéim i bhfeachtas i gcoinne an Ardcheannais Bhriotanaigh, mar chuid d’iarracht níos mó an Bhreatain a ruaigeadh amach as Cogaí Réabhlóideacha na Fraince. De réir mar a thrasnaigh cabhlach Bonaparte an Mheánmhuir, bhí sé á lorg ag fórsa na Breataine faoi Nelson, a bhí seolta ón gcabhlach Briotanach san Tagus chun cuspóir na sluaíochta na Fraince a fhoghlaim agus chun an bua a fháil air. Chuaigh Nelson sa tóir ar na Francaigh ar feadh níos mó ná dhá mhí, agus arís agus arís eile ba bheag bídeach nach raibh siad aige ach cúpla uair an chloig. Bhí Bonaparte ar an eolas faoi shaothrú Nelson agus chuir sé rúndacht iomlán i bhfeidhm maidir lena cheann scríbe. Bhí sé in ann Málta a ghabháil agus ansin teacht i dtír san Éigipt gan a bheith sáraithe ag fórsaí cabhlaigh na Breataine
Le harm na Fraince i dtír, cuireadh cabhlach na Fraince ar ancaire i gCuan Aboukir, 32 km soir ó thuaidh ó Chathair Alastair. Chreid an Cheannasaí Leas-Aimiréil François-Paul Brueys d'Aigalliers go raibh seasamh cosanta láidir bunaithe aige. Tháinig cabhlach na Breataine as an Éigipt an 1 Lúnasa agus fuair siad cóirithe Bhrueys amach, agus d’ordaigh Nelson ionsaí láithreach. Chuaigh a longa chun cinn ar líne na Fraince agus roinneadh ina dhá roinn iad agus iad ag druidim. Gearradh ceann amháin thar cheann na líne agus rith siad idir na Francaigh a bhí ar ancaire agus an cladach, agus an ceann eile ag gabháil ar thaobh na farraige de chabhlach na Fraince
Gafa sa chroslámhach, bhí d'iallach ar longa cogaidh na Fraince géilleadh le linn cath fíochmhar trí uair an chloig, cé gur éirigh leis an lár an chéad ionsaí Briotanach a chur ó dhoras. De réir mar a tháinig fórsaí athneartaithe na Breataine chun cinn, rinneadh ionsaí athnuaite ar an lár agus, ag 22:00, phléasc long cheannaisan na bhFrancach L'Orient. Rinne rannán chabhlach na Fraince iarracht briseadh amach as an mbá, le Brueys marbh agus a urgharda agus a lár buailte, níor éirigh ach le dhá long chomhraic agus dhá fhrigéad, as 17 long a bhí rannpháirteach, éalú.
D'aisiompaigh an cath an staid straitéiseach idir fórsaí an dá náisiún sa Mheánmhuir agus threisigh sé an Cabhlach Ríoga sa riocht ceannasach a choinnigh sé don chuid eile den chogadh. Spreag sé tíortha Eorpacha eile freisin chun dul i gcoinne na Fraince, agus bhí sé ina fhachtóir nuair a thosaigh Cogadh an Dara Comhghuaillíocht. Bhí arm Napoleon gafa san Éigipt, agus chuir ceannas an Chabhlaigh Ríoga ó chósta na Siria go mór le treascairt na Fraince ag an Léigear Acre sa bhliin 1799 a tháinig roimh fhilleadh Bonaparte go dtí an Eoraip. Goineadh Nelson sa chath, agus fógraíodh gur laoch é ar fud na hEorpa agus ina dhiaidh sin rinneadh Barún Nelson de - bíodh is go raibh míshásta go príobháideach lena luach saothair. Bhí ardmholadh ag dul dá chaptaein freisin agus chuaigh siad ar aghaidh chun 'Nelson's band of brothers'a chruthú. Tá aird shuntasach an phobail ar fhinscéal an chatha fós ann, leis dán Casabianca a chum Felicia Hemans  sa bhliain1826. an léiriú is cáiliúla.
Cúlra
Chuidigh bua Napoleon Bonaparte i dtuaisceart na hIodáile thar Impireacht na hOstaire le bua a fháil do na Francaigh i gCogadh an Chéad Comhghuaillíochta sa bhliain 1797, agus ba í an Bhreatain Mhór an t-aon mhórchumhacht Eorpach a bhí fós i mbun cogaidh le Poblacht na Fraince. Rinne Stiúrthóireacht na Fraince imscrúdú ar roinnt roghanna straitéiseacha chun cur i gcoinne fhreasúra na Breataine, lena n-áirítear ionradh réamh-mheasta ar Éirinn agus ar an mBreatain agus méadú Chabhlach na Fraince chun dúshlán a thabhairt don Chabhlach Ríoga ar muir. In ainneoin iarrachtaí suntasacha, chuir rialú na Breataine ar uiscí Thuaisceart na hEorpa na huaillmhianta seo míphraiticiúil sa ghearrthéarma, agus d'fhán smacht daingean an Chabhlaigh Ríoga i bhfeidhm ar an Aigéan Atlantach. Mar sin féin, bhí ceannas ag cabhlach na Fraince sa Mheánmhuir, tar éis chabhlach na Breataine tharraingt siar tar éis an chogaidh idir an Bhreatain agus an Spáinn sa bhliain 1796. Lig sé seo do Bhonaparte ionradh ar an Éigipt a mholadh mar mhalairt ar aghaidh a thabhairt go díreach an mBreatain, ag creidiúint go gcuirfeadh an cheannairc imeanach in Éirinn go mór isteach ar an Bhreatain nach mbeadh sí ábalta idirghabháil a dhéanamh sa Mheánmhuir.
Measán catach
thumb|240px|Measán catach Madra as an Fhrainc é measán catach.
Contae Queens, Oileán Phrionsa Éadbhard
mion|Eaglais Aontaithe Cheanada, Cavendish, Co. Queens
Is contae i lár Oileán Phrionsa Éadbhard é Queens. Is é Charlottestown, i lár an chontae, an príomhbhaile. I 2011 bhí cónaí ar 77,866 duine sa chontae, suas ó 72,744 duine i 2006.
D'ainmnigh an Captaen Samuel Holland an contae sa bhliain 1765 i ndiaidh Charlotte Mhecklenburg-Strelitz, bean chéile rí na Breataine ag an am. Ainmníodh Charlottetown ina diaidh chomh maith.
Tá Green Gables suite sa chontae, in Cavendish. Sin an teach agus feirm ina bhfuil an leabhar cáiliúil úd, Anne of Green Gables suite, é ina mhúsaem anois.
Teangacha
Sa bhliain 2011 bhí Béarla an teanga is comónta i gcontae Queens agus í an mháthairteanga do 70,630 (90.7%) duine, bhí Fraincis an dara teanga is comónta agus í an mháthairteanga do 1,645 (2.1%) duine sa chontae. Ba í an tSínis an teanga neamhoifigiúil is comónta agus í mar mháthairteanga do 1,055 (1.4%) duine.
Contae Johnson, Tennessee
Is contae i Tennessee é Johnson. Is é Mountain City príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 18,244 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Contae Antigonis, Albain Nua
Is contae in oirthear Albain Nua é Antigonis. Is é Antigonis príomhbhaile an chontae. I 2011 bhí cónaí ar 19,589 duine sa chontae, suas ó 18,836 duine i 2006.
Teangacha
Sa bhliain 2011 bhí Béarla an teanga is comónta i gcontae Antigonis agus í an mháthairteanga do 18,150 (92.7%) duine, bhí Fraincis an dara teanga is comónta agus í an mháthairtheanga do 585 (3%) duine. Bhí Ollainnis an teanga neamhoifigiúil is comónta agus í mar mháthairteanga do 125 (0.6%) duine sa chontae.
Seán Ó Loingsigh
Ba é Seán Ó Loingsigh (John "Jack" Mary Lynch, as Béarla) (15 Lúnasa 1917 — 20 Deireadh Fómhair 1999) an 4ú Taoiseach (ceann Rialtais na hÉireann). Bhí dhá théarma aige in oifig idir 1966-1973 agus 1977-1979.
Saol
Bhí an Loingseach ar thús cadhnaíochta na gcluichí Gaelacha; peileadóir agus iománaí mór le rá le foirne peile agus iomána Chorcaí a bhí ann, sula gcrom sé ar an bpolaitíocht. Bhí cúig cinn de chraobhacha na hÉireann buaite aige mar iománaí agus ceann amháin mar pheileadóir.
Spreagadh a shuim sa dlí agus é a bheith ina chléireach sa Chúirt Chuarda nuair a bhí sé óg. Rinne sé staidéar i gColáiste na hOllscoile Corcaigh agus in Óstaí an Rí. Glaodh chun an Bharra air sa bhliain 1945.
Polaitíocht
Bhí an Loingseach ar an 3ú ceannaire ar Fhianna Fáil idir 1966 agus 1979. Ghlac sé áit Seán Lemass mar Thaoiseach sa bhliain 1966. Chuir an foréigean a bhris amach i dTuaisceart Éireann sa bhliain 1969 isteach go mór ar rialtas agus ar phobal na Sé Chontae Fichead. Bhris Ó Loingsigh beirt aire as a gcuid postanna mar nár thacaigh siad go hiomlán le polasaí an rialtais ar Thuaisceart Éireann, dar le Ó Loingsigh.
Ghlac Seán Ó Loingsigh áit Seán Lemass mar Thaoiseach sa bhliain 1966. Chuir an foréigean a bhris amach i dTuaisceart Éireann sa bhliain 1969 isteach go mór ar rialtas agus ar phobal na Sé Chontae Fichead. Bhris Ó Loingsigh beirt aire, Charles Haughey agus Niall Blayney, as a gcuid postanna mar nár thacaigh siad go hiomlán le polasaí an rialtais ar Thuaisceart Éireann, dar le Ó Loingsigh.
D’éirigh go hiontach le Fianna Fáil in olltoghchán 1977 agus bhí Seán Ó Loingsigh ar ais mar Thaoiseach arís. Ach d’éirigh sé as dhá bhliain ina dhiaidh sin agus tháinig Cathal Ó hEochaidh isteach ina áit. Ba é Ó Loingsigh ceannasaí deireanach Fhianna Fáil chun tromlach foriomlán a fháil sa Dáil.
Saol pearsanta
clé|mion|150x150px|saintréith an Loingseach Bhí píopa i mbéal an Loingsigh go minic, mar ghobán b'fhéidir, san fhaisean an tráth úd. Bhuail stróc é i 1993, in aois 76 dó agus.d'éag sé ar an 20 Deireadh Fómhair 1999.
Bratach na Spáinne
thumb|250px|right|[[Íomhá:FIAV 111111.svg|23pxBratach]] thumb|Bratach na Spáinne
Glacadh le Bratach Rialtas na Spáínne mar atá sé inniu, ar an 19ú Nollaig sa bhliain 1981 nuair a aithríodh an t-armas don uair is déanaí. An brat náisiúnta oifigiúil de réir bunreacht na Spáinne ná an brat gan an armas. Go hoifigiúil tá úsáid an armais ar an mbratach don rialtas (sé sin comhartha don ríochas) ach is sé leagan na brataí atá níos coitianta.
Tá bratach an rialtais ar an gcuma chéanna agus na brait a úsáideadh idir na blianta 1785 agus 1931 (bhí sé mar an comhartha cogaidh go dtí 1843 nuair a dhéanadh Bratach Náisiúnta as an gcomhartha cogaidh).
"Tá trí stiallacha cothrománach ag Bratach na Spáinne: dearg, buí agus dearg, tá an stiall buí dhá uair chomh leathan agus na chinn dearga.".
Alt 4.1 de réir Bunreacht na Spáinne 1978
Stair
An bhratach is mó atá cosúil le bratach an lae inniu ná, Bratach na Chabhlaigh, Bandera de Proa o de Tajamar or Torrotito faoi Carlos III na Spáinne 1785. Bhí an ríocht, ag an am sin faoi na Ríthe Bourbon, ag lorg Bratach chun comhartha sonraithe a bheith acu a bheith difriúil ó Brait ríogach eile na ríocht Bourbon (na chinn ba mhó ag an am sa Fhrainc agus an dá Sicileach).
Tá raflaí ann go raibh comórtas ann chun dearadh a fháil do Bhratach nua na Spáinne. I ndeireadh na dála, tá an Bhratach a romhnaíodh mar chomhartha cogaidh, gaolta go díreach le Bratach an lae inniu. Lena trí stiallacha cheann acu dhá uair an méid na chinn eile, seasann sé amach ó Bratacha eile na hEorpach ón am céanna.
Tá buntús na Brataí fós conspóideach. Smaoineamh coitianta ná go bhfuil sé bunaithe ar phleann na monarcaigh coróin na hAragóine. Deireann daoine eile go ghlac Carlos III é ó Bratach na Nápáil.
Annála Tiarnaigh
Croinic nó leabhar oiris is ea Annála Tiarnaigh (giorrúchán AT), is dócha tosaithe i gCluain Mhic Nóis i nÉirinn. Scríobhadh iad as Laidin, agus Sean- agus Meán-Ghaeilge.
Bratach na Spáinne
Stair
I rith na 18ú, 19ú, agus 20ú aoiseann déag, bhí an dath seo go ginearálta mar an gcéanna. Na haithrithe ba mhó ná an Armas é féin. Sa Bratach an lae inniu tá an armas i bhfad níos simplí i gcomparáid lena chinn níos luaithe. Seasann na ceithre ceathrú dona ceithre Ríocht a tháinig le chéile chun an Spáinn a aontú ag deireadh an 15ú aois. Is iad seo a leanas na Ríochtaigh; (seasann an caisleán do) Castilla, (seasann an leon do) León, (seasann na línte malartach ingearach buí agus dearg, cúig chinn dearg agus ceithee chinn buí do) Aragón, agus (seasann na slabhraí ceangailte do) Navarra. Freisin seasann toradh pomagránait don Ríocht Múrach Granada ag bun na Armas. Seasann an dá colúin leis an comhartha "plus ultra" (ciallaíonn sé "níos mó" saLaidin) do Fionnachtáin agus coilíníú a rinne na Spáinnigh ar, Mhéiriceá, is iad na collúin miotaseolaíoch Hercules (ó caolas Gibraltar, geata isteach ar an muir Atlantach). Tagann an frasa "Plus Ultra" ón frasa "Non Plus Ultra" (a ciallaíonn "ón pointe seo, níl aon rud") roimh fionnachtain Meiriceá, toisc gur cheap siad go raibh an Spáinn an pointe is faide san iarthar.
Tá an banda corcra ar Bhratach an Dara Poblacht na Spáinne toisc go bhfuil dath corcra ar an mBratach Castilla ar barr an cheann dearg. D'úsáid na Ríogaigh an Bhratach dearg buí dearg (an dearg buí don Aragóin agus dearg eile do Castilla), agus d'úsáid na poblachtánaigh dearg buí don Aragóin agus corcra do na reibiliúnaigh óna Comúnaigh Castilla i rith cogadh idir phobail i Castilla.
Annála Tiarnaigh
Tá na hannála ainmnithe as Tigernach Ua Braín, abb Chluain Mhic Nóis, ach ní hionann sin agus gurbh eisean an t-údar. Deir nóta ámh i Rawlinson B 488 don bhliain 1088, bliain a bháis, gur scríobh Tiarnach an téacs go dtí an t-am sin.
Amharclann an Damer
Stair
mion|ar [[Faiche Stiabhna|Fhaiche Stiabhna i mBaile Átha Cliath]] I leabhar An Damer: Stair Amharclainne (Gael Linn, 2008) insíonn Máiréad Ní Chinnéide stair an Damer mar thionscadal, na daoine a bhí taobh thiar de agus an tsíor-streachailt airgeadais a bhain lena reáchtáil.
Ba sa bhliain 1955 bunaíodh Amharclann Gaeilge an Damer faoi chúram Ghael Linn, eagras a bunaíodh i mBealtaine 1953. Cé nárbh é priomhaidhm an eagrais seo amharclann Gaeilge a bhunú, thuig siad cé chomh tábhachtach is a bhí Amharclann fá choinne drámaí Gaeilge amháin chun an ealáin dhúchasach / seo a chaomhnú sa chathair. Ó comhdhlúthaíodh an Comhar Drámaíochta le Amharclann na Mainistreach i 1942, bhi léiriú drámai Gaeilge faoi chúram na Mainistreach.
Osclaíodh an Damer go hoifigiúil ar an 14 Samhain 1955 le léiriú ó Aisteoirí Chéitinn, Baile Atha. Cliath, faoi stiúir Mháirtín Uí Dhíomasaigh. Bliain is fiche a mhair An Damer faoi choimirce Gael Linn (1955-1976). Tháinig complacht proifisiúnta isteach sa bhliain 1978, comhfhiontar idir Bord na Gaeilge (nach maireann) agus an Chomhairle Ealaíon. Ach níor mhair sé ach ar feadh trí bliana (1978-1981).
Dúnadh an Damer sa bhliain 1981. Meastar gur tháinig ann rómhall don chomplacht gairmiúil agus gurbh é tús na seascaidí an t-am ab fhearr chun tógáil ar an dúshraith a bhí leagtha ag an Damer.
Daoine
Ar na drámadóirí a scríobh don Damer bhí, Eoghan Ó Tuairisc, Seán Ó Tuama, Breandán Ó Beacháin agus Máiréad Ní Ghráda. Sa saothar seo, déantar cur síos ar na drámaí ar fad a léiríodh ar stáitse an Damer agus, i gcásanna áirithe, tugtar míreanna as léirmheasanna comhaimseartha.
Volgograd
Is cathair sa Rúis í Volgograd. Tá breis is milliún duine ina gcónaí ann.
Amharclann an Damer
Daoine
Thug An Damer deis don iliomad daoine a gcuid tallann aisteoireachta a thabhairt chun foirfeachta. Ar na daoine a thosaigh san Damer agus a chuaigh le gairm na haisteoireachta bhí Áine Ní Mhuirí, Máire Ní Ghráinne, Breandán Ó Dúill agus Fionnula Flanagan. Ach is cóir a aithint go raibh daoine amaitéaracha a shroich ardchaighdeán aisteoireachta, ach go háirithe Séamas Ó Tuama agus Séamas Páircéir a fuair moladh arís is arís eile as na léirithe ina raibh siad.
Volgograd
Stair
Bunaíodh cathair Tsaritsyn sa bhliain 1589.
Mainchín Seoighe
Scoláire, scríbhneoir agus feidhmeannach tábhachtach i gConradh na Gaeilge a bhí i Mainchín Seoighe, a rugadh i mBaile Thancaird in aice le Cill Mocheallóg i gContae Luimnigh ar an 18 Lúnasa 1921 agus a fuair bás ar an 3 Iúil 2006.
Seán Seoighe agus Nóra Ní Dhéadaigh a bhí ar a thuismitheoirí, an fear ina fheirmeoir bheag agus an bhean ina gúnadóir, agus saolaíodh beirt chlainne eile don lánúin fosta, mar atá, na hiníonacha Neilí agus Máire. As an Ard-Easpag Dónall Ó Mainchín (Daniel Mannix) a baisteadh é. Chuaigh sé ar scoil i mBrú Rí, an scoil chéanna ina raibh Eamon de Valera féin ina dhalta nuair a bhí sé ina bhuachaill bheag. Bhí múinteoir darbh ainm Donncha Ó hArgáin ann agus é ag spreagadh na ndaltaí chun Gaeilge a fhoghlaim agus stair na hÉireann a staidéar, rud a chuaigh go mór i gcion ar Mhainchín óg. I ndiaidh scoil Bhrú Rí chaith sé bliain i gceardscoil Chill Fhionáin, ach ansin d'aistrigh sé go scoil na mBráithre Críostaí sa Ráth, Co. Chorcaí. Bronnadh scoláireacht Gaeilge air a cheadaigh dó cúrsa foghlama samhraidh a dhéanamh i gColáiste Eoghain Uí Chomhraí i gCarraig an Chabhaltaigh, Contae an Chláir. Thug sé taithneamh don choláiste agus choinnigh sé teagmháil leis ina dhiaidh sin féin. I ndeireadh na ndaichidí bhí sé ina bhall de choiste gnó an choláiste fosta.
Volgograd
Stair
Sa bhliain 1925, tar éis don Aontas Sóivéadach teacht i gcomharbas ar Impireacht na Rúise, athainmníodh an chathair in ómós do Stailín.
Mainchín Seoighe
Sa bhliain 1941 fuair sé post státseirbhísigh i gComhairle Chontae Luimnigh, áit ar fhan sé ag obair go dtí go ndeachaigh sé ar pinsean breis is dhá scór bliain ina dhiaidh sin. Is mar cholúnaí, mar scríbhneoir agus mar iriseoir ócáidiúil is mó a chuaigh sé greamaithe i gcuimhne na ndaoine. Scríobhadh sé colún ar an Limerick Leader faoin teideal Odds and Ends ina gcardáladh sé gnéithe de stair áitiúil an cheantair, cosúil leis na focail Ghaeilge a mhair i gcanúint Bhéarla na háite nó leis na bailéid Bhéarla a bhí á gcanadh ag muintir an cheantair. Bhreacadh sé síos ábhar Gaeilge don Leader freisin, agus is é an t-ainm cleite a chleachtaíodh sé sna haistí seo ná "An Mangaire Súgach", mar chomhartha ómóis don tseanfhile Aindrias Mac Craith.
Volgograd
Stair
Fearadh cath mór i "Stalingrad" (Cathair Stailín nó Stailínghort i nGaeilge) sa Dara Cogadh Domhanda, bua tábhachtach do na Comhghuaillithe i gcoinne na Gearmáine. thumb|Volgograd|alt=|clé Sa bhliain 1961, i ndiaidh bháis Stalin, baisteadh an t-ainm Volgograd ar an gcathair.
Mainchín Seoighe
Tháinig dhá leabhar déag i gcló óna pheann, ina mheasc dhá cheann as Gaeilge, mar atá, Maraíodh Seán Sabhat aréir agus Cois Máighe na gCaor.
Lin-Manuel Miranda
Is cumadóir, liriceoir, drámadóir agus aisteoir Meiriceánach é Lin-Manuel Miranda.
Saol
Rugadh Lin-Manuel Miranda i Nua-Eabhrac i 1980. Ba síceolaí cliniciúil a mháthair agus ba pholaiteoir a athair. Tá deirfiúr aige. Luz is ainm di. Gach bliain chaith Miranda mí amháin lena sheantuismitheoirí i bPórtó Ríce.
Nuair a bhí Lin-Manuel agus Luz níos óige, d’fhreastail siad ar ranganna pianó. Chonaic Lin-Manuel a chéad cheoldráma nuair a bhí sé seacht mbliana d’aois, is é sin Les Misérables ar Broadway. Tar éis sin, thosaigh sé ag rapáil agus chas sé amhráin hip-hop agus R&B.
D’fhreastail Miranda Hunter College Bunscoil agus ''Ardscoil Hunter College. ''Bhí an t-iriseoir, Chris Hayes, sa rang.
Tar éis ardscoil, d’fhreastail Miranda ar Ollscoil Wesleyan agus bhunaigh sé grúpa hip-hop;. Freestyle Love Supreme an t-ainm a bhí ar an ghrúpa. Chum Miranda a chéad ceoldráma sa bhliain sofamór,  Into the Heights. Bhain sé céim amach i 2002.
Sa bhliain 2020, bhí sé ina chónaí lena bhean chéile, Vanessa Nadel (is dlíodóir agus eolaí í). D’fhreastail siad le chéile Ardscoil Hunter College agus thosaigh siad ag dul amach le chéile i 2005. Chuir Miranda an cheist uirthi agus phós siad i 2010. Rugadh a gcéad pháiste, Sebastian i 2014 agus rugadh mac eile i 2018. Francisco is ainm do.
2002-10: In the Heights
I 2002, d’oibrigh Miranda agus John Buffalo Mailer le Thomas Kail (is stiúrthóir é). Rinne siad In the Heights ar Broadway i mí an Mhárta. D’ainmnigh In the Heights  le haghaidh trí gradam déag san Tony Awards. Bhuaigh siad ceithre ghradam, an scór is fearr agus an ceoldráma is fearr freisin. Chomh maith leis sin,  fuair In the Heights Gradam Grammy i 2009. Rinne Miranda phríomhpháirt san ceoldráma ar Broadway i 2008 agus be bharr d’ainmnigh sé le haghaidh an t-aisteoir is fearr san Tony Awards i 2008. D’fhág sé Into the Heights ar Broadway i 2009.
Mar sin féin. D’oscail an ceoldráma ar an West End i 2015 le haghaidh dhá bhliain. Bhí sé sa Amharclann King’s Cross.
Chomh maith le Into the Heights, d’oibrigh Miranda le Stephen Sondheim agus d’aistrigh sé cúpla amhrán in West Side Story ó Bhéarla go Spáinnis.
2011-14: Bring It On: The Musical
Scríobh Miranda na liricí agus an ceol le Tom Kitt agus Amanda Green le haghaidh an cheoldráma. Bring it On: The Musical an t-ainm atá ar an ceoldráma. Bhí première an cheoldráma san Amharclann Alliance, Georgia i mí an Eanáir, 2011. Thosaigh an ceoldráma turas náisiúnta i Meircieá i 2011. Bhí sé ar Broadway ar feadh tamaill. D’oscail sé ar an gcéad lá de Lúnasa 2012 agus dhún sé ar tríocha lá de mí na Nollag. D’ainmnigh Bring it On: The Musical le haghaidh dhá Tony Awards. An ceoldráma is fearr agus an chóiréagrafaíocht is fearr.
2009-2016: Hamilton: An American Musical
Bhí Lin- Manuel Miranda ar a laethanta saoire i 2008 agus léigh sé beathaisnéis faoi Alexander Hamilton le Ron Chernow.
Is scéal é faoin Alexander Hamilton, a rugadh sa bhliain 1757. Scríobh Miranda an scéal, na liricí, an scór agus rinne sé aisteoireacht freisin. Thosaigh Hamilton: An American Musical ar Broadway san Amharclann Richard Rogers in 2015, agus Thomas Kail mar an chéad stiúrthoir.mion|Lin Manuel Miranda ag cánadh sa [[Teach Bán]]
Mí Aibreáin 2016, d’fhoilsigh Miranda agus Jeremy McCarter leabhar. Hamilton: The Revolution  an t-ainm atá ar an leabhar agus déan cur síos é an turas ón saol go raibh Hamilton aige go dtí Hamilton: An American Musical ar Broadway.
Rinne Miranda an léiriú dheireanach ar Broadway mar an príomhcharachtar (Hamilton) ar naoú lá Iúil 2016. Mar sin féin, dúrit Miranda d’osclódh Hamilton: An American Musical i bPórtó Ríce i 2019 agus déanfaidh Miranda an príomhcharachtar arís. Tháinig an ceoldráma go dtí Pórtó Ríce mar bhuail hairicín Maria ar Pórtó Ríce i 2017 agus fuair níos mó ná 300,000 duine bás. D’oscail an ceoldráma chun airgead a fáil chun cabhrú na daoine ar an oileán. Rinne Miranda páirt Hamilton i bPórtó Ríce agus bhí na ticéid díolta amach laistigh de 3 huaire. Bhailidh siad níos mó ná $14 milliún.
2014-2016: Moana
Bhí Lin- Manuel Miranda an cumadóir le haghaidh an scannán Moana (R. Clements & J. Musker, 2014). Is é scannán beochana é. Is é Auli’I Cravalho, Dwayne Johnston agus Rachel House na príomhchactair. Scríobh Miranda na amhráin “How Far I’ll Go” agus “''You’re Welcome”. Chán Auli’i Cravalho “How Far I’ll Go” agus chán Dwayne Johnston “You’re Welcome”. D’fhoilsigh Disney “You’re Welcome”'' arís ach chán Jordan Fisher agus Lin- Manuel Miranda an t-amhrán. Rapálann Miranda na focail agus tá sé cosúil leis an ceol sa Hamilton.
2018- Mary Poppins Returns
mion Eisíodh Mary Poppins (R. Stevenson) I 1964. Bhí Julie Andrews, Dick Van Dyke agus David Tomlinson sa scannán. Ba ceoldráma é
D’eisigh Mary Poppins Returns (R. Marshall) I 2018. Tá foireann scothaisteoirí agaibh. Tá príomhpháirt ag Emily Blunt (Mary Poppins) agus Lin- Manuel Miranda (Jack). Tá páirt beag ag Meryl Streep (Topsy), Dick Van Dyke (Mr. Dawes Junior) agus Colin Firth (William Weatherall). Tá Mary Poppins Returns ag leanúint Mary Poppins.
2021- Tick Tick Boom, Vivo angus Encanto
Rinne Lin-Manuel Miranda aisteoireacht i Vivo, scannán Netflix, agus scríobh sé an ceol as Vivo freisin. Stiúir sé an scannán Tick Tick Boom... Bhí Andrew Garfield sa scannán seo agus bhí sé faoi drámadóir Jonathon Larrson a scríobh an ceoldráma Rent.
Scríobh Lin-Manuel Miranda an ceol den Disney scannán cartúin Encanto. Bhí an ceol aimníodh den a lán duiseanna, mar shampla, Gradaim an Acadaimh. Bhí "We Don't Talk About Bruno" ar céad áit sna chairteacha in Eireann, Méiricea agus an Ríocht Aontaithe, agus bhí a lán amhráin eile as an scannán sa chairteacha freisin.
Duaiseanna
Bhuaigh Lin- Manuel Miranda go leor duaiseann. Thug an Hollywood Camber of Commerce "réalta" ar Hollywood Walk of Fame do Miranda i 2018.
Duaiseanna sa Scannáin
Gradaim an Acadaimh
Na Gradaim Emmys
An Amharchlann
Gradaim Tonys Na Gradaim Laurence Olivier
An Aird Uachtarach
Is barúntacht suite i gContae an Dúin í an Aird Uachtarach.
Caora mhóradharcach
Is ainmhí í an chaora mhóradharcach. Mamach atá ann.
The Division Group
Is banna ceoil as California é The Division Group. Is iad Ben Kenney, Ashley Mendel agus Neal Evans na ceoltóirí sa ghrúpa.
Kōfu
Cathair Speisialta de chuid na Seapáine is ea Kōfu (甲府市). Tá sí suite i ndeisceart Honshu. Tá 197,540 duine ina gcónaí i Kōfu (daonáireamh 2010).
Contae Cheap Bhreatainn, Albain Nua
Is contae i oir thuaisceart Albain Nua é Cheap Bhreatainn. I 2011 bhí cónaí ar 101,619 duine i gcontae Cheap Bhreatainn síos ó 105,928 duine i 2006.