cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Seosamh Ó Duibhginn
Naisc sheachtracha
Cartlann an DuibhginnighSliocht as Ag Scaoileadh Sceoil
Éirí Amach na Cásca
Léigh ceannaire an Éirí Amach, Pádraig Mac Piarais, amach Forógra na Poblachta ar an tsráid lasmuigh d'Ardoifig an Phoist, agus é ag gairm Poblacht neamhspleách den tír. Cuireadh na mílte saighdiúirí Briotanacha isteach sa chathair. Agus le cabhair ó ghunnaí móra na loinge cogaidh, HMS Helga, ar an Life, cuireadh an tÉirí Amach faoi chois laistigh de sheachtain amháin. Mar sin féin, chuaigh an tÉirí Amach go mór mór i bhfeidhm ar mhuintir na tíre, agus ba mhór an inspioráid é do lucht leanúna an náisiúnachais ar fud na hÉireann. B'é an iarracht ba threise é ó Bhliain na bhFrancach chun na Sasanaigh a dhíbirt as Éirinn.
Ní raibh tacaíocht an phobail ag na hÓglaigh ar dtús. Nuair a bhí na saighdiúirí dearga ag seoladh na nÓglach go dtí an príosún, chonacthas cosmhuintir Bhaile Átha Cliath ag caitheamh anuas orthu agus á milleánú faoin léirscrios a rinneadh ar an gcathair le linn na gcathanna sráide.
Tynron
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Tynron.
Éirí Amach na Cásca
Lámhachadh an chuid is mó de na ceannairí faoi dheifir i mí na Bealtaine sa bhliain 1916, agus d'athraigh barúil an phobail i leith an Éirí Amach. Cuireadh na céadta i mbraighdeanas i bhFrongoch sa Bhreatain Bheag, agus chuaigh siad go tapa chun radacachais ansin faoi thionchar na n-imeachtaí agus an chineál cuideachta a bhí acu ansin.
Nuair a tháinig siad abhaile, eagraíodh feachtas polaitiúil a spreag an pobal chun tacaíochta leis an náisiúnachas, agus bhain Sinn Féin, an páirtí ba bháúla leis na hÓglaigh, an tromlach amach in olltoghchán na bliana 1918. Ansin, in áit a gcuid suíochán a ghlacadh i bparlaimint Westminster, tháinig siad sin le chéile chun Dáil Éireann a bhunú agus an Phoblacht a bhí fógartha le linn an Éirí Amach a athbheochan. B'é sin a chuir tús le Cogadh na Saoirse in Éirinn, agus na Sasanaigh ag iarraidh an Dáil a chloí arís.
Torthorwald
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Torthorwald.
Éirí Amach na Cásca
An tÉirí Amach ar na Bacáin
Ar an séala seo, cheap reachtaire an Bhráithreachais, Tomás Ó Cléirigh, Coiste Míleata ar leith leis an gceannairc a ullmhú. B'iad Pádraig Mac Piarais, Éamonn Ceannt, agus Seosamh Pluincéad a chuaigh ar an gCoiste ar dtús.Ina dhiaidh sin, chuaigh an Cléireach féin agus Seán Mac Diarmada leo. Baill den Bhráithreachas ab ea iad ar fad, agus amach ón gCléireach, Óglaigh a bhí iontu fosta.
Ón lá a bunaíodh na hÓglaigh mar eagraíocht sa bhliain 1913, bhí an Bráithreachas á sealbhú de réir a chéile, agus iad ag cuidiú le chéile le céimíochtaí oifigigh a bhaint amach. Mar sin, nuair a tháinig bliain an Éirí Amach, bhí an chuid ba mhó d'oifigigh na nÓglach ag tacú le Poblachtánachas na láimhe láidre. I ngan fhios d’Eoin Mac Néill, shocraígh an IRB go n-éireoidh siad amach ar Dhomhnach Cásca.
Mar sin féin, fuair Mac Mhic Néill boladh den rud a bhí sna fonsaí tógála, agus bhagair sé ar lucht leanúna an Phiarsaigh "gach aon rud ab fhéidir a dhéanamh, ach amháin glao gutháin a chur ar Chaisleán Bhaile Átha Cliath, leis an scéim a stopadh".
D'éirigh le Seán Mac Diarmada, ar dtús, malairt chomhairle a áitiú air, agus é ag tagairt don lastas armálacha a bhí ag teacht ón nGearmáin le Ruairí Mac Easmainn. An lá arna mhárach, áfach, chrom Mac Mhic Néill ar ais ar a sheandearcadh diúltach, nó chuala sé gur tháinig na Sasanaigh ar long na n-armálacha agus gur ghabh siad an tEasmannach.
An tÉirí Amach
Bhí sé pleanáilte ag Séamas Ó Conghaile agus ag Seosamh Pluincéad beag beann ar a chéile foirgnimh in áiteanna straitéiseacha a shealbhú thall is abhus i mBaile Átha Cliath le daingean a dhéanamh den chathair in éadan ionsaí na saighdiúirí dearga. Dá mbeadh an t-ádh leis na reibiliúnaigh, bheidís i seilbh limistéar inchosanta de lár na cathrach, agus é teorannaithe ag na canál acha agus ag na sráid eanna ciorclacha. B'é oighear an scéil, áfach, nach raibh a ndóthain Óglach ann le sin a dhéanamh. Mar sin, fágadh Caisleán Átha Cliath agus Coláiste na Tríonóide mar dhúnfoirt ag na Sasanaigh, agus na hÓglaigh scartha ó chéile ag na dúnfoirt seo. Mar sin, bhí na Sasanaigh ábalta na hÓglaigh a chloí de réir a chéile, díorma i ndiaidh díorma. deas|200px|thumb|Tógadh bratach na Ríochta Aontaithe anuas agus cuireadh bratach na Poblachta ina háit. Bhí ceithre chathlán sa rannán a bhí ag na hÓglaigh i mBaile Átha Cliath, agus gach cathlán acu faoi cheannas ceannfoirt a bhí dílis do Bhráithreachas na Poblachta. Cuireadh cathlán breise i dtoll le chéile as fir a fuarthas ar iasacht ó na cinn eile. B'é seo an cathlán a cuireadh i gceann Ardoifig an Phoist, agus na ceannairí uile ag dul leis: Pádraic Mac Piarais, a bhí ina Uachtarán agus ina Phríomh-Cheannfort; Séamus Ó Conghaile; Tomás Ó Cléirigh; Seán Mac Diarmada; Seosamh Pluincéad; agus captaen óg darbh ainm Mícheál Ó Coileáin. Idir an dá linn, ghabh an Chéad Chathlán foirgneamh na gCeithre gCúirteanna agus iarthuaisceart na cathrach faoi chomandracht Éamoinn Uí Dhálaigh. Chuaigh Tomás Mac Donncha agus an Dara Cathlán ag sealbhú monarcha brioscaí Jacob ó dheas ó lár na cathrach. Bhí Éamon de Valera i gceannas ar an Tríú Cathlán a ghabh Muileann Uí Bheolain. Bhí Éamonn Ceannt i gceannas ar an gCeathrú Cathlán, agus fuair siad seilbh ar Aonacht Átha Cliath Theas, teach oibre in iardheisceart na cathrach. B'é an tArm Cathartha a ghabh Faiche Stiabhna agus Halla na Cathrach. Ó chuir an gabháltas seo an dlí agus an tsíocháin ar ceal, chuaigh na bochtáin ag creachadh na siopaí. D'ordaigh oifigeach amháin dá chuid Óglach urchair a scaoileadh leis na foghlaithe seo, ach ní raibh an Conghaileach, mar Shóisialaí, sásta leis seo, agus thug sé frithordú do na fir.
Ós rud é go raibh sé éirithe le Mac Mhic Néill an t-éirí amach a stopadh taobh amuigh den phríomhchathair, fágadh ardcheannasaíocht na reibiliúnach i bpáirc an áir faoin gConghaileach, a raibh sé de chlú air go raibh ciall mhaith aige don oirbheartaíocht. Goineadh go héag é, ach ina dhiaidh sin féin bhí sé in ann an cath a stiúradh is a dhíriú, agus a chuid fear á bhogadh ó áit go háit ina luí sa leaba dó. Mar ba dual don tSóisialaí, shíl sé nach mbeadh rialtas caipitlíoch Shasana fonnmhar maoin saolta dá gcuid féin a léirscrios le gunnaí móra airtléire, ach faraor géar, ní raibh an ceart aige ná geall leis. mion|399x399px Ar dtús, bhí ceannfort na bhfórsaí Sasanacha sa phríomhchathair, an Ginearál Lowe, bhí sé mall go leor ag teacht chuige féin, nó ní raibh aige féin ach míle agus dhá chéad fear sa chathair - is é sin, fear amháin in aghaidh gach Óglach - agus ní raibh sé cinnte, cé mhéad reibiliúnach a bhí ann. D'fhógair sé dlí an chogaidh, agus chrom a chuid fórsaí ar shúil a choinneáil ar na bealaí isteach go dtí Caisleán Átha Cliath agus ceanncheathrú na reibiliúnach in Ardoifig an Phoist a scaradh ó na hÓglaigh eile. Tháinig an bád gunnaí móra, HMS Helga, chun fortachta, agus fuarthas airtléire machaire ó gharastún Átha Luain. Suíodh na gunnaí móra ar an taobh ó thuaidh den chathair ag Sráid na Prúise, Baile Phib agus Bóthar na Cabraí. An chuid ba mhó den tseachtain, bhí na gunnaí seo ag lámhach lár na cathrach, agus chuaigh cuid nár bheag de trí thine. Bhí Halla na Saoirse ar an chéad fhoirgneamh a bhí thíos leis, ach siúd is go raibh an foirgneamh seo ina cheanncheathrú ag na ceardchumainn agus ag an Arm Cathartha, bhí sé tréigthe ag na reibiliúnaigh roimh an éirí amach, agus ní raibh ciall ná réasún le bheith á lámhach. Spéisiúil go leor, b'éigean don bhád gunnaí móra Helga éirí as an lámhach, ó bhí a cuid urchar ag bagairt Lóiste an Leasrí i bPáirc an Fhionnuisce.
Tugadh tuilleadh fórsaí isteach ó Shasana, agus an Ginearál Maxwell i gceannas orthu. Bhí thart ar shé mhíle déag de shaighdiúirí dearga agus míle duine de shaighdiúirí dubha ann, le dul chun catha ar mhíle Óglach agus dhá chéad is caoga saighdiúir de chuid an Airm Chathartha. Is léir nach raibh na hÉireannaigh in ann an fód a sheasamh in aghaidh na sluaite síoraí seo. left|thumb|280px|Sráid Sackville, mar a thugtaí ar Shráid Uí Chonaill tar éis an Éirí Amach
Ní raibh mórán cogaíochta ar siúl timpeall na ceanncheathrún. Cuireadh na cathanna ba troime thart ar an gCanáil Mhór. Bhí cuid mhaith reibiliúnaigh seadaithe in áiteanna ansin agus iad ag iarraidh a gcuid suíomh a chosaint. San am céanna, bhí na Sasanaigh ag féachaint leis an gcanáil a ghabháil, ó bhí sí ag teastáil uathu le fórsaí fortachta a thabhairt isteach ó Dhún Laoghaire. Rinne na Sherwood Foresters, reisimint de chuid Arm na Breataine, iarracht an Chanáil a thrasnú ag Sráid an Mhóta, ach fuair siad iad féin á lámhach ón dá thaobh níos mó ná uair amháin. Ní raibh ach dháréag Óglach ag seasamh an fhóid anseo, ach bhí siad in ann ascnamh na nGall a stopadh ar feadh i bhfad agus dhá chéad is dhá scór Sasanach a mharú nó a ghoin sa teagmháil. Maidir leis na hÓglaigh ag teach na hoibre (Aonacht Átha Cliath Theas), d'éirigh leo an-dochar a dhéanamh do na díormaí Sasanacha a bhí ag iarraidh a mbealach a dhéanamh go dtí an Caisleán. Goineadh Cathal Brugha go tromchúiseach i bpáirc seo an áir. De réir a chéile, áfach, b'éigean do na reibiliúnaigh an suíomh seo a thréigean, nó bhí an lón cogaidh ag rith gann, agus ní raibh maolú ar bith ag teacht ar an gcith sliogán. Maidir le Faiche Stiabhna, d'fhág na reibiliúnaigh í, nuair nach raibh siad ábalta í a choinneáil a thuilleadh, agus na Sasanaigh ag cur snípéirí agus meaisín-ghunnadóirí ag obair sa chomharsanacht. Chúlaigh lucht cosanta Fhaiche Stiabhna - saighdiúirí de chuid an Airm Chathartha a bhí ann - faoi chomandracht Mhíchíl Uí Mhulláin go Coláiste Ríoga na Máinlianna, áit ar fhan siad go dtí gur ghéill siad iad féin do na Sasanaigh. mion|377x377px Is beag a tharla in Ardoifig an Phoist le linn an éirí amach. Ar dtús, léigh an Piarsach Forógra na Poblachta os ard do na daoine ó staighrí oifig an phoist, agus ansin, dhaingnigh seisean agus a chuid fear iad féin san fhoirgneamh. Ó nach raibh siad in ann an chith sliogán a fhreagairt ar aon dóigh éifeachtúil, thréig siad Ardoifig an Phoist agus bhunaigh siad ceanncheathrú nua i Sráid Moore. Ar an naoú lá fichead de Mhí Aibreáin, arbh é an chéad Satharn i ndiaidh na Cásca é, thug an Piarsach ordú do na hÓglaigh éirí as an gcogaíocht agus iad féin a ghéilleadh do na Gaill. mion|377x377px Fuath ba mhó a bhí ag an gcosmhuintir ar na reibiliúnaigh le linn an Éirí Amach. B'iad na hÓglaigh ba mhó a bhí á milleánú ag muintir na háite sa léirscrios a rinneadh ar an gcathair, gan trácht a dhéanamh ar na céadta sibhialtach a fuair bás idir dhá thine Bealtaine. Básaíodh míle dhá chéad duine. Fuair ceathrar Óglach is trí scór bás sna cathanna, agus cuireadh seisear déag eile chun báis i bPríosún Chill Mhaighneáin i ndiaidh an éirí amach. Maraíodh céad is dhá scór saighdiúir Sasanach, agus goineadh trí chéad ochtar déag acu. Maidir le Constáblacht Ríoga na hÉireann agus póilíní na cathrach, fuair seachtar déag acu bás. B'é Mícheál Seosamh Ó Rathaille an t-aon cheannaire amháin de chuid na nÓglach a bhásaigh i bpáirc an áir.
Óengus mac Óengusa
File agus Ollamh Éireann ba ea  Aonghas mac Aonghasa  (Meán-Ghaeilge  Óengus mac Óengusa) (bás 930).
San Proinsias Assisi
mion|clé|San Proinsias Assisi Ba naomh é Giovanni di Pietro Bernardone nó Proinsias Assisi (as Laidin Franciscus de Assisi) (1181 nó 1182 - 3 Deireadh Fómhair 1226).
Éirí Amach na Cásca
An tÉirí Amach
Gabhadh trí mhíle ceithre chéad tríocha duine mar amhrasánaigh, agus cuireadh na ceannairí chun báis, go háirithe iad siúd a shínigh an Forógra. Bhí an Conghaileach gonta go héag cheana féin, agus é ag fulaingt go mór leis an dóigh a raibh an ghoimh ag dul chun donais. Ní raibh sé in ann seasamh suas, agus lámhachadh ina shuí é. Bhí go leor údarás áitiúil agus nuachtán, go háirithe an tIrish Independent ag éileamh tuilleadh básuithe den chineál chéanna. Nuair a bhí an tÉirí Amach thart, bhí míle ceithre chéad agus ocht scór duine i mbraighdeanas ag na Sasanaigh, agus nuair a tugadh go dtí an Bhreatain Bheag iad, bhí gnáthmhuintir na príomhchathrach ag caitheamh seileoige orthu le teann dímheasa.
Na hImeachtaí taobh amuigh de Bhaile Átha Cliath
right|thumb|280px|Leacht cuimhneacháin Éirí Amach na Cásca ar Dhroichead an tSairséalaigh, Luimneach sa bhliain 2003. Cuireadh suas é ar shuíomh dhealbh na Ríona Victoria a pléascadh suas i ndiaidh Chogadh na Saoirse. Ina lán áiteanna, tháinig díormaí d'Óglaigh amach le páirt a ghlacadh san éirí amach, ach má tháinig, d'fhill siad abhaile nuair a fuair siad amach faoin rud a bhí ordaithe ag Eoin Mac Néill. Slógadh complachtaí iomlána i gContae Thír Eoghain agus céad tríocha is beirt fhear i mBóthar na bhFál i mBéal Feirste. Bhí Liam Ó Maoilíosa i gceannas ar thrúpa a thug ionsaí mírathúil faoi stáisiún na bpéas i nGaillimh. Mharaigh Seán Mac an tSaoi agus a chuid Óglach ó Chontae Lú péas agus séiléir. I gContae Loch Garman, shealbhaigh na hÓglaigh Inis Córthaidh de ghrá an tsiombaileachais go ceann cúpla lá, sular ghéill siad iad féin do na Sasanaigh. Mar sin, ní éirí amach a bhí ann ach athchruthú na n-imeachtaí i mBliain na bhFrancach. Chruinnigh míle Óglach le chéile i gCorcaigh ar Dhomhnach na Cásca, ach ansin, chuala siad an t-ordú a tháinig ó Eoin Mac Néill agus scaip siad arís. Níor cuireadh cath ceart ach i gCill Dhéagláin. Ansin, mharaigh na hÓglaigh ochtar péas agus ghoin siad cúigear déag eile.
San Proinsias Assisi
Rugadh San Proinsias in Assisi na hIodáile. Bhí a mhuintir saibhir dó ach theastaigh ó Phroinsias bheith chomh bocht le hÍosa. Dá bharr sin, d'fhág sé a theaghlach agus an saibhreas agus chuaigh sé chun cónaí leis féin sna coillte timpeall ar Assisi. Chreid sé gur le Dia gach aon ní ar domhan. Dúirt sé gur deartháir leis gach ainmhí beo agus gur deirfiúracha leis na réaltaí sa spéir. Thug sé moladh do Dhia i gcóir gach ní timpeall air. Bhunaigh sé ord rialta na bPrionsiasach.
Éirí Amach na Cásca
Éirí Amach na Cásca i nGaillimh
Mar chuid d'Éirí Amach chuaigh suas le 600 duine chun dualgais i gceantair Órán Mór, Ghoirt Inse Guaire agus Bhaile Átha an Rí i gcontae na Gaillimhe ar Aibreán 25, 1916 agus ar na laethanta dár gcionn. Ba bhocht an traenáil agus an t-armas a bhí orthu, ach ba é an t-aon iarracht cumasach d'aon tsórt a déanadh san éirí amach lasmuigh de Bhaile Átha Cliath. clé|mion|Mark VI Webley, ceann de na gunnaí a d’úsáideadh Óglaigh na hÉireann
Sinn Féin á Insíothlú
Tháinig athrú mór ar dhearcadh an phobail i leith na gceannairceoirí, nuair a cuireadh na cinnirí chun báis. Roimhe sin, b'é an meas a bhí ag formhór mór na nÉireannach orthu gur lucht tarraingthe achrainn a bhí iontu nach raibh ach ag déanamh dochair do chás na hÉireann. Na cimí a scaoileadh saor sa deireadh, thosaigh siad ag atheagrú agus ag athfhruiliú fórsaí Poblachtacha, agus fuair Sinn Féin tolgadh an deargnáisiúnachais uathu. Íorónta go leor, ní raibh Sinn Féin ag an am sin leath chomh radacach agus a shíl na Gaill. A mhalairt ar fad, bhí an páirtí sásta glacadh leis an monarcacht féin, agus níor ghlac sé páirt ar bith san Éirí Amach, mar pháirtí, cibé céard a chuir na nuachtáin Shasanacha ina leith. Na cinnirí náisiúnaíocha a tháinig slán as an Éirí Amach, d'insíothlaigh siad Sinn Féin agus chuir siad ruaigeadh ar an dream monarcach a bhí ina measc siúd i gceannas ar an bpáirtí roimhe sin. Ba é Art Ó Gríofa an páirtí é a bhunaigh, sa bhliain 1905.
San Proinsias Assisi
Is é Proinsias naomh pátrúin na n-ainmhithe agus na timpeallacht a.
Éirí Amach na Cásca
Sinn Féin á Insíothlú
Inniu féin, is minic a chuirtear an cheist, cén cineál cor a chuirfeadh na Sasanaigh i gcinniúint na hÉireann, dá staonfaidís ó chinnirí an Éirí Amach a chur chun báis in Earrach na bliana 1916.
Olltoghchán na Bliana 1918
Bhain Sinn Féin amach formhór mór na suíochán in Olltoghcháin na bliana 1918, i Mí na Nollag. Ansin, tháinig an chuid ba mhó d'Fheisirí Shinn Féin le chéile i mBaile Átha Cliath, agus d'fhógair siad Éire ina Poblacht arís, ar an t-aonú lá fichead den bhliain 1919. In alt na huaire seo bhí Éamon de Valera i gcarcair i bpríosún Lincoln agus níorbh é ina shaoradh go dtí Mí Fheabhra. Tháinig sé slán as an Éirí Amach de thaisme, nó ós rud é gur chaith sé blianta a chéad óige sna Stáit Aontaithe, bhí an chuma ar an scéal go raibh sé ina shaoránach Meiriceánach, rud a chiallódh nach bhféadfaí é a bhású mar sin. Nuair a chinn na húdaráis ar é a chur chun báis i ndiaidh an iomláin, bhí deireadh tagtha leis na básuithe ar fad cheana féin. Toghadh é mar Uachtarán (Príomh-Aire) ar an 1 Aibreán 1919.
San Proinsias Assisi
Is é an 4 Deireadh Fómhair a lá féile.
Éirí Amach na Cásca
Oidhreacht an Éirí Amach
clé|200px|thumb|Leac chuimhneacháin in [[Ard-Oifig an Phoist.]] Iad siúd a cháineann an tÉirí Amach, fuair siad locht ar na ceannairí, toisc go raibh a fhios acu, nó ag cuid acu ar a laghad, nach raibh seans ar bith acu an báire a ghnóthú. Is é an chiall a bhain siad as an Éirí Amach nach raibh ann ach siabhrán rómánsúil de chuid an Phiarsaigh. Cé gur chuir an tÉirí Amach an chéad síol le Poblacht na hÉireann, ní raibh aon mhaith ann leis na hAontachtóirí Éireannacha a chur ar malairt intinne i leith an neamhspleáchais ná leis na Protastúnaigh Ultacha a mhealladh chun an chríochdheighilt a chur ar ceal.
Na staraithe Náisiúnaíocha, arís, is é an dearcadh a bhíonn acusan ná gur mhúscail an tÉirí Amach an náisiún, ar dhóigh is gur thosaigh an tír ar fad ag éileamh neamhspleáchais. De réir an dearctha seo, b'é an tÉirí Amach, chomh maith leis na himeachtaí a tharraing sé ina dhiaidh, a chuir ar chumas na nÉireannach Cogadh na Saoirse a chur agus an tsaoirse a bhaint amach don tír arís.
Tá an teoiric ann freisin go raibh an tÉirí Amach fite fuaite le comhoibriú na náisiúnaithe Éireannacha leis an nGearmáin. Dá mb'í an Ghearmáin a bhéarfadh bua ar an mBreatain Mhór, - a cheapann lucht leanúna na teoirice seo, - bheadh toscairí Phoblacht na hÉireann ina suí ag bord na gcomhchainteanna síochána i ndeireadh an Chéad Chogadh Domhanda.
Is é an chiall is fearr leis na staraithe a bhaint as an scéal, ná go bhfuair na Sé Chontae Fichead neamhspleáchas idir an chéad lá de Mhí Aibreáin sa bhliain 1922 (nuair a chuaigh an chumhacht fheidhmitheach ó lámh na nGall go lámh na nGael de réir an Chonartha Angla-Éireannaigh, agus é sínithe ag Rialtas na Breataine Móire agus toscairí na nÉireannach sa bhliain 1921, - nó b'é an Conradh seo a chuir bun le Saorstát Éireann) agus an séú lá de Mhí na Nollag sa bhliain chéanna (nuair a chuaigh an chumhacht reachtaitheach ó lámh na nGall go lámh na nGael). Mar sin, ní thugann siad aitheantas ar leith don Éirí Amach mar bhunchloch. Mhair an Saorstát go dtí an bhliain 1937, nuair a heisíodh Bunreacht na hÉireann. Ansin, ní raibh ach athrú ainm de dhíth le poblacht cheart a dhéanamh den tír. Sa bhliain 1949, tháinig an tOireachtas le chéile le Poblacht a ghairm d'Éirinn.
An Sóisialachas agus an tÉirí Amach
mion|[[James Connolly]] Uaireanta, deirtear gurbh é Éirí Amach na Cásca an chéad réabhlóid Shóisialach san Eoraip. Is deacair breithiúnas ceart a thabhairt ar an ráiteas seo. B'é an Conghaileach an t-aon duine amháin de na ceannairí a raibh dlúthbhaint aige le gluaiseacht idirnáisiúnta na Sóisialach. Cé gur thug an chuid eile acu le fios go raibh siad meáite ar stát Sóisialach a dhéanamh den Phoblacht, is é an chuma atá ar an scéal nach raibh ann ach cleas le tacaíocht an Chonghailigh a fháil don Éirí Amach. Réabhlóid i gcúrsaí an chultúir agus na polaitíochta a bhí ag teastáil uathu thar aon chineál réabhlóid eile.
Bhí an Piarsach suite siúráilte, mar shampla, nach n-éireodh leis an Éirí Amach cibé, agus mar sin, bhí an chaint saor aige. Bheadh sé chomh maith aige réabhlóid Shóisialach a ghealladh, nó ní chaithfeadh sé beart a chur le briathar. B'fhollasach nach raibh mórán muiníne ag an gConghaileach as a chuid comhchogaithe a fhad is a bhí a dtiomantas siúd don tSóisialachas i gceist. Bhí sé ullamh cogadh na n-aicmí a chur orthu a thúisce is a thiocfadh an Phoblacht ar an bhfód. Thairis sin, ní féidir a rá ar aon nós gur Sóisialach a bhí in Éamon de Valera, arbh é an duine ba mhó le rá agus ba mhó tionchair is cumhachta i saol na hÉireann acu siúd a tháinig slán as an Éirí Amach.
Mar sin féin, nuair a tháinig na Boilséivigh i gceannas ar an Rúis, thug siad aitheantas dioplómatúil don Phoblacht a bhí fógartha ag an bPiarsach agus curtha ar ceal leis an gConradh Angla-Éireannach. Bhí luiteamas ag Léinín leis an gConghaileach, agus nuair a bhí na Cumannaigh eile ag fáil lochta air siúd toisc gur chomhoibrigh sé le náisiúnaithe buirgéiseacha, cháin Léinín iad, agus é den tuairim go raibh an ceart ag an gConghaileach go hiomlán nuair a chuaigh seisean i gcomhghuaillíocht le haicmí míshásta eile. Bheadh comhghuaillíochtaí den chineál sin géar-riachtanach ag na Cumannaigh lena gcuspóirí a bhaint amach, arsa Léinín.
Fir a cuireadh chun báis iad i ndiaidh an Éirí Amach
deas|100px|thumb|[[Pádraig Mac Piarais.]] deas|100px|thumb|[[Séamas Ó Conghaile.]]
Comhphróiseálaí
deas|200px|thumb|Comhphróiseálaí An dara próiseálaí i ríomhaire, mar phróiseálaí roghnach breise sa chuid is mó de na ríomhairí pearsanta, a ligeann don ríomhaire tascanna áirithe a dhéanamh níos tapa. Mar shampla, tá comhphróiseálaithe matamaitice is graificí ann.
Méadrach
Sa mhatamaitic, riail chun fad cuair agus uillinneacha idir cuair a thomhas i spás ar leith, agus eolas ar chuaire an spáis curtha san áireamh. Tá an coincheap lárnach don choibhneasacht ghinearálta, a leagann síos cothromóidí ag slonnadh an ghaoil idir an méadrach (is mar sin an chuaire) agus dáileadh an damhna.
An Éigipt
Is tír í an Éigipt, nó Poblacht Arabach na hÉigipte (Araibis:مصر) atá suite in oirthuaisceart na hAfraice agus giota beag den Áise. Tagann an t-ainm Gaeilge An Éigipt ón ainm Gréigis Aígyptos (Αἴγυπτος), agus Egypte as Fraincís agus Egypt as Béarla.
Suais
Osclaíodh Canáil Suaise (Suez) ar an 7 Márta 1869, agus de bharr sin, d'éirigh Caireo tábhachtach ó thaobh cúrsaí geopholaitíochta.
Deachtóireacht mhíleata, 1952
Ar an 23 Iúil 1952, tharla coup d'état; cuireadh deachtóireacht mhíleata in ionad monarcachta bunreachtúla. Tugtar "Lá na Réabhlóide" ar an 23 Iúil san Éigipt inniu agus is lá saoire é.
Géarchéim Shuais, 1956
Tharla an ghéarchéim Shuais (Suez) sa bhliain 1956, idirghabháil mhíleata mhí-ámharach. Mar leithscéal, dúirt rialtas na Fraince go raibh an tUachtarán Nasser ag tabhairt cabhrach don FLN. Ach eachtra mhíleata mhí-ámharach a bhí ann; rinne an Fhrainc agus an Ríocht Aontaithe praiseach dá dheis.
George Francis Fitzgerald
Fisicí turgnamhach a saolaíodh i mBaile na Manach, Baile Átha Cliath ab ea George Francis Fitzgerald (1851-1901). Rinne sé taighde ar optaic is leictridinimic. Réamhinis sé go nginfeadh sruth ailtéarnach i sreang tonnta leictreamaighnéadacha sa timpeallacht, rud a chruthaigh Hertz go turgnamhach i 1888. D'eascair teileagrafaíocht, raidió, teilifís, teileafóin iniompartha, teileachumarsáid, loingseoireacht le satailítí, agus a lán eile as seo. Neamhspleách ar Lorentz, chonchlúidigh sé go mbíonn an chuma ar réad atá faoi ghluaisne go bhfuil sé craptha is níos giorra do bhreathnadóir fosaithe: giorrú Fitzgerald-Lorentz. Níos déanaí, bhain Einstein feidhm as an léargas seo ina theoiric choibhneasachta speisialta.
An Éigipt
Cogadh na Sé Lá
Ar an 5 Meitheamh 1967, rinne Iosrael ionsaí ar an Éigipt. Cuireadh tús le “Cogadh na Sé Lá”. Cuireadh tús leis ar an 5 Meitheamh 1967 nuair a rinne Iosrael ionsaí ar an Éigipt. Tháinig deireadh le Cogadh na Sé Lá, ar an 10 Meitheamh 1967 nuair a ghlac Fórsaí cosanta Iosraeil (IDF / Israel Defense Forces) seilbh ar Oirthear Iarúsailéim.
Deachtóireacht nua
mion|233x233px|Sadat 1953|clé Bhí Muhammad Anwar el-Sadat ina uachtarán na hÉigipte ó 1970 go dtí an 6 Deireadh Fómhair 1981. Feallmharaíodh Sadat ar an 6 Deireadh Fómhair 1981.
Ar an 17 Meán Fómhair 1978, shínigh Sadat, agus Príomh-Aire Iosrael, Menachem Begin, conradh síocháin sa Teach Bán.
Bronnadh Duais Nobel na Síochána ar Sadat i nDeireadh Fómhair 1978.
Réabhlóid 2011
Sa chéad leath den bhliain 2011 bhí réabhlóid san Éigipt agus cuireadh Hosni Mubarak as a phost i ndiaidh 30 bliain i gcumhacht. I ndeireadh na dála, theip ar an réabhlóid, agus tháinig deachtóir eile chun chinn, Mohamed Hussein Tantawi Soliman. clé|mion|An fásach dubh (Sahra as-Sauda) idir Farafra agus Bahariya|177x177px
Geilleagar
Tá geilleagar ilghnéitheach san Éigipt. Tá táirgiúlacht na turasóireachta, an tionscail, na talmhaíochta agus seirbhísí go léir inchurtha lena chéile a bheagán nó a mhórán.
Príomhchathracha
mion|armas, 1923 - 1953.|clé|231x231px
Wamphray
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Wamphray.
Colúr coille
Is éan é an colúr coille nó colm coille. Is baill d'fhine na Columbidae iad.
Buamáil Mhanchain (1996)
mion|clé|Na soilse tráchta, sráid Cross agus sráid Market Ar an 15 Meitheamh 1996, phléasc buama leoraí (1,500 cileagram) ollmhór i Manchain. Scriosadh limistéar mór i lár na cathrach.
Is cúis iontais é nár maraíodh aon duine. Ach gortaíodh 212 agus rinne damáiste ollmhór do struchtúr na bhfoirgneamh i gcathair Mhanchain
Ghlac na Sealadaigh freagracht as. B'é an t-ionsaí buamála ba mhó i stair na Breataine Móire i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda. clé|mion|Cuimhneachán Bhí na seirbhísí éigeandála an-ghasta ag freagairt don réamhrabhadh teileafóin a tugadh don stáisiún áitiúil teilifíse, agus cé go rabhthas in ann líon na dtaismeach a íosmhéidiú, gortaíodh breis is dhá chéad duine mar sin féin, agus cuid acu taobh amuigh den teorainn slándála a cuireadh ar bun timpeall ar an áit dhainséarach.
Cúlra
Ní raibh dhá bhliain imithe ó shíniú an tSos Cogaidh, nuair a chuir an tIRA ar ceal é ar an 9 Feabhra 1996. Níos deireanaí ar an lá céanna, phléasc buama leath-thonna i gceantar Canary Wharf i Londain.
Níos déanaí
D'fhógair an IRA sos comhraic nua ar 19 Iúil 1997.
Waterbeck
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Waterbeck.
Bard Boinne
File agus Ollamh Éireann ba ea  Bard Boinne  (bás 931). Rinneadh ollamh de sa bhliain 930.
David Adger
A Shaol
Rugadh Adger i gCair Chaladain in Albain, An Ríocht Aontaithe. Bhain sé céim máistreachta amach sa teangeolaíocht agus fuair sé a dhochtúireacht ó Ollscoil Dhún Éideann.
Zayn Malik
Is ceoltóir Sasanach é Zayn Malik. Rugadh i Sasana é ar 13 Eanáir, 1993. Tháinig sé sa tríú háit ar an seachtú sraith de The X Factor sa bhliain 2010 ina bhall den ghrúpa One Direction.
Gradaim agus ainmniúcháin
Tá ocht ngradam buaite ag Malik. Tá 36 ainmniúchán faighte aige.
Ceann Loch Chille Chiarain
Is baile in Albain é Ceann Loch Chille Chiarain nó Ceann Locha (Campbeltown). Tá sé suite in oirdheisceart Chinn Tíre, atá suite i gceantar Earra-Ghàidheal agus Bòd.
Tá clú ar an bhaile toisc a dheochanna biotáilleacha agus a déantúsaíocht long.
Spriongboc
Gasail atá dúchasach don Afraic Theas is ea an Springboc (Antidorcas marsupialis). Scothdhearg/donn le geadán bán is líne leathan dhubh ar feadh an dá thaobh. Adharca gearra lirchruthacha. Na cinn iompaithe isteach. Áitríonn sé tír thirim oscailte. Is féidir leis léim suas 3.5 m san aer nuair a chuirtear scéin air.
Gleann Seisc
Is gleann de chuid Ghlinntí Aontroma ar an taobh ó dheas de Bhaile an Chaistil é Gleann Seisc (Glenshesk). Tá sé suite ar an taobh thoir de Chnoc Leithid, agus tá abhainn bheag ag bun an ghleanna.
Fiús (leictreach)
mion|fiús Feiste sábháilteachta leictreach a chosnaíonn ciorcad is gléas leictreach ó shruthanna iomarcacha a théifeadh an gléas agus a d'fhéadfadh tine a adhaint. Is é atá i bhfiús ná píosa gairid sreinge de chóimhiotal sádair a leáfadh leis an teas a ghinfeadh méid áirithe srutha tríthi.
Nuair a leánn an fiús, scoirtear an ciorcad agus stadtar an sruth. Bíonn na fiúis grádaithe in aimpéir. Mar shampla, más 20 A an grádú ar an bhfiús, is amhlaidh a scoirtear an ciorcad nuair a ardaítear an sruth tríd an bhfiús go dtí 20 A. Cosaint ar ró-ualach ar an gciorcad atá i gceist anseo.
Ní farasbarr gléas is bun le ró-ualach ach farasbarr srutha iomláin, agus is féidir go dtarlóidh a leithéid trí mhí-úsáid nó fabht éigin sa chiorcad.
Tír na h-Eaglais
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh í Tír na h-Eaglais.
Ailiútaigh
Is iad na hAiliútaigh (ainm féin: Unangax, Unangan, nó Unanga) muintir dhúchasach na nOileáin Ailiúit in Alasca, (SAM), agus in Chukotka in oirthuaisceart na Rúise. Tá 17,000 Ailiútaigh ina gcónaí sna Stáit Aontaithe agus suas le 500 sa Rúis.
Labhrann siad an teanga Ailiúitis go traidisiúnta, teanga atá gaolta leis an Inuktitut. Tá Ailiúitis ag timpeall ar 150 duine sna Stáit Aontaithe, daoine aosta sa chuid is mó, agus roinnt céadta duine sa Rúis. Béarla nó Rúisis sa chuid is mó a labhraíonn na hAiliútaigh an lá atá inniu ann. 250px|thumb|clé|Bean Ailiútach agus a páiste, 1941
Mórcheolaire giolcaí
Is éan é an mórcheolaire giolcaí. Is baill d'fhine na Acrocephalidae iad.
Liam Payne
Is ceoltóir Sasanach é Liam James Payne. Rugadh é ar 29 Lúnasa 1993. Tháinig sé sa tríú háit ar an seachtú sraith de The X Factor sa bhliain 2010 ina bhall den ghrúpa One Direction.
Meadúsa
Pas i dtimthriall beatha céalacaint ina mbíonn sé ag snámh go saor. De ghnáth bíonn an cholainn dioscóideach nó clogchruthach, gathach siméadrach, le hadharcáin imeallacha agus béal i lár an taobh íochtair. Bíonn na horgáin atáirgthe ann, agus is é seo an pas gnéasach sa timthriall beatha.
Liam Payne
Gradaim agus ainmniúcháin
Tá 6 ghradam buaite ag Payne. Tá 13 ainmniúchán eile faighte aige.
Dùn Reicheit
deas|250px|thumb|Dùn Reicheit Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Gall-Ghàidhealaibh é Dùn Reicheit.
Méadranóm
Feiste chun luas déanta ceoil a chinneadh is a léiriú. Johann Nepomuk Maelzel (1770-1838) a dhear is a fuair paitinn i 1815 ar an saghas atá i ngnáthúsáid. Feidhmíonn sé cosúil le clog luascadáin. Rialaítear minicíocht a luasctha, agus mar sin minicíocht an tic, le meáchan atá le feiceáil ag luascadh ar chos an luascadáin ar féidir é a bhogadh síos suas an chos sin chun an mhinicíocht a mhéadú nó a laghdú. Tá cineálacha leictreonacha le fáil anois freisin.
Benjamin Franklin
Duine d’Aithreacha Bunaithe (Béarla: Founding Fathers) na Stát Aontaithe ba ea Benjamin Franklin (17 Eanáir 1706 (6 Eanáir 1706 sa tseanstíl) – 17 Aibreán 1790). Ileolaí agus duine tréitheach a bhí ann: clódóir, údar agus aorthóir, eolaí, polaiteoir, gníomhaire i saol an phobail, státaire iomráiteach, ceapadóir bisiúil, agus taidhleoir. Pearsa na hEagnaíochta par excellence ba ea é.
Coleg Cymraeg Cenedlaethol
Bunaíodh  Y Coleg Cymraeg Cenedlaethol sa bhliainn 2011 chun oibriú le hollscoileanna sa Bhreatain Bheag, chun cúrsaí agus acmhainní Breatnaise a fhorbairt do mhic léinn. Níl a champas féin ag an gColáiste, ach oibríonn sé trí roinnt ‘craobhacha’ ar fud na n-ollscoileanna sa Bhreatain Bheag.
Benjamin Franklin
Eolaíocht
Mar eolaí, bhí suim ag Franklin i stair na fisice as a chuid fionnacht ana agus teoiricí maidir leis an leictreachas.
Rinne Franklin turgnaimh le heitleog le linn stoirrn toirní, agus chruthaigh ionannas idir tintreach is leictreachas. Ar an 15 Meitheamh 1752, chruthaigh Benjamin Franklin go bhfuil aibhléis sa tintreach, trí thurgnamh a dhéanamh le heitleoig agus le heochair. Mar sin, cheap Franklin an tslat thintrí.
Coleg Cymraeg Cenedlaethol
Is í aidhm na gcraobhacha tacú le hobair an Choláiste agus feidhmiú mar phointe teagmhála áitiúil do mhic léinn. Tá méadú suntasach tagtha le cúpla bliain anuas ar rogha na gcúrsaí trí mheán na Breatnaise atá á dtairiscint. Tá os cionn 500 céim éagsúil ar fáil anois do mhic léinn trí mheán na Breatnaise, mar aon le 150 scoláireacht fochéime a bhronntar ar mhic léinn gach bliain. Seo an chéad uair a bhfuil sé de rún ag comhlacht ar bith cúrsaí céime trí mheán na Breatnaise a phleanáil go náisiúnta do mhic léinn.
Abhainn Nid
Is abhainn suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh í Abhainn Nid.
Coleg Cymraeg Cenedlaethol
Féachann an Coláiste le níos mó deiseanna staidéir a chur ar fáil do mhic léinn trí mheán na Breatnaise, le léachtóirí nua trí mheán na Breatnaise a oiliúint, le modúil agus acmhainní den chéad scoth a fhorbairt do mhic léinn trí mheán na Breatnaise agus le scoláireachtaí fochéime agus iarchéime a mhaoiniú.
Benjamin Franklin
Eolaíocht
Cheap Franklin an lionsa défhócasach, sorn "Franklin", odaiméadar le haghaidh carráistí.
Coleg Cymraeg Cenedlaethol
Le blianta beaga anuas tá na modúil a chuirtear ar fáil ag an am céanna i níos mó ná ollscoil amháin tar éis éirí níos suntasaí, le roinnt samplaí rathúla i réimsí na nEolaíochtaí Comhshaoil, na dTionscal Cruthaitheach, an Dlí, an Cheoil, na Staire agus na dTeangacha Nua-Eorpacha.
Y Porth
Cuireann an t-ardán ríomhfhoghlama Y Porth (Gaeilge: An Tairseach) ar chumas ollscoileanna acmhainní Breatnaise a roinnt ar fud na Breataine Bige. Mar sin, is féidir leas a bhaint as na teicneolaíochtaí ríomhfhoghlama is déanaí. Lena chois sin cuireann sé acmhainní staidéir ar fáil freisin atá níos leithne ná an méid atá ar fáil do mhic léinn ina n-ollscoil áitiúil. Áirítear ar na hacmhainní:
Benjamin Franklin
Am samhraidh
Mhol Franklin an beart ar dtús, chun sochar níos mó a bhaint as na huaireanta de sholas an lae le linn míonna an tsamhraidh. Sa bhliain 1784, scríobh sé chuig nuachtán agus mhol sé athrú ar an am chun coinnle a shábháil mar nach mbeadh sé dorcha chomh luath sin sa samhradh.
Coleg Cymraeg Cenedlaethol
Y Porth
Léachtóirí ó ollscoileanna na Breataine Bige a d’fhorbair na hacmhainní agus na modúil ar fad ar y Porth trí urraíocht agus comhoibriú ón gColeg Cymraeg Cenedlaethol   (agus ón Ionad Ardoideachais roimh Aibreán 2011). Is léiriú iad na réimsí leathana a fheictear ar y Porth na forbairtí suntasacha atá tarlaithe san earnáil, agus tá y Porth lárnach anois sna forbairtí go léir san earnáil Ardoideachais Breatnaise.
Benjamin Franklin
Ceol
Sheinn Benjamin roinnt mhaith uirlisí ceoil – ina measc, an veidhlín, an chruit agus an giotár. D’airg sé an t-armónach gloine - uirlis déanta de ghloine. Ba é an t-armonica gloine an t-aireagán ab ansa le Franklin. clé|mion|1786ː Scríobh Franklin, "Sundry Maritime Observations". Transactions of the American Philosophical Society 2: 294-329.
Coleg Cymraeg Cenedlaethol
Scoláireachtaí Mac Léinn
Bronnann an Coláiste thart ar 150 scoláireacht gach bliain ar mhic léinn fochéime a leanfaidh cúrsaí céime in ollscoileanna ar fud na Breataine Bige. Tá dhá chineál scoláireachta ann - Príomhscoláireachtaí agus Scoláireachtaí Spreagthaí. Tá na Príomhscoláireachtaí do mhic léinn a dhéanann staidéar ar dhá thrian ar a laghad dá gcúrsa céime trí mheán na Breatnaise. Trí é seo a dhéanamh, is féidir le duine iarratas a dhéanamh ar cheann de Phríomh-Scoláireachtaí an Choláiste, ar fiú £3,000 é thar trí bliana (£1,000 sa bhliain). Tá a ndóthain modúl Breatnaise i mbeagnach 300 cúrsa céime éagsúil le bheith incháilithe do na Príomhscoláireachtaí.
Benjamin Franklin
Saol an phobail
Chuidigh Franklin le bunú Ollscoil Pennsylvania i 1751
D’eagraigh Franklin an chéad leabharlann iasachta phoiblí i Meiriceá. Chuir Franklin an chéad leabharlann phoiblí insna coilíneacht aí Meiriceánacha ar bun i bhPhiladelphia sa bhliain 1731.
Coleg Cymraeg Cenedlaethol
Scoláireachtaí Mac Léinn
Murab ionann agus na Príomh-Scoláireachtaí, tá na Scoláireachtaí Spreagthaí ar fáil do mhic léinn a bhfuil sé ar intinn acu staidéar a dhéanamh ar chúrsaí céime ar leith i gceann de na deich réimse acadúla seo a leanas: Tíreolaíocht, Bitheolaíocht agus Eolaíochtaí Comhshaoil, Gnó agus Bainistíocht, Obair Shóisialta, Eolaíochtaí Spóirt agus Staidéar, Dlí, Sláinte Eolaíochtaí, Nuatheangacha, Matamaitic agus Fisic, Síceolaíocht agus Ceimic.
Benjamin Franklin
Saol an phobail
D’eagraigh Franklin an chéad bhriogáid dóiteáin i bPennsylvania. Bhí sé ar na daoine ba thúisce a mhol aontacht na 13 coilíneacht, agus mar scríbhneoir agus ghníomhaí, thaobhaigh sé le coincheap náisiúin Meiriceánaigh.
Coleg Cymraeg Cenedlaethol
Gwerddon
clé|mion| Leathanach bail Gwerddon Is irisleabhar acadúil Breatnaise í Gwerddon, a fhoilsíonn taighde scolártha ó na hEalaíona, na Daonnachtaí agus na hEolaíochtaí faoi dhó sa bhliain de réir riachtanais an Fframwaith Rhagoriaeth Ymchwil’ (Creat Sármhaitheasa Taighde)’. Tá dhá phríomhchuspóir ag Gwerddon, is iad sin plé acadúil a spreagadh agus a chothabháil thar raon chomh leathan agus is féidir, agus ciste d’obair léannta a chruthú le húsáid ag mic léinn taighde agus lucht acadúil trí mheán na Breatnaise. Tá an Fisiceoir an Dr Eleri Pryse ina Chathaoirleach nua ar Bhord Eagarthóireachta Gwerddon. . Is
Benjamin Franklin
Polaitíocht
Bhí Franklin an-ghníomhach le fada sa pholaitíocht roimh réábhlóid Mheiriceá, lena linn is ina diaidh. Dhréacht is shínigh sé fógra neamhspleáchais na Stát Aontaithe i 1776.
Coleg Cymraeg Cenedlaethol
Gwerddon
Le linn na 2010í, chonacthas dul chun cinn suntasach i réimse an taighde ar an mBreatnais ar fud an phobail acadúil. Mar chuid den iarracht chun stádas na teanga a chur chun cinn san ardoideachas, measadh go raibh sé riachtanach úsáid na Breatnaise mar mheán taighde a chur chun cinn. Chuige sin, socraíodh iris acadúil a bhunú le córas meastóireachta neamhspleách a bheadh ina fhóram chun saothar léannta trí Bhreatnais a fhoilsiú ar fud na nEalaíon, na nDaonnachtaí agus na nEolaíochtaí. Foilsíodh an chéad eagrán de Gwerddon i mí Aibreáin 2007.
Benjamin Franklin
Polaitíocht
Mar thaidhleoir le linn na Réabhlóide Meiriceánaí, dhaingnigh Franklin an chomhghuaillíocht leis an bhFrainc, rud a chuidigh go mór le neamhspleáchas na Stát Aontaithe a bhaint amach. Níos déanaí, bhí sé ina ambasadóir i bPáras 1778-85, ball de Chomhdháil Bunreachta na Cónaidhme i 1787
Taistealaí
Chuaigh Benjamin Franklin ar cuairt chun na hÉireann i Meán Fómhair agus i nDeireadh Fómhair 1771. Shroich sé Baile Átha Cliath ar an 5 Meán Fómhair 1771. Chuir an bochtanas in Éirinn iontas air. D’fhreastail sé ar Theach na dTeachtaí in Éirinn agus bhí d’onóir aige, nach bhfuair ach Teachtaí Parlaiminte Sasanacha go hiondúil agus iad ar cuairt, cuireadh a fháil dul isteach chuig beár an tSeomra. mion|Benjamin Franklin in Scotland and Ireland, J. Bennet Noland, UoP (1938), 1512805033
Coleg Cymraeg Cenedlaethol
Comhaltaí Oinigh
=== 2018 ===
Cnoc Leithid
Is sliabh é Cnoc Leithid (Knocklayd), i dtuaisceart Ghleannta Aontroma, ar an taobh deas de Bhaile an Chaisteal. Tá sé 514m ar airde. Gleann Seisce a thugtar ar an ngleann ar an taobh thoir de, agus tá Gleann Taise ar an taobh eile.
Naomh Iúdás Tadáias
Duine de Dháréag Aspal Íosa ba ea Naomh Iúdás Tadáias. Tá aithne air mar Iúdás Aspal agus Iúdás Shéamais freisin.
Comhshaol eipipeiligeach
An crios peiligeach is tanaí san aigéan, ag síneadh amach ón talamh go dtí doimhneacht timpeall 200 m. Cuimsíonn sé an crios fótach (an ciseal dromchlach ar féidir le solas na Gréine treá tríd ionas gur féidir le plandaí muirí fótaisintéise maireachtáil ann). De réir mar a éiríonn an t-uisce níos tréshoilsí, is doimhne fós an crios seo. Ach ní bhíonn ach doimhneacht 50 m sa chrios néiríteach, de bharr na moirtiúlachta.
Spriúchadh
Teilgean adamh amach as dromchla miotail de bharr a thurrainge le hiain. Is féidir an próiseas a úsáid chun dromchla ultraghlan a tháirgeadh, nó mar fhoinse adamh i ndeascadh folúsach scannán fíorthanaí, mar shampla in ullmhú samplaí i gcomhair leictreonmhicreascópacht scanta. I spriúchadh maighnéatróin, baintear feidhm as réimsí maighnéadacha chun cur le plasma ag an spriocábhar, áit a ndeasctar ansin é mar scannán tanaí.
Uallach ingen Muinecháin
File agus Ollamh Éireann ba ea  Uallach ingen Muinechain  (bás 934).
Sarah Waters
Rugadh Sarah Waters ar an 21 Iúil, 1966 i Neyland, Pembrokeshire sa Bhreatain Bheag. Tá clú is cáil uirthi ar fud an domhain mar scríbhneoir úrscéalaithe. Tá sí aitheanta go príomha mar úrscéalaí stairiúil agus toisc go bhfuil ábhar leispiaigh sa chuid is mó dá saothair.
Saothair
Is iad na leabhair atá scríofa aici ná:
Scannánaíocht
Rinneadh drámaí teilifíse (BBC) de na húrscéalaithe Tipping the Velvet agus Fingersmith agus sin mar a cuireadh í ar an bhfód mar údar móraitheanta.
Gradaim
Ainmníodh í ar ghearrliosta Man Booker sa bhliain 2002 do Fingersmith.
James "Buster" Douglas
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain, is ea James "Buster" Douglas a rugadh ar 7 Aibreán 1960 i gColumbus, Ohio.
Niall Horan
Is ceoltóir Éireannach é Niall James Horan. Rugadh i Muileann gCearr é ar 13 Meán Fómhair 1993. Tháinig sé sa tríú háit ar an seachtú sraith de The X Factor sa bhliain 2010, ina bhall den ghrúpa One Direction.
Saol
Is iad Bobby Horan agus Maura Gallagher a thuismitheoirí. Colscaradh a thuismitheoirí nuair a bhí sé cúig bliana d'aois. Tá deartháir níos sine aige darb ainm Greg Horan. Bhí asma air agus é ina leanbh. D’fhreastail sé ar St. Kennedy's N.S. agus Choláiste Mhuire. Mhúin sé dó féin conas an giotár a sheinm in aois a haon déag.
Ag sé bliana déag d’aois, chuaigh sé le haghaidh éisteachta ar X Factor. Fuair sé trí “Tá” agus bhí sé tríd go dtí an campa. Cuireadh Horan i ngrúpa buachaillí le Harry Styles, Louis Tomlinson, Zayn Malik agus Liam Payne ar a dtugtar One Direction. Chríochnaigh One Direction sa tríú háit i gcluiche ceannais an X Factor. Tar éis dóibh a gcúigiú halbam a eisiúint, chuaigh an grúpa buachaillí ar sos.
2010: The X Factor
Sa bhliain 2010 ag aois a sé déag, thriail Horan don seachtú sraith The X Factor i mBaile Átha Cliath. Chas sé an t-amhrán "So Sick".
2016-: Flicker
Thosaigh Horan ar a chéad chamchuairt, Flicker Sessions 2017, ar an 29 Lúnasa 2017 ag an Olympia Theatre i mBaile Átha Cliath. D'eisigh Niall a chéad albam Flicker ar an 20 Deireadh Fómhair 2017 agus chuaigh sé díreach go uimhir 1 in Éirinn, An Ísiltír agus sna Stáit Aontaithe. Thug Niall an Flicker World Tour ar camchuairt arís sa bhliain 2018.
Aspidoras rochai
Is iasc fionnuisce trópaiceach é Aspidoras rochai a bhaineann leis an fho-fhine Corydoradinae den fhine Callichthyidae. Shíolraigh an t-iasc seo ó uiscí intíre Mheiriceá Theas, agus tá siad ar fáil in aibhneacha cósta i gCará, an Bhrasaíl.
Fásfaidh an t-iasc suas le 4.0 cm ar fhad. Cónaíonn sé in aeráid thrópaiceach, in uisce le pH idir 6.0–7.5, i gcruas uisce de 14 céimeanna an gnáthchruais (cGC), agus raon teochta idir 21-25 C. Cothaíonn an t-iasc é féin ar phéisteanna, crústaigh bheantacha, feithidí agus ábhar plandaí. Leagann sé uibheacha i bhfásra dlúth agus ní chosnaíonn na cinn fhásta na huibheacha.
Easg Dheas
Is abhainn suite in Aonghas é Easg Dheas.
Jo Cox
mion|clé Ba Fheisire Parlaiminte í Jo Cox de chuid Pháirtí an Lucht Oibre sa Bhreatain, a rugadh ar 22 Meitheamh 1974. Feallmharaíodh í ina toghcheantar féin, i mBirstall, Yorkshire Thiar, tamall gearr roimh an reifreann ar imeacht na Ríochta Aontaithe as an Aontas Eorpach.
Gairm
Toghadh Cox i dtoghchán na bliana 2015. D’fhreastail sí ar Ollscoil Cambridge agus bhíodh sí ina comhairleoir ag Sarah Brown, deirfiúr an iarPhríomh-Aire Gordon Brown, agus an Banbharún Kinnock sular toghadh ina feisire í.mion|clé
Bhí an feisire Cox ar dhuine den bheagán a labhair amach go hoscailte, bríomhar faoi na buntáistí a bhain an Bhreatain as inimirce.
Chaith Cox a saol i mbun seirbhíse & feachtais ar son daoine eile sa bhaile agus i gcéin. Polaiteoir óg, ar sheol na braiche, máthair beirt chlainne, ba ea Cox. Bean 41 bhliain a bhí í Jo Cox a bhí pósta le Brendan Cox.
Spreagthóir
Réigiún neamhchódaithe ar an ADN díreach taobh le géin, a fheidhmíonn mar a bheadh lasc ann a ligeann don tras-scríobh dul ar aghaidh. Nascann próitéiní éagsúla (fachtóirí tras-scrioptáise) leis na seichimh ADN spreagthóra, agus ar deireadh earcaíonn an einsím polaiméaráis RNA. Ansin tosaíonn sí seo ar thras-scríobh na géine.
Tá spreagthóirí le fáil in aice le láithreáin tosaithe tras-scríofa, ar an dual céanna agus suas i dtreo réigiún 3′ den dual frithchéadfach.
Béal Átha an Fhóid
Is baile suite i gContae Mhuineacháin é Béal Átha an Fhóid.
Spreagthóir
Is féidir le spreagthóirí a bheith timpeall 100-1000 péire bunanna ar fad.
Léargas ginearálta
Tá tábhacht ar leith le spreagthóirí mar eilimintí a fhéadann dul i gcomhar le réigiúin rialaithe eile (feabhsaitheoirí, ciúnadóirí, inslitheoirí) chun leibhéal an tras-scríofa ar ghéin a stiúradh.
Spreagtar spreagthóirí de thoradh athruithe ar fhlúirse nó ar chonformáil na bpróitéan rialaithe i ngéin, athruithe a mhúsclaíonn fachtóirí tras-scríofa chun go n-earcóidís polaiméaráis RNA.
Ionad coibhneasta a shainaithint
De ghnáth tá spreagthóirí an-ghar don ghéin atá i gceist, agus ainmnítear ionaid sa spreagthóir de réir an láithreáin tosaithe tras-scríofa, mar a dtosaíonn tras-scríobh an ADN i gcomhair géin áirithe: uimhreacha diúltacha a luaitear leis na hionaid úd suas an bealach, ag comhaireamh siar ó -1. Ionad atá 100 péire bunanna suas an bealach is ea -100.
Ionad coibhneasta i núicléas na cille
Dealraíonn sé go ndáiltear spreagthóirí go fabhrach ar chiumhais na gcríoch crómasómach, agus is dócha go gcuidíonn sé seo le chomhléiriú na ngéinte ar chrómasóim dhifriúla. Chomh maith leis sin, tá airíonna struchtúracha áirithe ag spreagthóirí a oireann do gach crómasóm sa duine.
Ruathar ar institiúidí an stáit sa Bhrasaíl, 2023
Ar 9 Eanáir 2023, thug lucht tacaíochta an iaruachtaráin Jair Bolsonaro ruathar ar institiúidí an stáit sa Bhrasaíl, na tithe comhdhála, áras an uachtaráin agus cúirt uachtarach na tíre. Bhris.na "Bolsonaristas" isteach sna foirgnimh stáit sin agus rinneadh scrios orthu. Bhí na foirgnimh fágtha ina sceathrach acu.
Cúlra
Bhí lucht tacaíochta Bolsonaro míshásta le toradh na dtoghchán sa Bhrasaíl i mí Dheireadh Fómhair, tráth a fuair Lula an ceann is fearr ar Bolsonaro a bhí i gcumhacht ar feadh ceithre bliana roimhe sin. Chreid na Bolsonaristas gur toghchán cam a bhí ann.
Bhí an chuma air go raibh na hagóideoirí ag iarraidh aithris a dhéanamh ar na Meiriceánaigh a rinne ionsaí in Washington sa bhliain 2021, cé nár éirigh leosan an rialtas a chur as cumhacht ach oiread.
Imeachtaí
Tugadh ar a laghad 4,000 leantóirí breise isteach ar bhusanna chun páirt a ghlacadh san ionradh. Ar na meáin shóisialta a eagraíodh an rud ar fad, i dtimpeallacht lán teoiricí comhcheilge.
Shínigh Uachtarán na Brasaíle Lula ordú a thugann cumhachtaí speisialta don rialtas agus do na póilíní in Brasília an t-ord poiblí a chur ar bun arís sa chathair. Tharla caismirtí idir na fórsaí slándála agus lucht tacaíochta Bolsonaro agus gabhadh os cionn 300 loitiméir.
Iarracht ar 'Coup d'Etat'
Coup d’état a bhí ar intinn ag na loitiméirí, is cosúil. Tháinig deireadh le deachtóireacht na nGinearál thiar i 1988 agus bhí an lucht agóide ag súil go mór le idirghabháil mhíleata. Cháin Bolsonaro an ruathar ar na foirgnimh chomh maith agus shéan sé nár ghríosaigh sé an slua. Dúirt sé, áfach, go raibh sé de cheart ag daoine léirsiú go síochánta.
Níor mhair an éirí amach ach cúpla uair an chloig ach cáineadh go láidir í sa Bhrasaíl agus thar lear. Dúirt Uachtarán na Brasaíle Lula gur "fogha faisisteach" a bhí san ionsaí ar na foirgnimh stáit. Chuir sé Gobharnóir na Dúiche Feidearálaí agus príomhoifigeach Slándála Poiblí na dúiche céanna as oifig go sealadach toisc nach raibh dóthain póilíní ar fáil – d’aon ghnó, gach seans – chun srian a choinneáil leis na loitiméirí.
Melora Hardin
Is ban-aisteoir Meiriceánach í Melora Hardin, a rugadh ar an 29 Meitheamh 1967.