cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dún Dealgan
Stair
Tháinig na Ceiltigh go hÉirinn timpeall 500RC, ina dhiaidh an Eoraip a choilíniú. Lonnaigh an dream Conaille Muirtheimhne i dtuaisceart contae Lú, Dún Dealgan Uachtarach agus Dún Dealgan Íochtarach. D’eascair bhur n-ainm ó Chonaill Carnagh, a bhí mar cheannaire sa Craobh Ruathe. Is na filí a bhí sa dream seo a chum scéalta miotaseolaíochta a bhfuil mar dlúthchuid den stair Dhún Dealgan. Iad siúd na cinn is cáiliúla ná Laochra na Craoibhe Rua, An Táin Bó Cuailgne agus Cú Chulainn. mion|Dolmain Proleek, i nDún DealganI dtosach báire, d’fhorbair Dún Dealgan mar Shráid Bhaile nach raibh ballaí timpeall air. Forbraíodh mar seo mar gheall ar an bpointe droichid i gCaisleán Dhún Dealgan (Castletown sa Bhéarla) a bhí gár don mbaile. Sa bhliain 1169, tháinig na Normannaigh go hÉirinn agus cuireadh tús le bailte na hÉirinn a bheith faoi chois acu. D'úsáid na Normainnigh an pointe droichid seo mar bhúntáiste chun ballaí agus daingniúcháin eile a chumadh móta agus bá bábhún an Caisleáin Dhún Dealgan. Ón mbliain 1185, thóg fear uasal Normannach darbh ainm Bertram de Verdun teach mainéir i gCaisleán Dhún Dealgan (Castletown, as Béarla) agus tugadh cairt don cheantar sin sa bhliain 1189. Lonnaigh an chlann Normannach De Courcy i gceantair Bhaile na Trá (Seatown, as Béarla), Dún Dealgan faoi threoir uasalathair na clainne, John de Courcy. Chabhraigh na teaghlaigh seo go mór le daingniú an bhaile, ballaí a thógáil agus cruth Normannach a chur ar an mbaile. mion|Cearnóg an Mhargaidh Dhún Dealgan circa 1910Sa 17ú haois, chruthaigh an Tiarna Luimneach (Lord Limerick) an baile nua-aimseartha atá ann an aimsir seo. Bhí sé freagrach as tógáil sráideanna go lár an baile, d’eascair na smaointe a bhí aige ar struchtúr an bhaile ó chathracha san Eoraip.
Sa 19ú haois, d’fhás Dún Dealgan ina bhaile rathúil, mheall sé a lán tionscail nua isteach sa cheantar. Oscailt na nIarnród, leathnú na ndugaí (Quays as Béarla) agus bunú na coimisinéirí le bheith i gceannas ar an mbaile, ba chúis leis an bhforbairt seo.
Leis an chéad nasc iarnróid, cuirtear an baile ar an bpríomhlíne idir dhá chathair Baile Átha Cliath (1849) agus Béal Feirste (1850). Osclaiodh naisc iarnróid eile i nDoire (1859) agus i nGrianfort (1873). Bhunaigh Dún Dealgan mar bhaile teorann i mí Bhealtaine 1921 toisc go raibh sé suite ar phríomhlíne an t-iarnród idirnáisiúnta Baile Átha Cliath–Béal Feirste. D’oscail Saorstát na hÉireann na háiseanna custaim agus inimirce ar thraenacha i nDún Dealgan chun earraí agus paisinéirí a bhí ag trasnú na teorann a fhéachaint. Tarlaíodh go leor achrainn i nDún Dealgan le linn Chogaidh Chathartha na hÉireann
Rinne an Ceithre Roinn Thuaidh An IRA a bhí faoi smacht Frank Aiken iarracht a bheith neodracht ach ghabh an tArm Cathartha na hÉireann 300 dóibh i mí Lúnasa 1922. Áfach, rinneadh ruathar ar bheairice Dhún Dealgan ina raibh Aiken agus scaoileadh saor é. Dhá sheachtain ina dhiaidh, rinne Aiken luíochán ar na beairicí agus scaoileadh na cimí poblachtacha. Go gairid ina dhiaidh sin, iarrtar ar an dá dhream sos cogaidh a phlé eatarthu.
Sa 20ú haois, leantar Dún Dealgan ar aghaidh mar ionad réigiúnach, riaracháin, déantúsaíochta agus mar bhaile margaidh le linn na gcéad caoga bliain de neamhspleáchas na hÉireann. Le linn na dtrioblóidí, bhí Dún Dealgan mar ionad slándála tábhachtach. Nuair a tháinig Éire isteach go dtí an Cómhargadh, d’fhulaingt tionscail déantúsaíochta áitiúla mar gheall ar iomaíocht eachtrach agus tháinig an ráta dífhostaíochta Dhún Dealgan aníos. Roimhe seo, bhí an ráta dífhostaíochta is airde ag an gcontae sa chúige is saibhre, An Laighean. Feictear go raibh tuairimí míchuíosacha ag cuid mhór daoine le linn an ama seo mar gheall ar fhadhbanna sóisialta agus timpeallachta a bhí ann.
Institiúid Teicneolaíochta Dhún Dealgan
Coláiste tríú leibhéal é, bunaíodh é sa bhliain 1970 agus tá sé suite in oirthuaisceart na hÉireann, I nDún Dealgan, Chontae Lú. Soláthraítear réimse fairsing na gclár sna Scoileanna Gnó agus Daonnachtaí, Innealtóireachta, Sláinte agus Eolaíochta agus i Scoil Faisnéisíochta agus na nEalaíon Cruthaitheach.
Institiúid Bhreisoideachais Uí Fhiaich
Institiúid bhreisoideachais é seo atá suite i nDún Dealgan. Cuireann an coláiste réimse leathan cláir idir Scoil na hEalaíne agus Deartha, Scoil na Scéimhe, Fóillíochta agus Folláine, Scoil Ghnó agus Ríomhaireachta, Scoil na nDaonnachtaí, Scoil Chúram Leanaí agus Chúram Sláinte agus Scoil na Innealtóireachta agus Eolaíochta. mion|Institiúid Teicneolaíochta Dhún Dealgan
Áiseanna
mion|An drioglann a bhí san áit ina sheasann Leabharlann Dhún Dealgan inniu (c.1892)
Leabharlann Dhún Dealgan
Sa bhliain 1934, bunaíodh an tseirbhís Leabharlann Chontae Lú (Béarla: Louth County Library service) faoin Act Rialtais Áitiúil 1925. Déantar an Saor-leabharlann Dhún Dealgan mar sheirbhís don chontae ar fad.
Osclaíodh an leabharlann ar an 6ú Mí Iúil 1936 le stoc de 2,000 leabhair agus 1,208 iasachtaí cláraithe.
Sa lá atá inniu ann, seasann an leabharlann ar Shráid Roden i nDún Dealgan. Iardhrioglann a bhí ann agus cumadh an foirgneamh c.1870. Is sampla é seo den ailtireacht thionsclaíoch an 19ú haois.
An Córas Iompair
Bíonn naisc thaistil maith ag baint le Dún Dealgan toisc go seasann sé ar an mbóthar Baile Átha Cliath go Béal Feirste, príomhlíne gréasán iarnróid na hÉireann, níl Dún Dealgan ach 86km ó dheas. Chomh maith le sin, tá an baile suite ar lárphointe den M1, an mótarbhealach idir Baile Átha Cliath agus Béal Feirste. Tá Aerfort Bhaile Átha Cliath 72km nó 40 nóiméad ón mbaile.
Na Meán
Freastalaíonn The Argus, Dundalk Democrat agus Dundalk Leader ar phobal Dún Dealgan mar nuachtáin áitiúil. Oibríonn Talk of the Town mar an t-aon soláthraí nuachta ar líne.
Craolann Dundalk FM mar an stáisiún raidió áitiúil ar 97.7 FM. Freastalaíonn stáisiún raidió réigiúnacha ar an gceantar chomh maith, LMFM ar 98.5 FM agus iRadio ar 105-107FM ina measc.
14 Deireadh Fómhair
Is é an 14 Deireadh Fómhair an 287ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 288ú lá i mbliain bhisigh. Tá 78 lá fágtha sa bhliain.
Dún Dealgan
Sacar
mion|Páirc Oiriall, staid baile an gCumann Peile Dhún Dealgan. Is cumann proifisiúnta é Cumann Peile Dhún Dealgan  atá lonnaithe I nDún Dealgan agus a bunaíodh sa bhliain 1903. Imríonn siad do Phríomhroinn na Sraithe na hÉireann. Ó thaobh an méid trófaí atá buaite acu, is iad Cumann Peile Dhún Dealgan an dara foireann is rathúla i Sraith na hÉireann (12 corn sraithe agus 10 corn FAI). Imríonn bhur gcluichí baile i bPáirc Oiriall (Béarla: Oriel Park).
Cuauhtémoc (delegacion Chathair Mheicsiceo)
Is ceann de 16 delegaciones (buirgí) Chathair Mheicsiceo é Cuauhtémoc.
Dún Dealgan
Haca Oighir
mion|Rinc bhaile d'fhoireann haca oighir Dhún Dealgan, Dundalk Ice Dome. Bunaíodh Tairbh Dhún Dealgan (Béarla: Dundalk Bulls) an fhoireann haca oighir i nDún Dealgan nuair a d’oscail JJB Soccer Dome agus Dundalk Ice Dome a osclaíodh sa bhliain 2006. Chuaigh an fhoireann san iomaíocht i Sraith Haca Oighir na hÉireann. Bhí áit sa Ice Dome do 1,200 duine agus a bhí mar rhinc bhaile d’fhoireann haca oighir na hÉireann. Nuair an dúnadh an dá ionad sa bhliain 2012, cuirtear deireadh leis an bhfoireann Tairbh Dhún Dealgan chomh maith.
Rasaíocht Chapall agus Chon
Óstálann Staid Dhún Dealgan an dá spóirt seo. Osclaíodh an chéad pháirc uile-aimsire rásaíochta ar an ráschúrsa i mí Lúnasa 2007.
Pionsóireacht
D'óstáil Dhún Dealgan bhur gcéad comortas pionsóireachta náisiúnta i mí Aibreán 2007.
Cispheil
Tá cumann cispheile ag an mbaile Dhún Dealgan, Dundalk Ravens.
Peil Mheiriceánach
Tá Louth Mavericks, an t-aon fhoireann pheil Mheiriceánach i gcontae Lú lonnaithe i nDún Dealgan. Bunaíodh an cumann sa bhliain 2012 agus imríonn siad mar chuid den tSraith Pheil Mheiriceánach na hÉireann. Is é bhur bpríomhchóitseálaí ná Robert Shevlin. Bítear ag traenáil san Institiúid Teicneolaíochta Dhún Dealgan (DKIT).
Leadóg
Tá club leadóige ag Dún Dealgan chomh maith, An Club Leadóige Léana agus Badmantain (Béarla: The Dundalk Lawn Tennis and Badminton Club). Bunaíodh é sa bhliain 1913 agus d’óstáil an club Craobhchomórtais Sinsear na gCúigí (inter-pros sa Bhéarla) óna 29-31 de mhí Lúnasa 2010.
Cruicéad
Bunaíodh an Club Cruicéid Dhún Dealgan i mí na Samhna 2009 agus tosaíodh ag imirt cluichí sa séasúr 2010. Aithnítear an club san iris chruicéid atá mór cáil air timpeall na cruinne, The Wisden Cricketer, bronnadh duais ‘Club na Míosa’ orthu. Is rud as an ghnáth é seo chun an duais a bhronnadh ar chlub nach bhfuil bunaithe ach cúpla mí. Sa bhliain 2011, cuirtear an club go dtí an Cumann Cruicéad Laighean agus d’imir siad i roinn 11 sa Sraith Shinsearach Laighean. Sa bhliain 2011, bhuaigh an fhoireann an tsraith seo agus bhí siad an t-aon chlub i gcúige Laighean nár buadh orthu i 14 roinnte. Sa bhliain 2012, bhuaigh siad an Sraith Shinsearach Laighean don dara huair agus iad sa roinn 9.
Snúcar
Tá An tSraith Ceantar agus Dhún Dealgan ann ar feadh 20 bliain anuas. Sa bhliain 2012, rinneadh athbhrandáil ar an tSraith Snúcair Dhún Dealgan agus fuarthas urraíocht nua as Tool-Fix. Feictear gur fhás an tsraith toisc go fuarthas aitheantas náisiúnta ón gCumann Billéardaí agus Snúcair na hÉireann. D’ullmhaigh an cumann ‘ryder cup’ i gcomhair na himreoirí snúcair is fearr sa Sraith Snúcair Dhún Dealgan. Sa tsraith le linn an tséasúir seo, tá 15 foireann agus 113 imreoir atá in iomaíocht i 6 ócáidí craobhchomortais.
Rothaíocht
Bunaíodh an chéad chlub rothaíochta i nDún Dealgan sa bhliain 1874. Bhunaigh siad an Club Rothaíochta Cú Chulainn sa bhliain 1935 agus tá sé mar cheann de na clubanna rothaíochta is mó gníomhaí sa tír. Tá níos mó ná 300 ball acu agus déantar rothaíocht BMX, rothaíocht easbhóthar agus rothaíocht ar bhóthair. Fuair an club ceadúnas chun páirc rothaíochta i Muirtheimhne Mór.
Cadhcáil
Bunaíodh an Club Cadhcála Dhún Dealgan sa bhliain 2005 agus bítear ag feidhmiú as an gclubtheach a shuíonn taobh amuigh den bhaile. Bíonn an club ag cur cúrsaí do gach cumas cadhcála ar fáil don phobal.
Na hEalaíona
Tá dhá chlub ag baile Dhún Dealgan – Cumann Grianghrafadóireachta Dhún Dealgan agus Cumann Grianghrafadóireachta Tána. Sa bhliain 2010, bhuaigh an Cumann Grianghrafadóireachta Dhún Dealgan Comórtas Domhanda na gCumann Grianghrafadóireachta FIAP.
Tá saol an cheoil Dhún Dealgan thar barr.
Pobail na Gaeilge
De réir fhigiúirí an Daonáirimh 2016, is féidir le níos lú ná trian den daonra Dhún Dealgan an Ghaeilge a labhairt. Tá 12,236 cainteoirí a mhaíonn go bhfuil eolas éigin acu ar an teanga i nDún Dealgan, sé sin 32.8% de dhaonra an cheantair! Dhearbhaigh 23,712 duine a labhraíonn an Ghaeilge, níor fhoilsigh 1,313 bhur gcumas teanga.
Léirigh an suirbhé go bhfuil na mná níos fearr le Gaeilge a labhairt. Tá 34.9% de mhná agus 30.7% de fhir ab fhéidir an Ghaeilge a labhairt.
Taispeánadh go bhfuil an Ghaeilge is mó labhartha ar imeall an bhaile Dhún Dealgan. Tá 169 cainteoir Gaeilge laethúla i nDún Dealgan tuaithe, tháinig an uimhir sin aníos ón mbliain 2011. Tá éileamh na teanga ag fás i mBaile Hagaird, bhí 65 duine a raibh an Ghaeilge mar phríomhtheanga dóibh sa Daonáireamh 2011, ardaíodh an uimhir go 78 cainteoir sa bhliain 2016.
Nochtann na figiúirí go bhfuil 42,047 de dhaonra an contae ina chainteoir Gaeilge, áirítear 34.1% de dhaoine atá ag cur fúthu i nDún Dealgan. Feictear go raibh titim ar líon na gcainteoirí sa bhliain 2011, le 36.1% den daonra Dún Dealgan agus cainteoirí Gaeilge iad.
Dún Dealgan an lae inniu
mion|Sráid Chlann Bhreasail, Dún Dealgan Sa lá atá ann, tá Dún Dealgan mar lárionad riaracháin agus an tríú baile is mó in Éirinn. Tá daonra de 35,000 duine sa bhaile faoi láthair.
Rinneadh éabhlóid ar an mbaile chun a bheith mar an mol teicneolaíochta, leictreonach agus innealtóireachta ina bhfuil sé inniu. Tá an baile lán le taipéisí stairiúil i Músaem Contae Dhún Dealgan, a bhfuil ceann de na músaeim údaráis áitiúla is déise sa tír.
Gustavo A. Madero (delegacion Chathair Mheicsiceo)
Is ceann de 16 delegaciones (buirgí) Chathair Mheicsiceo é Gustavo A. Madero.
Naisc sheachtracha
Iztapalapa Magdalena Contreras Miguel Hidalgo Milpa Alta Tláhuac Tlalpan Venustiano Carranza Xochimilco
Enrique IV na Caistíle
Bhí Enrique IV na  Caistíle (Valladolid, 5 Eanáir, 1425- Maidrid, 11 Nollaig, 1474) ina Rí na Caistíle  ó 1454 go dtí a bháis i 1474. Thug roinnt staraithe go drochmheasúil "el Impotente" (Gaeilge;duine éagumasach) air. Ba mhac é le Juan II agus María na hAragóine, agus deartháir athar le hIsabel, agus Alfonso, a san iomaíocht faoina ríchathaoir i rith a shaoil.
Míle
Is aonad impiriúil Briotanach agus gnáthaonad faid sna Stáit Aontaithe é an míle (uaireanta, míle reachtúil chun idirdhealú a dhéanamh idir é agus mílte eile), bunaithe ar an seanaonad Sasanach atá cothrom le 5,280 troigh nó 1,760 slat. Rinneadh Comhlathas na Breataine agus na Stáit Aontaithe caighdeánú ar an míle reachtúil trí chomhaontú idirnáisiúnta sa bhliain 1959, nuair a athshainíodh go foirmiúil é mar 1609.344 méadar.
Dee Forbes
Bean ghnó is ea Deirdre Anne "Dee" Forbes (a rugadh 1 Feabhra 1967), agus Ardstiúrthóir RTÉ ó Aibreán 2016 go Meitheamh 2023 D'éirigh sí as a post sin de bharr na conspóide faoi na híocaíochtaí faoi cheilt a déanadh leis an gcraoltóir. Ryan Tubridy.
Saol
I nDrom Dhá Liag in iarthar Chorcaí a rugadh Forbes. Bhain sí céim sa stair agus sa pholaitíocht amach in UCD in 1988.
Londain
Bhí Dee Forbes lonnaithe i Londain, áit ar chaith sí níos mó ná 27 bliain idir 1989-2016, ag obair do chraoltóirí agus don ghníomhaireacht fógraíochta Young and Rubicam.
Stiúir Forbes gnónna Turner Broadcasting sa Ríocht Aontaithe agus in Éirinn sna 2000idí. Chaith sí roinnt blianta ag obair le Turner i róil éagsúla tráchtála. Ba í Ceann na nDíolachán Fógraíochta don Eoraip freisin í.
Thosaigh Forbes ag obair le Discovery Networks Northern Europe in 2010 mar Cheann oibríocht na Ríochta Aontaithe/ na hÉireann. Chuir sí lena cuid freagrachtaí de réir a chéile go dtí go raibh sí i gceannas ar réigiún Thuaisceart na hEorpa. D'éirigh sí ina hUachtarán agus ina Stiúrthóir Bainistíochta.
RTÉ
Ceapadh Dee Forbes ina Príomh-Stiúrthóir ar RTÉ le héifeacht ón 11 Iúil 2016.
Sellafield
lár|550px|Sellafield, Muir Éireann sa chúlra
Dee Forbes
RTÉ
Faoi cheannasaíocht Dee Forbes sa bhliain 207, bhí atheagar iomlán curtha ar struchtúr na heagraíochta. Faoin bplean ‘Aon RTÉ Amháin’, tháinig "ré nua teicneolaíochta" i bhfeidhm "lena mbaineann léiriúchán ilardán agus comhdhlúthú na meán." clé|mion|Ryan Tubridy, 2018
Scannal Tubridy
Bhí Forbes i gceannas ar na comhráití leis an ngníomhaire a bhí ag Ryan Tubridy, i dteannta feidhmeannaigh shinsearacha eile de chuid RTÉ. Deir sí gur lorg siad socrú leis an láithreoir a choinneáil ach conradh nua a réiteach le 15% de choigilt a aimsiú.
D'admhaigh RTÉ gur íoc RTÉ €345,000 faoi cheilt le Ryan Tubridy, airgead sa mbreis ar a thuarastal nár tuairiscíodh don phobal ná don Oireachtas. Tháinig an scannal chun solas tar éis fiosrú ón iniúchóir Deloitte.
Eile
Bhí Forbes ina stiúrthóir neamhfheidhmiúcháin ar bhord The Irish Times tráth agus bhí sí ar bhord Munster Rugby
Leabhar
mion|upright|Leabhar Is éard atá i gceist le leabhar ná cnuasach de leathanaigh, ar a bhfuil focail nó íomhánna clóite, déanta de pháipéar nó ábhair eile atá fáiscthe le chéile ar thaobh amháin. Is féidir ríomhleabhair a fháil sa lá atá inniu ann. Ní leabhar clóite atá ann, ach comhad ar ríomhaire ar féidir é a léamh ar nós leabhair. Cuirtear bailiúchán mór leabhar i dtaisce i leabharlann. Leabhragán a ghlaoitear ar an dtroscán ar a gcuirtear leabhair ina seasamh.
Stair
clé|mion|Leabhar Mhic Cárthaigh Riabhaigh (Finghin agus a phósadh)
Lá na Leabhar
Ceiliúrtar “Lá na Leabhar” in Éirinn ar an gcéad Déardaoin de mhí an Mhárta. Bíonn a lán imeachtaí éagsúla ar siúl sna scoileanna and sna leabharlanna in Éirinn. Ma shampla gléasann páistí suas mar charachtair éagsúla ó leabhair spéisiúla.
Bhí Lá na Leabhar ar siúl den chéad uair in Éirinn sa bhliain 1995.
Willenhall
Is baile suite i Midlands Thiar é Willenhall.
Carol Nolan
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála í Carol Nolan. Bhíodh sí ina ball de Shinn Féin. D'éirigh sí as an bpáirtí ar an 19 Meitheamh 2018.
Gabhlán Alpach
Is éan é gabhlán Alpach. Is baill d'fhine na Apodidae iad.
Gaelscoil an Ghoirt Álainn
Gaelscoil i nGort Álainn i gContae Chorcaí is ea Gaelscoil an Ghoirt Álainn.
Mike Murphy
Is craoltóir, aisteoir agus forbróir réadmhaoine Éireannach é Michael James Murphy. Rugadh é ar an 20 Deireadh Fómhair 1941. Ar theilifís, chuir sé The Live Mike, Winning Streak agus The Big Interview i láthair do RTÉ.
Atitimeachas
mion|Atitimeachas sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe ]] Gabhann go leor ciontóirí ar ais ar an gcoiriúlacht agus atitimeachas a thugtar ar an aisiompú sin.
Titimeachas in Éirinn
D'fhoilsigh Príomh-Oifig Staidrimh do Sheirbhísí Príosúin agus Promhaidh na hÉireann Staidéar ar Atitimeachas i mí na Nollag 2015. Déantar tuairisciú ar atitimeachas i measc 7,507 gciontóir a scaoil Seirbhís Phríosúin na hÉireann saor tar éis dóibh pianbhreith choimeádta a chur isteach sa bhliain 2009 agus bhí sé sin bunaithe ar shonraí faoi athdhéanamh cionta agus faoi athchiontú suas go dtí deireadh na bliana 2012.
Tuairiscítear nach ndearna beagnach 63% de na ciontóirí cion arís laistigh de thréimhse trí bliana ón tráth ar cuireadh faoi mhaoirseacht na Seirbhíse Promhaidh iad. Bhí na rátaí athdhéanta cionta níos ísle i measc ban agus ní dhearna beagnach 70% de chiontóirí baineanna cion arís sa tréimhse lena mbaineann.
1950 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1950.
Eipeatacsacht léis mhóilínigh
Is éard is eipeatacsacht léis mhóilínigh ann ná bealach chun scannáin thanaí chriostalta a tháirgeadh inar féidir comhdhéanamh an scannáin a stiúradh go cúramach. Braitheann an próiseas ar oiread ar leith foinsí téite, gach ceann as dúil dhifriúil. Tagann léas adamh ó gach foinse trí sheomra folúsaithe chun imbhualadh le targaid criostalta. Stiúrtar comhdhéanamh cruinn na gcisil adamh a thógtar ar an gcriostal trí theochtaí na bhfoinsí is córas comhlaí ar rianta na léis adamh a rialú. Leis an bhfearas seo, is féidir feistí nua leathsheoltóra a dhéanamh, cosúil le hoptaic iomlánaithe agus feistí chun taighde a dhéanamh ar iarmhairt chandamach Hall.
Cleiteach (ainmhí)
deas|200px|mion|Cleiteach In ainmhithe is éin, cur tréimhsiúil an fhionnaidh (i mamaigh) nó na gcleití (in éin). Bíonn sé céimseach i gcuid mhaith éan agus ní chuireann isteach ar eitilt, ach in éin ar leith (lachain, mar shampla) cailltear na cleití eitilte uile ag an am céanna agus bíonn an t-éan gan eitilt go sealadach. Tugtar eicdís ar chur an chumhdaigh chrua sheachtraigh (an t-eiseachnámharlach) in artrapóid.
Ceast
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/13/Basor_Dalit_caste.jpg/220px-Basor_Dalit_caste.jpg|mion| An Basor  ag fíodóireacht ciseáin bambú i leabhar 1916. Is Ceastaí Sceidealaithe iad na Basoir a fhaightear i stát [[Uttar Pradesh san India.]] Is cineál srathaithe shóisialta é ceast (nó sainaicme) arb iad a shainairíonna ná an t-ionghamas, tarchur oidhreachtúil ar stíl mhaireachtála lena n-áirítear go minic slí bheatha, stádas deasghnátha in ordlathas, agus gnáth-idirghníomhaíocht shóisialta agus eisiamh bunaithe ar choincheapa cultúrtha íonachta agus truaillithe. Is é an sampla eitneagrafach paraidímeach ná rannán sochaí Hiondúch na hIndia i ngrúpaí sóisialta dochta, le fréamhacha i stair ársa na hIndia agus ag leanúint go dtí an t-am i láthair. Mar sin féin, tá laghdú tagtha ar thábhacht eacnamaíoch chóras na gceastaí san India mar thoradh ar uirbiú agus ar chláir ghníomhaíochta dearfacha. Ina mhórábhar scoláireachta ag socheolaithe agus antraipeolaithe, úsáidtear an córas ceast Hiondúch uaireanta mar bhonn analachúil chun staidéar a dhéanamh ar dheighiltí sóisialta mar a bheadh ceast lasmuigh den Hiondúchas agus an India. Cuirtear an téarma "ceast" i bhfeidhm freisin ar ghrúpálacha moirfeolaíocha i bhfeithidí eoshóisialta amhail seangáin, beacha, agus seangáin bhána.
An Bábhún Buí
Is baile suite i gContae an Chabháin é an Bábhún Buí.
Géin
thumb|270px|Léiríonn an stíl-léaráid seo géin i ndáil le samhail an héilics dhúbailte d' [[ADN agus le chrómasóm (ar dheis). Tá an crómasóim X-chruthach, toisc go bhfuil sé ag deighilt intróin, sé sin, réigiúin a bhíonn ar fáil go minic i ngéinte eocaróit agus a bhaintear sa phróiseas géinspladhsála (tar éis an ADN a bheith athscríofa go dtí ARN): Ní bhíonn na hecsóin freagrach ach as ionchódú na próitéine. Lipéidíonn an léaráid seo réigiún de 50 nó mar sin bonn mar ghéinte. I ndáiríre, bíonn an chuid is mó géin ina chéadta uair níos mó.]]
Is éard is géin ann ná an t-aonad móilíneach oidhreachtúlacht d'orgánach bheo. Tugtar an t-ainm seo ar ar roinnt píosaí de ADN agus ARN a chódaíonn le haghaidh polaipeiptíde nó le haghaidh slabhra ARN ar a bhfuil feidhm aige san orgánach. Bíonn an duine beo ag brath i gcónaí ar ghéinte, toisc go mbíonn siad freagrach as gach próitéin agus slabhra feighmiúl d'ARN. Coinníonn géinte an t-eolas a bhíonn ag teastáil le haghaidh chealla agus tréithe géiniteacha an orgánaigh a thógáil agus a chothabháil agus le haghaidh tréith oidhreachtúil a thabhairt do ghlúin eile. Bíonn géinte go leor ag gach orgánach a bhfreagraíonn do thréithe bitheolaíochta éagsúla, roinnt acu a bhíonn díreach infheicthe, mar shampla dath súile nó líon géaga, agus cuid acu nach mbíonn, mar shampla cineál fola, méadú ar riosca le haghaidh galair ar leith, nó na mílte próiseas bunúsach bithcheimiceach a chuimsíonn an bheatha.
Gabhlán beag
Is éan é gabhlán beag (Apus affinis). Is baill d'fhine na Apodidae iad.
Giorria na Rinne
Is giorria é giorria na Rinne (Lepus capensis) atá dúchasach don Afraic, don Araib agus chomh fada soir leis an India.
Is lú giorria na Rinne agus donnrua a bhíonn fionnadh an bhrollaigh is na dtaobhanna. Is lú an giorria sléibhe agus geal a bhíonn a eireaball uile. Is lú an coinín agus is giorra a chosa; ní dubh a bhíonn barr a chluasa ach a oiread. Tá giorria na rinne le fáil ina lán áiteanna san Afraic agus sa Mheánoirthear.
Liúit
Ís éard is liúit inti ná gléas ceoil Eorpach a thagann ón úide Arabach, in úsáid ón Meánaois go dtí an 18ú céad, a athbheodh sa nua-aois chun seancheol a sheinm. Colainn mhór phiorra-chruthach, fuaimchlár athshonadóra plánach, muineál leathan, méarchlár le cipíní méire do na snáitheanna caoláin, agus pionna-chlár socraithe go hingearach leis an muineál.
mion|clé|Liúiteanna de shaghsanna éagsúla
Faoin 16ú céad bhí 6 chúrsa snáitheanna stoptha air (is é sin, méaraithe ag an lámh chlé chun airdí éagsúla a dhéanamh). Cuireadh snáitheanna níos ísle oscailte (is é sin, ní raibh siad stoptha) leis níos déanaí. Baineann an seinnteoir na snáitheanna lena lámh dheas.
Stonehenge
Is liagchiorcal suite i Wiltshire é Stonehenge.
Donnchadh Ó Laoghaire (polaiteoir)
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é Donnchadh Ó Laoghaire. Tá sé ina bhall de Shinn Féin.
Cassius Dio
Státaire Rómhánach agus staraí de bhunadh na Gréige ba ea Cassius Dio nó Dio Cassius D'fhoilsigh sé 80 imleabhar de stair na Sean-Róimhe, ag tosú le teacht Aeinéas san Iodáil. Léirigh na himleabhair bunú na Róimhe (753 BC), foirmiú na Poblachta (509 RC), agus cruthú na hImpireachta (31 RC), suas go dtí 229 AD. Scríofa i Sean-Ghréigis thar níos mó ná dhá bhliain is fiche, clúdaíonn obair Dhio thart ar 1,000 bliain de stair. Tháinig go leor dá chuid 80 leabhair slán, nó mar bhlúirí, ag soláthair scoláirí nua-aimseartha le dearcadh mionsonraithe ar stair na Róimhe.
Beathaisnéis
Mac Chassius Apronianus, seanadóir  Rómhánach ba ea Lucius Cassius Dio, a rugadh agus a tógadh ag Nicaea sa Bhitín.
Tá na blúirí de na céad 36 leabhair, mar atá siad bailithe,  comhdhéanta de cheithre cineálacha:
Ray Kennedy (iriseoir)
Is iriseoir Éireannach é Ray Kennedy. Rugadh é sa bhliain 1970. Oibríonn sé le RTÉ. Thosaigh a ghairm i 1989. Bhí sé ag oibriú le Sky News.
Baile Chainín
Is baile suite i gContae an Chabháin é Baile Chainín.
29 Bealtaine
Is é an 29 Bealtaine an 149ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 150ú lá i mbliain bhisigh. Tá 216 lá fágtha sa bhliain.
Cleiteach (planda)
deas|200px|thumb|Cleiteach Is é rud is cleiteach ann ná cruth duilleoige i bplandaí atá roinnte i gcuid mhaith maothán nó duilleoigíní in dhá líne urchomhaireacha ar feadh an ghais. I nduilleoga déchleiteacha bíonn na duilleoigíní féin cleiteach.
Hampton Court Palace
deas|250px|thumb|Hampton Court Palace Is pálás ríoga suite san London Borough of Richmond upon Thames é Hampton Court Palace.
Louise O'Reilly
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála í Louise O'Reilly. Tá sí ina ball de Shinn Féin.
Eipideirm
Ciseal seactrach an chraicinn ar phlanda nó ainmhí. I bplandaí is cuid mhaith inveirteabrach, bíonn tiús cille amháin san eipideirm. I veirteabraigh, tiús roinnt mhaith ceall a bhíonn inti, agus i veirteabraigh talún bíonn sí cumtha as cealla marbha cruaite.
29 Nollaig
Is é an 29 Nollaig an 363ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 364ú lá i mbliain bhisigh. Tá 2 lá fágtha sa bhliain.
Eipidéimeolaíocht
Staidéar ar chúiseanna is dáileadh galar i ndaonraí. Sa 19ú céad, ionfhabhtuithe a bhí mar phríomhchúis bháis. Mar thoradh ar staidéar ar tharlú na ráigeanna i gcomhthéacs na gcúinsí sóisialta ag an am, d'éirigh leis na húdaráis bearta éifeachtacha a dhéanamh chun srian a chur leo. Mar shampla, fuarthas gur thosaigh ráigeanna calair ó uisce truaillithe, agus ráigeanna fiabhras seoil ó lámha truaillithe na lianna is na mbanaltraí. Sa 20ú céad tosaíodh staidéar ar dhíormaí chun na ceangail idir galair agus fachtóirí comhshaoil is stíl beatha a léiriú. Cruthaíodh ceangal idir ailse na scamhóg is caitheamh toitíní, agus fuarthas an-chuid eolais ar tharlú galar corónach croí i dtíortha éagsúla agus tarlú na saghsanna éagsúla ailse. Is maith an seans go gcabhróidh na léargais seo, agus tuilleadh díobh ar ghalair eile, lena seachaint nó a laghdú.
Falscaithe san Ailgéir (2021)
Linseáladh fear, nó 'sceimhlitheoir'. Tharla an t-ionsaí i lár an lae ghil, agus sheas na póilíní in aice láimhe ag faire ar an ionsaí.
Nikolai Semenov
Ceimicí a rugadh i Saratov na Rúise ab ea Nikolai Nikolayevich Semenov (Rúisis: Никола́й Никола́евич Семёнов; 15 Aibreán 1896 – 25 Meán Fómhair 1986). Rinne sé taighde ar iarmhairtí drugaí ar chealla baictéar, cinéitic imoibrithe ceimiceacha (maidir le himoibrithe slabhrúla go háirithe), pléascthaí is dó, agus lasracha. Roinn sé Duais Nobel na Ceimice le Cyril Hinshelwood i 1956 as an saothar ar chinéitic imoibrithe.
Cill na Seanrátha
Is baile suite i gContae an Chabháin í Cill na Seanrátha.
Páirc Thír Oileáin
Is staid sacair í Páirc Thír Oileáin (Terryland Park) ina imríonn Gaillimh Aontaithe a chuid cluichí ó bunaíodh an club sin sa bhliain 1977. Is le Comhlachas Sraith Sacair Ceantair agus Cathair na Gaillimhe an staid. Tá sí i gceantar Thír Oileáin ar an taobh thoir de chathair na Gaillimhe i bPoblacht na hÉireann. Ó am go ham cuirtear an staid ar fáil chun cluichí idirnáisiúnta sna gráid Faoi Aois a imirt. Imrítear breis agus 80 cluiche gach bliain sa staid. Cluichí Gaillimh Aontaithe suas le 25-30 díobh siúd.
Rinneadh athfhorbairt ar Pháirc Thír Oileáin sa mbliain 1993, agus mar thoradh air sin, d'imir an club a gcuid cluichí sraithe ar feadh bliana i staid baile Chumann Rugbaí Galwegians RFC, Crowley Park.
Seastán Nua
Cuireadh críoch leis an seastán nua i bPáirc Thír Oileáin i mí Iúil 2007, rud a thug líon na suíochán ó 3,500 chuig 5,000. Tá obair leanúnach ar siúl ar an suíomh chun a leithéidí seo a sholáthar: aonad siopa, geata casta, seomra lia-scrúdaithe spóirt agus garchabhrach, seomraí feistis, leithreas, seomra cithfholctha, seomra toscairí cluiche, áis do na meáin cumarsáide agus fáiltiú, ceaintín, áis preasagallamh, stiúideo teilifíse.
Crédit Suisse
Bunaíodh Crédit Suisse Group AG sa bhliain 1856 san Eilvéis. D'éirigh Crédit Suisse ar cheann de na bainc infheistíochta is mó ar domhan sa 21ú haois. Bhí an banc i mbroid airgid sa bhliain 2023 agus cheannaigh UBS é.
Conspóidí
Tharraing Crédit Suisse conspóid mar bhí cultúr rúndachta ann le fada. Sa bhliain 2022, cuireadh i leith Credit Suisse go raibh lucht ciapadh cearta daoine, agus lucht gnó faoi smachtbhannaí, i measc a gcuid cliantaí. Bhí na mílte cuntas bainc le lucht sárú cearta daoine idir 1930-2010 foilsithe ag meáin idirnáisiúnta.
Ar 19 Márta 2023, tarrtháladh Crédit Suisse, a bhí ar shéala loiceadh. Cheadaigh Rialtas na hEilvéise do mhórbhanc eile, UBS, Crédit Suisse a cheannach ar €3 billiún agus dul freagrach i gcaillteanais de €5 billiún. Bhí Rialtas na hEilvéise ag dul in urrús ar an socrú a rinneadh faoi théirim lena chinntiú nach loicfeadh Credit Suisse agus nach dtarraingeofaí géarchéim baincéireachta idirnáisiúnta.
An Seachtód
thumb|200px|right|Colún ar dheis lch. 575 den Chodex Vaticanus, ó Leabharlann na Vatacáine, ina bhfuil Céadleabhar Easdras 1:55-2:5.. Is é an Seachtód an chéad aistriúchán Gréigise a rinneadh ar an Sean-Tiomna agus ar na leabhair dheotracanónta. Aistríodh an chéad chúig leabhar, an Peintiteoch nó an Tórá mar a thugtar orthu, sa tríú haois roimh Chríost; na leabhair eile áfach cuireadh Gréigis orthu sa chéad aois eile.
De réir an fhinscéil bhí seachtó fear léinn (nó, mar a deir leagan eile, beirt fhear léinn is seachtó) ó na treibheacha Giúdacha éagsúla ann agus gach duine acu in ann an t-aistriúchán Gréigise céanna a chruthú beag beann ar a chéile - tá an finscéal seo curtha i míotar i Litir Aristeas, ceann de na saothair Héilleanaíocha Ghréigise a aicmítear mar bhréageipeagrafa. Is é fírinne na staire, áfach, go raibh an Eabhrais ligthe i ndearmad ag cuid mhór de Ghiúdaigh na linne, agus aistriúcháin Ghréigise ag dul timpeall ina measc. Deir finscéal Aristeas gurbh é Tolamaes II Philadelphus, Faró Macadónach na hÉigipte, a choimisiúnaigh an Seachtód, ach is deacair a rá, an raibh baint ar bith le rítheaglach na dTolamaesach i gcruthú an tSeachtóid ar aon nós.
Bíonn stíl an tSeachtóid éagsúil go maith. An teanga a úsáidtear ann, is í an Ghréigis Choitianta nó Koine - canúint mheasctha na Gréigise a tháinig in úsáid sna sálaí ag saighdiúirí Alastair Mhóir - atá inti, ach is féidir tionchar ón Eabhrais agus ón Aramais a aithint in áiteanna. Ón taobh eile de tá an teanga i leabhar Dhainéil agus sna Seanfhocail an-ghlan mar Ghréigis. Thairis sin ní bhíonn gach cuid den aistriúchán ag cloí leis an mbuntéacs chomh cruinn le chéile. Bíonn athinsint agus ciallú ann, chomh maith le sliochtanna atá aistrithe go mionchruinn.
Caisleán Bhaile Átha Fhirdhia
Is caisleán meánaoiseach i mBaile Átha Fhirdhia é Caisleán Bhaile Átha Fhirdhia ar a dtugtar freisin Caisleán St Leger. Tógadh sa 15ú haois déag é, agus baineadh úsáid as an gcaisleán mar phríosún le linn an 17ú & an 18ú haois. Bhí teach na cúirte dúiche lonnaithe sa chaisleán go dtí Meitheamh 2006, nuair a osclaíodh saoráid sainfheidhme. Is é Caisleán Bhaile Átha Fhirdhia an túrtheach daingnithe meánaoiseach is mó in Éirinn nó sa Bhreatain.
Suíomh
Tá sé suite ar Shráid an Chaisleáin i mBaile Átha Fhirdhia, Contae Lú.
Maurice Quinlivan
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é Maurice Quinlivan. Tá sé ina bhall de Shinn Féin.
Humphrey Lloyd
Fisicí turgnamhach a rugadh i mBaile Átha Cliath ab ea Humphrey Lloyd (16 Aibreán 1800 – 17 Eanáir 1881). Rinne sé taighde ar optaic, agus d'fhionn saghas nua athraonta a tharlaíonn le criostal dé-aiseach (1832). Réamhinis William Rowan Hamilton an feiniméan seo ar bhonn teoiriciúil. I gcriostal mar seo, bíonn dhá ais nach dtarlaíonn dé-athraonadh sna treonna sin. Fuair sé go dtarlaíonn an dá shaghas athraonta chónaigh ar leith, ceann amháin ar gha solais ag teacht amach i bhfroim chóin fholaimh ag uillinn ionsaitheach as an gcriostal, an ceann eile ar gha ag dul isteach ag uillinn ionsaitheach don chriostal i bhfoirm chóin fholaimh taobh istigh de. Le Edward Sabine, shaothraigh sé ionstraim nua chun claonas agus déine an réimse mhaighnéadaigh dhomhanda a thomhas ag an am céanna. Bhunaigh sé réadlann mhaighnéadach i gColáiste na Tríonóide i 1838. Toghadh ina phropast ar an gcoláiste é i 1867.
Murlach mara
Is cruidín beag é an murlach mara (Alcedo atthis), ar a dtugtar freisin an cruidín, le seacht bhfospeicis aitheanta laistigh dá dháileadh leathan trasna na hEoráise agus na hAfraice Thuaidh. Tá sé ina chónaí i gcuid mhór dá raon, ach aistríonn sé ó cheantair ina reoiteann aibhneacha sa gheimhreadh.
Níl siad flúirseach agus is annamh a fheictear iad, ach ag eitilt taistealann siad go híseal ar luas suas le fiche míle san uair agus preabann na sciatháin chomh tapa sin nach bhfuil ach néal beag deataigh le feiceáil, álainn, gorm agus é ag dul thart.
Ignaz Semmelweis
Rugadh Ignaz Phillipp Semmelweis i 1818 san Ungáir. Bhí se ag obair i gclinic máithreachas a raibh sa bhfoirgneamh ceanna le corpáin. Go minic chuaigh na dochtúirí o dioscadh go dtí bean le haghaidh clainne gan a lámha a nigh. Mar sín fuair a lán máthar bás ó fiabhras "puerperal" no 'fiabhras breith clainne'.
D'oibrigh sé ar a teoiric sa 1840ú nuair a raibh sé mar stiúrthóir den gclinic máithreachas i Vienna General Hospital san Ostair.
Dúirt sé le gach duine a thanaigh isteach sa chlinic go gcaithfidh siad a lámha a nigh.
Nuair a tharla sé seo, thit uimhir na máthair a bhí ag fail bháis. Fuair sé bás i 1865 i bhforas meabhairghalar mar bhuail an fhoireann é agus fuair sé bhás de bharr a ghortuithe.
Murlach mara
Tacsanomaíocht
Cuimsíonn an géineas Alcedo seacht gcruidín beag a itheann éisc mar chuid dá n-aiste bia. Is é Alcedo coerulescens an gaol is gaire dó a bhfuil fo-chodanna bána aige agus tá sé le fáil i gcodanna den Indinéis.chuid íochtair iascaire ceireach a bhfuil codanna bána ann agus atá le fáil i gcodanna den Indinéis.
Cill na Leice
Is baile suite i gContae an Chabháin í Cill na Leice.
Iztapalapa
Is ceann de 16 delegaciones (buirgí) Chathair Mheicsiceo é Iztapalapa.
Naisc sheachtracha
Magdalena Contreras Miguel Hidalgo Milpa Alta Tláhuac Tlalpan Venustiano Carranza Xochimilco
Calum Clachair
Is clár leanaí ar BBC Alba é Calum Clachair (Béarla: Bob the Builder). Is sraith theilifíse do leanaí beoite stad-ghluaiseacht na Breataine é Calum Clachaira chruthaigh Keith Chapman do HIT Entertainment agus Hot Animation. Sa tsraith bhunaidh, a craoladh ó 1999 go 2011, tá Bob le feiceáil i gclár beochana stopghluaiseachta mar chonraitheoir tógála, ag speisialú i saoirseachta, in éineacht lena chomhghleacaí Wendy, comharsana éagsúla agus cairde, agus a bhuíon feithiclí oibre antrapamorphised agus trealamh. Craoltar an seó i go leor tíortha ach tháinig sé ón Ríocht Aontaithe áit ar labhair an t-aisteoir Sasanach Neil Morrissey Bob sa leagan Béarla. Bhain an seó úsáid as beochan CGI níos déanaí ag tosú leis an seach-shraith Ready, Steady, Build!. Dhíol dílseánaigh na Breataine Bob the Builder agus Thomas the Tank Engine an fiontar in 2011 le déantóir bréagán SAM Mattel ar $680 milliún.
Struchtúr
Struchtúr I ngach caibidil, cabhraíonn Calum (nó Bob sa leagan Béarla)) agus a ghrúpa le hathchóiriú, tógáil agus deisiú agus le tionscadail eile nuair is gá. Cuireann an seó béim ar réiteach coimhlinte, ar chomhoibriú, ar shóisialú agus ar úsáid scileanna foghlama éagsúla. Is é mana Chaluim "An féidir linn é a shocrú?", Agus freagraíonn na carachtair eile le "Is féidir linn!".
I mí Dheireadh Fómhair 2014, rinne Mattel athchóiriú ar 'Bob the Bildar' don tsraith nua Milkshake! ar Channel 5 in 2015 i measc na n-athruithe, rinneadh athchóiriú iomlán ar an bhfoireann, agus tháinig an t-aisteoir Harry Potter Lee Ingleby in ionad Neil Morrissey mar ghuth Bhob.
Printéir
thumb|right|250px|Printéir de chuid [[Hewlett-Packard]] thumb|right|250px|Printéir de chuid [[Canon]] Is gléas forimeallach ríomhaireachta é printéir (nó clóire) a mbaintear feidhm as le haschur ríomhaire a chlóbhualadh ar pháipéar nó ar ábhar eile. Trí chnaipe a bhrúigh ar scáileán an ríomhaire, is féidir cáipéis nó comhad a chlóbhualadh go han-tapa ar fad sna printéirí. Bíonn páipéar agus dúch nó tonóir sa phrintéir agus clóbhuailtear an cháipéis agus an comhad go tapa. I bprintéirí an lae inniu, ní dhéanann siad teagmháil dhíreach leis an bpáipéar mar a tharla san am atá thart.
Is féidir le printéir bheith ceangailte le ríomhaire amháin nó líonra de ríomhairí. Bíonn cead ag gach duine sa líonra feidhm a bhaint as an bprintéir. Is mar seo a bhíonn sé in oifig de ghnáth. Ní gá don phrintéir bheith ceangailte le ríomhaire le sreanga. Is féidir le ríomhaire nascadh le printéir trí chóras fo-dhearg nó Bluetooth. Is féidir gach cineál comhaid a chlóbhualadh sna printéirí is nua-aimseartha. Is féidir cáipéisí, íomhánna, grianghraif agus taispeántais a chlóbhualadh. Is féidir leo a bheith daite más é sin mian an té a chlóbhuail iad.
Hairicín Katrina
Spéirling ollmhór, gan fasach, a bhuail deisceart Stáit Aontaithe Mheiriceá i mí Lúnasa 2005, ab ea Hairicín Katrina. Ní raibh aon choinne ag muintir New Orleans leis an scrios agus an t-uafás a lean Hairicín Katrina. clé|mion|177x177px|Hairicín Katrina ag buaileadh [[New Orleans, Louisiana|New Orleans.]]
Imeachtaí
clé|mion|177x177px Cumadh Hairicín Katrina i Mhurascaill Mheicsiceo ar an 23 Lúnasa. Idir timpeall 23 Lúnasa agus 31 Lúnasa, rinneadh go leor dochar do na Stáit agus na cathracha ag an gcósta deiscearta, agus áiteanna eile níos tuaisceartacha chomh maith.
Nuair a chlis ar leibhéanna cosanta na cathrach fágadh an chathair faoi uisce agus sin é an rud is mó a dhein díobháil. Fágadh córais chumarsáide, leictreachais is iompair na cathrach in aimhréidh.
Maraíodh 1,833 duine agus déanadh damáiste luach 115 billiún dollar
Ba iad Louisiana, Florida, Alabama, Texas agus Mississippi na stáit ina raibh formhór den damáiste déanta.
Mar bharr ar an donas ní raibh práinnfhreagairt na n-eagraíochtaí stáit agus feidearálacha thar mholadh beirte. Fágadh muintir na cathrach in umar na haimléise. Theith na mílte duine ar thóir tearmainn chuig an Louisiana Superdome.
Aonghas mac Colmáin
Rí Uisnigh de Chlann Cholmáin Bhig, géag d'Uí Néill an Deiscirt ba ea Aonghas mac Colmáin Bhig (Sean-Ghaeilge Óengus mac Colmáin Bec) (bás 621 ) Bhí sé i réim ón mbliain 618 go dtí 621. Tháinig Aonghas i gcomharbacht ar Fearghas mac Colmáin.
Dar leis na ginealaigh, Colmán Bec (bás 587) ba ea a athair, agus Diarmaid mac Cearbhaill (bás 565) a sheanathair. Rianaíonn Caille Fallamhain a sinsearacht siar go hAonghas.
Sula ndearnadh rí de, insítear sna hannála go raibh baint ag Aonghas leis an achrann idir Clann Cholmáin agus Síol Aodha Sláine. Sa bhliain 612, bhuaigh sé ag Cath Odba (gar den Uaimh, Contae na Mí) inar maraíodh Conall Laogh Bhreá mac Aodha Sláine. Tharla an cath seo b'fhéidir mar thoradh éilimh Chonaill agus é ag iarraidh teacht i gcumhacht ar Aodh Fuariodhnach mar ardrí.
Sa ríliosta Buile Choinn, scríofa sa 7ú haois le linn réimeas Ardrí Uí Néill, Fíonsneachta Fleách, deirtear go mbeidh Domhnall mac Aodha, an rí a tháinig i gcomharbacht ar Shuibhne Meann, ina "Óengus glórmhar". Tá Aonghas san áireamh mar ardrí sa ríliosta le Marianus Scottus.
Maraíodh a mhic, Maol Umha (Máel Umai) agus Colga (Colgu), sa bhliain 635, mar chuid den achrann i measc Uí Néill an Deiscirt, i gCath Cúil Caeláin by Diarmaid mac Aodha Sláine (bás 665). Maraíodh a gharmhac, Faolchú mac Maoil Umha (Fáelchú mac Máele Umai) i gCath Ogamain sa bhliain 662, ag troid ar son Chonaing Choirre mhic Conghaile as Cnóbha agus Bhlathmaic mhic Aodha Sláine (bás 665) in éadan lucht leanúna Diarmada mhic Aodha Sláine.
Cliathánachas
Saintréith na hinchinne daonna ina mbíonn an dá leath den inchinn oiriúnaithe d'fheidhmeanna difriúla, speisialtachtaí leathsféaracha. Sa chuid is mó de chiotóga is deasóga, bíonn an leathsféar clé oiriúnaithe d'fheidhmeanna teanga, labhairt, tuiscint, léamh is scríobh. Bíonn an leathsféar deas oiriúnaithe do bhrath patrún casta, idir radharcach (mar shampla, aghaidheanna) is tadhlach. De ghnáth feidhmíonnn an dá leathsféar as lámh a chéile, ag tarchur eolais sa dá threo eatarthu féin trí cheangail chasta san inchinn.
1951 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1951.
Bríd Smith
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála í Bríd Smith. Tá sí ina ball den Chomhaontas Frith-Dhéine.
Magdalena Contreras
Is ceann de 16 delegaciones (buirgí) Chathair Mheicsiceo é Magdalena Contreras (nó La Magdalena Contreras freisin).
Naisc sheachtracha
Miguel Hidalgo Milpa Alta Tláhuac Tlalpan Venustiano Carranza Xochimilco
Anne Marie Waters
Gníomhaí Éireannach go mór ar an eite dheas is ea Anne Marie Waters. Rugadh í i mBaile Átha Cliath ar an 24 Lúnasa 1977.
Agri Decumates
mion|250x250px|An Impireacht Rómhánach sa bhliain AD 120 agus Magna Germania, le roinnt treibheanna Gearmánacha atá luaite ag Tacitus in AD 98 mion|258x258px|An Limes Germanicus (An Teorainn Ghearmánach) agus an Agri Decimates mion|250x250px|Na teorainneacha; Germania superior (An Ghearmáin uachtarach) & Raetia mion|250x250px|Leathnú na nAlmannach agus bláir chatha Rómhánach-Almannach, sa 3ú agus sa 5ú haois Is réigiún de chuid na hImpireachta Rómhánaí é Agri Decumates nó Decumates Agri', sna cúigí 'Germania Superior' (Gaeilge: Germania Uachtarach) agus 'Raetia'; ag clúdach na Foraoise Dubhe, agus na limistéir 'Jura na ', idir na haibhneacha an Réin, an Main, agus an Danóib; sa Ghearmáin Suáibe agus na Francóine  thiar theas, lena n-áirítear Frankfurt, Stuttgart, Freiburg im Breisgau, agus Weißenburg i Bayern. Tagann an t-aon tagairt amháin don logainm Agri Decumates ón leabhar Germania (caibidil 29) le Tacitus. mar sin féin, níos déanaí, dhéanann an tíreolaí Claudius Ptolemy trácht ar "Helvetiorum Desertum (Fásach na nEilvéiseach) sa limistéar seo.
Miriam O'Callaghan
Is iriseoir Éireannach i gcúrsaí reatha í Miriam O'Callaghan. Rugadh í ar an 6ú hEanáir 1960 i mBaile Átha Cliath. Cuireann sí cláir cúrsaí reatha i láthair ar an raidió agus ar an teilifís. Cuireadh í Prime Time i láthair ar RTÉ 1 ón bhliain 1996.
Saol a hÓige
Rugadh Miriam i gCarraig an tSionnaigh, Baile Átha Cliath i 1960, iníon de Jerry, Státseirbhíseach sinsearach as Contae Chiarraí, agus Miriam, príomhoide bunscoil as Contae Laoise. Is í an dara páiste i dteaghlach cúigear clainne, ceathrar cailín agus buachaill amháin. Abhcóide, TD, agus baill de cheannasaíocht Fianna Fáil is ea a dheartháir Jim. D'fhreastail Miriam ar Bhunscoil Naomh Brigid i gCábán tSíle, Baile Átha Cliath. Príomhoide sa bhunscoil seo ab ea a máthair ar feadh 40 bliana. Bhain sí amach céim i ndlí i 1979 ó COBÁC agus i 1981 bhain sí amach dioplóma iarchéimí i ndlí an Eoraip.
Bhí sí ar an dteilifís don chéad uair sna 1980dí, i fógraíocht Bainne Avonmore. Tá an fógraíocht le fheiceáil ar an gCartlann Scannán na hÉireann.
Gairm sa Bhreatain
Mar léiritheoir, d'oibrigh sí ar Kilroy, Family Matters agus Prime Time, freagrach as cláir speisialta i Hong Cong agus in Iarúsailéim. Chuaigh sí isteach mar thuairisceoir ar Newsnight, príomhclár cúrsaí reatha BBC, ar feadh 10 mbliana. Agus í ansin, rinne sí maoirseacht ar roinnt cláir imscrúdaithe tábhachtach, an t-iomrall ceartais faoin UDR 4 agus an t-iomrall ceartais faoi Kiranjit Ahluwalia san áireamh. Rinne sí obair le haghaidh Newsnight ar an Proiséas Síochána Tuaisceart na hÉireann.
Gairm RTÉ
D'fhill O'Callaghan go hÉirinn i 1993 ag obair le RTÉ. Sa tús, chuir sí an clár eacnamaíocht agus gnó Marketplace i leith. Bhí sí fós ag obair leis an BBC, ar an gcéad sraith don chlár ITV Tonight with Trevor MacDonald. Ó 1996, bhí sí ag obair le RTÉ amháin, mar láithreoir Prime Time. Thaistil sí go Lucsamburg agus an Bhruiséil tar éis buamáil sa Bhruiséil i 2016, chun Prime Time a chur i leith sa Bhruiséil.
I 2005, thosaigh sí an chéad sraith ar a gclár cainte samhradh féin, Saturday Night with Miriam. Rith an clár gach samhradh ó 2005-2017. Ghlac siad sos sa bhliain 2018, agus sa bhliain 2019 dúirt RTÉ nach mbeidh an clár ar ais mar gheall ar sceidil chontrátha. Bhí sí ina láithreoir ar cláir theilifíse ar nós Surgeons i 2007 agus Who Do You Think You Are? i 2008. Tá sí le feiceáil sa chlár Reeling in the Years i 1993, 1996, 2000 agus 2001. Chuir sí an clár Oíche Chinn Bliana i leith ar RTÉ i 2011 agus 2012.
Thosaigh sí ag obair mar láithreoir raidió ar RTÉ leis an gclár samhradh Miriam Meets i 2009. Dúirt RTÉ i mí Lúnasa 2009 go mbeidh an clár ar siúl go bonn buan ar RTÉ Raidió 1 gach Domhnaigh. I 2013, sheas O'Callaghan isteach mar láithreoir bhonn buan ar RTÉ Raidió 1 ar an bpríomhclár na maidine, nuair a bhí láithreoir John Murray ar saoire thinnis. Ina dhiaidh sin, fuair sí clár beo raidió nua, gach Domhnach ar RTÉ Raidió 1. Tá an clár ar siúl fós, leis an ainm Sunday with Miriam.
Ar an 24ú Deireadh Fómhair 2012, san ionad rialú náisiúnta RTÉ, bhuail sí an cnaipe a chur stop leis an tarchur teilifís analógach a raibh á úsáid in Éirinn ar feadh 50 bliana.
Saothraíonn O'Callaghan ceann de na tuarastail is airde i RTÉ, de réir eolas ó 2016.
Gradaim
I 2003, bhuaigh O'Callaghan Duais Pearsa Theilifíse na Bliana sna hIFTAs. Bhuaigh sí an Duais Stíl RTÉ Guide i 2007 .
Bhuaigh an clár Miriam Meets... Gradam Raidió PPI i 2011. Rinne O'Callaghan agallamh Prime Time le Praveen Halappanavar i 2013 agus bhuaigh an t-agallamh an Gradam Justice Media i 2013, sa chatagóir Nuacht Teilifíse.
Saol Pearsanta
Tá ochtar clainne aici. Bhí sí pósta ar Tom McGurk ó 1983-1995 agus tá ceathrar iníon acu, Alannah, Clara agus cúpla Jessica agus Georgia. Bhuail sí le Steve Carson agus iad ag obair ar Newsnight. Pósadh an lánúin i 2000 agus bhun iad comhlacht teilifíse, Mint Productions . Tá ceathrar mhac acu, Jack, Daniel, Conor agus Jamie.
Tugann sí tacaíocht do roinnt carthanais, ISPCC, Make A Wish agus Trick or Treat (Sráid Teampall) san áireamh. Is pátrún í ar Clíona's Foundation.
Naisc Sheachracha
Miriam O'Callaghan ar Twitter
Breac donn
Is speiceas Eorpach iasc é an breac donn nó breac rua (Salmo trutta) a tugadh isteach i dtimpeallachtaí oiriúnacha ar fud an domhain. Cuimsíonn sé daonraí fíoruisce, dá ngairtear an t-éicitíopa abhann, Salmo trutta morpha fario, éicitíopa locha, S. trutta morpha lacustris, ar a dtugtar freisin an breac loch nó an dúlachán, agus foirmeacha anadromacha ar a dtugtar an breac geal, S. trutta morpha trutta. Téann an breac geal ar imirce go dtí na haigéin ar feadh cuid mhaith dá saol agus ní fhilleann sé ar an bhfionnuisce ach chun sceitheadh a dhéanamh.
An Fhraincis
Is teanga Rómánsach í an Fhraincis (français, fuaimniú [fʁɑ̃sɛ]) a áirítear ar theangacha móra an domhain. Tá sí ó dhúchas ag 76 milliún duine, chomh maith le tuairim is 280 milliún duine a d'fhoghlaim ar scoil í. Tá pobal suaithinseach Frainciseoirí le fáil i gceithre thír is caoga ar fud an domhain, ach is í an Fhrainc an tír is líonmhaire cainteoirí dúchais, agus is ansin a tháinig an teanga ar an bhfód i dtús báire. Thairis sin, tá go leor cainteoirí i Québec i gCeanada, sa Bheilg, agus san Eilvéis.
Teanga oifigiúil í an Fhraincis in aon tír déag is fiche, agus iad ina mballstáit de chomhphobal na náisiún Fraincise, La Francophonie. Tá stádas oifigiúil ag an bhFraincis sna Náisiúin Aontaithe agus ina lán eagraíochtaí idirnáisiúnta eile.