cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eilís Ní Cheallacháin
Van Diemen’s Land
Tugadh do Batman mar shearbhónta í faoi dheireadh agus rugadh beirt pháistí dóibh. Phós siad ar 29 March 1928 agus thugtaí Elizabeth Batman uirthi ina dhiaidh sin.
Port Phillip
mion|clé|250px|Melbourne, 1840: pictiúr le W. Liardet (1840) Faoin mbliain 1835 bhí bun déanta aici féin agus ag a fear céile i bPort Phillip (Melbourne) agus thóg siad a gclann ann:
Maria Batman (rugadh ar 5 Meán Fómhair 1824),
Ba ghearr gur éirigh Batman an-tinn agus é ag luí isteach ar an ól. Dúirt Eilís gurb é an fliuchadh amuigh ba chúis leis, ach chuir daoine eile a laige i leith an óil agus na sifilise.
Faoin mbliain 1839 bhí an lánúin scartha: chuaigh Eilís chun Sasana mar phaisinéir cábáin an bhliain sin, agus fuair sí scéala bhás Batman in Adelaide nuair a tháinig sí ar ais i Mí Mhárta 1840.
Mariana Duque Mariño
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Cholóim í Mariana Duque Mariño. Rugadh í ar an 12 Lúnasa 1989.
Eilís Ní Cheallacháin
Bás
Phós sí William Willoughby, athchléireach Batman, sa bhliain 1841, agus chuidigh sé léi cuibhreann talún de chuid Batman a fháil di féin tar éis aighneas fada dlí. Dealraíonn sé go ndeachaigh a saol chun an donais ina dhiaidh sin. Bhí teach beag adhmaid aici in Geelong sa bhliain 1852 agus ba mhinic ar meisce í (dúradh fúithí níos déanaí go raibh sí ”of somewhat abandoned character”).
Faoin am seo bhí ainm Sarah Willoughby uirthi. Bhí sí ag taithí droch-chomhluadair arís. Ar 30 Márta 1852 bhí triúr eile (beirt fhear agus bean) ar cuairt aici agus tarraingíodh achrann. Bualadh go dona í agus fuair sí bás an lá dár gcionn. Sa bhliain 1853 chuir a hiníon Elizabeth Mary síos uirthi mar "Elizabeth Callan, governess".
Maol Dómhnaich
Is oileán é Maol Dómhnaich, gar do Bharraigh sna hOileáin Siar, Comhairle nan Eilean Siar, in Albain.
Khishig-Öndör (Bulgan)
Sum (ceantar) atá suite i gCúige Bhulgan na Mongóile thuaidh is ea Khishig-Öndör (Mongóilis: Хишиг-Өндөр).
Lethbridge, Victoria
Baile atá suite 97 km siar ó dheas ó Mhelbourne, Victoria na hAstráile, is ea Lethbridge. Sa bhliain 2011, bhí 950 duine ina gcónaí ann.
An Airgintín
Is tír i Meiriceá Theas í an Airgintín. Tá teorainneacha aici leis an Sile, le Paragua, leis an mBolaiv, leis an mBrasaíl agus le Uragua. Ceann de thíortha an réigiúin úd Río de la Plata is ea í (rioplatense mar a deirtear sa Spáinnis), agus cosúil leis na tíortha eile i Río de la Plata fuair sí a lán tionchair ón Iodáil, ó shocraigh a lán lucht imirce ón tír sin san Airgintín. Tá lorg na hIodáilise féin le mothú sa chineál Spáinnise a labhraítear sa tír. Is iad teangacha na n-inimirceach, cosúil leis an Iodáilis (nó leis na canúintí Iodálacha), an Ghearmáinis, an Araibis agus an Béarla féin, na teangacha mionlaigh is mó. An chuid is mó de na teangacha bundúchasacha ón aimsir roimh theacht na Spáinneach, chuaigh siad in éag, ach labhraítear cuid acu i gcónaí, ar nós na Ceatsuaise agus na Guaráinise.
Tagann ainm na tíre ón fhocal Laidine argentum, a chiallaíonn airgead.
Is í Buenos Aires an phríomhchathair. Bhí 43 milliún duine ina gcónaí ansin sa bhliain 2005.
Roimh theacht na nEorpach
Ní raibh ach áitreabh scaipthe san Airgintín roimh theacht na Spáinneach. Sa chúigiú haois déag áfach tháinig trúpaí ó Impireacht na nInceach leis na críocha seo a shealbhú, ó theastaigh mianraí agus miotail an réigiúin ó Tupac Inca Yupanqui a bhí ag rialú na nInceach san am. Ba iad na hIncigh a choinnigh an lámh in uachtar ar na críocha seo go dtí gur tháinig na conquistadores ón Spáinn.
Na hEorpaigh
An chéad dream Eorpach a tháinig go dtí an réigiún níorbh iad na Spáinnigh ach na Portaingéalaigh iad. Ba iad Gonçalo Coelho agus Amerigo Vespucci iad sa bhliain 1502. Timpeall ar an mbliain 1512 d'fhionn Joäo de Lisboa agus Estevão de Fróis béal na habhann tábhachtaí úd Río de la Plata, agus chuaigh siad i dteagmháil leis na Charrúa, treibh áitiúil a d'inis dóibh faoi na hIncigh—"na daoine ar an taobh eile de na sléibhte". Ba é seo an chéad uair a chuala muintir na hEorpa trácht ar impireacht na nInceach. Sa bhliain 1516 a tháinig na Spáinnigh faoi cheannas Juan Díaz de Solís, agus fiche bliain ina dhiaidh sin bhunaigh siad an chéad choilíneacht san áit a bhfuil Buenos Aires inniu. Ní raibh maireachtáil i ndán don choilíneacht an iarracht sin, áfach, nó thréig na Spáinnigh í sa bhliain 1541. Níor cuireadh tús buan le Buenos Aires ach sa bhliain 1580, nuair d'athbhunaigh Juan de Garay an choilíneacht. Seacht mbliana roimhe sin bhí cathair Córdoba (an dara cathair is mó daonra san Airgintín inniu) bunaithe ag Jerónimo Luis de Cabrera. Cuid de Leas-Ríocht Pheiriú ab ea na coilíneachtaí seo, agus is as Peiriú a tháinig an chéad lucht áitribh. Murab ionann agus na coilíneachtaí eile i Meiriceá Theas, ní de thoradh aon ruathar óir a tháinig an t-áitreabh Spáinneach san Airgintín ar an bhfód.
Ba í an smuigleáil a chuir Buenos Aires agus na cathracha eile sa réigiún ag borradh. Nuair a bhí an réigiún á rialú ó Lima, ní raibh sé ceadaithe úsáid a bhaint as na cuanta maithe nádúrtha i Río de la Plata, nó ba é an dlí a bhí i bhfeidhm ná an trádáil idirnáisiúnta a dhéanamh trí Callao amháin (is é sin, cuan Lima). Sa bhliain 1776 dheighil na Spáinnigh an réigiún ó Leas-Ríocht Pheiriú agus bhunaigh siad Leas-Ríocht Río de la Plata. Ba í Buenos Aires príomhchathair na coilíneachta nua. Ní raibh Río de la Plata chomh mór i dtuilleamaí na miotal lómhar cosúil le Peiriú, nó bhí an beostoc agus an trádáil mara ní ba thábhachtaí mar fhoinsí ioncaim.
Neamhspleáchas
Ar an 9 Iúil 1816, d'fhógair an Airgintín a neamhspleáchas ón Spáinn. Le fírinne is é an t-ainm a bhí ar an tír san am ná Cúigí Aontaithe Mheiriceá Theas (Provincias Unidas de Sudamérica), agus ina dhiaidh sin, Cúigí Aontaithe Río de la Plata, ós rud é nach raibh cuid de na cúigí sin sásta fanacht in aon stát leis an Airgintín. Rinneadh stát nua na Bolaíve de chúig chúige de chuid sean-Leas-Ríocht Río de la Plata, agus bhain Uragua amach neamhspleáchas di féin le lámh láidir i bpáirc an áir.
Deachtóireacht
Bhí an tír faoi stiúir an airm agus éagobhsaíocht ghinearálta ó 1930 go dtí 1983, beagnach. Tháinig an Peronismo (nó Justicialismo) chun saoil sna 1950idí nuair a bhí Juan Perón agus a bhean chéile, Evita i gcumhacht. Deachtóireacht a bhí ann a raibh culaith an daonlathais curtha air.
I ndiaidh dó bheith ina Aire Saothair agus ina Leas-Uachtarán, toghadh faoi thrí é ina Uachtarán ar an Airgintín agus é in oifig ó Mheitheamh na bliana 1946 go Meán Fómhair, 1955, nuair a cuireadh as oifig é le coup d'état, agus arís eile ó Dheireadh Fómhair na bliana 1973 go dtína bhás i mí Iúil, 1974.
Le linn a chéad téarma (1946–52), ba mhór an tacaíocht a fuair Perón ón dara bean chéile aige, Eva Duarte ("Evita"), agus bhí an-ghnaoi ag an bpobal orthu beirt.
Cogadh
Sa bhliain 1982, d'ionsaigh rialtas míleata na hAirgintíne Oileáin Fháclainne, agus d'éirigh ina chogadh idir an Airgintín agus an Ríocht Aontaithe. I ndiaidh dhá mhí, d'éirigh leis na Sasanaigh ruaigeadh a chur ar na hAirgintínigh.
Daonlathas
D'éirigh an junta (deachtóireacht) níos laige i ndiaidh na heachtra seo. Tháinig an daonlathas ar ais san Airgintín sa bhliain dár gcionn, 1983.
Tháinig biseach ar na cúrsaí eacnamaíochta nuair a d'éirigh Carlos Menem ina uachtarán ó 1989.
Ach bhí fadhbanna eacnamaíocha ag deireadh na 1990í agus theip ar na hAirgintínigh a gcuid íocaíochtaí a dhéanamh.
Struchtúr polaitiúil
Tá córas uachtaráin i bhfeidhm, in éineacht le parlaimint le dhá theach, an Chomhdháil le 257 ball agus an Seanad le 72 ball. Tá tréimhse in oifig ceithre bliana ag an uachtarán. Tá 23 cúige ann, chomh maith le ceantar feidearálach Buenos Aires, gach ceann acu lena chomhdháil is lena chóras riaracháin féin, iad go léir faoin rialtas feidearálach.
Feanaintréin
Hiodracarbón aramatach í an fheanaintréin a bhfuil a mhóilín comhdhéanta as trí fháinne beinséine. Isiméir de chuid na hantraicéine atá ann. Tá struchtúr na feanaintréine le haithint i móilíní na stéaróideach, ach ní bhaineann orgánach an duine aon úsáid chiallmhar as an bhfeanaintréin féin. A mhalairt ar fad: is ceimiceán greannach é agus é ar fáil i ndeatach na dtoitíní. Le teocht an tseomra, tá an fheanaintréin ina púdar geal a bhfuil loinnir ghorm ann.
Tá struchtúr trí fháinne na feanaintréine le haithint i móilíní a lán ceimiceán úsáideach. Mar sin is amhábhar coitianta sa tionsclaíocht cheimiceach í.
Fearn (ogham)
Is í an tríú litir den aibítir oghaim an Fearn (Sean-Ghaeilge Fern ), ainmnithe as an gcrann, fearn. Is í an tríú litir den Aicme Bheithe. Is é a luach foghraíochta.
Sanasaíocht
Gaolta is ea ainm na litreach le gwern(en) na Breatnaise. Athchruthaíodh an focal as Gaeilge Chianach mar *wernā, agus ba é a luach foghraíochta ag an am sin.
Bríatharogam
Is iad a leanas na nathanna meafaracha (kennings) le fáil d'ainm na litreach sa Bhriatharogham:
Ulick O'Connor
Ba dhrámadóir, scríbhneoir, staraí agus léirmheastóir Éireannach é Ulick O'Connor (12ú Deireadh Fómhair 1928 – 7ú Deireadh Fómhair 2019).
Briogáidire-Ghinearál Reginald Dyer
B'é an Briogáidire-Ghinearál Reginald Edward Harry Dyer CB (9 Deireadh Fómhair, 1864 – 23 Iúil, 1927) an t-oifigeach Briotanach san India a bhí freagrach as sléacht Jallianwala Bagha (maraíodh  379 – 1000+).(Bhí an leifteanantghobharnóir i bPuinseáb ag an am, Michael O'Dwyer, as Tiobraid Árann).mion|leacht cuimhneacháin, Jaliyalwalabagh|clé
Ulick O'Connor
Saol
Rugadh agus tógadh é i Ráth Garbh, Baile Átha Cliath. D'fhreastail sé ar Choláiste Mhuire i Rath Maonais sular bhain sé amach céim i Dhlí agus Fealsúnacht i gColáiste na Tríonóide, áit ar ghlac sé páirt ollmhór i gcúrsaí lúthchleasaíochta go háirithe dornálaíocht, rugbaí agus cruicéad. Bhí rath air freisin mar díospóirí, bainteach leis an Literary and Historical Society.
Cáiligh é mar abhcóide sular luí é isteach go dúthrachtach, lánaimseartha, leis an scríbhneoireacht.
Briogáidire-Ghinearál Reginald Dyer
Beatha
Cuireadh oideachas ar Dyer i Mainistir na Corann i gCo Chorcaí. Ansin d'fhreastail sé ar an RCSI i mBaile Átha Cliath ar feadh tamall gearr. Bhí Dyer oilte i Sandhurst mar oifigeach airm. Chaith sé an bhliain 1886 i mBéal Feirste mar leifteanant; tréimhse an-chorrach a bhí ann.
Ulick O'Connor
Saothar
I measc a shaothair tá beathaisnéisí cáiliúla cosúil le Oliver St. John Gogarty (1964), Brendan Behan (1970) agus Celtic Dawn (1984).
Tá neart drámaí scríofa aige, ina measc Brendan, Execution, Joycity agus The Dark Lovers.
Ainneoin neart taistil, bhí sé ag cur faoi i Ráth Garbh go dtí a bháis i 2019. Ba bhaill é d'Aosdána.
Baile na h-Úige (Baile)
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Baile na h-Úige.
Luis (ogham)
Sanasaíocht
Fréamhaithe ón tSean-Ghaeilge (agus fós sa Nua-Ghaeilge) luise/luisne atá an focal, sin nó lus. Athchruthaíodh an focal as Gaeilge Chianach mar *lubsti-, é sin fréamhaithe ón bPróit-Ind-Eorpaise *leuk- 'lonnraigh', sin nó *leudh- 'fás'.
Bríatharogam
Is iad a leanas na nathanna meafaracha (kennings) le fáil sa Bhriatharogham:
Tacaíonn lí súla an bhrí 'lasair', ach is léir go bhfuil ciall 'luibh' nó planda ag baint leis na briatharoghaim eile. I ngach cás ámh, is í [l] a luach foghraíochta.
Bethanie Mattek-Sands
Is imreoir leadóige gairmiúla as na Stáit Aontaithe í Bethanie Mattek-Sands. Rugadh í ar an 23 Márta 1985.
WTA Tour 1983
Is liosta é seo de na heachtraí a tharla sa bhliain 1983 i leadóg ar an WTA Tour. Ba é seo an 13ú eagrán. Bhuaigh Martina Navratilova na craobhacha is mó arís le 15, an airgead is mó le $1,456,030 agus na pointí is mó le 19.606 pointe. Ba í Martina Navratilova imreoir na bliana agus Carling Bassett imreoir nua na bliana.
Cill Chainnigh Thiar
Is barúntacht suite i gContae na hIarmhí í Cill Chainnigh Thiar nó Cill Chainnigh.
Am Monadh Dubh
Is móinteán fairsing bogach é  Am Monadh Dubh, ag ceann siar Móinteach Raineach, 6.5 ciliméadar ó thuaidh ar Drochaid Urchaidh in Earra-Ghàidheal agus Bòd.
Celtic Football Club scuaid 2006-2007
Scuaid na gCeilteach le linn an tséasúir 2006 - 2007:
Nicole Gibbs
Is imreoir leadóige gairmiúla as na Stáit Aontaithe í Nicole Gibbs. Rugadh í ar an 3 Márta 1993.
Linton, Victoria
Baile atá suite 149 km siar ó Mhelbourne, Victoria na hAstráile, is ea Linton. Sa bhliain 2011, bhí 591 duine ina gcónaí ann.
Mogod (Bulgan)
Sum (ceantar) atá suite i gCúige Bhulgan na Mongóile thuaidh is ea Mogod (Mongóilis: Могод).
Cóbanhávan
Is é Cóbanhávan príomhchathair na Danmhairge (Danmhairgis: København), tír sa Chríoch Lochlann. Is é an chathair is mó sa tír é, agus é suite ar chósta oirthearach oileán na Séalainne. Tá rialtas, monarcacht, agus parlaimint na Danmhairge lonnaithe i gCóbanhávan. Bunaíodh an chathair timpeall na bliana 1000.
Maude, Victoria
Bailecheantar atá suite 92 km siar ó dheas ó Mhelbourne, Victoria na hAstráile, is ea Maude. Sa bhliain 2011, bhí 303 duine ina gcónaí ann.
Cóbanhávan
Iompair
Tá an droichead cáiliúl Oresund bridge ag rith ó Cóbanhavn go Malmö
Árd Bhaile
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Árd Bhaile.
An Druim Mór
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é an Druim Mór.
Duan Yingying
Is imreoir leadóige gairmiúla as An tSín í Duan Yingying. Rugadh í ar an 3 Iúil 1989.
Jay Sean
Is amhránaí, scríbhneoir amhrán, ceoltóir rap, buille-bhocsálaí, agus léirtheoir ón mBreatain é Kamaljit Singh Jhooti a bhfuil aithne níos fearr air mar Jay Sean (Puinseáibis: ਕਮਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਝੁੱਟੀ, Gurmúcaí). Rugadh é ar an 26 de Mhí an Mhárta 1981. Sa bhliain 2009, d'éirigh lena chéad shingil i Meiriceá "Down" barr na gcairteacha a shroichint sa Billboard Hot 100, mar sin b'é an chéad cheoltóir aonair de bhunadh Dheisceart na hÁise agus an chéad cheoltóir uirbeach as an Ríocht Aontaithe le barr an Hot 100 a shroisint.
Gradaim agus ainmniúcháin
Tá 22 gradam buaite ag Jay. Tá 27 ainmniúchán faighte aige.
Laochra Gael
Is clár teilifíse spóirt Éireannach a craoltar ar an stáisiún TG4 é Laochra Gael.
Alcalóideach
180px|thumb|Struchtúr ceimiceach na caiféine. Alcalóideach xaintíneach í an chaiféin, nó dá gcuirfeá adamh hidrigine in áit gach ceann den trí CH3, gheofá xaintín.
Is comhdhúile nádúrtha ceimiceacha iad na halcalóidigh a bhfuil adaimh bhunata nítrigine iontu. Tá an t-ainm féin bunaithe ar an téarma "alcaileach" a chiallaíonn "bunata". I dtús báire, ba nós leis na ceimiceoirí "alcalóideach" a thabhairt ar na comhdhúile bunata go léir a raibh adaimh nítrigine iontu - na haimíní san áireamh. Bíonn alcalóidigh le fáil ina lán beothach, idir bhaictéir, phlandaí, ainmnithe agus fhungais. Táirgí nádúrtha iad den chineál a dtugtar meitibilítí tánaisteacha orthu. Is é sin, tá ról acu i meitibileacht an bheothaigh, ach níl siad chomh tábhachtach is a gheobhadh an beothach bás ina n-uireasa. Is iomaí alcalóideach a bhfuil nimh, cógas nó druga ann.
Is é an modh oibre tipiciúil le halcalóideach a tháirgeadh ná an t-úscadh aigéid agus buin. Is é sin, úsáidtear aigéad leis an alcalóideach bunata a chlaochlú go hian. Tá na hiain níos sothuaslagtha san uisce ná an chomhdhúil neodrach, agus mar sin, faightear tuaslagán atá saibhir san alcalóideach. Ansin, aonraítear an t-alcalóideach as an tuaslagán uisce seo.
Is féidir alcalóidigh a úsáid mar chógais nó mar dhrugaí, toisc go n-oibríonn siad ar an orgánach daonna ar go leor bealaí. Ábhair andúile atá i gcuid mhaith acu. Féach, mar shampla, cócaon, caiféin, nicitín, moirfín agus cuinín. thumb|Struchtúr ceimiceach na heifidríne, alcalóideach feiniolalainíneach
Cineálacha
Nuair nach raibh mórán eolais ann ar bhithshíntéisiú na n-alcalóideach luaití iad le comhdhúile a bhí ann cheana, rud a dhéantaí go fiú i gcás alcalóidigh nach bhfuil adaimh nítrigine ar bith iontu. Má fhaightear breis eolais ar alcalóideach luafar le grúpa nua é, rud is gnách a dhéanamh de réir an aimín a bhfuil tábhacht leis sa síntéisiú.
Ní bhíonn an rangú ródhian i gcónaí. Is féidir alcalóideach cuineoilíneach nó alcalóideach iondóileach a thabhairt ar an stricnín, ó tá struchtúr an stricnín cosúil leis an iondóil agus leis an gcuineoilín araon, agus uaireanta b'fhearr béim a chur ar cheann amháin acu ná ar an gceann eile.
Tugtar fíor-alcalóidigh orthu siúd a bhfuil fáinne d'adaimh ina móilín, agus adamh nítrigine san fháinne. Thairis sin, ní mór gur féidir struchtúr aimíonaigéid a aithint ar an bhfáinne - is é sin, gur féidir an fáinne sin a chruthú trí shlabhra oscailte adamh an aimíonaigéid a dhúnadh. Is eisceacht iad na halcalóidigh a bhfuil struchtúr a bhfáinne bunaithe ar an bhfeiniolalainín. Tugtar prótalcalóidigh orthu seo. Alcalóidigh bhréige iad na halcalóidigh eile, na cinn phúiríneacha mar shampla.
Salann Garbh
Is cnuasach gearrscéalta leis an scríbhneoir Éireannach Joe Steve Ó Neachtain é Salann Garbh.
Naomh Saidhbhín
Mairtíreach is ea Naomh Saidhbhín (Laidin: Sancta Sabina) a bhí cónaí uirthi san impire Rómhánach ag deireadh na céad aoise agus tús na dara aoise. Duine den uasaicme ba ea í - ba bhaintreach leis an Seanadóir Vailintín í agus iníon le Hearóid Mellatarius.
Thiontaigh sí ina Críostaí trí thionchar a cara, Naomh Serapia. Cúisíodh Serapia as ucht í a bheith ina cailleach agus baineadh an ceann di. Ghabh Saidhbhín ar chorp a cara agus d'adhlacadh í an corp san uaigh a bhí ullmhaithe di ag a clann. Cúisíodh í a bheith ina Críostaí agus cuireadh chun báis í tuaraim is 125.
Oidhreacht
San lae inniu, cuirtear Sancta Sabina ag an teampall sin atá i gcúram na nDoiminiceach.
Faightear an ainm Saidhbhín nó Sabina ag cailíní in Éirinn atá baint ag a gclann leis an ord Doiminiceach.
Mainistir Ros Oirialaigh
Is mainistir Phroinsiasach í Mainistir Ros Oirialaigh agus í suite ag an Sruth Dubh in aice le hÁth Cinn, Contae na Gaillimhe.
Móinteach Raineach
Díol suntais é as a fhiadhúlra, tá clú air ach go háirithe mar an t-aonú suíomh sa Bhreataine Mhór ina mbíonn fáil ar Scheuchzeria palustris nó 'Roid Raineach'. Thugadh Horace Donisthorpe cuairt go minic ar an áit, agus bhailigh sé speicis neamhchoitianta go leor de seangáin ar an mhóinteán agus thart timpeall ar an dtalamh ard. Inniu tá sé fós ar cheann de na gnáthóga atá fágtha le haghaidh Formica exsecta nó an 'seangán ceannchaol', cé gur theip suirbhéanna úrnua fianaise a thabhairt ar aird go raibh Formica pratensis fós ar fáil, cé go raibh sé taifeadta ag Donisthorpe sa cheantar go luath sa 20ú haois.
Scuid ghearreiteach thuaisceartach
Is moileasc í an scuid ghearreiteach thuaisceartach. Ball d'ord na Teuthida atá inti.
Newtown, Victoria (Sír Golden Plains)
Bailecheantar atá suite 144 km siar ó thuaidh ó Mhelbourne, Victoria na hAstráile, is ea Newtown.
Chattahoochee (abhainn)
Is abhainn sna stáit Alabama, Georgia, agus Florida, SAM í an Abhainn Chattahoochee. Is craobhabhainn na habhann Apalachicola, Sníonn sí suas trasna teorainn na stát Alabama agus Georgia go dtí cumar na Chattahoochee agus na Flint, agus sreabhann sí tríd an stát Florida isteach sa Murascaill Mheicsiceo. Is é an Abhainn Chattahoochee thart 430 míle (690 km) ar fhad.
Sanasaíocht
Tagann ainm na habhann ó fhocal as teanga an treibhe Meiriceánach Dhúchasach Muscócaíoch, Muscóicis. Tugann muintir na tíre stáit Georgia leasainm "The Hooch" uirthi.
Naisc sheachtracha
thumb|Dobhardhroim Abhainn Apalachicola, leis an Chattahoochee atá aibhsithe i ngorm dorcha
Gleann Lus
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Gleann Lus.
Dealbhna, Barúntacht
Is barúntacht suite i gContae na hIarmhí é Dealbhna.
Jana Čepelová
Is imreoir leadóige gairmiúla as An tSlóvaic í Jana Čepelová. Rugadh í ar an 29 Bealtaine 1993.
Sail (ogham)
Is í an ceathrú litir den aibítir oghaim an tSail, ainmnithe as an gcrann, saileach. Is í an ceathrú litir den Aicme Bheithe. Is é a luach foghraíochta.
Sanasaíocht
Gaolta is ea ainm na litreach le helyg(en) na Breatnaisé agus salix na Laidine. Athchruthaíodh an focal as Gaeilge Chianach mar *salik-s. Fréamhaithe ón bPróit-Ind-Eorpais *sal- is ea é.
Spórt Oilimpeach
Is éard is spórt Oilimpeach ann ná spórt a imrítear, nó a imríodh san am atá thart, ag na Cluichí Oilimpeacha. Roinntear iad ina dhá chatagóir: spóirt samhraidh, a imrítear ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh, agus spóirt gheimhridh, a imrítear ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh.
Rangú na spórt de réir an IOC
Tá sainmhíniú dá chuid féin ag Coiste Idirnáisiúnta na gCluichí Oilimpeacha (IOC) ar "spórt". Tugann an IOC spórt ar bhailiúchán disciplíní a thagann faoi aon chónaidhm idirnáisiúnta amháin, fiú nuair a thabharfaí spórt ar na disciplíní sin sa ghnáthchaint. Mar shampla, is spórt amháin é spórt na gcarr sleamhnán, a thagann faoin IBSF (International Bobsleigh and Skeleton Federation), ina bhfuil dhá dhisciplín, an bobsleamhnánú agus an bolgsleamhnánú. Is spórt ann féin an lúis a bhfuil a chónaidhm féin aige, an FIL (Fédération Internationale de Luge de course). Is é an lúis an t-aon disciplín amháin sa spórt sin.
Sna táblaí thíos taispeántar na spóirt reatha reatha de réir an IOC, agus idir lúibíní tugtar an bhliain ar imríodh an spórt den chéad uair ag na Cluichi Oilimpeacha.
Selenge (Bulgan)
Sum (ceantar) atá suite i gCúige Bhulgan na Mongóile thuaidh is ea Selenge (Mongóilis: Сэлэнгэ).
Trópacht
thumb|right|An fungas [[Phycomyces ag taispeáint fótatrópachta.]]
Is é rud is trópacht (ón tSean-Ghréigis tropos = iompaigh) ann feiniméan bitheolaíoch, a chuireann in iúl fás nó gluaiseacht iompála an orgánaigh, de ghnáth planda, de réir na spreagthaí a bhíonn sa timpeallacht.
Cineálacha trópachtaí
Athraíonn treo fáis i bplandaí de réir na spreagthaí nó na trópachtaí a théann i bhfeidhm orthu.
Julia Boserup
Is imreoir leadóige gairmiúla as na Stáit Aontaithe í Julia Boserup. Rugadh í ar an 9 Meán Fómhair 1991.
Bakerhill, Alabama
Is baile i gContae Barbour, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá é Bakerhill. Bhí 261 duine a bheith ina gcónaí sa bhaile sa bhliain 2016.
Zeami
Ba aisteoir, drámadóir agus teoiriceoir drámaíochta Seapánach é Zeami Motokiyo (世阿弥 as Seapáinis) nó Kanze Motokiyo (c.1363 - c.1443). Ba mhac leis an aisteoir taistil Kanami é. Ba é an shogun Ashikaga Yoshimitsu a chéad mhór-phátrún. D'athraigh a chuid cinniúna le athruithe polaitiúla agus é ní ba shine, ag caitheamh dhá bhliain mar dheoraí ar oileán agus 70 bliain slánaithe aige.
Scríobh sé beagnach 90 saothar don amharclann agus ba é an teoiriceoir a chuir tús le amharclann nō (能), ceann de stíleanna traidisiúnta na h-amharclainne Seapánaigh.
Scuid na Rinne
Is moileasc í scuid na Rinne. Ball d'ord na Teuthida atá inti.
Muammar Gaddafi
Polaiteoir agus Uachtarán na Libia ab ea Muammar Mohammed Abu Minyar Gaddafi, Ceannaire Mhór-Réabhlóid an Chéad lá de Mhéan Fómhair, a rugadh i 1942 agus fuair bás ar an 20 Deireadh Fómhair 2011.
Deachtóireacht
Bronnadh neamhspleáchas ar Libia i mí na Nollag 1951. Bhí rí i gceannas na tíre ar feadh tamaill go dtí gur éirigh an t-arm amach ina choinne faoin gCornal Gaddafi, an té atá i gceannas i Libia ó Mheán Fómhair 1969 go dtí 2011.
Córas ina raibh meascán den sóisialachas agus de dhlí traidisiúnta Arabach a bhunaigh Gaddafi ina raibh an pobal in ainm iad féin a rialadh. Ach go praiticiúil, deachtóireacht mhíleata a bhí sa Libia, agus thug an ceannaire tacaíocht do naimhde Iosraeil, Mheiriceá agus na Breataine ó tháinig sé i gcumhacht.
Caidreamh idirnáisiúnta
Rinne Gaddafi ionsaithe chomh maith ar Sead ar mhaithe le greim a fháil ar mhianaigh luachmhara sa tír sin, agus theastaigh uaidh tíortha Arabacha na hAfraice a aontú le chéile faoina cheannas féin. clé|mion|9 Nollaig 2003
Éirí amach, 2011
Ar 22 Lúnasa 2011 rinne na reibiliúnaigh a mbealach isteach sa phríomhchathair agus an lá ina dhiaidh sin bhris siad isteach i ndaingean Gaddafi sa chathair chéanna. D'éalaigh sé go dtí an chathair Sirte.
Saul Bellow
Ba scríbhneoir Ceanadach é Saul Bellow (10 Meitheamh 1915 - 5 Aibreán 2005). Bhain sé amach Duais Nobel na Litríochta sa bhliain 1972 agus an Bonn Náisiún ta Ealaíon, 1988.
Is mar úrscéalaí ag déanamh fiosrúchán ar an uaigneas aonarach, an míshásamh anamúil agus ar na féidearthachtaí athmhúscailte daonna atá clú air. Ó Chicago a fuair sé a inspioráid agus tá an mhórchuid dá fhicsean suite sa chathair sin. Tá meascán le feiceáil ina shaothar den chultúr ard agus íseal agus ina chuid carachtar tá meascán i gceist d'fhir intleachtúla aisling eacha agus daoine sráid ghlice agus muiníneacha.
Luathshaol
Rugadh Solomon Bellows (leasainm Sollie) i Lachine (Montreal anois), Quebec tamall i ndiaidh dá thuismitheoirí teacht mar inimircigh as St Petersburg, an Rúis. Níl sé soiléir cé acu a rugadh Bellows (d’fhág sé an s ar lár óna shloinne níos déanaí) i Meitheamh nó Iúil 1915 mar gheall ar go raibh claonadh ag na hinimircigh Ghiúdacha ag an am a bheith míchúramach maidir leis an fhéilire Críostaíochta.
Tháinig galar análaithe air nuair nach raibh sé ach cúig bliana d’aois, agus ag an am sin d’fhoghlaim sé féinmhuinín agus bhí deis aige an dúil a bhí aige sa litríocht a shásamh. Tuairiscítear gur chinn sé ar a bheith ina scríbhneoir i ndiaidh leabhar Harriet Beecher Stowe, Uncle Tom's Cabin, a léamh. Nuair a bhí Bellow 16 bliana d’aois, d’aistrigh a theaghlach go dtí cúlsráideanna churacha Chicago, cathair a bheadh ina cúlra do mhórán dá chuid úrscéalta. mion|Bellow (ar chlé) sna [[1990idí, agus Dejan Stojanovic, Ollscoil Chicago]] Bhí athair Bellows, Abram, ina iompórtálaí oinniún, d’oibrigh sé i mbácús fosta, mar sheachadóir guail agus mar smuigléir alcóil. D’éag máthair Bellow, Liza, nuair a bhí Bellows seacht mbliana déag d’aois. Ba dhuine an-diaganta, cráifeach í agus bhí sí ag iarraidh a mac is óige a bheith ina veidhleadóir ceolchoirme nó ina raibí.
D’fhreastail Bellows ar Ollscoil Chicago ach ina dhiaidh sin d’aistrigh sé go hOllscoil an Iar-Thuaiscirt. Ar dtús, bhí sé ar intinn aige staidéar a dhéanamh ar an litríocht ach fuair sé amach go raibh frithghiúdachas i Roinn an Bhéarla agus, ina áit sin, bhain sé amach céim onóracha san Antraipeolaíocht agus sa tSocheolaíocht.
Scríbhneoir
Chuir Bellows tús lena shaol mar scríbhneoir agus é an-óg. I rith an Dara Cogadh Domhanda chuaigh Bellow isteach sa Loingeas Trádála. Ag an am sin scríobh Bellows a chéad leabhar, Dangling Man (1944), úrscéal faoi fhear ag fanacht ar ghlao dul go dtí an cogadh.
I 1948 bhain sé amach scoláireacht Guggenheim, rud a thug deis dó dul go Páras, áit ar chuir sé tús lena úrscéal The Adventures of Augie Marsh (1952).
Thug na léirmheastóirí faoi deara na cosúlachtaí idir an leabhar seo agus an leabhar mór Spáinneach Don Quixote. Bhí sé scríofa i stíl chomhráiteach ach fealsúnach agus chuidigh an leabhar seo leis cáil a bhaint amach mar scríbhneoir.
Chónaigh sé i Nua-Eabhrac ar feadh na mblianta ach chuaigh sé ar ais go Chicago mar Ollamh in Ollscoil Chicago i 1962.
Bhí a úrscéal Hertzog, leabhar faoi ollamh coláiste, meánaosta, cráite, imníoch, ar liosta na leabhar ba mhó ráchairte i 1954. Bhí iontas ar Bellow faoi rath an úrscéil seo agus chuaigh sé ar ais chuig an ábhar céanna lena chéad saothar eile, Humboldt’s Gift (1975), bunaithe ar a iarchara ardéirime ach féinbhasctha, an file Delmore Schwartz. Chuidigh an rath a bhí air Duais Nobel na Litríochta a bhaint amach i 1976.
Saol Pearsanta
mion|Bellow sa leabhar, Razgovori (Conversations, 1999), by Dejan Stojanović. Fear mór siúil ab é Bellow agus thaistil sé cuid mhór i rith a shaoil. Théadh sé chun na hEorpa dhá uair achan bhliain agus go háiteanna eile fosta.
Mar fhear óg chuaigh sé go Meicsiceo chun aithne a chur ar an réabhlóidí Rúiseach Trotsky ach feallmharaíodh é an lá sula raibh siad le casadh le chéile.
Bhí aithne ag Bellow ar chiorcal leathan daoine, Robert Kennedy, cuir i gcás, agus ar an taobh eile ar áibhirseoirí Chicago.
Teshig (Bulgan)
Sum (ceantar) atá suite i gCúige Bhulgan na Mongóile thuaidh is ea Teshig (Mongóilis: Тэшиг).
Saul Bellow
Saol Pearsanta
Phós Bellow cúig huaire ina shaol, agus fuair sé colscaradh ceithre huaire. Agus é 84 bliain d’aois bhí iníon ag Bellow agus a chúigiú bean chéile, Janis.
In ainneoin rath a chuid leabhar, lean Bellow ar aghaidh lena chuid múinteoireachta, in Ollscoil Minnesota, Nua-Eabhrac, Ollscoil Puerto Rico, Ollscoil Bard, Ollscoil Boston agus Princeton. mion|Síniú D’aistrigh Bellow ó Chicago go dtí Brookline, Massachusetts, áit ar éag sé ar an 5 Aibreán 2005 agus é 89 bliain d’aois. Cuireadh é sa Reilig Ghiúdach Shir he harim i Vermont.
Scarsdale, Victoria
Baile atá suite 135 km siar ó Mhelbourne, Victoria na hAstráile, is ea Scarsdale. Sa bhliain 2011, bhí 772 duine ina gcónaí ann.
Fir Bhile
Barúntacht suite i gContae na hIarmhí is ea Fir Bhile.
Toisc riosca
Is éard is toisc riosca san eipidéimeolaíocht ann ná athraitheach a bhfuil baint aige le riosca ardaithe galair nó tinnis.
Marina Erakovic
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Nua-Shéalainn í Marina Erakovic. Rugadh í ar an 6 Márta 1988.
Diane Abbott
Polaiteoir de chuid Pháirtí an Lucht Oibre sa Ríocht Aontaithe is ea Diane Julie Abbott. Rugadh í i bPaddington, Londain ar an 27 Meán Fómhair 1953. Tá sí ina feisire parlaiminte ar son Hackney North and Stoke Newington (nó ceantair choibhéiseacha) ó 1987.
Bhí sí mar Scáthrúnaí Intíre na Ríochta Aontaithe ó 2015 go dtí 2020.
clé|mion|19 Márta 2016
Port Phàdraig
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Port Phàdraig.
Gibrilin
thumb|252px|GA452D, An [[móilín is coitianta de na gibriliní.]] Is é rud is gibrilin ann: ceann de hormóin na bplandaí a rialaíonn fás agus a théann i gcion ar phróisis forbraíochta éagsúla, lena n-áirítear fadú ar na cealla, péacadh, suanacht na mbaclóg, bláthú, léiriú gnéasach,ionduchtú einsímeach agus aosú duillí agus torthaí.
Eireaball
deas|250px|thumb|Eireaball Is géagán snaidhmthe leis an gcromán agus a bhíonn ag an gcuid is mó de na veirteabraigh é an t-eireaball. Is síneadh de chuid an dromlaigh é.
Conradh Ribbentrop-Molotov
Ba chonradh idir an Ghearmáin agus Aontas na Sóivéadach é Conradh Ribbentrop-Molotov. "Socrú Neamhionsaithe Gearmánach-Sóivéadach" ab ea ainm oifigiúil an chonartha. Síníodh an conradh i Moscó i 1939.
Stair
Tar éis an Chéad Chogadh Domhanda, bhí dhá chúlú eacnamaíochta sa Ghearmáin - an Tréimhse Hipearbhoilscithe i 1923 agus an Spealadh Mór i 1929. Tar éis dóibh, tháinig Adolf Hitler agus na Naitsithe i gcumhacht agus scrios siad na cumannaithe. Ag an am céanna, bhí rialtas ollsmachtach i bhfeighil in Aontas na Sóivéadach agus taispeánadh bolscaireacht fhrithfhaisisteach go rialta. B'ionadh mór é nuair a shínigh Joachim von Ribbentrop agus Vyacheslav Molotov an socrú neamhionsaithe i 1939.
Sa chonradh seo, d'aontaigh na tíortha an Pholainn a roinnt eatarthu. Chomh maith leis sin, aontaíodh go mbeadh réimse tionchair ag Aontas na Sóivéadach ar an bhFionlainn, an Liotuáin, an Laitvia, an Eastóin agus an mBasaráib. Síníodh comhaontú trádála freisin. Cúpla seachtain ina dhiaidh sin, rinne na Gearmánaigh ionradh ar an bPolainn. Thóg na Sóivéadaigh na stáit Bhaltacha agus rinne siad iarracht an Fhionlainn a thógáil i gCogadh an Gheimhridh ach theip orthu.
Hans Christian Andersen
Údar agus file as Odense sa Danmhairg ab ea Hans Christian Andersen (2 Aibreán 1805 – 4 Lúnasa 1875). Bhí cáil ag Andersen mar scríbhneoir, go háirithe leis a chuid síscéalaíocht, mar shampla An Lacha Bheag Ghránna agus An Mhaighdean Mhara Bheag.
Uamha an Éisc
Is cuainín snámha láimh le Trá Mhór i gContae Phort Láirge é Uamha an Éisc (Béarla: Guillamene nó Guillameen). Snámhann a lán daoine ann, fiú i rith an gheimhridh. Bíonn snámh Nollag ann gach bliain. Tá comhartha "Men Only" ann ach níl ann anois ach iarsma. Áit bhreá iascaireachta atá ann freisin.
Naisc sheachtracha
Club snámha Guillamene
Aachen
Is cathair í Aachen atá suite sa Rhéin Thuaidh-Viostfáil sa Ghearmáin. is í an 28ú cathair is mó agus an chathair is faide siar sa Ghearmáin. Tá teorainn aici leis an Ísiltír agus an mBeilg. Bhí 257,089 duine ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2005.
Na Meánaoiseanna
I rith na Meánaoiseanna, ba chathair impiriúil shaor san Impireacht Naofa Rómhánach í Aachen. Bhí sí ar cheann de na cathracha is tábhachtaí san impireacht. Thosaigh an tábhacht na cathrach ag dul in olcas sa 16ú haois.
Nascadh
Tá Aachen nasctha leis na háiteanna seo a leanas:
Beinséin
Is í an bheinséin an ceann is simplí de na hidreacarbóin aramatacha. Is é struchtúr na beinséine, nó an fáinne aramatach, is comhartha sóirt do na hidreacarbóin seo go léir.
Leictream
Leictreachas
Seoltóir maith leictreachais é an leictream, ach ní as-san a fuair an leictreachas a ainm. Ba nós an t-ainm céanna a thabhairt ar an ómra, a bhfuil saintréithe leictreastatacha ar leith aige, agus ba as an ómra go bunúsach a d'ainmnigh na fisiceoirí an leictreachas.
Beinséin
Tá fáinne sé adamh carbóin i móilín na beinséine, agus aon adamh hidrigine amháin ag gobadh amach as gach adamh carbóin. Ós rud é go gcaithfidh gach adamh carbóin ceithre nasc comhfhiúsach a cheangal le hadaimh eile, chuaigh sé rite leis na luathcheimiceoirí ciall cheart a bhaint as an bhfáinne beinséine. De réir na gnáth-thuisceana ba chóir go mbeadh gach dara nasc san fháinne ina nasc dúbailte agus na cinn eile ina naisc shingil, ach ní raibh modh imoibrithe na beinséine cosúil leis na hidreacarbóin eile a raibh naisc dhúbailte iontu. Nó bíonn na hidreacarbóin sin an-fhonnmhar imoibriú leis an hidrigin, abair, leis na naisc bhreise a oscailt. Maidir leis an mbeinséin, áfach, bíonn sí ag imoibriú cosúil leis na hidreacarbóin nach bhfuil ach naisc shingil iontu - is é sin, glacann sé le malartaí (adamh de chineál eile, nó grúpa d'adaimh) in áit ceann de na hadaimh hidrigine, ach tá an-teacht aniar san fháinne féin.
CLG Chontae Thiobraid Árann
Is é an Cumann Lúthchleas Gael Chontae Thiobraid Árann atá freagrach as na cluichí Gaelacha a imrítear i gContae Thiobraid Árann, faoi cheannas an gCumann Lúthchleas Gael. Imrítear peil Ghaelach, Peil Ghaelach na mBan agus camógaíocht sa chontae, ach is é an iománaíocht an spórt atá i bhfad níos coitianta.
Beinséin
Is é an tuiscint atá againn ar an bhfáinne aramatach inniu ná nach bhfuil naisc dhúbailte ann ar aon nós, ach go scaiptear na leictreoin bhreise ar fud an fháinne ina bhfithiseán móilíneach. Deirtear go bhfuil na naisc dhúbailte dílogánaithe, is é sin, nach féidir a rá cé acu de na hadaimh charbóin a bhfuil nasc dúbailte eatarthu agus cé acu nach bhfuil.
CLG Chontae Thiobraid Árann
Stair
In éineacht le Corcaigh agus Cill Chainnigh, deirtear go bhfuil Tiobraid Árann ceann de na sárchumhachtaí sa spórt. Is iad an tríú fhoireann is rathúla sa tír, agus tá an Craobh Iomána Sinsearach na hÉireann buaite acu 25 uair. Chomh maith le sin, is iad an t-aon fhoireann amháin a bhuaigh an Corn Liam Mac Carthaigh trí bliana ina dhiaidh a chéile faoi dhó (1898-1900, agus 1949-1951). Cuimhnítear an fhoireann ó na 1960í mar a bheith i measc na ceann is fearr riamh. Níl an rath céanna acu sa lá atá inniu ann, ámh, agus níl ach trí bua acu i 35 bliain anois.
Peil Ghaelach
Ag teacht.
Beinséin
Ba é an ceimiceoir Gearmánach Friedrich August Kekulé, thiar sa bhliain 1865, ba thúisce a mhol go raibh struchtúr an fháinne ag an mbeinséin. Dúirt sé gur taibhríodh nathair dó agus í ag baint greama as a heireaball féin, agus gurb é an taibhreamh seo a chuir an smaoineamh ina cheann an chéad uair.
Molière
Duine de phríomhdhramadoirí na Fraince ab ea Molière (15 Eanáir, 1622 - 17 Feabhra, 1673). Rugadh é faoin ainm Jean-Baptiste Poquelin i bPáras i 1622.
Beinséin
Tá boladh láidir milis as an mbeinséin, cosúil lena lán hidreacarbón aramatach eile - sin é an tuige go dtugtar "hidreacarbóin aramatacha" orthu, le fírinne. Leacht geal gan dath atá ann a lasfaidh suas ar an toirt má thugann tú bladhaire tine ina aice. Bíonn an bheinséin le fáil san artola go nádúrtha, agus is amhábhar tábhachtach í don tionsclaíocht cheimiceach.
Molière
Rinne sé staidéar ar an dlí in Orléans ach chuir a easpa codlata as dá chuid staidéir agus níor chríochnaigh sé iad. Bhuail sé leis na Béjart, muintir aisteoirí, agus bhunaigh siad L’Illustre Théâtre sa bhliain 1644. Is faoin am seo a thóg sé an t-ainm pinn Molière. Theip ar an ngrúpa sé mhí déag ina dhiaidh sin, de bharr fadhbanna airgid. clé|mion|317x317px D'fhág na Béjart le Molière Páras i 1646 agus chuaigh siad go Bordeaux. Bhí Madame Béjart faoi choimirce an Diúc d’Épernon agus bhunaigh siad grúpa eile faoi stiúradh Charles Dufresne, ag taistil ar fud Languedoc. Thosaigh Molière ag scríobh thart faoin am seo, ag tosú leis na coiméidí La Jalousie du barbouillé agus Le Médecin volant.
Beinséin
Ábhar ailse (carcanaigin) agus nimh atá ann freisin.
Molière
Meascán de ghreann agus d'aoir atá ann.
Fuair sé bás conspóideach ar 17 Feabhra 1673, rue de Richelieu, i bPáras, Bhí an phríomhpháirt aige i ndráma a scríobh sé, Le Malade Imaginaire, agus bhuail taom croí é, b'fhéidir. Faoi strus, ní raibh sé ach 51 bliain d'aois ag an am.
Cloch na bhFlaitheas (Ioslam)
deas|250px|thumb|Cloch dhubh Is éard is Cloch na bhFlaitheas ann (Araibis: الحجر الأسود, al-Hajar al-Aswad) ná cloch dhubh socraithe isteach i gcúinne thoir an Chába, foirgneamh ársa atá suite i lár an Mhosc Naofa i Meice, san Araib Shádach. Tugann Moslamaigh urraim dí mar thaise Ioslamach, a théann siar de réir traidisiún na Moslamach, go dtí tráth Ádhaimh agus Éabha.
An Páirtí Aontachtach Forásach
Is páirtí polaitiúil beag i dTuaisceart Éireann é an Páirtí Aontachtach Forásach (Béarla: Progressive Unionist Party nó PUP). Is as an nGrúpa Aontachtach Neamhspleách (Béarla: Independent Unionist Group) a bhí ag feidhmiú i gceantar Bhóthar na Seanchille i mBéal Feirste a tháinig an páirtí. Tá nasc ag an bpáirtí le Óglaigh Uladh agus le Comanlach na Láimhe Deirge. Ba é an t-aon pháirtí aontachtach ar an eite chlé ar feadh tamaill agus is iad na ceantracha dílseacha i mBéal Feirste is mó a thacaíonn leis an bpáirtí.
Stair
Toghadh ionadaithe ón bpáirtí ó am go ham.
Ceapadh ceannaire an pháirtí, Hugh Smyth, mar Ard-Mhéara Bhéal Feirste sa bhliain 1994.
Toghadh beirt (Hugh Smyth agus David Ervine) d'Fhóram Thuaisceart Éireann sa bhliain 1996.
Thacaigh an páirtí le Comhaontú Aoine an Chéasta agus toghadh Billy Hutchinson agus David Ervine i dtoghchán do Thionól Thuaisceart Éireann sa bhliain 1998. Cailleadh suíochán Hutchinson sa chéad toghchán eile (2003). Fuair David Ervine bás go luath sa bhliain 2007 ach choimeád an páirtí an suíochán i dtoghchán 2007. Níor toghadh éinne ón bpáirtí i dtoghchán 2011.
Charles Baudelaire
Francach ab ea Pierre Charles Baudelaire, file, léirmheastóir, agus aistritheoir (9 Aibreán, 1821 - 31 Lúnasa, 1867). Ba dhuine conspóideach é sa 19 haois, agus a shloinne 'Baudelaire' ina leathfhocal do mheathlúchán ealaíonta agus liteartha. Ag an am céanna, bhíodh a oibreacha, go háirithe a leabhar filíochta Les fleurs du mal (Bláthanna an oilc) admhaithe mar chlasaic de litríocht na Fraince.
Luathshaol
Bhí caidreamh Bhaudelaire leis a mháthair gar agus casta, agus gabh sé ceannas ar a shaol. Dúirt sé níos déanaí; "ghráigh mé mo mháthair de bharr a gléastacht. Dandy seanchríonna a bhí ionam" - agus i litir cuichí, " Bhí grá paiseanta agam duit i'm óige, ar feadh tréimhse." Cé gur údar imní d' Aupick, a bhí ina smachtaí docht, tógáil agus todhchaí Bhaudelaire, roimh i bhfad, bhí sé in achrann le meon ealaíne a leasmhac.
Fuair Baudelaire a chuid oideachais i Lyon, áit ar cuireadh iallach air dul go scoil chónaithe ar shiúl óna mháthair (fiú le linn na laethanta saoire) agus glacadh le modhanna diana a leasathair, ina measc gan ligean dó dul ar chuairteanna baile nuair a sleamhnaigh a ghráid. Scríobh sé nuair a athchuimhnigh sé na laethanta sin: "Bheith ar crith ag na bliana ghruama faoi ghlas [...] neamhshócúlacht na óige ainnise tréigthe, fuath na gcomhaltaí scoile ceannasacha, agus uaigneas an chroí." Nuair a bhí Baudelaire ceithre bliana déag d'aois, bhí seo le rá ag ceann amháin dá pháirtí ranga : "Bhí sé i bhfad níos deismíní agus níos dearscnaithí ná aon cheann dár ndaltaí eile [...] táimid ceangailte le chéile [...] ag comhtoighsí agus comhbhrón, an grá seanórtha ar mhínoibreacha na litríochta". Níos déanaí, d'fhreastail sé ar an Lycée Louis-le-Grand i bPáras. Bhí iompraíocht mhearbhlach ag Baudelaire ina chuid staidéar, ag amanna dícheallach, ag amanna eile tugtha don díomhaointeas.
Stampaí agus stair phoist na hAsarbaiseáine
mion|Cárta poist a cuireadh ón Asarbaiseáin go dtí [[an Ghearmáin, 1896, stampa de chuid Impireacht na Rúise air.]] mion|Fir phoist in [[Bakı|Baku, san Asarbaiseán, sa bhliain 1914]] Cuir síos ginearálta atá san alt seo ar stampaí agus stair phoist na hAsarbaiseáine. Thóg Impireacht na Rúise seilbh ar an Asarbaiseáin sa bhliain 1806 agus chuir siad an chéad oifig phoist ar bun sa tír sa bhliain 1818. Tháinig na chéad stampaí poist in úsáid in Impireacht na Rúise sna 1850idí. Chuaigh na hAsarbaiseánaigh i gceannas ar an gcóras i ndiaidh dóibh a neamhspleáchas a bhaint amach sa bhliain. Tháinig cor eile sa scéal nuair a ghlac Aontas na Sóivéide seilbh ar an tír sa bhliain 1920, agus cor eile fós sa bhliain 1991 le neamhspleáchas na tíre ó na Sóivéadaigh.
Impireacht na Rúise
Cuireadh tús le seirbhís poist nua-aimseartha san Asarbaiseáin go luath san 19ú haois, nuair rinneadh cuid de Impireacht na Rúise den tír. Osclaíodh an chéad oifig phoist sa bhliain 1818 in Yelizavetpol (Ganja anois). Cuireadh seirbhís athseolta litreacha i bhfeidhm sa bhliain 1826 in Baku ar dtús, ansin sa bhliain 1828 Nakhichevan. Ina dhiaidh sin, osclaíodh oifigí poist in Quba, Shusha, Shamakhi, Lankaran, Nukha (Shaki anois) agus Salyan. Baineadh úsáid as postmharcanna agus stampaí poist i limistéar na hAsarbaiseáine ón mbliain 1858 i leith. Poncanna curtha le chéile i gcrutha éagsúla ab iad na luathphostmharcanna. Ansin cuireadh in úsáid postmharcanna le hainmneacha cathracha in éineacht le dátaí.
Poblacht Dhaonlathach na hAsarbaiseáine
mion|Teampall na Tine ar an naoú (de réir Chatalóg Scott) stampa Asarbaiseánach. Eisíodh an stampa seo sa bhliain 1919. Rinne Poblacht Dhaonlathach na hAsarbaiseáine na chéad stampaí Asarbaiseánacha a eisiú sa bhliain 1919. Foireann deich stampaí suas go luach 50r agus a bhí maisithe le pictiúir ab ea iad. Bhí an dá chló difriúla ann: cló na bliana 1919 ar pháipéar bhán le guma fo-bhán agus cló eile sa bhliain 1920 ar pháipéar donnbhuí le guma buí nó gan ghuma. Tá stampaí ón chéad chló gann agus tá samplaí bréige díobh ann.
Poblacht Shóivéadach Shóisialtach na hAsarbaiseáine
mion|Stampa de chuid Phoblacht Shóivéadach Shóisialtach na hAsarbaiseáine, 1921 Ar 27 Aibreán 1920 rinne arm na Sóivéadach a bhealach isteach sa phríomhchathair, Baku, agus cruthaíodh Poblacht Shóivéadach Shóisialtach na hAsarbaiseáine, poblacht a cuireadh isteach in Aontas na Sóivéide (APSS). Eisíodh na chéad stampaí don phoblacht seo sa bhliain 1921. Foireann 15 stampa a bhí i gceist.
Poblacht na hAsarbaiseáine
mion|175px|Stampa Asarbaiseánach nua-aimseartha ag comóradh [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2012|Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2012]] Ar 19 Samhain 1990, athainmníodh an phoblacht shóivéadach mar Phoblacht na hAsarbaiseáine. Bhain sí a neamhspleáchas amach ar 18 Lúnasa 1991 agus eisíodh an chéad stampa faoin rialtas nua ar 26 Márta 1992 chun neamhspleáchas na tíre a chomóradh. Ní hionann agus na hiar-phoblachtaí sóivéadacha eile, níor chuir an Asarbaiseáin forchlónna ar stampaí de chuid an APSS chun riaradh ar riachtanais postais na tíre.
Liathróid láimhe
alt=|deas Is é CLG Liathróid Láimhe na hÉireann an comhlacht rialaithe do spórt liathróid láimhe i ngach ceann dá chóid 40x20, 60x30, liathróidbog & Liathróidcura agus Aon-Bhalla. Tá Liathróid Láimhe ar cheann de na ceithre chluiche Ghaelacha a eagraíonn Cumann Lúthchleas Gael. Tá an cheanncheathrú lonnaithe i bPáirc an Chrócaigh, Baile Átha Cliath. Tá thart ar 200 clubanna liathróid láimhe in Éirinn. Mar chuid den Cumann Lúthchleas Gael(CLG) tugtar uachtarán gach trí bliana. Is é Dessie Keegan as Maigh Eo an t-uachtarán aníos.
Is é Ard Chomhairle (an chomhairle lárnach) coiste náisiúnta Liathróid Láimhe CLG ar a suíonn an t-uachtarán mar chathaoirleach.
Stair an chluiche
Ní fios cén bunús cruinn atá leis an liathróid láimhe ach imríodh an cluiche leis na mílte bliain i dtíortha éagsúla. In Éirinn, deirtear go bhfuil liathróid láimhe ar cheann de na spóirt Éireannacha is sine a théann siar go Cluichí Tailteann, ar a dtugtar cluichí sochraide freisin, comórtais lúthchleasaíochta a tionóladh in onóir duine a fuair bás le déanaí. Cé gur cluiche ársa Éireannach a thugtar ar liathróid láimhe, bhí na taifid scríofa is luaithe le feiceáil i Reachtanna na Gaillimhe i 1527 ag cur cosc ​​ar mhuintir na háite an cluiche a imirt i gcoinne ballaí ar an mbaile. alt=|mion|280x280px|Ag imirt liathróid láimhe Faoi na 1800idí d’fhás an tóir a bhí ar liathróid láimhe go heisceachtúil, agus é á imirt beagnach i ngach baile agus sráidbhaile in Éirinn. Thacaigh go leor úinéirí talún in Éirinn leis an gcluiche agus thóg siad cúirteanna liathróide ar a gcuid talún ag ligean d’imreoirí páirt a ghlacadh i gcluichí liathróide.
Thug inimircigh na hAlban agus na hÉireann an cluiche go leor tíortha san 18ú / 19ú agus 20ú haois. Imrítear é sna Stáit Aontaithe, Ceanada, Meicsiceo, an Astráil, an Afraic Theas, an Bhreatain Bheag, an Afraic agus Sasana.
Bhí an tAthair John Murphy, ceannaire éirí amach 1798, ar cheann de na himreoirí liathróid láimhe ab fhearr dá chuid ama agus ba mhinic a thionóil sé cruinnithe reibiliúnach ina chalafort áitiúil.
Ó bunaíodh an cumann lúthchleasaíochta Gaelach a chuimsigh liathróid láimhe mar cheann de na spóirt a bhí le cur chun cinn ag an gcumann. I 1924 chuir comhairle liathróid láimhe na hÉireann (athbhrandáil Liathróid Láimhe in 2009) chun an cluiche a chur chun cinn agus a fhorbairt.
Liathróid láimhe idirnáisiúnta
mion|Fiona Tully ag imirt Liathróid Láimhe Cé nach raibh aon léig liathróid láimhe in Éirinn thaistilfeadh go leor imreoirí ar fud na tíre chun dul san iomaíocht i gcoinne aon duine a bhí sásta geall a leagan. Faoi dheireadh na 1800í, bhí an cluiche idirnáisiúnta le himreoirí as SAM ag iomaíocht i gcoinne imreoirí na hÉireann don teideal domhanda ach leis an easpa rialachán ba mhinic díospóid faoi go leor cluichí. Nuair a bunaíodh Cumann Lúthchleas Gael chabhraigh sé le cluichí Gaelacha a chur chun cinn lena n-áirítear liathróid láimhe agus faoi 1924 chabhraigh siad le Cumann Liathróid Láimhe Amaitéarach na hÉireann a chruthú a chuir tús le comórtais réigiúnacha agus idirnáisiúnta a eagrú.
Rínne an cluiche a dícheall ar fud na hÉireann agus bhí an-tóir ar go leor daoine mar spórt. Bheadh ​​go leor acu ag imirt an chluiche i sráidbhailte áitiúla, tar éis na heaglaise ar an Domhnach, agus sna scoileanna. Cé go raibh an-tóir ag lucht féachana air mar thoradh ar thógáil cúirteanna nua agus feabhsaithe laistigh, tháinig meath ar an lucht féachana go dtí nár imríodh an cluiche ar na sráideanna áitiúla a thuilleadh.
Cineálacha liathróid láimhe
De réir CLG, imrítear ceithre athrú ar liathróid láimhe in Éirinn.