cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Áth na mBó
Baile beag in Éirinn is ea Áth na mBó. Tá sé suite ar an mbóthar go Gleann Dá Loch i gContae Chill Mhantáin.
Áth na Fuinseoige
Baile i gContae Chill Mhantáin in Éirinn is ea Áth na Fuinseoige.
Andijk
Is iar-bhardas agus sráidbhaile san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é Andijk. Bhí 6,583 duine ina gcónaí in Andijk sa bhliain 2007.
Teangacha Seimíteacha
Is brainse i bhfine na dteangacha Afráiseacha iad na teangacha Seimíteacha. Tá siad ag thart ar 330 milliún duine atá ina gcónaí sa Mheán-Oirthear nó ina thimpeall den chuid is mó. is iad an Araibis, an Amairis, an Tigrinis (teanga náisiúnta na hEiritré) agus an Eabhrais na teangacha is líonmhaire cainteoirí sa ghrúpa seo inniu. Teangacha stairiúla Seimíteacha iad an Éablais, an Acáidis, an Fhéinícis agus an Aramais, mar shampla.
mion|clé|Litir as [[Acáidis - 14ú haois Roimh Chríost]] Níl na saineolaithe go léir ar aon fhocal faoin dóigh cheart leis na teangacha Seimíteacha a dheighilt ina bhfobhrainsí. Níl anseo ach tuiscint amháin:
Na Péindlíthe
mion|"Antidote against the infectious contagion of popery and tyranny", 1745, [[Dún Éideann. Cheap an Bhunaíocht ag an am
go raibh an pápaireacht
ó smacht ar fad, in Éirinn agus thar lear]] Ón 17ú haois go deireadh an 18ú haois a bhí na Péindlíthe (nó na Dlíthe Peannaideacha), a rinne leatrom ar Ghaeil agus ar Chaitlicigh go háirithe, i bhfeidhm. Rinneadh géarleanúint ar na hEasaontóirí Protastúnacha chomh maith.
Bhí dlús curtha leis na Péindlíthe i ndiaidh Chath na Bóinne sa bhliain 1690. Bhí eagla ann go háirithe go rachadh na Caitlicigh in Éirinn dul i gcomhghuaillíocht leis na Spáinnigh.
Níos déanaí bhí deacrachtaí ag muintir na hÉireann freastal ar Aifreann ná scoil. As seo a d'eascair na scoileanna scairte nó na scoileanna cois claí. Deirtí an tAifreann amuigh faoin aer. Cé gur thit cuid mhaith de na dlíthe seo as feidhm faoi dheireadh na 18ú haoise, d'fhan a rian i bhfad sa mhéid is go raibh na Gaeil i bhfad ar gcúl ina dhiaidh sin i gcúrsaí oideachais, rialtais agus geilleagair.
Tugtar Fuascailt na gCaitliceach ar an iarracht a rinne polaiteoirí ar nós Dónall Ó Conaill chun dul i ngleic leis na dlíthe seo.
Joseph Mongan
Polaiteoir Éireannach ab ea Joseph Mongan (11 Márta, 1880 - 12 Márta, 1951). Bhí sé ina bhall de Chumann na nGaedheal ar dtús agus ansin Fine Gael.
Grús Meiriceánach
Is éan é an grús Meiriceánach. Is baill d'fhine na Gruidae iad.
Ducht cisteach
mion|clé|Vesicae felleae imago picta|200px|An [[máilín domlais]] Is é an ducht cisteach an ducht gearr a cheanglaíonn an máilín domlais agus an comhdhucht domlais le chéile. De ghnáth, luíonn sé taobh leis an artaire cisteach. Bíonn fad athraitheach aige agus comhla bíseach aige, nach dtagann mórán friotaíochta in aghaidh sreabhadh domlas.
Feidhm
Is féidir le domlas sreabhadh sa dá threo idir an máilín domlais agus an comhdhucht heipiteach agus an comhdhucht domlais.
Ar an mbealach seo, tá an domlas stóráilte sa mháilín domlais idir amanna béile. Nuair a spreagtar an hormón colaicisticinin ag béile sailleacha, cuireann sé tál domlais chun cinn trí níos mó domlais heipiteach a tháirgeadh, tríd an máilín domlais a chrapadh, agus an lamhnán Gall, agus Iatóir Oddi a shuaimhniúi.
Inis Mac Neasáin
Is oileáin ar chósta na hÉireann iad Inis Mac Neasáin.
Ducht cisteach
Tábhacht chliniciúil
Is féidir le clocha domlais dul isteach agus bac a chur ar an duct cisteach, agus cosc a chur ar sreabhadh an domlais. Leanann pian agus at má mhéadaítear an brú ar an mháilín domlais. Gairtear uaireantaan "ionsaí" ar an mháilín domlais ar an phian seo a thagann i bhfaiteadh na súl.
Le linn na colaicisteachtóime, greamaítear an duct cisteach dhá nó trí huaire agus gearrtartá idir na fáiscíní, d'fhonn an máilín domlais a dhéanamh réidh le bheith tógtha amach.
Cuitiliú
alt=Miondealbh dúghorm de neach ina shuí le cruinneog ina chrág aige.|clé|mion|Miondealbh de Chuitiliú Neach neamhshaolta is é Cuitiliú i scéalta uafáis H. P. Lovecraft. Ceann de na Seanóirí Móra is ea é, paintéón doilbh na scéalta sin. Is sa bhliain 1928 a d'fhoilsigh Lovecraft an chéad scéal a bhain leis – "The Call of Cthulhu" (Gaeilge: Gairm Chuitiliú). Déantar cur síos ar Chuitiliú mar arracht uafar ollmhór a bhíonn cultas gealt á adhradh mar dia scáfar. Amhailt cheart is ea é – meascán d'ochtapas, de dhragan agus de scigdhealbh den chruth daonna.
Is as Cuitiliú a ainmníodh domhan nó miotas scéalta an Lovecraftaigh – an Chuitilíocht. Sliocht as an Necronomicon (leabhar ficseanúil den litríocht sin) atá sna línte seo a leanas, mar dhea, a dhéanann tagairt ar Chuitiliú:
Áth na Sráide
Baile beag in Éirinn i gContae Chill Mhantáin suite ar Abhainn na Sláine is ea Áth na Sráide.
Brent Scowcroft
Oifigeach Aerfhórsa agus taidhleoir Meiriceánach ab ea Brent Scowcroft (19 Márta 1925 – 6 Lúnasa 2020). Bhí sé ina Chomhairleoir Slándála Náisiúnta faoi dhó, ar dtús faoin Uachtarán Gerald Ford agus ansin faoin Uachtarán George H. W. Bush. D'fhreastail sé mar Chúntóir Míleata faoin Uachtarán Richard Nixon agus mar Leaschúntóir don Uachtarán i gComhair Chúrsaí Slándála Náisiúnta faoi Nixon agus Ford. Bh sé ina Chathaoirleach ar Bhord Chomhairleach an Uachtaráin um Eolas Eachtrannach faoin Uachtarán George W. Bush ó 2001 go 2005, agus chuidigh sé leis an Uachtarán Barack Obama lena fhoireann slándála náisiúnta féin a chur le chéile. Bhí clú air mar thraidisiúnaí, is é sin le rá, gan a bheith ag bacadh mórán le daonlathas nó athruithe eile a chothú i dtíortha eile. Mhúin sé stair na Rúise ag West Point agus bhí roinnt teachgacha Slávacha aige.
Cuirfiú
deas|250px|thumb|Cuirfiú i bhfeidhm i b[[Páras ag na Gearmánaigh sa bhliain 1870]] Is rialúchán a bheith riachtanach le haghaidh daoine a fhanacht sa bhaile idir uaireanta sonraithe, san oíche go hiondúil, é Cuirfiú.
Michael Kilroy
Polaiteoir Éireannach ab ea Michael Kilroy (14 Meán Fómhair 1884 - 23 Nollaig 1962). Bhí sé ina bhall de Shinn Féin ar dtús agus ansin Fianna Fáil.
Anna Paulowna
deas Is iar-bhardas agus baile san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír, é Anna Paulowna. Sa bhliain 1846 taoscadh talamh an cheantair agus tógadh baile ar an talamh tirim. Rinneadh sin faoin Rí Willem II, agus ainmníodh an áit Anna Paulownapolder in onóir a Bhean Chéile, Anna Paulowna na Rúise, banríon na hÍsiltíre. Bhí 13,999 duine ina gcónaí in Anna Paulowna sa bhliain 2007. Sa bhliain 2012 cuireadh an baile faoi riarachán Hollands Kroon, baile mór sa cheantar.
Reachrainn
mion|An t-oiléan ón aer Is oileán ar chósta na hÉireann é Reachrainn. Tá sé suite ceithre chiliméadar amach ó chósta Átha Cliath, i Muir Éireann. Is é an t-aon oileán amháin ar an gcósta thoir le daoine ina gcónaí air é. Murab ionann is na hoileáin ar chósta thiar na hÉireann, tá oidhreacht Lochlannach ar Reachrainn. Tháinig Lochlannaigh ón Danmhairg san ochtú haois agus chuir siad fúthu ar an oileán. Bhí Reachrainn faoi na Danair ar feadh trí chéad bliain, idir an t-ochtú agus an dara haois déag. Is leis an teaghlach Barings é ó 1904.
Luathré na Meánaoise
D’fhéadfadh sé gurb é Reachrainn an chéad áit in Éirinn a ndearna na hUigingigh ionsaí air. Scríobhtar in Annála Uladh don bhliain 795:"Loscadh Rechrainne o geinntib & Sci do choscradh & do lomradh."Áfach, níl sé soiléir an é Reachrainn nó Reachraidh i gContae Aontrama atá i gceist san fhoinse seo.
Jean-Paul Sartre
clé|mion|1910 Scríbhneoir agus fealsamh a rugadh i bPáras sa Fhrainc ab ea Jean-Paul Sartre (21 Meitheamh 1905 – 15 Aibreán 1980), duine de mhórfhealsúna na fichiú haoise, a bheartaigh fealsúnacht an eiseachais. clé|mion|1924 ag an École Normale Supérieure
Rupert Grint
Is aisteoir Sasanach é Rupert Alexander Lloyd Grint (24 Lúnasa 1988 a rugadh é).
Jean-Paul Sartre
Saol
clé|mion|1939ː Sarthe agus [[Simone de Beauvoir|Simone De Beauvoir]] D'fhreastail Sarte ar an an École Normale Supérieure sna 1920idí agus bronnadh an "agrégation de philosophie" air sa bhliain 1929. Bhuail sé le Simone de Beauvoir ag an ENS agus bhí cairdeas agus comhar eatarthu ar feadh a saoil. Bronnadh an agrégation san fhealsúnacht ar de Beauvoir ag an am céanna.
Bhí Sartre ag múineadh fealsúnachta i bPáras sna 1930idí. D'fholisigh sé an t-úrscéal La Nausée ('Déistin') sa bhliain 1938.
Ghlac Sartre páirt sa Dara Cogadh Domhanda. Gabhadh é i bPadoux sa bhliain 1940 agus cuireadh faoi ghlas é in Stalag XII-D, Trier. Ina phríosúnach, scríobh sé an dráma Nollag, Barjona, nó "Bariona, ou le Fils du tonnerre". Rinne  sé iarracht Iósaef a shamhlú agus é i mBeithi l.
Ligeadh saor é an bhliain dár gcionn agus tháinig sé ar ais ina mhúinteoireacht i bPáras.
Tháinig an tráchtas fealsúnach L’Être et le Néant ('Beith agus Neamhní') amach sa bhliain 1943.
thumb|left|Jean Paul Sartre (lár) le [[Simone de Beauvoir (ar chlé) agus Che Guevara (ar dheis) i gCúba sa bhliain 1960.]]Tar éis an Dara Cogadh Domhanda agus ar son chúis an eiseachais, bhunaigh sé an iris Les Temps Modernes in éineacht le Simone De Beauvoir, Maurice Merleau-Ponty agus baill eile de lucht intleachta na héite chlé. Dá dheasca sin, bhí sé in ann a chuid smaointe a chur chun cinn ar raon fairsing ábhar, an cumannachas agus an t-aindiachas, cuir i gcás.
Shiúil sé an domhan agus bhuail sé le ceannairí cumannacha ar nós Fidel Castr o agus Che Guevara.
Bronnadh Duais Nobel na Litríochta air sa bhliain 1964, ach dhiúltaigh sé í.
Fealsúnacht
Tá clú agus cáil ar artre mar gheall ar a húrscéal ta meitifisiciúla.
Déanann Sartre idirdhealú ina shaothar fealsúnachta L’Être et le Néant (1943) idir l’être-en-soi (an bheith inti féin), l’être-pour-soi (an bheith di féin), agus l’être-pour-autrui (an bheith do dhaoine eile).
Is ionann l’être-en-soi agus nithe neamhchomhfhiosacha, .i. na nithe nach bhfuil comhfhios acu, mar shampla, crainn agus leabhair. I gcodarsanacht leo sin atá l’être-pour-soi, nó na neacha comhfhiosacha.
Mar sin, is é an comhfhios a dhealaíonn l’être-en-soi agus l’être-pour-soi óna chéile. I gcodarsanacht leis na nithe atá neamh-chomhfhiosach nó en-soi, tá le néant (neamhnitheacht) idir an duine comhfhiosach agus an domhan ina maireann sé. In L’Être et le Néant, deir Sartre gurb é an duine a ghineann an neamhnitheacht sa saol. Is neamhnitheacht nó folús sa duine féin í seo, agus is féidir leis an duine an neamhnitheacht seo a líonadh lena smaointe agus lena ghníomhartha samhlaithe. Mar sin, tá ar chumas an duine an todhchaí a shamhlú, agus is féidir leis a ghníomhartha féin a roghnú. Agus mar a dúirt sé chomh maith, Dúirt Jean-Paul Sartre ar fad é, b’fhéidir go mbeidh amanna níos áille ann, ach is linne an ceann seo.
Tionchar in Éirinn
Rinneadh anailís chomparáideach ar choincheap na beithe i saothar an Ríordánaigh agus i saothar Sartre.
Oileán Dheilginse
Is oileán ar chósta na hÉireann í Oileán Dheilginse. Tá sí suite i gcontae ríathach Dhún Laoghaire-Ráth an Dúin i gContae Bhaile Átha Cliath.
Beemster
Is bardas san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é Beemster. Bhí 8,926 duine ina gcónaí i mBeemster sa bhliain 2014.
Nasc seachtrach
http://www.beemster.net/
Sionnach Blanford
Is ainmhí é an sionnach Blanford. Mamach atá ann.
1910
Ba bhliain choitianta í an bhliain 1910 (MCMX) a thosaigh ar Shatharn de réir Fhéilire Ghréagóra.
Tarluithe
mion|I mí Feabhra na bliana 1910 a buaileadh Bob an Dreadnought. Thug scaifte daoine i Sasana cuairt ar HMS Dreadnought agus iad in ainm is a bheith ina mbaill de thoscaireacht [[An Aetóip|Aibisíneach. Virginia Woolf an duine is faide chun clé. Horace de Vere Cole a d'eagraigh an eachtra.]]
Bennebroek
Is iar-bhardas agus baile san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é Bennebroek. Bhí 5,162 duine ina gcónaí i mBennebroek sa bhliain 2007.
Patrick Gorry
Polaiteoir Éireannach ab ea Patrick Gorry (14 Iúil 1896 - 23 Deireadh Fómhair 1965). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Leiston Abbey
clé|250px|mion|Leiston Abbey Ba abtheach Agaistíneach suite i Suffolk í Leiston Abbey.
Cablegate
mion|agóid i Sydney Scannal ba ea Cablegate a tháinig chun solais ar an 28 Samhain 2010 nuair a d'fhoilsigh an suíomh WikiLeaks níos mó ná 250,000 doiciméad taidhleoireachta ó Mheiriceá. D'fhoilsíodh WikiLeaks na an fáisnéis  i gcomhar le roinnt nuachtán; El País (sa Spáinn), Le Monde (sa Fhrainc), Der Spiegel (sa Ghearmáin), The Guardian (sa Ríocht Aontaithe), agus The New York Times (i SAM). Is macalla é an t-ainm 'Cablegate' ar Watergate, scannal a chuir deireadh le huachtaránacht Richard Nixon.
Tagairtí
WikiLeaks
Kodaline
Is banna rac-cheoil as Sord, Baile Átha Cliath é Kodaline (21 Demands) mar is fearr aithne orthu anois. Cruthaíodh an banna sa samhradh sa bhliain 2005 agus thosaigh siad ag cumadh amhráin bunaidh ag déanamh iarracht saghais cheoil difriúla a chur le chéile in ord a bhfuaim bunaidh a dhéanamh. Ar an 9ú Márta 2007 d’fhuascail an banna singil darbh ainm Give Me A Minute agus bhuail sé uimhir a haon sna cairteanna lom láithreach. Mar seo rinne sé 21 Demands an chéad banna gan síniú riamh an chéad áit a fháil sna cairteanna bunaithe ar díolacháin íosluchtú amháin. Faoi láthair bíonn an banna ag obair ar a n-albam nua, ag cumadh agus ag déanamh a dtaifeadaí gach seachtain.
An Lucsambuirgis
Is í an Lucsambuirgis an teanga is mó a labhraítear i Lucsamburg, agus í ó dhúchas ag trí chéad míle duine. Go bunúsach, níl ann ach canúint Meán-Ghearmáinise, agus í an-ghaolmhar leis na canúintí Meán-Ghearmáinise eile, cosúil le caint na ndaoine in Köln, mar shampla.
Kodaline
Is iad atá sa bhanna ná:
An Lucsambuirgis
Níl an Lucsambuirgis ina teanga oifigiúil sa tír ach ón mbliain 1984 i leith. Tá litriú ar leith aici ón mbliain 1946 anuas, ach rinneadh leasuithe air sa bhliain 1999. Baintear úsáid ócáidfhreastalach aisti sna scoileanna le rudaí deacra a mhíniú sa chaint, ach is iad an Ghearmáinis agus an Fhraincis na teangacha scríofa a chleachtar. Bíonn an Lucsambuirgis le cloisteáil ar an raidió agus ar an teilifís go minic, ach ní bhaintear mórán úsáide aisti sna clómheáin, cosúil leis na nuachtáin agus na leabhair. Is í an Fhraincis teanga an dlí agus na reachtaíochta i Lucsamburg, agus ní thagann leabhar na reacht i gcló in aon teanga eile, cé go bpléann parlaimint Lucsamburg na dlíthe nua trí mheán na Lucsambuirgise. Ní teanga oifigiúil í an Lucsambuirgis san Aontas Eorpach ach an oiread, agus ní chuirtear aistriúchán oifigiúil Lucsambuirgise den reachtaíocht Eorpach ar fáil do na saoránaigh - glactar leis mar phrionsabal go bhfuil an Fhraincis ag cách.
Tá saol poiblí Lucsamburg dírithe ar dhaoine a bhfuil an trí theanga acu idir Lucsambuirgis, Ghearmáinis agus Fhraincis. Is í an Fhraincis teanga na bhfógraí poiblí, ach is í an Ghearmáinis is mó a úsáidtear sna nuachtáin. Má thagraíonn nuachtán d'fhocail a labhair polaiteoir, státseirbhíseach nó boc mór éigin eile as Lucsambuirgis nó Fraincis, is sa teanga sin a thabharfar na focail, agus má thráchtar ar an reachtaíocht, ní thabharfar an tagairt ach as Fraincis. Deirtear go bhfuil tríbhéascna (triglossia) i bhfeidhm sa tír.
Cé gur canúint de chuid na Gearmáinise í an Lucsambuirgis, tá sí á forbairt ina teanga chaighdeánaithe ar leith, agus is é dearcadh mhuintir Lucsamburg gur siombail lárnach dá bhféiniúlacht náisiúnta í. Go háirithe le linn an Dara Cogadh Domhanda, nuair a bhí Lucsamburg forghafa ag na Naitsithe, theastaigh ó mhuintir na tíre tabhairt le fios nach raibh siad ina nGearmánaigh, más ionann a bheith i do Ghearmánach agus a bheith i do Naitsí.
Ba é Michel Rodange (1827-1876) a chuir tús le litríocht na Lucsambuirgise, agus is dócha gurb é Josy Braun (1938-2012) an scríbhneoir comhaimseartha is tábhachtaí. Sa bhliain 1997, d'fhoilsigh Braun an chéad úrscéal bleachtaireachta sa teanga.
Cnóbha
Is láithreán seandálaíochta é Cnóbha, atá suite i gContae na Mí, Poblacht na hÉireann.
Is éard atá i gCnóbha dumha mór amháin, ina bhfuil dhá thuama pasáiste, agus ocht ndumha dhéag ar mhéid níos lú thart air. Tugtar Láithreán 1 ar an gceann is mó de na dumhaí. Clúdaíonn an séadchomhartha taibhseach seo thart ar leath-heicteár (tuairim is 1.5 acra) agus tá sé 95m ar trastomhas ar an bpointe is leithne ann. Tá clocha neamhghnácha socraithe thart ar na bealaí isteach chuig na tuamaí, amhail grianchlocha, clocha eibhir agus clocha bandáilte. Tá tuamaí ar mhéid níos lú, a bhfuil roinnt díobh nasctha leis an tuama mór, thart ar an dumha mór.
Na tuamaí
Tá dhá thuama pasáiste ar leithligh laistigh den dumha is mó, ceann amháin a bhfuil bealach isteach air agus aghaidh soir air, a bheag nó a mhór, agus tá aghaidh siar ar an gceann eile, a bheag nó a mhór. Níl na tuamaí nasctha le chéile cé nach bhfuil ach achar 3m idir cúl an tuama thoir agus cúl an tuama thiar.
An tuama thoir
Is éard atá sa tuama thoir ag Cnóbha pasáiste fada as a dtéitear isteach i seomra ina bhfuil trí chuasán agus díon ar chruth coirceoige a tógadh trí choirbéaladh a dhéanamh. Tá an pasáiste breis is 40m ar fad agus tá leac mhullaigh dhíon an tseomra 6m os cionn an urláir. Tá miasliag i ngach ceann de na trí chuasán, ina gcoinnítí iarsmaí na marbh.
An tuama thiar
Bheadh an tuama thiar breis is 34m ar fad ina iomláine i dtosach báire. Lúbann an pasáiste cúng atá ann ar dheis tar éis do dhuine dul thart faoi thrí cheathrú den bhealach isteach sa tuama. Díreach tar éis na lúibe, tá cloch saile agus ina dhiaidh sin, téann leithead an phasáiste i gcúinge go dtí nach bhfuil fágtha idir na ballaí ach 40cm. Téann an pasáiste i leithead arís agus ar deireadh, déanann sé seomra ar chruth dronuilleoige a bhfuil airde thart ar 2m ann agus a bhfuil liag ollmhór 2m ar fad ina dhíon air. Is i limistéar an tseomra i dtosach báire a bheadh an mhiasliag atá ina luí sa phásáiste anois.
Na tuamaí ar mhéid níos lú
De bharr na dtochailtí, nochtadh plean agus cruth fhormhór na dtuamaí agus tá go leor díobh atógtha ina n-iomláine.
Tar éis lucht tógála na dTuamaí Pasáiste
Ag Cnóbha, faoi mar atá amhlaidh ag Sí an Bhrú, tháinig dhá ré eile de ghníomhaíocht a bhain le deasghnátha beagnach díreach tar éis na tréimhse inar tógadh na tuamaí pasáiste. Is eol dúinn gur tháinig athrú ar na gnásanna toisc go bhfuarthas cineálacha nua difriúla de photaireacht agus d’uirlisí chomh maith le cineálacha difriúla struchtúr.
Ar aghaidh an tuama thoir ag Cnóbha, fuair seandálaithe fianaise ar shéadchomhartha ciorclach d’adhmad a thóg daoine a d’úsáid potaireacht na nEarraí Eitrithe (tuairim is 2,500 RCh). Bhí an struchtúr adhmaid seo thart ar 9m ar trastomhas agus b’fhéidir go raibh díon ar an gcuid lárnach de.
Tá fianaise ann go raibh daoine ina gcónaí ag Cnóbha thart faoin tréimhse timpeall 2,300 RCh agus go mbídís ag úsáid potaireacht Eascra. Fuarthas duine a adhlacadh agus pota Eascra leagtha leis i gceann de na tuamaí pasáiste a bhí ann níos luaithe (Láithreán 15).
Tar éis na Tréimhse Eascra, níl aon rian ar fhianaise ar aon ghníomhaíocht a bhain le deasghnátha ar an láithreán ar feadh beagnach 2000 bliain. Sna chéad chéadta bliain AD, thosaigh daoine ar ghaolta leo a bhí básaithe a fhágáil ag Cnóbha arís ach is amhlaidh gur adhlacadh iad an tráth sin seachas iad a chréamadh. Fuair seandálaithe cúig uaigh is tríocha, agus is cnámha ban a bhí i gcuid mhaith díobh.
Dhá nó trí chéad bliain ina dhiaidh sin, go luath i ré na Críostaíochta, athraíodh dumha mór Chóbha go mór go ndearnadh láithreán cosanta ollmhór de. Tochlaíodh dhá dhíog ollmhóra, ceann ag bun an dumha, an ceann eile gar don bharr. Leanadh ar aghaidh leis an láithreán a úsáid mar shuíomh cosanta síos chomh fada leis na Meánaoiseanna.
Chun ár mbileog eolais faoi Dhíoga i Ré na Críostaíochta Luaithe, breathnaigh ar rannóg na nAcmhainní oideachais.
Idir an t-ochtú céad agus an dóú céad déag, lonnaíodh sráidbhaile sách mór ar an dumha mór agus thart air. Tá go leor déantúsán sofaisticiúil éagsúil aimsithe ag seandálaithe a rinneadh le linn na tréimhse sin chomh maith le fianaise go raibh tithe agus souterrains (tolláin faoi thalamh) ann a úsáideadh már áis stórála nó le dul i bhfolach iontu agus éalú tríothu.
I dtréimhse na Normannach, tháinig dumha Chnóbha agus na tailte thart timpeall air chun bheith ina gcuid de na heastáit a bhain le Mainistreach mhór na gCistéirseach ag Mellifont.
An Tuscar
Stair
Básaíodh 61 duine nuair a thit Eitilt 712 in aice leis an Tuscar i gContae Loch Garman. Ní fios cad ba chúis leis. Eitleán Vickers Viscount 803 a bhí i gceist, ba leis an aerlíne Aer Lingus an t-eitleán.
Sròmaigh
clé|250px|mion|Srómaigh Is oileán taoide é Sròmaigh, i ngar don Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar, in Albain. Tá sé suite amach ó Uibhist a-Tuath i gCaolas na Hearadh. Tá an t-oileán neamháitrithe.
Oileán íseal atá ann idir dhá loch thanaí, mar atá, Loch Mhic Phàil and Loch Aulasary. Muna bhfuil lán mara ann, tá Sròmaigh ceangailte le hUibhist a-Tuath.
Baile an Chinnéidigh
Sráidbhaile in Éirinn is ea Baile an Chinnéidigh (Béarla: Newtownmountkennedy). Tá sé suite i gContae Chill Mhantáin timpeall 14 chiliméadar (9 míle) ó thuaidh ó Bhaile Chill Mhantáin, i leataobh ón mbóthar N11 go Loch Garman. Is cuid de pharóiste Chill Chomhaid é Baile an Chinnéidigh, agus tá séipéal cúnta ann. Tá ceanncheathrú Choillte Teoranta lonnaithe sa choill máguaird. De réir an daonáireamh bhí 2,548 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2006.
Micreathonnán
thumb|deas|200px|Micreathonnán
Is é is micreathonnán nó oigheann micreathonnta ann ná gléas cócaireachta ina n-úsáidtear micreathonnta, is é sin, radaíocht a bhfuil minicíocht agus tonnfhad na radathonnta is airde minicíochta, nó is lú tonnfhaid, aici. D'fhéadfá a rá go bhfuil na micreathonnta idir na gnáth-radathonnta agus an radaíocht infridhearg (an radaíocht teasa). Is é an tonnfhad is tipiciúla ag na micreathonnta san oigheann den chineál seo ná 12.24 cm, agus é ag freagairt do mhinicíocht 2.45 GHz. Is é an rud atá ag tarlú le linn úsáid an mhicreathonnáin ná go bhfuil na micreathonnta ag dul tríd an mbia agus an bia ag glacadh fuinnimh chuige ó na tonnta tríd an bpróiseas ar a dtugtar téamh tréleictreach. Tá a lán móilíní ann, sa bhia féin, a bhfuil móimint dhépholach ag baint leo, is é sin, is féidir pol leictreach diúltach agus pol leictreach deimhneach a aithint ar an móilín, ós rud é nach bhfuil na leictreoin scaipthe cothrom ar fud an mhóilín. Faoi thionchar na micreathonnta, tosóidh na móilíní seo ag iarraidh iad féin a chur faoi ordú a cheadódh dóibh pol diúltach a chur in aice le pol deimhneach an mhóilín eile agus a mhalairt. Ansin, tosóidh siad ag rothlú, agus is é an rothlú seo is cúis leis an téamh.
Is minic a shíltear go dtéitear an bia sa mhicreathonnán "ón taobh istigh", is é sin, go ngintear an teas taobh istigh den bhia. Ní mar sin atá, áfach. Is é dromchla an bhia is mó a ghlacann teas ón radaíocht micreathonnta, díreach mar a bhíonn ag tarlú i ngnáth-oigheann. Scéal eile ar fad é go mbíonn na micreathonnta, go háirithe na micreathonnta is airde minicíochta agus is giorra tonnfhaid, in ann dul síos trí dhromchla an bhia an áit a bhfuil sé tirim.
Struchtúr an mhicreathonnáin
Is iad comhpháirteanna an mhicreathonnáin ná:
Baile na Coille
Tá níos mó ná ciall amháin le Baile na Coille:
Reverend Lovejoy
Is é Reverend Timothy "Tim" Lovejoy ceann de na carachtair sa tsraith theilifíse bheoite The Simpsons. Tá sé guthaithe ag Harry Shearer. Is sagairt é. Bhí sé ar an gclár den chéad uair san eipeasóid "The Telltale Head".
Liosta de dhaoine Meiriceánacha de shliocht Éireannach
Is liosta é seo de dhaoine Meiriceánacha de shliocht Éireannach, lena n-áirítear inimircigh a fuair saoránacht Mheiriceánach chomh maith lena sliocht acu siúd a rugadh i Meiriceá iad.
Chun a bheith curtha leis an liosta seo, caithfidh go bhfuil leathanach i Wikipedia faoin duine agus tagairtí ann a thaispeántar gur Gael-Mheiriceánach atá ann.
Darach Ó Scolaí
Scríbhneoir, drámadóir, ealaíontóir agus foilsitheoir é Darach Ó Scolaí.
Bhuaigh An Cléireach, úrscéal leis atá suite sa chéad leath den 17ú haois, Duais an Oireachtais 2007. D'fhoilsigh Leabhar Breac an leabhar i 2007. Foilsíodh an dara húrscéal leis, Na Comharthaí, in 2014.
Léiríodh dhá dhráma stáitse leis an údar, Coinneáil Orainn (An Taibhdhearc 2005) agus An Braon Aníos (Salamandar 2006, 2007). Scannánaíodh dhá ghearrdhráma eile leis, Cosa Nite (Rosg 1998) agus An Leabhar (Rosg 2000). Bhuaigh Coinneáil Orainn Duais Bhaitéir Uí Mhaicín agus an BBC NI Stewart Parker Award 2006. Tá scripteanna Coinneáil Orainn agus An Braon Aníos ar fáil ó Leabhar Breac, agus foilsíodh leagan próis de Cosa Nite (Rosg 2000).
Tá leabhair do léitheoirí óga scríofa freisin aige. Sa tsraith Scéalta Staire (Leabhar Breac) scríobh sé Gráinne Mhaol Ní Mháille, Tadhg Dall Ó hUiginn, Mánas Ó Dónaill agus Seán Ó Néill, agus d'fhoilsigh sé aistriúchán ar Treasure Island le Robert Louis Stevenson, Oileán an Órchiste (Leabhar Breac, 2014). Bhain an leabhar Súil an Daill leis, Duais an Oireachtais 2019 agus foilsíodh é ag deireadh 2021 ag Leabhar Breac.
Is é a bhunaigh an chomhdháil ealaíne Ealaín ar Oileán in Inis Oírr i 2004 i gcomhar le Val Ballance, agus is é atá á stiúradh ó shin.
Seán Mac Mathúna
Gearrscéalaí, úrscéalaí agus drámadóir as Trá Lí i gContae Chiarraí é Seán Mac Mathúna. Bhain sé cáil nach beag amach lena chnuasach gearrscéalta Ding agus Scéalta Eile (An Comhlacht Oideachais, 1983). Ó shin foilsíodh leabhair leis i nGaeilge agus i mBéarla, agus léiríodh dráma leis, Gadaí Géar na Geamhoíche in Amharclann na Mainistreach. Bhuaigh an dara cnuasach gearrscéalta leis, Banana (Cois Life), Gradam Uí Shúilleabháin in 1999. Foilsíodh an t-úrscéal Hula Hul leis (Leabhar Breac) in 2007.
Bergen (an Ollainn Thuaidh)
Is bardas agus baile san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é Bergen. Bhí 29,987 duine ina gcónaí i Bergen sa bhliain 2014.
Somerleyton Hall
Is teach mór suite i Suffolk é Somerleyton Hall.
Go Soirbhí Dia don tSár
200px|mion|Bratach na hImpireachta B'é Боже, Царя храни! amhrán náisiúnta Impireacht na Rúise, 1833-1917. B'é an Prionsa Alexei Lvov a chum an ceol agus Vasily Zhukovsky a scríobh na liricí. Roghnaíodh an t-amhrán mar amhrán náisiúnta na hImpireachta sa bhliain 1833, agus mhair sé go dtí Réabhlóid na Rúise sa bhliain 1917.
Téacs
Боже, царя храни!
Сильный, державный,
Царствуй на славу нам,
Царь православный.
Боже, Царя храни!
Славному долги дни
Дай на земли!
Coinbhinsiún maidir le haontú rialacha áirithe i dtaca le hiompar idirnáisiúnta d'aer, 1929
mion|Aer Lingus fadó Ar an 12 Deireadh Fómhair 1929 i Vársá, síníodh an Coinbhinsiún maidir le haontú rialacha áirithe i dtaca le hiompar idirnáisiúnta d'aer, an Coinbhinsiún Vársá.
Go Soirbhí Dia don tSár
Téacs
Гордых смирителю:
Coinbhinsiún maidir le haontú rialacha áirithe i dtaca le hiompar idirnáisiúnta d'aer, 1929
Ba é Coinbhinsiún Vársá an chéad chonradh iltaobhach domhanda a rinne iarracht rialacha maidir le dlí a bhaineann leis an ngné sin den eitlíocht shibhialta a aontú. Tháinig sé i bhfeidhm ar 13 Feabhra 1935. Bhí Saorstát Éireann ina pháirtí ann ón mbliain 1935 agus thug an tAcht um Aer-Loingseoireacht agus Aer-Iompar, 1936 feidhm dlí sa Saorstát dó.
Faoi láthair tá feidhm dlí sa Stát ag Coinbhinsiún Vársá (arna leasú sa Háig sa bhliain 1955) trí alt 4 den Acht Aerloingseoireachta agus Aeriompair (Coinbhinsiúin Idirnáisiúnta), 2004, mar an gcéanna le Coinbhinsiún Montréal (dar teideal Coinbhinsiún maidir le haontú rialacha áirithe i dtaca le hiompar idirnáisiúnta d'aer freisin) a tháinig in ionad an dá chonradh a bhí ann roimhe sin chomh fada is atá an chuid is mó tíortha (agus an tAontas Eorpach) i gceist.
Go Soirbhí Dia don tSár
Téacs
Слабых хранителю,
Boghdóireacht ag na Cluichí Oileán 2017
Thóg boghdóireacht ar siúl ag na Cluichí Oileán 2017. Thóg na comórtais ar siúl idir an 26ú agus an 29ú lá de Mheitheamh 2017.
Go Soirbhí Dia don tSár
Téacs
Всех утешителю —
Boghdóireacht ag na Cluichí Oileán 2017
Bord bonn
Oileán ósta (Gotland)
Go Soirbhí Dia don tSár
Téacs
Перводержавную
Русь Православную
Боже, храни!
Царство ей стройное,
В силе спокойное, -
Все ж недостойное,
О, провидение,
Благословение
Нам ниспошли!
К благу стремление,
В счастье смирение,
В скорби терпение
Aistriúchán Gaeilge
Go soirbhí Dia don tSár,
atá láidir cumhachtach.
Bí dár rialú,
agus ag cur sceimhle ar na naimhde.
Go soirbhí Dia don tSár!
Tabhair dó saol fada onórach,
lucht an uabhair,
Robert Ryan
Polaiteoir Éireannach ab ea Robert Ryan (1882 - 23 Aibreán 1952). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
1909
Tarluithe
mion|Éadaí seilge i g[[catalóg Abercrombie & Fitch sa bhliain 1909]]
Nell Ní Chróinín
Amhránaí sean-nóis as Gaeltacht Mhúscraí, Contae Chorcaí is ea Nell Ní Chróinín (a rugadh sa bhliain 1990).
Binse Fiosraithe um Ábhair Phleanála agus Íocaíochtaí Áirithe
mion|Talamh a bhí zónáilte faoi choinne forbraíochta i gContae Bhaile Átha Cliath sa 20ú haois agus ba mhór an éadáil é sin do na forbróirí réadmhaoine
Nell Ní Chróinín
Sean-Nós
As an gCoill Mhór, Béal Átha an Ghaorthaidh, ach de shliocht Chúil Aodha is ea Nell Ní Chróinín. D’fhreastail sí ar a céad Oireachtas nuair a bhí sí deich mbliana d’aois.
Binse Fiosraithe um Ábhair Phleanála agus Íocaíochtaí Áirithe
Bunaíodh an Binse Fiosraithe um Ábhair Phleanála agus Íocaíochtaí Áirithe chun cúrsaí pleanála i mBaile Átha Cliath sna 1990idí a fhiosrú. Bhunaigh an Dáil an Binse sin sa bhliain 1997; thosaigh imeachtaí an Bhinse ar 4 Samhain 1997; agus tháinig tuarascáil eatramhach amach sa bhliain 2002. D’eisigh sé a chúigiú tuarascáil, arb í a thuarascáil deiridh í, ar 22 Márta 2012.
Nell Ní Chróinín
Sean-Nós
Is léir gur spreag an tOireachtas a suim sa sean-nós agus sise ina cailín óg: “Is de thoradh an Oireachtais gur tugadh an deis domsa casadh le cuid de na hamhránaithe, rinceoirí, filí, cumadóirí agus carachtair mhóra atá imithe uainn anois ar shlí na fírinne”.
Binse Fiosraithe um Ábhair Phleanála agus Íocaíochtaí Áirithe
Is é an breitheamh Alan Mahon a bhí i gceannas ar an mBinse ón bhliain 2000 ar aghaidh agus is é Binse Fiosraithe Mahon a thugtar air go hiondúil (nó Binse Mahon). mion|Ray Burke in 1988 (ar chlé) Tháinig an Breitheamh Mahon i gcomharbacht ar an mbreitheamh Feargus Flood, nuair a d'éirigh Flood as sa bhliain 2000 (chuaigh sé ar scor). Tugadh Binse Fiosraithe Flood air i rith an tréimhse Flood (nó Binse Flood).
Nell Ní Chróinín
Sean-Nós
Sa bhliain ina dhiaidh sin, thosaigh Nell féin ag canadh, agus chuaigh amhránaithe áitiúla cosúil le Máire Ní Chéilleachair agus Eoiní Maidhcí Ó Suilleabháin i bhfeidhm go mór uirthi. D’éirigh go han-mhaith léi i gcomórtais amhránaíochta as sin amach, agus bhuaigh sí duais Fhleadh Cheoil na hÉireann faoi dhó ina catagóir aoise sna blianta 2005 agus 2006.
Binse Fiosraithe um Ábhair Phleanála agus Íocaíochtaí Áirithe
Éilliú
Bhí an t-éilliú i réim fud fad an chórais phleanála i gContae Bhaile Átha Cliath agus áiteanna eile in Éirinn sa 20ú haois. I measc na gcoireanna, ghlac an TD Liam Lawlor agus an aire rialtais Ray Burke le breabanna.
Nell Ní Chróinín
Sean-Nós
Sa bhliain 2008, fuair Nell bonn sa chomórtas Oireachtais d’amhránaithe faoi 35 bliana d’aois (Corn Cuimhneacháin Sheáin Óig Uí Thuama). Ghnóthaigh sí an chéad áit sa chomórtas céanna sa bhliain 2010.
Páirtí Náisiúnta Corparáidíoch
An aidhm a bhí ag an bPáirtí Náisiúnta Corparáidíoch ná stát corparáidíoch a chur ar bun in Éirinn agus bhí an páirtí go mór in éadan an chumannachais freisin. Bhí eite míleata ag an bpáirtí darbh ainm na Léinte Glasa. Níor mhair an páirtí ach go 1937.
Binse Fiosraithe um Ábhair Phleanála agus Íocaíochtaí Áirithe
Éilliú
I measc na leabhar ba mhó díol in Éirinn in 2002, bhí tuarascáil eatramhach an Bhreithimh Flood, ar díoladh breis agus 25,000 cóip di. Dhamnaigh an tuarascáil an bheirt iar-Theachta Dála de chuid Fhianna Fáil, Ray Burke agus Liam Lawlor. De réir na tuarascála seo, ghlac an tAire Burke na mílte punt ó thógálaithe ar nós Mr Bailey, Mr Brennan agus Mr McGowan.
Nell Ní Chróinín
Sean-Nós
Cháiligh an bua sin í don chomórtas a dtugtar "Comórtas na mBan" air, ‘Corn Phádraig Mhic an Rí’, comórtas a bhuaigh sí an bhliain sin.
Binse Fiosraithe um Ábhair Phleanála agus Íocaíochtaí Áirithe
Éilliú
"Ar bhonn áitiúil, thug comhairleoirí áirithe droim láimhe do mhianta na ndaoine a thogh iad nuair a rinne siad athchriosú ar thalamh ghlas ar mhaithe le tríocha bonn airgid. Ba mhó an masla dár bpobal tacaíochta é nuair a cumadh bréaga áiféiseacha faoin airgead a tugadh dóibh." mion|[[Bertie Ahern]]
Nell Ní Chróinín
Sean-Nós
Mar thoradh ar bhua Nell i gComórtas na mBan, bhain sí áit amach i gCorn Uí Riada, príomh-chomórtas an Oireachtais, don bhliain 2011. Ghlac sí páirt, ag canadh ‘Cath Chéim an Fhia’ agus ‘An Cailín Aerach’, ach bhuaigh Jimmy Ó Ceannabháin an comórtas.
Binse Fiosraithe um Ábhair Phleanála agus Íocaíochtaí Áirithe
Tionchar ar Pharthalán Ó hEachthairn
Thug Bertie Ahern, an Taoiseach ó 1997 go 2008, fianaise “dhochreidte” don Bhinse sa bhliain 2007. De bharr an bhrú a bhí ag teacht air ón mbinse fiosraithe, d'fhógair Ahern go n-éireodh sé as a phost mar Thaoiseach agus mar cheannaire Fhianna Fáil ar 2 Aibreán 2008
Nell Ní Chróinín
Sean-Nós
Sa bhliain 2014, bhain sí an chéad áit i gcomórtas Chorn Uí Riada.
Binse Fiosraithe um Ábhair Phleanála agus Íocaíochtaí Áirithe
Moltaí
Rinne Binse Mahon 64 moladh a raibh sé mar aidhm acu feabhas suntasach a chur ar thrédhearcacht na pleanála in Éirinn i gcomhthéacs easnaimh shuntasacha stairiúla i ndáil le cinnteoireacht maidir le pleananna forbartha údaráis áitiúil agus maidir le feidhmeanna pleanála eile.
Bhí ceapadh Rialaitheoir Pleanála neamhspleách, ag a mbeadh cumhacht chun formhaoirseacht a dhéanamh ar an gcóras pleanála in Éirinn, ar cheann de phríomhmholtaí an Bhinse. Bunaíodh Oifig an Rialaitheora Pleanála (ORP) go foirmiúil i mí Aibreáin 2019 de bhun moltaí a rinne Binse Mahon.
Nell Ní Chróinín
TG4
Bhí sí le feiceáil sa tsraith TG4,
Oideachas agus Obair
Rinne sí staidéar i gColáiste Mhuire gan Smál, Ollscoil Luimnigh, agus bhain sí céim amach san Oideachas (B.Ed.) sa bhliain 2010. I láthair na huaire, tá sí ag múineadh i nGaelscoil Uí Drisceoil, Dún Citil, Gleann Maghair, Co Chorcaí.
69 (suíomh gnéis)
Tugtar 69 air seo as siocair go gcuireann suíomh coirp na beirte an uimhir 69 i gcuimhne do dhaoine.
Tagairtí
Oralsex
Bushy Park
Is Páirc Ríoga Londan, suite i Surrey, í Bushy Park.
Club Peile Dhún Dealgan
Is club peile Éireannach é Club Peile Dhún Dealgan (Béarla: Dundalk Football Club) as Dún Dealgan, i gContae Lú. Is iad a leasainmneacha ná The Lilywhites agus The Town. Imríonn an fhoireann i bPríomhroinn Shraith na hÉireann. Is é Shane Keegan traenálaí na Lilywhites agus is é Bill Hulsizer cathaoirleach an chlub. Tá an club faoi úinéireacht grúpa infheisteoirí faoi stiúir Peak6 Investments LLC. Cheannaigh siad an club in 2018.
1903-1929
Bunaíodh Great Northern Railway ar dtús i lár na 1890idí mar chlub rugbaí. In 1903, rinneadh club sacair de. Great Northern Railway Football Club, Dundalk an t-ainm a bhí air ansin. Ba le Great Nothern Railway an club agus bhí sé á reáchtáil ag coiste bainistíochta. D'imir siad sna sraitheanna áitiúla íochtaracha go dtí 1922/23 nuair a chuaigh siad ar aghaidh chuig Sraith Sinsearach Laighean. D'imir siad ceithre shéasúr sa tsraith sin. In 1926/27, chuaigh siad ar aghaidh go dtí Sraith na hÉireann.
1930-1965
In 1930, athraíodh ainm an chlub go foirmiúil go Dundalk Football Club. In 1932, athraíodh an club go dtí an comhlacht teoranta ballbhunaithe, Dundalk Association Football Club Limited. Toghadh coiste bainistíochta chun an comhlacht teoranta ballbhunaithe a reáchtáil. Bhuaigh an club Sraith na hÉireann den chéad uair in 1932/33. In 1937/1938 bhuaigh siad Corn Chathair Bhaile Átha Cliath. Ba é an chéad chluiche ceannais coirn a bhuaigh siad. In 1941/42 bhuaigh siad Corn Chumann Peile na hÉireann den chéad uair. In 1950/51, bhuaigh an club Corn Sinsearach Laighean den chéad uair. Tar éis dóibh Sraith na hÉireann a bhuachan den dara huair in 1962/1963, d'imir siad ina gcéad chomórtas Eorpach in 1963/64. D'imir siad i gCorn na hEorpa agus bhuaigh siad a gcluiche as baile i gcoinne Zürich (chaill siad ar scór comhiomlán, áfach). Ba iad an chéad fhoireann Éireannach riamh a bhuaigh cluiche as baile san Eoraip.
1966-1995
mion|An Bealach Isteach, Páirc Oirialla |224x224px In 1966, chuaigh an comhlacht teoranta ballbhunaithe faoi leachtú toilteanach. Ghlac comhlacht poiblí teoranta nua an club agus rinne siad infheistíocht ann. In 1966/67 bhuaigh an club trí chomórtas in aon séasúr amháin den chéad uair. Sa séasúr sin, bhuaigh siad a gcéad Sciath Shraith na hÉireann, bhuaigh siad Sraith na hÉireann den tríú huair agus bhuaigh siad an Corn Top Four den dara huair. Sa séasúr 1967/68, imríodh peil na hEorpa den chéad uair i staid an chlub, Páirc Oirialla. D'imir siad Vasas SC as an Ungáir ach chaill siad 1-0. In 1977/78, bhuaigh an club Corn Shraith na hÉireann den chéad uair. Sa séasúr 1978/79, bhuaigh an club Corn Chumann Peile na hÉireann agus Sraith na hÉireann. Ba é an chéad uair a bhuaigh siad an tsraith agus an corn sa séasúr céanna. Tar éis dóibh Sraith na hÉireann 1978/79 a bhuachan, chuaigh siad ar aghaidh go Corn na hEorpa 1979/80. D'éirigh leo bheith sa 16 fhoireann dheireanacha an bhliain sin. Ba bheag nár cháiligh siad do na cluichí ceathrú ceannais ach chaill siad 3-2 ar scór comhiomlán i gcoinne Celtic. Ba é sin an t-éacht ba mhó a rinne siad san Eoraip ag an am. In 1985, roinneadh Sraith na hÉireann ina dá leath nuair a cruthaíodh Príomhroinn Shraith na hÉireann agus an Chéad Roinn de Shraith na hÉireann. D’fhan na Lilywhites i bPríomhroinn Shraith na hÉireann. In 1992, bunaíodh Príomhroinn Shasana. Thit líon na dticéad a díoladh le haghaidh cluichí agus bhí deacrachtaí airgeadais ag an gclub. Sa bhliain 1994, shábháil lucht tacaíochta airgeadais nua an club ó bheith bancbhriste. Chuaigh an seanchomhlacht faoi leachtú agus ghlac Dundalk AFC Interim Limited an club.
1996-2013
Faoi shéasúr 1996/97, tháinig meath ar an gclub agus ag deireadh an tséasúir bhí orthu cluiche dícháilithe a imirt. Bhuaigh siad an cluiche dícháilithe i gcoinne Chumann Peile Phort Láirge Aontaithe áfach, agus d’fhan siad i bPríomhroinn Shraith na hÉireann. Sa séasúr 1998/99, bhí an club i bhfiacha arís. Tharla sé seo mar gheall ar an líon íseal ticéad a díoladh le haghaidh cluichí agus an laghdú ar fhoinsí ioncaim eile. Mar gheall ar na deacrachtaí airgeadais, chaill an club roinnt imreoirí an-mhaith. Ag deireadh an tséasúir 1998/99, fuair na Lilywhites ísliú céime go dtí an Chéad Roinn de Shraith na hÉireann tar éis 73 bliain i bPríomhroinn Shraith na hÉireann. Sa bhliain 2000, ghlac comharchumann comhdhéanta de lucht tacaíochta an chlub úinéireacht ar an gclub agus rinne siad infheistíocht ann. Sa bhliain 2000/01, bhuaigh siad an Chéad Roinn de Shraith na hÉireann agus tugadh ardú céime dóibh ar ais go dtí Príomhroinn Shraith na hÉireann. In 2001/02, áfach, fuair siad ísliú céime go dtí an Chéad Roinn de Shraith na hÉireann arís. Aontaíodh in 2006 nach bhféadfadh an comharchumann leanúint ag tacú leis an gclub agus thug príomhoifigeach feidhmiúcháin an chlub ag an am, Gerry Matthews, an club ar ais faoi úinéireacht phríobháideach. Sa bhliain 2008, bhuaigh siad an Chéad Roinn de Shraith na hÉireann agus tugadh ardú céime dóibh ar ais go dtí Príomhroinn Shraith na hÉireann. In 2012, chinn Gerry Matthews deireadh a chur lena thacaíocht airgeadais. Ghlac Andy Connolly agus Paul Brown, úinéirí urraitheoirí oifigiúla an chlub, Fastfix, seilbh ar an gclub. Ansin, cheap Paul Brown agus Andy Connolly Stephen Kenny mar bhainisteoir nua an chlub do shéasúr 2013.
Páirc Oirialla
mion|275x275px|Páirc Oirialla (An Príomhsheastán)Ó 1903 go 1936, imríodh an chuid is mó dá gcuid cluichí sna Athletic Grounds. In 1936, bhog an club go buan go dtí páirc pheile nua. D'ainmnigh an club an pháirc pheile seo go hoifigiúil mar Oriel Park (Gaeilge: Páirc Oirialla). In 1967, suiteáladh tuilsoilse i bPáirc Oirialla. In 2005, chuir siad síos féar saorga sa pháirc. In 2017, chuir siad páirc astroturf nua ina áit. Tá áit i bPáirc Oirialla le haghaidh 4,500 duine (3,000 duine ina suí agus 1,500 duine ina seasamh). Sa staid, tá dhá sheastán atá clúdaithe, ceann ar gach taobh den pháirc. Téann an príomhsheastán siar go dtí na 1960idí agus tá díreach os cionn 1,000 suíochán ann. Tá na seomraí feistis, beáir de chuid an chlub, na hoifigí agus an siopa club i bpríomhfhoirgneamh an tseastáin freisin. Tá léibhinn gan chumhdach os comhair an phríomhsheastáin agus ar gach taobh de ina bhfuil níos mó suíochán. Tugtar The Shed ar an seastán ar an taobh eile den pháirc. Is léibheann é le suíocháin fheistithe air agus tá díon air a chlúdaíonn é. Tá an bosca tráchtaireachta os cionn The Shed. Tá suíocháin gan chumhdach ar an dá thaobh de The Shed freisin. Tá áiteanna taobh thiar de na cuaillí báirí, áit ar féidir le lucht tacaíochta bheith ina seasamh freisin. Faoi chatagóirí staid UEFA, is staid de chuid chatagóir 2 é Páirc Oirialla. Mar gheall air seo, is féidir cluichí Eorpacha áirithe a imirt i bPáirc Oirialla.
Baile
Sa chéad séasúr tar éis an Chéad Chogadh Domhanda (1918/19), chaith Great Northern Railway, Dundalk geansaithe a raibh stríoca dubha agus ómra in éineacht le brístí peile bána. I séasúr 1927/28, d’athraigh siad go geansaithe bána agus brístí peile dúghorma le cóta airm an bhaile orthu mar an suaitheantas. In 1939/40, chaith siad geansaithe gorma agus marúin in éineacht le brístí peile bána. Athraíodh an feisteas peile ansin go geansaithe bána agus brístí peile dubha. D’fhan sé sin mar an gcéanna go dtí an lá atá inniu ann. Ach, le linn na mblianta tá dearg curtha leis na geansaithe.
As Baile
Baineadh úsáid as meascán de dhathanna éagsúla le haghaidh na bhfeisteas peile as baile thar na blianta. Bhí an feisteas peile as baile in 2010 i ndath dearg ar fad. Is éard a bhí i bhfeisteas peile as baile in 2011 geansaithe dubha agus brístí peile dubha. Ionchorpraíodh dearg agus bán sna geansaithe freisin. Is éard a bhí i bhfeisteas peile as baile in 2012 geansaithe buí agus brístí peile gorma. Bhí an feisteas peile as baile in 2015 i ndath dubh ar fad. San fheisteas peile in 2016 agus in 2021 araon, chuaigh an club ar ais go dtí na dathanna a chaith Great Northern Railway, Dundalk, dubh agus órma. Is éard atá sna feistis pheile seo ná geansaithe dubha agus ómra in éineacht le brístí dubha.
Foireann na bhFear
An scuaid faoi láthair '''(Márta, 2021). '''
Foireann na mBan
In 1969, bunaíodh Cumann Peile na mBan. Ba é Club Peile na mBan de chuid Dhún Dealgan ceann de na foirne a bhunaigh Cumann Peile na mBan agus ba iad an t-aon taobh lasmuigh de Shasana a bhí bainteach lena bhunú. Mar sin féin, níl foireann peile na mBan ag an gclub faoi láthair.
Foirne Peile Faoi Aois
Tá foirne buachaillí faoi 14, faoi 15, faoi 17 agus faoi 19 ag an gclub. Tá foireann cailíní faoi 14 agus faoi 18 ag an gclub faoi láthair.
Seán Ó Cuirrín
Múinteoir agus aistritheoir Gaeilge a bhí i Seán Ó Cuirrín. Rugadh i mBaile na nGall Mór sa bhliain 1894 agus bhain sé amach a chéim ollscoile i gCorcaigh sa bhliain 1915. Ina dhiaidh sin bhí sé ag múineadh meánscoile i nGaeltacht na Rinne. Sa bhliain 1926, chuaigh sé ag teagasc i gColáiste Chnoc Mheilearaí, áit ar mhair sé ag obair go dtí go ndeachaigh sé ar pinsean sa bhliain 1959. Tá sé curtha i Reilig Mheilearaí.
Blaricum
Nasc seachtrach
http://www.blaricum.nl/
Beverwijk
Is bardas agus baile san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é Beverwijk. Bhí 40,049 duine ina gcónaí i mBeverwijk sa bhliain 2014.
Nasc seachtrach
http://www.beverwijk.nl/
Role Models
Is scannán é Role Models. B'é David Wain stiúrthóir an scannáin.
Coinbhinsiún Montreal maidir le dliteanas aeriompróra
mion|Aer Lingus Tháinig an Coinbhinsiún Montréal maidir le dliteanas aeriompróra, nó an Coinbhinsiún maidir le haontú rialacha áirithe i dtaca le hiompar idirnáisiúnta d'aer, i bhfeidhm ar 28 Bealtaine 1999 agus in 2001 san Aontas Eorpach.
Féachtar leis an gcoinbhinsiún le rialacha aonfhoirmeacha dlíthiúla a thabhairt isteach le dliteanas aeriompróra a rialú i gcás damáiste a dhéantar do phaisinéirí, do bhagáiste nó d’earraí le linn turais idirnáisiúnta.
Tháinig an Coinbhinsiún Montréal in ionad an dá chonradh a bhí ann roimhe sin is mó de thíortha an domhain (agus an tAontas Eorpach san áireamh).
George Bernard Shaw
clé|mion|Synge Street, BÁC Drámadóir Éireannach ab ea George Bernard Shaw (Seoirse Bearnard Ó Seách) (26 Iúil 1856 – 2 Samhain 1950). clé|mion|timpeall 1901 clé|mion|1908 Bhain Shaw Duais Nobel na Litríocht a sa bhliain 1925. Ba é an drámadóir ba mhó le rá é lena linn. Deirtear fós go bhfuil Shaw ar an dara drámadóir is mó a léirítear in amharclanna an domhain, sna sála ar William Shakespeare.
Phós sé Charlotte Payne-Townshend i Londain sa bhliain 1898, in aois 41 dó, pósadh áisiúlachta b'fhéidir agus clann ar bith. clé|mion|1923 clé|mion|1925 clé|mion|Charlotte Payne-Townshend agus GBS, i lár, sa bhliain 1932, ar a mbealach chuig [[Moscó]] Bhí Shaw ar an eite chlé go dtí na 1920idí. Níos déanaí, bhí an-mheas aige ar Stalin, Mussolini agus Hitler.
Saothar
clé|mion|George Bernard Shaw and [[Iósaf Stailín|Joseph Stalin, "the killer of freedom and religion", Liberty Magazine, 1941]]
Drámaíocht
Tharraing Shaw go leor conspóide lena linn. Mar shampla, ar an 28 Deireadh Fómhair 1905, léiríodh "Mrs Warren's Profession" i Nua Eabhrach don chéad uair. An bochtanas - agus an striapachas - a bhí i gceist. Stop na póilíní an dráma agus gabhadh na haisteoirí.
An Chlais
Baile i gContae Chill Mhantáin in Éirinn is ea An Chlais.
Panamá (cathair)
Tá Cathair Phanamá suite ar Mhurascaill Phanamá, ar an Aigéan Ciúin, lámh le béal Chanáil Phanama. Ionad mór cultúir agus trádála atá ann; bíonn an t-airgeadas sách tábhachtach sa chathair. Tá an chanáil agus an turasóireacht tábhachtach don gheilleagar áitiúil freisin.
Bhunaigh na Spáinnigh an chathair den chéad uair sa bhliain 1519. Scrios an foghlaí mara úd, Henry Morgan, an chathair sa bhliain 1671. Athbhunaíodh an chathair dhá bhliain ina dhiaidh sin ar shuíomh nua 5 mhíle nó mar sin ón tseanchathair.
Bloemendaal
Is bardas agus baile san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é Bloemendaal. Bhí 22,242 duine ina gcónaí i mBloemendaal sa bhliain 2014.
Nasc seachtrach
http://www.bloemendaal.nl/
Seán Mac Mathúna (idirdhealán)
Is ainm athbhríoch é Seán Mac Mathúna. Is féidir leis baint:
Carl Reiner
B'aisteoir agus fhuirseoir Meiriceánach é Carl Reiner, a rugadh ar an 20 Márta 1922. Cailleadh é ar an 29 Meitheamh 2020 tar éis titim ina theach féin.
Oileán Fhóta
Is oileán ar chósta na hÉireann é Oileán Fhóta nó Fóite