cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
N9
Píomhbhóthar náisiúnta is ea an N9, idir Cill Chuilinn (taobh leis An Nás) i gContae Chill Dara agus Port Láirge. Ach, téann trácht do Ceatharlach agus Cill Chainnigh ar an gcúrsa chomh maith. Tá pleanáil faoi láthair maidir leis an bóthar in am seo chugainn. Deir An Údarás um Bóithre Náisiúnta go mbeidh carrbhealach dúbailte ann.
Bailte ina gcúrsa;
Cúlú eacnamaíochta
Is tréimhse sealadach meath eacnamaíoch i rith ina laghdaithe trádáil agus tionsclaíochta gníomhaíocht é cúlú eacnamaíochta.
264 RC
Eachtraí
Thosaigh an Chéad Chogadh Púnach (264-241 RC)
Curiarrachtaí Domhanda Guinness
mion|clé|Faigheann daoine teastas... anseo Joe Alexander, ar Guinness World Records Day 2013, in Hamburg mion|clé|Lógó
Leabhar tagartha is ea Curiarrachtaí Domhanda Guinness, a fhoilsítear go bliantúil. Cuimsíonn sé bailiúchán de curiarrachtaí atá aitheanta go h-idirnáisiúnta, i ngach saghas réimse ó éachtaí daonna go dtí an gnéithe an dúlra.
Stair
Tá curiarracht ag an leabhar féin - an tsraith leabhar is mó díol riamh. B'é Sir Hugh Beaver, stiúrthóir bainistíochta Guinness a chéadcheap an smaoineamh agus é amuigh ag fiach taobh le Abhainn na Sláine i gContae Loch Garman ar an 4 Bealtaine 1951. Bhí argóint ar siúl idir eisean agus ball eile den ghrúpa faoin éanlaith ghéim is sciobtaí - an chearc fhraoigh nó an feadóg bhuí. Shocraigh sé go raibh gá le cuntas ceart a bheith ann chun a leithéid de cheisteanna a fhreagairt.
Eisíodh an chéad eagrán ar an 27 Lúnasa 1955, agus bhí sé ag barr liosta na leabhair is mó díol in am do Nollaig na bliana sin.
Brian mac Murchadha Ó Briain
Leath-rí na Mumhan le seal gairid sa bhliain 1118 ba ea  Brian mac Murchadha Ó Briain  (Meán-Ghaeilge  Brian mac Murchada Ua Briain) (bás 1118).
Curiarrachtaí Domhanda Guinness
Stair
Scríobh Ross McWhirter agus a leathchúpla, Norris, an chéad eagrán sa bhliain 1955 agus bhunaigh siad an comhlacht, "Guiness superlatives" ar 30 Samhain 1955. Tá an-éileamh ar an leabhar ó shin.
Brian mac Murchadha Ó Briain
Murchadh Ó Briain, rídhamhna agus leath-rí na Mumhan maraithe sa bhliain 1068, ba ea a athair. Donnchad mac Briain, Ardrí na hÉireann, ba ea a sheanathair. Tar éis bhás an Ardrí, Toirdhealbhach Ó Briain, col ceathrar a athar, sa bhliain 1086, bhí an chomharbacht ina hábhar achrainn idir a thriúr mac, .i. Muircheartach, Diarmaid agus Tadhg. Sa bhliain 1118, tar éis bhás Diarmada, d'éirigh le Brian, taoiseach Dhál Cais, coróin na Mumhan uile a éileamh. Maraíodh Brian ámh an bhliain chéanna ag Tadhg mac Muireadhaigh Mac Cárthaigh, mar chuid den aighneas in éadan Uí Bhriain agus Mhic Cárthaigh. Maraíodh Amhlaibh Ó hEachach chomh maith, agus cuireadh a chol ceathrar, Muircheartach, ar ais i gcoróin an dara huair.
Curiarrachtaí Domhanda Guinness
Stair
Feallmharaíodh Ross McWhirter ar 27 November 1975. Bhí sé i bhfad amach ar an eite dheis. Bhí luaíocht £ 50,000 á tairiscint ag McWhirter chun teacht ar baill den IRA, an 'Balcombe Street Gang' i Londain. Ach lámhach siad é.
Thugtaí an teideal Leabhar Curiarrachtaí Guinness (nó Guinness Book of Records) air suas go dtí an bhliain 2000, agus Guinness World Records ó shin.
Trelái
51.4792°N, -3.2459°W
Baile i Caerdydd, an Bhreatain Bheag, is ea TrelÃ¡i. Tá daonra 13,708 ann, agus tá 1,203 (8.8%) in ann Breatnais a labhairt.
Girolamo Cardano
Matamaiticeoir, lia is ileolaí cruthanta a rugadh i bPavia na hIodáile ab ea Girolamo nó Gerolamo Cardano (Jerome Cardan i mBéarla, Jérôme Cardan i bhFraincis, Hyeronimus Cardonus i Laidin; 24 Meán Fómhair 1501 – 21 Meán Fómhair 1576). D'fhoilsigh sé tráchtais údarásacha ar fhisic, matamaitic, réalteolaíocht, astralaíocht, reitric, an nádúr, ceol, míochaine, dialachtaic is stair. Bhí tionchar ag a shárshaothar Ars Magna (Ealaín den Scoth, 1545) ar fhorbairt an ailgéabair mar gur thug sé réitigh ailgéabracha ar chothromóidí ciúbacha is cuartacha den chéad uair riamh.
Hermann Rorschach
Síciatraí is néareolaí a rugadh i Zürich ab ea Hermann Rorschach (8 Samhain 1884 - 2 Aibreán 1922). Cheap sé próiseas diagnóisithe i gcomhair mí-eagar meabhrach, bunaithe ar mhínithe a thugann an t-othar ar smáil chaighdeánacha dúigh. Tugtar tástáil Rorschach air seo.
Páirc an Choláiste
Is tailte cruicéid suite i gContae Bhaile Átha Cliath í Páirc an Choláiste.
William Shaw (scoláire Gaelach)
Scoláire Gaelach, scríbhneoir, ministir agus  cléireach de chuid Eaglais Shasana ba William Shaw (1749-1831). Tá sé aitheanta freisin mar chara agus bheathaisnéisí Samuel Johnson. Meastar go bhfuil an  páipéar  a scríobh sé daoi obair Mhic a' Phearsain  (Conspóid Oisín) fós ina iniúchadh maith mar anailís chriticiúil.
Weaver, Alabama
Is é Weaver cathair i gContae Calhoun, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bhí 3,076 duine a bheith ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2016.
William Shaw (scoláire Gaelach)
Saol
Rugadh Shaw ar 3 Feabhra 1749 ag Clachaig i bparóiste na Cille Móire an Oileán Árann. Cuireadh oideachas air ag Inbhir Àir agus ag Ollscoil Ghlaschú, áit ar bhain sé M. A. amach sa bhliain 1772. Ar fhágáil na hollscoile dó chuaigh sé go Londain, áit a raibh sé fostaithe ag ceannaí mar theagascóir. Chuir sé aithne a ar an Dr. Samuel Johnson, agus bhí sé ar cheann den bhicle litríochta a bhuail le chéile ag Bolt Court agus Streatham Park.
Treherbert
51.6723°N, -3.5305°W
Baile i Rhondda Cynon Taf, an Bhreatain Bheag, is ea Treherbert, 32.5 km ó Caerdydd agus 236 ó Londain. Tá daonra 5,503 ann, agus tá 857 (15.6%) in ann Breatnais a labhairt.
Seanghabhar Gaelach
Féach Freisin
Cumann an tSeanghabhair Ghaelaigh
241 RC
Eachtraí
Thosaigh an Chéad Chogadh Púnach (264-241 RC)
An Roinn Airgeadais
Is roinn de chuid Rialtas na hÉireann í an Roinn Airgeadais, suite i mBaile Átha Cliath i gContae Bhaile Átha Cliath.
Irimia
Ba fháidh agus naomh é Irimia. Luaitear é sa Sean-Tiomna.
Eilíseá
deas|250px|thumb|Eilíseá Ba fháidh é Eilíseá. Luaitear é sa Sean-Tiomna.
Rós gréine
Tom síorghlas atá dúchasach do réigiún na Meánmhara. Na duilleoga urchomhaireach an-chaol, ubhchruthach nó dronuilleogach. Na bláthanna mór bán nó bándearg le 5 pheiteal oirirc roctha.
Ramkumar Ramanathan
Is imreoir leadóige gairmiúla as An India é Ramkumar Ramanathan. Rugadh é ar an 8 Samhain 1994.
Chester Floyd Carlson
Fisicí is ceapadóir a rugadh i Seattle, Washington ab ea Chester Floyd Carlson (1906-1968). I 1938 cheap sé próiseas leictreastatach cóipeála a rinne cóip de pháipéar simplí. Rinne sé saothrú air ar feadh 12 bhliain chun an próiseas xéaragrafach nua-aoiseach a thabhairt chun foirfeachta.
Matteo Berrettini
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Iodáil é Matteo Berrettini. Rugadh é ar an 12 Aibreán 1996.
Tagairtí
mion|clé|250p|Matteo Berrettini
Steiré-isiméireacht
thumb|right|350px|Na cineálacha éagsúla [[Isiméir|isiméirí. Díríonn an steiréiceimic ar na steiré-isiméirí.]]
Más ionann struchtúr an dá mhóilín mar a bhreactar síos ar pháipéar é, is féidir dóibh bheith difriúil ó thaobh an struchtúir thríthoisigh de. Tugtar steiré-isiméireacht air seo. Sna heanantaiméirí tá dhá mhóilín againn agus iad ina scátháin scáile dá chéile. Is féidir, áfach, do dhá mhóilín bheith ina steiré-isiméirí cé nach bhfuil siad ina n-eanantaiméirí. Ansin, tugtar diaisteiré-isiméirí orthu.
Ní mór an steiré-isiméireacht a dhealú ón gconformáil. Is éard atá i gceist leis an gconformáil ná an dóigh a bhfuil an móilín "camtha" faoi láthair, agus is féidir don mhóilín chéanna dul ó chonformáil go conformáil go furasta. Tá sé i bhfad níos deacra na steiré-isiméirí a chlaochlú go steiré-isiméirí eile.
An Steiré-Isiméireacht agus an Isiméireacht Struchtúrach i gComparáid
Bíonn na hisiméirí struchtúracha difriúil ó thaobh na ceimice de. Mar shampla, is féidir linn comhdhúile isiméireacha a chruthú nach ionann na feidhmghrúpaí iontu, cé gurb ionann líon na n-adamh is na ndúl iontu. Cuir i gcás, is é an feidhmghrúpa -COOH, an carbocsailghrúpa, a dhéanann aigéad carbocsaileach den chomhdhúil orgánach. Tá an feidhmghrúpa sin comhdhéanta as an gcarbóinilghrúpa -CO- agus as an hiodracsalghrúpa -OH. Má tá comhdhúil againn ina bhfuil an dá ghrúpa seo suite ar thaobhanna éagsúla den tslabhra fhada d'adaimh charbóin, níl sí féin ina haigéad carbocsaileach, ach is léir go bhfuil isiméirí aici ar aigéid charbocsaileacha iad.
Trelales
Baile i Pen-y-Bont ar Ogwr, an Bhreatain Bheag, is ea Trelales, 31 km ó Caerdydd agus 242 ó Londain. Tá daonra 12,063 ann, agus tá 1,300 (10.8%) in ann Breatnais a labhairt.
Ríthe Oiriall
Idir an séú haois agus an séú haois déag, ar cheann de thrí phríomh-ríocht i gCúige Uladh an lae inniu ab ea Ríocht an Oiriall (Sean-Ghaeilge Airgíalla), na cinn eile ná Uí Néill an Tuaiscirt sa tuaisceart agus iarthar, agus Ulaid sna oirthear.
mion|200px|Luath-dhreamanna na hÉireann
Ar dtús, cónaidhm a bhí ann, le timpeall a naoi bhfine éagsúla neamhghaolmhara, le ríthe ó roinnt rítheaghlach éagsúil. Ó am go ham, ní raibh aon phríomh-rí Oiriall amháin ann, le beirt no níos mó ríthe i gcodanna éagsúla na ríochta. Níl siadsan san áireamh sa liosta a leanas.
Iósua
clé|250px|mion|Iósua Ba fháidh é Iósua. Luaitear é sa Sean-Tiomna.
Síle Seoige
Is láithreoir teilifíse í Síle Seoige (a rugadh sa bhliain 1979 sa Spidéal, Contae na Gaillimhe) ar stáisiún teilifíse éagsúla in Éirinn. Láithrigh sí an aimsir agus Cúla 4 ar TG4 agus is láithreoir í ar An Seachtain ar RTÉ a hAon. Is í Gráinne Seoige a deirfiúr. Is breitheamh í ar Busker Abú.
An Roinn Caiteachais Phoiblí, Seachadta ar an bPlean Forbartha Náisiúnta, agus Athchóirithe
Is roinn rialtais de chuid Rialtas na hÉireann í an Roinn Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe, suite i mBaile Átha Cliath.
Treletert
51.9272°N, -4.9903°W
Baile i Sir Benfro, an Bhreatain Bheag, is ea Treletert, 134.6 km ó Caerdydd agus 338 ó Londain. Tá daonra 1,200 ann, agus tá 505 (42.1%) in ann Breatnais a labhairt.
Gráinne Seoige
Thosaigh sí ina gairm mar chraoltóir i 1996 nuair a cuireadh Teilifís na Gaeilge (TnaG/TG4) ar bun.
An Seanbhaile (Ros Comáin)
Sráidbhaile beag i gContae Ros Comáin is ea An Seanbhaile (Old Town as Béarla).
Ros lachan
Luibh bhídeach a fhaightear ar snámh i bhfionnuisce, nó faoina bhun, i ngach réigiún. Tallas glas leata nó dronnach, cúpla milliméadar ar leithead, le clais ar an imeall a cheileann na bláthanna. Fréamhacha ar an taobh íochtarach.
Tremeirchion
53.2446°N, -3.3771°W
Baile i Sir Ddinbych, an Bhreatain Bheag, is ea Tremeirchion, 196.6 km ó Caerdydd agus 293 ó Londain. Tá daonra 690 ann, agus tá 221 (32%) in ann Breatnais a labhairt.
Stáisiún Heuston
Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann é Stáisiún Heuston atá suite i gContae Bhaile Átha Cliath.
Dúngal mac Máel Fothardaig Ua Donnchada
An éilitheoir deireanach ar ríogacht na Mumhan de chlann Eoghanacht Chaisil idir na blianta 968 agus 1024 ba ea  Dúngal mac Maol Fothardaigh Ó Donnchadha  (Meán-Ghaeilge  Dúngal mac Máel Fothardaig Ua Donnchada) (bás 1025). Máel Fathardaig mac Flainn (bás 957) ba ea a athair.
Bhain sé leas as an achrann a tharla tar éis bhás Donnchadha mhic Ceallacháin sa bhliain 963 chun é féin mar serí Chaisil a fhógairt, go bhfreasúra le Maolmhuadh mac Briain d'Eoghanacht Raithlinn agus Mathún mac Cinnéide de Dhál Chais.
Agus a chéilí comhraic imithe ón bhfód agus tar éis bhás Bhrian Bóramha, is amhlaidh gur bhain Dúnghal leas atá as airgead idir a mhic chun ríohacht Chaisil a éileamh, go dtí gur éirigh sé as sa bhliain 1024 i bhfabhar Dhonnchadha mhic Bhriain. Tugtar an teideal dó ina thásc don bhliain 1025 i nAnnála na gCeithre Máistrí.
Carme
deas|200px|thumb|Carme An 11ú satailít nádúrtha de chuid Iúpatair, a fionnadh i 1938. 22,600,000 km amach ón bpláinéad, le trastomhas 40 km.
Comhréir
Sa teangeolaíocht, is éard is comhréir ann ná na rialacha teanga faoina gcuirtear focail, frásaí agus clásail le chéile chun abairtí dea-chumtha a dhéanamh.
Sampláil (staitistic)
mion|léiriú Is éard atá i gceist le sampláil ná teicníc a úsáidtear chun cur síos, nó measúnú, a dhéanamh ar an daonra staitistiúil iomlán trí sciar den daonra, a roghnaítear go matamaiticiúil, a scrúdú go staitistiúil.
Ohatchee, Alabama
Is é Ohatchee baile i gContae Calhoun, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bhí 1,138 duine a bheith ina gcónaí sa bhaile sa bhliain 2016.
Áiteanna Chun Athraithe (feachtas)
Is cuibhreannas agus feachtas Briotanach é Áiteanna Chun Athraithe (ÁCA) (Breatnais: Toiled Lleoedd Newid) a bhfuil mar aidhm aige áiseanna inrochtana leithris a fheabhsú. Coinníonn sé liosta leithris a chomhlíonann a riachtanais — ó Mhárta 2020, bhí 1460 cláraithe. I measc na suíomhanna tá 100 ollmhargadh Tesco, agus Túr Londain.
Stair
Bunaíodh cuibhreannas ÁCA sa bhliain 2005.
In 2019, sheol Rialtas na hAlban comhairliúchán ar athruithe ar rialacha pleanála ina dtabharfaí isteach riachtanais maidir le hÁCA.
Ó 2021, beidh sé éigeantach i Sasana go n-áireofaí go leor foirgneamh nua le saoráid ÁCA. Fógraíodh freisin go mbeadh saoráidí ÁCA suiteáilte ag 37 seirbhís mótarbhealaigh, rud a chiallódh go mbeidh saoráid ÁCA ag 87 as 118 seirbhís i Sasana.
Obair
Deir an cuibhreannas nach gcomhlíonann leithris caighdeánacha inrochtana na riachtanais atá ag thart ar 250,000 duine faoi mhíchumas sa Ríocht Aontaithe agus tá liosta riachtanas cruthaithe aige maidir le saoráid ÁCA. Ina measc seo tá íosachar don tsaoráid, ardaitheoir, binse athraithe, agus cuirtíní.
Is féidir léarscáil d'áiseanna ÁCA a fheiceáil ar shuíomh gréasáin an chuibhreannais, agus is féidir léirmheasanna a scríobh trí aip.
Arvid Carlsson
Cógaseolaí a rugadh in Uppsala na Sualainne ar an 25 Eanáir 1923 ab ea Arvid Carlsson. Rinne sé taighde ar an néaratharchuradóir dópaimín agus a ról i ngalar Parkinson. Sa bhliain 2000 roinn sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis le Eric Kandel is Paul Greengard as a thaighde ar thrasduchtú comharthaí sa néarchóras chun go bhféadfar, amach anseo, drugaí nua a fhorbairt mar chóireáil ar ghalair néareolaíocha is shíciatracha. Fuair sé bás in Göteborg ar an 29 Meitheamh 2018.
Icelandair
Is í Icelandair an aerlíne is mó san Íoslainn, atá lonnaithe i Réicivíc, príomhchathair na tíre. Tá an aerlíne suite san Aerfort Idirnáisiúnta Keflavík. Bunaíodh an aerlíne sa bhliain 1937.
Treorci
51.6591°N, -3.5047°W
Baile i Rhondda Cynon Taf, an Bhreatain Bheag, is ea Treorci, 30.2 km ó Caerdydd agus 234 ó Londain. Tá daonra 7,465 ann, agus tá 1,085 (14.5%) in ann Breatnais a labhairt.
Rós talún
Tom nó crann beag, Protea odorata, dúchasach don Afraic thrópaiceach is an Afraic Theas go háirithe, mar a bhfuil cuid mhaith cineálacha. Na duilleoga iomlán nó roinnte, leathrúil. Le fírinne, is bláthraí na bláthanna móra éagsúla, agus cuimsíonn siad an-chuid fíorbhláthanna beaga ina lár is brachtanna righne mórthimpeall orthu, go minic gealdaite, a bhíonn cosúil le peitil.
Halldór Laxness
Úrscéalaí Íoslannach ba ea Halldór Kiljan Laxness (23 Aibreán, 1902 - 8 Feabhra, 1998). Scríobh sé níos mó ná caoga úrscéal. Bronnadh Duais Nobel na Litríochta ar Halldór Laxness sa bhliain 1955.
Saothar
{| cellspacing="10" |
Cathal Carragh Ua Conchobair
Rí na gConnacht ba ea  Cathal Carrach Ó Conchúir  (Meán-Ghaeilge  Cathal Carrach Ua Conchobair). Bhí sé i gcoróin ón mbliain 1189 go dtí 1202.
Duine de sheachtar mac an rí, Conchúr Mheánmhaighe, ba ea Cathal. Ní fios cérbh iad nó a mháthair nó a bhean chéile. Bhain sé cáil amach ar dtús le linn Cath na Rídhamhnaí sa bhliain 1185, ag tacaíocht lena athair in éadan a sheanathar, Ruairí, agus deartháir Ruairí, Cathal Crobhdhearg.
I ndiaidh dhúnmharú a athar sa bhliain 1189, chuaigh Cathal ar thóir an mharfóra, Conchúr ó Diarmada saoithiúil, agus mharaigh sé é. Rinneadh rí de Chathal, ach go bhfreasúra Chathail Chrobhdheirg. Mar thoradh an achrainn, tháinig airm Normannacha siar thar an Sionainn don chéad uair, ag troid ar son na beirte.
Maraíodh Cathal i mbun catha ag An gCorrshliabh sa bhliain 1202. Bhí mac amháin aige ar a laghad, Melaghlin, a maraíodh deich mbliana ina dhiaidh.
Irving Berlin
Ba chumadóir Meiriceánach é Irving Berlin (11 Bealtaine 1888 – 22 Meán Fómhair 1989).
Luathshaol
Rugadh san Impireacht na Rúise é ach chuaigh a theaghlach ar imirce go dtí na Stáit Aontaithe nuair a bhí sé 5 bliana d'aois.
Comhdhúil shlabhroscailte
thumb|D-glúcós ag aistriú isteach go dtí β-D-glúcós Sa cheimic, is éard is comhdhúil shlabhroscailte nó comhdhúil neamhchioglach ann (Gréigis: réimír "α", gan agus "κύκλος", ciogal) ná comhdhúil le struchtúr líneach, seachas cioglach. Tugtar comhdhúil shlabhroscailte ar chomhdhúil nach bhfuil taobhshlabhraí aici Tá isiméirí líneacha agus fáinneacha araon ag go leor de mhóilíní simplí na ceimice orgánaí, mar na halcáin agus na hailcéiní, is é sin,neamhchioglach agus cioglach, agus is minic a aicmítear an dara ceann mar aramatach. Dóibh siúd a bhfuil 4 charbón nó níos mó acu, is féidir isiméirí slabhraí díreacha nó isiméiri slabhraí brainseacha bheith ag na foirmeacha líneacha. Léiríonn an réimír cáis íochtair n- an isiméir slabhra dhírigh; mar shampla, tá slabhra díreach ag n-bútán tá i-bútán ina iseabútán. Is isiméirí na n-ailcéiní iad na cioglailcéiní, ní na halcáin, toisc go bhfuil naisc C-C i gceist le dúnadh an fháinne. Gan aon fháinní (aramatacha nó eile), tá na comhdhúile slabhroscailte go léir alafatach.
Treuddyn
53.1145°N, -3.1187°W
Baile i Sir y Fflint, an Bhreatain Bheag, is ea Treuddyn, 181.7 km ó Caerdydd agus 271 ó Londain. Tá daonra 1,580 ann, agus tá 386 (24.4%) in ann Breatnais a labhairt.
Laicear (maisiú)
Ábhar crua uiscedhíonach a dhéantar as roisín an chrann laicir. In úsáid leis na cianta sa tSín. Is féidir é a dhathú, a shnasadh, a shnoí, agus a úsáid chun soithigh is troscán adhmaid a mhaisiú. Bhí laicir dhubha, órga, ghlasa, dhearga is airgid an-choitianta sa 17ú céad san Eoraip.
Óbaidiá
deas|250px|thumb|Óbaidiá Ba fháidh agus naomh é Óbaidiá. Luaitear é sa Sean-Tiomna.
Cow Tools
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/81/Cow_Tools.jpg/220px-Cow_Tools.jpg|mion| Athchruthú Cow Tools sa bhfíorshaol, roinnte ar na meáin shóisialta. Is cartún é Cow Tools as The Far Side le Gary Larson, a foilsíodh i mí Dheireadh Fómhair 1982. Léiríonn sé bó ina seasamh os comhair boird ar a bhfuil uirlisí anchumtha aisteacha, leis an bhfotheideal “Cow tools” (Uirlisí bó). Chuir an cartún mearbhall ar go leor léitheoirí, a scríobh nó a chuir glaoch ar Larson agus iad ag lorg míniú ar an jóc. Mar fhreagra ar an gconspóid, chuir Larson preasráiteas amach ag rá gurb é an bhrí a bhí leis an gcartún ná, dá ndéanfadh bó uirlisí, go mbeidís “lack[ing] something in sophistication”. Meastar gur tharraing sé níos mó fuatha ná aon chartún Far Side eile. Tá sé ina mhéim Idirlín forleathan anois.
Cur síos
Is cartún le painéal amháin é, a léiríonn bó ina seasamh ar a cosa deiridh in aice le bord, ar a bhfuil ceithre uirlis éagruthacha. Tá ceann amháin acu cosúil le sábh láimhe, ach tá na cinn eile níos teibí. Is é “Cow tools” an fotheideal ag bun an phainéil.
Freagairt
Go díreach tar éis fhoilsiú an chartúin, fuair Chronicle Features, an comhlacht a rinne sindeacáitiú ar The Far Side, go leor ceisteanna ó léitheoirí agus ó eagarthóirí nuachtáin ag lorg míniú ar an gcartún. Dúirt bainisteoir ginearálta an chomhlachta nár stop na glaonna ar feadh dhá lá. Fuair Larson féin na céadta litir faoi Cow Tools, agus athchlódh cuid acu sa bhliain 1989 sa díolaim The Prehistory of The Far Side. I litir amháin, scríobh léitheoir ó Texas gur thaispeáin sé an cartún do thart ar dhá scór duine proifisiúnta le céimeanna dochtúireachta, ach níor thuig duine amháin é.
Wally the Green Monster
Sonóg oifigiúil na Boston Red Sox is ea Wally the Green Monster (Gaeilge: Wally an tArracht Glas). Tagann a ainm ón leasainm atá ar an mballa ard (37 troigh nó 11.3m ar airde) sa pháirc amuigh ar chlé in Fenway Park. Cuireadh Wally os comhair an phobail den chéad uair ar 13 Aibreán 1997. Cé gur thaitin sé go mór le leanaí ón tús, níor ghlac an lucht leanúna níos sine chomh maith leis. Glacann níos mó daoine, idir óg agus aosta, le Wally anois, go páirteach mar gheall ar scéalta a cheap an craoltóir Red Sox, Jerry Remy (nach maireann), fear a raibh an-ghean air ag lucht leanúna na foirne, le linn cluichí teilifíse.
Beathaisnéis fhicseanúil
De réir na Boston Red Sox, tá Wally ina chónaí in Fenway Park, laistigh den Green Monster féin, le fada an lá, ó 1947 i leith. Tháinig sé amach as an mballa den chéad uair sa bhliain 1997, agus dá bharr sin, caitheann sé geansaí Red Sox #97. Caitheann sé caipín (méid 37) arna eisiúint ag an bhfoireann i gcónaí.
Luis Collazo
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea Luis Collazo, a rugadh ar 22 Aibreán, 1981 i mBrooklyn.
Rósadhmad
mion|Rósadhmad ón speiceas Dalberga nigra Adhmad ardchaighdeáin is ea an rósadhmad agus é cumhraithe mar a bheadh le róis de bharr guma cumhra a bheith ann. Faightear é ó chrainn éagsúla atá dúchasach do na trópaicí is na réigiúin fhothrópaiceacha, a bhfuil duilleoga cleiteacha is pisbhláthanna acu.
Conall Grant mac Cearnaigh
Rí Bhreá de chlann Uí Chearnaigh as Loch Gabhair de rítheaghlach Shíol Aodha Sláine, géag d'Uí Néill an Deiscirt, ba ea Conall Grant mac Cearnaigh (Sean-Ghaeilge Conall Grant mac Cernaig ) (bás 718). An tArdrí, Diarmaid mac Aodha Sláine (bás 665), ba ea a sheanathair. D'éag a athair, Cearnach Sotal, de phlá sa bhliain 664.
Le linn na ré seo, bhíodh achrann idir na clanna tuaisceartacha de Shíol Aodha Sláine, Uí Chonaing as Cnóbha agus Síol Dlúthaigh as Fir Cúl Bhreá san áireamh, agus an chlann deisceartach Uí Chearnaigh. Bhí deartháir Chonaill, Niall maraithe ag rí Bhreá Uí Chonaing, Iorghalach mac Conaing Coirre (bás 702).
Bhíodh coimhlint fosta idir na clanna le haghaidh ríogacht Bhreá. Bhí beirt eile de chuid na linne sin a mheasadh gur ríthe Bhreá iad, mar a bhí Amhalaidh mac Conghalaigh (bás 718) Uí Chonaing, agus nia Chonaill, Fógartach mac Néill (bás 724).
Ráthóir ar son Cháin Adhamhnáin ba ea Conall, curtha i bhfeidhm ag Sionad Bhiorra sa bhliain 697, ina tugadh an teideal rí Deiscirt Bhreá dó. Cuireadh teidil le liosta na ráthóirí sa bhliain 727, ach ní fheictear 'regis Deisceird Breg' i nAnnála Uladh go dtí an bhliain 751.
Sa bhliain 712, maraíodh a nia Maine mac Néill i mbun chatha in éadan Fhlainn mhic Aodha (bás 714) de Shíol Dlúthaigh. Sa bhliain 714, cuireadh a nia Fógartach as a choróin, b'fhéidir ag an Ardrí Fearghal mac Maoil Dúin (bás 722) de Chineál Eoghain, agus d'imigh sé ar deoraíocht go dtí an Bhreatain. Is dócha gur tháinig Conall i réim ansin, agus sa bhliain 715, bhí sé ciontach ag dúnmharú Mhurchadha na Mí, rí Uisnigh de Chlann Cholmáin, ionadaí Fhearghaile. Tháinig Fógartach ar ais i gcoróin i mBreá sa bhliain 716.
Bhíodh sliochtaigh Chonaill, Síol Chonaill Ghraint bunaithe ag Calatroim, in iomaíocht le sliochtaigh a dhearthár Niall, príomhchlann Uí Chearnaigh ag Loch Gabhair, iad uile de Shíol Aodha Sláine as Deisceart Bhreá. Rí Dheisceart Bhreá ba ea mac Chonaill, Niall (bás 778). Maraíodh mac eile, Ailill (bás 722) i gCath Alúine, inar chloígh muintir Uí Néill fir na Laigean.
An Airgnigh
Baile i gContae Ros Comáin is ea An Airgnigh (Arigna as Béarla). Tá an tsráidbhaile seo suite cóngarach le Loch Aillionn (ar an tslí-uisce Sionnain-Éirne), ar táin idir Céideadh agus Sliabh an Iarainn.
Eacnamaíocht
Go dtí fiche bhliain ó shin bhí mianach guail oibrithe ag Airgnigh le breis is 400 daoine ag obair ansin. Sa lá inniu, tá iarsmalann bheag ann le iarsmaí den taithí mianracht agus bíonn daoine tógtha síos an mianrach chun na coinníollacha a bhí ag na lucht oibrithe ansin a mhothú.
Iompar
Osclaíodh Iarnród Airgnigh ar an 2ú lá de mhí Bealtaine, 1888, agus dúnadh sé faoi dheireadh ar an 1 lá de mhí Aibreán, 1959. Bhí sé páirt den tomhas-tannaí iarnród, Cabhán-Liatroima.
Tove Skutnabb-Kangas
Teangeolaí agus oideoir Fionlannach ab ea Tove Skutnabb-Kangas. Rugadh ar 6 Iúil 1940 i Heilsincí na Fionlainne í, agus fuair sí bás 29 Bealtaine 2023 i Lund na Sualainne. Bhí cáil uirthi as a cuid taighde ar mhionteangacha, an dátheangachas, agus cearta teanga.
Saol
Tar éis di oideachas scoile a fháil i Heilsincí, d’oibrigh sí ar feadh tamaill ghairid sa choláiste oiliúna múinteoirí. I 1967 agus 1968 bhí sí sna Stáit Aontaithe, áit ar oibrigh sí i Roinn na dTeangacha Nordacha in Ollscoil Harvard. Ina dhiaidh sin, d’oibrigh sí ar feadh tamaill mar mhúinteoir i Heilsincí. Ó 1970 i leith, bhí sí ina heolaí in ollscoileanna san Fhionlainn agus sa Danmhairg. Fuair sí a céad chéim dhochtúireachta i Heilsincí sa bhliain 1976; ba é an dátheangachas ábhar a tráchtais. Ó 1995 go 2000, mhúin sí in Ollscoil Roskilde sa Danmhairg, áit a raibh sí ina haoithaighdeoir ó 1979 go 2007. As sin go dtí a bás, bhí sí ina hollamh gradaim.
Staidéar ar choinníollacha an dátheangachais ab ea an príomhábhar taighde aici. I dtús na 1980idí, d'fhorbair sí coincheap ar ar thug sí linguicism (“teangamharú”, nó “teangaicíd”) — leatrom in aghaidh teangacha mionlaithe. Cháin sí an fhaillí a dhéantar i dtacaíocht a thabhairt do pháistí a labhraíonn máthairtheangacha nach bhfuil dúchasach sa tír ina bhfuil cónaí orthu (mar shampla leanaí le Tuircis sa Ghearmáin) chomh maith le hísliú stádas an dátheangachais. Thug Kangas an sainmhíniú seo ar an teangaicíd: “idé-eolaíochtaí agus struchtúir a úsáidtear chun roinnt éagothrom cumhachta agus acmhainní (idir ábhartha agus neamhábhartha) idir grúpaí a shainmhínítear ar bhonn teanga a dhlisteanú, a chur i bhfeidhm agus a chothú.”
Sa bhliain 2000, foilsíodh leabhar dar teideal “Rights to language: equity, power and education; celebrating the 60th birthday of Tove Skutnabb-Kangas”, curtha in eagar ag Robert Phillipson.
An Músaem Tionóntán
Tá An Músaem Tionóntán suite ag 14 Sráid Henrietta, Baile Átha Cliath. Is féidir cuairteoirí an gnáthshaol sa teach a fhiosrú, ó lár an 18ú haois go dtí tréimhse na dtionóntán sa 19ú/20ú haois.
Tá trí urlár sa mhúsaem, athchóirithe ó c.1960-70, agus aischuireadh ann príomhstaighre ó na 1740idí. Tá taifeadtaí béil ó dhaoine a chónaigh sna tionóntáin tráth. Tá ionad taighde ar an 4ú leibhéal.
Aigéad cairmíneach
Ruaim a fhaightear ó cholainneacha triomaithe feithide baininne ar leith, an charnaid. Itheann an charnaid seo cachtais, agus í dúchasach do Pheiriú is Meicsiceo.
Trimsaran
51.7195°N, -4.2405°W
Baile i Sir Gaerfyrddin, an Bhreatain Bheag, is ea Trimsaran, 78.3 km ó Caerdydd agus 285 ó Londain. Tá daonra 2,452 ann, agus tá 1236 (50.4%) in ann Breatnais a labhairt.
Grús Sibéarach
Is éan d'fhine na Gruidae é an grús Sibéarach (Leucogeranus leucogeranus). Tá siad sainiúil i measc na gcrús, bíonn na haosaigh fásta bán-sneachta beagnach go léir, ach amháin a gcuid cleití dhubha phríomhúla atá le feiceáil agus iad ar eitilt agus le dhá phobal an ghoir i dtundra an Artaigh de chuid iarthar agus oirthear na Rúise. Téann pobal an oirthir ar imirce go dtí an tSín i rith an gheimhridh, fad is a théann pobal an iarthair do dtí an Iaráin agus roimhe sin, i Bharatpur, san India.
I measc na gcrús, déanann siad na himircigh is faide. Tháinig laghdú suntasach ar a bpobal, go háirithe iad siúd sa raon thiar, sa 20ú haois mar gheall ar fhiach a dhéanamh ar a mbealaí imirce agus díghrádú a gnáthóg. Measadh go raibh a ndaonra san domhain in 2010 ag thart ar 3,200 éan, a bhain den chuid is mó le daonra an oirthir agus thart ar 95% díobh ag fanacht sa gheimhreadh san Loch Poyang sa tSín, gnáthóg a d’fhéadfadh Damba na dTrí Mhám a athrú. In iarthar na Sibéire níl ach timpeall deich gcinn de na grúis seo san fhiántas.
Tacsanomaíocht agus córasaíocht
mion|Péintéireacht Mhógalach de ghrús Sibéarach le hUstad Mansur (c. 1625). Rinne Peter Simon Pallas cur síos foirmiúil ar grúis na Sibéire sa bhliain 1773 agus tugadh an ainmníocht dhéthéarmacht Grus leucogeranus air. Díorthaítear an t-ainm sonrach ó na focail chlasaiceacha Gréagacha leukos ('bán' sa Ghaeilge) agus geranos ('grús sa Ghaeilge). Léirigh Ustad Mansur, ealaíontóir cúirte ón 17ú haois agus amhránaí ó Jahangir, an grús Sibéarach thart ar 100 bliain roimhe sin.
Naoi (fáidh)
Sna creidimh Abrahámacha, fáidh agus patrarc ab ea é Naoi (Eabhrais: Noah, נוֹחַ). Insítear a scéal sa Bhíobla Eabhraise, sa Leabhar Gheineasas agus caibidil 5-9 den Chóran. Tá insint na Díleann ar cheann de na scéalta is mó aithne sa Bhíobla.
Dar le Geineasas, chaith Naoi na blianta fada ag obair go crua cinn dílis chun Áirc a thógáil ar ordú Dé, chun a dhaoine muinteartha féin, an cine daonna agus ainmhithe uile an Domhain a shábháil ar dhíothú le linn na Tuile. Ina dhiaidh sin, bhunaigh Dia Conradh leis agus gheall Dia nach dtarlódh a leithéid de Díle riamh arís.
Mac Laimeich agus athair ar thriúr clainne a bhí ann - Séam, Hám agus Iáfat.
240idí RC
Eachtraí
241 RC: Tháinig deireadh leis an Chéad Chogadh Púnach (264-241 RC)
The Gorta Group
Is grúpa eagraíochtaí a oibríonn i 17 tír, go háirithe san Afraic fho-Shahárach é The Gorta Group.
Bhí cónascadh idir na heagraíochtaí carthanachta talmhaíochta Gorta agus Self Help Africa in 2014. Úsáidtear an teideal Self Help Africa le haghaidh an cónascadh agus iad ag obair ar an talamh san Afraic.
In 2021, cónascadh an eagraíocht United Purpose leis an ngrúpa. Tá an eagraíocht Partner Africa agus an fiontar sóisialta Trutrade ina mbaill den ghrúpa freisin.
Oibríonn The Gorta Group trí na baill eagraíochta i 17 tír san Afraic i réimse na talmhaíochta agus thacaigh siad le breis agus 5 milliún duine in 2021.
Samúéil
clé|250px|mion|Samúéil Ba fháidh agus naomh é Samúéil. Luaitear é sa Sean-Tiomna.
Bury
Is baile atá suite ar an taobh ó thuaidh de Mhanchain in iarthuaisceart Shasana é Bury. Tá 60,718 duine ina gcónaí i mBury.
Aimsir (meitéareolaíocht)
right|150px| Is é atá i gceist leis an aimsir ná gach feiniméan a tharlaíonn in atmasféar pláinéid. I gcás na Cruinne seo againne; áirítear an ghaoth, stoirmeacha, an bháisteach/an fhearthainn, an flichshneachta, clocha sneachta agus an sneachta féin mar mórtharlúintí aimsire, a tharlaíonn sa trópaisféar nó ag bun an atmaisféir.
Is iad na héagsúlachtaí i bhfuinneamh na gréine is cionsiocair leis an aimsir. De bharr na n-uillinneacha éagsúla ag a mbuaileann gathanna na gréine an chruinne; is éagsúil dá réir a mhéad agus a théatar cearnaí an domhain. Gineann sé sin éagsúlachta teochta, as a n-eascraíonn gaotha an domhain chomh maith le gach cineál aimsire eile (go hindíreach).
Is iad na cúiseanna díreacha don aimsir ná an teocht, an tais, brú atmaisféarach, scamallbhrat, luas na gaoithe agus airde an cheantair faoi leith. Is é an téamh athraitheach an tionchar is mó ar gach aon cheann acu seo, diomaite den airde.
Aimsir na hÉireann
Mar shampla, bhí méadar báistí ag Thomas Neve i nDoire in 1711. Bhailigh sé féin agus daoine eile eolas faoin aimsir agus tá sé in úsáid sa tuairisc nua. Tháinig na taighdeoirí ar an eolas in oifigí Met Éireann trí thimpiste.
Stuara Shráid Sheoirse
Is ionad siopadóireachta suite i gContae Bhaile Átha Cliath é Stuara Shráid Sheoirse.
An Stad
Ba theach lóistín ar Shráid Frederick Thuaidh, an Rotunda, Baile Átha Cliath 1, é An Stad. Ghnáthaigh go leor daoine mór le rá é, ina measc Dubhghlas de hÍde, céad Uachtarán na hÉireann, Arthur Griffith, bunaitheoir Shinn Féin, an t-údar James Joyce, Mícheál Ó Cíosóig, bunaitheoir Chumann Lúthchleas Gael, an scríbhneoir Breandán Ó Beacháin agus an file William Butler Yeats. Siopa tobac, teach lóistín, bialann, agus áit chruinnithe a bhí ann agus bhí tionchar leathan ag a chuid aíonna ar ghluaiseacht náisiúnach na hÉireann, ar shaothair litríochta a bhfuil clú agus cáil orthu, agus ar fhorbairt spóirt na hÉireann go luath san 20ú haois. Tá sé lonnaithe i bhfoirgnimh éagsúla ar Shráid Frederick Thuaidh, uimhreacha 1B, 9 agus 30 ina measc.
Troedyraur
52.081°N, -4.4412°W
Baile i Ceredigion, an Bhreatain Bheag, is ea Troedyraur, 109.8 km ó Caerdydd agus 303 ó Londain. Tá daonra 1,272 ann, agus tá 647 (50.9%) in ann Breatnais a labhairt.
Trowbridge
51.5208°N, -3.0975°W
Bealach an Doirín
Baile i gContae Ros Comáin is ea Bealach an Doirín (Ballaghaderreen as Béarla). Tá sé lonnaithe ar mbóthar N5 san iar-tuaisceart Contae Ros Comáin. Beadh sé faoi dlínse Contae Mhaigh Eo, ach bogadh an teorainn i 1899 de bharr an tAcht Rialtais Áitiúla. Tá na tacaitheoirí CLG scoilte idir na daoine a tacú Contae Mhaigh Eo agus an slua eile a thacú Contae Ros Comáin.
Trowbridge
Baile i Caerdydd, an Bhreatain Bheag, is ea Trowbridge, 7 km ó Caerdydd agus 206 ó Londain. Tá daonra 15,225 ann, agus tá 1,221 (8%) in ann Breatnais a labhairt.
Bealach an Doirín
Tagann Brian Ó Baoill as an ceantar.
168
Básanna
160er
Comhthaobhacht (airgeadas)
Cineál urrúis, go háirithe urrús de chineál neamhphearsanta, ar nós bannaí nó scair eanna, a úsáidtear chun iasacht (mar shampla iasacht bainc) a ráthú, is ea comhthaobhacht. Tá na hurrúis nó na sócmhainní ar fáil d'iasachtóir má loiceann an t-iasachtaí ar aon aisíocaíochtaí iasachta
Tryleg
Baile i Sir Fynwy, an Bhreatain Bheag, is ea Tryleg, 42.9 km ó Caerdydd agus 181 ó Londain. Tá daonra 2,694 ann, agus tá 261 (9.7%) in ann Breatnais a labhairt.
Mixcloud
Is suíomh greásáin é Mixcloud inar féidir podchraoltaí, idir cainte agus go háirithe ceoil a uaslodáil, agus éisteacht leis na rudaí a uaslódálann daoine eile.
Bunaíodh an comhlacht i Sasana in 2008 agus tá ceanncheathrú na heagraíochta i Londain.
Tá breis is 1 milliún uaslódálacha ann agus tá breis is 20 milliún lucht éisteachta ag an suíomh in 2022, dar leis an gcomhlacht.
Bhí sé saor in aisce rudaí a uaslódáil ar an suíomh ach d'fhógair an comhlacht ag deireadh 2022 go mbeadh ar úsáideoirí íoc as cuntais tar éis an 1ú Nollaig 2022 má theastaíonn uathu níos mó ná 10 bpodchraoladh a uaslódáil ina dhiaidh an dáta sin.
Irwin Rose
Bitheolaí a rugadh ar an 16 Iúil 1926 in Brooklyn, Nua-Eabhrac is ea Irwin A. Rose. Roinn sé Duais Nobel sa cheimic sa bhliain 2004 le Avram Hershko is Aaron Ciechanover as a bhfionnachtain go bhfuil meicníocht ann chun próitéiní a dhíghrádú trí mheán úibicitine.
Fuair sé bás ar an 2 Meitheamh 2015.
Íoslach
mion|íoslach Seomraí foirgnimh faoi leibhéal na talún is ea íoslach (Béarla: basement).
Nicolas Léonard Sadi Carnot
Fisicí a rugadh i bPáras ab ea Nicolas Léonard Sadi Carnot (1796-1832). Rinne sé taighde bunúsach ar innill gaile, agus uaidh sin leag bunsraith na teirmidinimice. Rinne sé obair ar an gceangal idir teas is fuinneamh meicniúil, agus chuir bun teoiriciúil faoi obair Joule is Thomson. Ainmnítear timthriall Carnot as.
Rúscaigh
Baile i gContae Ros Comáin is ea Rúscaigh (Roosky as Béarla). Bhí 564 duine ina gcónaí i Rúscaigh sa bhliain 2016. Comhlíonadh plean Eanáir 2019 chun Óstán Shannon Key West a úsáid sa bhaile chun dídeanaí a chur sa chóras Soláthar Díreach le hagóidí, frith-agóidí, agus dhá eachtra de coirloscadh. I mí an Mhárta, d’fhógair an rialtas nach rachadh sé ar aghaidh leis an bplean.
John C. Calhoun
Ba pholaiteoir agus an 7ú Leasuachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá, mar aon le Seanadóir ó Charolina Theas ó 1845 go 1850 é John C. Calhoun (18 Márta 1782 - 31 Márta 1850). B'é ina leasuachtarán de John Quincy Adams ó 1825 go 1829, agus de Andrew Jackson ó 1829 go 1832.
Ainmníodh an contae i gcuimhne ar Calhoun, Alabama.
Ba de bhunadh Scotach (Béarla: Scotch-Irish) é.
Mainistir na Corann
Is baile í Mainistir na Corann (Béarla: Midleton) atá le fáil tuairim is 22 chiliméadar soir ó Chathair Chorcaí (Corcaigh) i ndeisceart na hÉireann. Tá an baile suite ar an mbóthar N25 idir Corcaigh agus Ros Láir, cois Abhainn na Cora.
Mainistir na Corann inniu
Tá Mainistir na Corann ina bhaile freisin ag Sean-Dhrioglann Mhainistir na Corann, is díol spéise do thurasóirí í, lena n-áirítear an pota pota is mó ar domhan. In 2015, suiteáladh an dealbhóireacht mhór cruach Kindred Spirits i bPáirc Bailick.
Tíreolaíocht
Tá an baile suite i ngleann torthúil taobh theas de bhunchnoic agus taobh thuaidh de Chuan Chorcaí. Tráth dá raibh, bhí báirsí faoi bhun 300 tonna ag imeacht ar uiscebhealach ón gcuan go Baile na Cora.
Stair
Timpeall 1180 bhunaigh na Normannaigh, agus Barra MacGearailt os a gcionn, mainistir Chistéirseach gar do chora san abhainn. Tá “Chore Abbey” uirthi i mBéarla agus “Castrum Chor” i Laidin, agus is dócha go dtagann an t-ainm ó “chora”. Tá a leithéid luaite in ainm na habhann féin: Abhainn na Cora. Tógadh eaglais Naomh Eoin Baiste (Eaglais na hÉireann) in 1825 ar láithreán na mainistreach.
Bhí baint ag an Ridire Walter Raleigh le Mainistir na Corann sa mhéid gur chaith sé seal in Eochaill, áit atá gar di, idir 1585 agus 1602. Bronnadh eastát air de bharr cuidiú leis an dara héirí amach i nDeasmhumhain a chur faoi chois idir 1579 agus 1583. Mar chuid de seo ordaíodh dó Caisleán Uí Bharra a ghabháil, áit atá suite sa Chathair Mór láimh le Mainistir na Corann. Bhí ar an Seanascal tearmann a lorg sa mhainistir, ach thug Raleigh air éalú arís. Tá sé de cháil ar Raleigh gurb eisean ba thúisce a chuir prátaí ag fás in Éirinn ar a eastát in Eochaill.
Is é an chiall atá le “Midleton” “an baile i lár baill” toisc é a bheith suite idir Corcaigh agus Eochaill. Corpraíodh an baile mór mar bhaile margaidh agus stóras poist in 1670, agus fuair sé cairt ó Shéarlas II, Rí Shasana, mar an “borough and town of Midleton”. Níos déanaí, bhí stáisiún de chuid an Great Southern and Western Railway le fáil ann.
Bhí Alan Brodrick, Spícéir Theach na dTeachtaí in Éirinn agus Ardseansailéir na hÉireann, ainmnithe mar an chéad Bharún agus Bíocunta Mhainistir na Corann i 1715 and 1717 faoi seach. Uaidh sin a fuair Sráid Broderick a hainm.
Oideachas
Bhunaigh Elizabeth Villiers, leannán Liam Oráiste, Midleton College in 1696 mar scoil phríobháideach. Tá baint thradisiúnta aige le Eaglais na hÉireann, agus ba sheandaltaí dá chuid Isaac Butt, bunaitheoir Chonradh na Rialtas Dúchais, agus John Philpot Curran, dlíodóir agus athair Sarah Curran. Fuair Rachael Kohler, hacadóir idirnáisiúnta Éireannach, oideachas ann chomh maith. Tá cúig bhunscoil agus ceithre mheánscoil sa bhaile. Gaelscoil is ea ceann de na bunscoileanna.
Driogadh
Bunaíodh Drioglanna Chorcaí sa bhaile in 1825. Rinne siad cónascadh le Drioglanna Éireann in 1967 agus tá siad ina gcuid den ghrúpa biotáille Francach Pernod Ricard inniu. D’oscail Drioglann Nua Mhainistir na Corann in 1975 agus déantar fuisce, vodca agus jin ann; baintear úsáid as an tsean-drioglann mar ionad túrasóireachta. Faigheann Paddy Whiskey, ceann de na fuiscí a dhéantar ann, a ainm ó Patrick J. Flaherty, fear díolacháin do Dhrioglanna Chorcaí sna fichidí.
Cogadh na Saoirse
Tá leacht cuimhneacháin sa tsráid mhór i gcuimhne ar shé fhear déag de na sean-Óglaigh. Maraíodh dháréag i Mí Eanáir 1921 i rith Chogadh na Saoirse ag Cluain Molt, áit sa chomharsanacht. Básaíodh ceathrar eile i gCorcaigh i ndiaidh an chomhraic.
Déimeagrafaic
Amhail daonáireamh 2016, bhí daonra 12,496 ag Mainistir na Corann. Astu seo, ba Éireannaigh bhána iad 72%, níos lú ná 1% taistealaithe bána Éireannacha, 17% eitneacht bhán eile, 4% dubh, 1% na hÁise, 1% eitneacht eile, agus níor luaigh 4% a n-eitneacht. I dtéarmaí reiligiúin ba é 77% an ceantar Caitliceach, 9% reiligiúin eile, 11% gan reiligiún ar bith, agus níor luaigh 3%
Iarnród
Tá stáisiún iarnróid Mhainistir na Corann ar ghréasán Iarnróid Fhobhailteach Chorcaí agus tá sé ar cheann de dhá théarma (an ceann eile mar Chóbh) isteach agus amach as stáisiún iarnróid Chorcaí Kent. Acomhal paisinéirí ag Corcaigh Kent le haghaidh traenacha go Baile Átha Cliath agus Trá Lí.
D'oscail Iarnróid Chorcaí & Eochaille an líne iarnróid go Mainistir na Corann an 10 Samhain 1859, cuideachta a ghlac Iarnród Mór an Deiscirt agus an Iarthair seilbh uirthi níos déanaí. Ba é Mainistir na Corann suíomh na n-oibreacha iarnróid don chuideachta seo.
Dúnadh an líne idir Mainistir na Corann agus Corcaigh lena húsáid go rialta idir 1963 agus 2009. Leanadh le húsáid ócáideach (ag iompar biatais ó Mhainistir na Corann go dtí Monarcha Siúcra Mala go príomha) ar feadh blianta fada i ndiaidh 1963, ach tháinig deireadh le húsáid spréach na líne i 1988, leis an traein deiridh chun an rian a úsáid mar thuras paisinéara do lucht tacaíochta CLG Mhainistir na Corann go Baile Átha Cliath don chluiche ceannais de Chraobhchomórtas Iomána na gClubanna Sinsearacha Uile-Éireann (inar imir Mainistir na Corann). Chríochnaigh Iarnród Éireann athoscailt na líne an 30 Iúil 2009.
Bus
Reáchtálann Bus Éireann seirbhísí bus chuig Mainistir na Corann agus uathu, lena n-áirítear Stáisiún Bus Chathair Chorcaí, An Geata Bán, Port Láirge, Baile na Corra, Carraig Thuathail, An tOileán Beag, An Ghleanntán agus Tivoli
Spórt
Is é GAA Mhainistir na Corann an club áitiúil Cumann Lúthchleas Gael, agus Club RFC Mhainistir na Corann an club rugbaí áitiúil. I measc na ngrúpaí ealaíon comhraic tá Club Aikido Midleton [a bhí ag múineadh Aikido in Oirthear Chorcaí ó 2006] agus Club Taekwondo Mhainistir na Corann.
Laicear (crann)
Crann duillsilteach a fhásann go dtí 9 m ar airde. Dúchasach don tSín is an tSeapáin. Na duilleoga cleiteach le duilleoigíní ubhchruthacha; na bláthanna bídeach, le 5 pheiteal leathbhuí, i gcrobhaingí crochta. Tugtar an crann vearnaise air freisin. An roisín a fhaightear mar shúlach tar éis gearrthaí a dhéanamh sa ghas, is príomhchomhábhar é i laicear Síneach is Seapánach (laicear).
Robert Peel
Ba thionscnóir agus feisire é a athair, Sir Robert Peel, 1st Baronet.
Toghcháin réigiúnacha na Spáinne, 2023
Reáchtáladh Toghcháin réigiúnacha agus áitiúla na Spáinne ar an 23 Iúil 2023 agus d'fhulaing an Pháirtí Sóisialach (PSOE) buille mór sna toghcháin.
Treisíodh an Eite Dheis - an Partido Popular (PP) agus an páirtí Vox. Ghnóthaigh an PP an líon is mó suíocháin sna toghcháin. Chaill na Sóisialaigh (PSOE) agus a gcomhghuaillithe sa rialtas náisiúnta (Podemos go háirithe) an líon is mó suíocháin.
Iarmhairtí
D'fhógair Príomh-aire na Spáinne Pedro Sanchez olltoghchán nach raibh aon choinne leis.
Martin Conway
Is Seanadóir Éireannach le Fine Gael é Martin Conway (rugadh 8 Aibreán 1974). Ar an Rolla Riaracháin atá sé.
Staid Aviva
Aviva Stadium (Staid Aviva) an t-ainm ar an staidiam ina n-imríonn foirne idirnáisiúnta Sacair agus Rugbaí na hÉireann. Tá sé lonnaithe i nDroichead na Dothra i mBaile Átha Cliath in Éirinn. Tugadh an tionscadal chun críche i 2010 agus osclaíodh é ar 14ú Bealtaine. Imríodh an chéad chluiche sa staid ar an 7ú Lúnasa, cluiche rugbaí idir dhá fhoireann mheasctha: Cúige Laighean/Cúige Ulaidh in aghaidh Cúige Chonnacht/Cúige Mumhan. 51,700 duine atá mar thoilleadh aige agus suíocháin ar fad atá ann, gan áit ar bith le seasamh. Is iad atá mar phríomh-thionóntaí an staidiam ná Foireann náisiúnta rugbaí na hÉireann agus Foireann náisiúnta sacair Phoblacht na hÉireann.
Tá an staid tógtha ar shuíomh Bhóthair Lansdúin.
165
Básanna
160er
Tudweiliog
52.8992°N, -4.6202°W
Baile i Gwynedd, an Bhreatain Bheag, is ea Tudweiliog, 186 km ó Caerdydd agus 343 ó Londain. Tá daonra 928 ann, agus tá 686 (73.9%) in ann Breatnais a labhairt.
Foilsitheoireacht
mion|Ceannáras Mheiriceá Thuaidh Bertelsman i g[[Nua-Eabhrac (cathair)|Cathair Nua-Eabhrac. Is é Bertelsman an 8ú foilsitheoir is mó ar domhan.]] Is éard is foilsitheoireacht ann ná eolas, litríocht nó ceol a chur ar fáil do phobal léitheoireachta éigin. Ar dtús, ghreantaí téacs i gcloich, ar steilí nó galláin, agus ar thaibléid chré. De réir a chéile, thosaigh daoine ag cur leabhar le chéile ag baint úsáid as pár, paipír, páipéar, agus fiú duilleoga pailme.
Ceapadh clódóireacht nó clóchur sa tSín chomh luath agus an 3ú céad AD agus beagán ar bheagán in áiteanna eile sa seandomhan. Shnoití leathanaigh iomlána i mbloic adhmaid agus ansin chuirtí i ndúch iad, agus ansin ar pháipéar nó ar phár. Bi Sheng a chéadcheap cló inghluaiste, sa tSín, go luath san 11ú céad agus rinneadh amhlaidh sa Chóiré ina dhiaidh sin. Thosaigh Johannes Gutenberg á dhéanamh chomh luath agus 1436 sa Ghearmáin. Ar an mbealach seo, d'fhéadfaí na carachtair a úsáid arís agus arís eile.
Le fada, b'ionann foilsitheoir agus clódóir. Uaireanta scríbhneoir a bhí sa duine freisin agus é ag cur bileog eolais nó paimfléidí dá chumadh féin i gcló. Ba mhinic, freisin, go dtéadh clódóir amach ar lorg scríbhneoirí, nó ar a laghad, ábhar scríofa a fhéadfaí a chur i gcló agus a dhíol.
Timthriall Carnot
250px|mionsamhail|deas|Teasinneall Charnot Timthriall bunúsach na teirmidinimice, a thairg Sadi Carnot i 1824 mar chuid dá iarracht feidhmiú an inneall gaile a mhíniú. 4 chéim atá sa timthriall seo: forbairt isiteirmeach (téamh ag teocht thairiseach, le laghdú brú), forbairt aidiabatach (laghdú brú is teochta, gan athrú fuinnimh), comhbhrú isiteirmeach (fuarú ag teocht thairiseach, le méadú brú), agus comhbhrú aidiabatach (méadú brú is teochta, gan athrú fuinnimh). De réir dlí Carnot, ní féidir le hinneall ar bith eile a bheith níos éifeachtaí ná inneall Carnot a leanann timthriall Carnot. Más í Ti teocht an ionchuir agus To teocht an aschuir, is í éifeacht an innill e = (Ti - To)/Ti. Mar thoradh ar fhadhbanna fisiciúla is miotalóireachta, níl timthriall Carnot praiticiúil, ach saothraíodh timthriallta eile le cur síos ar innill phraiticiúla, timthriall Otto, timthriall Diesel is eile.
Lingua Libre
Is tionscadal agus uirlis chomhoibritheach ar líne é Lingua Libre atá maoinithe ag an eagraíocht Wikimédia France, a bhfuil sé mar aidhm aige corpas cainte  comhoibritheach, ilteangach, closamhairc a thógáil faoi cheadúnas saor in aisce.
Cur síos
Cuireann Lingua Libre ar ár gcumas focail, frásaí nó abairtí d’aon teanga a thaifeadadh, ó bhéal (taifeadadh fuaime) nó sínithe (fístaifeadadh). mion| Seisiún taifeadta le cainteoir na teanga Atikamekw in 2017 i Montréal. Cuirtear focail i láthair an chainteora i bhfoirm liosta, a chruthaítear ar an bpointe, roimh ré, nó trí chatagóir Wikimedia atá ann cheana féin a athúsáid. Ní léann an cainteoir ach an focal a thaispeántar ar an scáileán, agus bogann an feidhmchlár ar aghaidh go dtí an chéad fhocal eile, nuair a bhraitheann sé tost i ndiaidh an fhocail léite. Leis an bprionsabal seo, a fuarthas ar iasacht ó bhogearraí foinse oscailte, an taifeadóir Shtooka, le cabhair óna chruthaitheoir, Nicolas Vion, is féidir na céadta focal a thaifeadadh in aghaidh na huaire. Ansin is féidir é a uaslódáil go huathoibríoch ón gcliant gréasáin chuig leabharlann meán Wikimedia Commons.An prionsabal seo, a fuarthas ar iasacht ó na bogearraí foinse oscailte Shtooka [ fr ] is féidir na céadta focal a thaifeadadh in aghaidh na huaire le cabhair óna chruthaitheoir, Nicolas Vion. Ansin déantar na taifeadtaí a uaslódáil go huathoibríoch ón gcliant gréasáin chuig Wikimedia Commons.
Úsáid na dtaifeadtaí
Is féidir dul i gcomhairle leis na taifeadtaí ar Lingua Libreí nó ar Commons. Úsáidtear iad go príomha ar thionscadail eile de chuid Wikimedia, mar shampla chun iontrálacha ar Vicífhoclóirí nó ar ainmfhocail dhílse in ailt Vicipéide a léiriú.
Tá sé i gceist na taifeadtaí a athúsáid i gcomhthéacs teagaisc teanga. Is féidir le foghlaimeoirí teanga fhuaimnithe a íoslódáil saor in aisce agus iad a úsáid ar GoldenDict, bogearraí foclóir a bhfuil an-tóir orthu. Mar sin, is féidir taifeadtaí fuaime a úsáid mar “Foclóirí Fuaimnithe” ar GoldenDict gan gá le nasc idirlín.
Athúsáidtear na taifeadtaí freisin i dtionscadail um Phróiseáil Teanga Nádúrtha, mar shampla chun innill aitheantais urlabhra DeepSpeech Mozilla a thiomáint.