cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ré na Fionnachtana
Imeacht na monaplachta Portaingéalaí
Fuair na Portaingéalaigh deacair a n-impireacht a fhairsingiú isteach i ndoimhneacht na hilchríche, agus b'fhearr leo fanacht cois farraige. Thar na blianta, tháinig chun solais go raibh an Phortaingéil róbheag, mar thír, lena leithéid de mhórfhiontar a bhainistiú. Na dúnta Portaingéalacha ar fud an domhain, bhí siad i síor-anás daoine agus trealaimh.
Ní raibh an Phortaingéil in ann dul in iomaíocht leis na cumhachtaí ní ba láidre a bhí ag cúngú isteach ar a cuid gabháltaisí. Mar sin, bhí port na monaplachta Portaingéalaí seinnte i stair na trádála Oirthearaí. B'iad na taiscéalaithe Ollannacha, Francacha agus Sasanacha a chuir deireadh leis, ó ba chuma leosan faoin dóigh a raibh an domhan roinnte ag an bPápa.
Sa bhliain 1580, tháinig Pilib a Dó, rí na Spáinne, i gcomharbas ar Sebastião, rí na Portaingéile, a fuair bás gan ríchomharba a fhágáil ina dhiaidh. Mar sin, tháinig Impireachtaí na Portaingéile agus na Spáinne le chéile faoi aon choróin amháin. An chomh-impireacht a tháinig ar an bhfód mar sin, bhí sí chomh mór is nárbh fhéidir a leithéid a choinneáil le chéile gan na cumhachtaí eile a bheith ag tabhairt a dúshláin.
Le maolú ar dheacrachtaí den chineál sin, tugadh cuid de na tailte Portaingéalacha suas. Mar shampla, nuair a phós Séarlas a Dó, rí Shasana, an banphrionsa Portaingéalach Catarina Henriqueta de Bragança, fuair sé Bombay mar chuid den spré a bhí ag dul leis an mbanphrionsa. Choinnigh an Phortaingéil an chuid dá coilíneachtaí a bhí faoi smacht dian aici, go háirithe Macau, Timor Thoir, Goa, Angola, Mósaimbic, agus an Bhrasaíl. D'fhéach na hOllannaigh leis an mBrasaíl a shealbhú, agus tráth, bhí leath na tíre forghafa acu, ach b'éigean dóibh bailiú leo sa deireadh.
Tuaisceart na hEorpa ag cur a ladair sa scéal
Níor thug na náisiúin taobh amuigh de Leithinis na hIbéire aird ar bith ar Chonradh Tordesillas. Bhí a dtraidisiún mairnéalachta féin ag an bhFrainc, ag an Ísiltír agus ag Sasana, agus cé go ndearna na Spáinnigh agus na Portaingéalaigh a ndícheall leis na teicneolaíochtaí nua agus na mapaí a choinneáil acu féin, ní raibh siad i bhfad ag teacht a fhad leis na tíortha eile.
B'é an tIodálach Giovanni Cabotto, a bhaist John Cabot air féin as Béarla, a bhí i gceannas ar an chéad sluaíocht fionnachtana de chuid na Sasanach. Ina dhiaidh sin, chuaigh a lán misean eile ón bhFrainc agus ó Shasana go dtí an tOileán Úr le haithne a fháil ar Mheiriceá Thuaidh, an chuid den ilchríoch nua nár chuir na Spáinnigh mórán suime inti. Ní raibh ór le fáil ansin, a shíl siad, agus iad díreach ag creachadh shaibhreas Mheiriceá Theas.
Sa bhliain 1525, thug Giovanni da Verrazzano an chéad chuairt ar an áit a bhfuil Cósta Thoir na Stát Aontaithe inniu. Bhí Cabot, Jacques Cartier (a chuaigh go Meiriceá an chéad uair sa bhliain 1534) agus fionnachtaithe eile na linne ag iarraidh an Bealach Siar ó Thuaidh a aimsiú, is é sin, an bealach a thabharfadh a fhad le saibhris na hÁise iad. Níor aimsigh siad an Bealach Siar ó Thuaidh riamh, ach ar a gcamchuairt, fuair siad amach faoi bhealaí seoltóireachta eile. Sa chéad leath den tseachtú haois déag, thosaigh coilínigh ó Thuaisceart na hEorpa ag cur fúthu ar chósta thoir Mheiriceá Thuaidh.
B'iad muintir an Tuaiscirt a chuaigh in iomaíocht leis na Portaingéalaigh san Afraic agus timpeall an Aigéin Indiaigh freisin. Thosaigh longa ón Ísiltír, ón bhFrainc agus ó Shasana ag cúngú ar mhonaplacht na bPortaingéalach agus ag bunú stáisiúin trádála agus coilíneachtaí dá gcuid féin. De réir a chéile, bhí sciar na Spáinneach agus na bPortaingéalach den mhargadh agus de na tailte féin ag dul i laghad, agus an mhuintir isteach á bhfódú díreach ina dtimpeall - mar shampla, bhí Hong Cong suite go dlúth in aice le Macau. B'iad na Tuaisceartaigh freisin a bhí chun tosaigh ag léarscáiliú a raibh fágtha den Aigéan Chiúin agus de chósta thiar Mheiriceá Thuaidh, ar an taobh Spáinneach den líne críochadóireachta a bhí leagtha amach i gConradh Tordesillas. Rinne na fionnachtaithe Ollannacha Willem Jansz agus Abel Tasman an chéad taighde ar chóstaí na hAstráile, ach b'é an Sasanach James Cook a mhapáil an chuid ba mhó den Polainéise.
Deireadh Ré na Fionnachtana
Glactar leis go coitianta gur tháinig deireadh le Ré na Fionnachtana i dtús na seachtú haoise déag. Faoin am sin, bhí longa na nEorpach chomh daingean agus a gcuid loingseoirí sách oilte agus sách eolach le dul in aon áit ba rogha leo ar dhroim an domhain. Ar ndóigh, bhí obair na fionnachtana ag dul ar aghaidh i gcónaí. Ní dhearnadh an chéad suirbhéireacht ar chósta thoir na hAstráile roimh an mbliain 1770, ná ar na farraigí Artacha ná Antartacha roimh an naoú haois déag.
Thóg sé i bhfad ní ba mhó ama freisin éirí eolach ar an taobh istigh de na hilchríocha. Níor tháinig an chéad Eorpach go domhain isteach i mór-roinn na hAfraice ach sa dara leath den naoú haois déag. B'iad na príomhchúiseanna leis an moilleadóireacht seo ná nach raibh súil ag na hEorpaigh go mbeadh mórán maithe ann le haghaidh trádála, ná mórán foinn orthu dul sa seans leis na galair shotholgtha a bhí ag rith damhsa san Afraic.
Thairis sin, bhí Tuaisceart na hAfraice á rialú ag na Turcaigh nach raibh sásta cead a chos a fhágáil ag an bhfionnachtaí Eorpach ar a dtailte féin.
An Braineal
deas|250px|thumb|An Braineal Is baile fearainn suite i gContae an Dúin é an Braineal.
Na Pùballan
Contae de chuid na hAlban is ea na Pùballan.
CLG Chontae Mhuineacháin
Eagraíocht spóirt é Cumann Lúthchleas Gael Chontae Mhuineacháin, atá i gceannas ar na cluichí Gaelacha a imrítear i gContae Mhuineacháin, faoi cheannas Chumann Lúthchleas Gael.
Brigham Young
Ba é Brigham Young an dara huachtarán ar Eaglais Naoimh na Laethanta Deireanacha. Rugadh ar an 1 Meitheamh 1801 é, agus fuair sé bás ar an 29 Lúnasa 1877.
Joseph Smith
An chéad uachtarán an Eaglais Naoimh na Laethanta Deireanacha ab ea Joseph Smith Jr., a rugadh ar an 23 Nollaig, 1805 agus a fuair bás ar an 27 Meitheamh, 1844.
Cill Tiarnáin
Sráidbhaile atá suite i nDún Laoghaire-Ráth an Dúin i gContae Átha Cliath é Cill Tiarnáin (Béarla: Kilternan nó Kiltiernan) a mbíodh The Golden Ball air tráth. Tá sé gar do theorainn an chontae le Cill Mhantáin. Is ag crosaire na mbóithre réigiúnacha an R117 agus an R116 atá sé suite. Na foirgnimh is mó cáil sa sráidbhaile ná Eaglais an Pharóiste de chuid Eaglais na hÉireann a tógadh sa bhliain 1826, agus an séipéal adhmaid Muire Cois Bóthair a tógadh sa bhliain 1937, nó an séipéal gorm mar a thugtar air go háitiúil. Tá bunscoil náisiúnta ann chomh maith, Scoil Mhuire Cois Bóthair, scoil a mhúineann trí Bhéarla. Is ann do theach tábhairne darbh ainm The Golden Ball. Tá club peile áitiúil ann darbh ainm Wayside Celtic. Ní hann d'aon núicléas ceart sráidbhaile nó aon phríomhshráid sa bhaile. Tá an t-aon fhána sciála in Éirinn le fáil ann cé gur ar dhromchla bréagach a bhítear ag sciáil.
Trácht Fhionn
Is paróiste suite i gContae Chorcaí é Trácht Fhionn.
Ruti Olajugbagbe
Is amhránaí í Ruti Olajugbagbe. Rugadh í ar an 10 Deireadh Fómhair 1999. Bhuaigh sí an seachtú sraith The Voice UK sa bhliain 2018 le 58.34%% de na vótaí.
2018–: The Voice UK
Thriail Olajugbagbe don The Voice UK agus chas Tom Jones. Roghnaigh sé Jennifer Hudson mar cóitseálaí. Sa bhabhta cathanna, bhuaigh sí a cath i gcoinne Saskia Eng. Sa bhabhta díbeartha beo chan sí "Dreams" agus bhuaigh sé áit sa bhabhta leathcheannais. Ag an leathcheannais, chan sí "Waiting for a Star to Fall" agus fuair sí an dara líon is mó vótaí le 22.91% de na vótaí. Ag an gcéad leath den cheannais, chan Olajugbagbe "If You're Not the One" agus "What a Wonderful World". Tháinig sí slán le 29.41% de na vótaí. Sa dara leath den cheannais, chan sí "Dreams" arís agus bhuaigh sí an chomórtas le 58.34% de na vótaí.
Cearbhall mac Dúnlainge
Rí na nOsraí de rítheaghlach Dhál Bhirn ba ea Cearbhall mac Dúnlainge nó scataí Dúnghaile (Sean-Ghaeilge Cerball mac Dúnlainge, Dúngaile) (bás 888). Bhí sé i réim ón mbliain 842 go dtí a bhás sa bhliain 888.
Aithnítear le Cearbhall Kjarvalr Írakonungr (Cearbhall rí Éireann), pearsa a fheictear sna ságaí Ioruacha mar shinsear roinnt teaghlach na hÍoslainne.
Beatha Cearbhaill
deas|mion|200px|Ireland circa 900
Tuath Osraí
Ar cheann de tuairim is 150 tuath a bhíodh i nÉirinn tráth ba ea ríochtOsraí. Ar an meán, críocha beaga a bhí ann i dtuath, timpeall 500 ciliméadar cearnach, agus daonra trí ní ceithre mhíle. Tuath mhór as an ngnáth ba ea Osraí, 2000 ciliméadar cearnach i n-achar trasna na Bearú i gcontaetha of Cill Chainnigh, Laoise agus Uíbh Fhailí an lae inniu, ar chomhtheorainn le Deoise Osraí.
Ré na Lochlannach
Bhí saol Chearbhaill ar chomhaois le chéad ré na Lochlannach i nÉirinn, agus luaitear é go suntasach i bhfoinsí Lochlannacha níos deireanaí. Insítear i Icelandic Landnámabók na hÍoslainne go raibh Cearbhall (Kjarvalur) ina cheannaire Áth Cliath agus Iarla Inse Orc.
Cé gur threo an-chuid ríochtaí sa Bhreatain - Anglia Thoir, Fortriu, Mercia agus Northumbria — faoi bhrú na gcreachadóirí Lochlannacha, d'fhás a thionchar i nÉirinn de réir a chéile. Sa chéad leath den naoú haois, tháinig creachadóirí i mbuíonta beaga, ag méadú faoi cheannairí amhail is Tuirgéis sna 840í, agus Amhlaoibh agus Íomhar sna 850í.
Bhí na Lochlannaigh idir ina gcéilí comhraic agus ina gcomhghuaillithe Chearbhaill agus ríthe Éireannacha eile. I ndeireadh na dála, d'athródh na 'Gall-Ghaeil' saol polaitiúil na tíre, agus baile trádála bunaithe acu, ach ní fhacthas tionchar siúd ach go dtí na deichiú agus aonú haoiseanna déag seachas an naoú.
Teacht i réim
Tháinig Cearbhall i gcomharbacht ar a athair, Dúnlang mac Fearghaile mar rí Osraí sa bhliain 842. Ag an am seo, bhí Ardrí na hÉireann ná Maol Seachnaill mac Maoil Ruanaidh, pósta le deirfiúir Chearbhaill, Land. Bhí Cearbhall féin pósta le hiníon Maoil Seachnaill.
Eachtraí a réimis
Feictear Cearbhall don chéad uair sa bhliain 846, nuair a rinne na Lochlannaigh ruathar ar Osraí thuaidh, inár scriosadar cill ag Cúil Chaisín (gar de Ghabhalmhaigh) agus creachadar áit anaithnid darb ainm Cúl Maine. Cuireadh na ruathairí faoi léigear le coicís ag arm Chearbhaill agus cloíodh go dona iad. An bhliain dár gcionn, ruaig Cearbhall ruathar Lochlannach eile, faoi cheannas Hákon éigin as Áth Cliath b'fhéidir, ag air eile anaithnid darb ainm Carn Brammit.
Sa bhliain 854, cuireadh Cearbhall chun na Mumhan ag a dheartháir céile chun cáin agus gialla a ghabháil.
Sa bhliain 855, insítear go ndearna sé ár mór ar arm Lochlannach faoi Rodolb éigin. Gabhadh é féin tar éis an chatha, ach d'éirigh leis éalú. Go gairid i ndiaidh sin, thug Cearbhall tacú le harm Danar, as Port Láirge is amhlaidh, faoi cheannas Horm in éadan na Lochlannach. D'iarr fir na Mumhan freisin cabhair ó Chearbhall in éadan na Lochlannach, a cloíodh acu uile (Cearbhall, Horm agus gur na Mumhan). Maraíodh Horm ag déanamh ruathair sa Bhreatain Bheag ag Rhodri Mór.
Is amhlaidh go raibh comhaontas déanta ag Cearbhall le beirt ríthe Lochlannacha, Amlaíb Conung, "mac rí Lochlainn", agus Íomhar, ar a glaodh ina thásc "rí Lochlannach na hÉireann uile agus na Breataine". Ní raibh dóthain nirt ag na comhghuaillithe ámh chun bac a chur ar Mhaol Seachnaill cáin agus gialla a éileamh ar Chearbhall sa bhliain 858, ach chuaigh Cearbhall agus Íomhar ar slógadh sna Laigin agus furasta i gcoinne na Lochlannaigh (Gaeil-Gaill) sa Mhumhain. An bhliain dár gcionn, rinne Cearbhall agus Amhlaoibh ruathar ar chríocha Mhaoil Seachnaill sa Mhí. Go gairid i ndiaidh sin ámh, b'éigean do Chearbhall ghéilleadh arís do Mhaol Seachnaill.
Fuair Maol Seachnaill bás sa bhliain 862 agus tháinig i gcomharbacht ar Aodh Fionnliath, a phós a bhainteach, Land deirfiúr Cearbhaill. Sa bhliain chéanna, insítear gur chloígh Cearbhall cabhlach Lochlannach faoi Rodolb éigin, cá nach léir é áth é an fear céanna a cloíodh sa bhliain 855.
Sa bhliain 864, rinne fir na Laigin agus a gcomhghuaillithe of Lochlannacha creach ar Osraí mar dhíoltas ar ruathar Chearbhaill. Bhain na hEoghanachta leas as an eachtra seo agus rinneadar féin ionsaí ar na hOsraí. Rinne Cearbhall creach orthu siúd chun a dhíoltas féin a bhaint amach. An bhliain chéanna, deirtear gur scrios sé a chomharsana ó dheas, na Déise.
Sa bhliain 870, chuaigh Cearbhall le hAodh Fionnliath Ar feachtas sna Laigin. Rinne fir na Laigean ruathar ar arm na nOsraí, camptha amach óna arm Aodha main force, ach dhíbir Cearbhall iad cé le sochaí caillte, a ghaol Cennétig mac Gáethíne ina measc.
Bás
Tar éis tuairisce deireanaí faoi eachtra i gcúige Chonnacht agus cúige Mumhan sa bhliain 871, tá bearna ann sna hAnnála Easpacha. I nAnnála Uladh, ní tuairiscítear aon rud eile faoi go dtí a bhás sa bhliain 888. Adhlacadh é i Saighir, Uíbh Fhailí. Tháinig a dheartháir, Riagán, i gcomharbacht air.
Cineál na bhfoinsí
Díorthaithe ón saothar Croinic na hÉireann anois caillte atá na hannála Éireann a chláraíonn an naoú haois. Is claonta iad na hannála uile, agus is neamhiontaofa iad na foinsí eile maidir le Cearbhall.
Tá Annála Easpacha na hÉireann, cuid de shaothar níos mó (féach thíos), dírithe go háirithe ar shaol Chearbhaill. I measc saothar eile den chineál céanna, tá Cogadh Gael le Gaill agus Caithréim Chellacháin Chaisil.
Spreagtha ag na hAnnála Easpacha, feictear Cearbhall mar shinsear i bhfoinsí Íoslainne, faoin ainm Kjarvalr Írakonungr. Agus b'fhéidir go bhfuil sé luaite sa dán stairiúil de chuid na 11ú haoise, Fáistine Bhearcháin, ach le buafhocal mar is gnách sa saothar úd.
I measc ginealach agus téacsanna dlí agus tíreolaíochta eile, tá mar shampla Frithfolad Muman, a leagann amach dualgais ríthe na Mumhan dá gcomhghuaillithe, tuatha agus géillsinigh. Tugann sé léargas ar stádas Osraí lastigh de ríocht na Mumhan.
Annála Easpacha
Is iad Annála Easpacha na hÉireann na hannála ina fhaightear an chuid is mó den eolas atá ann faoi Chearbhall. Scríobhadh i nOsraí iad, is dóigh faoi choimisiún a shliochtaigh, Donnchad mac Gilla Pátraic, agus dá bharr moltar gur claonta iad mar fhoinse. Tagann an mír maidir le beatha Cearbhaill chun deiridh go luath sna 870í, tá mar sin cúig bliana déag ag deireadh a shaoil ar iarraidh.
Bhí sé i gceist ag Annála Easpacha comhaontais agus gaiscí Chearbaill a ghlóiriú. .  Deirtear gur rí Críostaí den scoth é Cearbhall a mbíonn i mbun a naimhde a chloí, Lochlannaigh págánacha ach go háirithe. Os a choinne sin, deirtear go ndearna sé comhaontais le buíonta comhraic Lochlannacha go luath ina shaol. Cuirtear cuma mhaith orthu siúd, chun a náire a mhaolú, agus é ina rí Críostaí ag dul i bpáirt le creachadóirí págánacha.
Landnámabók
Sa Landnámabók de chuid na hÍoslainne, feictear Cearbhall (Kjarvalur) mar thiarna Áth Cliath agus Iarla Inse Orc. Ag tús an leabhair, tá liosta de rialtóirí suntasacha na hEorpach le linn ré na Lochlannach. I dteannta leis an rí Osraí feictear na Pápaí, Adrian II agus Eoin VIII; Impirí Bhiosántacha, Leo VI Eagnaí agus a dheartháir Alexander; Harald Fairhair, rí na hIorua; Eric Anundsson agus a mhac Björn Eriksson na Sualainne; Gorm Sean rí na Danmhairge; agus Ailfrid Mór, rí Shasana.
Déanann an Landnámabók trácht ar "Kormlöð", "Rafarta, iníon Kjarval", "Dufnial, mac Kjarval" agus "Friðgerðr, iníon Kjarval". Feictear Rafarta ní Raforta sna Njál's saga, Gretti's saga agus Laxdæla saga, agus Friðgerðr sna ságaí Vinland. Tuairiscítear pósadh "Eithne, iníon rí Kjarval Éireann" agus Hlodvir Thorfinnsson, Iarla Inse Orc sa sága Orkneyinga agus Iarla Sigurd Ramhar a mic, a maraíodh i gCath Chluain Tarbh. Is cinnte gur Éireannach iad roinnt desna hainmneacha seo: Kormlöð (Gormflaith), Eithne agus Dufnial.
Ní follasach é cén fáth a bhfuil ról lárnach ag Cearbhall i ságaí agus ginealaigh na hÍoslainne. Is amhlaidh go ndeachaigh muintir Chearbhaill chuig an Íoslainn Ui dtreo dheireadh na 10ú haoise. I bhfianaise an dáta a scríobhadh an Landnámabók, is dócha gur neamh-iontaofa iad na seanghinealaigh seo. Is fiú a lua fós gur athscríobhadh ginealaigh na nOsraí chun iad a chur leis na Laighin, rud a chur leis an éiginnteacht.
Annales Cambriae
Tuairiscítear bás Chearbhaill sna hAnnales Cambriae Dúin bhliain 887. Is é Cearbhall an t-aon rí Éireannach amháin nach Uí Néill é a fheictear sna hannála úd, rí a chuireann a chuid tábhachta in úil.
An lá inniu
Mar a thugann staraithe faoi ndeara, bhí Cearbhall ina phatrún de thionscadail tógála den scoth ina ríocht, rud a spreag ceird snoí ardchros i nOsraí. I mí Feabhra 2017, osclaíodh Músaem an Mhíle Mheánaoisigh, le taispeántas a chuireann béim ar ról rí Chearbhaill mar phatrún na ceirde úd.
Craobh ghinealaigh
Maítear gur sinsear é Cearbhall de roinnt teaghlach suntasach, idir i nÉirinn, in Albain agus san Íoslainn. Is sinsear é de gach rí is the direct male ancestor of the rí Osraí ina dhiaidh, mar mar sin sinsear Mhic Giolla Phádraig, ríthe Osraí agus in am trátha barúin agus iarlaí Osraí Uachtaraigh, chomh maith le Barúin Castletown. Is sinsear é fosta de chlann Uí Bhraonáin as Uí Dhuach, clann shóisearacha trína mac níos sine leis.
Feictear Cearbhall fosta i liteartha na hÍoslainne mar sheanathair máthartha Helgi the Lean, lonnaitheoir mór le rá, sinsear go leor teaghlaigh Íoslainne, an laoch Gunnar Hlíðarendi ina measc.
Pápa Eoghan I
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Eoghan I.
Abhainn Airgidín
Is abhainn suite i gContae Chorcaí í Abhainn Airgidín.
Michael Morrissey
Polaiteoir Éireannach ab ea Michael Morrissey ( - 10 Bealtaine 1947). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Cogadh Canudos
Is éard a bhí i gceist le Cogadh Canudos ná coimhlint i gcúlriasca Bahia sa Bhrasaíl idir rialtas na Brasaíle agus seict reiligiúnda na gConselhistas a chuir fúthu san iargúltacht. Ba é an seanmóirí Antônio Vicente Mendes Maciel, nó "An Comhairleoir" (Conselheiro), as Portaingéilis, a bhunaigh an tseict reiligiunda seo.
thumb|250px|Antônio Vicente Mendes Maciel (nó "Antônio Conselheiro") tar éis a bháis
Cruachás Mhuintir na gCúlriasc
Bhí Bahia ar ceann de na cúigí ba bhoichte ar fud na Brasaíle. Na daoine a raibh cónaí orthu ansin, iar-sclábhaithe agus bundúchasaigh a bhí iontu nach raibh mórán seasaimh acu sa tsochaí. Bhí fáilte ag muintir Bahia roimh gach sórt seanmóirithe reiligiúnda a bhí ag gealladh feabhas an tsaoil, cosúil le hAntônio, nó bhí siad in umar an éadóchais ar fad ag a gcruachás. Bhí Antônio agus lucht a leanúna ag dul ó bhaile go baile, agus é ag tabhairt óráidí ina raibh sé ag gealladh go dtiocfadh athrú réabhlóideach ar na cúrsaí ar fad. Shiúil sé cúigí bochta na Brasaíle - Ceará, Pernambuco, Sergipe agus Bahia - agus daoine ó gach áit ag greamú den díorma a bhí á leanúint.
Bunú Canudos
Sa bhliain 1893, shocraigh seisean agus lucht a leanúna i gCanudos in aice le cathair Monte Santo i dtuaisceart Bahia. Tháinig tuilleadh daoine ina dhiaidh sin le cur fúthu i gCanudos, agus sa deireadh, bhí an áit éirithe chomh mór is go raibh an tseict ag déanamh scime do mhuintir na gcathrach ina timpeall. Bhí trioblóid éigin ag na Conselhistas (mar a thugtaí ar bhaill na seicte) le trádálaí adhmaid i gcathair Juazeiro, agus bhain sé scanradh as méara na cathrach: bhí sé suite siúráilte go raibh na seicteoirí leis an áit a ionsaí. Mar sin, d'áitigh an méara ar na húdaráis fheidearálacha saighdiúirí a sheoladh go Bahia le muintir na gcathrach máguaird a chosaint ar na Conselhistas. Chuaigh beirt mhanach go Canudos le headráin a dhéanamh sa chonspóid, ach ní raibh gar ann. Sa deireadh, thug rialtas an chúige ar an gCaptaen Virgílio Pereira de Almeida Canudos a thabhairt chun síochána. Thug an Captaen a aghaidh ar Canudos agus tríocha saighdiúir á thionlacan, ach ansin, bhris na Conselhistas an cath orthu go hiomlán, agus maraíodh na saighdiúirí go léir.
Tús an Chogaidh
Chuir an nuacht seo rialtas feidearálach na Brasaíle trí chéile ar fad. Ní raibh Stáit Aontaithe na Brasaíle ach úrbhunsithe, agus is é an chiall is réidhe a bhain an tUachtarán Prudente de Moraes as an scéal gur ceannairc mhonarcaíoch nó scarúnach a bhí ann. Ar an 21 Samhain 1896, d'ionsaigh colún nua saighdiúirí Canudos, 104 fear ar fad faoi cheannas an Leifteanant Pires Ferreira. Fuair siad rompu leathmhíle fear de chuid Antônio Conselheiro, agus iad ag beartú tuanna agus uirlisí lainne eile. D'eirigh leis na seicteoirí an cath a bhriseadh ar na saighdiúirí agus ruaigeadh a chur orthu, ach san am céanna, maraíodh céad go leith fear de na seicteoirí féin.
Fórsa Sluaíochta Febrônio de Brito
Anois, bhí an rialtas feidearálach ag éirí mífhoighneach i ndáiríre. Ghléas Aire an Chogaidh, an Ginearál Francisco de Paula Argolo, sluaíocht nua chun Canudos a ionsaí, agus anois, bhí breis is leathmhíle saighdiúir ann. Ba é an Maor Febrônio de Brito a bhí i gceannas ar an gcolún. Nuair a bhain na saighdiúirí amach Canudos, áfach, fuair siad amach go raibh an áit daingnithe go maith, agus a muintir ar bís chun cogaidh. Thosaigh an cath ar an 6 Eanáir 1897. Ar dtús, bhí ag éirí go maith leis na saighdiúirí, ó bhí airm nua-aimseartha agus airtléire acu. Ina dhiaidh sin féin, bhí muintir Canudos ábalta an cath a bhriseadh orthu agus iad a ruaigeadh as an áit, nó bhí lucht leanúna Antônio Conselheiro i bhfad ní ba líonmhaire ná na saighdiúirí.
thumb|250px|A Matadeira ("an Marfóir", an ceann is mó de na gunnaí móra a bhí in úsáid ag an bhfórsa a chuir deireadh le Canudos)
Fórsa Sluaíochta Antônio Moreira César
Ní raibh de rogha ar an Arm ach fórsa sluaíochta a ghléasadh a bheadh ní ba mhó ná colún Febrônio de Brito. Ar an 6 Márta 1897, shroich díorma nua Canudos. Bhí trí chathlán cos-slua, cathlán amháin marcshlua agus cathlán amháin airtléire ann, agus an Coirnéal Antônio Moreira César, fear a raibh taithí cogaidh aige, i gceannas ar an iomlán. I ndiaidh dhá lá, áfach, bhí an Coirnéal féin marbh, agus fórsaí an Rialtais scaipthe.
An Mórionsaí agus Deireadh an Chogaidh
Anois, chinn an Rialtas ar an scéal a réiteach le lámh chomh láidir agus a bheadh ar fáil. Cuireadh gairm chruinnithe ar Chaibinéad an Chogaidh, agus thug Aire an Chogaidh féin cuairt ar Monte Santo le tír-raon an chatha a thaighde. I Monte Santo, tháinig slua mór saighdiúirí le chéile, trí mhíle fear ar fad, chomh maith le ceárta mhór de ghléasra cogaidh, ar nós habhatsair agus gunnaí móra.
Cuid mhór de mhuintir na háite a mhair beo go nuige seo, mharaigh na saighdiúirí iad. Is iomaí bean de lucht leanúna Antônio a d'éignigh siad freisin. Níor tháinig ach 150 duine acu beo. Cuireadh cuid de na mná go drúthlanna, agus maidir le hAntônio Conselheiro, dhí-adhlaic na saighdiúirí a chorpán agus bhain siad a chloigeann de, mar shiombaile don bhua.
Sna Meáin
Eachtra dhrámatúil i stair na Brasaíle é Cogadh Canudos, agus mar sin, thug sé inspioráid do scríbhneoirí agus d'ealaíontóirí.
A55 (Tuaisceart Éireann)
Is bóthar tábhachtach i mBéal Feirste é an A55. Tugann sé trácht thart fá imeall na cathrach, ag nascadh Cnoc na gCóiníní in oirthear na cathrach le Dún Liam sa tuaisceart. Tá codanna den bhóthar níos fearr ná a chéile i gceantair dhifriúla na cathrach de réir an tráchta. In oirthear na cathrach is mótarbhealach dúbailte é an A55 den chuid is mó, ach bíonn brú tráchta air go fóill. In iarthar na cathrach baineann an A55 feidhm as seanbhóithre beaga.
Cogadh Canudos
Sna Meáin
Sa bhliain 1902, cúig bliana i ndiaidh dheireadh an chogaidh, d'fhoilsigh an scríbhneoir Brasaíleach Euclides da Cunha a thuarascáil chlasaiceach faoi chogadh Canudos, Os Sertões ("Na Cúlriasca"), arb í an fhoinse stairiúil is tábhachtaí a thugann cur síos ar imeachtaí an chogaidh. hAistríodh an leabhar go Béarla faoin teideal Rebellion in the Backlands.
A55 (Tuaisceart Éireann)
clé|470px|mion|Léarscáil de Sheachbhóthar Bhéal Feirste, i g[[Contae an Dúin agus i gContae Aontroma, i dTuaisceart Éireann.]]
Cogadh Canudos
Sna Meáin
Leabhar ficseanúil faoi Chogadh Canudos é an t-úrscéal La Guerra del Fin del Mundo ("Cogadh Dheireadh an tSaoil") le Mario Vargas Llosa, an scríbhneoir Peiriúch a bhain amach Duais Nobel na Litríochta.
Sa bhliain 1997, tháinig an scannán Guerra de Canudos ("Cogadh Canudos") leis an stiúrthóir Brasaíleach Sérgio Rezende ar an scáileán. Ba é José Wilker a rinne páirt Antônio Conselheiro.
Sa bhliain 2007 a rinne an scannánaí Brasaíleach Paulo Fontanelle scannán faisnéise faoina sliocht sleachta siúd a tháinig slán as Canudos, Sobreviventes - Os Filhos da Guerra de Canudos ("Na hIarmharáin - Clann Chogadh Canudos").
Pápa Vitalian
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Vitalian.
Abhainn na Baoi
Is abhainn suite i gContae Chorcaí í Abhainn na Baoi.
Donny Osmond
Amhránaí agus aisteoir is ea Donald Clark Osmond a rugadh ar an 9 Nollaig, 1957, in Ogden, Utah, na Stáit Aontaithe).
Concepción, an tSile
Is cathair sa tSile agus príomhchathair an réigiúin Biobío é Concepción. Sa bhliain 2006 bhí thart ar 250,000 daoine ina gcónaí sa chathair.
Patrick Daly
Polaiteoir Éireannach ab ea Patrick Daly. Bhí sé ina bhall de Shinn Féin ar dtús agus ansin d'Fhianna Fáil.
Fergal mac Anmchada
Rí na nOsraí de rítheaghlach Dhál Bhirn ba ea Fearghal mac Anmchadha (Sean-Ghaeilge Fergal mac Anmchada) (bás 802). Anmchadh mac Con Chearca (bás c. 761), iar-rí iomaíoch, ba ea a athair.
Tharla cath cathartha i nOsraí tar éis bhás athar Fhearghaile, taifeadta sna hannála Éireann dosna blianta 769–770 agus 784. Ní fios go cruinn cathain a tháinig sé i gcoróin. Feictear sna ríliostaí sa Leabhar Laighneach go raibh rí ann idir a Faolán mac Forbasaigh (bás 786) agus Fearghal féin, ach níl aon fhianaise le fáil dó siúd sna hannála. Tugtar réimeas cúig bliana d'Fhearghal sa liosta seo, ach dá bharr, bheadh sé i réim faoin mbliain 787 ar a laghad. Lena theacht i réim, thosaigh tréimhse chobhsaíochta sna hOsraí agus comharbacht díreach ó athair go deartháir nó mac.
Ní tuairiscítear sna hannála maidir le Fearghal ach a thásc don bhliain 802. Rinneadh rí Osraí dá mhac, Dúnghal (bás 842), mar a chomharba. Seanathair an rí chumhachtaigh Osraí, Cearbhall mac Dúnlainge (bás 888), ba ea é.
N22
Príomhbhóthar Náisiúnta in Éirinn is ea an bóthar N22, idir Corcaigh agus Trá Lí.
Busan
Cathair agus calafort in oirdheisceart na Cóiré Theas is ea Busan (Cóiréis: 부산 or 釜山: foghraíocht in IPA: pusʰan), nó Pusan roimh an mbliain 2000). Is é Busan an dara cathair is mó sa tír i ndiaidh Seoul. Is é Busan an 5ú calafort is mó ar Domhan de réir tonnáiste lasta. Tá 3,657,840 duine ina gcónaí ann (2005). Tá timpeall 4,6 milliún duine ina gcónaí i mórcheantar Busan, ceantar ina bhfuil dhá chathair eile, Gimhae agus Yangsan, suite.
Tá an siopa iolranna is mó ar Domhan, Shinsegae Centum City, in Busan.
Stair
Bhí Busan ar an dá chathair sa Chóiré (Daegu an ceann eile) a d'fhan saor ó na fórsaí cumannacha le linn Chogadh na Cóiré sna luath 1950idí. Bhí rialtas Phoblacht na Cóiré suite in Busan ar feadh tamaill sa tréimhse sin. Phlódaigh teifigh isteach in Busan as chuile chearn den tír agus d'fhág sin a rian ar chultúr na cathrach, mar shampla ar an gcócaireacht.
Blatóg choiteann
thumb|upright 1.0|Blaberus giganteus
Is feithid í an bhlatóg choiteann.
An Aighlinn
Is abhainn suite i gContae Chorcaí í an Aighlinn.
Fia Seapánach
Ainmhí is ea an fia Seapánach.
Fia eanaigh
Ainmhí is ea an fia eanaigh.
Kashmir (amhrán)
Is amhrán é Kashmir leis an racghrúpa Sasanach Led Zeppelin, óna séú halbam Physical Graffiti (1975). Ba iad Jimmy Page agus Robert Plant a scríobh é le cúnamh ó John Bonham thar thréimhse trí bliana, le liricí ag dul siar go 1973.
Joan Burton
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Bhaile Átha Cliath Thiar í Joan Burton (Gaeilge: Siobhán de Bhurtúin) (rugadh í 1 Feabhra, 1949). Tá sí ina ball de Pháirtí an Lucht Oibre. Roghnaíodh mar Aire Um Chosaint Shóisialta sa bhliain 2011 í. Roghnaíodh mar Aire Coimirce Sóisialaí í. Ceapadh ina ceannaire ar Pháirtí an Lucht Oibre agus ina Tánaiste í sa bhliain 2014.
Olltoghchán 2016
Sheas Burton in Olltoghchán 2016 agus ba bheag nár chaill sí a suíochán tar éis ghéarchoimhlint sa toghroinn Baile Átha Cliath Thiar. Níor bhuaigh an páirtí ach seacht suíochán agus ceapadh Frances Fitzgerald ina háit mar Thánaiste ar an 6 Meitheamh 2016.
Ar an 10 Meitheamh 2016, thug Burton le fios go mbeidh sí le héirí as ceannaireacht Pháirtí an Lucht Oibre. Dúirt sí gur chuir droch-thorthaí an olltoghcháin go mór lena cinneadh.
Anuas ar sin, chaill Burton a suíochán Dála in Olltoghchán na bliana 2020.
Wò hǔ cáng lóng
Tarlaíonn an scéal sa 18ú céad le linn réim an rítheaghlach Qing agus baineann sé le goideadh lann claímh cháiliúil ar a dtugtar Cinniúint Ghlas. mion|An choill bambú Anji ina ndearnadh radharc troda feiceálach den scannán a bhí an-deacair a scannánadh.
Pierre Corneille
Drámadóir agus file Francach ab ea Pierre Corneille - nó le Grand Corneille (Gaeilge: Corneille Mór) nó Corneille l'aîné (Gaeilge: Sean-Chorneille/Corneille Mór), mar atá aithne air leis. Do rugadh é i gcathair Rouen na Fraince ar an 6ú lá de Mheitheamh sa mbliain 1606 agus do fuair sé bás i bPáras na Fraince ar an gcéad lá de Dheireadh Fómhair sa mbliain 1684. Tá Pierre Corneille ar dhuine desna drámadóirí Francacha is mó clú den 17ú haois.
Tar éis dó staidéar a dhéanamh ar an ndlí, do chaith sé tamall ina abhcóide ach scríobhadh sé ag an am céanna. Scríbhneoir rí-bhisiúla ab ea é, a chum idir dhrámaí traigéideacha agus dhrámaí grinn. Scríobh sé drámaí grinn ar dtús agus greanntraigéidí níos déanaí. Ba sa bhliain 1640 a thosaigh Corneille ar thraigéidí staire a scríobh.
Is cosúil gurb iad na traigéidí staire sin na saothair is cáiliúla dá chuid sa lá atá inniubh ann - téacsanna ar nós Horace (1640), Cinna (1641), Polyeucte (1642), Rodogune (1644), Héraclius (1647) agus Nicomède (1651). É sin ráite, tá an-chlú go deo ar shaothair ar nós Médée (1635; Gaeilge: Méidé), L'Illusion comique (1636; Gaeilge: An Seachmall Grinn) agus Le Cid (1637; Gaeilge: An Cid) leis.
Dúngal mac Fergaile
Rí na nOsraí de rítheaghlach Dhál Bhirn ba ea Dúnghal nó Dúnlang mac Fearghaile (Sean-Ghaeilge Dúngal mac Fergaile). Bhí sé i réim ón mbliain 802 go dtí a bhás in 842.
Tháinig Dúngal i gcoróin tar éis bhás a athar, Fearghal mac Anmchadha (bás 802), díreach ag tús ré na Lochlannach. Ba chuid de thréimhse fhada cobhsaíochta polaitiúla sna hOsraí é réimeas Dhúnghaile. Bhí beirt mhac aige a bhí ina ríthe Osraí: Bhí iníon aige fosta, Lann, bean chéile an Ardrí, Maol Seachnaill mac Maoil Rúnaí.
Actinomycetes
Is grúpa baictéar gradhearfacha iad na hActinomycetes agus cóimheas ard G+C acu. Tá na baictéir is coitianta atá ar fáil san ithir ina measc, agus bíonn ról tábhachtach i ndianscaoileadh ábhair orgánacha, mar cheallalós agus chitin acu.
Joanna Tuffy
Is iarpholaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Bhaile Átha Cliath Thiar-Meán í  Joanna Tuffy  (Gaeilge: Joanna Ní Thoghdha) (a rugadh ar 9 Márta 1965). Tá sí ina ball de Pháirtí an Lucht Oibre. Rugadh i Londain Shasana í.
Seanadóir a bhí inti sna blianta 2002–2007. Toghadh í mar TD sa bhliain 2007. Sheas sí san Olltoghchán 2016, ach chaill sí a suíochán.
Schwerin
Is é Schwerin (Suerina) príomhchathair Mecklenburg-Vorpommern, atá suite i dtuaisceart na Gearmáine. Tá daonra de 95,668 duine ag an chathair.
Naknek, Alasca
Is lonnaíocht i mBuirg Bristol Bay, Alasca, Stáit Aontaithe Mheiriceá é Naknek. Bhí 544 duine a bheith ina gcónaí sa lonnaíocht sa bhliain 2010.
Céad Chomhairle Nicé
mion|Fresco. Capella Sistina Rith Céad Chomhairle Nicé idir an 20 Bealtaine agus an 25 Iúil 325 i Nicé (Nicaea) i ngar do Constantinople (Istanbul san Tuirc den lá atá inniu) ann. Ghlaíodh í ag Constantine a hAon, Impire na Róimhe le dul i ngleic le fadhbanna idir thoir agus thiar san eaglais.
D'aontaigh 300 easpaigh le chéile faoi dheireadh an comhdháil agus ba thoradh fíorthábhachtach don Eaglais úr é seo agus í ag forbairt.
Ceann de na rudaí is buaine a tháinig as an gcomhdháil sin, ná gur aontaigh siad ar fhochla an Chré (Credo), paidir a úsáidtear go forleathan sna heaglaise Críostaíochta síos go dtí an lae inniu.
An tSeirbia i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Ghlac An tSeirbia páirt i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse don chéad uair sa bhliain 2007.
Iomaitheoirí
alt=|mion|309x309px|Marija Šerifović ag cur i láthair i 2007 (1ú).
Buirg Bristol Bay, Alasca
thumb|280px|Suíomh sa stát [[Alasca]] 237x237px|deas|mion|Suíomh Alasca sa SAM Is buirg in Alasca é Buirg Bristol Bay. Tá sé suite in iardheisceart an stáit, agus is é 1 duine sa chiliméadar cearnach (0/km²) an dlús daonra ann. Is é Naknek príomhbhaile na buirge agus an lonnaíocht is mó daonra freisin (cé nach bhfuil aon lonnaíocht ionchorpraithe sa bhuirg). Sa bhliain 2016 bhí 898 duine ina gcónaí ann.
Tá sé ag críochantacht leis na buirgí seo leanas:
Lárionaid Daonra i mBuirg Bristol Bay
Níl aon lonnaíocht ionchorpraithe a bhfuil cónaí sa bhuirg.
Míorchat
Ainmhí is ea an míorchat.
An Sulán
Is abhainn suite i gContae Chorcaí í an Sulán. Tosaíonn sí sna sléibhte ar theorainn Chorcaí le Ciarraí agus téann sí trí Maigh Chromtha.
An raibh tú ar an gCarraig?
Is seanamhrán é An raibh tú ar an gCarraig?. Is é téama an amhráin seo ná ceiliúradh na hEocairiste, le linn aimsir na bPéindlíthe in Éirinn. Chuir rialtas Gallda na hÉireann na Dlíthe Peannaideacha i bhfeidhm chun leatrom a imirt ar Chaitlicigh na hÉireann, i ndiaidh Chath na Bóinne. Iarracht a bhí an leis ag gcreideamh Chaitliceach a scrios.
Mar sin, tá roinnt focal códaithe agus brí fholaithe iontu. Mar shampla, is í 'carraig an aifrinn' atá i gceist leis 'an Charraig', san amhrán seo. Bhaintí úsáid as an charraig mar áit cruinnithe do na daoine bochta a bhí faoi smacht ag na Sasanaigh le seans a thabhairt dóibh a gcreideamh a chleachtadh agus a choinneáil beo. Deirtear go gcuirtí éadach geal ar an chloch mar chomhartha don phobal go raibh Aifreann le léamh.
Is é a bhí i gceist le 'mo ghrá' ná an Mhaighdean Mhuire. B'é 'an t-úll' an chailís.
Jump the Gun
Is banna rac-cheoil as Éirinn é Jump the Gun. Is iad Peter Eads (canadh), Roy Taylor (giotár), Brian O'Reilly (giotár), Eric Sharpe (dordghiotár) agus Ciaran Wilde (drumaí) baill an ghrúpa.
Roghnaíodh Jump the Gun mar iarratasóir na hÉireann sa Chomórtas Eoraifíse don bhliain 1988.
Cath Tours
Throid Cath Tours (10 Meán Fómhair 732) le fórsaí na Frainc agus Burgúnaigh faoi Séarlas Martel i gcoinne arm an Cailifeacht Umayyad Abdul Rahman Al Ghafiqi a bhí ina cheannaire, Seanascal Al-Ándalus. Bhí an lá lena Frainc. Bhí Abdul Rahman Al Ghafiqi maraithe, agus ansin chur Séarlas cinn chinn a húdarás sa deisceart. Bhuaigh trúpaí na Frainc an cath gan marcra.
Patrick McGovern
Polaiteoir Éireannach ab ea Patrick McGovern (1875 – 7 Feabhra 1949). Bhí sé ina bhall de Lár-Pháirtí Náisiúnta ar dtús agus ansin Fine Gael.
Aalburg
right|thumb Is bardas san hÍsiltír é Aalburg. Tá daonra 13,106 sa bhardas.
Cecil Lavery
Polaiteoir Éireannach ab ea Cecil Lavery (6 Deireadh Fómhair 1894 – 16 Nollaig 1967). Bhí sé ina bhall de Fhine Gael.
Baile Bhuirne
Baile beag i mbarúntacht Mhúscraí Uí Fhloínn, i lár-iarthar Chontae Chorcaí is ea Baile Bhuirne. Baile Mhúirne an fhoirm áitiúil stairiúil den bhaile agus Múirneach a ghlaotar ar dhuine ón mball. Tá sé suite i gCnoic Dhoire na Sagart, cúig mhíle lastoir de theorainn Chontae Chiarraí, deich míle laistiar de Mhaigh Chromtha agus tímpeall dachad míle siar ó thuaidh de Chathair Chorcaí.
Bá Dhún Mánais
Is bá suite i gContae Chorcaí í Bá Dhún Mánais.
Baile Bhuirne
An Ghaelainn
Ceantar oifigiúil Gaelthachta is ea iarthar Mhúscraí Uí Fhloínn, ó Lios a' Chréasaigh thoir, siar go teora an chontae; agus ó Mhullach an Ois thuaidh, ó dheas go Guagán Barra agus Céim an Fhia.
Naomh Gobnait
Naomh Gobnait naomh pátrúin na dúthaí. In ómós di sin is ea a ainmníodh Coláiste Ghobnatan, an mheánscoil atá ar an mbaile, agus Óstán Ghobnatan, tigh ósta atá cúpla céad slat siar an bhóthair ón gcoláiste. (Ní do 'mhainistir' go dtagraíonn ainm Béarla an óstáin seo, The Abbey Hotel. Béarlú seana-bhunaithe ar an ainm phearsanta 'Gobnait' is ea 'Abbey'.) clé|mion|muileann Tá Teampall Ghobnatan agus Tobar Ghobnatan (tobar beannaithe) ar taobh cnoic i nGort na Tiobratan agus is mó oilithreach i gcónaí a choimeádann Turas Ghobnatan.
Baile fearainn is ea Gort na Tiobratan. Tá sé laisteas den bpríomh-bhóthar trí Bhaile Mhúirne (an N22). mion|Eaglais 'Gobnatan' tuiseal ginideach 'Gobnait' i nGaelainn Mhúscraí. 'Gobanatan' (/gubənətən/) a thugtar amach sa ghnáthchaint.
An Sulán
Sileann abhainn darb ainm An Sulán trí Bhaile Mhúirne, díreach laisteas den bpríomh-bhóthar. Ritheann sé seo aniar ó Chúil Aodha agus soir go Maigh Chromtha, mar a mbuaileann sé leis An Laoi. clé|mion|Gobnait
Turasóireacht
Tá Baile Mhúirne lonnaithe i ndúthaigh mhealltach tuaithe, ar an bpríomh-bhóthar ó Chathair Chorcaí go Cill Airne agus tá an turasóireacht go láidir ann dá réir.
Alphen-Chaam
Is bardas san hÍsiltír é Alphen-Chaam. Tá daonra 10,074 sa bhardas.
Bayswater
Is ceantar in iarthar Londan é Bayswater. Tá sé i Westminster, trí mhíle (4.8 km) slí ó Charing Cross ar an taobh thuaidh de Hyde Park. Is iomaí óstán atá suite sa cheantar agus is iomaí eachtrannach atá ina gcónaí ann ann, go mór mhór na hArabaigh timpeall Edgware Road, Meiriceánaigh, Gréagaigh agus Brasaíligh. Is iad Bayswater, Queensway, Royal Oak agus Lancaster Gate na stáisiúin Underground is gaire don cheantar.
Marmat machaire
Ainmhí is ea an marmat machaire, géineas Cynomys.
An Bhríd
Is abhainn suite i gContae Chorcaí í an Bhríd.
Cúil Raithin
Is baile mór é Cúil Raithin i gContae Dhoire i dTuaisceart Éireann, in aice le béal abhainn na Banna agus timpeall leath bealaí idir Béal Feirste agus Doire Cholm Cille.
Dar le daonáireamh na bliana 2001 bhí cónaí ar os cionn 24,000 duine sa bhaile. Baile gnaitheach tionsclaíochta agus margaidh atá ann agus is ann atá cuid de na leibhéil ioncaim is airde i dTuaisceart Éireann. Tá galfchúrsaí, tránna ionad seoltóireachta agus áiseanna caitheamh aimsire agus siamsaíochta eile sa chomharsanacht a thugann caighdeán an-ard maireachtála don phobal.
Tá suíomh an-suntasach an mbaile mar a bhfuil droichead thar an abhainn. Tugtar an Diamaint ar chearnóg an bhaile agus is atá halla an bhaile agus Eaglais Naomh Pádraig de chuid Eaglais na hÉireann; agus tamall lasmuigh den bhaile féin tá campas Ollscoil Uladh agus an Riverside Theatre, a bhfuil an-cháil orthu ó thaobh a gcuid ailtireachta.
Is i gceantar Chúil Raithin a thángthas ar na hiarsmaí lonnaíochta daonna is sine in Éirinn. Bhí an baile ar cheann den dá phobal uirbeach a d'fhorbair Cuideachtaí Londain ag tús an 17ú haois le linn Phlandáil Uladh - tugadh ainm an bhaile ar an chontae ar feadh tamaill sular tugadh (London)Derry air. D'fhás an baile le teacht na tionsclaíochta i rith an 19ú haois agus mhéadaigh an daonra go mór tar éis an Dara Cogadh Domhanda, go háirithe nuair a rinneadh cinneadh go mbunófaí ollscoil ann sna seascaidí. Osclaíodh stáisiún traenach ann ar an 4 Nollaig 1855.
Easóg Shibéarach
Is ainmhí beag é an easóg Shibéarach. Mamach atá ann.
Dioscliosta Charlie Puth
Is éard atá i ndioscliosta an amhránaí agus scríbhneoir amhrán Meiriceánach Charlie Puth ná dhá halbam stiúideo, trí seinn leabhraithe, cúig shingil mar ealaíontóir ceoil aonréadach agus ocht físeáin ceoil.
Maighréad Ní Churtáin (Margaret Mac Curtain)
Siúr Dhoiminiceach, staraí, scríbhneoir, oide agus feiminí Éireannach ab ea Maighréad Ní Churtáin (Béarla: Margaret Mac Curtain; 17 Bealtaine 1929 – 5 Deireadh Fómhair 2020).
Rugadh Maighréad Ní Churtáin sa bhliain 1929 i gCorcaigh. B'iad Seán agus Ann Mac Curtáin a tuismitheoirí. Bhain sí céim BA amach in Ollscoil na hÉíreann i gCorcaí agus chuaigh sí isteach san Ord Doiminiceanach, agus tá an t-ainm Sr. Benvenuta uirthi go fóill. Tá gníomhréim acadúil dhearscnaitheach ag Maighréad agus d'fhoilsigh sí réimse fairsing ábhar i réimse na staire, tionchar na mban i gcomhthéacs na staire agus ról na mban in Éirinn. Is scoláire, staraí, Doiminiceanach, craoltóir, eagarthóir, iar-léachtóir, Príomhoide Coláiste, Gobharnóir Ollscoile, comhairleoir, agus teangeolaí í. Bhain sí Ph.D amach sa bhliain 1964 agus sa bhliain chéanna thosaigh sí ag obair sa Roinn Staire i gColaiste na hOllscoile i mBaile Átha Cliath. Idir na blianta 1968-1973 b'é a héacht nó mórghníomh ná foilsiú na sraitheanna leabhar staire faoi chlúdach bog 'History of Ireland' le Gill & McMillan. "Her free spirit and radical mind set is well known. Pé áit a mbíonn sí tá sí spraíúil, lán be bhrí agus ni féidir gan ligint di thú spreagadh chun cinn. Ceann de na focail a cloistear uaithi nuair a chuireann tú ceist ag lorg comhairle..’Go for it’. What a positive approach…mol an óige.. ach ní do’n ghlún óg amháin a thugann sí am agus comhairle."
CLG Chontae Fhear Manach
Eagraíocht spóirt é Cumann Lúthchleas Gael Chontae Fhear Manach, atá i gceannas ar na cluichí Gaelacha a imrítear i gContae Fhear Manach, faoi cheannas Chumann Lúthchleas Gael.
Borgh na Sgiotaig
Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é Borgh na Sgiotaig.
An Bhograch
Is sliabh suite i gContae Chorcaí í an Bhograch.
Ainmuire mac Sétnai
Ard-Rí na hÉireann, agus an chéad Ard-Rí de chuid Cineál Chonaill Uí Néill, ba ea Ainmhire mac Seanna (Sean-Ghaeilge Ainmuire mac Sétnai) (bás 569). Fionnó Chonaill Ghulbain (bás 464), bunaitheoir eapainmneach na géige, ba ea é. Bhí sé i réim ó 566 go 569.
Sula rinneadh Ard-Rí de, feictear Ainmhire i gcomhghuaillíocht le taoisigh eile Uí Néill an Tuaiscirt, mar a bhí Forggus mac Muirchertaig agus a dheartháir his brother Domhnall (bás 566) of de Chineál Eoghain, chomh maith le Cill ceathrar Ainmhire, Ninnid mac Dauach (ball de Cenél nDuach). Chuaigh Uí Néill an Tuaiscirt i gcomhrac in éadan na gConnacht i gCath Shligigh sa bhliain 544/547 agus mharaigh siad an rí Eoghan Béal.
Sa bhliain 561, rinne taoisigh Uí Néill an Tuaiscirt comhaontas le hAodh mac Eachach (bás 577) na gConnacht in éadan an Ard-Rí, Diarmaid mac Cearbhaill (bás 565) d'Uí Néill an Deiscirt. De réir na n-annál, d'eagraigh Naomh Colm Cille an comhaontas. Chloígh siad Diarmaid i gCath Chúl Dreimhne (Contae Shligigh). Is dóigh gurbh é cuspóir an chatha ná an t-ard-ríogacht chur in áirithe ar son Uí Néill an Tuaiscirt.
Sa bhliain 563, throid na taoisigh úd an Tuaiscirt Cath Móin Dairi Lothair in éadan na gCruithne agus chloígh siad iad. Mar thoradh an bhua, leath siad i gContae Dhoire isteach go dtí An Bhanna. De réir na n-annál, fuair Ainmhire ar ais gabháltais a athar, Séatna.
Tháinig Ainmhire i gcomharbacht mar Ard-rí ar Domhnall tar éis a bháis sa bhliain 566. Sna ríliostaí Meán-Ghaeilge, tá a réimeas as áit, agus fágadh ar lár é as liosta ríthe na Teamhrach, an dán den 7ú haois, Buile Choinn.
Mharaigh Fergus mac Néilléne (bás 570) de Chineál Eoghain Ainmhire sa bhliain 569. Maraíodh Fergus féin an bhliain dár gcionn ag mac Ainmhire, Aodh (bás 598), a bhí freisin ina Ard-Rí. De réir Céitinne, spreag Báetán mac Ninnedo de Chineál Eoghain an dúnmharú. Deir Chronicum Scotorum faoina bhás:
Phós Ainmhire Brigid ingen Cobthaig Uí Chinnsealaigh. Máthair a mhic, Aodh, ba ea i.
Boraraig, Diùirinis
Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é Boraraig.
Catherine Byrne
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Bhaile Átha Cliath Theas-Láir í Catherine Byrne  (Gaeilge: Caitríona Ní Bhroin ) (rugadh í 26 Feabhra, 1956 ). Tá sí ina ball de Fine Gael agus ina TD ó Bhealtaine 2007. Theip uirthi suíochán Dála a bhaint i dtoghchán na bliana 2002.
Sheas sí san Olltoghchán 2016 agus toghadh í le 14.3% de na vótaí céad rogha.
Asten
Is bardas agus baile i ndeisceart na hÍsiltíre é 'Asten. Tá Asten suite sa chúige Brabant Thuaidh. Tá daonra 16,743 sa bhaile (Mí Lúnasa, 2017). Peelands a thugtar ar chanúint na háite, ar fhochanúint de Ísiltíris Bhrabant í.
Ealaghol
Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, Albain, é Ealaghol.
Tá timpeall is 150 duine ina gcónaí sa sráidbhaile anois. Bhíodh an daonra ní ba líonmhaire roimh bhánú na tíre. De réir dhaonáireamh na bliana 2011, bhí Gàidhlig ag 31% den phobal.
Marmat machaire Meicsiceach
Ainmhí is ea an marmat machaire Meicsiceach (Cynomys mexicanus). Mamach atá ann.
An Normainn
Is réigiún í An Normainn (Fraincis: La Normandie) atá suite in iarthuaisceart na Fraince, ceann de na 18 Réigiúin na Fraince. Ba í seo áit dhúchais na Normannach. Bhíodh sí ina ríocht neamhspleách ag na Lochlannaigh sna meánaoiseanna.
Ón sean-teangaí Lochlannach a tháinig an ainm, gaolmhar le 'northman' i mBéarla.
Peadar de Barra
Iar-pholaiteoir Éireannach ón pháirtí Fine Gael ba ea é Peadar de Barra (Béarla: Peter Barry), a rugadh ar an 10 Lúnasa, 1928 i gCathair Chorcaí agus a bhásaigh ar an 26 Lúnasa 2016. Toghadh é ina Theachta Dála don chéad uair ag olltoghchán na bliana 1969. Bhí de Barra gníomhach san idirbheartaíocht a rinne rialtas na hÉireann sular shínigh siad an Comhaontú Angla-Éireannach sa bhliain 1985.
Mac leis an bpolaiteoir Antaine de Barra atá ann.
Cuan Oisre
Is inbhear suite i gContae Chorcaí é Cuan Oisre.
Iora talún
Ainmhí is ea an t-iora talún.
Borradail
Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é Borradail.
Cathaoir Ó Dochartaigh
Taoiseach ar chlann Uí Dhochartaigh in Inis Eoghain, Tír Chonaill ba ea Cathaoir Ó Dochartaigh (1587-1608).
Ní raibh sé ach 14 bliana d'aois nuair a tháinig sé i gcomharbacht ar a athair Seán Óg. Bhí ridireacht faighte ag a sheanathair Seán mór ó Rí Shasana sa bhliain 1541 ionas go bhféadfadh sé a thailte a choinneáil mar Thiarna Inis Eoghain. Rinneadh ridire de Chathaoir nuair a bhí sé ina dhéagóir as ucht troid ar thaobh na Sasanach i gCogadh an Dá Aodh. Tugadh cuireadh go Londain dó agus d'fhill é go hÉirinn mar aimiréal ar chathair nua Dhoire Cholm Cille. Ach bhí aighneas go minic idir é agus na plandóirí agus cuireadh tréas ina leith. Tar éis dó a dhílseacht a thabhairt don Choróin sa chogadh mór i gcoinne Aodh Ó Néill agus Cúige Uladh a bheith bánaithe agus curtha faoi smacht ag plandóirí d'éirigh sé amach agus loisc sé Doire go talamh - mharaigh sé Gobharnóir na cathrach chomh maith. Ach ní raibh ar a shon aige ach gur cuireadh fórsa láidir ina choinne.
Cuireadh chun báis é agus crochadh a cheann in airde ar phíce i mBaile Átha Cliath mar phionós don 'audacious traitor'.
Kenny Egan
Is dornálaí Éireannach é Kenny Egan (7 Eanáir, 1982 - ). As Cluain Dolcáin i mBaile Átha Cliath dó. Bhuaigh Egan bonn cré-umha i gCraobh na hEorpa sa bhliain 2006. Bhuaigh sé bonn airgid sna Cluichí Oilimpeacha i mBéising sa bhliain 2008.
Riacán mac Dúnlainge
Rí na nOsraí de rítheaghlach Dál Birn ba ea Riagán mac Dúnlainge nó Dúnghaile (Sean-Ghaeilge Riacán mac Dúnlainge). Bhí sé i réim ón mbliain 888 go dtí 894.