cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gary McSheffrey
San am atá thart d'imir sé sa Football League agus sa Premier League le Stockport County, Luton Town, Birmingham City, Nottingham Forest agus Leeds United. D'fhill sé ar Coventry City sa bhliain 2010, ansin tamall le Chesterfield, agus ag tosnú i 2014, le Scunthorpe United.
Meredith, Victoria
Baile beag atá suite thart ar 85 km siar ó thuaidh ó Mhelbourne, Victoria na hAstráile, is ea Meredith. Sa bhliain 2011, bhí 738 duine ina gcónaí ann.
Feoirling
Ba ceathrú den phingin í an Fheoirling. Cuid den chóras airgeadais impiriúl a bhí inti. Cuireadh stop leis an bhfeoirling in Éirinn i 1972. mion|Feoirling
Plinias Óg
Ba dhlíodóir, údar, agus ghiúistís na Sean-Róimhe é Plinias Óg (Laidin:Gaius Plinius Caecilius Secundus) (61 AD- ca. 112 AD), a rugadh Gaius Caecilius nó Gaius Caecilius Cilo. Chabhraigh uncail Phlinias, Plinias Mór, le tógáil agus oiliúint a nia agus bhí siad araon mar fhinné ar bhrúchtadh na Veasúive ar 24 Lúnasa 79 AD.
Duine suaitheanta é Plinias Óg mar gheall ar a chéadta litreacha a mhaireann go fóill, atá ina bhfoinse luachmhar stairiúil don tréimhse. Tá go leor acu seolta chuig impirí nó daoine tábhachtacha cosúil leis an staraí, Tacitus. Ba dhuine suntasach féin é Plinias, agus é ina ghiúistís impiriúil faoi Tráian (Laidin:Marcus Ulpius Nerva Traianus Augustus ) (réimeas AD 98-117). Measadh gur fear macánta agus measartha é Plinias agus fuair sé céimeanna níos airde trí shraith de oifigí Impiriúla idir sibhialta agus míleata, an cursus honorum (féach thíos). Ba chara an staraí Tacitus é agus d'fhostaigh sé an beathaisnéisí Suetonius ina bhfoirne. Tháinig Plinias freisin i dteagmháil le go leor fir-aitheanta eile den tréimhse sin, lena n-áirítear na fealsaimh Artemidorus agus Euphrates le linn a chuid ama sa tSiria.
Peaca marfach
De réir an chreidimh Chaitlicigh, is éard is peaca marfach ná peaca a cháineann d´anam go hifreann gan an peaca sin a fhaoistiú (nó go bhfuil sé ag teastáil sa chás nach bhfuil sé le fáil).
Tá dhá shaghas peacaí ann, sa Chaitliceachas, peaca marfach agus peaca solathach.
Chun a bheith mar pheaca marfach caithfidh an t-ábhar a bheith tromchúiseach;
Deireann Naomh Thomás Aquinas, sa Decretum Gratiani; gur leis na himthosca thuas níl an peaca faoistithe tar éis bás a fháil agus dá bharr sin téann an peacach go hIfreann.
Nicolás Kicker
mion|clé|250px|Nicolás Kicker Is imreoir leadóige gairmiúla as An Airgintín é Nicolás Kicker. Rugadh é ar an 16 Lúnasa 1992.
Peaca marfach
Dé réir an Chaitliceachais, ní féidir leis an bpeacach Comaoineach a fháil go dtí go bhfuil an peaca faoistithe, tá cásanna áirithe ann, mar shampla, le articulo mortis, a chiallaíonn "ar tí bás a fháil, agus leis sin téann an peacach go purgadóirina áit.
Stuart Parnaby
Is imreoir sacair Sasanach é Stuart Parnaby. Imríonn sé faoi láthair le Birmingham City. D'imir se le Middlesbrough roimhe sin.
Facebook
Is láithreán líonraithe shóisialta é Facebook, a bhunaigh Mark Zuckerberg ar 4 Feabhra, 2004. Is féidir le duine ar bith a bheith ina bhall de agus tá sé faoi úinéireacht phoiblí Meta Inc.
Facebook in Éirinn
Dé réir staidrimh in 2018, tá cuntas Facebook ag 65% na ndaoine in Éirinn.
Débhliantóg
Féach freisin
בוטניקה - מונחים
Naomh Cilian
Saol
I bparóiste an Mhullaigh i gContae an Chabháin i ndeoise Chille Móire a rugadh Naomh Cillian, de réir dealraimh. Oileadh Cilian ina mhanach agus oirníodh é ina easpag i lár na seachtú aoise.
Finscéal
Thiontaigh taoiseach na Francóine, Gosbert, ina Chríostaí agus lean cuid mhaith dá phobal le báisteach. Dá ainneoin sin, bhí Cilian míshásta le caighdeán moráltacht chúirt an Diúic, rud a chuir sé in iúl go poiblí.
Ach bhí Gosbert pósta le baintreach a dhearthár, Gailana. Bhí Gailana i gcoinne dlí na heaglais e agus d'ordaigh Cilian do Gosbert scaradh uaithi. Ach mar gheall ar seo, shocraigh Gailana Cilian agus a chomhoibrithe Colmán (nó Colonan nó Kolonat) agus Totnán a chur chun báis. Baineadh an ceann de na fir (b'fhéidir), timpeall 689. clé|mion|Cilian, Colmán agus Totnán
Tionchar
Tá deabhóid mhór do Naomh Cilian go fóill in Würzburg, áit ina bhfuil a chorp adhlactha, agus ar fud cheantar na Baváire chomh maith.
Déantar comóradh ar Naomh Cilian, Colmán agus Totnán ar 8 Iúil agus tugtar onóir dóibh mar aspail na Francóine. clé|mion|Taisí naoimh in Würzburg inniu
An Veasúiv
Tíreolaíocht
Is í an Veasúiv an t-aon bholcán amháin atá suite ar mhórthír na hEorpa (tá Etna agus Stromboli suite ar oileáin), r 1000m os cionn léibheál na farraige. clé|mion|[[cráitéar]] clé|mion|AD 79
Stair
Bhí brúchtadh cáiliúil sa bhliain AD 79, an ceann a scrios na cathracha Rómhánacha Pompeii agus Herculaneum. Cailleadh idir 10,000 agus 25,000 duine san eachtra seo. Meastar fós go bhfuil sí ar cheann de na bolcáin is baolaí ar domhan, mar tá thart ar trí mhilliún duine ina gcónaí sa cheantar máguaird.
Tharla an brúchtadh is déanaí sa bhliain 1944.
Tá an Veasúiv suanach faoi láthair.
Béaloideas
clé|mion Áit naofa don laoch agus dia Earcail a bhí inti do na sean-Rómhánaigh agus na sean-Ghréigigh, agus tógadh an chathair Herculaneum ag bun an bholcháin mar ómós dó. mion|[[Bacchus agus an Veasúiv, freascó, Pompeii]] Taispeántar an Veasúiv ina shliabh caoin torthúil i múríomhá a aimsíodh i bPompeii, an baile a raibh indán dó a bheith báite ag an sliabh chéanna in AD 79. Léirítear an bolcán coirceogach clúdaithe le crainn agus feictear Bacchus, Dia an Fhíona, ag deimhniú ardchaighdeán na bhfíonchaora ag fás ar thalamh méith an tsléibhe. Tá cuma shéimh ar an léiríú ársa seo – i bhfad níos síochánta ná Veasúiv an lae inniu!
WTA Tour 1977
mion|250px|Chríochnaigh Chris Evert ag uimhir a 1 Is liosta é seo de na heachtraí a tharla sa bhliain 1977 i leadóg ar an WTA Tour. Ba é seo an seachtú eagrán. Bhuaigh Chris Evert na craobhacha is mó arís le 12, an airgead is mó le $503,134 agus na pointí is mó le 17.612 pointe. Ba í Virginia Wade imreoir na bliana agus Tracy Austin imreoir nua na bliana.
Contae Greene, Alabama
Stair
Bunaíodh Contae Greene ar 13 Nollaig 1819. Ainmníodh an contae i gcuimhne ar Ghinearál i gCogadh Réabhlóideach Mheiriceá Nathanial Greene ó stát Rhode Island.
John McGahern
clé|mion|An scoil, Achadh an Mhuilinn Úrscéal aí iomráiteach as Éirinn ab ea John McGahern (a rugadh 12 Samhain 1934 agus a d'éag 30 Márta 2006).
Saol
mion|Beairic, The Barracks, Uachtar Thíre, Cootehall, Ros Comáin|clé Saolaíodh é i mBéal an Átha Móir, Co Liatroma agus is ann a chónaigh sé go dtí gur shíothlaigh a mháthair, múinteoir bunscoil e. Bhog an teaghlach go Contae Ros Comáin agus chuaigh siad chun cónaí lena athair, rud a bhí tionchar mór aige ar a shaol agus go háirithe ar a shaothar.
Cáilíodh é mar mhúinteoir bun scoile i gColáiste Phádraig, Droim Conrach agus chaith sé tréimhse ag teagasc i Scoil Eoin Bhaiste i gCluain Tarbh sular cuireadh iallach air éirí as a phost tar éis foilsiú The Dark dó, de dheasca go ndúradh go raibh baint ag an scéal le pornagrafaíocht.
Chaith sé seal sna Ríocht Aontaithe sular fhill sé ar Chontae Liatroma, áit ar luigh sé isteach go dúthrachtach leis an scríbhneoir eacht. mion|Leac uaighe|clé Fuair sé bás de bharr ailse i mBaile Átha Cliath in aois 71 bliana dó. Adhlacadh é taobh lena mháthair ionúin in Achadh an Mhuilinn.
Saothair
Úrscéalta
Fíor Scéalta
Bailiúcháin Ghearrscéalta
Scannáin
Sír Golden Plains
Ceantar Rialtais Áitiúil (‘Local Government Area’ i mBéarla) de chuid Victoria na hAstráile is ea Sír Golden Plains. Bunaíodh an sír sa bhliain 1994 tar éis teacht le chéile Síreanna Bannockburn agus Leigh, agus cuid den Shír Buninyong.
Yanina Wickmayer
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Bheilg í Yanina Wickmayer. Rugadh í ar an 20 Deireadh Fómhair 1989.
Éirí Amach na dTuathánach
Tharla Éirí Amach na dTuathánach i Sasana sa bhliain 1381. Bhí na tuathánaigh faoi bhrú ag ualach trom cánacha. Ar 30 Bealtaine 1381 in Essex, rinne John Bampton, feidhmeannach ríoga, iarracht cánacha a thabhairt isteach. Chuir an splanc an breosla ar thine. Phléasc gearáin na dtuathánach amach, ag iarraidh deireadh a cur leis an seirfeachas, i measc éilimh eile, Bhí an t-ádh dearg ar an rí, Risteard II (in aois 14 bliain dó) gur tháinig sé beo as.
Dlí an tslua
Maraíodh na mílte daoine ar an dhá taobh is cosúil; feidhmeannaigh ríoga, bailitheoirí cánach, dlíodóirí, breithimh, srl ar taobh amháin; agus ar an taobh eile,na tuathánaigh agus na ceannairí, tar éis do na fórsaí ríoga ceannairí na hagóidí a locadh níos déanaí.
Scríobh Shakespeare faoi na himeachtaí, "An chéad rud atá le déanamh, maraímis gach dlíodóir." clé|mion|John Ball circa 1470 (MS, Froissart Chronicles)ː Ar 14 Meitheamh 1381, bhain dronga as Kent, Essex agus na contae tha eile Londain amach. Líon méid an tslua na saighdiúirí a bhí ann le heagla. Ní raibh ach cúpla céad saighdiúir ann (bhí an chuid is mó sa i dtuaisceart Shasana, ar an teorainn, nó in Éirinn) agus níor éirigh leo smacht a fháil ar na dronga a bhí i mbun na círéibe.
Mar sin, rinne dronga a bhí ar an daoraí cathair Londan a ionsaí. Ar an 14 Meitheamh, maraíodh Ard-Seansailéir Shasana, Simon of Sudbury. Baineadh an cloigeann de. clé|mion|circa 1470 (MS, Froissart Chronicles)ː Mharaigh Walworth an ceannaire [[Wat Tyler ]] D'eisigh na tuathánaigh liosta de na nithe a bhí uathu. Thug an rí, Risteard II agus in aois 14 bliain dó, isteach dá gcuid éileamh. Ach rinne sé athchomhairle an lá dár gcionn, 15 Meitheamh. Baineadh an ceann den Ridire John Cavendish, Príomh-Bhreitheamh Bhinse an Rí i Sasana (agus Seansailéir Ollscoil Cambridge) ar an la céanna. Duine de na ceannairí ab ea Wat Tyler agus maraíodh é ar an 15 Meitheamh chomh maith.
Padraic Colum
Scríbhneoir bisiúil Éireannach ab ea Padraic Colum (8 Nollaig 1881 – 11 Eanáir 1972). Bhí sé ar phríomhphearsaí Athbheochan Litríochta na hÉireann, in éineacht lena bhean chéile Mary Colum. Scríobh sé filíocht, úrscéalta, drámaí, neamhfhicsean agus leabhair do pháistí.
A óige
Rugadh Colum mar Patrick Columb i dteach na mbocht i gContae an Longfoirt, mar a raibh a athair ag obair. Eisean an chéad pháiste de ochtar a rugadh dóibh. Nuair a chaill a athair a phost sa bhliain 1889, thug sé aghaidh ar Mheiriceá le páirt a ghlacadh i ruaig óir in Colorado. D'fhan Padraic agus na páistí eile lena máthair in Éirinn. Tháinig athair Coluim ar ais sa bhliain 1892, agus thug an chlann ar fad aghaidh go Glas Tuathail, i aice Bhaile Átha Cliath. Fostaíodh an t-athair mar leasbhainisteoir stáisiún traenach Chuas an Ghainimh agus Ghlas Tuathail. Chuaigh Pádraic go dtí an scoil náisiúnta áitiúil.
I ndiaidh do Susan Columb bás a fháil sa bhliain 1897, briseadh an chlann suas ar feadh tamaill. D'fhan Padraic agus deartháir amháin leis i mBaile Átha Cliath, agus chuaigh a n-athair ar ais go Longfort leis na páistí eile. Chuir Colum críoch lena chuid scolaíochta an bhliain ina dhiaidh agus, in aois a 17 mbliana, d'éirigh leis i scrúdú agus tugadh post dó mar chléireach san Irish Railway Clearing House. D'fhan sé sa phost sin go 1903.
Ba sa tréimhse seo a thug Colum faoin scríbhneoireacht agus a casadh roinnt mórscríbhneoirí na hÉireann air, W. B. Yeats, Lady Gregory agus Æ ina measc. Chuaigh sé le Conradh na Gaeilge agus bhí sé ar an gcéad bhord ar Amharclann na Mainistreach.
Rogha saothair
Mar eagarthóir:
Cathal Ó Murchadha
Polaiteoir Éireannach ab ea Cathal Ó Murchadha (16 Feabhra 1880 - 28 Aibreán 1958). Bhí sé ina bhall de Shinn Féin. Bhí sé ina cheannaire den pháirtí freisin.
Fabrice Muamba
Is imreoir sacair Sasanach é Fabrice Muamba. Imríonn sé faoi láthair le Bolton Wanderers. D'imir sé le Birmingham City roimhe sin.
Karin Knapp
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Iodáil atá ar scor í Karin Knapp. Rugadh í ar an 28 Meitheamh 1987.
Bliantóg
Is éard is bliantóg ann ná planda nach mairfidh ach bliain: eascróidh sé as síol, tiocfaidh bláth air, déanfaidh sé síolta, agus tiocfaidh feo air, agus sin go léir i rith aon bhliain amháin.
Anailid
Is éard is anailid ann ná péist fháinneach le siméadracht dhéthaobhach (fíleam Annelida). An cholainn roinnte i bhfáinní sorcóireacha (teascáin), agus orgáin atá eagraithe go líneach. Cuas colainne inti. Ceann le himlínte glana, de ghnáth. Cuimsíonn sí an phéist talún, an phéist ghuaireach is an súmaire.
Najaf
Is cathair san Iaráic í Najaf (ón Araibis النجف), timpeall 160 km ó dheas ón bpríomhchathair Bagdad.
thumb|right|300px|Mosc Meshed Ali i Najaf Ba é a daonra measta i 2003 ná 585,600 duine. Is í príomhchathair an chúige den ainm céanna. Is í ceann de na cathracha is naofa i gcreideamh Shi'a an Ioslaim agus ceanncheathrú na cumhachta polaitiúla Shi'a san Iaráic.
Girona
Is cathair sa Chatalóin in oirthuaisceart na Spáinne í Girona nó Gerona (as Spáinnis). Tá sí suite ar chumar na haibhneacha Ter, Onyar, Galligants, agus Güell le daonra thart ar 99,000 (2017). Tá sí mar phríomhchathair an chúige Gerona agus an chontae Gironès. Tá Barelona suite 99 cm soir ó deas. Imríonn Club Sacair Girona i La Liga na Spáinne.
Shane Duffy
Is imreoir sacair Éireannach é Shane Duffy a rugadh ar an chéad lá de mhí Eanáir, 1992. Imríonn sé sa Premier League le Brighton agus Hove Albion agus imríonn sé le foireann náisiúnta na nÉireann. Imríonn sé cúlaí láir. Thosaigh sé a gníomhréim le Everton tar éis go bhfuair sé ar an fhoireann sinsear ach bhí sé ag imirt ar airlic le foireann eile. In 2014, chuaigh sé chuig Blackburn Rovers ar feadh dhá bhliain ansin bhog sé chuig Lancashire. Ansin bhog sé chuig Brighton i 2016 agus chuaigh an club go dtí an Premier League ó an Championship.
An Abhainn Dubh, Buiríos Umhaill
Is baile fearainn í an Abhainn Dubh. Tá sí suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Teymuraz Gabashvili
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Rúis é Teymuraz Gabashvili. Rugadh é ar an 23 Bealtaine 1985.
David Murphy
Is peileadóir sacair Sasanach é David Murphy. Imríonn sé faoi láthair do Birmingham City.
John Hayes
Is imreoir rugbaí é John James "The Bull" Hayes. Rugadh Hayes ar an 2 Mí na Samhna 1973 sa Cheapach Mhór i gContae Luimnigh. Imríonn sé le Cúige Mumhan agus le foireann náisiúnta rugbaí na hÉireann. B'iománaí é Hayes le club CLG An Cheapach Mhór agus é óg. Níor imir sé rugbaí ar chor ar bith go dtí go raibh sé ocht mbliana déag d'aois, nuair a d'imir sé leis an mBrú in aghaidh an Chaisleáin Nua Thiar. Chaith sé tamall ag imirt rugbaí sa Nua-Shéalainn agus nuair a d'fhill sé ar Luimneach thosaigh sé ag imirt le foireann na Mumhan. D'imir sé a chéad chluiche idirnáisiúnta sa bhliain 2000, in aghaidh na hAlban. Bhuaigh sé Corn na hEorpa le foireann na Mumhan sna blianta 2006 agus 2008.
Tadhg an Dúna Mac Cárthaigh
File Éireannach ba ea Tadhg an Dúna Mac Cárthaigh (c. 1642-1696). Bhí cáil na féile air, agus ar a mhuintir roimhe - Mac Cárthaigh na Féile a thugtaí orthu. Bhí áitreabh le sinsireacht acu i gCaisleán an Tóchair i nGleann an Chroim i gContae Chorcaí.
Ba é a sheanathair Tadhg an Dúna Mac Cárthaigh (r. 1584), an mac ba shine de Thadhg an Fhórsa Mac Cárthaigh. Ba é an Tiarna é idir na blianta 1618-1648, agus ba é leas-cheannasaí fhórsaí Chúige Mumhan é sa bhliain 1641. Phós sé dhá uair: iníon le Brian mac Eoghain mhic Shuibhne a rug beirt mhac (Tadhg an Fhórsa agus Diarmaid), agus ansin Onóra, iníon Dhónaill Uí Dhonnabháin (Uí Chathail), a rug ceathrar clainne – Onóra, Siobhán, Eoghan agus Ceallachán.
Bhí tailte ag Tadhg an Fhórsa in Inse Geimhleach agus i gCairbrigh i gContae Chorcaí, ach tar éis a bháis sa bhliain 1650 bhain brabúsaithe Sasanacha óna bhean agus óna mhac iad. D’éirigh le Tadhg an Fhórsa roinnt tailte a choinneáil dá mhac (Tadhg an Dúna file) ag Dún Mhánmhaí trí "Decree of Innocence" a fháil, ach cailleadh iad sin freisin tar éis bhua Uilliam Oráiste sa bhliain 1691, agus cailleadh Tadhg féin sa bhliain 1696 agus é an-bhocht.
Club Iománaíochta Chill Mheasáin
Is club iománaíochta é Cill Mheasáin atá suite idir An Uaimh agus Baile Átha Troim. Is club beag ach láidir é.
Caitheann na himreoirí geansaithe peile gorm agus bán, brístí gearra bán agus stocaí gorma. Bhain siad cluiche ceannais iománaíochta na Mí sa bhliain 2013 agus arís 2008. Bhain siad an corn céanna roinnt uaireanta eile.
Hetaira
mion|Léiríonn an phictiúr Jean-Léon Gérôme Phryne Revealed Before the Areopagus an hetaira Phryne ar a thriail. Chuir radharc a colainne nocht, de réir na finscéal, ina luí ar na giúróirí í a éigiontú.
B'í hetaira /hɪˈtaɪrə/ (iolra hetairai (/hɪˈtaɪraɪ/), chomh maith hetaera /hɪˈtɪrə/ (iolra hetaerae /hɪˈtɪriː/), (An tSean-Ghréigis: ἑταίρα "compánach", iolra ἑταῖραι, Laidin: hetaera, iolra: hetaerae) cineál striapachais sa tSean-Ghréig.
Go traidisiúnta, rinne staraithe na Sean-Ghréig dealú idir hetairai agus pornai, aicme eile de striapach sa Ghréig ársa. I gcodarsnacht le pornai, a chuir gnéas ar fáil do go leor chliaint i drúthlann nó ar an tsráid, measadh nach raibh ach cúpla fear mar chliaint ag hetairai ag aon áirithe, go raibh caidreamh fadtéarmach acu leo, agus gur chuir siad comhluadar ar fáil agus comhrá intleachtúil chomh maith le gnéas. Mar shampla, scríobh Charles Seltman i 1953 gur “cinnte go raibh hetairai in aicme an-difriúil, go minic mná léanntaí”.
Níos déanaí, áfach, cheistigh staraithe a mhéid dealú a bhí ann idir hetairai agus pornai. Abair an dara heagrán den Oxford Classical Dictionary, mar shampla, gur sofhriotal é hetaira d’aon striapachas. Tacaigh Konstantinos Kapparis leis an dtuairim seo, a le samhail cáiliúil de Apollodorus le rannán trípháirteach de na cineálacha mná san óráid In Aghaidh Neaera ("Tá cúirtéiseánigh pléisiúir againn, mná leapa mar cothabháil laethúil an choirp, agus mná chéile d’fhonn leanaí dlisteanach a bheireann agus chun caomhnóir iontaofa a bhíonn againn ar an méid a bhfuil sa bhaile."). Rangaíonn Apollodorus gach striapachas le chéile, faoin téarma hetairai.
Mhol Rebecca Futo Kennedy tríú teoiric. Tugann sí nár “striapacha nó fiú cúirtéiseánaigh” iad na hetairai. Ina ionad sin, áitíonn sí, ba mhná don scothaicme iad hetairai... a ghlac páirt i gcultúr siompóisiamaí agus só", díreach mar a úsáideadh hetairoi – foirm firinscneach an fhocail – chun tagairt a dhéanamh do ghrúpaí d’fhir don scothaicme ag siompóisiamaí.
Ní aontaíonn Miner le Kurke, ag maíomh go raibh hetairai saor i gcónaí, ní sclábhaithe. mion|Taispeánann an phéintéireacht seo, ar an taobh istigh de kylix (saghas cupán), hetaira ag imirt kottabos, cluiche óil a imríodh ag siompóisiamaí inar phreab na rannpháirtithe dreigíní a gcuid fíona ag sprioc. Chomh maith le seirbhísí gnéis, is cosúil go raibh hetairai léannta go minic, neamhchosúil le pornai, agus gur chuir siad comhluadar ar fáil.
De réir Kurke, bhí an coincheap na hetairai ina toradh an tsiompóisiam, áit a ceadaíodh hetairai mar chompánaigh a bhí ar fáil go gnéasach de na fir-pháirtí.
Dar le an Deipnosophistai Athenaeus, sholáthair hetairai "chomhrá moltach oilte": rud a fheictear, mar áiteanna eile sa litríocht chlasaiceach, mar chuid shuntasach de ról an hetaira. Go háirithe, ba iad "dea-chaint" agus "galántacht" (αστεία) na tréithe a rinne an dhealú idir hetairai agus pornai. Is dóigh go bhfuair hetairai oideachas ceoil freisin.
D’fhéadfadh hetairai saor a bheith an-saibhir, agus a gcuid airgeadais féin a rialú. Mar sin féin, d’fhéadfadh a ngairmeacha beatha a bheith gearr, agus mura dtuilleann siad a ndóthain chun tacú leo féin, b’fhéidir go mbeadh iallach orthu dul i muinín obair i drúthlann, nó a bheith ag obair faoi mháistrí striapach, d’fhonn ioncam leanúnach a chinntiú agus iad ag dul in aois.
Ainilín
C6H5NH2, aimínibeinséin i gcóras IUPAC, leacht le boladh gránna is fiuchphointe 184 °C. Bun níos laige ná amóinia. Bunábhar cuid mhaith ruaimeanna, a dtugtar na ruaimeanna ainilín orthu.
Andrej Martin
Is imreoir leadóige gairmiúla as An tSlóvaic é Andrej Martin. Rugadh é ar an 20 Meán Fómhair 1989.
Contae Hale, Alabama
Is contae in Alabama é Contae Hale. Tá sé suite in iarthar an stáit. Tá an dlús daonra (9/km²) ann. Is é Greensboro príomhbhaile an chontae. Sa bhliain 2016 bhí 14,952 daoine ina gcónaí ann. Tá sé ag críochantacht le Contaetha Bibb, Greene, Marengo, Perry, agus Tuscaloosa.
Stair
Bunaíodh Contae Hale ar 30 Eanáir 1867. Ainmníodh an contae i gcuimhne ar oifigeach airm Cónaidhmeach Stephen Fowler Hale.
Bobby Fischer
Ba sármháistir fichille é Robert James "Bobby" Fischer (9 Márta, 1943 i Chicago, SAM - 17 Eanáir, 2008 i Réicivíc, an Íoslainn) agus iarchuradh an domhain.
Bhuaigh sé Comórtas Fichill an Domhain ar 1 Meán Fómhair, 1972, ceann de bhuaicphointe an Cogadh Fuar. Ba é an dara Meiriceánach agus an chéad Mheiriceánach a rugadh i SAM chun Comórtas Fichill an Domhain a bhuachaint.
Bhí neamhord ilphearsantachta air agus saol casta aige.
Shíothlaigh sé i Réicivíc, san Íoslainn 64 bliain d'aois dó, sa bhliain 2008 tar éis dó saorántacht na hÍoslainne a bhaint amach sa bhliain 2005.
Thomas Pringle
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do Dhún na nGall é Thomas Pringle (Gaeilge: Tomás Pringle) rugadh sa bhliain 1967 é. Bhíodh ina bhall de Sinn Féin ach is teachta neamhspleách anois é.
Sheas sé san Olltoghchán 2016 agus toghadh é le 8.5% de na vótaí céad rogha.
Feabhra
Is í Feabhra nó Mí Feabhra an dara mí den bhliain.
De ghnáth bíonn 365 lá sa bhliain, ach gach ceathrú bliain bíonn lá sa bhreis i mí Feabhra. De ghnáth bíonn ocht lá is fiche sa mhí sin ach naoi lá is fiche i mbliain bhisigh.
Domhnall Ua Buachalla
Is Éireannach ab ea Domhnall Ua Buachalla (5 Feabhra, 1866 - 30 Deireadh Fómhair, 1963). Bhí sé ina bhall de Shinn Féin.
Motörhead
Ba bhanna rac-cheoil as London, Sasana é Motörhead. Ba iad Lemmy Kilmister (príomhamhránaí, dordghiotár), "Fast" Eddie Clarke (giotár), Phil "Philthy Animal" Taylor (drumaí) baill an ghrúpa.
Fuair Lemmy bás ar 28 Mí na Nollag 2015 de bharr ailse.Bhí sé 70 bliain d'aois. mionsamhail|Lemmy
Cuan na Coime
Is cuan é Cuan na Coime. Tá sé suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Cultúr
mion|300px|Cultúir an tseansaoil timpeall an domhain Tagann an focal cultúr ón fhocal Laidine colere. De ghnáth is gníomhaíochtaí daonna atá i gceist. Tá go leor sainmhíniú ann faoi cad is saíocht ann, bunaithe ar na teoiricí éagsúla. Is éard is ciall le cultúr, d'fhéadfá a rá, ná staid sibhialtachta a bhaineann le pobal daoine. Féadann cultúr tagairt d'fheabhsú na hintleacht a, freisin.
Johannes Scotus Eriugena
Diagaire Éireannach, fealsamh Nua-Phlatónach, agus file ab ea Johannes Scotus Eriugena. Scríobh sé roinnt mhaith saothar, ach is so-aitheant sa lá atá inniu, agus chuaigh i bhfeidhm ar daoine sna céadta bliain ina dhiaidh sin ná a chuid tráchtaireachtaí, aistrithe ón Ghréigis, a rinne sé ar obair an dhiagaire agus fhealsaimh Pseudo-Dionysius an tAreopaguch.
Ainm
D’úsáid Johannes Scotus an fhoirm "Eriugena" den bhuafhocal a cuireadh lena ainm in aon lámhscríbhinn amháin. Is é is brí leis ná ‘a rugadh in Éirinn (Ériú)’. Ba é ‘Scottus' an téarma Laidine ar “Éireannach” nó “Gaelach” agus, dá bhrí sin, aistrítear a ainm mar “Johannes, an Gael a rugadh in Éirinn”. Is é “Scotti” an téarma ar thug na Rómhánaigh ar na hÉireannaigh. Litríodh an focal mar ‘Scottus’ (le dhá ‘t’ seachas ceann amháin) sna lámhscríbhinní luatha suas go dtí b’fhéidir an 11ú aois. Tugtar ‘Scottigena’ (“a rugadh in Éirinn”) air sna lámhscríbhinní corruair, freisin.
Tá sé tábhachtach é a idirdhealú ón bhfealsamh d’aois ní ba dhéanaí, Duns Scotus.
Saol
B’Éireannach é Johannes Scotus Eriugena, agus ba in Éirinn a fuair sé a chuid oideachais. D’aistrigh sé go dtí an Fhrainc (timpeall 845) agus tháinig sé i gceannas ar an Acadamh Palaitíneach faoi chuireadh an Rí Cairilínsigh, Séarlas Maol. Tháinig sé i gcomharbacht ar Alcuin Eabhrac (735-804) mar cheannasaí Scoil an Pháláis. Is amhlaidh gur tháinig borradh mór faoin gclú a raibh ar an scoil seo, a bhí tábhachtach mar institiúid san Athbheochan Cairilínseach, faoi cheannasaíocht Ériugena, agus tharla gur thug an Rí cead a chinn don fhealsamh a raibh a chos isteach leis. Ba mháistir scoile é Alcuin seachas fealsamh ach ba scoláire iomráiteach na Gréigise a bhí in Ériugena chomh maith le fealsamh, duine a raibh scil aige a bhí annamh in Iarthar na hEorpa ag an am sin, cé go raibh sé coitianta i measc lucht foghlama sa tréimhse luath i stair na hÉireann agus sa tréimhse Mheánaoiseach in Éirinn chomh maith, mar a léirítear in úsáid an chló Gréigise i lámhscríbhinní Éireannacha sa Mheánaois. D’fhan sé sa Fhrainc ar feadh tríocha bliain ar a laghad agus táimid beagnach dearfach de gurbh sa tréimhse sin a scríobh sé a chuid saothar uile. Níl mórán eolais againn faoina shaol aosta. Tá scéal amháin ann go bhfuair sé cuireadh ó Alfred Mór na Sasana teacht go hOxford, gur oibrigh sé go dín ansiúd ar feadh blianta fada, gur éirigh leis a bheith ina ab in Malmesbury, agus ansin go bhfuair sé bás nuair a thug a chuid daltaí bairbín dó lena gcuid stíleas (styli). Níl sé soiléir an ceart go léifear brí litriúil nó brí fhíorach sa scéal seo, agus ceapann roinnt scoláirí go bhfuil seans ann gur ar Johannes eile atá sé ag tagairt. Is é is dóichí ná nár fhág sé an Fhrainc riamh, agus ceaptar go bhfuair sé bás in 877, de ghnáth. De réir na fianaise atá ann, ní féidir dearbhaigh arb chléireach nó tuata é, ach meastar gurb chléireach é, agus manach leis sin, b’fhéidir, nuair a chuirtear in áirimh nósanna na haimsire atá i gceist.
Saothair
Den chuid is mó, tá a chuid saothar bunaithe ar Naomh Agaistín, ar an mbréag-Dinísias, ar Maximus an tAdmhaitheoir, agus ar na hAithreacha Capadóiceacha, agus is saothair Nua-Phlatónacha iad gan dabht ar bith. D’athnuaigh sé dearcadh tharchéimnitheachas an Nua-Phlatónachais agus a cur chuige ar a dtugtar “céimlathas grádaithe”. Agus é ag féachaint siar ar shaothar Phlatóin, d’éirigh leis an díospóireacht sin idir an t-ainmníochas agus an réadúlachas a athbheochan. Is é an chéad saothar a bhfuil eolas againn faoi a scríobh sé sa tréimhse seo ná tráchtas ar an Eocairist, ach tá sé sin caillte, faraor. Tá an cuma ar an scéal gur chuir sé an teagasc chun cinn nach raibh san Eocairist ach siombalachas nó cleachtas comórtha, barúil a raibh ag Berengar ó Tours níos déanaí sa stair agus a cáineadh agus a daoradh é dá bharr. Mar chuid dá phionós aithrí, deirtear go raibh ar Berengarius tráchtas Eriugena a dhó go poiblí. Cé chomh fada is a bhfuil fianaise againn faoi, áfach, ceapadh ag an am gurbh ortadocsach é Eriugena agus cúpla bliain ina dhiaidh roghnaigh Hincmar, ardeaspag Rheims, é chun cosaint a dhéanamh ar theagasc shaoirse an toil in aghaidh an teagaisc réamhchinntiúcháin ar mhol an manach Gottschalk (Gotteschalchus). Chuaigh slua mór de lucht na hEaglaise in aghaidh tráchtas Gottschalk toisc gur dhiúltaigh sé an luach atá de dhlúth agus d'inneach in oibreacha maithe. Tá an tráchtas De divina praedestinatione, a cumadh chun an díospóireacht seo a chur i gcríoch, fós againn, agus is ceaptar gurb mar gheall ar inneachar an tráchtais sin gur cuireadh amhras ar ortadocsacht Ériugena.
Chreid Eriugena go bhfrithchaitheann gach aon duine agus gach aon neach gnéithe Dé, go bhfuil gach aon neach ag teannadh ar na gnéithe sin a bhaint amach, agus go bhfuil sé i ndán dóibh go mbainfidís amach iad i ndeireadh na dála. Chreid Eriugena in apocatastasis (nó an athmhuintearas uilíoch), teoiric a deir go dtaga an cruinne faoi thiarnas Dé den athuair, i bhfad na haimsire.
Lukáš Lacko
Is imreoir leadóige gairmiúla as An tSlóvaic é Lukáš Lacko. Rugadh é ar an 3 Samhain 1987.
Gréasán Domhanda
thumb|An lógó stairiúil, deartha ag [[Robert Cailliau.]] Is córas poiblí hipirtéacs ar an Idirlíon é an Gréasán Domhanda (as Béarla World Wide Web nó WWW), cruthaithe ag Tim Berners-Lee agus Robert Cailliau i CERN i 1990 le haghaidh torthaí eolaíochta a scaipeadh. Is é an Gréasán Domhanda an chuid is iomráití den Idirlíon ach tá seirbhísí eile ar an Idirlíon nach cuid den Ghréasán Domhanda iad (cosúil le ríomhphost agus teachtaireachtaí meandracha). mion|aithreacha an [[Gréasán Domhanda|WWW ... Robert Cailliau, Jean-François Abramatic, and Tim Berners-Lee sa bhliain 2004]] mion|[[CERN inniu]] Is éard atá i gceist leis an Gréasán Domhanda ná na ríomhairí go léir atá ceangailte leis an Idirlíon, agus a choinníonn doiciméid atá inrochtana ar an dá thaobh tríd an bprótacal caighdeánach (an prótacal aistrithe hipirtéacs, HTTP). An gréasán a thugtar air mar ghiorrú (nó an líon, nó w3), agus i seoltaí Idirlín úsáidtear an t-acrainm www.
URLanna agus Hipirnaisc
mion|[[Feadhnacht an Ghréasáin Dhomhanda]] Más mian leat an Gréasán Domhanda a thaisteal, tá gá le ríomhaire nó fón srl. le ceangal Idirlín agus brabhsálaí air. Coinnítear leathanaigh gréasáin ar fhreastalaithe gréasáin agus déantar rochtain orthu tríd an bprótacal HTTP. Tagann íomhá an ghréasáin ó úsáid hipirnaisc chun na leathanaigh lín a cheangail le chéile. Lonannaítear gach láithreán lín le seoladh uathúil nó URL (aimsitheoir aonfhoirmeach acmhainne) agus leathanaigh dhifriúla sonraí, dealaithe óna chéile le lipéid scartha le tulslaiseanna (I). Aon rud is féidir a bheith ina chomhad ríomhaire, is féidir é a chur ar fáil mar dhoiciméad gréasáin: téacs, grafaic, fuaim, fís is eile. Gné eile den líon is ea an t-inneall cuardaigh, modh chun doiciméid a chuardach is a aimsiú ar bhonn ábhair seachas seolaidh. Níl aon teorainn theoiriciúil ná dhlíthiúil le méid an ghréasáin.
Is é atá i láithreán lín ná ríomhaire a bhfuil doiciméid ann ar féidir iad a aistriú is a chur ar fáil ag ransaitheoirí i bhformáid chaighdeánach éigin (HTML nó XML, de ghnáth).
Bíonn seoladh ag gach píosa eolais ar an nGréasán Domhanda. Tugtar an URL ar an seoladh seo (cé go bhfuil URI i ndáiríre níos cruinne don sainmhíniú seo - is fothacar iad na URLanna de na URIanna). Seasann URL le haghaidh Uniform Resource Locator nó Aimsitheoir Aonfhoirmeach Acmhainne i nGaeilge. Is féidir an URL a chló isteach sa mbrabhsálaí nó is féidir cliceáil ar hipearnasc ar leathanach gréasáin chun taisteal chuig URL nua. Seo roinnt samplaí de URLanna: Ní gá an http:// a chló isteach sa bhrabhsálaí mar go bhfuil sé inghlactha go bhfuil sé ann. Tabhair faoi deara thuas nach dtosaíonn gach URL le www. Is seoladh slán é an tríú shampla. Is féidir é sin a aithint mar go dtosaíonn sé le https. I gcás an cheathrú shampla, is URL é seo de phictiúr atá mar chuid de leathanach gréasáin.
Stair
Agus é ag obair ag CERN san Eilvéis, d'fhorbair an ríomh-eolaí Sasanach Tim Berners-Lee agus an Beilgeach Robert Cailliau prótacail chun eolas a mhalartú idir ríomhairí. I 1989 thairg siad scéim uiledhomhanda hipirtéacs, le húsáid ag fisicithe ar fud an Domhain ar dtús, agus cuireadh i bhfeidhm mar "an idirlíon" (do ghnáthdhaoine) níso déanaí. Ceapadh taobh istigh de CERN sa Ghinéiv chun gurbh fhéidir le fisicithe in institiúidí éagsúla eolas ar fhisic ardfhuinnimh a roinnt le chéile go héasca.
Ba ar 12 Márta 1989 a chuir Tim Berners-Lee a mholadh chun tosaigh go gcruthódh sé córas gréasánach eolais don institiúid núicléach. Glacadh leis agus an bhliain dár gcionn scríobh sé an chéad bhrabhsálaí idirlín, ar ar thug sé ‘WorldWideWeb.
Rinne Berners-Lee cinnte de gur cheadaigh CERN na teangacha seo a úsáid gan chead gan phaitinn, saor in aisce. Cuireadh ar fáil don phobal domhanda ar an Idirlíon é i 1991. Leath sé amach go tapa chuig gach ábhar, disciplín is tír ar Domhan, ionas go bhfuil sé uilechuimsitheach anois.
Tá eagraíocht curtha le chéile ag comhlachtaí a bhaineann leis an ngréasán, Feadhnacht an Ghréasáin Dhomhanda, ó 1994 chun comhphrótacail a fhorbairt dó. Lonnaithe in Institiúid Teicneolaíochta Massachusetts atá sí. D'éirigh Lee ina Stiúrthóir ar Feadhnacht an Ghréasáin Dhomhanda sa.bhliain 1994, go dtí 2008.
I rith na 1990idí d'fhás an WWW timpeall 40% in aghaidh na bliana, agus bhí sé ag méadú 60% gach bliain sna 2000idí.
Séamas Mac Fhearaigh
Iar-imreoir agus bainisteoir iománaíochta Éireannach é Séamas Mac Fhearaigh (Béarla: James McGarry), a rugadh ar an 26 Samhain, 1971 i nDroichead Binéid, Contae Chill Chainnigh. D'imir Mac Fhearaigh ina chúl báire leis an gclub Droichead Binéid agus bhí an-rath aige ag imirt le foireann idirchontae Chill Chainnigh idir na blianta 1999 agus 2008.
Latrobe
Is baile é Latrobe, atá suite i gContae Westmoreland, Pennsylvania, Stáit Aontaithe Mheiriceá. Tá 7,634 duine ina gcónaí ann. Is í Barbara Griffin méara an bhaile. As Latrobe don ghalfaire Arnold Palmer.
Lia Fáil (Éire)
Is séadchomhartha fíorthábhachtach í Cloch Lia Fáil agus tá sí luaite go forleathan i dtéacsanna ársa. Tá ceangal ag an gcloch eibhir le gnáis oirnithe Ríthe Theamhair. De réir bhéaloideas na hÉireann, corón aíodh gach ceann de Ard-Ríthe na hÉireann ann suas go dtí Muirchertach mac Ercae sa bhliain 500.
Stair
Deirtear gurb iad Tuatha Dé Danann a thóg an Lia Fáil go hÉirinn.
Bogadh í go dtí an áit ina bhfuil sí anois go luach sa naoú haois déag.
Rinneadh damáiste don séadchomhartha sa bhliain 2012, nuair a buaileadh é le casar nó le huirlis mhaol éigin eile.
An Lia Fàil in Albain
Go dtí 1950, bhí an leadhb de charraig ar taispeáint i mainistir Westminster, Sasana. Ach ghoid náisiúnaithe na hAlban é ar 24 Nollaig 1950, agus faraor, bhris na gadaithe an chloch Albanach ina dhá leath.
Ar 11 Aibreán 1951 fágadh an liag i mainistir Obar Bhrothaig in Albain. Bhí an chloch ar ais i Londain sa bhliain 1953 nuair a rinneadh banríon ar an Ríocht Aontaithe d'Eilís II.
Jonathan Hill
Is polaiteoir Sasanach é Jonathan Hopkin Hill (24 Iúil 1960 a rugadh é). D'fhreastail sé ar Highgate School, ollscoil Cambridge (MA).
Ceapadh é barún na Parlaiminte i Westminster sa bhliain 2010.
Coimisinéir Eorpach ag Juncker i 2014 ainmnithe.
Daniël de Ridder
Is imreoir sacair ón Ísiltír é Daniël de Ridder. Imríonn sé faoi láthair le Wigan Athletic. D'imir sé cheana le Birmingham City, Celta Vigo agus Ajax. Rugadh é ar 6 Márta 1984 in Amstardam.
Coleford, Gloucestershire
Is baile suite i nGloucestershire, Sasana, é Coleford. Tá sé suite dhá mhíle slí soir ón teorainn Bhreatnach agus gar do ghleann na Wye. Sa bhliain 2011 bhí cónaí ar 8,359 duine ann.
An Glasoileán
Is fo-bhaile fearainn é an Glasoileán. Tá sé suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Steve Darcis
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Bheilg é Steve Darcis. Rugadh é ar an 13 Márta 1984.
Capa
Is é capa (Κ ina cheannlitir, κ ina litir bheag) an 10ú litir san aibítir Ghréagach. Tá sé de shliocht na litreach Féinící kaph 25px|Kaph. Sa Shean-Ghréigis fuaimníodh mar /k/ é, agus i gcóras na n-uimhreacha Gréagacha, bhíodh an luach 20 air. Sa Nua-Ghréigis fuaimnítear mar /c/ nó /k/ é.
Tá bunús ag an litir Rómhánach K agus an litir Choireallach Ke (К, к) sa litir capa.
Ainmneacha fearainn
deas|250px|thumb|Ainmneacha fearainn Córas a saothraíodh chun ainm réasúnta inaitheanta intuigthe a thabhairt ar ionad ar an Idirlíon (uimhir prótacal idirlín, IPN) a fheidhmíonn mar sheoladh seachadta (rte.ie nó irlgov.ie, mar shampla). Bíonn ordlathas san ainm fearainn, agus na leibhéil scartha le ponc. Sa bhfearann is airde, ar an taobh deas, bíonn cód don tír (.ie d'Éirinn, .uk don Bhreatain, .cn don tSín) nó cód neamhgheografach (.com nó .org). I bhfearann níos ísle, a scríobhtar ar clé ón bhfearann is airde, bíonn dréacht éigin d'ainm na comhlachta, na heagraíochta nó an duine (rte. nó irlgov.). I dtíortha móra, bíonn fearann den dara leibhéal idir fearann na tíre is fearann na comhlachta uaireanta (mar shampla, sa Bhreatain úsáidtear .co.uk do chomhlachtaí, is .ac.uk d'institiúidí ardoideachais).
Denis Gorey
Polaiteoir Éireannach ab ea Denis Gorey (25 Bealtaine 1874 - 20 Feabhra 1940). Bhí sé ina bhall de Shinn Féin ar dtús agus ansin Fine Gael.
Giúrann scrogallach
Is crústach é an giúrann scrogallach. Is baill d'fhine na Pollicipedidae iad.
Valerian
Ba impire na Róimhe é Publius Licinius Valerianus.
Saintréitheacht Teanga
Is í craobh teangeolaíochta saintréitheacht teanga a bhaineann le tipeolaíocht agus rangú teangacha an domhain, bunaithe ar phrionsabail eimpíreacha na teangeolaíocht.
Hobart's Funnies
Is é Hobart's Funnies (Gaeilge:Greannáin Hobart) an leasainm a thugtar ar roinnt sainfheithiclí troda armúrtha, a díorthaíodh ó thancanna amfaibiacha, agus a d'úsáid aonaid den 79ú Rannán Armúrtha d'Arm na Breataine nó speisialtóirí ó na hInnealtóirí Ríoga le linn an Dara Cogadh Domhanda. Bhíodar an-úsáideach ar D-Day (Ionradh ar an Normainn) sa bhliain 1944, agus b'iad ceann de na cúiseanna gur bhuaigh na Comhghuallaithe an cogadh i gcoinne na Naitsithe.
Croí
mionsamhail|clé|200px|1 Aitriam deas 2 Aitrium clé 3 Vena cava uachtarach 4 Aorta 5 Artaire scamhógach 6 Féith scamhógach 7 Comhla bheannach 8 Comhla aortach 9 Méadailín clé 10 Méadailín deas 11 Vena cava íochtarach 12 Comhla thríchuspach 13 Comhla scamhógach
Is orgán matánach i ndaoine agus in ainmhithe eile é an croí a bhíonn ag pumpáil fola thart ar an chorp, trí fhuileadán an chórais imshruthaithe. Caidéal atá sa chroí a bhrúnn an fhuil trí na fuileadáin nó an córas imshruthaithe ar fud na colainne.
Soláthraíonn an fhuil bia, ocsaigin agus substaintí eile timpeall na colainn e agus freisin cuidíonn sé le fuíollábhair mheitibilacha a bhaint.
Tá croí an duine thart fán mhéid chéanna le dorn druidte. Tá sé suite idir na scamhóga, sa spás meánchliabhraigh. Tugtar an matán cairdiach ar an chroí.
Imshruthú
I ndaoine, mamaigh eile, agus éin, tá an croí roinnte i gceithre sheomra: na haitriamaí clé agus ar dheis uachtaracha, agus na méadailíní clé agus ar na dheis íochtaracha. Tugtar, go coitianta,
- an croí deas ar an aitriam agus an mhéadailín ar dheis agus
Dursley
deas|250px|thumb|Dursley Is baile suite i nGloucestershire é Dursley.
Croí
Imshruthú
I gcodarsnacht leo, bíonn dhá sheomra sna héisc, aitriam agus méadailín, cé go mbíonn trí sheomra sna reiptílí.
Imshruthú sistéamach
San imshruthú sistéamach, téann fuil, a bhíonn ocsaigin laghdaithe, ón cheann, ón mhuineál agus ó na sciatháin isteach san aitriam deas, tríd an vena cava uachtarach (príomhfhéith na colainne). Téann an fhuil ón ucht, ón bholg agus ó na cosa isteach tríd an vena cava íochtarach. San am céanna a mbíonn an t-aitriam deas ag líonadh le fuil, bíonn fuil ocsaiginithe ó na scamhóg a ag dul isteach san aitriam clé, trí na féitheacha scamhógacha.
Crapann na matáin sna haitriamaí, osclaíonn na comhlaí déchuspacha agus tríchuspacha agus líonann na méadailíní le fuil. Ansin crapann ballaí matánacha na méadailíní, druideann na comhlaí déchuspacha agus tríchuspacha agus osclaíonn na comhlaí corránacha agus brúitear an fhuil isteach sna hartairí. Brúitear an fhuil ón mhéadailín dheas isteach san artaire scamhógach agus téann an fhuil go dtí na scamhóga. Brúitear an fhuil ón mhéadailín chlé isteach san aorta agus pumpáiltear thart faoin cholainn ar fad í.
Seomraí
Tá 4 sheomra sa chroí. Faigheann an t-aitriam deas fuil ón gcolainn i gcoitinne tríd an vena cava, agus le linn a shiostóil brúnn an fhuil ar aghaidh tríd an gcomhla aontreoch thríchuspach isteach sa mhéadailín deas. Nuair a chrapann an méadailín deas seo le linn a shiostóil siúd, brúitear an fhuil amach an chomhla scamhógach isteach san artaire scamhógach.
An fhuil a thagann ar ais ó na scamhóga, atá athnuaite le hocsaigin, téann sí isteach san aitriam clé. Nuair a chrapann an t-aitriam seo ina shiostól féin, brúitear an fhuil isteach tríd an gcomhla bheannach isteach sa mhéadailín clé, an seomra leis na fallaí matánacha is raimhre sa chroí. clé|mion|200x200px|siostól Crapann na matáin sin i siostól an mhéadailín chlé chun an fhuil a chaidéalú amach an chomhla aortach isteach san aorta agus ar aghaidh timpeall na colainne. Tar éis gach siostóil bogann na matáin sa mhéadailín, agus tugtar an diastól ar an bpas seo ina mbíonn na matáin bogtha. Déanann gach seomra sa chroí caidéalú trí chrapadh mhatáin an tseomra sin, agus tugtar an siostól ar phas an chraptha.
Tarlaíonn siostól na n-aitriam ag an am céanna, agus ina dhiaidh sin tarlaíonn siostól na méadailíní ag an am céanna. Le linn siostól na n-aitriam osclaíonn an chomhla aontreoch amach as na seomraí sin, agus ligeann sé sin don fhuil rith ar aghaidh isteach sna méadailíní.
Ansin tarlaíonn siostól na méadailíní: dúnann siad a gcomhlaí isteach is osclaíonn a gcomhlaí amach, rud a ligeann don fhuil a bealach ar aghaidh san imshruthú a dhéanamh. Rialú leictreach a choimeádann pas gach craptha sa chroí san ord ceart.
Is amhlaidh a dhípholaraíonn na cill scannáin i matáin na n-aitriam ar dtús i gcónaí, rud a spreagann na seomraí sin chun craptha. Ina dhiaidh sin leathann an dípholarú go dtí na méadailíní, agus crapann siad sin i gcónaí tar éis na n-aitriam. Le linn na ndípholaruithe sin ritheann dóthain srutha leictrigh sa cholainn chun gur féidir voltais a thomhas idir pointí ar an gcraiceann, agus is é seo an leictreacardagram.
Struchtúr
Tá an croí suite i lár an mheánchliabhraigh taobh thiar de chnámh an uchta sa chliabhrach, ag leibhéal na veirteabraí tóracsach a T5 - T8. Tá an chuid is mó den chroí suite de ghnáth beagán ar chlé an chliabh raigh (cé gur féidir leis corruair bheith beagán ar an taobh dheis) agus braitear é a bheith ar an taobh clé toisc go bhfuil an taobh clé níos láidre, ós rud é mbíonn air fuil a phumpáil go dtí gach cuid den choirp. Toisc go bhfuil an croí idir na scamhóga, bíonn an scamhóg chlé níos lú ná an scamhóg eile. mion|Sraitheanna de bhalla an chroí, lena n-áirítear peireacairdiam an ionathair, agus an peireacairdiam pairiatach.
Balla an chroí
Tá balla an chroí comhdhéanta de trí shraith: Bíonn balla an chroí comhdhéanta de thrí shraith: an ionchairdiam istigh, an miócairdiam lár agus an eipeacairdiam seachtrach. Tá siad seo timpeallaithe ag sac scannánach- dúbailte. ar a dtugtar an peireacairdiam.
Tugtar an ionchairdiam ar an tsraith is sia isteach sa chroí. Tá sé comhdhéanta suas de líneáil eipitéiliach ghainneach shimplí, agus clúdaíonn sé comhlaí agus seomraí. Tá sé leanúnach le hintéliam féitheacha agus artairí an chroí, agus tá sé ceangailte leis an mhióchardiam le sraith tanaí d'fhíochán tacaíochta. Is féidir go mbíonn ról le himirt freisin ag an ionchairdiam i rialú crapadh an mhiócairdia, trí hintéilin a thál.
Is é an miócairdiam an tsraith i lár bhalla an chroí, matán cairdiach - sraith de mhatán stríocach neamhdheonach, timpeallaithe ag chreatlach collaigne. mion|Taom croí
Imshruthú Dúbailte
Sníonn an fhuil tríd an chroí dhá uair ar turas amháin iomlán den chorp. Uair amháin ag teacht ón choirp ar an taobh dheas, ansin ar an taobh clé a.teacht ó na scamhóga. Cuirtear imshruthú dúbailte ar seo.
Taom croí (ionfharchtadh miócairdiach)
Tarlaíonn taom croí (ionfharchtadh miócairdiach) nuair a chalctar artaire corónach (oclúidiú) le téachtán fola (trombóis), rud a stopann sreabhadh na fola san artaire sin agus a mharaíonn cuid mhaith den mhatán ar sholáthraigh an t-artaire sin an fhuil chuige.
Cúram
Is í an ghníomhaíocht choirp ceann de phríomhghnéithe na sláinte agus folláine. "Cuir ort do bhróga, téigh amach ag siúl le haghaidh leath uair a’ chloig, nó níos mó, agus déanfaidh tú maitheas do do chroí". Sin é an teachtaireacht ag Foras Chroí na hÉirean.
Heather Watson
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Ríocht Aontaithe í Heather Watson. Rugadh í ar an 19 Bealtaine 1993.
Eilifint na hAfraice
Is ainmhí mór í eilifint na hAfraice. Mamach atá inti.
Contae Henry, Alabama
Is contae in Alabama é Contae Henry. Tá sé suite in oirdheisceart an stáit, ar theorainn na Georgia. Tá an dlús daonra (12/km²) ann. Is é Abbeville príomhbhaile an chontae, ach is Headland an chathair is mó. Sa bhliain 2016 bhí 17,164 daoine ina gcónaí ann. Tá sé ag críochantacht le Contaetha Barbour, Dale, agus Houston, agus le Contaetha Georgia Clay agus Clay.
Stair
Bunaíodh Contae Henry ar 13 Nollaig 1819. Ainmníodh an bhaile i gcuimhne ar Patrick Henry, Gobharnóir stáit Virginia (agus óráidí iomráiteach).
Poblacht Weimar
Is gnách Poblacht Weimar (Gearmáinis: Die Weimarer Republik) a thabhairt ar an tréimhse ón mbliain 1919 go dtí an bhliain 1933 i stair na Gearmáin e, is é sin, ó dheireadh Impireacht na Gearmáine go tús an Naitsíochais.
Brollach Ginearálta
Nuair a bunaíodh Poblacht Weimar, ba é an dara hiarracht a rinne na Gearmánaigh le daonlathas liobrálach a chur ar bun ina dtír dhúchais, agus an chéad iarracht ar éirigh léi, go measartha ar a laghad. (Roimhe sin, baineadh triail as i ndiaidh Réabhlóid na Márta sa bhliain 1848.)
Tháinig deireadh le Poblacht Weimar, nuair a shealbhaigh na Naitsithe an chumhacht pholaitiúil ab airde sa tír le deachtóireacht ollsmachtúil a chur i bhfeidhm.
Is minic a deirtear gur daonlathas gan daonlathaigh a bhí i gceist le Poblacht Weimar. Bhí, fiú, lucht a comhaimsire ag fáil an lochta seo uirthi. Níl ach cuid den cheart acu siúd a thugann creidiúint don ráiteas seo, ach mar sin féin, tagraíonn sé d'fhabhta tábhachtach i sochaí na linne sa Ghearmáin. Ní raibh páirtithe agus fórsaí polaitíochta na Gearmáine ábalta teacht le chéile faoin gcineál bunreacht ná faoin gcóras polaitiúil a bhí ag teastáil. Na forais shóisialta a fuair an phoblacht mar oidhreacht ó Impireacht na Gearmáine, cosúil leis an gcóras riaracháin agus státseirbhíse, na cúirteanna agus na fórsaí armtha, níor cuireadh luachanna an daonlathais i bhfeidhm orthu. Cé go raibh fórsaí frithdhaonlathacha ag obair ar an eite chlé freisin, ba iad antoiscigh na heite deise ba mhó a chuir an saol polaitiúil ó mhaith.
Ó thús báire, chaithfeadh an phoblacht troid a chur ar na frithdhaonlathaigh ar chlé agus ar dheis. Sa deireadh thiar thall, d'éirigh leis na páirtithe frithdhaonlathacha - Páirtí Cumannach na Gearmáine (KPD) ar thaobh amháin, agus na Náitsithe (NSDAP) chomh maith leis na Náisiúnaithe Gearmánacha (DNVP) ar an taobh eile de, - tromlach na suíochán a bhaint amach sa Reichstag (parlaimint na Gearmáine).
An chuid ba mhó de na páirtithe polaitiúla sa Phoblacht, chuaigh a bhfréamha siar go laethanta na hImpireacht a, cé nach raibh ach dhá pháirtí tar éis a seanainmneacha a choinneáil - is é sin, an Zentrum (an "Lár", is é sin, páirtí na gCaitliceach) agus na Daonlathaigh Shóisialta (an SPD). Bhí gach páirtí ag díriú agus ag freastal ar lucht a thacaíochta, nó ar lucht a chliantachta ab fhearr a rá, ach ní raibh aon cheann de na dreamanna éagsúla seo ró-fhonnmhar chun comhréitigh ná chun comhghéilliúlachta. Bhí an sainaicmeachas agus an leithleachas i réim.
Is gnách Weimarer Koalition nó Comhrialtas Weimar a thabhairt ar an trí pháirtí a bhí ag rialú na tíre i ndiaidh achtú an bhunreachta, roimh an gcéad olltoghchán. Ba iad na páirtithe seo ná na Daonlathaigh Shóisialta (SPD), na Caitlicigh (an Zentrum) agus Páirtí Daonlathach na Gearmáine (DDP). Níor éirigh leo, áfach, dearbhthromlach a bhaint amach sa Reichstag i dtoghcháin na bliana 1920, ná ina dhiaidh sin féin. I rith cheithre bliana déag na Poblachta, bhí fiche comh-aireacht éagsúla i réim, agus ní raibh tacaíocht an tromlaigh pharlaimintigh ach ag naoi gcinn acu. Sa deireadh, b'éigean don Uachtarán achtanna éigeandála a eisiúint leis an rialtas a choinneáil ag obair. An chuid ba mhó den am bhí feisirí ag aon pháirtí déag, nó ní ba mhó fiú, sa Reichstag.
Ní bhfuair an phoblacht ghearrshaolach aon dea-oidhreacht ón Impireacht:
mion|440x440px|Schloß Belvedere, Weimar Is féidir na tréimhsí seo a aithint ar stair Phoblacht Weimar:
Fairford
Is baile suite i nGloucestershire é Fairford.