cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Contae Elko, Nevada
Is contae Meiriceánach é Contae Elko atá suite i stát Nevada. Sa bhliain 2000, bhí daonra 45,291 duine ann. Is é Elko a phríomhbhaile contae. Bunaíodh an contae ar an 5 Márta 1869.
Stair
Cruthaíodh Contae Elko as iarthar Chontae Lander sa bhliain 1869.
Fearas baile
Gléas a mbaintear feidhm as sa bhaile a ghluaiseann faoi chumhacht aibhléise is ea fearas baile nó fearas teaghlaigh. Déanann na fearais seo rudaí éagsúla — fuineann siad arán, teannann siad oráistí chun sú oráistí a dhéanamh, glanann folúsghlantóir an t-urlár, meascann siad agus suaitheann siad bia, níonn siad éadaí agus na gréithe agus a lán rudaí eile. Is féidir le daoine leas a bhaint as fearais bhaile i gcomhair nithe pearsanta amhail scuab fiacla aibhléiseach, gléas bearrtha, nó iarann gruaige.
Is féidir leis an aibhléis teacht díreach ón chóras aibhléise nó ó chadhnraí. Murach na fearais seo, bheadh saol deacair ag daoine sa bhaile agus bheadh a lán dua ag baint le mórán oibre a dhéantar sa bhaile.
An Beirneach
Scríbhneoir agus gníomhaí ar son na Gaeilge ab ea Liam Ó Beirn nó An Beirneach (c.1869–1949).
Subh Milis
Is dán é Subh Milis leis an údar Séamus Ó Néill.
Dán beag simplí is ea Subh Milis, ach dán éifeachtach is ea é freisin mar go gcuireann sé an léitheoir óg ag smaoineamh ar shaol an duine. Úsáideann an file eachtra beag coitianta chun muid a chur ag smaoineamh.
Ciarraí Airtigh
Dream ársa lonnaithe i gConnachta na meánaoise ba ea Ciarraí Airtigh (Sean-Ghaeilge Ciarraige Airtig).
Stair
Ar cheann de thrí ghéag Chiarraí ba ea Ciarraí Airtigh, suite in aice a chéile i lár na gConnacht, mar a bhí Ciarraí Aoi, Ciarraí Airtigh agus Ciarraí Locha na nAirní. Meastar go raibh tuath aontaithe acu siar scaradh é le teacht chun cinn Uí Briúin sna 8ú agus 9ú haoiseanna.
Cé gur éiginnte iad, déantar trácht orthu sna saothair Phádraig, i Leabhar Gabhála Éireann, sna naomh-sheanchais agus i n-annála Éireann. Meastar ámh raibh ach tionchar bheag acu ar stair na gConnacht.
Bhí a gcuid críoch suite thart timpeall Tigh Baoithín (Loch Glinne inniu), i mbarúntacht Dún Gar, ach sínte amach thar pharóistí cóngaracha in-iar thuaisceart Ros Comáin, san áireamh An Caisleán Mór, Cill Cholmáin agus Cill na Manach.
Ciaróg choirte leamháin
Ciaróg bheag dhonn le cumhdaigh phollta sciathán is ea an chiaróg choirte leamháin. Tochlaíonn an chiaróg fhásta seomra uibheacha ingearach, cosúil le poll mianaigh, faoi choirt an chrann leamháin. Tochlaíonn na larbhaí amach ón bpoll seo, go cothrománach ar dtús. Iompraíonn sí an fungas is cúis le galar Dúitseach leamhán.
Leictreonaic
Staidéar eolaíochtúil ar ghluaisní leictreon, agus feidhmiú an eolais seo. D'fhás an disciplín as turgnaimh sa 19ú céad ar leictreachas, a raibh ceapadh an fheadáin fholúsaigh theirmianaigh mar thoradh orthu. Tháinig an trasraitheoir in ionad an fheadáin theirmianaigh sa dara leath den 20ú céad tar éis ceapadh an trasraitheora i Saotharlanna Bell sna Stáit Aontaithe i 1948. Laghdaíodh méid na gcomhbhall leictreonach as cuimse, mar a tharla leis an slisne sileacain agus an ciorcad iomlánaithe. Faoi seo is réabhlóideach amach is amach tionchar na leictreonaice ar bheagnach gach gné de shaol na ndaoine sa bhaile agus i ngnó, le raidió, teilifís, ríomhairí is a bhfeidhmeanna, físchluichí, feistí míochaine cosúil le séadairí, córais íomháithe is eolais, spásárthaigh, teileafóin iniompartha, ríomhairí, agus an iliomad feidhmeanna eile.
Gerridae
Den chuid is mó, itheann siad feithidí atá á mbá.
Armáid na Spáinne
Chuaigh an Armáid ar ancaire amach ó Gravelines, ach chuir long a dóiteáin na Sasanach an ruaig uirthi. Bhí cath ann. Agus dá bhrí sin, níorbh fhéidir leis an Armáid teagmháil le fórsaí Spáinneacha san Ísiltír.
Cúlra an chomhraic
thumb|[[Pilib II na Spáinne c. 1580, Gailearaí Náisiúnta na bPortráidí, Londain]] Ba é Pilib II na Spáinne comh-mhonarc Shasana nó go bhfuair a bhean chéile, Máire I Shasana, bás sa bhliain 1558. Ba Chaitliceach cráifeach é agus shíl sé nach raibh ina dheirfiúr chéile Eilís I ach eiriceach. Deirtear gur thug sé cúnamh do lucht ceannairc e i Sasana. Thug Eilís féin cúnamh don Phoblacht Ollannach, an chuid den Ísiltír a scar le riail na Spáinne.
Ar na rudaí a chuir a chuir fearg ar Philib bhí an creachadh a bhí á dhéanamh ag an gcaptaen Sasanach Francis Drake ar longa Spáinneacha, an cúnamh a thug Eilís I do cheannaircigh na hÍsiltíre (go háirithe trí Chonradh Angla-Ollannach Nonsuch 1585, socrú a lean fóirdheontas mór agus arm Sasanach é), agus an ruathar a thug Drake ar an nGailís sa bhliain 1686.
Thosaigh sé ag smaoineamh ar ionradh a dhéanamh ar Shasana agus a fhios aige gurbh éigean bua a fháil ar chabhlach Shasana. Fuair sé comhairle dá réir, cé go raibh imní air faoin gcostas a bheadh ag gabháil leis an bhfeachtas. Bhí airgead chomh gann sin go raibh ar Philib iasacht a iarraidh ar an bPápa Sixtus V, airgead nach mbeadh le híoc go dtí go raibh an t-ionradh curtha i gcrích. Idir an dá linn, áfach, tháinig lasta mór óir (16,000,000 diúcat) ó na hIndiacha Thiar. deas|mion|Mionsamhail den long San Juan Nepomuceno ón Armáid Thug Drake ruathar ar Cadiz, lárionad soláthair na hArmáide, sa bhliain 1586. Chaill na Spáinnigh ceithre long is fiche agus scriosadh a lán lón cogaidh, go háirithe díol bliana d’fhonsaí agus de chláir bhairillí. D’éirigh cuid mhór de bhia na hArmáide lofa toisc nach raibh bairillí fónta ann.
Thaobhaigh an Pápa Sixtus V le Pilib. Bhí saighdiúirí bailithe le chéile ag Diúc Parma ag Nieuwpoort agus ag Dunkirk (san Ísiltír ag an am). Bhí siad le teagmháil le loingeas Spáinneach, agus chruinnigh Medina Sidonia 130 long le chéile, mar a leanas:
mion|Gúnna mór ó La Trinidad Valencera agus é faighte i nGleann Uí Dhuibheannaigh, 1971. Anois in [[Iarsmalann Uladh.]] Bhí timpeall 197 long ag na Sasanaigh:
D'fhág an méid sin timpeall 1600 fear san iomláine acu. Bhí dhá oiread gunnaí ag na Spáinnigh agus a bhí ag na Sasanaigh.
Rinne rialtas Shasana iarracht ar an gcósta a dhaingniú, ach bhí gunnaí agus púdar gann, agus bhí a fhios ag an rialtas go raibh easpa traenála ar na mílístí a bhí chun dul i ngleic le saighdiúirí seanchleachta na Spáinne.
Comhrac
thumb|An seachtú lá den chath leis an Armáid. Hendrick Cornelisz Vroom a rinne sa bhliain 1601. Tháinig longa na hArmáide le chéile ag Liospóin sa bhliain 1588. Chuaigh siad chun farraige ar an 30 Bealtaine, ach bhí drochbhail ar an mbia agus ar an uisce faoin am sin (de dheasca stuáil chiotach agus tréimhse fhada gheimhridh). Bhuail an chuid ba mhó den loingeas isteach i gcalafort La Coruña, agus chuaigh siad chun farraige arís ar an 22 Iúil.
I gceann seachtain e bhí an Armáid amach ó Portsmouth, cé go raibh na rámhlonga imithe abhaile roimh na gálaí Atlantach a, in éineacht le gailias Bioscánach. Ag seol adh suas Muir nIocht dó bhí Medina Sidonia leagtha amach ar eagar catha a choinneáil ar an loingeas. thumb|An Ridire [[Francis Drake sa bhliain 1591]] Dé Domhnaigh 31 Iúil d’ionsaigh na Sasanaigh an Armáid den chéad uair, ach ba léir nach dtiocfaidís le bord ar chuntar ar bith. D’ordaigh Medina Sidonia don loingeas leanúint air. Lean na Sasanaigh den tóir ar feadh na hoíche: ní raibh troid dhian ann ar an 1 Lúnasa, ach d’éirigh leis an Revenge, faoi cheannas an Ridire Francis Drake, Nuestra Señora del Rosario a ghabháil.
An lá dár gcionn bhí cathanna diana ann amach ó Portland Bill. Na Spáinnigh ba thúisce a chuaigh i mbun troda agus buntáiste gaoithe acu, ach nuair a thug siad iarracht ar dhruidim isteach leis an Tiarna Howard ó Effingham san Ark Royal, luigh sé amach ar an domhain chun bacadh ar an namhaid teacht le bord. Idir an dá linn rinne na gailiasanna iarracht ar shé long Shasanacha a scaradh amach, ach ba shaothar in aisce acu é.
Faoi 4 Lúnasa bhí an Armáid laisteas d’Inis Iocht. Bhí teipthe ar an dá thaobh dochar mór a dhéanamh dá chéile.
Faoi 6 Lúnasa bhí an Armáid ar ancaire sa ród ag Calais. Bhí timpeall 140 long sa loingeas Sasanach faoin am seo tar éis do longa Seymour teacht suas leis. Chruinnigh siad san oirdheisceart gur bheartaigh siad ar longa dóiteáin a scaoileadh uathu. mion|An Armáid Istoíche ar an 7 Lúnasa luchtaíodh ocht long le hábhar dóiteáin, cuireadh dhá urchar i ngach gunna, cuireadh na longa trí thine agus ligeadh faoin ngaoth iad. D’éirigh leis na Spáinnigh iad a sheachaint le teann haclaíochta agus níor shuigh ach aon long amháin (an gailias San Lorenzo), cé gur chaill a lán long a gcuid ancairí agus iad ag iarraidh éalú. Ba é an chuid ba mheasa den scéal ná go raibh leaba ancaire caillte ag Medina Sidonia agus gan aon ancaireacht eile le fáil aige idir Calais agus longa iompair Parma ag Dunkirk, longa nach raibh réidh go fóill.
An cath deireanach agus an ceann ba ghéire tugadh é amach ó Gravelines ar 8 Lúnasa. Faoin am seo shíl na Sasanaigh gurbh éigean dóibh druidim isteach laistigh de chéad slat chun cabhlacha na long Spáinneach a pholladh. Bhí an chuid ba mhó de phúdar na Sasanach caite sna chéad chomhraic agus bhí orthu a gcuid armlóin a choinneáil i dtaisce le haghaidh ionsaí mór in aice le Gravelines. Ba dheacair do na Spáinnigh a ngunnaí móra a thabhairt isteach lena n-athlódáil toisc go raibh siad an-ghar dá chéile agus go raibh an oiread sin lóin stuáilte idir na deiceanna, mar a fuair Drake amach nuair a ghabh sé an Rosario i Muir nIocht agus díobháil déanta di. mion|Henry Lawrence Swinburne, 1878: An Cabhlach Ríoga (1907) Taispeánann fianaise ó longa briste in Éirinn nár caitheadh cuid mhaith d’armlón na hArmáide. Bhí longa ag troid ar ghearr-raon agus bádh ceithre long Spáinneacha ar a laghad. Tar éis an chatha bhí ar an Armáid fanacht amach ón gcósta toisc sruth agus gaoth a bheith ina coinne agus tanalacht a bheith ann.
Ba léir faoi 9 Lúnasa nach raibh an dara rogha ag an Armáid ach dul bealach na Mara Thuaidh timpeall na hAlban agus na hÉireann.
Filleadh na hArmáide
I Mí Mheán Fómhair 1588 sheol an Armáid timpeall na hAlban agus na hÉireann agus isteach san Aigéan Atlantach Thuaidh. Bhí na longa suaite ag an taisteal fada agus bhí cuid de na cabhlacha ceangailte le téada. thumb|Turas na hArmáide Bhí bia agus uisce ag éirí gann, agus caitheadh na capaill mharcra thar bord. Is dócha go raibh na Spáinnigh ag iarraidh fanacht amuigh ar an domhain thiar, ach ní raibh a fhios acu go raibh Sruth na Murascaille á dtabhairt ó thuaidh agus soir, agus chas siad ó dheas i bhfad níos faide soir ná mar ba mhian leo.
Rug stoirmeacha uafásacha orthu in aice le cósta na hAlban agus na hÉireann. Bhí an cladach fúthu agus is minic a bhí a gcuid ancairí fágtha san fharraige acu nuair a bhí siad ag iarraidh éalú ó longa dóiteáin na Sasanach. B’fhéidir go raibh baint ag na stoirmeacha seo le carnadh oighir pholaigh láimh le cósta na Gríonlainne, rud a bhain leis an “Oighearaois Bheag”. Briseadh níos mó long ar an dóigh seo ná mar a scriosadh sa troid.
Meastar go bhfuair timpeall 5,000 fear bás le bá, le hocras nó den chlaíomh tar éis dóibh teacht i dtír in Éirinn. Fuair roinnt den fhuíoll bheith istigh ó na hÉireannaigh, ach níor fhill a bhformhór abhaile riamh. An beagán a bhain an Spáinn amach, cailleadh mórán acu ann de ghalracha a tholg siad ar bord.
Gunnadóireacht
mion|Gúnna mór ó La Trinidad Valencera agus é aimsithe i nGleann Uí Dhuibheannaigh, 1971. Anois in Iarsmalann Uladh. Ba mhór an mhoill a bhain le lódáil, díriú agus scaoileadh ghunnaí móra na hArmáide. Níorbh fhéidir le cuid de na long níos mó ná trí chaor a scaoileadh sa lá. Bhí cuid de na gunnaí fabhtach agus iad i mbaol pléascadh dá bharr. Bhí i bhfad níos mó gunnaí beaga ag na Spáinnigh ná mar a bhí ag na Sasanaigh, rud a bhain de chumas troda na hArmáide.
Bhí na gunnaí Sasanacha gléasta go sásta ar charráistí ceithre roth, ach bhí gunnaí mór na hArmáide ar charráistí a raibh rothaí móra fúthu agus slapar fada acu. B’éigean na gunnaí a chur fiarthrasna lena lódáil. Seisear a theastaigh chun na gunnaí a ullmhú agus ba shaighdiúirí iad a rachadh ar ais ag scaoileadh muscaed nó arcabas ón mbord láir nó ó bharr crainn.
Ní raibh an Armáid inchurtha leis na longa Sasanacha i ngeall ar scaoileadh mear agus raon fada na ngunnaí móra, agus d'fhág an díobháil a d'fhulaing na longa Spáinneacha lag go leor iad nuair a bhuail gálaí an Atlantaigh iad.
Síon
mion|"Wreck of one of the Armada Vessels on the Irish Coast": Cassell's Illustrated History of England, Imleabhar 2, lch 54 Bhí stoirmeacha géara ann le linn Mí na Lúnasa agus Mí Mheán Fómhair 1588. Tháinig siad de lagbhrúnna a bhain leis an bhFronta Polach Atalantach a bhí ann ag an am. Tháinig an Armáid salach ar ghála aniar aduaidh ar 26-27 Iúil agus lagbhrúnna ag teacht anall roimpi fad a bhí sí ag seoladh siar ó dheas ó Bhá na Bioscáine.
Sheol an Armáid timpeall na hAlban agus ó dheas tríd an Atlantach Thuaidh ach tháinig sraith lagbhrúnna ar an 12-13 agus ar an 15-16 Deireadh Fómhair. Neartaigh ceann díobh agus ba é sin faoi deara na gálaí aniar aduaidh a rinne slad ar an Armáid feadh chósta na hÉireann.
Tagairtí
Coote, Stephen (2003). Drake. Simon & Schuster UK. ISBN 0-7432-2007-2. Lch 259.
Hutchinson, Robert (2013). The Spanish Armada. Wiedenfeld & Nicolson. ISBN 978-0-297-86637-4
Martin, Colin; Parker, Geoffrey (1999). The Spanish Armada. Penguin Books. ISBN 1-901341-14-3
Paine, Lincoln (1997). ‘San Martín’ in Ships of the World: An Historical Encyclopedia. Conway. ISBN 0-85177-770-8. Lgh 453-54.
Ciaróg choirte
Ciaróg bheag dhorcha a dtochlaíonn na tuismitheoirí a seomra uibheacha faoi choirt an chrainn. Tochlaíonn na larbhaí méithe gan chosa tolláin amach as an seomra tar éis gortha. Iompraíonn gnéithe ar leith galair fhungasacha crann.
Aotearoa
Is é Aotearoa an t-ainm Maoraise ar an Nua-Shéalainn. Ciallaíonn sé go litriúil "talamh an scamaill fhada bháin". Ba iad na hainmneacha Maori is luaithe don tír ná Niu Tireni, Nu Tirani agus Nu Tirene, a úsáideadh i ndoiciméid mar Chonradh Waitangi. Ó na 1990idí i leith, tá amhrán náisiúnta na tíre, God Defend New Zealand, (nó "Aotearoa") á chanadh i Maorais agus i mBéarla, agus scaipeadh an t-ainm ar lucht éisteachta níos leithne.
Percy Bysshe Shelley
File Sasanach a rugadh i Horsham, Sussex ab ea Percy Bysshe Shelley (4 Lúnasa 1792 – 8 Iúil 1822).
Family Guy (séasúr 17)
Thosaigh an séú séasúr déag Family Guy ar an 30 Meán Fómhair, 2018.
Ealaín na Tibéide
Ealaín atá bunaithe ar spioradáltachas is misteachas Búdach na lámaí. Péintéireacht ballaí, brataigh, dealbhóireacht cloiche, adhmaid, miotail is eabhair, tuamaí is stúpaí, agus iad go léir táirgthe ag ceardaithe gan ainm de réir rialacha atá ann le míle bliain.
Gráinseach Eoin Baiste
Láithreán feirm mainistreach i gContae Thiobraid Árann is ea Gráinseach Eoin Baiste agus í gar do shráidbhaile Lios Ruanach. Is minic a dtugtar “Achadfada” or “Achfada” (i.e. Achadh Fada) uirthi sna foinsí stairiúla.
Sholáthraíodh sí bia agus ábhar eile do mhainistir Agaistíneach Eoin Baiste i mBaile Átha Cliath. Tá fothrach eaglais na gráinsí i lár reilige: bhí baint aici le sráidbhaile thiar thuaidh (atá tréigthe anois) agus le caisleán thiar. Luaitear é siúd sa Civil Survey (1654-6) mar "an old broken stump of a Castle with an old broken Bawne".
Tar éis dhíscaoileadh na mainistreacha sa 16ú haois cuireadh feirm na gráinsí ar léas agus cuntas ar mar “fortilage or castle, with a hall, etc. 51 acres and 12 cottages, leased in 1541 to the countess of Ormond at £4”.
Eaglais
Tá trí stua neamhchoitianta idir corp na heaglaise agus an chórlann ach iad tite síos anois. Tá poll solais ar gach taobh den seanaltóir sna taobh-bhallaí thuaidh agus theas. Tá coirbéil ag gobadh amach ó na taobh-bhallaí thiar, agus baineadh feidhm astu sin seachas as puitleoga chun saileanna áiléir a iompar.
Anraith cainneann
Is éard is anraith cainneann  (Breatnais: cawl cennin ) ann ná anraith atá bunaithe ar phrátaí, cainneanna, brat  (sicín de ghnáth), agus uachtar trom. Is féidir úsáid a bhaint as comhábhair eile, a leithéid agus salann, piobar, agus spíosraí éagsúla.
Go ginearálta díslítear na prátaí agus cócaráiltear iad i mbrat, agus gearrtar agus sótáiltear na cainneanna agus sótáiltear iad. Tar éis seo, cuirtear na comhábhair go léir le chéile agus corraítear iad. Is féidir síobhais a úsáid le haghaidh gairnise.
Is gnách go mbíonn baint ag anraith cainneann leis an mBreatain Bheag, agus is mír thábhachtach é de chócaireacht na Breataine Bige. Sa Rómáin, tá an-tóir ar an anraith seo agus tugtar Ciorbă de praz air, agus sa Fhrainc tugtar Soupe aux poireaux air. Rogha eile d'anraith cainníneach is ea vichyssoise, a fhreastalaítear fuar go hiondúil.
Cincíseachas
250px|thumb|Cincíseachas Is líon gluaiseachtaí Críostaí le béim á chur ar bhaisteadh an Spiorad Naomh í Cincíseachas.
Leictreonghabháil
Meath radaighníomhach ina nascann leictreon le prótón sa núicléas chun neodrón (a fhanann sa núicléas) agus neoidríonó a chruthú. Imchoimeádtar uimhir na núicléón, agus laghdaítear an líon prótón faoina 1. Sampla is ea meath fluairín go dtí ocsaigin, mar seo: 9F 17 + e - → 8O 17 + ν.
Sléacht Mhuileann Ching (1976)
mion|Baineadh úsáid as ArmaLite AR-180 mion|... agus ArmaLite AR-15 Tharla Sléacht Mhuileann Ching ar 5 Eanáir 1976 nuair a dúnmharaíodh deichniúr oibrí Protastúnacha .ag Muileann Ching, in aice le Corr Leacht agus Loch Goilí i gContae Ard Mhacha. Bhí an sléacht ar cheann de na heachtraí uafáis is mó cáil 'sna Trioblóidí. Imríodh díoltas ar oibrithe Protastúnacha as gníomhartha nach raibh baint ná páirt acu leo.
Tharla an marú seo díreach ceithre huaire is fiche i ndiaidh gunnadóirí dílseacha seisear Caitliceach a mharú sa cheantar céanna i ndeisceart Ard Mhacha.
Mhaigh an "South Armagh Republican Action Force" go raibh baill an Fhórsa freagracht as, ag rá go raibh sé mar dhíoltas as sraith ionsaithe ar shibhialtaigh Chaitliceacha ag dílseoirí. Creidtear go ndearna baill den IRA Sealadach an t-ionsaí, d'ainneoin an eagraíocht a bheith ar sos cogaidh ag an am. Níor ciontaíodh aon duine ariamh as an ionsaí. thumb|Bord Eolais ag Eaglais Phreispitéireach Mhuileann Ching
An deichniúr
John Bryans, Robert Chambers, Reginald Chapman agus Walter Chapman, Robert Freeburn,
Joseph Lemmon, John McConville, James McWhirter, Robert Samuel Walker agus Kenneth Worton.
Cúlra
Ar an 10 Feabhra 1975, d'fhógair an tIRA Sealadach sos comhraic. agus d'atosaigh rialtas na Breataine agus an tIRA ag idirbheartú. D'aontaigh an IRA stop a chur le hionsaithe ar fhórsaí slándála na Breataine, agus chuir na 'fórsaí slándála' deireadh lena gcuid ruathair agus cuardaigh, den chuid is mó.
Dhírigh ansin roinnt aonad den IRA ar dhul i ngleic leis na dílseoirí. An laghdú ar oibríochtaí sceimhlitheoireacht a laistigh den IRA ba chúis le roinnt ball, le cead nó gan cead leo siúd a bhí os a gcionn, dul i mbun ionsaithe marfacha buille ar bhuille.
Bhí an baol ann go rachadh cúrsaí ó smacht agus bhí an próiseas síochána i gcontúirt dá bharr. Thit an tóin as an bpróiseas an bhliain dár gcionn, 1976, nuair a cuireadh an sos cogaidh ar ceal.
I measc na n-eachtraí.
Tharla an marú i Muilte Ching díreach ceithre huaire is fiche i ndiaidh gunnadóirí dílseacha seisear Caitliceach a mharú sa cheantar céanna i ndeisceart Ard Mhacha.
Ionsaí agus coirpigh
mion|[[Corr Leacht (Muileann Ching)]] Bhí na hoibrithe a maraíodh san ionsaí i mí Eanáir 1976 ag filleadh abhaile óna gcuid oibre nuair a stopadh an veain ar bhóthar tuaithe. Ag 5.20 ar an 5ú lá de mhí Eanáir, d'fhág mionbhus d'oibrithe Protastúnacha a monarcha i nGleann Anna le filleadh abhaile go dtí An tSruthán. Ar bhealach cúng tuaithe i mbaile fearainn Mhuillte Chaing stop buíon de fhir ghunna an bus agus hordaíodh do na fir éirí amach.
Fiafraíodh dóibh cén creideamh a bhí acu. I ndiaidh cead a chinn a thabhairt don aon Chaitliceach amháin a bhí ina measc, Richard Hughes, maraíodh deichniúr eile.
Seicteachas
Tá Muileann Ching sna hannála mar gur ionsaí seicteach amach is amach a bhí ann; i gcruthúnas air sin ordaíodh don duine amháin ar bhus na n-oibrithe a bhí ina Chaitliceach bailiú leis sular lámhachadh an 11 eile. Ba é Alan Black, as An tSruthán, an t-aon duine díobh a mhair, cé go raibh sé gortaithe go dona ó scaoileadh 18 piléar leis. mion|Séipéal de chuid na bPreispitéireach i Muileann Ching
Freagracht
Grúpa darbh ainm an South Armagh Republican Action Force a mhaígh ag an am gurb iad a bhí freagrach.
Creidtear gur ainm eile don IRA a bhí anseo. Cuireadh an milleán as an ionsaí ar an IRA de bhrí gur tharla sé mar dhíoltas ar dhúnmharaithe dílseacha sa gceantar céanna (Sléacht Thulaigh Álainn (1975) mar shampla).
Fiosrúcháin
Níor tógadh duine faoi réim an cheartais ach níos déanaí, ciontaíodh John McCooey, fear 22 bliain d'aois as Coilleach Eanach, as a bheith páirteach i marú saighdiúir UDR Joseph McCullough — séiplíneach Lóiste Oráisteach Thulaigh Álainn — i mí Feabhra 1976, agus Robert McConnell, saighdiúir UDR i mí Aibreáin 1976. Dúradh go raibh baint aige le Sléacht Mhuileann Ching.
Sa bhliain 2011, shocraigh rialtas na Breataine gan leanúint d’fhiosrú shléacht Muileann Ching.
2013-2017
Theastaigh ón chróinéir aghaidh a thabhairt ar ráflaí go mb'fhéidir gurb é an Captaen Robert Nairac an duine i measc na bhfear gunna an uair sin a raibh canúint Shasanach air. Ach ní raibh Nairac sa Tuaisceart ar an dáta sin is cosúil.
Dúirt póilíní ag coiste cróinéara faoin ionsaí gur aimsíodh fianaise nua dhlí-eolaíoch ar ghluaisteán a d'úsáid na fir ghunna le héalú ón sléacht. Bhí a fhios ag na teaghlaigh le blianta go bhfuarthas lorg láimhe ar veain inar éalaigh na fir ghunna ón IRA a bhí freagrach as an ionsaí. Cibé cúis atá leis –dul chun cinn sa dlí-eolaíocht fhóiréinseach nó loirg nua a bheith tógtha ó dhaoine ar chúis éigin eile – d’inis an PSNI don chróinéir, do ghaolta agus do dhlíodóirí go raibh an lorg láimhe aitheanta acu ar deireadh.
I mí Lúnasa 2016, bhí fear gafa ag póilíní, maidir le fiosrúchán a bhí fós ag bun ag na póilíní faoin sléacht. Ach níor cúisíodh é.
Sciollam
Dhá ghné planda a fhaightear i réigiún na Meánmhara is an Áise, le gais cheartingearacha, duilleoga caola cosúil le féar, agus spící bláthanna is gach bláth le 6 theascán iombhlátha. I ngné amháin tá na duilleoga V-chruthach i dtrasghearradh is na bláthanna bán nó bándearg. Sa ghné eile tá na duilleoga triantánach i dtrasghearradh is na bláthanna buí.
Sciollam na móna
Planda ríosómach ilbhliantúil a fhásann 40 cm ar airde i réigiúin bhogacha in iarthuaisceart na hEorpa is ea sciollam na móna. Na duilleoga docht cuartha, V-chruthach i dtrasghearradh. Na bláthanna le 6 theascán iombhlátha, buí, ag éirí flannbhuí dorcha tar éis a thoirchithe. Na staimíní ar nós olla.
Ealaín na Spáinne
Ealaín na hIbéire, faoi bhláth ón aimsir réamhstairiúil. Le linn gabháltas na Róimhe (218 RC-414 AD) tharla cuid mhaith tógála, ach níl mórán de fágtha anois. Tar éis ionradh na Múrach i 711 tháinig Córdoba le bheith ina lárionad do chultúr ealaíonta niamhrach a d'fhág lorg láidir ar an ealaín Chríostaí ina dhiaidh sin. Thosaigh traidisiún náisiúnta sa 9ú céad leis an stíl Mhosarabach (ealaín na gCríostaithe Spáinneacha faoi réim na Moslamach). Ón 11ú céad tógadh ardeaglaisí Rómhánúla a bhí maisithe go sómasach (Santiago de Compostela, mar shampla). Thosaigh an ré iontach sa phéintéireacht is sa dealbhóireacht go déanach sa 16ú céad le réalachas cumasach tochtach faoi thionchar idéil an Fhrith-Reifirméisin. I measc na bpéintéirí bhí El Greco, Velásquez is Zurbarán, agus ba dhealbhóirí suntasacha Juan Martínez Montañés (1568-1649) is Alonso Cano (1601-1667). Ard-dathadóirí a tháinig níos déanaí ab ea Goya is Picasso.
Dealgnaid
I Miotaseolaíocht na nGael, ba í Dealgnaid (Sean-Ghaeilge Delgnat) bean chéile Parthalán, ceannaire an dara dream de lonnaitheoirí a tháinig go hÉirinn.
Leabhar Gabhála na hÉireann
Tá dán ann i Leabhar Gabhála na hÉireann, forbartha ag Seathrún Céitinn, a insíonn go raibh Parthalán agus a bhean chéile, Dealgnaid, ina gcónaí ar oileán beag i mbéal na hÉirne. Agus amach ar turas tráth, mheall Dealgnaid giolla darbh ainm Topa. As a aithle ain, d'ól siad roinnt de leann Pharthaláin, nárbh fhéidir a fháil ach trí fheadán óir. Thuig Parthalán an caidreamh nuair a d'ól sé féin cuid dá leann agus d'aithin sé blas béil Dhealgnaí agus Topa ar an bhfeadán. Mar chúiteamh, mharaigh sé Topa agus cú Dhealgnaí. Ach dúirt Dealgnaid neamhaithríoch gurbh ar Pharthalán an locht, toisc gurbh ionann iad a fhágaint ina n-aonair agus mil a fhágaint le bean, bainne le cat, uirlisí géaraithe le ceardaí, nó feoil le leanbh, agus bheith ag súil nach mbainfidís leas as. Is é sa scéal seo an chéad chur síos idir adhaltranas agus éad in Éirinn. Inis Samhaoir is ainm don oileán, as Saimer, cú Dhealgnaí.
Ciarraí Óig Bheathra
Dream ársa i gConnacht na meánaoise ba ea Ciarraí Óig Bheathra (Sean-Ghaeilge Ciarraige Óic Bethra).
Stair
Ciar mac Fearghasa mhic Róigh ba ea sinsear na gclann darbh ainm 'Ciar-raí'.
Bhí Ciarraí Óig Bheathra lonnaithe i ríocht Aidhne, in oirdheisceart Contae na Gaillimhe. De réir leagain eile, níor Chiarraí iad agus gur tháinig siad as Críoch Ealla ó dhúchas - is dócha Dúiche Ealla i dtuaisceart Chorcaí. Deirtear fosta go raibh dhá dhream eile, Tradraí agus Caonraí, lonnaithe in aice leo roimh theacht chun cinn Uí Fhiachrach Aidhne.
Dar le hÓ Muraíle, is fearr b'fhéidir a rá Ciarraige Óc mBethra.
Bhí Ciarraí eile i gcúige Chonnacht, mar a bhí Ciarraí Aoi, Ciarraí Locha na nAirní agus Ciarraí Airtigh, a bhí tuath aontaithe acu i lár an chúige roimh theacht chun cinn Uí Bhriúin sna 8ú agus 9ú haoiseanna.
Coláiste Gonzaga
Scoil Chaitliceach phríobháideach do bhuachaillí a bunaíodh sa bhliain 1950 faoi stiúir Chumann Íosa is ea Coláiste Gonzaga C.Í. (Gonzaga College S.J.). Ainmníodh an scoil as San Aloysius Gonzaga, Íosanách. I Raghnallach i mBaile Átha Cliath atá an scoil suite. Bíonn a lán spóirt á n-imirt sa scoil; rugbaí, cruicéad agus badmantan ina measc. Tá clú ar an scoil maidir le ficheall agus i ngeall ar na torthaí maithe a ghnóthaíonn daltaí na scoile san Ardteistiméireacht.
Díothú Dramhaíola
mion| Táirgí athúsáidte dumpáilte ag athchúrsálaí dramh-mhiotail Is sraith prionsabal é Díothú Dramhaíola atá dírithe ar dhramhaíl a chosc agus a spreagann athdhearadh saolré acmhainní ionas go n- athúsáidfear gach táirge. Is é an sprioc nach seolfar bruscar chuig láithreáin líonta talún, loisceoirí nó an cuan. I ndáiríre, faoi láthair, ní athchúrsáiltear ach 9% den phlaisteach. Ní athchúrsáiltear ach níos lú ná aon trian den dhramhaíl phlaisteach san Eoraip. I gcóras um díothú dramhaíola, athúsáidfear ábhar go dtí an leibhéal tomhaltais is fearr. Is é an sainmhíniú a ghlac an an Comhaontas Idirnaisiúnta um Dhíothú Dramhaíola (CIDD) :"Díothú Dramhaíola: Caomhnú na n-acmhainní go léir trí tháirgeadh, thomhaltas, athúsáid agus aisghabháil freagrach na dtáirgí, an phacáistithe agus na n-ábhar go léir, gan iad a dhó, agus gan sceitheadh ​​chuig talamh, uisce nó aer a a d’fhéadfadh bagairt ar an gcomhshaol nó ar shláinte an duine."Tagraíonn Díothú Dramhaíola do dramhaíola a sheachaint seachas bainistíocht dramhaíola ag deireadh an phíopa. Is cur chuige córas iomlán é a dhíríonn ar athrú ollmhór ar an mbealach a shreabhann ábhair tríd an tsochaí, agus nach mbíonn aon dramhaíl mar thoradh air. Cuimsíonn díothú dramhaíola níos mó ná le deireadh a chur le dramhaíl trí athchúrsáil agus athúsáid. Díríonn sé ar chórais táirgeachta agus dáilte a athstruchtúrú chun dramhaíl a laghdú. Is sprioc nó cuspóir é seachas targaid chrua. Soláthraíonn díothú dramhaíola treoirphrionsabail chun oibriú go leanúnach i dtreo deireadh a chur le dramhaíl.
Bíonn abhcóidí ag súil go mbeidh gá le rialáil rialtais chun tionchar a imirt ar roghanna tionsclaíocha maidir le dearadh táirgí agus pacáistiú, próisis déantúsaíochta, agus roghnú ábhair. Nuair a fhaightear réidh le dramhaíl, laghdaítear truailliú, agus laghdaítear costais freisin mar ní bhíonn an méid chéanna amhábhair ag teastáil.
ó chliabhán go cliabhán, ó chliabhán go cróchar
Is samhail líneach é an cliabhán go cróchar d’ábhair a thosaíonn le eastóscadh acmhainní, a ghluaiseann chuig déantúsaíocht táirgí, agus a chríochnaíonn le cróchar (nó uaigh), áit a fhaightear réidh leis an táirge. Tá an chliabhán go cróchar i gcodarsnacht díreach le hábhair nó táirgí ón gcliabhán go cliabhán, a athchúrsáiltear i dtáirgí ag deireadh a saoil, ionas nach mbeidh aon dramhaíl ann sa deireadh.
Dancing with the Stars (sraith 1 na hÉireann)
Is comórtas damhsa teilifíse é Dancing with the Stars (Gaeilge: Ag Damhsa le na Réaltaí), a thosaigh in Éirinn sa bhliain 2017. Thosaigh an chéad sraith ar an 8 Eanáir 2017 agus chríochnaigh sé ar an 26 Márta 2017.
Láithreoirí agus breithiúna
I mí Dheireadh Fómhair 2016, bhí sé fógartha gur thriail Marty Whelan chun an chlár a chur i láthair. I mí na Samhna bhí sé fógartha go mbeadh Amanda Byram mar cheann de na láithreoirí. I mí na Nollaig bhí sé fógartha go mbeadh Nicky Byrne mar cheann de na láithreoirí eile. Fógraíodh go mbeadh Blathnaid Treacy ag cur Can't Stop Dancing i láthair ar an Aoine.
Dhearbhaigh RTÉ ar an 18 Nollaig 2016, go mbeadh Julian Benson, Loraine Barry agus Brian Redmond na breithiúna ar an gclár. Sheas Darren Bennett isteach in áit Benson don seachtain a cúig, a sé, a seacht agus a hocht.
Cúplaí
Tuairisciú i mí Samhain 2016, go mbeidh iar-páirtí tí Big Brother Hughie Maughan in iomaíocht ar an gclár. Tuairisciú ar an 20ú Samhain go mbeadh iar-léitheoir nuachta le RTÉ Anne Doyle ar an gclár. Fógraíodh Des Bishop mar an gcéad iomaitheoir ar The Late Late Show ar an 9 Nollaig 2016. Ar an 11 Nollaig 2016, bhí sé fógartha go mbeadh iar-bhan-aisteoir Fair City Aoibhín Garrihy, ban-aisteoir Red Rock Denise McCormack agus mainicín Thalia Heffernan in iomaíocht ar an gclár chomh maith. ar an 12 Nollaig 2016, dhearbhaigh RTÉ an seachtar iomaitheoir a raibh fágtha. Dhearbhaigh na damhsóirí gairmiúla níos déanaí an tseachtain sin.
Seachtain a Cúig: 5 Feabhra 2017
Mar gheall ar tinneas, sheas Darren Bennett in áit Julian Benson.
Seachtain a Sé: Seachtain vailintín, 12 Feabhra 2017
Mar gheall ar tinneas, sheas Darren Bennett in áit Julian Benson arís.
Seachtain a Seacht: Seachtain malartú, 18 Feabhra 2017
Mar gheall ar tinneas, sheas Darren Bennett in áit Julian Benson arís. Aoí taibheoir: The cast of Sunny Afternoon, ag taibhiú 'Lola' agus 'You Really Got Me'.
Marcaíocht
mion Is spórt an-choitianta é marcaíocht. De réir foinsí, tá 58 mhilliúin chapaill ar fud an domhain. Tá go leor pórtha éagsúla agus go leor úsáidí dóibh, is marcaíocht an ceann is coitianta sa lá atá inniu ann. Tá a lán gnéithe comórtas a bhaineann le marcaíocht. Is iad seo, rásaíocht, seóléimneach, cóiríocht agus trastíre. Tá cúpla stíl le haghaidh marcaíocht freisin, tá stíl Béarla agus stíl Iarthar. Chomh maith leis sin, úsáidtear iad le haghaidh caitheamh aimsire áisneas. Tá a lán marcaigh cáiliúla ón Éirinn agus freisin tá a lán capall cáiliúla ón Éirinn trí na blianta.
Dancing with the Stars (sraith 1 na hÉireann)
Seachtain a hOcht: 26 Feabhra 2017
Mar gheall ar tinneas, sheas Darren Bennett in áit Julian Benson arís. Aoí taibheoir: Róisín O ag taibhiú 'Give it Up'.
Marcaíocht
Eabhlóid an chapaill
mion|Eabhlóid an chapaill|241x241px Téann na capaill go stair 55 milliún bliain go dtí ainmhithe an beag, méid madra nó caoirigh. Glaodh ar sin Hyracotherium. Chomh maith leis na ainmhithe seo bhí an Orrohippus, an Mesohippus, an Miohippus, an Parahippus, agus an Meryhippus, seo é na ainmhithe go deireanach maidir leis an éabhlóid an capall. Tháinig na hainmhithe seo chun cinn ó dhíothacht dineasár. Chónaíonn an gaolta an chapall seo i Meiriceá thuaidh. Tá na capaill a bheith ina ball de ghrúpa Perissodactyla. Seo é an ghrúpa ainmhithe le méar amháin leis an ainm crúb agus freisin tá cineál fiacla céanna. Ach cé go bhfuil cúpla crúb ag na Hyracotherium, ciallaíonn sé seo go raibh sinsearacht choiteann idir an capall agus taipíní agus srónbheannach. Feicimid athrú mór le capall sa lá atá inniu ann agus na Hyracotherium. Is é na príomhathruithe ná ardú i méid, níos lú crúba, cosa níos faide, aghaidh níos faide agus an inchinn níos mó. Níorbh athrú na athrú seo thar oíche, athrú iad fada agus seasmhach. Tháinig capall nua-aimseartha forleathan sa lá atá inniu ann ar dtús in Áise timpeall 2 mhilliún blianta ó shin. Tá a lán pórú maidir leis an capall agus de réir an capall Przewalski, thosaigh thrí pórú ón Áise, na go leor pórú sa domhain inniu.
Stair na marcaíochta
mion|Capaill agus cairteanna ag obair Ní dáta cinnte chun a thosaigh marcaíocht. Thosaigh daoine ag baint úsáid as na capaill ó 6000 RC le haghaidh obair. Ach tá fianaise gur cuireadh tús le marcaíocht ó 3500 BC ach ní raibh siad róchinnte. Sa tréimhse meánaoiseach sa 5ú haois go dtí 15ú haois, úsáidtear capaill don tarraingt cairteacha agus sa chogaíocht. In amanna arsa úsáidtear na capaill i gcogaíocht charbad agus bhí na capaill ag tarraingt charbad don obair.
Dancing with the Stars (sraith 1 na hÉireann)
Seachtain a Naoi: 5 Márta 2017
D'fhill Julian Benson tar éis easpa ceithre seachtain. Aoí taibheoir: The cast of Thriller Live! ag taibhiú 'Man in the Mirror'.
Seachtain a Deich: 12 Márta 2017
Aoí taibheoir: LYRA ag taibhiú 'Emerald'.
Marcaíocht
Stair na marcaíochta
San am seo glacadh capaill páirt tábhachtach ar fud an domhain maidir leis iompar, talmhaíocht srl. Feicimid líníochtaí ón an Meán Oirthear de na capaill ag tarraingt na charbaid. Sa 800 BC tá a lán daoine ón Áise ag marcaíocht agus faigh siad amach go raibh na capaill go maith nuair a bhí tú i gcath mar tá na capaill níos tapa más gá duit ag éalú, ní raibh siad gur foinsí maithe don ithe. Tá fianaise ón 5000 bliana ó shin don mharcaíocht nuair a d'fhéach siad ar iontaisí agus aimsíodh go raibh fiacla na capaill caite síos. Léiríonn sé seo go raibh beagán i mbéal na capaill. Is féidir gur mharcaigh siad na capaill roimhe sin gan beagán ina mbéal, ach níl an fianaise dó seo.
Rásaíocht capall
mion|230x230px|Rás leis a lán capaill Tá rásaíocht capall ar cheann de na spórt lucht féachana is mó a bhfreastalaítear ar fud an domhain. Leanann sé siar go dtí 4500 BC nuair a bhí na gcapall ceansaithe. Is é spórt a bhaineann le dhá chapaill nó níos mó agus iad ag rith. Sa lá atá inniu ann feicimid rásaíocht capall mar spóirt cearrbhachas ina raibh dleathach. San am don sean-ghréig, úsáideann siad rásaíocht charbad na capaill mar chaitheamh aimsire. Ach thosaigh na rásaíocht nua-aimseartha sa 12ú haois agus nuair a rialaigh an bhanríon Anne sa bhliain 1702 go dtí bliain 1714, tháinig sé mar spóirt gairmiúil é. Níorbh fhada gur tugadh spórt do ríthe air. Is é King Charles an duine a chuir bronntanas don bhuachan an rás agus scríobh sé na rialacha freisin. Tá traidisiúin éagsúla le rásaíocht i ngach tíre agus tá 3 gnéithe den rásaíocht capall sa rásaíocht nua-aimseartha. Seo iad, rásaíocht chothrom, rásaíocht léim, rásaíocht úim agus rásaíocht dochloíteacht. Is é rásaíocht chothrom ná nuair a galfaidh an capall ar talamh cothrom idir dhá phointe. Is é rásaíocht léim ná nuair a gallfaidh an capall agus caithfidh sé léim ar constaicí. Is rásaíocht úim cosúil leis na rásaíocht charbad a ndéantar fadó agus bhí úim ar na capall agus é ag rith agus duine ag tiomáint an cairt. Is é rásaíocht dochloíteacht nuair a dtaistealaíonn capall agus marcaigh achar fada. mion|153x153px|Cnamharlach de Arkle
Dancing with the Stars (sraith 1 na hÉireann)
Seachtain a Aon Déag: Leathcheannais, 19 Márta 2017
Aoí taibheoir: Riverdance
Marcaíocht
Cheltenham
Is é Féile Cheltenham an cáiliúla sa domhain rásaíocht. Tarlaíonn sé gach bliain i mí Mhárta i Sasana. Chuaigh a lán capall cáiliúla dul ann agus ghlac siad páirt sna rásaí éagsúla. Thosaigh na féile seo sa bhliain 1860 in áiteanna éagsúla agus ní go dtí an bhliain 1904 go dtarlaíonn sé i cursa Cheltenham.
Seóléimneach
mion|169x169px|Eric Lamaze agus Hickstead sa bhliain 2008
Hickstead
Is é Hickstead an capall níos cáiliúla sa domhan i seóléimneach. Rugadh Hickstead sa Bheilg i bhliain 1996 agus fuair sé bás sa bhliain 2011. Bhuaigh sé a lán comórtas leis a mharcaigh, Eric Lamaze. Tá fhios ag gach duine ar Eric ná an mharcaigh uimhir amháin na domhain. Bhuaigh an chapaill suas go dtí €4 milliúin leis an mharcaigh seo. Ghlac sé páirt sa a lán comórtais ar fud an domhain, ach an rud is thabhachtach ná an bonn óir sna Cluichí Oilimpeacha i Beijing sa bhliain 2008. Sa bhliain 2010 bhuaigh Hickstead an teideal 'Best Horse in the World' ag an comórtas 'World Equestrain Games' (WEG) i Meiriceá. Ar an 6ú lá de mhí Samhain 2011, fuair Hickstead bás tar éis comórtas san Iodáil. Bhí taom croí aige agus thit sé tar éis an bhabhta.
Imeachtaí
mion|200x200px|chapall agus a mharcaigh ag léim faoi léim trastíre Is thríphasach é imeachtaí don mharcaíocht. Tá imeachtaí meascán de seóléimneach, cóiríocht, agus trastíre agus tá sé scaipthe ar thar ceithre lá. Uaireanta tá sé ar siúl ar lá amháin agus tá sé ar eolas mar imeacht lae. Thosaigh an t-imeacht le cóiríocht don gcéad dá lá agus ag an thríú lá, tá seóléimneach ar siúl agus tá trastíre ar siúl ag an lá deireanach. Is é trastíre an aibhsigh. Tá gach duine ag tnúth air mar is triail é don inneach agus luas na capaill. Roimh an chéad imeacht, chóiríocht, caithfear an capall a iniúchadh. Is é cóiríocht ná a dhéanann an capall sraith gluaiseachtaí, tapa agus mall, agus freisin nuair a dhéanann an capall gluaiseachtaí cosúil le damhsa. Tá na gluaiseachtaí marcáilte as 10 agus curtha suas. Maidir le trastíre, is é an phás is thábhachtach sa chomórtas seo. Tástálann sé an t-inneach agus an cumas an capall agus freisin an mharcaigh. Tá an trastíre amaithe agus caithfidh tú gan pionós. Ag an lá deireanach, déanann iniúchadh arís chun a chinntiú go bhfuil do chapall ceart go leor tar éis na trastíre, agus tar éis sin thosaigh an seóléimneach. Tar éis na tríphasach bhuaigh an teaglaim do chapall agus an mharcaigh leis an pionós níos laghad agus an scór is airde.
mion|Badminton Horse Trials sa bhliain 2007
Badmintion Horse Trials
Is comórtas é Badminton Horse Trials don imeachtaí agus tá sé ar siúl gach Samhradh i Gloucestershire, i Sasana. Tá sé ar siúl thar cúig lá agus tá cóiríocht, trastíre agus seóléimneach ar siúl. Reáchtáladh an chéad cheann i 1949 ag Duke of Beaufort. Ba é an dara ócáid a reáchtáladh i Sasana le hinspioráid óna Cluichí Oilimpeacha sa bhliain 1948. Ag an chéad chomórtas bhí dhá chapall is fiche amháin ag tosnú ach le blianta is déanaí tá beag nach céad capall ag tosnú. Sa bhliain 1953, tharla Badminton mar chraobh na hEorpa.
Mary King
mion|Mary King agus Kings Temptress Is mharcaigh imeachtaí cáiliúla í Mary King. Is as Sasana í agus rugadh í sa bhliain 1961. D'fhoghlaim sí conas marcaíocht nuair a bhí sí an óg. Fhásann a ghrá do chapall léi agus d'éirigh thar barr léi ina gairm marcaíocht. Léiríonn sí an Sasanaigh sa sé Cluichí Oilimpeacha san imeachtaí agus a lán Chraobh Dhomhanda agus Chraobh na hEorpacha. Tá go leor comórtas a bhuaite aici. Bhuaigh sí bonn airgid sa bhliain 2004 agus 2012 leis an fhoireann Shasanaigh sna Cluichí Oilimpeacha. Freisin bhuaigh sí bonn óir leis an fhoireann Shasanaigh sa bhliain 1994 agus 2010 ag World Equestrian Games i Meiriceá. Chomh maith leis sin bhuaigh sí leis a fhoireann cheithre bonn óir agus bonn cré-umha amháin sa Chraobh na hEorpacha. Bhuaigh sí féin Badminton Horse Trials sa bhliain 1992, agus bhuaigh sí an comórtas Bhriotáin oscailte ceithre huaire. Bhuaigh sí a lán rudaí eile beagnach gach bliain ó shin go dtí 1984. Is iad Driver's Rock, Star Appeal agus Kings Temptress na capall is cáiliúla a mharcaigh í.
Póló
Is spórt foirne mharcaigh é Póló. Tháinig sé as an Áise ón 6ú haois BC. Ar dtús is cluichí traenáil é Póló don mharcra, de ghnáth garda an rí. D'imir sé le dhá fhoireann de cheathrar. Úsáideann siad ialtóga adhmaid chun an liathróid a bhogadh idir dhá chuaille. Tugtar spórt na ríthe ar Póló. Tá a lán daoine ag imirt an spórt ar fud an domhain agus tá beagnach céad tíre ina bhall de an Federation of International Polo. Is spórt gairmiúil é agus d'imir sé sna Cluichí Oilimpeacha ó 1900 go dtí 1936. Tá músaem tiomanta do Póló darbh ainm  'Museum of Polo and Hall of Fame ' i Florida.
Plean S (IRA, 1939)
mion|Seán Russell, ina cheann foirne ar an IRA Chuir an tIRA an 'Plean S ' i bhfeidhm i Sasana sa bhliain 1939/1940, feachtas buamála agus sabaitéireachta. Cuireadh tús leis an sceimhlitheoireacht ar an 16 Eanáir 1939, nuair a phléasc buamaí i Londain agus Manachain. Tháinig deireadh leis an bhfeachtas i mí an Mhárta 1940. mion|Seamus O'Donovan, an straitéisí Ar 25 Lúnasa 1939, maraíodh cúigear i gCoventry nuair a phléasc buama, an eachtra is measa. Gabhadh buamadóir agus crochadh beirt níos déanaí. D'éalaigh uncail Gerry Adams; bhí cúram trom air is cosúil.
Tír Fearghais
Is teach ardmhéara suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd, in iarthar na hAlban, í Tír Fearghais.
An Dún Mór
Tá níos mó ná áit amháin a bhfuil an t-ainm An Dún Mór air:
Yersinia aldovae
Is speiceas baictéir é  Yersinia aldovae ar tugadh Grúpa X2 Yersinia enterocolitica air ar dtús. Is é a tíopa cineáil ná CNY 6005 (= CDC 669-83 = ATCC 35236). Aonraíodh Y. aldovae amach ó thimpeallachtaí uisceacha agus ithir, ach ní raibh baint aige le tinnis ainmhithe nó daonna. I
Sanasaíocht
NL gen. fem. n. aldovae, de Aldova, ainmnithe in ómós do Eva Aldova, an micribhitheolaí Seicslóvacach a d'aonraigh an baictéar ar dtús.
Nao Hibino
Is imreoir leadóige gairmiúla as an tSeapáin í Nao Hibino. Rugadh í ar an 28 Samhain 1994.
Custard
thumb|Berliner lán le breachtán. Bainne, uibheacha, siúcra agus gránphlúr (go minic) bruite le chéile mar mhilseog srl is ea custard (breachtán sa Meán-Ghaeilge).
Buíonn dath buí nó bánbhuí air de bharr buíocáin na n-uibheacha. Is féidir é a ithe te nó fuar.
Is féidir le custard a bheith tiubh agus meallach nó is féidir leis bheith sreabhach. Nuair atá sé sreabhach, tá sé oiriúnach mar anlann agus doirtear ar bhia eile é amhail toirtín.
Tomhaidhm
Is feiniméan luaite i Miotaseolaíocht na nGael é tomhaidhm (Sean-Ghaeilge tomaidm ), ina cruthaítear loch go tobann as an talamh, go minic agus uaigh á tochailt. Is léir go bhfuil ar a laghad cuid dá leithéid de scéalta bunaithe ar athruithe tobanna hidreagrafacha ar mhachairí aolchloiche intíre nó turlaigh. Cuireann tomhaidhméanna, mar a thugtar orthu, i leith béala na mara, cuanta agus góilíní, ina measc Cuan na Gaillimhe, Loch Cuan, Cuan Dhún Droma, Loch Lao, Cuan Phort Láirge agus béal na hÉirne. Bhí clú ar leith ag roinnt dóibh siúd le haghaidh coillte báite réamhstairiúla, a spreag miotais thuile éagsúla.
Tomamond
Bhí seánra ar leith ag filí na meánaoise darb ainm tomamond. Caomhnaítear scéalta níos mó nó níos lú saothraithe ón 11ú agus 12ú haois faoi Chuan na Gaillimhe, Loch nEathach agus Loch Rí, a bhfuil, is amhlaidh, gaolta le scéalta den chineál céanna (bíodh is níos lú ársa) sa Bhreatain Bheag (Cantre'r Gwaelod, Llys Helig, Bala Lake, Llynclys), i gCorn na Breataine (Lyonesse), sa Bhriotáin (Ys) agus sa Normainn (Forêt de Scissy). Sa Bhreatain Bheag, forbraítear miotas na Díle sa scéal Dwyfan y Dwyfach, a thóg daoine agus ainmnithe slán ón Díle déanta ag an arracht Avanc ina chónaí in Llyn Llion (Bala Lake b'fhéidir). Luann seanscéal Freaslannais ón 16ú haois, is amhlaidh bunaithe ar scéalta na nGael, do chruthú an Zuiderzee.
Déanann téacsanna Gaelacha eile trácht air thomhaidhm na Bóinne agus aibhneacha áille. Is caillte iad na dáin faoi thomhaidhm Loch Éirne agus Brí (áit chónaithe Mhidhire).
Sainaithint
Is amhlaidh gur chreid Éireannaigh na meánaoise gur cruthaíodh gach loch na tíre, nach mór, tar éis na Díle. Deir a miotais go mb'fhéidir go ndeachaigh míntíriú talún agus dífhoraoisiú as lámh a chéile le tuile shéasúrach de mhachairí ísle. De réir téacs den Leabhar Gabhála na hÉireann, d'aimsigh Parthalán ach trí loch nó chuan: Loch Fordremain de Shliabh Mis na Mumhan (Bá Thrá Lí); Loch Lumnig (Loch Lurgan nó Cuan na Gaillimhe, is amhlaidh) ar Tir Find; agus Loch Ceara ar theorainn Iorrais. Is suimiúil go leor é nach luaitear roinnt loch agus inbhear mór, ina measc Loch Coirib, Loch Deirgeirt, Inbhear na Sionainne agus An Caoláire Rua i miotas ar bith a bhfuil eolas ar. D'fhéadfaí a rá de bharr seo gur aithníodh go mícheart ar a laghad roinnt tomhaidhmeanna le locha níos lú.
Ré Pharthaláin
Tagairtí: ACM 2532, 2533, 2535;
Ré Érimón
Tagairt: Annála na gCeithre Máistrí, 3506
Ré Óengusa Olmucaidi
Tagairt: Annála na gCeithre Máistrí, 3790
Ré Óengus Mac Óg
Tagairt: Annála na gCeithre Máistrí, AD 682
Perwenan
Is común sa département Francach Aodoù-An-Arvor sa Bhriotáin in iarthuaisceart na Fraince é Perwenan (Penvénan).
Tugtar an t-ainm Fraincise Penvénannais ar mhuintir na háite.
Ciaróg chruithneachta
Ciaróg fholláin, agus soc sainiúil ar thosach a cinn. Cáis na sciathán crua dealbhaithe. Na hadharcáin cleithchruthach le hailt uillinne. Cuimsíonn sí an chlann lotnaidí suntasacha barr, an chruimh chadáis ina measc.
Treisinis
Is oileáin suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd, in iarthar na hAlban, iad Treisinis.
Lara Arruabarrena
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Spáinn í Lara Arruabarrena. Rugadh í ar an 20 Márta 1992.
Torr-Innis
Is oileán suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd, in iarthar na hAlban, é Torr-Innis.
Dílseánacht aonair
Más le duine amháin an gnó, is trádálaí aonair é b'fhéidir. I dtéarmaí ginearálta agus dlí, tugtar dílseánacht aonair ar sheilbh gnólachta ag úinéir amháin.
Is é an duine sin an t-úinéir agus déanann sé na socruithe uile agus bíonn na freagrachtaí uile air / uirthi.
Oibríonn trádálaí aonair faoina (h)ainm féin go minic.
Ciaróg duilleog
Ciaróg théagartha, gealdaite go minic. Iteoirí dromchlacha ar dhuilleoga plandaí a bhformhór. Maidir leis an larbha, a bhíonn cosúil le cruimh, itheann sé ar dhuilleoga nó tochlaíonn isteach i mbachlóga is fréamhacha. I measc na saghsanna tá ciaróg Colorado.
Dún Doire
Sráidbhaile atá suite i gContae na Mí, Poblacht na hÉireann é Dún Doire, nó Dunderry as Béarla. Tá Dún Doire gar go leor do Ráth Chairn.
Torsa
Is oileán suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd, in iarthar na hAlban, é Torsa.
Tonn teasa san Eoraip, Iúil 2022
mion|Palace Pier, Sasana I lár mhí Iúil 2022, bhí foláireamh eisithe ag Met Éireann, Oifig na hAimsire in Éirinn agus i dtíortha eile san Eoraip, maidir le "teochtaí thar an gcoitiantacht".