cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Matt Targett
Aston Villa (2019-)
D'éirigh sé go tapa ón ngortú agus d'fhill sé ar ais chuig an scuad an 25 Meán Fómhair, i mbua 3-1 ag Brighton & Hove Albion sa chéad bhabhta eile. Ansin chuir sé a chéad tús Premier League do Villa trí lá ina dhiaidh sin i dtarraiceán baile 2-2 i gcoinne Burnley .Scóráil Targett a chéad sprioc d’Aston Villa an 19 Deireadh Fómhair, Í mbun í gcoinne Brighton 2-1 i bPáirc Villa sa cheathrú nóiméad d’am breise.
Gairm idirnáisiúnta
Rinne Targett ionadaíocht ar Albain ag leibhéal faoi-19 sular roghnaigh sé imirt do Shasana faoi-19í i Meán Fómhair 2013. An 17 Samhain 2014, scóráil Targett a chéad sprioc ag leibhéal idirnáisiúnta i dtarraingt 1-1 in aghaidh na Portaingéile do Shasana Faoi-20í, agus sprioc ina dhiaidh sin í pionóis. Thosaigh Targett den chéad uair don taobh faoi-21 an 27 Márta 2015, ag tosú i mbua 1–0 i gcoinne Phoblacht na Seice i bPrág.
Bhí sé mar chuid den fhoireann a bhuaigh Comórtas Toulon 2016, an chéad bhua dá leithéid le 22 bliain.
Cyril Ramaphosa
clé|mion|208x208px|2018
Is polaiteoir, iarghníomhaí frith-chinedheighilt e agus fear gnó é Cyril Ramaphosa, a rugadh ar 17 Samhain 1952 in Soweto san Afraic Theas.
Saol
Ba é Cyril Ramaphosa, a bhunaigh an NUM (National Union of Mineworkers) sa bhliain 1982, agus a bhí ina Ard-Rúnaí le blianta. Bhí sé ina réabhlóidí Marxach ag an am.
Níos déanaí, d'éirigh sé ina stiúrthóir ar Lonmin, an comhlacht ar leo an mianach ag Marikana.
Bhí Ramaphosa ina rúnaí ginearálta ar an ANC ó 1991 go dtí 1997.
Toghadh Ramaphosa ina uachtarán ar an Afraic Theas i mí Feabhra 2018, i ndiaidh do Jacob Zuma éirí as mar gheall ar chonspóid faoi chaimiléireacht san ANC. clé|mion|235x235px|2015
Próiseas síochána in Éirinn
Tá aithne ar Cyril Ramaphosa in Éirinn mar dhuine den bheirt fhear ar leagadh de chúram orthu airm an IRA a scrúdú lena dheimhniú go raibh siad curtha ó mhaith. Le linn tréimhse chinniúnach sa phróiseas síochán a in Éirinn rinne Ramaphosa, a bhí ina rúnaí ginearálta ar an ANC ag an am, agus iaruachtatán na Fionlainne, Martti Ahtisaari, iniúchadh ar stórais airm dhíchomisiúnaithe an IRA. clé|mion|177x177px|14/11/2019, Palácio do Planalto Sa bhliain 2000, d’fhógair an bheirt imscrúdaitheoirí gur chreid siad go raibh iarracht mhacánta á déanamh ag an IRA ar son phróiseas na síochána.
Bhronn Coláiste na hOllscoile, Gaillimh dochtúireacht oinigh air sa bhliain 2005.
Seoltacht theirmeach
Is éard is seoltacht theirmeach ábhair ann ná tomhas ar a chumas teas a sheoladh. Cuirtear in iúl í go coitianta ag k, \lambda, nó \kappa.
John Philpot Curran
Abhcóide, óráidí, polaiteoir agus breitheamh Éireannach ab ea John Philpot Curran (24 Iúil 1750 – 14 Deireadh Fómhair 1817). clé|mion|1879
Beatha
clé|mion|1799, le Thomas Lawrence (Gailearaí Náisiúnta) Tar éis a chuid staidéir i gColáiste na Trionóide, Baile Átha Cliath, Cumann Onórach Óstaí an Rí agus Cumann Onórach an Teampaill Láir glaodh Curran chun Bharra na hÉireann sa bhliain 1775.
I ndiaidh dó stad sa chaint a shárú, bhain sé clú agus cáil amach go tapa mar dhuine de na príomh-abhcóidí lena linn. Sa pholatíocht, bhí sé i bhfabhar Fhuascailt na gCaitliceach agus leathnú ar an gceart vótála. Bhí sé go láidir i gcoinne Acht an Aontais.
Bhí sé ina bhall de Theach Teachtaí na hÉireann ó 1783 go 1798 agus ó 1800 go 1801. Ar dtús bhí sé báúil le cuspóirí na nÉireannach Aontaithe (agus chosain sé roinnt ceannairí den chumann sin i gcúirt, Wolfe Tone, An Tiarna Edward Fitzgerald agus Napper Tandy san áireamh). clé|mion|le John Comerford, 1809 Mar sin féin, bhí níos mó agus níos mó díomá air faoin ngluaiseacht mar gheall ar a bhfaca sé i bhFrainc na Réabhlóide agus toisc gur dúnmharaíodh cara leis, An Tiarna Príomh-Bhreitheamh Coill Bhairnín, i rith Éirí Amach Emmet sa bhliain 1803.
Bhí sé ina Mháistir ar na Rollaí in Éirinn ó 1806 go 1814. Bhog sé go Londain nuair a d'éirigh sé as sa bhliain 1814. Fuair sé bás thall ansin trí bliana dár gcionn i 1817.
Tionchar
Maireann an cháil atá air mar óráidí, go mór mór i SAM, tír inar minic a gcloistear a dheacht (nó leagan éigin de) "Is é an t-airdeall síoraí an coinníoll ar ar thug Dia saoirse don chine daonna" (a díríodh ar an gcéad dul síos ar Bhardas Bhaile Átha Cliath sa bhliain 1790.) Bhí An Tiarna Byron agus Karl Marx i measc na ndaoine a raibh meas acu air.
Muine Moling
Is baile suite i gContae Loch Garman é Muine Moling.
Campa báis Sobibór (an Pholainn)
mion|clé|Oifigigh [[SS, Sobibór]] Sluachampa géibhinn sa Pholainn le linn an Dara Cogadh Domhanda ab ea Campa Báis Sobibór. clé|mion|stampa comórtha a d'eisigh an Rúis, 2015 mion|clé|Príosúnaigh a d'éalaigh (thíos i lár, oifigeach [[NKVD (Rúis each))]] mion|clé|[[Iarsmalann inniu]]
Oibríocht
B'é an gnáthmhodh oibre i Sobibór ná na príosúnaigh a ghlasáil istigh i seomraí gáis lena dtachtadh le gás nimhe—Zyklon B (hidriginchiainíd) nó aonocsaíd charbóin a bhí i gceist. Ansin, ba nós corpáin na gcimí a chur trí thine i gcréamatóiriamaí móra.
Éirí amach
I Mí Dheireadh Fómhair 1943, d'éirigh ní b'fhearr leis na ceannairceoirí i Sobibór. Ar an 14 Deireadh Fómhair 1943, d'éirigh na príosúnaigh amach. Maraíodh aon fhear déag de chuid an SS agus roinnt gardaí as an Úcráin. D'éalaigh 300, agus tháinig fiú 58 acu slán as an gcogadh.
B'éigean an campa ar fad a dhúnadh i ndiaidh an eachtra seo.
Cúlra
Nuair a thosaigh an cogadh, rinneadh ár mór ar na Giúdaigh in áiteanna, agus le teacht na Nollag 1941, bhí Hitler meáite ar fad ar na Giúdaigh a chur de dhroim an tsaoil. I Mí Eanáir den bhliain 1942, cóiríodh Comhdháil Wannsee, mórchruinniú na mboc mór Naitsíoch, inar pléadh "Fuascailt Dheiridh na Faidhbe Giúdaí", Endlösung der Judenfrage.
Thosaigh siad ag aslonnú phobal na ngeiteonna go dtí an seacht gcampa a bhí ceaptha mar Vernichtungslager nó sluachampaí báis ("díothú" is brí leis an bhfocal Gearmáinise Vernichtung): Auschwitz, Bełżec, Chełmno, Majdanek, Mały Traścianiec, Sobibór agus Treblinka.
Sa bhliain 1942, thosaigh an tréimhse ba mhó léirscrios den Uileloscadh le hOibríocht Reinhard, agus hosclaíodh na campaí báis i mBelzec, i Sobibór, agus i dTreblinka.
Conmhaicne Anghaile
Dream agus tuath ársa ba ea Conmhaícne Anghaile, lonnaithe san Anaíle, nó Contae an Longfoirt mar atá inniu ann. Muintir a glaodh orthu fosta Anghaile.
Bunús
Gaolta b'fhéidir leis na Laigin ba ea na Conmhaicne, a scaip ar fud na tíre, ag lonnú i gcúige Chonnacht agus an Longfort.
Críocha
Bhí a gcuid críche teoranta siar ag coillte, an tSionainn agus Conmhaicne Maigh Rein, thuaidh ag Bréifne Thoir, agus soir na Laigin.
mion|150px|Luath-dhreamanna agus ríochtaí in Éirinn, c. 800
Taoiseach
Clann Uí Fhearghail ba ea rítheaghlach Chonmhaicne Anghaile.
Deoise
Bunaíodh deoise Ardach sa bhliain 1111. Ceathrar déag níos deireanaí, ag Sionad Cheanannais-na Mainistreach Móire, laghdaíodh a chuid réimse go Conmhaicne sa Longfort agus deisceart Liatroma.
Windsor, Carolina Thuaidh
Is é Windsor príomhbhaile Contae Bertie, Carolina Thuaidh. Bhí 3,630 ina gcónaí i Windsor sa bhliain 2010.
Elizabethtown, Carolina Thuaidh
Is é Elizabethtown príomhbhaile Contae Alexander, Carolina Thuaidh. Bhí 3,583 ina gcónaí in Elizabethtown sa bhliain 2010.
Conmhaicne Ceara
Dream agus tuath i gcúige Chonnacht ba ea Conmhaicne Ceara nó Conmaicne Cúile Carra.
Bunús
Gaolta b'fhéidir leis na Laigin ba ea na Conmhaicne, a scaip ar fud na tíre, ag lonnú i gcúige Chonnacht agus an Longfort.
Feictear roinnt leaganacha Sean-Ghaeilge do Chonmhaicne Ceara i saothair le Tíreachán, sa Leabhar Laighneach agus seanlámhscríbhinní eile:
San aistriúchán de Leabhar Fhíonach le O'Donovan, aithníonn an t-údar Cinél Cirend le Crích mac Éric (.i. Uladh), ach is léir nach ceart é seo. Deir Breathnach:
Críocha
Tá an bharúntacht mar atá inniu ann, Ceara, ainmnithe as an tuath Conmhaicne Ceara.
Bhí an tuath teoranta le locha agus coillte. O dheas bhí Conmhaicne Coille, barúntacht Chill Mheáin inniu. Ó thuaidh tá barúntacht Tír Amhlaidh. Bhí críocha nua leithne acu sular ghabh mic Bhrióin cuid díobh, mar éiric as mharú Bhrióin ag Cath Damchluain.
mion|150px|Luath-dhreamanna agus ríochtaí in Éirinn, c. 800
Tá air ann darbh ainm Corcu Temne nó Temenrige atá luaite sa Brevium le Tíreachán, mar "i Ceri contra solis occasum" (taobh thiar de Cheara).
Clanna
I measc clanna Chonmhaicne Coille, bhí Uí Chulacháin, Uí Ghormóig, Uí Mhuireadhaigh, Uí Mhóráin, Uí Learghasa agus Uí Thiarnaigh. Feictear na sloinnte Ó Móráin agus Ó Tiarnaigh i gcríocha Conmhaicne eile.
Cealla Phádraig
Sa bhunleagan de Vita tripartita Sancti Patricii, dúirt Tírechán go ndeachaigh Naomh Pádraig trí Chonmhaicne Coille, ag bunú cille in áit darbh ainm Cuille Corr.
Tacastór
Téarma ginearálta ar an áit a gcoimeádann ríomhaire sonraí fadtéarmacha a mbíonn gá leo chun na tascanna éagsúla a dhéanamh. Mar shampla, chun párolla a ríomh ní mór taifid na bhfostaithe is cláir na gcánacha a bheith ar fáil, ar a laghad, agus bheadh na sonraí seo sa tacastór. Tugtar an bulcstór nó an stóras tánaisteach air freisin. Bíonn toilleadh mór ann, agus aga rochtana níos lú ná i gcás na príomhchuimhne sa ríomhaire. Bhíodh téipeanna maighnéadacha in úsáid chuige seo, ansin stóráil mhaighnéadach diosca, ach faoi seo stóráil leathsheoltóra is mó a úsáidtear.
Conriocht
Sa bhéaloideas, is éard is conriocht (con (cú/madra) +riocht) ann ná duine a bhfuil an cumas aige nó aici aistriú ina mac tíre (nó i scannáin nua-aimseartha go háirithe, créatúr hibrideach cosúil le mac tíre). Tarlaíonn an claochlú nuair is mian leis an duine é nó tar éis do dhuine eile mallacht a chur air nó uirthi. Go minic bíonn an cumas ag duine tar éis do chonriocht eile greim nó corruair scríob a bhaint as an duine. Is minic gur ar oíche lánghealaí a athraíonn riocht an duine (ach is coincheap é seo a tháinig i gceist níos déanaí). Is iad Petronius (27–66) agus Gervase Tilbury (1150–1228) na foinsí luatha a luann go gcreidtear scéalta dá leithéid.
Terma (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an naoú heipeasóid, "Terma" den cheathrú sraith The X-Files ar an 1 Nollaig 1996. Scríobh Frank Spotnitz agus Chris Carter an eipeasóid seo. D'fhéach 17.34 milliún duine ar an eipeasóid.
Stephen Farry
Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é Stephen Anthony Farry (Stíofán Ó Fearadhaigh). Rugadh é ar 22 Aibreán 1971 i mBaile Nua na hArda. Is ball de Pháirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann é. Ba chomhalta den Tionól Reachtach é don Dún Thuaidh, ó 2007 go 2019. I mí Nollaig 2019, bhí sé tofa den chéad uair mar theachta parlaiminte don Dún Thuaidh.
Saol pearsanta
Is mac le Vincent Farry agus Margaret Farry (née Greer). Rinne sí staidéar ar an bpolaitíocht agus caidreamh idirnáisiúnta in Ollscoil na Banríona, Béal Feirste. Phós se Wendy Watt in 2005.
Fritileán (planda)
Sa luibheolaíocht, planda ilbhliantúil le bleib bheag lannach, dúchasach don Eoraip. Fásann an gas suas le 50 cm ar airde. Na duilleoga cosúil le féar, scothghorm. An bláth cosúil le clog leathan 3-5 cm ar leithead, ag cromadh, corcairdhearg neamhlonrach, bán go hannamh, le patrún sainiúil breac-chearnógach. Fástar mar mhaisiúchán é. Tugtar ceann nathrach agus bláth guine air freisin, as a dhath is a cheann cromtha.
Insínteacht
mion| Tástáil teanntachta ar chóimhiotal AlMgSi. Tá an caolú logánta agus na  dromchlaí cóin agus cupáin tipiciúil do mhiotail insínte. mion| Taispeánann an tástáil teanntachta seo d'iarann teilgthe insínteacht íseal. Is maoin mheicniúil í an insínteacht a thuairiscítear go coitianta mar ghéillíúlacht ábhair le bheith tarraingthe amach (.i. i sreang). In eolaíocht na n-ábhar, sainítear insínteacht de réir a mhéid is féidir le hábhar dífhoirmiú plaisteach a chothú faoi strus teanntachta sula dteipeann air. Is smaoineamh tábhachtach í an insínteacht san innealtóireacht agus sa déantúsaíocht, ag sainiú oiriúnacht ábhair d’oibríochtaí déantúsaíochta áirithe (mar shampla saoirseacht fhuar) agus a cumas chun ró-ualú meicniúil a ionsú. I measc na n-ábhar a thuairiscítear go ginearálta mar insínte tá ór agus copar.
Nascfhuinneamh
Sa cheimic, thugtar  nascfhuinneamh (NF) nó nasceantalpacht mheánach, ar an bhfuinneamh is gá chun móilíní d'adaimh atá nasctha go comhfhiúsach a dhíthiomsú go hadaimh aonaracha. Sainmhíníonn Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí (AIGCF nó sa Bhéarla IUPAC) nascfhuinneamh mar mheánluach an ghásphas den nascfhuinneamh díthiomsúcháin  (ag teocht 298.15 K de ghnáth) do gach nasc den chineál céanna laistigh den speiceas ceimiceach céanna.
Tacóiméadar
Ionstraim chun luas rothlaithe a thomhas. De réir cineáil, san ionstraim nua-aoiseach bíonn maighnéad ag rothlú gar do sheoltóir leictreach neamh-mhaighnéadach. Ionduchtaítear sruthanna guairneáin sa seoltóir, cuirtear réimse an mhaighnéad fórsa i bhfeidhm ar réimse na sruthanna seo, agus sraonann an seoltóir is snáthaid ar dhiail atá ceangailte leis. Úsáidtear go forleathan é chun tiomáint tiománaithe leoraithe is busanna a mhonatóiriú.
Stephen F. Cohen
Scoláire Meiriceánach ab ea Stephen Frand Cohen (25 Samhain 1938 – 18 Meán Fómhair 2020). Dhírigh a shaothar acadúil ar stair nua-aimseartha na Rúise ón Réabhlóid Bhoilséiveach agus caidreamh na Rúise leis na Stáit Aontaithe.
Bhí Cohen ina eagarthóir taobh thiar don iris The Nation, a d’fhoilsigh agus gur leis a bhean chéile Katrina vanden Heuvel. Bhí Cohen ina stiúrthóir bunaithe ar American Committee for East–West Accord.
Luathshaol agus gairmréim acadúil
Rugadh Cohen in Indianapolis, Indiana, agus d'fhás sé aníos níos déanaí in Owensboro, Kentucky, mac Ruth (Frand) agus Marvin Cohen, a raibh siopa agus galfchúrsa i seilbh acu i Hollywood, Florida. Chuaigh a sheanathair ar imirce go dtí na Stáit Aontaithe ón Liotuáin (an tráth sin mar chuid d' Impireacht na Rúise). Bhain Cohen céim amach ó Scoil Pine Crest i Florida. D’fhreastail sé ar Ollscoil Indiana Bloomington, áit ar ghnóthaigh sé BS san eacnamaíocht agus beartas poiblí sa bhliain 1960 agus MA sa staidéar rialtais agus na Rúise i 1962.
Le linn dó a bheith ar chlár staidéir fhochéime thar lear i Sasana, chuaigh sé ar thuras ceithre seachtaine go dtí an tAontas Sóivéadach, áit ar thosaigh sé a chur spéise sa stair agus sa pholaitíocht na tíre.
Tar éis dó a Ph.D. i staidéar rialtais agus na Rúise in Ollscoil Columbia i 1968, rinneadh ollamh le polaitíocht de in Ollscoil Princeton níos déanaí an bhliain sin agus d'fhan sé sa dámh sin go dtí 1998, nuair a rinneadh Ollamh Emeritus le Polaitíocht  de. Bhí sé ag múineadh ansin in Ollscoil Nua-Eabhrac go dtí gur scoir sé sa bhliain 2011, nuair a rinneadh Ollamh Emeritus ar Léann na Rúise agus na Slavach de.
Ré na Sóivéide agus Yeltsin
Ina chéad leabhar, Bukharin and the Bolshevik Revolution, beathaisnéis de Nikolai Bukharin, oifigeach Boilséiveach mór le rá agus eagarthóir ar Pravda, nuachtán oifigiúil Pháirtí Cumannach an Aontais Shóivéadaigh, d'áitigh Cohen d’fhéadfadh an tAontas Sóivéadach a bheith tar éis treo eile a ghlacadh go héasca, gan a bheith ina chúis le deachtóireacht agus purgóidí Stailín. Scríobh Cohen go raibh sé indéanta go hiomlán go dtiocfadh Bukharin i gcomharbacht ar Leinín agus go mbeadh níos mó oscailteacht, solúbthachta eacnamaíoch agus daonlathas ag an Aontas Sóivéadach faoi Bhúcairín. Moladh an leabhar go forleathan, leis an staraí eacnamaíoch Alec Nove ag cur síos air mar "the best book on the USSR to be published for many years". Dúirt Richard Lowenthal i léirmheas a rinne Cohen i 1985 ar Athmhachnamh ar an Eispéireas Sóivéadach: Polaitíocht agus Stair ó 1917 go measann go leor scoláirí staire go bhfuil "such an iffy assumption as illegitimate"
Ina leabhar War with Russia? (2019), scríobh Cohen gur cosúil go ndearnadh sabaitéireacht ar chruinniú mullaigh amháin ar a laghad idir SAM agus an tAontas Sóivéadach. Cuireadh deireadh leis an tríú cruinniú Eisenhower-Khrushchev, a bhí sceidealaithe do Pháras sa bhliain 1960, nuair a scaoil na Sóivéadaigh eitleán spiaireachta U-2 de chuid na Stát Aontaithe. Le linn an Chogaidh Fhuair, bhí Cohen cáinteach ar sheabhaic an Iarthair agus ar an rialtas Sóivéadach freisin, rud a chuir cosc air cuairt a thabhairt ar an tír ó 1982 go 1985. Dúirt Cohen go luath sa bhliain 1985 nár nochtadh na cúiseanna dó.
Peadar Ó Doirnín
Eisean a chum na hamhráin cháiliúla úd Úrchnoc Chéin Mhic Cáinte agus Lon Dubh Dhoire an Chairn. Luaitear Mná na hÉireann leis freisin, ach is é tuairim Sheáin de Rís chomh maith le scoláirí áirithe eile nárbh eisean a chum é, ach gurbh é Nioclás Ó Cearnaigh a scríobh an ceann sin agus a chuir i leith Pheadair Uí Dhoirnín é. Sin é an tuige gur fhág de Rís an ceann sin ar lár as a bhailiúchán féin a foilsíodh sa bhliain 1969.
Bhí Peadar Ó Doirnín ina mhúinteoir i scoil chois claí tamall ach deirtear go bhfuair sé bata agus bóthar as an bpost sin toisc gur bhain na tagairtí collaí in Úrchnoc Chéin Mhic Cáinte geit as na daoine.
Léitear a chuid saothair i gcónaí sna scoileanna agus sna hollscoileanna fud fad na hÉireann, agus chuaigh an tÚrchnoc ar fud an domhain mar amhrán.
Tá sé adhlactha i reilig Urnaí i bhFoirceal taobh amuigh de Dhún Dealgan i gContae Lú, i bhfad ar shiúl ó aer an tsaoil.
Martin Frobisher
Loingseoir a rugadh in Altofts Shasana ab ea Martin Frobisher (c 1535 - 15 Samhain 1594). Rinne sé cuid mhaith iarrachtaí an Bealach Siar ó Thuaidh go Cathay (seanainm a thug Marco Polo ar an tSín) (1576-1578) a aimsiú. D'éirigh leis Labradar agus Bá Hudson a bhaint amach.
An Carn
Sráidbhaile in oirdheisceart Chontae Loch Garman é an Carn, a bhain clú amach i 1977, nuair a chinn Rialtas na hÉireann, agus Desmond O'Malley an t-aire Fuinnimh, stáisiún ginte leictreachais núicléigh a bhunú ann, i gCeann an Chairn. Bhíothas i mbun agóide ag an suíomh agus ar fud na tíre sna blianta 1977-79. Tá cáil go fóill ar na mórchoirmeacha ceoil a eagraíodh "Get to the Point" (1978) agus "Back to the Point" (1979) agus bhí coirmeacha beaga in áiteanna eile chun aird an phobail a tharraingt ar chinneadh an rialtais.
Bhí an-bhaint ag an gceoltóir Christy Moore leis an bhfeachtas. Mar gheall ar an agóidíocht ghéill an rialtas faoi dheireadh i 1979, ag rá nach raibh an tír sách mór do stáisiún núicléach. Ní dhearnadh aon fhorbairt ar an suíomh ó shin, agus tá Éire saor ó stáisiúin núicléacha fós.
Joensuu
Cathair i réigiún na Cairéile Thuaidh san Fhionlainn í Joensuu. "Béal na hAbhann" is brí leis an logainm. Is í Joensuu príomhchathair an réigiúin, agus í ar an gcathair is mó ansin chomh maith. Pielisjoki atá ar an abhainn a bhfuair an chathair a hainm óna béal, agus tá an loch úd Pyhäselkä suite in aice leis an gcathair. Is iad na ceantair thuaithe timpeall ar Joensuu ná Rääkkylä, Tohmajärvi, Ilomantsi, Kontiolahti, Lieksa, agus Liperi.
Bhí áitreabh daonna san áit sa chlochaois féin. Sa séú haois déag bunaíodh mainistir Ortadocsach in oileán Kuhasalo, ar cuid den chathair é inniu, ach le linn an chogaidh úd ar a dtugann na Fionlannaigh "An Fuath Fada" (nó "an Fhearg Fhada", pitkä viha) sna blianta 1575-1590 idir an tSualainn Liútarach agus an Rúis Ortadocsach cuireadh an mhainistir de dhroim an domhain.
Tá ainm Joensuu ar fáil ina lán seanmhapaí ó thréimhse na cumhachta Sualannaí san Fhionlainn, ach san am sin ní raibh i gceist ach sráidbhaile beag. Sa bhliain 1809 tháinig Impireacht na Rúise i seilbh na Fionlainne, agus sa bhliain 1848 bhunaigh Nioclás a hAon, Impire na Rúise, cathair in áit an tsráidbhaile sin. Ina dhiaidh sin tháinig fás agus fairsingiú ar an áit go sciobtha. Ba í an tionsclaíocht adhmaid a tharraing na sluaite go dtí an chathair ar dtús, ach tháinig slite beatha eile ina háit ina dhiaidh sin.
Kurt Cobain
Cumadóir agus ceoltóir Meiriceánach a bhí i Kurt Donald Cobain (20 Feabhra 1967 - timpeall 5 Aibreán 1994), agus é ina príomhamhránaí agus giotáraí leis an racbhanna Nirvana. Nuair a thosaigh an grúpa ag baint an-cháil amach ag tús na 1990idí, b'é Cobain a bhí sa spotsolas mar chumadóir agus ceannaire an bhanna. Mar thoradh, féachtar air mar laoch mór do ghlúin óg nua, glúin a bhí tuirseach leis an saghas rac-cheoil éadomhain a bhí gnáthúil ag an am. Leis an albam Nevermind, bhris grúinse amach as Seattle, agus hathraíodh domhain an rac-cheoil go tobann. Sa lá atá inniu, labhraítear fós faoin tionscal ceoil "réamh-Nirvana" agus "iar-Nirvana".
Sna laethanta seo, bhí Nirvana ar an ngrúpa ba mhó ar domhan, agus ba cheart do Chobain a bheith sách sásta leis féin. Os a choinne sin, caitheadh isteach sa phríomhshruth go tobann é leis a cháil nua, agus ní raibh sé ar a chompord leis riamh.
Tús a shaoil
mion|Rugadh Cobain i Aberdeen, WA - ospidéal Grays Harbor Rugadh agus tógadh Kurt Donald Cobain in Aberdeen, baile beag sa stát Washington in iarthuaisceart na Stát Aontaithe. Clann beag shona a bhí ann, leis a thuismitheoirí agus a dheirfiúr níos óige Kimberly. De bhunadh Éireannach agus Francach é a athair Donald Leland Cobain, a bhí ag obair mar mheicneoir gluaisteáin, agus de bhunadh Éireannach, Gearmánach agus Sasanach í a mháthair Wendy Elizabeth Fradenburg a bhí ina freastalaí.
Bhí a fhios ag Kurt le linn a shaoil féin go raibh fuil Éireannach aige, ach ní raibh na sonraí ró-shoiléir ag an am seo. Tháinig sé chun solais níos déanaí go bhfuil baint díreach acu leis an dtír - as Contae Thír Eoghain do mhuintir Chobain, nó "Cobane" mar a litríodh é ansin agus mar a litrítear é fós ann inniu. D'fhág sinsir Kurt an baile beag Inishatieve gar do Pomeroy sa bhliain 1875, chun aghaidh a thabhairt ar Cheanada, ag teacht anuas go Washington ní ba dhéanaí. Gréasaithe bróg a bhí iontu. mion|1981 Tuismitheoirí den lucht oibre ab ea Don agus Wendy, ach bhí roinnt cheoil sa theaghlach freisin. Bhí banna ceoil darbh ainm The Beachcombers ag Chuck Fradenburg (uncail Kurt), sheinn a Aintín Mari Earle an giotár i ngrúpaí éagsúla timpeall Chontae Grays Harbor, agus bhí gairmréim ag a sean-uncail Delbert mar theanóir Éireannach, agus é le feiceáil sa scannáin King of Jazz (1930).
Cuimhnítear ar Kurt mar ghasúr sona, bríomhar agus deá-chróioch. hAithníodh go raibh bua na h-ealaíne agus é óg fós. De réir tuairiscí, bhí cuma an stiúideo ealaíne ar a sheomra leapa, áit ina tharraingíodh sé na carachtair ab ansa leis ó scannáin agus cartúin ar nós Aquaman, the Creature from the Black Lagoon, agus carachtair Disney amhail Donald Duck, Mickey Mouse agus Pluto. Fuair sé spreagadh ina chuid iarrachtaí ealaíne óna sheanmháthair Iris Cobain, a bhí ina h-ealaíontóir gairmiúil féin. mion De réir a chéile, thosaigh Kurt ag cur sa cheol chomh maith. Dar leis a Aintín Mari, thosaigh sé ag canadh agus é dhá bhliain d'aois fós. Ag aois a ceathair, thosaigh sé ag canadh agus ag seinm an phianó, agus é ag scríobh amhráin faoi thuruas chuig an pháirc áitiúil. D'éisteadh le bannaí ar nós The Ramones, agus deireadh sé amhráin amhail "Motorcyle Song" le hArlo Guthrie, "Hey Jude" le The Beatles, "Seasons in the Sun" le Terry Jacks, agus an t-amhrán téama ó chlár teilifíse The Monkees.
Bhí droch-chasadh sa scéal, áfach, nuair a fuair a thuistí colscaradh agus Kurt ocht mbliana d'aois. Mhaígh sé níos déanaí go raibh tionchar uafásach ag an eachtra seo air, mar bhuachaill óg, agus ina shaol ar fad ó shin i leith. Thit dian-bhrón air go tobann, agus d'éirigh sé i bhfad níos ciúine agus níos feargaí as seo amach. Déarfadh sé níos déanaí go raibh náire air, agus bhí faitíos air aghaidh a thabhairt ar an scoil agus a chairde.
I gceann tamaill, thosaigh a thuistí ag dul amach le daoine eile tar éis an colscaradh. Phós Don arís, cé gur thug sé gealltanas do Khurt nach ndéanfadh sé amhlaidh, agus fuair sé leas-mháthair nua darbh ainm Jenny Westeby Cobain, bean le beirt chlainne cheana. Réitigh siad go maith le chéile ar dtús, agus Kurt ag fáil an aire mháthartha a bhí ag teastáil go géar uaidh. D'athraigh cúrsaí sa bhliain 1979, áfach, nuair a saolaíodh mac nua ag Don agus Jenny, Chad Cobain - níor aithnigh Kurt iad mar a "fhíor-theaghlach", agus ní raibh an méid ama céanna agus a thuistí dó. D'fhéach Kurt an casadh seo le gráin agus fearg. Thosaigh a mháthair Wendy ag dul amach le fear a bhí foréigeanach léi, ach bhí ar Khurt an foréigean teaghlaigh a fheiceáil go rialta, le Wendy ag dul san ospidéal uair amháin le lámh brise. In ainneoin sin, níor chuir Wendy an dlí ar an bhfear, agus d'fhan an bheirt le chéile. Chuir an mhéid seo leis le dochar intinne agus mothúcháin Khurt.
Lean pearsantacht Khurt ag athrú, sa mhéid is go raibh sé drochbhéasach le daoine fásta, agus thosaigh sé ag déanamh drochbhulaíochta ar bhuachaill eile ón scoil. Ar deireadh thiar, thóg a athair agus Westeby chuig teiripeoir é, agus an réiteach a tháinig as ná go raibh clann amháin ag teastáil uaidh. Rinne an dá thaobh den chlann a seacht ndícheall Don agus Wendy a chuir ar ais le chéile, ach theip orthu. Ar an 28 Meitheamh 1979, bhronn Wendy cúram iomláin ar Dhon, agus í dubhthuirseach lena dhroch-iompar. Bhí an scéal céanna ag a athair gan mhoill, agus seoladh Kurt chun chónaí le gach saghas cairde agus clainne tríd na blianta.
Agus é ina chónaí le muintir a chara Jesse Reed, iad ina gCríostaithe athbhreithe, d'éirigh Kurt chun a bheith ina Chríostaí cráifeach agus téadh sé chuig aifreann go minic. Níos déanaí, áfach, shéan sé an Chríostaíocht go h-uile is go hiomlán, agus é ag caitheamh anuas uirthi go rialta. Cumadh an t-amhrán "Lithium" faoin tionchar a bhí ag a sheal le muintir Reed air. Bhí an creideamh mar pháirt lárnach ina shaol agus a smaointí fós, agus bhain sé úsáid as íomháineachas Chríostaíochta ina chuid oibre agus choimeád sé suim mhór i fealsúnacht an Jaineachais agus an Bhúdachas. Tógadh ainm an grúpa, Nirvana, ón choincheap Búdaíoch, rud a chuir sé síos air mar "saoirse ó phian, ón fhulaingt agus an domhan lasmuigh", smaoineamh atá cosúil le h-eitic agus idé-eolaíocht an phunc-rac. D'fhéachfadh Kurt air féin mar Bhúdaí agus mar Jaineach ag amanta éagsúla le linn a shaoil, tar éis dó cláir faisnéise a fheiceáil ar an dá ábhar. mion|Kurt Cobain agus Krist Novoselic (ar chlé), 1992 MTV Video Music Awards. Cé nach raibh suim ar bith sa spórt, cláraíodh mar bhall de foireann ghreamadóireachta na scoile, faoi iachall a athar. Ní raibh sé gan chumas, ach bhí dímheas ceart ag Kurt air de bharr an mhagaidh a fuair sé óna chomráidí agus an bainisteoir. Sa deireadh, thosaigh sé ag cailliúint d'aon turas, chun chur as a athair. Rinne sé an cleas céanna le daorchluiche chomh maith. Bhí spéis ní ba mhó san ealaíon, agus bhíodh sé ag tarraingt go minic i rith cheachtanna scoile, nithe bainteach le h-anatamaíocht an duine san áireamh. Nuair a tugadh tasc scoile dó scigphictiúr a dhéanamh, rinne sé ceann de Michael Jackson. Dúirt an mhúinteoir ealaíne nach raibh a leithéid oiriúnach chun a bheith ar thaispeáint i halla an scoile, tharraing Kurt pictiúr mí-phlamásach nua d'uachtarán an lae Ronald Reagan.
D´éirigh Kurt cairdiúil le duine aerach ar scoil, agus h-imríodh bulaíocht air uaireanta ag daltaí homafóbacha dá bharr. In agallamh leis an iris The Advocate sa bhliain 1993, mhaígh sé go raibh sé "aerach i meon" and "d'fhéadfadh sé a bheith déghnéasach." Dúirt sé freisin gur scríobhadh sé "God is Gay" le péint spraeála ar na pickup trucks ar fud Aberdeen. Le fírinne, léiríonn tuairiscí na bpóilíní in Aberdeen gur frása eile a bhí ann nuair a gabhadh é - "Ain't got no how watchamacallit". Ina dhialann pearsanta féin, scríobh sé "Níl duine aerach mé, ach ba mhian liom a bheith amhlaidh, chun fearg a chur ar na homafóbaí".
De réir tuairiscí óna chomhscoláirí agus daoine muinteartha, an chéad cheolchoirm a d'fhreastail sé air ná Sammy Hagar agus Quarterflash ag an Seattle Center Coliseum sa bhliain 1983. Dar leis an bhfear féin, áfach, b'é ceann de chuid the Melvins, agus scríobh sé faoin eachtra seo go forleathan ina dhialann. Mar dhéagóir le cónaí air i Montesano, tháinig Kurt ar éalú agus faoiseamh éigin i i gcúrsaí punc-rac a bhí ag fás as cuimse in Iarthuaisceart an Aigéin Chiúin, agus thosaigh sé ag dul go dtí seónna punc sa bhaile. Sa deireadh, ba aoi rialta é ag seomra cleachtaidh na gceoltóirí the Melvins, iadsan féin as Montesano.
Bhog Kurt ar ais go dtí teach a mháthar in Aberdeen, agus d'éirigh sé as Aberdeen High School nuair a bhí sé tugtha faoi deara dó nach raibh obair go leor déanta aige chun chéim a bhaint amach. Thug a mháthair rogha ós a chomhair - faigh fostaíocht nó imigh. Seachtain ní ba dhéanaí, tháinig Kurt abhaile chun teacht ar a chuid éadaí agus gach rud eile curtha i mboscaí. Díbeartha ón áit, d'fhan Kurt go minic i dtithe a gcairde, agus uaireanta eile sleamhnaigh sé isteach in íoslach a mháthar, i ngan fhios di. Agus é gan dídeán, mhaígh Kurt sé gur chaith sé sealanna ina chónaí faoi droichead thar an abhainn Wishkah sa bhaile, rud a spreag an t-amhrán "Something in the Way" ón albam Nevermind. Dhearbhaigh dordghiotáraí Krist Novoselic nár féidir le héinne a bheith ag cur faoi anseo, de bharr na taoidí ag teacht isteach agus amach, agus tá an chuma ar an scéal nach raibh Kurt ach ag cur le dráma an scéil.
Ag deireadh na bliana 1986, agus don chéad uair riamh, bhog Kurt isteach ina árasán féin agus fuair sé post in ionad saoirse Polainéiseach fiche míle ó thuaidh ó Aberdeen chun íoc as cíos. Le linn an ama seo, bhíodh sé ag taisteal go minic chuig Olympia, Washington chun freastal air rac-choirmeacha. In Olympia dó, bhuail sé le cailín darbh ainm Tracy Marander agus thosaigh sé caidreamh léi. De réir tuairiscí, is ise ábhar an amhráin "About a Girl", agus tá sí luaite mar ghrianghrafadóir ar an albam Bleach.
Tar éis dó scaradh ó Marander, thosaigh Kurt ag dul amach le Tobi Vail, punc aithnidiúil eile a bhí ag canadh sa bhanna Bikini Kill. Bhí Kurt an-tógtha léi, agus d'admhaigh sé gur chuir sé amach le h-imní ós rud é go raibh sé chomh splanctha sin ina diaidh. Spreag an mhéid seo na focail "Love you so much it makes me sick," a chan sé san amhrán "Aneurysm". In ainneoin go raibh Kurt lán i ngrá le Vail, thosaigh a gcaidreamh ag laghdú de réir a chéile. Duine réasúnta sean-aimseartha a bhí i gKurt, agus bhí comhluadar beagán máthartha ag teastáil uaidh, rud a chur gráin ar Vail, a bhí i gcónaí ag iarraidh dul i ngleic leis an sean-nós gnéaschlaonta seo sa chomphobal frith-chultúrtha punc ina raibh siad. Chaitheadar an bheirt an chuid ba mhó dá n-am le chéile ag pléigh cúrsaí polaitíochta agus fealsúnachta. Ba mhór an tionchar a bhí ag a chaidreamh le Vail ar Khurt, agus bhí sí ina h-ábhar de liricí éagsúla anseo is ansiúd ar an gcéirnín Nevermind. Uair amháin agus iad ag déanamh scagaidh ar ábhair ar nós an ainrialachais agus an phunc-rac leis á gcara Kathleen Hanna in árasán Khurt, scríobh sí na focail "Kurt Smells Like Teen Spirit" ar an mballa. Díbholaíoch is ea Teen Spirt, an ceann a bhí á chaitheamh ag Vail, agus níor thug Kurt an mhéid seo faoi deara. Bhain Kurt ciall réabhlóideach as na focail, agus b'as sin a fuair sé an spreagadh do teideal an amhráin "Smells Like Teen Spirit".thumb|[[Nevermind, an t-albam a chuir ainm Chobain i mbéal an phobail.]]
Nirvana
Mar bhronntanas breithlá ina 14ú bliain, thug uncail Kurt rogha dó idir rothar agus giotár, agus thóg sé an giotár. Chuir sé tús lena chuid iarrachtaí ag casadh amhrán ar nós "Louie Louie" agus "My Best Friend's Girl" le The Cars, agus ansin thosaigh sé ag cumadh a rianta féin. Ar an drochuair, ní raibh mórán daoine eile sa bhaile chun seinm in éineacht leis. Bhuail sé le Krist Novoselic ag áit chleachtaidh na Melvins, duine eile a bhí gafa go mór leis an bpunc-rac. Bhí sciamhlann ag máthair Khrist, agus b'ann a thagaidís chun cleachtadh le chéile sa tseomra thuas staighre. Roinnt bhlianta ina dhiaidh sin, rinne Kurt iarracht Khrist a mhealladh isteach i mbanna nua leis, ag tabhairt cóip den téip Fecal Matter dó. Ní raibh Krist ró-tógtha leis an gceol nó an smaoineamh sa chéad dul síos, ach ghéill sé sa deireadh agus bhí tús curtha le Nirvana.
Agus iad amach ar an mbóthar, d'éirigh frustrachas i gKurt go minic de bharr lucht féachana beaga agus deacrachtaí iarrachtaí an bhanna a coimeád suas. Sna blianta tosaigh, ní raibh drumadóir rialta sa bhanna. Sa deireadh, roghnaíodh Chad Channing agus b'eisean a bhí ar a gcéad ceirnín Bleach, eisithe ar Sub Pop Records sa bhliain 1989. Ní raibh ceachtar acu lánsásta le cumas Channing riamh le fírinne, agus bhí siad i gcónaí ag caitheamh súil ar dhaoine eile. Chonaic siad Dave Grohl ag seó de chuid a bhanna Scream agus chuaigh seisean go mór i gcion orthu, agus glacadh mar bhall Nirvana é. Ba le Grohl a thaifead siad a gcéadligean ar mhórlipéad sa bhliain 1991 - Nevermind - agus an chlú ba mhó a bhí acu. mion|Ralph Horsley,Iml 10 Ablaze!, Leeds, UK, 1993 Leis an iomrá nua seo, thosaigh Kurt ag imní go raibh sé ag teacht salach ar fhréamhacha "faoi-thalamh" an ghrúpa. Shíl sé go raibh na meáin ag déanamh géarleanúint air, ag cur a chás féin i gcomparáid le Frances Farmer. Bhí sé míshásta fosta le cuid de lucht leanta Nirvana - iad siúd a chuir suim sa cheol ach nár thug aitheantas do tuairimí polaitiúila nó sóisialta an bhanna, nó a bhí ag baint ciall mí-chruinn astu. Bhí Kurt glan i gcoinne an ghnéasclantais agus na homafóibe, agus bhí sé an-bhródúil ón thaispeánta ag ócáidí amhail No-on-Nine in Oregon sa bhliain 1992.
Bhí sé ina thacadóir díograiseach den ghluaiseacht "pro-choice" chomh maith, agus bhí baint aige le Rock for Choice ó nuair a chuir an banna L7 tús leis an bhfeachtas. Fuair sé bagairtí bháis dá bharr ó gníomhaithe fhrith-ghinmhilleadh, duine amháin á rá go scaoilfí é chomh luath is a sheas sé amach ar an stáitse. Sna nótaí laistigh den cheirnín Incesticide, dhearbhaigh Kurt: "más fuath le héinne daoibh daoine aeracha, daoine de dhath éagsúil, nó mná, déanaigí gar amháin dúinn ,le bhur dtoil - lig dúinn! Ná tagaigí chuig ár seónna agus ná ceannaígí ár gceirníní."
Pósadh agus breith a iníne
clé|mion|Courtney Love, 2014 Ar an 12 Eanáir 1990, bhuail Kurt le Courtney Love ag an gclub oíche Satyricon, áit i mbíodh bannaí malartacha ag seinm go minic. Bhí sise ina h-amhránaí sa bhanna Hole, grúpa a bhí ag déanamh dul chun cinn suntasach nuair a bhí Nirvana ina bhanna beag fós. Chuir Love suim mhór i gKurt ar an toirt, ach bhí seisean seachantach ar dtús báire. Go luath sa chaidreamh, rinne sé neamhaird d'iarrachtaí Love dul amach leis, mar ní raibh sé cinnte go raibh caidreamh ag teastáil uaidh. Níor mhair a iompar ach roinnt mhíonna, áfach, bhí sé i ngrá léi chomh mór sin.
Bhí aithne ag Kurt ar Love cheana, agus í feicthe sa scannán Straight to Hell sa bhliain 1987. Dar leis an iriseoir Sasanach Everett True, a bhí ina dlúthchara leis an bheirt, gur cuireadh iad in aithne le chéile go h-oifigiúil ag ceolchoirm de chuid L7 agus Butthole Surfers i Los Angeles i mí na Bealtaine 1991. Sna seachtainí ina dhiaidh sin, d'fhoghlaim Love ó Dave Grohl gur iomaí rud a bhí i gcoitianta ag isean agus Kurt, agus chuaigh sí sa tóir air. I bhfómhar na bliana 1991, bhíodh an bheirt le chéile go minic, b'é úsáid drugaí a rinne dlúthlanúin díobh.
Frances Bean Cobain
mion|Frances Bean Cobain, 2015 Ar an 18 Lúnasa, saolaíodh iníon Khurt, Frances Bean Cobain.
In alt san iris Vanity Fair sa bhliain 1992, bhí sé admhaithe ag Love go raibh hearóin á úsáid aici agus í ag iompar clainne, ach i ngan fhios di. Dhearbhaigh Love go raibh tagairtí mí-chruinn tógtha ag an iris, ach bá mhór an chonspóid a cruthaíodh. Bhí caidreamh na beirte ina ábhar spéise do na meáin cheana, chuir foilsiú an ailt le borradh as cuimse sa mhéid iriseoirí a bhí sa tóir orthu, ag iarraidh fáil amach an raibh Frances andúlaithe le drugaí ag a breith. Mar gheall air na líomhaintí seo, chuir an "Los Angeles County Department of Children's Services" an dlí orthu, agus iad á mhaíomh gur tuismitheoirí neamh-infheidhme a bhí iontu. D'ordaigh an breitheamh Frances Bean Cobain, dhá sheachtain d'aois, a thógáil amach ó chúram Khurt agus Love, agus seoladh an leanbh chun chónaí le deirfiúr Love ar feadh roinnt sheachtainí. Sa deireadh, bhain an bheirt coimeád Frances amach arís, tar éis dóibh geallúint a thabhairt go nglacfaidís le tástáil fuail agus cuairteanna rialta ón oibrí sóisialta.
Bhí caint agus eachtraí na beirte sna nuachtáin i gcónaí, Love ach go háirithe, agus í á chur i gcomparáid le Yoko Ono agus Nancy Spungen. Anuas ar sin, bhí ráflaí sna meáin go raibh siad ag úsáid drugaí le chéile, agus go raibh droch-thionchar ag Love ar shláinte agus cheol Chobain.
Fadhbanna sláinte
mion|Ritalin SR 20 mg, nó meitilfeanadáit Bhí saol Cobain lán le fadhbanna fisiciúla agus intinne, agus ní raibh oiread is lá amháin ina shaol nach raibh sé ar saghas leighis amháin nó eile. Bhí sé hipirghníomhach mar pháiste, agus an réiteach a bhí ag a mháthair ná an druga Ritalin dó. Ón lá sin go dtí nóiméad a bháis, bhí andúil ag Kurt i ndruga amháin nó druga eile. Ar an lámh eile, tá sé fíor go raibh fadhbanna macánta aige freisin - gruaim, taomanna scaoill, broincíteas, agus dian-phian ina bholg (scolóis a thug a dhochtúirí air ní ba dhéanaí). Dhearbhaigh Cobain Kurt gur thosaigh sé ag tógáil drugaí, amhail hearóin, chun an phian seo a smachtú, ach tá sé fíor freisin go raibh sé ag úsáid drugaí ar feadh tamall roimhe seo. Agus Nirvana ag fás go tapaigh sa bhliain 1991, bhí andúil hearóin Chobain ag fás ag an ráta céanna. Rinne sé tréaniarracht an fhadhb seo a choimeád faoi rún, mar bhí a fhios aige go raibh Novoselic, Grohl agus bainisteoireacht an bhanna míshásta leis. Go rómhinic, áfach, bhí sé soiléir go raibh sé faoi thionchar an dhruga, nó ag fulaingt agus é i mbun iarrachta éirí as. Bhí cúpla ródháileog aige, agus bhí an t-ádh dearg air nár mharaigh sé é féin de thaisme ní ba luaithe.
Bás
Sa bhliain 1994, chuaigh Nirvana amach ar chamchuairt chuig na hEorpa. Bhí tús maith acu, ach tar éis thaispeántas ag Terminal Eins i München ar an 1 Márta, diagnóisíodh Kurt le broincíteas agus laraingíteas trom agus cuireadh an turas ar cheal dá bharr. D'éitil sé chuig an Róimh an lá ina dhiaidh sin chun chóir leighis a fháil, agus thaisteal Love chuig an chathair chun a bheith in éineacht leis ar an 3 Márta. An maidin dár gcionn, dhúisigh Love chun teacht ar Khurt agus é gan aithne gan urleabhra sa seomra leapa, agus ródháileog den drug Rohypnol agus seaimpéin ab ea chúis leis. Bhí lánfhios ag Kurt faoin dochar a ndéantar nuair a mheasctar a leithéid le chéile. Seoladh chuig an ospidéal é, agus chaith sé an chuid eile den lá gan mheabhair. Tar éis cúig lá caite san ospidéal, ligeadh Kurt amach agus d'fhill an bheirt ar Seattle. Eisíodh ráiteas ó champa Nirvana a mhaígh nach raibh ann ach drochthimpiste mí-ámharach le h-alcól agus leigheas éigin, ach nochtadh ní ba dhéanaí gur fíor-iarracht féinmharuithe a bhí ann. Cuireadh críoch oifigiúil leis an dturas láithreach.
Ar ais i Seattle dó, rinne cairde agus clann Chobain tréan-iarrachtaí cur ina luí air cabhair gairmiúil a lorg. D'eagraigh Love "idirghabháil" ar an 25 Márta, le deichniúr de ceoltóirí eile, daoine ón chomhlacht ceoil agus dlúthchara leis Dylan Carlson. Ní mó ná sásta a bhí Kurt ar dtús, agus é ag caitheamh anuas go fíochmhar ar gach duine a bhí ann, sular theith sé go dtí a sheomra leapa thuas staighre agus chuir sé an doras faoi ghlas. Ag deireadh an lae, ghlac sé go drogallach lena n-achmhainí "díthocsainiú" a dhéanamh, thaistil sé go dtí an Exodus Recovery Center i Los Angeles chun a shláinte agus a shaol a chur ina gceart. Shroich sé an áit ar an 30 Márta. Ní insíodh rud ar bith do bhaill foirne an ionaid faoi ghruaim Khurt, nó faoi na hiarrachtaí a bhí déanta aige lámh a chur ina bhás féin cheana. Nuair a chuaigh cairde chuige ar chuairt, ní fhaca éinne comharthaí go raibh gruaim éigin air nó go raibh féinmharú ar intinn aige. Chaith sé a chuid ama ag caint le comhairleoirí an ionaid faoina fhadhbanna pearsanta agus le drugaí, agus bhain sé sult mhór as a bheith ag spraoi lena iníon Frances a bhí ann mar chuairteoir chomh maith, don uair dheireanach mar a tharla sé. An oíche dár gcionn, sheas Kurt amach chun toitín a chaitheamh, ach dhreap sé thar an gclaí a bhí sé dtroigh ar airde chun éalú as an ionad. # mion|171 Lake Washington Blvd East Seattle Bhí sé díreach ráite aige an lá roimhe sin, mar mhagadh, gur rud amaideach a bheadh ann chun a leithéid a dhéanamh. Thaisteal sé le tacsaí chuig Aerfort Los Angeles agus d'eitil sé ar ais go Seattle, in aon thuras le Duff McKagan ón bhanna Guns N' Roses a bhí ina shuí in aice leis. Cé go raibh teannas cheana idir Nivana agus Guns N' Roses agus bhí gráin pearsanta ag Kurt ar amhránaí Axl Rose, dúirt McKagan go raibh Kurt sásta é a fheiceáil. Ní ba dhéanaí, áfach, dhearbhaigh McKagan go raibh fhios aige go raibh ag cur as dó. Idir an 2 Aibreán agus an 3 Aibreán, chonacthas Kurt in áiteanna éagsúla timpeall Seattle, ach ní raibh éinne dá chairde nó dá chlann ar an eolas faoin áit ina raibh sé. Ní fhacthas arís é go dtí an 4 Aibreán. Ar an 3 Aibreán, chuaigh Love i dteagmháil le h-imscrúdaitheoir príobháideach darbh ainm Tom Grant, agus d'iarr sise air Kurt a lorg. Ar an 7 Aibreán, agus ráflaí ar fud na háite faoi bhriseadh suas an ghrúpa, tharraing Nirvana amach as an bhféile siúd Lollapalooza. clé|mion Ar an 8 Aibreán 1994, fritheadh corp Khurt ina theachsa ar bhruach Loch Washington, nuair a tháinig leictreoir ann chun córas slándála a chur isteach. Taobh amuigh de chuid bheag d'fhuil ag síleadh amach as a chluas, dhearbhaigh an leictreoir nár fhaca sé aon chomharthaí de dochar, agus cheap sé go raibh Kurt ina chodladh sular thug sé gunna faoi deara, agus é dírithe ar smig Khurt. Fuarthas nóta féinmharaithe ann, scríofa chuig cara samhailteach a óige "Boddah". Fritheadh ard-leibhéil de hearóin agus rian beag de Valium. Bhí corp Kurt ina luí ann leis na laethanta, agus mheas an cróinéir ina thuairisc gurb é 5 Aibreán 1994 an lá a d'éag sé.
Bhí bigil phoiblí ar an 10 Aibreán i bpáirc ag an Seattle Center, agus meastar gur fhreastail timpeall seacht míle duine air. Seinneadh teachtairí ó Krist Novoselic agus Courtney Love, taifeadta roimh ré ag an bheirt. Léigh Love píosaí de nóta féinmharaithe Khurt, agus í ag caoineadh agus ag tabhairt maslaí dó an t-am ar fad. Ag deireadh na bigil, thóg Love amach roinnt d'éadaí Khurt do na daoine siúd a bhí ann fós. Dúirt Dave Grohl go raibh nuacht a bháis "ar an rud is measa a tharla i mo shaol riamh. Cuimhním an ládar gcionn gur dhúisigh mé agus bhí mo chroí briste go raibh sé imithe". Dúirt sé gur chreid sé riamh gur gheobhadh Kurt bás ag aois óg, agus é ag rá "uaireanta, ní féidir leat duine a thabhairt slán ó iadsan féin".
Féach freisin
mion
Albert Calmette
Lia, baictéareolaí agus imdhíoneolaí Francach ab ea Léon Charles Albert Calmette CCR (12 Iúil 1863 – 29 Deireadh Fómhair 1933). D'aimsigh sé an Bacillus Calmette- Guérin, foirm chaolaithe de Mycobacterium bovis a úsáidtear sa vacsaín BCG i gcoinne na heitinne. D'fhorbair sé freisin an chéad fhrithghoimh do nimh nathrach, séiream Calmette.
Gairmréim luath
Rugadh Calmette i Nice, an Fhrainc. Theastaigh uaidh seirbhís chabhlaigh a dhéanamh agus a bheith ina lia, agus mar sin sa bhliain 1881 chuaigh sé isteach i Scoil na Lianna Cabhlaigh i mBrest. Sa bhliain 1883, thosaigh sé ag obair i gCór Leighis an Chabhlaigh i Hong Cong, áit ar oibrigh sé leis an Dr Patrick Manson, a rinne staidéar ar tharchur na muiscítí den phéist sheadánach, filaria, cúis na heilifintiáise. Chríochnaigh Calmette a chéim leighis ar ábhar na fioláiriáise. Cuireadh é ansin chuig Saint-Pierre-et-Miquelon, áit ar tháinig sé i 1887. Ina dhiaidh sin, d'obraigh sé san Afraic Thiar, san Ghabúin agus i gCongó na Fraince, áit a ndearna sé taighde ar mhaláire, ar shuanghalar na hAfraice agus ar pheallagra.
I gcomhpháirt le Louis Pasteur
Nuair a d'fhill sé ar an bhFrainc i 1890, bhuail Calmette le Louis Pasteur (1822 -1895) agus Emile Roux (1853 -1933), a bhí ina ollamh aige ar chúrsa ar bhaictéareolaíocht. Rinneadh comhlach de agus chuir Pasteur de chúram air brainse d'Institiúid Pasteur a bhunú agus a stiúradh i ag Saigon (Cathair Ho Chi Minh mar atá inniu ann), Ind-Sín na Fraince, i 1891. Ansin, thiomnaigh sé é féin do réimse nuaghinte na tocsaineolaíochta, a raibh naisc thábhachtacha aige le himdhíoneolaíocht, agus rinne sé staidéar ar nimh nathair agus beacha, nimheanna plandaí agus curáire. D'eagraigh sé freisin táirgeadh vacsaíní in aghaidh na bolgaí agus an chonfaidh agus rinne sé taighde ar chalar, agus ar choipeadh óipiam agus ríse.
Sabhliain 1894, tháinig sé ar ais go dtí an Fhrainc arís agus d'fhorbair sé na chéad fhrithghoimh do nimh nathrach, ag baint úsáide as séirim imdhíonachta ó chapaill vacsaínithe (séirim Calmette). Níos déanaí, ghlac an lia Brasaíleach Vital Brazil leis an obair sa réimse seo, i São Paulo ag an Instituto Butantan, agus d'fhorbair sé roinnt frithghoimheanna eile i gcoinne nathracha, scairpeanna agus damhán alla.
Ghlac sé páirt freisin i bhforbairt an chéad séiream imdhíonachta i gcoinne na plá búbónaí (an Phlá Mhór), i gcomhar le fionnachtaí a ghníomhaire pataigineach, Yersinia pestis, ag Alexandre Yersin (1863 -1943), agus chuaigh sé go dtí an Phortaingéil chun staidéar a dhéanamh agus chun cabhrú le dul i ngleic le heipidéim phlá i bPorto, sa bhliain 1899.
Aontas Afracach
Is eagraíocht idirnáisiúnta, pholaitiúil agus eacnamaíocht a é an tAontas Afracach (AA). Cruthaíodh an tAontas ar 9 Iúil 2002 in Durban, an Afraic Theas (léiriú intinne ar an 9 Meán Fómhair 1999).
Is iad a chuspóirí ná oibriú chun an daonlathas, na cearta daonna agus an fhorbairt dhaonna a chur chun cinn ar fud na hAfraice, go háirithe tríd an infheistíocht seachtrach a ardú tríd an chlár 'Comhpháirtíocht Nua ar son Forbairt na hAfraice'.
Níl ceangal díreach ag an AA le Banc Forbartha na hAfraice.
Stair
Ba é Thabo Mbeki, as an Afraic Theas, céad uachtarán na heagraíochta, é tar éis a bheith ina uachtarán ar an EAA roimhe sin.
Frog crainn
Frog atá oiriúnaithe le maireachtáil i gcrainn. Leacaithe, le dioscaí súiteora ar na méara is na méara coise. Dhá chlann ann: na fíorfhroig chrainn, agus froig chrainn an tSeandomhain.
CLG Oileáin Árann
Bunaíodh Cumann Peile Oileáin Árann i 1996 nuair a tháinig na trí oileán le chéile mar fhoireann amháin don chéad uair. Cé go raibh neart peile á himirt ar na hoileáin ar fad ar feadh blianta fada roimhe sin, socraíodh go mbeadh an cumann seo chun ionadaíocht a dhéanamh ar an trí oileán. Tá fás agus forbairt suntasach tagtha ar an gcumann ó shin agus neart éachtaí bainte amach acu.
Bhuaigh an cumann craobh an iarthair Chontae na Gaillimhe sa ngrád sóisir in 2002, rud a chiallaigh go raibh siad ag imirt ag leibhéal Sóisear A ó 2003 ar aghaidh. Cé gur shroich siad roinnt cluichí ceannais ag an ngrád sin, thóg sé go dtí 2014 orthu an grád idirmheánach a bhaint amach nuair a bhuaigh siad craobh shóisir an chontae don chéad uair. Go deimhin, bliain stairiúil a bhí in 2014 don chumann agus chomh maith le craobh an chontae, d’éirigh leo Craobh Shóisir Chonnacht a bhaint amach nuair a bhuail siad foireann ó Oileán Acla sa gcluiche ceannais i dTuaim.
I láthair na huaire tá foirne ag an gcumann ag an grád Idirmheánach agus ag grád Sóisir B agus tá ag éirí go maith leo. Tá an-spiorad i measc baill an chumainn cé go mbíonn go leor dúshláin le sárú acu. Mar gheall ar chúrsaí geografacha, bíonn go leor taistil le déanamh ag imreoirí an chumainn chun freastal ar chluichí agus ar sheisiúin traenála.