cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Corr (éan)
Tá deacracht ag baint le haicmiú na speiceas ar leith de chorra/éigrit, agus níl aon chomhdhearcadh soiléir ann maidir le go leor speiceas a shuíomh i gceachtar den dá ghenera móra, Ardea agus Egretta. Ar an gcaoi chéanna, níl caidrimh na ginealais san fhine réitithe go hiomlán. Meastar, áfach, gur fine monaitíopach ar leith iad speiceas amháin, an Cochlearidae nó an Cochlearius cochlearius, agus meastar anois é mar bhall den Ardeidae.
Cé go bhfuil cosúlachtaí idir na corra le héin i roinnt finte eile, mar shampla na stoirc, íbisí, corra leitheadacha, agus grúis, tá siad difriúil ó na héin eile mar eitlíonn siad lena gcuid píob tarraingthe siar, gan a bheith sínte amach. Tá siad ar cheann de na grúpaí éan a bhfuil powder down acu. Neadaíonn roinnt ball den ghrúpa seo go coilíneach i gcrainn, agus úsáideann baill eile, go háirithe na bonnáin, giolcarnaí. Tugtar "léigear" ar ghrúpa acu.
Dáileadh agus gnáthóg
Is fine an-soghluaiste iad na corra, agus tá formhór na speiceas éan páirtimirceachar a laghad; mar shampla, tá an chorr ghlas neamhimirceach den chuid is mó sa Bhreatain agus in Éirinn, ach imirceach den chuid is mó i gCríoch Lochlann. Tá claonadh ag na héin scaipeadh go forleathan tar éis pórú, go háirithe, ach roimh an imirce bhliantúil, áit a bhfuil an speiceas coilíneach, ag lorg láithreacha beathaithe nua agus ag laghdú an bhrú ar thailte cothaithe in aice leis an gcoilíneacht. Tarlaíonn an imirce go hiondúil san oíche, ar bhonn aonair de ghnáth nó i ngrúpaí beaga.
Aiste bia
Is feoiliteoirí iad na corra agus agus na bonnáin. Baineann baill na fine seo den chuid is mó le bogaigh agus uisce agus itheann siad creacha uisceacha beo éagsúla. Áirítear ar a n-aiste bia raon leathan ainmhithe uisceacha, lena n-áirítear éisc, reiptílí, amfaibiaigh, crústaigh, moilisc, agus feithidí uisceacha. D'fhéadfadh speicis aonair a bheith ina nginearálaithe nó dulta in oiriúint le cineálacha creiche áirithe, mar an chorr oíche buíchorónach, a dhíríonn go speisialta ar chrústaigh, go háirithe portáin. Glacann go leor speiceas creiche níos mó go tráthúil freisin, lena n-áirítear éin agus uibheacha éan, creimirí, agus fiú muirní. Ní b'annaimhe fós, tuairiscítear corra ag ithe dearcán, piseanna agus grán, ach is de thaisme an chuid is mó den ábhar glasraí a itear. Is é an modh seilge is coitianta le haghaidh an éin, ná go suífeadh sé gan gluaiseacht ar imeall uisce éadomhain, nó go seasfadh sé ag fanacht go dtí go dtagann an chreach laistigh dá raon. Féadfaidh éin é seo a dhéanamh ó staidiúir ingearach, rud a thugann radharc níos leithne dóibh chun creiche a fheiceáil nó ar a ghogaide, atá níos criptí agus a chiallaíonn go bhfuil an gob níos gaire don chreach nuair a aimsítear í. Tar éis dó creiche a fheiceáil, bogtar an ceann ó thaobh go taobh, ionas gur féidir leis suíomh na creiche a ríomh agus athraonadh a chíosú, agus ansin úsáidtear an gob chun an chreiche a shá.
Chomh maith le suí agus fanacht, féadfaidh corra seilg níos gníomhaí le haghaidh bia. Féadfaidh siad siúl go mall, thart nó níos lú ná 60 coiscéim in aghaidh an nóiméid, sciobadh chreiche nuair a bhreathnaítear air. I measc na n-iompraíochtaí gníomhacha beathaithe eile tá corraí coise agus tochailt, áit a n-úsáidtear na cosa chun creiche ceilte a ghlanadh amach. Is féidir na sciatháin a úsáid chun eagla a chur ar chreiche (nó b'fhéidir é a mhealladh chun scátha) nó chun dalladh a laghdú; taispeánann an chorr Egretta ardesiaca an sampla is déine de seo, rud a chruthaíonn ceannbhrat iomlán lena sciatháin thar a chorp.
Rinneadh roinnt speiceas den chorr, mar shampla an t-éigrit bheag agus an chorr ghlas (Ardea cinerea), a dhoiciméadú ag baint úsáide as baoite chun na gcreach a mhealladh faoi fhad buille. Féadfaidh corra míreanna atá i bhfeidhm cheana féin a úsáid, nó míreanna a chur go gníomhach leis an uisce chun iasc a mhealladh, amhail an t-iasc Fundulus diaphanus. D'fhéadfadh go mbeadh míreanna a úsáidtear de dhéantús an duine, mar shampla arán; de rogha air sin, breathnaíodh arís agus arís eile ar na héin Butorides striata san Amasóin ag caitheamh síolta, feithidí, bláthanna, agus duilleoga isteach san uisce chun iasc a ghabháil.
Tá trí speiceas Ardea melanocephala, Syrigma sibilatrix agus an égrit eallaigh (Bubulcus ibis) níos lú ceangailte le timpeallachtaí uisceacha agus d'fhéadfadh siad maireachtáil i bhfad ar shiúl ón uisce. Feabhsaíonn na héigrití eallaigh a rathaí sealgaireachta ag leanúint ainmhithe féaraigh móar, feithidí sruthlaithe ag a n-ghluaiseacht. Fuair staidéar amháin amach gur mhéadaigh ráta ratha na gabhála creice 3.6 oiread níos mó ná sealgaireacht aonarach.
Pórú
Is gnách go nglacann cúirtéireacht páirt ar an nead. Tagann fireannaigh ar dtús agus tosaíonn siad ag tógáil na neadacha, áit a mbmonn na coiligh á gcluimhriú féind chun na gcearc a mhealladh. Tá baol ann go dtarlóidh ionsaí ionsaitheach ar an gcearc má thagann sí ró-luath agus seans go mbeidh uirthi fanacht suas le ceithre lá. I speicis choilíneacha, bíonn leideanna amhairc i gceist i dtaispeántais, agus is féidir go n-áireofaí leo; ag cur gothaí orthu féin nó taispeántais dheasghnácha a ghlacadh, ach i speicis aonaracha, tá leideanna cloisteála, cosúil le búireach dhomhain na mbonnán, tábhachtach. Mar sin féin, is eisceacht í an chorr Cochlearius cochlearius, agus iad ag dul i mbeirteanna ar shiúl ón suíomh neadaithe. Pireáilte, lanann beagnach gach speiceas orthu ag tógáil na neide, cé go noibríonn na coiligh amhain i measc na mbonnán beag agus na mbonnán caol ar an nead.
Thuairiscigh roinnt éaneolaithe go raibh siad ag breathnú ar chorra baineanna ag leanúin céile faoi leith, agus ansin ag lorg sásamh gnéis in áit eile.
Is iondúil go bhfaightear neadacha na gcorr in aice nó os cionn uisce. Cé go bhfuarthas neadacha roinnt speiceas ar an talamh áit nach bhfuil crainn nó toir oiriúnacha ar fáil, is gnách go gcuirtear i bhfásra iad. Úsáideann go leor speiceas crainn, agus anseo is féidir iad a chur suas go hard ón talamh, ach d'fhéadfadh speicis atá ina gcónaí in ngiolcarnaí neadú an-ghar don talamh. De ghnáth, beireann corra idir trí agus seacht n-ubh. Tuairiscítear álta níos mó sna bonnáin níos lú agus ní b'annaimhe a thuairiscítear i gcuid de na na gcorr níos mó, agus álta le hubh aonair do roinnt de na tigrisoma. Athraíonn méid na n-álta de réir domhanleithid laistigh den speiceas, agus aonáin i dtimpealtaí measartha ag breith uibheacha níos mó ná na cinn trópaiceacha. Ar an iomlán, bíonn na huibheacha snasta gorm nó bán, cé is moite de na bonnáin mhóra (Botaurus), a bheireann uibheacha donn-olóige.
Tacsanomaíocht agus córasaíocht
Mhol anailísí ar an gcnámharlach, an blaosc den chuid is mó, go bhféadfaí na hArdeidae a roinnt ina ina ngrúpaí agus ina ghrúpa clapsholais/oíche lena n-áirítear na bonnáin. Ó staidéir ADN agus anailísí cnámharlaigh a dhíríonn níos mó ar chnámha na colainne agus na ngéag, tugadh le fios go bhfuil an ghrúpáil seo mícheart. Ina ionad sin, léiríonn na cosúlachtaí i blaosc-mhoirfeolaíocht éabhlóid inréimneach chun dul i ngleic leis na dúshláin éagsúla a bhaineann le beathú sa lá agus san oíche. Ar na saolta seo, creidtear gur féidir trí mhórghrúpa a idirdhealú, mar atá:
D’fhéadfadh go mbeadh údar le na corra oiche a scarúint mar fhofhine Nycticoracinae, mar a rinneadh go traidisiúnta. Mar sin féin, i láthair na huaire níl suíomh roinnt géineas (e.g. Butorides nó Syrigma) soiléir agus d'fhulaing staidéir mhóilíneacha go dtí seo toisc nach raibh ach líon beag tacsón faoi imscrúdú. Go háirithe, Níl na caidrimh i measc na fine Ardeinae réitithe. Ba cheart an socrú a chuirtear i láthair anseo a mheas mar shocrú sealadach.
Tugann staidéar in 2008 le fios gur leis na Pelecaniformes an fhine seo. Mar fhreagra ar na torthaí seo, rinne an Chomhdháil Éaneolaíoch Idirnáisiúnta athrangú le déanaí ar Ardeidae agus a chomhchthacsón Threskiornithidae faoin ord Pelecaniformes in ionad an oird Ciconiiformes a bhí ann roimhe seo.
Contae Polk, Carolina Thuaidh
Is contae Meiriceánach é Contae Polk atá suite i stát Carolina Thuaidh. Sa bhliain 2010, bhí daonra 20,510 duine ann. Is é Columbus a phríomhbhaile contae.
NGC
Seasann na litreacha NGC do Nua-Chatalóg Ghinearálta na Réaltnéalta is na Réaltbhraislí. Tá timpeall ar ocht míle réad réalteolaíoch cláraithe sa Chatalóg seo, agus í ar ceann de na catalóga réalteolaíocha is cuimsithí atá ann. Tá gach sórt réadanna domhainspéire ann, cé go sílfeá ar a hainm nach mbeadh ach néalta agus réaltraí le fáil ina leithéid de chatalóg. Molann Foclóir Réalteolaíochta an Ghúim ainm na catalóige a ghiorrú mar "NCG" (Nua-Chatalóg Ghinearálta), in áit NGC, atá bunaithe ar an mBéarla (New General Catalogue), ach is ar éigean atá sé praiticiúil a leithéid d'úsáid a thabhairt isteach, ó tharla go bhfuil an leagan "NGC" coitianta sna teangacha eile ar fud an domhain.
Níl an "nua-chatalóg" chomh nua sin a thuilleadh, nó b'é John Dreyer (1852-1926), an réalteolaí Danmhargach a shocraigh síos in Éirinn, a chuir in eagar í agus a d'eisigh an chéad eagrán di sa bhliain 1888. Ina dhiaidh sin, is iomaí ceartúchán a rinneadh uirthi.
Eiléana Nic an tSaoi
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Oirthear na Mí í Eiléana Nic an tSaoi  (Béarla: Helen McEntee) (rugadh sa bhliain 1986 í). Toghadh Eiléana go Dáil Éireann i bhfothoghchán i Márta 2013, agus atoghadh í in olltoghchán Fheabhra 2016í ag fothoghchán i Márta na bliana 2013. Iníon í leis an iarTheachta Dála Shane McEntee agus tháinig sí i gcomharbacht air tar éis gur chuir sé lámh ina bhás féin sa bhliain 2012. Cheap an Taoiseach Éanna Ó Cionnaith, T.D., í le bheith ina hAire le freagracht as Meabhairshláinte agus Daoine Scothaosta sa Roinn Sláinte i mBealtaine 2016 mar chuid den Rialtas Comhpháirtíochta nua.
I Meitheamh 2017, mar chuid d’atheagar rialtais leis an Taoiseach nua-cheaptha, Leo Varadkar T.D., tugadh ardú ceime don Aire Nic an tSaoi do phost an Aire Stáit le freagracht as Gnóthaí an Aontais Eorpaigh.
D’fhóin sí roimhe sin ar an gCoiste Oireachtais um Iompar agus Cumarsáid, agus bhí sí ina ball den Choiste Oireachtais um Chomhshaol, Cultúr agus an Ghaeltacht freisin.
Tá céim san Eacnamaíocht, Polaitíocht agus Dlí aici ó DCU.
Ronnie Corbett
B'aisteoir Albanach é Ronald Balfour "Ronnie" Corbett (4 Nollaig 1930 – 31 Márta, 2016).
Cnó
Is toradh déanta an sliogán crua nó righin é cnó.
Nashville, Tennessee
Is í Nashville príomhchathair Tennessee, stát de Stáit Aontaithe Mheiriceá. Is í Nashville an dara chathair is mó sa stát Tennessee. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, tá 626,681 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Nashville suite i gContae Davidson. Tá Karl Dean ina mhéara. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1779.
Molenbeek-Saint-Jean
Is cathair bhardais sa Bhruiséil sa Bheilg é Molenbeek-Saint-Jean.
Cath Chnoc Tua
Is éard a bhí i gceist le Cath Chnoc Tua ná cath a chuir na Búrcaigh agus a gcomhghuaillithe ar na Gearaltaigh agus a gcomhghuaillithe ar a chéile ar an 19 Lúnasa 1504 i Leacach i gContae na Gaillimhe.
Troid an-fhuilteach a thit amach idir na fórsaí móra seo. Deir Annála Ríochta Éireann go ndearna Uilleag de Búrca trí chaisleán de chuid Mhaoilseachlainn Uí Cheallaigh (Garbhdhoire, Muine an Mheá agus Gallach) a bhriseadh. Rinne an Ceallach gearán le Gearóid Mór Mac Gearailt, Iarla Chill Dara agus Fear Ionaid an Rí. Chuaigh fórsaí an Iarla agus arm Mhic Uilleam Clainne Riocaird (páirtí Bhúrcaigh an iarthair) i gcath ag Cnoc Tua, agus deirtear gur fágadh an áit ina cosair chró le hiliomad "na sciath arna scoilteadh, na gclaimhte catha arna mbloghadh, na gcolann ciorraithe crosbhuailte", go háirithe láimh le hAbhainn an Chláir i mbaile fearainn Bhaile Uí Bhróin. An Gearailteach agus a chairde a bhain an cath úd.
Anthony LaPaglia
Is aisteoir Astrálach é Anthony M. LaPaglia, a rugadh ar an 31 Eanáir 1959.
Cnoc Seanbhotha
Is sráidbhaile é Cnoc Seanbhotha. Tá sé suite sa Mhuirthead in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Fiodh Dúin
Baile i gContae Chill Chainnigh in Éirinn is ea Fiodh Dúin.
Ixelles
Cathair bhardais sa Bhruiséil sa Bheilg is ea Ixelles.
Cáis
clé|250px|mion|Píosa Emmentaler Saghas bia déanta as gruthanna brúite an bhainne í an cháis. Téann an cháis siar roimh thús na staire scríofa. Is iomaí saghas cáíse atá ann.
Sanasaíocht
Sean-Ghaeilge “cáise”, ón Laidin “caseus” ón Ind-Eorpais *kwāt-so- ón bhfréamh *kwat- (coip, bheith searbh). Càise a deirtear i nGaeilge na hAlban.
Contae Randolph, Carolina Thuaidh
Is contae Meiriceánach é Contae Randolph atá suite i stát Carolina Thuaidh. Sa bhliain 2010, bhí daonra 141,752 duine ann. Is é Asheboro a phríomhbhaile contae.
Acradenia
Géineas de chrann, ón Astráil, is ea Acradenia, ina bhfuil dhá speiceas ann:
Cnoc na Péiste
Is é Cnoc na Péiste an ceathrú stuaic is airde in Éirinn. Tá sé 988m ar airde. Tá sé suite sna Cruacha Dubha in Uíbh Ráthach, Contae Chiarraí, Éire. Ar an taobh thiar don stuaic tá Maolán Buí, agus ar and taobh thoir tá Cruach Mhór.
Uccle
Is cathair bhardais sa Bhruiséil sa Bheilg é Uccle.
An Currach Buí
Is sráidbhaile é an Currach Buí. Tá sé suite sa Mhuirthead in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Hugo Weaving
Is aisteoir Astrálach é Hugo Wallace Weaving, a rugadh ar an 4 Aibreán, 1960.
Vlaidímír Leinín
Réabhlóidí Cumannach as an Rúis ab ea Vlaidímír Ílíts Leinín (Rúisis: Влади́мир Ильи́ч Ле́нин), nó Leinín de ghnáth, agus Lenin i mBéarla (22 Aibreán 1870 – 21 Eanáir 1924). Ceannaire an pháirtí Bhoilséivigh ab ea é chomh maith, agus an chéad cheannaire ar Aontas na Sóivéadach tar éis Réabhlóid Dheireadh Fómhair sa bhliain 1917.
Tús a shaoil
Saolaíodh Vlaidímír Ílídts Úliánov in Simbirsk, cathair cois abhainn Volga. D'athraigh sé a shloinne ó Úliánov (Rúisis: Улья́нов) go Leinín níos déanaí, ach níl aon eolas ann maidir leis an bhfáth ar roghnaigh sé an t-ainm Leinín. Is tuairim amháin é gur thóg sé an t-ainm ón abhainn Lena, ach níor fhág Leinín aon eolas cinnte faoi seo.
Contae Richmond, Carolina Thuaidh
Is contae Meiriceánach é Contae Richmond atá suite i stát Carolina Thuaidh. Sa bhliain 2010, bhí daonra 46,639 duine ann. Is é Rockingham a phríomhbhaile contae.
Diobúití (cathair)
Is í Diobúití (Béarla: Djibouti, Araibis: جيبوتي, Somáilis: Jabuuti) príomhchathair Poblacht Diobúití, agus is í an chathair is mó san tír chomh maith.
Vlaidímír Leinín
Tús a shaoil
Mac léinn cliste ab ea Leinín, agus bhí suim aige i Laidin agus Gréigis. Bhí dhá thubaiste i saol Leinín mar bhuachaill óg, agus bhí tionchar mór acu air. Ar dtús, fuair a athair bás sa bhliain 1886. An bhliain ina dhiaidh, crochadh a dheartháir Alexander Ulyanov mar ghlac sé páirt i scéim chun Sár Alastar III a mharú. D'athraigh na h-eachtraí seo saol Leinín go deo, agus as seo amach bhí dearcadh réabhlóideach aige. clé|mion|cime sa bhliain 1896 Thosaigh sé ag déanamh staidéar ar Karl Marx agus Nikolai Chernyshevsky Sa bhliain 1887, d'fhág sé an mheánscoil agus chuaigh sé isteach in Ollscoil na Cazáine mar mhac léinn dlí in Ollscoil na Cazáine sa bhliain 1887, cuireadh amach é tar éis tamaillín mar gheall ar a ghníomhaíochas polaitiúil radacach. 345x345px|thumb|Leinín faoi ghlas i 1895.|alt=|cléSeoladh amach é ar dheoraíocht, ach tháinig Leinín ar ais go Kazan i 1888, agus thosaigh sé ag buaileadh leis na ngrúpaí Marxacha. Sa bhliain 1889, bhog Léinin chun chónaigh i Samara, agus i 1890 d'aistrigh sé Forógra an Pháirtí Chumannach go Rúisis.
Lean Leinín ar aghaidh ag staidéar dlí ina aonar. Sa bhliain 1890, mar mhac léinn seachtrach, fuair sé céim sa dlí le céadonóracha ó Ollscoil Impiriúil Chathair Pheadair (Ollscoil Stáit Chathair Pheadair faoi láthair). Bronnadh ceadúnas dlí air chomh maith.
Bhí Leinín ina chúntóir dlí i Samara ar feadh 1890-1893 ina dhiaidh sin, Tar éis dó bogadh go Cathair Pheadair sa bhliain 1893, ina chúntóir do dhlíodóir ansin.
An réabhlóidí
I Samara, léigh Leinín teagasc Marx do dhaoine, agus shocraigh sé cruinnithe leis na h-oibrithe. Thosaigh sé ag úsáid an t-ainm Leinín ag an am seo, agus ba cheannaire é ar na Daonlathaí Sóisialta Chathair Pheadair.
D'fhoilsigh Leinín a chéad phaimfléad, agus chuaigh sé ar a chéad turas thar lear i 1895, go dtí an Eilvéis. Bhuail sé le Georgi Plekhanov, agus a ghrúpa "Emancipation of Labour". Chuaigh sé go dtí Beirlín agus Páras chomh maith.
Nuair a fhill Leinín abhaile go Cathair Pheadair, bhunaigh sé Conradh 'Saoirse an Lucht Oibre'. Sheol sé amach páipéir réabhlóideacha, agus gabhadh é ar 7 Nollaig 1895 toisc gur cheannaire ar chill de chuid an Mharxachais réabhlóidigh é. Sa bhliain 1897 díbríodh go dtí Shushenskoye na Sibéire ar feadh trí bliana é. As sin amach, bhí Leinín ina scríbhneoir, ina ghníomhaí polaitiúil agus ina cheannaire réabhlóideach. clé|mion|1900 Níor stad Leinín den obair sa tSibéir. D'fhoilsigh sé litríocht réabhlóideach sa bhliain 1897, agus a obair mhór Forbairt an Chaipitleachais Rúisigh, i mí Aibreán 1899. Sa bhliain 1898, bhuail Leinín le Nadezhda Konstantinovna Krupskaya, agus pósadh iad i mí Iúil.
I 1900, bhí a phianbhreith críochnaithe aige agus thaistil sé ar fud na Rúise agus na hEorpa, mar shampla Zurich, An Ghinéiv, München, Prág, Vín agus Londain.
Béal na Blá
Is sráidbhaile in Iarthar Chorcaí é Béal na Blá (Béarla: Bealnabla).
Vlaidímír Leinín
An réabhlóidí
Sa Ghearmáin, bhunaigh sé an nuachtán Iskra ("spréach") le cabhair ó Phlekhanov i Munchen. Páipéar réabhlóideach ab ea é, chun a theachtaireacht a scar amach. Bhí Leinín i bhfabhar le 'daonlathas sóisialta', in áit 'daonlathas polaitiúil' (mar i 'daonlathas polaitiúil' bíonn an chumhacht ag na daoine meánaicmeacha, agus 'dúshaothrú' ar na hoibrithe). D'fhoilsigh Leinín na smaointe seo i 1902 sa pahimfléad Cad Atá Le Déanamh. clé|mion|1900Ag an am céanna, thosaigh Leinín ag eagrú na mBoilséiveach i bPáirtí Daonlathach Sóisialta na nOibrithe. Ciallaíonn Boilséiveach "móramh", agus Meinséiveach "mionlach". Tháinig na téarmaí nua seo i bhfeidhm ag an Dara Comhdháil i 1903. Go bunúsach, thacaigh na Boilséivigh an lámh láidir agus bhí na Meinséivaigh i gcoinne. Bhuaigh Leinín agus na Boilséivigh, ach chaill sé roinnt tacaíocht agus d´fhág sé Iskra ar 1 Samhain.
Béal na Blá
Stair
Is i nGleann na Ruaige (Glannarouge East), 1.5km ó Bhéal na Blá, a maraíodh Mícheál Ó Coileáin i luíochán sa bhliain 1922. Thiomáin a thionlacan isteach i ngaiste a chuir na frith-Conraitheoirí áitiúla roimh. D'ordaigh an Coileánach do lucht a thionlactha stad agus an lámhach a fhreagairt, in áit tiomáint ar aghaidh agus é féin a choinneáil go sábháilte istigh ina charr armúrtha, mar ab fhearr leis an bhfear a bhí mar leathbhádóir aige, Emmet Daltún.
Frankfurt
Cathair sa stát Gearmánach, Hesse is ea. Is í an chathair is mó sa stát. Tá an chathair suite ar an Main. Tá an Banc Ceannais Eorpach suite ann. Is é an t-ionad airgeadais is mó sa Ghearmáin.
Béal na Blá
Stair
Dealraíonn sé gur piléar strae a bhuail an Coileánach. B'eisean an t-aon duine amháin a fuair bás sa teagmháil.
Conchró
deas|250px|thumb|[[Madra agus conchró]] Is foscadh beag don mhadra é conchró nó cró gadhair. Ina shraith chartún Peanuts, léiríonn Charles M. Schulz an madra Snoopy ina luí ar dhíon an chonchró go minic.
Vlaidímír Leinín
An réabhlóidí
Mar gheall ar an réabhlóid san Rúis i 1905 agus 1906, d’aontaigh an Sár parlaimint nua a bhunaigh sa tír. Ní raibh a lán cumhacht ag an bparlaimint nua, ach bhí Leinín ábalta é a úsáid chun a smaointe a scar amach.
Béal na Blá
Ainm
Tá leaganacha truaillithe ann, mar shampla Béal na mBláth, Béal na Bláth nó fiú Béal Átha na Bláiche, galldaithe Bealnabla nó Bealnablath.
Vlaidímír Leinín
1905
Bhunaigh sé nuachtán nua, Vperyod! (Ar aghaidh!) sa Ghinéiv i 1905. Chuaigh Leinín go dtí an Fhionlainn i 1907, mar bhí imní air nach raibh sé sábháilte sa Rúis. Lean sé ar aghaidh ag scríobh i gcónaí; foilsíodh Materialism and Empirio-Criticism i Moscó i 1908. Chuaigh sé go dtí an Eilvéis arís, agus go dtí An Fhrainc. I 1912, chuaigh sé go dtí Kraków chun obair leis an bpáipéar Boilséiveach Pravda (Fírinne). Bunaíodh an páirtí nua Boilséiveach i bPrág. Cuireadh cosc ar Pravda san Rúis i gceann tamaill. Bhí cruinniú ag i gKraków i 1914, ach bhris amach an Chéad Chogadh Domhanda agus chuir na h-Ostaraigh Leinín i bpríosún. Bhí sé ábalta dul ar ais go dtí an Eilvéis, an t-aon tír amháin a bhí neodrach. Thosaigh sé ag scríobh arís, agus d’iarr sé ar na Boilséivigh fanacht amach as an gcogadh. Ghlac Leinín páirt sa chomhdháil i Zimmerwald, in aghaidh na cogaíochta, i 1915.
Memphis, Tennessee
Is í Memphis an chathair is mó i stát Tennessee, Stáit Aontaithe Mheiriceá. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, tá 672,567 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Memphis suite i gContae Shelby. Tá A C Wharton ina mhéara. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1779.
Vlaidímír Leinín
An réabhlóid
Thosaigh an chéad chéim den réabhlóid, Réabhlóid na Feabhra i 1917, nuair a tharla éirí amach i gCathair Pheadair. D'éirigh Sár Nioclás II as, agus tháinig an Rialtas Sealadach isteach ina áit, le hAlexander Kerensky mar cheannaire.
Cháin Leinín an rialtas liobrálach nua i bPravda ar 16 Aibreán, agus dúirt sé gur ba cheart réabhlóid sóisialach a eagrú. Fuair sé cabhair ó rialtas na Gearmáine, a bhí ag troid i gcoinne an Rúis sa chogadh agus bhí sé in ann filleadh abhaile faoi rún. Shroich sé Cathair Pheadair ar 16 Aibreán, agus bhí slua mór tacaithe ag fanacht leis ag an Stáisiún Traenach na Fionlainne sa chathair.
Ghlac Leinín páirt san éirí amach i mí Iúil. Theip air agus bhí ar Leinín éalaigh go dtí an Fhionlainn arís. Ach bhí a lán tacaíocht aige fós san Rúis, agus tháinig Leinín ar ais go dtí Cathair Pheadair i mí Deireadh Fómhair agus thosaigh an Réabhlóid Dheireadh Fómhair. Bhuaigh na Boilséivigh, agus thit an Rialtas Sealadach as a chéile ar an 7 Samhain, 1917. Bhunaigh sé rialtas na n-oibrithe ar an 8 Samhain, agus bronnadh an teideal "Cathaoirleach Choiste Choimeasáir na bpobail" ar Leinín.
Leinín i gcumhacht
Bhí na Bánaigh fós i gcoinne Leinín, agus bhí a lán tacaíocht acu. Bhí ar Leinín an t-Arm Dearg a eagrú.
APSS
I mblianta tosaigh riail na Sóivéadach, bhí an-tionchar ag an gciall a bhain Leinín as coinceap de chuid Marx "dul i léig an stáit" nuair a cealaíodh gach dlí a bhí ann roimhe sin agus a cuireadh "tuiscint sóisialach ar an gceartas" ina n-áit.
Chomh maith le bheith ina bheartaí don Sceimhle Dearg, rinne Leinín maoirseacht agus córas dlí ní ba thraidisiúnta á cruthú, mar ghné de bhunú Aontas na bPoblachtaí Sóivéadacha Sóisialacha sa bhliain 1922, ar mhair a phríomhlínte fad is a bhí APSS féin ann.
Ag an am céanna, bhí cumhacht Ióisiaf Stailín ag fás freisin. Thacaigh Stailín Leinín ar dtús, agus bhí Leinín sásta le obair Stailín i rith an chogaidh chathartha. Ach i gceann tamaill, chonaic Leinín gurb duine contúirteach é Stailín, agus rinne sé iarracht é a chur as an rialtas. mion|Tá Leinín fós le feiceáil sa mhásailéam Leinín, [[Moscó|clé]]
Bás
Fuair sé stróc arís i mí Nollaig 1922, agus bhí air éirí as an pholaitíocht. I mí Márta 1923, bhuail stróc eile é, agus bhí air fanacht sa leaba agus ní raibh sé ábalta caint. Fuair sé bás ar 21 Eanáir, 1924.
Tá corp Leinín le feiceáil i Másailéam Leinín, i Moscó inniu.
Cnoc Bréanainn
Is é Cnoc Bréanainn an seachtú stuaic is airde in Éirinn agus an stuaic is airde san tír lasmuigh dos na Cruacha Dubha in Uíbh Ráthach. Tá sé suite i gCorca Dhuibhne, Contae Chiarraí, Éire. Tá sé 953m in airde.
Bernie Sanders
Is Seanadóir na Stát Aontaithe é Bernie Sanders (r. Brooklyn, 8 Meán Fómhair 1941) ó Stát Vermont. Toghadh mar iarrthóir neamhspleách é ach is ball den Pháirtí Daonlathach ón mbliain 2015 agus tá sé ar lorg ainmniúchán na nDaonlathach mar uachtarán. Toghadh go dtí an Seanad é den chéad uair sa bhliain 2007.
Hugh Jackman
Is aisteoir Astrálach é Hugh Michael Jackman, a rugadh ar an 12 Deireadh Fómhair, 1968.
Bernie Sanders
Rugadh in Brooklyn, Nua-Eabhrac é. Chuaigh sé go hOllscoil Chicago in Chicago, Illinois tar éis na hardscoile. Bhain sé amach céim i riarachán poiblí. Thug sé aghaidh ar Burlington, Vermont sa bhliain 1968. Toghadh é mar mhéara Burlington sna 1970idí.
A' Chomraich
deas|250px|thumb|Bealach na Ba, a' Chomraich Is sráidbhaile suite i Ros, Comhairle na Gàidhealtachd, é a' Chomraich.
Acrocomia
Géineas de chuid na pailmeacha atá dúchasach do na neo-trópaicí, ó Mheicsiceo sa tuaisceart, trí Mheiriceá Láir agus an Mhuir Chairib, agus trí Meiriceá Theas ó dheas go dtí an Airgintín.
Meinealás
I miotaseolaíocht na Gréige, ba é Meinealás (Béarla: Menelaus; Gréigis: Μενέλαος; ciallaíonn na focail μένω “fanaim”, λαός “daoine”) prionsa Micéanae agus Rí Sparta. Ba í Héilin na Traoi a bhean chéile. Ba é Agaiméamnón a dheartháir. Ménéalaus.
Contae Robeson, Carolina Thuaidh
Is contae Meiriceánach é Contae Robeson atá suite i stát Carolina Thuaidh. Sa bhliain 2010, bhí daonra 134,168 duine ann. Is é Lumberton a phríomhbhaile contae.
Kit Bond
Is iarbhall de Sheanad na Stát Aontaithe ó Missouri é Christopher Samuel "Kit" Bond (6 Márta 1939 a rugadh é). Is iargobharnóir Missouri é freisin. Is ball den Páirtí Poblachtach é. Bhí sé ina bhall den Seanad ó 1987 go 2011 nuair a tháinig Roy Blunt i gcomharbas air. Tá Bond ina chomhpháirtí ag Thompson Coburn anois.
Rugadh i St. Louis é agus tógadh é i Mexico, Missouri.
Fealsúnacht an spáis agus an ama
Brainse fealsúnachta a chuireann síos ar ointeolaíocht, ar eipistéimeolaíocht agus ar airíonna an spáis agus an ama is ea fealsúnacht an spáis agus an ama. Bhí an méid sin ina phríomhábhar fealsúnachta ó thús agus bhí tábhacht leis sa chuid ba luaithe den fhealsúnacht anailíseach. Pléann an fhealsúnacht seo roinnt buncheisteanna agus na cinn a leanas ina measc: an maireann an spás agus an t-am lasmuigh den intinn; an bhfuil siad neamhspleách ar a chéile; cén chúis atá le sruth aontreóch an ama, más aontreóch é; an bhfuil amanna ann in éineacht leis an móimint atá anois ann; cén bunús atá leis an bhféiniúlacht (go háirithe an fhéiniúlacht mar a mhaireann sí le himeacht aimsire).
Réalachas agus frithréalachas
Is iondúil go gcuireann an taobh réalaíoch den ointeolaíocht in iúl go bhfuil an t-am agus an spás ann, beag beann ar intinn an duine. Os a choinne sin, tá idéalaithe san amhras ar rudaí atá in ainm is a bheith neamhspleách ar an intinn. Tá frithréalaithe ann a deir go bhfuil rudaí ann atá lasmuigh den intinn ach a bhfuil amhras orthu go bhfuil an t-am agus an spás ann iontu féin.
In 1781 d’fhoilsigh Immanuel Kant Critic an Ghlan-Réasúin, saothar a d’fhág lorg domhain ar fhealsúnacht an spáis agus an ama. Deir sé gur smaoineamh a priori é an t-am agus go ligeann sé féin agus smaointe a priori eile, leithéidí an spáis, dúinn eispéireas na gcéadfaí (fianaise thriaileach) a thuiscint. Áitíonn Kant nach rudaí iontu féin an spás agus an t-am agus nach bhfoghlaimítear ón taithí iad. Tá baint acu le creatlach intleachtúil a mbainimid feidhm aisti chun cruth a chur ar ár dtaithí. Úsáidtear tomhas spásúil chun an t-achar idir rudaí a mheas agus úsáidtear tomhas aimseartha chun an t-achar idir imeachtaí nó fad imeachtaí a mheas. Tá “idéalachas tarchéimniúil” ag roinnt leis an spás agus leis an am sa chiall seo, ach tá “réalachas eimpíreach” ag roinnt leo freisin – cé nach amhlaidh gur seachmall iad.
Leibniz agus Newton
Tá tosú na díospóireachta faoi spás agus am a bheith ina rudaí iontu féin (absalóideachas) nó ina gcruth a chuirtear ar rudaí (coibhneastachas) le fáil sna litreacha a scríobh Isaac Newton (trína urlabhraí Samuel Clarke) agus Gottfried Leibniz chun a chéile.
Cuireann Leibniz i gcoinne an dearcaidh absalóidigh agus déanann roinnt trialacha smaointe chun a thaispeáint go bhfuil tú do do bhréagnú féin má dhéanann tú talamh slán de go bhfuil suíomh agus luas absalóideach ann. Braitheann na hargóintí seo go mór ar phríomhphrionsabail a fhealsúnachta: prionsabal an réasúin dhóthanaigh agus prionsabal an do-idirdhealaithe. Deir an chéad phrionsabal gur féidir a mhíniú cén fáth a bhfuil gach fíoras ann agus cén fáth a bhfuil sé mar atá sé seachas a mhalairt. Deir an dara prionsabal gurb ionann dhá bheith mura féidir iad a aithint thar a chéile.
Luann Leibniz sampla an dá chruinne atá suite i spás absalóideach. Níl de dhifríocht le haithint eatarthu ach go bhfuil an dara ceann suite cúig troithe ar chlé ón gcéad cheann. Ní féidir leis an sampla seo a bheith ann mura bhfuil spás absalóideach ann. Ach deir Liebniz nach féidir leis an scéal a bheith mar sin, mar ní bheadh a dóthain cúise ag an gcruinne úd le bheith san áit sin i spás absalóideach agus í in ann a bheith in aon áit eile. Mar sin, bréagnaíonn sí prionsabal an réasúin dhóthanaigh; ina theannta sin, d’fhéadfadh dhá chruinne a bheith ann nárbh fhéidir idirdhealú a dhéanamh eatarthu, rud a bhréagnódh prionsabal an do-idirdhealaithe.
Bhain Clarke feidhm as “argóint an bhuicéid”. Má dhéantar uisce a chur i mbuicéad a chrochtar as téad agus an buicéad a chur ag casadh, beidh barr an uisce cothrománach ar dtús. Nuair a thosnóidh an t-uisce ag casadh sa bhuiscéad éireoidh barr an uisce cuasach. Má stadann an buicéad leanfaidh an t-uisce air ag casadh, agus fad is a bheidh an casadh ar siúl beidh an barr cuasach. Is cosúil nach é idirghníomhú an bhuicéid agus an uisce is cúis leis an mbarr a bheith cuasach: tá an barr cothrománach nuair a thosaíonn an buicéad ag casadh, éiríonn sé cuasach nuair a thosaíonn an t-uisce ag casadh, agus fanann sé cuasach nuair a stadann an buicéad.
Deir Clarke go gcaithfidh spás absalóideach a bheith ann chun casadh agus luathú agus feiniméin eile a mhíniú mura féidir míniú coibhneasta a dhéanamh orthu. Maíonn sé, agus cuaire an uisce le fáil araon sa bhuicéad atá ag casadh agus sa bhuicéad ina stad a bhfuil uisce ag casadh ann, nach féidir é sin a mhíniú ach sa mhéid go bhfuil an t-uisce ag casadh i ngeall ar an tríú rud a bheith ann – spás absalóideach. Cuireann Leibniz síos ar an spás mar rud nach bhfuil ann ach mar choibhneas idir réada, agus nach bhfuil ann murach an réada sin a bheith ann. Níl sa ghluaiseacht ach coibhneas idir na réada sin. Sholáthair spás Newtonach an dearbhfhráma tagartha ar féidir le rudaí gluaiseacht laistigh ann: fráma atá neamhspleách ar na réada atá istigh ann. Is féidir a rá dá réir go bhfuil na réada ag gluaiseacht i gcoibhneas an spáis féin.
Mach
Dúirt Ernst Mach, fisicí de chuid an 19ú haois, go raibh fadhbanna ag baint le trialach smaointe ar nós argóint an bhuicéid. Dá samhlóimis cruinne nach raibh le fáil inti ach buicéad, déarfadh Newton go bhféadfaí an buicead a chur ag casadh i gcoibhneas spáis absalóidigh, agus bheadh an gnáthbharr cuar ar an uisce. Ach mura raibh réad ar bith eile sa chruinne ba dheacair a dheimhniú go raibh an buicéad ag casadh. Is dócha freisin go mbeadh barr an uisce cothrománach.
Dá dtabharfaí réad eile isteach sa chruinne, áfach, leithéid réalta, d’fhéadfaí casadh an bhuicéid a fheiceáil i gcoibhneas an réada sin, agus d’fhéadfadh an t-uisce a bheith cuar. Dá mhéad réad atá sa chruinne is ea is mó cuaire an uisce. Mhaígh Mach gurb éard atá i móiminteam réada, bíodh sé uilleach nó líneach, suim na n-iarmhairtí a leanann na réada eile sa chruinne (Prionsabal Mach).
Einstein
Mhol Albert Einstein go mbunófaí dlíthe na fisice ar |phrionsabal na coibhneasachta. Deir an prionsabal seo gur gá gurb ionann rialacha na fisice do gach breathnóir, beag beann ar an bhfráma tagartha, agus go bhforleathann solas ar an luas céanna sna frámaí tagartha go léir. Fuair an teoiric seo spreagadh ó chothromóidí Maxwell, a thaispeánann go bhforleathann tonnta leictreamaighnéadacha i bhfolús ar luas an tsolais. Ach ní léiríonn na cothrómóidí sin cén rud a bhfuil an luas ina choibhneas. Roimh Einstein, síleadh go raibh an luas sin i gcoibhneas meáin shocraithe a dtugtaí éatar solas-iomprach uirthi. Os a choinne sin, tugann teoiric na coibhneasachta le fios go bhforleathann solas ar luas an tsolais i ngach fráma támhúil agus scrúdaíonn sí a bhfuil le tuiscint as an bpostaláid.
I bhfisic chlasaiceach, má tá fráma tagartha táimhiúil ann, ní bhíonn géarú ar luas réada nach mbíonn fórsa á bhrath aige. De réir theoiric na coibhneasachta ginearálta, déanann fráma tagartha táimhiúil geodasach spás-ama a leanúint. Braitheann réad fórsa má ghluaiseann sé i gcoinne geodasaigh. Réad atá ag titim go saor ní bhraitheann sé fórsa toisc go bhfuil sé ag leanúint geodasaigh. Ach déanfaidh réad ar dhromchla an domhain fórsa a bhrath toisc go bhfuil an dromchla féin ag brú an réada sin isteach leis an ngeodasach.
Tagann Einstein le prionsabal Mach sa mhéid go míníonn réalta imigéiniúla an táimhe toisc go soláthraíonn siad an réimse imtharraingte ina bhfuil luathú agus táimhe ar siúl. D’ainneoin a ndúirt Liebniz, tá an dlúthbhaint chéanna ag an spás-am stangtha leis an réad is atá ag a shain-airíonna eile, leithéidí toirte agus maise. Má chreidtear go bhfuil réada neamhspleách ar an intinn (rud nach gcreideann idéalaithe), is dócha go gcaithfear a chreidiúnt, de réir na coibhneasachta, go bhfuil an neamhspleáchas céanna ag an spás agus ag an am.
Coinvinseanachas
Deir an coinvinseanachas go socraítear geoiméadracht an spáis agus an ama de réir gnásanna. Ba é Henri Poincaré ba thúisce a rinne an argóint seo agus é ag cuimhneamh ar an ngeoiméadracht nua neamh-Eoiclídeach. D’áitigh sé go dtabharfadh geoiméadrachtaí difriúla an cuntas cruinn céanna ar thacar réad de réir airíonna a sféardhomhain. Rinneadh an dearcadh seo a fhorbairt trí fhisic choibhneasta Hans Reichenbach a chur san áireamh. Díríonn coinvinseanachas Reichenbach aird ar shainmhíniú comhordanáidithe i dtaca le spás agus le ham.
Tá dhá phríomhairí ag an sainmhíniú comhordanáidithe.
De réir choinviseanachas Reichenbach, tá úsáid seo an tsainmhínithe chomhordanádaigh le fáil i dTeoiric Ghinearálta na Coibhneasachta, teoiric a chuireann i gcás, de cheal cruthú, go dtomhaiseann solas aistir chomhionanna in amanna comhionanna. Fágann sin go bhfuil geoiméadracht an spás-ama socraithe.
Treo an ama
Tá baint ag fadhb an treo ama le dhá rud atá ag teacht salach ar a chéile.
Fuascailt theirmidinimiciúil
Is ar an teirmidinimic is mó a thugtar aird mar fhuascailt fhadhb an treo ama. Deir dara dlí na teirmidinimice nach dtagann laghdú riamh ar an eantrópacht ghlan i gcóras dúnta, rud a mhíníonn cén fáth is féidir le gloine briseadh ach nach féidir leis na blúirí athchruinniú. (Tá eantrópacht ann nuair nach bhfuil fuinneamh teirmeach ar fáil i gcóras chun obair mheicniúil a dhéanamh; is féidir í a thuiscint mar mí-ord nó aimhriar.) Tugann sé seo le tuiscint nach bhfuil ach aon treo amháin i sruth an ama.
Ach is féidir leis an matamaitic cuntas a thabhairt ar chúlú an ama le slonn (i.e. siombail a sheasann do mhéideanna nó d'athróga agus a léiríonn gaol nó luach) i gcothromóid nó i bhfoirmle a iompaíonn an t-am sa treo eile. Mura dtagann athrú ar chothromóid nó ar fhoirmle dá bharr cuirtear in iúl go dtéann na dlíthe fisice céanna i bhfeidhm sa dá threo agus nach fearr le sruth an ama treo amháin ná treo eile in idirghníomhuithe bunúsacha.
Tá iarracht á déanamh i gcúrsaí teirmidinimice ar fhíoras nó airí breise a fháil a mhíneodh an difríocht.
Sruth an ama
Bhí sruth an ama mar fhadhb i bhfealsúnacht anailíseach le fáil ar dtús i bpáipéar a scríobh J. M. E. McTaggart ("The Unreality of Time"), agus dhá “shraith theamparálta” á moladh aige. Féachann sraith A le hiomais faoi theacht chun bheith nó faoin Anois gluaisteach a mhíniú. Déantar é sin trí imeachtaí a rangú de réir an ama atá caite, an ama i láthair agus an ama atá le teacht, idir simpliciter agus i gcomórtas le chéile. Déanann sraith B aon tagairt don am i láthair agus don am atá caite nó atá le teacht a fhágáil ar lár agus rangaíonn sí imeachtaí de réir na gcoibhneas teamparálta níos luaithe and níos déanaí.
Áitíonn McTaggart go bhfuil an t-am samhalta toisc nach bhfuil sraith A ag cur le chéile agus nach féidir le sraith B nádúr an ama a mhíniú, mar tugann sraith A cuntas ar airí bunúsach den am. Tá iarrachtaí á ndéanamh ar réiteach a dhéanamh idir an dá shraith.
Missionary: Impossible
Craoladh an cúigiú eipeasóid déag, "Missionary: Impossible", den aonú sraith déag The Simpsons ar an 20 Feabhra 2000. Scríobh Ron Hauge an eipeasóid seo. D'fhéach 9.8 milliún duine ar an eipeasóid.
Anraí Ó Riain
Bhí Anraí Ó Riain (Béarla: Harry Ryan) ina iománaí, a d'imir ina thosaí leis a fhoireann áitiúil an Clárach i gContae Chill Chainnigh agus an fhoireann idirchontae Chill Chainnigh. D'imir sé in dhá chluiche ceannais na hÉireann sna blianta 1983 agus 1987, agus bhuaigh sé bonn óir amháin. Chomh maith le sin, bhuaigh sé dhá bhonn sa tSraith Iomána.
Forest, An Bheilg
Cathair bhardais sa Bhruiséil sa Bheilg is ea Forest.
Marie Tussaud
Ba dhealbhóir céarach agus bunaitheoir céirlainne cáiliúla i Londain í Madame Maire Tussaud (1761 – 1850). Tá brainsí de chuid chéirlann Madame Tussaud le fáil ar fud an domhain anois.
Óige
Rugadh í leis an ainm Marie Grosholtz i Strasbourg. Ba shaighdiúir é a hathair a fuair bás i gCogadh na Seacht mBliana, dhá mhí sular saolaíodh Marie féin. Fuair a máthair post mar fhreastalaí baile don dochtúir Párasach, Philippe Curtius. Ba dhochtúir é Curtius a bhí oilte i snoíodóireacht chéarach, rud a d’úsáid sé chun anatamaíocht a thaispeáint agus mhúin sé an cheird seo do Mharie óg.
Gairm mar Dhealbhóir Céarach
Bhain Marie cáil amach ar dtús mar gheall ar dhealbha céarach a chruthaigh sí de Voltaire agus an státaire cuartaíochta Meiriceánach, Benjamin Franklin. Díríodh aird an teaghlaigh ríoga orthu mar gheall orthu seo agus fostaíodh í mar theasgascóir ealaíne do dheirfiúr an rí, Louis XVI.
thumb|clé|220px|Marie Tussaud
Í Sáite i Réabhlóid na Fraince
Cuireadh deireadh le hobair Mharie leis an teaghlach ríoga nuair phléasc Réabhlóid na Fraince amach. Caitheadh í i bpríosún mar gheall ar an gceangal ríoga seo agus roinn sí cillín Josephine Beauharnais, a bheadh ina Banimpire ar an bhFrainc ina dhiaidh sin nuair a phósfadh sí Napoleon. Cuireadh iachall ar Mharie maisc mhairbh a dhéanamh dóibh siúd a cuireadh chun báis, chun a dhílseacht don bhunaíocht nua a cruthú. B’obair uafásach é seo, ina mbíodh ar Mharie cuardach a dhéanamh trí charn na gcorpán le teacht ar cheann bainte na ndaoine a bhí ag teastáil. Ina measc seo bhí Louis XVI agus a bhean chéile Marie Antoinette. Bhí an dá mhasc mairbh seo ar na codanna is mó dá taispeántas céarach ina dhiaidh sin.
Imeacht thar Sáile
Fuair Marie taispeántas an Dr. Curtius mar oidhreacht tar éis dó siúd bás a fháil. Phós sí Francois Tussaud sa bhliain 1795, nuair a ghlac sí le sloinne nua a mbeadh an oiread sin cáile air ina dhiaidh sin mar gheall ar a cuid oibe. Ní raibh ag éirí go maith leis an ngnó agus bheartaigh sí ar dhul thar lear leis an taispeántas go dtí an Bhreatain. D’fhág sí an Fhrainc agus a fear céile i 1802, chuige sin. Ní fheicfeadh sí ceachtar acu riamh arís. D’éirigh thar barr le taispeántas Tussaud sa Bhreatain, áit a raibh suim mhór ag an bpobal i ndaoine cáiliúla, anuas ar an bhfonn a bhí ar lucht polaitiúil ansin caitheamh anuas agus damnú a dhéanamh ar mhuintir na Réabhlóide sa Fhrainc, agus na cogaí ar siúl in aghaidh Napoleon ag an am.
Bás
Bhí an rath ar Marie Tussaud sa Bhreatain agus d’fhan sí ansin go dtí go bhfuair sí bás sa bhliain 1850. Cuireadh an taispéantas ar aghaidh dá sliocht agus bhunaithe a garpháistí an chéirlann san áit a bhfuil sí anois ar Shráid Marylebone i Londain.
Gás mustaird
Is éard atá i gceist leis an ngás mustaird ná an chomhdhúil cheimiceach ar a dtugtar bios-(2-clóireitil)suilfíd, ClCH2CH2SCH2CH2Cl. Nimh láidir atá ann, agus baineadh úsáid as sa Chéad Chogadh Domhanda mar arm ollscriosta. Le fírinne is leacht é an gás mustaird le teocht an tseomra, agus is mar cheo nó mar aerasól a scaiptear é. Níl dath ar bith sa ghlanghás mustaird, ach is minic a fhágann an sulfar dath buí nó donnbhuí ann. Bíonn boladh an mhustaird nó na gairleoige as, agus sin é an tuige go bhfuil a leithéid d'ainm air.
Ba iad na Gearmánaigh ba thúisce a d'úsáid an gás mustaird sa Chogadh Mhór. Is é an t-ainm a thug siad air ná LOST, agus é bunaithe ar ainmneacha na beirte ceimiceoirí Wilhelm Lommell agus Wilhelm Steinkopf. Ba iadsan a d'fhorbair modh oibre le gás mustaird a tháirgeadh ar scála tionsclaíoch sa bhliain 1916. Níorbh iad a d'aithin an chomhdhúil an chéad uair, áfach, nó bhí aithne air ag ceimiceoirí na naoú haoise déag. An chéad cheimiceoir a rinne eiseamal de is dócha gurbh é an Francach César-Mansuète Despretz é, thiar sa bhliain 1822. Níor chuir sé faoi deara gur nimh ghreannach a bhí ann, rud a fhágann gur féidir nárbh é an gás mustaird a bhí aige i ndiaidh an iomláin.
Ainmneacha eile ar an ngás mustaird iad Yperit, ó baineadh an chéad úsáid as an nimh seo in aice le Ypres (Gearmáinis: Ypern, Ollainnis: Ieper) ar an 12 Iúil 1917. agus Gelbkreuz, is é sin, an focal Gearmáinise a chiallaíonn "cros bhuí", nó sin é an comhartha rabhaidh a bhíodh ar choimeádáin gháis mhustaird ag na Gearmánaigh.
Is dual don ghás mustaird na scamhóga agus an craiceann a ghreannú. Cosúil leis an gclóirín tarraingeoidh sé éidéime scamhóg ar an íospartach, ionas go dtachtfar é. Thairis sin, is ceimiceán radaithriseach é, is é sin, téann sé i bhfeidhm ar an orgánach cosúil leis an radaighníomhaíocht (déanann sé aithris ar an radaíocht). Mar sin, is só-ghineach é (is é sin spreagann sé claochluithe i ngéinte na gceall - sócháin) agus déanann sé dochar don tsuth i mbroinn na máthar - is teiritigin é. Spreagann sé fás na hailse chomh maith. Má nochtar duine don ghás mustaird, ní thabharfaidh sé faoi deara ar dtús go bhfuil a dhath cearr, agus mar sin, is féidir dó an-dáileog a fháil sula dtosóidh na hairíonna ag luí air.
Cé nach bhfuil an "mustard sulfair" úsáideach ach mar arm cogaidh, baintear úsáid as "mustaird nítrigine" mar chógais sa cheimiteiripe. Sna cógais seo tá an dá ghrúpa clóireitile ClCH2CH2- ceangailte d'adamh nítrigine atá ag gobadh amach as struchtúr móilíneach éigin.
Tá cineálacha eile "mustaird sulfair" ann seachas an bhios-(2-clóireitil)suilfíd, cé go bhfuil sí ar an gceann is clúití (nó is míchlúití), cosúil leis an 2-clóreitil-clóraimeitilsuilfíd ClCH2SCH2CH2Cl, mar shampla.
Camas Tearach
Is sráidbhaile suite i Ros, Comhairle na Gàidhealtachd, é Camas Tearach.
Stair leighis
mion|Tuairisc liachtaː Constance Butterworth, i Holloway Sanatorium, Nollaig 1900 Is éard is Stair leighis nó Tuairisc liachta ann ná scéal othair, na hairí a chuireann as dóibh, agus gnéithe ábhartha eile a chabhraíonn le diagnóisiú galar. Glactar an stair de réir formáide foirmiúla agus an dochtúir ag ceistiú an othair.
Leagan amach
Leagan amach samplach: líon gasúr, an ólann an duine alcól nó an gcaitheann siad toitíní
Actaea (planda)
Géineas de phlandaí bláthanna is ea Actaea, de chuid na fine Ranunculaceae, ar a dtugtar go coitianta 'Fuath na míolta bán' nó 'Bugbane' sa Bhéalra, dúchasach sna réigiúin fothrópaiceacha, measartha agus fo-artach de chuid na hEorpa, na hÁise agus Mheiriceá Thuaidh, ach tá an chuid is mó eindéimeacht de chodanna de Mheiriceá Thuaidh.
Míndána
Na Míndána
Dearcealaíona
Liam Ó Fionnalaigh
Is iar-iománaí Éireannach é Liam Ó Fionnalaigh (Béarla: Liam Fennelly), a tháinig ar an saol ar an 1 Eanáir 1958 i mBaile an Phoill, Contae Chill Chainnigh. Bhí gairmréim rathúil aige ina thosaí le foireann idirchontae Chill Chainnigh sna 1980idí agus na 1990idí, ina bhuaigh sé trí bhonn i gCraobh Iomána Sinsearach na hÉireann. Bhí sé ina chaptaen ar fhoireann na gCat sna laethanta seo chomh maith.
Inis Airc
Is oileán ar chósta thiar na hÉireann í Inis Airc i gContae na Gaillimhe. Tá an t-oileán suite 8 gciliméadar amach ón gcósta, siar ó dheas ó Inis Bó Finne. Tá Inis Airc tréigthe ón bhliain 1960 i leith.
Esopus, Nua-Eabhrac
Baile beag i gContae Ulster, in oirthear Nua-Eabhrac, sna Stáit Aontaithe, is ea Esopus. Tá Esopus suite ar bhruach thiar na habhann Hudson, taobh theas de chathair Kingston. “Bruacha arda” is ciall do “Esopus” sa teanga Lenape, ainm a thugtaí ar an bpobal áitiúil Lenape freisin. Bhí 9,331 duine ina gcónaí in Esopus de réir dhaonáireamh na bliana 2000. Tá dhá ghráig déag ("hamlet," téarma atá in úsáid go forleathan i stát Nua-Eabhrac) ar fad in Esopus. Tá oifigí bardais Esopus le fáil i ngráig Port Ewen.
Liam Ó Fionnalaigh
B'iománaithe iad a sheisear deartháir - Gearóid, Mícheál, Caoimhín, Breandán, Seán agus Diarmaid.
Esopus, Nua-Eabhrac
Stair
thumb|Teach solais, Esopus, NY Bhí áit thrádála ag na hOllannaigh agus ag na Lenape in Esopus sa chéad chuid de na 1600í. Fearadh cogadh idir an dá dhream seo faoi dhó sa cheantar. “Cogaí Esopus” a thugtar orthu. (Thugtaí an t-ainm “Esopus” ar cheantar a bhí níos mó ná an baile beag atá ann inniu. Ba chuid d'Esopus í an áit a bhfuil cathair Kingston inniu.) Níor éirigh le ceachtar den dá thaobh bua a bhreith, agus ghabh na Sasanaigh an choilíneacht Ollannach go gairid i ndiaidh an dara cogadh. Kingston a bhí ag riaradh ghnóthaí na háite as sin amach.
Rinneadh baile beag neamhspleách d'Esopus sa bhliain 1811. Ar na daoine nótáilte a bhí ina gcónaí sa cheantar sa 19ú haois bhí Sojourner Truth, daonuasclóir clúiteach a raibh cónaí uirthi mar sclábhaí i ngráigeanna Rifkin, Port Ewen, agus West Park go dtí go bhain sí a saoirse amach. Nuair a bhí sí ina cónaí i Rifkin (go dtí 1807 nó 1808) ní raibh aici ach Ollainnis.
CLG Tobar Phádraig
Is club Cumann Lúthchleas Gael i gContae Luimnigh é CLG Tobar Phádraig .
Liam Ó Fionnalaigh
Luathshaol
Rugadh Liam Ó Fionnalaigh i mBaile an Phoill, Contae Chill Chainnigh thiar sa bhliain 1958. Nuair a bhí sé trí bliana d'aois, bhog a theaghlach go Baile Héil, áit ina raibh feirm ceannaithe ag a athair. Léirigh Liam agus a dheartháireacha go léir spéis mhór san iomáint ó aois óg. Ag an scoil náisiúnta i mBaile Héil a d'imir siad an cluiche don chéad uair, agus lean an seachtar acu ar aghaidh chun imirt leis an gclub agus an gcontae áitiúil.
Club
In óige fós, chuaigh Ó Fionnalaigh isteach mar bhall den chlub CLG Na Seamróga Baile Héil. Club nua a bhí ann ag an am sin, agus bhí a athair i measc na mbunaitheoirí. Bhain Ó Fionnalaigh rath amach leis na Seamróga gan mhoill, ag tosú sa bhliain 1978 nuair a bhí áit lárnach aige san fhoireann sinsearach a bhuaigh a gcéad craobh contae do na Seamróga. Lean siad ar aghaidh le bua sa Chraobh Laighean, ach bhí mí-ádh orthu sa chluiche ceannais i gcoinne na Carraige Duibhe.
CLG Tobar Phádraig
Suíomh
Tá an club bunaithe sa chuid theas de pharóiste Tobar Phádraig/Baile Brún, 10km siar ó dheas ó Chathair Luimnigh. Tagann formhór dá imreoirí ó shráidbhaile Tobar Phádraig agus ó na ceantracha tuaithe máguaird ar nós An Fhaiche, Áit Tí Flainn agus An Bheárna Choill. Cé go bhfuil club eile, Baile Brún, ann i bparóiste Tobar Phádraig/Baile Brún, is féidir le gach peileadóir agus iománaí as an bparóiste uile imirt le Tobar Phádraig.
Cluichí
Imrítear peil agus iomáint ach bhí béim an chlub i gcónaí go láidir ar an iomáint óna bhunú. Is é Tobar Phádraig an club iomána is láidre sa chontae le daichead bliain anuas agus ba é an t-aon chlub amháin i Luimneach a raibh foireann sinsear agus idirmheánach aige (chomh maith le foireann sóisear B) go dtí gur thit an dara fhoireann síos go dtí grád sóisear A sa bhliain 2008.