cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Uileloscadh
Na Slavaigh
Mar a thaispeáin taighde staraithe ar nós Christian Streit, údar an tsaothair úd Keine Kameraden - Die Wehrmacht und die sowjetischen Kriegsgefangenen 1941-1945 ("Ní comrádaithe sinn - an Wehrmacht agus na cimí cogaidh ón Aontas Sóivéadach sna blianta 1941-1945"), bhí na gnáthshaighdiúirí neamhpholaitiúla ón Wehrmacht in ann ainghníomhartha den chineál chéanna a chur i gcrích in áiteanna. Ar ndóigh, bhí dearcadh na ngnáthshaighdiúirí ar na Sóivéadaigh an-éagsúil, agus cuid mhaith acu in ann trua a ghlacadh leis na naimhde cimithe. Ní hionann is a rá gur ridirí uaisle ab ea iad uile.
Meastar go bhfuair duine as gach ceathrar bás i Novgorod, in Pskov agus i Leningrad agus sna cúigí a bhaineann leo. Meastar freisin gur ar chúiseanna ciníochais amháin a maraíodh duine as gach ceathrar sibhialtach dá bhfuair bás ó lámh na nGearmánach san Aontas Sóivéadach sna blianta cogaidh. Is ionann seo agus milliún go léir de Bhílearúisigh, trí mhilliún d'Úcránaigh, agus cúig mhilliún de Rúisigh.
Liosta Míthuiscintí Coitianta
Is éard atá sa liosta neamhchríochnúil seo ná liosta de roinnt míthuiscintí coitianta. Is é sin tuairimí a nglactar go forleathan leo ach nach bhfuil aon bhunús leo. Níl sé i gceist go mbeadh gach míthuiscint dá bhfuil ann le feiceáil ar an liosta seo.
Uileloscadh
Na Slavaigh
Thairis sin, chuaigh ródach mór ar na Seirbiaigh sa Chróit, tír a bhí sealbhaithe ag comhghuaillithe áitiúla Hitler, agus iad tar éis neamhspleáchas a fhógairt faoi choimirce na Gearmáine. Ábhar conspóide é i gcónaí, cé mhéad Seirbiach a cuireadh chun báis sa Chróit. Deir na náisiúnaithe Seirbiach a gur maraíodh milliún iomlán acu. Ach is é an meastachán a thug Músaem Cuimhneacháin an Uileloscaidh sna Stáit Aontaithe go bhfuil na figiúirí fírinneacha suite idir trí chéad tríocha míle (330,000) agus trí chéad nócha míle (390,000).
Liosta Míthuiscintí Coitianta
Stair
Deirtear go minic go mbíodh vomitarium ag na Rómhánaigh seomra ina ndéantaí bia a chaitheamh aníos toisc méid agus feabhas an bhia trí chéile. Scéal iontach agus inchreidte d’éinne a bhlas bia na hIodáile ar na saolta seo! Monuar níl fírinne ann. B’ionann vomitarium agus pasáiste trína bhfágfadh slua de dhaoine amharclann nó a leithéid. Ón Laidin vomō, vomere, ‘caitheamh amach’ a thagann sé.
Gluais Téarmaí Aistriúcháin agus Teangeolaíochta
Nod
Comhartha a thugtar i bhfoclóirí agus i liostaí téarmaíochta mar gheall ar an réimse saoil ina n-úsáidtear focal ar leith, m.sh. (Mil.) = Military, (Phil.) = Philosophy. (Pol.) = polaitíocht.
Parafrása
Focal/leagan amháin a aistriú le sainmhíniú sa sprioctheanga, m.sh. screenplay = script agus treoracha i gcomhair scannáin. Sampla eile ná 'clár féachana an ríomhaire' a thabhairt ar 'scáileán'.
Prionsabal na comhéifeachta
Prionsabal a cheap an t-aistritheoir Meiriceánach Eugene A. Nida (1914–2011). Nuair nach féidir aistriúchán dílis a sholáthar nó focal/leagan coibhéiseach a aimsiú sa sprioctheanga, ba chóir aistriúchán a sholáthar a théann i bhfeidhm ar an léitheoir sa chaoi chéanna a dtéann an buntéacs i bhfeidhm ar léitheoirí na teanga foinsí.
Art Deco
mion|Dealbh i stíl Art Deco le Demetre Chiparus mion|Rodgers Theatre in Poplar Bluffs, [[Missouri, 1949]] Téarma giorraithe ar an Exposition Internationale des Arts Décoratifs et Industriels Modernes (Taispeántas Idirnáisiúnta na Nua-Ealaíon Maisithe is Tionsclaíocha) a tharla i bPáras sa bhliain 1925 é Art Deco. Faoi seo ciallaíonn an téarma ealaíona maisithe na 1920idí-1930idí go ginearálta agus an stíl nua-aoiseach a bhain leo, meascán de Chiúbachas is Ealaín Nua, le dathanna callánacha is an sruthlíniú a bhaineann le haerárthaigh is gluaisteáin, a úsáideadh mar mhaisiúcháin ar earraí tí cosúil le taephotaí, raidiónna is troscáin.
Gluais Téarmaí Aistriúcháin agus Teangeolaíochta
Prionsabal na cómhinicíochta
Prionsabal a cheap an teoiricí Sasanach Peter Newmark. Ba cheart go mbeadh cómhinicíocht idir an focal/nath sa teanga fhoinseach agus an focal/nath a roghnaítear mar aistriúchán air. Más love atá le haistriú b’fhearr an focal coitianta ‘grá’ a úsáid seachas ‘cumann’ nó ‘ansacht’. Admhaíonn Newmark nach i gcónaí is féidir cloí leis an bprionsabal seo. Sampla eile ná 'rothar' a úsáid mar leagan ar 'bicycle' in áit 'badhsacail', 'baidhsilic' nó 'rothaidhe na glincidheachta'.
Béarla: frequency principle.
Réim
(1) An fhoirm den teanga a úsáideann aicme shóisialta ar leith, pobal limistéir ar leith, lucht ceirde nó gairme ar leith. (2) Leibhéal foirmiúlachta teanga ó ‘íseal’ (m.sh. canúint réigiúnach, caint ghraosta) go dtí ‘ard’ (m.sh. friotal fileata, caighdeán náisiúnta). Tá réim ard ar leith den Ghaeilge in úsáid i Rannóg an Aistriúcháin a bhfuil gnéithe de Ghaeilge an Chéitinnigh 'Achtaítear ag an Oireachtas mar seo a leanas' inti.
Béarla: register.
Réimse dioscúrsa
Gné den réim. An comhthéacs sóisialta ina bhfuil an dioscúrsa ar siúl, m.sh. úsáidtear ‘dul faoi scian’ sa ghnáthchaint ach seans go                      n-úsáidfeadh dochtúir focal mar ‘obráid’. Sampla eile an chaoi a mbaintear úsáid as 'an bád bán' nuair atáthar ag trácht i réim níos ísle ar choincheap na heisimirce.
Réimse séimeantach
Catagóirí ginearálta ina rangaítear focail a bhaineann le réimse saoil ar leith, m.sh. MOTHÚCHÁIN, CAINT. Roinntear na réimsí seo i gcatagóirí níos sainiúla ar a dtugtar tacair shéimeantacha.
Réimse úsáide
An réimse saoil ina n-úsáidtear focail ar leith, m.sh. is é ‘aothú’ an téarma coibhéiseach a fhreagraíonn do emergency i gcomhthéacs míochaine agus is é ‘géarchéim’ an téarma coibhéiseach i gcomhthéacs na heacnamaíochta agus na polaitíochta. Sampla eile ná 'tine' a thagraíonn do thine bheag go hiondúil agus 'dóiteán' a thagraíonn do thinte ollmhóra a shlogfadh teach agus a mbeadh ar bhriogáid dóiteáin ag dul i ngleic leis.
Rócheartú
Bíonn rócheartú ann nuair a dhéanann cainteoir é féin a ‘mhícheartú’ trí mhíthuiscint ar rialacha nó ar choinbhinsiúin teanga. Roghnaíonn sé leagan lochtach éigin toisc é a bheith in amhras faoi cé chomh cruinn is atá a leagan féin. Mar shampla duine a d'éireodh as 'Dia dhuit' a rá agus 'Dia duit' a chur ina áit.
Béarla: hypercorrection.
Saintreorach
Ag iarraidh an córas teanga a leasú nó ag déanamh moltaí faoi conas ba chóir dó a bheith.
Béarla: prescriptive.
Sanas
Foinse nó bunús focail. Staidéar ar fhoinse nó bunús focail. Tá sanas Lochlannach le sraith d'fhocail sa Ghaeilge amhail bladar, ciotóg, cnaipe, coire, crapadh, cró (= bothán), dorú, fuinneog, iarla, lochta, meirge (= bratach), péatar, pingin, póca, pónair, práinn, punnann, ransú, rún, scaltán, scilligeadh, sciorta, scológ, scór, scréach, stáca, stiúir, stuaic, tráill, úir.
Béarla: etymology.
Saoraistriúchán
Cur chuige aistriúcháin ina dtugtar tús áite don chumarsáid éifeachtach sa sprioctheanga fiú más gá imeacht a bheagán nó a mhórán ó chiall agus ó fhoirm an téacs fhoinsigh. Cleachtann Paul Muldoon an saoraistriúchán agus é ag obair ar leaganacha de dhánta Nuala Ní Dhomhnaill. Sliocht sa dá theanga thíos as 'Mo Mháistir Dorcha'.
''Táimse in aimsir ag an mBás, eadrainn tá coinníollacha tarraichthe. Réitíomair le chéile are feadh tréimhse is spás aimsire, achar roinnt bliana is lae mar a cheapas-sa.''
Uileloscadh
Na Slavaigh
Ba é Jasenovac an sluachampa géibhinn ba thábhachtaí a cuireadh ar bun do na Seirbiaigh sa Chróit, nó shíothlaigh thart ar leathchéad míle de Sheirbigh ansin. Deirtear go raibh na saighdiúirí Gearmánacha féin chomh scanraithe ag cruálacht na séiléirí Crótacha is gur iarr siad orthu srianta a chur lena dtart fola.
Gluais Téarmaí Aistriúcháin agus Teangeolaíochta
An tséimeantaic
Brainse den teangeolaíocht a dhíríonn ar chiall focal agus aonad eile teanga.
Salm 23
Leagan Gaeilge na hÉireann agus Gaeilge na hAlban i gcló Iodálach
1
Uileloscadh
Na Slavaigh
Cé nach raibh meas an duine dhaonna ag na Naitsithe ar na Slavaigh, bhí comhghuaillithe Slavacha acu, ar nós na náisiúnaithe Úcráin eacha, na Slóvacach agus na gCrótach féin, agus cuid acu seo ag cabhrú leis na Naitsithe Giúdaigh a mharú. Tar éis an tsaoil, bhí an frith-Ghiúdachas coitianta go leor in Oirthear na hEorpa.
Gluais Téarmaí Aistriúcháin agus Teangeolaíochta
Sofhriotal
Focal neodrach a úsáidtear ag tagairt do rud míthaitneamhach nó toirmiscthe, m.sh. ‘pass away’ seachas ‘die’. Mar a chéile 'D'imigh sí ar shlí na fírinnne.'
Uileloscadh
Iarthar na hEorpa
mion|220x220px|Na Giofóga Romani, [[An tSeirbia|Seirbia, 1941]]
Salm 23
Leagan Gaeilge na hÉireann agus Gaeilge na hAlban i gcló Iodálach
2
Uileloscadh
Na Giofóga
Cé gur fágadh cruachás na nGiofóg faoi scáth na nGiúdach i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda, tá lucht an tsaineolais ag teacht ar an gconclúid, ar na saolta seo, go bhfuair céatadán ní b'airde acusan bás san Uileloscadh ná de na Giúdaigh féin. Ó bhí dímheas ag an gcosmhuintir orthu ina lán tíortha, bhí sé ní b'fhusa ag na Naitsithe iad a locadh agus a mharú. Bhí dlíthe frith-Ghiofógacha i bhfeidhm ina lán tíortha, an Ghearmáin san áireamh, i bhfad roimh theacht na Naitsithe, leis.
Gluais Téarmaí Aistriúcháin agus Teangeolaíochta
Sofhriotal
Béarla: euphemism.
Uileloscadh
Na Giofóga
Bhí fadhbanna ag na hidé-eolaithe Naitsíocha leis na Giofóga ar dtús, ó bhí sé soiléir ó thús gur "Airígh" ab ea na Giofóga de réir an tsainmhínithe scolártha. B'as Puinseáb a tháinig siad go dtí an Eoraip, agus iad ag labhairt teanga atá cosúil le teangacha Ind-Airíocha na hIndia. Mar sin féin, ní raibh ag éirí leo sa tsochaí chomh maith agus ba chóir don chine cheannasach, agus ar ndóigh, ní fhéadfadh na Naitsithe a admháil nach raibh ciall ar bith lena gcuid teoiricí cine. Sa deireadh, rith an míniúchán leo go raibh na Giofóga i ndiaidh an fhuil uasal a bhá, agus an oiread daoine ar beagán feabhais a meascadh tríothu idir an India agus an Eoraip. Anois, bhí siocair mhaith faighte leis na Giofóga a mharú, siocair a raibh cuma na heolaíochta uirthi, agus ní raibh le déanamh ach an obair a dhéanamh. mion|220x220px|[[Heinrich Himmler, Aibreán 1941]] Díolmhaíodh dreamanna beaga de na Giofóga ón Uileloscadh, toisc iad a bheith "sách glan" ó thaobh an chine de, ach ní raibh an formhór mór acu chomh hádhúil sin. Thairis sin, na horduithe a d'eisigh Heinrich Himmler i dtaobh na nGiofóg, chuir siad ar ceal cuid de na rialúcháin a bhí i bhfeidhm roimhe sin faoi na dreamanna eisceachtúla seo a fhágáil ina mbeo. Ba mhinic a cuireadh sna geiteonna céanna leis na Giúdaigh iad, agus má chuaigh aon dream eile bealach céanna an bháis leo siúd, b'iad na Giofóga iad. Meastar go bhfuair duine as gach triúr, nó fiú duine as gach beirt, de Ghiofóga na hEorpa bás sna sluachampaí báis. B'é polasaí oifigiúil Himmler, de réir mar a d'ordaigh sé ar an gcúigiú lá déag de Mhí na Samhna sa bhliain 1943, go raibh na Giofóga ar aon leibhéal leis na Giúdaigh mar chine, agus gur chóir iad a chur sna campaí céanna. clé|mion|220x220px|Einsatzgruppen, Ivangorod, 1942 In Oirthear na hEorpa, mharaigh na hEinsatzgruppen cuid mhór de na Giofóga le meaisínghunnaí. Thairis sin, bhaintí úsáid as na carranna gáis. Tachtadh na sluaite móra acu i seomraí gáis na gcampaí báis fosta, ach bhí an oiread sin fuatha ag na séiléirí orthu is gur minic a lámhach siad na Giofóga go díreach nuair a bhí siad ag tuirlingt ón traein, gan iad a dhúnadh sna seomraí gáis. Uair amháin ar a laghad, chuaigh táinrith sna Giofóga nuair a thosaigh na séiléirí á marú mar sin. Ansin, ní raibh de bhealach éalaithe acu ach bealach an tseomra gáis, agus b'ansin a chuaigh siad isteach, ag síleadh, de réir chosúlachta, go mbeidís slán sábháilte ansin. clé|mion|220x220px|Einsatzgruppen, Ivangorod, 1942 Bhí rialtais na gcomhghuaillithe, go háirithe na hUngáraigh is na Rómánaigh, an-sásta cuidiú leis na Gearmánaigh na Giofóga a dhíothú. Bhunaigh na Rómánaigh, fiú, campaí géibhinn dá gcuid féin do na Giofóga.
Guanajuato
Ceann de na 31 stát de chuid Mheicsiceo is ea Guanajuato. Tá sé suite i lár na tíre. Is é Guanajuato an phríomhchathair agus is é León an chathair is mó. Bhí 5,486,372 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2012. Ba in Dolores, in Guanajuato, a chuir an tAthair Miguel Hidalgo agus a chomhghleacaithe tús leis an éirí amach i gcoinne na Spáinne sa bhliain 1810. mion|Caschoillte fothrópaiceacha sna sléibhte in Guanajuato
Gluais Téarmaí Aistriúcháin agus Teangeolaíochta
Spriocthéacs
An téacs aistrithe. Tuarascáil a d'fhoilseofaí sa sprioctheanga ar deireadh mar shampla.
Art Nouveau
deas|thumb|"Adele Bloch-Bauer I"; Gustav Klimt mion|"Isolde"; Aubrey Beardsley Art nouveau a thugtar ar ghluaiseacht sna healaíona maisithe a bhí chun tosaigh i 1890-1905, le móitífeanna plandaí is bláthanna nádúraíocha, agus patrúin línte lúbacha chorntha mar shaintréithe. I measc na dtáirgí suntasacha sa stíl seo bhí líníocht Beardsley, troscán Mackintosh, ailtireacht Gaudí, seodra Lalique, earraí gloine Louis Comfort Tiffany (1848-1933), agus na stáisiúin ar Métro Pháras a dhear Hector Guimard (1867-1942).
Compás an Mhairnéalaigh
Réaltbhuíon bheag dheisceartach is ea Compás an Mhairnéalaigh a chruthaigh an tAb Nicolas Louis de Lacaille. Pyxis Nautica a thug sé air – focail Laidine a chiallaíonn "boiscín mairnéalachta". Is dócha gurbh é compás mairnéalaigh na Loinge Argo a bhí i gceist aige, cé nach mbaintí úsáid as an gcompás mairnéalaigh i ré na Sean-Ghréagach. Pyxis an t-ainm Laidine a thugtar air faoi láthair.
Gluais Téarmaí Aistriúcháin agus Teangeolaíochta
Sprioctheanga
An teanga a bhfuil an téacs le haistriú isteach inti. I gcás aistritheoirí a bhfuil an Ghaeilge acu is minice gurb í an Ghaeilge féin an sprioctheanga.
Margaret Pearse
Polaiteoir Éireannach ab ea Margaret Pearse (12 Feabhra 1857 - 22 Aibreán 1932). Bhí sí ina ball de Shinn Féin. Máthair Phadraig Pearse ab ea í.
Compás an Mhairnéalaigh
Sular chruthaigh Lacaille an réaltbhuíon seo bhí a chuid réaltaí páirteach i seanréaltbhuíon na Loinge, dá ngaireadh tráth Argo Navis. Bhí seanréaltbhuíon eile (nó astaireacht, b'fhéidir) sa cheantar seo na spéire darbh ainm Laidine Malus, .i. crann seoil; John Herschel a chruthaigh Malus sa bhliain 1844.
Uileloscadh
Na Máisiúin
Scríobh Hitler ina leabhar nach raibh sna Máisiúin ach balbháin de chuid na comhcheilge Giúdaí, agus go raibh siad ag scaipeadh síochánachais a bhí ag cur fearúlacht agus cogúlacht an fhir Ghearmánaigh ó mhaith. Ar an 8 Eanáir 1934, choigistigh Roinn Gnóthaí Inmheánacha na Gearmáine maoin agus fáltas na gcraobhacha Máisiúnacha, agus cuireadh cosc leis an Máisiúnachas ar fad. Aon duine a bhí ina Mháisiún nuair a shealbhaigh Hitler an chumhacht sa Ghearmáin, ní raibh cead aige ballraíocht a lorg i bpáirtí na Naitsithe ná oifig phoiblí a shealbhú. Dhearc an páirtí ar na Máisiúin mar naimhde ar chúiseanna idé-eolaíochta (seachas ar chúiseanna ciníochais), agus sna campaí géibhinn dóibh, chaithfidís triantán dearg a chaitheamh lena stádas mar chimí polaitiúla a thaispeáint don tsaol ina dtimpeall.
Gluais Téarmaí Aistriúcháin agus Teangeolaíochta
Srianta comhaonaid
Srianta ar úsáid focal áirithe i gcomhaonaid le chéile, m.sh. úsáidtear an aidiacht ‘maslach’ sa leagan ‘obair mhaslach’ (heavy or taxing work) ach is ar éigean a déarfá ‘leabhar maslach’ ag trácht ar leabhar deacair. Sampla eile ná 'Thit an lug ar an lag aige' mar nach bhfeictear 'lug' taobh amuigh den nath calctha sin.
Salm 23
Leagan Gaeilge na hÉireann agus Gaeilge na hAlban i gcló Iodálach
3
Uileloscadh
Na Máisiúin
Is deacair a rá, cé mhéad Máisiún a maraíodh sna campaí géibhinn. Creidtear go bhfuil an figiúr ceart suite idir ochtó míle agus dhá chéad míle.
mion|Príosúnaigh sóivéadacha in Mauthausen|220x220px
Na Cumannaigh
Fuair thart ar chéad míle Cumannach bás sna campaí géibhinn. Roimhe sin, rinneadh turgnaimh mhíocháine ar chuid acu, agus x-ghathanna á ndíriú orthu le hiad a aimrídiú.
Gluais Téarmaí Aistriúcháin agus Teangeolaíochta
Tacar séimeantach
Fo-aonad den réimse séimeantach. Cuir i gcás, tá an réimse CAINT roinnte in aonaid níos sainiúla ar nós ‘BRIATHRA CAINTE (‘cogar’, ‘labhairt’ srl). Sampla eile ná an réimse CRAINN atá roinnte in aonaid níos sainiúla ar nós 'PÁIRTEANNA DEN CHRANN' (‘géag’, ‘stoc’ srl) is mar sin de.
Uileloscadh
Na Homaighnéasaigh
Agus an méid sin ráite, is gá a phointeáil amach go raibh cuid mhaith homaighnéasach le fáil i measc na Naitsithe, na boic mhóra fiú, nuair nach raibh an ghluaiseacht ach ag teacht ar an bhfód. Bhí an homaighnéasacht sách coitianta i measc na bhFreikorps, na n-óglach frith-Chumannach ar fruilíodh cuid mhaith de na luath-Naitsithe as a measc. Bhí a fhios ag uasal agus ag íseal, mar shampla, gur homaighnéasach ab ea Ernst Röhm, bunaitheoir agus ceann feadhna na dtrúipéirí ruathair (SA). I bhfad i ndiaidh an chogaidh, chuimhnigh an scríbhneoir Gearmánach Heinrich Böll ar an ngraifín a chonaic sé ar bhalla in Köln i luathbhlianta na Naitsithe: SA - Arsch waschen - Röhm kommt! ("Seo chugainn Röhm anois, a Thrúipéirí Ruathair, nígí an tóin ina araicis!").
Salm 23
Leagan Gaeilge na hÉireann agus Gaeilge na hAlban i gcló Iodálach
4
Gluais Téarmaí Aistriúcháin agus Teangeolaíochta
Téacs faisnéiseach
Téacs a bhfuil sé de phríomhchuspóir aige eolas a chur i láthair an léitheora, m.sh. tuarascáil bhliantúil, doiciméad beartais, bileog eolais.
Uileloscadh
Na Homaighnéasaigh
D'athraigh an scéal, áfach, nuair a tháinig Hitler i seilbh na cumhachta. Cuireadh Röhm ar an taobhlíne i ngluaiseacht na Naitsithe féin, agus sa deireadh, maraíodh é ar Oíche na Lann Mór, sa bhliain 1934. Ina dhiaidh sin, thosaigh na Naitsithe ag cimiú homaighnéasaigh go córasach agus á seoladh go dtí na sluachampaí géibhinn.
Stirchley, Midlands Thiar
Is ceantar suite i mBirmingham é Stirchley.
Walking on Cars
Naisc sheachtracha
Suíomh an bhanna, arna rochtain ar 5 Nollaig 2014
Laigin
Dream agus ríocht i nÉirinn na meánaoise ba ea na Laigin, suite in oirdheisceart na tíre. Tá an ard-ríocht, Cúige Laighean (Sean-Ghaeilge Cóiced Laigen) ainmnithe astu. Meastar go síneadh a gcuid críocha ón tSionainn go dtí An Bhóinn.
Uileloscadh
Na Dreamanna Reiligiúnda
Cé nach raibh aon dream reiligiúnda eile seachas na Giúdaigh le cur de dhroim an domhain, dhírigh na Naitsithe ar sheicteacha áirithe ar dhóigh ar leith, agus iad den tuairim gur naimhde idé-eolaíochtúla as an ngnáth a bhí iontu. Creidtear go bhfuair thart ar mhíle dhá chéad Bibelforscher bás sna campaí géibhinn. "Taighdeoirí Bíobla" nó "Bíoblóirí" is brí leis an bhfocal Bibelforscher, agus is ionann iadsan agus Finnéithe Iaivé ar a bhfuil aithne againn inniu.
Salm 23
Leagan Gaeilge na hÉireann agus Gaeilge na hAlban i gcló Iodálach
5
Gluais Téarmaí Aistriúcháin agus Teangeolaíochta
Téacs foinseach
An téacs atá le haistriú. I gcás aistritheoirí a bhfuil an Ghaeilge acu is minice gur téacs Béarla atá le haistriú.
Caisleán na Deirge
Is baile in iarthar Contae Thír Eoghain Caisleán na Deirge nó Castlederg, ar an Deirge gar do Contae Dhún na nGall. Tá móramh beag náisiúnach san baile. Bhí Caisleán na Deirge sáiniúil i rith an Cogadh Angla-Éireannach mar bhí níos mó Protastúnaigh na Caitlicigh san Óglaigh na hÉireann áitiúil ag an am. clé|mion|an [[An phíb mhór|phíb mhór]] Shocraigh Tuaisceart Éireann taifead nua don teocht is airde, le 31.3°C bainte amach i gCaisleán na Deirge ar 21 agus 22 Iúil.
Uileloscadh
Na Dreamanna Reiligiúnda
Maraíodh lear mór sagart Caitliceach sa Pholainn, agus na Naitsithe ag iarraidh lucht léinn na tíre sin a léirscrios agus an Pholainnis a iompú ina canúint labhartha gan traidisiún liteartha. Thairis sin, má bhí sloinne Giúdach ar shagart, nó gaolta Giúdacha aige, bhí an dainséar ann go marófaí mar Ghiúdach é, nó bhí frith-Ghiúdachas na Naitsithe bunaithe ar an gciníochas, seachas ar an reiligiún. Mar sin, ní raibh an t-iompaitheach Críostaí de bhunadh Giúdach slán ná sábháilte i ríocht na Naitsithe, má fuarthas amach faoina chúlra. mion|[[Titus Brandsma]] Ar ndóigh, bhí cuid mhaith sagart agus ministéaraí ag cáineadh polasaithe frith-Ghiúdacha na Naitsithe, agus iad i nguais a gcimithe nó a gcurtha chun báis ar chúiseanna polaitíochta—ní raibh ruspa ná rófhulaingt ag na Naitsithe le haon chineál freasúra. Mar shampla, cuireadh an tEaspag Clemens August von Galen i mbraighdeanas baile nuair a cháin sé go poiblí an feachtas eotanáise. Gearmánach ab ea an tEaspag von Galen, agus dearcadh náisiúnaíoch tírghráúil aige, rud a shábháil ó chinniúint ní ba mheasa é. Iad siúd sna tíortha forghafa a lochtaigh polasaithe na Naitsithe, ní raibh siadsan leath chomh hádhúil. Mar sin, maraíodh an sagart Cairmilíteach Ollannach Titus Brandsma le hinstealladh nimhe i gcampa géibhinn Dachau i Mí Iúil na bliana 1942. Cimíodh i dtús na bliana é, nuair a bhí sé ag áitiú ar eagarthóirí na nuachtán Caitliceach san Ollainn gan forógraí bolscaireachta na Naitsithe a chur i gcló.
Laigin
mion|150px|Ríocht na Laigean c. 900
Sanasaíocht
Ainmfhocail iolra is ea 'Laigin', a chuireas le fios gur eatnainm atá ann seachas téarma tíreolais. Sa chóras ainmnithe Éireannach dá gcuid críoch, ainmníodh ceantar as rinnphearsa sinsearach, fiú muna raibh nasc ar bith ag an rítheaghlach reatha leis an bpearsa úd.
Níltear cinnte cad as go cruinn an t-ainm, ab de réir seannóis, fréamhaithe is ea é ón bhfocal láigen, le brí 'sleá, ga'.
Gluais Téarmaí Aistriúcháin agus Teangeolaíochta
Téacs gairmeach
Téacs atá dírithe ar an léitheoir agus a dhéanann cumarsáid dhíreach leis, ag tathant air gníomh éigin a dhéanamh, m.sh. vóta a chaitheamh ar son polaiteora áirithe, earraí a cheannach, gan leictreachas a chur amú, salachar madraí a ghlanadh.
Laigin
Sanasaíocht
Faightear i luath-théacsanna na hainmneacha Laigin agus Gailióin úsáidte go inmhalartaithe.
Gluais Téarmaí Aistriúcháin agus Teangeolaíochta
Teanga fhoinseach
Teanga an téacs atá le haistriú. Is é an Béarla teanga fhoinseach fhormhór na dtéacsanna a aistrítear go Gaeilge. I gcás na dteangacha mionlaithe is iondúil gur mórtheanga áitiúil an teanga fhoinseach de ghnáth.
Laigin
Bunúis
Maítear gur de shliocht Labraid Loingsech iad na ''Laigin.
Gluais Téarmaí Aistriúcháin agus Teangeolaíochta
An teangeolaíocht chomparáideach
Staidéar comparáideach idir péire (nó níos mó) teangacha, féachaint cad iad na cosúlachtaí agus na difríochtaí eatarthu.
Guerrero
Ceann de na 31 stát de chuid Mheicsiceo is ea Guerrero. Tá sé suite i ndeisceart na tíre ar chósta an Aigéin Chiúin. Is é Chilpancingo de los Bravo an phríomhchathair agus is é Acapulco de Juárez an chathair is mó. Bhí 3,442,564 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2012. mion|Cladach agus báid ag [[Punta Maldonado]]
An tArtach
Réigiún sa leathsféar thuaidh, ó thuaidh ón gcrannteorainn, is é sin ón gCiorcal Artach. Bíonn coinníollacha aeráide, fásra is saghsanna beatha Artacha i dtuaisceart Cheanada, na Rúise, Alasca is na hÍoslainne, sa Ghraonlainn, agus i Svalbard.
Rick and Morty (séasúr 1)
Craoladh an chéad sraith Rick and Morty idir 2 Nollaig, 2013 agus 14 Aibreán, 2014 ag tosú le "Pilot".
Salm 23
Leagan Gaeilge na hÉireann agus Gaeilge na hAlban i gcló Iodálach
6
Liosta Míthuiscintí Coitianta
Stair
Ní raibh Napoléon íseal mar dhuine. Bhí sé 1.7 méadar (5 throigh 7 n-órlach) ar airde agus sa chaoi sin bheadh sé meánach go leor ó thaobh airde taca an ama sin.
Compás an Mhairnéalaigh
Bí cúramach gan an réaltbhuíon seo a thógáil in abhraíocht réaltbhuíon an Chompáis, dá ngairtear Circinus as Laidin. Léiríonn an réaltbhuíon úd compás línitheora, uirlis a mbaintear úsáid as chun ciorcail, srl., a tharraingt.
Stockland Green
Is ceantar suite i mBirmingham é Stockland Green.
Binn Trí Charraig
Sliabh i gContae Bhaile Átha Cliath is ea Binn Trí Charraig (444 m).
Rick and Morty (séasúr 1)
Táirgeadh
Bhí Tom Kenny, Maurice LaMarche, Rob Paulsen, Alfred Molina, John Oliver, David Cross, Rich Fulcher, Claudia Black, Jess Harnell, Phil Hendrie, Dana Carvey, Aislinn Paul agus Cassie Steele le feiceáil mar aíonna i rith an tséasúir.
Compás an Mhairnéalaigh
Stair
Ba é an réalteolaí Francach an tAb Nicolas Louis de Lacaille a chruthaigh réaltbhuíon Chompás an Mhairnéalaigh. Chaith Lacaille na blianta 1751 agus 1752 san Afraic Theas agus é ag clárú réaltaí an leathsféir theas. Bhí beagnach 10,000 réalta agus 42 réada domhainspéire ar an léarscáil neamhaí a rinne sé ag an am sin. Tháinig amach an chéad eagrán sa bhliain 1756 ach ní raibh ann ach plánaisféar agus é sa teanga Fraincise. Níor foilsíodh an chatalóg iomlán agus eagrán deifnídeach an phlánaisféir go dtí an bhliain 1763, bliain amháin tar éis bhás Lacaille. Coelum Australe Stelliferum an t-ainm a thug Lacaille ar an leabhar seo. San eagrán seo, d'aistrigh sé na hainmneacha ón bhFraincis go dtí an Laidin, agus chuir sé trí réaltbhuíon na Cíle, na Seolta agus Dheireadh na Loinge in áit Argo Navis (nó Le Navire, mar a thug sé air sa chéad eagrán).
Liosta Míthuiscintí Coitianta
Stair
Luaitear Balla Mór na Síne mar an t-aon rud a thóg an duine atá infheicthe on spás, ach níl seo fíor. De ghnáth ní bhíonn an Balla Mór féin le feiceáil ar chor ar bith agus tá go leor sruchtúr daonna a bhíonn infheicthe, Pirimidí na hÉigipte mar shampla.
Uileloscadh
Na Dreamanna Reiligiúnda
Bhí cuid mhór den eaglais Phrotastúnach—is é sin, na Soiscéalaigh Liútarán acha—sa Ghearmáin míshásta le frith-Ghiúdachas agus frith-Chríostaíocht na Naitsithe. Nuair a d'fhéach na Naitsithe lena n-idé-eolaíocht a chur i bhfeidhm ar an eaglais Phrotastúnach, thug cuid mhór de na fíréin droim láimhe leis an eaglais oifigiúil, agus iad ag teacht le chéile ar chúla téarmaí faoi choimirce na heaglaise rúnda, Bekennende Kirche. clé|mion|Martin Niemöller, 1952 Chaith Martin Niemöller, bunaitheoir na heaglaise rúnda, na blianta fada i mbraighdeanas, agus cuireadh Dietrich Bonhoeffer, ministéir eile a bhí gníomhach san eaglais sin, chun báis i ndiaidh na hiarrata marfaí a thug Claus Schenk von Stauffenberg ar Hitler ar an 20 Iúil 1944.
Gluais Téarmaí Aistriúcháin agus Teangeolaíochta
Téarma béarlagair
Téarma a imíonn ó shainréimse amháin go sainréimse eile (seachas dul díreach isteach sa ghnáthchaint), m.sh. icon, a bhain leis an ealaín chráifeach agus atá anois in úsáid sa ríomhaireacht. Sa Bhéarla, mar shampla, bhain an focal icon leis an ealaín, agus leis an ealaín chráifeach go sonrach. Tá icon á úsáid sa chomhthéacs sin fós, ach roghnaigh lucht ríomhaireachta é chun rud eile ar fad a chomharthú: ‘Siombail ghrafach ar chomhéadan an úsáideora, a sheasann do chlár, do shraith treoracha, do chomhadlann, srl.’ D’fhéadfaí téarma béarlagair a thabhairt ar a leithéid sin. Is léir go bhfuil icon á úsáid go meafarach, ach is téarma é mar sin féin. Caithfear téarma Gaeilge a aimsiú ag freagairt dó, murab ionann agus parafrása.
Ashgabat
Is é Ashgabat príomhchathair na Tuircméanastáine agus an chathair is mó sa tír. Bhí 773,400 duine ina chónaí in Ashgabat sa bhliain 2004 agus 909,000 duine sa bhliain 2009.
Artadachtail
Mamach crúbach, le dhá nó 4 mhéar coise (bíonn an chéad cheann as láthair i gcónaí, an dara is an 5ú ceann beag nó as láthair). Iompraíonn sé a mheáchan ar an 3ú is an 4ú méar a fhoirmíonn an chrúb scoilte.
Laigin
Bunúis
Molann staraithe an lae inniu, ar bhonn nósanna Éireannacha agus logainmneacha gaolmhara, gurbh ionróirí ón Ghaill nó ón Bhreatain iad na Laigin, a tháinig sa 6ú haois RC ar a mhoille. Tugadh níos deireanaí le chéile iad sna ginealaigh mheánaoiseacha isteach, inar síolraíodh gach rítheaghlach na hÉireann ó Mhíl Espáine.
Ashgabat
D'fhás an chathair as dúnfort a tógadh ann sa bhliain 1881 agus mar sin is cathair sách nua é. Tháinig an t-ainm as sráidbhaile sa limistéir. Sa bhliain 1948 bhuail crith talún mór an chathair. Níor tuairiscíodh an drochscéala go forleathan san Aontas Sóivéadach ag an am. Scriosadh gach foirgneamh a bhí déanta de bhrící agus rinne damáiste mór do na foirgnimh a tógadh le coincréit. Níltear cinnte faoi líon na ndaoine a fuair bás de bharr an chrith talún ach tá formhór na meastachán os cionn 100,000 duine básaithe. Toradh amháin an tubáiste ná an chuma nua-aimseartha ar an gcathair. Is beag seanstruchtúr fágtha ann.
Treehouse of Horror XXVIII
Craoladh an ceathrú heipeasóid, "Treehouse of Horror XXVIII", den naoú sraith is fiche de The Simpsons ar an 22 Deireadh Fómhair 2017. Scríobh John Frink an eipeasóid seo. D'fhéach 3.66 milliún duine ar an eipeasóid.
Ashgabat
Tá Ashgabat suite san Áise Láir idir Gaineamhlach Karakum agus na sléibhte Kopet Dag i ndeisceart na Tuircméanastáine, gar do theorainn na hIaráine. Tugtar uisce isteach anoir trí mheán an Chanáil Karakum ón abhainn Amu Darya. Tá suíomh Nisa, príomhchathair Impireachta na bPairteach anallód.
Laigin
Bunúis
Molann logainmneacha áirithe freisin go raibh siad ann tráth i dtuaisceart na Mumhan agus i gConnacht.
Gluais Téarmaí Aistriúcháin agus Teangeolaíochta
Trasnáil
Bíonn trasnáil ann nuair a chuirtear an sprioctheanga as a riocht de bharr thionchar na teanga foinsí, m.sh. ‘Ní hé sin mo chupán tae’ in áit ‘Ní hé sin an cineál ruda a thaitníonn liomsa.’ Sampla is ea abairt lochtach ar nós 'Tháinig sé as an ngorm' in áit 'Tháinig sé gan choinne'.
Laigin
Dreamanna gaolmhara
Insítear i ndánta ársa le fáil i nginealaigh Gaelacha na meánaoise go raibh trí dhream ann sna ''Laigin: Moltar gur gaolmhar le Dumnonii na Breataine iad na Fir Domnann.
Contae Lincoln, Arkansas
Is contae in Arkansas é Contae Lincoln. Is é Star City príomhbhailte an chontae, agus an chathair is mó daonra. Sa bhliain 2016 bhí 13,705 duine ina gcónaí ann. Is contae tirim é.
Liosta Míthuiscintí Coitianta
Stair
Níl aon fhianaise ann gur chaith na Lochlannaigh clogaid a raibh adharca ainmhithe iontu. Tá na clogid soe le feiceáil in an iliomad scannán agus coimicí ar nós Asterix.
Gluais Téarmaí Aistriúcháin agus Teangeolaíochta
Trasuíomh gramadaí
Malartú struchtúr gramadaí le linn an aistriúcháin, m.sh. a wooden house / ‘teach adhmaid’. Alt éiginnte & aidiacht & ainmfhocal atá sa Bhéarla. Dhá ainmfhocal atá sa Ghaeilge, agus an dara ceann sa ghinideach.
Uileloscadh
Na hEasláin
Cuireadh na céadta milliúin de dhaoine easlána chun báis, ó b'é tuairim na Naitsithe é gur cur amú acmhainní ab ea a leithéidí a choinneáil beo. Thairis sin, ní raibh siad ag réiteach go rómhaith leis an bhféiníomhá de na Gearmánaigh mar "chine osdaonna Arianach" a bhí á scaipeadh i mbolscaireacht na Naitsithe. Amach ó dhaoine le Dia a bhí ar chiall an pháiste agus ar chreapaltáin nach raibh lúth ceart na ngéag acu, básaíodh cuid mhaith daoine a raibh titimeas orthu. Thairis sin, fuair cuid mhaith de dhaoine aimridiú in aghaidh a dtola féin. Tháinig na coireanna seo i gcrích de thoradh an tionscadail eotanáise ar ar thug na Naitsithe T-4—as Tiergartenstrasse 4 ("4, Sráid Ghairdín na nAinmhithe"), arbh é sin seoladh oifigí riaracháin na scéime i mBeirlín. Cuireadh tús leis an gclár eotanáise seo sa bhliain 1939, agus baineadh an-úsáid as torthaí an tionscadail ina dhiaidh sin mar mhúnla do na mórchampaí géibhinn agus léirscriosta.
Compás an Mhairnéalaigh
Stair
Le linn dó a bheith ag cur i gclár na réaltaí theas, chum Lacaille ceithre réaltbhuíon déag chun áiteanna éigin i ndeisceart na spéartha a líonadh nach raibh a lán réaltaí iontu – agus Compás an Mhairnéalaigh ina measc (féach an bosca thíos). Sa lá atá inniu ann glacann an an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta (ARI) le gach ceann de na réaltbhuíonta sin; agus glactar freisin leis na trí réaltbhuíon a rinne Lacaille as an Long.
Ashgabat
Naisc sheachtracha
mion|clé|750px|Soilse Ashgabat san oíche
Liosta Míthuiscintí Coitianta
Stair
Ní dúirt Marie Antoinette Qu’ils mangent de la brioche (Nach n-íosfaidís cáca). I bhfírinne ní fios go díreach cé a chum nó a cheap an scéal apacrafúil seo. Gach seans gur scríbhneoir a bhí i gceist.
Uileloscadh
Eile
Ní raibh mórán Afracánaigh ná Áisigh ina gcónaí sa Ghearmáin i mblianta an Uilelosctha, ach is léir go raibh an beagán féin i nguais mhór, agus an cineál polasaithe ciníochais a bhí i bhfeidhm sa tír. Ba iad "bastairt Dhúiche na Réine" an dream ab fheiceálaí acu. Nuair a d'fhorghabh na Francaigh Dúiche na Réine in Iarthar na Gearmáine i ndiaidh an Chéad Chogadh Domhanda, bhí cuid mhaith saighdiúirí gorma ó choilíneachtaí Afracacha na Fraince ar garastún sa dúiche, agus is follasach gur leag daoine acu suas roinnt chailíní áitiúla, mar a rinne lear maith de na saighdiúirí Francacha eile. Ina leabhar Mein Kampf, scríobh Hitler go raibh na Francaigh tar éis Gormaigh a chur ar garastún i nDúiche na Réine d'aonturas le "glaineacht an chine Ghearmánaigh" a chur ó mhaith.
Laigin
Dreamanna gaolmhara
Seo a leanas roinnt rítheaghlach na ''Laigean:
Compás an Mhairnéalaigh
Stair
La Boussole an t-ainm Fraincise a thug Lacaille ar an réaltbhuíon seo ar dtús, agus Pyxis an t-ainm Laidine a thugtar go coitianta uirthi sa lá atá inniu ann.
Uileloscadh
Eile
Nuair a tháinig na Naitsithe i seilbh na cumhachta, ní raibh siad mall ag locadh na "mbastart" ná á gcaitheamh i dtóin phríosúin. hAimridíodh cuid mhór acu, agus maraíodh roinnt eile sna campaí géibhinn nó sna "turgnaimh mhíocháine".
Páistí nó déagóirí ab ea na "bastairt" nuair a thosaigh réimeas na Naitsithe. Bhí Gormaigh fhásta ina gcónaí sa Ghearmáin freisin, agus iad tagtha go dtí an tír mar mhic léinn, mar ealaíontóirí nó mar lucht ceirde. Ós rud é go raibh coilíneachtaí ag na Gearmánaigh féin san Afraic go dtí gur bhain an Fhrainc is an Bhreatain Mhór díobh iad tar éis an Chéad Chogadh Domhanda, bhí Gormaigh as na tíortha seo ag cur fúthu sa Ghearmáin le fada an lá, freisin: iar-shaighdiúirí a chuir cogadh ar son na Gearmáine, nó iar-státseirbhísigh i gcóras riaracháin na gcoilíneachtaí. Is dócha nach raibh fáilte roimh chuid mhaith de na daoine seo i measc a muintire a thuilleadh, agus mar sin, ní raibh de rogha acu ach imirce a dhéanamh go dtí an Ghearmáin féin. Fuair cuid mhaith acu siúd iad féin cimithe ag na Gearmánaigh, agus ní raibh sé as an ngnáth gur maraíodh iad mar "naimhde cine".
Líon na mBásanna
clé|mion|píchairt Is éadócha go bhfaighidh muid amach choíche cá mhéad a básaíodh san Uileloscadh. D'éirigh leis na saineolaithe, áfach, meastacháin réasúnta inchreidte a oibriú amach. Le déanaí, tháinig cáipéisí Sasanach a agus Sóivéad acha chun solais a thugann le fios gur féidir gur maraíodh níos mó daoine ná mar a chreidtí go nuige seo. Agus an méid sin ráite, is gnách glacadh leis na figiúirí seo leanas:
Gluais Téarmaí Aistriúcháin agus Teangeolaíochta
Trouvaille
Focal Fraincise a chiallaíonn lucky find nó an ingenious idea. Úsáidtear san aistriúchán é ag tagairt do na seifteanna a aimsíonn aistritheoirí chun fadhbanna aistriúcháin a réiteach.
Liosta Míthuiscintí Coitianta
Ainmhithe
Níl sciatháin leathair dall.
Uileloscadh
Líon na mBásanna
Sa tríú heagrán dá shaothar ceannródaíochta, The Destruction of the European Jews, mheasúnaigh Raul Hilberg gur bhásaigh 5.1 milliún Giúdach le linn an Uilelosctha, má chuirtear san áireamh iad siúd a stiúg le hocras is le cruatán na ngeiteonna (thart ar ocht gcéad míle), iad siúd a lámhachadh amuigh faoin aer (milliún agus ceithre chéad míle), agus iad siúd a básaíodh sna campaí (suas le dhá mhilliún agus naoi gcéad míle). Go ginearálta, meastar go raibh Hilberg ag iarraidh fanacht ar an gceann caol den scéal, nó níor thug sé aird ach ar na básanna a bhí ar taifead, agus é ag seachaint an cineál meastacháin a bheadh bunaithe ar na staitisticí. Bhí cur chuige den tsaghas chéanna ag Martin Gilbert, an staraí Sasanach, ina shaothar Atlas of the Holocaust. Is é an toradh a fuair seisean ná cúig mhilliún agus seacht gcéad caoga míle Giúdach, nó bhí figiúirí na nGiúdach a maraíodh sa Rúis agus in áiteanna eile measúnaithe ní b'airde aige. mion|Díbirt Treblinka Bhain Lucy Dawidowicz úsáid as figiúirí na ndaonáireamh réamhchogaidh, agus is é an toradh a fuair sise ná cúig mhilliún naoi gcéad tríocha ceithre mhíle Giúdach. Bhí cuid mhór Giúdach in Oirthear na hEorpa ina gcónaí sna steitleanna, is é sin, i sráidbhailte beaga dá gcuid féin nach raibh ag clárú na mbreitheanna ná na mbásanna ar aon dóigh shásúil. Mar sin, tá sé sábháilte a rá go bhfuil an figiúr sin níos ísle ná an fhírinne. Thairis sin, is iomaí taifead oifigiúil a chuaigh le tine nó a cailleadh ar bhealach éigin eile i mblianta an chogaidh.
Meánscoil na mBráithre, Inis Díomáin
Is meánscoil suite in Inis Díomáin, Contae an Chláir í Meánscoil na mBráithre. Bhunaigh an Bráthair Éamann Iognáid Rís an scoil sa bhliain 1824 agus mar sin tá sí ar na scoileanna is sine in Éirinn. Is í t-aon scoil do bhuachaillí amháin sa chontae. Ba é an Bráthair Ned Hayden, a d'imigh ón scoil sa bhliain 1996, an bráthair deireanach ina phríomh-oide ar an scoil. Tógadh foirgneamh na scoile sa bhliain 1974. Bhí bunscoil ceangailte leis an scoil sna blianta 1939–2000.
D'fhreastail Seán Pilib Ó Maolchalann, a cheap an chéad fhomhuireán, ar an scoil sa bhliain 1858.
Liosta Míthuiscintí Coitianta
Ainmhithe
Níl aon spéis faoi leith ag an tarbh sa dath dearg. Is é geaitsí an duine leis an mbrat dearg a mheallann na tairbh.
Ní bhíonn fonn chun féinshluabháis ar leimíní. Tig an locht a chur ar scannán Disney a cheap radhcanna a thug seo le fios.
Uileloscadh
Líon na mBásanna
Sa Ghearmáin féin, tá an tOllamh Wolfgang Benz, agus é ag obair d'Ollscoil Teicneolaíochta Bheirlín, ar dhuine de na scoláirí is údarásúla i leith an Uilelosctha. Is é an meastachán a d'fhoilsigh seisean ina leabhar Dimension des Volksmords ("Diminsiún an Chinedhíothaithe", 1991) ná go bhfuil líon na mbásanna suite idir cúig mhilliún trí chéad míle agus sé mhilliún dhá chéad míle. Is í an uimhir atá le léamh ar Encyclopedia of the Holocaust ("Ciclipéid an Uilelosctha", 1990) le Yisrael Gutman agus Robert Rozett ná 5.59-5.86 milliún Giúdach.
Gluais Téarmaí Aistriúcháin agus Teangeolaíochta
Tuairisciúil
Ag cur síos ar an gcóras teanga mar atá sé, seachas treoir a thabhairt faoi conas ba chóir dó bheith.
Liosta Míthuiscintí Coitianta
Mata
Nuair atá imeacht éigin a bhfuil dhá thoradh atá ar chomhdhóchúlacht, bonn a chaitheamh agus é ag socrú ar cheann nó cruit mar shampla, má tharlaíonn an toradh céanna arís is arís eile, níl a mhalairt de thoradh níos dóchúla. Cuir i gcás an roulette, má stadann liathróid ar bhosca dubh 30 uair as a chéile, níl dóchúlacht níos airde go stadfaidh an chéad liathróid eile ar bhosca dearg. Seans 50% fós. Réasúnaíocht bhréige an chearrbhaigh a thugtar air seo.
Uileloscadh
Líon na mBásanna
Rinne na Naitsithe an-ródach ar na dreamanna seo leanas freisin, ach dealraíonn sé nach raibh siad á mbailiú go córasach le haghaidh a maraithe, mar a rinne siad leis na Giúdaigh agus leis na dreamanna eile thuas.
Gluais Téarmaí Aistriúcháin agus Teangeolaíochta
Tuairisciúil
Béarla: descriptive.
Uileloscadh
Líon na mBásanna
Thairis sin, rinne an rialtas Cróiteach, is é sin, an páirtí Ustaša, géarleanúint ar na Seirbiaigh beag beann ar na Naitsithe a raibh siad ag comhoibriú leo. Fuair 330,000-390,000 Seirbiach bás san fheachtas seo.
Compás an Mhairnéalaigh
Stair
Faightear í san áit a raibh crann seoil na Loinge. Sa bhliain 1844 chruthaigh an réalteolaí Sasanach John Herschel réaltbhuíon nua darbh ainm Malus (an focal Laidin ar crann seoil) agus chuir sé in áit Chompás an Mhairnéalaigh í, ach níor ghlac an lucht réalteolaíochta léi agus tá Compás an Mhairnéalaigh ar cheann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha fós.
Uileloscadh
Ar Lorg na gCaipéisí
Go gairid i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda, bhí na milliúin de dhaoine ag iarraidh tásc nó tuairisc a muintire agus a gcuid cairde is aitheantas a fháil. In imeacht na mblianta, tháinig maolú ar na hiarrachtaí seo de réir a chéile. Mar sin féin, tá sé ag éirí coitianta arís, ina measc siúd ar cailleadh daoine gaoil leo san Uileloscadh, dul ar lorg sonraí faoi chinniúint a muintire. Tá Yad Vashem ag coinneáil bunachar sonraí inchuardaithe ar fáil a bhfuil trí mhilliún ainm i dtaisce ann, is é sin, beagnach duine as gach beirt de na Giúdaigh a básaíodh san Uileloscadh. Is féidir an bunachar sonraí seo a chuardach tríd an Idirlíon nó san áit féin.
An Dóigh ar Cuireadh i gCrích é
mion|[[suaitheantais fáiscthe ar léin te]]
Liosta Míthuiscintí Coitianta
Reiligiúin
Deirtear go minic gur triúir a bhí i gceist leis An Triúr Saoithe a chonaic réalta, a thug don bhóthar agus a chroch féiríní deasa leo do mhac Dé. I bhfírinne is scoláirí ar an mBíobla a chum gur triúr a bhí i gceist bunaithe ar líon na mbronntanas. Deirtear gur rugadh Íosa ar an 25ú La Nollaig. Ní luaitear dáta mar sin sa Bhíobla, ach is féidir go dtugann sé dáta éigin i Meán an Fhómhair le fios. Is é an Pápa Iulius I a chéadroghnaigh an 25ú La Nollaig sa bhliain 350 CE mar lá oifigiúil an chomórtha. Is féidir gur roghnaíodh an chéad dáta le dul bonn ar aon le féilte ghrianstad an gheimhridh. Tá an Nollaig millte agam oraibh anois nach bhfuil. Ó agus ní hann do Dhaidí na Nollag ach oiread.
Compás an Mhairnéalaigh
Stair
Sa cheantar céanna seo den spéir chuir an réalteolai Gearmánach Johann Bode réaltbhuíon nua darbh ainm Lochium Funis (.i. an Luasmhea agus an Téad), ach tá an réaltbhuíon seo as feidhm chomh maith.
Miotaseolaíocht
Ós rud é nár cruthaíodh réaltbhuíon Chompás an Mhairnéalaigh go dtí an 18ú haois, níl aon bhaint aici le miotaseolaíocht an tSeansaoil. Lena chois sin, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht leis an réaltbhuíon seo ós rud é gur scoir Lacaille den thraidisiún sin ar dá réir a d'ainmnítí na réaltbhuíonta as carachtair mhiotaseolaíocha; ina áit sin roghnaigh sé go formhór ainmneacha uirlisí a úsáidtear sna heolaíochtaí.
Liosta Míthuiscintí Coitianta
Siamsaíocht
'Play it again Sam' Mór-ráiteas mórchailiúil an scannáin dhádhathaigh Casablanca. Ach amháin nach ndeirtear sin sa scannán féin, "Play it, Sam" a thagann as béal Ingrid Bergman a ghlac ról Ilsa Lund.
Eolaíocht
Ní bhíonn tionchar ag Iarmhairt Coriolis ar an mbealach a gcasann an t-uisce agus leithreas á sruthlú. Tagann Iarmhairt Coriolis ó chasadh na cruinne uile agus tá sé i bhfad rólag le tionchar a bheith aige ar mhiceascála mar seo. Tagann an iarmhairt chun suntais ar scálaí i bhfad níos mó, treochtaí na n-aigéan agus córas aimsire. Tá an botun seo le feiceáil sa Simpsons.
Ní scartar cumas intleachtúil idir taobh clé agus taobh deas na hinchinne. Tá roinnt feidhmeanna ar fáil ar thaobh faoi leith, amhail cumas urlabhra agus teanga i Réigiun Broca nó réigiún Wernicke. Agus bíonn siad seo in úsáid níos mó i dtascanna ar leith. Má dhéantar dochar d'aon cheann de na leathsféir inchinne go luath sa saol duit, áfach, is féidir na feidhmeanna seo a dhéanamh leis an taobh eile. Tá feidhmeanna eile amhail cuimhne, réasúnú ginearálta agus luailrialaithe scartha go cothrom idir an dá thaobh.
Nuair a thagann rocanna i mbarra do chuid méar, níl aon bhaint ag ionsú uisce leis. Is é uathchóras na néaróg a spreagann soitheach-chrapadh logánta. Is féidir gur buntáiste a bhí anseo dúinn san éabhlóid sa tslí is go mbeadh ar ár gcumas breith ar nithe agus sinn ag cur fúinn i dtimpeallacht a bhí faoi uisce.
Éinne a rinne staidéar ar an mbitheolaíocht tamall de bhlianta ó shin d’fhoghlaim siad go raibh áiteanna faoi leith ar an teanga ina mblaisfeá blasanna éagsúla. Tá gach blas le blaiseadh ar an teanga ar fad, áfach. Anuas air sin caitheadh blas amháin eile saor in aisce isteach leo is é sin umami na Seapáinise a chiallaíonn 'blas taitneamhach neamh-mhilis' Is gabhdóirí (nithe beaga ar an teanga a bhlaiseann ábhar) a fhreagraíonn don ghlútamáit, a bhfuil aithne againne air san fhoirm shalannach glútamáit mhonasóidiam nó MSG.
Uileloscadh
Sluachampaí Daorbhroide (1933-1945)
Ón mbliain 1933 ar aghaidh, chuir na Naitsithe bun le sraith de champaí daorbhroide sa Ghearmáin féin le cimí polaitiúla agus daoine "neamhthaithneamhacha" eile a choinneáil iontu. Údaráis áitiúla a bhunaigh cuid mhór de na campaí seo. De réir a chéile, áfach, tháinig córas lárnaithe an riaracháin i seilbh na gcampaí seo, agus tháinig na campaí móra géibhinn ar an bhfód sna sálaí ag na mionchampaí seo. Sa bhliain 1939, bhí sé champa móra ag obair cheana, agus iad suite sa Pholainn. De réir mar a bhí an cogadh ag dul ar aghaidh, d'iompaigh na campaí géibhinn ina lárionaid dúnmhar fóireachta, céastóir eachta agus sclábhaíocht a do na Giúdaigh agus na cimí cogaidh.
Liosta Míthuiscintí Coitianta
Eolaíocht
Tá cuimhne sách fada ag an iasc órga, suas le trí mhí nó mar sin,ní an 30 soicind a luaitear go minic.
Uileloscadh
Sluachampaí Daorbhroide (1933-1945)
Le linn an chogaidh, tógadh campaí nua ar fud na hEorpa, go háirithe in aice leis na pobail mhóra Ghiúdacha, nó áit a raibh cuid mhór intleachtóirí Polannacha, Giofóga nó Cumannaigh ag cur fúthu. Bhí an chuid ba mhó de na campaí seo suite i nGobharnóireacht Ghinearálta na Polainne. Mar sin féin, bhí ceann, ar a laghad, i ngach tír dá raibh forghafa ag na saighdiúirí Gearmánacha. D'úsáidtí traen acha earraí leis na príosúnaigh a iompar go dtí na campaí, agus is iomaí cime a shíothlaigh ar an traein sular bhain sé amach a ceann scríbe. Bhí campaí géibhinn sa Ghearmáin féin. Ós rud é nár theastaigh ón lucht rialtais súil na nGearmánach a tharraingt ar an Uileloscadh, ní rabhthas ag cur cimí chun báis sa tír dhúchais féin, ach is iomaí príosúnach a bhásaigh de dheasca na ndroch-choinníollacha sna campaí seo, agus cuireadh cuid mhór acu chun báis ar bhealach ní ba choinbhinsiúnta ná na seomraí gáis.
Liosta Míthuiscintí Coitianta
Eolaíocht
Ní mharódh pingin duine dá gcaithfí é ó bharr fhoirgneamh mhóir spéire é. Is é an críoch-threoluas (an luas is mó a bhainfeadh sé amach sa treo sin) a bheadh aige is é ag titim ná 48–80 km san uair cuma cén airde óna dtitfeadh sé.
Uileloscadh
Géarleanúintí na nGiúdach (1938-1941)
mion|Kristallnacht, 9ú/10ú lá de Mhí na Samhna 1938 Is iomaí scoláire a deir gurbh í Oíche na Gloine Briste (Reichskristallnacht) a chuir tús leis an Uileloscadh. Ar an naoú lá de Mhí na Samhna sa bhliain 1938, rinneadh ionsaithe brúidiúla ar na Giúdaigh ar fud na Gearmáine. Tugadh drochíde do na daoine féin, agus chuaigh léirscrios ar a gcuid maoin saolta. Fuair céad Giúdach, a bheag nó a mhór, bás sa teagmháil seo, agus cimíodh tríocha míle acu sna campaí géibhinn. Rinneadh dochar nó scrios ar seacht míle siopa de chuid na nGiúdach, agus ní raibh sionagóg sa Ghearmáin nach ndearnadh damáiste de chineál éigin uirthi. Bhí imeachtaí den chineál chéanna ar siúl i Vín san am céanna.
Liosta Míthuiscintí Coitianta
Eolaíocht
Ní imíonn an t-alcól ar fad as bia le linn cócaireachta, cé go n-athraíonn an t-alcól ina ghal ag pointe níos ísle ná uisce.
Uileloscadh
Géarleanúintí na nGiúdach (1938-1941)
Le linn an Dara Cogadh Domhanda, rinne pobail áitiúla géarleanúintí ar a gcuid comharsan Giúdach anseo agus ansiúd sna tíortha forghafa. Fuair cuid de na géarleanúintí seo spreagadh ó na Gearmánaigh, agus tháinig an chuid eile go spontáineach, cosúil le géarleanúint Iaşi sa Rómáin ar an 30ú lá de Mhí an Mheithimh sa bhliain 1941, agus imeachtaí Jedwabne sa Pholainn. Mharaigh póilíní Rómánacha agus muintir Rómánach na háite 14,000 Giúdach in Iaşi. I Jedwabne, fuair uimhir de Ghiúdaigh atá idir 380 agus 1,600 bás i lámha a gcuid comharsan Polannach.
Na Scéimeanna Eotanáise (1939-1941)
Bhí scéim eotanáise T-4 (Tiergartenstrasse 4, ainmnithe as seoladh na ceanncheathrún a bhí ag stiúradh na scéime) dírithe ar "ghlaineacht oidhreachtúil na nGearmánach" a chosaint. Cuireadh dhá chéad míle duine chun báis sna blianta 1939-1941. Easláin de chineálacha éagsúla a bhí ann, daoine a raibh titimeas orthu, nó galar intinne, nó máchail ar an gcorp nó ar an intinn. De réir an aicmiúcháin oifigiúil, bhí na dreamanna seo thíos le cur chun báis, nó an chuid acu a bhfuarthas ceadúnas a maraithe ó na dochtúirí a rinne scrúdú orthu:
Bás aíodh na hothair i nGrafeneck in aice le Stuttgart, áit ar baineadh triail as an chéad seomra gáis; in Hartheim san Ostair in aice le Linz; Hadamar, áit ar bhain toit an chréamatóiriam súil na háite ar a raibh ag titim amach; i mBernburg an der Saale; i mBrandenburg an der Havel, áit a raibh campa géibhinn Brandenburg-Görden freisin; agus i Sonnenstein i bPirna, i gcóngar do Dresden.