cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sléacht Jallianwala Bagh
Baint le hÉirinn
Bhí an leifteanantghobharnóir i bPuinseáb ag an am, Michael O'Dwyer, as Baile an Bharúin, Tiobraid Árann.
Iarmhairtí
Ní raibh ar Dyer aghaidh ar thabhairt ar ghníomh araíonachta nó ceartas sibhialta nó míleata, ach amháin go bhfuarthas ciontach i bhfaillí dualgais, baineadh a cheannas de agus athghaireadh chun na Breataine é. Fuair Dyer fáilte an ghaiscígh nuair a dfhill sé abhaile. Bhí go leor síntiús á dtabhairt, GBP 26,000 in iomlán, méid ollmhór airgid ag an am.
Séadchomhartha agus oidhreacht
Sa bhliain 1920, bunaíodh iontaobhas chun cuimhneacháin a thógáil ar an suíomh, tar éis a ritheadh rún ag an gComhdháil Náisiúnta Indiach. Sa bhliain 1923, cheannaigh an t - iontaobhas talamh don tionscadal. Tógadh cuimhneachán, a dhear an t-ailtire Meiriceánach Benjamin Polk, ar an suíomh agus chuir Uachtarán na hIndia Rajendra Prasad tús leis ar an 13 Aibreán 1961, i láthair bhí Jawaharlal Nehru agus ceannairí eile. Cuireadh lasair leis an suíomh ina dhiaidh sin.
Fanann na marcanna piléar ar na ballaí agus ar na foirgnimh in aice leo go dtí an lá atá inniu ann. Is é an tobar inar léim go leor daoine agus inar bádh iad ag iarraidh iad féin a shábháil ó na hurchair ná séadchomhartha cosanta taobh istigh den pháirc.
Rinne Uifham Singh (a bhí i láthair nuair a tharla an sléacht) An Ridire Mícheál Ó Dubhuir (a bhí ina Leifteanant-Ghobharnóir ar Phuinseáb ag am an tsléachta) a fheallmharú i Londain sa bhliain 1940. Crochadh é.
Alex Ferguson
Bainisteoir agus iarimreoir sacair Albanach is ea Sir Alex Ferguson OBE (rugadh Alexander Chapman Ferguson ar 31 Nollaig, 1941 i nGovan, Glaschú). Bhí Ferguson ina bhainisteoir ar Manchester United F.C. ó 1986, agus is é an bainisteoir is rathúil i sacar Sasanach. Bhí Ferguson ina bhainisteoir freisin leis na foirne Albanacha Aberdeen F.C., East Stirlingshire, St. Mirren agus an fhoireann náisiúnta féin ar feadh tamaill, tar éis báis Jock Stein.
Bhí tréimhse beagán rathúil ag Ferguson mar imreoir níos luaithe, ag imirt le Queen's Park, St. Johnstone, Dunfermline AFC, agus Falkirk. D'fhógair go raibh sé le héirí as Manchester United sa bhliain 2013.
Pierre-Hugues Herbert
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Fhranc é Pierre-Hugues Herbert. Rugadh é ar an 18 Márta 1991.
Sutherlands Creek, Victoria
Bailecheantar atá suite 84 km siar ó Mhelbourne, Victoria na hAstráile, is ea Sutherlands Creek. Sa bhliain 2011, bhí 303 duine ina gcónaí ann.
Jill Blee
Scríbhneoir, staraí agus eagarthóir Astrálach is ea Jill Blee agus suim ar leith aici sna hÉireannaigh san Astráil.
Tá trí úrscéal staire scríofa aici: The Pines Hold Their Secrets (faoi lonnaíocht phionósach Oileán Norfolk), Brigid (faoin Drochshaol) agus The Liberator’s Birthday (faoi Éireannaigh in Ballarat sa bhliain 1875). Tá roinnt saothair staire foilsithe aici freisin.
Múineann sí scríbhneoireacht ag an Council of Adult Education in Melbourne agus stair in Ollscoil an Tríú hAois (U3A).
Tá sí ina stiúrthóir ar an Ballarat Mechanics’ Institute.
Igor Stravinsky
Ba chumadóir Rúiseach é Igor Fyodorovich Stravinsky (Rúisis: Игорь Фёдорович Стравинский) (17 Meitheamh 1882 – 6 Aibreán 1971). Ba é ballet cáiliúil Le Sacre de Printemps, nó Deasghnáth an Earraigh, le hIgor Stravinsky, a chuir tús leis an gceol clasaiceach nua-aimseartha. Cuireadh é i láthair den chéad uair ar 29 Bealtaine 1913. Nuair a cuireadh an ballet ar siúl i bPáras na Fraince sa bhliain 1913, níor thaitin sé leis an lucht féachana ar chor ar bith agus bhí círéib san amharclann.
clé|mion|185x185px|1955
Bhí olc ar go leor daoine mar go raibh an sár-rinceoir ballet, Vaslav Nijinsky. Bliain roimhe sin, ag rince sa seó agus ghlac siad scannal nuair a léiríodh an ballet, L’apres-midi d’un Faune, ina ndearna seisean rince macnasach. Tharla an chíréib mar bhí cuid den lucht féachana i bhfabhar an bhallet agus an chuid eile go mór ina choinne.
Contae Lamar, Alabama
Is contae in Alabama é Contae Lamar. Tá sé suite in iarthar an stáit, ar theorainn na Mississippi. Tá an dlús daonra (9/km²) ann. Is é Vernon príomhbhaile an chontae. Sa bhliain 2016 bhí 13,918 daoine ina gcónaí ann. Tá sé ag críochantacht le Contaetha Marion, Fayette, Pickens, agus le Contaetha Mississippi Lowndes, agus Monroe.
Antonov 225
mion|clé|Antonov 225 Eitleán ollmhór ab ea Antonov An-225 Mriya (Антонов Ан-225 Мрія nó brionglóid). Ba é an t-eitleán is mó ar domhan é.
Contae Lamar, Alabama
Is contae tirim (Béarla: dry county) é Contae Lamar, is ionann sin agus tá sé in éadan an dlí ag díol alcól ar chor ar bith.
Stair
Bunaíodh Contae Lamar ar 8 Feabhra 1877. Ainmníodh an contae i gcuimhne ar Lucius Quintus Cincinnatus Lamar, Seanadóir stáit Mississippi.
Antonov 225
I dtosach mí an Mhárta 2022, scriosadh an t-aerárthach ag Aerfort Hostomel le linn an ionradh na Rúise ar an Úcráin.
Taiscshorcóirí Walthamstow
Is taiscumar suite sa London Borough of Waltham Forest é Taiscshorcóirí Walthamstow.
Antonov 225
Antonov 225 in Éirinn
Stop an Antonov 225 in aerfort na Sionainne in 2013, agus arís in 2015. Bhí na mílte in aerfort na Sionainne chun an Antonov 225 a fheiceáil. Níl aerfort ar bith eile in Éirinn mór go leor don Antonov 225.
Clio, Alabama
Is cathair i gContae Barbour, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá é Clio. Bhí 1,470 duine a bheith ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2016.
Fuilchill dhearg
Is iad na fuilchealla dearga (dá ngairtear freisin eiritricítí) an cineál ceall fola is coitianta san orgánach veirteabrach agus is iad an modh is tábhtachtaí le haghaidh ocsaigine (O2) a seachadadh go dtí na fíocháin via an sreabhadh fola tríd an gcóras imshruthaithe. Glacann siad suas ocsaigin sna scamhóga nó geolbhaigh agus scaoileann siad í amach ina dhiaidh sin sna ribeadáin.
I ndaoine, bíonn fuilshealla dearga aibí ar fáil mar dhioscaí déchuasacha solúbtha gan núicléas cille agus orgánaidí den chuid is mó. Táirgtear 2.4 milliún eiritricít nua in aghaidh an tsoicind. Forbraíonn na cealla sa smior agus imshruthann siad ar feadh 100-120 lá sa chorp, go dtí go mbíonn a gcomhpháirteanna athchúrsaithe ag macrafagaigh. Glacann gach imshruthú scaipeadh thart ar 20 soicind. Is fuilchealla dearga iad thart ar aon cheathrú de na cealla i gcorp an duine.
An Úcráin
Tír is ea an Úcráin (Úcráinis: Україна, rómhánaithe: Ukrayina ) suite in Oirthear na hEorpa.
D Day
Tugtar D-Day ar an 6 Meitheamh 1944, nuair a chuaigh fórsa ollmhór de chuid na gComhghuaillithe i dtír sa Normainn, ar chósta na Fraince le linn an Dara Cogadh Domhanda.
An Úcráin
Sanasaíocht
Tá teoiricí éagsúla ann maidir le bunús sanasaíoch an ainm Úcráin, ach is é an ceann is coitinne ná gur tháinig sé ó shean-nath Slavach le haghaidh "talamh críche, teorainn" .i. ó Sean-Slavais Oirthearach оукраина, díorthaithe ó na focail оy (u, "ag") + краи (krai, "imeall"), nó край (kraj, "talamh").
D Day
clé|mion|222x222px|LSM 206 A Co's D8's, 9h35 6 Meitheamh 1944|alt= Bhí Oibríocht Neiptiúin ar an ngníomhaíocht mhíleata ón bhfarraige ba mhó i stair an chine dhaonna. Cuireadh 160,000 saighdiúir de chuid na gComhghuallaithe i dtír ar chladaí na Normainne le troid in aghaidh na nGearmánach. Seoladh trúpaí Meiriceánacha, Briotanacha, Ceanadacha, srl. go dtí tránna na Normainne, agus na cód-ainmneacha úd Utah, Omaha, Gold, Juno agus Sword ar chrioslaigh éagsúla an chósta. Ag úsáid ait-tancanna, aerfhórsaí, céanna Maoildearg agus PLUTO (píblíne faoin bhfarraige), bhuaigh na Chomhghuaillithe i gcoinne na Naitsithe.
An Úcráin
Tíreolaíocht
Tá an Úcráin ag críochantacht leis An Rúis, ar an taobh thoir agus thuaidh, leis An Bhealarúis san iarthuaisceart, leis An Pholainn, leis An tSlóvaic, leis An Ungáir ar an taobh thiar, leis An Rómáin, agus leis An Mholdóiv ar an taobh thiar theas, agus an Mhuir Dhubh agus an Mhuir Mheoid san deisceart agus san oirdheisceart faoi seach.
D Day
Maraíodh b'fhéidir 7,000 ar an dá thaobh, in iomlán, ar Lá L.
An Úcráin
Tíreolaíocht
Tá achar de 603,628 km2 (233,062 míle cearnach) aici, rud a chiallaíonn gurb í an tír is mó í atá go hiomlán laistigh den Eoraip.
D Day
Saoradh príomhchathair na Fraince, Páras, ó na Gearmánaigh  i mí Lúnasa den bhliain chéanna. mion|[[Teach solais|Teach Solais an Fhóid Duibh i nGaeltacht iarthuaisceart Mhaigh Eo]]
An Úcráin
Daonra
Bhí 42.5 milliún duine ina gcónaí sa tír sa bhliain 2008, 77.8 % díobh ina Úcránaigh eitneacha, le mionlaigh shuntasacha eile; Rúisigh eitneacha (17 %), Bealarúisigh, Tataraigh agus Rómánaigh.
D Day
Imeachtaí
Theastaigh aimsir shuaimhneach le go mbeadh na heitleáin in ann tuirlingt agus buamaí a ligean anuas agus go mbeadh na long a in ann teacht i dtír. Bhí málaí droma troma ag na saighdiúirí fosta agus thiocfadh go mbáfaí i bhfarraigí arda iad.
An Úcráin
Teangacha
Is í an Úcráinis teanga oifigiúil na hÚcráine, agus í scríofa san aibítir Choireallach.
D Day
Imeachtaí
Bhí sé beartaithe ag Ceannasaí Fhorsaí na gComhghuallaithe an Ginearál Dwight D. Eisenhower go dtabharfaí faoin ionradh ar 5 Meitheamh. Bheadh an taoide i gceart, bheadh solas na gealaí ann agus bhí gach rud réidh. Ach cuireadh an plean ar athló é ag an nóiméad deiridh de bharr stoirme a bhí ag teacht ón Atlantach agus a bhuailfeadh cósta theas na Breataine an lá sin. . Agus thug na tuairiscí le fios go raibh stoirm ón Atlantach le cladaí na Normainne a bhualadh ar an 5 Meitheamh. Bhí ar an Ghinearál Eisenhower idirghabháil a dhéanamh idir chomhairleoirí aimsire na Breataine agus Mheiriceá a bhí ar mhalairt tuairime. clé|mion|265x265px|an Ginearál [[Erwin Rommel|Rommel ]] Ba é an stáisiún aimsire i Maigh Eo a thug an t-eolas agus na figiúirí faoi bhrú atmaisféar etc, a chinntigh go raibh an stoirm le teacht. Bhí na Gearmánaigh den tuairim go mbeadh sé dodhéanta ag na Comhghuallaithe teacht i dtír ar chladaí na Normainne ar 6 Meitheamh. Bhí an Ginearál Rommel ar a laetthanta saoire fiú (breithlá a bhean).
An Úcráin
Teangacha
Bíonn Rúisis á labhairt go forleathan freisin.
D Day
Imeachtaí
Nuair a cuireadh an t-ionradh ar athló, bhí rudaí ag féachaint go dona don fhórsa ollmhór a bhí bailithe le chéile sa mBreatain – longa, eitleáin, saighdiúirí, píolótaí, mairnéalaigh – na mílte, mílte daoine ar fad.
An Úcráin
Cultúr
Is í an Chríostaíocht Cheartchreidmheach Oirthearach an reiligiún ceannasach, agus chuaigh sé go mór i gcion ar ailtireacht, litríocht agus ceol na hÚcráine.
Is é 24 Lúnasa Lá Náisiúnta na hÚcráine, a dhéanann comóradh ar neamhspleáchas na tíre ón Rúis.
Stair
Tá daoine ina gcónaí i gcríoch na hÚcráine ar a laghad ar feadh 44,000 bliain. Tá seans maith ann gur thosaigh ceansú an chapaill anseo, agus freisin gur tír thionscnaimh na teangan Prota-Ind-Eorpaise í.
D Day
Imeachtaí
Cuireadh an tuairisc faoi bhráid an Ghinearáil. Thug Eisenhower dá bharr treoir d’fhórsaí na gComhghuallaithe tabhairt faoin ionradh an lá dár gcionn, ar 6 Meitheamh.
An Úcráin
Stair
Sna meánaois eanna, ba limistéar lárnach í de chultúr na nOir-Shlavach í, mar shampla, an stát cumhachtach 'Cív na Rúise'.
D Day
Imeachtaí
Mar sin, tháinig an t-ionsaí aniar aduaidh ar na Gearmánaigh. Ní raibh longa aimsire acu san Atlantach Thuaidh agus ní raibh a fhios acu go raibh feabhas le teacht ar an aimsir chomh gasta sin i ndiaidh na stoirme. mion|na mairbh ar an trá mion|saighdiúirí gortaitheː trá Omaha
An Úcráin
Stair
Tar éis í a bheith ilroinnte sa 13ú haois, bhí an Úcráin faoi réir coimhlinte, forlámhais agus deighilte ag cumhachtaí éagsúla. Tháinig Poblacht Chosacach chun cinn le linn na 17ú agus an 18ú haois eanna, ach, thairis sin, d'fhan an Úcráin roinnte go dtí a comhdhlúthú isteach sa phoblacht Sóivéadach sa bhfichiú haois.
D Day
Imeachtaí
== Cuntas finné súlː an "8th Irish" == Amuigh ar an fharraige (6 Meitheamh), bhí iontas ar Jim Fitzsimons an méid sin bád a fheiceáil ar gach taobh, iad uilig ar an bhealach go dtí an Normainn. “Sa deireadh bhí muidne san 8th Irish mar chuid den ghrúpa tosaigh san ionradh farraige ba mhó riamh, " a deir sé. Bhí sé 24 bliana d’aois. Sular bhain siad Trá Juno amach, léim siad trasna go LCA (báid dul i dtír) agus dúirt siad a bpaidreacha deireanacha iontu. Nuair a bhain siad an trá amach, bhí an t-uisce suas go dtí a mbrollach nuair a léim siad as an LCA agus bhí greim dhá lámh ag Jim ar a raidhfil os cionn a chinn, agus piléir ag feadaíl thart lena chluasa. Rith siad go gasta i dtreo na ndumhcha, áit ar troid siad lámh go lámh leis na Gearmánaigh. Ansin, b’éigean dóibh bealach a ghlanadh trí na mianaigh talún do na Royal Winipeg Rifles. Bhí coirp agus saighdiúirí gortaithe i ngach áit ach lean siad ar aghaidh leis an dualgas a bhí orthu a chomhlíonadh... "
An Úcráin
Stair
Bhain an Úcráin a neamhspleáchas amach ar 24 Lúnasa 1991. mion|An [[réabhlóid Oráisteach, 2004|clé]]
Tar éis gur tharla díscaoileadh an Aontais Shóivéadaigh, lean an Úcráin ag coimeád an dara fórsa míleata is mó san Eoraip, i ndiaidh na Rúise, nuair a chuirtear cúltacaí agus pearsanra paraimíleata san áireamh.
2014-2021
Ghabh an Rúis an Chrimé isteach inti féin sa bhliain 2014, ar cuid den Úcráin í ó cheart, go mídhleathach, gníomh a cháin an tAontas Eorpach.
Chuir Parlaimint na hÚcráine a hUachtarán as oifig ar 22 Feabhra 2014 tar éis na míonna d'agóidí agus de chorraíl i measc an phobail. Thosaigh tréimhse fhada éiginnteachta de dhroim chaidreamh na hÚcráine leis an Aontas Eorpach, ar thaobh amháin, agus leis an Rúis, ar an taobh eile.
Ar an 25 Samhain 2018, rinne an Rúis ionradh armtha ar thrí longa cogaidh de chuid na hÚcráine i gcaolas Ceirts. Ghabh an Rúis smacht ar an Mhuir Mheoid mar sin, gníomh a cháin an tAontas Eorpach aon uair arís.
2022-
Ar adhmhaidin an 24ú Feabra 2022, d'fhógair Vladimir Putin, uachtarán na Rúise, "oibríocht mhíleata" leis an Úcráin a "dhímhíleatú".
Polaitíocht
Is poblacht í an Úcráin, faoi chóras leath - uachtaránachta le craobhacha reachtacha, feidhmiúcháin, agus breithiúnacha ar leith.mion|Ardeaglais Mhicil Naofa i gCív|clé
Is stát aonadach é an Úcráin atá comhdhéanta de 24 oblast (cúige), agus cathair a bhfuil stádas speisialta aici: Cív, an phríomhchathair agus an chathair is mó, clé|mion|Fómhar an arbhair, Volodymyr Orlovsky, 1882Roimh 2014, bhí poblacht uathrialach amháin (an Chrimé) agus cathair a raibh stádas speisialta aici Sevastopol, ina mbíonn leaba ancaire in áirithe, faoi chomhaontú léasaithe, ag Cabhlach Rúiseach na Mara Duibhe.
Geilleagar
Le fada, bhí an Úcráin ina ciseán aráin domhan da, mar gheall ar an ithir shaibhir. Sa bhliain 2011, bhí an Úcráin san tríú háit ar domhan i dtaobh onnmhairithe gráinne. Ina theannta sin, tá earnáil déantúsaíochta dea-fhorbartha aici, go háirithe i réimse an aeraspáis agus trealaimh thionsclaíochta.
Breámhaine
Is barúntacht suite i gContae na hIarmhí é Breámhaine.
Steiglitz, Victoria
Baile beag atá suite 92 km siar ó Mhelbourne, Victoria na hAstráile, is ea Steiglitz.
Liosta othar sonrach Ebola
Othair shonracha Ebolaː
Paul Gascoigne
Deirtear go raibh Paul Gasgoigne, nó Gazza mar a thugtar air, (a rugadh ar an 27 Bealtaine 1967 in oirthuaisceart Shasana) ar dhuine de na himreoirí sacair ab fhearr dá ghlúin. Imreoir lár páirce an-tréitheach a bhí ann, a chuir tús lena ghairm leis a chumann áitiúil Newcastle United sa bhliain 1985, sular chaith sé tréimhsí le clubanna móra eile ar nós Tottenham, Lazio, Rangers, Middlesbrough agus Everton. D’imir sé le foireann idirnáisiúnta Shasana chomh maith idir na blianta 1988 agus 1998, agus cuimhnítear an sárthaispeántas a chuir sé isteach sa Chorn Domhanda na bliana 1990 go háirithe. Ina chluiche deireanach sa chomórtas, rinne sé feall ar imreoir eile agus bronnadh cárta buí eile air, rud a chuirfeadh é amach as an chéad chluiche eile. Thosaigh Gascoigne ag gol go hoscailte amuigh ar an bpáirc imeartha, rud a chuaigh go mór i bhfeidhm ar an lucht féachana sa bhaile. Tar éis a chuid éachtaí sa Chorn, bhí cáil dhomhanda bainte amach aige, agus stádas mar dhuine de laochra nua-aimseartha an chluiche.
Tharraing Gascoigne an-chuid chonspóid ag an am céanna, ar an bpáirc imeartha ar dtús agus ansin taobh amuigh den chluiche. Bhí fadhbanna tromchúiseacha aige le leis an ól agus le drugaí, agus fadhbanna intinne a thiocfadh chun solais ní ba dhéanaí. Chuir na deacrachtaí ina shaol pearsanta go mór isteach ar a ghairmréim imreora, agus srian leanúnach ar an méid a bhí sé ábalta a dhéanamh mar imreoir. Nuair a d’éirigh Gascoigne as an gcluiche mar imreoir, thóg sé post sealadach le Kettering Town sa bhliain 2005 mar bhainisteoir orthu. Agus é saor ón imirt, thosaigh a chuid fadhbanna ag dul in olcas go dtí gur cuireadh faoi ghlas san ospidéal é ar an 21 Feabhra 2008, tar éis eachtra in óstán abhaile i Newcastle. Chuaigh sé isteach i gclinic chun athshlánú a dhéanamh, agus tháinig sé réasúnta slán as ag deireadh na bliana 2008.
Stéphane Robert
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Fhrainc é Stéphane Robert. Rugadh é ar an 17 Bealtaine 1980.
mion|clé|250p|Stéphane Robert
Denis Irwin
Is iarimreoir sacair Éireannach é Denis Irwin a rugadh i gCorcaigh ar 31 Deireadh Fómhair, 1965. Bhí rath ag Irwin ina pheileadóir le Manchester United F.C. i Sasana, agus le Foireann náisiúnta sacair Phoblacht na hÉireann.
D'fhág Irwin na Red Devils sa bhliain 2002, agus d'ímir sé leis an bhfoireann Wolverhampton Wanderers go dtí 2004. Níos luaithe, thosaigh sé ag imirt le hOldham Athletic agus Leeds United F.C. Chuaigh sé go Old Trafford sa bhliain 1990.
Cephalochordata
Is grúpa cordach simplí mara é an fofhíleam Cephalochordata (ó 'kephalé', "ceann" agus 'khordé', "corda" sa tSean-Ghréigis). Níl ach ord amháin atá fós beo, na Amphioxiformes (ar a dtugtar “amfaibhioraigh”). Is minic a fhaightear iad adhlactha i ngaineamh in áiteanna éadomhaine na bhfarraigí trópaiceacha nó measartha. San Áis, saothraítear iad ar bhonn tráchtála i gcomhair beathaithe daoine agus ainmhithe. Scrúdaítear go mion iad Is ábhair scrúdaithe iad sa zó-eolaíocht, toisc go léiríonn siad bunús na gcordach.
Leagan amach fisiceach
Fásann na Cephalochordata chomh fada le cúig cheintiméadar, ach is féidir leo ocht gceintiméadar a shroichint. Cosúil le na cordaigh, tá trí thréith thábhachtacha acu, néarfheadán droma, scoilteanna geolbhaigh agus eireaball iaranasach. Chomh maith le sin, tá cosúlacht eile acu, matáin cóirithe i mbloic dá ngairtear mióimírí.
Gilitín
Is ionann Gilitín agus uirlis básaithe a d'úsáidtí, go háirithe sa Fhrainc le linn na Réabhlóide sa tír sin. Ainmníodh é as an bhfear a mhol é ar dtús; an Dr. Joseph-Ignace Guillotin. Maraítear duine le gilitín trí dhícheannú. Úsáideadh é chun duine a chur chun bás don uair dheireanach sa Fhrainc, sa bhliain 1977.
Luksika Kumkhum
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Téaváin í Luksika Kumkhum. Rugadh í ar an 21 Iúil 1993.
Sudetenland
Is ceantar a bhí sa tSeicslóvaic é Dúiche na Sudetenland (nó an Suidéit mar leagan Gaeilge tagtha ón Laidin Sudetia). Rinne Hitler ionradh uirthi roimh thús an Dara Cogadh Domhanda chun Lebensraumm (Gaeilge: spás cónaithe) a fháil dá impireacht Naitsíoch.
Smythesdale, Victoria
Baile atá suite 135 km siar ó Mhelbourne, Victoria na hAstráile, is ea Smythesdale. Sa bhliain 2011, bhí 849 duine ina gcónaí ann.
Dashinchilen (Bulgan)
Sum (ceantar) atá suite i gCúige Bhulgan na Mongóile thuaidh is ea Dashinchilen (Mongóilis:Дашинчилэн).
Beinn Dóbhrain
Is sliabh í Beinn Dóbhrain atá suite gearr do Dhrochaid Urchaidh i mbeanna Earra-Ghàidheal agus Bòd, Albain. Tá sí ar cheann de na beanna is aitheanta in Albain, de réir a leicne cuartha ag éirí in airde ó Bhealach an Iarthair. Scríobh Donnchadh Bán Mac an tSaoir dán aithnidiúil ar a dtugtar "Moladh Beinn Dóbhrainn" fúithi.
"Moladh Beinn Dóbhrainn"
Ardeaglais Concepción, an tSile
Is ardeaglais Chaitliceach suite in Concepción na Sile í Ardeaglais Concepción (Catedral de la Santísima Concepción). Tógadh í sna blianta 1940–1950 ar shuíomh ardeaglais níos sine a ndearnadh damáiste dó i gcrith talún sa bhliain 1939.
Eugenio Montale
clé|mion|Montale le Drusilla Tanzi agus Gerti Frankl sa bhliain 1928 File agus údar de chuid na hIodáile ba ea Eugenio Montale (a rugadh 12 Deireadh Fómhair 1896 in Genova agus a d'éag 12 Meán Fómhair 1981 in Milano). Bhain sé Duais Nobel na Litríochta amach sa bhliain 1975. clé|mion|Teatro alla Scala di Milano, 1950idí
Saol
An duine ab óige de sheisear a bhí ann. Chuaigh sé sna saighdiúirí sa bhliain 1917 agus chaith sé an bhliain dheireanach den Chéad Chogadh Domhanda ag troid sa Tioróil Theas  i dtuaisceart na hIodáile.
Cuireadh a chéad leabhar, Ossi di Seppia, i gcló sa bhliain 1925. Thug an nádúr inspioráid dó, agus faoin am seo, scríobh sí go spéisiúil faoi thírdhreach agus atmaisféir Liguria.
Dhá bhliain ina dhiaidh sin bhog sé go dtí Flórans mar a raibh an leabharlann Gabinetto Vieusseux faoina chúram. clé|mion|1964 Briseadh as an bpost sin é sa bhliain 1938 toisc gur dhiúltaigh sé dul sa pháirtí faisisteach. An bhliain dár gcionn d'fhoilsigh Montale an dara leabhar aige, Le Occasioni. Faoin am seo bhí sé ag obair le nuachtán i bhFlórans. Ó 1948 amach, bhí sé le Corriere della Sera in Milan o.mion|cléTháinig La Bufera ar an saol sa bhliain 1956, agus Satura sa bhliain 1971.
Filíocht
=== PLANDAÍ — do Eugenio Montale, le Seán Ó Leocháin === Nach dtabharfá chugam an bláth beag buí? –
tá a fhios agat an ceann,
é agat leis na blianta ar chúl an tí.
Má théann sé i bhfréamh
Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2012
mion|275px|dheis|Clog Chluichí Oilimpeacha 2012 i gCearnóg Trafalgar, Londain, 2012. Thaispeáin sé cé mhéad laethanta, uaireanta, nóiméid agus soicind a bhí fágtha roimh thús na gcluichí. Tionóladh Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2012 nó Cluichí an Tríochadú Oilimpiaid i Londain, sa Ríocht Aontaithe, ó 27 Iúil go 12 Lúnasa 2012. Ba é seo an chéad uair a bhí na cluichí ar siúl trí huaire in aon chathair amháin mar tionóladh i Londain iad dhá uair roimhe, sna blianta 1908 agus 1948.
Eugenio Montale
Filíocht
i mo chréafóg thanaí
tiocfaidh fad ar mo shaol:
Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2012
Bhí breis agus 10,000 lúthchleasaí páirteach sna cluichí. Ba í Foireann na Breataine Móire an fhoireann bhaile agus an fhoireann is mó, agus 541 lúthchleasaí ar an bhfoireann céanna. Is í an t-aon fhoireann a raibh na baill páirteach i ngach ceann de na 26 spórt Oilimpeach. "An Bhreatain Mhór" a roghnaíodh, seachas "an Ríocht Aontaithe", cé go raibh daoine as Tuaisceart Éireann, Manainn, Geirsí agus coilíneachtaí thar lear ar an bhfoireann. Ag na Stáit Aontaithe an dara foireann ba mó agus 530 lúthchleasaí uirthi.
Eugenio Montale
Filíocht
a cheann chun na spéire aige,
Pálás Versailles
Seanphálás ríoga de chuid na Fraince is ea Pálás Versailles (Château de Versailles as Fraincis). Tá sé lonnaithe in Versailles, áit atá ina bruachbhaile de Pháras anois. Tosaíodh ar an bPálás a thógáil le linn Laoiseach XIV agus rinneadh lárionad cumhachta de do mhonarcacht absalóideach na Fraince, réimeas a mhair go dtí Réabhlóid na Fraince. Tá tarraingt na dturasóirí san áit go fóill.
Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2012
Bhí 66 duine ar Fhoireann Phoblacht na hÉireann agus iad ag iomaíocht i 14 spórt. Fuair baill na foirne 5 bhonn i Londain: Fuair Katie Taylor bonn óir i gcomórtas dornálaíochta na mban, agus fuair John Joe Nevin bonn airgid in dornálaíocht na bhfear. Fuarthas 3 bhonn umha chomh maith: dhá cheann ar son dornálaíochta agus ceann amháin ar son eachaíochta.
Eugenio Montale
Filíocht
gan ach scamaill os a chionn
Pálás Versailles
Bunús an Árais Ríoga
Cuireadh tús leis an áitreabh ríoga in Versailles nuair a thóg Laoiseach XIII lóistín sealgaireachta dó féin idir na blianta 1623 agus 1634.
Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2012
Naisc Sheachtracha
mion|575px|lár|An Pháirc Oilimpeach i Londain
Pálás Versailles
Tógáil an Pháláis
Nuair a tháinig Laoiseach XIV i réim tháinig fonn air áit mhór réimis a bhunú dó féin chun a chumhacht a dhaingniú sa Fhrainc. Chinn sé ar ar lóistín sealgaireachta a athar i Versailles a mhéadú agus a mhaisiú chuige. Tosaíodh ar an obair sa bhliain 1662 agus an t-ailtire Louis La Vau ina bun.
Eugenio Montale
Filíocht
is gan a mhalairt i ndán dó
chomh fada ó bhaile, é lán d’imní,
an séasúr le cur de aige
ag teacht chuige féin
nó ag dul ar neamhní.
Na nithe a bhí doiléir,
tá siad doiléir i gcónaí:
cé gurb olc an comhartha
mar a sheasann sé an fód,
beo ar éigean chomh fada óna thaithí
is gan tógáil a chinn aige
i gceartlár an ghairdín,
mairfidh sé go brách
má éiríonn leis teacht tríd
cé nach féidir linn a rá
go mbeidh sé chomh maith is a bhí,
a aghaidh chun na spéire aige,
é ag dul le báiní.
Baile Bhailcín
Is bruachbhaile de chuid Bhaile Átha Cliath, Poblacht na hÉireann é Baile Bhailcín (Walkinstown an Bhéarla) atá suite taobh theas den chathair, timpeall sé chiliméadar ó lár na cathrach. Tá Baile Bhailcín ag críochantacht leis na mbailte eile Cromghlinn san oirthear, Droimeanach sa tuaisceart, na Glaschnoic sa deisceart agus Baile an Mhóta, an Cloigín Gorm agus Cluain Dolcáin san iarthar.
Bruachbhaile lánfásta atá ann, ina bhfuil tithíocht sraithe príobháideach don chuid is mó. Tá an tionscal éadrom atá ann dírithe ar Bhóthar an Mhíle Fhada, in iarthar an bhaile.
Bhí daonra 5,910 ann sa bhliain 2006, dar leis an Phríomh-Oifig Staidrimh.
Baile Fhobhair, Barúntacht, Contae na hIarmhí
Is barúntacht suite i gContae na hIarmhí é Baile Fhobhair.
Víobórg
Is cathair sa Rúis í Víobórg. Tá sí timpeall 130 ciliméadar ó Chathair Pheadair agus 38 ciliméadar ón teorainn Fhionlannach. Tá 79,962 duine ina gcónaí i Víobórg.
Corindhap, Victoria
Baile atá suite 39 km siar ó dheas ó Bhallarat, Victoria na hAstráile, is ea Corindhap.
Corn Rugbaí an Domhain 1995
Ba é Corn Rugbaí an Domhain 1995 an tríú corn rugbaí domhanda. Bhí an comórtas ar siúl ón 25 Bealtaine go dtí an 24 Meitheamh 1995 san Afraic Theas. Bhuaigh foireann rugbaí na hAfraice Theas an comórtas, 15-12 i gcoinne na Nua-Shéalainne sa chluiche ceannais.
Ba é Corn an Domhain an chéad mhórimeacht spóirt a bhí ar siúl san Afraic Theas tar éis dheireadh an apartheid. B'ócáid stairiúil é nuair a bhronn Uachtarán na hAfraice Theas, Nelson Mandela, gléasta i ngeansaí na foirne náisiúnta, Corn Webb Ellis ar chaptaen na hAfraice Theas Francois Pienaar.
Staideanna
Imríodh na 32 chluiche i naoi staid difriúil, gach ceann acus san Afraic Theas. Imríodh an cluiche ceannais sa staid ba mhó, Ellispark in Johannesburg.
right|300px|Staideanna
Tíortha rannpháirteacha
Cosúil leis na comórtais roimhe bhí sé fhoireann déag rannpháirteach sa chorn domhanda. Fuair na hocht bhfoireann a bhain an babhta ceathrú ceannais amach sa chomórtas roimhe sin áit go huathoibríoch, chomh maith leis an óstach, an Afraic Theas. Eagraíodh comórtas cáiliúcháin don seacht n-áit eile.
Seo na foirne a ghlac páirt:
Babhta na nGrúpaí
Cuireadh na sé thír déag a ghlac páirt i gceithre ghrúpa, agus ceithre thír i ngach grúpa. Fuarthas trí phointe as cluiche a bhuachan, dhá phointe as comhscór agus pointe amháin as cluiche a chailliúint. Chuaigh an dá fhoireann a bhí sa chéad dá áit i ngach grúpa ar aghaidh go díreach chuig an mbabhta ceathrú ceannais.
Pointí
Scóráladh 1730 pointe san iomlán, sin 54 ar an meán in aghaidh an chluiche.
Úid
Scóráladh 187 n-úd san iomlán, sin 6 úd ar an meán in aghaidh an chluiche.
Beith (ogham)
Is í an chéad litir den aibítir oghaim an Bheith (Sean-Ghaeilge Beithe), ainmnithe as an gcrann, beith. Is í an chéad litir, agus dá bharr an ainmlitir, den Aicme Bheithe, sraith chúig litir atá de réir tréithe scríoba síos nó faoi dheis na stoclíne. Is é a luach foghraíochta.
Sanasaíocht
Gaolta is ea an focal Beith le bedw(en) na Breatnaise, bezv(enn) na Briotáinise, agus betula na Laidine. Athchruaíodh an focal sa Ghaeilge Chianach mar *betwi-s. Tá sé fréamhaithe ón bPróit-Ind-Eorpais *gʷet- 'roisín, guma'.
Bunús
Insítear scéal miotasach na litreach i n-Auraicept na n-Éces:
Briatharogham
Is iad a leanas na nathanna meafaracha (kennings) d'ainm na litreach sa Bhriatharogham:
Bayan-Agt (Bulgan)
Sum (ceantar) atá suite i gCúige Bhulgan na Mongóile thuaidh is ea Bayan-Agt (Mongóilis:Баян-Агт).
Marta Kostyuk
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Úcráin í Marta Kostyuk. Rugadh í ar an 22 Meitheamh 2002.
Hiroshima
Cathair sainithe de chuid na Seapáine is ea Hiroshima (広島市). Is é is ciall le hainm na cathrach ná "Oileán Leathan".
Tá an chathair suite i ndeisceart Honshu. Príomhchathair Mhaoracht Hiroshima atá ann.
Bhí 1,173,980 duine ina gcónaí i Hiroshima sa bhliain 2010 (daonáireamh 2010).
Stair
Buamáladh an chathair le linn an Dara Cogadh Domhanda ag Meiriceá. Ach ar an 6 Lúnasa 1945, baineadh feidhm as an mbuama adamhach chun Hiroshima a scriosadh. Scaoil an t-eitleán Enola Gay an "Buachaill Beag". Bhí Hiroshima an chéad chathair ar domhan a scriosadh le buama adamhach.
Mharaigh an buama timpeall 45,000-70,000 duine i nóiméad amháin. Bhásaigh a oiread eile daoine arís mar gheall ar nimhiú radaíochta. Maraíodh idir 95,000 agus 146,000 duine in iomlán le linn 1945 – tá sé deacair figiúr deimhneach a fháil.
Scaoil na Stáit Aontaithe buamaí adamhacha anuas ar dhá chathair sa tSeapáin, Hiroshima agus Nagasaki, i mí Lúnasa 1945. Ghéill an tSeapáin ar an 15 Lúnasa agus chuir sé sin deireadh leis an gcogadh.
Le linn an chomórtha sa bhliain 2015, buaileadh cloig sa chathair, d'umhlaigh na daoine i mbun paidreoireachta, agus tionóladh nóiméad ciúinis ag 8.15 ar maidin am na Seapáine. In Éirinn tá searmanas bliantúil ar an 6 Lúnasa á reáchtáil ag an bhfeachtas ar son na dí-armála núicléiche i gCearnóg Mhuirfean i mBaile Átha Cliath.
Ar 27 Bealtaine 2016, leag Uachtarán na Stát Aontaithe Barack Obama bláthfhleasc i Hiroshima. Thug sé cuairt ar an bpáirc cuimhneacháin a tóigeadh le comóradh a dhéanamh ar na daoine a bhásaigh de bharr an bhuama in éindí le Príomhaire na Seapáine Shinzo Abe. clé|mion|333x333px|1945: Scriosadh an chathair
Old Trafford
Is staid na foirne sacair Sasanaí Manchester United F.C. é Old Trafford, atá suite i dTrafford, Manchain. Is é an staid sacair is mó sa tír. B'é iarimreoir Bobby Charlton a thug an leasainm cáiliúil “Theatre of Dreams” air. Imríodh Cluiche Ceannais UEFA in Old Trafford sa bhliain 2003, ina raibh an bua ag A.C. Milan. thumb|left|280px|Old Trafford, baile [[Manchester United F.C. (taobh amuigh)]]
Stair
An mead is mó daoine a bhí ag Old Trafford n á ‘Wolverhampton Wanderers’ agu ‘Grimbsy town’ d’imir na FA cluiche leathcheannais í 1939 le 76,962 daoine ag an staid. An tinreamh ab ísle a bhí ann ná 13 duine, nuair a d’imir Stockport County agus Leicester City sa bhliain 1921. Ó 1941 go 1949 rohn an chlub ‘Maine Road’ le Manchester City mar ghaolar eitleáin gearmánacha. Thit bumaí ar Old Trafford sa dara cogadh domhanda. Ba é ailtire Albanach darbh ainm ArchibaldLeitch a thóg Old Trafford. Bhí an tintreamh ab ísle ná 13 nuair a d’imir ‘Stockport County’ agus ‘Leicester city’ I roínn. Ó 1993, tá an fhoireann Manchester United ag rith an tollán dearg a imirt amach.
Gallaibh
mion|Gallaibh Contae de chuid na hAlban is ea Gallaibh nó Cataibh, atá suite i dtuaisceart na tíre. Bhí 23,866 duine ina gcónaí sa chontae sa bhliain 2001
Tíreolaíocht
deas|250px|thumb|Gallaibh
Cluain Lonáin
Is barúntacht suite i gContae na hIarmhí í Cluain Lonáin.
Pól Ó Gallchóir
Is é Pól Ó Gallchóir iarcheannasaí TG4. Is as Gaoth Dobhair ó dhúchas é.
Ba in Aibreán na bliana 2000 a ghlac Pól Ó Gallchóir stiúir ar TG4 nuair a tháinig sé i gcomharbacht ar Chathal Goan, ceannasaí bunaithe na seirbhíse teilifíse. Ba faoi chúram Uí Ghallchóir a bhain TG4 neamhspleáchas amach ó RTÉ in 2007.
Sa bhliain 2016, d'éirigh sé ina Chathaoirleach ar Fhoras na Gaeilge (go dtí 2020).
Sa bhliain 2018, bhí Pól Ó Gallchóir ceaptha ag Roinn na Gaeltachta mar idirghabhálaí chun iarracht a dhéanamh teacht ar réiteach ar an gconspóid faoin mbád an 'Queen of Aran'.
Eufaula, Alabama
Is an chathair is mó daonra i gContae Barbour, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá é Eufaula. Tá an chathair suite ar an abhainn Chattahoochee, agus bunaíodh í sa bhliain 1834. Bhí 12,404 duine a bheith ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2016.
An Fhrainc Víseach
An Fhrainc Víseach, nó Stát na Fraince, Tar éis ionradh Naitsíoch ar an bhFrainc, roinneadh an talamh Francach ina dhá roinn; an Fhrainc Shealbhaithe (faoi smacht na Naitsíoch) agus an Fhrainc Víseach (i bhFraincis La France Vichy). Ba phuipéad-stát é, sé sin go raibh sé "saor" dá muintir, áfach, i nganfhios, na Naitsithe a bhí i gceannas ar an tír. B'é Marascal Ó Peatain ceannaire na Fraince Vísí.
Oliver Janich
Is polaiteoir agus iriseoir Gearmánach é Oliver Janich (rugadh i München é ar an 3 Eanáir 1973). Is ball den Partei der Vernunft (Páirtí an Réasúin) é.
Gleann Hoiste
Ceantar tuaithe in iarthar Chontae Mhaigh Eo is ea Gleann Hoiste (nó Gleann Oistín; Béarla: Glenhest).
Tá Gleann Hoiste suite 10km thoir-thuaidh ó mBaile Uí Fhiacháin. Tá séipéil, mbunscoil agus ionad pobail ann.
CNN
mion|Ceannáras CNN in [[Atlanta, sna Stáit Aontaithe]] Cainéal nuachta Meiriceánach teilifíse agus satailíte is ea The Cable News Network (Líonra Cábla Nuachta) nó CNN mar is fearr aithne air. Is é Turner Broadcasting System, cuid de Time Warner, úinéir an chainéil. Cainéal cábla nuachta 24 huaire atá ann. Ted Turner a bhunaigh CNN sa bhliain 1980. B'é an chéad chainéal teilifíse a chuir nuacht ar fáil 24 huaire a chloig sa lá, agus an chéad chainéal lán-nuachta sna Stáit Aontaithe.
Tá ceanncheathrú CNN suite in Atlanta, Georgia, ach craoltar ó áiseanna de chuid an chainéil i gCathair Nua-Eabhrac, Washington, D.C. agus Los Angeles.
Na manaí atá acu ná "Go there", "The Most Trusted Name in News", agus "This is CNN".
Copla
Teanga dhíreach laethúil a bhíonn sa copla, cé go mbíonn débhríochas grinn nó gáirsiúil ann uaireanta.
Bayannuur (Bulgan)
Sum (ceantar) atá suite i gCúige Bhulgan na Mongóile thuaidh is ea Bayanuur (Mongóilis:Баяннуур).
Boris Rybkin
Ba thaidhleoir Sóivéadach é Boris Rybkin (9 Meitheamh 1899 – 27 Samhain 1947) agus bhí sé ina bhall den NKVD. D'oibrigh sé ar feadh tamaill mar oifigeach san ambasáid Shóivéadach i Heilsincí.
Maol Chinn Tíre
Réigiún carraigeach is ea Maol Chinn Tíre in gCinn Tíre, Earra-Ghàidheal agus Bòd.
Contae Lee, Alabama
Is contae in Alabama é Contae Lee. Tá sé suite in oirthear an stáit, ar theorainn na Georgia. Tá an dlús daonra (98/km²) ann. Is é Opelika príomhbhaile an chontae, ach is Auburn an chathair is mó. Sa bhliain 2016 bhí 158,991 daoine ina gcónaí ann. Tá sé ag críochantacht le Contaetha Alabama Chambers, Russell, Macon, Tallapoosa, agus le Contaetha Georgia Harris agus Muscogee.
Stair
Bunaíodh Contae Lee ar 5 Nollaig 1866. Ainmníodh an contae i gcuimhne ar Robert E. Lee.
San Diego, California
Is cathair sa stát California, Stáit Aontaithe Mheiriceá í San Diego, atá suite i gContae San Diego. Is í San Diego an 2ú chathair is mó sa stáit tar éis Los Angeles, agus an 7ú chathair is mó sa tír. Tagann an t-ainm ón Spáinnis do Naomh Diego (Didacus).
Bernarda Pera
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Chróit/Stáit Aontaithe í Bernarda Pera. Rugadh í ar an 3 Nollaig 1994.
Büregkhangai (Bulgan)
Sum (ceantar) atá suite i gCúige Bhulgan na Mongóile thuaidh is ea Büregkhangai (Mongóilis: Бүрэгхангай).
La Gazzetta dello Sport
Is nuachtán laethúil Iodálach sainiúil don spórt é La Gazzetta dello Sport. Bunaíodh an nuachtán sa bhliain 1896 agus is é príomhnuachtán spóirt na hIodáile ó thaobh ciorclaíochta.
Corca Raoi
Is barúntacht suite i gContae na hIarmhí é Corca Raoi.
Baile Úr nan Stiúbhartach
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Baile Úr nan Stiúbhartach.
Dún an Rí
Stair agus Áiteanna stairiúla
Tá caisleán ann i nDún an Rí darbh ainm ‘Cabra Castle’. Tá caisleán Cabra suite ar bhóthar R179. Bhí an caisleán in úinéireacht ag Mervyn Pratt ó 1927 go dtí 1950, nuair a fuair sé bás. Ansin, bhí an caisleán ag Mervyn Sheppard agus na Brennans tar éis. D’oscail na Brennans an caisleán mar óstán i 1964 agus i 1968, dhíol siad an óstán go Mr. Mansour. Sa bhliain 1991, cheannaigh an chlann ‘Corscadden’ an caisleán. Sa lá atá inniu ann, is óstán céithre réalta é atá an coitianta agus an rathúil. Tá an caisleán suite in aice le coillte Dún a Rí (Dún a Rí Forest Park). Is é Coillte Dún an Rí páirt den estáit Cabra a bhí faoi úinéireacht ag an gclann ‘Pratt’ fadó. Tá neart ainmhithe ann cosúil le fia agus éin. Tá na crainn agus na blathanna is áille scaptha ar fud na háite chomh maith. Is áit iontach é an pháirc do thurasóirí mar gheall ar na radharcanna agus an nádúr.
Sacar
‘Kingscourt Harps’ an t-ainm atá ar an gclub sacar. Tá an pháirc sacar suite ag barr an bhaile. Is iad dathanna an fhoireann ná dearg agus dubh. Bunaíodh an chlub i 1998.
Liathróid Laimhe
Tá club liathróid láimhe i nDún an Rí darbh ainm ‘Kingscourt Handball Club’. Tá an chlub suite sa bhaile agus tá áiseanna den chéad scoth ann. Tá cúirt 60x30, cúirt ‘one wall’ agus trí 40x20 cúirteanna. Bíonn na cluiche ceannais na gcontae agus na hÉireann ann go minic.
Na Bunscoileanna
Tá scoil phrotastúnach ann ar imeall an bhaile darbh ainm ‘Cabra Central’ chomh maith.
Ina theannta sin, tá trí scoil eile faoin tuath, ‘Muff N.S’, ‘Corlea N.S’ agus ‘Carrickleck N.S’.
An Mheánscoil
D’oscail an mheánscoil sa bhaile sa bhliain 2016. Is scoil mheascaithe í. ‘Coláiste Dún an Rí’ an t-ainm atá ar an scoil. Ag an am seo, níl ach 1ú, 2ú agus 3ú bliain sa scoil ach tá beagnach 300 daltaí ann.
Tionscal
Tá neart tionscail tabhachta agus móra i nDún an Rí, 'Gypsum', 'Kingspan', 'O’Reilly Brothers' agus 'Cabra Castle', ina measc. Is iad na tionscail is mó san áit a soláthraíonn fostaíocht ollmhór.
Gypsum
Is é Gypsum an tionscal is mó i nDún an Rí. Is páirt den ghrúpa 'Saint-Gobain' é Gypsum. Tá monarcha agus mianach amháin suite ar bhóthar Baile Átha Cliath agus ceann eile suite ar bhóthar Carraig Mhacaire Rois. Cuireann Gypsum thart ar 500 poist do leictreoir, do mhianadóir, d’oibrithe oifige agus neart daoine eile.
Kingspan
Bhunaigh Eugene Murtagh Kingspan sa bhliain 1965 sa Dún an Rí. Sa lá atá inniu ann, cuireann Kingspan ‘Kooltherm’ ar fáil do dhaoine agus do thionscail eile ar fud an domhain.
Na tionscail eile atá an-tabhachtach sa bhaile ná, 'Cabra Castle', 'Gilmores Garage', 'Kingsourt Brick', 'Super Valu', 'O'Reilly Brothers' agus 'Paramount Doors'. I rith an Tíogair Cheilteach, tháinig an-forbairt ar an mbaile beag seo.
Áiseanna
Tá thart ar deich tithe tábhairne sa bhaile. ‘Gartlans’, ‘The Wishing Well’, ‘Willows’, ‘The Court Inn’, ‘Dún a Rí’, ‘Paddy’s Bar’, ‘Malone’s’, ‘Clarkes Corner Bar’,‘M&F’s’ agus ‘Murtagh’s’ san áireamh. Is baile an-sóisialta é Dún an Rí agus bíonn ceol i ngach teach tábhairne gach Aoine agus gach Sathairn. Bíonn lotto ag an gclub CLG, an chlub sacar agus an chlub liathróid láimhe ar siúl cúpla oíche i rith na seachtaine chomh maith.
Tá cúpla bialann deasa ann sa bhaile chomh maith, ‘The Wishing Well’, ‘Dún a Rí House Hotel’ agus ‘Cabra Castle’ san áireamh. Tá dhá bialann Sínis ann freisin.
Tá neart siopa ann chomh maith. Tá siopaí nuachtáin, stáisiún petrol, siopa bláthanna, siopa torthaí agus glasraí ina measc.
Ceol
Bíonn seisiún ceoil ar siúl gach tráthnóna De Domhnaigh i nGartlans. Tagann daoine ó gach cearn den gcontae don seisiún. Bíonn rannta agus scéalta ann chomh maith. Tá banna ceoil ann darbh ainm ‘St. Mary’s Brass and Reed Band sa bhaile freisin.
Bugat (Bulgan)
Sum (ceantar) atá suite i gCúige Bhulgan na Mongóile thuaidh is ea Bugat (Mongóilis: Бугат).
Ana Bogdan
mion|250p|Ana Bogdan Is imreoir leadóige gairmiúla as An Rómáin í Ana Bogdan. Rugadh í ar an 25 Samhain 1992.
Dún an Rí
Taisteal
Tá bus ann a dtéann go mBaile Átha Cliath and An Uaimh. Téann an ‘107’ ó Bus Éireann go dtí An Uaimh agus téann ‘Sillan Tours ’ go mBaile Átha Cliath. Tá bus ann a téann go Dún Dealgan freisin ag ‘Royal Breffini Tours’. Bhí traein ann ach stop sé i 1947. Bhí sé mar seirbhís lasta a ndeachaigh ó Dún an Rí go dtí an Uaimh agus ansin go Droichead Átha.
Tá an baile an-lárnach. Níl sé ach 30 nóiméad ó mhótarbhéalach M1 (Poblacht na hÉireann), 95km ó Bhaile Átha Cliath agus 130km ó Bhéal Feirste. Tá cúpla bailte móra níl ach 35 nóiméad as an baile; An Uaimh, Dún Dealgan, Droichead Átha agus An Ceanannas Mór.
Orasaigh
Is oileán é Orasaigh, gar do Bharraigh sna hOileáin Siar, Comhairle nan Eilean Siar, in Albain.
Gheringhap, Victoria
Bailecheantar atá suite 83 km siar ó dheas ó Mhelbourne, Victoria na hAstráile, is ea Gheringhap. Sa bhliain 2011, bhí 249 duine ina gcónaí ann.
Fótatrópacht
thumb|Rialaíonn solas [[gorm go solas ultraivialait an tailís Arabidopsis thaliana ]] Claonadh chun fáis i dtreo áirithe mar fhreagairt ar sholas is ea an fhótatrópacht.
Cathair na Vatacáine
Is í Cathair na Vatacáine, nó Stát Chathair na Vatacáine (Iodáilis: Stato della Città del Vaticano, Laidin: Status Civitatis Vaticanae) lárionad na hEaglaise Caitlicí sa domhan, agus í suite taobh istigh den Róimh, príomhchathair na hIodáile. Is féidir an Vatacáin a thabhairt uirthi as Gaeilge freisin.
Is gá an Vatacáin féin a aithint thar an Suí Naofa, nó is follasach go raibh an Suí Naofa ann, mar choincheap, i bhfad sular bunaíodh Stát na Vatacáine. Foilsítear fógráin oifigiúla na Vatacáine féin as Iodáilis, ach is í an Laidin bunteanga na gcáipéisí a eisíonn an Suí. Thairis sin, ní hionann pasanna na Vatacáine agus pasanna an tSuí Naofa. Ní stát é an Suí Naofa féin, agus mar sin, ní féidir leis ach pasanna dioplómaitiúla agus pasanna seirbhíse a eisiúint, ach bíonn an Vatacáin féin ag eisiúint gnáthphasanna.
Roimh lá na Vatacáine, bhí a leithéid de rud ann agus Stáit an Phápa. Is éard a bhí i gceist le Stáit an Phápa ná an stát eaglasta a bhí ann sna blianta 756-1870, agus é ag cuimsiú lár na hIodáile go léir. Tháinig deireadh leis na Stáit seo de thoradh an Risorgimento, is é sin, leis na cogaí a cuireadh sa naoú haois déag leis an Iodáil go léir a aontú. Nuair a shínigh Pius agus Mussolini Conradh na Lataráine, shainigh siad nárbh é athbhunú Stáit an Phápa a bhí i gceist, ach stát nua ar fad.
thumb|left|280px|Plás Pheadair - Cathair na Vatacáine
Monarcacht í an Vatacáin, agus is é an Pápa an monarc. Eaglaisigh Chaitliceacha iad na feidhmeannaigh is airde sa Stát. Tá limistéar an Stáit faoi fhorlámhas an tSuí Naofa, agus cónaí ar an bPápa ansin, sa Phálás Aspalda. Níl cónaí ar an bPápa ansin ach ón mbliain 1377 anuas. Roimhe sin, bhíodh na Pápaí ina gcónaí i bPálás na Lataráine ar Chnoc Caelius ar an taobh eile den chathair. I bPálás na Lataráine a síníodh Conradh na Lataráine freisin, agus sin é an fáth go bhfuil an t-ainm sin ar an gConradh.
Seanainm é ainm na Vatacáine, agus é ag dul siar go dtí na blianta réamh-Chríostaí: Mons Vaticanus an leagan Laidine, nó Cnoc na Vatacáine. Cuid de shean-Chnoc na Vatacáine iad críocha an Stáit, chomh maith leis na Machairí Vatacánacha in aice leis an gCnoc. B'ansin a tógadh Baisleac Pheadair, an Séipéal Sistíneach, an Pálás Aspalda agus na hiarsmalanna, chomh maith le foirgnimh áirithe eile. Go dtí an bhliain 1929, bhain na tailte seo le barda Borgo.
Tá cuid d'fhoirgnimh an tSuí Naofa suite taobh amuigh den Vatacáin, go háirithe Castel Gandolfo, áitreabh samhraidh an Phápa, chomh maith le baisleaca áirithe. Tá cearta eistíre ag údaráis na Vatacáine sna tailte seo, agus iad á bpóilíniú ag gníomhairí Vatacánacha.
Ons Jabeur
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Túnéis í Ons Jabeur. Rugadh í ar an 28 Lúnasa 1994.
Tagairtí
mion|clé|250p|Ons Jabeur
Príomh-aire Phoblacht na hIodáile
San Iodáil, tugtar Uachtarán Chomhairle Airí ar phríomh-aire Phoblacht na hIodáile (Iodáilis: Presidente del Consiglio dei Ministri).
Féach freisin
Mario Monti,  Silvio Berlusconi,   Mario Draghi,  Giorgia Meloni
Taigh Mhártainn
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Taigh Mhártainn.
Khangal (Bulgan)
Sum (ceantar) atá suite i gCúige Bhulgan na Mongóile thuaidh is ea Khangal (Mongóilis: Хангал).
Manuel Murillo Toro
Polaiteoir, státaire agus scríbhneoir Colómach ab ea Manuel Murillo Toro (1816 - 1880), a bhí ina Uachtarán faoi dhó ar Stáit Aontaithe na Colóime (An Cholóim sa lá atá inniu ann), an chéad uair idir 1864-1866, agus arís idir 1872 agus 1874. Sheirbheáil Manuel Murillo Toro chomh maith mar Rúnaí Airgeadais i rith riaracháin an Uachtaráin José Hilario López, agus mar ambasadóir chun Veiniséala agus na Stáit Aontaithe.
Beatha
Rugadh Manuel Murillo Toro i mbaile Chaparral ar 1 Eanáir, 1816. Seoladh chun Bogotá é chun staidéar a dhéanamh ar an leigheas, d'fhág sé an mhíochaine áfach agus roghnaigh sé an dlí, agus le linn a chuid staidéar d'oibrigh sé do Vicente Azuero agus Lino de Pombo. Bhain sé céime amach sa bhliain 1836. Ó 1837 d'oibrigh sé mar fhostaí de chuid na Comhdhála,(Congreso de la República de Colombia), agus le linn Chogadh na nArdtaoiseach (Guerra de los Supremos),(1840-1843) sheirbheáil se mar chúntóir chun na gceannairí míleata éagsúla den Pháirtí Liobrálach (Spáinnis:El Partido Liberal). Sa bhliain 1846 bhain sé suíochán i dTeach na nIonadaithe (Cámara de Representantes de Colombia). Bhí sé ina Rúnaí Airgeadais (1849-1853) i rialtas José Hilario López, agus spreag sé saoirse tionsclaíochta agus athchóiriú an dlí arúlachta sa bhliain 1850. Faoin dlí nua leagadh síos go mbeadh úinéireacht na talún ar bhonn saothrú na talún, agus gur chóir go mbeadh carnadh na talún teoranta ó thaobh dlí. Cuireadh a mholtaí san áireamh i bhforáil bhunreachtúil sa bhliain 1936
Eilís Ní Cheallacháin
Góchumadóir agus coirpeach ciontaithe ba ea Eilís Ní Cheallacháin (Elizabeth Callaghan nó Eliza Thompson) (c. 1803 – 31 Márta 1852). Rugadh í i gContae an Chláir,, agus ní dóichí rud ná go raibh Gaeilge ó dhúchas aici dá bharr. I mBéarla thugtaí Elizabeth Callaghan nó Eliza Thompson uirthi. mion|250px|clé|Iarthar Chontae an Chláir
Cuireadh an loch amach ó Shasana í chun Van Diemen’s Land, áit ar phós sí John Batman, bunaitheoir Melbourne. Thóg sí clann, scar óna fear céile agus phós arís tar éis a bháis. Bean chumasach ba ea í a bhí ar na mná bána ba thúisce a chuir fúthu i bPort Phillip. Bhí sí in ann seiftiú di féin agus bhí léamh agus scríobh an Bhéarla aici. Fuair sí bás go hainnis.
Van Diemen’s Land
Bhain Eilís Ní Cheallacháin Londain amach nuair a bhí sí seacht mbliana déag. Thaithigh sí droch-chomhluadar ann, agus daoradh í féin agus roinnt eile chun báis ar 13 Meán Fómhair 1820 as nótaí bréige a chur i gcúrsaíocht i dteach tábhairne. De bharr a hóige, áfach, athraíodh an breith báis go dtí pianbhreith ceithre bliana déag thar loch amach. Bhí sí ina daoránach ar bord Providence, long a d’fhág Sasana ar 13 Meitheamh 1821 agus a bhain amach Hobart in Van Diemen’s Land (an Tasmáin) ar 18 Nollaig 1821. Dúirt an nóta ar a taifead “Bad”. Tugadh í mar shearbhónta do John Peshey, coimeádaí phríosún Hobart. Cuireadh ina leith go raibh sí “drunk and disorderly” agus gur éalaigh sí cúpla uair. Tugadh í ansin do P.A. Mulgrave, ceannfort póilíneachta, sa bhliain 1823(?). D’éalaigh sí arís sa bhliain 1825 agus dúradh go raibh sí ag fanacht ag teach John Batman, coilíneach treallúsach a bhí ina grásaeir in Kingston agus ina bhall de Chompántas Port Phillip, dream ar mhian leo cur fúthu ar an mór-roinn lastall de Chaolas Bass. Thug searbhónta darbh ainm George Paton tuairisc uirthi mar a leanas: