cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Walton-on-the-Naze
Tá sé tábhachtach do éan imirceach agus tá anaclann dúlra beag chomh maith ann. Is iad na riasca de “Hamford Water”, taobh thiar den bhaile, atá tábhachtach le haghaidh lachain gheimhrithe agus géanna brent. Ta go leor féachnóirí Éan a thugann cuairt ag an t-amanna imirce.
Is é an Túr Hanoverian, ar a dtugtar an t-ainm an Túr Naze, a bhí mar marc farraige chun cabhrú le longa. Ar dtús, bhí Walton ina sráidbhaile feirmeoireachta míle ar shiúl, suite intíre. Thar na céadta bliain bhí alán talún báite.
An tAonad Seandálaíochta Faoi Uisce (Éire)
thumb|An Life ag dul isteach i mBá Bhaile Átha Cliath, áit ar aimsíodh iarsmaí de longa meánaoiseacha. Cuireadh an tAonad Seandálaíochta Faoi Uisce ar bun sa bhliain 2000 mar chuid de Sheirbhís Seandálaíochta na hÉireann chun oidhreacht seandálaíochta na hÉireann a riar agus a chosaint.
Fardal
Tá an tAonad Seandálaíochta Faoi Uisce ag déanamh fardail de longa briste in uiscí na hÉireann. Tá timpeall 10,000 taifead déanta anuas go dtí seo. Suirbhéireacht deisce is mó atá i gceist agus bailítear faisnéis ó fhoinsí cartagrafacha, seandálaíochta agus stairiúla, idir cháipéisí agus phictiúir.
Tá cartlann Fhardal Longa Báite na hÉireann ar fáil faoi láthair ach socrú a dhéanamh roimh ré in oifigí Aonad Cartlainne na Roinne in Foirgnimh Irish Life, Sraid na Mainistreach Íocht, Baile Átha Cliath 1.
Obair
Pléann an tASFU le breis is míle cás a chuirtear faoina bhráid gach bliain maidir le cúrsaí pleanála agus forbartha. Uaireanta tagtar ar iarsmaí dá bharr. Thángthas ar long bháite de chuid na 17ú Aoise i gCuan Phort Láirge agus ar long bháite eile de chuid na 17ú Aoise ar a laghad i gCionn tSáile, Contae Chorcaí de bharr monatóireacht a dhéanamh ar obair dhreidireachta. Aimsíodh adhmaid ó longa meánaoiseacha agus long bháite mheánaoiseach de bharr monatóireacht a dhéanamh ar bpíblíne shéarachais i mBá Bhaile Átha Cliath.
Stiúrthóireacht na Faisnéise
mion|Deirtear go bhfuil oifigí Stiúrthóireacht na Faisnéise—nó cuid díobh—suite anseo i gceannáras Óglaigh na hÉireann, i n[[Droichead Nua, Contae Chill Dara.]] mion|Beairicí Mhic Aodh i m[[Baile Átha Cliath, suíomh eile a gceaptar oifigí SF suite ann]] Brainse d'Óglaigh na hÉireann (Fórsaí Cosanta na hÉireann) is ea Stiúrthóireacht na Faisnéise (Béarla: The Directorate of Military Intelligence, G2). Seirbhís fhaisnéise na hÉireann atá ann. Tá an eagraíocht freagrach as sábháilteacht agus slándáil Óglaigh na hÉireann, a bhfoirne, agus Poblacht na hÉireann. Tá rannóga faisnéise intíre agus thar lear ar siúl ag an Stiúrthóireacht, a sholáthraíonn faisnéis do Rialtas na hÉireann a bhaineann le bagairtí do shábháilteacht an stáit agus don leas náisiúnta, bíodh na bagairtí de bhunús laistigh nó lasmuigh den tír.
Micheál Clery
Polaiteoir Éireannach ab ea Micheál Clery. Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Scuab eich ghoirt
Is planda í an scuab eich ghoirt.
William Ramsay
Ceimiceoir Albanach ab ea an Ridire William Ramsay (2 Deireadh Fómhair 1852 – 23 Iúil 1916).
Bhain sé clú amach mar gheall ar a chuid oibre ar na triathgháis. I gcomhar leis an Tiama Rayleigh, d'fhionn sé an dúil argón sa bhliain 1894. D'aithin sé na dúile héiliam, neon, crioptón is xeanón, agus thomhais sé a n-airíonna. D'aimsigh sé argón (1894), héiliam (1895), neon (1898), criptón (1898), agus xeanón (1898).
Bhuaigh sé Duais Nóbel na ceimice i 1904.
Saol
Rugadh i nGlaschú é, mac le William Ramsay, C.E. agus le Catherine Ramsay (a rugadh mar Robertson). Ba nia é don gheolaí An Ridire Andrew Ramsay.
Rinne Ramsay a chuid staidéir in Ollscoil Ghlascú faoi Thomas Anderson agus ina dhiaidh sin chuaigh sé go dtí Ollscoil Tübingen sa Gearmáine, áit ar scríobh sé tráchtas dochtúireachta dar theideal “Investigations in the Toluic and Nitrotoluic Acids”.
thumb|left|Ramsay ag obair D'fhill Ramsay ar Ghlaschú mar chúntóir ag Anderson i gColáiste Anderson. Ceapadh é ina Ollamh le ceimic in Ollscoil Bhristó i 1879.
Phós sé Margaret Buchanan sa bhliain 1881, an bhliain chéanna ar ceapadh é mar 'Phríomhoide' nó 'Cheannaire' ar Ollscoil Bhristó. Lean sé air ag déanamh taighde ar cheimic orgánach agus ar na triathgháis.
I 1887 tháinig sé i gcomharbas ar Alexander Williamson mar 'Chathaoirleach na Ceimice' i gColáiste na hOllscoile i Londain.
Fuair sé bás in High Wycombe, Buckinghamshire, i 1916.
Cangarú glas iartharach
Ainmhí is ea an cangarú glas iartharach.
Prvoslav Vujčić
Scríbhneoir Seirbiach is ea Prvoslav Vujčić a rugadh in Požarevac ar an 20 Iúil, 1960. Áirítear é ar dhuine de na scríbhneoirí is fearr sa diaspóra Seirbiach, agus é ag cur faoi i gCeanada.
Luís Figo
Is iarimreoir sacair ón bPortaingéil é Luís Filipe Madeira Caeiro Figo, a bhfuil aithne níos fearr air mar Luís Figo (rugadh i Liospóin ar 4 Samhain 1972).
thumb|left|Luís Figo
Cluiche rólghlactha oll-ilimreoirí ar líne
Is éard is cluiche rólghlactha oll-ilimreoirí ar líne (giorrúchán Béarla: MMORPG) ann ná cineál cluiche rólghlactha a nglacann na sluaite imreoirí páirt ann trína ríomhairí féin ar fud an domhain, agus iad ag idirghníomhú le chéile.
Perry Como
Amhránaí agus pearsa theilifíse Meiriceánach ab ea Pierino Ronald "Perry" Como (18 Bealtaine 1912 – 12 Bealtaine 2001). Rugadh in Canonsburg, Pennsylvania, é do thuismitheoirí ón Iodáil nár labhair ach an Iodáilis sa bhaile. Thosaigh Perry ag foghlaim Béarla ar scoil dó. Bhí seanorgán ag a thuismitheoirí agus b'shin tús lena oiliúint sa cheol.
Cluiche rólghlactha oll-ilimreoirí ar líne
Cosúil leis na cluichí rólghlactha go léir, glacann gach imreoir pearsantacht a charachtair fhicseanúil féin, agus é ag stiúradh ghníomhartha an charachtair seo de réir na rialacha atá leagtha amach. Is é an difríocht is mó idir na cluichí oll-ilimreoirí agus na cluichí rólghlactha eile ná go gcoinníonn foilsitheoir an chluiche timpeallacht a imeartha ag imeacht gan stad gan staonadh mar réaltacht fhíorúil, agus an domhan seo ag fás is ag forbairt de réir a dhlíthe inmheánacha féin.
Perry Como
Thaifead Perry Como ceol do RCA Victor ar feadh 44 bliana ag tosnú sa bhliain 1943. Fuair sé bás in aois a 88 bliana in Jupiter Inlet Colony, Florida.
Cluiche rólghlactha oll-ilimreoirí ar líne
Cluichí aithnidiúla mór-ráchairte den chineál seo is ea World of Warcraft, Dofus, agus RuneScape.
Charles Durning
Ba aisteoir Gael-Mheiriceánach é Charles Durning  (a rugadh ar an 28 Feabhra 1923 agus a fuair bás i 24 Nollaig 2012).
Cluiche rólghlactha oll-ilimreoirí ar líne
Tá an-ráchairt ar na cluichí oll-ilimreoirí ar fud an domhain. Bhí níos mó ná cúig mhilliún déag de dhaoine ag imirt ceann de na cluichí seo sa bhliain 2006.
thumb|320px|Gabháil scaileáin ón gcluiche oll-ilimreoirí úd Daimonin
Comhthréithe
Cé gurb iomaí craiceann a chuir na cluichí oll-ilimreoirí díobh, agus leaganacha an lae inniu an-difriúil lena réamhtheachtairí go minic, is féidir comh-bhuntréithe a aithint is dual don chuid is mó de na cluichí seo.
Téamaí
An chuid is mó de na cluichí oll-ilimreoirí, tá siad bunaithe ar an scéalaíocht fantaisíochta - ar an bhfinscéalaíocht, go bunúsach. Tá cinn áirithe acu ag meascadh ficsean eolaíochta, fantaisíocht an chlaímh is na hasarlaíochta nó coirscéalaíocht tríd an ngnáthfhantaisíocht. Cinn eile fós, téann siad ar lorg téamaí i ngreannáin Mheiriceánacha, sa litríocht briotaise nó i seánraí liteartha so-aitheanta eile. Is minic a dhéantar forbairt ar na téamaí ar dhóigheanna cosúla agus trí thascanna cosúla a chur roimh an imreoir, abair, dul ar tóraíocht de shórt éigin, cath a chur ar arrachtaí, nó robáil a dhéanamh agus éadáil a chonlach.
Dul ar aghaidh
Sa chuid is mó de na cluichí oll-ilimreoirí, is é an príomhchuspóir ná carachtar an imreora a fhorbairt. Tugann a lán cluichí pointí saoltaithí don imreoir de réir mar a chuireann sé gníomhartha agus éachtaí i gcrích, agus é ag baint úsáide as na pointí seo le leibhéil níos airde forbartha a shroicheadh. Ar na leibhéil seo, tagann scileanna nua ag na himreoirí, agus an carachtar ag éirí níos eolaí ina cheird féin. Go traidisiúnta, is é an dóigh is coitianta le pointí saoltaithí a chruinniú ná arrachtaí a mharú agus tascanna tóraíochta a chríochnú, i d'aonar nó i gcomhoibriú le carachtair eile. Ina lán cluichí, is féidir teacht ar aghaidh trí earraí a chruinniú - cuid mhaith de na hearraí, is gléasra iad a thagann isteach úsáideach sa troid, agus go traidisiúnta, is é an comhrac aonair an ghnáthdhóigh leis na huirlisí seo a bhailiú. Faightear locht ar an bhfáinne fí seo, uaireanta: caithfidh tú uirlisí a fháil le bheith in ann cath a chur, ach ansin, ní mór duit comhrac aonair a throid leis na hearraí seo a ghnóthú. Iad siúd a bhfuil dearcadh criticiúil acu ar na cluichí seo, tugann siad "muileann coise na leibhéal" ar an bhfáinne fí seo. Cruthaíodh an cluiche rólghlactha úd Progress Quest d'aonturas mar scigaithris ar an ngné seo de na cluichí oll-ilimreoirí.
Seanchleachtas eile sna cluichí seo is ea é go gcaithfidh an t-imreoir, sa deireadh, dul i gcomhar le carachtair eile le dul chun cinn ar an luas is fearr. Is é oighear an scéil seo, áfach, go gcaithfidh an t-imreoir faillí a dhéanamh ina chuid dualgaisí sa saol mór taobh amuigh de dhomhan an chluiche le freastal ar riachtanaisí a chuid cairde cluiche. Cuid de na cluichí, tugann siad aitheantas do na deacrachtaí seo, ach mar sin féin, tá an fhadhb seo ar ceann de na lochtanna is mó a fhaightear ar chluichí den chineál seo.
Caidreamh agus Cuideachta
Cuireann na cluichí oll-ilimreoirí go léir ar chumas na n-imreoirí dul i dteagmháil le chéile. Tá sé ag brath ar an gcineál cumarsáide a cheadaíonn an cluiche, an bhfuiltear ag súil le caidreamh de chineál eile ó na carachtair.
Baineann a lán cluichí den chineál seo leas as scileanna caidrimh na n-imreoirí trí thacaíocht a thabhairt do chuallachtaí is do ghildeanna taobh istigh den chluiche (bíodh is gur dual do chuallachtaí den chineál sin teacht ar an bhfód cuma cé acu a thugann an cluiche tacaíocht dóibh nó nach dtugann). Dá thoradh sin, is iomaí imreoir a bhíonn ina bhall de chumann den tsórt seo i ndiaidh dó tréimhse réasúnta a chaitheamh i mbun an chluiche, nó fiú i gceannas ar a leithéid. Bíonn na heagraíochtaí seo ag súil lena lán óna gcuid ball, ar nós teacht chun cabhrach do na baill eile in am an ghátair.
Fiú má sheachnaíonn an t-imreoir na cuallachtaí foirmiúla, caithfidh sé, de ghnáth, dul i bhfoireann le carachtair eile le linn an chluiche agus ról speisialtóra a ghlacadh air féin. I gcluichí atá bunaithe ar an troid agus ar an gcomhrac, is iad na gnáthróil ná an "tanc", is é sin, an carachtar a théann idir buillí an namhad agus baill eile na feadhna, "fear an leighis" le féachaint chuige go gcneasaítear cneácha na mball eile, agus "fear na hurchóide", an duine is fearr le dochar a dhéanamh do na naimhde. Ról coitianta eile é "fear na n-orthaí" atá in ann tionchar a imirt ar na naimhde, ionas go dtiocfaidh laghdú ar a scileanna troda, mar shampla. Cuireann an cluiche ar chumas an imreora ról ar bith den chineál seo a ghlacadh air, nó fiú gnéithe na ról éagsúil a mheascadh, nó gan aon ról acu a dhéanamh. Mar sin féin, is minic a thugann an t-imreoir taithneamh do ról ar leith, agus é sásta an pháirt chéanna a dhéanamh ina lán cluichí oll-ilimreoirí éagsúla.
I gcuid de na cluichí ilimreoirí, táthar ag súil leis go bhfuil an t-imreoir sásta ról a charachtair a ghlacadh - is é sin, cloí leis na nósanna is dual don chineál carachtar atá sé a imirt ó thaobh cainte agus iompraíochta de, fiú más ionann sin agus faillí a dhéanamh i gcuspóirí eile, cosúil le cruinniú an fháltais agus na bpointí saoltaithí. An chuid is mó d'imreoirí na gcluichí seo, áfach, ní ghlacann siad róil a gcarachtar orthu ar an dóigh seo, agus mar sin, ní fhéadfá a rá gur cuid den "dea-bhéasaíocht" é an rólghlacadh. Mar sin féin, tá imreoirí ann ar mhaith leo cloí lena róil mar seo, agus cuireann cluichí áirithe "freastalaithe rólghlactha amháin" ar fáil dóibh siúd. Na cluichí oll-ilimreoirí nach bhfuil gnéithe an rólghlactha ag baint leo, tugtar MMOG orthu uaireanta, is é sin, cluichí oll-ilimreoirí ar líne.
Bíonn modhnóirí cluiche nó máistrí cluiche ann, ar féidir dóibh bheith ina bhfostaithe ar pá nó ina n-imreoirí deonacha, agus iad ag iarraidh súil éigin a choinneáil ar dhomhan an chluiche. Cuid de na máistrí cluiche, is féidir go bhfuil teacht acu ar shaintréithe cluiche nach bhfuil ar fáil do chách nó ar fhaisnéis ón taobh istigh i leith an chluiche.
Cultúr
Is iomaí gné is dual do na cluichí seo go léir, agus is iomaí duine a bhfuil taithí aige ar cheann de na cluichí. Mar sin, sa bhreis ar chultúr an chluiche ar leith, is féidir tagairt a dhéanamh do chomhchultúr na gcluichí go léir. Mar shampla, ós rud é go bhfuil aicmí éagsúla de charachtair sa chuid is mó de na cluichí, ní mór céimeanna ar leith a ghlacadh le cothrom Féinne a chinntiú idir na himreoirí ar leith, agus is minic a bhíonn na himreoirí ag éileamh go gcuirfear cis ar dhream ar leith de na himreoirí, nó go mbainfear de dhream eile í.
Sampla eile is ea "muileann coise na leibhéal", ar tráchtadh air cheana féin. Ina lán cluichí i dtús stair an tseánra, b'í an dóigh ba luaithe le dul chun cinn sa chluiche ná na harrachtaí céanna a mharú arís agus arís eile. Tá an "mheilteoireacht" seo sách coitianta sna cluichí inniu féin, agus is ábhar díospóireachta é i measc na n-imreoirí i gcónaí, an bhfuil mórán sult le baint as an meilteoireacht ar aon nós, agus an chuid rólárnach í de na cluichí.
Bíonn a lán tuismitheoirí buartha faoin dúil nimhe a bhíonn ag a gclann sna cluichí seo. Cuid de na himreoirí, tá dímheas acu orthu siúd nach bhfuil "saol dá gcuid féin faighte acu", ó bhíonn siad ag cur amú an iomarca ama i mbun an chluiche. An chuid eile, arís, caitheann siad anuas orthu siúd nach bhfuil sásta "troid cheart a chur suas" i bpáirc chatha an chluiche. Sa bhliain 2005, chuir an tSín srianta leis an imreoireacht: níl cead agat ach trí uair an chloig a chaitheamh i mbun an chluiche in aghaidh an lae, agus má sháraíonn tú an teorainn sin, bainfear cuid dá neart is dá scileanna de do charachtar.
Ailtireacht an Chórais
Tá cluichí oll-ilimreoirí ann freisin a gcaithfidh tú síntiús a íoc leo uair in aghaidh na míosa. Is dual don chluiche oll-ilimreoirí bheith ar obair ar líne gan sos, agus ní mór airgead a bhailiú ó na húsáideoirí agus ó na fógróirí gan sos freisin leis an gcluiche a choinneáil ag imeacht agus a fhorbairt.
Is féidir don chluiche bheith á rith ar níos mó ná aon fhreastalaí amháin, agus na freastalaithe beag beann ar a chéile. Ansin, is féidir go seasann gach ceann acu dá chruinne nó dá dhomhan féin, agus na himreoirí ar na domhain éagsúla seo gan teagmháil le himreoirí na ndomhan eile. Ina lán cluichí den chineál seo, ní thoilltear ach cúpla míle imreoir ar aon domhan amháin, ach is eisceacht thábhacht é EVE Online a bhí in ann dhá chéad míle imreoir a thoilleadh ar aon domhan amháin i Lúnasa 2007.
Stair
Sa bhliain 1995, baineadh na srianta úsáide den NSFNET, agus hosclaíodh an tIdirlíon do na forbróirí príobháideacha. B'ansin a tháinig na chéad chluichí oll-ilimreoirí ar an bhfód. B'é Meridian 59 an chéad chluiche mór-ratha den chineál seo, agus b'é an ceann ba thúisce a bhain úsáid as grafaic thríthoiseach as peirspictíocht an imreora. Tháinig The Realm Online ar an bhfód beagnach san am céanna, áfach, agus is féidir a rá gurbh é an chéad chluiche den chineál seo ar chuir an saol mór sonrú ann i ndáiríre. Foilsíodh Ultima Online sa bhliain 1997, agus is dócha gurbh é an chéad chluiche mór-ráchairte den chineál seo, cé gur tharraing Nexus: The Kingdom of the Winds súil an tsaoil mhóir san Áise ar an gcineál seo cluichí. B'é EverQuest a chuir na cluichí oll-ilimreoirí i lár an aonaigh san Iarthar.
Ghnóthaigh lucht a ndeartha brabús maith airgid ar na cluichí sin i laethanta luatha an tseánra, agus mar sin, tá an-iomaíocht idir déantóirí na gcluichí seo ón am sin i leith. Inniu, tá cluichí den chineál seo ar fáil ar chonsóil imeartha cluichí agus i dtimpeallachtaí nua, agus tháinig an-fheabhas ar an imreoireacht ó thaobh compoird agus suilt de. Ghlac World of Warcraft, de dhéantús an ghnólachta úd Blizzard, ceannas ar an margadh do na cluichí síntiúis, ach tá margadh eile ann do na cluichí a mhaoinítear ar an bhfógraíocht agus ar na hearraí taobh istigh d'ollchruinne an chluiche féin a cheannaíonn na himreoirí i rith an chluiche, ionas nach bhfuil praghas ar an gcluiche féin. Eisceacht is ea an cluiche úd The Guild Wars, a sheachnaíonn an iomaíocht leis na cluichí oll-ilimreoirí eile, ó nach ngearrann sé díot ach an t-aon táille amháin i dtús an chluiche (is é sin, ní chaithfidh tú an síntiús a íoc go tráthrialta). Cé go bhfuil an córas seo íocaíochta (aon táille amháin) in úsáid i gcluichí eile, is é Guild Wars an t-aon cheann amháin den chineál sin a bhfuil ráchairt air i gcónaí.
Scuab eich choille
Is planda í an scuab eich choille.
Angla-Shacsanaigh
deas|mion|447x447px|Leathanach leis an Chi Ró monagram as  Soiscéal Mhatha i [[Soiscéil Lindisfarne c. 700, b ' fhéidir, cruthaíodh ag Eadfrith ó Lindisfarne i gcuimhne ar Cuthbert]] Dream daoine a mhair sa Bhreatain Mhór ón 5ú haois ab ea na hAngla-Shacsanaigh. Sa téarma seo, cuimsítear daoine ó na treibheanna Gearmánacha a bhog go dtí an t-oileán ó Mhór-Roinn na hEorpa, chomh maith lena sliocht, agus grúpaí ó phobal dúchais na Breataine a ghlac roinnt gnéithe de chultúr agus de theanga na nAngla-Shacsanach. Go stairiúil, seasann tréimhse na nAngla-Shacsanach sa Bhreatain idir thart ar 450 AD agus 1066 AD, ó aimsir na chéad lonnaíochta suas go dtí aimsir Choncas na Normannach.
Cruthaíodh náisiún na Sasanach le linn na tréimhse luath-Angla-Shacsanaigh, agus tá a lán de na gnéithe a gcuireadh tús leo ag an am sin fós le feiceáil sa lá atá inniu ann, an rialtas réigiúnach de shíreanna agus céadta ina measc. Le linn na tréimhse seo, bunaíodh an Chríostaíocht agus bláthaíodh an litríocht agus an teanga. Bunaíodh cairteacha agus an dlí freisin. Is minic a úsáidtear an téarma Angla-Shacsanach i gcomhair an teanga a bhí á labhairt agus á scríobh ag na hAngla-Shacsanaigh i Sasana agus in oirthear na hAlban idir lár an 5ú haois agus lár an 12ú haois, ar a laghad. In úsáid léannta, tá sé níos gnáiche an tSean-Bhéarla a thabhairt uirthi.
Stair d'fhéiniúlacht chultúrtha ar leith atá i gceist le stair na nAngla-Shacsanach. Scéal de ghrúpaí daoine éagsúla a ghlac leis an gCríostaíocht atá ann, agus bhí sé lárnach sa tslí ina mbunaíodh ríochtaí éagsúla. Cé go gcuireadh an fhéiniúlacht seo i mbaol agus na Danair ag forghabháil oirthear Shasana agus ag déanamh ionraí a d'éirigh ní b'fhairsinge de réir a chéle, tharla go dtreisíodh an fhéiniúlacht sin ag an am céanna; lean leis a bheith mar an fhéiniúlacht phríomha suas go dtí theacht na Normannach. Tá cultúr na nAngla-Shacsanach le feiceáil sna stíleanna foirgneamh agus éadaí a bhí acu, agus sna lámhscríbhinní dhathmhaisithe agus na hearraí a cuireadh sna huaigheanna dá gcuid, chomh maith. Cuirtear dílseacht do threibheanna agus do thaoisigh áitiúla in iúl sna siombalaí nádúrtha atá ar na suaitheantais chultúrtha atá le feiceáil iontu. Rinne na scothaicmí taoisigh dá muintir féin a fhógairt ina ríthe, bhunaigh siad burhs, agus ba nós dóibh iad féin agus a muintirsean a thuiscint i dtéarmaí d'eachtraí agus pearsantachtaí ón mBíobla. Thar aon rud eile, mar a thug Helena Hamerow faoi deara, "lean leis na gaolta leathana fola agus áitiúla ... a bheith mar an príomh-aonad lenar tairgeadh earraí ar fud na tréimhse Angla-Shacsanach." Tá tionchar na nAngla-Shacsanach fós le feiceáil san 21ú haois, mar, de réir staidéar a foilsíodh i mí an Mhárta 2015, taispeáintear na ranna polaitíochta de réir na treibheanna a bhí sa Bhreatain i rith luath-thréimhse na nAngla-Shacsanaigh i ngéiniteach na Breataine sa lá atá inniu ann.
[...]
Luathstair na nAngla-Shacsanach (410 - 660)
deas|mion|280x280px|Na himircí de réir Bede, a scríobh roinnt 300 bliana tar éis an ócáid; tugann an  fhianaise seandálaíochta le fios gur tháinig na lonnaitheoirí go dtí an Bhreatain  as go leor áiteanna de chuid na mór-roinne Clúdaíonn an tréimhse luath-Angla-Shasanach an chuid de stair na Breataine meánaoisí a thosaíonn le deireadh riail na Rómhánach. Tréimhse is ea a dtugtar "Aimsir na hImirce" go forleathan uirthi, nó an Völkerwanderung (is é sin a rá "imirce dreamanna daoine" sa Ghearmáinis). Tréimhse a bhí inti ina raibh daoine ag aistriú timpeall ar imirce ar bhonn treisithe san Eoraip idir timpeall 400 agus 800.
[...]
Tiontú go dtí an Chríostaíocht (590-660)
In 565, shroich Colm Cille (Columba sa Laidin), manach ó Éirinn a raibh léann faighte aige sa scoil mhainistreach i mBun an Phobail, ar Inis Eoghain faoi stiúir Naomh Fhionnáin, Oileán Í agus é ar deoraíocht a rinne sé dá shaorthoil féin. Tháinig rath ar an mainistreach a bhunaigh sé ar Í|Oileán Í (nó Í Cholm Cille) ionas go raibh sí amhail "impireacht spioradálta a raibh thar a bheith fairsing," de réir Peter Brown, agus a raibh tionchar aici "ó oirthear na hAlban i bhfad siar ó theas, go croílár na hÉireann, agus, soir ó theas, chuaigh sé chomh fada trí iomlán thuaisceart na Breataine, trí thionchar an chomhmhainistrigh aici, Lindisfarne."
Fuair Colm Cille bás i mí an Mheithimh 597. Ag an am céanna, shroich Agaistín ar oileán darb ainm Thanet agus chuaigh sé leis go dtí príomhbhaile ag Rí Æthelberht, Canterbury. Bhí se tar éis a bheith ina phrióir ar mhainistreach sa Róimh nuair a roghnaigh Pápa Gréagóir Mór é in 595 chun bheith i bhfeighil ar mhisean go dtí an Bhreatain chun ríocht Kent a thiontú ón bpágántacht dhúchasach Angla-Sacsanach. Is dócha gur roghnaíodh Kent toisc go raibh Æthelberht tar éis banphrionsa Críostaí a phósadh, Bertha, iníon ag Charibert I, Rí Páras, bean a rabhas ag súil go mbeadh tionchar aici ar a fhear céile. Rinneadh Æthelberht a thiontú go dtí an Chríostaíocht, bunaíodh eaglaisí, agus cuireadh tús le tiontuithe ar bhonn fairsing sa ríocht. Chuir dlíthe Æthelberh le haghaidh Kent córas casta fíneála i gcrích, agus é an chéad chóras dlíthe scríofa i dteanga Ghearmánach riamh. Ríocht shaibhir ab ea Kent agus ceangaltas láidir aici leis an Mór-roinn, agus ceaptar go bhfuil seans ann gur chuir Æthelberh smacht ríoga i gcrích ar cúrsaí trádála. Cuireadh boinn airgid ar scaipeadh in Kent den chéad uair ó aimsir ionradh na nAngla-Sachsanach le linn an tréimhse ina raibh sé ar an gcoróin. mion|Fothrach Phrióír Lindisfarne agus dealbh do Naomh Aodhán In 685 bhunaigh Aodhán, manach Éireannach ó Oileán Í, mainistreach i Lindisfarne, in aice le príomhdhaingean Oswald in Bamburgh. Bhí sé sa mhainistir ar Oileán Í an uair ar iarr Osward ar misean a bheith curtha i gcrích chun Ríocht Northumbria a thiontú go dtí an chríostaíocht ón bpágántacht Angla-Shacsanach a bhí acu ó dhúchas. Seans mhaith gur roghnaigh Oswald Oileán Í toisc gur theith sé go iardheisceart na hAlban nuair a maraíodh a athair, taispeánadh an Chríostaíocht dó agus bhí sé tiomanta do Northumbria a dhéanamh ina Ríocht Críostaí ar filleadh ar ais inti dó. Rinne Aodhán gaisce mór agus é ag leathadh creideamh na Críostaíochta agus, ós rud é nach raibh aon Bhéarla aigesean, agus bhí Oswald tar éis an Ghaeilge a fhoghlaim agus é ar deoraíocht, d'fheidhmigh Oswald mar ateangaire d'Aodhán agus eisean i mbun searmóinteachta in Northumbria. Níos déanaí bhí Naomh Cuthbert, atá ina éarlamh Lindisfarne, ina ab ar an mainistreach, agus ina dhiaidh ba eisean Easpag Lindisfarne. Is é an píosa scríbhneoireachta stairiúla sa Bhéarla atá fós ar marthain ná beatha Cuthbert nach fios cé a scríobh é. Cuireadh soiscéal ar a chónra ina chuimhne (ar a dtugtar soiscéal Naomh Cuthbert) agus is é an ceangal leabhair atá air an cheann is sine san Eoraip atá fós slán agus i gcaoi mhaith.
Tionóladh Sionad Whitby in 664 agus cinneadh ann go mbeadh cleachtas Rómhánach seachas cleachtas na hÉireann i réimeas (maidir le stíl chorainne agus le dátaí na Cásca) de ghnáth in Northumbria, rud a d'fhág gur "tháinig an eaglais in Northumbria ar an dearcadh céanna le heaglais príomhshrutha an chultúir Rómhánaigh." Rinneadh suíochán eaglais easpagóideach Northumbria a aistriú ó Lindisfarne go hEabhrac. Níos déanaí, d'éirigh le Wilfred, príomhionadaí an dearcaidh Rómhánaigh, a bheith ina Easpag ar Northumbria, agus bhailligh Colmán agus lucht ar son an dearcaidh Éireannaigh, nár athraigh a gcuid cleachtas féin, ar ais go hÍ Cholm Cille.mion|338x338px|Æthelstan ag tabhairt soiscéil do   Naomh Cuthbert (a bhí marbh le fada)  (934); Coláiste Corpus Christi Cambridge MS 183, fol. 1v
Meánstair na nAngla-Shacsanach (660-899)
Faoi 660 AD, bhí roinnt mhaith críocha beaga tar éis tagtha le chéile chun ríochtaí a bhunú in ísealchríocha na Breataine, rud a d'fhág gur tháinig athrú suntasach ar an léarscáil pholaitiúil dá réir. Ba as córas ní ba scaoilte a bhí bunaithe, mar a chreideann Highman, ar na feodus a bhí ann ar dtús, a tharla forbairt na ríochtaí seo ina a raibh rí amháin ina ardtiarna orthu. Go hiondúil, tugtar Heiptearcacht ar an tréimhse seo, nach bhfuil in úsáid ag na scoláirí ó thús an 20ú haois mar tugann sé le tuiscint gur struchtúr polaitiúil amháin a bhí i gceist gan "deis a thabhairt d'aon ríocht aonarach dóibh a phle mar ríocht inti féin." Maíonn Simon Keynes gur thréimhse ina raibh borradh eacnamaíoch agus sóisialta fúithi í tréimhse an 8ú agus an 9ú haois ina tháinig cobhsaíocht sna limistéir ó dheas don Tamais agus ó thuaidh den Humber. [...]
Ardcheannas Mhercia (626-821)
deas|mion|352x352px|Ar léarscáil pholaitiúil na Breataine c650 (na hainmneacha i mBéarla na linne seo)
Léann agus an Manachas (660-793)
mion|Léarscáil na Breataine Móire & na hÉireann 802
Mórcheannas na nIar-Shacsanaigh agus Cogaí na n Angla-Lochlannach (793-878)
mion|347x347px|Gob na loinge Oseberg, Músaem nLong Lochlannach, Oslo, an Iorua.
An tInbhear Mór
Is baile í An tInbhear Mór (Béarla: Arklow) atá suite in oirdheisceart Contae Chill Mhantáin i bPoblacht na hÉireann. Is baile cois fharraige í atá suite ar bhruach abhainn an Abhóca. Thagann ainm an bhaile ón inbhear leathan ag béal an Abhóca. Lonnaigh na Lochlannaigh ar an mbruach thuaidh den abhainn sa 9ú haois agus tagann an logainm Bhéarla Arklow ón lonnaíocht seo.
Tá a lán maidir le iascaireacht le déanamh leis an baile seo. Deantar an 'Asgard' anseo.
Oileáin Auckland
Geograife
Is é Oileán Auckland an príomhoileán den ghrúpa agus 510 ciliméadar cearnach ann. Tá sé 42 ciliméadar ar fhad. Aillte crochta agus tírdhreach gharbh iad sainghnéithe an oileáin. Múr d'aillte atá sa chósta thiar. An ceann thoir thuaidh (in éineacht le hOileán Enderby trasna chaolais bhig uaidh) an t-aon áit a bhfuil talamh ann arbh fhéidir le héinne a shaothrú.
Stair na n-oileán
Polainéisigh na chéad daoine a tháinig chuig na hoileáin. Is féidir gurb ón 13ú haois na hiarsmaí díobh atá faighte ag seandálaithe ar Oileán Enderby. Is iad Oileáin Auckland an pointe is faide ó dheas dár shroich na Polainéisigh.
mion|deas|Cósta theas Oileáin Adams, an t-oileán is faide ó dheas Ba é an chéad uair ar tháinig daoine eile ar na hoileáin ná teacht loinge Briotanaí sa bhliain 1806. Bhí na hoileáin tréigthe faoin am sin. Sa bhliain 1842, chuir scata Māori, in éineacht lena gcuid sclábhaithe Moriori, chuir siad fúthu ar iarthuaisceart an phríomhoileáin. Mhair an lonnaíocht úd fiche bliain. Sa bhliain 1849, tháinig scata Sasanach chomh maith. D'fhan siad seo dhá bhliain go leith. Ní raibh duine ná deoraí fágtha faoin bhliain 1863, nuair a cuireadh na hoileáin go hoifigiúil den chéad uair le líon na limistéar faoi réir na Nua-Shéalainne.
Witham
Is baile suite in Essex é Witham.
Iroquois
mion|Bratach na cónaidhme Is náisiún Meiriceánach Dúchasach iad na hIroquois. Tugann siad Haudenosaunee (Mohawk: Rotinonshón:ni, Seneca: Hodínöhšö:ni:h) orthu féin. Léiríonn Haudenosaunee an chónaidhm na cúig (níos déanaí sé) thíre: na tíortha mion|na hIroquois (i SAM inniu) timpeall 1660 Ó nath Iroquois hiro kone a tháinig an focal Iroquois; chum na taiscéalaithe Francacha an focal seo. Bíonn na hIroquois ina gcónaí den chuid is mó i Nua-Eabhrac (stát) agus i gQuébec.
Stair
mion|Cathː Champlain agus na hIroquois, Ticonderoga, Iúil, 1609 Bíonn na hIroquois ina gcónaí i Meiriceá Thuaidh ó 12,000 RC no fiú i bhfad níos luaithe. Tugann na hIroquois "Turtle Island" (Oileán Turtair) ar Meiriceá Thuaidh. mion|Na Taoisigh, 14 MF 1871 Thosaigh na hIroquois ag talmhaíocht timpeall 800-1000. Cruthaíodh an 'chónaidhm Haudenosaunee' timpeall 1450 - 1660 (nó níos lú b'fhéidir). Bhí cúig náisiún ann sa chónaidhm ar dtúsː na Seneca, Cayuga, Onondoga, Oneida, agus Móháic.
Sheol an taiscéalaí Jacques Cartier ó Saint-Malo chun teachtaireacht na deabhóide Críostaí a chraobhscaoileadh do na bundúchasaigh le hais an Saint Laurent.
Ar an 24 Iúil, chuir Cartier cros 10 méadar in airde agus ghlac sé seilbh na tír e in ainm François I, Rí na Fraince. Tá an miotas greanta i bpánaí ildaite gloine atá leathcheilte ar chúl bosca faoistine i Notre Dame Montréal, an tIndiach luite ar a chúl ar an talamh agus Cartier ag seanmóintíocht as leabhar dó, mura bé an Bíobla é.
Mharaigh na hEorpaigh Iroquois go leor i rith an 18ú céad, agus coigistíodh a gcuid tailte.
Inniu
Tá timpeall 125,000 Iroquois ann, 45,000 i gCeanada agus 80,000 sna Stáit Aontaithe.
Tá comhairle na bhfear agus comhairle na mban ag na hIroquois, agus tá na mná i gceannas ar an réadmhaoin, an talmahaíocht, agus mar sin de. Bhí rialtas daonlathach ann.
Tagairtí
thumb|Iroquois 1882
Lá an Dreoilín
thumb|upright|left|Deoch an Dreoilín
Is éard atá i gceist le Lucht an dreoilín ná cleamairí a cheiliúireann Lá Fhéile Stiofán nó lá an dreoilín. In Éirinn, tugtar Lá an Dreoilín ar an 26 Nollaig, nó Lá Fhéile Stiofáin. Is traidisiún in Éirinn é, agus tá an Dreoilín á gceiliúradh sa Bhreatain freisin, go mór mhór sa Bhreatain Bheag. Sean-traidisiún atá i Lá an Dreoilín agus tá baint ag an Lá le miotaseolaíocht na gCeilteach.
Bíonn go leor seó agus searmanais ag baint le ceiliúradh na féile seo. Téann "Lucht an dreoilín" ó theach go teach (nó ó theach tábhairne go teach tábhairneǃ) ag déanamh ceoil in onóir an dreoilín, agus b'fhéidir ag bailiú airgid agus bia. Iompraíonn an lucht ceoil, a chuireann seanéadaí nó clúdach tuí orthu féin, íomhá dreoilín nó dreoilín ina bheo i mbosca.
Cé nach bhfuil an traidisiún chomh láidir agus chomh feiceálach in Éirinn anois agus a bhí, tá daoine ann atá ag iarraidh an traidisiún a thabhairt ar ais arís.
Piseoga
I gCiarraí, ní ití feoil an lá seo, cuing é seo a chuireadh na seandaoine orthu féin chun go mbeadh an tigh saor ó fhiabhras agus ó aicídí na bliana.
Tá fabhal ann ag ceangail an Lá le heachtraí Íosa.
Michael Owen
Is imreoir sacair é Michael Owen. Imríonn sé faoi láthair do Manchester United Imríonn sé freisin le foireann náisiúnta Shasana agus tá 89 caipín agus 40 cúl faighte aige don fhoireann náisiúnta. D'imir sé le Newcastle United, Liverpool F.C. agus Real Madrid roimhe sin.
Osmond Esmonde
Polaiteoir Éireannach ab ea Osmond Esmonde (14 Aibreán, 1896 - 22 Iúil, 1936). Bhí sé ina bhall de Chumann na nGaedheal ar dtús agus ansin Fine Gael.
Geremi
Is iarimreoir sacair as an Camarún é Geremi Njitap. D'imir sé le haghaidh Real Madrid, Chelsea agus Newcastle United i measc clubanna sacair eile.
Clamhán
Is éan é an clamhán. Is baill d'fhine na accipitridae iad.
Porfirio Díaz
mion|clé|220px|Porfirio Díaz
Infiúsóirí
Cnuas thearma is ea infiúsóirí d'ainmhithe beaga bídeacha uisceacha amhail fabhránaigh, euglenoideae, prótasóin, algaí aoncheallacha agus inveirteabraigh bheaga a bhíonn beo i locháin fionnuisce. Bhain roinnt údar (m.sh., Bütschli) úsáid as an téarma mar chomhchiallach d'fhabhránaigh. I rangúí foirmiúla nua-aimseartha, meastar go bhfuil an téarma imithe i léig; tá na miocrorgánaigh a bhí san áireamh roimhe seo sna hinfiúsóirí sannta den chuid is mó don ríocht Protista. Tá sé molta ag taighdeoirí go méadaíonn agus go laghdaíonn rátaí atáirgthe na n-infiúsóirí go tréimhsiúil thar thréimhsí ama.
Emiliano Zapata
Bhí Emiliano Zapata Salazar ar na ceannairí ba thábhachtaí i Réabhlóid Mheicsiceo in aghaidh an deachtóra Porfirio Díaz sa bhliain 1910 (a rugadh ar an 8 Lúnasa 1879 in Anenecuilco, stát Morelos, agus a maraíodh ar an 10 Aibreán 1919 i Chinameca sa stát céanna). clé|mion|circa 1915
Infiúsóirí
Uisceadánúsáid
Baineann úinéirí uisceadán úsáid as infiúsóirí chun bia éisc a shaothrú; is féidir éisc óga atá tar éis a theacht amach a thógáil agus a thabhairt chun dea-chrích ar an mbia seo le linn na forbartha luaithe de bharr a mhéid agus a ábhar cothaithe. Ní féidir le go leor daoine le huisceadán sa bhaile acu go leor infiúsóirí a sholáthrú go nádúrtha le haghaidh iasc a thógáil.
Nis
Is sráidbhaile ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Nis. De réir daonáireamh na hAlban 2001 bhí cónaí ar 962 duine i Nis.
Emiliano Zapata
Saol
Thaobhaigh Zapata le Francisco Madero, a bhí ag iarraidh Díaz a chloí, ach nuair a d'éirigh le Madero an deachtóir a ruaigeadh, ní raibh sé féin sásta an cineál leasuithe radacacha a chur i gcrích a bhí ag teastáil ó Zapata. Chuaigh Zapata chun cogaidh le tailte a bhaint amach do na bochtáin, agus bhain Madero mealladh as, ó nach raibh athroinnt chuimsitheach na dtailte ar a chlár oibre féin. I ndeireadh na bliana 1911, d'éalaigh Zapata go dtí na sléibhte le gluaiseacht réabhlóideach nua a thosú.
Nis
Teangacha
Dúirt 76.4% do dhaonra Nis go raibh Gaoluinn na hAlban (Gàidhlig) acu sa bhliain 2001.
Emiliano Zapata
Saol
Sa bhliain 1913, dúnmharaíodh Francisco Madero, agus tháinig Victoriano Huerta i gcomharbas air. Rinne Huerta iarrachtaí le síocháin a shocrú le Zapata, ach ní raibh Zapata sásta comhoibriú "leo siúd a mharaigh Madero", mar a dúirt sé - cé gur chaith sé féin tréimhse ag cur cogaidh ar Madero.
D'éirigh le Carranza, áfach, sluaite Villa a chur ag cúlú, agus sa bhliain 1916, bhris a chuid trúpaí an cath ar Zapata ina lán áiteanna. Nuair a maraíodh Zapata i luíochán ar an 10 Aibreán 1919, ní raibh ann ach taoiseach treallchogaíochta a raibh na trúpaí ag rith gann air. mion|clé|Caracatúr
Oidhreacht
Chuir finscéal Zapata - an treallchogaí dochloíte - an oiread draíochta ar na daoine taobh amuigh de Mheicsiceo féin go ndearna an stiúrthóir Elia Kazan scannán faoina shaol, Viva Zapata!, sa bhliain 1952. Ba é Marlon Brando a chonacthas i ról Zapata féin. Bhí an scannán bunaithe ar an tuiscint gur réabhlóidí simplí a bhí i Zapata nach raibh ach ag iarraidh cothrom na féinne a bhaint amach do na bochtáin, agus nach raibh na ceannairí réabhlóideacha eile ach ag glacadh buntáiste ar Zapata lena sainleas féin a chur chun cinn. Is é an cur síos a thug an scannán ar Zapata ná gur scológ a bhí ann. Le fírinne, áfach, bhí cúlra meánaicme aige, agus léamh agus scríobh aige dá réir.
Fernando Pessoa
File, scríbhneoir, criticeoir liteartha, aistritheoir, foilsitheoir agus fealsamh Portaingéalach ab ea Fernando António Nogueira Pessoa (Fuaimniú i bPortaingéilis: [fɨɾˈnɐ̃dw pɨˈsoɐ]), nó Fernando Pessoa mar a thugtar air go coitianta. Do rugadh é ar an 13ú lá de Mhí an Mheithimh i Liospóin na Portaingéile sa bhliain 1888 agus do fuair sé bás san áit chéanna ar an 30ú lá de Mhí na Samhna sa bhliain 1935. Deirtear gur duine desna pearsana liteartha is tábhachtaí den 20ú haois é Pessoa agus duine desna filí is tábhachtaí dár scríobh i bPortaingéilis riamh.
Scríbhneoir bisiúil ab ea Pessoa, agus ní faoin ainm ‘Fernando Pessoa’ amháin a d’fhoilsíodh sé – bhí thart ar chúig cinn seachtó d’ainmneacha cleite aige le linn a shaoil. Ní thugadh sé pseudonym (i nGaeilge: ‘bréagainm’ nó ‘ainm cleite’) ach heteronym (i nGaeilge: ‘heitreainm’ nó ‘iolainm’) ar na hainmneacha san, toisc nár shíl sé gur éirigh leis an bhfocal pseudonym an saol leithleach neamhspleách dá gcuid féin a bhí ag gach ceann desna hainmneacha a chur in iúl. Amanta, bíonn dearcadh antoisceach nó anacair le léamh i scríbhinní na n-heteronym.
Anuas ar an bPortaingéilis, bhí Béarla agus Fraincis aige. D’aistrigh Pesso téacsanna ósna teangacha san, agus do chum sé saothair dá chuid féin iontu leis.
Clais an Easaidh
Is baile crochtóireachta in Asaint, Cataibh, Comhairle na Gàidhealtachd ar chósta thiar-theas na hAlban, í Clais an Easaidh (Béarla: Clashnessie). Tá an baile suite gar do thrá ghainmheach Linne Chlais an Easaidh ar an mbóthar B869 seacht míle ar an taobh ó thuaidh de Loch an Inbhir. Is iad seo a leanas na comhordanáidí geografacha atá aige: 58° 13′ 20.68" Tuaisceart agus 5° 18′ 51.64″ Iarthar.
Tháinig ainm an bhaile ón eas atá suite ag ceann an ghleanna san áit a bhfuil an chuid is mó de na tithe.
Bhí Clais an Easaidh bunaithe le linn Fhuadach na nGael. Dúirt Uilleam MacCoinnich faoi Chlais an Easaidh do Choimisean Napier:
2018 i leadóg
Is liosta é seo de na heachtraí a tharla nó a tharlóidh sa bhliain 2018 i leadóg.
Tédíreach
tédíreach (Béarla: nidirect) is ea láithreán gréasáin oifigiúil an Rialtais i dTuaisceart na hÉireann do shaoránaigh, a soláthraíonn ionad ilfhreastail ar fhaisnéis agus ar sheirbhísí na hEarnála Poiblí. Forbraíonn ionadaithe ó go leor ranna rialtais an t-ábhar a bhíonn curtha isteach sa suíomh, agus iad ag obair le foireann lárnach eagarthóireachta.
Stair
Bhí seoladh 'séimh' i mí aibreáin 2009 ag tédíreach agus seoladh é go hoifigiúil ag an Aire Airgeadais, Nigel Dodds ar an 7 Bealtaine 2009.
Arcán talún
Ainmhí feoiliteach Afracach is ea an t-arcán talún. Mamach atá ann. Is é an t-arcán talún an t-aon bhall amháin den fhine úd Orycteropodidae.
Naisc
An t-arcán talún faoi bhagairt (Béarla)
Jason Robards
Ba aisteoir Meiriceánach é Jason Nelson Robards, Jr. (a rugadh ar an 26 Iúil 1922 agus a fuair bás i 26 Nollaig 2000).
Uganda
Stair
clé|mion|174x174px|[[Milton Obote]] Is iar-choilíneacht Bhriotanach í Uganda.
Bhí Milton Obote i gcumhacht ó 1966 go dtí 25 Eanáir 1971. Tharla coup d'état agus tháinig an ginearál Idi Amin i gcumhacht.
Wivenhoe
Is baile suite in Essex é Wivenhoe.
NASA
Seasann na ceithre litir úd NASA do na focail Riarachán Náisiúnta na hAerloingseoireachta is na Spásaireachta ("National Aeronautics and Space Administration"), is é sin, údarás spáis na Stát Aontaithe. Bunaíodh an t-údarás seo thiar sa bhliain 1958 agus é freagrach as cúrsaí spásaire achta an stáit i Meiriceá. Thairis sin de, déanann an t-údarás taighde fadtéarmach aerloingseoireachta, idir shibhialta agus mhíleata.
Is í aisling an údaráis "feabhas a chur ar an mbeatha abhus, tús a chur leis an mbeatha thall, agus teacht ar bheatha ar an taobh amuigh", is é sin, obair fhónta a dhéanamh ar mhaithe le muintir an Domhain, na pláinéid eile a thabhairt chun míntíreachais agus beatha na bpláinéad eile a aimsiú, más ann dá leithéid. Is é cuspóir an údaráis ná "ár bpláinéad dúchais a thuiscint is a chosaint, taighde agus taiscéalaíocht a dhéanamh ar an Ollchruinne ar lorg beatha eachtardhomhanda agus inspioráid a thabhairt don chéad ghlúin eile."
An Spásrás
clé|mion|256x256px|Sputnik 1957 Baineadh geit as na Meiriceánaigh nuair a d'éirigh leis na Sóivéadaigh an chéad satailít shaorga, Sputnik a hAon, a chur ag timpeallú an Domhain, thiar sa bhliain 1957. Bhí an-eagla ar Sheanadóirí na Stát Aontaithe go rachadh na Rúisigh chun tosaigh ar Mheiriceá ag cumadh teicneolaíocht spáis agus roicéadtiomána. Bhí rás na n-arm faoi lán seoil ag an am agus dlúthbhaint aige le teicneolaíocht na roicéad, ar ndóigh, ó bhí diúracáin de dhíth leis na buamaí adamhacha a iompar. Mar sin, chinn an tUachtarán Dwight D. Eisenhower agus a chuid comhairleoirí go raibh údarás nua rialtais ag teastáil chun bua a bhreith ar na Sóivéadaigh.
Ar an 20ú lá de Mhí Iúil, 1958, shínigh an tUachtarán Eisenhower an tAcht um Aerloingseoireacht agus Spásaireacht Náisiúnta, agus mar sin bunaíodh an t-údarás nua. Thar aon rud eile ceapadh é mar údarás neamh-mhíleata. Fuair sé foireann ocht míle duine agus ceithre shaotharlann ó Choiste Comhairleach Náisiúnta na hAerloingseoireachta (National Advisory Committee for Aeronautics, NACA), a cuireadh ar bun sé bliana is dhá scór roimhe sin le taighde a dhéanamh ar an aerloingseoireacht. mion|Wernher von Braun, 1964 Ba í an oidhreacht ba thábhachtaí a thit air ná Wernher von Braun agus a chuid oibre. Saineolaí agus innealtóir roicéad ón nGearmáin a bhí ann a chuidigh leis na roicéid V1 agus V2 a chumadh go gairid roimh dheireadh an Dara Cogadh Domhanda. Chuaigh sé ag obair do na Stáit Aontaithe i ndiaidh an chogaidh, agus is é an meas atá air inniu ná gurbh eisean athair na spásaireachta sna Stáit Aontaithe. Bhí von Braun ag obair d'Áisínteacht Diúracán Balaistíoch an Airm (Army Ballistic Missile Agency) roimh bhunú an údaráis spáis, agus cuireadh codanna den áisínteacht seo leis an údarás nua spáis, chomh maith le codanna de Shaotharlann Taighde an Chabhlaigh (Naval Research Laboratory).
thumb|280px|[[Alan Shepard - An chéad spásaire Meiriceánach.]] Ar dtús ba í an aidhm ba mhó a bhí ag an údarás duine a chur ag timpeallú an Domhain chomh tapa agus ab fhéidir, agus an tAontas Sóivéadach meáite ar an tosach a bhaint de na Meiriceánaigh. Thosaigh Clár Mercury sa bhliain chéanna agus a bunaíodh an t-údarás. Ní raibh i gceist ag clár Mercury go fóill ach a fháil amach an bhféadfadh duine maireachtáil sa spás ar aon nós. Fuair an t-údarás spáis an-chuidiú ó Arm na Stát Aontaithe, leithéid cead úsáid a bhaint as áiseanna taighde an Aerfhórsa. Thairis sin de, ba phíolótaí tástála de chuid an Aerfhórsa iad formhór na spásairí. De ghnáth b'atheitleoirí troda de chuid Chogadh na Cóiré iad. Bhí Aerfhórsa na Stát Aontaithe i ndiaidh an-taighde a dhéanamh ar eitleáin thrialacha sna caogaidí agus iad déanta d'aon ghnó don strataisféar. Is cinnte gur mhór an áis don údarás a bheith i dtaithí an taighde seo.
Ba é Alan Shepard an chéad spásaire Meiriceánach. Ar an gcúigiú lá de Mhí Bealtaine, 1961, rinne sé eitilt cúig nóiméad déag agus é ag tiomáint spásárthach beag, Freedom 7 - nó Mercury-Redstone 3. Ní dhearna sé fithis an Domhain a chur de, áfach. Ba é John Glenn an chéad spásaire Meiriceánach a chuaigh ag fithisiú an Domhain dháiríre, ina chapsúl spáis Friendship 7 (Mercury-Atlas 6). Chaith seisean cúig uaire an chloig sa spás, ar an bhfichiú lá de Mhí Feabhra, 1962. mion|255x255px|Mercury, Gemin, Apollo agus Saturn V, Titan II and Atlas-D) Nuair a chruthaigh Clár Mercury gurbh fhéidir teacht slán abhaile i ndiaidh turas spáis, cromadh ar chlár taighde agus tástála níos fódúla a dhéanamh in oirchill turais go dtí an Ghealach.
Baisteadh Gemini ar an gclár seo, is é sin, an Cúpla, agus na spásárthaí a rinneadh le haghaidh an chláir seo bhí slí iontu do bheirt seachas d'aon duine amháin. Ba iad Virgil "Gus" Grissom agus John W. Young ba thúisce a chuaigh ar mhisin de chuid chlár Gemini - Gemini a Trí, nó "Mailí de Brún" (Molly Brown) - ar an 23ú lá de Mhí na Márta, 1965. Roimhe sin baineadh dhá thriail as spásárthach de chineál Gemini gan aon duine ar bord - sin é an fáth ar tugadh Gemini a Trí air. Cuireadh naoi misean eile den chineál céanna i críoch i ndiaidh Mhailí de Brún, agus chruthaigh siad go raibh daoine ábalta turas fada spáis a dhéanamh go sábháilte, gurbh fhéidir dhá spásárthach a nascadh le chéile sa spás, agus gurbh fhéidir le daoine an dímheáchan a fhulaingt.
Patrick Giles
Polaiteoir Éireannach ab ea Patrick Giles (1899 - 13 Márta 1965). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.
NASA
An Spásrás
mion|280px|[[Buzz Aldrin ag siúl ar an nGealach i rith an mhisiúin Apollo 11]]
Midlake
Is banna ceoil Meiriceánach iad Midlake as Denton, Texas. Is iad Tim Smith, McKenzie Smith, Paul Alexander, Paul Nichelson agus Eric Pulido baill an ghrúpa.
NASA
Clár Apollo
mion|Suaitheantas [[Clár Apollo|Chlár Apollo]]
Midlake
Stair
Bunaíodh Midlake ag grúpa mac léinn snagcheoil sa bhliain 1999 ag University of North Texas. Ba iad na bunbhaill a bhí ag Midlake ná Tim Smith, McKenzie Smith, Paul Alexander, Eric Nichelson agus Evan Jacobs. The Cornbread All-Stars an t-ainm a bhí ar an ngrúpa ag an tús. Bhíodar ag úsáid na stíleanna snag agus funk faoi thionchar Herbie Hancock ag an am.
Chuaigh Midlake i dtreo stíle raic "indy" níos déanaí. D'éirigh Tim Smith as an sacsafón agus cuireadh tús lena chuid ceapadóireachta faoi thionchar grúpaí mar Jethro Tull, Radiohead, Travis agus Grandaddy. Deir Tim Smith "Tá mé ag iarraidh go mbeadh mo ghlór ní ba chosúla le glór Jethro Tull. Nílimid ag iarraidh go dtabharfaí banna Radiohead bradach bréagach orainn. Sílim go bhfuil Radiohead níos giorra i bhfad do mo chlaonadh mar cheapadóir ceoil ná banna cosúil le, um, Jethro Tull. Éistim le Jethro Tull i bhfad Éireann níos mó ná le Radiohead na laetha seo, ach d’fhéadfainn deich n-amhrán Radiohead a scríobh sula bhféadfainn amhrán amháin ar nós Jethro Tull a scríobh, ach ní fhéadaim agus sin sin. Sin streachailt de chineál orm.''
NASA
Clár Apollo
Ocht mbliana ina dhiaidh sin, bhain Apollo amach a chuspóir. Bhí deacrachtaí nár bheag ag baint leis, go háirithe an dóiteán a mharaigh triúr spásairí - Gus Grissom, Roger Chaffee, agus Ed White - ar an 27ú lá de Mhí Eanáir, 1967. Mar sin féin, chuaigh an chéad triúr spásairí - Frank Borman, James Lovell, agus William Anders - timpeall na Gealaí i ndeireadh an chéad bhliain eile ar bord Apollo a hOcht. Ar an 20ú lá de Mhí Iúil, 1969, thuirling modúl gealaí an spásárthaigh úd Apollo a hAon Déag i Muir an Chiúnais ar an nGealach, agus na spásairí Neil Armstrong agus Edwin "Buzz" Aldrin ar bord. Bhí an tríú fear d'fhoireann Apollo a hAon Déag, Michael Collins, ag fanacht leo sa mhodúl ceannasaíochta a bhí ag timpeallú na Gealaí. Cuimhneoidh an saol go deo ar na focail a labhair Armstrong agus é ag siúl ar an nGealach den chéad uair: Níl ann ach coiscéim bheag don duine aonair, ach is millteanach an léim ar aghaidh é don chine dhaonna. Thug dáréag fear ar fad cuairt ar an nGealach, ach cuireadh deireadh le clár Apollo sa bhliain 1972. Ó nach raibh Lyndon Johnson ina Uachtarán a thuilleadh, ní raibh cara sa chúirt ag an údarás níos mó. Mar sin, cuireadh Wernher von Braun ag stocaireacht i Washington le hairgead a iarraidh don spásaireacht. Bhíothas ag brath stáisiún seasta spáis a chur in airde, sin nó daoine a chur ag déanamh taighde ar Mhars, ach ó ba rud é nach raibh roicéid den chineál Saturn ná spásárthaí den chineál Apollo á ndéanamh a thuilleadh, níor tugadh na pleananna seo i gcrann riamh. clé|mion|299x299px| Rialú misin, Apollo 1 Ar an tríú turas go dtí an Ghealach, mar atá, Apollo a Trí Déag, phléasc coimeádán ocsaigine an mhodúil soláthair. B'éigean do na spásairí - James Lovell, Jack Swigert, agus Fred Haise - innill an mhodúil thuirlingthe a úsáid le filleadh ar an Domhan. Tháinig siad sách slán abhaile, agus tharraing na himeachtaí seo aird an náisiúin ar an gclár spásaireachta arís.
Mar sin féin, tháinig deireadh leis an gclár i ndiaidh Apollo a Seacht nDéag, agus cuireadh an trí thuras eile ar ceal - is é sin, Apollo a hOcht nDéag, Apollo a Naoi nDéag, agus Apollo a Fiche, a bhí beartaithe cheana. Bhí neart trealaimh ann cheana le haghaidh na dturasanna seo, agus baineadh úsáid as sa bhliain 1975, nuair a cuireadh comhthuras na spásairí Meiriceánacha agus Rúiseacha, Apollo-Soyuz, ar siúl.