cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Anabalacht
Is éard is Anabalacht ann, (ónGhréigis: ἁνά, (aná) "aníos" agus "βάλλειν" (bállō), "caitheamh"), ná an tsraith de bhealaí meitibileacha a thógann móilíní ó aonaid níos lú. Tá fuinneamh ag teastáil i gcomhair na  n-imoibrithe seo,  ar a dtugtar freisin próiseas ineargónach. Dóigh amháin chun próiseas meitibileach a rangú, cibé acu ag leibhéal ceallach, orgáin nó orgánach, mar "anabalach" nó mar "catabalach", a bhfuil ina  mhalairt agus dá bhrí sin an macramóilín a scaradh. Tiomáineann an chatabalacht an anabalacht, ina mbristear móilíní móra síos i gcodanna níos lú agus ansin ina n-úsádítear an fuinneamh le haghaidh na cillriospráide. Bíonn go leor próiseas anabalach faoi thiomáint ag hidrealú na  trífhosfáite adenosine (ATP). De ghnáth, téann na bpróiseas anabalach i dtreo orgán agus fíochán a thairiscint. Cuireann na próisis seo fás agus idirdhealú na gceall chun cinn agus méadú na colainne, próiseas a bhaineann le sintéis móilíní choimpléasca. Cuimsíonn samplaí de phróisis anabalacha fás agus mianrú cnáimhe agus méadú ar mhais an mhatáin. Go hiondúil, rangaíonn na hinchríneolaithe hormóin mar anabalacht nó catabalacht, ag brath ar an pháirt den mheitibileacht a spreagann siad. Tugtar stéaróidigh anabalacha ar na hormóin anabalacha clasaiceacha, a spreagann sintéis phróitéine, fás an mhatáin agus inslin. Déantar an cothromú idir anabalacht agus catabalacht a rialú freisin trí rithimí laethúla, le próisis cosúil le meitibileacht glúcóis ag athrú chun gnáth ghníomhaíochtaí an ainmhí a mheaitseáil le linn an lae.
Géarshiondróm trom riospráide
Ionfhabhtú víreasach an-tógálach is ea Géarshiondróm trom riospráide nó SARS, a taifeadadh den chéad uair sa tSín sa bhliain 2002 agus a scaip go tapa ar fud an domhain trí aerthaisteal. Fuair níos mó ná 800 duine bás leis agus ionfhabhtaíodh os cionn 8,000 duine ar fud an domhain.
Na siomptóim an-chosúil le siomptóim an fhliú: fiabhras ard, tinneas cinn, casacht thirim, giorra anála, agus b'fhéidir niúmóine. 2-7 lá an t-eatramh goir. Chinntigh an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte gur cineál nua corónaivíris is ea é, ceann de na cineálacha a chuireann tús leis an slaghdán coitianta.
D'eisigh siad rabhadh domhanda do dhaoine maisc aghaidhe a chaitheamh in áiteanna poiblí, aerthaisteal a laghdú, paisinéirí eitleán a iniúchadh féachaint an bhfuil ardú teochta acu, agus daoine ionfhabhtaithe a aonrú.
Faoi dheireadh 2005 bhí an víreas faoi choinneáil den chuid is mó, agus meastar anois go bhfuil sé díothaithe. Mar sin féin, tá obair ar siúl chun vacsaín shlán éifeachtach a shaothrú.
Closure (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an t-aonú heipeasóid déag, "Closure" den seachtú sraith The X-Files ar an 13 Feabhra 2000. Scríobh Chris Carter agus Frank Spotnitz an eipeasóid seo. D'fhéach 15.35 milliún duine ar an eipeasóid.
Géarshiondróm trom riospráide
Féach freisin
clé|mion|220x220px|Líon cásanna sa tSín i 2002/2003
Séamas Ó Dubhghaill
Rugadh Séamas Ó Dubhghaill i gCúil Eanaigh i bParóiste na dTuaithe i gContae Chiarraí sa bhliain 1855. Chuaigh sé ar scoileanna náisiúnta - Fatha, Cuileannach agus Cill Ghobnatan. Chaith sé dhá bhliain déag i Sasana, naoi mbliana in Albain, deich mbliana i nDoire Cholm Cille agus ceithre bliana déag i mBéal Feirste, ina "Supervisor Excise". D’éag Ó Dubhghaill ar 30 Bealtaine 1929 in Ospidéal príobháideach Naomh Uinsionn, 94 Sráid Líosáin Íochtarach, Baile Átha Cliath.
A scríbhinní
Ábhar leabhar eile i gcló i 'Misneach'; 'Cainnt na Cathrach'; 'Muinntear na Tuatha'.
Contae Tioga, Nua-Eabhrac
Is contae Meiriceánach é Contae Tioga atá suite i stát Nua-Eabhrac. Sa bhliain 2010, bhí daonra 51,125 duine ann. Is é Owego a phríomhbhaile contae.
Saileachán corraigh
Is planda é an saileachán corraigh.
Uachtarán na Comhairle Eorpaí
Bíonn an tUachtarán ina chathaoirleach ar chruinnithe na Comhairle Eorpaí agus stiúrann sé a cuid imeachtaí. Eisean a áirithíonn go ndéantar ionadaíocht sheachtrach ar an Aontas Eorpach ar a leibhéal féin freisin maidir le saincheisteanna a bhaineann le comhbheartas eachtrach agus slándála an Aontais.
Is é Charles Michel Uachtarán na Comhairle Eorpaí ón 1 Nollaig 2019 i leith. Príomh-Aire na Beilge ab ea é ar feadh 5 bliana roimhe sin.
Go neamhfhoirmeálta taobh istigh de na hInstituidí glaotar "PEC" (President of the European Council) ar an ról go hiondúil.
Ról an Uachtarán
Déanann Uachtarán na Comhairle Eorpaí deimhin de go ndéantar ionadaíocht sheachtrach an Aontais ar leibhéal na gceann stáit nó rialtais freisin:
Ceapachán
Toghann an Chomhairle Eorpach Uachtarán na Comhairle Eorpaí trí thromlach cáilithe.
Toghtar an tUachtarán ar feadh tréimhse dhá bhliain go leith, agus é sin in-athnuaite uair amháin. I gcomhréir leis an gcleachtas seanbhunaithe, is í an uachtaránacht rothlach atá i gceannas ar an bpróiseas toghcháin. Le linn na Comhairle Eorpaí, mar a bpléitear toghadh an Uachtaráin, is é an ceann stáit nó Rialtais atá ag déanamh ionadaíocht don uachtaránacht a bhíonn mar chathaoirleach ar an gcuid sin den chruinniú.
Ní ceadmhach don Uachtarán oifig náisiúnta a shealbhú ag an am céanna.
Foireann
Cabhraíonn Ardrúnaíocht Chomhairle an Aontais Eorpaigh (an Ardrúnaíocht) leis an gComhairle Eorpach agus lena hUachtarán.
Bíonn oifig phríobháideach ag an Uachtarán freisin, Cabinet an Uachtaráin. Tá foireann agus oifig an Uachtaráin lonnaithe in áras Europa na Comhairle sa Bhruiséil, an Bheilg.
Is é Frédéric Bernard, as an Bheilg, atá i gceannas faoi láthair ar Cabinet Michel.
IarUachtarán
Herman Van Rompuy (2009-2014)
Donal Tusk (2014-2019)
An Chloch, Contae Chill Chainnigh
Is baile suite i gContae Chill Chainnigh í an Chloch.
Prióireacht
deas|250px|thumb|Prióireacht [[Doiminicigh|Dhoiminiceach i mBaile Átha Cliath]] Is mainistir bheag nó clochar a rialaíonn prióir nó banphrióir í prióireacht.
Teangacha na Polainne
I measc na teangacha na Polainne is í an Pholainnis an teanga is mó a labhraítear sa Pholainn. Is í príomhtheanga na tíre agus í mar mháthairtheanga do isteach is amach ar 98% do dhaonra na Pholainne. Tá stádas mar theanga mhionlaigh náisiúnta ag an Airméinis, an Bhealarúisis, an tSeicis, an Ghearmáinis, an Ghiúdais, an Eabhrais, an Liotuáinis, an Rúisis, an tSlóvaicis agus an Úcráinis. Tá stádas mar theanga mhionlach eitneach ag an Karaim, an Caisiúibis, an Rúiséinis, teangacha na Romainise agus an Tatairis. Bíonn bardais in ann teanga eile a bheith oifigiúil iontu in éineacht leis an bPolainnis. Tá 44 as an 2,478 bhardas dátheangach. Tá 31 bhardas dátheangach Polannais-Gearmáinis, cúig bhardas Polannais-Caisiúibis, ceann amháin Polannais-Liotuáinis, cúig bhardas Polannais-Bealarúisis agus dhá bhardas Polannais-Rúiséinis.
Nafta
Meascán leachtach hidreacarbón, gan dath, so-ghalaithe inlasta. Táirgtear é trí dhriogadh codánach peitriliam, tarra adhmaid nó tarra guail. Tuaslagóir orgánach a úsáidtear mar shreabhán glanta agus i ndéanamh gallúnaí is vearnaise.
Teangacha na Polainne
Is é an Béarla an teanga iasachta is mó sa Pholainn agus 29% in ann í a labhairt de réir suirbhé a dhein an Eurobarometer sa bhliain 2005. Is í an Rúisis an tarna teanga iasachta is mó sa tír agus 26% in ann í a labhairt. Is í an Ghearmáinis an tríú teanga is mó agus 19% in ann í a labhairt.
Saileachán sráide
Is planda é an saileachán sráide.
Droichead Geata an Óir
Droichead crochta mór cruach trasna an Gheata Órga, an cainéal idir Bhá San Francisco i dtuaisceart Chalifornia is an tAigéan Ciúin. Críochnaíodh sa bhliain 1937 é. 1.28 km ar fhad.
X-Cops (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an dara heipeasóid déag, "X-Cops" den seachtú sraith The X-Files ar an 20 Feabhra 2000. Scríobh Vince Gilligan an eipeasóid seo. D'fhéach 16.56 milliún duine ar an eipeasóid.
Geata isteach/amach
Áis a chuirtear ar fáil idir córais ríomhaire chun an bealach a réiteach do líonra atá ag feidhmiú de réir prótacail amháin teachtaireachtaí a sheachadadh do líonra atá ag feidhmiú de réir prótacail eile, chun gur féidir cumarsáid a dhéanamh le chéile gan siúnta.
Apurímac (réigiún)
Réigiún nó departamento de chuid Pheiriú is ea Apurímac, agus é suite i ndeisceart na tíre sna sléibhte Andes. Tá sé roinnte in 7 gcúige agus iad seo in 80 ceantar. Is é Abancay príomhbhaile an régiúin. Bhí 404,190 duine ina gcónaí in Apurímac sa bhliain 2007. mion|clé|An chearnóg lárnach in Andahuaylas
Proinsias Mac a' Bhaird
De bhunadh Árainn Mhór i dTír Chonaill é Proinsias Mac a’ Bhaird. Tá cónaí air faoi láthair idir an t-oileán agus Leitir Ceanainn, áit a oibríonn sé mar mhúinteoir. Tá trí cinn déag de leabhair Ghaeilge dá chuid i gcló agus aistriúchán ar leabhar Béarla. Baineann sé úsáid as Gaeilge Thír Chonaill go príomha ina chuid scríbhneoireachta.
Tairngreacht
Ba é an t-úrscéal Tairngreacht is mó a thuil clú dó mar scríbhneoir. Bronnadh Gradam Leabhar na Bliana de chuid An Post ar an úrscéal sa bhliain 2019. Bhuaigh an t-úrscéal an chéad duais i gComórtas Liteartha an Oireachtais agus bhain sé an gearrliosta do Ghradam Uí Shúilleabháin sa bhliain 2018.
Baineann an scéal le comhcheilg taobh istigh den Eaglais Chaitliceach, tráth ar éirigh an Pápa Beinidict as oifig. Tarraingíonn an t-úrscéal ar scéal Naomh Colm Cille agus ar fhaoistin atá in ainm is a bheith scríofa aige, rud a imríonn tionchar mór ar chúrsaí sa nuashaol.
Duaiseanna
Bronnadh duaiseanna ar chuid mhór de shaothar Mhic a ' Bhaird. Bronnadh an chéad duais d''úscéal ar 'Rún an Bhonnáin' agus ar 'Tairngreacht' ag Comórtas Liteartha an Oireachtais agus bronnadh an dara duais d'úrscéal liteartha ar a úrscéal 'Fatwa'. Tá duaiseanna bainte aige don drámaíocht, ceol agus filíocht ag comórtais an Oireachtais freisin.
Bronnadh duaiseanna ar a chuid filíochta i gcomórtais áirithe, ina measc: comórtas filíochta Bhéal Átha na mBuilí, Comórtas Filíochta Uí Néill agus Reclaim the Vision of 1916.
Callainn, Barúntacht
Is barúntacht suite i gContae Chill Chainnigh é Callainn.
Caisleán Dartmouth
clé|250px|mion|Caisleán Dartmouth Is caisleán suite i nDevon é Caisleán Dartmouth.
Marcus Mac Conghail
Is file, scríbhneoir agus ceoltóir é Marcus Mac Conghail atá lonnaithe idir Baile Átha Cliath agus Gaillimh. D’fhoilsigh Coiscéim Ceol Baile (Dánta agus Amhráin) cnuasach filíochta leis in 2014 agus bronnadh Duais Michael Hartnett air sa bhliain 2015. Is ball den bhanna IMLÉ a bhí ann, ‘tuar dóchais do thodhchaí an cheoil nua-chumtha i nGaeilge'.
Foilsíodh dánta leis in Feasta, Southword Journal, The Stinging Fly, Comhar, agus in Poetry Ireland Review. Léigh sé ag Fíochán Filí i Heilbhic, Cúirt sa Ghaillimh, An Fhéile Bheag Filíochta ar an mBuailtín, Ó Bhéal i gCorcaigh, Fleadh Phádraig i mBéal Feirste, Staccato i mBÁC, The International Literature Festival Dublin, agus ag Imram. Craoladh a shaothar ar an raidió agus ar an teilifís in Éirinn agus bhí sé le clos ar BBC Radio 4 mar chuid de chlár ar nua-fhilíocht na Gaeilge.
Chuir sé leabhairín mangaire in eagar sa bhliain 2014, Línte Leictreacha an t-ainm a bhí air. Cnuasach a bhí ann a bhailigh dánta ó fhilí an Phubaill Ghaeilge ag an bPicnic Leictreach le chéile. Oibríonn sé le Raidió na Gaeltachta.
Sraith Raidió agus Leabhar
Sraith raidió a bhí i Meascra a craoladh ar RnaG. Níor tugadh mar threoir ach píosa a chur ar fáil nach rachadh mórán thar na cúig nóiméad agus guth a chur leis ansin sa stiúideo ar ball. Cuireadh leabhar amach faoin teideal Meascra ón Aer. Tagann ábhar an leabhair seo ón tsraith raidió ‘Meascra’ a rinne Mac Conghail do Raidió na Gaeltachta. Iarracht a bhí sa tsraith ardán a thabhairt don scríbhneoireacht nua agus ábhar siamsaíochta agus machnamh a chur ar fáil. Tá meascán mór ábhar sa leabhar – aistí agóide, gearrscéalta, dánta, cuimhní cinn agus eile agus is iontach an réimse ábhar, stíleanna agus guthanna atá ann le 40 scríbhneoir éagsúil lena n-áirítear Caitríona Ní Chléirchín, Eoghan Mac Giolla Bhríde, Biddy Jenkinson, Antain Mac Lochlainn, Réaltán Ní Leannáin, Aindrias Ó Cathasaigh, Caitlín Nic Íomhair agus Cathal Póirtéir.
Siarra Leon
Tír in iarthar na hAfraice í Poblacht Shiarra Leon. Tá teorannacha aici leis an nGuine sa tuaisceart, leis an Libéir sa deisceart agus leis an Aigéan Atlantach san iarthar. Áit lárnach ab ea an tír seo i dtrádáil sclábhaithe san 18ú haois, agus bunaíodh é ar dtús chun áit a thabhairt do na daoine gorma a throid ar son na mBriotanach i rith an gCogadh Réabhlóideach Mheiriceá.
Tagann ainm na tíre ón ainm Phortaingéilis Serra Leoa, a ciallaíonn "Sléibhte Leoin".
Contae Ulster, Nua-Eabhrac
Is contae Meiriceánach é Contae Ulster atá suite i stát Nua-Eabhrac. Sa bhliain 2010, bhí daonra 182,493 duine ann. Is é Kingston a phríomhbhaile contae.
Naftól
Díorthú criostalta as naftailéin. Dhá shaghas ann, leis an bhfoirmle chéanna cheimiceach ach struchtúir éagsúla mhóilíneacha. Antaiseipteáin, atá inúsáidte i ndéanamh dathanna.
Teiripe fhótaidinimiciúil
Cóir leighis thástálach ar ailse sna scámhóga, an lamhnán is an t-éasafagas, ina mbaintear feidhm as solas. Instealltar ceimiceán ar leith a bhailíonn sna cealla ailseacha san othar, agus is féidir é a athrú ina ábhar atá tocsaineach do na cealla sin trí é a spreagadh le solas. Ní gá ach an ball ina bhfuil an ailse a shoilsiú le solas den tonnfhad cuí chun an ceimiceán a spreagadh. Braitheann éifeacht na teiripe ar cé chomh cinnte agus is féidir an buncheimiceán a lonnú sa bhfíochán ailseach, agus trédhearcacht na bhfíochán os cionn na hailse chun go sroichfidh dóthain solais an ailse. Tá teiripe eile mar seo á saothrú i gcomhair othar le SEIF. Sa chás seo, tá druga leighis in úsáid ar féidir é a spreagadh chun éifeachta le dáileog radaíochta ultraivialaite, agus neartaíonn an druga seo an córas imdhíonach.
Teiripe iompair
Cóireáil shíceolaíoch a shaothraigh an síciteiripeoir Joseph Wolpe (1915-1997), a dhéanann iarracht smaointe duine a athrú trí athrú iompair. Baintear feidhm aisti i leith galar néaróiseach, ar an tuiscint gur féidir scaradh leis na hiompair sin a foghlaimíodh ar dtús. Tagann teicníochtaí ina ndéantar dí-íogrú is/nó ollródú le freagairtí imní a spreagadh, nó a dtugtar duaiseanna is pionóis d'othair, san áireamh.
Ríocht Esuaitíní
Tá ionchas saoil na tíre an-íseal, mar gheall ar ráta ard an VEID.
Ríthe Luíne Chonnacht
Bhíodh Ríthe Luíne Chonnacht suite i gContae Mhaigh Eo agus Contae Shligigh.
Caisleán Okehampton
clé|250px|mion|Caisleán Okehampton Is caisleán suite i nDevon é Caisleán Okehampton.
Ríthe Luíne Chonnacht
Sa deisceart, bhíodh ann ó dhúchas na Gaileanga, ach faoin 12ú haois, glaodh Sliabh Lugha air. Tar éis ionradh na hAngla-Normannach ar chúige Chonnacht, cruthaíodh barúntacht Ghaileang faoi cheannas Mhic Shiúrtáin go dtí an luath-17ú haois. Glaodh Luíne fosta ar an gceantar ó thuaidh, suite in iardheisceart Sligigh.
De shliocht tiarnaí na tuaithe ba ea na clanna Uí Eaghra, Uí Ghadhra agus Uí Dhoibhilin.
Lundy
Is oileán suite ar an gcósta na Devon é Lundy.
Gabhalmhaigh, Barúntacht
Is barúntacht suite i gContae Chill Chainnigh, in Éirinn é Gabhalmhaigh (Béarla: Galmoy).
Cás R v Penguin Books Ltd
clé|mion|Bhí Allen Lane i mbun Penguin ag an am; anseo sa bhliain 1965 mion|eagrán m iomlán foilsithe don chéad uair sa bhliain 1959/1960 Cúiseamh, a bhain le foilsiú an úrscéil 𝙇𝙖𝙙𝙮 𝘾𝙝𝙖𝙩𝙩𝙚𝙧𝙡𝙚𝙮'𝙨 𝙇𝙤𝙫𝙚𝙧 le D.H. Lawrence, ab ea R v Penguin Books Ltd. sa bhliain 1960 i Sasana. Bhí cás an ionchúisimh bunaithe ar an Obscene Publications Act 1959. clé|mion|D.H. Lawrence, 1912
Imeachtaí
Chuir Lawrence an leabhar amach sa bhliain 1928, ach dáileadh é ar bhonn príobháideach.
Ar thaobh an ionchúisimh sa bhliain 1960, bhí an t-abhcóide míchlúiteachMervyn Griffith-Jones ann mar ionchúisitheoir. Chuir sé an cheist ar an ngiúiré, 'Ar mhaith leat go léifeadh do bhean chéile nó do sheirbhísigh leabhar dá leithéid?'. Ní raibh ann ach ach graostacht faoi scáth na healaíne, a dúirt an t-ionchúiseamh..mion|Plaic Penguin, 8 Vigo Street, Londain Ar 2 Samhain 1960, thug giúiré de chuid an tSean-Bhábhúin fíorasc neamhchiontachta sa chás. An lá dár gcionn, dár gcionn, dhíol Penguin 200,000 cóip den leabhar, agus dhá mhilliún idir 3 Samhain - 15 Nollaig.
Ceaptar go forleathan sa lá atá inniu ann gur thuar na n-athruithe sóisialta agus cultúrtha a tharla sa Ríocht Aontaithe agus i dtíortha eile san Iarthar sna 1960idí a bhí sa chinneadh seo. Bhí an triail ina chor cinniúnach chomh maith i bhforbairt dhlíthe na graostachta i Sasana agus sa Bhreatain Bheag,v
Tionchar
Sa bhliain 2009 scríobh An Dochtúir Eoin O'Dell (An Scoil Dlí, Coláiste na Tríonóide) postáil blag maidir leis na torthaí a bhí ar chásanna dlí faoin úrscéal i Stáit Aontaithe Mheiriceá agus sa Ríocht Aontaithe. Féach anseo.
Contae Warren, Nua-Eabhrac
Is contae Meiriceánach é Contae Warren atá suite i stát Nua-Eabhrac. Sa bhliain 2010, bhí daonra 65,707 duine ann. Is é Queensbury a phríomhbhaile contae.
Naghas
Carraig gharbh ardchaighdeáin mheiteamorfach, le cuma stríocach de thoradh leithscaradh mianraí le dathanna dorcha is dathanna mílítheacha.
Crannach
Is barúntacht suite in iarthuaisceart Chontae Chill Chainnigh, in Éirinn, é Crannach (Béarla: Crannagh). Tá 182 baile fearainn ann in 19 paróiste sibhialta. Is é an Achadh Úr an baile is mó sa bharúntacht.
Saltram House
Is teach mór suite i nDevon é Saltram House.
Meán uimhríochtúil
mion Sa mhatamaitic agus sna staitisticí, is é an meán uimhríochtúil, nó go simplí an meán ann ná suim bhailiúcháin uimhreacha arna roinnt ar chomhaireamh na n-uimhreacha sa bhailiúchán. Is minic gur sraith torthaí ar thurgnamh nó ar staidéar breathnaitheach atá sa bhailiúchán, nó go minic tacar torthaí ó shuirbhé.
Is fearr an téarma "meán uimhríochtúil" i roinnt comhthéacsanna sa mhatamaitic agus sna staitisticí, toisc go gcuidíonn sé lena idirdhealú ó mheáin eile, amhail an meán geoiméadrach agus an meán armónach.
Réaltán Ní Leannáin
Rugadh Réaltán Ní Leannáin i mBéal Feirste, agus chaith sí a hóige agus a déaga ann le linn na seascaidí agus na seachtóidí. Tá cónaí uirthi faoi láthair i m Baile Átha Cliath.
Lágar
Is saghas de bheoir broidearnúil atá dath agus corp éadrom air é lágar.
Réaltán Ní Leannáin
Thosaigh Réaltán ag teagasc Gaeilge agus Spáinnise i scoileanna dara leibhéal sna hochtóidí. Tá tréimhsí caite aici ar fud na Spáinne agus tá taithí aici ar go leor de na teangacha éagsúla a labhraítear ann. Bhog sí as sin go dtí an t-oideachas tríú leibhéal, ag léachtóireacht san oideachas i gColáiste na Tríonóide agus in Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath. Chuaigh sí as sin go h Ollscoil na Banríona, Béal Feirste.
Naircisíocht
Riocht ina mbíonn duine i saobhghrá leis féin. De réir dealraimh, éiríonn sí as deacrachtaí ag staid luath éigin sa bhforbairt shíceolaíoch. Is féidir go léireofar í mar fhéintaispeáint ag duine, neamhshuim i lochtú, baothdhóchas go bhfuil cearta speisialta ag dul dó, samhlú go bhfuil laochas gnéasach, intleacht nó tarraingt gan teorainn aige.
Réaltán Ní Leannáin
Le linn di bheith ag léachtóireacht in Ollscoil na Banríona tháinig ailse uirthi. Sháraigh sí an deacracht seo, áfach, agus tá sí ag scríobh ó bhí 2007 ann. Tá cnuasach filíochta foilsithe aici, Turas Ailse (2011), bunaithe ar an eispéaras seo. Déanann sí blagáil ar ailse agus ar ghnéithe eile dá saol agus déanann sí léirmheasanna ar leabhair nua-fhoilsithe. Déanann sí tvuíteáil freisin.
Sa bhliain 2015 d’fhoilsigh Cló Iar-Chonnacht a cnuasach gearrscéalta, Dílis, radharc neamhthrócaireach ó thaobh na mban de ar an saol. Bhí an-rachairt air, agus chothaigh sé conspóid lena pheirspeictíocht dhiongbháilte.
Is í Réaltán an chéad scríbhneoir Éireannach le bheith roghnaithe ag Foras na Gaeilge don tionscadal idirnáisiúnta scríbhneoireachta Focail Eile. Is clár comhpháirtíochta é Focail Eile idir eagraíochtaí cultúrtha ar fud na hEorpa agus é mar aidhm aige líonra de shocrúcháin chruthaitheacha a chur ar bun do scríbhneoirí Eorpacha i mionteangacha agus i dteangacha mionlaigh.
Créachtach
Is planda blátha é an créachtach (Lythrum salicaria).
Frank Gehry
Ailtire a saolaíodh i dToronto, agus a d'oibrigh as Los Angeles an chuid is mó dá shaolré is ea Frank Owen Gehry (r. 28 Feabhra 1929). Baineann a dhearadh dealbhach brúidiúil, mar a thugtar air, úsáid as comhcheangail neamhchoitianta ábhar: coincréit amh, miotal rioctha is a leithéid. I measc a shaothar tábhachtach tá Músaem na Leanaí i Los Angeles (1980), Músaeum Aerspáis California (1984), an Lárionad Meiriceánach i bPáras (1994), oifig an chomhlacht árachais ING i bPrág le cruinnmheallta rothlaithe cruach domheirgthe ar a dhíon (1995), Músaem Guggenheim i mBilbao (1997), agus Ceoláras Walt Disney i Los Angeles (2003). Ceann de na hailtirí is cáiliúla ar Domhan ó dheireadh an 20ú céad.
mion|clé|Músaem Guggenheim in Bilbao na Spáinne. Frank Gehry a dhear.
Uachtar
clé|250px|mion|[[Sú talún|Sútha talún agus uachtar]] Is an leacht sailleach bán tiubh nó buí meathbhán a n-éiríonn chuig an barr nuair a sholadaíonn an bainne é uachtar.
Teiripe saothair
Raon cóireálacha chun iarmhairt riochtaí fisiciúla nó meabhracha ar bheatha duine a laghdú, agus cabhrú le barrmhaitheas feidhme is neamhspleáchais a bhaint amach sa ghnáthshaol. Tagann cabhruithe fisiciúla mar ráillí staighre, úsáideanna ríomhairí, saotharlanna gairmeacha, agus ranganna ealaíon is ceirdeanna san áireamh freisin.
Teiripe réasúnach mhothúchánach
Modh teiripeach a d'fhorbair an síceolaí cliniciúil ó na Stáit Aontaithe, Albert Ellis (1913-2007), bunaithe ar an gcoincheap go n-éiríonn fadhbanna mothúchán ó chreidimh neamhréasúnacha ag daoine mar gheall orthu féin (mar shampla, is gá dom a bheith foirfe i ngach rud a dhéanaim, nó go mbeidh grá ag gach éinne orm). Dá réir seo, éiríonn measúnuithe diúltacha ar dhuine, agus mothúcháin dhochracha iarmharacha cosúil le himní is dúlagar, nuair a léirítear nach fíor na creidimh seo. Trí mhealladh, griogadh is argóint, cuireann an teiripeoir in aghaidh chreideamh an chliaint chun é a dhéanamh níos réalaíche réasúnaí.
Lus na pingine
Is planda é lus na pingine.
Ceanannas, Barúntacht
Is barúntacht suite i gContae Chill Chainnigh é Ceanannas.
Simone Veil
Dlíodóir, polaiteoir agus feimineach ón bhFrainc ba ea Simone Veil ̈(née Jacob; 13 Iúil 1927 – 30 Meitheamh 2017). Ba aire rialtais, údar, an chéad uachtarán mná ar Pharlaimint na hEorpa (1979-82) í. Tháinig sí slán ó champa báis Auschwitz ag deireadh an Dara Cogadh Domhanda.
Saol
clé|mion|202x202px|ómós do Simone Veil, agus scéal a beatha clé|mion|305x305px|1980
Giúdachas
De shliocht Giúdach, tháinig slán as Auschwitz sa bhliain 1945. Na heachtraí thrámacha a bhain di le linn a hóige sa Dara Chogadh Domhanda a ghríosaigh í chun oibre ar son Eoraip Aontaithe, agus chaith sí a saol ag cur na cúise sin chun cinn.
Tá clú uirthi ar fud na hEorpa fós as a chinntiú go ndéanfaí na Giúdaigh a maraíodh le linn an Uileloiscthe a urramú agus a choimeád inár gcuimhne. clé|mion|1993
Aire
Tá cáil ar leith ar Veil sa Fhrainc as an nginmhilleadh a dhéanamh dleathach agus as beatha na mban agus dálaí na gcimí a fheabhsú.
Mar aire rialtais sa Fhrainc, thug sí reachtaíocht ginmhillte isteach sna 1970idí. Ritheadh an reachtaíocht a cheadaíonn ginmhilleadh sa Fhrainc ("la Loi Veil sur l’IVG") sa bhliain 1974 agus Veil i gceannas ar an Roinn Sláinte i rialtas Giscard d’Estaing (1974-81).
AE
Na heachtraí thrámacha a bhain di le linn a hóige sa Dara Chogadh Domhanda a ghríosaigh í chun oibre ar son Eoraip Aontaithe, agus chaith sí a saol ag cur na cúise sin chun cinn.
Sa bhliain 1979, ceapadh í ina feisire de Pharlaimint na hEorpa agus toghadh í mar Uachtarán na Parlaiminte. D’fhan sí sa ról sin go dtí 1982. D’fhág sin gurbh í an chéad Uachtarán í den chéad Pharlaimint a toghadh go díreach agus gurbh í an chéad Uachtarán mná í (1979–1982 a tréimhse oifige). clé|mion|202x202px
Údar
Toghadh Veil ina ball den Académie française ag deireadh mhí na Samhna 2008. Glactar leis go forleathan go raibh a háit ar an Académie tuillte aici. Ach tháinig thart ar 100 duine le chéile ar an Pont des Arts i bPáras ar lá na vótála chun cur in aghaidh an gradam a bhronnadh uirthi, agus feachtas ar bun acu in aghaidh an ghinmhillte i gcónaí.
D'éag Veil ar 30 Meitheamh 2017.
Tál (uirlis)
Is éard atá i gceist le tál ná uirlis atá cosúil leis an tua, le lann stuach ag dronuillinneacha go dtí an tsáfach, a úsáidtear le píosaí móra adhmaid a ghearradh nó a shnoí.
Cuar Lothar Meyer
Sa bhliain 1869, thug an Gearmanach Lothar Meyer faoi deara ateangmhas shuntasacha in airíonna fisiceacha airithe nuair a rangaigh sé na dúile in ord a meáchan adamhach.
Bhreac sé graf idir toirteanna adamhacha agus meáchain adamhacha na ndúl agus bhreathnaigh sé go raibh airíonna comhchosúla ag na dúile a raibh suíomhanna comhchosúla acu ar an gcuar. Airí fisiceacha tábhachtach de dhúil is ea an toirt adamhach .i. an toirt atá ag gram-adamh de dhúil sa staid sholadach. Nuair a rianaigh Meyer toirteanna adamhacha na ndúl vs a meáchain adamhacha, thug sé faoi deara ateagmhais den ghné atá sa léaráid thíos.
Contae Westchester, Nua-Eabhrac
Is contae Meiriceánach é Contae Westchester atá suite i stát Nua-Eabhrac. Sa bhliain 2010, bhí daonra 949,113 duine ann. Is é White Plains a phríomhbhaile contae.
Cill Chainnigh, Barúntacht
Is barúntacht suite i gContae Chill Chainnigh í Cill Chainnigh.
Iamáice
Tír agus oileán í Comhlathas Iamáice, nó Iamáice de ghnáth. Rugadh cúpla daoine cáiliúla ann, mar shampla Bob Marley agus Usain Bolt.
Nine Track Mind
Is é Nine Track Mind an chéad albam ón bpopcheoltóir Meiriceánach Charlie Puth. Bhí sé scaoilte é ar an 29 Eanáír, 2016.
Iamáice
mion|clé|Plandáil in Iamáice sna 1820idí
Contae Washington, Nua-Eabhrac
Is contae Meiriceánach é Contae Washington atá suite i stát Nua-Eabhrac. Sa bhliain 2010, bhí daonra 63,216 duine ann. Is é Fort Edward a phríomhbhaile contae.
Teiripe solais
Tá clog bitheolaíoch an duine, a rialaíonn codladh, tál hormón is timthriallta eile laethúla, íogair don solas. Nuair a réabtar an clog bitheolaíoch de bharr aistir fhada thapa siar nó aniar i scairdeitleán, is féidir an clog a chur chun tosaigh nó ar gcúl, maidir leis an am áitiúil, trí dhuine a chur faoi sholas geal ag amanna áirithe den lá.
Theef (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an ceathrú heipeasóid déag, "Theef" den seachtú sraith The X-Files ar an 12 Márta 2000. Scríobh Vince Gilligan, John Shiban, agus Frank Spotnitz an eipeasóid seo. D'fhéach 11.91 milliún duine ar an eipeasóid.
Bodán coille
Is planda é an bodán coille.
Fuinseagach
Baineann an t-alt seo le géineas Circaea''. Má tá spéis agat sa speiceas is coitianta ar a dtugtar “fuinseagach”, féach Circaea lutetiana.''
Is planda bláthanna san fhine Onagraceae é an fhuinseagach (géineas Circaea). Tá cur síos déanta ar thart ar dhá dhosaen tacsón, ocht speiceas san áireamh. Faightear plandaí den ghéineas ar fud fhoraoisí measartha agus tuaisceartacha an Leathsféir Thuaidh. Faightear trí thacsón i Meiriceá Thuaidh: Circaea alpina, Circaea canadensis, agus an hibrideach Circaea × sterilis. Is tagairt don bhandraíodóir Circé ó mhiotaseolaíocht na Gréige é ainm an ghéinis — deirtear a d'úsáid Circé an planda mar ortha.
Tacsóin
Aithníonn Plants of the World Online ocht hibrideach ainmnithe freisin:
Napailm
Lón cogaidh i bhfoirm boiscíní a chaitear ó eitleán de ghnáth. Bíonn na boiscíní lán de ghlóthach peitriliam, agus nuair a thiteann siad ar thargaid — feithicil nó foirgneamh treisithe, nó daoine — briseann na boiscíní, scaipeann an glóthach a ghreamaíonn le haon dromchla a dtiteann sé air, agus téann trí thine. Is é atá sa ghlóthach ná gallúnach alúmanaim d'aigéad naftaineach is aigéad pailmíteach. D'úsáid na Meiriceánaigh go forleathan le linn an chogaidh i Vítneam í.
Lugaid Lámderg
I Miotaseolaíocht na nGael, Ard Rí seanscéalach na hÉireann ab ea Lughaidh Lámhdearg (Sean-Ghaeilge Lugaid Lámderg), mac Eochach Uairchis.
Insítear i Leabhar Gabhála na hÉireann go raibh sé i gcomh-réim le Conaing Bececlach. Tháinig sé i gcoróin i ndeisceart na tíre, tar éis dó a réamhtheachtaí ann, Eochaid Fíadmuine deartháir Chonainn, a mharú; bhí Conann i réim sa tuaisceart. Deir Seathrún Céitinn agus na Ceithre Máistrí ámh gur chuir sé Conann as cumhacht agus Eochaid maraithe aige, agus go raibh sé i réim ar fud na tíre iomláine. Bhí sé i réim ar feadh seacht mbliana, sular mharaigh Conann é (pé scéal é) agus rinneadh ina Ard-Rí na tíre go léir.
Wyoming, Nua-Eabhrac
Is contae Meiriceánach é Contae Wyoming atá suite i stát Nua-Eabhrac. Sa bhliain 2010, bhí daonra 42,155 duine ann. Is é Warsaw a phríomhbhaile contae.
Gruppe 47
Scoil nó baicle scríbhneoirí sa Ghearmáin (Thiar) i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda ab ea Gruppe 47 ("Grúpa 47"). Tháinig an grúpa le chéile an chéad uair sa bhliain 1947, agus iad ag cruinniú le chéile uair in aghaidh na bliana ina dhiaidh sin, go dtí an bhliain 1967. B'iad Alfred Andersch agus Hans Werner Richter a chuir gairm chruinnithe ar na scríbhneoirí an chéad uair. Bhí an grúpa meáite ar eolas a scaipeadh i measc mhuintir na tíre faoi choireanna na Naitsithe agus tús a chur le daonlathas sa Ghearmáin, chomh maith le lámh chúnta a thabhairt do na scríbhneoirí nua a bhí ag teacht i gcrann sa tír.
Cotswolds
Is ceantar suite i gGloucestershire é the Cotswolds.
Dún Muirígh
Is baile é Dún Muirígh (Dunmurry i mBéarla) atá suite idir Béal Feirste agus Lios na gCearrbhach i gContae Aontroma.
Cuileann trá
Is planda é an cuileann trá.
Conaing Bececlach
I miotaseolaíocht na nGael, chomh-Ard-Rí seanscéalach na hÉireann lena (leath)dheartháir Eochaid Fíadmuine ab ea Conann Beageaglach (Sean-Ghaeilge Conaing Begeclach).
Tháinig siad i gcoróin tar éis dóibh an t-iar-ard-rí Eochaid Uairches a mharú. Bhí Conann i réim i dtuaisceart na tíre, Eochaid sa deisceart. Bhí siad i réim ar feadh cúig bliana nuair a mharaigh Lugaid Lámderg mac Eochadha Uairchis é Eochaid. De réir Leabhar Gabhála na hÉireann, bhí Conann fós i réim sa tuaisceart, agus Lugaid an deisceart. De réir Annála na gCeithre Máistrí áfach, chuir Lugaid Conann as cumhacht agus rinneadh ina Ard-Rí é ar fud na tíre go léir. Seacht mbliana ina dhiaidh sin, mharaigh Conann Lugaid agus rinneadh ina Ard-Rí aonar ar feadh deich nó fiche bliain a thuilleadh, sular mharaigh Art mac Lugdach é.
Is doiléir í a dtuismíocht. De réir na bhfoinsí (LGÉ, FFÉ, ACM):
Achar ama
Sa seanscéal Do suidigud tellaich Temra ("Lonnaíocht Teaghlach Teamhrach") ámh, tharla céasadh Chríost i rith a réime.
Cnoc an Tóchair, Barúntacht
Is barúntacht suite i gContae Chill Chainnigh é Cnoc an Tóchair.
Déisi Tuaiscirt
Dream de chuid na nDéis ba ea Déise Tuaiscirt (Meán-Ghaeilge Déisi Tuaiscirt), lonnaithe i dtuaisceart na Mumhan. Dál Chais ba ea phríomhchlann na treibhe, agus Uí Bhriain a rítheaghlach, a d'éirigh as bunúis bhochta ina cheannairí ríocht Tuamhan sa 10ú haois.
Teacht chun cinn
Is amhlaidh go bhfuil cosúlacht ann idir teacht chun cinn Déise Tuaiscirt, agus a bpríomhchlann Dál Chais ach go háirithe, in ionad na nEoghanacht agus teacht chun cinn na nEoghanacht féin in ionad na nDáirine na céadta bliain roimhe sin. D'fhéadfadh é gur spreag an smaoineamh seo éilimh Dhál Chais.
De réir smaoineamh a luaitear go minic le John V. Kelleher, is éard atá i gceist anseo ná seift polaitiúil de mhuintir Uí Néill, rítheaghlach is ceannasaí na hÉireann. Molann sé gur chruthaigh siad ríocht Tuamhan sa 10ú haois chun cumhacht na nEoghanacht, scoilte cheana, a lagú níos mó. Más fíor, chuaigh an plean in abar, óir gur tháinig chun cinn céilí comhraic láidre a  bhagair ar Theamhraigh chomh maith le Caiseal. Thugadh na Déise Mumhan (Deiscirt) áfach a dtacaíocht fós leis na hEoghanachta le linn a gcuid staire.
An Chláir
Níl aon fhianaise le fáil sna taifid conas nó cathain a lonnaigh na Déise Tuaiscirt i gContae an Chláir. Deirtear go minic go bhfuil nasc ann le "hionghabháil" an cheantair as na Connachta isteach sa Mhumhain tar éis meath chumhacht Uí Fhiachrach Aidhne i ndeisceart na gConnacht. Molann Byrne go dtéann seo siar go bua rí Chaisil, Faílbe Flann mac Áedo Duib, in éadan rí mór le rá na gConnacht, Guaire Aidhne mac Colmáin, i gCath Charn Fhearadaigh sa bhliain 627.
Cogad Gáedel re Gallaib
Bréagstair mór le rá faoi theacht i gceannas Dál Chais is ea Cogad Gáedel re Gallaib den dóú haois déag.
Géineolaíocht
Molann taighde le déanaí go bhfuil síniú géiniteach uathúil ag Dál Chais, ar a nglaoitear Cineál Éireannach III. De chuid haplaghrúpa R1b (Y-ADN), tá an fochlád R1b1b2a1a1b4h, sainithe ag an marcóir R-L226/S168.
Teiripe mheigivitimíní
Teiripe cothaithe a thairg Linus Pauling, a cheap go seachnódh is go leigheasfadh dáileoga móra vitimín C an slaghdán coiteann trí iarmhairt dhíreach fhrithvíreasach agus an córas imdhíonach a fheabhsú. Is eol gur bhain síciatraithe feidhm as dáileoga móra de vitimíní éagsúla chun cóireáil ar othair le neamhoird éagsúla, scitsifréine, dúlagar is hipirghníomhaíocht, ar an mbonn gurbh fhéidir gur tharla siad seo mar thoradh ar easpa vitimíní. Is eol freisin ó thaighde iontaofa go bhfuil mionlach daoine nach féidir leo dóthain vitimíní nó mianraí a asú óna gcuid bia, agus gur gá d'othair ailse i bhfad níos mó díobh a ithe ná an gnáthduine chun nach mbeidh uireasa orthu. Ar an taobh eile, is eol go mbíonn iarmhairtí tocsaineacha ar mhéid iomarcach de vitimíní áirithe. Mar sin, is inmholta aon teiripe meigivitimíní a ghlacadh faoi stiúir dochtúra.
Fásach an Deighnín
Is barúntacht suite i gContae Chill Chainnigh é Fásach an Deighnín.
Donnchadh Ó Corráin
Staraí Éireannach agus Ollamh Emeritus le Stair Meánaoise ag Coláiste na hOllscoile, Corcaigh (CnOC) ba ea  Donnchadh Ó Corráin  (28ú Feabhra 1942 – 25ú Deireadh Fómhair 2017). Bhain sé céim BA sa stair agus Gaeilge ag CnOC sa bhliain 1964.
D'fhoilsigh sé saothair ar na Cogaidh Lochlannacha, Éire roimh ré na Normannach agus bunús ainmneacha Gaeilge. I dteannta lena phost ag CnOC, bhí postanna aige i gColáiste na hOllscoile, BÁC, Ollscoil Cambridge, Ollscoil Pennsylvania, Ollscoil Oslo agus Ollscoil Oxford, áit a bhí sé ina Chomhalta Taighde Sinsearach Cuartaíochta de Balliol College.
Ba é siúd a bhunaigh agus a stiúraigh na tionscadail ArCH, MultiText (nach maireann) agus CELT. Toghadh é mar bhall d'Acadamh Ríoga na hÉireann sa bhliain 1982. Go gairid roimh a bhás, foilsíodh a mhórshaothar Clavis Litterarum Hibernensium.
Teirmeachlaonas
An doimhneacht sa bhfarraige ag a laghdaíonn an teocht go tapa. I gcuid mhaith den aigéan agus ar fud na dtrópaicí, tarlaíonn an teirmeachlaonas buan ag timpeall 100 m thíos. Tá sé seo díreach faoi bhun an chisil dhromchlaigh a dhéanann an ghaoth is an t-uisce a mheascadh, áit a bhféadfaidh an teocht a bheith chomh hard le 28 °C. Is féidir go sínfidh an teirmeachlaonas chuig doimhneacht 1 km nó níos mó, mar a bhféadfaidh an teocht a bheith chomh híseal le 2 °C. I réigiúin de na haigéin, san Atlantach thuaidh mar shampla, is féidir go ndéanfaidh téamh séasúrach teirmeachlaonas séasúrach (neamhbhuan) éadomhain os cionn an teirmeachlaonais bhuain.
Yates, Nua-Eabhrac
Is contae Meiriceánach é Contae Yates atá suite i stát Nua-Eabhrac. Sa bhliain 2010, bhí daonra 25,348 duine ann. Is é Penn Yan a phríomhbhaile contae.
Geimhriú
Straitéis ag mamaigh is ainmhithe áirithe, tréimhse fhuar an gheimhridh a chaitheamh i staid mharbhánta nó shuaimhneach. Laghdaítear an mheitibileacht agus téann an t-ainmhí i gcodladh domhain, ag maireachtáil ar chistí bia atá stóráilte ina cholainn i rith an tsamhraidh roimhe sin. Tugtar samhrú ar straitéis den saghas céanna chun maireachtáil trí shamhradh te tirim.
Lusrán grándubh
Is planda é an lusrán grándubh.
John Napier
Matamaiticeoir Albanach a rugadh gar do Dhún Éideann ab ea John Napier (1550 – 4 Aibreán 1617). D'fhionn sé logartaim agus d'fhoilsigh an chéad tábla logartam. Thionscain sé úsáid an phoinc dheachúil i scríobh uimhreacha, agus thóg áiritheoir meicniúil le cóir slat a dtugtaí cnámha Napier uirthi.
Cleeve Hill
Is cnoc i Sasana ė Cleeve Hill, atá suite i gGloucestershire.
Art mac Lugdach
I Miotaseolaíocht na nGael, Ard Rí seanscéalach na hÉireann ba ea Art mac Lugaid Lámderg.
Tháinig sé i gcoróin tar éis dó an t-iar-ardrí agus marfóir a athar, Conaing Begeclach, a mharú. Bhí sé i réim ar feadh sé bliana, sular mharaigh Fíachu Tolgrach agus a mhac Dui Ladgrach é. Insítear i Leabhar Gabhála na hÉireann gur tháinig a mhac Ailill Finn i gcomharbacht air; deir Seathrún Céitinn agus na Ceithre Máistrí ámh gur tháinig a marfóir Fíachu Tolgrach i gcomharbacht air, a mharaigh Ailill Finn i ndeireadh na dála é.
Gabhrán, Barúntacht
Is barúntacht suite i gContae Chill Chainnigh é Gabhrán.
Caisleán Berkeley
clé|250px|mion|Caisleán Berkeley Is caisleán suite i gGloucestershire é Caisleán Berkeley.
Baile
deas|250px|thumb|Baile Is baile é pobal daoine idir cúpla céad duine agus cúpla míle, cé go bhfuil ceantair uirbeacha ann ar a tugadh baile, ar nós Baile Átha Cliath, le i bhfad níos mó daoine.
Hibridiú fithiseach
thumb|150px|Taispeánann sé seo céimseata an fhithiseáin sp3, mar shampla adamh carbóin. Sa cheimic, is éard is hibridiú fithiseach (nó hibridiú) ann ná coincheap maidir le fithiseáin adamhacha a mheascadh, chun fithiseáin hibrideacha nua a chruthú (le fuinneamh, cruthanna, srl., seachas na fithiseáin adamhacha comhpháirteacha) atá oiriúnach chun leictreoin a phéireáil, agus naisc cheimiceacha a chruthú de réir teoiric an fhiúsnaisc. Mar shampla, in adamh carbóin ina mbíonn ceithre nasc shingil, comhcheanglaíonn an fiús-sceall (fithiseán s) le trí fhiús-sceall (fithiseáin p) chun ceithre mheascán coibhéiseach sp3 a chruthú, leagtha amach i socrú teitrihéidreach timpeall an charbóin chun nascadh le ceithre adamh éagsúil a chruthú. Tá fithiseáin hibrideacha úsáideach chun geoiméadracht mhóilíneach agus airíonna an nasctha adamhaigh a mhíniú, agus bíonn siad leagtha amach go siméadrach sa spás. De ghnáth cruthaítear fithiseáin hibrideacha trí fhithiseáin adamhacha d'fhuinneamh inchomparáide a mheascadh.
Cath Machias (1775)
Troideadh Cath Machias le linn Chogadh Réabhlóideach Mheiriceá ar 11-12 Meitheamh 1775, an chéad chath ar muir i gcogadh na saoirse. mion|240x240px|clé|Scúnar timpeall an ama seo
Imeachtaí
Sa bhliain 1775, bhí gá ag na Sasanaigh le hadhmad chun beairicí a thógaint i mBoston. Chuir an tAimiréal Samuel Graves dhá bhád thráchta, Unity agus Polly, agus bád cogaidh HMS Margaretta á dtionlacan, ó thuaidh go Cuan Machias chun lastas adhmaid a bhreith ar ais. Chuireadar ancaire i gCuan Machias ar 9 Meitheamh 1775. Duine darbh ainm Moore a bhí ina chaptaen ar an Margaretta. Níor chuir éinne fáilte rompu.
Cúpla seachtain roimhe sin, thóg muintir Machias an bhratach Betsy Ross sa chearnóg, ag céiliuradh an troda a fearadh i Lexington, srl. Nuair a chonaic Moore an bhratach, tháinig colg air agus dúirt sé go ntógfadh sé an baile timpeall.
Chuaigh muintir Machias i gcomhairle le chéile agus shocraigh siad ar iarracht a dhéanamh ar an Margaretta a ghabháil. B’iad Maurice Ó Briain, Corcaíoch, agus a sheisear mac, Jeremiah, Gideon, John, William, Dennis agus Joseph, a bhí chun tosaigh sa bhfiontar seo.
Faoi cheannas Jeremiah Ó Briain agus i ngan fhios dona Sasanaigh ghabh buíon fear an long Unity. Chuaigh timpeall dhá scór fear ar bord go fáilí. Shleamhnaigh Joseph Ó Briain ar bord. Ní raibh sé ach sé bliana dhéag agus bhí a athair tar éis a rá leis fan sa bhaile agus aire a thabhairt dá mháthair. Taobh amuigh de cúpla muscaed, ní raibh i bhfoirm arm ag na fir ach pící féir, tuanna agus bataí. É sin agus dóchas ard. Bhí rud eile ar a thaobh — eolas domhain ar an bhfarraige agus ar sheoltóireacht.
Scaoileadar an bád agus ligeadar le sruth í. Máirnéalach críochnaithe ba ea Jeremiah agus thuig sé na sruthanna sa chuan. Chonaic an Margaritta an Unity ag teacht ina threo ach níor thug sé aon cheann di go dtí go raibh sé ródhéanach. D’éirigh le Jeremiah ceann cinn (bowsprit) an Unity a chur in achrann i seol mór an Margaritta. Dhreap na Meiriceánaigh ar bord. Mharaíodar Moore agus naonúr eile desna Sasanaigh. Maraíodh seisear Meiriceánach. Rinne Joseph Ó Briain cion fir sa troid agus tugadh claíomh Moore dó de bharr a chrógachta.
Déisi Muman
Dream de chuid na nDéis ba ea Déise Mumhan (Sean-Ghaeilge Déisi Muman) nó Déise Deiscirt. Bhí a ndóthain chumhachta acu chun a bhfo-féin a chruthú, suite i bPort Láirge i ríocht na Mumhan, ó am éigin luath. Tá inscríbhinní Oghaim ann sa cheantar a théann siar b'fhéidir go dtí an cúigiú haois, ar a bhfuil scríofa orthu as Gaeilge Chianach ainmneacha uathúla dá ríthe.
Eoghanachta
Tá roinnt fianaise ann in inscríbhinní Oghaim gur tháinig na hEoghanachta agus a ngéillsinigh, na Déise Mumhan, go hÉirinn as an nGaill ach le sách déanaí. Is eol go fosta raibh sinsir na nEoghanacht, aitheanta mar na Deirgtine, gníomhach sa Bhreatain Rómhánach. Mar fhianaise, cuirtear ainm a bpríomhchathair Caiseal i láthair, spreagtha a mheastar as castella Rómhánacha a chonaic siad ar ruathair.
Is dóigh go raibh stádas ar leith ag na Déise Mumhan sa ríocht muid deireanaí faoi cheannas na nEoghanacht. Thug Eoin Mac Néill faigh ndeara go bhfuil roinnt ainmneacha na Eoghanacht le feiceáil ar chlocha oghaim i ndúiche na nDéis i bPort Láirge, ina measc, Nia Segamain (NETASEGAMONAS), as Dia na nGallach, Segomo. De réir Mhic Néill, ní féidir Déise Phort Láirge agus na hEoghanachta ag Caiseal a scaradh óna chéile.
Uí Liatháin agus Laigin
Comharsana taobh thiar desna Déise Mumhan ba ea clann Uí Liatháin. Bhíodh ruathair á dhéanamh acu ar an mBreatain Bheag agus ar Chorn na Breataine Cornwall, agus lonnaigh siad ann. Is iad na lonnaitheoirí as deisceart Éireann a bhfuil an t-eolas is mó againn fúthu, a bhuí le tagairtí i bhfoinsí idir Gaelacha agus Briotanacha, cé nach bhfuiltear in ann láithreach na Déise Mumhan a dheimhniú. Feictear Uí Liatháin i Sanas Cormaic agus in Historia Brittonum (ch. 14) araon; cé nach ndéantar trácht ar na Déise ach an oiread sna foinsí úd.
Pléann go mion Mac Néill eachtraí Uí Liatháin, ag cur ginealach idir Breatnach agus Gaelach i gcomparáid, ó thaobh rítheaghlach níos deireanaí Brycheiniog de. Molann sé gurbh fho-lonnuithe na nDéis a bheadh ann é sular chuir mic Cunedda an ruaig ar Uí Liatháin.
Feictear freisin na Laigin agus iad gníomhach sa cheantar, i dtuaisceart na Breataine Bige ach go háirithe.
frameless|mion|center|200px
Narcaileipse
Claonadh láidir chun codlata dhomhain, go minic i gcomhar le cataipleicse: sa chás sin, déanann duine brionglóidí i dtús codlata. Tarlaíonn pairilis codlata agus mearaí. Is féidir gur fachtóir géiniteach is bun léi.
Déisi Muman
Tairired na nDéssi
Tugtar sa bhréagstair Tairired na nDéssi ginealach ríoga ficseanúil ag Teamhraigh dosna Déise, chun a mbunúis bhochta a cheilt.
Insítear gur cuireadh an ruaig ar Dál Fiachrach Suighe as Teamhraigh ag a ngaol, Cormac mac Airt, agus go ndeachaigh siad gan dídean ag fánaíocht. Tar éis imirce ó dheas agus go leor cathanna, lonnaigh cuid dóibh i ndeireadh na dála sa Mumhain. Chuaigh cuid eile acu, faoi cheannas Eochadha Allmara mhic Airt Choirb, thar lear chuig an mBreatain Bheag, áit a bhunaigh a mhuintir, a deirtear, ríocht Dyfed, iar-chríocha Demetarum.
En Ami (eipeasóid The X-Files)
Craoladh "En Ami", an cúigiú heipeasóid déag den seachtú sraith de The X-Files, ar an 19 Márta 2000. Scríobh William B. Davis an eipeasóid seo. D'fhéach 11.99 milliún duine ar an eipeasóid.
Foraois Dean
Is foraois suite i gGloucestershire é Foraois Dean.
Hailes Abbey
B'abtheach Cistéirseach suite i gGloucestershire é Hailes Abbey.
Teirmeagrafaíocht
Bealach chun íomhá infheicthe a dhéanamh ón teasradaíocht a thagann ón radharc. Astaíonn gach réad roinnt radaíochta infridheirge, ag brath ar theocht an dromchla (dlí Wien). Sa teirmeagraf bíonn brathadóirí soladstaideacha infridheirge atá in ann an radaíocht seo a bhrath sa dorchadas nó toit, agus íomhá cosúil le híomhá teilifíse a chruthú le hathruithe sa ghile i gcomhréir le déine na radaíochta infridheirge ón radharc. Is féidir íomhá dhaite a chruthú freisin agus gach dath códaithe ag déine na hinfridheirge.
John Stone (mairtíreach)
Naomh Caitliceach is ea John Stone. Cuireadh chun báis é ar an 27 Nollaig 1539, i gCanterbury, Kent.
Contae Adams, Colorado
Is contae Meiriceánach é Contae Adams atá suite i stát Colorado. Sa bhliain 2010, bhí daonra 441,603 duine ann. Is é Brighton a phríomhbhaile contae. mion|Uisciú lármhaighdeoige i gContae Adams, [[Colorado ]]
Acht Parlaiminte 1911
Is éard is an tAcht Parlaiminte 1911 ann ná Acht de chuid Pharlaimint na Ríochta Aontaithe. Tá tábhacht bhunreachtúil leis agus go pointe áirithe rialaíonn sé an gaol idir Theach na dTeachtaí agus Theach na dTiarnaí, a chomhdhéanann Tithe na Parlaiminte. Ní mór léamh a dhéanamh ar an Acht seo in éineachtso leis an Acht Parlaiminte 1949. Is féidir an dá Acht a lua le chéile mar na hAchtanna Parlaiminteacha 1911 agus 1949.
Tagairtí
Catagóir : Dlíthe bunreachtúla na Ríochta Aontaithe Catagóir : Parlaimint na Ríochta Aontaithe. Catagóir : Achtanna Pharlaimint na Ríocht Aontaithe 1911
Donn mac Cumascaigh
Rí Mhaigh Sheola ba ea Donn mac Cumascaigh (bás 752).
Is dóigh gurbh eisean an ceannaire is luaithe atá luaite sna hannála, ina dtugtar dó an teideal 'toiseach/rí Uí Bhriúin an Deiscirt'. I Leabhar na nGinealach, deirtear gurbh é is stated to be the great-grandson of Cenn Fáelad mac Colgan a shin-seanathair, agus a mhac ná Coscrach Mór, sinsear eapainmneach Chlann Choscraigh. Tuairiscítear ina thásc i nAnnála Uladh gur maraíodh é ach ní ainmnítear a mharfóir.
Is deacair é comharbacht na ríthe i Maigh Sheola a athchruthú óir nach bhfeictear iad ach thall is abhus sna foinsí. Is é Connmhach Mór mac Coscraigh mhic Dhoinn — an chéad rí eile atá luaite. Bhuaigh sé ag Cath Druing sa bhliain 836 agus tugtar dó ina thásc an teideal "rí Uí Briúin".
Géinitic daonra
Comhdhéanamh géiniteach daonraí, agus staidéar ar na hidirghníomhuithe leis an gcomhshaol, cúrsaí eacnamaíocha, na próisis a chinneann minicíochtaí géinte is géinitíopaí, agus na teoirimí matamaiticiúla a chuimsíonn iad is a chuireann síos orthu. Leag beirt géineolaithe Briotanacha, R. A. Fisher (1890-1962) is J. B. S. Haldane (1892-1964), agus an géineolaí Meiriceánach Sewall Wright (1889-1988) bunsraith na disciplíne. Faoi seo tá cuid mhaith ar eolas maidir le dáileadh mhinicíochtaí na ngéinte maidir le fuilghrúpaí, ach tá lear oibre fós le déanamh maidir le séireamphróitéiní, einsímí, agus seichimh ar leith núicléitídí ar an DNA.
Henry Luttrell (Seacaibíteach, 1655–1717)
clé|mion|Eastát [[Luttrellstown, BÁC]] Seacaibíteach agus saighdiúir ab ea Henry Luttrell (timpeall 1655– 22 Deireadh Fómhair 1717 ). clé|mion|[[Cé na gCeannaithe ar dheis]]
Feall
Seacaibíteach ar dtús, rinne Luttrell feall agus chuaigh sé sna hUilliamaítigh agus tháinig bhí droch-cháil air. ‘Ba mhinic tú ag díol na sleanncán’, a scríobh an file Seán Ó Tuama.
Feallmharú
Ar 3 Samhain 1717, fuair Luttrell goin a báis nuair a lámhachadh é ar Ché na gCeannaithe i mBÁC, agus é ina chathaoir iompair. Beart díoltais de shórt éigin a bhí ann, cinnte, ach níl a fhios againn inniu cé a rinne an choir nó cén fáth. 'Comhcheilg de chuid na bpápairí', a dúirt Teach na gComóntach i mBaile Átha Cliath ag an am. Ach banaí cruthanta ba ea Luttrell agus namhaid go leor aige.
Truaillíodh a uaigh cúpla bliain níos déanaí agus rinneadh iarracht a gharmahc a mharú chomh maith.
Contae Alamosa, Colorado
Is contae Meiriceánach é Contae Alamosa atá suite i stát Colorado. Sa bhliain 2010, bhí daonra 15,445 duine ann. Is é Alamosa a phríomhbhaile contae.