cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Úrscéal stairiúil
"Pádhraic Mháire Bhán, nó an Gol is an Gáire" le Seán Ó Ruadháin
Úrscéal pobail eile a bhfuil beagáinín staire measctha tríd é Pádhraic Mháire Bhán, nó an Gol is an Gáire le Seán Ó Ruadháin. Aistritheoir cumasach a bhí sa Ruadhánach a chuir Gaeilge ar David Copperfield le Charles Dickens agus ar chúpla clasaiceach Béarla eile. Gaeilge Thuaisceart Mhaigh Eo a bhí ó dhúchas ag an scríbhneoir seo. Tá imeachtaí an scéil suite in Iorras, Maigh Eo.
Cluiche na Corónach
Is é Cluiche na Corónach (A Game of Thrones) an chéad imleabhar sa tsraith Fonn Oighir agus Tine, sraith fantaisíochta leis an údar Meiriceá nach George R. R. Martin. Foilsíodh é den chéad uair i mBéarla ar an gcéad lá de mhí Lúnasa, 1996. mion|Clúdaigh [[Fonn Oighir agus Tine|Fonn Oighir agus Tine]]
Úrscéal stairiúil
"Pádhraic Mháire Bhán, nó an Gol is an Gáire" le Seán Ó Ruadháin
Tugann an t-úrscéal léargas cuimsitheach ar imeachtaí na staire ó Chogadh na Talún go Cogadh na Saoirse, agus is léir gur bhain an t-údar an-leas as an eolas a bhí aige ar stair an cheantair, go háirithe ar an dóigh ar tháinig cúrsaí polaitíochta agus náisiúnachais isteach agus an naoú haois déag ag druidim chun deireanais. I ndiaidh an iomláin, áfach, níl sna mionsonraí staire ach cúlra don scéal agus don phlota.
Cluiche na Corónach
Stair
Bhuaigh an t-úrscéal Locus Award na bliana 1997 agus ainmníodh é don 1997 Nebula Award agus don 1997 World Fantasy Award. Bhuaigh an nóibhille Blood of the Dragon (lit. Fuil an Dragain), atá ina chnuasach de chaibidlí Danaeras Tairgéirian ón úrscéal, Hugo Award na bliana 1997 don Nóibhille is Fearr. Rinneadh leabhar sárdhíola de chuid an New York Times de i mí Eanáir 2011 agus shroich sé barr an liosta i mí an Mheithimh, 2011. mion Insítear eachtraí an scéil ó roinnt dearcthaí éagsúla, agus leanann na leabhair trí mhórphlota; aighneas idir uaisle Iartharais, eachtraí an Mhúir, agus feachtas na dTairgéirianach deoraíoch. Bhí an t-úrscéal ina fhoinse inspioráide do roinnt saothair dhíorthacha, cluichí san áireamh. Is é an bunús leis an gcéad séasúr de Game of Thrones, sraith theilifíse de chuid HBO ar cuireadh tús léi i mí Aibreáin 2011.
Úrscéal stairiúil
"Pádhraic Mháire Bhán, nó an Gol is an Gáire" le Seán Ó Ruadháin
Foilsíodh Pádhraic Mháire Bhán an chéad uair sa bhliain 1932. Chuir an Gúm eagrán nua ar fáil sa bhliain 1994.
Cluiche na Corónach
Gaeilge
Foilsíodh leagan Gaeilge faoin teideal Cluiche na Corónach i mí Dheireadh Fómhair 2016. Tá Cluiche na Corónach ar fáil ó Leabhar Breac. Chuir Oisín Ó Muirthile Gaeilge ar an saothar.
Úrscéal stairiúil
"Iolar agus Sionnach" le Seán Mac Maoláin
Sa bhliain 1938 tháinig an t-úrscéal stairiúil Iolar agus Sionnach ó pheann Sheáin Mhic Mhaoláin. Ba de shliocht cainteoirí dúchais ó Ghleannta Aontroma an scríbhneoir, ach ba le Béarla a tógadh é, cé gur éirigh leis Gaeilge Uladh a fhoghlaim go paiteanta - le fírinne rinne sé staidéar ar an gcanúint in Ó Méith, agus bhí blas chanúintí Oirthear Uladh ar a chuid Gaeilge. Rinne sé cion fir ag cur na teanga chun cinn in eagraíochtaí Gaeilge, ina mhúinteoir agus ina eagarthóir liteartha. Ba é Iolar agus Sionnach an t-aon úrscéal staire a scríobh sé, agus is dócha go bhfuair sé inspioráid ó na haistriúcháin a rinne sé, nó nuair a chuaigh sé i mbun pinn bhí Scéal fá Dhá Chathair le Charles Dickens agus Imeacht an Iolair (The Flight of the Eagle) le Standish O'Grady.
Cluiche na Corónach
Plota
Leanann Cluiche na Corónach trí phríomhshnáithe scéil ag an aon am amháin.
Úrscéal stairiúil
"Iolar agus Sionnach" le Seán Mac Maoláin
Theastaigh ón nGúm go bhfoghlaimeodh na scríbhneoirí scileanna a gceirde ag aistriú leabhar ó Bhéarla go Gaeilge, ach is é tuairim Delap ná gur fhoghlaim Mac Maoláin drochnósanna scríbhneoireachta ó na saothair ar chuir sé Gaeilge orthu, cé gur éirigh leis cuid de laigí suntasacha shaothar an Ghrádaigh a sheachaint ina úrscéal féin. Cuireann rómánsúlacht sheanaimseartha na stíle isteach ar léitheoir an lae inniu, chomh maith leis an seoibhineachas fireann i leith na mban agus an fíor-Chaitliceachas ba dual don tréimhse, ach tríd is tríd is iad laigí an leabhair laigí na linne, agus is féidir a lán a mholadh sa leabhar freisin, go háirithe stíl nádúrtha sholéite an scríbhneora, plota simplí sothuigthe an leabhair agus na himeachtaí gasta. Lón léitheoireachta maith a bhí ann do na cainteoirí dúchais féin nuair a foilsíodh é, agus é níos cosúla le saothar Scott ná aon leabhar eile a scríobhadh as Gaeilge.
Bhí léirmheastóirí eile ní ba bhoirbe ina gcuid focal ag tabhairt breithiúnais ar leabhar seo Mhic Mhaoláin. Tagraíonn Titley do thuairim Mháirtín Uí Chadhain, a bhí barúlach nár chóir Iolar agus Sionnach a léamh ach mar rabhadh faoin dóigh mhícheart le húrscéal a scríobh, agus Titley admhálach gur dheacair gan géilleadh don méid sin, "tamall den chosán" ar a laghad. D'aithin Titley an chosúlacht le saothar Scott freisin, agus é ag tabhairt le fios gur chóra Iolar agus Sionnach a léamh mar úrscéal rómánsach stairiúil, seachas mar úrscéal stairiúil sa chiall chúng.
Cluiche na Corónach
Sna Seacht Ríocht
Faigheann Neid amach ar deireadh gurb iad oidhrí dleathacha Roibeard, Séafra san áireamh, clann Shoirse le Séimí agus gur maraíodh Eoin Ó hAirín chun fionnachtain a gcoil a cheilt. Tugann Neid an deis do Shoirse teitheadh sula n-insíonn sé an fhírinne do Roibeard, ach úsáideann sí an deis seo bás Roibeard a eagrú i dtimpiste sealgaireachta. Bailíonn Neid, ar ndearnadh leasrí de in uacht bháis Roibeard, cúnamh Lúidín chun dílseacht agus cabhair gharda na cathrach a chinntiú d’fhonn dúshlán a thabhairt faoi éileamh Shéafra ar an ríchathaoir; ach feallann Lúidín air, cuirtear Neid i gcarcair, maraítear a fhir go léir agus gabhtar Sansa mar chime de chuid na Lanastrach. Éalaíonn Airia ón rídhún, agus corónaítear Séafra mar rí ar na Seacht Ríocht. Toilíonn Neid admháil éithigh d’ardtréas a thabhairt os comhair na cathrach agus dul le Faire na hOíche mar mhalairt ar shláinte Shansa, ach baineann Séafra a cheann de ar aon chaoi.
Úrscéal stairiúil
"An Bealach chun an Bhearnais" le Tarlach Ó hUid
Sa bhliain 1949 foilsíodh úrscéal stairiúil le Tarlach Ó hUid faoin teideal An Bealach chun an Bhearnais. Is féidir a lán imeachtaí stairiúla a aithint sa leabhar, ach i ndiaidh an iomláin níl iontu den chuid is mó ach cúlra nó maisiú don scéal. Fear gorm é an laoch, sliocht sleachta na nÉireannach a ruaigeadh go dtí Iamáice in aimsir Chromail, agus é ag dréim le filleadh go fód dúchais a shinsear. Iarracht uaillmhianach a bhí ann mar sin, ach níor éirigh le hÓ hUid ach go lagmheasartha, ó bhí an iomarca téamaí agus tarlúintí stairiúla mar amhábhar aige, agus iad á gcur os comhair an léitheora ar bhealach rótheagascach. Scéal eile ar fad áfach go raibh teachtaireacht láidir in aghaidh an chiníochais á reic ag an scríbhneoir, nó theastaigh uaidh, mar Éireannach, a dhlúthpháirtíocht leis an gcine gorm a chur in iúl.
Cluiche na Corónach
Sna Seacht Ríocht
Cruinníonn Raib Stairc airm agus máirseálann aduaidh mar fhreagra ar ghabháil a athar; agus ar chloisint bhás Neid dó, déanann sé iarracht a thuilleadh tacaíochta a fháil ó athair a mháthar, an Tiarna Oistir Ó Taithligh. Chun dúichí na dTaithleach a bhaint amach, aontaíonn sé do chleamhnas le muintir Fhraoich, atá i gceannas ar na tailte sa bhealach air. Beireann Raib an bua ar Shéimí Lanastair, a ghabhtar ina bhraighdeanach, agus cinneann a athair Taidhbhín cúlú aduaidh thar theorainn theas dhúichí na dTaithleach, agus cuireann Tirian chuig Port an Rí chun smacht a chur ar Shéafra. Nuair a roghnaíonn Raib gan tacú le deartháireacha Roibeard, Ránaillín agus Stáineas, a ndearnadar araon an ríchathaoir a éileamh, gaireann na tiarnaí deisceartacha agus tuaisceartacha “Rí an Tuaiscirt” de, arbh é teideal ársa na Stairceach é, tráth.
Úrscéal stairiúil
"Tairngreacht Mhiseoige" le Séamus "Máire" Ó Grianna
D'fhoilsigh Séamus "Máire" Ó Grianna an t-úrscéal Tairngreacht Mhiseoige sa bhliain 1958, agus is é an breithiúnas a thug Breandán Delap ar an leabhar gurbh é an ceann ab fhearr de na húrscéalta stairiúla Gaeilge dár tháinig i gcló sna caogaidí. Is é an t-ábhar molta is mó a d'aithin Delap ar an leabhar ná go raibh Máire in ann an mianach stairiúil agus an mianach béaloideasúil - "Tairngreacht Mhiseoige" arbh ionann í go bunúsach agus tairngreacht Choilm Chille - a cheangal dá chéile go sciliúil agus úrscéal iomlán a fháscadh astu.
Cluiche na Corónach
Ar an Múr
Cuireann brollach an urscéil an Múr in aithne dúinn: balla ársa cloiche, oighir is draíochta, na céadta de throithe ar airde agus na céadta míle ar leithead, atá ina sciath ag na Seacht Ríocht in éadan an fhiántais ó thuaidh. Tá Faire na hOíche i bhfeighil ar an Múr: ord gaiscíoch a gheallann a saol ar fad a chaitheamh ann, gan pósadh, teideal, maoin ná clann a bheith orthu choíche. Lastuaidh den Mhúr, buaileann meitheal beag de ránaithe ó Fhaire na hOíche leis an Aos Alltair, cine ársa naimhdeach fhordhaonna. Maraítear na ránaithe go léir cé is moite de mharthanóir amháin a gcuireann Eideard Stairc chun báis é mar gheall ar a thréigean.
Arara
Cathair i bParaíba na Brasaíle is ea Arara.
Cluiche na Corónach
Ar an Múr
Spreagann Beineán Stairc tuilí a dhearthár Neid, Seán an tSneachta, dul le Faire na hOíche. Tagann díomá ar Sheán nuair a fhaigheann sé amach gurb í príomhfheidhm na Faire ná beith ina háitreamh pionóis do choirpigh, chun cúl a choinneáil ar na “fianlaigh”, lucht treibhe a mhaireann in ainriail lastuaidh den Mhúr. Ar an Múr, aontaíonn Seán na hearcaigh i gcoinne a dteagascóra dhian agus cosnaíonn sé earcach amháin, Saiméil Mac Toirealaigh, ar cladhaire é ach atá lách agus cliste. Bhí Seán ag súil go dtuillfeadh a chumas troda post an ránaí, duine de throdaithe Fhaire na hOíche, ach ina ionad ceaptar é mar stíobhard faoi cheannasaí na Faire, an Tiarna Ceannasaí Díorán Ó Mórmhuine, a d’fheadfadh oidhre an Mhórmhuinigh a dhéanamh de Sheán dá bharr. Ní fhilleann Beineán aduaidh, a threoraigh meitheal beag ránaithe lastall den Mhúr, agus sé mhí níos déanaí, aimsítear corpáin bheirt de na ránaithe óna bhaicle lastuaidh den Mhúr agus tugtar siar go príomhfhort na Faire, Caisleán an Duibh, iad. Mar sin féin, tagann athbheos iontu trí dhraíocht éigin agus déantar taisí díobh. Maraíd seisear sa chaisleán agus is beag nach n-éiríonn leo an Mórmhuineach féin a mharú ach cuireann Seán stop leo.
Úrscéal stairiúil
"Tairngreacht Mhiseoige" le Séamus "Máire" Ó Grianna
Ní raibh mórán measa ag Máire riamh ar an tsochaí a d'fhorbair in Éirinn i ndiaidh do na Saorstátairí bua a bhreith i gCogadh na gCarad, agus mar sin ba nós leis carachtair a chruthú lena chuid idéal Poblachtánach a ionchollú agus a phearsanú, agus is féidir a leithéidí sin a aithint sa leabhar seo freisin. Is é Cogadh na Saoirse an eachtra staire atá i gcroílár an úrscéil seo, agus tugann an scríbhneoir le fios nach dtiocfadh sárú ná cómhaith laochra an chogaidh sin chun saoil choíche.
Cluiche na Corónach
Ar an Múr
Nuair a shroicheann nuacht de bhású a athar a fhad le Seán, déanann sé iarracht dul le Raib i gcoinne na Lanastrach ach éiríonn lena pháirtithe cosc a chur air agus áitíonn an Mórmhuineach air a dhílse don Fhaire a dhaingniú. Ansin deir an Tiarna Ceannasaí leis go bhfuil sé i gceist aige teacht ar a uncail Beineán – beo nó marbh – agus chun imeacht mórán fianlach a fhiosrú chomh maith le fírinne na ráflaí maidir leis an “Rí-lastall-den-Mhúr”: tréigtheoir ó Fhaire na hOíche darb ainm Mánas mac an Chreachaire.
Úrscéal stairiúil
Saothar Eoghain Uí Thuairisc
Glactar leis go coitianta gurbh é Eoghan Ó Tuairisc máistir an úrscéil stairiúil i litríocht na Gaeilge, nó is clasaicigh inniu iad an dá leabhar sa seánra seo a tháinig óna pheann: L'Attaque a chaitheann súil ar Bhliain na bhFrancach 1798 i Maigh Eo, agus Dé Luain, a chardálann Éirí Amach na Cásca.
Cluiche na Corónach
San Oirthear
Sa Pheantóis, státchathair ar an ilchríoch soir ó Iartharas darb ainm Oirthearas, pósann Viosaeras Tairgéirian, mac an rí ar chuir Roibeard Ó Barratháin é as cumhacht, a dheirfiúr Danaeras ar an Khal Drogo, taoiseach cogaidh de chuid na nDothráiceach fáin, mar mhalairt ar fheidhm airm Drogo ina iarrachtaí ríchathaoir Iartharais a athghabháil dó féin. Tugann Illyrio, ceannaí saibhir a bhí ag tabhairt tacaíochta do na Tairgéirianaigh bhochta agus a shocraigh an cleamhnas, trí ubh chlochraithe dragain do Dhanaeras mar bhronntanas bainise. Téann Ióra Ó Mórmhuine, ridire ionnarbthach ó Iartharas, le Viosaeras mar chomhairleoir. Cé go raibh uamhan uirthi faoina fear nua agus faoina mhuintir, éiríonn le Danaeras a ról cuí a ghlacadh mar khaleesi, nó ríon, Drogo. Nuair nach léiríonn Drogo aon suim i gconcas Iartharais, déanann Viosaeras iarracht a dheirfiúr a bhrú chun Drogo a chomhéigniú lena dhéanamh, ach diúltaíonn sí dó. Nuair a bhagraíonn Viosaeras Danaeras go poiblí, cuireann Drogo chun báis é trí ór leáite a dhoirteadh ar a cheann. Ina dhiaidh sin, déanann feallmharfóir atá ag iarraidh fabhar Roibeard Rí a ghnóthú iarracht Danaeras agus a leanbh gan bhreith a nimhiú, agus ansin toilíonn Drogo cúnamh a thabhairt di Iartharas a chloí. Agus é ag creachadh bailte chun an t-ionradh a mhaoiniú, gortaítear Drogo, agus ordaíonn Danaeras do chneasaí gafa é a leigheas. Nuair atá sé ó tharrtháil, íobraíonn an cneasaí, ar chuir creachadóireacht na nDothráiceach fraoch uirthi, leanbh neamhbheirthe Danaeras chun an ortha a tharrthálfadh beatha Drogo a luchtú, a leigheasann Drogo ach a fhágann é i riocht seasta gan chiall gan chéadfaí. Tréigeann tromlach an airm Dhothráicigh Drogo agus leanann ceannaire nua. Plúchann Danaeras Drogo le hadhairt agus daorann an cneasaí chun báis trína cheangal le breocharn sochraide Drogo. Cuireann sí a trí huibhe dragain ar an mbreocharn, agus siúlann isteach sa dóiteán, ansin tagann amach gan díobháil a bheith déanta di agus trí dhragan nuaghortha ag diúl a cíoch. Tugann na Dothráicigh go léir a d’fhan léi agus Ióra Ó Mórmhuine móid dílseachta di le barr iontais. Den chéad uair le fada an lá, tá an oíche beo le ceol na ndragan. mion|Sraith HBO (Joseph Gatt)
Pearsana dearcaidh
Insítear gach caibidil ó dhearcadh carachtair amháin sa tríú pearsa; insítear scéal an chéad leabhair ó dhearcadh ochtar príomhcharachtar. Is ó dhearcadh mioncharachtair amháin a insítear an brollach. Insíonn teidil na gcaibidlí ainm na pearsan dearcaidh.
Úrscéal stairiúil
"L'Attaque"
Chaith Ó Tuairisc tréimhse fhada ag déanamh staidéir ar litríocht mhiotasúil na Gaeilge, agus is féidir tionchar na litríochta sin a aithint ar struchtúr an tsaothair. Cinnte tá atmaisféar an mhiotais ar chuid mhór den leabhar, agus is féidir a rá go bhfágann laochra an úrscéil slán ag an ngnáthshaol le bás a fháil ar son an mhiotais. Cosúil leis na laochra ag Séamus Ó Grianna, caithfidh Máirtín Dubh Caomhánach, príomhcharachtar L'Attaque, rogha a dhéanamh idir an dá Róisín, nó - mar a deirtear i leabhar Uí Thuairisc - idir an dá Shadhbh: a bhean chéile atá díreach ag iompar clainne, agus spéirbhean mhiotasúil na hÉireann. Chuir Ó Tuairisc féin béim ar dhiminsiún miotasúil an úrscéil stairiúil i gcomhfhreagras príobháideach a bhain leis an leabhar. Maidir le tionchar na mórshaothar idirnáisiúnta litríochta ar L'Attaque, bhí Ó Tuairisc go mór faoi dhraíocht ag réalachas an chanbháis leathain i Война и мир/Voyna i mir ("Cogadh agus Síocháin"), mórúrscéal Leo Tolstoy faoin gcogadh a chuir Napoléon Bonaparte ar an Rúis. Mar a dúirt Titley: Is é bua faoi leith L'Attaque [...] go gcloisimid trup agus trustal na saighdiúirí, go mbraithimid fliuchras na hoíche is an tsléibhe, go scuabtar chun siúil san eachtraíocht sinn, ach go dtugann fileatacht agus macallaí na hinste le fios i gcónaí dúinn go bhfuil níos mó ar siúl ná mar is féidir leis na focail loma a iompar ná a chur in iúl. Is é an cineál seo réalachais a dhéanann saothar éifeachtach de L'Attaque, agus is dócha gurbh ó Tolstoy a d'fhoghlaim Ó Tuairisc é thar aon údar eile. mion|Tolstoy, 1897 Cosúil le Tolstoy, ba iarshaighdiúir é Ó Tuairisc féin, nó chaith sé téarma ina oifigeach i bhfórsaí armtha na hÉireann i Ré na Práinne. Leis an ngnáthshaighdiúir a bhí a bhá, rud a chuidigh leis a chomhionannú a dhéanamh le meon Mháirtín Dhuibh Chaomhánaigh.
Cluiche na Corónach
Pearsana dearcaidh
Sna leabhair ina dhiaidh seo, cuirtear roinnt dearcthaí carachtair leis agus baintear cinn eile.
Úrscéal stairiúil
"L'Attaque"
Cuid den réalachas sa leabhar é chomh soiléir is atá sé don léitheoir agus don scríbhneoir araon nach bhfuil an ginearál réabhlóideach Francach agus an chosmhuintir Éireannach ar aon tuairim faoi chuspóirí an chogaidh. An chuid is mó de na hÉireannaigh, is é an seicteachas agus an frith-Phrotastúnachas, fiú, atá á spreagadh. Níl mórán measa ag an nGinearál Humbert ar na scológa Éireannacha nach dtuigeann cad is réabhlóid ann ar aon nós:
Chuir siad péasúin La Vendée i gcuimhne dó, an dream dalba a thug cúl le rath na haoise nua agus a mhair ina dtailte iargúlta ar an sean-nós aineolach, dearcadh amach na meán-aoiseanna acu, creideamh Rómhánach na sagart agus piseoga págánacha na seanbhan ina meascán mearaí trína chéile mar pholaitíocht acu ag cothú éirí amach na speal is na sluaistí [...] Tagairt é seo don éirí amach i La Vendée i Lár-Iarthar na Fraince sa bhliain 1793. Bhí Humbert ar dhuine acu siúd a bhí ag cur na ceannairce frithréabhlóidí seo faoi chois, agus is cúis iontais dó an paradacsa go mbeadh seisean ag tacú le leithéidí na gceannairceoirí ó La Vendée in Éirinn anois.
"Dé Luain"
Sa bhliain 1966 a tháinig an dara húrscéal stairiúil le hEoghan Ó Tuairisc i gcló - Dé Luain. Bhí Éirí Amach na Cásca á cheiliúradh sa bhliain chéanna, ó d'imigh leathchéad bliain i ndiaidh na n-imeachtaí. Bhí Ó Tuairisc meáite ar "leac chuimhneacháin" a thógáil do lucht an Éirí Amach, ach san am chéanna bhí sé ag iarraidh úrscéal uaillmhianach nua-aimseartha a chumadh, agus chuaigh sé i dtuilleamaí na teicníochta insinte is mó a shamhlaítear le James Joyce, is é sin, sruth an chomhfheasa. Bhí a lán réamhthaighde agus mioneolais de dhíth leis an leabhar a ullmhú.
Bhí an t-údar faoi strus trom agus é ag scríobh a shaothair, nó theastaigh uaid é a chríochnú le go bhféadfaí é a fhoilsiú i mbliain cheiliúrtha an leathchéid. Sa bhliain 1965 fuair Úna, bean chéile Uí Thuairisc, bás gan choinne, rud a d'fhág an scríbhneoir faoi mhéala go dona, ionas nach raibh sé in ann breith ar an bpeann ar feadh i bhfad. Ghlac sé scíth fhada ón scríbhneoireacht, agus ansin chríochnaigh sé an leabhar faoi dheifir. Mar sin, níor éirigh leis caoi cheart a chur ar a shaothar, agus fágadh fabhtach go leor é.
Go bunúsach, is pearsana stairiúla iad na carachtair go léir san úrscéal. D'fhéadfá a rá gur scéalaíocht fíricbhunaithe, nó fíricsean (Béarla: faction), a bhí ann. Sna seascaidí, bhí an fíricsean ag éirí faiseanta i dtíortha an Bhéarla, agus bhí cáil ar In Cold Blood ("As Fuil Fhuar") le Truman Capote, leabhar a chaith súil an úrscéalaí ar dhúnmharú an fheirmeora Herbert Cutter agus a theaghlaigh i Holcomb, Kansas, sa bhliain 1959. Saothar ceannródaíoch fíricsin a bhí i gceist le In Cold Blood, agus é bunaithe ar an eolas a bhailigh Capote ó na daoine áitiúla a bhí faoi agallamh aige agus ag a chara Harper Lee. Tháinig an leabhar i gcló sa bhliain 1966, agus ní fhéadfadh sé tionchar a imirt ar an dóigh ar Dé Luain, áfach.
Scéal eile é gur luaigh Ó Tuairisc féin tionchar scríbhneora eile ar féidir ceannródaí fíricsin a thabhairt air, mar atá, Cornelius Ryan. Iriseoir ó Bhaile Átha Cliath a bhí sa Rianach seo a chuaigh ag obair don áisínteacht nuachta cháiliúil úd Reuters agus a bhreac síos trí leabhar fíricsin faoin Dara Cogadh Domhanda: The Longest Day ("An Lá is Faide"), a foilsíodh sa bhliain 1959 agus a thug cur síos ar ionradh na gComhghuaillithe ar an Normainn ("Lá D" nó D-Day) sa bhliain 1944; The Last Battle ("An Cath Deireanach") a tháinig i gcló sa bhliain 1966 agus a rinne trácht ar ghabháil Bheirlín i ndeireadh an Dara Cogadh Domhanda; agus One Bridge Too Far ("Droichead Amháin thar an Riachtanas") ón mbliain 1974, faoin dóigh a ndeachaigh ionradh na gComhghuaillithe i bhfostú san Ísiltír i Meán Fómhair 1944, ionas go raibh na Gearmánaigh in ann an cath a bhriseadh orthu timpeall ar chathair Arnhem. Nuair a bhí Ó Tuairisc ag obair ar Dé Luain, bhí an chéad cheann den trí leabhar seo i gcló cheana, agus áiméar aige é a léamh agus a mheas sular chrom sé ar a shaothar féin a scríobh.
Dreapadóireacht
thumb|350x|Dreapadóirí i mount Fitz roy,[[An Airgintín.]] thumb|left|180px|Dreapadóirí san [[Eilvéis Shacsanach.]] Is éard is dreapadóireachta ann ná gníomhaíocht ina bhaintear úsáid as lámha agus nó cosa an duine (nó go deimhin aon chuid eile de chuid an choirp) chun dul in aghaidh réada chlaonaird. Déantar é mar spórt (teacht ar áit dorochtana, nó dá taitneamh féin) agus go gairmiúil, mar chuid de ghníomhaíochtaí amhail cothabháil struchtúir, nó le linn oibríochtaí míleata.
An tArm Dearg
Tagraíonn an téarma Gaeilge An tArm Dearg do dhá rud:
999 (uimhir)
Is é 999 an uimhir nádúrtha tar éis 998 agus roimh 1000.
Iarmhairt Zeeman
thumb|Grianghraf a ghlac Zeeman de scoilteadh na línte sóidiam i [[Réimse maighnéadach|réimse maighnéadach]] Scoilteadh speictreamlínte adaimh atá ag astú solais i réimse maighnéadach. D'fhionn an fisicí Ollannach Pieter Zeeman (1865-1943) an feiniméan i 1897 i Leyden na hOllainne. Braitheann sí ar imoibriú na leictreon i bhfithiseáin sheachtracha an adaimh leis an réimse. Thug sí léargas ar nádúr candamach an leictreoin, chabhraigh le tuiscint ar struchtúr an adaimh a chur chun cinn, agus thug tacaíocht do choincheap ghuairne an leictreoin.
O' Holy Night (albam Daniel O'Donnell)
Is é O' Holy Night albam ó Daniel O'Donnell. Scaoileadh é ar an 30 Samhain 2010.
Maurice Bradley
Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é Maurice Bradley a rugadh ar an 5 Aibreán, 1954. Is ball é de Pháirtí Aontachtach Daonlathach. Is Comhalta den Tionól Reachtach é do Dhoire Thoir, ó 2016 ar aghaidh.
971 (uimhir)
Is é 971 an uimhir nádúrtha tar éis 970 agus roimh 972.
Lá
mion|Meán lae in Éirinn Is aonad ama é an lá. Leanann sé ar aghaidh 24 uair, nó 1,440 nóiméad, nó 86,440 soicind.
Istria Crótach
Is réigiúin in iarthar na Cróite í Istria Crótach. Sa bhliain 2011 bhí 208,055 ina gcónaí sa réigiún. Ia iad an Cróitis agus an Iodáilis na teangacha oifigiúla. Is iad Púla, Rovinj, Poreč, Pazin agus Buje na cathracha is tábhachtaí sa réigiún. Is é turasóireacht an tionscadal is tábhachtachtaí sa réigiún chomh maith.
Fiaclóireacht
250px|mion|clé|Fiaclóireacht Is an cóir leighis na galair agus coinníollacha eile a chuireann i bhfeidhm na fiacla agus drandail, go háirithe an deisiú agus stoitheadh na fiacla agus an t-ionlocadh na cinn saorga í fiaclóireacht.
Críostóir Ó Cuana
Is iaruachtarán ar an CLG é Críostóir Ó Cuana (Béarla: Christy Cooney). Toghadh ina uachtarán é ar an 12 Aibreán, 2008 ag Comhdháil Chumann Lúthchleas Gael na bliana sin, agus tháinig sé isteach i mbun oifige sa bhliain 2009. Tháinig sé i gcomharbacht ar Nioclás Ó Braonáin, as Contae Chill Chainnigh.
Is as Eochaill i gContae Chorcaí é Ó Cuana, áit inar rugadh é sa bhliain 1952. Nuair a toghadh Nioclás Ó Braonáin sa bhliain 2005, bhí Ó Cuana san iomaíocht fós, ach fuair Ó Braonáin seacht vóta déag ní ba mhó. Agus é ag glacadh oifige, dúirt Ó Braonáin go mbeadh sé ag súil go gcuirfeadh Ó Cuana a ainm isteach sa chéad toghchán eile, agus rinne sé amhlaidh sa bhliain 2008.
I dtoghchán na bliana 2008, bhailigh Ó Cuana níos mó ná leath na vótaí, ag fáil an ceann is fearr ar Liam Ó Néill agus Seán Ó Fógartaigh.
Tháinig Liam Ó Néill i gcomharbacht air sa bhliain 2012.
Teangacha Gréagacha
Craobh de na teangacha Ind-Eorpacha iad na teangacha Gréagacha. Go bunúsach, ní gnách dearcadh orthu mar theangacha éagsúla, ach mar chanúintí nó mar chéimeanna stairiúla aon teanga amháin - is é sin, an Ghréigis.
An Chill Mhór (An Cabhán)
Is paróiste suite i gContae an Chabháin é an Chill Mhór (Béarla: Kilmore).
Stair
Chuaigh Naomh Féilim chun cónaithe san iargúltacht mar dhíthreabhach in aice le Cill Mhór sa 6ú haois. Níos faide anonn, bhunaigh sé mainistir i gCill Mhór agus rinneadh éarlamh dheoise Chille Móire de. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:William_Bedell_plaque,_Kilmore,_County_Cavan.jpg|alt=|clé|mion|Tá [[William Bedell curtha sa Chill Mhór i gContae an Chabháin]]
Críoch Kamchatka
Is críoch de chuid na Rúise í Críoch Kamchatka. Is é Petropavlovsk-Kamchatsky an phríomhchathair. Bunaíodh an chríoch sa bhliain 2007 de réir chumaisc idir Ceantar Féinrialaitheach na gCoiriaiceach agus Cúige Kamchatka.
Crios Ama
left|75px Tá Críoch Kamchatka suite i gcrios ama Kamchatka (PETT/PETST).
Morgan Jageurs
Rugadh é i dTulach Mhór i gContae Uíbh Fhailí (King’s County), an t-aon mhac amháin a bhí ag Peter Jageurs, saor leachtanna, agus Mary (Casey). Tháinig an teaghlach chun Queensland na hAstráile sa bhliain 1865, chun Sydney sa bhliain 1868 agus chun Melbourne dhá bhliain ina dhiaidh sin. Fuair Morgan a chuid scolaíochta ag Scoil Naomh Bríd in Fitzroy agus ag Coláiste na mBráithre Críostaí in Melbourne Thoir, scoil ar bhain sé an príomhdhuais amach le duine eile. Cuireadh é ina phrintíseach lena lán ceirdeanna agus sna blianta 1883-84 chuaigh sé ar Scoil Ealaíne an Ghailearaí Náisiúnta in Melbourne. Shiúil sé an Eoraip sula ndeachaigh sé i gcomhar lena athair in Jageurs & Son, dealbhadóirí leachtanna, ceannaithe marmair agus eibhir, i mBóthar Sydney, Parkville. Dhíol siad mórán earraí eaglaiseacha chomh maith. Ar 17 Feabhra 1892 phós sé Bridget Maria Bartley in Ardeaglais Naomh Pádraig, áit a raibh sé ina bhuachaill altóra tráth.
Bhí dúil mhór ag Jageurs sa Ghaeilge agus ina chuid litríochta, agus i gcluichí, in ealaín agus i gceol na hÉireann. Lena chois sin, bhí lámh aige ina lán cúiseanna Éireannacha. Sa bhliain 1881 rinneadh ball de choiste chraobh Victoria Chonradh na Talún de agus d’oibrigh sé go díograiseach mar rúnaí ann. Bhí sé dlúthpháirteach le Joseph Winter agus leis an Dochtúir Nioclás Ó Domhnaill i bhfeachtas Rialtas Dúchais na hÉireann. Bhí sé mór lena lán ceannairí Éireannacha – Mícheál Dáibhéad (arbh é athair baiste an mhic ba shine aige é), John Dillon agus na deartháireacha Mhic Réamainn. Bhí sé ar bhunaitheoirí an Chlub Cheiltigh in Melbourne agus d’áitigh sé ar na cumainn Cheilteacha dul i gcomhar le chéile.
B’fhíor-Chaitliceach é Jageurs a bhíodh ar a dhícheall ag obair ar son Chumainn na bhFear Óg Caitliceach. Ba é Uachtarán Chumann Naomh Pádraig é idir 1899 agus 1900. D’fhoilsigh sé a lán alt ar na páipéir Chaitliceacha agus ba thréan an conspóidí é. Le linn Chogadh na hAfraice Theas bhí sé ina bhall den Peace, Humanity and Arbitration Society of Victoria.
Ba mhór an crá croí dó Seachtain na Cásca agus ar lean í. Sa bhliain 1916 rinneadh Uachtarán Chonradh Aontaithe na hÉireann de mar chomharba Uí Dhomhnaill agus é ag cosaint Sheáin Mhic Réamainn agus an pháirtí bhunreachtúil ar Shinn Féin, ach ba shaothar in aisce é. Mar sin féin, rinneadh é a chúiseamh de réir an War Precautions Act as agóid a dhéanamh ar son cead cainte do bhaill Shinn Féin, as cúis an Ridire Ruairí Mac Easmainn a agairt agus as coireanna eile. Maraíodh an mac ba shine aige sa Chéad Chogadh Domhanda.
Bhí Jageurs an-sásta le conradh Éireannach na bliana 1922 ach faoin am sin bhí sé bréan de chúrsaí polaitíochta. Mar sin féin, chreid sé riamh i spioradáltacht mhuintir na hÉireann agus sa neamhshuim a bhí ag a bhformhór sa tsaint.
Fuair sé bás ar 28 Aibreán 1932 i mBrighton agus cuireadh é in Mór-Reilig Melbourne. D’fhág sé a bhean chéile, triúr iníon agus mac ina dhiaidh.
Naisc
Liosta stairiúil lucht Gaeilge san Astráil
Akrotiri agus Dhekelia
Is bunáit mhíleata na Ríochta Aontaithe ar an gCipir í Akrotiri agus Dhekeila (Gréigis: Περιοχές Κυρίαρχων Βάσεων Ακρωτηρίου και Δεκέλιας, Periochés Kyríarchon Váseon Akrotiríou kai Dekélias; Tuircis: Egemen Üs Bölgeleri Ağrotur ve Dikelya). Choimeád an Ríocht Aontaithe an limistéar tar éis an conradh neamhspleáchas 1960 nuair a bhuaigh an Chipir a neamhspleáchas ón Ríocht Aontaithe. Tá an críoch roinnte ina dhá pháirt; Akrotiri atá suite i ndeisceart an oileáin agus Dhekelia atá suite i dtuaisceart an oileáin. Tá teorainn aici leis an gCipir, crios maolánach na Náisiún Aontaithe agus an Chipir Thuaidh.
Muintir Chonnacht
Is paróiste sibhialta suite i gContae an Chabháin é Muintir Chonnacht.
Bart the Lover
Craoladh an séú heipeasóid déag, "Bart the Lover", den tríú sraith The Simpsons ar an 13 Feabhra 1992. Scríobh Jon Vitti an eipeasóid seo. D'fhéach 20.5 milliún duine ar an eipeasóid.
Carl Zeiss
Radharcmheastóir a saolaíodh i Weimar na Gearmáine ab ea Carl Zeiss (Meán Fómhair 1816 - 3 Nollaig 1888). Déantóir ionstraimí optúla (lionsaí, micreascóip is eile) sa mhonarcha a bhunaigh sé i Jena i 1846. Tar éis dul i gcomhar le Ernst Abbe i 1866, bhí cáil dhomhanda air. D'eagraigh sé an gnó chun go bhfaigheadh na hoibrithe sciar den bhrabach.
Ron Atkinson
D'oibrigh sé le Coventry City, Sheffield Wednesday arís agus Nottingham Forest ón bhliain 1995 go 1999. Bhí Atkinson ina thraenálaí ar Peterborough ón bhliain 2006.
Moon Over Ireland
Is é Moon Over Ireland an 31ú halbam ó Daniel O'Donnell. Scaoileadh é ar an 7 Márta 2011.
Gerry Kelly
Is polaiteoir de chuid Shinn Féin é Gerard "Gerry" Kelly. Rugadh é ar an 5 Aibreán 1953. Tá sé ina Chomhalta de Thionól Reachtach Thuaisceart Éireann do Béal Feirste Thuaidh, ó 1998 ar aghaidh.
Pat Benatar
Amhránaí Meiriceánach is ea Pat Benatar a rugadh Patricia Andrzejewski ar an 10 Eanáir, 1953 i nGreenpoint, Brooklyn.
Gary Pallister
Iar-pheileadóir sacair is ea Gary Andrew Pallister (r. 30 Meitheamh 1965, Kent, Sasana). D'imir sé le Manchester United ó 1989 go 1998 agus Middlesbrough F.C. ó 1998 go 2001.
Archway, Londain
Is baile é Archway atá suite sa bhuirg Islington, Londain Láir. clé|mion|240x240px|Archway Navigator Square
Dé-óid Zener
Comhchumar leathsheoltóra a mhéadaíonn an sruth cúl-laofa (cliseadh) go mór nuair a shroicheann an voltas cúl-laofa luach ar leith níos lú ná 6 V. Ainmnithe as an bhfisiceoir Meiriceánach Clarence Zener (1905-1993). Iarmhairt inathdhéanta inchasta, in úsáid i gciorcaid chun voltas a bhuanú.
Modh Bates
Is modh leighis malartaigh é an Modh Bates atá dírithe ar radharc na súl a fheabhsú. Ba é an dochtúir Meiriceánach William Horatio Bates, MD (1860-1931) a bhunaigh an modh seo. Bhí sé den tuairim gur strus is cúis le fadhbanna súl agus bhraith sé go ndearna spéaclaí dochar agus nár ghá iad i ndáiríre.
thumb|William H. Bates agus a cúnta D'fhoilsigh Bates leabhar chomh maith le hiris le cuidiú le daoine radharc a gcuid súl a fheabhsú. Bhí na hoirbhearta a mhol sé dírithe ar do scíth a ligean, na súile a choinneáil ag gluaiseacht agus díriú ar mhionrudaí seachas an pictiúr ar fad a ghlacadh isteach in aon am amháin. Chur sé béim ar leith ar litreacha dubha agus marcanna a shamhlú i d'intinn, agus rudaí eile. Bhraith sé freisin go mbeadh fiúntas ann do chuid súl a nochtadh do sholas na gréine ach de réir mar a chuaigh an modh ar aghaidh moladh do chuid súile a choinneáil dúnta agus gan a bheith ag breathnú díreach ar an ngrian le súile oscailte ar fhaitíos go ndéanfadh sé seo dochar buan duit, is dócha.
Cos
thumb|Cos an [[duine]] Is ball den chorp í an chos. Úsáidtear an focal cas i nGaeilge na hAlban. Coes a deirtear i mBreatnais.
Sanasaíocht
Sean-Ghaeilge "coss", ón bhfocal Ind-Eorpaise *koksâ (ball den chorp)
Caoimhe Archibald
Is polaiteoir de chuid Sinn Féin i dTuaisceart Éireann í Caoimhe Archibald. Rugadh í ar an 20 Feabhra, 1981. Is Comhalta den Tionól Reachtach í do Dhoire Thoir, ó 2016 ar aghaidh.
Duncan Edwards
B'imreoir sacair Sasanach é Duncan Edwards (1 Deireadh Fómhair 1936 – 21 Feabhra 1958). D'imir sé le Manchester United ón bliain 1953 go 1958, nuair a d'éag sé sa tubaiste ar a dtugtar Tubaiste Aeir München.
Alpaire seangán
Is ainmhí é an t-alpaire seangán. Mamach atá ann. Faightear i Meiriceá Theas agus i Meiriceá Láir é
Rath Caoláin
Is baile fearainn suite i gContae an Chabháin é Rath Caoláin.
Ceantar na gCoiriaiceach
Is ceantar de chuid na Chríche Kamchatka sa Rúis é Ceantar na gCoiriaiceach nó Чав’чываокруг i gCoiriaicis. Is é Palana an phríomhchathair.
Crios Ama
left|75px Tá Ceantar na gCoiriaiceach suite i gcrios ama Kamchatka (PETT/PETST).
Na hAonaid Riaracháin
Tá an cúige roinnte ina 4 réigiún. Féach Aonaid Riaracháin Cheantair Fhéinrialaithigh na gCoiriaiceach.
David Lemieux
Dornálaí Ceanadach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea David Lemieux a rugadh ar an 22 Nollaig, 1988 i Montréal, Québec.
Lendava
Is baile agus bardas in oirthear na Slóivéine Lendava. Sa bhliain 2002 bhí 11,151 ag duine maireachtaint i Lendava. Tá sé in aice leis an Ungáir agus dá bharr sin tá an Ungáiris agus an tSlóivéinis araon oifigiúil.
An Coiste Téarmaíochta
Is comhairle teanga de chuid Gaeilge na hÉireann é an Coiste Téarmaíochta a roghnaíonn téarmaíocht Ghaeilge d'fhocail agus coincheapa úra. Bunaíodh é sa bhliain 1968. Ba rannóg de chuid na Roinne Oideachais an Coiste Tearmaíochta ón am ar bunaíodh é go 1999. Faoi Chomhaontú Aoine an Chéasta bunaíodh Foras na Gaeilge agus cuireadh de chúram ar an bhForas cúram a dhéanamh d'fhorbairt na nuathéarmaíochta sa Ghaeilge, agus is faoin bhForas atá an Coiste Téarmaíochta ag feidhmiú ó shin. Ar shuíomh a bhfoclóir ar líne Téarma deir siad fúthu féin go bhfuil "sé mar aidhm ag an gCoiste Téarmaíochta téarmaíocht údarásach chaighdeánach Ghaeilge a fhorbairt, a fhaomhadh agus a chur ar fáil chun tacú leis an nGaeilge mar mheán cumarsáide i sochaí nua-aoiseach.
Lendava
Teangacha
Seo na teangacha dúchasacha is comónta i Lendava i 2002:
An Coiste Téarmaíochta
Ballraíocht
Beagán le cois 20 comhalta atá ar an gCoiste Téarmaíochta faoi láthair; daoine iad seo ó ollscoileanna, eagraíochtaí stáit agus eagraíochtaí teanga, agus saineolaithe ar ábhair éagsúla. Bíonn cruinniú amháin ag an gCoiste in aghaidh na míosa (seachas i mí Lúnasa) i mBaile Átha Cliath.
Na baill reatha (2021) ná
Foilsiúcháin
D'fhoilsigh siad mórán sainfhoclóirí a bhain le h-earnálacha áirithe ar nós an Foclóir Déiríochta, an foclóir Fiseolaíocht agus Sláinteachas, Foclóir Talmhaíochta, an Foclóir Eolaíochta. Le theacht an ré digití d'eisigh siad dlúthdhioscaí leis na foclóirí seo a leanas atá fós ar fáil ar shuíomh acmhainn.ie.
Foclóir Airgeadas, Ríomhaireacht, Teicneolaíochta Faisnéis agus Fiontraíocht ,
Foclóir Ainmneacha Plandaí is Ainmhithe Foclóir Airgeadas, Ríomhaireacht agus Fiontraíocht Foclóir Bitheolaíochta Foclóir Eolaíochta Foclóir Fiseolaíochta agus Sláinte anseo Foclóir Geolaíochta agus Geoifisice anseo Foclóir Réalteolaíochta anseo Téarmaí Teilifíse agus Raidió anseo agus bhí na cnuasaigh seo á dtairiscint acu chomh maith:
Focal.ie/Téarma.ie
Bhunaigh Fiontar (Ollscoil Chathair BáC) Focal.ie mar thionscadal sa bhliain 2004. Ba é Michal Mechura an ríomheolaí a bhí ag obair le Fiontar a chruthaigh ailtireacht an innil chuardaigh. Laistigh de bhliain bhí milliún cuairdeach déanta ar an suíomh. Mhair an t-ainm mar sin go 2015 nuair a athraiodh é go Téarma.ie agus An Foclóir Nua Béarla-Gaeilge Foclóir.ie ar tí theacht ar an bhfód. Is dócha gur ceapadh go mbeadh an pobal ag meascadh an dá cheann.
Críoch Khabarovsk
Is críoch de chuid na Rúise í Críoch Khabarovsk. Is é Khabarovsk an phríomhchathair. Bunaíodh an chríoch sa bhliain 1938.
Ceará
Is stát de chuid na Brasaíle é Ceará. Tá sé suite i dtuaisceart an Réigiúin Thoir Thuaidh. Is í Fortaleza a phríomhchathair. Is é Cid Ferreira Gomes gobharnóir an stáit.
Críoch Khabarovsk
Crios Ama
left|75px Tá Críoch Khabarovsk suite i gcrios ama Vladivostok (VLAT/VLAST).
Na hAonaid Riaracháin
Tá an chríoch roinnte ina 17 réigiún. Féach Aonaid Riaracháin Chríche Khabarovsk.
Lios na hEadarnaí
Is baile fearainn suite i gContae an Chabháin é Lios na hEadarnaí.
Glen Crowe
Is imreoir sacair é Glen Crowe (a rugadh 25 Nollaig, 1977 i mBaile Átha Cliath, Éire). Imríonn sé faoi láthair le Sporting Fingal.
D'imir sé le Wolves, Bohemians agus Shelbourne roimhe sin.
Leytonstone
Is baile é Leytonstone atá suite sa bhuirg Waltham Forest, Londain Thoir. I ndaonáireamh na bliana 2011 fuarthas 12,879 duine ina gcónaí ann.
Antonio Tarver
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, is ea Antonio Tarver, a rugadh ar 21 Samhain, 1968 in Orlando, Florida.
New Hampshire
Stát i Stáit Aontaithe Mheiriceá is ea New Hampshire, atá suite i Sasana Nua, i dtuaisceart na tíre. Ainmníodh New Hampshire as Hampshire, an contae i ndeisceart Shasana. Is é Concord an phríomhchathair, agus Manchester an chathair is mó. Bhí New Hampshire ar an gcéad coilíneacht sna Meiricí, Theas nó Thuaidh, a d'fhógair a neamspleáchas ó na cumhachtaí Eorpacha. Tá teorainneacha ag New Hampshire le Maine, Vermont, Massachusetts, agus cósta leis an Aigéan Atlantach. Tá teorainn aici freisin le Quebec i gCeanada.
Teangacha
Is í Béarla an phríomhtheanga ag formhór dhaonra New Hampshire (aois 5+). Is í Fraincis an príomhtheanga do 3.4% don daonra agus Spáinnis an príomhtheanga do 1.6% don daonra (i 2000).
Rio Ferdinand
Is imreoir sacair Sasanach é Rio Ferdinand (r.7 Samhain 1978). Imríonn sé faoi láthair le Manchester United agus le foireann idirnáisiúnta Shasana. D'imir sé le Leeds United agus West Ham United roimhe sin.
Baisleac Saint-Denis
Baisleac Chaitliceach, atá suite i Saint-Denis in aice le Páras, is ea Baisleac Saint-Denis.
John Hinch
Is ceoltóir Sasanach é John Frederick Hinch (nó John Hinch), a rugadh 19 Iúil, 1947, Lichfield, Staffordshire. Bhí sé an drumadóir ar an gcéad albam leis an mbanna ceoil miotal trom/Rac crua Judas Priest (Rocka Rolla, 1974). Tá go leor scileanna ceoil ag Hinch, Snagcheol agus Rac ina measc mar shampla. D'imir sé le go leor bannaí Birmingham sna luaith 1970í sula raibh sé ina bhall de Judas Priest sa bhliain 1973. I 1975 d'fhág sé an grúpa tar éis argóintí idir é agus an príomh-giotáraí Glenn Tipton. Bhí Hinch ar físeán ó Old Grey Whistle Test (an clár teilifíse BBC) ar na hamhráin Dreamer Deciever agus Rocka Rolla. Bhí sé pósta le Jane Davus idir 1987 go 2010, ach tá siad colscartha anois. Tá mhac amháin aige, Fraser John, a rugadh 11 Aibreán, 1993.
Graciano Rocchigiani
Dornálaí Gearmánach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea Graciano Rocchigiani, a rugadh ar 29 Nollaig 1963 i nDuisburg, an Réin Thuaidh-Viostfáil agus a fuair bás ar an 1 Deireadh Fómhair 2018.
An Mothar
Is baile fearainn suite i gContae an Chabháin é an Mothar.
Rio Grande do Sul
Is stát de chuid na Brasaíle é Rio Grande do Sul atá suite i ndeisceart na tíre. Porto Alegre príomhchathair an stáit, agus is é José Ivo Sartori an Gobharnóir. Tá 11,108,322 duine ina gcónaí sa stát (2007).
Songs from the Movies and More
Is é Moon Over Ireland an 31ú halbam ó Daniel O'Donnell. Scaoileadh é i mí sa Samhna 2012.
Homer at the Bat
Craoladh "Homer at the Bat", an seachtú heipeasóid déag den tríú sraith de The Simpsons ar an 20 Feabhra 1992. Scríobh John Swartzwelder an eipeasóid seo. D'fhéach 24.6 milliún duine ar an eipeasóid.
Doug DeWitt
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea Doug DeWitt a rugadh ar an 13 Lúnasa 1961 i Youngstown, Ohio.
Narmar
Faró Éigipteach ab ea Narmar 3273 r. Chr. – 2987 r. Chr).
Strictly Come Dancing (sraith 1)
Is comórtas damhsa teilifíse é Strictly Come Dancing, a tosaíodh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2004. Tá sé ar BBC One. Thosaigh an chéad sraith ar an 15 Bealtaine 2004 agus chríochnaigh sé ar an 3 Iúil 2004.
B'iad Len Goodman, Bruno Tonioli, Craig Revel Horwood agus Arlene Phillips na breithiúna don sraith seo.
Ferdinand von Zeppelin
Oifigeach in arm na Gearmáine a rugadh i gKonstanz ab ea Graf von Zeppelin, Ferdinand Adolf August Heinrich (8 Iúil 1838 – 3 Márta 1917). Thóg sé an chéad aerlong dhocht, an seipilín, 1897–1900. Thóg sé monarcha aerlong i bhFriedrichshafen.
Roraima
Is stát de chuid na Brasaíle é Roraima atá suite i dtuaisceart na tíre. Is í Boa Vista príomhchathair an stáit. Tá 324,152 daoine ina gcónaí sa stát (2007).
Frits Zernike
Fisicí Ollannach (16 Iúil 1888 – 10 Márta 1966) ab ea Frederik (Frits) Zernike. Bhuaigh Zernike Duais Nobel sa bhfisic sa bhliain 1953 as an micreascóp paschodarsnachta a fhorbairt, chun gur féidir fíocháin gan ruaimniú a iniúchadh.
An Eilvéis Shacsanach
Is é Sächsische Schweiz-Osterzgebirge ceantar riaracháin na dúich. Is sainchomhartha-aitheanta é an dún 'Königstein'.
Ríocht na Sacsaine
Bhí Ríocht na Sacsaine, a mhair idir 1806 agus 1918, ina chomhalta neamhspleách de roinnt cónaidhmeanna stairiúla sa tréimhse le linn agus ina dhiaidh aimsir Napoléon sa Ghearmáin. Ó 1871, bhí sé mar chuid den Impireacht Ghearmánach. Déanadh saor-stát saor as i ré Phoblacht Weimar (Gearmáinis: Weimarer Republik) sa bhliain 1918 tar éis dheireadh an Chéad Chogadh Domhanda agus tar éis gur éirí an rí Friedrich August III na Sacsaine as an ríchathaoir. Bá í cathair Dresden a príomhchathair, agus is é a comharba ná stát nua-aimseartha 'Saorstáit na Sacsaine' (Gearmáinis: Der Freistaat Sachsen).
Críoch Phrimorsky
Is críoch de chuid na Rúise í Críoch Phrimorsky. Is é Vladivostok an phríomhchathair. Bunaíodh an chríoch sa bhliain 1938.
Crios Ama
left|75px Tá Críoch Phrimorsky suite i gcrios ama Vladivostok (VLAT/VLAST).
Na hAonaid Riaracháin
Tá an chríoch roinnte ina 22 réigiún. Féach Aonaid Riaracháin Chríche Phrimorsky.
Eric Idle
Is aisteoir, scríbhneoir, amhránaí agus fuirseoir Sasanach é Eric Idle. Bhain sé clú agus cáil amach mar bhall d'fhoireann Monty Python.
Saol roimh Python
Rugadh Idle i gContae Durham, Sasana ar an 29ú Márta 1943, mac Nora Barron (Sanderson) agus Ernest Idle. Fuair Ernest bás ar an 24ú Nollaig 1945. Nuair a bhí Idle seacht mbliana d'aois, thosaigh sé ag freastal ar Royal Wolverhampton School mar scoláire cónaithe.
Tar éis a thréimhse i Royal Wolverhampton, chuaigh Idle go dtí Pembroke College, Cambridge University, áit a rinne sé staidéar ar an mBéarla. Thug Uachtarán Cambridge Footlights cuireadh dó a bheith páirteach san eagraíocht. D'éirigh sé ina Uachtarán féin i 1965.
D'obair sé ar an gclár grinn Do Not Adjust Your Set sa tréimhse 1965-67 le Michael Palin agus Terry Jones. Bhí Terry Gilliam ag obair ar an gclár freisin.
Michael Carrick
Is iarimreoir sacair Sasanach é Michael Carrick. D'imir sé le Manchester United ar feadh 12 bliana i lár na páirce agus tá sé ar na himreoirí Sasanacha is mó gradam bronnta orthu. D'imir sé le West Ham United ó 1998 go 2004. D'imir sé le Tottenham Hotspur roimhe sin. Is bainisteoir cúnta le Manchester United anois é.
Fardhroinn
Is baile fearainn suite i gContae an Chabháin é Fardhroinn.
Nua-Mheicsiceo
Is stát in iardheisceart Stáit Aontaithe Mheiriceá é Nua-Mheicsiceo nó Nuevo México as Spáinnis, an cúígiú stát is mó sa tír ó thaobh achair de. Is é Santa Fe an phríomhchathair, an ceann is sine sa tír, agus is í Albuquerque an chathair is mó. Tá teorainneacha ag Nua-Mheicsiceo le Texas, Oklahoma, Colorado, Arizona, agus Utah, agus le Meicsiceo ar dheas. Béarla an príomhtheanga don chuid is mó de dhaonra Nua-Mheicsiceo (64%). Is í Spáinnis an príomhtheanga do nach mór 29% de dhaonra Nua-Mheicsiceo. Navajo an príomhtheanga do thart ar 4% de dhaonra Nua-Mheicsiceo.
Gleanntáin Ghlas' Ghaoth Dobhair
Amhrán Éireannach leis an gceoltóir Proinsias Ó Maonaigh is ea Gleanntáin Ghlas' Ghaoth Dobhair. Scríobh Ó Maonaigh an t-amhrán faoina bhaile dúchais, Gaoth Dobhair i gContae Dhún na nGall.
Naisc sheachtracha
"Gleanntáin Ghlas' Ghaoth Dobhair" ar ''IrishSongs.com
Saint-Denis, Seine-Saint-Denis
250px|mion|clé|Saint-Denis
Mongfind
Pearsa i seanchas na nGael ab ea Moingfhionn (Sean-Ghaeilge Mongfind ) de réir dealraimh as an Mumhain ó dhúchas.
Deirtear gurbh í an chéad bhean chéile d'Ard Rí seanscéalach na hÉireann, Eochaid Mugmedon, agus máthair a thriúr mhac is sine, Brión, Ailill agus Fiachra, sinsir na gConnacht stairiúil. Máthair Néill Naoighiallaigh ba ea Caireann, dara bean chéile Eochach. Tá roinnt scéalta ann ina bhfuil Moingfhionn agus Niall in adharca a chéile.
Deirtear chomh maith gur dheirfiúr í de Chriofan mac Fiadaigh, Rí na Mumhan agus an chéad Ard-Rí eile. Rinne sí iarracht é a mharú le nimh, ionas go dtagfadh a mac féin i gcoróin. D'ól sí féin an nimh chun Criofan a áitiú, agus d'éag sí go gairid tar éis na Samhna.
Bandia
De réir Sanas Cormaic, bandia ab ea í, a d'adhrtaí na Gaeil págánacha ag Féile Moingfhinne, a cheiliúrtaí ar an Samhain. I seanscéalta níos deireanaí, scríofa i Social History of Ancient Ireland le Patrick Weston Joyce, is bansidhe í. Tá cnoc feiceálach darb ainm Cnoc Samhna, nó Ard na Ríoghraidhe, i gContae Luimnigh atá i scéal nasctha le Moingfhionn. Is rann na bpáistí as Contae Phort Láirge é "Anocht Oíche Shamhna Moingfhinne bandia".
Clann agus sliocht
Deirtear scaití gur sliocht luath na nEóganacht ab ea Moingfhionn agus a dheartháir, clann Fhiadaigh agus garchlsinne Dháire Chearbba de réir roinnt foinsí. Tá seo amhrasach ámh, toisc go dtugann an fhianaise le fios, dá mba stairiúil iad, gur mhuintir ríocht eile iad, b'fhéidir na Dáirine (a d'fhéadfadh a luadh iad mar a muintir i ndán aduain Sean-Ghaeilge le Flann mac Lonáin (bás 896). ) Sa bhanseanchas, is "Mongfind na n-Érnai" (Éarainn) an t-ainm a dtugtar uirthi, agus bhí mac eile aici darbh ainm Sidach, tar éis na gConnacht. Deirtear i Rawlinson B 502 gur rugadh Dáire Cearbba i Magh Breag, Contae na Mí, a raibh cuid mhaith do na chríocha sin i seilbh na nÉrainn i rith an ama sin. Is deacair na Dáirine agus na hÉrainn aithint óna chéile sna foinsí a mhaireann. <!--==Leagan eile== ''An interesting alternate version of the story of Mongfind and her sons exists in a saint's life from the Book of Lismore. In this she is associated with sites belonging to her relatives the Uí Fidgenti, although they are not specifically mentioned, and neither is Crimthand Mór, her brother in the other tales. She is stated simply to be the daughter of Dáire (Cerbba?), son of Findchad, someone otherwise unknown, and her father in the other sources, Fidach, is not mentioned. Further, she is the wife of the King of Ulster and the names of their three sons are not those of the Three Connachta.
''It is difficult to date the tale. Though the manuscript is late, it is also of Munster provenance and so it may contain archaic elements lost in the tales involving the sons of Eochaid Mugmedón. The fact that Dún Eochair is mentioned as a seat of the King of Munster suggests memories from the time before the 7th century when the Dáirine ruled the kingdom, as this was one their great seats, later inherited by the Uí Fidgenti, who were probably Érainn or Dáirine themselves. This has the effect of putting more distance between Mongfind and the Eóganachta.
''But as no Mongfind is recorded as the wife of any Ulster king, it is likely the Munster storytellers forgot her legendary role as the fracturer of the Uí Néill from the Connachta but could still recall associated localities in Munster. She is placed in the alternate version encamped at Cnoc Samhna (Knocksouna) i.e. Ard na Ríoghraidhe, which may have been the inauguration site of the Uí Fidgenti. Later tradition finds them in alliance with Mongfind's descendants the Uí Fiachrach Aidhne, especially in the time of Guaire Aidne mac Colmáin, king of Connacht.
''Anachronistically, the King of Munster given in the tale is Cathal mac Áedo (d. 627), possibly a replacement for Mongfind's brother, Crimthann mac Fidaig.