cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Harry Potter agus an Órchloch
Is é Harry Potter agus an Órchloch (Harry Potter and the Philosophers Stone as Béarla) an chéad leabhar faoi eachtraí an draíodóra óig Harry Potter.
Scríobh J. K. Rowling an leabhair ceann seo, chomh maith leis na húrscéalta eile faoi Harry. Tháinig an bunleagan Béarla i gcló ón gcomhlacht foilsitheoireachta úd Bloomsbury sa bhliain 1997.
Gaeilge
Bhí bunfhriotal Rowling sách casta do léitheoirí óga sa leagan Béarla, agus leagadh coinníollacha daingne síos d’aistritheoirí na sraithe a d’fhág laincisí troma ar lámh Nic Mhaoláin, ach is iontach an t-aistriúchán a rinne sí don léitheoir cumasach. Bhí uirthi a bheith ag cur Gaeilge ar fhocail agus ar théarmaí a tharraing JK Rowling as corcán Laidine, Gréigise agus Fraincise.
Scéal/plota
Tá Harry Potter ina chónaí i Little Whinging, Surrey lena uncail Vernon, aintín Petunia agus col ceathrar Dudley Dursley. Tá saol crua ag Harry: codlaíonn sé faoi na staighre agus bíonn na daoine sa teach don é a bhulaíocht. Cónaíonn sé le muintir Dursley toisc gur mharaigh Voldemort a thuismitheoirí, Lily agus James, nuair a bhí sé ina leanbh de dheasca fáistine: "The one with the power to vanquish the Dark Lord approaches ... Born to those who have thrice defied him, born as the seventh month dies ... And the Dark Lord will mark him as his equal, but he will have power the Dark Lord knows not ... And either must die at the hand of the other for neither can live while the other survives ..."
Bhí cogadh ar siúil sa domhain draíodóra agus ba é Voldemort ceannaire an taoibh dorcha. Bhí Dumbledore, Lily agus James Potter ina mball de Ord an Fhéinics a bhí i gcoinne Voldemort. Chuaigh Voldemort go dtí teach na bPotter i nGodrick’s Hallow agus mharaigh sé James sa halla. Chuaigh sé suas staighre agus d’ordaigh Lily as an seomra. Dúirt sé go rachadh sí slán dá ligfeadh sí dó Harry a mharú. Chuir sí í féin sa bhealach agus fuair sí bás, ach mar níl sí an faighteoir ceart den mallacht, chuaigh an mallacht tar chugat féin ar Voldemort agus fuair níos mó den Voldemort bás freisin. Bhí píosa den anamnacha Voldemort beo agus chuaigh siad isteach Harry. Ar feadh deich mbliana, níl fíos aige le Harry faoin aon rud sa domhain draíocht, agus seo iad na réasún tá sé i do chónaí le Vernon, Petunia agus Dudley sa domhan “Muggle”.
Chuaigh Hagrid agus Harry go dtí Diagon Alley, an lár siopadoireacht sa domhain draoi, is sráid ceilte í I Londain. Seo iad an áit a ceannaigh cailleach agus draoi na rudaí ag taistáil le Hogwarts. Fuair Harry d’ulchabhán, Hedwig agus chuaigh sé go dtí an banc do daoine le draíocht, Gringotts Wizarding Bank. Fuair sé amach faoi an saibhreas do teaghlach Potter. Tar éis mí amháin, thosaigh Harry ar do dturas go dtí Hogwarts I stáisiún Kings Cross ar an Hogwarts Express. D’fhág an trean as ardán naoi agus troí ceathrú. Ar an trean, bhí Harry ag caint le daltaí nua sa chéad bhliain freisin, Ron Weasley is ainm do agus Hermoine Granger is ainm di. Ar an dtús ní maith libh Hermione mar bhí siad seaghas drochbhéasach le Harry agus Ron. Chomh maith le Ron agus Hermione, bhí coimhlint idir Harry agus buachaill eile, Draco Malfoy mar bhí Draco ag magadh Ron agus do heádaí scoile mar tá siad ar athlámh.
Nuair atá na daoine sa chead bhliain ag dul go dtí an caisleán, tar éis an Hogwarts Express, chuaigh siad thar an loch isteach báid. Chuaigh siad isteach an Halla Mhór leis an chéad féasta agus an searmanas sórtala. Sa scoil, tá ceithre teach; Gryffindor, Slytherin, Ravenclaw agus Hufflepuff. Rinne an Hata Sórtála an searmanas agus phioc an hata cén teach is fearr le gach dalta nua. D’inis Ron cúpla rud faoi gach teach do Harry, bhí sé ag rá faoi na rudaí maith le Gryffindor agus na rudaí gránna le Slytherin. Thóg an Hata a lán am air Harry, níl sé cinnte cén teach a bhfuil níos fearr le Harry, ag an deireadh, phioc an Hata Gryffindor le Ron agus Hermoine agus bhí Draco I Syltherin.Nuair na ranganna ag súil, ní maith leis Harry an Máistír na bposóidí, Severus Snape mar sa ranganna, thug Snape claonadh go dtí na daltaí I Slytherin. D’imir Harry Quiddich, spórt draíochta san aer. Bhí sé ag imirt le “Seeker” an duine ag féachaint leis an snitch ór. Nuair a bhí Harry, Ron agus Hermione amach as daoibh leapacha, d’aimsigh siad comhla thógála agus madra le trí ceann. Ar Oíche Shamhna, bhí troll sa leithreas cailíní agus shábháíl Harry agus Ron Hermione. Bhí na chairde amhrasach faoi Snape mar ghortaigh sé a chos agus bhí siad ag déanamh rudaí aisteach.
Ní maith lei Hermione na buachaillí ag féachaint agus ag smaoineamh faoi ceard atá faoi an comhla thógála mar ní maith lei ag dul i dtroiblóid. Bhí Harry buartha faoi an chead cluiche Quiddich, agus nuair a bhí sé ag imirt chuir duine gheasa air do scuab caillí Harry. Bhris Hermione an gheasa agus bhuaigh Harry agus Gryffindor an cluiche i gcoinne Slytherin. Tar éis Nollaig, b'fhuair Harry fallaing fholaigh ó duine anaithnid. d'úsáid Harry an fallaing fholaigh agus oíche ámhain fuair sé amach an scáthán Irised. is scáthán draíocta é agus taispeán an scáthán an rud a maith leat an duine níos fearr sa domhain, d'feach Harry do mham agus dhaid.
Nuair a bhí na cairde ag caint le Hagrid d'inis sé eolas faoi an Órchloch agus na rudaí a bhí an Órchloch ábalta a déanamh, thug an Órchloch neamhbhásmhaireacht agus an cumas a athrú aon miotal do ór. D'inis Firenze an ceinteár, bhí Voldemort an duine ag féachtaint leis an Órchloch agus chinn Harry seo iad an am a dul síos an comhla thógála. Nuair a bhí siad síos, chuaigh siad trí dúshláin; Devils Snare, ficheall draíochta agus an seomra eochracha. Tar éis an dúshláin, bhí Harry i do aonair le tOllamh Quirrell, an tOllamh le cosaint i gcoinne na healaionta dorcha. Níl Snape ag obair i gcoinne Harry, bhí sé ag cabhrú Harry agus bhí Quirrell ag obair le Voldemort. Bhí Quirrell "an fear an dá aghaidh" mar bhí an aghaidh Voldemort ar an cúl den ceann Quirrell. Bhí riachtanas Voldemort le Harry ar feadh an dushlán deireanach, an scáthán Irised mar ní maith leis Harry na rud a thóg an Órchloch. Chuir an scáthán an Órchloch sa phóca Harry agus nuair atá an Orchloch anseo rinne Quirrell iarracht a thóg an Orchloch. Nuair a theagmaigh Quirrell Harry, dhírigh Quirell le carraig agus b'fhuair Quirell bás. Bhí pian mhór sa colm Harry agus thit sé i bhfeantannais. Dhusaigh siad tar éis trí lá san ospidéal i Hogwarts.
D'inis Dumbledore an cúis a mhair Harry an troid le Quirrell agus Voldemort, bhí Dumbledore an duine a thug an fallaing fholaigh do Harry, agus bhí an Órchloch díothaigh. Chríoch an bhliain leis an féasta deireadh. Bhuaigh Gryffindor an coirn Hogwarts agus beidh Harry ag dul abhaile ar feadh an samhradh.
Louisa Ní Éideáin
Fuirseoir í Louisa Ní Éideáin a chumann amhráin ghrinn faoi shaol an tuismitheora agus cé chomh Francach is atá na Francaigh. Tá go leor taithí ag Louisa ar ghreann i bpríomhchathair na tobchumadóireachta Nua-Eabhrac, áit a raibh sí ar ardán ag UCB (Upright Citizens’ Brigade). Díolach amach a seó aonair dátheangach is déanaí ‘Dopa-Mean Girl’ mar chuid den fhéile Scene&Heard 2023 agus beidh an seó le feiceáil arís mar chuid d'Fhéile Imill BHÁC 2023.
Kevin Davies
Is iarimreoir sacair é Kevin Davies (r. 26 Márta 1977). D'imir sé le Bolton Wanderers F.C., Chesterfield, Southampton agus Blackburn Rovers, ón bhliain 1993 go 2000. D'imir sé le Suthampton arís ón bhliain 2000 go 2003.
Jan Breydel
thumb|right|Dealbh chuimhneacháin Jan Breydel agus [[Pieter de Coninck san Grote Markt i mBrugge.]]
Cuirtear i leith Jan Breydel (a rugadh i mBrugge sa 13ú haois) go raibh sé i gceannas an Brugse Metten, sé sin, an ceannairc in aghaidh Pilib IV na Fraince (Fraincis: Philippe IV de France). Stiúir Breydel a bhí ina bhúistéir, mar aon le Pieter de Coninck a bhí ina bhfíodóir, an Brugse Metten i mí na Bealtaine, sa bhliain 1302. Thart ar trí seachtaine roimh, ar an 1ú Bealtaine, bhí siad páirteach in ionsaí ar chaisleán Mhale agus i ndíothúchán iomlán a gharastúin Fhrainceach. Léiríonn na cartlanna i mBrugge, go raibh Jan Breydel i láthair ó 8 Iúil go dtí 10 Iúil, 1302, i gKortrijk, mar soláthraí feoil do na trúpaí. Ar bhonn an taifead seo, glactar leis go ginearálta go raibh sé ag throid ar an 11ú Iúil, sa bhliain 1302 i gCath na Spor Ór (Ollainnis:Guldensporenslag).
Sos míostraithe
Tá an sos míostraithe sainmhínithe go beacht mar stopadh an mhíostraithe, ach is coitianta an téarma a úsáid don tréimhse ama (suas le 8 mbliain roimh stopadh an mhíostraithe) ina dtarlaíonn neamhrialtacht sa timthriall míosta de bharr imeacht mhothálacht na n-ubhagán do na gónadatróifíní. Tugtar an ceanntráth air freisin. Sa tréimhse fhada seo, fiú má bhíonn an timthriall neamhrialta, ní chailltear an cumas atáirgthe.
Tarlaíonn an stopadh iomlán timpeall 45-50 bliain d'aois, agus tarlaíonn suaitheadh fisiciúil (cur allais, deargadh te, faighiníteas) is sícígéineach (dúlagar, easuan, tuirse), a fhreagraíonn do theiripe éastraigine go hiondúil.
Sainiúil don bhaineannach daonna, agus ní léir a shuntas.
Tástáil Mantoux
mion Instealladh úisc a ullmhaítear ó bhachaillíní eitinne sa chraiceann is ea an Tástáil Mantoux. Is tomhas é frithghníomh an chraicinn dó ar fhreagairt imdhíonach na colainne don eitinn. Nuair a bhíonn sí dearfach, is comhartha é go bhfuil eitinn ar dhuine, nó go raibh, nó go bhfuair sé vacsaín ina coinne. mion clé|mion|St. Lucia, 1954
Stair
Tá Tástáil Mantoux ainmnithe as an lia Francach Charles Mantoux (1877-1947).
Mickey's Follies
Gearrscannán beochana Meiriceánach is ea Mickey's Follies a rinneadh sa bhliain 1929. Is gearrscannán Mickey Mouse é.
Cyrus West Field
Airgeadaí a rugadh i Stockbridge, Massachusetts ab ea Cyrus West Field (30 Samhain 1819 – 12 Iúil 1892). Chabhraigh sé le maoiniú an chéad chábla teileagrafaíochta trasna an Atlantaigh i 1866, a leagadh tar éis cuid mhaith iarrachtaí. Bhunaigh sé comhlacht an New York, Newfoundland & London Telegraph i 1854, agus comhlacht an Atlantic Telegraph i 1856, ach chaill an-chuid airgid sna fiontair seo.
Make Poverty History
right|thumb|260px|Eachtra i Jersey i 2005 Is ea Make Poverty History feachtas idirnáisiúnta chun brú a chur ar cheannairí na dtíortha saibhre, go háirithe an G8 mar a thugtar orthu, chun fiacha na hAfraice a chur ar ceal. Tá beirt Éireannach cáiliúla ó Bhaile Átha Cliath chun cinn san fheachtas, mar atá, Bob Geldof agus Bono. Tá fadhbanna móra eacnamaíochta san Afraic mar aon le fadhbanna timpeallachta, SEIF, agus ráta báis na h-óige an-ard.
Bhí trí príomh-aidhmeanna ag an feachtas:
260px|thumb|right|Bráisléad an feachtais Caitheadh an-chuid daoine na bráisléaid bána le MAKEPOVERTYHISTORY scríofa orthu. Siombail chumhachtach ab ea iad go mórmhór ag na ceolchoirmeacha Live 8 a d'eagraigh an feachtas.
Tom Kettle
Ba náisiúnaí, feisire, abhcóide, file agus scríbhneoir Éireannach é Thomas Michael "Tom" Kettle (9 Feabhra 1880 – 9 Meán Fómhair 1916). Bhí sé gníomhach sa ghluaiseacht a bhí ag iarraidh Rialtas Dúchais a bhaint amach in Éirinn. Ba chara é le James Joyce, Oliver St. John Gogarty, Proinsias Mac Síthigh-Sceimhealtún, Seoirse Mac Fhlannchaidh, agus athair Conor Cruise O'Brien.
Luathshaol
Chuaigh Kettle go dtí Coláiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath i 1897. Bhí sé ina Reachtaire ar an gCumann Litríochta agus Staire le haghaidh an seisiúin 1898-99. Ghnóthaigh sé céim B.A. i 1902.
In éineacht le William Dawson agus Art Ó Cléirigh, bhí Kettle ina chomheagarthóir ar an Nationist (1904-1905).
Polaitíocht
Chaith Kettle a shaol gearr ag iarraidh Rialtas Dúchais a bhaint amach in Éirinn. Bhí Kettle ina fheisire (Páirtí Parlaiminteach na hÉireann) do Thír Eoghain Thoir ó 1906 go dtí 1910.
Bhí Kettle ina chéad Ollamh le h"Eacnamaíocht Náisiúnta" i UCD. In éineacht leis an Ollamh le Dlí Bunreachtúil, J.G. Swift McNeill MP, chuidigh Kettle go mór leis na mic léinn de chuid UCD a bhunaigh an Cumann Dlí agus Eacnamaíochta i mí Feabhra 1911, den chuid is mó mar fhóram chun plé a dhéanamh ar na ceisteanna beartais agus riaracháin a chuirfeadh teacht isteach an Rialtais Dúchais in Éirinn ar ball beag, mar a ceapadh ansin.
Le linn Fhrithdhúnadh 1913, bhunaigh Kettle Coiste Síochána. Ag cruinniú i dTeach an Ard-Mhéara ar an 7 Deireadh Fómhair 1913, bhunaigh Kettle an Industrial Peace Committee agus é d’aidhm leis deireadh a chur leis an bhFrithdhúnadh. Chuir Kettle ceist orthu sin atá i láthair ag an gcruinniú: "“Does anyone think that hatred and uncharitableness are foundations on which we can build a great city... We cannot live an eternity in a state of war.”" mion|An leabhar, "For remembrance, soldier poets who have fallen in the war", Adcock, 1920 Ní fada a mhaireann an coiste. I mí na Samhna, áfach, bhunaigh cuid de na baill an Civic League, eagraíocht a d'imir ról tábhachtach níos déanaí i mbunú Arm Shaoránaigh Éireann, nó Arm Cathartha na hÉireann.
File
Cúpla lá roimh a bhás, ar 4ú Meán Fómhair, scríobh Kettle soinéad dá iníon: “Died not for flag, nor King, nor Emporor But for a dream, born in a herdsman’s shed and for the secret Scripture of the poor.”
Cogadh
Bhí Kettle ag súil go gcothófaí cairdeas a thrasnódh difríochtaí stairiúla trína bheith ag fónamh taobh le taobh in aghaidh an namhad céanna, Impireacht na Gearmáine. Scríobh sé :"“Ag breathnú ar an tragóid seo san Eoraip leis an ngaois a thagann le deora agus fuil, is maith a d’fhéadfadh sí, go deimhin caithfidh sí, a bheith ina tús le dhá athmhuintearas atá ina aisling ag gach aon státaire, athmhuintearas Ulaidh Protastúnach le hÉirinn agus athmhuintearas na hÉireann leis an mBreatain Mhór.”" mion|333x333px|Dreapann saighdiúirí Briotanacha agus Éireannacha amach as a n[[Dioghais|díog le linn Chath Ginchy (grianghraf ag Brooks Ernest, as na bailiúcháin ag an Imperial War Museum, Q1302]], Ag an am céanna, cheap Kettle go raibh sé ag troid ar son shaoirse na hÉireann (féinrialtas), is cosúil.
Níor ghlac Kettle páirt in Éirí Amach 1916. Bhí Kettle ar saoire thinnis i mBaile Átha Cliath le linn an tsamhraidh 1916.
D'fhill Kettle go dtí an Fhrainc. Bhí roinnt iarratas déanta ag Kettle cead a fháil cúram a dhéanamh sa líne tosaigh sular ghéill údaráis an Airm dá iarratas ar deireadh.
Mhair Cath an Somme ar feadh an tsamhraidh 1916 agus is beag dul chun cinn a rinneadh. Chuaigh Kettle chun catha i gceannas ar chompántas B, 9ú Cathláin, Fiúsailéirí Ríoga Bhaile Átha Cliath. Bhí sé ina Leifteanant.
Thóg na Fiúsailéirí Guillemont ar an 2ú Meán Fómhair agus Ginchy ar an 9ú Meán Fómhair. clé|mion|Halla Westminster, Teach na dTeachtaí, Londain
Bás agus oidhreacht
Maraíodh Kettle ar 9ú Meán Fómhair 1916, le linn chath an Somme, tar éis dó a chomplacht a stiúradh in ionsaí ar ionaid Ghearmánacha in Ginchy.
Níor aimsíodh a chorp riamh. Mhair a bhean Mary agus a iníon Elisabeth ina dhiaidh.
Dúirt Oliver St John Gogarty go raibh “many eyes wet with tears in Dublin when they heard of Tom’s death.”
Tá tuairimí Robert Lynd faoi Kettle le léamh in aiste in The Irish Book Lover, mion|2007, Cumann Litríochta agus Staire, UCD "‘He is a freeman, born of her [Ireland’s] soul as well as her scenery, a prophet of that tumult and welter of creative ideas characteristic of the present life of our nation’"
Gluaiseacht (úrscéal)
Is úrscéal é Gluaiseacht le hAlan Titley, ina ndéantar cur síos ar bhuachaill agus é ag éalú óna bhaile trasna na hAfraice. Fagann sé an baile i gcoinne a thola de bharr go ndearnadh slad ar a mhuintir. Téann sé go dtí an Eoraip agus casann sé le cairde nua ar an mbealach. Tá an t-úrscéal dírithe ar dhéagóirí toisc téama an leabhair agus an teanga a úsáidtear ann. D’fhoilsigh an Gúm an leabhar i 2009. Ainmníodh an leabhar ar ghearrliosta don ‘Bisto Children’s Book of the Year Award’ i 2010 agus ba é ‘Leabhar na Míosa, Meán Fómhair 2010’ ar ClubLeabhar.com.
An Plota
Ag tús an leabhair, tá duine ag labhairt. Ní thugtar a ainm ach tá sé ag ceistiú cén fáth go bhfuil sé san áit a bhfuil sé. Insíonn sé dúinn scéal a shaoil. Is buachaill óg é i sráidbhaile beag san Afraic. Téann an buachaill óg go dtí an tobar chun uisce a fháil. Tá náire air mar is jab é sin do na cailíní de ghnáth ach tá a dheirfiúr rólág chun é a dhéanamh agus de bharr go bhfuil a mháthair ag cothú an linbh, is airsean a thiteann sé dul agus uisce a tharraingt ón tobar. Nuair a thagann sé ar ais ón tobar tá a shaol iomlán tar éis athrú. Tá a theaghlach ar fad imithe ón sráidbhaile gan rian fágtha ina ndiaidh. Níl éinne fágtha sa sráidbhaile ach oiread. Níl le feiceáil aige anois ach tithe folmha agus corrmhadra marbh ar thaobh na sráide. Buaileann an buachaill óg le fear a bhfuil éadaí dubha á gcaitheamh aige. Ag marú uain atá sé. Tugann an fear an buachaill óg leis ar a chapall go baile eile mar tá iontas air gur tháinig éinne slán. Nuair a shroicheann an buachaill agus fear na n-éadaí dubha (ní thugtar ainm dúinn) an baile nua, fágann an fear an buachaill óg i dteach le fear eile, fear údarásach. Tá iontas ar gach duine sa bhaile gur tháinig éinne slán. Tá muintir an bhaile cabhrach ach faiteach agus tá siad aineolach faoin Eoraip agus aon rud a baineann leis. Deir an fear leis go gcaithfidh an buachaill óg dul go dtí an Eoraip, nach bhfuil aon áit dó sa bhaile sin. Tugann an fear airgead dó chun íoc as an turas agus téann sé ar thrucail le daoine eile chun dul go dtí an Eoraip. Téann trí thrucail de dhaoine ar an turas tríd an ngaineamhlach go dtí an Eoraip. Ach bíonn stoirm ghainimh ann ar an mbealach agus déantar damáiste don trucail ar a bhfuil an buachaill óg. Níl siad in ann an trucail a dheisiú. Nuair a thagann trucail eile i gcabhair orthu deirtear leo nach bhfuil spás ann chun gach duine díobh a thógáil. Roghnaítear deichniúr paisinéirí as an tríocha atá ar an trucail. Fágtar na daoine eile sa ghaineamhlach, an buachaill óg ina measc. Ag an nóiméad deireanach, léimeann fear amháin den dream a bhí roghnaithe ar fhear na ngunnaí. Ach tá fear na ngunnaí ag súil leis agus scaoileann sé urchar leis agus maraítear é. Roghnaítear an buachaill óg chun dul ar an dara trucail ina áit. Agus ar an dara trucail, buaileann an buachaill óg le Fatima.
Reitíonn Fatima agus an buachaill óg go han-mhaith le chéile. Tagann an grúpa ar champa dídeanaithe ar imeall an ghaineamhlaigh, áit ina mbuaileann siad le hOmar, a chabhraíonn leo ar a dturas. Tagann Omar chucu i lár na hoíche chun iad a chur ar bhád a thógfaidh go dtí an Eoraip iad. Ritheann an triúr acu go dtí an fharraige agus cuirtear iad ar an mbád beag rámhaíochta. I rith an turais, bíonn orthu dul i bhfolach nuair a thagann bád mór ina dtreo. Ach tagann siad slán. Stopann an bád agus seasann fear ar a dtugtar ‘fear na leathshúile’ agus deir sé leo go léir léim on mbád mar nach bhfuil sé i gceist acu dul níos faide. Ach níl snámh ag cuid mhaith acu, an buachaill óg san áireamh. Beireann sé greim ar lámh Fatima agus léimeann an bheirt acu san fharraige. Nuair a dhúisíonn an buachaill óg, tá sé ag luí ar an ngaineamh. Tá Fatima tar éis é a thabhairt slán ón bhfarraige. Leanann Fatima agus an buachaill óg ag siúl, ó shráidbhaile go sráidbhaile ag goid ar a mbealach chun go mbeadh éadaí agus bia acu. Buaileann siad le buachaill eile agus foghlaimíonn siad faoin ‘gcamall iarann’ nó traein. Téann an bheirt acu ar an traein gan tícéad agus gabhtar iad. Cuirtear iad i seomra beag ar an traein go dtí go stoptar an traein, agus fágtar an buachaill agus Fatima faoi chúram garda eile. Cuirtear ar bhád iad agus tugtar iad go cathair álainn nua. Ach roinntear iad ina dhá ghrúpa agus scartar Fatima agus an buachaill óg. Imíonn an grúpa ina bhfuil Fatima i ngluaisteán mar go bhfuil ‘obair luachmhar ’ ann dóibh. Fágtar an chuid eile díobh sa chathair. Sa deireadh gabhann na gardaí an buachaill óg nuair a ghoideann sé pacáiste brioscaí. Níl aon chárta aitheantais nó pas aige. Mar sin níl aon áit le fanacht aige, nó obair le fáil aige agus déantar é a dhíbirt. Ní thiocfaidh deireadh leis an ngluaiseacht go deo.
Colaistéaról
Ceimiceán stéaróideach atá mar chomhpháirt in an-chuid bianna, go mór mór bianna saille. Má bhíonn tiúchan an cholaistéaróil i bhfuil duine ró-ard, is féidir go dtarlóidh deascadh taobh istigh de bhallaí na n-artairí a chúngaíonn is a stalcann iad, staid ar a dtugtar scléaróis artaireach. Tá dhá shaghas colaistéaróil ann: lipeapróitéin ard-dlúis (HDL), agus lipeapróitéin ísealdlúis (LDL). Meastar go gcuireann an lipeapróitéin ísealdlúis go mór leis an deascadh dochrach sna hartairí, agus go gcabhraíonn an lipeapróitéin ard-dlúis leis an gcolaistéaról a ghlanadh amach ó imshruthú na fola isteach san ae, ag laghdú priacal an ghalar croí. Má bhíonn duine cúramach bianna gan mórán saille sáithithe nó uibheacha a ithe, coimeádann sé sin tiúchan an cholaistéaróil san imshruthú sách íseal. Is é an ghnáth-thuiscint go bhfuil cóimheas idir LDL is HDL sa bhfuil níos lú ná 4.5 inmhianaithe, ach go bhfuil priacal galar croí thar an gcoiteann ann má bhíonn an cóimheas níos mó ná sin.
Gluaiseacht (úrscéal)
Téamaí
An téama is laidre sa leabhar ná an t-éalú. Is ag éalú ó uafás éigin atá na daoine seo. Ní dhéantar plé ar an gcineál uafáis seo i leabhair Ghaeilge go minic agus mar sin is plé an-nua a dhéanann Alan Titley air. Is suimiúil an t-ábhar é go deimhin, go háirithe mar gur uafás san Afraic é, seachas eachtraí in Éirinn. Téamaí eile atá le feiceáil ná cairdeas, bochtanas agus foréigean.
Maoildearg
mion|Seiriceán ag ithe duilleog mhaoildeirge Is crann duillsilteach í an mhaoildearg nó an crann maoildeirge (géineas Morus). Tá sí de dhúchas oirthearach, ach saothraithe in áiteanna eile le fada. Na duilleoga croíchruthach fiaclach. Na bláthanna fireanna is baineanna ar spící difriúla, cosúil le caitíní. Comhtháthaíonn na torthaí súmhara ar leith ionas go ndéanann an spíce iomlán an chaor. Bíonn torthaí corcra ag an maoildearg dhubh. Is bia don seiriceán duilleoga na maoildeirge báine.
Gluaiseacht (úrscéal)
Glacadh
Glacadh go maith leis an leabhar nuair a foilsíodh é. Dúirt Geraldine McKenna san iris Inis gur ‘scéal iontach agus corraitheach é’ agus mhol sí an leabhar as na ‘pictiúir atá cumhachtach agus éifeachtach.’ I léirmheas a scríobh Seán Tadhg Ó Gairbhí don Irish Times, dúirt sé gur ‘page-turner’ é Gluaiseacht ‘that grips us from the off’.
Lucht léitheoireachta
Dar le hAlan Titley é féin in agallamh le Meon Eile, gur leabhar é a thosnaigh mar leabhar do dhéagóirí, ach go gceapann sé gur féidir leis an leabhar bheith in óiriúnt d’éinne.
Fede Galizia
Duine de na chéad phéintéirí a bhain tairbhe as ábhar neamhbheo ba ea Fede Galizia (1578–1630), ealaíontóir Iodálach.
Beatha
Rugadh Fede Gallizi, nó Galizia mar is minice a thugtar uirthi, in Milano i 1578. Péintéir mionphictiúr ba ea a hathair Nunzio Galizia, a d’aistrigh cónaí ó Trento go dtí Milano. D’fhoghlaim Fede péintéireacht uaidh, agus bhí sí chomh hoilte sin in aois a dhá bliain déag gur luaigh Gian Paolo Lomazzo, cara dá hathair a bhí ina phéintéir agus ina theoiricí ealaíne, í mar chailín a bhí ag caitheamh a saoil le healaín.
Bhí iomrá le Galizia mar phortráidí cheana agus í óg, agus fuair sí roinnt mhór coimisiún. Thugadh sí an-aird ar phéinteáil na seod agus an éadaigh, rud a tharraingíodh daoine chuici. Phéinteáil sí idir ábhar saolta agus ábhar cráifeach, agus tá a lán pictiúr léi a thaispeánann Iúidit agus Holofarneas le fáil i mbailiúcháin phríobháideacha. An ceann is luaithe a rinne sí, b’fhéidir, is é an Iúidit le Ceann Holofarnaes é a phéinteáil sí i 1596.
D’fhág traidisiún réalaíoch na hAthbheochana san Iodáil a rian ar a saothar. Tá a cuid ceardúlachta le haithint ar an Ritratto di Paolo Morigia, portráid Íosagánaigh léannta a bhí orthu siúd ba thúisce a mhol í. Thaitin a saothar go mór le Morigia, scríbhneoir agus staraí, agus thaispeáin sí é sa phortráid ag breacadh dáin faoin bpictiúr féin. Fuair sí a lán coimisiún poiblí le haghaidh míreanna altóra i eaglaisí in Milano. Orthu sin bhí Noli me tangere (1616), pictiúr a rinne sí le haghaidh altóir Santa Maria Maddalena.
Níor phós Galizia riamh. Ar 21 Bealtaine 1630 rinne sí a huacht agus síltear go bhfuair sí bás den phlá in Milano tamall gearr ina dhiaidh sin.
Níor tugadh aitheantas ceart do shaothar Fede Galizia go dtí gur tugadh aird ar leith air i staidéir léannta i 1963 agus i 1989. Tá rian an Ghothaíochais Lombardaigh mar a bhí sé i ndeireadh an 16ú haois ar a cuid ealaíne, stíl a tháinig ó Mhantua ach a raibh eolas uirthi i dtíortha eile, go háirithe sa Fhrainc.
Sa chuid is mó de na pictiúir ábhair neamhbheo aici feicimid torthaí cruinnithe go simplí i leith an tosaigh. Is minic ciseán nó babhla ann agus cineál amháin torthaí ann leithéid pítseach nó piorraí, roinnt acu scaipthe thíos agus iad gearrtha ina slisní uaireanta. Anois agus arís tá torthaí eile nó bláthanna ar an mbord chun codarsnacht a dhéanamh. Bhí Galizia go maith chun solas, scáth agus uigeacht a chur in iúl agus chun spás a léiriú go háirithe. Tá sé ráite go bhfuil nádúrthacht agus filiúntacht ag gabháil lena saothar nach raibh feiceáil go dtí sin.
Tá a lán pictiúr ar féidir iad a chur síos di ach atá curtha i leith Panfilo Nuvolone, péintéir a bhí go mór faoina hanáil. .
Tagairtí
Segal, Sam: ’An early still life by Fede Galizia’, The Burlington Magazine, March 1998, Volume CXL, Issue 1140, lgh 164–171.
Baile nan Damh
Is baile suite i gComhairle nan Críochan é Baile nan Damh.
Leaba iomartha
deas|mion| Leaba iomartha nó roillic ar bhád rámhaíochta deas|mion| Leaba iomartha a úsáidtear le haghaidh spóirt rámhaíochta
Snaidhmeán is ea leaba iomartha nó roillic a ghreamaíonn maide rámha ar bhád. Nuair a dhéantar rámhaíocht ar bhád, feidhmíonn an leaba iomartha mar bhuthal, agus é sin á dhéanamh aici, aistrítear an fórsa tiomána a dhéanann an rámhaí ar an uisce leis an maide rámha chuig an mbád ag fórsa an tsá a chuirtear i bhfeidhm ar an leaba iomartha.
Maidir leis an ngnáth-árthach rámhaíochta, bíonn na leapacha iomartha ceangailte leis na gunailí. Le linn spórt na rámhaíochta bíonn na leapacha iomartha ceangailte leis na rigíní seachtracha (ar a dtugtar seach-chabhlacha freisin), a ghobann amach ón mbád, agus a chuireann luamhán níos mó ar fáil. I rámhaíocht spóirt, is gnách go mbíonn na leapacha iomartha U-chruthach, agus iad ceangailte le biorán ingearach a cheadaíonn don leaba iomartha casadh timpeall an bhioráin le linn an buille rámhaíochta. Chomh maith leis sin, bíonn meicníocht ghlasála acu (ar a dtugtar "an geata") ar fud bharr an "U", chun cosc a chur ar an mhaide rámha bualadh isteach go neamhdheonach as an leaba iomartha.
Ar dtús, ba dhá chuaille adhmaid nó cnoga dola iad na leapacha iomartha, ar a raibh feac an rámhana neadaithe eatarthu. Is féidir úsáid a bhaint as cuaille adhmaid aonair nuair a bhíonn poill gearrtha isteach sa luan a shuíonn thart/timpeall ar an gcuaille adhmaid. (Captaen Dennis Robinson FNI, mairnéalach den chéad scoth)
Cathair Lannraig
Is baile suite i gComhairle nan Críochan í Cathair Lannraig.
An Maidrín Rua
Amhrán traidisiúnta Éireannach is ea An Maidrín Rua.
Teanga
Úsáidtear idir Ghaeilge agus Bhéarla san amhrán. Is í an Ghaelainn an phríomhtheanga ann, ach tá Béarla i gcuid de na línte freisin, go mór mór sa chomhrá idir an t-amhránaí agus an sionnach.
An t-amhrán
Curfá:
Jungle Rhythm
Gearrscannán beochana Meiriceánach is ea Jungle Rhythm a rinneadh sa bhliain 1929. Is gearrscannán Mickey Mouse é.
G8
Is éard atá sa G8 (Gaeilge: ‘Grúpa Ocht’), nó an G7 (Gaeilge: ‘Grúpa Seacht’) mar atá aithne air faoi láthair, ná grúpa plé agus comhpháirtíocht eacnamaíochta idir ocht dtír a atá ar na cumhachtaí eacnamaíochta is mó ar domhan: Ceanada, an Fhrainc, an Ghearmáin, an Iodáil, an Ríocht Aontaithe, an Rúis, an tSeapáin agus Stáit Aontaithe Mheiriceá. Faoi láthair, áfach, níl ach seacht gcinn de na tíortha sin páirteach sa ghrúpa, toisc gur cuireadh an Rúis ar fionraí uaidh.
Tagann ceannairí na dtíortha atá ina mball den G7 le chéile gach bliain ag cruinniú mullaigh ar a bhfreastalaíonn ceannasaithe na dtíortha nó na rialtas, chomh maith le huachtaráin an Choimisiúin Eorpaigh agus Chomhairle an Aontais Eorpaigh. (Ina theannta sin, tugtar cuireadh d’ionadaithe tíortha eile nó d’ionadaithe de chuid ghrúpaí idirnáisiúnta eile bheith páirteach i gcodanna den chruinniú.)
Gach bliain, bíonn imeachtaí éagsúla ar siúl sa tír ag a mbeidh an cruinniú á eagrú. Tugann na himeachtaí sin deis do na hairí agus na stiúrthóirí atá freagrach as na réimsí lena bpléann an G7 (cúrsaí eacnamaíochta agus airgeadais, cúrsaí cosanta agus slándála idirnáisiúnta, cúrsaí oideachais, cúrsaí forbartha, srl.) bualadh le chéile. Sa tslí sin, cabhraíonn na himeachtaí sin, ar an gcéad dul síos, chun clár oibre an chruinniú mullaigh a ullmhú agus, níos déanaí, chun socraithe an chruinniú mullaigh a chur i gcrích.
Ar dtús, ní raibh ach cúig thír páirteach sa ghrúpa agus rudaí neamhfhoirmiúla a bhí ina gcruinnithe. Tugadh G6 ar an ngrúpa sa bhliain 1975, bliain inar bunaíodh é agus inar tharla an chéad chruinniú oifigiúil dá chuid i Rambouillet na Fraince. Ansin, ag an gcruinniú a bhí i bPórtó Rícó sa bhliain 1976, glacadh le Ceanada mar an seachtú ball den ghrúpa. Ba sa bhliain 1997 a glacadh leis an Rúis mar an ochtú ball den ghrúpa. Sa 21ú haois, táthar ag iarraidh go n-osclófaí an grúpa do chúig thír atá ag teacht chun cinn: An Afraic Theas, An Bhrasaíl, An India, Meicsiceo agus an tSín – nó an G5, mar a thugtar orthu. Is de bharr na n-iarrachtaí sin gur cuireadh grúpa nua ar bun, grúpa ar a dtugtar an “G8+5”.
Tar éis don Rúis an Chrimé a ghabháil isteach inti, rud a tharla i mí Mhárta 2014, shocraigh baill den G7 (.i. Ceanada, an Fhrainc, an Ghearmáin, an Iodáil, an Ríocht Aontaithe, an tSeapáin, Stáit Aontaithe Mheiriceá agus an tAontas Eorpach) an Rúis a chur ar fionraí ón ngrúpa eacnamaíochta ar bhonn sealadach. De bharr an tsocraithe sin, socrú a deineadh ag cruinniú mullaigh urghnách sa Háigh i Márta 2014, is G7 a thugtar ar an ngrúpa arís. Níos déanaí, dúirt oibrithe éagsúla de chuid thíortha an G7 gurbh fhéidir leis an Rúis teacht thar n-ais chuig an ngrúpa.
De ghnáth, bíonn agóidí i gcoinne an G7 ar siúl le linn cruinnithe dá chuid. Is iad daoine atá páirteach sa ghluaiseacht altermondialiste, nó an ghluaiseacht chun athrú a dhéanamh ar an domhandú, a eagraíonn na hagóidí sin. Dar leo, tá baill an G7 ag iarraidh an domhan ina iomlán a chur faoina smacht féin agus polaitíocht de réir mhúnla an Nualibrioláchais a bhrú ar thíortha an domhain go léir.
Geilleagar Cheanada
Is geilleagar measctha ardfhorbartha é geilleagar Cheanada. Is é an 9ú OTI ainmniúil is mó, agus tá sé ina bhall den APEC agus G7. Mar is amhlaidh le náisiúin fhorbartha eile, is é tionscal na seirbhíse a fhostaíonn thart ar thrí cheathrú de Cheanadaigh an tionscadal is mó i ngeilleagar na tíre.
Acmhainní agus cumhacht
Tá acmhainní mianraí saibhir i gCeanada. Tá go leor fosuithe móra i Sciath Cheanada ollmhór, lena maiseanna carraigeacha dhoigheartha agus meiteamorfacha. Faightear mianraí miotalacha freisin i gcineálacha carraige den sórt sin sa Chordailléara Thiar agus sna Sléibhte Apaláiseacha.
21 Aibreán
Is é an 21 Aibreán an 111ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 112ú lá i mbliain bhisigh. Tá 254 lá fágtha sa bhliain.
Pól Ó Mainnín
Is peileadóir Gaelach ó Bhaile Átha Cliath é Pól Ó Mainnín (Paul Mannion sa Bhéarla). Imríonn sé le haghaidh Baile Átha Cliath agus Cill Mochuda na Crócaigh. Bhí Ó Mainnín ar fhoireann Bhaile Átha Cliath nuair a bhain siad Craobh Laighean sna blianta 2014, 2016 agus 2017. Tá trí ghradam 'All Stars' buaite aige: 2016, 2017 agus 2018. Tá dhá ghradam 'All Stars' buaite aige: 2017 agus 2018.
Cille Bheagha
Is baile suite i gComhairle nan Críochan í Cille Bheagha.
Colgrach
Planda uisciúil ilbhliantúil, dúchasach don Eoraip, an Áise is an Afraic is ea colgrach. Fásann na gais suas le 150 cm ar fhad, ag éirí os cionn an uisce. Na duilleoga caol i bhfáinní le 6-12 duilleog iontu. Na bláthanna bídeach glas ar an gcuid den ghas atá amuigh san aer. Tugtar cáití collagán air freisin.
Sosaiséanas Chathair Alastair
Réalteolaí is matamaiticeoir on 1ú céad RC. Thug sé comhairle d'Iúil Caesar ar leasú an fhéilire. Mhol sé go mbeadh 365.25 lá sa bhliain, agus go gcuirfí 67 lá breise leis an mbliain 46 RC chun na míonna a tharraingt ar ais i gcomhshuíomh leis na séasúir.
The Haunted House (scannán 1929)
Gearrscannán beochana Meiriceánach is ea The Haunted House a rinneadh sa bhliain 1929. Is gearrscannán Mickey Mouse é.
Fíf
Fliúit bheag thrasnach ardairde le 6 mhéarpholl agus, i ngléasanna nua-aoiseacha is cuid mhaith seanghléasanna, 6 eochair mhiotalach. In úsáid mar ghléas míleata i gcomhair glaonna is comharthaí, cosúil leis an mbuabhall, agus i mbannaí fífeanna is drumaí i gcomhair máirseála.
Cill Aba
Is baile suite i gComhairle nan Críochan í Cill Aba.
Freddie Scappaticci
Óglach de chuid an IRA Sealadach as iarthar Bhéal Feirste ba ea Freddie Scappaticci (timpeall  1946 – Aibreán 2023). Creidtear go raibh sé ina spiaire tábhachtach san IRA ar son Arm na Breataine ar feadh na dTrioblóidí. Thugtaí 'Stakeknife' air agus sna hochtóidí, cuireadh é i gceannas é ar aonad slándála an IRA. Shéan Scappaticci gurbh eisean Stakeknife ... ach theith sé agus mhair faoi chosaint finné i Sasana le scór bliain. mion|Freddie Scappaticci san Irish News, 2015
Beatha
mion|Stakeknife Britain's Secret AgentsDe bhunadh na hIodáile ar thaobh a athar, b’as Béal Feirste é. D'éirigh sé ina bhríceadóir sna 1960idí.
Rinneadh é a imtheorannú i rith Operation Demetrius sa bhliain 1971. Faoin am ar saoradh é i 1974 bhí sé ina bhall den IRA Sealadach. Bhí sé an-mhór le Gerry Adams, Alex Maskey srl nuair a ligeadh saor é.
Creidtear go raibh Scappaticci i gceannas ar aonad slándála inmheánaí an IRA, ó 1980 ar aghaidh, oibríocht frithspiadóirí na bparaimíleatach. Bhí an t-aonad seo freagrach as brathadóirí, nó daoine a raibh amhras fúthu, a fhuadach, a chéasadh agus a dhúnmharú. Thuill sé cáil na míthrócaire mar cheannasaí an aonaid sin. Eisíodh admhálacha nó ‘faoistiní’ go minic, i ndiaidh na maruithe, go leor acu bréagach.
Is cosúil gur briseadh as an ról é i dtús na nóchaidí nuair a bhí amhras ar dhaoine san IRA gur ghníomhaire é ach murab ionann agus go leor eile níor tugadh breith bháis airsean; srianadh damáiste ceaptar.
Nochtadh
Ainmníodh Scappaticci sna meáin chumarsáide mar spiaire sa bhliain 2003. (Greg Harkin sa nuachtán, People, a d’fholisigh an ‘scúp’).
Bhí Scappaticci ar a theitheadh ón IRA ón am sin i leith. Shéan sé, áfach, nach brathadóir a bhí ann agus nárbh eisean an té dtugtaí 'Stakeknife' air. Díol suntais ab ea é gur sheas Sinn Féin leis nuair a nochtadh é in 2002 gur ghníomhaire é. Fiche bliain níos déanaí, sna 2020idí, ní raibh éinne sna sodair á chosaint.
Bhí Scappaticci ina chónaí le fiche bliain i Sasana, idir 2003-2023.
Fiosrúcháin
Bhí fiosrúchán, 'Operation Kenova', ar bun ag póilíní sa Bhreatain idir 2016-2023 faoin mbaint a líomhnaítear a bhí ag Scappaticci – agus dá réir sin ag Arm na Breataine – le breis agus leathchéad dúnmharú. Bunaíodh fiosrú Kenova faoi cheannas Jon Boucher, iarphríomh-chonstábla as Sasana chun coireanna Stakeknife, maille le comhpháirteachas a lucht láimhseála sa tseirbhís faisnéise míleata sna coireanna sin, a scrúdú. Idir 2016-2021, bhailigh foireann Boucher, idir phóilíní agus sibhialtaigh 1,000 ráiteas, na mílte cáipéisí agus breis is milliún foilseán.
Ar 30 Eanáir 2018, gabhadh Scappaticci. Bhí pornagrafaíocht crua, aindleathach, ina sheilbh aige, béistiúlacht go háirithe. Bhí galar dubhach air, nó sin a dúirt sé ag an am. Shéan sé na líomhaintí go léir agus ligeadh saor é.
D'éag Scappaticci i dtús mí Aibreáin 2023, in aois 77 dó, agus adhlacadh é faoi rún i Sasana. Fuair sé bás nádúrtha ina leaba, más fíor, pribhléid nár cheadaigh seisean d’an-chuid a frítheadh caite le hais bóithre, púicíní orthu agus piléar i gcúl a gcinn.
Pádraig Mac Aindriú
Is peileadóir Ghaelach ó Bhaile Átha Cliath é Pádraig Mac Aindriú (Paddy Andrews sa Bhéarla). Imríonn sé le haghaidh Baile Átha Cliath agus Cumann Naomh Bríd. Bhí Mac Aindriú ar fhoireann Bhaile Átha Cliath nuair a bhain siad Craobh Laighean i 2009, 2013, 2015, 2016 agus 2017.
Bonn Fields
deas|200px|thumb|Bonn Fields Duais a bunaíodh i 1924 ag Comhdháil Idirnáisiúnta na Matamaiticeoirí i dToronto, ainmnithe as an matamaiticeoir Ceanadach John Charles Fields (1863-1932). Bronntar í gach 4 bhliain ar mhatamaiticeoir faoi 40 bliain d'aois as saothar ardchaighdeáin sa mhatamaitic. Glactar leis go bhfuil sé coibhéiseach le Duais Nobel.
Maoile andraigineach
Cuirtear síos uirthi de ghnáth mar chailliúint bhuan gruaige ó thosach is barr an chinn i bhfir, de bharr meathlú is laghdú na bhfalacailí gruaige. Is féidir go mbíonn fachtóirí géiniteacha, aois is andraiginí mar bhun léi. Níl aon leigheas rathúil uirthi. Is féidir go ndéanann cothú mícheart, mí-oird eincríneacha nó craicinn ar leith, nó oibreáin cheimiceacha nó fhisiceacha damáiste do na falacailí gruaige, agus go dtarlóidh maoile neamhbhuan nó bhuan mar gheall air sin, i bhfir nó mná ag aon aois. Tarlaíonn maoile i roinnt príomhach eile, an moncaí oukari ó Mheiriceá Theas, mar shampla.
Jacques Germain Soufflot
Ailtire a rugadh in Irancy na Fraince, ceannródaí an Nua-Chlasaiceachais sa bhFrainc ab ea Jacques Germain Soufflot (22 Iúil 1713 – 29 Lúnasa 1780). Dhear sé an Paintéón is foirgneamh Dhámh an Dlí i bPáras, an Hôtel-Dieu i Lyons, agus an Ardeaglais i Rennes.
mion|Ardeaglais Naomh Peadar i Rennes
Collaigin
Is éard is collaigin ann ná an phríomhphróitéin struchtúrtha sa mhaitrís eachtarcheallach a fhaightear i bhfíocháin tacaíochta éagsúla na colainne. Mar an phríomh-chomhpháirt den fhíochán tacaíochta, is í an phróitéin is flúirsí i mamaigh í, agus comhdhéanann sí ó 25% go 35% den mhéid próitéine sa cholainn iomlán. Aimínaigéid atá ceangailte le chéile chun héilics thriarach d'fhibril fadaithe ar a dtugtar héilics collaigine. Faightear í den chuid is mó i bhfíochán tacaíochta amhail loingeáin, cnámha, teannáin, ballnaisc, agus craicne.
LM5
Is é LM5 an cúigiú halbam ón popghrúpa Little Mix. Scaoileadh ar an 16 Samhain, 2018 é.
Cairteacha
{|
Louise Brooks
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Mary Louise Brooks (14 Samhain, 1906 – 8 Lúnasa, 1985).
Quinton Fortune
Is imreoir sacair é Quinton Fortune a rugadh ar 17 Deireadh Fómhair 1977 in Cape Town, san Afraic Theas. D'imir sé le Tottenham Hotspur Football Club i Sasana sna 1990idí. Níl sé ag imirt le club ar bith faoi láthair. B'é Doncaster Rovers an club deireanach a d'imir sé leis. D'imir sé le Manchester United ó 1999 go 2006. D'imir sé le Bolton Wanderers ón séasúr 2006/2007. Mar gheall ar fhadhbanna a bhí aige le cáipéisí oibre a fháil sa tír sin, d'aistrigh sé go dtí an Spáinn mar ar chaith sé tamall le Atlético Madrid. Faoin bhliain 2014 bhí sé ar ais sa Ríocht Aontaithe mar leasbhainisteoir ar an bhfoireann faoi 21 le Cardiff City, sa Bhreatain Bheag.
Scotia
Logainm Laidine is ea Scotia fréamhaithe ón bhfocal Scoti, ainm Laidine dosna Gaeil, fianaithe ar dtús déanach sa 3ú haois. Faoin mbliain AD 500, thugadh na Rómhánaigh "Scotia" ar Éirinn. Ón 9ú haois ar aghaidh, athraíodh brí an ainm de réir a chéile, go dtí go raibh ciall chruinn aige, ag lua na coda sin den oileán taobh ó thuaidh den Linne Foirthe, mar atá Ríocht na hAlban.
mion|200px|Léarscáil of the Roman divisions of Ireland and Scotland, with the Scoti shown as a tribal grouping in the north of Ireland
Cleamhnas is Pósadh: Peig Sayers agus The Quiet Man
Cleamhnas
Sainmhíniú: Is éard is brí le cleamhnas ná fear agus bean a thabhairt in araicis a chéile le lánúin a dhéanamh díobh agus le pósadh a shocrú dóibh.
Cén fáth a raibh gá leis: Smacht a chur ar iompar agus gnéasacht nach raibh ag teastáil, agus cosc a chur le caidreamh mí-oiriúnach, ar nós caidreamh lasmuigh den ghrúpa reiligiúnach, mar shampla, nó an grúpa cultúrtha. Buntáiste amháin a bhain leis an gcleamhnas ná gur rinne sé cultúir agus reiligiúin ‘idéalach’ a chosc. Buntáistí eile a bhain leis ná gur choimeád sé onóir clainne nó gealltanais clainne, rinne sé nasc clainne a láidriú, chinntigh sé go bhfanann talamh, airnéis agus saibhreas sa chlann, chomh maith le cúnamh a thabhairt d’éilimh teach cónaithe agus saoránacht. Uaireanta rinne cleamhnas gairm a sholáthar do bhaill de chlann a bhfuil míchumas orthu. Tharla sé mar gheall ar bhrú clainne nó piarghrúpa chomh maith.
Scotia
Sanasaíochat agus fréamhuithe
Tá beagnach gach ainm le haghaidh na hAlban bunaithe ar an bhfréamh Scotia (cf. Ollainnis Schotland, Fraincis Écosse, Seicis Skotsko, Súlúis IsiKotilandi, Maorais Koterana, Haicéis Sû-kak-làn, Ceatsuais Iskusya, Tuircis İskoçya, srl.), nó go díreach nó trí theangacha eile. Is iad ach amháin na teangacha Ceilteacha ina bhfuil an t-ainm bunaithe ar an bhfréamh Alba, e.g. Gaeilge Mhanann Nalbin, Breatnais ''Yr Alban".
Cleamhnas is Pósadh: Peig Sayers agus The Quiet Man
Cleamhnas
Deiridh le Cleamhnas: Sa lá atá inniu ann cleachtaítear an cleamhnas go fóill i dtíortha ar nós India. Tháinig deireadh leis an gcleamhnas in Éirinn i lár an fichiú haois. .
Scotia
Foinsí Éireannacha
In Foras Feasa ar Éirinn le Seathrún Céitinn, is é Scotia an naoú hainm ar Éirinn, ainmnithe as Scota, iníon an Fharó Nectanebo I, rí na hÉigipte. De réir Leabhar Gabhála na hÉireann, iníon an Fharó Necho II ba ea í. De réir foinsí eile, iníon an Fharó Neferhotep I agus a mhná chéil, Senebsen, ba ea Scota, agus bhean chéile Mhíl Espáine agus máthair Éibhir Dhoinn agus Éireamhóin ba ea í. Ag scríobh sa bhliain 1571, dúrit Edmund Campion gurbh Amenophis é an Faró.
Cleamhnas is Pósadh: Peig Sayers agus The Quiet Man
Peig Sayers
mionsamhail|deas|Peig Sayers, 1873 - 1958 Is dírbheathaisnéis é Peig Sayers. Rugadh Peig sa bhliain 1873 sa Daingean, i gContae Chiarraí. I ndiaidh cuairt a thabhairt ar chara léi, Cáit Jim, músclaíodh a grá don litríocht. Chuaigh sí ar scoil den chéad uair an tseachtain chéanna. Bhí uirthi stop a chur lena cuid oideachais ag aois 14, mar gheall ar easpa airgid sa bhaile. Bhí ar Pheig obair feirme a dhéanamh do Shéamas agus Nell Curran, tagraíonn sí don obair mar ‘sclábhaíocht’. Chuaigh Cáit Jim ar imirce go Meiriceá. Theastaigh ó Pheig dul go Meiriceá chomh maith ach ceal airgid níor éirigh léi riamh an pacáiste a íoc. Ba bheag rogha a bhí aici ach dul ar ais ag obair (rud ab fhuath léi) nó pósadh.
Cleamhnas Pheig Sayers: Tagann deartháir Pheig, Seán, abhaile ón Daingean ag rá go bhfuil scéala cleamhnais aige di. Fear ón Oileán atá ann. Dúirt sé go dtiocfadh triúr fear go dtí an teach lá nó dhó ina dhiaidh sin leis an gcleamhnas a dhéanamh. Is beag rogha a bhí ag Peig ach glacadh leis. Léirítear nach bhfuil mórán muiníne aici inti féin, ‘Bhí gach aon duine acu rómhaith d’fhear domsa dá mbeinn seacht n-uaire níos fearr ná mar bhíos’. Bhí ar Pheig rogha a dhéanamh agus bhíodar pósta i gceann cúpla lá agus gan aithne acu ar a chéile.
The Quiet Man
mionsamhail|deas|The Quiet Man Is scannán rómánsúil geandrámaíochta é The Quiet Man. Ba é John Ford a stiúraigh. An príomhcharachtar atá ann ná Sean Thornton (John Wayne) tugtar Seaneen mar leasainm air. An dara príomhcharachtar ná Mary Kate Danaher (Maureen O’ Hara) bíonn an plota i gcónaí ag tagairt ar ais don mheon te atá aici. An tríú príomhcharachtar ná Will Danaher (Victor McLaglen), deartháir Mary Kate atá ann, tugtar ‘Red’ mar leasainm air. An príomhcharachtar deireanach ná; Michaeleen Flynn (Barry Fitzgerald) a bhíonn i gcónaí ar meisce. Tá an scannán seo suite i nGaillimh sna 1920idí. Rugadh Seaneen in Éirinn ach is Meiriceánach é, tagann sé ar ais ó Mheiriceá chuig a bhaile dúchais, Inish Free, chun dearmad a dhéanamh ar a shaol mar dhornálaí (mharaigh sé céile comhraic sa chró dornálaíochta i rith comórtais). Ceannaíonn Seaneen teachín tuaithe a mhuintire agus tarraingíonn sé fearg a chomharsan, ‘Red’ Will Danaher, air féin dá bharr. Cabhraíonn Michaeleen leis an fhadhb sin a réiteach. mionsamhail|deas|John Wayne, 1907 - 1979
Cosúlachtaí idir an dá scéal, Mná sa 20ú haois, An drochrud é cleamhnas?
Bhí Peig ag obair ar fheirm agus ba léir nár thaitin an saol sin léi. Bhí deis aici tús nua a chur lena saol trí ghlacadh leis an gcleamhnas a d’eagraigh a dheartháir di. Bhí Mary Kate mar bhean an tí ag an Squire, b’fhuath léi an obair seo, bhí deis aici ar deireadh éalú le Seaneen Thornton a phósadh. Tá na mná sa dá scéal saonta, níl tuairim nó cumhacht ar bith acu. Maidir le Peig bhí dá rogha aici, fear nach raibh aithne aici air a phósadh nó leanúint ar aghaidh leis an obair leadránach, ‘bhí mó rogha de dhá chrann ar mo bhois agam, is é sin pósadh nó dul in aimsir arís’. I gcás Mary Kate ní raibh cead aici Seaneen a phósadh gan cead a dearthár, Squire, níor thuig Sean é seo toisc go léirítear dúinn go raibh an deis ag mná i Meiriceá pósadh gan cead a lorg ó athair nó deartháir leo, ba ‘thréimhse iomlán dhifriúil’ a bhí ann.
mionsamhail|lár|Cleamhnas - Mná nach bhfuil tuairim acu
An drochrud é cleamhnas? I gcás Pheig Sayers, slánú a bhí sa chleamhnas di, thit sí i ngrá lena fear céile, chuaigh sí chun cónaí leis sa Bhlascaod agus bhí deichniúr páiste ag an mbeirt acu le chéile. I gcás The Quiet Man, ní raibh Mary Kate Danaher sásta riamh, go dtí gur thit sí i ngrá le Seaneen Thornton.
Clú agus cáil
The Quiet Man: Dar leis an Examiner (2013),''Director John Ford brought a lovely cast together for this wonderful tale of love and hope. The scenery is beautiful and the story keeps you interested throughout the movie. This is one John Ford's best and I hope you enjoy it as much as I do''. Peig Sayers: rinne Seán Ó Súilleabháin, iarchartlannaí Choimisiún Béaloideasa Éireann cur síos uirthi mar One of the greatest woman storytellers of recent times.
Denholm
Is baile suite i gComhairle nan Críochan é Denholm.
Colláis
Teicníocht chun pictiúir a dhéanamh, a thug na ciúbaithe isteach timpeall 1912. Greamaítear píosaí páipéir, faibrice is ábhar eile le gliú do dhromchla an chanbháis. Bhain na hosréalaithe an-fheidhm aisti sna 1920idí.
Gabhlán creige Eoráiseach
Is éan é an gabhlán creige Eoráiseach. Is baill d'fhine na Hirundinidae (fáinleoga) iad.
Drochaid Eadaraig
Is baile suite i gComhairle nan Críochan é Drochaid Eadaraig.
Donnacha Bastic
Is peileadóir Ghaelach ó Bhaile Átha Cliath é Donnacha Bastic (Denis Bastick sa Bhéarla). Imríonn sé le haghaidh Baile Átha Cliath agus Teach Mealóg Sráid Singe. Bhí Bastic ar fhoireann Bhaile Átha Cliath nuair a bhain siad Craobh Laighean i 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015 agus 2016.
An tSárlainn
Is í an tSárlainn (i nGearmáinis das Saarland [das ˈzaːɐ̯lant], aistriúchán litriúil "tír na Sáire") an cúigiú stát déag is mó de réir daonra agus an tríú stát déag is mó de réir achair sa Ghearmáin. Ach amháin na cathairstáit, tá sí ar an stát is lú ann. Tá sí suite in iardheisceart na Gearmáine.
Searbh-bhiolar giobach
Is planda é an searbh-bhiolar giobach.
Just Mickey
Gearrscannán beochana Meiriceánach is ea Just Mickey a rinneadh sa bhliain 1930. Is gearrscannán Mickey Mouse é.
29 Aibreán
Is é an 29 Aibreán an 119ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 120ú lá i mbliain bhisigh. Tá 246 lá fágtha sa bhliain.
Jussi Jääskeläinen
Is imreoir sacair é Jussi Jääskeläinen, a rugadh i Mikkeli na Fionlainne ar an 19 Aibreán 1975. Coimeádaí cúil atá ann, agus é ag imirt faoi láthair do Wigan Athletic i Sasana.