cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Flaithrí Ó Maolchonaire
A Shaol
Ar dtús, chuaigh Flaithrí le ceird an fhile, ach ansin, chuir sé suim sa saol eaglasta. Chuaigh sé ag déanamh staidéir in Ollscoil Lováin agus i gcoláiste na bProinsiasach i Salamanca. Chuaigh sé in Ord na bProinsiasach agus é ag déanamh taighde ar shaothar San Agaistín ach go háirithe. De réir mar a mhaígh Lúcás Uaidín, léigh Flaithrí Ó Maolchonaire saothar iomlán San Agaistín seacht n-uaire ó thús go deireadh. Tháinig sé ar ais go hÉirinn a bhí le páirt a ghlacadh i gCath Chionn tSáile. Nuair a theip ar an ionradh seo, d'fhill sé ar ais go dtí an Spáinn i gcuideachta Aodha Rua Uí Dhónaill, nó bhí siad le tuilleadh cuidiú a iarraidh ar Philib a Trí, Rí na Spáinne, le súil is go n-éireodh leo saoirse a bhaint amach d'Éirinn. Mar a d'iompaigh an scéal amach, áfach, thug spiairí Sasanacha nimh d'Aodh Rua a fuair bás sa Spáinn go gairid i ndiaidh an tír a bhaint amach. Anamchara le hAodh Rua ab ea Flaithrí, agus é ina athair faoistine ag an Dálach nuair a bhí sé ag éileamh roimh a bhás i Simancas. Ina dhiaidh sin féin, bhí Flaithrí Ó Maolchonaire an-ghníomhach ag cur leas na hÉireann chun cinn i gcúirt Rí na Spáinne. Nuair a bhain Iarla Thír Chonaill agus Iarla Thír Eoghain amach Douai i Mí Dheireadh Fómhair, 1607, fuair siad Flaithrí Ó Maolchonaire rompu ansin, agus i ndiaidh an gheimhridh, thionlaic sé go dtí an Róimh iad.
I mBealtaine 1607, d'oscail Flaithrí Ó Maolchonaire coláiste ar leith, Coláiste Naomh Antaine, do na Proinsiasaigh Éireannacha i Lováin. Ba é Rí na Spáinne a bhronn na tailte ar na Proinsiasaigh le haghaidh an choláiste. Ar an 30 Márta 1609, hainmníodh é do phost an Ard-Easpaig ar dheoise Thuama, agus go gairid sin, choisric an Cairdinéal Maffeo Barberini don oifig seo é. (Sa bhliain 1623, chuaigh Maffeo Barberini i dtáin na bPápaí faoin ainm Urbanus VIII.) Ina dhiaidh sin, áfach, chuaigh sé ar ais go dtí an Spáinn le stocaireacht a dhéanamh ar son Iarla Thír Eoghain sa chúirt.
Bhí sé go mór mór ag cur in aghaidh gach sórt comhthuisceana idir na Caitlicigh in Éirinn agus Rí Shasana. Sa bhliain 1615, sheol sé litir ó Valladolid chuig na Caitlicigh a ghlac páirt i gcomhthionól na parlaiminte i mBaile Átha Cliath sa bhliain roimhe sin, ó thoiligh an comhthionól sin leis an dóigh ar choigistigh an Choróin tailte agus eastáit Thiarna Thír Chonaill agus Thiarna Thír Eoghain.
D'fhoilsigh Flaithrí Ó Maolchonaire a chéad leabhar, Desiderius, i Lováin sa bhliain 1616. Aistriúchán a bhí ann ar an saothar cráifeach Spáinnise El Desseoso. Trí bliana ina dhiaidh sin, tháinig an dara leabhar amach in Antuairp. Tráchtas Laidine ar cheist na Giniúna gan Smál a bhí ann. Chaith sé an chuid ba mhó de na 1620idí in Ísiltír na Spáinne, ach sa bhliain 1627, thug sé aghaidh ar Mhaidrid arís. Ansin a shíothlaigh sé faoi dheoidh, i mainistir áitiúil na bProinsiasach, ar an 18 Samhain 1629. Sa bhliain 1654, áfach, tugadh a chorp go dtí Lováin agus cuireadh in athuair é i dtailte an choláiste a bhunaigh sé beagnach leathchead bliain roimhe sin.
A Shaothar
Ó thaobh na Gaeilge de, is dócha gurb é Desiderius a phríomhshaothar. Aistriúchán Gaeilge atá ann ar thráchtas a scríobhadh i gCatalóinis an chéad uair. Is dócha gur sagart d'Ord San Iaróim a chum an buntéacs, fear darbh ainm Miguel Comalada. . Thairis sin, d'aistrigh sé leagan Spáinnise den Teagasc Chríostaí go Gaeilge sa bhliain 1593, agus sheol sé cóip den aistriúchán seo go hÉirinn cúig bliana ina dhiaidh sin. Is é an teideal a bhí ar an saothar seo ná Don Teagasc Chríostaí anseo, arna thiontú d'Fhlaithrí Ó Maolchonaire as Spáinnis go Gaeilge in anno Domini 1593 Tá leideanna ann gur scríobh sé croinic freisin.
Rinn an Róistigh
Tá Rinn an Róistigh (Béarla: Roche's Point) suite ar bhéal Chuan Chorcaí, in Éirinn. Tá teach solais ann ón mbliain 1817 chun cabhrú leis na mairnéalaigh a bhíonn ag taisteal go Corcaigh. Nuair a tháinig an RMS Titanic go Corcaigh sa bhliain 1912 chun daoine a bhailiú ón gCóbh (Queenstown ag an am) stop an long ag Rinn an Róistigh, agus tháinig bád níos lú amach chuig an Titanic le paisinéirí. Is ceantar beag é tuairim is 40 míle ó Chathair Chorcaí.
Laren
Is bardas agus baile san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é Laren. Bhí 10,861 duine ina gcónaí i Laren sa bhliain 2014.
Dún Guaire
Is baile suite i Northumberland é Dún Guaire (Béarla: Bamburgh). Baile stairiúil é, a bunaíodh chomh fada siar leis an 5ú haois, agus a bhí tábhachtach mar lonnaíocht in aimsir na mBriotanach Ceilteach agus na hAngla-Shacsanach. Ionann is an phríomhchathair Ríocht Northumberland ab ea hé san am sin. Tugadh Bebbanburg air sa bhliain 615 AC, i ndiaidh an Bhanríon Shacsanach Bebba, ach tugadh Bamburgh air arís níos déanaí sa 7ú haois.
Laren
Nasc seachtrach
http://www.laren.nl/
An Fearann Fuar
Sráidbhaile in Éirinn is ea an Fearann Fuar. Tá an sráidbhaile suite in iardheisceart na tíre i gContae Chiarraí idir Trá Lí agus Cill Airne. Tá Aerfort Chiarraí suite san Fhearann Fuar.
Rinn an Róistigh
An Teach Solais
Tógadh an teach solais sa bhliain 1817. Sa bhliain 1864 cuireadh clog ann mar rabhadh do mhairnéalaigh i rith drochaimsire agus nuair a bhí ceo ann. Cuireadh Diaphone ann sa bhliain 1949 mar bhonnán ceo. Baineadh na hoibrithe sa bhliain 1995 nuair a rinneadh teach solais uathoibríoch as. Cuireadh bonnán ceo leictreach ann in ionad an Diaphone le raon ceithre mhuirmhíle. Cuireadh deireadh le gach bonnán ceo in Éirinn ar 11 Eanáir, 2011 mar gheall ar theicneolaíocht nua. Bíonn splanc ag an solas uair amháin gach trí soicind i rith na hoíche agus nuair a bhíonn an infheictheacht lag. Tá raon 20 muirmhíle ar an solas. Tá Coimisinéirí Soilse na hÉireann i gceannas na dtithe solais in Éirinn. Tá sé i gceist ag Coimisinéirí Soilse na hÉireann an solas leictreach a athrú go ceann LED i Mí Feabhra 2018. Beidh an solas nua suite istigh sa lionsa Fresnel traidisiúnta chun an raon fada a choimeád.
Buircíne Fasó
Is tír thalamhiata san Afraic Thiar í Buircíne Fasó. Is í Ouagadougou an phríomhchathair. Is iar-choilíneacht Fhrancach í.
Teangacha
Labhraítear Móiré, Diúla agus teangacha Súdánacha eile sa tír cé gurb í an Fhraincis an teanga oifigiúil.
Stair
Bhí dream Marxach faoi cheannas Thomas Sankara i réim sna 1980idí go dtí a fheallmharú ag cuid dá shaighdiúirí féin sa bhliain 1987. Faoi stiúir dhlúthchara agus chomhghuaillí Sankara, Blaise Campaoré, d'iompaigh an tír ar ais go córas caipitlíoch parlaiminteach. Cuireadh bunreacht nua i bhfeidhm sa bhliain 1991. Toghadh Campaoré mar uachtarán sa bhliain chéanna agus fuair sé an bua in roinnt toghchán eile.
Sa bhliain 2014, áfach, bhí an pharlaimint ar tí vótáil ar an bunreacht a athrú chun cead a thabhairt d'uachtarán na tíre seasamh don oifig gan aon teorainn ar a mhéad téarmaí. Rinne na céadta mílte agóidí ina choinne. Ar 1 Samhain 2014 d'éirigh Campaoré as an uachtaránacht agus chuir arm Bhuircíne Fasó an rialtas ar cheal.
Geilleagar
Cadás, beostoc, ór, agus mianraigh eile a easpórtáiltear an tír thar lear.
Le linn 2009, d’fhreagair Cúnamh Éireann do thús tobann tubaistí nádúrtha, lena n-áirítear na tuillte tromchúiseacha i mBuircíne Fasó.
Camden, New South Wales
Baile in oirthear New South Wales, san Astráil, is ea Camden. Tá daonra timpeall 3,244 ann.
1898
Tarluithe
mion|13 Eanáir 1898: Foilsíodh J'accuse d'Émile Zola ar chéad leathanach L'Aurore, nuachtán [[Francach, inar chuir sé frith-sheimíteachas i leith rialtas na Fraince i gCás Alfred Dreyfus]]
Champs-Élysées
thumb|280px|left|Champs-Élysées ón Arc de Triomphe
Langedijk
Is bardas san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é Langedijk. Bhí 27,144 duine ina gcónaí i Langedijk sa bhliain 2014.
Nasc seachtrach
http://www.gemeentelangedijk.nl/
Uimhir ochtáin
Tomhas ar chumas breosla cur in aghaidh cnagadh de bharr adhainte anabaí in inneall dócháin inmheánaigh. Déantar comparáid idir airíonna an bhreosla le tástáil is airíonna meascán d'iosoctán (a chuireann i gcoinne cnagtha) is heaptán (a chnagann go héasca). Cinneann comhdhéanamh an mheascáin sin is congaraí d'iompar an bhreosla an tomhas don bhreosla sin.
An Eoráise
Is mórchríoch í an Eoráise a bhfuil achar 53,990,000 km² (nó 10.6%) de dhromchla an domhain aici. Tá daonra 4.6 billiún aici, níos mó ná 69% de dhaonra iomlán an domhain.
Medemblik
Is bardas agus baile san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é Medemblik. Bhí 43,391 duine ina gcónaí i Medemblik sa bhliain 2014.
Nasc seachtrach
http://www.medemblik.nl/
Reicteam
Is é an reicteam (Laidin: rectum intestinum, a chiallaíonn stéig dhíreach) an chuid deiridh den stéig mhór i roinnt mamach, agus an phutóg i gcásanna eile, agus tagann sé chun críche san anas.
Reicteam an duine
Luíonn an reicteam i dteagmháil le dromchla peilbheach an tsacraim, pollann an scairt pheilbheach chun an chanáil anasach a dhéanamh, agus osclaíonn an chanáil seo ag an anas. Bíonn a chailibre cosúil leis an drólann shiogmóideach ag a thosach, ach bíonn a fhoirceann leata, agus comhdhéanann sé an ampaill reictim.
Bíonn reicteam an duine timpeall 12 cm ar fhad. clé|mion|[[Galar athlasta putóige agus galar Crohn]]
Inis na Bró
Is oileán Éireannach í Inis na Bró.
Muiden
Is iar-bhardas agus cathair san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é Muiden. Bhí 6,261 duine ina gcónaí i Muiden sa bhliain 2014.
Ialtóg fhadchluasach Alpach
Is ainmhí í an ialtóg fhadchluasach Alpach. Mamach atá ann.
Dair
Is crann nó tor í an dair sa ghéineas Quercus (Laidin crann darach), ar ina leith tá timpeall 400 speiceas ann. Tá an géineas dúchasach sa leathsféar thuaidh, agus folaíonn sé crainn dhuillsilteacha agus shíorghlasa a shíneann ón leithead fuar go dtí an Áise thrópaiceach agus Críocha Mheiriceá.
Cuirtear an t-ainm “Dair” ar an gceathrú litir den tseanaibítir Ghaeilge.
Milhouse Van Houten
Is é Milhouse Mussolini Van Houten ar cheann de na carachtair sa tsraith theilifíse bheoite The Simpsons. Is mac Kirk agus Luann é. Is é "Simpsons Roasting on an Open Fire" an chéad eipeasóid ina bhfuil sé le feiceáil.
Inse Chór
Baile nó bruachbhaile i gContae Átha Cliath Theas í Inse Chór (Béarla: Inchicore) atá suite i ndeisceart Chathair Átha Cliath. Sníonn abhainn na Camóige tríd an mbaile sula ritheann sí isteach sa Life thíos ag Stáisiún Heuston sa chathair.
Imríonn an club sacair úd St. Patrick's Athletic a gcluid cluichí i bPáirc Richmond, atá suite sa cheantar chéanna.
Eaglais Aspalda na hAirméine
Is eaglais náisiúnta na hAirméine í Eaglais Aspalda na hAirméine. Eaglais sean-oirthearach atá gaolta le Eaglais Coptach na hÉigipte agus nach bhfuil i gcomhmaoin le hEaglais Cheartchreidmheach na Rúise. Tá tuaraim is 16 milliún baill den eaglais san Airméin, sa Tuirc agus i measc pobal Airméanach ar imirce ar fud na cruinne.
Inis Mhic Aoibhleáin
Ceann de na Blascaodaí i gContae Chiarraí is ea Inis Mhic Aoibhleáin. Tá sé suite taobh istigh de bharúntacht Chorca Dhuibhne. Is é an áit is faide siar in Éirinn, seachas an Tiaracht agus roinnt carraigeacha.
Claude Monet
Ealaíontóir Francach ab ea Oscar-Claude Monet  (14 Samhain 1840 – 5 Nollaig, 1926).
Saothar
Ghlac Monet leis na prionsabail ghinearálta a bhain leis an Impriseanachas. Bhain sé leis na hImpriseanaithe agus ghlac páirt ina dtaispeántais (1874–1886). Ach ag an am céanna d’fhorbair sé a stíl phearsanta féin.
Ceann dá shaothair, Impression, soleil levant (Imprisean, Éirí na Gréine, 1872), a thug a hainm do ghluaiseacht an Impriseananachais san ealaín.
Poll an Phúca
Stair
Ar an 28 Samhain 1936, achtaíodh Acht Taisc-Iomar na Life, 1936. Bhí an tAcht bunaithe ar comhaontú idir Bardas Bhaile Átha Cliath agus Bord Soláthair an Leictreachais. Cruthaíodh  Taiscumar Pholl an Phúca ("Lochanna Bhaile Coimín") faoin Acht, idir 1937 agus 1940, chun cur le soláthair uisce na cathrach agus stáisiún cumhachta hidrileictrí nua a chur ar bun. mion|clé|Droichead roimh 1938
Cill Mhór (Ard Mhacha)
Is baile suite i gContae Ard Mhacha í Cill Mhór.
Tenerife
Is oileán Spáinneach é Tenerife. Is é an t-oileán is mó as na seacht Oileáin Chanáracha san Aigéan Atlantach. Tá sé suite siar ó cósta na hAfraice. Tá achar 2034.38 km2 agus 886,033 daoine ina gcónaí ann; is é sin an t-oileán is dlúithe sa Spáinn.
Tá Ollscoil La Laguna lonnaithe ann ón mbliain 1792. Tá San Cristóbal de La Laguna (Suíomh Oidhreachta Domhanda) mar an dara cathair is mó ar an oileán agus an tríú cheann is mó ar an oileánra. Tá Teide, bolcán sa lár, mar suíomh Oidhreachta Domhanda chomh maith.
mion|clé|Léarscáil
Tá deabhóid don Mhaighdean na Candelaria, Naomh Pátrún na hOileáin Chanáracha, an tábhachtach i gcultúr an oileáin. Meallann an deabhóid seo níos mó ná 2.5 milliún duine gach bliain cuairt a thabhairt ar Baisleac Muire na Candelaria i mbaile Candelaria.
An tSnaidhm
Baile in Éirinn is ea an tSnaidhm. Tá an baile suite in iardheisceart na tíre i gContae Chiarraí. Bhí cónaí ar 258 dhuine i Snaidhm sa bhliain 2011.
An Magnificat
deas|250px|thumb|An Magnificat
Niedorp
Is bardas san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é Niedorp. Bhí 11,987 duine ina gcónaí i Niedorp sa bhliain 2014.
Oostzaan
Is bardas agus baile san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é Oostzaan. Bhí 9,153 duine ina gcónaí in Oostzaan sa bhliain 2014.
Nasc seachtrach
http://www.oostzaan.nl/
An Tiaracht
Is oileán sna Blascaodaí, i gContae Chiarraí, í an Tiaracht. Tá teach solais ar a chósta thiar. Póraíonn puifíní agus cánóga dubha ar an oileán.
1897
Tarluithe
deas|100px|mion|Clúdach an chéad eagrán den úrscéal úd Dracula
Faireog sheileach
mion|clé|***px|Na faireoga seileacha: 1 [[faireog pharóitideach|An fhaireog pharóitideach 2 An fhaireog fhomhandabail 3 An fhaireog fhotheangach]] Is faireoga eisicríneacha iad na faireoga seileacha i mamaigh, faireoga le duchtanna, a tháirgeann seile. Tálann siad freisin amaláis, einsím a bhriseann síos stáirse go dtí Maltós. In orgánaigh eile cosúil le feithidí, is minic a úsáidtear na faireoga seo chun próitéiní le héifeachtacht bhitheolaíochta tábhachtacha mar síoda nó gliúnna a tháirgeadh, agus faightear an crómasóm polaitéineach i bhfaireoga na cuile a bhíonn úsáideach sa taighde géiniteach.
Seán Ó Gráda
Polaiteoir Éireannach ab ea Seán Ó Gráda (nó Seán O’Grady i mBéarla; 1 Nollaig, 1889 - 7 Aibreán, 1966). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Brian McFadden
Is amhránaí popcheoil Éireannach é Brian McFadden (rugadh ar an 12 Aibreán 1980 é) as Baile Átha Cliath. Bhí cónaí air in Ard Aidhin i dtuaisceart na cathrach. Chan sé leis an ngrúpa Westlife ach d'éirigh sé as i 2004. Tháinig sé sa cheathrú ar an aonú sraith déag Dancing on Ice sa bhliain 2019.
Nelson Muntz
Is ceann de na carachtair sa tsraith theilifíse bheoite The Simpsons é Nelson Muntz. Tá sé guthaithe ag Nancy Cartwright. Bhí sé le feiceáil den chéad uair san eipeasóid "Bart the General".
Opmeer
Is bardas san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é Opmeer. Bhí 11,310 duine ina gcónaí in Opmeer sa bhliain 2014.
Nasc seachtrach
http://www.opmeer.nl/
Na Gaeil Óga
Baineann an t-alt seo leis an eagraíocht stocaireachta sna 2000í; má tá spéis agat sa gclub CLG, féach Na Gaeil Óga CLG.
thumb|deas|220px|Lógó na heagraíochta
Eagraíocht stocaireachta ar son na Gaeilge is ea na Gaeil Óga, a tháinig ar an bhfód go spontáineach le cuidiú leis an bhfeachtas a bhí ar siúl sna blianta 2003-2004 le stádas oifigiúil iomlán a bhaint amach don Ghaeilge san Aontas Eorpach. Nuair a bhí an cuspóir sin bainte amach, áfach, tháinig tuilleadh fáis agus forbartha ar an eagraíocht, agus í ar an eagraíocht Gaeilge is luaithe fáis faoi láthair. Tá craobhacha aici i mBaile Átha Cliath, i nDún Dealgan, i mBéal Feirste, i Luimneach, i nGaillimh, agus i gCorcaigh.
Biáide
deas|250px|thumb|Na Biáide
Billy Joel
Is amhránaí, pianódóir, scríbhneoir, cumadóir agus ceoltóir Meiriceánach é William Joseph Martin "Billy" Joel (9 Bealtaine 1949 a rugadh é). D’eisigh sé a chéad amhrán mór-ráchairte, Piano Man, sa bhliain 1973. Is é an séú ceoltóir is mó díol sna Stáit Aontaithe é, dar leis an RIAA. Bhí amhráin rathúla ag Joel san 1970idí, 1980idí agus na 1990idí. Tá sé Ghradam Grammy buaite aige agus díoladh breis is 150 milliún dá chuid go dtí seo. D’éirigh sé as rac-cheol a thaifeadadh sa bhliain 1993 ach lean sé air ag dul ar camchuairt. Bhí an cheolchoirm dheireanach dá chuid in Éirinn i bPáirc an Chrócaigh ar 29 Iúil 2006.
Óige
Rugadh é sa Bronx i Nua-Eabhrac agus tógadh é i Hicksville, Nua-Eabhrac. Is duine de bhunadh Giúdach é agus tháinig a athair go Meiriceá ar dtús agus é ag teitheadh ó na Naitsithe sa Ghearmáin. Bhí suim mhór ag Billy sa cheol agus é óg, go háirithe sa cheol clasaiceach Eorpach. Thosaigh sé ar sheinm an phianó a fhoghlaim agus é an-óg. Rinneadh tromaíocht air go minic agus é ar scoil mar gheall ar an tsuim a bhí aige sa cheol, agus gan suim dá laghad aige sa spórt. Bhí sé ina dhornálaí ar feadh tamaill, scil a d’fhoghlaim sé chun é féin a chosaint. Ach d’éirigh sé as an spórt tar éis gur briseadh a shrón i dtroid amháin. D’fhág sé an mheánscoil gan cháilíocht agus chrom sé ar ghairm cheoil a bhaint amach dó féin.
Gairm Cheoil
Chinn Billy ar bheith ina cheoltóir tar éis dó The Beatles a fheiceáil ar The Ed Sullivan Show sa bhliain 1964. Ba iad ‘The Echoes’ an chéad bhanna a mbíodh sé ag seinm leo. D’athraigh an banna a n-ainm dhá uair go dtí The Emeralds and ansin go dtí The Lost Souls. D’fhág sé an banna sin ansin le dul ag seinm leis an mbanna, The Hassles, arbh as Long Island iad. D’eisigh an banna sin dhá albam; The Hassles (1967) agus Hour of the Wolf (1968) chomh maith le ceithre shingil ó na halbaim sin. Theip go tubaisteach ar an hiarrachtaí ó thaobh díolachán de agus tháinig deireadh leis an mbanna sa bhliain 1969. Tar éis dó seo tarlú, chruthaigh Joel dísreach le drumadóir The Hassles, John Small, darbh ainm Attila. D’eisigh siad an t-aon albam amháin sa bhliain 1970 agus scoir ansin.
Is gnách go mbíonn úinéireacht an taifeadta luaite leis an gcomhlacht ceirníní. Ach tá Billy Joel ar na ceoltóirí a bhfuil an n-ainm féin mar úinéir cóipchirt ar na ceirníní uaidh féin.
Tionchar ar a chuid ceoil
Chuaigh go leor cineálacha ceoil i bhfeidhm ar Billy Joel agus é i mbun cumadóireachta. Ar dtús ba é an ceol clasaiceach a d’imir tionchar air. Ach ba iad na ceoltóirí is mó a chuaigh i bhfeidhm air ná Ray Charles agus The Beatles, go háirithe Paul McCartney. Is é ‘Ray’ an dara ainm ag iníon Joel, Alexa Ray Joel, in onóir Ray Charles.
Saol pearsanta
Tá fadhbanna alcóil ag Joel le fada an lá agus tá tréimhsí caite aige in ionaid athinmheacháin tríd na blianta.
Fontenoy (úrscéal)
thumb|upright|Clúdach - Fontenoy le [[Liam Mac Cóil ]] Is é Fontenoy an tríú húrscéal atá foilsithe ag an scríbhneoir Éireannach Liam Mac Cóil. Foilsíodh sa bhliain 2005 é, agus bhuaigh an leabhar Gradam Uí Shúilleabháin 2006. D'fhoilsigh Leabhar Breac é. Is é ISBN an leabhair ná 0-8983322-5-7.
An scéal
Tuairisc fhicseanúil atá san úrscéal atá bunaithe ar leathanaigh chlóbhuailte i gcló Gaelach a fuarthas i seanbhosca cartlainne in Chartres na Fraince. Cuntas atá sna leathanaigh sin a scríobh príomhphearsa an scéil, an Captaen Seán Ó Raghallaigh, ar Chath Fontenoy, Tuairisig nó Tuarasgbháil ar an gCath clúmhail ris a ráidhtear Fontenoy fearadh i bhFlóndras sna Tír Íochtair san mbliadhain d'Aois ár dTighearna 1745. San úrscéal, trí eachtrú an chatha agus trí na ceisteanna a ardaítear faoi scríobh na staire, ríomhtar turas pearsanta an scríbhneora óig.
Léirmheasanna
Ina léirmheas ar an úrscéal san Irish Times (12 Samhain 2005) mhol Alan Titley an t-úrscéalaí go háirithe as a chúram, a chruinneas, agus a shoiléire. Sa Limerick Leader, dúirt Tadhg Dubh Ó Cróinín, "Ceann des na húrscéalta is fearr agus is cumhachtaí dá bhfuil léite agamsa le fada. Cuimhnigí ar Luimneach! Ceannaigí Fontenoy!"
Ouder-Amstel
Is bardas san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é Ouder-Amstel. Bhí 13,273 duine ina gcónaí in Ouder-Amstel sa bhliain 2014.
Nasc seachtrach
http://www.ouder-amstel.nl/
Ríshlocht na gCairilínseach
Ba theaghlach uasal Francach é Ríshliocht na gCairilínseach, a bhunaigh Charles Martell, de bhunús na gclann Arnulfing agus Pippinid den 7ú haois RCh. Neartaigh an ríshliocht a chumhacht san 8ú haois, agus ar deireadh thiar ag déanamh na hoifigí Méara an Pháláis agus Dux et Princeps Francorum oidhreachtúil, agus ar deireadh thiar d'éirigh leo bheith ina rialtóirí de facto de chuid na bhFranc mar na fíorchumhachtaí taobh thiar de ríchathaoir na Meirvínseach.Sa bhliain 751 cloíodh an Ríshliocht Meirvínseach, a rialaigh na Franc Gearmánach, le toiliú an Phápaíocht agus na huasaicme, agus coróiníodh Pépin Gearr, mac Mhartel, mar Rí na bhFranc. Shroich ríshliocht na gCairilínseach a bhuaicphointe sa bhliain 800 nuair a bhí Séarlas Mór mar an chéad Impire Rómhánach san Iarthar le breis is trí chéad bliain. Tar éis dó bás a fháil sa bhliain 814 thosaigh tréimhse fhada dhíscaoilte agus ilroinnte san Impireacht Chairilínseach as a thiocfadh éabhlóid Ríocht na Fraince agus Impireacht na Róimhe Naofa.
Colm Meaney
Aisteoir Éireannach mór le rá, ó Bhaile Átha Cliath, is ea Colm Meaney (Gaeilge: Colm Ó Maonaigh ) (30 Bealtaine 1953 a rugadh é). Tá cáil mhór bainte amach aige i Meiriceá, agus cé go bhfuil sé ina chónaí ansin go lánaimseartha, bíonn sé páirteach i gcláir agus i scannáin Éireannacha go fóill. Bhí a chéad pháirt Ghaelach i scannán aige le déanaí, i Kings, ina n-insítear scéal na n-eisimirceach Éireannach go Sasana.
Purmerend
Is bardas agus cathair san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é Purmerend. Bhí 79,532 duine ina gcónaí i bPurmerend sa bhliain 2014.
José Manuel Barroso
Is polaiteoir Eorpach é José Manuel Durão Barroso (a rugadh 23 Márta, 1956). Bhí sé mar Phríomhaire na Portaingéile agus mar Uachtarán ar Choimisiún na hEorpa.
00754 (Cód ZIP)
Is éard is 00754 ann ná Cód ZIP don bhardas San Lorenzo, Pórtó Ríce.
Inis Tuaisceart
Is é Inis Tuaisceart an t-oileán is faide ó thuaidh de na Blascaodaí i gContae Chiarraí. Tugtar an Fear Marbh air freisin mar gheall ar an gcuma atá air ón mórthír (mar atá sa ghrianghraf ar dheis).
Tá coilíneachtaí tábhachtacha éanlaithe mhara ar Inis Tuaisceart, chomh maith le go leor fothracha foirgnimh cloiche ársa.
Is díol suntais ar leith í an choilíneacht de ghuairdill atá ann. Sa bhliain 2000, bhí níos mó ná 27,000 péire ann de réir an tsuirbhé Seabird 2000 — an choilíneacht is mó in Éirinn.
Schagen
Is bardas agus cathair san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é Schagen. Bhí 46,160 duine ina gcónaí i Schagen sa bhliain 2014.
Nasc seachtrach
http://www.schagen.nl/
Dubháth
Sráidbhaile in Éirinn is ea Dubháth. Tá an sráidbhaile suite in iardheisceart na tíre i gContae Chiarraí.
Tagairtí
.
Ráth Naoi
Sráidbhaile in Éirinn is ea Ráth Naoi. Tá sé suite in oirthear na tíre i gContae Chill Mhantáin ar bhóthar an N11 idir BÁC agus Loch Garman. Tá baile Chill Mhantáin suite 3km (cúpla míle) soir ó Ráth Naoi.
Oideachas
Tá Gaelscoil Chill Mhantáin, a bunaíodh sa bhliain 1996, suite sa sráidbhaile. Tá clocharscoil Clermont ann freisin, chomh maith le campas de chuid Institiúid Teicneolaíochta Cheatharlach.
Spórt
Tá club peile rathúil ag an mbaile.
Iompar
Osclaíodh stáisiún traenach Ráth Naoi ar an 1 Meán Fómhair sa bhliain 1866. Dúnadh ar an 30 Mí an Mhárta 1964 é.
Kateřina Siniaková
Is imreoir leadóige Seiceach í Kateřina Siniaková (a rugadh ar an 10 Bealtaine, 1996).
Ba í Siniakova an dara duine sa rangú sóisearach i mí na Nollag, 2012. Sa bhliain 2013, bhuaigh sí comórtas dúbailte na cailíní sa French Open, i gComórtas Wimbledon agus sa US Open lena a comh-Seiceach Barbora Krejčíková.
I mí an Mhárta 2013, d'imir Siniaková a chéad chluiche ar an turas WTA sa chomórtas cáilithe ag an 2013 Sony Open. Bhuaigh sí ar Mandy Minella agus Alexa Gatch chun áit a bhaint amach sa príomhchomórtas, ach chaill sí cluiche trí-sraith i gcoinne Garbiñe Muguruza sa chéad bhabhta.
Rugadh Siniaková i Hradec Králové do mháthair Seiceach agus athair Rúisis, Dmitry, iar-dornálaí agus cóitseálaí Kateřina .
Schermer
Is iar-bhardas san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é Schermer. Bhí 5,507 duine ina gcónaí i Schermer sa bhliain 2014.
Camarún
Is tír san Afraic í Camarún. Is í Yaoundé an phríomhchathair.
Riail an choilíneachais
Ar an 12/13 Iúil 1884, ghlac an Ghearmáin seilbh ar Chamarún. Bhí an pobal roinnte ina threibheanna. Ar an 12 Iúil, shínigh na 'ríthe" (nó tréanfhir) Ndumbé Lobé Bell agus Akwa "Conradh' leis na comhlachtaí Gearmánacha, 'Conradh Douala',  Tugadh suas ceannasachta na tíre; níor thuig lucht na gCamarún céard a bhí i gceist gan dabht. An lá dár gcionn, dfhógair an consal Gearmánach go raibh an tír faoi smacht na himpireachta Gearmánaí. Ansin chuir lucht an choilíneachais an cur chuige 'scar agus treascair' i bhfeidhm.
Cuireadh tús le trádáil sa tír ag an am céanna; cheannaigh na hEorpaigh eabhar agus rubar ó na hAfaicigh, a cheannaigh iarann agus éadaigh ó na hEorpaigh.
Chuir an Maor Dominik garastún Gearmánach ar bun in Yaoundé sa bhliain 1895, agus cuireadh tús le misean agus scoil go gairid ina dhiaidh.
Rinne na Francaigh príomhchathair Chamarún de Yaoundé sa bhliain 1922.
Neamhspleáchas
Bunaíodh Poblacht Chamarún sa bhliain 1960, nuair a bhain an chuid Fhrancach neamhspleáchas amach di féin.
Bunaíodh Poblacht Chónaidhme Chamarún an bhliain dár gcionn, 1961, nuair a tháinig an chuid dheisceartach den British Cameroons isteach.
Polaitíocht
Sa bhliain 2015, bhí na scórtha fuadaithe i ruathair sa gCamarún ag an ngrúpa Ioslamach as an Nigéir, Boko Haram. Leanaí den chuid is mó a fuadaíodh san ionsaí trasteorann. 9Tá Camarún agus an Nigéir ag síneadh lena chéile).
An Cléireach
deas|thumb|Clúdach An Cléireach
Camarún
Polaitíocht
I gCamarún inniu, tá na réigiúin ina labhraítear an Béarla ag iarraidh neamhspleáchas a bhaint amach ón gcuid eile den tír, ina labhraítear an Fhraincis. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Yaound%C3%A9%20Cath%C3%A9drale.jpg|clé|mion|[[Ardeaglais, Yaoundé]]
An Cléireach
Úrscéal leis an scríbhneoir agus drámadóir Éireannach Darach Ó Scolaí is ea An Cléireach. Bhuaigh an t-úrscéal Duais an Oireachtais i 2007, agus Gradam Uí Shúilleabháin i 2008. . D'fhoilsigh Leabhar Breac an leabhar i 2007.
Camarún
Geilleagar
Tá earraí ann ar nós chaife, chócó, chopra, siúcra cána, agus rubar.
An Cléireach
Saighdiúir agus cléireach atá in earráid lena choirnéal faoi ardú céime is ea fear inste an scéil. I dtuaisceart na Mumhan sa bhliain 1650, agus fuíleach arm an rí ag cúlú ó fhórsaí na parlaiminte, castar buíon filí agus scríobhaithe ar a chéile agus, beag beann ar an namhaid atá sna sála orthu, caitheann siad oíche ag seanchas cois tine. Sna scéalta a insíonn Cearbhall Óg Ó Dálaigh, Toirdhealbhach Carrach Ó Conchubhair agus an Fear Flatha Ó Gnímh, tagann plota eile chun cinn san úrscéal, fear óg a leagtar mar chúram air leabhar beannaithe, atá i seilbh a mhuintire le trí chéad bliain, a thabhairt slán ó ionradh Shasana ar an tír i 1601. Tugann an cúram oidhreachtúil seo as Éirinn go dtí an Ísiltír Spáinneach é, as sin go dtí an Bhóihéim, áit a nglacann sé páirt i gCath an tSléibhe Bháin mar mhuscaedóir i gcomplacht an chaptaein Somhairle Mac Domhnaill, agus as sin go Coláiste Naomh Antaine sa Lobháin i gcuideachta an Bhráthair Micheál Ó Cléirigh, an Bhráthair Eoghan Rua Mac an Bhaird, agus an athar Brian Mac Giolla Coinnigh, agus ar ais go hÉirinn i lár Chogadh na Comhdhála agus Chogadh Chromail. Cé go dtagann an t-aighneas idir an cléireach agus an coirnéal chun cinn roimh dheireadh na hoíche seanchais sin in Éirinn, is sa bhliain 1667 a thugtar snátha an scéil le chéile agus fear inste an scéil ar deoraíocht in Ostend na hÍsiltíre.
Leagann Tadhg Dubh Ó Cróinín sa Limerick Leader béim ar inchreidteacht agus dealraitheacht na scríbhneoireachta a mheallann an léitheoir isteach sa scéal agus a chuireann ina luí air go bhfuil sé i gcorplár na cuilithe pé áit a ngluaiseann an t-aicsean. Is ar an úrscéal mar fhicsean comhaimseartha a chuireann Philip Cummings béim in Lá Nua agus ar chleasaíocht an údair, agus in insint féin-chomhfhiosach an scéalaí san úrscéal ach go háirithe.
Eadhadh
Na duilleoga scothliath/glas, cruinn nó ubhchruthach, le gais leata a ligeann do na lanna crith sa leoithne gaoithe is lú. Le dealrú taobh íochtarach na lainne bíonn an corraí níos suntasaí fós, agus an chuma air go bhfuil gluaiseacht leanúnach ar siúl.
Luaitear an focal 'Eadhadh', i bhfoclóirí na Gaeilge, mar an chúigiú litir den aibítir.
Uimhir randamach
Sa mhatamaitic, uimhir a roghnaítear as tacar ar leith uimhreacha ionas go bhfuil an dóchúlacht chéanna ag gach ceann acu a bheith roghnaithe. Más é an tacar uimhreacha ar leith an tacar slánuimhreacha 0-9, bíonn dóchúlacht 0.1 ag gach ceann acu go roghnófar í. Is é is tábla uimhreacha randamacha ann ná tábla digití a roghnaítear go randamach, gach digit le dóchúlacht 0.1 go roghnófar í, agus gach roghnú déanta go neamhspleách ar gach roghnú eile. Chun na huimhreacha i gcomhair duaiseanna i gcrannchur náisiúnta a roghnú go neamhchlaonta, is féidir uimhreacha randamacha a roghnú le ríomhaire.
Port of Spain
Is é Port of Spain príomhchathair Thríonóid agus Tobága, agus é suite ar chósta thiar thuaidh de Oileán na Tríonóide. Is é an tríú bardasacht is mó sa tír i ndiaidh Chaguanas agus San Fernando. Lonnaigh na chéad choilínigh sa cheantar sna 1500idí, agus príomhbhaile riaracháin atá ann ón mbliain 1757 i leith. Sa bhliain 2011 bhí 36,963 duine sa chathair féin. Sa bhliain 1990 measadh go neamhoifigiúil go raibh 128,026 duine ina gcónaí i mórcheantar Port of Spain.
Scréachán
Is éan é an scréachán, ón Seandomhan den chuid is mó, an Afraic go háirithe. Is ball d'fhine na Laniidae é. An gob láidir le barr crúcach, na cosa greamaitheach le hingne. Itheann sé feithidí is mamaigh bheaga, agus crochann go minic ó spíonta is craobhóga.
An Eiritré
Is tír san Afraic í an Eiritré. Is í Asmara an phríomhchathair. Cuid den Aetóip a bhí ann ar dtús, sular bhain sí amach a neamhspleáchas. Is í an Tigrinis an teanga náisiúnta, agus í gaolmhar leis an Amairis, a labhraítear san Aetóip. Go praiticiúil, áfach, baintear úsáid as an mBéarla agus as an Araibis chomh maith leis an Tigrinis.
Tigh na hÉille
Baile i gContae Chill Mhantáin in Éirinn is ea Tigh na hÉille.
Stede Broec
Is bardas san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é Stede Broec. Bhí 21,478 duine ina gcónaí i Stede Broec sa bhliain 2014.
Conn Ward
Polaiteoir Éireannach ab ea Conn Ward (12 Feabhra 1890 - 15 Nollaig 1966). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Fionnúig
Sráidbhaile in Éirinn is ea Fionnúig. Tá an sráidbhaile suite in iardheisceart na tíre i gContae Chiarraí.
Diobúití
Bhain Poblacht Djibouti amach a neamhspleáchas ón bhFrainc ar an 27 Meitheamh 1977. Roimhe sin, thugtaí Somálalann na Fraince, agus ina dhiaidh sin Críocha na nAfar agus na nIssa ar an gcoilíneacht. Bhunaigh na Francaigh an choilíneacht anseo sa chéad leath den naoú haois déag, ach bhí an t-ainm sin Djibouti ann roimhe sin féin. Bhí ceangal dlúth trádála ag muintir Djibouti le Leithinis na hAraibe le fada, agus b'iad an chéad dream san Afraic a ghlac leis an Ioslam. Moslamaigh iad 94 % de mhuintir na tíre, agus is Críostaithe iad an chuid is mó den fhuíoll.
Is iad an Fhraincis agus an Araibis teangacha oifigiúla Djibouti, ach is iad na hIssa agus na hAfar an dá ghrúpa eitneacha is mó. Treibh Shomálach iad na hIssa, agus an tSomáilis á labhairt acu ó dhúchas. Maidir leis na hAfar, tá teanga dá gcuid féin acu. Teanga Chúisiteach í an teanga Afar, ach níl sí intuigthe ag lucht labhartha na Somáilise.
Na Machairí
Is oileáin iad na Machairí nó Oileáin an Mhachaire, i gContae Chiarraí. Tá na hoileáin tréigthe anois. Tá fothracha mainistir Mheánaoiseach tábhachtach ag Oileán t-Seanaigh / Illauntannig. Bhí an mhainistir ceangailte le Naomh Seanán.
Tá ocht n-oileán ann:
Síol Éalaigh
Baile in oirdheisceart na hÉireann, i ndeisceart Chontae Chill Mhantáin is ea Síol Éalaigh (Béarla: Shillelagh). “Sliocht duine darbh ainm Éalach” an bhrí atá le “Síol Éalaigh”. Tá Síol Éalaigh i bparóiste dlí Charn an Bhua. Bhí 278 duine ina gcónaí sa bhaile sa bhliain 2002.
Leagadh Síol Éalaigh amach mar chuid d’eastát FitzWilliam siar san 17ú haois. Ina aice, tá Teach Coolattin (arna dhearadh ag John Carr agus tógtha timpeall ar an bhliain 1800), lár eastát Mhuintir FitzWilliam san am. I Síol Éalaigh freisin, tá coill dharach Thom na Feannóige (Béarla: Tomnafinnoge), an choill dharach is mó dá bhfuil fágtha in Éirinn inniu. Tá an dá dhair Chorcaí atá in Éirinn le feiceáil sa bhaile. Tá ainm an bhaile nasctha go coiteann leis an mbata siúil ón gcrann sceach a thugtar an tsail éille air as Gaeilge agus shillelagh as Béarla. Ceapann daoine eile, áfach, gur comhtharlú é gur cuireadh an leagan céanna i mBéarla ar ainm an bhaile agus ar an mbata siúil.
Osclaíodh stáisiún traenach i Síol Éalaigh ar an 22ú Bealtaine, 1865. Cuireadh stad leis an tseirbhís phaisinéirí agus earraí ar an 24ú Aibreán, 1944, agus chuaigh an stáisiún as feidhm ar fad ar an 20 Aibreán, 1945.
Tá craobh de Chumann Lúthchleas Gael i Síol Éalaigh agus is spéirghorm agus dúghorm na dathanna atá acu. Tá Coolattin Golf Club, cúrsa 18 poll, i gcóngar an tsráidbhaile. Tá Síol Éalaigh suite ar Shlí Cualann (Wicklow Way), ceann de na bealaí siúil fada is mó tóir orthu in Éirinn.
Siscín
Is éan é an siscín. Is baill d'fhine na Fringillidae iad.
Naomh Peadar Betancur
thumb|Naomh Peadar Betancur Ba mhisinéir Spáinneach a d'oibrigh i nGuatamala é Naomh Peadar Betancur (21 Márta 1626 - 25 Aibreán 1667).
Rugadh in Tenerife sna hOileáin Chanáracha é sa bhliain 1626. Fuair ​​sé bás in aois 41 bhliain in La Antigua, Guatamala. Canónaíodh é go hoifigiúil ar an 30 Iúil 2002.
An Tóchar, Cill Mhantáin
Baile i gContae Chill Mhantáin in Éirinn é an Tóchar (Béarla: Roundwood).
Funeral (albam)
Is é Funeral an chéad albam de chuid an bhanna rac indie Cheanadach Arcade Fire. Scaoil Merge Records an t-albam ar 14 Feabhra 2004. Tugadh "Funeral" air mar chaill baill den bhanna daoine a bhí gaolta leo sa tréimhse a raibh an t-albam á ullmhú acu. Orthu sin a cailleadh a bhí Alvino Rey, ceoltóir swing agus athair mór le Win agus William Butler, baill de Arcade Fire.
Cuach ghob-bhuí
Is éan í cuach ghob-bhuí. Is baill d'fhine na Cuculiformes é. .
Texel
Is bardas agus oileán san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é Texel. Bhí 13,641 duine ina gcónaí i dTexel sa bhliain 2014.
Nasc seachtrach
http://www.texel.nl/
Paul McGrath
Iar-imreoir sacair idirnáisiúnta Éireannach é Paul McGrath. Rugadh i Londain, Sasana é ar an 4 Nollaig 1959, mac le máthair Éireannach agus athair Nigéarach. Chaith sé na blianta fada mar pheileadóir rathúil le clubanna móra i Sasana agus foireann Phoblacht na hÉireann. Tá sé i measc na céad daoine den chine gorm a bhain cáil amach in Éirinn.
Tá sé éirithe as an spórt inniu, agus tá cónaí air i Móin na gCaor, Contae Loch Garman.
An Colasaem
mionsamhail|An Colasaem Amfaitéatar Rómhánach ársa is ea an Colasaem. Tá sé lonnaithe sa Róimh san Iodáil.
Oileán na gCanánach
Is oileán Éireannach í Oileán na gCanánach.
1896
Tarluithe
mion|An bhliain 1896 san ealaín: Féinphortráid le cnámharlach, le Lovis Corinth, péintéir Gearmánach
Eitpheil trá ag na Cluichí Oileán 2017
Bord bonn
Oileán ósta (Gotland)
Uitgeest
Nasc seachtrach
http://www.uitgeest.nl/
Pete's Dragon
Scannán de chuid Disney ón bhliain 1977 is ea Pete's Dragon. Ghlac Helen Reddy, Jim Dale, Mickey Rooney, Red Buttons, agus Shelley Winters páirt ann.
Naisc sheachtracha
Pete's Dragon ar IMDB
Kent
Is contae i Sasana é Kent atá suite in oirdheisceart na tíre. Is é Maidstone príomhbhaile contae.
Caisleán na Mainge
Baile beag in Éirinn is ea Caisleán na Mainge. Tá an baile suite in iardheisceart na tíre i gContae Chiarraí idir Cill Orglan agus Trá Lí. Bhí cónaí ar 187 duine i gCaisleán na Mainge sa bhliain 2011.
Dave Mooney
Is imreoir sacair Éireannach é Dave Mooney (r. 30 Deireadh Fómhair, 1984 i Baile Átha Cliath, Éire). Imríonn sé faoi láthair le Leyton Orient. D'imir sé le Shamrock Rovers ó 2004 go 2005. D'imir sé le Longford Town ó 2005 go 2007. Bhí sé le Reading ó 2008 go 2011, i measc iasachtaí go clubanna mar Colchester, Norwich agus Charlton. Scór sé 26 chúl le an fhoireann Longfort. D'imir Mooney le Cork City sa bhliana 2008 agus scór sé a lán chúl. Scór sé 15 chúl.
Sa hEircom League, scór sé v Derry City, Gaillimh Aontaithe, UCD, Sligo Rovers, Bray Wanderers agus daoine eile. Sa Corn UEFA, d'aimsigh sé cúl v FC Haka ar an 17 Iúil, 2008, sa Crosaire Tuirnéir. Rugadh é i 1984. Ar an 20 Lúnasa, 2008, chuaigh sé go dtí Reading agus fúair sé an geansaí uimhir a dó dhéag.
Uithoorn
Is bardas agus cathair san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é Uithoorn. Bhí 28,482 duine ina gcónaí in Uithoorn sa bhliain 2014.
Nasc seachtrach
http://www.uithoorn.nl/
Seán Ó Tuama
thumb|220px|Seán Ó Tuama|deasScoláire, file agus drámadóir as Corcaigh ab ea Seán Ó Tuama (28 Eanáir 1926 - 14 Deireadh Fómhair 2006).
Saol
B'as ceantar Mhúscraí athair an Tuamaigh, Aodh.
Ní raibh aige ach sé bliana déag agus é ag tosú i gColáiste Ollscoile Chorcaí. Ba mhó go mór an tionchar a bhí ag an ollamh Domhnall Ó Corcora air. clé|mion|[[Gaeltacht Mhúscraí|Múscraí]]Chaith an Tuamach na blianta mar Ollamh le Gaeilge in Ollscoil Chorcaí. Rinne comhollamh de in 1968 agus ó 1982 gur éirigh sé as an bpost in 1990 bhí sé ina Ollamh le Litríocht na Gaeilge. Chaith sé tamaill ina ollamh cuairte in Oxford agus in Harvard agus ba mhinic ag léachtóireacht é i Meiriceá Thuaidh. Mar mhúinteoir, spreag an Tuamach go leor daoine le dul i mbun scríobh na filíochta. clé|mion|[[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh]] Bhí an Tuamach gníomhach i gcúis na Gaeilge agus chaith sé tamall ina Chathaoirleach ar Bhord na Gaeilge. D'éirigh sé as tar éis dó plean gníomhaíochta a fhoilsiú ina raibh spriocanna nach raibh ró-uaillmhianach ach a bhí indéanta dar leis, ach ní bhfuair sé tacaíocht ar bith ón rialtas.
Fuair an Tuamach bás i gCorcaigh ar an 14 Meán Fómhair 2006, in aois 80 bliain dó.
Saothar
Bhí spéis ar leith ag an Tuamach sna dánta grá, i bhfilíocht Sheáin Uí Ríordáin agus Aogáin Uí Rathaille agus san aistriúchán.
Foinsí
mion|[[Amharclann an Damer]]
Cnoc an Mhargaidh
Is baile suite i gContae Ard Mhacha é Cnoc an Mhargaidh.
Somhairle Mac Domhnaill
Saighdiúir Gaelach sa 17ú haois ab ea Somhairle Mac Domhnaill (a rugadh i nGlinne Aontroma timpeall 1580 agus a d'éag i Lobháin sa Bheilg timpeall 1632). Mac le Séamas Mac Domhnaill Dhúin Lúiche agus le Máire Ní Néill (de shliocht Chloinne Aodha Buí, agus garmhac le Somhairle Buí Mac Domhnaill, taoiseach iomráiteach na nGlinne agus an Rúta.
Fear Comhcheilge
Bhí sé páirteach le lucht comhcheilge i gCúige Uladh i 1615. Nuair a theip ar an éirí amach a bhí beartaithe acu,d'éalaigh sé go hAlbain mar a raibh sé páirteach in éirí amach Chlann Domhnaill, agus ar feadh cúpla mí d'éirigh leo na Caimbéalaigh a chur dá gcosa agus athseilbh a ghlacadh ar a gcuid seantailte in Íle, Diúra, Colbhasa agus i gCionn Tíre. Theith siad Albain nuair a tháinig Iarla Eara Gael go Ceann Tíre ar cheann airm ina n-aghaidh.
Sa bhliain 1616 ghabh sé long i Lathairne agus lean sé den troid in Inse Gall. Ghabh sé long Francach ansin, agus sheol sé go Dunkirk le buíon Albanach a bhí ag iarraidh liostáil in arm na Spáinne san Ísiltír.
Cé gur chuir an Fhrainc agus Sasana go láidir ina choinne, agus go mb'éigean do Shomhairle agus buíon dá chuid fear tearmann a lorg i mainistir i nDunkirk, rinne Ó Néill agus Ó Domhnaill idirghabháil ar a son agus scaoileadh saor iad.
Saighdiúir
Bhain sé céim captaein amach in arm na Spáinne san Ísiltír, agus bhí complacht muscaed faoina cheannas i reisimint Verdugo a throid i gCath an tSléibhe Bháin sa Bhóihéim i 1620. Thuill sé moladh speisialta ón Impire Ferdinand II mar gheall ar a chalmacht sa chath sin.
D'fhill sé ar an Ísiltír i 1624 agus chaith sé tréimhse ar dualgas in Ostend, mar a raibh an sagart Proinsiasach Brian Mac Giolla Coinnigh ina shéiplíneach aige.
Blianta ina dhiaidh sin, bhí mac le Somhairle, Séamas mac Somhairle Mac Donmhnaill, ina leascheann feadhna ag a chol seisir, Alastair mac Colla Chiotaigh Mac Domhnaill, in Albain (1644-45), agus in Éirinn ina dhiaidh sin.
Fear Leabhar
Sa tréimhse a chaith sé in Ostend chuir sé bailiúchán laoithe, Duanaire Finn, agus bailiúchán filíochta á scríobh ag an scríobhaí agus saighdiúir Aodh Ó Dochartaigh. Tá tábhacht ar leith leis an mbailiúchán laoithe fiannaíochta atá i nDuanaire Finn, a scríobhadh i 1627, ó thaobh na litríochta de.
D'fhoilsigh an Dr Eoin Mac Néill agus Gerard Murphy eagrán trí imleabhar den Duanaire 1908-1953. Ceaptar go bhfuair Somhairle Mac Domhnaill bás i gColáiste Naomh Antaine sa Lobháin, agus gur ag an gColáiste a d'fhág sé a chuid leabhar, Duanaire Finn agus Leabhar Uí Chonchubhair Doinn ina measc.
Somhairle Mac Domhnaill sa Litríocht
Tugtar léiriú ficseanúil ar an gcaptaen Somhairle Mac Domhnaill san úrscéal An Cléireach (Leabhar Breac 2007) le Darach Ó Scolaí, ina bhfuil cur síos ar Chath an tSléibhe Bháin agus ar laethanta deiridh an chaptaein i gColáiste Naomh Antaine i Lobháin.
Mel Gibson
Aisteoir, stiúrthóir, léiritheoir agus scríbhneoir scannán Astrálach-Meiriceánach é Mel Columcille Gerard Gibson (3 Eanáir 1956 a rugadh é).
Corc mac Luigthig
I seanscéalta bunúsacha na nEoghanacht, sinsear agus laoch ba ea Corc mac Luigthig (rugadh 340), aitheanta chomh maith mar Chonall Corc, Corc Chaisil, agus Corc mac Láire.
Achadh Bhó
Sráidbhaile i gContae Laoise in Éirinn is ea Achadh Bhó.
Corc mac Luigthig
Beathaisnéis
Is amhlaidh gur gharmhac Ailealla Fhlainn Bhig an ea é, agus colanna ceathrar is dóchúil iad Dáire Cearba agus Criomhthann mac Fiadhaigh. Ba é an dara duine a chéile comhraic i scéalaíocht cáiliúil.
Is doiléir é áfach ainm agus céannacht athair Chonaill. Cé gur cinnte é gur bhall desna hEoghanachta é, ainmnítear é sna ginealaigh go neamhsheasmhach mar Lugaid nó Láire. I bhfoinse ar leith, Laud 610, deirtear gur athair Criomhthainn é Láre Fidach áirithe, ach más fíor, bheadh eisean agus Chonall  ina ndeartháireacha, rud atá sách dochreidthe. Sna seanscéalta, is é Criomhthann a chol ceathrair nó uncail. Tháinig David Sproule ar an bhfadhb, ag moladh gurbh é Lugaid Láre athair Chonaill, agus go bhfuil locht i nginealach Laud agus/nó nár léadh i gceart é.
Laghairt shúilíneach
Ainmhí feoiliteach is ea an laghairt shúilíneach. Reiptíl atá ann. Tá siad nimhiúil.
Corc mac Luigthig
Beathaisnéis
Bhí beirt bhan chéile ag Conall. Duine amháin acu ab ea Aimend iníon Aonghasa Boilg, rí Corca Laidhe. Iníon rí na gCruithneach ab ea an dara acu, agus deirtear sna ginealaigh gurbh Mongfind í, cé gur meascadh í is dócha le banríon Ghaelach, arbh fhéidir é gur dheirfiúr Criomhthainn í.
I measc na scéalta ginealaigh faightear:
André the Giant
Ba iomrascálaí Francach é André René Roussimoff nó 'André the Giant'. Rugadh é i Moliens, an Fhrainc ar an 19 Bealtaine 1946 agus fuair bás ar an 27 Eanáir, 1993 i bPáras.
Coimisinéirí Soilse na hÉireann
Tá Coimisinéirí Soilse na hÉireann (Béarla: Commissioners of Irish Lights (CIL) ) i gceannas na dtithe solais in Éirinn.
Titanic (scannán 1997)
Is scannán ón bhliain 1997 é Titanic. Ba é seo an scannán is mó a thug airgead isteach sa bhliain 1997.
Ar an 23 Márta 1998, bhuaigh an scannán “Titanic” an Oscar don scannán is fearr, is go leor eile, ag Gradaim an Acadaimh.
Baile an Bhiocáire
Baile in Éirinn is ea Baile an Bhiocaire i gContae Laoise.
Caisleán Ghriaire
Sráidbhaile in Éirinn is ea Caisleán Ghriaire nó Caisleán Graighre. Tá an sráidbhaile suite in iardheisceart na tíre i gContae Chiarraí. Bhí cónaí ar 243 duine i gCaisleán Ghriaire sa bhliain 2011. Bhí an Gaoluinn ag 52.3% de dhaonra an shráidbhaile ag an am.
Velsen
Is bardas san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é Velsen. Bhí 67,294 duine ina gcónaí i Velsen sa bhliain 2014.
Nasc seachtrach
http://www.velsen.nl/
Ballykissangel
Ba chlár teilifíse é Ballykissangel ("Baile Coisc Aingeal", 1996 - 2001).
Lios Eiltín
Sráidbhaile in Éirinn is ea Lios Eiltín. Tá an sráidbhaile suite in iardheisceart na tíre i gContae Chiarraí.
Tagairtí
.
Hollywood A.D. (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an naoú heipeasóid déag, "Hollywood A.D." den seachtú sraith The X-Files ar an 30 Aibreán 2000. Scríobh David Duchovny an eipeasóid seo. D'fhéach 12.88 milliún duine ar an eipeasóid.
Coillidh Chanannáin
Is baile suite i gContae Ard Mhacha é Coillidh Chanannáin.
Thomas F. O'Higgins
Polaiteoir Éireannach ab ea Thomas F. O'Higgins (1890 - 1 Samhain 1953). Tógadh sa Sráidbhaile i gContae Laoise é. Bhí sé ina bhall de Chumann na nGaedheal ar dtús agus ansin Fine Gael. Fuair sé bás agus é in oifig go fóill.
1895
Tarluithe
mion|200px|22 Deireadh Fómhair: Taisme traenach ag Gare Montparnasse i b[[Páras na Fraince]]
Loch Cárthaí
Is loch suite i gContae Chiarraí é Loch Cárthaí.
Cluain na Slí
Is baile suite i gContae Laoise í Cluain na Slí.
An Chéinia
Is tír san Afraic í an Chéinia. Is í Nairobi an phríomhchathair. Iar-choilín eacht de chuid na Breataine is ea í.
Muintir na Céinia
Tá tuairim is 40 milliún duine ina gcónaí sa Chéinia. Tá idir Bhéarla agus Kiswahili ag a bhformhór. Ná grúpaí eitneacha is mó ná: Kikuyu 22%, Luhya 14%, Luo 13%, Kalenjin 12%, Kamba 11%, Kisii 6%, Meru 6%, Afracaigh eile 15%, Áisigh/Eorpaigh/Arabaigh 1%. Is í an Chríostaíocht an príomhchreideamh (Protastúnaigh 45%, Caitlicigh 33%), ach is iomaí creideamh eile atá ann.
Weesp
Is bardas agus baile san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é Weesp. Bhí 18,255 duine ina gcónaí i Weesp sa bhliain 2014.
Waterland
Is bardas san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é Waterland. Bhí 17,164 duine ina gcónaí i Waterland sa bhliain 2014.
Gána
Tír san Afraic is ea Poblacht Ghána. Tá Gána suite ar chósta thiar na hAfraic e, idir Tóga, an Cósta Eabhair agus Buircíne Fasó. Bhíodh sí mar choilín eacht de chuid na Portaingéil e, na hÍsiltír e agus na Ríochta Aontaithe go dtí gur bhain sí neamhspleách as amach i 1957 – an chéad tír Afracach a rinne a leithéid.
Weesp
Nasc seachtrach
http://www.weesp.nl/
An Chéinia
Na cathracha is mó
Nairobi, Mombasa, Kisumu, Nakuru agus Eldoret. Is í Nairobi an chathair is mó, agus tá breis is trí mhilliún duine ina gcónaí ann.
Gána
Tíreolaíocht
Tá teorainneacha ag Gána
An Chéinia
Éirí Amach na Mau Mau
An faltanas a bhí ag muintir na Céinia in aghaidh na Sasanach le fada an lá, toisc an dóigh ar roinneadh na tailte sa tír sin. Tháinig na fadhbanna seo chun solais sa bhliain 1951, agus Aontas Afracach na Céinia ag éileamh tuilleadh ionadaíochta do na bundúchasaigh i rialú agus i riarachán na tíre, chomh maith le athroinnt na talún.
Gána
Daonra
Accra an phríomhchathair agus an chathair is mó. I 2005 bhí 21,029,000 duine ina gcónaí sa tír.
An Chéinia
Éirí Amach na Mau Mau
Nuair a diúltaíodh do na héilimh seo, fuair lucht an antoisceachais seilbh ar an ngluaiseacht, agus chuaigh muintir na Céinia chun cearmansaíochta ar na Sasanaigh.
Gána
Stair
Roimh ré an choilíneachais, bhí an-chuid ríochtaí ársa ann - mar shampla, ríocht Ashanti i lár na tíre, agus na stáit Fante éagsúla le taobh na mara agus i lár na tíre.
An Chéinia
Éirí Amach na Mau Mau
B'é sin Éirí Amach Mau Mau, mar a thugtar air in annálacha na stair e. Ar an 17 Lúnasa 1952, cuireadh staid éigeandála i bhfeidhm ar an tír, agus tuilleadh fórsaí armtha ag teacht le heitleáin ón mBreatain Mhór in aghaidh an lae leis an éirí amach a chloí. Chuaigh na cúrsaí an oiread sin chun géaradais is go bhféadfá a rá go raibh an Chéinia ar bharr lasrach le cogadh cathartha.
Gána
Stair
D'fhás trádáil leis an Eoraip mar gheall ar an teagmháil le taiscéalaithe ón bPortaingéil sa 15ú céad.
An Chéinia
Éirí Amach na Mau Mau
Sa bhliain 1953, rinne na ceannaircí ródach mór ar dhílseoirí ar de threibh Kikuyu iad. Chuir an t-ár seo - sléacht Lari, mar a thugtar air - malairt chuma ar fad ar pholaitíocht an éirí amach, agus fuair na Sasanaigh ar ais cuid den dea-chlú a bhí caillte acu i rith an chogaidh. Ar an 8 Aibreán 1953, gearradh téarma príosúnachta seacht mbliana le daorobair ar Jomo Kenyatta, as an mbaint a bhí aige le gluaiseacht Mau Mau.