cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Thunderer (Marvel Comics)
Is sárlaoch ficseanúil é Thunderer. Bhí sé le feiceáil den chéad uair sa seachtú heagrán Daring Mystery Comics (Aibreán 1941), foilsithe ag réamhtheachtaí Marvel, Timely Comics. Cruthaíodh ag John Compton agus Carl Burgos é.
Binn Chaorach
Is é Binn Chaorach (Benkeeragh nó Beenkeragh) an dara sliabh is airde in Éirinn sna Cruacha Dubha in Uíbh Ráthach, Contae Chiarraí. Tá sé ar an taobh thuaidh de Chorrán Tuathail agus tá sé 1010m ar airde.
Alan R. Pearlman
mion|clé|220px|An [[sintéiseoir ARP 2600]] Innealtóir leictreonach, aireagóir agus fear gnó ab ea Alan Robert Pearlman. Rugadh é ar 7 Meitheamh 1925 i Nua Eabhrac, sna Stáit Aontaithe. Bhunaigh sé an comhlacht ARP Instruments sa bhliain 1969.
Cailleadh é ar 5 Eanáir 2019 in Newton, Massachusetts, tar éis galar ghearr.
An Tioróil
Is stát de chuid na hOstaire an Tioróil (Tirol). Tá an stát suite in iarthar na tíre idir an Ghearmáin sa tuaisceart agus an Iodáil sa deisceart. Tá teorainn ghearr aige leis an Eilvéis in iardheisceart an stáit.
Scoil Firenze
Ceann de phríomhionaid ealaíne na hEorpa le linn na hAthbheochana. Chuir Vasari síos ar na healaíontóirí tábhachtacha i bhFirenze in a leabhar Le Vite de' più eccellenti pittori, scultori, e architettori (Beathaí na nEalaíontóírí, na nDealbhóirí is na nAiltirí den Chéad Scoth, 1550, méadaithe 1568). Thosaigh an athbheochan chlasaiceach sa chathair timpeall 1500, athfhionnachtain na peirspictíochta san ealaín san áireamh, agus bunaíodh an chéad acadamh ealaíne ann i 1563. Go luath ina dhiaidh tháinig an Róimh is an Veinéis chun cinn agus ghlac an cheannasaíocht sna cúrsaí seo san Iodáil.
Max Euwe
Imreoir agus riarthóir fichille Ísiltíreach ab ea Machgielis "Max" Euwe (20 Bealtaine 1901 – 26 Samhain 1981). D'imir Euwe a chéad chomórtas nuair a bhí sé 10 mbliana d'aois, agus bhuaigh sé gach cluiche. Bhuaigh sé gach craobhchomórtas fichille de chuid na hÍsiltíre ar ghlac sé páirt iontu ó 1921 go 1952, chomh maith le 1955. I 1928 sa Háig, bhuaigh sé craobhchomórtas fichille amaitéarach an domhain le scór 12/15.
Phós Euwe i 1926 agus fuair sé clann go luath ina dhiaidh sin, rud a chiallaíonn nach bhféadfadh sé ficheall iomaíoch a imirt ach amháin le linn saoire scoile. Mar sin féin, d'éirigh sé go maith sna blianta ina dhiaidh sin, ag tuilleamh áit sa dara sraith imreoirí taobh thiar de Alekhine agus Capablanca. Ag Zürich 1934, chríochnaigh Euwe sa dara háit le Salo Flohr, taobh thiar d'Alekhine, ach d'éirigh leo an bua a fháil ar Alekhine ina gcluiche.
Thug Euwe dúshlán Alekhine do chraobh an domhain i 1935. Rinneadh iarrachtaí athimirt a eagrú idir Alekhine agus Capablanca ach theip orthu agus ghlac an curadh leis an dúshlán ó Euwe ina ionad sin. Creideadh go forleathan go mbeadh an bua ag Alekhine go héasca. Imríodh na 30 cluiche i 13 chathair éagsúla timpeall na hÍsiltíre thar thréimhse 80 lá. Cé go ndeachaigh Alekhine trí chluiche chun tosaigh go tapa, d’éirigh le Euwe é féin a tharraingt ar ais sa chluiche agus sa deireadh bhuaigh sé 15½–14½. Bhain bua Euwe stangadh mór as an domhan fichille. Tuairiscítear gur chreid sé féin nach dócha go mbuafadh sé. Cuirtear i leith alcólacht Alekhine a chailliúnt cé go bhfuil sé áitithe uaireanta gurbh é rómhuinín Alekhine an fhadhb is mó.
Chaill Euwe an teideal ar Alekhine in athimirt i 1937, a imríodh san Ísiltír freisin, 15½–9½. Ba bhuaic ghairm bheatha Euwe an dá chluiche churaidh dhomhanda in aghaidh Alekhine. Sna blianta ina dhiaidh sin, choinnigh Euwe a áit i measc na n-imreoirí is fearr ar domhan. Chríochnaigh sé ar comhchéim i gcraobhchomórtas AVRO na bliana 1938 san Ísiltír. Bhí na hocht n-imreoir is fearr ar domhan i gceist leis seo agus iarracht a bhí ann a shocrú cé ba cheart dúshlán a thabhairt do Alekhine. Bhí ról mór eagraíochtúil ag Euwe san imeacht freisin.
Tar éis bhás Alekhine i 1946, mheas roinnt daoine go raibh ceart morálta ag Euwe don teideal mar churadh domhanda, bunaithe go páirteach ar a chríoch soiléir sa dara háit sa mhórchomórtas ag Groningen i 1946, taobh thiar de Mikhail Botvinnik. Mar gheall ar cheannasacht Botvinnik, áfach, thoiligh Euwe páirt a ghlacadh i gcraobhchomórtas cúig imreoir chun an curadh nua a aimsiú, Craobh Domhanda Fichille 1948. Ag 47 bliain d'aois, bhí sé i bhfad níos sine ná na himreoirí eile agus a bhláth curtha aige. Chríochnaigh sé ar bhun an tábla. clé|mion|317x317px|Euwe agus Karpov, 1976. Ó 1970 go dtí 1978, bhí Euwe ina uachtarán ar FIDE (Fédération Internationale des Échecs, Comhaontas Idirnáisiúnta na Fichille). Agus é gafa idir faicsin iomaíochta an Chogaidh Fhuair, ba mhinic a rinne Euwe iarracht teacht ar chomhréiteach ar aighnis idir údaráis fichille na Sóivéide agus an tIarthar. Tá formhór na measúnuithe ar a fheidhmíocht mar uachtarán FIDE báúil.
Mícheál Breathnach
Saol
Chuaigh sé ar scoil an Chnoic, áit ar fhoghlaim sé Béarla agus a raibh sé ina chúntóir ina diaidh sin. Nuair a bhí sé fiche bliain d’aois fuair sé post mar rúnaí ar Chraobh Londan de Chonradh na Gaeilge. Scríobh sé aistí do An Claidheamh Soluis, agus d'fhoilsigh sé Cuan na Mara agus a Mhuintir in Irisleabhar na Gaeilge, aiste a bhain duais Oireachtais amach sa mbliain 1903. Ceithre bliana a chaith sé i Londain, áit a raibh ranganna Gaeilge ar siúl aige agus é gnóthach in imeachtaí an Chonartha.
Nuair a d'fhág sé Londain fuair sé post mar Ard-Ollamh i gColáiste Chonnacht i dTuar Mhic Éadaigh, Contae Mhaigh Eo. Chuir sé aithne ar Cholm Ó Gaora, a bhí ina mhúinteoir taistil le Conradh na Gaeilge ag an am.
James "Bonecrusher" Smith
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain, is ea James "Bonecrusher" Smith. Rugadh é ar 3 Aibreán 1953 i Magnolia, Carolina Thuaidh.
Mícheál Breathnach
Saothair
D'fhoilsigh an Breathnach go leor filíochta ar na hirisí Gaeilge. Chuir sé Gaeilge ar Knocknagow, leabhar le Charles Kickham, thart ar 1905, aistriúchán ar foilsíodh cuid de sa mbliain 1906 agus an chuid eile tar éis a bháis. D'fhoilsigh Conradh na Gaeilge Stair na hÉireann sa mbliain 1906.
Seacht mbliana fichead a bhí Mícheál Breathnach nuair a fuair sé bás anabaí sa mbliain 1908. Bhain a bhás siar as a chairde go léir, agus mar chomóradh ar a shaol agus ar a shaothar chuir siad cuid dá chuid scríbhinní i dtoll a chéile i bhfoirm leabhair, a foilsíodh sa mbliain 1913. .
Sa mbliain 1980 chuir Seosamh Ó Braonáin leagan nua de Seilg i Measc na nAlp amach sa litriú caighdeánach.
Bhí clár cuimhneacháin i dtaobh an Bhreathnaigh ar Raidió na Gaeltachta sa mbliain 1981, céad bliain tar éis a bhreithe.
Mariner
mion|clé|Mariner 2 Mariner an t-ainm a tugadh ar shraith spásárthach a lainseáil NASA chun tosú ar thaiscéaladh an Ghrianchórais inmheánaigh is sheachtraigh. Chuimsigh an clár an chéad eitilt thar phláinéad (Mariner 2 a chuaigh thar Véineas i 1962), an chéad fhithiseoir pláinéadach (Mariner 9 a d'fhithisigh Mars i 1971), an chéad aistear go Mearcair (Mariner 10 i 1974 is 1975), agus an chéad mhionbhreathnú ar chórais Iúpatair, Satairn is Úránais (Mariner Iúpatair-Satairn, a athainmníodh Voyager, i 1979-1986). Díorthaíodh na spásárthaigh ón spásárthach Ranger a úsáideadh níos luaithe chun dul i dtír ar an nGealach. Ba de chlann Mariner fithiseoir Viking Marsa freisin. I 2004 lainseáladh an taiscéalaí Messenger go Mearcair, an chéad aistear Meiriceánach ar Mhearcair le 30 bliain. Shroich sé Mearcair i 2011, agus déanfaidh tástáil ar atmaisféar, comhdhéanamh is struchtúr an phláinéid.
Dúnghaois an Rothaigh
Beartas eachtrach de chuid na Stát Aontaithe ab ea Dúnghaois an Rothaigh (Béarla: Monroe Doctrine) a chuir i gcoinne an choilíneachais Eorpaigh sa Leathsféar Thiar. Chinn sí go bhféadfadh aon idirghabháil, i ngnóthaí polaitiúla Mheiriceá ó chumhachtaí eachtracha, a bheith ina gníomh naimhdeach i gcoinne na SA. Bhí an dúnghaois lárnach i mbeartas eachtrach na SA ar feadh cuid mhór den 19ú haois.
Chuir an tUachtarán Seumas Rothach (Béarla: James Monroe) an dúnghaois in iúl don chéad uair an 2 Nollaig 1823, le linn a sheachtú haitheasc bliantúil ar Staid an Aontais don Chomhdháil (cé nach n-ainmneofaí ina dhiaidh go dtí 1850 í). Ag an am, bhí beagnach gach coilíneacht Spáinneach i Meiriceá tar éis neamhspleáchas a bhaint amach nó a bheith gar do neamhspleáchas. Dhearbhaigh an Rothach go bhfanfadh an Domhan Nua agus an Sean-Domhan ina réimsí tionchair ar leith, agus mar sin d’fhéachfaí ar iarrachtaí breise ó chumhachtaí Eorpacha stáit cheannasacha sa réigiún a rialú nó tionchar a imirt orthu mar bhagairt do shlándáil SAM. Ina dhiaidh sin, d’aithneodh SAM na coilíneachtaí Eorpacha atá ann faoi láthair agus ní chuirfidís isteach ar chúrsaí inmheánacha na dtíortha Eorpacha.
Faoi dheireadh an 19ú haois, breathnaíodh ar Dhúnghaois an Rothaigh mar mhóimint shainitheach i mbeartas eachtrach na Stát Aontaithe agus ar cheann de na prionsabail is faide atá ann. Mhair rún agus éifeacht na dúnghaoise ar feadh breis agus céad bliain, gan ach éagsúlachtaí beaga ann, agus d'agrófaí go leor státairí SAM agus roinnt uachtarán de chuid na Stát Aontaithe uirthi, lena n-áirítear Ulysses S. Grant, Theodore Roosevelt, John F. Kennedy, agus Ronald Reagan.
Tar éis 1898, rinne dlíodóirí agus intleachteach Mheiriceá Laidineach athléiriú ar Dhúnghaois an Rothaigh mar rud a chuir iltaobhachas agus neamh-idirghabháil chun cinn. Sa bhliain 1933, faoin Uachtarán Franklin D. Roosevelt, dhaingnigh na Stáit Aontaithe an léirmhíniú nua seo, eadhon trí Eagraíocht na Stát Mheiriceá a chomhbhunú. Sa 21ú haois, leantar den fhoirceadal a shéanadh, a athbhunú nó a athléiriú ar bhealach éagsúil.
Síolta Dhúnghaois an Rothaigh
alt=Portrait of the Chilean declaration of independence|mion| Dearbhú Fhorógra Shaoirse na Sile an 18 Feabhra 1818 In ainneoin gur thosaigh na Stáit Aontaithe mar thír leithlisíoch, bhí bunús Dhúnghaois an Rothaigh á leagan cheana féin fiú le linn uachtaránacht George Washington. De réir S.E. Morison, "as early as 1783, then, the United States adopted the policy of isolation and announced its intention to keep out of Europe. The supplementary principle of the Monroe Doctrine, that Europe must keep out of America, was still over the horizon". Cé nach raibh baint shonrach aige le Foirceadal an Rothaigh, theastaigh Alexander Hamilton an réimse tionchair sa Leathsféar Thiar a rialú, go háirithe i Meiriceá Thuaidh, [theip ar an bhfíorú] ach leathnaíodh é seo chuig coilíneachtaí Mheiriceá Laidineach le Dúnghaois an Rothaigh. Ach bhí Hamilton, agus é ag scríobh sna Páipéir Chónaidhme, ag iarraidh na Stáit Aontaithe a bhunú mar chumhacht dhomhanda cheana féin agus bhí súil aige go n-éireodh sé láidir go leor go tobann chun cumhachtaí Eorpacha a choinneáil lasmuigh de Mheiriceá, in ainneoin go raibh i bhfad níos mó smacht ag na tíortha Eorpacha ar Mheiriceá ná mar a bhí ag SAM féin. Bhí Hamilton ag súil go mbeadh na Stáit Aontaithe mar phríomhchumhacht sa Domhan Nua agus go ngníomhóidís, amach anseo, mar idirghabhálaí idir na cumhachtaí Eorpacha agus aon tír nua a bheadh ag forbairt in aice leis na S.A.
Edel Bhreathnach
Bhí Bhreathnach ina Tara Research Fellow do the Discovery Programme ón mbliain 1992 go dtí 2000. Sa bhliain 2005, ceapadh í ina Comhalta Iar-Dochtúireachta ag Institiúid Míchíl Uí Chléirigh um léann Stair agus Sibhialtacht na hÉireann, aag an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath. Sa bhliain 2013 go dtí 2019, chuaigh sí ar ais go dtí an Discovery Programme mar POF.
Tá suim ar leith aici i stair na Teamhrach, agus polaitíocht na rítheaghlach i riochtaí na Mí agus na Laighean. Faoi láthair, tá sí i mbun obair a dhéanamh le Monastic Ireland network agus ag staidéar ar mhanachas in Éirinn, AD 900-1250.
An Téibh (an Ghréig)
Is cathair sa Bhéóitia, Lár na Gréige, í An Téibh (, [ˈθiva]; Sean-Ghréigis: Θῆβαι, [tʰɛ̂ːbai̯]). Bhí ról tábhachtach aici i miotaseolaíocht na Gréige, mar shuíomh na scéalta faoi Chadmas, Éideapús, Dinísias, Earcail, agus cinn eile nach iad. Nocht tochailtí seandálaíochta sa Téibh agus sa gceantar máguaird lonnaíocht Mhícéineach agus táibléid chré scríofa sa script Líneach B, rud a léiríonn tábhacht an tsuímh sa Chré-umhaois.
Ba í an Téibh an chathair is mó i réigiún ársa na Béóitia agus bhí sí ina cheannaire ar an gcónaidhm Bhéóitiach. Bhí sí in iomaíocht leis an Aithin ársa, agus thacaigh sí leis na Peirsigh le linn an ionraidh a rinne Xeirxéas I sa bhliain 480 RC. Chuir fórsaí Téibeacha faoi cheannas Epaminondas deireadh le forlámhas na Spartach ag Cath Leuctra sa bhliain 371 RC. Tháinig an Mhacadóin i gcumhacht ag Cath Chaeronea sa bhliain 338 RC, rud a thug bua cinnte do Philib II ar chomhghuaillíocht idir an Téibh agus an Aithin. Bhí an Téibh ina fhórsa mór i stair na Gréige sular scrios Alastar Mór í sa bhliain 335 RC, agus ba í an stát cathrach ba chumhachtaí ag deireadh na 4ú haoise RC nuair a chloígh an Mhacadóin an Ghréig. Le linn na tréimhse Biosántaí, bhí clú agus cáil ar an gcathair as a cuid éadaí síoda.
Tá músaem seandálaíochta sa chathair nua-aimseartha, chomh maith le fothrach an Cadmea (daingean ón Chré-umhaois), agus iarsmaí ársa scaipthe. Is í an Téibh an baile is mó in aonad réigiúnach na Béóitia.
Mae West
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Mary Jane "Mae" West (17 Lúnasa 1893 – 22 Samhain 1980).
Yannis Kyriakides
Cumadóir ilmheáin agus ceol clasaiceach comhaimseartha is ea é Yannis Kyriakides (Gréigis: Γιάννης Κυριακίδης, rugadh 1 Lúnasa 1969).
Beathaisnéis
Rugadh Kyriakides san Chipir ach tógadh i Sasana é. Bhain sé céim amach sa gceoleolaíocht in Ollscoil Eabhrac. Bhog sé go dtí an Ísiltír agus lean sé leis a chuid staidéir leis na cumadóirí Louis Andriessen agus Dick Raaijmakers. Tá an lipéad UNSOUNDS bunaithe aige faoi láthair. Múineann Kyriakides cumadóireacht in Ardscoil Cheoil Ríoga An Háig.
Ardeaglais Theampall Chríost, Port Láirge
Is é Ardeaglais Theampall Chríost nó Ardeaglais na Tríonóide Naofa, Ardteampall Chríost Eaglais na hÉireann cathair Phort Láirge.
Luigne Chonnacht
Tuath in Éirinn na meánaoise ba ea Luíne Chonnacht (Sean-Ghaeilge Luighne Connacht) suite i dtuaisceart chúige Chonnacht, ar an teorainn idir na contaetha Maigh Eo agus Sligigh
Bunús
As Breá, taobh ó dheas de Cheanannas i gContae na Mí ba ea Luíne Chonnacht ó dhúchas, i dteannta le treibheanna amhail is Gailenga, Saitne, Delbna agus Ciannachta.
Is dócha gur bronnadh tailte sna Connachta orthu, as ucht seirbhíse míleata, ag na Connachta agus Uí Néill ar a gcuid tailte nua-chlóite.
Déantar trácht ar a gcuid eachtraí, a n-imirce agus lonnú sna Connachta, i Leabhar Uí Eaghra. Agus tá ról lárnach acu sa scéal faoi Chath Crionna. De réir an scéil, téann Tadhg mac Céin agus a mhuintir as Éile sa Mhumhain ina dteannta.
Ainmníodh astu na barúntachtaí an lae inniu, Luíne (Contae na Mí) agus Luíne i Sligeach.
Luíne Chonnacht
Bhíodh dlúthchaidrimh idir na Connachta taobh thiar den tSionainn — Uí Fiachrach, Uí Briúin agus Uí Ailella — agus na Luíne, Gaileanga, Greacraí agus Corca Fhir Trí.
I gcúige Chonnacht, measadh gurbh Forthuath iad na Luíne agus a gcomharsana. Bhíodh Luíne i gceannas ar mhion- treibheanna (amhail is agus [Calraige|Calraí]], Greacraí and Corca Fhir Trí) agus b'fhéidir gurbh ard-ríogacht a bhí ann. Aithníodh seo nuair a cruthaíodh deoise Achadh Conaire sa dóú haois déag.
Sa téacs in Rawlinson B 502, tá ginealach ar leith do Luíne Chonnacht, a scaradh ó phríomhghéag Luíne san 8ú haois, de shliocht Chinn Faoloadh, deartháir Fhlaithgheais.
An Teora Luighne
Is amhlaidh gurbh iad An Teora Sloinnte Luighne ná Uí Eaghra, Uí Ghadhra agus Uí Dhoibhlin. De shliocht Doibhlin mhic Gormghasa iad an tríú acu, ar a nglaoitear ina thásc don bhliain 885 rí Luighne Connacht. Insítear go follasach gur de Chorca Fhir Trí é Dhoibhlean. Faoi ghéillsine na Luíne ó thús, d'éirigh siadsan ina rítheaghlach na tuatha.
Sa bhliain 993, deirtear gurbh Ua Gadhra ina thuatha Ghaileang (an tuath). Bhí a mhuintir i gceannas ann go dtí an 13ú haois nuair a chuir Mhic Shiúrdáin an ruaig orthu. I ndiaidh sin, glaodh go minic Mhic Shiúrdáin ar an tuath féin.
Craobh ghinealaigh
Ailill Aulom |   |________________________________________    |                         |            |    |                         |            |    Cormac Cas Eógan Már Cian |                        |            |    |                         |            |    Dal gCais Eóganacht Tadhg ( &co) |                             _____________|___________                             |                        |                             |                        |                             Cormac Gaileang Connla |                            |                             Loi |                            |_________________                             |                |                             |                |                             Nia Corb Art Corb |                            |                             Art |                            |                             Fiodhchuire |                            |                             Fidsheng |                            |                             Natfraoch |                            |                             Brénuinn |                            |                             Fionnbharr |                            |                             Diarmaid Mór |                            |                             Ceann Faoladh |                            |                             Taicleach |                            |______________________________                             |                          |                             |                          |                             Flaithgheas Ceann Faoladh |                         |                             |                          |                             Béc                "Luighne Connacht" |                            |                             Saorghus |                            |________________________________________________                             |                                              |                             |                                              |                             Eaghra Poprigh mac Saorghus, d. 928. Sleiteachán |                                             |                             |                                              |                       Clann Ó hEaghra Gadhra |                                                                           |                                                                  Domhnall mac Gadhra, d. 931. |                                                                           |                                                                      Clann Ó Gadhra
Cathair (sliabh)
Is í Cathair an tríú sliabh is airde in Éirinn. Tá an sliabh suite sna Cruacha Dubha in Uíbh Ráthach, Contae Chiarraí. Tá Cathair ar an taobh thiar de Chorrán Tuathail. Tá an sliabh 1001m ar airde, agus tá radhairc galánta ón bharr.
Baile Mhic Aoidh
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Baile Mhic Aoidh.
Norrie MacÌomhar
Is amhránaí agus cumadóir amhrán Albanach é Norrie MacÌomhar (Norrie MacIver) atá ina phríomhamhránaí ar Skipinnish faoi láthair. Sula ndeachaigh sé isteach i Skipinnish, bhí sé ina phríomhamhránaí ar Mhànran agus Bodega.
Saol Pearsanta
D'fhás MacÌomhar suas i gCàrlabhaigh, Oileán Leòdhais, Na hOileáin Siar, Albain. Rinne sé staidéar i Sgoil Chiùil na Gàidhealtachd ar an Phloc ar feadh trí bhliain ó bhí sé 15 bliana d'aois.
Gairm a Bheatha
Bhain sé céim amach ó Conservatoire Ríoga na hAlban i nGlaschú i 2009. Le linn dó a bheith i nGlaschú, ba é an phríomhamhránaí i mbanna ceoil Bodega a bhuain duaiseanna BBC Radio 2 Young Folk. I 2010, chuaigh sé isteach i Mànran. Bhain siad cáil amach nuair a d'eisigh siad an singil Latha Math, a scríobh MacÌomhair é féin. Dhíol an banna breis agus 5,000 cóip den singil sa chéad seachtain ar iTunes agus i mí na Nollag 2011 vótáladh MacÌomhair mar amhránaí Gaelach na Bliana ag gradaim ceol traidisiúnta MG Alba. D'éirigh le Mànran fosta an bhliain sin, bhain siad albam na bliana ag na gradaim céanna.
In 2014, thaifead agus d'eisigh sé a chéad albam aonréad 'Danns an Rathaid' a d'eisigh sé ar a lipéad féin, Tago Records. Chomhléirigh MacÌomhar an t-albam le Brian McAlpine agus Julie Fowlis. Amhráin ar chum MacÌomhair féin chomh maith le leagannacha d'amhráin eile, i nGaeilge agus i mBéarla, a bhí ar an albam.
James Douglas (polaiteoir)
Ba pholaiteoir agus fear gnó Éireannach é James Douglas (11 Iúil 1887 – 16 Meán Fómhair 1954), baill de Choiste an Bhunreachta 1922, Saorstát Éireann.
Norrie MacÌomhar
Gairm a Bheatha
I mí na Nollag 2015, d'fhág MacÌomhar Mànran le díriú ar a ghairm aonair agus ar thionscadail eile. I mí Feabhra 2016 chuaigh sé le Skipinnish mar phríomhamhránaí nua i ndiaidh do Robert Robertson imeacht le Tide Lines a bhunú.
James Douglas (polaiteoir)
Bhainistigh sé an Chrois Bhán idir 1920 agus 1922.
Bhí sé ina bhall gníomhach de Sheanad Éireann idir 1922 agus 1936, idir 1938 agus 1943, agus ó 1944 go 1954.
Tarrac
Scannán Gaeilge é Tarrac a tháinig amach in 2022. Ó scéim Cine4 de chuid TG4 a tháinig sé.
Sa saothar seo, atá á stiúradh ag Declan Recks, filleann Aoife (Kelly Gough) ar an bhfód dúchais i gCorca Dhuibhne le haire a thabhairt dá hathair a bhfuil an tsláinte ag teip air. Níl a gaol lena hathair thar mholadh beirte, áfach. Tugann sí faoin rásaíocht naomhóg arís agus láidríonn sin a nasc leis an gceantar agus lena muintir. Lorcan Cranitch agus Cillian Ó Gairbhí sna príomhróil eile.
Tagairtí
Feictear tírdhreach álainn Chorca Dhuibhne sa scannán.
Vampyr
Scannán is ea Vampyr (Gearmáinis:  Vampyr – Der Traum des Allan Gray) a rinneadh sa bhliain 1932.
Etienne Leroux
Scríbhneoir Afracáinise ab ea Etienne Leroux (fíorainm Stephanus Petrus Daniël le Roux) a rugadh in Oudtshoorn, Iarthar Choilíneacht na Rinne san Afraic Theas ar an 13ú lá den Mheitheamh 1922 agus a fuair bás ar an 20ú lá de Mhí na Nollag sa bhliain 1989 in Bloemsfontein. Ghlac sé páirt i ngluaiseacht liteartha na Sestigers.
Marmaisín
Príomhach, cosúil le moncaí, is ea an marmaisín. Tá roinnt speiceas de sa ghéineas Callithrix, iad go léir dúchasach do Mheiriceá Theas. An fionnadh tiubh, an t-eireaball fada, dois mhaisithe ar an gceann uaireanta. Ní féidir leis an ordóg a chur os comhair na méar eile. Na hingne fada cuartha biorach. Áitríonn sé foraoisí trópaiceacha.
Comhcheol
deas|250px|thumb|Comhcheol Cuingriú nótaí ceoil i gcordaí, agus ina dhiaidh sin sraitheanna cordaí, le béim ar chuingriú na gcomhpháirteanna ceartingearacha níos mó ná oiriúnú na ndual séiseach le chéile (cuntraphointe). Mar sin, tionlacann nó gléasann an comhcheol na duail séise. Is féidir go mbeidh sé diatonach (ag baint úsáid as nótaí gléis amháin, a bheag nó a mhór), crómatach (ag baint úsáid as cuid mhaith nótaí ó thaobh amuigh den ghléas), nó atonúil (ag baint úsáid as nótaí beag beann ar nótaí an ghléis). Níos ginearálta, ciallaíonn sé ceol ceolmhar a bhfuil ‘fuaim thaitneamhach’ leis, mar mhalairt ar dhíchordach — ach le fírinne, ní raibh an t-am ann riamh nuair nach raibh an díchorda mar bhunchuid den chomhcheol.
Philip Fogarty
Is ceoltóir, ealaíontóir agus léachtóir é Philip Fogarty. Rinne sé dochtúireacht ar fheidhm an chultúir san athrú teanga i gContae an Chláir.
An Abaid Úr
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é an Abaid Úr.
Coimhlint Iosrael–Gaza 2014
alt=|mion|clé|Ollscrios i m[[Beit Hanoun.  Grianghraf ar 5 Lúnasa 2014]] i gcoimhlint Iosrael–Gaza sa bhliain 2014, maraíodh 2,100̹̟+ Palaistíneach ar taobh amháin agus ar an taobh eile, 71 Iosraelach.
Cúlra
I mí Aibreáin 2014, bhí an sprioc am a bhí socruithe ag Meiriceá d'Iosrael agus don Phalaistín le comhaontú síochána a bheith déanta sa Meán Oirthear caite gan aon réiteach a bheith déanta.
Foréigean seicteach agus fánach
Ar 12 Meitheamh 2014,  fuadaíodh agus dúnmharaíodh triúr déagóirí Iosrael acha i Heabrón (is in Heabrón atá an choilíneacht mhíchlúiteach Kiryat Arba ). Dúirt an rialtas na hÉireann ag an am, “Is den tábhacht freisin é go mbeadh na húdaráis freagrach agus srianta ina bhfreagra agus nach mbeadh aon íospartach neamhurchóideach eile mar thoradh ar an gcoir uafásach seo.”
Mhúscail an drochscéal seo conspóid agus thionscain sé ráig foréigin. Is lú ná fríd máthair an oilc, deirtear.
Dúirt Príomh-Aire Iosrael Benjamin Netanyahu go n-imreofar an lámh láidir ar Phalaistínigh mar gheall ar an ionsaí. Ar 8 Iúil 2014, chuir Iosrael tús le hionsaithe aeir agus talún ar stráice Ghaza. Sa chogaíocht a lean, maraíodh 2,100+ Palaistíneach ar taobh amháin agus ar an taobh eile, 71 Iosraelach. Tharla ionsaithe gan ábhar is cosúil, sárú ar chearta an duine.
Fógraíodh an Éigipt sos comhraic don chéad uair ar 14 Iúil.
Thosaigh cainteanna idir Iosrael agus Hamas i gCaireo ar 12 Lúnasa. D'fhógair Iosrael ar 19 Lúnasa go raibh sos lámhaigh thart. Stop na hionsaithe faoi dheireadh ar 26 Lúnasa 2014.
Níos déanaí
Níos déanaí, ar 18 Samhain 2014, maraíodh ceathrar Iosraelach agus gortaíodh ochtar eile nuair a rinne beirt fhear ionsaí ar shionagóg in iarthar Iarúsailéim. Bhí gunna, sceana agus tua ag an mbeirt. Mharaigh póilíní Iosraelacha an bheirt. Dúirt an eagraíocht thuata Fronta Pobail i gcomhair Shaoirse na Palaistíne gurb iad a bhí freagrach as an ionsaí.
In Éirinn
Vótáil an Dáil ar 10 Nollaig 2014 ar son rún ó Shinn Féin le haitheantas mar stát a thabhairt don Phalaistín. Tugadh aitheantas sa rún freisin do cheart mhuintir na Palaistíne a dtodhchaí féin a roghnú. Dá bharr, d'éirigh Éire an 135ú tír a thug aitheantas mar stát don Phalaistín.
Clann Taidhg
mion|luath dhreamanna agus ríochtaí in Éirinn c. 800, dhá chéad bliain roimh bhunú Chlann Taidhg
Tríocha céad na meánaoise suite i gContae na Gaillimhe ba ea Clann Taidhg (Meán-Ghaeilge Clann Taidg), ainmnithe as an dream a Loingsigh ann sa 10ú haois.
Bhíodh ann roinnt tuath, Corca Mhogha and Uí Dhiarmada san áireamh. I dtaca le paróistí an lae inniu, bhíos ann Baile Átha an Rí, Muine Mheá, Tigh Dachoinne, Cill Choirín, Maigh Locha, Cill Fhir Iarainn, Baile na Cille-Aghairt (i gCill Liatháin), Cill Mhaoláin agus b'fhéidir possibly Mainistir Chnoc Muaidhe.
Is amhlaidh gur bunaíodh an tuath, Clann Taidhg, le linn méadaithe ag Uí Bhriúin, go háirithe i rith réimeas Taidhg mhic Cathail (925-956). Muireadhach mac Taidhg ba ea sinsear Uí Thaidhg an Teaghlaigh de Shíol Mhuireadhaigh, taifeadta sna hannála ón mbliain 1048 ar aghaidh. Roimhe seo, cuid d'Uí Bhriúin Seola a bhíodh an ceantar. Faoi dheireadh na 12ú haoise ámh, deirtear gur gabhadh an ceantar ag Donn Cathaig Mór Mac Airechtaig de Shíol Mhuireadhaigh.
Marascail ó oidhreacht ba ea fir Chlann Taidhg dá ngaoil, ríthe na gConnacht, agus dá bharr a leasainm, an Teaghlaigh. Meastar freisin gur dhíbrigh Clann Taidhg ríthe Uí Mhainnin as Soghain as an gceantar thart ar Áth an Rí, c. 1135-52.
Faoin mbliain 1241, bhí an-chuid den cheantar faoi smacht Meyler de Bermingham, a lonnaigh i nÁth an Rí príomhionad a thiarnais.
Clachan Mór
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Clachan Mór.
Charles Boyer
B'aisteoir Francach é Charles Boyer (28 Lúnasa 1899 – 26 Lúnasa 1978).
Spéid
Bracht mór cumhdaigh a thimpeallaíonn an bláthra speisialta a dtugtar spáideog air. Go minic geal ildaite.
Emil Hermann Fischer
Ceimicí orgánach a rugadh gar do Köln na Gearmáine ab ea Emil Hermann Fischer (8 Deireadh Fómhair 1852 – 15 Iúil 1919). Rinne sé ceimic na gcarbaihiodráití a léiriú, agus chuir bun faoi cheimic na bpróitéiní. Bhuaigh sé Duais Nobel na Ceimice i 1902 as seo. Luaitear é mar cheannródaí sa cheimic orgánach.
Lorenzo de' Medici
Ba státaire Iodálach é Lorenzo de' Medici, a rugadh ar an 1 Eanáir 1449 agus a fuair bás ar an 8 Aibreán 1492.
Speictream astúcháin
Tacar ar leith minicíochtaí radaíochta leictreamaighnéadaí, solas de ghnáth, a astaíonn nó a ionsúnn adaimh de chineál ar leith. Comhfhreagraíonn líne speictreach ar leith do thrasdul leictreoin idir dhá leibhéal fuinnimh ar leith. Faightear speictrim astaíochta nuair a chuirtear fuinneamh leis na hadaimh, mar shampla trí théamh nó díluchtú leictreach, a ardaíonn na hadaimh go dtí leibhéal fuinnimh níos airde. Astaíonn na leictreoin fhlosctha solas nuair a fhilleann siad don staid neamhfhlosctha. Táirgtear speictrim ionsúite nuair a chuirtear solas trí ábhar agus dealaíonn an t-ábhar tonnfhaid, sainiúil don ábhar, ón solas sin. Comhfhreagraíonn speictrim infridhearga do chreathanna is rothluithe móilíneacha. Comhfhreagraíonn speictrim X-ghathacha do thrasdulta go domhain in adaimh throma. Tugtar speictreascópacht ar staidéar ar speictrim, agus is teicníocht bhunúsach anailíse anois í sa cheimic is an fhisic. Ba chéim thábhachtach i bhforbairt na meicnice candamaí an taighde a rinne an fisicí Eilvéiseach Johann Balmer (1825-1898) ar speictrim hidrigine.
Gleann Arma
Is baile agus gleann é Gleann Arma (Glenarm), a bhfuil suite ar an gcósta thoir de Chontae Aontroma. Níl siad ach 19 ciliméadar ar siúl ó Latharna, an baile is mó sa cheantar.
Is é an t-aon cheann de Ghleannta na hAontroma atá Protastúnach den chuid is mó.
Speictriméadracht
Eolaíocht ina mbaintear feidhm as speictriméadar chun solas is tonnta leictreamaighnéadacha eile a anailísiú agus a speictrim a thomhas. Glacann an gléas seo an solas atá le tomhas trí scoiltín, cuireann trí lionsa é chun léas aontreoch a chruthú, cuireann trí phriosma nó gríl díraonta é chun an solas a spré ina ghathanna de dhathanna scoite, tomhaiseann déine gach datha, agus ar deireadh tarraingíonn graf de dhéine an tsolais i gcoinne an tonnfhaid nó an datha. Speictream atá sa ghraf seo. Astaíonn gach dúil speictream sainiúil ag gach teocht, agus mar sin is féidir comhdhéanamh foinse solais is a teocht a dhíorthú ó speictream an tsolais. Baineann réalteolaithe feidhm as speictriméadar chun na dúile atá i réalta nó réaltra i bhfad i gcéin a dhéanamh amach agus teocht rinn spéire a ríomh. Is féidir aistrithe i speictrim, mar dheargaistriú nó gormaistriú, a thomhas, agus uaidh sin gluaisne choibhneasta rinn spéire uainn nó chugainn.
Marós
Tom dlúth cumhra síorghlas is ea an marós. Fásann sé suas le 2 m ar airde. Dúchasach don Mheánmhuir, ar scrobarnach. Na duilleoga caol, dúghlas in uachtar is bán faoina mbun, na himill casta isteach. Na bláthanna éadrom gorm déliopach, na cinn in uachtar faoi chochall rud beag, na cinn in íochtar tríliopach spréite. Saothraítear go forleathan é mar mhaisiúchán agus luibh leighis.
Éabhlóid inréimneach
deas|150px|thumb|Comhchlaonadh Sa bhitheolaíocht, is éard is éabhlóid inréimneach ann ná éabhlóid neamhspleách cosúlachta struchtúrtha nó feidhmithe, nach bhfuil bunaithe ar chosúlacht an ábhair ghéinitigh a fuarthas le hoidhreacht, ag dhá orgánach neamhghaolmhara mar oiriúnú do mhodh beatha ar leith. Mar shampla, is toradh ar éabhlóid chomhchlaonta na cosúlachtaí idir éin is ialtóga a bhaineann lena gcumas eitilte.
Reifreann ar cheist na teorann i dTuaisceart Éireann, 1973
mion|Vótáil 99% ar son fanacht sa [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Ríocht Aontaithe]] Reáchtáladh reifreann ar cheist na teorann i dTuaisceart Éireann ar an 8 Márta 1973 (fógraíodh na torthaí an lá dár gcionn, 9 Márta). Vótáil 99% ar son fanacht sa Ríocht Aontaithe; Vótáil na hAontachtaithe d'aon ghuth. . B’ionann é sin agus 59% den toghlach ar fad.
Tuigeadh nach raibh sa reifreann an uair sin ach cleas polaitíochta ag Rialtas na Breataine, le feiliúnt do na hAondachtóirí. Bhí sé de chiall ag na náisiúntóirí fanacht sa mbaile, an uair sin, rud a bhain cuid den snas den dtoradh.
Londain
Phléasc na chéad bhuamaí de chuid an IRA i Londain le linn na dTrioblóidí. Ní raibh sna buamaí ach cleas chun an aird a bhaint den reifreann.
Gleannta Aontroma
Tá naoi ngleann i nGleannta Aontroma, nó i nGlinntí Aontroma, mar a fhuaimnítear an logainm i gcanúint an tuaiscirt. Tá siad suite in oirthuaisceart an chontae, ar an gcósta thoir, in Ultaibh. Tagann go leor turasóirí go dtí na gleannta, ó tá an ceantar ag cur thar maoil le cuimhní na staire Gaelaí, agus tírdhreach cuidsúlach le feiceáil ansin. Níl an Ghaeilge chomh beo agus a bhí sí tráth den tsaol, ach faoin am ar bunaíodh Conradh na Gaeilge, bhí cuid mhaith cainteoirí líofa dúchais fágtha sna Gleannta go fóill, agus d'fhoghlaim daoine de sheanfhondúirí an Chonartha an teanga ansin. Is é Baile an Chaistil an áit is láidre ó thaobh na Gaeilge de ar na saolta seo. Tá Naíscoil agus Gaelscoil ann anois, agus neart imeachtaí, ranganna Gaeilge agus araile ar fáil sa sráidbhaile. Bhí Feis na nGleann ag cur na Gaeilge chun cinn go láidir uair den tsaol, ach inniu, is mó a dhíríonn an Fheis ar chúrsaí staire na háite, in áit an Ghaeilge a chur chun cinn mar theanga phobail. Tá an ceol traidisiúnta fairsing sna Gleannta. Ar aon leis an nGaeilge, tá an ceol ag fás arís, ar an ábhar go bhfuil daoine óga ag cur spéise ann. Feictear ainmneacha na ngleannta scríofa thíos, ón tuaisceart go dtí an deisceart:
Amhas
deas|250px|thumb|Amhais san Afraic Is saighdiúir gairmiúil a fhaightear ar cíos chun freastal in arm eachtrannach é amhas.
Próiseas Fischer-Tropsch
Próiseas chun hidreacarbóin a tháirgeadh trí hidrigin is aonocsaíd charbóin a shreabhadh thar chatalaíoch, cóbalt nó iarann, ag ardteocht is faoi ardbhrú. Ainmníodh é as beirt ceimicithe Gearmánacha, Frantz Fischer (1877-1948) is Hans Tropsch (1889-1935).
Cathasach mac Ailealla
Rí Ulad de Dhál Araí ba ea Cathasach mac Ailealla (Sean-Ghaeilge Cathussach mac Ailello) (bás 749). Ailill mac Dúnghaile Eilne (bás 690), iar-rí Dhál Araí, ba ea a athair, agus Cú Chuarán mac Dúnghaile Eilne (bás 708), iar-rí Ulad, a uncail. Bhí Eilne suite idir an Bhanna agus an Bhuais i gContae Aontroma. Bhí sé i réim ón mbliain 735 go dtí 749.
Ní fios go cruinn cathain ar éirigh sé ina rí Dhál Araí. Feictear tásc Duib dá Inbir meic Congalaig rí na gCruithne (seo an teideal a thugtaí dóibh sna hannála) don bhliain 727. Feictear Ionrachtach mac Leathlobhair (bás 741) sa ríliosta roimh Chathasach, ach b'fhéidir é gur tháinig Ionrachtach mar chomharba i ríogacht Araí nuair a ndearnadh rí na nUlad de féin sa bhliain 735.
Maraíodh Cathasach ag Ráith Beithech, Contae Aontroma, is dócha ar mhaithe le Dál Fhiatach a thóg ar ais ríogacht na nUlad.
Ní thugtar ina thásc an teideal rí Ulad do Chathasach ní i nAnnála Tiarnaigh ní Annála Uladh, ach in ionad sin rí Cruithne. Creideann Byrne go raibh idir-ríocht ann idir 735 agus 750. Mar fíor, cuireann sí in úil go raibh Cathasach i gcoróin mar rí Dhál Araí ón mbliain 741 go dtí 749, agus dá bharr a áit i ríliosta na gCruithne.
Rinneadh rí Dhál Araí fosta dá mhac, Cináed Ciarrge (bás 776).
Gleann Cloiche
Tá Gleann Cloiche suite ar chósta thoir Chontae Aontroma. Is iad Carnlach agus Cuileannán na bailte is mó sa ghleann.
Tiber Falzett
Is léachtóir, píobaire agus amhránaí é Tiber Falzett. Tá taighde déanta aige ar aéistéitic na n-ealaíon i measc na nGael in Albain Nua agus in Albain. Is léachtóir le béaloideas é i Scoil na Gaeilge, an Léinn Cheiltigh agus an Bhéaloidis, An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath.
Mickey Rooney
B'aisteoir Meiriceánach é Mickey Rooney (23 Meán Fómhair 1920 – 6 Aibreán 2014).
Bataireacht
Sa lá atá inniu ann, tá roinnt daoine ag iarraidh an nós seo a athbheochan mar ealaín chomhraic.
Oleksiy Torokhtiy
Is tógálaí meáchan as an Úcráin é Oleksiy Pavlovych Torokhtiy (Úcráinis: Олексій Павлович Торохтій; rugadh 22 Bealtaine 1986 i Zougres). Ghlac sé páirt sna Cluichí Oilimpeacha dhá uair agus bhuaigh sé bonn óir i Londain 2012 ach, dícháilíodh é toisc gur sháraigh sé riail frithdhópála. Is comhalta é de Choiste Feidhmiúcháin Chónaidhm Tógála Meáchan na hEorpa é Oleksiy agus tá sé ina Leaschathaoirleach ar Choimisiún Lúthchleasaithe an Choiste Náisiúnta Oilimpigh san Úcráin. Is é Leas-Uachtarán Chónaidhm Tógála Meáchan na hÚcráine chomh maith. Faoi láthair, reáchtálann sé seimineáir agus ardranganna tógála meáchan timpeall an domhain. Is cruthaitheoir agus údar é Oleksiy de shraith clár traenála agus de chláir cothaithe atá ar fáil ar líne ar a dtugtar TorWod.
Saol Pearsanta
Tá Oleksiy pósta le Daria agus is múinteoir ceoil í. Tá mac acu darb ainm Myron, a rugadh in 2015.
Gairmréim Spóirt
Thosaigh Oleksiy ag tógáil meáchan sa bhliain 2000. Ghlac sé ballraíocht i bhFoireann Náisiúnta Tógála Meáchan Oilimpí na hÚcráine in 2005. Chuaigh sé san iomaíocht in 2006 i gCraobhchomórtais Shóisearacha na hEorpa inar bhuaigh sé bonn cré-umha. In 2008, ghlac Oleksiy páirt sna Cluichí Oilimpeacha i mBéising agus tháinig sé sa naoú háit san aicme meáchain 105kg. Tar éis na gCluichí, ní raibh sé in ann dul i mbun iomaíochta ar feadh cúig mhí mar gheall ar easpa tacaíocht airgeadais. Fuair sé urraíocht arís ansin agus lean sé ar aghaidh mar thógálaí gairmiúil.
Bronnadh bonn airgid air in 2009 i gCraobhchomórtais na hEorpa i mBúcairist. Ba é 405kg é an t-iomlán a bhí aige. In 2011, bhuaigh sé bonn cré-umha i gCraobhchomórtas an Domhain i bPáras. Ar an 6 Lúnasa 2012, bhuaigh Oleksiy bonn óir arís sna Cluichí Oilimpeacha i Londain. Bhain sé amach an chéad áit san aicme meáchain 105kg agus bá é 412kg é an t-iomlán a bhí aige ar an mbabhta seo. De bharr chlár athanailíse an Choiste Idirnáisiúnta Oilimpigh maidir leis na Cluichí 2012 i Londain, fógraíodh ar an 22 Nollaig 2018 go raibh toradh deimhneach ag Oleksiy i dtástáil le haghaidh drugaí a chuireann leis an bhfeidhmiú. Dheimhnigh an Coiste i mí na Nollag 2019, gur dícháilíodh Oleksiy dá bharr seo.
Ón 30 Aibreán 2020 amach, bhí tástálacha deimhnithe le haghaidh substaintí coiscthe ag 43 thógálaí maidir leis na Cluichí i Londain in 2012. Bhí boinn ag 22 acu agus bhí deich gcinn de na boinn caillte seo le fáil le hoidhreacht ag tógálaithe a raibh torthaí dearfacha le haghaidh substaintí coiscthe acu freisin.
Thomas Hare
Bhí An Ridire Thomas Hare (28 Márta 1806 – 6 Bealtaine 1891) ina dhlíodóir is leasaitheoir toghchánach de chuid Shasana. Chuir Hare ionadaíocht chionmhar chun chinn.
Lá an Daonlathais sa Nigéir
mion|clé|MKO Abiola Ceiliúrtar Lá an Daonlathais sa Nigéir ar an 12 Meitheamh. Cothrom an lae seo sa bhliain 1993, toghadh an taoiseach MKO Abiola ina Uachtarán ar an Nigéir. Go dtí sin, bhí rialtas míleata i gceannas ar an tír, faoi stiúir an Ghinearáil Ibrahim Badamasi Babangida (nó IBB)
Thomas Hare
Saol
Sa bhliain 1833 a glaodh chun an Bharra air agus sa bhliain 1853 a rinneadh Cigire na gCarthanas de agus Coimisinéir Cúnta ar an gCoimisiún Ríoga um Charthanais Cathrach ina dhiaidh sin.
Lá an Daonlathais sa Nigéir
Bogadh Lá an Daonlathais sa bhliain 2019 ó 29 Bealtaine go 12 Meitheamh. Bhí an 29 Bealtaine ag comóradh thús théarma oifige Olusegun Obasanjo sa bhliain 1999 mar an gcéad Uachtarán a toghadh go daonlathach.
Thug MKB Abiola an daonlathas ar ais chuig an tír mar a dhearfá!, ach cara le IBB ba ea é. Níl an daonlathas  sa Nigéir ach ina thús fós.
Thomas Hare
Saol
Chaith Hare chuid mhaith dá shaol ag cur cinn na hionadaíochta cionmhaire mar chóras toghchánach agus is é an leagan comhaimseartha den chóras a bheartaigh sé—an ionadaíocht chionmhar ar mhodh an aonvóta inaistrithe—atá i bhfeidhm chun dhá Thithe an Oireachtais, Tionól Thuaisceart Éireann, Feisirí Éireannacha de Pharlaimint na hEorpa agus na húdaráis áitiúla sa dá chuid d'Éirinn a thoghadh.
Cill Osbrain
Is baile agus paróiste sibhialta i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh san Albain í Cill Osbrain (Béarla: Closeburn).
Thomas Hare
Saol
Dúirt John Stuart Mill agus a lán daoine eile go raibh an-mholadh tuillte ag Hare as an bpáirt a bhí aige agus an cineál leasaithe thoghchánaigh sin á chur chun cinn.
Tuairisceoireacht dlí
Tá dlíodóirí freisin faoi chomaoin ag Hare as a ndearna sé mar thuairisceoir dlí. Níor tuairiscíodh Foss v Harbottle (1843) 2 Hare 461 agus Henderson v Henderson (1843) 3 Hare 100 ach i Hare's Reports in Chancery (1841-53) a chuir sé in eagar.
Cill Osbrain
Bhí timpeall 1,100 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2001.
Spéir ronnach
Patrún scamaill ciorracumalais is altacumalais a bhíonn cosúil leis na dathanna ar iasc, ronnach ach go háirithe. Faightear na scamaill seo níos airde ná 5 km.
Comhchordacht/neamhchordacht
Tomhas ar an oiread a roinneann cúpla comhionann (monaisiogótach). Úsáidtear í mar thomhas ar an oiread dá gcomhdhéanamh géiniteach atá in aon airí ar leith. Mar shampla, bíonn airdí an-chosúla ag 80% de chúplaí comhionanna, agus mar sin deirtear go bhfuil comhchordacht 80% acu maidir le hairde. Ach i 50% de chúplaí comhionanna a bhfaigheann duine díobh galar cosúil le diaibéiteas nó scitsifréine, ní bhfaigheann an duine eile é: deirtear, mar sin, go bhfuil siad 50% comhchordach maidir leis na galair sin (agus 50% neamhchordach, ar ndóigh). I gcásanna mar sin, is féidir go mbíonn fachtóirí comhshaoil chomh tábhachtach leis na fachtóirí géiniteacha.
Paulette Goddard
B'aisteoir Meiriceánach í Paulette Goddard (3 Meitheamh 1910 – 23 Aibreán 1990). Rugadh in Queens, Nua-Eabhrac í agus fuair sí bás in Ticino, san Eilvéis. Bhí cáil uirthi as a slí bheatha scannánaíochta in Ré Órga Hollywood.
Luathshaol
Rugadh Goddard i gCathair Nua-Eabhrac, mar Pauline Marion Levy, iníon le Joseph Russell Levy, mac le monaróir todóg rathúil ó Salt Lake City, agus Alta Mae Goddard. Ba de dhúchas Giúdach na Rúise a hathair, agus b' Easpagóideach de shinsearacht Shasana a máthair. Phós siad ar 28 Nollaig 1908 i Manhattan. Cé gu Marion ab ainm di, thug a máthair Pauline uirthi ó aois óg. Bhog Goddard lena tuismitheoirí go Kansas City, Missouri nuair a bhí sí óg, áit ar oibrigh a hathair do chomhlacht scannáin. Go gairid ina dhiaidh sin, scar a tuismitheoirí óna chéile agus fuair siad colscaradh i 1926. De réir Goddard, d'fhág a hathair iad, ach de réir J. R. Levy, d'éalaigh Alta leis an leanbh; chun cath caomhnóireachta a sheachaint, bhog sí féin agus a máthair go minic le linn a hóige, lena n-áirítear athlonnú go Ceanada ag pointe amháin. Níor bhuail Goddard lena hathair arís go dtí deireadh na 1930í, tar éis di a bheith cáiliúil. In agallamh a foilsíodh i Collier's, d'éiligh Goddard nárbh é Levy a hathair fola. Mar fhreagra, thionscain Levy agra ina n-aghaidh, ag éileamh gur scrios an t-agallamh a cháil agus gur chosain sé a phost, agus d'éiligh sé tacaíocht airgeadais uaithi; d'admhaigh Goddard a caillteanas sa chás in agallamh Nollaig 1945 le an iris Life, agus cuireadh iallach uirthi $ 35 sa tseachtain a íoc lena hathair.
Thosaigh Goddard ag mainicíneacht tar éis scaradh a tuismitheoirí, ag obair do Saks Fifth Avenue, Hattie Carnegie, agus daoine eile. Figiúr tábhachtach ina hóige ba ea uncail a máthar athartha Charles Goddard, úinéir an American Druggists Syndicate. Bhí ról lárnach aige i ngairm Goddard, ag chur an t-impreasóirin ó Bhroadway Florenz Ziegfeld in aithne di. Sa bhliain 1926, bhí sí ar an stáitse den chéad uair mar rinceoir i reiviú an tsamhraidh de chuid Ziegfeld No Foolin faoin ainm stáitse Paulette Goddard. D'fhostaigh Ziegfeld í do cheoldráma eile, Rio Rita, a d'oscail i mí Feabhra 1927, ach d'fhág sí an seó tar éis trí seachtaine a bheith i láthair sa dráma The Unconquerable Male, a léirigh Archie Selwyn. Mar sin féin, chlis go dona air agus níor dhún sé trí lá tar éis a chéadléirithe in Atlantic City. Go gairid ina dhiaidh sin, chuir Charles Goddard Eddard James in aithne di, uachtarán ar an Chomhlacht 'Southern Lumber Company', a bhí lonnaithe in Asheville, North Carolina. Ag aois 17, i bhfad níos óige ná James, phós sí é ar 28 Meitheamh, 1927, i Seagal, Nua-Eabhrac. Pósadh gearr a bhí ann, agus scar siad i 1929; deonaíodh colscaradh do Goddard in Reno, Nevada, i 1932, agus fuair siad socrú colscartha $ 375,000.
Gníomhréim scannánaíochta
Thug Goddard cuairt ar Hollywood den chéad uair i 1929, nuair nach raibh sí luait sna creidiúintía mar dhuine sa bhreis in dhá scannán, an gearrscannán le 'Laurel agus Hardy' Berth Marks (1929) agus dráma le George Fitzmaurice The Locked Door (1929). Tar éis di colscaradh a fháil ó James, thug Goddard agus a máthair cuairt ghairid ar an Eoraip sular fhill siad ar Hollywood. Nuair a d'fhill sí, shínigh Goddard a céad chonradh scannáin leis an léiritheoir Samuel Goldwyn le bheith ina 'Goldwyn Girl' i Whoopee! (1930). Bhí sí le feiceáil freisin i City Streets (1931), Ladies of the Big House (1931), agus The Girl Habit (1931) le haghaidh Paramount, Palmy Days (1931) le haghaidh Goldwyn, agus The Mouthpiece (1932) le haghaidh Warners. Mar sin féin, níor éirigh Goddard agus Goldwyn go maith lena chéile, agus thosaigh sí ag obair do Hal Roach Studios i 1932, le feiceáil i sraith ról tacúil (neamhchreidiúnaithe do cheithre bliana eile.
Ollscoil Teicneolaíochta Bhaile Átha Luain - Luimneach
Is Ollscoil Teicneolaíochta suite i mBaile Átha Luain, Luimneach, Inis is Cluain Meala é Ollscoil Teicneolaíochta Bhaile Átha Luain - Luimneach. Bunaíodh é i 2021.
Lillis Ó Laoire
Is ollamh le Gaeilge agus amhránaí aitheanta sean-nóis é Lillis Ó Laoire. Tá sé ag obair i Roinn na Gaeilge, Ollscoil na Gaillimhe.
Crois Mhícheil
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Crois Mhícheil.
Caladónaigh
deas|mion|261x261px| Pobail sa taobh ó thuaidh de Chúige Rómhánach Britania, de réir an leabhair [[Geografaíocht (Tolamaes)|Geografaíocht, scríofa ag Tolamaes sa 2ú haois ]] Ba chónaidhm treibhe iad na Caladónaigh (Caledones  nó Caledonii  ; An tSean-Ghréigis  Καληδῶνες, Kalēdōnes)  a labhair  an Bhriotainic in Albain mar atá anois ann le linn ré na hIarannaoise agus na Róimhe. D'eascair an t - ainm Caledonia as fhoirm na Gréigise den ainm treibhe. Measadh gur grúpa Briotanach iad na Caladónaigh, ach ina dhiaidh sin, tar éis choncas na Róimhe i leath theas na Breataine, rinneadh idirdhealú ar áitritheoirí an tuaiscirt mar Cruithnigh, a cheaptar gur daoine gaolmhara iad a mbeadh ag labhairt na Briotainice freisin. Mar sin ba naimhde Impireacht na Róimhe iad na Briotanaigh Chaledónacha, a bhí mar fhórsa forghabhála ag riaradh an chuid is mó den Bhreatain Mhór mar chúige Rómhánach Britannia.
Tógálaithe dúnta cnoic agus feirmeoirí iad na Caledónaigh, cosúil le go leor treibheanna Ceilteacha sa Bhreatain a threascair na Rómhánaigh agus a bhí treascartha ag na Rómhánaigh arís agus arís eile. Níor fhorghabh na Rómhánaigh an Chaladón go hiomlán, cé go ndearnadh siad roinnt iarrachtaí. Tá beagnach an fhaisnéis uile atá ar fáil faoi na Caledónaigh bunaithe ar fhoinsí Rómhánacha den chuid is mó, a d’fhéadfadh a bheith claontacht.
Glacann Peter Salway leis gur treibheanna Cruithneacha a bheadh sna Caledónaigh ag labhairt teanga a bhfuil dlúthbhaint aici leis an Bhriotainic Choiteann nó craobh di arna mhéadú ag trodaithe frithsheasmhachta Cruithneacha eile a teitheadh ó Bhritannia. Tá conspóid faoin tuairim seo, áfach, de réir an leabhair "Vita sancti Columbae (Adomnán) ", go raibh ateangaire ag teastáil ag teachta na hÉireann chun labhairt leis an rí Cruithneach nó duine áirithe a thiontú chun na Críostaíochta. B’fhéidir go raibh treibheanna i dtuaisceart lár na hAlban ceangailte leis an treibh Chaledónach, as a n-ainmnítear Cónaidhm stairiúil na Caledóine ina dhiaidh sin, mar na Vacomagi, Taexali agus Venicones a thaifead Tolamaes. B’fhéidir go raibh treibheanna i dtuaisceart lár na hAlban ceangailte leis an treibh Chaledónach, a n- ainmnítear Cónaidhm stairiúil na Caledóine ina dhiaidh sin, mar an Vacomagi, Taexali agus Venicones a thaifead Tolamaes. Tháinig na Rómánaigh ar chomhréiteach le treibheanna Cruithneach a leithéid agus na Votadini a ghníomhaigh mar stát eadrána.