cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Scannáin Iodálacha faoin Iarthar Fiáin
Sergio Leone - máistir an tseánra
Is é Sergio Leone an stiúrthóir is tábhachtaí a rinne scannáin faoin Iarthar Fiáin san Iodáil. Tá clú agus cáil ar an trí cinn a rinne sé sna blianta 1964-66: A Fistful of Dollars ("Dornán dollar"), For a Few Dollars More ("Ar son cúpla dollar eile"), agus The Good, the Bad, and the Ugly ("An Fear Maith, an Drochfhear, agus an Fear Míofar"). Tugtar "tríológ na ndollar" ar an tsraith seo go minic. Murab ionann agus na scannáin eile den chineál sin, bhí buiséad ard ag an gceann deireanach acu - chaith Leone breis is milliún dollar á dhéanamh. Ba é Clint Eastwood a rinne an phríomhpháirt sa trí scannán, agus ba é Ennio Morricone a chum an ceol.
Contae Northampton, Pennsylvania
Is contae i oirthear bPennsylvania é Northampton. I 2010 bhí cónaí ar 297,735 duine i gcontae Northampton suas ó 267,066 duine sa bhliain 2000. Is é Easton príomhbhaile an contae. Tá an contae 980 km2 san iomlán(uisce+talamh).
Teangacha
De réir daonáireamh S.A.M. 2000 is í Béarla an teanga is comónta i gcontae Northampton agus í an mháthairtheanga do 224,390(89.28%) duine sa chontae. Bhí Spáinnis an dara teanga is comónta sa chontae agus í an phríomhtheanga do 13,870(5.52%) duine, bhí Iodáilis an tríú teanga is comónta agus í an phríomhtheanga do 1,815(0.72%) duine sa chontae.
Robert Schumann
Ba chumadóir Gearmánach é Robert Schumann (Zwickau, 8 Meitheamh, 1810 - Endenich, Bonn, 29 Iúil, 1856) sa Ré Rómánsúil agus ceann de na ceoltóirí is mó cáil sa chéad leath den naoú haois déag. Léirigh sé in a shaol agus agus ina a obair nádúr an rómánsachais, fillte i gcónaí i bpaisean, i ndráma agus, sa deireadh, i dtragóid.
00792 (Cód ZIP)
Is éard is 00792 ann ná Cód ZIP don bhardasacht Humacao, Pórtó Ríce.
Cart
Is abhainn suite i gComhairle Shiorrachd Rinn Friù é Cart.
Frog an gháire
Ainmhí is ea frog an gháire (Pelophylax ridibundus). Amfaibiach atá ann.
Contae Izard, Arkansas
Is contae in Arkansas é Contae Izard. Is é Melbourne príomhbhailte an chontae, agus is é Horseshoe Bend an chathair is mó daonra. Sa bhliain 2016 bhí 13,433 duine ina gcónaí ann. Is contae tirim é.
Perugia
Is í Perugia príomhchathair réigiún Umbria san Iodáil.
Contae Northumberland, Pennsylvania
Is contae i oirthear bPennsylvania é Northumberland. I 2010 bhí cónaí ar 94,528 duine i gcontae Northumberland síos ó 94,556 duine sa bhliain 2000. Is é Sunbury príomhbhaile an contae. Tá an contae 1,240 km2 san iomlán(talamh+uisce).
Teangacha
De réir daonáireamh S.A.M. 2000 is í Béarla an teanga is comónta i gcontae Northumberland agus í an phríomhtheanga do 85,740(95.82%) duine sa chontae. Bhí Spáinnis an dara teanga is comónta sa chontae agus í an phríomhtheanga do 1,335(1.49%) duine, bhí Gearmáinis Amanaigh an tríú teanga is comónta agus í an phríomhtheanga do 558(0.62%) duine sa chontae.
Xéaroftailme
mion|clé|Treatise on the diseases of the eye, including the anatomy of the organ, Stellwag von Carion, Karl, (1868) (14764677412) Is éard is xéaroftailme ann ná triomú na súl, ionas nach féidir leis an othar deora ar bith a dhéanamh.
Is í easpa vitimín A is cúis leis an xéaroftailme, de ghnáth.
Má fhágtar an t-othar ag éileamh leis an ngalar gan an vitimín a thabhairt dó, caillfidh sé radharc a shúl sa deireadh.
Corca Laidhe
Ríocht agus dream de shliocht na nDáirine ab ea an Chorca Laidhe nó Laoi (Sean-Ghaeilge Corcu Loígde ), le brí Cine Bhandia an Lao.
Príomh-rítheaghlach na nDáirine ab ea an Chorca Laidhe, a ríocht lonnaithe in iarthair Chontae Chorcaí. Tiarnaí na nUlad ba ea a ngaol is gairide, an Dál Fiatach.
Achoimre stairiúil
Ceannairí na Mumhan ab ea an Chorca Laidhe, agus is amhlaidh dúichí laistigh de, go dtí go luath sa 7ú haois AD, agus an am sin an ríocht is mó ar an oileán. Bhris as a chéile áfach a gcomhaontas ársa le Ríocht an Osraí le teacht i réim na nEoghanacht. D'aistrigh go leor dreamanna a ndílseacht ón gCorca Laidhe go dtí na hEoghanachta, is suntasaí na Múscraige, dream Érann gaolta ach i bhfad amach leis an gCorca Laidhe. Moladh chomh maith ionchuir ón gclann Uí Néill mar mhórthionchar, óir gur mhian leo nach mbeadh choíche duine den Chorca ina rí Teamhrach.
Phós ámh Aimeann, iníon Aonghasa Bhoilg, Conall Corc, agus dá bharr bhí an Chorca Laidhe gaolta le ciorcal laistigh na nEoghanacht. Bhí stádas ar leith ag an gCorca i saol an ríshleachta nua — níor ríocht cíosaí óir gur iar cheannairí iad, stádas a bhí ag an Osraí fosta.
Sa 12ú haois, tugadh a ríocht ar a dtoil féin le chéile le Deoise Rois, agus bhí cumhacht ar leith ag clann Uí Dhrisceoil mar tiarnaí mara. . Teaghlaigh tábhachta eile ab ea clanna Uí Chofaigh, Uí Laoghaire, Uí Aonghasa, agus Uí Fhloinn (Ó Floinn Arda), chomh maith leis an gclann liteartha Uí Dhuinnín. D'fhéadfadh gur bhaill an Chorca iad na clanna Uí Aodha, Uí Chróinín, Uí Dhuinnshléibhe, san áireamh.
Tugadh le chéile leis an mbarúntacht mheánaoiseach Cairbrigh an-chuid de thailte brabúsacha cois cósta a bhíodh i seilbh tráth na Corca Laidhe. Choinnigh clann Uí O'Dhrisceoil a cuid stádas mar theaghlach ríoga faoi cheannas chlann Mhic Cárthaigh Riabhach. Rinneadh an bharúntacht Bheanntraí as roinnt tailte san iarthar a gcríoch.
Is rud ait é nach raibh ach mionghníomhaíocht pholaitiúil as an gCorca Laidhe i ndiaidh na 7ú haoise. D'éirigh ina ábhar seanscéalach a ngradam ársa, lenár chumadh seanscéalta bunúsacha na ríochtaí níos óige. Is é an sága is cáiliúla sa scéalaíocht ná Cath Maige Mucrama.
Is amhlaidh gurbh iar-foríochta an Chorca Laidhe iad na clanna ':Uí Fidgenti agus Uí Liatháin''.
Ré Thúdarach
mion|250px|[[Cairbrigh le linn ré na dTúdarach]]
The history of the Ó hEidirsceoil clan and the seaside village of Baltimore are inextricably linked. The first historical mention of the Ó hEidirsceoil (anglicised O'Driscoll) clan occurs in the Annals of Inisfallen where the death in 1103 of Conchobar Ua hEtersceóil king of Corcu Loígde was recorded. The surname O'Driscoll is an anglicised form of the Gaelic Ó hEidirsceóil which has the meaning of "diplomat" or "interpreter." (eidir 'between' + scéal 'story', 'news').
The originator of the name is thought to have lived in the 9th century. Prominent in the village today is the restored castle of Dunasead (castle of jewels) which was an Ó hEidirsceoil stronghold built around 1600 as a fortified house probably by Sir Fineen Ó hEidirsceoil, who was a knight of Queen Elizabeth I. As the power of the Corcu Loígde alias Dáirine as Kings of Munster, Tara, and a large part of Ireland faded in the Dark Ages, their empire broken up, their center of political power shifted south into the wild country of West Cork, or Ross Carbery as it is known in local history, and this is where the O'Driscoll clan has been prominent throughout history.
Baltimore is a strategic harbour town on Roaringwater Bay located west of Kinsale and east of Mizen Head. Baltimore Harbor is protected by two offshore Islands Cape Clear to the west and Sherkin Island. During the medieval period which was the height of the Ó hEidirsceoil's influence, they had fortresses on these islands as well as near Lough Ine which is a salt water lake on the nearby coast to the east of Baltimore. The Ó hEidirsceoil heritage is territorially associated with these lands around Baltimore, and an oral legend has it that if any seafarer were to land on the Islands of Sherkin or Clear or the mainland of West Carbery, that an Ó hEidirsceoil would require payment of a dockage fee. The Ó hEidirsceoil's were historically a seafaring clan who had up to 100 sailing vessels in their fleet which were used in both fishing and policing the local waters. The Ó hEidirsceoil's in this era were known to trade extensively with France, Portugal and Spain. Merchant ships whether they were foreign or from neighbouring towns such as Waterford when sailed into Ó hEidirsceoil waters were sometimes considered fair game.
Sir Fineen is remembered locally as somewhat of a rogue since as a political expedience he opened the local lands to English "planters" and in doing so saved his homelands from falling to local invasion by the local O'Mahony, O'Leary and MacCarthy clans, with the help of the English whose fleet he harboured. Sir Fineen himself was driven in his dotage to live on a small island in Lough Ine as a recluse and oral history claims that he grew rabbit's floppy ears. He is said to have died in England or Spain on a mission to Queen Elizabeth I whose death preceded his own. His heirs may have survived in Baltimore and abroad but were never again political chiefs in the historical era.
Several years after Sir Fineen's demise, the village of Baltimore suffered a catastrophic defeat as recorded in the Annals of Kinsale, when it was sacked in 1631 by Algerian mercenaries led by a Dungarvan man John Hackett who was later hanged for this crime of revenge. Legend has it that Hackett's boat was seized by the Algerians and that he refused to guide them into Kinsale but instead led the Barbary coast pirates to Baltimore claiming its riches possibly because of the historical dispute between Waterford and the Ó hEidirsceoils. Ironically, nearly all of the 107 captives that were taken from Baltimore by the Turks were for the most part the English "planters," who were made into galley slaves or harem girls and only two of whom were ever returned to Ireland.
The Ó hEidirsceoil's appear to have survived the Sack of Baltimore quite well either in the offshore islands or by clinging to the highlands of "The Hill" overlooking Baltimore's cove where the pirates landed, or retreating to the surrounding hollows or to the upstream town of Skibbereen. To the current time the Ó hEidirsceoil's claim ownership of "The Hill" in Baltimore as well as many lots and farms in the Islands as well as on the nearby River Ilen and to many other properties in West Cork.
French wine
Corcu Loígde trade with France dates from the Middle Ages. The Ó hEidirsceoils are known from an early time to have had a trading fleet active along the French Atlantic Coast in the Bay of Biscay, as far south as Gascony, importing wine back to their region and into Munster.
Hennessy Cognac
After serving as a mercenary for Louis XV of France, the Corcu Loígde nobleman Richard Hennessy would establish his famous Hennessy Cognac on land given him by the king in compensation. Several of his descendants have gone on to distinguish themselves in French politics, notably Jean Hennessy. -->
Tagairtí annál
Féach Annála Inis Faithlinn
Craobh ghinealaigh
Thug Seán Ó Donnabháin agus eile faoi dheara gurb é ginealach Chorca Laidhe ar ceann desna ginealaigh is casta atá le fáil sa scéalaíocht Ghaelach, agus caithfear é sin cuimhniú sa chraobh a leanas. Cuireadh roinnt daoibh as ord ag annálaithe meánaoiseacha ó thaobh croineolaíochta de.
Ard-Rí eile de chuid an Chorca Laidhe ab ea Eochaid Apthach, ach is deacair é a chur sa ghinealach de bharr a thruailliú roimh Shithbolg.
Ní fheictear thuas an ghlúin tábhachtach de chuid Deda (a quo Clanna Dedad), an comhshinsear is déanaí den Dál Fiatach agus Dál Riata na Uladh agus na hAlban de réir roinnt ginealaigh oifigiúil. Tá leaganacha dá ainm le fáil i roinnt luathghinealaigh an Chorca Laidhe: Deaghmanrach, Deadhmannra agus Deagha Dearg.
Píodmant
Is réigiún san Iodáil é Píodmant, atá suite i dtuaisceart na tíre. Piemonte an t-ainm Iodáilise. Piemont an leagan a úsáidtear sa teanga áitiúil. Is í Torino príomhchathair an réigiúin.
"Chois na sléibhte" is brí leis an ainm sin Píodmant (ad pedem montium as Laidin), agus na hAlpa ag timpeallú an réigiúin ó thrí thaobh. Tá an réigiún ag críochantacht leis an bhFrainc, an Eilvéis agus roinnt réigiún eile san Iodáil, mar atá, Liguria, Gleann Aosta, an Lombaird, agus Emilia-Romagna.
Stair
Ar dtús, ba iad na treibheanna Ceilteacha, cosúil leis na Taurini agus na Salassi, a bhí ina gcónaí sa réigiún. Timpeall ar 220 RC, chuir na Rómhánaigh faoi chois iad. Coilíneachtaí Rómhánacha iad ó thús Torino (Augusta Taurinorum) agus Ivrea (Eporedia), mar shampla. I ndiaidh d'Impireacht Rómhánach an Iarthair dul de dhroim an tsaoil, rinne idir chomharsana agus eachtrannaigh is bharbaraigh éagsúla léirscrios timpeall an réigiúin.
Sa bhliain 1046, rinne Ódó (nó Ottó), Cúnta Shaváí, a chuid féin de Phíodmant. Sa bhliain 1416, rinneadh Diúcacht de Shaváí, agus sa bhliain 1563, d'athraigh an Diúc Emanuele Filiberto a chúirt go Torino. Sa bhliain 1762, bhain Diúc Phíodmant amach ríghe na Sairdíne, agus tháinig Ríocht Phíodmant agus na Sairdíne ar an bhfód.
Sa bhliain 1796, d'fhorghabh trúpaí réabhlóideacha na Fraince an réigiún, agus ghair na réabhlóidithe áitiúla poblacht de - Poblacht Alba, nó repubblica di Alba. Cathair bheag i bPíodmant é Alba, i gceantar a bhfuil clú agus cáil ar a chuid fíonta. Níor mhair an phoblacht - ná an dara poblacht a bunaíodh ina dhiaidh sa réigiún, mar atá, an Phoblacht Fho-Alpach nó Repubblica Subalpina - i bhfad, agus le fírinne ní raibh iontu riamh ach stáit shoip a bhí i dtuilleamaí na Fraince le haghaidh tacaíochta. Nuair a tháinig Comhdháil Vín le chéile, cuireadh Ríocht Phíodmant agus na Sairdíne ar bun arís, agus bhronn an Chomhdháil ríocht Genova ar rí Phíodmant agus na Sairdíne le go mbeadh an tír ní ba láidre dá n-ionsódh na Francaigh arís í.
Ba í Ríocht Phíodmant agus na Sairdíne túsphointe an Risorgimento, is é sin, athaontú na hIodáile ón mbliain 1859 ar aghaidh. Go bunúsach, shealbhaigh Rí Phíodmant iomlán na hIodáile de réir a chéile, agus an ríocht Iodálach a tháinig ar an bhfód mar seo, ba í Ríocht Phíodmant í, de jure. Ar dtús, ba í Torino príomhchathair na hIodáile seo, ach ansin, hathraíodh an phríomhchathair go Flórans, agus ina dhiaidh sin go dtí an Róimh.
Tagairtí
thumb|left|600px|Biella, Píodmant
An Compás
Tá an Compás ar cheann de na réaltbhuíonta beaga deisceartacha. Léiríonn sé compás línitheora, uirlis a mbaintear úsáid as chun ciorcail, srl., a tharraingt. Bí cúramach gan é a thógáil in abhraíocht réaltbhuíon Chompás an Mhairnéalaigh.
Circinus an t-ainm Laidine a thugtar ar an gCompás. As Béarla, aistrítear an t-ainm seo mar The Pair of Compasses chun é a aithint ó Pyxis (.i. Compás an Mhairnéalaigh), nó The Mariner's Compass.
Stair
Ba é an réalteolaí Francach an tAb Nicolas Louis de Lacaille a chruthaigh réaltbhuíon an Chompáis. Chaith Lacaille na blianta 1751 agus 1752 san Afraic Theas agus é ag clárú réaltaí an leathsféir theas. Bhí beagnach 10,000 réalta agus 42 réada domhainspéire ar an léarscáil neamhaí a rinne sé ag an am sin. Tháinig amach an chéad eagrán sa bhliain 1756 ach ní raibh ann ach plánaisféar agus é sa teanga Fraincise. Níor foilsíodh an chatalóg iomlán agus eagrán deifnídeach an phlánaisféir go dtí an bhliain 1763, bliain amháin tar éis bhás Lacaille. Coelum Australe Stelliferum an t-ainm a thug Lacaille ar an leabhar seo. San eagrán seo, d'aistrigh sé na hainmneacha ón bhFraincis go dtí an Laidin, agus chuir sé trí réaltbhuíon na Cíle, na Seolta agus Dheireadh na Loinge in áit Argo Navis (nó Le Navire, mar a thug sé air sa chéad eagrán).
Coróin an Deiscirt
Réaltbhuíon bheag ar an leathsféar neamhaí theas is ea Coróin an Deiscirt. Tá an réaltbhuíon seo ar cheann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha, agus bhí sé freisin ar cheann de na 48 réaltbhuíon ar chatalóg Tholamaes. Corona Australis, nó Corona Austrina, an t-ainm Laidine a thugtar ar Choróin an Deiscirt.
An Compás
Stair
Le linn dó a bheith ag cur i gclár na réaltaí theas, chum Lacaille ceithre réaltbhuíon déag chun áiteanna éigin i ndeisceart na spéartha a líonadh nach raibh a lán réaltaí iontu – agus an Compás ina measc (féach an bosca thíos). Sa lá atá inniu ann glacann an an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta (ARI) le gach ceann de na réaltbhuíonta sin; agus glactar freisin leis na trí réaltbhuíon a rinne Lacaille as an Long.
Coróin an Deiscirt
Sa bhliain 1932 d'athraigh an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta ainm Laidine na réaltbhuíne seo go Corona Austrina go hoifigiúil, cé go bhfuil an seanainm Laidine Corona Australis níos coitianta go fóill.
An Compás
Stair
Ar dtús thug Lacaille an t-ainm Le Compas ar an réaltbhuíon seo, ach Circinus an t-eagrán Laidine atá ar Coelum Australe Stelliferum.
Miotaseolaíocht
Ós rud é nár cruthaíodh réaltbhuíon an Chompáis go dtí an 18ú haois, níl aon bhaint aici le miotaseolaíocht an tSeansaoil. Lena chois sin, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht leis an réaltbhuíon seo ós rud é gur scoir Lacaille den thraidisiún sin ar dá réir a d'ainmnítí na réaltbhuíonta as carachtair mhiotaseolaíocha; ina áit sin roghnaigh sé go formhór ainmneacha uirlisí a úsáidtear sna heolaíochtaí.
Kenzaburo Ōe
Scríbhneoir Seapán ach is ea Kenzaburō Ōe (大江 健三郎 Ōe Kenzaburō a rugadh ar 31 Eanáir 1935 agus a d'éag ar 3 Márta 2023). Tá meas air mar údar fíorthábhachtach i litríocht chomhaimseartha na Seapáine.
D’fhág litríocht agus teoiricí liteartha na Fraince agus Mheiriceá rian suntasach ar a chuid úrscéalta, gearrscéalta agus aistí agus cuireann a shaothar síos ar chúrsaí polaitíochta, fealsúnachta agus sóisialta. Scríobh sé faoi airm núicléacha, faoi chumhacht núicléach, faoi neamhaontachas agus faoin eiseachas.
Bronnadh Duais Nobel na Litríochta air sa bhliain 1994 as cruinne a chumadh ina dtagann an saol agus an mhiotaseolaíocht le chéile agus ina dtugtar cuntas mearbhlach ar chás an duine. clé|mion|"A Personal Matter"
Beatha
clé|mion|2005 Rugadh é i sráidbhaile i maoracht Ehime ar oileán Shikoku agus é ar an tríú mac de sheachtar clainne. Fuair a athair bás sa Dara Cogadh Domhanda agus ba í a mháthair is túisce a thug oideachas dó. Cheannaigh sí leabhair dó, leithéid The Adventures of Huckleberry Finn, a chuaigh go mór i bhfeidhm air. Dúradh leis ar scoil go raibh Impire na Seapáine ina dhia, ach tar éis an chogaidh thuig sé nach raibh bunús leis an scéal sin agus mhothaigh sé gur cuireadh an dallach dubh air. D’fhágfadh an tuiscint seo a rian ar a shaothar.
Tá Ōe ina chónaí i dTóiceo agus tá triúr clainne aige. Tá an mac is sine aige faoi mhíchumas inchinne, rud atá ina théama i saothar an údair.
Sa bhliain 1994 bhain sé Duais Nobel na Litríochta ach dhiúltaigh sé d’Ord Cultúir na Seapáine toisc gurb é an tImpire a bhronnann é. Dúirt sé nach ngéilleann sé d’aon údarás ach an daonlathas amháin.
Ghlac Ōe páirt i bhfeachtais síochána agus fhrithnúicléacha agus tá leabhair scríofa aige bhuamáil adamhach Hiroshima agus Nagasaki. I ndiaidh tubaiste núicléach Fukushima sa bhliain 2011 ghríosaigh sé an Príomh-Aire Yoshihiko Noda chun fhuinneamh núicléach a thréigean.
Scríbhneoireacht
Idir na blianta 1958 agus 1961 d’fhoilsigh Ōe roinnt leabhar a bhain feidhm as meafair chollaí chun cur síos ar fhorghabháil na Seapáine. Cháin a lán léirmheastóirí gáirsiúlacht na scéalta seo, cé go raibh bunús ealaíonta léi. Ina dhiaidh sin, idir na blianta 1961 agus 1964, thug sé aird ar shaol na gcoirpeach. Tá rian an eiseachais agus litríocht na rógairí ar na leabhair seo agus frithlaochra iontu atá in ann an saol a lochtú toisc go bhfuil siad ar imeall an tsaoil sin.
Sa bhliain 2005 d’agair beirt athoifigeach Sheapánacha an dlí ar Ōe as clúmhilleadh a dhéanamh in Nótaí Okinawa, aiste a scríobh sé sa bhliain 1970 agus é á mhaíomh gur thug saighdiúirí Seapánacha ar a lán sibhialtach in Okinawa lámh a chur ina mbás féin nuair a rinne na Comhghuaillithe ionradh ar an oileán. Sa bhliain 2008 chaith Cúirt Dúiche Osaka an cúiseamh amach.
Coláiste Phobal Naomh Áine
Is coláiste suite i gContae an Chláir é Coláiste Phobal Naomh Áine.
00745 (Cód ZIP)
Is éard is 00745 ann ná Cód ZIP don bhardasacht Río Grande, Pórtó Ríce.
Íoc agus taispeáin
thumb|upright|Comhartha íoc agus taispeáin i m[[Baile Átha Cliath.]] Is córas é "Íoc agus taispeáin" chun srian a chur ar locadh gluaisteáin ar sráideanna nó i gcarrchlósanna nó in áiteanna eile. Ní mór do dhaoine léiriú go bhfuil táille íoctha acu ionas go mbeidh cead acu a ngluaisteáin a fhágáil san áit sin. Ceannaíonn tiománaithe gluaisteáin duillín le taispeáint ina ngluaisteáin ó inneall faoi leith gar don áit ina loctar na gluaisteáin. Mura fheiceann maoir thráchta go bhfuil íoctha ag tiománaí, cuirfear teanntán ar roth ar an ngluaisteán.
Bíonn an limistéar ina gceannaítear an duillín clóite ar an nduillín. Clóbhuaitear an dáta agus am tosaithe agus am éaga an táille íoctha. Bíonn teorainn ama ar an nduillín. Ní mór don tiománaí a thuilleadh a íoc chun an gluaisteán a fhágaint ar feadh tamall eile nó bogadh ar aghaidh. Arís, mura dhéantar ceachtar den dá rud, cuirfear teanntán ar roth.
Tá córas nua i bhfeidhm i gcathracha éagsúla, Baile Átha Cliath ina measc, inar féidir le tiománaithe na táillí íoc agus taispeáin a íoc trí a ngutháin shoghluaiste.
thumb|upright|left|Inneall íoc agus taispeáin de chuid Stelio
Trentino-Tirol Theas
Is réigiún san Iodáil é Trentino-Tirol Theas, suite i dtuaisceart na tíre. Is í Trento príomhchathair an réigiúin.
Páirc Mhaolagain
Is stáisiún suite i gComhairle Shiorrachd Rinn Friù í Páirc Mhaolagain.
Cnádán
Ainmhí is ea an cnádán. Amfaibiach atá ann.
Arsanaigh
Drugaí a shaothraigh an t-eolaí Gearmánach Paul Ehrlich go luath sa 20ú céad. Rinne sé scagthástáil ar chuid mhaith ábhar orgánach ina raibh arsanaic, ag iarraidh teacht ar dhrugaí a d'fhéadfadh a bheith éifeachtach i gcoinne suanghalair na hAfraice. Fuair sé go raibh uimhir 606 ina shraith thástálacha níos éifeachtaí ná na cinn eile, agus tugadh 606 is an trádainm Salvarsan air. Ina dhiaidh sin fuarthas go raibh sé éifeachtach i gcoinne ionfhabhtaithe le spireacaeit. I 1910 taispeánadh gur leigheas ar shifilis freisin é, agus baineadh feidhm as chuige sin go dtí 1945 nuair a tugadh peinicillin isteach. Faoi seo ní úsáidtear na harsanaigh a thuilleadh mar go bhfuil drugaí níos sábháilte le fáil.
Dan Sullivan (EastEnders)
Is carachtar ficseanúil é Dan Sullivan ar an gclár teilifíse EastEnders. Ghlac Craig Fairbrass an pháirt mar Dan. Chonacthas Dan ar an gclár den chéad uair ar an 7 Meitheamh agus den uair dheireanach ar an 16 Lúnasa 2005.
Port-adhair Eadar-náiseanta Ghlaschú
deas|250px|thumb|Port-adhair Eadar-náiseanta Ghlaschú Is aerfort suite i gComhairle Shiorrachd Rinn Friù é Port-adhair Eadar-náiseanta Ghlaschú.
Srath Ghriobhaidh
Is srath suite i gComhairle Shiorrachd Rinn Friù é Srath Ghriobhaidh.
Bridgeport, Connecticut
Is í Bridgeport an chathair is mó sa stát Connecticut, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, tá 146,425 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Bridgeport suite i gContae Bridgeport-Stamford. Tá Bill Finch ina mhéara. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1821.
Screamh aigéanach
mion|300x300px|Léiríonn dathanna aois an litisféir aigéanaigh, áit a thugann an dath dearg le fios an aois is óige, agus gorm an aois is sine. Léiríonn na línte plátaí teicteonacha. Is éard is screamh aigéanach ann ná an ciseal is uachtaraí den chuid aigéanach de phláta teicteonach. Forleagann an screamh an ciseal soladach agus is uachtaraí den mhaintlín. Is éard is an litisféar ann ná an screamh agus an maintlín soladach le chéile..
Chronicon Scotorum
De réir Nollag Uí Mhuraíle, is cnuasacht annál de chuid Cluain Mhic Nóis é, thar an tréimhse ón ré réamhstaire go dtí AD 1150 le roinnt bearnaí, gaolmhar le hAnnála Tiarnaigh. Caomhnaítear é a bhuí le cóip pháipéir a rinne Dubhaltach Mac Firbhisigh c. 1640, bunaithe ar foinse nach bhfuil ar marthain.
Bhí cóip Mhic Fhirbhisigh ag a chara Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh sa 17ú haois, ach fuarathas é sa Fhrainc le linn na 1760í sular cheannaigh Coláiste na Tríonóide é sa bhliain 1776. Eagraithe agus foilsithe ag William M. Hennessy sa bhliain 1866. Meastar gurb é ar cheann desna hannála Gaelacha is fearr atá ar marthain, as ucht a chuid eoalis chruinn.
Deirtear gurbh é Giolla Críost Ó Maoil Eoin é tiomsaitheoir an téacs, ach más fíor, leanadh den obair am éigin tar éis a bháis. Ní fios i ndáiríre go cruinn a chuid ionchuir maidir leis an Chronicon.
Geata Nua Bhaile Átha Cliath
Is éard is Geata Nua Bhaile Átha Cliath ann ná geata isteach go Baile Átha Cliath trí bhallaí na cathrach meánaoisí. Dá mba mhaith le duine Baile Átha Cliath a fheiceáil mar a bhí sna meánaoiseanna, d'fhéadfaí dul isteach trí Gheata San Audoen, an t-aon gheata cathrach atá fágtha sa lá atá inniu ann. Bhí an Geata Nua in iarthar Bhaile Átha Cliath i rith na meánaoiseanna. Príosún a bhí sa túr ó dheas go dtí an bhliain 1780. Bhíodh daoine á gcrochadh taobh leis an bpríosún, agus bhíodh pionóis den uile chineál á ngearradh ar dhaoine in aice láimhe ag Margadh an Arbhair.
Foinsí
Tá an t-alt seo bunaithe ar chomharthaí poiblí de chuid na Comhairle Cathrach.
Am
thumb|right|[[Éirí na gréine ar thaispeáint in iar-aga.]]
Is comhpháirt í am de chórais thomhais le haghaidh teagmhas a chur in ord, le haghaidh marthanachta teagmhas agus na n-eatramh eatarthu a chur i gcomparáid le chéile, agus le haghaidh gluaisní réad a mheas.
Is é an t-am a scarann imeachtaí leanúnacha ó imeachtaí comhuaineacha.
Luaitear an t-am mar an 4ú toise, leis na 3 thoise spásúil.
Ligeann an t-am dúinn feiniméan amháin a ainmniú mar chúis is feiniméan eile mar thoradh, agus an aimsir chaite, an aimsir láithreach is an aimsir fháistineach atá le teacht a ainmniú freisin. clé|mion|clog adamhach
Fisic
I meicnic Newton, is dearbhthomhas an t-am, agus is ionann soicind atá tomhaiste ag breathnadóir amháin is soicind atá tomhaiste ag breathnadóir ar bith eile.
Ach thaispeáin teoiric na coibhneasachta speisialta gur mícheart an tuiscint seo go ginearálta. I gcórais teirmidinimice, díorthaítear treo-aimsitheacht ama ón eantrópacht.
Braitheadh treo-aimsitheacht an ama i bhfisic na gcáithníní den chéad uair i 1998 trí thréithe na gcáithníní fonúicléacha, na céóin.
Tomhas
mion|orláiste Úsáidtear an tsiombail t dó, agus tomhaistear é i soicindí (s), nóiméid is uaireanta.
Cainníocht scálach a thugtar ar chainníocht nach bhfuil treo sa spás ag gabháil léi.
Cainníocht scálach is ea an t-am. Is é "t" an tsiombail air.
An soicind ("s"), sin an t-aonad ama.
Déantar cainníochtaí beaga ama a thomhas ina milleasoicindí nó ina micreasoicindí.
Déantar eatraimh ama níos mó ná sin a thomhas ina n-uaireanta, ina laethanta nó ina mblianta.
Is ina soicindí is ceart fad ama a scríobh agus fadhbanna uimhriúla á réiteach san fhisic.
An Fheoir
Abhainn in oirdheisceart na hÉireann is ea an Fheoir, a shníonn ar feadh 140 ciliméadar soir, ag tosú ar Bearnán Éile i dtreo na Mara Ceiltí. Ceann de na haibhneacha ar a dtugtar na Triúr Deirfiúracha atá inti - an Bhearú agus an tSiúir na cinn eile. Draenálann an Fheoir 140 ciliméadar ar fhad, timpeall 2,530 ciliméadar cearnach de Cúige Laighean agus Cúige Mumhan.
Aosta
Is í Aosta príomhchathair réigiún Valle d'Aosta san Iodáil. Bhí 34,800 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2013.
Contae Perry, Pennsylvania
Is contae i oir dheisceart bPennsylvania é Perry. I 2010 bhí cónaí ar 45,969 duine i gcontae Perry suas ó 43,602 duine sa bhliain 2000. Is é New Bloomfield príomhbhaile an contae. Tá an contae 1,440 km2 san iomlán(uisce+talamh).
Teangacha
De réir daonáireamh S.A.M. 2000 is í Béarla an teanga is comónta i gcontae Perry agus í an phríomhtheanga do 39,490(96.77%) duine sa chontae. Bhí Spáinnis an dara teanga is comónta sa chontae agus í an phríomhtheanga do 470(1.15%) duine, bhí Gearmáinis Amanaigh an tríú teanga is comónta agus í an phríomhtheanga do 384(0.94%) duine sa chontae. Bhí Gaelainn an naoú teanga is comónta i gcontae Perry sa bhliain 2000 agus í an phríomhtheanga do fiche duine sa chontae.
Ronnie Biggs
Ba Ronald Arthur "Ronnie" Biggs (8 Lúnasa 1929 – 18 Nollaig 2013) gadaí Sasanach, aithne le haghaidh a ról sa Robáil Mhór Traenach i 1963, i gcomhair a héalú as príosún i 1965, mar thoradh é ina chónaí mar teifeach do 36 bhliain agus a bhearta bolscaireachta éagsúil ina deoraíocht.
Charles Schumer
Is é Charles Ellis "Chuck" Schumer  (a rugadh ar 23 Samhain 1950) Seanadóir na Stát Aontaithe sinsearach ó Stát Nua-Eabhrac. Is ball den Páirtí Daonlathach é. Rugadh é i mBrooklyn, Nua-Eabhrac i dteaghlach Giúdach de bhunús Oirthear na hEorpa. D’fhreastail sé ar scoileanna poiblí i mBrooklyn agus fuair sé scór 1600 san SAT, is é sin scór foirfe sa scrúdú iontrála ollscoileanna sna Stáit Aontaithe. Bhain sé céim baitsiléara amach ó Choláiste Harvard agus ansin, sa bhliain 1974, bronnadh céim Juris Doctor le honóracha air ón scoil dlí ag Ollscoil Harvard. Ar ais i Nua-Eabhrac dó, d’éirigh leis i scrúdú an bharra go luath sa bhliain 1975 ach níor chleacht sé an dlí ariamh. Chuaigh sé leis an pholaitíocht ina áit sin.
Toghadh Schumer do Theach Ionadaithe Stát Nua-Eabhrac i gcomhar trí théarma (1975–1980), do Theach Ionadaithe na Stát Aontaithe i Washington, D.C. i gcomhair 16ú ceantar Comhdhála Nua-Eabhrac le haghaidh naoi dtéarma (1981–1999), agus do Sheanad na Stát Aontaithe faoi thrí (1999 go dtí an lá inniu). Tá tuairimí liobrálacha aige ach tá seasamh láidir aige freisin ar son na sábháilteachta i gcúrsaí idirnáisiúnta.
Frank Drohan
Polaiteoir Éireannach ab ea Frank Drohan (13 Lúnasa 1879 - 5 Márta 1953). Bhí sé ina bhall de Shinn Féin ar dtús agus ansin Fianna Fáil.
Paraíba
Is stát de chuid na Brasaíle é Paraíba atá suite in iarthuaisceart na tíre. João Pessoa príomhchathair an stáit, agus is é Ricardo Vieira Coutinho an Gobharnóir. Tá 3,436,000 duine ina gcónaí sa stát (2000).
Valle d'Aosta
Réigiún féinrialaithe san Iodáil é Valle d'Aosta ("Gleann Aosta") agus é suite sna sléibhte in iarthuaisceart na tíre. Is í cathair Aosta (Fraincis: Aoste) príomhchathair an réigiúin. Tá Valle d'Aosta ag críochantacht leis an bhFrainc san iarthar, an Eilvéis sa tuaisceart agus le réigiún Phíodmant san oirthear agus sa deisceart. Tá an réigiún 3,263 km2 (1,260 míle chearnach) ar achas, agus cónaí ansin ar 130,000 duine. Mar sin, tá sé ar an réigiún is lú achar, daonra agus dlús daonra san Iodáil. Murab ionann agus réigiúin eile na hIodáile, níl Valle d'Aosta roinnte ina chúigí, ach tá 74 bhardasacht (comuni) ann.
Is iad an Iodáilis agus an Fhraincis na teangacha oifigiúla, ach is í an teanga úd Valdôtain, ar canúint de chuid na Franca-Phrovansáilise (na hArpatáinise) í, caint na ndaoine. Thairis sin tá canúint Gearmáinise, Walserdeutsch, á labhairt ag mionlach i nGleann Lys. Canúint Ard-Alamannach í atá gaolmhar leis na canúintí a labhraítear san Eilvéis.
Eaglais San Audoen
Is éard is Eaglais San Audoen ann ná eaglais i mBaile Átha Cliath a tógadh sa bhliain 1190, díreach 20 bliain i ndiaidh choncas na nAngla-Normannach. Is í seo an eaglais pharóiste is sine i mBaile Átha Cliath atá fós in úsáid. Tá an eaglais in úsáid mar ionad adhartha ag Eaglais na hÉireann. Tá leaca uaighe ó ré na meánaoise ar chuid d'urlár na seaneaglaise Normannaí. Tá sí tiomnaithe do Naomh Ouen, easpag Rouen ón 7ú haois agus pátrún na Normainne.
Foinsí
Tá an t-alt seo bunaithe ar chomharthaí poiblí de chuid na Comhairle Cathrach.
Comhairle Contae an Chláir
deas|250px|thumb|Comhairle Contae an Chláir
Is údarás atá freagrach as rialtas áitiúil i gContae an Chláir í Comhairle Contae an Chláir (Béarla: Clare County Council). Tá sé á rialú ag an Achta um Athchóiriú Rialtais Áitiúil 2001. Tá an Comhairle freagrach as tithíocht, Bóthair agus Iompair, pleanáil uirbeach agus forbairt, áiseanna agus cultúr, agus timpeallacht. Tá 28 comhairleoirí sa comhairle. Tarlaíonn toghcháin gach cúig bliana ag úsáid Vóta Aonair Inaistrithe (VAI). Is é Pat Dowling príomhfheidhmeannach na comhairle. Is é Inis an Phríomhbhaile Contae.
Contae Pike, Pennsylvania
Is contae i oir thuaisceart bPennsylvania é Pike. I 2010 bhí cónaí ar 57,369 duine i gcontae Pike suas ó 46,302 duine sa bhliain 2000. Is é Milford príomhbhaile an contae. Tá an contae 1,470 km2 san iomlán(uisce+talamh).
Teangacha
De réir daonáireamh S.A.M. 2000 is í Béarla an teanga is comónta i gcontae Pike agus í an phríomhtheanga do 39,860(92.12%) duine sa chontae. Bhí Spáinnis an dara teanga is comónta sa chontae agus í an príomhthenga do 1,690(3.91%) duine, bhí Gearmáinis an tríú teanga is comónta agus í an phríomhtheanga do 555(1.28%) duine sa chontae.
Contae Philadelphia, Pennsylvania
Is contae in oirdheisceart na Pheinnsiolváin (Pennsylvania as Béarla) é Filideilfia (Philadelphia as Béarla). I 2010 bhí cónaí ar 1,526,006 duine i gcontae Philadelphia suas ó 1,517,550 duine sa bhliain 2000. Tá Philadelphia (an chathair leis an daonra is airde i bPennsylvania) lonnaithe sa chontae agus toisc é sin is í an contae leis an daonra is airde i bPennsylvania. Is é Philadelphia príomhchathair an contae. Tá an contae 370 km2 san iomlán (talamh+uisce), is í an dara contae is lú i dtéarmaí achar i bPennsylvania.
Teangacha
De réir daonáireamh S.A.M. 2000 is í Béarla an teanga is comónta i gcontae Philadelphia agus í an phríomhtheanga do 1,168,460(82.37%) duine sa chontae. Bhí Spáinnis an dara teanga is comónta sa chontae agus í an phríomhtheanga do 110,500(7.79%) duine, bhí Iodáilis an tríú teanga is comónta agus í an phríomhtheanga do 14,725(1.04%) duine sa chontae. Sa bhliain chéanna ba í Gaeilge an phríomhtheanga do 275 duine i gcontae Philadelphia.
Garry Hobbs
Is carachtar ficseanúil é Garry Hobbs sa chlár teilifíse EastEnders. Ghlac Ricky Groves an pháirt mar Garry. Bhí Garry ar an gclár den chéad uair ar an 18 Meán Fómhair 2000 agus den uair dheireanach ar an 27 Lúnasa 2009.
Pláinéad domhanda
mion|371x371px|Pláinéid dhomhanda an Ghrianchórais: [[Mearcair (pláinéad)|Mearcair, Véineas, an Domhan agus Mars, meánmhéide de réir scála.]] Is éard is pláinéad domhanda, pláinéad teallúrach, nó pláinéad carraigeach ann ná pláinéad atá comhdhéanta go príomha de  charraigeacha sileacáite nó miotail. Laistigh den Ghrianchóras, is éard is na pláinéid dhomhanda ná na pláinéid laistigh is gaire don Ghrian, i.e. Mearcair, Véineas, an Domhan agus Mars. Tá na téarmaí "pláinéad domhanda", "pláinéad teallúrach" díorthaíthe ó na focail laidin eacha i gcomhair n Domhan (Terra agus Tellus), mar tá na pláinéid seo, i dtéarmaí comhdhéanamh, "mar a bheadh an Domhain".
Bíonn dromchla soladach ag na pláinéid dhomhanda, rud a fhágann go mbíonn éagsúlachtaí móra idir iad agus na hollphláinéid, atá comhdhéanta den chuid is mó de roinnt meascán de hidrigin, héiliam, agus uisce a bhíonn i staideanna a bhíonn, go fisiciúil, éagsúil óna chéile.
Málainn (sliabh)
Sliabh i gContae Chill Mhantáin is ea Málainn (570 m).
Geata San Audoen
Is éard is Geata San Audoen ann ná geata isteach go Baile Átha Cliath trí bhallaí na cathrach meánaoisí. Tá Geata San Audoen Ionnaithe taobh thiar d'Eaglais San Audoen, eaglais a tógadh sa bhliain 1190, díreach 20 bliain i ndiaidh choncas na nAngla-Normannach. Is í seo an eaglais pharóiste is sine i mBaile Átha Cliath atá fós in úsáid. Tá an eaglais in úsáid mar ionad adhartha ag Eaglais na hÉireann. Tá leaca uaighe ó ré na meánaoise ar chuid d'urlár na seaneaglaise Normannaí.
Foinsí
Tá an t-alt seo bunaithe ar chomharthaí poiblí de chuid na Comhairle Cathrach.
Na Cailleacha
mion|clé|Roald Dahl sa bhliain 1954
Tá leagan Gaeilge, aistrithe ag Niamh Ní Argáin, le fáil ó Leabhar Breac.
Scéal
mion|clé
Is fuath le cailleacha páistí. Faigheann cailleacha boladh cacanna madra ar pháistí. Agus anois tá an Ard-Chailleach Mhór ag ullmhú le deireadh a chur le gach uile pháiste sa tír — an féidir stop a chur leis na cailleacha? Insíonn úrscéal Roald Dahl scéal an bhuachalla seo agus a mhamó ón Ioruaidh agus iad ag tabhairt aghaidh ar na cailleacha gránna!
Mícheál Ó hAnnracháin
Náisiúnaí agus réabhlóidí Éireannach ab ea Mícheál Ó hAnnracháin (Michael O'Hanrahan), 17 Márta, 1877 – 4 Bealtaine, 1916) a ghlac páirt ghníomhach in Éirí Amach na Cásca i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1916.
Jake Carter
Is amhránaí agus ceoltóir Éireannach é Jake Carter. Rugadh é i Learpholl, Sasana. Is é Nathan Carter a dheatháir atá níos sine.
Gairme
Rinne sé cuma ar The Nathan Carter Show. Bhuaigh sé an dara sraith Dancing with the Stars sa bhliain 2018. Fuair sé an scór is airde i seachtain a haon, cúig, ocht, naoi, deich agus a dó dhéag.
Liosta eipeasóidí Rick and Morty
Is é Rick and Morty an tsraith bheoite Mheiriceánach is fadsaolaí riamh. Craoladh an chéad eipeasóid ar 2 Nollaig 2013 ar ghréasán Adult Swim. Tá 31 eipeasóid de chuid Rick and Morty tagtha ar an saol faoi láthair. Beidh 70 eipeasóid eile den chlár.
Mícheál Ó hAnnracháin
Cúlra
As Ros Mhic Thriúin i gContae Loch Garman dó, bhunaigh Ó hAnnracháin craobh de Chonradh na Gaeilge i gCeatharlach agus scríobh sé na húrscéalta A Swordsman of the Brigade agus When the Norman Came. Chuaigh sé díreach isteach in Óglaigh na hÉireann gan mhoill nuair a bunaíodh iad sa bhliain 1913.
Éirí Amach na Cásca
Bhí Ó hAnnracháin ar an dara duine i gceannas ar 3ú Cathlán Bhaile Átha Cliath, faoi cheannas Thomáis Mhic Dhonnchadha. Bhí na réabhlóidithe bunaithe i monarcha bhriosca Jacob's, ach ní fhaca siad mórán aicsin i rith na seachtaine. Gabhadh Ó hAnnracháin, agus lámhachadh é i bPríosún Chill Mhaighneann ar an 4 Bealtaine in éineacht leis na gceannairí. Bhí a dheartháir Anraí páirteach san éirí amach chomh maith, agus daoradh pianseirbhís air.
Oidhreacht
Tá an stáisiún traenach i Loch Garman agus an droichead thar abhainn na Bearú i Ros Mhic Thriúin ainmnithe in ómós dó.
Tuscaroraigh
Meiriceánaigh Dúchasacha is ea na Tuscaroraigh ("cnuasaitheoirí cnáibe"), de chuid teangacha na nIroquois, le baill i Nua-Eabhrac, i gCeanada, agus i gCarolina Thuaidh. Meastar gur chomhcheangal siad le chéile mar daoine ar fud na Lochanna Móra, le linn bhorradh na Cúig Náisiún de chuid na nIroquois bunaithe i gceantar Nua-Eabhrac mar atá anois ann. I bhfad roimh theacht na nEorpach go dtí Meiriceá Thuaidh, chuaigh na Tuscaroraigh ar imirce ó dheas agus shocraigh siad síos sa réigiún ar a dtugtar anois Oirthir Carolina air. Na daoine dúchasacha is líonmhaire sa cheantar, bhí cónaí orthu le taobh na n-aibhneacha Roanoke, Neuse, Tar (Torhunta nó Narhontes), agus Pamlico i gCarolina Thuaidh. Bhuail siad, don chéad uair, le taiscéalaithe agus lonnaitheoirí Eorpacha i gCarolina Thuaidh agus Virginia.
Réabhlóid Mheicsiceo
Tugtar réabhlóid Mheicsiceo ar na cathanna a bhí á gcur ag faicsin éagsúla ar a chéile i Meicsiceo ón mbliain 1910 go lár na bhfichidí. Ar dtús, d'éirigh Francesco Madero amach in aghaidh Porfirio Díaz, a bhí ina dheachtóir ar an tír ón mbliain 1876 i leith. D'éirigh le Madero deireadh a chur leis an "bPoirfiriacht" (Porfiriato), mar a thugadh na Meicsicigh ar chumhacht Porfirio Díaz, nó d'fhág Porfirio slán ag an tír sa bhliain 1911 le deireadh a shaoil a chaitheamh i bPáras.
Níor tháinig deireadh leis an réabhlóid, áfach. A mhalairt ar fad d'iompaigh an réabhlóid ina cogadh cathartha idir a lán dreamanna polaitiúla cosúil leis na sóisialaigh, na hainrialaithe, na liobrálaigh, na pobalóirí agus lucht cosanta na scológ.
thumb|upright|Francisco Madero De thoradh na réabhlóide, tháinig Páirtí na Réabhlóide Institiúidí ar an bhfód, páirtí a bunaíodh sa bhliain 1929 (san am sin, is é an t-ainm a thug an páirtí air féin ná Páirtí Náisiúnta na Réabhlóide; hathraíodh ainm an pháirtí sa bhliain 1946) agus a choinnigh an chumhacht go léir sa tír go dtí an chéad olltoghchán saor sa bhliain 2000.
Míol teanga
Is seadán sliogánach é an míol teanga (Cymothoa exigua), san fhine Cymothoidae. Tagann an seadán seo isteach sna geolbhaigh agus beireann sí greim ar bhun teanga an éisc. Is é an míol baineann a bheireann greim ar an teanga ach beireann an míol fireann greim ar na geolbhaigh, faoin mhíol baineann agus ar a cúl. Tá na cinn bhaineanna idir 8-29mm ar fad agus 4-14mm ar leithead ar a mhéad. Ar an taobh eile, tá na cinn fhireanna idir 7.5 - 15mm ar fad agus 3-7mm ar leithead. Súnn siad fuil trína gcuid crúb tosaigh agus críonann teanga an éisc mar gheall ar ghanntanas fola. Tagann an seadán in áit na teanga ansin, ag glacadh greim ar bhun na teanga agus tá an t-iasc in ann an seadán a úsáid mar theanga. Dealraíonn sé nach ndéanann an t-iasc dochar ar bith eile don iasc óstach. Nuair a bhíonn an míol in áit na teanga, tá cuid díobh ag maireachtáil ar fhuil an óstaigh agus an chuid eile ar smugairle an éisc. Is é seo an t-aon seadán a bhfuilimid eolach air a thagann go hiomlán in áit bhall coirp a óstaigh. Tá go leor míolta sa ghéineas Cymothoa, ach is é C. exigua an t-aon cheann a itheann agus a thagann in áit theanga a óstaigh.
Tá an míol teanga go maith coitianta agus tagtar orthu ó Mhurascaill Chalifornia ó dheas go dtí Murascaill Guayaquil in Eacuadór. Aimsíodh dhá iasc leo i gCósta Ríce le déanaí. Aimsíodh idir doimhne 2m agus 60m iad agus go bhfios dúinn, maireann siad ar 8 gcineál éisc thar 2 ord is 4 fhine.
Aimsíodh iasc sa Ríocht Aontaithe i 2005 ina raibh míol teanga. Toisc go bhfuil an seadán coitianta ar chladaí Chalifornia, tá daoine ann den bharúil go bhfuil sin ina chomhartha go bhfuil raon an tseadáin ag leathnú; ach b'fhéidir go raibh an míol ag siúl i mbéal an éisc is gur nocht sé sa Ríocht Aontaithe trí thimpiste amháin.
Níl na heolaithe ar an eolas faoi shaolré an mhíl. Úsáideann sé atáirgeadh gnéasach agus dealraíonn sé gurb iad na cinn óga a bheireann greim ar gheolbhaigh éisc. Tá siad ina bhfireannaigh ag an am sin ach mar a fhásann siad níos sine, tiontaíonn siad ina mná. Mura bhfuil baineannach ar bith ar gheolbhaigh an éisc ach níos mó ná aon fhireannach amháin, tiontaíonn ceann amháin acu ina bean fad is a bhíonn sé níos faide ná 10mm. Is é an bhean a bhogann go béal an éisc agus a ghreamaíonn lena teanga lena crúba.
Anthony Trueman
Is carachtar ficseanúil é Anthony Trueman sa chlár teilifíse EastEnders. Ghlac Nicholas Bailey an pháirt mar Anthony. Bhí Anthony ar an gclár den chéad uair ar an 11 Nollaig 2000 agus den uair dheireanach ar an 22 Iúil 2014.
Hugh Colohan
Polaiteoir Éireannach ab ea Hugh Colohan (30 Meán Fómhair, 1894 - 15 Aibreán, 1931). Bhí sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre.
Dónall Dána
Sraith leabhra do pháistí de chuid an scríbhneoir Meiriceánach Francesca Simon is ea Dónall Dána.
Sa bhliain 2006 rinneadh sraith bheoite de a chraol CITV, In Éirinn a craoladh ar Cúla4.
Mimar Sinan
mion|clé|Meastar gurb é seo Mimar Sinan (ar chlé) Ailtire agus innealtóir Otamánach a bhí i Khoca Mimar Sinan Ağa (Tuircis Otamánach: خواجه معمار سنان آغا; Tuircis an lae ata inniu ann: Mimar Sinan) (c. 1490 - 1588).
Saol
Rugadh sa bhliain 1489 é, i mbaile beag Ağırnas (Mimarsinanköy) láimh le cathair Kayseri in Anatolia. Saor cloiche agus siúinéir a bhí ina athair. Ba Chríostaithe iad a mhuintir. Sa bhliain 1512, conscríobhadh Sinan. Chuaigh sé go hIostanbúl agus thiontaigh ina Mhoslamach. Fuair sé oideachas mar ailtire, mar innealtóir agus mar oifigeach airm. D'éirigh go maith leis agus ceapadh mar príomhailtire na himpireachta é. Cailleadh sa bhliain 1588 é agus cuireadh in Iostanbúl é.
Contae Potter, Pennsylvania
Is contae i dtuaisceart bPennsylvania é Potter. I 2010 bhí cónaí ar 17,457 duine i gcontae Potter síos ó 18,080 duine sa bhliain 2000. Is é Coudersport príomhbhaile an contae. Tá an contae 2,800 km2 san iomlán(talamh+uisce).
Suí Fionnagáin
Sliabh i gContae Chill Mhantáin is ea Suí Fionnagáin (724 m).
8
Ceannairí
0er
New Haven, Connecticut
Is cathair de chuid stát Connecticut, Stáit Aontaithe Mheiriceá, é New Haven. Is é an dara cathair is mó in Connecticut. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, tá 129,779 duine ina gcónaí sa chathair. Tá New Haven suite i gContae New Haven ar bhruach thuaidh Sunda an Oileáin Fhada. Tá Toni Harp ina mhéara.
Piúratánaigh ó Shasana a bhunaigh New Haven sa bhliain 1638. Tugadh stádas mar chathair dó sa bhliain 1821. Tá Ollscoil Yale suite i New Haven.
Contae Jackson, Arkansas
Is contae in Arkansas é Contae Jackson. Is é Newport príomhbhailte an chontae, agus an chathair is mó daonra. Sa bhliain 2016 bhí 17,221 duine ina gcónaí ann.
Eoghan Ó Néill
Iriseoir aitheanta is ea Eoghan Ó Néill a bhí ina eagarthóir ar Nuacht24, seirbhís a bhunaigh sé sa bhliain 2009. Is eagarthóir nuachta freisin é ar Raidió Fáilte i mBéal Feirste. Tá go leor taithí aige mar iar-eagarthóir ar Lá Nua agus mar iaririseoir le BBC Uladh. Bronnadh gradam air mar Iriseoir na Bliana ag Gradam Cumarsáide an Oireachtais in 2009 agus 2011.
Joseph Lynch
Polaiteoir Éireannach ab ea Joseph Lynch ( - 1954). Bhí sé ina bhall de Shinn Féin.
Aguascalientes
Ceann de na 31 stát de chuid Mheicsiceo is ea Aguascalientes. Tá sé suite i lár na tíre. "Uiscí teo" an chiall atá le "Aguascalientes". Tagann ainm an stáit as na foinsí teo atá ann. Aguascalientes a thugtar freisin ar phríomhchathair an stáit. Sa bhliain 2012 bhí 1,237,675 duine ina gcónaí sa stát. mion|clé|Plaza Patria, cearnóg i lár chathair Aguascalientes
NCAD
Tá an Coláiste Náisiúnta Ealaíne is Deartha nó NCAD lonnaithe i mBaile Átha Cliath. Is iomaí ealaíontóir agus dearthóir mór le rá de bhunadh na hÉireann a chaith seal ag staidéar sa Choláiste Náisiúnta seo, coláiste a bhfuil a rian fágtha aige ón mbliain 1700 anuas. Ba sa bhliain 1971 a bunaíodh an Coláiste, agus tá gníomhaíochtaí uile NCAD á reáchtáil ón ionad ar Shráid Thomáis. Bhíodh drioglann fuisce Powers agus Stáisiún Dóiteáin Shráid Thomáis i measc na nithe a bhí ar an gcampas tráth.
Rick Potion No. 9
Craoladh an séú heipeasóid, "Rick Potion #9", den chéad sraith Rick and Morty ar an 27 Eanáir, 2014. Scríobh Justin Roiland an eipeasóid seo. D'fhéach 1.75 milliún duine ar an eipeasóid.
Saint-Pierre-et-Miquelon
Oileánrach beag de chuid na Fraince san Atlantach Thuaidh is ea Comhroinn Chríochach Saint-Pierre-et-Miquelon (Fraincis: Collectivité territoriale de Saint-Pierre-et-Miquelon). Is iad Saint-Pierre agus Miquelon an dá oileán is tábhachtaí den naoi n-oileán sa ghrúpa. Bhíodh an tOileán Langlade inchurtha le Miquelon ó thaobh achar de, ach tá an dá oileán ceangailte anois trí mheán caol talún. (Miquelon-Langlade a thugtar orthu uaireanta.) Tá Saint-Pierre-et-Miquelon suite taobh ó dheas ón gcúige Ceanadach Talamh an Éisc agus Labradar. Tá timpeall is 10 gciliméadar eatarthu ag an bpointe is caoile. Tá 6,125 duine ina gcónaí ann. Is é baile beag Saint-Pierre, ar Oileán Saint-Pierre, an príomhbhaile.
mion|clé|300px|An chearnóg i lár bhaile Saint Pierre Is é Saint-Pierre-et-Miquelon an t-aon iarsma de shean-impireacht na Fraince i Meiriceá Thuaidh le fada an lá. Bhíodh sé mar nós ag iascairí Bascacha fanacht ar an oileán san 16ú haois agus d’fhás pobal Francach ann san 17ú haois. Tugtar stádas sa Fhrainc ar Saint-Pierre-et-Miquelon mar chomhroinn thar lear inniu.
Tá vóta ag muintir Saint-Pierre-et-Miquelon i dtoghcháin uachtarántachta na Fraince. I dtoghcháin na bliana 2017, ar an 8ú Bealtaine, vótáil 63.3% ar son Emmanuel Macron agus vótáil 36.7% ar son Marine Le Pen. Vótáil 56% de mhuintir na hoileáin sa toghchán is déanaí ach bhí 5.6% do na vótaí millte agus bhí 11% eile bán.
Tagairtí
http://graphics.france24.com/results-second-round-french-presidential-election-2017/
Carraig an Tobair
Is sráidbhaile beag i gContae an Chabháin í Carraig an Tobair (Béarla: Crosskeys). Tá an baile suite 10 km taobh thoir theas de bhaile an Cabhán, agus is é an t-aon sráidbhaile i bparóiste an Dinn é. Tá cónaí ag tuairim is fiche duine sa sráidbhaile.
Suíomh
Tá Carraig an Tobair suite ar an mbóthar a cheanglaíonn Baile Shéamuis Dhuibh leis an Chabháin ag domhanleithead 53° 55′ 8″ thuaidh, domhanfhad 7° 15′ 45″ thiar. Tá sé 115 m os cionn leibhéal na farraige. Ag féachaint i dtreo An Chabháin feictear Sliabh gCleath (320 m d'airde) tuairim is 4 km i gcéin.