cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kurt Alder
Ceimicí orgánach a rugadh i Chorzów na Polainne (Konigshütte na Gearmáine ag an am) ab ea Kurt Alder (10 Iúil 1902 – 20 Meitheamh 1958). I gcomhar le Otto Diels, d'fhionn sé an t-imoibriú éasca idir olaifín gníomhachtaithe is dí-éin chun struchtúr cioglach le steiréiceimic inréamhinste a tháirgeadh, a dtugtar imoibriú Diels-Alder air anois, agus a tháinig le bheith an-suntasach sa cheimic orgánach shintéiseach. Bhuaigh siad Duais Nobel na Ceimice i 1950 as an saothar seo.
Jeanne d'Arc
Éadach
Chaith Jeanne d’Arc éadach fir ón am a d’fhág sí Vaucouleurs go dtí am a séanta in Rouen. Dá bharr seo, tháinig ceisteanna diaga chun cinn ina ré féin agus tháinig ceisteanna eile chun cinn freisin san fhichiú haois. Dlí bíobalta éadaigh an chúis theicniúil a bhí lena bású. Rinne an triail neamhnithe an ciontú a fhreaschur i bpáirt mar gur theip ar an imeacht daorbhreithe na heisceachtaí foirceadlacha i leith an diancheangail sin a bhreithniú.
Ó thaobh foirceadail de, bhí cead aici í féin a ghléasadh mar ghiolla le linn aistir trí réigiúin neamhchairdiúla agus bhí cead aici cathéide a chaitheamh le linn catha freisin. Dar leis an Chronique de la Pucelle chuidigh seo le cosc a chur ar an ainteagmháil nuair a bhíodh sí i gcampa sa pháirc. Dhearbhaigh cléir a thug fianaise ag a triail gur lean sí ag caitheamh éadach fir agus í i bpríosún ar mhaithe leis an ainteagmháil agus an éigniú a chosc. Cúis inchosanta eile a bhí leis an trasghléasadh ná a geanmaíocht a chaomhnú: chuirfeadh a feisteas moill ar ionsaitheoir agus, ina theannta sin, ba lú an seans go mbreathnódh fir uirthi mar ábhar gnéis agus í gléasta mar sin.
Dhírigh sí aird na cúirte ar fhiosrúchán Poitiers nuair a ceistíodh í faoin ábhar le linn a trialach daorbhreithe. Níl cuntas Poitiers ann a thuilleadh ach tugann cúinsí le tuiscint gur thacaigh cléirigh Poitiers lena nós. I bhfocail eile, bhí misean aici obair fir a dhéanamh agus, dá bharr sin, ba chuí í a bheith gléasta mar fhear. Choimeád sí a cuid gruaige gearr le linn a feachtais mhíleata agus fad agus a bhí sí i bpríosún chomh maith. Thacaigh a lucht leanúna – an diagaire Jean Gerson ina measc - léi maidir lena stíl gruaige, mar a rinne an Cúistiúnaí Brehal le linn na trialach Athshlánaithe.
Físeanna
left|thumb|Jeanne d’Arc, le Eugene Thirion (1876). Ba mhinic tionchar a bheith ag an bpolaitíocht ar íomhánna den 19ú haois dhéanach. Dílsiú críocha Francacha don Ghearmáin sa bhliain 1871 ba chúis leis seo. (Chautou, Séipéal Notre Dame).
Tá físeanna reiligiúnacha Jeanne d’Arc ina n-údar suime do chuid mhór daoine. Tá scoláirí ar aon intinn i gcoitinne go raibh sí dáiríre faoina creideamh. Dhearbhaigh sí gurbh iad Naomh Maighréad, Naomh Caitríona agus Naomh Micheál foinse a taibhreamh. Tá na hainmneacha céanna ar naoimh éagsúla áfach agus níltear ar aon intinn cé acu díobh go díreach a bhí i gceist ag Jeanne. Measann Caitlicigh áirithe gurbh é a bhí sna físeanna ná tinfeadh Dé.
Is deacair a físeanna a anailísiú i gceart mar is é an t-aon fhoinse faisnéise ar an ábhar seo ná athscríbhinn na trialach daorbhreithe. Léiríonn an athscríbhinn seo gur dhiúltaigh sí cloí leis an ngnáthnós imeachta cúirte faoi mhionn finné agus dhiúltaigh sí go sonrach gach ceist faoina físeanna a fhreagairt. Ba é an gearán a bhí aici maidir leis seo ná go dtiocfadh gnáthmhionn finné salach ar mhionn a bhí tugtha aici cheana féin gan labhairt faoi ócáidí ar ar bhuail sí lena rí. Ní fios cé chomh hiontaofa agus atá athscríbhinn na trialach daorbhreithe. B’fhéidir nach bhfuil inti ach cuntas bréige de chuid oifigigh mhímhacánta chúirte nó cuntas bréige Jeanne d’Arc féin ar mhaithe le rúin stáit a chosaint. Seachnaíonn roinnt staraithe tuairimíocht faoi na físeanna; dar leo, ní hiad ceisteanna faoi bhunús a físeanna an rud is tábhachtaí ach an creideamh go raibh gairm ó Dhia le comhlíonadh aici. Tugann doiciméid óna ré féin le tuiscint i gcoitinne gur dhuine slánchéillí í ag a raibh an tsláinte go maith agus déanann staraithe roimh an bhfichiú haois talamh slán de sin chomh maith. Fadhbanna síciatracha nó néareolaíocha ba chúis lena físeanna dar le roinnt scoláirí ar na saolta deireanacha seo. Dúradh go mb’fhéidir go raibh titimeas, méigrim, eitinn nó scitsifréine ag gabháil di. Níltear ar aon intinn maidir leis na fáthmheasanna ceaptha áfach; comharthaí siondróm éagsúil iad siabhránacht agus díograis reiligiúnach ach léiríonn fíricí eile a bhaineann le saol Jeanne nach raibh comharthaí tréitheacha eile na siondróm seo aici. Is mar seo a chuireann beirt saineolaithe a bhfuil anailís déanta acu ar hipitéis faoi thiúbarclóma mhaothán na huisinne san Iris Neuropsychobiology an drochamhras atá acu in iúl:
“Is deacair teacht ar chonclúidí críochnaitheacha ach ní dócha go raibh eitinn fhorleathan, galar tromchúiseach, ag gabháil don ‘othar’ seo; dá mbeadh galar den sórt sin ag gabháil di, is cinnte go mbeadh uirthi stíl dhifriúil mhaireachtála a bheith aici ná mar a bhí agus ní bheadh sí in ann tabhairt faoi na gníomhaíochtaí ina raibh sí páirteach.”
Tá teoiric eile den nós sin ann a dhearbhaigh gur tholg sí eitinn bhuaibheach tar éis di bainne nach raibh paistéartha a ól. Mar fhreagairt air seo, scríobh Régine Pernoud, staraí, gur chóir do Rialtas na Fraince bac a chur le paistéaradh bainne dá mbeadh tairbhí dá leithéid le baint ag an náisiún as bainne nach raibh paistéartha. Is é a deir Ralph Hoffman, ollamh síceolaíochta in Ollscoil Yale, maidir le staideanna físeacha nó cruthaitheacha - lena n-áirítear glórtha a bheith á gcloisteáil – nach gá gur comharthaí de ghalar intinne iad. Ní luann sé aon chúiseanna eile leis na staideanna seo áfach. Dúirt sé gur féidir gurb eisceacht í inspioráid reiligiúnach Jeanne.
Ba dheacair muinín a bheith ag duine as teoiric a dhearbhódh go raibh scitsifréine ag gabháil di dá gcuirfí san áireamh nár dhócha go mbeadh mórán measa ar aon duine a mbeadh an galar sin ag gabháil dó i gcúirt Rí Shéarlas VII. Charles le Fou (Séarlas, an Ghealt) an leasainm a bhí ar a athair féin, Séarlas VI. Bhíodh babhtaí gealtachta aige siúd agus in amanna bhíodh folús cumhachta sa Fhrainc dá bharr. Ba é seo ba chúis le cuid mhór den mheath míleata agus polaitiúil a tháinig ar an tír le linn a réimis. Chreid an rí roimhe sin gur déanta as gloine a bhí sé. Bhí a fhios ag gach cúirteoir nárbh í inspioráid reiligiúnach ba chúis leis an mearbhall seo. Bhíothas eaglach go mbeadh na babhtaí gealtachta céanna ag Rí Shéarlas VII agus b’fhéidir gur bhain an eagla seo le hábhar san iarracht a rinneadh in Troyes chun é a chur as oidhreacht. Bhí an stiogma seo chomh dianseasmhach sin gur cheap daoine den ghlúin a tháinig ina dhiaidh sin gurbh í an ghealtacht a bhí ann ó dhúchas ba chúis leis an gcliseadh néarógach a d’fhulaing Anraí VI, Rí Shasana, sa bhliain 1453. Ba nia le Séarlas VII é Anraí VI agus ba gharmhac le Séarlas VI é. Nuair a shroich sí Chinon, ba é a d’fhógair Jacques Gélu, an comhairleoir ríoga, ná:
“Níor chóir aon bheartas a athrú mar thoradh ar chomhrá le cailín - tuathánach..a mhealltar chomh héasca sin le seachmaill - gan dianmhacnamh a dhéanamh; níor chóir bheith i do cheap magaidh os comhair tíortha eile...”
Rud atá ag teacht salach ar steiréitíopaí nua-aimseartha faoin Meánaois, bhí cúirt Shéarlas VII géarchúiseach agus sceiptiúil maidir le sláinte intinne.
Tugann gníomhaíochtaí fisiceacha a gairme míleata le tuiscint gur mícheart iad cuid mhór de na hipitéisí leighis atá ann. Ní raibh an lagú cognaíoch ag Jeanne d’Arc a mbeifeá ag súil leis i gcás roinnt mórthinneas intinne nuair a bhíonn comharthaí ann. Ba dhuine géarchúiseach í go deireadh a saoil agus ba mhinic a clisteacht a bheith ina húdar iontais sa chuntas atá ann ar a triail athshlánaithe:
“Ba mhinic a chas siad ó cheist amháin go ceist eile, iad ag athrú na gceisteanna de shíor, ach in ainneoin seo, d’fhreagair sí go héirimiúil agus b’iontach an chuimhne a thaispeáin sí.”
Athshlánú
Ba é Philippe-Alexandre Le Brun de Charmettes an chéad staraí a scríobh stair iomlán Jeanne d’Arc in 1817. Iarracht a bhí ann bata agus bóthar a thabhairt don cháil a bhí aici mar eiriceach atite. Sa tráth a bhí suim á léiriú aige in Jeanne bhí an Fhrainc fós ag iarraidh an t-aitheantas nua a bhí aici tar éis na Réabhlóide agus cogaidh Napoleon a dheimhniú. Bhí laochra neamhchonspóideacha ag teastáil a bheadh ag teacht leis an éiteas náisiúnta. Ba shiombail inghlactha do na monarcaithe í Jeanne d’Arc mar ba mhór a thacaigh sí leis an Rí agus an tír. Mar thírghráthóir agus iníon tuathanach, measadh í a bheith ina dea-shampla d’óglaigh na hísealaicme (na soldats de l'an II) a throid go buach ar son na réabhlóide sa Fhrainc in 1802. Dá bharr sin, bheadh na Réabhlóidigh in ann a mhaíomh gur dhuine dá gcuid í Jeanne. Mar mhairtíreach reiligiúnach, ba dhuine í a raibh meas mór uirthi i measc an phobail Chaitlicigh freisin. Ba é a bhí san Orleanide le De Charmette, atá ligthe i ndearmad sa lá atá inniu ann den chuid is mó, ná iarracht eile chun an t-éiteas náisiúnta a chur chun cinn mar a rinne scríbhneoirí ar nós Virgil (an Aeneid), nó Camoens (an Lusiad) ar son na Róimhe agus na Portaingéile. mion|Loisceadh ag an stáca í ar an 30 Bealtaine 1431,
Cogadh an Chéad Bliain
Lean Cogadh an Chéad Bliain ar feadh 22 bliain i ndiaidh a báis. D’éirigh le Séarlas VII coróin na Fraince a choimeád in ainneoin go raibh corónú eile ann d’Anraí VI i mí na Nollag 1431; bhí Anraí VI ina bhuachaill óg, deich mbliana d’aois ag an am agus bhí an corónú ann ar a bhreithlá. Chaill Sasana a cheannaireacht mhíleata agus a chór boghanna fada sa bhliain 1429. Sula raibh an tír in ann iad a chur le chéile arís, chaill sí an comhaontas a bhí aici leis an mBurgúin nuair a rinneadh Conradh Arras in 1435. Bhásaigh an diúc de Bedford an bhliain chéanna agus chuaigh Anraí VI i gcoróin. Ba eisean an Rí ab óige ar Shasana gan leasrí a bheith aige. Ba lag an Rí é ó thaobh ceannaireachta de. Ba iad seo na cúiseanna ba mhó a chuir deireadh leis an gcoimhlint. Áitíonn Kelly DeVries go raibh tionchar ag an úsáid a bhain Jeanne d’Arc as airtléire agus as ionsaithe tosaigh ar oirbheartaíochtaí Francacha sa chuid eile den chogadh.
Bhí Jeanne d’Arc ina carachtar finscéalach de shaghas ar feadh na gceithre chéad a tháinig ina dhiaidh sin. Ba iad croinicí na príomhfhoinsí faisnéise fúithi. Thángthas ar chúig lámhscríbhinn bhunaidh a bhain lena triail daorbhreithe i measc sean-aircíví sa 19ú haois. Níorbh fhada gur tháinig staraithe ar na doiciméid go léir a bhain lena triail athshlánaithe chomh maith. Bhí fianaise faoi mhionn ó 115 finné ann mar aon leis na nótaí Francacha bunaidh d'athscríbhinn Laidine na trialach daorbhreithe. Tháinig litreacha comhaimseartha éagsúla chun solais freisin. Tá an síniú “Jehanne” ar thrí cinn acu sin agus is léir uathu siúd nach raibh taithí aici maidir le bheith ag scríobh. Is de bharr an tsaibhris d’ábhar bunfhoinse seo atá le fáil a dhearbhaíonn DeVries: “Níl duine ar bith de chuid na Meánaoise, fireann nó baineann, is mó a bhfuil staidéar déanta air.”
thumb|left|Dheachtaigh sí a cuid litreacha. Tá a síniú ar thrí cinn acu a tháinig slán. Ba as sráidbhaile gan iomrá í Jeanne d’Arc agus bhí aithne i bhfad is i gcéin uirthi nuair nach raibh inti ach duine an-óg fós in ainneoin gur thuathánach gan oideachas í. Bhí sé dearbhaithe ag na ríthe Francacha agus Sasanacha go raibh an ceart acu an cogadh leanúnach a chur chun cinn. Thagair siad araon don dlí Saileach a bhí ann le míle bliain chun údar a thabhairt dá seasaimh agus ba dhifriúil an léirmhíniú a bhí acu ar an dlí sin. Achrann oidhreachta idir ríthe ba chúis leis an gcoimhlint. Rinne sí achomhairc a threisiú; cuir i gcás comharc scuibhéir Jean de Metz nuair a d'fhiafraigh sé: “Ar cheart an rí a dhíbirt ón ríocht; agus ar chóir dúinn bheith inár Sasanaigh?” Mar a dúirt Stephen Richey, “Ní raibh ann ar dtús ach scansáil leadránach idir ríthe nár tharraing suim phobail a bhí gafa lena mbochtanas féin. Ba í Jeanne d’Arc a chas an scansáil seo ina cogadh pobail arbh é an cuspóir a bhí leis ná saoirse náisiúnta a bhaint amach.” Cuireann Richey in iúl chomh mór agus a bhí sí i mbéal daoine sna blianta ina dhiaidh sin: mion|Séipéal Saint-Pierre de La Selle-en-Coglès “B’iomaí caoi ar chuir na daoine a tháinig ina diaidh síos uirthi ó bhásaigh sí cúig chéad ó shin: deamhanta, fanaiceach, misteach spioradálta, duine soineanta a ndearna an lucht ceannais buntáiste a bhreith uirthi go tragóideach, an duine a chuir tús leis an náisiúnachas nua-aimseartha agus laoch dá chuid, banlaoch a bhfuil ardmheas uirthi, naomh. D’áitigh sí, fiú nuair a bagraíodh go ndéanfaí í a chéasadh agus nuair a bhíothas chun í a chur chun báis le tine, gurbh iad glórtha ó Dhia a bhí á stiúradh. Cibé acu gurbh ann do ghlórtha nó nárbh ann, cuireann a scéal iontas ollmhór ar gach duine a bhfuil cur amach aige air.”
Ar deireadh, ainmníodh Jeanne d’Arc mar dhuine beannaithe sa bhliain 1909. Tharla seo díreach tar éis an dlí Francaigh a tháinig i bhfeidhm sa bhliain 1905 chun na heaglaisí agus an Stát a dheighilt óna chéile. Measadh ag an am gur bhuille tubaiste é an dlí seo don Eaglais Chaitliceach sa Fhrainc. Ainmníodh mar naomh í ar an 16 Bealtaine 1920. Is ar an 30 Bealtaine atá a lá féile. Agus í ina Naomh Jeanne d’Arc, tá sí ar dhuine de na naoimh is mó le rá san Eaglais Chaitliceach.
Níorbh fheiminí í Jeanne d’Arc. Bhain sí le traidisiún reiligiúnach a chreid gurbh fhéidir gairm ó Dhia a bheith ag duine ar leith is cuma cén cúlra sóisialta a bhí aige. Dhíbir sí mná ón arm Francach agus is féidir gur bhuail sí leantóir ceanndána campa amháin a bhí ag cur isteach uirthi sa champa leis an taobh cothrom de chlaíomh. In ainneoin sin, ba mhná iad a thug an cúnamh ba thábhachtaí di. Dhearbhaigh Yolande d’Aragon, máthair chéile Rí Shéarlas VII gur mhaighdean í Jeanne d’Arc agus mhaoinigh sí í nuair a d’fhág Jeanne chun dul go Orléans. Bhí Jeanne d’Arc faoi choimeád ag Jeanne de Lucsamburg, aintín le cunta Lucsamburg, i ndiaidh Compiégne. Bhí coiníollacha maireachtála níos fearr ansin aici agus í faoi choimeád agus is féidir gur chuir Jeanne de Lucsamburg moill ar í a thabhairt do na Sasanaigh. Ar deireadh, d’fhógair Anne den Bhurgúin (an bandiúc Bedford agus bean chéile leasrí Shasana) gur mhaighdean í Jeanne. D’fhógair sí í seo le linn fiosrúchán a cuireadh ar bun roimh an triail. Dá bharr sin, ar chúiseanna teicniúla ní raibh an chúirt in ann diabhlaíocht a chur ina leith. Faoi dheireadh, chuidigh sé seo chun í a ghlanadh ó chúis agus chun naomhacht a bhaint amach. Ó aimsir Christine de Pizan go dtí an lá atá inniu ann, aithníonn mná í mar dhea-shampa de bhean chrógach agus ghníomhach.
thumb|Bratach rialtas Charles de Gaulle a bhí ar deoraíocht le linn an [[Dara Cogadh Domhanda. D'úsáid Frithbheartaíocht na Fraince cros Lorraine mar thagairt shiombalach do Jeanne d'Arc.]]
Ainmníodh trí árthach éagsúla de chuid Chabhlach na Fraince aisti, lena n-áirítear iompróir héileacaptair atá in úsáid go fóill. I láthair na huaire, reáchtálann Front National, an páirtí polaitiúil den eite fíordheis slógaí in aice lena dealbha. Bíonn a híomhá le feiceáil i bhfoilseacháin de chuid an pháirtí agus baineann siad leas as lasair bhratach trí dhath, atá ina siombail de phointe áirithe dá mairtíreacht, mar shuaitheantas ag an bpáirtí. Uaireanta, déanann céilí polaitiúla an pháirtí fonóid faoin bpáirtí as an leas siombalach sin a bhaint as íomhá Jeanne d’Arc. Bíonn lá saoire poiblí ann in ómós di sa Fhrainc ar an dara Domhnach i mí na Bealtaine.
Is siombail d’inspioráid í freisin sa Fhrainc agus in áiteanna eile do Chaitlicigh thraidisiúnaithe. Is minic a dhéanann siad comparáid idir choinnealbhá Ard-Easpag Marcel Lefebvre (bunaitheoir Chumann Naomh Pius X agus easaontóir i gcoinne athchóiriú Vatacáin II) agus a coinnealbhá féin.
Taisí líomhanta Jeanne d’Arc díchruthaithe.
Sa bhliain 1867, thángthas ar phróca i gcógaslann i bPáras agus an méid seo scríofa air: “iarsmaí a fuarthas faoi stáca Jeanne d’Arc, maighdean d’Orléans.” Ba é a bhí sna hiarsmaí ná easna dhúloiscthe duine, adhmad carbónaithe, píosa línéadaigh agus féimear cait – bhí an nós ann cait dhubha a chaitheamh ar bhreocharn cailleach. Thug an Eaglais Chaitliceach aitheantas dóibh agus is i músaem in Chinon atá siad anois. Sa bhliain 2006, tugadh cead do Philippe Charlier, eolaí fóiréinseach in Ospidéal Raymond Poincaré (Garches), na taisí a iniúchadh. Rinneadh tástálacha Charbón-14 agus speictriméadracht ar na hiarsmaí. Léiríonn na torthaí gur as seargán Éigipteach a tháinig siad idir an séú haois agus an tríú haois roimh Chríost. Ní dó is cúis leis an gcuma dhúloiscthe atá orthu ach na substaintí balsamaithe. De réir cosúlachta, ba chuid de chomhábhair leighis de chuid na Meánaoise é an seargán agus cuireadh lipéad eile ar an bpróca tráth a bhí an náisiúnachas go mór chun cinn sa Fhrainc.
Greenville, Alabama
Is é Greenville an phríomhchathair agus an chathair is mó daonra i gContae Butler, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bunaíodh í sa bhliain 1819, agus ainmníodh an chathair seo i gcuimhne ar Captaen William Butler. Measadh 7,781 duine a bheith ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2016.
Cionta in aghaidh an Oird Phoiblí (Éire)
Is é an tAcht um Cheartas Coiriúil (Ord Poiblí) ón mbliain 1994 an píosa reachtaíochta is tábhachtaí in Éirinn a bhaineann leis na cionta in aghaidh an oird phoiblí. Is é is ábhar don Acht seo ná iompraíocht na ndaoine in áiteanna poiblí, agus tá forálacha ann a chuireann ar chumas na n-údarás diansúil a choinneáil ar na himeachtaí poiblí. Is é is aidhm don Acht ná:
De réir an dlí in Éirinn, is éard atá i gceist le h-"áit phoiblí" ná na bóithre, na páirceanna poiblí, na láithreacha caithimh aimsire, na reiligí, na cealla, na traenacha, na busanna agus na feithiclí eile a úsáidtear san iompar phoiblí.
Má chreideann an Garda Síochána go bhfuil tú páirteach i gcionta den chineál seo, caithfidh tú d'ainm agus do sheoladh a thabhairt nuair a iarrfar ort iad, agus má dhiúltaíonn tú, is cion ann féin é. Tá na Gardaí, fiú, i dteideal tú a ghabháil gan bharántas mura dtugann tú d'eolas pearsanta i gcás den chineál seo, agus is féidir fíneáil an D-ranga a ghearradh díot.
An Mheisce Phoiblí
Deir an tAcht gur cion é bheith ar meisce in áit phoiblí. Is féidir fíneáil an E-ranga a ghearradh den duine a dtagtar air agus é ag meisceoireacht go poiblí, agus thairis sin, tá na Gardaí i dteideal an t-alcól nó an druga is cúis leis an meisce a shealbhú ón meisceoir.
An tIompar Colúil
Is éard atá i gceist leis an "iompar colúil" ná iompar míréasúnta, mímhorálta, míchuí, mímhuinte, místiúrtha nó mígheanmnaí nach bhfuil bagrach ann féin, cé go bhfuil col agus crá ann do na daoine eile. Sampla tipiciúil é an dóigh a mbíonn na daoine ag déanamh gleo ar na sráideanna in am marbh na hoíche agus iad ag filleadh abhaile ón teach tábhairne. Níl a leithéid ceadaithe idir an meán oíche agus seacht a' chlog ar maidin, agus in aon tráth eile den lá, caithfidh tú scor den chineál seo iompraíochta má iarrann an Garda ort éirí as. Fíneáil D-ranga is gnách a ghearradh den chiontóir.
Is féidir an fhíneáil a íoc mar fhíneáil mhuirir sheasta, gan dul chun na cúirte leis an gcion seo. Más fearr leat an rogha seo, caithfidh tú d'ainm agus do sheoladh a thabhairt do na Gardaí. Ansin, má thograíonn siad do chion a láimhseáil mar chion muirir sheasta, seirbheálfaidh siad fógra ort ag tabhairt le fios duit nach rachaidh do scéal chun na cúirte má íocann tú an méid atá socraithe sa rialachán. Fágfar spás ocht lá fichead agat leis an bhfíneáil mhuirir sheasta a ghlanadh.
Ailbhinn
Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Ailbhinn.
Caisleán Lios Cearúill
Caisleán i gContae Corcaí é Caisleán Lios Cearúill. Thóg na Normannaigh é sé sa 13ú haois, agus síltear gur tiarna éigin de chuid na mBarrach ba chúis leis. Ba é Pilib de Barra an chéad duine dá mhuintir a chuaigh i dtreis i gCúige Mumhan; An Rí Eoin a dheimhnigh Uilliam, mac Philib, i seilbh thailte a athar sa bhliain 1206, agus bhí na Barraigh á nGaelú féin as sin amach. thumb|An Rí Eoin (íomhá ó De Rege Johanne). Sa bhliain 1625 fuair an Ridire Philip Perceval an caisleán trí fhoriamh agus trí choigistiú; chaill sé é sa bhliain 1642 ach fuair ar ais é, agus d'fhan an caisleán i seilbh a shleachta go ceann i bhfad.
Sa bhliain 1936 ainmníodh an caisleán mar Shéadchomhartha Náisiúnta faoi choimirce Choimisinéirí na nOibreacha Poiblí, agus tosaíodh á dheisiú.
Múrtha agus Túir
Tá an caisleán suite ar charraig i seascann lastuaidh de Lios Cearúill. Tá cearnóg istigh agus múrtha cosanta ina timpeall atá isteach is amach le cúig throigh is fiche ar airde agus timpeall cúig throigh ar dhoimhne ag a mbun. Tá ceithre thúr chruinne ann agus caoi réasúnta maith ar thrí cinn acu; bhí an tobar sa túir thiar theas, cé gur ar éigean atá a dhúshraith sin le feiceáil anois.
Tá na túir cúig throigh is fiche trasna amuigh agus tá a múrtha ocht dtroigh ar dhoimhne. Bhí an bealach isteach ar an gcéad urlár, agus staighrí bíseacha ag gabháil suas as sin go dtí urláir eile agus go dtí an cosán balla. As adhmad a rinneadh na hurláir. Tá trí pholl chúnga lámhaigh suite i spré leathan fuinneoige ag leibhéal an phríomhurláir sna túir atá fós ann, agus taispeánann roinnt coirbéal go mbíodh léibhinn ag gobadh amach ón uchtbhalla. Bhí airde urláir ag na túir ar na múrtha.
Tá dhá thúr eile ann agus cuma chearnach orthu. Tá an ceann is lú acu ar an taobh amuigh den mhúr thuaidh; tá ballaí an túir féin an-tiubh, seomra in airde ann agus boghta cruinn air, agus poll thíos ar cosúil le tobar nó carcair é. Tá staighre balla ag gabháil suas chun ardán an dín, agus doirse thiar agus thoir a thugann amach go dtí na cosáin bhalla thú. thumb|upright|Sampla de gheata crochta: cóimheáchain agus ullóga
Teach an gheata
Is é teach an gheata an túr is mó, agus cuma air go mbaineann sé le leath thosaigh an 13ú haois, sular tháinig tithe geata dhá thúr san fhaisean. Téitear isteach trí bhealach boghta, agus dealraíonn sé go raibh geata crochta dhá throigh is fiche siar ón ngeata tosaigh agus geata eile sé throigh siar uaidh sin arís. Tá inse cloiche amháin fágtha den gheata úd. Ní féidir a rá anois an raibh droichead tógála ann, ach tá dhá poll "murdair" sa bhoghta díreach ar chúl an gheata thosaigh.
Is dócha gur tar éis 1500 a tógadh an chuid uachtarach den teach seo. Tá dhá urlar os cionn an gheata amuigh; boghta cruinn atá ar an seomra thíos agus bhí díon adhmad ar an seomra thuas. Tá tinteán faoi chumhdach sa seomra úd agus staighre síos curtha isteach go cliste sa bhalla thiar. Seomra mór atá ar an gcéad urlár - halla an chaisleáin, b'fhéidir. Tá staighre bíseach ag dul síos uaidh agus staighre eile ag dul suas ón bhfuinneog thuaidh chun gairéid.
Tá trí fhuinneog sa halla, spré leathan acu agus múnlú cíoma os a gcionn. Sa seomra thuas tá fuinneoga cúnga le feiceáil. Tá cloigeann síonchaite cloiche ar gach taobh den fhuinneog mhór os cionn na háirse thosaigh.
Bóín Dé an dá bhall is fiche
Is feithid í Bóín Dé an dá bhall is fiche (Psyllobora vigintiduopunctata).
Jean le Rond d'Alembert
Matamaiticeoir is fealsamh a saolaíodh i bPáras ab ea Jean le Rond d'Alembert (16 Samhain 1717 – 29 Deireadh Fómhair 1783). Rinne sé staidéar ar dhlí, míochaine is matamaitic. D'fhoilsigh sé Traité de dynamique (Tráchtas ar Dhinimic, 1743), ag cur dinimic Newton i bhfoirm mhatamataiciúil is ag forbairt a phrionsabal maidir le cothromaíocht. Ba é an príomhchomhoibritheoir le Denis Diderot i 1751-1758 ar an Encyclopédie (Ciclipéid) ar foilsíodh 36 imleabhar de faoi 1776, foilseachán bunúsach d'Aois na Tuisceana san 18ú céad sa bhFrainc.
Áisir Beag
Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Áisir Beag.
Curach choirte na hAstráile
thumb|350px|Bundúchasaigh ag seilg turtair mhara (ó Shuirbhé Phillip Parker King, 1818). Is éard atá i gcurach choirte na hAstráile bád beag fónta de chuid na mBundúchasach a raibh a lán saghsanna di ann de réir na háite, agus atá á déanamh fós in áiteanna éigin.
Déantar an churach as coirt eocalaipe, coirt a chóirítear chun gur furasta é a mhúnlú ar an dóigh cheart. Bhí cuid de na curacha níos casta agus níos buanseasmhaí ná a chéile agus b’éigean a bheith oilte ar an obair chun iad a dhéanamh. Bhí na Bundúchasaigh go han-mhaith chun iad a ionramháil, agus is iad na mná is mó a bhaineadh feidhm astu ar an gcósta thoir. Bhí curacha mara ann, mar sin, agus curacha de shaghas eile a d'úsáidtí ar aibhneacha ar nós an Murray agus ar lochanna. Ní fada a mhairidís siúd toisc gur ghearr go n-éireodh an choirt rófhliuch agus í mí-oiriúnach do thuras fada dá bharr. Ba é an scéal céanna ag curacha mara na mBundúchasach Tasmánach é.
Déanamh na curaí
Roghnaítear crann guma oiriúnach de réir na speiceas atá le fáil sa réigiún – leadhbachán (Eucalyptus obliqua), abhantrachán (Eucalyptus camaldulensis) nó eile. Déantar gearradh fada san idirshnamh (an choirt is gaire don chabhail) tamall maith suas an crann. Baintear stiall atá timpeall trí mhéadar ar fad nó níos faide fós den chabhail le cuaillí. Toisc gur coirt gharbh righin atá inti ní mór é a bhogadh le huisce nó tine. Nuair atá an choirt solúbtha déantar gach ceann den stiall a fhilleadh agus a cheangal. I dtuaisceart na hAstráile dhéantaí tosach agus deireadh na curaí a fhuáil ach in áiteanna eile dhéantaí iad a cheangal le snaidhmeanna.
Cuirtear cuaillí inti mar thochtaí chun an chabhail a leathadh agus is féidir dhá thaobh na curaí a theannadh le sreanga trasna agus le maidí ceangail de réir nós an réigiúin. Coinnítear an churach ag imeacht le cleith nó céaslaí.
Curach Riasc Arakura
Bhí curach ar leith le fáil ar Riasc Arakura i gCríoch an Tuaiscirt agus í curtha in oiriúint go maith don áit áirithe úd. Ligeadh i léig í go luath sa 20ú haois ach rinneadh í a athchruthú le haghaidh Ten Canoes, scannán le Rolf de Heer.
Déantar mar a leanas í:
Curach Sydney
Tá roinnt cuntas le fáil ar churacha Sydney ó lámh na gcoilíneach is túisce a bhain an taobh tíre sin amach. Curacha teanna a bhí iontu agus mhairfidís timpeall trí bliana, murab ionann is na curacha a bhí le feiceáil ar na haibhneacha intíre. D’imigh curach an réigiúin as úsáid ach tá sí á déanamh arís.
Déantar mar a leanas í:
Tagairtí luatha
Rinneadh a lán pictiúr den saghas céanna ina dhiaidh sin, ar nós pictiúr uiscedhaite a rinneadh sa bhliain 1805: bean agus páiste i gcurach i mBá Botany, tine i ndeireadh na curaí acu agus an bhean ag iascaireacht.
I ndialann an Endeavour, Dé Sathairn 28 Aibreán 1770, luaitear trí nó ceathair de churacha ar an trá in aice le Woonona, áit nárbh fhéidir le geolta na loinge an trá a bhaint amach de bharr “the great Surff which beat everywhere upon the shore”. Tugann an sliocht le fios nárbh eagal le muintir an chósta tabhairt faoi na tonnta móra i gcuracha.
Crainn cholmnacha
Fágann baint na coirte colm buan ar chrann agus bhí a leithéid le fáil go flúirseach sa 19ú haois. Bhaintí úsáid as an gcoirt chun soithigh agus coimeádáin a dhéanamh chomh maith le curacha. Bhí éileamh ar choirt chuarach ó ghualainn crainn le haghaidh curacha intíre.
Tá formhór na gcrann sin os cionn céad bliain d’aois agus iad ag éirí tearc dá bharr. Is minic atá rian na n-uirlisí le feiceáil ar bharr agus ar bhun an choilm, agus uaireanta ina lár.
An ré choilíneach
Sna 1850í (ré an fhuadair óir) d'aithin a lán coilíneach cé chomh háisiúil is a bhí na curacha coirte, cé nach raibh an meas ceart acu i gcónaí ar chlisteacht lucht déanta na mbád.
Coiste na Leabhar
thumb|Bhí [[Dubhghlas de hÍde mar bhaill don Coiste na Leabhar]] Bunaíodh Coiste na Leabhar sa bhliain 1926 faoi choimirce rialtas Chumann na nGaedhal. Bhí Dubhghlas de hÍde san áireamh ag an chéad chruinniú ar an 26ú Bealtaine 1926. Anois tugtar An Gúm ar Choiste na Leabhar. Bhí sé mar aidhm acu leabhair oideachais Ghaeilge a fhoilsiú.
Suas go dtí Meitheamh 1931 bhí 11,810 díolta acu.
Bhí Seosamh Ó Duibhginn mar Chathaoirleach ar feadh tamaill.
Cill Airne
Baile i gContae Chiarraí in Éirinn is ea Cill Airne. Tá an baile suite ar bhruach thiar thuaidh Loch Léin, cuid de Pháirc Náisiúnta Chill Airne. Is iomaí nithe is díol spéise atá sa bhaile agus sa cheantar máguaird amhail Ardeaglais Mhuire, Caisleán an Rois, Teach Mhucrois, Lochanna Chill Airne, Na Cruacha Dubha, Dún Lóich agus araile.
Baile Turasóireachta
Is í Cill Airne an t-ionad turasóireachta is cáiliúla agus is mó a bhfuil forbairt thráchtála déanta air in Éirinn. Is baile margaidh í atá lonnaithe san áit a dtagann bóithre Luimnigh-Bheanntraí agus Chorcaí-Thrá Lí le chéile agus is í baile ardeaglaise dheoise Chaitliceach Chiarraí í. Tá clú is cáil ar fud na cruinne ar na radhairc rómánsúla de lochanna is de shléibhte atá le feiceáil sa cheantar. Tá iomrá ar shaibhreas, éagsúlacht agus raidhse fhlóra an cheantair chomh maith (ina measc Arbtus unedo agus an raithneach thearc úd Trichomanes radicans) Tá roinnt séadchomharthaí ársa inspéise ann chomh maith. Sa bhaile féin is é an t-aon fhoirgneamh arbh fhiú trácht air ná Ardeaglais Naomh Muire (1842-55), a dhear Augustus Welby Pugin; tá sé seo ar cheann de na heiseamláirí is fearr sa tír de shéipéil a tógadh i stíl na hAthbheochana Gotaí.
Stair
Bhí na chéad lonnaíocht san àit timpeall na bliana 640, ar an oileàn Inis Faithlinn i Loch Léin. Bhí sé lonnaíocht reiligiúnach, mainistir a bhunaigh Naomh Finian Lobhar.
Àisir Mhòr
Is sráidbhaile suite in iarthar Chataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, in Albain, é Àisir Mhòr (Béarla: Oldshoremore).
Dracula
Is úrscéal Béarla é Dracula leis an údar Éireannach Bram Stoker a tháinig i gcló an chéad uair sa bhliain 1897. Díríonn an scéal ar an gCunta Dracula ar súmaire, nó vaimpír, é, agus tionchar an bhéaloidis Bhalcánaigh le haithint go soiléir ar an úrscéal.
Love Ulster
Is eagraíocht í Love Ulster (Gaeilge: Bíodh Grá Agat d'Uladh) a cuireadh ar bun chun meas a thaspéaint do dhaoine a fuair bás i rith na dtrioblóidí i dTuaisceart Éireann.
Dracula
Is é an t-úrscéal seo is bunrúta leis an tsuim a chuireann Hollywood agus na scríbhneoirí lónléitheoireachta sna vaimpírí go dtí an lá inniu ann, nó is beag duine sna tíortha Béarla a chuala an focal sin "vaimpír" sular tháinig an leabhar seo i gcló. Ba é Archibald Constable and Co an comhlacht a d'fhoilsigh an chéad eagrán sin. Eagrán faoi chlúdach bog a bhí ann.
Cúlra
Pé scéal é, ó scaip an Rí Maitias scéalta uafáis faoi Vlad, chuaigh an prionsa in annála na staire mar chéasadóir is mar arrachtach.
Maidir leis an súmaire nó an vaimpír, is carachtar tábhachtach é i mbéaloideas na mBalcán agus na Slavach. Chaith Bram Stoker seacht mbliana ag déanamh taighde ar bhéaloideas Oirthear na hEorpa ar lorg inspioráide, agus is ansin a tháinig sé ar na scéalta faoi Vlad Drăculea agus faoi vaimpírí. Chinn sé ar an dá mhóitíf seo a phósadh, agus ba é an Cunta Dracula, mar is aithin dúinn inniu é, ba toradh don chleamhnas sin. clé|mion|188x188px|Bela Lugosi mar Dracula,1931 Bhí Bram Stoker cairdiúil le hArminius Vambery, taiscéalaí, saineolaí ar theangacha an Oirthir agus spiaire Sasanach a rugadh san Ungáir, agus deirtear go bhfuair sé cuid mhór dá eolas ar bhéaloideas na mBalcán ó Vambery. Is féidir freisin gur bhunaigh sé carachtar Abraham Van Helsing ar Vambery. Níl ann ach tuairimíocht, áfach. clé|mion|188x188px|Bela Lugosi mar Dracula,1931 Cé go bhfuil Dracula ar an úrscéal is tábhachtaí faoi vaimpírí i litríocht an Bhéarla, níorbh é an chéad cheann é. Fuair Stoker inspioráid áirithe ón nóibhille Carmilla le Joseph Sheridan Le Fanu, a foilsíodh breis is fiche bliain roimh Dracula. Scéal earótach uafáis é Carmilla a bhfuil blas an leispiachais air, agus é ag tabhairt cur síos ar an vaimpír mná Carmilla agus a cairdeas cinniúnach le cailín óg macánta darb ainm Laura.
An Scéal
I dtús an úrscéil tagann an dlíodóir óg Sasanach Seon Ó hEarcair (Jonathan Harker) ar cuairt chuig an gCunta Dracula le cuidiú leis an gCunta aistriú go dtí Sasana agus talamh a cheannach in Exeter. Tá cónaí ar an gCunta i seanchaisleán sa Trasalváin, agus é sásta lóistín a thabhairt do Sheon ansin, ach i ndiaidh tamaill faigheann Seon amach go bhfuil sé ina chime sa chaisleán agus go bhfuil vaimpírí ann - triúr vaimpírí ban agus iad ag iarraidh é a chealgadh. Sa deireadh éalaíonn Seon lena anam as an áit. mion|188x188px|Bram Stoker, 1906|clé clé|mion|188x188px|Sighişoara, an Rómáin - Baile Dracula Tugann an chéad eipeasóid eile sa leabhar cur síos ar an dóigh a ndéanann Dracula a bhealach go Sasana. Ní luaitear é, ach cuirtear in iúl go bhfuil sé ag taisteal faoi choim ar bhád Rúiseach. Titeann an bád ar an gcladach i Whitby, agus níl fágtha den chriú ach an captaen, agus é féin marbh. Léitear logleabhar an chaptaein, agus tagann sé chun solais ansin go raibh neach dofheicthe éigin ag marú na mairnéalach i rith an turais, go dtí nach raibh ann ach an captaen féin.
Agus é socraithe síos i Sasana anois, cuireann Dracula suim in Uilliamín "Mín" Ní Mhuirí (Wilhelmina "Mina" Murray), fiancée Sheoin Uí Earcair, agus ina cara Laoise (Lucy) Westenra. Tosaíonn Laoise ag stiúgadh le tinneas aisteach, agus glaonn Seán Suaird, cara le Laoise agus dochtúir leighis, ar a chara, an tOllamh Abraham Van Helsing, teacht ón Ollainn le cuidiú leis biseach a thabhairt do Laoise. mion|188x188px|[[mainistir Whitby]] Aithníonn Van Helsing gurbh é an vaimpíreachas atá i gceist, agus tosaíonn sé ar í a leigheas, ach nuair a fhilleann sé ar an Ollainn le freastal ar ghnó éigin, faigheann Laoise bás i dtimpiste aisteach. Go gairid ina dhiaidh sin, cloistear scéalta aisteacha faoi shúmaire mná agus í ag ionsaí páistí, agus tuigeann Van Helsing gurb í Laoise í. Le cuidiú Sheáin Shuaird agus beirt fhear eile a bhí ag suirí le Laoise agus í beo, téann Van Helsing ar thóir an chailín, agus sa deireadh maraíonn siad í, nó an vaimpír, tríd an gcloigeann a ghearradh di, a croí a shá le cuaille adhmaid agus a béal a líonadh le gairleog. mion|257x257px|Bram Stoker, 1906 Idir an dá linn, bhí Seon Ó hEarcair ag bisiú i mBúdaipeist óna eachtra sa Trasalváin, agus tháinig Mín ansin le cuideachta a dhéanamh dó agus, mar a thiontaigh an scéal amach, le hé a phósadh. Anois, tagann siad abhaile, agus nuair a chloiseann siad céard a tharla do Laoise, téann siad i gcomhghuaillíocht le Van Helsing agus leis an triúr iar-shuiríoch le Dracula a mharú. Roimh an éacht sin a chur i gcrích, áfach, éiríonn le Dracula Mín a ionfhabhtú leis an vaimpíreachas, agus caithfidh Seon, Van Helsing agus na fir eile an-chath a chur ar an gCunta le Mín a tharrtháil.
Das Bus
Craoladh an ceathrú eipeasóid déag, "Das Bus", den naoú sraith The Simpsons ar an 15 Feabhra 1998. Scríobh David S. Cohen an eipeasóid seo. D'fhéach 9.6 milliún duine ar an eipeasóid.
Dracula
Stair i mBéarla
Foilsíodh an leabhar Dracula don chéad uair ar 18 Bealtaine 1897. Lonnaigh Stoker cuid mhór d'imeachtaí a úrscéil  i Whitby in iarthuaisceart Shasana. mion|199x199px
Aistriúcháin go Gaeilge
mion|297x297px
Úfó
thumb|Céard atá anseo, meas tú: úfó? cleas magaidh? aerárthach míleata? aimhrialtacht atmaisféarach? spásárthach ó Bhealach na Bó Finne? Nó an amhlaidh nach bhfuil ann ach molchaidhp nó seanhata? Is éard is úfó ann ná réad atá ag eitilt agus nach féidir a aithint ná a mhíniú go sásúil. Tagann an focal Gaeilge seo ón acrainm Béarla UFO (unidentified flying object, nó réad eitilte gan aithint sa Ghaeilge ). Bíonn gach cineál scéalta seafóideacha ag dul timpeall agus iad ag cur in iúl gur spásárthaí ó phláinéad eile iad na húfónna, ach tá an fhírinne níos simplí: réadanna amuigh ar an spéir atá iontu nár aithníodh - dá n-aithneofaí mar spásárthaí ó phláinéad eile iad, ní úfónna a bheadh iontu a thuilleadh!
Dracula
1933ː Seán Ó Cuirrín
Ba é An Gúm a d'fhoilsigh leagan Gaeilge sa bhliain 1933. Chuir Seán Ó Cuirrín, a raibh canúint na nDéise ó dhúchas aige, Gaeilge ar an leabhar. B’fhear é a raibh canúint Dhún Garbhán go paiteanta aige. Diérigh leis an Chuirríneach saothar “as an nua” a chruthú. “Ceann de na rudaí is spéisiúla faoin aistriúchán a rinne Ó Cuirrín gur fhág sé go leor tagairtí de Shakespeare agus do mhiotaseolaíocht na Gréige ar lár, rudaí a bhí i mbunsaothar Stoker agus gur chruthaigh sé saothar nua as Dracula.”
Úfó
An chuid is mó de na húfónna, is féidir iad a mhíniú ar chúiseanna nádúrtha - scéal eile, ar fad, nach mbíonn a fhios ag na daoine an míniú ceart. Inniu, mar shampla, is fánach duine amach ó na mairnéalaigh a chuala iomrá ar ghealán San Elmo, ar feiniméan nádúrtha é go hiomlán, gan bhaint dá laghad leis na harrachtaigh ón spás. Thairis sin, áfach, níor éirigh leis na saineolaithe féin gach aon fheiniméan de chuid an atmaisféir a mhíniú go hiomlán - cosúil leis na splancanna liathróide nó leis na soilse talún, arb iad an díol spéise is mó anseo iad.
Dracula
1933ː Seán Ó Cuirrín
Bhí scéal an tsúmaire fola ar fáil ar an Kindle i nGaelainn na nDéise sa bhliain 2015.
Úfó
Na Soilse Talún agus an Bolcánachas
Cineál caorthinte atá sna soilse talún is mó a fheictear in áiteanna a bhfuil bolcánachas, talamhchreathanna nó saintréithe eile geolaíochta le haithint. In áit den chineál sin a chonaic an t-eitleoir Kenneth Arnold, an fear a chuir tús le histéire mhór na n-úfónna thiar i ndeireadh na 1940idí, a chuid "sásar ag eitilt". Nó is amhlaidh go raibh Arnold ag eitilt in aice le Sliabhraon na Cascáide in iarthar Mheiriceá Thuaidh. Raon de bholcáin bheo é Sliabhraon na Cascáide, siúd is nach minic a bhíonn na bolcáin seo ag brúchtadh. Is dócha go bhfuil gníomhaíocht mhaighnéadach sa talamh de thoradh an bholcánachais seo, agus baint éigin aici leis na soilse san aer, ach teastaíonn tuilleadh taighde leis an mbaint sin a shainmhíniú go sásúil.
Comhaid faoi cheilt?
Is minic a insítear scéalta i measc daoine a bhfuil spéis acu in úfónna a thugann le fios go bhfuil an fhírinne faoi na húfónna curtha i bhfolach ar an saol mór ag comhcheilg an lucht rialtais, agus na comhaid ag cur thar maoil le tuairiscí rúnda nach dtaispeántar dúinn. Rinne an sraithscéal teilifíse úd The X-Files seó mór de na liomhaintí seo, agus is dócha gur thuill an seó go leor airgid do lucht a scannánaithe fosta. Mar sin féin, nuair a choimeádtar taifid faoi cheilt, gríosann sé daoine do gach sórt tuairimíochta agus teoiricí comhcheilge a fhad is a choinnítear an fhianaise faoi cheilt. Tá na húfó-eolaithe féincheaptha agus na saineolaithe ar aon bharúil i dtaobh aon rud amháin ar a laghad: is é sin, go mba chóir an cineál seo doiciméad a phoibliú. Ar ndóigh, creideann roinnt diograiseoirí comhcheilge go nochtfadh na comhaid gur spiaire de chuid na bhfear beag uaine atá san Uachtarán Bush (nó rud éigin cosúil leis sin). Na réalteolaithe, áfach, is é a mbarúilsean ná go bhfuil an rúndacht féin ag cruthú níos mó fadhbanna ná cibé poiblíocht: dá mbeadh comhaid rúnda den chineál seo ar fáil go hoscailte, d'fhéadfadh na saineolaithe míniúcháin nádúrtha a thabhairt ar na himeachtaí i gceist agus míshuaimhneas na ndaoine a mhaolú.
Dracula
1997ː eagrán do dhéagóirí
Cuireadh eagrán do dhéagóirí amach sa bhliain 1997 Dracula - Eagrán do Dhéagóirí. Is éard a bhí ann ná gearrinsint a scríobh Emmet B. Arrigan. Is í a mháthair, Mary Arrigan, a rinne na léaráidí agus Gabriel Rosenstock a d’aistrigh an leabhar go Gaeilge.
Úfó
Comhaid faoi cheilt?
Ar an 25 Iúil 2021, áfach, seoladh Tuairisc ar UAPanna de chuid an Pheinteagáin, ina úsáidtear an téarma UAP (unidentified aerial phenomena; 'feiniméin gan aithnid san aer') chun cuma níos dáiríre a thabhairt don scéal. Admhaíodh nach bhfuil a fhios ag na Stáit Aontaithe cad iad na réada atá le feiceáil i roinnt físeán a taifeadadh ó eitleáin mhíleata de chuid na Stát Aontaithe os cionn an Aigeáin Atlantaigh agus an Aigeáin Chiúin. Dar leis an tuairisc, b’fhéidir gur tranglam san aer; feiniméin nádúrtha san atmaisféar; teicneolaíocht de chuid thionscal SAM nó de chuid rialtas SAM; árthaí eachtrannacha; nó eile atá in UAPanna.
Rangú na mBreathnuithe
Le córas éigin a thabhairt isteach i saol mí-ordaithe na h-"úfó-eolaíochta", mhol an tOllamh J. Allen Hynek - duine den bheagán saineolaithe a chuaigh i ngleic le ceist na n-úfónna i ndáiríre - an t-aicmiú seo a leanas a úsáid le cineálacha éagsúla breathnuithe a láimhseáil i saothair staitisticiúla:
Dracula
1997ː Maolmhaodhóg Ó Ruairc
D'fhoilsigh An Gúm atheagrán sa bhliain 1997, agus ba é Maolmhaodhóg Ó Ruairc a chuir an t-eagrán seo in eagar. Ba é an t-ealaíontóir Rómánach Ion Codrescu a mhaisigh an leabhar. Rinneadh caighdeánú ar chanúint Uí Chuirrín agus fuair roinnt léitheoirí locht ar an gcleachtadh sin. Cé gur bunaithe ar bhunleagan an Déisigh atá an t-eagrán seo, níl pioc de chanúint a cheantair dúchais caomhnaithe ann. Maille leis sin, tá an t-atheagrán ciorraithe go tréan.
Úfó
J. Allen Hynek agus na hÚfónna
Iad siúd atá eolach ar stair an fhicsin eolaíochta, is dócha gur aithin siad teideal an scannáin a bhain amach a chlú do Steven Spielberg thiar sna 1970idí. Bhí an tOllamh Hynek páirteach i ndéanamh an scannáin mar chomhairleoir eolaíoch. Maidir le saol Hynek féin, ollamh fiúntach le réalteolaíocht a bhí ann, go dtí gur earcaigh Aerfhórsa na Stát Aontaithe é le scagadh a dhéanamh ar na tuairiscí a bhí tugtha ag na heitleoirí ar na húfónna a bhí feicthe acu. Bhí Hynek drochamhrasach go maith i dtaobh na n-úfónna ar tús, ach de réir a chéile, d'éirigh sé iontach díograiseach fúthu, agus é suite siúráilte gur feiniméan tábhachtach a bhí i gceist - nó sin é an port a bhíodh sé a sheinm leis na meáin chumarsáide, ar a laghad.
Dracula
1997ː Maolmhaodhóg Ó Ruairc
Fuair Aoibheann Nic Dhonnchadha, agus í ag scríobh do An Linn Bhuí, bliainiris Ghaeltacht na nDéise, locht ar an nua-eagrán seo (An Linn Bhuí, uimhir a 2, 1998, lch. 115-118). Bhí sí den bharúil go ndeachaigh an fear eagair thar fóir ag iarraidh cuma na nua-ré a chur ar an téacs, agus nach raibh sé sách eolach ar an gcanúint lena ceart a thabhairt di. Samplaí de na hathruithe a rinne an t-eagarthóir ná:
Lionel Richie
Amhránaí mór le rá Meiriceánach é Lionel Brockman Richie, Jr (20 Meitheamh 1949 a rugadh é).
Móin
deas|250px|thumb|Móin Is éard is móin ann ná carnadh fásra nó ábhar orgánach dreoite a fhaightear i limistéir nádúrtha ar a dtugtar portach (nó go leor ainmneacha eile i nGaeilge, m.sh. criathrach, corrach, móinteán, nó caorán). Clúdaíonn éiceachóras na dtailte móna 3.7 milliún ciliméadar cearnach agus is é an linn charbóin is éifeachtaí ar domhan, toisc go ngabhann plandaí sna tailte móna dé-ocsaíd charbóin (CO2) a scaoiltear go nádúrtha ón móin, sa gcaoi go bhfanann sé i staid cothromaíochta. I dtailte móna nádúrtha, tá an ráta bliantúil de tháirgeadh bithmhaise níos mó ná an ráta dianscaoilte, ach tógann sé na mílte bliain do thailte móna na taiscí 1.5–2.3m a fhorbairt, is é sin meándoimhneacht na dtailte portaigh tuaisceartacha, a stórálann thart ar 415 gigeatonna (Gt) carbóin (thart ar 46 uair níos mó ná astaíochtaí domhanda CO2 in 2019). Ar fud an domhain, stórálann an mhóin suas le 550 Gt carbóin, méid a sháraíonn an carbón atá stóráilte i ngach cineál fásra eile, foraoisí an domhain san áireamh, cé nach gclúdaíonn sí ach 3% de dhromchla na talún. Tá súsán, ar a dtugtar caonach móna freisin, ar cheann de na comhpháirteanna is coitianta sa móin, cé go bhfeictear go leor plandaí eile inti freisin. Tugtar histeasal ar aon ithir atá déanta go príomha de mhóin. Cruthaíonn móin i dtalamh bogaigh, áit a gcuireann tuilte nó uisce marbhánta bac ar shreabhadh ocsaigine ón atmaisféar, rud a chuireann moill ar an ráta dianscaoilte.
Toisc go gcarnann ábhar orgánach thar na mílte bliain, tugann an mhóin léargas fadtéarmach ar fhásra agus ar an aeráid trí iarsmaí plandaí, mar shampla pailin, a chaomhnú. Leis seo, is féidir an timpeallacht san am a chuaigh thart a athchruthú, agus staidéar a dhéanamh ar athruithe in úsáid talún. Úsáidtear móin sa ghairneoireacht uaireanta, ach tá cosc uirthi in áiteanna áirithe anois. De réir toirte, tá thart ar 4 trilliún méadar ciúbach de mhóin ar domhan. Le himeacht ama, is minic gurb é foirmiú na móna an chéad chéim i bhfoirmiú breoslaí iontaiseacha ar nós guail, go háirithe gual de ghrád íseal, mar shampla lignít.
Ní foinse fuinnimh in-athnuaite í an mhóin, toisc go mbaintear í i bhfad níos tapúla ná an ráta mall athfháis (1mm in aghaidh na bliana). Chomh maith leis sin, tuairiscítear nach dtarlaíonn athfhás móna ach i 30–40% de thailte móna. Leis na céadta bliain anuas, tá go leor CO2 scaoilte isteach san atmaisféar trí mhóin a dhó agus portaigh a dhraenáil, agus tá athchóiriú tailte móna ag teastáil chun athrú aeráide a mhaolú.
In Éireann
I bPoblacht na hÉireann, is é Bord na Móna, cuideachta faoi úinéireacht an stáit, a bhí freagrach as baint móna a bhainistiú. Rinne sé móin mheilte den mhóin a baineadh lena húsáid i stáisiúin chumhachta, agus dhíol sé breosla móna próiseáilte i bhfoirm brícíní a úsáideann daoine chun a dteach a théamh.
I mí Eanáir 2021, d’fhógair Bord na Móna go gcuirfeadh sé deireadh le baint na móna go huile is go hiomlán, agus go ndíreodh sé ar chúrsaí gnó a rachadh i ngleic le hathrú aeráide.
I 2022 cuireadh cosc ar mhóin a dhíol lena dó, cé go bhfuil cead ag daoine áirithe í a ghearradh agus a dhó fós.
Téarmaíocht
Mar gheall ar an tábhacht a bhaineann leis an móin i gceantair Ghaeltachta, tá go leor téarmaí Gaeilge ann:
Strictly Come Dancing (sraith 17)
Is comórtas damhsa teilifíse é Strictly Come Dancing, a thosaigh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2004. Tá sé ar BBC One. Thosaigh an seachtú sraith déag ar an 7 Meán Fómhair, 2019 agus chríochnaigh sé ar an 14 Nollaig 2019.
Is iad Shirley Ballas, Bruno Tonioli, Craig Revel Horwood agus Motsi Mabuse na breithiúna don sraith seo.
Cúirt Ioma
Is teach mór nuachlasaiceach é Cúirt Ioma (Emo Court) i gContae Laoise. Dearadh an ailtire James Gandon an teach i 1790 do John Dawson, an chéad Iarla Cúil an tSúdaire. Bíonn an teach oscailte do chuairteoirí de ghnáth, ach dúnadh an teach sa bhliain 2020. Táthar leis an teach a oscailt arís i 2021, agus na tailte timpeall an fhoirgnimh ar oscailt do chuairteoirí cheana.
Stair
Chuaigh an t-ailtire, James Gandon, a bhí díreach críochnaithe lena chuid oibre ar Theach an Chustaim agus ar na Ceithre Cúirteanna i mBaile Átha Cliath, i mbun oibre ar Chúirt Ioma in 1790. Ainneoin sin, níor críochnaíodh an foirgneamh atá ina sheasamh ansin anois go ceann 70 bliain ina dhiaidh sin.
Bhí an t-eastát mar áit chónaithe ag iarlaí Chúl an tSúdaire nó gurbh éigean dóibh imeacht as Éirinn go buan de bharr Chogadh na Saoirse. Ghlac na hÍosánaigh seilbh ar an áit roinnt blianta ina dhiaidh sin, agus is ann a cuireadh oiliúint ar thart ar 500 nóibhíseach de chuid an oird nuair a bhí sí mar Nóibhíseacht ag Proibhinse na hÉireann.
Ghlac an Maor Cholmeley-Harrison seilbh ar Chúirt Ioma sna 1960idí agus rinne sé athchóiriú iomlán uirthi. D’oscail sé na gairdíní áille agus an fearann páirce don phobal agus i ndeireadh na dála bhronn sé an t-eastát go léir ar mhuintir na hÉireann in 1994.
Galair agus ionfhabhtuithe gnéastarchurtha
Raon galar ionfhabhtaíoch a tharchuirtear de ghnáth trí thadhall gnéasach, ach uaireanta ar bhealaí eile, is ea galair véinéireacha nó ionfhabhtuithe ghnéastarchurtha.
Ina measc tá mion|clé|220px|Póstaer [[Cogadh Cathartha na Spáinne|Chogadh Cathartha na Spáinne, foilsithe ag Rialtas na Poblachta; "Seachain galair véinéireach ... Chomh dainséarach le philéir an namhad."]]
Trais-seoladh
clé|mion|US Dept. of Health and Human Services.