cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
J. S. Verma
Cúirt Uachtarach
Agus J. S. Verma ina bhall den Chúirt Uachtarach, bhí páirt aige sa leathnú a tharla ar leigheasanna breithiúnacha maidir le damáiste don chomhshaol, neamh-chomhionannas inscne, éilliú agus ionsaí ar neamhspleáchas na mbreithiúna. Ag an am céanna, bhí sé ag caomhnú cearta sibhialta, polaitiúla, eacnamaíocha, sóisialta agus cultúrtha a aithníodh roimhe sin, go mór mór má bhí nádúr saolta an stáit Indiaigh i mbaol nó má bhí mí-úsáid á baint as cumhachtaí tugtha ag reachtaíocht slándála náisiúnta. clé|mion|Léacht J.S. Verma Memorialː ‘Freedom & Responsibility of Media’, in New Delhi, 2015 clé|mion|23 Eanáir 2013ː fuair é bás go gairid ina dhiaidh
Ar scor
Bhí J. S. Verma gníomhach sa saol poiblí go dtí deireadh a shaoil beagnach, mar chrann taca do chúiseanna ar nós an chirt chun faisnéise. Is é an ról tábhachtach deireanach a bhí aige cathaoirleacht Choiste Verma, a rinne athbreithniú ar na leasuithe ar an dlí coiriúil a d'fhéadfadh a bheith riachtanach chun dul i ngleic le héigniú agus ionsaí gnéasach go héifeachtach. Cuireadh roinnt moltaí a rinne an Coiste i bhfeidhm tríd an Reacht um an Dlí Coiriúil (Leasú), 2013 agus an tAcht um an Dlí Coiriúil (Leasú), 2013.
1979 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1979.
Liosta riarthóirí agus leas-riarthóirí NASA
Is é Riarthóir an Riaracháin Náisiúnta Aerloingseoireachta agus Spáis an t-oifigeach is airde rangaithe i ngníomhaireacht spáis na Stát Aontaithe, NASA. Is é an Riarthóir príomhchinnteoir NASA, atá freagrach as soiléireacht a sholáthar d’fhís na gníomhaireachta agus a fheidhmíonn mar fhoinse ceannaireachta inmheánaí laistigh de NASA. Tá áit thábhachtach ag sealbhóir na hoifige freisin i mbeartas spáis na Stát Aontaithe.
Tomás Ó Rathaile
Tharraing Tomás Ó Rathile (1882-1953) clú air féin mar scoláire Gaeilge Rugadh Tomás Ó Rathile i Lios Tuathail, Contae Chiarraí. Ba é Thomas Francis Rahilly a athair, fear gnó agus cléireach. Bhí a mháthair, Julia Mary Curry as Luimneach, ina garneacht d’Eoghan Ó Comhraí. Bhí Tomás ar an gcúigiú duine de na trí dhuine dhéag a mhair den chlann. Tharraing beirt eile den chlann clú éigin orthu féin: Alfred, a bhí ina Uachtarán ar Choláiste Ollscoile Chorcaí agus Sisile, scoláire Gaeilge.
Fabhcún tuaithe
mion|An fabhcún tuaithe nó Falco rusticolus Is é an fabhcún tuaithe (Falco rusticolus) an fabhcún is mó dá bhfuil ann, 50-60 cm ar fhad. Dúchasach don réigiún Artach, áitríonn sé sléibhte is tundra. An clúmh bán, liath nó dorcha. Seilgeann sé gar don talamh, agus itheann éin a mhaireann ar an talamh den chuid is mó.
Tomás Ó Rathaile
Chaith Ó Rathile tamall i gColáiste na Carraige Duibhe agus suim aige sa Ghaeilge óna óige amach. Fuair sé scoláireacht sna Clasaicigh i gColáiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath in 1902 agus bhain sé duais Uí Chomhraí sa Ghaeilge in 1903. É ag múineadh sa choláiste sula ndeachaigh sé i mbun oibre sna Ceithre Chúirt in 1905. Nuair a bhíodh am le spáráil aige dhéanadh sé staidéar ar chanúintí na Gaeilge agus ar lámhscríbhinní Gaeilge, cé nach raibh an tsláinte go maith aige. D’fhan sé ina chléireach go dtí 1919.
In 1903 bunaíodh Scoil an Léinn Ghaelaigh agus d’fhreastail Ó Rathile ar ranganna Sean-Ghaeilge John Strachan.
Bhí sé ag scríobh aistí d’irisí éagsúla. In 1912 bhunaigh sé an iris Gadelica chun fás na teanga a spreagadh, ach chlis sí cheal airgid. Bhí sé ina eagarthóir ar Ériu agus ar Celtica níos déanaí, agus scríobh sé neart alt agus roinnt mhaith leabhar i mBéarla agus i nGaeilge.
Bhí sé ina Ollamh le Gaeilge i gColáiste na Tríonóide idir 1919 agus 1929. D’aistrigh sé go Corcaigh in 1929, mar a raibh sé ina Ollamh Taighde go dtí 1925. Bhí a leithéid chéanna de phost aige i gColáiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath idir 1935 agus 1941. Nuair a bunaíodh Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath ceapadh é ina Ollamh Sinsearach, agus bhí sé ina Stiúrthóir ar Scoil an Léinn Cheiltigh ann idir 1942 agus 1947.
Phós sé Máire Ní Bhuachalla ó Bhaile Uí Annáin i Mainistir na Corann in 1918. Ní raibh clann orthu. Fuair sé bás ar an 16 Samhain 1953.
Liosta leabhar
Early Irish history and mythology, Dublin: Dublin Institute for Advanced Studies, 1946.
(Eag.) Desiderius, otherwise called Sgáthán an chrábhaidh, by Flaithrí Ó Maolchonaire (Florence Conry), Mediaeval and Modern Irish Series 12, Dublin: Dublin Institute for Advanced Studies, 1941.
Irish dialects past and present: with chapters on Scottish and Manx, Dublin: Browne and Nolan, 1932.
Measgra dánta: Miscellaneous Irish poems, 2nd ed., Dublin and Cork: Cork University Press, 1927.
Dánta grádha: cnósach de sna dánta grá is fearr san Ghaelge (1350–1750) , 2nd ed. (1916), Dublin and Cork: Cork University Press, 1926.
Miscellany of Irish proverbs, Dublin: Talbot Press, 1922.
(55637) 2002 UX25
Is é (55637) 2002 UX25 uimhir 44 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid. Tá trastomhas níos lú ná 917 km aige. Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus tá sé ina bhall den Chrios Cuiper. Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht ann gur abhacphláinéad é freisin.
Big Moose, Nua-Eabhrac
Is baile i lár an réigiún Adirondack é Big Moose. Tá stáisiún traenach ann, turas radharcúil a théann trí na sléibhte ó Thendara go dtí an baile.
Founder's Mutation (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an dara heipeasóid, "Founder's Mutation" den deichiú sraith The X-Files ar an 25 Eanáir 2016. Scríobh James Wong an eipeasóid seo. D'fhéach 9.67 milliún duine ar an eipeasóid.
Sinséar
Planda ilbhliantúil atá dúchasach d'oirdheisceart na hÁise is ea an planda sinséir nó sinséar. Fásann an gas 1 m ar airde. Ríosómach atá ann. Na duilleoga le gais cumhdaigh in dhá líne; na bláthanna buí corcra coimpléascach seasc, cosúil le bláthanna magairlíní, i spící fada dlútha le brachtanna buí is glasa thar chiumhais a chéile. Spíosra tábhachtach, fiú sa sean-am. Tugadh don Eoraip ar dtús é sa 1ú céad AD. Cuimsíonn sé a riosóm bláthola a úsáidtear i gcumhráin, bianna is deochanna (leann is beoir sinséir, mar shampla). De bhrí go mbíonn na bláthanna seasc, síolraítear é ar mhodh plandúil.
Clár Luna
Is éard a bhí i gceist leis an gclár Luna ná sraith misean rathúil chun na Gealaí a rinne na Sóivéadaigh i 1959-1976.
Ba é Luna 2 (1959) an chéad spásárthach a d'imbhuail dromchla na Gealaí, Luna 3 (1959) a thóg pictiúir den chéad uair den taobh thall den Ghealach, agus Luna 9 (1966) a rinne an chéad tuirlingt bhog ar an nGealach, ag tarchur pictiúir teilifíse ón dromchla. Rinne Luna 10 (1966) an chéad fhithisiú den Ghealach. D'éirigh le Luna 16 (1970) samplaí d'ithir na Gealaí a fháil go huathoibríoch is a thógáil ar ais ar Domhan, den chéad uair.
D'athrinne Luna 20 (1972) agus Luna 24 (1976) é seo. I 1970 scar Luna 17 amach an chéad ródaí uathoibríoch dromchla, Lunakhod 1, agus rinne Luna 20 arís é le Lunakhod 2 ar dhromchla na Gealaí i 1972.
Lúpas coitianta
Cuireann lúpas tús le hothrais is coilm ar chraiceann na haghaidhe is an mhuiníl. Nuair nach ndéantar cóireáil air, tarlaíonn ainimhe uafásacha.
Al-Shafiʽi
Diagaire agus dlíodóir Ioslamach sa 8ú/9ú haois ab ea Abū ʿAbdillāh Muhammad ibn Idrīs al-Shāfiʿī (Araibis: أَبُو عَبْدِ ٱللهِ مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِيسَ ٱلشَّافِعِيُّ‎, 28 Lúnasa 767– 20 Eanair 820), duine de na pearsana is tábhachtaí i bhforbairt an dlí Ioslamaigh.
Katy Perry
Is ceoltóir, aisteoir agus amhránaí Meiriceánach í Katheryn Elizabeth Hudson, nó Katy Perry de ghnáth (a rugadh ar an 25 Deireadh Fómhair 1984). Bhí sí pósta le Russell Brand ó 23 Deireadh Fómhair 2010 go Iúil 2012. Tá sí ina moltóir ar American Idol.
Gradaim agus ainmniúcháin
Tá 91 gradam buaite ag Perry. Tá 307 ainmniúchán faighte aici.
Saol pearsanta
Is iníon le Mary Christine (née Perry) agus Maurice Keith Hudson í. Phós sí Russell Brand ar 23 Deireadh Fómhair 2010. Scar siad in 2011 agus fuair siad colscaradh in 2012. Tá sí geallta le Orlando Bloom. Tá iníon amháin acu.
Al-Shafiʽi
Saol
Tar éis dó tréimhsí a chaitheamh ag teagasc i Meice, i mBagdad arís agus san Éigipt, fuair sé bás sa tír sin agus é dhá bhliain is caoga d'aois, sa bhliain 820 (9204AH). clé|mion|[[másailéam Schafi'i i gCaireo]]
Smaointeoireacht agus tionchar
clé|mion|uaimh Schafi'i i g[[Caireo]] Tá a chuid tuairimí maidir leis an dlí Ioslamach mar bhunús na gluaiseachta Shafi`i - ceann de na ceithre ghluaiseacht atá chun tosaigh i measc na Moslamach Sunnaíoch. Tá a tionchar is treise sa lá atá inniu ann san Afraic Thoir agus i roinnt ceantar de chuid réigiún Cugais, na hÁise Thiar agus na hÁise Theas. Bhí Al-Ghazali i measc na smaointeoirí Ioslamacha ina dhiaidh sin a bhí go mór faoina anáil.
Bhíodh tionchar ní b'fhorleithne ag an ngluaiseacht Shafi`i uair amháin. Ach de bharr phátrúnacht na nOtamánach ar scoláirí Hanafi, tháinig an ghluaiseacht sin ina háit i go leor codanna den domhan Ioslamach.
Katie McGreal
Is scríbhneoir agus iriseoir as Baile Átha Cliath í Katie McGreal atá cónaí uirthi i mBéal Feirste. Bhí an bua aici anuraidh ag Féile na Meán Ceilteach, san rannóg don Aip is fearr, i gcóir an áis litríochta Ghaeilge, Léigh Linn, a chruthaigh sí le Declan McGrath. Oibríonn sí le Raidió Fáilte mar iriseoir.
Is múinteoir míúin/machnamh í agus tá comhlacht aici darbh ainm Solas Relaxation. Tá sí mar bhall den ghrúpa feimineachais Ghaeilge i mBéal Feirste agus is ball den Dream Dearg í freisin, an grúpa atá ag lorg Acht Teanga ó Thuaidh.
Iarmhairt chraicinn
deas|200px|thumb|Cneas-iarmhairt Iarmhairt a tharlaíonn le sruth ailtéarnach leictreach ina n-iompraítear an chuid is mó den sruth ar feadh imeall seachtrach an tseoltóra, is ea iarmhairt chraicinn.
Bíonn an iarmhairt níos sonraí ag minicíocht ard.
Led Zeppelin III
Tríú halbam an racghrúpa Shasanaigh Led Zeppelin is ea Led Zeppelin III.
Yn Chruinnaght
Is féile chultúrtha in Oileán Mhanann é Yn Chruinnaght (Gaeilge: An Cruinniú, nó An Tionól). Ceiliúradh ar cheol, teanga, agus cultúr an oileáin atá ann, agus ar na nascanna cultúrtha leis na tíortha Ceilteacha eile.
Stair na féile
Bunaíodh réamhtheachtaí Yn Chruinnaght sa bhliain 1924, féile darb ainm Cruinnaght Vanninagh Ashoonagh (Tionól Náisiúnta Mhanann). Ba é William Cubbon, an dara Stiúrthóir ar Mhúsaem Mhanann agus Cisteoir Oinigh ar Yn Çheshaght Ghailckagh (Cumann Gaelach Mhanann) agus ar an World Manx Association (WMA), a cheap an fhéile i dtús báire.
Dúradh sna cláir ó thús ré na féile go “n-eagraítear Yn Cruinnaght Vanninagh Ashoonagh faoi scáth an World Manx Association agus Yn Çheshaght Ghailckagh mar chomóradh ar ár Mórfhile Náisiúnta agus chun an meon náisiúnta a chaomhnú.” Ba é Thomas Edward Brown (1830–1897) an “mórfhile náisiúnta” a bhí i gceist. D'fhoilsigh Macmillan a chuid dánta, ina measc, véarsaí fada i gcanúint Bhéarla Mhanann (le roinnt focal Manainnise iontu).
Bhí William Cubbon ina eagarthóir ar Ellan Vannin, iris an WMA, agus bhain sé úsáid as an iris chun Cruinnaght Vanninagh Ashoonagh a eagrú. Féile iomaíoch aon lae a bhí ann, a reáchtáladh thart ar Lá Samhna, le rannpháirtithe ón Oileán (cé gur tháinig duine amháin ar a laghad de na moltóirí, an Dr. J E Lyon, ó thaobh amuigh den Oileán). Bhí Archibald Knox, J J Kneen, agus Mona Douglas ina mbaill d'fhochoistí éagsúla. Bhí amhránaíocht (Gaeilge Mhanann san áireamh), ceol, ealaíona, ceardaíocht, agus cócaireacht ann. Tháinig deireadh leis an bhféile nuair a thosaigh an Dara Cogadh Domhanda.
Athbheochan iarchogaidh
Bhí rún ag Mona Douglas, ceann de na daoine ba mhó le rá i gcúrsaí cultúir thraidisiúnta Mhanann, Yn Chruinnaght a athbheochan mar fhéile náisiúnta. Mar gheall ar an athbheochan chultúrtha a thosaigh ag deireadh na 1960idí, bhí athbhrí sa Mhanainnis, sa cheol traidisiúnta, agus go háirithe sa damhsa ar an oileán. D’aithin sí go bhféadfadh Yn Chruinnaght béim a chur ar ghníomhaíochtaí cultúrtha agus aitheantas níos fearr a thabhairt do chultúr traidisiúnta Mhanann, go háirithe i gcomhthéacs féile idir-Cheiltí.
Sa bhliain 1977, d’eagraigh Douglas Feailley Vanninagh Rhumsaa (Féile Mhanannach Rhumsaa) a reáchtáladh i gcomhar leis an eagraíocht Ellynyn ny Gael (Ealaín na nGael). Fógraíodh sa chlár “go ndéanfaí athbheochan ar an bhféile in Rhumsaa Lúnasa–Meán Fómhair 1978, agus ag an am sin, beidh sí ina Féile Idir-Cheilteach cúig lá”. Tharla an fhéile sin idir an 21ú agus an 25ú lá de mhí Lúnasa, 1978.
Féile Idir-Cheilteach
I gcodarsnacht le Cruinnaght Vanninagh Ashoonagh a bhí dírithe ar chultúr Oileán Mhanann amháin, cheap Mona Douglas Yn Chruinnaght ina foirm nua-aimseartha mar fhéile idir-Cheilteach a thabharfadh deis do na sé náisiún Cheilteacha páirt a ghlacadh: Oileán Mhanann, an Bhriotáin, Éire, Albain, an Bhreatain Bheag agus Corn na Breataine. Bhí áthas ar leith ar Mona Douglas go bhfuair Yn Chruinnaght aitheantas oifigiúil ó Oireachtas na Gaeilge in Éirinn, ó Gorsedd y Beirdd agus Eisteddfod Genedlaethol sa Bhreatain Bheag, agus Am Mòd in Albain.
Bhí imeachtaí ar siúl ar fud an Oileáin mar chuid de Yn Chruinnaght, ach ba é Rhumsaa an príomhláthair ó 1978 go 2006. Bhí dlúthchaidreamh idir Yn Chruinnaght agus Rhumsaa thar na blianta. Bhain an fhéile úsáid as ionaid agus áiseanna ar fud an bhaile, lena n-áirítear óstáin éagsúla, Halla an Bhaile, séipéil éagsúla agus fiú an margadh beostoic. Nuair nach raibh roinnt de na hionaid seo ar fáil, baineadh úsáid as ollphuball mar phríomhláthair na féile. Sa bhliain 2007, ní raibh an áit inar cuireadh an t-ollphuball ar fáil a thuilleadh, agus aistríodh príomhláthair na féile go dtí an Centenary Centre i bPurt na hInse.
14 Samhain
Is é an 14 Samhain an 318ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 319ú lá i mbliain bhisigh. Tá 47 lá fágtha sa bhliain.
Contae na Mí
Tá An Mhí nó Contae na Mí, i gCúige Laighean, Poblacht na hÉireann. Achar 2342 km². 162,621 an daonra a bhí ann de réir Daonáireamh 2006. Fadó bhí cúige den ainm seo ann 'Míde' a chiallaíonn an lár, agus ba ann de réir traidisiún a bhí ceanncheathrú Ard-Rí na hÉireann, i dTeamhair na Rí. Tá cuid de na láithreacha seandálaíochta is tábhachtaí agus is cáiliúla in Éirinn ar bhruach Abhainn na Bóinne. Is ann atá Sí an Bhrú, ionad oidhreachta domhanda. Tá talamh an-mhaith sa chontae agus rath ar fheirmeoirí na háite dá réir, agus ar na bailte margaidh a fhreastalaíonn orthu. Níl ach 26 ciliméadar de chósta ag Contae na Mí, ach tá cúpla trá ann ar nós Baile an Bhiataigh agus an Inse.
Is i gContae na Mí atá Gaeltacht Ráth Chairn agus Gaeltacht Bhaile Ghib, lonnaíochtaí a cuireadh ar bun timpeall seachtó bliain ó shin le saol daoine in iarthar na hÉireann a fheabhsú. Tugadh isteach feirmeoirí beaga, as Conamara don chuid is mó, agus tugadh talamh dóibh in áit nach raibh Gaeltacht leis na céadta bliain.
Stair na Mí
thumb|[[Teamhair]]
Tá Stair na Mí, mar an gcéanna agus sean stair na hÉireann. Tá tuama na sean ríthe fós le feiceáil ar Bhrú na Bóinne, tuamaí a bhfuil níos sine ná na pirimidí san Éigipt. Tá stair abhainn na Bóinne freisin tábhachtach ó thaobh stair na tíre, ó Fionn Mac Cumhail, go Cath na Bóinne. Ba shuíocháin í do Ard-Rí na hÉireann é an Teamhair, agus bhí cónaí ar Naomh Pádraig san áit ar feadh tamaill. Chomh maith le sin troid Paidí Ó Donaghue as Cill Dhéagláin in Éirí Amach 1798, agus Tomás Ághas san áit céanna in Éirí Amach na Cásca.
Tíreolaíocht
Tá Contae na Mí lonnaithe ar chósta oirthir na hÉireann i gcúigiú Laighean. Tá teorann aige le Muir Éireann agus Contae Bhaile Átha Cliath san oirthear, le contaetha Lú, Muineachán agus an Cabhán sa tuaisceart, le Contae na hIarmhí san iarthar, agus le contaetha Uíbh Fhailí agus Cill Dara sa deisceart.
Is í an Bhóinn an phríomhabhainn sa chontae, agus ritheann sí trí Bhaile Átha Troim agus bhaile na hUaimhe.
Ardal mac Cathail
Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin ba ea Ardal mac Cathail (Sean-Ghaeilge Artgal mac Cathail (died 791). Cathal mac Muireadhaigh Moilleathan (bás 735), ba ea a athair agus Dub-Indrecht mac Cathail (bás 768) a dheartháir, iar-ríthe beirt.  Síol Chathail ba ea a mhuintir.  Bhí sé i gcoróin ón mbliain 777 go dtí 782.
Sa bhliain 777, chloígh Uí Fhiachrach fir Chalraí. Sa bhliain 778, bhuaigh Ardal in éadan Uí Mhaine i gCath Mag Dairben.
Sa bhliain 780, cuireadh cáin Naomh Chomáin agus abb Aodháin i bhfeidhm sin tríú huair ar na Connachta. D'éirigh Ardal as a choróin sa bhliain 782 agus d'imigh ar oilithreacht go dtí Oileán Cholm Cille an bhliain dár gcionn, áit a bhfuair sé bás sa bhliain 791.
Rinneadh rí Chonnacht fosta dá mhac, Cináed (bás 792).
Ceithre Thíogar Áiseacha
Geilleagair ardioncaim a bhí iontu faoi thús an 21ú chéad: is lárionaid airgeadais idirnáisiúnta iad Hong Cong agus Singeapór, agus déantúsaíocht comhchodanna leictreonacha agus gléasanna an speisialtóireacht atá ag an gCóiré Theas agus Téaváin. Tá brú déanta ag institiúidí móra iad a úsáid mar eiseamláirí do thíortha i mbéal forbartha, go háirithe na Geilleagair Coileáin Tíogair in oirdheisceart na hÁise.
Dar le tuarascáil Míorúilt na hÁise Thoir foilsithe ag an mBanc Domhanda i 1993, beartais nualiobrálacha ba chúis leis an mborradh eacnamaíoch, lena n-áirítear díriú ar easpórtáil, cánacha ísle agus stáit leasa beaga. Fuarthas amach in anailísí institiúideacha go raibh méid áirithe idirghabhála stáit i gceist freisin, áfach. De réir roinnt saineolaithe, bhí tionchar i bhfad níos mó ag beartais tionsclaíochta agus idirghabháil stáit ná mar atá maíte i dtuarascáil an Bhainc Dhomhanda.
Fabhránach
Is orgánach aoncheallach micreascópach le ribí gearra (fabhráin) ar an dromchla é fabhránach. Dhá shaghas núicléis aige, micreanúicléas is mion-núicléas, agus de ghnáth réigiún speisialta béil. Faightear go saor i ngach saghas gnáthóg domhanda is uisciúil é, agus mar sheadán.
Tiobraid mac Taidhg
Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin ba ea Tiobraid mac Taidhg (Sean-Ghaeilge Tipraite mac Taidg) (bás 786). Indreachtach mac Muireadhaigh Mhoilleathain (bás 723) ba ea a sheanathair, agus Aodh Balbh mac Indreachtaigh (bás 742) a uncail, iar-ríthe beirt. Síol Muireadhaigh ba ea a mhuintir. Bhí sé i gcoróin ón mbliain 782 go dtí 786.
Sa bhliain 783, cuireadh Cáin Naomh Pádraig as Ard Mhacha i bhfeidhm i Ráth Cruachan ag Tiobraid agus an Ard Mhacha, Dub-dá-Leithe. Díríonn sí aird ar chomhaitheantas Ard Mhacha agus Uí Bhriúin ar a n-éilimh i gcúige Chonnacht. Agus Ard Mhacha tofa ag Tiobraid de rogha ar Oileán Í, cuireann seo in úil go raibh fonn air beartas eaglasta a leanúint ar neamhchead ar an Ardrí, Donnchadh na Mí mac Domhnaill,.
Sa bhliain 784, chloígh Tiobraide airm Uí Fhiachrach Aidhne i gCath Carn Conaill (gar den Ghort). Sa bhliain dár gcionn, chloígh sé, Uí Fhiachrach Mhuaidhe i gCath Mhuaidhe. Chuir na buanna seo ardcheannas Uí Bhriúin sna Connachta ar bun.
Glinsce
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Glinsce air:
Herman Hollerith
B'fhear gnó, staitisteoir agus innealtóir Meiriceánach de phór na Gearmáine é Herman Hollerith (29 Feabhra 1860 – 17 Samhain 1929). clé|mion|cártaí pollta
IBM
B'é an comhlacht Computing Tabulating Recording Corporation (CTRC) - réamhtheachtaire an chomhlachta úd IBM - a thóg na meaisíní. Athainmníodh an CTRC mar IBM sa bhliain 1924. Ach níorbh fhéidir mórán dul chun cinn a dhéanamh gan forbairtí sa leietreonaic.clé|mion|Oak Hill Cemetery, Georgetown
Bás
Bhuail taom croí Hollerith in Washington D.C. ar an 17 Samhain 1929 (in aois 69 dó). Strus ba chúis leis. Thosaigh Cliseadh Wall Street ar an 24 Deireadh Fómhair 1929.
2006 QH181
Is é 2006 QH181 uimhir 46 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid. Tá trastomhas níos lú ná 650 km aige. Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus tá sé ina bhall den Chrios Cuiper. Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht ann gur abhacphláinéad é freisin.
Led Zeppelin IV
Ceathrú-ligean an racghrúpa Sasanaigh Led Zeppelin is ea Led Zeppelin IV.
Stair Thuaisceart Éireann
mion|16 Samhain 1932 ː Osclaíodh Stormont Bunaíodh stát Thuaisceart Éireann sa bhliain 1921 le cosaint a thabhairt do mhionlach Aontachtach in oirthuaisceart na hÉireann. Bhí an Stát a bunaíodh éagórach agus rinneadh leatrom agus ciapadh ar dhaoine go leor ar feadh na mblianta.
1920-1921
Fuair an tAcht um Rialtas na hÉireann (1920) aontú an rí ar 23 Nollaig 1920 agus chuir rialtas na Breataine an tAcht i bhfeidhm ar 3 Bealtaine 1921. Bhí an tAcht bunaithe ar an Tríú Bille um Rialtas Dúchais na hÉireann (1914). Reachtaíodh é le cur leis an ngealltanas a bhí tugtha ag Rialtas na Breataine le fada Rialtas Dúchais a bhronnadh ar Éirinn, tar éis an Chéad Chogadh Domhanda.
Bhí an tAcht bunaithe ar an tuiscint a bhí ag David Lloyd George agus Walter Long (ceannaire na nAontachtóirí i gCúige Uladh) ar pholaitíocht na hÉireann roimh an gcogadh. Ba é an tAcht seo a rinne críochdheighilt ar Éirinn. Dealaíodh sé chontae - an Dún, Aontroim, Ard Mhacha, Fear Manach, Doire agus Tír Eoghain - ón gcuid eile den tír, chomh maith leis an dá bhuirg úd Béal Feirste agus Doire. Ba é seo uasmhéid an limistéir ina bhféadfadh na hAontachtóirí an tromlach a choinneáil slán, ach san am céanna, fágadh cuid mhaith Caitlicigh i bhFear Manach agus i dTír Eoghain taobh istigh den teorainn.
Bhí Parlaimint Thuaisceart na hÉireann i bhfeidhm ó 7 Meitheamh 1921 go dtí 30 Márta 1972.
Fabht (ríomhaireacht)
Sa ríomhaireacht, earráid i gclár bogearraí nó na crua-earraí. Tugtar dífhabhtú ar an bpróiseas chun earráidí a bhrath is a cheartú.
Mario Kart: Super Circuit
Is físchluiche rásaíocht cairtín ó 2001 é Mario Kart: Super Circuit don Game Boy Advance. Tá sé an tríú cluiche Mario Kart agus
coinníonn sé imirt a réamhtheachtaí: mar carachtar den shaincheadúnas Mario, bíonn an imreoir ag rásaíocht in éadan céilí comhraic thart ráschúrsaí bunaidh ar láithreacha ó na cluichí ardán Super Mario. Coinníonn ráschúrsaí baic agus arduithe cumais a chuireann bac agus cúnamh ar fhorás an imreora faoi seach. Cuimsíonn Super Circuit módhanna d'imreoir aonair agus d'ilimreoirí, modh rásaíochta Grand Prix agus modh coimhlinte duine deireanach ina sheasamh.
Cneastumadóireacht
deas|200px|thumb|Cneastumadóireacht Foirm snámha faoin uisce a d'éirigh an-choitianta sna 1930idí gur tháinig tumadóireacht scúba chun cinn ó na 1940idí. Ní raibh mar ghaireas ach gloiní cosanta, masc aghaidhe, lapaí is feadán gearr anála a dtugtar snorcal air.
(278361) 2007 JJ43
Is é (278361) 2007 JJ43 uimhir 47 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid. Tá trastomhas níos lú ná 650 km aige. Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus tá sé ina bhall den Chrios Cuiper. Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht ann gur abhacphláinéad é freisin.
Mario Kart: Double Dash
Is físchluiche rásaíocht cairtín ó 2003 Mario Kart: Double Dash!! forbartha agus foilsithe ag Nintendo don GameCube. Is é an cluiche seo an ceathrú príomhiontráil sa sraith Mario Kart, ag leanúint Mario Kart: Super Circuit (2001). Tá sé an chéad cluiche sa sraith a úsáideann grafaicí polagáin 3D do na rásaithe, seachas sprideanna.
Periplus Massiliach
Athchruthú teoiriciúil is ea an Periplus Massiliach de pheriplus (nó lámhleabhar seoltóireachta) den 6ú haois RC, molta ag Adolf Schulten. Déantar cúr síos ann ar turas ó Oestrymnis, Pointe du Raz, an Bhriotáin an lae inniu, chuig Massilia, Marseille an lae inniu. Chreid Schulten gur féidir an Periplus Massiliach a fheiceáil i bhfoirm dáin san Ora Maritima le hAvienus. Séanann scoláirí eile go bhfuil a leithéid ann.
1980 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1980.
Fabraicí brata
Fabraicí ina gcuingrítear fabraic thraidisiúnta teicstíle le brat plaistigh nó ábhair eile a ghreamaíonn go docht léi. Úsáidtear a leithéid go minic i gcomhair éadaí cosanta, cosúil le héadaí báistí.
Mulder and Scully Meet the Were-Monster (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an tríú heipeasóid, "Mulder and Scully Meet the Were-Monster " den deichiú sraith The X-Files ar an 1 Feabhra 2016. Scríobh Darin Morgan an eipeasóid seo. D'fhéach 8.37 milliún duine ar an eipeasóid.
An Cúpla
Is ceann de réaltbhuíonta an stoidiaca é an Cúpla. Is é Gemini, a chiallaíonn cúpla, an t-ainm Laidine a thugtar air. Faightear ar spéir an gheimhridh an réaltbhuíon seo, agus í suite idir an Tarbh ar an taobh thiar di, réaltbhuíon dhoiléir an Phortáin ar an taobh thoir di, an tAra is réaltbhuíon na Lincse atá beagnach dofheicthe ar an taobh thuaidh di, agus an tAonbheannach is an Madra Beag ar an taobh theas di.
Miotaseolaíocht
Ós rud é go bhfeictear an réaltbhuíon seo go furasta mar dhá chipíneach chomhthreomhara  má chuirtear san áireamh réaltaí doiléire atá infheicthe ag an tsúil fhornocht, bhíodh baint aici le miotas Castor agus Polaideoicéis (dá ngairtear na Dioscuri). Baineann miotas an chúpla seo go mór le táin bó, agus is cosúil go bhfuil baint éigin ag an mbeirt siúd le Bealach na Bó Finne, a d'fheictí sa seansaol mar thréad bó bhainne agus a théann trí réaltbhuíon an Chúpla.
Astralaíocht
Baineann comhartha astralaíoch an Chúpla (21 Bealtaine - 20 Meitheamh) leis an réaltbhuíon atá ar aon ainm leis.
De réir cosmeolaíochtaí áirithe, tá baint éigin ag an gCúpla le dúil chlasaiceach an Aeir, agus mar sin de aithnítear mar chomhartha an aeir é (i dteannta na Méá agus an Uisceadóra). Tá an Cúpla freisin ar cheann de na ceithre chomhartha inathraithe (i dteannta na Maighdine, an tSaighdeora agus na nIasc). Is é Mearcair is pláinéad ceannasach leis, agus is é an Saighdeoir is frithchomhartha polach leis.
Baineann gach comhartha astralaíoch le roinn éigin an choirp, agus tuigtear an roinn sin mar ionad a chumhachta. Rialaíonn an Cúpla na lámha. Dar ndóigh, is é an tsiombail atá ar an gcomhartha seo ná an Cúpla. I measc tréithe an Chúpla áirítear: deisbhéalaí, solabharthacht bhinnbhéalach, scileanna láimhe, agus cumas ar gach taobh den cheist a thuiscint. Cuirtear cúpla drochthréith san áireamh freisin, ina measc: camastaíl, mímhacántacht, corraitheacht agus imní.
Daoine cáiliúla ar rugadh faoin gcomhartha seo iad: Dainté Ailigéirí, Ralph Waldo Emerson, Walt Whitman, Paul Gauguin, W. B. Yeats, Thomas Mann, John Maynard Keynes, Al Jolson, Johnny Depp, Stan Laurel, Cole Porter, Moe Howard, John F. Kennedy, Dean Martin, Judy Garland, George H. W. Bush, Marilyn Monroe, Allen Ginsberg, Bob Dylan, Paul McCartney, agus Morrissey.
Donncha Ó Cróinín
Scoláire Éireannach ba ea Donncha Ó Cróinín  (8ú Nollaig 1919 – 5ú Meitheamh 1990). Elizabeth Cronin, amhránaí ar an sean-nós, ba ea a mháthair agus Dáibhí, staraí, a mac.
Flaithrí mac Domhnaill
Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin ba ea Flaithrí mac Domhnaill (Sean-Ghaeilge Flaithrí mac Domnaill) (bás 777 ). Domhnall mac Ceallaigh (bás 728), iar-rí, ba ea a athair. Síol Cheallaigh as Loch Cime. Bhí sé i mbliain 773 go dtí 777.
Sa bhliain, chloígh Siol Ceallaigh Uí Mhaine i gCath Achad Liac (Cluain Acha Liag, Cill ar Ghualainn anois, áit insealbhaithe Uí Mhaine). Tar éis an chatha seo, cuireadh cáin Naomh Chiaráin i bhfeidhm arís sna Connachta.
Tuairiscítear a bhás sna hannála sa bhliain 777, ach deir staraithe eile gur éirigh sé as a choróin agus go bhfuair sé bás sa bhliain 779.
Fabraicí neamhfhite
mion|Paistí samplacha d'fhabraicí neamhfhite Tógtar fabraicí neamhfhite as liarlóga snáithíní, le treoshuíomh snáithíní nó gan é, trí fhuáil, gliúáil, nó ar chaoi éigin eile leis na snáithíní a ghreamú le chéile. Úsáidtear a leithéid in earraí saora so-chaite, cosúil le cuirtíní, teicstílí míochaine, agus ceirteanna sciúrtha.
5 Nollaig
Is é an 5 Nollaig an 339ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 340ú lá i mbliain bhisigh. Tá 26 lá fágtha sa bhliain.
Lúpas eiritéamach sistéamach
clé|mion|Lupus erythematosus Galar ainsealach athlasta ilchóras is ea Lúpas eiritéamach sistéamach, a chuireann isteach ar fhíocháin tacaíochta ar fud na colainne. Tarlaíonn an galar 10 n-oiread níos minice i mná ná fir.
Ní fios go cruinn cad is bun leis, ach is sainchomhartha é ar chuid mhaith féinantashubstainí a bheith sa bhfuil.
Tosaíonn sé timpeall 20-40 bliain d'aois, agus téann ar aghaidh de réir a chéile. Déanann solas na Gréine is roinnt drugaí an galar níos measa. Tréithe samhlachtúla de is ea
Déantar cóireáil air le stéaróidigh agus drugaí imdhíonachosctha.
Sintéiseoir
mion|clé|Sintéiseoir Korg, déanamh Wavestation Gaireas leictreonach chun fuaimeanna ceoil a ghiniúint is ea Sintéiseoir. Bíonn méarchlár amháin ar a laghad ceangailte leis agus callairí. Robert Moog (1934–2005) a cheap an chéad cheann sa bhliain 1964, ceann nach raibh in ann ach fuaim amháin a ghiniúint ag am ar bith. Ó 1975 tá saghsanna ilfónacha ar an margadh, in ann níos mó ná fuaim amháin a ghiniúint in éineacht. Faoi seo, tá saghsanna bunaithe ar ríomhairí atá níos cuimsithí fós.
Fabraicí tionsclaíocha
Fabraicí a úsáidtear i gcomhair feidhmeanna tionsclaíocha, mar shampla, i ndéanamh criosanna iompair, scagéadaí, geo-fhabraicí, is rópaí. Meastar go mbíonn suas le 30% de na fabraicí a dhéantar gach bliain sa rang seo.
19521 Chaos
Réad clasaiceach den Chrios Kuiper is ea 19521 Chaos, nach bhfuil i bhfithiseán athshondais le haon phláinéid.
Tháinig an Deep Ecliptic Survey ar Chaos sa bhliain 1998, le teileascóp 4 m ó Réadlann Náisiúnta Kitt Peak (Kitt Peak National Observatory ).
Is é 0.050 a ailbéideacht, rud a fhágann go bhfuil sé, agus dhearbhmhéid (H) de 4.8.5 agus timpeall 600 km ar trastomhas.
Tá sé ainmnithe i ndiaidh an staid primitíbhí a bhí de bheith ann i miotaseolaíocht na Gréige, ónar tháinig na chéad déithe
Tá trastomhas níos lú ná 650 km aige. Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus tá sé ina bhall den Chrios Cuiper. Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht ann gur abhacphláinéad é freisin.
Gǃkúnǁʼhòmdímà
Is é Gǃkúnǁʼhòmdímà ((229762) 2007 UK126) uimhir 49 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid. Tá trastomhas níos lú ná 650 km aige. Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus tá sé ina bhall den Chrios Cuiper. Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht ann gur abhacphláinéad é freisin.
Physical Graffiti
Séú-ligean an racghrúpa Sasanaigh Led Zeppelin is ea Physical Graffiti.
Zazacaigh
deas|250px|thumb|Suíomh na teanga Zaza i measc na dteangacha Iaránacha Is grúpa eitneach in oirthear na Tuirce iad na Zazacaigh. Labhraíonn siad teanga Iaránach ar a dtugtar an Zazaicis. Is pobal Coirdíneach iad dar leo féin. Tá timpeall is 3 mhilliún díobh sa Tuirc, agus 300,000 a bheag nó a mhór sa diaspóra Zazacach thar lear.
Acht Comhachta Práinne, 1939
Achtaíodh an tAcht Cumhachtaí Práinne (Emergency Powers Act) in Éirinn ar 3 Meán Fómhair 1939. Thosaigh mar sin 'Ré na Práinne' ('The Emergency') ar an dáta seo.
Cúlra
Ar an 19 Feabhra 1939 dúirt De Valera go mbeadh Éíre neodrach a chogadh. Bhí a fhios ag an saol mór ag an am go raibh cúrsaí ag dul in olcas. Bhí roinnt ama don rialtas chun ullmhú mar sin.
Ach ina dhiaidh sin is uile, ritheadh an tAcht faoi dheifir mhíchuibhiúil. Ar an 1 Meán Fómhair 1939, rinne na Naitsithe ionradh ar an bPolainn, ionsaí a chur tús i ndáiríre leis an Dara Cogadh Domhanda. D'fhógair an Ríocht Aontaithe cogadh ar an nGearmáin ar an 3 Meán Fómhair agus achtaíodh Achtaíodh an tAcht Cumhachtaí Práinne an lá céanna. mion|Dáil Éireann
An tAcht
Thug an tAcht an t-údarás don rialtas ..."chun socruithe do dhéanamh i dtaobh slándáil an phobail do chur in áirithe agus an stát do chaomhna in aimsir chogaidh agus, go sonnrách, chun socruithe do dhéanamh i dtaobh an oird phoiblí do choimeád agus i dtaobh soláthairtí agus seirbhísí do chur ar fáil agus do rialú atá riachtanach do shaol na ndaoine agus chun socruithe do dhéanamh i dtaobh nithe iomdha eile..."D'fhan an Saorstát taobh amuigh den chogadh, neodrach. Bhítí, fiú, ag seachaint an chogaidh mar ábhar plé sna nuachtáin.
Chuaigh an tAcht as feidhm ar 2 Meán Fómhair 1946. Ach chuir sé tús le tréimhse éigeandála a lean ar aghaidh go dtí 1976, creid nó ná creid - nuair a tháinig éigeandáil eile (maidir leis an gcoinbhleacht faoi arm i dTuaisceart Éireann) ina háit, nár cuireadh stop leis ach amháin sa bhliain 1994.
Domhnall mac Ceallaigh
Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin ba ea Domhnall mac Ceallaigh (Sean-Ghaeilge Domnall mac Cellaig) (bás 728 ). Ceallach mac Raghallaigh (bás 705), iar-rí, ba ea a athair. Síol Cheallaigh as Loch Cime ba ea a mhuintir.
Ní fheictear Domhnall sna ríliostaí ach déantar trácht ar a réimeas sna hannála. Tháinig sé i gcomharbacht ar Indreachtach mac Muireadhaigh Moilleathan (bás 723). Bhí sé i gcoróin ón mbliain 723 go dtí 728. Rinneadh rí Chonnacht fosta dá mhac, Flaithrí (bás 779).
1981 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1981.
Contae Bhaile Átha Cliath
Is contae i gCúige Laighean in oirthear na hÉireann é Contae Bhaile Átha Cliath. Tugtar Áth Cliath nó Contae Átha Cliath air freisin (Béarla: County Dublin). Is é Baile Átha Cliath (Béarla: Dublin) príomhchathair na hÉireann, agus an chathair is mó sa chontae. Is dhá chathair mhóra eile sa chontae iad Dún Laoghaire agus Tamhlacht.
Daonra
De réir Daonáireamh na hÉireann 2016, bhí daonra 1,345,402 ag Contae Átha Cliath, a bhfuil 28.25% as daonra náisiúnta iomlán i bPoblacht na hÉireann. Méadú 9.5% ar thorthaí 2002 a bhí ann. Ba é 1,218/km² an tiús daonra a bhí ann. Ba 553,165 an daonra i mBaile Átha Cliath i 2016.
Maidir le torthaí daonáireamh 2006 ba é 35.6 bliain an aois airmheánach in 2006 agus 62% den daonra idir 20-64 bliain d'aois. Bhí an imirce ghlan chuig an chontae 48,000 idir 2002 agus 2006 agus an ráta nádúrtha breisiúcháin ná 33,000.
Naomh Caoimhín
Tógadh Naomh Caoimhín i gCill na Manach, i Laighin, mar ar oirnigh an tEaspag Lughaidh é.
Lonnaigh Caoimhín mar dhíthreabhach i nGleann Dá Loch. Roghnaigh sé an áit mar gheall ar cé chomh iargúlta is a bhí sí.
De réir a chéile, bhailigh deisceabail timpeall air.
Le himeacht aimsire, d’fhás an comhthionól manachúil seo tar éis bhás an naoimh sa bhliain 618, sa dóigh is gur leathnaigh sé ar fud an ghleanna.
Is é an 3 Meitheamh a lá féile.
Uí Dhonnchadha na nGleann
mion|deis|160px|Armas Uí Dhonnchadha Taoisigh ó oidhre de chlann Eoghanacht na Mumhan is ea  Uí Dhonnchadha na nGleann  nó  Uí Dhonnchú na nGleannta, Flatha Ghleann na Fleisce,.
Sa bhliain 1944, tugadh dá dtaoisigh aitheantas an stáit mar Cheann na Fine ag Edward MacLysaght, chéad, as ucht a nginealach infhíoraithe.
Luathstair
Bhí na hEoghanachta i gceannas sa Mhumhain le 500 bliain go dtí deireadh na céad mílaoise. Dar le sean-nós, is ea Eoghan Mór mac Ailealla Aulom mhic Mhogh Nuad, a mhair a deirtear sa dara haois. Thar na blianta, roinneadh na hEoghanacht ina géaga éagsúla. Maireann Uí Dhonnchadha na nGleann fós agus taoiseach aitheanta acu.
Dar le sean-nós, bhí beirt mhac Amhlaoibh Mhóir Uí Dhonnchadha (bás 1158), Cathal agus Conchúr, ina sinsear Uí Dhonnchadha (idir Mhóir agus na nGleann faoi seach), cé go bhfuil fianaise AND ann a mholann go bhfuil ginealaigh éagsúla ann. Cenél Laegarie  d'Eoghanacht Raithlinn ba ea mhuintir Amhlaoibh Mhóir, a raibh críocha ó dhúchas acu in iarthair Chorcaí. I ndiaidh Bhriain Bóramha, lonnaigh siad i ríocht Eoghanacht Locha Léin, ag díbirt chlanna Uí Mhuircheartaigh agus Uí Chearbhaill.
12ú haois
Bhí an-chuid cogaidh cathartha ann le linn saol Amhlaoibh Mhóir, agus clann Uí Bhriain as Tuamhain ag iarraidh an lámh in uachtar bhaint amach (fair dheireadh go neamhrathúil) ar an Mumhain go léir. Bhí Uí Bhriain ag brú ar na hEoghanachta ó thuaidh agus ó thoir, á ndíbirt siar ó dheas i gCiarraí isteach. lch. 45 Is léir go raibh ann ina measc Uí Dhonnchadha Chaisil, faoi bhrú féin ag a ngaoil Mhic Cárthaigh.
Is féidir a rá gurbh é ar cheann desna taoisigh cogaidh is cumhachtaí dá linn féin é Amhlaoibh Mór, agus níorbh ionadh é dá ndeachaigh clann weakened Eoghanacht leis. Críochnaíodh ardeaglais Achadh Deo le radharc ar Locha Chill Airne díreach roimh a bhás sa bhliain 1158. Maraíodh Amhlaoibh an bhliain chéanna ag Muircheartach mac Toirdhealbhaigh Ó Briain i bPort Láirge ar bhruach na Siúire, go fada thoir de críocha Mhic Cárthaigh. Tugann seo le fios cé chomh fada a ndeachaigh sé chun fhlaitheas ríthe na Deasmhumhan a chosaint.
Sna blianta dár gcionn, feictear roinnt mic Amhlaoibh Mhóir sna annála:
13ú–16ú haoiseanna
Feictear ansin i nginealach na nGleann ná Aoch na Meidhe (bás 1231), agus ansin Séafra an Tí Móire (bás 1253) ina chónaí i nGleann Ó Ruachta ar leithinis. Seo an chéad sna fheictear an t-ainm seo sa chlann, ach as sin le hocht gcéad bliain go dtí an lá inniu.
De réir to Burke, tháinig an teideal sin chéad uair ar an bhfód sa 14ú haois le Geofraidh Ó Donnchadha na nGleann.
Sa 16ú haois, bhí ann i dtalaimh na nGleann ná An Cladach agus cuid de paróiste. Bhí a lárionad ag Caisleán Chill Átha, le radharc ar ghleann na Fleisce.
17ú–20ú haoiseanna
Sa bhliain 1603, i ndiaidh Éirithe Amach Dheasmhumhan, eisreachtaíodh taoiseach Uí Dhonnchadha dá bharr, ach d'éirigh leis a theideal agus a críocha a fháil ar ais sa bhliain 1609. Níor éirigh as an gceannairc áfach, agus i mí Feabhra 1642, ghlac Tadhg Ó Donnchadha agus a thriúr mac, Geofraidh, Tadhg agus Daniel páirtí i léigear Chaisleán Trá Lí. lch. 9 Sa bhliain 1643, d'éirigh Geofraidh Duine ina thaoiseach. Bhí clú aige an ucht na bhfleánna flaithiúla ar Chaisleán Chill Átha, ach stopadh sin tar éis Cromwell.
Sa bhliain 1652, scriosadh an caisleán agus chúlaigh suas sna Gleannta isteach. Bhí tailte i nGleann Fleisce bronnta ar phlandálaithe Sasanacha, agus tréigeadh go gairid ina dhiaidh.
Tugadh ar Ghleann Fleisce i mbéil na ndaoine an t-ainm 'Robbers Glen', agus ar an gclann 'Dangerous O'Donoghues'. San 18ú haois, port an Rightboy Movement ba ea an Gleann.
Thóg an chlann Teach Chill Átha gar den chaisleán. I lár na 19ú haoise, phós Daniel Ó Donnchú, TP as Trá Lí, le Marie Sophie Ennis, aon-iníon agus banoidhre Sir John Ennis. Tar éis bhás a hathar, bhog an chlann chuig a háit dúchais ag Buaile na hAbhann gar d'Áth Luain. Rinneadh teach sagairt de Theach Chill Átha sa bhliain 1887 agus i seilbh príobháideach anois é. Is Séadchomhartha Náisiúnta anois fothrach an chaisleáin faoi Oifig na nOibreacha Poiblí.
21d aois
Is é Geoffrey Paul Vincent Ceann reatha na Fine. Tá cónaí air i dTulach Mhór, Contae Uíbh Fhailí. Is ball de é agus an-suim aige i stair na hÉireann. Tá seachtar sa chlann aige, agus is e a mac, Geoffrey, a thánaiste.
Presence (albam)
Seachtú-ligean an racghrúpa Sasanaigh Led Zeppelin is ea Presence.
Home Again (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an ceathrú heipeasóid, "Home Again" den deichiú sraith The X-Files ar an 8 Feabhra 2016. Scríobh Glen Morgan an eipeasóid seo. D'fhéach 8.31 milliún duine ar an eipeasóid.
Cniotáil
deas|250px|thumb|Cniotáil Seancheird ina ndéantar fabraic trí lúba snáithe a nascadh le snáthaidí i lámha an chniotálaí. Tá an-chuid greamanna cniotála ann, agus táirgtear fabraic le tréithe éagsúla casta. Cheap William Lee (c 1550-c 1610) an chéad mheaisín cniotála i Sasana, agus déantar an chuid is mó de na hearraí cniotáilte le meaisíní anois, bíodh is nach féidir leo patrúin chomh casta leis an obair láimhe a dhéanamh. Is féidir uigí i bhfoirm feadáin a dhéanamh trí chniotáil chiorclach le haghaidh stocaí, fo-éadaí is éadaí spóirt.
Mac Giolla Chuda na gCruach
Is Ceann oidhre na Fine é  Mac Giolla Chuda na gCruach  de chlann Mhic Giolla Chuda, lonnaithe ó dhúchas sna na Cruacha Dubha i gContae Chiarraí.
Stair
Insíonn Annála na gCeithre Máistrí don bhliain AD 234 gur éag Ailill Aulom, ríthe na Mumhan, sliochtach den 43ú glúin de Mhíl Easpáine, a fuair bás a deirtear sa bhliain 1284 BC.
Fo-chlann Uí Shúilleabháin ba ea Mhic Giolla Chuda, a fhásann an sloinne úd timpeall na bliana 1600 in ómós Naomh Mochuda.
2010 KZ39
Is é 2010 KZ39 uimhir 50 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid. Tá trastomhas níos lú ná 650 km aige. Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus tá sé ina bhall den Chrios Cuiper. Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht ann gur abhacphláinéad é freisin.
Caisleán Fhormaoileach
Tá Caisleán Fhormaoileach suite i m Formaoil i Leithinis Iveagh (i gContae Chiarraí in Éirinn), 5 chiliméadar ó Bhaile na Sceilge.
Stair
Suíomh oidhreachta atá ann. Ba iad na O'Sullivans a thóg an foirgneamh seo, sa 17ú céad.
Cill Chainnigh (idirdhealú)
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Cill Chainnigh air:
Hieronymus Fabricius
Anatamaí a rugadh in Acquapendente na hIodáile ab ea Hieronymus Fabricius (Giralomo Fabrici, 20 Bealtaine 1533 - 21 Bealtaine 1619). An chéad duine a thug miontuairisc ar na comhlaí sna féitheacha, an phlacaint agus an laraing.
15 Nollaig
Is é an 15 Nollaig an 349ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 350ú lá i mbliain bhisigh. Tá 16 lá fágtha sa bhliain.
Ora Maritima
mion Dán nó periplus fileata is ea Ora Maritima ("Cois farraige") scríofa ag an bhfile Rómhánach den 4ú haois AD, Avienus. Tiomnaíodh an saothar do Sextus Claudius Petronius Probus.
Síobhas
mion Planda ilbhliantúil a fhásann 40 cm ar airde is ea síobhas. Dois duilleog caol feadánach, umbail dhlútha bláthanna bándearga nó corcra. Dúchasach don leathsféar thuaidh. Fástar ar son na nduilleog, a úsáidtear mar bhlaisiú.
Ora Maritima
Is scéal é Ora Maritima don léitheoir seachas an turasóir, cúr síos mearaithe ar cheantair cois farraige an domhain aitheanta. Mar shampla, léirigh eagarthóir amháin, Berthelot, go raibh tomhais tíre Avienus fréamhaithe ó chúrsaí taistil Rómhánaigh ach go raibh roinnt sraitheanna bun os cionn. Maidir le roinnt ainmneacha ar chósta Spáinne, dúirt Berthelot: Le gairid, tá spleáchas saontach eagarthóra eile, an staraí-seandálaí, Adolf Schulten, ar chruinneas Avienus coigeartaithe ag scoláirí.
Faightear san Ora Maritima tagairtí d'oileáin Ierne – insula sacra – agus Albion, Éire agus An Bhreatain faoi seach, a bhíodh a gcónaithe ag trádáil leis na hOestrymnides as an mBriotáin. Déantar tagairt fosta do Cypsela, chathair is dócha miotasach ar chósta na Catalóine.rann 521
Lus an bhainne
Luibh nó tom beag ilbhliantúil a fhaightear i ngach réigiún den Domhan, beagnach, is ea lus an bhainne. Na duilleoga ailtéarnach de ghnáth. Na bláthanna i spící, 5 sheipeal, an dá cheann inmheánacha mór, go minic peitealach gealdaite, ag timpeallú 3 pheiteal atá ceangailte le 8 staimín chun feadán a chruthú. Na bláthanna bán, bándearg nó gorm, agus na dathanna seo uile ar an bplanda céanna uaireanta.
Salvador Luria
Bitheolaí a rugadh i dTorino na hIodáile, a d'oibrigh sna Stáit Aontaithe cuid mhaith dá shaolré ab ea Salvador Edward Luria (13 Lúnasa 1912 – 6 Feabhra 1991). Saolaíodh é faoin ainm Salvatore Edoardo Luria i dteaghlach Giúdach mór le rá i dTorino, i dtuaisceart na hIodáile.
Rinne sé taighde ar ghéinitic bhaictéar agus bhaictéarafagach (víris a ionfhabhtaíonn baictéir).
Roinn sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis sa bhliain 1069 le Max Delbrück is Alfred Day. Fuair sé bás in Lexington, Massachusetts.
Síobghluaiseacht ilchríochach
An tslí a ngluaiseann na hilchríocha ar dhromchla an Domhain mar a bheadh cnoic ollmhóra oighir iontu. Síobghluaiseacht na mór-ranna, nó teoiric na bplátaí teicteonacha, cur síos eile ar an bhfeiniméan. Ceintiméadar nó dhó sa bhliain a ghluaiseann siad. Ar léarscáil an Domhain nó an chruinneog, is léir go n-oiriúnaíonn costa thoir Mheiriceá do chósta thiar na hEorpa is na hAfraice mar mhíreanna mearaí. Ag cur san áireamh na scairbheacha ilchríochacha faoin bhfarraige, is fearr fós an t-oiriúnú. De réir na teoirice seo, ní raibh ach meall amháin talún ar Domhan, Pangaea, go luath i stair an Domhain timpeall 200 milliún bliain ó shin. Scoilt Pangaea ina hilchríocha de réir a chéile, ghluais siad seo amach óna chéile go dtí na háiteanna a bhfuil siad inniu, agus tá an tsíobghluaiseacht seo ag dul ar aghaidh an t-am ar fad. Luaitear an coincheap seo le Alfred Wegener a thairg ar dtús í i 1912 agus a chuir síos go cuimsitheach uirthi ina leabhar Die Entstehung der Kontinente und Ozeane (Bunús na nIlchríoch is na nAigéan, 1922), ach nach bhfuair tacaíocht ar fiú trácht uirthi go dtí na 1960idí nuair a cuireadh teoiric na bplátaí teicteonacha chun cinn.
Mhic Giolla Chuda
Fo-chlann Uí Shúilleabháin ba ea Mhic Giolla Chuda. Níor ghlac an chlann an sloinne úd go dtí an séú haois déag.
Daoine
Pearsana ficseanúla
Seán Ó Tuama (idirdhealú)
Tá níos mó ná duine amháin darb ainm Seán Ó Tuama ann:
Éamonn Ceannt
Náisiúnaí agus réabhlóidí Éireannach ab ea Éamonn Ceannt (rugadh Edward Thomas Kent, 21 Meán Fómhair, 1881 - 8 Bealtaine, 1916).
Tús a shaoil
Rugadh Ceanntmar Edward Thomas Kent i mbeairic na bpóilíní ag Béal Átha Mó, Co. na Gaillimhe, mac le James Kent, oifigeach i gConstáblacht Ríoga na hÉireann, agus a bhean, Joanne Galway.
Aistríodh James Kent chuig Baile Átha Fhirdhia, Co. Lú, áit ar fhreastal Éamonn ar scoil náisiúnta De La Salle, bhí sé ina fhreastalaí Aifrinn agus bhí sé ina Chaitliceach cráifeach ar feadh a shaoil. Ansin, bhog an teaghlach chuig Droichead Átha, áit ar fhreastal sé ar scoil na mBráithre Críostaí ag Geata Rí an Domhnaigh.
D'fhreastail Éamonn ar Scoileanna Uí Chonaill ar Shráid Richmond Thuaidh, a bhí á rith ag na Bráithre Críostaí, agus níos déanaí, Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath. Déirigh leis post a fháil le Bardas Bhaile Átha Cliath i rannóg na rátaí agus níos déanaí in oifig cistíochta na cathrach.
Bhí suim mhór ag Ceannt i gcúrsaí cultúrtha agus polaitaíochta. Chomh maith le bheith páirteach i ngníomhaíochtaí poblachtánacha bhí spéis aige freisin i gcultúr na hÉireann, go háirithe an Ghaeilge agus stair na hÉireann. Chuaigh sé isteach i gConradh na Gaeilge agus d'athraigh sé a ainm go Éamonn Ceannt agus d'fhoghlaim sé chun na píb uilleann a chasadh.
Roimh an Éirí Amach bhí sé fostaithe ag Bardas Bhaile Átha Cliath.
Polaitíocht
clé|mion|1910 Sa bhliain 1907, chuaigh Ceannt isteach i bpáirtí polaitiúil nua Arthur Griffith, Sinn Féin, a bhí i gcoinne an Rialtais Dhúchais, a chur chun cinn coincheap an fhéintuilleamaíocht náisiúnta, agus a bhí dírithe ar neamhspleáchas náisiúnta. Níos déanaí, toghadh ar chomhairle náisiúnta Shinn Féin é.
Is cosúil gur chuir Seán Mac Diarmada faoi mhóid é i mBráithreachas Phoblacht na hÉireann an 12 Nollaig 1912.
Tar éis cuid den Óglaigh tarraingt amach as an eagraíocht faoi Redmond, toghadh Ceannt, an Piarsach agus an Pluincéadach chuig poist thábhachtacha in Óglaigh na hÉireann, rud a thug smacht dóibh. clé|mionCeapadh Ceannt ina cheannfort ar an 4ú Chathlán de Bhriogáid Bhaile Átha Cliath i Márta 1915. Go gairid ina dhiaidh sin, comhthoghadh ar Chomhairle Mhíleata an IRB é. Reáchtáladh go leor de chruinnithe de chuid na Comhairle Míleata ina theach sa Charnán.