cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ailtireacht Luimnigh
An 19ú haois
Leathnaigh an chathair a thuilleadh tar éis teacht na gcanálacha i dtús an 19ú haois, tógáil Droichead Wellesley (anois Droichead an tSairséiligh) idir Baile Nua an Phoirigh agus an mbruach thuaidh sa bhliain 1832, teach an iarnróid ins na blianta 1840í agus fás na monarchan i dara leath na haoise.
Bhí tionchar láidir ar dtús ag garastún míleata na Breataine ar fás na cathrach agus is i dtimpeallacht an dá bheairic (Dún an tSairséalaigh agus Dún an Trá sa lá atá inniu ann) ar fhás na céad bruachbhailte. Tógadh tithe d'oifigigh agus do mhuintir saibhre na cathrach thar ar Ascall Uí Chonaill agus Bóthar na hInse agus do ghnáth-shaighdiúirí agus d’oibrithe na cathrach thart ar Sparr Thuamhan, Sráid Eadbhaird agus Garraí Eoin.
Tar éis fuascailte an Eaglais Caitliceach, tógadh an-chuid séipéil, clochair agus foirgnimh reiligiúnda eile. Ina measc sin, tá Ardeaglais Eoin ar a bhfuil an stua is aired in Éirinn.
An 20ú haois
Cé nár tháinig ach beagán fás ar Luimneach suas go dtí blianta na 1960í, scriosadh slumanna lár na cathrach agus tógadh eastáit nua an Bhardais mar Pháirc Mhuire, Garraí Eoin, Baile Shinéid agus Baile Neachtain.
Le teacht an tionscal nua-aimseartha ón mbliain 1960, thóg an Bardas tuilleadh eastáit nua i Maigh Ros agus Cnoc Theas agus d’fhás an-chuid eastáit príobháideacha sna bruachbhailte ar imeall na cathrach. San am sin, leathnaigh Luimneach i bhfad thar a teorainneacha dlíthiúla agus tá leath daonra na mór-chathracha ina gcónaí anois i gContae Luimnígh agus i gContae an Chláir.
Bhí lobhadh mór tar éis teacht ar lár na cathrach suas go blianta na 1980í ach atógadh an chuid is mó di ó shin i leith. Tá an-tionchar ag an gcomhlacht ailtireachta Murray Ó Laoire ar cruth nua Luimnigh agus go mór mór ar na hád-fhoirgnimh a thógadh ar bhruach theas na Sionainne, í dtimpeallacht Sráid Annraoi agus i dtimpeallacht abhann na Mainistreach.
Contae Prowers, Colorado
Is contae Meiriceánach é Contae Prowers atá suite i stát Colorado. Sa bhliain 2010, bhí daonra 12,551 duine ann. Is é Lamar a phríomhbhaile contae.
Adele
Is amhránaí Sasanach í Adele Laurie Blue Adkins nó Adele. Rugadh i Londain í ar 5 Bealtaine, 1988. clé|mion|Adele ag an Paradiso, 2008
21 (2011)
I 2012, bhí Adele liostaithe ag uimhir a cúig sa VH1 100 'Ban is Fearr'. D'ainmnigh an iris Time Adele mar cheann de na daoine is mó a raibh tionchar acu ar fud an domhain i 2012.
Sa bhliain 2012, d’eisigh Adele an t-amhrán "Skyfall", a chomhscríobh sí agus a thaifeadadh i gcomhair scannán James Bond. Bhuaigh an t-amhrán Gradam Acadamh, Duais Grammy, agus Gradam Golden Globe, chomh maith leis an Brit Award le haghaidh “ Amhrán Aonair na Breataine”.
25 (2015)
Ina dhiaidh sos trí bliana a ghlacadh, scaoil Adele a tríú halbam stiúideo, 25, sa bhliain 2015.
Chuir Adele go mór lena hiomrá nuair a seoladh a singil ‘Hello’. Bhain an t-amhrán mothúchánach uimhir 1 amach i mbeagnach gach tír inar eisíodh é agus bhris físeán an amhráin an churiarracht dhomhanda don líon is mó radharc taobh istigh de 24 uair an chloig… 27.7 milliún.
Ba é an t-albam 25 is mó a bhí ag díol sa bhliain agus bhris sé taifid díolacháin an chéad seachtain sa Ríocht Aontaithe agus sna Stáit Aontaithe.
Bhronadh diamant deimhnithe ar an albaim sna Stáit Aontaithe agus thuill Adele cúig Ghradam Grammy, a dara Duais Grammy d'Albam na Bliana san áireamh agus ceithre Brit Awards.
Thug an tríú camchuairt, Adele Live 2016, cuairt ar an Eoraip, Meiriceá Thuaidh, srl, agus ceolchoirm  i Staid Wembley i mí an Mheithimh 2017.
30 (2021)
Sa bhliain 2021, thug Adele ceirnín nua amach (30) tar éis tréimhse ciúin agus craoladh coirm cheoil mhór An Evening with Adele ar ITV an lá cheana, 21 Samhain 2021. clé|mion|Adele, 2016 i St Paul MN
Duaiseanna
In 2011, 2012, agus 2016, ainmníodh Adele mar Ealaíontóir na Bliana ag Billboard. Ag Dámhachtainí Ivor Novello, 2012 agus 2016 ainmníodh Adele scríbhneoir amhránaí na Bliana ag Acadamh na Breataine Amhráin, Cumadóirí, agus Údair.
Gaeilge
Bhí an t-amhrán ‘Hello’ Gaelaithe ag TG Lurgan agus úsáid bainte acu as cór chun cur leis an atmaisféar.
Mícheál Ó hÓgáin (ropaire)
Saighdiúir agus ropaire (nó treallchogaí) ba ea Mícheál “an Chapaill” Ó hÓgáin (Galloping Hogan) sa dara chuid den 17ú haois. Rugadh é i bparóiste Dhún Bleisce i mbarúntacht Phobal Bhriain i gContae Luimnigh. Seans go raibh sé ina shuí go te ann sular éirigh sé amach.
Bhí sé ina threoraí ag Pádraig Sáirséal agus ag 500 saighdiúir Seacabaíteach nuair a shéid siad gléasra léigir Liam Oráiste san aer i mBaile an Fhaoitigh in 1690. Dúirt duine a bhí ann gurbh é an tÓgánach féin a las an t-aidhnín.
Chuir sé síos sa Fhrainc, áit a ndearnadh ginearál de. Ba den uasaicme an chuid ba mhó d’oifigigh na Fraince ag an am,  agus bheadh air a chruthú gur bhain sé le huaisle na hÉireann.
Nathair seandomhain bhéaldearg
Nathair ón Áise, nach bhfuil san Afraic, le sloc beag ar dhá thaobh na haghaidhe, teasíogair. Is féidir léi seilg is ionsaí a dhéanamh i ndorchadas na hoíche trí theas na creiche a bhrath. Gaolta leis an máistir díthreibhe.
James McNeill Whistler
Péintéir agus eitseálaí Meiriceánach ab ea James Abbott McNeill Whistler (10 Iúil 1834 – 17 Iúil 1903). Rugadh i Lowell, Massachusetts, é ach chaith sé an chuid ba mhó dá shaol mar dhuine fásta i Sasana. Ní raibh áit ina chuid saothar ealaíne don mhaoithneachas ná le tagairtí morálta. Chleacht sé "ealaín ar son ealaíne", agus b'fhearr leis stíl dhíreach neamhornáideach. Tá sé sin le feiceáil ina shíniú, a bhí stílithe i bhfoirm fhéileacáin a raibh ga righin fada air in áit an eireabaill. Tá clú ar mhórshaothar leis, Arrangement in Gray and Black no. 1 (1871) nó, mar is fearr aithne air, Máthair Whistler. D'éag sé i Londain Shasana agus é 69 bliana d'aois.
A óige
Rugadh James Whistler i Lowell, Massachusetts, agus tógadh é i Lowell, Stonington, Connecticut, Springfeld, Massachusetts, agus ansin Cathair Pheadair, sa Rúis. Innealtóir iarnróid ab ea a athair. Fostaíodh an t-athair ar feadh tamaill chun iarnród a thógáil sa Rúis. Blianta ina dhiaidh sin, agus James fásta, thug sé an leabhar gurb i gCathair Pheadair a saolaíodh é. Dúirt sé go raibh cead aige áit a bhreithe a roghnú agus nárbh é Lowell a rogha. D'fhreastail sé ar Acadamh Míleata na Stát Aontaithe ag West Point, Nua-Eabhrac. mion|Arrangement in Gray and Black no. 1
mion|Symphony in White no 1 ("An Cailín Bán"), 1862
Daifnia
Cineál dreancaide uisce a fhaightear i locha is aibhneacha fionnuisce.
Nathair nimhe
Tugtar nathair nimhe ar bhall d'fhine na viperidae a fhaightear san Eoraip, an Áise is an Afraic. Goineoga feadánacha aici a úsáideann sí chun an nimh a instealladh ina creach. Beireann an chuid is mó díobh áil bheo. Colainn ramhar acu le ceann leathan (na faireoga nimhe is na matáin chucu ar an dá thaobh), triantánach go minic, na goineoga ceangailte leis an ngiall uachtarach chun tosaigh, ag filleadh go maol i gcoinne an charbaid sa bhéal. Scriosann an nimh uaithi cealla is fuileadáin, agus tarlaíonn rith inmheánach fola dá barr. An t-aon nathair nimhiúil sa Bhreatain.
Homer vs. Lisa and the 8th Commandment
Craoladh an tríú heipeasóid déag, "Homer vs. Lisa and the 8th Commandment", den dara sraith The Simpsons ar an 7 Feabhra 1991. Scríobh Steve Pepoon an eipeasóid seo. D'fhéach 26.2 milliún duine ar an eipeasóid.
Táirgeadh
Déanann Troy McClure a chéad cuma san eipeasóid.
Corparáid Éireannach um Réiteach Banc
Ciste réitigh banc ("drochbhanc" uaireanta) ba ea an Chorparáid Éireannach um Réiteach Banc (CÉRB nó Irish Bank Resolution Corporation IBRC).
Cuireadh an CÉRB ar bun sa bhliain 2011 nuair a cumascadh an Banc Angla-Éireannach (náisiúnaithe faoin am sin) agus Cumann Foirgníochta Forleitheadach na hÉireann.
Na hoibríochtaí
mion|clé|An [[Banc Angla-Éireannach]]
Ar an 7 Feabhra 2013, achtaíodh an tAcht fá Chorparáid na hÉireann um Réiteach Bainc, 2013, chun socrú ar leith a dhéanamh maidir le CÉRB a fhoirceannadh. mion|clé|[[Banc Ceannais na hÉireann, BCÉ]] Tar éis leachtú na CÉRB, cuireadh na nótaí gealltanais ón CÉRB ar ceal.
Teorainn (matamaitic)
Sa mhatamaitic, luach a ndruideann athróg leis. Mar shampla, féadfaidh an athróg a bheith cothrom le suim líon téarmaí i seicheamh, mar seo: Sn = 1/1 + 1/2 + 1/4 + 1/2 n. De réir mar a théann n i méid (is é sin, n →∞), druideann S le luach 2. Mar shampla eile, féadfaidh athróg y a bheith spleách ar athróg eile x, agus féadfaidh sí druidim le teorainn de réir mar a dhruideann x le luach ar leith. Abair gur y = 2 + 1/x, druideann sé le luach 2 de réir mar a théann x i méid. Tá coincheap na teorann bunúsach i gcalcalas agus cuid mhaith brainsí den mhatamaitic. Sainmhínítear teorainn feidhme f(x), L, mas ann di, de réir mar a dhruideann x le luach ar leith x0, leis an riail seo a leanas, do gach ε > 0, δ > 0 ann ionas más | x-x0| < δ, go gciallaíonn sé sin gur |f(x)- L| < ε. Thug an matamaiticeoir cumasach Francach Augustin Louis Cauchy (1789-1857) an bealach seo le teorainn a shainmhíniú sna 1820idí mar chuid den chéad iarracht shásúil dianchur síos a dhéanamh ar an gcalcalas.
Corparáid Éireannach um Réiteach Banc
Gearradh siar ar chostais
Cheadaigh an Banc Ceannais Eorpach na hoibríochtaí seo. Rinne Frankfurt lamháltas ollmhór i ndáiríre. Maoiniú airgeadaíoch i gceist, ach bhí BCE sásta neamhaird a dhéanamh de.
Mar sin shábháil an cáiníocóir in Éirinn b'fhéidir dhá billiún euro sna blianta ina dhiaidh leachtú na CÉRB (fiú sa bhliain 2021, tá roinnt ceisteanna nár réitíodh go fóill fós, ach tá an gearradh siar ar chostais na n-iasachtaithe sa siúl).
Ginceo
Gimnispeirm dhuillsilteach atá dúchasach d'iardheisceart na Síne is ea an ginceo. Meastar nach bhfuil sé sa dúlra fiáin a thuilleadh. Na duilleoga feanchruthach, an síol le hairil mhéith ag imchlúdach eithne inite. An t-aon iarmhar beo ar chlann a bhíodh mór forleathan uair dá raibh.
Gymnospermae
Ceann den dá roinn sna plandaí síolta, arb iad na plandaí bláfara (angaispeirmeacha) an dara roinn. Bíonn síolta nochta (gan a bheith cumhdaithe le hubhagán) acu, ach is fíordhifriúil óna chéile baill na rann. Tá siad chomh difriúil sin go meastar anois gur díorthaíodh iad ó línte dúchasacha a bhí iomlán scoite óna chéile. Cuimsíonn an roinn grúpaí beo is grúpaí iontaise. Bhí gimnispeirmeacha luatha flúirseach sa tréimhse Charbónmhar, agus cumadh cuid mhaith de na fosuithe guail astu. Ba iad an fásra ceannasach sa tréimhse Iúrasach is an tréimhse Chailceach, ach ina dhiaidh sin d'imigh an chuid is mó i léig. Tháinig cineálacha beo chun cinn go forleathan arís i rith an oighrithe dheireanaigh, agus faightear fós iad i réigiúin fhuara mheasartha is fho-thrópaiceacha, fiú sna trópaicí go hard sna sléibhte. Faoi seo, tá cuid mhaith de na cineálacha teorannaithe d'fhairsingí beaga.
Dadachas
Gluaiseacht nua-aoiseach san ealaín a bunaíodh i Zürich i 1916. Bhí spiorad na céille ceannaithe maidir leis an gcéad cogadh domhanda le brath air, agus chuir na Dadaigh i gcoinne an chogaidh is luachanna traidisiúnta sna healaíona. Chleachtaigh siad beartaíochtaí turrainge. Roghnaíodh an t-ainm go randamach i bhfoclóir. I measc na mbunaitheoirí bhí an file Tristan Tzara (1896-1963) is an t-ealaíontóir Jean Arp, agus i measc na gcuiditheoirí bhí Duchamp (saothar cáiliúil Dadach uaidh ab ea Fountain (Scairdeán, 1917), fualán poircealláin), Ernst, Picabia is Ray. Bhí tionchar ag an Dadachas ar na hOsréalaithe, agus mhúscail glúin nua ealaíontóirí an bheartaíocht turrainge sna 1960idí.
Club América
Is club peile gairmiúil Mheicsiceo ó Chathair Mheicsiceo é Club de Fútbol América S.A. de C.V., ar a dtugtar Club América nó América de ghnáth. Tá sé san iomaíocht sa Liga MX. Is é leasainm na foirne Las Águilas (Na Iolair).
Is é América an club is rathúla i Meicsiceo. Bhuaigh siad dhá theideal déag is mó riamh. Tá ocht gcinn de chlubanna aitheanta idirnáisiúnta FIFA ag América freisin. Ghnóthaigh siad cúig Chorn Seaimpíní CONCACAF, dhá chupán Copa Interamericana, agus ceann de Chorn Giants CONCACAF.
J. L. Austin
Fealsamh Sasanach ab ea J. L. Austin nó John Langshaw Austin (26 Márta 1911 – 8 Feabhra 1960). Bhí tionchar ar leith aige ar H. L. A. Hart.
Saol
I gcúrsaí fealsúnachta is fearr aithne ar Austin mar an duine a chruthaigh teoiric na ngníomhartha cainte ("speech act" agus "Ordinary language philosophy" ). Bhí tionchar ar leith aige ar H.L.A. Hart, duine dá chomghleacaithe in Ollscoil Áth na nDamh agus na smaointe á bhforbairt aige a chuir sé in iúl i The Concept of Law, a foilsíodh den chéad uair an bhliain i ndiaidh bhás Austin.
Trom ar an tobac, tháinig ailse scamhóg ar J. L. Austin agus d'éag sé ar 8 Feabhra 1960, in aois 58 bliain dó.
Antigua agus Barbúda
Náisiún oileán da is ea Antigua agus Barbúda atá suite i Muir Chairib, ar imeall an Aigéin Atlantaigh. Cuimsíonn sé dhá oileán mhóra, Antigua agus Barbúda, chomh maith le roinnt oileán beag mar Great Bird, Green, Guinea, Long, Maiden agus York agus, níos faide ó dheas, Redonda.
Bíonn isteach is amach le 81,800 duine ina gcónaí ann (daonáireamh na bliana 2011). Is é St. John's, ar Antigua, an phríomhchathair, an chathair is mó agus an port is mó.
mion|clé|175px|Íomhá satailíte de Antigua (ó dheas) agus Barbúda (ó thuaidh)
Nathair shligreach
mion|deas|Crotalus cerastes Is éard is nathair shligreach ann ná nathair atá dúchasach don Domhan Úr, suas le 28 saghas ann. An t-eireaball le sligreach roinnte i dteascáin. Tá an tsligreach seo déanta as lanna modhnaithe, teascán nua curtha leis i ngach cleiteach nuair a chailltear seanteascán. Ionsaíonn an ghoimh na cealla fola.
Louis Daguerre
Péintéir is fisicí a rugadh i gCormeilles na Fraince ab ea Louis Jacques Mandé Daguerre (18 Samhain 1789 – 10 Iúil 1851).
Ón bhliain 1826, i gcomhar le Nicéphor Niepce uaireanta, shaothraigh Daguerre an ghrianghrafadóireacht agus d'fhionn próiseas luath a rinne grianghraf ar dhromchla miotail nó gloine. Ainmníodh as é: an cló daigéarach. clé|mion|210x210px|c. 1848-1850 Níos déanaí, chuidigh sé le C. M. Bouton i bhfionnachtain an díoráma.
Contae Rio Grande, Colorado
Is contae Meiriceánach é Contae Rio Grande atá suite i stát Colorado. Sa bhliain 2010, bhí daonra 11,982 duine ann. Is é Del Norte a phríomhbhaile contae.
An Spealadh Mór
thumb|220px|Grianghraf cáiliúil ó thréimhse an Spealta Mhóir: Migrant Mother le [[Dorothea Lange (1936). Florence Owens Thompson (1903-1983) is ainm don bhean ar an bpictiúr seo. Rugadh in Oklahoma í, ach nuair a tháinig an Spealadh Mór ansin, chuaigh sí agus a muintir go California ar lorg oibre, in éineacht leis na sluaite de mhuintir Oklahoma. Faoin imirce inmheánach chéanna a scríobh John Steinbeck a úrscéal clúiteach Grapes of Wrath. Ní raibh Florence ach trí bliana déag is fiche nuair a tógadh an pictiúr seo, ach tá searbhas na seanaoise le léamh ar a gnúis cheana féin.]] Cúlú eacnamaíochta ab ea an Spealadh Mór (Béarla: Great Depression) a thosaigh i ndiaidh thuairteáil an stocmhalartáin ar an 29 Deireadh Fómhair 1929, nó ar an Máirt Dhubh, mar a thugtar ar an lá cinniúnach sin freisin.
Más sna Stáit Aontaithe a thosaigh an Spealadh Mór, ní raibh an cúlú eacnamaíochta seo i bhfad á leathadh go dtí an Eoraip. Rinne an Spealadh Mór an-dochar do na tíortha tionsclaíochta chomh maith leis na tíortha tearcfhorbartha a bhí beo ar easpórtáil na n-amhábhar. Chuaigh an tráchtáil idirnáisiúnta go mór mór ar gcúl, chomh maith le hioncam na ndaoine aonair agus an stáit, leis na praghsanna agus le brabús na ngnólachtaí. Bhí na cathracha ar fud an domhain thíos leis an gcúlú, go háirithe má bhí a muintir i dtuilleamaí na tromthionsclaíochta le haghaidh ioncaim. Tháinig deireadh leis na hoibreacha tógála ina lán tíortha. Rinneadh damáiste nár bheag don fheirmeoireacht agus do na ceantair thuaithe fosta, nuair a thit praghsanna na mbarraí síos go 40-60%.
B'iad na mianadóirí agus lucht leagtha na gcrann ba mhó a d'fhulaing, áfach, ó bhí an t-éileamh ar a gcuid táirgí ag cúlú go sciobtha, agus iad ar beagán roghanna eile fostaíochta. Bhí sé difriúil i dtíortha éagsúla an uair a tháinig deireadh leis an Spealadh. An chuid ba mhó de na tíortha, chuir siad scéimeanna rilífe i bhfeidhm, agus is iomaí tír ina raibh na cúrsaí polaitíochta ag dul chun géireadais, agus na páirtithe antoisceacha ar chlé agus ar dheis ag éirí níos láidre ná roimhe sin. Bhí an daonlathas thíos leis an bhforbairt seo, agus tháinig deachtóireachtaí ar an bhfód in áiteanna.
Ag titim in umar na haimléise de réir a chéile
Is minic a thagraítear don Spealadh Mhór mar a bheadh tuairteáil thobann ann, ach le fírinne, is fearr a rá gur de réir a chéile a tháinig an meath ar eacnamaíocht na Stát Aontaithe. Bhí fuadach ar an stocmhargadh i dtús na bliana 1930, ach d'fhill an margadh ar an leibhéal ó thús na bliana 1929 i Mí Aibreáin, beagnach 30 % faoi bhun an leibhéil ó Mhí Mheán Fómhair 1929. Bhí caiteachas an rialtais agus na ngnólachtaí ní b'airde sa chéad leath den bhliain 1930 ná sa bhliain roimhe sin, ach san am céanna, thit caiteachas na ngnáth-thomhaltóirí le 10 %, ó bhí cuid mhór acu tar éis a lán airgid a chailleadh sa stocmhargadh. Ón samhradh 1930 ar aghaidh, bhí triomach trom ag déanamh dochair do cheantair mhóra talmhaíochta na Stát Aontaithe, rud a chuir leis an gcúlú eacnamaíochta. mion|344x344px|ioncam in aghaidh an duine In earrach na bliana 1930, bhí an creidmheas saor, ach ba leasc leis na daoine tuilleadh fiacha a ghlacadh orthu i bhfianaise na neamhchinnteachta airgeadais. I mBealtaine 1930, ní rabhthas ag ceannach an oiread de ghluaisteáin agus a bhíothas sa bhliain 1928. Thosaigh na praghsanna ag dul i laghad, ach choinnigh na tuarastail a seanleibhéal go dtí an bhliain 1931. B'iad na ceantair thalmhaíochta, mhianadóireachta agus chearchallóireachta ba mhó a bhí thíos leis. Bhí praghsanna na mbarraí talmhaíochta ag titim go géar gasta, agus ní raibh malairt jabanna ar fáil do na mianadóireachta ná do lucht leagtha na gcrann. B'é cúlú eacnamaíocht Mheiriceá a tharraing síos geilleagar na dtíortha eile, ach ansin, b'iad na coinníollacha áitiúla a d'fhág an tír seo níb fhearr nó ní ba mheasa as ná an tír úd eile. I ndeireadh na bliana 1930, bhí na cúrsaí ag dul chun donais go dostoptha, go dtí gur sroicheadh umar na haimléise i Márta 1933. mion|344x344px|polasaí airgeadaíochta
Na Cúiseanna
Cuid den ghnáthshaol is ea na timthrialla gnó nuair nach féidir an soláthar agus an t-éileamh a chothromú le chéile. Cúis conspóide agus imní is ea an cheist, cén fáth a n-iompaíonn meathlú den ghnáthchineál, ar cuid nádúrtha de gach timthriall é, ina spealadh mór. Níl na scoláirí ar aon fhocal faoi dhearbhchúiseanna an spealta ná faoi cé chomh tábhachtach a bhíonn siad i gcomparáid le chéile. Tá dlúthbhaint ag míniú na gcúiseanna leis an gceist, conas is féidir spealadh mór a sheachaint amach anseo, agus mar sin, bíonn tuairimí polaitiúla na scoláirí ag imirt a dtionchair ar an anailís a dhéanann siad ar imeachtaí na staire. Ceist níos cuimsithí atá ann fós, cé acu an saormhargadh nó na rialtais ba mhó ba chiontaí. Ar theip an margadh, nó an ea nach raibh na rialtais ábalta teip na mbanc a chosc agus na torthaí - an scaollcheannach agus trá an tsoláthair airgid - a stopadh roimh ré? Iad siúd a chreideann gur chóir don stát ladar a chur i gcúrsaí an gheilleagair, cuireann siad an milleán ar an margadh, iad siúd a chreideann sa saormhargadh, is dóigh leo gurbh é an rialtas a rinne praiseach de.
Na teoiricí atá ann inniu, is féidir trí phríomhdhearcadh a aithint thar a chéile iontu. Thar aon rud eile, tá an eacnamaíocht Chlasaiceach cheartchreidmheach ann, is é sin, an teoiric airgeadaíochais, an Scoil Ostarach, agus an teoiric Nua-Chlasaiceach. Cuireann na teoiricí seo an bhéim is mó ar thorthaí macreacnamaíochta an tsoláthair airgid agus an tsoláthair óir. B'é an t-ór ba chúltaca dá lán airgeadraí roimh an Spealadh Mór. mion|scéal taibhseach faoi bheatha drongadóra An dara cineál teoiricí, is iad na teoiricí struchtúrtha iad, na teoiricí Céinseacha ach go háirithe, chomh maith le teoiricí na heacnamaíochta institiúidí. Cuireann na teoiricí seo béim ar an tomhaltas ró-íseal agus ar an infheistiú ró-ard (an rud a dtugtar an bhoilgeog eacnamaíochta air), ar mhí-iompar na mbaincéirí agus ar neamhinniúlacht na n-údarás stáit. Tá teoiric eile bunaithe ar bharrachas na dtráchtearraí agus ar an dóigh a raibh na Meiriceánaigh ag cur a gcuid airgead i dtaisce in áit a bheith á gcaitheamh. Is é an t-aon rud a n-aontaíonn na scoileanna éagsúla eacnamaíochta faoi go raibh mímhuinín mhór ag na daoine as an ngeilleagar. Ar an drochuair, nuair a bhí an scaoll agus an díbhoilsciú ann, is iomaí duine a shíl go bhféadfadh sé tuilleadh rachmais a bhailiú dá bhfanfadh sé féin glan ón margadh, nuair a bhí na praghsanna ag titim, ionas go gceannódh an slámán céanna airgid ní ba mhó tráchtearraí in aghaidh an lae. mion|bheith ag fáil leas sóisialta Tá an tríú míniú bunaithe ar an gcriticeoireacht a rinne na Marxaigh ar an eacnamaíocht pholaitiúil. Cuireann an Marxachas béim ar na frithchosúlachtaí taobh istigh de choincheap an chaipitil féin. Glacann na Marxaigh leis gur dual don chaipitleachas géarchéimeanna ar nós an Spealta Mhóir a tharraingt anuas ar an tsochaí, ós rud é go bhfuil an caipiteal á charnadh de réir dinimice éagobhsaí. Uaireanta, carnann na rachmasóirí an iomarca caipitil, agus ansin, tagann géarchéim eacnamaíochta atá riachtanach leis an luach bréige a bhaint den chaipiteal. Mar sin, is é an táirgeadh féin is cúis leis an ngéarchéim.
Bhí cúiseanna éagsúla leis an chéad chor chun donais sa bhliain 1929, go háirithe na laigí struchtúrtha agus na himeachtaí ar leith a d'iompaigh an meathlú ina spealadh mór, chomh maith leis an dóigh a ndeachaigh sé ó thír go tír. Maidir leis an gcor chun donais sa bhliain 1929, is gnách leis na staraithe béim a chur ar an dóigh mhillteanach ar theip na bancanna, chomh maith le tuairteálacha an stocmhargaidh. Na heacnamaithe, arís, is rogha leosan cuimhneamh ar an gcinneadh a glacadh sa Bhreatain Mhór filleadh ar an órchaighdeán de réir na bpaireachtaí a bhí i bhfeidhm roimh an Chéad Chogadh Domhanda (US$4.86:£1). mion|striapach
Na Fiacha
Thairis sin, thosaigh na fiacha ag dul chun troime ar na féichiúnaithe, ó baineadh 20-50 % de na praghsanna agus de na tuarastail, agus na fiacha fágtha chomh hard is a bhí siad riamh. I ndiaidh scaoll na bliana 1929, agus i rith an chéad deich mí den bhliain 1930, chlis ar 744 bhanc ar fad. Ina iomláine, theip ar naoi míle banc i rith na dtríochaidí. Sa bhliain 1933, bhí 140 billiún dollar caillte ag na taisceoirí de dheasca fhéimheachtaí na mbancanna. mion|ocras Bhí na féimheachtaí ag dul i bhfairsinge mar a bheadh falscaí ann, nuair a bhí na baincéirí éadóchasacha ag iarraidh iasachtaí a éileamh ar ais nach raibh na féichiúnaithe in ann a aisíoc. Nuair nach raibh róchuma ar an todhchaí, chuaigh infheistíocht an chaipitil agus na hoibreacha tógála in abar. Agus na féichiúnaithe ag loiceadh ar a gcuid iasachtaí agus cuma na todhchaí ag dul ó mhaith, d'éirigh na bancanna an-seachantach, an-chúramach i gcúrsaí iasachtaithe. Bhí na bancanna ag carnadh cúlchiste caipitil, rud nach ndearna ach tuilleadh a chur leis an díbhoilsciú. Fáinne fí a bhí ann, agus na drochrudaí éagsúla ag treisiú le chéile. Is dócha gurbh é an fáinne fí seo a d'iompaigh an meathlú ina spealadh mór, thar aon rud eile.
Meath na Trádála agus Acht Taraifí Smoot-Hawley sna Stáit Aontaithe
mion|tairseach na bochtaineachta An meath a tháinig ar an trádáil idirnáisiúnta go tobann i ndiaidh na bliana 1930, is iomaí eacnamaí a áitíonn gur chuir sé tuilleadh géaradais leis an Spealadh Mór, go háirithe sna tíortha a bhí go mór i dtuilleamaí na trádála coigríche. An chuid is mó de na staraithe agus de na heacnamaithe araon, cuireann siad cuid mhór den locht ar Acht Taraifí Smoot-Hawley a reachtaíodh sna Stáit Aontaithe sa bhliain 1930, nó bhain an tAcht go mór den trádáil idirnáisiúnta, agus spreag sé na tíortha eile chun céimeanna dá gcuid féin a ghlacadh mar shórt díoltais ar Mheiriceá as an Acht seo. Ní raibh an trádáil choigríche chomh tábhachtach d'iomlán eacnamaíochta na Stát Aontaithe, ach bhí sí i bhfad ní ba thábhachtaí sna tíortha eile.
Thit easpórtáil na Stát Aontaithe ó 5.2 billiún dollar sa bhliain 1929 go 1.7 billiún dollar sa bhliain 1933. Bhí na praghsanna ag dul i laghad chomh maith, áfach, agus mar sin, níor baineadh ach timpeall ar 50 % de thoirt fhisiciúil na n-earraí easpórtáilte san am céanna. B'iad na tráchtearraí talmhaíochta ba mhó a bhí thíos leis an Spealadh: an chruithneacht, an cadás, an tobac, agus an t-adhmad leagtha. De réir na teoirice seo, nuair a thit easpórtáil na n-earraí feirmeoireachta, is iomaí feirmeoir Meiriceánach a loic ar a chuid iasachtaí, agus gurbh í an loiceadh seo a chuir na bancanna beaga tuaithe as gnó, rud a tharla go minic i dtúsbhlianta an Spealta Mhóir. mion|cistin anraith
An Cúlchiste Feidearálach agus Soláthar an Airgid
Áitíonn na hAirgeadaithe, cosúil le Milton Friedman agus Benjamin Bernanke, gurbh é trá an tsoláthar airgid ba chúis leis an Spealadh Mór, agus gurbh é drochpholasaí Chóras an Chúlchiste Fheidearálaigh sna Stáit Aontaithe, chomh maith le síor-ghéarchéim an chórais bhaincéireachta, ba chúis le trá an tsoláthar airgid. Nuair nach ndearna an Cúlchiste Feidearálach a dhath, lig sé don tsoláthar airgid crapadh síos go dhá dtrian idir an bhliain 1930 agus an bhliain 1931. D'áitigh Friedman nach mbeadh sa chor chun donais a tháinig sna sálaí ag tuairteáil an stocmhalartáin ach meathlú den ghnáthchineál. B'é an phríomhfhadhb é ná nuair a theip ar bhancanna móra poiblí áirithe, cosúil leis an Huntly New York Bank of the United States, gur tharraing siad scaoll anuas ar an tír ar fad, agus nach ndearna an Cúlchiste Feidearálach a dhath leis an éag mór a stopadh a bhí ag siúl ar na bancanna. mion|ní raibh i ndán dóibh ach bheith dífhostaithe Dá soláthródh an Cúlchiste iasachtú éigeandála do na bancanna tábhachtacha, nó dá gceannódh sé bannaí Rialtais ar an margadh oscailte le leachtacht a sholáthar agus le tuilleadh airgid a chur i gcúrsaíocht i ndiaidh thitim na mbancanna móra, ní theipfeadh, dar le Friedman, ar an gcuid eile de na bancanna, agus ní thráfadh soláthar an airgid mar a thráigh. Nuair nach raibh a ndóthain airgid ag dul timpeall, ní fhéadfadh na fir ghnó iasachtaí nua a fháil ná na seaniasachtaí a athnuachan, agus b'éigean do chuid mhór acu stad den infheistiú. Cuireann an míniú seo an locht ar mhoilleadóireacht an Chúlchiste Fheidearálaigh, go háirithe brainse Nua-Eabhrac, a bhí faoi smacht bhaincéirí an Wall Street. Níl an Cúlchiste Feidearálach faoi smacht an Uachtaráin ná an Aire Airgeadais; is iad na ballbhancanna agus cathaoirleach an Chúlchiste Fheidearálaigh atá i gceannas air.
Ceann de na cúiseanna le moilleadóireacht an Chúlchiste ab ea an rialú. Bhí srianta leis na creidmheasanna a d'fhéadfadh an Cúlchiste a eisiúint, nó de réir na ndlíthe, chaithfeadh an Cúlchiste tacú óir a bheith aige do chuid de gach creidmheas. I ndeireadh na 1920idí, bhí an t-ór ag rith gann ar an gCúlchiste cheana féin le tacú a chinntiú do na creidmheasanna ar fad. Bhí na creidmheasanna seo eisithe i bhfoirm nótaí gealltanais ón gCúlchiste. Ós rud é, áfach, nach bhfuil ór geallta chomh maith le hór i do lámh, b'éigean cuid de na nótaí gealltanais seo a fhuascailt agus ór ón gCúlchiste a thabhairt orthu. Ó bhí teorainn na gcreidmheasanna incheadaithe sroichte ag an gCúlchiste, má chaill sé ór, chaill sé níos mó creidmheasa fós. Cúpla bliain i ndiaidh thús an Spealta, coisceadh úinéireacht an óir ar na pearsana príobháideacha le maolú ar an mbrú ar ór an Chúlchiste. mion|cistin anraith
Na Míniúcháin a thug Scoil na hOstaire
Baineann an t-eacnamaí Ostarach Friedrich Hayek agus an t-eacnamaí Meiriceánach le scoil Ostarach na heacnamaíochta. Chuir siadsan an chuid ba mhó den mhilleán ar an gCúlchiste Feidearálach, agus iad den tuairim go raibh an iomarca airgid ar an margadh agus go raibh an borradh eacnamaíochta sna fichidí bunaithe ar an gcreidmheas
Bhí an Ríocht Aontaithe ag iarraidh filleadh ar chaighdeán an óir, agus brú díbhoilscitheach ar gheilleagar na tíre. Deir Rothbard go raibh an dífhostaíocht ag dul chun donais sa Bhreatain Mhór ó nach raibh solúbthacht praghsanna ann, agus hiarradh ar na Stáit Aontaithe teacht chun cabhrach. Bhí glan-insreabhadh óir ag teacht chuig na Stáit, agus chuir na Stáit tuilleadh airgead páipéir i gcúrsaíocht le cuidiú leis an mBreatain Mhór filleadh ar an órchaighdeán. Bhí an-chaidreamh ag Montagu Norman, a bhí i gceannas ar Bhanc Shasana, le Benjamin Strong, a bhí de facto i gceannas ar Chúlchiste Feidearálach na Stát Aontaithe. Bhí Norman ag áitiú ar cheannasaithe na mbanc náisiúnta sa Fhrainc agus sa Ghearmáin tuilleadh airgead páipéir a chur i gcúrsaíocht chomh maith, ach dhiúltaigh siad. Dar le Rothbard, bhí polasaí boilscitheach na Stát Aontaithe ceaptha le ceadú do Shasana tuilleadh airgead páipéir a chur i gcúrsaíocht, nó faoin órchaighdeán, ní fhéadfadh Sasana a leithéid de pholasaí a chleachtadh as a stuaim féin.
De réir an dearctha seo, bhí an iomarca airgid i gcúrsaíocht, ionas go ndeachaigh na praghsanna in airde go rósciobtha, agus nuair a tháinig lucht an Chúlchiste chucu féin agus iad ag tosú is ag iarraidh soláthar an airgid a theorannú arís, bhí sé ródhéanach leis an Spealadh Mór a stopadh.
Boris Yeltsin
Ba pholaiteoir Rúiseach é Boris Nikolayevich Yeltsin (Rúisis: Борис Николаевич Ельцин) (1 Feabhra, 1931 – 23 Aibreán, 2007), an chéad Uachtarán ar Chónaidhm na Rúise idir na blianta 1991 agus 1999. Toghadh Boris Yeltsin mar Uachtarán ar an Rúis ar an 12 Meitheamh 1991.mion|Putin in éineacht le Boris Yeltsin, 12 Meitheamh 2001|cléD'éirigh Boris Yeltsin as a phost mar Uachtarán ar an Rúis ar an 31 Nollaig 1999 agus d’éirigh Vladímír Pútín ina uachtarán gníomhach (nó mar Leas-Uachtarán - le feidhmiú mar Uachtarán) ar an Rúis.
Bhí Yeltsin ina bhall de Pháirtí Cumannach an Aontais Shóivéadaigh idir na blianta 1961 agus 1990, agus mar neamhspleách ina dhiaidh sin.
Boomerang (RA & Éire)
Is stáisiún teilifíse é Boomerang atá mar chuid de Turner Broadcasting System Europe. Craoladh an chéad chlár ar an 27 Bealtaine 2000.
Gineadóir leictreastatach
Feiste chun lucht leictreach mór a tháirgeadh, de ghnáth trí ionduchtú leictreastatach a dhéanamh arís is arís eile agus an lucht táirgthe a charnadh go leanúnach. Cheap an t-innealtóir Briotanach James Wimshurst (1832-1903) ceann i 1878, agus tá meaisíní nua-aoiseacha ardvoltais bunaithe ar ghineadóir van de Graaff le beilt-tiomáint (1929).
Valentina Tereshkova
Spásaire a rugadh i Maslennikovo na Rúise, agus an chéad bhean a d'eitil sa spás ar 16 Meitheamh 1963 is ea Valentina Tereshkova (6 Márta 1937- ). Ba í an t-aon duine ar eitilt Vostok 6, in airde ar feadh trí lá.
Is í fós an bhean is óige a chuaigh lasmuigh d'atmaisféar an domhain riamh, agus an t-aon bhean a bhí ina aonar, gan fear in aice léi.
Oibrí monarchan ab ea Tereshkova ar dtús agus bhí paraisiútáil aici mar chaitheamh aimsire. Ocht mhí déag ag traenáil a bhí i gceist roimh an turas.
Thug na nuachtáin “Cosmonette” uirthi ag an am. Ach turas an-chontúirteach a bhí ann ag an am, agus bhí misneach thar na bearta ag Tereshkova. mion|clé|Tereshkova ar stampa ón Aontais Shóivéadaigh sa bhliain 1963. clé|mion|179x179px|1969
Terra Australis Incognita
Tír anaithnid ó dheas, ilchríoch a mheastaí a bheith i ndeisceart an Aigéin Chiúin, chun mórchríoch na hEoráise sa leathsféar thuaidh a chothromú. Na Gréagaigh a mhol an coincheap seo ar dtús, agus ba spreagadh mór é don taiscéalaíocht gur thaispeáin James Cook ina dhara aistear mór (1772-1775) nach raibh a leithéid ann.
Emoji
mion|140x140px|[[Dearg le Fearg|An Dream Dearg  nó feachtas 'Dearg le Fearg'  ]] Is éard is Emoji ann ná na híocóin nó na pictiúir atá le fáil ar leithéid Facebook agus ar ghutháin chliste is aipeanna. Úsáidtear iad le cur síos a dhéanamh ar mhothúcháin, in áit focal|focail]] nó coincheapa féin a scríobh. Bíonn roinnt daoine i mbun chomhrá iomlán a dhéanamh leis na straoiseoga seo amháin, gan focal ar bith a úsáid. Chuir Katy Perry físeán ceoil amach inar úsáid sí emoji le cur síos a dhéanamh ar a hamhrán. mion|140x140px|[[Seamróg]] Ealaíon clóscríofa - ¯\_(ツ)_/¯ mion|140px
Stair
Is féidir stair na straoiseog a rianú chomh fada siar leis an alt seo ón iris aoire Mheiriceánach Puck sa bhliain 1881.
Meastar gur tháinig straoiseoga chun cinn i gceart i ré an idirlín i 1982, nuair a mhol an t-eolaí ríomhaireachta Scott Fahlman go mbainfí úsáid as :-) agus :-( le jócanna agus ráitis dháiríre a aithint ó chéile. Tháinig an focal portmanteau ‘emoticon’ chun tosaigh ina dhiaidh sin bunaithe ar ‘emotion icon’.
Fiúntas
An Ghaeilge a thugtar ar ‘emoticons’ agus ‘smilies’ araon ná straoiseog, cé go bhfuil difear eatarthu. Is téacs atá i gceist leis na hemoticons ach is pictiúir chearta iad emoji agus tá carachtair ar leith acu in Unicode, an caighdeán códála carachtar atá in úsáid timpeall na cruinne. Fágann sin gur gá don ríomhaire caitheamh leo mar litreacha agus tá seans go bhfuil bosca folamh ann ina n-áit mura bhfuil an pic ar eolas ag an ríomhaire. Is féidir scéalta a insint leis na straoiseoga. Tá a leithéid de rud is Emoji Dick ann, an t-úrscéal fada Béarla úd slua-aistrithe go hEmojis.
Cruthaítear jócanna leo chomh maith agus déantar iarracht amhráin a aistriú. Dar le suirbhé sa Bhreatain, tá ochtar as gach deichniúr tar éis úsáid a bhaint astu. Deir 72% de dhaoine óga go bhfuil sé níos éasca dóibh a gcuid mothúchán a chur in iúl leo. Deir 29% go n-úsáideann siad iad i leath dá gcuid dteachtaireachtaí iad.
Anuas air sin baintear úsáid astu le tuilleadh beochta a chur i rud.
Teangeolaíocht
Sa bhliain 2016, bhí ‘foclóir’ nua curtha amach ag EmojiWorldBot le go mbeidh “bealach éasca ag cainteoirí Gaeilge na straoiseoga atá uathu a aimsiú”. Maígh lucht EmojiWorldBot go gcabhraíonn a n-uirlis le pobal an domhain uile labhairt le chéile i dteanga a thuigeann cách.
D’oibrigh foireann idirnáisiúnta dearthóirí agus cláraitheoirí ríomhaire le chéile, trí an aip "Telegram", chun an uirlis a chruthú ina dteanga féin. Ba é an tOllamh Kevin Scannell, ó Ollscoil Missouri, a rinne an obair ó thaobh na Gaeilge de.
Gaeilge ⭕
Tá taighde déanta ag an ríomheolaí Kevin Scannell ar na straoiseoga is coitianta i measc lucht na Gaeilge ar Twitter. Baineann go leor de na straoiseoga atá sna 10 straoiseog is mó úsáid le cúrsaí aimsire. Is í ‘an ordóg dhearfach’ an ceathrú straoiseog ar an liosta. Úsáidtear é chun ‘is maith liom’ a chur in iúl.
Tá ‘an fuilghrúpa O’ ar an gcúigiú straoiseog is mó úsáid i measc na nGael ar Twitter. Tá an ciorcal bán ar chúlra dearg tarraingthe ag lucht An Dream Dearg chucu féin mar shuaitheantas idirlín. Tá leaganacha eile den chomhartha, ‘an ciorcal mór dearg’ ⭕, ar an liosta freisin.
Principal Charming
Craoladh an ceathrú heipeasóid déag, "Principal Charming", den dara sraith The Simpsons ar an 14 Feabhra 1991. Scríobh David Stern an eipeasóid seo. D'fhéach 23.9 milliún duine ar an eipeasóid.
Táirgeadh
Déanann Hans Moleman, Groundskeeper Willie agus Squeaky Voiced Teen a gcéad cuma san eipeasóid.
Úgónach (reiligiún)
mion|150px|An cros Úgóineach Is éard is Úgónach ann ná duine atá ina bhall d'aicme creidimh Protastúnach Francach a tháinig ar an saol sa Fhrainc sa 16ú haois, faoi anáil Eoin Cailvín. Tír Chaitliceach ab ea an Fhrainc agus thosaigh an rí ag déanamh géarleanúna orthu. Tar éis tamaill theith siad ón tír. Tugadh Úgónaigh ar lucht leanúna Calvin sa bhFrainc.
Stair
Rinneadh géarleanúint ina gcoinne ag tosnú sa 16ú haois. Bhí Ár Lá Fhéile Bairtliméid (1572) an sléacht ba chlúití a rinne orthu. D'ainneoin sin, bhí suas le dhá mhilliún Úgóineach sa Fhrainc faoin 17ú haois, an t-ochtú cuid de dhaonra na tíre, i lár, deisceart agus oirthear na tíre go príomha.
Thug Forógra Nantes (1598) aitheantas ar an chuid is mó dá gceart.
Sa bhliain 1685, d'eisigh an rí Caitliceach na Fraince, Louis XIV, Forógra Fontainebleau a bhain a saoirse creidimh díobh agus cuireadh tús le géarleanúint fhíochmhar orthu. D'éirigh le leathmhilliún Úgóineach éalú ón tír. Fuair an chuid eile díobh bás nó ghlac siad leis an gCaitliceachas.
Imeacht na nÚgónach
Ba í an imirce an t-aon bhealach éalaithe atá ag na hÚgónaigh agus chuir siad fúthu áit ar bith a raibh cead acu. D'éirigh go maith leo mar lucht gnó, dhochtúirí, intleachtóirí agus a leithéid ina lán tíortha ón Afraic Theas go Meiriceá Thuaidh. Ba i dtíortha Protastúnacha na hEorpa a chuaigh an chuid ba mhó díobh a chónaí.
Nathair talún
Nathair neamhurchóideach atá dúchasach don Seandomhan, ón Eoraip go dtí oirdheisceart na hÁise, agus Meiriceá Thuaidh. Maireann sí gar d'uisce, snámhann go maith, itheann froganna den chuid is mó. Sceitheann an fhaireog thimpireach ábhar le boladh bréan nuair a thagann scaoll uirthi. Tugtar nathair uisce uirthi i Meiriceá.
Dáilia
Ilbhliantóg le fréamhacha tiúbracha den ghné Dahlia a fhásann 8 m ar airde is an dáilia. Eipifít, uaireanta, dúchasach do na sléibhte ó Mheicsiceo go dtí an Cholóim. Cuid mhaith speiceas le bláthchinn mhóra ildaite ilchodacha ilghnéitheacha, cosúil le criosantamam. Fásadh ar dtús é ar son na dtiúbar a d'ití mar ghlasra, ach anois fástar go forleathan mar mhaisiúchán é. Is iontach an ilghnéitheacht datha is cuma a fhaightear ann trí hibridiú.
Úgónach (reiligiún)
Na hÚgónaigh in Éirinn
Tháinig pobal beag Úgónach go hÉirinn ón Fhrainc, i ndiaidh do Louis XIV a gcearta a bhaint díobh. Chuir roinnt acu fúthu i mBaile Átha Cliath agus i gCorcaigh agus áiteanna eile, i gCúige Laighean an chuid is mó. Ach tá áit i gCathair Chorcaí agus tugtar Ceantar Úgónach air fós.
Contae Routt, Colorado
Is contae Meiriceánach é Contae Routt atá suite i stát Colorado. Sa bhliain 2010, bhí daonra 23,509 duine ann. Is é Steamboat Springs a phríomhbhaile contae.
Contae Saguache, Colorado
Is contae Meiriceánach é Contae Saguache atá suite i stát Colorado. Sa bhliain 2010, bhí daonra 6,108 duine ann. Is é Saguache a phríomhbhaile contae.
Benjamin Thompson
Aireagóir is fisiceoir a rugadh i Woburn, Massachusetts ab ea Benjamin Thompson (Cunta Rumford, 26 Márta 1753-21 Lúnasa 1814). I 1784 chuaigh sé chun oibre sa Bhaváir, agus bronnadh an teideal Cunta d'Impireacht Naofa na Róimhe air ansin. Thaispeáin sé den chéad uair an gaol idir teas is obair, gaol bunúsach sa bhfisic is an cheimic. Sa bhliain 1799 chuaigh sé chun oibre i Londain, agus bhunaigh sé an Institiúid Ríoga.
Nathairín
Sileacáit hidriúil maignéisiam, Mg3Si2O5(OH)4, a fhaightear i gcarraigeacha doigheartha bunata is ultrabhunata, cumtha trí dhianscaoileadh olaivín is pirixín. Dhá phríomhfhoirm ann: criosaistíl (cineál aispeiste), agus aintigirít. Ábhar bog glasdubh, a úsáidtear i ndealbhóireacht mhaisiúil.
Síneolaíocht
Is éard is síneolaíocht ann ná an léann acadúil ar an tSín, go príomha tríd an tSínis, an litríocht, an chultúr agus stair na Síne, agus is minic a thagraíonn an téarma do scoláireacht an Iarthir. Is féidir é a rianú siar, áfach, go dtí an tréimhse ina raibh scoláirí na Síne ag scrúdú a gcuid sibhialtachta féin.
Cheapadh, go stairiúil, go raibh réimse na síneolaíochta comhionann le feidhm a bhaint as an fhileolaíocht ar mhaithe le staidéar a dhéanamh ar  an tSín, agus go dtí an 20ú haois bhí measadh go ginearálta gur chiallaigh an tSíneolaíocht "fileolaíocht na Sínise" (teanga agus litríocht). Sa lá atá inniu ann, leathnaíodh amach brí an téarma 'síneolaíocht' lena chur san áireamh stair na Síne, eipeagrafaíocht, agus ábhair eile.
Síneolaíocht an Oirthir
In Oirthear na hÁise, thosaigh staidéir ar na hábhair  a bhain leis an tSín go luath. Sa tSeapáin, thugtaí 漢学 'Nihongo'(kangaku) uirthi.
I dtosach báire go dtí an 17ú haois
B'iad misinéirí Portaingéalacha agus Spáinneacha  —na hEorpaigh is luaithe chun staidéar a dhéanamh ar theanga na Síne, san séú haois déag. Tháinig siad go léir ó Ord na Doiminiceach nó ón Chumann Íosa (hÍosánaigh)—ag lorg an Chaitliceachais Rómhánaigh a leathadh i measc na ndaoine Síneacha. Go luath, reáchtáil misean de chuid Dhoiminiceach-Spáinnigh i Mainile clóphreas, agus idir 1593 agus 1607 a tháirgtear ceithre oibreacha ar  fhoirceadal Caitliceach i gcomhair an phobail  inimirceach na Síne, trí acu sa tSínis Chlasaiceach agus ceann sa teanga choiteann Hokkien.[./Sinology#cite_note-FOOTNOTEHoney20016-4 [4]  ]
Cartoon Network (RA & Éire)
Is stáisiún teilifíse é Cartoon Network atá mar chuid de Turner Broadcasting System Europe. Craoladh an chéad chlár ar an 17 Meán Fómhair 1993.
Daille
deas|100px|thumb|maide daill Cailliúint radharc na súl is ea an daille, go hiomlán nó cuid de. Is féidir go dtarlóidh sí mar thoradh ar dhíchineálú na reitine (díchineálú macúlach), cataracht, glácóma nó diaibéiteas. I dtíortha atá ag forbairt, is féidir go dtarlóidh sí mar thoradh ar ionfhabhtuithe, ina measc tracóime is gónairith.
Veerappan
Mharaigh tascfhórsa speisialta na bpóilíní de chuid Stát Karnataka é ar an ochtú lá déag de Mhí Dheireadh Fómhair sa bhliain 2004, i stát Tamil Nadu.
Beeston, Nottinghamshire
Is baile suite i Nottinghamshire é Beeston.
Bingham, Nottinghamshire
Is baile suite i Nottinghamshire é Bingham.
Oidhreacht Luimnigh Thar Lear
Is í Luimneach an ceathrú cathair is mó in Éirinn agus an tríú ceann is mó sa Phoblacht. I dteannta le gach áit eile sa tír, is mór é líon na ndaoine a d’fhág í i rith na h-aoise chun chur fúthu i dtíortha eile an domhain. Go minic, ní eisimirc toilteanach a bhí ann, go mór mór i ndiaidh ghorta nó chogaidh.
Cathain ar Imíodar
thumb|280px|right||Dealbh cuimhneacháin Pádraig Sáirséal i bPlás na hAirdeaglaise, Luimneach I mbeagnach gach bliain ó dheireadh na 17ú aoise go dtí deireadh na 20ú aoise, d’fhág níos mó daoine an chathair ná mar a tháinig isteach. Ach bhí tréimhsí ar leith ann ina raibh an eisimirc thar an ngnáth.
Cár Imíodar
Chuaigh muintir Luimnigh go dtí na h-aiteanna céanna agus ar imigh eisimircí eile as Éirinn. Chuir na Géanna Fiáine fúthu san Fhrainc agus i dtíortha Caitliceacha Mór-Roinn na hEorpa ach, ó lár na 18ú aoise, ba iad Sasana, Stáit Aontaithe Mheiriceá, Ceanada, An Astráil agus An Nua-Shéalainn ceann scríbe formhór na ndeoraithe. I mblianta na 1980í d’imigh roinnt mhaith díobh ar thóir oibre sa Ghearmáin, san Fhrainc agus san Ísiltír.
I measc na dtíortha ina bhfuil pobail Éireannacha iontu ach fíorbheagán ó shíol Luimnigh tá Alba agus An Airgintín. Ar an taobh eile den scéal, tá líon na nÉireannach thar lear le sloinnte Luimníocha thar an ngnáth i gcathracha Mheán-Iarthar Mheiriceá ar nós Chicago, Omaha agus Denver agus i gcríocha tuaithe Victoria agus New South Wales na hAstráile. Ceaptar gur imigh muintir Luimnigh go dtí na háiteanna sin mar go raibh éileamh ar bhúistéirí iontu ag an am agus d’fhoghlaim an-chuid de na heisimircigh an ceard sin i monarchana bagúin na cathrach.
Oidhreacht na nDeoraithe
Bhain na Géanna Fiáine an-chuid cáil amach mar saighdiúirí agus mar ceannairí míleata. Ina measch siúd a raibh baint díreach leis an gcathair bhí Pádraig Sáirséal (1660-1693), Peadar de Lása (1678-1751) agus Seoirse de Brún (1698-1792) agus ba as síol muintir Luimnigh iad ceannaire Arm na hOstaire Proinnsias de Lása (1725-1801) agus ceannaire na Fraince agus Uachtarán na Fraince ina dhiaidh an Marascal Pádraig Mac Mathúna (Patrice de Mac-Mahon as Fraincis) (1808-1893).
Cé gur oibrigh formhór eisimircigh Luimnigh ar ha h-iarnróid, na canálach agus na h-ionaid tógála agus ins na mianaí agus na monarchana feola tar éis landáil dóibh i Meiriceá, i Sasana agus san Astráil, d’éirigh le an-chuid dá sliocht tríd an gcóras oideachais postanna a fháil in earnáile airgeadais, riarachán, polataíochta, tionscoile agus tráchtála na dtíortha sin.
Luimneach Thar Lear
280px|thumb|right|Luimneach sa bhliain 1982 roimh ath-fhorbairt an Bhaile Gallda. Radharc thar Abhann na Mainistreach ar Séipéal Mhuire. Lean ainm Luimnigh eisimircigh ón gcathair go dtí Meiriceá Thuaidh agus an Astráil.
Stáit Aontaithe Mheiriceá
Tá ar a laghad naoi mbaile agus ceantar cathrach amháin i Stáit Aontaithe Mheiriceá leis an ainm Limerick.
Ceanada
Tá ar a laghad dhá bhaile i gCeanada leis an ainm Limerick.
An Astráil
Tá baile amháin san Astráil leis an ainm Limerick. Tá cnoc darbh ainm dó Limerick Hill, 23°20'E, 117°50'O, i Sléibhte Hammersley in Iarthar na hAstráile. 960km ó thuaidh ó Perth, 460km soir ó Carnarvon agus 300km ó dheas ó Roebourne. Tá sé congarach don sliabh Mount Tom Price ina bhfuil ceann des na mianaí iarainn is mó ar domhain.
Joanne Hogg
Is amhránaí agus ceoltóir Éireannach í Joanne Hogg leis an mbanna Iona.
Bracebridge, Nottinghamshire
Is baile suite i Nottinghamshire é Bracebridge.
Joanne Hogg
Rugadh Hogg i dTuaisceart Éireann. Tá cáil uirthi mar an phríomhamhránaí agus scríbhneoir amhrán sa ghrúpa Ceilteach/poip/raic, Iona (atá ainmnithe i ndiaidh Oileán Íona).
Is as clann ina bhfuil an-suim sa leigheas í agus mar sin, thosaigh sí féin ag traenáil chun a bheith ina dochtúir.
San Lorenzo de Almagro
mion| Is club peile é Club Atlético San Lorenzo de Almagro a imríonn san Airgintín. Tá staid bhaile San Lorenzo suite sa chomharsanacht Boedo i mBuenos Aires. Imríonn an fhoireann in Primera División, an rannán is fearr i gcóras sraithe peile na hAirgintíne. Meastar chomh maith go bhfuil San Lorenzo ar cheann de "chúigear mór" ("Los 5 Grandes") peile na hAirgintíne ag preas na hAirgintíne, in éineacht le Independiente, River Plate, Boca Juniors, agus Racing Club. Is é Huracán an comórtas stairiúil atá aige. mion|Staid Pedro Bidegain
Joanne Hogg
Chuaigh Hogg go dtí Béal Feirste chun staidéar a dhéanamh ar leigheas. Nuair a bhí sí sa tríú bhliain, chan sí in Ocáid Talann na nEalaíontóirí Críostaí agus tarraingíodh aird uirthi ansin. Chaith sí seal ag obair don eagraíocht, Youth for Christ, sa Danmhairg.
Thosaigh sí ag obair mar dhochtúir i mBéal Feirste. Ach sa bhliain 1988, tugadh cuireadh di grúpa ceoil, "Iona" a bhunú le Dave Fitzgerald agus Dave Bainbridge. D’éirigh sí as a post mar dhochtúir. Ó shin, tá Joanne ag canadh ar fud na Eorpa agus Mheiriceá Thuaidh.
San Lorenzo de Almagro
Fuair San Lorenzo aitheantas idirnáisiúnta i mí an Mhárta 2013 nuair a toghadh an Pápa Proinsias, a bhí ag tacú leis an gclub.
Bhuaigh San Lorenzo an Copa Libertadores in 2014.
Joanne Hogg
Diosclista
Tá a cuid dioscaí féin déanta ag Hogg chomh maith:
Usáideadh a glór sna cluichí ríomhaire Xenogears (don Sony Playstation) agus Xenosaga (don Sony Playstation 2).
Gineadóir teirmileictreach raidiseatóip
Foinse cumhachta leictrí i spásárthach a bhíonn i bhfad ón nGrian (ionas nach mbeadh cumhacht le fáil ó fheistí fótavóltacha) nó ar phláinéad (mar nach mbeadh eagar fótavóltach praiticiúil). Gineann an t-ábhar radaighníomhach teas, agus gintear an leictreachas trí dhifríocht teochta trasna miotal difriúil. Is é an breosla is coitinne chuige seo plútóiniam-238, a bhfuil leathré 77 bliain aige, agus is féidir le mais bheag plútóiniam flúirse teasa a sholáthar ar feadh 10 mbliain nó mar sin leis an spásárthach a fhuinnmhiú. Bhain na Stáit Aontaithe is an tAontas Sóivéadach feidhm astu ina gcláir spáis. Ach de bhrí go bhfuil breosla núicléach in úsáid iontu, ní mór na foinsí a chumhdach go daingean ar eagla go dtarlódh taisme le linn lainseála nó laindeála, agus d'éirigh imní phoiblí mar gheall air seo.