cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kim Il-sung
Luathshaol
Bhunaigh Kim cumann beag réabhlóideach i 1926, "An Cumann in aghaidh Impiriúlachais". Cheap sé idé-eolaíocht nua a tugadh Juche air, meascán de thírghrá agus féintuilleamaí.
D'éirigh Kim ina bhall den Pháirtí Cumannach Sínis e i 1931. Throid sé in aghaidh na Seapánaigh ó 1937 go dtí 1940, é ina cheannasaí airm. clé|mion|Kim Il-sung i Jilin, 1927 Theith Kim agus a chuid saighdiúirí lena n-anam i 1940. Shroich siad Vyatskoye in aice le Khabarovsk san APSS. Bhí Kim ina chaptaen, agus maorghinearál níos déanaí, le reisimint de chuid an Airm Dheirg.
Shroich an tArm Dearg Pyonyang ar 24 Lúnasa 1945. D'fhill Kim go dtí an Chóiré ar an 19 Meán Fómhair 1945. Bhí sé ar deoraíocht ar feadh 26 bliain. Ceapadh Kim ina cheannaire, i stát a bhí ann a bhí ar teaghrán ag na na Rúisigh.
Cogadh
D'ordaigh Kim ionradh na Cóiré Theas sa bhliain 1950, rud a tharraing fórsaí na Náisiúin Aontaithe isteach chun an Chóiré Theas a chosaint.
Scríobh Nikita Krushchev, iarcheannaire APSS, an méid seo faoi Chogadh na Cóiré sa bhliain 1971: clé|mion|Kim Il-sung, 1946"'Ba é Kim Il Sung féin a cheap an cogadh sa Chóiré. Bhí sé ag iarraidh an Chóiré Thuaidh agus an Chóiré Theas a aontú faoina smacht féin. Chuir Stalin ina luí air gur chóir dó dianmhachnamh a dhéanamh sula ndéanfadh sé ionsaí ar an Chóiré Theas. D’inis Kim Il Sung do Stalin go raibh sé iomlán cinnte go n-éireodh leis. Is cuimhin liom go raibh amhras ar Stalin. Bhí sé buartha go gcuirfeadh SAM a ladar isteach sa scéal. Ghéill sé do Kim, áfach, agus bhí sé sásta soláthairtí agus comhairleoirí míleata a chur go dtí an Chóiré Thuaidh'."Mhair an chogaíocht go dtí an sos comhraic a cuireadh i bhfeidhm ar 27 Iúil 1953.
Líon iomlán na marbh: 2.5 - 5 milliún (daonra 30 milliún, Theas agus Thuaidh, i 1950),
Cultas
Chruthaigh Kim Il-sung cultas pearsantachta a mhair go dtí an lá inniu, ní hamháin dó féin ach dona mhac, Kim Jong-il, agus a dá gharmhac, Kim Jong-un.
D'fhan an tír i maos i mbochtaineacht faoi Kim agus ba mhinic a bhí gorta ann, d'ainneoin chuidiú na Sóivéadach. mion|333x333px|1953-07-27: Kim Il-sung ag síniú an sos cogaidh Nuair a tháinig deireadh leis an gcóras cumannach san Aontas Sóivéadach agus bhris an stát sin suas, tháinig deireadh leis an gcuidiú Sóivéadach. Dá bharr sin, d'éirigh staid na Cóiré Thuaidh níos measa sna blianta deireanacha de réimeas Kim.
Tháinig Kim Jong-il i gcomharbacht ar a athair i 1994. Bhí Kim Jong-il ag an am ina Ard-Rúnaí ar Pháirtí Oibrithe na Cóiré, Cathaoirleach ar Choimisiún Cosanta Náisiúnta na Cóiré Thuaidh, agus Ardcheannasaí ar Arm an Phobail.
Tagairtí
mion|Síniú
Maimonides
B'fhealsamh oirirc Giúdach meánaoiseach é Moses ben-Maimon, glaoite Maimonides agus Mūsā ibn Maymūn (Araibis: موسى بن ميمون) nó Rambam (רמב"ם - acrainm Eabhraise do "Raibi Moshe ben Maimon"), agus ba cheann de scoláirí an Tórá is mó agus de na lianna Meánaoiseacha é. Rugadh é i gCórdoba, sa Spáinn ar Oíche Cháisc na nGiúdach, sa bhliain 1135, agus fuair sé bás san Éigipt (nó Tiberias) ar an 20ú Tavet, 12 Nollaig, 1204. Bhí sé ina raibí, lia agus fealsamh sa Mharacó agus san Éigipt.
Breakfast on Pluto (scannán)
Scannán is ea Breakfast on Pluto (2005).
Maui
clé|mion|260px|Radharc ón aer ar Maui, íomhá ríomhghinte An dara hoileán is mó sna hOileáin Haváíocha is ea Maui. Is í Kahului an chathair is mó agus is í Wailuku príomhchathair an oileáin. Sa bhliain 2010, bhí 144,444 duine ina gcónaí ar Maui. mion|clé|Trá Kihei ar Maui
Peter Hutton
Is imreoir sacair é Peter Hutton (a rugadh 2 Márta, 1973 i Doire. Imríonn sé faoi láthair le Cliftonville sa tSraith Éireannch. D'imir sé le Cathair Dhoire ón bhliain 2002 go 2009. D'imir sé le Port an Dúnáin sa bhliain 1998 agus Shelbourne ón bhliain 2001 go 2002. Is cosantóir é.
Scamhóg
Is iad na scamhóga príomhorgáin an chórais riospráide daonna agus i go leor ainmhithe eile lena n-áirítear éisc agus roinnt  seilmidí.
I mamaigh agus an chuid is mó de veirteabraigh eile, tá dhá scamhóg suite in aice leis an gcnámh droma ar gach taobh den chroí. Is í an fheidhm atá acu sa chóras riospráide ocsaigin a bhaint as an atmaisféar agus í a aistriú isteach sa chóras imshruthaithe, agus dé-ocsaíd charbóin a scaoileadh ón sruth fola isteach san atmaisféar, i bpróiseas malairte gáis
Tá an riospráid á thiomáint ag córais matáin éagsúla i speicis éagsúla. Úsáideann mamaigh, reiptílí agus éin a gcuid matán éagsúil chun análaithe a thacú agus a chothú.
Lá Bealtaine
Síltear go mb’fhéidir go gciallaíonn an focal beal ‘solas geal’ agus is ionann an dara cuid den fhocal agus ‘tine’. Tá baint láidir idir an fhéile seo agus tinte i mbéaloideas na hÉireann.
Féilire
Bhí an bhliain roinnte ina dhá cuid - ó Shamhain go Bealtaine an geimhreadh, agus ó Bhealtaine go Samhain an samhradh agus an fómhar. B'iad Imbolg agus Lúnasa an dá fhéile mhóra eile, Imbolg ag tús an earraigh nuair a bhí an síol le cur agus Lúnasa nuair a thosaigh an fómhar mór.
Oíche Bhealtaine
clé|mion|Tine cnámh Bhí an oíche dhraíochtúil.
Piseoga
Bhí piseoga gránna ann.
Bhí nósa deasa ar Lá Bealtaine chomh maith.
Feirmeoireacht
Is ar Lá Bealtaine a thosaíodh biaiste an bhuaile; thiomántaí na ba agus an stoc ó sheanláthair suas go dtí na sléibhte agus d'imíodh an chlann leo don samhradh le féaránach a bheith ag an stoc ar na sléibhte fad a bhí féar don gheimhreadh ag fás timpeall an tseantí. mion|Rince crann Bealtaine, Sasana
Thar lear
Ó Shasana a tháinig nós an "Maypole", nó rince timpeall ar phola maisithe le bláthanna. Ach bhí an nós forleathan i gCiarraí agus i gCorcaigh, a scríobh Ó Fiannachta. Théadh daoine timpeall na sráideanna le Maypole agus bhíodh rince acu os comhair na dtithe mar a bhíonn lá an dreoilín.
Mainstir na Móna
Is paróiste suite i gContae Chorcaí í Mainstir na Móna.
Sgoth Niseach
deas|250px|thumb|Sgoth Niseach Is scif tógtha ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Sgoth Niseach
Nathan Fillion
Is aisteoir agus aisteoir gutha Ceanadach é Nathan Fillion. Ghlac sé róil Malcolm Reynolds sa chlár Firefly agus Richard Castle sa chlár Castle.
Ciúb
mion|clé|Ciúb
Ciúb a thugtar sa gheoiméadracht (céimseata) ar fhíor sholadach thríthoiseach a bhfuil sé éadan á teorannú. Tagann trí éadan nó ghrua le chéile ag gach spuaic.
Is é an ciúb an t-aon heicsihéadrán rialta dá bhfuil ann agus tá sé ar ceann de na cúig sholad phlatónacha. Tá 6 éadan, 12 chiúmhais, agus 8 stuaic air.
Bishopthorpe Palace
clé|250px|mion|Bishopthorpe Palace Is teach mór suite in Eabhrac é Bishopthorpe Palace.
Vitoria-Gasteiz
Is príomhchathair comhphobal féinrialaitheach Tír na mBascach í Vitoria-Gasteiz. Tá 235,661 ina gcónaí ann agus í mar phríomhchathathair an chúige Araba i dtuaisceart na Spáinne. Is í Gasteiz an t-ainm Bascais, agus Vitoria as Spáinnis. Tá an bardas ar an mbardas is mó i dtír na mBascach le achar 276.81 cm agus daonra 242,082.
Cuirtear an chathair seo go minic i liosta de 5 chathair is fearr sa Spáinn le bheith ina chónaí ann. Tá an sean-bhaile caomhnaithe go maith le sráideanna meánaoiseacha agus cearnóga deasa. Tá dhá ardeaglais aici agus bíonn go leor féile ann.
Tiomnaigh Beethoven a Opus 91, "Cath Vitoria" nó "Bua Wellington" don chath cáiliúil óna cogaidh Napoléon. I rith cath Vitoria, bhris airm Spáinneach, Portaingéalach agus Sasanach agus an Ginearál Marquess Wellington na Francaigh. Uair na cinniúna ab ea é an cath i gCogadh Saoirse na Spáinne.
Stair
Sa bhliain 581 bhunaigh rí Viseagotach Liuvigild cathair Victoriacum. Sa bhliain 1813, le linn Chogadh na Leithinse, bhí bua ag Diúc Wellington i gcoinne na bhFrancach i gCath Victoria. Tá séadchomhartha lonnaithe i bpríomhchearnóg na cathrach, Monumento a la Independencia, mar chomóradh ar an gcath.
Ar 20 Bealtaine, 1980, thiontaigh Parlaimint na mBascach ar Vitoria mar phríomhchathair réigiún féinrialaitheach Thír na mBascach.
Eacnamaíocht agus déimeagrafaic
Tá eacnamaíocht ilghnéitheach i Vitoria-Gasteiz, agus tá go leor comhlachtaí déantúsaíochta le oibríochtaí ann, ina measc Mercedes-Benz, Michelin, Gamesa agus Heraclio Fournier, an ceann deireanach lena cheanncheathrú sa chathair. Sa bhliain 2009 rangaíodh an chathair sa dara háit ó thaobh chaighdeán maireachtála de i measc chathracha na Spáinne, agus sa chéad áit maidir le ceantair glasa agus áiteanna cultúracha in aghaidh an duine.
Tá seirbhís aerfoirt lonnaithe gar don chathair in Aerfort Vitoria. Faoi láthair níl ach aon aerlíne amháin ann le seirbhísí rialta, Iberia, á riaradh ag Air Nostrum le eitiltí go Maidrid agus Barcelona.
Kauaʻi
An ceathrú hoileán is mó sna hOileáin Haváíocha is ea Kauaʻi. Sa bhliain 2010, bhí 67,091 duine ina gcónaí ar Kauaʻi. Is é Kapaʻa an baile is mó ar an oileán. mion|260px|clé|Siopaí in Hanalei, baile beag ar Kauai
Vitoria-Gasteiz
Eacnamaíocht agus déimeagrafaic
Cuireadh deireadh le seirbhís Ryanair go Stansted, Londain agus Baile Átha Cliath i nDeireadh Fómhair 2007.
Tá seirbhísí ag an aerlíne feidhmiúcháin NordJet ó Vitoria-Gasteiz.
Asda
Is sraith ollmhargaí é Asda sa Ríocht Aontaithe.
An Chuideachta
Cheannaigh an grúpa Wal-Mart Asda sa bhliain 1999. Ansin cheannaigh Asda an grúpa Safeway Stores (Ireland) i dTuaisceart Éireann ón ngrúpa Morrisons.
Nuair a cheannaigh Wal-Mart Asda, d'fhás Asda go tapa, agus tá 264 ollmhargadh acu faoi láthair, le breis is 150,00 duine fostaithe iontu. Tagann an t-ainm as Asquith Dairies
Wal-Mart
mion|clé|280px|Asda - Nottingham
Bhunaigh Sam Walton an grúpa miondíolacháin seo sa bhliain 1962, ar dtús thosaigh an cuideachta le siopa amháin faoin ainm "Walton's five and Dime" agus d'fhás sé go han-tapa. Cheannaigh an grúpa ollmhargaí idirnáisiúnta, ar nós Asda, agus tá breis is 1.9 milliún duine fostaithe acu anois ar fud an domhain.
Is é "Saving You Money Every Day" mana na cuideachta faoi láthair.
Daniel Jacobs
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea Daniel "Danny" Jacobs a rugadh ar an 3 Feabhra, 1987 i mBrooklyn, Nua-Eabhrac.
Upton Park, Londain
Is baile é Upton Park atá suite sa bhuirg Newham, Londain Thoir. Tá sé ar an mórshráid áitiúil, Sráid Green. Tá an ceantar comhchiallach le sacar agus is baile dó West Ham United Football Club, a imríonn ag an Boleyn Ground.
Sacar
Tá ceantar comhchiallach le sacar, mar ritheann an bun deisceartach Sráid Green in éineacht leis an bruach an Boleyn Ground, an staidiam baile West Ham United, a oscailte den chéad uair i 1904.
Iompar
Ar an córas traenach faoi thalamh, London Underground, ta an ceantar deisceartach i ngar an Boleyn Ground seirbheáilte le Upton Park tiúb stáisiún ar an District agus Hammersmith and City línte.
Teampull Mholuaidh
Is eaglais ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Teampull Mholuaidh
Gleacaíocht Ealaíonta
Is éard atá i gceist le gleacaíocht ealaíonta ná sraith lúthchleasa a dhéanann duine ina (h)aonar, de ghnáth le cuidiú trealamh gleacaíochta. Bíonn comórtais ar leith i gcomhair na bhfear agus na mban. Bíonn ceol ar siúl mar thionlacan le linn comórtas na mban.
Partido Independentista Puertorriqueño
Is páirtí polaitiúil é El Partido Independentista Puertorriqueño (PIP) i bPórtó Ríce atá ar son neamhspleáchas Phórtó Ríce ó Stáit Aontaithe Mheiriceá a bhaint amach.
Tiarna Mhúscraí
Is sráid i gCathair Chorcaí é Tiarna Mhúscraí (Béarla: Muskerry).
Caisleán Eabhrac
clé|250px|mion|Caisleán Eabhrac Is caisleán suite in Eabhrac é Caisleán Eabhrac.
Molokaʻi
An cúigiú hoileán is mó sna hOileáin Haváíocha is ea Molokaʻi. Sa bhliain 2010, bhí 7,345 duine ina gcónaí ar Molokaʻi.
Frank Tate
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea Frank Tate a rugadh ar an 27 Lúnasa, 1964 i nDetroit, Michigan.
Séasúr stoirm ghaoithe na hEorpa 2017–18
Thosaigh an séasúr stoirm ghaoithe na hEorpa ar an 12 Meán Fómhair 2017 agus chríochnaigh sé ar an 10 Aibreán 2018.
Stoirm Aileen
Chruthaíodh Stoirm Aileen ar an 12 Meán Fómhair 2017 agus scaip an stoirm ar an 13 Meán Fómhair 2017. Bhí 69,000 teach fágtha gan soláthar leictreachais.
Iarhairicín Ophelia
Chruthaíodh Iarhairicín Ophelia ar an 15 Deireadh Fómhair 2017. Dúnadh scoileanna ar an 16 agus an 17 Deireadh Fómhair, cuiread eile eitiltí óna aerfoirt i gCorcaigh agus Sionainn, agus cuireadh eile seirbhísí phoiblí ar fionraí ar fud an oileán Éirann. Bhí 360,000 teach fágtha gan soláthar leictreachais. Fuair triúr duine bás mar gheall ar Ophelia: bean i gContae Phort Láirge, fear sa Chathair, Contae Thiobraid Árann agus fear eile i nDún Dealgan, Contae Lú.
Leanadh an t-ainm stoirme ón Ionad Náisiúnta Hairicín SMA, de bharr go dtaga sí ón hAigéan Atlantach mar stoirm seach-thrópaiceach.
Stoirm Brian
Chruthaíodh Stoirm Brian ar an 21 Deireadh Fómhair 2017; ní raibh aon bás sa Phoblacht na hÉireann, ach bádh fear in iardheisceart Shasana nuair scuabadh chun bealaigh ón bhalla farraige é.
Stoirm Caroline
Chruthaíodh Stoirm Caroline ar an 7 Nollaig 2017 agus scaip an stoirm ar an 1O Nollaig 2017. Fuair duine amháin bás mar gheall ar an stoirm.
Stoirm Ana
Chruthaíodh Stoirm Ana ar an 10 Nollaig 2017 agus scaip an stoirm ar an 11 Nollaig 2017. Fuair duine amháin bás.
Stoirm Bruno
Chruthaíodh Stoirm Bruno ar an 26 Nollaig 2017 agus scaip an stoirm ar an 29 Nollaig 2017. Fuair 3 duine bás mar gheall ar an stoirm.
Stoirm Dylan
Chruthaíodh Stoirm Dylan ar an 30 Nollaig 2017. Bhí 7500 teach fágtha gan soláthar leictreachais sa Phoblacht na hÉireann.
Stoirm Carmen
Chruthaíodh Stoirm Carmen ar an 31 Nollaig 2017 agus scaip an stoirm ar an 2 Eanáir 2018. Fuair duine amháin bás. Bhí níos mó ná 65,000 teach fágtha gan soláthar leictreachais.
Mór-Iarnród an Deiscirt agus an Iarthair
mion|clé|[[Léarscáil bhealaigh, 1902]] Comhlacht iompair phoiblí ab ea Mór-Iarnród an Deiscirt agus an Iarthair (MIDI nó Great Southern and Western Railway), i mbun gnó in Éirinn ó 1844 go dtí 1924/1925. mion|timpeall 1902
Imeachtaí
clé|mion|proinncharr, 1902 mion|1914
Séasúr stoirm ghaoithe na hEorpa 2017–18
Stoirm Fionn
Chruthaíodh Stoirm Fionn ar an 2 Eanáir 2018.
Stoirm David
Chruthaíodh Stoirm David ar an 7 Eanáir 2018 agus scaip an stoirm ar an 19 Eanáir 2018. Fuair 13 duine bás. Bhí níos mó ná 471,000 teach fágtha gan soláthar leictreachais.
Stoirm Georgina
Chruthaíodh Stoirm Georgina ar an 23 Eanáir 2018. Bhí 140,00 teach fágtha gan soláthar leictreachais sa Phoblacht na hÉireann agus sa Riocht Aontithe.
Stoirm Emma
Chruthaíodh Stoirm Emma ar an 28 Feabhra 2018 agus scaip an stoirm ar an 5 Márta 2018. Fuair 16 duine bás.
Stoirm Felix
Chruthaíodh Stoirm Felix ar an 9 Márta 2018 agus scaip an stoirm ar an 11 Márta 2018.
Réigiún Eacnamaíochta Volga
Ceann amháin de chuid na réigiúin eacnamaíochta is ea Réigiún Eacnamaíochta Volga nó Пово́лжский экономи́ческий райо́н as Rúisis. thumb|250px|right|Réigiún Eacnamaíochta Volga sa [[Rúis]]
Robert Koch
Bhain Heinrich Hermann Robert Koch (11 Nollaig 1843 - 27 Bealtaine 1910) clú amach toisc a chuid taighde i ngort na ngalar teagmhálach, go háirithe aonaránú Bacillus anthracis 1877. Fuair sé an Duais Nobel (lia-eolaíocht) sa bhliain 1905. Rugadh Robert Koch in Clausthal-Zellerfeld, sa Phrúis (nó Niedersachsen na Gearmáine an lá atá inniu ann) ar an 11 Nollaig 1843. Bhí athair Robert ag obair i dtionscal na mianadóireachta gual; ach bhí air dul chuig Ollscoil Göttingen, agus fuair sé dintiúirí an dochtúra nuair nach raibh sé ach 23 bliana d'aois. Thosaigh sé ag obair ansin in áiteanna difriúla fud fad na Gearmáine.
Mugain
Sa Rúraíocht i Miotaseolaíocht na nGael, banríon na nUladh ba ea Mughain Aiteannchaithreach iníon Eochach Fheidhligh, (Sean-Ghaeilge Mugain Etanchaitrech ingen Echach Feidlig), chomh maith le Mumain. Dúradh gur bhean chéile í de striapaí rí na nUladh, Conchúr mac Neasa, a raibh mac acu darbh ainm Glaisne. Deirfiúr athartha Mhéabha ba ea í. Ciallaíonn a buafhocal, 'Aitinchairchech', go litriúil "gruaig choirp nó b'fhéidir caithir atá cosúil le aiteann."
Macgníomhartha Chú Chulainn
Nuair a tháinig Cú Chulainn ar ais go hEamhain Mhacha tar éis a chéad ruathar, bhí an oiread sin riastradh air go raibh imní ar na hUlaidh go scriosfadh sé iad. Thug Mughain amach a bruinnealla, agus nocht siad a gcíocha os a chomhair. Ní bhreathnódh Cú Chulainn orthu, agus bhí na hUlaidh in ann é a streachailt i mbairille uisce fuair isteach, a phléasc de bharr theastas a choirp. Chuir siad é i ndara bairille isteach, agus d'fhiuch an t-uisce. Sa deireadh, i dtríú bairille, níor tharla ach gur tháinig an t-uisce suas go teocht dheas.
Anbhás Laoghaire
Fuair Laoghaire Buadach bás de bharr a caidrimh le hÁed, file Chonchúir.
Mharaigh na hUlaidh í de dheasca an cion a bhí acu uirthi, cé nach ndearna siad feimeamharú ach go hannamh.
Edward Osborne Wilson
Bitheolaí a saolaíodh i mBirmingham, Alabama is ea Edward Osborne Wilson (r. 10 Meitheamh 1929 - 26 Nollaig 2021). Bhunaigh a leabhar Sociobiology: The New Synthesis (Sochbhitheolaíocht: An tSintéis Nua, 1975) ábhar nua. Leabhar cáiliúil eile uaidh is ea On Human Nature (Ar Nádúr an Duine, 1978). An saineolaí is mó ar domhan ar sheangáin atá ann. Is ollamh emeritus de chuid Ollscoil Harvard anois é agus léachtóir ag Ollscoil Duke, i gCarolina Thuaidh. Údar bisiúil é chomh maith agus tá an duais Pulitzer faighte aige faoi dhó.
Kim Jong-un
mion|Kim Jong-un Ardcheannaire Dhaon-phoblacht Dhaonlathach na Cóiré, nó an Chóiré Thuaidh, agus cathaoirleach Pháirtí Oibrithe na Cóiré is ea Kim Jong-un a rugadh ar 8 Eanáir 1983.
Mac le Kim Jong-il (1941–2011) agus garmhac de chuid Kim Il-sung (1912–1994) atá ann. Ardcheannairí agus deachtóirí ar an tír ab ea an bheirt acusan freisin, an t-aon sampla de dheachtóireacht chumannach oidhreachtúil i stair an domhain.
Tháinig Kim Jong-un i gcumhacht ar bhás a athar i mí na Nollag sa bhliain 2011. Léiroidhre a bhí in Jong-un roimhe sin agus "an Comharba Mór" a thug seirbhís theilifíse an stáit air ina dhiaidh.
Lānaʻi
An séú hoileán is mó sna hOileáin Haváíocha is ea Lānaʻi. Is í Cathair Lānaʻi an baile is mó. Sa bhliain 2010, bhí 3,102 duine ina gcónaí ar Lānaʻi.
Gina Torres
Is ban-aisteoir Meiriceánach í Gina Torres a rugadh ar 25 Aibreán 1969 i Nua-Eabhrac. Bhí róil aici sna cláir Firefly, Hannibal agus ba í Cas sa tsraith scannán "An Matrix". B'as Cúba a muintir. Is Jessica Lourdes Pearson í sa chlár Suits atá ar USA.
Cúige Phenza
Is cúige de chuid na Rúise é Cúige Phenza.
Buamáil na Seanchille (1993)
mion|clé|[[Bóthar na Seanchille i mBéal Feirste]] Tharla Buamáil na Seanchille ar an 23 Deireadh Fómhair 1993, nuair a phléasc buama i siopa ar Bhóthar na Seanchille i mBéal Feirste. Mharaigh an IRA naonúr de mhuintir na háite, agus gortaíodh 57.
Bhí ionsaí buamála an IRA ar shiopa éisc Frizzell ar cheann de na heachtraí ab uafásaí le linn na dTrioblóidí. Chuir buamáil na Seanchille tús le seachtain inar maraíodh triúr is fiche ar fud an tuaiscirt.
23 Deireadh Fómhair
Satharn breá fómhair, bhí an tsráid pacáilte mar ba ghnách, páistí, fir agus mná ag siopadóireacht, ag spaisteoireacht agus ag bualadh le cairde. Bhí an siopa éisc plódaithe nuair a thug beirt chomhaltaí den IRA buama isteach ann.
Phléasc an buama roimh am agus fuair duine de na buamadóirí bás chomh maith, Ghabh an IRA leithscéal ag rá gur phléasc an gaireas roimh am, gur ar an UDA a bhí an t-ionsaí dírithe agus nach ar an ngnáthphobal.
Phléasc an gaireas gan choinne, gan rabhadh. Ní raibh seans éalaithe ag na daoine sa siopa ná ag éinne a bhí ag dul thar bráid. Ach ba léir don domhan go raibh an t-ionsaí meargánta mar go gcuirtear an gnáthphobal i mbaol nuair a thugtar buama ina measc. Bhí ceathrar ban agus beirt chailíní scoile i measc an naonúir a maraíodh, dhá lánúin, tuismitheoirí, páiste seacht mbliana chomh maith le fear an tsiopa agus a iníon.
Thit an foirgneamh ina charn smionagair sa mullach ar dhaoine.
Cúlra
mion|clé|Áit a phéasc an buama
Bhí caint ar shíocháin sa bhliain 1993, iarrachtaí ar siúl chun síolta phróiseas na síochána a chothú ach an tráth seo cúig bliana fichead ó shin bhíothas scanraithe gur chogadh cathartha a bhí i ndán. Buille trom do na Sealadaigh ab ea an buamáil agus do Gerry Adams, uachtarán Shinn Féin a bhí ag iarraidh a chur ina luí ar an mbunaíocht go raibh siad dáiríre agus inmhuiníne faoin tsíocháin.
Cúpla lá níos déanaí, d’iompair Gerry Adams cónra bhuamadóir na Seanchille, Thomas Begley. Maíodh go raibh sé riachtanach chun na paraimíleataigh a bhreith leis ar bhealach na síochána. mion|2018
Iarmhairtí
Chuir an t-ionsaí fonn díoltais ar na dílseoirí. Ar éigean a bhí na coirp bailithe as an smionagar nuair a d’eisigh an UDA fógra catha: "Íocfaidh John Hume, Gerry Adams agus na toghthóirí náisiúnacha praghas an-ard as ainghníomh an lae inniu".
Oíche 23 Deireadh Fómhair i mBéal Feirste, rinne an UDA a chéad ionsaí díoltais. Agus an tseachtain ina dhiaidh sin mharaigh na Dílseoirí trí dhuine dhéag ar fad, ina measc an seachtar a cailleadh sa sléacht ag an Rising Sun i nGlas-Stiall, Contae Dhoire.
Gabhadh an buamálaí,Seán Kelly. Scaoileadh amach as an bpríosún é sa bhliain 2000.
Cónaidhm Idirnáisiúnta na Gleacaíochta
Is í Cónaidhm Idirnáisiúnta na Gleacaíochta (Fédération Internationale de Gymnastique as Fraincis) bord rialaithe na gleacíochta iomaíoch.
River Tam
Is carachtar sa tsraith theilifíse Firefly í River Tam. Ghlac Summer Glau ról River.
Kilimanjaro
Is é Kilimanjaró (nó Cilimeaindearó) an sliabh is airde san Afraic. Tá an sliabh 5895 méadar ar airde. Tá Kilamanjaro sa Tansáin, san Afraic Thoir.
Is ceann scríbe turasóireachta é Kilimanjaro, agus tá 6 bhealach chuig an mullach: Lemosho, Machame, Marangu, Umbwe, Rongai agus Circuit an Tuaiscirt.
Geolaíocht
Is bolcán suanach é ach níor phléasc sé le 360,000 bliain anuas. Stratabholcán neamhghníomhach is ea Kilimanjaró.
thumb|left|300px|[[Oighearshruth Furtwängler gar do bharr an tsléibhe]]thumb|left|300px|Kilimanjaro ón aer
Niʻihau
An seachtú hoileán is mó sna hOileáin Haváíocha is ea Niʻihau. Is é Kahului an chathair is mó. Sa bhliain 2009, bhí 130 duine ina gcónaí ar Niʻihau.
Músaem Yorkshire
Is músaem suite in Eabhrac é Músaem Yorkshire.
Patrick O'Dowd
Polaiteoir Éireannach ab ea Patrick O'Dowd (1892 - 19 Meitheamh 1968). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil. Rugadh i gContae Ros Comáin é agus fuair sé bás i gContae Bhaile Átha Cliath. Bhí Gaeilge aige; bhíodh sé mar nós aige agus ag a bhean chéile tamall a chaitheamh i nGaeltacht Chiarraí gach samhrach.
Caisleán Allerton
clé|250px|mion|Caisleán Allerton Is teach mór suite in Eabhrac é Caisleán Allerton.
Baile fearainn
Is roinn talún geografach úsáidte in Éirinn agus Na hOileáin Siar in Albain é baile fearainn. Tá bunadh Gaelach ag an gcóras seo, agus bhí sé in úsáid roimh Ionradh na Normannach. Dar leis an Bunachar Sonraí Logainmneacha, tá 61,098 bailte fearainn in Éirinn inniu. Tá achar meánach 325 acra ag Bailte Fearainn, ach tá achar 7,555 acra ag an baile fearainn is mó (Fionnán,Cill Aithnín,Co. na Gaillimhe) agus 0.625 acra ag an baile fearainn is lú (Seanchlós na hEaglaise, i Co. Tír Eoghain).
Mark Farren
Ba imreoir sacair é Mark Farren (Rugadh é ar an 1 Bealtaine, 1982 i gCaisleán Nua, Dún na Gall, Éire agus fuair sé bás ar an 3 Feabhra, 2016). D'imir sé le Glenavon F.C. agus roimhe sin le Derry City.
D'imir sé freisin le Monaghan United ó 2001 go 2003. Bhí sé ar foireann na hógánaigh le Tranmere Rovers, Huddersfield agus Finn Harps.
D'aimsigh sé neart cúil le Derry. Fuair sé bás tubaisteach de bharr ailse sa bhliain 2016.
Galar Carión
Galar daonna is ea Galar Carión atá cúisithe ag an mbaictéir Bartonella. Scaiptear ag cuileoga gainimh fuilshúiteacha é.
Stavropol Krai
Is comheintiteas críochach de Chónaidhm na Rúise í Stavropol Krai (Gaeilge: Réigiún Stavropol). Is é Stavropol príomhchathair an réigiúin. Bunaíodh an Réigiún seo sa bhliain 1934.
Codlamán
Saghas ainmhí is ea an codlamán. Mamach atá ann, creimire oíche. Ta timpeall is 26 speiceas ann i bhfine na Gliridae.
Sraith Nócam
Is baile suite i gContae Aontroma í Sraith Nócam.
William O'Leary
Polaiteoir Éireannach ab ea William O'Leary ( - 1955). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
An Meal Theas
Is sráid suite i gContae Chorcaí é an Meal Theas.
Thomas O'Reilly (Ciarraí)
Polaiteoir Éireannach ab ea Thomas O'Reilly ( - 1944). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Macramóilín
mion|300x300px| An struchtúr ceimiceach de mhacromóilíní [[Peiptíd|polaipeiptíde ]] Is móilín an-mhór é macromóilín, amhail próitéin, a bhíonn comhdhéanta go coitianta den pholaiméiriúchán de fho-aonaid níos lú ar a dtugtar monaiméirí. De ghnáth bíonn siad comhdhéanta de na mílte adamh nó breis. Tugtar polaiméir ar shubstaint atá comhdhéanta de mhacramóilíní. Is iad na macramóilíní is coitianta sa bhithcheimic ná bithpholaiméirí (aigéid núicléacha, próitéiní, agus carbaihiodráití) agus móilíní móra neamh-pholaiméireacha (mar shampla lipidí agus macraichiogail,) snáithíní sintéiseacha chomh maith le hábhair turgnamhacha mar nana-tubáin charbóin.
Cúramán
Is iasc fionnuisce é an cúramán (Tinca tinca). Bíonn dath glas-órga air. Fásann sé chomh mór le 70cm. Is fearr leis uisce socair, lábach ná uisce le sruth. Bíonn tóir ar an iasc seo sa gharbhiascaireacht mar go dtroideann sé go láidir nuair a bheirtear air.
Macramóilín
Is móilíní móra iad macromóilíní atá comhdhéanta de na mílte adamh atá ceangailte go comhfhiúsach. Is macramóilíní iad carbaihiodráití, lipidí, próitéiní agus aigéid núicléacha. Cruthaíonn macromóilíní go leor monaiméirí a nascann le chéile, a fhoirmíonn polaiméir. Tá carbaihiodráití comhdhéanta de charbón, ocsaigin agus hidrigin. Is monaisiúicrídí iad monaiméir carbaihiodráití. Tá trí chineál carbaihiodráití ann: móilíní fuinnimh, stórais, agus struchtúracha. Cruthaítear déshiúicríd nuair a nascann imoibriú díhiodráitithe dhá monaisiúicríd lena chéile. Cineál eile macramóilíní is ea lipidí. Is hidreacarbóin iad lipidí nach bhfoirmíonn polaiméirí. Tógtar saillte as gliocról agus aigéid shailleacha. Faightear fosfailipidí go coitianta san déchiseal fosfalipidí scannán. Tá cinn hidrifileacha agus eireabaill hidreafópacha acu. Is cineál eile macramóilín é próitéin. Is monaiméirí de phróitéiní iad aimíonaigéid. Tá go leor feidhmeanna éagsúla ag próitéiní. Tá próitéiní ann a úsáidtear le haghaidh tacaíochta struchtúrtha, stórála, iompair, cumarsáide ceallacha, gluaiseachta, cosanta i gcoinne substaintí eachtracha, agus go leor eile. Tarchuireann aigéid núicléacha faisnéis oidhreachtúil agus cuireann siad in iúl í. Tá siad comhdhéanta de monaiméirí ar a dtugtar núicléatídí. Is dhá chineál aigéad núicléasach iad ADN agus ARN.
Ba é Hermann Staudinger, buaiteoir dhuais Nobel, a chum an téarma macromóilíní (macra- + móilín) sna 1920idí, cé nach luann a chéad fhoilseachán ábhartha ar an réimse seo ach comhdhúile adr-móilíneacha  (Gearmáinis; hochmolekulare), níos mó ná 1,000 adamh. Ag an am sin bhí brí éagsúil leis an téarma polaiméir, mar a thug Berzelius isteach é ar dtús in 1832, agus brí an lae inniu: ní raibh ann ach cineál eile isiméireachta mar shampla le beinséin agus aicéitiléin agus ní raibh mórán le déanamh aige maidir le méid.
Ní hionann úsáid an téarma chun cur síos a dhéanamh ar mhóilíní móra i measc na ndisciplíní. Mar shampla, cé go dtagraíonn an bhitheolaíocht do mhacramóilíní mar na ceithre móilín mhóra a chuimsíonn rudaí beo, sa cheimic, féadfaidh an téarma tagairt a dhéanamh do chomhiomláin de dhá mhóilín nó níos mó a choinníonn fórsaí idirmhóilíneacha le chéile seachas naisc chomhfhiúsacha ach nach ndíscaoileann go héasca.
De réir shainmhíniú caighdeánach an AIGCF (Aontais Idirnáisiúnta do Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí), ní thagraíonn an téarma macromóilín mar a úsáidtear san eolaíocht pholaiméire ach do mhóilín amháin. Mar shampla, déantar cur síos iomchuí ar mhóilín pholaiméire amháin mar "macromóilíní" nó "móilín polaiméire" seachas "polaiméir," a thugann le tuiscint substaint atá comhdhéanta de mhacramóilíní.
Airíonna
Is minic go mbíonn airíonna fisiciúla neamhghnácha ag macromóilíní nach dtarlaíonn do mhóilíní níos lú.
Lá Nua
Ba nuachtán náisiúnta Gaeilge é Lá (agus níos déanaí Lá Nua) a bhí lonnaithe i mBéal Feirste. Bhíodh sé á fhoilsiú go laethúil, cúig lá in aghaidh na seachtain e. Ba é Lá an chéad nuachtán laethúil as Gaeilge.
Stair
Bunaíodh Preas an Phobail, nuachtán seachtainiúil, sa bhliain 1981 i mBéal Feirste.
Foilsíodh an chéad eagrán de Lá Dé Luain, 13 Lúnasa 1984.
D'iompaigh sé ina nuachtán laethúil arís ar an 28 Aibreán 2003 a d'fhoilsítí ó Luan go hAoine.
Sa bhliain 2006, d'éirigh le Lá i gcomórtas Fhoras na Gaeilge chun nuachtán nó foilseachán nuachta laethúil a fhoilsiú.
In Eanáir 2007 d'athraigh sé a ainm go Lá Nua.
I mí Dheireadh Fómhair na bliana 2008, dheimhnigh Bord Foras na Gaeilge nach mbeadh maoiniú nua ar fáil don nuachtán. Foilsíodh an t-eagrán deireanach ar an 19 Nollaig 2008.
I measc na n-eagarthóirí, bhí Gearóid Ó Cairealláin, Eoghan Ó Néill, Ciarán Ó Pronntaigh, Concubhar Ó Liatháin agus faoi dheireadh Dónall Mac Giolla Chóill (Fea-Nollaig 2008).
Ceann
mion|clé|Ceann daonna San anatamaíocht, tugtar ceann ar an chuid uachtarach d'ainmhithe ina bhfuil na horgáin chéadfacha suite - an inchinn, an béal, na súile, na cluasa agus an tsrón.
Sammy Morrow
Is imreoir sacair Éireannach Tuaisceartach é Samuel Morrow (a rugadh 3 Márta, 1985 i Doire i dTuaisceart Éireann). Ar an 16 Meitheamh 2011, shínigh Morrow le Ross County in Albain.
Trosc Atlantach
Is iasc sáile é an trosc Atlantach. Is ainm coitianta é seo d'éisc den ghéineas Gadus. Bíonn an-tóir ar an trosc mar bhia.
Sammy Morrow
D'imir sé le Derry City, Ipswich Town, Hibernian agus le Tranmere United roimhe sin.
Simon Tam
Carachtar sa tsraith theilifíse Firefly, sa scannán Serenity agus sna greannáin Serenity is ea Simon Tam. Ghlac Seán Maher ról Simon. Imríonn Zac Efron an ról freisin i spléachtaí siar.
Nuachabháil
Is baile suite i gContae Chorcaí í Nuachabháil.
An Chraobh Rua
Is baile fearainn suite i gContae Ard Mhacha é an Chraobh Rua.
Ohrid
Is cathair í Ohrid i bPoblacht na Macadóine.
Daonáireamh
Daonáireamh (2002): bhí 42,033 mhíle duine ina gcónaí sa sa chathair. Tugtar an leasainm 'Balkan Jerusalem' uirthi.
Simprovised
Craoladh an t-aonú heipeasóid is fiche, Simprovised, den seachtú sraith is fiche The Simpsons ar an 15 Bealtaine 2016. Scríobh John Frink an eipeasóid seo. D'fhéach 2.80 milliún duine ar an eipeasóid.
An Diftéire
Galar daonna is ea diftéire atá cúisithe ag an bachaillín Corynebacterium diphtheriae. Galar baictéarach tógálach a d'fhéadfadh cumhdach tiubh a chruthú sa tsrón, sa scórnach nó san aer-phíobán atá ann. mion|clé|PDB 1f0l EBI
Bíonn na baictéir as a n‑éiríonn diftéire le fáil i mbéal, i scornach agus i srón duine atá ionfhabhtaithe. Is féidir na baictéir seo a chur ar aghaidh go daoine eile go héasca eile trí bhraonacha taise a scaipeadh le casacht nó le sraothanna. Uaireanta leanann deacrachtaí slogtha, giorra anála agus plúchadh as an diftéire. Is tinneas tromchúiseach é diftéire.
Gheobhaidh duine amháin as gach 15, a bhfuil an diftéire orthu, bás dá bharr. Cruthaíonn an diftéire tocsain (nimh) chumhachtach a dhéanann dochar do bhaill agus d’fhíocháin an choirp. Uaireanta leanann aimhréidhe eile as sin, cosúil le pairilis, cliseadh croí nó bás. mion|clé|Triuch (Pertussis)
Siomtóim
mion|clé|Alban, 1944
De ghnáth, is é an chéad siomptóm ná scornach pianmhar agus deacracht slogtha. Tá siomptóim eile ann, cosúil le lagfhiabhras, masmas, caitheamh aníos, tinneas cinn agus buille croí tapa.
Baineann na haimhréidhe seo a leanas le diftéire:
clé|mion
Vacsaín do Dhiftéire
Tá an vacsaín diftéire sábháilte.Maidir le daoine ar tugadh an vacsaín dóibh: deargaíonn agus atann an áit ar tugadh an t‑instealladh dóibh nó bíonn fiabhras ar dhuine amháin as gach deichniúr.Is annamh a bhíonn fo‑iarsmaí tromchúiseacha ag diftéire.
Tugann an vacsaín cosaint do phaistí ar an tocsain as a n‑éiríonn siomptóim an tinnis, seachas cosaint ar na baictéir féin. Mar gheall ar go dtéann an vacsaín i gcion ar an tocsain, glaotar tocsóideach air.
Tugann cúrsa iomlán den vacsaín seo cosaint mhaith do 95% de dhaoine. Is féidir leis na baictéir fanacht i scornach na ndaoine a bhfuil imdhíonadh faighte acu. Mar gheall air sin, cé go bhfuil siad féin imdhíonta, is féidir leo na baictéir a chur ar aghaidh go daoine nach bhfuil imdhíonadh acu, agus go leanaí óga.
Aer Árann
mion|clé|Ceanncheathrú na haerlíne i mBaile Átha Cliath B'aerlíne é Aer Árann a bunaíodh i 1970. Eitlíonn siad ar fud na hÉireann, chomh maith le roinnt aerfoirt sa Ríocht Aontaithe agus sa Fhrainc. Tá ceannceathrú na haerlíne suite i mBaile Átha Cliath. Cheannaigh Pádraig Ó Céidigh an aerlíne sa bhliain 1994.
Seán Ó Tiobraide
Polaiteoir Éireannach ab ea Seán Ó Tiobraide (1897 - 15 Iúil 1939). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil agus Muintir na Gaeltachta.
Prócarót
mion|clé|300px|Bunstruchtúr baictéir, ceann den dá chineál prócarót. Tugtar prócaróit ar orgánaigh nach bhfuil fíornúicléas ná orgánaidí eile faoi scannán acu.
Tá siad éagsúil leis na heocaróit, orgánaigh a bhfuil a gcuid ceall le fáil i struchtúir chasta faoi scannán agus a bhfuil núicléas acu. Tá formhór na bprócarót aoncheallach agus níl a gcuid ábhar géineach bailithe faoi scannán. Tagann an t-ainm ó Shean-Ghréigis: πρό (pro) = roimh agus κάρυον (karyon) = cnó, agus an iarmhír ώτης (-ōtēs).
Tá na procaróit roinnte ina dhá bhfearann: na baictéir agus na haircéigh nó archaea. Síleadh tráth nach bhfaighfeá aircéigh ach amháin in áiteanna doicheallacha a raibh an-chuid teasa, pH (tomhas aicíde) nó radaíochta iontu. Aithnítear anois go maireann aircéigh i ngnáthóga de gach saghas.
Fearann (bitheolaíocht)
right|180pxSa tacsanomaíocht bitheolaíochta, is éard is fearann (freisin mar sár-ríocht, nó impire) ná aicme tacsanomaíoch níos airde ná ríocht. De réir 'Córas na dTrí Ríocht, ceaptha ag' Carl Woese sa bhliain 1990,, tá 'Crann na Beatha' comhdhéanta de na trí fhrarann seo a leanas; Aircéigh, Eobaictéir agus Eocaróit. Léiríonn leagan amach na dtacsón na bundifríochtaí éabhlóideacha sna géanóim. Tá roinnt aicmiúchán malartach beatha ann:
Mangach
Is iasc sáile é an mangach. Is ainm coitianta é ar dhá speiceas d'éisc sháile den ghéineas Pollachius (P. pollachius agus P. virens). Is é an P. pollachius a aimsítear timpeall cóstaí na hÉireann agus bíonn tóir air seo mar bhia. Tá blas an mhangaigh níos láidre ná blas an troisc ach tá siad sách cosúil lena chéile.
liúdar: ag breith liúdar go Toraigh
Le Havre
Is cathair suite sa Fhrainc í  Le Havre. Bhí 242,474 duine ina gcónaí Le Havre i 2009.
Summer Glau
Is ban-aisteoir Meiriceánach í Summer Glau. Rugadh í 24 Iúil 1981 i San Antonio, Texas agus tógadh ansin í. Traenáladh mar dhamhsóir bailé í go dtí gur bhris sí ordóg coise. Thug sí aghaidh ansin ar California agus chuaigh sí leis an aisteoireacht. Tá aithne uirthi mar gheall ar róil River sa chlár Firefly agus Cameron sa tsraith Terminator: The Sarah Conner Chronicles.
Kahoʻolawe
An t-ochtú hoileán is mó sna hOileáin Haváíocha is ea Kahoʻolawe. Is é Kahoolawe an t-oileán Haváíocha is mó gan daoine ina gcónaí ann.
Ní raibh fásra méith ariamh ar Kahoʻolawe ó tháinig na chéad daoine ar an oileán. Mar gheall ar easpa uisce mhilis ar an oileán, ní raibh daonra mór ann, cé go bhfuil breis is 544 mír seandálaíochta inniu ann, an fáth a ndearna Ceantar Seandálaíochta Kahoʻolawe ar bun ar chuid mhaith den oileán sa bhliain 1981.
Rinneadh buachailleacht ar an oileán sa 19ú haois. Ag tosnú sa Dara Cogadh Domhanda go 1990, bhain fórsaí armtha na Stáit Aontaithe úsáid as an oileán i gcomhair cleachtaidh agus traenála. Sa bhliain 1993 cuireadh Tearmann Oileán Kahoʻolawe ar bun ar an oileán ar fad. Tá cosc ar ghníomhaíocht ar bith ann seachas a bhaineann le cultúr traidisiúnta na Haváíoch nó leis na pleananna leathana atá ar siúl chun talamh agus dúlra an oileáin a athchóiriú.
mion|260px|Táthar ag úsáid píobánra chun fíoruisce a chur ar ais sa talamh ar Kahoʻolawe.
Sean Maher
Aisteoir as Nua-Eabhrac is ea Seán Maher (Béarla: Sean Maher). Rugadh é ar 16 Aibreán 1975 in Pleasantville, Nua-Eabhrac. Bhain sé cáil amach nuair a ghlac sé ról Simon sa chlár Firefly agus sa scannán atá bunaithe air, Serenity.
Béar donn
Béar atá forleathan sa leathsféar thuaidh is ea an béar donn. Mamach atá ann, agus is ball d'fhine na Ursidae é. An fionnadh tiubh donn, cruit shuntasach ar a ghuaillí. I Meiriceá Thuaidh áitríonn sé gnáthóga oscailte, ach coillte sa Seandomhan. Cuimsíonn sé an béar donn mór is an béar liath ó na Sléibhte Creagacha, agus béar Kenai is béar Kodiak (an feoiliteach is mó atá beo ar Domhan, suas le 2.7 m ar airde is 780 kg meáchain) i ndeisceart Alasca.
Héilias
I miotaseolaíocht na Gréige, is é Héilias dia agus pearsantú na gréine.
Doire Fhada, Contae Ard Mhacha
Is baile fearainn suite i gContae Ard Mhacha é Doire Fhada.
E. M. Forster
Scríbhneoir, gearrscéalaí, aistí agus leabhrógaí Sasanach ab ea Edward Morgan Forster - nó E. M. Forster mar is fearr aithne air -, a rugadh ar an 1ú lá d'Eanáir sa bhliain 1879 agus a d'éag ar an 7ú lá de Mheitheamh sa bhliain 1970.
Rhys ap Maredudd
Bhí an Tiarna Rhys ap Maredudd (d. 1292 ) ina thiarna ar Dryslwyn agus Ystrad Tywi. Le linn an chogaidh 1282-3, bhí sé dílis d’Éadbhard I Shasana. Bhí sé i gceannas ar éirí amach i ndeisceart na Breataine Bige an 8 Meitheamh 1287, a mhair go dtí 20 Eanáir 1288, ach is beag tacaíocht a fuair sé; chroch na Sasanaigh é i Eabhrac i 1292 tar éis a mhuintir féin feall a dhéanamh air. .
E. M. Forster
I gcuid mhaith mhór dá shaothair - saothair ar nós A Room With a View (1908), Howards End (1910), nó A Passage to India (1924) -, do dhein sé dian-staidéar ar fhimíneacht, ar chóras aicmeach Shasana agus ar na deacrachtaí a bhaineann leis an gcóras céanna. Dob é A Passage to India an saothar deireanach a chum sé agus an saothar is mó a tharraing clú air.
Rhys ap Maredudd
Ba é a athair Maredudd ap Rhys Gryg as Dryslwyn (d. 1271), Prionsa Deheubarth, fear a chuir i gcoinne Llywelyn ap Gruffudd. Ba é a sheanathair Rhys ap Gruffudd (1132 - 28 Aibreán 1197) ar a dtugtar 'yr Arglwydd Rhys'. (Gaeilge: An Tiarna Rhys) freisin.
E. M. Forster
D'ainmnítí go rialta do Dhuais Nobel na Litríochta é, agus a ainm le léamh i measc na n-ainmnithe sé huaire déag.
Rhys ap Maredudd
Tar éis 1283 aithníodh é mar dominus de Estretewy, agus b’éigean do cheannairí na Breataine Bige i dtuaisceart Sir Gaerfyrddin ómós a thabhairt dó. Sa bhliain 1285 phós sé Ada de Hastings, agus fuair sé an caisleán Castell Newydd Emlyn mar chuid dá chríoch, mar mhaoiniú. thumb|220px|left|Bhí Deheubarth ar cheann de na ríochtaí traidisiúnta sa Bhreataine Bheag, a léirítear anseo mar a bhí siad sa bhliain 1093 nuair a fuair Rhys ap Tewdwr bás.
D'éirigh sé amach i gcoinne Éadbhard ar 8 Meitheamh 1287 nuair a thug sé ionradh ar Iscennen agus rinne sé ruathar ar go leor tailte in iarthar na Breataine Bige chomh fada le Llanbadarn. Chuir Éadbhard I, rí Shasana a leasrí ,Iarla Chorn na Breataine, chun stop a chur leis agus d’ionsaigh an t-Iarla féin agus trúpaí an rí Caisleán Dryslwyn, ó threonna difriúla, an 5 Meán Fómhair. Níor gabhadh Rhys, áfach, agus lean an t-éirí amach go dtí gur thit Castell Newydd Emlyn an 20 Eanáir 1288 freisin. Taifeadtar eascaire dá chúis dó bheith ag lorg éalú go hÉirinn, ach níl sé sin cinnte. Rinne a chuid trúpaí féin feall air agus gabhadh é i bhforaoisí Mallaen i dtuaisceart Sir Gaerfyrddin i 1291. Cuireadh chun báis é i Eabhrac.
Trí bliana ina dhiaidh sin d’éirigh Madog ap Llywelyn amach agus threoraigh sé an cheannairc 1294–95 a chuimsigh Cath Maes Maidog.
Thomas Powell
Polaiteoir Éireannach ab ea Thomas Powell (16 Aibreán 1892 - 20 Meitheamh 1971). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Coco Chanel
Ba dearthóir faisin Francach í Gabrielle Bonheur "Coco" Chanel, a rugadh ar an 19 Lúnasa 1883 i Páras, an Fhrainc agus a fuair bás ar an 10 Eanáir 1971.
Grainseach Mhór
Is baile fearainn suite i gContae Ard Mhacha é Grainseach Mhór.
Pádraig Amond
Is peileadóir é Pádraig Amond (Ceatharlach, 15 Lúnasa 1988). Imríonn sé faoi láthair le Accrington Stanley mar ionsaitheoir. D'imir sé le Paços de Ferreira, Shamrock Rovers agus Sligo Rovers cheanna.
221 (uimhir)
Is é 221 an uimhir nádúrtha tar éis 220 agus roimh 222.
Ben Jonson
Drámadóir Sasanach a rugadh i Westminster, Londain ab ea Benjamin Jonson (11 Meitheamh 1572 – 6 Lúnasa 1637).
Cill Briotáin
Is baile suite i gContae Chorcaí í Cill Briotáin.
Looking for Mr. Goodbart
Craoladh an fichiú heipeasóid, "Looking for Mr. Goodbart", den ochtú sraith is fiche de The Simpsons ar an 30 Aibreán 2017. Scríobh Carolyn Omine an eipeasóid seo. D'fhéach 2.30 milliún duine ar an eipeasóid.
222 (uimhir)
Is é 222 an uimhir nádúrtha tar éis 221 agus roimh 223.
Petticoat Loose
Is éard atá i gceist le Petticoat Loose ná sprid nó taibhse mná agus í ina hábhar scéalta i mbéaloideas na Mumhan. Mar a chreidtear, bíonn Petticoat Loose ag ionsaí taistealaithe istoíche, á n-imeaglú agus á gcrá. Is é Béal Locha, Contae Phort Láirge, is áit dúchais do Phetticoat (ach deirtear freisin gurb as Coilleagán sa chontae chéanna di), ach deir an béaloideas go mbíonn sí le feiceáil fud fad na Mumhan.
Cúlra
De réir an bhéaloidis is é an t-ainm agus an sloinne a bhí ar Phetticoat ná Cáit (nó Máire) Ní Annagáin, agus bhí sí pósta ar fhear dar shloinne Ó Scanláin. Luaitear cúiseanna éagsúla leis gur fágadh ina taibhse i ndiaidh a báis í:
Sa Litríocht
Scríobh an drámadóir Éireannach M. J. Molloy dráma faoin teideal Petticoat Loose sa bhliain 1979.
Is Petticoat Loose is teideal do ghearrscéal sa chnuasach gearrscéalta 'Na Seacht gCineál Meisce agus Finscéalta eile' le Pádraig Ó Siadhail.
Carl Woese
Micribhitheolaí Meiriceánach ab ea Carl Richard Woese (15 Iúil 1928 - 30 Nollaig 2012). Rugadh é i Syracuse, Nua-Eabhrac) agus d'fhreastail é ar Deerfield Academy agus Amherst College. Eolaí aithnidiúil é toisc gur shainmhínigh sé Archaea (fearann úr nua nó ríocht na mbeatha) i 1977 trí tacsanomaíocht fíliginiteach ar 16S RNA ribeasómach, teicníc cheannródaíocht Woese agus í in úsáid go fóill mar chleachtas caighdeánach. Cailleadh é i 2012 tar éis deacrachtaí ó ailse briseáin..
Samuel Richardson
Scríbhneoir Sasanach a rugadh i Londain ab ea Samuel Richardson (19 Lúnasa 1689 – 4 Iúil 1761).
Teampall Phádraig
Is baile suite i gContae Aontroma é Teampall Phádraig.
Istria Slóivéanach
Is réigiún é Istria Slóvéinach i ndeisceart na Slóivéine. Is í Koper an baile is mó san Istria Slóivéinach.
Daonáireamh
Daonáireamh (2002): bhí 93,089  mhíle duine ina gcónaí sa réigiún.
Mary Elizabeth Byrne
Rugadh Mary Elizabeth Byrne, M. A. (2 Iúil 1880 – 19 Eanáir, 1931) ar an 2 Iúil 1880 ag 1 Rae Cavendish, Baile Átha Cliath., Éire.
Cúlra
Ba bhall í de choiste na mac léinn fad a bhí sí ag Scoil Ard-Léinn na Gaeilge, in éineacht le R.I.Best, Pádraig Ó Brolcháin, Seosamh Laoide, Máire Ní Chinnéide, James George O’Keeffe, Eoghan Ó Neachtain, agus Éamonn Ó Néill (BÁC).
Chaith sí tamall maith ag obair ar fhoclóir Gaeilge Acadamh Ríoga na hÉireann ón uair a ceapadh í féin agus Maud Joynt mar chúntóirí ag Marstrander i 1909. ‘... she was especially suited for work which was necessarily teamwork and which gave her plenty of opportunity for helping others’, dúirt Myles Dillon in Revue Celtique, XLVIII 1931. Tá a hainm le fasciculus G a foilsíodh 1955.
D’éag sí 19 Eanáir 1931 ag 124 Sráid Bhagóid, Íochtarach, Baile Átha Cliath. Deirtear in An Claidheamh Soluis 7 Feabhra 1931 gur tháinig taom breoiteachta uirthi i mí Lúnasa. Bhí sí i Londain an samhradh sin ag léachtóireacht ag an gComhdháil Cheilteach i dtaobh na mban i ndlíthe na mbreithiún. Tá sí curtha i nGlas Naíon. Bhunaigh an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, ‘The Mary Byrne Medal for Early Irish Studies’ i gcuimhne uirthi.
Tá aistí agus aistriúcháin dá cuid in Revue Celtique, Ériu, Irish Monthly, Anecdota from Irish Mss, Journal of Theological Studies,.... Is ar a haistriúchán de ‘Rob tu mo bhoile’ (Ériu 2, 89 1905) a bhunaigh Eleanor Hull a hiomann ‘Be thou my vision’. D'aistrigh sí  an t-iomann Sean-Ghaeilge, "Bí Thusa 'mo Shúile," go Béarla mar "Be Thou My Vision" in Ériu (san iris de chuid 'The School of Irish Learning') sa bhliain 1905.
Robert Louis Stevenson
Úrscéalaí, file, agus scríbhneoir taistil ab ea Robert Louis Stevenson (13 Samhain 1850 inDún Éideann na hAlban - 3 Nollaig 1894 in Vailima, Samó). Aithnítear leabhair dá chuid go coitianta i measc chlasaicí na litríochta domhanda. Scríobh Stevenson dhá cheann de na leabhair is cáiliúla do pháistí riamh – Treasure Island agus Kidnapped. clé|mion|251x251px
Mary Elizabeth Byrne
Cúlra
Ba theangeolaí í Byrne, a fuair a cuid oideachais ón Chlochair Dhoiminiceach i mBaile Átha Cliath, agus ó Ollscoil Náisiúnta na hÉireann, áit a bhuin sí céim amach sa bhliain 1905. Fuair sí Bonn Óir an tSeansailéra  ag Ollscoil Ríoga na hÉireann. D'oibrigh sí le haghaidh an Bhoird Oideachais Idirmheánach, agus chabhraigh sí leis an díolaim 'an Chatalóg', de chuid Acadamh Ríoga na hÉireann. D'oibrigh sí chomh maith leis an Old and Mid-Irish Dictionary agus an Dictionary of the Irish Language, agus scríobh sí treatise ar 'England in the Age of Chaucer'..
Robert Louis Stevenson
Saol
clé|mion|236x236px Oileáin agus longa báite na téamaí atá sna leabhair de chuid Stevenson. Baineann na scéalta le háiteanna ina ndeachaigh sé lena mhuintir agus é óg. Ba iad a sheanathair, a athair, a uncailí agus a chol ceathracha a dhear agus a thóg formhór na dteach solais in Albain. Choimeád siad na mílte mairnéalach slán. Ceapadóir ab ea athair Robert Stevenson, Thomas Stevenson (1818 - 1887); d'fhionn sé an "scáthlán Stevenson". clé|mion|244x244px
Ach bhí níos mó suime ag Robert Louis Stevenson i scríbhneoireacht a dhéanamh ar théamaí na farraige agus na long ná mar a bhí aige i gcúrsaí tógála nó na haireagáin.
Bhain Robert Louis Stevenson cáil amach mar scríbhneoir lena bheo. Áirítear anois é ar dhuine de na scríbhneoirí is mó a bhfuil aistriúcháin déanta ar a chuid saothair.
Soilseán
Is baile fearainn suite i gContae Ard Mhacha é Soilseán.
Robert Louis Stevenson
Saol
Bhásaigh Stevenson ar an 3 Nollaig 1894 in Vailima, Samó. Bhuail rith fola san inchinn é, is cosúil, in aois 44 dó. clé|mion|222x222px|1885
223 (uimhir)
Is é 223 an uimhir nádúrtha tar éis 222 agus roimh 224.
Robert Louis Stevenson
Saothar
I measc roinnt dá shaothar tá
clé|mion|177x177px|Stevenson agus a a [[Fideog|fhídeog in Haváí, timpeall 1889]]
Gaeilge
Tá ceithre mhórshaothar dá chuid ar fáil inniu as Gaeilge: Cás Aduain an Dr Jekyll agus Mhr Hyde, agus Máistir Bhaile na Trá san áireamh. Rinne Leabhar Breac aistriúchán den leabhar Oileán an Órchiste sa bhliain 2014 agus Kidnapped / An Fuadach in 2016.
Ystrad Tywi
Críoch in iardheisceart na Breataine Bige ab ea Ystrad Tywi, (Gaeilge: Gleann Tywi) atá beagnach cosúil le cuid mhór de Sir Gaerfyrddin an lae inniu.
Roinneadh Ystrad Tywi ina thrí chuid, gach ceann acu lena n- orduithe féin, an Cantref Mawr agus an Cantref Bychan agus Elginog.