cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wellington Road (Birmingham)
Stair
Mar sin féin, le páirc mhíchothrom agus sluaite ag fás, tháinig sé chun solais arís agus arís eile go raibh gá le páirc nua. Bhog Villa go Villa Park i dtreo dheireadh shéasúr 1896–97, agus imríodh an cluiche sraithe deireanach ar Wellington Road ar 22 Márta 1897. Bhuail Villa Bolton Wanderers 6–2, agus slua 8,000 i láthair.
Úsáideadh cuid den láithreán le haghaidh tithíochta níos déanaí, agus an chuid eile ina charrchlós, ina theach tábhairne agus ina ionad áineasa.
Beinn Damh
Is sliabh in Albain í Beinn Damh, atá suite sa Toirbheartan, Comhairle na Gàidhealtachd.
Achadh na Síne
Is sráidbhaile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Achadh na Síne.
Goillspidh
Is sráidbhaile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Goillspidh.
Der Ring des Nibelungen
Sraith de cheithre opera a scríobh Richard Wagner is ea Der Ring des Nibelungen. Tá ceithre chinn acu ann, agus ba é Wagner é féin a chum idir cheoil agus liricí. Baineann siad le sean miotaseolaíocht na Gearmáine agus Chríoch Lochlann don chuid is mó, cé go bhfuil meascán de thréithe ón gCríostaíocht le sonrú ins na saothair seo freisin. Bhí trí roinn sa chruinne sa seanaimsir - Walhall nó Valhalla (neamh na sean-déithe Gearmánacha), Niebelheim faoi thalamh, mar ar mhair na Nibelungen, sort leipreacháin a chleacht obair miotail, agus na daoine ar dhromchla an domhain, ag a raibh saol teoranta. Baineann an scéal, arbh é Wagner féin a chuir cuid mhór de le chéile, leis an tslí ar bhain na Nibelungen ór na Réine (Rhine) ó mhaighdeana na Réine. Ina dhiaidh sin, fuair Wotan, ceann na ndéithe seilbh ar ar Rhinegold (ór na Réine). Ach idir an dá linn, bhí go leor suime aige i ngnóthaí na ndaoine, go háirithe Siegmund, agus a mhac ina dhiaidh, Siegfried. Is iad na ceithre h-opera sa tsraith ná:
Beinn Dearg, Toirbheartan
Is sliabh in Albain í Beinn Dearg, atá suite sa Toirbheartan, Comhairle na Gàidhealtachd.
Gaeilge na hAlban
Ceann de na teangacha Gaelacha í Gaeilge na hAlban nó Gàidhlig, mar a deir lucht labhartha na teanga féin. Foghrúpa de chuid na dteangacha Ceilteacha is ea na teangacha Gaelacha, mar atá, Gaeilge, Gaeilge na hAlban agus Gaeilge Mhanann. Is iad na teangacha Briotánacha, mar atá, Breatnais na Breataine Bige, an Choirnis i gCorn na Breataine, agus an Bhriotáinis sa Bhriotáin, na trí theanga chomhaimseartha san fhoghrúpa seo. Taobh istigh de gach foghrúpa den bheirt, tá na teangacha sách intuigthe ag cainteoirí a chéile, ach is deacair, fiú, an gaol atá ag an dá fhoghrúpa le chéile a aithint gan tuiscint éigin a bheith agat don teangeolaíocht Cheilteach.
Is í Gaeilge na hAlban teanga na nGael in Albain, agus cé gur i nGarbhchríocha na hAlban atá a réimeas anois den chuid is mó, bhí sí i bhfad á labhairt sa chuid is mó den tír.
Tá áit ar leith aici i gcultúr na hAlban, agus aithníonn an chuid is mó de mhuintir na hAlban é seo, idir Ghaeil agus Ghaill. Tá saibhreas beul-aithris sa Ghaeilge, óir ba í teanga chultúr na mbard sa Ghàidhealtachd ar feadh na gcéadta bliain. Chuaigh an teanga i léig nuair a tosaíodh ar ghéarleanúint a dhéanamh ar mhuintir na Gàidhealtachda agus ar a gcuid nósanna, go háirithe tar éis Chath Chùl Lodail agus Fhuadach na nGael.
Inniu féin, tá dímheas ag cuid de mhuintir na hAlban ar an teanga, agus iad den tuairim nach bhfuil ann ach canúint gharbh gan úsáid liteartha. Teuchters a thuganns siad ar mhuintir na nGarbhchríoch, focal a bhfuil blas díspeagúil ciníochais air.
Ba chirte Gaeilge na nGarbhchríoch agus na nOileán a thabhairt ar Ghaeilge na hAlban inniu, nó chuaigh an teanga in éag ar fad in Ísealchríocha na hAlban le fada an lá. Labhraítí Gaeilge na nÍsealchríoch i bhfad theas in Albain, sular thosaigh an Albainis ag fáil na láimhe in uachtar uirthi. Teanga is ea an Albainis — Lallans nó Braid Scots — atá gaolmhar leis an mBéarla.
Litriú agus fuaimniú
Tá córas litrithe Ghaeilge na hAlban sách cosúil le litriú Ghaeilge na hÉireann. Ní cuid de litriú na bhfocal seanfhréamhaithe nó dúchasach iad na litreacha úd j, k. q, v, w, x, y, ná z. Thugtaí ainmneacha crann ar na litreacha fadó, díreach cosúil leis an dóigh a ndéantaí sa Ghaeilge, ach idir an dá linn, chuaigh na hainmneacha sin as gnáthúsáid, agus is minicí a bhíonns na hainmneacha Béarla ar na litreacha inniu, cosúil leis an nGaeilge.
Ní bhaintí úsáid ar bith as an litir H sa litriú traidisiúnta, nó chuirtí an séimhiú in iúl trí phonc a chur os cionn an chonsain shéimhithe.
Bíonn fuaim na gconsan ag brath i bpáirt ar na gutaí mórthimpeall orthu. Is iad e agus i na gutaí caola agus a, o agus u na cinn leathana, go díreach mar atá i nGaeilge na hÉireann.
Cosúil le Gaeilge na hÉireann, is féidir gach consan a fhuaimniú caol nó leathan, de réir na litreach a scríobhtar in aice leis an gconsan. Is é sin, tá an riail úd "caol le caol agus leathan le leathan" i bhfeidhm i nGaeilge na hAlban freisin — "caol ri caol agus leathann ri leathann" i nGaeilge na hAlban. Bíonn fuaimniú Ghaeilge na hAlban níos coimeádaí, áfach: mar sin, na litreacha nach bhfuil ach sleamhnóga iontu sa Ghaeilge, is minic a fhuaimnítear mar ghutaí iad i nGaeilge na hAlban.
Sa bhliain 1976, chuir Bord Oideachais na hAlban athruithe áirithe i bhfeidhm ar litriú na teanga. Baineadh de dhéine na rialach sin "caol le caol agus leathan le leathan", ionas go gceadaítear togte in áit togta inniu.
Na gutaí gearra nach bhfuil faoi bhéim, is féidir iad a fhágáil ar lár sa teanga scríofa, go háirithe i stíl neamhfhoirmeálta, m. sh.:
Tha mi an dòchas -> Tha mi'n dòchas ("tá mé i ndóchas", is é sin, tá dóchas agam, tá mé dóchasach).
Tríd is tríd, tá litriú na Gàidhlig sách cóngarach d'fhuaimniú na teanga, níos cóngaraí fiú ná litriú Ghaeilge na hÉireann. Scéal eile é, áfach, nach dtuigeann na Béarlóirí prionsabail litrithe na teanga, agus is minic a fhuaimníonn siad ainmneacha Gaelacha go mícheart ar fad, go háirithe ainmneacha a bhfuil sleamhnóga iontu, cosúil le Seònaid nó Caitlìn.
mion|384px|clé|[[Gaeilgeoirí in Albain i 2001]]
Fuaimniú
An chéad siolla is minicí a bhíonn faoi bhéim, m.sh. drochaid (/ˈdrɔ.xæʧ/) "droichead". Na Béarlóirí nach bhfuil a fhios acu é, is iomaí logainm sna Garbhchríocha nach bhfuaimníonn siad mar ba chóir, m. sh. Mallaig — /ˈmæ.lɛk/.
Déantar fuaimniú ar b, d agus g i dtús focla, ach ní dhéantar é i lár ná ag deireadh focla: duine — /ˈdu.ɲə/;
an duine agad — /ən ˈdu.ɲə ˈæ.kət/ Is binne í an Ghaeilge dá bharr seo.
Gramadach
Tá roinnt rudaí suntasacha i ngramadach Ghaeilge na hAlban:
Feictear béim ghramadaí i gcásanna eile freisin:
An tAlt
Tá níos mó ná alt deimhnitheach amháin sa Ghaeilge, ach níl aon alt neamh-dheimhnitheach ann: Braitheann foirm an ailt (deimhnithigh) ar uimhir, inscne, chás agus chéadlitir an ainm.
(i). Le hainmneacha firinscneacha, ainmneacha, san uimhir uatha, úsáid an, am, agus an t-
(ii). Nuair ar féidir túschonsan an ainm a shéimhiú, baintear feidhm as (a') in dhá chás:
(iii). Sa bhaininscneach, ginideach, uimhir uatha, na agus na h- a úsáidtear:
(iv). Leis an iolra (ainmneach agus tabharthach), tá rudaí níos éasca. Is gnách na mar alt, ach na h- a bhíonn againn má thosaíonn an t-ainm le guta:
(v). Braitheann foirm an ghinidigh iolra (nan nó nam) de réir mar a thosaíonn an t-ainm le labial nó a mhalairt:
thumb|240px|right|Tá úsáid na Gaeilge ar rudaí oifigiúla dála comharthaí bóthair níos coitianta ná mar a bhí sí tráth
Difríochtaí idir Gaeilge agus Gaeilge na hAlban
Tá Gaeilge na hAlban cosúil le Gaeilge, ach ní thuigfeadh formhór na gcainteoirí i dtír amháin mórán de chanúintí na tíre eile. Níl cuid de chanúintí Dhún na nGall chomh fada sin ó Ghaeilge na hAlban, mar a fheictear san abairt seo:
Tá roinnt difríochtaí tábhachtacha, ámh. An rud a fheictear láithreach, ná go scríobhtar an síneadh fada mar ghraif (`) in Albain, seachas agúid (´) in Éirinn. Scríobhtar an focal fáilte mar fàilte i nGaeilge na hAlban. In Albain, is é chan eil an (neg participle) san áit atá níl (giorrúchán de ní fhuil) in Éirinn an lae inniu, m.sh. (ceadaítear cha/chan in Éirinn fós, ach níl sé in úsáid ach in áiteanna i dTír Chonaill):
Tá "a" i roinnt focla i nGaeilge, acu "u" i nGaeilge na hAlban, m.sh, an focal Béarla agus Beurla faoi sheach. Tarlaíonn seo mar gheall ar an gcaighdeánú agus ar an athrú litrithe a chuir rialtas na hÉireann ar bun sa 20ú Aois.
Aitheantas oifigiúil
Mar sin féin, tá caint ar sheirbhís ar leith teilifíse i nGaeilge na hAlban, ar nós S4C sa Bhreatain Bheag agus TG4 in Éirinn. Mar a ceapadh sa Bhreatain Bheag, measadh nárbh fhearr na cláracha a shá isteach mar athraithe réigiúnda ar na príomhstáisiúin, mar nár leor é don 60.027 atá á labhairt, agus gur mhí-ádh é don 5.900.004 duine nach labhraíonn ach Béarla nó ´Scots´. Ach de réir dealraimh, níl sé soiléir gur 'mí-ádh' dóibh siúd é: taispeánann figiúirí féachana chlárach Gaeilge BBC amháin ar a laghad go mbreathnaíonn níos mó air ná Gaeilgeoirí na hAlban. Ná níl aon ghearáin á gcur ag an BBC mar gheall ar chláracha Gaeilge ar stáisiúin teilifíse an BBC, b'fhéidir mar go mbaineann daoine gan Ghaeilge ar bith taitneamh astu le fotheidil as Béarla.
Tá comharthaí bóthair Ghaeilge á gcrochadh ar fud na Gaeltachta de réir a chéile. Go minic níor ghá ach glacadh leis an litriú ceart desna logainmneacha, ach fiú leis seo, b'éigin dul i gcoimhlint le frith-Ghaelachas, atá láidir go maith fós in áiteanna. Déanann iriseoirí nuachtáin magadh go minic de chultúr agus de theanga na nGael, i mbealach nach gceadófaí maidir le haon ghrúpa eile, agus iarrann siad deireadh a chur le gach aon chúnamh ón rialtas.
Rinne an tSuirbhéireacht Ordanáis iarrachtaí le blianta beaga anuas botúin ar mhapaí a cheartú. D´fhógair siad i 2004 go ndéanfaidís iarrachtaí ceart a chur leis an aineolas a bhí ar an nGaeilge, agus cheapadar coiste le logainmneacha cearta a chur ar na mapaí.
Thar na blianta, ní bhfuair Gaeilge na hAlban an t-aitheantas céanna agus a fuair an Bhreatnais ó rialtas na Ríochta Aontaithe. Ach ó tháinig féin-riail chun saoil, tá níos mó suime á chur i gcúrsaí Albanacha, agus tá ré-bhille Gaeilge foilsithe ag Parlaimint na hAlban.
Tar éis tréimhse comhairleacháin, nuair a cuireadh mórán iarratasaí chun an rialtais, an chuid is mó acu ag iarraidh an bhille a chur i dtreise, foilsíodh bille leasaithe, agus ba é an príomhleasú a deineadh ná go mbeadh treoir an Bhòird riachtanach anois de réir dlí (in ionad gan é a bheidh ach comhairleach).
Maíonn roinnt tráchtairí, mar shampla Éamonn Ó Gribín (2006) nach bhfágann Acht na Gàidhlig Gaeilge na hAlban ar chomhchéim agus ar chomhstádas leis an mBéarla nó fiú leis an mBhreatnais sa Bhreatain Bheag, agus go mbeadh duine amaideach nó saonta ag dréim go mbeidh athrú suntasach ann i dtaobh rathúnais na teangan mar thoradh ar iarrachtaí Bhord na Gàidhlig.
Feictear inniu go ndearna Acht Oideachais 1872, a rinne neamhshuim iomlán den Ghaeilge, agus a d'fhág nár ligeadh do na glúnta Gaeil focal Gaeilge a labhairt sa seomra ranga, dochar mór don teanga.
Osclóidh an chéad mheánscoil a fheidhmíonn go hiomlán trí mheán na Gaeilge i nGlaschú i 2005 (tá roinnt bunscoileanna lán-Ghaeilge agus meánscoileanna a dhéanann roinnt teagaisc as Gaeilge sa tír cheana féin).
Tá corradh is 500 go 1,000 cainteoirí dúchais in Alba Nua, ach tá a bhformhór aosta anois. I mí na Bealtaine 2004, d'fhógair an rialtas réigiúnda tionscnamh cistiúcháin le tacú leis an dteangan agus lena chultúr sa chúige.
Is eagras Iomairt Choilm Chille a dhéanann iarracht naisc a chothú idir Ghaeilgeoirí Éireann agus na hAlban.
Ainmneacha pearsanta
Tá ainmneacha pearsanta Gaelacha ar leith ar nós Donnchadh, Dòmhnall. Tógadh ainmneacha ar iasacht ón Sean-Lochlannais, m.sh. Somhairle, Tormod. Tá foirmeacha ar leith d’ainmneacha ag a bhfuil ainmneacha gaolmhara i dteangacha eile na hEorpa, mar: Eòghan, Iain, Catrìona, Anna.
Tugann an fhoirm ghairmeach d’ainmneacha Gaelacha áirithe foirmeacha Béarla ar nós: Is iad na sloinnte Gaelacha is coitianta in Albain ná iad siúd a thosaíonn le Mac, ar nós Mac Gille Eathainn (MacLean). Tosaíonn an fhoirm bhaininscneach le Nic, mar a tharlaíonn sa nGaeilge: Catrìona Nic a' Phì a bheith ar Catriona Nic an Phí as Gaeilge.
Focail iasachta
Ar an taobh eile den scéal, bhí tionchar ag an nGaeilge ar an Scoitis agus ar an mBéarla, go háirithe ar Bhéarla Caighdeánach na hAlban.
Beinn Eighe
Is sliabh in Albain í Beinn Eighe, atá suite sa Toirbheartan, Comhairle na Gàidhealtachd.
Himno Nacional Argentino
mion|deas Is é Himno Nacional Argentino amhrán náisiúnta na hAirgintíne.
Stair
Thosaigh an Réabhlóid Bhealtaine sa bhliain 1810 san Airgintín, agus dearbhaíodh saoirse ón Spáinn sa bhliain 1816, ach níor ghlac an Spáinn leis an dearbhú seo roimh 1863. Mar gheall ar an gcogadh idir an dá tíortha, tá íomhánna láidre san amhrán seo. Glacadh le leagan níos giorra, áfach, ar an 2 Lúnasa, 1924, nach bhfuil ann ach an chéad véarsa agus an curfá, agus níl an leagan sin chomh fíochmhar. deas|mion San Airgintín, tá sé riachtanach an t-amhrán a sheinm ag gach ócáid oifigiúil, agus ní mór don lucht éisteachta seasamh agus an t-amhrán a chanadh. Chuir an rac-cheoltóir Charly García leagan den amhrán san albaim a d'eisigh sé i 1990, Filosofía barata y zapatos de goma, agus meastar an roinnt daoine gur thug sé neamh-aird don 'mheas' traidisiúnta a ghabhadh leis an amhrán san Airgintín.
Liricí
Is é seo a leanas ná an leagan nua-aimseartha, a ghlacadh leis ar an 2 Lúnasa, 1924, seachas na hionsaí fíocmhara ar an Spáinn. mion|deas|5 Oíd, mortales, el grito sagrado:
Ollscoil
Stair
I bhfad roimhe sin, bhí a leithéidí d'institiúidí cheana féin sa Pheirs agus sa domhain Ioslamach, go háirithe Acadamh Gundishapur agus níos deireanaí freisin in ollscoil Al-Azhar Chairó, arb í an ollscoil is faide i mbun léinn ar domhan. Tá Nalanda, i mBihar India, ar cheann de na hollscoileanna is tábhachtaí san Áise, seachas Acadamh Gundishapur, áit a raibh an fealsamh Búdíoch Nagarjuna i mbun léinn sa dara hAois tar éis Chríost.
Himno Nacional Argentino
Liricí
"¡Libertad, libertad, libertad!"
Ollscoil
Stair
San Eoraip, lean fir óga ar aghaidh don ollscoil nuair a chríochnaigh siad staidéar ar an dtrivium: na healaíona ullmhúcháin arbh iad an gramadach, an reitric, agus an loighic; agus an quadrivium: uimhríocht, geoiméadracht, ceol, agus réalteolaíocht
Himno Nacional Argentino
Liricí
Oíd el ruido de rotas cadenas,
Ollscoil
Dlí
mion|Grande école ([[École nationale des chartes, Paris.)]] Cuirtear ollscoileanna ar bun de ghnáth de réir dlí nó cairte.
Himno Nacional Argentino
Liricí
ved en trono a la noble igualdad.
Ollscoil
Dlí
Sa bhFrainc, téann mic léinn freisin chuig na cours prepartoires agus grandes écoles, a bhfuil an-mheas agus clú orthu, agus a bhfuil comórtais an-déine le h-iontráil acu. . mion|Terry Pratchett ag ól Guinness i gColáiste na Tríonóide, BACSna Stáit Aontaithe, aithnítear ollscoil de réir dlí mar chorparáid ar nós aon chorparáid eile, cé go gcuireann stáit áirithe freagracht áirithe orthu maidir le leas na mac léinn. Mar nach gcuireann rialtas cónaidhme Mheiriceá eagar nó riaradh díreach ar na hollscoileanna, thosaigh eagrais réigiúnaí d'institiúidí ardléinn córais meastúcháin dá gcuid féin. Is eagrais neamh-shocair formhór mór ollscoileanna príobháideacha agus poiblí Mheiriceá, ach ó na 70í ar aghaidh, cuireadh go leor coláistí agus ollscoileanna le sochar ar bun chun tairbhe a bhaint as athraithe áirithe i gcláracha cúnaimh an rialtais chónaidhme.
Himno Nacional Argentino
Liricí
Ya su trono dignísimo abrieron
Ollscoil
Dlí
Ó na 1980idí ar aghaidh, cuireadh roinnt oll-ollscoileanna ar bun, a thugann teagasc le córais múineadh ó i bhfad.
Himno Nacional Argentino
Liricí
las Provincias Unidas del Sud
Ollscoil
Gnáthúsáid
De ghnáth, úsáidtear an téarma ollscoil, nó university sa Bhéarla, le tagairt don tréimhse sin i saol duine, ach i Meiriceá Thuaidh, úsáidtear an téarma coláiste, nó, as Béarla, college.
Himno Nacional Argentino
Liricí
"Al gran pueblo argentino, ¡salud!
Al gran pueblo argentino, ¡salud!"
Y los libres del mundo responden:
"Al gran pueblo argentino, ¡salud!"
Sean eternos los laureles
que supimos conseguir,
que supimos conseguir.
Coronados de gloria vivamos...
¡o juremos con gloria morir!,
¡o juremos con gloria morir!
mion| 6
Aistriúchán
A bhámhairí! Éistigí leis an nglaoch naofa;
Saoirse! Saoirse! Saoirse!
Éistigí le bhfuaim na slabhraí briste.
Feicigí ar Ionannas uasalach urraimithe.
An ríchathaoir an-uasalach is acusan.
Beannaímid sár-dhaoine na hAirgintíne!
Agus freagraíonn saordhaoine an domhain;
CHORUS
Go bhfuil 'fhios againn conas bhuachan a fháil amach.
Mairimis corónaithe leis an nglóir,
nó geallaimis marbh leis an nglóir.
Nó geallaimis marbh leis an nglóir! Nó geallaimis marbh leis an nglóir! Nó geallaimis marbh leis an nglóir!
Bunleagan
Is é seo a leanas an bunleagan, "Marcha patriotica" mar theideal:
Oíd, mortales, el grito sagrado:
Libertad, libertad, libertad.
Oíd el ruido de rotas cadenas,
Ved en trono a la noble igualdad.
Se levanta a la faz de la Tierra
una nueva y gloriosa Nación,
y a sus plantas rendido un león.
CORO
Sean eternos los laureles,
Lotika Sarkar
Dlíodóir agus scoláire feimineach ceannródaíoch de chuid na hIndia ab ea Lotika Sarkar (4 Eanáir 1923 – 23 Feabhra 2013).
Himno Nacional Argentino
Bunleagan
que supimos conseguir.
Lotika Sarkar
Saol
Ó thaobh Ollscoil Cambridge de, ba í an chéad bhean de bhunadh na hIndia a fuair céim uaithi agus an chéad bhean d'aon náisiúntacht ar ar bronnadh dochtúireacht sa dlí.
Himno Nacional Argentino
Bunleagan
Coronados de gloria vivamos...
o juremos con gloria morir.
Corp an duine
Déantar tagairt don corp go minic nuair atá cuma, sláinte agus bás i dtreis. Tugtar marbhán ar chorp duine marbh. Tugtar conablach ar corp ainmhí marbh.
Tá corp an duine comhdhéanta as an gceann, an muineál, an chabhail, dhá ghéag, dhá chois agus an bhléin - atá éagsúil i bhfir agus mná. I ndaoine fásta, tá níos mó ná deich trilliún cill sa chorp. Bailíonn cillí le chéile chun fíochán a chruthú, agus ansin déantar orgáin astu. Tugtar córais orgán ar ghrúpa orgán atá ag obair le chéile.
Lotika Sarkar
Feimineachas
Ball den Choimisiún um Stádas na mBan san India go luath sna 1970idí agus comhbhunaitheoir den Lárionad um Léann Forbartha Ban (sa bhliain 1980) agus den Chomhlachas Indiach um Léann na mBan (sa bhliain 1982), bhí tionchar mór aici ar dhíospóireachtaí san India maidir le cearta na mban, go mór mór maidir leis an dóigh a gcaitheann an córas dlí choiriúil leis an bhforéigean gnéasach.
Himno Nacional Argentino
Bunleagan
De los nuevos campeones los rostros
Corp an duine
Is í an anatamaíocht staidéar an choirp.
Himno Nacional Argentino
Bunleagan
la grandeza se anida en sus pechos:
Corp an duine
Cnámha an choirp
Tá timpeall 206 cnámh i gcnámharlach an duine, mar atá:
Himno Nacional Argentino
Bunleagan
a su marcha todo hacen temblar.
Se conmueven del Inca las tumbas,
y en sus huesos revive el ardor,
lo que va renovando a sus hijos
de la Patria el antiguo esplendor.
Pero sierras y muros se sienten
retumbar con horrible fragor:
todo el país se conturba por gritos
de venganza, de guerra y furor.
En los fieros tiranos la envidia
escupió su pestífera hiel;
su estandarte sangriento levantan
provocando a la lid más cruel.
¿No los véis sobre México y Quito
arrojarse con saña tenaz
y cuál lloran, bañados en sangre,
Potosí, Cochabamba y La Paz?
¿No los véis sobre el triste Caracas
luto y llantos y muerte esparcir?
¿No los véis devorando cual fieras
A vosotros se atreve, argentinos,
el orgullo del vil invasor;
vuestros campos ya pisa contando
Más los bravos, que unidos juraron
su feliz libertad sostener,
a estos tigres sedientos de sangre
fuertes pechos sabrán oponer.
El valiente argentino a las armas
corre ardiendo con brío y valor,
el clarín de la guerra, cual trueno,
en los campos del Sud resonó.
Buenos Ayres se opone a la frente
de los pueblos de la ínclita unión,
y con brazos robustos desgarran
al ibérico altivo león.
San José, San Lorenzo, Suipacha,
ambas Piedras, Salta y Tucumán,
La Colonia y las mismas murallas
del tirano en la Banda Oriental.
Son letreros eternos que dicen:
aquí el brazo argentino triunfó,
aquí el fiero opresor de la Patria
su cerviz orgullosa dobló.
La victoria al guerrero argentino
con sus alas brillante cubrió,
y azorado a su vista el tirano
con infamia a la fuga se dio.
Sus banderas, sus armas se rinden
por trofeos a la libertad,
y sobre alas de gloria alza el pueblo
trono digno a su gran majestad.
Desde un polo hasta el otro resuena
de la fama el sonoro clarín,
y de América el nombre enseñando
les repite: "¡Mortales, oíd!:
ya su trono dignísimo abrieron
las Provincias Unidas del Sud".
"Al gran pueblo argentino, ¡salud!
Sean eternos los laureles
¡o juremos con gloria morir!
Lufthansa
Is é Aerfort Frankfurt príomhbhunáit Lufthansa.
Comhairle Shiorrachd Áir a Deas
Contae de chuid na hAlban is ea Comhairle Shiorrachd Àir a Deas. Tá 112,550 duine ina gcónaí ann. mion|Cois trá i Siorrachd Àir a Deas
Áird an Aiseig
Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd é Áird an Aiseig.
Píoca
Ionghabháil ábhair nach bia é. Is féidir go bhfaighidh ainmhithe le heasnamh mianraí ina gcuid bianna mianraí riachtanacha trí ábhair nach bia iad a chogaint. I measc daoine tá sé coitianta go leor in iarthar na hAfraice mar a bhfuil margadh i millíní cloiche.
Áird Mhéanais
Is baile suite ar an Giogha in Earra-Ghàidheal agus Bòd é Áird Mhéanais.
Deirdre Hargey
Is polaiteoir de chuid Sinn Féin i dTuaisceart Éireann í Deirdre Hargey. Is Comhalta den Tionól Reachtach í do Bhéal Feirste Theas, ó 2020 ar aghaidh.
Cearrara
mion Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd é Cearrara.
Loch Thoirbheartan
Is loch suite i dToirbheartan, Comhairle na Gàidhealtachd, é Loch Thoirbheartan.
Trian a' Phùir
Is baile suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois é Trian a' Phùir.
Piolón
Sa tsean-Éigipt, na túir chliathánacha ar bhealach isteach teampaill, dronuilleogach i dtrasghearradh, barrchaolaithe barrscoite. Sa nua-aois seo, na struchtúir arda, miotalach de ghnáth, a iompraíonn cáblaí cumhachta nó aeróga teileachumarsáide, nó a fheidhmíonn mar thúir treoraithe ag aerfoirt.
Piolaineifríteas
Athlasadh baictéarach an duáin a tharlaíonn ag an am céanna le hionfhabhtú na conaire úiríní íochtaraí (an lamhnán, mar shampla). Sroicheann an t-ionfhabhtú an duán trí theacht aníos na n-úiréadraí, agus cabhraíonn lot a chuireann bac ar shaorshreabhadh an fhuail, cosúil le clocha úiríneacha nó borradh na faireoige próstataí. Mar thoradh ar an ionfhabhtú seo fulaingíonn duine fiabhras ard is pian sa droim, agus bíonn gá aige le cóireáil leis na frithbheathaigh chuí: muna ndéantar sin is féidir go gclisfidh na duáin.
Seann Bhlár
Is baile suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois é Seann Bhlár.
5
Ceannairí Domhanda
0er
Obar Neithich (Am Monadh Ruadh)
Is baile suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois é Obar Neithich.
Díbhéartaclóis
Is neamhord sa stéig mhór a chuireann isteach ar sheandaoine í an díbhéartaclóis. Foirmíonn púitsí beaga i líneáil na putóige a threánn cumhdach matánach na putóige ag pointí laga. Ní bhíonn siomptóim ar bith ag an-chuid daoine, ach is féidir go n-éireoidh na púitsí athlasta (díbhéartaiclítis ). Sa chás sin bíonn pian sa bholg agus uaireanta aimhréidh cosúil le rith fola, easpaí, is cúngú nó bac chanáil na drólainne. Cabhraíonn aiste bia le neart snáithín leis an neamhord seo a sheachaint trí chabhrú lena bhfuil sa phutóg a chur ar aghaidh go rialta.
Cailifeacht Umayyad
Ba í Cailifeacht Umayyad (Araibis: ٱلْخِلافَةُ ٱلأُمَوِيَّة‎‎, Al-Khilāfatu al-ʾUmawiyyah) an dara ceann de na ceithre chailifeacht mhóra a bunaíodh tar éis bhás Muhammad.
Guaire
Is baile margaidh i dtuaisceart Chontae Loch Garman é Guaire (Béarla: Gorey), ar bhóthar N11 idir Baile Átha Cliath agus Loch Garman. Tá ceangal bóthar iarann freisin comhthreomhar leis seo. Dar le daonáireamh 2016, bhí 10,366 duine ina gcónaí ann.
Cúig chiliméadar ón mbaile tá Baile na Cúirte, ionad saoire le trá dheas, a dtagann cuairteoirí chuige as Baile Átha Cliath agus as bailte móra eile sa taobh sin tíre. clé|mion|1894, b'fhéidir Bhí cónaí ar an údar Diarmaid Ó Súilleabháin sa bhaile ar feadh na mblianta go dtí gur éag sé i 1985. Bhí sé ina mhúinteoir i Scoil na mBráithre. Ba é Baile na Cúirte an múnla a bhí aige do Bhailethaca san úrscéal Maeldún, aor géar faoi staid na tíre sna seascaidí.
Is iomaí áis atá ar fáil sa bhaile tá cúig bhunscoil Gaelscoil Moshíológ Guaire, Scoil Naomh Íosaif Guaire, Scoil Foghlaim Le Chéile Guaire, Scoil Loreto agus an 'central school'.
Freisin tá dhá scoil dara leibhéil sa ￼￼bhaile. Pobalscoil Guaire atá mar an scoil is mó sa tír le breis is 1,600 dalta inti. De bharr an ró phlódú sa phobalscoil oscalaíodh coláiste an chraobhaí I 2011 tá thart ar 600 dalta inti. Freisin freastalaíonn roinnt mic léinn ar scoileanna eile sa cheantar ina measc Meánscoil Gharman in Inis Córthaidh, Gaelcoláiste na Mara san t-inbhear Mhór, Coláiste Bríd I gcarn an bhua agus an gairmscoil I gcill mhucraise. Freisin tá scoil ealaíne ar fáil sa bhaile ar lána Mary Ward in aice leis an bpobalscoil.
I ndiaidh na blianta de ￼feachtais oscalaíodh leabharlann nua-aimseartha in 2011.
Píolótach (iasc)
Is iasc mara é an píolótach (Naucrates ductor). Faigheann sé a ainm ó iompar na n-óg a shnámhann taobh le longa nó éisc mhóra, cosúil le liamháin. Bíonn claonadh ag na héisc fhásta a bheith aonarach. Suas le 60 cm ar fhad, scothliath/ gorm ar an droim le bandaí cliathánacha. Forleathan sna farraigí trópaiceacha is fothrópaiceacha.
Muireadhach mac Eoghain
Rí Ailigh de Chineál Eoghain, clann Uí Néill an Tuaiscirt, ba ea Muireadhach mac Eoghain (Sean-Ghaeilge Muiredach mac Eógain) (bás c. 489). Eoghan mac Néill (bás 465), bunaitheoir an Chineáil, ba ea a athair.
Níl trácht ar bith air sna hannála, ach tugtar réimeas 24 bliain dó i Sioncronachtaí Laud, dá bharr idir c. 465–489.
Sóróstarachas
B'é an Sóróstarachas reiligiún oifigiúil na Peirse seanársaí. (Leaganacha Gaeilge eile iad an Soróastrachas, nó an Zoróstrachas. Úsáidtear an dara téarma sa leabhar úd Ciste Cúrsaí Reatha.) Creidtear gurb é an creideamh is sine sa domhan atá bunaithe ar phrionsabal an aondiachais. Fuair an creideamh a ainm óna fháidh Sorastar nó Zoróstar (Zarathushtra, nó Zoroaster as Gréigis). Creidtear gur mhair Sorastar am éigin idir na blianta 1500 agus 1250 roimh bhreith Chríost, agus gurbh eisean a scríobh na Gataí, arb iad an chuid is sine den Aivéasta, leabhar naofa an tSóróstarachas.
Meath an tSóróstarachas
Bhí an creideamh láidir sa Mheán-Oirthear sna Seanaoiseanna, sular ghéill an creideamh don Ioslam agus don Chríostaíocht. Is é an tIoslam príomhchreideamh na hIaráine inniu, agus chuir an creideamh Críostaí ruaigeadh iomlán ar an Sóróstarachas as an Airméin fadó, cé go raibh sé an-choitianta sa tír sin roimh theacht na Críostaíochta. Ceaptar nach bhfuil ach céad míle, nó dhá chéad míle, duine fágtha ar fud an domhain ar Sóróstaraithe iad.
Staid an tSóróstarachas inniu
Tá pobail Sóróstaracha ar fáil san India agus sa Phacastáin, chomh maith le seantír dhúchais an chreidimh, an Iaráin. Na Sóróstaraithe a bhfuil baint acu leis an India nó leis an bPacastáin, tugtar Parsi nó "Parsaigh" orthu go háitiúil, focal a thagraíonn don Pheirs, is é sin, don Iaráin. Is amhlaidh go ndeachaigh sinsir na bParsach ar imirce ón Iaráin, le teacht slán ón ngéarleanúint a bhí na Moslamaigh a dhéanamh orthu sa tír sin. Sa bhliain 2001, bhí seachtó míle Parsach, a bheag nó a mhór, ina gcónaí san India. An uair dheireanach ar comhaireadh Sóróstaraithe na hIaráine, go gairid roimh réabhlóid Ioslamach na bliana 1979, bhí fiche míle duine acu ann, de réir an daonáirimh. Is iomaí Sórástraí, ar ndóigh, a shocraigh síos sna tíortha Angla-Mheiriceánacha ina dhiaidh sin. Glactar leis go bhfuil fiche míle Sórástraí i Meiriceá Thuaidh inniu.
Ceann na h-Àirde, Athall
Is baile suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois é Ceann na h-Àirde.
Banc Iosrael
Banc ceannais Iosrael is ea Banc Iosrael (Eabhrais: בנק ישראל Araibis: بنك إسرائيل) atá suite i Kiryat HaMemshala i Iarúsailéim, le hoifig brainse i dTel Aviv.
Stair
Nuair a dearbhaíodh neamhspleáchas Iosrael sa bhliain 1948, bhí an chumhacht le haghaidh nótaí a eisiúint ag an Banc Angla-Palaistíneach, a bhí athfhódaithe mar an Banc Leumi sa bhliain 1950. Bhí beartas airgeadaíochta agus maoirseacht bhaincéireachta fós á rialú ag an Aireacht Airgeadais.
Níor thugadh rialú ar mhalartú airgeadra eachtrach don bhanc go dtí 1978. Rinneadh an Banc iomlán neamhspleách sa bhliain 1985 agus ón bhliain 1992, bainistíonn an Banc a bheartas airgeadaíochta chun freastal ar an sprioc boilscithe a bhíonn leagtha síos ag rialtas Iosrael - sé sin, i raon idir 1 agus 3 faoin gcéad in aghaidh na bliana, a meastar mar cobhsaíocht praghsanna. Ina theannta sin, bainistíonn an Banc na Cúlchistí Malairte Eachtraí.
Tá Amir Yaron i gceannas ar an mbanc ón mbliain 2018 i leith.
Inis Caorach
Is oileán atá suite ar chósta an Mhuirthead í Inis Caorach.
James Berry
Scríbhneoir agus feirmeoir Éireannach ab ea James Berry (1842–1914).
Ó 1910 go 1914 scríobh Berry colún sa Mayo News dar teideal Tales of the West – Recollections of my Early Boyhood (athchlóite sa bhliain 1927). Dhírigh an colún ar scéalta a chuala sé ina óige ag fás aníos i gContae Mhaigh Eo, agus rinne sé cur síos ar imeachtaí ó bhlianta an Ghorta Mhóir ar nós Tragóid Dhúlocha. Sa bhliain 1967, d’fhoilsigh Gertrude M. Horgan ó Aquinas College (Michigan) cnuasach dá chuid scéalta mar Tales of the West of Ireland. Foilsíodh litreacha a scríobh Berry chuig an Connaught Telegraph mar cholúin sa nuachtán sin le linn deireadh na 19ú haoise agus tús na 20ú haoise. Rinne cuid de na litreacha seo ón 19ú haois cur síos ar an drochíde a thug na tiarnaí talún Angla-Éireannacha do chosmhuintir na hÉireann.
Fuair Berry bás ar 4 Meitheamh 1914 agus cuireadh sa reilig ar oileán Mhaínse é.
A' Cheapaich
Is baile suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois é A' Cheapaich.
Isaac Butt
Abhcóide, polaiteoir, Teachta Parlaiminte ab ea Isaac Butt (Gaeilge: Íosóg de Bót) (6 Meán Fómhair 1813 - 5 Bealtaine 1879).
Bhunaigh sé Cumann Coimeádach Dúthach na hÉireann sa bhliain 1836, Cumann an Rialtais Dúchais i 1870 agus Léig an Rialtais Dúchais i 1873, Bhí Butt níos coimeádaí ná a chomhghleacaithe agus tháinig sé salach orthu faoi dheireadh.
Saol
Rugadh Butt i nGlenfin, ceantar ar bruacha Abhainn na Finn e i gContae Dhún na nGall in Éirinn. Tá Glenfin beagánín siar ó Bhealach Féich. Bhí a athair mar reachtaire ar Eaglais na hÉireann ach ba de shliocht na Ó Dónaill de Thír Chonaill chomh maith, trí na Ramsaithe. Fuair sé a oideachas dara leibhéal ag an Scoil Ríoga i Rath Bhoth, Dún na nGall, agus ag Coláiste Midleton i gContae Corcaí. mion|[[Éirí Amach na bhFíníní|Éirí Amach nna bhFíníní sa bhliain 1867|clé|177x177px]]
D'fhreastail sé ar Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath, agus é cúig bliana déag d'aois. Bhunaigh sé an Dublin University Magazine, agus bhí sé ina eagarthóir ar an nuachtán ar feadh ceithre bliana. Ar feadh cuid mhaith dá shaol, bhí sé ina bhall de Pháirtí Coimeádach na hÉireann.
Abhcóide
Céimí de chuid Choláiste na Tríonóide, glaodh chun an Bharra ar Butt sa bhliain 1838. Níorbh fhada go dtí gur bhain sé amach stádas mar dhuine de na habhcóidí ab fhearr in Éirinn i lár an naoú haois déag. Mar gheall ar an ról mar dhlíodóir cosanta, bhí teagmháil phearsanta aige lena lán Fíníní agus bhí tionchar aige sin ar roinnt ball de Bhráithreachas Phoblacht na hÉireann, a thug a dtacaíocht do chúis an Rialtais Dúchais ní b'fhaide anonn.
Polaitíocht
Sa pholaitíocht bhí Butt ina Choimeádach ar dtús, mar bhall de Bhardas Bhaile Átha Cliath agus mar Fheisire de chuid na dTóraithe ar son Eochaille ó 1852 go 1857. (San olltoghchán 1852, tóghadh Butt sa dháilcheantar Harwich, i Sasana, ach rinne sé an cinneadh a bheith ina fheisire d'Eochaill). mion|clé|234x234px|1870idí
Bhí sé i gcoinne Aisghairm an Aontais i gcaitheamh an ama ar fad a raibh sé sa pholaitíocht. Ach ó na 1840idí ar aghaidh, i rith An Gorta Mór go háirithe, mhéadaigh ar a chreideamh gur chóir córas cónaidhmeach a chur a bun sa Ríocht Aontaithe, le parlaimint Éireannach a mbeadh smacht ar ghnóthaí baile na tíre aici.
Tar éis dó a bheith ina ionadaí d'Eochaill mar Liobrálaí ó 1857 go 1865, chaill sé a suíochán in aghaidh leathbhádóir de chuid an pháirtí san olltoghchán sa bhliain chéanna.
Chosain sé ceannairí Éirí Amach na bhFíníní. Mheall an pholaitíocht arís é agus é ina chathaoirleach ar an gComhlachas um Maithiúnas (sa bhliain 1869), rud a tháinig as an ionadaíocht a rinne sé ar son Fíníní sna cúirteanna.
Bhunaigh Butt Comhlachas Rialtas Dúchais na hÉireann sa bhliain 1870 agus chuir sé Léig an Rialtais Dúchais ina háit sa bhliain 1873. Idir an dá linn toghadh mar fheisire ar son Luimnigh é (gan freasúra) i bhfothoghchán sa bhliain 1871; bhí sé ina fheisire don chathair go dtí go bhfuair sé bás.
In olltoghchán 1874, toghadh 59 rialtóirí dúchais agus chuir siad Páirtí Parlaiminteach na hÉireann ar bun, ar raibh Butt ina chathaoirleach air.
Mar sin féin, ní raibh sa pháirtí ach brúghrúpa parlaiminteach nach raibh cuma ná caoi air agus níorbh fhada go dtí gur ceistíodh a cheannaireacht, ag bacóirí ar nós Joseph Biggar agus, ní ba mhó, Cathal Stiúbhard Parnell.
Cheap Butt gur mhór an náire teaicticí parlaiminteacha Parnell. Thosaigh ball den Léig, Joseph Biggar (comhalta sinsearach de Bhráithreachas Phoblacht na hÉireann ag an am), ag baint úsáid as an oirbheart "bacóireacht", chun bac a chur ar bhillí ag dul trí Theach na dTeachtaí.
Ní raibh Butt, a bhí ag éirí sean agus i ndrochshláinte, in ann coimeád suas leis an teaictic seo agus mheas sé go raibh sé fritorthúil. I mí Iúil 1877, rinne Butt bagairt éirí as an bpáirtí.
Meath
Tharla deireadh leis an scéal i mí na Nollaig 1878, nuair a ghlaoidh an Pharlaimint le chéile chun an cogadh san Afganastáin a phlé. Mheas Butt go raibh an plé seo tábhachtach d'Impireacht na Breataine agus ní chóir chur isteach air. Thug sé rabhadh chun staonadh ón mbacóireacht. Lean an Náisiúnaí John Dillonn ar aghaidh leis an mbacóireacht agus fuair sé tacaíocht maith ó na baill eile i mí Feabhra 1879. Bhí a fhios ag Butt agus an domhan mór go raibh a am sa pháirtí críochnaithe.
Brúdh Butt i leataobh i Léig an Rialtais Dúchais de bharr an easaontaithe seo. Mar thoradh, tháinig meath mór ar a shláinte, cé go raibh sé ina chathaoirleach uirthi go dtí go bhfuair sé bás. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Isaac%20Butt%20Vanity%20Fair%203%20May%201873.jpg|clé|mion|270x270px|Isaac Butt, Vanity Fair 3 Bealtaine 1873
Bás
Cé gur éirigh go maith leis mar abhcóide, bhí sé céasta ag a chuid fiacha, i bpáirt toisc nach raibh ord ná eagar ar a shaol pearsanta.
Bhuail stróc Butt, a bhí ag fulaingt le broincíteas, mí an Bhealtaine dár gcionn agus fuair sé bás laistigh de sheachtain. Thóg William Shaw a áit, agus thóg Charles Stewart Parnell áit Shaw i 1880.
Martin Luther
B'é Máirtín Liútar (Gearmáinis: Martin Luther nó Martin Luder, Laidin: Martinus Lutherus. 10 Samhain 1483 - 18 Feabhra 1546) a chuir tús leis an Athleasú Creidimh, nuair a d'fhoilsigh sé na Cúig Théis Déag is Ceithre Scór i Wittenberg na Gearmáine ar an 31 Deireadh Fómhair 1517. B'eisean athair an Reifirméisin sa Ghearmáin.
Óige Mhairtín Liútair
Tháinig Máirtín Liútar chun saoil in Eisleben ar an 10 Samhain 1483. B'é Hans Luder a athair, agus Margaretha Lindemann a bhí ar a mháthair. Baisteadh an buachaill ar fhéile Máirtín ó Tours. B'as an naomh seo a d'ainmnigh a thuismitheoirí é.
Bhí a athair ina mháistir i bpoll mian aigh i Mansfeld, áit a rabhthas ag baint copair as an talamh, agus é in ann bia agus beatha a choinneáil lena theaghlach ionas nach raibh siad in aon chruachás. Theastaigh ó Hans státseirbhíseach a dhéanamh as a mhac, agus chuir sé ar scoil é. Fuair Máirtín a chuid scolaíochta i Mansfeld, Magdeburg agus Eisenach.
In aois a sheacht mbliana déag, sa bhliain 1501, chuaigh Máirtín ag staidéar in Ollscoil Erfurt. Bhain sé amach céim an bhaitsiléara sa bhliain 1502 agus céim an mháistir sa bhliain 1505. Is é an cineál léinn a roghnaigh sé san ollscoil ná an dlí, mar a theastaigh óna athair. mion|Scríobhneoireacht Martin Luther, 1581 I samhradh na bliana 1505, áfach, chuir cith tóirní cor ina chinniúint. Bhuail splanc thoirní an talamh in aice leis, díreach nuair a bhí sé ag dul chun na scoile. "A Naomh Áine", a sciorr air a rá, "cuidigh liom! Rachaidh mé sna manaigh!" [Brecht, vol. 1, p. 48]. Ó shíl sé gurb í Naomh Áine a tháinig chun tarrthála dó an lá áirithe sin, chomhlíon sé an gheallúint a bhí tugtha aige, nó d'éirigh sé as an dlí agus chuaigh sé sna manaigh.
Diagacht
Nuair a bhí sé ina mhanach Agaistíneach, agus é ag obair ina ollamh le diagacht, thosaigh Liútar ag éirí míshásta leis an Eaglais Chaitliceach. Fuair sé locht ar éilliú agus ar lobhadh na hEaglaise Caitlicí, agus é ag éileamh go bhfillfeadh an Eaglais ar ais ar na foinsí agus ar bhunteagasc Íosa Críost. Theastaigh uaidh briathar Dé a scaipeadh i measc na ndaoine ina dteanga féin. clé|mion|An fabhalscéal Chuir Liútar tús le scoilt na hEaglaise Caitlicí agus le forbairt na hEaglaise Liútaránaí, arb í an chéad mhóreaglais Phrotastúnach a tháinig ar an bhfód.
Gearmáinis
Is gnách glacadh leis gurbh é Máirtín Liútar a chuir bun leis an nGearmáinis scríofa mar is aithnid dúinn inniu í.
Chuir Liútar Gearmáinis ar an mBíobla. Rinne sé a dhícheall le teanga nádúrtha na cosmhuintire – caint na ndaoine – a aithris ina stíl féin. Bhí an-tábhacht leis an aistriúchán a rinne sé, nó bhí stíl líofa thíriúil dá chuid féin aige a chuir cor i gcinniúint na Gearmáinise mar theanga liteartha. mion|Caiticeasma, 1560, Leipzig Mar sin féin, bhí traidisiúin áirithe liteartha ann roimh a lá-san, agus Liútar ag tabhairt airde ar nósanna na dtraidisiún seo lena chinntiú go mbeadh glacadh chomh fairsing lena shaothar agus ab fhéidir. I gcomhthéacs amháin, ar a laghad, dúirt Liútar féin go raibh sé ag baint úsáid as teanga na Seansailéireachta Impiriúla, ar a dtugtaí Gemeines Deutsch nó an Ghearmáinis Choitianta, agus is léir go raibh tionchar nár bheag ag cleachtais na Seansailéireachta ar an nGearmáinis a scríobhadh sé. Pé scéal é, chuir sé casadh stíle ar an teanga seo a rinne i bhfad ní b’intuigthe ag an gcosmhuintir í, agus sin é an fáth gur glacadh lena aistriúchán Bíobla go fairsing forleathan.
Gaeilge
Sa Ghaeilge, ba ghnách "Clann Liútair" a thabhairt, mar leasainm díspeagúil, ar na Protastúnaigh go léir, na Preispitéirigh Ultacha ach go háirithe. Is féidir samplaí den úsáid seo a fháil ag na hamhránaithe Seacaibíteacha agus ag Micí Mac Gabhann araon.
An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath
Stair
B'í an chéad ollscoil Chaitliceach in Éirinn í. Tagann an ollscoil ó bhforas, The Catholic University of Ireland, a raibh lámh ag John Henry Newman ina bunú agus is é a bhí mar an chéad reachtaire uirthi sa bhliain 1854. Rinneadh athmhúnlú air sa bhliain 1880 agus a fuair a cairt féin faoi 1908.
Foirgnimh san Ollscoil agus cinn atá nasctha léi
Bhronn Peter Sutherland €4 mhilliún de dheontas ar an gColáiste Ollscoile, le scoil dlí nua a thógáil in áit an tseanchinn, Caisleán Ruabhoic. Scoil Dlí COBÁC Peter Sutherland a thugtar ar an scoil.
Scoil an Leighis agus Eolaíocht an Leighis
Tá cúrsaí ollscoile a bhaineann le heolaíochtaí an duine lonnaithe in Ionad na nEolaíochtaí Sláinte (Foirgneamh na n-Eolaíochtaí Sláinte chomh maith) ar champas Belfield. B'é scoil an leighis agus na hinnealtóireachta an dá dháimh dheirneacha a bhog amach ó Ardán Phort an Iarla go Belfield.
Tá Scoil an Leighis nasctha le hOspidéal Ollscoile Naomh Uinseann agus é mar phríomhospidéal oiliúna acu.
An Cumann Liteartha agus Stairiúil
Is é an Cumann Liteartha agus Stairiúil an cumann díospóireachta is mó ar an gColáiste agus ceann de na cinn is mó, is sine agus is aitheanta sa tír ar fad chomh maith. Cuireann an cumann díospóireachtaí agus comórtais rialta ar siúl.
Spórt
Is iomaí spórt a imrítear ar champas agus is ann do mhórán áiseanna éagsúla cé nach bhfuil raon reatha ag an gColáiste a thuilleadh. Osclaíodh ionad úr spóirt sa bhliain 2012 a bhfuil linn snámha, giomnáisiam agus áiseanna eile mac léinn ann.
Sacar
Is ann a imríonn Cumann Peile Choláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath.
Achadh an Iar
Is baile suite i gComhairle Lodainn an Iar é Achadh an Iar.
Díchumadh plaisteach
Díchumadh dochúlaithe ábhair atá faoi strus thar ghéillphointe an ábhair sin (a theorainn leaisteach, an t-uas-strus ag a dtárlaíonn díchumadh leaisteach inchúlaithe don ábhar). Má mhéadaítear an strus thar an bpointe seo, tarlaíonn díchumadh díréireach mór (agus dochúlaithe) don ábhar, go mbriseann sé faoi dheireadh. Is ábhair insínte ábhair ar féidir leo díchumadh plaisteach an-mhór a fhulaingt roimh bhriseadh (mar shampla, an chuid is mó de na miotail). Is ábhair bhriosca ábhair nach féidir leo ach díchumadh plaisteach an-bheag a fhulaingt.
Newton, Lodainn an Iar
Is baile suite i gComhairle Lodainn an Iar é am Baile Ur.
Ceann na Drochaide
Is baile suite i gComhairle Lodainn an Iar é Ceann na Drochaide.
Sing My Heart Out
Is é Sing My Heart Out an dara halbam ó Sam Bailey. Scaoileadh é ar an 16 Meán Fómhair, 2016.
An t-Allt Bàn
Is baile beag suite i gComhairle Lodainn an Iar é An t-Allt Bàn. Tá an baile leathbhealach idir an dá chathair is mó in Albain, thart ar37 ciliméadar soir ó Ghlaschu agus 35 ciliméadar siar ó Dhùn Èideann. Is iad na bailte móra is gaire ná Am Both Cheit, sé chiliméadar agus Baile Dhunlèibhe, deich gciliméadar.
Bogthaise
deas|200px|thumb|Bogthaise An méid galuisce i sampla aeir, a scríobhtar de ghnáth mar bhogthaise choibhneasta nó dearbh-bhogthaise. Is í an dearbh-bhogthaise an mhais iomlán uisce i dtoirt aeir ar leith, i ngraim in aghaidh an cheintiméadair chiúbaigh (g cm-3). Is féidir le sampla aeir ag teocht ar leith is faoi bhrú ar leith uasmhéid ar leith uisce a chuimsiú, agus má bhíonn níos mó ná sin ann (an drúchtphointe) bíonn an t-aer sáithithe. Nuair a ardaítear an teocht, is féidir leis an sampla aeir sin tuilleadh uisce a ghabháil agus is mó a dhearbh-bhogthaise ansin.
Eochair na gCailleach
Is sráidbhaile í Eochair na gCailleach. Tá an baile suite sa Mhuirthead, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
An Fál Mór
Is sráidbhaile é an Fál Mór. Tá sé suite sa Mhuirthead in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Pión
Cáithnín fonúicléach de chlann na méasón, a idirghníomhaíonn go láidir (is é sin, leis an bhfórsa núicléach láidir). Úsáidtear an tsiombail π dó (tugtar an pí-méasón air freisin). Is féidir go mbeidh 3 lucht aige, +1, -1 (π +, π-, le mais 140 Mev sa dá chás), agus 0 (π0, le mais 135 MeV). Bíonn guairne 0 aige. Meathann pióin luchtaithe go dtí muóin is neoidríonónna. Meathann pióin neodracha go dtí gáma-ghathanna. Fionnadh é i dturgnaimh ar ghathanna cosmacha i 1947.
Matteo Ricci
Ba shagart Íosánach Iodálach é Matteo Ricci,( Laidin:Mattheus Riccius Maceratensis; 6 Deireadh Fómhair 1552 go dtí 11 Bealtaine, 1610). Bhí Ricci ar cheann na sagart a bhunaigh misin na nÍosánach sa tSín.
Rinne Ricci léarscáil den domhan, an Kunyu Wanguo Quantu (坤輿萬國全圖) i gcarachtair Sínise.
San Eaglais Chaitliceach Rómhánach i láthair na huaire, meastar Ricci ina "Shearbhónta Dé", chun naomh a dhéanamh de.
Ricci sa tSín
deas|mion|200x200px| Slí Mhatteo Ricci ó Mhacao go Beijing deas|mion|267x267px|Uaigh Ricci (利窦窦墓墓) i Reilig Zhalané i mBéising (inniu Beijing Administrative College, in Xicheng) Bhain Ricci an lonnaíocht Phortaingéalach Macau amach sa bhliain 1582. Thosaigh sé a chuid oibre misinéireachta sa tSín sa bhaile seo.