cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
An Bíobla
Stair
Glacann bunús na n-eaglaisí Protastúnacha a labhraíonn Béarla leis an leagan den Bhíobla a dtugtar Leagan Rí Shéamais air, leabhar a foilsíodh sa bhliain 1611.
Ciarraí Aoi
Dream atá lonnaithe i gConnacht na meánaoise ba ea Ciarraí Aoi (Sean-Ghaeilge Ciarraige Aí).
Stair
Bhíodh ceithre ghéag na gCiarraí ann suite i gcúige Connacht, atá aithne orthu.
Meastar gurbh iad Ciarraí Aoi, lonnaithe ar Maigh Aoí, an dream is suntasaí acu. Bhíodh príomhráth ársa an chúige, Ráth Cruachan, suite laistigh a gcuid críoch.
Mount St. Helens
Is stratabholcán beo é Mount St. Helens, i gContae Skamania i stát Washington, suite in iarthuaisceart SAM.
Ar an 18 Bealtaine 1980 maraíodh 57 duine nuair a brúchtadh Mount St Helens, Bhrúcht an bolcán tar éis 120 bliain. B'iontach an radharc é an bolcán ag brúchtadh, ag caitheamh amach laibhe agus luaithreamháin. Bhí Mount St Helens 2,950 méadar ar airde roimh 1980 ach 2550 inniu.
Cúlra
Is crios de bholcáin bheo Fáinne Tine an Aigéin Chiúin, crios gníomhach creathanna talún is bolcánaíochta timpeall imeall an Aigéin Chiúin, a shonraíonn teorainneacha idir plátaí teicteonacha i screamh an domhain. Tá Mount St Helens suite ar an Fháinne Tine.
28 Feabhra
Is é an 28 Feabhra an 59ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 306 lá fágtha sa bhliain nó 307 i mbliain bhisigh.
Anailís theicniúil
mion|coinnleoirí Is anailís ghrafach ar phraghsanna agus ar iompraíocht trádála í an anailís theicniúil, chun gluaiseachtaí praghsanna sa todhchaí a réamhaithris.
Richard Schrock
Ceimicí a saolaíodh i mBerne, Indiana is ea Richard Schrock (rugadh 4 Eanáir 1945). Roinn sé Duais Nobel sa cheimic le Robert Grubbs is Yves Chauvin i 2005 as a shaothar ar an modh meititéise i gcomhair na sintéise orgánaí.
Leictreafóiréis
Ascnamh páirteagal luchtaithe faoi thionchar réimse leictrigh, i dtuaslagáin de ghnáth. Ascnaíonn na caitiain i dtreo an phoil dhiúltaigh, agus na hainiain i dtreo an phoil dhearfaigh. Is féidir aimíonaigéid a scaradh óna chéile ach aigéadacht (pH) an tuaslagáin a mhionathrú ionas gur caitiain cuid acu is ainiain an chuid eile.
Leictreafóibe
Smaoineamh gur féidir go bhfuil baol ann ó na réimsí leictreamaighnéadacha a bhaineann le conduchtóirí leictreacha. Nuair a bhíonn sruth ailtéarnach (SA) ag rith i sreanga, tarchuirtear tonnta leictreamaighnéadacha de mhinicíocht an tsrutha ailtéarnaigh san aer mórthimpeall. Bíonn minicíochtaí ó 50 Hz an tsoláthair choitianta suas go dtí meigiheirts is níos mó (i gcás na micreathonn is na dtonnta raidió eile). De bhrí go mbánn na tonnta seo fíocháin na colainne, a bheag nó a mhór, féadfaidh drochthorthaí tarlú má bhíonn déine an réimse leictreamhaighnéadaigh ró-ard. Leagann na húdaráis síos rialacha chun déine na réimsí seo gar do dhaoine a choimeád íseal.
Tyrone Mings
Gairm go luaith
Rugadh Mings i Bath, Avon d’iar-bhuailteoir neamh-League Adie Mings. Thosaigh Mings le Southampton i 2001 mar dhuine ocht mbliana d’aois, ach scaoileadh saor é in 2009 nuair a gearradh buiséad na hóige. Tar éis dó Southampton a fhágáil, d’fhreastail sé ar Scoil Millfield i Somerset ar feadh dhá bhliain ar scoláireacht peile. Tar éis dó an scoil a fhágáil, shínigh Mings don chlub neamh-League Yate Town i Gloucestershire. Tar éis dó machnamh gairid a dhéanamh ar pheil a scor, shínigh sé do chlub baile dúchais Chippenham Town, a d’imir i Priomhroinn an Sraith Deiscirt í 2012. Agus é ag imirt do Chippenham, d’oibrigh sé freisin mar bharman agus mar chomhairleoir morgáiste.
Ipswich Town
Shínigh Mings do Ipswich Town in 2012 tar éis triail ghearr ar tháille £10,000 agus comhaontú do Ipswich cluiche preseason a imirt i gcoinne Chippenham. An 4 Bealtaine 2013, rinne Mings a chéad chluiche do Ipswich ar an lá deireanach de shéasúr 2012-13 i gcoinne Burnley. Chuaigh sé ar aghaidh isteach sa séasúr 2013–14 ag tosú dhá chluiche eile mar gheall ar fhionraí Aaron Cresswell. An 4 Eanáir 2014, chuir Mings tús le cluiche i gCorn an FA i gcoinne Preston North End ag an gcúl ar dheis in ionad a ghnáthróil ar chlé.
Tar éis aistriú Aaron Cresswell go West Ham United, tugadh an léine uimhir 3 do Mings. Mar gheall air seo, thairg Mings léinte nua a cheannach do bheirt lucht leanúna a cheannaigh léinte lena sheanuimhir 15 clóite ar chúl. An 20 Meán Fómhair 2014, shínigh Mings conradh nua trí bliana le Ipswich. Shínigh sé an síneadh níos lú ná mí tar éis do Ipswich tairiscint £3 mhilliún a dhiúltú do Mings ó Crystal Palace. An 10 Deireadh Fómhair 2014, bhuaigh Mings duais Imreoir na Míosa EFL Championship do Mheán Fómhair. Scóráil sé a chéad sprioc don chlub an 24 Feabhra 2015, ag déanamh an sprioc tosaigh i mbua 4–2 sa bhaile thar Birmingham City ar Portman Road.
AFC Bournemouth
An 26 Meitheamh 2015, shínigh Mings do chlub Premier League nua-chur chun cinn AFC Bournemouth ar chonradh ceithre bliana ar tháille neamhnochta, a tuairiscíodh a bheith £8 milliún. Rinne Mings a chéad chluiche Premier League do Bournemouth an 29 Lúnasa 2015 i dtarraingt 1-1 le Leicester City. D’fhulaing sé gortú glúine sé nóiméad, áfach, tar éis dó teacht ar aghaidh mar ionadach leath-ama. An 3 Meán Fómhair 2015, deimhníodh go gciallódh gortú Mings go mbeadh sé i leataobh ar feadh idir 9 agus 12 mhí.
Tháinig sé ar ais i caill 3-0 ar Millwall sa tríú babhta de Chorn an FA an 7 Eanáir 2017. An 8 Márta 2017, chuir an FA cosc ar Mings ar feadh cúig chluiche tar éis stampa líomhnaithe ar Zlatan Ibrahimović i gcluiche i gcoinne Manchester United an deireadh seachtaine roimhe sin.
Iasacht go Aston Villa
An 31 Eanáir 2019, chuaigh Mings le Aston Villa ar iasacht don chuid eile den séasúr. Rinne sé a chéad chluiche Villa an 2 Feabhra i gcoinne Reading. Bhí a fheidhmíocht conspóideach arís, áfach, tar éis eachtra inar sheas Mings ar aghaidh Nelson Oliveira as Reading le linn dúshlán don liathróid. D’fhulaing Oliveira gearradh domhain ar an gclár éadain agus b’éigean dó an pháirc a fhágáil  ..Ghabh Mings leithscéal ina dhiaidh sin, ag áitiú air nach raibh sé d’aon ghnó. Mar a chonaic an réiteoir Geoff Eltringham an eachtra agus chinn sé gur de thaisme a bhí sé, níor glacadh aon bheart siarghabhálach.
Scóráil Mings a chéad sprioc Aston Villa ina dhara cluiche, an 8 Feabhra 2019. Scóráil sé sa 82ú nóiméad den chluiche baile i gcoinne Sheffield United. Rinne an sprioc 82 nóiméad seo athbheochan ar Villa agus lig dóibh deireadh a chur leis an gcluiche 3-3 sa deireadh tar éis dóibh a bheith síos 3-0 roimhe seo. Ba ghearr gur thaitin lucht leanúna le Mings agus bhí sé ar cheann de na himreoirí ba shuntasaí ag Villa le linn tréimhse droch-fhoirm don club. Tar éis do Jack Grealish filleadh ó ghortú, thosaigh Villa ar streak a bhuaigh 10 gcluiche. Scóráil Mings an sprioc a bhuaigh sa 5ú cluiche, ag críochnú an chluiche í gcoinn Blackburn Rovers 2-1. An 27 Bealtaine 2019, d’imir Mings i gCluiche Ceannais Athimirt Chraobh EFL 2018–19 i gcoinne Derby County a bhuaigh Villa 2-1 chun ardú céime a bhaint amach sa Premier League den chéad uair le 3 bliana.
Aston Villa
Síníodh Mings le haghaidh Aston Villa go buan an 8 Iúil 2019 ar tháille £20 milliún, agus an fhéidearthacht go mbeadh £25 milliún ann le breiseáin.
Tar éis d’fhógair rialtas na Ríochta Aontaithe go n-atosófar spóirt agus d’fhógair Premier League go bhfillfí foirne mar chuid de “Project Restart” ón 17 Meitheamh, mhaígh Mings gurbh iad na himreoirí an ceann deireanach a ndeachthas i gcomhairle leo agus nár caitheadh leo ach mar “tráchtearraí sa chluiche”.
An 21 Meán Fómhair 2020, shínigh Mings conradh nua ceithre bliana le Aston Villa. Tar éis imeacht an iar-chaptaein Jack Grealish, fógraíodh Mings mar chaptaen nua Aston Villa an 14 Lúnasa 2021, tar éis dó fónamh mar chaptaen eatramhach le linn ghortú Grealish sa dara leath den séasúr 2020–21.
Gairm idírnaisiuntá
Chomh maith le bheith incháilithe do Shasana, bhí Mings incháilithe do Barbadós freisin trína sheantuismitheoirí athartha. Dhiúltaigh a athair Adie áit ar an fóireann náisiúnta Barbadós le linn a shlí bheatha imeartha féin. Fuair Mings a chéad ghlaoch ar Shasana i mí Lúnasa 2019 nuair a fógraíodh é mar chuid den scuad do cháilitheoirí Euro 2020 UEFA i gcoinne na Bulgáire agus na Cosaive. Rinne sé a chéad chaipín do Shasana i mbua 6-0 as baile i gcoinne na Bulgáire, áit ar imir sé an cluiche iomlán. Chuir cantaí ciníochais ó lucht leanúna na Bulgáire céasta ar an gcluiche a bhí dírithe ar Mings agus ar a chomhpháirtí foirne Raheem Sterling, rud a chuir iallach ar an gcluiche a bheith críochnaithe roimh am beagnach. Lean an cluiche ar aghaidh, áfach, tar éis don réiteoir foláireamh a thabhairt agus na ciontóirí a bhaint den staidiam. Chuir UEFA pionós ar FA na Bulgáire ina dhiaidh sin.
Saol pearsantrá
Is mac le Adie Mings é Mings, iar-bhuailteoir le Bath City neamh-League agus Gloucester City a oibríonn faoi láthair mar scabhta do Chelsea.
Tá cáil bainte amach ag Mings as gníomhartha carthanúla flaithiúla. Chaith sé Lá Nollag 2013 ag beathú daoine gan dídean I mí an Mhárta 2013, sular bhuaigh Ipswich 1-0 ar Bolton, sheol Mings dhá thicéad chuig lucht leanúna nach raibh in ann freastal ar an gcluiche mar gheall ar a bheith “briste”. Roimhe seo mar uimhir 15, athraíodh Mings go uimhir 3 do shéasúr Ipswich Town 2014-2015. Ansin gheall Mings feisteas uimhir 3 a sheoladh chuig beirt lucht leanúna a raibh an 15 léine ceannaithe acu cheana féin.
Chuir Mings tús lena acadamh sacair óige féin darb ainm The Tyrone Mings Academy atá lonnaithe i mBirmingham Shasana. Tá sé dírithe ar leanaí idir 6 agus 16 bliana d’aois.
Taobh amuigh den pheil, tá leas gnó ag Mings i gcuideachta dearadh intí i Bournemouth.
Club
Ó 21 Márta 2021
Idirnaísiunta
Ó 25 Márta 2021
Seirbhís Póilíneachta Thuaisceart Éireann
thumb|right|250px|Meirge SPTÉ Is í Seirbhís Póilíneachta Thuaisceart Éireann (SPTÉ) nó an Police Service of Northern Ireland (PSNI) an tséirbhís péas i dTuaisceart Éireann.
Bunaíodh an SPTÉ ar an 4 Mí na Samhna 2001 mar chomharba ar an gConstáblacht Ríoga Uladh (RUC), mar thortha d'Athbhreithniú Póilíneachta molta ag Comhaontú Aoine an Chéasta. Bhí sé mar choinníoll den comhaontú Coimisiún Neamhspleách ar Phóilíneacht do Thuaisceart Éireann a chur ar bun, ar a dtugadh an Coimisiún Patten mar gheall ar a chathaoirleach, Chris Patten. Tacaíonn an páirtí polaitíochta Sinn Féin, a dhéanann ionadaíocht do thart ar an ceathrú cuid de mhuintir Thuaisceart na hÉireann, leis an SPTÉ.
Tá polasáí idirdhealaithe dearfaigh ag an SPTÉ de 50% dá chuid péas a liostáil as cúlra Caitliceach Rómhánach agus an 50% eile a liostáil as cúlraí neamh-Caitliceacha Rómhánacha, mar leigheas don easchothromaíocht ghéarr Phrotastúnach a bhíodh ann san RUC. Cumadh ainm agus siombailí na seirbhíse nach dtuga siad ar pobal amháin cúl a thabhairt don pobal eile. Ar a suaitheantas tá an cros Phádraig agus sé shiombail a bhaineann le traidisiúin difriúla agus coiteanna: an choróin, an chláirseach, an tseamróg, an mheá dlí agus cirt, an tóirse, agus an chraobh labhrais.
Tá an tseirbhís arna stiúradh ag an mBord Póilíneachta Thuaisceart Éireann.
Ardchonstáblaí
Ardchonstábla a thugtar ar an bpéas sinsearach i gceannas na SPTÉ. Tá triúr duine ann a ghlac leis an bpost seo:
Theodor Schwann
Fiseolaí a rugadh i Neuss na Gearmáine ab ea Theodor Schwann (7 Nollaig 1810 – 11 Eanáir 1882). D'fhionn sé an einsím peipsin, rinne taighde bunúsach ar chrapadh na matán, agus leathnaigh teoiric na gceall ó phlandaí go dtí fíocháin ainmhithe. I Köln a fuair sé bás.
Máirín Mhic Lochlainn
Scéalaí, scríbhneoir agus aisteoir í Máirín Mhic Lochlainn.
Tógadh Máirín Mhic Lochlainn i Ros a' Mhíl, i gceantar Chois Fharraige, agus fuair sí a cuid scéalta óna hathair, Beairtlín Shéamuis Rua Ó Maoileoin. Chaitheadh sí oícheanta fada an gheimhridh ag éisteacht leis agus é ag inseacht scéalta beaga agus scéalta móra a chuala sé féin cois teallaigh óna mháthair, Baba Tom Bheairtle as an gCaorán. Bhíodh scéalta aige faoin gceantar féin — Cén Chaoi a dTáinig Colmcille as Árainn go dtí an Bhántracht, Scéal Chonáin Maol agus Cailleach na Boirne, mar shampla — chomh maith le scéalta faoin Maighdean Mhara, faoin nGadaí Capaill, faoi Thriúr Iníon na Baintrí agus araile. Ach b'iad na Scéalta Fiannaíochta, nó na Scéalta Gaisce, ab fhearr le Máirín. Seo scéalta a leanadh ar aghaidh ar feadh seachtaine, faoi éacht éigin a rinne Mac Rí as Éirinn.
Tá roinnt gradam scéalaíochta buaite ag Máirín, ina measc Corn Neidí Frainc ag Féile an Oireachtais. Tá Máirín tiomanta chun ceird na scéalaíochta a fhorbairt agus tá ceardlanna scéalaíochta á stiúradh aici ar fud na hÉireann, na Breataine Bige agus na Danmhairge.
Ceapadh í mar Ealaíontóir Cónaithe Scéalaíochta in Ollscoil na Gaillimhe sa bhliain 2023. Chuir an tOllamh Louis de Paor, Stiúrthóir Ionad Léann na hÉireann fáilte mhór roimh an gceapachán: “Deis iontach is ea é seo dúinne chun ealaín na scéalaíochta béil a aithint agus cumas neamhchoitianta Mháirín sa réimse sin den gcultúr dúchais a cheiliúradh. Táimid ag súil go mór le bheith ag obair ina teannta as seo go ceann bliana.”
Ealaín na hÉigipte
Ealaín a bhí faoi bhláth faoi réím na bhFarónna, ó 3000 RC go dtí gabháil na hÉigipte ag Alastar Mór i 332 RC. An méid a mhair don lá inniu, tá sí dubhach den chuid is mó, le sochaí is reiligiún coimeádach, agus d'fhan an stíl statach. Mhaisítí na tuamaí le múrmhaisithe is rilífí, agus bhíodh dealbha portráide na marbh chomh maith le huirlisí teaghlaigh — ina measc obair ardchaighdeáin as miotal, eabhar, cré bhruite, is eile — le húsáid sa saol eile. Phéinteáltaí na fíoracha daonna leis an gceann in imlíne, súil mhór amháin ag féachaint amach, na guaillí chun tosaigh is na cosa i dtaobhradharc. Cuimsíonn sí dealbha cosúil leis an sfioncs, radhairc thosaigh is radhairc imlíneacha, ag éirí as cruth na bunchloiche b'fhéidir. Bhíodh cáis na seargán sármhaisithe go minic.
Subramanayan Chandrasekhar
Réaltfhisicí Indiach-Mheiriceánach a rugadh i Lahore na Pacastáine (san India ag an am) ab ea Subramanayan Chandrasekhar (19 Deireadh Fómhair 1910 – 21 Lúnasa 1995). D'oibrigh sé i Meiriceá ar éabhlóid na réaltaí. Bhunaigh sé teorainn Chandrasekhar, an mhais uasmhéideach is féidir a bheith ag réalta fhuar chobhsaí ionas nach n-inphléascfaidh sí ina dúpholl (1.4 uair mhais na Gréine). Thaispeáin sé go teoiriciúil nárbh fhéidir le réalta de mhais timpeall 1.5 uair mhais na Gréine nó níos mó seasamh i gcoinne a himtharraingthe féin, go n-inphléascfadh sí ina dúpholl nuair a bheadh a breosla núicléach ídithe. Roinn sé Duais Nobel na Fisice le William Alfred Fowler i 1983.
Leictreafón
Aon ghléas ceoil ina ndéantar an fhuaim le hascaltóirí meicniúla nó leictreonacha (mar shampla, sintéiseoirí) nó inar gá creathanna fuaimiúla a aimpliú go leictreonach chun go gcloisfear iad (mar shampla, an giotár leictreach). Is iad na leictreafóin an 5ú rang gléasanna, ag cur leis an 4 cheann i rangú caighdeánach Hornbostel is Sachs.
1915 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1915.
An Ostrabóitne Thuaidh
Ceann de réigiúin na Fionlainne is ea an Ostrabóitne Thuaidh (Fionlainnis: Pohjois-Pohjanmaa; Sualainnis: Norra Österbotten; Rúisis: Северная Остроботния). Tá sé ag críochantacht leis na réigiúin eile Laplainn na Fionlainne, Kainuu, an tSabhóin Thuaidh, Lár na Fionlainne agus Lár na hOstrabóitne, chomh maith le Poblacht na Cairéile sa Rúis.
Bardais
Tá an Ostrabóitne Thuaidh roinnte ina 30 bardas.
Melvin Schwartz
Fisicí a rugadh i gCathair Nua-Eabhrac ab ea Melvin Schwartz (1932-2006). Agus é ag obair le Leon Lederman is Jack Steinberger i Saotharlann Náisiúnta Fermi na Luasairí i mBatavia, Illinois, chruthaigh sé go raibh dhá fho-cháithnín ag an muón, an neoidríonó-mhúón is an leictreonmhúón, rud a thaispeáin gur dhócha go raibh na cáithníní bunúsacha ina nglúinte, le neoidríonónna gaolmhara ag an leictreon, an muón is an tó-leaptón. Roinn an triúr Duais Nobel sa bhfisic i 1988 as an obair seo.
Today FM
Is ionad craolacháin a bhfuil ceadúnas aige chun craoladh ar fad Poblacht na hÉireann é Today FM. Thosaigh sé ag craoladh Lá Fhéile Pádraig 1997 mar Radio Ireland ach níor éirigh rómhaith leis agus rinne na bainisteoirí athrú mór air agus athaimníodh mar Today FM é ag tús 1998. Seinneadh níos mó ceol agus d'éirigh leo craoltóirí mór le rá amhail Ian Dempsey agus Ray D'Arcy a fháil. Chaith Eamon Dunphy tréimhse fhada ag cur The Last Word i láthair. Nuair a d'éirigh sé as an gclár a chur i láthair, roghnaíodh Matt Cooper chun a bheith mar chomharba air.
Cheannaigh Denis O'Brien Today FM sa bhliain 2007.
30 Márta
Is é an 30 Márta an 89ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 90ú lá i mbliain bhisigh. Tá 276 lá fágtha sa bhliain.
Jean François Champollion
Fear léinn ón bhFrainc ab ea Jean François Champollion a chur tús leis an léann Éigipteach agus leis an taighde ar na hiairiglifí, is é sin, córas scríbhneoireachta na sean-Éigiptise. Rugadh i bhFigeac i ndeisceart na Fraince é ar an 29 Nollaig 1790 agus fuair sé bás i bPáras ar an 4 Márta 1832. clé|mion|Champollion le Madame de Rumilly, 1823
Saol
Chuir Champollion spéis mhór sna teangacha ó laethanta a chéad óige, agus ní raibh sé ach sé bliana déag d'aois nuair a d'fhoilsigh sé an chéad saothar léinn. D'fhoghlaim sé teangacha an Oirthir cosúil leis an bPeirsis, an Araibis nó an Choptais, seanteanga na gCríostaithe san Éigipt. clé|mion|leabhar nótaí Champollion Thuig sé gurbh í an Choptais an eochair don tSean-Éigiptis, agus rud eile fós d'aithin sé go raibh córas na n-iairiglifí ar nós an réabais, is é sin d'fhéadfá pictiúr an tí a úsáid le focal a bhreacadh síos a d'fhuaimneofá cosúil leis an bhfocal a chiallaigh "teach", mar shampla.
Roimh lá Champollion shíleadh an lucht léinn go raibh úsáid na n-iairiglifí bunaithe ar rúndiamhra an tseanchreidimh Éigiptigh agus nach raibh mórán bainte acu leis an teanga labhartha. Thaispeáin Champollion nach mar sin a bhí, agus go bhféadfá eolas saibhir ar ghnáthshaol na nÉigipteach a bhaint as na scríbhinní iairiglifeacha. Mar sin chuir sé bun le tuiscint nua chuimsitheach ar stair na tíre. clé|mion|Turas Champollion agus Rossellini 1828-29 (iad ar dheis) le Giuseppe Angelelli, 1834 Fear fíochmhar ab ea Champollion i gcúrsaí polaitíochta, agus luiteamas láidir aige le Napoléon. Nuair a thosaigh athbhunú an mhonarcachais i ndiaidh do Napoléon a chumhacht a chailleadh, áfach, d'éirigh sé dainséarach tuairimí polaitiúla den chineál sin a nochtadh is a admháil, rud a chiallaigh gur chuir an pholaitíocht chomhaimseartha go mór isteach ar obair léannta Champollion. clé|mion|Turas Champollion agus Rossellini 1828-29 Sa bhliain 1829 thug Champollion cuairt ar an Éigipt, ach má thug, chuaigh an turas seo chun dochair dá shláinte, agus ní raibh sé ach bliain thar an dá fhichid d'aois nuair a fuair sé bás le stróc.
Bhí cineál coimhlint ar siúl idir Champollion agus an scoláire Sasanach Thomas Young, agus an bheirt fhear ag iarraidh na hiairiglifí a mhíniú san am chéanna.
Oidhreacht
I ndiaidh bhás Champollion cuireadh ina leith nár thuig sé urraim cheart do Young ina chuid scríbhinní féin agus gur tharraing sé ar shaothar Young gan an úsáid sin a admháil. Is é tuairim choitianta na scoláirí inniu, áfach, cé go raibh Young ábalta bang oibre a dhéanamh, ná nach raibh sé leath chomh ábalta le Champollion, agus go raibh a chuid taighde bacach botúnach i gcomparáid. Mar sin glactar leis i gcónaí gurbh é Champollion fíor-athair an léinn Éigiptigh.
Spongiforma squarepantsii
Is speiceas fungas sa teaghlach Boletaceae é Spongiforma squarepantsii. Is féidir é a fháil sa an Mhalaeisia, níos cruinne i Sarawak ar oileán Boirneo. D'ainmnigh eolaithe é mar gheall ar a chosúlacht leis an gcarachtar ar an gclár cartúin SpongeBob SquarePants.
Ealaín na hAthbheochana
300px|mionsamhail|deas|Amor Sacro e Amor Profano le [[Tiziano Vecelli (timp. 1514)]] Gluaiseacht a thosaigh i bhFirenze na hIodáile go luath sa 15ú céad nuair a chuardaigh na healaíontóirí Masaccio, Donatello is Brunelleschi tinfeadh ó ealaín is ailtireacht na Róimhe ársa clasaicí. Ag an am céanna le daonnacht nua sa litríocht chomhaimseartha, tháinig tuiscint nua maidir le stíl chun cinn. Bhí na péintéirí Piero della Francesca, Mantegna is eile ag féachaint go dian le coibhnis chlasaiceacha a léiriú ina bhfigiúirí, agus chabhraigh córas nua na peirspictíochta leo doimhneacht a chur sna pictiúir. I ndiaidh Donatello, ba iad Ghiberti, Verrocchio is Michelangelo na dealbhóirí ab fhearr. Rinne Leonardo da Vinci is Raphael portráidí agus saothair reiligiúnda is stairiúla. Tugtar an Ard-Athbheochan ar an tréimhse timpeall 1500-1520. Sa 16ú céad leathnaigh stíl na hAthbheochana don chuid eile den Iodáil, an Veinéis go háirithe, agus an chuid is mó d'iarthar na hEorpa.
Ard-Raibíneacht Iosrael
mion| Tá Balla an Iarthair ("ha-kotel ha-ma'aravi" san Eabhrais) faoi mhaoirseacht Ard-Raibíneacht Iosrae Aithnítear le dlí Ard-Raibíneacht Iosrael (Eabhrais: הָרַבָּנוּת הָרָאשִׁית לְיִשְׂרָאֵל, Ha-Rabanut Ha-Rashit Li-Yisra'el) mar údarás uachtarach na raibithe don Ghiúdachas in Iosrael. Cuidíonn Comhairle na hArd-Raibíneachta leis an dá phríomh-raibí, a mhalartaíonn na huachtaránachta. Tá údarás dlíthiúil agus riaracháin aicí socruithe reiligiúnacha a eagrú do Ghiúdaigh Iosrael. Freagraíonn sí freisin do cheisteanna Halacha (Dlíthe Giúdacha) a chuireann comhlachtaí poiblí Giúdacha isteach sa Diaspóra. Déanann an Chomhairle gníomhaireachtaí laistigh dá húdarás a shocrú, a threorú agus a mhaoirsiú.
Tá Ard-Raibíneacht Iosraell comhdhéanta de dhá Phríomh-Raibí: rabbi Aisceanásaíoch agus rabbi Safáratach, tugtar an Rishon leZion ar an dara ceann acu freisin. Toghtar na Príomh-Raibí ar feadh téarmaí 10 mbliana. Is é Yitzhak Yosef an Príomh-Raibí Safáratach atá ann faoi láthair agus is é David Lau Príomh-Rabbi Aisceanásaíoch, thosaigh an bheirt acu tús lena dtéarmaí in 2013.
SpongeBob SquarePants
Is sraith beochan Meiriceánach é SpongeBob SquarePants, cruthaithe ag an bitheolaí mara agus an beochanaoir Stephen Hillenburg, á tháirgeadh agus á léiriú ag Nickelodeon. Labhraíonn an tsraith faoi eachtraí agus fiontair SpongeBob agus go leor cairde i gcathair ficseanúil faoi uisce Bikini Bottom. Tá an tóir atá ag sraith saincheadúnais na meán agus sraith faire agus dáileoirí Nickelodeon faoi úinéireacht idirnáisiúnta MTV Networks. Ghin sé ceadúnas meán sna sraithe brabúis $ 13,000,000 ar ioncam "marsantais" do Nickelodeon. Tá an tsraith saor in aisce do gach lucht féachana.
Go leor de na smaointe tsraith tháinig nuacht san oideachas agus Comic neamhfhoilsithe dar teideal  crios idirthaoideach , a bhí Hillenburg cruthaíodh i lár na 1980í thosaigh sé ag forbairt  SpongeBob  ar an tsraith theilifíse i 1996 i ndiaidh tar éis a chailliúint Rocko Modern Music, agus rinne siad teagmháil le Tom Kenny, atá i Hillenburg i Rocko's Newest Life. Ar dtús bhí an beochan ainmnithe "SpongeBoy" agus bhí teideal tástála aige ar "SpongeBoy Ahoy!". Athraíodh na teidil seo, agus ainm reatha na sraithe á gclárú.
Taispeánadh an eipeasóid phíolótach an Nickelodeon beoite ar an 1 Bealtaine, 1999 i Kids 'Choice Awards an bhliain sin agus go hoifigiúil debuted ar 17 Iúil. Tá an tsraith clúiteach ón tús mar gheall ar a simplíocht agus a achomharc do gach aoisghrúpa, agus bhí an-tóir air sa dara séasúr. Ar 21 Iúil, 2012, craoladh an tsraith athnuachana a naoú séasúr, a thosaigh le heachtra "The Extreme Spots".
Ainmnithe ar an beochan i réimse na dámhachtainí éagsúla, lena n-áirítear seacht iontrálacha sa Dámhachtain Annie lamháltais óir Reel (sé agus ocht Bhuaigh, faoi seach), cúig déag ceapacháin Emmy (a bhuachan) trí tascanna déag i agus Gradaim Rogha Kids agus ceithre ainmniúchán do Leanaí BAFTA (ceithre bhuaigh). In 2011, ainmníodh  spongiform squarepantsii  mar ómós don charachtar teidil beoite - cineál beacán. Ar an 7 Meitheamh, 2016 an chéad uair an ceol leis an ainm céanna den tsraith ( SpongeBob SquarePants: The Broadway Musical ) Amharclann Oirthearach i Chicago agus filleadh ar Broadway i Nua-Eabhrac i 2017.
Páipéar leithris
thumb|Corna pháipéir leithris ar chrochadh sa seomra folcadh thumb|Páipéar leithris greannmhar Is páipéar bog é páipéar leithris a bhaineann daoine feidhm as chun an t-áthán nó an phit a ghlanadh agus a thriomú tar éis dóibh cac nó fual a dhíchuir. Bíonn sé i gcorna de ghnáth agus is féidir míreanna a réabadh den gcorna gan dua. Uaireanta bíonn boladh breá ar an bpáipéar freisin. Cuimlítear an t-áthán agus/nó an phit leis an bpáipéar leithris agus caitear an páipéar truaillithe sa leithreas nó i mbruscarán mura bhfuil cead páipéar leithris a chaitheamh sa leithris.
Edwin Chargaff
Bithcheimicí a rugadh i Chernovtsy na hÚcráine (Czernowitz na hOstaire is na hUngáire ag an am) ab ea Edwin Chargaff (11 Lúnasa 1905 – 20 Meitheamh 2002). Gearmánis a bhí aige ó dhúchas. Chuir sé faoi sna Stáit Aontaithe nuair a tháinig na Naitsithe chun cumhachta i lár na hEorpa. Rinne sé taighde bunúsach ar chóimheas na mbun atá i láthair sa DNA, agus leag síos na rialacha a threoraíonn é (rialacha Chargaff). Ba bhunshraith an-tábhachtach í seo i réiteach struchtúr dé-héilicse DNA i 1953.
Kitty NicLeòid
Ba cheoltóir agus amhránaí Ghaeilge í Kitty MacLeod ( 1914 - 7 Bealtaine 2000 ).
Bhuaigh sí an Bonn Óir ag Mod Inbhir Nis 1936.
Saol
Rugadh Kitty MacLeod sa bhliain 1914 san India, áit a raibh a hathair san arm. Ba as Leòdhas a tuismitheoirí. Chaith Kitty a hóige i Nis. Chuaigh Kitty go Sgoil Lìonail agus ansin go dtí <a href="https://gd.wikipedia.org/wiki/Sgoil_MhicNeacail" rel="mw:ExtLink" title="Sgoil MhicNeacail" class="cx-link" data-linkid="59">Sgoil MhicNeacail</a> i Steòrnabhagh. D'fhág Kitty Leòdhas le staidéar a dhéanamh in Ollscoil Dhún Éideann.
D’aistrigh an teaghlach go Glaschú timpeall 1941 agus bhí Kitty agus a máthair ag múineadh sa chathair. Tar éis bás a máthar cuireadh oideachas uirthi i Lodainn Thoir. Chuaigh sí ar scor i 1974 agus shocraigh sí in Ormiston.
Bhí sí pósta faoi dhó ar Mhurchadh MacIllFhinnein agus ar an Dr Ernest Gregson. Ní raibh aon chlann aici. Fuair Kitty MacLeod bás ar 7 Bealtaine, 2000.
Canadh
Ba i nDún Éideann i 1935 a bhuaigh Kitty a céad Bonn Óir ag Mod áitiúil. Bhuaigh sí an Bonn Óir ag Mod Inbhir Nis sa bhliain 1936.
Ina dhiaidh sin, sheinn Kitty ar fud na Breataine Bige Londain agus Manchain, Obar Dheathain agus  Dùn Èideann ina measc, le cuid de phríomhamhránaithe an lae, leithéidí Coinneach MacRath agus Ailean MacIllEathain, Mairead NicDhonnchaidh agus Mairead NicAonghais. Ach níorbh í an stíl amhránaíochta a bhí faiseanta ag an am a chuir suim ag Kitty. Is fearr léi amhráin a bhaineann leis an bhfíorthraidisiún. Bhí go leor amhrán foghlamtha aici óna máthair agus óna haintín agus ó chairde i mBarraigh. In ainneoin an tóir a bhí uirthi, agus in ainneoin go raibh sí ina réalta i scannáin ar nós Rob Roy, stop Kitty ag canadh ar an stáitse.
Ó am go chéile thar na blianta tá amhráin thaifead sí amhráin do Pharlophone, don BhBC, do Sgoil Eòlais na h-Alba agus do Ghaelfonn. Sa bhliain 1943, scannánaíodh í don chlár teilifíse ‘The Western Isles’.
Ealaín na hIndia
Tá an dealbhóireacht i bhfo-ilchríoch na hIndia ón réamhstair tábhachtach, ach tosaíonn an taifead stairiúil ar an ealaín sa 3ú céad RC le linn réimeas Ashoka (264-23 RC). Maisíodh stúpaí (tulacha créafóige) Búdacha le dealbhóireacht rilífe ón 1ú céad. Sa 2ú-6ú céad rinneadh dealbhóireacht fhíortha ag Ganhara, ag taispeáint tionchair Ghréagaigh a tháinig tríd an Éigipt is an tSiria. Sa tréimhse chéanna rinneadh múrmhaisithe sármhaisithe Búdacha in Ajanta. Glactar le tréimhse Gupta (4ú-5ú céad) mar an tréimhse chlasaiceach i sibhialtacht na hIndia, sa litríocht ach go háirithe, ach níl mórán riain den ealaín radharcach ansin fágtha. Shroich an tionchar Ioslamach sna healaíona an India faoi na himpirí Mógalacha sa 17ú céad.
Uí Dhúnchadha
Rítheaghlach na Laighean de mhuintir Uí Dhúnlainge ba ea  Uí Dhúnchadha  (Meán-Ghaeilge Uí Dúnchada).
Stair
Dúnchad mac Murchadha mhic Bhrain Mut (bás 728) is ea sinsear eapainmneach na clainne. Idir na blianta 760 agus 1003, rinneadh rí Laighean de deichniúr dóibh, ag dul ann ar seal lena ngaoil Uí Fhaoláin agus Uí Mhuireadhaigh.
Bhíodh lárionad na clainne ag Cnoc Liamhna, ar an teorainn idir Contae Bhaile Átha Cliath agus Contae Chill Dara. Meastar gur shín a gcuid críoch go teorainn Chill Mhantáin idir an Life agus Sléibhte Átha Cliath.
Ginealach
Dar le Rawlinson B 502, is é seo a leanas ginealach Uí Dhúnchadha le ceithre ghlúin déag:
Karl Schwarzschild
Réaltfhisicí teoiriciúil a rugadh i bhFrankfurt ab ea Karl Schwarzschild (9 Deireadh Fómhair 1873 - 11 Bealtaine 1916). Ba athair an réaltfhisiceolaí Martin Schwarzschild é freisin.
Sa bhliain 1915, sholáthair Schwarzschild an chéad réiteach beacht ar chothromóidí réimse Einstein ar choibhneasacht ghinearálta i gcás teoranta de mhais neamh-rothlach sféarúil amháin, an bhliain chéanna a thug Einstein an choibhneasacht ghinearálta isteach. Mar thoradh ar réiteach Schwarzschild, a bhaineann úsáid as comhordanáidí Schwarzschild agus méadracht Schwarzschild, díorthaítear ga Schwarzschild, arb é méid na léaslíne teaghmhis de dhúpholl neamh-rothlach.
Yves Chauvin
Ceimicí Francach is ea Yves Chauvin (10 Deireadh Fómhair 1930–27 Eanáir 2015). Roinn sé Duais Nobel na Ceimice i 2005 le Robert Grubbs is Richard Schrock as a shaothar sna 1970idí ar an modh meititéise i gcomhair na sintéise orgánaí.
Cis
thumb|300px|Ceithre cis éagsúla oiriúnach don tí. Is soitheach déanta de caolach í cis (nó ciseán). Castar agus ceanglaítear beangáin timpeall a chéile chun cis a dhéanamh. Déantar creatlach ar dtús agus ansin castar beangáin eile timpeall an gcreatlach.
Baineann daoine an-chuid leas astu. Coimeádtar bia, éadaí, bréagáin agus ainmhithe iontu. Is maisiúchán deas í cis i dteach, i mbialann nó in óstán.
Pam Cameron
Is polaiteoir aontachtach í Pam Cameron (a rugadh ar an 30 Nollaig 1971, ar a dtugtaí Pam Lewis tráth, née Pamela Brown). Is ball í de Pháirtí Aontachtach Daonlathach. Is Comhalta den Tionól Reachtach í d'Aontroim Theas, ó 2011 ar aghaidh.
Saol pearsanta
Tá sí pósta le Michael Cameron. Bhí sí pósta le Ian Lewis roimhe sin.
William Shakespeare
Saol
Rugadh Shakespeare i mbaile Stratford-upon-Avon, i Sasana i mí an Aibreáin 1564, mac le John Shakespeare, déantóir miotóg, agus a bhean Mary Arden. Tá sé scríofa ar a theastas breithe gur baisteadh é ar an séú lá fichead de mhí an Aibreáin an bhliain sin. Tá fhios againn nach mbíodh leanaí thar chúpla lá d'aois nuair a bhaistí iad, agus shocraigh na staraithe ar an tríú lá fichead mar a lá breithe. Tá sé áisiúil an dáta sin a roghnú - fuair sé bás ar an lá sin sa bhliain 1616 – agus fosta tá sé fóirsteanach do b’fhéidir an drámadóir ab fhearr a bhí riamh ag Sasana, nó is sin lá Fhéile Seoirse, Naomh-Phátrún Shasana.
Cuireadh an dlí ar athair Shakespeare, a bhí rachmasach nuair a tháinig William ar an saol, as ucht bheith páirteach i margadh dubh na holla, agus cuireadh an ruaig air as a phost mar sheanóir baile. Tá fianaise ann go raibh dáimh ag dhá thaobh an teaghlaigh leis an Chaitliceachas.
Mar mhac oifigigh iomráitigh baile, is dócha gur fhreastail William Shakespeare ar scoil ghramadaí Stratford, áit ar cuireadh oideachas tréan ar fail i ngramadach na Laidine agus sa Litríocht. Níl fianaise ar bith le fáil go bhfuair sé scolaíocht rialta ar bith thar seo.
Phós Shakespeare Anne Hathaway, a bhí ocht mbliana níos sine ná é, ar an ochtú lá fichead de Shamhain 1582 ag Temple Grafton in aice le Stratford. Ba bheirt chomharsana de chuid Anne, Fulk Sanders agus John Richards, a chuaigh i mbannaí orthu nach raibh toirmeasc phósta ar bith orthu. Má d’eagraigh siad an bhainis faoi dheifir, bhí gá leis mar go raibh Anne ag iompar clainne le trí mhí. Tar éis a phósta is beag rian a d’fhág William Shakespeare ar leabhar na staire gur nocht sé arís i saol liteartha Londan.
Sa bhliain 1596 fuair Hamnet bás agus cuireadh ar an aonú lá déag de Lúnasa na bliana sin é. De bharr na gcosúlachtaí idir na hainmneacha, deirtear gur seo a spreag Shakespeare le ‘The Tragical History of Hamlet the Prince of Denmark’ a scríobh. Sa bhliain 1598 bhí Shakespeare ina chónaí i bparóiste St. Helen’s Bishopsgate, agus tá a ainm le fáil ar bharr liosta aisteoirí a léirigh an dráma ‘Every man in his Humour’, a scríobh mórdhrámadóir eile na linne sin, Ben Jonson.
Faoin am seo ba dhrámadóir, scríbhneoir agus aisteoir é agus sciar aige i gcomplacht drámaíochta ar a dtugtaí The Lord Chamberlain’s Men a bhí ainmnithe as a n-urra uasal, an Tiarna Chamberlain é féin. Bhí an oiread sin cáile agus measa ar an chomhlacht tar éis bhás Éilís I gurbh é an Rí úr é féin, Séamas I, a rinne urraíocht orthu agus ghlac siad ainm úr, ‘The King’s Men’.
D’fhoilsigh Shakespeare na soinéid sa bhliain 1609. Is dánta grá an mhórchuid acu ina ndéantar ceiliúradh ar chumainn agus tá siad breac le leath-thagairtí homaighnéasacha chuig fear óg (fair lord). Scríobhadh tuilleadh acu do bhean dhorcha, ‘dark lady’.
Bás
D’éirigh Shakespeare as an scríbhneoireacht sa bhliain 1611, agus fuair sé bás ar an tríú lá fichead de mhí Aibreáin 1616. Bhí sé pósta ar Anne go lá a bháis agus d’fhág sé beirt iníonacha, Susanna agus Judith, ina dhiaidh.
Tá uaigh Shakespeare le feiceáil i Séipéal na Tríonóide Naofa i Stratford-on-Avon agus an feartlaoi cáiliúil seo greanta air a thuama:
Tá ráflaí ann a deir go bhfuil tuilleadh ábhair a scríobh Shakespeare sa tuama leis, ach an rabhadh i ndáiríre atá i bhfocail an fheartlaoi nó píosa grinn dhrámatúil ó shárdhrámadóir?
Saothair
upright|thumb|Traigéide: Hamlet
Réabhlóid na Rómáine 1989
deas|250px|thumb|Réabhlóid na Rómáine 1989 Tharla Réabhlóid na Rómáine sa bhliain 1989, seachtain fada de chíréibí agus troid i ndeireadh mhí na Nollaig, 1989, a fuair réidh le réim na gCumannach agus Nicolae Ceaușescu sa Rómáin. Tháinig deireadh leis an bhforéigean tar éis cúirt a chur ar dheachtóir na tíre, Ceaușescu, agus a bhean chéile Elena agus iad a chur chun báis. Ba an Rómáin an t-aon tír oirthearach a fuair réidh leis an gcumannachas trí fhoréigean agus na ceannairí a chur chun báis.
Fuair 1,104 duine bás sa réabhlóid, 162 dóibh san agóid a fuair réidh le Ceaușescu (16–22 Nollaig, 1989) agus 942 duine sa troid i ndiaidh ghabháil an chumhachta. B'é an Fronta Sábháilte Náisiúnta (FSN) an fórsa polaitiúil a bhí taobh thiar den réabhlóid. Bhí 3,352, gortaithe, 1,107 dóibh fad is a bhí Ceaușescu fós i gcumhacht agus 2,245 tar éis gur thóg an Fronta cumhacht.
Sinéad Hussey
Is iriseoir Éireannach é  Sinéad Hussey. Tá sí ina láithreoir ar RTÉ News ar RTÉ a hAon.
Leictrealarangagrafaíocht
Bealach chun creathanna théada an ghutha a thaifeadadh go leictreonach. Greamaítear leictreoidí ar an muineál ar dhá thaobh an loingeáin thíoróidigh, agus léirítear gníomhaíocht théada an ghutha mar rianú ar an scáileán (nó ar páipéar). Is féidir ardú is ísliú na bunmhinicíochta sna creathanna (ag freagairt go maith do thuin an ghutha) a fheiceáil go héasca. Tháinig an teicníocht seo chun cinn sna 1970idí, agus úsáidtear í go forleathan in eolaíocht an ghutha chun a shláinte a mheasúnú is riochtaí mínormálta a anailísiú.
Julian Schwinger
Fisicí in Ollscoil Harvard ab ea Julian Schwinger (12 Feabhra 1918–16 Iúil 1994). Roinn sé Duais Nobel na Fisice i 1965 le Sin-Itiro Tomonaga is Richard Feynman as a saothar ar leictridinimic chandamach, atá tábhachtach i bhfisic na mbuncháithníní.
An Seanchaisleán
Is baile é Seanchaisleán nó Oldcastle as Béarla, tá sé suite i gContae na Mí i bPoblacht na hÉireann. Tá sé in iarthuaisceart an chontae, 22km ó Cheanannas. Rugadh Naomh Oilibhéar Pluincéid ann. De réir daonáirimh 2016 bhí daonra Seanchaisleán ag 1383. Tá Seanchaisleán ann mar thoradh ar theaghlach Naper san 18ú haois. Fuair an teaghlach Naper codanna d'eastát Plunkett tar éis na Chogaí Chromaill. Tá níos mó eolais faoi Sheanchaisleán ann le déanaí mar thoradh ar an sagart cáiliúil, an tUasal Ray Kelly, na staire Sliabh na Caillí agus imeachtaí agus féilte áitiúla eile.
Stair Oilibhéar Pluincéid
Rugadh Oilibhéar Pluincéid ar an 1ú Samhain 1625 i Loch Craobh, Seanchaisleán, Contae na Mí. Bhí sé ina Ardeaspag Caitliceach in Ard Mhacha agus Príomháidh na hÉireann. D'fhreastail sé ar Choláiste na hÉireann sa Róimh agus bhí sé ina dhalta eisceachtúil. Ordaíodh é ina shagart i 1654, agus cheap easpaig Éireann é ina ionadaí sa Róimh. Ar achtú an Achta um Thástáil i 1673, nár aontaigh Plunkett ar chúiseanna foircheadlacha, dúnadh agus leagadh an coláiste. Chuaigh Plunkett i bhfolach. Bhí sé ag taisteal ach é i bhfolach freisin. Gabhadh é i mBaile Átha Cliath i mí na Nollag 1679 agus cuireadh príosún air i gCaisleán Bhaile Átha Cliath. Rinneadh Plunkett a thriail ar Dhún Dealgan le comhcheilg in aghaidh an stáit a dhéanamh. Líomhnaíodh é as 20,000 saighdiúir ón bhFrainc a thabhairt isteach sa tír, agus cáin a ghearradh ar a chléir chun tacú le 70,000 fear as éirí amach. Ach níorbh fhéidir é seo a dhéanamh. Fuarthas an t-ardeaspag Plunkett ciontach i dtrácht ard i mí an Mheithimh 1681 "chun an creideamh Rómhánach" a chur chun cinn, agus cuireadh é chun báis. Crochadh Plunkett i Tyburn an 1 Iúil 1681, 55 bliain d'aois, an mairtíreach Caitliceach deireanach a fuair bás i Sasana. Tógadh a chorp ar dtús in dhá bhosca stáin, in aice le cúig hIosadúis a fuair bás roimhe seo, i gclós Naomh Giles in eaglais na páirce. Cuireadh na hiarmhairtí amach i 1683 agus bhog siad chuig an mainistir Benedictine ag Lamspringe, in aice le Hildesheim sa Ghearmáin. Tugadh an ceann don Róimh, agus as sin go hArd Mhacha, agus ar deireadh thiar go Droichead Átha, áit a bhfuil sé fós in Eaglais Naomh Peadar ón 29 Meitheamh 1921. Tugadh an chuid is mó den chomhlacht go Downside Abbey, Sasana, áit a bhfuil an chuid is mó lonnaithe inniu, le cuid de na codanna atá fágtha ag Lamspringe. Tugadh roinnt iarsmaí go hÉirinn i mBealtaine 1975, lena n-áirítear Loch Craobh i Seanchaisleán a háit bhreithe. Dearbhaíodh Oilibhéar Pluincéid mar naomh sa bhliain 1975.
Tíreolaíocht Áitiúil
mion|230x230px|Sliabh na Calliagh Tá na tuamaí pasáiste Loch Craobh, ar a dtugtar Sliabh na Cailliagh, rud a chiallaíonn Cnoc an Chailleach, atá suite in Oirdheisceart Seanchaisleán, Co na Mí. Tá os cionn 30 mullóg agus cairn, den chuid is mó ar an dá príomh cnoic, An Carn Bán Thoir agus An Carn Bán Thiar. Tá Carn T ailínithe cónocht an Earraigh agus an fhómhair. Is é Cairn T an pointe is airde atá ann ag 276 méadar os cionn leibhéal na farraige. Tá gnéithe agus ailíniú ag gach ceann de na cairn seo ar leith dóibh féin.
Tá an baile suite ar achar gairid ó Shliabh na Cailliagh, mór mhealladh turasóireachta. Tógadh é thart ar 3200 B.C. mar thuamaí pasáiste a théann chomh fada siar le Pirimid Mhór na hÉigipte. Is é an pointe is airde i gContae na Mí. Is carn struchtúr de dhéantús an duine de na clocha. Tógtha ag an chéad lucht talmhaíochta ar scála mór ón Tréimhse Neoiliteach (4000BC go 2500BC). Tá tógáil na tuamaí pasáiste dírithe timpeall 3200 BC-2900 BC. Meastar go bhfuil Loch Craobh timpeall 5,200 bliain d'aois.
Bhí na Cairn Loch Craobh ina reilig, ach freisin, ba shéadchomharthaí dóiteán iad, áit a raibh cruinnithe ar siúl agus áit ina cheiliúir daoine a gcuid sinsear, Déithe, agus Dúlra. Is ábhar mór spéise do thurasóirí é Sliabh na Cailliagh sa cheantar.
Oideachas
Tá scoil mheasctha bunscoil, Scoil Náisiúnta Gilson, agus meánscoil, Iarbhunscoil Naomh Oilibhéar. Leathnaíodh an mheánscoil le blianta beaga anuas, le foirgneamh nua a oscailt i 2002. Cheiliúr an mheánscoil 50 bliain i 2009, agus osclaíodh ceithre sheomra ranga nua ar an dáta sin. Bhí Noel Dempsey agus an tEaspag Micheál Smith i láthair. Ar an 3 Márta 2007 bhuaigh an scoil an Chraobh Scoile i gCorn Sinsir Gairmoideachais na hÉireann 'B' sa pheil Ghaelach. Faoi láthair tá 568 mac léinn agus 40 múinteoir sa scoil.
Siamsa
mion|Féile Le Chéile |alt= Bíonn an seó talmhaíochta Seanchaisleáin ar siúl ar an tríú Domhnach i mí Iúil sa Pháirc Náisiúnta Gilson. Gach bliain tarraingíonn sé na mílte duine chuig an mbaile. Bíonn spraoi ann don teaghlach go léir le ceol beo, seó faisin, siamsaíocht leanaí saor in aisce, Comórtas Tug O War agus i bhfad níos mó. Tionóladh an bhliain seo ar an 15 Iúil 2018.
Bíonn Féile Le Chéile ar siúl ar an deireadh seachtaine saoire bainc i mí Lúnasa ag ionaid éagsúla timpeall an bhaile. Tá an fhéile a reáchtáil ó 1998 agus bíonn grúpaí mar Aslan, The Blizzards, Shane MacGowan, The Riptide Movement agus Kodaline ann.
Tarlaíonn siúl Maigh Locha i Meitheamh gach bliain, cabhraíonn an ócáid seo le carthanachtaí ailse. Is siúlóid caoga míle é chun airgead a bhailiú do chumann carthanachta ailse. Bailíodh €110,497 anuraidh. Is siúlóid áitiúil é agus cruthaíonn sé é féin mar imeacht siamsaíochta gach bliain.
Spórt
Tá an Seanchaisleán suite cúpla míle ó Loch Síleann agus Loch Ramhar. Bíonn iascaireacht bhreac agus garbh.
Tá CLG an tSeanchaisleáin níos mó ná 125 bliain d'aois. Tá foireann faoi aois, foireann na mban agus foireann na bhfear ag an gclub CLG.
The Who
Banna rac-cheoil Sasanach is ea The Who. Bunaíodh an banna i Londain i 1964, agus i gceann tamall bhí an-rath acu ar fud an domhan. Bhí fuaim trom nua ag an mbanna, agus amhráin a bhí cumhachtach agus ealaíonta. Bhí stíl suimiúil ag giotáraí agus cumadóir Pete Townshend, agus chuir sé cuid de na céad ceoldráma raic le chéile, mar shampla Tommy. Drumadóir tréitheach ab ea Keith Moon, ach duine buartha ag an am céanna. Deirtear go minic go bhfuil The Who i measc na bannaí is fearr riamh.
An Seanchaisleán
Spórt
Is club reatha áitiúil é Club Lúthchleasa Naomh Bríde. Bunaíodh an club i 1970 ag Michael Heery, Joe Moynagh, Ned Reilly agus Jack Guirke. Tá lúthcheasaí suntasacha sa chlub mar Gerrard Heery agus Eamonn Fitzsimons. Glacann baill an chlub páirt i go leor comórtais ar fud na tíre. Tá an club an-rathúil le blianta beaga anuas.
The Who
Cailleadh Moon i 1978 agus dordghiotáraí John Entwistle i 2002, ach tá The Who ag seinm le chéile fós le ceoltóirí nua (mar shampla Zak Starkey, mac Ringo Starr).
Michel Eugène Chevreul
Ceimicí a saolaíodh in Angers na Fraince ab ea Michel Eugène Chevreul (31 Lúnasa 1786 - 9 Aibreán 1889). Rinne sé taighde suntasach ar shaill ainmhíoch, déanamh gallúnaí is coinneal, céaracha agus ruaimeanna nádúrtha.
An Seanchaisleán
Geilleagar
Tá tionscal leaba i Seanchaisleán, comhlachtaí cosúil le Gleneagle Woodcrafts, Briody Bedding agus Respa Bedding. Is foinse mhór fostaíochta iad don cheantar.
Sciaitíce
Is éard atá i gceist leis an sciaitíce ná pianta ar feadh dáileadh na néaróige sciataí, is é sin ar fud na más is ar chúl na géige íochtaraí go bun na coise. Go minic, brú ar fhréamhacha na néaróige sciataí sa réigiún lumbasacrach is bun léi, mar gheall ar shleamhnú diosca idirveirteabraigh as a ionad ceart ansin.
Leictreaphlátáil
Deascadh miotail, airgead nó nicil de ghnáth, ar mhiotal eile trí leictriliú. Úsáidtear an réad atá le plátáil mar chatóid i vóltaiméadar, agus is ón anóid a thagann an miotal a dheascfar. Déantar an próiseas seo mar mhaisiúchán, nó cosaint i gcoinne creimthe. Mar shampla eile, má bhíonn leictreoidí copair is leictrilít chaolaithe sulfáit chopair sa voltaiméadar, nuair a sheoltar sruth isteach san anóid, ascnaíonn na hiain chopair Cu ++ amach ón anóid sa tuaslagán go dtí an chatóid. Ag an am céanna, athchomhcheanglaítear na hiain chopair le leictreoin ag an gcatóid chun adaimh chopair a chruthú. Plátáiltear an copar adamhach ar an gcatóid diaidh ar ndiaidh mar seo. Tugtar deascadh leictriceimiceach nó leictreaphlátáil ar an bpróiseas seo. Ag an am céanna, dianscaoileann is tuaslagann an anóid copair de réir a chéile.
Sléibhte Adirondack
Is sléibhte in oirthuaisceart Stáit Nua-Eabhrac iad na Sléibhte Adirondack.
The Connaught Telegraph
Nuachtán áitiúil Éireannach is ea The Connaught Telegraph a bunaíodh i 1828. Foilsíodh an nuachtán i gCaisleán an Bharraigh, Contae Mhaigh Eo.
Impireacht na Mógal
Impireacht Ioslamach luath-nua-aimseartha a bhí in Imporeacht na Mógal, a rialaigh cuid den Áise Theas idir an 16ú agus an 19ú haois. Ar feadh dhá chéad bliain, shín an Impireacht ó imeall sheachtracha abhantrach na hIondúise san iarthar, i dtuaisceart na hAfganastáine san iarthuaisceart, agus an Chaismír sa tuaisceart, go hardchríocha Assam agus an Bhanglaidéis san oirthear mar atá siad inniu ann, agus tailte arda Ardchláir Deccan i nDeisceart na hIndia.
Austurland
Is réigiún san Íoslainn é Austurland, nó uaireanta Austfirðir, atá suite in oirthear na tíre. Bhí 11,798 daoine ann i 2005, agus is réigiún é atá aitheanta mar áit thurasóireachta. mion|clé|[[Músaem in Seyðisfjörður, Austurland]]
Ealaín na hIodáile
Traidisiún lárnach na healaíne Eorpaí, an fhoinse is cumasaí tionchar stíleach ar na traidisiúin go léir san Eoraip ón Meánaois dhéanach go dtí an 18ú céad. San Iodáil mheánaoiseach baineadh feidhm as tréithe clasaiceacha le haghaidh téamaí Críostaí. Bhí dealbhóireacht ársa figiúr chun tosaigh maidir le stíl is caighdeáin ar feadh 1,500 bliain. Bhí sraith ardealaíontóirí gan bhriseadh ann, ag tosú le Giotto go luath sa 14ú céad suas go dtí Canova a fuair bás i 1822. I rith na tréimhse sin ní raibh an Iodáil aontaithe, agus d'fhás ealaíona éagsúla i bhFirenze, an Róimh, Bologna, is an Veinéis.
Macchiaioli agus Verismo
Ach ba é an Milanese Scapigliati ansin, agus go háirithe príomhcharachtar na hIodáile ar nádúracht Francesco Filippini, comh-thaighdeoir i gcoinne Claude Monet, a bhunaigh Impriseanachas na hIodáile nach maireann.
Mothaitheacht
mion| Cat i meon aigne ceanúil, le TW Wood (1872). Is í an mhothaitheacht an cumas chun mothúcháin agus braistintí a bhrath. Cheap fealsúna an focal sentientem (mothú) ar dtús sna 1630í don choincheap 'bheith ábalta rud a mhothú' chun idirdhealú a dhéanamh idir é agus an cumas chun smaoineamh. I bhfealsúnacht an Iarthair ar na saolta seo, is í an cumas chun braistintí a mhothú. I reiligiúin éagsúla na hÁise, baineadh úsáid as an bhfocal " mothaitheacht" chun coincheapa éagsúla a aistriú. I bhficsean eolaíochta, úsáidtear an focal "mothaitheacht" uaireanta go hidirmhalartaithe le "sapience", "féinfheasacht", nó "comhfhiosacht".
Déanann scríbhneoirí áirithe idirdhealú idir an cumas chun mothúcháin a bhrath, mar shampla solas nó pian, agus an cumas mothúcháin a bhrath, mar shampla grá nó fulaingt. Tugtar qualia ar an bhfeasacht suibiachtúil ar eispéiris ag duine comhfhiosach i bhfealsúnacht an Iarthair.
Sciath bhitheolaíoch
Is éard atá i gceist le sciath bhitheolaíoch ná iamh cosanta mórthimpeall ar chroíleacán imoibreora núicléach, chun cosc a chur ar sceitheadh radaíochta a bheadh in ann damáiste a dhéanamh d'fhíocháin bhitheolaíocha. De ghnáth, cuimsíonn sí ballaí maisiúla coincréite treisithe.
Scoil Chicago
mion|Stocmhalartán Chicago: Tógadh é in 1893–94; leagadh é i 1931. San ailtireacht, grúpa ailtirí a dhear foirgnimh oifige i Chicago go déanach sa 19ú céad a bhí mar cheannródaithe d'ilstóraigh an 20ú céad. Bhain siad feidhm as creatlach cruach, cumhdaithe le máisiúnachas is fairsinge mhór fuinneog, go minic go dtí airde mhór. Sampla suntasach is ea an Stocmhalartán a dhear Sullivan is Adler.
Stewart Dickson
Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é Stewart Dickson. Rugadh é ar 8 Nollaig 1950 i gCarraig Fhearghais. Is ball é de Pháirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann. Is Comhalta den Tionól Reachtach é d'Aontroim Thoir, ó 2011 ar aghaidh.
Saol pearsanta
Tá sí pósta le Sandra. Is Preispitéireach é.
Ospidéal Ghort na Silíní
Is ospidéal poiblí lonnaithe i mBaile Formaid i mBaile Átha Cliath é Ospidéal Ghort na Silíní (English: Cherry Orchard Hospital).