cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cló Gaelach
1920idí
Ní raibh sé chomh furasta, áfach, fáil réitithe den chló Ghaelach. Bhí an chuid ba mhó de na scoileanna ag baint úsáide as, agus ba é an cló ba choitianta sna leabhair Ghaeilge a bhí foilsithe. Thairis sin, tháinig an pholaitíocht isteach chomh maith. Go bunúsach, ba é rialtas Chumann na nGaedheal a bhí ag fabhrú don chló Rómhánach, agus Fianna Fáil ag cur ina aghaidh.
Ar an 5 Aibreán 1927, chinn an Ard-Chomhairle ar an gcló Rómhánach a thabhairt isteach i rith an chéad bhliain eile. Ba é Earnán de Blaghd a mhol an t-athrú thar aon duine eile, nó bhí sé inbharúla nach raibh ach piseog agus seafóid i gceist leis an ngrá a bhí daoine áirithe a thabhairt don tseanchló.
1930idí
Sa bhliain 1931, d'eisigh Earnán de Blaghd ordú oifigiúil le deireadh deifnídeach a chur le húsáid an chló Ghaelaigh i gcóras riaracháin an Stáit. Níor thaitin an iarracht seo le Conradh na Gaeilge, a chuaigh amach sna sráideanna le cur in aghaidh an ordaithe.
Dealraíonn sé go raibh rialtas Chumann na nGaedheal an-mheáite ar éirí as an seanchló, ach nuair a ghnóthaigh Eamon de Valera agus Fianna Fáil na toghcháin sa bhliain 1932, d'athraigh an port ar an toirt. Go bunúsach, héiríodh as an bhfeachtas leis an gcló Gaelach a ruaigeadh as an Státseirbhís, ach ní dhearna Fianna Fáil iarracht ar bith leis an gcló Gaelach a bhrú anuas orthu siúd a bhí ag úsáid an chló Rómhánaigh cheana féin.
Seacht mbliana ina dhiaidh sin (1939), d'ardaigh Seán Mac an tSaoi, an tAire Airgeadais, an cheist faoi chló na Gaeilge arís. Cosúil leo siúd a chardáil an cheist seo roimhe, bhí sé barúlach go raibh an cló Gaelach ag cosaint an iomarca airgid, agus go raibh costas an chló ag déanamh dochair d'athbheochan na teanga féin. Phléigh coiste éigin an cheist an uair sin, ach níor thángthas ar aon chinneadh ar leith.
Cosúil le Seán Mac an tSaoi, bhí an chéad Aire Airgeadais eile, Tomás Ó Deirg, den tuairim gur chóir an cló Rómhánach a thabhairt isteach. San am céanna, bhí a fhios aige go gcuirfeadh sé fearg ar na múinteoirí scoile, agus mar sin, bhí sé den bharúil gur chóir don Rialtas iomlán freagracht as an athrú a ghlacadh orthu féin. Tháinig an Rialtas le chéile ar an 14ú Feabhra 1939, ach ní raibh de mhisneach orthu cinneadh deifnídeach a ghlacadh faoi cheist an chló. Chinn siad ar fhoclóir nua téarmaíochta a fhoilsiú sa chló Rómhánach, áfach.
1950idí
I rith na ndaichidí, tháinig an caighdeán nua ceartlitrithe go mór mór chun tosaigh, ach ní féidir a rá go gcuirfeadh sé mórán luais le hathrú an chló. Ar an 21ú Márta 1950, dúirt an Ginearál Risteard Ó Maolchatha, a bhí ina Aire Oideachais san am, nár theastaigh uaidhsean an cló Rómhánach a thabhairt in úsáid sna leabhair scoile, ó bhí an oiread sin deacrachtaí ag na páistí cheana féin an litriú nua caighdeánach a fhoghlaim. Ba é a thuairim freisin nach raibh fonn ar leith ar aon duine in earnáil an oideachais an cló Rómhánach a chur in áit an chló Ghaelaigh. Freagra ab ea tuairimí seo an Ghinearáil ar cheist ón Teachta Dála Seán Ó Duinn, a bhí den bharúil go raibh sé de chlaonadh sna hiriseoirí an cló Rómhánach a roghnú thar an gcló Gaelach, agus é ag fiafraí den Aire Oideachais, nár mhithid an rud céanna a dhéanamh sna scoileanna freisin.
Bhí an chuma ag teacht ar an scéal, áfach, nach bhféadfaí an cló Gaelach a choinneáil beo mórán eile, agus nach raibh an Roinn Oideachais ach ag iarraidh an rud dosheachanta a choinneáil siar. Ar an 10ú Feabhra 1954, fuair an tAire Oideachais Seán Ó Maoláin ceist den chineál chéanna le freagairt ón Teachta Dála Breandán Mac Fheorais. Is é an rud a dúirt sé ná nach raibh sé de rún ag an Roinn Oideachais an cló Rómhánach a chur i bhfeidhm ar na leabhair scoile go léir, nó ní raibh na múinteoirí ródhoirte don smaoineamh, a d'áitigh sé.
1960idí
Thit sé ar chrann Phádraig Uí Irghile, Aire Oideachais de chuid Fhianna Fáil, an cló nua a thabhairt isteach. Sa bhliain 1963, d'ordaigh sé go gcuirfí deireadh le húsáid an tseanchló sa chóras oideachais, agus go raibh an cló Rómhánach le tabhairt isteach de réir a chéile, bliain i ndiaidh bliana.
An Cló ar na Saolta Seo
Nuair a tháinig an caighdeán nua litrithe agus gramadaí i bhfeidhm i ndeireadh na ndaichidí, caitheadh an cló Gaelach i dtraipisí freisin, díomaite den chorrúsáid a bhaintear as mar mhaisiú ar thithe tábhairne, mar shampla, agus úsáidí ornáideacha eile, cuirí bainise, cártaí breithlae agus a leithéid. Is ar éigean is féidir teacht trasna ar leabhar Gaeilge a foilsíodh ó shin ina mbeadh an cló Gaelach á úsáid in éineacht leis an litriú nua. Is dócha nach bhfuil ach aon sampla amháin ann - Na Glúnta Rosannacha le Niall Ó Dónaill, a d'fhoilsigh Oifig an tSoláthair sa bhliain 1952, an chéad uair.
Le teacht an idirlín agus ré an deartha dhigitigh áfach tháinig borradh éigin faoin gcló Gaelach. Tá roinnt foilseachán agus suíomhanna ann a chuireann téacs ar fáil sa chló Gaelach.
Deb Fischer
Is é Deb Fischer (r. 1 Márta 1951) seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sinsearach ó Nebraska. Is ball den Pháirtí Poblachtach í.
1504
Breitheanna
Dáta gan fhios dúinn
Básanna
Dáta gan fhios dúinn
Ord rialta
mion|"San Buenaventura recibe el hábito de San Francisco", le Francisco de Herrera el Viejo (1628) Is comhphobail fir nó mná atá ina gcónaí le chéile faoi riail coitinn é Ord Rialta. Tá tábhacht faoi leith ag an saol rialta i measc na mBuideach, san Críostaíocht, san traidisiún Sufi an Ioslaim, agus reiligiúin eile ar fud an domhain.
Eaglais Chaitliceach
San Eaglais Chaitliceach tá oird rialta fireann scartha i gceithre rang:
Canónaigh Rialta
Cuireadh tús leo san 10ú haois. 'S iad Canónaigh Rialta Naomh Aibhistín agus na Praemonstraiteinsigh an dá is fearr athnid. De ghnáth, úsáideann na hOird seo Riail Naomh Aibhistín.
Manaigh
Cé go bhfuil manaigh ag an Eaglais Chaitliceach ó aimsir Impireacht na Róimhe, níor cuireadh eagar ar na mainistreacha in Oird go dtí an 11ú haois. 'S iad na Beinidictigh, na Cistéirsigh agus na Cartúísigh na hoird is fearr aithnid san Iarthar agus úsáideann siad Rial Naomh Beinidict. San Oirthear, tá traidisiún difriúil i gceist agus tá an chuid mhór-chuid manaigh Caitliceacha an Oirthir in Ord Naomh Basil, faoi Rial Naomh Baisíl.
Bráithre
Cuireadh tús leis na Bráithre Bochta sa 13ú haois le Naomh Doiminic agus Naomh Proinnsias Assisi. 'S iad na ceithre mhór oird bráithre ná na Proinnsiasaigh, na Doiminicigh, na Agaistínigh agus na Cairmilítigh. Tá a riail féin ag na Cairmilítigh agus na Proinsiasaigh, ach úsáideann an chuid eile Riail Naomh Aibhistín.
Cleircigh Rialta
Tháinig na cleircigh rialta chun cinn in aimsir an Reifirméisin san 16ú haois, go háirithe tar éis Comhairle Treinte. 's é an ord cleircigh rialta is cáiliúil ná an tOrd Íosánach.
Tar éis sin, tháinig comhthionóil i bhfeidhm nach bhfuil rialacha agus eagraíocht chomh dian, ar nós na Uinsinnigh, na Páisigh agus na Fuascailteoirigh.
Eaglais Cheartchreidmheach
San Eaglais Cheartchreidmheach, tá an-tábhacht leis an saol rialta - mar shampla, ní féidir sagart a cheapadh ina easpag muna bhfuil sé ina mhanach. Ach níl an eagraíochta céanna acu. Leanann mór-chuid de mainistreacha Cheartchreidmheacha Riail Naomh Basil.
Protastúnachas
Chuaigh na Protastúnaigh i gcoinne an saol rialta ag an Reifirméisin, ach ón 19ú haois, cuireadh tús leis an saol rialta Protastúnach, go háirithe sna heaglaisí Anglacánacha agus Liútaránacha.
Pápa Pól I
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Pól I.
Naomh Agaistín
thumb|San Agaistín, le [[Botticelli (t.1480)|clé]] Naomh tábhachtach san Eaglais Chaitliceach ab ea Agaistín Hippo nó San Agaistín (13 Samhain 354 – 28 Lúnasa 430).
Luathshaol
D'fhreastail sé ar an ollscoil sa Chartaig agus thóg sé do shaol na mac léinn ag an am.
Bhí mac aige, Adeodatus, lena leannán nó bean leapa (ní raibh siad riamh pósta).
Ghlac Agaistín Mainicéasaíocht ar feadh seal. Bhí sé ag múineadh reitric san ollscoil i Carthago, sa Róimh agus i Milano ina dhiaidh sin. D'fhill sé ar Milano, agus ba ghnách leis dul ag éisteacht le heaspag Milano, Naomh Ambrós, toisc go raibh suim aige i gcumas labhairt aige.
Críostaíocht
clé|mion|Les Très Riches Heures du duc de Berry, Folio 37v - Musée Condé, Chantilly. Thiontaigh Agaistín ina Chríostaí agus báistíodh é sa bhliain 387.
Oirníodh Agaistín ina shagart agus toghadh é mar easpag Hippo Regius go gearr ina dhiaidh.
Fuair a mháthair agus a mhac le chéile bás tamaill gearr ina dhiaidh.
Sa bhliain 388, chuir Agaistín tosach le comhphobal beag fireann san Afraic Thuaidh. Bhain sé cáil amach mar chosantóir na Críostaíochta Ceartchreidmhí i gcoinne ionsaithe na Meanaicigh agus eiricigh cosúil leis na Donataigh agus lucht Pelagius.
Fuair Agaistín bás ar 28 Lúnasa 430 nuair a bhí na Vandail ag déanamh ionsaí ar Hippo.
Tionchar
Scríobh Agaistín riail atá fós á úsáid ag Oird Rialta san Eaglais Chaitliceach. Chuir sé tús le saol fada scríbhneoir eachta. 'S iad na leabhair is tábhachtaí dá chuid ná Confessiones agus De civitate Dei.
Is é an fhéile atá aige ná 28 Lúnasa.
Cáit Nic Innéirí
Bhí Cáit Nic Innéirí (Kate Kiniry, Kate O’Sullivan) (fl. 1915) ina gníomhaí Gaeilge, polaitíochta agus pobail in Victoria na hAstráile i ndeireadh an 19ú haois agus sa chéad chuid den 20ú haois.
Rugadh í in Collingwood, fo-bhaile de Melbourne, do Mary Mullins, cailín aimsire, agus do Patrick Kiniry, oibrí agus carraeir ó Chontae Luimnigh. Bhí sí ar an duine ba shine de sheisear clainne.
Bhí sí ina gníomhaí sa Young Ireland Society, cumann a bhí dílis d’aisling na hÉireann athGhaelaithe. Bhíodh ranganna Gaeilge agus rince ar bun aici, in éineacht le cór agus banna ceoil. Rinne sí neart oibre i gConradh na Gaeilge.
Chuir sí a lámh le hachainí na bliana 1891 ar son ceart vótála do mhná.
Naisc
Liosta stairiúil lucht Gaeilge san Astráil
Dj R'AN
DJ Francach is ea Dj R'AN (reggaeton, urban music, R&B).
An Dúcharraig
Is baile suite i gContae Liatroma é an Dúcharraig.
Contae Wichita, Texas
Is contae i Texas é Wichita. Is é Wichita Falls príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 131,500 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Pápa Stiofán III
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Stiofán III.
Naomh Raiféal (an tArdaingeal)
clé|mion|Naomh Raiféal an Ardaingeal Is Ardaingeal é Raiféal i dtraidisiúin na gCríostaithe, na nGiúdach agus na nIoslamach.
Aerfort Idirnáisiúnta Ben Gurion
Aerfort idirnáisiúnta in aice le Tel Aviv, Iosrael, is ea Aerfort Idirnáisiúnta Ben Gurion (Ben Gurion International Airport - נְמַל הַתְּעוּפָה בֵּן גּוּרְיוֹן). Is é an t-aerfort idirnáisiúnta is mó in Iosrael agus an t-aerfort is mó in Iosrael. Tá sé ainmnithe i ndiaidh David Ben-Gurion, céad phríomh-aire Iosrael. D'fhás an t-aerfort as aerfort beag míleata a chuir na Briotanaigh ar siúl sa bhliain 1936 in Lydda (a athainmníodh mar Lod ní ba dhéanaí). Aerfort Lod a tugadh ar an aerfort ar feadh blianta. Tá sé suite timpeall is 12 míle slí soir ó dheas ó Tel Aviv.
Naomh Bríd
Is naomh í Bríd (c. 451 – c. 1 Feabhra 525). Rugadh i gContae Lú í agus fuair sí bás i gCill Dara. clé|mion|[[Bríd na Briotáine, timpeall 100 AD ]]
Bandia
Ba bhandia ag na Ceiltigh í Bríd (Sean-Ghaeilge: Brigit). Breathnaíodh ar an mbandia Bríd mar mháthair ar gach rud agus bhí baint aici leis an talamh, leis an aer, le tine agus le huisce. Bhí torthúlacht ag baint léi freisin.
Naomh
Is í Bríd éarlamh baineann na hÉireann. Tugtar Bríd Naofa agus Banríon na nGael uirthi i measc Críostaithe na hÉireann ach is sine Bríd ná an Chríostaíocht féin.
Tá traidisiún ann go raibh Bríd oirnithe mar easpag de thaisme naofa agus d’éirigh colún ar lasrach óna cinn nuair a bhí sí oirnithe. Is clúiteach í as ucht a dea-chroí freisin. Tá toibreacha Bhríde ar fud na tíre.
Rannta
Tá rannta agus paidreacha ann go bhfuil bainteach le Naomh Bríd.
Ó lá le Bríde amach
bíonn na héin ag déanamh nead,
bíonn na caoire ag breith na n-uan,
Walt Disney Pictures
Baineann an t-ainm Walt Disney Pictures le roinnt aonad difriúil atá bainteach le The Walt Disney Company. Bunaíodh Walt Disney Pictures, mar mheirge scannán, sa bhliain 1983.
Naomh Bríd
Rannta
is an lá ag dul i bhfad.
J. D. Salinger
Scríbhneoir Meiriceánach ba ea Jerome David "J. D." Salinger (mar /ˈsælɪndʒər/ a fhuaimítear an t-ainm; 1 Eanáir 1919 - 27 Eanáir 2010).
Saol
Tógadh i Nua-Eabhrac é. Cúlra Giúdach a bhí aige. Ba de shliocht Polannach é ar thaobh a athar agus Albanach Éireannach ar thaobh a mháthar. (D'iompaigh sí seo ina Giúdach, rud nach raibh a fhios ag Salinger óg go raibh a bar mitzvah aige.)
Fuair Salinger bás in Cornish, New Hampshire de chúiseanna nádúrtha.
Leabhair
Is de bharr a úrscéil The Catcher in the Rye, a foilsíodh sa bhliain 1951, chomh maith lena phearsantacht mhíshóisialta, is mó a bhfuil cáil air.
Níl saothar bunaidh foilsithe aige ón mbliain 1965 i leith, agus ní dheachaigh sé faoi agallamh ón mbliain 1980. Deir cairde agus cuairteoirí, áfach, go raibh sé mar nós aige scríobh gach lá nach mór agus go bhfuil cúig shaothar déag críochnaithe aige i dtaisceán ina theach.
Wichita Falls, Texas
Is é Wichita Falls príomhbhaile Contae Wichita, Texas. Bhí 104,553 ina gcónaí i Wichita Falls sa bhliain 2010.
Clach Biorach
clé|250px|mion|Clach Biorach Is gallán suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Clach Biorach.
Georgy Malenkov
Polaiteoir Sóivéadach de phór Macadónach ab ea Georgy Maximilianovich Malenkov (Rúisis: Гео́ргий Максимилиа́нович Маленко́в, Georgij Maksimilianovič Malenkov; 8 Eanáir, 1902 – 14 Eanáir, 1988). Bhí Malenkov ina dhlúth-chomhoibritheoir le hIósaf Stailín, agus i ndiaidh a bháis, ina cheannaire ar an Pháirtí Cumannach.
Luathshaol
Tar éis dó a bheith ainmnithe mar iarrthóir don Pholitburo, tháinig Malenkov isteach ann sa bhliain 1946.
Ní túisce a bhí sé isteach ann nuair a thit sé as fabhar le Stailín, mar gheall ar iomaíocht nua ó Andrei Zhdanov agus Lavrentiy Beria.
Bhí Malenkov in ann meas an cheannaire a bhuachaint ar ais, go háirithe le titim Zhdanov. D'aontaigh Malenkov agus Beria le chéile, agus d'fhan an bheirt slán sábháilte nuair a ghlanadh comhghuaillaithe Zhdanov go léir ón pháirtí agus seoladh iad chuig na gcampaí géibhinn.
Ard-oifig
Sa bhliain 1952, ceapadh Malenkov mar Rúnaí an Lárchoiste CPSU, páirt den Ardrúnaíocht (an Secretariat). clé|mion|Журнал «Огонёк», № 3, 1938. Chaith Malenkov tréimhse ghearr in oifig mar cheannaire na tíre ar fad idir mí na Márta agus mí Meán Fómhair 1953 tar éis bás a chomhghuaillí Stailín. Ardaíodh Malenkov suas go dtí an oifig is airde a bheadh aige riamh. Le tacaíocht Bheria, d'éirigh sé chun a bheith ina Chathaoirleach ar Chomhairle na nAirí. Mar sin, bhí sé ina Cheannaire ar an Pháirtí Cumannach sa tír,
Bhí air éirí as ar an 13 Márta, ámh, de bharr cur in aghaidh láidir ó bhaill eile den Phraesaidiam. Thóg Nicíte Cruistsiof an oifig Céad-Rúnaí i mí Meán Fómhair, rud a chur tús le tréimhse "duumvirate", nó cumhachtroinnt idir eisean agus Malenkov.
Ach d'fhan Malenkov san oifig ar feadh dhá bhliain. Bhí sé mar Phríomh-aire ar Aontas na Sóivéide idir na blianta 1953 agus 1955. mion|1964 is cosúil I rith na blianta seo, bhí Malenkov glórach agus oscailte ina mhí-shástacht le h-airm núicléacha. Chomh maith le sin, bhí sé i bhfabhar an geilleagar a áth-dhíríú ar earraí tomhaltais in áit tionscail trom, rud a dhéanfadh a chomharba Cruistsiof (1955-1964) níos déanaí.
Turnamh
B'éigean do Mhalenkov a phost a fhágáil i mí Feabhra 1955, nuair a thosaíodh ionsaithe air mar gheall ar a chomhghuallaíocht le Beria (eisean a chuireadh chun báis mar bhrathadóir i mí na Nollag 1953), agus an mhoill leis na leasuithe a bhí geallta aige, athshlánaíodh na bpríosúnach polaitíochta ach go háirithe.
D'fhan Malenkov sa Phraesaidiam, a tháinig isteach in áit an Pholitburo.
Deoraíocht agus bás
Sa bhliain 1961, caitheadh Malenkov amach ón pháirtí Cumannach.Cuireadh é ar deoraíocht taobh istigh den Aontas Sóivéadach. Tar éis tamaill, ghlac sé post nua mar bhainisteoir ar ghléasra hidrileichtreach san Chasacstáin. mion|1955 Ina bhlianta deireanach, canadh sé leis an gcór in Ardeaglais Yelokhovsky, i Moscó.
Ní bhfuair a bhás aird ar bith ón stát sa bhliain 1988.
London Borough of Hackney
Is buirg é Heacnaí i Londain Thoir, Shasana. Tá a cheanncheathrú riaracháin suite ar Shráid Mare. Tá breis is 219,000 duine ina gcónaí in Heacnaí.
Daoine
Seo hé a leanas ná liosta neamhiomláin de dhaoine cáiliúla a rugadh i Hackney nó a bhfuil, nó a raibh, cónaí orthu sa bhuirg:
Richard Burr
Is é Richard Burr (30 Samhain, 1955 ar rugadh é) seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sinsearach ó Charolina Thuaidh. Is ball den Pháirtí Poblachtach é.
Pápa Aidrian I
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Aidrian I.
Pápa Leon III
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Leon III.
Buirg Londan Haringey
Is buirg Londan í London Borough of Haringey atá suite i Londain Thuaidh, Sasana.
Contae Wilbarger, Texas
Is contae i Texas é Wilbarger. Is é Vernon príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 13,535 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Waiting for Godot
mion|clé|Póstaer Is dráma leis an drámadóir Éireannach Samuel Beckett é Waiting for Godot, d'aistrigh Beckett féin é ón bhFraincis En attendant Godot. Léiríodh leagan Gaeilge Ag Fanacht le Godot sna blianta 1971 agus 1972, tá an leagan seo gan fhoilsiú fós.
Saothair ghaolmhara
Scríobh Alan Titley dráma Gaeilge rathúil dar teideal Tagann Godot (Clóchomhar, 1991, ISBN 978-1-906882-10-5).
John Hoeven
Is é John Hoeven (13 Márta, 1957 ar rugadh é) seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sinsearach ó Dakota Thuaidh. Is ball den Pháirtí Poblachtach é.
Lisa's Date with Density
Craoladh an seachtú heipeasóid, "Lisa's Date with Density", den ochtú sraith The Simpsons ar an 15 Nollaig 1996. Scríobh Mike Scully an eipeasóid seo.
Caisteal Cill Rathaig
Is caisleán suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Caisteal Cill Rathaig.
Stark Raving Dad
Craoladh an chéad eipeasóid, "Stark Raving Dad", den tríú sraith The Simpsons ar an 19 Meán Fómhair 1991. Scríobh Al Jean agus Mike Reiss an eipeasóid seo. D'fhéach 22.9 milliún duine ar an eipeasóid.
Margadh
250px|thumb|Margadh faoin aer i m[[Beirlín]] 250px|mionsamhail|Margadh i [[Singeapór]] Is áit ina bhfuil bia, beostoc agus tráchtearraí eile ar díol é  margadh.
Vernon, Texas
Is é Vernon príomhbhaile Contae Wilbarger, Texas. Bhí 11,002 ina gcónaí i Vernon sa bhliain 2010.
Liathróid
250px|thumb|Liathróidí Is sféar soladach nó cuasach í liathróid nó caid a chaitear, a chiceáiltear agus a bhuailtear i spóirt éagsúla.
Lúthchleasaíocht
thumb|280px|Comórtais lúthchleasaíochta Is éard atá i gceist le lúthchleasaíocht, nó lúthchleasaíocht raoin agus faiche, ná saghas spóirt ina úsáidtear gníomhaíocht choirp ar nós reathaíocht, caitheamh agus léim chun comórtas a bhuachaint.
Raonmhíreanna
thumb|280px|Cliathreathaíocht
Caitheamh
thumb|280px|Ag caitheamh an gha
Torino Football Club
Is club peile Iodálach é Torino Football Club (Gaeilge: Cumann Peile Torino), ar a dtugtar Torino nó Toro de ghnáth, as Torino. Bunaíodh Torino i 1906. Imríonn an club i Serie B.
An Chamlinn
Is abhainn suite i gContae an Longfoirt é an Chamlinn. Ceann de chraobh-aibhneacha na Sionainne atá inti. Éiríonn an Chamlinn in aice le Gránard i dtuaisceart an chontae. Sníonn sí aduaidh agus buaileann sí le Cluain Brónaigh, Béal Átha na Lao agus an Longfort, sular nascann sí le príomh-chraobh na Sionainne.
Is i Mainistir Leathrátha atá a foinse suite.
Conor Henderson
Is imreoir sacair é Conor Henderson. Imríonn sé faoi láthair le hArsenal, i Sasana. Rugadh i Sidcup, Londain é ar an 8ú lá de mhí Mheán Fómhair, sa bhliain 1991. Is imreoir leis an bhfoireann Éireannach faoi-21 é, freisin, agus iarimreoir le Sasana faoi-19. Imríonn sé i lár na bpáirce, de ghnáth, nó ar an gcliathán clé. Tá sé 1.85m ar airde.
Ar an 2ú lá de mhí Feabhra, 2011, thosaigh sé cluiche don chéad uair ar son Arsenal sa chorn F.A. in aghaidh Leyton Orient ag Staid Emirates.
Cluiche na Bliana
Is gradam é Cluiche na Bliana a dhámhann irisleabhair agus suíomhanna idirlín éagsúla ar fhíschluiche a bhfuil sé toilte aige. Seo a leanas roinnt dos na heagrais agus foilseacháin a dhámhann Cluiche na Bliana de chineál éigin:
Buaiteoirí Cluiche na Bliana Iomlána de chuid an AIAS
Roghnaítear buaiteoirí na Interactive Achievement Awards trí phobalbhreith rúnda dos na daoine a oibríonn i dtionscail na gcluichí.
Buaiteoirí Cluiche na Bliana de chuid Crispy Gamer
Roghnaítear buaiteoirí Cluiche na Bliana de chuid Crispy Gamer trí Iontaobhas na gCluichí Crispy Gamer.
Muire na Críostaíochta
200px|deas|thumb|Deireadh an oilithreach i [[Chartres]]
Cluiche na Bliana
Buaiteoirí Cluiche na Bliana de chuid Destructoid
Roghnaíonn eagarthóirí Destructoid Cluiche na Bliana seo.
Caisteal Cheann Locha
Is caisleán suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Caisteal Cheann Locha.
Muire na Críostaíochta
Cumann tuatach Caitliceach sa Fhrainc é Muire na Críostaíochta (Fraincis: Notre-Dame de Chrétienté). Eagraíonn siad mór-shiúl trí lá idir Ardeaglais Notre-Dame de Paris don Ardeaglais Notre-Dame de Chartres ar deireadh seachtain na cincíse chuile bliain. Bíonn níos mó ná 10,000 ógánaigh ann agus is é an oilithreach shiúl is mó san Eoraip.
Léitear an tAifreann Laidineach go hoifigiúil le déanaí, le cead eaglasta ar an oilitreach seo.
Cluiche na Bliana
Buaiteoirí Cluiche na Bliana GameSpot
Roghnaíonn eagarthóirí GameSpot buaiteoirí Cluiche na Bliana GameSpot seo.
Buaiteoirí Cluiche na Bliana de réir na Léitheoirí GameSpot
Mar aon rogha na heagarthóirí, reachtálann GameSpot pobalbhreith mór mílteach le haghaidh Cluiche na Bliana de réir na Léitheoirí
Buaiteoirí Cluiche na Bliana IGN
Roghnaíonn eagarthóirí IGN buaiteoirí Cluiche na Bliana IGN. Foilsítear na torthaí i mí Eanáir ionas go mbeidh an deis ag gach eagarthóir na cluichí is fearr a imirt. Is é IGN an suíomh idirlín do fhíschluichí is mó éileamh ar domhain ó 2008 ar aghaidh.
Buaiteoirí Cluiche na Bliana Kotaku
Roghnaíonn eagarthóirí Kotaku buaiteoirí Cluiche na Bliana Kotaku.
Buaiteoirí Cluiche na Bliana Spike TV VGA
Bronnadh Gradaim Fhíschluichí de chuid Spike TV gach bhliain ó 2004 ar aghaidh. Tá na gradaim seo ar nós na hOscair ach is do fhíschluichí iad. Dámhadh na duaiseanna de réir toil an phobail ar dtús, ach ó 2007 i leith is iad saineolaithe atá ag obair i dtionscail na gcluichí, iriseoirí agus forbróirí ina measc, a roghnaíonn na buaiteoirí.
Buaiteoirí Cluiche na Bliana Gamezine
Roghnaíonn léitheoirí Gamezine amháin buaiteoirí Cluiche na Bliana Gamezine.
James Inhofe
Is é James Inhofe (ar 17 Samhain 1934 a rugadh é) seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sinsearach ó Oklahoma. Is ball den Pháirtí Poblachtach é.
Auraicept na n-Éces
Leabhar gramadaí na Sean-Ghaeilge ab ea Aiceacht na nÉigeas (Sean-Ghaeilge Auraicept na n-Éces), nó Bunleabhar na nEagnaí/Saoithe, a mheastar go stairiúil gur scríobh scoláire darbh ainm Longarad sa 7ú haois. B'fhéidir gur fíor é go dtéann croí an téacs chomh fada siar sin, ach cuireadh a lán ábhar leis ó shin go dtí gur foilsíodh an cóip is luaithe atá ar marthain sa 12ú haois.
Forgnaí
Is baile fearainn suite i gContae an Longfoirt é Forgnaí. Téann an bóthar R392 tríd.
Auraicept na n-Éces
Más fíor gur den 7ú haois é, is é an téacs an chéad chás de a chosaint chanúintí, ag cur na Gaeilge labhartha thar Laidin, agus ag teacht roimh De vulgari eloquentia le Dante ar 600 bliain agus O pismeneh le Chernorizets Hrabar ar 200 bliain.
Forgnaí
Tá baint ag Forgnaí le beirt scríbhneoirí, Oliver Goldsmith agus John Henry Patterson. Bhí Charles Goldsmith, athair Oliver, ina mhinistéir in Eaglais Naomh Munis sna blianta 1718–1730. (Rugadh Oliver sa bhliain 1728.) Leagadh an eaglais úd ina dhiaidh sin: ba sa bhliain 1810 a tógadh an eaglais atá inniu ann.
Auraicept na n-Éces
Lámhscríbhinní
Caomhnaítear an saothar sna lámhscríbhinní a leanas:
Ábhar
Tá san Auraicept ceithre leabhar:
Forgnaí
Rugadh Patterson (1867–1947) i bhFornaí. Aithnítear é go príomha as a chuid eachtraí san Afraic Thoir, ag obair ar thógáil droichid trasna abhainn an Tsavo i gCéinia.
Auraicept na n-Éces
Ábhar
Molann an t-údar an teanga Gaeilge, á cur i gcomórtas leis na hábhair a úsáideadh chun an Túr Bháibil a thógáil: Tug faoi ndeara an neamhréir de naoi n-ábhar ach ocht roinn chainte.
Mar a chuir Eco (1993) in iúl, maíodh gurbh í an Ghaeilge an t-aon teanga amháin a tháinig slán as mearbhall na dteangacha, de bhrí gurbh í an chéad teanga a cumadh tar éis titim an túir. Chum an bheirt saoithe is seachtó de scoil Fenius an teanga úd, ag tógáil gach is fearr as gach teanga chun Gaeilge a chruthú. Tugann Calder faoi ndeara (lch. xxxii) gur tugadh an tsraith fhileata den 72 cine ó dhán le Luccreth moccu Chiara.
Ogham
Ar cheann desna trí príomhfhoinsí is tábhachtaí an Oghaim is ea Auraicept na n-Éces, iad eile ná An Leabhar Oghaim agus De Dúilib Feda na Forfid. I Leabhar Bhaile an Mhóta, faightear cóip den Leabhar Oghaim díreach roimh an Auraincept, ach in ionad Bríatharogam Con Culainn le fáil i leaganacha eile, tá ann oghaim éagsúla rúnda. Tá an Younger Futhark le fáil ann freisin, fán ainm Ogham Lochlannach.
mion|center|200px|Fége Find Fuinneog Fhionn
Marylebone
Is baile é Marylebone atá suite sa bhuirg Cathair Westminster, Londain Láir.
Upminster
Is baile é Upminster atá suite sa bhuirg Havering, Londain Thoir. I ndaonáireamh na bliana 2011 fuarthas 25,361 duine ina gcónaí ann.
Úna-Minh Chaomhánach
Is scríbhneoir agus iriseoir dátheangach Éireannach agus bainisteoir meán sóisialta í Úna-Minh Chaomhánach, a rugadh sa bhliain 1991.
Luath Stair
Rugadh Úna-Minh Chaomhánach i Vítneam sa bhliain 1991 agus trí lá ina dhiaidh sin, bhuail sí lena máthair uchtála Nóirín Ní Chíobháin i Hanoi. Ba mhúinteoir bunscoile as Trá Lí, Co. Chiarraí í Nóirín. Nuair a bhí Úna-Minh sé seachtaine d'aois tógadh chuig a baile nua in Éirinn í. Thóg Nóirín agus a seanathair, Pádraig Ó Cíobháin, í le Gaeilge agus le Béarla. Choinnigh sí uirthi ag déanamh staidéir ar an nGaeilge in Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath agus ghnóthaigh sí céim i nGaeilge agus Iriseoireacht.
Ciníochas
I mBaile Átha Cliath, ar an 30ú Bealtaine 2013, bhí Úna-Minh ag seasamh ar Shráid Parnell nuair a tháinig buachaill as drong déagóirí agus rug sé greim ar a héadan is chaith seile léi agus é ag tabhairt íde ciníoch di. An freagra a thug sí air sin agus ar mhórán ócáidí eile cosúil leis sin nuair a bhraith sí ciníochas, ná feachtas a thosú ar an gcóras giolcaireachta Twitter ag ceiliúradh éagsúlacht na nÉireannach. De réir a leabhair Anseo rinne na meáin an eachtra sin a thuairisciú agus mhearscaip an scéal in Éirinn.
Athair na Dála
Is teideal é Athair na Dála a thugtar ar an Teachta Dála is faide seirbhís gan bhriseadh i nDáil Éireann, beag beann ar an bpost atá ag an duine sin. Is teideal onórach é seo agus níl aon dualgas ná cúram ag baint leis. Is é Éanna Ó Coinnigh 'Athair na Dála' faoi láthair, fear a toghadh chun na Dála ar dtús ar 12 Samhain 1975. Tharla sé breis is uair amháin go raibh an teideal seo á thabhairt ar bheirt ag an am céanna sa Dáil (mar atá le feiceáil thíos).
Úna-Minh Chaomhánach
Obair agus Saothar
Oibríonn Úna-Minh mar shaoririseoir agus mar chruthaitheoir inneachair. D'oibrigh sí do TG4 agus leis an gceardchumann Fórsa. Le maoiniú óna leathanach Patreon cruthaíonn sí físeáin i nGaeilge do YouTube ar chluichíocht agus ar a cuid taisteal. Maoinítear na físeáin seo. Tá sí ina bhall den Choiste Frithchiníochais freisin.
Chruthaigh Úna-Minh blag ar a haistear mórthimpeall Éireann lena máthair agus scríobh sí leabhar faoin a bheith á tógáil le Gaeilge, a grá don teanga agus déileáil le caillteanas, le cumha agus le ciníochas.
Veronica Guerin
B'iriseoir Éireannach í Veronica Guerin (5 Iúil 1958 - 26 Meitheamh 1996). Scaoileadh í i luíochán ar thaobh an bhóthair, ar dhébhealach Nás na Rí. Mangairí drugaí a rinne an slad.
Iriseoir iniúchta
Sna 1990idí, bhí Guerin og obair mar iriseoir imscrúdaitheach leis an Sunday Tribune, agus ansin an Sunday Independent.
Bhí na tuairiscí seo ceannródaíoch, pearsanta agus thar a bheith léargasach. ‘Citizen Journalist’ á baisteadh uirthi le meas agus gean. Rinne sí agallamh eisiacha leis an Easpag Éamon Casey agus scríobh sí scéal eisiach faoin útamáil a bhain le heiseachadadh Brendan Smyth.
Thosaigh sí ag dul sa tóir ar na mangairí drugaí agus coirpigh eile a bhí gníomhach i mBaile Átha Cliath. Cé gur bhain sí úsáid as leasainmneacha ina cuid iriseoireacht a go minic, thosaigh sí ag fáil bagairtí mar gheall ar an obair a bhí á dhéanamh aici.
Sa bhliain 1995, bronnadh an International Press Freedom Award de chuid an 'Committee to Protect Journalists'. clé|mion
Feallmharú
Bhain an dúnmharú brúidiúil creathadh, ní hamháin as iomairí na hiriseoireachta, na polaitíochta agus na coiriúlachta, ach as muintir na hÉireann ar fad. ‘Má táid sásta iriseoir a mharú, táid oiriúnach ar dhuine ar bith a mharú’ tuairim coitianta na tréimhse. "Ionsaí ar an nDaonlathas" a bhí ann, mar a dúirt Taoiseach an lae Seán de Briotún faoin eachtra.
Triail
Ciontaíodh Brian Meehan as dúnmharú Guerin sa bhliain 1996.
Sa bhliain 2018, theip ar Meehan ina iarracht go gcuirfí a chiontú ar ceal ar phointe dlí. Bhí an cladhaire ag iarraidh go ndéanfaí iomrall ceartais dá chiontú.
Iarmhairtí
Ar bhealaí éagsúla, thionscain dúnmharú Guerin leasú ar an mBunreacht agus cúpla reachtanna tábhachtacha ː
Raymondville, Texas
Is é Raymondville príomhbhaile Contae Willacy, Texas. Bhí 11,284 ina gcónaí i Raymondville sa bhliain 2010.
Caisteal Chamuis
Is caisleán suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Caisteal Chamuis.
Four Lanterns
Comhlacht mearbhia is ea Four Lanterns (nó Four Lights, nó 4 Lights, mar a thugtar air go minic), atá ag reáchtáil bialanna in iarthuaisceart na hÉireann, i dTír Chonaill go príomha. Díolann an comhlacht mearbhia de gach sórt, ceapairí sub san áireamh le déanaí.
Francisco Pizarro
Taiscéalaí agus saighdiúir (conquistador) Spáinneach ab ea Francisco Pizarro González, an Chéad Marqués de los Atabillos (c. 1471 nó 1476 – 26 Meitheamh 1541). Bhí sé ina choncar ar Impireacht na nInceach, agus an duine a bhunaigh Líoma, príomhchathair nua-aimseartha Pheiriú.
Highgate
Is baile é Highgate atá suite sa bhuirg Haringey, Londain Thuaidh. I ndaonáireamh na bliana 2011 fuarthas 10,955 duine ina gcónaí ann.
Meicneoir
250px|thumb|Meicneoir Is ceardaí a bhaineann feidhm as uirlisí chun meaisíní a dheisiú é meicneoir.
Krone na hIorua
Is é krone na hIorua (as Ioruais: norsk krone, siombail: kr, cód ISO: NOK), a fhoroinntear i 100 øre, airgeadra na hIorua.
Stair
Tugadh isteach an krone sa Iorua in 1875, agus tháinig sé in áit an speciedaler.
Boinn agus nótaí
Tá ceithre bhonn agus cúig nóta i gcúrsaíocht.
Na boinn:
Na nótaí:
Caisteal an Ime
Is caisleán suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Caisteal an Ime.
Thoothukudi
Is cathair í Thoothukudi (nó Tuticorin) a bhfuil 216,058 duine ina gcónaí inti (de réir daonáireamh 2011). Is príomhchathair cheantar Thoothukudi, sa stát Tamil Nadu i ndeisceart na hIndia í. Is í an Tamailis an teanga oifigiúil. Tá 65% den daonra ina Hiondúigh agus 30% ina gCríostaithe. Tá pobal de thart fá 5% de Mhoslamaigh ann.
Caisteal Sgíobail
Is caisleán suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Caisteal Sgíobail.
Pápa Líneas
Ba é Naomh Líneas an dara Pápa ar an Eaglais Chaitliceach. Ba as an Tuscáin san Iodáil é agus ghlac sé an Chríostaíocht. D'oirnigh Naomh Pól é ina shagart. Tháinig sé i gcomharbacht ar Naomh Peadar tar éis a bháis i 67. Fuair sé bás i ngéarleanúínt an Impire Títeas i 79. Tháinig Naomh Cléiteas ina dhiaidh.
Diwan
alt=Cearnóg gorm le dá choirnéal maolaithe. Uirthe, tá na focail "diwan gwened" agus triúr páistí|mion|clé|Lógó scoil Diwan sa chomún [[Gwened]] Gluaiseacht scolaíochta sa Bhriotáin is iad na scoileanna Diwan.
Macasamhail Ghaeloideachais atá iontu, .i. go múintear trí mheán teanga dhúchais na tíre, bíodh is nach í teanga mhóramh na ndaltaí í. Sa chás seo, sí an Bhriotáinis teanga na scoileanna.
An Captaen Spéirling
Spástaisteálaí ficseanúil is ea an Captaen Spéirling. Tháinig an Captaen as peann an údair Cathal Ó Sándair. Scríobh Ó Sándair sraith úrscéalta faoina eachtraí.
Leabhair
Foilsíodh na leabhair seo a leanas sna blianta 1961 agus 1962.
CLG Brú Rí
Is club Cumann Lúthchleas Gael i gContae Luimnigh é CLG Brú Rí.
Suíomh
Tá an club bunaithe i bparóiste Cnoc na Carraige/Brú Rí idir Cromadh agus Ráth Luirc i nDeisceart Chontae Luimnigh, 35km ó dheas ó Chathair Luimnigh. Tagann formhór a imreoirí as baile Brú Rí agus as ceantracha tuaithe an pharóiste ar nós Doire Álainn, Garraí Phaighean, Cnoc an Bhodaigh agus Daichead Acra. Tagann roinnt peileadóirí as paróiste Eithbhinn chomh maith.
Cluichí
Cé go bhfuil traidisiún níos láidre ag an iomáint sa cheantar, imrítear an pheil sa chlub chomh maith. Tá an bhéim an chlub dírithe go láidir i dtreo na hiomána ach bhí tréimhse ann le linn blianta na 1990í nuair a bhí foireann sinsear ag Brú Rí sa dá chód.
Hurricane Neddy
Craoladh an t-ochtú heipeasóid, "Hurricane Neddy", den ochtú sraith The Simpsons ar an 29 Nollaig 1996. Scríobh Steve Young an eipeasóid seo.
CLG Brú Rí
Stair
Bhí roinnt foirne gníomhach sa pharóiste nuair a réitíodh rialacha caighdeánach na hiomána i ndiaidh bunú CLG sa bhliain 1884 agus d’imríodar faoi ainmneacha éagsúla go dtí gur chláraíodh club faoin ainm Club Iomána Luimneach Theas sa bhliain 1893. Bhí dhá choiste riarachán i gContae Luimnigh ag an am sin, iad deighlte mar thoradh ar an achrann polaitiúla faoi Pharnell, agus ba é cathaaoirleach an chlub agus sagart an pharóiste, an tAthair Eoghan Mac Síthigh, ceannaire na buíona frith-Pharnell.
Eagraíodh dhá chlub ina áit nuair a atosaíodh na comórtaisí i ndiaidh teacht na síochána ach níor éirigh le Cnoc na Carraige rud ar bith a bhuachaint ar pháirc an imeartha agus ba é Craobh Iomána Sóisear an Descirt na bliana 1930 an t-aon toradh amháin ar shaothar Bhrú Rí sular éirigh an bheirt acu as an imirt ar fad timpeall na bliana 1940.
D’athraigh an scéal i ndiaidh dóibh athbhunú mar chlub aontaithe amháin faoin ainm Brú Rí sa bhliain 1944. Nuair a bhuadar ar An nGleann Rua chun Craobh Iomána Sóisear an Deiscirt a ghabháil don dara huair sa bhliain 1948, d’fhan an chorn sin sa pharóiste ar feadh ceithre bliana go dtí gur sháraíodar ar Shaor Theas i gcluiche cheannais Craobh Iomána Sóisear an Chontae.
Níor éirigh le Brú Rí áit buan a ghreamú dóibh féin san iomáint sinsear agus thiteadar ar ais go dtí an grád sóisear ar roinnt ócáid go dtí gur bhuadar ar Bhaile Brún chun Craobh Sóisear an Chontae a ghabháil don dara huair sa bhliain 1966. Tá siad ag imirt sa phríomhghrád go leanúnach ón am sin i leith ach níor shroicheadar cluiche ceannais craobh an chontae go dtí an bhliain 1982 nuair a fuair Tobar Phádraig an lámh in uachtar orthu. Bhíodar thar n-ais i gcluiche ceannais na bliana 1994 ach chailleadar i gcoinne a gcomharsan as Cill Mocheallóg ar an ócáid sin.
Ní raibh mórán le rá faoi pheil Brú Rí suas go dtí an bhliain 1977 nuair a fuaireadar an lámh in uachtar ar Fheadamar chun seilbh a ghlacadh ar Chraobh Sóisear A an Chontae. Músclaíodh an suim arís sa liathróid mhór nuair a bhuadar an chorn sin don dara huair sa bhliain 1992 agus Craobh Peile Idirmheánach an Chontae dhá bhliain ina dhiaidh sin tar éis dóibh An Gleann a shárú. Cé gur thiteadar síos sa bhliain dár gcionn, bhíodar ar ais ag imirt peile sinsir ar an gcéad iarracht nuair a bhuadar ar Ghaeil Ghailtí i gcluiche ceannais Craobh Idirmheánach an Chontae na bliana 1996. Chinneadar ar fhilleadh ar pheil sóisear ar a dtoil féin go gairid ina dhiaidh sin, sháraíodar ar An gCeapach chun Craobh Peile Sóisear A Chontae Luimnigh na bliana 2003 a bhuachaint ach thiteadar as an dara grád arís sa bhliain 2008.
Páirc Imeartha
Imríonn foirne an chlub ar pháirc an phobail taobh thiar den scoil náisiúnta, 1km soir ó lár-bhaile Brú Rí ar Bhothar Chill Mocheallóg.
Imreoirí Cáiliúla
I measc imreoirí cáiliúla an chlub, tá Séamus Ó Briain (Jim O’Brien) ar imir ar fhoireann Luimnigh a bhuaigh Craobh Iomána Sinsear na hÉireann sa bhliain 1973, Stiofán Mac Donnchadha (Stephen McDonagh), ball foireann Luimnigh i gcluichí ceannais Craobh na hÉireann na blianta 1994 agus 1996 agus Pádraig Poitéar (Pat Potter), peileadóir an chontae le linn blianta na 1980í.
Owney Madden
Ba drongadóir Sasanach de phór na hÉireann é Owen Vincent Madden, a rugadh ar an 18 Nollaig, 1891 i Leeds, Sasana agus a fuair bás ar an 24 Aibreán, 1965.
Craobh
250px|thumb|Craobhacha Tugtar craobh ar ghéag a fhásann amach as tamhan no stoc crainn.
Seven Sisters
Is baile é Seven Sisters atá suite sa bhuirg Haringey, Londain Thuaidh.
Corr bheag
mion| Ag geimhreadh i [[Hong Cong ]] Speiceas lapaire san fhine Threskiornithidae is ea an chorr bheag (Platalea minor), a bhíonn le fáil in oirthear na hÁise. Tá an dáileadh is srianta ag an speiceas seo de na sé speiceas Platalea, agus is é an t-aon cheann a mheastar a bheith i mbaol. Is éin mhóra uisce iad le goba leacaithe ó chúl go tosaigh. Baineann na héin seo úsáid as modh tadhlach chun beathú, ag lapadaíl san uisce agus ag scuabadh a gcuid gob ó thaobh go taobh chun creiche a aimsiú. Agus é teoranta do cheantair chósta oirthear na hÁise, is cosúil go raibh sé coitianta uair amháin ar fud a réimse dáilte. Faoi láthair ní phóraíonn sé ach ar chúpla oileán beag creagach amach ó chósta thiar na Cóiré Thuaidh, le ceithre shuíomh geimhridh ag Macao, Hong Cong, an Téaváin agus Vietnam, chomh maith le háiteanna eile inar breathnaíodh orthu ar imirce. Bíonn siad ag geimhreadh freisin i Jeju, sa Chóiré Theas, i Kyushu agus in Okinawa, sa tSeapáin, agus i ndeilt na hAbhann Deirge i Vítneam. Níos déanaí, tugadh na héin faoi deara sa Téalainn, sna hOileáin Fhilipíneacha, agus i suíomhanna breise sa tSín. Rangaigh Aontas Idirnáisiúnta do Chaomhnú an Dúlra iad go hidirnáisiúnta mar speiceas i mbaol sa bhliain 2000. Táthar ag tuar go mbeidh laghduithe ina ndaonra sa todhchaí, go príomha mar gheall ar an méid dífhoraoisithe, truaillithe agus tionscail eile de dhéantús an duine.
Coraintín
deas|250px|thumb|Coraintín Is seal leithlise ina gcuirtear daoine nó ainmhithe a tháinig as áiteanna le galair tógálacha é coraintín.
Mr. Lisa Goes to Washington
Craoladh an dara heipeasóid, "Mr. Lisa Goes to Washington", den tríú sraith The Simpsons ar an 26 Meán Fómhair 1991. Scríobh George Meyer an eipeasóid seo. D'fhéach 20.2 milliún duine ar an eipeasóid.
Decamerone
Is leabhar le Giovanni Boccaccio é Decamerone (ón sean-Ghréigis δἐκα, déka, "deich", agus ἡμέρα, hēméra "lá") a thagraíonn don deich lá ar a bhfuil an leabhar bunaithe. Ceaptar gur scríobhadh é idir 1349 agus 1353 agus breacadh síos é in Iodáilis bunúsach.
Go bunúsach, séard atá sa leabhar ná bailiúcháin de chéad leabhar gearr. Instear dúinn faoi seachtar ban óg agus triúr stócach a bhfuil ar teitheadh ón ngalar dubh (nó an An Phlá Mhór) i bhFlóiréans sa tríú haois déag. I dteach sna chnoic, réitíonn siad go n-inseoidh gachduine den deichniúr scéal gach lá den deich lá atá siad sainithe ann. Is féidir eolas cruinn a aimsiú faoin ngalar dubh agus an chaoi ar chuaigh sé i bhfeidhm ar muintir na hEorpa ag an t-am sin tríd iniúchadh géar a dhéanamh ar an leabhar.
clé|mion|177x177px|Bialann Paoli ([[Flórans|Floráns), 1916]] Is é sin foinse an chéad scéal ar ar bhunaíodh an leabhar. clé|mion|177x177px|Leagan [[Flórans|Floráns 1573]]
Léirmheas
Is dócha gurb é an Decameron - an chéad saothar próis i dteanga nua-aimseartha - ba mhó a chuaigh i gcion ar scríbhneoirí tar éis na hAthbheochan a. Séard a bhí ann ná céad scéal ag déileáil le nádúr an duine agus a staid éidreorach sa saol.
D’úsáid Boccaccio stíl nua a d'aontaigh eilimintigh an romans chuirtéisigh agus eilimintí an fabliau agus freisin rinne sé scigmhagadh ar fhoirmeacha eile meánaoiseacha.
Tionchar
link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Giovanni%20boccaccio,%20decamerone,%20per%20formiggini,%20genova%201913,%20con%20xilografie%20di%20emilio%20mantelli%20su%20dis.%20di%20adolfo%20de%20karolis%2001.jpg|clé|mion|177x177px|Leagan Genova 1913 Tá tionchar ollmhór ag an leabhar ar litríocht ó ghlúin go glúin. Deirtear mar shampla gur bhunaíodh cuid de Canterbury Tales le Geoffrey Chaucer air. Chuaigh scríbhneoireacht Boccaccio i gcion ar leithéidi Navarre sa bhFrainc, a scríobh an Heptameron; George Petie sa Bhreatain, agus Cervantes a scríobh Novelas Ejemplares - scéalta gearra bríomhara. Agus gan amhras ar Rabelais, a scríobh Gargantua agus Pantagruel, aor ar institiúidi an ama.
Caisteal Mhíogharraidh
clé|250px|mion|Caisteal Mhíogharraidh Is caisleán suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Caisteal Mhíogharraidh.
Ialtóg ghiobach Airméanach
Is ainmhí í an ialtóg ghiobach Airméanach. Mamach atá ann.
Agnóise
Riocht a tharlaíonn i ndaoine áirithe le dochar don inchinn ionas nach féidir leo réada a aithint, bíodh is go bhfuil radharc na súl is cumas intleachtach maith go leor acu. Go minic, bíonn an riocht sainiúil do chéadfa ar leith. Mar shampla, is féidir go mbeidh an t-othar in ann réad a aithint trí mhothú, gan a bheith in ann é a aithint trí radharc na súl.
Flanders' Ladder
Craoladh an t-aonú eipeasóid is fiche, "Flanders' Ladder", den naoú sraith is fiche de The Simpsons ar an 20 Bealtaine 2018. Scríobh J. Stewart Burns an eipeasóid seo. D'fhéach 2.10 milliún duine ar an eipeasóid.
An Caisteal Ruadh
Is caisleán suite i gComhairle na Gàidhealtachd é an Caisteal Ruadh.
John Thune
Is é John Thune (7 Eanáir, 1961 ar rugadh é) seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sinsearach ó Dakota Theas. Is ball den Pháirtí Poblachtach é.
Lindsey Graham
Is é Lindsey Graham (r. 9 Iúil 1955) seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sinsearach ó Charolina Theas. Is ball den Pháirtí Poblachtach é.
Patraisc bhroinnliath
Is éan í an phatraisc bhroinnliath. Is baill d'fhine na Phasianidae iad.
Lindsey Graham
Tá seasamh láidir aige ar son chosaint an náisiúin agus ceisteanna eile atá tábhachtach do na coimeádaigh Mheiriceánacha. Tá an clú air áfach go mbíonn sé toilteanach comhoibriú a dhéanamh leis na Daonlathaigh sa Seanad. Sna réamhtoghcháin uachtaránachta sna Stáit Aontaithe sa bhliain 2016, thug sé a chuid tacaíochta do Jeb Bush, agus ansin do Ted Cruz. I mí na Bealtaine d'fhógair Graham nach raibh sé ar son Donald Trump mar uachtarán agus níor chaith sé a vóta dó sa toghchán náisiúnta i mí na Samhna.
Bóthar Chorr Liath
mion|250px|clé|Bóthar Chorr Liath Is conair an Iarannaois suite i gContae an Longfoirt é Bóthar Chorr Liath. Tógadh an bóthar seo ón Iarannaois i 148 RCh. Bóthar na Lochlannach a thugtar air go háitiúil, agus is é an ceann is mó dá shórt é a nochtadh san Eoraip.
D’fhéadfadh sé gur bóthar searmanach a bhí ann, a cheangail Cnoc Uisnigh, lárionad deasghnách na hÉireann, agus suíomh ríoga Ráth Cruachan.
Is as cláir throma dharach a rinneadh an chonair, agus slogadh síos sa phortach iad tar éis tamall gearr. Dá bharr sin, níorbh fhéidir í a úsáid, ar ndóigh, ach mar thoradh air sin freisin, d’fhan an chonair sa phortach agus í caomhnaithe go hiomlán ar feadh dhá mhíle bliain ina dhiaidh sin.
Taobh istigh den ionad léirithe, tá stráice den déanmhas ársa adhmaid, atá 18 méadar ar fad, ar taispeáint go buan i halla a dearadh go speisialta chun é a chaomhnú. Tapaigh an deis chun an t-iarsma iontach seo ónár seanstair a fheiceáil.
Blind Date (Éire)
Clár siamsaíochta Béarla atá á chraoladh ar TV3 ó 8 Deireadh Fómhair, 2017 i leith é Blind Date. Al Porter a chuireann an clár i láthair. Tá sé bunaithe ar an leagan sa Ríocht Aontaithe.
Cúlra
Bhí Lucy Kennedy roghnaithe chun an chlár a cur i láthair, ach cuireadh ar ceal é i 2015. Piocadh suas níos déanaí é le Al Porter fógartha chun an chlár a cur i láthair.
Inneall Turbai-fean
thumb|Léiriúchán de 'Scairdinneall turbai-fean', ón taobh istigh. Tá an t-inneall turbai-fean cosúil leis an inneall turba-scairde. Go bunúsach, bíonn gaothrán nó fean duchtaithe le hinneall turba-scairde suite taobh thiar de, a thugann cumhacht don ghaothrán.
Ikastola
alt=Foirgneamh mór|clé|mion|Ikastola in [[Vitoria-Gasteiz]] alt=Slua páistí agus éadaí traidisiúnta Thír na mBascach orthu, iad ag leanúint a múinteoir atá ag crochadh póstaer agóidíochta in airde|mion|[[Bascaigh ag agóidíocht ar son cearta teanga]] Gluaiseacht scolaíochta i dTír na mBascach is iad na hIkastolak.
Inneall Turbai-fean
Seolann cuid d'aershrútha an ghaothráin tríd an inneall turbai-scairde, áit a dhóitear é chun cumhachta a thabhairt don ghaothrán. Téann mórchuid den aershrútha áfach i mbealach eile agus gineann sé bunús an tsá nó an fhórsa a bhogann an t-eitleán tríd an aer. thumb|left|Inneall Turbai-fean
Ikastola
Macasamhail Ghaeloideachais atá iontu, .i. go múintear trí mheán teanga dhúchais na tíre, bíodh is nach í teanga mhóramh na ndaltaí í. Sa chás seo, sí an Bhascais teanga na scoileanna.
Cill Chríosd
deas|250px|thumb|Cill Chríosd Ba eaglais suite i gComhairle na Gàidhealtachd í Cill Chríosd.
Andre Berto
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea Andre Michael Berto, a rugadh ar Meán Fómhair, 1983 i Winter Haven, Florida.
Fiestas Patrias (an tSile)
mion|clé|2012ː Fiestas Patrias i La Moneda Reáchtáladh an fhéile, "Fiestas Patrias" nó Lá na Saoirse sa tSile ar 18 Meán Fómhair gach bhliain. Maireann na himeachtaí ceiliúrtha cúpla lá. Comhtharlaíonn cónocht an earraigh leis na pléaráca de ghnáth.
D'fhógair an tSile neamhspleáchas ón Spáinn agus thosaigh Cogadh na Saoirse, a mhair cúpla bliain, ar 18 Meán Fómhair 1810. clé|mion|ítear bia [[beárbaiciú nó "Asado Chileno"]]
Naomh Muinice
Ba Bheirbeireach í Naomh Muinice, a chaith an chuid ba mhó dá saol san Afraic Thuaidh.
mion|clé|220px|[[Naomh Aibhistín agus Naomh Muinice, le Ary Scheffer (1846)|alt=|clé]] Ba chúis imní do Mhuinice an saol a bhí á chaitheamh ag a mac. Uair amháin, chuaigh sí chuig easpag chun sólás a fháil. Nuair a chonaic sé í ag caoineadh uair amháin, dúirt sé léi nárbh fhéidir le mac neamairt a dhéanamh de dheoraí a mháthar.
Tá a lá féile ar 4 Bealtaine de réir an fhéilire traidisiúnta ach ar 27 Lúnasa ar nua-fhéilire na hEaglaise.
An Airméin i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg
Iomaitheoirí
{{legend|gold|Buaiteoir}} {{legend|silver|Dara}} {{legend|#cc9966|Tríú}} {{legend|#FE8080|Deireadh}}
Pápa Gréagóir XVI
Ba phápa ar an Eaglais Chaitliceach Rómhánach é Gréagóir XVI idir 1831 agus 1846. Ba mhanach Ceamaldóilíseach é, bráinse dian den Ord Beinidicteach. Bhí cáil air mar choimeádach agus traidisiúineóir nuair a bhí an Eoraip ag dul i dtreo bhliain na réabhlóíde.