cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Liosta de rialóirí na Breataine Bige
Deireadh na Prionsaí Breatnacha dúchasacha
I rith na tréimhse 1400–1413, tar éis éirí amach in aghaidh riail Shasana sa Bhreatain Bheag, bhí Prionsa dúchasach ann, Owain Glyndwr agus Phrionsa na Breataine Bige eile, ceaptha ag an monarc Sasanach (a rinneadh Anraí V Shasana de ina dhiaidh sin). Bhí Owain Glyndwr i gceannas ar fhórsaí na Breataine Bige in aghaidh an phrionsa Shasanaigh agus riail Shasana sa Bhreatain Bheag.
Cathal Ó Mainnín
Is iománaí é Cathal Ó Mainnín, nó Cathal Mannion mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 22 Deireadh Fómhair 1994. Is as Contae na Gaillimhe é. Bhain sé gradam 'all star' amach sa bhliain 2015.
Institiúid Teicneolaíochta, Tamhlacht
Is coláiste suite i gContae Bhaile Átha Cliath é Institiúid Teicneolaíochta, Tamhlacht. Is ball-choláiste é i OT Bhaile Átha Cliath.
L-DOPA
Clé-dopa, C9H11NO4, déhiodrocsaifeiniolalainín, díorthach catacóil ó phlandaí, atá in ann coimpléisc láidre a dhéanamh le miotail. Úsáidtear é i gcóireáil ar dhaoine le galar Parkinson, agus laghdaíonn sé na siomptóim i 65% de na cásanna. Tuairiscíodh go luath tar éis a thabhairt isteach sna 1970idí gur fheabhsaigh sé an libídeo fireann i mionlach na n-othar, ach meastar nár de bharr an druga ach de bharr an fheabhsaithe sna hothair é sin, agus is cinnte go bhfuil sé neamhéifeachtach mar afraidíseach.
Olympia, Washington
Is í Olympia príomhchathair stát Washington, SAM. Is í Olympia príomhbhaile Chontae Thurston chomh maith. Tá 46,478 duine ina gcónaí ann, de réir daonáireamh na bliana 2010.
Sainmharc
Marc oifigiúil a bhuailtear ar gach earra nua-aoiseach óir, airgid, agus (ó 1975) platanaim a dhéantar in Éirinn, Sasana is Albain. Déantar an miotal a mheasúnú chun a chaighdeán nó a cháilíocht a thomhas, agus cuireann an sainmharc sin in iúl. Bíonn a shainmharc féin ag gach oifig measúnaithe. Tá an córas mar seo ó 1300 nuair a rinne an rí forógra nár cheadaithe don ghabha aon earra a chur amach as an gceárta go raibh sé measúnaithe is sainmharcáilte le ceann liopaird.
Ón mbliain 1730 ar aghaidh tugadh marc breise isteach, flor Hibernia. Stampa dleachta a bhí ann an chead lá agus i gceann na haimsire aithníodh ina mharc speisialta é ag comhlact Gaibhne Óir Bhaile Átha Cliath. Idir 1807 agus 1890 cuireadh ceann an mhonarc ar an mbonn chun dleacht bhreise a chur in iúl.
Skelton-in-Cleveland
Is baile suite i Yorkshire Thuaidh é Skelton-in-Cleveland.
Gary Holton
B'aisteoir Sasanach é Gary Frederick Holton (a rugadh ar an 22 Meán Fómhair 1952 agus a fuair bás ar an 25 Deireadh Fómhair 1985).
Ceallailíteas
Athlasadh an fhíochán tacaíochta a thacaíonn le horgáin is struchtúir na colainne, mar thoradh ar ionfhabhtú baictéarach de ghnáth. Is féidir go dtarlóidh sé i ndiaidh gortaithe nó obráid máinliachta. Is féidir go mbeidh sé baolach, mar shampla má théann an t-ionfhabhtú isteach in imshruthú na fola nó má ionfhabhtaíonn orgáin chóngaracha. Is gá é a chóireáil le frithbheathach cuí.
Slán an tSamhail
Nath Gaeilge, ar dócha gur leagan de nath idirnáisiúnta é, is ea Slán an tSamhail. Féach an sliocht seo ó An Béal Beo le Tomás Ó Máille.
Má bhíonn tú ag cur síos ar ghortú, nó drochlot a bhain do dhuine agus má thaispeánann tú an geadán ar do chois nó ar do láimh féin, 'slán an tsamhail ' a déarfá; 'fuair sé drochiarraidh anseo sa lorga, slán an tsamhail. Tá leagan de le fáil sa Bhéarla, mar atá '(God) save the mark)'. Tá an nath ag Shakespeare i Romeo and Juliet ''I saw the wound, I saw it with mine eyes- God save the mark ! — here on his...
Felin-fach, Powys
Is sráidbhaile agus pobail i Powys, sa Bhreatain Bheagé Felin-fach, uaireanta Felinfach. Tá an sráidbhaile suite amach ó mhórbhealaigh an A470 soir ó thuaidh ó Aberhonddu. clé|mion|250x250px| Felinfach Láir. Seachas sráidbhaile Felinfach, cuimsíonn an pobal sráidbhailte Llanfilo, Tredomen, Llandyfalle agus Llandyfaelog Tre'r Graig. Bhí daonra 585 sa bhliain 2001.
Deirtear go dtugann an Prionsa Charles cuairteanna rialta ar an teach mór in aice le Felin-fach, agus go bhfuil seachbhóthar tógtha ar an A470 chun a phríobháideacht a chinntiú.
Déanann James Evans (Coimeádach) ionadaíocht ar an gceantar seo i Senedd Cymru agus Fay Jones (Coimeádach) i bParlaimint na Ríochta Aontaithe.
Monte Cassino
clé|250px|mion|Monte Cassino Is abtheach suite san Iodáil é Monte Cassino.
Risteard Ó hÓgáin
Is iománaí é Risteard Ó hÓgáin, nó Richie Hogan mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 8 Lúnasa 1988. Is as Contae Chill Chainnigh é. Bhain sé gradam 'all star' amach sna blianta 2011, 2014, 2015 agus 2016.
Skipton
Is baile suite i Yorkshire Thuaidh é Skipton.
Trífhluairíd chlóirín
Is comhdhúil idirhalaigine í trífhluairíd chlóirín leis an bhfoirmle ClF 3. Comhdhlúthaíonn an gás gan dath, nimhiúil, creimneach agus an-imoibríoch seo go leacht buí bán-uaine, an fhoirm ina ndíoltar é go minic (faoi bhrú ag teocht an tseomra). Is díol spéise an chomhdhúil go príomha mar chomhpháirt i mbreoslaí roicéad, in oibríochtaí glantacháin gan plasma agus eitseála sa tionscal leathsheoltóra,  i bpróiseáil breosla in imoibreoir núicléach,  agus in oibríochtaí tionsclaíocha eile.
Saisimí
mion|Saisimí traidisiúnta Is éard is saisimí ann ná iasc amh Seapánach, gearrtha i slisní, a fhaightear i bproinntithe mar shócamas. I measc na n-iasc coitianta chuige tá tuinnín, bran na farraige, leadóg, scuid, octapas is sliogéisc. Itear iad blaistithe le hanlann soighe is mustard glas. Nuair a bhíonn slisní éisc aimh ar ranna beaga ríse beirithe, tugtar súisí air.
Richard Wallace, 1ú Bairnéad
Ba bhailitheoir ealaíne agus Francbhách Briotanach é Sir Richard Wallace, 1ú Bairnéad (21 Meitheamh 1818 – 20 Iúil 1890), de Sudbourne Hall i Suffolk, Teach Hertford i Londain, de Chaisleán Aontroma, Contae Aontroma, de 2 Rue Laffitte, Páras, agus den Château de Bagatelle i bPáras. Bunaithe ar an Return of Owners of Land, 1873, bhí sé ar an 24ú fear ba shaibhre sa Ríocht Aontaithe, agus an 73ú úinéir talún ba mhó, a raibh 72,307 acra aige san iomlán, le luach bliantúil iomlán de £ 86,737. Ina theannta sin, bhí maoin luachmhar aige i bPáras agus ceann de na bailiúcháin ealaíne príobháideacha is mó ar domhan, ar thug a bhaintreach cuid de, ar a dtugtar an Wallace Collection anois, ar Rialtas na RA, de réir a mhianta.
Bunús eitneach agus óige
Bheadh athair nádúrtha Richard, an 4ú Marcas Hertford, a bhfuil a chéad ainm faighte aige ina dhiaidh, 18 mbliana d’aois nuair a rugadh é, agus ceapann Burns (2008) gur bhuail sé le hAgnes i mBrighton agus é ar seirbhís sa 10ú Reisimint de chuid na hUsár. Níor phós sé riamh agus b'é Risteard an t-aon duine sleachta a bhí aige.
Mar sin féin, measadh roimhe seo go bhféadfaí (mar atá ráite in Dictionary of National Biography, 1900) gur leathdheartháir útarach an 4ú Marcas é, agus é ina mhac ag athair anaithnid de Mharia Emilia Fagnani, Banmharcas Hertford ( 1771–1856) (“Mie-Mie”), bean scartha Francis Charles Seymour-Conway, 3ú Marcas Hertford (1777–1842) agus máthair an 4ú Marcas. Níos déanaí sa saol, i ndiaidh 1870 le linn a chás cúirte a bhain lena oidhreacht chonspóideach ón 4ú Marcas, dhiúltaigh Richard an deis a bhunús a chur ar thaifead poiblí, ag rá nach raibh i gceist ach "he had been brought from London to Paris in 1825 aged 7 with his nurse". Tá sé taifeadta, áfach, sa chomhfhreagras atá fágtha gur thug an 4ú Marcas le fios "the most solemn assurance that he was not Mr. Wallace's father", do a chol ceathrair, gaol i bhfad amach, an 5ú Marcas Hertford. Is féidir nach raibh a fhios ag Wallace féin an fhírinne. Mar sin féin, fuair sé amach ag pointe éigin gurbh é Wallace ainm réamhphósta a mháthair, agus ar 21 Aibreán 1842, in aois a 24, baisteadh é san Eaglais Anglacánach sa Rue d’Aguesseau i bPáras faoin sloinne Wallace, leis an teastas baiste ag taifeadadh go simplí gurbh é Wallace ainm a thuismitheoirí. As sin amach tugadh Risteard Wallace air.
Bog go dtí an Fhrainc
Sa bhliain 1825, in aois a seacht mbliana d'aois agus ar a dtugtar "Richard Jackson", d'fhág a mháthair Agnes Jackson i bPáras é faoi chúram agus oideachas "Mie-Mie", máthair an 4ú Marcas, a raibh cónaí uirthi ag 1. Rue Taitbout, 50 méadar ó theach a mic ag 2 Rue Laffitte. Bhí Risteard ina chónaí le Mie-Mie ar feadh na seacht mbliana déag ina dhiaidh sin go dtí 1842 (dhá bhliain tar éis dó a mhac féin a bheith aige lena mháistreás) agus d’fhorbair an bheirt dáimh ar leithl. Luaigh an 4ú Marcas ina uacht an cineáltas a léirigh Risteard dá mháthair. Thagair sé di mar "Aunt" agus thug sí "Dear Nephew" air. B’fhéidir go raibh an dlúthchaidreamh seo séalaithe toisc go raibh an bheirt acu neamhdhlisteanach. Ba iníon nádúrtha í Mie-Mie don 4ú Diúc Queensbury ag a máistreás Iodálach. "They both suffered the stigma of illegitimacy, at a time when bloodlines in humans were as important as in horses. They both had to endure whispered gossip the moment they turned their backs, and the trail of scandal wherever they went" (Fairweather, 2021). I bhfad i ndiaidh a báis chuir Wallace séadchomhartha in airde do Mhie-Mie i Séipéal Sudbourne (an t-aon cheann a bhí ann do Hertford le 120 bliain ina chónaí ann) i bhfoirm na fuinneoige soir le gloine dhaite a thaispeánann Máire Mhaigdiléana, an striapach a nigh cosa Íosa le hola, ach bhí sí ar an gcéad duine freisin chun aiséirí Íosa Críost a dhearbhú, rud a cheap Fairweather (2021) a bhí  "an intentional reference to Mie-Mie’s circumstances".
Gairm
Caitheadh an chuid is mó dá óige agus é ina fhear óg i bPáras, "where as Monsieur Richard he became a well-known figure in French society and among those who devoted themselves to matters of art". Cheap an 4ú Marcas é ina rúnaí agus ina ghníomhaire dó, ar thuarastal £500, a méadaíodh ina dhiaidh sin go £ 1,000. Sa cháil seo d'éirigh sé ina shaineolaí ar shaothar a mheasúnú, a luacháil agus a cheannach don bhailitheoir cáiliúil. Sula raibh sé daichead bhí a bhailiúchán ealaíne mór féin aige lena n-áirítear objets d’art, cré-umhaí, eabhair agus mionsamhlacha, bailiúchán a dhíol sé go brabúsach i bPáras in 1857, chun fiacha a íoc.
Oidhreacht
Sa bhliain 1870 fuair a athair an 4ú Marcas bás gan sliocht dlisteanach, agus aistríodh na teidil agus na heastáit sainoidhrithe a bhain leis, lena n-áirítear Ragley Hall i Warwickshire agus Sudbourne, chuig col ceathrar fireann i bhfad amach, a rinneadh an 5ú Marcas. Mar sin féin fuair Wallace eastáit neamhshainoidhreach a athar agus bailiúchán fairsing d’ealaín na hEorpa le hoidhreacht.
Lios na gCearrbhach, Tuaisceart Éireann
mion| Teach Wallace, Lios na gCearrbhach, a thóg Wallace mar áit chónaithe aige, agus dá mhac, ach ba bheag úsáid a baineadh as. mion| Cuimhneachán Wallace, Páirc an Chaisleáin, Lios na gCearrbhach, a cuireadh in airde sa bhliain 1892
Coláiste Pháirc Mhucrois
Is meánscoil suite i gContae Bhaile Átha Cliath é Coláiste Pháirc Mhucrois. Scoil de chuid an Oird Dhoiminicigh atá inti.
Scoil Ríoga Chabháin
Is meánscoil í Scoil Ríoga an Chabháin suite sa Chabhán, gContae sa Chabhán, Éire. Bhí sí ar cheann de scoileanna saora iomadúla a chruthaigh James I sa bhliain 1608 le oideachas a chur ar fáil do mhic na bhfeirmeoirí agus céannaithe dílis i rith Plandáil Uladh. Tá ceathre "comhscoilleana" aici: an Scoíl Rioga Ard Mhaca, í Ard Mhaca, an Scoil Ríoga Portora í Inis Ceithleann gContae Fear Manach, an Reamhscoil Ríoga Ráth Bhoth í gContae Dhún na Ngall agus an Scoil Ríoga Dún Geanainn í Dún Geanainn, gContae Tír Eóghain.
Stair
Bhí Scoil Ríoga an Chabháin ar ceann de na cúig scoileanna a bhunaithe mar páirt pleannana a cuir oideachas ar fáil go na paístí de na lonnaitheoirí cé tháinig gó Éire leis an Plandáil Uladh. Thosaigh an cairt í 1608 agus thógadh an scoil í 1611 ach réabadh an scoil dúshlaní sústasach ina céad trí chéad bhian de gnó agus bágraiodh leis dúnadh. Már sin féin, leis an céapachán de John Anderson mar príomhoide í 1924, agus a mac Douglous Anderson (1970-1989) ina dhiaidh sin, agus Ivan Bolton (1989-2009), Edward Lindsay (2009-) agus Pádraig Corley (príomhoide gníomhach, 2017-), tá féabhas tagtha go seasta leis aíseanna nua agus ardú go seasta leis rollú. Cúpla mhí roimh an athoscailt scóileanna tar éis ag dúnta mar an pándéim Covid-19 í 2020, dhearbhaigh an scoil bheadh siad ag cur a pólasai cónaí ar fionrai go brách mar costú ard agus deachracht leis ag cloigeadh srianta scaradh sóisialta.
Alumnas
Dóchtoír Thomás Sheridan - Príomhoide (1735-1738)
Críochdheighilt na hIndia
Tharla Críochdheighilt na hIndia ar an 14/15 Lúnasa 1947, nuair a deighleadh fo-chríoch na hIndia ina dhá thír nua, 'Tiarnas Phacastáin' agus 'Tiarnas India'. Bhí an tír faoi riar na Breataine go dtí sin, ach tháinig deireadh leis an Réimeas Briotanach go gasta sa bhliain 1947, agus an tír ag titim as a chéile. Tugadh Stádas Tiarnais do na tíortha nua. mion|clé|An imirce éigeantais is mó riamh i stair an domhain Níor éirigh go maith leis an chríochdheighilt; tharla sléacht as éadan. Maraíodh b'fhéidir 1-2 milliún faoi chrann smola an fhoréigin eitnigh, agus 'glanadh eitneach' ar an dhá thaobh. mion Tharla trasimirce ollmhór, imirce éigeantais; bhí 15 milliún easáitithe as a gcuid tithe, b'fhéidir, an imirce is mó riamh i stair an domhain.
Imeachtaí
De réir a chéile, le linn na 1920idí - 1940idí, mheall coincheap na Pacastáine — stát ar leith le haghaidh na Moslamach san Áise Theas — an Conradh Moslamach, páirtí pobalach a bhí ann. Chuaigh an t-intleachtóir, Sir Muhammad Iqbal agus a chuid smaointí i bhfeidhm go mór air.
Sna 1940idí, bhí Muhammad Ali Jinnah ina cheannaire ar Chonradh na Moslamach. Ghríosaigh óráidí Jinnah an teannas ciníoch, de réir a chéile. Is cosúil go raibh tromlach millteanach na Moslamach i bhfabhar na Críochdheighilte i 1947, ach ní raibh sé mar sin tamall de bhlianta roimh 1947. mion|clé|Bolscaireacht sa bhliain 1945, le B. R. Ambedkar Thug Gandhi le tuiscint go raibh sé glan i gcoinne aon phlean a dheighlfeadh an India ina dhá thír ar leith. Ach tá staraithe den tuairim inniu go raibh sé mí-ionraic.
Bhí an chuma air gur léirigh torthaí na dtoghchán don Tionól Bunreachta sa bhliain 1946 go raibh an ceart ag Jinnah ina sheasamh, ós rud é gur bhuaigh Conradh na Moslamach gach suíochán a coinníodh do thoghthóirí Moslamacha. Ghéaraigh Jinnah ar an éileamh a bhí á dhéanamh aige, ionas gur éiligh sé stát lán-neamhspleách lán-cheannasach, scoite ón India.
Nuair a shocraigh rialtas na Breataine go dtarraingeodh sé siar go tapa ón India i 1947, bhí Jinnah agus an Conradh in ann a gcuid éileamh a dhaingniú, i mí Lúnasa na bliana sin. Bhí Moslamaigh ina gcónaí san India le fada an lá, in éineacht le Hiondúigh agus le Suícigh. Ach bhí an fanaiceacht chreidimh ann i gcónaí ag an am céanna. Bhí an teannas ag cur thar maoil i 1947. Tharla sléacht as éadan; maraíodh b'fhéidir milliún faoi chrann smola an fhoréigin eitnigh.
Iarmhairtí
Tá an nimh san fheoil ag an India agus an Phacastáin dá chéile ó 1947. Tharla armrás ar feadh na mblianta agus iomadú na ndiúracán balaistíoch.
Tháinig críochdheighilt na hIndia salach ar an aisling a bhí ag Mahatma Gandhi don tír.
Ceiliúrtar Lá na "Saoirse" sa Phacastáin inniu ar an 14 Lúnasa gach bliain.
Tadcaster
deas|250px|thumb|Tadcaster Is baile suite i Yorkshire Thuaidh é Tadcaster.
Féidhlimidh Mac Daill
Sa Rúraíocht, b'athair Dheirdre é Feidhlimidh Mac Daill (Sean-Ghaeilge Feidlimid mac Daill).
Ba bhard é i gcúirt an rí, Conchúr mac Neasa. Ar lá breithe Dheirdre, rinne príomhdhraoi an rí, Cathbhadh, a thuismeá cinniúnach fúithi.
Leá iomlán
Eachtra thubaisteach in imoibreoir núicléach. Má chailltear rialú ar fhuascailt an fhuinnimh theirmigh, méadaíonn teocht an chroíleacáin go leánn na slata breosla. Is féidir go sceithfear ábhair an-bhaolacha radaighníomhacha amach sa chomhshaol, agus é sin go pléascach.
Steve Jobs
clé|mion|213x213px|1969 Homestead High School. Ba chomh-bhunaitheoir agus príomhoifigeach feidhmiúcháin Apple é Steven Paul Jobs (24 Feabhra, 1955 - 5 Deireadh Fómhair, 2011 ). Ba cheann de na daoine ba thábhachtaí é i gcur chun cinn an ríomhaire phearsanta ó na 1970idí go dtí lá a bháis. Níl aon amhras ach gur duine eisceachtúil a bhí ann is gur thuig sé cumhacht agus féidearthachtaí na teicneolaíochta digití. clé|mion|194x194px|1972
Saol
D'éirigh le Jobs tírdhreach na teicneolaíochta a athrú ó bhonn cúpla babhta i rith a shaoil. Tháinig an Apple II, ceann de na chéad micriríomhairí, amach i 1977 agus an Macintosh i 1984, Next i 1988 agus an iMac i 1998.
Tháinig Steve Jobs ar ais mar phríomhoifigeach feidhmiúcháin i 1997 agus thosaigh sé ar líne táirgí an chomhlachta a athstruchtúrú. Stiúraigh Jobs Apple sa tréimhse thorthúil ó 1997 go 2011. I 1998 bhí an-rath ar an iMac, go háirithe don dearadh tréshoilseach. D'eisídís an iPod, seinnteoir ceoil digiteach, i 2001 clé|mion|2007|alt=|214x214pxDhíol Jobs an chéad ifón sa bhliain 2007, le daoine nuair nach raibh ach raon sách measartha ag an bhfón agus nuair nár sheas an cadhnra ach leath lae.
Thug Jobs an iPad isteach sa bhliain 2010.
Mar chuid den ghnó, bhunaigh Jobs iTunes - atá anois ar an siopa ceoil is mó ar domhan.
Disney
Ba phríomhoifigeach feidhmiúcháin Pixar é freisin go dtí gur cheannaigh Disney an comhlacht sin. Ba é an scairshealbhóir ba mhó a bhí ag Disney agus, mar gheall air sin, ba bhall de bhord stiúrthóirí Disney é.
Bás
Bhuail ailse phaincréis Jobs. Ar 24 Lúnasa 2011 d'éirigh Jobs as a phost mar phríomhoifigeach ag Apple. D'éag sé ar 5 Deireadh Fómhair 2011.
An Ídis
Is teanga idirnáisiúnta shaorga í an teanga Ídis (nó Ido). Tá sí cosúil le (agus bunaithe ar) Esperanto. Tá formhór na bhfocal sa teanga bunaithe ar an Laidin, ar an nGréigis, ar an bhFraincis, ar an nGearmáinis agus ar an mBéarla.
Naisc sheachtracha
thumb|164px|left|Lógó na hÍdise
Liosta de charachtair Red Rock (2016)
Sobaldráma Béarla atá á chraoladh ar TV3 ó 7 Eanáir 2015 ar aghaidh é Red Rock. Is liosta na gcarachtar é seo a bhí ar Red Rock den chéad uair sa bhliain 2016.
D.I. Lonergan
Rinne D.I. Lonergan (Mark Doherty) 6 Eanáir, 2016.
Joe Fallon
Rinne Joe Fallon (Johnathon Byrne) 7 Feabhra, 2015.
Sáiste
Tor cumhra a fhásann suas le 0.5 m ar airde, dúchasach do dheisceart na hEorpa. Na gais óga cearnach; na duilleoga ubhchruthach gasach roctha maoth, ina bpéirí urchomhaireacha; na bláthanna 1-2 cm ar leithead, scothchorcra déliopach, cochall ar an liopa uachtarach. Saothraítear go fairsing mar luibh chócaireachta is leighis é. Fástar saghsanna le duilleoga corcra is ildathacha mar mhaisiúchán.
Thirsk
deas|250px|thumb|Thirsk Is baile suite i Yorkshire Thuaidh é Thirsk.
Van Gend en Loos v Nederlandse Administratie der Belastingen
mion|Comhlacht Van Gend & Loos, [[Maastricht]] Thug Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh a breithiúnas i gCás 26/62, Van Gend en Loos v Nederlandse Administratie der Belastingen ar an 5 Feabhra 1963. Ardaíodh cánacha san Ísiltír, agus chuir an comhlacht iompair, Van Gend en Loos, go láidir i gcoinne.
Breithiúnas
clé|mion|177x177px|[[fáinne eochrachaː comhlacht Van Gend & Loos]]Leag an Chúirt síos an prionsabal i ndlí Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa (dlí an Aontais Eorpaigh anois) a thugtar "éifeacht dhíreach" air sa lá atá inniu annː Is féidir le forálacha den Chonradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh (a thugtar an Conradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh air anois), a chuireann dualgais ar na Ballstáit, cearta a chruthú ar mhaithe le daoine nádúrtha nó dlítheanacha. Mar sin, tá sárú ar chearta na saoránach inchaingne.
Chomh maith leis sin, bíonn daoine in ann a bheith ag brath ar na cearta sin os comhair na gcúirteanna agus binsí náisiúnta.
Tháinig feabhsú cearta go díreach de bharr an cháis, ar mhaithe leis na gnáthshaoránaigh de chuid an AE.
Breithiúna
De réir na fianaise atá ar fáil, bhí Robert Lecourt agus Alberto Trabucchi chun tosaigh ar aon duine eile. Dealraíonn sé gur sa mhionlach a bhí André Donner, a bhí i bhfabhar cur chuige i leith na héifeachtaí dlí fhorálacha na gConarthaí, a bhí ní ba choimeádaí ná an seasamh a thaitin le formhór na Cúirte.
T. S. Ó Maoildeirg
Is iománaí é T. S. Ó Maoildeirg, nó T. J. Reid mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 16 Samhain 1987. Is as Contae Chill Chainnigh é. Bhain sé gradam 'all star' amach sna blianta 2012, 2014 agus 2015.
Ooooooohhh.... On the TLC Tip
Is albam le TLC é Ooooooohhh.... On the TLC Tip. Scaoileadh é ar an 25 Feabhra, 1992.
Clár
Is iad seo na hamhráin:
Ceallalóid
deas|150px|thumb|Ceallalóid An plaisteach cumarsáideach is luaithe a tháinig ar an margadh (c 1865-1869). Níotráit cheallalóis, plaistithe le camfar, ab ea é. An-chobhsaí ó thaobh toisí de, agus úsáideadh ar feadh i bhfad é le haghaidh scannán fótagrafach, in ainneoin a inlastachta baolaí, fiú nuair a bhí plaistigh nua in oiriúint don ghnó sin. Faoi dheireadh ceapadh aicéatáit cheallalóis a bhfuil a toisí an-chobhsaí is nach bhfuil inlasta, agus cuireadh í seo in ionad na ceallalóide i scannáin fhótagrafacha.
Abhainn na Gaillimhe
Abhainn ghairid a cheanglaíonn Loch Coirib le cathair na Gaillimhe agus Cuan na Gaillimhe in iarthar na hÉireann í Abhainn na Gaillimhe nó An Ghaillimh (i mBéarla River Corrib agus i mBéarlachas, Abhainn na Coiribe nó an Choirib). Níl ach aistear tuairim is 15km inti, ach tá iascaireacht bhreá ar an loch agus san abhainn. Bhíodh an t-ainm Loch Oirbsen ar an loch sa sean-am, de réir leabhar Ruaidhrí Uí Fhlaithbheartaigh ó 1684.
The Irish Citizen
Sna 1910idí in Éirinn, bhí nuachtán dá gcuid féin ag Léig na hÉireann um Cheart Vótála do Mhná. The Irish Citizen.
Cuireadh an chéad eagrán den nuachtán  i gcló i mí na Bealtaine 1912. Bhí mana ag an nuachtán  a bhí le feiceáil ag barr an chéad leathanaigh: "‘Cearta na Saoránachta d’Fhir agus do Mhná Araon; Dualgais na Saoránachta ar Fhir agus ar Mhná Araon.’"Is iad Francis Sheehy-Skeffington (fear céile Hanna Sheehy-Skeffington) agus James Cousins (fear céile Margaret Cousins) a rinne eagarthóireacht ar an nuachtán.
Sraith cheimiceach
mion|Sraith cheimiceach Is éard atá i gceist le sraith cheimiceach ná sraith de dhúile ceimiceacha a bhfuil na saintréithe acu ag athrú de réir a chéile ag dul ar aghaidh sa tsraith. Tháinig na heolaithe ar lorg an choincheapa féin sular cuireadh an tábla peiriadach i dtoll a chéile, ach ba iad na sraitheanna seo a thug inspioráid do Dmitry Mendeleyev, an ceimiceoir Rúiseach a tharraing an chéad tábla peiriadach.
Tá an tábla peiriadach féin comhdhéanta as grúpaí is as sraitheanna den chineál seo. Is é is bunús leo ná na cosúlachtaí i gcumraíocht na leictreon sna hadaimh. Ar na leictreoin is faide amuigh san adamh atá saintréithe ceimiceacha na dúile ag brath, ós rud é gurb iad na leictreoin sin amháin - na fiús-leictreoin mar a thugtar orthu - na haon chinn a ghlacann páirt in imoibriúcháin cheimiceacha.
Seo samplaí de shraitheanna ceimiceacha an tábla pheiriadaigh:
Cuan na Gaillimhe
Cuan leathan domhain in iarthar na hÉireann atá i gCuan na Gaillimhe. Is í Gaillimh í féin an príomhchalafort ann. Ar a imeall thuaidh tá Cois Fharraige agus Conamara i gContae na Gaillimhe, agus ó dheas tá Contae an Chláir. Tá Oileáin Árann amuigh sa chuan, agus siar uathu sin, tá an tAigéan Atlantach.
Margo
Is ceoltóir Éireannach í Margo O'Donnell nó Margo (a rugadh ar an 6 Feabhra 1951) ó Chionn Caslach i gContae Dhún na nGall. Ó thosaigh sí ag ceol sna 1960idí, tá clú agus cáil uirthi in Éirinn agus sa Bhreatain, agus d'obair sí lena leithéidí Dolly Parton agus Loretta Lynn.
Cuan na Gaillimhe
Ar na bailte agus na sráidbhailte eile atá ar chósta an Chuain tá an Spidéal, Bearna, Óran Mór agus Cinn Mhara i gCo. na Gaillimhe, agus Baile Uí Bheacháin i gCo. an Chláir.
Margo
Tá a deartháir Daniel O'Donnell ina cheoltóir freisin.
Cuan na Gaillimhe
Dhá theach solais atá ar chósta an Chuain - ag Ceann Boirne ar an gcósta theas agus ar Inis Caorach, amach ó Chathair na Gaillimhe. 'Loch Lurgan' a thugtaí ar an gCuan sa tseanaimsir.
thumb|center|Cuid de Chuan na Gaillimhe mar a bhí sé le feiceáil ón [[Stáisiún Spáis Idirnáisiúnta]]
Sáithithe
Sa cheimic orgánach, téarma a chuireann síos ar hidreacarbón nach bhfuil aon nasc iolrach ann. Tagann an téarma ón gcaoi go mbíonn an t-uasmhéid hidrigine sna comhdhúile seo in aghaidh a dtoilleadh carbóin. Is hidreacarbóin sháithithe na halcáin, ach is neamhsháithithe na hailcéiní is na hailcíní. Úsáidtear an téarma maidir le tuaslagáin freisin: bíonn tuaslagán sáithithe nuair a bhíonn an t-uasmhéid den tuaslagáit ann, agus nuair a dhéantar iarracht tuilleadh tuaslagáite a mheascadh ann deascann sí go bun an tsoithigh.
Gavin Duffy
Is fear gnó Éireannach é Gavin Duffy (rugadh é ar an 29 Aibreán 1960) a bhí mar mholtóir ar chlár RTÉ Dragons' Den.
Sheas Gavin don Toghchán Uachtaránachta na hÉireann 2018. Fuair sé ainmniúcháin ag na comhairlí: An Mhí, Ceatharlach, Cill Mhantáin agus Cathair agus Contae Phort Láirge. Tháinig sí sa séú háit, deireanach, sa toghchán le 32,198 vótaí agus 2.2% de na vótaí céad rogha.
Alasdair Calum MacEoghainn
Polaiteoir agus aturnae Albanach ab ea An Ridire Alasdair Calum MacEoghainn (10 Eanáir 1875 – 29 Meitheamh 1941) a bhí ina cheannaire tionscnaimh ar an Scottish National Party (SNP) ó 1934 go 1936.
Luathshaol
Rugadh Alasdair MacEoghainn ar 10 Eanáir 1875 i gCalcúta na hIndia, mac le Robert Sutherland Taylor MacEoghainn (1839-1900), abhcóide ó Dhornach a sheirbheáil san India mar Thaifeadadóir Rangún. Fuair MacEoghainn a chuid oideachais i "Clifton College", Bristol agus in Ollscoil Dhún Éideann. Tar éis dó cáiliú mar aturnae i 1901, thosaigh sé ar a ghairm bheatha dhlíthiúil i Steòrnabhagh, sula ndeachaigh sé isteach i ngnólacht dlí Stewart Rule & Co. in Inbhir Nis, áit a raibh sé ina chomhpháirtí sinsearach ina dhiaidh sin.
Gairm pholaitiúil
Chuaigh MacEoghainn isteach sa Chomhairle Baile in Inbhir Nis i 1908, agus é ina bhall den Pháirtí Liobrálach (Ríocht Aontaithe), agus, cé gur éirigh sé as níos déanaí, cuireadh ina luí air filleadh i ndiaidh an Chogaidh Mhóir. Toghadh é ina phropaist i 1925 agus bhí an post sin aige go dtí 1931. Le linn a thréimhse in oifig, chuir an Propast MacEoghainn scéimeanna chun cinn chun sláinte agus tithíocht phoiblí Inbhir Nis a fheabhsú, agus bhí sé ina bhall de Chomataidh Foghlaim Siorrachd Inbhir Nis, agus mar Chathaoirleach ar Stiùirichean an Ospadail Rìoghail a Tuath. Bhí sé freisin ina chomhairleoir ar Shiorrachd Inbhir Nis, ag déanamh ionadaíochta ar Bheinn na Faoghla.
Bhí sé ina Cheannaire ar Chomunn Gàidhlig Inbhir Nis i 1930.
Sa bhliain, bhí MacEoghainn ar dhuine de bhunaitheoirí an Scottish Party, agus i bhfothoghchán Chill Mheàrnaig sa bhliain 1933 sheas sé mar chomhiarrthóir an Scottish Party agus an National Party of Scotland, ag teacht sa cheathrú háit le 6,098 vóta.
Ceannaireacht Pháirtí Náisiúnta na hAlban (1934-1936)
Le cónascadh an National Party of Scotland agus an Scottish Party ar 7 Aibreán 1934 chun an Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba (PNA) (Béarla: Scottish National Party (SNP)  a bhunú, toghadh MacEòghainn ina chéad cheannaire ar an bpáirtí nua. Bhí feidhmíocht an pháirtí in olltoghchán 1935 díomách agus níor bhain ach Inbhir Nis agus MacEoghainn sna hOileáin Thiar torthaí measúla amach.
D’éirigh MacEoghainn as mar cheannaire ar an PNA i 1936, nuair a tháinig Andrew Dewar Gibb i gcomharbacht air. Fuair sé bás ina theach cónaithe ar an Eilean Dubh i 1941, in aois a 66 bliain. Bhí triúr mac agus beirt iníonacha ag MacEòghainn. Chuaigh a mhac Maolchoilm isteach i bPáirtí Cumannach na Breataine Móire agus rinneadh caomhantóir mór le rá de.
Onóracha
Rinne an Rí Seoirse V ridire de in Onóracha Breithlá 1932 le haghaidh seirbhísí don rialtas áitiúil agus do shláinte an phobail in Albain. Tá MacEwen Drive in Inbhir Nis ainmnithe ina dhiaidh.
An Rómáinis
Scéal eile ar fad go bhfuil dreamanna beaga scaipthe ar fud na mBalcán agus canúintí Rómáinise á labhairt acu atá chomh difriúil leis an teanga chaighdeánach is gur féidir a rá gur teangacha ar leith iad. Is í an Aromúinis, nó an Aromáinis, an ceann is tábhachtaí acu seo, agus í á labhairt sa Ghréig agus sa Mhacadóin. Tá sí chomh breac le hiasachtaí Gréigise is nach féidir leis an Rómánach mórán adhmaid a bhaint aisti. Ní hionann gramadach an dá theanga ach an oiread. Teanga bheo bhríomhar í an Aromúinis i gcónaí, cé nach bhfuil stádas oifigiúil aici ach in aon chathair amháin sa Mhacadóin.
Canúintí
Maidir leis an Rómáinis sa chiall chúng, is minic a thugtar Dáca-Rómáinis uirthi le hí a aithint thar an Aromúinis agus na canúintí beaga scaipthe eile. Tagairt é sin do phroibhinse sean-Rómhánach na Dáicia, proibhinse a bhí suite san áit a bhfuil an Rómáin inniu, a bheag nó a mhór. Teanga shaibhir chultúrtha í inniu, agus stádas oifigiúil aici sa Rómáin, sa Mholdóiv agus i gcúige na Vóvaidíne sa tSeirbia.
Ceanada
Sa bhliain 2011 an bhí Rómainis ó dhúchas 90,300(0.3%) duine i gCeanada suas ó 78,495(0.3%) duine i 2006.
An Mholdóiv
Is í an Rómáinis an teanga oifigiúil sa Mholdóiv. Tá sí ó dhúchas ag tuairim is 76% de dhaonra na Moldóive.
An Rómáin
Is í an Rómainis an t-aon teanga oifigiúil sa Rómáin ar an leibhéal náisiúnta. Sa bhliain 2002 bhí an Rómainis ó dhúchas ag 91% de dhaonra na Rómáine.
An tSeirbia (an Vóvaidín)
Is teanga oifigiúil í an Rómáinis sa Vóvaidín. Sa bhliain 2002 bhí an Rómáinis ó dhúchas ag 29,512 (1.45%) duine sa Vóvaidín.
S.A.M.
De réir an American Community Survey 2006-2010 bhí an Rómáinis ó dhúchas 149,309 duine i S.A.M..
An Úcráin
Sa bhliain 1993 bhí an Rómáinis ó dhúchas 630,000 duine san Úcráin.
An Ungáir
Is teanga aitheanta mionlaigh í an Rómáinis san Ungáir.
An Dáicis
Bhí an Dáicis - teanga Ind-Eorpach nach bhfuilimid ró-eolach uirthi - á labhairt sa Dáicia sular bhunaigh na Rómhánaigh an proibhinse ansin. An Laidin labhartha as ar fáisceadh an Rómáinis, fuair sí cuid mhaith focal ar iasacht ó theanga na mbundúchasach, agus tá cúpla ceann acu fágtha sa Rómáinis inniu féin, ar nós brânză, cáis.
An Tionchar Balcánach
Tá na teangacha Balcánacha go léir sách cosúil le chéile - is é an téarma a úsáideann na teangeolaithe go minic ná Sprachbund, focal Gearmáinise a chiallaíonn "comhghuaillíocht teangacha". Cé nach bhfuil dlúthghaol ach ag cuid de na teangacha seo le chéile, is féidir cosúlachtaí a aithint ar ghramadach na dteangacha seo go léir de thoradh an tionchair a bhí acu ar a chéile i rith na gcéadta bliain. "Balcánachas" den chineál seo atá i gceist le saintréithe áirithe gramadúla a aithnítear ar an Rómáinis freisin: cuirtear an t-alt deimhneach le deireadh an fhocail mar a bheadh iarmhír ann: codru "coill, foraois", codrul "an choill, an fhoraois"; níl infinideach ag na briathra (ach oiread le briathra na Gaeilge, dála an scéil); agus cruthaítear an aimsir fháistineach trí úsáid a bhaint as leagan ídithe an bhriathair a chiallaíonn, go stairiúil, "is mian liom, teastaíonn uaim": voi face "déanfaidh mé" (is é face foirm an tríú pearsa san aimsir láithreach: déanann; agus tá voi bunaithe ar volo na Laidine).
Tionchar na dTeangacha Eile
Ón naoú haois déag ar aghaidh, áfach, tá na Rómánaigh ag iarraidh an teanga a "ath-Rómhánú" agus iad ag tarraingt ar an bhFraincis, ar an Iodáilis agus ar an Laidin le haghaidh téarmaí nua. Tá tionchar na Fraincise ar an teanga láidir go maith, agus dúil ag na Rómánaigh i dteanga agus i gcultúr na Fraince le fada an lá. Chuaigh a lán Rómánach go dtí an Fhrainc ar lorg na saoirse agus le teacht slán ó na cineálacha éagsúla daorsmachta a bhí ag crá a dtíre, agus bhain scríbhneoirí ón Rómáin clú agus cáil amach leis an máistreacht a bhí acu ar an bhFraincis.
Comhéadan feidhmchláir
Is éard is comhéadan feidhmchláir (Béarla: application programming interface, API) ann ná idirbhealach ríomhaireachta a thugann sainmhíniú ar idirghníomhuithe idir idirghabhálaithe bogearraí. Cineál conartha atá ann a rialaíonn na glaochanna (nó iarratais) ar féidir a dhéanamh leo, agus na rialacha a bhaineann leis an bhformáid sonraí agus an struchtúr.
Stokesley
Is baile suite i Yorkshire Thuaidh é Stokesley.
Thornaby-on-Tees
Is baile suite i Yorkshire Thuaidh é Thornaby-on-Tees.
Gearóid Aighleart
Is iománaí é Gearóid Aighleart, nó Ger Aylward mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 12 Márta 1992. Is as Contae Chill Chainnigh é. Bhain sé gradam 'all star' amach sa bhliain 2015.
Ceallalós
Is é is ceallalós ann ná polaisiúicríd struchtúrtha (C6H10O5)n a fhaightear den chuid is mó i mballaí na gceall in ábhar adhmadach is plandúil, cosúil le cadás. Is polaiméir comhdhlúthucháin glúcóis í atá isiméireach le stáirse. Príomhamhábhar páipéir. Cruthaítear díorthaigh thábhachtacha de trí eistearúchán, cuid de na grúpaí hiodrocsaile, ina measc réón (aicéatáit cheallalóis), gunnachadás (níotráit cheallalóis nó nítriceallalós). Foirm ceallalóis, sínte i leatháin thanaí thrédhearcacha, is ea ceallafán, a úsáidtear chun bia is earraí somhillte eile a phacáil.
Macropodia rostrata
Portán a ghluaiseann go mall, le colainn bheag chaol is cosa fada is ea an portán iarainn (nó portán faoilinne). Tá sé chomh fada le 4m i gcineálacha fathacha. An cholainn is na scribirlíní go minic clúdaithe le feamainn, spúinsí nó polaipí mar dhuaithníocht.
Loch Taupó
Is loch in Oileán Thuaidh na Nua-Shéalainne í Loch Taupó.(Maorais:Taupō-nui-a-Tia) Is caildéara de Bholcán Taupó í. Le achar dromchla 616 ceintiméadar cearnach aici, agus is í an loch is mó de réir achar dromchla í sa Nua-Shéalainn, agus an dara loch fionnuisce is mó de réir achar dromchla san Aigéine gheopholaitiúil tar éis Loch Murray i Nua-Ghuine Phapua. Tá Oileán Motutaiko suite i gceantar thoir theas an locha.
Carrie Underwood
Is ceoltóir, amhránaí agus aisteoir Meiriceánach í Carrie Marie Underwood (r. 10 Márta 1983). Bhuaigh sí an ceathrú sraith American Idol sa bhliain 2005.
Gradaim agus ainmniúcháin
Tá 171 ghradam buaite ag Underwood. Tá 309 ainmniúchán faighte aici.
Muiris Ó Seanacháin
Is iománaí é Muiris Ó Seanacháin, nó Maurice Shanahan mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 1 Feahra 1990. Is as Contae Phort Láirge é. Bhain sé gradam 'all star' amach sa bhliain 2015.
Céalóm
deas|250px|thumb|Céalóm An príomhchuas i gcolainneacha ainmhithe ilcheallacha is ea an céalóm (coelom), a thagann chun cinn le linn na forbartha sutheolaíche agus a dhéanann, de ghnáth, an cuas timpeall ar an bputóg i bpéisteanna ainilide, eicínideirmeacha is veirteabraigh. Tá an céalóm i láthair i moilisc is artrapóid freisin, ach laghdaithe go mór i dtoirt.
230idí RC
Breitheanna
234 RC: Marcus Porcius Cato nó Cato Censorius, státaire Rómhánach (b. 149 RC)
Eantalpacht chaighdeánach an fhoirmithe
Sa teirmidinimic, is éard is an eantalpacht chaighdeánach  ann ná an t-athrú eantalpachta nuair a fhoirmítear aon mhól de chomhdhúil óna dúile faoi dhálaí caighdeánacha, le gach substaint ina gcuid stáit caighdeánach.
Sloinne
Is éard is sloinne ann ná cuid d'ainm duine a úsáidtear i gcultúir áirithe chun muintir, pobal nó treibh an duine a léiriú.
Nósanna cultúr éagsúil
Sna teangacha Gaelacha agus i ndomhan an Bhéarla araon, tagann an sloinne i ndiaidh túsainm duine, agus tugann clann leo sloinne a athar de ghnáth. I dteangacha áirithe, an Ghaeilge san áireamh, bíonn leagan difriúil den sloinne ar iníon ná an ceann a bheadh ar mhac. Chomh maith leis sin, tá nós ann in go leor cultúr Eorpach go nglacann bean phósta sloinne a fhir chéile - b'fhéidir leagan difriúil de, mar a tharlaíos sa nGaeilge, nó an sloinne nua in éineacht lena sloinne breithe - ach tá an cleachtadh seo ag dul i léig beagán le blianta anuas. Ina lán teangacha san Áise, agus i gcodanna den Eoraip is den Afraic, cuirtear an sloinne i dtús ainm duine.
In áiteanna mar a labhraítear an Spáinnis nó an Phortaingéilis, faigheann leanbh sloinne a athar agus a mhátharsa de ghnáth. Feictear sloinnte dúbailte (nó sloinnte le níos mó codanna) i dteangacha eile freisin: sa mBéarla, mar shampla, is minic a léiríos siad uaisleacht, ar nós "Charles Mountbatten-Windsor", ainm iomlán Shéarlais III. Sa nGaeilge, is féidir ainmfhocal firinscneach a dhéanamh de go leor sloinnte trí -(e)ach a chur mar fhoirceann leis an mbunús, agus moltar é seo a dhéanamh leis an gcéad chuid de shloinne dúbailte.
Sloinnte Gaeilge
Liostaigh an tAthair Pádraig de Bhulbh ceithre shaghas déag nó sé shaghas déag de shloinnte atá le fáil sa nGaeilge. Seo iad iad:
I. Sloinnte dar tús Ó/Ua (ar brí leis 'garmhac'; ginideach agus foirm mhná pósta: Uí; foirm mhná neamhphósta: Ní), le túsainm Gaeilge sinsir. Is é seo an saghas is sine agus is líonmhaire. M.sh. Ó Briain, Ó Néill.
II. Sloinnte dar tús Ó/Ua (foirmeacha eile: féach thuas), le hainm nach túsainm traidisiúnta Gaeilge é ach ar ainm Lochlannaigh nó cur síos ar Lochlannach é de ghnáth. M.sh. Ó Bruadair, Ó Dubhghaill.
Aois na Tionsclaíochta
mion|Léiríonn 'Iarann agus Gual', 1855-60, le William Bell Scott teacht chun cinn na n-oibreacha iarainn agus guail le linn na Réabhlóide Tionsclaíche agus an innealtóireacht throm le gur féidir seo a chur i gcrích. Cuimsíonn  Aois na Tionsclaíochta athruithe na n-eagrúchán geilleagrach agus sóisialta a thosaigh timpeall 1760 sa Bhreatain Mhór agus níos déanaí i dtíortha eile, arb iad is a sainairíonna, ach go háirithe, úsáid meaisíní chumhacht-thiomáinte, mar an seol cumhachta agus an t-inneall gaile, in ionad uirlisí láimhe. .
Sloinne
Sloinnte Gaeilge
III. Sloinnte dar tús Ó/Ua (foirmeacha eile: féach thuas), le focal a dhéanas cur síos ar an sinsear ach nach é a ainm é. M.sh. Ó Gabhann, Ó hÍceadha.
IV. Sloinnte dar tús Mac nó Mag (ginideach agus foirm mhná pósta: Mhac; foirm mhná neamhphósta: Nic (ó 'iníon mhic'), le hainm traidisiúnta Gaeilge. M.sh. Mac Aodhagáin, Mac Cárthaigh.
V. Sloinnte dar tús Mac nó Mag (foirmeacha eile: féach thuas), le hainm eachtrannach ar ainm Lochlannaigh nó Normannaigh é de ghnáth. M.sh. Mac Íomhair, Mac Fheorais.
VI. Sloinnte dar tús 'a' (ón mBreatnais ab/ap, 'mac'). M.sh. a Paol, a Prís.
VII. Sloinnte dar tús Mac nó Mag (foirmeacha eile: féach thuas) le focal a dhéanas cur síos ar an sinsear ach nach é a ainm é. M.sh. Mac an tSaoir, Mac an Ridire.
VIII. Sloinnte Normannacha a úsáideas ainm an tsinsir gan réamh-mhír ná foirceann ar bith. M.sh. Ruiséal, Bairéad.
IX. Sloinnte ar aidiachtaí iad. M.sh. Bán, Beag.
X. Sloinnte dar críoch -ach, a léiríos áit dhúchais, athair altramais, srl. Faigheann siad séimhiú más bean atá i gceist. M.sh. Breathnach, Caomhánach.
XI. Sloinnte gallda de bhunús áitiúil. M.sh. de Búrca, Céitinn.
XII. Sloinnte gallda a dhéanas cur síos ar an sinsear. M.sh. de Faoit, Aingléis.
XIII. An ginideach d'áit chónaithe an tsinsir, nó de thréithe a bhí aige. M.sh. an Mhachaire, na Bríde.
XIV-XVI. Bealaigh eile le cuid de na sloinnte thuas a rá, m.sh. in ionad "de Búrca", faightear "Búrcach", "an Búrcach", agus "Mac an Bhúrcaigh" faoi seach.
Disney
Is é The Walt Disney Company nó Disney mar a thugtar air de ghnáth, ceann de na comhlachtaí siamsaíochta agus meáin is mó ar domhan. Tá sé liostaithe ar Stocmhargadh Nua-Eabhrac. Bunaíodh é ar 16 Deireadh Fómhair, 1923 ag na deartháireacha Walt agus Roy Disney mar stiúideo beochana beag. Is ceann de na stiúideonna is mó i Hollywood an lae inniu é agus tá aon pháirc téama déag, dhá pháirc uisce agus líonraí teilifíse éagsúla acu, an American Broadcasting Company nó ABC ina measc.
Tá ceanncheathrú agus príomh-áiseanna léiriúcháin Disney lonnaithe i Stiúideonna Walt Disney i mBurbank, California, SAM. Is cuid d'innéacs mheán tionsclaíoch Dow Jones é. Bhí ioncam $34.3 billiún ag an gcomhlacht sa bhliain Walt Disney World Resort, Disneyland, 2006.
Scannáin
mion|250 px|mion|clé|Stiúdeonna Disney i Burbank, California
Is bailiúchán é an Buena Vista Motion Pictures Group de na stiúideonna scannánaíochta Disney is mó agus is baill iad den ghrúpa sin na stiúideonna seo a leanas:
Peirséas (réaltbhuíon)
Is réaltbhuíon thuaisceartach í Peirséas atá ainmnithe as laoch na Gréige a mharaigh Meidiúsa. Is ceann de na 48 réaltbhuíon de chuid Tholamaes í agus is ceann í freisin de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha a nglacann an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta leo. Tá an réalta athraitheach cháiliúil dá ngairtear Algol (β Per) le feiceáil ar an réaltbhuíon seo. Agus tá radaí dhreigechith na bPeirsidí suite ar an réaltbhuíon seo chomh maith.
Príomhghnéithe
Seo iad a leanas cúpla réalta dá cuid:
Stair is miotaseolaíocht
Faightear Peirséas na miotaseolaíochta mar laoch i gceann de na miotais is cáiliúla de chuid na Sean-Ghréagacha. Má chuirtear san áireamh réaltaí níos doiléire ach infheicthe fós ag an tsúil fhornocht, léiríonn Peirséas fear agus rud cruinn ar iompar aige fad a láimhe uaidh. Timpeall na réaltbhuíne seo, feictear réaltbhuíonta eile a bhfuil baint éigin acu ó thaobh suímh agus crutha de le bunús roinnt de na miotais faoi Pheirséas: mar shampla Caiseoipé, Ceiféas, Peigeasas, Andraiméide agus an Míol Mór.
Mac leis an mbean so-mharaithe Danae agus an dia Séas ab ea Peirséas. Chuaigh sé ar lorg cinn na gorgaine Medusa mar bhronntanas pósta do Dictys, deartháir do Polydectes rí Seriphos. (Ní raibh ach seift sa lorg ó thaobh Dictys de, áfach.) Le cúnamh na ndéithe Heirméas agus Ataene, d'éirigh leis an ghorgain a mharú faoi dheireadh agus a ceann a bhreith leis. Ar a shlí abhaile dó, tharrtháil sé Andraiméide (iníon Cheiféis agus Chaiseoipé, a bhí ina rí agus ina banríon na hAetóipe) ó ollphéist mhara (.i. an Míol Mór). Le tuilleadh eolais faoi na miotas seo, féach Peirséas agus Maíomh Chaiseoipé.
Fredonia, Alabama
Is é Fredonia pobal neamhchorpraithe i gContae Chambers, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bunaíodh í sa bhliain 1915. Measadh 199 duine a bheith ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2010.
Donnchadh Ó Giolla Phádraig
Taoiseach Éireannach ba ea Donnchadh Ó Giolla Phádraig (- 1249). Bhí baint aige le hOsraí (Contae Chill Chainnigh agus Contae Laoise) agus mharaigh na “Gaill” (coilínigh Angla-Normannacha) é in éiric a ndearna sé de mharú agus de chreach ina measc.
Bhí sé de chlú air go rachadh sé ag brath na mbailte margaidh agus é i riocht bochtáin, saoir, tornóra (i.e. deileadóir), file nó ceannaí, agus cumadh burdún ina thaobh.
Comhairle Mhoireibh
Ceantar chomhairle de chuid na hAlban an Ríocht Aontaithe is ea Comhairle Mhoireibh.
Leabhar cógaisíochta
Leabhar caighdeánach i gcomhair drugaí, ag tabhairt comhairle ar ionannas, íonacht, agus aithint na ndrugaí. In an-chuid tíortha bíonn leabhar oifigiúil cógaisíochta, agus is gá go ngéillfidh gach druga a chuirfidh dochtúir ar oideas do chaighdeáin an leabhair sin.
Yarm
Is baile suite i Yorkshire Thuaidh é Yarm.
Glasra
deas|200px|thumb|Glasraí éagsúla ar díol ag an margadh. Is é is brí leis an bhfocal glasra ná planda nó cuid áirithe de phlanda a itheann daoine agus ainmhithe mar bhia, taobh amuigh den síol ar a dtugtar toradh. Ní sainmhíniú eolaíochta é seo, agus de ghnáth braitheann sé ar thraidisiún an chultúir atá i gceist.
Tugtar feoilséantóirí nó veigeatóirí ar iad siúd a itheann glasraí amháin.
TG4 Foghlaim
Acmhainn nua oideachais chlosamhairc is ea TG4 Foghlaim atá curtha in oiriúint do riachtanais scoláirí na hArdteistiméireachta in Éirinn, ach is féidir le foghlaimeoirí ag leibhéal ar bith leas a bhaint as an t-ábhar seo chun a gcuid scileanna Gaeilge a fhorbairt.
Glasra
Plandaí a itear mar bhia
thumb|right|Tráta amháin.
TG4 Foghlaim
Tá TG4 i gcomhar le hOllscoil na Gaillimhe tar éis suíomh nua físe a chur ar fáil ar www.tg4.ie/ga/foghlaim/ do dhaltaí iar-bhunscoile atá ag ullmhú do Bhéaltriail Ghaeilge na hArdteistiméireachta.
Deir Leascheannasaí TG4, Pádhraic Ó Ciardha, go bhfuil an togra seo curtha le chéile mar thoradh ar iarratais go leor atá déanta ag múinteoirí (agus a gcuid daltaí) ar an gcainéal le beagán blianta: “Is cóir agus is deas linn togra oideachasúil mar seo a sheoladh mar chruthúnas breise ar an leas poiblí a dhéanann TG4 ag cur na Gaeilge chun cinn ar fud na cruinne.”
Leagann Príomhfheidhmeannach Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge, Dónall Ó Braonáin, béim ar thábhacht an togra: “Is iontach go bhfuil taighde ceannródaíoch ar an sealbhú teanga á roinnt ar mhúinteoirí agus mic léinn ardteistiméireachta a bhuíochas d’acmhainní foghlama den chéad scoth.”
Eoghan Ó Murchú
Is iománaí é Eoghan Ó Murchú, nó Eoin Murphy mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 6 Lúnasa 1990. Is as Contae Chill Chainnigh é. Bhain sé gradam 'all star' amach sa bhliain 2016 agus 2018.
Leá na n-oighearchaidhpeanna
Tuigtear anois ó na pictiúir a fhaightear ó shatailítí go bhfuil laghdú leanúnach suntasach i bhfairsinge an oighir ag na Moil Thuaidh is Theas ó na 1970idí anuas. Is léiriú é ar fhorthéamh an Domhain, de bharr athruithe san iarmhairt cheaptha teasa san atmaisféar. Tá a fhios go dtarlaíonn a leithéid ag deireadh oighearaoise, ach ba chóir go mbeimis ag súil le tús oighearaoise nua amach anseo. Mar sin, is mór an spéis sa bhfeiniméan leáite seo mar go mb'fhéidir gur tuar é go bhfuil athruithe dochúlaithe aeráide ag tarlú. Tá 90% den oighear seo in Antartaice, agus mórchuid an fhuílligh ag an Mol Thuaidh. Tá an chuid eile ar shléibhte arda ar fud an Domhain. Sa tréimhse idiroighreach is déanaí, timpeall 125,000 bliain ó shin, tharla an oiread sin leáite do na hoighearchaidhpeanna uile gur ardaíodh leibhéal na farraige 10 m. Má leanann an forthéamh agus an leá atá ar siúl anois, meastar go n-ardóidh meánleibhéal na farraige suas le méadar sa 21ú céad, rud a bheidh tubaisteach do chóstaí ísle ar fud an Domhain, cuid acu plódaithe le daoine. Má leánn agus imíonn an taisce oighir ar na sléibhte arda, beidh sé sin tubaisteach do chuid mhaith aibhneacha móra, agus na mílte milliún daoine a bhraitheann go huile orthu.
Liosta teangacha
Seo Liosta de Theangacha ar fud fad an domhain
Carón (Miotaseolaíocht na Gréige)
Is pearsa bainte le miotaseolaíocht na Gréige é Carón.
Cairíbdis
deas|215px|thumb|Cairíbdis Is pearsa bainte le miotaseolaíocht na Gréige í Cairíbdis.
4 (albam Beyoncé Knowles)
Is é 4 an cheathrú halbam ó Beyoncé. Scaoileadh é ar an 24 Meitheamh, 2011.
Traic Liosta
Is iad seo na hamhráin:
Cairteacha
{|
Prioslóir (éadach)
mion|Leanbh ag caitheamh prioslóra Píosa éadaigh a chuirtear faoi smig linbh lena bhrollach a choinneáil glan is ea bibe, prioslóir nó bráidín.
Jordin Sparks
Is ceoltóir, amhránaí agus aisteoir Meiriceánach í Jordin Brianna Sparks (r. 22 Nollaig 1989). Bhuaigh sí an séú sraith de American Idol sa bhliain 2007.
Gradaim agus ainmniúcháin
Tá 9 ngradam buaite ag Sparks. Tá 20 ainmniúchán faighte aici.
Ceamara bosca
deas|170px|thumb|Ceamara bosca Ceamara an-simplí a bhí an-suntasach ag tús an 20ú céad chun eolas is cleachtadh praiticiúil ar an ngrianghrafadóireacht a scaipeadh i measc an phobail. Bosca dronuilleogach, ag cuimsiú rolla scannáin fhótagrafaigh, cúlaithe le páipéar is castóir seachtrach chun an scannán a chur ar aghaidh. Lionsa amháin ann le fócasú fosaithe, agus comhla don nochtadh láithreach. Ceamara mar seo ab ea ceamara bunúsach Kodak a táirgeadh den chéad uair i 1888, agus an Box Brownie a tháinig ar an margadh i 1900.
Doire Fhada
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Doire Fhada air: