cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
CLG An Gleann Rua (Luimneach)
Páirc Imeartha
Tá páirc imeartha an chlub suite sa Ghleann Rua lámh leis an séipéal agus leis an scoil náisiúnta.
Imreoirí Cailiúile
D’imir Micheál Ó Briain (Mike O’Brien) ar fhoireann Luimnigh i gcluiche ceannais Chraobh Iomána Sinsearach na hÉireann na bliana 2007. Bíonn Seán Ó Murchú (Johnny Murphy), peileadóir an chontae sna blianta dhá mhíle, ag iománaíocht leis an nGleann Rua.
Contae La Paz, Arizona
Is contae in Arizona é Contae La Paz. Tá sé suite in iarthar an stáit, ar theorainn na California. Is é 2 duine sa chiliméadar cearnach (2/km²) an dlús daonra ann. Is é Parker príomhbhaile an chontae, ach is Quartzsite an chathair is mó. Sa bhliain 2016 bhí 20,317 duine ina gcónaí ann.
Cuimsíonn an chontae Tearmann Abhann Colorado, lonnaithe in iarthar an chontae agus sna contaetha California Riverside, agus San Bernardino.
Stair
Bunaíodh Contae La Paz ar 1 Eanáir 1983, dá bhrí sin, is é an chontae dara is óige sna Stáit Aontaithe agus is óige in Arizona.
Fíorta
Is baile fearainn suite i gContae Ros Comáin é Fíorta.
Thom Tillis
Is é Thom Tillis (30 Lúnasa, 1960 ar rugadh é) seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sóisearach ó Carolina Thuaidh. Is ball den Pháirtí Poblachtach é.
Dan Keating
Ba phoblachtach agus go mór ar son Shinn Féin Poblachtach é Dan Keating (Gaeilge: Dónall Céitinn) (2 Eanáir, 1902 – 2 Deireadh Fómhair, 2007).
Nuair a d'éag sé, ba é an fear ba shine in Éirinn é (105 bliain d'aois) agus an duine deiridh a bhí ar an saol a ghlac páirt i gCogadh na Saoirse.
Roehampton
{{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is baile é Roehampton atá suite sa bhuirg London Borough of Wandsworth, Londain Theas.
Kanazawa
Croí-Chathair de chuid na Seapáine is ea Kanazawa (金沢市). Tá sí suite i lár iarthar Honshu. Tá 462,478 duine ina gcónaí i Kanazawa (daonáireamh 2010).
Darran O'Sullivan
Peileadóir is ea Darran O'Sullivan. As Contae Chiarraí dó. Imríonn sé le foireann peile an chontae. Bhí an Súilleabhánach ina chaptaen ar an bhfoireann nuair a bhaineadar Craobh na hÉireann sa bhliain 2009.
Mionn Hipeacraitéis
Mionn is ea Mionn Hipeacraitéis a ghlacadh agus a ghlacann dochtúirí suas go dtí an lá atá inniu ann ina mhionnaíonn siad cleachtadh go heiticiúil. Bíonn ar dhochtúirí an mionn a ghlacadh i roinnt tíortha. Níl ar dhochtúirí an mionn a ghlacadh in Éirinn.
Bunleagan an Mhionna
thumb|right|Giota den mhionn ó Phaipír Oxyrhynchus 2547. Is é seo a leanas bunleagan Mhionn Hipeacraitéis, sa Ghréigis agus ansin sa Ghaeilge:
Surbiton Park
Is baile é Surbiton Park atá suite sa bhuirg Royal Borough of Kingston upon Thames, Londain Theas.
Mionn Hipeacraitéis
Bunleagan an Mhionna
ὄμνυμι Ἀπόλλωνα ἰητρὸν καὶ Ἀσκληπιὸν καὶ Ὑγείαν καὶ Πανάκειαν καὶ θεοὺς πάντας τε καὶπάσας, ἵστορας ποιεύμενος, ἐπιτελέα ποιήσειν κατὰ δύναμιν καὶ κρίσιν ἐμὴν ὅρκον τόνδε καὶσυγγραφὴν τήνδε:
Rathad-iarainn na Gàidhealtachd
deas|250px|thumb|Rathad-iarainn na Gàidhealtachd Is iarnród suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Rathad-iarainn na Gàidhealtachd (Gaeilge: Iarnród na Gaeltachta).
Mionn Hipeacraitéis
Bunleagan an Mhionna
ἡγήσεσθαι μὲν τὸν διδάξαντά με τὴν τέχνην ταύτην ἴσα γενέτῃσιν ἐμοῖς,καὶ βίου κοινώσεσθαι, καὶ χρεῶν χρηΐζοντι μετάδοσιν ποιήσεσθαι, καὶ γένος τὸ ἐξ αὐτοῦἀδελφοῖς ἴσον ἐπικρινεῖν ἄρρεσι, καὶ διδάξειν τὴν τέχνην ταύτην, ἢν χρηΐζωσι μανθάνειν,ἄνευ μισθοῦ καὶ συγγραφῆς, παραγγελίης τε καὶ ἀκροήσιος καὶ τῆς λοίπης ἁπάσης μαθήσιοςμετάδοσιν ποιήσεσθαι υἱοῖς τε ἐμοῖς καὶ τοῖς τοῦ ἐμὲ διδάξαντος, καὶ μαθητῇσισυγγεγραμμένοις τε καὶ ὡρκισμένοις νόμῳ ἰητρικῷ, ἄλλῳ δὲ οὐδενί.
διαιτήμασί τε χρήσομαιἐπ᾽ ὠφελείῃ καμνόντων κατὰ δύναμιν καὶ κρίσιν ἐμήν, ἐπὶ δηλήσει δὲ καὶ ἀδικίῃ εἴρξειν.
οὐδώσω δὲ οὐδὲ φάρμακον οὐδενὶ αἰτηθεὶς θανάσιμον, οὐδὲ ὑφηγήσομαι συμβουλίην τοιήνδε: ὁμοίως δὲ οὐδὲ γυναικὶ πεσσὸν φθόριον δώσω.
οὐ τεμέω δὲ οὐδὲ μὴν λιθιῶντας, ἐκχωρήσω δὲ ἐργάτῃσιν ἀνδράσι πρήξιος τῆσδε.
ἐς οἰκίας δὲ ὁκόσας ἂν ἐσίω, ἐσελεύσομαι ἐπ᾽ ὠφελείῃκαμνόντων, ἐκτὸς ἐὼν πάσης ἀδικίης ἑκουσίης καὶ φθορίης, τῆς τε ἄλλης καὶ ἀφροδισίωνἔργων ἐπί τε γυναικείων σωμάτων καὶ ἀνδρῴων, ἐλευθέρων τε καὶ δούλων.
ἃ δ᾽ ἂν ἐνθεραπείῃ ἢ ἴδω ἢ ἀκούσω, ἢ καὶ ἄνευ θεραπείης κατὰ βίον ἀνθρώπων, ἃ μὴ χρή ποτεἐκλαλεῖσθαι ἔξω, σιγήσομαι, ἄρρητα ἡγεύμενος εἶναι τὰ τοιαῦτα.
ὅρκον μὲν οὖν μοι τόνδεἐπιτελέα ποιέοντι, καὶ μὴ συγχέοντι, εἴη ἐπαύρασθαι καὶ βίου καὶ τέχνης δοξαζομένῳ παρὰπᾶσιν ἀνθρώποις ἐς τὸν αἰεὶ χρόνον: παραβαίνοντι δὲ καὶ ἐπιορκέοντι, τἀναντία τούτων.
Mionnaím ar Apalló an Lia, ar Aescaláipias, ar Hygieia, ar Panacea agus ar na déithe agus bandéithe ar fad, agus iad mar fhinnéithe dom, go gcuirfidh mé an mionn seo agus an dintiúr seo i gcrích de réir mo chumais agus mo bhreithiúnais:
Beidh an t-ardmheas céanna agam ar an té a mhúin an cheird seo dom, mar atá agam ar mo shinsir; beidh sé ina pháirtí agam san ealaín bheatha seo; roinnfidh mé mo chuid airgid leis in am an éigin; mar bhráithre a fheicfidh mé a mhuintir, agus múinfidh mé an cheird seo dóibh más áil leo; roinnfidh mé eolas, béaloideachas agus teagasc eile le mo chlann, le clann mo mhúinteora, agus le daltaí dintiúir atá tar éis mionn an lia a thabhairt, ach ní roinnfidh mé iad le haon duine eile.
Cuirfidh mé cóir leighis ar na heasláin de réir mo chumais agus mo bhreithiúnais, ach ní chuirfidh mé riamh é chun gortú nó olc a bhaint amach. Ní thabharfaidh mé nimh do dhuine nuair a iarrfar orm é sin a dhéanamh ná ní mholfaidh mé a leithéid de chúrsa. Ní thabharfaidh mé, mar an gcéanna, peasaire do bhean chun a gin a mhilleadh. Ach coimeádfaidh mé idir mo shaol agus mo cheird go geanasach agus go naofa. Ní húsáidfidh mé an scian, fiú amháin go deimhin féin ar dhaoine a bhfuil púróga ag cur orthu, ach géillfidh mé do mháistrí na ceirde sin.
Cibé teach a rachfaidh mé isteach, rachfaidh mé chun cúnamh a thabhairt do na heasláin, agus fanfaidh mé glan ar gach olc agus gach dochar atá beartaithe, go háirithe ar drochbhail a chur ar colainneacha, idir fir agus mhná, idir daoine faoi bhanna agus shaoirsigh. Agus cibé rud a feicfidh mé nó a éistfidh mé i mbun mo ghairme, mar aon le taobh amuigh de mo ghairm fhéin i gcaidreamh le daoine eile, más rud é nach bhfuil sé ceart a spreagadh i bhfad is i gcéin, ní sceithfidh mé riamh é, agus ní nochtfaidh mé an rún beannaithe sin.
Tagairtí
Hippokratész
Paul "Bonehead" Arthurs
Is ceoltóir Sasanach é Paul Benjamin Arthurs (rugadh 23 Meitheamh 1965 i mBurnage, Manchain), agus duine de bhunaitheoirí an racghrúpa Oasis, agus giotáraí rithime an bhanna chéanna idir 1991 agus 1999. Tugtar an leasainm “Bonehead” air go minic.
Niseag
Roimh 1933
Is minic a dhírítear aird ar scéal in Beatha Cholm Cille le hAdhamhnán ina ndíbríonn an naomh arracht in Abhainn Nis (a ritheann isteach i Loch Nis), agus atá suite i 565 AD. Is fiú a thabhairt faoi deara, áfach, go bhfuil scéalta faoi arrachtaí uisce fíorchoitianta i mbeathaisnéisí na naomh.
Dar leis an staraí Albanach, David Rose, a sheol litir chuig an Scotsman ar an 20 Deireadh Fómhair 1933, ba é an chéad tagairt eile d’arracht i Loch Nis ná leabhar ón mbliain 1520 inar dúradh go raibh dragan deireanach na hAlban tar éis bháis, ach gur mhair créatúr Loch Nis.
Luaitear scéalta ón 19ú haois faoi "eich uisce" agus "tairbh uisce", nó faoi "iasc mór" agus "salamandar mór" a chonacthas i Loch Nis.
1933 agus 1934
Tharraing scéal Ollphéist Loch Nis aird an domhain den chéad uair i 1933, ar fhoilsiú curtha síos san Inverness Courier ar an 2ú Bealtaine 1933 ar radharc a fuair Mrs Aldie Mackay agus a fear céile ar phéire dronn ar dhath míl mhóir a chonacthas ag teacht aníos as an uisce tar éis clampair "ar nós dhá lachan ag troid" agus ag trasnú an locha i dtreo Ché Allt Dobharaidh. Luann taighdeoirí ar nós Dick Raynor agus Steuart Campbell go mb’fhéidir go bhfaca Mrs Mackay péire rónta, nó tonn sheasta ón long Scott II, ach dúirt Alex Campbell (scríbhneoir an ailt úd sa Courier, agus maor uisce Loch Nis) nach rabhthas cinnte go dtugadh rónta cuairt, fiú, ar an loch, agus dar le Mackay, chas an neach seo timpeall i lár an locha, rud nach ndéanfadh galtán mór. Cibé rud a chonaic na Mackays, sul i bhfad bhí na sluaite ag teacht chuig an loch chun iarracht a dhéanamh Niseag a fheiceáil, agus dá bharr sin is minic a deirtear nach raibh ann ach gimic mhargaíochta.
Tuairiscíodh i nuachtáin na hAlban agus an domhain cúpla mí i ndiaidh chuntas na Mackays go bhfaca lánúin phósta eile, mar atá, Mr George Spicer agus a bhean, as Londain, an ollphéist ag trasnú an bhóthair os cionn an locha agus iad ag tiomáint a gcarr. Chuir an scéal seo go mór le spéis an phobail san ollphéist. Níl ráite ach ag roinnt bheag daoine thar na blianta go bhfaca siad Niseag ar an talamh, ach tá mac léinn tréidliachta darbh ainm Arthur Grant ina measc, a dúirt an méid sin an bhliain dár gcionn.
Ghlac Hugh Gray, fear áitiúil, an chéad phictiúr a maítear go dtaispeánann sé an ollphéist, ar an 12 Samhain 1933. Feictear rud éigin fada dubh ar bharr an uisce, agus rud éigin bán (cáitheadh, b'fhéidir) os a chionn. Maíonn daoine a chreideann go bhfuil Niseag ann go bhfuil a ceann faoin uisce ar chlé, nó thar chraiceann an uisce ar dheis. Dar le sceiptigh, áfach, níl sa phictiúr ach madra agus bata ina bhéal, nó eala agus a ceann faoin uisce, nó madra uisce ag rolladh ar bharr an locha.
'Grianghraf an Mháinlia'
Is é seo an grianghraf is cáiliúla de Niseag, gan dabht, ach baineann an-chonspóid leis, agus glactar leis go forleathan anois gur cleas atá ann. Foilsíodh sa Daily Mail ar an 21 Aibreán 1934 é, agus dúradh gurb é máinlia Londan Robert K. Wilson a ghlac é. Is é an scéal a chreidtí ag scoláirí ar an ollphéist thar na blianta ná gur thug Wilson agus a chara Maurice Chambers a gcuid grianghraf óna dturas i dtuaisceart na hAlban do phoitigéir in Inbhir Nis lena réaladh, agus go raibh ceann agus muineál na hollphéiste le feiceáil in dhá cheann acu. Níl an 'Dara Grianghraf' chomh soiléir céanna le 'Céad Ghrianghraf an Mháinlia', a díoladh leis an Mail ar £100, agus sa dara ceann taispeántar an ceann ar tí tumadh síos arís, de réir cosúlachta.
Sa bhliain 1999, áfach, foilsíodh an leabhar Nessie – The Surgeon’s Photograph Exposed a raibh alt nuachtáin ó 1975 agus agallamh nua ann, agus admháil sa dá rud ó dhuine darbh ainm Christian Spurling gur rinne sé féin an múnla adhmad plaisteacha a fheictear i nGrianghraf an Mháinlia. Dar le Spurling, bhí a leasathair, Marmaduke Wetherell, ag iarraidh díoltas a bhaint as an Mail mar gur briseadh é as a phost mar shealgaire na hollphéiste don pháipéar sin nuair a rinne sé 'lorg coise' bréige den ollphéist. Mar sin, ceannaíodh fomhuireán bréige agus rinneadh ceann agus muineál bréige, agus ghlac Ian Wetherell, mac le Marmaduke, an grianghraf. Cara leis na Wetherells ba ea Maurice Chambers, agus cara leis-sean ba ea Robert Wilson, a dhíol an pictiúr leis an Mail. Níor míníodh an Dara Grianghraf, áfach.
Le deireadh na bliana 1934, chonacthas Niseag, más fíor, breis is trí chéad uair.
Scannán G. E. Taylor, 1938
Rinne turasóir as an Afraic Theas darbh ainm GE Taylor taifead daite de rud éigin ar "dhath na tuí" sa loch ar feadh trí nóiméad ar an 28 Bealtaine 1938. Níor cuireadh amach an scannán riamh, ach sheol Taylor é go Maurice Burton thart ar 1960 agus foilsíodh dhá stadán san Illustrated London News agus stadán amháin eile i leabhar Burton The Elusive Monster i 1960; mheas Burton nach raibh ann ach gnáthrud ar snámh.
John McLean, 1938
Chonaic fear áitiúil darbh ainm John McLean an ollphéist agus í ag slogadh rud éigin "mar a dhéanfadh broighill" ar an 28 Meitheamh 1938. Nuair a thum ceann na hollphéiste faoin uisce, chonaic sé dhá chruit agus eireaball "sé troithe ar fad".
Wotherspoon agus Taylor Stark, 1946
Agus é ar thuras i gCeanada i 1957, mhaígh propast Inbhir Nis, Robert Wotherspoon, go bhfaca sé féin agus a bhean, agus an tOirmhinneach John Taylor Stark agus a bheansan, trí dhronn sa loch i 1946, fiche slat amach ón gcladach. Dar leis, dhírigh na dronna ina dhroim fhada leibhéalta tar éis do bhradán a léim suas agus ar ais isteach san uisce os comhair na ndronn– dúirt an propast gur cheap sé gur ith an ollphéist an t-iasc.
Grianghraf Lachlan Stuart, 1951
De réir dealraimh, nuair a d’éirigh an crochtóir Lachlan Stuart ag 6:30 rn ar an 15 Iúil 1951, chonaic sé an ollphéist sa loch agus faoin am a raibh a bhean chéile agus a chara Taylor Hay tagtha ar an láthair bhí trí dhronn agus muineál fada ar bharr an uisce; tá na trí dhronn le feiceáil sa ghrianghraf a ghlac sé. Dúirt fear darbh ainm Richard Frere, áfach, gur admhaigh Stuart dó nach raibh sa phictiúr ach cúpla burla féir thirim a chuir sé san uisce mar chleas.
Grianghraf Peter MacNab, 1955
Sa phictiúr seo feictear dhá dhronn sa loch in aice le Caisleán Urquhart, ceann i ndiaidh a chéile, agus meastar go minic gur dhá ollphéist atá ann.
Giolla Brighde Ó hEódhasa
Cuireadh Giolla Brighde le filíocht, rud ba dhual dó, ó ba chine le filíocht a mhuintir. Is dealraitheach go raibh gaol éigin aige le Eochaidh Ó hEódhasa (c. 1565-1612), file clúiteach. Chaith Giolla Brighde seal dá réir i scoileanna filíochta na Mumhan, go háirithe le muintir Dhálaigh. Ina dhiaidh sin chuaigh sé le sagartóireacht i nDouai, mar a raibh sé le fáil sna blianta 1604-5. Bhain sé céim MA amach ansin agus glacadh isteach in ord San Proinsias i Lobháin sa bhliain 1607. Sa bhliain 1614 fuair sé bás ann leis an ngalar breac agus é ina ghairdian ar an gcoláiste.
Niseag
Scannán Tim Dinsdale, 1960
Ar an 23 Aibreán 1960, rinne an taighdeoir Breatnach Tim Dinsdale scannán de dhronn ag bogadh tríd an uisce, agus scannán eile de bhád iascaigh uair an chloig níos déanaí, chun an difríocht eatarthu a léiriú. In ainneoin sin, agus in ainneoin tuairisc ó JARIC (aonad fiosrúcháin an Royal Air Force) inar dúradh go raibh an dronn san fhíseán ina hainmhí beo, maíonn sceiptigh fós gur bád atá ann.
Mountain of Madness
Craoladh an dara heipeasóid déag, "Mountain of Madness", den ochtú sraith The Simpsons ar an 2 Feabhra 1997. Scríobh John Swartzwelder an eipeasóid seo. D'fhéach 9.1 milliún duine ar an eipeasóid.
Niseag
Fiosrúcháin an LNIB, 1962–1972
Bunaíodh an Loch Ness Phenomenon Investigation Bureau (LNPIB; Biúró Fiosrúcháin Fheiniméan Loch Nis), a athbhaisteadh níos déanaí mar an Loch Ness Investigation Bureau (LNIB; Biúró Fiosrúcháin Fheiniméan Loch Nis), i 1962 agus rún acu mistéir na hollphéiste a réiteach faoi dheireadh is faoi dheoidh. Níor éirigh leo, ach taifeadadh neart scannán de rudaí ar an loch, agus fiú amháin rud éigin ag teacht amach as an uisce ar talamh, ach níl an mhórchuid acu ar fáil ag an bpobal. Ceaptar nach bhfuil ann i go leor de na scannáin ach éanlaith nó sruthanna stiúrach.
Bonehead
__STATICREDIRECT__
Niseag
Acadamh na hEolaíochta Feidhmí, 1972, 1975, 2001, 2008
Shocraigh an t-eolaí Meiriceánach Robert H. Rines ó Acadamh na hEolaíochta Feidhmí cuardaigh don ollphéist, ag tosú sna seachtóidí. Úsáideadh sonóir agus ceamaraí faoi uisce chun fianaise a bhailiú; glacadh cúpla grianghraf faoin uisce ach baineann an-chonspóid leo, go háirithe leis an gceann a maíodh go dtaispeánann sé 'ceann Niseag', ach ar cruthaíodh ina dhiaidh sin go dtaispeánann sé stumpa crainn. In 2008, dúirt Rines go mb’fhéidir go raibh an t-ainmhí díofa, ach bhí teoiric eile aige chomh maith, bunaithe ar fhungais mhara a fuarthas sa loch, go mb’fhéidir go bhfuil tolláin ann idir an loch agus an fharraige, agus go mbogann an ollphéist tríothu.
Operation Deepscan, 1987
Caitheadh milliún punt ar Operation Deepscan (Oibríocht Scanadh Domhain) faoi cheannas Adrian Shine sa bhliain 1987, inar scan 24 bád Loch Nis le sonóir. Rinneadh teagmháil le trí rud mhóra gan mhíniú.
Suirbhé eDNA, 2018
I 2018, rinneadh suirbhé eDNA (DNA atá sa timpeallacht) ar Loch Nis faoi cheannas an Ollaimh Neil Gemmell ó Ollscoil Otago. Ní bhfuarthas aon DNA ó ainmhí nárbh eol dúinn roimhe sin, ach ní bhfuarthas aon DNA ó mhadraí uisce ach an oiread, agus tá a fhios againn go bhfuil siadsan ina gcónaí sa loch. Luaigh an tOllamh Gemmell go raibh a lán DNA eascann ann, agus go mb’fhéidir gur eascann ollmhór í an ollphéist.
Turasóireacht agus Margaíocht
Is siombail cháiliúil d’Albain í Ollphéist Loch Nis sa lá atá inniu ann. Dar le staidéar ó 2018, tarraingíonn scéal na hollphéiste £40.7 milliún ar a laghad don gheilleagar áitiúil an bhliain. Tá taispeántas darb ainm The Loch Ness Centre and Exhibition lonnaithe i nDruim na Drochaid. Tá neart leabhar ficsin agus neamhfhicsin faoi Niseag foilsithe thar na blianta freisin, agus feictear í i scannáin agus i sraitheanna teilifíse chomh maith.
Declan Quill
Peileadóir is ea Declan Quill. As Contae Chiarraí dó. Bhíodh sé ag imirt le CLG Coiste Chontae Chiarraí, agus imríonn sé lena chlub fós.
Béar dubh Áiseach
Is ainmhí é an béar dubh Áiseach. Mamach atá ann.
Málta i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg
Ghlac Málta páirt i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg don chéad uair sa bhliain 2003.
Cluichí Oileán 2013
Thóg na Cluichí Oileán 2013 ar siúl i Beirmiúda ón 13ú go 19ú lá de mhí Iúil na bliana sin. Ba é seo an 15ú eagrán de na cluichí.
Loch Glinne
Is baile suite i gContae Ros Comáin é Loch Glinne.
Áth Fhád
Paróiste in Éirinn is ea Áth Fhád. Tá sé suite in oirdheisceart na tíre i gContae Cheatharlach.
Rob Portman
Is é Rob Portman (19 Nollaig, 1955 ar rugadh é) seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sóisearach ó Ohio. Is ball den Pháirtí Poblachtach é.
Tolworth
Is baile é Tolworth atá suite sa bhuirg Royal Borough of Kingston upon Thames, Londain Theas.
Seileag
deas|250px|thumb|Loch Seile Is ollphéist a cheaptar a bheith ina gcónaí i Loch Seile, Comhairle na Gàidhealtachd í Niseag nó an Seileag.
Beinn Mhór (Uibhist a Deas)
Is sliabh in Albain é A' Bheinn Mhór, atá suite ar an Uibhist a Deas, Comhairle nan Eilean Siar.
Seann Eaglais Ard
Is eaglais suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Seann Eaglais Ard.
Ronan Hussey
Peileadóir is ea Ronan Hussey. As Contae Chiarraí dó. Bhíodh sé ag imirt le CLG Coiste Chontae Chiarraí, agus imríonn sé lena chlub fós, is é sin Sneem GAA.
Kawagoe
Croí-Chathair de chuid na Seapáine is ea Kawagoe (川越市). Tá sí suite i lár oirthear Honshu. Tá 343,926 duine ina gcónaí i Kawagoe (daonáireamh 2010).
An Ómaigh
Tá an baile suite idir na haibhneacha Dhroim Rátha agus Camabhann.
Stair
Bunaíodh an Ómaigh mar bhaile sa bhliain 1610. Bhí sé mar thearmann do dhaoine ó oirthear Chontae Thír Eoghain i rith na hÉirí Amach sa bhliain 1641. clé|mion|Abhainn Sa bhliain 1689, bliain Chatha na Bóinne, tháinig Séamas II go dtí an Ómaigh, ar an mbealach chun Doire. Is iad lucht tacaíochta Liam III, Prionsa Oráiste, a dhóigh an baile ina dhiaidh sin. mion|Sléacht na hÓmaí, lá cuimhneacháin 2008 Sa bhliain 1768, is é an Ómaigh a bhí mar baile do Chontae Thír Eoghain in ionad Dún Geanainn.
Sa bhliain 1852, bhí na daoine in ann taisteal go Doire agus Inis Ceithleann ar an iarnród.
20ú haois
clé|mion|Cuimhneachán I mí Lúnasa 1998, mharaigh buama de chuid an Fhíor-IRA 31 sibhialtach san Ómaigh, beirt leanbh gan saolú ina measc, agus gortaíodh 220.
Ba í seo an bhuamáil ba mheasa riamh ó thús na dTrioblóidí. Is iomaí náisiúnaí Éireannach a ghlac col leis na heasaontóirí Poblachtánacha i ndiaidh an bhuama seo.
James Lankford
Is é James Lankford (ar 4 Márta 1968 a rugadh é) seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sinsearach ó Oklahoma. Is ball den Pháirtí Poblachtach é.
Colliers Wood
Is baile é Colliers Wood atá suite sa bhuirg London Borough of Merton, Londain Theas.
Cluichí Oileán 2015
Thóg na Cluichí Oileán 2015 ar siúl i nGeirsí ón 27ú Meitheamh go 3ú Iúil na bliana sin. Ba é seo an 16ú eagrán de na cluichí.
Buamáil Deal (1989)
mion|clé|Cuimhneachánː ardán [[banna ceoil i Walmer Green]] Tharla Buamáil Deal i Kent, Sasana ar an 22 Meán Fómhair 1989. Rinne an tIRA buamáil ar bheairicí i mbaile Deal, eachtra inar maraíodh 11 ball de Bhanna Ceoil na Muirshaighdiúirí Ríoga. Maraíodh teanór, fliúiteadóir, veidhleadóir, sacsafónaí, trombónaí, trumpadóir, tiúbadóir, basúnaí, cnagcheoltóir, clairinéadóir agus fiú pianódóir snagcheoil.  Gortaíodh 21 eile. clé|mion|[[Uaimh-Binn|uaimh Mark Petch, fliúiteadóir, i mbaile Deal]] Dúirt an tIRA gurbh iad a bhí freagrach. Níor rugadh riamh ar an té a bhí ciontach.
Cat órga na hÁise
Is ainmhí é cat órga na hÁise (Catopuma temminckii, syn. Pardofelis temminckii). Mamach atá ann, cat meánmhéide atá dúchasach dona lán áiteanna in oirthuaisceart fho-roinn na hIndia agus oirthear na hÁise.
Géarchéim imirceach na hEorpa sna 2010idí
Shroich Géarchéim imirceach na hEorpa sna 2010idí a bhuaicphointe sa bhliain 2015. Sa bhliain sin, ardaíodh go tubaiste líon inimirce na inimircigh eachtrannach a bhain an tAontas Eorpach amach. Thaistil siad trasna an Mheánmhuir nó thar tír trí Eoraip thiar theas.
clé|mion|Géarchéim imirceach na hEorpa
Stair roimh 2015
mion|Géarchéim imirceach na hEorpa: De Nieuwe Kerk-Dam, 2015 thumb|léarscáil mion|17 D.F. 2013 Malta Sa bhliain 2011, mar chuid den Earrach Arabach, thosaigh éirí amach sa Libia i gcoinne réimeas Gaddafi. Feallmharaíodh Gadaffi ar 20 Deireadh Fómhair 2011. Bhí an chuid is mo den tír faoi smacht an Chomhairle Idirthréimhseach Náisiúnta de chuid na reibiliúnach, faoi cheannasaíocht na Ríochta Aontaithe agus Fraince... ar feadh cúpla seachtain. D'imigh Libia le hainrialtacht beagnach láithreach. Agus tá an ainriail i réim sa tír ó shin i leith. Dúirt Barack Obama ar an 7 Márta 2016 go raibh praiseach d'obair a bhí ann, agus chuir sé cuid den locht ar David Cameron agus Nicolas Sarkozy.
D'fhógair An Stát Ioslamach na Siria agus an Leiveaint, Cailifeacht Mhoslamach nua, san Iaráic agus in oirthear na Siria. B'shin é an chéad Cailifeacht ó ré na Otamánaigh.
2015
Faoi dheireadh 2015, tháinig isteach is amach le milliún iarrthóir tearmainn chun na Eorpa le linn na bliana; bhí cuid mhór díobh ag teitheamh ón gcogadh cathartha sa tSiria. Bhí cosaint idirnáisiúnta de dhíth orthu dá dhroim sin. Ghéaraigh ceannairí an Aontais Eorpaigh ar a n-iarrachtaí rialuithe ar theorainneacha seachtracha a neartú agus líon na n-iarrthóirí tearmainn a laghdú, trí bheith ag obair i gcomhar le stáit chomharsanachta ar nós na Tuirc e.
Imeachtaí sa bhliain 2015
Thairg Rialtas na hÉireann cabhair do Rialtas na hIodáile le géarchéim na n-inimirceach tar éis bádh breis is 850 nuair a chuaigh bád béal faoi, 85km amach ó chósta Libia i mí Aibreán 2015. Guardian
D'fhág an LÉ Niamh cósta na hÉireann ar 10ú Iúil le criú de 57, beirt oibrithe leighis ina measc. Ba í an dara bád cabhlaigh Éireannach a bhí ar dhualgais tarrthála sa Mheánmhuir ó mhí na Bealtaine.
Dúirt urlabhraí de chuid Eagraíocht Idirnáisiúnta na nImirceach Itayi Virri go raibh 2,000 inimircigh báite go dtí seo sa bhliain 2015 agus iad ag iarraidh an Mheánmhuir a thrasnú. De réir eolais ó Aireacht Intíre na hIodaíle bhí smuigléirí daoine, ón Libia den chuid is mó, freagrach as níos mó ná 100,000 inimircigh a sheoladh trasna na farraige chun na hIodáile i mbliana.
Thosaigh an bád cabhlaigh LÉ Niamh (faoi Leifteanant-Cheannasaí Daniel Wall) ag obair sa Mheánmhuir. Ar an chéad lá, tharrtháil an LÉ Niamh 98 duine ó bhád inséigthe 76 muirmhíle amach ó chósta Tripilí 265 daoine ó bhád inséigthe an lá dár gcionn
Tharrtháil an LÉ Niamh 265 daoine, 13 ban agus 8 páistí ina measc ó bháirse adhmaid amach ó chósta Tripilí. Níos déanaí an lá sin ghlac sí le 114 daoine ó MV Dignity, long de chuid Médecins sans Frontiéres. Bhí 14 de na mná ag iompar agus bean amháin, Grace, i dtinneas clainne. Rugadh a leanbh agus í ar bord agus ghlaoigh sí Destiny uirthi. Tógadh máthair agus leanbh chuig ospidéal sa tSicil agus na daoine eile go Palermo. Irish Times mion|L.E. Niamh Tharrtháil an LE Niamh 243 imirceach a bhí ag iarraidh an Mheánmhuir a thrasnú ó chósta na hAfraice. Rinneadh an tarrtháil 80 ciliméadar siar ó thuaidh de phríomhchathair na Libia, Tripilí. Tuairiscítear go raibh 183 fear, 33 bean agus 27 páistí ar bord an bháid adhmaid beag. TheJournal.ie
Níos déanaí an lá céanna, agus an 243 fós ar bord chuidigh an LÉ Niamh le tarrtháil eile ó bháirse a d´fhág cósta na Libia go luath ar maidin. Tógadh 210 inimircigh ar bord, 35 páistí ina measc. Tógadh na daoine eile ar bord long de chuid Médecins sans Frontiéres, an MV Dignity. Níos déanaí fuarthas 14 marbh i mbolg an bháid tar éis do gach duine eile a aistriú ón mbáirse. Creidtear go bhfuair siad bás de bharr aisfisce nó gur brúdh chun bháis iad. Tógadh na daoine a tarrtháladh go calafort Messina, an tSicil. Irish Times mion|17 D.F. 2013, Malta Bádh 200 imirceach sa Mheánmhuir i ndiaidh dá long iompú bun os cionn. I bPalermo na Sicile Nuacht RTÉ. Chuaigh an LÉ Niamh i gcabhair le bád iascaireachta. Tuairiscítear go raibh 700 ar bord. Lainseáil an LÉ Niamh dhá bhád inséidte ach sular shroich siad an bád chuaigh sé béal faoi san uisce. Tógadh 367 daoine agus 25 chorp ar bord ón uisce agus tá baol ann gur bádh níos mó ná 185 daoine. Bhí Dignity 1, bád de chuid Médecins sans Frontiéres (MSF), agus na longa Iodálacha an Sirio agus an Mimbelli ag cuidiú leis an tarrtháil. Newstalk
=> Éíst le Leifteanant-Cheannasaí Caoimhín Mac Unfraidh ón tSeirbhís Chabhlaigh ag caint faoin tarrtháil ar Newstalk
Ina 11ú tarrtháil ó thosaigh sí ag obair sa Mheánmhuir, phioc an LÉ Niamh1 25 inimircigh ó bhád inséidte a raibh an iomarca daoine ar bord amach ó chósta Libia. Bhí 26 ban agus 7 páistí i measc na ndaoine a tháinig ón Afraic fho-Shahárach, An Nigéir, Gána, Mailí, Tóga agus An Cósta Eabhair ina measc. Dúirt Leifteanant-Cheannasaí Caoimhín Mac Unfraidh ón tSeirbhís Chabhlaigh nár bhain gortú le héinne. Aistríodh 375 daoine eile ón long Iodálach an Mimbelli ina dhiaidh sin. Nuacht RTÉ
Fuarthas leoraí tréigthe, lámh le teorainn na hUngáire, le breis is 70 corp dreoite. 59 fear, ochtar ban agus ceathrar páistí a bhí i gcúl an leoraí, cailín bliain d'aois ina measc Nuacht RTÉ
Bhí 200 duine ar a laghad básaithe anois sa Mheánmhuir agus iad ag iarraidh an fharraige sin a thrasnú Bás Aylan Kurdi. Báthadh Aylan Kurdi, 3 bliain d'aois,  i mBodrum. Bhí íomhá nna a choirp marbh ar an dtrá i mBodrum feicthe morthimpeall an domhain agus tar éis aird a tharraingt ar ghéarchéim na dteifeach.mion|Viktor Orbán (1997) Ocht lá níos déanaí, dúirt an tAire Dlí is Cirt Frances Fitzgerald go gcuirfeadh Éire fáilte roimh 4,000 teifeach faoi Chlár Chosanta Teifeach na hÉireann. Ach ní dhearna an rialtas beart de réir a briathair; níor tháinig ach líon beag in Éirinn sa bhliain 2015.
Bhí "staid éigeandála" fógraithe ag an Ungáir (an príomh-aire Viktor Orbán agus a rialtas a bhí go mór ar an eite dheas), toisc go raibh os cionn 200,000 teifeach agus imirceach tar éis a mbealach a dhéanamh isteach sa tír i mbliana.
2016 agus níos déanaí
Lean na heachtraí ar aghaidh. Ach chaill na meáin agus an pobal suim iontu.
San Iodáil, i mí Bealtaine 2019, ceapadh Matteo Salvini de chuid Lega Nord, agus i bhfad amach ar an eite dheis, mar an tAire Gnóthaí Baile. Tharraing sé conspóid nuair a gabhadh oibrithe cabhracha sa bhliain 2019.
George Michael
B'amhránaí Sasanach é George Michael a rugadh faoin ainm Georgios Kyriacos Panayiotou  ar an 25 Meitheamh 1963. Fuair sé bás ar an 25 Nollaig 2016.
Luath Saol
Saolaíodh Michael in Oirthear Finchley, Londain, Sasana. Bhí bialann ag a athair, Kyriacos Panayiotour. Ba Cipireach Ghréagach é a chuaigh ar imirce go Sasana sna 1950idí. D'athraigh sé a ainm go Jack Panos níos déanaí. Ba dhamhsóir Shasanach í a mháthair, Lesley Angold (née Harrison; 1937-1997). Chaith Michael formhór a óige i gKingsbury, Londain, sa teach a cheannaigh a thuistí go luath i ndiaidh gur rugadh é; d'fhreastail sé ar Ardscoil Kingsbury. B'iad Yioda agus Melanie a dheirfiúracha níos sine.
Agus é sna déaga, bhog an teaghlach go Radlett, Hertfordshire. Ansin, d'fhreastail Michael ar Scoil Bushey Meads i mBushey, áit a bhuail sé le Andrew Ridgley, a bheidh mar an páirtí eile i Wham! Bhí na huaillmhian céanna acu, gairm a bhaint amach mar cheoltóirí. Bhí Michael ag buscáil in iarnród faoi thalamh Londain, ag seinnt amhráin ar nós "39" le Queen. Thosaigh sé amach mar DJ, ag seinnt ins sna clubanna agus scoileanna áitiúla timpeall ar Bushey, Stanmore agus Watford. Ansin, chruthaigh sé banna ceoil "ska" dar teideal The Executive le Ridgley, deartháir Ridgley, Paul, Andrew Leaver agus David Mortimer. Níor mhair The Executive i bhfad.
1981-1986: Wham!
Bhunaigh Michael an dísreach Wham! le Andrew Ridgeley i 1981. Shroich an chéad albam a bhí acu, Fantastic, uimhir a haon sa Ríocht Aontaithe i 1983 agus thairg sé liosta de chnagshinglí ar nós "Young Guns", "Wham Rap!" agus "Club Tropicana". Shroich a dara halbam, Make It Big, uimhir a haon sna cairteacha sna Stáit Aontaithe. Bhí singlí ar nós "Wake Me Up Before You Go-Go" (Uimhir a haon sa RA agus sna SA), "Freedom", "Everything She Wants" agus "Careless Whisper" a shroich uimhir a haon i mbeagnach 25 tír, an RA agus na SA san áireamh, agus a bhí mar an chéad singil aonarach a bhí ag Michael, ar an albam.
Chan Michael ar an gcéad taifeadadh Band Aid de "Do They Know It's Christmas?" (a bhí ag uimhir a haon ag an Nollaig i 1984 sa Ríocht Aontaithe) agus thug sé an brabús ar fad a rinne "Last Christmas" don charthanacht. Chan sé fonnadóireacht taca ar cnagshingil David Cassidy, "The Last Kiss" i 1985, chomh maith le cnagshinglí Elton John, "Nikita" agus "Wrap Her Up". Luaigh Michael Cassidy mar mhórthionchar ar a ghairm agus rinne sé agallamh le Cassidy i gcomhair an Nuachtán Ritz.
Ghin turas Wham" chun na Síne i mí Aibreán 1985, an chéad uair a thug ceoltóirí ón Iarthar cuairt ar an tSín, clúdach sna meán ar fud an domhain, agus bhí go leor de dhírithe ar Michael. Sular thug Wham! cuairt ar an tSín, bhí go leor saghas ceol coiscthe sa tír. Bhí baill ó rialtas na Síne sna lucht féachana agus labhair an láithreoir teilifíse Síneach, Kan Lijun, a chuir an seó i láthair, faoi léiriú stairiúil Wham!; "Ní raibh aon rud den saghas sin feicthe ag éinne cheana. Bhí ionadh ar na daoine óige agus bhí gach éinne ag cnagadh a gcosa. Dar ndóigh, ní raibh na póilíní sásta agus bhí eagla orthu go mbeidh círéibeacha ann." Thaifead an stiúrthóir scannáin, Lindsay Anderson, agus an léiritheoir, Martin Lewis, an turas ina scannán Foreign Skies: Wham! in China.
Nuair a bhí rath ar shinglí aonaracha Michael, "Careless Whisper" (1984) agus "A Different Corner" (1986), bhí ráflaí ann go mbeidh Wham! ag briseadh suas. Scair an dísreach go hoifigiúil i 1986, tar éis gur scaoileadar singil deireanach, "The Edge of Heaven" agus bailiúchán singil, The Final. Anuas ar seo, rinneadar ceolchoirm ar díoladh na ticéid ar fad i Staidiam Wembley, áit a thaispeánadh Foreign Skies don chéad uair. Tháinig deireadh le Wham! go hoifigiúil leis an gcnagshingil, "The Edge of Heaven", a shroich uimhir a haon ins an Ríocht Aontaithe i mí an Mheitheamh 1986.
Carrie Fisher
Ban-aisteoir Meiriceánach ab ea Carrie Frances Fisher a rugadh ar an 21 Deireadh Fómhair 1956 agus a fuair bás ar an 27 Nollaig 2016. Ba iad Eddie Fisher agus Debbie Reynolds a bhí ina tuismitheoirí aici.
Seán Clárach Mac Domhnaill
Is file Gaeilge Éireannach a bhí i Seán Clárach Mac Domhnaill as Ráth Luirc (1691–1754). Tugtar Príomhfhile na Mumhan air uaireanta. Is as Mo Ghile Mear is mó atá aithne air.
Teach Mhic Conaill
Is sráidbhaile beag suite i gContae Ros Comáin é Teach Mhic Conaill.
Kōchi
Croí-Chathair de chuid na Seapáine is ea Kōchi (高知市). Tá sí suite i lár oirthear Shikoku. Tá 340,515 duine ina gcónaí i Kōchi (daonáireamh 2010).
Pápa Pascal I
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Pascal I.
Debbie Reynolds
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Mary Frances "Debbie" Reynolds  a rugadh ar an 1 Aibreán, 1932 in El Paso, Texas. Cailleadh í ar an 28 Nollaig, 2016, an lá ina dhiaidh bháis a hiníon, Carrie Fisher.
Eastfields
Is baile é Eastfields atá suite sa bhuirg London Borough of Merton, Londain Theas.
Simpsoncalifragilisticexpiala(Annoyed Grunt)cious
Craoladh an tríú heipeasóid déag, "Simpsoncalifragilisticexpiala(Annoyed Grunt)cious", den ochtú sraith The Simpsons ar an 7 Feabhra 1997. Scríobh Al Jean agus Mike Reiss an eipeasóid seo. D'fhéach 17.7 milliún duine ar an eipeasóid.
Pat Toomey
Is é Pat Toomey (17 Samhain, 1961 ar rugadh é) seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sóisearach ó Pennsylvania. Is ball den Pháirtí Poblachtach é.
Uilliam Nuinseann
File ba ea Uilliam Nuinseann (1550 - 30 Meitheamh 1625) agus mac do Risteard Nuinseann, an t-ochtú Barún Dealbhna. Bhí sé ar dhuine de na Sean-Ghaill úd a raibh baint acu le dhá dhúchas. thumb|220px|deas|Seanchaisleán na Nuinseannach i nDealbhna, Co. na hIarmhí (1181)
Bhí sé ag déanamh léinn in Ollscoil Oxford sa bhliain 1571 agus é bliain is fiche d'aois. Ba é a dheartháir Criostóir Nuinseann, an naoú Barún, a scríobh príméar Gaeilge d'Éilís I, banríon Shasana. Bhí Uilliam pósta le Janet Marward, iníon le Walter Marward, Barún Scríne, agus sa bhliain 1580 bhí sé páirteach i gceannairc Bhealach Conglais. Nuair a cuireadh comhcheilg ina leith, siúd ó thuaidh go dtí Torlach Luineach Ó Néill agus go dtí Mag Uidhir é. Ina dhiaidh sin thug sé a aghaidh ar Albain agus ar an mór-roinn. Tugadh pardún dó nuair a d'fhill sé abhaile sa bhliain 1584.
A shaothar
Chum Uilliam Nuinseann roinnt filíochta Gaeilge, agus is léir go raibh sé oilte go maith uirthi. Deirtear gur scríobh sé filíocht Bhéarla freisin. Bhí sé mór le Giolla Brighde Ó hEódhasa, sagart agus file nótálta a cailleadh i Lováin. Sa dán Triall ó Dhealbhna cuireann sé in iúl an t-uaigneas atá air agus é ar a choimeád:
Richard Adams
Scríbhneoir Sasanach ab ea Richard George Adams a rugadh ar an 9 Bealtaine 1920 agus a fuair bás ar an 24 Nollaig 2016. Scríobh sé Watership Down sa bhliain 1972.
Lichtinstéin
Tír bheag thalamhiata is ea Prionsacht Lichtinstéin atá suite in iarthar na hEorpa. Is ball de Chomhlathas Saorthrádála na hEorpa í. Tá teorainn aici leis an Eilvéis agus leis an Ostair. Ba chuid den seanchúige Rómhánach, Raetia, í.
Tá Lichtinstéin suite i nGleann na Réine Uachtair in aice le Sliabh Alpa. Cumann an abhainn ar teorainnthoir uile. Is ceann de dá tíortha talamhiata dúbailte í.
Tá clú ag an tír mar is tearmann cánach í. Tá an tír ina ball de Chomhlachas Saorthrádála na hEorpa, an Limistéar Eorpach Eacnamaíoch agus an Limistéar Schengen, ach níl an tír ina ball den Aontas Eorpach.
An Bearnán
Is baile suite i gContae Thiobraid Árann é An Bearnán.
Meathshlabhra
San fhisic núicléach tugtar meathshlabhra ar an slabhra fada de staideanna idirmheánacha idir an radanúiclíd phríomhordúil agus an t-iseatóp cobhsaí is ceann scríbe don mheath radaighníomhach. Na dúile troma radaighníomhacha a bhíonn ar fáil sa dúlra, cosúil leis an úráiniam agus leis an tóiriam, tá siad i bhfad níos troime ná na dúile cobhsaí, agus mar sin, caithfidh siad cuid mhaith de na cáithníní sa núicléas a chailleadh leis an gcobhsaíocht a bhaint amach. Mar sin, cuireann an núiclíd throm slabhra iomlán d'ócáidí meatha di.
An t-iseatóp a dtagann meath radaighníomhach air, tugtar máthairiseatóp air, agus is é an t-iseatóp a thagann ar an bhfód de thoradh an mheatha, is é an t-iníoniseatóp. Is féidir don iníoniseatóp a bheith cobhsaí, ach sa chuid is mó de na hócáidí, is máthairiseatóp é d'iseatóp éigin eile. Tabhair faoi deara, dála an scéil, nach iseatóip iad de chuid na dúile céanna, agus mar sin, bheadh sé ní b'fhearr máthairnúiclíd agus iníon-núiclíd a thabhairt orthu.
Bíonn sé éagsúil go leor cá fhad a thógann sé ar adamh amháin meath nua teacht air i ndiaidh an mheatha dheireanaigh, ach is féidir an dóchúlacht a oibriú amach de réir an tairisigh mheatha. Tiocfaidh meath ar gach adamh aonair go spontáineach, ach má bhreathnaímid ar na hadaimh go léir a bhí ann i dtús ama, tiocfaidh meath orthu de réir dáileadh easpónantúil, e−λt, agus is é λ an tairiseach meatha san fhoirmle seo. Tá a thairiseach meatha agus a leathré féin ag gach radanúiclíd. Is ionann an leathré agus an t-am a thógann sé ar adamh as gach beirt meath radaighníomhach teacht air. Bíonn leathré na núiclídí éagsúla an-difriúil - ó chodán beag den tsoicind go dtí na mílte milliúin de bhlianta.
Is minic a bhíonn na staideanna idirmheánacha níos radaighníomhaí ná an t-iseatóp is tús don tslabhra - is é sin, bíonn siad ag meath níos luaithe, agus ag astú níos mó radaíochta. Nuair a bhainfear amach an chothromaíocht, beidh céatadán an iníoniseatóip san eiseamal ag brath ar choibhneas a leathré agus leathré an mháthairiseatóip. Sa deireadh, beidh iníoniseatóip an iníoniseatóip agus iseatóip an tslabhra go léir ann, agus gach ceann acu ag cur le radaighníomhaíocht an eiseamail. Mar shampla, ós rud é go bhfuil a leathré chomh fada, ní bhíonn an t-úráiniam féin ag astú mórán radaighníomhaíochta. An phicbhleind, áfach - an mianra as a mbaintear an t-úráiniam - tá an phicbhleind lán iníoniseatóp, agus iad i bhfad níos radaighníomhaí ná an t-úráiniam, nach bhfuil ann ach túsphointe an tslabhra.
Cineálacha
Is iad na cineálacha is coitianta den mheath radaighníomhach ná an t-alfa-mheath, an béite-mheath, an béite-mheath inbhéartach (astú an phosatróin agus an leictreonghabháil araon), agus an trasdul isiméireach. Is é an t-alfa-mheath an t-aon mheath acu seo a athraíonn maisuimhir an adaimh - baineann sé ceithre mhaisaonad de.
Is iad an trí phríomh-mheathshlabhra a aithnítear sa dúlra ná slabhra an úráiniam (arb é úráiniam a 238 a thúsphointe), slabhra an tóiriam (arb é tóiriam a 232 a thúsphointe) agus slabhra an achtainiam (arb é úráiniam a 235 a thúsphointe - tá an slabhra ainmnithe as ceann de na hiníoniseatóip). Iseatóip de chuid na luaidhe iad pointí deiridh na slabhraí seo go léir. Tháinig na heolaithe ar iarsmaí beaga de phlútóiniam a 244 agus plútóiniam a 239 sa dúlra chomh maith, agus is iseatóip phríomhordúla iad seo; mar sin, is dócha gur túsphointí iad dá meathshlabhraí féin.
Glacann na heolaithe leis go raibh slabhra eile fós ann i dtús ama, mar atá, slabhra an neiptiúiniam, ach ós rud é nach bhfuil neiptiúiniam a 237 ach 2.14 milliún bliain ar leathré, tháinig meath ar na hadaimh neiptiúiniam sa dúlra le fada, agus níl fágtha den tslabhra seo ach biosmat an dúlra, an t-iseatóp 209Bi. Chreidtí ar feadh i bhfad gurbh é biosmat a 209 ba deireadh do shlabhra an neiptiúiniam, ach fuarthas amach le déanaí go bhfuil sé radaighníomhach, siúd is go bhfuil leathré iontach fada aige (1.9 x 1019 bliain, nó 19,000,000,000,000,000,000 - 19 cuintilliún bliain - i bhfad bhfad níos mó ná aois na hollchruinne féin). Mar sin, ó thaobh na foirmiúlachta de, ní hé an biosmat seo an pointe deiridh. Is é tailliam a 205 iníoniseatóp an bhiosmait seo, agus is iseatóp cobhsaí é - mar sin, is é an pointe deiridh é. Ba é an Francach Noël Coron, agus é ag obair san Institut d'Astrophysique Spatiale in Orsay, An Fhrainc, a d'aithin sa bhliain 2003 go raibh an biosmat seo radaighníomhach.
Tá meathshlabhraí eile sa dúlra fós, cosúil le slabhra an radacarbóin (carbón a 14), ach is slabhra an-ghearr é, nó níl ann ach dhá núiclíd: an máthairiseatóp (an mháthairnúiclíd), arb é an radacarbón féin é, agus an t-iníoniseatóp (an iníon-núiclíd), nítrigin a 14, nach bhfuil radaighníomhach ar aon nós. Thairis sin, ní mór a thabhairt faoi deara gur iseatóp cosmaigineach é an radacarbón - is é sin, iseatóp a ghintear faoi thionchar na radaíochta cosmaí. Na núiclídí troma ar túsphointí iad do na meathshlabhraí móra a luadh thuas, bhí siad ar fáil sa damhna príomhaoiseach as ar foirmíodh na pláinéid. Is é sin, is iseatóip phríomhordúla iad, mar a deirtear.
Meathshlabhraí na n-achtanóideach a dtagann alfa-mheath orthu
Is éard atá sna táblaí thíos ná príomhbhealaí na sraithe. Ligtear ar lár na craobhacha nach gcloíonn ach 0.0001 % de na hadaimh leo. An fuinneamh a thugtar, is ionann é agus iomlán an fhuinnimh chinéitigh (is é is brí le fuinneamh cinéiteach ná fuinneamh gluaiseachta) a gheobhaidh na cáithníní go léir (na leictreoin, na halfa-cháithníní, na gáma-chandaim, na neoidríonónna, leictreoin Auger agus na X-ghathanna, chomh maith leis an núicléas féin, de thoradh an mheatha.
Tugann na táblaí thíos ainmneacha stairiúla na núiclídí nádúrtha chomh maith. (Ó chuaigh an chuid ba mhó de na núiclídí i sraith an neiptiúiniam i léig sa dúlra i bhfad ó shin, níor tugadh ainmneacha den chineál seo orthu.) Fuair na núiclídí na hainmneacha seo nuair a d'aithin na fisiceoirí an chéad uair mar núiclídí iad, ach ní raibh a fhios acu san am sin go fóill cén dúil a bhí i gceist. Mar sin, tá ainmneacha ann a chuirfeadh an ceimiceoir ar strae: ní iseatóip de chuid an tóiriam iad an dá chineál "méiseatóiriam", mar shampla.
Sraith an tóiriam
Tugtar sraith an tóiriam ar mheathshlabhra thóiriam a 232, iseatóp de chuid an tóiriam a bhfuil teacht air sa dúlra (taispeánann an tábla cúpla núiclíd a d'fhéadfadh teacht roimh an tóiriam seo sa slabhra, go teoiriciúil, dá mbeidís ar fáil go nádúrtha). Tá an t-achtainiam, an biosmat, an luaidhe, an polóiniam, an radón agus an raidiam ina mbaill den tslabhra seo, agus mar sin, tá iarsmaí éigin díobh le fáil san áit a bhfuil tóiriam.
Brian Mac Giolla Phádraig
I gCúlchoill in aice le Darú i Laois a bhí a mhuintir ina gcónaí, b'fhéidir. Rinneadh sagart de sa bhliain 1610, agus d'fhág sé Éire i dtús na bliana 1615, ach bhí sé ar ais sa bhaile timpeall dheireadh na bliana 1617. Ceapadh é ina bhiocáire ginearálta agus ina bhiocáire aspalda timpeall na bliana 1651. Ansin, áfach, d'imir baicle de Chromailigh anbhás air, agus fágadh a cheann in airde ar chuaille.
A shaothar
Níl friotal an fhile gan ghéire:
Tim Scott
Is é Tim Scott (19 Meán Fómhair 1965 ar rugadh é) seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sóisearach ó Carolina Theas. Is ball den Páirtí Poblachtach é. Cheap an Gobharnóir Nikki Haley don phost sa bhliain 2013 nuair a d'éirigh Jim DeMint as a phost mar sheanadóir. Fuair Scott an bua i dtoghchán speisialta an bhliain ina dhiaidh sin. Rugadh Scott in North Charleston, Carolina Theas.
Seann Triubhas
Is saghas damhsa bainte lena Garbhchríocha é Seann Triubhas.
Donnacha Walsh
Peileadóir is ea Donnacha Walsh a rugadh ar 3 Iúil 1984 i dTrá Lí i gContae Chiarraí. Imríonn sé le CLG Coiste Chontae Chiarraí agus le Cumann Peile Réalt na Mara, an Cromán.
Srath Nabhair
Is sraith nó gleann abhann suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Srath Nabhair (Béarla: Strathnaver nó Strath Naver) a ritheann ó Loch Nabhair go cósta thuaidh na hAlban. Tá úsáid níos leithne ag an téarma 'sraith' mar ainm an chúige ársa ar a dtugtar an Dùthaich MhicAoidh, a bhíodh tráth faoi smacht Chlann Mhic Aoidh agus a shín thar an chuid is mó d'iarthuaisceart Chataibh.
Buamáil NIFSL (1992)
mion|clé|Scriosadh an NIFS; tá hipearmhargadh [[Tesco ann anois.]] Tharla Buamáil NIFSL (Northern Ireland Forensic Science Laboratory) ar an 23 Meán Fómhair 1992 nuair a rinne an tIRA onsaí ar an Saotharlann Fóiréinseolaíochta i dTuaisceart Éireann ar Bhóthar Newtownbreda, Béal Feirste. Phléasc buama 1,360 chileagram ann, pléasc mhór mhillteach, agus i measc na cinn is mó riamh le linn na dTrioblóidí.
Srath Nabhair
Tá cáil ar an tsrath seo mar go raibh díshealbhuithe ar bun ann idir 1814 agus 1819. Fiú amháin, a deir roinnt go raibh na díshealbhuithe seo ar na cinn is measa riamh in Albain.
Buamáil NIFSL (1992)
Ar an dea-uair, bhi duine ar bith i gcorp an fhoirgnimh. Ach scriosadh an saotharlann. Tógadh hipearmhargadh Tesco ina áit. Bhog an NIFSL go dtí Seapark, Carraig Fhearghais. clé|mion|bóthar Newtownbreda Sa bhliain 1975, rinneadh damáiste do struchtúr an fhoirgnimh NIFSL chomh maith, nuair a phléasc buama IRA eile.
William Joyce
Ba é Lord Haw-Haw an leas-ainm a bhí ar William Joyce (24 Aibreán, 1906 – 3 Eanáir, 1946). Ba pholaiteoir faisisteach agus craoltóir bolscaireachta de chuid na Naitsíoch é, bolscaireacht a craoladh sa Ríocht Aontaithe i rith an Dara Cogadh Domhanda.
Rugadh Joyce i Nua-Eabhrac ach d'fhreastail sé ar Choláiste Iognáid i nGaillimh. Dúradh faoi William Joyce, dílseoir óg i gcathair na Gaillimhe go raibh Gaeilge líofa aige.
Chuir rialtas na Breataine chun báis é de bharr tréasa mar thoradh ar a ghníomhaíochtaí bolscaireachta i rith an chogaidh.
Tá cuntas faoi Joyce ag David O’Donoghue in Hitler’s Irish voices; the story of German radio’s wartime Irish service (1998).
Tigh Srathra
Is sráidbhaile suite i gContae Ros Comáin é Tigh Srathra. Bhí 750 duine ina gcónaí i dTigh Srathra sa bhliain 2006.
Sconna
225px|thumb|Sconna Is feiste a rialaíonn sreabh leachta nó gáis as píopa nó árthach é an sconna.
Taigh-ósta Taigh an Rígh
Is óstán suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Taigh-ósta Taigh an Rígh.
Arkansas
Is stát é Arkansas atá suite i ndeisceartach S.A.M.
Stair
Thug taiscéalaithe Francacha an t-ainm don stát. Bhí Quapaw Caddo, Seiricíoch agus Osage i measc na Meiriceánach dúchasach a bhí ina gcónaí in Arkansas cheana. Ar 15 Meitheamh 1836, d'éirigh Arkansas an 25ú stát den SAM mar stát sclábhaí. Scar Arkansas ón Aontas ar 6 Bealtaine 1861, ag cut tús leis an cogadh cathartha. Glacadh Arkansas isteach san aontas mar stát arís i Mí Meithimh na bliana 1868.
Laethanta na Bó Riabhaí
mion|Bíonn lá na seacht síon ann go minic Tugtar Laethanta na Bó Riabhaí (nó Laethanta Riabhacha) ar an dá lá deiridh de mhí an Márta, agus ar an gcéad lá d’Aibreán. Bíonn lá na seacht síon ann go minic.
Deirtear nach mbíonn an geimhreadh thart go dtí go mbíonn na laethanta riabhacha thart. Tá scéal ag baint leis na laethanta sin. Bhí bó ann uair amháin agus chuaigh sí amach sna páirceanna, agus bhí macnas uirthi. Thosaigh sí ag rith agus dúirt sí: ‘Anois tá Márta bradach beagnach imithe’.mion|seanbhóNí raibh ach dhá lá fágtha ach bhí an dá lá eile go han-olc ar fad, le gaoth chrua agus sioc, agus sneachta ann an chéad lá d’Aibreán.
Fuair Márta lá ar cairde ón Aibreán, agus do bhain siad an craiceann den tseanbhó riabhach agus sin é an fáth a mbíonn 31 lá i mí Márta, mar níor thug Márta an lá ar ais riamh do mhí Aibreáin, mar sin níl ach tríocha lá i mí Aibreán.
An scéal ar Dúchas.ie
Bhí seanbhó riabhach ann agus do bhí sí go lom agus go tarraingthe tar éis an gheimhridh, agus é faighte go dóite aici ón drochaimsir. Ach an uair a bhí sé ag teannadh le deireadh an Mhárta, bí an-áthas ar an tseanbhó riabhach, an lá a bheith faighte ar an nGeimhreadh aici, agus dúirt sí leis an Márta a dhícheall a dhéanamh.
Pé scéal é, ní foláir nó bhí sí righin, mar sheas sí amach an dá lá sin, agus bhí ardríméad uirthi an tAibreán do bheith chuici. Ach cad a rinne an Márta ach lá do lorg ar iasacht ón Aibreán, agus do lean an drochaimsear ar an tríú lá, agus cailleadh an tseanbhó riabhach bhocht an lá sin leis an bhfuacht agus an anfa.
Naisc
Leagan eile, agus scéal eile.
Mike Frank Russell
Peileadóir is ea Mike Frank Russell. As Contae Chiarraí dó. Imríonn sé le CLG Coiste Chontae Chiarraí.