cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Feilimí mac Criomhthainn
Rí na Mumhan ó 820 go 846 ba ea Feilimí mac Criomhthainn (Sean-Ghaeilge Fedelmid mac Crimthainn). Áiríodh é mar bhall de Chéilí Dé, abb Mainistir Chorcaí agus Mainistir Chluain Fearta, agus b'fhéidir ina easpag. Meastar gur naomh é de réir roinnt féilirí.
Luathréim
Le linn a luathréime, chaith Feilimí an-chuid ama ag dó mainistreacha.
Sa bhliain 830, bhí Feilimí arís i mbun mainstreacha a dhó, Mainistir Fobhair i gContae na hIarmhí an lae inniu, an t-am seo, is dócha. Chloígh sé clann Uí Bhriúin i ndeisceart na Gaillimhe sa bhliain 830, agus sa bhliain chéanna, dúradh gur mharaigh fir na Mumhan Follomhan mac Donnchadha, deartháir an Ard-Rí, Conchúr. Sna blianta 831 agus 832, scríobhadh go ndeachaigh sé i gceannas airm Laighnigh agus Muimhnigh i n-oirthear na Mí isteach, ag creachadh chomh fada ó thuaidh is Baile Shláine, agus fosta ag déanamh ruathair faoi thrí ar Dhealbhna Beathra faoi thrí, agus ag dó Chluain Mhic Nóis. Sa bhliain 833, tháinig sé ar ais go Cluain Mac Nóis á dhó, agus dhóigh sé freisin an mhainistir le Clann Cholmáin ag Darú, Contae Uíbh Fhailí. Sa bhliain 835, insítear gur mharaigh fir na Mumhan Fearghas mac Bodbhchaid, rí Carraic-Brachaidhe as Inis Eoghain i n-iardheisceart na tíre.
Barr a réime
Sa bhliain 836, ghabh Feilimí aireagal i gCill Dara ó Forindam abb Ard Mhacha, agus chuir sé an t-abb agus cuallacht Naoimh Phádraig i ngéibhinn. Sa bhliain 837, instear gur ghabh Feilimí mainistir Chorcaí, agus dusta gur chreach sé Cineál Cairbre Cruim. Sa bhliain 838, tharla tionól mór ríoga i gCluain Conaire Tommain (tuaisceart Chill Dara an lae inniu) idir Feilimí agus Niall Caille mac Aodha, rí Uí Néill an Tuaiscirt. Insítear i nAnnála Inis Faithlinn, is dócha ag tacú éileamh Mhuimhneach, gur éirigh Feilimí ina Ard-Rí na hÉireann an lá úd, agus gur ceapadh é ina abb Chluain Fearta.
Is amhlaidh gur bhain bharr a réime amach sa bhliain 840, nuair a chreach Feilimí ríochtaí na Mí agus Breá i n-oirthear na tíre, agus is gur lig sé a scíth i dTeamhraigh. Tá dán gearr le fáil sna hannála faoina eachtraí:
Treascairt
Ba neamhbhuan é a chinseal ámh, óir sa bhliain 841, chloígh Niall Caille é i mbun catha ag Magh Ochtar i gCill Dara, mar a insítear sa dán a leanas:
Bás
Is amhlaidh nár tháinig Feilimí ar ais an athuair tar éis an chliste seo agus fuair sé bás sa bhliain 847. Ní insítear sna hAnnála Uladh conas ar eag sé, ach de réir foinsí eile, maraíodh Ciarán, naomhphátrún Chluain Mhic Nóis, é mar dhíoltas as creachadh Fheilimí. Faightear i nAnnála Chluain Mhic Nóis an cur síos a leanas:
Pablo Neruda
Scríbhneoir agus file Sileach ab ea Ricardo Eliécer Neftalí Reyes Basoalto (1904 - 1973), nó Pablo Neruda mar is fearr aithne air. Rugadh é ar an 12 Iúil 1904 i gcathair Parral na Sile agus fuair sé bás ar an 23 Meán Fómhair 1973 i gcathair Santiago na Sile, faoi chúinsí amhrasacha.
Meastar gurb eisean duine desna filibh Sileacha is tábhachtaí, ar aon chéim le Gabriela Mistral, Pablo de Rokha agus Vicente Huidobro. De réir an scríbhneoir Gabriel García Márquez áfach, ba é Neruda "an file ba mhó den 20ú haois a scríobh in aon teanga."
Bronnadh Duais Nobel na Litríochta ar Neruda sa bhliain 1971.
Chomh maith leis an bhfilíocht, bhí Neruda ina thaidhleoir - do chaith sé tréimhse mar ambasadóir na Sile chun na Fraince - agus ina pholaiteoir, ar an eite chlé. clé|mion|Yo acuso - Pablo Neruda, 1948
Bás agus conspóid
D'éirigh an t-arm faoin ginearál Augusto Pinochet amach i gcoinne Allende ar 11 Meán Fómhair 1973. Ghlac Pinochet seilbh ar rialtas na Sile agus cailleadh Neruda cúpla lá níos déanaí.
Rinne na húdaráis an corp a dhí-adhlacadh i 2013. Tá an mhistéir gan fuascailt go fóill.
Friends (séasúr 5)
Craoladh an cúigiú séasúr Friends idir 24 Meán Fómhair, 1998 agus 20 Bealtaine, 1999 ag tosú le "The One After Ross Says Rachel".
Baile na hInse, Barúntacht
Is barúntacht suite i gContae na Gaillimhe é Baile na hInse.
Brunswick Park
Is baile é Brunswick Park atá suite sa bhuirg Barnet, Londain Thuaidh.
Teangacha Afráiseacha
Grúpa tábhachtach teanga cha is ea na teangacha Afráiseacha nó na teangacha Seimíteach-Cheamaiteacha a labhraítear sa Mheán-Oirthear agus i dTuaisceart na hAfraice. Is iad na foghrúpaí tábhachtacha ná:
clé|mion|322x322px
Bundúchas na dTeangacha Afráiseacha
Níl lucht an tsaineolais ar aon bharúil faoin áit a raibh cónaí ar an bpobal a raibh an chéad bhunteanga Afráiseach á labhairt acu, ach creidtear go coitianta gur tháinig an phrótatheanga ar an bhfód in Oirthuaisceart na hAfraice. Tá scoláirí áirithe, cosúil le hIgor Diakonov agus Lionel Bender, den tuairim sin: san Aetóip, tá réimse leathan teangacha fós ann inniu, agus iad á labhairt go tiubh in aice le chéile. Tá taighdeoirí eile ag áitiú gurb iad an tSahára agus cósta thiar na Muire Deirge an dá áit inar fhorbair na teangacha seo - taighdeoirí ar nós Christopher Ehret. Ceapann mionlach beag de na saineolaithe, áfach, gurb é an Leiveant is fód dúchais do na teangacha Afráiseacha. mion|322x322px Is iad na teangacha Seimíteacha an t-aon bhrainse amháin de na teangacha seo a labhraítear go fairsing taobh amuigh den Afraic. Cuid de na taighdeoirí, síleann siad go ndeachaigh dream de chainteoirí ar ais go dtí an Afraic ón Leiveant agus gur chuir siad an chéad síol leis an Amairis agus leis na teangacha Aetóipeacha eile ansin. Tá saineolaithe eile den tuairim, áfach, gurb é a mhalairt atá fíor, is é sin, gurb í an Aetóip is fód dúchais do na teangacha Seimíteacha.
Contae Charlotte, New Brunswick
Is contae i iar dheisceart New Brunswick é Charlotte. I 2011 bhí cónaí ar 26,549 duine sa chontae síos ó 26,898 duine i 2006.
Teangacha
Sa bhliain 2011 bhí Béarla an teanga is comónta i contae Charlotte agus í an mháthairtheanga do 25,015 (94.2%) duine sa gcontae, bhí Fraincis an dara teanga is comónta agus í an mháthairtheanga do 610 (2.3%) duine sa chontae. Bhí Rómáinis an teanga neamhoifigiúil is comónta agus í mar mháthairtheanga ag 155 (0.6%) duine.
Stáisiún Charraig na Siúire
Is stáisiún iarnróid de chuid Iarnród Éireann atá suite i gCarraig na Siúire i gContae Thiobraid Árann é Stáisiún Charraig na Siúire.
Béal Átha Mó, Barúntacht, Contae na Gaillimhe
Is barúntacht suite i gContae na Gaillimhe é Béal Átha Mó. Tá barúntacht eile, Béal Átha Mó, Contae Ros Comáin, ann freisin - cuid den bharúntacht seo ab ea í atá suite ar an taobh thuaidh thoir den tSuca, agus a cuireadh le Contae Ros Comáin am eicínt idir 1574 agus 1672.
Paróistí
Cuimsíonn na paróistí seo leathbharúntacht Bhéal Átha Mó i gContae na Gaillimhe :
Baile na Cille, nó Glinsce mar is fearr aithne air,
Buíbheanach, nó Gleann na Madadh mar is fearr aithne air,
Cluain Bheirn,
agus codanna de na paróistí eile seo:
Druim an Teampaill, mar a bhfuil baile Bhéal Átha Mó féin suite,
Dún Mór
Cill Fhir Iarainn, nó Bearna Dhearg mar is fearr aithne air,
agus Tuaim.
Tocantins
Is stát de chuid na Brasaile é Tocantins. Bhuaigd an stát i 1988 as an gcuid thuaisceartach Goiás agus thosaigh tógáil ar an bpríomhchathair, Palmas, i 1989. Is é Marcelo de Carvalho Miranda an Gobharnóir. Tá 1,5 mhilliún duine ina gcónaí sa stát.
Ollphanda
Tréithe
Is ón tSín an t-ollphanda atá cosúil le béar, le ceann mór cruinn, bán ach na cosa, na guaillí, an cliabhrach, na cluasa, is fáinne mórthimpeall na súl dubh.
Áitríonn an panda foraoisí bambú sna sléibhte.
Dhá speiceas atá ann. Tá an panda rua nó an panda beag ann freisin, dúchasach do dheisceart na Síne is tuaisceart Bhurma. clé|mion|Bei Bei (5 mhí) agus a mháthair Mei Xiang, Smithsonian National Zoo, Washington DC, 2022
Stair
I 2005 fuair an panda fathach gafa is sine, Mei Mei, bás i zú i nGuilin i ndeisceart na Síne ag 36 bliain d'aois.
Milton Keynes
Is baile mór i mBuckinghamshire thuaisceart, i Sasana Thoir Theas é Milton Keynes. Bhí 229,942 duine ina gcónaí sa bhaile i 2011.
Baile Uí Bhaoithín
(221.2425 ) is ea Baile Uí Bhaoithín, suíomh Chríostaí na meánaoise suite ar Leithinis an Daingin, Eire.
Suíomh
Tá Baile Uí Bhaoithínis suite 800 m (leath míle) raibh ó dheas de Bhaile an Fheirtéaraigh, ar an taobh theas de shliabh Chruach Mhárthain, ag 52.15879°N, -10.40702°W
Stair
Bhí luath-lonnaíocht Chríostaí ann sa 6ú hais AD, darbh ainm fosta Raingléis.
Cuireadh an chloch Oghaim suas mart leac uaighe c. AD 500–550. Briseadh ar oscailt an uaigh sna 1880í ar tóir óir.
I mbun tochaltán sa bhliain 1998, d'aimsíodh laindéar cloiche agus scríobán breochloiche.
Cur síos
Tá Baile Uí Bhaoithín timpeallaithe ag imfhálú ciorclach 68 m ar thrastomhas. San oirthear, tá fothrach aireagail de chloch shingil. San iarthar, tá dhá thuama ar shuíomh dhá lia os leacht.
Tá ann freisin leac croise, maisithe le Cros Mháltach, a chuireann calluragh burial ground in iúl.
I dteannta sin, tá cros chloiche ann, 123 cm ar airde.
mion|center|An leac croise (chun tosaigh) agus fothrach an aireagail.
mion|center|Radharc ar an eaglais agus reilig.
Cathair na gCat
Tá caiseal Críostaí ann díreach ó dheas den bhaile. Tá an dhá bhothán cloiche agus b'fhéidir uaimh talún. Luaitear cat crainn b'fhéidir san ainm.
Tá cloch Oghaim ann, a mholtar go dtéann sí siar go luath sa 6ú haois AD. Léitear an inscríbhinn:
Stáisiún Mhala
Is stáisiún de chuid Iarnród Éireann suite i Mala i gContae Chorcaí é Stáisiún Mhala.
Burnt Oak
Is baile é Burnt Oak atá suite sa bhuirg Barnet, Londain Thuaidh.
Stáisiún an Fhearainn Fhuair
Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite san Fhearann Fuar i gContae Chiarraí é Stáisiún an Fhearainn Fhuair.
C (Teanga ríomhchlárúcháin)
Is ceann de na teangacha ríomhchlárúcháin is tábhachtaí í C. Chum Dennis M. Ritchie agus Brian W. Kernighan í sna 1970í le rith ar ríomhairí le UNIX. Is é The C Programming Language an leabhar a scríobh siad chun an teanga a chur in áireamh. Tháinig an dara ceann amach mar gheall ar Ansi C, an caighdeán oifigiúil den teanga. Is í C an teanga ríomhchlárúcháin is coitianta le haghaidh bhogearraí córais. Tháinig c++ agus objective-c as, tá objective-c in úsáid san I-Phone.
Childs Hill
Is baile é Childs Hill atá suite sa bhuirg Barnet, Londain Thuaidh.
Church End
Is baile é Church End atá suite sa bhuirg Barnet, Londain Thuaidh.
William Smith O’Brien
Náisiúnach Éireannach agus Feisire ba ea William Smith O’Brien (17 Deireadh Fómhair 1803 – 18 Meitheamh 1864). Bhí sé ina cheannaire ar na nÉireannaigh Óga agus é i gceannas orthu in éirí amach na bliana 1848. Ciontaíodh é as tréas agus cuireadh an loch amach chun Van Diemen's Land é. D’fhill sé ar Éirinn tar éis dó pardún a fháil sa bhliain 1854. Bhí suim mhór aige sa Ghaeilge.
Saol
Rugadh é in nDrom Ólainn i gContae an Chláir. Ba é an dara mac ag an Ridire Edward O’Brien, an 4ú Bairnéad, é. Tharraing sé an sloinne “Smith” air féin nuair a fuair sé oighreacht óna mháthair, ó ba é an sloinne sin a bhí uirthi roimh di pósadh. Fuair sé oideachas Sasanach de chuid na n-uaisle ag Harrow agus ag Coláiste na Tríonóide i gCambridge.
Cúrsaí polaitíochta
Ón mbliain 1828 go dtí an bhliain bhí O’Brien ina Fheisire d’Inis, agus toghadh é mar Fheisire do Chontae Luimnigh sa bhliain 1835, suíochán a choinnigh sé go dtí an bhliain 1848.
Dee
Is abhainn sa Ríocht Aontaithe í Abhainn Dee (Breatnais: Afon Dyfrdwy). Ritheann sí tríd an Bhreatain Bheag agus Sasana, agus cruthaíonn sí roinnt na teorann eatarthu.
William Smith O’Brien
Cúrsaí polaitíochta
Thaobhaigh sé leis an Aontas ach mhol sé Fuascailt na gCaitliceach. Sa bhliain 1843 chuaigh sé le Gluaiseacht na hAisghairme mar agóid i gcoinne Dónall Ó Conaill a chur i bpríosún.
Trí bliana ina dhiaidh sin scar sé na hÉireannaigh Óga ón nGluaiseacht agus díomá air faoi bheartas Uí Chonaill. Bhunaigh sé féin agus Thomas Francis Meagher an Chónaidhm Éireannach i Mí Eanáir 1847. I Mí Mhárta 1848 d’fhógair sé go raibh gá le Garda Náisiúnta agus thug faoi éirí amach a chur ar bun. Cuireadh cúirt as tréas air ar 15 Bealtaine 1848 ach níor daoradh é.
An Ghaeilge
Scríobh O’Brien chun a mhic Edward ó Van Diemen’s Land (an Tasmáin), á rá leis tús áite a thabhairt don Ghaeilge. Rinne sé féin staidéar ar an teanga le cabhair ó Easy Lessons in Irish, leabhar le hUileog de Búrca, agus bhain sé feidhm as an mBíobla Naomhtha.
Bhailigh sé roinnt lámhscríbhinní Gaeilge agus thug d’Acadamh Ríoga na hÉireann iad. Bhí ardmheas ag filí an Chláir air, agus sa bhliain 1863 tosaíodh ag múineadh Gaeilge i gcuid de scoileanna an chúige ar a chomhairle.
An loch amach
thumb|Smith O'Brien á thabhairt ón gcúirt faoi bhreith báis Ar 29 Iúil 1848 d’éirigh O’Brien agus Éireannaigh Óga eile amach le roinnt tiarnaí talún agus tionóntaí i dtrí chontae. Bhí cath ag Baile an Gharraí i gContae Thiobraid Árann nár gortaíodh mórán ann. Ciontaíodh O'Brien as ardtréas agus daoradh é chun a chrochta, a tharraignte agus a shracadh ó chéile. Chuir 70,000 duine ó Éirinn agus 10,000 duine ó Shasana a lámh le hachainí trócaire
Ar 5 Meitheamh 1849 athraíodh an bhreith a rinneadh ar O'Brien agus baill eile den Chomhcheangal chun go gcuirfí an loch amach go dtí Van Diemen's Land iad gan filleadh go deo.
Theip ar O’Brien éalú ó Oileán Maria láimh le Van Diemen's Land agus cuireadh é chun Port Arthur, áit ar bhuail sé le Seán Mistéal, náisiúnach a cuireadh an loch amach roimh an éirí amach.
Sa bhliain 1854 scaoileadh O’Brien saor ar choinníoll nach bhfillfeadh sé ar Éirinn. Chuir sé faoi sa Bhruiséil. I Mí na Bealtaine 1856 tugadh pardún gan choinníoll dó. D’fhill sé ar Éirinn i Mí Iúil agus ní raibh baint ná páirt aige le cúrsaí polaitíochta as sin amach.
Naisc
Liosta stairiúil lucht Gaeilge san Astráil
Clóireas
Ba nimfeach coille í Clóireas tiomnaithe don Earrach, do bhláthanna agus d'úrfhás, a raibh cónaí uirthi i bPáirceanna Éilise i Miotaseolaíocht na Gréige.
Stáisiún Bhaile an Droichid
Ba stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite i mBaile an Droichid i gContae Loch Garman é Stáisiún Bhaile an Droichid (Béarla: Bridgetown Station). Osclaíodh an stáisiún sa bhliain 1906 agus dúnadh é sa bhliain 2010. Cuirtear caoi ar an stáisiún go fóill.
The One After Ross Says Rachel
Craoladh an chéad eipeasóid, "The One After Ross Says Rachel", den chúigiú sraith Friends ar an 24 Meán Fómhair, 1998. Scríobh Seth Kurland an eipeasóid seo. D'fhéach 31.1 milliún duine ar an eipeasóid.
Contae Kent, New Brunswick
Is contae i oirthear New Brunswick é Kent. I 2011 bhí cónaí ar 30,833 duine sa chontae síos ó 31,449 duine i 2006.
Teangacha
Sa bhliain 2011 ba í an Fhraincis an teanga is comónta i gcontae Kent agus í an mháthairtheanga do 6,990 (23%) duine sa chontae. Bhí Mi'kmaq (teanga bundúchasach) mar an teanga neamh oifigiúil is comónta agus í an mháthairtheanga do 1,285 (4.2%) duine.
Contae Gloucester, New Brunswick
Is contae i oir thuaisceart New Brunswick é Gloucester. I 2011 bhí cónaí ar 77,792 duine sa chontae síos ó 78,948 duine i 2006.
Teangacha
Sa bhliain 2011 ba í an Fraincis an teanga is comónta i gcontae Gloucester agus í an mháthairtheanga do 64,270(83.9%) duine sa chontae, Ba é an Béarla an dara teanga is comónta agus í an mháthairtheanga do 11,105(14.5%) duine. Ba í an Ghearmáinis an teanga neamhoifigiúil is comónta agus í an mháthairtheanga do 50(0.065%) duine.
Stáisiún Dhroichead Eoin
Ba stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite i nDroichead Eoin i gContae Loch Garman é Stáisiún Dhroichead Eoin.
Simpsons Tall Tales
Craoladh "Simpsons Tall Tales", an t-aonú eipeasóid is fiche den dara sraith déag de The Simpsons ar an 20 Bealtaine 2001. Scríobh John Frink agus Don Payne, Bob Bendetson, agus Matt Selman an eipeasóid seo. D'fhéach 13.4 milliún duine ar an eipeasóid.
Colney Hatch
Is baile é Colney Hatch atá suite sa bhuirg Barnet, Londain Thuaidh.
Bolungarvík
Is sráidbhaile san Íoslainn é Bolungarvík, 473km ó Réicivíc. In Eanáir 2011, bhí 888 daoine ina gcónaí sa sráidbhaile.
Buirg Londan Newham
Is Buirg Londan i Londain Theas, Sasana é London Borough of Newham. Tá a cheanncheathrú riaracháin in East Ham.
Phalacrocorax
Géineas éan san fhine Phalacrocoracidae (na broighill) is ea Phalacrocorax. Tugtar broighill an tSean-Domhain ar bhaill den ghéineas seo freisin.
Tacsanomaíocht
Roimhe seo, rangaíodh go leor speiceas broigheall eile le Phalacrocorax, ach cuireadh an chuid is mó díobh seo i ngéinis eile ó shin. Fuair staidéar a foilsíodh in 2014 gur comhghéineas de chuid Phalacrocrax é Urile, agus creidtear gur scoilt siad óna chéile idir 8.9 agus 10.3 milliún bliain ó shin.
Cockfosters
Is baile é Cockfosters atá suite sa bhuirg Enfield, Londain Thuaidh.
Phalacrocorax
Tacsanomaíocht
De réir an taighde chéanna, tá 12 speiceas sa ghéineas. Ghlac Liosta Dearg an IUCN, BirdLife International, agus Aontas Idirnáisiúnta na nÉaneolaithe (IOC) leis an tacsanomaíocht seo.
Stáisiún Thrá Ros Láir
Is stáisiún suite i gContae Loch Garman é Stáisiún Thrá Ros Láir.
Buirg Londan Hillingdon
Is Buirg Londan i Londain Thiar, Sasana é London Borough of Hillingdon. Tá a cheanncheathrú riaracháin ag Civic Centre, Uxbridge.
The One Hundredth
Craoladh an tríú heipeasóid, "The One Hundredth" nó ""The One With The Triplets"", den chúigiú sraith Friends ar an 8 Deireadh Fómhair, 1998. Scríobh David Crane & Marta Kauffman an eipeasóid seo. D'fhéach 26.8 milliún duine ar an eipeasóid.
Stáisiún Thrá Lí
Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann suite i dTrá Lí i gContae Chiarraí é Stáisiún Thrá Lí.
Baile Chláir, Barúntacht
Is barúntacht suite i gContae na Gaillimhe é Baile Chláir.
Burn After Reading
Is scannán grinn ó 2008 é Burn After Reading. Ba iad na deartháireacha Coen, Joel agus Ethan, stiúrthóirí an scannáin.
Gramadach na Laidine
thumb|[[Priscian, nó an Ghramadach, caimeo marmair dar dáta 1437-1439 ó chloigtheach Fhlórans, an Iodáil, le Luca della Robbia. Is fáthchiall nó allagóire i gcomhair na gramadaí é an radharc agus trí impleacht an oideachais uile. Tabhair faoi deara an doras ar oscailt sa chúlra agus cosa nochta an chéid dalta.]] Tá Gramadach na Laidine, mar an gcéann leis na teangacha Ind-Eorpacha ársa eile, infhillte go mór. Ciallaíonn sé seo go gceadaítear roinnt mhaith solúbthachta nuair a roghnaítear ord na bhfocal sa Laidin. Mar shampla, d'fhéadfadh femina togam texuit (d'fhigh an bhean toga), an t-ordú focal is fearr, a chur in iúl agus a léiriú mar texuit togam femina nó togam texuit femina. Tugan iarmhír na bhfocal: -a,-am agus -uit, agus ní suíomh na bhfocal, le fios an fheidhm ghramadaí. Go ginearálta áfach, leanann ord na bhfocal an pharaidí seo a leanas; Ainmní-Cuspóir-Briathar, cé go bhfuil athruithe ar fáil go háirithe san fhilíocht le haghaidh difríochta grinnslítheacha a chur in iúl i bprós.
Sa Laidin, bíonn foirmeacha faoi leith ag an ainmfhocal (agus ag an bhforainm) agus ag an aidiacht de réir na bhfeidhm a chomhlíonadar ins an abairt. Tuiseal a tugtar ar na foirmeacha seo. Díochlaonta a tugtar ar na tuisil go léir a bhíonn ag ainmfhocal nó ag aidiacht. Tá cúig díochlaonta agus ceithre réimniú na mbriathra sa Laidin. Níl aon alt sa Laidin agus mar sin go ginearálta ní bhíonn idirdhealú idir, mar shampla, cailín agus an cailín; freagraíonn an t-aonad comhréireach céanna díobh araon: ciallaíonn 'puella amat' 'gránn an cailín' agus 'gránn cailín' araon.
Úsáideann Laidin réamhfhocail, agus de ghnáth bíonn aidiachtaí curtha i ndiaidh na n-ainmfhocal. Is féidir leis an teanga, i gcásanna áirithe, forainmneacha a fhágáil ar lár chomh maith, rud a chiallaíonn go ginearálta gur féídir inscne, pearsa agus uimhir an ghníomhaí a aithint; is minice a choimeádtar forainmneacha le haghaidh cásanna nuair nach bhfuil brí iomlán soiléir i gceist. Taispeánann an Laidin 'frámú an bhriathair', ina bhfuil conair na gluaisne ionchódaithe isteach sa bhriathair; m.sh. ciallaíonn "exit" téann sé / sí amach; agus bíonn an Béarla, mar shampla, ag brath ar an réamhfhocal le haghaidh an eolais céanna a ionchódú.
A lán focal, ach mionlach díobh, a réimnítear, a díochlaontar, nó a chruthann céimeanna comparáide, ní chomhaontaíonn siad go beacht leis na gnáth-paraidímí. Tugtar focail neamhrialta orthu siúd, agus tugtar focail rialta orthu siúd a aontaíonn. De ghnáth, bíonn na focail a úsáidtear go minic neamhrialta. Bíonn foirmeacha neamhrialta de réimniú, díochlaonadh, nó foirmiú céimeanna comparáide inrianaithe go minic i leith na sanasaíocha chuig cumascadh focal a bhí neamhspleách roimhe.
Na Briathra
Tá an tábhacht chéanna ag an mbriathar Laidine is atá ag an mbriathar Gaeilge san abairt. Bíonn foirmeacha réimnithe éagsúla ag gach briathar. Bíonn trí mhodh ag an mbriathar (táscach, ordaitheach, agus an foshuiteach), dhá fhaí (gníomhacha agus éighníomhach), dhá uimhir (uatha agus iolra), tri phearsa (an chéad, an dara agus an tríú); réimnítear iad i sé phríomh-aimsir (láithreach, gnáthchaite (neamhfhoirfe), foirfe, fáistineach, ollfhoirfe, agus sa todhchaí foirfe(future perfect),); bíonn an modh foshuiteach aici don aimsir láithreach, neamhfhoirfe nó ghnáthchaite, fháistineach, fhoirfe, agus ollfhoirfe. Tarlaíonn infinidigh agus rangabhálacha sna haimsirí seo a leanas láithreach, foirfe, fáistineach: agus bíonn an modh ordaithe i gcomhair na láithreac agus na fáistinigh aige.
Próiseas le haghaidh infhillidh na mbriathra is ea réimniú; Réimniú an t-ainm a ghlaoitear ar iomlán na bhfoirm a tugtar do bhriathar len a fheadhmanna éagsúla a chur i gcéill. Tá ceithre Réimnithe ann, iad dirdhealaithe de réir foirceann na n-infinideach -āre, -ēre, -ere, and -īre.
Aimsirí
Tá 6 aimsir (Laidin: tempus) sa Laidin. Is iad sin:
Modhanna
Bíonn trí mhodh ag an mbriathar (táscach, ordaitheach, agus an foshuiteach) (Laidin:indicativus) servus vinum portat.
Barnet Thoir
Is baile é Barnet Thoir atá suite sa bhuirg Barnet, Londain Thuaidh.
Baile Locha Riach, Barúntacht
Is barúntacht suite i gContae na Gaillimhe é Baile Locha Riach.
Stáisiún Bhaile Uí Choileáin
Ba stáisiún iarnróid de chuid Iarnród Éireann atá suite i mBaile Uí Choileáin i gContae Loch Garman é Stáisiún Bhaile Uí Choileáin.
Ioguána
Ainmhí feoiliteach is ea an ioguána. Laghairt atá ann, agus is ball d'fhine na Iguanidae é.
Pavia
Is cathair san Iodáil í Pavia (Lombairdis: Pavia; Laidin: Ticinum), atá suite ar an Abhainn Ticino. Tá sí suite i dtuaisceart na tíre, 35 ciliméadar ó Milano.
Is í Pavia príomhchathair Cúige Pavia agus cónaíonn timpeall 71,000 daoine sa chathair, a lán mic léinn ina measc. Tá clú agus cáil ar an gcathair, mar gheall ar an ollscoil den scoth atá inti, Ollscoil Pavia.
Stair
Sa 14ú haois, socraíodh cleamhnas idir Lionel d'Anvers (Iarla Uladh, agus 'leasrí' ar Éirinn) agus Violante Visconti san Iodáil; misean taidhleoireacht a ollmhór agus uile-Eorpach a bhí ann, a thóg dhá bhliain chun ullmhú. Iníon tiarna Pavia agus Milano, Galeazzo Visconti ab ea inti.
Cúpla mí níos déanaí, fuair Lionel bás agus bhí putóg a Lionel curtha i Pavia, socrú a d'iarr Lionel ina uacht agus tiomna deiridh.
Ráth na Dromainne
Séadchomhartha Náisiúnta (650) is ea Ráth na Dromainne, suite i gContae Ros Comáin, Éire.
Suíomh
Tá Ráth na Dromainne suite 900 m (½ mile) suite ó thoir soir ó dheas de Bhéal Átha na gCarr, ag 53.83436°N, -8.36877°W
Stair agus cur síos
Tógadh an rath sa chéad mhíle bliain AD, le hachar 0.52 ha.
Clocha Oghaim
Gallán gaineamhchloiche is ea Dromainne I (CIIC 11), 1.05 m ar airde. Léitear an inscríbhinn: Molann seo *Kunowatīs, cú- fáidh, agus dáta den a 5ú haois.
Gallán gaineamhchloiche is ea Dromainne II, 1.9 m ar airde. Léitear an inscríbhinn:
Finchley Thoir
Is baile é Finchley Thoir atá suite sa bhuirg Barnet, Londain Thuaidh.
Clann Mhac nEoghain, Barúntacht
Is barúntacht suite i gContae na Gaillimhe í Clann Mhac nEoghain.
Stáisiún Uí Annracháin, Loch Garman
Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann suite i Loch Garman é Stáisiún Loch Garman (nó Stáisiún Uí Annracháin).
Edgware
Is baile é Edgware atá suite sa bhuirg Barnet, Londain Thuaidh.
Dennis Ritchie
Ba eolaí ríomhaireachta é Dennis MacAlistair Ritchie (9 Meán Fómhair, 1941 - 9 Deireadh Fómhair, 2011) a bhfuil aithne air mar gheall ar a thionchar ar ALTRAN, an teanga ríomhchlárúcháin B, BCPL, C, Multics, agus UNIX. Fuair sé an Duais Turing sa bhliain 1983 agus an Bonn Náisiúnta um Theicneolaíocht sa bhliain 1998. Ba é Ritchie an ceannaire reatha ar Roinn Taighde um Bhogearraí Córais Lucent Technologies go dtí 2007 nuair a scoir sé ón obair.
C agus Unix
Is fearr aithne ar Ritchie mar chruthaitheoir na teanga ríomhchlárúcháin C agus príomh-fhorbróir an chóras oibriúcháin Unix, agus mar chomh-údar an leabhair deifnídigh ar C, The C Programming Language, ar a dtugtar de ghnáth K&R (tagairt do na húdair Kernighan agus Ritchie).
mionsamhail|clé|[[Ken Thompson (clé) le Dennis Ritchie (deas)]]
Jonathan Swift
Scríbhneoir agus duine daonnachtúil Angla-Éireannach ab ea Jonathan Swift (30 Samhain 1667 – 19 Deireadh Fómhair 1745), a scríobh aoir, aistí, paimfléid polaitiúl a (do na Fuigeanna ar dtús, agus ansin do na Tóraithe) agus filíocht.
Beatha
Ba shagart Anglacánach a athair.
Tar éis a bhreithe i mBaile Átha Cliath i 1667, tógadh Swift idir Éire agus Sasana. Agus in aois sé bliain dó, d’fhreastail sé ar choláiste Chill Cheannaigh agus níos déanaí ar Choláiste na Trionóide. Bhí Swift múnlaithe ag imeachtaí a óige agus ag a thógáil, mar a bhímid go léir, agus léirigh sé láidreachtaí agus castacht na féiniúlachta Angla-Éireannaí go hiomlán.
Bhí sé mar rúnaí pearsanta do William Temple i Sasana ó 1688-1692l. Bhain sé máistreacht amach in Oxford (1694) agus fuair sé post mar shagart de chuid Eaglais na hÉireann i gCo. Aontroma. Ní raibh sé sásta fanacht ann áfach, agus sar i bhfad d’fhill sé ar Temple go dtí uair a bháis sa bhliain 1699.
Níor fhan Swift i Sasana ró-fhada théis bás Temple; bhí naimhde á chothu aige lena scríbhneoireacht polaitíochta. Chuir sé faoi i mBaile Átha Troim, Co. na Mí, ach bheadh sé sall is anall ón Mhí go Sasana go rialta.
Stáisiún Cheann Poill
Ba stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite i gCeann Poill i gContae Loch Garman é Stáisiún Cheann Poill.
Daphne Caruana Galizia
Iriseoir agus blagálaí Máltach ba ea Daphne Anne Caruana Galizia née Vella (26 Lúnasa 1964 – 16 Deireadh Fómhair 2017). Bhí aithne mhaith uirthi as a cuid oibre mar iriseoir imscrúdaitheach agus nocht sí faisnéis chonspóideach, lena n-áirítear tuarascálacha agus líomhaintí a bhain leis na Páipéir Phanama. Maraíodh i mbuama cairr, i mí Dheireadh Fómhair 2017.
Bás
Feallmharaíodh Caruana Galizia, ag baint úsáide as buama cairr a bhí lonnaithe sa Pheugeot 108 a bhí ar cíos aice, gar dá baile i Bidnija, ar an 16 Deireadh Fómhair 2017. D'fhág an pléascadh mór a feithicil scaipthe i bpíosaí éagsúla ar fud na ngarraithe in aice láimhe. Tháinig a mhac Matthew uirthi, tar éis dó an pléasc a chluinstin óna dteach cónaithe. De réir tuairiscí, d'fhág Caruana Galizia 'tuarascáil phóilíneach' i lámha na bpóilíní ag rá go raibh sí faoi bhagairt, thart ar dhá sheachtain roimh a bás. Faoi láthair, tá déantóir na coire anaithnid.
Féach freisin
*Villa Guardamangia; after publishing articles about the conservation of the former home of Queen Elizabeth II, Caruana Galizia was described by the Daily Telegraph as a leading commentator in Malta.
|Invicta: The Life and Work of Daphne Caruana Galizia
Jonathan Swift
Beatha
Chas a chuid scríbhneoireacht i dtaobh cúis na hÉireann, Proposal for Universal Use of Irish Manufacture agus Drapier’s Letters, rud nach raibh an rialtas róshásta faoi. Cuireadh i leith go raibh cuid dá fhoilseacháin cealgach, ach anois bhí cuma mar 'tírghráthóir' na hÉireann air.
Thart ar an am seo, thosaigh sé ag scríobh a mhór-shaothar Camchuairt Gulliver, a foilsíodh i 1726.
Tháinig néaltrú ar Swift agus d'éag 19 Deireadh Fómhair 1745 i mBaile Átha Cliath.
Ar an 19 Meán Fómhair 1757, d’oscail an t-ospidéal síciatrach, Ospidéal Naomh Pádraig, le tiomnacht ó Jonathan Swift.
Gaeilge agus cúrsaí in Éirinn
Jonathan Swift a cheap go ndéanfadh díothú na Gaeilge níos sibhialta ‘the most barbarous’ againn.
Bhí gorta sa tír i 1729, fágaim, an bhliain inar fhoilsigh Swift ‘A Modest Proposal’, leabhar inar mhol sé cinedhíothú ar Éireannaigh bhochta. “He uses satire to put forward his own views....He put into words what everyone else was thinking. ” Ní tírghráthóir a bhí ann, ach fear a bhí glan in aghaidh shaíocht agus theanga na nGael. “A barbarous culture,” a thug sé air. “He castigated the Irish poor, describing them as beggars, thieves and wife beaters in his sermons ... Ach ag an am céanna, thiomnaigh sé an mhaoin lenar bunaíodh Ospidéal Naomh Pádraig i ndiaidh a bháis. mion|Jonathan Swift, le Thomas Pooley, 1682 Bhí an Dochtúir Patrick Delany, cara le Jonathan Swift, ar dhuine de na daoine a raibh aithne ag an file, Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin, orthu. Is mar gheall air sin a leagtar an t-amhrán An Breathnach ar Chearbhallán, a bhaineann le hiníon Swift, a phós ‘an Máistir Walsh’. mion|Swift le Rupert Barber, 1745, National Portrait Gallery, Londain
Saothar
Cuimhnítear Swift mar an duine a scríobh na leabhair iomráiteacha seo a leanas: mion|feartlaoi, [[Ardeaglais Naomh Pádraig, Baile Átha Cliath|Ardeaglais Naomh Pádraig, i mBaile Átha Cliath]] "Is iontach an rud é ... go bhféadfadh duine a tháinig chun suntais trí chéad bliain ó shin draíocht fós a imirt ar dhaoine agus go mbeadh moladh ag daoine dó i gcónaí. Is léiriú é sin ní amháin ar a tháirgeadh liteartha, ar litríocht í a bhí substainteach agus a raibh tionchar aici chomh maith; ach thairis sin, is léiriú é ar an rómánsaíocht, ar an leochaileacht agus ar na conthrarthachtaí a bhí san fhear é féin, ina shaol pearsanta, lena n-áirítear tomhas an chaidreamh a bhí aige le Stella agus Vanessa."
Aoir
Aicmítear Swift mar dhuine de na aorthóirí próis ba mhó i stair an Bhéarla, agus suas chun dáta i gcónaí. Mar shampla, sa leabhar Gulliver’s Travels, cuireann rí na Houyhnhnm ceist ar an gcuairteoir ait mar gheall ar a thír dhúchais. Cé atá i gceannas ann? Déanann Gulliver cur síos ar Phríomh-Aire na Breataine agus a thréithe.
The Parent Rap
Craoladh an dara eipeasóid, "The Parent Rap", den tríú sraith déag The Simpsons ar an 11 Samhain 2001. Scríobh George Meyer agus Mike Scully an eipeasóid seo. D'fhéach 14.9 milliún duine ar an eipeasóid.
Liosta Bithmhóilíní
Is í an aidhm atá leis an liosta seo ná bithmhóiliní a thuairisciú.
L
For substances with an l- or L- prefix such as L-alanine or DL-alanine, please see the parent page (in this case alanine).
Caiseal Imileá an Bhóthair
Séadchomhartha Náisiúnta (391, 221 ) is ea Caiseal Imileá an Bhóthair, ráth (391) le cloch Oghaim (221) ann, suite i gContae Chiarraí, Éire.
Suíomh
Tá Caiseal Imileá an Bhóthair suite 3.2 km siar siar ó thuaidh den Daingean, ag 52.1328°N, -10.22534°W
Stair agus cur síos
Tógadh le cloch é Caiseal Imileá an Bhóthair, agus achar 0.25 ha aige.
Tobar
deas|250px|thumb|Tobar Is foinse nádúrtha uisce, ola, nó gás a thagann aníos as an talamh, nó poll a dhéantar sa talamh d'aon ghnó chun teacht ar uisce, ola, srl. é tobar.
Tacoma, Washington
mion|Tacoma cois cuain Is calafort mara measartha mór i Washington, SAM, é Tacoma, atá suite 51 ciliméadar ó Seattle agus 50 ciliméadar ó Olympia. Príomhbhaile Chontae Pierce é. Is é 198,397 an daonra oifigiúil, dar leis an daonáireamh sa bhliain 2010. Measadh 203,466 duine a bheith ina gcónaí sa bhliain 2013. Tá an chathair suite ar Shunda Puget. Ainmníodh Takoma as Mount Rainier, a thugtaí Mount Tahoma air ar dtús. mion|Ceantar stairiúil South J. Street
Geata crochta
deas|250px|thumb|Geata crochta Is grátáil láidir troma gur fhéidir leis ísliú anuas as eitrithe ar chuile taobh bearna gheata chun í a chur bac uirthi é geata crochta.
Gnóisíochas
Is éard atá sa ghnóisíochas (ó γνωστικός na Gréigise - gnostikos nó “eolas a bheith agat”) téarma nua-aimseartha chun tuairisc a thabhairt ar a lán seanreiligiún a chloígh leis an saol spioradálta agus a thug droim láimhe don saol ábhartha. Shíl siad gur leathdhia a chruthaigh an saol úd. Chuaigh an gnóisíochas i bhfeidhm ar a lán reiligiún a mhúineann gur féidir “gnosis” (eolas, soilsiú, slánú, fuascailt, comhcheangal le Dia) a bhaint amach de bharr chleachtadh an daonchairdis (nó go mbeifí bocht dá bharr) agus na haontumhachta (ag deisceabail de réir a n-acmhainne agus ag rúnpháirtithe go hiomlán) agus de bharr chríonnacht a lorg trí chuidiú le daoine eile. Mar sin féin, bhí éagsúlacht ag gabháil le cleachtadh an ghnóisíochais.
Sa ghnóisíochas tá baint ag an leathdhia leis an domhan thíos, áit a shamhlaítear leis an ábhar, leis an gcolainn, leis an am agus go háirithe le saol lochtach sealadach. Tá Dia le fáil sa domhan thuas agus samhlaítear leis an anam agus le foirfeacht é. Ba é tuiscint na nGnóisithe ná nach bhféadfadh Dia na foirfeachta domhan chomh truaillithe, chomh neamhfhoirfe leis an saol ábhartha s'againn a chruthú.
De ghnáth sainmhínítear an gnóisíochas i gcomhthéacs Críostaí. Shíleadh scoláirí éigin go raibh an gnóisíochas ann roimh an gCríostaíochas agus go raibh prionsabail chreidimh agus nósanna spioradálta ag baint leis a d’fhág a rian ar an luath-Chríostaíocht, ar an Nua-Phlatónachas, ar an nGiúdachas Heilléanach, ar reiligiúin rundiamhaire Ghréag-Rómhánacha agus ar an Sóróstarachas. Chuir léiriú leabharlann Nag Hammadi, cnuasach seanlámhscríbhinní ón Éigipt, cor nua sa scéal agus tugadh ar dhaoine athmhachnamh a dhéanamh dá bharr. Níor thángthas ar théacsanna gnóisíocha réamh-Chríostaí fós, agus meastar gur sa dara haois nó ina dhiaidh sin a tháinig an gnóisíochas ar an bhfód mar chóras creidimh ar leith.
De réir mar a insítear an scéal sa Chríostaíocht cheartchreidmheach, ní raibh sa Ghnóiseachas ach eiriceacht, nó is éard a deir an ceartchreidmheachas sin ná nach bhfuil de dhíth ar an duine ach soiscéal Dé agus nach bhfuil in aon chineál eolas rúnda ach seafóid, nó fiú bréag de chuid an Diabhail. Mar sin féin, ba é an tuiscint a bhí ag go leor Gnóisithe ar a gcuid smaointí féin ná go raibh baint acu leis an gCríostaíocht agus gur Críostaithe a bhí iontu féin. Sa dara haois i ndiaidh bhreith Chríost, áfach, d'fhógair na hAithreacha Eaglasta gur eiricigh a bhí sna smaointeoirí Gnóiseacha, agus mar sin chuaigh a gcuid scríbhinní trí thine. Ar feadh j bhfad ní raibh d'eolas ar na Gnóisithe ach na scríbhinní frith-Ghnóiseacha a tháinig ó pheann na nAithreacha Eaglasta ar nós Irenaeus ó Lyon agus Hipiliteas ón Róimh. Sa bhliain 1945 áfach thángthas ar "Leabharlann Nag Hammadi", bailiúchán scríbhinní Gnóiseacha nó luath-Chríostaíocha, san Éigipt, agus tharraing na téacsaí seo - "Soiscéal Thomáis" agus "Leabhar Rúnda Eoin" mar shampla - súil an lucht léinn ar an nGnóiseachas in athuair.
Glactar leis gurbh é tionchar an Ghiúdachais Heilléinigh agus an Phlatónachasis a thug spreagadh don Ghnóiseachas, ach bítear ag tuairimíocht, fiú, faoin Hiondúchas mar bhunfhoinse do na coincheapanna sain-Ghnóiseacha. Maidir leis an dóigh a ndeachaigh an Gnóiseachas i bhfeidhm ar na cultúir "Oirthearacha", ba iad an creideamh Manaicéach agus an creideamh Mandaech an dá chreideamh Gnóiseacha nó iar-Ghnóiseacha ba thábhachtaí. Tháinig siad ar an bhfód san Iaráin, agus creideamh beo is ea an Mandaechas sa tír sin inniu féin.
Stáisiún Chluain Meala
Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite i gCluain Meala i gContae Thiobraid Árann é Stáisiún Chluain Meala.
Cill Chonaill, Barúntacht
Is barúntacht suite i gContae na Gaillimhe í Cill Chonaill.
La Rioja
Tá clú agus cáil ar an áit don fíon a thagann as an áit.
Daonra
thumb|right|250px|Contaetha agus Bardais La Rioja
Tá 315,675 daoine ina gcónaí ann sé sin dlús daonra 63 daoine gach km2. Tá titim mar sin ón mbliain 2009 nuair a bhí 322,415 daoine ann roimhe sin bhí fás measartha ag teacht ar daonra an réigiúin. Mar sin féin is í an comhphobal is lú daonra sa Spáinn. Is í Logroño an phríomhchathair an chathair is mó le 152,500 daoine.
Tá 174 bardais in La Rioja seo iad a leanas na deich gcinn is mó:
thumb|500px|[[Logroño, príomhchathair La Rioja le 152,641 daoine ina gcónaí inti]]
Teanga chomharthaíochta
Dar le teangeolaithe, is cineálacha teanga nádúrtha iad an chumarsáid labhartha agus an chumarsáid chomharthaíochta araon, rud a chiallaíonn gur tháinig an dá acu chun cinn trí phróiseas teibí fadtéarmach agus gur fhorbair siad le himeacht ama gan bheith faoi réir mionphleanála. Ní hionann teanga chomharthaíochta agus comharthaíocht choirp, saghas cumarsáide neamhbhriathartha.
Cibé áit a bhfuil pobal bodhar, d'fhorbair teanga chomharthaíochta ann mar mhodh áisiúil cumarsáide. Cé gur i measc daoine bodhra agus daoine faoi allaíre a úsáidtear comharthaíocht láimhe den cuid is mó, bíonn sí á húsáid ag daoine a bhfuil éisteacht acu freisin, ar nós daoine nach bhfuil ar a gcumas labhairt, daoine a bhfuil deacrachtaí acu le teanga labhartha mar gheall ar mhíchumas nó fadhb shláinte (cumarsáid mhalartach), agus iad siúd a bhfuil daoine muinteartha bodhra acu.
Ní fios go cruinn cé mhéad teanga chomharthaíochta atá ar domhan. Go hiondúil bíonn a teanga chomharthaíochta dhúchais féin ag gach tír, ach bíonn níos mó ná ceann amháin ag cuid acu. Tá stádas oifigiúil bainte amach ag roinnt teangacha chomharthaíochta.
Aston Villa Football Club
Club peile profísiunta Sasanach é Aston Villa Football Club (Club Peile Aston Villa) atá lonnaithe in Aston, mBirmingham. Tá an club san iomaíocht sa Premier League, an tsraith is airde de chóras sraithe peile Shasana. Bunaíodh an club i 1874, agus is é Villa Park a staidiam baile, a bhfuil siad ag imirt ann ó 1897. Bhí Aston Villa ar dhuine de bhunaitheoirí na Sraithe Peile i 1888 agus sa Premier League i 1992.
Tá Villa ar cheann de chúig chlub Shasana a bhuaigh Corn na hEorpa, i 1981–82. Bhuaigh siad Céad Roinn na Sraithe Peile seacht n-uaire, Corn Cumann Peile seacht n-uaire, Corn na Sraithe cúig huaire, agus Super Cup na hEorpa (UEFA) uair amháin.
Tá dianiomaíocht áitiúil ag Villa le Birmingham City agus imríodh an Dearbái Second City idir na foirne ó 1879.
Is iad dathanna feisteas traidisiúnta an chlub léinte cláiréad le muinchillí spéirghorm, bríste ghearr bán agus stocaí spéirghorm. Is leon ina cholgsheasamh an suaitheantas traidisiúnta club atá acu.
Is leis an ngrúpa NSWE an club faoi láthair, cuideachta ar leis an mbilliúnaí Éigipteach Nassef Sawiris agus an billiúnaí Meiriceánach Wes Edens é.
Foirmiú agus an tSraith Peile (1874−1920)
Bunaíodh Aston Villa Football Club i Márta 1874, ag baill de Shéipéal Wesleyan Villa Cross i Handsworth atá anois mar chuid de Birmingham. Bhunaigh Jack Hughes, Frederick Matthews, Walter Price agus William Scattergood Aston Villa. Bhí an chéad chluiche ag Aston Villa i gcoinne foireann áitiúil Rugbaí Naomh Muire Aston Brook. Mar choinníoll den chluiche, b’éigean do thaobh Villa aontú an chéad leath a imirt faoi rialacha Rugbaí agus an dara leath faoi rialacha peile chomhlachais. clé|mion|224x224px|lárthosaí Villa [[Harry Hampton ag scóráil ceann dá dhá chúilín i gCluiche Ceannais Chorn FA 1905 ]] Tar éis dó bogadh go dtí an talamh Wellington Road i 1876, bhunaigh Villa iad féin go luath mar cheann de na foirne ab fhearr i Lár na Tíre, agus bhuaigh siad a gcéad onóir, Corn Sinsearach Birmingham i 1880, faoi cheannas an Albanach George Ramsay. Bhuaigh an club a gcéad C.C.P i 1887 faoin an captaen Archie Hunter, ag deaneamh se ar cheann de na chéad ainmneacha tí a bhí ar an gcluiche. Bhí Aston Villa ar cheann de na dosaen foirne a bhí san iomaíocht sa chéad Sraith Peile i 1888 le duine de stiúrthóirí an chlub, William McGregor mar bhunaitheoir na sraithe.
Ba é Aston Villa an club Sasanach is rathúla i ré Victeoiria, agus bhuaigh sé cúig theideal Sraithe agus trí C.C.Pí faoi dheireadh réimeas na Banríona Victeoiria i 1901. Sa bhliain 1897, bhuaigh Villa The Double agus bhog sé isteach ina dteach reatha, na Aston Lower Grounds. Thosaigh lucht tacaíochta ag glaoch air “Villa Park,” agus chloígh an t-ainm leis, cé nach raibh aon reachtaíocht oifigiúil ann a deir go raibh an t-ainm ceart.
Só agus anó (1920-1964)
Bhuaigh Aston Villa a séú C.C.P i 1920, áfach, chuir sé tús le meath mall i bhfoirm Aston Villa a d’fhág gur díchaliú Villa, ceann de na clubanna is rathúla ar domhan, den chéad uair chuig go an Dara Roinn i 1936. Bhí sé seo den chuid is mó mar thoradh ar thaifead cosantach úafasach: ghéill siad 110 cúl i 42 cluiche, 7 gcinn acu ag teacht ó Ted Drake ó Arsenal i mbua míchlúiteach 1–7 ag Villa Park. Cosúil le gach club i Sasana, chaill Villa seacht séasúir mar gheall ar an Dara Cogadh Domhanda, rud a d’fhág go raibh deireadh le gairme a lán imreoirí roimh am. mion|226x226px|Bhuaigh foireann Aston Villa in 1899 an Chéad Roinn agus [[Sheriff of London charity shield|Sciath Carthanachta Sheriff of London (roinnte le Queen's Park) chomh maith le roinnt onóracha cupán contae.]] Atógadh an fhoireann faoi threoir an iarimreoir Alex Massie don chuid eile de na 1940idí. Sa séasúr 1956-1957, bhuaigh Aston Villa, faoi threoir iarimreoir Villa Eric Houghton, ar Manchester United chun a 7ú C.C.P a bhuachan, a bhí mar thaifead don trófaí. Bhí sé le bheith mar an trófaí deireanach acu le 37 bliain. Bhí deacrachtaí ag an bhfoireann sa léig áfach agus cuireadh ar ais iad dhá shéasúr ina dhiaidh sin, mar gheall ar an bogásach den chuid is mó. Faoi cheannaireacht an bhainisteora Joe Mercer, áfach, d’fhill Villa ar an eitilt barr i 1960 mar Seaimpíní an Dara Roinn. An séasúr dár gcionn ba é Aston Villa an chéad fhoireann a bhuaigh Corn na Sraithe Peile.
Dícháiliú agus athbheochan (1964-1992)
clé|mion|262x262px|Aston Villa ag buachan [[UEFA Champions League|Chorn na hEorpa 1982 tar éis dó Bayern München a bhualadh sa chluiche ceannais.]] Thug scor éigeantach Mercer ón gclub i 1964 le fios go raibh tréimhse suaite domhain ann. Bhí an club is rathúla i Sasana ag streachailt le coinneáil suas le hathruithe sa chluiche nua-aimseartha, agus fuair Villa íslíu céime anuas den tríú huair, faoin mbainisteoir Dick Taylor i 1967. An séasúr dár gcionn d’éiligh an lucht leanúna go n-éireodh an bord as mar chríochnaigh Villa sa 16ú háit sa Dara Roinn. Le fiacha gléasta agus Villa suite ag bun Roinn a Dó, rinne an bord an sac ar Tommy Cummings (an bainisteoir a tugadh isteach in áit Taylor), agus laistigh de sheachtain d’éirigh an bord iomlán as faoi bhrú mór lucht leanúna.Tar éis go leor tuairimíochta, cheannaigh an t-airgeadóir as Londain Pat Matthews smacht ar an gclub, agus thug se isteach Doug Ellis mar chathaoirleach freisin. Mar sin féin, níor thug úinéireacht nua an borradh a raibh súil ag Villa dó, agus fuair siad ísliú céime go an tríú roinn den chéad uair ag deireadh shéasúr 1969-1970. De réir a chéile, áfach, thosaigh Villa ag téarnamh faoi bhainistíocht iar-chaptaen an chlub, Vic Crowe. Sa séasúr 1971-72 d’fhill siad ar an Dara Roinn mar Seaimpíní le 70 pointe riamh (curiarracht). I 1974, ceapadh Ron Saunders mar bhainisteoir. Bhí éifeacht ag a bhainistíocht thromchúiseach fear-le-fear, agus bhuaigh an club Corn na Sraithe an séasúr dár gcionn agus, ag deireadh an tséasúir 1974-75, d’fhill siad ar an gCéad Rannán agus isteach san Eoraip.
Bhí Villa ar ais i measc na mionlach de réir mar a lean Saunders ag múnlú foireann a bhuaigh. Mar thoradh air seo bhí seachtú teideal sraithe barr-eitilte i 1980-81. Chun iontas na dtráchtairí agus an lucht leanúna, d'fhág Saunders leath bealaigh tríd an séasúr 1981–82, tar éis dó titim amach leis an gcathaoirleach, le Villa i gcluiche ceathrú ceannais Chorn na hEorpa. Tháinig a bhainisteoir cúnta bog-labhartha Tony Barton ina áit a threoraigh an club go dtí bua 1–0 ar Bayern München i gcluiche ceannais Chorn na hEorpa i Rotterdam le caoinchead ó sprioc Peter Withe. An séasúr dár gcionn, bhuaigh Villa an Super Cup na hEorpa, ag bualadh Barcelona 3-1 ar chomhiomlán. Níor mhair rath Villa, áfach, agus fuair an club ísliú céime go an Dara Roinn i 1987 tar éis dó a bheith ag streachailt le coinneáil suas. An bhliain ina dhiaidh sin, d’fhillfeadh Villa ar an gcéad roinn, faoi bhainistíocht Graham Taylor agus dhaingnigh sé an dara háit sa eitilt barr i séasúr 1989–90
An Premier League (1992-2016)
Bhí Villa ar dhuine de bhunaitheoirí an Premier League i 1992, agus chríochnaigh siad sa dara háit le Manchester United sa séasúr tionscnaimh. Maidir leis an gcuid eile de na nóchaidí, áfach, chuaigh Villa trí bhainisteoir éagsúla agus bhí a seasaimh sraithe neamhsheasmhach, cé gur bhuaigh siad dhá Chorn Sraithe agus bhain siad cáilíocht Chorn UEFA amach go rialta. Shroich Villa cluiche ceannais C.C.P i 2000 ach chaill sé 1–0 le Chelsea sa chluiche deireanach a imríodh ag Staidiam Wembley sean. Arís lean seasamh sraithe Villa ar aghaidh ag luainiú faoi roinnt bainisteoirí éagsúla agus tháinig rudaí chun tosaigh i samhradh na bliana 2006 nuair a d'fhág David O’Leary faoi achrann.Tar éis 23 bliana mar chathaoirleach agus mar scairshealbhóir is mó (thart ar 38%), chinn Doug Ellis sa deireadh a sciar in Aston Villa a dhíol mar gheall ar dhrochshláinte.Tar éis go leor tuairimíochta fógraíodh go raibh an club le ceannach ag an bhfear gnó Meiriceánach Randy Lerner, úinéir saincheadúnais NFL na Cleveland Browns. Chuir teacht úinéir nua í Lerner agus an bainisteoir Martin O'Neill tús le tréimhse nua dóchais i Villa Park agus tháinig tharla athruithe scuabtha ar fud an chlub lena n-áirítear suaitheantas nua, urraitheoir feisteas nua agus athruithe foirne i samhradh na bliana 2007. Tháinig an chéad chluiche ceannais Chorn de ré Lerner i 2010 nuair a buaileadh Villa 2-1 i gCluiche Ceannais Chorn na Sraithe. Rinne Villa an dara turas go Wembley sa séasúr sin ag cailleadh 3–0 go Chelsea i gcluiche leathcheannais C.C.P. Cúig lá roimh lá oscailte shéasúr 2010–11, d’éirigh O’Neill as a phost mar bhainisteoir. D'úsáid an club Gérard Houllier mar athsholáthar sealadach go dtí gur tháinig bainisteoir Birmingham City, Alex McLeise, isteach sa chlub, ag marcáil an chéad uair a bhog bainisteoir go díreach idir an dá fhoireann Dearbaí Second City. Bhí agóidí ó lucht leanúna Villa mar thoradh ar an bhfruiliú, agus tar éis dó an 16ú háit a bhaint amach i séasúr 2011-2012, d'fhág McLeise an club, leis Paul Lambert ag dul ina ait.