cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jorge Luis Borges
Scríbhneoir scéalta fantaisíochta ón Airgintín ab ea Jorge Francisco Isidoro Luis Borges Acevedo, nó Jorge Luis Borges ( audio), mar a shínigh sé a chuid scéalta. Tháinig sé chun saoil i mBuenos Aires ar an 24 Lúnasa 1899, agus cailleadh sa Ghinéiv é ar an 14 Meitheamh 1986. Tógadh go dátheangach é le Béarla agus le Spáinnis araon. Sa bhliain 1914, d'aistrigh an teaghlach go dtí an Eilvéis, agus chuaigh sé ar scoil ansin. Ina dhiaidh sin, thug siad turas ar fud na Spáinne. D'fhill Borges go dtí an Airgintín sa bhliain 1921, agus ansin, thosaigh sé ag scríobh. Tháinig an chéad chúpla scéal leis i gcló ar irisí de chuid lucht leanúna an osréalachais. Chuaigh sé le leabharlannaíocht mar shlí bheatha. Nuair a tháinig Juan Perón i gcumhacht san Airgintín, b'éigean do Borges post an leabharlannaí a fhágáil agus cur suas le géarleanúint pholaitiúil. Bhí sé ábalta, áfach, léachtanna a thabhairt go poiblí.
Rushden
Is baile suite i Northamptonshire é Rushden.
James O'Brien (peileadóir)
Is imreoir sacair Albanach é James O'Brien a rugadh i nGlaschú na hAlban. Imríonn sé faoi láthair le Barnsley F.C. D'imir sé cheana le Ceiltigh Ghlaschú.
An Ríocht Aontaithe i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg
Ghlac An Ríocht Aontaithe páirt i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg don chéad uair sa bhliain 2003.
Iomaitheoirí
{{legend|gold|Buaiteoir}} {{legend|silver|Dara háit}} {{legend|#cc9966|Tríú háit}} {{legend|#FE8080|Áit dheireanach}}
Iaguar
Bhí páirt thábhachtach ag an iaguar i miotaseolaíocht na sibhialtachtaí bundúchasacha i Meiriceá Theas. Chreid na Máigigh go raibh iaguar neamhshaolta ag cosaint an rítheaghlaigh ar na naimhde, agus shíl siad freisin go raibh baint ag an iaguar leis an saol eile, le saol na marbh. Na Máigigh agus na hAstacaigh araon, d'aithin siad siombail an rí agus an churaidh san iaguar, agus bhí scothaicme farairí nó saighdiúirí ag na hAstacaigh a thugadh "na hiaguar-laochra" orthu féin.
Ba é an t-iaguar tótam-ainmhí an dé úd Tezcatlipoca i reiligiún na nAstacach freisin, is é sin, bhí baint neamhshaolta nó comhchosúlacht éigin ag an ainmhí leis an dia seo. Bhí cultas an iaguair tábhachtach i measc na dtreibheanna sna hAindéis freisin, áit a bhfuil Peiriú inniu.
Tháinig ainm an iaguair ón nGuaráinis nó ó theanga eile de chuid na fine Tupi-Guaraní. Is minic a thugtar el tigre - tíogar - ar an iaguar i dtíortha Mheiriceá Theas.
Bíonn an t-iaguar idir 56 agus 96 chileagram ar meáchan, de ghnách, cé go bhfuil iaguar fireann ar taifead a bhí 160 kg ar meáchan, agus is féidir teacht ar iaguair bhaineanna is lú ná seo. Bíonn an baineannach 10-20 % níos lú ná an fireannach. Bíonn an t-iaguar ag dul i méid ó dheas, agus na hiaguair choille níos mó ná na hiaguair mhachaire.
Bíonn fionnadh an iaguair buí, flannbhui nó dearg, agus é lán spotaí dubha ar dhéanamh fáinne. Bíonn spotaí beaga taobh istigh de na fáinní seo, agus is ar na spotaí sin is fusa an t-iaguar a aithint thar an liopard. Bíonn iaguair dhubha ann freisin, ach an té ar féidir leis súil cheart a chaitheamh ar fhionnadh an iaguair dhuibh aithneoidh sé go mbíonn fáinní agus spotaí ar an gcineál sin iaguair freisin. Iaguair dhubha iad sé faoin gcéad de na hiaguair go léir, nó iaguar amháin as gach seacht gceann déag.
Nuair a shroichfidh an t-iaguar baineannach aois an dá bhliain, beidh sí in ann ál a bhreith. Tógann sé ceithre bliana ar na cinn fhireanna teacht in inmhe coimpeartha. Síltear go mbíonn na hiaguair ag cúpláil fud fad na bliana, agus nach bhfuil séasúr cúplála ar leith acu.
Is iad na hiaguair bhaineanna a thógann an t-ál, agus má thagann an fireannach in aon neasacht do na coileáin, cuirfidh an baineannach ruaigeadh air, nó is iomaí iaguar fireann a d'ith an t-ál nuair a bhí an seans aige. Ní bhíonn caidreamh ar bith ag an bhfireannach leis an mbaineannach i ndiaidh na coimpeartha - go bunúsach ní theastaíonn an fireannach ón mbaineannach ach amháin lena chuid síl a scaoileadh. Bíonn an t-iaguar baineann ag iompar clainne ar feadh 93-105 lá, is é sin, trí mhí, nó trí mhí go leith.
Deoise Chlochair
deas|250px|thumb|Deoise Chlochair (i mbándearg)
Is deoise i gContae Mhuineacháin í Deoise Chlochair.
Cóiréigh
clé|250px|mion|Cóiréigh
Dobhrán mara deisceartach
Ainmhí is ea an dobhrán mara deisceartach.
Cóiréigh
Is grúpa eitneach Áiseach iad na Cóiréigh. Is í an Chóiréis a bpríomhtheanga.
Thrapston
Is baile suite i Northamptonshire é Thrapston.
Jennifer Brady (leadóg)
Is imreoir leadóige gairmiúla as na Stáit Aontaithe í Jennifer Brady. Rugadh í ar an 12 Aibreán 1995.
Fionnú
Is paróiste suite i gContae Thiobraid Árann é Fionnú.
Lus an chromchinn
Is planda bláthanna san fhine Amaryllidaceae é lus an chromchinn.
Rocco Quinn
Is imreoir sacair Albanach é Rocco Quinn a rugadh i Hamaltan na hAlban ar 7 Meán Fómhair 1986. Imríonn sé faoi láthair le Queen of the South. D'imir sé cheana le Ceiltigh Ghlaschú agus Hamiltan.
Bolgshleamhnánú ag Cluichí Oilimpeacha 2018
Tá an Bolgshleamhnánú ar cheann de na spóirt a bheidh ar siúl ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2018 i bPyeongchang. Beidh na comórtais ar siúl san Alpensia Sliding Centre.
Luch fhéir
Ainmhí is ea an luch fhéir (Apodemus sylvaticus).
Towcester
Is baile suite i Northamptonshire é Towcester.
Antares (réalta)
Is í Antares nó Alpha Scorpii an séú réalta déag is gile i spéir na hoíche, agus í ar ceann de na ceithre réalta is gile in aice leis an éiclipteach in éineacht le hAldebaran, Spica, agus Regulus. Réalta mhallathraitheach í Antares, agus í +1.09 ar meánmhéid.
Is ollfhathachréalta í Antares, agus is é a rangú réalteolaíoch ná M1.5Iab-b - is é sin, réalta cuíosach fuar í, agus í dearg ar a dath. Is ionann a ga agus ga na Gréine méadaithe faoi 883, agus dá gcuirfí in áit na Gréine í, bheadh fithis Mharsa féin taobh istigh den réalta. De réir an tsaobhdhiallais, is féidir a oibriú amach go bhfuil Antares suite faoi 550 solasbhliain, nó 170 parsoic, den Domhan s'againn. Tá a hamharclonrachas timpeall ar 10,000 oiread agus amharclonrachas na Gréine, ach is mar radaíocht infridhearg a astaíonn sí an chuid is mó dá cuid fuinnimh, agus mar sin, tá a lonrachas bólaiméadrach timpeall ar 65,000 oiread agus lonrachas bólaiméadrach na Gréine. (Is éard is lonrachas bólaiméadrach ná tomhas ar lonrachas na réalta a chuireann san áireamh na cineálacha eile radaíochta i mbreis ar an solas infheicthe.) Mór millteanach is mar atá Antares, níl ach mais na Gréine méadaithe faoi 15 nó 18 ann, agus mar sin, tá an mhais sin scaipthe an-tanaí sa réalta.
Mike Epps
Is fuirseoir agus aisteoir Meiriceánach é Michael Elliot "Mike" Epps, a rugadh ar an 18 Samhain, 1970.
Nicolas Mahut
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Fhrainc é Nicolas Mahut. Rugadh é ar an 21 Eanáir 1982.
Poblacht na Seacht nDúiche Aontaithe
Is éard a bhí i bPoblacht na Seacht nDúiche Aontaithe (Ollainnis: Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden; Laidin: Res Publica Coniunctarum Provinciarum), ná stát cónaidhme neamhspleách i dtuaisceart na hEorpa (1588–1795), le gnéithe de chomhghuaillíocht chosanta agus d'aontas custaim. Chlúdaigh sé críoch na hÍsiltíre mar a thugtar anois air den chuid is mó, san áit a bhfuil an Ísiltír sa lá atá inniu. Bhain sé cumhacht mhór pholaitiúil agus eacnamaíoch amach sa 17ú haois agus bhí ról ceannaireachta aige ar stáitse an domhain le tamall maith anuas. Tháinig deireadh leis an Chónaidhm le hionradh na Fraince 1792-1795, cé go raibh an meath tosaithe cheana féin. mion|1715 - 1785
Stair
Ní raibh stát substainteach seasmhach ar bith ann san áit a bhfuil an Bheilg, Lucsamburg, agus an Ísiltír go dtí an 16ú haois, ach sraith de stáit bheaga, ceantair easpagóideachta, bailte neamhspleácha agus réigiúin faoi smacht tíortha móra eile, go háirithe An Spáinn.
Bunaíodh an phoblacht tar éis do sheacht gcúige Ollannacha san Ísiltír Spáinneach éirí in aghaidh smacht na Spáinne. Bhunaigh na cúigí comhghuaillíocht in aghaidh na Spáinne sa bhliain 1579 (Aontas Utrecht) agus dhearbhaigh siad a neamhspleáchas sa bhliain 1581 (Acht Shéanta). Chuimsigh sé Groningen, Frisia, Overijssel, Guelders, Utrecht, an Olainn agus Zeeland.
Ar 30 Eanáir 1648, thángthas ar shocrú maidir le téarmaí Shíocháin Münster, trínar thug an Spáinn aitheantas foirmiúil do Phoblacht na hÍsiltíre mar stát neamhspleách. Is é seo an chéad cheann de na conarthaí a rinneadh sa bhliain 1648 ar a dtugtar Síocháin Westfalen i dteannta a chéile.
Mheastar go hiondúil gurb iad bunús na bprionsabal go bhfuil na stáit ceannasach agus nach féidir le stát amháin a ladar a chur isteach i gnóthaí baile aon tíre eile. Is orthusan atá an dlí idirnáisiúnta bunaithe go fóill.
The Simpsons (séasúr 15)
Craoladh an cúigiú séasúr déag The Simpsons idir 1 Samhain 2003 agus 23 Bealtaine 2004 ag tosú le "Treehouse of Horror XIV".
Wallace Shawn
Is fuirseoir agus aisteoir Meiriceánach é Wallace Michael Shawn, a rugadh ar an 12 Samhain, 1943.
Nicole Kidman
Ban-aisteoir Astrálach í Nicole Kidman a rugadh ar an 20 Meitheamh, 1967. Rugadh i Honolulu, Haváí í nuair a bhí a tuismitheoirí a cur fúthu ansin go sealadach. Bhain sí gradam Oscar fá choinne páirt a ghlac sí sa scannán rathúil The Hours. Bhí sí pósta ar Tom Cruise, tráth, agus tá sí pósta le Keith Urban faoi láthair.
John Kennedy (peileadóir)
Ba imreoir sacair Albanach é John Kennedy a rugadh i nGlaschú na hAlban. D'imir sé le Ceiltigh Ghlaschú ón bhliain 1999 go 2009.
Slí Mhuineacháin
Is rian sléibhte i gContae Mhuineacháin é Slí Mhuineacháin.
Naisc Sheachracha
Ireland's Ancient East - Slí Mhuineacháin (Béarla)
Fremantle
Port agus cathair san Astráil Thiar is ea Fremantle (fuaimniú: /ˈfriːmæntl/), atá suite ar inbhear na hAbhann Swan. Bunaíodh sa bhliain 1829 é, agus tá breis is 24,000 duine ina gcónaí sa chathair sa lá atá ann inniu.
Gleann na Muaidhe
Is sráidbhaile é Gleann na Muaidhe. Tá sé suite in Iorrais, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Luch Bhá na Siorcanna
Ainmhí is ea an luch Bhá na Siorcanna.
The X Factor (séasúr 3 na SA)
Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag Simon Cowell é The X Factor a tosaíodh i SA sa bhliain 2011. Thosaigh an tríú séasúr de The X Factor ar 11 Meán Fómhair, 2013 agus chríochnaigh sé ar 19 Nollaig, 2013.
B'iad Simon Cowell, Demi Lovato, Kelly Rowland agus Paulina Rubio na breithiúna don séasúr seo. Bhuaigh Alex & Sierra an séasúr agus tháinig Jeff Gutt sa dara háit.
Wellingborough
deas|250px|thumb|Eaglais na Naomh Uile in Wellingborough Is baile suite i Northamptonshire é Wellingborough. Bhí 49,087 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011.
Jiří Veselý
Is imreoir leadóige gairmiúil as Poblacht na Seice é Jiří Veselý. Rugadh é ar an 10 Iúil 1993.
Naomh Gaibriéil (Ardaingeal)
clé|mion|Naomh Gaibriéil an tArdaingeal Is Ardaingeal é Gaibriéil i dtraidisiúin na gCríostaithe, na nGiúdach agus na nIoslamach.
Dún Aonghasa
Inniu
Atógadh ballaí Dhún Aonghusa sa 20ú haois agus tá siúláin, seomraí, agus staighrí iontu anois. Is furasta na ballaí nua a aithint toisc gur baineadh úsáid as moirtéal san athchóiriú.
Tá iarsmalann bheag i ngar do Dhún Aonghasa ina bhfuil taispeántais ar stair an Dúin.
Suímh chóngaracha
Tá suímh réamhstairiúla eile in Inis Mór atá cosúil le Dún Aonghasa: Dún Dúchathair, Dún Eoghanachta, agus Dún Eochla ina measc, chomh maith le Dún Chonchúir atá suite ar Inis Meáin.
Gleann Caoin
deas|250px|thumb|Gleann Caoin Is paróiste suite i gContae Thiobraid Árann é Gleann Caoin.
Abingdon-on-Thames
deas|250px|thumb|Abingdon-on-Thames Is baile suite in Oxfordshire é Abingdon-on-Thames.
An Eilvéis i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg
Ghlac An Eilvéis páirt i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg don chéad uair sa bhliain 2004.
Iomaitheoirí
{{legend|gold|Buaiteoir}} {{legend|silver|Dara háit}} {{legend|#cc9966|Tríú háit}} {{legend|#FE8080|Áit dheireanach}}
Dugang
Ainmhí is ea an dugang.
An tIdirchlár
Is éard is An tIdirchlár ann, ainm gairid an cháipéis ar a dtugtar go hoifigiúil 'Arraingeacha Báis an Chaipitleachais agus Cúraimí an Cheathrú hIdirnaisiúntán', ná an t-ardán poilitiúl arna nglacadh ag chomhdháil bhunaigh an Cheathrú hIdirnaisiúntán, sa bhliain 1938, an eagraíocht idirnáisiúnta Leníneach, bunaithe ag Leon Trotsky. Is sampla é de chlár idirthréimhseach.
Cuspóir
Is é an smaoineamh "idirthréimhseach" taobh thiar den chláir seo, a bheag nó a mhór, ná an méid seo a leanas. Níl thuigeann an lucht oibre an gá atá ann glacadh le smaointe réabhlóideacha an Ceathrú Idirnáisiúnta mar gheall ar "mearbhall agus díomá na nglúnta níos sine, an easpa taithí ag na glúnta níos óige". Dá réir sin; tá sé riachtanach cuidiú a thabhairt don chosmhuintir i bpróiseas na streachailte laethúla an droichead idir éileamh reatha agus an clár sóisialach na réabhlóide a aimsiú. Ba cheart go mbeadh córas éileamh idirthréimhseach san áireamh sa dhroichead seo, ag eascairt as  dálaí an lae inniu agus tuiscint reatha leibhéal leathan an lucht oibre agus ag teacht ar chonclúid amháin dochlaochlaithe:concas na cumhachta ag an lucht oibre.
John Goodman
Is fuirseoir agus aisteoir Meiriceánach é Jonathan Stephen "John" Goodman, a rugadh ar 20 Meitheamh, 1952.
Yaroslava Shvedova
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Chasacstáin í Yaroslava Shvedova. Rugadh í ar an 12 Meán Fómhair 1987.
Fulham Football Club
Is club sacair Sasanach é Fulham Football Club atá ag imirt sa Premier League faoi láthair. Tá sé lonnaithe i bhFulham, in iardheisceart Londan. Bunaíodh an club sa bhliain 1879, agus mar sin is é an club sacair proifisiúnta is sine i Londain.
Tá ceithre shéasúr is fiche caite ag an gclub i bpríomhshraith Shasana. Níl aon rud tábhachtach buaite acu go fóill cé go raibh siad in dhá chraobh mór. Sa bhliain 1975, chaill siad 2-0 i gcoinne West Ham United i gcraobh Corn F.A., an t-aon uair riamh dóibh a bheith ann. Sa bhliain 2010, d'imir siad in aghaidh Atlético Madrid i gcraobh UEFA Europa League.
Henry Hill
Coirpeach agus drongadóir de chuid an Mhaifia i gCathair Nua-Eabhrac ab ea Henry Hill, Jr. (11 Meitheamh 1943 – 12 Meitheamh 2012). Bhí Hill gníomhach leis an dTeaghlach Lucchese idir 1955 agus 1980, go dtí gur iompaigh sé ina bhrathadóir agus ina fhinné rialtais chun an dlí a chur ar a sheanchomrádaithe Paul Vario (capo nó "captaen" sa teaghlach seo) agus James Burke, drongadóir míchlúiteach eile.
Insítear scéal Hill sa leabhar Wiseguy: Life in a Mafia Family le Nicholas Pileggi, fíorscéal a spreag an stiúrthóir Martin Scorcese chun an scannán siúd Goodfellas (1990) a dhéanamh de.
Michael McGlinchey
Is imreoir sacair é Michael McGlinchey a rugadh i Wellington, Nua Shéalainn.
Imríonn sé leis an bhfoireann Ástralach Central Coast Mariners. D-imir sé cheana le Ceiltigh Ghlaschú. Bhíodh sé ag imirt do fhoireann náisiúnta na hAlban ach d'iompaigh sé go Nua Shealainn.
Hargeisa
mion|Hargeisa Is é Hargeisa príomhchathair Chríoch Shomáile agus an chathair is mó sa tír. Cathair intíre é atá suite breis is 4,000 troigh os cionn leibhéal na mara. Tá timpeall is 1.2 milliún duine ina gcónaí ann.
Bhí Hargeisa ina phríomhchathair ar Shomáile na Breataine ó d'aistrigh na Briotanaigh an rialtas as Berbera ar an gcósta go Hargeisa sa bhliain 1941 go dtí deireadh na coilíneachta Briotanaí sa bhliain 1960 nuair a rinneadh cuid de Phoblacht na Somáile an iar-choilíneacht Bhriotanach. D'fhan sí sa tSomáil go dtí an bhliain 1991. Faoin am sin bhí cúrsaí chomh holc sin sa tSomáil mar gheall ar an gcogadh cathartha sin acu, gur fhógair an iar-choilíneacht Bhriotanach a neamhspleáchas agus Hargeisa mar phríomhchathair na tíre. Tá idir ord agus rath ar an gcríoch ó shin. Cé nach n-aithnítear tír ar bith an neamhspleáchas tá caidreamh trádálach oifigiúil nó neamhoifigiúil ann a chuirtear i bhfeidhm de ghnáth in Hargeisa.
Mullach Eadrad
Bruachbhaile de chuid Bhaile Átha Cliath is ea Mullach Eadrad (Mulhuddart as Béarla). Tá sé suite siar ó thuaidh ón gcathair agus é i ndlínse Chomhairle Contae Fhine Gall.
Iompair
Freastalaíonn busanna Bus Átha Cliath na 38, 38a, 38b, 39n agus 220 ar an gceantar.
Teach Bhaile an Phaslóigh
Suite i Mullach Eadrad tá Teach Bhaile an Phaslóigh / Parslickstown House. Lonnaithe ann tá: Acquired Brain Injury Ireland; Foróige; Foireann Phobail in aghaidh Drugaí, Mullach Eadrad/An Chorr Dubh; Blanchardstown Travellers Development Group agus Little Learners Creche.
Rialú agus ionadaíocht
Tá Mullach Eadrad mar chuid de "Thoghlimistéar Áitiúl Bhaile Bhlainséir/Mullach Eadrad" i gComhairle Contae Fhine Gall. Is iad na comhairleoirí a leanas mar ionadaí sa chomhairle don cheantar: Punam Rane (Fine Gael), Mary McCalmey (Páirtí an Lucht Oibre), John-Kingsley Onwumereh (Fianna Fáil), Breda Hanaphy (Sinn Féin) agus John Burtchaell (Solidarity).
Ráth Cairn
clé|mion|An Halla, Rath Cairn Is nua-Ghaeltacht í Gaeltacht Ráth Cairn (nó Ráth Chairn) agus í suite i gContae na Mí. Toradh is ea í d'iarrachtaí Shaorstát Éireann leis an nGaeilge a choinneáil beo agus a athbheochan. B'é an plean a bhí ag an rialtas agus ag na díograiseoirí Gaeilge araon ná cainteoirí dúchasacha a aistriú go machairí méithe, áit a mbeadh níos mó barr le baint as an talamh. clé|mion|"Aire - leanai", An scoil
Seirbhísí Foghlama Teanga
Eagraítear go leor cúrsaí do daoine atá ag iarraidh Gaeilge a fhoghlaim i Ráth Chairn. I measc na ndreamanna sin a eagraíonn cúrsaí ann tá Gael Linn. Tá nasc déanta ag Ollscoil na hÉireann, Maigh Nuad le Ráth Cairn agus cuirtear cúrsaí teastais oíche ar siúl i rith an gheimhridh do dhaoine a bhfuil Gaeilge acu atá ina gcónaí i bhfoisceacht fiche míle den cheantar. clé|mion
Stair
Ba bhaile fearainn é Ráth Cairn i ngar do Bhaile Átha Buí. Ar 12 Aibreán 1935, thug muintir Chonamara a n-aghaidh ar Rath Cairn don chéad uair. Seacht gclann is fiche as Conamara a chur fúthu ag an am.
I ndiaidh feachtas agóidíochta, d'aistrigh an rialtas 443 duine as Conamara go Ráth Cairn leis an talamh a thabhairt chun míntíreachais thall ansin. Fuair siad feirmeacha agus scoil náisiúnta (Scoil Uí Ghrámhnaigh) ansin. Fuair gach teaghlach teach nua, 22 acra talún, beostoc agus uirlisí feirmeoireachta. Mar chuid den scéim seo a thionscain an coiste 'Muintir na Gaeltachta' faoi stiúir Mháirtín Uí Chadhain agus Choimisiún na Talún, d'aistrigh 40 teaghlach idir 1935 agus 1937 ó "cheantair chúnga" i gConamara go dtí na bailte fearainn seo: Ráth Cairn, Laimbé, Driseog, Tulach na nÓg, Baile Mhistéala agus Doire Longain. clé|mion|Baile Ghib Lean na daoine leo ag labhairt na Gaeilge go nádúrtha, ach thóg sé na blianta fada orthu stádas oifigiúil Gaeltachta a bhaint amach. Tháinig coilíneacht eile den chineál chéanna ar an bhfód i mBaile Ghib sa chontae céanna, ach níor éirigh léi chomh maith le Ráth Cairn, ós rud é nár tháinig lucht an mhíntíreachais ansin ón áit chéanna ar dtús.
Is í Gaeilge Chonnacht an chanúint a labhraítear i nGaeltacht na Mí, ó tháinig an chuid ba mhó den phobal as Conamara. Chuaigh canúintí dúchasacha Ghaeilge Laighean in éag thart ar céad bliain ó shin.
Daoine
Tháinig daoine mór le rá i saol na Gaeilge as Gaeltacht na Mí. Is as Ráth Cairn do Bhláthnaid Ní Chofaigh, agus is as ceantar Bhaile Ghib do Hector Ó hEochagáin. Láithreoirí iad an bheirt acu, agus iad ag obair do RTÉ, ach bíonn Hector le feiceáil go minic ar TG4 chomh maith. Cé gur rugadh Darach Ó Catháin i Maimín, Conamara, tógadh i Ráth Cairn é. Bhí Darach ar dhuine de phríomhamhránaithe sean-nóis a linne. Deir neart daoine gurbh é ab fhearr. I measc na n-amhrán atá le fáil ar a dhlúthdhiosca 'Darach Ó Catháin' tá 'Amhrán na Japs', leagan damanta de 'Oró Sé do Bheatha 'bhaile' agus 'Caisleán Uí Néill'. Tá an dlúthdhiosca sin ar fáil ó Ghael Linn.
Is as Dún Doire (gar go leor do Ráth Cairn) don amhránaí agus múinteoir Nollaig Ní Laoire.
Toni Morrison
Scríbhneoir, ollamh litríochta agus duine d’fhathaigh litríocht Mheiriceá ab ea Toni Morrison, nó Chloe Ardelia Wofford mar atá a hainm scríte ar a teastas breithe. Rugadh í ar an 18 Feabhra 1931 i mbaile beag darb ainm Lorain, Ohio. Fuair sí bás ar 5 Lúnasa 2019. clé|mion|1970 Bhain Morrison cáil amach mar gheall ar liriciúlacht a saothar agus í ag cur síos go macánta ar uafás na sclábhaíochta agus ar stair na nAfracach Meiriceánach.
Beatha
An chéad leabhar ar fhoilsigh sí ná The Bluest Eye (1970).
Ba é Song of Solomon, úrscéal staire a foilsíodh i 1977, a tharraing aird an tsaoil mhóir ar Morrison.
Is dóigh gurb é Beloved] (1987), úrscéal ar a bronnadh Duais Pulitzer agus an American Book Prize sa bhliain 1988, an saothar is iomráití dá cuid, ar an saothar léi is mó a chuaigh i bhfeidhm ar an bpobal.
11 úrscéal ar fad a scríobh sí agus ba é God Help the Child an ceann deireanach acu. clé|mion|País Vasco, [[Tír na mBascach]]
Duaiseanna
Bronnadh Duais Nobel na Litríochta air sa bhliain 1993. Ba í an t-ochtú bean a bronnadh an duais seo uirthi. Nuair a bhuaigh sí an duais, dúirt na moltóirí gur mhian le Morrison “dul go domhain sa teanga agus í a shaoradh ó laincisí cine”. Ina hóráid Nobel, thagair Morrison féin do thábhacht na teanga sa saol chomh maith.
Chomh maith leis an duais Nobel, b’iomaí duais agus gradam eile a tugadh do Morrison, ina measc an gradam National Book Circle, céimeanna oinigh ó olscoileanna Oxford, Harvard agus na Ginéive, Légion d’Honneur na Fraince agus Bonn Saoirse an Uachtaráin a bhronn Barack Obama uirthi.
Banbury
Is baile suite in Oxfordshire é Banbury.
Coirdínigh
clé|250px|mion|Coirdínigh
Na Coirdínigh sa Tuirc
Is iad na Coirdínigh an dream eitneach is mó sa Tuirc a bhfuil teanga agus nósanna dá gcuid féin acu. Ach is deacair breithiúnas maith a thabhairt ar a gcéatadán, ós rud é nach gceadaíonn reachtaíocht na Tuirce go dtabharfaí aitheantas ar bith do na saindreamanna eitneacha sna daonáirimh.
Is é oirdheisceart na tíre fód traidisiúnta dúchais na gCoirdíneach, ach chuaigh cuid mhór acu a chónaí in Iostanbúl nó go dtí na cathracha móra eile, ós rud é go bhfuil an t-atmaisféar níos liobrálaí iontu.
Sna ceantair oirdheisceartacha, áfach, tá Arm na Tuirce ag cur catha ar na treallchogaithe Coirdíneach atá ar lorg neamhspleáchais. Fuair tríocha míle duine bás ar a laghad sa choimhlint seo ó na 1970idí anuas, agus an daonra sibhialta go mór mór thíos leis an gcogadh seo.
Pokémon
Is sraith meáin é Pokémon a tháinig ar an bhfód sa bhliain 1996 arna chumadh ag Satoshi Tajiri le dhá fhíschluiche pucóid, Pokémon Green agus Pokémon Red. Is é Pokémon an tsraith cluiche is mó ar domhan, tar éis Mario sa lá atá inniu ann. Tá níos mó ná tríocha cluiche Pokémon ann anois, chomh maith le clár teilifíse agus cluiche cártaí. Tá aithne ar an tsraith agus ar na carachtair go háirithe Pikachu ar fud an domhain.
Forbhreathnú
Bíonn na cluichí ríomhaire an-chosúil lena chéile. I ngach cluiche, nach mór, bíonn an t-imreoir mar thraenálaí Pokémon. Siúlann tú timpeall an domhain le do Pokémon, mar aidhm a bheith an traenálaí is fearr. Sa scéal, troideann tú le traenálaithe eile, agus na hocht Gym Leaders. Nuair a bhuann tú i gcoinne na Leaders, faigheann tú suaitheantais. Ag deireadh na cluiche, téann tú go dtí an Pokémon League, agus b'fhéidir go mbeadh tú i do mháistir Pokémon!
Sa cluiche, is é do phost chun féachaint ar, ghabháil agus traenáil gach Pokémon don domhain. Tá na eolas bailithe ar an Pokédex, saghas chiclipéid Pokémon. Caitear tú na Pokémon i Pokéballs, (sféir meicniúil).
Mar a deirtear cheana, baineann a lán marsantachta le Pokémon. Tá an cluiche cártaí an-chosúil le cluichí cártaí eile, cosúil le Magic: The Gathering agus Yu-Gi-Oh. Tá clár teilifíse ann, faoin Ash Ketchum agus a chompánaigh. Tá an scéal an-chosúil leis na físchluichí. Tá níos mó ná ocht scannán déag ag baint le Pokémon ann freisin.
Inniu, tá 720 Pokémon scaoilte go h-oifigiuil ann, leis an séú glúin do chluichí. Tá 18 Types (cineál) ann de na Pokémon, agus tá gach Pokémon i gcineál amháin nó dhá chineál, de réir a dtréithe. Is iad: Normal, Fighting, Fire, Water, Flying, Grass, Poison, Electric, Ground, Psychic, Rock, Ice, Bug, Dragon, Ghost, Dark, Steel agus Fairy na cineáil sa domhain Pokémon. Tá na cineál an-tábhachtach sna cluichí, mar tá Water Pokémon níos fearr ná Fire Pokémon agus iad ag troid. Tá láidreachtaí agus laigí le gach cineál. Sa cluiche ríomhaire, phioc do Rival (cara páistiuil de ghnáth) an Pokémon níos fearr mar gheall ar na cineálacha ná do Pokémon. Tá sé tábhachtach a traenáil Pokémon eile, chun clúdach a chur ar do laigí.
Bulbasaur #001
Is Grass/Poison Pokémon iad Bulbasaur. Tá síol mór ar a n-droim. Fás an síol leis an Pokémon, agus bíonn siad ábalta maireachtáil ar feadh cúpla lae, gan aon rud a ithe, mar stóráil siad fuinneamh ina tsíol. San tSeapáin, Fushigidane is ainm díobh.
Charmander #004
Is laghairt iad Charmander. Is Fire Types iad Charmander. Tá dóiteán beag ar an deireadh a n-earr. Nuair a bhíonn sé ag cur baistí beidh deatach ag teacht amach as an dóiteán. Déanann na dóiteáin fuaim bheag, tá tú ábalta an doitean a chloisteáil in áiteanna ciúine. Nuair atá Charmander tinn, níl aon dóiteán dó geal. Hitokage is ainm díobh sa tSeapáin.
Squirtle #007
Is Water Types iad Squirtle. Is turtair beag iad Squirtle. San tSeapáin, Zenigame is ainm díobh. Tar éis a mbreithe, fásann Squirtle sliogáin. Nuair a bhíonn siad i dtrioblóid, téann siad i bhfolach ina tsliogán.
Pikachu #025
Is príomh-Pokémon sa chlár teilifíse agus an siombail don saincheadúnas é Pikachu. Is luch leictreach iad Pikachu, agus is Electric Type iad. Nuair a bhíonn siad i ngrúpa lena chéile, déanann siad scamaill tintreach. Tá siad ábalta sméara a chócaráil lena eireaball. Má theagmhaíonn tú a eireaball, bheadh tú gortaithe ag an leictreachas.
Mewtwo #150
Is clón é Mewtwo, a rinne eolaithe Mewtwo tar éis scrúdaithe DNA ar an Pokémon Mew. Ní cheapann Mewtwo faoi aon rud ach an troid. Smaoineamh daoine go bhfuil Mewtwo an Pokémon níos cumhachtaí. Bhí Mewtwo ina phríomhcharactar sa chéad scannán. Is Psychic Pokémon é Mewtwo. Fuair Mewtwo beirt "Mega Evolutions" sa séú glúin, cineál éabhlóid sealadach. Glaoitear "Mega Mewtwo X" agus "Mega Mewtwo Y" iad, agus tá na "Mega Stones" ("clocha Mega") ar fáil sna cluichí faoi seach.
Togepi #17
Chonacthas Togepi ón tús sa tsraith theilifíse. Is cineál Normal/Fairy (Normal roimh glúin a sé), iad Togepi. Tá na Pokémon seo an-cáiliúil cosúil le Pikachu. Cuireann Togepi ádh ar a úinéir. Togepy is ainm oifigiúil do Togepi sa tSeapáin.
Misaki Doi
Is imreoir leadóige gairmiúla as An tSeapáin í Misaki Doi. Rugadh í ar an 29 Aibreán 1991.
Maria Connor
Is carachtar ficseanúil í Maria Jane Connor (née Sutherland) ar an gclár teilifíse Briotanach úd Coronation Street. Glacann Samia Ghadie an pháirt mar Maria. Chonacthas Maria ar an gclár teilifíse den chéad uair ar an 19 Bealtaine 2000.
Stáisiún Mhullach Íde
Is é Stáisiún Mhullach Íde an t-aon stáisiún amháin sa cheantar. Bíonn sé an-ghnóthach gach lá, le níos mó ná cúig chéad daoine ag taisteal tríd an stáisiún chuile lá.
Thosaigh George Papworth an obair ar an stáisiún cúpla bliain roimh 1844, agus chríochnaigh sé é ar an 25ú Bealtaine, sa bhliain sin.
Tá sé ar an taobh ó thuaidh den líne ‘DART’, agus é ceangailte le Binn Éadair. Is é Port Mearnóg an stáisiún roimh Mhullach Íde agus Domhnach Báit an chéad stáisiún ina dhiaidh.
Péitseog
Crann beag duillsilteach a fhásann 6 m ar airde is ea an crann péitseog nó an phéitseog. A bunús doiléir, ach is féidir go bhfuil sí dúchasach don tSín. Na duilleoga éilipseach go leathfhada, biorach fiaclach; na bláthanna bándearg, go hannamh bán, ag teacht amach roimh na duilleoga; an toradh cruinn síodúil 4-8 cm ar trastomhas, buí lasta le dearg, le bia ramhar milis is cloch chlaiseach ann. Saothraithe le fada, go minic ar laitís.
Teampall Tuaithe
Is sráidbhaile suite i gContae Thiobraid Árann é Teampall Tuaithe.
An Scéim Mháthar agus Linbh
mion|Lucht taistil, 1946, Máthair agus Leanbh Scannal polaitiúil in Éirinn sna 1950idí a bhí sa Scéim Mháthar agus Linbh, nó an Scéim Máithreacha agus Leanaí, reachtaíocht a thabharfadh cúram leighis saor in aisce do mháithreacha agus leanaí. Ní bheadh aon rud róchonspóideach ansin do mheon aigne an lae inniu. Ach sna 1950idí, nuair a chuir na dochtúirí agus an Eaglais Chaitliceach i gcoinne na scéime, bhí port na scéime seinnte.
Cúlra
Páirtí polaitiúil radacach ab ea Clann na Poblachta, a bunaíodh sa bhliain 1946. Ba é Seán Mac Giolla Bhríde ceannaire an pháirtí. Bunaíodh an chéad rialtas idirpháirtí tar éis an olltoghcháin 1948. Tháinig Fine Gael, Páirtí an Lucht Oibre, Páirtí an Lucht Oibre Náisiúnta, Clann na Poblachta, Clann na Talmhan agus roinnt Teachtaí neamhspleácha le chéile chun Fianna Fáil a chur as oifig. Fuair an Clann dhá áit sa chomh-aireacht - ceapadh Seán Mac Giolla Bhríde mar Aire Gnóthaí Eachtracha agus ceapadh Nollaig de Brún mar Aire Sláinte.
Acht Sláinte 1947
NHS
Eitinn
Bhí drugaí nua ar fáil (vacsaín BCG agus an pheinicillin, mar shampla). Bhí na drugaí nua ábalta galair éagsúla a leigheas, rud a bhí do-dhéanta roimhe sin. Chuir de Brún scéim scagthástála don eitinn ar bun a bhí saor in aisce don phobal. Dhíol sé acmhainní na roinne chun íoc as a fheachtas, a d'ísligh go mór ráta na heitinne in Éirinn.
Géarchéim
D'éirigh de Brún as an rialtas agus as an gClann sa bhliain ar an 11 Aibreán 1951 nuair nár thacaigh an rialtas leis an Scéim Máthar agus Linbh. mion
Oidhreacht
Bhí iarmhairtí fadtréimhseacha ag baint leis an scannal do Browne féin agus dá chlann; dúirt sé go raibh sé an-deacair dóibh scoil a fháil don bheirt chailíní a bhí aige. An t-amhras agus doras an doichill a bhí rompu i measc na bunaíochta agus cuid den phobal.
Crú-ialtóg bheag
Ainmhí is ea an crú-ialtóg bheag. Mamach eitilte in ord na Chiroptera is ea í.
Narbhal
Ainmhí is ea an narbhal. Is iad an narbhal agus an míol mór ainmhí gaolmhara.
Laosaigh
clé|250px|mion|Laosaigh Is grúpa eitneach Áiseach iad na Laosaigh. Is í an Laoisis a bpríomhtheanga.
Scott Cuthbert
Is imreoir sacair Albanach é Scott Cuthbert a rugadh in Alexandria na hAlban ar 15 Meitheamh 1987. Imríonn sé faoi láthair le Swindon Town, d'imir sé cheana le Ceiltigh Ghlaschú.
Hakainde Hichilema
Is fear gnó agus polaiteoir Saimbiach é Hakainde Hichilema (a rugadh ar 4 Meitheamh 1962). Toghadh é ina Uachtarán ar an tSaimbia i mí Lúnasa 2021 agus insealbhaíodh é ar 24 Lúnasa 2021.
Tús a shaoil
Bhí sé ina phríomhoifigeach feidhmiúcháin ar Coopers agus Lybrand Zambia ó 1994 go 1998 agus ar Grant Thornton Zambia ó 1998 go 2006.
Gairm pholaitiúil
Tá sé ina bhall de pháirtí an fhreasúra, an Páirtí Aontaithe um Fhorbairt Náisiúnta, páirtí polaitíochta liobrálach. I ndiaidh bhás Anderson Mazoka in 2006, toghadh mar Uachtarán nua an pháirtí é. Chomh maith leis sin, tá sé ina cheannaire ar an Chomhghuaillíocht Dhaonlathach Aontaithe (UDA), comhghuaillíocht de thrí pháirtí pholaitiúla freasúra.
Rith Hichilema mar iarrthóir an UPND i dtoghchán 2008, a gairmeadh i ndiaidh bhás an Uachtaráin Levy Mwanawasa. Tháinig sé sa 3ú háit le 19.7% den vóta. I mí an Mheithimh 2009, bhunaigh páirtí Hichilema, an UPND, comhaontú leis an bhFronta Tírghrách (PF) agus Michael Sata le dul san iomaíocht i dtoghchán 2011 le chéile. Áfach, mar thoradh ar easaontas maidir le hiarrthóir an chomhaontaithe, drochmhuinín domhain idir an dá pháirtí agus cúisimh treibheachais ón dá thaobh, thit an comhaontú as a chéile i mí an Mhárta 2011.
Bhí sé mar cheann den dá phríomhiarrthóir i dtoghchán uachtaránachta mhí Eanáir 2015, a chaill sé le farasbarr beag de díreach 27,757 vóta (1.66%) in éadan iarrthóir an pháirtí i gcumhacht, an Fronta Tírghrách (PF), Edgar Lungu. Cháin Hichilema an toghchán mar bhréagthoghchán agus mhol sé dá lucht tacaíochta fanacht socair. Chuaigh sé san iomaíocht in éadan Lungu arís mar phríomhiarrthóir an fhreasúra i dtoghchán uachtaránachta mhí Lúnasa 2016, agus chaill sé le farasbarr beag arís.
I mí Aibreáin 2017, gabhadh é ar amhras go ndearna sé tréas agus cúisíodh é as iarracht a dhéanamh an rialtas a chur as cumhacht. Bhí sé sa phríosún ar feadh 4 mhí sular tugadh Nolle prosequi dó.
Gabháil & Cúiseamh Tréasa
Gabhadh Hichilema ar an 11 Aibreán 2017. Ar oíche an 11 Aibreán 2017 bhris Póilíní na Saimbia isteach i gcompún Hichilema lena ghabháil faoi ordaithe rialtas an Uachtaráin Edgar Lungu. Cuireadh ina leith gur chuir sé saol an uachtaráin i gcontúirt nuair nár lig sé do chonbhua an uachtaráin dul thart air, rud a bheadh inamhionchion tráchta de ghnáth agus chan rud a bheadh ionann agus tréas,  agus cúisíodh é as tréas a dhéanamh. Shéan Hichilema an cúiseamh, a théann uas-phionós de phionóis an bháis leis, go láidir.
Mí-iompar na bPóilíní le linn an ghabháil
D'úsáid na póilíní an-iomarca fórsa le dul isteach in áit chónaithe Hichilema ag déanamh dochair dá theach agus dá mhaoin, thuig siad greasáil dá oibrithe uilig, ghoid siad suimeanna ollmhóra airgid, seodra, chomh maith le fo-éadaí, bróga, callairí, pluideanna, brait urláir agus bia ón chistin agus rinne siad các ar leaba Hichilema. Caitheadh ceanastair deorgháis i dteach Hichilema a ghásail amach in éineacht lena bhean chéile, atá asma uirthi, agus a pháistí. Thit a bhean chéile agus a pháisti as a seasamh roinnt uaireanta cionn is gur ionanálaigh siad Deorghás.
Cáineadh a ghabháil
Cáineadh gabháil Hichilema go forleathan. Cháinna Stáit Aontaithe, an tAontas Eorpach agus Parlaimint na hEorpa an ghabháil. Cháin Líonra Liobrálach na hAfraice an ghabháil mar iarracht ón Uachtarán Lungu easaontú agus freasúra sa tSaimbia a chur ina thost. Cháin na heaspaig Chaitliceacha an ghabháil go láidir agus dúirt siad go raibh an tSaimbia anois ina deachtóireacht faoin Uachtarán, Edgar Lungu. Chuir Julius Malema, ceannaire pháirtí Trodaithe ar son Saorsa Eacnamaíoch (EEF) na hAfraice Theas, i leith Uachtarán na Saimbia Edgar Lungu go raibh sé ag déanamh cos ar bholg den chineál céanna le cinedheighilt na hAfraice Theas cionn is gur gabhadh Hichilema ar chúiseamh tréasa agus chuir sé “Cladhaire” ar an uachtarán Lungu. Cháin Mmusi Maimane, ceannaire pháirtí an Chomhghuaillíocht Daonlathach (DA) san Afraic Theas ar diúltaíodh cead isteach sa tSaimbia dó le cuairt a thabhairt ar Hichilema sa bPríosún nuair nár ligeadh dó eitleán a fhágáiil ag Aerfort Idirnáisiúnta Kenneth Kaunda i Lusaka, go láidir na cúisimh bréige in éadan Hichilema.
Am i bpríosún
Dúirt Hichilema in agallamh ar HARDtalk gur coinníodh i ngaibhniú aonair ar feadh ocht lá é gan bia, uisce, solas nó cuairteanna le linn a chuid ama i bpríosún agus céasadh é nuair a spraeáladh sprae piobar ar a bhaill ghiniúna. Chuir sé i leith uachtarán Lungu go ndearna sé iarracht é a mharú.
Thug oifigigh an phríosúin bata agus bóthar dá bhean Mutinta nuair a ghlac sí bia dó.
John Arne Riise
Is imreoir sacair é John Arne Riise (r. 24 Meán Fómhair 1980). Imríonn sé faoi láthair le Fulham. D'imir sé le Alesund, AS Monaco agus Liverpool F.C. roimhe sin.
Hakainde Hichilema
Am i bpríosún
Bhí gabháil Hichilema mar ábhar d'eagrán den chlár teilifíse The Stream ar Al Jazeera dar teideal An bhfuil daonlathas na Saimbia i gcontúirt? a craoladh ar an 30 Bealtaine 2017.
Cuairteanna mór le rá air sa phríosúin
Tugadh bata agus bóthar do chéad uachtarán na Saimbia, Kenneth Kaunda, nuair a bhain sé triail cuairt a thabhairt ar Hichilema sa Príosún.
Tugadh bata agus bóthar do Mmusi Maimane, ceannaire an Chomhghuallaíocht Daonlathach san Afraic Theas, nuair a chuaigh sé chuig an tSaimbia le bheith i láthair nuair a chuaigh Hichilema as comhair na cúirte. Char ligeadh den eitleán é agus glacadh seilbh ar a ghuthán. Spreag seo Aireacht Gnóthaí Eachtracha na hAfraice Theas Ambasadóir na Saimbia chun na hAfraice Theas, Emmanuel Mwamba, a ghaireadh le gníomhartha rialtas na Saimbia a mhíniú.
Thug Ard-Rúnaí an Chomhlathas Briotanach, an Banbharún Patricia Scotland, cuairt ar Hichilema sa Phríosún faoi dhó.
Staid éigeandála
Agus Hichilema sa Phríosún, chuir an tUachtarán Lungu staid éigeandála i bhfeidhm. Chreid lucht cáinte an rialtais gur iarracht a ghreim ar chumhacht a dhéanamh níos doichte
Agóidí
Thosaigh agóidí sa tSaimbia, san Afraic Theas agus sa Ríocht Aontaithe ag éileamh go saoradh Hichilema agus ag cáineadh riail údarásach Edgar Lungu agus dul in olcas cearta daonna sa tSaimbia.
Saoradh ón phríosún
Thosaigh ceiliúradh lúcháireacha fud fad na Saimbia nuair a saoradh Hichilema ón phríosún ar an 16 Lúnasa 2017 agus sheas na scórtha duine cois sráide i Lusaka le spléachadh de Hichilema a fheiceáil agus a chonbhua ag fágáil an phríosúin le Hichilema ag seasamh ina dhíon gréine lena lámha a chroitheadh leis na sluaite gárthach.
Rinne iar-Ard-Rúnaí na Náisiún Aontaithe, Kofi Annan, comhghairdeas le húdaráis na Saimbia as na cúisimh tréasa in éadan Hichilema a tharraingt saor agus é a shaoradh ón phríosún.
Tionóladh paidreacha buíochais le ceiliúradh a dhéanamh ar shaoradh Hichilema ón phríosún ag Ardeaglais na Croise Naofa i Lusaka ar an 29 Lúnasa 2017 agus bhí Hichilema i láthair ag an ócáid a tharraing sluaite móra agus a craoladh beo ar an teilifís. Bhí sé beartaithe an ócáid a reáchtáil an tseachtain roimhe ar an 24 Lúnasa ach chuir póilíní armtha a dhruid an láthair bac air.
Bhí an-tóir ar Hichilema i ndiaidh a shaoradh agus bronnadh Gradam Saoirse na hAfraice air in Johannesburg, an Afraic Theas. Tugadh cuireadh dó labhairt ag Teach Chatham i Londain agus thug Feisirí Parlaiminte na Comhghuaillíochta Daonlathaí cuireadh dó labhairt san Afraic Theas agus bhí sé le feiceáil ar an gclár HARDtalk ar an BBC.
Scaol an t-iriseoir Fredrick Misebezi leabhar fá thréimhse Hichilema i bpríosún darb ainm Dialann Príosúin Hakainde Hichilema ar an 29 Meán Fómhair 2017. Thacaigh Hichilema leis an leabhar agus d’iarr sé ar an phobal é a léamh.
Gradaim
Bhronn Fondúireacht Friedrich Naumann Gradam Saoirse na hAfraice ar Hichilema ar an 27 Deireadh Fómhair 2017 ag ócáid in Johannesburg san Afraic Theas.
Agallaimh
Bhí Hichilema mar chuid den chlár teilifíse BBC mór le rá HARDtalk ar an 1 Samhain 2017 nuair a chuir Stephen Sackur faoi agallamh é. B'é an chéad cheannaire de chuid an fhreasúra sa tSaimbia a bhí ar HARDtalk agus an dara polaiteoir Saimbiach a bhí mar chuid den chlár i ndiaidh an iar-Uachtaráin Levy Mwanawasa.
Ar an 17 Nollaig 2017 bhí Hichilema le feiceáil ar Agallamh Dé Domhnaigh ar ZNBC. Is é an chéad cheannaire ón fhreasúra a cuireadh agallamh orthu ar an chlár sin. Tharla sé seo i ndiaidh dona urlabhraí, Charles Kakoma, scríobh chuig Ard-Stiúrthóir an ZNBC Richard Mwanza ag iarraidh go mbeadh an tUasal Hichilema le feiceáil ar an chlár ar an an 17 Nollaig. Rinneadh réamhchlárú ar an chlár ar an Déardaoin roimhe ag 10: 30rn agus craoladh tráthnóna Dé Domhnaigh é.
Óráidí
Tugadh cuireadh do Hichilema óráid a thabhairt ag an Institiúid Ríoga um Gnóthaí Idirnáisiúnta, ar a dtugtar Teach Chatham go coitianta ar, ar an 31 Samhain 2017. B'é an chéad Saimbiach le óráid a thabhairt i dTeach Chatham.
Saol pearsanta
Tá Hichilema pósta ar Mutinta agus tá triúr clainne acu. Tá sé ina bhall d'Eaglais Ateachtaigh an tSeachtú Lá. Tá Hichilema ina mhilliúnaí agus tá sé ar an dara rainseoir eallach is mó sa tSaimbia.
I mí na Nollag 2014, shéan sé gur Máisiún a bhí ann agus chuir sé síos orthu siúd a chuir sin ina leith mar dhaoine mailíseacha. Rinne sé agra in éadan an t-Easpag Edward Chomba ón Eaglais Cheartchreidmheach as a chlú a mhilleadh i ndiaidh don Easpag Sátanach agus Máisiún a thabhairt air.
Eileen Grimshaw
Is carachtar ficseanúil í Eileen Hazel Grimshaw ar an gclár teilifíse Briotanach Coronation Street. Glacann Sue Cleaver an pháirt mar Eileen. Chonacthas Eileen ar an gclár den chéad uair ar an 3 Bealtaine 2000.
Vitis amurensis
Speiceas d'fhíonchaor atá dúchasach ar mór-roinn na hÁise is ea  Vitis amurensis, nó an Fhíonchaor Amúrach. Tagann a hainm ón Amúr, gleann atá sa Rúis agus sa tSín.
Dáileadh agus éiceolaíocht
Iarsma is ea Vitis amurensis d'fhásra fothrópaiceacha réamh-oighreach de chuid an Cianoirthir, sroicheann sí leithead geografach Loch Kizi (thart ar an 51ú comhthreomhar). Ar feadh chósta Mhuir na Seapáine ó thuaidh sroicheann sí béal abhainn na Muli, agus réigiún an Amúir ar an taobh thiar - go dtían abhainn Zeya.
Fásann sí i bhforaoisí; na Manchúire, an réigiúin féinrialaitheacha Oblast na hAmúire (Rúisis: Аму́рская о́бласть, nó Amurskaya oblast), na Críoche Priomosky (Rúisis:Примо́рский край nó Primorsky Krai]]), oirdheiscirt na Sín (Anhui, Hebei, Heilongjiang, Jilin, Liaoning, Shandong, Shanxi, Zhejiang), na Seapáine (Honshu) agus na Cóiré.
Tá fíonchaora Amúracha aicmithe i dtrí fhospeiceas:
Cur síos luibheolaíoch
clé|mion|Duilleoga Vitis amurensis
Tábhacht agus úsáid
úsáidtear  fíonchaora Amúracha go forleathan mar phlanda ornáideach le haghaidh garraíodóireachta ingearacha. De ghnáth saothraítear iad chomh fada ó thuaidh le Cathair Pheadair sa Eoraip Rúiseach, áit ina gcuirtear iad.
Stair an tsaothraithe
Rinneadh samplaí de V. amurensis san iar-APSS le haghaidh staidéir ar a frithsheasmhacht in aghaidh teochta ísle. Fuarthas cineálacha hibrideacha as an tras V. amurensis x V. viniferanó V. labrusca x V. amurensis.
Ceimic
Is féidir na holigostilbenes amurensin A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L and M a fháil  i V. amurensis.
Nicky Riley
Is imreoir sacair Albanach é Nicky Riley a rugadh i nGlaschú na hAlban. Imríonn sé faoi láthair le Ceiltigh Ghlaschú.
Teampall Mhichíl
Is paróiste suite i gContae Thiobraid Árann é Teampall Mhichíl.
London Underground
Ar an 7ú Iúil 2005, tharla ionsaí sceimhlitheoireacht a ann inar maraíodh 52 duine agus inar gortaíodh 700.
Línte
thumb|left|Stáisiún Angel
Rón fionnaidh Oileáin Juan Fernandez
Ainmhí is ea an rón fionnaidh Oileáin Juan Fernandez.
Grandmaster Flash
Is DJ é Grandmaster Flash. Cruthaíonn sé ceol hip-hap. Joseph Saddler is fíór-ainm dó. Rugadh Joseph ar an gcéad lá do mhí Eanáir, 1958 in Bridgetown, Barbados. Is as Meiriceá é agus d'fhás sé suas sna Bronx, Nua-Eabhrac. Thosaigh sé ag cruthú ceoil nuair a bhí sé ina dhéagóir. Sa bhliain 1978 bhunaigh sé an grúpa ceoil Grandmaster Flash and the Furious Five agus scaoil siad a gcéad amhrán, "Superrappin", agus a gcéad albam, The Message.
Gordon Ramsay
Is cócaire, taiscéalaí, scríbhneoir, pearsantacht teilifíse agus léirmheastóir bia de chuid na Breataine é Gordon James Ramsay OBE (a rugadh 8 Samhain 1966). Rugadh é i Johnstone, Albain, agus tógadh é i Stratford-upon-Avon, Sasana. Bronnadh 16 réalta Michelin air an iomlán ar a chuid bialanna agus faoi láthair tá seacht gcinn ag na bialanna atá aige. Tá trí réalta Michelin ag a bhialann is tábhachtaí, Bialann Gordon Ramsay i Chelsea, Londain ón bhliain 2001 anuas. Thosnaigh a shaol gairimiúil i dteilifís le sraith theilifíse na Breataine Boiling Point i 1998, bhí 2004 ina cheann de na príomhchócairí is cáiliúla agus is mó tionchair sa Ríocht Aontaithe.
Crú-ialtóg mhór
Ainmhí is ea an crú-ialtóg mhór. Mamach eitilte in ord na Chiroptera is ea í.
Know The Score
Clár siamsaíochta Béarla atá á chraoladh ar RTÉ a hAon ó 6 Samhain, 2016 i leith é Know The Score. Jacqui Hurley a chuireann an clár i láthair. Fógraíodh go mbeadh dara sraith ann.
Loch Con
Is loch atá suite i gChontae Mhaigh Eo é Loch Con.
Malagásaigh
deas|250px|thumb|Malagásaigh Is grúpa eitneach Afracach iad na Malagásaigh. Is í an Mhalagáisis a bpríomhtheanga.
An Ghréig i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg
Ghlac An Ghréig páirt i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg don chéad uair sa bhliain 2003.
Iomaitheoirí
{{legend|gold|Buaiteoir}} {{legend|silver|Dara háit}} {{legend|#cc9966|Tríú háit}} {{legend|#FE8080|Áit dheireanach}}
Alt Inse Uí Chatháin
Is baile suite i gContae Thír Eoghain é Alt Inse Uí Chatháin.
Edward Cullen (Twilight)
Is carachtar cumtha é Edward Cullen (20 Meitheamh, 1901 a rugadh é) sa tsraith leabhar Twilight.
Contae Falls, Texas
Is contae in oirthear Texas é Falls. Is é Marlin príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae.. Bhí 17,866 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010, síos ó 18,576 duine sa bhliain 2000. Ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 83.1% de na daoine sa bhliain 2010, ba Spáinnis an phríomhtheanga ag 14.3% agus ba Vitneamis an phríomhtheanga ag 1.2%.
Caisearbhán
Is é caisearbhán a thugtar ar dhá chineál planda den ghéineas Taraxacum is den fhine Asteraceae. Caisearbhán coiteann (T. officinale) agus caisearbhán deargshíolach (T. erythrospermum) is ainmneacha dóibh is tá siad dúchasach don Eoráise is do Mheiriceá Thuaidh, ach tá siad flúirseach ar fud na cruinne. Tá an dá speiceas inite ina n-iomláine. Fearacht gach ball den fhine Asteraceae, tá mionbhláthanna acu cruinnithe le chéile i mbláthcheann ilchodach. Tugtar bláthóg ar gach aon bhláth sa bhláthcheann. Baineann an-chuid ball den ghéineas Taraxacum úsáid as apaimiscis chun síolta a tháirgeadh go héagnéasach, 'sé sin le rá in éagmais pailniú, rud a fhágann go bhfuil sliocht gach máthairphlanda díreach cosúil leis ó thaobh na géineolaíochta de.
Peadar Maher
Polaiteoir Éireannach ab ea Peadar Maher (1 Feabhra 1924 – 31 Eanáir 2012). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Simon Ferry
Is imreoir sacair Albanach é Simon Ferry a rugadh i nDùn Dèagh na hAlban in Eanáir 1988. Imríonn sé faoi láthair le Swindon Town, d'imir sé cheana le Ceiltigh Ghlaschú.
Kalgoorlie
Cathair san Astráil Thiar is ea Kalgoorlie (nó Kalgoorlie-Boulder ar uairibh), atá suite 595 km lastoir phríomhchathair an stáit, Perth. Tháinig an t-ainm ‘Kalgoorlie’ ó ‘Karlkurla’, focal ón dteanga Wangai, a chiallaíonn ‘áit na bpiorraí síodúla’.
Contae Fannin, Texas
Is contae in oirthuaisceart Texas é Fannin. Is é Bonham príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 33,915 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010, suas ó 31,242 duine sa bhliain 2000. Ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 91.9% de na daoine sa bhliain 2010 agus ba Spáinnis an phríomhtheanga ag 7.3%.
David Cameron
Is é David William Donald Cameron (nó Dàibhidh Camshron mar a deir Gaeil na hAlban ) Iar-Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe agus iarcheannaire an Pháirtí Choimeádaigh (a rugadh ar an 9 Deireadh Fómhair 1966).
Óige
Rugadh Cameron ar an 9 Deireadh Fómhair 1966 i Londain. Tógadh i bPeasemore i mBerkshire é. Ba iad Ian Donald Cameron agus Mary Fleur Mount a thuismitheoirí. D'fhreastail sé ar Ollscoil Átha na nDamh (Béarla: Oxford University) agus chuaigh leis an bpolaitíocht. clé|mion|agóid, 2019
Polaitíocht
Toghadh mar bhall de pharlaimint na Ríochta Aontaithe é sa bhliain 2001. Tháinig sé i gcomharbas ar Michael Howard mar cheannaire an Pháirtí Choimeádaigh sa bhliain 2005.
2011. Thug Cameron cúnamh do na reibiliúnaigh Libiacha. Dúirt Barack Obama ar an 7 Márta 2016 go raibh praiseach d'obair i Libia, agus chuir sé cuid den locht ar David Cameron.
Tar éis an toghcháin náisiúnta ar an 8 Bealtaine 2015, bhí an bua ag na Coimeádaigh, gan an Páirtí Daonlathach Liobrálach, faoi cheannas David Cameron. clé|mion
Breatimeacht
De bharr reifreann a reáchtáladh ar an 23 Meitheamh 2016 agus inar vótáil 51.9% díobh siúd a chaith vóta ann i bhfách le himeacht as an AE, bhí rún ag rialtas na Breataine tús a chur le himeacht na tíre as an AE.