cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
An Caighdeán Oifigiúil
An aimsir láithreach
Níl glacadh le bheir (= "tugann") ach an oiread. Tugann a úsáidtear sa Chaighdeán mar fhoirm spleách agus neamhspleách.
An aimsir fháistineach
Is iad na foirmeacha a cheadaíonn an Caighdeán san aimsir fháistineach ná:
I nGaeilge Uladh, úsáidtear foirmeacha sáiteacha den aimsir fháistineach sa dara réimniú: foscólfaidh [faskalhi] in áit osclóidh (cuid den chanúint é an f- tosaigh anseo), agus nuair nach n-úsáidtear an fhoirm sháiteach, fuaimnítear an iarmhír go déshiollach, rud a thugann spreagadh do scríbhneoirí na canúna -cha- breise a shá isteach ansin sa litriú: fosclóchaidh [fasklahi]. Ní cuid den chaighdeán scríofa é seo, ar ndóigh.
Aonach Meadhoin
Is sliabh in Albain í Aonach Meadhoin, atá suite i gComhairle na Gàidhealtachd.
An Caighdeán Oifigiúil
An aimsir fháistineach
Nuair a chloiseann an tUltach an fhoirm péinteálfaidh [p'ent'alhi]], aithníonn a chluas mar fhoirm sháiteach é: péinteólfaidh. Mar sin, tá sé de chlaonadh sna briathra ar -áil i nGaeilge Uladh foirmeacha fáistineacha ar nós péintleochaidh a fháil, agus na cainteoirí ag caitheamh leis na briathra seo cosúil le briathra an dara réimnithe ar nós oscail! nó freastail!. Ar ndóigh, ní thugann an Caighdeán aitheantas ar bith don fhorbairt shain-Ultach seo.
Ní thugtar aitheantas oifigiúil do na foirmeacha dúnfad, osclód, péinteálfad (= dúnfaidh mé, osclóidh mé, péinteálfaidh mé), a bhíonn an-choitianta ag cainteoirí Muimhneacha ár linne féin agus a bhíonn in úsáid in Ultaibh agus i gConnachtaibh chun ceisteanna a fhreagairt. Ní ghlacann an Caighdeán le foirmeacha de nós dúnfair, osclóir, péinteálfair (= dúnfaidh tú, osclóidh tú, péinteálfaidh tú) ach oiread, foirmeacha as a mbaintear úsáid i nGaeilge na Mumhan. Chomh maith leis na foirmeacha atá luaite cheana féin, ní thugann an Caighdeán aitheantas don bhfoirm dúnfaid (siad), osclóid (siad), péinteálaid (siad) atá le fáil i nGaeilge na Mumhan in áit na foirme caighdeánaí dúnfaidh siad, osclóidh siad, péinteálfaidh siad.
Maidir leis na briathra neamhrialta, níor tugadh aitheantas don difríocht idir foirmeacha spleácha agus foirmeacha neamhspleácha ach i gcuid de na cásanna:
An aimsir chaite
Ní thugann an Caighdeán Oifigiúil aitheantas don bhfoirm tháite ach i mbeagán pearsana. Is iad na foirmeacha caighdeánacha de réir an Chaighdeáin ná:
I nGaeilge na Mumhan, tá an fhoirm tháite den bhriathar beo bríomhar i gcónaí: do dhúnas in áit dhún mé, do dhúnais in áit dhún tú, do dhúnabhair in áit dhún sibh, do dhúnadar in áit dhún siad. (Ní hé an tamhan -amar a chloistear i gCiarraí áfach, toisc gurb é mar -amair a fhuaimnítear an deireadh atá ag an gcéad phearsa iolra i nGaeilge Chiarraí.) Cé nach dtugann an caighdeán is déanaí aitheantas dóibh, tá na foirmeacha seo in úsáid go forleathan i nGaeilge Chonnacht agus i nGaeilge Uladh mar fhreagraí ar cheisteanna: ''Ar dhún tú an doras? Dhúnas./Níor dhúnas. (Nó: Dhún./Níor dhún. Tabhair faoi deara nach mbeadh sé nádúrtha an cheist seo a fhreagairt le Dhún mé/Níor dhún mé''.)
I nGaeilge na Rinne, is gnách an saorbhriathar a shéimhiú san aimsir chaite: dhúnadh, phéinteáladh. Sa Chaighdeán, áfach, caitear leis seo mar bhotún gramadaí. Go prionsabálta, tá saorbhriathar na haimsire caite díonta ar an séimhiú go hiomlán: na himeachtaí ar tráchtadh orthu, chuala mé gur péinteáladh na ballaí faoi dheoidh, an fear óg a cailleadh sa timpiste, níor dúnadh an doras, mar shampla.
Maidir leis an saorbhriathar a thosaíonn le guta, tá sé de nós ina lán canúintí h- a chur leis: hosclaíodh, haistríodh, héiríodh. Cé nach dtugann an Caighdeán aitheantas don chleachtas seo, tá sé an-fhairsing, agus is deacair a rá an bhfuil an nós caighdeánach níos coitianta ná é, fiú i dtéacsanna atá ag iarraidh cloí leis an gCaighdeán.
I nGaeilge na Mumhan, go háirithe i gCiarraí, tá ar, níor, gur ag dul in éag sa chaint, agus an, ní, go ag teacht ina n-áit: an gcaitheas in áit "ar chaith mé", ní chaithis in áit "níor chaith tú", agus araile. Ní thugtar aitheantas don fhorbairt seo sa chaighdeán, nó bheadh sé dodhéanta i nGaeilge Chois Fharraige, abair, go gcaith sé (= "gur chaith sé") agus go gcaithfidh sé a aithint thar a chéile de réir an fhuaimnithe, ós rud é go bhfuil an [h] idir gutaí imithe sa chanúint sin agus iarmhír na haimsire fáistiní an-lag freisin. Is léir go bhfuil fuaimniú an dá rud seo an-difriúil i nGaeilge na Mumhan, ós rud é go bhfuil an [h] an-soiléir idir gutaí ansin, agus an iarmhír á fuaimniú le [g] caol so-aitheanta.
Maidir leis na briathra neamhrialta:
John Fanning
Polaiteoir Éireannach ab ea John Fanning (22 Deireadh Fómhair 1903 – 1 Eanáir 1982). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil. Toghadh é do Thiobraid Árann Thuaidh den chéad uair sa bhliain 1951 agus d'fhan sé sa suíochán sin gur éirigh sé as an bpolaitíocht sa bhliain 1969.
Alpine, Texas
Is é Alpine príomhbhaile Contae Brewster, Texas. Bhí 5,905 ina gcónaí in Alpine sa bhliain 2010.
Dún Naomhaig
deas|250px|thumb|Dún Naomhaig Is caisleán ar an Íle, Earra-Ghàidheal agus Bòd, é Dún Naomhaig.
Na Roinn Ìleach
Is ceantar ar an Íle, Earra-Ghàidheal agus Bòd, iad na Roinn Ìleach.
Krasnoyarsk
Cathair de chuid na Rúise is ea Krasnoyarsk (Красноярск). Tá an chathair suite i lár na tíre i gCríoch Krasnoyarsk. Tá 973,826 duine ina gcónaí i gKrasnoyarsk (daonáireamh 2010).
Uachtar Tíre
Is barúntacht suite i gContae Phort Láirge é Uachtar Tíre.
Proinsias Ó Fathaigh
Polaiteoir Éireannach ab ea Proinsias Pádraig Ó Fathaigh (Béarla: Francis Patrick "Frank" Fahy) (23 Bealtaine, 1879 - 14 Iúil, 1953). Bhí sé ina bhall de Shinn Féin ar dtús agus ansin Fianna Fáil. Bhí sé ina Cheann Comhairle ó 9 Márta 1932 go 13 Meitheamh 1951.
UTV
Is stáisiún teilifíse é UTV atá mar chuid de ITV. Craoladh an chéad chlár ar an 31 Deireadh Fómhair 1959.
Reconquista (Athghabháil na hIbéire)
Bhí an Athghabháil (Spáinnis: Reconquista) mar tréimhse a mhair 750 bhliain i stair na hIbéire. Sa tréimhse seo d'fhás na ríochtaí Críostaí agus diaidh ar ndiaidh thóg siad talamh ó Stáit na Moslamach.
Lig na ceannairí Spáinneacha orthu go raibh siad ag troid ar son na Críostaíochta ar an leithinis, ionas go bhfaighidís tacaíocht ón bPápa sa Róimh agus tíortha Críostaí eile. I ndáiríre ní raibh sé chomh simplí sin, uaireanta troideadh siad i gcoinne a chéile, uaireanta troideadh Moslamaigh le ríthe Críostaí, rinne siad conarthaí, bhris siad na conarthaí siúd agus phós siad a chéile. Bhí grúpaí eile a athródh taobh ag brath ar an airgead a gheobhaidís.
Chríochnaigh an athghabháil sa Phortaingéil sa bhliain 1249 le gabháil an Algarve faoi réim Afonso III.
Tháinig an fíor athghabháil chun deiridh ar an 2 Eanáir 1492 le gabháil Granada, faoi réim Rí Ferdinand II na hAragóine agus banríon Éilis I na Caistíle, na Ríthe Caitliceacha (los Reyes Católicos).
Acadamh na Lianna
Is éard is Acadamh na Lianna ann ná grúpa dochtúirí agus daoine sna gairmeacha gaolmhara nó le spéis sa leighis a eagraíonn cruinnithe, léachtaí agus eile as Gaeilge in Éirinn. Bunaíodh an Acadamh sna seascaidí déanacha. Idir na bunathóirí bhí na dochtúirí Liam Ó Sé, Eithne MacAodh, Roibéard Ó Cuinn agus Niall Ó Gallachóir. Foilsíodh stair na heagraíochta faoin teideal Dochtúirí an Dóchais, Stair Acadamh na Lianna 1968-2018, agus seoladh é ag cruinniú na hAcadaimh i mí na  Nollag 2018. Colm Ó Sé, dochtúir teaghlaigh agus mac le duine de na bunathóirí a chuir i dtoll a chéile é. Foilsíodh é cothrom agus caoga bliana ó bhunaíodh an cumann. thumb|Suaitheantas an chumainn
Athbhreithniúchas (stair na hÉireann)
I gcomhthéacs staraíocht na hÉireann, tagraíonn an téarma úd athbhreithniúchas don scoil fhrithnáisiúnaíoch staraíochta a tháinig ar an bhfód i dtús na seachtóidí. B'iad an dá leabhar úd Towards a New Ireland le Gearóid Mac Gearailt agus States of Ireland le Conchúr Crús Ó Briain a chuir tús leis an athbhreithniúchas.
Tá an tAthbhreithniúchas bunaithe ar an dearcadh nach raibh smaoineamh an scarúnachais - an scarúint iomlán ón Ríocht Aontaithe - fréamhaithe go domhain i dtraidisiún na hÉireann, agus nár theastaigh ó fhormhór mór na nÉireannach riamh ach rialtas dúchais a fháil gan Impireacht na Breataine a cheistiú ná Poblacht neamhspleách dá gcuid féin a chur ar bun. Mar sin, síleann na hathbhreithneadóirí nach raibh sna Poblachtánaigh ná i Sinn Féin riamh ach dream d'antoiscigh gan dlisteanacht stairiúil a bhain a leas féin as muintir na hÉireann. Thairis sin, glacann na hathbhreithneadóirí le coincheap an dá náisiún in oileán na hÉireann, mar atá, na Caitlicigh Ghaelacha agus na Protastúnaigh Ghallda, agus an dá náisiún seo i dteideal "Éireannaigh" a thabhairt orthu féin chomh maith le chéile.
Is é an tuiscint atá ag na hathbhreithneadóirí orthu féin gurbh iadsan na staraithe oibiachtúla a tháinig le staraíocht na hÉireann a shaoradh ó bhráca an Náisiúnachais. Iad siúd nach n-aontaíonn leo, áfach, tá siad den tuairim go bhfuil na hathbhreithneadóirí ag caitheamh anuas ar na Náisiúnaithe agus ag ionsaí laochra náisiúnta na hÉireann ar bhonn idé-eolaíoch, gan a gceart a thabhairt dóibh. Thairis sin, deir siad go bhfuil dhá chaighdeán morálta in úsáid ag na hathbhreithneadóirí, ceann do na Gaeil agus ceann eile do na Gaill nach bhfuil leath chomh dian. Mar sin, tá criticeoirí an athbhreithniúchais barúlach nach bhfuil ann go bunúsach ach scoil Ghallbhách staraíochta.
The Simpsons (séasúr 21)
Craoladh an t-aonú séasúr is fiche The Simpsons idir 27 Meán Fómhair 2009 agus 23 Bealtaine 2010 ag tosú le "Homer the Whopper".
Antonio Molino Rojo
Aisteoir agus stiúrthóir Spáinneach ab ea Antonio Molino Rojo (r. Venta de Baños, provincia de Palencia ; 14 Meán Fómhair, 1926 - b. Barcelona ;   2 Samhain, 2011).
Gairm bheatha
Thosaigh sé amach mar lúthchleasaí, ach chuir sé tús lena shlí bheatha sa scannánaíocht ag aois 20 mar éachtóir agus comhairleoir agus chríochnaigh sé mar aisteoir tacaíochta ó 1950 leis an scannán The Adventures of Don Juan Mairena. Forbraíodh a shlí bheatha go discréideach i scannánaíocht na Spáinne, go minic sa seánra peplum mar a thugtar air.
Tiocfaidh an rath is mó a bhí aige ag deireadh na 60idí i gcéim de scannáin chineálacha agus comhléiriúcháin, go háirithe as a róil sa tríológ Sergio Leone, (scannán buachaillí bó spaigití), ar nós A Fistful of Dollars (1964), For a Few Dollars More (1965), agus The Good, the Bad and the Ugly in 1966.Once Upon a Time in the West. Mar gheall ar a aghaidh fíochmhar agus dochreidte a chuir lena aclaíocht bhí Antonio Molino Rojo ina aisteoir den scoth le bheith i róil thánaisteacha sa seánra seo. Tá sé le feiceáil freisin i scannáin bhuachaillí bó na Spáinne ar nós Manos torpes, 15 horcas para un asesino, Garringo,
I roinnt dá láithrithe is cosúil go gcuirtear chun sochair é mar "Red Mills". Stiúir sé scannáin X freisin ó am go chéile, mar shampla Seis calientes suecas en Ibiza ó 1982 nó Wet Panties ó 1984.I roinnt dá láithrithe creidiúnacha os comhair an phobail mar "Red Mills". D'ordaigh sé freisin an scannán X-phictiúrlainne ó am go chéile, mar shampla Sua Sua Hot in Ibiza ó 1982 nó Bragas húmedas ó 1984.
Ba é La_diputada, stiúrtha ag Javier Aguirre, a scannán deireanach i 1988. D’éag sé ar 2 Samhain, 2011 in Barcelona, ag aois 85.
Scannánaíocht
deas|mion|250x250px|  Stadán ó The good, the bad and the ugly.
Beverly Hills Chihuahua
Scannán Meiriceánach is ea Beverly Hills Chihuahua (2008).
Silverton, Texas
Is é Silverton príomhbhaile Contae Briscoe, Texas. Bhí 731 ina gcónaí i Silverton sa bhliain 2010.
86 (téarma)
Is ionann an uimhir 86 luaite i gcomhthéacs bialainne, an bhialann a bheith tar éis an stoc ar fad de ábhar nó de bhia a úsáid. Is ionann é agus cód nó béarlagair a úsáidtear i measc na foirne le cur in iúl dá chéile go bhfuil rud éigin nach féidir cur ar fáil a thuilleadh. Mar seo a úsáidtear é "86 ar an mbeoir sin" nó a leithéid. Ní fios go baileach cad as don fhocal ach ceaptar go síolraíonn ciall seo na huimhreach ó 86 a bheith in úsáid agus an chiall "faigh réidh le" a bheith aige.
Hioracsach crainn iartharach
Ainmhí is ea an hioracsach crainn iartharach.
An Trian Meánach, Contae Phort Láirge
mion Is barúntacht suite i gContae Phort Láirge é an Trian Meánach.
Dún Bhruichlinn
Is dún ar an Íle, Earra-Ghàidheal agus Bòd, é Dún Bhruichlinn.
Laidhrín glas
Is éan é an laidhrín glas (Tringa nebularia).
Bakkafjörður
Is baile san Austurland in Íoslainn é Bakkafjörður. Bhí 72 daoine ina gcónaí ann i 2011.
Stephen Barrett
Polaiteoir Éireannach ab ea Stephen Barrett (26 Nollaig 1913 – 8 Meán Fómhair 1976). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.
Aerfort Phort Láirge
Is aerfort suite i gContae Phort Láirge é Aerfort Phort Láirge.
James Stewart
B'aisteoir Meiriceánach é James Stewart (a rugadh ar an 20 Bealtaine 1908 agus a fuair bás 2 Iúil 1997).
Saol
Saolaíodh James Maitland Stewart in Indiana i stát Pennsylvania sa bhliain 1908. Ba iad Elizabeth Ruth (née Jackson) agus Alexander Maitland Stewart a thuismitheoirí. Bhí siopa crua-earraí ag a athair.. .
Luke Wadding
Bráthair Proinsiasach Éireannach agus staraí ba ea Luke Wadding, O. F. M. (16 Deireadh Fómhair 1588 – 18 Samhain 1657).
Luathshaol
I gcathair Phort Láirge a rugadh é ar 16 Deireadh Fómhair 1588. Ba é an 11ú leanbh é ag Walter Wadding, ceannaí rafar, agus Anastasia Lombard, ar ghaol í le Peter Lombard, Ardeaspag Ard Mhacha; fuair Walter agus Anastasia bás den phlá i 1602. Cuireadh oideachas maith ar an mbuachaill óg i bPort Láirge, ag scoil Mrs Jane Barden agus i gCill Chainnigh ag scoil Peter White. Rinne a dheartháir Maitiú cúram de agus thug leis é go dtí Liospóin.
Bráthair proinsiasach
Bhí deartháireacha agus gaolta leo ina sagairt agus clú orthu mar fhealsaimh agus mar dhiagairí. Col ceathar leo ba ea Luke Wadding (1593–1651) a bhí ina ollamh le diagacht in Valladolid agus Salamanca. Uaireanta tógtar é in amhlachas an Luke Wadding (c.1628–91), Easpag Fhearna, a scríobh 'Small Garland of Pious and Godly Songs', 1684 agus a chum an chéad dán (‘Christmas Day is come’) in 'The Oxford Book of Irish Verse, 17th century-20th century 1958'. Tar éis dó tamall a chaitheamh leis na hÍosánaigh i gColáiste na nGael i Liospóinchuaigh sé isteach sna Froinsiasaigh i 1604 i mainistir in aice le Oporto. Chaith sé tamaill le léann in Leiria, Lispóin agus Coimbra sular oirníodh é in Vizeu i 1613. Rinne sé staidéar ar an Eabhraisin Alba del Tormes. Rinne sé a thuilleadh staidéir ar an diagacht i gColáiste na nGael in Salamanca agus ceapadh é ina uachtarán ar an gcoláiste sin i 1617. Bhí de cháil air mar scoláire gur ceapadh é i 1618 mar dhiagaire oifigiúil i dtoscaireacht Rí na Spáinne a cuireadh ar bun sa Róimh d’fhonn Giniúint Mhuire gan Smál a chur chun cinn mar dhogma. Daichead bliain a chaith sé sa Róimh. I measc na n-éachtaí scribhneoireachta agus eile a rinne sé ann tá: i 1623 saothar uile San Froinsias a fhoilsiú; Coláiste San Isadóir a bhunú i 1625 agus Coláiste Ludovisi do ghnáthchléir na hÉireann i 1627; an chéad eagrán criticiúil de shaothar Duns Scotus i 1639; Scriptores Ordinis Minorum i 1650. Ceapadh é ina cheann ar choimisiún chun stair Ord San Froinsias a scríobh agus ba é an toradh a bhí air Annales Minorum, 1625–54, saothar a tharraing cáil idirnáisiúnta air. Is faoina thionchar a bunaíodh coláistí Froinsiasacha i bPrág, i bPáras, in Vielun sa Pholainn agus in Capranica na hIodáile. Ba é faoi deara gur cuireadh Lá ‘le Pádraig san fhéilire liotúirgeach. Deirtear go rabhthas ag iarraidh go mbeadh sé ina chairdinéal ach gur éirigh leis an gradam sin a sheachaint.
Bhí sé ina fhear ionaid agus ina thaidhleoir ag Comhchomhairle Chill Chainnigh sa Róimh agus san Iodáil ó 1642 ar aghaidh. Is de bharr an tionchair mhóir a bhí aige i gcúirt an Phápa gur cuireadh Scarampi i 1643 agus Rinuccini i 1645 go hÉirinn agus gur soláthraíodh airgead, airm, loingeas agus beannacht an Phápa d’Eoghan Rua Ó Néill. Tugann Mac Donnacha cuntas ar na suimeanna móra éagsúla airgid a mheall sé ó theaghlaigh uaisle Spada, Barberini agus Parnfilí ar mhaithe le cúis na gCaitliceach in Éirinn. ‘Fós, nuair a bhí fir ionaid an Phápa i bhFlóndras agus sa bhFrainc siléigeach faoi chabhrú le hÉirinn, ghearáin Uaidín leis an gCairdinéal Barberini iad gur tháinig athrú ar an scéal.’ Tuairimítear go raibh bá aige leis na Sean-Ghaill agus gur laghdaigh sin ar a thionchar. Deir Brendan Jennings (Wadding Papers 1614–38, 1953): ‘His last important appointment was in 1652, when he was made a member of the commission set up by Innocent X to discuss the five propositions of Cornelius Jansenius; and perhaps his insistent defence of their orthodoxy may account, more than anything else, for the fact that his last years seem to have been passed under a cloud.’
Chomh maith le Béarla, Eabhrais, agus Laidin bhí Spáinnis, Portaingéilis agus lodáilis aige. Deir Mac Donnacha gurbh fhéidir go raibh beagán Gaeilge aige. Tá dán Gaeilge dar teideal ‘Carmen Hibernicum Lucae Waddingi’ in Dán na mBráthar Mionúr[I], 1967. Deir Cuthbert Mhág Craith in Dán na mBráthar Mionúr [II], 1980: ‘Iarracht ar deibhidhe a scríobh atá ann; ach is léir nach maith an t-eolas a bhí ag Uaidín (nó ag an duine a cheap an dán nó a rinne an t-aistriú dó) ar an aiste sin.’
Bás
D’éag sé 18 Samhain 1657 agus tá sé curtha i séipéal an Choláiste San Isidore, an Róimh. Bhí beathaisnéis Wadding scríofa ag Francis Harold, a nia. Ba nia eile é an bráthair proinsiasach léannta Bonaventura Baron.
Port Hedland
Port agus cathair san Astráil Thiar is ea Port Hedland, atá suite 1,322 km soir ó thuaidh phríomhchathair an stáit, Perth.
Eas Lathan
Is eas ar an Íle, Earra-Ghàidheal agus Bòd, é Eas Lathan.
Jessie (sraith teilifíse 2011)
Is sraith ghrinn Mheiriceánach do dhéagóirí é Jessie a craoladh ar an Disney Channel ó 30 Meán Fómhair 2011 go dtí 16 Deireadh Fómhair 2015. Pamela Eells O'Connell a chruthaigh an tsraith. Ghlac Debby Ryan, Peyton List, Cameron Boyce, Karan Brar, agus Skai Jackson páirt ann.
Niobe
mion|right|250px|Mort des enfants de Niobé ("bás pháistí Niobe"), péintéireacht le [[Abraham Bloemaert (1591)]]
Sna miotais Ghréagacha, ba iníon Thantalais, mac Zeus, agus  bean chéile Amphion í Niobé (Sean-Ghréigis: Νιόβη|Nióbê|). Máthair Niobides ab ea Niobe, agus bhronn sí a hainm uirthi: Tá a lán leaganacha den dá ainm seo sna traidisiúin Ghréagacha.
An miotas
Bhí an oiread sin uabhair ar Niobé agus a bhí ar a hathair, agus í a déanamh gaisce os comhair an tsaoil faoina torthúlacht agus faoi áille a leanbh. Rinne sí magadh faoi Léto, nach raibh ach beirt mhac beirthe di, Artaimís agus Apalló. Ionsaí ar na déithe ab ea sin agus múineadh ceacht míthaitneamhach di dá bharr. Mharaigh mic Léto páistí Niobe le saighid. D'éirigh le beirt de chuid Niobe éaló ón sléacht, iníon agus mac (níl an chuid seo den scéal sa chuntas ag Hóiméir). D'fhág an mhí-eachtra a rian fhisiciúil ar Niobe—bhí craiceann Niobe mílítheach as sin amach ag an sceon a cuireadh inti.
Contae Garza, Texas
Is contae in iarthuaisceart Texas é Garza. Is é Post príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 6,461 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010, suas ó 4,872 duine sa bhliain 2000. Ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 53.1% de na daoine sa bhliain 2010 agus ba Spáinnis an phríomhtheanga ag 45.9%.
An tIarthar Fiáin
Is ionann an tIarthar Fiáin agus an chuid de na Stáit Aontaithe atá suite taobh thiar d'Abhainn Mississippi, mar a bhí sé sa dara leath den naoú haois déag. Is féidir, áfach, ré an Iarthair Fhiáin a shainmhíniú ar bhealach is cuimsithí ná sin, is é sin, ó thús na naoú haoise déag go dtí an bhliain 1920, nuair a tháinig deireadh le Réabhlóid Mheicsiceo. I rith na mblianta seo a chuaigh na Stáit Aontaithe i bhfairsinge siar, go dtí gur baineadh cósta an Aigéin Chiúin amach. Bhí an fhorbairt seo bunaithe ar theagasc na Cinniúna Follasaí (Béarla: Manifest Destiny) - is é sin, chreid lucht rialtais na Stát Aontaithe go raibh sé i ndán do na Stáit fairsingiú a fhad leis an Aigéan Ciúin agus gur cinniúint dhosheachanta a bhí ann. Leis an gcinniúint seo a chomhlíonadh, cuireadh cogaí cruálacha ar na bundúchasaigh agus tháinig na sluaite síoraí ón Eoraip leis na tailte nuaghafa a thabhairt chun míntíreachais. mion Chuaigh radharcra, béaloideas agus scéalaíocht an Iarthair Fhiáin i bhfeidhm ar an domhan ar fad. Aithníonn gach duine inniu buntréithe an tsaoil san Iarthar Fiáin mar is gnách iad a chur ar taispeáint sna scannáin, sna coimicí agus sna scéalta: an troid idir na coilínithe agus na bundúchasaigh, an marcshlua a thagann chun fortachta do na coilínithe, na tithe tábhairne lena gcuid cearrbhach agus gunnadóirí, na buachaillí bó agus araile.
Coincheap an "Iarthair Fhiáin" agus an t"Sean-Iarthair"
Chuir na chéad choilínithe fúthu ar chósta thoir Mheiriceá Thuaidh sa tseachtú haois déag. Ó shin i leith, b'ionann an tIarthar agus na tailte siar ó áitreabh an chine ghil thoir. Uaireanta, tugann lucht léinn "an Sean-Iarthar" ar an réigiún timpeall ar ghleannta Ohio agus Tennessee san ochtú haois déag, nuair a bhí na críocha ina gcúis achrainn idir Sasana, an Fhrainc, agus na coilíneachtaí Meiriceánacha. Níos minicí ná sin, áfach, tugtar an "Sean-Iarthar", "Iarthar Mheiriceá" nó "an tIarthar Fiáin" ar na críocha taobh thiar d'Abhainn Mississippi sa naoú haois déag. mion
Sealbhú na gCríoch Thiar
I dtús na naoú haoise déag, bhí teorainn thiar na Stát Aontaithe ag cloí le hAbhainn Mississippi, a bheag nó a mhór. Ritheann an abhainn ó theas aduaidh taobh thiar de locha móra Mheiriceá go dtí an t-inbhear áit a bhfuil New Orleans inniu. Ba é St. Louis i stát Missouri an chathair ba mhó sna críocha thiar san am. Ba í an chathair sin an geata amach dóibh siúd a bhí ag taisteal anoir, agus ba é an príomh-lárionad tráchtála dóibh siúd a bhí ag taisteal ar feadh na habhann nó ag déanamh gnó níos sia siar.
Thosaigh na Stáit Aontaithe ag cur a gcumhachta i bhfeidhm sa bhaile is i gcéin. I ndiaidh do chogadh réabhlóideach Mheiriceá, b'éigean do na Sasanaigh cúlú as Oirthear Mheiriceá, ach d'fhan siad i seilbh Cheanada agus iad ag tabhairt le fios go raibh siad ag díriú ar thuilleadh tailte a ghabháil i dtreo an Iar-Thuaiscirt. Thréig na Francaigh Gleann Ohio ceart go leor, ach mar sin féin bhí siad i gceannas ar chríocha Louisiana ó abhainn Mississippi siar go dtí na Sléibhte Creagacha. Ba leis na Spáinnigh Florida agus na tailte ó Texas go California, agus, fiú, codanna de Utah agus de Colorado, de réir mhapa an lae inniu.
Hioracsach carraige buíbhallach
Ainmhí is ea an hioracsach carraige buíbhallach.
UEFA Europa League
Is comórtas sacair é an UEFA Europa League i gcomhair clubanna sacair na hEorpa, eagraithe ag UEFA. Is é an dara comórtas idirnáisiúnta is tábhachtaí san Eoraip, i ndiaidh Sraith na gCuradh. Cáillíonn clubanna don chorn ag brath ar feidhmíocht an chlub sa tsraithchomórtais agus an corn náisiúnta. Thosaigh an comórtas sa bhliain 1971 agus bhí sé ann in ionad an Choirn Idirchathair. Sa bhliain 1999 fuaireadar réidh le Corn do curraithe Corn agus cumaiscaíodh é le Corn UEFA.
Roimh 2009, thugtaí "UEFA Cup" nó "Corn UEFA" air. Chomh maith le seo bhí comórtas darbh ainm an "Corn Intertoto", ach cumaiscíodh é isteach leis an UEFA Europa League.
Edward Cotter
Polaiteoir Éireannach ab ea Edward Cotter (27 Meitheamh 1902 – 11 Nollaig 1972). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Cairell mac Muiredaig Muinderg
Rí na nUladh ba ea Caireall mac Muireadaigh Mhuindeirg (Sean-Ghaeilge Cairell mac Muiredaig Muinderg) den Dál Fiatach, aitheanta chomh maith mar Caireall Coscrach. Iar-ríthe ab ea a athair Muireadach Muindearg (bás 489) agus a dheartháir Eochaidh (bás 509).
I ndiaidh léirscrios Eamhain Mhacha, tar éis na bliana 450, tháinig an Dál Fiatach i gceannas ar athbheochan na nUlad, agus a athair Muireadach ar an chéad rí stairiúil. Sa bhliain 496/498, faightear sna hannála an ruathair déanta ar Dhún Leathglaise (Dún Pádraig, Contae an Dúin), arbh fhéidir bheith ina fhianaise ar theacht i gceannas an Dáil Fhiataigh.
De réir Annála Tiarnaigh, tháinig Caireall i gcoróin sa bhliain 509, agus a chomharba sa bhliain 532 — réimse 24 bliain. De réir an Leabhair Laighnigh, bhí réimse 25 bliain aige, agus 23 bhliain de réir na Sioncronachtaí Laud.
Tá scéal ann sa Bheatha Trípháirteach Naoimh Phádraig gur chuir Naomh Pádraig mallacht ar mhuintir a dhearthár, Eochaidh, agus gur thug sé a bheannacht ar mhuintir Chairill. Is fíor gur ghlac muintir Chairill an ríogacht chucu féin. Mic aitheanta aige ab ea Deamán (bás 572) agus Baotán (bás 581), ríthe na nUladh araon.
Polandras
deas|250px|thumb|Polandras Is éard is polandras ann ná an cleachtadh nó an nós ina bhfuil níos mó ná fear céile amháin ag bean.
Borgarfjörður
Is baile san Austurland in Íoslainn é Borgarfjörður.
Glasán (éan)
Is éan í an Glasán. Is baill d'fhine na Fringillidae iad.
An Chorr Chríochach
Tá príomhshráid an-chailiúil ag an bhaile seo mar is í an phríomhshráid seo ceann de na bóithre is leithne agus is fada in Éirinn. Tá an phríómhshráid 1.25 míle (2.01 ciliméadar) ar fad agus 135 troigh (41.15 méadar) ar leithead. Tá margadh le feiceáíl ar an phríomhshráid gach Satharn.
Ciallaíonn an logainm as Gaeilge 'cnoc teorann'.
De ghnáth, úsáidtear an logainm as Béarla 'Cookstown.'
Brownwood, Texas
Is é Brownwood príomhbhaile Contae Brown, Texas. Bhí 19,288 ina gcónaí i mBrownwood sa bhliain 2010.
Na Coracha Móra
Is baile suite i gContae Thír Eoghain é na Coracha Móra.
Don Rickles
B'aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach é Donald Jay "Don" Rickles, a rugadh sa bhliain 1926. Fuair sé bás ar 6 Aibreán 2017.
Siar ón Bhanna
deis|300px|thumb|Tuaisceart Éireann scroichte in dhá chuid (an réigiún Siar ón Bhanna le dath dearg air), le h[[Abhainn na Banna (gorm), Na Beanna Boirche (donn)]]
Is téarma coitianta é Siar ón Bhanna (Béarla: West of the Bann) a chuireann síos ar réigiún iarthar Thuaisceart Éireann, ar an taobh siar den Bhanna (abhainn a ritheann tríd an chúige aneas ó thuaidh). Is téarma é atá in úsáid ag lucht polaitíochta an Tuaiscirt chun tagairt a dhéanamh do áiteanna ina bhfuil formhór an phobail ina gCaitlicigh nó ina náisiúnaigh.
Go stairiúil is í an chuid soir ón abhainn é an talamh talmhaíochta is fearr in Ulaidh (agus is dócha in Éirinn), agus is ansin a chónaíonn an chuid is mó de dhaoine Phrotastúnacha agus aontachtóirí sa tír go dtí an lá atá inniu ann.
Deir polaiteoirí náisiúnacha i dtólamh gur é an réigiún seo, atá siar ón Bhanna, an leath is boichte de Thuaisceart Éireann, mar gheall ar easpa infheistíochta le fada. Ní mar oirthear an chúige atá sé - áit a bhfuil naisc iontacha gasta aige leis An Bhreatain Mhór. Ní hé amháin go mbíonn m.sh. Cathair Dhoire scoite amach ón chuid eile den Ríocht Aontaithe, ach go bhfuil sé sroichte ón chuid eile d'Éirinn (Contae Dhún na nGall go fiú) ó thaobh an gheilleagair de.
Nicholas Egan
Polaiteoir Éireannach ab ea Nicholas Egan (17 Iúil 1903 – 5 Nollaig 1971). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Charles Dickens
Ba é Charles John Huffam Dickens (7 Feabhra 1812 - 9 Meitheamh 1870) an scríbhneoir Béarla ba mhó le rá sa ré Victeoiriach. Scríobhadh sé úrscéalta lán daoine as an ngnáth agus imeachtaí barrúla, agus é á bhfoilsiú i bhfoirm sraithe. Scríbhneoir mór-ráchairte a bhí ann lena linn féin, agus ní dheachaigh a chuid leabhar as cló riamh i ndiaidh a bháis ach an oiread.
Cuireadh Gaeilge ar thrí úrscéal le Dickens. Ba é Seán Mac Maoláin a d'aistrigh A Tale of Two Cities faoin teideal Scéal fá Dhá Chathair (is é sin, Scéal faoi Dhá Chathair sa Chaighdeán), agus chuir Seán Ó Ruadháin Gaeilge ar David Copperfield. Bhí Gaeilge Uladh ag aistritheoir an chéad leabhar acu, agus ba as Contae Mhaigh Eo don Ruadhánach, rud a chiallaíonn go bhfuil an dá aistriúchán Gaeilge difriúil go leor le chéile ó thaobh na canúna de. D'aistrigh An tAthair Pádraig Ua Duinnín an leabhar A Christmas Carol faoin teideal Duan na Nollag.
Luathshaol
Tháinig Charles Dickens chun saoil i Landport in aice le Portsmouth - is cuid de chathair Portsmouth inniu é. Bhí sé ar an dara duine ba shine den ochtar clainne dár saolaíodh dá thuismitheoirí. Bhí a athair, John Dickens, ag obair in oifig pá an chabhlaigh i bPortsmouth, agus Elizabeth Barrow a bhí ar a mháthair. mion|116x116px|John Dickens, athair Charles Nuair a bhí sé cúig bliana d'aois, d'aistrigh an teaghlach go Chatham in Kent, agus sa bhliain 1822, nuair a bhí deich mbliana slánaithe aige, shocraigh siad síos i gCamden Town.
Dealraíonn sé nach raibh sé in aon chruachás ina chéad óige, ach mar sin féin, ba nós leis a rá nár tugadh aire cheart dó nuair a bhí sé óg. Choinnigh sé cuimhne chruinn ar imeachtaí a óige, rud a cheadaigh dó cur síos inchreidte a thabhairt ar smaointí páistí ina chuid úrscéalta. Cé gur minic a bhíodh sé ag súgradh amuigh nuair a bhí sé óg, bhí sé tugtha don léitheoireacht freisin, go háirithe d'úrscéal ta rógaireachta Henry Fielding agus Tobias Smollett. Bhí a thuismitheoirí ina suí go socair nuair a bhí sé ina bhuachaill bheag, rud a cheadaigh dó oideachas éigin a fháil i Scoil William Giles i Chatham. clé|mion
Bochtanas
Ba é Charles óg an t-aon duine acu nach ndeachaigh sa phríosún, ó bhí Elizabeth Roylance, cara de chuid an teaghlaigh, sásta dídean a thabhairt dó i gCamden Town. Chuaigh eachtra an phríosúin go mór i bhfeidhm ar Charles mar sin féin, agus bhain sé an-ghaisneas as na cuimhní seo sa chur síos a thug sé ar phríosún na bhféichiúnaithe ina úrscéal Little Dorrit. mion|Catherine Dickens Go gairid roimh chimiú a athar, áfach, thosaigh Charles ag obair i monarcha snasán bróg, Warren's Blacking Warehouse, i Hungerford Stairs, timpeall ar an áit a bhfuil stáisiún traenach Charing Cross inniu. Bhí sé ag saothrú sé scillinge an tseachtain ag greamú lipéid do phrócaí snasán bróg.
Obair throm chruálach a bhí ann a chuaigh go mór mór i bhfeidhm ar Charles óg, agus is iomaí uair a chaith sé súil ar shaol na bpáistí a bhí ag obair i monarchana na linne i Sasana ina chuid úrscéalta. Tharraing saoltaithí an oibrí páiste súil an scríbhneora ar chúrsaí an tsaoil oibre agus ar na fadhbanna sóisialta a bhí ag baint leis an obair thionsclaíoch sa tír.
Ní raibh Charles óg i bhfad ag obair sa mhonarcha, nuair a fuair máthair a athar, Elizabeth Dickens, bás. D'fhág sí ceithre chéad agus deich bpunt is dhá scór mar oidhreacht ag a mac, ionas go raibh athair Charles in ann leabhar a chuid fiach a ghlanadh agus príosún na bhféichiúnaithe a fhágáil. D'fhan Charles óg tamall i monarcha na snasán bróg ina dhiaidh sin féin, agus ghlac sé col lena mháthair toisc nár chuir sí deireadh leis an téarma oibre sin ar an toirt. Is é an dearcadh a bhí ag Charles ar na cúrsaí teaghlaigh ina dhiaidh sin gur chóir don fhear bheith i gceannas ar an líon tí, agus ní bhíodh muinín aige as na mná. clé|mion|Charles Dickens 1850
Duine fásta
Tharraing sé ar chuimhní na tréimhse seo go mór mór nuair a scríobh sé a úrscéal David Copperfield. Ba é an saothar ab ansa leis an scríbhneoir féin, agus ní raibh aon leabhar eile leis chomh saibhir céanna in ábhar dírbheathaisnéis each.
I ndiaidh dó slán a fhágáil ag an monarcha chuaigh Charles óg ag staidéar i scoil chónaithe i dTuaisceart Londan, mar atá, Wellington House Academy. Ní raibh an áit thar moladh beirte mar scoil, nó bhí an mhúinteoireacht go dona, agus an príomhoide ag céasadh na ndaltaí, gan trácht a dhéanamh ar an meath a tháinig ar an bhfoirgneamh féin. Na drochscoileanna cónaithe a bhíonn coitianta go leor i saothar Dickens, is léir go bhfuil siad go léir bunaithe ar a bhfaca an scríbhneoir sa Wellington House Academy.
Sa bhliain 1827 thosaigh Dickens ag obair ina mhionchléireach in oifig dlíodóirí, agus i ndiaidh dó gearrscríbhneoireacht a dhéanamh d'fhág sé an comhlacht le dul le ceird an tsaorthuairisceora ag tabhairt cur síos ar imeachtaí cúirte. Chaith sé na blianta fada i mbun na hoibre seo, agus tháinig tuiscint aige ar chruachás na ndaoine bochta a raibh de cheann dána iontu dul ar lorg a gcirt ón dlí.
Burn, Witch. Burn! (American Horror Story)
Craoladh an cúigiú heipeasóid, "Burn, Witch. Burn!" den tríú sraith American Horror Story ar an 6 Samhain 2013. Scríobh Jessica Sharzer an eipeasóid seo. D'fhéach 3.80 milliún duine ar an eipeasóid.
Charles Dickens
Bás
Fuair Dickens bás de bharr stróc ar 9 Meitheamh 1870. Ach cá raibh sé ag an am - ina bhaile féin nó lena leannán luí? mion|Gad's Hill Place
Polaigíneas
deas|300px|thumb|Tíortha ina bhfuil polaigíneas dlíthiúil Is éard is polaigíneas ann ná an cleachtadh nó an nós ina bhfuil níos mó ná bean chéile amháin ag fear.
Caldwell, Texas
Is é Caldwell príomhbhaile Contae Burleson, Texas. Bhí 4,104 ina gcónaí i gCaldwell sa bhliain 2010.
Oisre
thumb|240px|Oisre Is moileasc é oisre.
Estelle Harris
B'aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach í Estelle Harris (née Nussbaum), a rugadh sa bhliain 1928. Fuair sí bás ar 2 Aibreán 2022.
Breiðdalsvík
Is baile san Austurland in Íoslainn é Breiðdalsvík. Bhí 139 daoine ina gcónaí ann i 2011.
Burnet, Texas
Is é Burnet príomhbhaile Contae Burnet, Texas. Bhí 5,987 ina gcónaí i mBurnet sa bhliain 2010.
An Chraobh
Is baile suite i gContae Thír Eoghain í an Chraobh.
An tSairdínis
Labhraítear Sairdínis sa tSairdín. Is í an Iodáilis teanga oifigiúil na Sairdíne cosúil leis an gcuid eile den Iodáil, ach úsáideann muintir dhúchasach an oileáin canúintí atá níos gaire don tseanLaidin féin ná don Iodáilis. Mar sin, is féidir a rá go bhfuil a leithéid de theanga ann agus an tSairdínis, nó Sardu.
Tá an teanga roinnte ina dhá príomhchanúint, mar atá, an Logudóiris agus an Champadáinis, agus iad chomh difriúil le chéile is go bhfuil sé beagnach dodhéanta aon teanga liteartha amháin a chaighdeánú don bheirt acu. Leis an scéal a dhéanamh níos casta fós, labhraítear dhá chanúint eile sa tSairdín nach ndearcann lucht a labhartha orthu mar Shairdínis, is é sin, an tSasáiris agus an Ghalúiris. Le fírinne, is fearr a rá gur canúintí Corsaicise iad seo, más fíor nach canúintí Iodáilise iad. Thairis sin, is í an Chatalóinis teanga Chathair Alghero.
mion|clé|Teangacha sa tSairdín
Patrick Mooney
Polaiteoir Éireannach ab ea Patrick Mooney (12 Samhain 1903 – 30 Deireadh Fómhair 1989). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Harlem
deas|200px|thumb|Suíomh Harlem. Is comharsanacht é Harlem atá suite i mbuirg Manhattan, Cathair Nua-Eabhrac, Stáit Aontaithe Mheiriceá. Tagann an t-ainm ón lonnaíocht Dúitseach a bhí ann, faoin ainm Nieuw Haarlem (Nua-Haarlem) ó 1658 amach. Tá an réigiúin aithnidúil mar áit lárnach i gcultúr agus i ngnó na ndaoine gorma.
Polaigíneas in Ioslam
deas|250px|thumb|Moslamach agus a triúr mhná chéile agus a bheirt searbhóntaí Faoin dlí-eolaíocht Ioslamach, tá cead ag fir Moslamach polaigíneas a chleachtadh, ionas go is féidir níos mó ná bean chéile amháin acu ag an am céanna, go dtí ceathrar ar fad. Tá cosc ar polandras, ina mhalairt.
Voronezh
Cathair de chuid na Rúise is ea Voronezh (Воронеж). Tá an chathair suite in iarthar na tíre i gCúige Voronezh. Tá 889,680 duine ina gcónaí i Voronezh (daonáireamh 2010).
Havana Wild Weekend
Craoladh an seachtú heipeasóid, "Havana Wild Weekend", den ochtú sraith is fiche de The Simpsons ar an 13 Samhain 2016. Scríobh Deb Lacusta, Dan Castellaneta agus Peter Tilden an eipeasóid seo. D'fhéach 7.13 milliún duine ar an eipeasóid.
Jon Lovitz
Is aisteoir, fuirseoir agus amhránaí Meiriceánach é Jonathan M. "Jon" Lovitz, a rugadh sa bhliain 1957. Bhí sé ar Friends mar Steve.
Condoleezza Rice
Polaiteoir Meiriceánach is ea Condoleezza Rice, Ph.D. (rugadh Birmingham, Alabama ar 14 Samhain, 1954). Ar 26 Eanáir 2005, ghlac Rice áit Colin Powell mar Rúnaí Stáit na Stát Aontaithe, an 66ú rúnaí. Is í freisin an dara duine Afrai-Mheiriceánach a thóg an post, tar éis Powell.
Alice Springs
Baile mór i gCríoch an Tuaiscirt, An Astráil, is ea Alice Springs.
Dawah
Is an feachtas ag iarraidh daoine a iompú i dtreo Ioslam é dawah.
Orasaigh, Ile
Is oileán gar den Íle, Earra-Ghàidheal agus Bòd, é Orasaigh.
Thomas Müller
Is imreoir peile é Thomas Müller, a rugadh ar an 13 Meán Fómhair 1989. Tá sé ag imirt le Bayern München faoi láthair. Imríonn sé le foireann sacair idirnáisiúnta na Gearmáine chomh maith. Imríonn sé i lár na páirce nó chun tosaigh. Tá clú ar a luas, a theicnic agus a fhéinmhuinín agus ar na cúil a scórálann agus a chruthaíonn sé. Tá sé le Bayern München óna óige. Thosaigh sé ag imirt leis an bpríomhfhoireann faoin traenálaí Louis van Gaal i séasúr 2009–10 agus bhí sé páirteach sa chuid ba mhó de na cluichí. Bhuaigh an club an Bundesliga agus an corn chomh maith le craobh Shraith na Seaimpíní a shroichint. De bharr a chlú agus an taithí a bhí faighte aige glaodh air imirt don fhoireann náisiúnta do Chorn an Domhain 2010. Fuair sé dhá chúl i gcoinne Shasana sa dara babhta. Fuair sé an chéad chúl (sa 3ú nóiméad) i gcoinne na hAirgintíne sa chluiche ceathrú ceannais.
Patrick Byrne
Polaiteoir Éireannach ab ea Patrick Byrne (2 Aibreán 1925 – 19 Deireadh Fómhair 2021). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.
Contae Gillespie, Texas
Is contae i ndeisceart Texas é Gillespie. Is é Fredericksburg príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 24,837 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010, suas ó 20,814 duine sa bhliain 2000. Ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 76.5% de na daoine sa bhliain 2010, ba Spáinnis an phríomhtheanga ag 15.9%, agus ba Gearmáinis an phríomhtheanga ag 7.1%.
Séarlas Saonta
Bhí Séarlas III (17 Meán Fómhair 879 - 7 Deireadh Fómhair 929), ar a dtugtar Séarlas Saonta nó Séarlas Díreach (ón Laidin Carolus Simplex), ina Rí ar an Fhranc Thiar (Laidin: Francia occidentalis) agus 898 go dtí 922 agus ina Rí ar Lotharingia ó 911 go dtí 919–23. Bhí sé ina bhall de ríshliocht na gCairilínseach
Saratov
Cathair de chuid na Rúise is ea Saratov (Саратов). Tá an chathair suite in oirdheisceart na tíre i gCúige Sharatov. Tá 841,902 duine ina gcónaí i Saratov (daonáireamh 2019).
Pat Phelan
Is carachtar ficseanúil é Pat Phelan sa chlár teilifíse Coronation Street. Glacann Connor McIntyre an pháirt mar Pat. Bhí Pat ar an gclár den chéad uair ar an 2 Deireadh Fómhair 2013. D'fhág Pat ar an 14 Aibreán 2014 agus d'fhill sé ar an 18 Eanáir 2016. D'fhág sé ar an 1 Meitheamh 2018.
Teaghlach
Is é is brí le teaghlach ná lánúin - is é sin, na tuismitheoirí - agus a gclann - is é sin, na páistí.
Is ionann clann an duine agus an chéad ghlúin dá shliocht, is é sin, na páistí (na mic agus na hiníonacha) a saolaíodh dó.
Gaeilge
Sa Ghaeilge, úsáidtear an focal clann le tagairt don sliocht (offspring i mBéarla) atá ag an lánúin le chéile, cé go bhfuil sé de nós ag foghlaimeoirí na teanga an focal Béarla family a aistriú mar "clann". Níl an nós seo ag teacht le dul ceart na Gaeilge.
Faoi thionchar an Bhéarla, úsáidtear an focal "clann" go minic le tagairt don teaghlach, ach ba chóir an úsáid seo a sheachaint.
Mar sin féin, ós rud é go bhfuil coincheap an teaghlaigh féin tar éis an-chraiceann a chur de i rith na fichiú haoise, is deacair focal maith Gaeilge a aimsiú nach mbeadh cuimhne éigin greamaithe di ón seanaimsir, nuair a bhí na hiníonacha agus na mic fhásta go minic ina gcónaí faoi aon díon lena dtuismitheoirí, nó na seandaoine lena gclann féin.
Focal Ultach é "teaghlach", agus d'fheicfeá é ag scríbhneoirí cosúil le Séamus Ó Grianna.
Focail eile Gaeilge ar theaghlach is ea iad
Tá glacadh áirithe leis an bhfocal Béarla family sa ghnáthchaint, go háirithe i nGaeilge na Mumhan.
Maidir leis an bhfocal muintir, is féidir é a úsáid sa chiall "teaghlach" freisin: is iad "mo mhuintir" na daoine a bhfuil baint éigin ar leith agam leo, agus ina lán coimhthéacsanna, is é is brí leis ná "mo theaghlach".
Cat ruabhallach
Is ainmhí é an cat ruabhallach (Prionailurus rubiginosus). Mamach atá ann.
An tSicilis
Teanga Rómánsach í an tSicilis a labhraítear sa tSicil. Tá an chanúint sin le cloisteáil ar fud na Sicile agus na n-oileán beag ina timpeall. Thairis sin, labhraítear canúintí gaolmhara i gcodanna de réigiúin Puglia agus Calabria ar an mórthír. Ar ndóigh, is féidir teacht trasna ar imirceánaigh ón tSicil i dtíortha móra an Bhéarla, na Stáit Aontaithe ach go háirithe, a bhfuil an teanga go líofa acu i gcónaí.
Fuair an tSicilis cuid mhaith focal ar iasacht ón nGréigis, ón Araibis, ón tSean-Fhraincis. Is deacair a rá, áfach, cathain a thosaigh sí á forbairt. Níl na teangeolaithe cinnte, ar mhair aon leagan den Laidin thruaillithe á labhairt nuair a bhí na hArabaigh i seilbh an oileáin, nó ar cuireadh an chéad síol leis an tSicilis i ndiaidh bhlianta an Arabachais. Tá sé sábháilte a rá nach bhfuil an tSicilis leath chomh sean leis an tSairdínis, ach mar sin féin, maireann cúpla focal sa teanga a bhfuil an-seanchuma orthu. Más fíor nár tháinig an Laidin thruaillithe, as ar fáisceadh an tSicilis, - más fíor nár tháinig sí go dtí an tSicil ach i ndiaidh imeacht na nArabach, b'as Cúige Campania ba mhó a tháinig sí, agus blas na gcríoch sin uirthi.
Ní úsáidtear mórán Sicilise i litríocht inniu, ach amháin ar mhaithe leis an gcanúnachas. Ina dhiaidh sin féin, tá traidisiún liteartha ag an gcanúint a théann siar a fhad leis an dara nó an tríú haois déag. Sna blianta sin, bhí scoil filíochta ag cumadh dánta agus laoithe Sicilise san oileán in aithris ar fhilíocht na dtrúbadóirí i nDeisceart na Fraince.
Bhí an-tionchar ag an tSicilis ar an Máltais. Araibis ab ea an Mháltais ar dtús, ach ghlac sí leis na mílte iasachtaí ón tSicilis, i gcruth is nach bhfuil ann inniu ach focail Sicilise agus iad fáiscthe isteach i bhfráma na gramadaí Araibise. Fiú na focail a fuair an Mháltais ón Iodáilis chaighdeánaithe, is dual don Mháltach iad a fhuaimniú mar a d'fhuaimneodh an Sicileach iad, agus a chuma sin ar an litriú Máltaise. Mar shampla, teatru is ea an focal Máltaise ar an "amharclann", agus ní teatro.
Níltear cinnte, an bhfuil mórán todhchaí i ndán don tSicilis, áfach. De réir mar atá an scoil ag cur na hIodáilise caighdeánaithe i mbéal na ndaoine óga, tá an tSicilis ag imeacht. Is dócha gurb é Mafia an chosaint is fearr atá ag an teanga, íorónta go leor. Nó is léir go bhfuil sé ag teacht isteach úsáideach ag na coirpeoirí teanga rúnda a bheith acu nach bhfuil intuigthe ag na péas.
Sna meáin
Tá roinnt mhaith den chaint i gcuid a dó den tríológ The Godfather i Sicilianu. Chaith Robert De Niro agus roinnt de na haisteoirí eile roinnt míonna sa tSicil ag foghlaim na canúna sular cuireadh tús leis an scannánú.
Eoleolaíocht
thumb|deas|220px|Siombail na hEoleolaíochta
Is í an Eoleolaíocht nó Eaglais na hEoleolaíochta (Béarla: Scientology) an creideamh a chum agus a cheap an scríbhneoir ficsin eolaíochta L. Ron Hubbard sa bhliain 1952. Creideamh é a bhí go minic ina chúis achrainn ó thús a staire, agus is minic nach mbíonn sé soiléir cé acu creideamh nó córas teiripe agus comhairleoireachta atá ann. Cuirtear ina leith fosta go bhfuil blas áirithe den cheoldráma spáis ar thuiscint na hEoleolaíochta ar réamhstair an chine dhaonna.
Tugtar Eaglais na hEoleolaíochta ar an eagraíocht a choinníonn súil ar chleachtais agus chreideamh cheart na hEoleolaíochta agus a chraobhscaoileann ar fud an domhain í. Cuireadh tús leis an eaglais mar eagraíocht reiligiúnach sa bhliain 1953, ach roimhe sin, bhí córas féinchabhrach dá dhéantús féin ag Hubbard, an diainéitic nó Dianetics. Dúirt sé féin gur "fealsúnacht reiligiúnach fheidhmitheach" a bhí san Eoleolaíocht, nó dúshraith a bhféadfaí reiligiún nua a thógáil uirthi.
Nuair a fuair Hubbard féin bás, tháinig David Miscavige i gcomharbacht air mar phríomhcheannasaí eaglasta. Go bunúsach, tá Miscavige ina chathaoirleach boird ar an Religious Technology Center, nó "Lárionad na Teicneolaíochta Reiligiúnaí". Is é an Lárionad seo úinéir na dtrádmharc a bhaineann leis an Eoleolaíocht, cosúil leis na hainmneacha Scientology agus Dianetics féin. mion|L. Ron Hubbard sa bhliain 1950 Teagascann an Eoleolaíocht gur neacha neamhbhásmhara iad na daoine a rinne dearmad dá ndúchas. An duine a dteastaíonn uaidh biseach a fháil agus teacht i dteagmháil lena fhíor-nádúr arís, caithfidh sé dul faoi iniúchadh (auditing). Is éard is ciall leis an "iniúchadh" ná cineál comhairleoireacht spioradálta a chuireann ar chumas an othair gabháil trína chuid trámaí síceacha in athuair leis na srianta a bhaint dá intinn a d'fhág na trámaí seo uirthi.
Ón lá ar tháinig sí chun saoil, tá an Eoleolaíocht ina hábhar conspóide agus achrann, idir chreideamh agus eagraíocht. Tá sé ráite ag go leor iriseoirí, cúirteanna agus ranna rialtais i dtíortha éagsúla, gur cultas mífholláin dainséarach í Eaglais na hEoleolaíochta. Thairis sin, dúirt a lán acu go mbíonn lucht stiúrtha an chultais ag glacadh buntáiste ar ghnáthbhaill na heaglaise agus ag saothrú an airgid mhóir orthu - is é sin, gur fiontar neamhscrupallach camghnó í an Eoleolaíocht. Is é an freagra is nós leis na hEoleolaithe féin a thabhairt ar na líomhaintí seo gur bolscaireacht de chuid grúpaí sainleasa atá ann agus go bhfuiltear ag baint fola as seanchoilm chneasaithe. Sna Stáit Aontaithe, tá stádas an reiligiúin ag an Eoleolaíocht, agus an eaglais díolmhaithe ó na cánacha, mar a bhíonn na heagraíochtaí reiligiúnacha sa tír sin.
Tá cuid mhaith eagraíochtaí carthanais agus gnólachtaí dá gcuid féin ag na hEoleolaithe, cosúil le Narconon, atá dírithe ar lucht mí-úsáidte na ndrugaí a athshlánú is a athinmhiú; Criminon, leis na coirpigh a leigheas agus a chur i mbealach a leasa; Volunteer Ministers, agus iad ag tabhairt sóláis do dhaoine atá in ísle brí nó i gcruachás; agus an World Institute of Scientology Enterprises, foras a sholáthraíonn oiliúint do lucht gnó de réir mhodh oibre na diainéitice. Is é an locht is minicí a fhaigheann criticeoirí na hEoleolaíochta ar na heagraíochtaí seo ná nach bhfuil iontu go bunúsach ach cleas earcaíochta. mion|David Miscavige Cuid acu siúd a thréig eaglais na hEoleolaíochta, tá siad ag iarraidh an diainéitic agus fealsúnacht na hEoleolaíochta a fhorbairt, a fheabhsú agus a chraobhscaoileadh beag beann ar an eaglais. Tugann siad "Crioslach na Saoirse", nó an Free Zone, orthu féin. Tá fuath na ndaol ag lucht na heaglaise ar na heoleolaithe neamhspleácha seo, agus is é an t-ainm atá acu orthu ná "na hioraí rua" (the squirrels).
Sa bhliain 1966, bhunaigh Hubbard cabhlach d'Eaglais na hEoleolaíochta, an Sea Org nó an Eagraíocht Farraige. I dtús a staire, bhí lucht na hEagraíochta Farraige ag caitheamh cultacha catha a chuirfeadh sainéide Chabhlach na Stát Aontaithe i gcuimhne duit, agus longa acu le haghaidh seoltóireachta. Inniu féin, tá stádas na scothaicme ag lucht an Sea Org san eaglais, cé nach mbíonn na hEoleolaithe chomh tugtha don tseoltóireacht agus don loingseoireacht agus a bhí tráth. Chaith Hubbard seal gairid ina oifigeach cabhlaigh nuair a bhí sé óg, agus cineál cumha air i ndiaidh na laethanta sin nuair a bhunaigh sé an Sea Org, is dócha.
An Diainéitic
Tá an Eoleolaíocht bunaithe ar an gcóras féinchabhrach a d'fhorbair L. Ron Hubbard sna daichidí, an diainéitic mar a thugann sé air. Tá an diainéitic bunaithe ar theicníocht comhairleoireachta a dtugann Hubbard iniúchóireacht (Béarla: auditing) uirthi, agus is é is cuspóir leis ná cuimhní an duine ar na heachtraí míthaitneamhacha ina shaol a mhúscailt agus a athbheochan. Ar dtús, bhí an diainéitic ceaptha mar chineál nua síciteiripe, seachas mar dhúshraith do reiligiún nua.