cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Deartháireacha Wright
Gnó
Thógadar aerárthaigh ina siopa deisiúcháin rothar i nDayton ar dtús. Chuireadar feabhas ar fhaoileoirí, agus faoi dheireadh chuir Orville inneall i gceann díobh. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:WrightPatentIntro.jpg|clé|mion|Chuir na Wright paitinn air Tar éis an chéad fhaoileor a, a chruthaigh George Cayley i 1853 agus a thaispeáin gur féidir árthach nearnhfhuinnmh ithe is troime ná an t-aer a eitilt, chláraigh na Wright a n-inneall eitilte agus chuir siad paitinn air ar an 23 Márta 1903. clé|mion Dúirt Orville Wright gur rinne sé an chéad eitilt in eitleán fuinnmhithe i 1903. Creidtear go minic gurb iad na daoine a rinne an chéad eitilt faoi chumhacht innill riamh in Kitty Hawk, Carolina Thuaidh ar an 17 Nollaig, 1903. Ach ní raibh daoine ann chun é a chruthú.
Tar éis an éacht seo, dhear na deartháireacha eitleáin fuinnmhithe eile sna blianta ina ndiaidh. Deimhníodh na heitiltí sa bhliain 1908 don chéad uair Ach fíordheimhníodh na heitiltí a rinne Alberto Santos-Dumont i 1906 i bPáras. Níor bhunaigh na deartháireacha Wright comhlacht déantúsaíochta aerárthach ach sa bhliain 1909.
Oidhreacht
Mhúin na deartháireacha Wright an eitleoireacht do Chance Milton Vought, agus bhí sé mar phríomhinnealtóir i gcomhlacht Wright gur bhunaigh a chomhlacht féin, in éineacht le Birdseye Lewis, i 1917, mar atá Lewis & Vought Corp.
Liosta Feisirí Pharlaimint na hEorpa (1958–79)
Is liosta é seo de Feisirí An Comhphobal Eorpach do Ghual agus Chruach ó 1958 go 1979:
Tallas
Is éard is tallas (Laidin: thallus) ann ná colainn planda nach bhfuil idirdhealaithe fós i ngas, duilleoga is fréamhacha. De ghnáth bíonn sé leacaithe, agus is féidir go mbeidh sé gabhlaithe.
Mírseám
Mianra sileacáit mhaignéisiam hiodráitithe a fhoirmíonn maiseanna míne snáithíneacha cosúil le cré bhán, ar éasca é a shnoí. Póiriúil nuair a bhíonn sé tirim. Úsáidtear le haghaidh cloigne píopaí é. Na príomhfhoinsí san Áise Bheag.
1952
Eachtraí
thumb|200px|Sa bhliain 1952 a tháinig an [[Fhrainc, an Ghearmáin Thiar, an Iodáil, an Bheilg, Lucsamburg agus an Ísiltír le chéile mar bhaill den Chomhphobal Eorpach do Ghual agus Chruach, réamheagraíocht an Chomhphobail Eorpaigh.]]
Synchrony (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an naoú heipeasóid déag, "Synchrony" den cheathrú sraith The X-Files ar an 13 Aibreán 1997. Scríobh Howard Gordon agus David Greenwalt an eipeasóid seo. D'fhéach 18.09 milliún duine ar an eipeasóid.
Ollscoil na Colóime Briotanaí
Is ollscoil phoiblí í Ollscoil na Colóime Briotanaí atá suite in aici le Vancouver, sa Cholóim Bhriotanach i gCeanada. Tá trí champas níos lú eile aici: UBC Robson Square, campas ag Ospidéal Ginearálta Vancouver agus tairiscíonn UBC ranganna ag Great Northern Way Campus.
Ainfhaichilleach mac Fearchair
Rí Chineál Loairn agus b'fhéidir Rí Dhál Riada in iarthar na hAlban ba ea  Ainfhaichilleach mac Fearchair  (Meán-Ghaeilge  Ainbcellach mac Ferchair). Bhí sé i gcoróin sna blianta 697 agus 698, nuair a cuireadh as é agus chuaigh ar deoraíocht go hÉirinn.
Fearchar Fada ba ea a athair. Tugtar an buafhocal  an Good  sa Duan Albanach, dán molta de chuid na 11ú haoise.
Ní fios cé chomh fada is a bhí sé ar deoraíocht. Tá tuairiscí ann go raibh airgead ann i nDál Riada go luath sa 8ú haois, b'fhéidir idir might be a conflict between Ainfhaichilleach agus a dheartháir, Sealbhach, nó idir Cineál Loairn agus Cineál Ghabhráin. Bhí sé gan dabht ar ais faoi Mheán Fómhair 719, nuair a maraíodh é ag troid in éadan Sealbaigh i "bhFinnglen" (gar de Loch Fìne b'fhéidir).
Rinneadh rí Chineál Loairn dá mhac Muireadhach. Rianaigh Mormaír Moireibh a sinsearacht ar ais go hAinfhaicilleach trína mac, Ruairí.
Swing Time (scannán)
Scannán Meiriceánach is ea Swing Time a rinneadh sa bhliain 1936.
Lucy Letby
Banaltra naíonáin nuabheirthe Sasanach agus dúnmharfóir srathach is ea Lucy Letby (a rugadh ar 4 Eanáir 1990), a ciontaíodh i seachtar leanaí a dhúnmharú le linn na 2010idí
clé|mion|Ospidéal Countess of Chester Hospital
Imeachtaí
Tháinig ardú suntasach in 2015 agus arís in 2016 ar an líon naíonán tinn a bhí ag éirí níos tinne fós, gan choinne, sa bharda le haghaidh leanaí nuabheirthe san ospidéal Countess of Chester Hospital, Cheshire in iarthuaisceart Shasana. Bhí Letby ag obair ann agus bhí cúpla duine in amhras fúithi ag an am. Ach d'iarr an bhainistíocht orthu "éirigh as an bhfústráil" ar dtús. Faoi dheireadh, aistríodh í chuig obair chléireachais 'saor ó riosca' níos déanaí sa bhliain 2016.
I mí Eanáir 2017, b'éigean do na comhairleoirí péidiatraiceacha tarraingt siar go maolchluasach; b'éigean dóibh leithscéal scríofa gan náire a dhéanamh le Letby.
Tamall ina dhiaidh sin, sa bhliain 2017, tháinig fianaise staitistiúil chun solais go raibh rud éigin amú. Fós bhí an bhainistíocht ag gníomhú chun Letby a chosaint agus ní raibh na feidhmeannaigh ag iarraidh fios a chur ar na póilíní. Ach tháinig sé chun solais gurbh í Letby an t-aon duine amháin den fhoireann leighis a bhí ar dualgas sa bharda gach aon uair a d'éirigh naíonán an-tinn ar fad. I mí Bealtaine 2017, rinne na póilíní idirghabháil faoi dheireadh.
Ní raibh aon chúis nádúrtha leis na leanaí a bheith ag dul in ainseal. Maíodh gur iomaí slí a bhí ag an mbanaltra leis na leanaí a dhonú agus a mharú. D'instealladh sí aer ina sruth fola agus ina mboilg, nimhíodh sí iad le hinslin, thugadh sí i bhfad an iomarca bainne dóibh agus d'ionsaíodh sí iad ar shlite eile chomh maith.
1755
Tarluithe
mion|1 Samhain: Crith talún agus súnamaí na Liospóine
Lucy Letby
Imeachtaí
I mí Lúnasa 2018, d'éirigh an feidhmeannach mórchumhachta Ian Harvey as, agus tháinig an Dr Susan Gilby isteach mar stiúrthóir. Dúirt Harvey le Gilby ag an am, is cosúil, go mbeadh uirthi dul i dteagmháil le Comhairle na nDochtúirí Leighis chun gearán a dhéanamh faoi na lianna. clé|mion|Ar 18 Lúnasa 2023 i Manchester Crown Court ,fuarthas Letby ciontach
Cóir
Gabhadh Letby den chéad uair ar 3 Iúil 2018. Cuireadh tús le triail Letby i mí Dheireadh Fómhair 2002 agus phléadáil sí neamhchiontach sna cionta ar fad a bhí curtha ina leith.
Níor chuidigh na nótaí a fuarthas ina teach lena cás. I gceann de na nótaí a bhí scríofa ar bhileoigín aici, thug sí le fios gur mharaigh sí na naíonáin d'aon ghnó mar, dar léi, nár dhuine sách maith í chun aire a thabhairt dóibh. Scríobh sí gur dhuine olc a bhí inti agus nach raibh an bheatha shaolta seo tuillte aici.
Ar 18 Lúnasa 2023 i Manchester Crown Court, fuarthas Letby ciontach i seachtar naíonán a dhúnmharú agus in iarracht a dhéanamh seisear naíonán eile a dhúnmharú in ospidéal i gcathair Chester. Mhaígh an t-ionchúiseamh sa triail gur dhuine fuarchúiseach í Letby a bhain mí-úsáid as breoiteacht na mbunóc a bhí faoina cúram lena cuid gníomhartha a cheilt.
Talmhaíocht fhairsing
Talmhaíocht le leibhéil ionchuir réasúnta íseal, mar shampla leasuithe, spraeanna, nó cógaisíochtaí. Bíonn an toradh in aghaidh an heicteáir íseal, ach le fairsinge an-mhór in úsáid is féidir go mbeidh ioncam sásúil ag an bhfeirmeoir. Samplaí den chleachtas seo is ea feirmeoireacht caorach ar thalamh ard, cuid d'fheirmeoireacht eallaigh is feirmeoireacht na machairí i Meiriceá Theas is Thuaidh.
Lil Dagover
Ba bhan-aisteoir Gearmánach í Lil Dagover (30 Meán Fómhair 1887 – 23 Eanáir 1980).
Léigear Shairéavó
Tharla Léigear Shairéavó e linn an chogaidh san iar-Iúgslaiv, léigear a mhair ó mhí Aibreáin 1992 go mí Feabhra 1996.. mion
Cúlra
Nuair a bhris an Iúgslaiv suas, ba é Slobodan Milosevic a d’adaigh gríosach mharfach fuath na gcianta idir Seirbiaigh, Moslamaigh agus Crótaigh.An "Ridire Ceartchreideamhach Críostaí" ar chrosáid in aghaidh an Daoscarshlua Mhoslamaigh sa Bhoisnia, agus Eiricigh na Róimhe sa Chróit. mion|dordveidhleadóir Vedran Smailović sa Leabharlann Náisiúnta, 1992
Imeachtaí
mion|Cuimhneachán Kovači Idir an 2-6 Aibreán 1992, chuir óglaigh Arm na Seirbia an chathair Shairéavó faoi léigear. Ar an 5 Aibreán 1992, scriosadh an Sarajevo Oriental Institute; séideadh as a sheasamh breis is míle bliain den léann Moslamach. Níor leor gach Moslamach a mharú, chaithfí gach rian díobh is dá gcultúr "a ghlanadh".
Ba dhlúthchuid den chogadh sa Bhoisnia é léigear Shairéavó. Bhí an-chuid fuildhoirte ag baint leis an léigear. Bhí Sairéavó faoi léigear ar feadh circa 1,425 lá agus maraíodh b'fhéidir 14,000 ar an dá thaobh.
In Iúil 1995, tharla sléacht Srebrenica. I mí Lúnasa 1995 thosaigh buamáil de chuid ECAT; Más mall is mithid.
I mí na Samhna 1995, síníodh Comhaontú Dayton. Briseadh an léigear ar 29 Feabhra 1996.
Marbhdhraighean
Planda ilbhliantúil a fhásann go dtí 60 cm ar airde is ea marbhdhraighean ar a dtugtar freisin airgeadán agus méirnín na má, dúchasach don Eoraip, iarthar na hÁise is tuaisceart na hAfraice. A duilleoga gruagach cleiteach, díseanna duilleoigíní ag malartú le díseanna duilleog mór. Na bláthanna suas le 8 cm ar trastomhas, le 5 pheiteal buí ar spíon fhada cinn. A thoradh ina leadán agus coilg chruachacha timpeall an bhairr.
4chan
Is suíomh gréasáin anaithnid é 4chan. Bhunaigh Christopher Poole an suíomh i 2003. Níl aon chóras clárúcháin ar an suíomh, agus is féidir lena húsáideoirí rud a phostáil gan aon aitheantas nó cuntas. Suíomh gréasáin an-chonspóideach is ea é, mar déantar a lán cibearbhulaíochta ar an suíomh. Chomh maith leis sin, bíonn roinnt úsáideoirí ann a uaslódálann pornagrafaíocht ar an suíomh. Ina theannta sin, tá tuairimí a bhaineann leis an eite dheas ailtéarnach coitianta ar an suíomh, ar an gclár /pol/ go háirithe.
Fuinneamh núicléach
mion|[[Sellafield ]] Feidhmiú eamhnaithe núicléach trí imoibreoir núicléach chun fuinneamh is cumhacht leictreach a sholáthar.
Sa bhliain 2004, sa Fhrainc fuarthas 75% den chumhacht leictreach ó fhuinneamh núicléach, sa Bheilg 50%, agus sa Bhreatain timpeall 18%.
Ag an am céanna, táirgeadh 20% den chumhacht leictreach i Meiriceá ag 104 imoibreoir núicléach.
Galar Crohn
Neamhord taomach a chuireann isteach ar chodanna éagsúla de chonair an díleá is ea galar Crohn. Éiríonn líneáil an bhéil, an ghoile, is na stéige bige go príomha athlasta othrasach. Fulaingíonn duine buinneach dhian, cailliúint meáchain, agus taomanna pianta boilg is fiabhrais.
Tá galar Crohn ainmnithe as an lia Meiriceánach Burrill Crohn (1884-1983) a chuir síos air den chéad uair. clé|mion|[[Galar athlasta putóige agus galar Crohn]]
Talmhaíocht foraoise
Saothrú barra crann nó tom (cosúil le caifé, ola phailme, rubar, tae), uaireanta le huainíocht bhliantúil biabharr chun talmhaíocht thorthúil inmharthana a dhéanamh. An-áisiúil sna trópaicí taise.
An Páirtí Náisiúnta
Is páirtí Éireannach ar dheis ar fad é An Páirtí Náisiúnta. Bunaíodh an Páirtí Náisiúnta i mí na Samhna, 2016. Is é Justin Barrett an t-uachtarán agus is é Seamus Mac Raghnaill an leasuachtarání. clé|mion|Justin Barrett
Stair
clé|mion|2020 Bunaíodh an Páirtí Náisiúnta i mí na Samhna, 2016. Bhí seoladh eagraithe sa Merrion Hotel, ach chealaigh an t-óstán é. Is as Tiobraid Árann é Justin Barrett. Sna 1990idí, ghlac sé páirt in imeachtaí san Iodáil agus sa Ghearmáin, a bhíothas eagraithe le grúpaí ar nós Forza Nuova agus an Páirtí Daonlathach Náisiúnta. clé|mion|An NP i n[[Gaillimh, 2019]] Is as an Longfort é Seamus Mac Raghnaill. Bhí sé ceangailte le Libertas agus an feachtas in aghaidh an Tríochadú Leasú ar an mBunreacht i 2012. clé|mion Reáchtáil an páirtí a chéad Ard Fheis i mí na Samhna, 2017, sa Trump International Hotel, i nDún Beag i gContae an Chláir. Bhí timpeall le caoga i láthair. Bhí achrann ann nuair a mhaslaigh Seamus Mac Raghnaill daoine aeracha. Chosain Barrett an ráiteas, agus shiúil an aoi-spéicéir John Wilson amach agus fiúnach air.
Idé-eolaíocht
Deirtear gur pháirtí i bhfad amach ar an eite dheis é an Páirtí Náisiúnta. Achoimríonn an páirtí a n-idé-eolaíocht ar a suíomh gréasáinː "'Creidimid i muintir na hÉireann, an ceart maireachtála atá againn mar náisiún, ár gceart seilbh a rugadh ar ár dtír dhúchais, agus an ceart atá againn í a chosaint. Is í Éire aontaithe Éireannach saor í mar aidhm againn.'"
Justin Barrett
Polaiteoir Éireannach is ea Justin Barrett a bhí mar cheannaire ar An Páirtí Náisiúnta ó 2016.
Fuinneamh malartach
Téarma neamhchruinn atá in úsáid chun foinsí fuinnimh nach mbraitheann ar loisceadh breoslaí iontaisithe (gual, ola, gás nádúrtha) ná fuinneamh núicléach chun leictreachas a ghiniúint nó feithiclí a fhuinnmhiú. Bíonn baol ag baint le cúrsaí núicléacha. Agus níl na breoslaí iontaisithe in-athnuaite, agus astaíonn a loisceadh truailliú san atmaisféar. Mar sin, tá spéis i bhfoinsí eile (mar shampla, fuinneamh gréine, fuinneamh geoiteirmeach, hidrileictreachas, fuinneamh gaoithe, fuinneamh na dtaoidí, is eile) ag fás ar fud an Domhain. Baineann tábhacht ar leith leis na foinsí eile seo i dtíortha gan acmhainní breoslaí iontaisithe, agus tíortha atá á bhforbairt. Mar sin féin, níl saothrú na bhfoinsí seo gan deacrachtaí. Mar shampla, chun leas a bhaint as fuinneamh na dtaoidí, is gá baráiste a thógáil trasna inbhear abhann, rud a chuirfeadh isteach ar éiceachóras an inbhir is na habhann. Chun hidrileictreachas a ghiniúint, is gá gleannta a bhá agus daoine a asáitiú, mar a rinneadh sa tSín le Damba Mór na dTrí Mhám. Ní maith le cuid de na daoine muilte gaoithe sa tírdhreach.
Mise
200px|mionsamhail|deas|Bunléaráid Freud ar an ábhar Sa tsíciatracht, an chuid de phearsantacht a phléann le gnéithe praiticiúla an Domhain sheachtraigh. Sa struchtúr síceach tá 3 fhochuid dar le Freud: an t-úd, an mise, is an t-osmhise. Seasann an t-úd don chuid bhunúsach den phearsantacht: buninstinní maidir le hocras, tart, gnéas, fearg, eisfhearadh, pléisiúr. Seasann an t-osmhise don choinsias, na luachanna morálta, sóisialta is eile a fhaigheann duine óna thuismitheoirí is ón tsochaí. Agus i lár baill, tá an mise, a dhéanann comhghéilltí mar réiteach idir na fórsaí bunúsacha is na fórsaí a laghdaíonn na pléisiúir.
Fuinneamh poitéinsiúil
An fuinneamh atá stóráilte i réad mar gheall ar a ionad i réigiún ina bhfulaingíonn sé iarmhairt fórsa éigin. Úsáidtear an tsiombail V dó, agus san aonad giúl (J) a thomhaistear é. Mar shampla, faigheann réad fuinneamh poitéinsiúil cothrom leis an obair a dhéantar air chun é a ardú i gcoinne an fhórsa domhantarraingthe os cionn dromchla an Domhain. Nuair a fhuasclaítear é, titeann sé i dtreo na talún agus athraítear an fuinneamh poitéinsiúil go dtí fuinneamh cinéiteach (fuinneamh de bharr a ghluaisne). An obair a dhéantar chun lingeán a bhrú, stóráiltear an fuinneamh sin mar fhuinneamh poitéinsiúil sa lingeán. Is féidir fuinneamh poitéinsiúil luchta dhearfaigh leictrigh a mhéadú ach é a ghluaiseacht níos gaire do lucht dearfach eile.
Polydore Plasden
Naomh Caitliceach is ea Polydore Plasden. Rugadh é sa bhliain 1563 i Londain. Cuireadh chun báis é ar an 10 Nollaig 1591, i Londain, Sasana.
Sétna Airt
I Miotaseolaíocht na nGael, Ardrí seanscéalach na hÉireann ba ea Séadna Airt (Sean-Ghaeilge Sétna Airt) mac Artrí mhic Éber mhic Ír mhic Mhíl Espáine.
Tháinig sé i gcoróin tar éis dó, de réir leagan amháin den scéal, an t-iar-Ardrí Rothechtaid mac Main, a mharú i gcomhrac aonair ag Ráth Cruachan. Bhí Rothechtaid ag troid chun a mhac Fíachu Fínscothach a chosaint. Bhí sé i réim ar feadh cúig bliana go dtí gur tháinig Fiacha ar ais ó dheoraíocht, agus mharaigh sé é ag Cruachan. Deir Seathrún Céitinn freisin gur tháinig Fíachu go Cruachan le "loingeas dubh", agus insítear i nAnnála na gCeithre Máistrí gur chuidigh an t-Ard-Rí le-teacht Muinemón leis, um Séadna a mharú.
Croídín corcra
Is cuán mara déthaobhach siméadrach é an croídín corcra (Spatangus purpureus). Tochlaíonn sé i ndríodar bog, ag coinneáil pasáistí ionálaithe don dromchla lena chosa feadánacha. Bíonn an béal asáitithe go dtí ionad tosaigh.
Things to Come
Scannán Briotanach is ea Things to Come a rinneadh sa bhliain 1936.
Danielle Darrieux
Ba bhan-aisteoir Francach í Danielle Yvonne Marie Antoinette Darrieux (1 Bealtaine 1917 – 17 Deireadh Fómhair 2017).
Small Potatoes (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an fichiú heipeasóid, "Small Potatoes" den cheathrú sraith The X-Files ar an 20 Aibreán 1997. Scríobh Vince Gilligan an eipeasóid seo. D'fhéach 20.86 milliún duine ar an eipeasóid.
Lleyton Hewitt
mion|clé|Lleyton Hewitt Iar-imreoir leadóige is ea Lleyton Glynn Hewitt. Rugadh in Adelaide, an Astráil é ar an 24 Feabhra 1981.
Alexander Butlerov
Ainmnítear an cráitéar Butlerov ar an nGealach ina dhiaidh.
Rugadh Alexander Butlerov i Chistopol i dteaghlach a raibh talamh aige. clé|mion| [[Stampa poist|1951 Stampa poist an APSS Alexander Butlerov]]
Croí saorga
deas|150px|thumb|Croí saorga Caidéal, fuinnmhithe le batairí, a dhéanann an fhuil a chaidéalú i gceart ar fud na colainne, le teacht i gcabhair ar dhaoine le galar croí ar leith a dtugtar cliseadh cairdiach air, a bhíonn ina thrúig bháis do níos mó daoine sa tír seo is ar fud an domhain thiar ná aon ghalar eile. Modh amháin le duine a shábháil is ea an croí lag a bhaint agus croí sláintiúil a thrasphlandáil ann. Éiríonn leis an obráid seo an chuid is mó den am, ach ní féidir teacht ar dhóthain croíthe sláintiúla. Ar dtús bhí na croíthe saorga mór trom. Bhí sé deacair an fhuil a chosaint ar théachtadh is í i dteagmháil le hábhair shaorga an ghairis, agus an gaireas a chosaint ar dhiúltú ag an gcóras imdhíonach. De réir a chéile tá na gairis ag éirí níos lú éadroime, agus níos cairdiúla don fhuil is an córas imdhíonach. Caidéal chomh beag le hordóg atá in úsáid anois, na batairí taobh amuigh den cholainn, agus sreanga ag rith tríd an gcraiceann chuig an mótar sa chaidéal. Meastar go ligeann sé seo don chroí féin feabhsú cuid mhaith, agus go mbeidh croíthe saorga i ngnáthúsáid go luath.
Carn voltach
mion| Léaráid scéimeach de charn voltach [[Copar|copair - sinc. Bhí na dioscaí copair agus sinc scartha le spásairí cairtchláir nó feilte, sáithithe i sáile (an leictrilít). Bhí diosca since breise ag bun chairn bhunaidh Volta, agus diosca breise copair ag an mbarr. Taispeánadh ina dhiaidh sin nach raibh gá leo.]] mion| Carn voltach ar taispeáint sa Tempio Voltiano (Teampall Volta) gar do bhaile Volta i [[Como, an Iodáil]] mion| Macasamhlú den chéad Charn Voltach Ba é an carn voltach an chéad cheallra leictreach a d’fhéadfadh sruth leictreach leanúnach a sholáthar do chiorcad. Ba é an fisiceoir Iodálach Alessandro Volta a chum é, a d’fhoilsigh a thurgnaimh sa bhliain 1799. Chuir an carn voltach ar chumas sraith tapa fionnachtana eile lena n-áirítear dianscaoileadh leictreach (leictrealú) uisce go dtí ocsaigin agus hidrigin le William Nicholson agus Anthony Carlisle (1800), agus fionnachtain nó aonrú na n-eilimintí ceimiceacha sóidiam (1807), potaisiam (1807), cailciam (1808), bórón (1808), bairiam (1808), strointiam (1808), agus maignéisiam (1808) le Humphry Davy.
Mismín
Is planda ilbhliantúil atá dúchasach do na réigiúin mheasartha sa leathsféar thuaidh go príomha é mismín (géineas Mentha). Na riosóim féithleannach, na gais cearnach i dtrasghearradh, na duilleoga ubhchruthach i bpéirí urchomhaireacha, na bláthanna beag, bándearg go corcra, i bhfáinní is uaireanta i gcinn. Tagann a bholadh géar sainiúil óna bhláthola a mbíonn meantól inti. Hibridíonn mismíní go héasca, faoi shaothrú is sa nádúr. Fástar iad mar luibheanna is blastán don chistin. Bíonn bolaithe sainiúla ag na cineálacha éagsúla mismín sinséir, mismín piobair, cartlainn garraí, agus mismín anainn.
Talmhaíocht inmharthana
Córas saothraithe barr a sholáthraíonn riachtanais an phobail atá ann anois gan baint d'ábaltacht na nglún atá le teacht feidhm a bhaint as na hacmhainní céanna. Ní mar seo atá cuid mhaith córais saothraithe barr, córais atá in úsáid sna trópaicí go háirithe, ina laghdaítear luchtlach mianraí is cumas coimeádta uisce na hithreach go leanúnach, agus fásach fadtréimhseach mar thoradh. Ach is deacair coincheap na hinmharthanachta a shonrú go beacht, cad is cé mhéid atá le caomhnú, cé a gheobhaidh sochar as is cathain, agus cad iad na critéir ratha. De ghnáth tagann na coincheapanna seo san áireamh: caomhnú cumas táirgthe an chóras talmhaíochta, úsáid ionchur seachtrach neamhinathnuaite a laghad agus is féidir, próisis nádúrtha (athleasú na hithreach, fosúchán nítrigine, gaolta idir péisteanna is ainmhithe creiche) a shlánú, eolas na bhfeirmeoirí áitiúla a chur le heolas na n-eolaithe, feirmeoirí is daoine eile sa dúiche a bheith páirteach i ndéanamh na socruithe, agus caighdeán is méid an uisce, an taobh tíre is na beatha fiáine a fheabhsú de réir a chéile.
Talmhaíocht leorchothaitheach
Saghas talmhaíochta ina soláthraíonn an talamh an chuid is mó de na riachtanais beatha: bia, breosla, is dídean. Faightear rudaí nach féidir a fháil go díreach ón talamh, cosúil le huirlisí, trí earraí farasbairr a thrádáil.
Séamus de hÍde
Rugadh Séamus de hÍde / Ó Seitheacháin ar Oileán Meánach i gCuan Chorcaí i 1935. Fuair sé a bhunscoilíocht i gCarraig Tuathail agus a mheanscoilíocht sa Mhainistir Thuaidh. Cúrsaí samhradh sa coláistí Gaeilge i mBéal Átha an Ghaorthaigh agus Rinn Ó gCuanach a mhúscail a shuim sa Ghaeilge. Bhain sé B. Eol. Talmhaíochta amach i gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath, i 1958 agus M. Eol. Talamhaíochta ann i 1969-1970.
Chaith sé seal ag obair mar mhúinteoir tuaitheolaíochta ar Oileán Árann (Inis Mór, 1958-1959), teagascóir Talmhaíochta i mBéal Átha na Muice (1959-1961), i bFíodhaird (1961-1962), Baile Thiobraid Árann (1962-1973), Leas-Príomhoifigeach Talamh, Co. Luimnigh (1975-2000).
Chomhbhunathóir comharchumann táirgeoirí muice Gleann an Eatharlaigh (1965), Uachtarán ar Dáil na Mumhan (1967-1968), léachtóir le socheolaíocht, Coláiste na hOllscoile Chorcaí (1976-1977), Cathaoirleach ar Ballyhoura Development Ltd (1988-1999), Cathaoirleach/Stiúrthóir ar Dhaonscoil na Mumhan (1999-2006).
Scríobh sé “An Baile Gaelach” i 1969, paimfléad nár chuir Gaeilgeoirí ná muintir na Gaeltachta ná eagraíochtaí Gaeilge, suim dá laghad ann agus atá ag íoc go daor as an fhaillí sin i láthair na huaire.
Croíghlas
Is éard is croíghlas ann ná crann síorghlas a fhásann 18 m ar airde, dúchasach do Mheiriceá Theas fo-thrópaiceach (géineas Chlorocardium). Gach re duilleog ubhchruthach is leathrúil. Na bláthanna scothghlas clogchruthach sépheitealach. Na caora dubh.
Dolores Costello
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Dolores Costello (17 Meán Fómhair 1903 – 1 Márta 1979).
An Bealach Caoin Thuaidh
Is barúntacht suite i gContae Loch Garman é an Bealach Caoin Thuaidh.
Thescelosaurus
Is géineas é Thescelosaurus (Gréigis:"reiptíl iontach") arna ionadú ag speiceas amháin de dhineasár ornatapóideach, a mhair ag deireadh na tréimhse Cailcí, thart ar 73 go 67 milliún bliain ó shin, sa Champánach agus sa Mháistríteach, mar atá Meiriceá Thuaidh anois. Bhí sé ar cheann de na baill dheireanacha den fhána roimh díothaithe an Chailcigh-Treasaigh timpeall 65.5 milliún bliain ó shin. Tagann a ainm géineasach ón Sean-Ghréigis θέσκελος theskelos- a chiallaíonn "álainn", "iontach", nó "den scoth" agus σαυρος saurus " laghairt", Léiríonn caomhnú agus iomláine go leor dá heiseamail go mb’fhéidir gurbh fhearr leis cónaí in aice le sruthanna.
Masha Gessen
Iriseoir agus scríbhneoir Rúiseach-Mheiriceánach is ea Maria Alexandrovna Gessen (Rúisis: Мари́я Алекса́ндровна Ге́ссен), nó Masha Gessen mar is fearr aithne uirthi. Rugadh í ar 13 Eanáir 1967 i Moscó. Is cainteoir neamhbhalbh ar Vladímír Pútín agus Donald Trump í. Cónaíonn sí sna Stáit Aontaithe.
A luathshaol
Rugadh Masha Gessen isteach i dteaghlach Giúdach i Moscó. Sa bhliain 1981, agus í ina déagóir fós, bhog muintir Gessen go dtí na Stáit Aontaithe mar chuid de chlár athlonnaithe teifeach faoi choimirce rialtas na Stát Aontaithe. Mar dhuine óg fásta sa bhliain 1991, chuaigh sí ar ais go Moscó, mar ar oibrigh sí mar iriseoir. Tá saoránacht Rúiseach agus Mheiriceánach aici. Tá triúr deartháireacha aici: Keith, Daniel agus Philip Gessen.
Gairmré Mhasha Gessen
Bhí Gessen ar bord stiúrthóirí Thriantáin, eagraíocht i Moscó dírithe ar chearta LADT, ó 1993 go 1998.
Sa bhliain 2008, scríobh Gessen 2008 próifíl ar Vladímír Pútín don iris úd Vanity Fair inar scríobh sí gur ógfhear é a bhí ag iarraidh a bheith ina bhithiúnach ("aspiring thug") agus gur thosaigh éabhlóid siar na Rúise laethanta i ndiaidh instealladh Phútín mar uachtarán sa bhliain 2000.
Sa leabhar The Man Without a Face: The Unlikely Rise of Vladimir Putin, déanann Gessen cuntas ar éirí chun cumhacht Phúitín agus chúrsaí polaitíochta na Rúise go ginearálta san am úd. Foilsíodh an leabhar ar 1 Márta 2012 agus aistríodh í go 20 teanga.
Eile
Tá deartháir le Mhasha, Keith Gessen (r. 1975), ina scríbhneoir, iriseoir, aistritheoir agus leas-ollamh ag Ollscoil Columbia i gCathair Nua-Eabhrac.
El Misti
Bolcán suanach i ndeisceart Pheiriú sna hAindéis, 5,843 m ar airde. Níor bhrúcht sé ó 1600. Naofa ag na hIncigh. Tá réadlann de chuid Ollscoil Harvard gar dá bhuaic anois.
Fíachu Fínscothach
Tháinig a athair i gcoróin tar éis dó an t-iar-ard-rí Rothechtaid mac Main a mharú ag Ráth Cruachan i gcomhrac aonair chun Fíachu a chosaint. Chuaigh Fíachu ar deoraíocht, ach tháinig ar ais í dteannta le "loingeas dubh". Le cuidiú ó Muinemón, mharaigh sé a athair agus tháinig féin i gcoróin. Bhí sé i réim ar feadh fiche bliain sular mharaigh a iar-chomrádaí Muinemón é.
1950
Eachtraí
mion|230px|dheis|24 Meitheamh - 16 Iúil 1950: Imríodh Corn Domhanda FIFA sa [[Bhrasaíl. Ag foireann Uragua (thuas) an bua.]]
Mismín cait
mion|Mismín cait den speiceas Nepeta curviflora Planda ilbhliantúil le gais chearnacha a fhásann 1 m ar airde, dúchasach don Eoraip is an Áise, go minic ar ithreacha cailceacha. Na duilleoga ubhchruthach fiaclach i bpéirí urchomhaireacha, na bláthanna démhaothánach, bán le spotaí corcra, i bhfáinní a dhéanann spící. Gaolta le fíormhismín, agus bíonn a bholadh tarraingteach do chait.
Tambóirín
Druma beag fráma, feistithe le gleoráin agus clúdaithe ar thaobh amháin le pár nó plaisteach. Is féidir é a chroitheadh, cnag a bhualadh air le barra méar, nó a chuimilt le hordóg is eile le fuaimeanna éagsúla a ghiniúint mar thionlacan le damhsa nó cantain.
RMS Empress of Ireland
clé|mion Báthadh 1,012 duine nuair a chuaigh an long, RMS Empress of Ireland, go grinneall san abhainn St. Lawrence i gCeanada ar 29 Bealtaine 1914. Bhuail sí bád guail, an ‘Storstad’, as an Iorua, agus í i bhfoisceacht ceithre míle de chósta Quebec. Tháinig 465 slán as an tubaiste. clé|mion
Diana, Banphrionsa na Breataine Bige
Pósadh
Ar an 29 Iúil 1981, phós Diana Spencer agus an Prionsa Séarlas in Ardeaglais Naomh Pól, Londain. "Deirtear faoi go raibh dearadh an ghúna pósta ar an rún faisin ba mhó riamh . Bhreathnaigh 700 milliún duine ar shearmanas an phósta féin ar an teilifís ar fud an domhain agus níl dabht ar bith ach gurbh í réalta faisin a linne í". mion|1992, Accord Hospice, lárionad Paisley|alt=|clé
Conspóidí
Ar an 16 Meitheamh 1992, foilsíodh leabhar conspóideach Andrew Morton faoin mbanphrionsa Diana, an teaghlach ríoga agus a gcuid geáitsí.
Bás agus oidhreacht
Fuair Diana bás i bPáras, na Fraince i dtimpiste bóthair i 1997. Ar an 1 Meán Fómhair 1997, thug bleachtairí sa Fhrainc le fios go raibh tiománaí an chairr, ina raibh Banphrionsa Diana, ar meisce & luas aige.
Mícheál W. Ó Murchú
Saolaíodh agus tógadh Mícheál W. Ó Murchú i Ráth Chormaic, Co. Chorcaí, áit a bhfuair sé oideachas bunscoile. D’fhreastail ar Choláiste Cholmáin Naofa, Mainistir Fhear Maí agus ar ollscoileanna éagsúla in Éirinn.
Mhúin sé sa Cheardscoil i Maigh Chromtha. Ina dhiaidh sin bhí sé ina léachtóir sa Roinn Oideachais, Coláiste Ollscoile Chorcaí, ina Stiúrthóir Náisiúnta ar Aontas – An Cumann Náisiúnta um Oideachas Aosach, agus ina Bhainisteoir Oideachais i mBord na Gaeilge. Bhain sé amach M.Litt. ar an oideachas comparáideach ó Choláiste na Tríonóide agus Ph.D. ar an oideachas aosach ó Choláiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath.
Le blianta beaga is Oifigeach na Gaeilge é i gColáiste na Tríonóide agus Teagascóir Gaeilge i gColáiste Phádraig, Droim Conrach, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath.
Foilsíodh cnuasach aistí dá chuid den teideal "Páirc na hImeartha" (Coiscéim) sa bhliain 2005.
Comharchumann
mion|266x266px Eagras pobail é comharchumann a dheineann saol gnó, eacnamaíochta agus sóisialta i gceantair áitiúla (de ghnáth) a fhorbairt is a fheabhsú.
Ceiliúrtar Lá Idirnáisiúnta na gComharchumann i mí íúil gach bliain. clé|mion|[[Siopa co-op áitiúil i mBradford]]
Comharchumainn in Éirinn
Tá comharchumainn agus comhlachtaí pobalbhunaithe mar eagrais forbartha pobail áitiúla i gcuid mhaith ceantar Gaeltachta. Cuireann Údarás na Gaeltachta maoiniú reáchtála ar fáil do 32 eagras pobail, idir chomharchumainn agus chomhlachtaí pobalbhunaithe, chun cur ar a gcumas tabhairt faoi chlár forbartha pobail ina gceantar feidhme atá dírithe ar riachtanais an phobail áitiúil.
David Haye
Dornálaí Briotanach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain, is ea David Deron Haye a rugadh ar 13 Deireadh Fómhair 1980 i Bermondsey, Londain.
Tamhnach
mion|275px|Ósais in [[Óman]] Limistéar torthúil sa ghaineamhleach is ea tamhnach mar a bhfuil dóthain fliuchrais i gcomhair fásra. Tagann an maoschlár gar don dromchla ionas go mbíonn toibreacha ann. Beag le locháin is pailmeacha dátaí nó níos mó, lárionad trádála. Is féidir tamhnach a chruthú trí uisciú saorga.
An Rinn (Contae Phort Láirge)
Is réigiún Gaeltachta í an Rinn (nó Rinn Ó gCuanach, nó Rinn Ua gCuanach). Tá Rinn Ua gCuanach lonnaithe in iarthar Chontae Phort Láirge timpeall is seacht míle lasmuigh de bhaile Dhún Garbhán. Is iomaí baile fearainn atá ann ach tá an príomhbhaile suite i mBaile na nGall. Tá bunscoil, dhá mheánscoil, bialann, cúig theach thábhairne, oifig an phoist, Séipéal San Nioclás agus siopa ann. Tá dhá chuan sa cheantar (Heilbhic agus Baile na nGall) chomh maith le dhá thrá (An Coinigéar agus Baile na nGall) agus cuas i Heilbhic. Tá Rinn Ua gCuanach ar an gceantar is lú Gaeltachta sa tír, ach is í an Ghaelainn an teanga bhaile atá ag breis is 60% de mhuintir na Rinne, de réir an daonáirimh.
Bíonn cúrsaí Gaeilge á reáchtáil sa réigiún i nGaelscoil chónaithe i Maoil a' Chóirne, Coláiste na Rinne. Tagann déagóirí ó gach áit sa tír go dtí an coláiste i rith laethanta saoire an tsamhraidh. Bíonn Daonscoil na Mumhan á reáchtáil go bliantúil sa Rinn chomh maith. Tá an Rinn suite in aice leis an bhfarraige agus tá a lán tránna sa réigiún seo. Is é Ceann Helbhic an trá is cáiliúla sa réigiún. Tá timpeall is míle duine ina gcónaí sa réigiún agus tá dhá shiopa le fáil ann freisin. Tá an Rinn an-bheag i gcomparáid leis na réigiúin Ghaeltachta eile.
An Ghaeilge sa Rinn
Deirtear gurbh é bunú Choláiste na Rinne a shábháil Gaeilge na nDéise ón uaigh; comhfhiontar de shaghas a bhí ann idir muintir an cheantair agus lucht athbheochan na teanga. Thug an Coláiste stádas don Ghaeilge agus chuir sé ina luí ar an bpobal go raibh fiúntas ag roinnt léi agus nár bhain sí leis an mbochtanas agus leis an drochshaol amháin. Is féidir le muintir an cheantair leas eacnamaíocht a bhaint as Coláiste na Rinne inniu.
Tháinig meath ar an nGaeilge sa cheantar i rith na gcaogaidí agus na seascaidí, ach ina dhiaidh sin chuaigh stádas na teanga i bhfeabhas ó na seachtóidí ar aghaidh. Ós ceantar beag í an Rinn, áfach, nach bhfuil ach dornán beag cainteoirí ina gcónaí ann, bíonn sé deacair saol ceart a choinneáil ag imeacht trí mheán na Gaeilge de cheal daoine. Leithinis bheag is ea an Rinn atá ceithre mhíle ar fhad agus míle amháin ar leithead agus í ar thairseach Dhún Garbháin agus na Galltachta. Tá go leor daoine ón nGalltacht ag cur fúthu sa cheantar agus is minic nach mbíonn Gaeilge acu.
Cultúr
Tá cáil an cheoil agus na hamhránaíochta ar an gceantar agus tá traidisiún an tsean-nóis fós beo.
Tá go leor ealaíontóirí sa Rinn agus iad ag plé le meáin dhifriúla: adhmad, gloine, cré, péintéireacht. Tá borradh tagtha ar chúrsaí scríbhneoireachta freisin. Foilsítear irisleabhar gach bliain (An Linn Bhuí) ina mbíonn eolas ar fáil faoi sheanchas, stair agus rudaí eile a bhaineann le Gaeltacht na nDéise.
Cúrsaí Samhraidh
Tá na Cúrsaí Samhraidh ar siúl ón mbliain 1905 go dtí an lá atá inniu ann. Bíonn breis is 1000 scoláire ann gach bliain. Bíonn cónaí ar na scoláirí seo sa Choláiste agus i dtithe i Rinn Ó gCuanach.
Stair
Sa mbliain 1903 thosnaigh daoine ar theacht ar saoire go Rinn Ó gCuanach, go háirithe ó Bhaile Átha Cliath, agus fonn orthu Gaeilge d'fhoghlaim. Cuireadh ranganna ar siúl dóibh. An toradh a bhí ar seo ná clár dubh a bhualadh suas i mBaile na nGall. Scoil an Chalaidh a tugadh ar sin agus sin mar a thosnaigh scéal Choláiste na Rinne.
Sa bhliain 1905 tógadh bothán adhmaid i mBóthar na Sop a thug fothaint don scoil. Bhí Dr. Ó Síothcháin, an Dr. de Hindeberg (sagart agus ollamh le Ceiltis i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh), Pádraig Ó Cadhla, an Fear Mór (Dr. Séamus Ó hEocha a bhí ina thimire ag Conradh na Gaeilge) agus Diarmuid Stóice i measc na múinteoirí ag an am seo.
Sa mbliain 1907, thug Oifig an Oideachais Náisiúnta aitheantas oifigiúil do na cúrsaí samhraidh a bhí ar siúl. Tháinig fás mór ar líon na scoláirí sa bhliain 1908 nuair a d'fhreastail 130 scoláire ar na cúrsaí i mí Iúil agus mí Lúnasa.
Bhí gá le foirgneamh nua agus ionad cónaithe dos na scoláirí. Tharla san sa bhliain 1908 nuair a thug Villiers Stuart, Drom Ana, tiarna talún sa cheantar, giota talún ar a eastát i Maoil a' Chóirne don Choláiste le haghaidh láthair scoile.
Mhol daoine áirithe ag cruinniú bainistíochta sa bhliain 1919 go gcuirfí Scoil na Leanbh ar bun. Bheadh an scoil seo ag feidhmiú i gcaitheamh na bliana - do pháistí idir seacht mbliana agus dhá bhliain dhéag d'aois.
Tá borradh agus fás tagtha ar na cúrsaí samhraidh agus ar scoil na leanbh le céad bliain anuas.
Sa bhliain 1906 osclaíodh Meánscoil Lae i gColáiste na Rinne ach níor éirigh go maith léi. Sa bhliain 1959 deineadh iarracht eile meánscoil lae a chur ar bun fé choimirce Choláiste na Rinne. D'éirigh leis an iarracht so fé stiúir Niocláis Mhic Craith. Tá suas le céad scoláire ag freastal uirthi anois.
9 Deireadh Fómhair
Is é an 9 Deireadh Fómhair an 282ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 283ú lá i mbliain bhisigh. Tá 83 lá fágtha sa bhliain.
Fuinneamh teirmeach na farraige
Má bhíonn difríocht teochta idir doimhneachtaí éagsúla san aigéan, is féidir córas cosúil le timthriall cuisnithe á rith ina mhalairt treo a úsáid chun cumhacht leictreach a ghiniúint. Tá taighde ar siúl ar fud an Domhain ar chórais chun an aidhm seo a bhaint amach. Is amhlaidh a athshúnn na haigéin an-chuid teasa ó radaíocht na Gréine, agus aisradaíonn siad cuid den teas sin amach sa spas. Is é dromchla na farraige a fhaigheann an teas seo, agus de bhrí gur drochsheoltóir teasa é an sáile, ní aistríonn an teas go dtí bun na farraige ach ar éigin. Mar sin tarlaíonn difríocht teochta idir barr is grinneall na farraige. Sa chóras a úsáidtear chun an fhoinse fuinnimh seo a fheidhmiú, téann an t-uisce ar barr an cuisneán, mar amóinia, á ghalú. Gluaiseann an ghal seo trí thuirbín, a rothlaíonn dineamó chun leictreachas a ghiniúint. Ansin ritheann an ghal trí phíobán ag doimhneacht mar a bhfuil teocht timpeall 20 °C níos lú ná teocht an bhairr, rud a chomhdhlúthaíonn an ghal ina leacht roimh fhilleadh dó don ghalaitheoir ag barr te na farraige. Tá córais den saghas seo an-chostasach fós, ach seans go mbeidh an lá leo amach anseo nuair a éiríonn ola níos costasaí.
Uí Bhairrche
Is barúntacht suite i gContae Loch Garman é Uí Bhairrche. Bhí Yólais labhartha anseo.
After the Thin Man
Scannán Meiriceánach is ea After the Thin Man a rinneadh sa bhliain 1936.
Tháinig an scannán i ndiaidh an scannán 1934 The Thin Man.
Mícheál Ó Bréartúin
Rugadh Mícheál Ó Bréartúin i mBaile Átha Cliath i 1930, agus fuair sé bás sa bhliain 2011. Chuaigh sé ar scoil sa Mhódhscoil Láir agus i gColáiste Mhuire. Rinne sé cúrsa innealtóireachta i gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath agus bhí ina reachtaire ar an gCumann Gaelach ann.
Bhí sé ar bhunaitheoirí agus ar eagarthóirí POBAL agus ina eagarthóir ar Rogha an Phobail (Coiscéim, 1989). Chaith sé daichead bliain ag obair le Bord Soláthair an Leictreachais, go príomha ag gabháil de phleanáil an chórais traiseolta, agus chaith sé breis agus fiche bliain i mbun obair chomhairleoireachta i níos mó ná tríocha tír. Sa leabhar Gnótha Eachtracha (Coiscéim, 2000), rinne sé cur síos ar ghnéithe de shaol agus de chultúr na dtíortha inar oibrigh sé. “An leabhar taistil is fearr sa teanga.” (Coiscéim, Catalóg 1980-2004)
Zero Sum (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an t-aonú heipeasóid is fiche, "Zero Sum" den cheathrú sraith The X-Files ar an 27 Aibreán 1997. Scríobh Howard Gordon agus Frank Spotnitz an eipeasóid seo. D'fhéach 18.60 milliún duine ar an eipeasóid.
Mr. Lisa's Opus
Craoladh an ochtú heipeasóid, "Mr. Lisa's Opus", den naoú sraith is fiche de The Simpsons ar an 3 Nollaig 2017. Scríobh Al Jean an eipeasóid seo. D'fhéach 4.28 milliún duine ar an eipeasóid.
Olaf Scholz
Is polaiteoir Gearmánach é Olaf Scholz (a rugadh  ) a bhí ina sheansailéir ar an nGearmáin ón 8 Nollaig 2021. Mar bhall den Sozialdemokratische Partei Deutschlands (SPD) (Gaeilge: Pháirtí Daonlathach Sóisialta) bhí sé ina Leas-Seansailéir faoi Angela Merkel agus mar Aire Airgeadais Cónaidhme ó 2018 go 2021. Bhí sé freisin ina Chéad Mhéara ar Hamburg ó 2011 go 2018 agus ina leascheannaire ar an PDS ó 2009 go 2019. Tar éis toghchán feidearálach na Gearmáine sa bhliain 2021, bhunaigh Scholz a rialtas feidearálach trína pháirtí féin a iontráil i gcomhrialtas le Bündnis 90/Die Grünen, agus an Freie Demokratische Partei, socrú ar a dtugtar " Ampelkoalition"
Sam Levene
B'aisteoir Meiriceánach é Sam Levene (28 Lúnasa 1905 – 28 Nollaig 1980).
Fuinneoga
Foirm de chomhéadan grafach úsáideora, ina léiríonn an ríomhaire grúpa fo-scáileán ar an scáileán. Freagraíonn gach fo-scáileán do chlár éagsúil ar leith atá ag rith ar an ríomhaire. Is féidir na fo-scáileáin a bhogadh anonn is anall, a chur anuas ar a chéile, a laghdú go neamhbhuan chun baint den mhéid eolais ar an scáileán, agus ligean do na ríomhchláir go léir comhaid a sheachadadh eatarthu. Mar shampla, is féidir na torthaí ó scairbhileog a sheachadadh chuig córas foilsitheoireacht deisce le cur i dtuarascáil theicniúil. Windows a thugann comhlacht Microsoft mar thrádmharc ar a thimpeallacht iltasc oibriúcháin don ríomhaire pearsanta.
Fianamhail ó Dúnchadha
Rí Dhál Riada in iarthar na hAlban ba ea  Fianamhail ó Dúnchadha  (Sean-Ghaeilge Fiannamail ua Dúnchado) ag deireadh na 7ú haoise. Ní fios ach fíor bheag faoi seachas a thásc don bhliain 700. Tuairiscítear gur maraíodh é i dteannta le Cind-fâelad de Ciannachta Ghleann Geimhin, Contae Dhoire.
Feictear a thásc i nAnnála Uladh ina dtugtar an teideal rí Dhál Riada dó. I nAnnála Tiarnaigh, deirtear gur rí Dhál Araí é, cé nach bhfuil sé ann ina nginealaigh sa Leabhar Laighneach. B'fhéidir gurb ionann é agus an Fiannamail mac Osseni luaite sa bhliain 699. Bhí sé cinnte i láthair mar riarthóir Cháin Adhamhnáin sna blianta 696–697, ina raibh Fiachrae Cosalach ann mar rí na gCruithne de Dhál Araí. Cuireann sé seo in úil nach i ndáiríre rí Dhál Araí é Fianamhail.
Ní fios go cruinn cérbh é a sheanathair Dúnchadh, cé go meastar go coitianta gur mhac Conaing mhic Aodháin mhic Gabhráin é. Creidtear go bhfeictear roinnt dá mhuintir sna hannála, ina measc deartháir nó col ceathrar darb ainm Béc agus uncail darbh ainm Conall. D'fhéadfadh é go raibh gaol ann idir Fianamhail agus Dúnchadh Beag.
Deirtear go raibh ar a laghad beirt mhac ag Fianamhail, Indreachtach agus Conall, a maraíodh sa bhliain 741 i gCath Forboros, ag troid b'fhéidir in éadan na gCruithneach i gceannas Aonghasa mhic Fhearghasa. Deirtear uaireanta go raibh Indreachtach ina athair Thomaltaigh, rí Dhál Araí agus na nUladh. Sa Leabhar Laighneach and, deirtear gur Lethlobar é athair Indreachtaigh, rud a chuireann an lasair sa bharrach.
Full House (séasúr 1)
Craoladh an chéad séasúr Full House idir 22 Meán Fómhair, 1987 agus 6 Bealtaine, 1988 ag tosú le "Our Very First Show".
Foireann agus carachtair
{|
Máirseáil an tSalainn
Tharla Máirseáil an tSalainn, nó Dandi Satyagraha, san India le linn 12 Márta - 5 Aibreán 1930,  Sheol an gníomhaí síochána, Mahatma Gandhi " satyagraha"  i gcoinne na gcánacha ar shalann a bhí i bhfeidhm. D'fhág an mháirseáil Ahmedabad ar 12 Márta, agus shiúil Gandhi agus a lucht leanúna 400 ciliméadar go dtí Dandi sa Ghúisearáit, áit a shroich siad ar 5 Aibreán 1930. mion|Máirseáil an tSalainn, 1930|cléShiúil na mílte Indiach in éineacht le Gandhi chun na farraige, mar ghníomh dúshlánach in aghaidh Rialtas na Breataine. Ba é ba chuspóir leis an Mháirseáil ná athshealbhú a dhéanamh ar shalann na hIndia do mhuintir na hIndia.
Mistral
Gaoth láidir fhuar a bhíonn coitianta i ndeisceart na Fraince. Tosaíonn sí sa Massif Central, agus séideann síos gleann an Rhône idir an Massif Central is Alpa na Fraince. Nuair a tharlaíonn sí san earrach, is féidir léi dochar a dhéanamh do bharra luatha. Tá gaoth cosúil leis an mistral, an bóra, a shéideann ar chósta Aidriadach na Cróite. Gaotha catabatacha is ea an dá cheann.
Mr. Deeds Goes to Town
Scannán Meiriceánach is ea Mr. Deeds Goes to Town a rinneadh sa bhliain 1936.
Támhshuanach
thumb|deas|200px|Hearóin, támhshuanach cumhachtach. Ceimiceán a laghdaíonn céadfacht nó a chuireann codladh ar dhuine is ea támhshuanach nó támhshuanaigh (Béarlaː narcotic). Eiseamláirí is ea moirfín, hearóin, cócaon, codlaidín is a ndíorthuithe. Úsáidtear iad sa mhíochaine chun faoiseamh ó phian a thabhairt.
Is féidir dáileog iomarcach a bheith ciontach as támhnéal nó cóma a chur ar dhuine, fiú bás. Úsáidtear go mídhleathach iad go forleathan ar fud an domhain, ciapadh idirnáisiúnta amach is amach mar go n-éiríonn daoine andúileach iontu go héasca agus is marfach an trádáil choiriúil sna drugaí seo.
Eva Orsmond
Is saineolaí cailliúint mheáchain as an Fhionlainn í Eva Orsmond (a rugadh 1 Márta 1966). Tháinig sí sa naoú háit ar an gcéad sraith Dancing with the Stars sa bhliain 2017.
Bhí sí le feiceáil ar Off the Rails, The Big Bite, Prime Time, The Late Late Show, The Saturday Night Show, Meet the Family, Corrigan Knows Food, Claire Byrne Live, The Nolan Show, The Ray D'Arcy Show agus bhí sí ina comhairleoir leighis ar Operation Transformation.
6 Samhain
Is é an 6 Samhain an 310ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 311ú lá i mbliain bhisigh. Tá 55 lá fágtha sa bhliain.
Sealbhach mac Fearchair
Rí Chineál Loairn agus rí Dhál Riada in iarthar na hAlban ba ea  Sealbhach mac Fearchair  (Meán-Ghaeilge Selbach mac Ferchair) (bás 730). Déantar trácht go minic air i nannála Éireann.
Fearchar Fada ba ea a athair. Bhí sé ina rí Chineál Loairn ón mbliain c. 698 go dtí gur éirigh sé as a choróin sa bhliain 723. B'fhéidir é nach raibh sé i réim gan freasúra mar rí Dhál Riada ach faoi dheireadh a réimis.
Cé nach bhfeictear Sealbhach ar dtús ach tar éis bhás Fianamhala uí Dhúnchadha (bás 700), is dócha é ámh go raibh a dheartháir Ainfhaichilleach curtha as aige sa bhliain 698. Scrios sé Caisleán Dún Olaigh sa bhliain 701, ach ní fios an é seo in éadan Ainfhaichilligh; nó rí a chomhrac, Cineál Ghabhráin; nó naimhde eile.
Tuairiscítear roinnt cathanna agus Dál Riada páirteach ann le linn ré Sealbhaigh: cliseadh i nGlen Lemnae in 704; agus buanna in éadan na mBriotanach ag Lorg Ecclet sa bhliain 711 agus arís ag Carraig Minuirc sa bhliain 717, ach níl Sealbach ann. Sa bhliain 712, chuir Sealbach Aberte (Dunaverty, gar de Ceann mu Dheas, Cinn Tíre, i gcríocha Chineál Ghabhráin) faoi léigear. Rinne sé Dún Olaigh a atógáil sa bhliain 714.
I mí Mheán Fómhair 719, throid Sealbach in éadan a dhearthár Ainfhaichilleach ag Finnglen (gar de Loch Fine b'fhéidir). Maraíodh Ainfhaichilleach sa chath. Mí ansin i ndiaidh sin, chuaigh sé i mbun chath mara amach ó Ard Nesbi in éadan Dúnchadha Bhig, rí Chinn Tíre. Cloíodh Sealbach, ach fuair Dúnchad Beag bás sa bhliain in 721, agus b'fhéidir é go raibh Sealbach ansin ina rí gan freasúra Dhál Riada.
Sa bhliain 723, d'éirigh Sealbach as a choróin mar rí Dhál Riada agus chuaigh sé ar scor chuig mainistir. Tháinig a mhac Dúnghal i gcomharbacht air, agus tháinig Eochaid mac Echdach ina ionadsa sa bhliain 726. Feictear Sealbach ar an bhfód sa bhliain 727, ag troid in éadan lucht leanúna Eochach ag Irros Foichnae.
Bhí beirt mhac as Sealbhach a bhfuil eolas orthu, Dúngal agus Feredach. Feictear athair despair agus Nia Shealbhaigh mar réamhtheachtaí Mhaoil Colm III mac Donnchadha sa dán molta, Duan Albanach, acu ní Sealbhach féin. B'fhéidir gur damnatio memoriae é seo.
Ezri Konsa
Peileadóir proifisiúnta Sasanach é Ezri Ngoyo Konsa (rugadh 23 Deireadh Fómhair 1997) a imríonn mar chosantóir lárnach do Aston Villa. Tugadh faoi deara é den chéad uair agus é i Charlton Athletic. Is idirnáisiúnta Sasana faoi-21 é.
Gairm club
Chuir Konsa tús lena shlí bheatha mar cosantóir lárnach le Senrab agus chuaigh sé le Charlton Athletic ag aois 11. Chuir sé tús le scoláireacht i mí Iúil 2014 agus rinne sé dul chun cinn leordhóthanach chun conradh proifisiúnta fadtéarmach a shíniú an 11 Nollaig 2015 .Ocht lá ina dhiaidh sin, fuair sé a chéad ghlaoch isteach sa chéad scuad foirne do chluiche Championship i gcoinne Burnley agus d’fhan sé ina ionadaí neamhúsáidte le linn an cailleadh 4–0. Ba ionadaí neamhúsáidte é Konsa ar ócáid amháin eile le linn shéasúr 2015-16, a chríochnaigh le relegation Addicks go Sraith a hAon.
Yólais
Ba theanga Anglaice í canúint Fhotharta agus Ó mBairrche, nó an Yólais (Yólais: Yola), a labhraítí i gcuid de Chontae Loch Garman go dtí an naoú haois déag. Ciallaíonn yola 'sean' sa teanga féin. Meascán spéisiúil de theangacha éagsúla atá ann, mar atá; an Meán-Bhéarla, an Phléimeannais, an Ghaeilge, agus eile.
Versailles, Yvelines
Is baile é Versailles san Fhrainc.
Ezri Konsa
Gairm club
Cuireadh Konsa ar scuad na chéad foirne sa réamhshéasúr 2016-2017. Rinne sé a chéad ghairm ghairmiúil an 5 Lúnasa 2016, agus é ar an bhfoireann thosaigh do chaillteanas 1-0 Charlton Athletic do Cheltenham Town sa chéad bhabhta de Chorn EFL. Bhí sé ar an bhfoireann tosaigh go rialta i rith shéasúr 2016-17 agus chríochnaigh sé an feachtas le 39 láithriú .D'imir sé uaireanta i lár na pairce agus mar lánchúlaí freisin .As a chuid iarrachtaí, ainmníodh Konsa mar Imreoir óg na Bliana an chlub. Shínigh sé conradh nua trí bliana i mí an Mhárta 2017 agus ba rialta arís é le linn shéasúr 2017-18 Rinne sé 47 láithrithe agus Charlton cluiche réitigh leathcheannais an Sraith a hAon. D’fhág sé Charlton Athletic i mí an Mheithimh 2018, tar éis 86 láithrir le linn séasúirí dhá  go leith ag an gclub.
Yólais
clé|250px|thumb|Na barúntachtaí i Loch Garman ina labhraítí an Yólais
Ezri Konsa
Brentford
An 12 Meitheamh 2018, bhog Konsa ar fud Londain chun dul isteach i gclub Craobh Brentford ar chonradh trí bliana, le rogha bliana, ar tháille neamhnochta, a tuairiscíodh a bheith £2.5 milliún. Bhí sé ina chéad rogha i gcosaint lárnach i rith shéasúr 2018–19 agus scóráil sé an chéad sprioc sinsearach dá shlí bheatha i mbua 3–0 ar Preston North End ar an lá deiridh.