cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Coláiste Pobail Chaisleán Cnucha
Tá timpeall 1,500 daltaí ag freastal ar an scoil mhór seo, agus tá breis agus 100 múinteoirí ag obair sa scoil.
Is í an mheánscoil poiblí amháin do mhuintir Chaisleán Cnucha - ach bíonn daoine ó Bhaile Bhlainséir, Cluain Saileach agus Bóthar na hUaimhe ag freastal uirthi chomh maith.
Tá rogha ábhar scoile fairsing ag na daltaí sa scoil.
An tUasal John Cronin is ainm an Phríomhoide, agus is é Paul McCorry agus Mairead O' Halloran iad na leas-bpríomhoidí.
Bunaíodh an scoil i 1994 mar aonad i mBaile an Hartaigh, agus osclaíodh an scoil úr i 1995.
Líonraí Gaeilge
Is Líonraí Gaeilge (Béarla: Irish Language Networks) iad na limistéir atá aitheanta ag Poblacht na hÉireann mar áiteanna lasmuigh den Ghaeltacht a bhfuil neart ar leith sa Ghaeilge ann.
De réir Acht na Gaeltachta 2012, tá teorainneacha na Gaeltachta le bunú feasta ar chritéir theangeolaíocha seachas ar limistéir thíreolaíocha mar a bhí go dtí sin. Tá tábhacht ar leith le pleanáil teanga ag leibhéal an phobail dá réir. Tá deis ag ceantair lasmuigh de na ceantair Ghaeltachta aitheantas reachtúil a bhaint amach mar Líonraí Gaeilge nó mar Bhailte Seirbhíse Gaeltachta ach critéir áirithe a chomhlíonadh atá leagtha síos ag Údarás na Gaeltachta agus ag Foras na Gaeilge.
D'fhógair Foras na Gaeilge i ndeireadh 2015 go mbeadh cúig cheantar aitheanta mar Líonraí Gaeilge in Éirinn - Cluain Dolcáin, Baile Locha Riach, Inis, Carn Tóchair agus Béal Feirste. Tá súil ag Foras na Gaeilge go n-aithneofar líonraí Gaeilge eile.
10 Márta
Is é an 10 Márta an 69ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 70ú lá i mbliain bhisigh. Tá 296 lá fágtha sa bhliain.
Napier
Cathair sa Nua-Shéalainn is ea Napier.
An Beartas Nua
Ba é a bhí san Beartas Nua ná sraith clár, tionscadail oibre poiblí, athchóirithe airgeadais, agus rialacháin a d'achtaigh an tUachtarán Franklin D. Roosevelt sna Stáit Aontaithe idir 1933 agus 1939. I measc na gclár agus na ngníomhaireachtaí móra feidearálacha bhí an Cór Caomhnaithe Sibhialtach (CCS), Riarachán na nOibreacha Sibhialta (RSF), an Riarachán Slándála Feirme (RSF), an tAcht um Théarnamh Tionscail Náisiúnta 1933 (ATTN) agus an Riarachán Slándála Sóisialta (RSA). Chuir siad tacaíocht ar fáil d’fheirmeoirí, do dhaoine dífhostaithe, don aos óg agus do dhaoine scothaosta. Áiríodh leis an mBeartas Nua srianta agus cosaintí nua ar an tionscal baincéireachta agus iarrachtaí chun an geilleagar a athbhoilsciú nuair a thit praghsanna go géar. Áiríodh le cláir an Bheartais Nua an dá dhlí a rith an Chomhdháil chomh maith le horduithe feidhmiúcháin uachtaránachta le linn chéad téarma uachtaránacht Franklin D. Roosevelt.
CBBC
Is stáisiún teilifíse é CBBC atá mar chuid de BBC. Craoladh an chéad chlár ar an 1 Eanáir 1960.
Dioscliosta Sam Smith
Is éard atá i ndioscliosta an amhránaí agus cumadóir amhrán Sasanach Sam Smith ná dhá halbam stiúideo, seinn leabhraithe amháin agus trí shingil déag mar ealaíontóir ceoil aonréadach.
Night on Earth
Is scannán é Night On Earth a scríobh agus a stiúir Jim Jarmusch. Scaoileadh é sa bhliain 1991.
Jeremy Davidson
Is iarimreoir rugbaí é Jeremy William Davidson, a rugadh 28 Aibreán 1974 i mBéal Feirste, a d’imir le foireann na hÉireann sa dara sraith (1.98m agus 114kg). D'imir sé i gCorn an Domhain 1999.
Ar ais arís mar oiliúnóir, bhí sé i gceannas ar Castres Olympique ó 2007 go 2009 agus ansin ar Chúige Uladh ó 2009 go 2011. Ó 2018, bhí sé ina bhainisteoir ar CA Brive.
CBeebies
Is stáisiún teilifíse é CBeebies atá mar chuid de BBC. Craoladh an chéad chlár ar an 11 Feabhra 2002.
Llaneurgain
53.2066°N, -3.1314°W
Baile i Sir y Fflint, an Bhreatain Bheag, is ea Llaneurgain, 192 km ó Caerdydd agus 278 ó Londain. Tá daonra 2,942 ann, agus tá 503 (17.1%) in ann Breatnais a labhairt.
L'Oréal
Is comhlacht cosmaidí Francach é L’Oréal. Ba é Eugène Schueller a bhunaigh an comhlacht i 1909. Is é an comhlacht cosmaidí is mó ar domhan.
La Roque-Gageac
Is común Francach é La Roque-Gageac atá lonnaithe i roinn Dordogne, i réigiún Nouvelle-Aquitaine. Is cuid de chumann Les Plus Beaux Villages de France é.
Seán Ó hEochaidh (bailitheoir béaloidis)
Bailitheoir béaloidis ab ea Seán Ó hEochaidh (9 Feabhra 1913 – 18 Eanáir 2002) a rugadh i dTeileann, Contae Dhún na nGall. Bhí sé ina iascaire agus e óg. Cé nach raibh ach oideachas bunúsach aige, thosaigh sé ar bhéaloideas a cheantair féin a bhailiú. Dúirt sé féin gur labhair sé le timpeall míle cúig chéad duine agus é ag bailiú béaloidis scéálta agus amhráin ina measc. Bronnadh dochtúireacht onórach air ó Ollscoil na Gaillimhe sa bhliain 1988 agus bliain ina dhiaidh sin bhí sé ina uachtarán ar Oireachtas na Gaeilge i nGleann Cholm Cille.
Bhuail sé leis an dteangeolaí Gearmánach Ludwig Mühlhausen sa bhliain 1937 agus é ag iarraidh Gaeilge Uladh a fhoghlaim agus chuir se in aithne do mhuintir a bhaile dúchais é.
Foilseacháin
D'fhoilsigh sé beathasinéis a athar céile Micí Mac Gabhann (1865–1948) sa bhliain 1959 faoin teideal Rotha Mór an tSaoil, tar éis a chuid cuimhní cinn faoina eachtraí sa Klondike a thaifeadadh ina ról mar bhailitheoir béaloidis.
Chuir sé an leabhar Síscéalta ó Thír Chonaill sa bhliain 1978 in éineacht le Máire Mac Néill and Séamas Ó Catháin.
Brenainn mac Cairbre
Dóú rí déag Uí Mhaine ba ea  Brenainn mac Cairbre  (bás 597 nó 601 ).
Is é Brenainn ach an dara rí Uí Mhaine a bhfeictear sna hannála Éireann. Tháinig Aedh Buidhe (bás 600 ) i gcomharbacht air.
Seo a leanas roinnt eachtraí a tharla i ríthe a réimis:
Raidian
Is é atá i gceist le raidian ná aonad de chuid an SI a úsáidtear chun uillinn i bplána a thomhas, leis an tsiombail rad. Is ionann raidian is an uillinn a iompraíonn stua ag lár ciorcail arb ionann fad an stua ar feadh na himlíne is ga an chiorcail. Mar sin, π rad = 180°.
Cairbre Crom
Aonú rí déag Uí Mhaine ba ea  Cairbre Crom  (beo c. 556).
De shliocht é Cairbre de Mháine Mór, bunaitheoir Uí Mhaine i lár na 4ú haoise. Meastar gurbh é an rí leath-stairiúil deireanach i ríocht Uí Maine, agus é beo sa dara ceathrú den 6ú haois.
Bhunaigh Anmchadh mac Eoghain Bhuaic (bás c. 757), ríocht Síol Anmchadha, luaite thuas mar  deiscert O Maine. I measc clann de mhuintir Anmchadha, tá Mhic Uallacháin agus Uí Madadháin.
Sinsear Thadhg Mór Ó Ceallaigh (bás 1014) ba ea Eoghan Finn. Sinsear Chlann Uí Cheallaigh ba ea Tadhg, luaite thuas mar  tuaiscert O Maine.
Bhí an t-ainm céanna ag an mbeirt Eoghan, b'fhéidir toisc go raibh máithreacha éagsúla acu.
École normale supérieure
Is ollscoil í École normale supérieure atá suite i bPáras na Fraince. Bunaíodh í sa bhliain 1794.
BBC Asian Network
Is stáisiún raidió é BBC Asian Network atá mar chuid de BBC.
Braunau am Inn
Is sráidbhaile i dtuaisceart na hOstaire é  Braunau am Inn. Taifeadadh an baile den chéad uair sa bhliain 810 agus ainmníodh é mar bhaile i 1260, rud a chiallaíonn go bhfuil sé ar cheann de na cathracha is sine san Ostair. Tá sé suite ri taobh na habhann 'Inn', gar don teorainn leis an nGearmáin, sa cheantar (Gearmáinis : Bezirk) Braunau am Inn féin, sa réigiún (Gearmáinis:Land) Oberösterreich, sa réigiún (Gearmáinis :Region) Innviertel. Fií roimh1779, ba chathair Bhavárach é. Tá sé suite ag 352m os cionn leibhéal na farraige, 225km ó Ghraz, 247km ó Vín, príomhchathair na tíre agus 52km ó Salzburg. Tá daonra de 16,182 sa chathair.
I
Treehouse of Horror XXI
Craoladh an ceathrú heipeasóid, "Treehouse of Horror XXI", den dara sraith is fiche The Simpsons ar an 7 Samhain 2010. Scríobh Joel H. Cohen an eipeasóid seo. D'fhéach 8.19 milliún duine ar an eipeasóid.
Cheiliúradar an eipeasóid seo Oíche Shamhna, agus is an t-aonú heipeasóid is fiche a cheiliúrtar Oíche Shamhna í.
Duccio di Buonisegna
Péintéir a rugadh i Siena na hIodáile ab ea Duccio di Buonisegna (c 1255-c 1319). Bhunaigh sé Scoil Siena. Rinne sé a shárshaothar Maestà (Maorgacht, 1311) don altóir in Ardeaglais Siena. D'oibriodh sé le teampara uibhe ar phainéil adhmaid le órdhuille mar mhaisiúchán. Bhí máistreas aige ar úsáid an teampara nach raibh ag ealaíontóirí na linne ná ag aon duine roimhe.
Llanfaches
51.6214°N, -2.8175°W
Baile i Casnewydd, an Bhreatain Bheag, is ea Llanfaches, 29.3 km ó Caerdydd agus 186 ó Londain. Tá daonra 393 ann, agus tá 29 (7.4%) in ann Breatnais a labhairt.
Loch Deirgeirt
Is é Loch Deirgeirt an tríú loch is mó in Éirinn tar éis Loch nEathach agus Loch Coirib, agus an dara loch is mó i bPoblacht na hÉireann. Loch fada agus réasúnta caol atá ann, agus é suite in aice le tuaisceart Chontae Thiobraid Árann (ó thoir), Contae na Gaillimhe (thiar thuaidh) agus Contae an Chláir (thiar theas). Is é an loch deireanach ar an Sionainn, tar éis Loch Rí agus Loch Ailín, iad siúd atá níos faide ó thuaidh.
An tÚdarás um Bóithre Náisiúnta
Is údarás in Éirinn é an tÚdarás um Bóithre Náisiúnta (i mBéarla: National Roads Authority nó NRA), atá freagrach do na bóithre náisiúnta sa tír. Cruthaíodh an NRA mar chuid den Roads Act, 1993, ag tosnú oibre ó 1 Eanáir 1994.
Tá na comhairlí contaetha fós freagrach as na bóithre áitiúla agus as teorannacha luais. Déanann an NRA pleanáil agus tógáil na bpríomh-bhóithre náisiúnta – chomh maith le sábháilteacht na mbóithre. Déanann siad obair imshaolach agus seandálaíochta freisin, mar chuid de chlár tógáil na mbóithre.
Faoi láthair, tá an NRA an-ghnóthach le forbairt na bpríomhbhóithre agus cruthú na mótarbhealaí, mar chuid den Phlean Forbartha Náisiúnta (NDP).
Struchtúr
Bíonn an ÚBN á stiúradh ag an mBord, a mbíonn ceithre dhuine dhéag air, an Cathaoirleach san áireamh. Bíonn na comhaltaí á gceapadh ag an Aire Iompair, agus aird aige/aici ar an taithí nó an saineolas/inniúlacht atá acu sna réimsí bainteacha, amhail cúrsaí bóithre, iompair, tionscail, tráchtála, airgeadais nó comhshaoil.
BBC Radio 6 Music
Is stáisiún raidió é BBC Radio 6 Music atá mar chuid de BBC.
Paz Esteban López
Is oifigeach faisnéise Spáinneach í Paz Esteban López (rugadh 1958) agus í ina Stiúrthóir ar an Lárionad Náisiúnta Faisnéise (LNF) ó 2020 i leith. Is í an chéad bhean í a ghlac an post agus roimhe sin bhí sí ina hArd-Rúnaí ar an ngníomhaireacht ó 2017 go 2019, faoi Félix Sanz Roldán.
Lisa Simpson, This Isn't Your Life
Craoladh an cúigiú heipeasóid, "Lisa Simpson, This Isn't Your Life", den dara sraith is fiche The Simpsons ar an 14 Samhain 2010. Scríobh Joel H. Cohen an eipeasóid seo. D'fhéach 8.97 milliún duine ar an eipeasóid.
IPOPI
Eagraíocht idirnáisiúnta na n-othar le haghaidh easpaí imdhíonachta príomha é IPOPI (International Patient Organisation for Primary Immunodeficiencies). Bunaíodh an eagraíocht i Lugano na hEilvéise sa bhliain 1992.
An misean
Is é misean na heagraíochta daoine a chur ar an eolas faoi easpaí imdhíonachta príomha (PID), teacht ar fháthmheas luath, agus cóir leighis optamach d'othair a fhulaingíonn le heaspaí imdhíonacha príomha ar fud an domhain a fheabhsú.
Bíonn an eagraíocht neamhbhrabúis seo ag comhoibriú le hothair, le dochtúirí, le polaiteoirí, le rialtóirí, le tionscal na cógaisíochta, agus le páirtithe leasmhara eile.
World Primary Immunodeficiencies Week
Eagraítear an feachtas domhanda WPIW, World Primary Immunodeficiencies Week ar bhonn bliantúil, ón 22 go dtí an 29 Aibreán. Deis atá sa bhfeachtas lena rá leis na rialtóirí, le scoileanna, le teaghlaigh, agus leis an bpobal i gcoitinne faoi easpaí imdhíonachta príomha.
Raidió sondála
Pacáiste ionstraimí a chuirtear suas le balún aimsire chun brú, teocht is taise a thomhas de réir mar a éiríonn an balún chuig airde timpeall 20 km. Úsáidtear na luachanna tomhaiste brú chun an airde a dhéanamh amach. Tarchuirtear na tomhais ar ais do stáisiúin glactha ar talamh le comharthaí raidió, agus faightear na hionstraimí ar ais tar éis tuirlingt don bhalún le paraisiút. Tá raidió sondála beagáinín níos casta ann chun breis tomhas a dhéanamh, luas na gaoithe is a treo, go príomha. Sa chás seo iompraíonn an balún targaide radair ionas gur féidir a chúrsa a mhapáil.
Ionadaíocht chionmhar
mion|proportional representation ar domhan mion Is saincháilíocht nó saintréith í an Ionadaíocht chionmhar (IC) a bhaineann le córais toghcháin ina mbíonn rannáin nó difríochtaí sna toghthóirí le feiceáil go comhréireach sna baill tofa. Má thacaíocht 30% de na toghthóirí i bpáirtí polaitíochta áirithe, ansin beidh thart ar 30% de na suíocháin buaite ag an páirtí sin. Is é bunbhrí na gcóras seo ná go gcuireann na vótaí go léir leis an toradh: ní hamháin iolrach (nó tromlach coibhneasta), nó tromlach lom, acu. Éilíonn ionadaíocht chionmhar úsáid a bhaint as ceantair vótála ilchomhalta (ar a dtugtar freisin Ollcheantair); ní féidir úsáid a bhaint as i gceantair comhalta aonair, sé sin le rá, le suíochán amháin.
Stair
mion|Proportional representation explained & illustrated; application to local government elections mion|[[Thomas Hare]]
Vótáil le hionadaíocht chionmhar(na rialacha atá i bhfeidhm in Éirinn)
De réir córas na hionadaíochta cionmhaire, trí aonvóta inaistrithe, cuireann tú in iúl do chéad rogha tré uimhir a 1 a scríobh le taobh do chéad rogha, uimhir a 2 le taobh an dara rogha, 3 le taobh an tríú rogha agus srl. Is féidir leat stopadh ag marcáil do pháipéir tar éis uimhir a 1 nó aon rogha eile nó is féidir leat leanacht ar aghaidh síos tríd an bpáipéar ballóide go dtí go bhfuil do rogha tugtha do na hiarrthóirí uilig ag críochnú leis an iarrthóir le do rogha is lú.
Nuair a vótálann tú mar seo, tá tú ag tabhairt ceada don cheann comhairimh do vóta a inaistriú go dtí an dara rogha a roghnaigh tú más rud é go bhfuil an chéad rogha tofa le fuílleach vótaí thar an gcuóta nó go bhfuil sé/sí díbeartha. Má tá an té a thug tú an dara rogha do/dí tofa nó díbeartha beidh an vóta inaistrithe go dtí an 3ú rogha agus mar sin de
Comhaireamh na vótaí
Tugtar na boscaí ballóide go dtí lárionad comhairimh i ngach dáilcheantar nuair atá an vótáil críochnaithe. Tosaíonn an comhaireamh ar a 9:00 r.n. ar an lá dár gcionn. Déantar carnán de pháipéir ballóide ar son gach iarrthóra.
Déantar na páipéir bhallóide a mheascadh, a chomhaireamh agus a sortáil agus cuirtear aon pháipéir atá scriosta ar leataobh. Tá páipéar scriosta nuair nach bhfuil an stampa oifigiúil air nó muna bhfuil an rogha soiléir, mar shampla, má roghnaíonn an vótálaí dhá uimhir a 1 ar an bpáipéar nó má tá aon rud scríofa ar an bpáipéar ballóide a thugann le fios cé hé/hí an vótálaí. Dá bharr sin, is í an Vótáil Dlisteanach Iomlán an méid vótaí lúide an méid vótaí scriosta.
An cuóta
Nuair a dhéantar na páipéir a chomhaireamh agus a rangú faightear an cuóta tríd an Vótáil Dlisteanach Iomlán a roinnt ar an méid suíochán atá le líonadh móide 1 gan aon fhuílleach a thabhairt san áireamh agus vóta amháin a chur leis. Mar shampla, i dtoghchán Dála i ndáilcheantar le 4 shuíochán agus 50,000 vóta caite, roinntear an 50,000 ar a 4 agus cuirtear 1 leis (i.e. 5) = 10,000; 10,000 agus 1= 10,001. Is é seo an cuóta vótaí nach mór do na hiarrthóirí a bhaint amach agus ciallaíonnn sé nach féidir ach ceathrar a thoghadh.
Vótaí sa bhreis
Má fhaigheann iarrthóir níos mó ná an cuóta in aon chomhaireamh, tá na vótaí breise inaistrithe chuig na hiarrthóirí atá fágtha i gcomhréir an chéad rogha eile atá roghnaithe ag na vótálaithe (mar shampla, an chéad rogha eile le haghaidh gach vóta don iarrthóir nach bhfuil tofa nó díbeartha). Mar shampla, má fhaigheann iarrthóir A 900 vóta thar an gcuóta ar an gcéad chomhaireamh agus nuair a dhéantar scrúdú ar a c(h)uid vótaí ar fad agus feictear go bhfuil 30% den dara rogha ag dul chuig iarrthóir B, ní fhaigheann iarrthóir B 30% de vótaí ar fad iarrthóra A, faigheann iarrthóir B 30% de na vótaí sa bhreis, is é sin 270 vóta (30% de 900).
Nuair atá iarrthóir tofa ar an dara chomhaireamh nó ina dhiaidh, ní dhéantar scrúdú ach ar na vótaí a thug é/í thar an gcuóta sa dáileadh de vótaí breise, is é sin, an carnán vótaí deireanacha a bhí inaistrithe chuig an iarrthóir tofa.
Má éiríonn le beirt iarrthóir nó níos mó dul thar an gcuóta ag an am céanna, roinntear vótaí an té a fuair an méid breise is mó ar dtús. Caithfidh an dáileadh breise bheith roinnte dá mbeadh iarrthóir tofa nó an t-iarrthóir leis an méid is lú vótaí sábháilte ó dhíbirt nó an t-iarrthóir bheith incháilithe a gcostais toghcháin a aisíoc (má tá sé i gceist).
Nuair nach bhfuil aon dáileadh sa bhreis nó nuair atá cosc ar an dáileadh sa bhreis déantar ansin an t-iarrthóir leis an méid is lú vótaí a dhíbirt. Caithfear beirt iarrthóir nó níos mó a dhíbirt le chéile nuair atá sé soiléir nach bhfuil aon seans ann gur féidir iad a shábháil ó dhíbirt sa deireadh thiar thall. Nuair atá iarrthóir díbeartha, déantar a c(h)uid vótaí a aistriú go dtí an chéad rogha eile atá luaite ar na páipéir sin.
Téann an comhaireamh ar aghaidh go dtí go mbíonn na suíocháin uilig líonta. Is féidir le hiarrthóir an suíochán deireanach a líonadh tré dul thar an gcuóta nó a bheith tofa gan aon chuóta a shroichint de bharr go bhfuil sé soiléir go dtoghfar é/í ar deireadh thiar. Dá bharr sin, má tá líon na suíochán atá le líonadh ceann amháin níos lú ná an méid iarrthóirí atá fágtha agus nach féidir leis an méid breise an t-iarrthóir leis an méid is lú vótaí a thabhairt suas cothrom leis an iarrthóir leis an dara méid is lú, toghtar na hiarrthóirí uilig seachas an t-iarrthóir leis an méid is lú vótaí, cé nár shroich aon duine acu an cuóta.
Aisíoc ar chostais toghcháin
Is féidir le hiarrthóirí sa chuid is mó toghchán aisíocaíocht ar chostais toghcháin (suas go dtí uasmhéid de €6,348 do thoghchán Dála) a éileamh chomh fada agus gur ionann líon a gcuid vótaí agus sa bhreis ar 1/4 den chuóta. Tá rialacha comhairimh sa bhreis ann atá leagtha amach le gach deis a thabhairt d’iarrthóirí an méid vótaí seo a shroichint. Déantar an tairseach vótaí seo a chomhaireamh ar bhealach difriúil ag fothoghchán. Ar an gcaoi seo tá íosmhéid na vótaí a theastaíonn le haghaidh aisíocaíochta ar chostais toghcháin ag olltoghchán agus ag fothoghchán sa dáilcheantar céanna inchurtha lena chéile.
Corónú Shéarlais III agus Camilla
Rinneadh ungadh agus corónú ar Rí Charles III Shasana agus Banríon Camilla ar 6 Bealtaine 2023. Ba é seo an daicheadú searmanas corónaithe i Mainistir Westminster. Rinneadh Camilla, dara bean chéile an Rí Charles, a chorónú ina banríon chomh maith le linn na hócáide céanna. clé|mion| [[Séarlas III|Charles III Shasana agus a bhean]]
Ionadaíocht chionmhar
Athchomhairimh
Is féidir le hiarrthóirí athchomhaireamh a iarraidh ag comhaireamh áirithe nó don chomhaireamh ar fad. Nuair atá athchomhaireamh le déanamh ar chomhaireamh faoi leith déantar scrúdú ar na páipéir uilig a bhaineann leis an gcomhaireamh sin agus déantar páipéir a aistriú má tá botúin déanta. Go hiondúil ní tharlaíonn athchomhaireamh iomlán ach i dtreo deireadh an chomhairimh ar fad agus ní mór scrúdú a dhéanamh ar na vótaí uilig mar a sheasann siad (gan aon cheann a bhogadh) le cinntiú go bhfuil na vótaí tugtha don iarrthóir ceart agus go bhfuil an méid ceart páipéir i ngach carn. Déantar nóta d’aon bhotún a rinneadh agus nuair atá an scrúdú uilig thart, déantar anailís ar thionchar na mbotún. Deimhníonn an Ceann Comhairimh na torthaí céanna arís ach amháin nuair atá botún ollmhór déanta (mar shampla, toradh a thoghfadh iarrthóir difriúil nó a dhéanfadh iarrthóir difriúil a dhíbirt) sa chás seo déantar athchomhaireamh ar na vótaí ón áit a tharla an botún.
Corónú Shéarlais III agus Camilla
Searmanas
clé|mion|D'fhág Charles agus Camilla an Mhainistir i gcóiste órga a tógadh don [[Seoirse III na Breataine Móire agus na hÉireann|Rí Seoirse a III. ]]
Ionadaíocht chionmhar
Athchomhairimh
Nuair atá críoch tagtha leis an gcomhaireamh, fógraíonn an ceann comhairimh torthaí an toghcháin.
Llanfachraeth
53.3122°N, -4.5296°W
Ionadaíocht chionmhar
Tagairtí
Seçim
Corónú Shéarlais III agus Camilla
Searmanas
Leag Ardeaspag Canterbury agus ceannaire na hEaglaise Anglacánaigh coróin Naomh Éadbhard (a rinneadh sa bhliain 1661) ar chloigeann an Rí Charles i Mainistir Westminster. Cuireadh ola ungtha ar Shéarlas ar dtús. Ansin shuí sé ar an ríchathaoir.
Llanfachraeth
Baile i Môn, an Bhreatain Bheag, is ea Llanfachraeth, 223.5 km ó Caerdydd agus 360 ó Londain. Tá daonra 573 ann, agus tá 380 (66.3%) in ann Breatnais a labhairt.
Corónú Shéarlais III agus Camilla
Searmanas
Bhí an searmanas taibhseachta a mhair dhá uair a chloig ar cheann de na hócáidí a ba shóúla agus ba mhaisiúla dá bhfacthas ó rinneadh Éilis a II a chorónú sa mhainistir chéanna 70 bliain ó shin i 1953. Cloiseadh an Ghaeilge in iomann a chanfar i ndiaidh an tsoiscéil agus sheanmóir Ardeaspaig Canterbury ag an searmanas. clé|mion|Tógadh an [[Lia Fàil (Albain)|Lia Fáil go Londain]]I ndiaidh an tsearmanais, d'fhág Charles agus Camilla an Mhainistir i gcóiste órga a tógadh don Rí Seoirse a III. Chuaigh siad as sin go Pálás Buckingham faoi thionlacan 4,000 ball den arm ó 39 tír.
Níos déanaí, scaoileadh cúirtéis gunna ag Túr Londan agus in áiteanna eile sa chathair agus ar fud na Breataine, chomh maith le Gibraltar, Bermuda agus ar longa ar muir.
Eagraíocht
Bhí breis is 2,000 aoi ar fad i láthair ag an searmanas. Tuairim is 100 milliún punt sterling a chosain an ócáid mhór an deireadh seachtaine seo.
Bhí scáileáin mhóra curtha in airde ag roinnt údaráis áitiúla i dTuaisceart Éireann. Crochadh na scáileáin ag Halla na Cathrach i mBéal Feirste, ag Gairdíní Chaisleán Aontroma agus ar chladach Loch Bhéal Feirste i mBaile an tSiúrdánaigh. clé|mion|Bhí go leor seó agus searmanais ag baint leis an gcorónú
Conspóid
Bhí amhras ag méadú ag an am i measc an phobail agus go háirithe i measc an aos óig, maidir le ról na monarcachta, i bhfianaise na ndeacrachtaí móra i sochaí na Breataine. Dúirt Graham Smith, urlabhraí don eagraíocht “Republic”, gur cheart don Rí a dhílseacht a léiriú don phobal.
Tharraing an corónú conspóid san Albain go hairithe. Bíonn an Lia Fáil le feiceáil i gCaisleán Dhún Éideann de ghnáth. Ach ar 28 Aibreán, tógadh amach an Lia Fáil agus tugadh é go Westminster. .Shuigh an rí nua ar an gcathaoir le linn an tsearmanais.
Éire
D'fhreastail an tUachtarán Michael D Higgins, agus a bhean chéile Sabina agus an Taoiseach Leo Varadkar ar an gcorónú i Mainistir Westminster., an chéad uair ag ceannairí an Stáit i bheith i láthair ag corónú mhonarc de chuid na Breataine. D'fhreastail an bheirt cheannaire chomh maith ar fháiltiú i bPálás Buckingham a eagraíodh mar chuid de shraith ócáidí a bhain leis an chorónú
Bhí baill de Shinn Féin i láthair ag an chorónú chomh maith. Dúirt Michelle O'Neill ar na meáin shóisialta gur mar Chéad Aire Ainmnithe ar Thuaisceart Éireann a bhí sí ag freastal ar an imeacht. Cé gur poblachtach í, dúirt sí gur ócáid thábhachtach í do roinnt daoine in Éirinn.
Donnchadh mac Domhnaill Ramhair
Rí na Laighean agus Átha Cliath ba ea Donnchadh mac Domhnaill Ramhair (Meán-Ghaeilge Donnchad mac Domnaill Remair (bás 1089). Domnall Remar mac Máel na mBó ba ea a athair.  Maraíodh Donnchadh sa bhliain 1089.
Sa bhliain 1071, insítear i nAnnála na gCeithre Máistrí gur tharla achrann cathartha i measc Uí Chinnsealaigh, agus Donnchadh ag tríd in éadan a chol cúigear, Domhnall mac Murchadha mhic Diarmada.
An bhliain dár gcionn, dtacú ndiaidh bhás uncail Dhonnchadha, Diarmaid mac Maoil na mBó, d'fhorghabh Toirdhealbhach Ua Briain na Laigin agus rinne ionsaí ar Áth Cliath. Ghabh sé mic Dhomhnaill Ramhair ann, Donnchad ina measc. Más féidir Annála Inis Faithlinn a chreidiúint, bhronn na hÁth Cliathaigh a ríogacht ar Thoirdhealbhach. Le tréimhse ghearr, is amhlaidh gur lig Toirdhealbhach Áth Cliath a bheith rialaithe ar a shon ag Gofraid mac Amlaíb meic Ragnaill. Sa bhliain 1075 ámh, chuir Toirdhealbhach an ruaig ar siúd, faoi dheireadh is faoi dheoidh. Cheap sé ansin Domhnall mar rí Átha Cliath, agus lig sé do Dhonnchadh bheith ina rí Laigean. Fuair Domhnall bás go gairid i ndiaidh sin ámh, agus chuir Toirdhealbhach a mac féin, Muirchertach, ina ionad.
Ghlac Donnchadh seilbh ar Áth Cliath sa bhliain 1086 tar éis bhás Toirdhealbhaigh, agus bhí sé i réim idir ann agus Laigin go dtí an bhliain 1089. Sa bhliain 1087, rinne Muircheartach, rí Mhumhan anois, iarrachtaí Áth Cliath a fháil ar ais ar aon Uí Briain, agus bhuaigh sé ag Ráith Etair, raibh ó thuaidh den Life. Dhá bhliain i ndiaidh sin, d'éirigh leis smacht a ghabháil ar an mbaile; insítear i nAnnála na gCeithre Máistrí gur maraíodh Donnchadh ag rí Uí Fhailí, Conchobar Ua Conchobair Failge. Ní raibh Muircheartach in ann a smacht a choinníoll ach le tamall gairid, óir gur ghéill sé é do Gofraid Crobán dhá bhliain níos déanaí.
Luther Burbank
mion|Luther Burbank Gairneoir a rugadh i Lancaster, Maine ab ea Luther Burbank (7 Márta 1849 – 11 Aibreán 1926). Shaothraigh sé an pór nua práta, práta Burbank, ar fheirm i Maine. Chuaigh sé go Santa Rosa, California i 1875, agus le linn a shaoil shaothraigh os cionn 800 pór nua torthaí is bláthanna. mion|Prátaí Russet Burbank, pór nádúrtha a d'fhás as práta Burbank agus an cineál práta is coitianta ar an Domhan inniu
BBC Radio 5 Live Sports Extra
Is stáisiún raidió é BBC Radio 5 Live Sports Extra atá mar chuid de BBC.
Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003
Is acht de chuid Oireachtas na hÉireann é Acht na dTeangacha Oifigiúla (English: The Official Languages Act 2003).
Síníodh Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 ina dhlí ar 14 Iúil 2003. Is é príomhaidhm an Achta a chinntiú go gcuirtear feabhas ar sholáthar seirbhísí poiblí trí Ghaeilge.
Déantar foráil san Acht do sholáthar seirbhísí poiblí trí Ghaeilge ar thrí bhealach:
Bunaíodh Oifig an Choimisinéara Teanga faoin Acht sa bhliain 2004. Is iad príomhfheidhmeanna na hOifige sin monatóireacht a dhéanamh ar an gcaoi a bhfuil forálacha an Achta á gcomhlíonadh ag comhlachtaí poiblí, agus bearta riachtanacha a dhéanamh chun a chinntiú go gcomhlíonfaidh comhlachtaí poiblí a ndualgais faoin Acht.
Acht na dTeangacha Oifigiúla (Leasú) 2021
Leagann an bille síos sa dlí gur cainteoirí Gaeilge a bheadh i 20% d’earcaigh nua na seirbhíse poiblí faoin mbliain 2030, príomhsprioc an bhille nua.
Chomh maith leis sin, beidh ar sheirbhísigh phoiblí taobh istigh nó taobh amuigh den Ghaeltacht seirbhís i nGaeilge a chur ar fáil
Beidh ar an Stát ainmneacha Gaeilge a chlárú agus a litriú i gceart leis an síneadh fada agus caithfidh an Státseirbhís seirbhísí i nGaeilge a chur ar fáil do Mhuintir na Gaeilge.
Bodalach buí
Is moileasc é an bodalach buí.
Eachtra Maguire agus Lennon (Fionnachaidh, 1976)
mion|clé|200x200px|Bóthar Fhionnachaidh i m[[Béal Feirste,]] Ar an 10 Lúnasa 1976, ar Bhóthar Fhionnachaidh i mBéal Feirste, scaoil Arm na Breataine Danny Lennon, ball den IRA, agus é ag tiomáint cairr ar a raibh na saighdiúiri sa tóir. Maraíodh Lennon ar an toirt. mion|Betty Williams, ceannaire, [[Lucht na Síochána (Tuaisceart Éireann)|Lucht na Síochána ]] Agus é marbh, sciurd an carr a raibh sé ann i dtreo Anne Maguire agus a triúr páistí, ag marú beirt acu, Joanne agus Andrew, i bpreabadh na súl. Fuair an tríú páiste, John, bás an lá ina dhiaidh. Gortaíodh an mháthair go dona agus bhí sí gan mhothú ar feadh cúpla lá, sular tháinig sí chuici féin agus tháinig ar an fhírinne.
Chuir Anne Maguire lámh lena bás féin 41 mí ina dhiaidh an eachtra.
Avatar: An tAer-Lúbóir Deiridh
clé|mion|2011 Is sraith teilifíse Mheiriceánach é Avatar: An tAer-Lúbóir Deiridh ( Avatar: The Last Airbender ), a craoladh ar tús ar Nickelodeon ó 2005 go dtí 2008. Aistrítear chuig Gaeilge é, agus feictear é go minic ar Cúla 4.
Raidis
Planda bliantúil nó débhliantúil le fréamh tiúbrach, duilleoga liopacha neamhrialta, agus bláthanna i bhfoirm croise, bán go dtí scothchorcra is ea an raidis. Níl eolas ar a bhunús, ach in úsáid mar ghlasra ó aimsir na nÉigipteach ársa. Maidir le raidisí samhraidh, bíonn siad beag ach fásann go tapa. Bíonn na raidisí geimhridh mór, suas le 250 g, ach fásann go mall. Tá an raidis fhiáin gaolmhar léi, fréamhacha caola is bláthanna a bhíonn go minic buí aici.
Fuisce Mhic Shéamais
Uisce beatha no fuisce cumaiscthe is ea Jameson (Gaeilge: Mac Shéamuis) a tháirgeann Irish Distillers (Gaeilge: Driogairí na hÉireann ), fochuideachta de Phernod Ricard. Ar dtús, bhí Mac Shéamuis ar cheann de na sé phríomhuiscí beatha driogtha i mBaile Átha Cliath, i nDríoglann Mhic Shéamuis, Sráid Bowes, ach anois tá sé driogtha i Nuadhrioglann Mhainistir na Corann i gContae Chorcaí. Is é an fuisce Éireannach is mó díol ar domhan é; sa bhliain 2019, chuaigh díolacháin bhliantúla thar 8 milliún cás. Tá sé díolta go hidirnáisiúnta ó thús an 19ú haois, agus tá sé ar fáil le ceannach i níos mó ná 130 tír.
John Jameson agus a chlann
Dlíodóir as Alamhagh in Albain ó dhúchas ab ea John Jameson (Gaeilge: Iain MacSheumais ) (1740 – 1823) sular bhunaigh sé a dhrioglann eapainmneach i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1780. Sular bhunaigh sé an drioglann, phós sé Margaret Haig (1753–1815) i 1768. Ba í an iníon ba shine í le John Haig, an driogaire fuisce clúiteach in Albain. Bhí teaghlach de 16 pháiste ag John agus Margaret, ochtar mac agus ochtar iníonacha. Tá portráidí den lánúin le Sir Henry Raeburn ar taispeáint i nGailearaí Náisiúnta na hÉireann.
2019 sa teilifís
Is liosta é seo d'eachtraí teilifíse sa bhliain 2019.
Éanna mac Diarmada
Rí na Laighean de rítheaghlach Uí Chinnsealaigh ba ea Éanna mac Diarmada (Sean-Ghaeilge Énna mac Diarmata (bás 1092). Bhí sé i réim ón mbliain 1089 go dtí 1092
Diarmaid mac Maoil na mBó ba ea a athair, a chéad mac. D'éirigh sé ina rí Uí Chinnsealaigh agus d'éiligh sé coróin Laigean tar éis bhás a chol cúigear, Donnchadh mac Domhnaill Ramhair sa bhliain 1089.
Insítear i nAnnála Inis Faithlinn agus Annála na gCeithre Máistrí go bhfuair sé bás sa bhliain 1092, maraithe ag a mhuintir Uí Chinnsealaigh féin. D'fhág sé ina dhiaidh a chumhacht contesté dá mhac, Diarmaid.
Gerry Rafferty
Amhránaí Albanach ab ea Gerry Rafferty a rugadh ar an 16 Aibreán 1947 i bPàislig, Rinn Friù agus a fuair bás ar an 4 Eanáir 2011.
BBC Radio 5 Live
Is stáisiún raidió é BBC Radio 5 Live atá mar chuid de BBC.
Johnny Depp
Is stiúrthóir, ceoltóir agus aisteoir é Johnny Depp (a rugadh ar an 9 Meitheamh 1963 in Owensboro, Kentucky, Stáit Aontaithe Mheiriceá). Ag an tús bhí cáil bainte amach aige mar an carachtar Tom Hanson ar an gclár teilifíse 21 Jump Street.
Stiúradh Johnny Depp scannán amháin ina shaol, The Brave (1997). Ní raibh na criticí sásta leis an scannán, agus dá dheasca drochléirmheasanna ó na criticí níor stiúir sé scannán riamh arís.
Llanfaelog
53.2279°N, -4.4924°W
Baile i Môn, an Bhreatain Bheag, is ea Llanfaelog, 213.9 km ó Caerdydd agus 353 ó Londain. Tá daonra 1,711 ann, agus tá 752 (44%) in ann Breatnais a labhairt.
Inteachán
mion|clé|240px|Anatamaíocht na súile 1. [[Cúlchuasán 2. Cuaisín tosaigh 3. Coirne 4. Mac imrisc 5. Uvea 6. Inteachán 7. Corp fabhránach 8. Córóideach 9. Scléara 10. Ballnasc crochta an lionsa 11. Lionsa 12. Lionn gloiní 13. Ducht hiailideach 14. Reitine 15. Macula lutea 16. Foibhé 17. Diosca optach 18. Néaróg optach 19. Fuileadáin na reitine ]]An chuid dhaite i súil an veirteabraigh, spiara teimhneach a rialaíonn cró ciorclach na súile. Eipitéiliam daite agus snáithíní matán míne eagraithe go ciorclach gathach atá ann. Nuair a chrapann na matáin seo faoi rialú uathchóras na néaróg, athraíonn cró na súile, á laghdú nuair a bhíonn lonracht ard solais sa radharc, agus á mhéadú nuair a bhíonn an lonracht íseal.
Raifia
Snáithín a fhaightear ó dhuilleoga móra na raifiapailme i Madagascar. Dath crón air, ach é indathaithe freisin. Úsáidtear é chun ciseáin, hataí is mataí a fhí, agus plandaí a cheangal sa ghairdín.
Amores (Óivid)
Is é Amores an chéad leabhar filíochta a chríochnaigh Óivid, agus é scríofa i leathrainn elegiacacha. Foilsíodh é den chéad uair sa bhliain 16 RCR. i gcúig leabhar, ach chuir Óivid, de réir a chuntais féin, é in eagar ina dhiaidh sin san eagrán trí leabhar atá ar marthain inniu. Leanann an leabhar múnla móréilimh an mharbhna earótaigh, mar a rinne figiúirí ar nós Tibullus nó Propertius, ach is minic a bhíonn sé treascrach agus greannmhar leis na tróip seo, ag déanamh áibhéile ar mhóitífeanna agus seifteanna coitianta go pointe áiféise.
Cé go measann go leor scoláirí liteartha go gcuireann na Amores go mór leis an marbhna grá sa Laidin, ní mheastar go ginearálta iad i measc na saothar is fearr de chuid Óivid agus bíonn siad "... most often dealt with summarily in a prologue to a fuller discussion of one of the other works".”.
Stair
Níos déanaí, ghlac Óivid cathair na Róimhe mar a bhaile, agus thosaigh sé ag ceiliúradh na cathrach agus a muintire i sraith saothar, lena n-áirítear Amores. Leanann saothar Óivid triúr tuireamhaí mór le rá eile ón Ré Ágastas, lena n-áirítear Gallus, Tibullus, agus Propertius.
Charles-Albert Gobat
Ghnóthaigh an Biúró Duais Nobel na Síochána sa bhliain 1910, agus Gobat ina stiúrthóir ar an mbiúró ag an am. Mar sin, ghnóthaigh sé an gradam dhá uair ǃ Ghnóthaigh neart daoine eile an Duais, a raibh baint acu leis an mbiúró (Seán Mac Giolla Bhríde san áireamh, Uachtarán ar an mBiúró 1974-85; bronnadh an Duais air sa bhliain 1974).
James Carey (Fíníneach)
Fínín as Baile Átha Cliath ba ea James Carey (1845 – 29 Iúil 1883). Bhí Carey i gceannas ar na Invincibles, an dream a bhí freagrach as Dúnmharuithe Pháirc an Fhionnuisce i mBealtaine na bliana 1882, tráth a sádh agus a maraíodh beirt den lucht údaráis ba shinsearaí sa tír ag an am, Thomas Burke agus an Tiarna Cavendish.
D'iompaigh Carey ina bhrathadóir lena bheatha féin a shábháil agus thug sé fianaise in aghaidh a chomhghleacaithe a chinntigh gur crochadh cúigear acu.
Bhí olc agus fuath as cuimse ag go leor de phobal na hÉireann do Carey. Measadh gur tréas a bhí ann fianaise a thabhairt lena bheatha féin a shábháil agus a chomhghleacaithe a dhamnú.
Feallmharú
Bhí Carey ar bord loinge ar chósta na hAfraice Theas agus é ag éalú ar deoraíocht i ngan fhios don saol mhór nuair a mharaigh Padaí Mhicheáil Airt é.
Rinneadh ceiliúradh ar bhás Carey ag an am ar fud na hÉireann agus i measc an phobail Ghael-Mheiriceánaigh chomh maith. Moladh mar laoch Padaí mar gur mharaigh sé an brathadóir. mion|clé|[[Padaí Mhicheáil Airt (The Invincibles)|Padaí Mhicheáil Airtː Póstaer chuimhneacháin]]
Aontas Náisiúin Mheiriceá Theas
Is eagraíocht idirnáisiúnta, pholaitiúil agus eacnamaíochta í Aontas Náisiúin Mheiriceá Theas (Unión de Naciones Suramericanas (UNASUR), União de Nações Sul-Americanas (UNASUL), Unie van Zuid-Amerikaanse Naties (UZAN), Union of South American Nations (USAN)).
Bunaíodh an tAontas sa bhliain 2008 trí Chonradh Bunreachtúil ar an tsamhail AE. Roimhe sin, bhí dhá eagraíocht eacnamaíochta ann: Mercosur agus Comhphobal Náisiúin na n-Aindéis.
Faoi láthair (2012), tá na Ballstáit mar a leanas: An Airgintín, An Bholaiv, An Bhrasaíl, An tSile, An Cholóim, Eacuadór, An Ghuáin, Paragua, Peiriú, Suranam, Uragua, Veiniséala
Corda
Tá dhá chiall leis an bhfocal corda:
Aontas Náisiúin Mheiriceá Theas
Tagairtí
mion|clé|UNASUR 2008
BBC Radio 4 Extra
Is stáisiún raidió é BBC Radio 4 Extra atá mar chuid de BBC.
Inteirféarón
Cuid de chóras cosanta na colainne i gcoinne víreas, agus antasubstaintí. Nuair a ghalraítear cealla daonna le víreas, cruthaítear próitéiní ar leith (a dtugtar inteirféaróin orthu) sna cealla sin, agus idirleathann siad isteach i gcealla eile mórthimpeall. Tagann na cealla a fhaigheann na próitéiní seo le bheith frithsheasmhach i gcoinne an víris seo, de bhrí go gcuireann an phróitéin idirleata isteach ar iarrachtaí an víris macasamhlú sna cealla sin. Táthar ag iarraidh inteirféaróin shaorga a úsáid chun dul i gcoimhlint le galruithe víreas agus fiú le hailsí ar leith, ach de bhrí go bhfuil drochfho-iarsmaí ag baint leo, ní mór an dul chun cinn atá déanta go dtí seo. Tá aicme amháin inteirféaróin, an t-alfa-inteirféarón, atá éifeachtach mar chóir leighis i gcoinne heipitítis, leoicéime ar leith, agus ailse fola ar leith. Is amhlaidh a spreagann alfa-inteirféarón athchuingreach géinte a tháirgeann próitéiní a chuireann isteach ar mhacasamhlú an víris. Modhnaíonn an t-alfa-inteirféarón feidhmiú an chórais imdhíonaigh freisin, rud a chuireann leis an gcosaint fhrithvíreasach agus a choisceann fás ailsí. Táthar ag tuar go gcuirfidh innealtóireacht ghéiniteach go mór le saothru drugaí a bheidh bunaithe ar alfa-inteirféaróin agus éifeachtach sa chóras imdhíonach.
Theodore Roosevelt
Ba é Theodore "Teddy" Roosevelt (27 Deireadh Fómhair 1858 – 6 Eanáir 1919) an 26ú uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá (1901-1909). Státaire, polaiteoir, caomhantóir, nádúraí agus scríbhneoir a bhí ann.
Is eisean duine den cheathrar uachtarán gearrtha ar Shliabh Rushmore, taobh le George Washington, Thomas Jefferson, agus Abraham Lincoln. clé|mion|1886
Beatha
Ceapadh é mar Uachtarán i ndiaidh feallmharú William McKinley sa bhliain 1901, í i bhfeidhmeannas ón 14 Meán Fómhair 1901 go dtí an 3 Márta 1909.
Diarmaid mac Éanna
Rí na Laighean de rítheaghlach Uí Chinnsealaigh ba ea Diarmaid mac Éanna (Meán-Ghaeilge Diarmait mac Énnai (bás 1098). Bhí sé i gcoróin ón mbliain 1095 go dtí 1098.
Éanna mac Diarmada ba ea a athair, agus Diarmaid mac Maoil na mBó a sheanathair. Tháinig sé i gcomharbacht ar a athair tar éis dá mhuintir féin a mharú mar thoradh achrann. Is amhlaidh go raibh eile ann ag éileamh a choróin. Bhí réimeas gearr aige óir gur mharaigh mhuintir féin é sa bhliain 1098, mhic Mhurchadha mhic Dhiarmada ina measc, agus tháinig an té is sine acu, Donnchadh mac Murchadha, ina ionad.
Baile Uí Chuilinn
Is bruachbhaile suite i gContae Bhaile Átha Cliath é Baile Uí Chuilinn (Béarla: Ballycullen). Tá an baile suite in aice le Cnoc Lín.
Geoffrey Hinton
Ríomheolaí agus síceolaí Sasanach is ea Geoffrey Hinton FRS FRSC (a rugadh sa bhliain 1947), ar a dtugtar ceannródaí na hintleachta saorga. D'fhorbair sé algartam forleata shiarghabhálaigh chun líonraí néaracha ilsrathacha a chur i bhfeidhm.
Rinne Hinton taighde faoi líonraí néaracha domhainfhoghlama sna 1980idí (in éineacht le David Rumelhart and Ronald J. Williams). Bhí tábhacht nach beag leis an taighde sin sna 2020idí i réimse na hintleachta saorga (don chóras ChatGPT, mar shampla). clé|mion|2013
Gairm
D'oibrigh Hinton in Google Brain agus Ollscoil Toronto idir 2013-2023. D’éirigh sé as a phost in Google i mí na Bealtaine 2023. Dúirt sé go raibh eagla air mar gheall ar an dul chun cinn a bhí ag tarlú san intleacht shaorga. De réir Hinton, tá na líonraí seo beagnach chomh cliste linne anois. Dúirt Hinton go bhfuil sé buartha faoi cad a tharlódh dá gcinnfeadh deachtóirí an intleacht shaorga a úsáid.
Dheimhnigh sé go gcuireann an iomaíocht idir fathaigh teicneolaíochta brú ar chuideachtaí teicneolaíochtaí nua AI a scaoileadh go róthapa, go bhfuil poist á gcur i mbaol agus go bhfuil an baol ann go scaipfear mífhaisnéis. c1c1
BBC Radio 4
Is stáisiún raidió é BBC Radio 4 atá mar chuid de BBC.
How Munched is That Birdie in the Window?
Craoladh an seachtú heipeasóid, "How Munched is That Birdie in the Window?", den dara sraith is fiche The Simpsons ar an 28 Samhain 2010. Scríobh Kevin Curran an eipeasóid seo. D'fhéach 9.38 milliún duine ar an eipeasóid.
Ella Henderson
Is ceoltóir Sasanach í Gabriella Michelle Henderson nó Ella Henderson. Rugadh i Sasana í ar 12 Eanáir 1996. Tháinig sí sa séú háit ar an naoú sraith The X Factor sa bhliain 2012.
Saol luath
Rugadh agus tógadh Henderson in Tetney, in aice le Grimsby, iníon Sean agus Michelle. Tá beirt deartháireacha aici, Patrick agus Fraser agus deirfiúr amháin aici, Holly. Ina óige, d'fhorbair sí suim san fhaisean.
Ag aois a trí, thosaigh Henderson ag canadh.
2012: The X Factor
Sa bhliain 2012, thriail Henderson don naoú sraith The X Factor le "Missed". Shroich sí na Seónna Beo agus bhí Tulisa Contostavlos a comhairleoir. Bhí Henderson sa bhunbheirt i seachtain 7 agus chuaigh an vótaí na moltóirí go leathghlas.
2013–2015: Chapter One
Scaoil Henderson a céad albam Chapter One ar an 13 Deireadh Fómhair, 2014. Chuaigh an t-albam díreach go uimhir a haon sna RA agus uimhir a dó in Éirinn.
2016–inniu: Dara halbam
D'fhógair Henderson i mí na Samhna 2016 ar a cuntas Instagram go bhfuil sí ag obair ar a dara halbam. I measc na hamhráin ar an albam ná "Ugly", "Cry Like A Woman", "Bones", "Solid Gold" agus "Let's Go Home Together" dísréad le James Arthur. Bhí sí ag tacú le Arthur ar a chamchuairt Back from the Edge sa bhliain 2017.
Ar an 23 Bealtaine, d'fhógair Henderson a dara halbam, This Is Everything I Didn't Say.
Gradaim agus ainmniúcháin
Tá trí ghradam buaite ag Henderson. Tá 9 n-ainmniúchán faighte aici.
Féile Sziget
Tá Féile Sziget ar cheann de na féilte ceoil is mó san Eoraip i láthair na huaire. Bíonn sí ar siúl go bliantúil ó cuireadh tús léi i 1993 agus tá fás borrach leanúnach tagtha uirthi agus ar an lucht freastail ó shin. Maireann na himeachtaí ar feadh seachtaine i mí Lúnasa.
Intinn
mion Beith a mheastar a bheith i gcodarsnacht leis an gcolainn fhisiciúil agus ábhar fisiciúil, ach tugtar brí nó ciall éagsúil di i gcomhthéacsanna éagsúla. Mar sin, is airí sainiúil de chuid an duine í a bhaineann le féinchomhfhiosacht agus aitheantas.
Déanann síceolaithe, eolaithe cognaíocha, dlí-eolaithe, ríomheolaithe, oideachasóirí is eile iarrachtaí í a shainmhíniú i leith na hinchinne, iompar an duine agus airíonna feiceálacha eile.
Féile Sziget
Tarlaíonn an fhéile ar Oileán Óbudai ar an Danóib i lár Bhúdaipeist na hUngáire. Seo an fáth ar tugadh an t-ainm Sziget ar an bhféile, toisc gurb ionann an focal sziget agus oileán san Ungáiris.
Heinrich Böll
Bhí Heinrich Böll (21 Nollaig 1917 - 16 Iúil 1985) ar dhuine de na scríbhneoirí ba mhó le rá sa Ghearmáin (Thiar) i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda.
Chaith sé blianta an chogaidh sa Wehrmacht, agus bhí saoltaithí an chogaidh agus an Naitsíochais tábhachtach mar théama ina chuid scríbhinní. Rinne sé iarrachtaí gníomhacha an ghoimh a d'fhág an cogadh idir na Gearmánaigh agus na Rúisigh a leigheas, agus dlúthchairdeas idir é agus Lev Kopelev, scríbhneoir Rúiseach a chuir faoi sa Ghearmáin nuair a ruaigeadh as an Aontas Sóivéadach ar chúiseanna polaitiúla é.
Bhí sé ina bhall ghníomhach de ghluaiseacht na síochána freisin. Bronnadh Duais Nobel na Litríochta air sa bhliain 1972. Rinne sé an-obair aistritheoireachta chomh maith, mar shampla chuir sé Gearmáinis ar An tOileánach le Tomás Ó Criomhthain. Chaith sé seal in iarthar na hÉireann sna caogaidí, go príomha in Acaill, agus scríobh sé leabhar faoin tír agus faoi mhuintir na tíre, Irisches Tagebuch. D'aistrigh Seán Sabhaois an leabhar go Gaeilge, mar Dialann as Éirinn.
A shaol
Rugadh Heinrich Böll in Köln ar an 21ú lá de Mhí na Nollag sa bhliain 1917. B'iad a thuismitheoirí Viktor Böll agus Maria Herrmanns, dara bean chéile Viktor. Caitlicigh ab ea a mhuintir. Bhí Heinrich ar an séú duine den chlann ar fad, agus ar an tríú mac. Chaith sé na blianta 1924-1928 ag freastal ar bhunscoil Chaitliceach, ina dhiaidh sin, chuaigh sé go Meánscoil an Impire Uilliam (Kaiser-Wilhelm-Gymnasium) in Köln, áit ar bhain sé amach a dhintiúirí ardteiste. Sa bhliain 1937, rinneadh ábhar siopadóra i siopa leabhar de, ach níor fhan sé ansin i bhfad. Thug sé cur síos ar an tréimhse seo ina leabhar cuimhní cinn Was soll aus dem Jungen bloss werden?. Sa chéad bhliain eile, preasáladh isteach san Arbeitsdienst é, is é sin, an tseirbhís náisiúnta oibre a bhí an stát Naitsíoch a reáchtáil. Theastaigh uaidh an léann Gearmánach agus na teangacha clasaiceacha a fhoghlaim san ollscoil, ach tháinig an cogadh idir é agus an staidéar. Chuaigh sé sna saighdiúirí ina choinscríofach, agus throid sé san Fhrainc agus ar an gcathéadan thoir. Sa bhliain 1942, agus é ar saoire ón gcogadh, phós sé Annemarie Cech, dár thug sé grá ina ógánach dó. Fuair sé cúpla goin i bpáirc an áir. I Mí Aibreáin 1945, chimigh Arm na Stát Aontaithe é, ach scaoileadh saor é arís i bhfómhar na bliana céanna. clé|mion|265x265px|1983 Thosaigh sé ag scríbhneoireacht, agus fuair sé an chéad chúpla gearrscéal foilsithe sa bhliain 1947. Scríbhneoireacht den chineál a bhí ann ar a dtugtar Trümmerliteratur i stair litríocht na Gearmáinise, is é sin, litríocht na bhfothrach, nó cur síos gearrfhoclach, neamhgháifeach ar an saol a bhí ag na Gearmánaigh i ndiaidh an chogaidh, nuair a bhí an tír féin léirscriosta agus milleán an Naitsíochais go trom ar ghuaille an náisiúin.
Faoin am seo a rugadh triúr mac do Bhöll - Raimund (1947), René (1948), agus Vincent (1950). Roimhe sin, saolaíodh Christoph sa bhliain 1945, ach bhásaigh sé sula raibh bliain d'aois slánaithe aige. Shíothlaigh Raimund sa bhliain 1982, agus é ag éileamh le hailse. clé|mion|265x265px B'iad na caogaidí agus na seascaidí blianta móra Bhöll ó thaobh na cruthaitheachta liteartha de. Thosaigh sé ag cáineadh scríbhneoirí seanbhunaithe agus polaiteoirí coimeádacha na tíre, rud a thuill clú an chlampróra dó. Ón taobh eile de, bhí sé sásta a chuid macghníomhartha féin a lochtú ní ba mháille, nuair a tháinig ciall aige le haois.
I dtús na seachtóidí, rinneadh uachtarán na heagraíochta idirnáisiúnta scríbhneoirí "PEN-Club" de Bhöll. Ní raibh ann ar dtús ach cathaoirleach na craoibhe Gearmánaí den eagraíocht, ach sa bhliain 1971, bhain sé amach uachtaránacht na heagraíochta idirnáisiúnta. Choinnigh sé an chéimíocht seo go dtí an bhliain 1974.
Sa bhliain 1972, nuair a bhí sceimhlitheoirí cléradacacha Bhuíon an Airm Dheirg ag baint scanradh as na Gearmánaigh, d'fhoilsigh Böll aiste ar an seachtanán DER SPIEGEL faoin teideal Will Ulrike Meinhof Gnade oder freies Geleit? ("Cé acu pardún nó pas coimirce atá de dhíobháil ar Ulrike Meinhof?") San aiste seo, bhí Böll ag éileamh go mbeifí ag caitheamh leis na sceimhlitheoirí de réir phrionsabail na dlíthiúlachta. Is é an tátal a bhain na hiriseoirí coimeádacha as seo go raibh Böll ag déanamh a bheag d'ainghníomhartha na sceimhlitheoirí agus go raibh sé, fiú, ag tacú leo siúd in aghaidh an stáit.