cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Foirmiúlachas Rúiseach
Is féidir a rá gur cineál ceannairce a bhí i gceist, nó roimh lá an fhoirmiúlachais, bhí sé de nós ag na léirmheastóirí liteartha sa Rúis díriú ar chuspóirí idéalacha an scríbhneora agus an saothar a mholadh nó a lochtú dá réir, seachas a bheith ag tabhairt breithe ar an saothar mar shaothar liteartha ealaíonta. Bhí an tseantuiscint "idéalach" seo ar an litríocht bunaithe ar theoiricí litríochta Vissarion Belinskiy agus Nikolay Dobrolyubov, arbh iad criticeoirí móra litríochta na naoú haoise déag sa Rúis iad. Bhí na foirmiúlaithe den bharúil freisin gur chóir do na criticeoirí agus na léirmheastóirí modhanna oibre na teangeolaíochta a chur i bhfeidhm ar an saothar liteartha agus iad ag déanamh staidéar air, le saintréithe teanga an tsaothair sin a aithint.
Ceann de na príomhchoincheapa ag na foirmiúlaithe í an "litríochtúlacht". Ba é an tuiscint a bhí acu ar theanga na litríochta gur scinneadh ó ghnáthúsáid na teanga í, nó fiú gurb ionann litríocht a scríobh agus drochíde a thabhairt don teanga, an teanga a chur as a riocht, agus gurb ionann an drochíde seo agus "litríochtúlacht" na teanga. Fuair an tuiscint seo spreagadh ón dóigh a raibh scríbhneoirí nua-aimseartha na linne, cosúil le lucht an todhchaíochais - Vladimir Mayakovskiy agus Velimir Khlebnikov, cuir i gcás - ag cur casadh nua ar fad ar an teanga ina gcuid filíochta.
Ba é tuiscint na bhfoirmiúlaithe ná go raibh an litríochtúlacht agus míchumadh na teanga dírithe ar chuma choimhthíoch a chur ar an réaltacht i súile an léitheora, is é sin, an réaltacht a choimhthiú. Fuair Bertolt Brecht an coincheap sin - an coimhthiú, nó Verfremdung - ar iasacht ó na foirmiúlaithe, agus bhí an-ról ag an gcoimhthiú ina thuiscint féin ar an litríocht agus ar an amharclannaíocht. Bhí Brecht den tuairim gur chóir an réaltacht a choimhthiú le súil an léitheora nó an ghnáthóra amharclainne a tharraingt ar ghnéithe den réaltacht nár léir dó roimhe sin.
Coincheap tábhachtach eile ab ea an ceannasach. Is éard atá i gceist leis an gceannasach ná na tréithe nó an cineál ealaíne is dual don tréimhse, agus fágann an ceannasach a aithne is a lorg ar gach sórt ealaíontóireachta lena linn. Mar shampla, má ghlacaimid leis gurbh é an snagcheol ceannasach na bhfichidí, is ionann sin is a rá go bhfuil tionchar an tsnagcheoil le haithint, fiú, ar scríbhneoireacht na linne - is é sin, ní hamháin go mbíonn na scríbhneoirí ag cumadh scéalta faoi shaol na gclubanna snagcheoil, ach go mbíonn siad ag iarraidh an teanga a chur as a riocht ar dhóigheanna atá faoi thionchar an tsnagcheoil.
Ba iad na foirmiúlaithe ba thábhachtaí ná Viktor Shklovsky, Yuri Tynianov, Vladimir Propp, Boris Eichenbaum, Roman Jakobson, agus Grigoriy Vinokur. Chuaigh an foirmiúlachas i bhfeidhm ar Mikhail Bakhtin agus Yuri Lotman. Ní raibh na foirmiúlaithe féin róshásta leis an ainm a baisteadh ar a scoil criticeoireachta, ach ó bhí siad ag cur béime ar thaighde na foirme in áit thaighde an ábhair, níl sé as cosán an t-ainm sin a thabhairt orthu. OPOYAZ nó Obshchestvo izuchaniya poeticheskogo yazyka ("Cumann Taighde na Teanga Fíleata") an t-ainm a bhí ar chlub na bhfoirmiúlaithe, ach is ar éigean is féidir a rá go raibh an t-iomlán acu chomh freastalach le chéile ar imeachtaí an chumainn.
Nuair a tháinig an Marxachas ceartchreidmheach faoi réim i saol cultúrtha an Aontais Shóivéadaigh faoi Stailín, cuireadh cosc leis an bhfoirmiúlachas scun scan agus thosaigh maorlathaigh an chultúir ag cur foirmiúlachais i leith gach scríbhneoir nó ealaíontóir nach raibh ag leanúint pholasaithe oifigiúla cultúrtha na tíre sách dian. An chuid ba mhó de na foirmiúlaithe, áfach, d'éirigh leo teacht slán as an ngéarleanúint trína gcuid "earráidí foirmiúlacha" a "admháil" go poiblí. Chuir siad cuma an Mharxachais ar a gcuid smaointí, agus lean siad leo ag teagasc sna hollscoileanna. Dealraíonn sé gur éirigh leis an gcuid is mó acu na campaí géibhinn a sheachaint leis an gcleas seo.
Chapel-en-le-Frith
Is baile suite i nDerbyshire é Chapel-en-le-Frith.
Oileán Kent Thuaidh
Is oileán é Oileán Kent Thuaidh atá suite i dtuaisceart Cheanada.
Liosta na bplátaí teicteonacha
mion|Plátaí teicteonacha ar léarscáil ó NASA Is é seo liosta de plátaí teicteonacha ar dhromchla an Domhain. Is éard is plátaí teicteonacha ann ná píosaí de screamh an Domhain agus den mhaintlín uachtarach, a dtagraítear  an lithosphere orthu le chéile. Bíonn tiús na bplátaí thart ar 100 km agus comhdhéanta de dhá phríomhchineál ábhar: screamh aigéanach (ar a dtugtar freisin sioma ó shileacan agus maignéisiam) agus screamh ilchríochach (sial ó shileacan agus alúmanaim). Bíonn comhdhéanamh an dhá chineál screamh difriúil go suntasach óna chéile, le carraigeacha basaltacha ("mafach") is mó sa screamh aigéanach, agus screamh ilchríochach comhdhéanta go príomha de charraigeacha ("feilseach") eibhreacha ísle-dlútha.
Conall Gulban
Ba mhac le Niall Naoighiallach é Conall Gulban. Bhí sé ina rí ar Thír Chonaill - ba é a thug an t-ainm don cheantar sin ar a dtugtar Dún na nGall anois agus. Ba dheartháir é le hEoghan, a thug a ainm do chontae Thír Eoghain. Ba é an chéad duine uasal a bhaistigh Naomh Pádraig é.
Tagann a leasainm as Binn Ghulbain i gContae Shligigh, an áit as a d'imigh mic Néill chun Aileach a chloí. Maraíodh é ag na Masraige ag Magh Slecht, Contae an Chabháin, sa bhliain 464. Adhlacadh é ag Naomh Caillin i bhFíonach, Contae Liatroma. Deirtear go bhfuair Eoghan bás le huaigneas nuair a chuala sé faoi bhás a dhearthár. Cuireadh Conall Gulban i bhFíonach, Contae Liatroma.
Ba iad Fergus Cendfota Duí agus Éanna Bogaine a bheirt mhac. Glaotar Cineál Chonaill ar a shliocht. Ba de shliocht Chonaill iad Naomh Colm Cille, Clann Uí Dhochartaigh, Clann Uí Ghallchóir, Clann Uí Dhomhnaill, Clann Uí Bhaoill agus mórán clann eile.
Sléacht Mhosc Ibrahimi (1994)
mion|clé|Leac uaighe, áit a bhfuil Goldstein curtha inniu Ar an 25 Feabhra 1994, rinne an dochtúir Baruch Goldstein sléacht seicteach ar naonúr Palaistíneach is fiche, a bhí ag guí i Mosc Ibrahimi i Heabrón. Ach b'fhéidir gur bfhuair 50-70 bás in iomlán ar an lá sin,, agus 29-35 sna laethanta i ndiaidh na tragóide.
mion|clé|Ionad oilithreachta, áit a bhfuil Goldstein curtha inniu
Cúlra
Bhain Goldstein cáilíocht amach mar dhochtúir san Albert Einstein College of Medicine, Nua-Eabhrac. Is i Heabrón atá an choilíneacht mhíchlúiteach Kiryat Arba, áit a raibh tuairim is ocht gcéad Giúdach ag cur fúthu ag an am, agus bhí Goldstein ina chónaí ann sna 1990idí.
Ionsaí
Tá an t-ionsaí ar fad faoi fholach diamhair, fós inniu. Bhí dianslándáil i bhfeidhm sa láthair ag an am, agus an t-arm Iosraelach i mbun. Bhí Goldstein faoi éide de chuid an IDF, an t-arm Iosraelach agus raidhfil ionsaithe IMI Galil aige, rud nach raibh neamhghnách. Nuair a thosaigh an ionsaí, bhí timpeall 800 sa mhosc. Go díreach agus gan iontas, bhí slua ollmhór ann ina tháinrith. Ach thosaigh saighdiuirí eile ag scaoileadh leo, chun iarracht smut éigin de chosúlacht an oird a choinneáil, a dúirt siad, le linn an fhiosrúcháin níos déanaí. clé|mion|Agóid sa bhliain 2010. Dúnadh an tsráid Al-Shuhada in Heabrón nuair a tharla an sladmharú, agus ní raibh na Palaistínaigh in ann dul ann. mion|Cave of the Patriarchs
Iarmhairtí
Sna laethanta i ndiaidh na tragóide, fuair 20-26 Palaistíneach, agus 9 Giúdach, bás le linn agóidí éagsúla.
Reáchtáladh fhiosrúchán. Bhí ceisteanna ann an raibh an tslándáil sách maith. Ar a laghad, bhí an IDF réchúiseach faoin tslándáila agus bhí droch-chliseadh slándála ann.
Is ionad oilithreachta inniu uaimh Goldstein do Ghiúdaigh áirithe. Tá plaic ann in aice leis an uaimh leis an inscríbhinn, "He gave his life for the people of Israel, its Torah and land.".
Chesterfield
Is baile suite i nDerbyshire é Chesterfield.
Oileán Lougheed
Is oileán é Oileán Lougheed atá suite i dtuaisceart Cheanada.
Robin Ngangom
File agus aistritheoir ó Manipur in Oirthuaisceart na hIndia is ea Robin S. Ngangom (a rugadh i 1959).
Beatha agus saothar
Rinne Ngangom staidéar ar an litríocht in St Edmund’s College agus in Ollscoil Sléibhe an Oirthuaiscirt in Shillong. Scríobhann sé i mBéarla agus in Meiteilon, teanga áitiúil. Deir sé go bhfáisctear a chuid filíochta as a bheatha féin, mórán. Ach is file polaitiúil ó cheantar suaite freisin é agus tá fearg agus tocht le mothú ina shaothar. Aistrítear cuid de na dánta ó Meiteilon go Béarla agus a mhalairt.
Clay Cross
Is baile suite i nDerbyshire é Clay Cross.
Báisteach aigéadach
thumb|Dochar déanta ag báisteach aigéadach Báisteach, sneachta is flichshneachta a bhfuil a pH níos lú na 5.6 (a nglactar leis mar luach normálta) is ea báisteach aigéadach.
Déantar báisteach níos aigéadaí ná mar a bheadh normálta ag dé-ocsaíd sulfair is ocsaídí nítrigine a sceitear san atmaisféar, ag loscadh breoslaí iontaisithe i bhfoirnéisí ollmhóra, stáisiúin ginte leictreachais agus innill dócháin inmheánaigh. Imoibríonn na ceimiceáin seo le galuisce san atmaisféar chun aigéad sulfarach (H2SO4) is aigéad nítriúil (HNO3) a tháirgeadh.
Paindéim COVID-19 i dTuaisceart Éireann
mion|250px|Cásanna dearbhaithe in aghaidh gach 100,000 daoine den daonra i ngach rialtas áitiúil, amhail 20 Iúil 2021.{{legend|#ffdfe0|<5,725}}{{legend|#ffc0c0|5,725-7,827}}{{legend|#ee7070|7,827-7,916}}{{legend|#c80200|7,916-9,256}}{{legend|#900000|≥9,256}} Thosaigh an paindéim COVID-19 i dTuaisceart Éireann ar an 27 Feabhra 2020. Dhearbhaigh Áisíneacht Sláinte Phoiblí Thuaisceart Éireann go rabhthas tagtha ar chás den choróinvíreas agus gur duine an t-othar a tháinig ar ais ón Iodáil go dtí an stát ó dheas sula ndeachaigh sé ó thuaidh. Príomh-Oifigeach Leighis an Tuaiscirt an Dr Michael McBride a d’fhógair an scéal i mBéal Feirtse, agus dúirt sé go raibh an dara tástáil á dhéanamh ar shampla ón othar i Sasana faoi láthair. Ní raibh an Dr Michael McBride sásta a rá cé acu ar tháinig an té atá buailte ag an ngalar as Baile Átha Cliath ar an gcóras iompair poiblí nó nár tháinig. Faoi 20 Iúil 2021, bhí 141,460 cás agus 2,164 bás dearbhaithe ag an Roinn Sláinte. Áfach, dar leis an Gníomhaireacht Thuaisceart Éireann um Staitisticí agus Taighde, fuair 2,982 duine bás de bharr COVID-19 faoi 2 Iúil 2021.
Báisteach aigéadach
Is féidir go dtitfidh an bháisteach aigéadach na mílte ciliméadar i gcéin ón mbunionad dóite. Níl sé cinnte go gcuireann sí isteach go díreach ar dhaoine, ach cuireann isteach go tubaisteach ar éisc is gach beo uisciúil eile. Déanann sí damáiste tubaisteach do chrainn freisin.
Ó dheireadh na 1980idí tá comhaontuithe idir na príomhthíortha tionsclaíocha, an tAontas Eorpach, na Stáit Aontaithe is an tSeapáin, chun na hastaíochtaí tionsclaíoch a is cúis léi a laghdú de réir a chéile.
Paindéim COVID-19 i dTuaisceart Éireann
Márta go dtí Bealtaine 2020
Ar an 28 Márta, d'ordaigh Feidhmeannas Thuaisceart Éireann do dhaoine fanacht sa bhaile agus tugadh ordú do gnóthaí neamhriachtanacha a dhúnadh. Ar an 24 Aibreán, athosclaíodh reiligí ag cumas teoranta. Ar an 18 Bealtaine, athosclaíodh ionaid garraíodóireachta agus ionaid athchúrsála, agus bhí shearmanais an phósta ceadaithe le haghaidh daoine atá ag fáil bháis. An lá dár gcionn, maolaíodh níos mó srianta. Ceadaíodh cruinnithe de seisear agus athosclaíodh ionaid adhartha.
Meitheamh go dtí Lúnasa 2020
Ar an 12 Meitheamh, athosclaíodh miondíoltóirí neamhriachtanacha, agus ceadaíodh cruinnithe de 10 duine atá nach bhfuil in aontíos lena chéile. Ar an 3 Iúil, athosclaíodh óstáin, bialanna agus tithe tábhairne. Ar an 6 Iúil, athosclaíodh siopaí gruagaire, siopa bearbóra agus salóin áilleachta. Chomh maith leis sin, bhí daoine i dTuaisceart Eireann ábalta cuairt a thabhairt do dhaoine sna ospidéil agus sna tithe cúraim. Ar an 10 Iúil, athosclaíodh pictiúrlanna agus ionaid aclaíochta. Ar an 1 Lúnasa, bhí daoine sa phobal atá ar lagchuidiú in ann a dteach a a fhágáil, agus d'fhill siad ar a n-obair. Bunaíodh scéim "Eat Out to Help Out" ar an 3 Lúnasa, agus dúnadh é ag deireadh na míosa. Chabhraigh an scéim le bialanna i dTuaisceart Éireann. Ón 10 Lúnasa, caithfear muintir Thuaisceart Éireann clúdaithe aghaidhe a chaitheamh i siopaí agus i spásanna beaga eile. Ar an 21 Lúnasa, cuireadh teorainneacha ar tionóil faoi dhíon agus tionóil faoin aer.
Meán Fómhair go dtí Samhain 2020
Ar an 14 Meán Fómhair, cuireadh srianta réigiúnach i bhfeidhm i mBéal Feirste, an Baile Meánach agus áiteanna i Lios na gCearrbhach, Lann Abhaigh agus Cromghlinn. Ní raibh daoine sna háiteanna seo ábalta cuairt a thabhairt do dhaoine ina dtithe. Bhí na srianta seo i bhfeidhm i ngach áit i dTuaisceart Éireann faoi 22 Meán Fómhair. Dúnadh mórán gnéithe den earnáil fáilteachais ar an 16 Deireadh Fómhair. Ar an 19 Deireadh Fómhair, dúnadh gach scoil ar feadh coicíse. Ar an 20 Samhain, athosclaíodh caifí, ach dunadh na caifí arís ar an 27 Samhain. Ina theannta sin, fógraíodh go leathnóidh na srianta ar earnáil fáilteachais ar feadh coicíse ón 27 Samhain. "Circuit breaker" an t-ainm a bhí ar an leathnú.
Nollaig 2020 go dtí an lá atá inniu ann
Ar an 4 Nollaig, fógraíodh go gcríochnóidh an "circuit breaker" an tseachtain seo chugainn. Cuireadh ordú dianghlasála i bhfeidhm ar an 26 Nollaig ar feadh sé seachtaine. Ar an 21 Eanáir 2021, leathnóidh an dianghlasáil go dtí 5 Márta. Ar an 18 Feabhra, leathnóidh an dianghlasáil arís go dtí 1 Aibreán, ach tugadh cead do roinnt páistí bunscoile filleadh ar ais ar scoil ón 8 Márta. Ar 2 Márta, nocht an chéad aire Arlene Foster agus an leas-chéad aire Michelle O'Neill plean an dianghlasáil a chríochnú.
The Voice UK
Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag John de Mol é The Voice UK, a tosaíodh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2012.
Is iad Will.i.am, Tom Jones, Jennifer Hudson agus Gavin Rossdale na breithiúna ar an gclár faoi láthair, agus bíonn orthu breithiúnas a thabhairt ar na hiomaitheoirí gach uile sheachtain. B'iad Jessie J, Danny O'Donoghue, Kylie Minogue, Rita Ora, Ricky Wilson, Paloma Faith agus Boy George na breithiúna roimhe seo ar an seó.
Is iad buaiteoirí an chláir go dtí seo; Leanne Mitchell, Andrea Begley, Jermain Jackman, Stevie McCrorie, Kevin Simm, Mo Adeniran agus Ruti Olajugbagbe.
Bhog an chlár go ITV don séú sraith agus beidh dhá sraith The Voice Kids ann.
Breithiúna agus Láithreoirí
Eochair:
The Voice: Louder on Two
Clár teilifíse is ea The Voice: Louder on Two. Thosaigh sé ar 24 Márta 2014 ar BBC Two.
Gradaim agus ainmniúcháin
Tá trí ghradam buaite ag The Voice UK.
Crois Mo Liubha
Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Crois Mo Liubha.
Áine
Ba bhandia Gaelach an fhlaithis, ghrá, tsaibhris agus tsamhraidh í Áine. Maítear mar Chinn Óir í ag cuid mhaith de chlanna Éireannacha.
Tá baint aici leis an ngrian agus lár an tsamhraidh, agus léirítear uaireanta í mar láir dhearg. Mar bhandia an fhlaithis, féadann sí cumhacht an rí agus a bhronnadh agus a thógáil.
Iníon Egobail (mac altrama Mhanannán mac Lir) atá inti, agus deirfiúr Aillen (ball de Tuatha Dé Danann a bhí maraithe ag Fionn mac Cumhaill).
mion|Rolleston, T. W., Myths and legends; the Celtic race (1910)
Tá baint láidir ag Áine le Contae Luimnigh. Tá Cnoc Áine ainmnithe in ómós di, agus adhradh ann í le deasghnátha tine agus beannú na talún, chomh gairid is 1879. Cuimhnítear í sa cheantar seo mar Bhanríon na Sióg. Tá gaol aici chomh maith le háiteanna amhail is Tobar Áine, Contae Thír Eoghain; Dún Áine, Contae Lú; Lios Áine, Contae Dhoire; agus Cnoc Áine gar de Theileann, Contae Dhún na nGall.
Seanscéalta
I luathscéalta, faightear í i dteannta le Rí leathmhiotasach na Mumhan, Ailill Aulom. Deirtear gur éithigh sé í, ach gur bhain sí a chluas ag deireadh an fhogha, agus dá bharr a bhua-ainm, Aulom. De réir an dlí SeanGhaelaigh, níorbh fhéidir ach duine "gan smál" bheith i gceannas. Mar gheall air an gcithréim seo a d fhág Áine air, bhí sé neamhinniúil bheith ina rí. Maíonn sleachta Ailealla, na hEóganachta, gurb í Áine a sinsear.
I scéalta eile, is bean chéile Ghearóid Mhic Ghearailt, 3ú hIarla Dheas-Mhumhan í Áine. In ionad pósta chomhthoiliúil, d'éithigh sé í (bunaithe ar scéal Ailealla is léir), agus bhain sí díoltas amach á iompú ina ghé, nó á mharú, nó an dá rud. Maíonn an chlann Mhic Ghearailt go bhfuil nasc acu le hÁine; in ainneoin a mbunús Normannach, d'aithneofaí an chlann úd a bheith "Níos Gaelaí ná na Gaeil féin."
I leagan eile fós dá scéal, bean chéile nó iníon Mhanannán mhic Lir an ea í. Ceiliúradh Oíche Fhéile Eoin ina honóir. I gContae Luimnigh, cuimhnítear í ar na mallaibh mar Bhanríon na Sidhe.
Bandéithe gaolmhara
Deirtear scaití i ndearmad gurb ionann Áine agus Danu, óir go bhfuil breac-chosúlacht idir a hainm agus Anu.
D'fhéadfadh é go bhfuil "Áine", a bhfuil cáil aici mar an sidhe is cumhachtaí na nUladh, leagan den phearsa chéanna.
Creidtear gurb í Grian, bandia, nó deirfiúr Áine, léiriú eile d'Áine, nó fiú "Macha i mbréagriocht". B'fhéidir é go raibh ról séasúrach déach-bandé ag an mbeirt acu, (amhail is Cailleach agus Brigit), ag léiriú "dhá ghrian na bliana": Áine an ghrian mhór, agus Grian an ghrian bheag.
Báisteach oragrafach
Comhdhlúthú a tharlaíonn nuair a thrasnaíonn sruth aeir bac sléibhte. Éiríonn sé, fuaraíonn, agus má bhíonn taise ann, comhdhlúthaíonn sé. Titeann báisteach ar thaobh na gaoithe de na sléibhte, agus tuirlingíonn aer tirim ar thaobh na fothana díobh.
An Cnoc Garbh
Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é an Cnoc Garbh.
Cnoc a' Ghobhainn
Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Cnoc a' Ghobhainn.
Ceann Ceanais
Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Ceann Ceanais.
Pat Byrne
Is amhránaí popcheoil Éireannach é Pat Byrne. Rugadh i 1978 é i An Bhuiríos, Contae Cheatharlach. Bhuaigh sé an chéad sraith de The Voice of Ireland sa bhliain 2012.
2012-: The Voice of Ireland agus All or Nothing
Bhuaigh Pat an chéad sraith The Voice of Ireland sa bhliain 2012. Bhí sé ar an bhfoireann Bressie.
Scaoil sé an céad albam All or Nothing ar an 22 Samhain 2012.
Baláiste
Cineál pluma bhig fhiáin. De ghnáth, tom spíonach le torthaí cruinne dubha le blás céiriúil. Dúchasach don Eoraip.
Cnoc na Caillich
Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Cnoc na Caillich.
Cnoc Iórdain
Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Cnoc Iórdain.
Aistriúcháin an Ghúim
Is é atá anseo liosta de chuid mhór de na haistriúcháin atá foilsithe ag an nGúm. Tá fáilte romhat cur leis an liosta. Is féidir an liosta seo a shortáil de réir gach colún.
Paul O'Donovan
Is rámhaí Éireannach é Paul O'Donovan (rugadh 19 Aibreán 1994). Is as An Sciobairín, Contae Chorcaí é. mion|clé|Paul (ar chlé) agus Gary O'Donovan, 2016 In éineacht lena chara Gary O'Donovan, bhuaigh sé bonn óir sa gcomórtas céaslaire (bád beirte) ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh ar 29 Iúil 2021. Sé nóiméad, sé shoicind a thóg sé ar an mbeirt fhear as an Sciobairín an rás a chríochnú. Thug foireann na Gearmáine dúshlán na nÉireannach sa rás ceannais ach léirigh O’Donovan agus McCarthy a gcumas sa dara cuid den rás chun críochnú 0.86 soicind chun tosaigh ar bheirt na Gearmáine.
Lena dheartháir Gary, bhuaigh sé bonn airgid amach ag na Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016.
Comhdháil na Stát Aontaithe
Comhdháil na Stát Aontaithe.
mion|clé|Comhdháil na Stát Aontaithe
Balaistíocht
250px|mionsamhail|deas|Urchar á scaoileadh ó ghunna úd Smith and Wesson Staidéar ar gach a tharlaíonn do dhiúracán tar éis é a bheith scaoilte san aer. Tagann an bealach a scaoiltear an diúracán, a ngluaiseann sé san aer, agus a n-imbhuaileann leis an targaid i gceist. I mbalaistíocht cúirte, déantar scrúdú ar choireanna gunnaí.
Cnoc nan Cnóthan
Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Cnoc nan Cnóthan.
Árda Wuthering
Úrscéal de chuid an scríbhneora Sasanaigh Emily Brontë is ea Árda Wuthering.
Cnoc Florida
Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Cnoc Florida.
Michael Richards
Is aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach é Michael Anthony Richards a rugadh sa bhliain 1949.
An Garda Várangach
deas|250px|thumb|An Garda Várangach Scothaonad an t-arm Biosántach as an deichiú go dtí an ceathrú haois déag, a fhreastalta a mbaill as garda cosanta pearsanta le haghaidh na impirí na Biosáinte ab iad an Garda Várangach (an Ghréigis: Τάγμα τῶν Βαραγγῶν, Tágma tōn Varángōn).
Aimend
I miotaseolaíocht agus ginealaigh na nGael, iníon Aonghasa Bhoilg, rí na nDáirine nó na Corca Laidhe ab ea Aimeann (Sean-Ghaeilge Aimend). Phós sí Conall Corc, bunaitheoir rítheaghlach na nEoghanacht, agus dá bharr is sinsear an "chiorcail laistigh" í de theaghlaigh na nEoghanacht Caisil, na nEoghanacht Gleanndamhnach, agus na nEoghanacht Áine, a bhunaigh an ríocht chumhachtach ag Caiseal.
Tá sonraí le fáil ina scéal a thugann le fios gur bhandia í ó thús.
Sanasaíocht
Is amhlaidh go bhfuil an t-ainm fréamhaithe ón bPrótai-Cheiltis *aidu-mandā, le brí litriúil 'smál dó', nó b'fhéidir forfhocal le haghaidh 'dó gréine’. As Rómhán-Breatnais, bheadh an leagan is dócha *Aedumanda.
Paindéim COVID-19 i bPoblacht na hÉireann
mion|250px|Rátaí minicíochta 14 lá in aghaidh 100,000 daoine den daonra i ngach contae, amhail 23 Meithmeamh 2021.{{legend|#7c0000|≥195}}{{legend|#ce0000|90-195}}{{legend|#ee493a|72-90}}{{legend|#ff856c|63-72}}{{legend|#ffbb9d|<63}}
Thosaigh an paindéim COVID-19 i bPoblacht na hÉireann ar an 29 Feabhra 2020. Fógraíodh i ráiteas ón bhFoireann Náisiúnta Éigeandála Sláinte Poiblí, ar 29 Feabhra 2020 go raibh cás deimhnithe Covid-19 (Coróinvíreas) dearbhaithe acu. Fear é an t-othar, a chónaíonn sa chuid thoir den tír. Thaisteal sé ó limistéar i dtuaisceart na hIodáile a bhí thíos leis an víreas, seachas teagmháil le cás deimhnithe eilesa bhaile a bhí i gceist sa chás seo. Dúirt an Dr Tony Holohan, Príomhoifigeach Míochaine sa Roinn Sláinte: “Bhíothas ag súil leis go dtiocfadh cás chun cinn. Táimid ag ullmhú dó sin le seachtainí fada anuas.” Laistigh de thrí seachtaine ina dhiaidh seo, dearbhaíodh cásanna i ngach contaetha. Chuaigh an phaindéim i bhfeidhm ar go leor gnéithe den tsochaí.
Amlíne
An 12 Márta 2020, dhún Rialtas na hÉireann gach scoil, coláiste, saoráid cúram leanaí agus institiúid chultúrtha, agus mhol an rialtas cruinnithe móra a chur ar ceal. Cuireadh deireadh le féilte Lá Fhéile Pádraig,  agus thug an Taoiseach, Leo Varadkar, aghaidh ar an náisiún an oíche sin.
Dúnadh beagnach gach gnó, ionad, saoráid agus taitneamhachtaí ar an 24 Márta; ach ceadaíodh cruinnithe de suas le ceathrar.
Trí lá ina dhiaidh sin an 27 Márta, chuir an rialtas ordú "fanacht sa bhaile" i bhfeidhm, ag toirmeasc ar gach taisteal agus teagmháil neamhriachtanach le daoine lasmuigh de theach duine.
Dúradh le daoine scothaosta agus leo siúd a bhfuil riochtaí sláinte áirithe orthu chun cocúnú nó clutharú a dhéanamh. Thosaigh daoine ag cleachtadh "scoitheadh sóisialta" (fanacht dhá mhéadar amach ó dhaoine). Tugadh cumhacht do na Garda Síochána na bearta a fhorfheidhmiú, a síneadh arís agus arís eile go dtí 18 Bealtaine.
Semyon Kozhin
Is péintéir Rúiseach é Semyon Leonidovič Kozhin (Rúisis: Семён Леонидович Кожин) a rugadh ar an 11 Márta 1979.
Tá suim aige i dtírdhreacha agus sa phéintéireacht stairiúil.
Paindéim COVID-19 i bPoblacht na hÉireann
Amlíne
Cuireadh cúrsaí 2020 Ardteistiméireacht, Teastas Sóisearach agus gach cúrsa samhraidh 2020 Gaeilge sa Gaeltacht ar ceal. Sheol an Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte (FSS) feachtas earcaíochta, ag iarraidh ar ghairmithe cúram sláinte agus neamh-chúram sláinte araon “a bheith ar glao ar Éirinn”.
Brian Ó Broin
Ollamh le teangeolaíocht, le litríocht mheánaoiseach agus le léann Éireannach in Ollscoil William Paterson, Nua-Gheirsí, is ea Brian Ó Broin. Gaillimheach é a fuair oideachas i nGaillimh agus i mBaile Átha Cliath agus a rinne staidéar iarchéime i gCorcaigh, sa Ghearmáin, agus sna Stáit Aontaithe.Tá mórán alt foilsithe aige in irisí acadúla agus eile, agus tá suim ar leith aige san athruithe atá ag teacht ar an nGaeilge i dtimpeallacht chathrach na hÉireann. Is iomaí páipéar atá léite aige ag comhdhálacha ar fud an domhain.
Paindéim COVID-19 i bPoblacht na hÉireann
Amlíne
Faoi lár mhí Aibreáin, thuairiscigh an Fhoireann Náisiúnta Éigeandála Sláinte Poiblí (FNESP) go raibh ráta fáis an phaindéim tiomáinte “chomh híseal agus is gá dó a bheith”, go raibh an cuar leacaithe agus nach mbeadh aon bhuaic ag teacht.
Brian Ó Broin
Ghnóthaigh sé an chéad duais mar chomhscríbhneoir an dráma Na hEorpaigh san Oireachtas i Mí Dheireadh Fómhair 2001. D’fhoilsigh sé dhá dhán ("Filleadh na nÉan" agus "Cogadh na nAdharcán") in Comhar i Mí Aibreáin 1991. Bronnadh an chéad duais ar úrscéal leis, An Eachtra ar Oileán na Rún, san Oireachtais i 2015.
Paindéim COVID-19 i bPoblacht na hÉireann
Rialtas
D'fhan rialtas an 32ú Dáil sa phost le linn roinnt míonna tosaigh den phaindéim go dtí gur ceapadh a chomharba ar an 27 Meitheamh.
Brian Ó Broin
Tá Ó Broin ar na scoláirí is mó a dhírigh aire ar na saintréithe a bhaineann le Gaeilge chathrach na hÉireann sa saol atá inniu ann. Is é a thuairim go bhfuil mais chriticiúil Gaeilgeoirí ann anois, ach go bhfuil maolú ag teacht ar roinnt airíonna fóineolaíocha de chuid na teanga, is é sin séimhiú, urú, déadaigh chaola, cuimiltigh choguasacha, cuimiltigh charballacha agus comhréir. Maíonn sé gur léir go bhfuil deighilt shuntasach anois idir Gaeilge uirbeach agus canúintí na Gaeltachta agus go mb’fhéidir go ndéanfaí criól den teanga sna cathracha.
Paindéim COVID-19 i bPoblacht na hÉireann
Rialtas
Shuigh Dáil Éireann le níos lú ball agus bhog sí óna teach traidisiúnta ag Teach Laighean go dtí an Ionad Comhdhála chun riachtanais scaradh sóisialta a éascú. Rith an Oireachtas gníomh éigeandála a thug cumhacht don stát a choinneáil daoine, taisteal a shrianadh agus daoine a choinneáil ina dtithe chun scaipeadh an víris a rialú. Ritheadh ​​tuilleadh reachtaíochta éigeandála an tseachtain dár gcionn. mion|Dhá phionta den ghreann cáiliúil Éireannach Guinness a seachadadh úr ó theach tábhairne. Ba nuálaíocht úrnua den phaindéim in Éirinn an tseirbhís seachadta piontaí. Dheimhnigh [[Garda Síochána - nuair a ghlac sé comhairle dlí - nach raibh aon dlí ann i gcoinne na seirbhíse.]]
Brian Ó Broin
In alt ar Staidéar Cuimsitheach Teangeolaíoch ar Úsáid na Gaeilge sa Ghaeltacht 2007 tá an méid seo le rá aige:
Paindéim COVID-19 i bPoblacht na hÉireann
Samhradh 2020
Tháinig laghdú mall ar chásanna laethúla agus ar bhásanna i mí an Mheithimh agus i mí Iúil 2020. I mí Lúnasa, gearradh glasáil réigiúnach trí seachtaine i dtrí chontae tar éis ardú suntasach i gcásanna dearbhaithe go príomha i ngléasraí próiseála feola.
Brian Ó Broin
Páipéir agus ailt faoin nGaeilge uirbeach
"Urban Irish Systematically Analyzed - Dialect? Pidgin? Creole?" 11th September, 2010. The 6th Celtic Linguistics Conference [CLC6], Baile Átha Cliath. "Urban Irish Systematically Analyzed from a Linguistic Perspective" Graduate Studies Symposium, Ollscoil Uladh, Béal Feirste. Mí Mhárta 2010. "Urban Irish - A New Dialect Being Spoken in Irish Cities?" McCracken Cultural Society, Béal Feirste. Mí Mhárta 2010.
Paindéim COVID-19 i bPoblacht na hÉireann
Geimhreadh 2020
I mí Dheireadh Fómhair 2020, atheagraíodh srianta glasála ar fud na tíre tar éis borradh gasta i gcásanna deimhnithe agus an dara tonn de COVID-19 a thabhairt isteach in Éirinn. Mar thoradh ar an dara glasáil bhí ráta minicíochta 14 lá na hÉireann ar an ráta is ísle san Aontas Eorpach, agus maolaíodh srianta go luath i mí na Nollag.
Brian Ó Broin
Páipéir agus ailt faoin nGaeilge uirbeach
"An Straitéis 20 Bliain agus Cainteoirí Neamhghaeltachta," (Feasta 63.10, Deireadh Fómhair 2010, 26-27)
Paindéim COVID-19 i bPoblacht na hÉireann
2021
Faoi 25 Meitheamh 2021, bhí 270,477 cás agus 4,989 bás dearbhaithe ag an Roinn Sláinte. Bhí níos mó ná 90% díobh siúd a fuair bás os cionn 65 bliana d’aois, agus bhí tinnis bhunúsacha ar a bhformhór nó bhí cónaí orthu i dtithe cúraim. Amhail 11 Bealtaine 2021, tá 1,922,913 vacsaín riartha. Tugadh an chéad dáileog den vacsaín do 1,408,105 duine, agus tugadh an dara dáileog den vacsaín do 514,808 duine.
Brian Ó Broin
Páipéir agus ailt faoin nGaeilge uirbeach
"Schism fears for Gaeilgeoirí" (The Irish Times, 16 Eanáir 2010, Weekend Review, 6).
Paindéim COVID-19 i bPoblacht na hÉireann
Iarmhairtí
Ba chúis leis na srianta a forchuireadh cúlú géar, ardú gan fasach ar dhífhostaíocht agus rinne sé damáiste mór do gach earnáil. Cuireadh Íocaíocht Dífhostaíochta Phaindéimeach COVID-19 agus Scéim Fóirdheontais Pá Sealadach COVID-19 ar bun.
Brian Ó Broin
Rogha alt
"Siombalachas, Fíorú, agus Teoiric in “Idir Shúgradh agus Dáiríre le Máirtín Ó Cadhain". New Hibernia Review 15 (2011). "The Irish Language Researcher". Proceedings of the First New Jersey Irish History Symposium, 2011. "Using Northern Irish Teaching Strategies with North American Evening Class Students of Irish". Journal of Celtic Language Learning 15 (2011). 175-210. “Ní hionadh go bpósann ár gcuid clainne eiricigh agus Blacks. Racism and Xenophobia in Máirtín Ó Cadhain's Cré na Cille." Studies: An Irish Quarterly Review 97 (2008). 275-285. "Old Irish *desgabál and the Concept of Ascension in Early Irish Texts." Proceedings of the Harvard Celtic Colloquium 2003. 249-256. "Narratological Theory and the Apparently Anonymous Narrator of Máirtín Ó Cadhain's Cré na Cille. Irish University Review (Fall 2006). 280-303. "Some Ascension Motifs in the Early Irish Saints' Lives." Eolas: Journal of the American Society of Irish Medieval Studies (2006). 97-118.
Michael Morpurgo
Scríbhneoir Sasanach is ea Sir Michael Andrew Bridge Morpurgo a rugadh ar an 5 Deireadh Fómhair 1943 i St Albans, Hertfordshire.
Saothair
I measc saothair Michael Morpurgo ná:
Cealbhainn a Tuath
Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Cealbhainn a Tuath.
Cairde Kemono
Saincheadúnas meán Seapánach is ea Cairde Kemono (けものフレンズ, Kemono Furenzu, go litriúil: "Cairde Beithíoch"). Tá cluiche móibíleach, manga, agus sraith theilifíse anime ann.
Cratón
400px|thumb|Struchtúr geolaíoch simplithe an domhain. Léirítear na cratóin ag na plátaí (bándearg) agus na sciatha (buí). Is éard is cratón ann ná ( kratos "neart") áit  ársa agus chobhsaí de chuid na mór-roinne litisféarach, ina mbíonn an litisféar comhdhéanta den dhá sraith is uachtaraí den Domhain, an screamh, agus an mhaintlín uachtaireach. Go minic, i ndiaidh timthriallta de nascadh agus scoilteadh a n-ilchríoch, bíonn cratóin go ginearálta le fáil ar an taobh istigh de na plátaí teicteonacha. is iondúil go mbíonn siad comhdhéanta de sean bonnlach criostalach, a d'fhéadfadh a bheith clúdaithe le charraig dhríodair níos óige. Bíonn screamh tiubh agus fréamhacha doimhne litisféaracha acu, a leathnaíonn a oiread agus cúpla céad ciliméadar isteach sa mhaintlín.
Balbhscannán
deas|225px|thumb|Balbhscannán Roimh úsáid na bhfuaimscannán, bhraith na scannáin reatha ar léiriú feiceálach na n-aisteoirí, agus scríobhtaí focail aon agallaimh ar an scáileán ó am go chéile idir radhairc an phictiúir. Go minic bhíodh tionlacan ceoil a sheinneadh ceolfhoireann nó pianódóir aonair beo. Bhíodh an-chuid grinn ropánta, pictiúir cleasa, gearrscéalta rómánsacha agus drámaí 5 nóiméad sna balbhscannáin. Tháinig na fuaimscannáin chun cinn go déanach sna 1920idí.
James Page
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea James Page, a rugadh ar 1 Aibreán, 1971 i bPittsburg, California.
Tim Brooke-Taylor
B'aisteoir Sasanach é Timothy Julian Brooke-Taylor (a rugadh ar an 17 Iúil 1940 agus a fuair bás ar an 12 Aibreán 2020).
Benjamin Baker
Innealtóir sibhialta a rugadh i gKeyford Shasana ab ea Benjamin Baker (31 Márta 1840 –19 Bealtaine 1907). Sa bhliain 1861 thosaigh sé comhoibriú fada le John Fowler (1817–1898), is thóg siad Iarnród Cheannchathair Londan (faoi thalamh), Stáisiún Victeoiria i Londain, agus Droichead Iarnróid Foirthe in Albain (1890). Thóg sé iarnród ardaithe i gCathair Nua-Eabhrac agus chuidigh sé le dearadh agus tógadh chéad Damba Aswan san Éigipt. mion|Droichead Iarnróid Foirthe
Ceann a' Bhaile
deas|250px|thumb|Ceann a' Bhaile Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Ceann a' Bhaile.
Druim a' Chaibeil
Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Druim a' Chaibeil.
Dail Mheárnaig
deas|250px|thumb|Dail Mheárnaig Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Dail Mheárnaig.
Aonghas Boilg
Rí an Chorca Laidhe ab ea Aonghas Boilg (Sean-Ghaeilge Óengus Bolg) mac Lughaí mhic Mhic Nia mhic Mhic Con mhic (nó uí) Lughaí Laidhe mhic Dháire Doimthigh. Sinsear ciorcal laistigh na nEoghanacht ab ea é trína iníon Aimend, bean chéile Chonaill Choirc. Chumadh an seanscéal seo chun réim na nEoghanachta i Mumhain a dhlisteanú, ag an am fós faoi cheannas na nDáirine, agus an Chorca Laidhe an príomh-rítheaghlach.
Le linn na meánaoise, ba í an Chlann Uí Bhoilg (Builc) den Chorca Laidhe, agus iad siúd ainmnithe as Aonghas. Aitheanta mar Ó Drisceoil a bhí stát níos deireanaí.
Miotaseolaíocht
Chreid T. F. O'Rahilly gur pearsa neamhstairiúil é Óengus Bolg, agus é ach duine eile a tháinig ó sinsear diaga hipitéiseach na nÉrann deity Bolg. Thus, according to O'Rahilly, he is present to divinely represent the Érainn in a marriage to the Eóganachta.
Graeme Garden
Is aisteoir Albanach é David Graeme Garden a rugadh ar an 18 Feabhra 1943 in Obar Dheathain.
Stípeog
Sa luibheolaíocht, is éard is stípeog nó stiopúl ann (laidin stipula: tuí, gas), ná téarma cumtha ag Linnaeus a thagraíonn d'fiafháis iompartha ar dhá thaobh (uaireanta ar taobh amháin) de bhonn ghas duilleoige (an peitín). Meastar péire stipeog mar chuid de anatamaíocht na duilleoige tipiciúla sa phlandaí bláthanna, cé i go leor speiceas go bhfuil na stípeoga neamhfheiceálach, nó go hiomlán as láthair (agus tugtar an téarma eistípeogach ar an dhuilleog ansin). I roinnt scríbhneoireachta luibheolaíocha níos sine, baineadh úsáid níos mó as an téarma "stípeog" chun tagairt a dhéanamh do dhuilleoga beaga nó do pháirteanna na nduilleog, go háirithe brachtanna.
Dave Duggan
Is úrscéalaí agus drámadóir Éireannach é Dave Duggan, a chónaíonn i nDoire agus a rugadh i Londain sa bhliain 1955. Cuireadh a shaothair amharclainne ar stáitse in Éirinn, Dún Éideann, Learpholl, Nua-Eabhrac agus san Afganastáin. An dráma is déanaí uaidh ná Chezzie's Chance (Blue Eagle Productions, 2018), tá snagcheol ann, agus bhí an-rath air i léiriú ag Féile Snagcheoil Dhoire. Scríobh sé an dráma Gruagairí (2007), a bhuaigh gradam ón Stewart Parker Trust, agus Makaronik (2014) don chompántas amharclannaíochta Gaeilge Aisling Ghéar. D'fhoilsigh Cló Iar-Chonnacht leagan úrscéil den dráma ficsean eolaíochta Makaronik sa bhliain 2018.
I measc a shaothair don scáileán tá Dance Lexie Dance (Raw Nerve Productions, 1996), a fuair ainmniúchán do na hOscars. Is é A Sudden Sun (Guildhall Press, 2012) an dara húrscéal uaidh agus is é Related Lives: An Imagined Memoir (Guildhall Press, 2016) an leabhar is déanaí uaidh. Tá blag aige ag breathingwithalimp.blogspot.com agus tá breis eolais ar a shaothar ag www.facebook.com/DaveDugganWriter
Saol Pearsanta
D'fhill a thuistí ar Phort Láirge, an áit arb as dóibh sa bhliain 1963. Tógadh ann é. Chuaigh sé don fhisic i gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath.
Vasco Núñez de Balboa
Taiscéalaí a rugadh i Jerez de los Caballeros na Spáinne ab ea Vasco Núñez de Balboa (t. 1475–1Eanáir 1519). Chuaigh sé ar an aistear go Darién i 1511, agus ba é an chéad Eorpach a leag súil ar an Aigéan Ciúin. Dícheannaíodh é in Acla, i bPanama, am éigin i lár Mhí Eanáir na bliana 1519 in éineacht le ceathrar cara leis.
Sceach gheal
Speiceas de phlanda is ea Crataegus monogyna, ar a dtugtar an sceach gheal, atá dúchasach don Eoraip, iarthuaisceart na hAfraice agus iarthair na hÁise. Tugadh isteach í i go leor codanna eile den domhan. Is féidir í a bheith ina fiaile ionrach.
Tá an speiceas seo ar cheann de na cineálacha éagsúla dá ngairmtear Crataegus oxyacantha, ainm a diúltaigh an pobal luibheolaíochta toisc go mheas siad go raibh sé ró-dhébhríoch.
Cur síos
Is tor beag nó crann 5-14 méadar ar airde, le coróin dhlúth í an sceach gheal, (Crataegus monogyna). Tá an choirt neamhlonrach donn le scoilteanna ingearach buí. Iompraíonn na gais óige dealga géara, tuairim is 12.5 mm (leath orlach) ar fhad. Tá na duilleoga 20  go 40mm (1 go 1 ½ orlach) ar fhad, ubhach agus liopach go domhain, uaireanta beagnach go dtí an mheánfhéith, leis na liopaí ag leathadh ag uillinn leathan. Bíonn an dromchla uachtarach glas dorcha lastuas agus níos gile laistíos.
Urumhain
Ríocht na meánaoise in Éirinn nár mhair i bhfad sa 12ú haois ab ea Urumhain (Meán-Ghaeilge Urmumu). Suite i n-oirthear na Mumhan a bhí an ríocht, i gContaetha Tiobraid Árann, agus codanna de Chill Chainnigh agus Phort Láirge.
Bill Oddie
Is aisteoir Sasanach é William Edgar Oddie a rugadh ar an 7 Iúil 1941 i Rochdale, Lancashire.
Urumhain
Bunaíodh an ríocht tar éis chríochdheighilt iar-Ríocht na Mumhan. An chlann Uí Chinnéide a bhí i gceannas ann, ach chloígh na hAngla-Normanaigh é ar ball beag, agus chruthaigh siad Iarlacht Urumhan, faoi ardfhlaithiúnas an chlann Buitléara. Bhí achrann fós ámh idir Uí Chinnéide, tiarnaí Urmhumhan anois,. Sa bhliain 1336, síníodh conradh síochána idir an dá chlann, ach sa bhliain 1347 chuir Uí Chinnéide an ruaig ar na Buitléirí as Caisleán an Aonaigh agus bhí siad ina gcónaí ann le dhá chéad bliain anuas.
Tá dhá barúntacht sa lá atá inniu ann, Urumhain Uachtarach agus Urumhain Íochtarach, ainmnithe as an ríocht.
Dijon
mion|clé|Place de la gare in Dijon
Ceapadh mustard Dijon sa chathair sa bhliain 1856. Cuireadh sú fíonchaora a bhí beagnach aibí sa mustard in áit an fhínéagair a úsáideadh go traidisiúnta.
Jarosław Kaczyński
Ba é Jarosław Kaczyński Príomh-Aire na Polainne ó 2006 go 2007. Rugadh an cúpla comhionann Jarosław agus Lech Kaczyński ar an 18ú lá de mhí an Mheithimh 1949 i Vársá. Throid a athair i gcoinne na Naitsithe in Éirí Amach Vársá.
Coimeádach cruthanta atá ann.
Dlí
Bhronn Ollscoil Vársá céim sa dlí agus riarachán air. Fuair sé PhD sa dlí san ollscoil chéanna sa bhliain 1976.
Polaitíocht
Sa bhliain 2002, chuir Jaroslaw Kaczyński agus a leathchúpla comhionann Lech, "Prawo i Sprawiedliwość" nó Páirtí an Dlí agus Cirt, ar bun.
Bhí Jarosław ina Phríomh-Aire ar an bPolainn ó 2006 go 2007.
Nuair a bhí Kaczyński ag seasamh don pháirtí "Prawo i Sprawiedliwość", chosain sé i Mí Aibreán sa bhliain 2006 an stáisiún Radio Maryja go tréan ar an gcáineadh, agus é den bharúil go bhfuil cead cainte ag cách, ag Radio Maryja fiú, i dtír shaor.
Bhí a dheartháir Lech ina uachtarán ar an bPolainn ó 2005 go 2010.
Ar an 10 Aibreán, 2020, comóradh timpiste Smolensk, thug Kaczyński agus naonúr daoine eile, ag seasamh in aice lena chéile, cuairt ar uaigh mháthair Kaczyński agus ar uaigh shiombalach cúpla deartháir Lech ag Reilig Mhíleata Powązki, cé go raibh siad dúnta do an pobal mar gheall ar shrianta paindéime COVID-19. Dúirt póilíní na Polainne nach raibh an teacht le chéile ag Powązki ina thionól mar gheall ar chomhthionóil mhóra toirmiscthe de bharr na paindéime, rud a d’eascair conspóid agus cáineadh.
Cárn an Teine
Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Cárn an Teine.
Baile a' Cháirn
Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Baile a' Cháirn.
Éisc óga
Téann éisc óga trí chéimeanna éagsúla idir breith go dtí tairseach na haosachta. Tosaíonn siad mar uibheacha a thagann amach mar larbhaí. Ní bhíonn na larbhaí in ann a mbeatha féin a fháil, ach bíonn sac an bhuíocáin acu chun iad a chothú. Sula n-imíonn an sac ina hiomláine, ní mór an t-iasc beag bídeach a bheith in ann é féin a bheathú. Nuair a bheidh siad a fhorbairt chun an pointe ina bhfuil siad in ann iad féin a bheathú, tugtar gealóga ar na héisc óga seo. Nuair a fhasann slanntracha éisc orthu agus eití oibre bíonn an t-aistriú go éisc óga críochnaithe agus tugtar 'fingrtlings' orthu sa Bhéarla. Bíonn na héisc de ghnáth ar mhéid do mhéara! Maireann an chéim óg seo go dtí go mbíonn an t-iasc fásta go hiomlán, aibí go gnéasach agus ag idirghníomhú le éisc fásta eile.
Bradáin Óga
Bíonn luthchéimeanna forbartha faoi leith ag roinnt grúpaí iasc. Sonraíonn na hailt seo na céimeanna agus na hainmneacha faoi leith a úsáidtear le haghaidh bradán óg.
Baile na Drochaid
Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Baile na Drochaid.
Richard Francis Burton
Taiscéalaí, scríbhneoir, agus saighdiúir Sasanach ab ea Richard Francis Burton (19 Márta 1821 – 20 Deireadh Fómhair 1890).
Ball broinne
200px|mionsamhail|deas|Smál pórtfhíona ar cheann [[Míchail Gorbaitsov|Mhíchail Gorbaitsov]] Smál ar an gcraiceann ag breith an naíonáin. Ainmneacha eile air is ea ball dobhráin nó comhartha cille. Bíonn dhá phríomhchúis lena leithéid: bailiúchán meilinicítí (cealla líocha an chraicinn) a mbíonn dath éigin idir donn éadrom is dubh air, nó méadú éadrom na bhfuileadán is na soitheach limfe (smál pórtfhíona is marc sú talún na cineálacha is coitianta).
The Voice Kids (sraith 2 an RA)
Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag John de Mol é The Voice Kids. Thosaigh an dara sraith de The Voice Kids ar an 14 Iúil 2018 agus chríochnaigh sé ar an 21 Iúil.
B'iad will.i.am, Pixie Lott agus Danny Jones na breithiúna don sraith seo. Bhuaigh Daniel Davies an tsraith.
Paramount Network (RA & Éire)
Is bealach teilifíse é Paramount Network ar chuid de Viacom International Media Networks é. Craoladh an chéad chlár ar an 4 Iúil 2018. Craolann an stáisiún in Éirinn agus sa Ríocht Aontaithe.
Gavriil Pribilof
Maraí Rúiseach ab ea Gavriil Loginovich Pribylov (Rúisis: Прибыло́в, Гаврии́л Ло́гинович; scríobhtar an t-ainm deireanach leis mar Pribylof freisin) (r. 1747 nó 1748 agus b. 1796). Eisean a bhí gceannas ar an gcéad ghrúpa Eorpach dár tháinig ar Oileán George agus Oileán Paul i Muir Bheiring i 1786 agus 1787, faoi seach. Na hOileáin Pribilof a thugtar anois ar an dá oileán sin móide roinnt oileáin bheaga thart timpeall orthu.
Druim Ruighe
Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Druim Ruighe.
Ríocht Dheasumhan
mion|clé|200px
Gavriil Pribilof
Rugadh Pribilov in Otkhotsk, i gCianoirthear na Rúise. Captaen an long San Seoirse (Sv. Georgui Pobedonosets) ab ea é. Rinne sé an turas faoi urraíocht beirt cheannaithe fionnaidh rúiseacha, mar atá Grigori Shelikhov agus Pavel Lebedev-Lastochkin.
Ríocht Dheasumhan
Ríocht stairiúil i n-iardheisceart na hÉireann ba ea Deasumhain nó Deasmhumhain. Bunaíodh sa bhliain 1118 í ag rí Tadhg Mac Cárthaigh, nuair a roinneadh go hoifigiúil Ríocht na Mumhan i nDeasumhain agus i dTuamhan le Conradh Ghleann Maghair. Bhí inti Contae Chorcaí agus formhór de Chontae Chiarraí. Faoi cheannas Mhic Cárthaigh a bhí sí, agus i measc clann eile sa ríocht, bhí Uí Shuilleabháin agus Uí Dhonnabháin.
Gavriil Pribilof
Níorbh é Pribilog aimsitheoir na n-oileán, ar ndóigh, mar bhí 'fhios ag na bundúchasaigh sa chuid sin d'Alasca go raibh siad ann. Na hOileáin Amiq an t-ainm a bhí acu orthu. Threoraigh mac le taoiseach Ailiútach Pribilov i dtreo ginearálta na noileán, a raibh áit acu i dtraidisiúin na nAiliútach le fada. Bhí na hoileáin neamháitrithe ag an am. D'fhág Pribilof 20 duine, idir Ailiútaigh agus Rúisigh, iad i mbun seilge, ar na hoileáin agus ba shin tús cónaí rialta ag daoine orthu.
Ríocht Dheasumhan
mion|120px|clé|Mac Cárthaigh mion|120px|clé|Claíomh Nuadha
Chloígh na hAngla-Normannaigh taobh oirthir Dheasumhan sa 12ú haois agus d'éirigh siad ina nIarlaí Dheasumhan, faoi cheannas FitzGerald agus Fitzmaurice
Ghéill rí Dheasumhan, Diarmaid Mac Cárthaigh, do Anraí II Shasana, ach mhair an taobh iarthair mar ríocht Ghaelach leath-neamhspleách. A bhuíochas le bua Fhínghin Mhic Cárthaigh in éadan na nAngla-Normannach i gCath Callainn sa bhliain 1261, caomhnaítear neamhspleáchas Dheasumhan.
I ndiaidh Chogaidh na Naoi mBliana sna 1590í, thángthas Deasumhan mar chuid de Ríocht na hÉireann.
mion|clé|120px mion|clé|120px
Bhunaigh ríthe Dheasumhan suíomhanna amhail is Caisleán na Blarnan, Caisleán Bhaile Uí Chairbre, Mainistir Mhucrois agus Cill Chré.
Ríocht na Breataine Móire
Ba Stát ceannasach é Ríocht na Breataine Móire, nó An Bhreatain Mhór, in Iarthar na hEorpa ó 1 Bealtaine, 1707 go dtí 1 Eanáir 1801. Bunaíodh an stát i ndiaidh theacht i bhfeidhm Chonradh an Aontais sa bhliain 1706, agus Achtanna an Aontais 1707, a aontaíodh ríochtaí Sasana agus Albain le Ríocht aonarach a bhunú, ag cuimsiú oileán iomláin na Breataine Móire agus na hoileáin imeallacha mórthimpeall uirthi gan Oileán Mhanann agus Oileáin Mhuir nIocht san áireamh. Rialaigh parlaimint Westminster an stáit aonadach. Sna blianta luaidh bhí air an ríocht déileáil le Éirí Amach Seacaibíteach a chríochnaigh nuair a chaill na Stuartaigh ag Blàr Chùil Lodair sa bhliain 1746. Sa bhliain 1763, chuir lámh in uactar sa Chogadh na Seacht mBliana le smacht Impireacht na Breataine ar fud an domhain. Ó na 1750í, d'fhás cumhacht an Ríochta sa Réimeas Briotanach agus roimh Chogadh na Saoirse Meiriceá bhí smahct aici ar mhór chuid mór roinne Mheiriceá. Tháinig Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Éireann ina áit ar 1 Eanáir, 1801.
An Dùn Breac
Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é An Dùn Breac.
Johann Gottlieb Fichte
Fealsamh Gearmánach ba ea Johann Gottlieb Fichte. Bhí sé orthu siúd a bhunaigh an ghluaiseacht fhealsúnach a dtugtar idéalachas Gearmánach uirthi, gluaiseacht a d’eascair ó shaothar teoiriciúil agus eiticiúil Immanuel Kant. Tá meas ag teacht ag fealsúna agus ag scoláirí ar Fichte mar fhealsamh a bhfuil tábhacht leis ann féin de bharr an léargais a thug sé ar an bhféintuiscint. Ba é Fichte a cheap an modh téis, fritéis, sintéis,, rud a luaitear go minic le Hegel.
Chomh maith leis sin, scríobh Fichte saothair faoi fhealsúnacht pholaitiúil; tá cáil air mar dhuine díobh siúd a chuir tús leis an náisiúnachas Gearmánach.
Óige agus oideachas
Rugadh Fichte in Rammenau in Uachtar Lúsáitia agus fuair sé buntús a chuid oideachais óna athair. Bhí sé éirimiúil, agus bhí an Barún Freiherr von Militz sásta íoc as an scolaíocht. Cuireadh Fichte chuig teaghlach an tsagairt Krebel ag Niederau, in aice le Meissen, agus fuair sé bunoiliúint chríochnúil sna Clasaicigh.
In 1780 thosaigh sé ag freastal ar an gcliarscoil diagachta in Ollscoil Jena. D’aistrigh sé chun Ollscoil Leipzig agus é bocht go leor. Lean Freiherr von Militz ag cabhrú leis, ach cailleadh von Militz in 1784 agus ní raibh Fichte in ann a chríochnú.
Chaith sé tamall ina oide agus chuir suim i bhfealsúnacht Immanuel Kant, rud a spreag é chun aiste a fhoilsiú ar theagasc Kant. Fuair an aiste ardmholadh ó Kant féin agus fuair sé post mar ollamh in Ollscoil Jena. Briseadh as nuair a cuireadh aindiachas ina leith, ach lean sé ag foilsiú saothar. Bhí deisceart na Gearmáine faoi choimirceas Napoléonach ó 1806 agus ghríosaigh Fichte na Gearmánaigh chun éirí amach i gcoinne na bhFrancach. Fuair sé bás le tíofas i mBeirlín in 1814.
Fealsúnacht
Níor aontaigh Fichte leis an argóint a rinne Kant ar son “rudai iontu féin,” réaltacht nach féidir linn a fheiceáil go díreach. Shíl Fichte go dtarraingeofaí amhras dá ndéanfaí idirdhealú dian idir “rudaí iontu féin” agus “rudaí a nochtar dúinn” (feiniméin). Dúirt sé gur chóir glacadh leis nach bhfuil an comhfhios fréamhaithe san “fhíorshaol”. Tháinig iomrá leis agus é á áitiú go bhfuil an comhfhios fréamhaithe ann féin amháin. Fáisctear feiniméin as an gcomhfhios, as an Mise agus as feasacht mhorálta.