cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ramón del Valle-Inclán
I gcúrsaí polaitíochta, bhí sé ina ríogaí ar dtús, is é sin, bhí sé ag tacú le lucht an ríogachais, an dream a bhí ag iarraidh an rítheaghlach Búrbónach a chur i réim sa Spáinn in athuair (Carlismo an téarma Spáinneach). I rith na mblianta, áfach, chuaigh sé chun radacachais, agus d'iompaigh sé ina ainrialaí. Bhí an fhorbairt polaitíochta seo ag dul in éineacht le forbairt a chuid tuairimí i gcúrsaí ealaíne: i dtús báire, bhí sé ag déanamh aithrise ar na siombalaithe Francacha, ach de réir a chéile, chuaigh sé ag baint trialach as na clis is radacaí sa stáitsiú agus ina chuid scríbhinní. Ina chuid drámaí, bíonn an stáitse ag athrú go minic is go tobann, agus maisíocht de dhíth le treoracha an drámadóra a chur i gcrích.
Cé go raibh sé ina fhear mhór ceannairce ar an stáitse, b'éigean dó a chuid a shaothrú ag scríobh garrfhicsin. Fear driseogach a bhí ann, agus nuair a bhí troid aige le scríbhneoir eile, ghortaigh sé caol a leathláimhe go dona, ionas gurbh éigean an lámh go léir a bhaint de, nuair a tháinig athlasadh sa lámh.
Amach ó na drámaí, scríobh sé úrscéalta freisin. D'imir a úrscéal Tirano Banderas an-tionchar ar na húrscéalta faoi dheachtóirí a scríobhadh i Meiriceá Laidineach san fhichiú haois, cosúil le Yo el Supremo le hAugusto Roa Bastos. Maidir leis na drámaí, is iad Luces de Bohemia agus Divinas Palabras an dá cheann is tábhachtaí acu. Sna drámaí seo, chuir sé tús le coincheap nua drámaíochta sa Spáinn: esperpento, nó dráma anchúinseach a chuireann na carachtair i láthair mar a bheadh scigphictiúir iontu, agus a chaitheann go cruálach leis na scigcharachtair seo.
Béal an Dá Chab
Is baile suite i gContae Chorcaí é Béal an Dá Chab.
Thomas Bolger
Polaiteoir Éireannach ab ea Thomas Bolger (29 Márta 1882 - 1 Bealtaine 1938). Bhí sé ina bhall de Chumann na nGaedheal.
Mazurek Dąbrowskiego
Maidir le Mazurek Dąbrowskiego, glacadh leis mar amhrán náisiúnta agus stáit na Polainne sa bhliain 1827. An leagan thíos a úsáidtear go hoifigiúil, tá sé beagáinín difriúil le leagan Wybicki, a bheadh sách deacair le tuiscint ag Polannach an lae inniu, toisc chomh seanfhaisiúnta agus atá an stíl is an teanga.
Nasc
HYMN PAŃSTWOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ - Eolas faoi stair an amhráin as Polainnis ar leathanaigh Roinn Oideachais na Polainne, chomh maith le nótaí an amhráin le híoslódáil. Tá cóirithe éagsúla ar fáil anseo (féach "Pliki do pobrania", a chiallaíonn "Comhaid le haghaidh íoslódála"): pianó, cór agus ceolchoirm.
Caifé
mion|Fir i gcaifé sa [[An Phalaistín|Phalaistín sa 19ú haois]] Siopa nó beár is ea caifé (siopa caife, beár caifé nó Café) ina ndíoltar agus a n-óltar caife, tae, deochanna eile agus de ghnáth na laethanta seo bia.
Go minic bíonn caife agus tae ar díol i mboscaí nó málaí le tabhairt abhaile, an caife ina bpónairí go fóill nó meilte. Ó am go ham bíonn deochanna níos láidre ná caife le fáil freisin.
Bíonn ceangail leis an Idirlíon le fáil go minic, agus tá a leithéid agus caifé idirlín ann le ríomhairí.
Viking
I 1976 is 1977 a seoladh an dá spásárthach Viking 1 is Viking 2 chun géariniúchadh a dhéanamh ar Mhars, an scéim spáis ab uaillmhianaí go dtí sin. Bhí sé i gceist go rachadh cuid den dá cheann i dtír ar Mhars chun a dhromchla a thástáil go díreach, agus go leanfadh an chuid eile i bhfithis thart ar an bpláinéad, ag glacadh grianghraf de an t-am ar fad. D'éirigh leo dromchla uile Marsa, beagnach, a íomháú, agus thángadar den chéad uair ar bholcáin ollmhóra, cráitéir ollmhóra, dumhcha de shaghas nach bhfacthas roimhe, agus fothair amháin, na mílte ciliméadar ar fhad. Nuair a rinne na hárthaigh seo tástáil ar ithir Marsa, ní bhfuarthas aon rian de rud beo ann.
Bananaphoblacht (caife)
Teach caife dátheangach i gcathair na Gaillimhe ab ea Bananaphoblacht. Bhí sé suite ag uimhir 56 Sráid Dhoiminic Íochtair. Bhí teach caife eile sa láthair chéanna roimhe darb ainm 'Apostasy'. Cheannaigh an t-iriseoir agus an scríbhneoir Alex Hijmans léas na háite i 2001 agus bhí sé ina bhainisteoir ar Bhananaphoblacht go 2006, nuair a dhíol sé an caife le húinéirí nua, a bhunaigh bacús ann. Tá an bacús sin imithe ó shin agus tá siopa fóin lonnaithe san fhoirgneamh anois.
Caife dátheangach
Caife dátheangach ab ea Bananaphoblacht. Bhí Gaeilge ag cuid mhór de na freastalaithe ann agus bhí tarraingt ar leith ag muintir na Gaeilge ar an áit. Bhí biachláir dhátheangacha ag an gcaife. Bronnadh Gradam Sheosamh Uí Ógartaigh ar fhoireann na Bananaphoblachta sa bhliain 2004 as a gcuid oibre ar son na teanga.
Úrscéal
Tá an t-úrscéal Aiséirí le Alex Hijmans bunaithe ar an tréimhse ar leis an t-údar Bananaphoblacht. Ficsean agus ní dírbheatháisneis atá in Aiséirí áfach. Tá an teach caife ina bhfuil an t-úrscéal suite lonnaithe ar shráid fhicseanúil ar bhruach thiar na Coiribe.
Rón beag
Is ainmhí é an rón beag. Mamach atá ann. Fíor-rón atá dúchasach do thuaisceart an Aigéin Chiúin is an Aigéin Atlantaigh. Liath de ghnáth, le smáil dhubha. Is féidir leis tumadh níos doimhne ná 90 m. Itheann sé éisc, scuideanna is portáin. Tá 400,000-500,000 rón beag ann. Bíonn siad, de ghnáth, 80 ceintiméadar ar fhad nuair a shaolaítear iad, 150-180 cm agus iad fásta.
Abhainn Crouch
Is abhainn suite in Essex í Abhainn Crouch.
Dún Eadradh
Is baile suite i gContae Aontroma é Dún Eadradh.
Tíogar Amúrach
Is ainmhí é an tíogar Amúrach no an tíogar Sibéarach (Panthera tigris altaica). Mamach atá ann.
Vinil
Cnuasach tábhachtach ceimiceán orgánach, CH2=CH-. Éascaíonn an nasc dúbailte an próiseas pólaiméiriúcháin, agus mar sin tá an-chuid saghsanna polaiméire bunaithe air, a struchtúir is a n-airíonna ag brath ar na malartuithe a ghlacann páirt leis.
Baile na Daibhche
Is baile suite i gContae Chorcaí é Baile na Daibhche.
In-atáirgtheacht
Is éard is in-atáirgtheacht ann ná cé chomh gar is atá an comhaontú idir torthaí tomhais an tomhasán céanna a rinneadh leis an modheolaíocht chéanna a ndéantar cur síos uirthi san fhianaise eolaíoch chomhfhreagrach (m.sh. foilseachán in iris piarmheasúnaithe). Is féidir in-atáirgtheacht a chur i bhfeidhm freisin faoi choinníollacha athraithe an tomhais maidir leis an tomhasán céanna — chun a chinntiú nach déantán na nósanna imeachta tomhais iad na torthaí.
Yom Kippur
mion|clé|Oíche Yom Kippur, le Jakub Weinles Is é Yom Kippur Lá an Leorghnímh, an lá is naofa é sa bhliain Ghiúdach. Lá fíorshollúnta is ea é. Tugtar Yom Kippur ar an lá seo san Eabhrais, agus sin é an t‑ainm a thugtar dó de ghnáth, fiú i nua-theanga cha.
Féilire
Titeann Lá an Leorghnímh ar an deichiú lá de Thisrí (Meán Fómhair nó Deireadh Fómhair). Sin deich lá tar éis na Bliana Nua.
Stair
clé|mionmion|paidir Kol NidreiNíl tagairt ar bith don fhéile seo in aon téacs bíobalta roimh an Deoraíocht (598 RC). Ach b’fhéidir go raibh na comhpháirteanna bunúsacha den fhéile ann roimhe sin.
Roimh thitim Iarúsailéim (70 RC) bhíodh mórchuid de shearmanas Lá an Leorghnímh sa Teampall. Le linn ré an Teampaill. bhíodh deasghnátha áirithe le comhlíonadh agus bhí íobairtí speisialta leagtha amach le hofráil.
Tar éis gur loisceadh an Teampall, tháinig deireadh leis an gcóras íobairtí agus deasghnáth a bhain leis. Tugadh tábhacht nua do pháirt an phobail, d’admháil a gcoireanna, don aithrí, agus don fhonn maithiúnais a bheith orthu.
Nósanna
Tosaíonn ceiliúradh an lae le béile na féile, tráthnóna an 9ú lá de Thisrí. Tar éis an bhéile téann na daoine go dtí an tSionagóg. Anseo tosaíonn na paidreacha le fógra sollúnta ar a dtugtar Kol Nidre, ‘Móideanna Uile.’ Is fógra é seo go bhfuil na móideanna uile a tugadh go meargánta do Dhia i rith na bliana ar neamhní. Is cuid bhunúsach de dheasghnátha Lá an Leorghnímh an fógra seo. Cantar é le fonn anamúil traidisiúnta atá ag na Giúdaigh ó timpeall 900 RC.
I ndiaidh an Kol Nidre, tagann foirmle chasta d’admháil peacaí. Úsáidtear foirmle den chineál seo ag ceithre shearmanas eile ar Lá an Leorghnímh.
Triúracht
Is é is triúracht ann ná triúr fear (na triúraithe) a bheith i gceannas ar an stát nó ar an ngluaiseacht réabhlóideach mar chineál comhghuaillíocht mhíchompordach idir daoine láidre nach bhfuil aon duine acu in ann iomlán na cumhachta a shealbhú dó féin. Is coincheap stairiúil é, go bunúsach, agus é ag baint le stair na Sean-Róimhe, siúd is go ndearnadh cuid mhaith iarrachtaí nua-aoiseacha an cleachtadh a athbheochan.
Is iad an dá thriúracht stairiúla is mó a bhíonn i mbéal na ndaoine ná an Chéad Triúracht, mar atá, an chomhghuaillíocht neamhoifigiúil a bhí ag Iúil Caesar le Gnaeus Pompeius Magnus agus le Marcus Licinius Crassus, agus an Dara Triúracht, a raibh Octavianus (is é sin, an tImpire Ágastas), Marcus Aemilius Lepidus, agus Marcus Antonius páirteach inti.
Gruagach
deas|250px|thumb|Gruagach Is créatúr mór giobach le cruth mar ápa air é gruagach (Béarla: Bigfoot; agus a thugtar Sasquatch air freisin), a deirtear a bheith ina chónaí i Meiriceá, go háirithe i Meiriceá thiar thuaidh. Dar le heolaithe, níl sa ghruagach ach miotas ar chuir béaloideas, ainmhithe eile ar nós béar dubh, agus cleasa leis. Insítear scéalta faoi dhaoine fiáine gruagacha ar fud an domhain, mar shampla Yeti na hÁise, Yowie na hAstráile agus fear fiáin na hEorpa.
Ainm
Sa Bhéarla, tugtar Bigfoot ("cos mór") ar an arracht seo go coitianta, ainm a scaipeadh go forleathan den chéad uair ag iriseoir darbh ainm Andrew Genzoli i 1958, tar éis do Jerry Crew, oibritheoir ollscartaire, rian coise a fheiceáil i bhForaois Náisiúnta na Sé n-Aibhneacha, Contae Humboldt, California. Úsáidtear an téarma "sasquatch", ó fhocal de chuid treibh Mheiriceánach Dúchasach, se'sxac, go minic, leis.
Is éard is gruagach ann ná arracht sa chultúr Gaelach a bhfuil a lán gruaige air, agus úsáidtear an focal seo don sasquatch i nGaeilge.
Oileán Mersea
Is oileán suite in Essex é Oileán Mersea.
Liopard
Ainmhí feoiliteach is ea an liopard. Mamach atá ann, agus is ball d'fhine na bhFelidae é. Is e Panthera pardus an t-ainm eolaíoch.
Naisc
Catalogue of Life
Tábost
Is sráidbhaile ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Tábost.
Dún Lathaí
Is baile suite i gContae Aontroma é Dún Lathaí.
Aiséirí (leabhar)
Aiséirí an t-ainm don chéad úrscéal ó pheann Alex Hijmans, foilsithe ag Cois Life sa bhliain 2011. An tréimhse a raibh an t-údar ina bhainisteoir ar theach caife, Bananaphoblacht, i gcathair na Gaillimhe a spreag an t-úrscéal seo, ach is ficsean atá sa leabhar seachas dírbheathaisnéis.
Scéal
Nuair a théann bean óg as an Ísiltír, Rebekka, ag obair sa teach caife 'Aiséirí' i gcathair na Gaillimhe, athraíonn a saol ó bhonn. Ealaíontóir í, ach de réir a chéile cailleann sí í féin in obair an chaife. Teaghlach cathrach comhaimseartha, idirnáisiúnta, soghluaiste atá i bpobal 'Aiséirí' agus is ina measc siúd a chaitheann sí léargas níos iomláine a fháil uirthi féin agus ar an méad a thug go Gaillimh an chead uair í.
Linne Shalmhaigh
Is í Linne Salmhaigh (Sean-Ghaeilge Tracht Reamhra) an caolas idir Albain agus Sasana, i Muir Éireann.
Béal Átha an Airgid
clé|mion|150x150px Is baile suite i gContae Ard Mhacha é Béal Átha an Airgid (Béarla:Silverbridge). clé|mion|150x150px
Féach freisin
clé|mion|150x150px
Nettie Palmer
File Astrálach, scríbhneoir aistí agus príomhchriticeoir liteartha ba ea Janet Gertrude "Nettie" Palmer (née Higgins) (18 Lúnasa 1885 – 19 Deireadh Fómhair 1964).
Mary Elmes
Ba bhean ghnó Éireannach agus oibrí cabhrach í Marie Elisabeth Jean Elmes (5 Bealtaine 1908 – 9 Márta 2002). Leagtar uirthi gur shábháil sí ar a laghad 200 leanbh Giúdach le linn an Uileloiscthe.
Sípéir Anatólach
thumb|240px|Sípéir Anatólach Madra as an Anatóil é sípéir Anatólach.
Ard-Eaglais Chelmsford
Is ardeaglais Anglacánach suite in Essex í Ard-Eaglais Chelmsford.
Mary Elmes
Sa bhliain 2015, ba í an chéad agus an t-aon Éireannach amháin ar bhronn Stát Iosrael 'Fíréanta i measc na Náisiún' uirthi, mar aitheantas ar a cuid oibre le linn an chogaidh chathartha sa Spáinn agus sa Dara Cogadh Domhanda. mion|Sráid Winthorp i gCorcaigh. Bhí an chógaslann suite san áit ina bhfuil MacDonalds ann anois (4 Sráid Winthrop). |clé
Saol
Rugadh Elmes ar 5 Bealtaine 1908 i gCorcaigh, áit a raibh gnó poitigéara ag a hathair ar Shráid Winthrop (Edward Elmes agus a mátháir Elizabeth née Waters). Edward Elmes a bhí ar dtús ó Phort Láirge, agus bhog sé go dtí Corcaigh. D'fhás Waters suas i gCorcaigh. Bhí deartháir amháin aici, John, a bhí ina dhiaidh i gceannas gnó an teaghlaigh.
D'fhreastail Elmes ar Scoil Rochelle i gCorcaigh. Ansin i 1928 chláraigh sí le Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath. Fuair sí céim amach le chéadonóracha sa Nua-Litríocht (Fraincis agus Spáinnis) agus bronnadh bonn óir uirthi in 1931.
Sa bhliain 1935, mar gheall ar a cuid éachtaí acadúla, bronnadh scoláireacht ar Elmes chun staidéar a dhéanamh ag an London School of Economics. Fuair sí teastas i Staidéir Idirnáisiúnta chomh maith le scoláireacht chun leanúint ar aghaidh lena cuid oideachais sa Ghinéiv, an Eilvéis.
Cogadh Cathartha na Spáinne
Spreag seo a suim sa bpolaitíocht agus thug uirthi dul chun na Spáinne le cabhrú leo sin a bhí gafa leis an gCogadh fuilteach Cathartha ansin. I mí Feabhra 1937,chuaigh Elmes go dtí an Spáinn, ag obair in ospidéal na leanaí in Almeria. Chaith sí tréimhse ghearr ann agus ansin chuaigh sí go dtí Alicante, áit a raibh sí i mbun ospidéil ann. Le linn an chogaidh chathartha sa Spáinn, thug Mary leanaí go leor slán ó bhuamaí a bhí á scaoileadh as eitleáin de chuid na Gearmáine agus na hIodáile. mion|Campa géibhinn Rivesaltes
Dara Cogadh Domhanda
Nuair a rinne arm buacach Franco géarleanúint ar an taobh Poblachtach, chuaigh Mary Elmes á dtionlacan ar deoraíocht trasna na teorann go campa géibhinn Rivesaltes in aice le Perpignan na Fraince. Ar an drochuair nuair a ghabh na Gearmánaigh an taobh sin sa Dara Cogadh Domhanda, b’as an gcampa seo a thosaigh siad ag seoladh príosúnach soir go dtí na campaí marfacha inar cuireadh na céadta míle duine chun báis. Shaothraigh Mary Elmes go dícheallach ag iarraidh páistí Giúdacha a tharrtháil ón gcinniúint sin agus rinne sí éachtaí ar a son. I measc eachtraí eile, choinnigh sí páistí i bhfolach i i mbúit a gluaisteáin féin. mion|[[Fresnes]] I mí Eanáir (nó Feabhra) 1943, gabhadh Elmes ar amhras gur chuidigh sí le héalú na nGiúdach agus cuireadh i bpríosún í. Ina dhiaidh sin, aistríodh í go príosún míchlúiteach Fresnes, a reáchtáil an Gestapo in aice le Páras, áit ar chaith sí sé mhí.
Phós sí feirmeoir, Roger Danjou agus shocraigh sí síos i bPerpignan. Bhí beirt chlainne aici, Caroline in 1946 agus Patrick in 1948.
Onóracha
Ainmnítear Duais Mary Elmes i Staidéar an Uileloiscthe, arna dháileadh ag Holocaust Education Trust Ireland i ndiaidh Elmes. mion|Is í an t-aon Éireannach ar bronnadh an gradam aitheanta daonnachtúil “Fíréan i measc na Náisiún” as a saothar.
Nettie Palmer
Beatha
Rugadh Nettie Higgins in Bendigo i Stát Victoria. Ba neacht í le H.B. Higgins, radacach mór i saol polaitiúil an stáit, agus Aire feidearálach agus breitheamh in Ard-Chúirt na hAstráile ina dhiaidh sin, agus lena dheirfiúr siúd, Ina Higgins, an chéad ailtire tírdhreacha mná in Victoria. Fuair sí oideachas sa Choláiste Preispitéireach do Bhanuaisle in Melbourne. Bhí sí thar barr mar scoláire agus mar theangeolaí agus rinne sí staidéar ar fhóineolaíocht sa Ghearmáin agus sa Fhrainc. Bhí lámh bheo aici i gcúrsaí litríochta agus sóisialachais tar éis di filleadh ar Melbourne agus b’fhada caidreamh mór aici ar an bhfile aislingeach Bernard O'Dowd. Ba bhall tosaigh mór le rá de Pháirtí Cumannach na hAstráile a dheartháir Esmonde Higgins ach ní dheachaigh Nettie i bpáirtí polaitiúil: ba mhó an tsuim a bhí aici in athrú sóisialta níos leithne. Bhuail sí le Vance Palmer sa Leabharlann Phoiblí in Melbourne in 1909. Chaith an bheirt acu tamall san Eoraip ar feadh roinnt blianta ina dhiaidh sin. Bhí Higgins ag déanamh staidéir ar son a dioplóma agus bhí Palmer chun gairm a dhéanamh den iriseoireacht agus den scríbhneoireacht i Londain. Phós siad an i Mí Aibreáin 1914 agus rugadh iníon, Aileen Palmer, dóibh in 1915. D’fhill an teaghlach ar Melbourne agus rugadh iníon eile, Helen, in 1917. Chuir Vance agus Nettie in éadan rialtas Billy Hughes nuair a d’fhéach sé leis an gcoinscríobh a thabhairt isteach. Liostáil Vance in 1918, ach chríochnaigh an cogadh sularbh éigean dó dul ag troid.
Le linn an Dara Cogadh Domhanda chuir Nettie agus Vance go tréan in aghaidh an fhaisisteachais sa bhaile agus i gcéin. Bhí siad ar an dream ba luaithe a d’fhógair tábhacht na timpeallachta áitiúla, agus is cuid suntais é an leabhar a scríobh Nettie ar Shléibhte Dandenong láimh le Melbourne.
D’fhoilsigh Nettie The Memoirs of Alice Henry (1944), Fourteen Years: Extracts from a Private Journal (1948), agus Henry Handel Richardson: A Study, leabhar a chuir go mór le clú Henry Handel Richardson (ainm cleite Ethel Florence Lindesay Richardson, údar ó Melbourne) agus a tríolóige móire The Fortunes of Richard Mahony.
Chuidigh Nettie agus Vance le húdarás a chur le litríocht na hAstráile mar ábhar léinn. Theip ar an tsláinte acu agus iad ag dul in aois agus bhí imní orthu faoina n-iníon Aileen. D’fhulaing sí siúd cliseadh meabhrach in 1948 agus chuaigh sí ar an ól. Fuair Nettie bás in 1964.
James Dwyer
Polaiteoir Éireannach ab ea James Dwyer (1881 - 17 Nollaig 1932). Bhí sé ina bhall de Chumann na nGaedheal.
An Iongúiséit
thumb|180px|right Poblacht chónaidhme de chuid na Rúise is ea An Iongúiséit.
Tolm
Is sráidbhaile ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Tolm
St. George's
mion|Radharc ar St. George's Príomhchathair Ghreanáda is ea St. George's. Tá an chathair suite ar thaobh sean-bholcáin timpeall chalafoirt i bhfoirm U. Tá St. George's i bParóiste Saint George. Tá Ollscoil St. George, a bhfuil clú ar a scoil leighis, sa chathair. Tá Aerfort Maurice Bishop in St. George's freisin: aerfort idirnáisiúnta na tíre atá ann.
Sa bhliain 1974 scrios Hairicín Ivan cuid mhór den chathair ach atógadh arís í le cúnamh idirnáisiúnta, ó Cheanada, na Stáit Aontaithe, agus an Aontas Eorpach go príomha. Bhí an comórtas domhanda cruicéid ann sa bhliain 2007. Bhí cónaí ar 33,734 duine in St. George's sa bhliain 2012.
Paul Giamatti
Is aisteoir agus léiritheoir Meiriceánach é Paul Edward Valentine Giamatti, a rugadh ar an 6 Meitheamh, 1967 i New Haven, Connecticut.
Pápa Anacletus
Ba é Naomh Anacletus an tríú Pápa ar an Eaglais Chaitliceach. Ba as an Róimh san Iodáil é agus ghlac sé an Chríostaíocht.
Faireog thímis
Is orgán speisialaithe í an fhaireog thímis sa chóras imdhíonachta i veirteabraigh, a luíonn sa chuid uachtarach den chliabhrach i mamaigh gar do na fuileadáin mhóra is an croí. Braitheann a chruth is a mhéid ar na struchtúir mórthimpeall air. I ndaoine, athraíonn a mhéid go mór ó dhuine go duine comhaoiseach. Ag breith an linbh bíonn meáchan timpeall 13 g aige, fásann sin go leanúnach go dtí timpeall 37 g ag teacht in oirbheart, agus cúlaíonn go mall leanúnach ina dhiaidh sin. De réir dealraimh, tá baint dhlúth aige le cealla an chórais imdhíonaigh. Is gá é don leanbh nuabheirthe d'fhorbairt fíocháin liomfóidigh is inniúlachta imdhíonaí. Sa duine fásta baineann sé le táirgeadh limficítí, cuid díobh a tháltar isteach in imshruthú na fola, ach an chuid is mó a mhilltear taobh istigh den fhaireog féin. Go luath i saol duine, déanann cealla réamhtheachtacha imirce ó smior na gcnámh isteach sa tímeas, áit a n-aibíonn siad ina T-limficítí (T-chealla) a mbíonn dualgas orthu maidir le himdhíonacht na gceall.
Toirdhealbhach mac Diarmada Ua Briain
Rí na Mumhan ba ea Toirdhealbhach mac Diarmada Ó Briain. Bhí réimeas le briseadh aige ón mbliain 1142 go dtí 1165.
Diarmaid Ua Briain, rí Mhumhan, ba ea a athair. Tháinig sé i gcoróin ar dtús sa bhliain 1142, chuir a dhearthár Tadhg sa bhliain 1151 ach tháinig sé i gcomharbacht ais i ndiaidh bhás Thadhg sa bhliain 1154.
Rinne an tArdrí Muircheartach Mac Lochlainn ionsaí ar an Mumhain sa bhliain 1157. Chuir sé an ruaig ar Thoirdhealbhach, agus críochdheighil sé an Mhumha idir a chol ceathrar Conchúr mac Domhnaill Ó Briain, agus Cormac Mac Cárthaigh. Cuireadh ar ais i gcoróin é i dTuadhmhumhain sa bhliain 1157 ag rí na gConnacht, Ruairí Ó Conchúir, a rinne ionsaí ar na Mumhain agus overturned Muircheartach's arrangement. Cuireadh as a choróin é sa deireadh ag a mhac Muircheartach sa bhliain 1165. Fuair sé bás sa bhliain 1167, agus adhlacadh é i gCill Dalua.
Clann
Phós Toirdhealbhach iníon Mhic Cárthaigh Mhóir, fuair bás gan chlann. Phós sé ansin Sadhbh Mhic Giolla Phádraig, iníon rí Osraí Donnchadh (bás 1039), agus bhí seisear mac acu:
Caisleán Colchester
Is caisleán suite in Essex é Caisleán Colchester.
Donnchadh Mac Fhionnlaoich
Is polaiteoir é Donnchadh Mac Fhionnlaoich nó Dinny McGinley mar is fearr aithne air as Béarla (rugadh 27 Aibreán, 1945 i nGaoth Dobhair, Co. Dhún na nGall) atá ina Theachta Dála agus ina Aire Stáit Gaeltachta. Is ball é den pháirtí polaitíochta Fine Gael.
Cúlra
Rugadh Mac Fhionnlaoich i nGaoth Dobhair, áit ina bhfuil cónaí air go fóill. Fuair sé a chuid oideachais dara leibhéal i gColáiste Íosagáin, Baile Bhúirne, Co. Chorcaí; Coláiste Phádraig, Droim Conrach; agus An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, áit ar bhain sé céim BA amach. D'oibrigh sé mar mhúinteoir bunscoile sula ndeachaigh sé leis an bpolaitíocht.
Bhí an post deireanach múinteoireachta aige i mbunscoil áitiúil i nGaoth Dobhair, Scoil Chonaill, An Bun Beag, áit ar chaith sé roinnt blianta ag feidhmiú mar phríomhoide.
Saol Polaitíochta
Toghadh Mac Fhionnlaoich den chéad uair go Dáil Éireann le linn an olltoghacháin i mí Feabhra, 1982. Bhí réimse leathan freagrachtaí air agus é ar bhinse tosaigh Fhine Gael: urlabharaí ar son Cúrsaí Óige (1987-88); An Ghaeltacht (1988-91); An Ghaeltacht agus Leas Imirceach (1991-94); Cúrsaí Óige (1994); Ealaíona, Oidhreacht, an Ghaeltacht agus na hOileáin (2001-02); Cosaint (2002-04); agus Gnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta (2004-07).
Imoibrí Benedict
Is éard is imoibrí Benedict ann ná imoibrí ceimiceach agus meascán casta de charbónáit sóidiam, chiotráite sóidiam, shulfáit chopair (II), agus peintihiodráit, a úsáidtear go minic in áit tuaslagáin Fehling chun láithreacht siúcraí dhí-ocsaídithe a bhrath. I láthair substaintí dhí-ocsaídithe faightear imoibriúchán dearfach freisin. Tugtar tástálacha Benedict ar thástálacha den sórt sin a úsáideann an t-imoibrí seo. Taispeántar tástáil dhearfach le hathrú datha ó ghorm soiléir go deascán donnrua.
Donnchadh Mac Fhionnlaoich
Saol Polaitíochta
Ceapadh é mar Aire Stáit sa Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta i mí an Mhárta 2011, tar éis d'Fhine Gael comhrialtas a bhunú le Páirtí an Lucht Oibre.
Imoibrí Benedict
Go ginearálta, braitear i dtástáil Benedict go bhfuil aildéid agus alfa-hiodrocsa-céatóin i láthair, freisin trí heamaicéatal, lena n-áirítear iad siúd a tharlaíonn i gcéatóin áirithe. Dá bhrí sin, cé nach siúcra dhí-ocsaídithe é an fruchtós cétóis, is alfa-hiodrocsa-chéatón é, agus tugann sé toradh deimhneach mar go ndéantar é a thiontú go dtí na haldóis glúcós agus mannós trí an mbonn san imoibrí.
Donnchadh Mac Fhionnlaoich
Saol Polaitíochta
Bhí Mac Fhionnlaoich ina Chathaoirleach ar an gComhchoiste don Ghaeilge idir 1995 agus 1997. Is iarbhall é den Chomhchoiste Cúrsaí Sóisialacha agus Mionghnó agus tá sé ina bhall de Thionól Parlaiminte na Breataine agus na hÉireann ó bhí 1993 ann.
D'fhógair sé i mí an Mheithimh 2006 go mbeadh sé ag éirí as an bpolaitíocht ag Olltoghchán 2007, ach d'athraigh sé an cinneadh seo i mí Feabhra 2007 mar gur mheas sé go mbeadh seans níos fearr aigesean an dáilcheantar a chosaint ar son Fhine Gael ná mar a bheadh ag iarrthóir nua. D'éirigh leis an suíochán a bhaint in athuair san Olltoghchán i mí na Bealtaine 2007.
Chuaigh sé ar scor san Olltoghchán 2016.
Faireog aidréineach
Bíonn faireog aidréineach suite ar barr gach duáin.
Dún Sobhairce
Is baile suite i gContae Aontroma é Dún Sobhairce.
Vanaidiam
Miotal bog geal-liath insínte é an vanaidiam arb é dúil cheimiceach uimhir a 23 é. Ceann de na miotail trasdultacha atá ann, agus is é V an tsiombail cheimiceach a thagraíonn dó. Faoi thionchar an aeir, tagann brat ocsaíde ar an vanaidiam a fhágann díonta ar an ocsaídiú é. Ba é an ceimiceoir Spáinneach Andrés Manuel del Río a d'aithin an vanaidiam mar dhúil ar leith an chéad uair riamh, thiar sa bhliain 1801, nuair a bhí sé ag anailisiú vanadainíte - mianra ar tháinig sé air i Meicsiceo. Thug del Río "pancróimiam" agus, ina dhiaidh sin, "eiritreoiniam" ar an dúil nua, ach ní raibh na heolaithe eile sásta a chreidiúint go raibh a leithéid d'fhionnachtain déanta aige. Bhí siad den bharúil nach raibh i gceist leis an eiritreoiniam ach cróimiam neamhghlan, agus ceithre bliana ina dhiaidh sin, tharraing del Río ar ais an t-éileamh a rinne sé.
mion|clé|Andrés Manuel del Río
Tháinig Nils Gabriel Sefström, ceimiceoir Sualannach, trasna ar an vanaidiam arís sa bhliain 1831, agus ba eisean a d'ainmnigh é. Fuair sé an t-ainm ó Freyja, bandia na háilleachta is na torthúlachta i miotaseolaíocht na Lochlannach. Ceann d'ainmneacha Freyja is ea "Vanadís". Is iad dathanna áille na gcomhdhúl éagsúil vanaidiam a spreag an t-ainmniú seo.
Tá dhá iseatóp nádúrtha ag an vanaidiam. Is é an t-iseatóp cobhsaí, 51V, an ceann is flúirsí, ach tá 0.25 % de 50V ann freisin. Raidiseatóp é agus é iontach fadsaolach, agus is iad an dá chineál meath radaighníomhach a thagann air ná an béite-mheath agus an leictreonghabháil.
Tá ceithre uimhir ocsaídiúcháin ag an vanaidiam, agus a dath féin ag gach staid ocsaídiúcháin: +2 (corcra), +3 (uaine), +4 (gorm) agus +5 (buí). Is í an pheantocsaíd dévanaidiam (V2O5) an chomhdhúil is tábhachtaí ó thaobh na heacnamaíochta de, agus é iontach úsáideach i dtáirgeadh an aigéid shulfaraigh, ós rud é go bhfuil sé in ann dé-ocsaíd an tsulfair, SO2, a ocsaídiú go trí-ocsaíd an tsulfair, SO3, arb í ainhidríd an aigéid shulfaraigh í (is é sin, nuair a imoibreoidh sí le huisce, iompóidh sí ina haigéad sulfarach). Amhábhar lárnach é an t-aigéad sulfarach sa tionsclaíocht cheimiceach, agus mar sin, is léir go bhfuil tábhacht eacnamaíoch leis an bpeantocsaíd vanaidiam.
An Bhuiriáit
Poblacht chónaidhme de chuid na Rúise is ea an Bhuiriáit.
Tíreolaíocht
left|thumb|300px|Taobh tíre na Buiriáite díreach amach ó Ulán-Ude Tá an phoblacht suite i ndeisceart láir na Sibéire ar chósta oirthir Loch Baikal.
Crios Ama
left|75px Tá an Bhuiriáit suite i gcrios ama Irkutsk (IRKT/IRKST).
Acmhainní nádúrtha
Tá ór, tungstan, sinc agus úráiniam le fáil sa phoblacht.
Na hAonaid Riaracháin
right|thumb|250px Tá Poblacht na Buiriáite roinnte i 21 réigiún. Féach Aonaid Riaracháin na Buiriáite.
Paulínia
Bardasacht an stáit Brasaíleach São Paulo, is ea Paulínia.
Aerfort Londain Stansted
Is aerfort suite in Essex é Aerfort Londain Stansted.
Ficsean
Is éard atá i bhficsean sa chiall is leithne den fhocal ná téacs ar bith a bhaineann le heachtraí nach eachtraí fírinneacha iad. Samhlaíocht an údair (nó na n-údar) bunús an téics. I gcomhthéacs na litríochta scríofa is minicí a úsáidtear an téarma ficsean, ach úsáidtear é maidir i réimsí na scannánaíochta agus na teilifíse freisin. Malairt fhicsin ná neamhfhicsean, réimse sa litríocht de shaothair a phléann eachtraí fírinneacha.
Formáidí éagsúla
An t-úrscéal an seánra is coitianta san fhicsean, ach áirítear gearscéalta, drámaíocht agus fiú filíocht ar réimsí an fhicsin freisin.
Béal na Scairte
Is baile suite i gContae Chorcaí é Béal na Scairte.
Ùig, Leòdhas
Is sráidbhaile ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Ùig.
Neamhfhicsean
Is éard atá i neamhfhicsean na téacs ar bith a chuireann an t-údar i láthair mar insint fhírinneach, .i. bunaithe ar fhíricí seachas ar a s(h)amhlaíocht.
Astaróideach
mion|216433 Milianleo Séard atá i gceist le hastaróideach ná rinn carraig each, nó rinn spéire soladach, cosúil le dreigeoideach mór, beag i gcomparáid le pláinéad, atá i bhfithis timpeall na Gréine.
Neamhfhicsean
Formáidí éagsúla
Beathaisnéis, dírbheathaisnéis, litríocht thaistil, aistí, leabhair staire agus leabhair oideachasúla cuid de na réimsí is coitianta sa neamhfhicsean.
Astaróideach
Bíonn siad níos lú ná na pláinéid, ach bíonn siad níos lú ná na dreigeoidigh. Is iomaí astaróideach atá ann sa chóras gréine.
Luíonn cuid mhaith díobh sa chrios astaróideach idir fithisí Marsa is Iúpatair. Tá an chuid is mó díobh suite i gcrios na n-astaróideach, réigiún idir fithis Mharsa agus fithis Iúpatair. Is é Ceiréas (trastomhas 950km) an ceann is mó sa chóras gréine seo.mion|Astaróideach
Téarmaíocht.
mion|2008 TC3 Uaireanta tugtar mionphláinéad ar astaróideach.
Aicmiú
Rangaítear na hastaróidigh de réir a ndathanna infheicthe is infridhearga i gcomparáid le cineálacha dreigítí.
Horst Bienek
Scríbhneoir Gearmánach ab ea Horst Bienek (a rugadh ar an 7 Bealtaine 1930 i nGleiwitz, inniu Gliwice sa Pholainn, agus a fuair bás ar an 7 Nollaig 1990 i München). Is iad na húrscéalt a eipiciúla faoi shaol Gleiwitz a bhreac sé síos sna seachtóidí agus i dtús na n-ochtóidí is mó a thabhaigh clú agus cáil dó, gan trácht a dhéanamh ar na duaiseanna liteartha.
Astaróideach
Aicmiú
Comhshuíomh. Is
Horst Bienek
Saol
clé|mion|a theach i nGliwice Chaith Horst Bienek tús a óige i nGleiwitz (inniu: Gliwice sa Pholainn), ach nuair a tháinig deireadh leis an gCogadh, thit an chathair leis an bPolainn.
Beirlín
Sa bhliain 1945, d'fhág an fear óg an Pholainn, agus shocraigh sé síos i mBeirlín. Ar dtús, bhí sé ag staidéar amharclannaíocht a faoi stiúradh Bertolt Brecht.
Astaróideach
Minicíocht
Na céadta míle díobh ann, ach is lú a mais iomlán ná mais an Domhain.
Horst Bienek
Beirlín
Ós rud é gur minic a théadh sé ar cuairt chuig cairde i mBeirlín Thiar, nach raibh dealaithe ón Oirthear go fóill san am seo, rug na póilíní rúnda air i ndeireadh na bliana 1951, agus é á ionchúisiú faoi spiaireacht. Ghearr binse míleata na Sóivéadach príosúnacht cúig bliana is fiche dó. Chaith sé ceithre bliana i gcampa géibhinn i Vorkuta. Ach ansin, fuair sé pardún agus cead dul ar imirce go hIarthar na Gearmáine.
Iarthar na Gearmáine
Bhí sé ina chraoltóir don stáisiún raidió Hessischer Rundfunk agus ina eagarthóir ar an iris Blätter & Bilder. Sa bhliain 1966, chuaigh sé ag obair ina eagarthóir liteartha ag an teach foilsitheoireachta Deutscher Taschenbuch Verlag i München, áit ar fhan sé go lá a bháis.
Ós homaighnéasach gníomhach a bhí ann, buaileadh breoite é le SEIF sna 1980idí. Fuair sé bás anabaí ar an 7 Nollaig 1990 i München, agus é 60 bliain d'aois.
Saothar
Go ginearálta, scríobh Bienek i dteanga néata gan mórán maoithneachais, agus d'imir imeachtaí agus atmaisféar na Gearmáine sna blianta iarchogaidh an-tionchar ar a chuid scríbhneoireachta.
Thosaigh sé mar fhile liriciúil, ach is iad na húrscéalta eipiciúla faoi shaol Gleiwitz a bhreac sé síos sna seachtóidí agus i dtús na n-ochtóidí is mó a thabhaigh clú agus cáil dó, gan trácht a dhéanamh ar na duaiseanna liteartha.
Tháinig an t-úrscéal Die Zelle amach sa bhliain 1968. Cur síos atá ann ar a shaol i mbraighdeanas na Sóivéadach.
Na húrscéalta faoi Gleiwitz (1975-1982):
Is éard atá sa chéad úrscéal ná cur síos ar an lá deireanach síochána i nGleiwitz.
Astaróideach
Minicíocht
Tá fithisí timpeall 10,000 díobh ar eolas, ach meastar go bhfuil níos mó ná 100,000 díobh ann.
Is fíorastaróidigh cuid acu seo ar a laghad, dreigítí atá mór a ndóthain chun go n-imbhuailfeadh siad cuid de dhromchla an Domhain dá dtiocfadh an treo seo.
Horst Bienek
Saothar
Sa tríú himleabhar, tá an cogadh ag dul de na Gearmánaigh, agus cloig na heaglaise á dtógáil anuas leis an miotal a leá le haghaidh an chogaidh.
Astaróideach
Minicíocht
Más den C-chineál é nó má bhíonn sé beag, téann sé de bharr frithchuimilte san atmaisféar, galaítear is/nó dóitear go hiomlán é. Bíonn a chonair solais le feiceáil, a dtugtar dreige uirthi.
Má bhíonn sé níos mó doichte fós, téann is pléascann sé roimh an talamh a shroichint agus ní fhágann aon rian ar an talamh.
Horst Bienek
Saothar
Is é is ábhar don cheathrú húrscéal ná deireadh an chogaidh agus an chinniúint atá i ndán do charachtair na sraithe. Cuid acu, fanann siad sa bhaile i nGleiwitz, agus na Sóivéadaigh ag sealbhú na háite; an chuid eile, tá siad ag iarraidh éalú, ach tá sé daite dóibh bás a fháil i mbuamálacha móra Dresden.thumb|Plaic chuimhneacháin de Horst Bienek i nGleiwitz/i nGliwice. Is é is brí leis an scríbhinn Polainnise ná:Horst Bienek, 1930-1990, scríbhneoir Gearmánach. Chaith sé na blianta 1930-45 ina chónaí sa teach seo. Chuir sé i míotar saol a chathrach dúchais, Gleiwitz, i sraith cheithre úrscéal: "An Chéad Pholca", "Solas an Mheán Fómhair", "An tAm gan Chloig", "Talamh agus Tine". Fuair sé bás sa bhliain 1990 i München.|clé
Astaróideach
Minicíocht
Tá eolas ar 150 astaróideach den mhéid seo a thrasnaíonn fithis an Domhain. Meastar gur féidir go bhfuil 1,000 - 4,000 díobh ann.
Tá an-chuid cuas astaróideach ar dhromchla na Gealaí: de bhrí nach bhfuil aon atmaisféar ansin, tagann gach astaróideach isteach chun imbhualadh leis an dromchla, dá laghad é. mion|(3169) Ostro
Eachtraí
Más astaróideach níos mó fós é, is féidir go mbeidh an pléascadh thuas san atmaisféar chomh cumhachtach sin go ndéanfar a lán damáiste ar an talamh.
Sa bliain 1908 tharla a leithéid i réimse iargúlta den tSibéir ar a dtugtar Tunguska. Leacaíodh cúpla céad km2 den fhoraois agus adhnadh dóiteáin thar achar níos mó fós ag pléasc a mheastar a bheith ar cóimhéid le 20 H-bhuama.
Contúirt
Is cinnte go mbuaileann astaróideach beag le hatmaisféar an Domhain ar luas an-mhór ó am go chéile. Má bhíonn an t-astaróideach níos mó arís (fiorastaróideach) maireann cuid mhaith de tríd an téamh pléascach agus imbhuaileann an talamh chun cuas a dhéanamh agus deannach is eile a chaitheamh suas san atmaisféar. mion|Astaróideach "Cruithne" - fithis Meastar go ndéanfadh ceann ar mhéid 10m cuas a bheadh timpeall 100rn ar leithead is 30m ar doimhneacht. Ní tharlaíonn sé seo ach uair gach cúpla míle bliain, ach mar sin féin, tá suas is anuas le 130 cuas imbhuailte ar eolas ar fud an Domhain.
Dá mbuailfeadh an t-astaróideach an fharraige, chruthódh sé tonnta 100km ar airde a dhéanfadh léirscrios ar chóstaí na n-ilchríoch mórthimpeall.
Dá mbeadh trastomhas níos mó ná roinnt ciliméadar ag an astaróideach a bhuailfeadh an Domhan, meastar go gcuirfí an oiread deannaigh a theilgfí san atmaisféar leis an imbhualadh isteach ar aeráid an Domhain ar feadh blianta. mion|ARM-opt-800-20150325 Creideann eolaithe áirithe gur tharla a leithéid seo timpeall 65 milliún bliain ó shin i Muir Chairib agus gur dhíothaigh an t-athrú aeráide dá bharr na dineasáir is timpeall 70% de gach neach beo ar Domhan.
Dá dtarlódh a leithéid anois, ag brath ar mhéid an astaróidigh is cumhacht an imbhuailte dá réir, d'fhuarófaí an Domhan leis an mbrat tiubh deannaigh san atmaisféar, theipfeadh barra, agus gheobhadh na billiún duine bás den ghorta. mion|216 Kleopatra
Cosaint
Tá réalteolaithe ann a cheapann gur leor an priacal go n-imbhuailfi an Domhan amach anseo gur chóir réamhchúraimí a ghlacadh: faire astaróideach a bhunú chun a bheith in ann aon astaróideach imbhuailte a bhrath amuigh sa spás agus diúracáin nó spásárthaigh a theilgean chuige chun é a athdhíriú le buamaí chun nach mbuailfeadh sé leis an Domhan.
Chuaigh spásárthach, an NEAR Shoernaker, i dtír ar an astaróideach Earós (atá 32km ar trastomhas) i 2001, an chéad uair a rinneadh a leithéid.
Stair
D'fhionn Giuseppe Piazzi (1746-1826) an chéad astaróideach, Ceiréas, le trastomhas 940 km is tréimhse fithise 4.6 bliain, sa bhliain 1801.
Cráin dhubh
Míol mór fiaclach is ea an chráin dhubh (nó grampar) a fhaightear ar fud an Domhain sa bhfarraige fhionnuar cois cladaigh. Suas le 10 m ar fhad. Dubh, ach a íochtar bán, agus paistí bána ar a cheann. Eite a dhroma caol ingearach (níos airde sna fireannaigh ná na baineannaigh). Itheann sé mamaigh mara, éin, éisc agus scuideanna (uaireanta, ionsaíonn sé míolta móra eile, fiú).
Víoróid
Blúire d'aigéad núicléasach ionfhabhtaíoch atá cosúil le víreas. De réir cineáil, bíonn lúb bheag RNA ann gan aon chumhdach próitéine (caipsid). Oibreán mar seo a chuireann tús le cuid mhaith galair phlandaí, cranda leannlusa mar shampla.
Gennady Golovkin
Dornálaí Casacstánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea Gennadiy Gennadyevich Golovkin a rugadh ar an 8 Aibreán 1982 i gKaraganda, an Chasacstáin.
Gaelbhratach
Is scéim spreagtha í Gaelbhratach a thacaíonn le scoileanna atá ag iarraidh labhairt na Gaeilge a chur chun cinn. Tá an scéim oscailte do bhunscoileanna agus iarbhunscoileanna. Is scéim í do bhunscoileanna agus d’iar-bhunscoileanna ar fud na tíre. Is í príomhaidhm na scéime ná labhairt na Gaeilge a chur chun cinn agus a chothú i measc pobal uile na scoile.
Bíonn ar phobal na scoile obair le chéile chun spriocanna a bhaineann le labhairt agus úsáid na Gaeilge a bhaint amach. Bronntar Gaelbhratach ar scoileanna tar éis dóibh spriocanna éagsúla a bhaint amach.
Is é Gael Linn atá i mbun reáchtáil na scéime le tacaíocht ó Chonradh na Gaeilge agus Glór na nGael. Tá Gaelbhratach maoinithe ag Foras na Gaeilge agus ag an An Roinn Oideachais agus Scileanna.
Tacaíocht
Cuirtear eolas, naisc agus ábhair thacaíochta ar fáil go rialta ar shuíomh Gaelbhratach anseo. Tugtar cuairteanna tacaíochta ar scoileanna de réir mar is cuí le linn na scoilbhliana. Tá na hoifigigh Gaelbhratach ar fáil le ceisteanna a fhreagairt agus comhairle a thabhairt do scoileanna ar bhonn leanúnach.
Dronuilleog
250px|thumb|Dronuilleog [[gorm]]
Is cruth plánach le ceithre taobh agus ceithre dronuillinn í an dronuilleog. Bíonn na taobhanna cóngaracha éagothrom agus na taobhanna urchómhaireacha cothrom.
Denis McCullough
Polaiteoir Éireannach ab ea Denis McCullough (24 Eanáir 1883 - 11 Meán Fómhair 1968). Bhí sé ina bhall de Shinn Féin ar dtús agus ansin de Chumann na nGaedheal.
Cníp
Is sráidbhaile ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Cníp.
Liosta eipeasóidí The Garfield Show
Is sraith theilifíse Mheiriceánach-Francach é The Garfield Show (Teideal Fraincis Garfield et Cie). Tá 156 eipeasóid de chuid The Garfield Show tagtha ar an saol faoi láthair.
Isabel Allende
Scríbhneoir Sileach is ea Isabel Allende (foghraíocht in IPA: isaˈβel aˈʝende) a rugadh ar 2 Bealtaine 1942. Tá sí aitheanta as a cuid úrscéalta, ina mbíonn gnéithe den réalachas draíochta le feiceáil, úrscéalta mar La casa de los espíritus, ("teach na dtaisí", 1982) agus La ciudad de las bestias ("Cathair na mbrúideanna", 2002). Bíonn díol maith ar a cuid leabhar. "An t-údar Spáinnise ar domhan is mó a léitear" a thugtar uirthi. Sa bhliain 2004, glacadh Allende isteach insan American Academy of Arts and Letters, agus sa bhliain 2010, fuair sí Gradam Náisiúnta na Litríochta sa tSile. Bhronn an tUachtarán Barack Obama Bonn Shaoirse an Uachtaráin uirthi sa bhliain 2014.
Bunaíonn Allende a cuid úrscéalta go minic ar a saol féin agus ar eachtraí stairiúla. Tugann siad ómós do shaol na mban, agus miotais agus réalachas fite fuaite lena chéile. Tá léachtaí tugtha ina lán áiteanna sna Stáit Aontaithe aici.
Sa bhliain 1993 ghlac sí saoránacht Mheiriceánach. Tá sí pósta ar fhear Meiriceánach, agus táid ina gcónaí i gCalifornia ón mbliain 1989 i leith.
Rugadh Allende mar Isabel Allende Llona in Líoma, Peiriú, mar a raibh a hathair, Tomás Allende, ina dhara-rúnaí in ambasáid na Sile. Ba chol ceathair leis é Salvador Allende, Uachtarán na tSile ó 1970 go 1973.
Alain de Lille
Diagaí agus file Francach ab ea Alain de Lille (Alanus de Insulis : t. 1116/1117 -1202). Is beag eolas atá againn air, cé go ndealraíonn sé go mbíodh sé ag teagasc i bPáras. Ba mhór an clú a bhí air de bharr a mhéid eolais; thugtaí Doctor universalis air, cé go deirtear nár mhachnóir domhain é.
Miguel Cotto
Dornálaí Pórtó Ríceach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea Miguel Ángel Cotto Vázquez a rugadh ar an 29 Deireadh Fómhair, 1980 i bProvidence, Oileán Rhode.
Cumann Treodóireacht na hÉireann
Is eagraíocht náisiúnta é Cumann Treodóireacht na hÉireann (CTÉ) atá dírithe ar an treoleanúint in Éirinn. Is ball foirfe den Chónaidhm Treodóireachta Idirnáisiúnta é.
Béal Átha Fhínín
Is baile suite i gContae Chorcaí é Béal Átha Fhínín.
Ionradh Francach ar an Rúis
Thosaigh Ionradh Francach ar an Rúis ar an 24 Meitheamh 1812 nuair a thrasnaigh an Grande Armée an abhainn Neman.
Bábhún
mion|250px|[[Caisleán an Rois le bábhún]] Clós taobh le caisleán agus an balla timpeall is ea bábhún.
The Waterboys
Is banna ceoil é The Waterboys a bhunaigh Mike Scott sa bhliain 1983. Is ó Albain, ó Éirinn agus ó Shasana iad ceoltóirí an bhanna den chuid is mó, san am a chuaigh thart agus sa lá atá inniu ann. Bhíodh cónaí ar an ngrúpa i Londain, Baile Átha Cliath, an Spidéal, Nua-Eabhrac agus Findhorn. Tá roinnt stíleanna éagsúla seinnte ag an mbanna, ach is meascán é a gcuid ceoil de cheol tíre Ceilteach agus rac is roll, nó rac tíre. Dhíscoir an banna sa bhliain 1993 tar éis deich mbliana de thaifeadadh agus de chamchuairteanna, agus chuaigh Mike Scott sa tóir ar ghairm aonair. Tháinig siad le chéile arís sa bhliain 2000, agus tá siad ag eisiúint albam agus ag déanamh camchuairteanna ar fud an domhain ó shin. Leagann Scott béim ar an leanúnachas idir The Waterboys agus a shaothar aonair, agus áitíonn sé nach bhfuil aon difríocht idir Mike Scott agus The Waterboys; is mar a chéile iad. Ciallaíonn an dá rud, dar leis, é féin agus pé acu leathbhádóirí taistil ceoil a bhíonn aige ag an am.
Tugadh an Ceol Mór (“The Big Music”) ar luathfhuaim The Waterboys as amhrán ar an dara halbam dá gcuid, A Pagan Place. Rinne Scott cur síos ar an stíl cheoil sin mar mheafar a chiallaíonn saothar Dé a thabhairt faoi deara ar domhan. Bhí tionchar ag an stíl, nó úsáideadh í chun cur síos a dhéanamh, ar roinnt bannaí eile, lena n-áirítear Simple Minds, The Alarm, In Tua Nua, Big Country, na Hothouse Flowers agus World Party. Iarbhaill de The Waterboys ba iad World Party. Tháinig méadú suntasach ar thionchar an cheoil tíre ar an mbanna go déanach sna hochtóidí. Faoi dheireadh, d’fhill The Waterboys ar an rac is roll, agus tá albaim rac mar aon le halbaim tíre eisithe acu ónar tháinig siad ar ais le chéile. Is minic a bhíonn tagairtí liteartha agus ceist na spioradáltachta ina gcuid amhrán, a scríobhann Scott den chuid is mó. Tá ardmholadh faighte ag an ngrúpa agus ag gairmeacha aonair na mball ó léirmheastóirí rac agus tíre araon, ach níl an rath tráchtála céanna faighte ag The Waterboys mar bhanna agus atá faighte ag cuid dá mbaill ina n-aonar. Gan trácht ar World Party, tá ceoltóirí eile faoi thionchar The Waterboys freisin ar nós Colin Meloy ó The Decemberists, Grant Nicholas ó Feeder agus Miles Hunt ó The Wonder Stuff. Is leantóirí den bhanna iad Bono agus The Edge ó U2 chomh maith.
Stair
Tá trí chéim ar leith i ngairmréim The Waterboys. Bhí na luathbhlianta, nó tréimhse an “Cheoil Mhóir”, an-torthúil agus sonraíodh fuaim nua rac is roll sa Bhreatain dá bharr. Ba iad príomhthréithe na tréimhse ceoil tíre a lean sin ná gur leagadh béim ar chamchuairteanna thar tháirgeadh albam, agus go raibh mórbhallraíocht shuntasach ag an mbanna. Mar gheall air sin, rinneadh cur síos ar an ngrúpa mar bhanna Ilchineálach (“Raggle Taggle”). Tar éis dóibh filleadh tamall ar an “gCeol Mór” le haghaidh camchuairt amháin agus albam príomhshrutha rac is roll, Dream Harder, a eisiúint, scair an banna óna chéile go dtí gur tháinig siad ar ais le chéile sa bhliain 2000. Ó shin i leith, tá idir rac-cheol agus cheol tíre déanta ag an mbanna, agus leanann siad orthu ag tabhairt camchuairte agus ag eisiúint albaim stiúideo.
Foirmiú
Rinne Scott, bunaitheoir agus an t-aon bhall buan de The Waterboys, roinnt taifeadtaí aonair ag deireadh na bliana 1981 agus ag tús na bliana 1982 nuair a bhí sé sa bhanna darbh ainm Another Pretty Face (ar tugadh Funhouse air níos déanaí). Ba iad na seisiúin úd ag Stiúideo Redshop na chéad taifeadtaí a eisíodh faoin ainm The Waterboys. I rith na tréimhse céanna, bhunaigh Scott banna nár mhair i bhfad, The Red and the Black, leis an sacsafónaí Anthony Thistlethwaite, tar éis dó é a chloisteáil ar Waiting on Egypt, albam de chuid Nikki Sudden. Sheinn The Red and the Black naoi gceolchoirm i Londain. Chuir Thistlethwaite an drumadóir Kevin Wilkinson in aithne do Scott agus thosaigh sé ag seinm leis The Red and the Black. I rith 1982, rinne Scott roinnt taifeadtaí, leis féin agus le Thistlethwaite agus Wilkinson chomh maith. Ní ba dhéanaí, rinneadh na seisiúin taifeadta sin – idir shaothar aonair Scott agus thaibhithe an ghrúpa – a roinnt idir an chéad agus an dara halbam de chuid The Waterboys.
Sa bhliain 1983, bheartaigh Scott ar bhanna nua a bhunú, cé go raibh a lipéad ceirníní, Ensign Records, ag súil le hiarracht aonair óna chéad albam. Roghnaigh sé The Waterboys mar ainm don bhanna ó líne in amhrán de chuid Lou Reed, “The Kids”, ón albam Berlin. I Márta na bliana 1983, d’eisigh Ensign an chéad taifead faoi ainm nua an bhanna – singil dar teideal A Girl Called Johnny, le hamhrán ómóis do Patti Smith ar an taobh A. Leanadh sin i mí na Bealtaine leis an gcéad taibhiú de The Waterboys mar ghrúpa ar The Old Grey Whistle Test an BBC. Sheinn ball nua leo i dtaibhiú an BBC – an seinnteoir méarchláir Karl Wallinger. D’eisigh The Waterboys a gcéadligean, The Waterboys, a ainmníodh as an ngrúpa féin, in Iúil na bliana 1983. D’insamhail léirmheastóirí a gcuid ceoil agus a scóip ollmhór, a bhí faoi thionchar Patti Smith, Bob Dylan agus David Bowie, le Van Morrison agus le U2.
Na Luathbhlianta: an Ceol Mór
Chuaigh The Waterboys ar camchuairt tar éis dóibh a gcéad albam a eisiúint. Bhí a gcéad cheolchoirm ag an gClub Batschkapp in Frankfurt i Feabhra na bliana 1984. An tráth sin, bhí Mike Scott ag canadh agus ag seinm an ghiotáir, sheinn Anthony Thistlethwaite an sacsafón agus an maindilín, Karl Wallinger an méarchlár (ceol), Roddy Lorimer na trumpaí, Martyn Swain an dordghiotár agus Kevin Wilkinson na drumaí. Sheinn John Caldwell ó Another Pretty Face an giotár chomh maith, agus rinne an t-amhránaí Albanach, Eddi Reader, an fhonnadóireacht taca i gcomhair an chéad dá cheolchoirm de chuid an bhanna. Rinne an banna roinnt taifeadtaí nua agus rinne siad dubáil ar sheantaifeadtaí go déanach sa bhliain 1983 agus in earrach na bliana 1984, a eisíodh mar dara halbam The Waterboys, A Pagan Place, i Meitheamh na bliana 1984. Ba iad Scott, Thistlethwaite, Wallinger agus Wilkinson baill oifigiúla an bhanna dar le clúdach A Pagan Place, le cabhair ó aíonna ar nós Reader, Lorimer agus roinnt mhaith eile.
Eisíodh an tsingil "The Big Music" roimh A Pagan Place. Ghlac roinnt tráchtairí “The Big Music”, nó an Ceol Mór, le cur síos a dhéanamh ar fhuaim The Waterboys, agus úsáidtear go fóill é chun tagairt a dhéanamh do stíl cheoil na chéad trí halbam. Chuaigh siad ar camchuairt eile tar éis dóibh an t-albam a eisiúint, a d’áirigh tacaíocht do The Pretenders agus U2, agus ceolchoirm ag Féile Glastonbury.
Thosaigh an banna ag taifeadadh amhráin nua in earrach na bliana 1985 le haghaidh albam nua, agus d’fhág Wilkinson an banna chun dul le China Crisis. Go déanach sna seisiúin, sheinn Steve Wickham, a bhí ina bhall de The Waterboys ní ba dhéanaí, an veidhlín ar an amhrán The Pan Within. Thug Scott cuireadh dó tar éis é a chloisteáil ar thaifead samplach Sinéad O’Connor a taifeadadh ag teach Karl Wallinger.