cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sarah Palin
D'fhógair John McCain ar 29 Lúnasa, 2008 gurb í iarrthóir an Pháirtí Phoblachtaigh le haghaidh phost an Leas-Uachtaráin sa toghchán 2008. Ainmníodh í ag Comhdháil Náisiúnta na bPoblachtach i St. Paul, Minnesota sa bhliain 2008.
Ialtóg mheasa Mhicrinéiseach
Is ainmhí beag í an ialtóg mheasa Mhicrinéiseach. Mamach atá ann.
Aidan Quinn
Is aisteoir Gael-Mheiriceánach é Aidan Quinn a rugadh ar an 8 Márta, 1959 i Rockford, Illinois.
Rafta an Meadúsa
Is olaphictiúr ón 1818 - 1819 de chuid Théodore Géricault (An Fhraincis: Le Radeau de la Méduse) é Rafta an Meadúsa.
Strictly Come Dancing (sraith 11)
Is comórtas damhsa teilifíse é Strictly Come Dancing, a tosaíodh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2004. Tá sé ar BBC One. Thosaigh an t-aonú sraith déag ar an 7 Meán Fómhair 2013 agus chríochnaigh sé ar an 21 Nollaig 2013.
B'iad Len Goodman, Bruno Tonioli, Craig Revel Horwood agus Darcey Bussell na breithiúna don sraith seo.
Comhar Críostaí
Is páirtí polaitiúil Éireannach cláraithe é Comhar Críostaí  (The Christian Solidarity Party) i bPoblacht na hÉireann. Richard Greene atá mar cheannaire air.
Ciarán Lynch
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Chorcaigh Theas Láir é Ciarán Lynch (Gaeilge: Ciarán Ó Loinsigh) (rugadh é 13 Meitheamh, 1964). Tá sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre agus ina TD ón mbliain 2007.
An Dúchoraidh
Is baile suite i gContae Dhún na nGall í an Dúchoraidh.
Bá Corio
thumb|right|200px|Bá Corio agus Cathair Geelong ó shatailít Ceann de roinnt bánna sa thiar theas Port Phillip is ea Bá Corio, ina bhfuil cathair Geelong suite. Tugtar ‘Corio’ ar an bruachbhaile in aice láimhe.
Ainm
Nuair a shroich Hamilton Hume agus William Hovell sa bhá sa bhliain 1824, bhuail siad leis na Wathaurong a thug Jillong ar an bhá, agus Corayo ar an thalamh in aice leis. Áfach, mhalartaíodh an dá ainm Bhundúchasach sa 1830í, nuair a rinneadh an chéad suirbhé ar an talamh. D’aistrigh an dá ainm go ‘Geelong’ agus ‘Corio’ i mBéarla.
Loingseoireacht
Tá Port Geelong suite ar chladach Bhá Corio, an 6ú port is mó san Astráil.
Tynged yr Iaith
Aistriúchán Gaeilge ar ghairm le Saunders Lewis é Bás nó Beatha (teideal Breatnaise: Tynged yr Iaith (Dán na Teanga)). Máirtín Ó Cadhain a d'aistrigh agus Sáirséal agus Dill a d'fhoilsigh. Spreagann an t-údar ann lucht tacaíochta na Breatnaise sna blianta 1961/2. Faoin teideal Tynged yr Iaith a cuireadh amach i dtosach é ar an raidió agus foilsíodh paimfléad ina dhiaidh sin. Deirtear go raibh an-tionchar aige ar chúrsaí na Breatnaise sa tréimhse úd.
Séamas Mac Annaidh
mion| [[Inis Ceithleann ]] Is scríbhneoir é Séamas Mac Annaidh a rugadh i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1961.
Saol
Ba é Mac Annaidh an duine ba shine de cheathrar clainne. Ba í an Dochtúir Ita Briscoe a mháthair. Bainisteoir bainc ó Thír Eoghain a bhí ina athair. Is iomaí áit a ndearna sé cónaí ann: Muineachán 1961-1964; Dún Dealgan 1964-1966; Inis Ceithleann 1966-1993 agus Doire ón mbliain 1993 i leith. clé|mion| [[Ollscoil na Banríona ]] Tá sé pósta ar Joy Beatty, a rugadh i Latharna, agus tá iníon acu, Raphaelle, a rugadh sa bhliain 2001. Ghnóthaigh Mac Annaidh bunchéim sa Ghaeilge agus sa Bhéarla in Ollscoil Uladh i gCúil Raithin sa bhliain 1982. Ón mbliain 1984 go 1988 bhí sé ag obair mar chúntóir leabharlainne in Inis Ceithleann: ina dhiaidh sin ghlac sé post mar scríbhneoir cónaithe in Ollscoil Uladh agus ansin in Ollscoil na Banríona.
Ceirníní agus scannán
Chuir sé ceirníní amach leis an mbanna Lonta Fhear Manach (ainm a thagann ó theideal a chéad úrscéal) agus rinne sé scannán dar teideal Misteach Bhaile Átha Cliath (1995) do RTÉ agus do BBC Uladh.
Leabhair Ghaeilge
Thug Mac Annaidh tamall ina eagarthóir liteartha ar an nuachtán Lá anuas go dtí an bhliain 2003. Is éard is mó a tharraing clú air tríológ úrscéalta osréalacha: Cuaifeach mo Lon Dubh Buí, Mo Dhá Mhicí agus Rubble na Mickies (BÁC: Coiscéim, 1983, 1986 agus 1990 faoi seach). Saothair chomhaimseartha iad a bhfuil greann iontu agus léargas corr ar shaol a linne.
Sa chuid lárnach den scéal "Cuaifeach mo lon dubh buí", is féidir a áiteamh gur bildungsroman é, nó léiriú ar aigne ann féin - ar nós Tristam Shandy le Laurence Sterne.
Chuir sé cnuasach gearrscéalta, Féirín, Scéalta agus Eile (BAC: Coiscéim, 1992), agus An Deireadh, úrscéal i bhfoirm dialainne (BÁC: Coiscéim, 1996), amach fosta.
D’fhoilsigh Coiscéim Mr. Lisa agus Scéalta Eile sa bhliain 2005 agus Diosco Dé (úrscéal) sa bhliain 2006. Ceapadh Mac Annaidh ina scríbhneoir cónaitheach Gaeilge in Ollscoil na Gaillimhe mí Eanáir 2007.
Saothar eile
Tá saothair Bhéarla foilsithe ag Mac Annaidh fosta, ar nós Irish History Micropedia (Parragon); Fermanagh Books, Writers and Newspapers of the Nineteenth Century (Marmara Denizi 1999) Leabhar taistil: Les Noisettes de Lannion (Institute Culturel de Bretagne (1997). (Fulub Jakez a d'aistrigh, agus tá sé ar fáil i bhFraincis amháin.)
Naisc
Diosco Dé; léirmheas
Hugh Doherty
Polaiteoir Éireannach ab ea Hugh Doherty (1903 – 13 Deireadh Fómhair 1972). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Aron Ó Giolláin
Is iománaí é Aron Ó Giolláin, nó Aaron Gillane mar a thugtar air i mBéarla. Is as Tobar Phádraig, Contae Luimnigh, é.
Croithlí
Is baile suite i nGaeltacht Chontae Dhún na nGall é Croithlí nó Croichshlí (leagan neamhoifigiúil Béarla: Crolly). Tá sé lonnaithe i bparóistí Ghaoth Dobhair agus Na Rosa. Abhainn Chroithlí a scarann an dá pharóiste. Tá tábhairne Páidí Óg lonnaithe ann.
Bábóga Choithlí
Tá cáil ar an mbaile as Bábóga Chroithlí nó Crolly Dolls a dhéanamh, bábóga a dhíoltar ar fud an domhain. Dhún an comhlacht sna 1970dí ach d'oscail ceann úr sa bhliain 1993.
Canterbury
Cathair sa Bhreatain is ea Canterbury. Bhí 253,651 duine ina gcónaí i gCanterbury i 2011.
Iberia Express
Is aerlíne ísealchostais Spáinneach í an Iberia Express, agus tá an ceanncheathrú ag Aerfort Maidrid, sa Spáinn. Beidh ceithre Airbus A320 in úsáid ag an comhlacht ar dtús.
Julian Barratt
Is fuirseoir, aisteoir agus ceoltóir Sasanach é Julian Barratt a rugadh ar 4 Bealtaine 1968 in Leeds. D'fhéadadh a rá go bhfuil sé aithnidiúil dá pháirt sa tsraith theilifíse The Mighty Boosh a scríobhann sé freisin lena phairtnéir grinn, Noel Fielding.
Jack Wilshere
Is imreoir sacair é Jack Andrew Garry Wilshere (rugadh 1 Eanáir 1992). As Stevenage é. Sa bhliain 2016, bhí sé ag imirt mar imreoir lár páirce le Bournemouth, ar iasacht ó West Ham United F.C..
D'imir Wilshere an chéad am le Arsenal F.C. i 2008 in aghaidh Blackburn Rovers. Chaith sé uimhir a 19 sa chluiche sin. Shínigh sé conradh gairmiúil le Arsenal F.C. i mí Eanáir 2009. Chuaigh sé ar iasacht go dtí Bolton Wanderers in Eanáir 2010.
D'imir Wilshere a chéad chluiche le Sasana i Lúnasa 2010. Bhuaigh sé "PFA Young Player of the Year" 2010-11.
Alvar Aalto
Ailtire is dearthóir troscán a rugadh i gKuortane na Fionlainne ab ea Hugo Henrik Alvar Aalto (3 Feabhra 1898 – 11 Bealtaine 1976). Chuir sé modhanna traidisiúnta a thíre in oiriúint don nua-aois, agus rinne ceannródaíocht maidir le troscán feidhmiúil, déanta as sraithadhmad. Dhear sé foirgnimh nua-aoiseacha phoiblí is tionsclaíochta. mion|clé|Alvar Aalto a dhear an Téatar Ceoldráma in [[Essen na Gearmáine sa bhliain 1959, cé nár cuireadh tús lena thógáil go dtí 1984]]
Ellie Goulding
Gradaim agus ainmniúcháin
Tá 17 ngradam buaite ag Goulding. Tá 66 ainmniúchán faighte aici.
Margaret Mary Pearse
Polaiteoir Éireannach ab ea Margaret Mary Pearse (24 Lúnasa 1878 – 7 Samhain 1968). Bhí sí ina ball d'Fhianna Fáil.
Tadhg Ó Scanaill (múinteoir)
Múinteoir as Cúil Aodha, Contae Chorcaí ab ea Tadhg Ó Scanaill (1870-1939). Chaith sé tréimhsí mar mhúinteoir i mBaile Bhuirne, i mBéal Átha an Ghaorthaidh, agus i bPort Láirge. Bronnadh Corn Liam Uí Bhriain air i 1903. Col seisir don aisteoir Tadhg Ó Scanaill é.
Augusta, Maine
Is í Augusta príomhchathair Maine, stát de Stáit Aontaithe Mheiriceá. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, tá 19,136 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Augusta suite i gContae Kennebec. Tá William R. Stokes ina mhéara. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1754.
Rafael Correa
Is é Rafael Vicente Correa Delgado uachtarán reatha Eacuadór. Thosaigh sé a chéad téarma ar 15 Eanáir 2007.
thumb|left|220px|Correa (ar chlé) le [[Luiz Inácio Lula da Silva|Luiz Inácio da Silva.]]
Abhainn Barwon
Abhainn in Victoria, an Astráil, is ea Abhainn Barwon. Tosaíonn an abhainn sa Sliabhraon Otways, téann a cúrsa trí Winchelsea agus trí Chathair Geelong (an áit a bhuaileann sí leis an Abhainn Moorabool), agus téann sí isteach sa mhuir ag Cinn Barwon ar Leithinis Bellarine. Tá an Barwon 160km ar fad.
Cambridge
Cathair i gCambridgeshire, Sasana is ea Cambridge. Bhí 122,700 duine ina gcónaí i gCambridge i 2011.
Leithinis Bellarine
Leithinis atá suite siar ó dheas ó Melbourne i Victoria na hAstráile is ea Leithinis Bellarine; tá Bá Port Phillip, Bá Corio agus Caolas Bass ina timpeall. Scarann an leithinis, in éineacht le Leithinis Mornington, Bá Port Phillip agus Caolas Bass. Bhí daoine Bundúchasacha ón treibh Wathaurong ina gcónaí ar an leithinis ar dtús, roimh theacht na nEorpach go luath sa naoú haois déag. Sa lá atá inniu ann, tá thart ar 55,000 duine ina gcónaí ar Leithinis Bellarine.
Áth an Chuilinn
deas|250px|mion|Áth an Chuilinn Is baile suite i gContae Thiobraid Árann é Áth an Chuilinn.
Eduard Buchner
Ceimiceoir agus símeolaí Gearmánach ab ea Eduard Alois Buchner  (20 Bealtaine 1860 - 13 Lúnasa 1917), ar bronnadh Duais Nobel sa Cheimic air sa bhliain 1907, as a chuid oibre ar choipeadh.
Tadhg Ó Scanaill (aisteoir)
Aisteoir, scríbhneoir, agus gníomhaí ar son na Gaeilge ab ea Tadhg Ó Scanaill (9 Bealtaine 1883-18 Eanáir 1967). Ba as Baile Bhuirne, Contae Chorcaí é. Chaith sé tamall ina chónaí i Londain, Sasana, áit ar bhunaigh sé compántas drámaíochta darb ainm Na Mullacháin. Sa bhliain 1916, bhí sé i measc na ndaoine a bhunaigh eagraíocht nua Gaeilge An Fáinne, in éineacht le Piaras Béaslaí, Liam Ó Briain, Colm Ó Murchadha, agus Cú Uladh. D'fhoilsigh sé úrscéal Thall is Abhus sa bhliain 1953. Ba chol seisir é don mhúinteoir Tadhg Ó Scanaill (1870-1939).
Eduard Buchner
Luathbhlianta
Rugadh Buchner i München do lia agus Dochtúir Urghnách an Leighis Fhóiréinseach. Ba é Hans Ernst August Buchner a dheartháir níos sine. Sa bhliain 1884, thosaigh sé ag staidéar na ceimice le Adolf von Baeyer agus na luibheolaíochta le Carl Nägeli, in Institiúid na Lus i München. Tar éis tréimhse ag obair le Otto Fischer (col ceathrar le Emil Fischer) in Ollscoil Erlangen, bronnadh dochtúireacht ó Ollscoil München ar Bhuchner sa bhliain 1888 faoi Theodor Curtius.
Gairmréim acadúil
Ceapadh Buchner ina léachtóir cúnta i saotharlann orgánach Adolf von Bäyer sa bhliain 1889 in Ollscoil München. Sa bhliain 1891, tugadh ardú céime dó ina léachtóir san ollscoil chéanna.
I bhfómhar na bliana 1893, bhog Buchner go hOllscoil Kiel (de: Die Christian-Albrechts-Universität zu Kiel (CAU) ) agus ceapadh ina ollamh é sa bhliain 1895. Sa chéad bhliain eile, ceapadh é ina Ollamh Urghnách don Cheimic Anailíseach agus Chógaisíochta i saotharlann ceimiceach H. von Pechmann in Ollscoil Tübingen.
I mí Dheireadh Fómhair, 1898, ceapadh é ina Chathaoirleach ar Cheimic Ghinearálta in Ollscoil Talmhaíochta Bheirlín (de:Die Landwirtschaftliche Hochschule Berlin), agus chuir sé oiliúint iomlán ar a chúntóirí leis féin, agus fuair sé a cháilíocht léachta iardhochtúireachta (de:Habilitation) i 1900. Sa bhliain 1909, aistríodh go hOllscoil Breslau é (atheagraíodh é le bheith ina Ollscoil Wrocław sa bhliain 1945) ), and in 1911, he moved to University of Würzburg., agus sa bhliain 1911, d'aistrigh sé go hOllscoil Würzburg.
Fuair sé bás i gCath Mhărășești agus tá sé curtha i reilig shaighdiúirí na Gearmáine ó Fhocșani, an Rómáin.
Taighde
Is éard a bhí i gceist sa turgnamh ar bhuaigh Buchner an Duais Nobel dó ná úsc giostach saor ó chealla a tháirgeadh agus a thaispeáint go bhféadfadh an “t-úscbhrúite” seo siúcra a choipeadh. Bhuail seo buille eile don bheathúlachas trína thaispeáint nach raibh gá le cealla giosta beo le haghaidh coipeadh. Táirgeadh an t-úsc saor ó chealla trí chealla giosta tirim, grianchloch agus cré dhiatómúil a chomhcheangal agus ansin na cealla giosta a bhrú le moirtéar agus tuairgnín. D’éireodh an meascán seo tais ansin de réir mar a thiocfadh ábhar na gcealla giosta as na cealla. Nuair a bheadh an chéim seo déanta, chuirfí an meascán tais trí phreas agus cuireadh glúcós, fruchtós, nó maltós leis an “t-úscbhrúite” agus chonacthas go dtiocfadh dé-ocsaíd charbóin chun cinn, uaireanta ar feadh laethanta. Níor léirigh imscrúdú micreascópach aon chealla giosta beo san úsc. Rinne Buchner hipitéis go
dtálann cealla giosta próitéiní ina dtimpeallacht d’fhonn siúcraí a choipeadh, ach fuarthas amach ina dhiaidh sin go dtarlaíonn coipeadh laistigh de na cealla giosta. Mhaígh Maria Manasseina gur aimsigh sí coipeadh saor ó chealla glúin níos luaithe ná Buchner.
Cé go gcreideann cuid go n-ainmnítear an fleascán Büchner agus an tonnadóir Büchner dó, ainmnítear iad i ndáiríre don cheimiceoir tionsclaíoch Ernst Büchner.
Bronnadh Duais Nobel sa Cheimic sa bhliain 1907 ar Bhüchner.
Liam Lawrence
Is imreoir sacair é Liam Lawrence (a rugadh ar an 13 Nollaig 1981), atá ag imirt faoi láthair le PAOK sa Ghréig, agus le foireann idirnáisiúnta Phoblacht na hÉireann.
Rugadh Liam Lawrence i Retford, Nottinghamshire sa bhliain 1981. Thosaigh sé ag imirt peile nuair a bhí sé seacht mbliana d'aois leis an bhfoireann Babworth Rovers agus thosaigh sé ag imirt le Mansfield sa bhliain 1996.
Fuair sé a chéad chúl idirnáisiúnta nuair a bhí Éirinn ag imirt in aghaidh na hAfraice Theas. Sa bhliain 1999 thosaigh sé ag imirt leis an bhfoireann Mansfield. Agus é ag imirt le Mansfield tháinig sé os comhair súile Sunderland. Sa bhliain 2004 bhog sé go Sunderland agus Mick McCarthy ina bhainisteoir ar an gclub. Ní raibh sé róshásta ann, áfach, mar sin chuaigh sé go dtí Stoke City. Bhí sé ann ar feadh trí bliana agus sa samhradh 2010 chuaigh sé ar aghaidh go dtí Portsmouth. Thit Portsmouth as a chéile de bharr fadhbanna airgeadais agus bhog sé ar iasacht go Cardiff City. Sa bhliain 2012 bhog sé go dtí PAOK chun imirt sa tsraith Gréagach.
Mainistir Bhuithe
thumb|left|Ecce Homo nó Gabháil Íosa, Tá Íosa i lár báire agus beirt shaighdiúir taobh leis. Tá dhá séipéal i measc na bhfothrach, tógtha san cheathrú haois déag nó níos déanaí agus cloigtheach níos luaithe, ach tá clú ar an áit mar gheall ar a cuid ardchros, tógtha san deichiú haois. Tá an cloigtheach 35 méadar in airde, agus cuma mhaith air, cé nach féidir dul isteach ann. Creidtear go raibh sé tógtha mar tearmann faoi choinne na manach in aghaidh ionsaí na Lochlannach, cé nach bhfuil gach duine sásta leis an míniúchán seo. Dódh an mhainistir sa bhliain 1079.
Áirítear Cros Mhuirígh i Mainistir Bhuíthe (c.923 A.D.) mar shárshaothar na n-ardchros uile. Cros le colún ard agus géaga measartha gairid le ciorcal lárnaithe ar an bpointe a ngearrann siad trasna a chéile atá ann (i.e. cros rothlach.). Bhí Muiredach Mac Domhnaill, a fuair bás sa bhliain 923 ina ab ar an mhainistir. Tá os cionn 250 cros in Éirinn. Ní fhaightear ardchrosa san Eoraip ach in Éirinn agus sna tíortha a bhí faoi thionchar na hÉireann ag an am, Alba, Manainn agus Sasana.
thumb|clé|An Cloigtheach. Mar chosaint ar ruathair na Lochlannach a tógadh na cloigthithe. B'áiteanna faire agus tearmainn do mhuintir na mainistreach iad. Bhíodh an doras de ghnáth 15-20 troigh os cionn na talún agus dréimire inaistrithe suas chuige. Bhíodh ceithre úrlár nó tuilleadh á roinnt laistigh. Tá an cloigtheach 110 troigh in airde inniu. Tá an talamh ina thimpeall ardaithe anois agus tá an caipín coirceogach ar iarraidh. Léiríonn na h-ardchrosa gaol áirithe le dealbhóireacht ón tSeoirsia agus ón Airméin a d’fhéadfaí a thréithriú mar anáil an mhanachais Cheartcheidmhigh. Ach d’ainneoin sin léiríonn íocónagrafaíocht na gcros nasc le sacrcafagais Luath-Chríostaí na Róimhe. Tugtar Crosa Screaptra orthu chomh maith mar gheall ar sin. Is cosúil gur athchruthú oilithreacht don Róimh a bhí iontu.
Tá radhairc dealbhaithe ar Chros Mhuirígh as an Sean-Tiomna agus as an Nua-Tiomna. Tá creimeadh na haimsire ar dhromchla na gcros eile, an Chros Thuaidh agus an Chros Thiar.
Eamon Donnelly
Polaiteoir Éireannach ab ea Eamon Donnelly (1877 – 29 Nollaig 1944). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Karla Homolka
Sraithmharfóir míchlúiteach mná ó Cheanada í Karla Homolka. Rugadh i bPort Credit in Ontario í ar an 4 Bealtaine 1970, agus í ar an mbean is sine de thriúr deirféaracha. D'aistrigh an teaghlach go St Catharines nuair a bhí sí ina cailín beag, agus is san áit sin a chuaigh sí ar scoil. Thosaigh sí ag obair i siopa peataí nuair a bhí sí ina déagóir.
Rod Hull
Ba fhuirseoir Sasanach é Rodney Stephen "Rod" Hull. Rugadh é ar an 13 Lúnasa 1935 in Isle of Sheppey, Kent agus fuair bás ar an 17 Márta 1999 i Winchelsea, Sussex Thoir.
Karla Homolka
Casadh Paul Bernardo uirthi nuair a bhí sí seacht mbliana déag d'aois, agus thug siad taitneamh dá chéile ar an toirt. Bhí saint ag Bernardo i ngnéaschleachtais Shádacha, agus murab ionann agus na cailíní a bhí ag Bernardo roimhe sin, bhí Karla breá sásta cluichí Sádacha a imirt leis.
Bás Tammy Homolka
Chuir Bernardo suim i ndeirfiúir óg Karla, Tammy, agus theastaigh uaidh oíche a chaitheamh léi chomh maith le Karla. Ghoid Karla brómaclóraithrífhluaireatán (haileatán), ainéistéiseach láidir a úsáidtear le hainmhithe a chur chun suain, ó chlinic tréidliachta. Chuir siad ina codladh í le meascán biotáille agus piollaí, agus ansin, chuir Karla éadach a bhí ar maos le haileatán thar bhéal agus srón an chailín le féachaint chuige nach ndúiseodh sí roimh am.
Bhain Paul agus Karla a sult as colainn an chailín óig agus rinne siad físeán príobháideach pornagrafaíochta de. Ansin, áfach, thosaigh Tammy ag urlacan, agus thacht sí leis an aiseag sular tháinig sí chuici.
Is é an míniú a thug Paul agus Karla do na póilíní ná gur bhain Tammy triail as an meisce mar is dual do dhaoine óga a dhéanamh, agus gur tháinig néal uirthi le teann meisce, ionas gur thacht sí leis an aiseag ina hainneoin. Bhí na póilíní agus na tuismitheoirí sásta leis an míniú seo, agus ní raibh amhras coire ar aon duine. clé|mion|288x288px|St. Catharines, Ontario [[Ceanada]]
Cás "Jane Doe"
Thit na himeachtaí seo amach timpeall ar an Nollaig 1990. An bhliain dár gcionn, 1991, bhain Paul agus Karla triail as an gcleas céanna le cailín óg a raibh aithne ag Karla uirthi ó na laethanta a chaith sí ag obair i siopa na bpeataí. Thug Karla biotáille di a raibh Halcion, cineál beinsidé-asaipín, measctha tríthi. Thit an cailín ina codladh ina gillire ar an toirt, agus arís, d'éignigh siad í nuair a bhí an néal uirthi. Ar mhaidin, bhí póit uafásach ar an gcailín, ach ní raibh a fhios aici gur baineadh mí-úsáid ghnéis aisti. Rinne Paul agus Karla físeán craicinn den oíche seo freisin, rud nach bhfuair an cailín amach faoi san am. Ó nach raibh an cailín seo tagtha i mbun a méide go fóill san am, agus ós rud é go bhfuil sí ina beo i gcónaí ní aithnítear i gcáipéisí na cúirte í ach amháin mar "Jane Doe" ("Sínéad Ní Rudaí").
Ealaíontóir
mion|clé|La Pittura (Allegory of Painting) - Artemisia Gentileschi (1638-1639) Duine a chruthaíonn ealaín is ea ealaíontóir. Mar shampla úsáideann péintéir dathanna éagsúla chun íomhánna a dhéanamh ar chanbhás.
Karla Homolka
Dúnmharú Leslie Mahaffy
Seachtain ina dhiaidh sin, ar an 15 Meitheamh 1991, d'fhuadaigh Paul cailín óg darbh ainm Leslie Erin Mahaffy agus thug sé abhaile leis í. Chaith Paul agus Karla oíche agus lá ag bualadh craicinn leis an gcailín, agus sa deireadh, mharaigh siad í. Ní raibh sí cúig bliana déag d'aois san am. Shábh Paul an corpán as a chéile agus chuir sé soimint timpeall ar iarsmaí an chailín le súil is go rachaidís i dtóin phoill. Mar a d'iompaigh an scéal amach, áfach, tháinig duine de mhuintir St Catharines ar iarsmaí an chailín ar chladach Loch Gibson ar an 29 Meitheamh 1990 - an lá céanna a pósadh Paul agus Karla.
Bás Kristen French
Ba í Kristen French an chéad chailín eile a mharaigh siad. Ar an 16 Aibreán 1992, chuir siad sonrú sa chailín i gcarrchlós an teampaill agus d'áitigh Karla uirthi go raibh sise agus Paul ar strae agus go raibh duine de mhuintir na háite ag teastáil uathu le treoir a dhéanamh dóibh. Bhí a lán daoine láithreach san áit a chonaic Kristen ag dul ar bhord an ghluaisteáin ach amháin nár bhain siad an tátal ceart as. Chaith siad trí lá ag céasadh agus ag éigniú an chailín, ach ansin, mharaigh siad í le bheith in am ag dinnéar na Cásca tigh thuismitheoirí Karla.
Ar an 30 Aibreán 1992, tháinig na póilíní ar chorpán Kristen French i ndíog. Go gairid ina dhiaidh sin, fuair na póilíní an chéad leid a chuir ar an mbealach ceart iad, nuair a d'inis Van Smirnis, seanchara de chuid Paul Bernardo, go raibh sí in amhras faoi Bernardo. Thairis sin, bhí na póilíní tar éis Bernardo a cheistiú cúpla uair cheana féin. Nuair a bhí sraithéigneoir ban ag rith damhsa i Scarborough i ndeireadh na n-ochtóidí, bhí na póilíní in amhras ar Bernardo, agus cheistigh siad é san am sin. Le fírinne, ba é Bernardo banéigneoir Scarborough freisin, ach ní bhfuair na póilíní amach faoi sin go fóill. Ar an 12 Bealtaine 1992, cheistigh na póilíní Bernardo arís, ach sa deireadh, scaoil siad saor leis arís, ó nár chreid siad go raibh sé ciontach.
Tascfhórsa an Ribín Uaine
clé|mion|Tascfhórsa an Ribín Uaine - tascfhórsa speisialta póilíní a bhí dírithe ar fhiosrú a dhéanamh faoi dhúnmharuithe Mahaffy agus French. Trí lá ina dhiaidh sin, bunaíodh Tascfhórsa an Ribín Uaine - tascfhórsa speisialta póilíní a bhí dírithe ar fhiosrú a dhéanamh faoi dhúnmharuithe Mahaffy agus French. Idir an dá linn, tharraing Karla agus Paul sloinne nua chucu féin - Teale. Dealraíonn sé go bhfuair siad an sloinne sin ón scannán úd Criminal Law, scannán faoi shraithmharfóir a chuaigh ar an scáileán sa bhliain 1988. Faoi dheireadh na Bealtaine, chuaigh John Motile, duine de lucht aitheantais Paul, i dteagmháil leis na póilíní agus é den tuairim gurbh fhéidir gurbh é Paul a rinne na dúnmharuithe.
I Mí na Nollag 1992, thosaigh lárionad fóiréinsice Cheanada ag déanamh taighde ar na heiseamail ADN ó Paul a thóg na póilíní trí bliana roimhe sin. Faoin am chéanna, chuaigh "Jane Doe" ar cuairt chuig Paul agus Karla i bPort Dalhousie, agus nuair a bhí an lánúin ag áitiú uirthi dul ag bualadh craicinn le Paul, baineadh stangadh aisti, agus chuaigh sí uathu béal a cinn.
Paul ag bualadh Karla
Ar an 11 Feabhra 1993, theagmhaigh Karla ar a dlíodóir, George Walker, agus shocraigh siad go lorgfadh Walker díolúine ó ionchúiseamh dá chliant, ar acht go gcomhoibreodh sí leis na póilíní san fhiosrú. Cuireadh faireachas iomlán i bhfeidhm ar Homolka chomh maith.
Ar an 13 Feabhra, fuair an lánúin faomhadh oifigiúil dá n-athrú sloinne ó Bernardo/Homolka go Teale. An lá arna mhárach, theagmhaigh Walker ar Mhurray Segal a bhí ina stiúrthóir ar Oifig Dhlí Choiriúil na Corónach. Nuair a d'inis Walker do Segal go raibh an lánúin tar éis éignithe na gcailíní a scannánú ar fístéip, dúirt Segal leis nach bhféadfadh sé díolúine iomlán ó ionchúiseamh a bhronnadh ar Karla, ó bhí sí féin chomh sáite sin i gcoireanna a fir chéile.
Gabháil Paul
Ar an 17 Feabhra 1993, chuaigh Scuad na nIonsaithe Gnéasacha i Mórcheantar Toronto agus Tascfhórsa an Ribín Uaine le chéile le Paul Teale (Bernardo) a ghabháil. Fuair siad barántas cuardaigh le hárasán Paul a phóirseáil. Ba é tuairim na cuairte san am sin, áfach, nach raibh nasc sách láidir ag ceangal Paul de na dúnmharuithe san am seo, agus mar sin, ní raibh cead ag na póilíní ach na píosaí fianaise a rabhthas ag súil léi a thabhairt leo.
Dá dtiocfaidís trasna ar airteagail shuimiúla eile, d'fhéadfaidís iad a ghrianghrafadh agus a dhoiciméadú, ach chaithfidís iad a fhágáil san árasán. Ní raibh cead acu ach an oiread damáiste a dhéanamh don árasán - ní fhéadfaidís an páipéar a bhaint anuas de na ballaí. Chaith na póilíní aon lá déag is trí scór ag siortáil na háite, agus níor tháinig siad ach ar aon fhístéip amháin - ceann a thaispeáin Karla ag lí bhaill ghiniúna an chailín nach luaitear sna cáipéisí ach amháin faoi ainm "Jane Doe".
Ag Margáil faoi Phléadálacha
Ar an 5 Bealtaine 1993, chuir na húdaráis in iúl do Walker go rabhthas sásta dul ag margáil faoi phléadálacha le Karla. Ba é an tairiscint a fuair sí nach sáródh a téarma príosúnachta dhá bhliain déag dá gcomhoibreodh sí leis an ionchúisitheoir gan a dhath a choinneáil ceilte. Ba é an dara rogha ná go n-ionchúiseofaí faoi dhá dhúnmharú den chéad chéim agus faoi aon dúnmharú amháin den dara céim í, chomh maith le coireanna eile. Bhí aga aon seachtaine amháin ar a freagra a thabhairt. Ghlac Karla leis an tairiscint ar an 14 Bealtaine.
Tom Petty and the Heartbreakers (albam)
Is albam ón bhanna Tom Petty and the Heartbreakers é Tom Petty and the Heartbreakers, a bhí eisithe ar an 9 Samhain, 1976.
Taobh 2
Gach amhrán le Tom Petty. (ach amháin iad le nótaí).
Cuaifeach mo Londubh Buí
Is úrscéal le Séamas Mac Annaidh é Cuaifeach mo Londubh Buí. An chéad leabhar de thríológ atá ann (is iad Mo dhá Mhicí agus Rubble na Mickies na leabhair eile.) agus tugadh ardmholadh dó nuair a foilsíodh é: thuill sé clú agus cáil do Mhac Annaidh. Níor léir don léitheoir an raibh tríológ beartaithe i ndáiríre nó an amhlaidh go raibh Mac Annadih ag magadh faoina chuid léitheoirí mar bhí féith an ghrinn (agus an fhéin-chomhfheasa) le brath go láidir san úrscéal, dar le roinnt léirmheastóirí.
Léirmheastóireacht
Tá go leor léirmheastóireachta déanta ar Cuaifeach mo londubh buí. Sampla is ea Séamas Mac Annaidh agus macallaí sa scáthán (BÁC: Cois Life, 2001) le Maolmhaodhog Ó Ruairc.
Adam Barlow
Is carachtar ficseanúil é Adam Barlow sa chlár teilifíse RA Coronation Street. Ghlac Iain de Caestecker an pháirt mar Adam ó 2001 go 2003. Glacann Sam Robertson an pháirt mar Adam ó 2004 go dtí anois. Chonacthas Adam ar an gclár den chéad cuma ar an 14 Eanáir 2001 agus d'fhág sé ar 20 Aibreán 2007. D'fhill sé ar 16 Samhain 2016.
Plá bhúbónach
Is í is plá bhúbónach ann ná an t-athraitheach is aithnidiúil den galar tógálach plá, a thagann ón mbaictéir Yersinia pestis.
clé|mion|Yersinia pestis
Tá sé níos coitianta i gcreimirí agus ainmhithe beaga eile, ach is féidir aistriú a dhéanamh go daoine tríd an dreancaid fhrancaigh. Leathadh an plá bhúbónach ag dreancaidí an fhrancaigh dhuibh (is é foirm bhán an fhrancaigh Ioruaigh an francach saotharlainne).
clé|200px|mion|clé|Der Doktor Schnabel von Rom : An Dochtúir as [[an Róimh), le Paul Fürst. Smaoineamh chun an phlá a sheachaint.]]
Tom Crean
thumb|Tom Crean ~1914Ba thaiscéalaí Éireannach Antartach é Thomas "Tom" Crean (Gaeilge: Tomás Ó Croidheáin, 16 Feabhra 1877 – 27 Iúil 1938). Rugadh é i mbaile Abhainn an Scáil i gContae Chiarraí. Chuaigh sé sa gCabhlach Ríoga nuair a bhí sé cúig bliana déag d’aois, ag insint bréige faoina aois chun dul isteach.
Plá bhúbónach
Sa phlá bhúbónach, d'at na nóid limfeacha.
B'é an phlá bhúbónach a bhí freagrach don Ghalar Dubh, a bhuail an Eoraip san 14ú haois. Is deacair a hiarmhairt ar an Eoraip a mheas, ach chuir sí isteach go tubaisteach fadtréimhseach ar gach gné den bheatha.
Tom Crean
Terra Nova
clé|mion|1911-12 Ar an turas seo, dúirt Captaen Scott nach mbeadh muinín aige ach as dornán daoine – William Lashly, Edgar Evans agus Tom Crean. Ba iad Crean agus Lashly, in éineacht leis an Leifteanant ERGR Evans, an buíon tacaíochta deireanach a d’fhág Scott agus é ar a bhealach go dtí an Mol Theas, fad is a lean Edgar Evans, Wilson, Bowers agus Oates in éineacht le Scott.
Bhí an Leifteanant Evans ag iarraidh go bhfágfadh an triúr eile é mar go raibh eagla air go mbásódh an triúr acu. Ach dhiúltaigh Crean agus Lashly é sin a dhéanamh (déarfadh Evans ina dhiaidh sin gurbh é seo an t-aon am amháin ina ghairmréim chabhlaigh gur diúltaíodh dá orduithe).
Agus 35 míle fágtha (4-5 lá taistil, gan ach beirt ag tarraingt an chairr sleamhnáin) agus gan níos mó ná 1-2 lá bia fágtha, socraíodh go siúlfadh duine den bheirt ina aonar chun cúnamh a fháil, fad is a d’fhan an duine eile le Evans. Thairg Tom Crean an siúl a dhéanamh. Thóg sé ocht n-uaire déag chun an tsiúlóid 35 míle ina aonar a dhéanamh thar an oighear chun an campa a shroicheadh, agus gan ach trí bhriosca agus roinnt seacláide le n-ithe aige, thit sé i mbun a chos díreach tar éis dó an campa a shroicheadh leathuair roimh shíobadh sneachta fíochmhar a mharódh é, is dócha, agus a chuir moill lá go leith ar an mbuíon tarrthála. D’éirigh leis an tarrtháil, áfach, agus tugadh Lashly agus Evans ar ais chuig an gcampa beo, ní hionann agus buíon Scott sa mhol. Tugadh Bonn Albert do Crean agus Lashly as ucht beatha Evans a shábháil. clé|mion|Crean & Bones
Endurance
Dála Scott, bhí an-mhuinín ag Shackleton as Crean. Tar éis scrios a longa san oighear, bhí ar an bhfoireann na báid tarrthála a sheoladh trasna oighearmhá na Mara Weddell agus ansin rámhaíocht go hOileán Eilifint. Nuair a shroich siad an áit, rinne siad ceann de na báid tarrthála a atógáil – sheol an James Caird agus cúigear, Shackleton agus Crean ina measc, go Seoirsia Theas chun cúnamh a fháil. Tá sé seo ar cheann de na turais i mbád beag oscailte is iontaí sa stair. mion|Tom Crean (thuas) agus Alf Cheetham, Endurance, 1914 De bhrí gur tháinig siad i dtír ar chósta theas neamháitrithe na Seoirsia Theas, bhí ar thriúr de na fir, agus arís, Shackleton agus Crean ina measc, siúl trasna go dtí an taobh eile i dturas suntasach 36 huaire – an chéad uair a chuathas trasna an oileáin shléibhtiúil seo. Shroich siad an stáisiún míolta móra ag Stromness, tuirseach agus salach, agus ullmhaithe leis an 22 fear eile a bhí fós ar Oileán Eilifint a tharrtháil, dhá mhí is fiche tar éis dóibh seoladh ó Sheoirsia Theas.
Níos déanaí ina shaol
Tar éis dó filleadh abhaile, thug Crean seirbhís sa Chéad Chogadh Domhanda, agus d’éirigh sé as an gcabhlach sa bhliain 1920.
Phós sé agus d’oscail teach tábhairne beag darbh ainm "The South Pole Inn".
I rith a shaoil, bhí Crean i gcónaí an-mhodhúil mar dhuine. Nuair a d’fhill sé go Ciarraí, chuir sé a bhoinn as radharc agus níor labhair sé faoina thaithí in Antartach arís.
Thug aipindic bhrúchta a bhás i 1938. clé|mion|244x244px
Oidhreacht
mion|Dealbh, [[Abhainn an Scáil]] Tá comóradh déanta ar Crean in dhá logainm ar a laghad: Mount Crean (2550m) i Victoria Land agus Oighearchlár Crean ar Seoirsia Theas.
Tá Crean mar an inspioráid freisin don leann bán Endurance Brewing.
Beárbaiciú
deas|250px|thumb|Beárbaiciú deas|250px|thumb|Beárbaiciú in Patagonia, san Airgintín
Is éard is beárbaiciú nó fulacht ann ná béile a chócaráiltear taobh amuigh ar raca thar thine oscailte nó ar fhearas speisialta, agus bíonn feoil, iasc nó glasraí i gceist leis de ghnáth.
An Iúgslaiv i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Ghlac An Iúgslaiv páirt i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse don chéad uair sa bhliain 1961.
21 (uimhir)
Is é 21 an uimhir nádúrtha tar éis 20 agus roimh 22.
Anraí V Shasana
Bhí Anraí V (16 Meán Fómhair 1387 – 31 Lúnasa 1422) ina rí ar Shasana ó 1413-1422. Bhí sé ar an rí ba rathúla ar Shasana ó thaobh cogaíochta de. Tháinig sé i gcomharbacht ar a athair, Anraí IV agus tháinig Anraí VI i gcomharbacht air siúd.
Ian Hislop
Is iriseoir Breatnach é Ian David Hislop (a rugadh ar an 13 Iúil 1960).
Australian Open
Comórtas leadóige a bhíonn ar siúl gach bliain i Melbourne, An Astráil is ea Australian Open. Is páirt den Grand Slam é an Australian Open
Stair
Imríodh an chéad chomórtas sa bhliain 1905. Comórtas d'imreoirí amaitéaracha ab ea é ag an am sin. Imríodh an chéad chomórtas san áit ina mbíonn sé ar siúl faoi láthair sa bhliain 1988. Thosaigh imreoirí gairmiúla isteach san iomaíocht sa bhliain 1969.
An Feabhal
Is abhainn é an Feabhal in iarthuaisceart na hÉireann, idir Contae Dhún na nGall agus Contae Dhoire. Tá Doire Cholmcille scoilte ag an abhainn.
Séamus Keely
Polaiteoir Éireannach ab ea Séamus Keely (28 Nollaig 1889 – 20 Márta 1974). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
The Mighty Boosh
Sraith 1
Bhí an chéad sraith lonnaithe i Zú darbh ainm The Zooniverse, áit a oibríonn Vince Noir agus Howard Moon, ach ní gnáth-zú atá ann agus téann an bheirt chara ar líon mór eachtraí, taistlíonn siad chuig an Tundra Arctach, Limbó agus fiú 'Monkey Hell'. Craoladh é ar BBC3 ó an 18ú Bealtaine 2004 go dtí an 6ú Iúil 2004, bhí sé déanta suas de 8 chlár agus bhí DVD de eisithe ar Lúnasa 24 2005.
Bang Bang
mion|Seanbhus [[Córas Iompair Éireann|CIE]] Duine de na carachtair ab iomráití i mBaile Átha Cliath ba ea Bang Bang nó Thomas Dudley (Tomás Ó Dudlaigh) nó fiú An Tiarna Dudley (1907 - 11 Eanáir 1981).
Chuir daoine aithne air sna 1950í agus 1960í agus iad ag taisteal ar bhus anna agus ar thramanna Bhaile Átha Cliath, áit ar lig sé air daoine a lámhachainn, a lámha agus méaracha aige mar ‘ghunna’. Ag an am sin ní raibh doras ar an mbus agus bhí Bang Bang in ann seasamh ar an ardán ar chúl an bhus. Bhíodh sé ag bualadh a chromáin lena lámh chlé, faoi mar a bheadh sé ar chapall. Sa lámh dheas bhíodh an eochair airgid. Ghlaodh sé ‘Bang bang, you’re dead’ amach agus é ag scaoileadh urchair leo, agus as sin a tháinig an t-ainm sin air.
Saol
Níl mórán ar eolas faoin bhfear éalárnach féin agus ceaptar go raibh ábhar éigin meabhairghalair air. Ar aon nós, bhí saol crua ag Bang Bang is cosúil. Dúirt sé nach raibh tuismitheoirí aige. Chaith sé a óige i ndílleachtlann. Thóg bean amach ar altramas é agus thaitin scannáin buachaillí bó go mór leis.
Toirealach Luineach Ó Néill
Taoiseach ar Niallaigh Thír Eoghain, i gcúige Uladh, ab ea Toirdhealbhach nó Toirealach Luineach Ó Néill (c. 1530 - 1595). Mac le Niall Conallach (+1544) mac Airt Óig Ó Néill (+1519) ab ea é.
Bang Bang
Saol
Bhain mórán Bleá Cliathach taitneamh as a chuid geáitsí agus ghlacadar féin páirt iontu. Ligeadar orthu go raibh gunna acu féin chomh maith agus scaoilidís ar ais leis nó thitidís marbh mar dhea ar na sráideanna nuair a dhéanfadh Bang Bang iad a ‘lámhachainn’ go tobann.
Toirealach Luineach Ó Néill
Sliocht Airt Óig
Thart ar an mbliain 1530 a saolaíodh Toirealach le linn réimeas Choinn Bhacaigh Uí Néill (+1559). Taoiseach ar Thír Eoghain ab ea a sheanathair, Art Óg (+1519), agus bhí ceannas ag a athair, Niall Conallach (+1544), ar an dúiche mórthimpeall ar an Srath Bán agus ar an Seanchaisleán i dTír Eoghain, mar a raibh tailte Mhic Annaidh, Mhic Con Allaidh agus Mhic Con Mí, agus ba ann a bhí bunáit Thoirealaigh ina dhiaidh sin. Is cosúil gur sa cheantar i Sliabh Speirín ar a dtugtar Muintir Luinigh a tógadh Toirealach, agus gurb as sin a ainmníodh é.
Bang Bang
Saol
Níor chuir aon duine isteach ar Bang Bang ar feadh na mblianta – bhí nós ann i mBaile Cliath na daoine mar eisean a ligean saor.. D’éag Bang Bang ar an 11 Eanáir 1981 ach leanann a cháil ar aghaidh i mbéaloideas na hardchathrach. clé|mion|thaitin [[Scannán|scannáin buachaillí bó go mór le Bang Bang]]
Béaloideas
Is cuid de bhéaloideas aon chathair iad na carachtair seo agus tá Bang Bang luaite i roinnt scéalta, dánta agus cláracha teilifíse nó raidió. In amanna, chuireadh Bang Bang isteach ar dhrámaí sna hamharclanna, ag ‘lámhachainn’ na n-aisteoirí, rud a cheap na haisteoirí agus an lucht féachana a bhí greannmhar!
Toirealach Luineach Ó Néill
An Tánaiste
D'éirigh Seán Donnaíleach amach in aghaidh a athar, Conn Bacach, agus a dhearthár, an Feardorcha Ó Néill. Mharaigh sé an Feardorcha i 1558 agus gaireadh ina thaoiseach é i 1559. Ainmníodh Toirealach Luineach mar thánaiste air, agus ghlac sé páirt ghníomhach i gcogaí Sheáin. Ina ainneoin sin, bhí súil i gcónaí aige ar an tiarnas agus, nuair a thaistil Seán go Londain i 1562, rinne Toirealach luíochán ar Bhrian mac an Fhirdhorcha agus mharaigh sé é. Chuaigh sé féin agus a mhuintir go dtí an Tulach Óg, ansin, chun go ngairfí é ina thaoiseach. D'fhill Seán gan choinne, áfach, agus b'éigin do Thoirealach fanacht tamall eile.
Bang Bang
Béaloideas
Is léir go raibh cion ag muintir Bhaile Átha Cliath air agus gur thuigeadar gur duine neamhurchóideach a bhí ann. Cuireann a leithéid de charachtair beocht i saol daoine eile trí léiriú neamhghnách a thabhairt dóibh ar a dtimpeallacht.
Toirealach Luineach Ó Néill
An Taoiseach
Sa bhliain 1567 mharaigh Clann Dónaill Seán i mBun Abhainn Doinne, agus gairmeadh Toirealach ina thaoiseach. I Reachlainn i 1569 phós sé baintreach Shéamais Íligh Mhic Dhónaill, Anna ,Nic Cailín (nó Lady Agnes, mar ab fhearr aithne uirthi), agus de bharr an chleamhnais sin nascadh cairdeas idir é agus Clann Dónaill Alban, agus bheadh teacht aige ar mhórchuid saighdiúirí Albanacha as sin amach. Go deimhin, agus é ag súil le teacht na nAlbanach an bhliain sin, thóg sé caisleán i nDún na Long ar bhruach Loch Feabhail, áit a mbeadh na hAlbanaigh in ann teacht i dtír go sábháilte. Ar feadh roinnt blianta bhí a chumhacht i dtreis go mór i gCuige Uladh. Ach, bhí na Sasanaigh ag tacú go láidir le Barún Dhún Geanainn, Aodh Ó Néill mac eile leis an bhFeardorcha, agus de réir a chéile thosaigh sé ag cailleadh smacht ar Thír Eoghain. Sa bhliain 1578 rinneadh Barún an Chlochair agus Iarla Chlann Chonaill de, agus roinneadh an tiarnas idir é féin agus Aodh.
Bang Bang
Béaloideas
Rinne roinnt daoine comparáid idir é agus an tImpire Norton sna Stáit Aontaithe, fear i San Francisco a bhíodh gléasta in éide iomlán airm impiriúil agus duine a ndéanadh na póilíní cúirtéis leis agus é ag siúl na sráide.
Julia Child
Cócaire, údar agus pearsantacht Meiriceánach ab ea Julia Carolyn Child (née McWilliams; 15 Lúnasa 1912 – 13 Lúnasa 2004). Cuimhnítear uirthi as cócaireacht na Fraince a chur os comhair na ndaoine sna Stáit Aontaithe lena leabhar cócaireachta úd, Mastering the Art of French Cooking, agus leis na cláracha teilifíse léi a tháinig ina dhiaidh, go mór mór The French Chef, a chuaigh ar an aer den chéad uair sa bhliain 1963.
Toirealach Luineach Ó Néill
Bás
Cé go raibh Aodh agus na Sasanaigh ag dréim lena bhás sheas Toirealach an fód ar feadh i bhfad. Dar le cuntais Shasanacha, bhí Toirealach ag ól go trom, agus bhí a shlainte go dona. Thart ar an mbliain 1579 goineadh Toirealach sa bholg le piléar gunna a scaoil crosán de mhuintir Dhonnaíle leis ag cóisir óil ina chaisleán sa Srath Bán. I 1583 leathadh an scéal go raibh Toirealach básaithe agus chuaigh Aodh Ó Néill go dtí an Tulach Óg chun é féin a ghairm ina thaoiseach, ach ní marbh a bhí Toirealach ach tinn le póit, agus b'éigean d'Aodh filleadh ar Dhún Geanainn. Ar deireadh, sa bhliain 1593 d'éalaigh Aodh Rua Ó Dónaill ó Chaisleán Bhaile Átha Cliiath agus, i gcomhar le hAodh Ó Néill, d'fhear sé cogadh ar Thoirealach. De réir a chéile, chaill Toirealach smacht ar an dúiche ar fad agus gairmeadh Aodh ina thaoiseach i 1593. Fuair Toirealach bás ar an Srath Bán i 1595, agus cuireadh in Ard Sratha é. Ba é a mhac, Art, a tháinig i gcomharbacht air.
Julia Child
Luashaol agus oideachas
Mar Julia Carolyn McWilliams a rugadh Child in Pasadena, California, iníon John McWilliams, Jr., céimí Ollscoil Princeton agus bainisteoir talún, agus a bhean chéile, Julia Carolyn ("Caro") Weston, oidhrí comhlacht mhór páipéira raibh a hathair féin ina leas-ghobharnóir ar Massachusetts. Ba í Julia an duine ba shine de thriúr páistí : John McWilliams III (1914–2002) a deartháir, agus Dorothy Dean Cousins (1917–2006) a deirfiúr.
Agus Julia ag fás aníos bhí cócaire ag a teaghlach sa teach, ach níor fhoghlaim sí aon chócaireacht ón gcócaire. Dhéanadh a seanmháthair taoschnónna agus crullers. D'fhoghlaim Child an chócaireacht i ndiaidh bualadh le Paul, mar b'as teaghlach eisean a chuir an-spéis i mbia.
Nuair a bhí a céim tríú leibhéil bainte amach aici, thug Child aghaidh ar Chathair Nua-Eabhrac. D'oibrigh sí mar chóipscríbhneoir i roinn na fógraíochta ag W. & J. Sloane, gnólacht a dhíol troscán do dhaoine rachmasacha. D'fhill sí go California i 1937, agus chaith sí cheithre bliana ag scríobh d'fhoilsicháin áitiúla, agus ag obair go deonach le Junior League Phasadena.
Gairmshaol
Le linn an Dara Cogadh Domhanda, rinne Julia Child iarracht dul isteach sna ranna ban san Arm (na "WACs") aus san Chabhlach ("WAVE"s) ach theip uirthi os rud í a bheith ró-ard. Sa deireadh, fuair sí post san OSS (an Oifig Fhaisnéise Rúnda). Chuir an OSS í go Kunming, sa tSín, agus ba ansin a chuir sí aithne ar an bhfear a phós sí, Paul Cushing Child, a bhí fostaithe ag an OSS freisin. Chaith siad tamall ag obair in Kandy, sa tSiolóin (Srí Lanca inniu).
Béal an Átha, Contae Thiobraid Árann
Is baile suite i gContae Thiobraid Árann é Béal an Átha.
Dev Alahan
Is carachtar ficseanúil é Devendra "Dev" Alahan sa chlár teilifíse Coronation Street. Glacann Jimmi Harkishin an pháirt mar Dev. Bhí Dev ar an gclár den chéad uair ar an 10 Samhain, 1999.
Anraí VI Shasana
Bhí Anraí VI (6 Mí na Nollag 1421 – 21 Bealtaine 1471) ina rí ar Shasana. Ba é an t-aon mhac ag Anraí V agus tháinig sé i gcoróin nuair a bhí sé ina leanbh naoi mí d'aois. Tháinig Éadbhard IV i gcomharbacht air.
Buiríos Ó Luigheach
Is baile suite i gContae Thiobraid Árann é Buiríos Ó Luigheach.
Tá Bunscoil agus Meánscoil ann. Tá clú agus cáil ar an gcumann CLG sa pharóiste, go háirithe an fhoireann iománaíochta.
Rugadh agus tógadh Easpag Ó Caoinleáin agus Easpag Shanahan sa pharóiste. D'oibrigh Ó Caoinleáin sa Chóire Theas agus d'oibrigh Shanahan san Aifreac.
Tá búistéir, siopa spóirt, stáisiún Garda, uachtarlann, Oifig an Phoist, tithe tábhairne agus gnóthaí eile sa bhaile.
Tá cóip de chloigín ó Naomh Cualán san Eaglais sa bhaile.
Anraí IV Shasana
Bhí Anraí IV (3 Aibreán 1367 – 20 Márta 1413) ina rí ar Shasana ó 1399-1413. Ba gharmhac é le hEduard III (ua le máthair Philip IV na Fraince) agus dhearbhaigh sé éileamh a sheanathair go Ríocht na Fraince.
Rugadh Anraí ag Caisleán Bolingbroke i Lincolnshire. Ba é a athair, Jean de Gand (1340-1399) (déanta ina 1ú Diúc Lancaster, i gceart dá bhean chéile), an ceathrú mac (an tríú duine le maireachtáil mar dhuine fásta) de chuid Rí Eduard III agus bhí tionchar nach beag aige le linn cuid mhaith de réimeas a nia, an rí Risteard II (1377-1399) a chuir Anraí as oifig sa deireadh. Ba í máthair Anraí Blanche de Lancaster, a bhí ina banoidhre ar na heastáit mhóra i Lancashire dá hathair Anraí de Grosmont, 1ú Diúc Lancaster (a ranaigh a shinsir ar thaobh a athar go dtí Anraí III). Bhunaigh Anraí mar sin craobh Lancaster de Theaghlach na bPlantaigíneach i Sasana, nuair a tháinig sé i gcomharbacht air a athair mar an 2ú Diúc Lancaster. Ba é an chéad Rí i Sasana é ó Choncas na Normannach a raibh an Béarla mar theanga dhúchais aige, seachas an Fhraincis.
Sibliní
Phós duine de shean-deirfiúracha Anraí, Philippa de Lancastre, an rí João I na Portaingéile, agus bhí an ceann eile, Elizabeth de Lancastre, ina máthair de John Holland, 2ú Diúc Exeter. Bhí a leathdheirfiúr níos óige, Catherine de Lancastre, iníon dara bhean chéile a athar, Constanza de Castilla, ina céile rí na Caistíle. Bhí ceathrar leathshiblíní nádúrtha aige freisin, de Katherine Swynford a rugadh iad, a bhí ina máistreás dá dheirfiúracha i dtosach báire, agus a bhí ina leannán luí seanbhunaithe ag a athair agus ina dhiaidh sin an tríú bean chéile. Tugadh an sloinne Beaufort do na ceithre leanbh neamhdhlisteanacha seo óna áit bhreithe ag an Château de Beaufort i Champagne, sa Fhrainc.
Sally Kavanagh
mion|Charles Kickham Is leabhar é Sally Kavanagh (Teideal an aistriúcháin Ghaeilge: Saile Chaomhánach, nó na hUaigheanna Folmha nó  Saile Ní Chaomhánaigh nó na huaigheanna folamha ) a scríobh Charles Kickham.
Aistriúchán
D'aistrigh Máirtín Ó Cadhain go Gaeilge é. Ag múineadh ina phríomhoide i gCamas a bhí sé agus é ag aistriú Sally Kavanagh le Kickham. Faoin teideal Saile Ní Chaomhánaigh nó na huaigheanna folamha: scéal faoi Thiobriad Árann, 1932 a foilsíodh é. An Dr Tomás de Bhaldraithe a d’ullmhaigh eagrán na bliana 1986, a d'fhoilsigh An Gúm.
Gearóid Ó hÉigeartaigh
Is iománaí é Gearóid Ó hÉigeartaigh, nó Gearóid Hegarty mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é sa bhliain 1994. Is as Contae Luimnigh é.
Jonathan Sexton
Imreoir rugbaí Éireannach is ea Jonathan Sexton a rugadh ar 11 Iúil 1985 i mBaile Átha Cliath. Imríonn sé le Cúige Laighean agus foireann na hÉirinn. Is mac dearthár é le Willie Sexton, iarimreoir le foireann rugbaí Chúige Mumhan agus na hÉireann.
Ballarat
Cathair i stát Victoria san Astráil is ea Ballarat. Tá sí suite ar mhachaire íochtarach an Ardáin Láir agus ar abhantrach Abhainn Yarrowee. Tá sí ar an gcathair intíre is mó san Astráil agus timpeall 96,000 duine ina gcónaí ann, daonra atá ag méadú i gcónaí.
Eoghan Rua Ó Néill
Saighdiúir agus ceannaire mór de chuid na nGael sa 17ú haois ab ea Eoghan Rua Ó Néill agus duine de ríshliocht na Niallach (Owen Roe O'Neill; t. 1585 – 6 Samhain 1649).
Ballarat
Archibald Yuille, lonnaitheoir Albannach, ba chúis le Ballarat a thabhairt ar an áit, ós eisean a thug an t-ainm ar réimse caorach dá chuid sa bhliain 1837. Tagann an t-ainm ó "balla arat", fhocail ó theanga Bhundúchasach na Wathaurong a chiallaíonn "áit scíthe," más fíor.
thumb|left|Plaic chuimhneacháin faoi nochtadh an óir ag Fód na hAinnise. Tháinig borradh suntasach faoin gcathair de bharr an óir a fuarthas ann sa 19ú haois. Thángthas ar ór ag Fód na hAinnise (Poverty Point, a dtugtar Golden Point anois air) ar 18 Lúnasa 1851, agus ba ghearr go bhfuair siad amach gur cheantar glárach é arbh fhurasta ór a bhaint as.
Eoghan Rua Ó Néill
Tógáil
Bhí tailte aige thart timpeall ar Loch gCál i gContae Ard Mhacha, agus throid sé ar thaobh a dhearthár i gCogadh na Naoi mBliana in aghaidh Shasana. Cuireadh Eoghan chun na Mór-Roinne i mblianta deireanacha na 16ú haoise le liostáil sa reisimint Éireannach in arm na Spáinne san Ísiltír.
Ballarat
Tharraing an scéal na mílte as gach cearn agus a lán Éireannach san áireamh, agus i gceann bliana bhí baile mór san áit a mbíodh crainn agus caoirigh. Tógadh an chéad mhuileann stampála san Astráil ann sa bhliain 1854.
Eoghan Rua Ó Néill
I seirbhís an Impire
Chaith Eoghan os cionn 40 bliain i seirbhís an Impire san Ísiltír. Throid sé in aghaidh na nDúitseach agus na bhFrancach i bhFlandras, agus bhain cáil nach beag amach as a cheannasaíocht ar gharastún an Impire ag léigear Arras.
Martin Neilan
Polaiteoir Éireannach ab ea Martin Neilan. Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil agus Fine Gael.
Eoghan Rua Ó Néill
I seirbhís an Impire
Ó na fichidí amach, i gcomhar le Flaithrí Ó Maolchonaire agus le hoifigigh Ghaelacha sa reisimint, bhí sé an-ghníomhach ag stocaireacht leis na Spáinnigh le hionsaí a dhéanamh ar Éirinn. Thairg Eoghan Rua poblacht a dhéanamh d'Éirinn faoi choróin na Spáinne, ach ba bheag toradh a bhí air sin. Theip ar roinnt iarrachtaí ionradh rúnda a dhéanamh ar Éirinn.
Ballarat
Lean imeachtaí eile an mhianadóireacht. Tharla Éirí Amach Eureka (an t-aon éirí amach armtha i stair na tíre) ar 3 Nollaig 1854 ag Síog Mhiandóireachta Eureka mar agóid i gcoinne chostas ard na gceadúnas mianadóireachta. Eachtra í arb í siombail an daonlathais san Astráil í ó shin i leith, agus tá bratach na hócáide ar caomhnú fós.
Eoghan Rua Ó Néill
I seirbhís an Impire
Ar deireadh, tar éis éirí amach 1641, d'éirigh le hEoghan Rua 300 fear agus armlóin a thabhairt leis ar bord loinge go hÉirinn. Tháinig siad i dtír i gCaisleán na dTuath i dTír Chonaill i mí Iúil 1642.
Ballarat
I rith na ré céanna, sa bhliain 1857, leagadh amach Luibhghairdíní Ballarat, agus iad ar na luibhghairdíní is fearr sa tír. Is cuid suntais é an méid dealbh atá iontu, agus sraith bustaí de Phríomh-Airí na tíre ann chomh maith.
Carmelo Anthony
Cispheileadóir is ea Carmelo Kiyan Anthony (Melo uaireanta) a rugadh i Nua-Eabhrac SAM sa bhliain 1984.