cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
An Dá Aspal Déag
deas|thumb|An Dá Aspal Déag Sa Chríostaíocht, tugtar an Dá Aspal Déag (nó an Dáréag Aspal, Sean-Ghréigis: ἀπόστολος apostolos, an té atá seolta mar theachtaire) ar na misinéirí a roghnaigh Íosa Críost chun an Eaglais Chríostaí a bhunú agus an Dea-scéala a scaipeadh.
Go traidisiúnta, sin iad Peadar, Aindrias, Séamas Mór, Séamas Beag, Eoin, Pilib, Parthalán, Matha, Tomás, Tadáias, Síomón, agus Iúdás Isceiriót.
Ghlac Maitias áit Iúdás Isceiriót níos déanaí.
Eamonn Maloney
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Bhaile Átha Cliath Thiar Theas é Eamonn Maloney (Gaeilge: Éamonn ó Maoldomhnaigh) (rugadh é, 1953 ). Tá sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre. Is iarbhall é de pháirtí Jim Kemmy, an Democratic Socialist Party agus ghlac sé páirt i dToghchán 1987 do cheantar Bhaile Átha Cliath Thiar Theas ar son an pháirtí sin. Bhíodh sé ina bhall de Chomhairle Contae Bhaile Átha Cliath Theas ón mbliain 1999 go dtí 2011, ag déanamh ionadaíochta ar son cheantar Thamhlachta.
Sheas sé san Olltoghchán 2016, ach chaill sé a shuíochán.
An Lagan
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é an Lagan.
Lagan, Báideanach
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Lagan, Báideanach.
Seán Doherty (Maigh Eo)
Polaiteoir Éireannach ab ea Seán Doherty (9 Iúil 1928 – 17 Márta 1985). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
The Simpsons (séasúr 8)
Craoladh an t-ochtú séasúr The Simpsons idir 27 Deireadh Fómhair 1996 agus 18 Bealtaine 1997 ag tosú le "Treehouse of Horror VII".
Clive Dunn
Ba aisteoir Sasanach é Clive Robert Benjamin Dunn (9 Eanáir 1920 – 6 Nollaig 2012).
Doktor Faustus
Leabhar le Thomas Mann is ea Doktor Faustus. Cineál faoistin atá ann, agus an t-údar ag tabhairt cur síos siombaileach ar imeachtaí agus ar fhórsaí a shaoil féin.
League of Ireland 2008
Ba é League of Ireland 2008 an 8ú shéasúr de Shraith na hÉireann.
Doktor Faustus
Scéal
Go bunúsach, athinsint ar mhiotas Gearmánach an dochtúra Faust atá ann - fear a dhíol a anam leis an diabhal le léargas a fháil ar rúin na cruinne. San úrscéal, is ceolchumadóir é Faust - ceolchumadóir darb ainm Adrian Leverkühn. clé|mion|268x268px|Tomas Mann: Die Entstehung des Doktor Faustus. Roman eines Romans, 1949
Comhthéacs
Sa bhliain 1941, chuir muintir Mann fúthu i bPacific Palisades idir Santa Monica agus Malibu. B'ansin a chrom an scríbhneoir ar an úrscéal mór Doktor Faustus a scríobh.
Chuir galar tromchúiseach - ailse na scamhóg - isteach ar Mann san obair seo. Ach sa deireadh, d'éirigh leis an leabhar a chríochnú, agus tháinig sí i gcló sa bhliain 1947.
Heinrich Zimmer
Ceilteachaí agus Indeolaí Gearmánach ab ea Heinrich Friedrich Zimmer (11 Nollaig 1851 – 29 Iúil 1910).
Edward Mordrake (Cuid 1) (American Horror Story)
Craoladh an tríú heipeasóid, "Edward Mordrake (Cuid 1)" den cheathrú sraith American Horror Story ar an 22 Deireadh Fómhair 2014. Scríobh James Wong an eipeasóid seo. D'fhéach 4.44 milliún duine ar an eipeasóid.
Ella Fitzgerald
Snag-amhránaí Meiriceánach ab ea Ella Jane Fitzgerald (25 Aibreán, 1917 – 15 Meitheamh, 1996), ar a dtugtar Banríon an Shnagcheoil, Lady Elle agus First Lady of Song. Bhí raon cumasach de trí ochtach aici ((D♭3 go D♭6) agus cumas tobhchumadóireachta aithnidiúil agus í ag "scatáil".
Éadbhard VII na Ríochta Aontaithe
Bhunaigh Ó Gríofa an National Council sa bhliain 1903 chun cur i gcoinne chuairt rí ar Éirinn i 1904.
Tháinig an dara mac leis, Seoirse V, i gcomharbacht air.
An Rábaire Bán
Cúlra
Rinne sé amhlaidh, agus thug sé ceacht scríobhnóireachta dóibh, bunaithe ar scéal a cheap sé (“Inghean an Fhaoit’ ón nGleann” a thugtaí air). Ina dhiaidh sin, bhí rún daingean aige “fuil agus feoil” á chur ar “cnámha” an scéil.
An Leathad, Cataibh
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é an Leathad.
Leathsféar
Tagann Leathsféar ón tSean-Ghréigis ἡμισφαίριον - hēmisphairion ("leath de sféar"). Is féidir baint a bheith leis na rudaí seo a leanas:
Leath an Domhain:
Leath den inchinn:
Lisa McHugh
Is amhránaí agus ceoltóir Éireannach é Lisa McHugh. Rugadh í sa bhliain 1988.
1644
Básanna
Timpeall na bliana seo –
James O'Toole
Polaiteoir Éireannach ab ea James O'Toole ( – 24 Meán Fómhair 1969). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Léanaidh
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Léanaidh.
Krzeszowice
Is baile sa Pholainn é Krzeszowice. Tá sé suite cois Krzeszówka i réigiún na Polainne Beaga (Polainnis: Małopolska). Tá tuairim is 10,050 duine ina gcónaí ann.
Leitir Fheárna
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd í Leitir Fheárna.
Deasún Ó Máille
Polaiteoir Éireannach ba ea Deasún Seosamh "Des" Ó Máille (Béarla: Desmond Joseph "Des" O'Malley) a rugadh i gcathair Luimnigh ar 2 Feabhra 1939 agus a d'éag ar 21 Iúil 2021. Ba Theachta Dála agus aire rialtais mór le rá é le linn na 1970idí agus na 1980idí, agus é ina bhall den pháirtí Fianna Fáil. Ach bhunaigh sé páirtí nua - an Páirtí Daonlathach - i 1985.
Mar ómós dó dúirt Leo Varadkar gur "fathach" i bpolaitíocht na hÉireann ab ea Des O'Malley a bhfuil "oidhreacht bhuan dhearfach fágtha le huacht aige." clé|mion|d'iompaigh an Máilleach an fód ag an NIHE ([[Ollscoil Luimnigh níos déanaí)]]
Saol
clé|mion|ag an NIHE, 1981 ([[Ollscoil Luimnigh níos déanaí) let Pat Whelan, ailtire]] Toghadh an Máilleach ina Theachta Dála den chéad uair i bhfothoghchán i Luimneach Thoir i mí na Bealtaine 1968. Tháinig sé in áit a uncail Donogh O'Malley, aire rialtais mór le rá chomh maith, a cailleadh go tobann dhá mhí roimhe sin.
Bhí sé mar Phríomh Aoire an Rialtais ó 1969 - 1970.
Sa bhliain 1970, cheap an Taoiseach Jack Lynch in Aire Dlí agus Cirt é. Dhá bhliain níos déanaí, agus cúrsaí sa Tuaisceart ag éirí níos measa go tapa (na Trioblóidí), bhunaigh Des O'Malley an Chúirt Choiriúil Speisialta i 1972. Cinneadh thar a bheith conspóideach a bhí ann.
Bhí sé ina Aire Tionscail & Trádála  ó 1977 go dtí 1982.
Nimh san fheoil
Níor réitigh sé riamh le ceannaire Fhianna Fáil ag an am Cathal Ó hEochaidh. Bhí an nimh san fheoil acu dá chéile. Ansin sa bhliain 1985, thacaigh Des O'Malley le bille faoi fhrithghiniúnaigh a thug comhrialtas Fhine Gael - Pháirtí an Lucht Oibre isteach. Díbríodh é as Fianna Fáil dá bharr. clé|mion
Na PDs
Bhunaigh sé páirtí nua, an Páirtí Daonlathach. Bhí sé ina cheannaire ar an bpáirtí idir 1985 agus 1993. Bhuaigh na PDs ceithre shuíochán déag san olltoghchán i 1987.
Chuaigh sé isteach i gcomhrialtas le Fianna Fáil, faoi Cathal Ó hEochaidh, mar Aire Tionscail & Trádála  ó 1989 go 1992. Tharraing an Páirtí Daonlathach amach as an gcomhrialtas i 1993 agus d'éirigh Des O'Malley as mar cheannaire.
D'éirigh sé as an bpolataíocht ag olltoghchán 2002 (scoireadh  an Páirtí Daonlathach in 2009).
Eighneachán Ó hAnnluain
Polaiteoir Éireannach ab ea Eighneachán Ó hAnnluain (1933 — 14 Nollaig 1994). Bhí sé ina bhall de Shinn Féin.
John Doherty
Ba fhidléir Éireannach é John Doherty (1900 – 26 Eanáir, 1980).
Rugadh John Doherty in Ard an Rátha, Co. Dhún na nGall. Rugadh é sa bhliain 1900, agus ba de chlann cáiliúil de chuid an lucht siúil é, daoine a d'oibrigh mar ghaibhne stáin agus mar thrádálaithe capall. Thángthas ar a theastas breithe le blianta beaga anuas, agus tuigtear uaidh sin gur sa bhliain 1900 a rugadh é, in áit 1895, rud a ndearnadh taifead go hearráideach de i roinnt foilseacháin éagsúla. Fidléir a bhí in athair s'aige, Mickey Mór, fosta, agus bhí cúpla duine eile dá chuid deartháireacha agus dá chuid deirfiúracha a bhí ábalta ar an fhidil a bhualadh. Phós Mickey Mór Mary McConnell, amhránaí (a raibh cáil ar a deartháireacha Alec agus Mickey mar cheoltóirí i nDeisceart Dhún na nGall). Bhí naonúr páistí acu, agus ba é John an duine ab óige sa chlann. In agallamh a rinne sé sna 1970idí dúirt sé go raibh air a bheith ag cleachtadh i scioból nuair a bhí sé ina dhéagóir, nó ní raibh cead aige an fhidil a bhualadh i gcomhluadar a thuismitheoirí go dtí go raibh máistreacht aige ar "Bonny Kate". Chuala sé taifeadtaí de James Scott Skinner agus rinne sé aithris ar an stíl a bhí aige. Bhí sé de nós ag a dheartháir, Mickey, an fhidil a bhualadh i stíl a bhí cosúil leis an stíl a bhí ag Michael Coleman. Rinneadh taifeadtaí de Mickey fosta, agus tá sé le cluinstin ar an albam "The Gravel Walks".
Kuno Meyer
Ba scoláire Gearmánach é Kuno Meyer (20 Nollaig, 1858-11 Deireadh Fómhair, 1919), a tharraing clú air féin i réimse na focleolaíochta agus na litríochta Ceiltí. Mhúscail a sheasamh ar son na Gearmáine conspóid ag tús an Chéad Chogadh Domhanda agus é ag taisteal sna Stáit Aontaithe.
Beathaisnéis
Rugadh i Hamburg sa Ghearmáin é, mar a bhfuair sé oideachas san Gelehrtenschule des Johanneums. Ansin d'fhreastail sé ar Ollscoil Leipzig. Is i Leipzig a d'freastail sé ar léachtaí an Ollaimh Ernst Windisch, rud a rinne sé ón bhliain 1879 ar aghaidh. Fuair sé a Dhochtúireacht i ngeall ar an tráchtais Eine irische Leagan der Alexandersage sa bhliain 1884. Sa bhliain 1895 ghlac sé post mar léachtóir i dteangacha Teotanacha i gColáiste na hOllscoile, Learpholl, coláiste a ndearnadh Ollscoil Learpholl de in 1903.
Let Me Up (I've Had Enough)
Is albam ón bhanna Tom Petty and the Heartbreakers é Let Me Up (I've Had Enough), a eisíodh ar an 21 Aibreán 1987.
Kuno Meyer
Beathaisnéis
Lean sé air ag scríobh faoin tSean-Ghaeilge go háirithe agus faoi na theangacha Ceilteacha i gcoitinne, agus d'fhoilsigh téacsleabhair Ghearmáinise. Sa bhliain 1896 bhunaigh sé an iris iomráiteach Zeitschrift für celtische Philologie agus chuir in eagar é i gcomhpháirt le Ludwig Christian Stern. Bhunaigh sé féin agus Whitley Stokes Archiv für celtische Lexicographie in 1898, agus chuir siad trí imleabhar amach idir 1900 agus 1907.
Dúiche Sheoighe
deas|250px|thumb|Dúiche Sheoighe (i n[[glas)]] Dúiche Sheoigheach ar cheantar sléibhtiúil Gaeltachta a shíneann thar theorainneacha Chontae na Gaillimhe agus Chontae Mhaigh Eo. Is iad na príomhbhailte sa cheantar an Mám, Corr na Móna, an Fhairche agus an Chloch Bhreac i gContae na Gaillimhe agus na Fionnaithe, Coill a' tSidheáin, Tuar Mhic Éadaigh agus an tSraith i gContae Mhaigh Eo. Tá Comharchumann Dhúiche Sheoigheach suite ar an gCloch Bhreac. Gaeilge Lár-Chonnacht an chanúint Ghaeilge a labhraítear sa cheantar seo.
Let Me Up (I've Had Enough)
Traic Liosta
Gach amhrán le Tom Petty. (ach amháin iad le nótaí).
Kuno Meyer
Beathaisnéis
In 1903 chuir sé Scoil an Léinn Ghaelaigh ar bun i mBaile Átha Cliath. In 1904 chuir sé an iris Ériu ar bun, iris a raibh sé ina eagarthóir uirthi. An bhliain chéanna ceapadh é mar Ollamh Todd sna teangacha Ceilteacha in Acadamh Ríoga na hÉireann. In 1911 ceapadh é mar Ollamh na Focleolaíochta Ceiltí in Ollscoil Friedrich Wilhelm i mBeirlín.
Chatalógaigh sé iontrálacha ag scríobhaithe éagsúla i lámhscríbhinn ón 17ú haois a scríobhadh i Lováin agus a caomhnaíodh sa Bhibliothèque Royale sa Bhruiséil.
Nuair an thosaigh an Chéad Chogadh Domhanda chuaigh sé chun na Stát Aontaithe, ag tabhairt léachtaí in ollscoileanna. Thug sé caint i bhfabhar na Gearmáine do Clan na Gael in 1914 ar Long Island, rud a tharraing fearg sa Bhreatain agus ba chúis le scoilt i measc na nÉireannach.
Gortaíodh é in imbhualadh iarnbhóthair in 1915 agus bhuail sé le Florence Lewis, bean a bhi seacht mbliana is fiche d'aois, agus é ag teacht chuige féin in ospidéal in California. Ba ghearr gur phós siad. Chuaigh Florence chun na Gearmáine in 1916 agus chuaigh seisean ann in 1917. In 1919 bhain Florence agus a hiníon an Eilvéis amach. Fuair Meyer bás in Leipzig.
In 1920 dúirt Dubhghlas de hÍde, a raibh aithne aige ar Meyer, gurbh fhear é siúd arbh fhurasta cion a thabhairt dó agus a raibh cion aige ar Éirinn. Dúirt de hĺde gur chuidigh sé le Conradh na Gaeilge sa díospóireacht faoi mhúineadh na Gaeilge sa Mheánteistiméireacht.
Muir Thoirian
Is muir í an Mhuir Thoirian atá suite sa Mheánmhuir, taobh thiar den Iodáil.
Jonathan Rhys Meyers
Is aisteoir Éireannach é Jonathan Rhys Meyers (a rugadh ar an 27 Iúil, 1977), a bhfuil clú air mar gheall ar a cuid rólanna sna sraitheanna teilifíse Elvis agus The Tudors.
Fionnloch
Is loch é Fionnloch. Tá sé suite i gContae Mhaigh Eo.
Thomas Hardy
Údar agus file Sasanach ab ea Thomas Hardy  (2 Meitheamh 1840 - 11 Eanáir 1928). Cé gur shíl sé go raibh sé ina fhile mar ghairm bheatha, tá clú agus cáil air mar gheall ar a chuid úrscéalta, Tess of the D’Urbervilles agus Far from the Madding Crowd ina measc. Bhí an chuid is mó dá shaothair (chuir i gcló ar dtús mar shraithscéalta) suite sa thír leath-shamhailteach ‘Wessex’ (ach bunaithe ar cheantar Dorchester agus an shír stairiúil).
Saol
thumb|left|Florence Hardy ar an dtrá, 1915. Rugadh Thomas Hardy i Higher Bockhampton, sráidbhaile de chuid paróiste Stinsford gar le cathair Dorchester i nDorset, Sasana. D’oibrigh a athar, Tomás (b.1892), mar shaor cloiche agus tógalaí áitiúil. Bhí léamh agus léann ag a mháthair, Jemima, agus thug sí teagasc dó gur thosaigh sé ag bunscoil i mBockhampton agus é ocht mbliana d’aois. D’fhreastail sé ar “Mr. Last’s Academy for Young Gentlemen” ar feadh roinnt bliain i nDorchester, d’fhoghlaim sé Laidin agus d’éirigh sé go maith lena chuid staidéir. Áfach, bhí easnamh acmhainní ag a mhuintir chun é a thacú san ollscoil, agus dá bhrí sin, chríochnaigh sé leis an oideachas agus é sé bliana déag d’aois. Chuaigh sé i gcomhlacht ailtireachta áitiúla, mar phrintíseach le James Hicks. Rinne sé staidéar ar an ailtireacht i nDorchester, ach bhog sé chuig Londain sa bhliain 1862, áit a ndeachaigh sé i gColáiste an Rí mar dhalta. Bhuaigh sé duaiseanna éagsúla in ailtireacht ann, ach ní raibh sé sásta a bheith ina chónai i Londain.
D’fhill sé ar Dorset tar éis cúig bliana i Londain, agus nuair a bhí sé ar mhisean ailtireachta i gCorn na Breataine chun séipéal paróiste Naomh Juliot a dheisiú, bhuail agus thit sé i ngrá le Emma Lavinia Gifford, cailín a phós sé sa bhliain 1874. Cé gur scar siad níos déanaí sa shaol, bhraith sé ualach mór air nuair a fuair sí bás sa bhliain 1912. Tar éis bás a bhean chéile, tháinig Hardy ar ais ar Chorn na Breataine chun ath-chuirt a thabhairt ar áiteanna a bhain lena gcaidreamh, agus scríobh sé Poems 1912-13 le Emma ar a aigne. Phós sé arís sa bhliain 1914 lena rúnaí Florence Emily Dugdale, a raibh 39 bliana níos óige.
Cailleadh Hardy um trathnóna ar 11 Eanáir, 1928, tar éis a dhán deiridh a aithris lena bhean chéile, agus é ar leaba an bháis.
Úrscéalta
Theip ar Hardy a chéad úrscéal, The Poor Man and the Lady, a fhoilsiú nuair a chríochnaíodh é sa bhliain 1867. Mhill sé an lámhscríbhinn, agus dá bharr sin, níl ach cuid an úrscéil fágtha sa lá atá ann inniu. Thug cara (an file agus údar George Meredith) misneach agus spreagadh dó, agus foilsiódh Desperate Remedies (1871) agus Under the Greenwood Tree (1872) gan ainm. D’éirigh Hardy as an úrscéalaíocht tar éis fhoilsiú Jude the Obscure sa bhliain 1895, mar thoradh ar léirmheasanna diúltach fíochmhar ón mheáin chumarsáide agus i measc an pobail. Lean sé ar an bhfilíocht in ionad an úrscéalaíocht.
Prós
Dheighil Hardy a chuid saothair i dtrí catagóir:
Úrscéalta maidir le carachtar agus timpeallacht (”Novels of Character and Environment”)
Úrscéalta maidir le Beartaíocht (”Novels of Ingenuity”)
Gearrscéalta (le dáta na chéad eagrán)
Muir Liogúrach
Is muir í an Mhuir Liogúrach atá suite sa Mheánmhuir, taobh thiar den Iodáil.
Loch Aillse
deas|250px|thumb|Loch Aillse Is bearna cósta suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Loch Aillse.
Buddy Holly
Bhain Buddy Holly clú agus cáil amach sna 1950idí mar amhránaí, ceoltóir agus ceannródaí rac-cheoil. Duine de laochra ceannródaíocha an cheoil rac is roll ba ea é.
Saol
Rugadh Charles Hardin Holley ar an 7 Meán Fómhair, 1936. Buddy a thugtaí mar leasainm air, agus d'athraigh sé litriú a shloinne go Holly nuair a rinneadh botún ina chonradh ceoil.
Bhain Holly úsáid as The Crickets mar bhanna taca suas go dtí an bhliain 1959, nuair a scoilteadh iad. Cé gur shocraigh siad an banna a chur ar ais le chéile, cailleadh Holly cúpla mí níos déanaí.
Bás agus tionchar
Bhásaigh Holly ina fhear óg scór is dhá bhliain d'aois ar an 3 Feabhra, 1959. Thuairteáil an t-eitleán, ina raibh sé ag taisteal, i gClear Lake, Iowa. Bhí sé ar a mbealach go Fargo, Dakota Thuaidh. Bhí Holly i lár an ‘Winter Dance Party Tour’ agus ghlac Holly an t-eitleán amach ar cíos mar gheall ar fhadhbanna teasa lena mbus turais.
Bhásaigh Richie Valens, J.P. Richardson ("The Big Bopper") agus an píolóta Roger Peterson sa tuairt chéanna. Thuairteáil siad go gairid tar éis éirí de thalamh i ngort.
Ní raibh Holly ach 22 bliain d’aois agus ní raibh ach 17 bliain slánaithe ag Valens, a bhain clú mór amach leis an chnag aitheanta ‘La Bamba’. Ach bhí na básanna brónacha seo mar inspioráid ag go leor ceoltóirí a bhí le teacht ina ndiaidh.
Tionchar
mion|[[Don McLean, 1976]] Bhain an taisme stangadh ollmhór as an saol rac is roll ag an am: “An lá a fuair an ceol bás” a dúirt Nós. Cé nach luann ‘American Pie’ ainmneacha na gceoltóirí, tá sé ráite ag Don McLean go ndeachaigh ceol Holly, agus an taisme, go mór i bhfeidhm air agus dá réir sin gur scríobh sé amhrán faoin “day the music died” (albam "American Pie").
Mar thoradh ar na hamhráin cháiliúla a bhí seolta ag Holly- mar shampla That'll Be the Day, Everyday, Peggy Sue, Not Fade Away, It Doesn't Matter Anymore agus True Love Ways - bhí tionchar mór ag Holly ar domhan an rac-cheoil. Mar shampla, déarfadh daoine ar nós The Beatles agus Bob Dylan gur inspioráid díreach é Holly ar a gcuid ceoil (níl botún é an chosúlacht idir The Beatles agus The Crickets).
Pointias Píoláit
Bhí Pointias Píoláit (Laidin: Pilatus, Gréigis: Πόντιος Πιλᾶτος) ina mhaor (nó gobharnóir) ar an gcúige Rómhánach Iúdáia idir na blianta 26-36. An teideal a bhí aige ná 5ú Prócadóir Iúdáia, agus cuimhnítear é mar an duine a cheadaigh céasadh Íosa Críost.
Luaitear Píoláit i ngach ceann de na soiscéil, agus aontaítear go raibh drogall air Íosa a chur chun báis.
Imeachtaí Aoine an Chéasta
De réir mar a deirtear sa Bhíobla, tháinig na hardsagairt agus na seanóirí le chéile ar maidin le socrú le chéile go gcuirfí Íosa chun báis. Chuir siad an bhreith seo faoi bhráid an ghobharnór a Rómhánaigh, Pointias Píoláit, nach raibh ró-fhonnmhar chun Íosa a chur chun báis. mion|Inscríbhinn Faoi bhrú na n-ardsagart agus na seanóirí, áfach, agus iad siúd ag gríosú na gramaisce in aghaidh Íosa, ghéill Píoláit Íosa a chur chun báis. Theastaigh ó na hardsagairt Íosa a mharú mar bhlaisféimeoir, ó bhí sé tar éis a rá gurbh é mac Dé é, ach d'áitigh siad ar Phíoláit gur ceannairceoir agus tuathghríosóir ab ea Críost a bhí ag iarraidh "rí na nGiúdach" a ghairm de féin - is é sin, rí a bhí ag beartú na Rómhánaigh a ruaigeadh as Iarúsailéim agus ríocht neamhspleách na nGiúdach a bhunú. Tugadh le fios do Phíoláit "nach mbeadh sé ina chara mhaith ag Impire na Róimhe", ach oiread, mura mbeadh sé sásta an bhreith bháis a dhearbhú.
An Machaire Buí
Is barúntacht i gContae Fhear Manach é an Machaire Buí.
Loch Cluanaidh
Is loch suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Loch Cluanaidh.
Donnchadh Ruadh Mac Conmara
File Gaelach ba ea Donncha Rua Mac Conmara (1715-1810).
Leathardán
Is sráidbhaile é Leathardán. Tá sé suite i gContae Mhaigh Eo.
Donnchadh Ruadh Mac Conmara
Bás
Fuair sé bás sa bhliain 1810 agus cuireadh sa Bhaile Nua gar do Chioll Mhic Thomáisín i gContae Phort Láirge. I gcuntas iarbháis a foilsíodh sa Freeman’s Journal ar an 6 Oct. 1810 tugtar the most celebrated of the modern bards air.
Comórtas Oscailte na Breataine
Sraithchomórtas gailf is ea Comórtas Oscailte na Breataine (Béarla: British Open nó an Open Championship), a imrítear sa Bhreatain gach mí Iúil.
Tomás Ó Fiaich
Scoláire agus Cairdinéal ab ea Tomás Ó Fiaich (3 Samhain 1923 – 8 Bealtaine 1990).
Tús a shaoil
Rugadh i gCoilleach Eanach i gContae Ard Mhacha in Éirinn é an 3 Samhain 1923. Tógadh é i gCamloch. Múinteoirí a thuismitheoirí, Pádraig Ó Fiaich agus Áine Ní Fhearchair, agus bhí mac eile acu, Pádraig. Cailleadh an mháthair nuair nach raibh ach ocht mbliana d’aois ag Tomás; deirfiúr an athar a thug aire don teaghlach ina diaidh. Fuair sé bunscolaíocht sa Chreagán Dubh mar a raibh a athair ina phríomhoide agus is ann a mhúscail múinteoir óg a spéis sa Ghaeilge
Chuaigh sé chun na hollscoil e i Maigh Nuad, Cill Dara agus léann Ceilteach á dhéanamh aige don BA.
Cuireadh é go Coláiste Pheadair, Loch Garman, agus is ann a oirníodh ina shagart é ar 6 Meitheamh 1948.
Chaith sé tamall ag obair ina dheoise féin r i bparóiste an Mhaí i dTír Eoghain. Rinne sé staidéar iarchéime agus ghnóthaigh sé céim M.A. i Stair na hÉireann ó Choláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath.
Rinne sé staidéar ó 1950 go dtí 1952 in ollscoil Lováin na Beilge. Ghnóthaigh Lic.Sc.Hist. lena thráchtas ‘The Church in Armagh under lay control’;
Fuair sé post mar léachtóir stair e in Ollscoil Mhaigh Nuad sa bhliain 1953.
Ceapadh ina Ollamh le "Nua-stair na hÉireann" é sa bhliain 1959.
Bhí sé ina leasuachtarán ar an gColáiste ó 1970 go 1974, agus ina Uachtarán ina dhiaidh sin.
Ardeaspag agus Cairdinéal
clé|mion|189x189px|ArmasCheap an Pápa Pól VI Tomás Ó Fiaich ina Ardeaspag ar Dheoise Ard Mhacha agus Éarlamh na hÉireann Uile ar an 18 Lúnasa 1977. Eisean a bhí ina chomharba ar an gCairdinéal William Conway. Ba é rogha chléir Ard Mhacha é mar ardeaspag.
Rinneadh Cairdinéal de an 30 Meitheamh 1979.
Gaeilge agus saothair
mion|[[Cionn Caslach]] Ó na 1950idí ar aghaidh bhí Ó Fiaich ar dhuine de mhórphearsana athbheochan na Gaeilge. Throid sé go láidir in aghaidh naimhde na Gaeilge le linn dó a bheith i Maigh Nuad, agus chuir sé go mór le scoláireacht na teanga lena linn chomh maith.
Bhí aithne mhaith air i nGaeltacht Thír Chonaill agus is iomaí lá a chaith sé ar cuairt inti.
D’fhoilsigh sé i rith 1960-79:
mion|[[Cionn Caslach]] Ba é a bhí ag cabhrú le Pádraig Ó Fiannachta chun leabhair an Tiomna Nua a stiúradh tríd an gcló.
Scannail ghnéis
Bhí a fhios ag Tomás Ó Fiaich faoi na scannail ghnéis (Fr. Sean Fortune srl). Ach ní raibh siad san fhearann poiblí i ndáiríre nuair a bhí sé ina Chairdinéal.
Foinsí
Tá a bheathaisnéis scríofa ag Risteárd Ó Glaisne, Tomás Ó Fiaich (1990) agus Billy Fitzgerald, Father Tom: an authorised portrait of Father Tomás Ó Fiaich (1990)
Jim Devine
Is amhránaí agus ceoltóir Éireannach é Jim Devine. Tháinig Devine i gceathrú háit ar an gcéad sraith The Voice of Ireland sa bhliain 2012.
Dorsán breac
Is feithid é an dorsán breac.
L.K. (Lucy) Holt
File Astrálach is ea L.K. (Lucy) Holt. Rugadh in Melbourne í sa bhliain 1982. Chaith sí a hóige in Adelaide san Astráil Theas agus d’fhill ar Melbourne chun staidéar a dhéanamh ar an stair. Tharraing na healaíona físiúla a haird ar an bhfilíocht, agus tháinig sí faoi thionchar Shéamuis Heaney, John Donne agus roinnt filí eile.
Tá dhá bhailiúchán foilsithe aici. Bronnadh Duais Kenneth Slessor ar Man Wolf Man (2009) agus tugadh Duais Grace Leven di as Patience, Mutiny (2010).
Bhí sí ina heagarthóir ar Blast: Poetry & Critical Writing, agus faoi láthair tá sí ar eagarthóirí So Long Bulletin of Australian Poetry & Criticism
Tá sé curtha ina leith go bhfuil rian an leanna dhuibh agus an traidisiúin ar a saothar. Deir sí go bhfuil meas aici ar an bhfilíocht mar dhianealaín. Tá cuma fhoirmiúil ar a cuid dánta (soinéid, mar shampla) ach is gnáth léi an fhoirmiúlachas a chur as a riocht beagán.
Seoirse V na Ríochta Aontaithe
Bhí Seoirse V (3 Meitheamh 1865 – 20 Eanáir 1936) ar an gcéad rí ar an Ríocht Aontaithe de Ríshliocht Windsor, teideal a chruthaigh sé as an gcraobh Bhriotanach den ríshliocht Gearmánach Saxe-Coburg-Gotha.
Tháinig sé i gcomharbacht ar a athair, Éadbhard VII. Chomh maith leis seo, bhí Seoirse ina impire ar an India agus ba é an chéad rí ar Shaorstát Éireann. clé|mion|177x177px|Impire Fearadh an Chéad Chogadh Domhanda le linn dó a bheith ina rí.
Tháinig a mhac, Éadbhard VIII, i gcomharbacht air.
Eid al-Adha
clé|250px|mion|Eid al-Adha Is an fhéile Moslamach a tharlaíonn mar bhuaic an oilithreacht bhliantúil go Meice agus ag comóradh an íobairt Abrahám é Eid al-Adha. (Araibis: عيد الأضحى, rómhánaithe: ʿĪd al-ʾAḍḥā, go litriúil. 'Féile na híobartha')
Ralf Schumacher
Is tiománaí Foirmle a hAon é Ralf Schumacher. Rugadh sa Ghearmáin é ar an 30 Meitheamh, 1975. Is deartháir é do Michael Schumacher, tiománaí cáiliúil Foirmle a hAon. I 2006, beidh Ralf ag glacadh páirt i gCraobh Dhomhanda Foirmle a hAon leis an bhfoireann Toyota.
Anne Enright
Scríbhneoir agus úrscéalaí Éireannach is ea Anne Teresa Enright, a rugadh ar 11ú Deireadh Fómhair 1962 i mBaile Átha Cliath. Tá sé úrscéalta agus cuid mhór gearrscéalta foilsithe aici, chomh maith le saothar neamhfhicsean amháin. Scríobhann sí faoi thearmaí aingeal, breith, clann, corpíomhá mná, an Eaglais Chaitliceach Rómhánach, grá agus máithreachas san áireamh.
Leonardo Canal González
Polaiteoir Colómach ba ea Leonardo Canal González (6 Samhain 1822 - 5 Bealtaine 1894 ). Rugadh é i mbaile Pamplona ar an 6ú Samhain 1822. Fuair sé a chuid oideachais sa dlí in Ollscoil i mBogotá, san Colegio Mayor de Nuestra Senora del Rosario, agus ina theannta sin bhí sé ag feidhmiú mar Leas-Reachtaire ann. I lár an chogaidh chathartha, d'ainmnigh an tUachtarán Mariano Ospina Rodriguez é mar ghobharnóir ar Santander. Chosain sé an rialtas i Santander agus d'ionsaigh sé Tunja, áit ar chaill sé an cath in aghaidh an Ghobharnóra agus Ghinearáil na Liobrálach Santos Gutiérrez Prieto.
Anne Enright
Óige agus oiliúint
D'fhreastail Enright ar Ardscoil San Lughaidh, Ráth Maonais. Bhuaigh sí scoláireacht idirnáisiúnta ón Lester B. Pearson United World College of the Pacific i Victoria, an Cholóim Bhriotanach. Rinne sí staidéar ar feadh dhá bhliain don Bacclearate Idirnáisiúnta. Ina dhiaidh sin, fuair sí amach Baitsiléir Ealaíon i mBéarla agus Fealsúnacht ó Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath. Bhuaigh sí Scoláireacht Chevening i Scríbhneoireacht Chruthaitheach ó Ollscoil East Anglia, Norwich. Ag an ollscoil, rinne sí staidéar faoi Angela Carter agus Malcolm Bradbury, agus fuair sí amach Céim Maistir i Scríbhneoireacht Chruthaitheach.
Leonardo Canal González
Tháinig an cogaidh go dtí Santander de bharr an chaillte sin.
Anne Enright
Saol oibre roimh scríbhneoireacht
Bhí sí ina léiritheoir agus stiúrthóir teilifíse le RTÉ i mBaile Átha Cliath ar feadh sé bliana. Bhí sí ina stiúrthóir don chlár Nighthawks ar feadh ceithre bliana. Ina ndiaidh sin, bhí sí ina stiúrthóir do sheónna páistí ar feadh dhá bhliain. Ag an am céanna bhí sí ag scríobh ag deireadh na seachtaine. D'imigh sí ón ghairm theilifíse tar éis cliseadh, agus thosaigh sí ag scríobh lánaimseartha i 1993.
Leabhair
D'fhoilsigh Enright bailiúchán gearrscéalta The Portable Virgin i 1991. Bhuaigh an leabhar an Duais Rooney (don Fhicsean Éireannacha) i 1991.
Foilsithe an chéad úrscéal Enright, dar teideal The Wig my Father Wore, i 1995. Féachann an scéal faoi théamaí mháithreachas, grá, aingeal, agus an eaglais. Titeann an príomhcharachtar, Grace, i ngrá le haingeal darbh ainm Stephen, a fuair bás i 1934.
D'fhoilsigh sí úrscéal eile, What are You Like? i 2000, scéal faoi chúpla comhionann, Marie agus Maria, a thógadh i dtír éagsúla, i Londain agus i Nua-Eabhrac.
I 2002, scríobh Enright an t-úrscéal The Pleasure of Eliza Lynch, leagan ficsin de shaol Eliza Lynch, bean Éireannach agus an bhean is cumhachtach i bParagua san aois 19ú.
Scríobh Enright Making Babies: Stumbling into Motherhood i 2004, bailiúchán aistí ionraic agus greannmhar faoi mháithreachas agus tinneas clainne.
Bronnadh an Duais Booker ar Enright i 2007 as an úrscéal The Gathering. Scéal é seo faoi chlann a bhailigh le chéile tar éis báis a dheartháir alcólach Liam, ó radharc a dheirfiúr Veronica a raibh ba ghaire de.
Scríobh Enright dhá bhailiúchán gearrscéalta eile, Taking Pictures i 2008 agus Yesterday's Weather i 2009.
D'fhoilsigh sí an t-úrscéal The Forgotten Waltz i 2011, scéal faoi ghrá adhaltrach idir Gina agus Séan, iad pósadh do dhaoine eile. Tá an scéal suite in Éirinn, timpeall thobchliseadh an gheilleagair. Bhuaigh The Forgotten Waltz an Bonn Carnegie as Barr Feabhais Ficsean i 2012.
Scríobh sí an chéad úrscéal eile The Green Road i 2015, a insíonn dúinn faoi chlann Madigan, an mháthair Rosaleen agus a pháistí, ó 1980 go 2005. Bhuaigh The Green Road an Duais Kerry Group Irish Fiction i 2016. Thug na criticeoirí ardmholadh don leabhar seo.
D'fhoilsigh sí an t-úrscéal Actress i 2020. I 2021, ainmníodh é don Ghradam Litreacha Deilginis - Úrscéal na Bliana agus don Duais Ficsean na mBan.
Obair eile
Scríobhann Enright le go leor irisí agus nuachtáin, The Irish Times, The Guardian, The New Yorker, The Paris Review, The Dublin Review agus London Review of Books ina measc.
Scríobhadh í le BBC Radio 4 agus léirmheas le RTÉ chomh maith.
Bronnadh an Chomhairle Ealaíon uirthi an gradam 'Laureate i gcomhair Ficsean Éireannach' ó 2015 go 2018, an chéad uair a bronnadh an gradam.
Thosaigh sí ag múineadh i Scoil an Béarla i COBÁC, ag tús an bhliain acadúil 2018-2019.
Saol pearsanta
Tá sí pósta ar Martin Murphy, comhairleoir ealaíon leis An Chomhairle Ealaíon. Tá beirt chlainne orthu, cailín agus buachaill. Tá cónaí orthu i mBré, Chontae Chill Mhantáin.
Naisc Sheachtracha
Beathaisnéis ar British Council Literature
Gerald Fiebig
Scríbhneoir Gearmánach agus ceoltóir trialach atá in Gerald Fiebig, a rugadh sa bhliain 1973.
Sevilla
Tá Sevilla ar bhruacha abhainn an Guadalquivir agus tá sí ar cheann de na hionaid stairiúla is tábhachtaí san Eoraip. Timpeall milliún duine atá inti faoi láthair, an ceathrú cathair is mó sa Spáinn. Is ann atá Cartlanna na nIndiacha, mar a bhfuil na cáipéisí stairiúla faoi ghabháil Mheiriceá. Tá an-chuid foirgneamh fíor-álainn ann, La Giralda, túr Múrach, agus ceann de na hardeaglaisí is mó ar domhan, a tógadh thar tréimhse 118 mbliain tar éis do na Críostaithe an chathair a ghabháil ó ríocht Mhúrach Cordóba.
Tá an chathair fada go leor ón bhfarraige, ach bhí sí ina calafort an-tábhachtach fadó nuair a bhí níos mó uisce san abhainn. Ba go Sevilla a tugadh formhór an airgid a ghoid lucht an choncais i dtíortha as Meiriceá Láir agus Meiriceá Theas, agus is aisti a sheoil cabhlach taiscéalaíochta Magellan. Chuaigh na longa sin timpeall an domhain, ach níor fhill ar Sevilla ach árthach amháin a bhí luchtaithe le spíosraí.
Gerald Fiebig
Tháinig dánta leis amach ar mhórán irisí agus duanairí (ar nós Der Grosse Conrady: Leabhar na Filíochta Gearmánaí óna tús go dtí an t-am atá anois ann). Sa bhliain 2004 ghnóthaigh sé Duais Liteartha Chathair Augsburg as a shaothar.
Sevilla
Bhí na Liobrálaigh i gceannas ar Sevilla le linn an chogadh cathartha a bhí sa Spáinn idir 1829 agus 1832. I gCogadh Cathartha na Spáinne sa bhfichiú haois, ní raibh moill ar Franco an chathair a ghabháil lena arm as an Afraic.
Gerald Fiebig
Mar cheoltóir tá Fiebig ina scríbhneoir amhrán agus ina bhall den bhanna "house" Jesus Jackson & die Grenzlandreiter, agus ina bhall den lucht cumtha ceoil trialaigh.
Sevilla
Bíonn Sevilla an-te i rith an tsamhraidh, agus an teocht thar 50 céim C. Tá an-cháil ar amhráin agus ar dhamhsaí an réigiúin.
Coincréit
thumb|Trasghearradh de choincréit Is ábhar tógála ilchodach í an choincréit, comhdhéanta de stroighin (de ghnáth stroighin Portland) agus ábhair stroighniúla eile, mar shampla luaith chaithníneach agus stroighin slaige, cumascán (go ginearálta cumascán garbh déanta as carraigeacha brúite ar nós aolchloch, nó eibhir, chomh maith le cumascán mín cosúil le gaineamh), uisce agus breismheascadh ceimiceach.
Edward Mordrake (Cuid 2) (American Horror Story)
Craoladh an ceathrú heipeasóid, "Edward Mordrake (Cuid 2)" den cheathrú sraith American Horror Story ar an 29 Deireadh Fómhair 2014. Scríobh Jennifer Salt an eipeasóid seo. D'fhéach 4.51 milliún duine ar an eipeasóid.
Victoria na Ríochta Aontaithe
Bhí Victoria (24 Bealtaine 1819 – 22 Eanáir 1901) ina banríon ar Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann ó 20 Meitheamh 1837 ar aghaidh. Bhí sí ar an gcéad Bhanimpire ar an India ó 1 Bealtaine 1876 go dtí lá a báis ar 22 Eanáir 1901. clé|mion|1860, le JJE Mayall Mhair a réimeas ar feadh 63 bliain, an réimeas is faide a bhí ag aon mhonarc na Breataine riamh, go dtí gur éirigh Eilís II ar an mbanríon is faide i réim i 2015. Tugtar 'An Ré Victeoiriach' ar aimsir a réimis.
Tháinig a mac, Éadbhard VII, i gcomharbacht uirthi. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Queen%20Victoria%20descendants%20haemophilia.svg|mion|[[Haemaifilia|Haemaifiliaː Banríon Victoria agus a chlann|clé]]
Victoria agus Éire
In am Victoria, bhí Éire ina cuid den Ríocht Aontaithe. Thug an Bhanríon Victoria cuairt ar Éirinn ceithre huaire: in 1849, in 1853, in 1861 agus in 1900. clé|mion|1849? slán a rá leis an Ard-Leifteanant (Lord Lieutenant) 1849
Tugadh ‘Banríon an clé|mion|1868 Drochshaoil’ uirthi óir tháinig sí féin agus an Prionsa Albert go hÉirinn in 1849, i rith an Ghorta Mhóir, agus is minic a deirtear nár thug sí ach £5 chun cabhrú leis na daoine a bhí ag fáil bháis leis an ocras. Is é fírinne an scéil gur bhronn sí £2,000, áfach; agus gríosaíodh í i rith na cuairte sin ag muintir Corcaí, ag muintir Bhaile Átha Cliath, agus i mBéal Feirste (tá an scéal níos casta áfach ). Athainmníodh Cóbh (a tugadh Cove air i mBéarla roimhe seo) mar Queenstown ('baile na banríona') chun an chuairt seo a cheiliúradh.clé|mion|Sráid Grafton, 1900 1853 clé|mion|1900 Tháinig an bhanríon agus a céile go hÉirinn arís in 1853, chun the Exhibition of Art and Art Industry a fheiceáil i mBaile Átha Cliath.
1861
D’fhill sí ar an tír arís in 1861, le triúr dá gclann, chun a mac is sine, an Prionsa Albert Éadbhard, a fheiceáil (bhí sé ag traenáil leis an arm sa Churrach). Le linn na cuairte seo, d’fhan an teaghlach ríoga i dTeach Fhear Ionad na Banríona (Áras an Uachtaráin anois) agus ansin i dTeach Mhucrois. Ina dhiaidh sin, bhí ar úinéir Theach Mhucrois, Henry Arthur Albert, an teach a dhíol chun íoc as na costais.
1900
Rialtas Dúchais
Sheas Victoria an fód in aghaidh Rialtas Dúchais na hÉireann, áfach, agus níor réitigh sí go maith leis an bPríomh-Aire William Ewart Gladstone, a chuir an Chéad Bhille Rialtas Dúchais agus an Dara Bille Rialtas Dúchais os comhair na parlaiminte.
clé|mion|Dealbh i mBéal Feiste inniu
An Machaire Steafánach
Is barúntacht i gContae Fhear Manach é an Machaire Steafánach.
An tOireamh
Is sráidbhaile é an tOireamh. Tá sé suite i gContae Mhaigh Eo.
Dufair Calais
deas|250px|thumb|Dufair Calais Ba téarma neamhfhoirmiúil í Dufair Calais i gcomhair suíomh campála teifeach agus imirceach sa chomharsanacht Calais, an Fhrainc.
Bhí na campaí i bhfeidhm go Deireadh Fómhair 2016, nuair a scriosadh iad.
I 2017, bhí cúpla míle teifigh ann i gcónaí gan teach gan áras gan seirbhís ar bith.
Criogar uisce
Is feithid é an criogar uisce. Ball d'fhine na Veliidae atá ann.
Avenida Paulista
thumb|Avenida Paulista thumb|Avenida Paulista san oíche Is bóthar mór é Avenida Paulista i São Paulo, an Bhrasaíl. Tá sé 2.8 ciliméadar ar fhad. Tá roinnt institiúidí airgeadais agus cultúrtha ann, ina measc MASP, an músaem mínealaíon is tábhachtaí sa tír.
Comhairle Cathair Dhún Éideann
Contae de chuid na hAlban is ea Comhairle Cathair Dhún Éideann.
Desmond Tutu
Oideachas
Rugadh Tutu sa Transvaal ar an 7 Deireadh Fómhair 1931. Cé gur mhian leis a bheith ina lia, ní raibh sé d'acmhainn ag a chlann íoc as an oiliúint agus chuaigh sé leis an mhúinteoireacht.
D’éirigh sé as a phost múinteoireachta nuair a ritheadh Acht Oideachais Bantu mar agóid in aghaidh na ndrochionchas oideachais d’Afracaigh na hAfraice Theas. Rinne sé staidéar ar an diagacht agus oirníodh mar mhinistir Anglacánach é sa bhliain 1960.
Ghnóthaigh Tutu bunchéim agus céim mháistreachta sa diagacht in King's College i Londain (1962-1966) agus d’oibrigh sé mar shéiplíneach go páirtaimseartha fosta le linn an ama sin. D’úsáid sé a chuid léachtaí san Afraic Theas idir 1967-1972 chun aird a dhíriú ar dhálaí phobal na nAfracánach. Mhaígh sé i litir chuig príomh-aire na linne sin go raibh an staid na hAfraice Theas mar a bheadh bairille púdair ann a d’fhéadfadh pléascadh uair ar bith.
Bulawayo
Cathair in iardheisceart na Siombáibe is ea Bulawayo. Tá sé suite in Matabeleland agus labhraítear isiNdebele nó Ndebele ann sa chuid is mó, chomh maith le Béarla mar dara teanga. Bhunaigh Lobengula, rí de chuid na Ndebele, an chathair sna 1840idí. Sa bhliain 2012 fuarthas 653,337 duine ina gcónaí in Bulawayo.
Desmond Tutu
Oideachas
Ceapadh Tutu mar shéiplíneach ollscoil e i 1967 agus bhí sé ina léachtóir in Ollscoil Náisiúnta Lesotho idir 1970-1972. Ba é an chéad Afracach gorm é a ceapadh mar Dhéan Anglacánach ar Johannesburg i 1975.
Feachtais
Sa bhliain 1976, d’fhás éirí amach ollmhór i gcoinne na cinedheighilte as círéib eacha Soweto i gcoinne úsáid na hAfracáinise mar mheán teagaisc éigeantach i scoil eanna na ndaoine gorma. Ó sin amach, thug Tuto a thacaíocht do bhaghcat eacnamaíoch ar a thír. Chuir sé go fuinniúil i gcoinne pholasaí agus chur chuige an Uachtaráin Reagan sna Stáit Aontaithe i leith na hAfraice Theas, is é sin “rannpháirtíocht chuiditheach” agus “go n-áiteofaí go cairdiúil” ar an rialtas ansin dul i ngleic le fadhb na cinedheighilte.clé|mion|1997Bhí Tutu ina Easpag ar Leosóta idir 1976 agus 1978 agus ansin ina Rúnaí Ginearálta ar Chomhairle Eaglaisí na hAfraice Theas. Chuir Tutu i gcoinne na cinedheighilte go láidir, go soiléir agus go neamhbhalbh san Afraic Theas agus thar lear. Fuair sé tacaíocht ó bheagnach gach eaglais. Ina chuid scríbhneoireachta agus léachtaí, mhol sé go seasta go mbeadh athmhuintearas eatarthu siúd ar fad a bhí bainteach le cinedheighilt. Ba é rialtas geal na tíre a fuair an cáineadh is láidre uaidh ach cháin sé go géar fosta an oirbheartaíocht fhoréigneach a d’úsáid roinnt de na grúpaí frith-chinedheighilte leithéidí an Comhdháil Náisiúnta Afracach.
Ba mhinic a rinne Tutu comparáid idir cinedheighilt agus Naitsíochas agus cumannachas. Dá dheasca sin, chúlghair an rialtas a phas dhá uair agus chaith sé tréimhse ghearr i bpríosún i ndiaidh mháirseáil agóide i 1980.
Rinneadh Easpag ar Johannesburg de i 1985 agus i 1986, ba é an chéad duine gorm riamh é a chuaigh i gceannnas na hEaglaise Anglacánaí san Afraic Theas. Bhí sé ina Uachtarán ar Chomhdháil Uile-Afracach na nEaglaisí (1987-1997). In 2006, ainmníodh ina bhall de phainéal comhairleach na Náisiún Aontaithe um Chosc ar Chinedhíothú é.
In 2005 d’iarr Tutu ar cheannairí an domhain saorthrádáil a chur chun cinn le tíortha bochta agus deireadh a chur le cánacha troma ar dhrugaí frith-SEIF. Thug sé rabhadh do rialtas an Chomhair Náisiúnta Afracaigh faoi bhaol na caimiléireachta. Cháin sé an leatrom ar chearta an duine sa tSiombáil.
Bhí baint aige le feachtas domhanda a raibh sé mar aidhm aige breith gach leanbh a chlárú.
Ina chuid scríbhneoireachta i réimse na síceolaíochta sóisialta, bhain Tutu ciall as taighde eolaíoch ar fhréamhacha na hatrua, an altrúchais agus an chaidrimh dhaonna shíochánta mar aon leis an tábhacht agus an tairbhe a bhaineann le maithiúnas agus athmhuintearas. Bhí Tutu cáinteach faoin leithcheal a dhéanann Críostaithe ar homaighnéasaigh agus faoi dhearcaidh choimeádacha ar homaighnéasacht ina eaglais féin agus dúirt gurbh ionann homaifóibe agus ciníochas. Ar thoghadh an Chairdinéil Joseph Ratzinger mar phápa i 2005, dúirt go raibh dóchas aige go dtoghfaí duine a mbeadh intinn níos oscailte aige faoi mhinistreacht ban agus seasamh níos réasúnta aige faoi choiscíní, SEIF agus VED. clé|mion|2009
Iosrael agus na Palaistínigh
clé|mion|2007 Thug Tutu aitheantas don ról tábhachtach a bhí ag Giúdaigh sa streachailt in aghaidh na cinedheighilte. Thacaigh sé le hIosrael faoin imní a bhí air faoi chúrsaí slándála agus cháin sé an bhuamáil fhéinmharaithe agus an gríosú chun fuatha, Bhí sé go mór chun tosaigh san fheachtas i bhfabhar dínascadh na Palaistíne le Iosrael. Mhaígh sé go raibh cosúlachtaí idir an tslí a gcaitheann Iosrael le Palaistínigh agus mar a caitheadh le daoine gorma na hAfraice Theas le linn bhlianta na cinedheighilte agus dúirt sé nach bhféadfaí slándáil Iosrael a chinntiú trí chos ar bolg a dhéanamh ar phobal eile daoine. mion|2007|clé I 1989 agus é ar cuairt in Iosrael, mhol Tutu go nguífí ar a son siúd ba chúis leis an fhulaingt agus d’iarr sé ar Dhia cuidiú leo maithiúnas a thabhairt agus gan tabhairt ar dhaoine eile fulaingt. Ghlac Giúdaigh áirithe leis sin mar mhasla dóibh féin agus d’íospartaigh na Naitseach. Tharraing a chuid tuairimí i bhfabhar na Palaistíne, míghnaoi eagraíochtaí Giúdacha éagsúla air. Reáchtáil An Eagraíocht Shíónach Mheiriceánach feachtas agóidíochta in aghaidh a chuairteanna ar ollscoileanna agus d’eagraigh mic léinn agóidí nuair a bronnadh Gradam Phléadalaí Idirnáisiúnta ar son na Síochána air.clé|mion|Cearnóg Nobel, [[Cape Town: Albert Luthuli, Desmond Tutu, Frederik de Klerk and Nelson Mandela]]
I ndiaidh d’Fhórsaí Cosanta Iosrael 19 sibhialtach a mharú in Beit Hanoun i 2006, bhí ar Tutu a thuras ansin mar cheannaire ar mhisean aimsiú fíoras ar son na Náisiún Aontaithe, a chur ar ceal de bharr, a dúirt sé, gur dhiúltaigh Iosrael cead taistil dó. Dúirt An Conradh in aghaidh Clúmhillte nach raibh ceapachán Tutu cuí de bharr gur breathnóir claonta a bheadh ann.
D’ionsaigh Tutu Tony Blair as tacaíocht a thabhairt do Mheiriceá faoi cheist na hIaráice. Maidir le daoine a bhí faoi amhras as sceimhlitheoireacht a bheith á gcoinneáil gan chúiseamh, dúirt sé gur smál ar charachtar na Stát Aontaithe a bhí sa champa X-ray in Guantanomo Bay agus go raibh reachtaíocht na Breataine a cheadaigh daoine a choinneáil 28 lá gan chúiseamh iomarcach agus dochosanta.
Gradaim
Bronnadh 96 gradam air lena n-áirítear, Duais Nobel na Síochána (1984), Gradam Pacem Terris (1987), Duais Albert Schweitzer don Daonnúlachas, Duais Magubela don tSaoirse, Duais Síochána Gandhi agus Duais Síochána Sydney (1999) as a chuid oibre mar cheannasaí ar an Choimisiún um Fhírinne agus Athmhuintearais.
Innsbruck
Is cathair in Iarthar na hOstaire í Innsbruck Tá sí suite i ngleann an Inn sna hAlpa, agus dá bharr sin tugtar "Príomhchathair na hAlpa" uirthi mar leasainm go rialta. Tá Innsbruck ina phríomhchathair ar an stát Ostarach Tirol. Ciallaíonn Innsbruck "droichead thar an Inn".
Mar gheall ar a shuíomh sna hAlpa agus toisc go bhfuil a lán áiteanna sciála gar don chathair, is cathair mhór thurasóireachta í Innsbruck.
Tá aerfort ag an gcathair le cúrsaí chuig cúpla aerfort san Eoraip. Tá seirbhís traenach maith ag an gcathair freisin le traenacha ag dul chuig cathracha ar nós Salzburg, München agus An Veinéis.
Claudia Schiffer
Is mainicín agus ban-aisteoir Gearmánach í Claudia Schiffer (a rugadh ar an 25 Lúnasa 1970). Bhí clú agus cáil dhomhanda uirthi sna 1990í. Deir Forbes gur fiú £38 milliún í.
Éadbhard VIII na Ríochta Aontaithe
Bhí Éadbhard VIII (23 Meitheamh 1894 – 28 Bealtaine 1972) ina rí ar an Ríocht Aontaithe agus ar na Tiarnais Bhriotanacha thar lear, chomh maith le bheith mar Impire na hIndia. clé|mion|289x289px Mhair a réimeas ó bhás a athair, ar 20 Eanáir 1936, go dtí gur éirigh sé féin as an gcoróin ar 11 Mí na Nollag 1936.
Spreag sé géarchéim bhunreachtúil nuair a theastaigh uaidh bean Mheiriceánach cholscartha, darbh ainm Wallis Simpson, a phósadh. D'éirigh sé as an gcoróin ar mhaithe lena rogha bean chéile a phósadh agus tháinig a dheartháir, Seoirse VI, i gcomharbacht air.
Sinsile
Is creimire beag é an tsinsile, cosúil le cabhaí, dúchasach do Mheiriceá Theas. Beag, suas le 35 cm ar fhad. An fionnadh tiubh bog liath, an t-eireaball dosach, na cluasa mór cruinn. Saothraítear go forleathan í le haghaidh a fionnaidh, an fionnadh is costasaí ar domhan. Tá an dá speiceas di ann, mar atá Chinchilla chinchilla and Chinchilla lanigera.
Dennis Skinner
Polaiteoir de chuid Pháirtí an Lucht Oibre sa Ríocht Aontaithe is ea Dennis Edward Skinner. Rugadh é i gClay Cross, Derbyshire ar an 11 Feabhra 1932.
Clochar, Contae Fhear Manach
Is barúntacht i gContae Fhear Manach é Clochar.
Folachánaí
deas|250px|thumb|Folachánaí Is duine a théann ar bord feithicle gan fhios ar na húdaráis é folachánaí.
Loinn a' Chait
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Loinn a' Chait.
Beul an Átha
Is sráidbhaile ar an Íle, Earra-Ghàidheal agus Bòd, é Beul an Átha .
Loch Árdail
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Loch Árdail.
The Simpsons (séasúr 9)
Craoladh an naoú séasúr The Simpsons idir 21 Meán Fómhair 1997 agus 17 Bealtaine 1998 ag tosú le "The City of New York vs. Homer Simpson".
Montpelier, Vermont
Is í Montpelier príomhchathair Vermont, stát de Stáit Aontaithe Mheiriceá. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, tá 7,855 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Montpelier suite i gContae Washington. Tá John Hollar ina mhéara. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1787.
Pádraig Ó Siochfhradha
mion|An Seabhac ("Údar" ar TG4) Fear ildánach i stair athbheochana na Gaeilge agus scríbhneoir ab ea  Pádraig Ó Siochfhradha (10 Márta 1883 - 19 Samhain 1964) a foilsíodh faoin ainm cleite An Seabhac.
An baile seo ’gainne (1913) agus Jimín Mháire Thaidhg (1919, úrscéal greannmhar faoi bhuachaill óg tuaithe) an dá leabhar is aitheanta dár scríobh sé.
Luathshaol
mion|an ceantar - Baile an Ghóilín, Baile Áimín Bocht Saolaíodh Pádraig Ó Siochfhradha i gCiarraí, i mBaile an Ghóilín, timpeall agus trí mhíle siar ó Dhaingean Uí Chúis ar an 10 Márta 1883. Fuair sé oideachas ó na Bráithre Críostaí sa Daingean go dtí go raibh sé sé bliana déag d'aois.
An Ghaeilge
Bhí an Ghaeilge ag imeacht as an cheantar úd sna 1880idí. Ní raibh Gaeilge ar siúl ag na Bráithre Críostaí sa Daingean sna 1890idí ach an oiread. Ach bhí tuiscint réasúnta cruinn ag an Seabhac ar an Ghaeilge fiú an uair sin.
As leabhair Uí Ghramhnaigh agus ó mhúinteoir ina cheantar a d'fhoghlaim Ó Siochfhradha conas Gaeilge a léamh agus a scríobh. Sula raibh sé fiche bliain d'aois, bhí léamh agus scríobh na teanga á múineadh aige féin do chomharsana dá chuid i dteach Mháire Hussey ar an Chuaismóir, in aice a bhaile.
Gníomhaíochas
San bhliain 1899, thosaigh Ó Siochfhradha ag obair mar fhear oibre. Lean sé don chineál sin oibre go dtí 1922.
Ó cuireadh na hÓglaigh ar bun, ó 1913, bhí Ó Siochfhradha iontu. Bhí sé ina oifigeach ceannais acu i gCorca Dhuibhne ó 1917 go dtí 1921. clé|mion|229x229px|Austin Stack Roghnaigh Austin Stack é le dul go Baile Átha Cliath Aoine an Chéasta 1916 chun eolas ar an éirí amach a bhí beartaithe a fháil do mhuintir Chiarraí. Chuir na Sasanaigh i sé phríosún éagsúla é idir 1918 agus 1922. Dhiúltaigh Ó Siochfhradha páirt a ghlacadh san aighneas polaitíochta a tháinig i 1922.
Cháiligh sé mar mhúinteoir bunscoil e agus bhí sé ina chigire agus ina phríomhchigire ina dhiaidh sin. Ó 1920 go dtí 1922 ag an chéad Dáil a bhí Ó Siochfhradha ina thimire Gaeilge do Chiarraí.