cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Corcovado
thumb|240px|Corcovado thumb|left|240px|Radharc san oíche ó Chorcovado thumb|right|240px|[[Dealbh Íosa atá ar bharr an tsléibhe (38 m)]]
Foraois Epping
Is foraois ásra suite in Essex í Foraois Epping.
Sergio Martínez
Dornálaí Airgintíneach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea Sergio Gabriel Martínez a rugadh ar an 21 Feabhra, 1975 i mBuenos Aires, an Airgintín.
Sun Tzu
Ginearál agus straitéisí míleata Síneach ab ea Sun Tzu nó Sun Wu (t.544 RC - t.496 RC). Tá cáil ar leith air as an leabhar dá chuid, Ealaíon na Cogaíochta. Déanann an leabhar áirithe seo cur síos ar na nithe atá ag teastáil chun an leas is fearr a bhaint as an gcogaíocht ar mhaithe le bua tapa neamhchostasach a fháil.
A Chúlra
Scríobh sé trí chaibidil déag an leabhair seo i Ríocht Wu, cé gurbh as Stát Ch’i é ó dhúchas. Chuaigh an leabhar agus pearsantacht an fhir féin, chomh mór sin i bhfeidhm ar rí Wu, gur cheap sé é ina ghinearál ar a fhórsaí armtha sa bhliain 512 RC. D’éirigh le saighdiúirí Wu an bua an fháil ar na naimhde ba mhó acu, na Ríochtaí Yueh agus Ch’u ar feadh scór bliain. Fuair Sun Tzu agus rí Wu bás thart ar 496 RC.
Deireadh le tionchar Sun Tzu
Leanadh treoracha míleata Sun Tzu i stát Wu ar feadh tamaill i ndiaidh a bháis agus bhí rath leanúnach ar an stát i gcúrsaí cogaíocht dá bharr. Ach bualadh arm Wu go trom nuair a rinneadh faillí sna treoracha seo agus tháinig deireadh leis an ríocht sa bhliain 473 RC.
Aistriúcháin
D’aistrigh Íosánach, an tAthair J.J.M. Amiot, an leabhar go Fraincis ar dtús (Art Militaire des Chinois) sa bhliain 1782. Bhí scéal ann go raibh an leabhar beag seo faoi deara an ratha a bhí ar ghairm mhíleata Napoléon Bonaparte, ach níl aon fhianaise cheart ann ina leith seo. Deirtear gur imigh sé tionchar ar straitéisí míleata Mao chomh maith. D’aistrigh P.F. Calthrop an leabhar go Béarla ar dtús sa bhliain 1905. Rinne Lionel Giles aistriúchán Béarla eile air sa bhliain 1910, arb é an leagan is mó úsáide sa teanga sin (le fáil thíos).
Ábhar an Leabhair
Cuirtear béim mhór sa leabhar seo ar an ngá atá le gliceas agus ní le hollneart míleata, chun cath a bhuachaint:
Bíodh aithne agat ar do namhaid agus ort féin agus beidh tú in ann troid i gcéad cath gan oiread is tubaiste amháin.
Tá ealaín na cogaíochta ina ábhar ríthábhachtach don stát.
Séamas Langtún
B'iománaí Éireannach é Séamas Langtún (1918-18 Aibreán, 1987), nó Jim Langton mar a ghlaoitear air as Béarla. D'imir sé ina thosaí san fhoireann Éire Óg, agus an fhoireann idirchontae Cill Chainnigh as na 1930í amach. Bhí sé sna foirne a bhuaigh Craobh Iomána Sinsearach na hÉireann sna blianta 1939 agus 1947, agus cuimhnítear é inniu mar cheann de na himreoirí is fearr riamh. Mar thoradh, roghnaíodh é ina leath-thosaí ar Fhoireann Iománaíocht na hAoise, a cuireadh le chéile sa bhliain 2000.
Vierzehnheiligen
Eaglais na gCeithre Naomh Déag i mBamberg na Gearmáine, sárshaothar rocócó dheisceart na Gearmáine. Balthasar Neumann (1687-1753) a thóg í ó 1743 go dtí 1772. Plean casta inmheánach inti —cruth croise, le 6 ubhchruth ag dul thar a chéile — taobh istigh de thaobh amuigh comhghnásach díreach.
Séamas Langtún
Bhuaigh sé dhá bhonn uile-Éireann ina mhionúr chomh maith, sna blianta 1935 agus 1936.
Asaint
Is paróiste riaracháin nó 'sgìre' in iarthuaisceart na hAlban í Asaint. Tá sí ina chomhpháirt den chontae traidisiúnta Cataibh, Comhairle na Gàidhealtachd. Tá Asaint suite taobh ó thuaidh d'Ulapul. Tháinig an t-ainm ón sean-Lochlannais agus ciallaíonn sé 'deireadh an droma'. Is é Loch an Inbhir an baile is mó in Asaint.
Cruth na tíre
Tá clú ar Asaint mar gheall ar a tírdhreacha.
Tá Anaclann Náisiúnta Dúlra Chreag a' Chnocain (Béarla: Knockan Crag National Nature Reserve) ann agus ionad cuairteoirí ann a thugann léirmhíniú ar an ghné geolaíochta Sá-éascan a'Mhoine (Béarla: Moine Thrust), mar chuid de Geopháirc Iar-Thuath na Gàidhealtachd.
Tá Uaimh an Chlaoin, an uaimh is faide in Albain sa cheantar seo, suite 5 mhíle (8.0 km) ó dheas d'Innis nan Damh.
Foulness
deas|250px|thumb|Foulness Is oileán suite in Essex é Foulness.
Prota-Ind-Eorpaigh
Grúpa hipitéiseach réamh-stairiúil eitneolaíochta de Eoráise ab ea na Prota-Ind-Eorpaigh a labhair an Phrota-Ind-Eorpais (PIE), réamhtheachtaí na dteangacha Ind-Eorpacha de réir na hatógála teangeolaíche.
Tagann ár gcuid eolais fúthu go príomha ón atógáil theangeolaíoch sin, mar aon le fianaise ábhartha ón tseandálaíocht agus ón aircéighéineolaíocht. Is dócha go raibh cónaí ar na Phrota-Ind-Eorpaigh i ndeireadh na tréimhse Neoilití, nó thart ar an 4ú mhílaois RC. Cuireann scoláireacht phríomhshrutha iad i gcrios na steipe Pontaí-Caispí in Oirthear na hEorpa (an Úcráin agus deisceart na Rúise an lae inniu). Leathnódh roinnt seandálaithe doimhneacht ama na PIE go dtí lár na tréimhse Neoilití (5500 go 4500 RC) nó fiú go dtí an luath-Neoiliteach (7500 go 5500 RC), agus molann siad suíomhanna malartacha.
Ceaptar go raibh na Próta-Ind-Eorpaigh ionann leis an Cultúr Iamna. Chuir Marija Gimbutas in iúl gurbh iad na daoine Iamne a labhair an Próta-Ind-Eorpais, agus glactar an chuid is mo den staraithe leis seo.
Johnny Brady
Is amhránaí agus ceoltóir é Johnny Brady. Rugadh é i mBaile Raghnail, Contae Aontroma, Tuaisceart Éireann.
Sasana Nua
Is réigiún in oirthuaisceart Stát Aontaithe Mheiriceá é Sasana Nua. Is é Bostún, i stát Massachusetts, an chathair is mó atá ann. Is iad na stáit atá i Sasana Nua ná:
Rachel Maddow
Óstach teilifíse, tráchtaire polaitiúil agus údar Meiriceánach is ea Rachel Anne Maddow {{{IPAc-en|audio=Maddow (spoken pronunciation).ogg|ˈ|m|æ|d|oʊ}}; a rugadh ar 1 Aibreán 1973). Tá clár teilifíse gach oíche aici ar a dtugtar The Rachel Maddow Show, ar MSNBC. Tá clár cainte raidió faoin ainm céanna aici ar Air America. Is í an chéad duine go hoscailte aerach ina láithreoir teilifíse tráthnóna sna Stáit Aontaithe. Tá dochtúireacht aici ó Ollscoil Oxford.
Sasana Nua
Is é Béarla an phríomhtheanga sa chuid is mó de Shasana Nua. Tá canúint Fraincise, ar a dtugtar Fraincis Shasana Nua, á labhairt chomh maith, go háirithe in Vermont agus Maine. 400px|deas|mion|Treibheanna bundúchasacha i ndeisceart Shasana Nua, timpeall 1600.
An Ghaeilge i Sasana Nua
De réir an American Community Survey 2006-2010, ba í an Ghaeilge an phríomhtheanga tí ag 3,857 duine i Sasana Nua. Bhí an chuid is mó 80% (3,075) ina gcónaí i Massachusetts.
Rachel Maddow
Nuair a d'fhiafraigh an Valley Advocate, nuachtán i gCalifornia, di faoina tuairimí polaitiúla, sin a d'fhreagair sí ná "Is liobrálach mé gan amhras, is é sin le rá go bhfuilim beagnach go hiomlán ar aon tuairim le hardán an Pháirtí Phoblachtaigh i ré Eisenhower."
Saol luath agus oideachas
Rugadh Maddow in Castro Valley, California. Iar-chaptaen in Aerfhórsa SAM agus dlíodóir a hathair agus riarthóir scoile a máthair agus ise óg. Protastúnaigh (ón Ollainn) agus Giúdaigh (ó oirthear na hEorpa) a sinsir ar thaobh a hathair; b'as Talamh an Éisc a máthair agus í de shliocht Sasanach agus Éireannach. Deir Maddow gur teaghlach an-Chaitliceach a muintir agus gur fhás sí aníos i bpobal a bhí an-choimeádach. Lúthchleasaí ab ea Maddow agus í ar an ardscoil.
Rothaíocht ag na Cluichí Oileán 2017
Bord bonn
Oileán ósta (Gotland)
Oasis
Rac-bhanna Sasanach ba ea Oasis, a cuireadh ar bun i Manchain sa bhliain 1991. D'fhás Oasis amach ó ghrúpa a bhí ann níos luaithe, The Rain, bhí Lia Gallagher (fonnadóireacht, tambóirín agus maracai), Paul "Bonehead" Arthurs (giotár), Paul "Guigsy" McGuigan (dordghiotar) agus Tony McCarroll (drumaí agus cnagadh) sa bhanna ón tús.
Chuaigh deartháir níos sine Liam, Noel Gallagher (giotár luaidhe agus príomhchumadóir amhrán) mar an chúigiú ball, agus bhí sin mar foireann an mbanna go dtí Aibreán 1995.
Sínigh Oasis leis an lipéad ceol neamhspleách, Creation Records i 1993 agus scaoil siad a chéad albam, Definitely Maybe, a sháraigh curiarrachtaí i 1994.
Tá inspioráid tógtha ag Oasis ó a lán de na bannaí Sasanacha a bhain cáil amach sna 1960idí, mar shampla The Beatles, The Who, The Kinks agus The Rolling Stones. Chomh maith le sin, bhí tionchar mór ag bannaí eile as Manchain orthu freisin, mar shampla The Smiths agus The Stone Roses.
Bhí Oasis ar cheann de na bannaí is mó ar ar dtugtaí Britpop i lár na 1990idí, in éineacht le Blur, Pulp, Elastica, Cast agus roinnt bannaí eile. Bhí coimhlint cháiliúil sna meáin agus sna cairteacha idir iadsan agus Blur, na bannaí ba mhó ag an am.
I mí Lúnasa 2009, dúirt Noel Gallagher go raibh sé ag éirí as an banna de bharr coimhlintí le Liam, agus bhunaigh sé Noel Gallagher's High Flying Birds. Tá tri albam agus E.P. eisithe acu.
Athainmnigh Liam, agus baill eile as Oasis, an banna mar "Beady Eye". Díscaoileadh Beady Eye sa bhliain 2014, tar éis dhá albam.
Albam Beo
Familiar to Millions (2000)
I.B
Stop the Clocks (2006)
Albaim díolama
1. Definitely Maybe: The Singles (1996)
3. The Masterplan (Diolaim taobh-B) (1998)
4. Stop the Clocks (2006)
5. Time Flies... 1994-2009 (2010)
John Abercromby, an 5ú Barún Abercromby
mion|Reilig an Bharúin Abercromby, Reilig Dean
Ba shaighdiúir Albanach agus sheandálaí é John Abercromby, an 5ú Barún Abercromby (15 Eanáir 1841 – 7 Deireadh Fómhair 1924).
Gairm bheatha
George Ralph, an 3ú Barún Abercromby Aboukir, a athair agus Louisa Penuel Hay Forbes a mháthair., agus bhí beirt deartháireacha agus deirfiúr aige. Bhí sé ina Leifteanant leis an bhriogáid raidhfil (nó an Rifle Brigade). Bhain sé céim amach ó Ollscoil Dhún Éideann le  Dochtúireacht oinigh sa Dlí,(LLD). Ar an 3 Deireadh Fómhair 1917, i ndiaidh báis a dheartháir is sine George, Tháinig sé i gcomharbas ar a athair mar an 5ú Tiarna Abercromby.
Tar éis dó an t-arm a fhágáil sa bhliain 1870, dhírigh sé ar theangacha a fhoghlaim, ar thaisteal, agus ar bhéaloideas. Sa bhliain 1904 chuir sé an an téarma Eascra nó Bíocar (Béarla: Beaker) isteach san fhoclóir seandálaíochta,  chun cur síos a dhéanamh ar na soithí óil ón Tréimhse Neoiliteach déanach, ar thángthas orthu ar fud iarthar na hEorpa ag an am. Bhí sé ina leasuachtarán ar Chumann Béaloideasa na hAlban, agus thacaigh sé leis an Society of Antiquaries of Scotland, agus bhí sé ina uachtarán air ón bhliain 1913 go dtí 1918.
Dar le hÉnrí Ó Muirgheasa (Duanaire na Midhe) gurb é an fáth a bhfuil lámhscríbhinní Pheadair Uí Ghealacáin in Ollscoil Dhún Éideann, go bhfuair Abercromby ar iasacht iad agus nár thug ar ais iad, agus gur ag an Ollscoil sin a d’fhág sé a lámhscríbhinní le huacht.
D'fhág sé airgead le huacht, i gcomhair 'Ollúnacht Abercromby um Seandálaíocht'  (Béarla: The Abercromby Chair of Archaeology) in Ollscoil Dhún Éideann, post a bhí tógtha ag Vere Gordon Childe agus Stuart Piggott.
Tá sé curtha in Reilig Dean i nDún Éideann ar an taobh thoir, in aice leis an bpríomhbhealach isteach.
Teaghlaigh
Phós Abercromby a  chol ceathrar Sualainneach, Adele Wilhelmina Marika von Heidenstern, ar an 26 Lúnasa 1876. Bhí iníon amháin acu, Edla Louisa Montague Abercromby (r. 1877), a phós Georges N. Nasos sa bhliain 1906. Toisc nach raibh aon mhac aige, chuaigh Barúntacht Abercromby in éag nuair a fuair sé bás.
Faing
Baile in Éirinn is ea Faing, suite in iarthar na tíre i gContae Luimnigh.
Stair
Bhíodh cuan dóibh in inbhear na Sionainne i bhFaing, Contae Luimnigh nó áit tuirlingthe muireitleán. Bhí ról lárnach ag Foynes maidir le heitiltí paisinéirí trasatlantacha tráchtála a bhunú.
Cuireadh tús leis an gcéad seirbhís trasatlantach sa bhliain 1939. Ar 28 Meitheamh 1939, thuirling Eitilt 607A "Yankee Clipper" de chuid Pan American i bport na mbád eitilite i bhFaing, Contae Luimnigh. thumb|280px|left|Calafort Faing ar bhruach theas Béal na Sionainne i gContae Luimnigh
Tobar Phádraig
Baile in Éirinn is ea Tobar Phádraig. Tá an baile suite in iarthar na tíre i gContae Luimnigh.
Cath na Cearnóige
mion clé|mion|Dan Winter's Cottage Ar an 21 Meán Fómhair 1795 chaill na 'Defenders', nó na Cosantóirí (rúnchumann Caitliceach), go dona in aghaidh a gcuid naimhde Protastúnacha i 'gcath' ar a dtugtar Cath na Cearnóige nó Battle of the Diamond) i gCo. Ard Mhacha.
Bunaíodh an tOrd Oráisteach mar thoradh air.
Imeachtaí
Sa bhliain 1784, bunaíodh an rúnchumann Protastúnach na Peep o' the Day Boys ("Buachaillí Bhreacadh an Lae", "Buachaillí Bhodhránacht an Lae", nó "Clann na Cathaoire"). Ar feadh breis agus deich mbliana ina dhiaidh sin, lean cogaíocht sheicteach ar fud Ard Mhacha a tháinig chun cinn ag Cath na Cearnóige, ar 21 Meán Fómhair 1795 in aice le Loch gCál i gContae Ard Mhacha. Scliúchas seicteach a bhí ann i ndáiríre.
Níltear cinnte cé mhéid de na Cosantóirí a fuair bás sa teagmháil - luaitear uimhreacha éagsúla, ó 4 go 30, - ach is é an tátal a baineadh as na himeachtaí gurbh iad na Protastúnaigh a bhuaigh an cath.
Iarmhairtí
Tar éis na coimhlinte, bhunaigh na Protastúnaigh bhuacacha eagraíocht nua – an tOrd Oráisteach.
Conradh Utrecht
Is socrú na síochána é Síocháin Utrecht a síníodh sa chathair Ollannach Utrecht i mí Márta agus Aibreán na bliana 1713. Aontaíodh roinnt conarthaí a chur deireadh le Cogadh Chomharbas na Spáinne. Bhí Louis XIV na Fraince agus Pilib V na Spáinne ar taobh amháin, agus Áine na Breataine Móire, Diúc na Saváí, agus na Cúigí Aontaithe ar an taobh eile.
Chláraigh an Conradh an briseadh ar uaillmhianta Rí na Fraince Louis XIV, curtha in iúl sna cogaí a spreag sé roimhe sin, agus chaomhnaigh sé an 'córas Eorpach', a bhí bunaithe ar chothromaíocht na cumhachta. [1] mionsamhail|deas|350px|Na hathruithe a chuireadh i bhfeidhm i ndiaidh an chonartha.
Na hidirbheartaíochta
D'aontaigh an Fhrainc agus an Bhreatain Mhór le téarmaí i nDeireadh Fómhair na bliana 1711, nuair a a síníodh réamhchéimeanna na síochána i Londain. Bunaíodh an chéad chomhaontú ar an bhfaomhadh intuigthe go mbeadh críochdheighilt sealúchas Spáinneach san Eoraip i gceist. Tar éis seo, d'oscail chomhdháil ag Utrecht, ar an 29ú Eanáir sa bhliain 1712, agus bhí John Robinson, Easpag Bhriostó, agus Thomas Wentworth, Tiarna Strafford ag ionadaíoch ar son na Breataine. Go drogallach, ghlac na Cúigí Aontaithe le réamhchéimeanna na síochána agus sheoladar ionadaithe ar aghaidh, ach dhiúltaigh tImpire go dtí go raibh sé cinnte nach raibh na réamhchéimeanna ceangailteach. Tugadh an dearbhú dó agus mar sin i mí Feabhra d'fhreastail ionadaithe an Impire ar na hidirbheartaíochta. Ós rud é nár aithníodh Philip V mar a rí go fóill, níor sheol an Spáinn a lánchumhachtaigh ar dtús báire, ach sheol an tSaváí ionadaí amháin, agus bhí ionadaithe na Phortaingéile i láthair freisin.
Príomh-fhorálacha
Faoi fhorálacha na gconarthaí, aithníodh Pilib, Diúc Anjou agus garmhac Louis XIV, mar Rí na Spáinne (mar Pilib V), ag deimhniú dá bhrí sin an comharbas mar a shonraíodh é in uacht bháis dheiridh an Rí Séarlas II. Mar sin féin, bhí d'fhiacha ar Philib aon cheart chun ríchathaoir na Fraince a thréigean, do féin agus a sliocht, in ainneoin roinnt amhras maidir le dleathacht ghníomh den sórt sin. Sa bhealach céanna, thréigean prionsaí Francacha éagsúla ríchathaoir na Spáinne, lena n-áirítear, ach go háirithe an Diúc Berry (an garmhac is óige a bhí ag Louis XIV) agus an Diúc Orléans (nia an Rí Louis),
Roinneadh Impireacht na Spáinne san Eoraip freisin: fuair an tSaváí an tSicil agus codanna de Dhiúcacht Mhilano, agus fuair Séarlas VI (Impire Naofa Rómhánach agus Ard-diúc na hOstaire) an Ísiltír Spáinneach, Ríocht Napoli, an tSairdín, agus an chuid is mó de Dhiúcacht Mhilano. Aithníodh raibh an flaitheas ag an Phortaingéil ar na tailte idir na aibhneacha an Amasóin agus an Rio Oiapoque, sa Bhrasaíl. Sa bhliain 1715, aisghabháil an Phortaingéil Colonia del Sacramento in Uragua, a bhí glactha uaithi ag an Spáinn.
Loch an Inbhir
Is é Loch an Inbhir an baile is mó in Asaint, i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, Albain. Tá an baile suite taobh thoir de Loch Inbhir, ar an mbóthar A837, 30 míle iar-thuaidh d'Ulapul. Sa bhliain 1991, bhí 558 duine ina gcónaí ann.
Sebastian Zbik
Dornálaí Gearmánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea Sebastian Zbik a rugadh ar an 17 Márta 1982 i Neubrandenburg, an Ghearmáin.
Torcán cíorach
left|thumb|Blaosc hystrix cristata
Julio Cesar Chavez, Jr.
Dornálaí Meicsiceach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea Julio César Chávez Carrasco a rugadh ar an 16 Feabhra 1986 i gCuliacán, Meicsiceo.
Cormac Mac Cárthaigh
Rí na Mumhan ba ea Cormac Mac Cárthaigh (bás 1138). Ba bhall é is léir den chlann Mhic Cárthaigh d'Eoghanacht Chaisil. Rí deireanach de ríocht aontaithe na Mumhan ab ea é, sular críochdheighleadh in dhá leath í, Deasmhumhain agus Tuamhain, mar thoradh Chonradh Ghleann Maghair.
Stair
Tar éis bhás Ceallacháin Chaisil, thit chumhacht na nEoghanacht i léig agus bhí ríogacht na Mumhan faoi cheannas an Dáil Chais. Faoina 1070idí, bhí Caiseal féin i seilbh Uí Bhriain. Chuaigh na hEoghanachta Chaisil díshealbhaithe siar agus faoi aimsir Mhuireadaigh mhic Cárthaigh, bhí siad b'fhéidir lonnaithe áit éigin i gceantar Imligh-Dúiche Ealla. Tar éis bhás Mhuireadaigh sa bhliain 1092, maraíodh gan mhoill a dheartháir agus a chomharba ag Ceallachán Ua Ceallacháin, a thug dó féin an teideal 'Ua Ceallacháin Chaisil'. D'fhéadfadh é gur mharaigh Mhic Cárthaigh é siúd sa bhliain 1115, le linn teacht i réim Thaidhg mhic Mhuireadaigh Mhic Cárthaigh.
Conradh Ghleann Maghair
Idir rí na Mumhan agus Ardrí na hÉireann ba ea Muircheartach Ua Briain (c. 1050 – c. 1119), dubhó Bhriain Bóramha (c. 937 - 1014). D'éirigh sé an-tinn sa bhliain 1114, agus rinneadh dtugtar dá chumhacht dá bharr. Rinneadh achrann idir é agus a dheartháir, Diarmaid, Dux Chorcaí, níos measa ag coimhlint le mór-ríochtaí eile na tíre, amhail is Connacht, Aileach agus Laigin. Thug sí an deis do chlanna Uí Bhriain, amhail is deartháireacha Mhic Cárthaigh, a neamhspleáchas a éileamh.
Bhí Tadhg Mac Cárthaigh ina cheannaire i ndáiríre in iardheisceart na Mumhan sa bhliain 1118, nuair a theith mic Diarmaid Ua Briain roimh an rí nua, Brian Ua Briain. Ag iarraidh Mac Cárthaigh a chur faoi chois, chuaigh Ua Briain i ngleic leis ag Gleann Maghair ach cloíodh é agus mharaigh Turloch mac Diarmada é.
Mhúscail scéala na cliste Muircheartach as a scor. Thug sé ríogacht na Mumhan arís, agus chuaigh le slua mór ó dheas, i dteannta lena comhghuaillithe, ríthe na gConnacht, na Mí agus Bréifne. Bhí sé áisiúil ámh ag an rí is cumhachtaí, Toirdhealbhach Ua Conchúir (1088–1156), go mbeadh an Mhumha fós roinnte. Rinne sé "conradh seasmhach" le Tadhg, á aithint go hoifigiúil don chéad uair mar rí na Deasmhumhan, agus tógadh Tuamhain do mhic Dhiarmada Uí Bhriain.
Agus an Mumha roinnte ina dá leath, d'éirigh Toirdhealbhach ina Ardrí na hÉireann, le freasúra, go dtí a bhás sa bhliain 1156. D'éirigh Tadhg amach, rinne Toirdhealbhach ionsaí agus rinne sé slad ar an Deasmhumhain sna blianta 1121, 1122 agus 1123. Ag deireadh an ama sin, d'éirigh Tadhg an-tinn; d'éirigh sé as a choróin roimh a bhás, agus tháinig Cormac i gcomharbacht air.
Cormac, Rí Dheasmhumhan
Go luath sa bhliain 1124, tháinig Toirdhealbhach Ua Conchobair le cabhlach na gConnacht chuid an Mumhain chun a cheannas ar an Tuamhain agus an nDeasmhumhain a éileamh. Baineadh a aird i leataobh áfach ag ruathar gan choinne as an Mí agus Bréifne. Thóg Cormac an deis chun comhaontas a dhéanamh le ríthe na Laighean, na Mí agus Bréifne, agus d'ullmhaigh sé na Connachta a ionsú.
Tháinig siad chuig Áth Luain ach bhí Ua Conchobhair ann rompu. Óir go raibh Cuthach mar cheannaire an éirí amach, chuir Toirdhealbhach ar an dtoirt gialla na Deasmhumhan chun báis, ina measc Maol Seachlainn, mac Chormaic. Agus é tuigthe aige nach mbuafadh sé in éadan Toirdhealbhaigh ach le mór-ár, chuaigh Cormac abhaile go dobrónach.
Sa bhliain 1125, ghabh Cormac cathair Luimnigh de Bhriain Ua Briain, beart a tuigeadh mar ghlacadh ríogacht na Mumhan go léir. Ba mhasla é fosta do Thoirdhealbhach, aitheanta anois mar lán-Ardrí. An bhliain dár gcionn, rinne sé ruathar ar Chormac ina champa míleata sna hOsraí, agus chloígh go dona é. De bharr seó, cuireadh Cormac ag a choróin sa bhliain 1127, agus tháinig a dheartháir, Donnchadh, ina ionad.
Ghéill Donnchadh do Thoirdhealbhach tar éis léigear chathair Chorcaí ar Lá Fhéile Bríde 1127, i dteannta le Uí Mhathúna, Uí Dhonnchadha, Uí Chaoimh, Uí Bhric, Uí Chonchúir Ciarraí.
Rinne Cormac corann ar féin, ghabh ord beannaithe agus chuaigh ar scor chuig mainistir Leasa Mhóir.
Inbhear na Tamaise
deas|250px|thumb|Inbhear Tamais Is é Inbhear na Tamaise an áit a dtagann Abhainn na Tamaise le chéile in uiscí na Mara Thuaidh, in oirdheisceart na Breataine Móire.
Díscaoileadh na Mainistreacha
thumb|deas|250px|[[Mainistir Bheigtí i gContae na Mí - Ceann de na chéad mhainistreacha a cuireadh faoi chois le linn an díscaoilte in Éirinn.]]
B'ionann Díscaoileadh na Mainistreacha nó Cur faoi Chois na Mainistreacha, agus an próiseas foirmiúil idir 1536 agus 1541 trínar chuir rí Shasana, Anraí VIII, deireadh le pobail na manach i Sasana, sa Bhreatain Bheag agus sa chuid sin d'Éirinn a bhí faoi smacht na corónach ag an am sin, chomh maith lena maoin a choigistiú. Bronnadh an t-údarás air chuige seo leis an Acht Ardcheannais a rith an Pharlaimint sa bhliain 1534, rud a chiallaigh go raibh Anraí mar Cheann Ardcheannasach na hEaglaise, agus leis an gCéad Acht um Chur faoi Chois (1536) agus an Dara hAcht um Chur faoi Chois (1539).
Michael Heffernan
Polaiteoir Éireannach ab ea Michael Heffernan (3 Aibreán 1885 - 21 Samhain 1970). Bhí sé ina bhall de Pháirtí na bhFeirmeoirí ar dtús agus ansin Cumann na nGaedheal.
Mark Vaughan
Is peileadóir Ghaelach ó Bhaile Átha Cliath é Mark Vaughan. Imríonn sé le haghaidh Baile Átha Cliath agus Kilmacud Crokes. Bhí Vaughan ar fhoireann Bhaile Átha Cliath nuair a bhain siad Craobh Laighean i 2005, 2006 agus i 2007. Glacann sé na ciceanna saora le haghaidh Baile Átha Cliath. Bhain sé Craobh Sinsir Peile Bhaile Átha Cliath dhá uair agus Craobh Sinsir Peile Laighean uair amháin.
Giacomo Barozzi da Vignola
Ailtire a rugadh i Vignola na hIodáile ab ea Giacomo Barozzi da Vignola (1 Deireadh Fómhair 1507 - 7 Iúil 1573). Dhear sé an Villa Giulia agus an Chiesa del Gesú (Eaglais Íosa) sa Róimh, dhá fhoirgneamh a raibh tionchar thar na bearta acu ar ailtireacht eaglasta na Fraince is na hIodáile. Meastar é mar cheann de na ailtirí Iodálacha is fearr i rith an 16ú aois.
Heemskerk
Baile mór agus bardas san Ollainn Thuaidh is ea Heemskerk. Tá 38,892 duine ina gcónaí ann i limistéar 31.7 ciliméadar cearnach.
Stair
Bhí sé chaisleán i Heemskerk sna Meánaoiseanna; tá péire fágtha sa lá atá inniu ann, Assumburg agus Marquette. Tógadh teampall Protastúnach an bhaile sa bhliain 1628 ach is as an tríú haois déag don túr. Caitlicigh iad an chuid is mó den daonra, áfach. Thóg bunadh Caitliceach an bhaile teach pobail mór nua sa bhliain 1891 atá ar cheann d'fhíorbheagán samplaí de thithe pobail Chaitliceacha a tógadh i stíl na Nua-Athbheochana. Tá an t-ainm céanna, 'St. Laurentius' ('Naomh Labhrás') ar an dá shéipéal.
Aonach
Tá aonach siamsaíochta Heemskerk, a thosaíonn ar an gcéad Chéadaoin i Meán Fómhair agus a leanann ar feadh trí lá, ar cheann de na cinn is mó a bhfuil tóir orthu san Ollainn Thuaidh. Bíonn rásaí capall ann ar an Déardaoin.
Storks
Scannán beochana Meiriceánach is ea Storks, a léiríodh sa bhliain 2016.
Plota
Tá Storks bunaithe ar an seanscéal béaloidis faoi na stoirc agus faoin mbealach ar thug siad babaithe nua do thuismitheoirí.
Aisteoirí
Tá guthanna na n-aisteoirí seo le cloisteáil; Andy Samberg, Katie Crown, Kelsey Grammer, Jennifer Aniston, agus Ty Burrell.
Sá Turku 2017
Is éard a bhí i gceist le sá Turku ná spraoimharú nó iarracht spraoimharaithe a rinneadh timpeall ar a ceithre a chlog ar an ochtú lá déag de Mhí Lúnasa 2017 i bpanc an aonaigh i lár chathair Turku in Iardheisceart na Fionlainne.
Sháigh an marfóir deichniúr agus fuair beirt acu bás. Mná ab ea iad siúd a fuair bás. Bhíothas an-luath ag cur na n-imeachtaí in iúl do na póilíní agus níor thóg sé ach cúig nóiméad orthu an t-amhrastach a sháinniú is a ghabháil.
Tháinig chun solais gur fear ó Mharacó darbh ainm Abdurrahman Bouanane, agus é ar lorg tearmainn san Fhionlainn. Fuair sé diúltú dá iarratas tearmainn agus chuaigh sé le radacachas ina dhiaidh sin, agus é ag priontáil amach forógraí bolscaireachta de chuid an ISIS ón Idirlíon. Mionchoirpeach a bhí ann a chaith seal sa Ghearmáin roimhe sin agus é ag déanamh coireanna.
Ghlac na húdaráis leis gurbh é seo an chéad ghníomh sceimhlitheoireachta den chineál a rinneadh san Fhionlainn riamh agus an chéad ghníomh sceimhlitheoireachta d'aon chineál a rinneadh sa tír sna blianta i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda.
Leithinis Dengie
Is leithinis suite in Essex é Leithinis Dengie.
Singeapór
Cathairstát agus oileán atá suite in oirdheisceart na hÁise é Poblacht Singeapór, nó Singeapór (Singapore). Tá cúig mhilliún duine ina gcónaí ann. Iar-choilíneacht de chuid na Breataine Móire atá ann. D'fhorghabh arm na Seapáine é le linn an Dara Cogadh Domhanda. D'éirigh Singeapór neamhspleách ón mBreatain mar chuid den Mhalaeisia sa bhliain 1963. Bhain sí a neamhspleáchas amach mar thír inti féin sa bhliain 1965 nuair a scair sí ón Malaeisia.
An Oiséit Thuaidh-An Aláin
thumb|250px|right Poblacht chónaidhme de chuid na Rúise is ea An Oiséit Thuaidh-An Aláin.
Singeapór
Tá 5,076,700 duine ina gcónaí i Singeapór de réir an daonáirimh a rinneadh sa bhliain 2010. Orthu sin, rugadh 2.91 mhilliún duine sa tír. An Búdachas an creideamh is coitianta. Is í an Chríostaíocht an dara ceann. Tá ceithre teangacha oifigiúla ann, mar atá, Béarla, Sínis, Malaeis agus Tamailis.
Bhí Singeapór ar na Ceithre Thíogar Áiseacha ar éirigh leo forbairt eacnamaíochta láidir a bhaint amach ag tosnú sna 1970idí. An tionscal agus seirbhísí na codanna is tábhachtaí de gheilleagar na tíre. Is é Singeapór ar an gceathrú lárionad airgeadais is mó ar Domhan. Gnó mór sa tír é an cearrbhachas. Tá ceann de na calafoirt thráchtála is gnóthaí ar Domhan ann freisin. Tá scaglanna ola lámh leis an chalafort.
thumb|upright|left|Ard-Eaglais Naomh Aindriú
S&P Global Ratings
Is comhlacht seirbhísí airgeadais é Standard & Poor's atá bunaithe sna Stáit Aontaithe (SAM). Is rannán é de chuid Chuideachtaí McGraw-Hill a bhfoilsíonn taighde airgeadais agus anailís ar stoic agus bannaí. Tá a innéacsanna stocmhargaí, sé sin an SAM-bhunaithe S & P 500, an Astrálach-bhunaithe S & P / ASX 200, an Cheanadach-bhunaithe S & P / TSX, an Iodáileach-bhunaithe S & P / MB agus an India-bhunaithe S & P CNX Nifty. Ceann de na trí gníomhaireachtaí in mó rátála creidmheasa é, lena n-áirítear freisin Séirbhíse Infheisteora Moody's agus Fitch Ratings.
Vincent O'Brien
Rugadh an Dr. Micheal Vincent Ó Briain ar an 9 Aibreán, 1917 i mBaile na hEaglaise, Co. Chorcaí agus fuair sé bás ar an 1 Meitheamh 2009. Ba thraenálaí capall rása é. Vótáladh é mar an tionchar ba mhó ar stair na rásaíochta capall, dar le vótáil a eagraíodh sa nuachtán The Racing Post. Thraenáil sé sé chapall chun Dearbaí Epsom a bhaint amach agus ba é an Barrthraenálaí Sasanach faoi dhó agus níl ansin ach blaisín dá chuid gaiscí.
Ar dtús, bhí sé ina thraenálaí do léimrásaí agus bhuaigh sé an Grand National ag Learpholl trí huaire: le EarlyMist i 1953, Royal Tan i 1954 agus Quare Times i 1955. Is dócha gurbh é an capall léimráis ab fhearr a thraenáil sé ná Cottage Rake a bhuaigh Corn Óir Cheltenham faoi thrí sna caogaidí. Bhuaigh sé an Cliathrás Seaimpíneach (Champion Hurdle) chomh maith, trí bliana i ndiaidh a chéile, le Hatton’s Grace.
Go gairid ina dhiaidh sin, dhírigh sé ar rásaí ar an réidh agus bhunaigh sé a stáblaí i mBaile Dúill in aice le Caiseal, Co. Thiobraid Árann. An chéad chapall rása ar an réidh den chéad scoth a bhí aige ná Ballymoss agus ba leis an bhfear gnó Meiriceánach John McShain an capall seo. I 1957, thóg an bromach Duaiseanna Dhearbaí na hÉireann (Irish Derby Stakes) agus Duaiseanna St. Leger (St. Leger Stakes) i Sasana. Bhí an lá leis i 1958 chomh maith, nuair a bhain sé Prix de l’arc de Triomphe na Fraince. Rug Ballymoss an chraobh leis sa bhliain chéanna nuair a roghnaíodh é mar Chapall Eorpach na Bliana. Ba é céad bhuaiteoir O’Brien i nDearbaí Epsom ná Larkspur i 1962. Ba iad a chuid buaiteoirí eile ná Sir Ivor (1968), Nijinsky (1970), Roberto (1972), The Minstrel (1977) agus a cheann deireanach, Golden Fleece i 1982.
Na seachtóidí
I rith na seachtóidí, bhunaigh O’Brien agus an t-uinéar Robert Sangster, chomh maith le cliamhain O’Brien, John Magnier, siondacáit Coolmore, a chuaigh ó neart go neart mar ghnó capall rása agus síolraithe, suite ag Graí Coolmore agus ar fheirmeacha in Kentucky agus san Astráil freisin. Ba é an meascán den bhua dochreidte a bhí ag O’Brien na capaill is fearr ar domhan a phiocadh in éineacht le géire intinne i gcúrsaí gnó Magnier a bhrúigh chun cinn Graí Coolmore go tús áite sa domhan ráis agus cúis bhróid dóibh na sócmhainní a bhí acu, níos mó ná aon ghraí ráis eile san Eoraip, sa Mheánoirthear, nó i Meiriceá fiú.
A mhac David
Chuaigh mac le O’Brien, David, leis an traenáil chomh maith agus bhuaigh sé Dearbaí Epsom i 1984 le Secreto, a bhain an rás de cheann ó chapall a athar El Gran Senor. Ba é David an traenálaí ab óige riamh a bhuaigh Dearbaí Epsom, Dearbaí na hÉireann agus Dearbaí na Fraince. D’éirigh David as an traenáil, tar éis gur rugadh a chéad mhac Andrew, cinneadh a bhain preab uafásach as domhan na rásaíochta. Lean díospóireacht leanúnach an eachtra seo agus daoine ag rá go leanfadh sé lorg a athar agus go mbainfeadh sé an chraobh de i ndeireadh báire. D’éirigh Vincent as an traenáil sna nóchaidí tar éis gur bhuaigh Royal Academy an Breeders’ Cup Mile ag Páirc Belmont in Elmont, Nua-Eabhrac i 1990. Fostaíodh Aidan O’Brien in Coolmore ansin, chun tabhairt faoi fhreagrachtaí traenála Vincent. I gcodarsnacht le Vincent, a bhí páirteach i ngach chuid de roghnú, de thraenáil agus de shíolrú na gcapall, an t-aon ról atá ag Aidan ná cibé capall atá ceannaithe ag nó síolraithe ag Coolmore a thraenáil. Tugann an ról níos cúinge seo an deis d’Aidan an t-uafás buaiteoirí a chur amach ó shliocht dochreidte capall Vincent, ag cinntiú ainm Coolmore mar an comhlacht eachra folaíochta is mó ar domhan.
A bhean agus a chlann
Phós Vincent Jacqueline Wittenoom ó Perth, an Astráil i 1951 agus bhí cúigear clainne acu, triúr inionacha Elizabeth (McClory), Susan (Magnier), Jane (Myerscough) agus beirt mhac, Charles agus David, a chuaigh leis an traenáil.
Caith Vincent O’Brien agus a bhean leath de gach bliain ina baile dúchais siúd, Perth, an Astráil agus an chuid eile den bhliain in Éirinn.
Fuair sé bás ar an 1 Meitheamh 2009.
Eascra (seandálaíocht)
deas|mion|Eascraí cloigíneacha sa Mhúsaem Réamhstaire agus Luathstaire, i m[[Beirlín. Músaem für Vor - und Frühgeschichte, Berlin.]] deas|mion|Eascra ón 9-10ú haois ón [[An Iaráin|Iaráin. Gloine ghearrtha a bhí séidte agus i rilíf íseal. Músaem Cathrach na hEalaíne. Nua-Eabhrac.]] Is éard is eascra ann ná soitheach beag óil ceirmeach nó miotail, a múnlaíodh le bheith ina ghléas láimhe. Aithníonn seandálaithe cineálacha éagsúla eascraí, ina measc an bun-eascra, an t-eascra crobhach agus an t-eascra garbhtheilgthe. Nuair a úsáidtear an téarma ina aonar, áfach, is gnách gur ag tagairt do na cupáin photaireachta a bhaineann le Cultúr Eascrana na hEorpa, san Aois Neoiliteach dhéanach agus sa Chré-umhaois Luath atá sé.
Sábháilteacht ar Bhóithre
mion|333x333px|Feachtas feasachta, 1942, [[Rialtas na Ríochta Aontaithe]] Tá sé mar chuspóir ag Sábháilteacht ar Bhóithre iompar na n-úsáideoirí bóthair a fheabhsú agus imbhuailtí bóthair a laghdú. Díreoidh Sábháilteacht ar Bhóithre ar imbhuailtí agus taismí bóthair a laghdú a thuilleadh trí oideachas, forfheidhmiú, innealtóireacht agus measúnú sábháilteachta.
Costas na n-imbhuailtí
Tá an méid de chostas sonraíoch daonna na n-imbhuailtí an-ard. Is eachtraí trámacha iad imbhuailtí agus fulaingíonn daoine go mór ar go leor bealaí dá mbarr. D’fhéadfadh daoine áirithe a rá nach cuí iarracht a dhéanamh costas airgid a leagan ar imbhualadh marfach. Mar sin féin i dtráth seo an ghanntanais airgid phoiblí is gá modh a bheith ann chun measúnú eacnamaíoch a dhéanamh, fiú mura mbeadh ann ach caiteachas ar bhearta laghdaithe imbhuailtí a chur in ord tosaíochta.
Mario Rosenstock
Is aisteoir, fuirseoir, aithriseoir agus ceoltóir Éireannach é Mario Rosenstock (rugadh 31 Lúnasa 1971). Bhain sé a cháil is mó amach ar an gclár grinn raidió Gift Grub agus mar gheall ar na hamhráin agus na carachtair a d'eascair ón tsraith sin.
Sábháilteacht ar Bhóithre
Costas na n-imbhuailtí
Bunaítear costas imbhuailte go hiondúil ar an modheolaíocht bheith ‘toilteanach íoc as’ atá bunaithe ar an méid a bheadh an tsochaí toilteanach a íoc chun baol an imbhuailte a laghdú. Tabhaíonn an pobal ina iomláine na costais a bhaineann le taismí agus áirítear leo caillteanas aschuir de bharr báis nó gortaithe, costas daonna i dtéarmaí na péine, na buartha agus na fulaingthe, costas acmhainne i dtéarmaí costais ospidéil agus costais eile míochaine, chomh maith le caillteanas gach a mbíodh á dhéanamh ag an duine don tsochaí. Is iad na costais ar dhamáiste do mhaoin, costais phóilíneachta agus costas riaracháin árachais na costais a bhaineann le himbhualadh. mion|Bóthar R915, Achadh an Iúir, An Cabhán
Mario Rosenstock
Cúlra
Bhí sinsir Ghiúdacha ón nGearmáin aige ar thaobh a athar agus tá an file Gaeilge Gabriel Rosenstock ina uncail aige. Tá líofacht na Gaeilge ag Mario féin agus is minic go mbíonn an Ghaeilge in úsáid aige ina chuid sceitsí grinn.
Gairm
Bhain sé cáil amach ar dtús ar an sobaldráma Glenroe, i bpáirt an dochtúra, David Hanlon. Ach bhain sé an cháil is mó amach mar gheall ar na sceitsí grinn a thosaigh sa bhliain 1999 ar an stáisiún raidió, Today FM. I measc na gcarachtar a ndéanann Rosenstock aithris orthu ar an gclár, tá Bertie Ahern, Colin Farrell, Roy Keane agus Daniel O'Donnell. Bhí cáil mhór ar an scigamhrán a chan sé, José and his Amazing Technicolor Overcoat, ina ndearna sé aithris ar an mbainisteoir sacair, José Mourinho. Scaip scéal an amhráin chomh fairsing sin ar an idirlíon gur chuala Mourinho féin é agus thug ard-mholadh dó é féin.
D'éirigh leis áit Uimh.1 a bhaint amach sna cairteacha ceoil leis an scigamhrán, 'Leave Right Now', a rinne aithris ar amhrán le Will Young, agus an t-amhrán á chanadh ag an bpeileadóir sacair Éireannach, Roy Keane. Rinne an t-amhrán magadh faoi Keane agus é ag fágáil an chlub peile, Manchester United F.C..
Sábháilteacht ar Bhóithre
Bearta coisctheacha
• Chuaigh go dtí taobh mícheart an bhóthair: 33%
• Thiomáin tríd an gcomhartha Stop / Géill Slí: 17%
• Thaistil os cionn luas sábháilte: 7%
• Scoith go míchuí: 5%
• Thiomáin trí sholas tráchta: 5%
• Níor thug comhartha nuair a bhíothas ag casadh: 2%
• Gníomh eile: 31%
Is iad na bearta atá dírithe ar thiomáint ró-thapa agus tiomáint faoi thionchar an óil na bearta is fearr chun im-bhuailtí a laghdú sa ghearr go meántéarma trí dul i ngleic go díreach le fadhbanna i gcomhshaol an bhóthair agus trí iarracht a dhéanamh cur i gcoinne iompraíocht/feidhmíocht mhíchuí na n-úsáideoirí bóthair agus í a mhaolú. mion| Na comharthaí bóthair in Éirinn: loighic agus grinneas
Feasacht
• Is gá do rothaithe bheith lán-fheasach maidir le guaiseacha sa chomhshaol tráchta agus iad ag rothaíocht ar bhealach ina bhfuil trácht throm, go háirithe bealaí a úsáideann feithiclí earraí troma.
• Is gá do choisithe agus rothaithe bheith feasach maidir le bheith feiceálach i gcónaí, go háirithe go bhfeicfeadh tiománaithe feithiclí iad.
• Is gá do thiománaithe, go háirithe tiománaithe feithiclí earraí, bheith feasach ar úsáideoirí leochaileacha bóthair cosúil le coisithe agus daoine ar ghléas le dhá roth agus iad ag tiomáint i gcomhshaol uirbeach. mion|333x333px|Tástáil feithicil
Roghanna eile
Is cuid de straitéis níos leithne iad siúlóid agus rothaíocht a spreagadh chun tabhairt faoi shiúlóid agus rothaíocht mar mhodh iompair shláintiúil agus inbhuanaithe mar mhalairt ar úsáid an chairr phríobháidigh (agus saor ó astaíochtaí). mion|333x333px|Cuimhneachán, Cill Tiarnáin
In Éirinn
Tá sé mar fheidhm ag an Aire Iompair beartas um shábháilteacht ar bhóithre a leagan amach, agus tá ról ag an RSA comhairle a thabhairt dó. Eagraíocht reachtúil is ea an tÚdarás um Shábháilteacht ar Bhóithre (RSA) a cruthaíodh faoin Acht fán Údarás um Shábháilteacht ar Bhóithre, agus a bunaíodh ar an 1 Meán Fómhair 2006.
Stair
Tá feabhas tagtha ar shábháilteacht ar bhóithre ó na 1970idí anuas. Mar shampla, i mBaile Átha Cliath, ar an iomlán, idir 1998 agus 2007, bhí laghdú 51% in imbhuailtí marfacha agus in imbhuailtí a thugann gortuithe tromchúiseacha agus laghdú 64% in imbhuailtí mionchúiseacha.
mion|333x333px|Cuimhneacháin, bóthar Kentstown, [[Contae na Mí]]
Comparáid leis an Aontas Eorpach
In Road Collision Facts 2007, tá Éire sa 8ú háit de na tíortha go léir san Aontas Eorpach ag a bhfuil ráta imbhuailte mharfaigh de 78 bás in aghaidh an mhilliúin daonra (sonraí 2007). Is ag an Ísiltír atá an ráta imbhuailte mharfaigh is ísle (sé sin ráta 43 bás in aghaidh an mhilliúin daonra). Is ag an tSualainn atá an chéad ráta is ísle ina dhiaidh sin (sé sin 52 bás in aghaidh an mhilliúin daonra).
Staitisticí
D’fhéadfadh níos mó ná taismeach amháin a bheith i gceist in imbhualadh. Mar shampla, in imbhualadh coisithe, d’fhéadfadh go mbainfeadh gortú do thiománaí an chairr agus don choisí (i.e. dhá thaismeach in aon imbhualadh amháin).
Cé go dtuairiscítear gach imbhualadh marfach, ní gnáth go dtuairiscítear gach imbhualadh ina ngortaítear daoine. clé|mion|399x399px|Slán agus Beannacht, Contae Aontroma
Museu de Arte de São Paulo
mion|clé|Museu de Arte de São Paulo Is músaem í an Museu de Arte de São Paulo i São Paulo na Bhrasaíl.
Marco Antonio Rubio
Dornálaí Meicsiceach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea Marco Antonio Rubio a rugadh ar an 16 Meitheamh, 1980 i dTorreón, Meicsiceo.
Cnoc Montpelier
mion|clé|242x242px|An Club Thine Ifreann Is cnoc é Cnoc Montpelier, 383 méadar (1,257 dtroigh) ar airde i gContae Bhaile Átha Cliath, Éire. Club Thine Ifrinn a thugtar air go hiondúil (as Béarla: Hell Fire Club), an t-ainm coitianta a thugtar ar an bhfothrach de fhoirgneamh atá suite ag mullach an chnoic. Thóg William Conolly an foirgneamh mar lóiste seilge timpeall na bliana 1725. Tugadh Cnoc Pelier nó Mount Pelier as Béarla air agus tugadh seo ar an gnoc féin leis ó tógadh an lóiste. Ní fios a thuilleadh céard é bun-ainm an chnoic ach tá Patrick Healy, staraí agus seandálaí, den tuairim go m'fhéidir gur Suide Uí Ceallaig nó Suidi Celi mar a luaitear sa Crede Mihi (leabhar chlárúchán na ndeoisí de chuid Ardeaspaig Bhaile Átha Cliath) é, atá i gceist. mion|clé|lAn Club Thine Ifreann, ó clé go dheis: Henry Barry, an Coirnéal Clements, Coirnéal Ponsonby, an Coirnéal Richard St. George, agus Simon Luttrell.
Stair
Sa tréimhse luath-meánaoiseach, bhí an limistéar faoi cheannas Ui Ceallaig Cualann. Am éigin, bhí Sliabh Mount Pelier in eastáit cúlchríochúil an bunú manachúil, Máel Ruain, a bunaíodh i dTallacht, níos lú ná 5 chiliméadar ó thuaidh den sliabh. Scríobhadh Martarlaig Aengus, agus Martarlaig Tallacht sa mhanaistir seo. Freisin, bhí sé mar bhunáit na Céile Dé, comhphobal leasaitheach manach. Bhéadh go leor talamh de dhíth ar bhunú chomh mór sin.
Tar éis conchas na Nórmainnigh, bhí sléibhte Chill Mhantáin mar bhagairt do no coilíneacha mar go ionsóidh na fórsaí Gaelacha talamh íseal na Life agus cúlaíodh siad ar ais chun na sléibhe. Creidtear gur thóg an ridire John de Clahull caisleán i nDúndroma i 1187 le Baile Átha Cliath a chosaint.
I 1615, bhí talamh Sliabh Mount Pelier faoi cheannas an chlann Loftus. Tugadh an talamh do Thomas Wharton nuair a phós sé Lucy Loftus i 1692. Nuair a fuair Thomas Wharton bás i 1715, fuair a mhac, Philip Wharton an talamh ar fad. Bhí Philip an-chonspóideach ar fad, agus mar gheall ar an saol míchuímseach, thit sé i ndroch-fiacha.
I 1723, dhíol sé an talamh timpeall ar Sliabh Mount Pelier do Liam Ó Conghaile ar 62,000 míle punt. Thóg Liam Ó Conghaile teachín ar Mount Pelier i 1725, mar lóiste seilge.
Baineadh uaigh réamhstairiúil ó chéile le lóiste seilge Liam Ó Conghaile a thógáil. Ní rófhada tar éis a críochnú an lóiste, lag stoirm mhór an díon. Creideadh gurbh an Diabhal a rinne an stoirm mar go raibh sé crosta gur lag Liam Ó Conghaile an uaigh réamhstairiúil. Chuir Ó Conghaile díon nua stuach ar an lóiste, agus d’fhan an díon sin ag seasamh go dtí inniu. Níl mórán fianaise gur úsáid Liam Ó Conghaile an lóiste mórán. Fuair sé bás i 1729.
Bhunaigh Richard Parsons, an chéad Iarla an Rois, agus James Worsdale an Club Thine Ifreann i 1737. Is dócha go raibh Richard Parsons mar uachtarán an chlub. Bhí níos mó daoine eile sa chlub ar nós Henry Barry, an Coirnéal Clements, Coirnéal Ponsonby, an Coirnéal Richard St. George, agus Simon Luttrell. Ag am éigin, thosaigh an chlann Uí Conghaile ar cur an Lóiste Mount Pelier ar díol don Chlub Thine Ifreann. Níl a fhios cé mhéad ar úsáid An Club Thine Ifreann an foirgneamh. Lá amháin, déanadh dochar don fhoirgneamh le tine. Tar éis sin, bhog an Club síos an chnoic go dtí Teach Maoir Choill an Chaoich. Thosaigh gníomhaíochtaí an chlub ag laghdú, áfach.
Athbeadh an Club Thine Ifreann is 1771 agus d’fhan sé gniomhach ar feadh 30 bliain eile. Ba é Thomas ‘Buck’ Whaley an baill ba míchlúití sa chlub. Thosaigh cruinnithe arís i Mount Pelier, agus dár le scéal amháin, mharaigh siad agus d’ith siad iníon a bhí ag feirmeoir. Rinne Thomas Wharley aithreachas sa deireadh, agus nuair a fuair sé in 1800, díscaoileadh an Club. In 1800, dhíol an chlann Uí Conghaile Lóiste Mount Pelier go Luke White. Ansin, tríd oidhreacht, chuaigh sé go dtí an chlann Massy. Nuair a d’éirigh an chlann Massy bancbhriste, fuair an stát Lóiste Mount Pelier. Inniu, tá an foirgneamh faoi cheannas Coillte, comhlacht stáit a bhíonn ag caomhnú Coillte ar fud fad na tíre.
Port an Dúnáin
deas|250px|thumb|[[An Bhanna ag Port an Dúnáin]] Is baile suite ar an Bhanna i gContae Ard Mhacha é Port an Dúnáin. Tá daonra 22,000 ann. Tá an baile suite ar Abhainn na Banna. Tá sé suite sa limistéar Chomhairle Baile, Craigavon, Ard Mhacha agus Droichead na Banna. Is féidir le Port an Dúnáin a bhunús a rian do Phlandáil Uladh go luath sa ré na 17ú céad. Ní raibh sé go dtí an ré Victeoiriach, agus teacht an iarnróid, a bhí sé ábalta baile mór a fhorbairt. Maidir le daonra, tá thart ar 61% ó chúlra Protastúnach agus 31% ó chúlra Caitliceach.
Is é Port an Dúnáin suíomh an díospóid Dhroim Crí. San am atá caite, is siad na paráidí Oráisteacha, a rith tríd an chuid Caitliceach den bhaile, a ba chúis le foréigean.
Tíreolaíocht
Tá Port an Dúnáin suite i réigiún réasúnta cothrom na hÉireann, in aice le bruach theas Loch nEathach. Is sé an chuid is mó den bhaile atá tógtha ar an taobh thiar d’Abhainn na Banna. Is é cuid mhaith dá rathúnas luath atá ann, mar gheall don abhainn. Ba é an tógáil Canáil an Iúir (ag nascadh Loch Cairlinn le Loch nEathach) sa bhliain 1740, mar aon le fás an iarnród sa 19ú haois, a chuir Port an Dúnáin ag croílár na bealaí iompair. Tá trí droichid a thrasnaíon na habhann ag Port an Dúnáin. Is droichid bhóthair iad, Sráid an Droichid agus Northway. Is é droichead iarnróid atá in aice leis an Northway.
Bailte fearainn
Is é Port an Dúnáin (Ard-sráide), (Sráid an Mhargaidh) mar thoradh ar an bhfás idir dhá Bhaile Fearainn, Tavanagh agus Corcrain.
Córas iompair
Is siad an Bóthar, an Canáil, agus an t-Iarnróid a thagann le chéile ag Port an Dúnáin. Mar thoradh fuair Port an Dúnáin an leasainm "Mol an Thuaidh". Mar a thoradh, cruthaíodh an fhostaíocht trí thionscal mais agus cuidiú lean geilleagar talmhaíochta traidisiúnta an cheantair.
Osclaíodh Canáil an Iúir sa bhliain 1742. Nasctha le chéile, Loch Cairlinn agus Muir Éireann le Loch nEathach.
Charles-Maurice de Talleyrand-Périgord
Tugtar Talleyrand de ghnáth ar Charles-Maurice de Talleyrand-Périgord, polaiteoir agus taidhleoir a rugadh ar 2 Feabhra 1754 i bPáras agus a cailleadh sa chathair úd ar 17 Bealtaine 1838. Bhain sé le muintir uasal, rinneadh sagart de ar chomhairle a uncail, Ardeaspag Réims, agus ceapadh é mar Easpag Autun. Le linn na Réabhlóide thréig sé an chléir agus phós. clé|mion|166x166px clé|mion|253x253px|le Pierre-Paul Prud'hon, 1817Bhí poist aige mar a leanas:
Bhí an-mhuinín ag Napóilean as, agus clú na meanman agus na hintleachta air. Tuairimí difriúla ag lucht a linne de: é glic agus fealltach, nó ina fhear neamh-mhaol de Ré na hEagnaíochta. Cuimhní cinn breactha aige agus staraithe idir dhá chomhairle faoina iontaofacht atá siad. "Ils n’ont rien appris, ni rien oublié" — níl dada foghlamtha acu, níl dada dearmadta acu a dúirt an taidhleoir Francach Talleyrand fadó. Is iad na Bourbons, ritheaglach na tíre, a thug air a ghearán a dhéanamh. clé|mion|242x242px|le François Gérard, 1808
Dún dTrod
Is baile suite i gContae Aontroma é Dún dTrod.
Conchobar Ua Briain
Rí na Mumhan agus Átha Cliath ba ea Chonchúr Ó Briain (Meán-Ghaeilge Conchobar Ua Briain) (bás 1142).
Diarmaid Ó Briain ba ea athair Conchúir. Sa bhliain 1138, rinneadh rí na Mumhan de. Insítear i nAnnála na gCeithre Máistrí go ndearnadh rí Átha Cliath de, sa bhliain 1141. Fuair sé bás ann bhliain dár gcionn.
Creidtear é gur bhunaigh Conchúr dún den chineál is úire ag Caisleán na Cathrach go luath sa 12ú haois. Bhronn Éadbhard II Shasana an caisleán ar chlann de Buitléir sa bhliain 1154, a bhain úsáid as leis na céadta bliain anuas.
Saifír
clé|200px|thumb|Saifír Is geam gorm trédhearcach í an tSaifír.
Oileán Canvey
Is oileán Canvey suite in Essex é Oileán Canvey.
Ramón del Valle-Inclán
Drámadóir agus úrscéalaí Spáinneach a bhí i Ramón María del Valle-Inclán (fíorainm: Ramón José Simón Valle Peña; rugadh i Vilanova de Arousa ar an 28 Deireadh Fómhair 1866 é, agus fuair sé bás i Santiago de Compostela ar an 5 Eanáir 1936). Bhí sé ar tús cadhnaíochta i ngluaiseacht na litríochta nua-aimseartha sa Spáinn, agus áirítear ar scríbhneoirí "Ghlúin na Bliana 98" é. Tá sé ar na scríbhneoirí is tábhachtaí i stair litríochta na Spáinne agus na dtíortha Spáinnise go léir. Bhí sé go tréan in aghaidh an réalachais sa litríocht, agus é ina radacach dhéanta ag cur catha ar an traidisiúnachas in amharclannaíocht na Spáinne.