cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Leabharlann Náisiúnta na Breataine Bige
Tá Leabharlann Náisiúnta na Breataine Bige (Breatnais: Llyfrgell Genedlaethol Cymru; IPA: ˈɬəvrgeɬ geneˈdlaɪθol kəmˈrɪ) suite in Aberystwyth. Bunaíodh i 1907 é. Coimeádann an leabharlann níos mó ná 4 milliún leabhar agus tá 30,000 lámhscríbhinn ann atá tearc agus luachmhar.
David Marshall
Is imreoir sacair Albanach é David Marshall a rugadh i nGlaschú na hAlban. Imríonn sé faoi láthair le Hibernians i nDún Éideann i bpríomhroinn na hAlban. D'imir sé cheana le Ceiltigh Ghlaschú ó 2002 go 2007 agus ina dhiaidh sin le Norwich City (2007 - 2009), Cardiff City (2009 - 2016), Hull City (2016 - 2019), Wigan Athletic (2019 - 2020), Derby County (2020 - 2022) agus Queens Park Rangers (2022), roimh a bhogadh go Hibernians i 2022. D'imir sé le foireann idirnáisiúnta na hAlban ó 2004 go 2021.
Port na h-Abhainne
Is sráidbhaile atá suite ar oileán Íle in Earra-Ghàidheal é Port na h-Abhainne (Béarla: Portnahaven). Tá 31% den daonra ábalta Gaeilge na hAlban a labhairt de réir dhaonáireamh na Ríochta Aontaithe 2011.
Píoba uilleann
mion|clé|200px|[[Tiarnán Ó Duinnchinn i mbun ceoil]]
Síneann stair na píobaireachta in Éirinn thar thréimhse 13 céad. Bíonn tagairtí ann sna hannála ársa Éireannacha ar an gcuisleannach nó séidire phíoba. Ní féidir bheith cinnte cathain go díreach a chéad tosaíodh ar na píoba a sheinm in Éirinn, ach is dócha go raibh siad i bhfoirm áirithe cosúil le píoba móra Albanacha an lae inniu.
Dhíorthaigh na píoba uilleann as an bhfoirm níos sine seo agus tá siad, gan aon amhras, níos sofaisticiúla agus níos casta ná aon sórt eile ar an domhain. Creidtear gur tháinig foirm reatha na bpíob chun tosaigh ag tús an 18ú haois. Is éard atá sa tsraith iomlán de na píob uilleann ná mála, boilg, seamsúr, trí dhordán agus trí rialtóir.
Clársciáil ag Cluichí Oilimpeacha 2018
Tá an Chlársciáil ar cheann de na spóirt a bheidh ar siúl ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2018 i bPyeongchang. Beidh na comórtais ar siúl sa Bokwang Phoenix Park agus san Alpensia Ski Jumping Centre.
Is comórtas nua ar chlár na gCluichí seo é an Big Air, do na fir agus do na mná. Baineadh an slalóm comhthreomhar (fir agus mná) den chlár.
Mark Webber
Is tiománaí Foirmle a hAon ón Astráil é Mark Alan Webber. Rugadh é i Queanbeyan, New South Wales ar an 27 Lúnasa, 1976. Faoi láthair, tá sé ina chónaí in Aylesbury, Buckinghamshire, Sasana. Thosnaigh sé ag tiomáint go hiomaíoch sna cartanna, go dtí gur bhog sé suas go Foirmle Ford i 1995, áit gur bhuaigh sé roinnt rásanna. I 1996 chuaigh sé le foireann Van Diemen, agus chuaigh sé ag rásaíocht i bhFoirmle Ford sa Bhreatain Mhór. I 1997, bhog sé go Foirmle a Trí le foireann Alan Docking. 1998 agus d'aistrigh sé go dtí an Craobh GT FIA le AMG. Sa bhliain 2000, chuaigh sé go dtí an Craobh F3000 le foireann Paul Stoddart.
Ag gluaiseacht i dtreo F1
Níos déanaí sa bhliain fuair sé triail tiomána trí lá le Benetton ag Estoril sa Phortaingéil, áit ar imigh sé níos tapúla ná Giancarlo Fisichella agus Ralf Schumacher. Toisc seo fuair sé an post mar thriail tiománaí oifigiúil don fhoireann Benetton don bhliain 2001. Sa bhliain chéanna, chríochnaigh sé sa dara háit i gCraobh Idirnáisiúnta Foirmle 3000 FIA leis an bhfoireann Supernova.
A chéad bhliain in F1
Tar éis an gaiscíocht go léir sa bhliain roimhe sin, ghnóthaigh sé tiomáint leis an bhfoireann Minardi i bhFoirmle a hAon. Ina chéad rás, mar a tharlaíonn sé san Astráil, i Melbourne, críochnaigh sé sa chúigiú háit, le carr i bhfad níos moille ná na cinn eile timpeall air. Thug sé seo dhá phointe don craobh dó, agus b'shin iad na céad pointí gur fuair Minardi ón bhliain 1999. Ag geall leis gach rás, chuaigh sé níos tapúla ná a bheirt comráid fhoireann, Alex Yoong agus Anthony Davidson ag amanta difriúla.
Ag Jaguar
Don séasúr 2003 bhog sé go Jaguar Racing. Bhí sé mar príomh tiománaí an fhoireann, agus rinne sé 17 den 18 bpointe a scóráil an fhoireann a scóráil é féin. Níor éirigh chomh maith leis sa bhliain 2004, i gcoiteanna toisc nach raibh an carr, an R4, maith go leor. Ach i gcóir 2005 bhog sé go Williams.
Ag Williams
Tar éis dó trí shéasúr a ghlacadh i gcarranna moille, cheap Mark go mbeadh seans aige cúpla rásanna a bhuachaint le Williams i 2005, ach bhí mí-ádh leis arís. Ní raibh an carr tapaidh go leor, agus bhí an tinneall ó BMW síos ar cumhacht i gcomparáid leis an gcuid eile do na foirne. Bhí sé ag tiomáint taobh le Nick Heidfeld, agus don cuid is mó done séasúr, bhíodar taobh le taobh, sular ghortaigh Nick é féin ag rothaíocht, agus bhí air tarraingt amach ón cúig rás deirigh den séasúr. Ar deireadh, críochnaigh sé sa deichiú háit, sé pointe chun cinn ar Heidfeld, agus tar éis rostram amháin.
I 2006, bhí sé ag tiomáint le Williams arís, ach an uair seo beidh Nico Rosberg mar a comráid foirne. Mar aon le sin, beidh soláthraí inneall agus boinn difriúil acu, le Cosworth agus Bridgestone faoi seach, ag tógaint áit BMW agus Michelin.
Séipéilín Ghallarais
Is eaglais Chríostaí atá suite i gCorca Dhuibhne, Contae Chiarraí é Séipéilín Ghallarais.
Micí Mac Gabhann
Dírbheathaisnéisí clasaiceach Gaeilge ó Chúige Uladh ab ea Micí Mac Gabhann (22 Samhain, 1865 Cloch Cheann Fhaola, Contae Dhún na nGall - 29 Samhain, 1948). Óna bhéalsan a breacadh síos an leabhar úd Rotha Mór an tSaoil, inar thug Micí cur síos ar ruathar óir Klondike i ndeireadh na naoú haoise déag.
Luathshaol
Saolaíodh Micí Mac Gabhann i dteach beag ceanntuí i bPollán an Raithnigh sa bhaile fearainn siúd Doire Chonaire sa bhliain 1865. Ba iad Tomás Mac Gabhann agus Bríd Ní Chanainn a thuismitheoirí. Nuair a bhí Micí óg, buaileadh an teaghlach uilig go trom le fiabhras. Cailleadh beirt dá dheirfiúracha de thairbhe an fhiabhrais. Ba é an phoitín an t-aon chógais a bhí ar fáil acu fhiabhrais, agus chaith a hathair 6 mhí i bpríosún mar gheall ar an phoitín a bheith sa teach.
D'fhreastail Micí ar Scoil Náisiúnta Mhachaire Rabhartaigh. Ní raibh Béarla ar bith Micí, ná focal Gaeilge ag máistir na scoile. Níor fhoghlaim Micí mórán ón scoil sin. D'fhoghlaim Micí an aibítir ó sheanfhear áitiúil a d'fhreastail ar sheanscoil sciobóil.
Gan é ach ocht mbliana d'aois, thosaigh Micí ag dul "ar an Lagán". 'Sé sin le rá - ag déanamh obair shéasúrach. Rinne sé é seo nach mór gach uile samhradh, go dtí go raibh sé 15 bliana d'aois. Ansin, in 1880, thriáil sé ar Albain, agus b'ansin a chaith sé gach samhradh go dtí 1885.
Tír an Airgid agus Tír an Óir
Timpeall is 1885, chuaigh Micí go Meiriceá. Chaith sé seal in Bethlehem, Pennsylvania; in Butte Montana; agus ansin ar an Klondike, ar thóir an óir.
Clóraifill
thumb|Bíonn tiúchán ard clóraifille aimsithe sna [[clóraplast|clóraplaist.]]
Tugtar clóraifill ar an lí ghlas, ar díorthach porfairin mhaignéisiam í, a fhaightear i bplandaí, in algaí, agus i gcianbhaictéir, agus a ionsúnn fuinneamh radanta ó sholas na Gréine, den chuid is mó sa raon gorm (le tonnfhaid 435-8 mm) is sa raon dearg (tonnfhaid 670-80 nm). Tarlaíonn imoibriú idir dé-ocsaíd charbóin agus uisce agus déantar glúcós agus ocsaigin. Scaoiltear an ocsaigin amach san aer, agus déantar stáirse agus stóráiltear é. Faightear athraithigh, agus is iad na cinn is tábhachtaí clóraifill a is clóraifill b i bplandaí tíre, agus clóraifill c is clóraifill d i bhfeamainn na farraige. Tagann an t-ainm ón Ghréigis: χλωρός (chloros "glas") agus φύλλον (phyllon "duilleog").
The X Factor (séasúr 1 na SA)
Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag Simon Cowell é The X Factor a tosaíodh i SAM sa bhliain 2011. Thosaigh an chéad séasúr de The X Factor ar 21 Meán Fómhair, 2011 agus chríochnaigh sé ar 22 Nollaig, 2011.
B'iad Simon Cowell, Paula Abdul, Nicole Scherzinger agus L.A. Reid na breithiúna don séasúr seo. Bhuaigh Melanie Amaro an séasúr agus tháinig Josh Krajcik sa dara háit.
An Ráth, Contae Thiobraid Árann
Is baile fearainn suite i gContae Thiobraid Árann í an Ráth.
The Simpsons (séasúr 14)
Craoladh an ceathrú séasúr déag The Simpsons idir 3 Samhain 2002 agus 18 Bealtaine 2003 ag tosú le "Treehouse of Horror XIII".
Strawberry Hill, Londain
Is baile é Strawberry Hill atá suite sa bhuirg London Borough of Richmond upon Thames, Londain Theas.
Robin Haase
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Ísiltír é Robin Haase. Rugadh é ar an 6 Aibreán 1987.
Busselton
Cathair in iardheisceart na hAstráile Thiar is ea Busselton. Bunaíodh leis an muintir Bussel é sa bhliain 1832. Tá sé suite 220 km siar ó dheas ó bpríomhchathair an stáit, Perth. Toghadh é Busselton mar an bhaile turasóireachta is fearr sa stát faoi thrí, sa bhlianta 1995, 1996 agus 2005.
Kettering
Is baile suite i Northamptonshire é Kettering.
Shaun Maloney
Is imreoir sacair é Shaun Maloney a rugadh i Mirri na Malaeisia ar 24 Eanáir 1984. Imríonn sé faoi láthair le Ceiltigh Ghlaschú. D'imir sé le hAston Villa i mBirmingham, Sasana, roimhe sin (tar éis Ceiltigh Ghlaschú a fhágáil in Eanáir 2007). Bhuaigh sé an duais don imreoir ab fhearr agus an t-imreoir óg ab fhearr le linn an tséasúir 2005-06. Imríonn sé le foireann idirnáisiúnta na hAlban chomh maith.
Comhairle Contae Mhuineacháin
Is comhairle i gContae Mhuineacháin í Comhairle Contae Mhuineacháin. Tá fiche comhairleoirí ann: 7 Sinn Féin, 6 Fine Gael, 5 Fianna Fáil agus 2 Neamhspléaigh.
Teddington
Is baile é Teddington atá suite sa bhuirg London Borough of Richmond upon Thames, Londain Theas.
⁊
thumb|Fógra Is éard atá i gceist le "⁊" (40px|Íomhá) ná giorrúchán a úsáidtear sa Ghaeilge don fhocal "agus" (ar nós "&" an Bhéarla). Bhíodh sé in úsáid choitianta nuair a bhíodh an cló agus an lámh Ghaelach á cleachtadh agus tá sé in úsáid fós i gcomhthéacsanna éagsúla.
Ó chóras giorrúchán Tiro a tháinig sé. Bíonn an t-amparsan agus 'et' Tiro le fáil taobh le taobh sna lámhscríbhinní. Tá leathanach a scríobh Mícheál Ó Cléirigh in 1630 ar a bhfuil ceithre amparsan i gcomórtas le trí shampla den nod - agus 'agus' amháin. Tá dhá shampla den litir 'v' le feiscint chomh maith, cé gurb ionann é agus an 'u'. Tá an lámhscríbhinn ar caomhnú i gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath (UCD-OFM A16, f. viii r.)
Bella Swan
Is carachtar ficseanúil í Isabella "Bella" Marie Swan (13 Meán Fómhair, 1987 a rugadh í) sa tsraith leabhar Twilight.
An Fhrainc i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg
Ghlac An Fhrainc páirt i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg don chéad uair sa bhliain 2004.
Taiscéalaíocht Uirbeach
Is éard is Taiscéalaíocht Uirbeach nó Uirbeics ann ná caitheamh aimsire as an ngnáth. An rud atá i gceist leis an uirbthaiscéalaíocht seo ná go dtéann daoine ag taiscéalaíocht thart faoi sheanfhoirgnimh fud fad an domhain le blaiseadh a fháil den saol mar a bhí agus dul go háiteanna nach minic do dhaoine a bheith iontu. Bítear ag cuartú seanbheairicí, ag ransáil in otharlanna meabhairghalair atá imithe ó mhaith, ag tóraíocht timpeall monarchana ón gcéad seo caite, ag sleamhnú trí sheantolláin ar thóir na tóraíochta féin. Bíonn daoine tógtha leis an ailtireacht is an meathlú uirbeach, an mothú dána dalba sin, agus ag samhlú nó ag mothú sprideanna agus míle rud eile. É ina spórt, ina chaitheamh aimsire do roinnt eile fós.
Is dócha go raibh sé linn i gcónaí riamh ach tháinig uirbeics chun cinn faoi bhrat aitheanta, i Meiriceá ach go háirithe. Is fochultúr forbartha atá ann.
In Éirinn
Tá seoid leathfholaithe de chuid Bhaile Átha Cliath ag titim chun raice i lár Pháirc an Fhionnuisce. Is é sin Dún na hArmlainne, áit a gcoinnítí piléir agus gunnaí tráth dá raibh. Tógadh an áit ar dtús sa bhliain 1734 agus tá stair shuimiúil ag an áit; ghoid an IRA slám mór piléar ón áit agus is iomaí duine mór le rá a chónaigh ann. Cé gur ríspéisiúil an áit ó thaobh na hailtireachta de, tá an geata isteach ann faoi ghlas le blianta fada anois is gan cead dul isteach ann ag éinne. Gan chead, ach téann mar sin féin. Tá go leor grianghraf álainn a léiríonn na foirnimh éagsúla istigh ann.
Tuilleadh eolais
Tá tuilleadh eolais faoin Uirbeics in Éirinn ar fáil ag abandonedireland.ie - Suíomh Uirbeics in Éirinn
Srónaill
Is baile fearainn suite i gContae Thiobraid Árann é Srónaill.
Loch Éigis
Is loch i gContae Mhuineacháin é Loch Éigis.
Bernard Tomic
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Astráil é Bernard Tomic. Rugadh é ar an 21 Deireadh Fómhair 1992.
Vincent Auriol
clé|mion|1951 B'é Jules-Vincent Auriol (27 Lúnasa 1884 - 1 Eanáir 1966) Uachtarán na Fraince idir 1947 agus 1954.
Nóinín
Nóinín a thugtar ar chineál planda blátha féarach (Bellis perennis). Tá sé dúchasach in iarthuaisceart na hEorpa agus in áiteanna eile ina chóngar. Fásann sé anois, áfach, insan chuid is mó de réigiúin mheasartha an Domhain.
Craig Beattie
Is imreoir sacair Albanach é Craig Beattie a rugadh i nGlaschú na hAlban ar 16 Eanáir 1984. D'imir sé le Swansea City, agus roimhe sin le West Bromwich Albion F.C.. Roimh 2007, bhí sé ag imirt le Ceiltigh Ghlaschú, tar éis imirt le foireann na n-óg. Ón mbliain 2016 i leith imríonn sé le Edinburgh City. Buaiteoir atá ann.
Hendrik Martenszoon Sorgh
Péintéir mór le rá as an Ísiltír ab ea '''Hendrick Martensz. Sorgh' (Ainm iomlán: Hendrick Martenszoon Sorgh, Rotterdam, timpeall 1610 - Ibidem'', 28 Meitheamh 1670). Phós sé Adriaantje Hollaer 20 Feabhra 1633. Rugadh san Ísiltír é le linn Phoblacht na Seacht nDúiche Aontaithe, nuair a bhí an tír thar a bheith saibhir. Bhí sé ina phrintíseach (Ollainnis: Leerling) ag David Teniers, as Antuairp. Phéinteáladh sé margaí go minic.
Caiseal Stéige
Is caiseal ársa i gContae Chiarraí é Caiseal Stéige nó an Stéig. Tá sé suite trí mhíle siar ón Snaidhmar leithinis Uibh Ráthach i gContae Chiarraí. Ceapadh go raibh an dún tógtha le linn na hIarranaoise, am éigin idir 300 agus 400 AD, mar dhúnfort cosantach i gcomhair rí nó tiarna áitiúil.
Curtain Call (American Horror Story)
Craoladh an tríú heipeasóid déag, "Curtain Call" den cheathrú sraith American Horror Story ar an 21 Eanáir 2015. Scríobh John J. Gray an eipeasóid seo. D'fhéach 3.27 milliún duine ar an eipeasóid.
Richard Boyle, 1ú Iarla Chorcaí
Ba é Richard Boyle (13 Deireadh Fómhair 1566 – 15 Meán Fómhair 1643) 1ú Iarla Chorcaí nó 'An tIarla Mór' mar a thugtaí air. Ba phearsa thábhachtach é i gcoilíniú na hÉireann sa 17ú haois. Mac leis ba ea an t-eolaí cáiliúil Éireannach Robert Boyle.
Ron Weasley
Carachtar draíodóir ficseanúil a chruthaigh an scríbhneoir Sasanach, J. K. Rowling, is ea Ronald Bilius "Ron" Weasley.
Club Atlético River Plate
Is club peile Airgintíneach é Club Atlético River Plate, ar a dtugtar River Plate nó River de ghnáth, as Buenos Aires. Bunaíodh River Plate i 1901. Imríonn an club sa Primera División de Argentina.
center|750px|
Sceichín an Rince
Is baile fearainn suite i gContae Thiobraid Árann é Sceichín an Rince.
Oundle
Is baile suite i Northamptonshire é Oundle.
Iútlannaigh
deas|250px|thumb|Iútlannaigh Ba ghrúpa eitneach Eorpach iad na Iútlannaigh
Tóin re Gaoth
Is sráidbhaile é Tóin Ré Gaoth. Tá sé suite i gContae Mhaigh Eo.
Liosta eipeasóidí The Lion Guard
Is sraith theilifíse Mheiriceánach é The Lion Guard atá ag craoladh ar Disney Junior agus Disney Channel. Is liosta é seo de na eipeasóidí The Lion Guard. Tá 31 eipeasóid de chuid The Lion Guard tagtha ar an saol faoi láthair.
An tSúlúis
Ceann de na teangacha i gcraobh Nguni na dteangacha Bantúcha í an tSúlúis, nó isiZulu, mar a deir lucht labhartha na teanga féin. Tá sí ó dhúchas ag deich milliún duine, an chuid is mó acu san Afraic Theas, go háirithe i gCúige KwaZulu-Natal. Glactar leis, áfach, go bhfuil duine as gach beirt san Afraic Theas in ann adhmad éigin a bhaint as caint Súlúise. Sa bhliain 1994, bronnadh stádas oifigiúil ar an tSúlúis san Afraic Theas in éineacht le deich dteanga eile.
Liosta eipeasóidí The Lion Guard
Thosaigh an dara sraith ar an 7 Iúil 2017.
An tSúlúis
Tá an tSúlúis ar an dara ceann is mó a labhraítear de na teangacha Bantúcha. Níl ach an teanga Shona, príomhtheanga na Siombáibe, níos mó ná an tSúlúis ó thaobh líon na gcainteoirí de. Leis na litreacha Laidineacha a scríobhtar an tSúlúis, agus cosúil leis na teangacha Bantúcha eile san Afraic Theas, bhí sí go mór mór faoi thionchar na teanga Xhosa.
Tá an tSúlúis réasúnta cosúil leis na teangacha Bantúcha eile, is é sin, tá réimír rangúcháin i dtús gach ainmfhocal, agus cuirtear an réimír chéanna leis na haidiachtaí agus na foirmeacha briathair atá faoi réir an ainmfhocail san abairt:
Roth lústair
mion|Roth lústair Is inneall a chasann é roth lústair, atá ceangailte le réad a rothlaíonn. Bíonn siad ann ionas go mbeidh an réad níos táimhe. Maolaíonn sé caisí reatha san inneall atá ag casadh. Cinntíonn sé go mbíonn an ais ag casadh i ngluaiseacht rialta.
An Caoláire Rua
Inbhear in Éirinn is ea é an Caoláire Rua. Tá sé ar cheann de na trí inbhear in Éirinn den chineál a dtugann na geolaithe fiord orthu, in éindí le Loch Súilí agus Loch Cairlinn. Creideann cuid acu gurbh iad na hoighearshruthanna san Oighearaois a ghearr é, cé go bhfuil an dá bh'fhéidir ann. Is é an Caoláire an teorainn nádúrtha idir Contae na Gaillimhe agus Contae Mhaigh Eo. Tá sé sé chiliméadar déag ar fad agus, sa lár, tá an t-uisce ansin breis is cúig mhéadar is dhá scór ar doimhneacht.
Tá Cnoc Maol Réidh, agus é ocht gcéad seacht méadar déag ar airde, suite ar an gcladach thuaidh. Trasna an Chaoláire uaidh atá an Ros Rua agus brú Óige atá as úsáid inniu. Tá clú áirithe ar an bhfoirgneamh. I dtús báire, ní raibh ann ach teach beag tuaithe, ach b'ansin a bhí cónaí ar Ludwig Wittgenstein, an fealsamh Ostarach, ó theastaigh áit chiúin uaidh díreach i ndiaidh an Chéad Chogadh Domhanda. Nocht an tUachtarán Máire Mhic Róibín plaic cuimhneacháin san áit sa bhliain 1993 leis an tréimhse a cheiliúradh a chaith Wittgenstein anseo.
Ritheann an Bóthar Glas in aice leis an gCaoláire Rua, bóthar a gearradh i mblianta an Drochshaoil, nuair a fuair lucht an ocrais rilíf ó na húdaráis má bhí siad sásta obair den chineál seo a dhéanamh. Ritheann an bóthar naoi gciliméadar síos an t-inbhear ón Líonán.
Léigear Luimnigh
An léigear
Ag am ar an dara léigir, d'iompaigh an staid míleata in aghaidh na Seacaibíteach.
Chúlaigh na Seacaibítigh a tháinig slán go Luimneach, ach i gcomparáid leis an mbliain roimhe sin, bhí a meanma an-íseal agus bhí siad réidh le ghéilleadh.
Fálach
Is baile fearainn atá suite in Iorrais, Chontae Mhaigh Eo é Fálach.
Esperance
Cathair san Astráil Thiar is ea Esperance, atá suite 720 km soir ó dheas phríomhchathair an stáit, Perth.
Seán Bán Mac Meanman
Máistir scoile agus scríbhneoir Gaeilge a bhí i Seán Bán Mac Meanman, agus é ag scríobh lón léitheoireachta do na gasúirí scoile thar aon dream eile. Rugadh ar an gCionn Garbh i bparóiste Inis Caoil, Tír Chonaill, ar an 12 Nollaig 1886, agus d'éag sé ar an 7 Samhain 1962. Feirmeoir bocht agus seanchaí ab ea a athair, Peadar Mac Meanman. Maidir lena mháthair, Máire, is é an sloinne a bhí uirthi ná Nic Ailín, ach is é an leagan oifigiúil a bhí i rollaí na n-údarás ná Campbell. Bhí lúb bheag ghaoil ag a mháthair le Patrick McGill, scríbhneoir Béarla.
D'fhreastail sé ar Scoil Náisiúnta an Chinn Ghairbh nuair a bhí sé ina bhuachaill, ach maidir leis an nGaeilge, sa bhaile a d'fhoghlaim sé í a léamh is a scríobh. Ina dhiaidh sin chuaigh sé ag staidéar i gColáiste Uladh, agus bhí cead iontrála aige in Ollscoil Londan freisin chomh maith is a d'éirigh leis sna scrúduithe iontrála.
Caomhnú an chomhshaoil
mion|400x400px|páirtí sa [[Prótacal Kyoto|Phrótacal Kyoto, léarscáil 2010]] Is éard atá i gceist le caomhnú an chomhshaoil (nó cosaint na timpeallacht a) ná cosaint is leasú acmhainní an domhain (plandaí, ainmhithe, aer, uisce, talamh, mianraí is fuinneamh) don am le teacht. (Chlúdódh sainmhíniú níos leithne dearadh na timpeallacht a nó fiú cosaint dhaonnúil agus chaomhnú oidhreachta ).
Seán Bán Mac Meanman
Chleachtaíodh sé ealaín an tseanchaí thraidisiúnta ina chuid scéalta, a raibh fíor-bhlas Ghaeilge Lár Thír Chonaill orthu. Is léiriú maith iad a chuid scríbhinní ar mheon agus ar nósanna na Gaeltachta sa naoú haois déag, agus canúint shaibhir iontu. Bíodh is go bhfuil meon an chráifeachais i gcuid de na scéalta cineál coimhthíoch ag duine an lae inniu, is dócha go gcuirfeadh ábhar scríbhneora Gaeilge an-suim iontu le blas na canúna a tharraingt air féin, go háirithe i bhfianaise an mheatha atá tagtha ar Ghaeilge Lár Thír Chonaill mar ghnáthurlabhra phobail.
Thiar sna nóchaidí, cuireadh scéalta foilsithe Sheáin Bháin i gcló ina dtrí dhíolaim, mar atá, An Chéad Mhám, An Dara Mám, agus An Tríú Mám. Thairis sin, tá bailiúchán ábhair eile foilsithe faoin teideal Cnuasach Céad Conlach. Dealraíonn sé, áfach, go bhfuil tuilleadh le teacht, nó scríobh Seán Bán leabhar faoi stair na hÉireann nár foilsíodh riamh, agus an lámhscríbhinn ag fanacht le duine a chuirfeadh in eagar í.
Caomhnú an chomhshaoil
Leis an gcomhshaol is mó a luaitear an téarma. Mar shampla, sa Straitéis Caomhnaithe Dhomhanda (1980) fógraíodh go raibh gá le caomhnú na n-acmhainní beo is na héagsúlachta géinití ar mhaithe le próisis riachtanacha eacnamaíochta agus inbhuanaitheacht speiceas is éiceachóras.
Is gá go leanfaidh stoc inmharthana speicis ainmhithe is plandaí, aer glan is uisce íon inólta, agus ithir thorthúil.
Is gá go gcaomhnófar áilleacht an nádúir is an chomhshaoil i gcoitinne freisin, mar bhunús spioradálta an duine anois agus sna glúine le teacht. clé|mion|Midway, 1942. Ar an [[6 Samhain gach bliain, ceiliúrtar an Lá Idirnáisiúnta um Chosc Dhúshaothrú an Chomhshaoil sa Chogaíocht agus sa Choinbhleacht.]] Ar an 6 Samhain gach bliain, ceiliúrtar an Lá Idirnáisiúnta um Chosc Dhúshaothrú an Chomhshaoil sa Chogaíocht agus sa Choinbhleacht.
Ryan Conroy
Is imreoir sacair Albanach é Ryan Conroy a rugadh i nGlaschú na hAlban. Imríonn sé faoi láthair le Ceiltigh Ghlaschú.
Tílicín
Bhí an Tílicín (Thylacinus cynocephalus nó ‘ainmhí madracheannach púitse’) ar an mársúipeach feoiliteach ba mhó a bhí ann lenár linn. Tagann an t-ainm seo ón bhfocal Gréigise θύλακος (thýlakos) a chiallaíonn "púitse" nó "mála".
Thug coilínigh na hAstráile a lán ainmneacha air: an Faolchú Tasmánach, an Tíogar Tasmánach (de bharr a dhroma stríocaigh), an Híéna agus eile. Ní raibh gaol ag an Tílicín le haon cheann de na speicis úd, cé gur leis an bhfaolchú ba mhó a bhí dealramh aige.
Bhí an Tílicín an-tearc ar an mór-roinn fiú roimh theacht na nEorpach, mura raibh sé imithe in éag ann, ach mhair sé sa Tasmáin. 2,000 bliain ó shin ar a laghad a d’imigh an Tílicín in éag ar an mór-roinn, rud a tharla, is dócha, de bharr theacht an diongó agus, b’fhéidir, thóir na sealgairí. Sa Tasmáin, nuair a tháinig na coilínigh, síleadh go maródh na tílicíní beithígh agus caoirigh, agus tugadh 2,063 deontas do shealgairí dá bharr. B’ionann gnáthóg na dtílicíní agus an talamh feirmeoireachta ab fhearr. Ina theannta sin ní mór madraí, galracha agus milleadh gnáthóige a chur san áireamh. Tá daoine ann fós a deir go bhfaca siad tílicíní, ach orthusan atá a chruthú.
Ainmhí creiche a bhí sa Tílicín, agus meastar gurb é an an Diabhal Tasmánach nó an Numbat is gaire gaol dó. Bhí dath buídhonn ar an Tílicín agus idir cúig déag agus fiche de stríoc dhorcha ar a dhroim ó ghualainn go heireaball. Ba chosúil a chloigeann le cloigeann an mhadra allta, bhí eireaball gearr righin air agus bhí na cosa cuíosach gearr. Clúmh tiubh gearr bog a bhí air, clúmh a bhí suas le 15 mm ar fad. Ba ghearr iad na cluasa (timpeall 80 mm ar fad), iad díreach, cruinn, agus clúmh gearr orthu. Bhí gialla móra láidre aige agus 46 fhiacail. Ba mhó an cineál fireann ná an cineál baineann, de ghnáth. Bhí púitse ar an gceann baineann agus béal ar a chúl; bheireadh sí trí nó ceithre de choileáin agus iad spleách uirthi go dtí go raibh siad leathfhásta ar a laghad. Leathphúitse a bhí ar an gceann fireann agus béal ar a chúl freisin, rud a chuideodh leis a bhaill ghiniúna a chosaint agus é ag rith tríd an scrobarnach.
Is ar an gcósta thuaidh agus thoir agus ar na machairí lárnacha ba mhó a raibh fáil ar an Tílicín sa Tasmáin.
Éabhlóid
thumb|left|Pictiúr Thylacinus potens' (potens = tréan), tílicín ón Méicéineach. An gaol ba thoirtiúla a bhí ag Thylacinus cynocephalus'', go bhfios dúinn. Tháinig an Tílicín nua-aimseartha ar an saol timpeall ceithre mhilliún bliain ó shin. Thángthas ar speicis de na Thylacinidae atá chomh sean le tús an Mhéicéinigh. Ó na nóchaidí i leith tá seacht speiceas iontaisithe ar a laghad faighte ag Riversleigh, áit a bhaineann le Páirc Náisiúnta Lawn Hill in iarthuaisceart Queensland.
Fuarthas iontaisí den Tílicín in Victoria, san Astráil Theas, san Astráil Thiar agus in Queensland. Tháinig siad ar a lán iontaisí ag láithreán Riversleigh (láithreán Oidhreachta Domhanda) in iarthuaisceart Queensland, iad idir 30 milliún bliain d’aois agus beagnach 12 milliún bliain d’aois. Bhí seacht speiceas ar a laghad ina measc, ó cheann a raibh toirt chait ann go dtí ceann a raibh chomh mór le sionnach. Ocht milliún bliain ó shin ní raibh fágtha san Astráil ach aon speiceas amháin, Thylacinus potens.
Tugann Nimbacinus dicksoni léargas ar na tílicíní is sine. Bhí Nimbacinus chomh mór le sionnach, agus fuarthas cnámharlach iomlán beagnach ag Riversleigh. Leis an Méicéineach a bhain sé, agus é ar an aon speiceas tílicíneach seachas Thylacinus a fuarthas go dtí seo. Bhí soc fada ar na tílicínigh go léir, trí réamhchúlfhiacail i ngach ngiall, agus rinn ar na cúlfhiacla a bhí géaraithe chun feoil a ithe. I gcomparáid le tílicíní níos luaithe, ar nós Mutpuracinus archibaldi agus Badjcinus turnbulli, bhí réigiún na cluaise láir níos sainfheidhmeanaí i Nimbacinus dicksoni, agus bhí difríochtaí éigin idir é siúd agus Thylacinus cynocephalus i ngeall ar na fiacla. .
Thángthas ar an oiread sin speiceas de Thylacinus le fiche bliain anuas gur cuireadh beocht úr sa díospóireacht faoin ngaol a bhí idir na tílicíní agus faoina sinsir. Shíltí gur eascair na tílicíní ó cheann de na dasyuridae sa Tréimhse Olaigicéineach. Rinneadh amach ó anailís fhíliginiteach, agus sonraí Nimbacinus dicksonii san áireamh, gurb amhlaidh gurbh iad na tílicíní ba shine, agus go raibh na dasyuridae níos deanai agus níos sainfheidhmeanaí. Os a choinne sin, áfach, rinne staidéar eile amach gurbh iad na tílicíní ba thúisce a tháinig. Ceist í nár réitíodh fós.
Bhí an Tílicín le fáil go forleathan san Astráil agus as Nua-Ghuine sa Tréimhse Holaicéineach, cé nach raibh sé líonmhar riamh.
Ba shampla den éabhlóid aontreoch é an Tílicín sa mhéid gur chosúil é ar mhórán slite leis na Canidae (madraí) - fiacla géara, gialla láidre, sála ardaithe agus an saghas céanna coirp acu araon, agus an nideog éiceolaíoch chéanna acu.
Fionnachtain agus Tacsanomaíocht
thumb|right|380px|Tír an Tílicín: Great Oyster Bay ar Leithinis Freycinet
Ba iad na Bundúchasaigh na chéad daoine a bhuail leis an Tílicín, rud atá le tuiscint as íomhánna greanta nó péinteáilte atá trí mhíle bliain d’aois ar a laghad. Tá íomhánna greanta cloiche den saghas seo le fáil i Leithinis Bhurrup san Astráil Thiar. Tá na hiarsmaí is déanaí den Tílicín timpeall 3,300 bliain d’aois, agus fuarthas iad in Uaimh Murra-el-elevyn ar Mhachaire Nullarbor, áit ar fada ina fhásach í. In uaimh eile atá ann thángthas ar chonablach a bhí 4,600 bliain d’aois agus bail iontach maith air de bharr thirime an aeir; b’fhéidir an teanga agus an meall súile clé a aithint fós. Tá sé á chaomhnú anois ag Iarsmalann na hAstráile Thiar.
Ba iad na Francaigh na chéad Eorpaigh a chonaic sa Tasmáin é, rud a tharla ar 13 Bealtaine 1792, mar a scríobh an nádúraí Jacques Labillardière, ball d’fheachtas D’Entrecasteaux. Sa bhliain 1805 chuir William Patterson, Leifteanant-Ghobharnóir na Tasmáine, mionchuntas chun an Sydney Gazette. Thug George Harris, Leas-Ard-Suirbhéir na Tasmáine, an chéad mhionchuntas eolaíoch sa bhliain 1808, cúig bliana tar éis gur chuir na hEorpaigh fúthu ann. Cheangail Harris an Faolchú den ghéineas Didelphis a chum Linnaeus don Pasam Meiriceánach, agus thug sé Didelphis cynocephala (Pasam Madracheannach) air. Ach aithníodh gur ghéineas ar leith iad na marsúipiaigh Astrálacha, agus sa bhliain 1796 chum Geoffroy Saint-Hilaire an géineas Dasyurus. Cheangail sé an Tílicín de seo sa bhliain 1810.
Chun meascán na Gréigise agus na Laidine a réiteach rinneadh cynocephalus d’ainm an speicis, agus sa bhliain 1824 chum Temminck géineas ar leith dó, Thylacinus.
An Óige
Is í An Óige, nó Cumann Brúnna Óige na hÉireann (Béarla: Irish Youth Hostels Association) balleagraíocht náisiúnta Chumann Idirnáisiúnta na mBrúnna Óige i bPoblacht na hÉireann. Tá ceanncheathrú na hÓige suite i mBaile Átha Cliath, 61 Sráid Mhuinseo, agus brú óige de chuid an chumainn suite san fhoirgneamh chéanna. I dtús na bliana 2009, bhí an Óige ag reáchtáil 26 bhrú óige ar fud na hÉireann, cuid acu ag freastal ar na custaiméirí ar fud na bliana, an chuid eile teoranta do shéasúr turasóireachta an tsamhraidh. Na haíochtlanna a bhíonn oscailte ar fud na bliana, tá siad suite i gcathracha móra na hÉireann, ach thairis sin, tá brúnna den chineál seo ag obair san Fhosadh i gCiarraí, in aice le Conga, i gceantar Ghaoth Dobhair agus i nGleann Dá Loch.
Stephen McManus
Is cóitseálaí agus iarimreoir sacair Albanach é Stephen McManus a rugadh i Lannraig na hAlban ar 10 Meán Fómhair 1982. Tháinig sé in inmhe an spóirt in acadamh na hóige Cheiltigh Ghlaschú. Cúlaí láir ab ea é. D'imir sé le Middlesborough ina dhiaidh sin. Nuair a d'imir sé leis na Ceiltigh bhíodh sé mar chaptaen na foirne. D'éirigh sé as an imirt agus thosaigh sé ag cóitseáil an fhoireann faoi bhun 18 do na Ceiltigh sa bhliain 2017. Sna blianta 2006–2010 d'imir sé d'foireann náisiúnta na hAlban.
An Óige
left|thumb|Ceanncheathrú na hÓige, BÁC 7 Tá obair na mbrúnna bunaithe ar bhallraíocht na lóistéirí san Óige nó i gcraobh náisiúnta éigin eile de chuid an Chumainn Idirnáisiúnta. An duine a thagann ag lorg lóistín i gceann de na brúnna gan a bheith ina bhall, ní chuirtear ó dhoras é, ach beidh an lóistín níos daoire air. Tá an Óige ag comhoibriú le Hostelling International NI ("Brúdóireacht Idirnáisiúnta Thuaisceart Éireann"), ach níl baint dá laghad aici leis na Backpacker Hostels (brúnna na dturasóirí mála droma) ar fud na hÉireann.
Denisa Allertová
Is imreoir leadóige gairmiúla as Poblacht na Seice í Denisa Allertová. Rugadh í ar an 7 Márta, 1993.
Raunds
Is baile suite i Northamptonshire é Raunds.
Aves
Is grúpa veirteabraigh teofhuiltigh iad na héin a chomhdhéanann an aicme Aves, agus bíonn cleití, gialla mantacha gan fhiacail, leagan uibheacha le blaoscanna crua, ráta ard meitibileach, croí ceithre urrann, agus cnámharlach láidir ach fós éadrom, mar chomhartha sóirt acu. Bíonn dhá sciathán ar gach aon speiceas acu ach níl eitilt acu uile. In uibheacha a bheireann siad a chuid óga agus coimeádann na máithreacha orthu go dtí go ngorann siad. Tugtar Aves mar aicme míoleolaíochta orthu. Tá timpeall 9,500 - 11,000 speiceas éan beo. clé|mion|[[Faoileán]] clé|mion|[[Fáinleog]]
Tréithe
Ainmhí veirteabrach den rang Aves is ea éan, agus aon ainmhí a mbíonn cleití air is é fásta. Ní bhíonn cleití ach ag na héin, agus bíonn cleití ag gach éan fásta.
Bíonn géaga tosaigh na n-éan mionathraithe ina sciatháin.
Ní bhíonn fiacla acu. Bíonn na gialla starraiceacha cumhdaithe le truaillí adharcacha chun an gob a fhoirmiú.
Beireann na baineannaigh uibheacha le blaoscanna crua cailceacha.
Airí sainiúil eile ag éin is ea lann shuntasach cheartingearach, cosúil le cíle, ar chnámh an uchta, a cheanglaíonn na dealracháin chun an cnáimhín súgach a fhoirmiú.
Feidhmíonn an chíle mar cheangaltán do na matáin mhóra a ghluaiseann na sciatháin (matáin an uchta), agus feidhmíonn an cnáimhín súgach mar thaca do na sciatháin le linn eitilte.
Eitilt
Is lárnach an eitilt in éabhlóid na n-éan, agus oiriúnaíodh a gcolainneacha dá réir. Is cuasach cnámha an chuid is mó de na héin, ionas go bhfuil siad éadrom.
Is cleití fada láidre an-éadroma an chuid is mó de na sciatháin is an t-eireaball. Bíonn cholainn sruthlíneach le cumhdach slim cleití forluite.
Chinn an eitilt méid na n-éan; is beag an chuid is mó díobh. Níl aon éan le meáchan níos mó ná 1 3 kg atá in ann eitilt go cothrománach san aer.
Na héin atá gar do 3 kg, cosúil leis an gcondar is an t-albatras, caitheann siad an-chuid ama ar foluain i sruthanna aeir. Is beag an meáchan seo i gcomparáid le mamaigh mhóra is péisteanna móra.
Fianaise eile go gcuireann an eitilt teorainn le méid na n-éan, agus fianaise ar a n-éabhlóid, is ea na héin gan eitilt atá beo fós nó imithe in éag: bíonn meáchan suas le 150 kg ag an ostrais, is bhíodh suas le 457 kg ag an éan eilifinte atá imithe in éag.
Rinne na héin reatha gan eitilt (ritítigh) cosúil leo seo éabhlóid ó éin eitilte, ach le cailliúint na heitilte cailleadh an chíle, agus scar an cnáimhín súgach ina dhá chnámh dhifriúla arís.
Is féidir go mbeidh sciatháin na ritíteach laghdaithe go mór, mar atá sa chíbhí, go n-éireoidh na cleití clúmhach in ionad a bheith sruthlíneach, agus go mbeidh siad as láthair ar fhairsingí móra den cholainn, mar atá i gcás na hostraise. Tá an cumas eitilte san aer caillte ag na piongainí, agus cleití beaga, cosúil le lanna, atá ar a sciatháin. Tá an chíle fós acu ar chnámh an uchta, áfach, agus baineann siad feidhm as a sciatháin chun eitilt tríd an uisce. mion|[[Spideog]]
Gnáthóga
Scaip na héin ar fud an Domhain iomláin, beagnach. Níl siad i láthair inniu sna tailte bána Molacha, maraon leis an gcuid is mó de na hainimhithe eile, ná i ndoimhneacht na bhfarraigí.
D'oiriúnaigh siad do gach saghas gnáthóige is stíl beatha, agus léiríonn a gcruthanna, a dtomhais, a ndathanna, is a n-iompair an éagsúlacht seo.
Éabhlóid
Rinne siad éabhlóid ó phéisteanna timpeall 150 milliún bliain ó shin, agus is iad na crogaill na gaolta is gaire dóibh. Ní heol sinsear cruinn péistiúil na n-éan, ach is dócha go ndeama siad éabhlóid ó dhineasáir bheaga.
An Pollach
Is sráidbhaile é an Pollach (nó An Phollaigh, nó Pollagh as Béarla). Tá sé suite ar Oileán Acla i gContae Mhaigh Eo, idir Dumha Acha agus An Caol.
Aves
Éabhlóid
Más fior é sin, níl na dineasáir uile imithe in éag, ach san aer mórthimpeall orainn.
Na héin in Éirinn
Cuireadh Gaeilge ar an leabhar Birds, a d’fhoilsigh An Gúm faoin teideal Éin ina shraith iomráiteach ‘Eolaí Póca’ in 1996. Tá tuairisc ann ar 200 éan, nach mór, atá le fáil in Éirinn agus sa Bhreatain, mar aon le heolas ar a gcuid gnáthóg, nósanna maireachtála srl.
An Pollach
Conspóid
I mí na Samhna 2019, bhí conspóid sa Phollach tar éis do dhaoine áitiúla tús a chur le hagóid trí mhí 24/7 chun cosc ​​a chur ar dhídeanaithe a bheith san Achill Head Hotel sa sráidbhaile.
Aves
Na héin in Éirinn
Tabharfar léargas ar iompar agus béaloideas na n-éan i nGaeltacht Thír Chonaill i leabhar leis an scríbhneoir agus grianghrafadóir Maitiú Ó Murchú, Éanlaith Iarthuaisceart Thír Chonaill.
An Pollach
Conspóid
Mar gheall ar an agóid, chinn an An Roinn Dlí agus Cirt agus Comhionannais, atá freagrach as dídeanaithe agus daoine a lorgaíonn tearmann sa chóras soláthair, nach raibh fanacht sa Phollach chun leasa na ndídeanaithe mná leochaileacha lena mbaineann. mion|Road to Dooagh.jpg Ansin d'fhógair an Roinn Dlí agus Cirt nach rachfar chun cinn leis an bplean i bhfianaise na hagóide ina aghaidh. Dúirt gníomhaithe in Acaill go raibh daoine an-díomách nach mbeadh imircigh ag teacht chun an oileáin agus ag cur fúthu in ionad soláthar díreach mar a bhí beartaithe. Dúirt an t-ardeaspag go bhfuil clú agus cáil ar fud an domhain ar mhuintir Acla mar dhream soicheallach agus go bhfuil fáilte curtha acu roimh dhaoine ón iasacht san am atá caite. clé|mion
Pádraig Ó Baoighill
Scríbhneoir comhaimseartha Gaeilge ó Thír Chonaill is ea Pádraig Ó Baoighill.
Tá sé tar éis na leabhair seo a fhoilsiú:
Sliabh Beatha
Is ceantar sléibhteach ar an teorainn idir Contae Mhuineacháin, Contae Thír Eoghain, agus Contae Fhear Manach é Sliabh Beatha.
Blazin' in Beauly
Is feis agus scoil fhidléireachta é Blazin' in Beauly, a bhíonn ar siúl sa Mhanachainn gach bliain ó bhunaigh an grúpa ceoil Blazin' Fiddles é i 2001. Ar feadh seachtaine, tá ranganna fidléireachta ar fáil ag cúig nó sé leibhéal éagsúil, ceolchoirmeacha, agus seisiúin cheoil san óstán Caledonian agus san óstán Lovat Arms. Tionóltar i lár Dheireadh Fómhair é gach bliain, de ghnáth nuair a bhíonn na scoileanna ar saoire in Albain agus nuair a bhíonn an Mód Náisiúnta ar siúl freisin.
Nasc seachtrach
Blazin' in Beauly (suíomh oifigiúil)
Caismírigh
Is grúpa eitneach Áiseach iad na Caismírigh. Is í an Chaismíris a bpríomhtheanga.
Tainan
Cathair sa Téaváin is ea Tainan agus é suite ar chósta thiar theas an oileáin úd ar Chaolas na Téaváine. Is iad an Phríomhchathair agus Cathair an Fhéinics leasainmneacha na cathrach.
Stair
De réir fiannaise ó thochailtí seandálaíochta in Zuozhen, in Tainan, tá daoine ina gcónaí sa cheantar le 20,000 go 31,000 bliain. Na Siraya, pobal bundúchasach, a chónaigh sa cheantar ina bhfuil Tainan ar theacht na ndaoine ó thíortha eile, nó le bheith cruinn, an pobal Sakam de fho-threibh Sinkan na Siraya. Thosaigh trádálaithe agus iascairí ón tSín ag cur fúthu ar chósta thiar na Téaváine sa 16ú haois. Sa bhliain 1624, chuir na Dúitsigh faoi cheannas Cornelius Reyersz lonnaíocht ar bun ar leithinis ghaineamhleach ar an gcósta, áit ar chuid den chathair anois agus as ar fhás an chathair. Fort Zeelandia a tugadh ar an dúnfort Ollannach nuair a cuireadh leis. Tayuan, agus ní ba dhéanaí, Anping, a tugadh ar an suíomh i Sínis. Faoi choimirce Chomhlacht Dúitseach na hIndia Thoir a bhí Reyersz ag obair.
Chuir Koxinga ruaig ar na Dúitsigh sa bhliain 1661. Bhí Tainan ina phríomhchathair ar ríocht Koxinga agus ar an Téaváin uilig amannta ar feadh 200 bliain, an fáth ar baisteadh "an Phríomhchathair" ar an gcathair. Cailleadh an stádas sin agus fuarthas ar ais é roinnt uaireanta, an fáth a dtugtar "Cathair an Fhéinics" ar Tainan. Taiwan-fu a tugadh ar an gcathair nuair a bhí sé ina phríomhchathair. "Tainan" an t-ainm a thug an rialtas Qing air sa bhliain 1885 nuair a d'aistrigh siad suíomh an rialtais ó thuaidh go Taichung. Fuair na Seapánaigh seilbh ar Taiwan uilig sa bhliain 1895. Sa bhliain 1905 bhí 50,000 duine ina gcónaí ann, agus Tainan an chathair ba mhó ar an oileán. D'fheabhsaigh na Seapánaigh fostruchtúr na cathrach go mór sna 1920idí. Tugadh an Téaváin go Poblacht na Síne sa bhliain 1945.
An Corrán
Is leithinis é an Corrán. Tá sé suite i gContae Mhaigh Eo.
Dobhrán abhann deisceartach
Ainmhí is ea an dobhrán abhann deisceartach.
Hsieh Su-wei
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Téaváin í Hsieh Su-wei. Rugadh í ar an 4 Eanáir, 1986.
The X Factor (séasúr 2 na SA)
Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag Simon Cowell é The X Factor a tosaíodh i SA sa bhliain 2011. Thosaigh an dara séasúr de The X Factor ar 12 Meán Fómhair, 2012 agus chríochnaigh sé ar 20 Nollaig, 2012.
B'iad Simon Cowell, L.A. Reid, Demi Lovato agus Britney Spears na breithiúna don séasúr seo. Bhuaigh Tate Stevens an séasúr agus tháinig Carly Rose Sonenclar sa dara háit.
Cathal Ó Searcaigh
Aithnítear Cathal Ó Searcaigh mar dhuine de mhórfhilí na Gaeilge. "Tá Cathal Ó Searcaigh ar an bhfile is binne agus is milse béal in Éirinn", adeir Alan Titley. "Ina dhiaidh sin is féidir leis a bheith bog, garbh, scéaltach, Rómánsúil ar a sheal". Laoithe cumainn d'eacstais an tsaoil is ea an chuid is fearr dá shaothar agus tugann sé cuireadh isteach dúinn do charnabhal na beatha. "Ní le Dún na nGall amháin a bhaineann Ó Searcaigh ach leis an gCruinne", adúirt Gabriel Rosenstock. "Baineann sé le gach éinne againn, mar sin, agus leis an gCruinne go léir is í istigh ionainn [...] Is í cantaireacht na Cruinne í, an ceol is binne agus is ársa amuigh."
Bhí filíocht Uí Shearcaigh ar siollabas na hArdteistiméireacht a ar feadh cúpla bliain nó gur leasaíodh an cúrsa. Is mar chuid den ‘Phrós Ainmnithe’ atá leabhar Uí Shearcaigh, "Seal i Neipeal", ar an gcúrsa Ardteiste a tugadh isteach in 2012, agus go 2024 ar a laghad.
Tógáil
mion|2016 Rugadh Cathal Ó Searcaigh i Mín A' Leá faoi scáth an Eargail i gcomharsanacht Ghort an Choirce i dTír Chonaill. B'as Mín Doire na Slua i bparóiste na Rosann dá mháthair, Agnes Roarty. Fear de bhunadh Mhín A' Leá a bhí i Micí, athair an fhile. Ar nós go leor d'fheara Chloch Cheann Fhaola ag an am shaothraigh Micí a bheatha mar oibrí séasúrach ar fheirmeacha i Mid Lothians na hAlban, sna ceantaireacha sin thart ar Haddington, Dunbar agus East Linton. Thit cúram na feirme a bhí acu i Mín A' Leá ar Agnes nuair a bhí a fear céile as baile. Cathal an t-aon duine clainne a bhí acu. mion|2016
Rothwell, Northamptonshire
Is baile suite i Northamptonshire é Rothwell.
Cathal Ó Searcaigh
Scolaíocht
mion|2016 Fuair sé a chuid bunscolaíochta i gCaiseal na gCorr agus a chuid meánscolaíochta i nGairm Scoil Ghort A' Choirce. "Purgadóireacht anama agus aigne" a thug sé ar a thréimhse sa scoil náisiúnta. "Buillí, bualadh agus brúidiúlacht; sin an chuimhne is buaine atá agamsa ar mo chuid bunscolaíochta. Chan smacht a cuireadh ar mo shamhlaíocht i gCaiseal na gCorr ach ansmacht."
Ach bhí an t-ádh dearg air, adeir sé, a ghabháil chun na gairmscoile i nGort A' Choirce. "Bhí Tomás Breathnach ag múineadh ansin. Eisean a bhí i mbun an Bhéarla. Bhí sé iontach. Chan téacsanna as leabhar an Bhéarla amháin a bhí a theagasc aige – ach téacsanna as leabhar na beatha. Thuig seisean an tábhacht a bhain le saol na samhlaíochta. Mhúin sé filíocht dúinn seachas fíricí. Cheadaigh seisean domh a bheith cruthaitheach."Ibid mion|Gort a'Choirce
Londain
I ndiaidh na gairmscoile chuaigh sé go Londain, Sasana, "le taithí a chuir ar an saol – saol na gcéadfaí go speisialta. Bíonn ort na cúlbhóithre agus na cabhsaí a shiúl sula n-aimseoidh tú na sméara dubha is mó agus is milse." Léigh sé cuid mhór ag an am sin a bhuíochas sin ag gabháil do shiopaí leabhar dara láimhe Charing Cross agus do leabharlann phoiblí Londan. Bhí na Beats ar thús cadhnaíochta – Ginsberg, Corso, Ferlinghetti, Snyder agus dar ndóighe, Kerouac. "Mheall saothar na mBeats mé. Bhí comhcheilg ar bun acu in éadan na gcionbhinsiún. Thug siad an fhilíocht amach ar an tsráid. Shaoraigh siad Bé na hÉigse ó shaol seasc, meánaicmeach na hAcadúileachta, áit a raibh sí ag fáil bháis de dhíobháil aicsean. Agus thug siad cead a cinn díthe an tsráid a shiúl. Dhúisigh na Beats an Dán. Ár nDán."Ibid
Ba i Londain a chum sé a chéad chnuasach filíochta, "Miontraigéide Chathrach". Deir sé fosta gur chuir sé "dúspéis i ngraffiti na cathrach. Litríocht an leithris nó Éigse an Phleidhce nó Cacamas, thaitin sé liom mar go raibh sé greannmhar, graosta, dúshlánach. Shamhlófá gur cuireadh bior dhearg suas tóin na gclicheanna. Scréad dúshláine a bhí sa ghraffiti seo in éadan gach ní agus neach a bhí cúramach, coimeádach, críonna. Tuigeadh domh ag an am go gcaithfeadh friotal na filíochta a bheith chomh beo beathach leis an ghraffiti seo. Cha bheadh tairbhe ar bith teanga a úsáid a bhí chomh righin reoite le cáipéis dlí."
I Londain shaothraigh sé a bheatha ag obair i dtábhairne – "The Ox and Gate", leath bealaigh idir Cricklewood agus Neasden, ceantar mór Éireannach ag an am sin.
Ollscolaíocht
Rinne sé bliain amháin de chéim i nGaeilge i gColáiste Phádhraig, Maigh Nuad (1978-79). Foilsíodh a dhara cnuasach agus é ina mhac léinn i Maigh Nuad – Tuirlingt i bpáirtíocht le Gabriel Rosenstock. Agus é i gColáiste Phádraig bhí sé mar bhall lárnach den fhoirean iomráiteach díospóireachta a bhí acu. Ar an fhoireann chlúiteach sin bhí daoine a thuill cáil mhór ina dhiaidh sin: John O'Donohue, údar Anamchara; Mary Hanafin, Aire Oideachais, Fianna Fáil; Micheál Ó hÉanaigh, Ardfheidhmeannach i gComhairle Condae Dhún na nGall.
I ndiaidh do Maigh Nuad a fhágáil d'oibrigh sé mar láithreoir teilifíse ar "Aisling Gheal", clár ealaíon agus ceoil a léirigh Tony Mac Mahon do RTÉ.
Ó 1981 ar leith tá Ó Searcaigh ag scríobh go lánaimseartha.
Ceapadh é ina scríbhneoir cónaithe in Ollscoil Nua Uladh, Cúil Raithin agus in Ollscoil na Banríona, Béal Feirste (1992–1995). Bhí a mhacasamhail de phost aige in Ollscoil na Gaillimhe sa bhliain 1996.
Áth Nid
Is paróiste suite i gContae Thiobraid Árann é Áth Nid.
Max Koch
Is fuirseoir agus aisteoir Meiriceánach é Jeffrey Brian Koch.
Cathal Ó Searcaigh
Ollscolaíocht
Ceapadh é ina bhall d'Aosdána in 1996. mion|An Bealach 'na Bhaile
Taisteal
File idirnáisiúnta atá ann a bhfuil a chuid filíochta léite aige ag féilte ealaíne ar fud an domhain. Go nuige seo tá aistriúcháin Albáinise, Béarla, Briotáinse, Catalóinise, Danmhairgise, Fraincise, Gearmáinse, Iodáilise, Neapalíse, Polainnse, Rúisise, Rómáinse, Seirbea-Chróitise, Seapáinse agus Spáinnise déanta ar a shaothar.
Ó 1996 tá tréimhsí cáite aige i Neipeal, áit a bhfuil mac uchtaithe aige ann, Prem Timalsina agus anois tá beirt chlainne ag Prem, mac agus iníon Prashant agus Parmita.
Tugann a leabhar "Seal i Neipeal" sracfhéachaintí i bhfocail, i bpictiúir agus i bhfilíocht ar an tír dhiamhair sin faoi scáth Everest. "Tá Seal i Neipeal ar cheann de na leabhair is aoibhne agus fearr dar scríbhadh sa Ghaeilge le deich mbliana anuas. Leabhair taistil, ach leabhar smaointe agus leabhar grámhar," adúirt Alan Titley agus é ag tabhairt breith ar shaothar Uí Shearcaigh.
Is mar chuid den ‘Phrós Ainmnithe’ atá leabhar Uí Shearcaigh ar chúrsa na hArdteiste a tugadh isteach sa bhliain 2012 agus atá ann go dtí 2024 ar a laghad.
Sa bhliain 2008 thóg an scannán, Fairytale of Kathmandu,  aird na meán i dtaca leis an obair charthanach a bhí ar siúil ag an fhile i Neipeal agus an gaol a bhí eadar é féin agus na fir óga a raibh sé ag cabhrú leo. Dhírigh an plé ar mhíchothromaíocht chumhachta agus mar sin de.
Cáineadh lucht déanta an scannáin as míbhuntáiste a ghlacadh ar an fhile san dóigh gur cuireadh an scannán i láthair.
Duaiseanna agus Gradaim
Dánta leis ar chúrsa na hArdteistiméireachta le tamall de bhlianta: "Níl Aon Ní", "Fiacha an tSolais", "Fothrach Tí i Mín na Craoibhe", "Maigdiléana", "Na Colmáin".
Déantar staidéar ar a shaothar sna hOllscoileanna in Éirinn agus thar lear.
Saothar
Bhronn Ó Searcaigh bailiúchán dá lámhscríbhiní, á chnuasach ealaíne agus a leabharlann pearsanta féin ar an Stáit. Tá cúram an deonacháin seo faoi Leabharlann Condae Dhún na nGall faoi láthair. Is minic go mbíonn ócáidí chultúrtha ar siúil ina theach cónaí i Mín A' Leá, faoi scáth an Eargail.
Eagarthóir
Eagarthóir ar Duillí Éireann/Irish Pages i bpáirtíocht le Chris Agee; ceann de phríomhirisí litríochta na tíre
Ceol i gcomhar le cumadóirí éagsúla
Rinne Cathal tionscnaimh éagsúla ceoil i bpáirtíocht le Altan, Brian Kennedy, Diana Cannon, Nomos, agus go leor ceoltóirí eile.
Duanairí ina bhfuil a shaothar le fáil
Tá Ó Searcaigh ar dhuine den bheagán filí Gaeilge a bhfuil a shaothar le fáil sna mórdhuanairí de nua fhilíocht na hÉireann. Seo a leanas sampla.
Páirc Thiarnaigh Naofa
Is staidiam i gContae Mhuineacháin í Páirc Thiarnaigh Naofa. Toilleann an staidiam 36,000 duine.