cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
An tIoslam
Is é an tIoslam an dara reiligiún is mó ar domhan agus an ceann is tapúla a bhfuil fás ag teacht air faoi láthair (anois tá níos mó daoine Moslamacha ná Caitliceach). Tugtar Moslamach ar dhuine dá lucht leanúna. Reiligiún aondiach é an tIoslam, is é sin go gcreidtear gurb ann d'aon Dia amháin, agus gur nocht sé a theachtaireacht naofa tríd na fáithe, arbh é Mohammad an duine deireanach acu. Is é an Córan (nó an Qur'án) leabhar naofa an Ioslaim. Tá áit an-lárnach ag an gCóran san Ioslam, ó chreideann an Moslamach fíréanta gur teachtaireacht atá ann a tháinig díreach ó Dhia. Mar sin, ní féidir an Córan a chur i gcomparáid leis an mBíobla: is fearr a rá go bhfuil an áit chéanna aige san Ioslam agus atá ag Íosa sa Chríostaíocht. Is í Meice san Araib Shádach an áit naofa is tábhachtaí do na Moslamaigh, agus déanann gach Moslamach a dhícheall le turas oilithreachta a thabhairt ar an áit, aon uair amháin le linn séasúr mhóroilithreacht an hajj ar a laghad.
mion|clé|250px|[[Mosc na Carraige, áit naofa de chuid na Moslamach in Iarúsailéim]]
Foinse an Ainm
Focal Araibise é al-islam(الإسلام). Is é is bunús leis an bhfocal seo ná an fhréamh thríchonsanach slm a chiallaíonn "géilleadh", is é sin, go ngéilleann an duine é féin do Dhia go suaimhneach, gan dul chun diúnais Air. Is é an Moslamach, nó muslim, an duine a chleachtann an cineál seo géillte - an "géillteoir". Mar sin tá dhá bhrí ag ceachtar den dá fhocal seo: ciallaíonn siad an creideamh Ioslamach atá bunaithe ar an teachtaireacht a nochtadh do Mhuhammad, agus an duine a leanann an creideamh sin. Ach ciallaíonn siad fosta an géilleadh do Dhia, an t-adhradh agus an urraim is cuí a thabhairt Dó agus Dá chuid orduithe. Na fáithe a tháinig roimh Mhuhammad, ar nós Íosa agus na bhfáithe Giúdacha, áirítear mar Mhoslamaigh iad freisin, ó ghéill siad do Dhia. Sa chiall leathan, is Moslamaigh iad na hainmhithe agus na plandaí, ó tá an cineál saoil acu a d'ordaigh Dia dóibh.
Ailt Bhunúsacha Chreidimh an Ioslaim
180px|mion|clé|[[Allah, a chiallaíonn Dia in Araibis]] Nocht Dia (Araibis: Allah) a theachtaireacht naofa tríd na fáithe, ar a n-áirítear, Ádhamh, Abrahám, Naoi, Maoise, Íosa agus Muhammad. Cuireadh an teachtaireacht seo go díreach isteach sa Chóran, agus mar sin is leabhar iomlán gan bhotún é; de réir an Ioslaim Shunnaíoch cheartchreidmhigh, is é an Córan friotal Dé a bhí ann roimh an gcruthú féin. Is é an tuairim choitianta i measc na Moslamach gur thruailligh na daoine an teachtaireacht sa Bhíobla Chríostaí agus i dTóra na nGiúdach, agus mar sin, gur nochtadh an Córan mar theachtaireacht nua iomlán lánchuimsitheach.
Sé Alt an Chreidimh
Tá an tIoslam bunaithe ar sé alt creidimh:
Cúig Chuaille an Ioslaim
Cuireann an tIoslam an-bhéim ar dheasghnátha agus ar chleachtais. Is féidir a rá, fiú, nach bhfuil an ceartchreidmheachas nó an t-ortadocsachas chomh tábhachtach leis an gceartchleachtaíocht nó an t-ortalatrachas san Ioslam. Tugtar cúig chuaille an Ioslaim ar an gcúig chleachtas ceart a gcaithfidh an Moslamach cloí leo ina shaol:
Seicteanna
thumb|Seicteanna difriúla san Ioslam {{legend|#006600|Sunnaíochas}} {{legend|#660000|Siachas}} {{legend|#000066|Ibāḍiyya}} thumb|Madhab: Sunnachas: Hanafi, Hanbali, Maliki, Shafi Sítheachas: Ithna'ashaariyya, Zaydi Tá cuid mhaith seicteanna difriúla san Ioslam. Is é an Sunnaíochas an tseict is mó; formhór Mhoslamaigh an domhain, is Sunnaigh iad. Is é an Siachas an dara leagan is mó den Ioslam, agus é féin deighilte ina sheicteanna éagsúla. Bunús na scoilte, eascraíonn sé as ceart comharbachta an Fháidh Muhammad; de réir na Siach, ba chóir ball de theaghlach Mhuhammad a theacht mar chomharba air. San idirlinn, d'fhorbair difríochtaí suntasacha sna deasghnáthaí idir an Sunnaíochas agus an Siachas freisin, ach aontaíonn an dá dhream ar phríomhcheisteanna an chreidimh. Tá lucht leanúna an tSiachais ina bhformhór i measc Mhoslamaigh na Liobáine, na hIaráice, na hIaráine, agus Bhairéin; agus tá mionlaigh thábhachtacha Siacha sa Phacastáin agus in Éimin freisin; sna tíortha eile, is iad na Sunnaigh an dream is líonmhaire, ach amháin in Óman, áit a mbaineann an tromlach leis an Ioslam Iobádaíoch.
Ida Barlow
Is carachtar ficseanúil í Ida Barlow (née Leathers) ar an gclár teilifíse Coronation Street. Ghlac Noel Dyson an pháirt mar Ida ón gcéad eipeasóid ar an 9 Nollaig 1960 go dtí an 77ú heipeasóid ar an 6 Meán Fómhair 1961.
Ospidéal Thamhlachta
Ospidéal oiliúna é Ospidéal Adelaide agus na Mí, Baile Átha Cliath, ina gcorpraítear Ospidéal Náisiúnta na Leanaí nó níos minice Ospidéal Thamhlachta (Béarla: The Adelaide and Meath Hospital, Dublin, incorporating the National Children's Hospital  nó Tallaght Hospital is AMNCH) atá lonnaithe i dTamhlacht, i mBaile Átha Cliath, Éire. Is é Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath an páirtnéir acadúil atá aige.
Tomhaltas uasta ocsaigine
mion|Tomhaltas uasta ocsaigine ar siúl Is éard is tomhaltas uasta ocsaigine (Béarla: vo2 max) ann ná an méid ocsaigine is féidir a úsáid i rith barr-aclaíochta. An meánleibhéal a bheadh ag duine nach gcleachtann spórt ná 35 ml/kg/nóim. 70 ml/kg/nóim a bheadh ag lúthchleasaithe proifisiúnta, agus tá samplaí chomh hard le 85 ml/kg/nóim measta i gcás rothaithe gairmiúla.
Bá Sullivan (Victoria)
deas|200px|thumb| Bá Sullivan ar leirscáil ceantar Melbourne
Bá atá suite 60 km theas ó chathair Melbourne, an Astráil, agus 1 km thoir ó bhaile Sorrento is ea Bá Sullivan. Bunaíodh an chéad lonnaíocht Eorpach sa stát anseo sa bhliain 1803, ach theip sí taobh istigh de sheacht mí.
Robert Frost
File Meiriceánach ab ea Robert Lee Frost (26 Márta, 1874 – 29 Eanáir, 1963). Bhain sé clú agus cáil amach i rith a shaoil agus bhuaigh sé 4 Duais Pulitzer.
James Morrisroe
Polaiteoir Éireannach ab ea James Morrisroe (5 Aibreán 1875 – 31 Nollaig 1937). Bhí sé ina bhall de Chumann na nGaedheal ar dtús agus ansin d'Fhine Gael. Agus é ina bhall de Chumann na nGaedheal toghadh é ina Theachta Dála don 8ú Dáil i dtoghchán ginearálta na bliana 1933, ach theip air sa chéad toghchán ginearálta eile sa bhliain 1937. Chaith sé tamall freisin ar Bhord Bardachta Bhéal Átha na Muice agus ar an gcomhairle cheantair don áit chéanna.
Déardaoin Mandála
254x254px|mion|clé|Críost ag ní [[cosa na nAspal|alt=]] Is féile Chríostaí a cheiliúrann Séire an Tiarna (nó an Suipéar Déanach) a bhí ag Íosa Críost agus ag na hAspail é Déardaoin Álainn, Déardaoin Mandála (Maundy Thursday i nBéarla), Déardaoin na Seachtaine Móire, Déardaoin Chorp Chríost, nó fiú Déardaoin Naofa.
John Munnelly
Polaiteoir Éireannach ab ea John Munnelly ( - 18 Deireadh Fómhair 1941). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Robert Frost
Dánta
thumb|Frost sa bhliain 1910
Déardaoin Mandála
Chun an dáta a aimsiú, tóg dáta Domhnach na Pailme agus téir go dtí an Déardaoin ina dhiaidh. Sin dáta Déardaoin Mandála. clé|mion|196x196px|St. Giles, [[Wroxham|Wrexham, 2007]]
The Corrs
Is banna ceoil tíre iad The Corrs ó Dún Dealgan, Co. Lú, Éire. Tá an grúpa déanta suas de na siblíní Corrs, Jim (giotár, méarchlár agus gutha), Andrea (gutha, feadóg stáin), Caroline (bodhràn, cnagadh agus gutha) agus Sharon (veidhlín agus gutha).
Michael Davern
Polaiteoir Éireannach ab ea Michael Davern (22 Iúil 1900 – 25 Iúil 1973). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Diúcacht na Sacsaine
thumb|250px|Ceantair treibhe na Sacsaine nó 'Stammesherzogtum Sachsen', sa bhliain 1000 Ba cheantair treibhe nó Stammesherzogtum í Diúcacht mheánaoiseach Chairilínseach na Sacsaine ón Luath Mheánaois, a chlúdaíonn an chuid is mó de Thuaisceart na Gearmáine. Chlúdaigh sí achar na stát Gearmánach nua-aimseartha Bremen, Hamburg, An tSacsain Íochtarach, Tuaisceart na Réine agus an Viostfáil, agus an tSacsain-Anhalt agus an chuid is mó de Schleswig-Holstein. Bhí an fearann Mecklenburg-Vorpommern i seilbh Dhiúc Heinrich an Leon.
The Corrs
Tá cúig albam eisithe acu go dtí seo, bhí an-rath acu lena ndara albam Talk On Corners a bhain stádas platanaim amach in Éirinn agus thar lear.
Shirley Armitage
Is carachtar ficseanúil í Shirley Armitage ar an gclár teilifíse Coronation Street. Ghlac Lisa Lewis an pháirt mar Shirley idir 5 Meán Fómhair 1983 agus 12 Aibreán 1989.
Portland, Maine
Is é Portland an chathair is mó sa stát Maine, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, tá 66,194 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Augusta suite i gContae Cumberland. Tá Michael F. Brennan ina mhéara. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1786.
Ubhchruth
Is éard is ubhchruth ann ná cuar iata i bplána atá ar dhéanamh uibhe (Béarla: oval, ón Laidin ovum 'ubh'). Ní téarma cruinn matamaiticiúil é, ach i réimsí áirithe (geoiméadracht theilgeach, líníocht theicniúil, srl.) tugtar sainmhíniú níos cruinne air. Go ginearálta, úsáidtear an téarma sa chiall is leithne: cruth ar bith a bhfuil cuma uibhe air. Tugtar ubhchruthóideach ar an leagan tríthoiseach d'ubhchruth.
Halla na Cathrach, Béal Feirste
Is é Halla na Cathrach, Béal Feirste (Béarla: Belfast City Hall) an baile atá ag Comhairle Bhéal Feirste, suite i lár na cathrach i gCearnóg Dhún na nGall.
Milan Kundera
Ba scríbhneoir agus intleachtóir de bhunú na Seicslóvaice é Milan Kundera (a rugadh in Brno ar 1 Aibreán 1929 agus a d'éag ar 11 Iúil 2023 i bPáras), agus ar dhuine de mhórscríbhneoirí na Seicise, na Fraincise agus an domhain sa 20ú haois.
The Corrs
Gradaim agus ainmniúcháin
Tá 24 gradam buaite ag The Corrs. Tá 48 ainmniúchán faighte acu.
Cali
Is é Santiago de Cali nó Cali, príomhchathair na Ranna Valle del Cauca, agus í mar an chathair is mó ó thaobh daonra de in iardheisceart na Colóime; tá thart ar 2,227,600 daoine ina gcónaí ann. Mar sin, is í an tríú chathair is mó sa tír de réir daonra agus le thart ar 600 km² is í an dara chathair is mó de réir achar.
Alhazen
Eolaí Arabach Siach il-léannta ab ea Alhazen nó Abū ʿAlī al-Ḥasan ibn al-Ḥasan ibn al-Haytham (Araibis: أبو علي، الحسن بن الحسن بن الهيثم) (965 – 1039). Alhazen nó Alhacen an leagan Laidinithe dá ainm. Tugtar al-Haytham air go minic anois i scríbhinní acadúla. Rugadh Alhazen in Basra, in Iaráic an lae inniu, agus fuair sé bás i gCaireo na hÉigipte. Fealsamh, fisiceoir, matamaiticeoir, réalteolaí agus ollamh a bhí ann. Chabhraigh sé go mór le forbairt na hoptaice agus le ról na tástála san modh eolaíochta. "Athair na hoptaice" a thugtar air as a chuid shaothar ar lionsaí, scátháin, fhrithchaitheamh agus athraonadh.
Lance Armstrong
Feachtas dópála
I measc na ndrugaí a d'adhmhaigh sé gur úsáid sé tá; eiritreapóéisin, téististéarón, cortacaistéaóidigh, agus fuilaistrithe le cabhrú leis tuilleadh fuinnimh a bheith aige agus ábaltacht ocsaigin a chur timpeall a cholainne níos éifeachtúla.
Milan Kundera
Saol
D’fhás Kundera aníos i gcathair Brno sa tSeicslóvaic. Ba cheoleolaí agus pianódóir cáiliúil athair Milan, Ludvík Kundera. Bhí suim sa cheol ag Milan chomh maith, an snagcheol go háirithe nuair a bhí sé sna déaga. Rinne sé staidéar ar litríocht agus fealsúnacht in Ollscoil Charles i bPrág ar dtús ach bhain sé céim amach in Ealaíon Scannánaíochta in 1952. Ceapadh é mar léachtóir sa litríocht sa scoil scannánaíochta.
Cali
Is í an t-aon chathair mhór ar chósta an Aigéin Chiúin. Mar sin is í an príomhlárionad uirbeach agus eacnamaíocht i ndeisceart na tíre. clé|mion|Bhunaigh an [[Taiscéalaíocht|taiscéalaí Sebastián de Belalcázar an chathair]]
Coinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine
mion|An [[Cúirt Eorpach um Chearta an Duine|Chúirt Eorpach um Chearta an Duine i Strasbourg]] Osclaíodh an Coinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine chun a shínithe sa Róimh ar an 4 Samhain 1950. Aon duine a mheasann go bhfuil sárú déanta ag stát is páirtí don Choinbhinsiún ar na cearta atá aige nó aici faoin gCoinbhinsiún, féadfaidh sé cás ina thaobh sin a thabhairt os comhair na Cúirte. Breithiúnais a chineann go ndearnadh sárú, tá siad ceangailteach ar na stáit i dtrácht agus tá sé d'oibleagáid ar na stáit sin na breithiúnais a fhorghníomhú.
Danny Baldwin
Is carachtar ficseanúil é Danny Baldwin ar an gclár teilifíse Coronation Street. Ghlac Bradley Walsh an pháirt mar Danny idir 31 Bealtaine 2004 agus 31 Nollaig 2006.
Anraí Foghlaera
Diúc na Sacsaine ab ea Anraí I nó Anraí I (Gearmáinis: Heinrich der Vogler nó Heinrich der Finkler; Laidin: Henricus Auceps) ó 912 agus Rí na bhFranc Thoir ó 919 go dtí a bhás sa bhliain 936.
Coinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine
Is í an Chúirt Eorpach um Chearta an Duine an ghníomhaireacht ab aithnidiúla de Chomhairle na hEorpa, a chuireann an Coinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine i bhfeidhm.
Cléadail
Is baile suite in Eige, Comhairle na Gàidhealtachd é Cléadail.
Cortacaistéaróideach
deas|250px|thumb|Cortacaistéaróideach Is éard atá i gCortacaistéaróideach ná hormón stéaróideach a tháirgeann is a thálann na faireoga aidréineacha, a chuimsíonn hidreacortasón, cortacaistéarón is aldaistéarón. Bíonn iarmhairtí iomadúla acu ar an gcolainn, an mheitibileacht, cothromaíocht uisce is salainn, agus feidhmiú cuid mhaith orgán. Baintear úsáid as cortacaistéaróidigh nádúrtha is shaorga (cortasól is preidneasólón, mar shampla) chun raon leathan galar a chóireáil, ina measc airtríteas agus ailse.
George Bass
Máinlia agus taiscéalaí na hAstráile ab ea George Bass (30 Eanáir 1771 – tar éis 5 Feabhra 1803.
Tommy Cooper
Fuirseoir Breatnach ab ea Thomas Frederick Cooper a rugadh i gCaerffili, Sir Forgannwg ar an 19 Márta 1921 agus a fuair bás ar an 15 Aibreán 1984.
Anraí Foghlaera
Mar an chéad rí neamh-Fhrancach ar an Fhranc Thoir, bhunaigh sé an ríshliocht Ottonach, agus meastar go ginearálta gurb é bunaitheoir an stát meánaoiseach Gearmánach (Latin: regnum Teutonicorum), ar a dtugtar an Fhrainc Thoir go dtí sin. Sealgóir díograiseach é, fuair sé an buafhocal "An Foghlaeir", toisc go líomhnaítear go raibh sé ag feistiú a chomhla-éan nuair a tháinig teachtairí a chur in iúl dó go raibh sé le bheith ina rí. Saolaíodh é mar bhall de líne uasal Ludolfinger, diúc na Sacsaine. Fuair a athair Otto I na Sacsaine bás sa bhliain 912 agus tháinig Anraí I i gcomharbacht air.
Sheol an diúc nua éirí amach i gcoinne rí na Sacsaine den Fhrainc Thoir, Conrad I na Gearmáine, faoi chearta tailte i nDiúcacht Thúraingeach. Tháinig siad le chéile i 915 agus ar leaba a bháis sa bhliain 918, mhol Conrad Anraí mar an chéad rí eile, ag cur san áireamh gurb é an diúc an t-aon duine a d’fhéadfadh an ríocht a choinneáil le chéile in aghaidh ceannaircí inmheánacha agus ruathair seachtracha mhuintir na Maigiarach.
Toghadh Anraí agus rinneadh rí de sa bhliain 919. Chuaigh sé ar aghaidh chun na ndiúc ceannairceach na Baváire agus na Suáibe a shárú, ag daingniú a riail. Trí chogaíocht rathúil agus pósadh ríoraíoch, fuair Anraí Lotharingia mar vasáilleach i 925. Murab ionann agus a réamhtheachtaithe Cairilínseacha, níor fhéach Anraí le monarcacht láraithe a chruthú, ag rialú trí comhdhiúcachtaí cónaidhmithe féinrialaitheacha ina ionad sin. Thóg Anraí córas fairsing daingniúcháin agus marcshluaite troma soghluaiste ar fud na Gearmáine chun bagairt na Maigiarach a neodrú agus sa bhliain 933 chloígh sé iad ag Cath Riade, cath a fearadh cois na habhann Unstrut, ag cur deireadh le hionsaithe na Maigiarach ar feadh an chéad 21 bliain eile agus as a dtáinig braistint náisiúntacht de chuid na Gearmáine. Leathnaigh Anraí mórcheannas na Gearmáine go mór san Eoraip nuair a fuair sé an ceann is fearr ar a gcéilí comhraicbhain na Slavaigh sa bhliain 929 ag Cath Lenzen feadh abhainn na hElbe, trí iallach a chur ar Diúc Wenceslaus I na Boihéime (Gearmáinis:Wenzel von Böhmen), trí ionradh ar Dhiúcacht na Boihéime sa bhliain chéanna, agus trí ríochtaí na Danmhairge i Schleswig a chur faoi smacht sa bhliain 934. D'admhaigh na ríthe Rudolph na Fraince Thiar agus Rudolph II na Burgúine Uachtaraí stádas ceannasach Anraí ó thuaidh de na hAlpa, a ghlac le háit tánaisteacht mar chomhghuaillithe sa bhliain 935. Phleanáil Anraí turas chun na Róimhe lena chorónú ina impire ag an Pápa, ach chuir a bhás cosc air. Chuir Anraí cosc ar thobchliseadh na cumhachta ríoga, mar a tharla san Fhranc Thiar, agus d’fhág sé ríocht i bhfad níos láidre dá chomharba Otto I. Cuireadh é i Mainistir Quedlinburg, a bhunaigh a bhean chéile Matilda ina onóir.
Cogaí i gcoinne na Slavach
Le linn an tsosa leis na Maigiaraigh, chuir Anraí na Slavaigh Iartharacha (Polainnis: Słowianie połabscy) faoi smacht, a bhí ina gcónaí ar a theorainneacha thoir. I ngeimhreadh na bliana 928 mháirseáil sé i gcoinne na treibheacha Slavacha Hawelanacha (Polainnis: Hawelanie) agus ghabh sé a bpríomhchathair, Brandenburg. Ansin rinne sé ionradh ar thailte na nGlomicineach (Polainnis: Glomici) ar lár na hElbe, agus seilbh a ghabháil ar an phríomhchathair Gana (Jahna) tar éis léigear, agus bhí daingean (an Albrechtsburg níos déanaí) tógtha aige ag Meissen. Sa bhliain 929, le cabhair ó hArnulf na Baváire, chuaigh Anraí isteach i nDiúcacht na Boihéime agus chuir sé iallach ar an Diúc Wenceslaus I cíos bliantúil a íoc don rí.
mion|clé|An Impireacht tar éis a réimeas.
Vicente Rondón
Dornálaí Veiniséalach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea Vicente Paúl Rondón, a rugadh ar 29 Iúil, 1938 i San José de Barlovento, Veiniséala agus a fuair bás ar an 28 Nollaig, 1992.
Eiritreapóéisin
Is hormón nádúrtha é eiritreapóéisin a chruthaítear sa cholainn, ag na duáin agus spreaganna sé smior na gcnámh le fuilchealla dearga a cruthú. Baintear úsáid as eiritreapóéisin a chruthaítear go saorga mar leigheas trí instealladh, leis na fuilchealla dearga a mhéadú agus sa tslí seo an méid ocsaigine a iompraítear san fhuil a ardú.
Cortacaistéaróideach
Mí-úsáid
Baintear mí-úsáid as mar dhruga a chuireann leis an bhfeidhmiú sa spórt chomh maith. deas|250px|thumb|Mí-úsáid
Gael-Taca
Is eagraíocht margaíochta na Gaeilge é Gael-Taca atá lonnaithe i gCathair Corcaigh.
Tommy Cooper
Fuair Cooper bás beo ar an teilifís. Ar 15 Aibreán 1984, bhí sé ar London Weekend Television (ITV) agus cuireadh na sceitsí i láthair lucht féachana beo. Bhuail taom croí an créatúr bocht. Thit sé ina chnap ar an stáitse agus bhí an lucht féachana sna trithí gáire, aineolach ar fad faoin méid a bhí ag titim amach os a gcomhair amach.
Julie Carp
Is carachtar ficseanúil í Julie Marie Carp (iar Jones) ar an gclár teilifíse Briotanach Coronation Street. Ghlac Katy Cavanagh an pháirt mar Julie idir 2008 agus 2015.
Abacá
Snáithín a fhaightear ó ghas duilleoige i ngné Fhilipíneach banana is ea abacá. Tugtar cnáib Mhainile nó Musa textilis air freisin. Is planda den fhine Musaceae é, is é sin, fine na mbananaí.
Muiris Ó Súilleabháin
Saol
Ba í Cáit Ní Ghuithín, neacht le Tomás Ó Criomhthain, a mháthair. Cailleadh í ar 2 Márta 1905 agus cuireadh Muiris chuig dílleachtlann sa Daingean. Thóg a athair abhaile go dtí an Blascaod Mór é sa bhliain 1911 agus d'fhoghlaim sé Gaeilge ann.
Eiritreapóéisin
Mí-úsáid
Baintear mí-úsáid as mar dhruga a chuireann leis an bhfeidhmiú sa spórt chomh maith.
Tommy Bowe
Imríonn Tommy Bowe (rugadh ar 22 Feabhra 1984) rugbaí don Uladh agus ar son na hÉireann. Bhuaigh Bowe a chéad chaipín sa bhliain 2004. Bronnadh gradaim Imreoir na Bliana ar Bowe faoi chúig sa bhliain 2010. Tá timpeall 30 úd agus 510 pointí scóráilte ag Bowe d'Éirinn le linn a ghairm bheatha. D'imir sé rugbaí d'Ollscoil na Banríona agus Belfast Harlequins agus peil Ghaelach do Mhuineachán nuair a bhí sé óg.
Abacá
Láidir snámhach. In úsáid chun cáblaí is cairpéid a dhéanamh. Saothraítear an t-abacá ar bhonn tráchtála sna hOileáin Fhilipíneacha, in Eacuadór agus i gCósta Ríce.
Gael-Taca
Stair
Bunaíodh é i 1987 chun na teanga a chur chun cinn go háirithe san earnáil ghnó. Bhunaigh Pádraig Ó Cuanacháin é agus bhí sé mar an Stiúrthóir Margaíochta den eagraíocht go dtí go bhfuair sé bás i mí Márta 2008. Bhí Pádraig mar an Timire do Ghaelscoileanna Teo. i gCúige Mumhan ar feadh roinnt blianta sna hochtóidí agus bunaíodh neart gaelscoileanna nua i gCorcaigh agus i gCúige Mumhan le linn na dtréimhse sin. Ag tús na 2000'idí thosaigh Pádraig ag dul i dteagmháil le forbróirí timpeall na tíre ag rá go bhfuil seirbhís saor in aisce acu chun teacht ar ainmneacha Gaeilge d'fhorbairtí cónaithe nua. Bhí scata maith ainmneacha Gaeilge tugtha do cheantair chónaithe nua agus i roinnt contaetha bhí líon mhór nó réasúnta mhór dóibh ainmnithe i nGaeilge amháin le linn na 00'idí de bharr obair Phádraig Uí Chuanacháin agus Gael-Taca.
Muiris Ó Súilleabháin
Saol
Bhí beirt deirfiúracha agus beirt deartháireacha ag Muiris.. Bhí sé ag beartú a dheartháir agus Eibhlín a leanúint go Meiriceá. Ach mhol an scoláire óg Sasanach George Thomson dó in 1927 dul isteach sa Gharda Síochána. D’fhág sé c i Márta 1927.
Tar éis oiliúna mar gharda, cuireadh go dtí Indreabhán, Co. na Gaillimhe, é ar 12 Samhain 1927. Go hUachtar Ard a cuireadh é sa bhliain 1950 agus d’fhan Cáit agus an leanbh ab óige a bhí aige sa Cheathrú Rua
Téléphone
Ba bhanna ceoil é Téléphone sna 1980idí. Bhunaigh na Francaigh Jean-Louis Aubert, Louis Bertignac, Corine Marienneau agus Richard Kolinka an grúpa sa bhliain 1976. Thaitin a n-amhráin le go leor daoine san Eoraip, go mór mhór ina dtír féin. Is samplaí iad "Hygiaphone", "Métro c'est trop", "La bombe humaine", "Argent trop cher", "Ça (C'est vraiment toi)", "Cendrillon", "New York avec toi" agus "Un autre Monde". Tháinig deireadh leis an mbanna sa bhliain 1986.
Slabhra iompair leictreon miteacoindreach
mion|300x300px| Is é atá sa slabhra iompair leictreon miteacoindreach ná suíomh an fhosfairilithe  ocsaídiúcháin sna heocaróit. Déantar ocsaídiú ar an dénúicléitíd adainín nicitíonaimíde (DAN) agus ar an [[Aigéad sucsanach|sucsainéit a ghintear i dtimthriall an aigéid chitrigh, ag soláthar fuinnimh chun cumhachta a sholáthair don einsím TFA siontáis  . ]]
Gael-Taca
Stair
Sa lá atá inniu ann in 2023 tá os cionn ná 800 ceantair cónaithe ainmnithe i nGaeilge amháin ar oileán na hÉireann.
Abacas
Fráma simplí comhairimh don uimhríocht is ea an t-abacas, de ghnáth fráma agus cloichíní ar shlata nó ar shreanga air chun comhairimh. I bhfoirm amháin, tá cnaipí áirimh inghluaiste ar bharraí comhthreomhara nó in eitrí comhthreomhara. In úsáid thar chuid mhaith den Domhan leis na mílte bliain.
Tommy Bowe
Saol pearsanta
Is as Muineachán é. Is fisiteiripeoir í a mháthair. Imríonn a dheirféar Hannah haca d'Éirinn. Tá deartháir aige darb ainm David. Imríonn David rugbaí freisin.
Stair Luimnigh
An Gorta Mór, 1845 - 1867
Ag an am gcéanna, tháinig feabhas éigin ar staid na bhfeirmeoirí a bhí fágtha agus, le aistriú a ngnó ó shaothrú barraí go dtí déiríocht agus méadú tar éis teacht ar a gcuid gabháltais le imeacht nó le bás a gcuid comharsan, bhí airgead le caitheamh ag roinnt díobh don chéad uair riamh. D'fhás aicme nua siopadóirí agus ceannaithí Caitliceacha i Luimneach chun freastal orthu. D'fhás an chráifeacht chomh maith as an meoin ciontais i measc iad siúd a tháinig slán as an nGorta Mór agus, dá bharr sin, caitheadh líon ábhalmhór airgid sa chathair i lár an 19ú haois ar thógáil Ardeaglais Eoin, séipéil paróiste Mhainchín, Mhíchíl, Iósaimh agus Phádraig, tithe agus séipéil na n-Órd Proinsiasach, Doiminiceach, Íosánach, Aibhistíneach agus Slánathórach, clochair, tithe na mbráthar, ospidéil agus scoileanna Caitliceacha.
Fithiseán
Saintréithe Tonnchosúla
Ní thimpeallaíonn na leictreoin an núicléas cosúil leis an dóigh a dtimpeallaíonn na pláinéid an ghrian. Ina áit sin, is ann do na leictreoin mar thonnta seasta. An fuinneamh is ísle is féidir don leictreon a ghlacadh, is féidir dearcadh air mar analach na bunmhinicíochta atá ag tonn ar théad. Is féidir ansin staideanna is airde fuinneamh ná sin a chur i gcomparáid le harmónaigh na bunmhinicíochta.
Caitleag
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Caitleag.
Craobh Shinsear Peile na hÉireann 2015
Foirne, staideanna agus suíomhanna
Bhí 33 fhoireann páirteach sa chraobhchomórtas.
Stair Luimnigh
Féinrialtas agus Agóid Talún, 1867 - 1900
280px|thumb||Rae tithe beaga ó dheireadh an 19ú haois i bPlás Mhic Gearailt in aice le Dún an tSairséalaigh, Sráid Eadhbhard. Leag Bárdas Luimnigh iad ag tús na blianta 1990í chun tithe nua poiblí a thógáil. Tógadh an grianghraf sa bhliain 1982. 280px|thumb||Reilig na nGiúdach, Caladh Uí Threoigh, sa bhliain 2007. Osclaíodh le linn blianta na 1890í í agus atógadh tigh an phaidir sa bhliain 1990. Bhí Éire Óg gníomhach sa chathair i mblianta na 1840í agus na Fíníní i mblianta na 1860í ach bhris an Gorta Mór agus bás Dhomhnaill Uí Chonaill spiorad an náisiúnachais ar feadh an ghlúin ina dhiaidh.
Le leathnú ceart vótála ón mbliain 1867 amach, áfach, díríodh mí-shástacht le riail na Breataine agus bunaíodh Cumann Fhéinrialtas Éireann i Westminster sa bhliain 1870 chun féinrialtas faoi Choróin na Breataine d'fháil don tír. Ba é Isaac Butt, feisire Cathair Luimnigh, ceannaire an ghrúpa nua sara ath-eagraíodh é mar Pháirtí Parlaiminteach na hÉireann faoi cheannas Charles Stewart Parnell sa bhliain 1882.
Chuidigh lagar eacnamaíochta idirnáisiúnta sa bhliain 1873 agus teip na bpráta i mblianta na 1870í go mór le agóid faoin dtuath i gcoinne na dtiarnaí talún. Nuair ná rabhadar in ann an cíos a íoc, caithfeadh an-chuid tionóintí óna bhfeirmeacha. Eagraíodh Conradh na Talún chun a gcearta a chosaint trí úsáid teaicticí ar nós an bhaghcait agus thosnaigh Parnell feachtas i Westminster ionas go mbeadh na tionóintí in ann a gcuid gabháltais a cheannach.
An Corran
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é an Corran.
Archie Heron
Polaiteoir Éireannach ab ea Archie Heron (1894 — 10 Bealtaine 1971). Bhí sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre.
Simancas
Baile i lár na Spáinne, i gcúige Valladolid is ea Simancas. Suite ar Abhainn Pisuerga, is ann atá Cartlann Ríoga na Spáinne, le cuid mhaith cáipéisí (timpeall 33,000,000 san iomlán), cuid acu a bhaineann leis na hÉireannaigh a chuir fúthu sa Spáinn sa seachtú déag. Fuair Aodh Rua Ó Dónaill, taoiseach Thír Chonaill, bás sa chaisleán ina bhfuil an chartlann, sa bhliain 1602.
Stair Luimnigh
Féinrialtas agus Agóid Talún, 1867 - 1900
Ionas bac a chur ar ghluaiseacht an Fhéinrialtais (an polasaí ar a dtugadh “ag marú Féinrialtas le cineáltas”), leasaigh Rialtais Coimeádacha na Breataine reachtaíocht seilbh na talún le linn blianta na 1880í agus chabhraíodar leis na tionóintí a chuid gabhátlais a cheannach le iasachtaí fadtéarmach ón Stát. Leathnaigh an déiríocht go tapaidh i gCúige Mumhan ina dhiaidh sin, bunaíodh comharchumainn ar fud Chontae Luimnigh (tháinig an chéad cheann in Éirinn le chéile i nDrom Collachair in iardheisceart an chontae sa bhliain 1889) agus d’fhás an tionscal bia sa chathair, go mór mór leasú bagúin. Cuireadh tús le mórán clubanna spóirt na cathrach sa tráth seo freisin agus, ina measc siúd, bhuaigh Na Trádálaithe, ionadaithe Chontae Luimnigh, an chéad Craobh Peile na hÉireann sa bhliain 1887.
Craobh Shinsear Peile na hÉireann 2015
Craobh Shinsear Peile Laighin
{{Cluiche CLG }}
Téististéarón
Mí-úsáid
Baintear mí-úsáid as mar dhruga a chuireann leis an bhfeidhmiú sa spórt chomh maith.
Milan Kundera
Saol
Mar fhear óg, chreid sé go láidir sa chóras Cumannach a fuair forlámhas ar an tSeicslóvaic i 1948. Sa bhliain 1948 agus é fós ina mhac léinn, bhain sé ballraíocht sa pháirtí Cumannach amach. Ruaigeadh as an bpáirtí é don chéad uair sa bhliain 1950. Scríobh sé úrscéal faoin eachtra seo níos déanaí, Žert (The Joke, 1967 - féach thíos). D’aithin sé nádúr ollsmachtach an chórais sa leabhar seo.
George Bass
Dhá thuras Tom Thumb
Thug Bass leis ar an Reliance bád beag, a thugadh Tom Thumb air. I Mí Dheireadh Fómhair 1795, sheol Bass, Flinders agus Martin an bád amach ó Port Jackson chuig Bá Botany agus thaiscéal siad an Abhainn Georges níos faide ná aon Eorpaigh ar bith roimh ré. Mar thoradh an turas, bunaíodh Baile Banks. I Mí an Mhárta 1796, chuaigh an grúpa céanna ar thuras eile ar bád beag eile, Tom Thumb a thugadh air chomh maith. Le linn an turais seo, sheol siad chomh fada le Loch Illawarra, a thug siad ‘Tom Thumb Lagoon’ air. Tháinig siad ar, agus thaiscéal siad Loch Harding.
Coinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine
An Coinbhinsiún agus an tAontas Eorpach
Tá gach ceann de 27 mBallstát an Aontais ina bpáirtithe sa choinbhinsiún.mion|2010ː stampa comórtha, [[an Liotuáin]]Chun a áirithiú go bhfuil an tAontas agus dlí an Aontais faoi réir na gcaighdeán céanna agus atá sna Ballstáit, cuirtear mar oibleagáid ar an Aontas Eorpach, le Conradh Liospóin, aontú don Choinbhinsiún.
The Beano
mion|clé|The Beano, Leake Street, Londain
Comhaontú Vársá
Eagraíocht mhíleata na dtíortha cumannach a ab ea Comhaontú Vársá. Shínigh an tAontas Sóivéadach agus a chomhghuaillithe ó Bhloc an Oirthir Comhaontú Vársá, socrú faoina gcosaint, i bpríomhchathair na Polainne, Vársá, ar an 14 Bealtaine 1955.
George Bass
Turas go dtí Port an Iarthair
Sa bhliain 1797, sheol Bass (gan Flinders) ar bhád oscailte le seisear ar bord aige go dtí Rinn Howe, an point is faide sa oirdheisceart na hAstráile. Ón áit seo, chuaigh sé siar thar an chósta Gippsland i Victoria, go dtí Bá Port an Iarthair (‘Westernport Bay’ i mBéarla), beagnach chomh fada le suíomh láithreach Melbourne. Chreid sé go raibh caolas a scarann an mór-roinn agus Van Diemen’s Land (An Tasmáin an lá inniu), mar thug sé faoi deara an treo a sruthaigh an taoide.
Muiris Ó Súilleabháin
Bá
De thaisme a bádh é ar an Domhnach 25 Meitheamh 1950. Shnámhadh sé gach lá. Chuaigh sé ag snámh gar go leor do Chnoc na Lus (Gentian Hill) agus Cnoc na Cathrach i nGaillimh. Chuaigh feacht láidir farraige ina choinne ach throid sé, ag snámh ina choinne ar feadh achair fada ag iarraidh an talamh a bhaint amach. D’éirigh leis teacht ar ais. Ach tháinig laige air agus bádh ansin é i gcúig cheintiméadar uisce. Tá sé curtha i mBarr an Doire sa Cheathrú Rua.
Coinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine
An Coinbhinsiún agus an tAontas Eorpach
Cé gur coinníoll ballraíochta den AE é daingniú an Choinbhinsiúin Eorpaigh um Chearta an Duine, níl an AE faoi chumhdach an choinbhinsiúin fós. Sa bhliain 2020, tá idirbheartaíocht ar siúl idir an dá thaobh. Níor stop sé sin, an Chúirt Bhreithiúnais ó aitheantas a thabhairt do na prionsabail atá i bpáirt ag na Ballstáit uile (i.e. an Coinbhinsiún um Chearta an Duine), agus is dealraitheach go mbíonn aird ag gCúirt Bhreithiúnais agus an gCúirt Eorpach um Chearta an Duine ar rialuithe a chéile chun a áirithiú nach bhíonn a gcásdlí ar neamhréir lena chéile.
Baile Uí Chléireacháin
Is baile suite i gContae Thiobraid Árann é Baile Uí Chléireacháin.
Stephen Fuller
Polaiteoir Éireannach ab ea Stephen Fuller (1 Eanáir 1900 - 1984). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
The Beano
Tháinig deireadh leis an ngreannán Sasanach ar a dtugtar An Beano sa bhliain 2023. Bhí sé á fhoilsiú ón mbliain 1938. Is ann a léamar inár n-óige eachtraí Roger The Dodger, Dennis The Menace agus a lán eile.
Neiptiúiniam
Is é an neiptiúiniam dúil cheimiceach uimhir a 93 agus an ceann is éadroime de na dúile trasúránacha, is é sin, de na dúile atá níos troime ná an t-úráiniam. Is í an tsiombail atá air ná Np. Mar is dual do na dúile seo, is dúil éagobhsaí radaighníomhach é nach féidir teacht air go nádúrtha sa dúlra, agus is sna himoibreoirí núicléacha a tháirgtear é. Is é an t-iseatóp is cobhsaí ná 237Np, nó tá sé breis is dhá mhilliún bliain ar leathré. Ba iad Edwin McMillan agus Philip H. Abelson a tháirg an chéad eiseamal neiptiúiniam i mBerkeley, California sa bhliain 1940.
Comhaontú Vársá
I mí Iúil 1991, cuireadh Comhaontú Vársá ar ceal. Bhí fórsaí Sóivéadacha lonnaithe sa sna tíortha iarchumannacha (sa tSeicslóvaic ó 1968 ar aghaidh mar shampla). Níor imigh siad go hiomlán roimh dheireadh 1991.
The Beano
Thosaigh An Beano ar an 30 Iúil 1938, agus d'fhoilsítí an greannán gach seachtain de ghnáth.
Coinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine
Stair
mion|Seán MacBride circa 1947 Tháinig an Coinbhinsiún i bhfeidhm ar an 3 Meán Fómhair 1953. Ba é an chéad ionstraim é a thug éifeacht do líon áirithe de na cearta a luaitear i nDearbhú Uilechoiteann Chearta an Duine agus tugann sé ceangal dlí dóibh.
The Beano
Carachtair Dennis the Menace, Minnie the Minx, The Bash Street Kids, Roger the Dodger, Billie Whiz agus Ball Boy.
Ashlee Simpson
Is amhránaí agus aisteoir Meiriceánach í Ashlee Nicolle Ross (née Simpson, rugadh í ar an 3 Deireadh Fómhair, 1984).
George Bass
Ag seoladh timpeall na Tasmáine ar an Norfolk
Cruthaíodh a theoiric sa bhliain 1798 nuair a sheol Bass agus Flinders timpeall Van Diemen’s Land sa bhád Norfolk. Le linn an turais, tháinig Bass ar bhéal an Abhann Derwent agus thaiscéal siad an ceantar, an áit a bhunaíodh Hobart as bhliain 1803 ar neart a thuairisce. Nuair a d’fhill siad go Sydney, mhol Flinders go dtí an gobharnóir John Hunter ba chóir dó ‘Bass Strait’ a thabhairt ar an chaolas.
Jim Stynes
Fear spóirt agus daonchara Éireannach ab ea James "Jim" Stynes, OAM (23 Aibreán, 1966 – 20 Márta, 2012). Peileadóir Gaelach a bhí ann ina óige, agus é ag imirt leis an gclub Baile Buadáin Naomh Éanna agus foireann mhionúir Bhaile Átha Cliath. Sa bhliain 1984, bhí Stynes ar dhuine de na céad peileadóirí a thapaigh an deis chun peil Astrálach a imirt san Astráil, agus bhain sé clú agus cáil amach ag imirt ag leibhéal is airde an chluiche.
Coinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine
Stair
Bhí Éire i measc na dtíortha a shínigh Coinbhinsiún i dtosach báire. Ghlac Seán MacBride ról tábhachtach i mbunú Chomhairle na hEorpa agus in ullmhúchán don Choinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine. Bronnadh Duais Nobel na Síochána ar MacBride mar gheall ar an dea-obair seo.
Sa bhliain 1959, cuireadh an Chúirt Eorpach um Chearta an Duine ar bun. Bunaíodh an sásra cosanta seo in Strasbourg chun scrúdú a dhéanamh ar sháruithe líomhnaithe ar an gCoinbhinsiún agus chun a áirithiú go mbeadh stáit is páirtí don Choinbhinsiún ag comhlíonadh na ngealltanas a tugadh faoin gCoinbhinsiún.
Sa bhliain 1998,gheall Rialtas na Breataine, faoi bhun Chomhaontú Aoine an Chéasta, an Coinbhinsiún Eorpach a fhí isteach i ndlí Thuaisceart Éireann, agus Coimisiún Thuaisceart Éireann um Chearta an Duine a chur ar bun.
George Bass
Pósadh agus Trádáil
Phós sé Elizabeth Waterhouse ar 8 Dheireadh Fómhair, 1800, sa teach pobail Naomh Séamus, Westminster. Ba í Elizabeth deirfiúr Henry Waterhouse, a bhí ina chaptaen na longa Reliance. D’imigh sé arís trí mhí ina dhiaidh sin, agus cé gur scríobh sé litreacha deasa chuig Elizabeth, níor fhill sé ar Shasana.
D’infheistigh Bass agus grúpa gcarad £10,000 ar an bhád Venus, le lasta ar bord le seoladh chuig Port Jackson. Sheol Bass (mar úinéir agus bainisteoir) agus an criú luath sa bhliain 1801. Ar an drochuair, níor fhéidir leis a chuid lasta a dhíol i Port Jackson, ach thairg Gobhanóir King conradh dó chun muiceola a fháil ó Tahiti (bhí easpa bia ag Sydney ag an t-am sin). D’imigh sé Sydney agus sheol siad go dtí Dusky Sound san Nua-Shéalainn, an áit a chaith siad coicís ag baint iarainn de longbhriseadh Endeavour (bád Captain Brampton). D’úsaidíodh an iarann chun tuanna a dhéanamh agus mhalartú don muiceoil i dTahiti. D’fhill siad go dtí Sydney leis an lasta i Mí na Samhna 1802.
I mí Eanáir, 1803, d’iarr Bass ar Gobhanóir King an raibh cead aige chun an iascaireacht san Nua-Shéalainn a ghlacadh chuige féin. Níor thug King an chead dó, ach sheol Bass ó dheas ó Sydney sular thug sé freagra uaidh. Níor fhill sé riamh.
An Turas Déanach
Níl a fhios againn cad a tharla do Bass. D’fhág sé ar an Venus ar 5 Feabhra 1803, agus ní chonacthas é arís. Bhí an cinneadh déanta aige seoladh go dtí Tahiti arís, ansin b’fhéidir dul go dtí coilíneachtaí na Spáinne san tSile chun lasta eile a cheannach.
Jim Stynes
Chuaigh Stynes go mór i gcion ar phobal na hAstráile, ar mhuintir Mhelbourne ach go háirithe - mar sár-imreoir agus mar gheall ar an obair charthanachta a bhí á dhéanamh aige taobh amuigh den ghort imeartha.
D'éag Jim Stynes de bharr ailse, tar éis streachailt phoiblí in aghaidh an ghalair sa bhliain 2012. Bronnadh sochraid stáit air, mar aitheantas ar an méid a bhain sé amach san Astráil.
Milan Kundera
Saol
Phós sé Vera Hrabankova in 1967.
Fithiseán
Saintréithe Tonnchosúla
Ní féidir a rá go bhfuil an leictreon suite i bpointe áirithe, cé go dtugann tonnfheidhm an leictreoin le fios cé chomh dóchúil atá sé idirghníomhú leis an leictreon i bpointe áirithe.
Stair Luimnigh
Féinrialtas agus Agóid Talún, 1867 - 1900
Thit feachtas an Fhéinrialtais as a chéile nuair a chailleadh Acht Ghladstone i ndiaidh scannal Pharnell agus ghin scoilt Pháirtí Parlaiminteach na hÉireann an-naimhdeas sa chathair idir dílseoirí Pharnell agus iad siúd in a choinne. Thug an Eaglais Chaitliceach go láidir i gcoinne an iarcheannaire, fiú amháin i ndiaidh a bháis ar 6 Deireadh Fómhair, 1891, go mór mór roinnt sagairt Slánathóracha Árd-bhráthrachas an Mhaighdin Mhuire a raibh tionchar mór aige i measc coismhuíntir na cathrach. Agus tar éis seanmhóin fíochmhar ón Athair Seán Mac Riabhaigh i gcoinne na nGiúdach sa bhliain 1904, ritheadh an pobal beag Giúdach a bhí bunaithe i Sráid Chúl Mhúine (anois Sráid Wolfe Tone) as an gcathair, an t-aon phogrom riamh i stair na hÉireann.
Pearl Jam
Is banna rac-cheoil as Seattle, Washington, Stáit Aontaithe Mheiriceá é Pearl Jam. Bunaíodh sa bhliain 1990 iad, agus tá siad ag seinm le chéile fós. Bhí Pearl Jam páirteach sa phléascadh ceoil ar a dtugtar "grúinse" ag tús na nóchaidí, in éineacht le Nirvana, Soundgarden, Alice In Chains agus grúpaí eile ón chathair chéanna. Cé go raibh siad ar cheann de na rac-ghrúpaí ba mhó ar domhan i lár na nóchaidí, dhiúltaigh Pearl Jam an cháil nua a bhí bainte amach acu, agus thosaigh siad ag déanamh albaim a bhí neamh-tráchtála. D'éirigh siad faiteach leis na meáin, agus ní dhearna siad ach físeán ceoil amháin don stáisiún ceoil MTV. Ní ba dhéanaí fosta, bhí coimhlint cháiliúil idir Pearl Jam agus an comhlacht úd Ticketmaster, mar bhí siad den tuairim go raibh praghsanna na dticéad ró-ard. Is fíor a rá gur chailleadar an cath seo, ach choimeád siad tacaíocht díograiseach fós.
Milan Kundera
Saol
Bhí Kundera páirteach in ‘Earrach Phrág’, gluaiseacht chultúrtha agus pholaitiúil sa tSeicslóvaic ag deireadh na 1960idí, gluaiseacht a bhí ar son saoirse na n-ealaíon, saoirse cainte agus athruithe eile a bhíothas ag ag iarraidh a thabhairt isteach sa chóras Cumannach a bhí i réim sa tír ag an am sin.
Rinne an tAontas Sóivéadach agus á thíortha satailíte ionradh míleata ar an tSeicslóvaic i Lúnasa 1968.
Ruaigeadh Kundera as an bpáirtí don dara huair sa bhliain 1970 agus cuireadh cosc ar shaothar Kundera ina thír dúchais. Ach ag an am sin, ní raibh Kundera ar aon intinn le Václav Havel (drámadóir mór le rá agus uachtarán na tíre sna 1990idí tar éis na réabhlóide). Bhí caidreamh achrannach ag Kundera leis na heasaontóirí timpeall ar Václav Havel go dtí lá a bháis.
Fithiseán
Saintréithe Cáithnínchosúla
Is slánuimhir í uimhir na leictreon atá ag timpeallú núicléas áirithe. Is féidir a rá go bhfuil leictreon amháin, dhá leictreon nó – abair – trí leictreon agus dhá scór ag timpeallú an núicléis, ach ní féidir a rá go mbeadh dhá leictreon go leith nó trí cheathrú cuid den leictreon á dhéanamh.
Stair Luimnigh
Aois Nua, 1900 - 1912
280px|thumb||Foras na Meicneoirí ar Shráid Harstonge sa bhliain 2007, ceann-cheathrú Chomhairle na gCeárd Luimnigh. Cuireadh deireadh buan le sean-chóras na dtiarnaí talún nuair a reachtaíodh Acht Wyndham i Westminster sa bhliain 1903 agus bhí seilbh a ngabháltais féin bainte amach ag níos mó ná 70% na niar-thionóintí roimh thosach an Chéad Chogaidh Dhomhanda. Ag an am gcéanna, tháinig feabhas mór ar eacnamaíocht na Breataine i gcoitinne agus mhéadaigh an éileamh ar tháirgí bia na cathrach. Leathnaigh an saibhreas nua amach i measc na bhfeirmeoirí, na siopadóirí, na dtabhairneoirí agus na ngairmeacha agus thosnaigh meánaicme nua sách mór Caitliceach ag fás i Luimneach le linn blianta tosaigh an 20ú haois. Agus nuair a bhunaigh Acht an Rialtais Áitiúil Comhairle Cathrach Luimnigh sa bhliain 1898, ghabhadar seilbh ar údarás polaitiúil na cathrach.
Milan Kundera
Saol
Sa bhliain 1975, d’fhág Kundera Prág agus d’imigh go dtí an Fhrainc (Rennes go dtí 1990 agus ansin Páras) agus lean sé air ag scríobh i bhFraincis. Bhí cónaí air sa Fhrainc go dtí lá a bháis, 11 Iúil 2023 i bPáras, in aois a cheithre bliana is nócha.
Stair Luimnigh
Aois Nua, 1900 - 1912
Ach níor éirigh chomh maith sin le gach éinne sa chathair agus sna cheantair máguaird. Bhí an bochtaineacht go forleathan i measc feirmeoirí beaga na sléibhte, na n-oibrithe feirme, oibrithe na monarchan agus iad siúd ná raibh aon obair seasta acu. Cé gur thosnaíodh ar thithíocht poiblí a thógáil le linn blianta na 1890í (go mór mór sna sráideanna mórthimpeall beairicí an Airm), bhí cónaí fós ag formhór daonra na cathrach i lánaí agus i dtionóntáin mí-shláintiúile, áit ina bhfuair an-chuid díobh bás go luath den eitinn.
Pearl Jam
Sheol Pearl Jam a gceirnín is déanaí Backspacer sa bhliain 2009, agus tosóidh siad a gcéad camchuairt Eorpach eile i mBaile Átha Cliath ar an 25 Meitheamh 2010.
Milan Kundera
Saol
Níor fhill Kundera rómhinic ar a thír dhúchais fiú tar éis thurnamh an Chumannachais in 1989. Agus é sa Fhrainc, thosaigh sé ag scríobh as Fraincis de réir a chéile – scríbhneoir dátheangach a bhí ann, mar sin, a bhí in ann tairbhe a bhaint as an dá dhúchas chomh maith le traidisiún liteartha na hEorpa trí chéile.
Críostóir de Piondárgas
Peileadóir is ea Críostóir-Pól Peadar de Priondragás (Béarla: Christopher-Paul Peter Pendergast). As Glaschú, Albain dó, agus imríonn sé le Tír Chonaill. Is lánchúlaí é.
Domhnach na Pailme
mion|clé|Domhnach na Pailme mion|clé|Domhnach na Pailme i Ribchester, [[Lancashire, 2007]] Féile Chríostaí is ea Domhnach na Pailme. Ceiliúrtar Íosa Críost ina Rí ag teacht isteach go Iarúsailéim, roimh a Pháis.
Buiríos Léith
deas|250px|thumb|Buiríos Léith Is paróiste suite i gContae Thiobraid Árann é Buiríos Léith.
Stair Luimnigh
Aois Nua, 1900 - 1912
280px|thumb||Sráid Seoirse (anois Sráid Uí Chonaill) tuairim na bliana 1900. Athaontaíodh Páirtí Parlaiminteach na hÉireann sa bhliain 1900 faoi cheannas Sheáin Mhic Réamoinn ach, ós rud é ná raibh na h-aidhmeanna céanna a thuilleadh ag aicmí éagsúla na cathrach, ní raibh an tionchar céanna ag a feisirí Westminster ar shaol pholaitiúil na tíre nó na cathrach. Cé gur lean an Pháirtí le feachtas an Fhéinrialtais agus bhuaigh a ionadaithe gach thoghchán i gCathair agus i gContae Luimnigh suas go dtí tosach an Chéad Chogaidh Dhomhanda, bhí cuid dá lucht leanúna meánaicmeacha sásta le riail na Breataine, cuid eile díobh ag lorg neamhspleáchas glan d'Éirinn agus cuid eile fós dírithe ar cheisteanna sóisialacha agus ar chearta na n-oibrithe.
Milan Kundera
Ficsean
Is mar úrscéalaí a bhain Kundera cáil dhomhanda amach.
Domhnach na Pailme
An Soiscéal
Tá an sliocht  faoi theacht Íosa isteach go hIarúsailéim le fáil i ngach ceann de na trí shoiscéil  shionaptacha, Matha, Marcas agus Lúcás. Thug an eachtra le tuiscint do lucht leanúna Chríost an fháistine ag an fáidh Zacairiá (9:9-10) faoi theacht an rí, an Meisias. clé|mion|Maracaibo, [[Veiniséala]] clé|mion|alQosh, [[an Iaráic]]
Gael-Taca
Obair inniu & Gradam Uí Chuanacháin
Tá an tseirbhís saor in aisce le haghaidh teacht ar ainmneacha Gaeilge d'fhorbairtí cónaithe nua ag Gael-Taca fós agus tá seirbhís comhairliúchán i gcoitinne acu le bheith dul i dteagmháil le daoine san earnáil ghnó i gCorcaigh chun úsáid a bhaint amach as na Gaeilge. Cé gur oibrigh Pádraig Ó Cuanacháin ar son na Gaeilge go náisiúnta in Éirinn an tá an príomhfhócas ag Gael-Taca sa lá atá inniu ann ar Chathair agus Contae Chorcaí.
Lance Armstrong
Colainn Lance
Dar leis an National Geographic tá tomhaltas uasta ocsaigine fíor ard ag Lance. An meán leibhéal a bheadh ag duine nach gcleachtann spórt ná 35 ml/kg/nóim. 70 ml/kg/nóim a bheadh ag lúthchleasaithe profaisiúnta, agus 85 ml/kg/nóim a bhí ag Lance Armstrong. Chomh maith leis sin tá sé in ann aigéad lactach a ghlanadh óna cholainn an-mhear agus ní tháirgeann sé ach thart ar leath an gnáthmhéid. Is cosúil chomh maith gur éirigh leis an líon snáithíní matáin mearbhíogacha i gcomórtas le cinn mhallbhíogacha a athrú.
Pearl Jam
Tús
Ba iad an giotáraí Stone Gossard agus dordghiotáraí Jeff Ament a chuir tús leis an mbanna. Bhí an bheirt ag seinm le chéile le tamall fada i ngrúpaí eile ar nós Mother Love Bone. Bhí cúrsaí ag dul go maith don bhanna seo sna blianta 1988 agus 1989, agus scaoil siad albam amháin. Cuireadh deireadh leis go tobann, áfach, le bás amhránaí Andrew Wood ar an 19 Márta 1990. Bhí seanaithne ag Gossard ar Mike McCready cheana féin, phríomh-ghiotáraí a bhuail siad leis don chéad uair ag cóisir i Seattle. Ar an oíche a bhuaileadar le chéile, chuala Gossard McCready ag seinm amhrán de chuid Stevie Ray Vaughan, rud a chuaigh go mór i gcion air. Bhí cúpla amhrán nua scríofa ag Gossard, ceol gan liricí, agus thaifead sé iad le McCready, Ament agus a gcara Matt Cameron, ón bhanna Soundgarden, ar na drumaí.
Gael-Taca
Obair inniu & Gradam Uí Chuanacháin
Bronnadh Gradam Uí Chuanacháin atá ainmnithe in ómós d'Phádráig Ó Cuanacháin uair amháin chuile bhliain don ghnó is fearr, dar le Ghael-Taca, a bhfuil tar éis an gaisce is fearr a dhéanamh maidir le cur chun cinn na Gaeilge i gCathair Chorcaí sa bhliain roimhe.
Lance Armstrong
Clár Oprah
Ráitis:
Pearl Jam
Tús
Bhí gá fós le amhránaí agus drumadóir buan, agus thosaigh Gossard ag tabhairt an chaiséid a bhí taifeadta acu do daoine éagsúla ag iarraidh teacht ar cheoltóirí oiriúnacha. Duine amháin a fuair cóip ná Jack Irons, drumadóir leis na Red Hot Chili Peppers. D'admhaigh Irons nach raibh suim aige féin sa thionscadal, ach thug seisean an caiséad ar aghaidh dá chara, Eddie Vedder, a bhíodh ag canadh le bannaí éagsúla i San Diego, mar shampla Bad Radio. De réir an scéil, d'éist Vedder leis an dtéip lá amháin agus é amach ag surfáil. Nuair a bhí sé amach ag marcaíocht ar na dtonnta, chuala sé an ceol ina intinn arís agus tháinig na liricí agus an fonn dó. Nuair a bhí sé déanta, rith sé abhaile agus chan sé na focail cumtha aige ar chaiséad nua. Chuir sé liricí nua ar thrí amhrán - Alive, Once agus Footsteps (ar a dtugtar an tríológ Mamasan), agus sheol sé an caiséad nua ar ais go Gossard thuas i Seattle. Bhí Gossard agus na baill eile an-sásta leis an dtoradh, agus tugadh cuireadh láithreach do Vedder teacht go díreach go Seattle.
Lance Armstrong
Clár Oprah
Caineadh é as gan an fhírinne ar fad a insint dar le hirisoirí.
Pearl Jam
Tús
Thosaigh an banna nua ag cleachtadh i gceart, agus baisteadh Mookie Blaylock orthu, tar éis an imreoir cispheile (tá siad go leor tógtha leis an spórt seo). An chéad drumadóir a bhí acu ná Dave Krusen. Shínigh siad conradh ceoil le hEpic Records, agus d'athraigh siad ainm an bhanna go Pearl Jam.
Muiris Ó Súilleabháin
Fiche Bliain ag Fás
Sa scéal seo, déanann Ó Súilleabháin cur síos ar a shaol féin agus é ag éirí aníos ar an mBlascaod Mór, an t-oileán is mó de Na Blascaoidí i gContae Chiarraí.
Glactar leis go bhfuil an saothar seo ar cheann de chlasaicí na hÉireann, agus is sampla maith é de chanúint Gaeilge na Mumhan. Tá sliocht as an scéal le clúdach ar scrúdú na hArdteistiméireachta in Éirinn, sliocht nach raibh san áireamh sa chéad leagan den scéal toisc nach raibh An Gúm sásta é a fhoilsiú, de bharr go dtéann beirt bhuachaillí isteach i dteach tábhairne ann.
Neiptiúiniam
Miotal é an neiptiúiniam agus é cosúil leis an airgead geal. Tá ceithre uimhir ocsaídiúcháin aige ina chuid comhdhúl, mar atá, +3, +4, +5, agus +6. Cosúil lena lán dúl eile i ngrúpa na n-achtanóideach, is dual dó dul i ngrúpa adamhach le dhá adamh ocsaigine - an grúpa neiptiúinile - agus iain éagsúla coimpléascacha a chruthú timpeall an ghrúpa seo. Bíonn na coimpléisc seo ag gluaiseacht go réidh san ithir, rud a chuireann an-imní ar na héiceolaithe. Le fírinne, creidtear go mbeidh an neiptiúiniam ar an bhfoinse is mó radaíochta sa dúlra sna blianta amach anseo, agus é ar ceann de na priacail is mó éiceolaíochta a bhaineann leis na stáisiúin adamhacha leictreachais.
In the Lonely Hour
Is é In the Lonely Hour an chéad albam ón bpopcheoltóir Sasanach Sam Smith. Scaoileadh é ar an 26 Bealtaine 2014.
Cairteacha
{|
Milan Kundera
Ficsean
Tá taithí an duine a thug a dhílseacht d’idé-eolaíocht tráth ina shaol – ach ar tháinig díomá orthu fúithi ina dhiaidh sin – lárnach ina chuid saothar. Tá an téama seo lárnach san úrscéal is cáiliúla dá chuid, Nesnesitelná lehkost bytí  [a aistríodh go Béarla mar, The Unbearable Lightness of Being, 1984]. Rinne Philip Kaufman scannán bunaithe ar an úrscéal i 1988.