cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dervla Murphy
Taisteal le Rachel
Nuair a bhí iníon Murphy, Rachel, ag aois a cúig bliana, thionlaic sí í ar thuras den chéad uair. D’eitil an bheirt go Bombay san India. Ó Bombay thaistil siad go Goa agus Coorg--On a Shoestring to Coorg an leabhar a tháinig as an turas úd. In a dhiaidh sin, chuaigh an péire acu go dtí an Baltastáin (Where the Indus is Young), go Meiriceá Theas (Eight Feet in the Andes), agus go Madagascar (Muddling Through in Madagascar). Ar an turas deireanach le chéile acu, thaistil siad trí Chamarún san Aifric ar chapall. Tá meas ag lucht na tíre úd ar chaiple agus suim acu iontu; "Egbert" a bhaist na Murphys air. Glacadh Dervla mar fhear céile Rachel uaireanta. Travels with Egbert an leabhar a scríobh Murphy faoin turas. mion|Madagascar Sna 1970idí déanacha thosaigh Murphy a scríobh faoina tír agus a saol féin le A Place Apart (1978), faoina cuid taistil i Tuaisceart na hÉireann nuair a chuaigh sí chun comhrá le Caitlicigh agus Prostatúnaigh araon ansin, agus le Wheels Within Wheels (1979), leabhar dírbheathaisnéiseach. Sna 1980idí, thosaigh téamaí polaitiúla a theacht chun tosaigh ina cuid scríbhneoireachta. Dar léi féin, bhí a leabhar ''Race to the Finish? The Nuclear Stakes'' (1982) an crosbhealach. Ar a shála sin, phléigh sí caidreamh idirchine i mBradford agus i mBirmingham i Sasana (Tales From Two Cities), an SEIF (The Ukimwi Road), iarmhais na hapairtéide (South from the Limpopo), cinedhíothú Ruanda (Visiting Rwanda), díláithriú lucht treibheanna (One Foot in Laos), agus atógáil iarchogaidh sna Balcáin (Through the Embers of Chaos). Tá sí i gcoinne próiseas an domhandais, agus faigheann sí locht ar ECAT (NATO), an Banc Domhanda, an Ciste Idirnáisiúnta Airgeadaíochta, agus Eagraíocht na Trádála Domhanda. Labhair sí amach in aghaidh na cumhachta núicléiche agus athrú na haeráide. Fuair cuid daoine locht ar an “stuif polaitiúil” seo féin, ach deir Murphy mar fhreagra go raibh rudaí áirithe le rá aici agus gur cuma léi mura leabhair thaistil ghlana amach agus amach atá á scríobh aici. clé|mion|[[Loch Baikal|Baikal]] Sa bhliain 2002, agus 71 bliain slánaithe aici, bheartaigh sí ar dhul ar a rothar trí Chríoch Phrimorsky i gcianoirthear na Rúise, sa tSibéir, ach tháinig constaicí sa bhealach uirthi. Bhris sí a glúin ar an phríomhlíne den iarnród Baikal Amur di. D’fhan sí in áit ag Loch Baikal ag bisiú, ach stróic sí colpa fad is a bhí sí ag fanacht ann. Shocraigh sí ar leanúint ar aghaidh ar traein, ar bád agus i mbus. Is é Through Siberia by Accident a cuntas ar an turas sin. Chuaigh sí ar ais go dtí an tSibéir ina dhiaidh sin--Silverland an leabhar a tháinig as an dara turas seo. Sa bhliain 2005 thug sí cuairt ar Chúba, an uair seo in éineacht lena hiníon agus triúr gariníonacha. I ndiaidh filleadh go Cúba i 2006 agus i 2007 scríobh sí The Island that Dared.
A saol pearsanta agus gníomhaíocht neamhliteartha
Níor phós Murphy riamh. Ba í Rachel, a rugadh sa bhliain 1968, an t-aon pháiste a bhí aici. Ba é Terence de Vere White (b. 1994), iriseoir de chuid an Irish Times, athair Rachel.
D'fhan Murphy ina cónaí i Lios Mór in éineacht lena cuid cat agus madraí. Bhí sí ina patrún ar Sustrans, cumann ar son taistil inbhuanaithe atá suite sa Bhreatain, agus ar Fhéile na Scríbhneoireachta Taistil Immrama i Lios Mór. Bhí Murphy páirteach ar an chlár Great Lives de chuid BBC Radio 4, ag moladh Freya Stark (scríbhneoir taistil Briotanach) mar shampla de shaol tábhachtach inmholta.
Nanaitheicneolaíocht ADN
mion|Is éard atá i gceist le nanaitheicneolaíocht ADN ná  dearú agus foirmiú nanastruchtúir shaorga, amach as [[Aigéid núicléasacha|aigéid núicléacha, den sórt sin agus an teitrihéadrán ADN ar thaispeáint sa léaráid thuas. Tá gach imeall den teitrihéadrán ina  20 péire bunaidh ADN héilics dhúbailte, agus gach rinn ina acomhal trí-lámhacgh. Tá na 4 snáithe ADN a fhoirmíonn na 4 aghaidh teitrihéidreach dath-códaithe.]] Bíonn nanaitheicneolaíocht ADN bainteach le dearadh agus monarú struchtúr saorga aigéid núicléasaigh, i gcomhair feidhmeanna teicneolaíochta. Sa réimse seo, baintear leas as aigéid núicléacha mar bhunábhair neamh-bhitheolaíochta innealtóireachta le haghaidh nanaitheicneolaíochta, seachas mar iompróirí faisnéise ghéinitigh i gcealla beo. Tá struchtúir statacha cruthaithe ag taighdeoirí sa réimse seo, den sórt sin mar laitísí criostail thríthoiseacha, nanaifheadáin, polaihéadráin, agus cruthanna treallacha, agus feistí feidhmiúla den sórt sin mar meaisíní mhóilíneacha agus ríomhairí ADN.
Taobh an Phortaigh
Comharsanacht de chuid chathair Dhoire, Tuaisceart Éireann, is ea Taobh an Phortaigh (nó Taobh an Bhogaigh) (Béarla: The Bogside).
Cathracha na Seapáine
Is aonad riaracháin áitiúla iad Cathracha na Seapáine (市 shi). Tá Cathracha ar aon leibhéal le Bailte agus Sráidbhailte na Seapáine ach amháin nach bhfuil siad i bhfo-cheantar de chuid an Maoracht. Mar aon le aonaid riaracháin eile sa Seapáin, tá bunús tugtha dóibh sa dlí ag an Dlí Féínriail Áitiúil 1947. Tá 684 cathracha sa tSeapáin.
Stádas mar chathair
Is gá:
Is gá go mbeidh an sonrúcháin ceadaithe ag gobharnóir na maorachta agus an Aire Gnóthaí Inmheánacha.
Cathracha móra
Is féidir le comhaireacht na Seapaine cathracha le 200,000 daoine nó níos mó a ainmnú mar Cathair Speisialta. Is féidir cathair le 300,000 daoine nó níos mó a bheith ainmnithe mar Croí-Chathair agus is féidir cathair le níos mó ná 500,000 daoine a bheith ainmnithe mar Cathair Sainithe.
Stádas Thóiceo
Bhí Tóiceo, príomhchathair na Seapáine, aitheanta mar cathair go dtí 1943, ach anois is sort Maoracht speisialta nó Ceannchathair (都 to) é. Tá 23 bardas speisialta i dTóiceo agus tá stádas acu atá ar comhchéim le cathracha. Tá roinnt cathracha, bailte agus sráidbhailte san maoracht sin chomh maith.
Déaglán Ó Súilleabháin
Peileadóir is ea Déaglán Ó Súilleabháin (Béarla: Declan O'Sullivan). As Contae Chiarraí dó. Imríonn sé ina thosaí le Contae Chiarraí agus a chlub Piarsaigh na Dromoda. Tá gradaim All-Star buaite aige faoi dhó, agus b'eisean captaen na foirne nuair a bhuaigh Ciarraí an Chraobh sna blianta 2006 agus 2007.
Cinderella's Eyes
Is é Cinderella's Eyes an chéad albam ó Nicola Roberts. Scaoileadh é ar an 23 Meán Fómhair, 2011.
Traic Liosta
Is iad seo na hamhráin:
Feadóg chladaigh
Is éan í an fheadóg chladaigh (nó feadóg an fháinne). Is baill d'fhine na Charadriidae iad.
Steve Daines
Is é Steve Daines (20 Lúnasa, 1962 ar rugadh é) seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sóisearach ó Mhontana. Is ball den Pháirtí Poblachtach é.
Comunn Camanachd Straghlais
deas|250px|thumb|Comunn Camanachd Straghlais Is club camanachd suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Comunn Camanachd Straghlais.
Spiro Agnew
Saol
I mBaltimore, Maryland a rugadh é. Briseadh a chuid staidéir ar an dlí i Scoil Dlí Ollscoil Bhaile an Tí Mhóir. Bhí sé ina shaighdiúir in Arm SAM sa Dara Cogadh Domhanda. Sa bhliain 1947 bronnadh céim air agus glaodh chun Bharra Maryland air.
Níor éirigh leis mar dhlíodóir ar dtús agus bhí sé ag obair mar imscrúdaitheoir árachais agus mar bhleachtaire siopa sular fhill sé ar an dlí sa bhliain 1952, ag díriú ar dhlí fostaíochta. clé|mion|1970 Chuaigh sé leis an bpolaitíocht trí mheán an Pháirtí Phoblachtaigh, den chuid is mó, de réir cosúlachta, toisc go raibh na deiseanna is fearr chun dul chun cinn ann.
Gobharnóir ar Maryland
Tar éis dó a bheith i sraith postanna polaitíochta áitiúla, toghadh ina Ghobharnóir ar Maryland gan choinne sa bhliain 1966 (ar an iomlán, de bharr scoilt sa Pháirtí Daonlathach). Mar sealbhóir oifige sna bruachbhailte agus mar Ghobharnóir, bhí snáithe trína ndearna sé sa pholaitíocht mar gheall ar an neamhréir idir an tacaíocht a thug sé do chearta sibhialta agus an samhnas a chuir modhanna na gluaiseachta cearta sibhialta air (ag teacht leis an tiomantas d'fhógair sé do riail agus reacht). clé|mion|281x281px Roimh thart ar mhí Aibreáin 1968 measadh go coitianta gur Phoblachtach liobrálach a bhí ann, ach tharraing sé faomhadh na heite deise sa pháirtí de réir a chéile, mar gheall ar an gcáineadh géar a rinne sé ar ngluaiseacht cearta sibhialta agus ar lucht agóide i gcoinne Chogadh Vítneam agus an bhéim a chuir sé ar riail agus reacht.
Leas-Uachtarán
I dtoghcháin 1968, 1970 agus 1972 agus sna idirthréimhsí, bhain An tUachtarán Nixon feidhm as Agnew den chuid is mó chun an eite dheas a mhealladh, go mór mór na toghthóirí bruachbhailteacha a bhí ag éirí ní ba choimeádaí, le teachtaireacht agus le roscaireacht ar ar fhan Nixon glan go hiondúil.
Thar aon ní eile, tharraing Agnew aird an phobail mar gheall ar an gcáineadh géar a rinne sé ar na meáin i SAM, a raibh claonadh liobrálach acu, dar leis, i gcoinne an riaracháin agus i gcoinne luachanna traidisiúnta Mheiriceá i gcoitinne.
Faoi smál
clé|mion|Ardeaspag Kakovos agus Agnew Cuireadh deireadh le Agnew mar pholaiteoir mar gheall ar líomhaintí éillithe a bhaineann lena chuid ama mar Ghobharnóir. Ar an 10 Deireadh Fómhair 1973 ghlac sé gan chonspóid leis an gciontú as cúis feileonachta (imghabháil cánach) agus thairg sé éirí as oifig mar Leas-Uachtarán. Díbharraíodh é, i mí Bealtaine 1974 agus shaothraigh sé gníomhaíochtaí gnó éagsúla ina dhiaidh sin. Mhaígh sé go raibh sé neamhchiontach i ngach cúis ina choinne, ag rá go bhfuil an Teach Bán tar éis iallach a chur air ina phléadáil.
Tá raon tuairimí le cloisteáil maidir le Agnew, ón dearcadh go raibh sé ina cheannródaí de choimeádachais den chineál pobalach géar a shocraigh, ar an iomlán cad is polaitíocht Mheiriceánach ann sa leathchéad bliain ina dhiaidh go dtí an bharúil nárbh ach giolla bruachbhailteach de chuid an pháirtí é, a ardaíodh, go hamaideach, i bhfad níos faide ná leibhéal na hábaltachta polaitíochta a bhí aige.
Haifa
Cathair i dtuaisceart Iosrael is ea Haifa. Calafort tábhachtach atá ann. Tá 281,087 duine ina gcónaí sa chathair féin (2017), 600,000 sa cheantar uirbeach agus 1,050,000 sa réigiún uirbeach. Is é an chathair is mó i dtuaisceart na tíre agus an ceathrú cathair is mó sa tír ar fad. Tá daoine ina gcónaí ann le 3,000 bliain ar a laghad. Áirítear Haifa mar cheann de na háiteanna is mó teagmháil idir dhaoine de chreidimh agus ó phobail eitneacha difriúla. Tá ceannáras domhanda an chreidimh Baha'i, Suíomh Oidhreachta Domhanda de chuid UNESCO, suite in Haifa ag bun Shliabh Carmel.
Ben Sasse
Is é Ben Sasse (22 Feabhra, 1972 ar rugadh é) seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sóisearach ó Nebraska. Is ball den Pháirtí Poblachtach é.
Drochaid Cheasaig
Is droichead suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Drochaid Cheasaig.
Cotton Mather
Ministéir agus údar Piúratánach ab ea Cotton Mather (12 Feabhra, 1663 – 13 Feabhra, 1728).
Joe Sheridan
Polaiteoir Éireannach ab ea Joe Sheridan (27 Samhain 1914 – 30 Meán Fómhair 2000). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael ar dtús agus ansin sheas sé mar pholaiteoir neamhspleách.
Feadóigín chladaigh
Is éan í an fheadóigín chladaigh (Charadrius dubius).
The Waiting Game
Is é The Waiting Game an chéad albam ón cheoltóir Éireannach Una Healy. Scaoileadh ar an 10 Feabhra, 2017 é.
Paul Galvin
Peileadóir is ea Pól Ó Gealbháin (Béarla: Paul Galvin), a rugadh ar an 15 Feabhra 1980. As Contae Chiarraí dó, d'imir sé le foireann Chiarraí, agus bhí sé ina chaptaen ar an bhfoireann don bhliain 2008.
Imríonn sé iomáint lena chlub chomh maith.
Aifid
Feithid bogcholainne is ea an aifid (Aphidoidea) a itheann súlach plandaí. Timthriall casta beatha aici. De réir cineáil, bíonn cuid mhaith glún a atáirgeann go neamhghnéasach ina mbeireann na baineannaigh feithidí beo, agus glúin amháin in aghaidh na bliana a atáirgeann go gnéasach. Táirgeann cuid mhaith speiceas céir mar chumhdach cosanta. Táirgeann cuid eile acu drúcht meala, agus tugann seangáin aire dóibh. Tá timpeall 4,000 speiceas ar eolas, an chuid is mó díobh sa leathsféar thuaidh. Ina measc tá lotnaidí suntasacha (mar shampla, an chuileog ghlas is an chuil dhubh).
Bailte na Seapáine
Is aonad riaracháin áitiúil iad na Bailte (町 chō nó machi) sa Seapáin. Is chuid de fo-roinna na Maorachta iad na bailte.
Tá an focal céanna (町 chō nó machi) in úsáid sna hainmneacha ar aonad riaracháin beaga eile chomh maith, go háiraithe bardaí i roinnt cathracha. Tharla seo toisc go raibh bailte bunaithe ar imeall na cathracha siúd agus de réir a chéile bhí siad fo-ghlactha sna cathracha sin.
Lys Assia
Rugadh Lys Assia (Rosa Mina Schärer) ar 3 Márta 1924, i Rupperswil, Aargau, san Eilvéis. B'amhránaí Eilvéiseach í. Rinceoir ab ea í nuair a bhí sí óg, ach sa bhliain 1940, áfach, bhí fonn uirthi a bheith ina hamhránaí. Fuair sí bás ar an 24 Márta 2018.
Chan Lys Assia arís ann sna blianta 1957 agus 1958.
Séamus Ó Scannláin
Peileadóir is ea Séamus Ó Scannláin (Béarla: Séamus Scanlon). As Contae Chiarraí dó. Imríonn sé le CLG Coiste Chontae Chiarraí
Luke Belton
Polaiteoir Éireannach ab ea Luke Belton (9 Lúnasa 1918 – 18 Meitheamh 2006). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.
Dean Heller
Is é Dean Heller (10 Bealtaine, 1960 ar rugadh é) seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá ó Nevada. Is ball den Páirtí Poblachtach é.
Mionghé Afracach
Is éan í an mionghé Afracach (Nettapus auritus). Is baill d'fhine na nAnatidae iad.
Feadóg bhuí
Is éan í an fheadóg bhuí. Is baill d'fhine na Charadriidae iad.
Cumadóir amhrán
Tugtar cumadóir amhrán ar dhuine a bhíonn ag cumadh agus ag scríobh liricí d'amhráin.
Aigéad aicrileach
An t-aigéad carbocsaileach is simplí is ea aigéad aicrileach. Bunábhar i ndéanamh meataicrileáit meitile is poiliméar eile a úsáidtear i bpéinteanna, greamacháin agus gloine sábháilteachta.
Siligo
thumb|upright|Siligo Panorama. Is é Siligo baile beag sa Sairdín, réigiún de Phoblacht na hIodáile. Tá 964 duine ina gcónaí ann.
Achadh Dhubhaird
Is sráidbhaile suite i Cromba, Comhairle na Gàidhealtachd, é Achadh Dhubhaird.
An Chéad Chomhairle Vatacánach
deas|250px|thumb|An Chéad Chomhairle Vatacánach Mórthionól Caitliceach ab ea an Chéad Chomhairle Vatacánach, sa Róimh sa bhliain 1869, eagraithe ag an bPápa Pius IX.
Le linn na n-imeachtaí, fógraíodh go mbeadh an Pápa saor ó earáid nuair a labhair sé ex cathedra ("ón gcathaoir") ar ábhar creidimh nó morálta. Tháinig scoilt san eaglais le bunú na hEaglaise Sean-Chaitlicí.
Caisleán Loch na Reanna
clé|250px|mion|Caisleán Loch na Reanna Is caisleán suite i gContae Liatroma é Caisleán Loch na Reanna.
Ashley Tisdale
Is ban-aisteoir agus amhránaí Meiriceánach í Ashley Michelle Tisdale (2 Iúil, 1985 a rugadh í). Is fearr aithne uirthi de bharr a ról mar Sharpay Evans sna scannáin High School Musical agus Sharpay's Fabulous Adventure
2012
Bliain bhisigh ab ea an bhliain 2012. (MMXII)
Eachtraí
mion|300px|7 Deireadh Fómhair 2012: Rollchóstóir san fharraige i [[New Jersey, SAM, i ndiaidh Hairicín Sandy]]
Ciarraige Luachra
Tuaisceart Chiarraí atá i gceist le Ciarraige Luachra, agus Sliabh Luachra san áireamh. De ghnáth, tugtaí Thuaidh Chiarraí uirthi na laethanta seo, ach is cinnte go dtugatí Ciarraige Luachra uirthi chomh maith i measc na muintir na háite.
UEFA Euro 2012
Tá an 2012 UEFA Craobhchomórtas na hEorpa, nó Euro 2012, ar siúl faoi láthair, tá sé mar an 14ú Comhchomórtas na hEorpa. Tá foirne náisiúnta sacair na hEorpa ag glacadh páirte agus tá sé eagraithe ag UEFA. Tá sé ar siúil sa Pholainn agus san Úcráin idir 8 Meitheamh agus 1 Iúil 2012. Is é an chéad uair don chomórtas a bheith lonnaithe sna tíortha iúd. Tá 16 tír ag glacadh páirt ann. Rinne 51 tír iarracht cáiliú idir Samhain 2010 agus Deireadh Fómhair 2011. Tá 8 staid mar pháirc imeartha, 4 sa Pholainn agus 4 san Úcráin.
Coinníollacha na ngrúpaí
Baineann FIFA úsáid as na coinníollacha seo a leanas le foirne a rangú;
Babhtaí deiridh
Má chríochnaíonn aon chluiche sna babhtaí seo ar chomhscór, imreofar am breise; dhá leath 15 nóiméad. Má tá an cluiche fós ar chomhscór ina dhiaidh sin, socrófar an toradh le ciceanna pionóis.
Cluichí Ceathrú Ceannais
21 Meitheamh, 2012 - 22 Meitheamh, 2012
- 23 Meitheamh, 2012 - 24 Meitheamh, 2012
Cluichí leathcheannais
27 Meitheamh, 2012 - 28 Meitheamh, 2012
Cluiche ceannais
1 Iúil, 2012
A' Mhór-choille
Is sráidbhaile suite i Cromba, Comhairle na Gàidhealtachd, é a' Mhór-choille.
Gé luaithcheannach
Is éan í an ghé luaithcheannach. Is baill d'fhine na Anatidae í.
Páirc Sheáin Mhic Dhiarmada
Is staidiam suite i gContae Liatroma í Páirc Sheáin Mhic Dhiarmada. Toilleann an staidiam 15,331 duine.
Camas nan Gall
Is sráidbhaile suite i Cromba, Comhairle na Gàidhealtachd, é Camas nan Gall.
Busker Abú
Clár siamsaíocht Gaeilge atá á chraoladh ar TG4 ó 1 Márta, 2015 ar aghaidh é Busker Abú. Róisín Ní Thomáin a chuireann an clár i láthair. Tá sé ar TG4 gach Domhnach.
B'iad Fiachna Ó Braonáin, Síle Seoige agus Aindrias De Staic na breithiúna ar an gclár.
Sraith 1: 2015
Thosaigh an chéad sraith de Busker Abú ar 1 Márta 2015 agus chríochnaigh sé ar 24 Bealtaine, 2015.
Ba iad Fiachna Ó Braonáin, Síle Seoige agus Aindrias De Staic na breithiúna don tsraith seo.
Thomas Hussey
Polaiteoir Éireannach ab ea Thomas Hussey (25 Eanáir 1936 – ). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fail.
Séipéal
deas|250px|thumb|Séipéal Is foirgneamh beag den adhradh Críostaí, de gnháth ceann ceangailte le foras nó teach príobháideach é séipéal.
Eaglais (foirgneamh)
Is foirgneamh úsáidte den adhradh Críostaí poiblí í eaglais.
Feadóg ghlas
Is éan cladaigh í an fheadóg ghlas (Pluvialis squatarola). Is ball d'fhine na Charadriidae í. Tá a talaimh goir go léir sna bólaí Artacha. Tógann an fheadóg ghlas a nead ar an talamh lom ar chóstaí agus oileáin an Aigéin Artaigh sa samhradh, agus caitheann sí an chuid eile den bhliain i ngnáthóga inchurtha leo sin ar fud an domhain, chomh fada ó dheas leis an tSile.
Frank Taylor
Polaiteoir Éireannach ab ea Frank Taylor (30 Bealtaine 1914 – 15 Aibreán 1998). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.
Halifax, Albain Nua
Cathair in Albain Nua, i gCeanada, is ea Halifax (Halafacs i nGàidhlig Cheanada). Cónaíonn 297,943 sa cheantar uirbeach (2011) agus 390,096 i mBardasacht Réigiúnda Halifax (HRM, nó Halifax Regional Municipality, i mBéarla). Go teicniúil níl aon chathair ann a thuilleadh ó cuireadh Cathair Halifax ar ceal ar an 1 Aibreán, 1996, agus ó cuireadh an bhardasacht ar siúl. Is ionann an bhardasacht agus Contae Halifax, taobh amuigh de cheantracha caomhnaithe de chuid na Chéad Náisiún.
Bhunaigh na Briotanaigh Baile Halifax sa bhliain 1749. D'ionsaigh na Indiaigh Mi'kmaq agus na hAcadaigh an baile 13 huaire. Rinneadh cathair de sa bhliain 1841.
mion|225px|clé|Túr cloig cois chuan i Halifax
Cromba (baile)
Is sráidbhaile suite in oirthear Ros agus Cromba, Comhairle na Gàidhealtachd in Albain é Cromba. Tá isteach is amach le 720 duine ina gcónaí ann.
Hogamagh
Is sráidbhaile ar Eilean Céap Breatuinn, in Albain Nua, Ceanada, é Hogamagh.
Eusébio
Sárimreoir sacair Portaingéalach - de bhunadh Mhósaimbíc - ab ea Eusébio da Silva Ferreira (25 Eanáir 1942 – 5 Eanáir 2014). Tosaí tréitheach ab ea Eusébio, agus é ina chnámh droma de fhoireann náisiúnta na Portaingéile agus Benfica sna 1960idí. Meastar go raibh sé ar dhuine de na bpeileadóirí is fearr riamh agus ghnóthaigh sé 733 cúl sna 745 cluiche a d'imir sé le linn a ghairmréime.
Bhí Eusébio ar bharr a réime nuair a shroich an Phortaingéil cluiche leathcheannais Chorn Domhanda na bliana 1966 i Sasana. D'aimsigh sé an líon is mó cúl (9) sa chomórtas siúd agus bronnadh an "Bronze Ball" air mar aitheantas. Anuas ar sin, bhuaigh sé an Ballon d'Or - an duais a bhronntar ar an bpeileadóir is fearr san Eoraip - sa bhliain 1965, agus chríochnaigh sé sa dara háit sna blianta 1962 agus 1966.
An Pantar Dubh, an Péarla Dubh nó o Rei ("an Rí) go simplí a thugtaí mar leasainmneacha air.
Contae Fairfield, Connecticut
Is contae in iardheisceart Connecticut é Contae Fairfield. Sa bhliain 2010, bhí 916,829 duine ina gcónaí sa chontae. Sa bhliain 2000, ba é Béarla an phríomhtheanga do 76.2%, ba í Spáinnis an phríomhtheanga do 11%, Portaingéilis do 2%, Iodáilis do 1.7%, agus Fraincis do 1.1%.
Sráidbhailte na Seapáine
link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Regions%20and%20Prefectures%20of%20Japan%20No%20Title.png|alt=|clé|mion|407x407px|an tSeapáin roinnte i Réigiún Is aonad riaracháin áitiúil iad na Sráidbhailte (村 mura nó son) sa Seapáin. Is chuid de fo-roinna na Maorachta iad na sráidbhailte.
Tá an sráidbhaile níos mó ná an lonnaíocht féin toisc gur fo-roinn den cheantar faoin tuath (郡 gun) é. De bharr comhnascadh, tá an méid sráidbhailte sa Seapáin ag dul i laghad.
Pádraig Ó Sionnaigh
Is iarimreoir iomána Éireannach é Pádraig Ó Sionnaigh (Béarla: Pat Fox) a rugadh ar an 8 Iúil 1961 in Áth na Cairte, Contae Thiobraid Árann. D'imir sé leis a chlub áitiúil Éire Óg agus an fhoireann idirchontae Thiobraid Árainn sna 1980idí agus na 1990idí.
Tá dhá bhonn buaite aige i gCraobh Iomána na hÉireann, chomh maith le trí ghradam Sárimreoirí na Bliana.
Aigéad aracadónach
Aigéad sailleach polaineamhsháithithe is ea aigéad aracadónach le 20 adamh carbóin is 4 nasc neamhsháithithe. Bíonn sé stóráilte i gcillscannáin, agus nuair a fhuasclaítear é cuireann sé bun le prostaglaindiní is leocaitríéiní. Sintéisítear é sa cholainn as aigéad líonoiléach (le 18 adamh carbóin is 2 nasc neamhsháithithe), comhábhar riachtanach sa chothú mar nach féidir leis an gcolainn dhaonna é a shintéisiú.
Gruagaire
deas|250px|thumb|Gruagaire Is duine a ghearrann gruaig daoine é gruagaire.
An tSeoirsia i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg
Ghlac an tSeoirsia páirt i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg don chéad uair sa bhliain 2007.
Iomaitheoirí
{{legend|gold|Buaiteoir}} {{legend|silver|Dara}} {{legend|#cc9966|Tríú}} {{legend|#FE8080|Deireadh}}
Coláiste San Aingeal, Sligeach
Is scoil tríú leibhéil í Coláiste San Aingeal, Sligeach (Béarla: St. Angela's College) agus é ina chuid d'Ollscoil na hÉireann, Gaillimh ón mbliain 2006 i leith. Tá an scoil suite i gContae Shligigh lasmuigh de bhaile Shligigh, ar bhruach Loch Gile. Tá fócas láidir sa scoill ar an oideachas agus ar an bhanaltracht. Chuir Ord na nUrsalach an coláiste ar bun sa bhliain 1952.
Breandán Ó Doibhlin
Is urscéalaí, drámadóir, criticeoir, agus ollamh Éireannach é Breandán Ó Doibhlin. Rugadh é i dTír Eoghain i 1931. Bhí sé ina Ollamh le Fraincis i Maigh Nuad agus bhí an-bhaint aige le scoil chritice nua sa Ghaeilge. Néal Maidine agus Tine Oíche (1964) agus An Branar gan Cur (1979) na saothair is cáiliúla dá chuid.
Is ceannródaí i gcritic na Gaeilge é Breandán Ó Doibhlin. Bhunaigh sé Scoil Chritice Mhá Nuad, a chuir corr i gcinniúint léirmheastóireacht litríocht na Gaeilge.
Akita
Croí-Chathair de chuid na Seapáine is ea Akita (秋田市). Tá sí suite in iarthuisceart Honshu, an t-oileán Seapánach is mó. Tá 323,232 duine ina gcónaí in Akita (daonáireamh 2010).
Breandán Ó Doibhlin
Saol
mion|Bhí an Doibhlineach ina Uachtarán ar Choláiste na nÉireannach i b[[Páras. ]] Rugadh Breandán Ó Doibhlin i gContae Thír Eoghain sa bhliain 1931, agus d’fhreastail sé ar Choláiste Cholmcille i nDoire. Fuair Ó Doibhlin oiliúint mar shagart i gColáiste Phádraig Mhá Nuad agus sa Róimh. Tar éis dó iar-chéimeanna a chur i gcrích i bPáras agus i mBaile Átha Cliath, ceapadh mar Ollamh le Fraincis é i gColáiste Phádraig Mhá Nuad.
Bhí sé ina Uachtarán ar Choláiste na nÉireannach i bPáras.
Chevalier de l’Ordre National du Mérite agus Commandeur de la Légion d’Honneur atá ann de thairbhe a chuid oibre ar mhaithe le coibhneas cultúir na hÉireann agus na Fraince.
Litríocht
Fáisceadh Scoil Chritice Mhá Nuad as an tuiscint a fuair Ó Doibhlin nuair a scríobh sé a chéad úrscéal, Néal Maidine agus Tine Oíche (1964), nach raibh treoir leitheoireachta nó scoil chritice ar bith ann don Ghaeilge. Chonacthas don Doibhlinneach gur chuir sé sin bac ar leitheoirí litríocht na Gaeilge. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Vimar%20-%20Fables%20de%20La%20Fontaine%20-%2001-07.%20La%20Besace.jpg|clé|mion|177x177px|Fabhalscéalta la Fontaine Bhí an Doibhlineach ina eagarthóir agus aistritheoir le tiontú Gaeilge Chaiticiosma na Vatacáine.
Níos déanaí, scríobh sé An Branar gan Cur (1979), Aistí Critice agus Cultúir, Iníon Mhaor an Uachta, Gargantua, Manuail de Litríocht na Gaeilge Iml 1-5, srl.
D'aistrigh sé cuid mhór ábhair ón Fhraincis go Gaeilge, ina measc saothar le Rabelais agus La Fontaine.
Tháinig Festschrift amach i 1996-1997, Féilscríbhinn an Doibhlinigh san Irisleabhar Mhá Nuad (383 lch).
Saothar
Aistí Critice agus Cultúir,
An Branar gan Cur (1979)
Fabhalscéalta La Fontaine, Breandán Ó Doibhlin a d’aistrigh, Coiscéim, 1997.
Gargantua
Iníon Mhaor an Uachta
Manuail de Litríocht na Gaeilge. Faisicil 1 - Ar imeall an Choncais, 1500 ar aghaidh
Manuail de Litríocht na Gaeilge. Faisicil 2
Manuail de Litríocht na Gaeilge. Faisicil 3
Manuail de Litríocht na Gaeilge. Faisicil 4
Manuail de Litríocht na Gaeilge. Faisicil 5
Néal Maidine agus Tine Oíche (1964)
Vársá
Is í Vársá (Warszawa as Polainnis, Warschau as Gearmáinis, Warsaw as Béarla, Varsovie as Fraincis) príomhchathair na Polainne. Bronnadh céimíocht na príomhchathrach uirthi sa bhliain 1596. Tá sí suite cois Abhainn Wisła (Béarla: Vistula, Gearmáinis: die Weichsel), ar aon fhad ó chósta theas Mhuir Bhailt agus ó Shléibhte Charp. Meastar go raibh 1,676,600 duine ina gcónaí sa chathair féin sa bhliain 2004, ach má chuirtear san áireamh iad siúd a raibh cónaí orthu sna cathracha timpeall Vársá, ardófar an figiúr sin go 2,400,000, a bheag nó a mhór. Tá an chathair féin 516.9 ciliméadar cearnach ar achar, ach má chuirtear na cathracha ina timpeall leis an uimhir sin, is é an t-achar a gheofar ná 1226.7 ciliméadar cearnach.
Tá Vársá ina príomhchathair ar Chúige na Masóive freisin, agus í ina cathair thábhachtach tionsclaíochta, nó tá monarchana de chineálacha éagsúla le fáil ansin: déantúsaíocht, miotalóireacht, innealtóireacht leictreach agus déantús carranna. Tá sé fhoras ardoideachais is trí scór i Vársá chomh maith, ar nós Ollscoil Vársá, Ollscoil Teicneolaíochta Vársá, an Ardscoil Gnó agus an tAcadamh Míochaine. Thairis sin, tá breis is deich n-amharclann fichead ag obair sa chathair, ar nós Amharclann Náisiúnta agus Ceoldrámaíochta na Polainne.
Suíomh
Tá Vársá suite in aice le hAbhainn Wisła ar Ísleán Lár na Masóive (Nizina Środkowomazowiecka), agus í leata ar an dá bhruach den abhainn. Tugtar Praga ar an mbruach thoir. Tá cúpla cnoc suite taobh istigh de theorainneacha na cathrach. Tá aeráid bhog ilchríochach sa chathair, agus an teocht ag luainiú idir -3 céim Celsius i Mí Feabhra agus 19 céim Celsius i Mí Iúil. Is í Mí Iúil an mhí is mó fearthainne sa chathair, chomh maith.
Stair
Is gnách le muintir na háite a rá go bhfuil ainm na háite, Warszawa, bunaithe ar ainmneacha beirt bhuachaillí, Wars agus Sawa, a bhí ag iascach ar bhruach na habhann, ach is dóchúla go bhfuil an t-ainm ag tagairt do thailte de chuid tiarna talún darbh ainm Warcisław nó Warsz. Cibé scéal é, tógadh an chéad chúpla dún, Bródno agus Jazdów, i lár na Meánaoiseanna. Nuair a rinne Bolesław a Dó, Diúc Płock, léirscrios ar Jazdów sa bhliain 1281, cuireadh bun le háitreabh nua in aice le Warszowa nó Warszewa, baile beag iascaireachta cois na habhann. Shocraigh Diúic na Masóive síos anseo i rith na ceathrú haoise déag, agus sa deireadh, rinneadh príomhchathair na Masóive de Varsá sa bhliain 1413. Nuair a chuaigh teaghlach na nDiúc seo in éag, sa bhliain 1526, cuireadh an cúige ar fad le tailte na Corónach, is é sin, tailte Rí na Polainne nach raibh ina bhfeod ag aon mhionphrionsa. Sa bhliain 1529, thionóil Dáil na Polainne (Sejm) an chéad uair sa chathair seo, agus sa bhliain 1569, shocraigh an Dáil síos anseo go seasta. Trí bliana ina dhiaidh sin, shínigh uaisle na Polainne Comhcheangal Vársá, is é sin, conradh a chinntigh saoirse na gcreideamh éagsúil i Ríocht na Polainne. Bhí a leithéid de chaoinfhulaingt as an ngnáth ar fad i saol na linne, ó bhí lucht na gcreideamh difriúil ag marú a chéile i gcogaí móra ar fud na hEorpa.
An Phríomhchathair
Nuair a chuaigh an Pholainn is an Liotuáin in aon stát le chéile, tháinig sé isteach áisiúil príomhchathair a ghairm de Vársá, toisc an áit a raibh an chathair seo suite. Agus ceart go leor rinneadh príomhchathair di sa bhliain 1569, nuair a d'aistrigh an Rí Zygmunt Waza, nó Sigismund Vasa, ó Chracó go Vársá. Sa bhliain 1795, agus an Tríú Críochdheighilt ag dul ar an bPolainn, shealbhaigh an Phrúis an chathair. Dhá bhliain déag ina dhiaidh sin, chuir fórsaí Napoleon ruaigeadh ar na Prúisigh, agus bunaíodh Ard-Diúcacht nua Vársá timpeall na cathrach. Tháinig deireadh le coinscleo Napoleon i gceann aimsire, áfach. Nuair a tháinig maithe agus móruaisle na hEorpa le chéile i gComhdháil Vín chun caoi a chur ar chosúlacht na hilchríche arís i ndiaidh na n-athruithe móra i mblianta an réabhlóideachais, bhunaigh siad Ríocht na Polainne nó "Ríocht na Comhdhála", a raibh Vársá mar phríomhchathair agus impire na Rúise mar rí aici.
thumb|right|400px|Cearnóg an Chaisleáin i Vársá
Faoi Bhráca na Rúise
Siúd is go raibh muintir Vársá faoi bhráca na Rúise, tháinig borradh mór ar an áit sa naoú haois déag. Thosaigh forbairt na tionsclaíochta, agus tógadh cuid mhaith foirgintí gáifeacha, mar an Amharclann Mhór (Teatr Wielki) agus Belweder, ina bhfuil cónaí ar Uachtarán na Polainne inniu. Sa bhliain 1816, d'ordaigh Impire na Rúise agus Rí na Polainne, Alastair a hAon, ollscoil a chur ar bun sa chathair.
Ar ndóigh, bhí na náisiúnaithe rúnda ag tógáil uisce faoi thalamh lena dtír dhúchais a shaoradh ón mbráca. Ó b'í Vársá lárionad cultúrtha agus polaitiúil na tíre, ní díol iontais a bhí ann gur chruinnigh an t-iomlán dearg acu anseo. D'éirigh siad amach i gcoinne na Rúise sa bhliain 1830 agus arís sa bhliain 1863. Cloíodh na ceannaircí seo le lámh láidir, agus le díoltas a imirt ar mhuintir na príomhchathrach, thosaigh an tImpire ag scrios fothuithe cultúrtha Vársá. Dúnadh an Ollscoil agus scoireadh cumann an léinn. Tógadh freisin eaglais cheartchreidmheach, agus an meas ag muintir na háite ar an eaglais seo gur shiombaile a bhí ann do chumhacht na Rúise.
Sa chéad chogadh domhanda, fuair na Gearmánaigh an ceann is fearr ar na Rúisigh ar dtús, agus ghlan na fórsaí Rúiseacha as an áit i dtús Mhí Lúnasa, 1915. Shealbhaigh na Gearmánaigh Vársá, agus chuaigh Polannaigh áitiúla i gceann an Bhardais. Nuair a theip an cogadh ar na Gearmánaigh, ansin, b'iad na náisiúnaithe Polannacha a tháinig i seilbh a bpríomhchathrach féin faoi cheannas an Mharascail Józef Piłsudski.
Idir an Dá Chogadh
Nuair a d'imigh an gobharnóir Gearmánach Hans Beseler as Vársá faoi rún ar an deichiú lá de Mhí na Samhna 1918, tháinig náisiúnaithe Piłsudski i gceannas ar an bpríomhchathair. Ní raibh deireadh tagtha leis an saol crua go fóill, nó díreach i ndiaidh an chéad chogadh domhanda, phléasc cogadh nua amach idir an Pholainn agus an Rúis Shóivéadach faoi theorainn thoir na Polainne. D'fhéach na Sóivéadaigh le Vársá a ionsaí is a fhorghabháil i samhradh na bliana 1920, ach má d'fhéach féin, d'éirigh leis na Polannaigh an t-arm Rúiseach a stopadh i Radzymin, fiche éigin ciliméadar soir ó thuaidh ó lár na cathrach, ar an séú lá déag de Mhí Lúnasa, 1920. Is gnách leis na Polannaigh "an mhiorúilt chois Abhainn Wisła" (cud nad Wisłą) a thabhairt ar an gcath áirithe seo, ó bhí na fórsaí Rúiseacha i bhfad níos líonmhaire ná an t-arm Polannach a chuir ruaigeadh orthu. Le déanaí, áfach, fuair na staraithe amach nach miorúilt a bhí ann ach an dearg-ádh: tháinig na Polannaigh trasna ar an mbanda minicíochta ar a raibh na Sóivéadaigh ag craoladh a gcuid orduithe, agus bhris siad cód rúnda an namhad. Mar sin, fuair siad amach an áit a raibh na Sóivéadaigh i bhfoscadh, agus ansin, chuir siad an banda minicíochta sin ó mhaith ar na Rúisigh lena gcuid craolacháin féin.
Dùn Deòrsa
Daingean mór is ea Dùn Deòrsa (nó “Gearastan Deòrsa”). Tá sé suite ar rinn 3km siar ó thuaidh ón bhaile beag Àird nan Saor. Tógadh é san 18ú hAois mar gharastún do shaighdiúirí an rialtais a bhí ag cosaint na Gàidhealtachd tar éis Éirí Amach na Seacaibíteach sa bhliain 1745.
Cuireadh tús leis an obair thógála sa bhliain 1748, le 1000 saighdiúir ag tógáil agus ag cosaint an tsuímh ó naimhde; críochnaíodh é sa bhliain 1769. Cé go bhfuil sé fós in úsáid mar bhaile do shaighdiúirí, tá sé oscailte freisin do chuairteoirí a bhfuil suim acu i stair agus stíl mhaireachtála an airm.
I mí Mheán Fómhair 2016, dúirt an Rúnaí Cosanta Michael Fallon go ndúnfaí an garastún in 2032.
Baile an Locha, Contae Ros Comáin
Is baile suite i gContae Ros Comáin é Baile an Locha.
Yuri (seánra)
Is é yuri (Gaelaithe: iúirí, Seapáinis: 百合, go litriúil “lile”) an focal Seapáinise a chiallaíonn spéis rómánsach nó ghnéasach idir mná. Faightear yuri ar an gcineál coimicí (manga) agus beochaintí (anime) a tharraingítear sa tSeapáin, agus i gcoimicí agus anime a dhéanann aithris ar stíl shainiúil an mhanga agus anime Sheapánaigh. Téarma eile do yuri ná GL, an giorrúchán ar Girls' Love (Seapáinis: ガールズラブ, Rómhánú Hepburn: Gāruzu Rabu, wasei-eigo).
Is é a chontrapháirt yaoi, seánra anime agus manga a leagann béim ar chaidreamh rómánsach nó gnéasach idir beirt daoine fireanna.
Clochaois
deas|250px|mion|clé|[[Sí an Bhrú, i mBrú na Bóinne.]] Is ré leathan réamhstairiúil í an Chlochaois, ina raibh daoine ag brath ar chloch chun uirlisí agus airm a dhéanamh. Mar shampla, bhíodh feidhm á bhaint as breochloch agus seirt le haghaidh uirlisí agus airm, agus basalt agus gaineamhchloch chun brónna a dhéanamh le haghaidh cócaireachta. Chomh maith leis na hábhair seo, bhí adhmad, cnámh, sliogán, beann agus rudaí eile in úsáid. Sa chuid is déanaí den aois, thosaigh daoine ag déanamh criadóireachta as cré nó dríodair eile.
Joseph Farrell
Polaiteoir Éireannach ab ea Joseph Farrell (1 Iúil 1905 – 24 Samhain 1999). Bhí sé ina bhall de Fianna Fáil.
Clochaois
Tosaíonn an Chlochaois idir 2.7 agus 2.58 milliún bliain ó shin nuair a bhaineadh feidhm as uirlisí cloiche don chéad uair i nGona na hAetóipe. Críochnaíonn an aois le forbairt na talmhaíochta, ceansú ainmhithe áirithe agus bruithniú mhian chopair chun miotal a chruthú.
Croineolaíocht
Roinneann na staraithe an aois seo ina trí ré, rud a bhí molta don chéad uair ag John Lubbock ina leabhar Pre-historic Times (1865).
An tSean-Chlochaois (Pailéiliteach)
deas|200px|thumb|Uirlisí cloiche Tagann an focal Pailéiliteach ón nGréigis παλαιός, palaios, "sean"; agus λίθος, lithos, "cloch", is é sin "seanaois na cloiche". Ré réamhstairiúil atá inti ina bhfeictear forbairt in uirlisí cloiche. Cuimsíonn sé an chuid is mó de stair an chine dhaonna ar Domhan (99%), ag tosú timpeall 2.5 nó 2.6 milliún bliain ó shin leis na céad uirlisí cloiche in úsáid ag homainidí ar nós Homo habilis, suas go dtí tosú na talmhaíochta timpeall na bliana 10,000 RC.
Roinntear níos faide í mar seo:
An Meán-Chlochaois (Méisiliteach)
Thosaigh an Meán-Chlochaois 10,000 bliain ó shin ag deireadh na hoighearaoise is déanaí, agus mhair sé go dtí 6,000 bliain ó shin. Bhí an timpeallacht ag athrú le ardú le feiceáil i leibhéil na mara agus bhí gá teacht ar fhoinsí bhia nua. Chun dul i ngleic leis na hathruithe seo, thosaigh daoine ag baint feidhm as micrilití, is é sin uirlisí cloiche a bhí ní ba bhige agus sofaisticiúla.
Nanaifheadán
deas|fráma|Nanaifheadán carbóin aon-bhalla i bhfiarláin ag rothlú Is éard is nanaifheadán ann ná struchtúr feadánach de scála nanaiméadair, a d'fhéadfadh a bheith mór go leor chun freastal mar phíopa trína féidir le nanacháithníní a bheith treoraithe, nó, ag brath ar an ábhar, a bheith in úsáid mar sheoltóir leictreac nó inslitheoir leictreach.
Garry Marshall
Aisteoir, stiúrthóir agus fuirseoir Meiriceánach ab ea Garry Marshall (a rugadh mar Garry Kent Masciarelli; 13 Samhain – 19 Iúil 2016). Eisean a chruthaigh an tsraith theilifíse úd Happy Days agus a chuir The Odd Couple, dráma le Neil Simon ón mbliain 1965, in oiriúint don teilifís.
Contae Hartford, Connecticut
Is contae i dtuaisceart Connecticut é Hartford. Sa bhliain 2010 bhí 894,014 duine ina gcónaí sa chontae. Is é an contae a bhfuil an dara daonra is mó i gConnecticut ann. Sa bhliain 2000, ba é Béarla an phríomhtheanga do 78.4% in Hartford, ba í Spáinnis an phríomhtheanga do 10.3%, Polainnis do 2.6%, Fraincis do 1.9% agus ba í Iodáilis an phríomhtheanga do 1.6%.
Galar
mion|clé|Morgadh agus plá bhúbónach Drochbhreoiteacht is ea galar, aicíd, nó neamhord, agus is deacair cuid de na breoiteachtaí a leigheas.
Galar tógálach is ea galar a thógfá ó dhuine eile (nó ó ainmhí fiú), agus chun an bhreoiteacht do thógaint uaidh, ní gá dhuit bualadh leis go minic.
Gheofá é ó éadach a bhí ar an duine breoite, nó aon rud go raibh teagmháil aige leis, agus go háirithe má thugann an rud sin frídíní an ghalair leis. Bíonn breoiteachtaí ann nach mbíonn díobhálach agus a bhíonn tógálach, amhail an bhruitíneach.
Aigéad ascorbach
Is comhdhúil orgánach é aigéad ascorbach; Vitimín C a fhaightear den chuid is mó i dtorthaí citris, glasraí glasa agus prátaí. Feidhmíonn sé sa cholainn chun iomláine na bhfíochán a chaomhnú. Má tharlaíonn uireasa, beidh scorbach mar thoradh. Tairgtear go gcuirfidh dáileoga móra bac ar an slaghdán coiteann agus fiú ar ailse, ach níl fianaise láidir leis seo.
Cath na Boilsce
clé|250px|mion|Cath na Boilsce. Saighdiúirí ó 117ú Reisimint an Chos-Slua ó Mheiriceá atá le feiceáil anseo, agus iad ag iarraidh cathair St.Vith in Oirthear na Beilge a athghabháil. Ba é Ionsaí na nArdennes (16 Nollaig 1944 – 25 Eanáir 1945) an mórionsaí deireanach a rinne na Gearmánaigh ar an bhFronta Thiar i rith an Dara Cogadh Domhanda. Is gnách Cath na Boilsce a thabhairt ar na cathanna a troideadh de thoradh an ionsaí seo.
Tháinig na trúpaí Gearmánacha trí choillte móra na nArdennes i réigiún na Vallúine sa Bheilg, san Fhrainc agus i Lucsamburg agus tháinig siad aniar aduaidh ar fad ar fhórsaí na gComhghuaillithe. Ba iad na Meiriceánaigh ba mhó agus ba thúisce a bhí thíos leis an ionsaí seo. Ón taobh eile de, cailleadh cuid mhór saighdiúirí Gearmánacha chomh maith le heitleáin chogaidh de chuid an Luftwaffe, agus ó bhí an Ghearmáin i ndeireadh a cuid trúpaí agus gléasra cogaidh, ní raibh a dhath ar fáil le cur in áit a raibh caillte.
Is é an t-ainm a bhí ag na Gearmánaigh ar an oibríocht mhíleata seo ná Unternehmen Wacht am Rhein, a thagraíonn don amhrán cogaidh úd "Wacht am Rhein" ("Aire chois na Réine"). Na Comhghuaillithe arís, thug siad Frithionsaí na nArdennes uirthi (Ardennes Counteroffensive as Béarla), ach is é Cath na Boilsce nó Battle of the Bulge is mó a thugtar uirthi i dtiortha an Bhéarla inniu. Ba iad na hiriseoirí a bhaist an t-ainm seo ar na cathanna, ó d'aithin siad na trúpaí Gearmánacha mar "bhoilsc" ar an mapa.
Is éard a bhí Hitler ag iarraidh a dhéanamh ná na Comhghuaillithe a stopadh ó úsáid an phoirt a bhaint as Antuairp agus ceithre arm de chuid na gComhghuaillithe a scaradh ó chéile le bua a bhreith orthu. Ina dhiaidh sin, - a shíl Hitler, - bheadh cumhachtaí an Iarthair sásta conradh síochána ar leith a shocrú leis an nGearmáin, ionas go bhféadfadh an deachtóir a raibh fágtha dá chuid saighdiúirí a dhíriú ar an bhFronta Thoir, leis na Sóivéadaigh a stopadh. D'éirigh leis na Gearmánaigh pleanáil an mhórionsaí a dhéanamh faoi dhianrún, agus má bhí na Comhghuaillithe ábalta teachtaireachtaí Gearmánacha a cheapadh a raibh baint acu leis an ionsaí seo, ní raibh siad in ann an chiall cheart a bhaint as an eolas a d'aithin siad. Mar sin, ní raibh na Comhghuaillithe ullamh ar aon nós na trúpaí Gearmánacha a stopadh a tháinig chun solais ar an 16ú lá de Mhí na Nollag 1944. Rud eile fós bhí na Comhghuaillithe chomh sáite ina gcuid pleananna ionsaí is go ndearna siad dearmad den chosaint, agus níor bhain siad a ndóthain úsáide as na heitleáin faisnéise ach an oiread. D'fhág an drochaimsir na heitleáin ar talamh, rud a chabhraigh leis na Gearmánaigh.
Bhí an chosaint sách lag san áit ar ionsaigh na Gearmánaigh líne na gComhghuaillithe, ach ina dhiaidh sin féin chuaigh an t-ionsaí in abar ó thuaidh, ar Dhroim Elsenborn, chomh maith le Bastogne ó dheas. Bealaí móra a raibh na Gearmánaigh ag brath orthu le hascnamh a dhéanamh de réir a gcuid pleananna, fágadh as aice láimhe acu iad, agus na díormaí cos-slua is na tancanna a bhí ceaptha le húsáid a bhaint as dhá ród in aice le chéile, ní raibh de rogha acu ach an bóthar céanna don dá chineál trúpaí. Thairis sin, bhí an tír-raon ag fabhrú do na Comhghuaillithe. Níor fhéad na Gearmánaigh cloí lena sceideal pleanáilte, rud a cheadaigh do na trúpaí fortachta teacht chun fóirithinte don bheagán a bhí ag na Comhghuaillithe ar dtús. Ansin bhisigh an aimsir agus bhí eitleáin na gComhghuaillithe in ann na Gearmánaigh a ionsaí ón aer arís. Sa deireadh thit an tóin as an ionsaí agus chaill na díormaí ab fhearr, ba mhó taithí dá raibh ag na Gearmánaigh cuid mhór dá gcuid saighdiúirí. Bhí an scéal socraithe nuair a thosaigh iarsmaí na n-ionraitheorí ag cúlú i dtreo Líne Siegfried, líne chosanta deiridh na Gearmáine.
Gruaig
deas|250px|thumb|Gruaig Fásann ribí gruaige as craicinn na mamach.
Gigliola Cinquetti
Rugadh Gigliola Cinquetti i Verona, an Iodáil, ar an 20ú lá de Nollaig, 1947. Is amhránaí, iriseoir agus léitheoir teilifíse í, agus scríobhann sí amhráin freisin.
Ceol
Bhuaigh Gigliola an Sanremo Music Festival sa bhliain 1964 le "Non ho l'eta" (Tá mé ró-óg). Ina dhiaidh sin, chuaigh sí go dtí Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse sa bhliain 1964 leis an amhrán céanna, agus bhuaigh sí le 49 pointe. Bhí an comórtas suite sa Danmhairg an bhliain sin. Rinne "Non ho l'eta" go han-mhaith, agus chuaigh Gigliola chuig 40 Oifigiúil na hÉireann, rud an-ait chun amhrán Iodáilise a dhéanamh ag an am. Tharla an rud céanna i Sasana freisin.
Chuaigh Gigliola ar ais ar an stáitse sa bhliain 1974 leis an amhrán "Si" (nó 'Is ea', as Gaeilge). Chan sí i Brighton go han-neirbhíseach, agus is féidir go bhfuil sin an fáth gur bhuaigh An tSualainn agus ABBA, toisc go raibh An Iodáil an ceann is ansa. Chríoch Gigliola agus An Iodáil sa dara háit an oíche sin. Thug Gigliola amach leagain Béarla, 'Go' (nó 'téigh', as Gaeilge), agus chuaigh an leagain seo go díreach chuig 40 Oifigiúil na hÉireann.
Eilean mo Chridhe
Is amhrán Gaeilge na hAlban a scríobhadh le linn an Chéad Chogadh Domhanda é Eilean Mo Chridhe.
Go Let It Out
Is amhrán leis an mbanna rac-cheoil Sasanach Oasis é Go Let It Out. Scríobh príomhghiotáraí agus príomhchumadóir ceoil an bhanna, Noel Gallagher, an t-amhrán. Eisíodh é ar 7 Feabhra 2000 mar an chéad singil óna gceathrú halbam stiúideo, Standing On The Shoulder Of Giants, agus a gcéad singil tar éis imeacht Paul "Bonehead" Arthurs agus Paul "Guigsy" McGuigan ón mbanna. Shroich an t-amhrán uimhir a haon ar chairteacha na Ríochta Aontaithe, agus deimhníodh é ina cheirnín óir níos déanaí. Bhain sé barr na gcairteacha amach i gCeanada, in Éirinn, san Iodáil, agus sa Spáinn freisin.
Slaghdán
Is breoiteacht é an slaghdán. Tagann slaghdán ar gach éinne, óg agus aosta, agus breoiteacht an-choitianta is ea é. Bíonn slaghdán trom ar dhaoine, agus slaghdán éadrom ar a thuilleadh acu. Agus slaghdán trom ar dhaoine fanann siad sa leaba uaireanta ar feadh lae nó dó go mbíonn sé curtha tharstu acu. Ní hannamh a bhíonn slaghdán an-leadaránach, go mór mór mura dtógfaí leigheas éigin chun é ruagadh as an gcorp. Is iad comharthaí an tslaghdáin: casachtach, sraothartach agus ciachán. Braitheann duine go dúr marbh ann féin leis, agus b'fhéidir go mbraithfeadh sé teas ina chorp.
Gheofá slaghdán as éadach fliuch d'fhágaint ort, nó ó bhróga fliucha, nó as bheith suite in áit ina mbíonn séideán gaoithe. Thógfá é ó dhuine eile, leis, agus go mór mór i dteach nó áit eile go mbíonn a lán daoine bailithe ann. Tá daoine ann agus is fusa gheibhid slaghdán ná daoine eile. Ach má thugann duine an ghnáth-aire dhó féin, agus má chaitheann sé bia folláin, bíonn an-chosaint aige ar shlaghdán.
Go Let It Out
Liosta Amhrán
(Gach ceann seachas Helter Skelter scríofa ag Noel Gallagher)
Tok Pisin
Nasctheanga is ea an teanga Tok Pisin agus í á labhairt go forleathan i Nua-Ghuine Phapua. Tá an teanga seo bunaithe ar an mBéarla ("talk business" -> "tok pisin"), ach ós rud é go ndeachaigh teangacha bundúchasacha na háite an oiread sin i bhfeidhm ar an mblúirín Béarla seo, is ar éigean is féidir leis an mBéarlóir an teanga Tok Pisin a thuiscint gan í a fhoghlaim agus a staidéar mar a bheadh teanga neamhghaolmhar iasachta ar fad ann.
Slaghdán
Cé nach aon drochbhreoiteacht é an slaghdán go coitianta, b'fhearra dhuit uait é dá ainneoin sin féin. Tarraingíonn sé a thuilleadh breoiteachtaí ar dhaoine uaireanta.
Deirtear dá leanthá ag dul ar snámh go dtí go mbeadh sé déanach sa mbliain, nár bhaol duit an slaghdán. Is maith iad deocha teo roimh dul a chodladh dhuit mar leigheas. Is mó cineál deoch a ólann daoine: bainne te, nó bainne te agus im agus oiniúin ann. Is maith é deoch uisce beatha chuige, nó branda, nó deoch líomóide. Bíonn bolg uisce te le do chosa sa leaba go maith chuige, leis. Cuireann tú allas díot leis an dteas, agus is maith sin chun an slaghdán do leigheas.
Go Let It Out
Liosta Amhrán
CD (RKIDSCD 001)
CLG An tOspidéal/Cathair Fuiseog
Is club Cumann Lúthchleas Gael i gContae Luimnigh é CLG An tOspidéal/Cathair Fuinse.
Cluichí
Tá traidisiún láidir peile agus iomána sa cheantar agus imrítear an dá chód sa chlub.
Stair
Nuair a tháinig CLG i bhfeidhm ar dtús, bhí an dá sport á imirt sa pharóiste. Bhí an lámh in uachtar ag an bpeil san Ospidéal agus ba í Cathair Fuince lárionad na hiomána sa cheantar. Bunaíodh club faoin ainm An tOspidéal go hoifigiúil sa bhliain 1885 agus d’imir siad faoin ainm Cnoc na mBua ar feadh roinnt blianta ag tús an 20ú haois.
Ba chlub sóisear é nuair a atheagraíodh na comórtaisí tar éis na dTrioblóidí agus shroich An tOspidéal cluiche ceannais Craobh Sóisear an Deiscirt sa dá chod sa bhliain 1926. Tháinig an chraobh chucu don chéad uair san iomáint sa bhliain 1929 i ndiaidh bhuachaint ar Fhánaithe na Camóige ach, cé go raibh foireann maith láidir acu ar feadh cúig bhlian déag ina dhiaidh sin, níor éirigh leo i gCraobh Iomána Sóisear an Chontae.
Tháinig scoilt le linn blianta na 1940í nuair a bhuníodh club iomána Cathair Fuinse, lean An tOspidéal san iomáint agus d’imir peileadóirí an pharóiste le club eile darbh ainm dó Cill Frois/An tOspidéal. Ghabh an club peile Craobh Sóisear an Deiscirt don chéad uair i ndiaidh dóibh shárú ar Ghallbhaile i gcluiche ceannais na bliana 1950 agus d’éirigh leo arís sna blianta 1955 agus 1956. Le linn na tréimhse céanna, d’imir peileadóirí Cathair Fuinse in éineacht le peileadóirí Cathair Laighin ar feadh roinnt blianta faoin ainm Cóstóirí Ráth Shiúrdáin.
Thit an iomáint agus an pheil i léig ina dhiaidh sin go dtí gur tháinig An tOspidéal agus Cathair Fuinse le chéile arís faoin ainm Na Fianna sa bhliain 1972. D’éirigh leo i gCraobh Iomána Sóisear an Deiscirt an bhliain dár gcionn ach d’éiríodar as an iomáint ar fad sna blianta 1975 agus 1976 nuair a bhí nasc i bhfeidhm le Cnoc Áine inar imir peileadóir an dá pharóiste le Na Fianna agus na hiománaithe le Cnoc Áine. Tháinig an chéad theideal an chontae chuig an bparóiste nuair a bhuaigh Na Fianna ar Ulla i gcluiche ceannais Craobh Peile Sóisear Chontae Luimnigh sa bhliain 1975.
Go Let It Out
Liosta Amhrán
7" (RKID 001)