cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Páirc Stáit Letchworth
Faightear an t-eas is airde i stát Nua-Eabhrac sa pháirc seo, Is eas ribíneach suntasach é a aimsítear ar chraobh-shruthán achar gearr taobh thoir d’Inspiration Point Overlook, 0.4 míle (640 m) taobh thiar d’ionad cuairteoirí na páirce. Tugtar Eas Inspioráide air agus titeann an t-uisce 350 troigh (107 m) ón mbarr. D’ainneoin na hairde mórthaibhsí, is eas séasúrach é agus is minic nach bhfeictear ach teimhleach an uisce ar éadan na haille. Tá aghaidh an easa ó dheas siar ó dheas agus níl ach troigh amháin ar leithead ag an gcírín, áit a dtosaíonn an t-uisce ag titim ó bharr an easa. Ach go coitianta, aithnítear an tEas Taughannock (suite thiar thuaidh d’Ithica, i gceantar na Méarlochanna i Nua-Eabhrac Iarláir) mar an t-eas is airde sa stát agus in Oirthuaisceart na tíre chomh maith.
Is ón Tréimhse Dheavónach é an grinneall atá nochta sa chraosán, déanta as sceallaí den chuid is mó agus roinnt sraitheanna de ghaineamhchloch agus d’aolchloch freisin. Sil-leagadh an charraig i bhfarraige intíre ársa agus faightear a lán iontaisí muirí sa charraig. Is an-óg, i dtéarmaí geolaíochta, é an tírghné den chuid seo de ghleann na hAbhann Genesee. Is éard is cúis leis sin gurbh éigean don abhainn gleann nua a shnoí de bharr go ndearna an t-oighearshruth ilchríochach deireanach athchúrsáil ar an abhainn as an seanghleann.
Sa bhliain 2007, ainmníodh Páirc Letchworth mar cheann de na 100 ionad campála is fearr sna Stáit Aontaithe.
Comhphobal Mhaidrid
Is comhphobal féinrialaitheach é Comhphobal Mhaidrid (Spáinnis: Comunidad de Madrid) atá suite i lár na Spáinne. Tá cathair Mhaidrid suite ann, agus is í príomhchathair an chomhphobail agus na tíre go léir í.
Tá teorainn aici leis na comhphobail Castilla y León (na cúigí Ávila agus Segovia) agus Castilla-La Mancha (na cúigí Guadalajara, Cuenca, agus Toledo).
Tá cónaí ar dhuine as gach beirt de mhuintir an chomhphobail i Maidrid, ach thairis sin, tá bailte tábhachtacha eile ansin, ar nós Alcalá de Henares, Torrejón de Ardoz, Coslada, Getafe, Móstoles, San Lorenzo de El Escorial, Navalcarnero agus Aranjuez. Tá 179 bardais sa chomhphobal.
Nuair a bhí Francisco Franco i gceannas ar an Spáinn, glacadh leis gur cuid den Chaistíl a bhí i Maidrid, ach nuair a tháinig córas nua na gcomhphobal féinrialaitheach i bhfeidhm, rinneadh comhphobal ann féin de Mhaidrid, ós rud é go raibh Maidrid agus an chuid eile den Chaistíl-La Mancha an-difriúil le chéile ó thaobh na heacnamaíochta de.
Tír Eolas
In ainneoin daonra ard an chomhphobail, tá go leor den réigiúin fós gan mhilleadh le raon mór tír dhreach agus gnáthóga. Tá sléibhte sa chomhphobal chomh aird le 2,000 m chomh maith lé mánanna íseal. Is é an Sliabhroan de Guadarrama sliabhraon tábhachtach in iarthuaisceart an réigiúin agus é mar chuid den Sistema Central, na sliabhraon a thagann le chéile thart ar lár leithinis na hIbéire. Tagann an sliabhraon ó chúige Ávila san iardheisceart tríd an gcomhphobal agus ar aghaidh go cúige Segovia san oirthuaisceart. Tá sé thart ar 80 ciliméadar ar fad. Is í Peñalara an sliabh is airde ag 2,428 méadar ar airde. Tá cathair mhaidrid é féin sách ard mar phríomhchathair chomh maith. Tá an sliabhraon an-gharr do Mhaidrid agus mar sin bíonn neart turasóirí agus cuairteoirí ag teacht ann le haghaidh spóirt gheimhridh éagsúla, mar shampla skíáil. Bíonn tionnchar ag na heachtraí seo ar timpeallacht agus gnáthóige na sléibhte. Tá El Escorial suite sa sliabhraon seo.
Aeráid
Tá aeráid te-samhraidh na meánmhura le fáil i Maidrid le geimhrí fuara. Bíonn samhraidh an-te ann le teocht chomh hard le 30°C i mí Iúil agus fiú 40 °C uaireanta, i rith an gheimhridh bíonn teochtanna thart ar 0°C nó faoin reophointe. De bharr airde Mhaidrid agus an aeráid tirim bíonn na hoíchí ar an meán fuair go leor.
Réamhstair agus Ríocht Viseagotaigh
Féach Na Viseagotaigh
Al-Andalus
Féach Al Andalus
Daonra
Is é Comhphobal Mhaidrid an tríú comhphobal is mó sa Spáinn de réir daonra agus an cúige is mó ar ndóigh. Tá 6,587,711 ina gcónaí ann ón mbliain 2018 agus is cosúil go bhfuil daonra na cathrach ag dul i méid. Tá dlús daonra 820.59 aige i bhfad níos airde na meán na tíre. Ar ndóigh tá formhór muintir an chomhphobail ina gcónaí sa phríomhchathair agus san mórcheantar uirbeach agus é ar an mórcheantar is mó sa tí. Ar ndóigh tá réimse mór i dtaobh cúlra muintir na cathrach le 13.32% daoine ag teacht ó thar lear (an céadatán is mó sa tír) agus tá go leor imirce ann ar chúiseanna fostaíocht.
Don chuid is mó ba Caitlicigh iad muintir an réigiúin le mionlach Iúdach agus Moslamach.
Is é Comhphobal Mhaidrid an réigiúin leis an meán is airde san Aontas Eorpach ó thaobh ionchas saoil de. Is 82.2 saolré na bhfear agus 87.8 saolré na mban (2016).
Spórt
Ar ndóigh is é sacair an spórt is mó tóir air sa réigiún le clú agus cáil ar na clubanna sacair ón réigiúin. Is é Real Madrid an club sacair is cáiliúla sa tír chomh maith le Barcelona. Ach tá clú agus cáil bainte amach ag Atlético de Madrid le blianta anuas agus iad mar churaidh san Europa League agus iad ag imirt gcluiche cheannais Sraith na Seaimpíní. Chomh maith leo siúd tá Getafe, Rayo Vallecano, agus Leganés ag imirt faoi láthair sa Sraith La Liga ag imirt san dara sraith.
An Claíomh Solais
thumb|upright|Clúdach - An Solais le [[Liam Mac Cóil ]] Úrscéal leis an scríbhneoir Éireannach Liam Mac Cóil is ea  An Claíomh Solais, a suítear i nGaeltacht Ráth Chairn na Mí.
Is sna míonna roimh bhunú an chainéil teilifíse Ghaeilge TG4 mar atá air inniu) a suitear An Claíomh Solais: Scéal Faintisíochta Faoin Teilifís Nua i nGaeltacht Ráth Chairn i gContae na Mí. Filleann léiritheoir óg teilifíse Éireannach as Sasana agus cuireann faoi sa Ghaeltacht chun páirt a ghlacadh sa réabhlóid chultúrtha ata á thuar aige. Comhthreomhar leis sin ríomhann dhá fhophlota filleadh an náisiúnaí Éireannaigh George Augustus Moore ar Éirinn chun páirt a ghlacadh san Athbheochan Ghaelach, agus ceoldráma Wagner Siegfried.
Féach
Fontenoy, Liam Mac Cóil, Leabhar Breac 2005, ISBN 0-898332-5-7 An Dochtúir Áthas, Liam Mac Cóil, Leabhar Breac 1994, ISBN 0-898332-18-5
Tagairtí
An Claíomh Solais, Liam Mac Cóil, Leabhar Breac 1998, ISBN 0-89833-202-8
CLG Chontae na hIarmhí
Craobh áitiúil den Chumann Lúthchleas Gael atá freagrach as na cluichí Ghaelacha a imrítear i gContae na hIarmhí, Poblacht na hÉireann é Cumann Lúthchleas Gael Chontae na hIarmhí. Is iad iomáint, camógaíocht, Peil Ghaelach agus Peil Ghaelach na mBan na cluichí a imrítear ann.
Hoxton
Is baile é Hoxton atá suite sa bhuirg Hackney, Londain Thoir.
Tom Leonard
Polaiteoir Éireannach is é Tom Leonard (30 Bealtaine 1924 – 5 Márta 2004). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Anlann
clé|250px|mion|Anlann Leacht bhlaistithe is ea anlann, a chuirtear ar fáil ar bhia nó lena thaobh. Is féidir leis a bheith te nó fuar, milis nó leasaithe. Déantar anlanna fuara ó mheascán (cosúil le vinéigreit) nó eibleacht (cosúil le maonáis) nó purée (cosúil le haon anlann torthaí). Maidir le hanlanna teo, is féidir stoc anraithe, bainne nó uisce a úsáid mar bhunleacht agus é a ramhrú le him leáite, plúr, buíocháin uibheacha is uachtar, ábhar ramhraithe stáirse (cosúil le gránphlúr nó ararút), im (mar a dhéantar i hollandaise) nó purée glasraí.
Paul Scofield
B'aisteoir Sasanach é Paul Scofield (21 Eanáir 1922 – 19 Márta 2008). Bhí ar dhuine de na haisteoirí ba mhó clú agus cáil san 20ú haois. Bhain sé clú amach san aisteoireacht amharclainne agus scannán araon. An saothar ba mhó a luaitear leis ná an leagan den dráma stáitse, A Man for All Seasons, a ndearnadh scannán de agus a raibh Scofield sa phríomhpháirt ann, mar atá, páirt Thomas More. Thuill an scannán gradam Oscair agus BAFTA dó sa bhliain 1967. Fuair sé bás go suaimhneach ó leoicéime agus é ina chodladh.
An Astráil Theas
Stát de chuid na hAstráile ó 1836 is ea An Astráil Theas (Béarla: South Australia, cód poist: SA). Is réigiún mór tirim é, agus is e Adelaide an phríomhchathair. Tá an-cháil ar an Astráil Theas maidir le fion, beagnach 45% den táirgeadh náisiúnta go háirithe sa mBarossa Valley in aice le hAdelaide. Tháinig Liútaraigh as Gearmáine timpeall 1840 is chuireadar fúthu sa mBarossa Valley (60 ciliméadar ó Adelaide). Fuaireadar ithir shaibhir, dóthain báistí is dalladh gréine rompu agus thosaigh siad ar tháirgeadh fíona ann.
Cathracha san Astráil Theas
Tá mórchuid dhaonra an stáit ina chónaí taobh istigh de réigiún cathrach Adelaide, cathair a raibh daonra 1,262,940 aice sa bhliain 2011 (77.1% daonra an stáit). Is iad seo na láithreacha tábhachtacha daonra eile sa stáit: Mount Gambier (28,313), Whyalla (22,489), Murray Bridge (17,152), Port Lincoln (15,682), Port Pirie (14,281), Port Augusta (14,196), agus Victor Harbor (13,671).
92
Básanna
90er
Kingsland, Londain
Is baile é Kingsland atá suite sa bhuirg Hackney, Londain Thoir.
Ecser
Sráidbhaile is ea Ecser (Slóvaicis: Ečer) atá suite in aice le Búdaipeist san Ungáir, agus daoine de chuid an mhionlaigh Shlóvacaigh ina gcónaí ann. Rinneadh an chéad tagairt scríofa dó sa bhliain 1315.
Baile Átha Luain Thuaidh
Is barúntacht suite i gContae Ros Comáin é Baile Átha Luain Thuaidh.
Clement Coughlan
Polaiteoir Éireannach is é Clement Coughlan (14 Lúnasa 1942 – 1 Feabhra 1983). Bhí sé ina bhall de Fianna Fáil.
The Lastest Gun in the West
Craoladh an dara eipeasóid déag, "The Lastest Gun in the West", den tríú sraith déag The Simpsons ar an 24 Feabhra 2002. Scríobh John Swartzwelder an eipeasóid seo. D'fhéach 13.2 milliún duine ar an eipeasóid.
An Ceathrú Crosáid
clé|250px|mion|Concas an Cathair Chonstaintín Turas armáilte as Iarthar na hEorpa a fhógartha Pápa Innocentius III ab ea an Ceathrú Crosáid (1202–04). Bhí an cuspóir Iarúsailéim a ghabháil as spraic Moslamach trí ionradh an Éigipt. Ina ionad sin, d'ionsaigh na Crosáidirí Cathair Chonstaintín, príomhchathair an Impireacht Bhiosántach.
Stáisiún tiúb King's Cross St. Pancras
Is stáisiún suite suite i London Borough of Camden é Stáisiún tiúb King's Cross St. Pancras.
London Fields
Is baile é London Fields atá suite sa bhuirg Hackney, Londain Thoir.
Adelaide
Is í Adelaide príomhcathair na hAstráile Theas agus an cúigiú cathair is mó san Astráil. Tá Adelaide suite ar an abhainn Torrens. "City of Churches" an leasainm atá ar Adelaide.
Finghin mac Aodha Dhuibh
Rí na Mumhan den Eoghanacht Chaisil ba ea Finghin mac Aodha Dhuibh (Sean-Ghaeilge Fíngen mac Áedo Duib), a fuair bás sa bhliain 618. Fionnó an iar-rí, Féilimí mac Aonghasa ba ea é. Tháinig sé i gcoróin i gcomharbacht ar Amhalaidh mac Éanna sa bhliain 601.
Adelaide
Ainmníodh an chathair tar éis "Adelaide of Saxe-Meiningen" a bhí pósta leis an rí William IV. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1836.
Cathal Coughlan
Polaiteoir Éireannach is é Donal Coughlan (3 Deireadh Fómhair 1937 – 21 Meitheamh 1986). Bhí sé ina bhall de Fianna Fáil.
Finghin mac Aodha Dhuibh
Níltear ar aon ghuth sna hannála maidir lena réimse agus réim Aodha Bheannáin mhic Criomhthainn (bás 618) den Eoghanacht Locha Léin. Tugtar an teideal Rí na Mumhan dóibh beirt i nAnnála Tiarnaigh, ach deirtear gur tháinig Finghin i gcoróin i ndiaidh Amhalghaí sa bhliain 601. I nAnnála Inis Faithlinn, ní raibh ach ag Aodh an teideal úd.
Bhí réimse rathúil ag Finghin:
Adelaide
Daonáireamh
Daonáireamh (2002): bhí 1.29 milliún duine ina gcónaí sa chathair.
Finghin mac Aodha Dhuibh
De réir an seanscéal Mór Mumhan agus Anbhás Chuana mhic Ailchine, bhí sé pósta ar dtús le bean na nDéise ach níos déanaí phós sé Mór Mumhan (bás 636), iníon Aodha Bheannáin. Dúradh gurbh í an bhean is áille in Éirinn í Mór Muman. Phós sise in am trátha comharba Fhinghin, Cathal mac Aodha (bás 627).
Bhí mealladh na mban i bhFighin, mar is léir sa sliocht a leanas ón Saltair Caisil:
Bhí beirt mhac aige le Mór, mar a bhí Seachnassach agus Maonach (Rí Mhumhan, bás 661). Sliochtach i bhfad ba ea Feilimí mac Criomhthainn (bás 847).
Cineál Finghin (Cenél Fíngin) a glaodh ar a mhuintir díreach, agus deirtear go bhfuil ina mheasc clann Uí Shúilleabháin agus a bhfo-chlann Mhic Giolla Chuda.
Clapton Íochtair
Is baile é Clapton Íochtair atá suite sa bhuirg Heacnaí, Londain Thoir.
Wells Fargo
Is comhlacht seirbhísí airgeadais é Wells Fargo.
Stair
Bhunaigh Henry Wells agus William Fargo, i bpáirt le hinfheisteoirí eile, sa bhliain 1852 an comhlacht Wells Fargo le freastal ar éileamh an iompair. thumb|left|Lárionad Wells Fargo i [[Minneapolis.]]
D'ofráil Wells Fargo iasachtaí airgid dóibh siúd a bhí suim acu ór a cheannach agus a dhíol, rud a chuidigh go mór le fás gheilleagar Chalifornia.
Cóiste scitheanna an modh iompair ba ghnách leo a úsáid leis an deannach óir agus cáipéisí tabhtacha gnó a iompar.
CLG Chontae Shligigh
Is é Cumann Lúthchleas Gael Chontae Shligigh an eagraíocht atá freagrach as na cluichí Ghaelacha a imrítear i gContae Shligigh, Poblacht na hÉireann, faoi cheannas Chumann Lúthchleas Gael. Is iad peil Ghaelach, peil Ghaelach na mBan, iomáint agus camógaíocht na cluichí a imrítear sa chontae.
Contae Anderson, Tennessee
Is contae i Tennessee é Anderson. Is é Clinton príomhbhaile an chontae. Is é Oak Ridge an chathair is mó sa chontae. Bhí 75,936 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2015.
Wolverhampton
Cathair sa Bhreatain is ea Wolverhampton suite i Staffordshire Sasana. Tá an chathair suite sa Lár-Réigiún Thiar i Sasana. Bhí 249,470 ina gcónaí sa chathair dar leis daonáireamh 2011 na tíre.
Stoke-on-Trent
Cathair sa Bhreatain is ea Stoke-on-Trent. Tá an chathair suite sa Lár-Réigiún Thiar i Sasana.
Wolverhampton
Tá campas lárnach Ollscoil Wolverhampton agus Staid Molineux staid bhaile   Wolverhampton Wanderers nó Wolves lonnaithe sa chathair.
Cáil
D'imir an peileadóir cáiliúla Billy Wright le Wolverhampton Wanderers nó Wolves idir 1939 and 1959.
Anóidiú
deas|200px|thumb|Crúcaí cairbíneacha anóidithe. Úsáidtear i ndreapadóireacht iad. Próiseas cosanta miotail is ea an anóidiú a chuirtear i bhfeidhm ar alúmanam nó maignéisiam, de ghnáth. Déantar anóid san umar leictrealaithe den réad atá le clúdú, agus táirgeann an leictrealú ciseal tanaí dlúth ocsaíde cosanta. Is féidir an ciseal seo a ruaimniú, agus mar sin déantar é seo mar mhaisiúchán freisin.
Yorkshire agus an Humber
Réigiún is ea Sír Eabhrac agus an Humber i Sasana. Is iad Leeds, Sheffield, Kingston upon Hull agus Eabhrac na bailte is mó ann.
Eochaidh mac Aonghasa
Rí na Mumhan de rítheaghlach na nEoghanacht ba ea Eochaid mac Óengusa (bás 522). Aonghas mac Nadh Fraoigh (bás 489), an chéad rí Críostaí na Mumhan, ba ea a athair.
Ní léir í sna hannála croineolaíocht ríthe na Mumhan den 6ú haois. De réir Sioncronachtaí Laud (cuid de Laud 610), tháinig sé i gcoróin i gcomharbacht ar a athair, agus comhaimseartha leis an Ard-Rí, Lughaidh mac Laoghaire, agus dá bharr, thosódh a réim roimh an mbliain 507. Sa Leabhar Laighneach ámh, tháinig sé i gcomharbacht ar a dheartháir, Feidhlimí mac Aonghasa.
Bhí beirt mhac aige, tugtha ar an saol ar an oíche chéanna: Criomhthann Sreamh, sinsear Eoghanacht Ghleanndamhnach (as Gleannúir, Contae Chorcaí), agus Criomhthann eile le bean darbh ainm Dearcon (den Arada Cliach, bhféidir), sinsear Eoghanacht Oirthir Cliach (baile Thiobraid Árann). D'fhéadfadh é gur chum gineolaithe iad beirt. Tháinig Criomhthann Sreamh i gcomharbacht air.
Baile Átha Luain Theas
Is barúntacht í Baile Átha Luain Theas, cuid di suite i gContae Ros Comáin agus an chuid eile i gContae na hIarmhí.
Eyvind Johnson
Scríbhneoir agus aistritheoir Sualannach ab ea Eyvind Johnson (1900 - 1976), nó Olof Edvin Verner Jonsson mar atá a ainm scríofa ar a theastas breithe. Rugadh é ar an 29 Iúil 1900 i Svartbjörnsbyn, gar do Bhoden sa tSualainn. Fuair sé bás ar an 25 Lúnasa 1976 i Stócólm sa tír chéanna.
Bronnadh Duais Nobel sa Litríocht air sa bhliain 1974, chomh maith leis an scríbhneoir Harry Martinson. Ábhar conspóide ab ea go bhfuair na fir sin an duais, toisc go raibh siad ina mbaill d'Acadamh na Sualainne, an t-acadamh céanna a bhronnann an gradam, agus Vladimir Nabokov, Saul Bellow, Graham Greene agus Jorge Luis Borges ina n-iarrthóirí don duais an bhliain sin.
Scríbhneoir prólatáireach ab ea Johnson. Bhí sé ina cheannródaí don nua-aoiseachas ina chuid scríbhinní. Tháinig an chéad saothar óna pheann i gcló sa bhliain 1924, agus rinne sé a bhriseadh mór leis an tsraith úrscéalta dírbheathaisnéiseacha úd Romanen om Olof ("An tÚrscéal faoi Olof") sna tríochaidí: Nu var det 1914 ("An bliain 1914 a bhí ann anois", 1934), Här har du ditt liv ("Seo duit do bheatha féin", 1935), Se dig inte om ("Ná caith súil i do thimpeall", 1936) agus Slutspel i ungdomen ("Cluiche deiridh na hóige", 1937).
32
Básanna
30er
Manor House, Londain
Is baile é Manor House atá suite sa bhuirg Hackney, Londain Thoir.
Harry S. Truman
Ba é Harry S. Truman (8 Bealtaine 1884 – 26 Nollaig 1972) 33ú hUachtarán na Stát Aontaithe tar éis bháis Franklin D. Roosevelt, ó 1945 go dtí 1953. Ba é Truman an t-uachtarán in oifig ag deireadh An Dara Cogadh Domhanda, le linn an chogaidh sa Chóiré agus tús an Chogaidh Fhuair.
Dick Dowling
Polaiteoir Éireannach is é Dick Dowling (12 Nollaig 1938 – ). Bhí sé ina bhall de Fine Gael.
Baile an Tobair Thuaidh
Is barúntacht suite i gContae Ros Comáin é Baile an Tobair Thuaidh.
Newington Green
Is baile é Newington Green atá suite sa bhuirg Heacnaí, Londain Thoir.
Muileann Sutter
mion|250px|clé|Muileann Sutter sa bhliain 1850.
Ba muileann sábhadóireachta é Muileann Sutter (Béarla: Sutter's Mill) gur leith an ceannródaí John Sutter sa naoú haois déag. Bhí sé suite i Coloma, California, SAM ar bhruach Abhainn Mheiriceánach (Béarla: American River).
thumb|left|Athfhoirgníocht nua.
Contae Bedford, Tennessee
Is contae i Tennessee é Bedford. Is é Shelbyville príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 45,058 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Seán Ó Neachtain
Is polaiteoir Éireannach é Seán Ó Neachtain (22 Bealtaine 1947 a rugadh é). Bhí sé ina fheisire i bParlaimint na hEorpa ó (2004 go 2009). Is ball d'Fhianna Fáil é.
Domhnach na Fola (1920)
mion|293x293px|Cuimhneachán i b[[Páirc an Chrócaigh]]Lá fuil teach ab ea Domhnach na Fola, a tharla le linn Chogadh na Saoirse ar an 21 Samhain 1920. Lá brúidiúil, cinniúnach i stair na hÉireann agus lá ar airíodh a iarmhairtí ar feadh na mblianta. Bhí eachtraí an lae sin go mór chun tosaigh i seanchas na réabhlóide in Éirinn.
Maidin
thumb|Baill na droinge 'Caireo' mion|24 Samhain 1920, ospidéal Jervis, BÁC Bhí cinneadh déanta ag Micheál Ó Coileáin ruathar maraithe a dhéanamh ar 35 gníomhaire faisnéise de chuid na Breataine. Ba iad ‘The Twelve Apostles’ scuad feallmharaithe an Choileánaigh a bhíodh i mbun na hoibre fuiltí seo de ghnáth ach de bharr uaillmhian an mhisin seo b’éigean fir bhreise a earcú.
Thosaigh móreachtraí an lae go luath ar maidin le dúnmharú na mbleachtairí. Lámhachadh cúigear déag an mhaidin úd gan taise gan trócaire, sibhialtaigh ina measc. Bhí cuid acu (seisear ar a laghad) ina oifigigh faisnéise Briotanach.
Bhraith fórsaí na Breataine chomh sábháilte sin go raibh cuid acu buailte fúthu in óstáin agus tithe lóistín. . Bhí na dúnmharuithe thar a bheith brúidiúil. Bhí cuid acu sa leaba agus ina bpitseámaí go fóill.
Tráthnóna
San iarnóin thug na póilíní agus fórsaí na Breataine aghaidh ar Pháirc an Chrócaigh ag tóraíocht na bhfear gunna. Ní raibh siad ag lorg díoltais ar dús ach thit rudaí as a chéile. Ní raibh ach tuairim is deich nóiméad den chluiche idir Baile Átha Cliath agus Tiobraid Árainn imeartha nuair a thosaigh an lámhach. mion|Michael Collins, 1921 Maraíodh 14 sibhialtach - aon imreoir amháin ina measc, Michael Hogan (gortaíodh imreoir eile, Jim Egan).
Oíche
Rinneadh céasadh ar thriúir Óglaigh agus iad faoi ghlas i gCaisleán Bhaile Átha Cliath agus scaoileadh marbh iad, Risteárd Mac Aoidh, Peadar Mac Fhlannchaidh agus Conchobhair Mac Clúin. Maraíodh an triúir mar dearbhaíodh go raibh siad ag iarraidh éalú.
Bhí baint ag Mac Aoidh agus Mac Fhlannchaidh i bpleanáil oibríochtaí gasúr na hÓglaigh an lá sin. Ach ní raibh baint ar bith ag Conchobhair Mac Clúin leo, cé go raibh suim aige sa Ghaeilge, agus bhí sé sna hÓglaigh.
Cúlra
thumb|Comóradh na triúir príosúnach a maraíodhTharla na heachtraí seo i rith Cogadh na Saoirse. Bhí Óglaigh na hÉireann ag troid Arm na Breataine. D’earcaigh an Rialtas na Dúchrónaigh agus an Rannán Cúnta (Auxiliary Division) - na hAuxies mar a thugadh na hÉireannaigh orthu. Is é an téarma Gaeilge a úsáidtear inniu ná na Póilíní Cúnta. Iar-oifigigh Airm ab ea na Dúchrónaigh. .
In áiteanna cosúil le Tiobraid Árann ba threallchogaíocht fhíochmhar a bhí ann, ach i mBleá Cliath ba chomhrac faisnéise a bhí ar siúl.
Níos déanaí
Cuireadh ochtar díobh siúd a maraíodh i bPáirc an Chrócaigh in uaigh gan leacht (ní raibh airgead acu ag an am), éagóir nár cuireadh ina cheart go hiomlán go dtí 2019.
Taighde
Tá an clár faisnéise Bloody Sunday 1920 (RTÉ) bunaithe ar leabhar le Michael Foley.
An Claidheamh Soluis
Eagarthóirí
Bhunaigh Conradh na Gaeilge an nuachtán sa bhliain 1899 agus ba é Eoin Mac Néill an chéad eagarthóir, ó 1899 go 1901. Bhí Pádraig Mac Piarais mar eagarthóir ar an nuachtán ó 1903 go 1909.
Ainm
Nuair a tháinig an nuachtán seachtainiúil Fáinne an Lae faoi smacht an Chonartha i mí Lúnasa 1900, tháinig na nuachtáin le chéile mar An Claidheamh Soluis agus Fáinne an Lae. Lean an nuachtán ar aghaidh mar Fáinne an Lae agus an Claidheamh Soluis (1918–19) Misneach (Samhain 1919 - Iúil 1922) Fáinne an Lae agus an Claidheamh Soluis (1922–26), agus An Claidheamh Soluis agus Fáinne an Lae (Iúil 1926 - Bealtaine 1932). Tháinig deireadh leis an nuachtán sa bhliain 1932.
Contae Dibër
Contae atá suite i dtuaisceart na hAlbáine is ea Contae Dibër (Albáinis: Qarku i Dibrës). Tá na ceantair, Bulqizë, Dibër, agus Mat atá suite ann.
The Old Man and the Key
Craoladh an tríú eipeasóid déag, "The Old Man and the Key", den tríú sraith déag The Simpsons ar an 10 Márta 2002. Scríobh Jon Vitti an eipeasóid seo. D'fhéach 14.5 milliún duine ar an eipeasóid.
Contae Durrës
Contae atá suite in iarthuaisceart na hAlbáine is ea Contae Durrës (Albáinis: Qarku i Durrësit). Tá na ceantair, Durrës agus Krujë, atá suite ann.
Baile an Tobair Theas
Is barúntacht suite i gContae Ros Comáin é Baile an Tobair Theas.
Frank McLoughlin
Polaiteoir Éireannach is é Frank McLoughlin (1 Lúnasa 1946 – ). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Sheffield
Cathair sa Bhreatain is ea Sheffield. Tá an chathair suite i Sír Eabhrac agus an Humber i Sasana.
Bostún, Massachusetts
Is cathair i Stáit Aontaithe Mheiriceá í Bostún (Boston). Is í príomhchathair Stát Massachusetts í agus is í an chathair is mó sa stát í freisin; is í freisin príomhchathair neamhoifigiúil an réigiúin Sasana Nua í.
Tá Bostún ar cheann de na cathracha is sine agus is saibhre sa tír. Chomh maith leis sin, is áit thábhachtach í freisin i gcúrsaí cultúrtha agus staire. Bhí Bostún i lár an aonaigh ó thaobh chuid mhaith dena mhór-eachtraí i gCogadh Réabhlóideach Mheiriceá - an Sléacht i mBostún, Cóisir Tae Bhostúin, Cath Bunker Hill agus Léigear Bhostúin.
Tá an chathair suite i lár an réigiúin Mórcheantar Bhostúin (Greater Boston), i measc na gcathracha eile Cambridge, Brookline, Quincy agus Newton. I mBéarla, tugtar an t-ainm Bostonians ar na daoine atá ina gcónaí san áit seo.
left|thumb|280px|Bostún - Ón abhainn (an Charles) ag féachaint ó dheas ar lár na cathrach
Spórt
Imríonn an fhoireann phroifisiúnta cispheile Boston Celtics agus an fhoireann phroifisiúnta daorchluiche na Red Sox i mBostún. mion|clé|Na Boston Celtics ag imirt i gcoinne na Minnesota Timberwolves
Anóime
mion|Naomh Iaróm ag fáil bháis ina aonar, Ciamberlano, Luca (1586-1641), 1614 Riocht pearsanta ina dtugann duine aonair a chúl do luachanna is gnáthnoirm iompair le teann éadóchais, ionas nach féidir leis é féin a ionannú leis an tsochaí. Is féidir go dtarlóidh a leithéid do ghrúpa daoine a fhéadfaidh a bheith an-leathan. Thug an socheolaí Francach Émile Durkheim (1858-1917) an coincheap isteach i 1897, agus thairg gur cúis shuntasach le féinmharú í.
Crimthann Srem mac Echado
Rí na Mumhan de rítheaghlach na nEoganacht ba ea Criomhthann nó Criofann Sreamh mac Eochadha (Sean-Ghaeilge Crimthann Srem mac Echado, nó Crimthann Feimin) (bás c. 542). Eochaidh mac Aonghasa (bás 522) ba ea a athair, agus Aonghas mac Nadh Fraoigh (bás 489), an chéad rí Críostaí na Mumhan, ba ea a sheanathair.
Sinsear na hEoghanachta Gleanndamhnaigh ba ea é. Bhí cúigear mac aige, ina measc Cairbre Crom mac Criomhthainn (bás 577), rí Mumhan. Deirtear sna ginealaigh go raibh 'leathchúpla' dearthár aige, mac mná darbh ainm Dearcan. Criomhthann ab ainm dá dheartháir freisin, agus sinsear an Eoghanacht Oirthir Cliach ba ea é. B'fhéidir gurbh é siúd Criomhthann mac Dearcáin, luaite i sliocht maidir le sionad Muimhneach sa 6ú haois.
Anóimia
deas|200px|thumb|Anóimia Míchumas cliniciúil teanga ina mbíonn deacracht ar leith ag duine cuimhneamh ar ainmneacha rudaí. Faightear go minic é mar shiomptóm afáise. De ghnáth baineann an míchumas le hainmfhocail, ach féadfaidh sé cur isteach ar ranna eile cainte.
Liosta ríthe na Scot
thumb|Armas Ríocht na hAlban go 1603 De réir an traidisiúin, ba é Coinneach Mac Ailpín an chéad rí ar Albain. Ba í Áine an monarc deireanach: aontaíodh ríocht na hAlban agus ríocht Shasana lena linn sa bhliain 1707 agus cruthaíodh ríocht na Breataine Móire.
Na Stiobhardaigh Lennox (1567–1651)
Às dèidh 1603 bha Ríghrean Alba nan Ríghrean Shasainn cuideachd:
Contae Elbasan
Contae atá suite sa lár na hAlbáine is ea Contae Elbasan (Albáinis: Qarku i Elbasanit). Tá na ceantair, Elbasan, Gramsh, Librazhd, agus Peqin, atá suite ann.
Shark Tale
Is scannán é Shark Tale. Tháinig an scannán ar an scáileán ar an 1 Deireadh Fómhair, 2004.
Leagan Gaeilge
Tá leagan Gaeilge don scannán seo. Níl aon t-amhrán as Gaeilge.
Franklin D. Roosevelt
B'é Franklin Delano Roosevelt (30 Eanáir, 1882 – 12 Aibreán, 1945) an 32ú hUachtarán ar na Stáit Aontaithe ó 1933 go dtí a bhás i 1945. Bhí sé ina bhall den pháirtí Daonlathach. Bhí ceithre théarma Uachtaránachta ag Roosevelt i ndiaidh a chéile, níos mó ná ag aon uachtarán eile.
Dúirt Roosevelt - agus é ag seasamh don Uachtaránacht sa bhliain 1932 - go dtairgfeadh sé 'New Dea!' do mhuintir Mheiriceá. Dá dtoghfaí é, chuirfeadh an Rialtas scéimeanna ar bun (tógáil bóithre agus dambaí, mar shampla) chun obair a chur ar fáil, a gheall sé ag an am. Thug móramh na Meiriceánach a vóta dó i ngeall ar a pholasaithei Samhain 1932. Cheap a lán de lucht an rachmais i Meiriceá gur bheag ná gur Chumannachas a bhí i gceist agus chuir siad ina choinne
Sa bhliain 1933, ní go furasta a d'áitigh Roosevelt ar an gComhdháil tacaíocht a thabhairt dó, ach mheall a chéad óráid ina láthair a lán díobh ar a thaobh ar an 4 Márta 1933. Is éard a dúirt sé leo, go bunúsach, ná go n-éireodh go breá le Meiriceá arís dá mbeadh daoine ciallmhar agus glacadh leis an saol mar a bhí i ndáiríre. Dúirt Roosevelt “Is é an t-aon rud ar chóir dúinn eagla a bheith orainn roimhe ná an eagla féin ... Tá na mílte dár saoránaigh dífhostaithe agus fadhb mhór rompu amach .. , gan aon toradh ar a gcuid iarrachtaí ... Ach ní easpa acmhainní is cúis lenár n-ainnise. Tá flúirse i mbéal an dorais againn ach tá ag teip orainn leas a bhaint aisti ...”.
Ceann de scéimeanna Roosevelt ná damba millteanach mór a thógáil ar abhainn na Tennessee chun leictreachas a sholáthar. Tugadh an Tennessee Valley Authority (T.V.A.) ar an dream ar cuireadh cúram a thógála agus a reáchtála orthu.
An Caisleán Riabhach, Barúntacht
Is barúntacht suite i gContae Ros Comáin é an Caisleán Riabhach.
Bancác
Príomhchathair na Téalainne is ea Bancác. Tá an chathair suite gar do Mhurascaill na Téalainne. Tá 8,538,610 daoine ina gcónaí ann.
mion|250px|left|Luí gréine i mBancác
An Lár-Réigiún Thoir
Réigiún is ea An Lár-Réigiún Thoir i Sasana. Is iad Nottingham, Leicester, Lincoln, Derby, Northampton, Mansfield agus Chesterfield na bailte is mó ann.
Crann Phapáin
Baile i dtuaisceart Bhaile Átha Cliath é Crann Phapáin (Poppintree) agus é suite gar do Bhaile Munna, Fionnghlas agus Glas Naíon. Comharsanacht bheag atá ann le fírinne, agus cuimsítear mar chuid de Bhaile Munna é uaireanta. Is ann atá an brainse Éireannach d'IKEA lonnaithe, an chéad cheann riamh i bPoblacht na hÉireann.
Cill Mhantáin
Príomhbhaile riaracháin Chontae Chill Mhantáin is ea Cill Mhantáin (Lochlainnis: Víkingr-lág "cluain na nUiginneach"; Béarla: Wicklow). Tá an baile suite ar chósta thoir na hÉireann, taobh ó dheas ó Bhaile Átha Cliath. Bhí 10,356 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011.
Sead
Is tír san Afraic é Sead. Is é N'Djamena an phríomhchathair.
Tom O'Donnell
Polaiteoir ab ea Tom O'Donnell, as Cill Mocheallóg i gcontae Luimnigh (30 Lúnasa 1926 - 8 Deireadh Fómhair 2020). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.
Bhí O’Donnell ina aire Gaeltachta idir 1973-1977, le linn chomhrialtas Liam Cosgrave.
Eoin Ó Riain
Is polaiteoir Éireannach é Eoin Óg Ó Riain (Béarla: Eoin Ryan Jnr.), a rugadh ar 24 Feabhra 1953 i mBaile Átha Cliath. Ba Theachta Dála do BÁC Thoir Theas é ar feadh na mblianta idir 1992-2007. Tá sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Rugadh i mBaile Átha Cliath é. Toghadh go dtí Comhairle Chathair Bhaile Átha Cliath i 1985, agus go dtí Seanad Éireann i 1989. Toghadh go dtí Dáil Éireann é i 1992 agus arís i 1997, 2002. Toghadh go dtí Parlaimint na hEorpa é in 2004 ach chaill sé a shuíochán i dtoghchán 2009.
Eileen Desmond
Polaiteoir Éireannach ab ea Eileen Desmond (née Harrington; 29 Nollaig 1932 – 6 Eanáir 2005). Bhí sí ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre.
Tales from the Public Domain
Craoladh an ceathrú heipeasóid déag, "Tales from the Public Domain", den tríú sraith déag The Simpsons ar an 17 Márta 2002. Scríobh Andrew Kreisberg, Josh Lieb, agus Matt Warburton an eipeasóid seo. D'fhéach 11.7 milliún duine ar an eipeasóid.
Vicente Aleixandre
File Spáinneach ab ea Vicente Pío Marcelino Cirilo Aleixandre y Merlo (1898 - 1984). Do rugadh é ar an 26ú d'Aibreán i gcathair Sevilla agus do fuair sé bás ar an 13ú lá de mhí na Nollag i Maidrid na Spáinne.
Do bhí sé ina bhall de Generación del 27 (Gaeilge: 'Glúin de 27'), gluaiseacht liteartha Spáinneach a bhí gníomhach idir 1923 agus 1927. Do bronnadh Premio Nacional de Poesía (Gaeilge: 'Duais Náisiúnta na Filíochta') ar a chnuasach filíochta La destrucción o el amor (Gaeilge: 'An Millteanas nó an Grá') sa bhliain 1934. Bronnadh Duais Nobel na Litríochta air sa bhliain 1977. Ball de Real Academia Española (Gaeilge: 'Acadamh Ríoga Spáinneach') a bhí ann leis, ba í 'Cathaoir an O' a bhí aige idir 1950 agus 1984.
Ard Fhearta
Sráidbhaile in Éirinn is ea Ard Fhearta. Tá an sráidbhaile suite in iardheisceart na tíre i gCiarraí.
Dún Gar, Barúntacht
Is barúntacht suite i gContae Ros Comáin é Dún Gar.
Féinchúl
I dtéarmaíocht na spórt foirne (go háirithe sacar), is éard is féinchúl (nó cúl tuathail) ann ná cúl a scóráiltear ar son na foirne eile. Úsáidtear an téarma i ngnáthchaint na ndaoine freisin, go háirithe i gcúrsaí polaitíochta.
Derby
Cathair sa Bhreatain is ea Derby. Tá an chathair suite i nDerbyshire i Sasana.
Cill na Martra
Sráidbhaile beag in Éirinn is ea Cill na Martra. Tá Cill na Martra suite in iardheisceart Chontae Chorcaí i nGaeltacht Mhúscraí. Tá an sráidbhaile suite 48 ciliméadar siar ó thuaidh ó Chathair Chorcaí, 7 míle ó Mhaigh Chromtha agus naoi gciliméadar ó Bhaile Mhúirne. Tuath na nDromann a thugtaí ar Chill na Martra fadó.
Scoil
Tá bunscoil amháin suite sa cheantar. Scoil Lachtan Naofa a thugtar uirthi. Is é Naomh Lachtain éarlamh an cheantair.
Iompar
Tá an sráidbhaile suite timpeall is dhá chiliméadar ón mbóthair N22, agus is é Aerfort Chorcaí an t-aerfort is gaire dó.
Gaelainn
Úsáideann 31% den daonra an Ghaelainn ar bhonn laethúil.
Flor Crowley
Polaiteoir Éireannach is é Flor Crowley (27 Nollaig 1934 – 16 Bealtaine 1997). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Harry Martinson
Scríbhneoir agus file Sualannach ab ea Harry Martinson (6 Meitheamh1904 – 11 Feabhra 1978). Rugadh é ar an 6ú lá de Bhealtaine i mBlekinge na Sualainne agus fuair sé bás ar an 11ú lá d'Fheabhra i Stócólm na Sualainne.
Bronnadh Duais Nobel sa Litríocht air agus ar an scríbhneoir Eyvind Johnson araon sa bhliain 1974. Ábhar conspóide ab ea an bronnadh sin, toisc go raibh Martinson agus Johnson ina mbaill den Acadamh Sualannach, an t-acadamh a bhronnann na duaiseanna seo, agus toisc go raibh Saul Bellow, Graham Greene, Vladimir Nabokov agus Jorge Luis Borges ina n-iarrthóirí don duais an bhliain sin.
Saol
Ní raibh Harry ach ina bhrín óg nuair a chaill sé a thuismitheoirí. Ar dtús fuair a athair Martin Olofsson bás le heitinn, agus maidir lena mháthair chuaigh sise ar imirce go dtí na Stáit Aontaithe, Stát Oregon, an bhliain a bhí chugainn. Chuir sí fúithi i bPortland; fágadh Harry ar an bparóiste agus rinneadh mac altrama de. Fuair sé scolaíocht sé bliana i scoil náisiúnta (folkskola) agus chaith sé seal i ndilleachtlann in Göteborg agus i scoil mhairneálachais do bhuachaillí óga, Skeppsgossekåren, in Karlskrona. I ndiaidh bhlianta na scoile chuaigh sé ag obair i monarcha i Jonsered. Nuair a shlánaigh sé sé bliana déag, chuaigh sé sna soithí agus thug sé cuairt ar a lán áiteanna strainséartha ina mhairnéalach dó, an India agus an Bhrasaíl mar shampla. Thosaigh na scamhóga ag luí air, áfach, agus b'éigean dó ceird na mara a thréigean sa bhliain 1927. Ina fhear mara dó agus ina dhiaidh sin bhíodh sé uaireanta ag dul timpeall ar an tramp, rud a d'fhág a shliocht ar a chuid scríbhneoireachta. I dtús na dtríochaidí, d'fhoilsigh sé aiste faoin teideal Världsnomaden ("Fear Siúlta an Domhain"), inar chardáil sé meon agus meanma an tsiúlóra agus an tseabhac siúil. Bhí dearcadh seo an fhánaí le mothú ar a lán dár scríobh sé.
Nuair a bhí Harry ina mhairnéalach dífhostaithe agus ina bhodach bóthair, casadh an scríbhneoir mná Moa Martinson air, agus phós siad sa bhliain 1929. Ní raibh siad ag réiteach go maith le chéile an chuid ba mhó den am, ach mar sin féin thug siad inspioráid dá chéile mar scríbhneoirí. Bhí cónaí orthu i mbothán Moa i Sorunda, Nynäshamn, ach ba dhual do Harry an áit a fhágáil ó am go ham le dul ar an tramp. Sa bhliain 1939 bhí an pósadh tite as a chéile, agus sa bhliain 1941 fuair siad colscaradh.
Throid Harry Martinson ina óglach i gCogadh Geimhridh na Fionlainne. Sa bhliain 1942 phós sé arís.
Sa bhliain 1974, nuair a bronnadh Duais Nobel sa litríocht ar Mhartinson agus ar Eyvind Johnson, dúirt Karl Ragnar Gierow, drámadóir agus ball den Acadamh a bhronn an duais, gur mar scríbhneoirí lucht oibre a bhí an bheirt acu á n-onórú. Bhí meas ag na sluaite móra léitheoirí ar an gcineál saothair a bhí na duaiseoirí a scríobh, ach san am chéanna chuir a lán nuachtánaithe in iúl nach raibh siad sásta leis an dóigh a bhfuair beirt bhall den Acadamh an gradam seo óna nAcadamh féin. D'fhág an chriticeoireacht seo Martinson in ísle meanman, agus sa bhliain 1978 chuir sé lámh ina bhás féin.
Tá Harry Martinson adhlactha i reilig Silverdal i Sollentuna.
Mainistir Ó dTorna
Sráidbhaile in Éirinn is ea Mainistir Ó dTorna. Tá an sráidbhaile suite in iardheisceart na tíre i gCiarraí.
Contae Bradley, Tennessee
Is contae i Tennessee é Bradley. Is é Cleveland príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 98,963 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Ruairí Ó Conchúir
Ba gníomhaire poblachtach Éireannach é Ruairí Ó Conchúir (1883 - 8 Nollaig 1922). Cuimhnítear air mar gheall ar an bpáirt a bhí aige i gCogadh Cathartha na hÉireann.
Cúlra
Rugadh Ó Conchúir i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1883. Chaith sé tamall ag obair i gCeanada mar innealtóir iarnróid nuair a bhí sé óg.
Tar éis dó filleadh go hÉirinn, bhí sé bainteach le polaitíocht náisiúnach na hÉireann. Ba bhall é den Ancient Order of Hibernians. Imtheorannaíodh é tar éis Éirí Amach na Cásca, 1916.
Cogadh na Saoirse
Ceapadh mar Stiúrthóir Innealtóireachta Óglaigh na hÉireann (an tIRA) i rith Cogadh na Saoirse, 1919 - 1921.
An Cogadh Cathartha
Níor ghlac Ó Conchúir leis an gConradh Angla-Éireannach a chuir Saorstát Éireann ar bun ach a chuir deireadh leis an bPoblacht Éireannach a d'fhógair Pádraig Mac Piarais sa bhliain 1916. Bhí sé mionnaithe ag Ó Conchúir agus a chomhglacaithe go mbeadh siad dílis don Phoblacht. Eagraíodh coinbhinsiún d'oifigigh an IRA a bhí in éadan an Chonartha ar 22 Márta, 1922 i mBaile Átha Cliath. Dhiúltaigh siad an Chonradh agus dhiúltaigh siad do cheannas an Dála. Nuair a chuir iriseoir ceist ar Ó Conchúir an raibh siad ag iarraidh deachtóireacht mhíleata a chur ar bun in Éirinn, níor shéan sé gurb é sin a bhí i gceist acu.
In Aibreán 1922, bhí Ó Conchúir i gceannas ar shlua 200 ball den IRA a d'fhorghabh na Ceithre Cúirteanna i lár Bhaile Átha Cliath. Bhí siad ag súil go spreagfadh an fhorghabháil coimhlint nua leis na saighdiúirí Briotanacha a bhí fós sa tír, agus go n-athaontófaí an tIRA sa chogaíocht. Rinne Mícheál Ó Coileáin iarracht áitiú ar Ó Conchúir na Ceithre Cúirteanna a fhágáil sula thosnódh coimhlint mhíleata idir an dá thaobh den IRA.
I mí Meitheamh 1922, tar éis don gharastún sa Cheithre Cúirteanna an ginearál J.J. Ó Conaill ó arm nua an Saorstáit a fhuadach, d'ionsaigh fórsaí an Saorstáit. Bhain siad úsáid as airtléire a fuair siad ar iasacht ón mBreatain. Ghéill Ó Conchúir tar éis dhá lá. Gabhadh é agus cuireadh i bPríosún Mhuinseo é. Spreag an eachtra seo an Cogadh Cathartha. Thosaigh grúpaí i bhfabhar an Chonartha agus grúpaí in éadan an Chonartha ag troid lena chéile timpeall na tíre.
Curtha chun báis
Cuireadh Ó Conchúir chun báis ar an 8 Nollaig 1922. Mharaigh scuad lámhaigh Ó Conchúir agus triúr Poblachtaigh eile (Liam Ó Maoilíosa, Seosamh Mac Calbhaigh agus Risteard Bairéid). Cuireadh chun báis iad chun díoltais a bhaint amach tar éis maraithe Theachta Dála an Saorstáit, Seán Hales. Ba é Caoimhín Ó hUiginn a d'ordaigh na básanna. Níos lú ná bliain roimhe sin, bhí Ó Conchúir mar fhinné fir ag bainis an Uigingigh, rud a léiríonn an searbhas a spreag an Cogadh Cathartha.
Contae Blount, Tennessee
Is contae i Tennessee é Blount. Is é Maryville príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 127,253 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2015. 54,641 duine a bhí ina chónaí ann sa bhliain 1950.
An Abhainn Mheiriceánach
Tá An Abhainn Mheiriceánach (Río de los Americanos i dtréimhse Mheicsiceach) suite i stáit Chalifornia, i SAM. Tá áit shuntasach bainte amach aici i stair SAM, mar láithreán tógála Muileann Sutter, áit inar fionnadh ór i 1848. Chuir an eachtra seo tús leis an Fuadar Óir i gCalifornia. Sreabhann an abhainn óna fhoinse sna Sléibhte Sierra Nevada, tríd Sacramento isteach san Abhainn Shacramento, ar a slí go Bá San Francisco. Tá clú aici de réir a fánsruth bán.
250 px|thumb|right|Léarscáil de dhobhardhroim Abhainn Mheiriceá. San áireamh, tá na cumarladhara, Tuaisceart, Lár agus Deisceart na habhann, maille leis an [[Abhainn Rubicon, craobh-abhainn den Lár-Ghabhailín.]]
Tadhg Óg Ó Cianáin
Scríbhneoir Éireannach ba ea Tadhg Óg Ó Cianáin (a cailleadh c.1614). Bhain sé le ceann de mhuintreacha léannta na hÉireann.
Eisean a scríobh Imeacht na nIarlaí, dialann a chuireann síos ar thuras Aodha Uí Néill ó Ráth Maoláin i gContae Dhún na nGall chun na Róimhe agus a ritheann ó Mhí Mheán Fómhair 1607 go dtí Mí na Samhna 1608. Níl aon dialann Ghaeilge is luaithe ná í, agus níl sí le fáil ach sa lámhscríbhinn a scríobh Tadhg Óg féin (MS A 21 bailiúchán Uí Chléirigh, UCD).
Díreach roimh dó imeacht thar lear bhí Tadhg Óg ina chónaí i dTuíneán i gContae Ard Mhacha. Tá a ainm le fáil mar dhuine de lucht coimhdeachta Einrí Óig Uí Néill ar liosta pardún (‘fiant’) ó Mhí na Nollag 1602, in éineacht le cúigear eile de Mhuintir Chianáin (Cú Chonnacht, Seán mac Chonchúir, Pádraig Óg, Uaithne, Seán mac Phádraig Mhóir). Chaill Tadhg Óg a cheart ar a shealúchas – cúig bhó dhéag, ocht ngamhain, gearrán, capall marcaíochta, cúig mhuc fichead, agus luach £22.6s.3d ar an iomlán – ach fuair a bhean chéile ar ais iad trí Iarla Thuamhumhan, a raibh gaol aige léi.
Dealraíonn sé gur cailleadh Tadhg Óg sa Róimh sa chuid dheireanach den bhliain 1614. Ba dheartháir le Cu Chonnacht Ó Cianáin é.
An dialann
Tugann an dialann cuntas ar na cathracha agus na tíortha a shiúil Ó Néill agus a lucht coimhdeachta – na mioneachtraí, an aimsir (a bhí dona go leor go minic), an siamsa, na huaisle agus an lucht eaglaise a d’fháiltigh roimh na hÉireannaigh, an fiabhras a mharaigh cuid acu siúd sa Róimh. Tá suim ar leith ag an údar i míorúiltí agus i dtaisí. Tá stíl an chuntais measartha soléite agus éasca, cés moite de roinnt focal ‘deacair’ a bhaineann le Gaeilge oilte na scoileanna. Ag seo sleachta as an dialann:
thumb|right|100px|Antuairp sa chéad chuid den 17ú haois (In Antuairp.)
thumb|right|100px|Sliabh Alpa (Sliabh Alpa.)
thumb|right|100px|Droichead na nAingeal sa Róimh, agus a aghaidh ar Castel Sant'Angelo (‘Caisleán na nAingeal’). (Tinte ealaíne sa Róimh.)
Gníomh go Leith
Sráidbhaile in Éirinn is ea Gníomh go Leith. Tá an sráidbhaile suite in iardheisceart na tíre i gCiarraí.
Blame It on Lisa
Craoladh an cúigiú eipeasóid déag, "Blame It on Lisa", den tríú sraith déag The Simpsons ar an 31 Márta 2002. Scríobh Bob Bendetson an eipeasóid seo. D'fhéach 11.1 milliún duine ar an eipeasóid.
Mainistir na Búille, Barúntacht
Is barúntacht suite i gContae Ros Comáin í Mainistir na Búille.
Chrzanów
Is baile sa Pholainn é Chrzanów, príombhaile chontae Chrzanów. Tá sé suite cois Chechło i réigiún na Polainne Beaga (Polainnis: Małopolska). Tá tuairim is 40,000 duine ina gcónaí ann.
Isaac Bashevis Singer
Scríbhneoir Meiriceánach ab ea Isaac Bashevis Singer (Giúdais: יצחק באַשעװיס זינגער), a mhair idir 1902 agus 1991. Polannach ó dhúchas a bhí ann.
Do rugadh é ar an 21ú lá de Shamhain i Leoncin, sráidbhaile atá suite sa Phowiat Nowodworski in oirthear na Polainne, agus do fuair sé bás ar an 24ú lá d'Iúil i Surfside, baile atá suite i bhFlorida na Stáit Aontaithe.
Ba eisean duine desna scríbhneoirí is tábhachtaí a raibh baint acu le ghluaiseacht liteartha na Giúdaise. Ní scríobhadh agus ní fhoilsíodh sé a chuid scríbhneoireachta ach i nGiúdais amháin. Bronnadh Duais Nobel na Litríochta air sa bhliain 1978. B;shin an chead uair riamh a bronnadh an duais Nobel ar scríbhneoir Giúdaise.
Nottingham
Cathair sa Bhreatain is ea Nottingham. Tá an chathair suite sa Lár-Réigiún Thoir i Sasana.
Nítríd ghearmáiniam
Is comhdhúil neamhorgánach í nítríd ghearmáiniam (IV) leis an bhfoirmle cheimiceach Ge3N4. Is féidir í a tháirgeadh trí imoibriú gearmáiniam agus amóinia:
3Ge + 4NH3 → Ge3 N4 + 6H2
Anord
deas|200px|thumb|Anord Réimse taighde atá cuibheasach nua ina ndéantar staidéar ar chórais neamhlíneacha. Baineann anord le fisic, ceimic, bitheolaíocht, matamaitic is innealtóireacht, agus le córais ina dtarlaíonn iompar guardalach neamhinréamhinste nó randamach. De ghnáth déanann eolaithe iarracht iompar córais a chur síos i bhfoirm gaoil línigh idir athróg neamhspleách is athróg spleách. Ní bhíonn sa ghaol líneach seo ach garmheastachán ar an bhfíorghaol, ach is leor sin go mion minic. De réir mar a éiríonn an córas níos casta, áfach, éiríonn an gaol an-neamhlíneach, agus ansin ní hionann iompar an chórais ó am go chéile, cosúil le lánsruth an uisce as sconna. Eiseamláir eile den anord is ea cúrsaí domhanda aeráide. Nuair a bhíonn anord i réim i gcóras, ní bhíonn a iompar mar an gcéanna ó am go chéile agus ní féidir an t-iompar sin a réamhinsint, le gnáthchothromóidí líneacha ar a laghad. Is é atá mar aidhm ag na taighdeoirí éagsúla ná iompar córas casta ar leith a iniúchadh is a láimhseáil ina iliomad fo-chodanna le cabhair ríomhairí, chun an t-iompar a réamhinsint. Thosaigh an staidéar nua-aoiseach ar anord le saothar an mheitéareolaí Mheiriceánaigh Edward Lorenz (1917-2008) ar chomhiompar is imshruthú san atmaisféar.
Gerry L'Estrange
Polaiteoir Éireannach is é Gerry L'Estrange (7 Samhain 1917 – 5 Aibreán 1996). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.
Gradaim an Acadaimh
mion|clé|300px|31ú Gradaim an Acadaimh, [[Hollywood, 1959.]] mion|clé|300px|81ú Gradaim an Acadaimh, [[Hollywood, 2009.]]
Is ionann Gradaim an Acadaimh (The Academy Awards as Béarla), nó Na hOscair, agus gradaim a bhíonn á mbronnadh ag Acadamh Ealaíona agus Eolaíochtaí na Scannán (AMPAS) i Stáit Aontaithe Mheiriceá chun aitheantas a léiriú d'fheabhas na ndaoine gairmiúla i dtionscal na scannán, idir stiúrthóirí, aisteoirí agus scríbhneoirí. Déantar é seo ag searmanas gach uile bhliain.
Bíonn sé ar cheann de na himeachtaí teilifíse is mó ar domhan ó thaobh lucht féachana de.
Bronntar deilbhín óir ar an duine a thugann an svae leis/léi i gcatagóir ar bith de na gradaim. Bhí na deilbhín déanta ag George Stanley agus rinne se é as sceitse Cedric Gibbons.
Stair
Cuireadh tús leis na Gradaim ar 16 Bealtaine 1929.
Sa bhliain 1953, craoladh na Gradaim ar an teilifís don chéad uair (19 Márta ar NBC, agus ansin ABC ó 1960).
Thomas Howard, 2ú Diúc Norfolk
Ba dhuine uasal agus polaiteoir Sasanach é Thomas Howard, 2ú Diúc Norfolk KG PC (1443 - 21 Bealtaine 1524), nó Iarla Surrey mar a thug sé air féin, ó 1483 go 1485 agus arís ó 1489 go 1514. Ba é an mac ba shine é de John Howard, 1ú Diúc Norfolk, ag a chéad bhean, Catharina de Moleyns. Ba seanathair na Banríona Anne Boleyn agus na Banríona Catherine Howard é an Diúc agus sin-seanathair na Banríona Eilís I. Bí se ar seirbhís do cheithre mhonarc mar shaighdiúir agus mar státaire.
Tosach a shaoil
Rugadh Thomas Howard, 2ú Diúc Norfolk, sa bhliain 1443 ag Stoke-by-Nayland, Suffolk, an t-aon mhac fós beo ag John Howard, 1ú Diúc Norfolk, ag a chéad bhean chéile, Katherine, iníon Sir William Moleyns (a fuair bás 8 Meitheamh 1425) agus a bhean Margery. Fuair sé a chuid oideachais ag Scoil Ghramadaí Thetford.
Seirbhís faoi. Éadbhard IV
mion|clé|Armas Thomas Howard, 2ú Diúc Norfolk
Maigh Charnáin
Is barúntacht suite i gContae Ros Comáin í Maigh Charnáin.
Contae Cannon, Tennessee
Is contae i Tennessee é Cannon. Is é Woodbury príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 13,801 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 201o.
Bratach na Polainne
right|250px|thumb|Bratach náisiúnta don [[An Pholainn|Phoblacht na Polainne.]] Is í an bhratach bán agus dearg Bratach na Polainne. Bhí an bhratach glactha mar na dathanna náisiúnta sa bhliain 1831. Tá an bhratach sainithe i mBunreacht na Polainne mar an bhratach náisiúnta.
Neodraipéine fhiabhrasach
Is éard is Neodraipéine fhiabhrasach (febrile neutropenia i mBéarla) ann ná forbairt an fhiabhrais, go minic le comharthaí eile ionfhabhtaithe, in othar le neodraipéine, líon thar íseal de ghranalaicítí neodraifileacha (cineál de choirpíní fola bána) san fhuil.
clé|mion|Othar le neodraipéine
Cuirtear an téarma  seipsis neodraipéine i bhfeidhm chomh maith, cé gur minic a mbíonn othair le breoiteacht níos measa i gceist. Is cúis le hionfhabhtú an fiabhrais iarbhír i 50% de na cásanna, agus is féidir leis an bhaictéiréime (baictéar san sruth fola) a bheith i láthair i go leor othar, suas le 20% de gach othar le líon iomlán neodraifilí faoi 1.0.