cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mike Rounds
Is é Mike Rounds (r. 24 Deireadh Fómhair 1954) seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sóisearach ó Dakota Theas. Is ball den Pháirtí Poblachtach é.
Teach solais Rubha Rèidh
Is teach solais suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Teach solais Rua Reidh.
Cill Abhaicín
Is baile fearainn i gContae Ros Comáin é Cill Abhaicín.
Cluichí Oileán 2019
Beidh na Cluichí Oileán 2019 ar siúl i nGiobráltar. Beidh seo an 18ú eagrán de na cluichí.
Valdivia, an tSile
Is í Valdivia príomhchathair réigiún Los Ríos. Tá 140,559 duine ina gcónaí ann (2002).
Cluain Banbh
Is baile beag agus baile fearainn i gcontae Ros Comáin in Éirinn é Cluain Banbh (Béarla: Cloonbonniffe). Is é an Caisleáin Riabhach an baile ceart is gaire dó atá thart ar naoi gciliméadar amach uaidh.
Tommy Griffin
Peileadóir is ea Tommy Griffin. As Contae Chiarraí dó. Imríonn sé le CLG Coiste Chontae Chiarraí.
Cluain Banbh
Scoil Náisiúnta
Tá scoil náisiúnta amháin i gCluain Banbh. ‘Scoil Náisiúnta Cluain Ban Dubh’ an t-ainm atá air. I mí na Nollag 2020 bhí 23 dalta cláraithe in san scoil. Tá an foirgneamh lonnaithe san áit céanna ó gur bunaíodh an scoil le roinnt nua-aoisiú déanta ar an fhoirgnimh. Baintear úsáid as an scoil le haghaidh ionad phobail ar aon le scoil náisiúnta. Tá beirt múinteoir fostaithe in san scoil ar aon le múinteoir d’oideachais speisialta. Tá éiteas láidir Caitliceach ag an scoil, ach is féidir le daoine neamh-Chaitliceacha freastail air chomh maith. Tá an scoil faoi patrúnacht ag an Easpag atá in Ail Finn.
Stair na scoile
Bunaíodh an scoil sa bhliain 1875 ag an Sagart P. Keane. Bhí Ó Conchubhair Don mar patrún don scoil a bhíodh ina tiarna talún sa cheantar ag an am. Is uaidh siúd a tháinig an chéad ainm ‘An Scoil Náisiúnta Ó Conchubhair Duinn’ don scoil. Bhíodh sé ina Teachta Parlaiminte ag an am agus deirtear go raibh sé mar shliocht d’ardrí deireanach na hÉireann “Ruaidri Ua Conchobair”. Tá meath dochreidte ollmhór tagtha ar líon na ndaltaí atá ag freastal ar an scoil náisiúnta seo. Bhí 120 buachaillí agus 132 cailíní cláraithe nuair a d’oscail an scoil ar an gcéad lá do mhí Eanáir 1875. Titim ollmhór go dtí 23 daltaí i 2020. Rinneadh athchóirithe ar an scoil sa bhliain 1969 agus rinneadar é a nua-aoisiú. I 2004 críochnaigh an obair forleathnú don fhoirgnimh agus ansin i 2010 bhí seomra foirne nua tógtha ag cur críoch leis an obair ar fad a bhí de dhíth ag an scoil.
Clogás
Tá clogás sa bhaile a bhfuil tógtha taobh leis an séipéal. Thógtar é ar shon Captaen John Vaughan. Fear ó gCluain Banbh ab ea é a throid i gCogadh Saoirse na hÉireann agus go bhfuair bás le linn an cogadh sin. Rugadh John ar an gcúige lá dhéag de mhí Meán Fómhair 1893. D’fhreastail sé ar an scoil náisiúnta i gCluain Banbh. Ghlac sé ballraíocht in Óglaigh na hÉireann sa bhliain 1918. Cuireadh é ina Chaptaen don ‘Cloonbonniffe Volunteer Company’. Maraíodh é ag na Dúchrónaigh ar an dara lá is fiche de mhí na Meithimh 1921. Blianta ina dhiaidh a bháis sheol a dheartháireacha, Patrick agus Richard, airgid abhaile ó Mheiriceá ionas go mbeadh an clogás tógtha ar a shon. Tógadh an clogás sa bhliain 1947.
Tíreolaíocht
Bhí an oighearaois deireanach lárnach i bhfoirmiú an tírdhreach go bhfeiceann muid i gCluain Banbh sa lá atá inniu ann. Bhí oighearshruthanna a thrasnaigh na tír ag fhosaigh ithir agus carraigeacha ag cruthú cnoic bheaga agus droimnín. Tar éis gur leá an oighear bhí córais draenála fágtha ina dhiaidh agus go bhfuil fós le feiceáil sa lá atá inniu ann. Bhí an talamh idir na droimnín ag luí go híseal agus fliuch agus cruthaigh sé sin talamh riascach. Le himeacht ama d’fhorbair an talamh riascach sin isteach go dtí na bportach go bhfeiceann muid i ngach áit i gCluain Banbh. Tá na portach sin mar chuid d’éiceachórais ar leith. Tá siad déanta suas de 90% uisce a thacaíonn le réimse leathan do flóra agus fána dúchasach.
Seoinigh
Is grúpa eitneach Afracach iad na Seoinigh. Is iad an grúpa eitneach is mó sa tSiombáib, i ndeisceart agus in oirthear na tíre go príomha. Tá cónaí ar chuid Seoinigh i Mósaimbíc freisin. Is í an tSeoinis a bpríomhtheanga. Is í an teanga Afracach is mó cainteoirí dúchais san Afraic Fho-Shaharach í.
Cluain Banbh
Tíreolaíocht
Ritheann abhainn an tSuca tríd an cheantar. Tá sé mar fo-abhainn don tSionainn.
Na Portach
Gach bhliain thagraíonn feirmeoirí áitiúla móin ó na bportach. Bhíodh an móin i gcónaí mar bhreosla lárnach do mhuintir na háite. Bhíodar in ann é a úsáid mar bhreosla nó é a dhíoladh ag na margaí éagsúla.
Nuacht litir
Foilsítear irisleabhar ag am Nollaig gach uile bhliain do mhuintir na háite. An ‘Cloonbonnife Review’ an t-ainm atá air. Thosaigh an nós seo sa bhliain 1986. Sa bhliain 2020 beidh an nuacht litir seo ar an tríocha ceathrú eagráin. Is taifead staire luachmhar iad na hirise seo mar gheall go scríoftar faoi céard atá ag tarlúint in san cheantar áitiúla do Chluain Banbh. Cruthaítear nasc ag an irisleabhar seo don lucht a bhfuil tar éis dul ar imirce ón áit ach go bhfuil fós fréamhacha acu i gCluain Banbh. Sular tháinig na meáin shóisialta amach bhí an irisleabhar seo mar ‘litir ón mbaile’ le haghaidh na himircigh sin. Gach bhliain feictear siar agus déantar frithchaith ar imeachtaí na mbliana ag baint úsáid as grianghraf agus scéalta. Taispeántar an bhliain do shaol an phobail iargúlta le linn an irisleabhar. Is í Kathleen Wall príomheagarthóir na hirise.
Daonra
Dar leis an daonáireamh a rinneadh i 2016 tá breis agus 300 daoine ina gcónaí i gCluain Banbh.
Reilig na bPáistí
Tá sean reilig le haghaidh páistí lonnaithe in san cheantar. Bhíodh páistí agus leanbh go bhfuair bás agus iad óg cuartha in san reilig seo. Ní úsáidtear an reilig a thuilleadh níos mó. Ní raibh sé mar reilig coisriceadh toisc nach raibh formhór na páistí baiste ag an Eaglais Chaitliceach. An sean chreidiúint a bhíodh ann fadó ná ní rachaidh siad go dtí neamh mar gheall nach raibh siad baiste. Tá dealbh agus leacht cuimhneacháin anois tógtha taobh leis an séipéal ar shon na páistí sin.
The Itchy & Scratchy & Poochie Show
Craoladh an ceathrú heipeasóid déag, "The Itchy & Scratchy & Poochie Show", den ochtú sraith The Simpsons ar an 9 Feabhra 1997. Scríobh David S. Cohen an eipeasóid seo. D'fhéach 15.5 milliún duine ar an eipeasóid.
Pádraig Ó Duincín
File agus ministir in Eaglais na hÉireann ba ea an tUrramach Pádraig Ó Duincín (roimh 1615 - 1666).
Fuair an Duincíneach oiliúint i gColáiste na Tríonóide. Bhí sé ina chléireach i bparóiste an Chreagáin i gContae Ard Mhacha sa bhliain 1615. Bhí sé ina churáideach ann timpeall na bliana 1633, agus bhí sé ina bhiocáire ar Dhomhnach Mór i gContae an Dúin sa bhliain 1641. Ghabh na Preisbitéaraigh é agus chuir an loch amach chun Oileán Mhanann é (1649 - 1651). D'fhill sé timpeall na bliana 1666, nuair a bhí an ré Chromaileach thart. mion|deas|260px|Beanna Boirche i gContae an Dúin
Sa dán Truagh mo thuras ó mo thír chuireann sé síos le héifeacht ar a dhíbirt agus déanann tagairt don seanchas:
Tulach an t-Sionnaich
Is carn suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Tulach an t-Sionnaich.
Montgomery, Alabama
Is é Montgomery príomhchathair Alabama, agus é ar an dara cathair is mó sa stát freisin. Tá an chathair suite cois an abhainn Alabama i gContae Montgomery. Bhí baint lárnach ag eachtraí sa chathair le Gluaisteacht Chearta Sibhialta na Stát Aontaithe.
Kurashiki
Croí-Chathair de chuid na Seapáine is ea Kurashiki (倉敷市). Tá sí suite i oirdheisceart Honshu. Tá 477,983 duine ina gcónaí i Kurashiki (daonáireamh 2010).
András Rosztóczy
Gaistreintreolaí Ungárach as Szeged, An Ungáir é András Rosztóczy (san Ungáiris: [ˈˈɒndra:ʃ ˈrosto:t͡si]) (a rugadh ar an 26 Lúnasa 1967). Tá an chuid is mó dá saol caite aige ag Ollscoil Szeged.
Saol
Rugadh András Rosztóczy i Szeged, san Ungáir sa bhliain 1967. B'é István Rosztóczy a athair agus is í Zsuzsanna Czapf a mháthair.
Bhain sé céim máistreachta amach i míochaine (leigheas ginearálta) sa bhliain 1992.
Phós sé dr. Andrea Vass i Szeged. Tá beirt chlainne acu: Sára Rosztóczy a rugadh i Szeged sa bhliain 1996 agus Csaba Rosztóczy (2002– ).
Pápa Sergius II
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Sergius II.
Mike Lee
Is é Mike Lee (4 Meitheamh, 1971 ar rugadh é) seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sóisearach ó Utah. Is ball den Pháirtí Poblachtach é.
Sousse
Is cathair é Sousse nó Soussa (Araibis: سوسة‎) sa Túinéis. Tá sé mar phríomhchathair na Gobharnóireachta Sousse. Tá sé suite 140 ciliméadar ó dheas ón bpríomhchathair, Túinis. Tá 271,428 inhabitants (2014) ina gcónaí ann. Tá Sousse suite i lár-oirthir na tíre ar Mhurascaill Hammamet, sé sin an an Mheánmhuir. Ceaptar go bhfuil bunús Beirbeireach ag an logainm: tá logainmneacha den chineáil chéanna i Libia agus i ndeisceart Mharacó (msh. Bilād al-Sūs). Tá an geilleagar ag brath ar trealamh iompair, bia próiseáilte, ola olóige, teicstílí agus turasóireacht. Tá ollscoil ann freisin: Université de Sousse.
Ramasaes V
Faró Éigipteach ab ea Ramasaes V (1149–1145 r. Chr).
Vitacura, an tSile
Comharsanacht in oirthuaisceart mhórcheantar Santiago de Chile is ea Vitacura. Común (Spáinnis: comuna) atá ann ó thaobh an riaracháin de. Tá 81.499 duine ina gcónaí ann (2002). Is comharsanacht rachmasach í Vitacura agus cónaíonn cuid mhaith d'uasaicme na Sile ann.
An Cnoc Maol
Is baile suite i gContae Thír Eoghain é An Cnoc Maol.
Pápa Leon IV
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Leon IV.
Ramasaes VI
Faró Éigipteach ab ea Ramasaes VII (1145–1137 r. Chr.).
Paul O'Connor
Peileadóir is ea Paul O'Connor. As Contae Chiarraí dó. Imríonn sé le CLG Coiste Chontae Chiarraí.
Téalannaigh
deas|250px|thumb|Téalannaigh Is grúpa eitneach Áiseach iad na Téalannaigh. Is í Téalainnis a bpríomhtheanga.
Rothadóir
275px|thumb|Ceardlann an rothadóir Is duine a dhéanann nó dheisíonn rothaí adhmaid é rothadóir.
pt:Anexo:Lista de municípios de Santa Fé
Kurume
Croí-Chathair de chuid na Seapáine is ea Kurume (久留米市). Tá sí suite i oirthear Kyushu. Tá 303,277 duine ina gcónaí i Kurume (daonáireamh 2010).
Achadh an Dreaghainn
Is sráidbhaile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Achadh an Dreaghainn.
Montainéagró i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg
Ghlac Montainéagró páirt i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg don chéad uair sa bhliain 2014.
Iomaitheoirí
{{legend|gold|Buaiteoir}} {{legend|silver|Dara}} {{legend|#cc9966|Tríú}} {{legend|#FE8080|Deireadh}}
Cith is Dealán
thumb|175px|Tosach an eagráin is déanaí de 'Cith is Dealán'
Tuar ceatha
Is feiniméan aeráide é an tuar ceatha (nó an bogha báistí, bogha ceatha, bogha sín nó an stua ceatha).
Do réir lucht na heolaíochta, is é solas na gréine ag taitneamh ar bhraonta báistí sa spéir faoi ndearna an tuar ceatha. Seo mar a tharlaíonn sé. Dar linne ná tagann ón ngréin ach aon tsolais amháin, ach ní mar sin atá. Is amhlaidh atá roinnt soilse i solas na gréine, agus ní mar a chéile aon dá cheann acu. Is speictream dathanna atá sa tuar ceatha, agus is iad na cinn seo a luaitear go traidisiúnta (ón taobh amuigh go dtí an taobh istigh): dearg  , flannbhuí/oráiste    , buí    , uaine    , gorm    , plúirín/indeagó    agus corcairghorm. Gluaiseann na léasa solais ón ngréin ina dtonnta. Gan amhras tá na tonnta solas seo an-bheag ar fad. Ní hé an tonnfhaid chéanna atá ag aon dá cheann de sna soilse a thagann chugainn ón ngréin. Is féidir a chruthú go bhfuil na soilse uile atá áirithe anseo i solas na gréine. Má gheibhtear priosma gloine agus léas solais do scaoileadh tríd, chíofar roinnt soilse le malairt dathanna ag teachta amach ar an dtaoibh eile den phriosma. Nuair a théann an solas tríd an bpriosma, ní hé an lúbadh céanna a dhéanann an gloine ar aon cheann acu. Is mo lúbtar cuid acu ná a chéile. De bharr an lúbtha seo is ea thagann malairt dathanna amach ar an dtaoibh eile.
Má bhíonn solas na gréine ag taitneamh ar bhraonta báistí sa spéir, lúbtar an solas faoi mar a dhéanann an priosma, i dtreo go bhfeicimid na dathanna go léir a chíotar sa thuar ceatha. Iliomad priosmaí ag lúbadh solais na gréine a bhíonn sna braonta báistí, mar a déarfá.
Cith is Dealán
Cnuasach gearrscéalta le Séamus Ó Grianna, scríbhneoir Conallach, is ea Cith is Dealán. Is iad cúrsaí cleamhnais agus grá gan chúiteamh na téamaí is mó a phléitear ann.
Achadh na Trághad
Is sráidbhaile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Achadh na Trághad.
Pápa Beinidict III
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Beinidict III.
Tè Bheag
Is uisce beatha cumaiscthe déanta ag Pràban na Linne Ltd., i gComhairle na Gàidhealtachd, in Albain, é Tè Bheag. Ceann de raon marcanna uisce beatha Sir Iain Noble atá ann. Tá ceanncheathrú an chuideachta suite ar an Oileán Sciathánach.
Craobhchomórtas Leadóige Virginia Slims, 1970
mion|fógraíocht Virginia Slims sa bhliain 1970ː "Tá an-dul chun cinn déanta agat, a bhabaí" Réachtáladh Craobhchomórtas Leadóige Virginia Slims ar 23-26 Meán Fómhair 1970 i Houston, Texas. Céim mhór chun tosaigh ar son chearta na mban a bhí i gceist leis nuair a bhris agóid amach faoi chúrsaí pá.
Tamaill roimhe sin, shiúil na mná amach as an Craobhchomórtas Leadóige Pacific Southwest mar agóid. Ceisteanna comhionannais go príomha a bhí i gceist leis an ngearán.
Bhunaigh na mná a gcraobhchomórtas féin, na "Virginia Slims". Chuir na mná a gcuid airgid i bhfiontar ag an am. Cúpla bliain níos déanaí, bhain siad a sprioc amach, is é sin, pá comhionann. clé|mion|1963ː bhuaigh [[Billie Jean King Craobhchomórtais Leadóige Léana FItzwilliam i mBaile Átha Cliath. ]] Bhí an comórtas leadóige urraithe ag Philip Morris, chun fógraíocht tobac a dhéanamh do 'VIrginia Slims'.
Bhí Billie Jean King mar urlabhraí thar ceann na mban i 1970.
Gobadán coiteann
Is éan é an gobadán coiteann.
Contae Windham, Connecticut
Is contae in oirthuaisceart Connecticut é Windham.
Daonáireamh
Daonáireamh (2010): bhí 118,428 duine ina gcónaí sa chontae.
Ionsaí Sousse, 2015
clé|250px|mion|Port El Kantaoui Ar an 26 Meitheamh 2015, tharla oll-lámhach ag an ionad turasóireachta i bPort El Kantaoui, timpeall 10 ciliméadar ó Sousse, sa Túinéis. Áirítear sléacht na hAoine a bheith an ceann is measa a tharla riamh sa Túinéis, tír a bhí daonlathach ó 2011 ar aghaidh.
An t-ionsaí
Rinne fear amháin, Seifeddine Rezgui, mac léinn, ionsaí ar dhá óstán turasóireachta cóngarach do bhaile Sousse ar chósta na Túinéise. Bhí sé ar na ribí ag an gcócaon is cosúil agus gléasta mar thurasóir é féin. Thosaigh a scaoileadh urchair ar an trá le turasóirí, a bhí ag sú na gréine ar an trá, as gunna Kalashnikov.clé|mion|Kalashnikov SR-1 Bhí 37 maraithe, 3 Éireannach agus 30 Briotanach ina measc. Mharaigh na póilíní Rezgui.
Iarmhairt
B'éigean do phóilíní turasóirí agus daoine áitiúla a bhogadh go dtí ceantar sábháilte. Bhí an tslándáil géaraithe go mór sa tír sa bhliain 2015, breis is 1,000 póilín breise ar dualgas lámh le hóstáin agus ionaid saoire.
Mí níos déanaí, dúirt Deir an tAire Gnóthaí Eachtracha, Charlie Flanagan, go raibh imní mhór ann faoi insíothlú de chuid baill den Ghrúpa a thugann an Stát Ioslamach orthu féin in Éirinn.
Ramasaes VII
Faró Éigipteach ab ea Ramasaes VII (1136–1129  r. Chr.).
Cnoc an Dailtín
Is baile fearainn i gContae Ros Comáin é Cnoc an Dailtín.
Daniel Bohane
Peileadóir is ea Daniel Bohane. As Contae Chiarraí dó. Imríonn sé le CLG Coiste Chontae Chiarraí.
An Corrshliabh
clé|mion Cnoic i gContae Ros Comáin is ea an Corrshliabh (259 m). clé|mion|'An Taoiseach Gaelach', le Maurice Hannon (1999), ar an N4, gar do [[Mainistir na Búille|Mhainistir na Búille, Co Ros Comáin. Tharla an cath 2km ón áit seo. ]]
Mícheál Quirke
Peileadóir is ea Mícheál Quirke. As Contae Chiarraí dó. Imríonn sé le CLG Coiste Chontae Chiarraí.
The Irish Echo
Nuachtán don phobal Éireannach i Meiriceá is ea The Irish Echo. Tá oifigí an nuachtáin suite i gCathair Nua-Eabhrac. Cuirtear i gcló é i Meiriceá agus in Éirinn araon. Meastar go léann amach is isteach le 100,000 duine na 60,000 cóip a chuirtear i gcló gach seachtain.
Uamh An Ard-Achaidh
Is uaimh suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Uamh An Ard-Achaidh.
Suncaire
Is feiste le cupán rubair ar cos fhada, a úsáidtear chun píopaí a ghlanadh trí shúchán é suncaire.
Scian Coise Duibhe
I mbéaloideas na nGael, is minic a bhaintear úsáid as scian le cos dubh le cumhachtaí draíochta.
I scéal amháin, agus fear ag marcaíocht ar phúca, sháigh sé scian coise duibhe ann. D'iarr an púca air ansin an scian a tharraingt, ach d'fhág sé é mar a bhí agus an mhaidin dár gcionn bhí an scian sáite i meall beag glóthaí.
Paul "Guigsy" McGuigan
Is ceoltóir agus dordghiotáraí Sasanach é Paul Francis McGuigan nó "Guigsy" ("Gwigzee" nó "Guigs") a rugadh ar 9 Bealtaine 1971 in Levenshulme, Manchain. Bhí sé ina bhall den racghrúpa Sasanach Oasis ón mbliain 1991 go dtí gur fhág sé an banna sa bhliain 1999.
San Fabián, an tSile
Común (Spáinnis: comuna) is ea San Fabián agus é ar na 21 comúin atá suite i gCúige Ñuble i réigiún Biobío, i lár na Sile. Tá San Fabián ar an teorainn leis an Airgintín. Tá 3.646 duine ina gcónaí ann (2002).
Geiceo
Ainmhí beag is ea an geiceo. Reiptíl atá ann, agus is ball d'fhine na Gekkonidae é.
Homer's Phobia
Craoladh an cúigiú heipeasóid déag, "Homer's Phobia", den ochtú sraith The Simpsons ar an 16 Feabhra 1997. Scríobh Ron Hauge an eipeasóid seo. D'fhéach 15.3 milliún duine ar an eipeasóid.
Pápa Nioclás I
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Nioclás I.
Homer's Phobia
Réaltaí aíonna a chuir a nglór ar fáil
clé|thumb|200px|Ghlac [[John Waters láithreach an cuireadh chun a bheith sa phríomhpháirt san eipeasóid.]]
Priosma triantánach
Is cruth air mar triantán; le trí taobhanna agus trí coirnéil é priosma triantánach.
Pápa Aidrian II
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Aidrian II.
Achadh na h-Áirde
Is sráidbhaile suite i Ros, Comhairle na Gàidhealtachd, é Achadh na h-Áirde.
Achadh nan Gearran
Is sráidbhaile suite i Ros, Comhairle na Gàidhealtachd é Achadh nan Gearran.
Ashlynn Brooke
Iar-aisteoir pornagrafaíochta Meiriceánach is ea Ashlynn Brooke (a rugadh 14 Lúnasa, 1985).
Beathaisnéis
Rugadh Brooke i Chocktaw, Oklahoma. Sular ndeachaigh sí isteach san earnáil pornagrafaíochta, d'fhreastail sí ar choláiste ar feadh tréimhse, áit in a raibh suim aicí san eolaíocht-dlí. I ndiaidh sé sin, d'oibrigh sí ag díoltóir carranaí iar-caite ar feadh trí mhí. Thosaigh sí amach sna scannáin i Miami sa bhliain 2006 agus réaltaigh sí in ós cionn 40 scannáin. Chomh maith leis an pornagrafaíochta, chuir sí i láthair cláir ar teilifís Ceanadach.
Saol pearsanta
Is tacaitheoir mór i Ashlynn don a foireann Peil Mheiriceánach áitiúla. Is breá léi a cuid am saoire a caitheamh lena cuid cairde agus daoine muinteartha. Taitníonn sé l'Ashlynn a bheith gníomhach i gcónaí. Tá dhá gadhair aicí; 'Frankie' agus 'Chunk'. Tá conradh eisiach aicí le New Sensations/Digital Sin.
Gradaim agus ainmniúcháin
Tá gradam amháin buaite ag Brooke.
Cnoc a' Chartha
Is baile fearainn i gContae Ros Comáin é Cnoc A'Chartha.
Guilbneach earrdhubh
Is éan é an guilbneach earrdhubh (Limosa limosa).
Kieran O'Leary
Peileadóir is ea Kieran O'Leary. As Contae Chiarraí dó. Imríonn sé le CLG Coiste Chontae Chiarraí.
Feadán
225px|thumb|Feadáin Is tiúb úsáidte chun uisce, gás, ola, nó leachtanna eile a iompar é feadán.
Foitheach gob-alabhreac
Is éan é an foitheach gob-alabhreac. Is baill d'fhine na Podicipedidae iad.
Rhys ap Gruffydd
Rialtóir ríocht Deheubarth i ndeisceart na Breataine Bige ab ea Rhys ap Gruffydd nó ap Gruffydd (1132 - 28 Aibreán, 1197 ). Tugtar Yr Arglwydd Rhys sa Bhreatnais (Gaeilge: An Tiarna Rhys) go coitianta air, ach b'fhéidir nár baineadh úsáid as an teideal le linn a shaoil féin. Bhain sé féin úsáid as an teideal "Prionsa Dílsithe Dheheubarth" nó "Prionsa Dheisceart na Breatiane Bige", ach tá dhá dhoiciméad a chaomhnú ina úsáideann sé an teideal princeps Wall[ie] nó Walliar[um] princeps. Ba cheann de na prionsaí is rathúla agus is cumhachtaí na Breataine Bige é Rhys, agus, tar éis bhás Owain Gwynedd ó Theyrnas Gwynedd sa bhliain 1170, bhí staid cheannasach bainte amach aige ar an chuid is mó den Bhreatain Bheag.
Bhí seanathair Rhys, Rhys ap Tewdwr, ina rí Deheubarth, agus mharaigh fórsaí de chuid Bernard de Neufmarche é ag Aberhonddu (Béarla: Brecon) sa bhliain 1093. Tar éis a bháis, ghabh na Normannaigh an chuid is mó de Deheubarth. Bhí athair Rhys, Rhys ap Gruffydd, faoi dheireadh, in ann a bheith ina rialtóir ar chuid bheag de chríoch, agus bhuaigh deartháireacha níos sine Ryhs níos mó ar ais tar éis bháis Gruffydd.
Sa bhliain 1171 rinne conradh síochána idir Rhys agus an Rí Anraí II agus deimhníodh a sheilbh ar a ghabhálacha nua agus ceapadh é chomh maith ina Ghiúisteoir ar Dheisceart na Breataine Bige. Chothaigh sé caidreamh maith leis an Rí Anraí go dtí go bhfuair an Anraí bás sa bhliain 1189. Tar éis bháis Antaí d'éirigh Rhys amach i gcse oinne Risteard I agus d'ionsaigh sé tiarnais na Normannach máguaird, ag gabháil roinnt de na caisleáin. Ina blianta ina dhiaidh sin go raibh trioblóid a choinneáil Níos déanaí ar aghaidh, bhí deachracht ag Rhys smacht a choimeád ar a mhic, go háirithear Mhaelgwn agus Ghruffydd, a bhí in adharcha lena chéile chéile. Sheol Rhys a fheachtas míleata deireanach i gcoinne na Normannach sa bhliain 1196 agus gabhadh roinnt caisleáin. An bhliain dár gcionn sin fuair sé bás gan choinne agus adhlacadh é san Ardeaglais Naomh Dáibhí.
Ginealas agus luathshaol
thumb|220px|left|Bhí Deheubarth ar cheann de na ríochtaí traidisiúnta sa Bhreataine Bheag, a léirítear anseo mar a bhí siad sa bhliain 1093 nuair a fuair Rhys ap Tewdwr bás. Dara mhac Rhys ap ​​Gruffydd, rialtóir ar chuid de Deheubarth, agus Gwenllian ferch Gruffydd, iníon Gruffydd ap Cynan, rí Gwynedd ab ea Rhys. Ba é Maredudd ap Gruffydd a dheartháir is sine, agus bhí beirt deartháireacha níos óige aige, Morgan agus Maelgwn. Chomh maith le sin, bhí dhá leath-dheartháireacha níos sine aige, Anarawd agus Cadell, agus ar a laghad dhá deirfiúracha, Gwladus agus Nest.
Liúrabhaig
Is baile suite i gComhairle Shealltainn é Liúrabhaig. Príomhbhaile Shealtainn atá ann. Is é an t-aon bhuirg i Sealtainn é. Bhí 7,500 duine ina gcónaí i Liúrabhaig sa bhliain 2010.
Sliabh Bána
Cnoc i gContae Ros Comáin is ea Sliabh Bána (262 m).
Pápa Marinus I
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Marinus I.
Birmingham, Alabama
Is cathair i gChontae Jefferson, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá é Birmingham. Is é an chathair is mó sa stát agus príomhbhaile an chontae. Tá cuid den chathair i gContae Shelby freisin. Bhí ról lárnach ag Birmingham sa Ghluaiseacht Chearta Shibhialta Mheiriceánach sna 1950idí agus 60idí. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1871.
Tagairtí
500px|thumb|right
Matsuyama
Croí-Chathair de chuid na Seapáine is ea Matsuyama (松山市). Tá sí suite in iarthar Shikoku. Tá 516,637 duine ina gcónaí i Matsuyama (daonáireamh 2010).
Pápa Eoin VIII
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Eoin VIII (Ioannes V i Laidin).
Pluiméireacht
225px|thumb|Pluiméireacht Is córas na feadáin, umair, feistis, agus fearas eile le haghaidh soláthar uisce, téamh, agus sláintíocht i bhfoirgneamh í pluiméireacht.
Aigéad carbónach
Comhdhúil is ea aigéad carbónach (H2CO3); an fhoirm hiodráitithe de dhé-ocsaíd charbóin (CO2). Aigéad lag a dhíthiomsaíonn ina dhá chéim chun ian carbónáit hidrigine HCO3 - is ian carbónáite CO3 2- a tháirgeadh. Bíonn uiscí nádúrtha sáithithe le dé-ocsaíd charbóin, agus cinneann an tiúchan ian décharbónáite is ian carbónáite an pH iontu. In uisce báistí le haigéad carbónach íon, bíonn an pH timpeall 5.
Jack in the Box
Slabhra bialann mearbhia Meiriceánach is ea Jack in the Box. Bhunaigh Robert O. Peterson é i mí Feabhra na bliana 1951. Tá breis is 2,000 bialann sa slabhra, an chuid is mó díobh in iarthar na Stát Aontaithe.
Brother from Another Series
Craoladh an séú heipeasóid déag, "Brother from Another Series", den ochtú sraith The Simpsons ar an 23 Feabhra 1997. Scríobh Ken Keeler an eipeasóid seo. D'fhéach 15.1 milliún duine ar an eipeasóid.
Zweites Buch
clé|150px|mion|Adolf Hitler Zweites Buch nó "an dara leabhar" a thugtar go coitianta ar an dara leabhar a dheachtaigh Adolf Hitler dá chuid lucht leanúna (ba é Mein Kampf an chéad cheann). Breacadh an leabhar síos timpeall na bliana 1928, nuair nach raibh an t-údar ina dheachtóir go fóill. San am sin, ní raibh mórán ráchairte ar Mein Kampf, agus chinn Hitler ar gan an leabhar nua a chur i gcló. I ndiaidh coup d'état na Naitsithe, thosaigh na daoine ag ceannach a leabhair, agus san am sin, bhí Hitler barúlach go raibh sé i ndiaidh cur síos róchruinn a thabhairt ar a chuid cuspóirí ó thaobh na ngnóthaí eachtracha de, agus gurbh fhearr an dara leabhar a choinneáil i bhfolach. Sin é an rud a rinneadh, agus ní bhfuair an saol mór amach faoin leabhar ach sa bhliain 1958. San am sin, tháinig an staraí Gerhard Weinberg ar an leabhar i measc na ndoiciméad Naitsíoch a bhí curtha i dtaisce sna Stáit Aontaithe. Ba í Institiúid na Staire Comhaimseartha i München (Institut für Zeitgeschichte) a d'fhoilsigh an leabhar sa bhunteanga sa bhliain 1961, ach níor tháinig leagan údaraithe Béarla i gcló roimh an mbliain 2002, cé go raibh aistriúcháin "phíoráidithe" ar an margadh roimhe sin féin.
Gobach mór broinnrósach
Is éan é an gobach mór broinnrósach (Pheucticus ludovicianus).
Dianne Feinstein
Is í Dianne Feinstein (a rugadh ar 22 Meitheamh 1933) seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sinsearach ó California. Bhí sí ina méara ar San Francisco sna blianta 1978–1988. Tá sí sa seanad ón mbliain 1992 i leith. Is ball den Páirtí Dhaonlathach í.
Is de shliocht Giúdach í ar an dá thaobh ach chuaigh a muintir leis an Cheartchreideamh Rúiseach fada siar, rud éigeantach do dhaoine a bhí ag iarraidh a bheith ina gcónaí in Sankt Peterburg, sa Rúis. Chuaigh Dianne go hardscoil Chaitliceach.
An Gailearaí Náisiúnta
Is gailearaí ealaíne atá suite i gCearnóg Trafalgar, Cathair Westminster é an Gailearaí Náisiúnta.
Jimmy Nail
Is aisteoir Sasanach de phór na hÉireann é Jimmy Nail (a rugadh ar an 16 Márta 1954).
Miyazaki
Croí-Chathair de chuid na Seapáine is ea Miyazaki (宮崎市). Tá sí suite i ndeisceart Kyushu. Tá 516,637 duine ina gcónaí i Miyazaki (daonáireamh 2010).
Cros Chonga
thumb|Tá an Chros Conga ina sheoda chomh hiontach sin go raibh [[Toirdhealbhach Ua Conchobhair, ard-rí ar Éirinn, ag léiriú a shaibhreas agus a chumhacht trína hordú.]] Is seoid staire de chuid na hÉireann í Cros Chonga (nó Cross of Cong i mBéárla). Tá an bhachall (baculum i Laidin) deartha i stíl Cheilteach. Is féidir breathnú uirthi mar cheann de na seoda is mó ón ré.
Ealaín
Léiriú is ea Cros Chonga ar an deireadh le traidisiún fada d’eachtaí miotalóireachta a bhain go sainiúil leis an Eaglais in Éirinn. Tá sí maisithe le réimse suntasach stíleanna.
Tá lár dara uirthi atá clúdaithe le plátaí de chré-umha teilgthe. Bhí clochchriostal mór leabaithe i lár an trasnáin mar chosaint don tais, nach maireann. Tá an clochchriostal leabaithe i bhfeiste chónúil ata timpeallaithe ag feire ata maisithe le híolagrán óir, niello agus bocóidí de ghloine ghorm agus bhán. Tá na plátaí cré-umha ar dhromchlaí na croise déanta le teilgeadh gréasoscailte agus iad maisithe le hainmhithe nasctha sa stíl Urnes ó Chríoch Lochlann.
Ainmníonn an inscríbhinn ar thaobhanna na croise Toirrdelbach Ua Conchobair mar phatrún agus Máel Ísú mac Bratáin Uí Echach mar cheardaí. Luaitear beirt eaglaiseach mhóra freisin. Tá an inscríbhinn, atá as Gaeilge, frámaithe ag dhá líne mar an gcéanna sa Laidin, a deir "‘leis an gcros seo, clúdaítear an chros as a d'fhulaing cruthaitheoir na cruinne’."
Stair
Cruthaíodh an chros sa 12ú haois. Choimisiúnaigh Toirdhealbhach Ua Conchobhair, ard-rí ar Éirinn, an chros a dhéanamh. Tá an bhachall ina sheoda chomh hiontach sin go raibh Ó Conchúir ag léiriú a shaibhreas agus a chumhacht trína hordú.
Rinneadh Cros Chonga in 1123 chun blogh den Fhíor-Chros a tugadh go hÉirinn a chumdach. Rinneadh í mar scrín do bhlogh den Fhíor-Chros a fuair Toirrdelbach Ua Conchobair Ard-Rí Éireann sa bhliain AD 1122, mar is eol ó fhoinsí scríofa.
Ansin cuireadh ar taispeáint í in áiteanna difriúla ar fud na tíre. Lena húsáid i ndeasghnátha a ceapadh í cé gur ró-dhócha gur mar chros altóra is mó a úsáideadh í. Cros mhórshiúil is ea Cros Conga a bheadh á hiompar roimh ardeaspaig - bhí Ó Conchúir ag maíomh gur chóir go mbeadh a hardeaspag féin ag Connachta, rud nach raibh ag an am sin. Trí phátrúnacht a thabhairt don eaglais ar an mbealach seo, d'fhéadfadh an rí a bheith ag súil le tacaíocht ón eaglais dá mhianta polaitiúla.
Aimsíodh an chros i sráidbhaile Conga Fheichín, Contae Mhaigh Eo. Tugtar "Cros Chonga" ar an gcros toisc go gcoimeádtaí í sa Mhainistir Agaistíneach a bhí ann ar feadh na céadta bliain.
Pápa Aidrian III
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Aidrian III.
An Screig
deas|250px|thumb|Screige Is baile fearainn i gContae Ros Comáin é An Screig.
Na Cnoic Arda
Is sráidbhaile é na Cnoic Arda (nó Cnoc Ard uaireanta) (Béarla: Palatine), atá suite i dtuaisceart Chontae Cheatharlach i cúige Laighean, timpeall seacht gciliméadar lasmuigh de bhaile Cheatharlach, cuid de dheoise Chill Dara agus Leithghlinne. Is é an sráidbhaile is gaire ná Díseart Diarmada (Castledermot).
Tomás Breathnach (peileadóir)
Fear spóirt Éíreannach is ea Tomás Breathnach (Béarla: Tommy Walsh). As Trá Lí i gContae Chiarraí dó. Tar éis dó bonn caide uile-Éireann a ghnóthú le sinsir Chiarraí sa bhliain 2009, d'aistrigh se go Melbourne chun imirt le foireann peile Astrálaí St Kilda.
Na Cnoic Arda
Tá an sráidbhaile agus an ceantar máguaird i bparóiste Iorchuilinn. Is iad Iorchuileann (Urglin / Rutland), Baile na Coille (Burton Hall), Binn an Choire (Bennekerry agus uaireanta Beann na gCaorach) agus Cnoc an Bhrúnaigh (Browneshill), na bailte fearainn máguaird. Tá thart ar trí céad duine ina gcónaí sa sráidbhaile féin agus ceithre chéad sna bailte in aice láimhe.
Áiseanna sa sráidbhaile
Maidir le caitheamh aimsire, tá páirc sacair ann, don fhoireann sacair áitiúil ar a dtugtar ‘Palatine Celtic’. Tá go leor clubanna agus sochaithe ann freisin. Mar shampla, tá club ‘bowls’ agus club damhsa do sheandaoine. Bíonn gníomhaíochtaí cosúil le ‘bowls’ ag siúl sa clubtheach CLG áitiúil.
Tá an daonra sa sráidbhaile ag méadú le blianta beaga anuas. Sa lá atá inniu ann, tá eastát tithíochta suite i lár an sráidbhaile. Bruach Na Cluana is ainm don eastát tithíochta. Tá fiche teach suite ann.
Contae Kent, Oileán Rhode
Is contae i lár Oileán Rhode í Kent. I 2010 bhí 166,158 ag maireachtáil sa chontae. Ba é Béarla an phríomhtheanga do 92%(de dhaonra contae Kent). Ba í an Spáinnis an phríomhtheanga do 1.9%, Fraincis do 1.5%, Portaingéilis do 1.4% agus ba í an Iodáilis an phríomhtheanga do 1.1%.
Na Cnoic Arda
Bunscoil agus Séipéal Naomh Mhuire
Is í Binn an Choire an bhunscoil áitiúil, suite in aice leis an séipéal Naomh Mhuire agus an pháirc peile CLG. Bunaíodh an scoil sa bhliain 1869, agus ag an am sin, ní raibh ach seomra amháin ann. Sa lá atá inniu tá breis is 400 mac-léinn ag freastal ar an scoil agus dhá mhúinteoir is fiche ann. Rinne athchóiriú ar an fhoirgneamh sa bhliain 2012 le sé sheomra ranga déag agus halla spóirt nua.
Michael Bennet
Is é Michael Bennet (28 Samhain, 1964 ar rugadh é) seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sinsearach ó Colorado. Is ball den Pháirtí Daonlathach é. Rugadh i nDeilí Nua na hIndia é nuair a bhí a athair ina thaidhleoir Meiriceánach sa tír úd.
Na Cnoic Arda
Bunscoil agus Séipéal Naomh Mhuire
Tá séipéal Naomh Mhuire suite in aice leis an mbunscoil áitiúil. Tógadh é i 1860 ach úsáideadh sean bothán ó na 1700idí luatha roimhe seo. Tá an t-ealaíontóir cáiliúil agus an fear áitiúil Frank O’ Meara, a fuair bás sa bhliain 1888, curtha anseo. mion|333x333px|Geansaí Cnoc Arda|clé
Garrán Duckett (Duckett's Grove)
Is teach mór ón 17ú haois é Garrán Duckett atá suite timpeall ciliméadar amháin ón sráidbhaile Cnoc Arda. Cuireadh tús leis sa bhliain 1745 agus críochnaíodh é i 1825. Ba le John Duckett an teach, fear saibhir ó Shasana. Tá sé suite ar shuíomh le breis is 4,500 heicteár agus le garraí daingean.
Faraor, scrios tine an teach sa bhliain 1933 agus níl aon duine ina chónaí ann ó shin. Feictear an damáiste inniu sa ‘Grove’ ach cuidíonn feighlithe an teach agus na gairdíní a choinneáil álainn sa lá atá ann inniu. Fuair Comhairle Contae Cheatharlach na cearta le haghaidh Ducketts Grove sa bhliain 2005. Fostaíonn siad triúr garraíodóir agus feighlithe lánaimseartha anois.
Dolmain Chnoic an Bhrúnaigh
Is tuama adhlactha meigiliteach é Dolmain Chnoic an Bhrúnaigh, a tógadh am éigin idir 3000 – 4000RC. Bhí sé seo roimh na chéad lonnaitheoirí i sráidbhaile Cnoc Arda. Tá an Dolmain suite 2cm ón sráidbhaile agus tá sé suite in aice leis an mbunscoil. Is í an chloch uaighe is troime sna hEoraip, a mheánn 100 tonna. Is séadchomhartha náisiúnta é. Faigheann sé níos mó ná mílte turasóir gach bhliain. .Tá sé ar cheann de na phríomhshuíomhanna i gcontae Cheatharlach. Chomh maith le seo feictear an Dolmain ar éide scoile agus ar gheansaí an chlub freisin.
Cumann Lúthchleas Gael - Palatine GAA
Cnoc Ard nó Palatine CLG is ainm don chlub sa cheantar. Bunaíodh an club sa bhliain 1909. Is club peile agus iománaíochta é atá lonnaithe seacht gciliméadar taobh amuigh de bhaile Cheatharlach agus lonnaithe dhá chiliméadar taobh amuigh ‘Na Cnoic Arda’. Tá baill agus imreoirí ó na haoiseanna faoi 6 go dtí mionúir agus sinséar sa dá spórt. Chomh maith leis sin, tá foireann shóisearach sa dá spórt. Úsáidtear glas agus dearg mar dhathanna an chlub. Tá dearg mar phríomhdhath an chlub agus é ina húsáid le saghas glas mar atá le feiceáil sa phictiúr thíos.
Tá timpeall 600 ball sa chlub. Tá ionad aclaíochta, clubtheach agus teach tábhairne sa chlub.
Bhuaigh foirne sinsearacha seo a leanas:
Peile
Sé chraobh peile sinsir Chontae Cheatharlach:  1919, 1920, 1952, 2006, 2015, 2016
Contae Bristol, Oileán Rhode
Is contae in oirthear Oileán Rhode í Bristol. I 2010 bhí 49,875 ag maireachtáil sa chontae. Is í an contae leis an daonra is lú in Oileán Rhode. I dtéarmaí achar is í an tríú contae is lú i S.A.M agus níl an contae ach 65km². In 2000, ba é Béarla an phríomhtheanga do 85.4% de dhaonra contae Bristol. Ba í Portaingéilis an phríomhtheanga do 10.4% agus ba í Spáinnis an phríomhtheanga do 1.3%.
Na Cnoic Arda
Bhuaigh foirne sinsearacha seo a leanas:
Trí chraobh idirmheánach Chontae Cheatharlach: 1938, 1979, 1985
Cúig chraobh sóisear Chontae Ceatharlach: 1913, 1936, 1948, 1965, 2010
Craobh idirmheánach iománaíocht Chontae Ceatharlach : 1985
Cúig craobh sóisear iománaíocht Chontae Ceatharlach : 1965, 1970, 1983, 1990, 2001
Buamáil Manchester Arena (2017)
333x333px|clé|mion|Cuimhneacháin|alt= Ar an 22 Bealtaine 2017, phléasc buama i bhforhalla an Arena i Manchain, Sasana.
Salman Abedi ( 22 bliain d'aois) de bhunadh na Libia, ach a rugadh agus a tógadh i Sasana, an té a rinne an t-ionsaí buamála sa chathair. clé|mion Tá an Manchester Arena ar an ionad siamsaíochta faoi dhíon is mó sa chathair agus slí ann do 21,000 duine. Bhí ceolchoirm Ariana Grande ar siúl. Maraíodh 23, Abedi san áireamh, agus gortaíodh breis is 250, ar an ionsaí is marfaí sa Bhreatain ó maraíodh 52 duine sa chóras iompair phoiblí i Londain i mí Iúil 2005 (Buamáil 7/7 i Londain).
Bhí go leor páistí i measc lucht féachana na ceolchoirme, agus bhí na scórtha tuismitheoirí cráite ag lorg a bpáistí agus ag impí eolais ar an bpobal trí na meáin shóisialta.
Mhaígh an eagraíocht a dtugann Stát Ioslamach orthu féin gurbh iad a bhí freagrach as an ionsaí. Bhí Abedi ag gníomhnú mar chuid de ghréasán, seachas ina aonar.
Bhí an feachtas olltoghcháin ag an am curtha ar atráth ag na páirtithe polaitíochta sa Bhreatain de bharr an ionsaithe.
Institut für Zeitgeschichte
Foras léannta í Institiúid na Staire Comhaimseartha (Gearmáinis: Institut für Zeitgeschichte) a bunaíodh i München sa bhliain 1949. Ar dtús, is é an t-ainm a bhí ar an Institiúid ná Deutsches Institut für die Geschichte der nationalsozialistischen Zeit ("Institiúid na Gearmáine um Stair na Tréimhse Sóisialaí Náisiúnta"), ach fuair sí an t-ainm atá uirthi inniu chomh luath leis an mbliain 1952. Ba iad Saorstát na Baváire agus Poblacht Fheidearálach na Gearmáine a bhunaigh an institiúid in éineacht, i ndiaidh dóibh spreagadh a fháil ó na Comhghuaillithe. Sa bhliain 1994, bhunaigh an Institiúid brainse i bPotsdam in aice le Beirlín, agus dhá bhliain ina dhiaidh sin d'aistrigh an brainse go Lichtenfelde i mBeirlín, in aice le brainse áitiúil Chartlann Fheidearálach na Gearmáine, nó an Bundesarchiv.
Carn Fraoich
Is suíomh seandálaíochta i gContae Ros Comáin é Carn Fraoich.
Aigéad fíteach
Stór fosfair atá i láthair i ngránaigh is léagúim is ea aigéad fíteach. Tugtar heicseafosfáit ionóisitóil air freisin. Is féidir leis nascadh le mianraí cosúil le cailciam, iarann is sinc lena mbithinfheidhmeacht siúd a laghdú. Mar thoradh, is féidir nach mbeidh an t-iarann chomh hinfheidhme ó fhoinsí plandúla is a bheadh ó fhoinsí ainmhíocha. Is féidir a infheidhmeacht a mhéadú, áfach, trí vitimín C a ionghabháil ag an am céanna.
Bordeaux
Is cathair atá suite in iardheisceart na Fraince í Bordeaux (an Ocsatáinis: Bordèu). Is í príomhchathair na région Aquitaine agus an préfecture (príomhchathair riaracháin) département Gironde í.
Tíreolaíocht
Tá Bordeaux suite gar do chósta an Atlantaigh Eorpaigh, in iardheisceart na Fraince agus i dtuaisceart an réigiúin Aquitaine. Tógadh an chathair ar lúb san abhainn Garonne, agus mar sin tá sí roinnte ina dá choda: an bruach thiar agus an bruach thoir. Go stairiúil, is é an bruach thiar an ceann is forbartha. Is féidir le línéir aigéin Bordeaux a shroicheadh ag baint úsáid as an nGaronne.
Daoine
Maidir le daonáireamh na bliana 1999, bhí 215,363 duine ina gcónaí i gcathair (commune) Bordeaux, agus maidir le daonáireamh na bliana 2005, mhéadaigh an figiúr seo go 230,600.
Rónán Ó Flatharta
Peileadóir is ea Rónán Ó Flatharta. As Contae Chiarraí dó. Imríonn sé le CLG Coiste Chontae Chiarraí.
Pápa Stiofán V
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Stiofán V.
Vincent Buckley
Is file, criticeoir agus ollamh le Béarla san Astráil ba ea Vincent Thomas Buckley. Ba de shliocht Éireannach é agus is minic a thug sé cuairt ar Éirinn. Bhí sé ar na criticeoirí ab fhearr a bhí ann lena linn san Astráil agus ba chuid suntais é mar fhile. Bhí Éire agus an Astráil nasctha le chéile ina intinn mar ábhar fiosraithe agus fílíochta.
Fás agus forbairt
Rugadh é do Patrick Buckley, carraeir, agus do Francis Margaret (née Condon) ar 8 Iúil 1925, ag Romsey in Victoria, ceantar cnocach tuaithe mar a raibh pobal de shliocht Éireannach. Fuair sé oideachas ó na hÍosagánaigh i gColáiste Naomh Pádraig, Melbourne Thoir.
Liostáil sé in Aerfhórsa Ríoga na hAstráile sa bhliain 1943. Cuireadh abhaile as easláinte é sa bhliain 1945, agus sa bhliain 1946 chláraigh sé in Ollscoil Melbourne, áit a ghnóthaigh sé BA (1950) agus MA. thumb|right|300px|Ollscoil Melbourne: Sean-Fhoirgneamh na nEalaíon (1854)
Phós sé Edna Jean Forbes sa bhliain 1947 in Melbourne agus bhí beirt iníon acu roimh dóibh colscaradh. Ón mbliain 1951 amach bhí sé ag múineadh i Roinn Béarla na hOllscoile. D'fhoilsigh sé an chéad chnuasach filíochta aige (The World's Flesh) sa bhliain 1954, cé gur léir le haimsir go raibh laige éigin inti le hais a ndéanfadh sé feasta agus é ag cleachtadh friotal níos líofa. Fuair sé ceann de scoláireachtaí taistil Mannix, rud a lig dó seal a thabhairt in Ollscoil Cambridge idir 1955 agus 1957, ag déanamh staidéir ar chritic mhorálta Matthew Arnold, F.R. Leavis agus T.S. Elliot. Thosaigh sé ag dul go hÉirinn sa tréimhse seo.
Tarzan
Carachtar ficseanúil é Tarzan a chonacthas i gcló den chéad uair sa bhliain 1912, in úrscéal Tarzan of the Apes leis an údar Meiriceánach Edgar Rice Burroughs.
Vincent Buckley
Fás agus forbairt
Sa bhliain 1966 d'fhoilsigh sé Arcady and Other Places, cnuasach a chuir in iúl den chéad uair a chumas ceart mar fhile agus an chiall a bhí aige don saol ábhartha.
Cúrsaí polaitíochta
Bhí Buckley ina Chaitliceach liobrálach. Chuma sé dánta ag aoradh an Stailíneachais agus chuir sé i gcoinne an ghníomhaíochais choimeádaigh Chaitlicigh a bhí ar siúl mar chuid de "Catholic Action". Ar feadh sé bliana, ón mbliain 1958 amach, rinne sé eagarthóireacht ó am go chéile ar Prospect, iris a mbíodh a lán Caitlicigh den chlé lárnach ag scríobh di.
Sa bhliain 1969 bhunaigh sé Coiste na gCearta Sibhialta in Éirinn, cé go raibh amhras aige faoin am sin ar an smál a d'fhéadfadh an pholaitíocht a fhágáil ar an bhfilíocht.
An saothar déanach
Níor thaitin rómhaorlathas na hollscoile riamh leis agus b'fhuath leis anois é. Ní raibh an tsláinte rómhaith aige ach oiread. Lean sé air ag filleadh ar Éirinn, ach shíl sé, sna blianta roimh an rathúlacht nua, go raibh an tír dulta amú agus go raibh na drugaí dulta i ngreim i saol na cathrach. Tír í, dar leis, ar theip a cuimhne uirthi.
Cailleadh Buckley le taom croí ar 12 Samhain 1988.
Cuireadh duais filíochta Vincent Buckley ar bun sa bhliain 1992, duais a bhronntar faoi seach ar fhilí ón Astráil agus ó Éirinn.
Richard Blumenthal
Is é Richard Blumenthal (13 Feabhra 1946 a rugadh é) seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sinsearach ó Connecticut. Is ball den Pháirtí Daonlathach é.
Pápa Formosus
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Formosus.
Marmar
clé|200px|mion|Marmar
Coláiste na Mainistreach
Is coláiste i gContae Ros Comáin é Coláiste na Mainistreach.
Arabella Denny
Rugadh Arabella Fitzmaurice i gContae Chiarraí, an dara hiníon de Thomas FitzMaurice, 1ú Iarla Chiarraí, agus Anne Petty (iníon an Ridire William Petty). Rith sí íoclann bhunúsach do na tionóntaí ar eastáit a athair agus í déagóir. Pósadh í Coirnéal Arthur Denny, Teachta Parlaiminte Ciarraí, ar an 26 Lúnasa 1727. Chailleadh é ag 35 bliana d'aois. Aintín ba ea í de William Petty, 2ú Iarla Shelburne agus Príomh-Aire na RA.
Chónaigh an Bhantiarna Arabella i Peafield Cliff House (Inniu: Lios an Uisce/Lisnaskea House), An Charraig Dhubh i gContae Átha Cliath. Thug John Wesley, bunaitheoir agus ceannaire an Eaglais Mheitidisteach, cuairt di anseo i 1783.
Daoncháirdeas
Thacaigh an Bhantiarna Denny leis an Ospidéal Páistí Tréigthe i mBÁC. Bunaíodh é chun aire a thabhairt do pháistí tréigthe mar gheall ar bhochtaineacht/mídhlisteanacht. I 1760 bhronn sí cloig do Theach na mBocht i mBÁC. Chroch suas é i seomra codlata na páistí tréigthe agus úsáidtear é chun beathú na linbh a rialú.
Bhí sí ina ceannródaí an tOspidéal Páistí Tréigthe a leasú agus i 1764, ghabh Teach Theachtaí na hÉireann buíochas léi mar gheall ar a carthanas. D'oibrigh sí leis an gCumann BÁC, ag iarraidh lásadóireacht á thabhairt isteach sna príosúin oibre, go háirithe i measc na bpáistí. Chun aitheantas a thabhairt di maidir leis an obair le daoine bochta, bronnadh Saoirse na Cathrach BÁC uirthi i 1765. Thoghadh í mar bhaill oinigh Cumann BÁC i 1766.
Tearmann Mhaigdiléana i Sráid Leeson
Nuair a bhí Denny ag obair leis an tOspidéal Páistí Tréigthe, bhuail sí le go leor chailiní óga éadóchasach, scartha ó bhur bpáistí agus bhur chlann. I Mí Meithimh 1767, bhunaigh sí an Tearmann Mhaigdiléana do Chailíní Protastúach i Sráid Leeson, teach do striapach agus mná ag iompar clainne taobh amuigh den phósadh. Thug an tearmann lóistín, éadaí, bia agus ordaithe reiligiúnach dóibh. Ba ea an tearmann an chéad institúit cartanach mar seo in Éirinn agus shampla ba ea é do institúití eile i rith an tír.
I 1773, bhunaigh í an Séipéal Mhaigdiléana. D'fhreastail go leor daoine as uasaicme an phobail mBÁC ar an séipéal easpagóideach seo. Séiplíneach an Tearmann Mhaigdiléana ba ea an tUrramach Dr. Joseph Henderson Singer FTCD (rúnaí Cumann Mhisinéireachta an Eaglais, agus Easpag an Mhí), an t-Urramach Cúnta J. Lowe agus an tArd-Easpag BÁC. Patrún an séipéal ab ea an Bandiúc de Gloucester. Governance of the Magadalene Asylum, níos déanaí Leeson Street Trust, ainmnithe ina onóir Lady Arabella Denny Trust nó Denny House, atá fós cláraithe mar charthanacht inniu. Chuir an Cumann Uchtaithe Protastúnach, níos déanaí PACT, ainm Arabella House ar a hoifig.
Bhunaigh an Bhantiarna Denny teach almsan i Trá Lí.
Scor agus bás
D'éirigh Arabella Denny as an obair i 1790 agus fuair sí bás i mBÁC ar an 18ú Márta 1792. Bhí fóibe uirthi a bheith curtha agus í fós beo. D'ordaigh sí a chorp a chóiméad sa leaba bás ar feadh 72 uair a chloig tar éis a báis.
=Tagairtí=
Daniel Mannix
An chéad chuid dá shaol
Rugadh Mannix in aice leis An Ráth i gContae Chorcaí d'Eileanór Ní Chaingne agus do Thadhg Ó Mainchín, feirmeoir láidir. B'áil leo a gclann a chur chun cinn. Bhí ceathrar clainne eile ann, triúr dearthár a chuaigh le dlí, leigheas agus feirmeoireacht, agus iníon a chríochnaigh a cuid oideachais sa Fhrainc.
Fuair Mannix bunoideachas i scoileanna na mBráithre Críostaí agus Shiúracha na Trócaire, agus d'fhreastail ansin ar acadaimh Laidine agus ar Choláiste Naomh Colmáin i Mainistir Fhear Maí. Lean sé den staidéar i gMaigh Nuad agus oirníodh é sa bhliain 1890. D'éirigh thar barr leis i gcúrsaí léinn. Ghnóthaigh sé DD sa bhliain 1895 in Dunboyne Establishment agus d'fhill ar Mhaigh Nuad mar léachtóir le fealsúnacht agus mar Ollamh le Fealsúnacht Mhorálta (1895). thumb|clé|Coláiste Naomh Pádraig, Maigh Nuad
Bhí Mannix ar an gcéad rúnaí d'Aontacht Mhaigh Nuad agus ghríosaigh na mic léinn chun ceisteanna tithíochta agus comharchumannachta a chíoradh. Mhol sé saorfhiontraíocht náisiúnaíoch mar rud ba thábhachtaí ná Rialtas Dúchais, agus mhol an tsaorsheilbh i gcúrsaí talún. Théadh sé thar lear agus é ar saoire agus théadh amach ag sealgaireacht leis na hOllaimh eile ar muin capaill. Bhí sé ina bhall de Chlub an Teaghlaigh Phápaigh, foras galánta i Londain.
Bhí gnaoi na n-easpag air de bharr a mhacántachta, a dhílseachta agus na hairde a bhíodh aige ar an rúibric. Toghadh é mar Uachtarán an Choláiste agus thug faoin áit a thabhairt chun míneadais. Thug sé isteach an Manual of Etiquette and Good Manners. Mhéadaigh sé tuarastal na foirne agus thugadh sé an-aire do mhic léinn thinne. Bhí sé ina staonaire, cé nach raibh sé i gcoinne an óil ann féin, agus rinne formhór mór na mac léinn aithris air. Bhí doicheall air roimh an nua-aoiseachas agus baineadh den leabharlann leabhair a bhí ar an Index. Tar éis an tsaoil, b'éigean dó cloí le dearcadh na n-easpag.
Conspóidí
Ní mór an tsuim a bhí Mannix in Athbheochan na Gaeilge, cé gur dócha gur chainteoirí dúchais a thuismitheoirí. Bhí sé i gcoinne na Gaeilge Éigeantaí mar rud nach rachadh chun tairbhe do shagairt a bhí ag obair thar lear. Tharraing seo fearg an Ollaimh Mícheál Ó hÍcí, gníomhaí mór Gaeilge, air, agus bhí a raibh le rá ag Ó hÍcí borb go maith. Níor tháinig formhór na n-easpag saor ón bhfeannadh ach oiread, agus glacadh leis gurbh é Mannix féin a rinne bata agus bóthar a tabhairt dó.
Níorbh aon "Castle Catholic" Mannix, ach mar chléireach neamhpholatiúil d'fhear sé fáilte roimh na Ríthe Éadbhard VII (1903) agus Seoirse V (1911) nuair a thug siad cuairt ar Mhaigh Nuad, rud a chuir colg fiú ar náisiúnaigh mheasartha. Bhí claonadh aige chun a bheag a dhéanamh de na hócáidí sin níos déanaí.