cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Albainis
Stádas
Sa bhliain 1707, chuaigh Sasana agus Albain le chéile in aon ríocht aontaithe amháin. Roimhe sin, b'é an meas a bhí ag na daoine ar an Albainis sa dá thír gur teanga ar leith a bhí i gceist leis an Albainis. D'imigh sin, áfach, agus tháinig seo: inniu, is minic a labhraíonn na hAlbanaigh canúintí atá idir eatarthu idir an chanúint Albanach agus an Béarla caighdeánaithe. Bíonn na hAlbanaigh ábalta, ina lán cásanna, códmhalartú a dhéanamh ó Bhéarla caighdeánaithe go canúint Albanach, de réir mar a theastaíonn uathu. Contanóid atá ann, agus níl sé furasta teorainn shoiléir a shocrú idir "Albainis faoi thionchar an Bhéarla" agus "Béarla faoi thionchar na hAlbainise", ná a rá, cé acu canúintí de chuid Bhéarla na hAlban nó canúintí de chuid na hAlbainise atá i gceist le caint na ndaoine in Albain an lae inniu.
Siúicrín
C7H5NO3S, solad bán le leáphointe 229 °C. Milseoir saorga le cumas milsithe timpeall 400 oiread chumas milsithe an tsiúcróis. De ghnáth is i bhfoirm a shalann, sóidiam, a úsáidtear é. Measann cuid mhaith daoine go bhfágann sé iarbhlas searbh.
Tursarraing bheag
Is planda í an tursarraing bheag nó tursarraingín.
Uí Dhiarmada
mion|Luath-dhreamanna agus ríochtaí in Éirinn c. 800
Tuath in Éirinn na meánaoise ba ea Uí Dhiarmada (Sean-Ghaeilge Uí Díarmata) suite i dtuaisceart Chontae na Gaillimhe.
Bunús
Is amhlaidh gur bunaíodh an tuath sa naoú haois ag clann Uí Bhriúin, le linn babhta leata faoi cheannas Uada uí Dhiarmada. Ghlac an rítheaghlach a hainm as seanathair Uadu, Diarmaid Fionn mac Tomaltaigh (bás 833), rí Chonnacht, agus in am trátha, ainmníodh an tuath astu. Feictear a ríthe sna hannála go minic ón bliain 971 ár aghaidh.
Uí Choincheanainn
Faoin 11ú haois, bhí an sloinne Ó Con Cheanain (Uí Choincheanainn) glactha ag rítheaghlach Uí Dhiarmada. Insítear i nAnnála Chonnacht gur maraíodh Domnall mac Aeda h. Con Chenaind ri h. nDiarmata & Murcertach a derbrathair i nDara Cath Bhaile Átha an Rí sa bhliain 1316. Faoin am seo, bhí an tuath tugtha i gcríocha Clantaie O Dermod (Clann Taidhg agus Uí Dhiarmada) faoi cheannas na Normannach de Berminghams, Baron Athenry.
Scríobh John O'Donovan sa bhliain 1838 go raibh tailte oidhreachta ag Henry O'Concanon Esq. of Waterloo gar den Ghleanntán i bparóiste Chill Ó Scóba i mbarúntacht Tigh Dachoinne.
Ludwig Wittgenstein
Fealsamh Ostarach a bhí i Ludwig Josef Johann Wittgenstein (a rugadh: i Vín 26 Aibreán 1889 agus a d'éag: Cambridge 29 Aibreán 1951), duine a bhí ina réamhtheachtaí d’fhealsúnacht iar-nua-aoiseach.
Bhí sé ina shaineolaí tábhachtach ar an loighic agus ar fhealsúnacht na teanga. Is iad an dá shaothar is mó le rá leis ná Tractatus logico-philosophicus ("An Tráchtas Loighciúil Fealsúnach") agus Philosophische Untersuchungen ("Fiosruithe Fealsúnacha"). Is iad na posaitíbhigh loighciúla agus lucht leanúna na fealsúnachta anailísí teanga is mó a tharraingíonn ar a shaothar inniu. clé|mion|1910idí
Tús a shaoil
Ba iad Karl Wittgenstein, fear mór gnó agus tionsclaíochta in Impireacht na hOstaire is na hUngáire, agus a bhean chéile Leopoldine Kalmus tuismitheoirí Ludwig. Bhí an teaghlach as cuimse saibhir, agus saolaíodh seachtar clainne don lánúin roimh Ludwig, a bhí ar an duine ab óige acu go léir. Pianódóir maith a bhí i Leopoldine, agus ba fear ardchultúrtha é an t-athair a thug urraíocht dá lán ealaíontóirí. clé|mion|1929 Tógadh Ludwig le Caitliceachas, cé go raibh fuil Ghiúdach ann ó thaobh na dtaobhann. Bhí bua na ceoltóireachta is na hintleachtúlachta ag an gclann go léir, ach ón taobh eile de, chuir triúr acu lámh ina mbás féin. Bhí deacrachtaí anama ag Ludwig féin, go háirithe sna blianta tar éis an Chéad Chogadh Domhanda, nuair a bhí lionn dubh agus dúlagar intinne ag luí air.
Innealtóir agus saighdiúir
Rinne Wittgenstein staidéar ar innealtóireacht i mBeirlín, agus i ndiaidh dó céim a bhaint amach ansin, chuaigh sé go Manchain, Sasana, agus d'fhéach sé le inneall eitleáin de chineál nua a fhorbairt ansin. Sa bhliain 1911, áfach, casadh Gottlob Frege, fealsamh Gearmánach, air i Jena, agus faoi thionchar na teagmhála seo, d'éirigh sé as an innealtóireacht le dúthracht a shaoil a chaitheamh leis an bhfealsúnacht. Chuaigh Wittgenstein go Cambridge le staidéar a dhéanamh ar an bhfealsúnacht faoi cheannas Bertrand Russell. Go gairid ina dhiaidh sin, thosaigh sé ag obair ar an Tractatus logico-philosophicus.
Tháinig an Chéad Chogadh Domhanda aniar aduaidh ar Wittgenstein, ach mar sin féin, chuaigh sé sna saighdiúirí go toilteanach. Throid sé in Arm Impiriúil na hOstaire, agus é ina oifigeach airtléire. Chruthaigh sé go maith ina shaighdiúir, agus bhain sé amach boinn chalmachta. Ar dtús, bhí sé ag cur catha ar na Rúisigh, agus ina dhiaidh sin, ar na hIodálaigh. Chimigh na hIodálaigh é in aice le Trentino go gairid roimh dheireadh an chogaidh.
Bhí Wittgenstein ag breacadh síos nótaí le linn an chogaidh, agus cé gur saighdiúir maith a bhí ann, bhí fuath na ndaol aige ar shuarachas an tsaoil mhíleata. Roimh an gcogadh, ní raibh mórán measa aige ar an reiligiún, ach faoi thionchar scríbhinní reiligiúnacha Tolstoy chuaigh sé le creideamh is le cráifeacht, ionas gur thosaigh na saighdiúirí eile "fear an tsoiscéil" a thabhairt air, an dóigh a mbíodh sé ag iompar an Bhíobla leis.
Cambridge
Idir 1929 - 1947, mhúin Wittgenstein an fhealsúnacht ag Ollscoil Cambridige.
Níos déanaí, mhol Wittgenstein dá mhicléin éirí as an bhfealsúnacht agus ceird ar fónamh a fhoghlaim. clé|mion|Rinne Wittgenstein a lán de smaointe an Tractatus a bhréagnú i saothair eile ina dhiaidh sin, go háirithe in Fiosrú Fealsúnach (1953)
Saothar
Chreid Wittgenstein gur éacht gramadaí é staidéar fealsúnachta a fhéachann le míthuiscintí a dhíbirt trí mheán teanga. Ach bíonn cuma ar an staidéar ansin gur tóraíocht é i ndiaidh brí eisintiúil sa teanga féin – foirm chríochnaithe den teanga atá in ann fírinne a léiriú dúinn. Deir sé: “we eliminate misunderstandings by making our expressions more exact; but now it may look as if we were moving towards a particular state, a state of complete exactness; and as if this were the real goal of our investigation”.
Oibríonn fealsúnacht mar sin chun eisint na teanga féin a aimsiú – amhail is gur rud é atá i bhfolach uainn. Ach chreid Wittgenstein dá mbeadh úsáid le baint as focail ar nós ‘teanga’, ‘eispéireas’ nó ‘saol’ gur chóir dóibh a bheith chomh umhal le focail ar nós ‘bord’, ‘lampa’ nó ‘doras’. Deir sé: “For our forms of expression prevent us in all sorts of ways from seeing that nothing out of the ordinary is involved, by sending us in pursuit of chimeras”.
Banphrionsa Charlotte Cambridge
Is banphrionsa Sasanach í Charlotte Elizabeth Diana, (a rugadh ar 2 Bealtaine 2015). Iníon leis an bPrionsa William agus Kate Middleton, Bandiúc Cambridge atá ann. Is í a sin-seanmháthair Eilís II na Ríochta Aontaithe.
Pitias
Tíreolaí, taiscéalaí agus réalteolaí ón coilíneacht Ghréagach Massalia (nó Marseille an lae inniu) ab ea Pitias de Mhassalia. Rinne sé turas taiscéalaíochta chuig iarthuaisceart na hEorpa thart ar 325 RCh, ach níor tháinig a chuntas, a bhí eolas go forleathan air sa chianaois, slán agus ní thugtar eolas air anois ach trí scríbhinní daoine eile.
18 Deireadh Fómhair
Is é an 18 Deireadh Fómhair an 291ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 292ú lá i mbliain bhisigh. Tá 74 lá fágtha sa bhliain.
Paul Simon
Ceoltóir, amhránaí agus scríbhneoir Meiriceánach is ea Paul Frederic Simon, a rugadh ar 13 Deireadh Fómhair 1941.
Rugadh Simon isteach i dteaghlach Giúdach i Newark, New Jersey, ach d'fhás sé aníos in Flushing, Queens i gCathair Nua-Eabhrac sa chuid ba mhó. Ba ollamh é a athair agus mhúinteoir bunscoile í a mháthair. Ball de bhanna damhsa ab ea a athair freisin.
Chuir Simon aithne ar Art Garfunkel agus iad 11 bliain d'aois. mion|clé|Simon and Garfunkel ag canadh faoin aer i mBaile Átha Cliath, am éigin roimh 1981
Pallas
Is astaróideach é Pallas agus é ina uimhir 65 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid. An dara astaróideadh a fionnadh, ag an réalteolaí is lia Gearmánach Wilhelm Olbers (1758-1840) i 1802. Ainmnithe as Palas Aitéine, bandia na heagnaíochta. Tá trastomhas de 512 ± 6 km aige. Tá a fhithis thart ar an ghrian sa Chrios astaróideach mar atá níos sia ná sin de Mars agus níos lú na sin de Iúpatar. Tá féidearthacht ann gur abhacphláinéad é freisin de bharr a chuma sféarach.
Eafrát
Is suíomh luaite sa Bhíobla í Eafrát.
Oberon
Is é Oberon uimhir 22 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid. Tá trastomhas níos lú ná 1,960 km aige. Is gealach de chuid Úránais é.
Eileoisis
deas|250px|thumb|Eileoisis Is baile suite i nGréig í Eileoisis.
Cyrus Hall McCormick
Ceapadóir an inneall bainte, a rugadh i Rockbridge, Virginia ab ea Cyrus Hall McCormick (1809-1884). Rinne sé 6 mhilliún inneall bainte le linn a shaoil, agus réabhlóid sa bhfeirmeoireacht.
Darkness Falls (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an fichiú heipeasóid, "Darkness Falls" den chéad sraith The X-Files ar an 15 Aibreán 1994. Scríobh Chris Carter an eipeasóid seo. D'fhéach 12.5 milliún duine ar an eipeasóid.
24 Aibreán
Is é an 24 Aibreán an 114ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 115ú lá i mbliain bhisigh. Tá 251 lá fágtha sa bhliain.
Síveart
Sa radaighníomhaíocht, aonad an SI don dáileog choibhéiseach is cothrom leis an dáileog asúite iolraithe faoin rbe (an éifeachtacht bhitheolaíoch choibhneasta). Úsáidtear an tsiombail Sv dó. De bhrí go gcuireann sé san áireamh cumas radaíochtaí éagsúla chun damáiste bitheolaíochta a dhéanamh tríd an bhfachtóir rbe, úsáidtear an t-aonad seo i dtomhais ar shábháilteacht radaíochta.
Robert McClure
Taiscéalaí a rugadh i Loch Garman ab ea Sir Robert John le Mesurier McClure (21 Meán Fómhair 1807 – 26 Samhain 1873). Captaen ar long de chuid thuras Artach Franklin i 1850, a thaisteal ó oirthear Cheanada chun an Bealach Siar ó Thuaidh a aimsiú. D'éirigh lena long Oileán Banks a bhaint amach, ach ansin bhí sí reoite san oighear ar feadh dhá bhliain. Tharrtháil long eile a tháinig aniar an criú, agus d'fhill siad siar. Bhain McClure Sasana amach arís sa bhliain 1854. Mar sin, ba é an chéad duine a thaisteal an Bealach Siar ó Thuaidh.
Innealtóireacht bogearraí
Is éard is innealtóireacht bogearraí ann ná an cur i bhfeidhm de mhodhanna deartha córasacha agus cáinníochtúla le bogearraí a chruthú.
Cisinscneach
mion|Bratach cisinscneach Duine a bhfuil a f(h)éiniúlacht inscne ag teacht leis an gceann a tugadh dó/di nuair a rugadh é/í is ea duine cisinscneach.
Białystok
Cathair sa Pholainn is ea Białystok (Bealarúisis: Беласток, Biełastok; Liotuáinis: Balstogė; Giúdais: ביאַליסטאָק). Ciallaíonn an t-ainm 'leiceann cnoic bán' as Gaeilge. Is í an chathair is mó in oirthuaisceart na Polainne, agus í ina príomhchathair ar Chúige Podlasie (Województwo Podlaskie). Tá an áit saibhir i mionlaigh náisiúnta, go háirithe Bealarúisigh. Labhraítear cuid mhaith Bealarúisise sa chathair agus ina timpeallacht, agus tá consalacht ag an mBealarúis ansin. Thairis sin, tá cuid mhaith Rúisigh, Úcránaigh, agus Tataraigh ann.
Tagairtí
225px|mion|clé|An tSeanpháirc agus Geata an Pháláis Branicki
Cochall
Planda forleathan ilbhliantúil. An gas cearnach i dtrasghearradh, na duilleoga i bpéirí urchomhaireacha, na bláthanna déliopach go minic le feadán bun os cionn, an chailís le sceimheal droma sonrach cochallchruthach. Cuid mhaith cineálacha ann le bláthanna geala daite a fhástar mar mhaisiúchán. Tá cuid eile íocshláinteach, agus úsáidtear mar dheochanna athbhríocha do na néaróga iad.
Dysnomia
Is é Dysnomia uimhir 42 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid. Tá trastomhas níos lú ná 917 km aige. Is é an t-aon ghealach amháin ag an abhacphláinéad Eris é.
Prionsa Louis Cambridge
Is prionsa Sasanach é Louis Arthur Charles, (a rugadh ar 23 Aibreán 2018). Mac leis an bPrionsa William agus Kate Middleton, Bandiúc Cambridge atá ann. Is í a shin-seanmháthair Eilís II na Ríochta Aontaithe.
29 Deireadh Fómhair
Is é an 29 Deireadh Fómhair an 302ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 303ú lá i mbliain bhisigh. Tá 63 lá fágtha sa bhliain.
Johannes Zukertort
Imreoir fichille Polannach-Briotanach-Gearmánach ab ea Johannes Hermann Zukertort (Polainnis: Jan Hermann Cukiertort; 7 Meán Fómhair 1842 – 20 Meitheamh 1888). Bhí sé ar dhuine de na himreoirí is fearr ar domhan sna 1870idí agus 1880idí, ach chaill sé i gcluiche in aghaidh Wilhelm Steinitz i 1886, a mheastar go ginearálta mar an chéad chraobhchluiche domhanda san fhicheall.
Cluas luchóige ghreamaitheach
Is planda í an chluas luchóige ghreamaitheach (Cerastium glomeratum). Luibh atá ann. Faightear í in áiteanna scaipthe ar fud an domhain.
Mary Shelley
B'úrscéal aí rómánsúil nó Gotach í Mary Wollstonecraft Shelley (30 Lúnasa, 1797 – 1 Feabhra, 1851), iníon leis an feimineach Mary Wollstonecraft agus an fealsamh William Godwin.
I measc na leabhair is cáiliúil a scríobh sí ná Frankenstein. B'as Londain, Sasana í, agus bhí sí pósta leis an file rómánsúil Percy Bysshe Shelley. clé|mion|1857
1998 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1998.
Günter Verheugen
Is polaiteor Gearmánach é Günter Verheugen (28 Aibreán, 1944 a rugadh é). Rugadh in Bad Kreuznach, Tír na Réine agus an Phalaitíneacht é. Ba Choimisinéir Eorpach é don Fhiontar agus Tionscal sa gCoimisiún Barroso agus ceann de Leasuachtaráin an choimisiúin. Bhí sé ina Choimisinéir don Mhéadú i gCoimisiún Prodi.
Sizewell
Stáisiún núicléach ginte leictreachais in iarthar Shasana. Cuireadh na himoibreoirí, a mhodhnaítear le graifít, ar siúl ar dtús i 1966. Ag an ionad céanna a tógadh an chéad imoibreoir núicléach sa Bhreatain a mhodhnaítear le huisce éadrom faoi bhrú.
Socheolaíocht
mion Ciallaíonn socheolaíocht staidéar ar an tsochaí. Is í an tsocheolaíocht an staidéar léannta ar an tsochaí. Ceann de na heolaíochtaí sóisialta atá ann, agus is minic nach n-aithnítear difríocht ar bith idir an dá choincheap sin “socheolaíocht” agus “eolaíocht shóisialta”. Téann na socheolaithe i dtuilleamaí modhanna éagsúla oibre leis an tsochaí a thaighde mar atá sí agus le tátail anailiseacha a bhaint as a gcuid breathnuithe eimpíreacha chun tuiscint chuimsitheach a fháil ar shaol sóisialta na ndaoine. clé|mion|líonra Is é is cuspóir dá lán socheolaithe ná eolas a sholáthar le polasaithe sóisialta an stáit a fhorbairt agus leas sóisialta na ndaoine a fheabhsú, ach tá socheolaithe eile ann arb í an chloch is mó ar a bpaidrín ná tuiscint theoiriciúil na bpróiseas sóisialta a thabhairt chun sofaisticiúlachta. Sroicheann raon agus scóip na socheolaíochta ó mhionleibhéal na gníomhaíochta agus idirghníomhaíochta indibhidiúla go mórleibhéal na gcóras is na struchtúr sóisialta. clé|mion|líonra Go traidisiúnta, is iad na hábhair thaighde is tábhachtaí a bhíonn ag na socheolaithe ná an srathú sóisialta, an aicme shóisialta, an cultúr, an tsoghluaisteacht shóisialta, an reiligiún, an dí-eaglaisiú, an dlí, agus an chlaonaíocht (is é sin, an scinneadh ó noirm na sochaí). Ó imríonn an idirghníomhaíocht idir an duine aonair agus an struchtúr sóisialta a tionchar ar gach a bhfuil idir lámhaibh ag an duine, is dual don tsocheolaíocht dul i bhfairsinge agus tuilleadh ábhar taighde a tharraingt chuici, cosúil leis na cúrsaí sláinte, na fórsaí armtha, na peannadlanna, an tIdirlíon agus páirt na gníomhaíochta sóisialta i bhforbairt an léinn agus an eolais.
Na modhanna oibre a úsáidtear san eolaíocht shóisialta le taighde a dhéanamh chuaigh siad in éagsúlacht chomh maith. Tarraingíonn na taighdeoirí sóisialta ar theicníochtaí ilghnéitheacha cainníochtúla agus cáilíochtúla. Timpeall ar lár na fichiú haoise cuireadh suim sa teanga agus sa chultúr mar ghnéithe den tsochaí, rud a chruthaigh cineálacha nua cur chuige in anailís na sochaí agus iad ag cur béime ar chiallú na sonraí, ar an heirméineotaic agus ar an bhfealsúnacht.
Leis na blianta beaga anuas, áfach, tháinig teicníochtaí ar an bhfód atá bunaithe ar an matamaitic agus ar an ríomhaireacht, cosúil leis an múnlú gníomhaíbhunaithe agus anailís na ngréasán sóisialta. Níor chóir an tsocheolaíocht a thógáil in ainriocht na gcúrsaí staidéir i “léann sóisialta” nach bhfuil cosúil ar aon nós leis an tsocheolaíocht ó thaobh na teoirice ná na modhanna taighde de.
Hiʻiaka
Is é Hiʻiaka uimhir 98 de réadanna an Grianchórais in ord a méid. Tá trastomhas de níos lú ná 420 km aige. S'é an ceann is mó dé'n dhá shatailít a bhfuil i bhfithis thart ar an abhacphláinéad Haumea. S'é Namaka an t-ainm atá ar an ghealach níos lú eile.
17 Bealtaine
Is é an 17 Bealtaine an 137ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 138ú lá i mbliain bhisigh. Tá 228 lá fágtha sa bhliain.
Spergularia marina
Is planda blátha í an chabróis mhara bheag (Spergularia marina, nó Spergularia salinauaireanta).
Tooms (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an t-aonú heipeasóid is fiche, "Tooms" den chéad sraith The X-Files ar an 22 Aibreán 1994. Scríobh Glen Morgan agus James Wong an eipeasóid seo. D'fhéach 13.4 milliún duine ar an eipeasóid.
Zinedine Zidane
Iar-imreoir sacair is ea Zinedine Yazid Zidane (rugadh i Marseille, an Fhrainc ar 23 Meitheamh, 1972). Bhíodh Zidane, nó Zizou, ag imirt le foireann náisiúnta na Fraince, agus an club mór Real Madrid sa Spáinn.
D'éirigh Zidane as imirt an spóirt tar éis Chorn Domhanda 2006, a bhí ar siúl sa Ghearmáin. Cuireadh den pháirc é i gcluiche ceannais an Chorn Domhanda tar éis dó Marco Matarazzi a ionsaí lena chloigeann. Thosaigh sé, áfach, ag obair mar thraenálaí le Real Madrid, ar dtús mar thraenálaí cúnta, ansin mar thraenálaí Real Madrid Castilla, agus ag toiseacht sa bhliain 2016 mar phríomh-thraenálaí Real Madrid.
thumb|upright|left|Zidane (ar chlé) le [[David Beckham ag Real Madrid.]]
Guam
Is réigiún agus oileán ar le Stáit Aontaithe Mheiriceá é Guam. Is é Hagåtña an phríomhchathair agus is é Dededo an chathair is mó daonra ann. Sa bhliain 2016, bhí 162,742 duine ina gcónaí ar Guam. Tá 540 km2 d'achar ann. mion|Tírdhreach agus Bá Cetti ar chósta theas Ghuam
Namaka
S'é Namaka an ceann níos lú de'n dhá ghealach atá ag an abhacphláinéad Haumea. Tá trastomhas de 170 km aige. S'é Hiʻiaka an t-ainm atá ar an ghealach níos mó eile.
Gilla Cómáin mac Gilla Samthainde
File Éireannach ba ea  Giolla Cómháin mac Giolla Samthainne  (Meán-Ghaeilge Gilla Cóemáin mac Gilla Samthainde), beo 1072.
Tá clú aige mar údar an dán Annálad anall uile, agus ocht rann is caoga ann. Tá roinnt dá chuid saothar le fáil i Leabhar Gabhála na hÉireann.
Rialtas
Córas rialaithe ina bhfuil grúpa daoine ceaptha chun tír a rialú is ea rialtas.
Bíonn cumhacht ag rialtas rialacháin agus reachtaíocht a fheidhmiú agus a fhorghníomhú in eagraíochtaí nó i ngrúpaí shibhialta, chorparáideacha, reiligiúnda, agus acadúla.
Go hiondúil, bíonn rialtas comhdhéanta de leibhéil éagsúla, lena n-áirítear rialtas áitiúil, rialtas réigiúnach, agus rialtas náisiúnta nó lárnach. thumb|300px|Sonra ó [[Elihu Vedder, Rialtas (1896). Leabharlann Congress, SAM Foirgneamh Thomas Jefferson, Washington, D.C.]]
Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2023
Thosaigh géarchéim Iosrael-Palaistín, 2023 ar 3 Iúil 2023 i ndáiríre nuair a rinne Arm Iosrael ionradh ar bhaile Jenin ar an mBruach Thiar, ceann de na hionraí is mó le 20 bliain ar Bhruach Thiar na Palaistíne. Bhi "Baile agus Gairdín" ("Operation Home and Garden") baiste ag na hIosraelaigh ar an ionradh ar Jenin [ar nós gur leo ó cheart críocha na bPalaistíneach].
clé|mion|Ruathar IDF ar Jenin, Eanáir 2023
Culra
clé|mion|Buama seiftithe cois bóthair i Jenin, Meitheamh 2023 clé|mion|IDF i Jenin Le bliain agus tuilleadh bhí ruathair go rialta déanta ag Arm Iosrael (IDF nó Israeli Defense Forces) ar Jenin agus bhí Palaistínigh tar éis cóilínigh de chuid Iosrael a ionsaí in iarracht díoltas a bhaint amach. Rinne buíonta armtha cóilíneach scrios ar bhailte beaga agus gabháltais Phalaistíneacha.
Níor fhacthas a leithéid ó cuireadh deire leis an Dara Éirí Amach (Intifada) sa bhliain 2000.
Imeachtaí
Bhí 167 Palaistíneach maraithe ag Arm Iosrael go dtí 3 Iúil i mbliana. Tharla an chéad ollruathar ar Jenin ar an 23 Meitheamh 2023.
Idir 1-3 Iúil, bhí deichniúr Palaistíneach maraithe ag na hIosraelaigh in Jenin, agus bhí corradh le céad duine gafa acu agus na mílte eile curtha as a n-árais chónaithe de bharr an ruathair.
Iarmhairtí
In Éirinn, thug an Taoiseach le fios go raibh imní air faoi ghéire an fhoréigin atá an dá thaobh [Iosraelaigh agus Palaistínigh araon] a dhéanamh ar a chéile agus dúirt go gcaithfí sibhialtaigh a chosaint thar aon ní eile.
James MacCullagh
Matamaiticeoir a rugadh gar don Srath Bán ab ea James MacCullagh (1809-24 Deireadh Fómhair 1847). Rinne sé taighde ar athraonadh is réthreorú an tsolais i gcriostail, agus matamaitic fheidhmeach sa leictreachas is an maighnéadas. Níor ghlac sé le nádúr tonnach an tsolais. Cara is comhoibrí le William Rowan Hamilton ar feadh na mblianta. Chuir sé spéis mhór san ársaíocht. Ball de na hÉireannaigh Óga, a cháin an rialtas as a laghad a rinneadh chun an Gorta Mór a sheachaint is a mhaolú.
Banphrionsa Beatrice Eabhrac
Banphrionsa Briotanach is ea Beatrice Elizabeth Mary, (a rugadh ar 8 Lúnasa 1988).
Is iníon Prionsa Aindrias, Diúc Eabhrac agus Sarah, Bandiúc Eabhrac í.
Is deirfiúr í le Banphrionsa Eugenie. clé|mion|2006
1999 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1999.
Jens Skou
Ceimicí Danmhargach is ea Jens C. Skou a rugadh ar 8 Deireadh Fómhair 1918 i Limveg na Danmhairge. Roinn sé Duais Nobel sa cheimic le Paul Boyer is John Walker i 1997 as a shaothar taighde ar an einsím ianiompartha Na + /K + -ATPase.
Weezer
Is banna rac-cheoil as Stáit Aontaithe Mheiriceá é Weezer. Is iad Rivers Cuomo, Brian Bell, Scott Shriner agus Pat Wilson baill an ghrúpa.
Mongán sínte
Is planda é an mongán sínte (Sagina procumbens). Tugtar lus na bpéarlaí sínte air freisin.
7 Samhain
Is é an 7 Samhain an 311ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 312ú lá i mbliain bhisigh. Tá 54 lá fágtha sa bhliain.
An Talamh Naofa
deas|250px|thumb|An Talamh Naofa Is réigiún san Meánoirthear í an Talamh Naofa.
Leabhar Bhaile an Mhóta
Scríobhadh Leabhar Bhaile an Mhóta, ARÉ MS 23 P 12, 275 ff., in 1390 nó 1391, i mBaile an Mhóta nó in aice leis, anois i gContae Shligigh, ach i dtuath An Chorainn ag an am.
Táirgeadh agus stair
Díolaimíodh an leabhar ag deireadh na 14ú haoise, ag caisleán Bhaile am Mhóta ar son Tomaltaigh Mhic Dhonnchadha. Ba é an príomhthiomsaitheoir é Manas Ó Dubhgeannáin, sliocht de chlann a bhí ina nOllaimh agus scríobhaithe i ngiollacht Mhic Dhonnchadha agus chlann Mhic Dhiarmada. Ba scríobhaithe eile an leabhair iad Solomon Ó Droma, sliocht de chlann mór le rá as Contae Fhear Manach, agus Riobáird Mac Síoda. Is bailiúchán de shaothair níos sine é an leabhar, den chuid is mó lámhscríbhinní scaoilte agus doiciméid thairbheacha, a fágadh ar oidhreacht ag Mac Dhonnchadha.
Ar an gcéad leathanach, faightear léaráid den Áirc Naoi mar a mheas an scríobhaí mar a bhí. Tá an chéad leathanach scríofa ar iarraidh, agus tosaíonn an dara le cur síos ar aoiseanna an domhain.
Faightear sa leabhar tráchtais ar stair na gciníocha Giúdacha; Naomh Pádraig agus a theaghlach; treoracha ó Chormac do rí; agus suirbhéireacht fhisiciúil agus gheolaíoch ar Éirinn. Tá cuid mhaith den tsaothar curtha leis An bhFiannaíocht agus le Brian Bóramha, agus le Leabhar na gCeart. Tá ann chomh maith tráchtais ar ghairm an fhile, ar mheadaracht éigse, ar scríbhneoireacht Oghaim agus ar theangeolaíocht. Ag deireadh an leabhar, tá aistriúcháin ón nGréigis: Toghail na Traí agus fánaíocht Odaiséis, agus ina theannta achoimre an 'Aeneid' le Virgil, ag tús le haitheasc Nestor.
Maraon le cuid mhaith dá leithéid, tá clú agus cáil bainte amach ag Leabhar Bhaile an Mhóta de bharr a fhánaíochta. Le céad bhliain anuas, bhí sé ar na nithe is luachmhaire ar domhan leis an gclann Mhic Dhonnchadha de Chorran. Ag tús na 16ú haoise, ba é muintir Uí Dhomhnaill a bhí ina sheilbh, agus choinnigh siad é go dtí Teitheadh na nIarlaí sa bhliain 1603. Bhí sé sa leabharlann i Coláiste na Tríonóide ó 1620 go 1767. D'imigh sé ar iarraidh ón leabharlann agus fuarthas níos déanaí é i mBurgúin na Fraince. Sa bhliain 1785, tógadh ar ais go hÉirinn é, chuig Acadamh Ríoga na hÉireann, áit a bhfuil sé fós mar thaisce anois. Tógadh griangrafanna de in 1887 agus rinneadh dhá chéad chóip díobh.
Ernst Mach
Fisicí is fealsamh a rugadh i Chirlitz na hOstaire ab ea Ernst Mach (18 Feabhra 1838 - 19 Feabhra 1916). Rinne sé taighde ar ghluaiseacht diúracán agus dearadh aerloingseoireachta. Bhunaigh sé an posaitíbheachas loighciúil sa bhfealsúnacht.
Leabhar Bhaile an Mhóta
Achoimre
Ag deireadh an leabhair, tá blúiríní éagsúla as Gréigis agus Laidin, ina measc titim na Traí agus giota den Aeinéid.
UCI World Tour 2019
Ba é Turas Domhanda UCI 2019 an naoú heagrán déag de UCI World Tour. Tugann sé le chéile na príomhrásaí i séasúr rásaíochta bóthair gairmiúil na bhfear. Bhí sé ar siúl i 38 imeacht 15 Eanáir chuig 22 Deireadh Fómhair 2019.
Christopher Sydney Cockerell
Innealtóir is ceapadóir a rugadh i gCambridge Shasana ab ea Christopher Sydney Cockerell (1910-1999). Rinne sé obair ar raidió is radar ar dtús, agus dhírigh go príomha ar hidridinimic. Go luath sna 1950idí cheap sé an sciorrárthach, ar féidir leis taisteal thar uisce is tír.
UCI World Tour 2019
Foirne
Thug an UCI 18 ceadúnas UCI World Tour d’fhoirne do shéasúr Turas Domhanda UCI 2019.
Guadalúip
Is réigiún na Fraince í Guadalúip. Tá na hoileáin suite sa Mhuir Chairib. Bhí 400,132 duine ag maireachtaint ann sa bhliain 2015. Tá achar de 1,628 km ag na hoileáin. Is cuid don Aontas Eorpach í Guadalúip agus tá an euro á úsáid ann. Is í an Fhraincis teanga oifigiúil na hoileáin agus tá criól Ghuadalúip á labhairt go forleathan ann chomh maith.
Gerard Hogan
clé|mion|[[Cúirt Uachtarach na hÉireann]] Breitheamh, agus scoláire réimse an dlí phoiblí, is ea Gerard Hogan (Gearóid Ó hÓgáin), a rugadh ar 13 Lúnasa 1958, agus ball den Chúirt Uachtarach na hÉireann ó 2021 ar aghaidh.
Guadalúip
Tá vóta ag muintir Ghuadalúip i dtoghcháin uachtarántachta na Fraince. I dtoghcháin na bliana 2017, ar an 8ú Bealtaine, vótáil 75.1% % ar son Emmanuel Macron agus vótáil 24.9% ar son Marine Le Pen. Vótáil 49.2% de mhuintir na hoileáin sa toghchán is déanaí ach bhí 7.3% do na vótaí millte agus bhí 6.6% eile bán.
Gerard Hogan
Bhí Hogan ina bhreitheamh den Ard-Chúirt ó 2010 go 2014 agus den Chúirt Achomhairc ó 2014 go 2018.
Bhí sé na Abhcóide Ginearálta do Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh ó 2018 go dtí 2021
Israel Folau
Imreoir rugbaí gairimiúl is ea Israel Folau (rugadh ar an 3ú d’Aibreáin 1989). Imríonn sé leis na NSW Warathas sa chraobh Super Rugbaí agus leis na NTT Docomo Red Hurricanes sa tsraith rugbaí.
D’imir Folau sraith rugbaí cheana féin le Melbourne Storm sa Sraith Náisiúnta Rugbaí (NRL) ó 2007 go 2008, áit inar bhain sé curiarracht don méid is mó úd a aimsiú d’aon imreoir ina gcéad bhliain mar imreoir ghairmiúil. Ó 2009 go 2010 d’imir sé dos na Brisbane Broncos. Is ar an gcliatháin nó sa lár a d’imir sé. Tá Folau tar éis imirt do fhoireann náisiúnta An Astráil do Sraith Rugbaí agus Queensland chomh maith, agus é a bheith an t-imreoir is óige don dhá fhoireann riamh. Don séasúr 2011 d’athraigh Folau cód spóirt agus chuaigh sé ag imirt peil Astrálach do fhoireann Greater Western Sydney Football Club san Australian Football League (AFL). I mí na Nollag 2012 d’fhógair Folau go raibh sé cód spóirt a athrú arís agus conradh bliana a shíneadh leis an fhoireann Warathas ag imirt rugbaí.
Feadán fallópach
Dhá fheadán fhada a théann amach ón gcuid uachtarach den bhroinn go dtí an t-ubhagán. Tá ceann cliathánach tonnadóirchruthach (an t-ionfandaibiliam) ag gach ceann acu, starrtha cosúil le méara ag gobadh amach agus ceann acu ceangailte leis an ubhagán, le réigiún atá leathnaithe amach (an ampaill) is cuid chúngaithe (an chuing). Bailíonn an t-ionfaindibiliam an t-ubhán a fhuasclaítear ón ubhagán agus iompraíonn isteach sa bhroinn é. San ampaill a tharlaíonn an toirchiú de ghnáth.
9 Meitheamh
Is é an 9 Meitheamh an 160ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 161ú lá i mbliain bhisigh. Tá 205 lá fágtha sa bhliain.
Ilmarë
Is é Ilmarë uimhir 101  de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid. S’é an t-aon satailít amháin atá ag an abhacphláinéad dóchúil Varda. Tá trastomhas de 320 - 360 km aige.
Innealtóireacht Roicéad Aeraspáis Delft
Is cumann mac léinn é Innealtóireacht Roicéad Aeraspáis Delft san Ollscoil Teicneolaíochta Delft, le níos mó ná 100 ball. Is é príomhaidhm an chumainn ná an fhorbairt de theicneolaíocht roicéid gan bhrabús. Oibríonn na mic léinn ar gach gné den fhorbairt, ó na hinnill go dtí an leictreonaic.
Machuimhir
Cóimheas luas réada is luas forleata na fuaime (340 m s -1, nó 1.2 meigimhéadar san uair). Má bhíonn machuimhir (Ma) níos mó ná 1 ag réad, tá sé ag gluaiseacht ar luas forshonach. Ciallaíonn Ma 2 luas atá dhá oiread luas na fuaime, nó 680 m s -1. Ainmnithe as Ernst Mach, a scrúdaigh luasanna den mhéid seo a chéaduair.
Sydney Templeman, Baron Templeman
Breitheamh Sasanach ba ea Sydney Templeman, nó An Tiarna Templeman (3 Márta 1920 – 4 Meitheamh 2014). Chaith sé tréimhse fhada mar bhreitheamh
Saol
Rinne Templeman tamall saighdiúir eachta a dhéanamh, 1941-45, san India agus Burma.
Céimí de chuid Ollscoil Cambridge (Coláiste Naomh Eoin) glaodh chun Bharra Shasana agus na Breataine Bige air ag an Teampall Láir sa bhliain 1947
Bhain a chuid oibre leis an Seansaireacht den chuid is mó agus glaodh chun an Bharra Laistigh air sa bhliain 1964.
Ba cheart go mbeadh aithne ag mic léinn agus dlíodóirí in Éirinn agus i ndlínsí dlí coiteann eile air, mar gheall ar an tréimhse fhada a chaith sé mar bhreitheamh (ar Ard-Chúirt Shasana agus na Breataine Bige, 1972 go 1978; ar an gCúirt Achomharc, 1978 go 1982 agus i dTeach na Tiarnaí, 1982 go 1994) agus líon mór na mbreithiúnas snasta a thug sé thar raon leathan cásanna.
Bás agus conpóid
D'éag An Tiarna Templeman agus é ceithre bliana is nócha d'aois, ar 4 Meitheamh 2014.
Rinne duine dá bheirt mhac agóid dhlíthiúil in aghaidh a uachta, ar an mbonn nach raibh cumas intinne aige é a dhéanamh.
Pádraig Mac Con Midhe
Ba é Pádraig Mac Con Midhe (8 Meán Fómhair 1896 – 28 Márta 1975), arbh as Foirceal, Contae Ard Mhacha ó dhúchas é, an 13ú huachtarán ar Chumann Lúthchleas Gael idir 1938 agus 1943. Ba é an chéad uachtarán CLG as Cúige Uladh.
Bhí an-spéis aige sa Ghaeilge ar feadh a shaoil, agus d’oibrigh sé mar scrúdaitheoir do Bhord Oideachais Thuaisceart Éireann.
Is fearr cuimhne air mar uachtarán CLG ag an tráth a baineadh Dubhghlas de hÍde as mar phátrún CLG. Ba chinneadh deacair é sin, mar gheall ar an méid a rinne de hÍde chun an Ghaeilge a chur chun cinn, ceist a bhí gar do chroí Mhic Con Midhe.
Ina onóir, bronnann CLG Gradaim McNamee as sármhaitheas i réimsí na cumarsáide, an chaidrimh phoiblí agus na hiriseoireachta a bhaineann leis an CLG.
Leithinis na hIbéire
Is leithinis san Eoraip í Leithinis na hIbéire.
Vladimír Špidla
Is polaiteoir Seiceach é Vladimír Špidla (21 Aibreán, 1951 a rugadh é). Bhí sé ina Phríomh-Aire na Seice ó 2002 go dtí 2004, agus ba Choimisinéir Eorpach é don Fhosaíocht, Gnóthaí Sóisialta agus Comhdheiseanna i gCoimisiún Barroso ó 2004 go 2010.
Rinne sé staidéar ar an stair in Ollscoil Shéarlais i bPrág.
Pat Cash
Iar-imreoir leadóige is ea Patrick Hart Cash. Rugadh i Melbourne, an Astráil é ar an 27 Bealtaine 1965.
Máirtín Ó Cadhain (ceirnín)
Is éard is Máirtín Ó Cadhain (ceirnín) ann ná fadcheirnín ar a bhfuil Máirtín Ó Cadhain ag caint. Tháinig sé amach in 1974 ó Outlet Music, brainse de chuid Outlet Recording Co. Ltd., Béal Feirste.
Rianta
Taobh A
Taobh B
Art Uallach Ua Ruairc
Rí na gConnacht ba ea Art Uallach Ó Ruairc (Meán-Ghaeilge Art Uallach Ua Ruairc) (bás 1046).
Skylab
Is é atá i gceist le Skylab ná an chéad stáisiún spáis Meiriceánach, a lainseáladh ar fheithicil Satarn V i 1973, bunaithe ar theicneolaíocht is trealamh ó scéim Apollo. Tógadh an tsaotharlann roimh lainseáil taobh istigh d'umar breosla an 3ú staid den Satarn V. Feidhmíodh i bhfithis íseal ar feadh 171 lá é ag 3 fhoireann de thriúr. Chaith an 3ú foireann an tréimhse is faide ar bord (84 lá). Rinne an chéad fhoireann deisiúchán práinne ar an sciath cosanta i gcoinne micridhreigeoideach is teasa a cailleadh sa lainseáil. Rinneadh cuid mhaith turgnamh is braistintí leis, agus nuair a d'fhág an 3ú foireann é fágadh gan tionlacan é. Tháinig sé ar ais san atmaisféar i 1979, agus bhí imní ar fud an Domhain mar gheall ar an mbruscar a thitfeadh uaidh. Níor tharla aon damáiste, áfach, bíodh is go bhfuarthas píosaí móra bruscair amuigh sa bhfásach san Astráil.
David Lewis (Íosánach)
Is naomh Caitliceach é David Lewis. Rugadh é sa bhliain 1616 in Y Fenni, Sir Fynwy. Cuireadh chun báis é ar an 27 Lúnasa 1679, i mBrynbuga.
An Ind-Sín
deas|250px|thumb|An Ind-Sín Is réigiún in Áise í an Ind-Sín.
2000 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 2000.
Slabhra bia
mion|(Thuas) slabhra bia samplach ar an talamh, (thíos) ceann san fharraige Ord orgánach ar leibhéil leanúnacha ite (leibhéil thrófacha) taobh istigh d'éiceachóras ina malartaítear fuinneamh trí ithe. Tagann fuinneamh isteach sa slabhra bia trí fhótaisintéis i bplandaí glasa (na príomhtháirgeoirí), téann ar aghaidh do na féaritigh (na príomhthomhaltóirí) nuair a itheann siad plandaí, agus ina dhiaidh sin do na feoilitigh (na tomhaltóirí tánaisteacha is treasacha) nuair a sheilgeann is a itheann siad na féaritigh. I ndáiríre, bíonn slabhraí bia comhcheangailte i líonra casta bia. Braitheann an cine daonna ar dhá shlabhra bia, nó scamall bia, chun an fuinneamh is na hábhair is gá i gcomhair na beatha a fháil. Tosaíonn slabhra amháin leis na plandaí is na fiotaplanctóin mara, agus cuimsíonn na hainmhithe a itheann iad sin, na héisc eile a itheann iad sin, agus mar sin de go dtí an duine a itheann éisc. Sa slabhra eile tá na plandaí tíre, na hainmhithe a itheann iad, agus na daoine a itheann iad sin. Is léirithe iad na slabhraí bia ar conas a bhraitheann speicis is gnéithe úile an Domhain ar a chéile. Má chuirtear isteach an iomarca ar ghnéithe ar leith, ní féidir a rá go minic cad é an toradh ar ghnéithe eile. Mar shampla, tá baol is imní ann go gcuirfidh an poll sa chiseal ózóin isteach go trom ar sholáthar na bhfiotaplanctón sa bhfarraige, rud a dhéanfadh dochar do tháirgeadh iasc ar fud an Domhain.
Cochla
deas|250px|thumb|Cochla An cuas bíseach sa chluas inmheánach. Cuimsíonn sé cuid chnámhach le colún lárnach is conair bhíseach (cuid den chathair scannánach gríobháin). Sa spás idir an chuid cnámhach is an chuid scannánach, tá an pheirilimfe (sreabhán cosúil leis an sreabhán ceirbrispíonach). Gobann seilf thanaí bhíseach amach ón gcolún lárnach, agus luíonn an bonnscannán uirthi seo. Tarchuirtear tonnta fuaime san aer don tiompán cluaise ag foirceann na cluaise seachtraí, critheann sé seo na cnáimhíní sa chluas láir, agus tarchuireann an stiorópín an crith tríd an bhfuinneog ubhchruthach isteach sa chochla chun an bonnscannán a chrith. Tá mar a bheadh cairpéad néarcheann ar an mbonnscannán, agus nuair a chritheann siad seo tarchuireann néar-ríoga ar feadh an chuid chochlach den 8ú néaróg chráiniach. Freagraíonn an bhunchuid den bhonnscannán, is na néarchinn ansin, do na minicíochtaí ísle is arda sa chrith (agus, mar sin, sa bhfuaim), agus freagraíonn an bharrchuid den bhonnscannán do na minicíochtaí ísle amháin. Iompraíonn an 8ú néaróg chráiniach na fuaimchomharthaí do réigiúin éistitheacha na hinchinne lena bpróiseáil is le ciall a bhaint astu.
Sláinte na bhfear
Is éard atá i gceist le sláinte na bhfear ná brainse míochaine atá ag teacht chun cinn le blianta anuas chun galair a chuireann isteach ar fhir go príomha a sheachaint is a chóireáil. Tagann cur chun cinn na sláinte i gceist maidir le hailse uiríoch is phrostátach, agus cuidiú le fir stíl beatha shláintiúil le haclaíocht, cothú maith is caitheamh stuama alcóil a bheith acu.
Tagann seachaint taismí is féinmharuithe, cúis mhór báis d'fhir óga, i gceist, agus cóireáil ar neamhoird fhireanna cosúil le héagumas is cailliúint gruaige.
Peter O'Connor (lúthchleasaí)
Lúthchleasaí Éireannach ab ea Peter O'Connor (24 Deireadh Fómhair 1872 – 9 Samhain 1957) a bhain curiarracht dhomhanda amach sa léim fhada agus a bhuaigh dhá bhonn Oilimpeacha sna Cluichí Idirsháite i 1906.
Luathshaol
Rugadh O'Connor in Millom, Cumberland, Sasana, ar 24 Deireadh Fómhair 1872, ach tógadh i gCill Mhantáin é. Chuaigh sé isteach i gCumann Lúthchleas Gael (CLG) in 1896. Sa bhliain 1899 bhuaigh sé boinn Uile-Éireann sa léim fhada, sa léim ard, agus sa léim thriarach. Thar na deich mbliana tar éis sin, fuair sé an lámh in uachtar ar lúthchleasaithe na Breataine i gcomórtais idirnáisiúnta, agus dá bharr sin, thug Cumann Lúthchleas Amaitéarach na Breataine cuireadh dó páirt a ghlacadh sna Cluichí Oilimpeacha i 1900 ar son na Breataine. Dhiúltaigh O'Connor, toisc gur theastaigh uaidh páirt a ghlacadh faoi bhratach na hÉireann amháin.
Curiarracht dhomhanda
I Meitheamh 1900, ba é Myer Prinstein ó Ollscoil Syracuse a raibh an churiarracht dhomhanda sa léim fhada aige: 24 troigh, 7¼ orlach (~7.50m). Sna blianta 1900 agus 1901, agus é in iomaíocht ar son Chumann Lúthchleas Amaitéarach na hÉireann (IAAA), bhain O’Connor roinnt curiarrachtaí domhanda neamhoifigiúla amach sa léim fhada. Ansin, bhris sé an churiarracht dhomhanda go hoifigiúil le léim 24 troigh, 9 orlach (~7.54m) ar thailte Chumann Ríoga Bhaile Átha Cliath ar 27 Bealtaine 1901. Ar 5 Lúnasa 1901, léim sé 24 troigh 11¾ orlach (7.61m) i mBaile Átha Cliath. Ba é seo an chéad churiarracht dhomhanda sa léim fhada aitheanta ag an IAAF (a bunaíodh sa bhliain 1912). Bhí sé ina scéal mór ag an am, léim a bhí beagáinín níos lú ná 25 troigh (7.62m), agus níor sáraíodh an churiarracht ar feadh 20 bliain. Níor mhair ach trí churiarracht dhomhanda níos faide: Jesse Owens (1935–1960), Bob Beamon (1968–1991), agus Mike Powell (1991–). Bhí léim O'Connor ina churiarracht Éireannach ar feadh 89 (sic) bliain, go dtí gur sháraigh Carlos O'Connell í sa bhliain 1990.
Cluichí Oilimpeacha 1906
Sa bhliain 1906, chuir an IAAA agus CLG trí luthchleasaí isteach ar na Cluichí Oilimpeacha san Aithin ar son na hÉireann: O'Connor, Con Leahy and John Daly. Tugadh bléasar glas, caipín a raibh seamróg órga air, agus bratach Éireannach a raibh “Erin Go Bragh” scríofa air do gach duine acu. Ach, athraíodh rialacha na gcluichí sa chaoi nach mbeadh cead ag aon duine páirt a ghlacadh mura raibh sé ainmnithe ag Coiste Oilimpeach Náisiúnta. Ní raibh Coiste Oilimpeach in Éirinn, agus mar sin d'éiligh an Coiste Oilimpeach Briotanach an triúr Éireannach. Nuair a chláraigh siad do na Cluichí, fuair siad amach gur baill d'fhoireann na Breataine Móire iad.
Ag searmanas bronnta na mbonn, mar agóid in aghaidh Bhratach na Ríochta Aontaithe a cuireadh ar foluain in onóir dá bhonn airgid, dhreap O’Connor crann brataí i lár na páirce agus chroch sé bratach na hÉireann, le Con Leahy ar garda os comhair an chrainn.
Sa léim thriarach dhá lá ina dhiaidh sin, fuair O’Connor an lámh in uachtar ar a chomh-Éireannach Con Leahy chun an bonn óir a bhuachan. Bhí sé 34 bliain d'aois ag an am, an buaiteoir is sine riamh sa léim thriarach. Níor bhuaigh Prinstein, an curadh i 1900 agus 1904, bonn ar bith.
Saol pearsanta
Níor bhuaigh O’Connor aon chraobhchomórtas tar éis 1906. D’fhan sé páirteach sa lúthchleasaíocht ar feadh a shaoil. Bhí sé ar bhaill bhunaidh Chlub Lúthchleasaíochta Phort Láirge agus ina chéad Leas-Uachtarán ar an gclub. D’fhreastail sé ar na Cluichí Oilimpeacha ina dhiaidh sin mar bhreitheamh agus sa lucht féachana. Chleacht sé mar aturnae i bPort Láirge, agus bhí naonúr clainne aige. Fuair sé bás i bPort Láirge ar 9 Samhain 1957.
Eolaíocht
deas|200px|thumb Is éard atá in eolaíocht ná cuardach nó staidéar i gcóir eolais infhíoraithe trí bhreathnadóireacht agus turgnamh acht. Ar dhóigh caol tagraíonn eolaíocht do chóras bailithe eolais a bhuntar ar eimpíreachas, tástáil agus nádúrachas rianúil, modhúil agus chomh maith le sin don choiste eolais eagraithe a bhfuil bailithe leis an cine daonna de thoradh a leithid sin taighde. clé|mion| [[turgnamh a dhéanamh ar rud ]]
Modh eolaíochta
Breathnaítear ar "disciplín" mar "eolaíocht" má úsáideann sé an Modh Eolaíochta chun teacht ar "hipitéis" indearbhaithe, bailítear sonraí trí dhianstaidéar agus/nó tástáil, agus ceaptar nó bréagnaítear an hipitéis (oibriú le saothrú agus luachálú míniúcháin nádúrtha le haghaidh feiniméin sofheicthe bunaithe ar staidéar eimpíreach, turgnamh aíoch, triaileach agus fíorú neamhspleách).
Más amhlaidh gur thástáileadh hipitéis i réimsí ilchoinníollacha, agus fós féin nár bhréagnaíodh í, glaotar "teoiric" uirthi. Ach amháin nuair is féidir teoiric a chruthú a ghlaotar "dlí" uirthi.
Mar sin de, bíonn hipitéis measartha coitianta san eolaíocht, bíonn méid áirithe "teoiric" ann, ach bíonn "dlíthe" gann go leor ar an dtalamh.
Rangú
mion|"Science and Mechanics", Samhain 1931 Tagraíonn eolaíocht go leathan do chóras eolais ar bith a shroichtear le modhanna infhíoraithe. Ar dhóigh caol tagraíonn eolaíocht do chóras bailithe eolais a bhuntar ar eimpíreachas, tástáil agus nádúrachas rianúil, modhúil agus chomh maith le sin don choiste eolais eagraithe a bhfuil bailithe leis an chine daonna de thoradh a leithid sin taighde.
Prionsabal Mach
Sa bhfisic, an coincheap nach féidir luasghéarú réada a thomhas i dtaca le dearbhspás, ach gur gá é a thomhas i dtaca le damhna iomlán na Cruinne. Is é an damhna go léir mórthimpeall air a dhearbhaíonn táimhe an réada. Ní bheadh ciall ar bith le táimhe sa spás folamh. Ernst Mach a chuir an coincheap chun cinn i 1863, agus ba thábhachtach í i bhforbairt na coibhneasachta ginearálta ag Einstein.
Eolaíocht
Rangú
Dearbhaíonn eolaithe go gcaithfidh cuardach eolaíoch bheith greamaithe don modh eolaíochta—oibriú le saothrú agus luachálú míniúcháin nádúrtha le haghaidh feiniméin sofheicthe bunaithe ar staidéar eimpíreach, turgnamh aíoch, triaileach agus fíorú neamhspleách.
Mar sin de ghnáth, diúltaíonn eolaíocht míniúcháin osnádúrtha agus argóintí ón údaráis.
Aicmítear réimse eolaíochta in dhá pháirt de ghnáth:
CLG Fánaithe an Ghleanna (Corcaigh)
Club cáiliúil iománaíochta ó chathair Chorcaí é Fánaithe an Ghleanna (The Glenn Rovers), ón Linn Dubh sa chathair. D'imir imireoirí ar nós Criostóir Uí Rinn (Christy Ring) agus Denis Coughlan (Donnacha Ó Cochlainn) leo.
Canáil éisteacha
Feadán idir an chluas láir is an tsrónfharaing, cuid de déanta as cnámh is loingeán agus líneáilte le scannán múcasach. Tugtar an feadán eostach air freisin, as an lia Iodálach Bartolommeo Eustachio (1520-1574). Ligeann sé d'aer dul isteach sa chluas láir agus teacht amach aisti chun an brú a chothromú idir an dá thaobh den scannán tiompánach agus ligean dó crith go saor nuair a imbhuaileann fuaimthonn leis. Nuair a bhíonn eitleán ag éirí ón talamh nó ag tuirlingt, is gá an cothromú seo a dhéanamh (tríd an bhfeadán a choinneáil ar oscailt le cogaint is slogadh, mar shampla) chun fuaimeanna cnagtha sna cluasa, is fiú pian, a sheachaint. Bíonn an feadán níos cothrománaí sa pháiste faoi 7 mbliain d'aois ná sa duine fásta, agus mar sin tarlaíonn ionfhabhtuithe cluaise níos minice i bpáistí ná daoine fásta.
Feachtas um Dhí-Armáil Núicléach
Eagraíocht a bunaíodh sa Bhreatain i 1958 (CND nó an Campaign for Nuclear Disarmament i mBéarla) leis an mbaol don chine daonna ó na hairm núicléacha a bhí á gcarnadh ag na Stáit Aontaithe, an tAontas Sóivéadach, an Bhreatain is an Fhrainc a chur ina luí ar an bpobal, agus an gá práinneach go gcuirfí deireadh leo uile, fiú go haontaobhach chun fuadar a chur faoi.
mion|clé
Bunaíodh grúpaí i dtíortha eile leis na haidhmeanna céanna. Bhíodh na mairseálacha suntasach mór gach bliain go lár na 1960idí.
Léirigh gábh na ndiúracán i gCúba i 1962 go raibh géarghá ann aidhmeanna CND a bhaint amach. Le dul chun cinn (mall) dioplómaitiúil i dtreo na dí-armála (mar shampla, leis an gconradh coiscthe trialacha núicleacha i 1963) laghdaigh an feachtas.
D'athbheoigh sé rud beag sna 1980idí le máirseálacha i gcoinne stáisiún núicléach, ach faoi seo ní eagraíocht chumasach shuntasach í.
Féach freisin
An Cogadh Fuar
Calpornius
Is beag eolas atá againn faoi Calpornius a bhí ina athair ag Naomh Pádraig. Ba shaoránach Rómhánach é a raibh cónaí air sa Bhreatain sa 4ú-5ú haois. Ba rúnaí sa rialtas é agus chomh maith le sin ba dheochain é san eaglais Chríostaí. Ba mhac do Photitus é a bhí ina shagart. Bhí áitreabh acu le hais baile Bannavem Taburniae. Conchesa an t-ainm a bhí ar a bhean chéile, a bhí ina máthair ag Naomh Pádraig.
Domhnall Ó Ruairc
Rí na gConnacht ba ea Domhnall Ó Ruairc (Sean-Ghaeilge Domnall Ua Ruairc) (bás 1102).
Níl a lán eolais le fáil faoi Domhnall, ach deirtear gur mharaigh sé i mbun chatha a réamhtheachtaí, Tadhg mac Ruairí.
Gary Cooper
Ba aisteoir Meiriceánach ó bhunadh Briotanach é Gary Cooper (7 Bealtaine, 1901 – 13 Bealtaine, 1961) a bhuaigh Gradaim an Acadaimh dhá uair. Lean a shaol oibre ó na 1920ídí go dtí bliain a bháis. Bhí aithne air mar gheall ar a stíl aisteoireachta ciúin agus a phearsa stóchúil, tréan, a d'oir go mór do na rólanna sna Westerns inar ghlac sé páirt.
Fuair Cooper cúig ainmniúchán Oscar don duais Aisteoir is Fearr, le linn a shaol oibre, agus bhain sé dhá uair é. Fuair sé Duais Onórach freisin ón Acadamh i 1961, cúpla seachtain roimh a bháis.
Cath na Cosaive
clé|250px|mion|Cath na Cosaive Tharla Cath na Cosaive ar an 15 Meitheamh 1389 idir arm an Phrionsa Seirbiach, Lazar Hrebeljanović (agus a gcomhghuaillithe Críostaí), agus an Impireacht Otamánach. Maraíodh an sabhdán Otamánach, Murad I, i dtiubh an ghleo.
Gary Cooper
Óige
Chuaigh sé ar ais go dtí na Stáit Aontaithe sa bhliain 1912. Gortaíodh é i dtimpiste gluaisteáin agus é trí bliana déag d'aois, agus bhí air bogadh go dtí rainse a athar i Montana, SAM le biseach a fháil, áit a ghnóthaigh sé a chuid scileanna marcaíocht a.
Sna blianta 1922 agus 1923, bhí sé ag obair mar threoraí turasóireachta i Yellowstone.
Hollywood
Bliain ina dhiaidh dá chéad scannán gearr mar phríomhaisteoir, glaodh go Paramount Studios é agus ofráladh conradh fadtéarmach dó, rud a ghlac sé leis.
D'athraigh sé a ainm go Gary (ó Frank) i 1925, de réir chomhairle a ionadaí, a d'fhás suas i Gary, Indiana.
Thar na blianta, bhí ról ag Cooper i níos mó ná céad scannán. Bhain sé a chéad duais Oscar don Aisteoir is Fearr i 1941 dá ról i Sergeant York. I 1952, bhain Cooper an dara Oscar dá ról mar Marshal Will Kane i High Noon, a léiriú ab fhearr de réir na gcriticeoirí.thumb|240px|For Whom The Bell Tolls - 1943|clé
Bás
Fuair Cooper bás ó ailse scamhóige i 1961, sé lá i ndiaidh dó seasca bliain a chomóradh. Cuireadh é i reilig an Chroí Ró-Naofa i Southampton, Nua-Eabhrac. mion|Vera Cruz (1954).|cléChuaigh sé faoin scian do ailse próstatach agus putóige an bhliain roimhe sin ach ní raibh modh ann ag an am chun monatóireacht a dhéanamh ar ailse.
Bhí sé ró-bhreoite chun freastal ar an Oscar in Aibreán 1961, agus dá bhrí sin ghlac a dhlúth-chara James Stewart a Oscar onórach ina áit.