cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dán díreach
Fuaimniú
Rud eile atá ag teastáil chun dán díreach ceart a chumadh is é an dúnadh é. Caithfear an dán a chríochnú leis an líne thosaigh nó, ar a laghad, leis an gcéad fhocal.
Caithfidh consain a bheith ar aon rang chun rím a dhéanamh le chéile. Tá sé rang consan ann:
Tá seacht siolla i ngach líne sa chuid is mó de na meadarachtaí. Ní mór siolla a bhá más gá é a dhéanamh ar son na huimhreach cuí siollaí.
Meadrachtaí
Tá cuid de na meadarachtaí is coitianta le fáil mar a leanas.
Deibhidhe
(Ba cheart d’Albain na sruthán seang a cóir féin a thabhairt d’inis na hÉireann, críoch aimhréidh na n-easanna lonracha, sula mbeidh aighneas eaturtha.)
Rannaigheacht Mhór agus Rannaigheacht Bheag
I Rannaigheacht baintear feidhm as aicill (b2): rím idir an focal deiridh i líne amháin agus focal i dtús nó i lár an chéad líne eile.
Sampla:
(Éist liomsa, a Mhuire Mhór, do ghuí is liomsa ba lú, do dhroim led' bhráthair ná bíodh, a Mháthair Rí dúinn na ndúl.)
Séadna
Sampla:
(Níl Aonghus mar thusa in Éirinn ná in Albain, a thaobh seang: cuireann na hAonghuis atá ina gcónaí ar fhód braonghlas an Bhrú, a Aonghuis, bronntanais chugat.)
Ulapul
Is calafort é Ulapul atá suite i gComhairle na Gàidhealtachd, i dtuaisceart na hAlban. Téann bád farantóireachta idir Ulapul agus Steórnabhagh i Leòdhas. Bhí cónaí ar 1,541 duine in Ulapul sa bhliain 2011 thuas ó 1,308 duine sa bhliain 2001. Ag am an daonáirimh sa bhliain 2011, bhí Gaeilge na hAlban ag 11.8% den daonra agus bhí Albainis ag 17.1% den daonra.
Baile Chuinn Chétchathaig
Is liosta Sean-Ghaeilge d'Ard-Ríthe na hÉireann is ea Buile Choinn Chéadchathaigh (aisling, fís) (Sean-Ghaeilge Baile Chuind Chétchathaig), caomhnaithe in dhá lámhscríbhinn den 16ú haois, 23 N 10 agus Egerton 88. Is é an rí-liosta is luaite dá leithéid atá a bhfuil eolas air, a théann siar is amhlaidh go dtí AD 700. Tá an-ghaol ann idir é agus an téacs níos déanaí, Baile in Scáil.
Scoláireacht
Eagraíodh Baile Chuind Chétchathaig don chéad uair ag Rudolf Thurneysen, a thug dáta timpeall AD 700 AD dó, agus a mhol gur chúis den lámhscríbhinn Cín Dromma Snechtai atá caillte. Ina dhiaidh sin, d' athraigh Thurneysen an tuairim seo, ar an mbunús go raibh an rí den 10ú haois, Niall Glúndub, léirithe sa dán "Glúnshalach". B'fhearr le heagarthóirí agus scríbhneoirí níos deireanaí a chéad mheastachán, ag glacadh gur scríobhadh an saothar i linn Fhíonsneachta Fhleadaigh (bás 695).
Ina cuid staidéar le déanaí, mhol Edel Bhreathnach gur níos déanaí í foirm reatha an dán. Cé go gcreidtí gur ríthe samhluithe na todhchaí iad siúd a thagann i ndiaidh Fhíonsneachta, de réir na Breathnaím, is pearsana stairiúla den chéad cheathrú den 8ú haois iad siúd, faoi bréagriocht nathanna meafaracha (acmm kenning). Más fíor, scríobhadh an dán c. 720, nó athbhreithníodh é ag an am sin.
Art Ó Néill
Cláirseoir dall ba ea Art Ó Néill (c.1734–1818) a d’fhág cuimhní cinn ina dhiaidh atá lán d’eolas ar shaol a leithéidí in Éirinn. Bhí sé geal leis an mbailitheoir mór ceoil Edward Bunting agus thug neart faisnéise teicniúla dó faoi sheinm na seanchláirsí.
Beatha
Chaill Ó Néill radharc a shúl de bharr timpiste in aois a dhá bhliain. Níos déanaí d’fhoghlaim sé an chláirseoireacht ó Eoghan Ó Cianáin as Eochair i gContae Thír Eoghain, agus thosaigh sé ag taisteal agus ag seinm mar chláirseoir gairmiúil in aois a chúig bliana déag. Shiúil sé cuid mhaith den tír ach b’ansa leis deisceart Uladh ná aon cheantar eile.
Bhí sé bródúil toisc gur de shliocht mhuintir Néill é: caitheadh sé cnaipí airgid agus círín Uí Néill orthu, agus ba dhóigh leis gur ar chomhchéim lena gcuid pátrún a bhí sé. Ba bhreá an chuideachta é agus bhí sé go maith chun cártaí agus táiplis mhór a imirt.
Cúrsaí ceoil
Ba cheoltóir maith Ó Néill agus bhí neart fonn ar eolas aige. Sa bhliain 1760, a dúirt sé, shiúil sé sráideanna Luimnigh, é ag seinm ar chláirseach de chuid an 14ú haois a luaití le Brian Borumha agus slua á leanúint.
Sheinn sé ar an gcláirseach ag féile na gcláirseoirí i mBéal Feirste sa bhliain 1792 agus d’éirigh sé an-mhór le Edward Bunting. Bhí sé féin agus Donnchadh Ó hAmhsaigh ar na cláirseoirí ba mhó a thug eolas do Bunting ar chúrsaí cláirseoireachta, agus ar chomhairle Bunting chum sé a chuimhní cinn, saothar a thugann an-léargas ar shaol chláirseoirí a linne.
Fia luiche
Ainmhí is ea an fia luiche.
Whitney Houston
B'amhránaí popcheoil í Whitney Elizabeth Houston (9 Lúnasa 1963, Newark, New Jersey, Stáit Aontaithe Mheiriceá - 11 Feabhra 2012, Beverly Hills, California). Bhí clú is cáil ar a guth láidir.
Saol
clé|mion|Aibreán 2010 Phós sí Bobby Brown ar an 18 Iúil 1992. Bliain ina dhiaidh sin, tháinig a hiníon, Bobbi Kristina Houston Brown, ar an saol. Fuair Whitney agus Bobby colscaradh sa bhliain 2006.
D'éag Houston ar an 11 Feabhra 2012, in aois 50 di. Thóg sí ródháileog drugaí (cócaon) agus thángthas ar a corp i dtobán folctha sa Beverly Hilton. Ghnóthaigh Houston saibhreas as cuimse, agus bhí "saol an liomó bháin" aici mar a déarfá. Ach fós féin bhí sí chomh tugtha sin do na drugaí go raibh uirthi cuairt a thabhairt ar na ceantair ba shuaraí agus ba bhoichte chun a handúil a shásamh. Gabhadh í fiú sa bhliain 2000 agus le linn na 2000idí, chaill sí guaim agus tharraing sí fiacha troma uirthi féin.
Sa bhliain 2015, fuair a leanbh aonair anbhás ar an gcaoi chéanna ; thóg Bobbi Kristina Brown ródháileog drugaí  agus thángthas uirthi  i dtobán folctha ina bhaile féin. Fuair sí bás roimh am, 22 bliain d'aois, ar 26 Iúil 2015
Svínoy
Is oileán Faróch é Svínoy.
Whitney Houston
Féiniúlacht
Faoin am a raibh cáil dhomhanda bainte amach ag Houston mar amhránaí bhí tromlach dá comhghormaigh ann nach dtrasnódh an bóthar chun ceoilchoirm léi a fheiceáil.
Cuireadh i leith Houston gur thug sí droim láimhe lena muintir féin. Ní raibh an ceol a chan sí 'gorm' go leor, dar leo. Mar sin níor thuill sí meas an phobail ghoirm sna Stáit Aontaithe. Fiú agus í ag tosú ar bhóthar an cheoil, bhíodh na djanna, go háirithe na gormaigh, ag fonóid fúithi.
Rinneadar mugadh magadh di agus de réir mar a chuaigh sí in airde réime is ea is mó a chuir siad ina leith go raibh sí tar éis a hanam a dhíol, an dubh a chur ina gheal uirthi féin, nach eiseamláir do ghormaigh óga in aon chor a bhí inti, go raibh a fréamhacha stoite aici, agus a pobal féin á thréigean aici.
Manny Pacquiao
Dornálaí Filipíneach, a bhí ina churadh domhanda, is ea Emmanuel "Manny" Dapidran Pacquiao (a rugadh ar 17 Nollaig, 1978 i gKibawe, na hOileáin Fhilipíneacha).
I mí Mheán Fómhair 2021, d’fhógair Manny Pacquiao a iarrthóireacht do thoghchán uachtaránachta 2022.
James B. Lynch
Polaiteoir Éireannach ab ea James B. Lynch ( - 12 Márta 1954). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Beangálaigh
Is grúpa eitneach Áiseach iad na Beangálaigh. Is í an Bheangáilis a bpríomhtheanga.
Basútaigh
deas|250px|thumb|Basútaigh Is grúpa eitneach Afracach iad na Basútaigh. Is í an tSútúis a bpríomhtheanga.
Vágar
Is oileán Faróch é Vágar.
Harry Simon
Dornálaí Namabach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea Harry Simon a rugadh ar an 21 Deireadh Fómhair 1972 i Walvis Bay.
Bó Chiarraí
thumb|240px|Bó Chiarraí Is pór annamh an eallaigh déiríochta í Bó Chiarraí/Buinín.
Tóraí
thumb|Tóraí Is ball nó tacadóir de chuid an Pháirtí Choimeádaigh é Tóraí. Ón bhfocal Meán-Ghaeilge Toraigh 'duine a rachadh sa tóir ar dhuine' a thagann an téarma.
Fuinseog
Is crann í an fhuinseog sa ghéineas Fraxinus. Tá na crainn seo le fáil sa Sean-Domhan agus sa Domhan Nua. De réir sheanchais na hÉireann, déanann scáth na bhfuinseog dochar do na barra.
Ryan Giggs
Conspóid
Sa bhliain 2021 bhí Giggs cúisithe as beirt bhan a ionsaí. Shéan Giggs go raibh modhanna comhéigneacha iompair ar bun aige i gcoinne a iar-pháirtí Kate Greville, 38 bliain d'aois idir Lúnasa 2017 agus Samhain 2020. Ar 1 Meán Fómhair, scaoileadh an giúiré i dtriail Giggs abhaile agus teipthe orthu teacht ar bhreithiúnas maidir le haon cheann don trí chúis a bhí curtha ina leith.
Anailís ar mhóiminteam
mion Is teicníc san airgeadas í anailís ar mhóiminteam a úsáidtear chun praghas anna, rátaí malairte go minic, a réamhaithris sa ghearrthéarma.
Baintear úsáid as an treo agus an fuinneamh a bhí taobh thiar d'athruithe i rátaí san am a chuaigh thart.
Tōson Shimazaki
A óige
Rugadh Tōson mar Haturi Shimazaki i gcathair Nakatsugawa i Maoracht Gifu. Chaith sé a óige amuigh faoin tuath i gCeantar Kiso agus d'fhág é sa bhliain 1881. D'fhág an áit úd a rian ar a shaothar, agus baineann sí, mar shampla, le Yoakemae (夜明け前 Roimh Éirí na Gréine, 1929-1935), an t-úrscéal is mó clú dá chuid. Tá sé sin bunaithe ar shaol a athar, Shimazaki Masaki, a chuaigh as a mheabhair agus a bhí marbh faoin am a raibh Toson i gceann a cheithre bliana déag. Cairde a mhuintire a thóg ina dhiaidh sin é. Fuair an deirfiúr ba shine aige bás le galar meabhrach, agus mhaígh Tōson go raibh dubhachas ann a thug sé óna thuismitheoirí.
I mbun oibre
Sa bhliain 1891 bhain sé céim amach in Ollscoil Meiji Gakuin agus an bhliain dár gcionn thosaigh sé ag múineadh Béarla i Scoil Bhan Meiji. Tháinig suim aige i gcúrsaí litríochta de bharr an chaidrimh a bhí aige le Kocho Baba (馬場孤蝶 Baba Kochō) agus Shukotsu Togawa (戸川秋骨 Togawa Shūkotsu), beirt scríbhneoirí. Chuaigh Tōson i ngrúpa a bhain le Bungakukai (文學界), iris liteartha. Bhí sé an-mhór le Kitamura Tokoku, údar rómánsach, agus d'fhág a fhéinmharú siúd lorg buan air féin agus ar a shaothar.
An scríbhneoir
Moladh Tōson as an saghas nua véarsaíochta a chum sé in Wakanashū agus as an mbaint a bhí aige le Rómánsachas Liteartha Meiji (明治浪漫主義 Meiji Rōman Shugi).
D'fhoilsigh Tōson ceithre dhíolaim eile sula ndeachaigh sé i gceann an phróis. Ba é Peacú (破戒　Hakai) an chéad úsceal uaidh, scéal faoi mhúinteoir ar burakumin é (duine a bhaineann le sainaicme "shuarach") agus a cheileann an smál sin ar an saol. Tá meas ar an saothar seo mar an gcéad úrscéal nádúraíoch i litríocht na Seapáine. Bhí buairt ag roinnt leis an saothar seo ar shlí eile: cailleadh trí pháiste an údar agus é ag scríobh an úrscéil.
Cuntas maoithneach fileata ar an gcaidreamh a bhí aige ar scríbhneoirí Bungakukai atá in Haru (春 Earrach, 1908), an dara húrscéal óna lámh.
Is dóigh le mórán daoine gurb é Ie (家 Teaghlach, 1910-1911) a phríomhshaothar. Cuntas é ar mheath dhá theaghlach chúigeacha a bhfuil gaol acu leis an bpríomhphearsa.
Nuair a d'fhill sé ar an tSeapáin chuaigh sé ag teagasc in Ollscoil Waseda. Sa bhliain 1929 thosaigh sé ag scríobh Yoake mae, úrscéal stairiúil faoi Athghairm Meiji ó thaobh gníomhaí chúigigh. Tá áthas air siúd nuair a chuirtear an tImpire i réim arís agus barúil aige gurb é athbhuanú an traidisiúin dhúchasaigh é, ach tagann díomá air roimh a bhás. Tá an-dealramh ag an bpríomhphearsa le hathair Shimazaki. Tháinig Yoake mae amach ina shraithscéal ar Chūō kōron, iris liteartha, ar feadh sé bliana, agus foilsíodh é mar úrscéal dhá chuid.
Sa bhliain 1935 ceapadh Tōson mar an gcéad chathaoirleach den chraobh Sheapánach de PEN Idirnáisúnta.
Sa bhliain 1943 thosaigh sé ag cur amach Geata an Oirthir (東方の門 Tōhō no mon), scéal a leanfadh Yoake mae, ina shraithscéal, agus bhí sé sin gan chlabhsúr fós nuair a fuair Shimazaki bás le taom croí in aois a bhliana is seachtó.
Tá a uaigh ag teampall Jifuku-ji in Oiso i Maoracht Kanagawa.
James J. Jeffries
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain, ab ea James Jackson Jeffries (15 Aibreán, 1875 – 3 Márta 1953. Bhí aithne air mar The Boilermaker.
Leachtleibhéal
Is uirlis dearaí a chur in iúl má dromchla atá leibhéal é leachtleibhéal.
Mikaël Silvestre
Is imreoir sacair é Mikaël Silvestre, a imríonn faoi láthair le Werder Bremen. D'imir sé le Arsenal, Rennes agus Internazionale ón bhliain 1995 go 1999. Bhí sé ag imirt le Manchester United roimhe sin.
Steinn
Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é Steinn.
Bóránaigh
deas|250px|thumb|Bóránaigh Is grúpa eitneach Afracach iad na Bóránaigh. Cónaíonn siad i ndeisceart na hAetóipe agus i dtuaisceart na Céinia. Is cuid den ghrúpa Oromo iad (is iad na Barentu an phríomhghrúpa Oromach eile). Is í an Bhoránais príomhtheanga na mBóránach. Canúint de chuid na hOramais atá inti. Tá timpeall is 7 milliún Bóránach ann.
{{DEFAULTSORT:Boranaigh}
Hector Javier Velazco
Dornálaí Airgintíneach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea Hector Javier Velazco a rugadh ar an 20 Bealtaine 1973 in Avellaneda, Buenos Aires, an Airgintín.
Lineville, Alabama
Is cathair i gContae Clay, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá é Lineville. Bhí 2,306 duine a bheith ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2016.
Amphiprioninae
mion|An gairéadach (Amphiprion ocellaris) neadaithe i mbundún leice (Heteractis magnifica) mion|Péire gairéadaigh bándearga (Amphiprion perideraion) sa bhaile in a gcuid bundúin. mion|Gluaiseachtaí snámha an ghairéadaigh deas|mion|Gairéadach ag snámh
Éisc de chuid na fofhine Amphiprioninae (Gaeilge: na  gairéadaigh) is ea Amphiprioninae, san fhine Pomacentridae. Tríocha speiceas atá aitheanta: ceann amháin sa ghéineas Premnas, cé go bhfuil na cinn atá fágtha sa ghéineas Amphiprion. San fhiántas, cruthaíonn siad comharaíocht shiombóiseach le bundúin leice. Ag brath ar speiceas, bíonn dath buí, flannbhuí nó dath scothdhearg nó scothdhubh, agus go leor barraí bána nó paistí orthu. An t-iasc is mó, is féidir leis bheith 15–16 cm ar fad, cé gur ar éigean gur féidir leis an ceann is lú 7–8 cm a bhaint amach.
Dáileadh agus gnáthóga
Tá Amphiprioninae dúchasach ó uiscí teo  an Aigein Indiaigh agus an Aigéin Chiúin, lena n-áirítear an Mhórsceir Bhacainneach agus an Mhuir Rua. Cé go bhfuil dáiltí srianta ag formhór na speiceas, tá cuid eile go forleathan. Maireann na héisc ag bun na farraigí éadomhaine i sceireanna foscacha nó i murlaigh éadomhain. Ní bhfuarthas aon iasc san Atlantach..
Aiste bia
Ainmhithe uiliteacha is ea na héisc seo agus is féidir leo bia neamhdhíleáite a ithe ón a n-óstach bundúin leice, agus soláthraíonn an t-ábhar faecach cothaithigh do na bundúin leice.
San uisceadán
Cuimsíonn Amphiprioninae suas le 43% de thrádáil dhomhanda na n-iasc ornáideach mara, agus tagann 25% den thrádáil dhomhanda ó éisc a tógadh i mbraighdeanas, cé go bhfuil an chuid is mó gafa an fiántas,  atá freagrach as laghdú dlús i réimsí dúshaothraithe.
An Mhalaeis
Teanga Mhalae-Pholainéiseach í an Mhalaeis a labhraítear sa Mhalaeisia agus i dtíortha eile ina timpeallacht, go háirithe. Le fírinne, is deacair a rá cé acu aon teanga amháin nó grúpa teangacha atá ann, agus ón taobh eile de, tá an Indinéisis chomh cóngarach do Mhalaeis chaighdeánach na Malaeisia is gur féidir a rá nach bhfuil iontu ach canúintí aon teanga amháin. Ón taobh eile de, tá an cineál Malaeise a labhraítear i mBrúiné chomh difriúil is go bhfuil sé beagnach dothuigthe ag na Malaeisiaigh.
Bahasa Malaysia a thugtar ar an gcineál Malaeise a shaothraítear sa Mhalaeisia féin mar theanga náisiúnta. Má táthar ag trácht ar an Malaeis sa chiall fhairsing, is fearr Bahasa Melayu a thabhairt uirthi. Bahasa Indonesia a thugtar ar an Indinéisis. "Teanga" is ciall leis an bhfocal sin bahasa, agus is focal iasachta ón tSanscrait é.
Tá Malaeis chaighdeánach na Malaeisia bunaithe ar chanúint Johore agus Riau, agus is í an aibítir Laidineach is mó a úsáidtear sa scríbhneoireacht, cé go bhfuil traidisiún úsáidte na litreach Arabach beo sa tír i gcónaí. Tá an Indinéisis ag dul i bhfeidhm ar an Malaeis ar na saolta seo, toisc go bhfuil tionsclaíocht láidir phopchultúrtha (sobalscéalta teilifíse agus araile) ag an Indinéis.
Is í an difríocht is suntasaí idir an dá theanga ná tionchar na hOllainnise ar an Indinéisis. Na críocha arb iad an Mhalaeis iad, bhí siad á rialú ag na Sasanaigh i ré an choilíneachais, rud a chiallaíonn gur fhág an Béarla an-lorg ar an Malaeis san am sin féin. San am chéanna ba i Ollainnis a bhí oifigiúil san India Thoir Dhúitseach.
Flòdaigearraidh
Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é Flòdaigearraidh.
Oileáin Lyakhovsky
Is oileáin bainte leis an Rúis é Oileáin Lyakhovsky.
Paddington
Is baile é Paddington atá suite sa bhuirg Cathair Westminster, Londain Láir.
Muir Aral
Is muir í an Mhuir Aral nach bhfuil ach codanna di fágtha inniu. Bhíodh an mhuir (nó loch) i Lár na hÁise ar an teorainn idir an Chasacstáin ar an taobh thuaidh agus an Úisbéiceastáin ó dheas. An méid atá fágtha sa tuaisceart, tá sé sách cobhsaí anois arís agus táthar ag iarraidh stad a chur le cailliúint uiscí an Aral in áiteanna eile freisin.
1879
Breitheanna
mion|330px|Cath Isandhlwana i Natal sa hAfraice Theas, ceann de na cathanna sa bhliain 1879 inar throid na Sasanaigh i gcoinne na Súlúch.
Cúige Kherson
Is cúige de chuid na hÚcráine é Cúige Kherson.
Na hAonaid Riaracháin
Tá an cúige roinnte ina 18 réigiún.
Florent Malouda
Imreoir sacair Francach é Florent Malouda. In Cayenne i nGuáin na Fraince a rugadh agus a tógadh é. D'imir sé le Chelsea F.C.. Tá sé ag imirt faoi láthair le Trabzonspor sa Tuirc.
An t-Achadh Mòr
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é an t-Achadh Mòr.
Mariah Carey
Is ceoltóir pop í Mariah Carey (27 Márta, 1969, Huntington, Nua-Eabhrac, na Stáit Aontaithe). Tá clú agus cáil uirthi mar gheall ar an nguth láidir cumhachtach atá aici. D'éirigh go maith léi ina tír féin agus i dtíortha eile ar fud an domhain le linn na 1990idí agus í faoi chúram Tommy Matola (a phós Mariah 1993-97), stiúrthóir Columbia Records.
Ach, d'éirigh go maith le ceirnín s'aici The Emancipation of Mimi sa bhliain 2005 agus chuir sé tús le ré úr i saol Carey.
Gradaim agus ainmniúcháin
Tá 217 gradam buaite ag Carey. Tá 377 ainmniúchán faighte aici.
Saol pearsanta
In 2015, thosaigh Carey ag dul ar an mbilliúnóir Astrálach James Packer agus, ar 21 Eanáir 2016, d'fhógair sí go raibh siad fostaithe. Faoi Dheireadh Fómhair, áfach, bhí an rannpháirtíocht curtha ar ceal acu. I mí Dheireadh Fómhair 2016, thosaigh sí ag comhrá leis an gcóragrafóir Meiriceánach Bryan Tanaka.
Oráiste
Tá mórán cialla leis an focal oráiste:
Arado Ar 232
Eitleán Gearmánach sa Dara Cogadh Domhanda ab ea an Arado Ar 232.
Is é An Arado Ar 232 “Milipede” (uaireanta ghlaoigh Taztelwurm)é an chéad nua-aimseartha lasta aerárthach.Rinneadh iad i uimhrí bheag, ag an ngnólacht an dtugtar Arado Flugzeugwerke. Bhí an t-eitléan (ina lá) bhi i bhfad chun tosaigh ar a chuid ama. Chaith sé a lán rudaí sin caith a lán lasta eitleáin inniu, mar shampla, an doras lasta ar ais den eitleáin, deich pearód rothaí faoin ais, agus a suspension spéisealta. Seo rinne an eitleán ábalta chun a eitilt ar rúidbhealaí níos lú ná dhá chéad méadar, agus ar an bhóthar uafásach.
Ach rinne an Luftwaffe aon fiche planaí mar ní raibh suim acu sa eitleán lasta, agus cheap siad bhí an Messerschmitt níos tábhachtaí. Rinne an Luftwaffe aon fiche mar go léir an ineall píosca is gá a bhí de dhíth le haghaidh an wulfe foke 109. Chaith an eitleán a lán fadbanna I ag cleachtaigh ineallaí, agus mar sín, fuair siad ineall éagsúla. Baineadh úsáid as na plánaí chun dhéanamh páirteanna aerárthach.
Waleed Al-Husseini
Is aisteoir, scríbhneoir agus blagálaí Palaistíneach é Waleed Al-Husseini.
I mí Dheireadh Fómhair na bliana 2010, ghabh Údarás na Palaistíne é as bheith ag tabhairt masla d'Ioslam ar Facebook agus ar a bhlag; tharraing a ghabháil aird na meán idirnáisiúnta. D'éalaigh sé go dtí an Fhrainc ina dhiaidh sin, áit ar chuir sé isteach go rathúil ar thearmann. In 2013, bhunaigh sé Comhairle Iar-Mhoslamach na Fraince, agus i 2015 scríobh sé a chéad leabhar, ''Blasphémateur! : les prisons d'Allah'' faoina thaithí.
Arado Ar 232
Bhí pleananna chun den chuid is mó ó adhmad, miotal a shábháil,ach níor seo tharla. Ag an deireadh an cogadh, fuair Sasanaithe béirt bplánaí Ar 232 in aerfort Gearmánach, agus tar éis cuplá scrudaithe raibh cead é a eitilt leis an Sasanaithe tar éis an cogadh de cuplá bliana.
An Mhuir Rua
Is muir í an Mhuir Rua atá suite idir an Afraic agus an Áise.
Arado Ar 232
Wingspan: 34 m
Chéad eitilt: 1941
Scortha: 1945
Eilean Iarmain
Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é Eilean Iarmain.
Tír Franz Josef
deas|250px|thumb|Tír Franz Josef Is oileánra bainte leis an Rúis iad Tír Franz Josef.
Gracilia
Is speiceas de chiaróga san fhine Cerambycidae é Gracilia minuta, an t-aon speiceas sa ghéineas Gracilia.
Victoria Beckham
Is amhránaí agus dearthóir faisin Sasanach í Victoria Caroline Beckham (née Adams), a rugadh ar 17 Aibreán 1974 i Harlow. Bhí sí ina ball den ghrúpa Spice Girls agus tugtar Posh Spice uirthi mar leasainm.
Saol pearsanta
Phós sí David Beckham i 1999. Tá ceathrar páistí acu.
Maois
Fáidh agus reachtóir Eabhrach a bhí i Maois. Deirtear gurbh é Maois a scríobh an Torah. Tá sé an-tábhachtach sa Bhíobla. Dar le scoláirí áirithe áfach, ní raibh ann ach carachtar finscéalaíochta.
Breith Mhaois
Tháinig muintir Iosrael go dtí an Éigipt in aimsir Iacóib. Chuireadar fúthu sa tír sin agus chuadar i líonmhaire go mór Chuir an Faró saoistí saothair os a gcionn chun iad a chloí le hualaí troma; agus thógadar cathracha. Cuireadh iallach ar mhuintir Iosrael seirbhis an éigin a dhéanamh, agus fágadh an saol go searbh acu le hobair dhian. Thug an Faró ordú dá mhuintir go léir: gach gin mhic a bhéarfaí do na hEabhraigh a mharú. Um an dtaca sin, ghabh bean de threibh Léiví gin agus rug sí mac. Chuir sí i bhfolach é ar feadh trí mhí agus ansin nuair a chuaigh di é a choimeadi bhfolach a thuilleadh, fuair sí cléibhín paipíre dó agus chuimil sí bitiúman agus pic de, agus chuir a mac ann, agus chuir i measc na n-eileastram ar bhruach na habhann é. Sheas a dheirfiúr i leataobh tamall. Tháinig banphrionsa Éigipteach anuas lena hionailtí chun í féin a fholcadh san abhainn. Fuair sí an leanbh agus bhí trua aici dó. Dúirt an deirfiúr léi go bhfaigheadh sí bean i measc na nEabhrach chun an leanbh a oiliúint di. Ghlaoigh an deirfiúr ar mháthair an linbh Ina dhiaidh sin bhí sé amhail mac ag an mbanphrionsa agus bhaist sí an t-ainm Maois air.
I Midián
Nuair a bhí Maois ina fhear chonaic sé Éigipteach ag bualadh Eabhraigh, duine dá mhuintir agus mharaigh sé an tÉigipteach. Bhí air teitheadh on Éígipt. D’fhan sé i dtír Mhidián agus phós Zipiorá, bean de mhuintir na tíre sin. Rug sí mac agus thug sé Géirsiom mar ainm air toisc go raibh sé féin ina dheoraí (gér). Bhí Maois ag aoireacht tréad athair a chéile, Iatró. Tháinig sé go sliabh Horaeb. Labhair Dia leis ansin agus dúirt leis filleadh ar an Éigipt toisc muintir Iosrael a bheith i gcruachás.
Filleadh ar an Éigipt agus imeacht na nIosraelach
Ach níor thug an Faró aon aird ar Mhaois agus a dheartháir Árón go dtí gur tháinig deich bplá ar ar an tír. Ansin thug sé cead do na hEabhraigh an Éigipt a fhágáíl. Tháinig malairt aigne air, áfach, agus chuaigh sé féin agus a shaighdiúirí sa tóir orthu. Shroicheadar ‘’Yam Suph’’ (meastar anois gur Muir na nGiolcach seachas an Mhuir Rua a bhí i gceist leis seo). Shín Maois a lámh os cionn na n-uiscí agus thiomáin Dia an fharraige ar ais le gaoth láidir a shéid ar feadh na hoíche, agus rinneadh talamh tirim de. Dheighil na huiscí óna chéile, agus ar aghaidh le clann Iosrael isteach i lár na n-uiscí. Chuaigh na hÉigiptigh sa tóir orthu. Ba dheacair dóibh dul chun cinn ina gcarbaid agus bádh iad nuair a d’fhill na huiscí ar ais anuas orthu, ach tháinig na hIosraelaigh slán.
San fhásach
Sheol Maois na hIosraelaigh ar aghaidh ó Mhuir na nGiolcach agus isteach leo san fhásach. Bhí an pobal ag monabhar in aghaidh Mhaois óir nach raibh uisce le hól acu. Ghlaoigh Maois chun Dé agus thaispeáin Dia crann dó; chaith Maois an crann sin isteach san uisce agus d’éirigh sé milis. Shroich na hIosraelaigh Éilím mar a raibh dhá thobar déag fíoruisce agus seachtó crann pailme agus shuíodar a gcampa láimh leis.
Manna agus Gearga
Chuireadar chun siúil arís ó Éilím, agus shroicheadar fásach Shín, idir Éilím agus Síonái, ar an gcúigiú lá déag den dara mí tar éis dóibh an Éigipt a fhágáil. Chromadar ar mhonabhar in aghaidh Mhaois agus Árón arís óir nach raibh bia a ndóthain acu. Ach thug Dia manna agus gearga dóibh.
Uisce ón gCarraig
Bhog comhthionól na nIosraelach leo ar aghaidh óna gcampa i bhfásach Shín agus shuíodar a gcampa i Reifídím, áit nach raibh aon uisce le hól acu. Chromadar ar chasaoid le Maois. Dúirt Dia le Maois: “Tabhair leat cuid de sheanóirí Iosrael agus téigh ar thosach an phobail. Beir i do láimh ar an tslat lenar bhuail tú an abhainn, agus seo leat. Féach! beidh mé i mo sheasamh ansiúd ar an gcarraig romhat (i Horaeb). Buail an charraig agus snífidh uisce aisti le hól ag an bpobal.” Dhein Maois amhlaidh.
I nGleic le hAmailéic
D’ionsaigh muintir Amailéic na hIosraelaigh i Reifídím. Throid slua Iosrael leo faoi cheannas Iósua ach chuaigh Maois agus Árón agus Húr go mullach cnoic. Fad a choinnigh Maois a lámh in airde, bhí an lá le hIosrael, ach nuair a ligeadh sé anuas í, bhíodh an lámh in uachtar ag slua Amailéic. Bhuail tuirse Maois ach shuigh sé ar chloch agus Árón agus Húr ag coinneáil a lámh in aired. Bhí an bua ag Iósua.
Deich nAitheanta
Chuireadar chun siúil arís ó Reifídím agus shuíodar a gcampa ansiúd san fhásach os comhair shliabh Shíonái. Thug Dia Deich nAitheanta do Mhaois ar Shliabh Shíonáí.
San fhásach, bás Mhaois
Chaith na hIosraelaigh 40 bliain san fhásach, ansin thrasnaigh siad abhainn na hIordáine, dheineadar ionradh ar Chanán agus chuireadar fúthu sa tír sin. Cailleadh Maois ar bhruach thoir na hIordáine, áfach, sular thrasnaigh na hIosraelaigh an abhainn.
An Mhucais
Is sliabh suite i gContae Dhún na nGall í An Mhucais. Tá airde 666m aige; mar sin, is é an 3ú sliabh is airde i gSléibhte Dhoire Bheatha, agus an 163ú sliabh is airde in Éirinn. Is í an Mhucais freisin an sliabh is faide ó thuaidh agus an 2ú is airde sa sliabhraon ar a dtugtar Na Seacht Deirfiúracha.
Forbhreathnú
Is iad an Fál Carrach, Dún Fionnachaidh, an Craoslach, agus Maigh Ráithe na bailte is cóngaraí leis an Mhucais. Is ar thaobh an Fháil Charraigh atá Mám na Mucaise, áit a bhfuil Droichead na nDeor, droichead a ainmníodh amhlaidh mar gur thrasnaigh na mílte eisimirceach as Chloch Cheann Fhaola an droichead seo agus iad ar a mbealach chun an tír a fhágáil. Ag tús na 20ú haoise, tháinig an file Percy French chun an cheantair, áit ar obair sé mar chigire caidhséar, agus le linn dó a bheith ag fanacht in óstán san Fhál Charrach, scríobh sé an dán "An Irish Mother" (Máthair Éireannach).
Cúige Zaporizhia
Is cúige de chuid na hÚcráine é Cúige Zaporizhia. Is é Zaporizhia an phríomhchathair. Bunaíodh an cúige seo sa bhliain 1939.
Ceol-Acadamh Ríoga na hÉireann
Is colaiste nasctha de chuid Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath é Ceol-Acadamh Ríoga na hÉireann.
Becca's Bunch
Clár teilifíse do leanaí a thosaigh i 2018 is ea Becca's Bunch.
Ceol-Acadamh Ríoga na hÉireann
Stair
Bhunaigh grúpa díograiseoirí ceoil i mBaile Átha Cliath é sa bhliain 1848. Bhog sé go dtí a sheoladh reatha i 1871 agus bronnadh an ceart air an teideal "Ceol-Acadamh Ríoga" (nó "Royal Academy of Music") a úsáid an bhliain ina dhiaidh sín.
Áine Collins
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Chorcaigh Thuaidh Thiar í Áine Collins  (Gaeilge: Áine Ní Choileáin ). Tá sí ina ball de Fine Gael. Is as Bántír di agus tá sí pósta ar Paul Collins.
Sheas sí san Olltoghchán 2016, ach chaill sí a suíochán.
Proinnsias de Priondargást
Ceardchumannaí agus polaiteoir Éireannach ab ea Proinnsias de Priondergást (13 Iúil 1933 – 19 Feabhra 2015). Bhí dlúthbhaint aige le saol na Gaeilge.
A luathshaol agus a shaol pearsanta
Rugadh Proinnsias de Priondergást ar an 13ú Iúil 1933 i Luimneach. Bhí sé pósta ar Mary Sydenham agus beirt mhac agus beirt iníon orthu.
D’fhreastail se ar an Mhodhscoil, Ascaill Uí Chonaill, Luimneach, Scoil na mBráithre Críostaí, Luimneach, Coláiste na hOllscoile, Corcaigh, Ollscoil Keele (M.D i gcaidreamh Tionsclaíochta).
A shaol gairmiúil
Bhí sé ina Uachtarán Ginearálta ar Chumann Báicéirí agus Milseánaithe na hÉireann sna blianta 1967-1970 agus chaith sé fiche bliain mar Oifigeach Sinsearach lánaimseartha an ITGWU i Luimneach, i gChláir agus i dTiobraid Árann ó 1973 go 1990 agus thar cheann SIPTU ó 1990 go 1993.
Oileadh le Gaeilge é ag Modhscoil Luimnigh agus Scoil na mBráithre Críostaí i Sráid Sheasnáin. Tá idir leabhair agus altanna scríofa aige i nGaeilge agus Béarla ar chúrsaí staire áitiúla, logainmneacha agus araile.
Bhí sé ina bhall de chomhairle Theilifís na Gaeilge sna blianta 1994-2000 agus freisin mar bhall de ghobharnóirí an Scoil Léinn Cheiltigh, Institiúid an Ard-Léinn, Baile Átha Cliath ( 1996-2000). Bhí sé ina bhall den Choimisiún Logainmneacha ó 1997 i leith.
Bhí sé ina bhall tofa de Bhardas Luimnigh ó 1974-1999. Bhí sé ina Mhaor ar Chathair Luimnigh sna blianta 1977-78, 1984-85.
Ba Theachta Dála é do Dháilcheantar Luimnigh Thoir ó 1982 go 1987.
Osclaíodh Leabharlann Chuimhneacháin Phroinséas de Priondargást ag Gaelcoláiste Luimnigh sa bhliain 2010 ag Aire na Gaeltachta, Pat Carey.
Shíothlaigh sé in Oispidéal na hOllscoile, Luimneach ar an 19ú lá Feabhra 2015.
Conor Maguire
clé|mion|Uachtarán na hArd-Chúirte / Príomh-Bhreitheamh, 1936-1961 Breitheamh agus polaiteoir Éireannach ab ea Conor Maguire (1889 – 26 Meán Fómhair 1971). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Saol
Rugadh Conor Maguire i gConga, Co. Mhaigh Eo i 1889 agus fuair sé a chuid oideachais ag Coláiste Choill Chluanna Gabhann agus ag COBÁC, áit a bhunaigh sé an UCD Law Society sa bhliain 1911.
Cháiligh Maguire mar dhlíodóir i 1914 agus d'aistrigh sé chun an Bharra i 1922.
D'fheidhmigh Maguire mar Bhreitheamh ar Chúirteanna sealadacha na Dála ó 1920-1922, agus mar Choimisinéir Talún Socraithe do Dháil Éireann.
Glaodh é chun Bharra na Sinsear i 1932 agus bhí sé ina Seanadóir d'Ollscoil Náisiúnta na hÉireann ó 1932-1936. Sheirbheáil sé mar Ard-Aighne i gcéad riarachán Fhianna Fáil ó 1932 go 1936.
Ceapadh Maguire ina Bhreitheamh Ard-Chúirte i 1936, ina Uachtarán na hArd-Chúirte i Nollaig 1936 agus rinneadh Príomh-Bhreitheamh de sa bhliain 1946.
Bhí sé ina chathaoirleach ar Chumann Croise Deige na hÉireann ó 1939-1946, ina Uachtarán ar an International Celtic Congress 1956 agus ina Uachtarán ar Oireachtas na Gaeilge i 1962.
Fuair Maguire bás i mBaile Átha Cliath ar an 26 Meán Fómhair, 1971.
Cásanna
I measc na gcásanna cáiliúla iomaí ina thug Maguire breithiúnas mar Phríomh-Bhreitheamh, bhí
Dmitry Pirog
Dornálaí Rúiseach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea Dmitry Yurievich Pirog a rugadh ar an 27 Meitheamh 1980 i dTemryuk.
Bryan Robson
mion|Bryan Robson i [[1992.]] Is iarimreoir agus bainisteoir sacair é Bryan Robson (r. 11 Eanáir 1957). D'imir sé sacar le Manchester United ón bhliain 1981 go 1994. Bhí sé ina bhainisteoir le West Brom agus Sheffield United ón bhliain 2004-2008.
Reflection (albam Fifth Harmony)
Is é Reflection an chéad albam ó Fifth Harmony. Scaoileadh é ar an 30 Eanáir 2015.
Cairteacha
{|
Chavo Guerrero Sr.
Iomrascálaí proifisiúnta Méireacanach ab ea Salvador Guerrero III (7 Eánair 1949 — 11 Feabhra 2017). Tugtar Chavo Guerrero, Chavo Guerrero Sr, nó Chavo Classic air chomh maith. Is fearr aithne air as a chuid oibre sa Universal Wrestling Federation (UWF), American Wrestling Association (AWA) agus World Wrestling Entertainment (WWE).
Pádraig Óg Ó Conaire
Scríbhneoir Éireannach é Pádraic Óg Ó Conaire, a rugadh i gContae na Gaillimhe sa bhliain 1893 agus a fuair bás i gCuan Chasla ar an 5 Lúnasa 1971.
Seisceannán
Paróiste sibhialta agus toghroinn in iarthar Phort Láirge is ea Seisceannán (Béarla: Seskinane). Tá limistéar 10,521 acra ag an bparóiste sibhialta agus limistéar 6,159 acra ag an toghroinn. Tá an baile fearainn agus an sráidbhaile Tuar an Fhíona, suite i Seisceannán agus tugtar "Paróiste Tuar an Fhíona" ar an bparóiste nua-aimseartha Caitliceach Rómhánach.
Áirítear bailte fearann paróiste sibhialta Sheasceannáin i dtrí toghroinn éagsúla, toghroinn Sheasceannáin ina measc. Maraon leis na bailte fearann ó pharóiste shibhialta Sheasceannáin i dToghroinn Sheasceannáin mar atá leagtha amach sa tábla thíos, tá dhá bhaile fearainn ó pharóiste sibhialta Mhá Dheilge i dToghroinn Sheasceannáin (Linn an Fhuaráin agus Baile na gCléireach, 231 acra).
Pádraig Óg Ó Conaire
Leabhair
mion Thosaigh Ó Conaire ar an scríbhneoireacht agus é ina ógfhear agus lean sé den ealaín sin ar feadh beagnach seasca bliain: ghnóthaigh sé duais in Oireachtas na Gaeilge sa bhliain 1913 le gearrscéal. Foilsíodh an leabhar deiridh uaidh sa bhliain 1975, tamall tar éis a bháis.
Lón léitheoireachta gan uaillmhian ardealaíonta a bhí i gceist aige lena chuid leabhar. Ach is foinse luachmhar eolais a shaothar faoin saol a chaith muintir Chonamara lena linn.
Saol
Rugadh Pádraic Óg Ó Conaire i Ros Muc, Contae na Gaillimhe sa bhliain 1893. Fuair sé a chuid bunscol aíochta ansin agus ghnóthaigh sé scoláireacht as sin le dul go Scoil Éanna, Ráth Fearnáin, an scoil a bhunaigh Pádraig Mac Piarais.
Fuair sé teastas múinteora agus é fós ag freastal ar Scoil Éanna sa bhliain 1910. Múinteoir taistil a bhí ann ar feadh roinnt blianta ina dhiaidh sin i dTír Eoghain agus i Maigh Eo, in Uíbh Fháilí agus in áiteanna eile. Timpeall fiche bliain a chaith sé ar an obair sin.
Sa bhliain 1913 chuir Seán T. Ó Ceallaigh faoi mhionn Bhráithreachas na Poblachta é agus ghlac sé páirt i gCogadh na Saoirse.
Saothar
I measc na leabhar a scríobh sé tá:
Rinne sé a lán aistriúchán freisin.
Achadh na h-Annaid, Srath Spé
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Achadh na h-Annaid.
Benjamin Disraeli, an Chéad Iarla Beaconsfield
Polaiteoir Briotanach ba ea Benjamin Disraeli, an Chéad Iarla Beaconsfield, (21 Nollaig, 1804 – 19 Aibreán, 1881). Ghlac Disraeli páirt i rialtas na Ríochta Aontaithe ar feadh tríocha bliain agus dhá théarma caite aige ina Phríomh-Aire. Ba é an chéad duine de dhúchas Giúdach é sa phost seo. Ba bhall den Pháirtí Coimeádach é, agus bhunaigh sé an páirtí nua-aimseartha atá againn inniu.
Dwight Yorke
Is imreoir sacair é Dwight Yorke, atá ag imirt faoi láthair le Sunderland A.F.C.. D'imir sé cheana le Manchester United
Hassan N'Dam N'Jikam
Dornálaí Camarúnach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain, is ea Hassan N'Dam N'Jikam a rugadh ar 18 Feabhra 1984 i gCamarún.
Achadh nan Sabhal
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Achadh nan Sabhal.
Up (scannán)
Sa bhliain 2009, rinne an stiúideo anamúlachta Pixar an scannán Up. Is iad greann, dráma agus eachtra na téamaí atá sa scannán. Is é an t-athrú a thagann ar an bpríomhcharachtar Carl Fredericksen mar gheall ar an ngaol atá idir é féin agus an príomhcharachtar eile Russell atá mar chroílár an scannáin seo. Sna 1930í, bhuaileamar le Carl. Buachaill óg le meon eachtrúil atá ann. Tá sé ag iarraidh a bheith ina thaiscéalaí, cosúil lena laoch mór, Charles Muntz. Buaileann sé le Ellie, cailín a bhfuil suim mhór aici i ag Charles Muntz freisin. Ligeann sí rún le Carl go bhfuil sí ag iarraidh a chlubtheach a bhogadh go dtí Paradise Falls, i Venezuela, mar beidh sí ina taiscéalaí nuair atá si fásta, cosúil le Carl. Geallann Carl go dtabharfaidh sé cabhair di é a dhéanamh. Titeann siad i ngrá agus pósann siad a chéile nuair atá siad fásta suas. Déanann siad cúpla iarracht dul go Paradise Falls, ach níl siad in ann dul mar gheall ar chúiseanna difriúla. Tar éis tamaill nuair atá Carl agus Ellie cnagaosta, éiríonn Ellie tinn agus cailltear í. Tar éis cúpla bliain, tá Carl fós sa teach ach tá forbairt uirbeach timpeall an tí anois. Gortaíonn Carl tógálaí de thimpiste, ach ordaíonn cúirt go gcaithfidh Carl dul go teach cnagaosta. Déanann Carl cinneadh áfach chun dul go Paradise Falls in ionad an teach cnagaosta. Déanann sé teach aerárthach – úsáideann sé na mílte balún chun dul go Venezuela. Tógann na balúin an teach suas san aer (le Russell freisin, buachaill beag atá ball den Cumann Scabtha a bhí ag doras Carl ag an am), agus tosaíonn an eachtra. Tá an carachtar Carl bunaithe ar an aisteoir Spencer Tracy. Ba é Russell an chéad charachtar Áiseach a bhí sna scannáin Pixar riamh, rud a bhí molta ag an bpobal Áiseach Meiriceánach. Bhuaigh an scannán dhá Gradam Oscar sa bhliain 2009, agus ba é ‘Up’ an chéad scannán anamúlachta a bhuaigh an Gradam Scannán Is Fearr ó ‘Áille agus an Bhrúid’, sa bhliain 1991.
Janet Jackson
Is ceoltóir pop í Janet Damita Jo Jackson (16 Bealtaine, 1966, Gary, Indiana, na Stáit Aontaithe). Thuill Janet clú mar bhall den teaghlach ceolmhar fíor-cháiliúil, na Jacksons, lena deartháir Michael Jackson.
Tá níos mó ná 100 milliún ceirnín díolta aici le linn 20 bliain.
Cath Thaobh an Bhogaigh
mion|píosa [[dealbhóireacht a i Hannover, An Ghearmáin inniu, le H. J. Breuste]]Tharla Cath Thaobh an Bhogaigh idir 12-14 Lúnasa 1969 i nDoire. Bhí ina chogadh dearg idir péas Dhoire agus na náisiúnaithe áitiúla. Bhí an chuid ba mhó den troid ann i gceantar Caitliceach na cathrach - "Taobh an Bhogaigh".
Measann staraithe gur pointe an-tábhachtach é Lúnasa 1969 i stair na ‘dTrioblóidí’. Sa deireadh thiar thall, mar thoradh, rinneadh an tIRA a athbheo. mion|Doire "saor"
Cúlra
mionBhí an choimhlint idirphobail ag dul chun olcais sa bhliain 1968 ar aghaidh, ach má bhí, chuaigh sí ó smacht ar fad nuair a d'ionsaigh na Dílseoirí mórshiúl Chumann na gCeart Sibhialta ar Dhroichead Bhun Tolaide i gContae Dhoire ar 4 Eanáir 1969. Lochtaíodh Constáblacht Ríoga Uladh, ó nach raibh siad ábalta ná sásta lucht na máirseála a chosaint. Ina dhiaidh sin, chrom na Caitlicigh i nDoire agus i mBéal Feirste ar bharacáidí a thógáil.
Thosaigh an foréigean i mBéal Feirste ar dtús agus ba luath gur leathnaigh sé amach go Doire. I mBéal Feirste cuireadh tithe trí thine - dílseoirí ba mhó a bhí i mbun na gníomhaíochta seo.
Imeachtaí
Ar 12 Lúnasa 1969, bhris foréigean i nDoire amach tar éis mháirseáil de chuid na bPrintísigh. B'é ba chúis leis an gcath ná an bruíonachas a phléasc amach idir muintir Thaobh an Phortaigh agus Printísigh Dhoire, a bhí díreach ag iarraidh a gcuid máirseála féin a dhéanamh thart le Taobh an Bhogaigh, in aice le ballaí na cathrach.
Ansin rinne iarracht na póilíní a choinneáil amach ó thaobh Caitliceach an Bhogaigh. Chuir sé sin tús le scliúchas trí lá ar a dtugtar "Cath Thaobh an Bhogaigh".
Bhí an CRU ag glacadh páirte freisin, agus iad ag troid ar aon taobh leis na Printisigh.
Rialtas sa deisceart
D’eisigh Seán Ó Loingsigh, Taoiseach na Poblachta, ráiteas ag léiriú mhéid a bhuairimh faoin staid seo agus bhog sé saighdiúirí agus otharlann a machaire go dtí an teorainn. Dúirt séː"'Is léir nach bhfuil smacht ag rialtas Stormont níos mó . . . is léir fosta nach féidir le rialtas na hÉireann seasamh siar agus fanacht go díomhaoin nuair atá daoine neamhurchóideacha á ngortú agus b’fhéidir níos measa fiú.'"Chuir sé seo leis an teannas.
Na meáin
Rinneadh tuairisciú forleathan ar na imeachtaí sna meáin idirnáisiúnta don chéad uair, Níorbh é seo an chéad uair dá leithéid tarlú ná gar dó. Ach an babhta seo bhí ceamaraí i láthair. Chonaic an domhan ar fad radharcanna de phóilíní de chuid an CRU agus na B-Speisialtaigh ag tabhairt bascadh don phobal Caitliceach.
Críoch
Níor mhair Cath Thaobh an Bhogaigh ach 50 uair an chloig. Faoi dheireadh socraíodh an cheist trí thrúpaí a úsáid ar shráideanna Thuaisceart Éireann den chéad uair.
D'iarr Rialtas Thuaisceart Éireann ar Rialtas na Ríochta Aontaithe saighdiúirí de chuid Arm na Breataine a chur ar garastún sa stáitín leis an tsíocháin a choimeád. B'fhéidir gur freagra a bhí ann ar na luaidreáin go raibh rialtas Phoblacht na hÉireann ag pleanáil ionsaí míleata leis na ceantair Chaitliceacha i nDoire a chosaint.
Ag 5.15pm, ar  14 Lúnasa, cuireadh an Prince of Wales' Own Regiment anonn leis an dlí agus an tsíocháin a choinneáil i ndiaidh dhá lá achrainn agus scliúchas, cuireadh saighdiúirí Briotanacha i nDoire chun riail agus reacht a chaomhnú ag 5pm ar.
Ar dtús, d'fháiltigh na Náisiúnaithe go croíúil roimh na saighdiúirí, ó bhí siad muiníneach go mbeadh an tArm ní ba neodraí agus ní ba chothroime ná na péas. Fuair na saighdiúirí, fiú, ceapairí agus tae ó na Caitlicigh. De réir a chéile, áfach, chuaigh an caidreamh idir an tArm agus na Caitlicigh chun donais, ó bhí na saighdiúirí róbhrúidiúil.
Cymry Hoyw
Is éard is Cymry Hoyw (Gaeilge: Breatnaigh Aeracha) ná eagraíocht a bunaíodh sa bhliain 2012, chun guth agus tacaíocht a thabhairt do dhaoine homaighnéasacha. Is pobal ar líne é, a phléann, tré mheán na Breatainise, le saincheisteanna an phobail leispiach, aerach, déghnéasach agus trasinscneach (LADT) agus a chuireann chun cinn sochaí chothrom do gach duine. Bíonn laithreacht ag an eagraíocht freisin ar ardáin eile, mar shampla ar Twitter agus ar Facebook.
Cath Thaobh an Bhogaigh
Iarmhairtí
Níor mhair Cath Thaobh an Bhogaigh ach 50 uair an chloig ach d'fhág sé éiginnteacht agus imní ina dhiaidh.
Thug an cath i nDoire spreagadh do chíréibeacha in áiteanna eile, cosúil le Béal Feirste, Iúr Chinn Trá, agus an Srath Bán ón 14 Lúnasa 1969 ar aghaidh. Ar an lá sin, maraíodh seisear, ina measc buachaill naoi mbliana d'aois ina theach féin i dTúr Divis, Bóthar na bhFál, Béal Feirste. Thosaigh an t-achrann le mórshiúlta a bhí ag fógairt dlúthpháirtíochta le muintir Thaobh an Bhogaigh; ansin, caitheadh pléascán láimhe le stáisiún na bpéas, agus dá thoradh sin, chuaigh na cúrsaí i bhfairsinge.
Le díoltas a agairt ar na Caitlicigh as an mbuamáil, chuaigh Constáblacht Ríoga Uladh i dtuilleamaí gluaisteáin armúrtha a raibh meaisínghunnaí feistithe orthu le patról a dhéanamh. D'ionsaigh na sluaite de Dhílseoirí ceantair Chaitliceacha, agus chuir siad trí thine an chuid ba mhó de Shráid Bombay, Sráid Madrid agus sráideanna Caitliceacha eile. D'áitigh na Náisiúnaithe go raibh an Chonstáblacht ag tabhairt tacaíochta do na Dílseoirí le linn na gcíréibí seo, nó, ar a laghad, go raibh na péas ag déanamh neamhshuime de choireanna na bProtastúnach.
Bhí na Náisiúnaithe ag lochtú an IRA chomh maith, toisc nach raibh cosaint ar bith ann don phobal Chaitliceach le linn na dtrioblóidí i Lúnasa 1969. Fuair seachtar Caitliceach bás sna scliúchais seo, goineadh timpeall is seacht gcéad go leith, agus ruaigeadh 1505 theaghlach Caitliceach as baile - beagnach cúig oiread níos mó ná iomlán na bProtastúnach a bhí sa chruachás céanna. Dúirt sagart Caitliceach amháin gurbh é an chiall a bhain a chuid paróisteánach as na litreacha sin IRA ná I Ran Away, "d'éalaigh mé liom".
An freagra polaitiúil
Cúpla lá níos déanaí, gheall rialtas na Breataine athleasuithe, de réir preasráiteas Forógra Shráid Downing, ar an 19 Lúnasa.
William Desmond
Polaiteoir Éireannach ab ea William Desmond ( - 5 Meán Fómhair 1941). Bhí sé ina bhall de Chumann na nGaedheal ar dtús agus ansin Fine Gael.
Buirg Aleutians Thoir, Alasca
thumb|280px|Suíomh sa stát [[Alasca]] 237x237px|deas|mion|Suíomh Alasca sa SAM Is buirg in Alasca é Buirg Aleutians Thoir. Tá sé suite in iardheisceart an stáit, agus is é níos lú ná 1 duine sa chiliméadar cearnach (0/km²) an dlús daonra ann. Is é Sand Point príomhbhaile na buirge, ach is Akutan an chathair is mó daonra. Sa bhliain 2016 bhí 3,296 duine ina gcónaí ann.
Tá sé ag críochantacht leis na buirgí seo leanas:
Stair
Bunaíodh Buirg Aleutians Thoir ar 23 Deireadh Fómhair 1987.
300px|deas|mion|Ceantar in aice leis an gcathair [[Flase Pass, Alasca|False Pass.]]
Lucinda Creighton
Is polaiteoir Éireannach, agus iar-Theachta Dála do cheantar Bhaile Átha Cliath Thoir-Theas, í Lucinda Creighton (Gaeilge: Lucinda Nic Críocháin) (rugadh í 20 Eanáir, 1980). Tá sé ina bhall de Renua Éireann. Bhíodh sí ina bhall de Fine Gael. Ceapadh mar Aire Stáit do Ghnóthaí Eorpacha i Márta na bliana 2011 í.
D'éirigh sí as Fine Gael i ngeall ar a seasamh i leith an ghinmhillte.
Bhunaigh sí páirtí dá cuid féin Renua Éireann go luath sa bhliain 2015. Sheas Creighton in Olltoghchán 2016 ach chaill sí a suíochán.
Caisleán Bhun Raite
Caisleán meánaoiseach de chineál túrthí i gContae an Chláir in Éirinn is ea Caisleán Bhun Raite. Tá sé suite i lár bhaile Bhun Raite agus tógadh é sa bhliain 1425. Is díol spéise do thurasóirí anois é.
Ichiyō Higuchi
Údar Seapánach ba ea Ichiyō Higuchi (樋口 一葉 Higuchi Ichiyō) (2 Bealtaine 1872 - 23 Samhain 1896), bean a baisteadh mar Natsu Higuchi (樋口 奈津 Higuchi Natsu) agus a dtugtar Natsuko Higuchi (樋口 夏子 Higuchi Natsuko) uirthi freisin.
Luathshaol
Ba de shliocht samúraí och í Higuchi, agus rugadh í sa ré Meiji i dTóiceo. Bhí sí siúlach agus d'aistrigh sí ó theach go teach dhá uair déag. I gceann a ceithre bliana déag d'fhreastail sí ar an Haginoya, scoil filíocht a, ach nuair a bhí sí cúig bliana déag cailleadh a deartháir agus chlis gnó a athar. Is gearr go bhfuair sé bás, rud a d'fhág Higuchi mar cheann an teaghlaigh in aois a seacht mbliana déag.
Tháinig sí féin, a máthair agus an deirfiúr ab óige aici i dtír le níochán, le fuáil agus le hobair eile den saghas sin. Nuair a chonaic sí cé chomh maith is a d'éirigh le Yabu no uguisu ("Éin Cheoil sa Gharrán," 1888), úrscéal le Kaho Tanabe (田辺花圃 - Tanabe Kaho 1868-1943), seanpháirtí scoile, shocraigh sí ar dhul le scríbhneoireacht chun a teaghlach a cothú. clé|mion|299x299px|5000 yen
Angela Lansbury
B'aisteoir Sasanach í Dame Angela Brigid Lansbury a rugadh ar an 16 Deireadh Fómhair 1925 i Regent's Park, Londain. Fuair sí bás ar 11 Deireadh Fómhair 2022.
Ichiyō Higuchi
Scríbhneoireacht
Tháinig an chéad úrscéal ó lámh Higuchi in aois a fiche bliain agus é scríofa faoin ainm Ichiyō. Sa bhliain 1894 foilsíodh Ōtsugomori (大つごもり - "Oíche Chinn Bhliana"), an chéad mhórshaothar aici, agus lean scéalta eile é a fuair ardmholadh ó gháthléitheoirí agus ó léirmheas tóirí araon: Takekurabe, Nigorie (にごりえ - "Cúrsaí Corracha") agus Jūsan'ya (十三夜|| - "An Tríú hOíche Dhéag").
Sùladal
Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é Sùladal.
Bráithre Críostaí
mion|clé|1916 sna Stáit Aontaithe Bhunaigh Éamann Iognáid Rís Ord na mBráithre Críostaí (go hoifigiúil sa Laidin Congregatio Fratrum Christianorum) sa bhliain 1802 i bPort Láirge. Bhí sé mar phríomhaidhm ag na horduithe Caitliceacha seo san oideachas agus laistigh de roinnt blianta bhí scoileanna acu i gCarraig na Siúire, Dún Garbhán, Corcaigh, agus Baile Átha Cliath.
Sa lá inniu tá scoileanna acu ar fud na tíre in Éirinn, agus san Astráil, sa Ríocht Aontaithe, san Nua-Shéalainn (agus roinnt tíortha eile) freisin.
Le déanaí in Éirinn d'fhógair na Bráithre Críostaí go bhfuil siad ag éirí as an ról bainistíochta scoile a bhíodh acu. Tá an ról sin acu ó bunaíodh an t-Ord, ach níl go leor Bráithre inniu chun bainistíocht a dhéanamh ar na scoileanna. Tá "Iontaobhas Scoile Éamonn de Rís" (nó The Edmund Rice Schools Trust) á bhunú acu agus is é an t-Iontaobhas seo a eagróidh bainistíocht na scoileanna as seo amach.