cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aigéad dí-ocsacoileach
Is aigéad orgánach de chuid an domlais é an t-aigéad dí-ocsacoileach, nó an dí-ocsacoláit, an t-aigéad coileanóch, nó an 3α,12α-díhiodrocsa-5β-coileanáit. Ceann de na haigéid thánaisteacha domlais atá ann, agus is seachthoradh meitibileachta de chuid na mbaictéar stéige é.
Contae Berks, Pennsylvania
Is contae in oirdheisceart Pennsylvania é Berks. Sa bhliain 2010 bhí cónaí ar 411,442 duine sa gcontae suas ó 373,638 duine sa bhliain 2000. Tá an contae 2,240 km2 san iomlán.
Teangacha
De réir daonáireamh SAM 2000 is í Béarla an teanga is comónta i gcontae Berks agus í an phríomhtheanga do 306,375 (87.56%) duine sa chontae. Bhí Spáinnis an dara teanga is comónta sa chontae agus í an phríomhtheanga do 28,385 (8.11%) duine, bhí Gearmáinis Amanaigh an tríú teanga is comónta agus í an phríomhtheanga do 3,615 (1.03%) duine sa chontae. Sa bhliain chéanna, ba í an Ghaeilge an phríomhtheanga do 50 duine i gcontae Berks.
Buamáil Sharm El Sheikh, 2005
Bhí 2005 Buamáil Sharm El Sheikh sraith ionsaithe sceimhlitheoireachta déanta lena eagraíocht Ioslamaí ar an 23 Iúil 2005 sa chathair saoire Éigipteach an Sharm el-Sheikh, suite ar an rinn theas Leithinis Síonáí.
Bhí ochtar duine is ochtó maraithe mar thoradh na ionsaithe, an chuid is mó acu Éigiptigh, agus bhí níos mó ná 200 gortaithe, ag déanamh an t-ionsaí gníomh sceimhlitheoireachta is marfach sa stair na hÉigipte.
Port na hInse, Contae Laoise
Is barúntacht suite i gContae Laoise é Port na hInse.
Bedknobs and Broomsticks
Scannán de chuid Disney ón bhliain 1971 is ea Bedknobs and Broomsticks. Ghlac Angela Lansbury agus David Tomlinson páirt ann.
Glas Tulaichean
Is sliabh in Albain í Glas Tulaichean, atá suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois.
Clásal díreach
Tugtar clásal díreach ar an gcineál clásal coibhneasta sa Ghaeilge atá ag tagairt don duine nó don rud atá ina ainmní nó ina chuspóir sa chlásal choibhneasta féin. Is é an mhír a a úsáidtear roimh an mbriathar sa chlásal díreach, agus séimhíonn an t-a seo an briathar. Is é an t-aon eisceacht amháin ná saorbhriathar na haimsire caite ag na briathra rialta, nó ní ghéilleann an fhoirm sin d'aon chineál séimhiú. San aimsir láithreach agus san aimsir fháistineach, is minic a chuirtear -as leis an mbriathar sa chlásal dhíreach, mura bhfuil iarmhír phearsanta nó iarmhír shaorbhriathair ansin cheana féin. I nGaeilge Chonnacht agus i nGaeilge Uladh is minicí a d'fheicfeá an t-s seo, agus tá glacadh áirithe leis sa teanga scríofa, cé nach cuid den Chaighdeán Oifigiúil é. Féach ar na samplaí seo:
Relative clause
Contae Blair, Pennsylvania
Is contae in iardheisceart Pennsylvania é Blair. Sa bhliain 2010 bhí cónaí ar 127,089 duine i gcontae Blair síos ó 129,144 duine sa bhliain 2000. Tá an contae 1,360 km2 san iomlán.
Teangacha
De réir daonáireamh SAM 2000 is é Béarla an teanga is comónta i gcontae Blair agus í an phríomhtheanga do 118,120(97.31%) duine sa chontae. Ba í Spáinnis an dara teanga is comónta sa chontae agus an phríomhtheanga ag 1,050 (0.86%) duine; ba í Gearmáinis an tríú teanga is comónta agus í an phríomhtheanga ag 510 (0.42%) duine sa chontae.
Contae Bradford, Pennsylvania
Is contae in oirthuaisceart Pennsylvania é Bradford. Sa bhliain 2010 bhí cónaí ar 62,622 duine i gcontae Bradford síos ó 62,761 duine sa bhliain 2000. Tá an contae 3,010 km2 san iomlán.
Teangacha
De réir daonáireamh SAM 2000 is é Béarla an teanga is comónta i gcontae Bradford agus é an phríomhtheanga ag 57,315 (97.54%) duine sa chontae. Bhí Spáinnis an dara teanga is comónta sa chontae agus í an phríomhtheanga do 525 (0.89%) duine, bhí Gearmáinis an tríú teanga is comónta agus í an phríomhtheanga do 354 (0.6%) duine sa chontae.
Gleann Amain
Is gleann suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois in Albain é Gleann Amain.
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 2018
B'é Craobh Shinsear Iomána na hÉireann 2018 an 131ú heagrán den Chraobh Uile-Éireann ó bunaíodh an comórtas in 1887. Thosaigh an chraobh ar an 13 Bealtaine 2018 agus chríochnaigh sé ar an 19 Lúnasa 2018.
Réamhbhabhtaí ceathrú ceannais
Na foirne a thagann sa tríú háit i gcraobh Laighin agus i gcraobh na Mumhan i gcoinne an dá fhoireann a bhí i gcluiche ceannais Chorn Mhic Dhonnacha, agus na foirne sin ag imirt sa bhaile.
Cluichí ceathrú ceannais Uile-Éireann
Imríonn na foirne a thagann sa dara háit i gCraobh Laighin agus i gCraobh na Mumhan buaiteoirí na réamhbhabhtaí ceathrú ceannais.
Cluichí leathcheannais Uile-Éireann
Curaidh Laighin agus na Mumhan i gcoinne buaiteoirí na gcluichí ceathrú ceannais.
An Chéad Domhan
deas|250px|thumb|An Chéad Domhan (tíortha i ngorm). Is tíortha tionsclaithe caipitlíoch na hIarthar na hEorpa, Meiriceá Thuaidh, an tSeapáin, an Astráil, agus an Nua-Shéalainn é an Chéad Domhan.
Gleann na h-Eaglais
Is gleann suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois é Gleann na h-Eaglais.
Comhphobal Valencia
Is Comhphobal féinrialaitheach í Comhphobal Valencia nó Comhphobal Vaileinseach (Vaileinsis: Comunitat Valenciana, Spáinnis: Comunidad Valenciana) in oirthear na Spáinne. Tá sé suite idir dhá abhainn; an Sénia agus Segura, tá cósta 518 cileméadar aici ar an Méanmhuir, le achar 23,255 cm² agus 4.5 milliúin daoine ina gcónaí ann (ca. 2004). Déanann Valencia riaracháin ar na hoileáin Columbretes agus Nova Tabarca freisin. Tá na teorainn seo beagnach mar an gcéanna le teorainneacha Ríocht Stáiriúil Valencia.
Maya Angelou
Is scríbhneoir Meiriceánach í Marguerite Annie Johnson, a rugadh sa bhliain 1928. Fuair sí bás ar an 28 Bealtaine, 2014.
Comhphobal Valencia
Stair
Tháinig Ríocht Valencia i bhfeidhm sa 13ú aois. Bhí Séamas "Concar" I i gceannas ar airm Catalónach agus Aragóineach, le cóilíniú a dhéanamh ar na taifa muslamach, Valevia agus Dénia. Ó shin ar aghaidh bhí Ríocht Valencia mar tír neamhsplachas i Cónaidhm coróin na hAragóine, go dtí 1707, nuair a tháinig an céad Rí Bourbónach na Caistíle agus na hAragóine. Fuair sé réidh leis an mbunracht agus le hinstitiúidí na ríochtanna beaga, a chuid dlíthe agus teangacha. Chuir sé gach rud faoi chois an Stáit lárnach Ríocht na Spáinne. Rinneadh iarracht le neamhspleáchas a baint amach don tír, i rith Dara Poblacht na Spáinne sa bhliain 1936 ach bhris an Chogadh Cathrach amach. Le déanaí tá aitheantas oifigiúil aici mar náisiún, i ndiaidh leasaithe ar Reacht Féinriailiú Valencia.
Is mar an gcéanna iad Bratach Comhphobal Valencia agus an Chathair Valencia. Tagann sé ón senyera, comhartha do Rí na hAragóine, i láthair i mbratach chríocha eile Corón na hAragóine mar Comhphobal na hAragóine, an Chatalóin agus na hOileáin Bhailéaracha.
thumb|Pálás de Generalitat Valenciana sa [[Valencia|Vaileinse (rialtas réigiúnach)]]
Cúigí agus Cathair tábhachtach
thumb|left|Bárr Túr Serran, le Bratach Valencia ag séideadh sa ghaoth. Tá trí chúigí: Alacant, Castelló, València ann ach tá na bailte is mó súite ar an gcósta i gCúigí Alacant agus Valencia.
Go traidisiúnta roinneadh an talamh ina "comarques", agus sa bhliain 1883, cosúil leis an tír ar fad, roinneadh é ina cúigí. Tá 32 comarques, agus 3 chúige: Castelló, València, agus Alacant.
Ua Mau ke Ea o ka ʻĀina i ka Pono
Is í Ua Mau ke Ea o ka ʻĀina i ka Pono mana an stáit Haváí as Haváis, agus ciallaíonn sí "Síoraítear flaithiúnas na tíre le fíréantacht".
Bailbhe
Is éard is bailbhe ann ná easpa cumais labhartha ar dhuine atá in ann daoine eile a chloisteáil. D'fhéadfadh galar nó gortú fiseolaíoch a bheith ina chúis leis an mbailbhe, mar shampla apraicse, nó afáise tar éis stróc. Tá cúiseanna síceolaíochta ann freisin, mar shampla tráma, strus, nó imní.
Thomas Piketty
Eacnamaí mór le rá as an Fhrainc is ea Thomas Piketty (a rugadh ar an 7 Bealtaine 1971) a oibríonn ar shaibhreas agus éagothroime ioncaim. Tá sé ina ollamh (directeur d'études) ag an École des Hautes Études en Sciences Sociales (EHESS), cathaoirleach ar an École d’Économie de Paris agus ollamh ag London School of Economics.
clé|mion|2017 Údar an leabhar sárdhíola ′′Le Capital au XXIe siècle′′ (Gaeilge: Caipitil sa Fiche Chéad hAois ) (2013), is ea Piketty,, a leagann béim ar théamaí a chuid oibre ar chomhchruinniú  agus dháileadh an tsaibhris thar 250 bliain anuas. Áitíonn an leabhar go bhfuil an ráta aisfhilleadh caipitiúil i dtíortha forbartha go leanúnach níos mó ná an ráta fáis sa gheilleagar, agus go mbeidh fadhb an neamhionannais saibhris ag méadú sa todhchaí. Chun aghaidh a thabhairt ar an bhfadhb, molann Piketty athdháileadh na maoine tré cháin rachmais domhanda a chur i bhfeidhm. clé|mion|Porto Alegre 2017
Beathaisnéis
Rugadh Piketty i mbruachbhaile de chuid Clichy, Hauts-de-Seine. Bhí a thuismitheoirí bainteach le grúpa Trotscaíoch agus le hagóidí na Bealtaine 1968 i bPáras, ach d'éirigh siad as an seasamh polaitiúil seo sular rugadh Piketty. Thug a chuairt ar an Aontas Sóivéadach sa bhliain 1991 fianaise a dhóthain dó tacaíocht a thabhairt don chaipitleachas, mhaoin phríobháideach, agus ar an mhargadh.
I mí Dheireadh Fómhair 2021, dhearbhaigh Thomas Piketty ar an airgeadra a úsáidtear in Iarthar na hAfraice ina labhraítear Fraincis agus i Lár na hAfraice ina labhraítear Fraincis “Le leanúint de labhairt i 2021 faoi Franc CFA, is cineál aimhrialtachta é”. is airgeadra suaite i bhfad é an CFA Franc. .
Gníomhais Thuamhan
Baineann na Gníomhais Thuamhan le tailte agus réadmhaoin i dThuamhain, Contae an Chláir. Caomhnaítear an lámhscríbhinní i Leabharlann Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath. Scríobhadh an saothar as Gaeilge, idir Meán agus Luath-Nua. Faightear sa bhailiúchán téacsanna gan dáta a théann siar go dtí na 12ú go 14ú haoiseanna; den chuid is mó ámh, scríobhadh iad idir na blianta 1419 agus 1619.
mion|Ríocht Thuamhan
Deir Hardiman, 1826, faoina gníomhais seo:
Nadine Gordimer
Scríbhneoir agus gníomhaí polaitíochta ab ea Nadine Gordimer (1923 – 2014). Do rugadh í ar an 20ú lá de Shamhain i gcathair Springs na hAfraic Theas agus do fuair sí bás ar an 13ú lá d'Iúil i Johannesburg, cathair atá suite i gcúige Gauteng na hAfraic Theas. Bronnadh Duais Nobel na Litríochta uirthi sa bhliain 1991.
Candaidiáis
mion|clé|Candida albicans ag fás i mias Petri shochaite.
Galar fungasach (míocóisis) is ea an chandaidiáis, ar a dtugtar an Truis ar de ghnáth, arb é an fungas dioplóideach Candida albicans de ghnáth, is cúis leis. Cuimsíonn candaidiáis ionfhabhtuithe dromchlacha, a leithéid agus truis bhéil agus faighiníteas, go galair shistéamacha a d'fhéadfadh a bheith bagrach don bheatha. Tugtar candaidéime freisin ar an gcatagóir dheireanach agus is minic a bhíonn siad teoranta do dhaoine imdhíon-chomhghéillte, a leithéid agus othair le hailse, trasphlandú, agus SEIF.
Lenape
mion|clé|Lenapehoking, tír na Lenape Is dream eitneach bundúchasach ó bhunús oirthuaisceart na Stát Aontaithe iad na Lenape, ar a dtugtar freisin Len(n)i Lenape agus Delaware. Renappi a thug na Sualannaigh orthu i ndeisceart a limistéir stairiúil, agus sa tuaisceart Loups a thug na Francaigh orthu.
Ar theacht na nEorpach, chónaíodar in New Jersey, deisceart stát Nua-Eabhrac, iarthar an Oileáin Fhada, oirthear Pennsylvania agus oirthear Delaware. Inniu, cónaíonn pobail Lenape in Oklahoma (dhá ghrúpa ar a dtugtar Náisiún Delaware agus an Treibh Indiach Delaware, an pobal Stockbridge-Munsee Community in Wisconsin, agus an Náisiún Munsee-Delaware, an Chéad Náisiún Moravian na Thames agus Sé Náisiún na nDelaware in Ontario.
Cultúr
Pobal Algancach iad na Lenape. Bhí—agus tá—córas sóisialta máthairlíneach acu. Bhí trí chlann mhóra acu ar a dtugadh Mac tíre, Turtar agus Turcaí. Is dócha go bhfuil an cainteoir dúchais deireanach imithe anois, ach tá iarrachtaí ar siúl chun an teanga a mhúineadh do pháistí agus daoine fásta.
Stair
mion|clé|Na Mórávaigh ag baisteadh daoine de lucht Lenape, greanadóireacht i mbailiúchán an Pennsylvania Historical Society
LPGA
Stair
Sa céad daichead blianta, bhí an lámh in uachtar ag galfaire as Meiriceá. Tháinig imreoirí thar barr as an Eoirap agus an Astráil le linn na nóchaidí. Bhí Annika Sörenstam as an tSualainn an t-imreoir is ráthúil san am seo, ba í imreoir na bliana ocht n-uaire idir 1995 agus 2005. Tháinig sé mar comortas níos idirnáisiúnta tar éis an an mhílaois. Bhuaigh an Meicsiceach Lorena Ochoa imreoir na bliana ceithre bliana le chéile ó 2006 go dtí 2009. Bhuaigh galfaire as an Téaváin, an Téalainn, an Chóiré Theas agus Meiriceá an gradam sin ó 2010. Bhí stair déanta i 2017 nuair thug an LPGA an duais do beirt imreoirí, Sung Hyun Park agus So Yeon Ryu as Chóiré Theas.
Lenape
Stair
Dalta na mbundúchasach eile, fuair an t-uafás daoine den phobal bás den chalar agus de ghalair eile a tháinig isteach leis na hEorpaigh. Ghlac na Lenape taobh na gcoilíneach le linn Chogadh na Saoirse. Ach faoin am sin, ba i gcríoch Ohio a bhí an chuid ba mhó díobh. Sna 1860idí chuir rialtas na Stát Aontaithe siar go dtí an Limistéir Indiach (Oklahoma an lá atá inniu ann a bheag nó a mhór).
Stádas na Lenape inniu
Inniu tá ar a laghad 16,000 Lenape ar an saol. Cónaíonn 11,195 duine díobh (2010) in Oklahoma, 1,565 in Wisconsin agus dream eile in Ontario, i gCeanada. Tá grúpaí beaga i New Jersey (na Ramapo i dtuaisceart an stáit chomh maith le scata beag trasna na teorann uathu i Nua-Eabhrac) agus banda beag eile i ndeisceart New Jersey.
The Parent Trap (scannán 1961)
Scannán Disney is ea The Parent Trap (1961).
Ronnie Lee Gardner
Coirpeach Meiriceánach ab ea Ronnie Lee Gardner (16 Eanáir 1961 – 18 Iúil 2010). Gearradh pionós an bháis air sa bhliain 1985, rud a chuaigh le ceann de na dúnmharuithe a rinne sé.
Is é an duine is déanaí sna Stáit Aontaithe a cuireadh chun báis le scuad lámhaigh. Theastaigh bás den chaoi seo uaidh féin, agus dúradh gur roghnaigh sé an bás sin as siocair a chúlra Mhormannaigh.
Fánóir
Is baile suite i gContae an Chláir é Fánóir.
Deirtear go nglacann 'Fánóir' a ainm ó "Fáinne Óir" agus go dtagraíonn sé seo dá thrá fhada ghainmheach agus dá dhumhcha fairsinge gainimh le cnoic aolchloiche na Boirne mar chúlra.
Gobharaidh
Is ceantar suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois é Gobharaidh.
Loch Dhún Alastair
deas|250px|thumb|Loch Dhún Alastair Is taiscumar suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois é Loch Dhún Alastair.
Fuiseog adharcach
Is éan í an fhuiseog adharcach (Eremophila alpestris). Is ball d'fhine na nAlaudidae é. Maireann sé ar fud an leathsféar thuaidh nach mór.
Bodleian Library
Príomhleabharlann taighde Ollscoil Oxford is ea an Bodleian Library, agus ar cheann desna leabharlanna is sine san Eoraip. Agus thart ar 12 milliúin rud ann, sa dara háit sa Bhreatain atá sí ó thaobh méide de, tar éis an British Library.
Sliabh Mairge
Is barúntacht suite den chuid is mó i gContae Laoise é Sliabh Mairge. . Tá píosa beag suite i gContae Cheatharlach.
Gort Lomán
Is baile suite i gContae an Chláir é Gort Lomán.
Nadia Comaneci
Is iarghleacaí Rómánach í Nadia Comaneci a bhuaigh trí bhonn óir, bonn airgid agus bonn cré-umha sa ghleacaíocht sna cluichí Oilimpeacha i Montréal sa bhliain 1976. Ní raibh sí ach ceithre bliana déag d'aois ag an am. D'éirigh léi scór foirfe (10.00) a bhaint amach seacht n-uaire.
Fuiseog choille
Is éan í an fhuiseog choille. Is baill d'fhine na Alaudidae iad.
Vallisneria spiralis
Planda atá ar fáil coitianta go leor san uisceadán is ea Vallisneria spiralis, ar a dtugtar freisin miléarach, nó féar ribíneach agus is planda é gur fearr leis solas maith agus substráit ilchothaitheach. San fhiántas, is féidir  a fháil i réigiúin thrópaiceacha agus fhothrópaiceacha  ar fud an domhain. Bíonn duilleoga caol, líneach aici le raon dathanna éagsúla ó liath-ghlas go scothdhearg agus fásann siad suas go dtí 3 troigh (1 m) ar fhad agus suas go dtí 0.75 orlach ar leithead. Tá V. spiralis moinéiciach le bláthanna a fhásann ar ghais fhada bhíseacha a bhriseann ar shiúl ón phlanda agus a shnámhann ar dhromchla an uisce. Níor tugadh faoi deara na síolta ag péacadh in uisceadáin, in ionad sin áfach, is minic a phóraítear í tré reathairí agus dá thoradh sin féadtar dlúthsheastáin a fháil.
Plandaí fionnuisce
Éire agus an Bhreatain Mhór
Is oileáin iad Éire agus an Bhreatain Mhór atá suite in iarthuaisceart na hEorpa, siar ó thuaidh amach ó chósta na mór-roinne. Is iad Éire agus an Bhreatain Mhór na hoileáin is mó ach tá breis is 6000 oileán eile san oileánra mar shampla Inse Ghall, na Scillí, Inse Shealtainn, Inse Orc, Inis Iocht agus Acaill. 315,134 km² achar iomlán na n-oileán. Tá daonra an oileánra beagnach seachtó milliún san iomlán.
Is iad na carraigeacha is sine san oileánra ná na cinn atá le fáil in iarthuaisceart na hAlban, in Éirinn agus i dtuaisceart na Breataine Bige, atá tuairim is 2,700 milliún bliain d'aois. I gcaitheamh na Ré Siolúraí d'imbhuail na réigiúin thiar thuaidh faoi na réigiúin thoir theas, a bhíodh mar chuid de mhórchríoch eile. I gcodarsnacht le formhór na n-oileánraí timpeall na cruinne, creidtear go bhfuil topagrafaíocht na n-oileán seo sách measartha sa chaoi is nach bhfuil sléibhte ná aillte fíor-arda ná aibhneacha rí-fhada ná locha ró-fhairsing le fáil ann. Éiríonn Beinn Nibheis suas go hairde de 1,344 meadar (4,409 troigh), rud a chiallaíonn nach bhfuil sí chomh hard le mórchuid sliabhraonta an domhain. Seasann Loch nEathach amach san oileánra toisc go bhfuil sé go follasach níos mó ná bunús na lochanna sna hoileáin, ach ní chlúdaíonn sé ach achar de 390 ciliméadar cearnaithe (is é sin le rá 151 míle cearnaithe). Tá aeráid mheasartha mhara le teannadh ina réaltar geimhridh shéimhe agus samhraidh theo.
mion|Na hOileáin Cheilteacha
Sanasaíocht
Ny h-Ellanyn Goaldagh a thugtar orthu i nGaeilge Mhanann, agus Eileanan Bhreatainn a deirtear i nGaeilge na hAlban, agus The Atlantic Archipelago or British-Irish Isles a thugtar orthu i mBéarla.
Enchanted
Scannán de chuid Disney ón bhliain 2007 is ea Enchanted ("faoi gheasa"). Ghlac Amy Adams, Patrick Dempsey, James Marsden, Timothy Spall, Idina Menzel, Rachel Covey, agus Susan Sarandon páirt ann.
Naisc sheachtracha
Enchanted ar IMDB
Uaimh-Binn
Is pluais í Uaimh-Binn ar an oileán neamháitrithe an Stafa, sna hOileáin Istigh, Earra-Ghàidheal agus Bòd.
Frederick John Robinson, 1ú Bhíocunta Goderich
Ba pholaiteoir agus Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe é Frederick John Robinson, 1ú Bhíocunta Goderich, a rugadh ar an 1 Samhain 1782 – 28 Eanáir 1859.
An Sráidbhaile
Is barúntacht suite i gContae Laoise é an Sráidbhaile.
British Library
Leabharlann náisiúnta na Ríochta Aontaithe is ea an British Library (Gaeilge: An Leabharlann Bhriotanach) agus an leabharlann is mó ar domhan de réir mhéid na catalóige. Meastar go bhfuil tuairim is 170–200 milliúin+ rud   as mórán tíortha.
Elizabeth, New Jersey
mion|Oifigí in Elizabeth, New Jersey Cathair i dtuaisceart New Jersey in aice le Newark is ea Elizabeth. Daoine as Sasana a bhunaigh an chathair. Tá Elizabeth ainmnithe i ndiaidh Elizabeth, bean Leas-aimiréal Sir George Carteret, duine den bheirt Dhílseánach i bhí i gceannas ar New Jersey i ndiaidh do na Sasanaigh seilbh a thógáil air ó na hOllannaigh. Calafort tábhachtach í Elizabeth. Is í príomhbhaile Chontae Union í chomh maith. Bhí 124,969 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2010.
Once (scannán)
Scannán Éireannach is ea Once, eisithe sa bhliain 2007 agus cruthaithe ag an stiúrthóir/scríbhneoir John Carney. Titeann an scéal amach i mBaile Átha Cliath, áit ina bhfuil beirt cheoltóir - Glen Hansard ón bhanna Éireannach The Frames agus an Seiceach Markéta Irglová - ag iarraidh dul chun cinn a dhéanamh sa thionscal ceoil. Tosaíonn siad ag casadh rianta le chéile, agus thaifeadann siad ceirnín d'amhráin nua. Tá an ceol seo mar cnámh droma an scannáin.
Sular cuireadh tús leis an scannánaíocht, chum an bheirt gach amhrán atá le cloisteáil sa scannán agus bhuadar Duais Acadamh sa chatagóir Amhrán is Fearr sa bhliain 2008 don amhrán Falling Slowly. Chomh maith leis sin, fuair siad ainmniúchán eile don fhuaimrian ar fad. Chuaigh siad amach ar chamchuairt domhanda, ag seinm na rianta seo.
Craoltóireacht trí Ghaeilge
Is sa bhliain 1972, sna sála ar Ghluaisteacht Cearta Sibhialta na Gaeltachta, a bunaíodh Raidió na Gaeltachta mar chuid de Radio Telefís Éireann (RTÉ]). Ba é an chéad stáisiún raidió Gaeilge é; Raidió na Life is ea an dara stáisiún raidió a bunaíodh go hoifigiúil. Tháinig an ceann deireanach acu seo ar an saol sa bhliain 1993 nuair a tugadh ceadúnas dó chun freastal a dhéanamh ar limistéar Átha Cliath. Bíonn Raidió na Gaeltachta ag craoladh ceithre uair an chloig fichead sa lá, seacht lá sa tseachtain; bíonn craol-ama níos teoranta ag Raidió na Life. Go dtí 2006 bhí cosc ar Raidió na Gaeltachta ar Bhéarla a chraoladh (fiú amháin in amhráin), ach cuireadh deireadh leis sin nuair a cuireadh tús leis an gclár don aos óg, Anocht FM; craolann Raidió na Life amhráin Bhéarla chomh maith.
Craoltar cláir Ghaeilge ar dornán de stáisiún raidió ar fud na tíre. Bhí an clár Gaeilge 'Splanc' á chraoladh uair sa tseachtain ar stáisiún náisiúnta Newstalk, ach cuireadh deireadh leis mí na Nollag 2008. I mBéarla atá formhór chlár RTÉ; bíonn corrchláir Ghaeilge ar Radio 1. San Acht um Údarás Craolacháin, 1960, leagtar síos go "[g]coimeádfaidh [RTÉ] i gcuimhne i gcónaí na haidhmeanna náisiúnta atá ann an Ghaeilge a aisiriú agus an tsaíocht náisiúnta a chaomhnú agus a fhorbairt agus déanfaidh sé dícheall ag cabhrú leis na haidhmeanna sin a chur i gcrích." Ina ainneoin sin níor chraol RTÉ mórán clár Gaeilge ar a chainéal teilifíse ón uair a cuireadh tús leis an tseirbhís teilifíse i 1961. Ní mó ná sásta a bhí roinnt mhaith cainteoirí Gaeilge i ngeall air seo agus le linn na 1970í agus na 1980í iarradh roinnt uaireanta ar rialtas Poblacht na hÉireann teilfís Gaeilge nó teilifís Gaeltachta a bhunú agus eagraíodh agóidí agus feachtas chuige sin, ach níor tháinig aon toradh ar na hiarrachtaí sin go dtí 1996, tráth ar bunaíodh Teilifís na Gaeilge nó 'TnaG' ('TG4' a athbhaisteadh ar an gcainéal sa bhliain 1999). Mícheál D. Ó hUiginn (Lucht Oibre) agus roimhe sin, Máire Geoghan-Quinn (Fianna Fáil) na hairí is mó bainte acu le bunú na seirbhíse seo.
Chomh maith le cláir Ghaeilge, craoltar neart clár Béarla ar TG4 d'fhonn lucht féachana níos mó a mhealladh. Faoi láthair craoltar sé uair an chloig de chláir Ghaeilge (idir ábhar nua agus athchraoltaí) sa lá.
I dTuaisceart Éireann craoltar líon beag clár Gaeilge ar BBC Raidió Uladh agus BBC Raidió an Fheabhaill, agus ar an teilifís ar BBC Thuaisceart Éireann. Tá teacht sa taobh sin tíre ar chomhartha craoltóireachta RTÉ, ach níl teacht chomhartha craoltóireachta TG4 go fóill.
Mí Meán Fómhair 2006 thosaigh Raidió Fáilte ar a bheith ag craoladh as Béal Feirste. Tá sé ar an gcéad stáisiún raidió Gaeilge a bunaíodh go hoifigiúil i dTuaisceart Éireann.
Pádraig Tyers
Peileadóir agus scoláire a bhí i bPádraig Tyers (1925-2010).
A Chéad Óige
Rugadh Tyers i gContae Phort Láirge sa bhliain 1925, an duine is óige den chúigear clainne a saolaíodh do Harry Tyers agus Bríd de Paor. Ba phólín é a athair i Londain nuair a chuir sé aithne ar Bhríd de Paor, a tháinig ann óna háit dhúchais, Port Lách i gContae Phort Láirge. Ach theip ar shláinte Harry Tyers, b'éigean dó éírí as a phost agus d'aistrigh siad go hÉirinn.
Bhí Gaoluinn fós le cloisint sa cheantar agus ba é an file Pádraig Ó Miléadha a mhúin an teanga do Phádraig óg agus é ag freastal ar bhunscoil ann. Ghnóthaigh sé scoláireacht go meánscoil Chnoc Mheilearaí. Ba é Mícheál Feirtéar as Corca Dhuibhne a mhúinteoir Gaeilge sa scoil sin. D'éirigh go maith le Pádraig agus na daltaí eile: don Arteist rinne siad staidéar ar an leabhar Gnás na Gaeidhilge le Cormac Ó Cadhlaigh, a bhíodh ar shiollabas ollscoile seachas meánscoile: chomh maith leis sin léigh siad An tOileánach le Tomás Ó Criomhthainn.
I ndeireadh a théarma sa scoil sin, ghnóthaigh Pádraig Tyers scoláireacht go Coláiste na hOllscoile, Corcaigh, agus thosnaigh ar a chúrsa léinn ann i bhfómhar na bliana 1943. Gaeilge agus Laidean, agus an Ghréigis mar anlann leo, a bhí ag Tyers chun a chéime BA.
Peil agus iomáint
Níor lú suim Tyers sa chluichí ná sa léann. Sa bhliain 1947 ghnóthaigh sé Corn Sigerson agus Corn Sigerson le foirne peile agus iomána an choláiste. D'imir sé peil lena club áitiúil, Lees, agus d'imir sé mar chúl báire le sinsir Chorcaí ó 1953 go 1956. D'imir sé i gcoinne na Gaillimhe i gcluiche ceannais na hÉireann sa bhliain 1956, ach buaileadh Corcaigh.
Obair
Tar éis dó an ollscoil a fhágáíl, chuaigh sé leis an múinteoireacht. Chaith sé naoi mbliana ag obair mar mhúinteoir, 4 i gCnoc Mheilearaí. Ina dhiaidh sin chuaigh sé i mbun oibre le Gael Linn. Bhí baint aige le dhá scannán de chuid Louis Marcus: Peil agus Christy Ring. Tar éis dó ocht mblaina a chaitheamh le Gael Linn, ghlac sé post in ollscoil Chorcaí sa bhliain 1964. Eisean a chuir siollabas nua do mhúinteoireacht na Gaeilge, "Cúrsa Tyers", ar bun.
D'fhorbair sé baint idir an ollscoil agus Gaeltacht Chorca Dhuibhne agus bhí baint aige le bunú an óstáin i nDún Chíomháin i mBaile an Fheirtéaraigh do lucht an choláiste. Mar thoradh ar a chuid oibre thug glúin scoláirí a n-aghaidh siar ar an gceantar sin.
Ceapadh mar Stiúrthóir na Gaeilge Labhartha, agus d'fhorbair sé áiseanna closamhairc an choláiste freisin.
Bhíodh Tyers le cloisteáil ar Raidió Éireann go minic. Foilsíodh memoir leis, Sliabh gCua mÓige sa bhliain 2003. Sa bhliain 1985 a foilsíodh Cois Laoi: léarscáil logainmneacha. Eisean a chuir Blasket Memories: the life of an Irish island community (1998) in eagar. Is éard atá i gceist le Abair leat Joe Daly (1999) ná agallamh a cuireadh ar an mbailitheoir béaloidis Seosamh Ó Dálaigh.
Thug sé tamall mar bhall de bhord rialaithe an choláiste sular éirigh sé as a phost sa bhliain 1988. Bhronn an coláiste céim oinigh air sa bhliain 2006, agus bronnadh Gradam an Phiarsaigh air dhá bhliain ina dhiaidh sin.
Iníon amháin agus triúr mac a rugadh do Phádraig Tyers agus a bhean chéile Betty. Cailleadh i mí na Márta 2010 é.
Enrique Peña Nieto
Polaiteoir Meicsiceach agus an 57ú uachtarán ar Mheicsiceo is ea Enrique Peña Nieto, a rugadh ar 20 Iúil 1966 in Atlacomulco i stát Mheicsiceo. D'oileadh mar dhlíodóir é. Bhí Peña Nieto ina Rúnaí Riaracháin do Stát Mheicsiceo sna blianta 2000-02, ina Ionadaí don 13ú Toghcheantar don stát sna blianta 2003-04, agus mar ghobharnóir ar an stát sna blianta 2005-11 sular toghaíodh é mar uachtarán. Is ball é den Pháirtí Institiúideach Réabhlóideach (Spáinnis: Partido Institucional Revolucionario nó PRI).
Toghadh Peña Nieto mar uachtarán ar 1 Iúil 2012 le 39% de na vótaí. Agus é in oifig bhí an PRI i gcumhacht arís i ndiaidh bearna 12 bliain. Ghlac na mílte daoine páirt in agóidí i gcoinne Nieto, go háirithe baill den ghluaiseacht mac léinn úd, #YoSoy132.
Thosaigh Peña Nieto a théarma le moladh ó 50% de lucht na tíre ach le titim luach an peso agus fás mall sa gheilleagar thit an figiúr sin go 35% faoin mbliain 2015. I measc na gconspóidí a bhí le feiceáil le linn a uachtaránachta tá éalú Joaquin "El Chapo" Guzman, "tiarna drugaí", as Príosún Altiplano i 2015, agus líomhaintí gur bradaíl a bhí ina théis sa scoil dlí. Lochtaíodh é go dian as an mbealach ar chuir sé aghaidh ar fhuadach agus dúnmharú na 43 mac léinn in Iguala, Guerrero, sa bhliain 2014. De réir Reforma, nuachtán Meicsiceach, bhí ráta molta 23% faoi mhí Lúnasa, 2016. 12% ar a shon a fuarthas ar 19 Eanáir, 2017. Cé gur bhuail sé le Trump sula ndeachaigh Trump in oifig, ar 26 Eanáir 2017, dhiúltaigh Peña Nieto bualadh le leis an Uachtarán Trump i ndiaidh a ndúirt t-uachtarán nua Meiriceánach faoi thógáil bhalla ar an teorainn idir an dá thír agus éileamh Trump go n-íocfadh Meicsiceo as an mballa.
Cnoc Lín
Is ceantar i ndeisceart Bhaile Átha Cliath é Cnoc Lín nó Cnoc Liamhna (Béarla: Knocklyon). Bhí 4,014 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2006.
Tá Cnoc Liamhna suite ag bun Shléibhte Bhaile Átha Cliath agus ó dheas den Dothra. Rith an abhainn ó Cipiúr na Droim, Tamhlacht, Teach na Gúise agus Cnoc Liamhna. Is ceantar an-óigeanta é agus tá an ceantar suite in aice le go leor ceantar an-óigeanta freisin, mar shampla, Teach Mealóg, Teach an Gúise, agus Tír an Iúir.
Spórt
Tá go leor áiseanna spóirt agus áineasa sa Chnoc Liamhna. Tá ionad pobail, cumann badmantan, cumann CLG, cumann sacair, agus cumann lúthchleasaíochta ann.
Cumann CLG
Is é Baile Buadáin Naomh Éanna an t-ainm atá ar an gcumann CLG sa Chnoc Liamhna. Is é an dara cumann is mó sa tír. Bhunaigh Baile Buadáin Naomh Éanna i 1969. Rinneadh an Wandarers Baile Buadáin (1910) agus Naomh Éanna Rath Fearnáin (1966) a chónascadh i 1969. Tá níos mó ná 70 foireann ag imirt le haghaidh an chumainn gach bliain. Imríonn siad peil Ghaelach, iomáint agus camógaíocht. Gach samhradh, déanann siad campa samhraidh. Anseo, freastalaíonn níos mó ná 500 páistí agus foghlaimíonn siad scileanna nua agus téann siad go dtí an Zú agus Páirc an Chrócaigh. Tá go leor daoine cáiliúla sa domhan CLG as Baile Buadáin Naomh Éanna. Mar shampla: Michael Darragh McCauley, David Curtin, Síle Nic Coitir agus Martina Farrell.
Club Peile
Is é Club Peile Knocklyon United an t-ainm atá ar an gclub sacair sa Chnoc Liamhna. Bhunaigh an club i 1984 agus anois tá níos mó ná 550 imreoir idir 5 agus 20 bliain d’aois ann. Tá “Nursery” acu. Dé Sathairn, téann buachaillí óga go dtí na páirceanna i gCnoc Liamhna agus foghlaimíonn siad na bunscileanna le haghaidh sacair. Toilíonn na tuismitheoirí a cúnamh den “Nursery”. Tá an club ag brath go mór ar oibrithe deonacha.
Cumann Lúthchleasaíochta
Is é Brothers Pearse an t-ainm atá ar an gcumann lúthchleasaíochta sa Chnoc Liamhna. Bhunaigh an cumann lúthchleasaíochta sa bhliain 1956. Tá sé suite i bpáirc an Cherryfield. Tá timpeall 400 duine ag rith leis an gcumann gach seachtain.
Gasóga
Bhunaigh an grúpa Scouts Cnoc Liamhna i 1976. Bhí grúpa an-mhór i dTír an Iúir agus ba mhaith leis an Cairmilíteach an rud cosúil é i gCnoc Liamhna. Ba é Noel Geoghegan an chéad cheannaire. Sa “Scouting Ireland” níor fhreastail na cailíní mar ní raibh cead acu, ach sa Chnoc Liamhna bhí cead ag na cailíní i 1983. Anois, freastalaíonn níos mó ná 300 daoine óga, buachaillí agus cailíní, gach seachtain sa 112ú Scouts Den. Tá ceithre ghrúpa ann, Beavers, Cubs, Scouts agus Ventures. Anseo, foghlaimíonn siad scileanna nua faoin saol mór amuigh faoin spéir. Tá campa samhraidh gach bliain don Beavers, Cubs, Scouts agus Ventures. Téann siad thar lear gach dara bliain. Mar shampla; Málta, an Eilvéis agus an Ungáir.
Na Scoileanna
D’oscail siad na doirse do Ghaelscoil Chnoc Liamhna i 1996 agus anois tá 234 dalta acu.
Tá meánscoil amháin i gCnoc Lín. Pobalscoil Naomh Cholmcille is ainm di. D’oscail siad na doirse in 2000. Anois freastalaíonn níos mó ná 700 dalta agus tá timpeall 56 duine ar an bhfoireann.
Córas Iompair Poiblí
Níl córas iompair poiblí an-mhaith ag Cnoc Liamhna. Tá dhá bhealach bus ag dul tríd an gceantar; 15 agus 15b. Téann dhá bhealach go dtí lár na cathrach, trí Thír an Iúir, Teach Mealóg agus Rath Maonais. Níl aon bhealach Luas in aice le Cnoc Liamhna. Tá bealach Leas i nDún Droma agus Tamhlacht.
Téann an mótorbhealach M50 tríd an gceantar.
Ionad siopadóireachta
Tá ionad siopadóireachta beag i gCnoc Liamhna. Tá go leor áiseanna ann. Mar shampla, siopa gruagaire, tirimghlantóirí, siopa leabhar, Credit Union, An Post, nuachtánaí, siopa caife agus SuperValu. Tá an t-ionad siopadóireachta suite in aice leis an bhunscoil, eaglais agus an t-ionad spóirt.
Tithe tábhairne
Ar an saolta seo in Éirinn tá pubchultúr an-láidir agus is é an rud céanna sa Chnoc Liamhna. Tá dhá theach tábhairne sa gceantar; Delaney’s agus The Blue Haven. D'oscail Delaney's i 1934 ach bhí an teaghlach ina gcónaí sa gceantar ó 1842. D'oscail The Blue Haven i 1955. Ní raibh cead ag na cailíní dul isteach in The Blue Haven go dtí le déanaí.
Géarchéim thithíochta
Ar na saolta seo, tá géarchéim thithíochta i gCnoc Liamhna. Is ceantar an-óigeanta é; tá go leor clanna óga agus is rud an-mhaith é sin maidir leis na cumainn agus na clubanna. Tá go leor áiseanna le haghaidh daoine óga (na scoileanna, na cumainn, na gasóga, srl.) ach ar an drochuair, níl dóthain tithe le haghaidh na clanna. Tá an chomhairle contae ag déanamh iarracht dul i ngleic leis an bhfadhb, ach anois tá siad ag smaoineamh faoi tithe a dhéanamh ar na páirceanna Knocklyon United.
Pádraig Ó Fiannachta
mion|clé|Naomh Muire an Daingin Sagart, duine léannta agus scríbhneoir ab ea Pádraig Ó Fiannachta (1927– 15 Iúil 2016); "duine de mhórscoláirí na Gaeilge agus na hÉireann", de réir tuairisc.ie, agus "ba fhathach in iomaire an léinn, an aistriúcháin agus na foilsitheoireachta é an Monsignor Pádraig Ó Fiannachta".
Saol
I mBaile Móir, sa Daingean, Co. Chiarraí a rugadh é. Cailleadh triúr dá dheartháireacha go hóg, duine acu ag aois a dhá bhliain go leith. Is amhlaidh a bádh an bheirt eile. Chuir bás aathar isteach go mór air chomh maith; ní raibh seisean ach seacht mbliana is daichead d’aois nuair a cailleadh éagus d’fhág sé seachtar clainne ina dhiaidh.
Ach bhuail taom tinnis é go luath ag an am céanna, B’éigean dó Coláiste Phádraig, Má Nuad a fhágáil. Tuigeadh go luath go raibh mianach an scoláire mhóir ann agus moladh dó tréimhse a thabhairt sa Bhreatain Bheag le Breatnais a fhoghlaim i gceart. Chaith sé bliain ansin ag obair ar fheirm.
Bhain sé an tArdteastas san Oideachas amach i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh agus ansin moladh dó MA a dhéanamh, rud a rinne sé. Thug Ó Fiannachta aghaidh ar an mBreatain Bheag arís. Chríochnaigh sé a chúrsa diagachta i gColáiste na Naomh Uile, mar ar oirníodh ina shagart é do dheoise Myfynwy sa Bhreatain Bheag i 1953. Thug sé sé bliana ag obair ann mar shagart agus ag múineadh i mbunscoil eanna.
Ceapadh Ó Fiannachta ina léachtóir le Sean- is Meán-Ghaeilge agus Breatnais i Maigh Nuad i 1959. Ceapadh ina ollamh sna hábhair sin é i 1961, agus ina ollamh le Nua-Ghaeilge sa bhliain 1981.
Bhí sé ina shagart paróiste sa Daingean ó 1993, gar dá cheantar dúchais i gCiarraí. Bhí rud eisceachtúil é sagart a chur thar n-ais go dtí a pharóiste dúchais féin. mion|Naomh Muire an Daingin Craoladh clár a rinne Léargas ar an bhfear léannta seo lsan 2000idí ar RTÉ.
Foilseacháin
Léiríonn an chéad leabhar uaidh, Comharsa Choimhthíoch, an flosc lenar thug sé faoina dhualgais ansiúd agus an sásamh a bhain sé as úsáid na Breatnaise gach deis dá bhfuair sé.
I 1964 bhunaigh Ó Fiannachta comhlacht foilsitheoireachta, An Sagart, a bhfuil an iliomad scothleabhar curtha ar fáil faoina inphrionta. Orthu sin tá a scagadh féin ar an litríocht i saothair mar Léas ar Ár Litríocht, An Barántas, Scéalaíocht Ár Sinsear, agus an lámhleabhar gramadaí, Sean-Ghaeilge gan Dua, a chuir sé le chéile mar threoir don léitheoir ar an gcuid is seanda den litríocht. clé|mion|[[Ollscoil na hÉireann, Má Nuad]] Ceithre bliana is tríocha a thug an Ollamh Ó Fiannachta ag obair san Ollscoil na hÉireann, Má Nuad. I rith na tréimhse sin bhí sé mar Ollamh le Sean-Ghaeilge agus le Nua-Ghaeilge; d’aistrigh sé an Bíobla go Gaeilge agus d’oibrigh sé ar fhoclóir Sean-Ghaeilge.
Dúirt an scoláire cáiliúil Dáithí Ó hUaithne leis gurb í an obair is tábhachtaí a rinne sé riamh ná An Barrántas a fhoilsiú. Bailiúchán de na barrántais go léir a bhí ann.
Bhí scríofa aige mar shampla
Bhí ceithre leabhar taistil, leabhar urnaithe, agus leabhair Teagasc Críostaí, agus cláir lámhscríbhinní foilsithe aige chomh maith.
Bhí Ó Fiannachta ina
Bronnadh gradam liteartha Dhubhghlas de hÍde air sa bhliain 1969.
Foilsíodh féilscríbhinn dó faoin teideal Stair na Gaeilge: in ómós do Pádraig Ó Fiannachta (An Sagart, 1994).
Sa bhliain 1996, bhunaigh Ó Fiannachta 'An Díseart', Institiúid Oideachais agus Chultúr Dúchais, sa Daingean.
An Bíobla as Gaeilge
clé|mion|An Bíobla Naofa I 1966 bhunaigh an Cliarlathas Caitliceach coiste stiúrtha chun aistriúchán ar an mBíobla ó na bunteangacha go Gaeilge a sholáthar agus ceapadh Pádraig mar rúnaí ar an gcoiste le cúram an fhoilsithe air chomh maith.
Ba é a bhí ar thosach cadhnaíochta ar aistriú an Bhíobla go Gaeilge; foilsíodh i Má Nuad sa bhliain 1981 an chéad aistriúchán Caitliceach den Bhíobla ina iomláine (na leabhair Dheotracanónta san áireamh) ó na bunteangacha inar scríobhadh é.
D’aistrigh sé tuairim is leath de é féin ón mbunleagan Eabhraise agus Gréigise mar aon le heagarthóireacht a dhéanamh ar an leath eile.
Tá moladh mór faighte ag caighdeán an aistriúcháin, agus níor bhréag ar bith ón gCairdinéal Tomás Ó Fiaich a rá ‘nach mbeadh sé mí-oiriúnach Bíobla Uí Fhiannachta’ a thabhairt ar an éacht aistriúcháin seo.
Gnéasachas
mion|An t[[Sufraigéid|sufragéid Éireannach Hanna Sheehy Skeffington]] clé|mion|An Chuntaois [[Constance  Markiewicz faoi shainéide an tsaighdiúra]] Is éard atá i gceist le  gnéasachas ná gníomhaíochtaí nó dearcthaí a dhéanann idirdhealú i gcoinne daoine bunaithe ar a n-inscne amháin, nó réamhchlaonadh nó leithcheal bunaithe ar ghnéas an duine nó inscne an duine.
Is féidir le gnéasachas cur isteach ar éinne. Ach téann sé i bhfeidhm ar mhná agus ar chailíní go háirithe.
Tá gnéasachas nasctha leis an gcumhacht sa mhéid is go gcaitear leis na daoine sin a bhfuil cumhacht acu go ginearálta le fabhar agus go ndéantar idirdhealú de ghnáth i gcoinne na ndaoine sin gan chumhacht.
Steiréitíopa inscne
Aimsíodh go bhfuil nasc ann idir steiréitíopaí agus róil inscne. Baineann gnéasachas le steiréitíopaí ós rud é go bhfuil gníomhartha nó dearcthaí idirdhealaitheacha bunaithe go minic ar thuairimí bréagacha nó ar ghinearálú ginearálta maidir le inscne, agus ar an tuairim go bhfuil inscne ábhartha áit nach bhfuil, nó go bhfuil inscne nó gnéas ar leith níos fearr ná an ceann eile. mion|bean ag tiomáint, Beauty Parade, Márta 1952 le Bettie Page mion|2015 Wikimania - Content Gender Gap - how to improve the coverage of women on Wikipedia Féadann steiréitíopáil ar bhonn inscne teorainn a chur le forbairt na mbuanna agus na gcumas nádúrtha a bhaineann le cailíní agus buachaillí, mná agus fir, chomh maith lena n-eispéiris oideachais agus ghairmiúla agus a ndeiseanna saoil i gcoitinne.
Bíonn steiréitíopaí faoi mhná mar thoradh ar, agus faoi deara, dearcadh, luachanna, noirm agus laofachtaí seanbhunaithe i gcoinne na mban. Úsáidtear iad chun caidreamh stairiúil chumhacht na bhfear thar mhná a chosaint agus a chothabháil chomh maith le dearcthaí gnéasacha a chuireann in aghaidh dhul chun cinn na mban.
Cultúr
Fásann an fhéiniúlacht inscne agus iompair ionainn de réir mar a théimid in aois, agus bíonn tionchar mór ag an gcultúr orainn, ag an timpeallacht, ag mores na sochaí agus ar an iompar is oiriúnaí d’fhir nó do mhná, dar le daoine eile.
An Bíobla as Gaeilge
mion|An Bíobla Naofa Bhí aithne ag na Gaeil ar an leagan Laidine den Scrioptúr Naofa ón uair a tháinig an Chríostaíocht go hÉirinn sa chúigiú haois. Ach ní raibh aon leagan Gaeilge den Bhíobla ann go dtí deireadh na séú haoise déag, tráth ar bheartaigh an Eaglais Bhunaithe, Eaglais na hÉireann, an Tiomna Nua a aistriú.
Cor cinniúnach i stair na tíre agus i stair na Gaeilge ab ea foilsiú Shean-Tiomna Bedell sa bhliain 1682. Chomh maith céanna, bhain conspóid mhór le foilsiú an tSean-Tiomna i nGaeilge i lár an 17ú haois. Níor cheadaigh an eaglais Chaitliceach aistriúcháin ón Laidin ar an Bhíobla. Ag an am céanna, cheap Eaglais na hÉireann gur cheart gur i mBéarla seachas i nGaeilge ba chóir paidreacha na hEaglaise Protastúnaí a bheith á léamh ag muintir na hÉireann. Mar sin ní raibh deis ag an Bíobla as Gaeilge dul i gcion ar dhaoine in Éirinn,  Is mór idir an scéal seo agus stair na Breataine Bige
16ú haois
Ullmhaíodh cló-aghaidh Ghaelach chuige seo agus ba é Seán Ó Cearnaigh a d’úsáid í chun Aibidil Gaoidheilge agus Caiticiosma a phriontáil. Eisean agus beirt chléireach eile, Nioclás Bhailís agus Fearganainm Ó Domhnalláin, a chuir tús leis an obair aistriúcháin féin. Ach ba é Uilliam Ó Domhnaill, a bhí le bheith ina Ardeaspag ar Thuam ina dhiaidh sin, a chuir an obair i gcrích agus a d'fhéach chuige gur foilsíodh an leabhar.
Maítear go bhfuil an leagan Gaeilge seo den Tiomna Nua bunaithe ar an mbuntéacs Gréigise, rud a thugann léamh mionchruinn an téacs le fios chomh maith.
Chuaigh an Domhnallach go Londain chun cóip den leabhar a bhronnadh ar Eilís I. Ach ní fios ar tugadh an leabhar di sular shíothlaigh sí. mion|Tá [[William Bedell curtha sa Chill Mhór i gContae an Chabháin]]
Leagan Walsh agus Bedell
Sna 1630í, i ndiaidh do William Bedell é a spreagadh chun oibre, chrom Muircheartach Ó Cionga ar an Sean-Tiomna a aistriú ó Bhéarla go Gaeilge, agus é i dtuilleamaí Bhíobla Shéamais mar bhuntéacs.
Cé gur scoláirí Éireannacha ó Choláiste na Tríonóide a scríobh an Tiomna Nua seo (an dara leagan Gaeilge), is i Londain a foilsíodh é, sa bhliain 1682. Robert Everingham a d’fhoilsigh é, agus baineadh úsáid as cló-aghaidh nua Ghaelach a d’ullmhaigh Joseph Moxton.
Trí bliana ina dhiaidh sin, d’fhoilsigh Everingham an leagan Gaeilge den Sean-Tiomna. Ba le hairgead Boyle a foilsíodh an chéad leagan Gaeilge den tSean-Tiomna i 1685.
Arís, is i mBaile Átha Cliath a scríobhadh agus i Londain a foilsíodh é. Ba é Aodh Ó Raghallaigh, scoláire Éireannach a d’fhostaigh Boyle, a chuir an Sean-Tiomna agus an Tiomna Nua in eagar faoi aon chlúdach amháin sular cuireadh i gcló iad. Bhí na hApacrafa i leagan Bedell. Ach ó tharla gur Phiúratánach é Boyle, chuir sé in aghaidh a bhfoilsithe. Foilsíodh 500 cóip de Shean-Tiomna Bedell, agus tháinig 420 de na cóipeanna sin go hÉirinn, cé gur scriosadh formhór na mbíoblaí sna blianta ina dhiaidh sin.
Sa bhliain 1690, réitigh agus d’fhoilsigh Robert Kirk eagrán de Thiomna Nua Uí Dhomhnaill agus de Shean-Tiomna Bedell sa chló Rómhánach; Boyle a d’íoc as arís. Bhí sé beartaithe an leabhar seo a úsáid in Albain. Ach níor thuig na hAlbanaigh an cineál Gaeilge a bhí ann. (Níor tiontaíodh an Bíobla ina iomláine go Gaeilge na hAlban roimh an mbliain 1801).
C. S. Lewis
Scríbhneoir ó Thuaisceart na hÉireann ab ea Clive Staples Lewis. B'eisean a scríobh na húrscéalta faoi Narnia agus an tríológ spáis faoi Malacandra, Perelandra agus Thulcandra, is é sin, Out of the Silent Planet, Perelandra, agus That Hideous Strength.
An Bíobla as Gaeilge
Leagan Walsh agus Bedell
Cé gur "Bíobla Bedell" a thugtar air go minic, tá aistriúcháin den Tiomna Nua, a rinne Ardeaspag Thuama, William Daniel, tríocha bliain roimhe sin ar fáil ann. Ba é an t-aon aistriúchán Gaeilge a rinneadh ar an Bhíobla go ceann 300 bliain eile.
C. S. Lewis
Rugadh i mBéal Feirste 29 Mí na Samhna 1898 é, agus fuair sé bás 22 Mí na Samhna 1963. Bhí sé ina bhall de na hInklings, club comhchaidrimh do lucht litríochta in Oxford, agus aithne aige ar J. R. R. Tolkien.
An Bíobla as Gaeilge
Leagan Walsh agus Bedell
Ba é an leagan 1817 de “An Bíobla Naomhtha,” a cuireadh i gcló i Londain sa chló Rómhánach, an chéad fhoilsiú de Shean Tiomna Bedell agus de Thiomna Nua Uí Dhomhnuill a d'fhoilsigh Cumann Bíoblóireachta na Breataine agus na Coigríche.
C. S. Lewis
A Chéad Óige
Saolaíodh Clive Staples Lewis i mBéal Feirste d'Albert James Lewis agus Flora Augusta Hamilton Lewis. Nuair a bhí Clive óg ceithre bliana d'aois, bhuail gluaisteán a mhadra a d'éag sa teagmháil. Jacksie a bhí ar an madra, agus bhí Clive chomh mór sin faoi mhéala is gur éiligh sé ar a thuismitheoirí gan ach Jacksie a thabhairt air feasta. De réir a chéile, rinneadh Jacks nó Jack den leasainm sin, agus is é Jack an t-ainm a thugadh a chuid cairde air, conablach a shaoil.
An Bíobla as Gaeilge
Leagan Walsh agus Bedell
Bunaithe ar an mbeagán athbhreithnithe a rinneadh i leagan 1690, rinneadh breis athbhreithnithe i leagan 1817, a chuir crot air a bhí níos gaire do Leagan Rí Shéamuis. Ar aon dul le forbairtí teangan sa Ghaeilge, rinneadh friotal agus graiméar leagan 1690 a thabhairt suas chun dáta.
C. S. Lewis
A Chéad Óige
Bhí deartháir amháin aige, Warnie (Warren Hamilton Lewis) a bhí trí bliana ní ba sine ná eisean. Fuair máthair na beirte buachaillí bás sa bhliain 1908, agus as sin amach, bhí Lewis á mhúineadh ag an gcorr-theagascóir baile a tharla a bheith ann.
An Bíobla as Gaeilge
Leagan Walsh agus Bedell
Gaeilge an léinn agus de chuid seanchaighdeán clasaiceach liteartha na Nua-Ghaeilge atá san fhoilsiúcán seo. Ba mhór idir í sin agus caint na ndaoine ag an am; is mó fós de dhifríocht atá idir í agus nuaGhaeilge na linne seo. Cruthaíonn an Ghaeilge stairiúil sin deacrachtaí do léitheoirí an lae inniu - deacrachtaí atá ar aon dul leis na deacrachtaí a bhainfeadh le léamh Shakespeare sa Bhéarla.
C. S. Lewis
A Chéad Óige
Nuair a bhí sé naoi mbliana déag d'aois, cuireadh go dtí Sasana é le léann a fhoghlaim i scoil chónaitheach in éineacht lena dheartháir. Ní raibh mórán ama caite aige sa scoil sin - Scoil Wynyard i Watford i Sír Hertford - nuair a dúnadh í, agus go gairid ina dhiaidh sin, cuireadh an príomhoide i ngealtlann. Ansin, chaith Lewis cúpla mí i gColáiste an Chaimbéalaigh i mBéal Feirste, ach ina dhiaidh sin, chuaigh sé go Cherbourg, agus ansin, fuarthas áit dó i gColáiste Malvern i Malvern, Sír Worcester. Faoin mbliain 1913, thug sé droim láimhe dá chreideamh Chríostaí agus d'fhógair sé gurbh aindiachaí é. Nuair a bhí bliain amháin thart aige i Malvern, chrom sé ar staidéar príobháideach, agus seanteagascóir a athara, William T. Kirkpatrick, mar chrann taca aige. clé|mion|Dealbh i mBéal Feirste Bhí an-suim ag Lewis i scéalta faoi ainmhithe riamh, agus in éineacht lena dheartháir, cheap sé Boxen, domhan samhlaithe na n-ainmhithe daonchosúla. Bhí siad ag scríobh scéalta agus á n-insint dá chéile faoi eachtraí na n-ainmhithe i mBoxen. Tháinig na smaointí seo as leabhair Beatrix Potter, nó bhí sise ar dhuine de na scríbhneoirí ab ansa le Lewis, nuair a bhí sé óg. Bhí teach a athara lán leabhar, rud a thaitin go mór mór leis, ó bhí sé ina léitheoir craosach. Bhí an-eagla air roimh na feithidí agus na damháin alla, áfach, agus bhí siad ina n-ábhar mór tromluithe aige go minic.
An Bíobla as Gaeilge
Leagan Walsh agus Bedell
Cuireadh Bíobla Uí Dhomhnaill agus Bedell i gcló arís agus arís eile le linn na naoú haoise déag. Is mór an úsáid a bhain na Caitlicigh féin as chomh maith. mion|[[Peadar Ua Laoghaire, 1839–1920]]