cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Conach
Leamhan meánach nó mór, de ghnáth le sciatháin thriantánacha fhada is colainn fhadaithe is ea an conach. Eitlíonn sé go tapa, agus é ábalta dul ar foluain. An próboscas fada go minic, agus úsáideann sé é le neachtar a shú. An-fhlúirseach sna trópaicí. Tugtar an seabhacleamhan air freisin.
Alcyonium digitatum
Tugtar Alcyonium digitatum (Gaeilge: na méara mara nó an chíoch charraige) ar choiréal bog a dhéanann coilíneachtaí ingearacha géagacha suas le 20 cm ar airde. Polaipí neadaithe i gcorp atá lán de spící caola cailcreacha (spícíní). Agus na polaipí tarraingthe siar, bíonn géaga na coilíneachta cosúil le méara daonna.
Rinne Séamus Mac an Iomaire cur síos ar an gcíoch charraige ina leabhar Cladaí Chonamara mar seo: "Ní mór nach é déanamh do mhéire atá ar an gcíoch charraige, ramhar ag a bhun agus ag caolú go barr, agus mura ndearctá an-ghrinn air cheapfá nach mbeadh mothú ná beo ar bith ann. Ach mo léan, is é atá beo bíogúil. Dearc air nuair a bheas sé clúdaithe ag an lán mara agus feicfidh tú é ag corraí go haclaí agus na heiteoga beaga atá ag fáinniú an bhéil ag luascadh anonn agus anall ag sá amach agus ag slogadh isteach go tapa ag iarraidh breith ar na héisc bheaga bhídeacha agus iad a shlogadh... Fásann siad fairsing ar chladaí fiáine idir leath-thrá agus díthrá. Is iondúil gur dath dearg agus buídhearg a bhíonn orthu. Níl aon úsáid le baint astu. Níl aon mhaith le n-ithe ná le haghaidh baoití leo; rudaí neamhthairbheacha iad."
Ainbhioth mac Aodha
Rí Ulad de Dhál Fhiatach ba ea Ainbhioth mac Aodha (Sean-Ghaeilge Ainbíth mac Áedo) (bás 882). Eochaidh mac Fiachna (bás 810), iar-rí Ulad, ba ea a sheanathair. Bhí sé i réim ón mbliain 873 go dtí 882. Mharaigh Aodh athair Ainbhith (bás 839) a dheartháir féin, Muireadhach (bás 839), rí Ulad. Maraíodh Aodh an bhliain chéanna, ámh, ag a nia, Madadán mac Muireadhaigh (bás 857), a d'éirigh ansin ina rí Ulad. Tháinig ansin Leathlobhar mac Loingsigh (bás 873) de Dhál iomaíochta Araí i gcomharbacht ar Mhatadán. B'fhéidir é gur rídhamhna é Ainbhioth, óir go bhfeictear é i gceannas arm na nUlad sa bhliain 864. Sa bhliain úd, cloíodh go holc na hUlaid ag an Ardrí Aodh Fionnliath (bás 879) Uí Néill an Tuaiscirt agus a chomhghuaillí, Flann mac Conaing as Breá (bás 868).
D'éirigh Ainbhioth ina rí sa bhliain 873 tar éis bhás Leathlobhair. Insítear sna hannála go ndeachaigh sé i mbun chuaigh in éadan a chomharsana. Sa bhliain 878, mharaigh na hUlaid Cumascach mac Muireadhaigh, rí Uí Criomthainn (dream na nOiriall in oirthear Fhear Manach agus tuaisceart Mhuineacháin). Sa bhliain 882, tharla coimheascar idir na hUalid agus Conaille Muirtheimne (suite i gceachtar n Dhún Dealgan, Contae Lú). Maraíodh Ainbhioth i dteannta lena chomhghuaillí, Conallán mac Maoil Dúin, rí Uí Eachach Chobha.
Rinneadh rí Ulad fosta dá mhac, Fiachna (bás 886).
Sreabhánaic
Staidéar ar chórais rialaithe is braite atá bunaithe ar shreabháin ag sreabhadh. I measc na bhfeistí atá ar fáil, tá aimplitheoirí sreabhánacha ina modhnaíonn sreabhadh beag sreabhadh mór eile, ciorcaid loighce is lasca. Ní bhíonn aon pháirteanna soladacha inghluaiste sna feistí seo, bíonn siad láidir, agus ní bhíonn aon bhaol leictreach leo. Sampla is ea an comhla cuilithe sreabhánach, ina mbionn sruth rialaithe a athraíonn an príomhshreabhadh trí chuilithe a chruthú. Baintear feidhm as seo i gcórais caidéalaithe sa tionscal núicléach chun fuíoll radaighníomhach a chaidéalú, agus i mianadóireacht chun draoib scríobach a chaidéalú.
An Volaifis
Is í an Volaifis an teanga is mó a labhraítear sa tSeineagáil. Glactar leis go bhfuil sí ó dhúchas ag 40% de mhuintir na tíre, agus an chuid eile bíonn sí acu mar theanga iasachta go minic. Tá Volaifis na gcathrach an-difriúil le Volaifis na tuaithe, áfach. An cineál Volaifise a chluinfeá i nDacár, mar shampla, tá go leor Fraincise agus Araibise measctha tríthi.
Maidir le gramadach na Volaifise is é an rud is suntasaí ná nach féidir na briathra a réimniú ar aon nós. Ina áit sin is iad na forainmneacha a réimnítear - is é sin baintear úsáid as forainmneacha éagsúla, nó foirmeacha éagsúla de na forainmneacha, leis an aimsir chaite, an aimsir láithreach agus araile a chur in iúl. Le fírinne áfach ní ar an aimsir atá an bhéim is mó sa réimniú seo féin ach ar ghné an bhriathair - is é sin cé acu gníomh críochnaithe atá i gceist nó gníomh atá ar obair i gcónaí.
Arthur Holly Compton
Fisicí a rugadh i Wooster, Ohio ab ea Arthur Holly Compton (10 Meán Fómhair 1892 – 15 Márta 1962). Chuidigh sé le forbairt an bhuama adamhaigh. Roinn sé Duais Nobel na Fisice i 1927 as iarmhairt Compton a aimsiú, méadú i dtonnfhaid X-ghathanna nuair a imbhuaileann siad le leictreoin in adaimh le meáchain ísle adamhacha.
Fliodh
Planda caol spréite bliantúil, go minic glas éadrom, is ea an fliodh. Fiaile an-choiteann, ag bláthú i rith na bliana go minic. Na duilleoga ubhchruthach urchomhaireach. Na bláthanna bídeach bán, le 5 pheiteal níos giorra ná seipil, roinnte go domhain in dhá chuid.
Giro d'Italia
Is comórtas rothaíochta céime na bhfear é an Tour d'Italie (Camchuirt na hIodáile as Gaeilge) a thrasnaíonn an Iodáil agus ó am go chéile i dtíortha agus meastar gurb é an dara rás is tábhachtaí tar éis an Tour de France. Eagraíodh an chéad rás i 1909 chun díolacháin an nuachtáin La Gazzetta dello Sport a mhéadú. Tá an rás ar siúl gach bliain ón gcéad eagrán i 1909, seachas an dá chogadh domhanda.
An Téalainnis
Is í an Téalainnis (ภาษาไทย, phasa thai; AFI [pʰaːsaːtʰɑj]) teanga náisiúnta agus oifigiúil na Téalainne. Is í teanga dhúchais na dTéalannach, is é sin, an dream eitneach is mó agus is láidre sa Téalainn, agus is ceann de na teangacha Thai-Kadai í. Glactar leis gurb é deisceart na Síne ba dúchas do lucht labhartha na dteangacha seo ar dtús, agus tá ceann acu, an teanga Zhuang, á labhairt ansin i gcónaí. Tá teangeolaithe áirithe den bharúil, áfach, gur féidir go bhfuil nasc éigin idir na teangacha Thai-Kadai agus na teangacha Astrainéiseacha, na teangacha Astráiseacha nó na teangacha Sínea-Thibéadacha.
Teanga thonúil í an Téalainnis, agus ní bhaintear mórán úsáide as míreanna gramadaí inti - is teanga scoite (teanga anailíseach) í, mar sin. Tá sí ó dhúchas ag 65 mhilliún duine, ach bíonn canúintí éagsúla ann ar fud na Téalainne, cuid acu an-difriúil, agus uaireanta is deacair a rá cé acu canúint Téalainnise nó teanga ghaolmhar atá á labhairt in áit nó i réigiún áirithe. Tá an Laoisis, teanga náisiúnta Laos, an-chosúil leis an gcanúint Téalainnise a labhraítear i dtuaisceart na Téalainne, mar shampla. Is léir, áfach, go bhfuil na canúintí seo go léir ag éirí níos cosúla leis an Téalainnis chaighdeánach faoi thionchar na meán cumarsáide.
thumb|left|Comhartha bóthair sa Téalainn
Tá stíleanna éagsúla in úsáid sa Téalainnis: Téalainnis na sráide, an Téalainnis mhórluachach, an Téalainnis reitriciúil, an Téalainnis Ríoga agus an Téalainnis reiligiúnach. Sa Téalainnis Ríoga, úsáidtear a lán focal ón gCiméiris (teanga náisiúnta na Cambóide), agus bíonn a lán focal ó theangacha naofa an Bhúdachais - an tSanscrait agus an Pháilis - le cloisteáil sa Téalainnis reiligiúnach.
Kevin Mitnick
Comhairleoir slándála ríomhaireachta, údar, agus haiceálaí ab ea Kevin David Mitnick (6 Lúnasa 1963 – 16 Iúil 2023). Ghabh an FBI é sa bhliain 1995 as cibirchoireanna éagsúla, ciontaíodh é, agus gearradh cúig bliana sa phríosún air. Creideann tacadóirí dá chuid go ndearnadh éagóir air, agus gur chuir an rialtas pionós iomarcach air. Tar éis gur scaoileadh saor ón bpríosún é, bhunaigh sé a chomhlacht slándála ríomhaireachta féin, Mitnick Security Consulting, LLC, agus bhí baint aige le gnóthaí slándála eile freisin.
Cruz Reynoso
Dlíodóir, breitheamh agus acadóir dlí ba ea An Ollamh Emeritus Cruz Reynoso (2 Bealtaine 1931 – 7 Bealtaine 2021). Aturnae ceannródaíoch um chearta sibhialta agus an chéad bhreitheamh Chicano ar Chúirt Uachtarach Chalafóirnia (1982-87) ba ea é. clé|mion|150x150px|Cúirt Uachtarach Chalafóirnia clé|mion|150x150px|Cúirt Uachtarach Chalafóirnia Bhí sé ina bhall de Choimisiún SAM um Chearta Sibhialta, 1993 go 2004.
Kevin Mitnick
Luathshaol agus oideachas
Rugadh Mitnick ar 6 Lúnasa 1963 i Van Nuys, California. Ba é Alan Mitnick a athair, Shelly Jaffe a mháthair, agus ba í Reba Vartanian a sheanmháthair ar thaobh a mháthar. D’fhás sé aníos i Los Angeles, California. Nuair a bhí sé 12 bliain d'aois, chuir Mitnick ina luí ar thiománaí bus a insint dó cén áit a bhféadfadh sé pollaire ticéad a cheannach (ar son “tionscadal scoile”), agus sa chaoi sin bhí sé in ann dul ar aon bhus i mórcheantar Los Angeles saor in aisce, ag baint úsáide as duillíní aistrithe a fuair sé i ngabhdán bruscair in aice le gharáiste na cuideachta bus.
Cruz Reynoso
Chuaigh sé le UC Davis Law sa bhliain 2001 agus chuaigh sé ar scor sa bhliain 2006.
Kevin Mitnick
Gairm
Bhris Mitnick isteach i líonra ríomhaireachta i 1979, nuair a bhí sé 16 bliana d’aois. Thug cara dá chuid uimhir theileafóin Ark dó, córas ríomhaireachta de chuid Digital Equipment Corporation (DEC) a d'úsáid siad chun an córas oibriúcháin RSTS/E a fhorbairt. Sa bhliain 1988, cúisíodh agus ciontaíodh Mitnick as briseadh isteach sa líonra agus an bogearra a chóipeáil. Gearradh 12 mhí sa phríosún air agus trí bliana breise faoi mhaoirseacht an stáit. I ngar do dheireadh na trí bliana sin, bhris Mitnick isteach i ríomhairí de chuid Pacific Bell, agus cuireadh barántas gabhála amach. Thug sé do na boinn é, agus chaith sé dhá bhliain go leith ar a theitheadh ón dlí.
Ghabh an FBI Mitnick ar 15 Feabhra 1995, ina árasán i Raleigh, Carolina Thuaidh, as coireanna feidearálacha a bhain leis an tréimhse dhá bhliain go leith a chaith sé ar a theitheadh. Nuair a gabhadh é, bhí fóin póca chlónáilte aige, agus bréagpháipéir aitheantais éagsúla.
Cúisíodh Mitnick as calaois leictreonach (14 cúiseamh), seilbh ar ghléasanna rochtana neamhúdaraithe (8 gcúiseamh), idircheapadh cumarsáide sreinge nó leictreonaí, rochtain neamhúdaraithe ar ríomhaire feidearálach, agus damáiste a dhéanamh do ríomhaire.
clé|alt=Black sans serif text "FREE KEVIN" on a yellow background|mion| Greamán bumpair “Free Kevin” a rinne tacadóirí ó 2600 Magazine. Sa bhliain 1999, phléadáil Mitnick ciontach i gceithre chúiseamh de chalaois leictreonach, dhá chúiseamh de chalaois ríomhaireachta, agus cúiseamh amháin gur idircheap sé cumarsáid leictreonach go mídhleathach, mar chuid de mhargadh pléadála os comhair cúirte feidearálaí in Los Angeles. Gearradh 46 mí i bpríosún air, agus 22 mí sa bhreis as téarmaí a pharúil i 1989 a shárú. D’admhaigh sé gur sháraigh sé na téarmaí seo trí bhriseadh isteach i líonraí ríomhaireachta éagsúla, agus trí chaidreamh a dhéanamh le bradaithe ríomhaireachta eile, sa chás seo, a chomhchosantóir Lewis De Payne.
Chaith Mitnick cúig bliana i bpríosún — ceithre bliana go leith roimh an triail agus ocht mí faoi bhraighdeanas aonair — toisc, de réir Mitnick, gur chuir na húdaráis ina luí ar bhreitheamh go raibh sé de chumas aige “cogadh núicléach a thosú trí fheadaíl a dhéanamh ar tháillefón” .i. go mbeadh sé in ann glaoch a chur ar NORAD ón bpríosún, agus cumarsáid a dhéanamh leis an líonra trí fheadaíl.
Scaoileadh Mitnick saor ar 21 Eanáir 2000. Chaith sé trí bliana eile faoi mhaoirseacht an stáit, agus ní raibh cead aige aon teicneolaíocht chumarsáide a úsáid seachas teileafón líne talún. De réir théarmaí an mhargaidh pléadála, ní raibh cead aige brabús a bhaint as scannáin nó leabhair a bhí bunaithe ar a ghníomhaíocht choiriúil ar feadh seacht mbliana.
Tar éis gur scaoileadh saor é in 2000, d'oibrigh Mitnick mar chomhairleoir slándála, óráidí poiblí, agus údar. Rinne sé comhairliúchán slándála agus bréagionsaithe tástála do chomhlachtaí agus do ghníomhaireachtaí rialtais. Bhunaigh sé Mitnick Security Consulting LLC, agus bhí sé ina chomhúinéir ar KnowBe4, comhlacht a sholáthair ardán d'oiliúint feasachta slándála. Bhí sé ina bhall gníomhach de bhord comhairleach Zimperium, comhlacht a fhorbraíonn bogearra a chuireann cosc ar ionsaithe soghluaiste. Bhí sé ina chónaí i Las Vegas, Nevada.
Bás
Fuair Kevin Mitnick bás le hailse phaincréis ar an 16 Iúil 2023, agus é 59 bliain d'aois. Mhair a bhean chéile agus leanbh gan bhreith.
Curb Your Enthusiasm
Is clár teilifíse grinn Meiriceánach é Curb Your Enthusiasm a céadchraoladh sa bhliain 2000. Chruthaigh Larry David é. Tá sé ar HBO i Meiriceá. Tá naoi séasúir déanta go dtí seo.
American Idol (sraith 20)
Is comórtas amhránaíoctha teilifíse cruthaithe as Simon Fuller é American Idol, a tosaíodh i Stáit Aontaithe Mheiriceá sa bhliain 2002. Craolann sé ar ABC. Thosaigh an seachtú sraith déag American Idol ar 27 Feabhra 2022 agus chríochnaigh se ar an 22 Bealtaine 2022.
B'é seo an dara sraith American Idol ó shin go raibh sé curtha ar ceal ar Fox sa bhliain 2016.
Uí Chinnsealaigh
Rítheaghlach na Laigean ba ea Uí Chinnsealaigh (Meán-Ghaeilge Uí Ceinnselaig ), a rianaigh a sinsearacht ó Éanna Cinnsealach, ar chomhaois a dúradh le Níall Noígíallach. Dúradh fosta gur gharmhac Bhreasail Bhéalaigh é Éanda, agus i dteannta sin col ceathrar le Dúnlaing mac Éanna Niadha, sinsear eapainmneach Uí Dhúnlainge.
Faightear Uí Chinnsealaigh ar dtús sa cheantar thart timpeall Ráth Bhile, Contae Cheatharlach, agus uiscí uachtair na Sláine, ach le himeacht aimsire, brúdh ó dheas iad. Níos déanaí, faightear iad lonnaithe i bhFearna, suíomh mhainistir Naomh Máedóc (bás 626 nó 632).
I dtosach, roinntí ríogacht na Laigean idir Uí Chinnsealaigh agus Uí Dhúnlainge, ach le himeacht ama, tháinig Uí Dhúnlainge ina n-aonar i gceannas. Tar éis bhás Aodha mac Colgan (738), ní bheadh rí Uí Chinnsealaigh i réim go dtí Diarmaid mac Maol na mBó, trí chéad bliain níos deireanaí (féach Ríthe Uí Chinnsealaigh).
Bhí géag amháin den chlann, de shliocht Mhurchadha mhic Dhiarmada mhic Mhaoil na mBó, a ghlac an sloinne mac Murchada. Ón géag seo bhí Domhnall Caomhánach, bunaitheoir na gCaomhánach. Bhí géag eile ann, síolraithe ó Dhomhnall Ramhar mac Maoil na mBó, a thóg an sloinne Ó Domhnaill. Bhíodh an dá ghéag seo gcónaí san iomaíocht le chéile le haghaidh ríogacht Uí Chinnsealaigh.
I measc ríthe agus pearsana Uí Chinnsealaigh agus muinteracha gaolmhara tá a leanas:
Am Frìth Fanaich
Oighreachd Fhanaich
Tá Oighreachd (Gaeilge: eastát ) Fhanaich  suite in aice le bruach thuaidh  Loch Fanaich ag fánaíocht ar an Mheall Gorm. Go stairiúil baineadh úsáid as an eastát le haghaidh seilge agus caorach. Bhí sé ina chuid den Lochrosque and Strathbran Estates ar dtús, ar le Sir Arthur Bignold ag deireadh an 19ú haois. Leis an tionscadal 'Neart nan Gleann' feabhsaíodh an bonneagar bóithre thart ar an damba ar an taobh thoir de Loch Fanaich, agus tá cosán anois ar bhruach thuaidh an locha ag dul ón Allt Dearg go dtí an eastát.
Áirítear ar an eastát 3700 heicteár. Díoladh le teaghlach é i 1976.
Virgin Orbit
Cuireann an Comhlacht aeraspás Virgin Orbit satailítí amach sa spás. Bhunaigh Richard Branson Virgin Orbit sa bhliain 2017 agus is cuid den Virgin Group é; trádáiltear a scaireanna  ar an stocmhalartán NASDAQ (cód VORB).
Cuireadh an comhlacht as gnó ar 4 Aibreán 2023 áfach, I dtús na bliana 2023, theip go tubaisteach ar an 6ú seoladh a bhí beartaithe acu, nuair a thuairt LauncherOne, an chéad roicéad a teilgeadh riamh as an mBreatain, i bhfarraige agus satailítí spiaireachta de chuid na Breataine agus na Stát Aontaithe ar bord aici.
Stair
2017 a bunaíodh Virgin Orbit, mar fho-chuideachta de Virgin Galactic, an gnó turasóireachta spáis atá ag Richard Branson. Bhí siad chun roicéid a theilgeadh ó íochtar soithíoch Boeing a bhí curtha in áirithe go speisialta le satailítí tráchtála a chaitheamh amach ag cúrsáil na cruinne.
Tamall ina dhiaidh, thosaigh Virgin Orbit ag díol scaireanna. Ach ón tús, bhailigh an comhlacht $255 milliún níos lú ná mar a bhí súil leis. $3,000 milliún a bhí luaite leis na scaireanna ag an am (agus beagnach a náid i mí Aibreán 2023).
In 2022, chláraigh an gnólacht luach $243 milliún sócmhainní agus luach $153 fiacha.
Ar 9 Eanáir 2023, theip ar Virgin Orbit roicéad a theilgeadh. D'éirigh Boeing 747, an 'Cosmic Girl', ó Tewynblustri i gCorn na Breataine agus lainseáladh roicéad tamaill níos déanaí, ach theip ar an iarracht. Chinn an comhlacht maoiniú fad-tréimhseach a aimsiú, iarrachtaí gan toradh.
I mí Aibreán 2023, fógraíodh sa Chúirt Féimheachta i stát Delaware go raibh an comhlacht bancbhriste (cé gur i Long Beach i gCalifornia atá an chuideachta lonnaithe) agus féimheacht Chaibidil a 11 i Meiriceá á lorg acu. Bhí 85% den mheitheal 750 fostaí a bhí ag Virgin Orbit Holdings ligthe chun siúil.
Tagairtí
<references group="" responsive="1">
An Gaeilgeoir is Greannmhaire
Clár comórtas grinn ab ea An Gaeilgeoir is Greannmhaire nó GIG. Craoladh an chéad séasúr ar 27 Márta 2014 ar TG4 (Teilifís na Gaeilge). Craoladh é ar an Déardaoin.
Sraith a hAon: 2014
Thosaigh an chéad séasúr ar 27 Márta 2014 agus chríochnaigh é ar 15 Bealtaine 2014. Bhuaigh Seán T. Ó Meallaigh an tsraith sin agus bhuaigh sé €5,000 agus páirt i bhféile ghrinn na hÉireann.
Babhta Cáilithe (27 Márta 2014)
Craoladh an chéad eipeasóid ar 27 Márta 2014.
Seachtain 1 (3 Aibreán 2014)
Craoladh an dara eipeasóid ar 3 Aibreán 2014. Níl aon daoine díbeartha sa eipeasóid.
Seachtain 2 (10 Aibreán 2014)
Craoladh an tríú eipeasóid ar 10 Aibreán 2014. Bhí na Iomaitheoirí i Carna agus bhí Páraic Breathnagh an Aoi mholtóir. Bhí Milky Twiddlers agus Seán Ó Gráinne sa bunbheirt agus d'fhág Milky Twiddlers an comórtas.
Seachtain 3 (17 Aibreán 2014)
Craoladh an ceathrú eipeasóid ar 17 Aibreán 2014. Bhí na Iomaitheoirí i Inis Mór agus bhí Alan Titley an Aoi mholtóir. Bhí Andy Faoláin agus Eoin Ó Murchú sa bunbheirt agus d'fhág Andy Faoláin an comórtas.
Seachtain 4 (24 Aibreán 2014)
Craoladh an cúigiú eipeasóid ar 24 Aibreán 2014. Bhí na Iomaitheoirí i gCeathrú Rua agus bhí Hector Ó hEochagáin an Aoi mholtóir. Bhí Aideen Ní Dhiarmada agus Seán Ó Gráinne sa bunbheirt agus d'fhág Aideen Ní Dhiarmada an comórtas.
Seachtain 5 (1 Bealtaine 2014)
Craoladh an séú eipeasóid ar 1 Bealtaine 2014. Bhí na Iomaitheoirí i mBaile Átha Cliath agus bhí [Bláthnaid Ní Chofaigh[]] an Aoi mholtóir. Bhí Áine Gallagher agus Seán Ó Gráinne sa bunbheirt agus d'fhág Áine Gallagher an comórtas.
Seachtain 6 (8 Bealtaine 2014)
Craoladh an seachtú eipeasóid ar 8 Bealtaine 2014. Bhí na Iomaitheoirí i gColáiste na Tríonóide agus bhí Rónán Mac Aodha Bhuí an Aoi mholtóir. Bhí Eoin Ó Murchú agus Seán Ó Gráinne sa bunbheirt agus d'fhág Seán Ó Gráinne an comórtas.
Ceannais (15 Bealtaine 2014)
Bhí an deireadh tríú i gCill Airne agus bhí Máire Treasa Ní Dhubhghaill, Mary Aggie agus Rossa Ó Snodaigh an Aoi mholtóirí. Tháinig Cillian Ó Braonáin i tríú áit agus tháinig Eoin Ó Murchú i dara háit. Bhuaigh Seán T. Ó Meallaigh an tsraith sin.
Achadh Lon
Baile i gContae Fhear Manach is ea Achadh Lon (Brookeborough).
Cíteasol
thumb|300px|Scéimléaráid de chill ainmhí agus a chuid codanna:  1. [[Núicleólas|Núiclín 2. Núicléas 3. Ribeasóm 4. Saicín 5.Líontán ionphlasmach garbh 6. Coirpín Golgi (nó Coimpléasc Golgi) 7. Cítichreatlach 8.  Líontán ionphlasmach mín 9. Miteacoindre 10. Folúisín 11. Cíteasol 12. Líseasóm 13. Ceintreasóm]]
Sreabhán taobh istigh de chealla bitheolaíocha is ea cíteasol. I nduine fásta bíonn timpeall 28 lítear de. Ní hionann a chomhdhéanamh i ngach fíochán, mar braitheann sé sin ar fheidhmeanna ar leith na bhfíochán. Chomh maith le huisce, is iad a phríomhchomhábhair ná iain photaisiam, fosfáití orgánacha, is próitéiní. Bíonn sé roinnte ina urrainní ar leith ag scannáin. Mar shampla, scarann an mhaitrís mhiteacoindreach an mhiteacoindre i go leor urrann. Sa chill eocarótach, tá an cíteasol laistigh den chillscannán agus tá sé mar chuid den chíteaplasma, a chuimsíonn freisin na miteacoindrí, plastaidí, agus orgánaidí eile (ach ní a sreabháin inmheánacha agus a struchtúir); tá an núicléas cilleléi féin. Dá bhrí sin, maitrís leachtach timpeall na n-orgánaidí is ea an cíteasol. Sna prócaróit, cuirtear an chuid is mó de na himoibrithe meitibileacha ceimiceacha ar siúl sa cytosol, fad a tharlaíonn beagán sna scannáin nó sa spás peireaphlasmach. Sna eocaróit, cé go mbíonn go leor bealach meitibileach fós ann sa chíteasol, tarlaíonn cinn eile taobh istigh de na horgánaidí.
Meascán casta de shubstaintí leáite in uisce is ea cíteasol. Cé gurb é an t-uisce tromlach mór an chíteasoil, níl tuiscint maith ar a struchtúr agus ar a n-airíonna laistigh de na cealla. Tá tiúchan na n-ian, mar shampla sóidiam agus potaisiam, difriúil sa chíteasol ná mar atá sa sreabhán eachtarcheallach; tá na difríochtaí seo i leibhéil na n-ianian tábhachtach i bpróisis mar osmairialú, comharthaíocht na gceall, agus giniúint poitéinsil gníomhaithe i gcealla sochorraithe, mar shampla cealla inchríneacha, néarógacha and matánacha. Tá méideanna móra macromóilíní sa chíteasol freisin, rud a d'fhéadfadh athrú a dhéanamh ar conas a iompraíonn móilíní trí phlódú macromóilíneach.
Sainmhíniú
Thug H. A. Lardy an téarma "cytosol" (Gaeilge: cíteasol) isteach sa Bhéarla don chéad uair sa bhliain 1965, agus é ag tagairt i dtosach don leacht a tháirgtear trí chealla a bhriseadh óna chéile agus millíní a dhéanamh de na comhpháirteanna dothuaslagtha go léir trí ultralártheifneoiriú. Níl a leithéid d'intuaslagtha comhionann le hintuaslagtha na cillechíteaplasma agus de ghnáth tugtar codán cíteaplasmach.
Anois. úsáidtear an téarma 'cíteasol' chun tagairt a dhéanamh don phas leachtach an chíteaplasma san chill shlán. Ní chuimsíonn sé seo aon chuid den chítoplasma atá laistigh de na horgánaidí. Mar gheall ar an bhféidearthacht go mbeadh mearbhall idir an focal "cíteasol" a úsáid chun tagairt a dhéanamh d'eastóc na gceall maille leis an chuid intuaslagtha den chítoplasma i gcealla slán, baineadh úsáid as an abairt "cítoplasma uiscí" chun cur síos a dhéanamh ar ábhar leachtach an chítoplasma i gcealla beo. [3] Roimhe seo, baineadh úsáid as téarmaí eile le haghaidh sreabháin na cille, ní i gcónaí go comhchiallach, mar ní raibh a nádúr an-soiléir (féach Prótaplasma).
Mars
Tá mórán ciall leis an bhfocal Mars:
Bairdne
Is éard atá sa bhairdne (nó filíocht na mbard) ná na scríbhinní a rinne aicme filí a fuair oiliúint i mbardscoileanna na hÉireann agus na hAlban, trí lár na 17ú haoise in Éirinn agus go luath san 18ú haois in Albain. Tá formhór na dtéacsanna atá ar marthain scríofa sa Mheán-Ghaeilge nó sa Nua-Ghaeilge Mhoch. Cé go raibh go leor lámhscríbhinní ann, is fíorbheagán díobh a foilsíodh. Meastar gur tréimhse í a bhí an-chobhsaí ó thaobh stíl litríochta mar gheall ar an teanga fhoirmiúil liteartha nár athraigh mórán.
Shíolraigh na baird (nó na filí) ó na draoithe de réir Iúl Caesar. Ba iad na filí an aicme is airde den Aos Dána.
Betty White
Ba í an chéad bhean chun dráma grinn suímh a léiriú (Life with Elizabeth) sna Stáit Aontaithe. Tá cáil uirthi don róil mar Sue Ann Nivens i The Mary Tyler Moore Show agus Rose Nylund i The Golden Girls, Empty Nest agus The Golden Palace.
An Cheis
Is baile i gContae Fhear Manach í an Cheis (Kesh as Béarla).
Sreabhchairt
Léiriú mínithe ar ord eachtraí. I gcúrsaí ríomhaireachta cuireann sreabhchairt sonraí síos ar oibríochtaí ginearálta an chóras iomlán próiseála sonraí — mar shampla, córas cuntasaíochta — gan dul isteach i mionphointí na gcláir ríomhaire. Cuireann sreabhchairt cláir síos ar ord na n-oibríochtaí loighciúla sa chlár sin. Baintear feidhm as siombailí aitheanta chun cur síos ar na hoibríochtaí éagsúla ar leith.
Andrea Begley
Is amhránaí í Andrea Begley (rugadh í ar an 15 Eanáir, 1986). Bhuaigh sí an dara sraith The Voice UK sa bhliain 2013.
2017–: Dara albam
Tá Andrea ag obair ar a dara halbam.
Cú Collchaille Ua Baígilláin
File agus Ollamh Éireann ba ea Cú Collchaille Ua Baígilláin (bás 1119).
Conach na gcealtrach
Conach mór oíche, le réise sciathán 12 cm. Na sciatháin thosaigh dorcha le marcanna buí, na sciatháin chúil ócar/buí le bandaí dubha. An tóracs dubh le marcanna cosúil le blaoscanna buí. Itheann sé mil is súlach a úscann as crainn. Itheann an larbha plandaí agus pupaíonn ar an talamh.
Contae Bjelovar-Bilogora
mion|250px|Contae Bjelovar-Bilogora Is contae suite sa Chróit é Contae Bjelovar-Bilogora. Bhí 119,764 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011. Is é Bjelovar príomhbhaile an chontae.
Oubliette (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an t-ochtú heipeasóid, "Oubliette" den tríú sraith The X-Files ar an 17 Samhain 1995. Scríobh Charles Grant Craig an eipeasóid seo. D'fhéach 15.90 milliún duine ar an eipeasóid.
Méaracán gorm
mion|Méaracán gorm Planda caol ilbhliantúil le stólain fhéitheacha faoin talamh, dúchasach do na réigiúin mheasartha ó thuaidh is ea méaracán gorm (Campanula rotundifolia). Tugtar an cloigín gorm air freisin mar ainm coitianta. An gas cothrománach ag a bhun, ag éirí ceartingearach. Fásann sé 40 cm ar airde. Na duilleoga íochtaracha croíchruthach fiaclach, ag éirí níos caoile iomláine in airde ar an ngas. Na bláthanna, cloigíní cúigmhaothánacha, timpeall 1.5 cm ar leithead, gorm (ach bán go hannamh), cuid mhaith díobh cromtha ar ghais chaola.
Gaeilge an Chláir
mion Is cineál Gaeilge a labhraíodh agus a labhraítear i gContae an Chláir atá i nGaeilge an Chláir. Cé go bhfuil Gaeilge á labhairt ann ní hí an Ghaeilge a labhraíodh ann go traidisiúnta í den chuid is mó.
Tá cur síos ar an gcineál ar leith teanga i leabhar dar teideal Caint an Chláir, a bhfuil dhá imleabhar ann.
Deirtear gurbh é Paddy Shannon (Paddy Pháraic Mhichael (Pádraig Cilltreamháin)) seanchaí as Dúlainn an Gaeilgeoir dúchais deireanach i gContae an Chláir.
Leabhair
Tá leabhar a bhfuil dhá imleabhar ann de Ghaeilge an chontae Caint an Chláir.
An Garastún
Baile i gContae Fhear Manach is ea An Garastún (Garrison as Béarla).
Sreang chosmach
Filiméid hipitéiseacha mhaisiúla damhna, suas le 10 19 kg cm -1, a éilíonn teoiric na forshiméadrachta mar chomhábhar tábhachtach sa luath-Chruinne.
Contae Brod-Posavina
mion|250px|Contae Brod-Posavina Is contae suite sa Chróit é Contae Brod-Posavina. Bhí 158,575 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011. Is é Slavonski Brod príomhbhaile an chontae.
Baile an Irbhinigh
Baile i gContae Fhear Manach is ea Baile an Irbhinigh (Irvinestown as Béarla).
Eochagán mac Aodha
Rí Ulad de Dhál Fhiatach ba ea Eochagán mac Aodha (Sean-Ghaeilge Eochocán mac Áedo) (bás 883). Eochaidh mac Fiachna (bás 810), iar-rí Ulad, ba ea a sheanathair. Bhí sé i gcoróin ón mbliain 882 go dtí 883. Fuair a athair, Aodh mac Eachadha, bás sa bhliain 839. Sa bhliain 882, tháinig sé i gcomharbacht ar a dheartháir, Ainbhith mac Aodha, mar leath-rí na nUlad lena dheartháir eile, Áireamhón mac Aodha (bás 886). Maraíodh Eochagán an bhliain dár gcionn, ámh, ag mic Ainbhith.
Bhí sé pósta le Inderb, iníon Mhaoil Dúin mhic Aodha, rí Ailigh de Chineál Eoghain. Ríthe Ulad fosta ba ea a mhic, Muireadhach (bás 895) agus Aodh (bás 919).
Fliodh uisce
Planda ilbhliantúil faoi uisce a fhaightear ar fud an Domhain is ea fliodh uisce. An gas fréamhaithe, nó ag snámh go saor. Na duilleoga clúmhach, ina bhfáinní. Na bláthanna beag, ar bhioranna caola os cionn an uisce, scothdhearg nó scothbhuí, 4 pheiteal ar na fireannaigh, na baineannaigh gan pheitil. Gnéithe ar leith in úsáid mar phlandaí uisceadáin.
Chadwick Boseman
Ba aisteoir Meiriceánach Chadwick Aaron Boseman a tháinig chun saoil ar 29 Samhain, 1976.
Tá cáil air don ról mar T'Challa / Black Panther sna scannáin Captain America: Civil War, Black Panther, Avengers: Infinity War agus Avengers: Endgame.
The Voice (séasúr 17 na SA)
Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag John de Mol é The Voice. Thosaigh an cúigiú sraith déag ar an 23 Meán Fómhair, 2019 agus chríochnaigh sé ar an 17 Nollaig, 2019.
Ba iad Kelly Clarkson, Gwen Stefani, John Legend agus Blake Shelton na breithiúna don sraith seo. Bhuaigh Jake Hoot an tsraith agus tháinig Ricky Duran sa dara háit.
Contae Dubrovnik-Neretva
mion|250px|Contae Dubrovnik-Neretva Is contae suite sa Chróit é Contae Dubrovnik-Neretva. Bhí 122,568 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011. Is é Bjelovar príomhbhaile an chontae.
Naomh Caomhán
Tógadh Naomh Caomhán (? – c. 865) i gCill na Manach, i Laighin, mar ar oirnigh an tEaspag Lughaidh é. Is eaglais thábhachtach í Teampall Chaomhán ar Inis Oírr.
Is é an 15 Meitheamh a lá féile.
Carrann, Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Is abhainn suite i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain é Carrann.
Contae Karlovac
mion|250px|Contae Karlovac Is contae suite sa Chróit é Contae Karlovac. Bhí 128,899 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011. Is é Karlovac príomhbhaile an chontae.
Dúchrónaigh
Bunú na nDúchrónach
I ndeireadh na naoú haoise déag agus i dtús na fichiú haoise, b’í ceist an Rialtas Dúchais a bhí ina príomhábhar calláin agus conspóide i bpolaitíocht na hÉireann. Chuaigh an t-acht um Rialtas Dúchais ar leabhar na ndlíthe sa bhliain 1912, ach cuireadh ar fionraí é, nuair a phléasc an Chéad Chogadh Domhanda amach.
Bhí poblachtánaigh radacacha ann, áfach, agus iad inbharúla nár leor an Rialtas Dúchais. B’é an neamhspleáchas iomlán a theastaigh uathu. I ndiaidh Éirí Amach na Cásca sa bhliain 1916, chuaigh an náisiúnachas Éireannach chun géire, agus bagairt an choinscríofa ag dul i bhfeidhm ar an tír.
In olltoghchán na bliana 1918, bhain páirtí na náisiúnaithe radacacha, Sinn Féin, amach ochtó faoin gcéad de na suíocháin Éireannacha ar an bParlaimint. Ghair Sinn Féin poblacht neamhspleách d’Éirinn. Ansin, d’fhéach na Sasanaigh leis an bPoblacht a chur faoi chois, agus d’éirigh ina chogadh eadarnaíoch idir Gaeil agus Gaill. Sa bhliain 1919, chrom Óglaigh na hÉireann ar threallchogaíocht - Cogadh na Saoirse - a bhí dírithe go mór mór ar Chonstáblacht Ríoga na hÉireann.
I Mí Eanáir 1920, thosaigh Rialtas na Breataine ag fruiliú "fir a bheadh in ann ag obair gharbh dhainséarach". B’í an obair sin ná cuidiú leis an CRÉ (Constáblacht Ríoga na hÉireann) a phóilíniú i bhfianaise an dóigh a raibh an tír ag iompú in aghaidh na Sasanach. Ní raibh siad in anás fear, leoga, nó nuair a tháinig Mí na Samhna, 1921, bhí naoi míle go leith d’earcaigh acu. Ní raibh sainéidí na Constáblachta ar fáil do chách, agus mar sin, b’éigean do na hearcaigh leor a ghabháil le meascán de shainéidí caicí Arm Shasana agus den chineál cultacha a chaitheadh na póilíní Sasanacha. B’é an chosúlacht seo a thuill leasainm na nDúchrónach dóibh, agus ghreamaigh an t-ainm díobh fiú i ndiaidh dóibh na sainéidí cearta a fháil.
Fuair na hearcaigh nua druileáil trí mhí faoi dheifir, agus ansin, cuireadh ar garastún i mbeairicí na Constáblachta Ríoga iad, go háirithe i mBaile Átha Cliath, i gCúige Mumhan, agus in Iar-Chonnachta. Tháinig an chéad fhear acu go hÉirinn ar an 25 Márta 1920. D’earcaigh an Rialtas díorma eile den chineál chéanna, an Rannán Cúnta (Auxiliary Division) - na hAuxies mar a thugadh na hÉireannaigh orthu. Is é an téarma Gaeilge a úsáidtear inniu ná na Póilíní Cúnta. Iar-oifigigh Airm ab ea na Póilíní Cúnta. Bhí an dá dhream ag troid na nÓglach in éineacht.
Ag Troid in Éirinn
Bhí pá réasúnta maith de réir chaighdeán an ama - deich scillinge an lá - á híoc leis na Dúchrónaigh. Thairis sin, fuair siad bia agus lóistín mar pheorcaisí. Ó nach raibh ach bunchleachtadh acu ar obair an phóilín, ba é an príomhról a ceapadh dóibh ná treisiú le neart míleata na bpéas, agus iad ag déanamh fairtheoireachta, ag gardáil, ag tionlacan gníomhairí de chuid an Rialtais, ag tacú leis na constáblaí, ag cur smacht ar na sluaite, agus ag cur catha ar na hÓglaigh. Ba é an meas a bhí ag na Poblachtánaigh orthu, áfach, gur arm forghabhála a bhí iontu. Nuair a bhí an cath in aghaidh na nÓglach agus na bPoblachtánach eile ag dul chun géire, thabhaigh na Dúchrónaigh míchlú ó mhuintir na tíre, chomh brúidiúil is a bhí siad - agus sin le caoinchead Rialtas na Breataine. Inniu, creidtear nach ar na Dúchrónaigh amháin a bhí an locht agus go raibh na Póilíní Cúnta i bhfad ní ba chruálaí.
Thairis sin, rinne gnáth-"shaighdiúirí dubha" de chuid na Constáblachta Ríoga ainghníomhartha freisin, cé gur nós leis na hÉireannaigh gach mioscais a chur i leith na nDúchrónach. Mar shampla, constáblaí áitiúla a mharaigh Tomás Mac Curtain, Ard-Mhéara Chorcaí, i Mí na Márta, 1920.
Maidir leis an triúr sibhialtach déag ar shiúil an ródach orthu ar Dhomhnach na Fola i bPáirc an Chrócaigh, ba iad na Póilíní Cúnta ba chiontach leis an gcoir áirithe sin. Thairis sin, rinne na saighdiúirí dearga gníomhartha uafáis fosta. Mar shampla, b’iadsan a dhóigh Mala agus Mainistir Fhear Maí. mion|Colún Reatha Sheáin Uí Ógáin I ndiaidh an iomláin, ba chuma le cuid mhór de na Poblachtánaigh faoi na miondifríochtaí idir na díormaí éagsúla, agus ba ghnách leo "Dúchrónach" a thabhairt ar fhear ar bith a raibh arm tine leis agus é ag cur catha ar na hÓglaigh. Leasainm eile ar na Dúchrónaigh agus ar na Póilíní Cúnta in éineacht ab ea Tudor’s Toughs, nó ba é an Maor-Ghinearál Sior Henry Hugh Tudor a bhí ina cheannasaí ar na péas ar fad.
Conamar
deas|250px|thumb|Conamar Conamar a thugtar ar na horgáin go léir as ainmhí maraithe ach amháin na matáin is na cnámha. Itear cuid díobh (an t-ae, na duáin, an croí) ach cuirtear an chuid eile de láimh.
Dúchrónaigh
Ag Troid in Éirinn
Ba é Alexander Will ó Fharfair in Albain an chéad Dúchrónach a fuair bás sa chogadh. Maraíodh é nuair a d’ionsaigh na hÓglaigh beairic de chuid na Constáblachta Ríoga i Ráth Mór, Contae Chiarraí, ar an 11 Iúil 1920.
Má fuair fear de na Dúchrónaigh bás i bpáirc an áir, d’fhéach a chuid compánach chuige go n-íocfadh na sibhialtaigh Éireannacha a dheachú sin. I rith an tsamhraidh sa bhliain 1920, is iomaí sráidbhaile nó cathair bheag a dhóigh is a chreach na Dúchrónaigh: Tuaim i gContae na Gaillimhe, Baile Átha Troim, Baile Brigín, Dúrlas Éile, an Teampall Mór, agus go leor eile.
I Mí na Samhna sa bhliain 1920, rinne na Dúchrónaigh "léigear" ar Thrá Lí le héiric a éileamh sa dóigh ar fhuadaigh is ar mharaigh na hÓglaigh beirt fhear de chuid na Constáblachta Ríoga. Dhún na Dúchrónaigh síos na siopaí is na gnóthais eile sa chathair, agus níor lig siad isteach goblach amháin bia ar feadh seachtaine. Thairis sin, mharaigh siad triúr daoine áitiúla.
Ar an 14 Samhain 1920 d’fhuadaigh agus mharaigh na Dúchrónaigh sagart Caitliceach, an tAthair Mícheál Griffin, i gCathair na Gaillimhe. Fuarthas a chorpán sáite síos i bportach i mBearna in aice le Gaillimh seachtain ina dhiaidh sin. Ba é an t-ainghníomh ab fheiceálaí dá ndearna na Dúchrónaigh, áfach, ná gur chreach siad Cathair Chorcaí ar an 11 Nollaig 1920. Cuireadh lár na cathrach trí thine ar fad, agus scriosadh breis is trí chéad foirgneamh. Mharaigh siad cúigear sibhialtach agus beirt a bhí in amhras acu faoi bheith ina nÓglaigh.
Costas
I Mí Eanáir sa bhliain 1921, d’eisigh Coimisiún an Lucht oibre sa Bhreatain Mhór tuarascáil ar chúrsaí na hÉireann, agus iad ag lochtú pholasaí slándála an Rialtais go tromchúiseach, go háirithe ó chreid siad go raibh na Dúchrónaigh imithe ó smacht ar an Rialtas.
Cuid mhór de na hÉireannaigh a bhí ag cáineadh poblachtánachas na láimhe láidre roimhe sin, ghlac siad col leis an rialtas Gallda anois. Bhí nósanna brúidiúla na nDúchrónach i mbéal an phobail ar fud an domhain, rud a rinne an-díobháil do chlú idirnáisiúnta na Breataine Móire, agus bhí polaiteoirí Sasanacha agus an Rí féin ag lochtú fórsaí na Corónach faoin dóigh a raibh siad ag rith damhsa in Éirinn.
Chaith timpeall seacht míle fear seal sna Dúchrónaigh i rith na mblianta 1920-22. Níos mó ná fear as gach triúr a fuair bás nó a d’éirigh as na fórsaí sular scoireadh iad ar fad, in éineacht le Constáblacht Ríoga na hÉireann. Chuaigh níos mó ná fear as gach beirt ar pinsean Rialtais.
Fuair trí chéad triúr fear is trí scór de na Constáblaí Ríoga bás sa choimhlint, agus goineadh breis is sé chéad acu, ach is deacair a rá cé mhéad acu a bhí ina ngnáthchonstáblaí nó cad é an céatadán acu a bhí ina nDúchrónaigh nó ina bPóilíní Cúnta.
Chuaigh cuid de na hiar-Dhúchrónaigh sna péas i Sainordú na Palaistíne, agus duine acu i gceannas ar phóilíní na Palaistíne ar fad. Iad siúd a d’fhill ar an ngnáthshaol, fuair siad deacair socrú síos arís. Dúirt an staraí Sasanach Richard Bennett ina leabhar The Black and Tans, a foilsíodh sa bhliain 1959, gur crochadh beirt iar-Dhúchrónach, ar a laghad, sa Bhreatain Mhór as ucht dúnmharú, agus chuir fear eile lámh ina bhás féin agus na póilíní ar a lorg i ndiaidh dó an choir chéanna a dhéanamh. Is féidir an léamh a bhaint as an scéal ná go raibh cuid den cheart ag na Gaeil a dúirt nach raibh sna Dúchrónaigh ach dríodar na bpríosúnach ó Shasana, ach tá sé chomh maith a rá gurbh iomaí duine acu a chaill sláinte a intinne is a anama go doleigheasta i dtrinsí an Chéad Chogadh Domhanda nó i bpáirceanna áir na hÉireann.
Oidhreacht
mion|Sráid Naomh Pádraig, [[Corcaigh, 14 Nollaig 1920.]] De dheasca an léirscrios a rinne na Dúchrónaigh in Éirinn agus an oiread daoine a mharaigh siad, is cúis feirge agus faltanais do mhuintir na hÉireann iad i gcónaí. Focal maslach ar Shasanach é Tan nó Black-and-Tan i leathchaint na hÉireann inniu féin, agus cantar amhráin ar nós Come Out Ye Black and Tans le Doiminic Ó Beacháin go fóill. Is minic a thugann Poblachtánaigh Éireannacha "Cogadh na nDúchrónach" ar Chogadh na Saoirse. Téarma is ea é a bhí coitianta i mbéal na ndaoine sin a throid ar an taobh Poblachtánach sa Chogadh Cathartha, agus iad den bharúil nach raibh iomlán an neamhspleáchais bainte amach ag Éirinn fós. Le linn na gcíréibí i mBaile Átha Cliath i bhFeabhra sa bhliain 2006, chualathas na círéibeadóirí ag tabhairt Black and Tan bastards ar na Gardaí a bhí le mórshiúl na nDílseoirí a chosaint ar ionsaithe Poblachtánacha, rud a thaispeánann go bhfuil ainm agus clú na nDúchrónach greamaithe go domhain de mheabhraíocht na ndaoine.
Conspóid an Uachtair Reoite
I Mí Aibreáin sa bhliain 2006, tharraing an mhonarcha uachtair reoite Ben & Jerry’s callán, nuair a lainseáil siad blas nua uachtair reoite sna Stáit Aontaithe ar ar bhaist siad Black & Tan. Níorbh iad na Dúchrónaigh a bhí i gceist ag lucht an ghnólachta, ach an deoch a dtugtar an t-ainm céanna uirthi, agus í measctha as leann dubh (pórtar) agus leann geal (lágar).
Mar sin féin, fuair siad riachtanach ráiteas a eisiúint ina ndúirt siad nach raibh siad "ag tagairt don díorma de chuid Arm na Breataine Móire" agus a leithscéal a dhéanamh.
Oileán Phrionsa Éadbhard
Is cúige de chuid Cheanada í Oileán Phrionsa Éadbhard (Béarla:Prince Edward Island, Fraincis:Île-du-Prince-Édouard, Gaeilge na hAlban: Eilean Eòin). Is í an chúige is lú i gCeanada, ó thaobh achair agus daonra (gan críocha Cheanada a chur san áireamh). Tá sí suite i Murascaill Naomh Labhrás.
Tá 140,895 ina gcónaí sa chúige de réir meastacháin Iúil 2009 agus tá beagnach ceathrú dóibh siúd ina gcónaí i Charlottetown, príomchchathair na cúige.
Geilleagar
Ba C$5.547 bn. an olltáirgeacht intíre (OTI) a bhí ag Oileán Phrionsa Éadbhard sa bhliain 2012.
Béal Átha na Mallacht
Sráidbhaile agus baile fearainn i gContae Fhear Manach is ea Béal Átha na Mallacht (Ballinamallard as Béarla).
Uisge Bhiorbhaigh
Is abhainn suite i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain é Uisge Bhiorbhaigh.
Cher Lloyd
Is ceoltóir Sasanach í Cher Lloyd. Rugadh i Sasana í ar 28 Iúil, 1993. Tháinig sí sa cheathrú háit ar an seachtú sraith The X Factor sa bhliain 2010.
Gradaim agus ainmniúcháin
Tá dhá ghradam buaite ag Lloyd. Tá 12 ainmniúchán faighte aici.
Contae Koprivnica-Križevci
mion|250px|Contae Koprivnica-Križevci Is contae suite sa Chróit é Contae Koprivnica-Križevci. Bhí 115,584 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011. Is é Koprivnica príomhbhaile an chontae.
Béal Cú
Baile i gContae Fhear Manach is ea Béal Cú (Belcoo as Béarla), in aice an Blaic.
Mearóg
Féithleog reatha is dreaptha, dúchasach do Mheiriceá, a saothraíodh le fada mar ghlasra. Na duilleoga bosach maothánach. Na bláthanna fireanna is baineanna buí, 12.5 cm ar leithead, tonnadóirchruthach. An toradh suas le 90 cm ar fhad, leathrúil, mín nó garbh, le bia ramhar timpeall ar an iliomad síolta.
Sruth moirtiúlachta
Sruth ina mbíonn páirteagail moirte crochta san uisce, a ritheann go tapa síos claonán faoin bhfarraige. Meastar gur bealach tábhachtach é chun dríodar tanaí sa bhfarraige a iompar amach sa duibheagán, ag gearradh amach foithreacha lena linn. De réir mar a laghdaíonn a luasanna ar na claontaí séimhe ar na plánaí duibheagánacha, fágann siad dríodair a dtugtar moirtiúlachtaí orthu.
Áidin
Is cathair san Éimin í Áidin.
The Carpenters
Ba bhanna popcheoil as Downey iad The Carpenters. Baill de Richard Carpenter agus Karen Carpenter.
Contae Krapina-Zagorje
mion|250px|Contae Krapina-Zagorje Is contae suite sa Chróit é Contae Krapina-Zagorje. Bhí 132,892 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011. Is é Krapina príomhbhaile an chontae.
Eipeadáras
deas|250px|thumb|An téatar ársa in Eipeadáras Is baile suite sa Ghréig é Eipeadáras.
Contae Lika-Senj
mion|250px|Contae Lika-Senj Is contae suite sa Chróit é Contae Lika-Senj. Bhí 50,927 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011. Is é Gospić príomhbhaile an chontae.
Isfahan
Is cathair suite san Iaráin é Isfahan.
The Voice (séasúr 18 na SA)
Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag John de Mol The Voice. Thosaigh an cúigiú sraith déag ar an 25 Feabhra, 2020 agus chríochnaigh sé ar an 24 Bealtaine, 2020.
Ba iad Kelly Clarkson, Nick Jonas, John Legend agus Blake Shelton na breithiúna don tsraith seo. Bhuaigh Todd Tilghman an tsraith agus tháinig Toneisha Harris sa dara háit.
Uí Dhúnlainge
Rítheaghlach na Laigin ba ea Uí Dhúnlainge (níos sine Uí Dúnlainge) a rianaigh a sinsearacht go Dúnlaing mac Énda Niada. Dúradh é gur chol ceathrair é d'Éanna Cinnsealach, sinsear eapainmneach Uí Chinnsealaigh.
I ndiaidh bhás Aodha mhic Colgan I gCath Átha Seanaigh (738), bhí Uí Dhúnlainge ina Ríthe na Laighean gan fhreasúra. Roinneadh an rítheaghlach ansin ina thrí chlann, a rinne uainíocht ar an ríogacht idir na bliana 738-1042. Is neamhghnách é an socrú seo i luathstair na hÉireann, ach rinne na hUlaid amhlaidh.
Tar éis bhás an rí dhearanaigh de mhuintir Uí Dhúnlainge, Murchad mac Dúnlainge sa bhliain 1042, d'fhill an ríogacht ar Uíbh Chinnsealaigh bunaithe san oirdheisceart.
Béal Leice, Contae Fhear Manach
Is baile i gContae Fhear Manach i dTuaisceart Éireann é Béal Leice (Beleek as Béarla). Bhí 904 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011.
Uí Bairrche
Muintir Ghaelach ba ea Uí Bhairrche  (níos sine Uí Bairrche) a bhíodh tailte acu timpeall Cheatharlaigh i ndeisceart na Laigean ársa. Fothairt ba ea dream eile as deisceart Laighean gaolmhar le hUí Bhairrche.
mion|Láithreacha clann éagsúil, c. 1100.
Tá ainm an dreama caomhnaithe i mbarúntacht Uí Bhairrche.
Stair
Más fíor iad na ginealaigh mheánaoiseacha (mar shampla Rawlinson B 502, ff. 121-2 ) tá Uí Bairrche síolraithe ó Dháire Barrach mac Cathrach Mhóir, agus mar thoradh is de shliocht na Laigean iad. Chreid T. F. O'Rahilly, ámh, gur de shliocht na nÉarann agus a sinsir, Dáire (*Dārios), iad ar dtús, agus ionadaí stairiúla na mBrigantes, lonnaithe i gContae Loch Garman sa Geografaíocht le Tolamaes.
I measc mainistreacha na Laighean faoi cheannas Uí Bairrche, bhí Cill Uasaille, Sléibhte, Cill Uisean, Banbha Mór, Cill Molapóg agus Teach Moshagard.
Nisei (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an naoú heipeasóid, "Nisei" den tríú sraith The X-Files ar an 24 Samhain 1995. Scríobh Chris Carter, Howard Gordon agus Frank Spotnitz an eipeasóid seo. D'fhéach 16.36 milliún duine ar an eipeasóid.
Fliú capaill
mion|clé|Micreagraf leictreonach, Influenza Virus A/equine/Prague/1/56. Galar ionfhabhtaíoch capall is ea an fliú capaill, a fhaightear i stáblaí rásaíocht a agus áiteanna eile a mbíonn capaill.
Bíonn roinnt víreas i gceist atá cosúil le fliú de chineál A i ndaoine, ach scoite uaidh.
Is é an siomptóm is measa a fheictear ná casacht thirim mharthanach le roinnt fiabhrais.
Le cóireáil chuí, tagann an capall chuige féin tar éis 7-21 lá, den chuid is mó.
Tugann vacsaíní cosaint ghearrthéarmach ina choinne.
Clarence MacFhionghain MacNeacail
Rugadh an tUrramach Clarence MacFhionghain MacNeacail ar an 13 Lúnasa 1904 sa Dominion, Albain Nua, Ceanada. B'iad Alasdair Gileasbuig MacNeacail (1868–1943), agus Mairi Harriet Fearghastan (1873–1966) a thuismitheoirí.
Tá cáil air mar gheall ar a ról mar Mhodhnóir Eaglais Aontaithe Cheanada ó 1950 go 1952.
Phós sé Ethel Mairi NicGille Fhaolain agus bhí beirt mhac acu, Greum MacNeacail (1936–) agus Daibhidh MacNeacail (1941–2008).
Contae Međimurje
mion|250px|Contae Međimurje Is contae suite sa Chróit é Contae Međimurje. Bhí 113,804 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011. Is é Čakovec príomhbhaile an chontae.
Cill Chéile Dé
mion|An mhuiríne i gCill Chéile Dé Baile i gContae Fhear Manach is ea Cill Chéile Dé (Killadeas as Béarla).
Draoi
deas|200px|thumb|Draoi, in íomhá ó Shasana. Ba iad na draoithe sagairt an chreidimh Cheiltigh roimh theacht na Críostaíochta.
Oideachas
B'fhir léannta iad na draoithe. B’oiliúint fhada dheacair í oiliúint an draoi de ghnáth, oiliúint a mhairfeadh suas le 20 bliain. Ní raibh iomrá ar bith ar léamh nó ar scríobh agus dá bhrí sin ba ó bhéal a chuir na draoithe a gcuid eolais ó ghlúin go glúin. Bhíodh ar an draoi gach eolas agus scéalta na ndaoine a chur de ghlanmheabhair.
Ról
Bhíodh ról tábhachtach ag na draoithe i sochaí na gCeilteach. Ba mhúinteoirí iad agus eolas acu ar na dlíthe. Bhí ról acu i gcúrsaí cogaíochta. Dúradh go raibh draíocht ag na draoithe. Ba mhinic a thugadar comhairle don taoiseach agus ba mhinic fosta a shocraíodar aighneas idir daoine.
Bhíodh sé de dhualgas ar an draoi féilire na bliana, a léirigh na laethanta ámharacha agus na laethanta mí-ámharacha, a chur le chéile. Eisean a bhíodh ag ofráil íobairtí do na déithe agus ag eagrú na bhféilte. Mar shampla d’eagraíodh sé féile na Samhna nuair a d’ofráiltí íobairtí don dia Daghdha agus d’eagraíodh sé féile Lúnasa in onóir an dé Lugh.
Deir Leabhar Gabhála na hÉireann linn gur ar Lá Bealtaine a tháinig Tuatha Dé Danann i dtír agus insíonn téacs ón naoú haois dúinn go gcuireadh na draoithe tréada amach chun féaraigh ar an lá sin idir dhá thine chnámh.
Francesco Damiani
Dornálaí Iodálach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain, is ea Francesco Damiani a rugadh ar 4 Deireadh Fómhair 1958 i mBagnacavallo, an Iodáil.
Contae Osijek-Baranja
mion|250px|Contae Osijek-Baranja Is contae suite sa Chróit é Contae Osijek-Baranja. Bhí 305,032 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011. Is é Osijek príomhbhaile an chontae.
Meascán (ceimic)
Sa cheimic, ní hionann meascán agus comhdhúil. I meascán de A is B, ní fios an comhdhéanamh i gceart, bíonn airíonna A is B ann, agus bíonn sé éasca A a scaradh ó B de ghnáth. I gcomhdhúil AB, bíonn cóimheas cinnte A/B ann, airíonna aici atá difriúil ó airíonna A nó B, agus gá le himoibriú chun A a scaradh ó B.
Vena cava uachtarach
Is féith mhór gan chomhla é an vena cava uachtarach (VCU) a iompraíonn fuil fhéitheach ón leath uachtarach den chorp os cionn na scairte, agus a chuireann fuil dhí-ocsaiginithe ón imshruthú sistéamach ar ais chuig  aitriam deas an chroí. Tá trastomhas mór (24 mm) ag an fheith agus tá sí gearr ar fhad. Sreabhann an fhuil fhéitheach a fhilleann ón leath íochtarach, faoi bhun na scairte, tríd an vena cava íochtarach. Tá an VCU suite sa spás meánchliabhraigh uachtaraigh ar dheis roimhe. Is é an suíomh tipiciúil a bhfuil rochtain lárnach féitheach air trí chaititéar féitheach lárnach nó trí chaititéar lárnach a chuirtear isteach go forimeallach. De ghnáth tagraíonn tagairtí "don chava" gan sonraíocht bhreise don VCU.