cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Athléiriú staire
Ní smaoineamh nua ann féin é an t-athléiriú staire. Sna Meánaoiseanna féin, d'fhéadfadh na ridirí aithris a dhéanamh ar na sean-Rómhánaigh agus iad ag dul ar turnaimint. Maidir leis na Rómhánaigh, ba nós leo athléiriú a dhéanamh, abair, ar chathanna aithnidiúla a staire féin ina gcuid amfaitéatar. I ré an Victeoirianachais, bhí sé faiseanta aithris a dhéanamh ar throscán is ar thaipéisí na Meánaoiseanna. Sna laethanta a bhí, áfach, theastaigh ó na daoine leas polaitiúil éigin a bhaint as na himeachtaí sin. Mar shampla, d'fhéadfadh aicmí ceannais na sochaí imeachtaí den chineál seo a mhaoiniú ar acht is go gcuirfí béim ar dhlisteanacht stairiúil a gcumhachta féin sa tír. Rud nua is ea é go ndéanann daoine athléiriú ar shaol na laethanta a bhí toisc go bhfuil suim acu sa stair, agus iad ag iarraidh eolas a scaipeadh i measc na cosmhuintire i dtaobh na staire.
Ailill mac Máta
Rí Chonnacht agus fear céile na Banríona Méabh sa Rúraíocht is ea Ailill mac Máta, atá bunaithe i gCruachan (Ráth Cruachan, Contae Ros Comáin sa lá atá inniu ann). Is eisean atá i gceannas ar fhórsaí Chonnacht nuair a ionsaíonn siad Ulaidh sa laochscéal Táin Bó Cúailnge.
Insítear sna scéalta go bhfuil ainm a mháthar aige, Máta Muirisc, iníon Mhága de chuid na bhFir Ol nÉcmacht, ceann de treibheanna na ríochta. Tá a athair Rus Ruad ina Rí Laighean, agus i measc na mic eile atá aige ná Cairbre Nia Fer, Rí Theamhair na Rí, Find Fili, a ghlacann áit a athar mar rí Laighean agus Cathbad, príomh-draoi Rí Uladh Conchúr mac Neasa, dar le foinsí áirithe. Deirtear sa Táin gur roghnaigh Méabh mar fhear chéile é ós rud é gurb eisean an duine amháin astu gan cruálacht, éad nó faitíos.
Saolaíodh seachtar mac ag Rí Ailill agus Banríon Méabh, agus Maine tugtha ar gach duine dóibh. Baisteadh ainmneacha eile orthu ar dtús, ach athainmníodh iad nuair nuair a d'iarr Méabh ar dhraoi éigean cé acu a mharódh Conchúr Mac Neasa, agus ní bhfuair sí mar fhreagra ach "Maine":
Roman Polański
Stiúrthóir agus léiritheoir scannán Polannach é Roman Rajmund Polański a rugadh i bPáras na Fraince ar 17 Lúnasa 1933 do thuismitheoirí Polannacha. Chuaigh siad ar ais go dtí an Pholainn go gairid roimh thús an Dara Cogadh Domhanda. Cé gur de phór na nGiúdach a bhídís tháinig siad slán ón Uileloscadh. Thosaigh sé a ghairmréim leis an scannán Nóż w wodzie ("Scian san uisce") sa Pholainn sa bhliain 1962.
Faoin am chéanna, chuaigh sé go dtí an Fhrainc, áit a ndearna sé cúpla scannán, ach bhí sé barúlach nach raibh gnó na scannánaíochta sa tír sin fáilteach roimh scannánaí nua ón gcoigríoch, agus sa bhliain 1965, d'aistrigh sé go Sasana. Rinne sé scannáin ansin i gcomhoibriú leis an scriptscríbhneoir Francach Gérard Brach: Repulsion sa bhliain 1965, Cul-de-Sac sa bhliain 1966, agus The Fearless Vampire Killers sa bhliain 1967. Ina dhiaidh sin, chuaigh Polański go dtí na Stáit Aontaithe.
Ba é Rosemary's Baby an chéad scannán a stiúir sé thall ansin. Sa bhliain 1969, mharaigh Charles Manson agus a lucht leanúna Sharon Tate, an t-aisteoir óg mná a raibh Polański pósta uirthi ag an am. Ina dhiaidh sin, thréig Polański na Stáit Aontaithe go ceann tamaill, agus d'fhill sé ar an Eoraip. Chuaigh a leagan de thragóid Mhic Bheatha le William Shakespeare ar an scáileán sa bhliain 1971. Bhí na léirmheastóirí idir dhá chomhairle faoi chomh lán le foréigean a bhí an scannán, chomh maith leis an léiriú nua-aimseartha a bhí ag an stiúrthóir ar an dráma - léiriú a bhí go mór faoi thionchar an amharclannaí Pholannaigh Jan Kott agus a leabhair Szekspir współczesny ("Shakespeare comhaimseartha").
Rinne sé ionsaí gnéis ar pháiste 13 bliain d'aois i Los Angeles sa bhliain 1977.
Lucha marsúipiacha
Is ainmhí beag í an lucha marsúipiacha. Mamach atá ann.
Tony Robinson
Is aisteoir Sasanach é Sir Anthony Robinson a rugadh ar an 15 Lúnasa 1946 i Homerton, Londain.
John Hennigan
Polaiteoir agus feirimeoir Éireannach ab ea John Hennigan. Bhí sé ina bhall de Chumann na nGaedheal.
An Gleann Úr
Is sráidbhaile ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é an Gleann Úr.
Gobadán sléibhe
Is éan é gobadán sléibhe. Is baill d'fhine na Scolopacidae é. .
Seandálaíocht na hAstráile
Tá trí fho-dhiscliplín ag baint le Seandálaíocht na hAstráile:
Is é an nasc atá idir na fo-dhisclipíní seo Bainistíocht Oidhreachta Cultúrtha.
Seandálaíocht Bhundúchasach
thumb|250px|deas|Cósta na Tasmáine agus Victoria timpeall 14,000 bliain ó shin. Taispeáintear roinnt láithreán seandálaíoch. Ar dtús bhí claonadh ag lucht seandálaíochta chun dul ar lorg na láithreán ba shine. Faoi seachtóidí na fichiú haoise bhí béim á cur ar an timpeallacht agus ar an gcaoi a ndeachaigh sé i bhfeidhm ar dhaoine. Faoi dheireadh na seachtóidí bhí bainistíocht oidhreachta cultúrtha ag teacht chun tosaigh de bharr Bundúchasaigh agus muintir Chaolas Torres a bheith ag iarraidh a bheith páirteach i dtaighde seandálaíoch. Bhí béim anois ar na hathruithe cultúrtha a tháinig ar na dreamanna úd ar feadh na mblianta.
Faoi láthair tá aird mhór ag seandálaithe ar dhearcadh na mBundúchasach agus mhuintir Chaolas Torres i leith na tíre. Creideann siad siúd nach leis an am atá caite amháin a bhaineann láithreáin sheandálaíocha ach leis an am atá anois ann chomh maith. Tá a rian sin le feiceáil ar an taighde.
Tá an-suim ag taighdeoirí sna daoine is túisce a bhain an Astráil amach. Táthar ar aon intinn nár tháinig daoine nó aon speiceas atá gaolmhar leo chun cinn san Astráil, agus creidtear mar sin gur ón iasacht a tháinig na chéad daoine a chuir fúthu sa tír. Tá sé le tuiscint as na hiontaisí gur bhain na daoine sin le Homo sapiens, an speiceas is nua-aoisí.
Tá díospóireacht ar siúl faoi céard as do na chéad daoine úd. Taispeánann staidéir ghéiniteacha Áiseacha go bhfuil cosúlacht idir Meilinéisigh, Indiaigh agus Bundúchasaigh. Deirtear gur tháinig na chéad lonnaitheoirí 60,000 bliaín ó shin, ach is luath an dátá é le hais réigiúin eile an domhain. B’fhéidir, mar sin, gur fáisceadh iad as grúpa Afracach a tháinig feadh chósta theas na hÁise níos deifrí ná grúpaí eile a bhí ag imeacht thar ilchríocha na ré Holaicéiní.
Is é is dóichí ná gur tháinig na chéad lonnaitheoirí nuair ba threise a bhí an Oighearaois ba dheireanaí. Ag an am bhí an Astráil agus Nua-Ghuine nasctha le chéile mar mhórchríoch amháin a dtugtar Sahul anois uirthi. Bhí oirdheisceart na hÁise agus a chuid oileán nasctha le chéile mar mhórchríoch a dtugtar Sunda uirthi. Deirtear go bhféadfadh na chéad Astrálaigh teacht trasna na farraige idir Sahul agus Sunda idir 60,000 agus 40,000 bliain ó shin, cé go luaitear dátaí eile freisin. Fágann an méid sin go raibh tábhacht mhór le Nua-Ghuine. Dá bhrí sin tá a lán taighde déanta sa tír sin ag seandálaithe Astrálacha.
Is iad na láithreáin a leanas na cinn is tábhachtaí san Astráil:
D’éirigh an fharraige idir an dá linn agus bheadh na chéad áiteanna lonnaithe báite anois.
Is é is dóichí ná gur lonnaigh na chéad daoine ar chósta an tuaiscirt. Ceist eile is ea spré agus leathnú na ndaoine ina dhiaidh sin. Tá trí theoiric mhóra ann:
An dáta a thángthas i dtír
Anuas go dtí caogaidí na fichiú haoise deirtí gur tháinig na Bundúchasaigh laistigh de 10,000 bliain ó shin. Sna caogaidí cuireadh na dátaí siar go dtí an Oighearaois dheireanach, de réir ísliú na farraige ag an am agus droichid talún a bheith ann idir Nua-Ghuine, ilchríoch na hAstráile agus an Tasmáin. Nuair a baineadh feidhm as C14 cuireadh an dáta siar go 40,000 bliain ag Loch Mungo. Ach taispeánann an anailís a rinneadh ar leibhéil na farraige gur bádh na láithreáin is sine agus go mb’fhéidir gur tháinig na chéad daoine i bhfad níos luaithe. Áitítear freisin nach féidir dátaí a shocrú go sasúil le C14 níos luaithe ná 40,000 bliain ó shin. Dá bhrí sin shocraigh a lán seandálaithe ar dhátú teirmealonrach a úsáid. Áitítear gur dáta idir 60,000 agus 70,000 bliain ó shin is fearr atá ag teacht le fianaise an Tionscadail an Ghéanóim Dhaonna agus roinnt modhanna dátaithe eile. Tá dátaí idir 100,000 agus 120,000 luaite ag daoine éigin, agus lochtaíodh iad ar chúiseanna teicniúla agus ní ghlactar go forleathan leo.
Lonnú as éadan a chéile
Chreidtí gur tháinig trí dhream i ndiaidh a chéile. Deirtí gurb iad na Tasmánaigh a tháinig ar dtús agus gur dhíláithrigh “muintir an Murray” iad, agus gur dhíláithrigh “muintir Carpentaria” an dara dream. Nuair a fuarthas cnámharlach scafánta ag Riasc Kow i Stát Victoria i ndeisceart na tíre agus tréithe “bunaidh” ag baint leis, dúradh gur bhain sé leis dream a tháinig go han-luath. Nuair a dátaíodh an t-ábhar, áfach, taispeánadh go raibh sé i bhfad níos déanaí ná na cnámharlaigh sheanga a fuarthas láimh leis agus gur mhó an dealraimh a bhí acu sin leis na Bundúchasaigh agus le muintir Chaolas Torres atá anois ann. Síltear anois gur de shliocht pobail shinseartha ámháin iad na Bundúchasaigh, cé go mb’fhéidir gur fhág dreamanna eile a rian orthu níos déanaí.
Seandálaíocht stairiúil san Astráil
Déanann seandálaithe stairiúla staidéar ar iarsmaí ar nós déantúsán, foirgneamh, clathacha, bóithre, díoganna, líonadh talún, agus fiú tírdhreachanna a d’fhág lámh an duine a rian orthu.
Tá borradh ag teacht faoin líon seandálaithe a dhéanann taighde ar an idirghníomhú idir Eorpaigh agus lonnaitheoirí eile, agus idir lonnaitheoirí agus Bundúchasaigh.
Seandálaíocht faoi uisce agus seandálaíocht mhuirí
Baineann seandálaíocht faoi uisce leis an ré réamhstairiúil agus leis na réanna stairiúla. Baineann seandálaíocht mhuirí leis an lorg a fhágann daoine ar na farraigí, na haibhneacha agus na hinbhir. Baineann seandálaíocht loingseoireachta le tógáil na long agus na mbád. Déanann seandálaithe de na saghsanna sin scrúdú ar a lán láithreán, agus orthu sin tá laithreáin Bhundúchasacha, láithreáin thionsclaíocha agus láithreáin a bhaineann le cúrsaí cogaidh.
Thosnaigh seandálaíocht mhuirí i seachtóidí na fichiú haoise tar éis go ndúirt acadúlaigh agus polaiteoirí go raibh imní orthu faoin scrios a bhí á dhéanamh ar seanlonga Ollannacha agus Briotanacha ar chósta thiar na tíre. Achtaíodh reachtaíocht Chomhlathais i ndiaidh na bliana 1976 agus d’achtaigh na Stáit a reachtaíocht féin, rud a chuir an fo-dhisclipín seo á chleachtadh ar fud na hAstráile. Ar dtús ba mho an spéis a bhí ag seandálaithe i longa briste ná in aon rud eile, ach anois is leithne go mór an spéis úd. Iarsmalanna atá i mbun na seandálaiochta seo i Stáit éigin agus aonaid bhainistíocht oighreachta cultúrtha a dhéanann i Stáit eile í. Tá a lán á dhéanamh ag seandálaithe príobháideacha. Faoi choimirce an Australasian Institute for Maritime Archaeology (AIMA) a dhéantar an obair go léir.
2000 sa teilifís
Is liosta é seo d'eachtraí teilifíse sa bhliain 2000.
Fréamh an Eolais
thumb|clé|Clúdach na Ciclipéide Fréamh an Eolais
Cead a Fhoilsithe ar an Vicipéid
I mí na Bealtaine 2013, thug an t-údar agus an foilsitheoir cead ábhar an leabhair a fhoilsiú i bhfoirm leictreonach ar an Vicipéid sa chaoi is go bhféadfadh comhluadar iomlán na Vicipéide, agus go háirithe iadsan agus Gaeilge ar a dtoil acu, sochar a bhaint as.
Praslacha
Is éan í an phraslacha (Anas crecca). Is ball d'fhine na nAnatidae í. Caitheann siad séasúr an ghoir in áiteanna san Eoráise ina mbíonn an aeráid measartha, agus eitlíonn siad an geimhreadh sna bólaí níos faide ó dheas.
Gramadóir
Tugann gramadóir (nó seiceálaí gramadaí uaireanta) cabhair do dhaoine fadhbanna litrithe a aimsiú agus a cheartú ar ríomhaire. Aithníonn an t-inneall gramadaí sleachta “a bhfuil an chuma orthu go bhfuil botúin iontu”, mar shampla, botúin sna claochluithe tosaigh (shéimhiú nó ar urú ag tús ainmfhocail). Is bogearraí áirge é gramadóir.
B’fhéidir go dtugann an clár cabhair do dhaoine fadhbanna litrithe a aimsiú is a cheartú freisin. Sa chás sin, litreoir (nó seiceálaí litrithe uaireanta) a thugtar air.
Gramadóirí as Gaeilge
Tá an bogearraí seo dírithe go háirithe ar dhaoine a bhíonn ag scríobh as Gaeilge agus is áis é freisin do mhic léinn, d'fhoghlaimeoirí agus do gach uile duine a bhíonn ag plé leis an nGaeilge, mar shampla aistritheoirí.
Gramadóir, leagan líonra
Tá An Gramadóir, bunaithe ar GaelSpell, le fáil tríd chomhéadan idirlín. Is saorbhogearra an ríomhchlár seo. Is féidir litriú chomh maith le gramadach na Ghaeilge a sheiceáil. Tá sé nuashonraithe ar bhonn leanúnach.
Anois, do Microsoft Word ar PC
Tá breisiú de Gaelspell ar fáil do Microsoft Word 2010 agus Windows 7 srl, Anois, le litreoir agus gramadóir san áireamh. Ach níl an leagan seo saor in aisce.
POUM
Páirtí Marxach réabhlóideach sa Spáinn ab ea an POUM le linn Chogadh Cathartha na Spáinne. Seasann na litreacha sin POUM do "Pháirtí an Lucht Oibre ar son Aontú na Marxach" (Spáinnis: Partido Obrero de Unificación Marxista, Catalóinis: Partit Obrer d'Unificació Marxista). Tháinig an páirtí ar an bhfód nuair a chuaigh "Eite Chlé Chumannach na Spáinne" (Izquierda Comunista de España, ICE), ar pháirtí Trotscaíoch í, agus "Bloc an Lucht Oibre agus na Scológ" (Spáinnis: Bloque Obrero y Campesino, Catalóinis: Bloc Obrer i Camporel) le chéile. Dream Cumannach ab ea an Bloc sin a bhí ag tacú le h-"Eite Dheas" na gluaiseachta Cumannaí, cosúil leis na Cumannaigh Shóivéadacha Nikolay Bukharin agus Alexey Rykov. Bhí Leon Trotscaí féin an-mhíshásta leis go bhféadfadh páirtí Trotscaíoch (ICE) comhoibriú le páirtí de chuid an "Fhreasúra Dheis" (BOC), agus d'éirigh sé as gach caidreamh leis na Trotscaígh Spáinneacha.
Gramadóir
Anois, do Microsoft Word ar PC
Tá gramadóir Gaeilge ina aonar le fáil freisin, Ceart. Is pacáiste bogearraí saorsheasaimh é Ceart (níl an leagan seo saor in aisce ach an oiread, ach níl costasach).
Naisc sheachtracha
‎‎
POUM
Le linn an Chogaidh Chathartha, thosaigh an páirtí ag tiomsú nirt, agus gnaoi an lucht oibre air ar fud an chuid den Spáinn nach raibh sealbhaithe ag díormaí Franco. B'iad na hainrialaithe agus an POUM ba mhó a fuair tacaíocht ón gcosmhuintir. Thug an scríbhneoir Sasanach George Orwell cur síos dúisitheach ar rialtas an PhOUM agus na nAinrialaithe sa Chatalóin ina leabhar Homage to Catalonia ("In ómós don Chatalóin").
Emmerdale
Sobaldráma Briotanach is ea Emmerdale (iar: Emmerdale Farm). Ba é Kevin Laffan a chruthaigh é, agus cuireadh ar an aer ar dtús é ar 16 Deireadh Fómhair 1972.
Veiste
Is astaróideach é (4) Veiste nó Vesta an 4ú astaróideach a d'fhionn Wilhelm Olbers (1758-1840) i 1807. Trastomhas 580 m aige. An t-aon astaróideach atá le feiceáil ag an tsúil, de bharr a ardfhrithchaiteachta. Tá sé ina uimhir 67 de réadanna an Grianchórais in ord a méid. Tá a fhithis thart ar an ghrian sa Chrios astaróideach mar atá níos sia ná sin de Mars agus níos lú na sin de Iúpatar. Tá féidearthacht ann gur abhacphláinéad é freisin.
An Cnoc
Is sráidbhaile ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é an Cnoc.
Mathgamain mac Cennétig
Rí na Mumhan ba ea Mathúin mac Cinnéide (Meán-Ghaeilge Mathgamain mac Cennétig. Bhí sé i réim ón mbliain 970 go dtí a bhás sa bhliain 976.  Deartháir is sine de Bhrian Bóramha ba ea é.
Cennétig mac Lorcáin den Dál gCais ba ea athair Mathúin. Fuair a athair bás sa bhliain 951. Glaoitear rí Thuamhumhan air ina thásc. Is amhlaidh gur tháinig Lachtna, deartháir Mhathúna, i gcoróin ansin. Maraíodh é áfach sa bhliain 953 ag clanna comhraic an Dáol Chais (Uí Fhloinn agus Uí Chearnaigh). Tháinig Mathúin i gcomharbacht ar a dheartháir.
De réir an chuir síos is coitianta, d'éag Mathúin sa bhliain 976 tar éis dó Donnabhán mac Cathail, tiarna Uí Fidgenti, céilí comhraic an Dáil Chais. Thug Donnabhán ar láimh é dá chomhghuaillí is cumhachtaí, Maol Muadh mac Brain, iar-rí na Mumhan, a rinne Mathúin a mharú. Ní ghlacann cách leis an gcur síos seo, ámh; dar le foinsí eile, rinne a mhuintir féin feall air.
Áth an Chiste
Is baile é Áth an Chiste (Béarla: Ahakista), suite timpeall leath bealaigh feadh Rinn Mhuintir Bháire, idir Dúras agus Cill Chrócháin i gContae Chorcaí, Éire. Is sráidbhaile é, i ndúiche choillteach, cois cuain fhoscúil dhomhain.
The Powerpuff Girls (sraith theilifíse 2016)
Is clár teilifís beoite é The Powerpuff Girls, atá ag craoladh ar Cartoon Network ó 2016. Tá sé bunaithe ar The Powerpuff Girls (1998).
Gradaim
Tá gradam buaite ag an gclár.
Mate Parlov
Dornálaí Crótach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea Mate Parlov, a rugadh ar 16 Samhain 1948 i Split agus a fuair bás ar an 29 Iúil 2008.
Tagairtí
250px|mion|clé|Mate Parlov
Led Zeppelin (albam)
Céad-ligean an racghrúpa Sasanaigh Led Zeppelin is ea Led Zeppelin. Cé nár ghnóthaigh an ceirnín mórán meas ó lucht na gcriticeoirí, chothaigh sé lucht leanta díograiseach nua a d'fhanfadh dílis don bhanna sna blianta ó shin i leith.
Meascán idir na gormacha agus rac-cheol atá sa chuid is mó den cheol.
Lawrence Gonzi
Príomh-Aire Mhálta (2004–2013) agus an tAire Airgeadais ab ea Lawrence Gonzi (ar 1 Iúil 1953 a rugadh é in Vaileite). Bhuaigh sé an comórtas i gcomhair cheannasaíocht an pháirtí sa bhliain 2004, agus bhí sé ina phríomh-aire ar feadh 9 mbliana ina dhiaidh. Bhí sé páirteach i bpolaitíocht na tíre sin ar feadh 25 bliain.
Matt Terry
Is amhránaí Sasanach é Matt Terry (rugadh é ar an 20 Bealtaine, 1993). Bhuaigh sé an tríú sraith déag The X Factor le 48.5% de na vótaí sa bhliain 2016.
2016– The X Factor agus Trouble
D'eisigh Matt a chéad albam Trouble ar 24 Samhain 2017. Shroic sé uimhir a 29 sa Ríocht Aontaithe.
Inis Uí Mhaolchluiche
Oileán is ea Inis Uí Mhaolchluiche (Béarla: Coney Island nó Inishmulclohy) atá suite i gCuan Shligigh timpeall 8 km (5 míle) ó bhaile Shligigh i gCúige Chonnacht na hÉireann. Tá pobal buan beag ar an oileán, chomh maith le teach tábhairne. Fuair an t-oileán leictreachas i 1999 trí chábla faoi thalamh.
Buamáil Parsons Green, 2017
Tharla, ar an 15 Meán Fómhair 2017, timpeall 8:20 am, pléascadh ar thraein District line ag Stáisiún Parsons Green, i Londain, Sasana.
Ionsaí sceimhlitheoireacht a a bhí i gceist. Tugadh 18 duine ag an ospidéal le gortaithe éagsúla bainteach le deacrachtaí análú agus loscadh craicinn.
Dúirt Mark Rowley, Leas-Choimisinéir na bPóilíní gur sheol an pléascadh meall tine suas caráiste traenach ar an District Line in iardheisceart na cathrach fad agus a bhí an traein ag seasamh ag Stáisiún Parsons Green. Dúirt na póilíní gur cuireadh ar an eolas iad faoin bpléasc i Stáisiún Parsons Green, ar a mbíonn an District Line ag 8.20 ar maidin.
Martin Conlon
Polaiteoir Éireannach ab ea Martin Conlon (1879 - 23 Eanáir 1966). Bhí sé ina bhall de Chumann na nGaedheal.
Geabhróg Artach
Is éan a fhaightear ar fud an Domhain í an gheabhróg Artach. Is ball d'fhine na Sternidae í. Déanann sí imirce níos faide ná aon éan eile, suas le 36,000 km sa bhliain. Caitheann sí samhradh an leathsféir thuaidh san Artach, agus geimhreadh an leithsféir thuaidh san Antartach.
Eddie Futch
Traenálaí dornálaithe agus fear cúinne Meiriceánach ab ea Eddie Futch a rugadh ar an 9 Lúnasa, 1911 i Hillsboro, Mississippi agus a fuair bás ar an 10 Deireadh Fómhair, 2001.
An Cionn Bán
Sráidbhaile beag cois farraige is ea An Cionn Bán (as Béarla Whitehead), ar chósta thoir Chontae Aontroma, in Ultaibh, atá suite beagnach leathshlí idir Carraig Fhearghais agus Latharna. Tá sé laistigh den pharóiste sibhialta Teampall Uí Chorráin (Béarla: Templecorran), barúntacht stairiúil Bhéal Feirste Íochtarach, agus ina chuid de Chomhairle Buirge Lár- agus Oir-Aontroime. Roimh Phlandáil Uladh taifeadadh an t-ainm mar Whitehead and Kinbaine araon.
Suite ag bun Chnoc Mhullagh Sluagh, tá an baile i gcuan beag idir aillte aolchloiche an Chinn Bháin agus aill bholcánach dhubh an Chinn Dhuibh, agus Teach Solais an Chinn Dhuibh ar a bharr, a mharcálann an bealach isteach chuig Loch Lao. Tá an Ceann Bán timpeall 32 km ó Bhéal Feirste. Ar chósta eile de Loch Lao, tá na hOileáin Chóplainn, Beannchar agus cuid de chósta Chontae an Dúin le feiceáil go soiléir.
Edwin van der Sar
Is imreoir peile gairmiúil é Edwin van der Sar, a saolaíodh i Voorhout na hÍsiltíre ar an 29 Deireadh Fómhair, 1970. Coimeádaí cúil atá ann, atá ag imirt faoi láthair le Manchester United sa Premier League agus leis a fhoireann náisiúnta. Sular bhog sé go Manchain sa bhliain 2005, d'imir sé le hAjax F.C., Juventus agus Fulham.
clé|mion|2006
Tá níos mó chluichí imeartha aige leis an bhfoireann náisiúnta ná ag aon duine eile. Chomh maith le sin, tá sé ar dhuine den ghrúpa beag imreoirí chun Sraith na gCuradh a bhuachaint le dhá fhoireann éagsúla - le hAjax sa bhliain 1995 agus le Manchester United sa bhliain 2008.
Henry Clemens van de Velde
Ailtire a rugadh in Antuairp na Beilge ab ea Henry Clemens van de Velde (3 Aibreán 1863 - 25 Deireadh Fómhair 1957). Bhunaigh sé Scoil na nEalaíon is na gCeirdeanna i Weimar na Gearmáine i 1906, agus is uaithi sin a d'fhorbair Bauhaus Walter Gropius i 1919.
Tagairtí
mion|clé|Teach a dhear van de Velde in Hagen na hÍsiltíre
Giuseppe Rossi
Is imreoir sacair é Giuseppe Rossi. Imríonn sé mar bhuailteoir. D'imir sé le Manchester United F.C. (2004-2006) agus ansin le F.C. Villareal sa Spáinn. Chuaigh sé go Fiorentina san Iodáil agus faoi láthair tá sé ar iasacht acu le Levante. Imríonn Rossi freisin le foireann náisiúnta na hIodáile.
Rugadh i Teaneck, New Jersey, sna Stáit Aontaithe é do bheirt imirceach Iodálach a bhí ag obair ansin mar mhúinteoirí teangacha (Iodáilis agus Spáinnis). Nuair a bhí Giuseppe Rossi 12 bhliain d'aois, thug siad ar ais go dtí an Iodáil é agus chuir siad fúthu i bParma.
DART Faoi Thalamh
Déanfaidh DART Faoi Thalamh dara líne DART ard-acmhainneach faoi thalamh trí Lár Bhaile Átha Cliath a sheachadadh.
Foirceal
Is baile suite i gContae Ard Mhacha é Foirceal.
Cangarú crainn Vogelkop
Ainmhí is ea an cangarú crainn Vogelkop.
An Eatharla
Is baile í an Eatharla atá suite i bparóiste Chill Mhathnáin i Múscraí Thoir i gContae Chorcaí.
Daoine
Daoine a rugadh anseo:
Bod bréige
130px|right|thumb|Bod bréige déanta as [[sileacan]] Is áis ghnéasach é bod bréige (nó bréagbhod nó dioldó ) a úsáidtear chun glacaireacht a dhéanamh. Tá an chosúlacht ann go raibh sé in úsáid thar tréimhse chianaosta, b'fhéidir ar feadh 30,000 bliain.
Are You Being Served?
Coiméide Briotanach is ea Are You Being Served?. Thosaigh sé ag craoladh ar BBC One 8 Meán Fómhair 1972 agus chríochnaigh sé ar 1 Aibreán 1985.
Scaindiam
Is é an scaindiam an t-aonú dúil fichead i dtábla peiriadach na ndúl, agus is í Sc an tsiombail cheimiceach a sheasann dó. Tá an scaindiam ainmhithe as Críoch Lochlann, nó Scandia as Laidin, agus is miotal trasdultach é a bhfuil loinnir an airgid ghil ann. Go stairiúil, ba nós an scaindiam a rangú mar thearcithir in éineacht leis na lantainídí agus an itriam. Ba iad Lars Fredrik Nilson agus a fhoireann a d'aithin an scaindiam mar dhúil ar leith, thiar sa bhliain 1879, nuair a bhí siad ag déanamh taighde ar shamplaí eoixéiníte agus gadailiníte ó Chríoch Lochlann.
Níl ach aon iseatóp nádúrtha amháin ag an scaindiam, is é sin, 45Sc. Is é 46Sc an raidiseatóp is cobhsaí atá ag an scaindiam, ach tá leathré sách gairid aige féin, mar atá, 83.8 lá.
Is miotal geal é an scaindiam, go bunúsach, ach má oibríonn an t-aer air, tiocfaidh dath gealbhuí nó pinc air. Níl an scaindiam díonta ar an síonchaitheamh ná ar na haigéid, nó tuaslagtar in uiscealach aigéid é. Scéal eile, áfach, nach féidir scaindiam a chreimeadh le meascán 1:1 as aigéad nítreach HNO3 agus aigéad hidreafluarach HF. Dealraíonn sé go dtagann brat éighníomhach ar dhromchla an chriostail scaindiam sa mheascán seo.
Is é +3 an uimhir ocsaídiúcháin is tábhachtaí atá ag an scaindiam. Is féidir leis an trí-ocsaíd dé-scaindiam Sc2O3 agus leis an hiodrocsaíd scaindiam Sc(OH)3 gnó an aigéid laig a dhéanamh sa tuaslagán uisce.
Ard Ó bhFicheallaigh
Is baile suite i gContae Chorcaí é Ard Ó bhFicheallaigh.
An Corrán Méith
Réigiún sa Mheán-Oirthear is ea an Corrán Méith, agus é ag cuimsiú an Leiveaint agus an Mheaspatáim. Uaireanta, cuirtear an Éigipt leis chomh maith. Is gnách a rá gurbh é an réigiún seo "cliabhán na sibhialtachta", toisc gur anseo a thosaigh na daoine ag curadóireacht is ag talmhaíocht an chéad uair i ndiaidh na hOighearaoise. Ba é an seandálaí Meiriceánach James Henry Breasted a bhaist an réigiún, ina leabhar Ancient Records of Egypt ("Annálacha Ársaí ón Éigipt") thiar sa bhliain 1900.
Siricis
Canúint de chuid na hAramaise is ea an tSiricis a bhí á labhairt ar fud an Chorráin Mhéith, tráth. Bhí an tSiricis Chlasaiceach á saothrú mar theanga liteartha ón 4ú go dtí an 8ú haois, agus í ina teanga thábhachtach ag na luath-Chríostaithe sa scríbhneoireacht chráifeach agus sna haistriúcháin ar an mBíobla, Chuaigh an tSiricis a fhad leis an India agus le hiarthar na Síne mar theanga Chríostaí. Ghéill an tSiricis don Araibis ón ochtú haois ar aghaidh, ach má ghéill féin, d’fhág sí a lorg ar chaighdeán scríofa na hAraibise. Is í an aibítir a úsáideann an teanga seo ná an aibítir Shiriceach, agus í bunaithe ar an aibítir Aramach.
Nat King Cole
Amhránaí Meiriceánach Afracach ab ea Nat King Cole a rugadh Nathaniel Adams Coles ar 17 Márta 1919 i Montgomery, Alabama agus a fuair bás ar an 15 Feabhra 1965. Thaifead Cole 100 amhrán a bhain amach áit ar na popchairteanna. Athair an amhránaí Natalie Cole é.
Nicholas Wall
Polaiteoir Éireannach ab ea Nicholas Wall (6 Lúnasa 1884 - 3 Nollaig 1939). Bhí sé ina bhall de Pháirtí na bhFeirmeoirí.
Torc allta
Ainmhí is ea an torc allta. Saghas muice atá ann. Is uiliteoirí iad na muca.
Sanasaíocht
Tháinig "torc" ón bhfocal Ind-Eorpaise *tworkos (gearrthóir), ón bhfréamh *twerk- (gearr). In ainneoin na gcosúlachtaí idir "torc" agus an focal Laidine "porcus" a thug "pork" do lucht labhartha an Bhéarla, níl siad gaolmhar: tháinig porcus ón bhfréamh Ind-Eorpaise *porko- (muc óg). Bhíodh focal sa Ghaeilge fadó, áfach, "orc" (= banbh, muc óg), a tháinig ón bhfoinse seo.
Nasic
eDIL
Charlton Heston
B'aisteoir agus gníomhaí polaitíochta Meiriceánach é Charlton Heston (rugadh John Charles Carter 4 Deireadh Fómhair 1924 – 5 Aibreán 2008). Bhain a chuid aisteoireachta go mór le Ré Órga Hollywood, agus bhí páirteanna aige i mbeagnach 100 scannán thar thréimhse 60 bliain. Bhuaigh sé Gradaim an Acadaimh don aisteoir is fearr as a pháirt sa scannán Ben-Hur.
Sna 1950idí agus 1960idí, bhí sé ar dhuine den dornán aisteoirí Hollywood a labhair go hoscailte i gcoinne an chiníochais agus thacaigh sé le gluaiseacht na gceart sibhialta. D’fhág Heston an Páirtí Daonlathach sa bhliain 1987 agus chuaigh sé isteach sa bPáirtí Poblachtach. Bhunaigh sé coiste gníomhaíochta coimeádach agus thacaigh sé leis an Uachtarán Ronald Reagan. Bhí Heston ina uachtarán ar an National Rifle Association (NRA) cúig huaire, ó 1998 go 2003. Tar éis gur fhógair sé go raibh galar Alzheimer air in 2002, d'éirigh sé as uachtaránacht an NRA.
Scannáin
• Peer Gynt (1941) (scannán mic léinn)
• Dark City (1950)
• Introducing Charlton Heston (1950)
Fabio Cannavaro
Is traenálaí agus iar-pheileadóir ssacair Iodálach é Fabio Cannavaro (a rugadh ar 13 Meán Fómhair 1973 i Napoli). D'imir sé san Iodáil ar feadh tamaill fhada (Juventus) chomh maith le tréimhse le Real Madrid. Bhain sé cáil dhomhanda amach mar chosantóir. Ansin, chaith sé seal sa Mheánoirthear (Al-Nassr, Al-Ahli Dubai) agus arís sa tSín (Tianjing Quanjian, Guangzhou Evergrande). Ball d'Fhoireann náisiúnta peile na hIodáile a bhí ann. Is traenálaí anois é Guangzhou Evergrande.
Charlton Heston
Scannáin
• Julius Caesar (1950)
• Ruby Gentry (1952)
• The Greatest Show on Earth (1952)
• The Savage (1952)
• ''Arrowhead (1953)
• Pony Express (1953)
• The President's Lady (1953)
• Three Lives (1953)
• Secret of the Incas (1954)
• The Naked Jungle (1954)
• Lucy Gallant (1955)
• The Far Horizons (1955)
• The Private War of Major Benson (1955)
• The Ten Commandments (1956)
• Three Violent People (1957)
• The Big Country (1958)
• The Buccaneer (1958)
• Touch of Evil (1958)
• Ben-Hur (1959)
• The Wreck of the Mary Deare (1959)
• El Cid (1961)
• The Fugitive Eye (1961) (arna chur i láthair ag Fred Astaire)
• The Pigeon That Took Rome (1962)
• 55 Days at Peking (1963)
• The Five Cities of June (1963)
• Major Dundee (1965)
• The Agony and the Ecstasy (1965)
• The Greatest Story Ever Told (1965)
• The War Lord (1965)
• The Egyptologists (1965)
• Khartoum (1966)
• Think Twentieth (1967)
• Maugli (1967) (scéalaí sa leagan Béarla)
• All About People (1967)
• The American Film: 1966 White House Festival of the Arts (1967)
• Counterpoint (1968)
• Planet of the Apes (1968)
• Rowan & Martin at the Movies (1968)
• Will Penny (1968)
• The Movie Experience: A Matter of Choice (1968)
• Number One (1969)
• The Heart of Variety (1969)
• Rod Laver's Wimbledon (1969)
• Beneath the Planet of the Apes (1970)
• Julius Caesar (1970)
• The Hawaiians (1970)
• King: A Filmed Record... Montgomery to Memphis (1970)
• The Last Man Alive (1971)
• The Omega Man (1971)
• Antony and Cleopatra (1972)
• Skyjacked (1972)
• The Call of the Wild (1972)
• A Look at the World of Soylent Green (1973)
• Soylent Green (1973)
• The Three Musketeers (1973)
• Lincoln's Gettysburg Address (1973)
• Airport 1975 (1974)
• Earthquake (1974)
• The Four Musketeers (1974)
• The Fun of Your Life (1975)
• Midway (1976)
• The Last Hard Men (1976)
• They Were There (1976)
• Two-Minute Warning (1976)
• America at the Movies (1976)
• Crossed Swords (1977)
• Gray Lady Down (1978)
• The Awakening (1980)
• The Mountain Men (1980)
• Mother Lode (1982)
• Chiefs (1983) (mion-sraith)
• The Fantasy Film Worlds of George Pal (1985)
• Directed by William Wyler (1986)
• Call from Space (1989) (guth)
• Solar Crisis (1990)
• Treasure Island (1990)
• Genghis Khan (1992) (neamhchríochnaithe)
• A Thousand Heroes (1992) (TV)
• Tombstone (1993)
• Wayne's World 2 (1993)
• SeaQuest DSV (1993) (TV)
• True Lies (1994)
• Friends (1995) (Aoi, ina Chló Féin)
• The Avenging Angel (1995) (TV)
• Alaska (1996)
• Hamlet (1996) (1 Player)
• Ben Johnson: Third Cowboy on the Right (1996)
• The Dark Mist (1996)
• Off the Menu: The Last Days of Chasen's (1997)
• Alaska: Spirit of the Wild (1997)
• Hercules (1997)
• Armageddon (1998)
• Any Given Sunday (1999)
• Gideon (1999)
• Planet of the Apes (2001)
• The Order (2001)
• Last Party 2000 (2001)
• Cats & Dogs (2001) (guth)
• My Father, Rua Alguem 5555 (2003)
Led Zeppelin
Rac-bhanna Sasanach ab ea Led Zeppelin, a bunaíodh sa bhliain 1968 agus a bhí gníomhach le linn na seascaidí agus na seachtóidí. Bhí siad ar cheann de na grúpaí ba mhó suas go dtí a mbriseadh suas tar éis bháis an drumadóra John Bonham sa bhliain 1980. Cé go raibh an-tionchar imeartha ag na gormacha agus rac-cheol ar a gcuid ceoil, chruthaigh Led Zeppelin fuaim úr nua a bhí ní ba chrua agus ní ba throime. Luaitear go minic iad mar cheann de na céad bhannaí sna seánraí rac crua agus miotail troime mar a thugtar orthu anois. Mar sin féin, is iomaí stíleanna éagsúla a bhí le cloisteáil ina n-amhráin, agus is deacair iad a bhrúigh isteach i gcatagóir amháin dá bharr.
Scaoil Led Zeppelin naoi n-albam lena linn, ar a raibh roinnt amhrán atá an-chlúiteach fós - mar shampla Whole Lotta Love, Dazed And Confused, Stairway To Heaven, Black Dog, Immigrant Song, Communication Breakdown agus Kashmir. Níor eisigh siad oiread is rian amháin mar shingil, áfach, mar b'fhearr leo díriú ar an albam mar aonad ina iomlán.
Tá níos mó ná dhá chéad milliún ceirnín díolta acu ar fud an domhain, rud a fhágann go bhfuil siad ar cheann de na grúpaí is mó díol riamh.
Bunú an bhanna
Ba é an giotáraí agus cumadóir Jimmy Page a bhunaigh Led Zeppelin sa bhliain 1968. Bhí Page ina bhall de bhannaí mór le rá eile ag am am, amhail The Yardbirds. Nuair a bhris an banna seo suas, dhírigh Page ar a bhanna féin a chur le chéile. Bhí aithne aige cheana ar John Paul Jones, ceoltóir an-tréitheach a bhíodh ag obair mar cheoltóir stiúideo le bannaí móra an lae. Ghlac Jones cuireadh Page chun teacht isteach sa bhanna, ag seinm an dord-ghiotáir. Chas Page ar an amhránaí Robert Plant agus an drumadóir John Bonham don chéad uair agus an bheirt ag casadh le chéile go beo ina sheanghrúpa Band of Joy. Baisteadh Led Zeppelin orthu oíche amháin sa teach tábhairne, agus Keith Moon (drumadóir The Who) ag magadh go mbeidís chomh rathúil le balún luaidhe.
Athaontú
Bíonn caint agus ráflaí sna meáin i gcónaí maidir le hathaontú an bhanna, ach ní tharlaíonn sé ach ar feadh oíche amháin ó am go chéile. Bhí Live Aid sa bhliain 1985 ar an chéad uair a sheinneadar ar aon stáitse le chéile, ó bhás Bonham. Ar an lá seo, chas Plant, Page agus Jones roinnt rianta i Philadelphia le Phil Collins ag tabhairt lámh cúnta dóibh ar na drumaí. Tharraing an taispeántas aird an phobail go mór, ach cuimhnítear mar drochlá amach is amach é don ghrúpa. Ní raibh siad ullamh i gceart don tseit - sheinn Page an chuid ba mhó den tseó le Gibson Les Paul a bhí as tiúin agus bhí Plant ag canadh le guth piachánach. "Ainghníomh", a thug Plant air.
Bhí 1998 ann nuair a bhailigh siad an mhuinín chun tabhairt faoi iarracht nua. Sheinn siad seó amháin ar an 14 Bealtaine 1988, coirm cheoil do 40ú bliain cothrom an lae Atlantic Records. Thit an tóin as arís, áfach, agus Plant agus Page ag argóint le chéile sna soicind sular bhuaileadar an stáitse, faoin amhrán Stairway to Heaven mar a tharla sé.
D'éirigh i bhfad níos fearr leo sa bhliain 2007 nuair a sheinneadar ceolchoirm ina iomlán ar an 10 Nollaig, in ómós don fheidhmeannach cheoil Ahmet Ertegün. Ghlac Jason Bonham áit a athar John ar na drumaí, agus chuireadar sár-thaispeántas isteach os comhair lucht féachana díograiseach de cheoltóirí agus dian-leantóirí. Rath mhór a bhí ann, dar leis na gcriticí agus daoine i láthair, a tháinig mar chruthúnas go raibh ainm an bhanna fós in airde agus go raibh margadh agus meas mór dóibh. Cé go raibh Page, Jones agus Bonham sásta teacht le chéile chun ceol nua a dhéanamh agus camchuairteanna a chur le chéile, bhí Plant drogallach faoin smaointe fós. D'admhaigh sé gur bhain sé sult mhór as an teacht le chéile is déanaí agus go ndéanfadh sé arís é, ach nach raibh sé ar intinn aige é a dhéanamh níos mó ná sin.
Arthur Guinness
Fiontraí, grúdaire agus daonchara Éireannach ab ea Arthur Guinness (timpeall 28 Meán Fómha r 1725 – 23 Eanáir 1803) (Gaeilge: Art Mac Aonasa). Bhunaigh sé an comhlacht grúdaireachta Guinness sna 1700idí.
I 1752, agus é 27, thiomnaigh athair baistí Guinness, Arthur Price (agus Ardeaspag Eaglais na hÉireann), £100 do Arthur Guinness ina uacht bháis. clé|mion|ina chónaí ar Shráid Thomáis Bhunaigh Arthur grúdlann i 1755 i Léim an Bhradáin, Contae Chill Dara, díreach 17km ó Bhaile Átha Cliath. Ansin cheannaigh sé léas eile ar shuíomh in aice láimhe, ó George Bryan ("ó Philadelphia").
I 1759, chuaigh Guinness chuig Baile Átha Cliath. Thóg Arthur léas 9,000 bliain ar an ngrúdlann 4-ácra a bí ann ó na 1600idí ag Geata Naomh Séamuis ó shliocht Sir Mark Rainsford ar chíos bliantúil £45.
Cúlra
Níl mórán ar eolas againn faoin áit agus dáta breithe Guinness. Roghnaigh an comhlacht Guinness sa bhliain 1991, an dáta, 28 Meán Fómhair 1725 mar lá breithe Arthur.
I 1761, phós sé Olivia Whitmore i Séipéal Naomh Máire, Baile Átha Cliath
Tá sé scríofa ar a leac uaighe in Uachtar Árd, Contae Chill Dara, gur éag sé ar an 23 Eanáir 1803, agus in aois 78 bliain dó.
Edgar Rice Burroughs
Scríbhneoir Meiriceánach ab ea Edgar Rice Burroughs a scríobhadh úrscéalta den chineál éadrom. Ó pheann Bhurroughs a tháinig an dá charachtar dodhearmadta, Tarzan, rí na n-ápaí agus tiarna na dufaire, agus John Carter, tiarna cogaidh Mharsa.
A Shaol
Mac le fear gnó a bhí ann a chuaigh leis an tsaighdiúireacht mar ghléas beo ar dtús. Theip an tslí bheatha seo air, áfach, nó siúd is gur chaith sé seal ag staidéar in Acadamh Míleata Michigan, ní bhfuair sé cead isteach i scoil West Point. Mar sin féin, liostáil sé san Arm agus chuaigh sé ar fiannas sa tseachtú reisimint de mharcshlua na Stát Aontaithe in Arizona. D'éirigh sé as an tsaighdiúireacht sa bhliain 1897, áfach, ó tháinig sé chun solais go raibh fabht ina chroí nach ligfeadh dó coimisiún oifigigh a fháil.
Ina dhiaidh sin, choinníodh Burroughs bia leis féin ag spailpínteacht anseo agus ansiúd, agus ansin, chuaigh sé ag obair do ghnó a athara sa bhliain 1899. Phós sé Emma Centennia Hulbert sa chéad bhliain eile. Ina dhiaidh sin, áfach, chuaigh sé le spailpínteacht arís, in Idaho agus arís sa bhaile i Siceagó.
clé|150px|thumb|Clúdach an leabhair Tarzan of the Apes.
Scríbhneoireacht
Bhí Burroughs ag saothrú a choda ag díol biorthóirí peann luaidhe, nuair a thosaigh sé ag cumadh scéalta. Bhí sé thar a bheith míshásta leis na scéalta a léadh sé ar na hirisí garrfhicsin a raibh ráchairt na ndaoine orthu ag an am, roimh theacht na scannán agus na teilifíse, agus faoi dheireadh, chinn sé ar an scéalaíocht a mhúineadh dóibh siúd a bhí i mbun na hoibre roimhesean.
Sa bhliain 1912, cuireadh an chéad sraithscéal óna pheann i gcló ar an iris All-Story. B'é sin Under the Moons of Mars, a foilsíodh mar leabhar ina dhiaidh sin faoin teideal The Princess of Mars. B'é seo an chéad scéal faoi John Carter.
Go gairid ina dhiaidh sin, chuaigh Burroughs leis an scríbhneoireacht mar obair lánaimseartha, agus tháinig an chéad leabhar faoi Tarzan ar pár sa bhliain chéanna. B'é Tarzan ba mhó a thuill clú dó mar scríbhneoir, ach thairis sin, scríobh sé cuid mhór scéalta ficsin eolaíochta nach raibh baint acu le Tarzan ná le John Carter.
Tarzan
B'é Tarzan an laoch ba cháiliúla a bhí ag Burroughs. Nuair a tuigeadh do Burroughs cé chomh tugtha a bhí na léitheoirí do Tarzan, d'fhéach sé le leas a bhaint as Tarzan ar gach aon bhealach, idir scannáin, ghreannáin (coimicí) agus deismireáin. D'iompaigh Tarzan ina bhrainse tionsclaíochta ann féin, agus is íocón cultúrtha é i gcónaí. Sa bhliain 1923, bhunaigh Burroughs a ghnólacht féin, Edgar Rice Burroughs, Inc., agus de réir a chéile, thosaigh sé ag foilsiú agus ag clóbhualadh a chuid leabhar féin.
Gary Oldman
Aisteoir Sasanach is ea Gary Leonard Oldman (rugadh 21 Márta, 1958).
Iasc
mion Is veirteabrach uisceach é an t-iasc agus is grúpa orgánach parai-fíléiteach, comhdhéanta de gach ainmhí atá ina gheolbhach uisceach (nó Craniata) gan ghéaga le méara é. Go hiondúil, bíonn éisc fuarfhuilteach, clúdaithe le gainní agus bíonn roinnt eití orthu freisin. Aimsítear éisc go fairsing i bhfionnuisce agus i sáile.
Anatamaíocht Éisc
[[Image:Lampanyctodes hectoris (Hector's lanternfish).svg|thumb|right|350px|Anatamaíocht Lampanyctodes hectoris
(1) - clúidín geolbhaigh, (2) - líne an taoibh, (3) - eite an droma, (4) - eite rabhar, (5) - sealgóg, (6) - eite eireabaill, (7) - eite anasach, (8) - fótafóir, (9) - eití peilbheacha (péire), (10) - eití uchtacha (péire) ]]
An córas riospráide
Malartaíonn éisc gáis tríd geolbhaigh - orgáin atá suite ar an dá thaobh den fharaing. Tá na geolbhaigh comhdhéanta de struchtúir snáitheanna ar a dtugtar filiméid. Tá méid mór ribeadáin i ngach filiméad agus is tríothu seo a mhalartaítear an ocsaigin agus an dé-ocsaíd charbóin. Éiríonn leis na héisc an próiseas seo a chur i bhfeidhm trí uisce (lán le ocsaigin) a tharraingt trína gcuid béil agus é a bhrú thar filiméid a ngeolbhach.
Martinus Veltman
Fisicí a rugadh i Waalwijk na hOllainne is ea Martinus J. G. Veltman a rugadh ar 27 Iúil 1931 - 2021. Chaith sé an chéad leath dá shaolré san Ollainn, an dara leath sna Stáit Aontaithe.
Bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice le Gerardus 't Hooft i 1999 as a chuid taighde, go luath ina shaolré, ar shoiléiriú an struchtúir chandamaigh sna himoibrithe leictrealaga san núicléas.
The X Factor (sraith 10 an RA)
Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag Simon Cowell é The X Factor, a tosaíodh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2004. Thosaigh an deichiú sraith de The X Factor ar 31 Lúnasa, 2013 agus chríochnaigh sé ar 15 Nollaig, 2013.
Martinus Veltman
D'fhoilsigh sé Facts and Mysteries in Elementary Particle Physics (Fíorais is Rúndiamhra i bhFisic na mBuncháithníní, 2003).
The X Factor (sraith 10 an RA)
D'fhág Gary Barlow, Nicole Sherzinger agus Sharon Osbourne tar éis an tsraith seo.
Aisíoc ionchais
Meán na dtorthaí féideartha ualaithe de réir a ndóchúlacht a is ea aisíoc ionchais.
Shoebury Thuaidh
deas|250px|thumb|Shoebury Thuaidh Is baile suite in Essex é Shoebury Thuaidh.
Camagüey
Cathair i gCúba is ea Camagüey, agus é suite i lár thoir na tíre. Is é an 3ú cathair is mó sa tír. Príomhbhaile Chúige Camagüey atá ann. Sa bhliain 2011 bhí 321,992 duine ina gcónaí ann.
Bunaíodh Camagüey sa bhliain 1528. Tá a lán seanailtireachta le feiceáil i gcónaí ann, an fáth ar thug UNESCO stádas mar Shuíomh Oidhreachta Domhanda ar lár Chamagüey sa bhliain 2008. Cineál próca déanta as cré ar a dtugtar tinajón atá ina shiomból den chathair. mion|175px|Próca cré, nó tinajón, tipiciúil de Chamagüey
Broc Eorpach
Ainmhí le patrún sainiúil dubh agus bán ar a aghaidh is ea an broc Eorpach nó broc Eoráiseach (nó, go simplí, an broc ). Meles meles a thugtar air mar ainm eolaíoch i Laidin. Mamach atá ann, agus is ball d'fhine na Mustelidae é. De ghnáth bíonn na broic tuairim is 70 ceintiméadar ar fhad (eireaball 20 ceintiméadar). Tá siad feoiliteach.
Uaineoil agus caoireoil
mion|clé|200px|Caoireoil
Is feoil an uan nó caora úsáidte mar bhia iad uaineoil agus caoireoil.
Honoré de Balzac
Honoré de Balzac (Tours 20 Bealtaine 1799 - 18 Lúnasa 1850), an scríbhneoir Frainicise is mó le rá den chéad chuid den 19ú haois. Tá aithne air mar mháistir an úrscéil réalaí. Rugadh i dTours in Indre-et-Loire na Fraince é; cailleadh i 1850 é i bPáras.
Griais
Is sráidbhaile ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Griais.
Merseburg
Is cathair sa Ghearmáin í Merseburg. Tá an chathair suite i ndeisceart na Sacsaine-Anhalt cois Saale, craobhabhainn de chuid na habhann úd Eilbe.
Is í Merseburg príomhchathair cheantair Saalekreis agus tá 36,075 duine ina gcónaí sa chathair (2008).
Lugo
Is cathair i g Comhphobal fhéinrialaitheach na Gailíse in iarthuaisceart na Spáinne í Lugo (Ghailísis: Lugo, Ghaeilge: Lugh, Laidin: Lucus Augusti) agus í mar an cheathrú cathair is mó sa Ghailís. Is í príomhchathair an chúige den ainmn céanna í chomh maith. Tá thart ar 98,500 duine ina gcónaí ann.
Cultúr
Tá Lugo ar an t-aon chathair ar domhain atá timpeallaithe ag Ballaí Rómhánach ón 3ú haois atá fós i gcaoi maith 10-15 méadar ar airde, 2,117-méadar in iomláin chomh maith le 71 túir agus deich ngeataí. Tá cosaint UNESCO acu mar Shuíomh Oidhreachta Domhanda. Tagann an Droichead thar an Minho ón aois rómhánach chomh maith. Tá sí suite ar Tóchar Primitivo ar bhealach an Chamino de Santiago.
Broc
Is uiliteoirí gearrchosacha iad na broic san fhine Mustelidae (in éineacht leis na dobharchúnna, glutain, cait chrainn, minceanna, cait choille, easóga, agus firéid). Is grúpa polaifíléiteach seachas grúpa tacsanomaíoch nádúrtha iad na broic, bunaithe ar a gcorp dingthe agus buntáistí éabhlóideacha i gcomhair tochailt. mion mion
Sanasaíocht agus stair
Creidtear go dtagann an focal “broc” ón Phróta-Cheiltis *brokkos a chiallaíonn “liath” (cf. Breatnais broch, Sean-Bhéarla brocc, agus an t-ainm neamhchoitianta Béarla brock).
Grazia Deledda
Scríbhneoir Iodálach ba ea Grazia Deledda (27 Meán Fómhair 1871 - 15 Lúnasa 1936) a ghnóthaigh Duais Nobel na Litríochta sa bhliain 1926.
Broc
Sanasaíocht agus stair
Nuair a úsáidtear an téarma “broc” i nGaeilge, is tagairt don bhroc Eorpach é de ghnáth, an speiceas amháin atá dúchasach in Éirinn.
Grazia Deledda
A beatha
Rugadh í ag Nuoro sa tSairdín mar an duine deireanach de sheisear clainne i dteaghlach meánaicmeach. I ndiaidh na bunscoile d'fhoghlaim sí Iodáilis, Laidin agus Fraincis ó oide príobháideach (aoi de chuid duine dá gaolta) agus rinne staidéar ar an litríocht léi féin. Níorbh é nós na linne úd oideachas iomlán scoile a thabhairt do chailíní.
Broc
Sanasaíocht agus stair
Is fada an lá ó tháinig an broc go hÉirinn i dtosach. Bhí meas ag Gaeil ar an mbroc chuile lá riamh. Bhaineadh na Ceiltigh leas as craicne na mbroc. Bhítí ag ithe a chuid feola i bhfad siar sa stair. Déantar tagairt i nDlí na mBreithiúna don bhroc, don fhia agus don mhuc fhiáin mar ainmhithe seilge.
Níos déanaí, chreid cuid de na daoine gur ó na muca a thug na Lochlannaigh go hÉirinn a shíolraigh na broic. Ar ndóigh bhí an broc ar oileán na hÉireann i bhfad roimhe sin.
Grazia Deledda
A beatha
thumb|Grazia Deledda lena fear céile agus lena mac sa Róimh timpeall na bliana 1905. D'fhoilsigh sí úrscéalta ar L'ultima moda, iris a bhí ag foilsiú próis agus filíochta ag an am. Chuir Trevisano Nell'azzurro amach sa bhliain 1890, agus tháinig Paesaggi sardi ó Speirani sa bhliain 1896. Tháinig Anime oneste amach sa bhliain 1895 agus Il vecchio della montagna amach sa bhliain 1900, agus bhí saothair dá cuid le léamh ar na hirisí La Sardegna, Piccola rivista agus Nuova Antologia. Faoin am sin bhí na criticeoirí ag tabhairt airde uirthi. clé|mion|236x236px Casadh Palmiro Madesani, feidhmeannach de chuid Aireacht an Chogaidh, uirthi sa bhliain 1899. Phós siad sa bhliain 1900 agus d'aistrigh Deledda go dtí an Róimh.