cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Halaigin
Comhdhúile orgánahalaigine
Tá adamh halaigine i go leor comhdhúile orgánacha sintéiseacha cosúil le polaiméirí plaisteacha, agus cúpla comhdhúile nádúrtha; tugtar comhdhúile halaiginithe nó hailídí orgánacha orthu seo. Is é clóirín an halaigin is flúirsí in uisce na farraige, agus is é an t-aon cheann atá ag teastáil i méideanna réasúnta mór (mar iain chlóiríd) ag daoine. Mar shampla, tá ról lárnach ag iain chlóiríd i bhfeidhm na hinchinne trí idirghabháil a dhéanamh ar ghníomh an tarchuradóra choisctheach GABA agus úsáidtear iad freisin chun aigéid ghoile a tháirgeadh. Teastaíonn iaidín i rianmhéideanna chun hormón thíoróidigh mar tíorocsaín. Déantar organohalogens a shintéisiú freisin tríd an frithghníomhú teibíocht núicléifileach
Comhdhúile polahalaiginithe
Is comhdhúile monaraithe go tionsclaíoch iad comhdhúile polahalaiginithe a bhí malartaithe le halaiginí iomadúla. Tá go leor acu an-tocsaineach agus bithcharnaithe i ndaoine, agus tá raon feidhme an-leathan acu. Cuimsíonn siad défheinilí pholaclóirínithe (DFPanna), éitirí dhéfheiníle pholabróimínithe (ÉDFPanna), agus comhdhúile shárfhluairínithe (CSFanna), chomh maith le go leor comhdhúile eile.
Imoibrithe le huisce
Imoibríonn fluairín go bríomhar le huisce chun ocsaigin (O2) agus fluairíd hidrigine (HF) a tháirgeadh:
Tá intuaslagthacht de 3.41 g in aghaidh an 100 g uisce ag bróimín, [20] ach imoibríonn sé go mall chun bróimíd hidrigine (HBr) agus aigéad hipobróimíúil (HBrO) a dhéanamh:
Intuaslagann iaidín ag an íosleibhéal in uisce (0.03 g / 100 g d'uisce ag 20 & nbsp; ° C) agus ní imoibríonn sé leis. Mar sin féin, cruthóidh iaidín tuaslagán uiscí i láthair iain iaidíde, amhail trí iaidíd photaisiam (KI) a chur leis, toisc go ndéantar an t-ian trí-iaidíd.
Airíonna fisiciúla agus adamhacha
Is é atá sa tábla thíos achoimre ar phríomh-airíonna fisiceacha agus adamhacha na halaiginí. Na sonraí atá marcáilte le comharthaí ceiste, tá siad neamhchinnte nó an is meastacháin bunaithe go páirteach ar threochtaí peiriadacha seachas ar bhreathnuithe iad.
Iseatóip
Tá iseatóp nádúrtha cobhsaí amháin ag fluairín, fluairín-19. Mar sin féin, tá rianmhéideanna ann den iseatóip radaighníomhach fluairín-23, a tharlaíonn trí braisle-mheatha nó tromcháithnín-mheatha de phrótachtainiam-231. Thángthas ar ocht n-iseatóp déag de fluairín san iomlán, agus maiseanna adamhacha idir 14 agus 31 acu. Tá dhá iseatóp chobhsaí nádúrtha ag clóirín, clóirín-35 agus clóirín-37. Mar sin féin, tá rianmhéideanna ann sa nádúr, an iseatóp clóirín-36, a tharlaíonn trí argón-36 a scilligeadh. Thángthas ar 24 iseatóp de chlóirín san iomlán, le maiseanna adamhacha idir 28 agus 51.
Tá dhá iseatóp chobhsaí nádúrtha de bhróimín ann, bróimín-79 agus bróimín-81. Thángthas ar 33 iseatóp de bhróimín san iomlán, agus maiseanna adamhacha idir 66 agus 98 acu. Tá iseatóp cobhsaí amháin d'iaidín, iaidín-127 ann. Mar sin féin, tá rianmhéideanna ann den iseatóp radaighníomhach iaidín-129, a tharlaíonn trí scilligeadh agus ó mheath radaighníomhach úráiniam i miantaí. Cruthaíodh roinnt iseatóp radaighníomhach eile iaidín go nádúrtha freisin trí mheatha úráiniam. Thángthas ar 38 iseatóp iaidín san iomlán, agus maiseanna adamhacha idir 108 agus 145 acu.
Níl aon iseatóip chobhsaí d'astaitín ann. Mar sin féin, tá ceithre iseatóp radaighníomhach d'astaitín, a tharlaíonn go nádúrtha ann, a tháirgtear trí mheatha radaighníomhaigh úráiniam, neiptunium agus plútóiniam. Is iad na hiseatóip seo na astaitín-215, astaitín-217, astaitín-218, agus astaitín-219. Thángthas ar 31 iseatóp d'astaitín san iomlán, agus maiseanna adamhacha idir 191 agus 227 acu.
Táirgeadh
Táirgtear thart ar sé mhilliún tonna méadrach den mhianra fluairít fluairíd chailciam, CaF2 gach bliain. Táirgtear ceithre chéad míle tonna méadrach d’aigéad hidreafluarach gach bliain. Faightear an gás fluairín as an aigéad hidreafluarach a tháirgtear mar fhotháirge i monarú an aigéid fosfaraigh. Táirgtear thart ar 15,000 tonna méadrach den ghás fluairín in aghaidh na bliana. . Is é an mianra hailít an mianra is minice a úsáidtear le haghaidh clóirín a fháil, ach baintear na mianraí carnaillít agus silvít  le haghaidh clóirín freisin. Trí an tsáile a leictrealú, tairgtear daichead milliún tonna méadrach clóirín gach bliain. Táirgtear thart ar 450,000 tonna méadrach bróimín gach bliain. Táirgtear 50% den bhróimín sna Stáit Aontaithe, 35% in Iosrael, agus an chuid is mó den bhfuílleach sa tSín. Go stairiúil, táirgeadh bróimín trí aigéad sulfarach agus púdar tuaratha a mheascadh le sáile nádúrtha. Sa lá atá inniu ann, áfach, táirgtear bróimín trí leictrelaithe, modh a cheap Herbert Dow. Is féidir bróimín a tháirgeadh freisin trí chlóirín a chur trí uisce na farraige agus ansin aer a chur tríd an uisce farraige.
Sa bhliain 2003, táirgeadh 22,000 tonna méadrach iaidín. Táirgeann an tSile 40% den iaidín go léir a tháirgtear, táirgeann an tSeapáin 30%, agus táirgtear méideanna níos lú sa Rúis agus sna Stáit Aontaithe. Go dtí na 1950idí, baineadh iaidín as ceilp. Sa lá atá inniu ann, áfach, táirgtear iaidín ar bhealaí eile. Bealach amháin a tháirgtear iaidín is ea trí dhé-ocsaíd sulfair a mheascadh le mhianta níotráite, ina bhfuil roinnt iadáití. Baintear iaidín as ceantar gáis nádúrtha freisin.
Táirgtear teinisín trí bHeircéiliam-249 agus cailciam-48 a chomhleá.
Dífhabhtáin
Úsáidtear clóirín agus bróimín araon mar fhabhtáin le haghaidh uisce inólta, linnte snámha, créachta úra, spánna, mias agus dromchlaí. Maraíonn siad baictéir agus miocrorgánaigh eile a d’fhéadfadh a bheith díobhálach trí phróiseas ar a dtugtar steiriliú. Úsáidtear a n-imoibríocht freisin i dtuaradh. Is í hipeaclóirít sóidiam, a tháirgtear ó chlóirín, an comhábhar gníomhach i bhformhór na dtuarthóirí fabraice, agus úsáidtear tuarthóirí díorthaithe ó chlóirín i dtáirgeadh roinnt táirgí páipéir. Imoibríonn clóirín le sóidiam freisin chun clóiríde sóidiam a chruthú, is é sin salann mín.
Soilsiú
Is cineál lampaí gealbhruthacha iad lampaí halaigine a úsáideann filiméid tungstain i mbolgáin a bhfuil méideanna beaga halaigine iontu, mar iaidín nó bróimín curtha leis. Dá bharr, is féidir lampaí a tháirgeadh atá i bhfad níos lú ná lampaí leictreacha filiméid ag an vatacht chéanna. Laghdaíonn an gás tanú an fhiliméid agus dhubhaigh an taobh istigh den bholgán agus da bharr sin, bíonn bolgán ann a bhfuil saol i bhfad níos mó aige. Breonn lampaí halaigine ag teocht níos airde (2800 go 3400 ceilvin) le dath níos gile ná bolgáin ghealbhruthacha eile. Éilíonn sé seo, áfach, bolgáin a mhonarú as grianchloch chomhleáiteseachas gloine shilice chun an bhriste a laghdú.
Comhábhair druga
Mar thoradh ar adamh halaigine a ionchorprú sa phríomhdhruga féideartha, is féidir analógacha atá níos lipifilí de ghnáth agus níos lú intuaslagtha in uisce, a fháil, i bhfionnachtain drugaí,  Mar thoradh air sin, úsáidtear adamh halaigine chun treá a fheabhsú tríscannán agus déchiseal lipidí. Is dá thoradh seo, go bhfuil claonadh ann go carnfaidh roinnt drugaí halaiginithe i bhfíochán saille.
Braitheann imoibríocht cheimiceach adamh halaigine ar a bpointe neasachta leis an bpríomhbhall agus nádúr na halaigine. Tá grúpaí halaigine aramatacha i bhfad níos imoibríche ná grúpaí halaigine alafatacha, ar féidir leo imoibríocht cheimiceach nach beag a thaispeáint. Maidir le nascanna alafatacha carbóin-halaigine, is é an nasc C-F an nasc is láidre agus is lú imoibríocha go ceimiceach ná nascanna C-H alafatacha. Tá na nascanna alafatacha-halaigine eile níos laige, a n-imoibríocht ag méadú ar an tslí thíos an tabla pheiriadaigh. Is gnách go mbíonn siad níos imoibríche go ceimiceach ná na nascanna C-H alafatacha. Mar thoradh air sin, is iad na malartuithe halaigine is coitianta ná na grúpaí fluairín agus clóirín aramatacha is lú imoibríocha.
Ról bitheolaíoch
Faightear ainiain fhluairíde in eabhair, cnámha, fiacla, fuil, uibheacha, fual agus gruaig orgánaigh. D’fhéadfadh go mbeadh ainiain fhluairíde i méideanna an-bheaga riachtanach do dhaoine. 0.5 milleagram fluairín in aghaidh an lítir d’fhuil an duine. Tá fluairín 0.2 go 1.2% i gcnámha an duine. Tá timpeall 50 csb de fluairín i bhfíochán an duine. Tá idir 3 agus 6 gram de fluairín i ngnáthdhuine de 70 cileagram.
Tá ainiain chlóiríd riachtanach do líon mór speiceas, daoine san áireamh. Is é 10 go 20 csm tiúchan clóirín i meáchan tirim gránbharr, agus i bprátaí tá tiúchan clóiríd 0.5%. Bíonn drochthionchar ar fhás na bplandaí ag leibhéil clóiríd san ithir a thagann faoi bhun 2 csm. Tá clóirín 0.3% ar an meán i bhfuil an duine. De ghnáth bíonn 900 csm de chlóirín i gcnámh an duine. Tá timpeall 0.2 go 0.5% clóirín i bhfíochán an duine. Tá 95 gram de chlóirín san iomlán i ngnáthdhuine a bhfuil 70 cileagram  meáchain ann.
Tá roinnt bróimín i bhfoirm an ainiain bhróimíde i ngach orgánach. Níor cruthaíodh ról bitheolaíoch don bróimín i ndaoine, ach tá comhdhúile orgánabróimín i roinnt orgánach. De ghnáth, itheann daoine 1 go 20 milleagram de bhróimín in aghaidh an lae. De ghnáth, bíonn 5 csm de bhróimín i bhfuil an duine, 7 csm de bhróimín i gcnámha an duine, agus 7 csm de  bhróimín i bhfíochán an duine. Tá 260 milleagram de bhróimín i ngnáthdhuine a bhfuil 70 cileagram meáchain ann.
Fuarthas astaitín, cé go bhfuil sé an-ghann, i micreagraim ar domhan. Is de dhéantús an duine amháin é teinisín agus níl aon róil eile aige sa nádúr.
Bailé (Damhsaíocht)
Dráma damhsa ar stáitse le ceol is ea bailé, damhsa ealaíonta ar bharr na gcos de ghnáth. mion|Ian Poulis', 'Reflections: A Culmination', 2014|clé
An Cillín, Contae na Mí
Is baile suite i gContae na Mí é an Cillín.
Peiptíd
Móilín a fhaightear trí hidrealú neamhiomlán próitéiní, ar slabhra réasúnta gearr (olaigiméir) d'aimíonaigéid é. Tugtar polaipeiptídí ar pholaiméirí níos faide (le 50 aimíonaigéad nó níos mó). Tugtar an nasc peiptídeach ar an nasc aimíde idir na haimíonaigéid ar feadh slabhra na próitéine is na peiptíde.
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1896
Ba chomórtas iománaíochta í Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1896, a chríochnaigh ar 27 Márta 1898. B'í an deichiú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 5 fhoireann páirt. Bhuaigh Tiobraid Árann an comórtas don tríú huair.
Akranes
mion|250x250px|clé|Langisandur in Akranes Is baile port agus bhardas Akranes (Íoslainnis: [Aːkraˌnɛːs]), ar chósta thiar na hÍoslainne, thart ar 20 cilmeadar ó thuaidh den phríomhchathair Reykjavík.
Socraíodh an limistéar ina bhfuil Akranes suite sa 9ú haois, ach ní bhfuair sé cairt chathrach go dtí 1942.
Stair
Socraíodh Akranes sa 9ú haois ag na deartháireacha Þormóður agus Ketill, mic Bresi. Tháinig siad ó Éirinn. Thosaigh an baile ag foirmiú i lár an 17ú haois mar shráidbhaile iascaireachta. I 1942, cairteadh go foirmiúil é, agus sna blianta ina dhiaidh sin bhí an borradh is mó sa daonra ina stair.
Tá an tionscal ina fhostóir mór agus ag fás: tá gléasra stroighne á oibriú ar an mbaile ó na 1950idí, agus tá gléasra bruithnithe alúmanaim ag feidhmiú gar don bhaile ó 1998.
Geilleagar agus spórt
Is é tionscal na hiascaireachta an fhoinse fostaíochta is tábhachtaí sa bhaile i gcónaí, ach is fostóir suntasach é an tráchtáil freisin toisc go bhfeidhmíonn Akranes mar ionad seirbhíse don réigiún mór tuaithe timpeall air.
Meastar go bhfásfaidh an baile tuilleadh sna blianta amach romhainn mar gheall ar an tionscal atá ag fás agus feabhsuithe iompair go ceantar Reykjavík, tar éis an 5.57 ciliméadar Tollán Hvalfjörður a osclaíodh i 1998, ceann de na tolláin bóthair faoi uisce is faide ar domhan.
Daoine suntasacha
Ba é Akranes áit bhreithe an fhile Atom Jón Óskar agus na peileadóirí Ríkharður Jónsson agus Arnór Sigurðsson.
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1895
Ba chomórtas iománaíochta í Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1895, a chríochnaigh ar 21 Márta 1896. B'í an séú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Bhuaigh Tiobraid Árann an comórtas don dara huair.
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1894
Ba chomórtas iománaíochta í Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1894, a chríochnaigh ar 24 Márta 1895. B'í an ochtú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 5 fhoireann páirt. Bhuaigh Corcaigh an comórtas don ceathrú huair.
Peiptíd aitriach shóidiambhrostach
Peiptíd a aonraítear ó ghráinníní a fhaightear taobh istigh de chealla na matán in aitriamaí mamach áirithe (mar shampla, i bhfrancaigh is daoine). Coisceann an ceimiceán seo athionsú an tsóidiam ag fidíní na nduán, an tál réinin, is an hormóin antafhualaigh. Laghdaíonn sé brú na fola freisin. Is féidir go bhfeidhmíonn an pheiptíd seo mar hormón le ról i rialú an tsalainn is an uisce sa cholainn, agus rialú bhrú na fola.
Tom Petty and the Heartbreakers
Banna rac-cheoil Meiriceánach ó Gainesville, Florida, ab ea Tom Petty and the Heartbreakers.
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1893
Ba chomórtas iománaíochta í Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1893, a thosaigh ar 5 Samhain 1893 agus chríochnaigh ar 21 Meitheamh 1894. B'í an seachtú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 5 fhoireann páirt. Bhuaigh Corcaigh an comórtas don tríú huair.
Nicolás Maduro
Uachtarán Veiniséala é Nicolás Maduro Moros, a rugadh ar an 23 Samhain 1962.
Peiptídí codlaidíneacha
Raon ceimiceán, ar peiptídí iad, a chuimsíonn einceifilíní, ionoirfíní is dionoirfíní, a fhaightear san inchinn, corda an dromlaigh, an fhaireog phiotútach, conair an díleá, agus an meideall aidréineach. Tugtar codlaidínigh inghiniúla orthu freisin. San inchinn is corda an dromlaigh feidhmíonn siad de réir dealraimh mar néaratharchuradóirí nó néaramhodhnóirí ag plé le haireachtáil péine. Luaitear na hiarmhairtí seo ar lárchóras na néaróg: anailgéise láidir, meidhréis is lagú riospráide. De réir cosúlachta imríonn siad ar sho-ghluaisteacht an inne is tál hormón ag an bhfaireog phiotútach freisin.
Droichead Chearbhalláin
Is baile suite i gContae na Mí é Droichead Chearbhalláin.
Carn na Ros
Is baile beag é Carn na Ros atá suite i gContae na Mí. Tá sé thart ar 4 km siar ó thuaidh ó Cheanannas, ar an mbóthar R147 idir Ceanannas agus Achadh an Iúir. In amanna iar bhí tugtar an t-ainm Carn na Ros ar an Bhóthar nó "Pas an Dhúin."
Tá Club Pheil Ghaelach i gCarnaross.
Carn na Ros, peil
Tá traidisiún fada i gCarn na Ros ag imirt peil Ghaelach. Bunaíodh an club sa bhliain 1888. Tá sé suite idir Ceannais Mór agus Achadh an Iúir, ag teorainn na Cábhan. Gabhadh an chéad teideal chontae i 1912 nuair a bhuail Carn na Ros Scrín sa chluiche ceannais sóisearach 2-1 ar 1-2. Bhí an club beag agus an daonra an-beag.
Tar éis a bheith i réimsí go leor timpeall limistéar Carnaross le linn na mblianta, fuair muid ár bhforais reatha, Páirc Naomh Chiarán i 1984. Ar 7 Bealtaine 1989, d'oscail Cathaoirleach an Chlub, Aiden Gillic agus Cathaoirleach an Chontae, Fintan Ginnity. D'fhonn an ócáid ​​a chomóradh, rinne Meath comharsana don Chabháin i ndúshlán peile sinsearach, agus bua ag dul go dtí an Ríoga ar scór-líne 0-13 go 1-5, sula raibh freastal mór ar os cionn 5,000.
In 2015, bhunaigh Feidhmeannacht an Chlub Coiste Forbartha Áiseanna plean forbartha straitéiseach cúig bliana a ullmhú chun na háiseanna a fheabhsú agus chun freastal ar riachtanais ár gcomhaltaí club sa todhchaí.Ba iad na comhaltaí seo a leanas a bhí sa Choiste Forbartha Áiseanna a bunaíodh: · Michael Yore, Ollie Farrelly, John L McGee, Brian Comaskey, John Plunkett, Conor Woods, Malachy Plunkett. Chaith an Coiste seo na mí ag déanamh taighde ar na háiseanna atá ann cheana féin ó áiseanna imeartha ar fhoirgnimh agus ar bhonneagar chomh maith le cruinniú le clubanna áitiúla eile sa cheantar a rinne forbairtí de scála den chineál céanna le déanaí.
Rinneadh suirbhé i measc bhaill an chlub chun tuairimí gach duine a chur ar bord.
Ag ár gCruinniú Bliantúil 2015, chuir an Coiste Forbartha Saoráidí a gcuid moltaí i láthair. Leanadh le breis dul chun cinn i rith 2016 agus tá an Plean Forbartha nuashonraithe ar fáil thíos.
Fianna
I Miotaseolaíocht na nGael, ba bhuíonta beaga leath-neamhspleácha gaiscíoch iad na Fianna. Bunaithe ar bhuíonta stairiúla den luath-mheánaois, fir agus mná óga gan talún a bhí siad, a bhí i seirbhís an ard-rí ag ruaigeadh ionróiri iasachta. Faightear iad sa tsraith seanscéalta, An Fhiannaíocht, faoi cheannas Fionn mac Cumhaill, agus ina measc go formhór baill de dhá dhream, an Chlann Bascna agus an Chlann Morna.
Stairiúlacht
Luaitear na fianna go stairiúil san Fhéineachas. Mar bhaill d'fhiann bhíodh fir agus mná óga gan talamh, go minic uaslathaithe nach bhfuaireadar fós a n-oidhreacht. Féinní (fénnid) a glaodh ar ball d'fhiann; rífhéinní (rígfénnid) ab ea ceannaire féinne.
Ag scríobh sa 17ú haois, deir Seathrún Céitinn go gcuirtí na Fianna ar ceathrúin agus go mbeathaítí iad ag na huaisle i rith an gheimhridh, ag coinneáil oird ar a son mar chúiteamh, ach i rith an tsamhraidh ó Bhealtaine go Samhain, bhí orthu maireachtáil ag fiach le haghaidh bia agus seithí do dhíol. Is cnuasach scéalta agus nósanna seachas foinse stairiúil é an Foras le Céitinn, ach sa chás seo, mar chomhthacaíocht tugann scoláirí faoi ndeara tagairtí i luath fhilíocht na Gaeilge, agus go raibh séasúr dúnta na seilge d'fhia agus torc allta idir Samhain agus Bealtaine san Albain meánaoiseach.
Seanscéalta
Tá an réaltacht stairiúil na bhfiann le fáil i roinnt cur síos seanscéalach. Mar shampla, san Rúraíocht, chuaigh an draoi Cathbhadh le fiann 27 fear i gcomhrac in éadan fiann eile, agus mharaigh sé an bheirt athair altrama déag de bhanfhlaith na nUladh, Neas. Mar chúiteamh, chuaigh sí ar thóir Chathbhaidh i gceannas a seachtar féinní is fiche féin.
Douglas Luiz
Peileadóir prófesiúnta Brasaíleach é Douglas Luiz Soares de Paulo (rugadh 9 Bealtaine 1998), ar a dtugtar Douglas Luiz, a imríonn mar imreoir lár páirce do chlub Premier League Aston Villa agus d’fhoireann náisiúnta na Brasaíle.
Fianna
Seanscéalta
Ar an lámh eile ámh, i scéalta na Fiannaíochta, suite i ré Chormaic mhic Airt, ba arm seasta iad na Fianna i seirbhís Ard-Ríthe na hÉireann, cé go raibh dhá baicle iomaíocha ann, Clann Baíscne na Laighean, i gceannas Fhionn mhic Chumhaill, agus Clann Morna na gConnacht, i gceannas Ghoill mhic Mhorna. Mhair siad amach ó tsochaí ag seilg i gcomhair bia.
Rosc catha agus manaí
Bhí trí mana acu:
An t-ainm inniu
I staire le déanaí, faightear an t-ainm Fianna Éireann nó Fianna Fáil:
Douglas Luiz
Vasco De Gama
D’fhan Douglas Luiz mar thosaitheoir don Cruz-maltino go dtí deireadh na bliana, leis gur ghnóthaigh a thaobh ardú céime go Campeonato Brasileiro Série A. Idir an dá linn, leathnaigh sé a chonradh go dtí 2019 an 26 Meán Fómhair 2016.
Thosaigh Douglas Luiz den chéad uair sa tsraith is airde na Brasaíle an 14 Bealtaine 2017, ag tosú i gcaillteanas 4-0 ar shiúl i gcoinne Palmeiras. Tharla a chéad sprioc sa roinn an 10 Meitheamh, mar a scóráil sé an dara cúl dá fhoireann i mbua 2-1 sa bhaile i gcoinne Spórt.
Manchester City
Chríochnaigh Douglas Luiz aistriú go Manchester City an 15 Iúil 2017, ag síniú conradh cúig bliana.
Iasacht go Girona FC (2017-2018)
An 1 Lúnasa, tugadh ar iasacht é do taobh La Liga Girona FC dá chéad séasúr leis an gclub. Thosaigh Douglas Luiz den chéad uair don fhoireann an 26 Lúnasa 2017, ag teacht in áit Portu i mbua baile 1–0 i gcoinne Málaga CF.
An 31 Lúnasa 2018, tugadh Douglas Luiz ar iasacht arís do Girona mar gheall ar dhiúltaigh Oifig Baile na RA cead oibre dó.
Aston Villa
Shínigh Douglas Luiz do Aston Villa an 25 Iúil 2019, faoi réir cead oibre. Deonaíodh a chead oibre agus rinneadh imreoir Aston Villa de go hoifigiúil an 7 Lúnasa. An 17 Lúnasa, scóráil Douglas Luiz a chéad sprioc d’Aston Villa i gcoinne AFC Bournemouth; Chaillfeadh Villa an cluiche 2-1 sa deireadh.
Gairm Idírnasiunta
Bhí Douglas Luiz le feiceáil don Bhrasaíl ag leibhéal na hóige ag Craobh U-20 Mheiriceá Theas 2017 agus ag Comórtas Toulon 2019, ag buachan an dara ceann. An 19 Samhain 2019, rinne sé a chéad chluiche idirnáisiúnta sínsir idirnáisiúnta i gcluiche cairdiúil i gcoinne na Cóiré Theas, a bhuaigh an Bhrasaíl 3–0.
Sa bhliain 2021, bhí Luiz san iomaíocht don Bhrasaíl i Copa America, ag críochnú sa dara háit chun na hAirgintíne.
An 7 Lúnasa 2021, bhuaigh Luiz bonn óir mar chuid d’fhoireann peile na Brasaíle ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2020 i dTóiceo.
Clúb
Ón 4 Féabhra 2021
Idirnáisiúnta
Ón 15 Iúil 2021
Charles Sanders Peirce
Fealsamh, loighceoir is matamaiticeoir a rugadh i gCambridge, Massachusetts ab ea Charles Sanders Peirce (1839-1914). Ceannródaí i saothrú na loighce foirmiúla nua-aoisí is loighic na ngaolta. Bunaitheoir an phragmatachais agus cabhraitheoir le bunú na séimeolaíochta.
Bóilíd Chelyabinsk (2013)
Ar an 15 Feabhra 2013, gortaíodh 1,500 duine nuair a tharla cith dreigíte, ar a dtugtar Bóilíd Chelyabinsk, os cionn Chelyabinsk, cathair i réigiúin iargúlta sa tSibéir.
Ní raibh an bhóilíd ach 20 méadar ar leithead.
Scaipeadh treascarnach chlochach thar fhairsinge an-leathan. Tharla ilghortuithe ó phléasc nuair a bhuail an t-iarchrith cúpla nóiméad níos déanaí. Briseadh fuinneoga agus mar sin de mar thoradh ar an tonn turrainge a chruthaigh an bhóilíd nuair a phléasc sí. mion|clé|Iarmhairtí
Casphéire
mion Is foirm shimplí de chábla leictreach é casphéire. D'úsáidtí é go forleathan i gcórais phoiblí teileafóin, agus is féidir é a úsáid chun ríomhairí a cheangal le chéile i líonra.
Algeciras
Is cathair phoirt i gcúige Cadiz na hAndalúise í Algeciras (Araibis: الجزيرة الخضراء‎; Al Jazīra Al-Khadrā). Tá sí suite i ndeisceart na Spáinne agus í mar an chathair is mó ar Bá Giobráltar (Spáinnis; Bahía de Algeciras). Tá Port Algeciras ar cheann de na poirt is mó san Eoraip. Tá sí suite ar an abhainn Río de la Miel, an abhainn is faide ó dheas ar an leithinis agus san Eoraip. Tá níos mó ná 121,400 daoine ina gcónaí ann, leis an mórcheantar uirbeach san áireamh tá níos mó ná 263,700 ann.
Tá daoine ina gcónaí san áit ón réamhstair, Rómhánaigh san áireamh ach tagann ainm na cathrach ón Araibis: Al-Jazīra Al-Khadrā' Arabic الجزيرة الخضراء sé sin an Oileáin Glas, sa lá atá inniu ann sa Mharacó glaotar Al Khuzurat air.
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1891
Ba chomórtas iománaíochta í Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1891, a thosaigh ar 20 Meán Fómhair 1891 agus chríochnaigh ar 28 Feabhra 1892. B'í an cúigiú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 7 bhfoireann páirt. Bhuaigh Ciarraí an comórtas don chéad uair.
Dún Uabhair
Is baile suite i gContae na Mí é Dún Uabhair.
Dancing on Ice (sraith 5)
Is comórtas damhsa teilifíse é Dancing on Ice, a tosaíodh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2004. Tá sé ar ITV. Thosaigh an cúigiú sraith ar an 10 Eanáir 2010 agus chríochnaigh sé ar an 28 Márta 2010.
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1890
Ba chomórtas iománaíochta í Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1890, a thosaigh ar 3 Lúnasa 1890 agus chríochnaigh ar 16 Samhain 1890. B'í an ceathrú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 11 fhoireann páirt. Bhuaigh Corcaigh an comórtas don chéad uair.
Dancing on Ice (sraith 5)
B'iad Robin Cousins, Karen Barber, Nicky Slater, Jason Gardiner agus Emma Bunton na breithiúna don sraith seo.
Bodhmall
San Fhiannaíocht i Miotaseolaíocht na nGael, bandraoi agus máthair altrama Fionn mac Cumhaill ab ea Bodhmall (nó Bodhmann, Bómall, Bodmall, nó Bodbmall). Deirfiúr Chumhaill athair Fhionn ab ea í. Ba gaiscí mór le rá í féin agus a comrádaí Liath Luachra.
Macgnímartha Finn
Faightear scéal Bodhmall sa seanscéal na Fiannaíochta Macgnímartha Finn.
Gateshead
Is baile suite i dTyne and Wear, i Sasana, é Gateshead ar bhruach theas an abhainn Tyne, os comhair Newcastle Upon Tyne. Tá seacht ndroichead idir Gateshead agus Newcastle Upon Tyne. Bhí 120,046 duine ina gcónaí i nGateshead i 2011.
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1904
Ba chomórtas iománaíochta í Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1904, a thosaigh ar 18 Meán Fómhair 1904 agus chríochnaigh ar 24 Meitheamh 1906. B'í an 18ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Bhuaigh Cill Chainnigh an comórtas don chéad uair.
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1889
Ba chomórtas iománaíochta í Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1889, a thosaigh ar 27 Bealtaine 1889 agus chríochnaigh ar 3 Samhain 1889. B'í an tríú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 10 bhfoireann páirt. Bhuaigh Bhaile Átha Cliath an comórtas don chéad uair.
Droim Conrach, Contae na Mí
Is baile suite i gContae na Mí é Droim Conrach.
Droim Eamhna
Is baile suite i gContae na Mí é Droim Eamhna.
Hebburn
Is baile suite i dTyne and Wear é Hebburn. Bhí 18,808 duine ina gcónaí in Hebburn i 2001.
Cill Táile
Is baile fearainn agus paróiste dlí suite i gContae na Mí í Cill Táile (Béarla: Kiltale). Tá daonra timpeall 300 aici agus tá sí suite ar an mbóthar réigiúnach R154, an príomhbhóthar ó Bhaile Átha Cliath go dtí Baile Átha Troim. Tá an baile thart ar 9 ciliméadar soir ó Baile Átha Troim, 9 ciliméadar siar ó Dún Seachlainn agus 19 ciliméadar ó dheas de Uaimh. Níl Cill Táile ach 7 ciliméadar ón suíomh stairiúil, Teamhair.
Hetton-le-Hole
Is baile suite i dTyne and Wear é Hetton-le-Hole. Tá 14,402 duine ina gcónaí in Hetton-le-Hole.
Houghton-le-Spring
Is baile suite i dTyne and Wear é Houghton-le-Spring. Tá 36,7746 duine ina gcónaí in Houghton-le-Spring.
Little Benton
Is baile suite i dTyne and Wear é Little Benton.
Droim Rí
Is baile suite i gContae na Mí é Droim Rí.
Ten (albam Pearl Jam)
Is albam ón bhanna Pearl Jam é Ten, a d'eisigh Epic Records ar 27 Lúnasa na bliana 1991.
Conán mac Morna
San Fhiannaíocht i Miotaseolaíocht na nGael, chomhghuaillí Fionn mac Cumhaill ab ea Conán mac Morna. Bhí aithne air chomh mar Conán Maol.
Cuirtear i láthair de ghnáth é mar scabhaire agus fear grinn, ramhar, santach agus gaotalach, cé gur dílis d'Fhionn é agus ní sheachnaíonn sé troid riamh.
Peirigí
thumb|229px Is éard atá sa pheirigí ná an pointe ar a fithis éilipseach ag a bhfuil an Ghealach, nó aon satailít, ag a garphointe don Domhan.
Killingworth
Is baile suite i dTyne and Wear é Killingworth. Bhí 9,251 duine ina gcónaí in Killingworth i 2006.
Longbenton
Is baile suite i dTyne and Wear é Longbenton. Tá 34,878 duine ina gcónaí in Longbenton.
Uí Néill an Tuaiscirt
Rítheaghligh in iardheisceart Éireann na meánaoisa, a mhaígh gurbh é Niall Naoighiallach a sinsear, ba ea Uí Néill an Tuaiscirt. Ba iad na rítheaghlaigh úd ná Cineál Chonaill (Cenél Conaill) agus Cineál Eoghain (Cenél nEógain), ainmnithe as mic a mheastar le Niall: Conall agus Eoghan.
Howdon
Is baile suite i dTyne and Wear é Howdon.
Uí Néill an Tuaiscirt
I dtosach báire, bhí ard-ríocht Uí Néill an Tuaiscirt faoi cheannas Chineál Chonaillits, agus aitheanta mar In Fochla agus An Tuaisceart (In Tuaiscert). Tháinig muid deireanaí Chineál Eoghain i gceannas, agus glaodh Aileach (Ailech) ar an ríocht ansin.
Péirlít
Saghas cruach a chruthaítear trí idirfhás dlúth iarainn le cairbíd iarainn. Loinnir uirthi.
Uí Néill an Tuaiscirt
Bunúis mhiotasacha
Maítear i dtéacsanna meánaoiseacha Gaeilge go ndearna triúr mac Néill Naoighiallaigh — Eoghan, Conal Gulban agus Enda — i dteannta le hErc mac Colla Uais, ionsaí ar iarthuaisceart nap nUladh timpeall na bliana 425. Chaill na hUlaidh mór chuid dá gcríocha. Roinneadh na tailte idir an triúr deartháireacha mar a leanas: lonnaigh Conal Gulban san iarthair agus tugadh an t-ainm Tír Chonaill dó; lonnaigh Eoghan sa phríomhgharinis agus tugadh an t-ainm Inis Eoghain dó; agus lonnaigh Éanna sa tuath taobh ó dheas d'Aileach, ar a glaodh Mag Enda.
Óir go bhfuil easpa fianaise comhaimseartha ann, tá amhrais caite ar fírinne na seanscéalta, ar tharla an ionradh úd i ndáiríre, nó ar mhuintir Uí Néill iad na hionroirí ar chor ar bith.
In ainneoin na n-amhras agus na gceisteanna seo, glaoitear ag staraithe 'Uí Néill an Tuaiscirt' ar mhic Néill mar a mhaítear.
Bunúis stairiúla
Ón 8ú haois ar aghaidh, spreagtha is amhlaidh ag Aodh Alan, rí na Teamhrach de Chineál Eoghain, agus Congus, Ardeaspag Ard Mhacha, chruthaigh staraithe Éireannacha bolscaireacht chun cumhacht Uí Néill agus ardcheannas Ard Mhacha a dhaingniú. Ath-scríobhadh ar ais nó ar éigean ginealaigh, ríliostaí agus luath-annála, chun príomhcheannas an status quo a rianú siar go dtí an 5ú haois réamhstairiúil. I dteannta sin, bronnadh sinsearacht Uí Néill an Tuaiscirt ar dhá dhream déag, go garbh, agus Cineál Conaill agus Cineál Eoghain is ceannasaí.
Faoin 13ú haois, bhí Cineál Conaill i gceannas i nDún na nGall, agus scríobh siad a gcuid staire féin le hábhar ann ó athbhreithnithe níos luaite. Insítear sa scéal Eachtra Conaill Gulbain, conas ar tháinig Niall Naoighiallach as na Connachta amach, a ndearnadh sé ionsaí ar iarthuaisceart na nUlad ag cloí an treibh dúchais, Dál Fhiatach,   agus ar bhunaigh siad ríochtaí nua ann.
Tarraingíonn mionstaidéar ar seandálaíocht, logainmneacha, sinsearachtaí máthartha, naomh-sheanchais agus ginealaigh ceist i dtaobh bhunús Cineál Conaill. Moltar anois gur géag desna Cruithne iad, nasctha le hUí Eachach Chobha agus Conaille Muirtheimhne.
De réir taighde ADN a rinneadh le gairid ar sliochtaigh an dá chineál, tá sinsear coiteann acu a mhair timpeall 1,730 bliain ó shin. Tá Niall Naoighiallach curtha as an áireamh an staraí, Brian Lacey mar an sinsear seo, agus molann sé féidireachtaí eile, mar shampla: Cana mac Luigdech Lámfhata, ceannaire Dhál Fhiatach de Sentúatha Ulaid; Echu Doimlén, athair Cholla Uais; nó b'fhéidir tiarna Chruithne anaithnid.
Na Cineáil
Tugadh an t-ainm Tír Chonaill ar chríocha Chineál Chonaill. Sa 16ú haois, chruthófaí Contae Dhún na nGael agus an Tír mar bhunús. Glaodh Inis Eoghain ar chríocha Chineál Eoghain, agus tugadh an teideal rí Ailigh dá ríthe, ainmnithe as a bpríomhionad Grianán Ailigh ag bun na Inse.
Bhí Cineál Chonaill i gceannas ón 6ú haois go dtí timpeall lár na 8ú haoise. Sa bhliain 734, chuir Aodh Allán, rí Cineál Eoghain, iachall ar rí Chineál Chonaill, Uí Néill an Tuaiscirt, Uí Néill agusArdrí na hÉireann Flaithbheartach mac Loingsigh éirí as a choróin. As sin amach, ní dhéanfaí choiche rí Uí Néill de dhuine de Chineál Chonaill. Thosaigh ansin an nós inar dáileadh ríogacht Teamhrach idir sthis Cineál Eoghain agus Clann Cholmáin de mhuintir Uí Néill an Deiscirt.
Dar le hAnnála Uladh, sa bhliain 788, dhóigh Cineál Eoghain mainistir Dhoire, tógtha ag Cinneadh Chonaill sa 6ú haois. An bhliain dár gcionn, tharla Cath Cloítech idir Cineál Chonaill agus Cineál Eoghain faoi cheannas Audi Oirdní. Bhuaigh Cineál Eoghain, agus as sin amach ní dhéanfaí rí Uí Néill an Tuaiscirt de dhuine de Chineál Chonaill. Cuireadh an ruaig orthu as Mag nÍtha fosta. Tar éis an chatha seo, tugadh an t-ainm "Aileach" in ionad "An Fochla" nó "An Tuaisceart" ar an ríocht.
Ceansú na nOiriall
I dtosach, bhí leisce ar Uí Néill an Tuaiscirt dul i ngleic le cumhacht na ríochtaí níos láidre amhail is na hUlaid, na hOirialla, agus na fiú an mionríocht, na Ciannachta. In am trátha, ámh, chloífidís agus thiocfaidís i dtreis i gcuid is mó den chúige.
Agus iad á mbrú ag Cineál Chonaill ón iarthar, chuaigh Cineál Eoghain ó dheas as Inis Eoghain agus trasna an Fheabhail i gcontaetha Doire agus Tír Eoghain isteach. Ríocht na nOiriall i lár na nUladh, chomh maith le na hUlaid féin níos faide soir, a bhí thíos leis na heachtraí seo. I dtosach faoi cheannas na nUlad, cónaidhm naoi ríocht ba ea na hOirialla, agus moltar gurbh as sin a bhain "Niall Naoighiallach" a bhua ainm amach. Chloígh Niall Caille mac Aodha Oirdní chomhairm na nOiriall agus na nUlad i gCath Leth Cam sa bhliain 827.
Peirihéilean
An pointe ar a fhithis éilipseach ag a bhfuil an Domhan, nó aon phláinéad nó cóiméad, ag a gharphointe don Ghrian.
Uí Néill an Tuaiscirt
Ceansú na nOiriall
Le linn na 10ú haoise, lonnaigh géag de Chineál Eoghain, darbh ainm Cenél mBinnig, sa cheantar that timpeall Tulaigh Óig, suíomh insealbhaithe na Oiriall, is amhlaidh. B'éigean disa hOirialla bogadh ó dheas dá bharr. Faoin 11ú haois, bhí a ríchathaoir bogtha ag Cineál Eoghain ó Aileach go dtí an suíomh seo, is dócha de bharr tábhacht an tsuímh. Ba é Aodh Ó Néill an chéad rí de Chineál Eoghain a insealbhaíodh ann. In ainneoin seo, bheadh Aileach inaitheanta leis an gCineál le tamall fada i ndiaidh sin.
I measc chlanna Chineál Eoghain agus a gconcais, bhí a leanas:
In dteannta lena mbuanna, chaill Cineál Eoghain roinnt tailte. Chuir Uí Dhochartaigh, a bhí tagtha chun cinn i dTír Conaill, an ruaig sa deireadh ar orthu as Inis Eoghain féin. Chuir Uí Dhomhnaill clann Uí Gairmleadhaigh de Cenél Móen as Maigh Íotha. Tháinig Fír Loirg agus Tuatha Ratha faoi cheannas Mhic, Fir Manach. Agus cailleadh Cairbre Droma Chléibh, clóite ag Tiarnán Ó Ruairc, rí Bhréifne.
Tháinig eaglais Ard Mhacha, a mhaígh ardcheannas ar Éirinn, faoi thionchar Cineál Eoghain a bhuí a leathadh i gcríocha na nOiriall isteach. I dteannta lena bolscaireacht, rinne Ard Mhacha Cineál Eoghain a chur ar aghaidh.
Lochlannaigh
Le linn na 9ú haoise, rinne Lochlannaigh ruathair ar imeallbhord Ailigh agus na hUlaid araon. I rith na 850í, bhí ríthe an tuaiscirt in ann teacht aniar a bhuí le easaontas i measc na Lochlannach, agus chloígh siad go holc iad. Sa deireadh thiar, sa bhliain 866 chuir rí Ailigh, Aodh Fionnliath, an ruaig ar an Lochlannaigh as a gcuid longfort "sa tuaisceart, idir Chineál Eoghain agus Dhál Araí", agus bhuaigh sé cath i Loch Feabhail.
Bua suntasach ba é seo, óir gur lig na Lochlannaigh sin cheantar, idir Aileach agus Uaidh, leis na blianta i ndiaidh sin, agus beag a dtionchar ann i gcomparáid leis an gcuid eile den tír. Faoi theacht na Normannaigh sa dara leath den 12ú haois, ní raibh ach longfort tábhachtach Lochlannach amháin ann, "Áth Ulfrek" (Latharna an lae inniu).
Normannaigh
''Le déanamh
Grianán Ailigh
Tá sé mollta go raibh Dún Grianáin suite laistigh de chríocha Chineál Chonaill, agus gur athainmnigh ríthe Cineál Eoghain é as a gcríocha dúchais féin, Grianán Ailigh. De ghnáth, an é ceart nó mícheart,deirtear gur phríomhionad an Chineáil a bhí ann ón 6ú haois ar aghaidh, go dtí gur scrios Muircheartach Ua Briain, rí na Mumhan é sa bhliain 1101.
220px|mion|Radharc ar [[Grianán Ailigh|Ghrianán Ailigh suite i gContae Dhún na nGall, Éire, dún ríoga Uí Néill an Tuaiscirt,55.02339°N, -7.42851°W]]
Ginealach Cineál Chonaill
Seo a leanas craobh ghinealaigh Chineál Chonaill, ó Niall Naoighiallach ar aghaidh, le pearsanra as an mbéaloideas go dtí an 8ú haois, nuair a thosaíonn an ré ceart stairiúil in Éirinn.
Clanna suntasacha Cineál Chonaill ba ea Uí Dhomhnaill agus Uí Dhochartaigh. Colm Cille ba ea duine cáiliúla an Chineáil, a maíodh gur gharmhac Chonaill Gulbain é, agus a bhunaigh mainistir Dhoire.
Ginealach Cineál Eoghain
Seo a leanas craobh ghinealaigh is a Cineál Eoghain, ón rí Fearghal mac Maoil Dúin, an chéad den rítheaghlach a fheictear sna taifid stairiúla.
Clanna suntasacha Chineál Eoghain ba ea Clann Uí Néill agus Mhic Lachlainn. Chloígh Uí Néill Mhic Lachlainn sa bhliain 1241, agus tháinig siadsan i gceannas an Chineáil.
Peireatóinéam
I bhforbairt an tsutha, éiríonn sé casta fillte mar gheall ar rátaí difriúla fáis na bpáirteanna den chonair ghastraistéigeach.
Bíonn an chuid is mó den chonair crochta ó chúlbhalla an bhoilg ag filltí an pheireatóinéim.
mion|clé
Low Fell
Is bruachbhaile suite i nGateshead, Tyne and Wear é Low Fell.
Peireacairdíteas
Athlasadh an pheireacairdiam, an sac snáithíneach timpeall an chroí is ea peireacairdíteas. Is féidir go dtarlóidh sé de thoradh ar ionfhabhtú, le víris go háirithe, ar ghalair na bhfíochán tacaíochta cosúil le lúpas sistéamach eiritéamatach, nó mar aimhréidh ar thaom croí. clé|mion|177x177px|Pericarditis fibrinosa Pian ghéar sa chliabhrach an siomptóm is suntasaí, a ghéaraíonn le hionanálú, agus siomptóm eile is ea fiabhras.
mion|clé
Cloistear fuaim shainiúil cuimilte ón gcroí nuair a dhéantar éisteachtas ar an othar. Aimhréidh throm ar an riocht seo is ea carnadh sreabháin idir an peireacairdiam is an croí, a chuireann brú ar an gcroí is bac ar a chaidéalú éifeachtach, rud a chuireann tús le croitheadh. clé|mion|177x177px Is féidir gur gá an sreabhán a dhraenáil le snáthaid.
Sheriff Hill
Is baile suite i dTyne and Wear é Sheriff Hill. Bhí 5,051 duine ina gcónaí i tSheriff Hill i 2001.
Ráth Moliain
Is baile suite i gContae na Mí é Ráth Moliain.
Conán mac Lia
San Fhiannaíocht i Miotaseolaíocht na nGael, ba bhall de na Fianna ab eaConán mac Lia (maraon le Conán eile, Conán mac Morna, a bhfuil b'fhéidir cáil nós mo an baint leis).
Peireascóp
Ionstraim optúil chun féachaint ar fhrithne atá folaithe ón radharc ag bac (níos airde ná leibhéal shúile an fhéachadóra, de ghnáth). Is é an bunphrionsabal dhá scáthán phlánacha, comhthreomhar ach scartha amach óna chéile. Tagann solas ón bhfrithne isteach ar an gcéad scáthán, frithchaitear é síos don dara scáthán, agus amach uaidh sin i súile an fhéachadóra. Mar sin, gabhann an solas bealach cosúil leis an litir Z. Is féidir éifeacht na hionstraime a fheabhsú le teileascóp inmheánach, agus le raonaimsitheoir, cosúil leis an bpeireascóp a úsáidtear ar fhomhuireán faoin bhfarraige chun reáda ar dhromchla na farraige a fheiceáil, nó leis an bpeireascóp a úsáidtear i dtanc le haghaidh stiúrtha.
Conán mac Lia
Mharaigh Fionn mac Cumhaill a athair, Liath Luachra. D'éirigh Conán ina thiarna Luachra agus Foghlaí ón éadan na Fianna. Cloíodh é lá sa Mumhain, agus rinne Fionn síocháin leis agus chuaigh sé ina bhall leis an mbuíon. Phós sé Finnine, deirfiúr Ferdoman, ach thug sé drochíde di (i leagan amháin, mharaigh sé í). Thug Ferdoman dúshlán chomhrac aonair dó as ucht an mhasla, agus d'éag an bheirt sa troid.
Muireann
San Fhiannaíocht i Miotaseolaíocht na nGael, máthair Fhionn mhic Chumhaill ab ea Muireann Muinchaomh (Sean-Ghaeilge Muirenn Muincháem ).
Friends
Is clár teilifíse grinn Meiriceánach é Friends a céadchraoladh sa bhliain 1994. David Crane agus Marta Kauffman a chruthaigh.
Muireann
Bhí a lán suiríoch aici, ach bhí tuar feicthe ag a hathair, an draoi Tadg mac Nuadat, go gcaillfeadh sé a theach ar chnoc Almha dá bpósfadh sí, mar sin, dhiúltaigh sé iad cách. Ach d'fhuadaigh duine dóibh, Cumhall, í. Rinne Tadhg achainí ar Ard-Rí na hÉireann, Conn Cétchathach, a d'eisreachtaigh Cumhall agus chuaigh ar a thóir.
Maraíodh Cumhall sa Chath Cnucha, ach bhí Muireann torrach cheana féin, agus dhiúltaigh a hathair dá bharr, agus d'inis sé dá lucht leanúna í a dhó. Chuir Conn bac ar seo, agus sheol sé Muireann mar iníon altrama go Fiacal mac Conchinn agus a bhean chéile wife, an bandraoi Bodhmall, deirfiúr Chumhaill. Rugadh mac di, a thug sí an t-ainm Deimne dó, nó Fionn mar a raibh aithne níos cáiliúla air.
D'fhág Muireann an buachaill faoi chúram Bhodhmaill agus an banghaiscí Liath Luachra, a thóg faoi rún é sa choill ar Shliabh Bladhma. Phós sí an rí áitiúil, Gleor Lámderg, in am trátha, agus chonaic sí a mac ach uair amháin eile, á chuairt sa choill.
Péirse
Ainm a úsáidtear do chuid mhaith éisc fionnuisce a fhaightear go forleathan i locha is aibhneacha na hEorpa. An cholainn domhain, suas le 50 cm ar fhad, glas is donn le bandaí dorcha ingearacha. An-tóir ag iascairí air, agus déantar iascaireacht thrádalach air in áiteanna.
Pearaipsis
Is é is pearaipsis ann ná an pointe is giorra nó an garphointe a thagann réad atá i bhfithis timpeall ar rinn spéire (pláinéad, cóiméad, spásárthach) don phríomhrinn spéire sin. Malairt na hapaipsise, an pointe is faide amach. Maidir le fithisí timpeall na Gréine, tugtar an peirihéilian ar an bpearaipsis. I bhfithisí timpeall an Domhain, tugtar an peirigí uirthi.
Ialtóg Leisler
Is ainmhí í an ialtóg Leisler. Mamach atá ann.
An tSeoirsia i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Ghlac An tSeoirsia páirt i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse don chéad uair sa bhliain 2007.
Dancing on Ice (sraith 6)
Is comórtas damhsa teilifíse é Dancing on Ice, a tosaíodh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2004. Tá sé ar ITV. Thosaigh an séú sraith ar an 9 Eanáir 2011 agus chríochnaigh sé ar an 27 Márta 2011.
B'iad Robin Cousins, Jason Gardiner agus Emma Bunton na breithiúna don sraith seo.
Leoinbeirgeach
thumb|240px|Leoinbeirgeach Is madadh clóis é leoinbeirgeach.
Washington, Tyne and Wear
Is baile é Washington atá suite i dTyne and Wear. Bhí 67,085 duine ina gcónaí in Washington i 2011.
Shields Theas
Is baile suite i dTyne and Wear é Shields Theas. Tá 82,854 duine ina gcónaí i tShields Theas.
Péirse dhreapach
Iasc fionnuisce Áiseach a fhaightear in aibhneacha, canálacha is locha is ea an phéirse dhreapach. An cholainn suas le 25 cm ar fhad. Orgán riospráide ar leith os cionn na ngeolbhach le haghaidh ionanálú aeir. Is féidir leis gluaiseacht thar an tír le sánna preabacha eite an eireabaill. Iasc maith bia.
Shields Theas
Tagairtí
250px|mion|clé|Shields Theas
Ros na Rí
Sráidbhaile i gContae na Mí is ea Ros na Rí (Rosnaree).
Whitley Bay
Is baile suite i dTyne and Wear é Whitley Bay. Tá 36,544 duine ina gcónaí ann. Ionad mór saoire cois farraige é.
Willington Quay
Is baile suite i dTyne and Wear é Willington Quay.
Peirsil
mionsamhail|deas|Peirsil Is planda débhliantúil nó ilbhliantúil ón Seandomhan é an pheirsil (nó an pheirsil gharraí; Petroselinum crispum ) atá in ann fás 75 cm ar airde, ach níos lú de ghnáth. Na duilleoga triantánach lonrach, roinnte i dteascáin dhingchruthacha mhaothánacha, go minic catach i gcineálacha saothraithe. Na bláthanna buí, in umbail bharrleata suas le 5 cm ar leithead ar ghais fhada, na peitil eangach. An toradh ubhchruthach. Ní fíos cérb as di, ach fástar go forleathan í mar bhlaisiú.
Adharc
deas|250px|thumb|Adharc Is fiafhás buan crua, cuartha agus rinneach go minic, a tagann i mbeirteanna ar cinn na eallaigh, caoirigh, gabhair, sioráif, srl. í adharc.
Peirsil bhó
Planda téagartha débhliantúil nó ilbhliantúil a fhásann 3 m ar airde, dúchasach do réigiúin mheasartha an tSeandomhain is ea peirsil bhó. Na duilleoga, suas le 30 cm ar fhad, roinnte i dteascáin ubhchruthacha nó lansachruthacha, go minic maothánach nó fiaclach. Na bláthanna bán nó bándearg, in umbail 5-15 cm ar leithead. An toradh leata eiteach.
Windy Nook
Is baile suite i dTyne and Wear é Windy Nook. Bhí 2,628 duine ina gcónaí i Windy Nook i 2001.
Arbeia
Is dúnfort Rómhánach suite i Shields Theas, Tyne and Wear é Arbeia.
Peirspéacs
mion|Samhail de ghluaisteán déanta de Perspex Trádainm ar fhoirm leatháin an roisín polaimeitilmeataicrioláite, agus atá go suntasach trédhearcach, is ea Peirspéacs (Béarla: Perspex). D'éirigh sé an-tábhachtach mar ábhar fuinneog d'aerárthaigh sa dara cogadh domhanda.
Władysław Tarnowski
Pianódóir, drámadóir agus file Polannach ab ea Władysław Tarnowski (4 Meitheamh 1836 – 19 Aibreán 1878). Rugadh é in Wróblewice na hOstaire (san Úcráin faoi láthair).
A óige
Walerian Tarnowski a bhí ar a athair, agus b'í Ernestyna Tarnowska a mháthair. D'fhás sé suas in Drohobyc, Galicia, i gceantar ar chuid den Úcráin é inniu.
Cumadóireachta ceoil
(gan opus de ghnáth)
Kneecap
Tríréad rapcheoil as Iarthar Bhéal Feirste is ea KNEECAP. D'eisigh siad a gcéad singil, 'C.E.A.R.T.A', sa bhliain 2017. Tháinig clú agus cáil ar na ceoltóirí Móglaí Bap, D.J. Próvaí and Mo Chara, nuair a dúradh gur chuir RTÉ cosc ar amhrán.
Ceol
Thosaigh an grúpa tar éis do Mhóglaí Bap a bheith ag spraephéinteáil graifítí le cara dá chuid an lá roimh mhórshiúl Acht na Gaeilge. Scríobh a chara an focal 'Cearta' ar stad bus. Ansin tháinig na póilíní agus gabhadh an cara. Dhiúltaigh sé Béarla a labhairt leo, agus chaith sé an oíche faoi ghlas sular tháinig aistritheoir. Tá an t-amhrán 'C.E.A.R.T.A.' bunaithe ar an eachtra sin."
Tháinig a gcéad albam amach sa bhliain 2023.
Scannán
Sa bhliain 2023, bhí breis agus €1 milliún faighte ag an bhfadscannán KNEECAP, ar leagan drámata é de shaol na gceoltóirí. An scannánóir Rich Peppiatt, a raibh a  chéad scannán, One Rogue Reporter, le feiceáil ar Netflix, a scríobh an script do KNEECAP. Ba é Trevor Birney, ón gcomhlacht léiriúcháin Fine Point Films i mBéal Feirste, a bhí i mbun léiriú an scannáin. Ba é Birney a léirigh 66 days, scannán faisnéise mór le rá faoi Bobby Sands.
Polaitíocht
Chuir siad a dtacaíocht d'Éire Aontaithe in iúl go poiblí.
Chuir siad a ndlúthpháirtíocht le muintir na Palaistíne in iúl freisin trí bhratach a chrochadh ag ceolchoirmeacha.
Spreagadh
Bhí Rónán Mac Aodha Bhuí ina spreagadh mór ag an mbanna. "Gan Rónán Mac Aodha Bhuí ní bheadh KNEECAP Ann inniu, ba é féin a thug ardán don oiread ceoltóirí, a thug guth daofa ar an raidió agus spreag gach sort ceol. Chreid sé ariamh i gceol comhaimseartha na Gaeilge agus chuir sé achan phíosa fuinneamh a bhí aige isteach ann. Ba é Rónán a sheinn CEARTA ar RnaG don chéad uair ach ansin cuireadh cosc air agus fuair sin níos mó poiblíocht dúinn ná go dtiocfadh linn riamh a shamhlú, b’shin é, fear a thóg seansanna. Ba é Rónán a thug ár gcéad gig dúinn i dTeach Hiúdaí Beag, gig a chuir fíorthús le haistear ceol s'againn."
Mal mac Rochride
I Miotaseolaíocht na nGael, Ard_Rí seanscéalach na hÉireann ab ea Mal mac Rochraí (Sean-Ghaeilge Mal mac Rochride). Rí na nUladh agus sliocht den gaiscíoch Chonall Cearnach ab ea é. Ba é Tipraiti Tirech a mhac.
Liath Luachra
I Miotaseolaíocht na nGael, is ainm beirt charachtar san Fhiannaíocht é Liath Luachra. Faightear iad beirt sa seanscéal Macgnímartha Finn, faoi eachtraí an laoich, Fionn mac Cumhaill, agus é óg.
Máthair altrama Fhionn
Ba í an chéad Liath Luachra ar cheann de mháithreacha altrama Fhionn, a thóg é tar éis bás a athar, Cumall, maraithe ag Goll mac Morna. Ba bhanghaiscíoch mór í, agus comrádaí an bhandraoi, Bodhmall, aintín Fhionn. Thóg siad faoi rún é sa choill ar Shliabh Bladhma. Sa deireadh agus cáil Fhionn ag leathadh ar fud na tíre, bhí baol ann go dtarraingeofaí aird mharfóirí a athar. Faoin am seo, bhí gach a raibh ar eolas acu múinte dó chun maireachtáil ar a thoil féin, agus d'imigh sé leis faoi réir rí Bheanntraí.
Namhaid Chumhaill
Ba ghaiscíoch ard gránna na bhFiann é an dara Liath Luachra. Ba namhaid Chumhaill é, agus an chéad a bhuail é le linn an catha inár éag sé. Níos déanaí, thug Goll mac Morna taiscí Chumhaill dó, agus cheap sé é ina chisteoir oifigiúil na bhFiann. Ba é a chorrbolg ar cheann de mhór-chistí na buíne.
Mharaigh Liath gaiscíoch óg lá darbh ainm Glonda. Chonaic Fionn máthair an fhir ag caoineadh fola de bharr a bháis, agus shocraigh sé díoltas a bhaint as. Mharaigh sé Liath go héasca agus bhain de a thaisce.
Rón liopaird
mion|Liopardrón (Hydrurga leptonyx) Fíor-rón Antartach is ea an rón liopaird, nó an liopardrón, a bhíonn seang le ceann gobach. Dúliath ar barr, éadrom faoina bhun le spotaí dorcha. Maireann sé ar imeall an oighearshlaoda. Itheann sé piongainí den chuid is mó, á gcroitheadh as a gcraiceann roimh ré. Itheann sé róin eile, éisc is splíonach freisin. An t-aon rón a bhfuil an baineannach níos mó ná an fireannach. Tugtar liopard na farraige air freisin.
Peirsidí
mionsamhail|Ag athrú Peirsidí mion Mórchith dreigí is ea na Peirsidí, taispeántas iontach de réaltaí reatha (dreigí) a bhíonn le feiceáil sa spéir ar feadh seachtaine nó mar sin thart ar 12 Lúnasa gach bliain, an lá a thrasnaíonn an Domhan fithis na ndreigeoideach sin.
Feictear suas le 70 dreige in aghaidh na huaire. Bíonn an dealramh orthu go radaíonn siad amach as an réaltbhuíon Peirséas, agus ainmnítear iad as seo.