cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rubaidiam
Imoibríonn an rubaidiam le hocsaigin an aeir chomh maith, agus uaireanta, loisceann sé as a stuaim féin. Mar sin, is gá gach smután rubaidiam a chosaint go dian ar an aer agus ar an uisce.
Fionán Mac Cártha
Is dócha gur in 1918 a bhain sé Queensland amach. In 1924 phós sé Margaret O’Reilly, múinteoir Astrálach arbh as Contae an Chabháin dá muintir. Idir 1924 agus 1932 bhí sé ag múineadh in Charleville, Goondawindi agus Dalby. Ag múineadh in Amby a bhí sé nuair a chuaigh sé i gceann Amhráin ó Dheireadh an Domhain. Bhí an tsláinte go dona aige ó 1949 amach agus fuair sé bás ar an 5 Lúnasa 1953.
Rubaidiam
Tá dhá iseatóp ag an rubaidiam nádúrtha, is é sin, 85Rb (72.2 % den rubaidiam nádúrtha) agus 87Rb. Tá an dara ceann acu radaighníomhach, ach tá leathré an-fhada aige (48.8 x 1010 bliain, is é sin, 48.8 billiún bliain). Mar sin féin, fágfaidh an rubaidiam nádúrtha lorg an nochta ar ghnáthscannán grianghrafadóireachta má choinnítear an dá chuid i gcóngar dá chéile ar feadh míosa nó cúpla mí.
Fionán Mac Cártha
In 1953 a d’fhoilsigh an Gúm a chnuasach. Rinne Máire Mhac an tSaoi léirmheas air ar Feasta, Meán Fómhair 1954. Mhol sí an ‘raidhse Gaeilge’ a bhí ann, ach dúirt sí nár fhág na blianta a chaith an file san Astráil aon rian ar a shaothar. Ba é seo a breith ar na dánta: ‘Tá siad ceolmhar, aerach, gleoite agus seasc’.
Rubaidiam
Úsáidtear rubaidiam sna fótaichealla, sna cloig adamhacha, i gcineálacha speisialta gloine agus sna maighnéadaiméadair. Rud soiléir is ea é go bhfuil an rubaidiam an-dainséarach do dhuine i bhfoirm an mhiotail, nó imoibríonn sé leis an uisce i sreabha na colainne. Ní bhíonn na hiain Rb+ ródhíobhálach, áfach. Go bunúsach, caitheann orgánach an duine leo mar a bheadh iain photaisiam iontu, ionas go mbailítear i sreabh leictrilíteach na colainne iad. De réir a chéile, fágann siad an cholainn, agus iad ag imeacht leis an bhfual agus leis an allas. Le nimhiú rubaidiam a tholgadh, caithfidh an duine farasbarr réasúnta mór d'iain rubaidiam a shlogadh síos.
B'iad Robert Bunsen - an fear céanna a bhfuil dóire Bunsen ainmnithe as - agus Gustav Kirchhoff a chuir an chéad sonrú sa rubaidiam, mar dhúil ar leith, thiar sa bhliain 1861. Chuir siad sampla leipidilíte (míoca litia) trí thine, agus d'aithin siad líne dhearg ar an speictream a sheas don rubaidiam. As an dath sin a d'ainmnigh siad an dúil, nó is é is brí le rubidus sa Laidin ná dúdhearg.
Cé nach mbíonn ainm an rubaidiam i mbéal an tsaoil mhóir, tá sé le fáil réasúnta flúirseach sa dúlra - níos flúirsí ná copar, agus chomh flúirseach céanna leis an tsinc. Is í an leipidilít an mianra is mó a úsáidtear mar fhoinse rubaidiam, ach bíonn cuid mhaith rubaidiam measctha tríd an bpotaisiam ina lán mianraí eile.
Brian Ó Domhnaill
Is Seanadóir Éireannach le Fianna Fáil é Brian Ó Domhnaill (a rugadh 18 Deireadh Fómhair 1977). Ar an Rolla Talmhaíochta atá sé.
Y Rhath
51.4867°N, -3.1639°W
Douglas Adams
Scríbhneoir Sasanach ab ea Douglas Noël Adams (11 Márta 1952 – 11 Bealtaine 2001). B'aisteoir raidió agus ceoltóir amaitéarach é freisin. clé|mion|2000 Tá clú agus cáil air mar gheall ar an tsraith "Hitchhiker's Guide to the Galaxy". Thosaigh an tsraith ar an raidió, ach bunaíodh cúig leabhar, sraith theilifíse, cluiche ríomhaire agus scannán air. Bhí a stíl féin go paiteanta aige mar údar, acmhainn mhaith grinn ann agus lán le diabhlaíocht.
Chomh maith le "Hitchhiker's Guide to the Galaxy", scríobh Douglas Adams trí scéal ón gclár ficsean eolaíochta Doctor Who. Scríobh sé úrscéalta Dirk Gently freisin.
Bhí cáil air freisin mar gníomhaí timpeallacht a. clé|mion Fuair sé bás sa bhliain 2001 (taom croí) agus é 49 bliain d'aois.
Y Rhath
Baile i Caerdydd, an Bhreatain Bheag, is ea Y Rhath, 1 km ó Caerdydd agus 210 ó Londain. Tá daonra 17,645 ann, agus tá 1,724 (9.8%) in ann Breatnais a labhairt.
Cibearg
Is éard is cibearg ann ná neach ag a bhfuil codanna a choirp orgánach agus bithmheicitreonach araon. Chum Manfred Clynes agus Nathan S. Kline an téarma, sa bhliain 1960. (Is giorrúchán é an téarma Béarla "cyborg" ar cybernetic organism"). Ní hionann an téarma "cibearg" agus na téarmaí "bitheonaic", bithróbataic nó andróideach: ach baineann sé le horgánach ag a mbíonn feidhm athchóirithe nó cumais bhreisithe aige, de bharr comhtháthaithe de roinnt comhbhaill shaorga nó theicneolaíochta, a bhraitheann ar aischothú de chineál éigin.  Cé go  meastar go coitianta gur mamaigh, lena n-áirítear daoine iad na cibeirgí, go teoiriciúil, d'fhéadfadh iad a bheith ina chineál  orgánach ar bith chomh maith.
Rítheaghlaigh Ghaelacha
Is cuid d'uaisleacht Éireann iad na  Rítheaghlaigh Ghaelacha  ón ré is ársa, i dteannta le huaisli Cambra-Normannacha agus na teidil cruthaithe le linn Tiarnas na hÉireann.
Uaislí Gaelacha
Thoghtaí ríthe, tiarnaí nó taoisigh Ghaelacha ag an gcóras dlí darb ainm tánaisteacht, ag muintreacha an iarcheannaire (laistigh de thrí glúin), i dteannta áfach le go leor doirteadh fola, i bhfianaise an easpa pionós ar dúnmharú céile comhraic. Toisc go dtoghtaí de ghnáth ceannairí as an gclann chéanna, bhí sin ina chúis leis an smaoineamh d'uaisleacht Ghaelach.
Thosaigh teidil ó oidhreacht tar éis théip Ord na nGael agus ghlacadh chóras dlí Sasanach le linn na mblianta 1585–1610.
Is flatha iad gach a leanas, sliochtaigh fhireanna le gaol, is cuma más i bhfad amach, ó Rí de shaghas éigin: D'éirigh roinnt rí ruirech ina nArdrí.
Stádas dlí
Faoin am Chonradh Luimnigh, bhí a chuid cumhacht caillte ag beagnach gach uaisle Gaelach. Sa lá atá inniu ann, níl aon stádas dlí ag na teidil stairiúla i bPoblacht na hÉireann, murab ionann is i dTuaisceart Éireann.
Ón mbliain 1943 go dtí 2003, bronnadh aitheantas oifigiúil ar roinnt Ceann na Fine ó rialtas na hÉireann. Tháinig an cleachtas seo chun críche sa bhliain 2003 tar éis scannal éagsúil (féach Terence Francis MacCarthy) agus faoi imní gur mhíbhunreachtúil é.
Rítheaghlaigh
Seo a leanas roinnt rítheaghlach Gaelach de réir fine agus tíreolais.
<!--
O'Neill claimants
Other O'Neills did not apply for recognition. The most notable of these is the Prince of the Fews, Don Carlos O'Neill, 12th Marquis of Granja. There is currently a dispute between him and the Prince of Clanaboy (above) over who is the "senior," with the matter appearing unresolvable. However most recently O'Neill of Clanaboy may have gotten the upper hand in the dispute.
The O'Neills of the Fews are a 15th-century branch of the Tyrone or Ó Néill Mór line whereas the O'Neills of Clanaboy are a High Medieval line. Hence the matter is academic, both being somewhat distant from the last sovereigns of Tyrone in Ulster (to 1607), whose plentiful descendants eventually fell into comparative obscurity. Today they are known as the McShane-O'Neills, or the anglicized version- Johnson.
O'Donnell succession
The chosen and recognised heir apparent of the Chief of the Name, Fr. Hugh O'Donel, O.F.M., is Don Hugo O'Donnell, 7th Duke of Tetuan. Other members of the family have disputed this, most notably Fr. Hugh's sister, Nuala Ní Dhomhnaill, who has even on television and radio disputed the exclusion from the succession process of potential female and female line claimants, but the head of the genealogically-senior line has been firm in his choice of his distant cousin the Duke of Tetuan.
MacCarthys Mór
The most recent claimants to the royal title of MacCarthy Mór (Prince of Desmond) are two close relatives, Barry Trant MacCarthy (Mór), now elderly (born 1931), and the younger Liam Trant MacCarthy (Mór) (born 1957). They allege to be descendants of Cormac of Dunguil, younger son of Tadhg na Mainistreach Mac Carthaigh Mór, King of Desmond (died 1426), they claim to belong to the Srugrena sept, but this is a debunked falsehood.
Remaining agnates
There remain other Gaelic nobles who are not of the "senior" lines, but whose descent is recognised in Europe and a number of whom also hold Continental titles.
Rachel Carson
Nádúraí is scríbhneoir Meiriceánach a saolaíodh i Springdale, Pennsylvania ab ea Rachel Louise Carson (27 Bealtaine 1907 – 14 Aibreán 1964). Ina leabhar cáiliúil Silent Spring (Earrach Ciúin, 1962) dhírigh sí aird an phobail ar na deacrachtaí a leanann úsáid lotnaidicídí sa talmhaíocht. Ceannródaí ar na gluaiseachtaí caomhnaithe comhshaoil.
Comhdháil Yalta
mion|clé|177x177px|An "Triúr Mór": [[Winston Churchill|Churchill, Roosevelt, Stailín]] Tugtar Comhdháil Yalta nó Comhdháil na Crimé (códainm: Comhdháil an Arganátaigh) ar chruinniú mullaigh idir chinn rialtais na Stát Aontaithe, na Ríochta Aontaithe agus Aontas na bPoblachtaí Sóivéadacha Sóisialacha idir 4–11 Feabhra na bliana 1945, agus an Dara Cogadh Domhanda ag druidim chun deiridh.
I bhFeabhra 1945 bhuail an "Triúr Mór" - Winston Churchill, Franklin D Roosevelt agus Iósaf Stailín le chéile in Yalta sa Rúis. Cé nach raibh an cogadh thart go fóill, ba shoiléir go mbeadh an bua ag na comhghuaillithe. Ba é aidhm an chruinnithe an rud a bhí le tarlú san Eoraip i ndiaidh an chogaidh a shocrú. mion|178x178px|clé|Fáilteǃ Bhí an chomhdháil ar siúl ar feadh seachtaine i ngar do Yalta na Crimé, a bhíodh mar chuid den Aontas Sovéideach, sna Páláis Livadia, Yusupov, agus Vorontsov.
Socruithe Yalta
In ainneoin na ndifríochtaí, d’éirigh leis an "Triúr Mór" roinnt socruithe a aontú ag Yalta. mion|179x179px|clé|[[Winston Churchill agus Iósaf Stailín ]]
•	 Roinnfí an Ghearmáin ina ceithre chuid; lonnófaí arm na Breataine, na Fraince, na Rúise agus na Stát Aontaithe sna ceantair dhifriúla;
•	 Roinnfí Beirlín ar an dóigh chéanna; mion|177x177px|An rí Saud ar an USS Quincy le [[Franklin D. Roosevelt|Franklin D Roosevelt ]]
•	 Bheadh ar an Ghearmáin cúiteamh a íoc;
•	 D’fhógródh an Rúis cogadh ar an tSeapáin trí mhí i ndiaidh ghéilleadh na Gearmáine.
•	 Socraíodh go mbeadh oirthear na hEorpa faoi thionchar na Sóivéadach. Aontaíodh fosta, áfach, go mbeadh toghcháin dhaonlathacha sna tíortha seo le ligean do phobail Oirthear na hEorpa a gcuid rialtas féin a roghnú. mion|177x177px|clé|[[Moscó, 2010]]
Torthaí
Reáchtáladh cruinniú mullaigh eile, Comhdháil Potsdam, in aice le Beirlín, ó 17 Iúil – 2 Lúnasa 1945. Ní raibh an chomhdháil iarchogaidh chomh cairdiúil agus a bhí an cruinniú in Yalta.
Ar 1 Bealtaine 2004, tháinig ocht dtír atá i lár agus in oirthear na hEorpa isteach san Aontas Eorpach, agus is mar sin a cuireadh deireadh, faoi dheireadh thiar thall, le deighilt na hEorpa a shocraigh na Cumhachtaí Móra ag Comhdháil Yalta sa Chrimé.
Carlo Rubbia
Fisicí a rugadh ar 31 Márta 1934 i nGorizia na hIodáile is ea Carlo Rubbia. Ó 1960, ina cheannaire ar an bhfoireann i mbun an imbhuailteoir phroton/frithphrótón i CERN sa Ghinéiv. Le Simon van der Meer, bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice sa bhliain 1984 as a saothar ar an bhfoireann sin chun na cáithníní W is Z0, iompróirí an fhórsa núicléach laig, a fhionnadh.
Dún Pádraig
Is baile aosta Dún Pádraig gurb é ar cheann de na mbailte is sine agus is stairiúla i dTuaisceart Éireann. Tá an baile lonnaithe i gContae an Dúin agus is é baile an chontae. Anois tá Ionad Cultúra sa bhaile do turaiseóiraí chun scéal Phádraig a fhoghlaim.
Ag deireadh an A7, is féidir an baile iomlán a fheiceáil.
Stair
Tá stair fhada ag an bhaile, agus tá nascanna ann le Naomh Pádraig.
Tagairtí
mionsamhail|left|Dún Pádraig
Y Rhigos
51.7419°N, -3.5606°W
Baile i Rhondda Cynon Taf, an Bhreatain Bheag, is ea Y Rhigos, 39.4 km ó Caerdydd agus 238 ó Londain. Tá daonra 869 ann, agus tá 135 (15.5%) in ann Breatnais a labhairt.
Rubar
Ábhar leaisteach a fhaightear ó chrainn thrópaiceacha éagsúla gan gaol le chéile, agus a thálann laitéis. An crann rubair is tábhachtaí is ea crann Pará, dúchasach don Bhrasaíl. Faightear an rubar amh, an cúitiúc, ón laitéis lachtach a úscann an crann mar thoradh ar ghortú. Ní thuigtear fós cén fáth go dtáirgeann na crainn an laitéis. Bailítear an laitéis trí shraith gearrthaí bíseacha a dhéanamh leathshlí timpeall na himlíne, rud a scarann ó chéile na féitheacha lachtacha faoin gcoirt is a ligeann don sreabhán rith síos na gearrthaí, le bailiú i gcupáin. Cneasaíonn na gearrthaí go tapa agus is gá iad a athoscailt gach lá nó mar sin, agus tálann na gearrthaí déanacha seo níos mó laitéise ná na bunghearrthaí. Mar mhalairt air sin, is féidir ceimiceáin a úsáid chun bac a chur leis an téachtadh is an rith a fhadú. Tálann crann amháin suas le 280 g laitéise, agus ansin stopann an tál ar fad. Tosaítear an próiseas seo nuair a bhíonn an crann 5-7 bliain d'aois, agus is féidir leis leanúint i rith saol an chrainn, 30 bliain nó mar sin. Téachtar an laitéis bhunata le haigéad, brúitear í, agus uaireanta deataítear í roimh na próisis déantúsaíochta chun earraí a tháirgeadh. Ar dtús bhailítí an laitéis ó chrainn fhiáine Pará sa Bhrasaíl, ach ó timpeall 1900 tugadh isteach iad mar fháschoillte i dtíortha trópaiceacha eile, an Mhalaeisia go príomha, a tháirgeann an chuid is mó den rubar ar Domhan anois. Tá rubair shintéisithe ann, a dhéantar trí pholaiméiriúchán isipréine is bútaidhé-éiní malartaithe, agus úsáidtear níos mó rubair shaorga ná rubar nádúrtha anois. Ceann de na rubair is tábhachtaí in úsáid anois is ea rubar stiréine-bútaidé-éine (SBR), ina bhfuil 75% bútaidé-éine is 25% stiréine.
Tom Courtenay
Is aisteoir Sasanach é Sir Thomas Daniel Courtenay. Rugadh é ar an 25 Feabhra 1937. Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe i 1984.
Lampa gealbhruthach
Gealbhruthaíl is bun le hastaíocht solais sa ghnáthlampa leictreach. Seoltar sruth leictreach trí shreang tungstain, éiríonn an tsreang te dá bharr, agus má bhíonn an tsreang te go leor — thar 800 °C, abair — astaítear solas infheicthe chomh maith le méid mór radaíochta infridheirge. Tugtar an filiméad ar an tsreang théite. De réir mar a ardaíonn teocht na sreinge, léiríonn dlí Stefan is dlí Wien conas a athraíonn speictream na radaíochta uaithi. Chun lampa gealbhruthach éifeachtach a dhéanamh, ba bhreá dá bhféadfaí an teocht a ardú chuig 6000 °C, teocht dhromchla na Gréine, sa dóigh is go mbeadh buaic speictream an lampa i lár an réimse infheicthe, díreach mar atá buaic speictream na Gréine. Ach fiú le tungstan, an miotal is airde leáphointe, is deacair dul mórán thar 3000 °C, an ghnáth-theocht feidhmithe, mar galaíonn an tungstan ón tsreang, rud a lagaíonn í, agus tuirlingíonn an ghal ar an ngloine, rud a dhorchaíonn é. De bharr na teochta ísle seo, 3000 °C, astaítear cuid mhór radaíochta infridheirge ó lampa gealbhruthach ar bith, agus ní astaítear mar sholas infheicthe ach b'fhéidir 5% den fhuinneamh leictreach. Is ar éigin a astaítear radaíocht ultraivialait ar chor ar bith ó lampa gealbhruthach tungstain.
Piorra fiáin
Is crann é an piorra fiáin.
Denis O'Donovan
Is Seanadóir Éireannach le Fianna Fáil é Denis O'Donovan, a rugadh ar 23 Iúil 1955 i mBeanntraí, Contae Chorcaí. Toghadh é don Phainéal Talmhaíochta sa bhliain 2011. Ar 8 Meitheamh 2016, rinneadh Cathaoirleach an tSeanaid de. Ar an Rolla Talmhaíochta atá sé.
Thomas Byrne
Is Teachta Dála Éireannach le Fianna Fáil é Thomas Byrne, a rugadh ar 1 Meitheamh 1977.
Lámhach John Caldwell
Ar 22 Feabhra 2023, scaoileadh póilín ar an Ómaigh, an Bleachtaire Príomhchigire John Caldwell  Bhí ardphróifíl Caldwell agus baint lárnach aige le mórfhiosrúcháin coiriúla, mar shampla Dúnmharú Lyra McKee.
Imeachtaí
Ní raibh Caldwell ar dualgas nuair a tharla an t-ionsaí air. Cé go raibh iomrá ar an gcigire Caldwell as a bheith i gceannas ar fhiosruithe faoi dhúnmharuithe a bhí go mór i mbéal an phobail, ba bhall gníomhach den phobal ina cheantar dúchais é.
Bhí roinnt ógánach faoina chúram ag ionad spóirt, a mhac fhéin san áireamh. Bhí sé ag cur liathróidí i mbúit a chairr ag an am, tar éis seisiún peile le daoine óga, cluiche sacair faoi-aois ag spórtlann ar Bhóthar Choillidh Chlochair i dTír Eoghain. Bhí sé ag obair le foirne an chlub le fada, aithne air go forleathan agus ardmheas air. Bhí a mhac in aice leis ag an am. mion|stáisiún póilíní ar an [[An Ómaigh|Ómaigh]] Lámhachadh Caldwell roinnt mhaith babhtaí agus gortaíodh go dona é, fágtha i mbaol a bháis. Caitheadh 10 gcinn de philéir. Bhuail péire acu feithiclí eile san áit a raibh an Cigire Caldwell páirceáilte.
D'eisigh na póilíní íomhánna ó cheamaraí slándála den Ford Fiesta gorm a thiomáin lucht an ionsaithe go dtí an Ómaigh.
Polaitíocht
Tháinig ceannairí na gcúig pháirtí mhóra le chéile chun an t-ionsaí a cháineadh. Timpeall an ama seo, bhí an DUP ag dúirt nach rachaidís ar ais i dTionól Thuaisceart Éireann gan margadh faoin Phrótacal. Timpeall an ama a lámhachadh Caldwell, rinne Rialtas na Ríochta Aontaithe agus an tAontas Eorpach margadh nua Breatimeachta. mion|Bhí ardphróifíl Caldwell agus baint lárnach aige le mórfhiosrúcháin coiriúla, mar shampla [[Dúnmharú Lyra McKee.]]
Fiosrúcháin
Meastar gurb iad easaontóirí poblachtacha a bhí taobh thiar den ionsaí. Dúirt na póilíní gur ag díriú ar easaontóirí poblachtacha an 'IRA Nua’ atá an fiosrúchán.
Dúirt na póilíní gur coirpigh ón bpobal Protastúnach, a raibh baint acu le heasaontóirí poblachtacha, is ea cuid den drong a chreideann siad a rinne iarracht Caldwell a mharú Tá na coirpigh seo i gconradh ceilge le heasaontóirí poblachtacha le tamall fada (níl siad bainteach le paraimíleataigh dhílseacha).
Bhí £150,000 de luach saothair á thairiscint ar aon eolas a chiontódh an dream a ba chúis leis an ionsaí.
Ar 26 Bealtaine 2023, bhí aon duine dhéag gafa san Ómaigh agus in Oileán an Ghuail, naonúr fear agus beirt bhan idir 21 bliain agus 72 bliain d'aois.
Y Rhws
51.3877°N, -3.3531°W
Baile i Bro Morgannwg, an Bhreatain Bheag, is ea Y Rhws, 16.1 km ó Caerdydd agus 224 ó Londain. Tá daonra 5,961 ann, agus tá 601 (10.1%) in ann Breatnais a labhairt.
Dólás go Sólás
mion|Teach Pieta i mBaile Átha Cliath Is gníomhaíocht tiomsaithe airgid é an tsiúlóid “Dólás go Sólás”, a bhíonn ar siúl i mí na Bealtaine gach bliain in Éirinn. Téann an t-airgead a bhailítear ón imeacht chuig an gcarthanas Pieta House.
Tugann Teach Pieta comhairle do dhaoine a deir go bhfuil smaointe féinmharaithe nó féindochair acu. An príomhaidhm atá ag Dólás go Sólás ná aird na ndaoine a tharraingt ar an eagraíocht agus ar a raison d'être.
Eagraíocht
Is imeacht siombalach é Dólás go Sólás don eagraíocht. Ag a ceathair a chlog ar maidin, bíonn sé fós dorcha taobh amuigh agus faoin am a mbíonn sé críochnaithe bíonn sé geal.
Tá lucht na heagraíochta agiarraidh a léiriú gurb é an ról atá acu ná cabhrú le daoine atá ag streachailt agus ag smaoineamh faoi fhéindochar, daoine atá sa ‘dorchadas’ Cabhraíonn siad le daoine teacht amach as an dorchadas sin tagann siad amach go dtí an solas.
Is é an t-imeacht Dólás go Sólás an phríomhghníomhaíocht tiomsaithe airgid a bhíonn ag Teach Pieta le linn na bliana.
Stair
link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:JoanFreemanPetaHousePressPack.jpg|alt=|clé|mion|331x331px|[[Joan Freeman, buanaitheoir]] Thosaigh an tsiúlóid sa bhliain 2009 nuair a chas 400 duine le chéile ag 4.15rn agus shiúil nó rith siad cúig chiliméadar.
Sa dara bliain den ócáid, bhí siúlóidí i mBaile Átha Cliath agus i Luimneach. Sa tríú bliain bhí imeachtaí ar siúl ar fud na tíre; i gCorcaigh, Contae an Chláir, Luimneach, Gaillimh agus Ciarraí. Sa bhliain 2015, bhí Dólás go Sólás ar siúl in 80 ionad timpeall an domhain, i dTuaisceart Éireann agus imeachtaí ar siúl acu thar lear; sna Stáit Aontaithe, Ceanada, Sasana agus fiú san Astráil.
Sándor Petőfi
File agus réabhlóidí Ungárach ab ea Sándor Petőfi a rugadh ar an 1 Eanáir 1823 agus a fuair bás ar an 31 Iúil 1849. Is file náisiúnta é san Ungáir agus ba phríomhfhigiúr é i réabhlóid na hUngáire sa bhliain 1848. Scríobh sé Nemzeti Dal (Amhrán Náisiúnta), amhrán na réabhlóide agus fuair sé bás i gCath Segesvár ar an 31 Iúil 1849.
Càrn Rìoghain
Is baile beag i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Càrn Rìoghain nó Machair an Sgithich, atá suite timpeall cúig mile ón Srón Ramhair, ar an A75. Cairnryan a thugtar air i mBéarla. Nascann bád le Latharna, i gContae Aontroma é.
Sándor Petőfi
Saol
Rugadh é i Kiskőrös agus inimircigh Shlóvacacha nó Sheirbiacha ab ea a thuismitheoirí. Ba é Alexander Petrovics a ainm breithe ach d'aistrigh sé a ainm go hUngáiris.
mion|clé|Sándor Petőfi Tógadh é in Kiskunfélegyháza agus d'oibrigh sé in amharclanna, scoileanna agus nuachtáin timpeall na tíre. Fuair sé foilsitheoir i 1844 agus d’éirigh sé ina fhile rathúil. Phós sé Júlia Szendrey agus bhí mac amháin acu, Zoltán, a rugadh ar an 15 Nollaig 1848. Bhuail sé le hintleachtóirí réabhlóideacha (Márciusi Ifjak - Ógánaigh Máirseála) in Pest. Thosaigh an réabhlóid ar an 15 Márta 1848. Throid sé in arm réabhlóideach na hUngáire leis an nginearál Józef Bem sa Trasalváin. Fuair sé bás i Segesvár i gcath in aghaidh arm na Rúise ar an 31 Iúil 1849.
Saothair
Scríobh sé faoi théamaí an bhéaloidis, a ghrá agus a phósadh le Júlia, radharcra na hUngáire agus faoin réabhlóid. Tá a dhánta ar fáil i go leor teangacha.
Tomás Mac Con Iomaire
Léiritheoir raidió agus iriseoir Gaeilge is ea Tomás Mac Con Iomaire.
Crann fia-úll
Is crann é an crann fia-úll.
Tomás Mac Con Iomaire
Beathaisnéis
As Casla, Contae na Gaillimhe ó dhúchas, d’oibrigh Mac Con Iomaire le Raidió na Gaeltachta le breis agus 30 bliain. I rith an ama sin, bhí sé ar dhuine de na ceannródaithe nuachta áitiúla in iarthar na hÉireann. Tar éis cúpla iarracht ar bhriseadh isteach sna nuachtáin Ghaeilge, roghnaigh Raidió na Gaeltachta é agus beirt eile chun seirbhís nuachta áitiúil a bhunú i gConamara sa bhliain 1974.
Sa bhliain 2000, ceapadh Mac Con Iomaire mar Stiúrthóir Raidió na Gaeltachta, an chéad duine as Contae na Gaillimhe sa bpost sin. Sé bliana ina dhiaidh sin, d’fhág sé an post chun filleadh ar an gcraoltóireacht.
Ó shin i leith, tá roinnt sraitheanna raidió léirithe aige, ina measc, ceann ar stair na hÉireann, chomh maith le sraith faisnéise ar Ghluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta, Pobal ar Aire: Gluaiseacht Cheárta Sibhialta na Gaeltachta 1969-2009.
Tá sé ina chónaí ar an gCeathrú Rua lena bhean chéile. Tá iníon amháin aige, Síle, atá ag obair san oideachas, agus beirt mhac, Rónán agus Donncha Mac Con Iomaire. Oibríonn an bheirt mhac i dtionscal na meán.
Féach freisin
Is é a mhac Rónán Mac Con Iomaire, iar-iriseoir agus Stiúrthóir Forbartha Réigiúnaí, Pobail agus Pleanála Teanga Údarás na Gaeltachta.
Julie Walters
Is ban-aisteoir agus scríbhneoir Sasanach í Dame Julia Mary Walters. Rugadh í ar an 22 Feaghra 1950. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1984.
Sally Kirkland
Is ban-aisteoir Meiriceánach í Sally Kirkland (r. 31 Deireadh Fómhair 1941). Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe i 1988.
Zygopetalum
Géineas de 14 speiceas is ea Zygopetalum, san fhine Orchidaceae, fhofhine Epidendroideae, treibh Maxillariae, agus fhothreibh Zygopetalinae. Is é sonraitheoir an speicis ná Zygopetalum mackayi (Z. maculatum).
Tá ainm an ghéinis seo díortha ó zygon na Gréigise, a chiallaíonn "peiteal faoi chuing". Is tagairt é seo don fhásóg ag bun an liopa a chruthaíonn comhtháthú na bpeiteal agus na seipeal.
Tagtar ar na Zygopetalum ag íseal- go meán-airde i bhforaoisí taise i Meiriceá Theas. Faightear an chuid is mó de na speicis sa Bhrasaíl.
Is maith le daoine magairlíní den ghéineas seo de bharr a éasca agus a tá sé iad a fhás. Tá tóir orthu mar bhláthanna gearrtha.
N14
Is príomhbhóthar timpeall 24 ciliméadar i bhfad é an N14. Tosaíonn sé i Leifear, i gContae Dhún na nGall, ansin téann an gcúrsa go Leitir Ceanainn. Trasnaíonn an gcúrsa trí An Tearainn mar an A38 go dtí An Srath Bán.
Bailte ina gcúrsa;
Ealaín Ghotach
mion|clé|Dealbhóireacht Ghotach ón 15ú haois in ardeaglais Amiens sa [[An Fhrainc|Fhrainc ]] mion|clé|[[Ardeaglais Theampall Chríost i mBaile Átha Cliath, sampla den stíl luath-Ghotach]] Téarma a bhíodh in úsáid ag ealaíontóirí na hAthbheocana, agus an chiall ‘barbarach’ ag tagairt do stíleanna neamhchlasaiceacha na Meánaoise. Ón 19ú céad, is í an chiall chaighdeánach léi ná ealaín Eorpach an 12ú-15ú céad, a bheag nó a mhór.
The Bothy Band
link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Michealod.jpg|alt=|mion|clé|177x177px|Micheál Ó Domhnaill Ba bhanna traidisiúnta é The Bothy Band sna 1970idí. Tháinig an grúpa le chéile i mBaile Átha Cliath ag deireadh na bliana 1974, agus bhí coirm cheoil chlúiteach acu in Ollscoil Nua Uladh i gCúil Raithin go gearr ina dhiaidh sin, faoin ainm 'Pléaráca'. Athraíodh ainm an ghrúpa go luath ina dhiaidh sin. clé|mion|228x228px|[[Tríona Ní Dhomhnaill, 2005]]
Albaim
Sheoil an grúpa a chéad albaim i 1975 faoin teideal "The Bothy Band" agus fuair sé clú agus cáil mar thoradh. Mhéadaigh a cháil tar éis seoladh a dara halbaim, "Old Hag You Have Killed Me".
Lean "Out of the Wind, Into the Sun" i Meán Fómhair 2008. B'é sin a n-albaim stiúideo is deireanaí. mion|196x196px|Doanl Lunny, 2006 Tar éis sin, seoladh "AfterHours", ceolchoirm beo ó Pháras. I 1994 seoladh amach dhá cheolchoirm neamhsheolta roimhe sin faoin teideal "BBC Radio One - The Bothy Band:Live in Concert".
Baill
clé|mion|182x182px|[[Paddy Glackin ]] B'iad The Bothy Band ná: clé|mion|177x177px|Tony MacMahon I 1975 d'fhág Tony McMahon agus tháinig Tommy Peoples in ionad Paddy Glackin ar an bhfidil. Tar éis sin,thóg Kevin Burke  áit Paddy Glackin.
Nuair a thit an grúpa ó chéile, chuaigh na baill isteach i mbannaí eile ... Nightnoise, The Chieftains, Patrick Street, Touchstone, srl.
Labhrás Ó Murchú
Is iar-sheanadóir le Fianna Fáil é Labhrás Ó Murchú (a rugadh ar 14 Lúnasa 1939). Tá sé ina bhainisteoir ginearálta ar Chomhaltas Ceoltóirí Éireann anois.
Ray Liotta
B'aisteoir Meiriceánach é Raymond Allen Liotta. (18 Nollaig 1954 - 26 Bealtaine 2022). Bhí cáil bainte amach aige mar an gcarachtar Henry Hill ar an scannán Goodfellas.
Beathaisnéis
Rugadh Liotta i Newark, New Jersey. Fágadh ag dílleachtlann é. D'fhás sé aníos in Union, New Jersey. Ba de shliocht Albanach agus Iodálach iad an lánún a d'uchtaigh é. (Fuair sé amach blianta ina dhiaidh gur de shliocht Albanach a bhí a mháthair bhreithe.) D'fhreastail Liotta ar Ollscoil Miami mar a ndearna sé staidéar ar an aisteoireacht.
Labradar
Is réigiún i gCeanada é Labradar nó Cósta Labradar. Is cuid den chúige, Talamh an Éisc agus Labradar é Labradar le chéile leis an oileán Talaimh an Éisc. Is cuid de Leithinis Labradar é an réigiún.
Almroth Wright
Imdhíoneolaí agus baictéareolaí ba ea Almroth Edward Wright, ridire, KBE CB FRCSI FRS (10 Lúnasa 1861 – 30 Aibreán 1947). Ba é an chéad duine é a d’úsáid vacsaíní frith-thíofóideacha ar dhaoine.
Marc MacSharry
Is Teachta Dála Éireannach neamhspleách é Marc MacSharry (rugadh 12 Iúil 1973). Bhíodh sé ina bhall de Fhianna Fáil, ach d'fhág sé an pháirtí ar an 15 Meán Fómhair 2021.
Ealaín Ioslamach
200px|thumb|deas Stíl mhaisithe theibí, i gcodarsnacht le healaín fhíortha Chríostaí, a saothraíodh mar sheirbhís don reiligiún. Thosaigh sí sa 7ú céad, agus scaip ón Meánoirthear don iarthar sa Spáinn, don oirthear san India is an tSín.
Ceallach mac Fíonachta
Sinsear Uí Cheallaigh as Uí Mhaine, Contae na Gaillimhe. ba ea  Ceallach mac Fíonachta (beo 9ú haois),
Garmhac an rí Ailill mac Inreachtaigh Uí Mhaine (bás 791/799) ba ea Ceallach. Níor éirigh féin ina rí, ach bhí a shliocht Uí Cheallaigh chun cinn sa ríogacht. An chéad rí rá cháin ba ea Tadhg Mór Ó Ceallaigh, a maraíodh i gCath Chluain Tarbh ag troid ar son Bhriain Bóramha. Feardorcha Ó Cellaigh (bás c. 1611) ba ea rí deireanach dá sliocht.
Sloinne an-choiteanta is ea Ó Ceallaigh i gContae na Gaillimhe sa lá atá inniu ann.
Cárta cliste
deas|200px|thumb|Cártaí cliste Cárta plaisteach, cosúil le cárta creidmheasa, a bhfuil micriríomhaire tuímithe air in ionad stéille maighnéidí. Bíonn tadhaill ionchuir is aschuir ag an micriríomhaire, agus is féidir an cárta a úsáid chun eolas sa chuimhne a phróiseáil. Úsáidtear é i gcomhair ionannaithe, chun sonraí míochaine a choinneáil i gcás práinne, chun creidiúintí a charnadh i scéimeanna duaise, agus i dteileafóin is córais taistil. Úsáid eile atá á saothrú, é a chur in ionad airgid (mar airgead leictreonach). Ag teirminéal i mbanc is féidir creidiúint a stóráil ar an gcárta ó chuntas an chustaiméara, agus laghdaítear an chreidiúint i siopaí de réir mar a cheannaíonn an custaiméir earraí. Nuair a ídítear an chreidiúint ar an gcárta is féidir í a athnuachan ag an teirminéal sa bhanc, díreach cosúil le haistarraingt airgid ag uathmheaisín bainc.
Mainistir na Búille
Baile i gContae Ros Comáin is ea Mainistir na Búille (Boyle as Béarla).
Mainistir na Búille
Rinne na Cistéirsigh trí iarracht sular éirigh leo cur fúthu i gConnachta. Tháinig siad ón mainistir mhór ag Mellifont i gContae Lú, agus bhunaigh siad Mainistir na Búille sa bhliain 1142 cois abhainn bheag a bhí ag gabháil isteach i Loch Cé.
thumb|left|Ag féachaint siar trí chorp na heaglaise. Is cosúil gur thaoisigh de Mhuintir Mhic Dhiarmaid a bhí mar phátrúin acu, ach thóg sé timpeall trí scór blianta orthu an teampall a chríochnú, iad ag obair leo rompu siar go dtí gur cuireadh an bhailchríoch air sa bhliain 1220 nó mar sin. Leagadh an mhainistir amach ar an ngnáthbhealach Cistéirseach: clabhstra measartha cearnach, an teampall ar an taobh thuaidh, seomra caibidle ar thaobh eile, cistin agus proinnteach ar thaobh eile arís, agus ansin stóras agus seomra codlata.
N15
Is príomhbhóthar náisiúnta é an N15. Tosaíonn sé i Sligeach, ansin téann an gcúrsa go ó thuaidh go Baile Átha Seanaidh agus Dún na nGall. Teann an bóthar tríd An Bearnas Mór agus, ina dhiaidh sin, Bealach Féich. Críochnaíonn sé i Leifear i gContae Dún na nGall thoir taobh leis An Teorainn ag An Srath Bán.
Mainistir na Búille
Mainistir na Búille
Rinneadh saighdiúirí Eilíse beairic den mhainistir sa bhliain 1592, agus bhí sí faoi léigear ag fórsaí Chromail sa bhliain 1645. Is beag a fágadh den chlabhstra dá bharr, ach is ábhar suntais iad na fothraigh go fóill, agus túr cearnach íseal os a gcionn a tógadh sa 13ú haois. Mar ba ghnách leis na Cistéirsigh, tá taobhranna ag corp na heaglaise, croslann thuaidh agus theas, dhá shéipéal sa bhalla thoir i ngach cás, agus saingeal ar cuireadh fuinneoga nua ann sa 13ú haois. Tá dealramh Burgúnach ar chuid mhaith den mhainistir, ós ón réigiún sin a tháinig na Cistéirsigh, ach tá rian Iarthar Shasana ar ornáidíocht an choirp agus go háirithe ar phiaraí cruinne an stuabhealaigh theas. Is dócha gur shaoir áitiúla a chum na coirbéil agus na mullaí, agus baint ag cuid acu le "Scoil an Iarthair," dream a raibh bua na cumadóireachta acu. Séadchomhartha náisiúnta is ea an mhainistir anois.
N15
Bailte ina gcúrsa;
Galtoitín
mion|galtoitíní nó E-cigarettes, nó  electronic cigarettes Tá iliomad blasanna galtoitíní ann - blasanna neamúla atá dírithe ar dhaoine óga go háirithe. Tháinig an-tóir ar ghaltoitíní i dtús na 2010idí agus ceapadh an focal Gaeilge sa bhliain 2014.
Sláinte
De réir an Bhoird Taighde Sláinte, is dóichí faoi chúig go dtosóidh daoine a chaitheann galtoitíní, go dtosóidh siadsan thar dhaoine eile ag caitheamh tobac.
Vápáil in Éireann
Sa bhliain 2022, bhí sé molta ag an Aire Sláinte Stephen Donnelly cosc a chur ar ghaltoitíní a dhíol le daoine faoi ocht mbliana déag agus srianta a chur ar fhógraíocht galtoitíní.
Polaitíocht na hathrú aeráide
mion|COP21 (CMP 11)  30 Samhain 2015 i bPáras Is éard atá i gceist le polaitíocht na hathrú aeráide ná an próiseas cinnteoireachta agus conas acmhainní a roinnt agus bealach chun forbairt inbhuanaithe a leagan amach.
mion|Brúghrúpaí. Theip ar an mBille "Coinnigh faoi Thalamh lad" in Éirinn sa bhliain 2017
Dífhás
Dáiríre, ní dúshlán do na polaiteoirí amháin a thugann an t-athrú aeráide ach dúshlán do chách. Admhaítear an riachtanas ar chaon taobh, ach ní léir fós bun-athrú ar thuiscint an phobail ar an riachtanas atá ag teannadh linn.
Chun an bealach chun forbairt inbhuanaithe a leagan amach i gcaitheamh an 21/22ú haois, ní mór dúinn ar fad a bheith barainneach, tá roghanna crua a mbeidh atá riachtanach.. Ach inniu tá formhór na bpolaiteoirí agus an phobail ar aon tuairim: admhaímid go bhfuil athrú mór riachtanach gan mhoill, ach b’fhearr linn moill a chur ar gach mór-athrú riachtanach.
An próiseas cinnteoireachta agus an comhleas fadtéarmach
Breathnaíonn na polaiteoirí go minic ar chúrsaí aeráide mar ábhar tábhachtach a gcaithfear aghaidh a thabhairt air de réir a chéile agus comhréiteach á dhéanamh i gcónaí idir costas an riachtanais agus an costas polaitiúil. Mar sin, bíonn an pobal agus na polaiteoirí ag cur a leas gearrthéarmach féin os cionn leas fadtéarmach mhuintir an domhain.
Bíonn daoine gafa lena leas féin amháin i gcónaí, agus níl na polaiteoirí sásta seasamh amach agus snámh in aghaidh an easa. Mar sin, níl sa bhfadtéarma polaitiúil, ar a mhéid, ach an tréimhse idir inniu agus an chéad olltoghchán eile.
Bíonn atoghadh mar bhun-aidhm freisin ag na polaiteoirí agus drogall dá réir orthu tacú le polasaí a chuirfeadh olc ar vótálaithe roimh thoghchán. Níl léargas nua sna briathra seo ar ndóigh ar laigí an daonlathais ach níl na deachtóireacht aí ag déanamh níos fearr (an Rúis agus an tSín go háirithe). mion|[[ionad sonraí Amazon in Oregon]]
Polaitíocht na hathrú aeráide in Éirinn
Theip ar An Bille um Breoslaí Iontaise a Thoirmeasc (Coinnigh faoi Thalamh lad) sa bhliain 2017.
Níl moratóir curtha in Éirinn fós ar ionaid sonraí nua. Sa bhliain 2021, bhí dhá cheann déag d'ionaid ollmhóra sonraí sa tír a bhfuil níos mó na deich meigeavata leictreachais ag teastáil uathu. Ach in 2022 bhí 'moratóir' curtha ag Eirgid ar ionaid nua sonraí i limistéar Bhaile Átha Cliath le dul i ngleic leis an dúshlán agus lena chinntiú go soláthrófar a gcuid riachtanas leictreachais do gach ceantar sa Stát i dtosach. Ach níor chuir Rialtas na hÉireann moratóir i bhfeidhm; mar sin, in 2023, bhí sé dearbhaithe ag TikTok gur i mBaile Átha Cliath a bhunós siad a ndara hionad sonraí in Éirinn.
Melanie Griffith
Is ban-aisteoir Meiriceánach í Melanie Richards Griffith. Rugadh í ar an 9 Lúnasa 1957. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1989.
Cartagrafaíocht
250px|mionsamhail|deas|Léarscáil iardheisceart Éireann Tógáil léarscáileanna is cairteacha. Trí úsáid siombailí, litreoireachta is teicníochtaí scáthlínithe, léirítear sonraí mar gheall ar réigiún ar léarscáil (mar shampla, a rilíf, úsáid na talún, dlús an daonra) chun gur féidir eolas a fháil air. Faightear na sonraí seo ó fhoinsí éagsúla cosúil le suirbhéireacht, saothar allamuigh, is cianbhraiteacht. Den chuid is mó déantar cartagrafaíocht an lae inniu le cabhair ríomhairí, agus uathchartagrafaíocht i bhfeidhmeanna meitéareolaíochta is a leithéid.
Lampa ionduchtúcháin
mion|Lampa ionduchtúcháin I mbolgán an lampa seo, bíonn gal mearcair faoi ísealbhrú, agus ionduchtaítear sruth ardmhinicíochta sa ghal seo le corna ionduchtúcháin taobh istigh den chlúdach gloine. Spreagann an sruth seo leictreoin sna móilíní mearcair, á n-ardú chuig fithiseáin (scealla) níos fuinniúla amach óna núicléis. Nuair a fhilleann na leictreoin ar a bhfithiseáin féin beagán níos déanaí, astaítear solas ultraivialait uathu. Imbhuaileann an radaíocht seo an fosfar fluaraiseach a chlúdaíonn taobh istigh na gloine, spreagann sé na leictreoin sa bhfosfar, agus beagán níos déanaí astaíonn siad siúd solas infheicthe. Is iad buntáistí na lampaí nua seo i gcomparáid le gnáthlampaí go mbeidh saol an-fhada acu, suas le 60,000 uair, timpeall 6 oiread shaol na ngnáthlampaí, go mbeidh siad níos éifeachtaí, ag soláthar níos mó solais de réir an fhuinneamh ionchuir leictrigh, agus nach mbeidh aon chomhábhar so-bhriste iontu ach amháin an clúdach gloine.
Cúige Laighean
Is é Cúige Laighean nó Laighin an dara cúige is lú in Éirinn, agus an cúige leis an líon is mó contaetha ann, dhá chontae déag. Is é an cúige leis an daonra is mó in Éirinn, áfach, mar gheall ar go bhfuil Baile Átha Cliath, príomhchathair na tíre, ann.
Agus na Normannaigh tagtha i dtír in Éirinn, thosaigh na sean-chúigí ar a thugtaí Midhe agus Laighin ag aontú de réir a chéile, agus tionchar na Páile á imirt orthu.
Contaetha
Roinneadh Contae Bhaile Átha Cliath i gceithre chuid le gairid, mar a leanas:
Stair
Roimh theacht na Normannach sa bhliain 1171, sheas Ríocht na Laighean sa chuid seo den tír, ach í i bhfad níos lú ná cúige an lae inniu, gan ann críocha amhail is an Mhí, Osraí nó na bailte Lochlannacha of Loch Garman agus Áth Cliath. Eascraíonn an chéad chuid d'ainm na ríochta ó Laighin (Laigin sa seanlitriú), treibh mhór a bhí lonnaithe sa réigiún. Is éard is brí leis an chuid eile, creidtear, ná an focal Gaeilge "tír", nó an focal sean-Normannach "staðr", focail a bhfuil an brí chéanna acu.
deis|mion|200px|Laighin, cúige Éireann (Hogg, 1784)
Aontaíodh treibheanna Laighean le chéile faoi smacht Úgaine Mór, ardrí a thóg an Dún Ailinne, gar do Chill Chuilinn, meastar. Tá seans maith ann gurb eisean an chéad rí stairiúil ar na Laighean, thiar sa 7ú chéad R.C.  Idir na blianta AD 175/185, tar éis tréimhse cogadh cathartha in Éirinn, ath-bhunaíodh ríocht na Laighean ag Cathair Mór seanscéalach. Deirtear gur thóg Fionn mac Cumhaill dún ar Chnoc Alúine, ar imeall Mhóin Alúine.
Sna 4ú agus 5ú haoiseanna AD, tar éis do Magnus Maximus An Bhreatain a fhágáil sa bhliain 383 AD lena léigiúin Rómhánacha, lonnaigh coilínigh desna Laigin i dtuaisceart na Breataine Bige, go háirithe i nInis Món, Carnarvonshire agus Denbighshire. Tá Penrhyn Llŷn i nGwynedd ainmnithe astu.
Sa 5ú haois, tháinig clann Uí Néill chun cinn sna Connachta agus chuireadar críocha san Iarmhí, sa Mhí agus i nUíbh Fhailí faoina smacht agus Uí Eineachghlais agus Uí Failge clóite acu. Rinne ardríthe Uí Néill iarrachtaí an Bóroimhe Laighean a éileamh.
Tar éis bhás Mhurchadha mhic Dhúnlainge, rí Laigean deiridh bunaithe i gCill Dara, sa bhliain 1042, tháinig chun cinn as sin amach ríthe Uí Chinnsealaigh bunaithe san oirdheisceart, i gContae Loch Garman an lae inniu.
Y Rhyl
53.3193°N, -3.4873°W
Baile i Sir Ddinbych, an Bhreatain Bheag, is ea Y Rhyl, 205.6 km ó Caerdydd agus 304 ó Londain. Tá daonra 24,112 ann, agus tá 3,435 (14.2%) in ann Breatnais a labhairt.
Andrey Rublyev
Péintéir Rúiseach, an péintéir Rúiseach dealbh ab fhearr riamh, meastar ab ea Andrey Rublyev (c 1360-c 1430). Phéinteáil sé dealbha in ardeaglaisí na Creimile, Vladimir is Mhoscó. Timpeall 1422 rinne sé a shaothar is cáiliúla, dealbh na Tríonóide, léirithe le 3 aingeal grástúil.
Abrahám
Is pearsa é Abrahám sa leabhar Geineasas sa bhíobla. Ciallaíonn a ainm "athair an iliomad" in Eabhrais. Tá tráchtanna d'Abrahám i litríocht na raibithe. Is ionann é agus Íobraihím an Chóráin. Is duine de phríomhphatracaí an Ghiúdachais agus na Críostaíochta araon é. Breathnaítear air mar shinsear an chine Eabhraigh agus Arabaigh. Ó thaobh an staidéar eolaíochta de, is deacair a chruthú an raibh a leithéid de dhuine agus Abráham ann nó nach raibh, ach is taifead láidir é an Bíobla féin go raibh.
Miranda Richardson
Is ban-aisteoir Sasanach í Miranda Jane Richardson. Rugadh í ar an 3 Márta 1958. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1993.
Terry Leyden
Is Seanadóir Éireannach le Fianna Fáil é Terry Leyden (rugadh 1 Deireadh Fómhair 1945). Ar an Rolla Oibreachais atá sé.
N16
Is príomhbhóthar náisiúnta é an N16. Tosaíonn sé i Sligeach, agus ritheann sé tríd taobhanna tuaisceartach de contaetha Liatroma agus Cabháin, sula trasnaíonn sé an teorainn go hInis Ceithleann i gContae Fhear Manach.
Bailte ina gcúrsa;
Darragh O'Brien
Is Teachta Dála Éireannach le Fianna Fáil é Darragh O'Brien, a rugadh ar 8 Iúil 1974.
Pápa Sabinian
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Sabinian.
Y Sblot
51.4836°N, -3.1526°W
Baile i Caerdydd, an Bhreatain Bheag, is ea Y Sblot, 1.6 km ó Caerdydd agus 209 ó Londain. Tá daonra 12,525 ann, agus tá 1,077 (8.6%) in ann Breatnais a labhairt.
Cúige Uladh
Is é Ulaidh nó Cúige Uladh an cúige atá suite i dtuaisceart na hÉireann, agus tá naoi gcontae ann. Tá sé cinn acu á riar mar chuid den Ríocht Aontaithe, ar a dtugtar Tuaisceart Éireann. An trí chontae eile, is cuid de Phoblacht na hÉireann iad. Tá 2.1 milliún daoine ina gcónaí ann.
Tabhair faoi deara nach n-úsáidtear seantuiseal tabharthach an ainm "Ulaidh", .i. "Ultaibh", sa teanga chaighdeánach a thuilleadh. Is gnách "i gCúige Uladh" a rá, ar ndóigh, ach feictear an leagan "in Ultaibh" freisin.
Tíreolaíocht
Tá an loch is mó in Éirinn Loch nEathach, in oirthear Uladh. Éiríonn an abhainn is mó in Éirinn, an tSionainn, i gContae Chabháin. Tá lárphointe geografach an chúige gar do Chabhán an Chaorthainn, i dTír Eoghain. Is é Béal Feirste an chathair is mó.
Contae Thír Eoghain
mion|Gleann Butterlope, sna [[Na Speiríní|Speiríní]] Is contae sléibhtiúil í Tír Eoghain den chuid is mó, cé go bhfuil ceantair machairí sa chontae fosta, go háirithe ar bhruach Loch nEathach, i gceantar na hAbhann Móire i ndeisceart an chontae, agus san iarthuaisceart, ar an Fheabhal. Tá na Speiríní suite i dtuaisceart an chontae, ar an teorainn le contae Dhoire. Is iad an tríú sliabhraon is airde i gCúige Uladh, i ndiaidh na Beanna Boirche agus Sléibhte Dhoire Bheatha, agus tá an sliabh is airde i dTír Eoghain, an Mullach Clochach (634m), suite ansin. Is é Loch nEathach, an loch is mó in Éirinn (388 km²/150 mílte cearnacha) an phríomhghné in oirthear an chontae, agus is é an loch sin teorainn thoir an chontae. Is í an Fheabhail agus a craobh-aibhneacha, an Mughdhorn, Abhainn na Deirge, Abhainn Coille, agus an tSruthail, na phríomhaibhneacha in iarthar an chontae. Is í an Abhainn Mhór an phríomhabhainn sa deisceart, agus is í is teorainn le Muineachán agus Ard Mhacha sula sruthaíonn sí isteach i Loch nEathach.
Contae Ard Mhacha
mion|Úllord i [[Loch gCál, i gContae Ard Mhacha]] Tá cáil ar Ard Mhacha mar 'úllord na hÉireann', agus fástar a lán torthaí ann i gcónaí. Ba iad na plandóirí a chuir fúthu sa 17ú haois a chuir na húlloird ar dtús. Imrítear leagan de chluiche babhlaí in Ard Mhacha nach bhfaightear aon áit eile ach i gCorcaigh. Tá traidisiún láidir peile Gaelaí sa cheantar agus bhuaigh foireann Ard Mhacha Craobh na hÉireann i 2002.
Tá Ard Mhacha theas, is é sin an ceantar tuaithe in aice na teorann le Contae Lú sa Phoblacht, sách náisiúnach. Caitliceachas an príomh-reiligiún. Sráidbhaile i ndeisceart Ard Mhacha, is ea Crois Mhic Lionnáin (Crossmaglen), ar an bhóthar idir Dún Dealgan agus An Céide. Dar le daonáireamh na bliana 2001, bhí 1,459 duine ann. Tá clú leitheadach ar chumann peile an cheantair sin, Raonaithe Crois Mhic Lionnáin. In ainneoin bunáit airme a bheith suite beagnach sa mhullach ar a bpáirc pheile, agus na saighdiúirí a bheith ag cur isteach de shíor ar chluichí agus ar imreoirí, rinne peileadóirí na háite an-ghaisce agus bhuaigh siad Craobh Shinsear Chlubanna Peile na hÉireann sna bliana 1997, 1999, 2000 agus 2007.
Contae an Dúin
mion|Radharc ar [[Loch Cuan, i gContae an Dúin]] I gContae an Dúin tá Loch Cuan. Tá an loch faoi chúig chiliméadar déag, a bheag nó a mhór, de Bhéal Feirste, agus é ag síneadh ó Bhaile Nua na hArda ar feadh 30 ciliméadar go dtí Muir Éireann. Meastar go bhfuil ocht n-oileán is trí scór ar fad sa loch. Droimníní báite atá iontu. Is féidir Túr Scrabo, atá ar chnoc ag barr an locha, a fheiceáil. mion|Is é [[Sliabh Dónairt, i gContae an Dúin, 850m (2,790 tr) in airde, an cnoc is airde in Ultaibh]] Tá imeall an locha faoi chúram an Iontaobhais Náisiúnta, chomh maith le ceithre oileán déag sa loch. Is féidir le gach duine cuairt a thabhairt ar na hoileáin seo.
Eagraíonn maoir de chuid an Iontaobhais cuid mhór siúlóidí agus turais thart faoi Loch Cuan ón earrach go dtí an fómhar, agus eolas faoi shaol nádúrtha an locha á thabhairt do na cuairteoirí le linn na dturas.
Contae Dhún na nGall
Tá Contae Dhún na nGall ar an chontae is sléibhtiúla in Ultaibh, agus é foirmithe den chuid is mó de thrí shliabhraon beag: sléibhte Inis Eoghain san oirthuaisceart, sléibhte Dhoire Bheatha san iarthuaisceart, agus na Cruacha Gorma san iardheisceart. Is í an Earagail, i sléibhte Dhoire Bheatha, an bheann is airde an chontae, agus 749m aici. Tá cósta an-bhearnach ag an chontae chomh maith, ina bhfuil go leor lochanna mara, arb iad Loch Feabhail agus Loch Súilí na cinn is tábhachtaí díobh. Tá aillte Shliabh Liag ar na séú cinn is airde san Eoraip, agus is é Cionn Mhálanna an pointe is faide ó thuaidh ar mhórthír Éireann.
Tá dhá oileán a bhfuil buandaonra acu: Oileán Árann Mór agus Oileán Thóraigh, chomh maith le líon mór oileáin nach bhfuil ach lucht cónaithe neamhbhuan acu. Ritheann an dara n-abhainn is faide na hÉireann, an Éirne, isteach i mBá Dhún na nGall i ngar le Béal Átha Seanaidh, agus dambaí uirthi a ghineann leictreachas. Ritheann abhainn na Feabhaile freisin le taobh na coda thuaidh de theorainn talún an chontae, dá scaradh de Chontae Dhoire agus Contae Thír Eoghain.
Contae an Chabháin
Príomhalt: Contae an Chabháin
Contae Mhuineacháin
Príomhalt: Contae Mhuineacháin
Angela Bassett
Is ban-aisteoir Meiriceánach í Angela Evelyn Bassett. Rugadh í ar an 16 Lúnasa 1958. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1994.
Cúige Uladh
Contae Dhoire
Príomhalt: Contae Dhoire
Ealaín íosmhéideach
Gluaiseacht nua-aoiseach ealaíne a bhláthaigh ó lár an 20ú céad, sna Stáit Aontaithe go háirithe. Péintéireacht mhonacrómatach, nó fiú pictiúir fholmha bhána, a bhí mar thoradh ag an bpéintéir Ad Reinhardt (1913-1967) is brící réamhdhéanta tine i saothar Carl André (1935-).
Crann bosca
Is crann é an crann bosca.
Sheila Tinney
B'fhisiceoir matamaitice Éireannach í  Sheila Christina Tinney née Power (15 Eanáir 1918 – 27 Márta 2010). Chaith sí dhá bhliain in Ollscoil Dhún Éideann i 1941 ag baint céim PhD amach faoi mhaoirseacht Max Born, rud a dtugann le bhfios gur ise an chéad bhean a rugadh agus a dtógfadh in Éirinn a thuill céim dochtúireachta in eolaíocht mhatamaiticiúil. clé|mion|Sheila Tinney i measc foireann DIAS i 1942 clé|mion|Women in Mathematics Day 2018, COBÁC agus Sheila Tinney taobh thiar
Saol
Is í Sheila Christina Power an ceathrú páiste ó gclann seisear a rugadh i gCathair na Gaillimh e le Michael Power (aka Mícheál de Paor, as tuath Cill Chainnigh ó dhúchas, Cathaoirleach na Matamaitice ag Coláiste na hOllscoile, Gaillimh ó 1912-1955) agus Christina Cunniffe (a bhfuair bás le linn breith clainne nuair a bhí Sheila 12).
Bhí sí oilte ag na mná rialta Doiminicigh i nGaillimh agus i mBaile Átha Cliath araon, agus bronnadh grád onóracha i Matamaitic uirthi i Scrúdú na hArdteistiméireacht a, ar dhuine de 8 cailíní a dhearna an rud céanna sa tír ar fad. I ndiaidh bliain amháin ag freastal ar UCG, bhog sí go dtí an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, áit ar bhain sí BSc amach i 1938, le Céim Onóracha sa Mhatamaitic, agus ag barr an ranga.