cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alabama
Stair
Scar Alabama leis an Aontas ar 11 Eanáir 1861 agus d'éirigh í Poblacht Alabama agus ar 18 Feabhra, 1861 d'éirigh í stát Cónaidhmeach. Níor troideadh a lán cath sa stát, sholáthair sí 120,000 saighdiúirí go an Cogadh Cathartha Meiriceánach. Tar éis an cogadh, cuireadh ar bun rialtais sealadach i 1865 agus áth-ligeadh Alabama isteach an Aontas sa Bhealtaine 1868.
Dlí agus rialtas
Is é Robert J. Bently (P) an gobharnóir faoi láthair agus is iad Jeff B. Sessions III (P) agus Richard C. Shelby (P) na seanadóirí SA. Bhí an bunreacht Alabama uchtaithe i 1901.
Ó 1876 ag dtí 1956, thug Alabama riamh tacaíocht go dtí an Páirtí Daonlathach, le lamhálacha a ard le 73 pointí céatadán. Sa bhliain 1960 thug Alabama bunús a vótaí go dtí iarrthóir Harry Byrd a raibh i bhfabhar deighilte, agus ansin thosaigh an Páirtí Poblachtach náisiúnta a straitéis theas, a thacaíocht plean a beith i bhfabhar deighilte agus a cuir i gcoinne cearta sibhialta Afracaigh Meiriceánaigh a bhuaigh vótaí sa thuaisceart. B'e Barry Goldwater an céad iarrthóir as an Páirtí Poblachtach go tacaíocht as Alabama a fháil. I 1967, thacaigh Alabama George Wallace, iarrthóir Páirtí Meiriceánach Neamhspleáchas agus duine dúchasach.
B'é Jimmy Carter an iarrthóir Daonlathach deireanach a bhuaigh vótaí Alabama i dtoghchán uachtaráin i 1976. Inniu, d'éirigh an Páirtí Poblachtach ag éirí níos cumhachtaí i bpolaitíocht Alabama coimeádach. Áfach, i bpolaitíocht áitiúil, smachtaigh na Daonlathaithe a lán oifigí, lena n-áirítear tromlacha sa dá Reachtais agus tá níos daonlathaí cláraithe na poblachtánaigh clárithe sa stát. I 2004 bhuaigh George W. Bush naoi vótaí Alabama le 62.5% de an vótaí. mion|Eaglais in Mobile
Geilleagar
$132 billiún an olltáirgeacht stáit ag Alabama sa bhliain 2003, dar leis an mBiúró Anailíse Eacnamaí. Bhí $26,505 an duine mar ioncam bliantúil sa bhliain chéanna. Ar na hearraí talmhaíochta sa stát tá éanlaith agus uibheacha, beithigh, stoc altran, piseanna talún, cadás, glasraí, bainne agus pónairí soighe. Táirgtear earraí tionsclaíochta chomh maith: páipéar, lomáin agus earraí as adhmad, mianadóireacht, earraí rubair is plaisteach, agus trealamh iompair.
Is port gnóthach ar Mhurascaill Mheicsiceo é Mobile.
Féach freisin
George Wallace (polaiteoir)
Fíonsaothrú sa Ghearmáin
Táirgtear fíonta Gearmánacha go príomha in iarthar na Gearmáine feadh na Réine.
Matthew Ebden
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Astráil é Matthew Ebden. Rugadh é ar an 26 Samhain 1987.
Scáileán tadhaill
mion Is éard atá i gceist le scáileán tadhaill ná foirm scáileán léirithe ar ríomhaire, nó fón póca srl, atá in ann aon phointe a ndéantar tadhall leis a bhrath, agus ansin comhordanáidí an phointe sin a chur ar aghaidh.
Úsáidtear é, mar shampla, nuair is féidir leis an ríomhaire sraith roghanna a léiriú i bhfuinneoga, agus ansin déanann an t-úsáideoir tadhall leis an rogha atá uaidh ar an scáileán.
Dubhadh
deas|200px|thumb|Dubhadh, i m[[Brú na Bóinne]] Is suíomh seandálaíochta é Dubhadh, atá suite i gContae na Mí, Poblacht na hÉireann.
Áth Cliath, Comhairle Shiorrachd Áir an Ear
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Áir an Ear é Áth Cliath.
Tadhg Ó Mathúna
Is iománaí é Tadhg Ó Mathúna, nó Timothy O'Mahony mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 13 Eanáir 1997. Is as Contae Chorcaí é.
Florian Mayer
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Ghearmáin é Florian Mayer. Rugadh é ar an 5 Deireadh Fómhair 1983.
Baile nan Gall, Comhairle Shiorrachd Áir an Ear
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Áir an Ear é Baile nan Gall.
Domhnach Cearnaigh, Contae na Mí
Is baile atá suite in oirthear Chontae na Mí é Domhnach Cearnaigh. Tá isteach is amach le 3,000 duine ina gcónaí sa cheantar.
Fotha Catha Cnucha
Bhí Cumhall ina shuiríoch of Muirne Muinchaoimh iníon Taidhg mhic Nuad, draoi, ach dhiúltaigh Tadhg dó. D'éalaigh Cumhall le Muirne, mar sin. Maslaithe, d'iarr Tadhg ar thiarna Chumaill, Conn Céadchathach. Thug Conn do Chumhall an rogha idir Muirne a thabhairt suas nó bheith díbeartha. Diúltaigh Cumhall Muirne a thabhairt suas, agus maraíodh é ag Goll mac Morna sa chath ag Cnucha a tharla dá bharr.
Léasar leathsheoltóra
thumb|250px|Léasair leathsheoltóra (dearg, 650 nanaiméadar; uaithne, 532 nm; corcraghorm, 405 nm) Is léasar bídeach é léasar leathsheoltóra, nó dé-óidléasar leathsheoltóra, atá chomh beag le gráinne salainn, agus atá tábhachtach i dteileachumarsáid le snáithíní optúla agus athsheinnteoirí dlúthdhiosca. Tarlaíonn astú solais de bharr seoladh srutha leictrigh trí cheapaire de chisil ábhar leathsheoltach. Léiríodh sampla simplí de den chéad uair i 1962. Braitheann cumarsáid optúil ar léasair a fheidhmíonn sa gharinfridhearg ag tonnfhaid 1-2 μm. Rinneadh léasair leathsheoltóra a d'fheidhmigh ar thonnfhaid ghorma den chéad uair i 1995, agus léasair a tháirg solas ultraivialait den chéad uair i 1996. Is féidir iad seo a úsáid chun córais optúla stórála sonraí le toilleas ollmhor a tháirgeadh. Fionnadh léasair a bhí bunaithe ar chascáid chandamach i 1994, atá in ann i bhfad níos mó léasarchumhachta a ghiniúint ná gnáthléasair leathsheoltóra.
Scaipeadh (fisic)
Sa bhfisic, athdhíriú léas solais, fuaime nó sruth cáithníní, de bharr imbhuailtí ar an mbealach. Má dhírítear léas ionsaitheach ar spriocábhar, scaipfidh an t-ábhar isteach i mbrathadóir é. Tá turgnaimh scaipthe tábhachtach chun léargas is eolas nua a fháil i bhfisic adamhach, núicléach, cáithníní is sholadstaideach.
Colum Eastwood
Colum Eastwood
Polaiteoir i dTuaisceart Éireann is ea Colum Eastwood (rugadh 30 Aibreán, 1983) agus atá ina cheannaire den Pháirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre (PSDLO) nó an Social Democratic and Labour Party (SDLP) ón 14 Samhain 2015. Toghadh é do Thionól Thuaisceart Éireann sa bhliain 2011.
Cearta Magdeburg
deas|mion| Cairt chathrach [[Cracó|Kraków, príomhchathair mheánaoiseach na Polainne; inscríofa sa Laidin .]] Ba shraith de phribhléidí baile iad Cearta Magdeburg (Gearmáinis: Magdeburger Recht; ar a dtugtar Dlí Magdeburg freisin) a d'fhorbair Otto I, Impire Naofa Rómhánach (936 -973) den chéad uair, agus a bhí bunaithe ar Dhlí na bPléimeannach, a rialaigh an méid neamhspleáchais inmheánaigh laistigh de chathracha agus de shráidbhailte a dheonaigh an rialtóir áitiúil orthu. Ainmnithe i ndiaidh na cathrach Gearmánaí Magdeburg, b'fhéidir go raibh na cairteacha baile seo ar an tsraith is tábhachtaí de dhlíthe meánaoiseach i Lár na hEorpa. Bhí siad mar bhunús do na dlíthe baile Gearmánacha (Deutsches Stadtrecht) a forbraíodh le linn na gcéadta bliain Impireacht Naofa Rómhánach. Ghlac monarcaí iomadúla le cearta Magdeburg agus chuir siad in oiriúint iad, lena n-áirítear rialtóirí na Boihéime, na hUngáire, na Polainne agus na Liotuáine, cloch mhíle in uirbiú an réigiúin, a spreag forbairt na mílte sráidbhailte agus cathracha
Forálacha
Mar bhall den Chonradh Hainseatach, bhí Magdeburg ar cheann de na cathracha trádála ba thábhachtaí, ag coinneáil tráchtáil leis na Tíortha faoi Thoinn,  na Stáit Bhaltacha, agus go hinmheánach (Braunschweig, mar shampla). Mar is amhlaidh le formhór na ndlíthe meánaoiseacha cathracha, díríodh na cearta go príomha ar thrádáil a rialú chun leasa na gceannaithe agus na gceardaithe áitiúla, a bhí ar an gcuid ba thábhachtaí de dhaonra go leor cathracha den sórt sin. Ní raibh cead ag ceannaithe seachtracha a bhí ag teacht isteach sa chathair trádáil a dhéanamh leo féin, ach ina ionad sin cuireadh d'fhiachaibh orthu na hearraí a thug siad isteach sa chathair a dhíol le trádálaithe áitiúla, dá mba mhian leo iad a cheannach.
Uaireanta bhí Giúdaigh agus Gearmánaigh ina n-iomaitheoirí sna cathracha sin. Bhí na Giúdaigh ina gcónaí faoi phribhléidí a shocraigh siad trí idirbheartaíocht chúramach leis an rí nó leis an impire. Ní raibh siad faoi réir dlínse cathrach. Rinne na pribhléidí seo ráthaíocht go bhféadfaidís féinriail phobail a choinneáil, maireachtáil de réir a ndlíthe, agus a bheith faoi réir dlínse ríoga go díreach i gcúrsaí a bhain le Giúdaigh agus Críostaithe. Ceann de na forálacha a deonaíodh do Ghiúdaigh ab ea nach bhféadfaí iallach a chur ar Ghiúdach a bheith ina Gewährsmann/ faisnéiseoir; is é sin, bhí an ceart aige an chaoi a bhfuair sé réada ina sheilbh a choinneáil faoi rún. D’fhéadfadh Giúdach leis an gceart seo a nochtadh go deonach cé a thug, a dhíol, nó a thug an réad ar iasacht dó, ach bhí sé mídhleathach iallach a chur air é a nochtadh. Ar na forálacha eile a luadh go minic bhí cead feoil a dhíol le Críostaithe, nó seirbhísigh Chríostaí a fhostú. De réir roinnt breathnóirí comhaimseartha ar a laghad, measadh go raibh bonneagar comhthreomhar na nGiúdach agus na nGintlithe suntasach; i mbeartas forbartha cathrach ríoga meánaoiseach na Polainne, tugadh cuireadh do cheannaithe Gearmánacha agus do Ghiúdaigh araon lonnú i gcathracha Polannacha.
Scaipeadh an dlí
deas|mion| Séadchomhartha do Chearta Magdeburg i Cív I measc na gcóras is forbartha de sheandhlí na nGearmánach, sa 13ú agus 14ú haois, deonaíodh cearta Magdeburg do níos mó ná céad cathair, i Lár na hEorpa seachas an Ghearmáin, lena n-áirítear Schleswig, an Boihéime, an Pholainn, an Bhealarúis, an Úcráin, go háirithe i Pomerania, an Phrúis, Ard-Diúcacht na Liotuáine (tar éis iompú ar an gCríostaíocht), agus is dócha an Mholdáiv. Sna tailte seo tugadh an dlí Gearmánach nó Teotanach orthu den chuid is mó. Ó rinne binse áitiúil Magdeburg ina chúirt uachtarach do na bailte seo freisin, shainmhínigh Magdeburg, in éineacht le Lübeck, dlí thuaisceart na Gearmáine, na Polainne agus na Liotuáine ar feadh na gcéadta bliain, mar chroílár an "teaghlaigh" is tábhachtaí de dhlíthe na cathrach. D'fhan an ról seo go dtí gur cuireadh an dlí Rómhánach in áit na sean-dlíthe Gearmánacha faoi thionchar an Reichskammergericht , sna céadta bliain tar éis a bhunaithe le linn Leasú Impiriúil 1495.
Cur i bhfeidhm ar fud na hEorpa
Bhí Dlí Magdeburg a cuireadh i bhfeidhm sa Pholainn difriúil ón mbunfhoirm Ghearmánach. Comhcheanglaíodh é le sraith dlíthe sibhialta agus coiriúla, agus rinneadh é a choigeartú chun an phleanáil uirbeach a raibh an-tóir uirthi ar fud Iarthar na hEorpa a chur san áireamh – a bhí bunaithe (níos mó nó níos lú) ar mhúnla ársa na Róimhe. D'úsáid úinéirí talún na Polainne an phribhléid suímh ar a dtugtar "lonnaíocht le dlí na Gearmáine" ar fud na tíre, fiú mura raibh aon líon suntasach lonnaitheoirí Gearmánacha ann. Idir an dá linn, is minic a bhí muintir na tuaithe aineolach ar an téacs Gearmánach féin, mar sin, chleacht siad seandlí coiteann na Polainne i gcaidreamh príobháideach.
Bhí bailte suntasacha Polannacha, Liotuánacha, Bealarúiseacha agus Úcránacha á rialú roimhe seo ar bhonn na pribhléide suímh, ar a dtugtar  "socrú le dlí na Gearmáine" a d'eisigh tiarnaí talún Polannacha agus Ard-Diúcacht na Liotuáine (ón 16ú go dtí an 18ú haois ag tiarnaí talún Chomhlathas na Polainne-na Liotuáine) amhail Biecz, Frysztak, Sandomierz, Kraków, Kurów, Minsc, Polotsk, Poznań, Ropczyce, Łódź, Wrocław, Szczecin (nach raibh ina chuid den Pholainn nuair a deonaíodh cearta baile dóibh; thug tiarna talún Pomeraniusja, Zilotoryaniusja), Zilotoryaniusja iad; Trakai, Kaunas, Hrodna, Cív, Lviv, Chernivtsi, Brody, Lutsk, Volodymyr, Sanok, Sniatyn, Nizhyn agus na céadta eile. Bhí na buntáistí ní hamháin eacnamaíoch, ach freisin polaitiúil. Bhí baill de theaghlaigh uasal in ann dul i bpáirt le huasaicme na cathrach gan dúshlán de ghnáth. I Ríocht mheánaoiseach na hUngáire, ba é Goldberg an chéad bhaile a fuair cearta Magdeburg sa bhliain 1211 (Laidin: "Aurum"; Polainnis: "Złotoryja"), ansin Székesfehérvár i 1237, agus Trnava (1238), Nitra (1248), ina dhiaidh sin. Levoča (1271) agus Žilina (1369). Ghlac bailte agus cathracha lena n-áirítear Bardejov, Buda, an Bhratasláiv agus Košice cearta baile Nuremberg, seachas cearta Magdeburg.
Naisc sheachtracha
By: Herman Rosenthal, Peter Wiernik]
Malacocincla perspicillata
Is speiceas éan ceoil é Malacocincla perspicillata nó an plubaireoir dú-mhalach, san fhine Pellorneidae. Tá an speiceas eindéimeach do Bhoirneo. Ní raibh ach eiseamal amháin, a bailíodh sa naoú haois déag ar eolas, go dtí gur thángthas ar an éan i mBoirneo le linn 2020.
Gnáthóg
Is éard atá i ngnáthóg nádúrtha M. perspicillata ná foraoisí fothrópaiceacha nó foraoisí taisethrópaiceacha ísealchríche, ag airde 200–1,170 m
Dhaingnigh a athaimsiú in 2020 an chreidiúint go bhfuil an t-éan ó oirdheisceart Bhoirneo.
Stádas caomhnaithe
Ní fios go leordhóthanach stádas caomhnaithe M. perspicillata. Roimhe seo, bhí sé rangaithe mar Leochaileach ag an Aontas Idirnáisiúnta do Chaomhnú an Dúlra (AICD). Ach léirigh taighde nua an easpa faisnéise iontaofa, agus ar an láimh eile, tá roinnt barúlacha faoi thuairim aimsithe ón eiseamal, rud a d'oscail línte nua taighde. Mar thoradh air sin, athraíodh a stádas go Sonraí Easnamhach in 2008. Tá an t-éan ceoil faoi bhagairt ag talmhaíocht, lománaíocht ceadaithe laistigh de limistéir chosanta, plandálacha le haghaidh rubair agus ola pailme, agus tinte triomaigh. Laistigh de na blianta atá amach romhainn, tá an baol ann go gcaillfear foraoise ísealchríche talamh thirim beagnach iomlán i Kalimantan. .
Athfhionnachtain
I mí Dheireadh Fómhair 2020, d’athaimsigh beirt fhear áitiúil Muhammad Suranto agus Muhammad Rizky Fauzan, M. perspicillata i Kalimantan Theas, 170 bliain tar éis an deimhniú deiridh.
Léasar X-ghathach
Arm a bhí á shaothrú mar chuid den Tionscnamh Cosanta Straitéisí de chuid na Stát Aontaithe chun diúracáin ionsaitheacha a phléascadh is iad fós go hard sa spéir. Is é a bhí i gceist ná pléascán núicléach a mhadhmadh ar dtús, rud a d'fhuinnmheodh leictreoin i mbarra cuí léasair, agus uaidh sin sholáthrófaí léas cumhachtach dírithe X-ghathanna. Léirigh Jorge Rocca is a chomhghleacaithe modh eile i 1994, léasair bíogtha iomadúla ísealfhuinnimh, nó díluchtuithe leictreacha, a úsáid chun léasarphlasma X-ghathach a fhuinnmhiú. Tá sé in ann léas comhtháite X-ghathanna le tonnfhaid timpeall 10 nm a chruthú i gcomhair micreascópachta X-ghathaí, agus holagram de chealla beo sa cholainn, mar shampla, a chruthú. Foinse X-ghathanna monacrómatacha atá réasúnta saor, ní hionann is sincreatóin atá i bhfad níos costasaí de bharr gur gá imbhuailteoir mór cáithníní chuige.
Thüringen
Is é Saorstát na Túiringe (sa Ghearmáinis Freistaat Thüringen ['fʁaɪʃta:t 'ty:ʁɪŋən], i mBéarla Free State of Thuringia) an dóú stát déag is mó de réir daonra agus an t-aonú stát déag is mó de réir achair sa Ghearmáin. Is é Erfurt a phríomhchathair.
Na Bailte is mó
thumb|left|Erfurt Erfurt 202,590, Gera 104,737, Jena 102,201, Weimar 64,361, Gotha 47,045, Suhl 43,202, Nordhausen 43,781, Eisenach 43,858, Altenburg 38,203, Mühlhausen 37,480, Saalfeld 28,148, Rudolstadt 25,584, Arnstadt 25,828, Ilmenau 26,713, Greiz 24,007, Apolda 24,684, Sonneberg 23,928, Sondershausen 21,718, Meiningen 21,642, Sömmerda 20,885, Leinefelde-Worbis 20,816, Bad Langensalza 18,760.
Na Ceantair
thumb|left|400px|na ceantair 1. Altenburger Land (Altenburg) (ABG)
2. Eichsfeld (Heilbad Heiligenstadt) (EIC)
Ficsean lucht leanúna
Is éard is ficsean lucht leanúna ficsean díograiseora nó fan-fiction ann ná scéalta a scríobhann an mórphobal faoi charachtair aitheanta ón litríocht, carachtair ar féidir le húdair amaitéaracha a rogha rud a dhéanamh leo. Cuireann sé carachtair as leabhair nó seánraí éagsúla i scéalta úra, an deireadh athraithe agus suimeanna grá tiontaithe bun os cionn. Cumtar réamhscéalta agus iarscéalta nó cuirtear na scríbhneoirí féin isteach sa scéal. Is féidir gur 50 Shades of Grey an sampla is cáiliúla den fhicsean lucht leanúna a thosaigh amach mar fhicsean lucht leanúna bunaithe ar scéalta Twilight. Chum E. L. James é agus thug Edward Cullen agus Bella Swan ar na príomhcharachtair mar a bhí in Twilight. Carachtair aitheanta féin ó 50 Shades a bhí iontu ar deireadh. Is ar an idirlíon is mó atá an ficsean lucht leanúna ag déanamh dul chun cinn agus tá go leor suíomh ann a dhíríonn ar sheánraí faoi leith. Ar charachtair na mórleabhar den mhórchuid a scríobhann siad. Tá an féinfhoilsiú agus ríomhleabhar tar éis gné na saoirse seo a athrú agus tá roinnt daoine anois in ann airgead a bhaint óna gcuid saothair. I measc na gcarachtar is mó a scríobhtar fúthu, is é Harry Potter is coitianta agus ansin Star Wars, Star Trek, Twilight, chomh maith le scéalta Lord of the Rings.
Thüringen
Na Ceantair
5. Hildburghausen (HBN)
Ficsean lucht leanúna
Deirtear go bhfuil na milliúin á léamh agus á scríobh anois agus ficsean lucht leanúna ann de scannáin, shraitheanna teilifíse agus charachtair ón mBíobla fiú. Cé gur i mBéarla is coitianta atá ficsean lucht leanúna, tá réimse leathan i dteangacha eile chomh maith. Tá roinnt samplaí ann i nGaeilge cheana.
Thüringen
Na Ceantair
6. Ilm-Kreis (Arnstadt) (IK)
7. Kyffhäuserkreis (Sondershausen) (KYF)
8. Nordhausen (NDH)
9. Saale-Holzland-Kreis (Eisenberg) (SHK)
10. Saale-Orla-Kreis (Schleiz) (SOK)
11. Saalfeld-Rudolstadt (Saalfeld/Saale) (SLF)
12. Schmalkalden-Meiningen (Meiningen) (SM)
13. Sömmerda (SÖM)
14. Sonneberg (SON)
15. Unstrut-Hainich-Kreis (Mühlhausen) (UH)
16. Wartburgkreis (Bad Salzungen) (WAK)
17. Weimarer Land (Apolda) (AP)
Baile nan Stiúbhartach, Comhairle Shiorrachd Áir an Ear
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Áir an Ear é Baile nan Stiúbhartach.
Yannick Hanfmann
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Ghearmáin é Yannick Hanfmann. Rugadh é ar an 13 Samhain 1991.
Scaipeadh oiriúnaitheach
Sa bhitheolaíocht éabhlóide, bladhm éabhblóidithe a tharlaíonn uaireanta ina scarann cineál amháin dúchasach le roinnt róil éiceolaíochta nó modhanna beatha a chomhlíonadh, de ghnáth thar achar gairid ama, chun éagsúlacht foirmeacha nua a dhéanamh. Is féidir go dtarlóidh a leithéid tar éis gnáthóga nua a choilíniú, díreach mar a tharla i gcas gealóga Darwin is a scaipeadh ar Oileáin Galapagos.
Thanasi Kokkinakis
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Astráil é Thanasi Kokkinakis. Rugadh é ar an 10 Aibreán 1996.
Maigh Locha, Contae na Mí
Is paróiste suite i gContae na Mí í Maigh Locha.
Déin Ó Brosnacháin
Is iománaí é Déin Ó Brosnacháin, nó Dean Brosnan mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 24 Meitheamh 1991. Is as Contae Chorcaí é.
Líonra achair logánta
Séard is Líonra Achair Logánta (local area network (LAN) i mBéarla) ann ná líonra ríomhairí a shíneann thar achar beag, ar nós teach, oifig nó grúpa foirgnimh. Go minic bíonn chomhbhunachar sonraí, bogearraí comónta, comhphrintéir, comhbhreacaire, agus forimeallaigh chomónta eile ar an líonra logánta. Bíonn formhór na líonraí logánta atá in úsáid sa lá atá inniu ann bunaithe ar cheann de dhá theicneolaíocht: nó
Léaslíne
mion|Léaslíne An plána a luíonn ag uillinn 90° le buaic spéire an bhreathnóra. Trasnaíonn an léaslíne seo an sféar neamhaí i gciorcal mór a dtugtar an léaslíne réalteolaíoch air.
Líonra achair logánta
Is féidir leibhéil éagsúla castachta a bheith in aon stáisiún oibre, é ina theirminéal amháin nó ina ríomhaire. Pléann an líonra logánta le comhshonraí, agus déanann gach stáisiún oibre atá ceangailte leis cumarsáid éasca lena chomhstáisiuin oibre. De ghnáth, bíonn ríomhaire lárnach, le cuimhne an-mhór, a fheidhmíonn faoina chóras oibriúcháin féin mar nód lárnach don líonra, agus tugtar an riarthóir air. Bíonn a leithéid de LAN áisiúil in oifig nó roinn ina mbíonn dream daoine ag plé leis na sonraí is na próisis chéanna, agus gá le cumarsáid eatarthu an t-am ar fad.
Baile Riocair
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Áir an Ear é Baile Riocair.
Nordhausen
Cathair sa Ghearmáin is ea Nordhausen. Tá 42.765 duine ina gcónaí ann.
Naisc sheachtracha
{{{{Catcómhaoin|Nordhausen, Germany|Nordhausen}}
{{Síol-tír-de}}
Bola Ahmed Tinubu
Polaiteoir ón Nigéir is ea an taoiseach Bola Ahmed Adekunle Tinubu (a rugadh 29 Márta 1952) atá ina 16ú uachtarán, agus ina uachtarán reatha, ar an Nigéir. Bhí sé ina ghobharnóir ar Stát Lagos ó 1999 go 2007; agus ina sheanadóir do Lagos Thiar sa Tríú Poblacht.
Chaith Tinubu a luathshaol in iardheisceart na Nigéire agus ina dhiaidh sin bhog sé go dtí na Stáit Aontaithe áit a ndearna sé staidéar ar Chuntasaíocht in Ollscoil Stáit Chicago. D’fhill sé ar an Nigéir go luath sna 1990idí agus bhí sé fostaithe ag Mobil Nigeria mar chuntasóir, sula ndeachaigh sé isteach sa pholaitíocht mar iarrthóir seanadóir Lagos Thiar i 1992 faoi bhratach an an Pháirtí Dhaonlathaigh Shóisialta. Tar éis don deachtóir Sani Abacha an Seanad a dhíscaoileadh i 1993, tháinig Tinubu chun bheith ina ghníomhaí ag feachtais ar son an daonlathais a thabhairt ar ais mar chuid de ghluaiseacht na Comhghuaillíochta Daonlathaí Náisiúnta.
Cúlra
Rugadh Tinubu i Lagos do theaghlach ceannaíochta Abibatu Mogaji, Ìyál'ọ́jà de Lagos. Glactar leis go ginearálta i bhfoinsí iontaofa gur rugadh é i 1952; is minic a bíonn conspóid faoin bhliain a bhreithe, agus áitíonn a lucht comhraic polaitíochta go bhfuil sé i bhfad níos sine. Tugann roinnt foinsí iontaofa faoi deara nach bhfuil a aois fíoraithe.
Oideachas
D’fhreastail Tinubu ar St. John's Primary School, Aroloya, Lagos sula ndeachaigh sé ar aghaidh go dtí Children Home School in Ibadan. Rinne sé staidéar fochéime sna Stáit Aontaithe, ar dtús ag Richard J. Daley College i Chicago agus ansin ag Ollscoil Stáit Chicago. Bhain sé céim Bhaitsiléara Eolaíochta amach sa Chuntasaíocht i 1979.
Gairmréim ghairmiúil
D’oibrigh Tinubu do na cuideachtaí Meiriceánacha Arthur Andersen, Deloitte agus GTE Services Corporation. Tar éis dó filleadh ar an Nigéir i 1983, chuaigh sé isteach i Mobil Oil Nigeria, agus ina dhiaidh sin bhí sé ina fheidhmeannach cuideachta.
Luathghairm pholaitiúil
Thosaigh gairm pholaitiúil Tinubu i 1991, nuair a chuaigh sé isteach sa Pháirtí Daonlathach Sóisialta.
An Tríú Poblacht
Sa bhliain 1992, toghadh chuig an Seanad é, ag déanamh ionadaíochta do thoghlach Lagos Thiar i dTríú Poblacht na Nigéire a raibh gearrthréimhse aige.
Tar éis torthaí toghcháin uachtaránachta an 12 Meitheamh 1993 a chur ar neamhní, tháinig Tinubu chun bheith ina bhall bunaidh den National Democratic Coalition grúpa a spreag tacaíocht d'athbhunú an daonlathais agus Moshood Abiola a athaint mar bhuaiteoir toghchán an 12 Meitheamh.
Damir Džumhur
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Bhoisnia-Heirseagaivéin é Damir Džumhur. Rugadh é ar an 20 Bealtaine 1992.
Caisleán Bhaile an Dairdisigh
Is caisleán suite i gContae na Mí é Caisleán Bhaile an Dairdisigh.
Roibeard Ó Floinn
Is iománaí é Roibeard Ó Floinn, nó Robbie O'Flynn mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 7 Samhain 1997. Is as Contae Chorcaí é.
Cille Mheàrnaig
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Áir an Ear é Cille Mheàrnaig.
Kevin Anderson (leadóg)
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Afraic Theas é Kevin Anderson. Rugadh é ar an 18 Bealtasine 1986.
Cumnag Nuadh
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Áir an Ear é Cumnag Nuadh.
Dún na nGall
''Tagraíonn an t-alt seo leis an bhaile darb ainm Dún na nGall. Fá choinne an chontae atá ainmnithe as, amharc ar Chontae Dhún na nGall'' Is baile é Dún na nGall (Béarla: Donegal) i ndeisceart Chontae Dhún na nGall i bPoblacht na hÉireann.
Stair
Roimh an 17ú haois déag, bhí an baile ina phríomhdhún ag clann Ui Dhomhnaill, rialtóirí stairiúla Tír Chonaill. Tá fianaise ann go raibh daoine ag cur fúthu ar an láthair roimh theacht na Críostaíochta. Meastar gur mar gheall ar dhún a bheith ag na Lochlannaigh sa cheantar a tugadh Dún na nGall air. Tugann na mílte cuairt ar Chaisleán Dhún na nGall gach bliain, caisleán a thóg Clann Uí Dhónaill sa chúigiú haois déag. Tá ballóga sainmhainistreach ann chomh maith, mar a raibh Ord na bProinsiasach. Rinneadh cuid mhaith den obair ar Annála na gCeithre Máistrí, ceann de na lámhscríbhinní stairiúla is tábhachtaí in Éirinn, sa mhainistir seo. thumbnail|left|An Diamant i lár Dhún na nGall.
Nuair a theith na hIarlaí i 1607 tar éis chogadh fhada in aghaidh na Sasanach, tugadh an caisleán agus a thailte don Sasanach Basil Brooke, mar chuid de Phlandáil Uladh. Rinneadh an baile a leagan amach le cearnóg ina lár ar a dtugtar an Diamaint.
Inniu
Is ionad mór turasóireachta é an baile anois, é suite ag bun na gCruacha Gorma, agus in aice le cuid mhór tránna a mbíonn daoine ag tonnmharcaíocht orthu. Tá traidisiún láidir fíodóireachta sa bhaile agus sa cheantar máguaird, agus an-cháil ar chomhlacht Magee. Is ann atá ceannáras an nuachtáin an Donegal Democrat.
Tá Gaelscoil sa bhaile le tamall beag de bhlianta.
Tábla daonra
Taispeánann an tábla seo athruithe ins an daonra ins na blianta anuas:
Liosta de na nuachtáin san Ísiltír
thumb|upright|Raca le nuachtáin na hÍsiltíre Seo liosta nuachtáin san Ísiltír.
Apsaint
Réimse biotáillí de bhun na bplandaí apsainte is ea an apsaint, agus go ginearálta 45%-74% ADT (alcól de réir toirte) aici. Go traidisiúnta, bíonn dath glas aici go nádúrtha, ach is féidir léi freisin a bheith gan dath. Sa litríocht stairiúil, tugtar uirthi go minic la fée verte ('an tsíog ghlas', as Fraincis). Is as Cantún Neuchâtel, san Eilvéis, í an apsaint ar dtús, agus fuair sí éileamh mór sa Fhrainc ar feadh deiridh na 19ú, agus tosú na 20ú, haoise. Mar gheall go pointe áirithe ar an gceangal a braitheadh idir í agus an gcultúr boihéamach, chuir caoimhigh sóisialta an lae go mór ina héadan.
Caiteirein
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Áir an Ear é Caiteirein.
Mischa Zverev
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Ghearmáin é Mischa Zverev. Rugadh é ar an 22 Lúnasa 1987.
Gregory Campbell
Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é Gregory Lloyd Campbell a rugadh ar an 15 Feabhra, 1953. I mí Mheitheamh 2001, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Doire Thoir.
Bád
deas|250px|thumb|Báid éagsúla. Is soitheach é an bád chun taisteal ar uisce. Faightear ar fad na cruinne iad agus tá siad déanta d’adhmad, de mhiotal agus d’ábhar somhúnlaithe, srl.
Scairdscragall
Long duillárthaigh a úsáideann scaird uisce mar thiomáint. Súitear an t-uisce isteach ón loch nó an fharraige chun tosaigh, agus díbrítear é faoi ardbhrú is ar ardluas trí na scragaill chun deiridh. Bhí seirbhís scairdscragallárthaigh idir Baile Átha Cliath is Caergybi i 1980-1982 nuair a dhéanadh Cú na Mara an t-aistear i 3 uair is 10 nóiméad. Ach ní fheidhmíodh sí go sásúil i ndrochaimsir, agus ní raibh líon na bpaisinéirí ard a dhóthain i leith na gcostais reatha: díoladh an t-árthach i 1982.
Seán Ó Conchúir
Is iománaí é Seán Ó Conchúir, nó Jack O'Connor mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 1 Deireadh Fómhair 1998. Is as Contae Chorcaí é.
Crith talún Háítí (2021)
mion|clé
Tharla crith talún i dTiburon, Háítí ar an 14 Lúnasa 2021, 7.2 ar scála Richter. Fuair níos mó ná 2,000 duine bás, agus b'fhéidir i bhfad níos mó. Bhí na mílte teach cónaithe agus foirgneamh scriosta ag an gcrith. Bhuail stoirm mhór thropaiceach an tír ar an 16/17 Lúnasa.
mion|clé|Buaileadh Tiburon go háirithe
Bhí an tír ina cíor thuathail amach is amach roimh an crith talún agus t-ainrialachas i réim timpeall na tíre. Feallmharaíodh an t-uachtarán Jovenel Moïse ina áras cónaithe sa phríomhchathair Port-au-Prince ar 7 Iúil 2021. Bhí an tír faoi sceimhle ag na geaingeanna. Bhí dronga d'ógánaigh ag guairdeall thart faoin gceantar Tiburon. Mar sin, bhí sé deacair idirghabhálacha faoi ainm na cabhrach daonnúla a chur i mbun.
Máirtín Ó Direáin
File as Árainn ab ea Máirtín Ó Direáin (26 Samhain 1910 - 19 Márta 1988). "Baineann an Direánach le Tríonóid Naofa na Filíochta; é féin, Ó Ríordáin agus Máire Mhac an tSaoi ba mhó a chuir borradh faoin fhilíocht chomhaimseartha" sa Ghaeilge. Is fada dánta dá chuid ar chúrsaí scoile agus ollscoile, agus is iomaí sin alt agus leabhar atá scríofa ar a chuid dánta. clé|mion|[[Cill Rónáin ar Inis Mór]] Cé gur mar fhile is fearr aithne ar an Árannach, chleacht sé prós chomh maith i gcaitheamh a shaoil, altanna a bhformhór, a foilsíodh in irisí agus nuachtáin mar An Stoc, Ar Aghaidh, Scéala Éireann, Feasta agus araile. clé|mion|[[oileáin Árann|Árainn, 1899]]
Saol
In Árainn a tógadh Máirtín Ó Direáin. Rugadh i bhFearann a' Choirce ar Inis Mór é nó Sruthán, Cill Rónáin ar 26 Samhain 1910. Ba iad Seán Ó Direáin agus Mairéad Ní Dhireáin a thuismitheoirí. Bhí Mairéad pósta ar Labhrás Mac Confhaola ach bádh é go gairid tar éis a bpósta. Bhí deich mbliana caite aici in Dorchester, Boston, roimhe sin. Bhí sí ar feadh trí bliana i Meiriceá arís sular phós sí Seán Ó Direáin: bhí ceathrar clann acu agus ba é Máirtín an duine ba shine. clé|mion|Ard-Oifig an Phoist ar shráid Eglington D’fhág bás an athar sa bhliain 1917 gur bhuachaill goilliúnach a bhí in Máirtín agus nach dtéadh sé a iascaireacht ná a bhádóireacht ná a chreachadh nead na n-éan ar nós bhuachaillí eile an oileáin. Sa dán ‘Óige an Fhile’ tugann sé ‘an buachaill aisteach ciúin’ air féin.
D’fhág an Direánach an scoil in Árainn nuair a bhí sé 14 bliana d’aois Bhí sé i gceist tamall go rachadh sé le sagartacht ach chuir fliú mór 1924 isteach ar an bplean.
Nuair a bhí Ó Direáin seacht mbliana déag d’aois, tháinig sé anoir as Árainn go cathair na Gaillimhe, Bhog sé as Árainn go Gaillimh i 1928 ar mhaithe le post a ghlacadh mar chléireach in Oifig an Phoist. Bhí poist curtha ar leataobh in Ard-Oifig an Phoist ar shráid Eglington do ‘stócaigh as an bhFíor-Ghaeltacht’.
Ba ar Bhóthar na gCeannaithe a chuir sé faoi idir Eanáir 1928 agus Iúil 1937. Cé go luann sé go raibh sé ‘caite i lár chultúr an Bhéarla’ i nGaillimh, ba a bhuí leis na hirisí Gaeilge a bhí ar fáil i leabharlann na cathrach a tháinig sé isteach ar léamh agus scríobh na Gaeilge. clé|mion|An [[An Taibhdhearc|Taibhdhearc]] Ba bhall de Chonradh na Gaeilge é, agus chaith sé seal mar rúnaí air. Bhí se ina aisteoir in amharclann náisiúnta na Gaeilge, An Taibhdhearc, ó 1928 go 1937. D’ionchollaigh an Direánach na nithe is mó a spreag Synge: an Ghaeilge, Oileáin Árann, agus an traidisiún béil. "Aithníodh cheana an ról a bhí ag luath-thréimhse na Taibhdheirce i saol an Direánaigh, gur spreag sí a shuim sa litríocht, ach tugtar suntas anseo do léiriú 1931 de Déirdre an Bhróin mar gur dóigh gurb é is túisce a thug deis don Direánach aithne a chur ar shaothar Synge, más trí aistriúchán Uí Bhriain féin é.
Ar deoraíocht
Fuair an Direánach post mar oifigeach cléireachais sa státseirbhís i 1937. agus d’aistrigh go Baile Átha Cliath agus go dtí Roinn na nInnealtóirí i Sráid Mhór na gCaorach. Chaith sé blianta an chogaidh i Rannóg na Cinsireacht a sa Roinn Poist: ‘na cúig bliana is seisce dár chaith mé riamh’. Chaith sé trí bliana ansin i mBrainse an Ghairmoideachais i dTeach an Talbóidigh. Ó 1948 go 1955, bhí sé ina chláraitheoir do Choláiste Náisiúnta na nEalaíon. anin. Chaith sé seal ansin i rannóg an Mheánoideachais gur éirigh as obair i 1978.
Bhí baint aige le Cumann na Scríbhneoirí ó thús ann.
Bhí sé pósta le Áine Colivet ó 1945 agus bhí iníon amháin acu, darbh ainmn Niamh.
Ardchríoch na hAirméine
Is í Ardchríoch na hAirméine (Airméinis: Հայկական լեռնաշխարհ,  rómhánaithe: Haykakan leṙnašxarh ) an gceann is lárnaí agus is airde de na trí hardchríoch atá le chéile mar limistéar thuaidh in Iarthar na hÁise. Ar deiseal, ag tosú ón iarthar, tá Ardchríoch na hAirméine teorannaithe ag an Ardchríoch Anatólach, an réigiún Chugais, ísealchríocha Kur-Araz, Ardchríoch na hIaráine, agus an Mheaspatáim. Roinntear na hardchríocha ina dhá chuid: réigiúin an iarthair agus réigiúin an oirthir, sainithe ag Gleann Ararat, áit a bhfuil Sliabh Ararat suite. Tagraítear don Airméin Thiar sa lá atá inniu ann mar An Anatóil Thoir, agus An Airméin Thoir mar an Mionchugas, agus go stairiúil mar an Cugas urchomhaireach.
Máirtín Ó Direáin
Ar deoraíocht
Is minic a thrácht sé ar na meáin ar bhéasa is ar áilleacht oileán Árann is ar an meath a tháinig ar an saol traidisiúnta sin i mblianta deireanacha an fichiú haois. clé|mion|Ba bhall d'[[Aosdána é.]]
Bás agus tionchar
Ba ar an 19 Márta 1988 a cailleadh Máirtín Ó Direáin i mBaile Átha Cliath.[[Íomhá:Máirtín_Ó_Direáin_www.TG4.ie.jpg‎|thumb| An Charraig Stoite - Clár ó TG4 |clé]]Rinneadh clár faisnéise faoina shaol is a shaothar An Charraig Stoite sa bhliain 2003 maoinithe ag [[TG4]]/Bord Scannán na hÉireann, scríofa ag Alan Titley agus leirithe is stiúrtha ag Mac Dara Ó Curraidhín.
Saothar
D´fhoilsigh sé a chéad chnuasach filíochta, Coinnle Geala, i 1942. Ach ba ar a chostas féin a d’fhoilsigh sé a chéad dá chnuasach Coinnle Geala, agus Dánta Aniar (1943), agus ba bheag aird a fuair siad ó lucht critice dáiríre. Cuireadh níos mó spéise sa tríú cnuasach leis, Rogha Dánta (1949). Ghnóthaigh sé tuilleadh aitheantais de réir a chéile ina dhiaidh sin. "Bhí stíl dá chuid féin ag an Direánach, ‘stíl choigilteach nach dual di a bheith fiontrach, stíl nár mhiste clasaiceach a thabhairt uirthi,' a scríobh Eoghan Ó hAnluain.
Bhuaigh an Direánach mórán duaiseanna liteartha níos déanaí. Bhain sé cáil idirnáisiúnta amach níos deireanaí ina shaol – bronnadh an Duais Butler air ón Institiúid Ghael-Mheiriceánach sa bhliain 1967. Bhain sé an Ossian-Preis amach ó Fhondúireacht Freiherr Von Stein, Hamburg sa bhliain 1977. Ba bhall d'Aosdána é.
Prós
Scríobh sé cnuasach gearrscéalta freisin, Feamainn Bhealtaine, a chuir a shaothar in aithne dos na mílte dalta scoile.
Scairp
Artrapód domhanda le colainn fhadaithe, suas le 18 cm de ghnáth. Eireaball fada a bhfuil cealg fheiceálach ar a cheann. An nimh i gcuid acu baolach don duine. Déanann sí creach istoíche ar artrapóid eile. Suas le 1,200 speiceas ann, an chuid is mó sna trópaicí.
Ríthe Dhál Araí
Bhí Ríthe Dhál Araí i gceannas ar príomhríocht chúige Uladh, agus bhíodh siad in iomaíocht leis an Dál Fiatach le haghaidh ríogacht ruire na nUlad. Sna séú agus seachtú haoiseanna, cónaidhm scaoilte tuath ba ea na Cruithne, ach tháinig an Dál nAraidi chun cinn mar phríomhchlann na ríochta sa 8ú haois. Bhí rí chathair an teaghlach suite i Ráith Mór ar Mhaigh Line in oirthear Aontroma.
Ríthe Dáil Araí agus na gCruithne
Seo a leanas liosta de ríthe Dáil Araí agus na gCruithne
Ghlac ríthe níos deireanaí an Dáil Araí an sloinne Ó Loingsigh.
Benoît Paire
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Fhrainc é Benoît Paire. Rugadh é ar an 8 Bealtaine 1989.
An tSacsain-Anhalt
Is stát sa Ghearmáin í an tSacsain-Anhalt (Sachsen-Anhalt) atá suite in oirthear na tíre. Is í Magdeburg an phríomhchathair.
Ispín
mion|clé|200px|Carn mór ispíní
Is éard atá i gceist le ispín ná feoil mhionaithe (putóga muca go minic) agus spíosraí tríthi, measctha le grabhóga aráin de ghnáth, agus í dingthe isteach i máilín de scannán ainmhíoch (stéigeanna ullmhaithe ainmhithe) nó, níos coitianta anois, polaiméirí carbaihiodráite inite.
Is féidir iad a ithe ina iomlán nó iad a ghearradh go mín, agus is féidir ispíní a ithe fuar nó te. Is féidir le hispíní a bheith fliuch (le cócaireacht) nó tirim (réidh le n-ithe, cosúil le salámaí). Má tá siad fliuch, friochtar iad go minic.
Bíonn cinn ann breac le spíosraí agus ábhair eile chun blas faoi leith a thabhairt dóibh.
Tá cáil ar thíortha éagsúla amhail An Ghearmáin agus An Spáinn de bharr na hispíní a dhéantar iontu.
Itear ispíní mar chuid de chuid na maidine in Éirinn, ach déanta na fírinne, itear i rith an lae.
Fad
Slat tomhair aonthoisigh is ea fad, cé gur thomhas déthoiseach (- fad cearnaithe) is ea achar agus tríthoiseach atá toirt (fad ciúbaithe).
Séamus Mallon
Polaiteoir i dTuaisceart Éireann ab ea Séamus Frederick Mallon (17 Lúnasa 1936 - 24 Eanáir 2020) a bhí ina chéad Leas-Chéad-Aire Thuaisceart Éireann ón bhliain 1998 go dtí 2001. Bhí sé freisin ina Leas-Cheannaire ar an Pháirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre ó 1979 go dtí 2001.
Bhí Mallon i gcroílár na hiarrachtaí chun Comhaontú Aoine an Chéasta a bhaint amach sa bhliain 1998.
A chéad taithí ar an pholaitíocht
Le linn na seascaidí, bhí sé páirteach sa ghluaiseacht cearta sibhialta, go háirithe in Ard Mhacha féin. Sa bhliain 1979, nuair a chuaigh John Hume ó bheith ina leascheannaire ar an PSDLO (faoi Gerry Fitt) go cheannaire, déanadh leascheannaire de Mhallon. Toghadh é ar an chéad fheidhmeannas comhroinnte cumhachta sa Tionól i 1973, agus go dtí Tionól Bunreachtúil Thuaisceart Éireann sa bhliain 1975 ag déanamh ionadaíochta d'Ard Mhacha. Idir Bealtaine agus Nollaig 1982 cheap Cathal Ó hEochaidh Mallon ar Seanad Éireann.
Gavin Robinson
Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é Gavin James Robinson a rugadh ar an 22 Samhain, 1984. I mí Bealtaine 2015, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Béal Feirste Thoir.
Mícheál Ó Cathaláin
Is iománaí é Mícheál Ó Cathaláin, nó Michael Cahalane mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 17 Meitheamh 1995. Is as Contae Chorcaí é.
Alizé Cornet
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Fhrainc í Alizé Cornet. Rugadh í ar an 22 Eanáir 1990.
Gobadán Terek
Is éan é gobadán Terek (Xenus cinereus).
An Bóthar Mór
Is ceantar i nGaillimh é an Bóthar Mór.
Cumascach mac Conghalaigh
Rí Bhreá de chlann Uí Chonaing as Cnóbha, de rítheaghlach Shíol Aodha Sláine, géag d'Uí Néill an Deiscirt, ba ea Cumascach mac Conghalaigh (Sean-Ghaeilge Cummascach mac Congalaig) (bás 839). Congalach mac Conaing (died 778) ba ea a athair, agus Flann (bás 812) agus Cearnach (bás 818) a dheartháireacha, iar-ríthe beirt. Bhí sé i réim in mbliain 818 go dtí 839.
Bhí críocha na gCiannacht ó dheas na Bóinne íochtaraí tógtha faoina smacht ag clann Uí Chonaing, agus thugtaí go minic dóibh dá bharr an teidil 'rí na gCiannacht'. Sa bhliain 822, chloígh Cumascach fuílleach an dráma seo, Ard Ciannacht i gContae Lú), ag Cath Charn Conain, agus mharaigh a rí, Eudus mac Tiarnaigh. Tharla coimheascar ansin sa bhliain 824 idir Cumascach agus gaol iomaíochta leis, Dúnchadh, inar bhuaigh Dúnchadh agus d'éalaigh Cumascach.  Is amhlaidh go d'fhan Cumascach fós ina rí, ámh, agus ní fios cinniúint Dúnchadha.
Bhí na Lochlannaigh gníomhach i lár na tíre le linn réimeas Chumascaigh. Sa bhliain 827, rinne siad creach ar na Ciannachta, agus sa bhliain 828, mharaigh siad rí Ard Ciannacht, Cináed mac Cumascacigh. Sa bhliain 832, rinne siad creach ar Dhamhliag agus eaglaisí go léir na gCiannacht'. Rinne suas creach freisin ar chill tSláine sa bhliain 834.
Sa bhliain 837, tháinig cabhlach ar an mBóinn agus scrios mhaigh Bhreá, ag cloí Uí Néill i gCath Inbhear na mBárc. Bhuaigh na Ciannachta i ndeireadh na dála in éadan na Lochlannach, agus Mariah suas a gceannaire, Saxolb.
Uí Bhroin
mion|deis|140px|Armas Uí Bhroin
Clann de shliocht Bhrain mac Maoil Mhórdha, rí Laighean, ball d'Uíbh Fhaoláin Uí Dhúnlainge is ea Uí Bhroin. Le linn ionradh na Normannach ar Éirinn lonnaigh siad i gContae Chill Mhantáin.
mion|170px|Léarscáil d'oirdheisceart na Laighean sa 16ú haois; feictear críocha Uí Bhroin mar Críoch Branach.
Stair
Bhí lárionad na géige is tábhachtaí de chuid Uí Bhroin suite ag Baile na Corra Thuaidh/Theas, agus na críocha thart timpeall Críoch Branach, faoina smacht.
Le linn Éirithe Amach Dheasmhumhan, thug an gaiscíoch Aodh Ó Broin tacaíocht d'Iarla Dheasmhumhan, agus d'éag sé i rith an dara héirí amach. Tháinig a mhac Fiach i gcomharbacht air agus i dteannta le tiarna na Páile lord James Eustace, choinnigh siad orthu in éadan na Sasanaigh. Cuireadh arm mór faoi Fhear Ionad na hÉireann, Iarla Grey de Wilton, chun iad a chur faoi chois, ach rinneadh luíochán rompu agus cloíodh iad i gCath Ghleann Molúra ar an 25ú Lúnasa 1580, inár cailleadh 800 fear. Thug Fiach cuidiú d'Aodh Rua Ó Domhnaill chun éalú as Caisleán Átha Cliath sa bhliain 1591. D'fhan Aodh Rua le Fiach ag Baile na Corra.
Sa bhliain 1595, forghabhadh Baile na Corra ag garastún Túdarach, ach chuir Fiach an ruaig orthu agus dhóigh sé an dún. Rinneadh feall ar Fhiach agus maraíodh é ag fórsaí an Fhear Ionaid ag Fán an Iarainn ar an 8ú Bealtaine 1597.
Darbhail
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Áir an Ear é Darbhail.
Dùn Lob
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Áir an Ear é Dùn Lob.
Uí Bhroin
Stair
Tá garghaol go deo idir Uí Bhroin agus Uí Thuathail.
Tiomsaíodh an Leabhar Branach, cnuasach dánta in ómós Uí Bhroin, go luath sa 17ú haois.
Ceireatóis
Loit bheaga dhorcha lannacha ar chodanna nochtaithe den chraiceann, a fhaightear go coiteann ar dhaoine os cionn 60 bliain d'aois, agus daoine geala níos óige ná sin i dtíortha grianmhara. I mionlach de na cásanna, athraíonn sí ina siad urchóideach (ailse chraicinn).
Scairp uisce
Feithid uisciúil a mhaireann faoin uisce is a análaíonn trí eireaball feadánach a shroicheann an dromchla. Déanann sí luíochán ar a creach agus beireann greim uirthi lena géaga tosaigh. Timpeall 200 speiceas a fhaightear in uisce socair is uisce faoi ghluaisne mhall.
Alison Riske
Is imreoir leadóige gairmiúla as na Stáit Aontaithe í Alison Riske. Rugadh í ar an 3 Iúil, 1990.
Ana Konjuh
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Chróit í Ana Konjuh. Rugadh í ar an 27 Nollaig 1997.
An Iodáilis
Is í an Iodáilis nó an Eadáinis, mar a thug Máirtín Ó Cadhain uirthi de réir a chanúna (Iodáilis: italiano nó lingua italiana) teanga náisiúnta na hIodáile. Labhraítear freisin í i gCathair na Vatacáine, san Airgintín, san Eilvéis, in Uragua, sa Bhrasaíl, sna Stáit Aontaithe, sa Ghearmáin agus san Fhrainc. Ceann de na teangacha oifigiúla is ea í san Eilvéis, chomh maith leis an bhFraincis, an Ghearmáinis agus an Réata-Rómáinis. Teanga bhundúchasach is ea an Iodáilis san Iodáil féin agus san Eilvéis, ach tháinig na pobail Iodálacha sna tíortha eile, go háirithe san Oileán Úr, ar an bhfód de thoradh na himirce, nó ba dual do na hIodálaigh riamh dul ar imirce. D'fhág na hinimirceoirí Iodálacha an-lorg ar chultúr na Stát Aontaithe agus na hAirgintíne, ach go háirithe, agus tá leathchaint na gcoirpeach san Airgintín, an lunfardo, lán focail iasachta ón Iodáilis.
Tá an Iodáilis chaighdeánach bunaithe ar chanúint na Toscáine, ach is é an fuaimniú a chluinfeá i gcathair na Róimhe féin an fuaimniú is airde meas ar na saoltaí seo. Mar a deir na hIodálaigh féin, is í an Iodáilis is fearr ná lingua toscana in bocca romana, teanga na Toscáine i mbéal na Róimhe.
an Airgintín
Cé go bhfuil Spáinnis an teanga oifigiúil tá an Iodáilis ó dhúchas ag timpeall is 1,500,000 duine san Airgintín. 150px|left
Rita Ora
Is ceoltóir Sasanach í Rita Ora. Rugadh mar Rita Sahatçiu i bPristina, sa Chosaiv, cuid den Iúgslaiv ag an am, ar 26 Samhain 1990. Ba bhreitheamh í ar The X Factor agus The Voice UK.
An Iodáilis
An Astráil
I 2001 bhí Iodáilis ó dhúchas ag 316,890 duine san Astráil. Is í an tríú teanga dhúchais is coitianta san Astráil tar éis an Bhéarla agus na Sínise.
Rita Ora
Gradaim agus ainmniúcháin
Tá 13 ghradam buaite ag Ora. Tá 63 ainmniúchán faighte aici.
An Iodáilis
Ceanada
I 2011 bhí Iodáilis ó dhúchas ag 407,485 duine (1.2% de dhaonra na tíre) i gCeanada. Bhí an líon ag dul i laghad, nó bhí an teanga ó dhúchas ag 455,040 duine (1.5%) duine sa bhliain 2006.
An Chróit
Tá stair fhada ag an Iodáilis sa Chróit, go háirithe in Istria. Tá sí ó dhúchas ag 0.43% de dhaonra na Cróite. Sa lá atá inniu ann tá stádas mar theanga oifigiúil mionlaigh aici in Istria, agus í ó dhúchas ag 6.83%.
An Eilvéis
Ceann de na teangacha oifigiúla í an Iodáilis san Eilvéis. Sa bhliain 2011 ba í an Iodáilis an phríomhtheanga ag 545,274 duine san Eilvéis, is é sin 8.2 % de dhaonra na tíre. Is í an tríú teanga is mó a labhraítear san Eilvéis. Is iad na cantúin is mó Iodáilis ná Ticino agus Graubünden (Grissons, Grigione, Grischun) - deisceart an chantúin.
Poblacht na hÉireann
De réir an daonáirimh ón mbliain 2011 bhí Iodáilis ar an dara teanga déag is mó a labhraítí i bPoblacht na hÉireann san am, amach ó na teangacha oifigiúla. Bhí an Iodáilis ó dhúchas ag 10,344 duine sa Phoblacht. Rugadh 3,624 duine acu, nó 35 %, sa Phoblacht féin, agus tháinig an chuid eile acu, 6,720 duine nó 65 %, as tíortha eile.
Leasú (talmhaíocht)
Is éard is leasú ann ná ábhar a sholáthraíonn cothú do phlandaí nuair a chuirtear leis an ithir é.
An Iodáilis
San Mairíne
Is í an Iodáilis an t-aon teanga oifigiúil i San Mairíne, agus is í atá ó dhúchas ag an gcuid is mó de mhuintir na tíre.
Leasú (talmhaíocht)
Úsáidtear an téarma de ghnáth chun tagairt do cheimiceáin neamhorgánacha ina bhfuil ceann nó níos mó de na cothuithe bunúsacha plandúla nítrigin, fosfar nó potais. Clúdaíonn sé comhdhúile ina bhfuil riandúile cosúil le bórón, cóbalt, copar, iarann, mangainéis, molaibdéineam is sinc. Clúdaíonn sé aol freisin, chun aigéadacht na hithreach a cheartú, agus ábhair tiubhaithe orgánacha, cosúil le fuil thriomaithe is min chnámh. Níos ginearálta, cuimsíonn an téarma ábhair orgánacha cosúil le múirín is aoileach eallaigh. Cuirtear leasuithe san ithir i bhfoirm leachtach, gráinneach, nó púdair, agus is féidir iad a instealladh go díreach sa talamh nó a leathadh ar an dromchla. De ghnáth, tagann nítrigin i bhfoirm níotráití nó comhdhúile amóiniam, tagann fosfar i bhfoirm fosfáití, agus potais i bhfoirm clóiríd photaisiam nó sulfáit photaisiam. Ó dheireadh an dara cogadh domhanda tá méadú mór tagtha ar an oiread leasuithe saorga a úsáidtear chun táirgeadh na ngrán a mhéadú. Ach má úsáidtear farasbarr leasuithe nítrigineacha, is féidir sruthanna uisce is soláthairtí uisce inólta a thruailliú, agus mar sin, leagtar síos teorannuithe i dtíortha áirithe ar an méid leasaithe a cheadaítear a úsáid ar an talamh gach séasúr.
An Iodáilis
an tSlóivéin
Meastar go bhfuil Iodáilis ag tuairim is 15 % de dhaonra na Slóivéine mar theanga neamhdhúchais. Ceann de na céatadáin is airde san Aontas Eorpach atá ann. Sa bhliain 2002 bhí an teanga ó dhúchas ag 3,672 duine sa tSlóivéin. Bhí cónaí ar 2,853 duine, nó 75.8 %, acu i gceann de na trí bardais ina bhfuil stádas oifigiúil ag an Iodáilis in éineacht leis an tSlóivéinis. Is iad Piran, Koper agus Izola na trí bardais sin. Meastar go mbaineann 5 % de dhaonra na Slóivéine úsáid as an Iodáilis go laethúil.
Brian Ó Lachtnáin
Is iománaí é Brian Ó Lachtnáin, nó Brian Lawton mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 9 Eanáir 1988. Is as Contae Chorcaí é.
An Póirse Spáinneach
Is ceantar suite i nGaillimh é an Póirse Spáinneach.
Loch
thumb|Loch Nahuel Huapí san [[An Airgintín|Airgintín.]] thumb|[[Muir Chaisp: an loch is mó, nó an t-aigéan is lú, ar domhain.]]
Monica Niculescu
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Rómáin í Monica Niculescu. Rugadh í ar an 25 Meán Fómhair 1987.
Loch
Cnuasach mór uisce a bhfuil talamh mórthimpeall air is ea loch. Sruthlaíonn aibhneacha agus srutháin iontu chun iad a choimeád lán. Bíonn roinnt lochanna chomh mór sin go bhfuileadar ar nós farraigí.
thumb|left|[[Loch Tahoe idir California agus Nevada]]
Eaglais an t-Sléibh
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Áir an Ear í Eaglais an t-Sléibh.
Páirc an Phiarsaigh (an Longfort)
Is staid de chuid CLG suite i gContae an Longfoirt í Páirc an Phiarsaigh. Toilleadh 10,000 inti. Glennon Brothers Pearse Park a thugtar anois ar an staid, mar gheall ar an urraíocht a fhaightear di ó Glennon Brothers.
Scairpiasc
Iasc téagartha uisciúil a mhaireann faoi uisce na farraige. Eite dhea-dhéanta is spíonta ar an gcolainn, go minic armtha le faireoga nimhe. Suas le 40 cm ar fhad, daite go diamhair. Faightear in uisce socair is uisce faoi ghluaisne mhall é, den chuid is mó sna trópaicí.
Ispín faoi fhuidreamh
Is éard atá in ispín faoi fhuidreamh ná ispín (brocaire te, de ghnáth) ar mhaide faoi bhrat tiubh fuidrimh déanta as min arbhair, agus domhainfhriochta. Tháinig sé chun cinn sna Stáit Aontaithe agus tá sé le fáil go coitianta i mbia Meiriceánach. alt=|mion| Ispíní faoi fhuidreamh, trasghearradh le feiceáil Tá sé curtha síos d’inimircigh Ghearmánacha a leaindeáil i dTexas, lucht déanta ispíní a fuair amach nach raibh an pobal áitiúil róthógtha lena gcuid ispíní, gurb iad an dream a thug an t-ispín faoi fhuidreamh isteach sna Stáit Aontaithe (cé gur tháinig an maide níos déanaí).