cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hidrigin ghlas
Sainmhíniú
Éilíonn hidrigin ghlas dheimhnithe laghdú astaíochtaí >60-70 % (ag brath ar an bhforas deimhniúcháin) faoi bhun na tairsí déine astaíochtaí tagarmhairc (= astaíochtaí gás ceaptha teasa de hidrigin liath, mar shampla luachanna tagarmhairc de réir na treorach um fhuinneamh in-athnuaite RED II).
Margadh
Is é an ardchostas táirgthe an príomhfhachtóir taobh thiar d'úsáid íseal hidrigine glaise. Mar sin féin, tuarann Roinn Fuinnimh na Stát Aontaithe go bhfuiltear ag súil go dtiocfaidh fás ar an margadh hidrigine, agus go dtitfidh costas táirgthe hidrigine ó $6/kg in 2015 go dtí chomh híseal le $2/kg faoi 2025. Meastar gurb é an praghas $2/kg a d’fhéadfadh a bheith ina phointe claochlaithe a fhágfaidh go mbeidh hidrigin ghlas iomaíoch in aghaidh foinsí breosla eile.
Tá astaíochtaí carbóin i bhfad níos ísle ag hidrigin ghlas ná hidrigin liath, a tháirgtear trí athchóiriú gaile ar ghás nádúrtha agus is ionann í agus 95% den mhargadh. Os a choinne sin, is ionann hidrigin ghlas, go sonrach, an méid a tháirgtear trí leictrealú uisce agus níos lú ná 0.1% den táirgeadh iomlán hidrigine.
Táirgeadh hidrigine ghlas ó uisce farraige
Mar chuid de spéis i scrúdú a dhéanamh ar bhreosla hidrigine inbhuanaithe do loingseoireacht mhuirí agus mar fhreagairt ar imní faoi ghanntanas fionnuisce, rinneadh staidéar in 2020 ar na modhanna éagsúla leictrealaithe do hidrigin ghlas ó sháile mar fhoinse uisce. Déantar achoimre ghairid ar cheithre mhodh den sórt sin, leictrealú díreach sáile, leictrealú alcaileach, leictrealú scannáin prótónmhalartúcháin, agus leictrealú ocsaíd sholadach. Leanann leictrealú díreach sáile próisis aitheanta, ag cruthú cille leictrelaithe ina bhfeidhmíonn an sáile mar an leictrilít chun imoibriú ag an anóid a cheadú,and the reaction at the cathode, Má chuirtear ian maignéisiam agus cailciam san áireamh sa sáile, is féidir hiodrocsaídí alcaile a tháirgeadh a d'fhéadfadh scálaí a dhéanamh sa chill leictrilítigh, ag gearradh síos ar shaolré agus an gá le cothabháil a mhéadú. Oibríonn na leictrilítí alcaileacha leis na himoibrithe seo a leanas ag an anóid,agus catóid,, agus baintear úsáid as tuaslagáin le bunanna arda mar leictrilítí, ag oibriú ag 60 -90 °C  agus teastaíonn deighilteoirí breise uathu chun a chinntiú go bhfanfaidh an chéim gháis, an hidrigin agus an ocsaigin ar leithligh. Is féidir leis an leictrilít a bheith truaillithe go héasca, ach is féidir leis an leictrilít alcaileach oibriú faoi bhrú chun ídiú fuinnimh a fheabhsú. Is féidir na leictreoidí a dhéanamh d'ábhair neamhchostasacha agus níl aon cheanglas ann i gcomhair catalaígh chostasaigh san dearadh. Feidhmíonn leictrealóirí scannáin prótónmhalartúcháin, leis na himoibrithe ag an anóid, agus catóid, ag teochtaí 60 -80 °C, ag baint úsáide as leictrilít pholaiméireach sholadach agus a éilíonn costais phróiseála níos airde ionas gur féidir leis an leictrilít sholadach teagmháil go haonfhoirmeach leis na leictreoidí.
Mainistir Chill Dara
Ba mhainistir suite i gContae Chill Dara í Mainistir Chill Dara.
Stop! Or My Dog Will Shoot
Craoladh an fichiú heipeasóid, "Stop! Or My Dog Will Shoot", den ochtú sraith déag The Simpsons ar an 13 Bealtaine 2007. Scríobh John Frink an eipeasóid seo. D'fhéach 6.48 milliún duine ar an eipeasóid.
Eggbuckland
Is ceantar suite i bPlymouth é Eggbuckland.
David Honeyford
Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é David Honeyford. Is ball de Pháirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann é. Is iarbhall de NI21 é. Is Comhalta den Tionól Reachtach é do Ghleann an Lagáin, ó 2022 ar aghaidh.
Saol pearsanta
Is ball de CLG Naomh Seosamh, Lann Abhaigh é.
Ernesettle
Is ceantar suite i bPlymouth é Ernesettle.
Cath na Binne Boirbe
Troideadh Cath na Binne Boirbe ar an 5 Meitheamh, 1646, le linn Cogadh na hAon-déag mBliana, láthair chogaidh na hÉireann de chuid Chogaí an Triúr Ríocht. Bhí fórsaí Chónaidhmeach na nÉireannach faoi Eoghan Rua Ó Néill agus Cúanantóir Albanach agus arm Angla-Éireannach faoi Robert Monro. Chuir bua fhórsaí na Cónaidhme críoch leis an chath agus le dóchas na nAlbanach Éire a chloí agus a socrú reiligiúnach a fhorchur ann.
Cúlra
Sa bhliain 1646, tháinig fórsaí Monro agus Stewart le chéile, agus rinne siad mór-ruathar isteach ar chríoch na Comhdhála. Dar le roinnt cuntais, iarracht a bhí ann chun ceanncheathrú na Comhdhála i gCill Chainnigh a ghabháil; ach deir foinsí eile nach raibh i gceist ach ruathar mór. Ar scor ar bith, bhí fórsa comhcheangailte na mBriotanach chomh láidir agus 6,000. Bhí deich reisimintí coisithe ag Monro, sé as Alban agus ceathrar as Sasana nó ina Angla-Éireannaigh, agus 600 macra Protastúnach as Ulaidh. Go dtí seo, sheachain Ó Néill, a bhí ina ghinearáil an-aireach, cath cóirithe a troid. Mar sin féin, chuir díreach Nuinteas an Phápa go hÉirinn, Giovanni Battista Rinuccini, muscaeid, lón lámhaigh agus airgead chun a chuid saighdiúirí a íoc chuige. Cheadaigh sé seo dó 5,000 fear a ligean chun troda - arm a bhéas beagán níos lú ná a namhaid. Bhí sé chanóin i seilbh na gCúanantór, cé nach raibh aon cheann ag lucht na Comhdhála.
James Mason
B'aisteoir Sasanach é David Niven (15 Bealtaine 1909 – 27 Iúil 1984). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1955.
Bracla
51.5068°N, -3.5594°W
Baile i Pen-y-Bont ar Ogwr, an Bhreatain Bheag, is ea Bracla, 26.8 km ó Caerdydd agus 238 ó Londain. Tá daonra 11276 ann, agus tá 1126 (10%) in ann Breatnais a labhairt.
Cumann Sacair Shasana
Bunaíodh Cumann Sacair Shasana (an Football Association) ar 26 Deireadh Fómhair 1863 sa Freemasons’ Tavern i Londain, agus é ag stiúradh an cluiche fós i Sasana. Ní gan dua a tháinig na rialacha nua (faoi stiúir Ebenezer Cobb Morley) agus an eagraíocht i bhfeidhm. Imríodh an chéad chluiche Barnes v Richmond ar 19 Nollaig 1863 (chuaigh an fhoireann de chuid Richmond leis an rugbaí níos déanaí).
Ar an 16 Márta 1872 d'imir Wanderers agus Royal Engineers i gcoinne a chéile sa chéad chluiche ceannais do Chorn an FA.
Braiteoir optúil
Braiteoir a aimsíonn solas agus a athraíonn ina chomharthaí leictreonacha é. Braiteoirí an-oiriúnacha solais is ea na súile, a bhraitheann raon leathan leibhéal solais ach thar raon teoranta tonnfhad. Nuair a thiteann solas ar an reitine sa tsúil, gintear ríoga leictreacha sa néaróg optach. Téann na ríoga don inchinn len iad a bhrath agus pé brí atá iontu a bhaint astu. I measc na mbraiteoirí saorga optúla tá na cealla fótaileictreacha, a fhéadfaidh a bheith íogair do thonnfhaid infridhearga, infheicthe nó ultraivialaite, agus na solasmhéadair fhótagrafacha.
Broisce
Is sráidbhaile é Broisce. Tá sé suite in Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
An Mac Drabhlásach
deas|250px|thumb|An Mac Drabhlásach Is é Parabal an Mhic Dhrabhlásaigh ceann de pharabail Íosa, i Soiscéal Lúcáis 15:11–32. Insíonn Íosa Críost é dá chuid deisceabal, do na Fairisínigh agus do dhaoine eile.
Sa scéal, tá fear ann a bhfuil beirt mhac aige. Iarrann an mac is óige a chuid den oidhreacht óna athair, agus roinneann an fear a mhaoin idir an dá mhac. Téann an mac is óige “go tír i gcéin”, agus caitheann sé a chuid airgid go léir, “ag tabhairt a shaoil go drabhlásach” (Lúcas 15:13). Buaileann gorta an tír agus tá sé i gcruachás cheal airgid. Mar thoradh air sin, filleann sé abhaile agus an plean atá aige ná impí ar a athair glacadh leis mar sheirbhíseach. Deir sé lena athair, “pheacaigh mé in aghaidh na bhflaitheas agus i do láthairse; ní fiú mé feasta go dtabharfaí mac duit orm” (Lúcas 15:18–19). Deir an t-athair lena sheirbhísigh “an éide is uaisle” a bhailiú agus a chur ar a mhac, agus an lao biata a mharú le haghaidh cóisire, “óir bhí an mac seo agam marbh agus tá sé beo arís, bhí sé caillte agus fuarthas é” (Lúcas 15:24). Nuair a fheiceann an mac is sine an chóisir, tá fearg air, agus diúltaíonn sé páirt a ghlacadh sa gceiliúradh. Deir an t-athair leis an mac is sine: ”A mhic, bíonn tusa liom i gcónaí, agus gach a bhfuil agam is leat; ach bhí sé ceart aoibhneas a dhéanamh agus áthas, óir bhí an deartháir seo agat marbh agus tá sé beo arís, bhí sé caillte agus fuarthas é” (Lúcas 15:31–32).
Tom Ewell
B'aisteoir Meiriceánach é Tom Ewell (29 Aibreán, 1909 – 12 Meán Fómhair, 1994). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1956.
Andrew Huxley
Fiseolaí a saolaíodh i Londain ab ea an Ridire Andrew Fielding Huxley (22 Samhain 1917 – 30 Bealtaine 2012). Bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis sa bhliain 1963 le Alan Hodgkin is John Eccles as a soiléirithe ar na meicníochtaí ianacha a bhaineann le spreagadh is cosc i ngach cuid de scannán na cille néarógaí, an forimeall is an chuid lárnach.
Leath Choinn
Is ainm stairiúil ar an dtaobh thuaidh d’Éirinn é Leath Choinn, agus an deighilt á dhéanamh ag Eiscir Riada. Rí Gaelach sa ré réamhstairiúil a bhí i gConn, agus tar éis Mogh Nuadhad a bheith ruaigthe ón tír, d’fhill sé tar éis roinnt blianta. Ghabh sé seilbh ar an gcuid tíre ar a dtugtar Leath Mhogha, agus fágadh Leath Choinn ag Conn. Ach ní cosúil gurbh fhada a d’fhan an deighilt seo, agus is cosúil gurb í Eiscir Riada a choinníonn in ár gcuimhne é.
Órang-útan Boirneoch
Is ainmhí é an t-órang-útan Boirneoch. Mamach atá ann.
James Hutton
Geolaí a rugadh agus a d'éag i nDún Éideann ab ea James Hutton (3 Meitheamh sa tseanstíl (nó 15 Meitheamh sa nuastíl) 1726 – 26 Márta 1797). Leag a leabhar cáiliuil A Theory of the Earth (Teoiric den Domhan, 1795) bunsraith na geolaíochta nua-aoisí.
Chuir Hutton an smaoineamh chun cinn gur féidir cianstair an domhain fhisiciúil a thuiscint as fianaise i gcarraigeacha an lae inniu. Trína staidéar ar ghnéithe i dtírdhreach agus cóstaí a chuid ísealchríocha dúchasacha in Albain, mar shampla Salisbury Crags nó Rubha Siccar, d'fhorbair sé an teoiric nach bhféadfadh gnéithe geolaíochta a bheith statach ach go ndearnadh claochlú leanúnach orthu thar thréimhsí fada éiginnte. As seo d'áitigh sé, agus é ar aon intinn le go leor geolaithe luath eile, nach bhféadfadh an Domhan a bheith óg. Bhí sé ar dhuine de na moltóirí ba luaithe de choincheap ar tugadh an t-aonfhoirmeachtachas air sna 1830idí. Sé sin an eolaíocht a mhíníonn gnéithe de screamh an Domhain mar thoradh ar phróisis nádúrtha leanúnacha thar an scála geolaíoch. Chuir Hutton teoiric ar aghaidh freisin maidir system of the habitable Earth, a mholadh meicníocht dhiasaíochc chun an domhan a choinneáil oiriúnach go deo do dhaoine, iarracht luath chun prionsabal na hantrapachta de chineál amháin a leagan amach.
Brathadóir bréige
deas|200px|thumb|Brathadóir bréige Ceanglaítear leictreoidí is brathadóirí eile le duine, agus léiríonn frithghníomhuithe ainneonacha ar cheisteanna go bhfuil sé faoi strus. Ach ní ghlactar leis go huilíoch go léiríonn sé sin gur breagach na freagraí a thugann sé ar na ceisteanna sin.
Imran Khan
Polaiteoir na Pacastáine agus iar-chaptaen cruicéid is ea Imran Ahmad Khan Niazi. Rugadh é i Lahore, Puinseáb ar an 5 Deireadh Fómhair 1952.
Bhí sé ina Phríomh-Aire ar an bPacastáin ó 18 Lúnasa 2018 - 10 Aibreán 10 2022
Ar 3 Samhain 2022, lámhachadh Khan sa chos i gcathair Wazirabad in oirthear na tíre. Bhí sé ag tabhairt óráide ag slógadh polaitíochta ag an am, nuair a scaoil gunnadóir urchar leis. Iarracht feallmharaithe a bhí ann. Bhí Khan chun tosaigh ag an slógadh polaitíochta a bhí ag éileamh go reachtáilfí toghchán tobann.
Marisa Pavan
Is aisteoir a rugadh san Iodáil í Marisa Pavan. Rugadh í ar an 19 Meitheamh 1932. Bhuaigh sí an gradam Ban-aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1956.
Greenbank
Is ceantar suite i bPlymouth é Greenbank.
Scoil Mhuire, Claonadh
Is meánscoil suite i gContae Chill Dara í Scoil Mhuire.
Páirc Naoimh Conlaith
Is staid suite i gContae Chill Dara í Páirc Naoimh Conlaith. Toilleann an staidiam 6,200 duine.
Polaimídí
Móilíní móra a chruthaítear trí pholaiméiriú comhdhlúthaithe dé-aimíní le haigéid dhécharbocsaileacha, cosúil le 1,6 dé-aimíniheacsán le 1,6 aigéad adaipeach chun níolón a dhéanamh. Tugann na móilíní comhlántacha seo an saghas céanna nasc aimíde a fhaightear i bpróitéiní, agus snáithíní nádúrtha cosúil le síoda is olann (mar is iad aimíonaigéid na monaiméirí sa dá shnáithín seo).
Breudeth
51.8728°N, -5.1124°W
Baile i Sir Benfro, an Bhreatain Bheag, is ea Breudeth, 140.5 km ó Caerdydd agus 346 ó Londain. Tá daonra 988 ann, agus tá 189 (19.1%) in ann Breatnais a labhairt.
Ham
Is ceantar suite i bPlymouth é Ham.
Polaimiailíteas
Tolgtar an víreas ó bhia nó uisce truaillithe, agus cuireann sé isteach ar pháiste go príomha. Ionsaíonn sé na cealla i líneáil na stéige ar dtús, agus faigheann an páiste buinneach.
Ansin, i dtimpeall 1% de na cásanna, gluaiseann sé isteach i gcealla néarón luadrach i gcorda an dromlaigh, na néaróga a sholáthraíonn na matáin ar fud na colainne.
240x240px|mion|clé|Pólaimiailiteas, Nollaig na bliana [[2002 (Foinse: EDS) {{legend|#80FFFF|Pólaimiailiteas díothaithe}} {{legend|#FF0000|Criosanna le ardriosca traiseolta}} {{legend|#E08040|Cás d'allmhairithe}} {{legend|#E0C000|Criosanna le lagriosca traiseolta}} {{legend|#B2B2B2|Tíopa fiáin an víris a bheith as láthair}} ]]
Má mhilltear na cealla sin, cuirfidh sin tús le pairilis a fhéadfaidh cur isteach ar ghéag. Más néaróin a sholáthraíonn na scamhóga a mhilltear, is féidir go mbeidh sé sin marfach. Mharaigh is mhíchumasaigh an galar an-chuid páistí is daoine fásta sa chéad leath den 20ú céad, nuair a thugtaí an naíonphairilis air agus nach raibh aon leigheas air.
D'fhionn Jonas Salk an chéad vacsaín i gcoinne polaimiailítis i 1953, agus le vacsaíní is feabhsuithe i sláinteachas, is ar éigin nach bhfuil deireadh curtha leis faoi seo.
24 Minutes
Craoladh an t-aonú heipeasóid is fiche, "24 Minutes", den ochtú sraith déag The Simpsons ar an 20 Bealtaine 2007. Scríobh Billy Kimball agus Ian Maxtone-Graham an eipeasóid seo. D'fhéach 9.80 milliún duine ar an eipeasóid.
1807
Tarluithe
mion|1807: Cuireadh ar siúl an chéad tseirbhís tram le haghaidh paisinéirí sa [[An Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag. Seo thuas griangraf de a tógadh sa bhliain 1870.]]
Ealaín na nOileán
mion|300px|Fóilió 292r as [[Leabhar Cheanannais, tús le Soiscéal Eoin maisithe go galánta.]]
Rinneadh  Ealaín na nOileán  sa Bhreatain agus i nÉirinn le linn na ré iarRómhánaí. Dar le staraithe ealaíne, is cuid í d'ealaín Imirce na dTreabh chomh maith le healaín luath-mheánaoiseach iartharach. Is é an meascán den dá níos seo a thugann don ealaín a saintréith speisialta.
Eiscir Riada
Tugtar Eiscir Riada ar an tsraith droimnín idir an áit a bhfuil Baile Átha Cliath inniu agus Cuan na Gaillimhe. Fuíoll oighearshrutha a leáigh ag deireadh na hOighearaoise atá ann. In aimsir na sean-Ghael, tógadh mórbhóthar ar a dhromchla, agus An tSlí Mhór a thugtaí air. Rinne an eiscir deighilt idir Leath Choinn, a bhí lastuaidh de, agus Leath Mhogha, a bhí laisteas de.
Ealaín na nOileán
Is de thoradh an ghluaiseacht mainistreach Éireannach den í ealaín na nOileán, é sin nó miotalóireacht don scothaicme saolta. Tosaíonn an ré timpeall na bliana 600 le meascán Ceilteacha agus Angla-Shacsanacha. Feictear roinnt seodra, go formhór Éireannach, a théann siar go dtí na 500í. '' The earliest Pictish stones may date from the fifth century however.
mion|[[Dáiví as an Durham Cassiodorus, luath-8ú haois, Jarrow ]]
Eiscir Riada
Tá áiteanna i Leamhcán atá ainmnithe as an tsraith droimnín seo. Sreabhann an Grifín trí bhaile fearainn an Eiscir Thuaidh, a fuair a ainm ó Eiscir Riada, gné oighreach sil-leagtha a fágadh ann nuair a chúlaigh an t-oighear tar éis na hOighearaoise deireanaí. Fuair go leor logainmneacha áitiúla cosúil le foirgnimh, eastáit, bóithre agus droichid a n-ainmneacha ón ngné thíreolaíoch seo. Tá an eiscir so-aitheanta ar an talamh in aice leis na cnocáin ísle nó na hiomairí a sheasann amach ón tírdhreach réidh den till oighreach (cré bholláin) ar ar sil-leagadh é. Nochtadh an eiscir nuair a leáigh an t-oighear timpeall 10,000 bliain ó shin, agus é comhdhéanta de ghaineamh agus de ghairbhéal a tháinig ó aolchloch arna sil-leagan ag uisce a bhí ag sreabhadh faoi oighearshruth. Síneann sí soir-siar trí lár na hÉireann.
Ealaín na nOileán
Tháinig buaicphointe na stíle, ó thaobh maisithe de, chun críche le teacht na Lochlannach san 8ú haois. Glactar gur chuir na ruathair isteach ar Leabhar Cheanannais. I Sasana, chumaisc an stíl le healaín Angla-Sacsanach timpeall na bliana 900, agus i nÉirinn le healaín Rómhánúil sa 12ú haois.
Add na samplaí den ealaín atá fós ar marthain, tá ann go formhór lámhscríbhinní dathmhaisithe, obair mhiotail agus snoiteán cloiche, go háirithe Ardchrosa. Feictear are patrúin mjionsaothraithe ach gan aon léaráid doimhneachta nó toirte. Is saintréith é crosfhí, rud a fheictear ach go háirithe ag Sutton Hoo in East Anglia. Is é saintréith eile ná leathanaigh cairpéid, cé gur coiteann iad fosta turasóireachta (aireagán na nOileán), táblaí canóna agus mionfhíoracha, go háirithe portráidí na Soiscéalaithe.
Eiscir Riada
Leis na mílte bliain, bhí bealach nádúrtha le fáil ar an talamh ní b’airde trí na portaigh i lártíre na hÉireann. Tugtar `Eiscir Riada’ ar an áit (iomaire gainimh na tiomána carbaid), creidtear go bhfuil sí comhthitimeach leis “an tSlí Mhór”, a chuaigh ó Chaisleán Bhaile Átha Cliath chomh fada le Cuan na Gaillimhe. Tar éis an chatha ag Maigh Nuad sa bhliain 123 AD, bhí Eiscir Riada mar líne scartha trí Éirinn idir na tailte faoi rialú Chonn na gCéadta Cath ó thuaidh agus Eoghan Mór ó dheas.
Ealaín na nOileán
Is iad Éire, an Alba agus ríocht Northumbria más hionadaí is tábhachtaí, ach feictear samplaí gcósta i ndeisceart na Sasana, sa Bhreatain Bheag agus ar an mór-roinn, go háirithe sa Ghall. I measc na samplaí is fearr, tá Leabhar Dharú, Leabhar Cheanannais, Soiscéil Lindisfarne, dealga amhail is Dealg na Teamhrach, agus an Ruthwell Cross.
Tá tionchar Ealaín na nOileán le feiceáil i ngach stíl ealaín eile na hEorpach a tháinig ina diaidh, go háirithe na gnéithe maisitheacha i lámhscríbhinní Rómhánúla agus Gotacha.
Eiscir Riada
Le linn dheireadh na Meánaoise bhí dúiche na hEascrach ar cheann de na ceithre Mhainéar Ríoga i gContae Bhaile Átha Cliath, ba mhinic a caitheadh an t-ioncam a fuarthas uathu ar chosaint na Páile, a bhí faoi rialú rialtas Shasana, "in aghaidh an Namhad Éireannaigh".
Go dtí an lá atá inniu ann, tá Eiscir Riada fós ina mhórbhealach, mar go bhfuil príomh-mhótarbhealach an M4/M6 idir Baile Átha Cliath agus Gaillimh an-ghar de. Tarlaíonn go leor gníomhaíochta talmhaíochta feadh an bhóthair go fóill, agus talamh dea-dhraenáilte de chaighdeán réasúnta maith fágtha ag an ngaineamh oighreach. Tá na heascracha ina bhfoinse luachmhar d'ábhar tógála, agus go minic baintear gaineamh agus gairbhéal astu.
Langya henipavirus
Is speiceas de henipavirus é Langya henipavirus (LayV), ar a dtugtar an víreas Langya freisin, a braitheadh den chéad uair i gcúigí na Síne, Shandong agus Henan. D'aimsiú iad i 35 othar ó mhí na Nollag 2018 go Lúnasa 2022. As na 35 cás le LayV, níor léirigh ach 26 acu siomptóim, amhail fiabhras, tuirse agus casacht. Níor tuairiscíodh aon bhás mar gheall ar LayV go dtí seo. Bíonn tionchar ag an víreas seo ar dhaoine agus ar speicis ainmhithe eile, lena n - áirítear na Macroscelididae, an t-ainmhí a mhaítear a bheith ina óstach bunaidh. Ní raibh aon cheann de na 35 cás i dteagmháil lena chéile, agus ní fios go fóill an féidir an víreas a tharchur ó dhuine go duine.
Leath Mhógha
Is ainm stairiúil ar an dtaobh theas d’Éirinn é Leath Mhógha. Déanann Eiscir Riada an deighilt, agus ní cosúil gurbh fhada a lean an deighilt seo ar an tír. Díbríodh Eoghan Mogh Nuadhad, a bhí ag cur faoi i ndeiscirt na tíre, agus a raibh aighneas idir é agus an Rí Conn, go dtí an Spáinn. D’fhan sé sa Spáinn ar feadh naoi mbliana, agus nuair a d’fhill sé le cúnamh mór Spáinneach, ghabh sé seilbh ar an leath theas den tír.
Seabhcaí an deiscirt
Is feithid é an t-seabhcaí an deiscirt.
Cathal mac Dúnlainge
Rí Uí Chinnsealaigh na Laigean Thread ba ea Cathal mac Dúnlainge (bad 819). Ba bhall de Shíol Maoluír. Bhí sé i gcoróin ón mbliain 809 go dtí 819.
Bhí clann Uí Dhróna i gceannas i measc Uí Chinnsealaigh don chuid is mó den ochtú haois. Fuair sé bás an duine deireanach de Shíol Maoluír a bhí ina rí sa bhliain 770. Tháinig Cathal i gcoróin tar éis bhás a réamhtheachtaí, Ceallach Tosach mac Donngaile Uí Dhróna sa bhliain 809. Sa bhliain 814, tharla coimhlint idir Cathal agus rítheaghlach Uí Dhúnlainge faoi Muiredach mac Brain Ardchinn, agus cuireadh deireadh le cumhacht Uí Chinnsealaigh.
Giobún Boirneoch
Is ainmhí é an giobún Boirneoch. Mamach atá ann.
Paindéim COVID-19 sna Stáit Aontaithe
mion|250px|mion|clé|Cásanna COVID-19 per capita sna Stáit Aontaithe
Nollaig 2019 go Feabhra 2020
Go déanach i mí na Samhna 2019, rinneadh ionfhabhtuithe coronavirus a bhriseadh amach den chéad uair i Wuhan, an tSín. Thuairiscigh an tSín an braisle go poiblí an 31 Nollaig, 2019. Ar 6 Eanáir, thairg Seirbhísí Sláinte agus Daonna na SA foireann de shaineolaithe sláinte Ionaid um Rialú agus Cosc ar Ghalair (RCG) a chur chun na Síne chun cuidiú leis an ráig a choinneáil, ach rinne an tSín neamhaird ar an tairiscint, a dúirt an CDC a chuir leis na SA. agus tíortha eile ag fáil tús déanach leis an gcontúirt a aithint agus gníomhú go luath.
Tar éis don tSín a dhearbhú gur coróinivíreas tógálach nua ba chúis le braisle na n-ionfhabhtuithe an 7 Eanáir, d’eisigh an RCG comhairleach sláinte oifigiúil an lá dár gcionn. Thug an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte (EDS) foláireamh an 10 Eanáir faoin bhféidearthacht láidir go ndéanfaí tarchur ó dhuine go duine agus mhol sí réamhchúraimí. Ar 20 Eanáir, dheimhnigh an WHO agus an tSín araon gur tharla tarchur ó dhuine go duine. Chuir an RCG a Lárionad Oibríochtaí Éigeandála (LOE) i ngníomh láithreach chun freagairt don ráig sa tSín. Tuairiscíodh freisin an chéad tuarascáil ar chás COVID-19 sna SA.Tar éis cásanna eile a thuairisciú, an 30 Eanáir, dhearbhaigh an EDS Éigeandáil Sláinte Poiblí Imní Idirnáisiúnta (ESPII) - an leibhéal aláraim is airde - ag tabhairt le fios gur chóir "gach tír a ullmhú le haghaidh coimeádta." An lá céanna, dhearbhaigh an CDC an chéad chás duine i duine i Meiriceá. An lá dár gcionn, d’fhógair na SA éigeandáil sláinte poiblí. Cé nach raibh ach seacht gcás aitheanta sna Stáit Aontaithe faoin dáta sin, thuairiscigh an SSD agus an RCG go raibh an chosúlacht ann go mbeadh cásanna breise le feiceáil sa tír.
D'imigh riarachán Trump náisiúnaigh Mheiriceá as Wuhan go déanach i mí Eanáir; chuir oifigigh nár chaith fearas cosanta fáilte roimh na haslonnaithe toisc go raibh riarachán Trump buartha faoi "droch-optaic." Ar 2 Feabhra, d’achtaigh na SA srianta taistil chuig agus ón tSín. Ar 6 Feabhra, tharla an bás Meiriceánach is luaithe a dearbhaíodh le COVID-19 (bás bean 57 bliain d’aois) i gContae Santa Clara, California. Níor thuairiscigh an RCG a dhearbhú go dtí 21 Aibreán, faoin bpointe sin tharla naoi mbás COVID-19 eile i gContae Santa Clara. Bhí an víreas ag scaipeadh nár aithníodh ar a laghad ó thús mhí Eanáir agus b’fhéidir chomh luath le mí na Samhna. An 25 Feabhra, thug an RCG rabhadh do phobal Mheiriceá den chéad uair ullmhú le haghaidh ráige áitiúil. Mar sin féin, luathaigh cruinnithe móra a tharla roimhe sin tarchur luathaithe.
I mí Feabhra, ghlac an Leas-Uachtarán Mike Pence seilbh ar an Rúnaí Alex Azar mar chathaoirleach ar Thascfhórsa Coronavirus an Tí Bháin.
Márta go hAibreán 2020
mion| 6 Márta: An tUachtarán Trump agus Alex Azar ag síniú an Achta um Leithreasaí Forlíontacha Coronavirus agus Freagra Forlíontach ina dhlí Ar 6 Márta, shínigh iaruachtarán Donald Trump an tAcht um Ullmhacht agus Freagairt don Choróinvíreas i leith Leithreasaí Forlíontacha, 2020 ag an Teach Bán. Bhí $8.3 billiún curtha i leataobh dul i ngleic leis an bpaindéim.
Faoi 11 Márta, bhí an víreas scaipthe go 110 tír, agus dhearbhaigh an EDS paindéim go hoifigiúil. Bhí foláireamh tugtha ag an RCG cheana féin go bhféadfadh líon mór daoine a dteastaíonn cúram ospidéil uathu an córas cúram sláinte a ró-ualach, rud a d’fhágfadh básanna nach féidir a chosc. Dúirt an Dr. Anthony Fauci go raibh an básmhaireacht ón gcoróinvíreas 10 n-uaire níos airde ná an fliú coitianta. Faoi 12 Márta, bhí cásanna a ndearnadh diagnóis orthu de COVID-19 sna SA níos mó ná míle. Ar 13 Márta, d'fhógair Trump staid éigeandála sa tír. Ar 16 Márta, thug an Teach Bán comhairle i gcoinne aon chruinnithe de níos mó ná deichniúr. Ón 19 Márta, tá comhairle tugtha ag an Roinn Stáit do shaoránaigh na SA gach taisteal idirnáisiúnta a sheachaint.
Faoi lár mhí an Mhárta, bhí gach caoga stát in ann tástálacha a dhéanamh le cead dochtúra, ón CDC nó ó shaotharlanna tráchtála. Mar sin féin, bhí líon na dtrealamh tástála a bhí ar fáil teoranta i gcónaí, rud a chiallaigh go gcaithfí fíorlíon na ndaoine a bhí ionfhabhtaithe a mheas. De réir mar a thosaigh cásanna ag leathadh ar fud na tíre, thosaigh gníomhaireachtaí cónaidhme agus stáit ag glacadh céimeanna práinneacha chun ullmhú le haghaidh borradh othar ospidéil. I measc na mbeart bhí áiteanna breise a bhunú d’othair ar eagla go dtiocfadh ospidéil thar fóir. Glaodh ar dhaonchumhacht ó na hairm mhíleata agus oibrithe deonacha chun cabhrú leis na háiseanna éigeandála a thógáil. Thosaigh riarachán Trump ag ceannach méideanna móra trealaimh leighis. Ag deireadh na míosa, d'agair riarachán Trump an tAcht um Tháirgeadh Cosanta tionscail a threorú chun trealamh leighis a tháirgeadh.
Brithdir a Llanfachreth
52.7731°N, -3.7955°W
Paindéim COVID-19 sna Stáit Aontaithe
Márta go hAibreán 2020
Le linn mhí an Mhárta agus go luath i mí Aibreáin, chuir roinnt rialtas stáit, cathrach agus contae coraintíní “fanacht sa bhaile” ar a ndaonraí chun scaipeadh an víris a chosc. Faoi 27 Márta, bhí os cionn 100,000 cás tuairiscithe ag an tír. Ar 2 Aibreán, faoi threoir an Uachtaráin Trump, d’ordaigh na hIonaid um Sheirbhísí Medicare & Medicaid (IMS) agus RCG treoirlínte coisctheacha breise don tionscal saoráidí cúraim fadtéarmacha. Ar 11 Aibreán, tháinig dola báis na SA ar an líon is airde ar domhan nuair a shroich líon na mbásanna 20,000, ag dul thar líon na hIodáile. An 19 Aibreán, chuir an CMS rialacháin nua leis á cheangal ar thithe altranais cónaitheoirí, a dteaghlaigh agus a n-ionadaithe, a chur ar an eolas faoi chásanna COVID-19 ina saoráidí. An 28 Aibreán, sháraigh líon iomlán na gcásanna dearbhaithe ar fud na tíre aon mhilliún.
Brithdir a Llanfachreth
Baile i Gwynedd, an Bhreatain Bheag, is ea Brithdir a Llanfachreth, 149.8 km ó Caerdydd agus 287 ó Londain. Tá daonra 737 ann, agus tá 496 (67.3%) in ann Breatnais a labhairt.
Paindéim COVID-19 sna Stáit Aontaithe
Bealtaine go Lúnasa 2020
Faoi 27 Bealtaine, níos lú ná ceithre mhí tar éis don phaindéim na SA a bhaint amach, bhí 100,000 Meiriceánach tar éis bás a fháil le COVID-19. Mar thoradh ar athoscailtí eacnamaíocha stáit agus easpa orduithe masc forleathan tháinig ardú géar i gcásanna ar fud an chuid is mó de mhór-roinn na SA lasmuigh den Oirthuaisceart. Léirigh staidéar a rinneadh i mBealtaine 2020 go raibh fíorlíon na gcásanna COVID-19 sna Stáit Aontaithe i bhfad níos airde ná líon na gcásanna dearbhaithe agus go raibh ionfhabhtuithe 6 go 24 huaire níos airde i roinnt áiteanna.
Ar 6 Iúil, d’fhógair Roinn Stáit na Stát Aontaithe aistarraingt na SA ón Eagraíocht Dhomhanda Sláinte le héifeacht ó 6 Iúil, 2021. Rith na SA cúig mhilliún cás COVID-19 faoi Lúnasa 8.
Ar 10 Iúil, ghlac an RCG an Cóimheas Báis Ionfhabhtaithe (CBI), "líon na ndaoine a fhaigheann bás den ghalar i measc gach duine atá ionfhabhtaithe (siomptómach agus neamhshiomptómach)," mar mhéadracht nua maidir le déine an ghalair, ag teacht in áit an Chóimheas Báis Cás Siomptómach agus an Cóimheas Siomptómach um Ospidéalú Cásanna. In aghaidh an RCG, cuireann an CBI "cásanna síntómacha agus neamhshiomptómacha san áireamh, agus dá bhrí sin féadfaidh sé a bheith ina pharaiméadar intomhaiste níos dírí maidir le déine galair do COVID-19."
I mí Iúil, sheol US PIRG agus 150 gairmí sláinte litir ag iarraidh ar an rialtas cónaidhme "é a dhúnadh síos anois, agus tosú arís". I mí Iúil agus go luath i mí Lúnasa, iolraíodh iarratais, le roinnt saineolaithe ag iarraidh glasáil “sé go hocht seachtaine” a chreid siad a chuirfeadh an tír ar ais faoin 1 Deireadh Fómhair, in am chun scoileanna a athoscailt agus toghchán pearsanta a bheith aici.
I mí Lúnasa, d’fhreastail os cionn 400,000 duine ar 80ú Railí Gluaisrothar Sturgis i Sturgis, Dakota Theas, agus uaidh sin amach, bhí 300 duine ar a laghad i níos mó ná 20 stát ionfhabhtaithe. Lean an RCG le tuarascáil ar na 51 cás deimhnithe a bhain le himeachtaí bunscoile, 21 cás tánaisteacha, agus cúig chás treasach i stát comharsanachta Minnesota, áit a bhfuair freastalaí amháin bás de COVID-19.
Meán Fómhair go Nollaig 2020
Ar 22 Meán Fómhair, fuair na SA 200,000 bás, de réir sonraí ó Ollscoil Johns Hopkins. Go luath i mí Dheireadh Fómhair, d’fhógair sraith gan fasach d’fhigiúirí polaitiúla agus lucht foirne ardphróifíle na SA go raibh tástáil dhearfach déanta acu ar COVID-19. Ar 2 Deireadh Fómhair, d’fhógair Trump ar Twitter go raibh tástáil dhearfach déanta aige féin agus ag an gCéad Mhuire ar an coronavirus agus go ndéanfadh sé coraintín láithreach. Tugadh táirge turgnamhach Regeneron do Trump le dhá antasubstaint monoclonal agus tugadh go dtí Ionad Leighis Míleata Náisiúnta Walter Reed é, áit ar tugadh remdesivir agus dexamethasone dó.
Rinne USA Today staidéar ar iarmhairt na feachtais toghcháin uachtaránachta, ag aithint nach raibh sé dodhéanta cúisíocht a chinneadh. I measc a bhfionnachtana, tháinig méadú 35% ar chásanna i gcomparáid le 14% don stát tar éis rally Trump i gContae Beltrami, Minnesota. Rianaíodh cás amháin chuig rally Biden i Duluth.
Ar 9 Samhain, d’fhógair foireann aistrithe an Uachtaráin Joe Biden a Bhord Comhairleach COVID-19. Ar an lá céanna, sháraigh líon iomlán na gcásanna 10 milliún agus d’ardaigh an t-iomlán os cionn 1 mhilliún cás sna deich lá roimhe sin, ar an meán 102,300 cás nua in aghaidh an lae. D’fhógair Pfizer freisin go bhféadfadh a vacsaín COVID-19 a bheith suas le 90% éifeachtach. I mí na Samhna, tháinig riarachán Trump ar chomhaontú le roinnt asraonta miondíola, lena n-áirítear cógaslanna agus ollmhargaí, chun an vacsaín COVID-19 a dhéanamh saor nuair a bheidh sé ar fáil.
In ainneoin mholtaí an rialtais gan taisteal, chríochnaigh os cionn dhá mhilliún duine ag eitilt ar aerlínte le linn na tréimhse Buíochais. Ar 8 Nollaig, rith na SA 15 milliún cás, agus bhí tástáil dhearfach ag thart ar dhuine as gach 22 Meiriceánach ó thosaigh an phaindéim. Faoi 12 Nollaig, bhí méadú 38% ar ionfhabhtuithe COVID-19 ag fostaithe TSA ar fud aerfoirt na SA. An 14 Nollaig, fuair na SA 300,000 bás, arb ionann é agus níos mó ná 961 bás in aghaidh an lae ón gcéad bhás a bhí ar eolas an 6 Feabhra. Tuairiscíodh níos mó ná 50,000 bás le mí anuas, agus tharla 2,403 bás laethúil ar an meán le seachtain anuas.
An 24 Nollaig, tar éis imní a bheith ann faoi leagan nua SARS-CoV-2 ón Ríocht Aontaithe (B.1.1.7) is dócha a bheidh in-tarchurtha, d’fhógair an CDC ceanglais tástála maidir le paisinéirí Meiriceánacha atá ag taisteal ón RA, a riar laistigh de 72 uair an chloig., ag tosú an 28 Nollaig. Ar 29 Nollaig, thuairiscigh SAM an chéad chás den leagan seo i Colorado. Ní raibh aon stair taistil ag an othar, rud a d’fhág go ndúirt an RCG, "I bhfianaise an chodáin bheag d’ionfhabhtuithe SAM a cuireadh in ord, d’fhéadfadh an leagan a bheith sna Stáit Aontaithe cheana féin gan a bheith braite."
Eanáir go Feabhra 2021
mion| Leas-Uachtarán [[Kamala Harris ag fáil a dara vacsaíniú COVID-19 ag na hInstitiúidí Náisiúnta Sláinte. Fuair sí féin agus oifigigh phoiblí eile an vacsaín ar cheamara mar iarracht a sábháilteacht a thaispeáint.  ]] mion| Tugann an tUachtarán [[Joe Biden cuairt ar láithreán vacsaínithe COVID-19 ag Ionad Leighis Walter Reed]] Ar 1 Eanáir, 2021, rith na SA 20 milliún cás, ag léiriú méadú de níos mó ná aon mhilliún le seachtain anuas agus 10 milliún i níos lú ná dhá mhí. Ar 6 Eanáir, d’fhógair an RCG go bhfuair sé 52 cás dearbhaithe ar a laghad den leagan B.1.1.7 i California, Florida, Colorado, Georgia, agus Nua-Eabhrac; agus leag sé béim freisin go bhféadfadh níos mó cásanna a bheith sa tír cheana féin. Sna laethanta ina dhiaidh sin, tuairiscíodh níos mó cásanna den leagan i stáit eile, rud a thug ar iar-stiúrthóir an RCG Tom Frieden a chuid imní a chur in iúl go mbeidh na SA “go luath in aice leis an gcás is measa”. Creidtear go raibh an leagan B.1.1.7 i láthair sna SA ó Dheireadh Fómhair.
An 6 Eanáir freisin, rinne lucht tacaíochta an Uachtaráin Trump stoirm ar fhoirgneamh Capitol na Stát Aontaithe. Ghlac gníomhaí amháin ar a laghad páirt sa chíréib in ainneoin diagnóis dearfach COVID-19 le déanaí, agus is beag ball den slua a chaith cumhdaigh aghaidhe, agus tháinig go leor acu as an mbaile. Taifeadadh grúpa Poblachtánach gan masc a bhí ag foscadh i bhfeidhm ag diúltú maisc a thairgeann an tIonadaí Lisa Blunt Rochester (D-DE), agus suas le 200 tuairiscíodh go ndearna foireann chomhdhála foscadh i seomraí éagsúla laistigh den Capitol, ag méadú an riosca tarchuir a thuilleadh. Thuairiscigh Brian P. Monahan, dochtúir freastail na Comhdhála, ina dhiaidh sin go bhféadfadh baill na Comhdhála a bheith nochtaithe do dhaoine eile le COVID-19 agus iad ag foscadh i bhfeidhm. Tá tástáil dearfach déanta ag ceathrar ball den Chomhdháil mar gheall ar an nochtadh.
Ar 19 Eanáir, fuair na SA básanna 400,000, díreach cúig seachtaine tar éis don tír 300,000 bás a fháil. Ar 22 Eanáir, rith na SA 25 milliún cás, agus tástáil dearfach ar COVID-19 ag duine as gach 13 Meiriceánach. Ar 25 Eanáir, thuairiscigh na SA a gcéad chás de leagan nua SARS-CoV-2 ón mBrasaíl (P.1) i Minnesota. Trí lá ina dhiaidh sin, an 28 Eanáir, thuairiscigh an tír a chéad dá chás d’ athróg nua SARS-CoV-2 a d’fhéadfadh a bheith frithsheasmhach ó vacsaín ón Afraic Theas (501. V2) i Carolina Theas. Ar 22 Feabhra, fuair na SA 500,000 bás, díreach cúig seachtaine tar éis don tír 400,000 bás a fháil. Faoi 23 Feabhra, tuairiscíodh níos mó ná 1,880 cás den leagan B.1.1.7 i 45 stát, agus bhí imní ann faoi ardú nua i gcásanna san earrach.
Coinneach mac Ailpein, Rí na Scot
Tháinig Coinneach mac Ailpein nó Coinneach I ( Meán-Ghaeilge:Cináed mac Ailpin) i gcomharba ar a athair, Ailpín II, ar ríocht Dál Riata sa bhliain 841. Ba ghairid gur thóg sé freisin coróin na gCruithneach i 843, agus ba é an chéad rí a bhí os cionn Cruithnigh agus na nGael i nDál Riada. D'fhéadfadh gur chuidigh eadarphósadh leis na Cruithnigh le Coinneach seilbh a thógáil ar thír na gCruithneach. Tugadh Albain ar an Ríocht Aontaithe.
Helmut Schmidt
Polaiteoir de chuid an SPD agus iar-Sheansailéir na Gearmáine ab ea Helmut Heinrich Waldemar Schmidt. Rugadh é ar an 23 Nollaig 1918 i gcathair Hamburg na Gearmáine agus bhásaigh sé san áit chéanna ar an 10 Samhain 2015.
Bhí Schmidt ina Sheansailéir ar an mBundesrepublik Deutschland (Gaeilge: Poblacht Chónaidhme na Gearmáine) ón mbliain 1974 go dtí 1982.
Tar éis dó éirí as an bpolaitíocht, thug sé aghaidh ar an iriseoireacht. D'éirigh sé ina chomheagarthóir ar Die Zeit (Gaeilge: 'An tAm'), nuachtán seachtainiúil a fhoilsítear in Hamburg, sa mbliain 1983 agus chaith sé an chuid eile dá shaol sa phost sin.
Ken Norton
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain, ab ea Kenneth Howard Norton Sr.. Rugadh é ar 9 Lúnasa, 1943 agus fuair bás ar an 18 Meán Fómhair, 2013. clé|thumb|Ken Norton
Bealadair
Is baile in Albain é Bealadair. Tá sé i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain (Contae Obar Dheathain roimh 1975), thart ar 65 km siar ó Obar Dheathain. Tá sé suite ar bhruach na habhann an Uisge Dhè (nó an Abhainn Dhè), i bPàirc Nàiseanta a' Mhonaidh Ruaidh
Bhí 1,446 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2001.
Iompar
Tá sé suite ar an A93.
Julian Huxley
Bitheolaí a rugadh i Londain ab ea an Ridire Julian Sorrell Huxley (22 Meitheamh 1887 – 14 Feabhra 1975). Dhírigh sé ar eolas is torthaí na heolaíochta a chur i bhfeidhm ar fhadhbanna sóisialta is polaitiúla, agus cheap teoiric eitice a bhí bunaithe ar roghnú nádúrtha. Ceapadh é mar an gcéad ardstiúrthóir ar UNESCO (1946–1948). Garmhac le T. H. Huxley.
Coláiste Lorcain
Is iar-bhunscoil suite i gContae Chill Dara é Coláiste Lorcain.
Cantinflas
B'aisteoir Meicsiceach é Mario Fortino Alfonso Moreno Reyes, aithne mar Mario Moreno nó mar Cantinflas (12 Lúnasa 1911 – 20 Aibreán 1993). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1957.
Thomas Henry Huxley
Bitheolaí a rugadh in Ealing Shasana ab ea Thomas Henry Huxley (4 Bealtaine 1825 – 29 Meitheamh 1895). An príomhthacadóir le smaointeoireacht Darwin. Chuir sé peirspictíocht antraipeolaíoch le cur chuige Darwin ar an éabhlóid ina leabhar cáiliúil Man's Place in Nature (Ionad an Duine sa Nádúr, 1863).
Fairisínigh
deas|250px|thumb|[[Íosa agus na Fairisínigh]] Ball seict Giúdach, a leanann comhlíonadh dochta an dlí traidisiúnta agus scríofa ab iad na Fairisínigh.
Zyklon B
Le linn an Uilelosctha, d'úsáidtí Zyklon B ar dtús leis na dreancaidí a bhaint de na príosúnaigh. I dtús na bliana 1940, áfach, baineadh an chéad triail as i marú na ndaoine, nuair a tachtadh grúpa de Ghiofóga óga ó Brno i mBuchenwald. In Auschwitz, tugadh Zyklon B isteach ar an tríú lá de Mhí Mheán Fómhair 1941, nuair a maraíodh sé chéad cime cogaidh ón Aontas Sóivéadach agus dhá chéad go leith de chimí tinne cogaidh ón bPolainn leis.
You Kent Always Say What You Want
Craoladh an dara heipeasóid is fiche, "24 Minutes", den ochtú sraith déag The Simpsons ar an 20 Bealtaine 2007. Scríobh Tim Long an eipeasóid seo. D'fhéach 9.80 milliún duine ar an eipeasóid. Bhí an eipeasóid an ceithre chéadú sa stair an chláir.
Bad nan Sgoth
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain é Bad nan Sgoth.
Candiru (comhlacht spiaireachta)
Is comhlacht teicneolaíochta lonnaithe i dTel Aviv é Candiru a tháirgeann teicneolaíocht faireachais agus chibearshlándála do chliaint rialtais.
Spencer Compton, 1ú Iarla Wilmington
Ba pholaiteoir agus Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe é 1ú Iarla Wilmington a rugadh ar 1673 – 2 Iúil 1743.
Candiru (comhlacht spiaireachta)
Tá cur síos ar an gcomhlacht ag tabhairt le fios go bhfuil sé rúnmhar, deir Haaretz gur cheann de na comhlachtaí cibearchogaíochta is mistéirí in Iosrael é. Níl suíomh Gréasáin aige agus bíonn ar fhostaithe comhaontú um neamhnochtadh a shíniú agus gan a n-áit fostaíochta a nochtadh ar LinkedIn. Earcaíonn an comhlacht go mór mór ó Aonad 8200 de chuid Fhórsaí Cosanta Iosrael (FCI).
Ainmníodh an comhlacht i ndiaidh an candiru, iasc seadánach Amasónach a bhfuil cáil air mar gheall ar a chumas apacrafúil ionradh a dhéanamh ar an úiréadra daonna agus é a sheadánú. Úsáideann an comhlacht scáthchruth den iasc candiru mar a lógó.
Seabhcaí donn
Is feithid é an t-seabhcaí donn (Aeshna grandis). Cineál snáthaide móire é.
Bronington
52.9498°N, -2.7624°W
Bro Garmon
53.0983°N, -3.7602°W
Baile i Conwy, an Bhreatain Bheag, is ea Bro Garmon, 184.3 km ó Caerdydd agus 304 ó Londain. Tá daonra 635 ann, agus tá 372 (58.6%) in ann Breatnais a labhairt.
Uachtarán ar Ard-Chomhairle Shaorstát Éireann
mion|W.T. Cosgrave Ba é Liam Tomás Mac Cosgair, nó W.T. Cosgrave, an chéad Uachtarán ar Ard-Chomhairle Shaorstát Éireann, ó 1922 go 1932
Deborah Kerr
Ba bhan-aisteoir Albanach í Deborah Kerr (30 Meán Fómhair 1921 – 16 Deireadh Fómhair 2007). Bhuaigh sí an gradam Ban-aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1957.
Polaip (míochaine)
Sa mhíochaine, sceachaill bheag a fhásann ó dhromchla líneáil orgáin (mar shampla, ar an stéig mhór, an tsrón nó an laraing). Is féidir go bhfuileoidh sí is gur gá í a bhaint le máinliacht. Go minic éadrom, ach is féidir go n-éireoidh sí urchóideach nó athfhillteach.
An Aird Thiar
Baile fearainn in Iorras Aithneach, Contae na Gaillimhe is ea An Aird Thiar, cúpla míle siar ó shráidbhaile Charna.
Charles Coughlin
Bhí an tAthair Charles Coughlin (25 Deireadh Fómhair 1891 - 27 Deireadh Fómhair 1979) ina chraoltóir náisiúnta sna Stáit Aontaithe le linn na 1930idí. Poileimiceoir agus pobalóir, de shliocht Éireannach, bhí Coughlin i bhfad amach ar an eite dheis, agu i mbun  feachtais a bhí á spreagadh ag an bhfuath ar an raidió. Faisistí agus frith-Sheimíteach, bhí móréileamh air ag an am agus 30 milliún ag éisteacht leis gach seachtain. clé|mion|Iris Time, Iml 23-3, 15 Eanáir 1934 Senator Elmer Thomas & Father Charles Coughlin Fuair Coughlin saol fada agus d'éag 27 Deireadh Fómhair 1979.
An Aird Thiar
Tá traidisiún amhránaíochta sean-nóis an-láidir sa gceantar, agus is as an Aird Thiar beirt de mhóramhránaithe sean-nóis na 20ú haoise, Seán 'ac Dhonncha (“Johnny Joe Pheaitsín”, 1919–1996) agus Josie Sheáin Jeaic Mac Donncha (1943–2017).
Tá scoil náisiúnta ann (Scoil na hAirde Thiar) agus cé chloiche ar an taobh thoir den bhaile fearainn a tógadh thart ar 1895. I ngar don phointe is faide ó dheas sa mbaile fearainn, tá tobar beannaithe darb ainm Tobar Cholm Cille ann, in aice le góilín beag a dtugtar Béal an Chalaidh air. Deirtear go mbíodh claibín cloiche mar chlúdach ar an tobar lá den saol, agus dá gcaithfí san fharraige é, d'fhillfeadh sé as a stuaim féin.
Platón
Deirtear gurb é Platón (Gréigis: Πλάτων) (427 - 347 RCh) athair na fealsúnachta iartharaí. San Aithin a rugadh is a cailleadh é. Tá a saothar go léir againn, an chéad saothar fealsúnach tábhachtach i dtraidisiun na hEorpa. Lean sé Sócraitéas agus Arastotail ina dhiaidh sin. Tá smaointeoireacht Phlatóin ina bunchloch maidir le saothrú eolas agus bhéascna an Iarthair. Bhí acadamh iomráiteach aige a bunaíodh thart ar 385 RC agus é suite díreach lastuaidh den Aithin.
Córas Bretton Woods
mion|1971 ar aghaidhː Thit an tóin as an dollar agus chuaigh praghas óir in airde. Bhí [[boilsciú as cuimse ann sna 1970idí.]] Is éard a bhí i gceist leis an gCóras Bretton Woods ná comhaontú chun na rátaí malairte airgeadraí a choinneáil laistigh de theorainneacha an-chúng. Tionóladh comhdháil in Bretton Woods, New Hampshire sa bhliain 1944 agus cuireadh an córas ar bun an bhliain chéanna. Mhair an comhaontú go dtí 1971.
Giorrúchán (teanga)
Is éard is giorrúchán ann ná ainm a chumtar as túslitreacha ainm nó frása ilfhoclaigh eile, ar aon mhodh. (e.g. BCE, AE). . Mar sin, leagan gairid d'fhocal is ea giorrúchán. Go minic is iad céadlitreacha na bpríomhfhocal san ainm a úsáidtear (mar shampla, GRMA do Go Raibh Maith Agat).
Platón
Cúlra
Ba é an bhuntuairim a bhí ag Sócraitéas ná nach raibh rud ar bith ar eolas aige agus gur chóir gach rud a iniúchadh dá bharr.
An Phoblacht
Is í An Phoblacht an saothar is mó de chuid Phlatóin agus í scríofa mar agallamh. Scagann an leabhar cúrsaí fealsúnachta agus polaitíochta agus scríobhadh é timpeall 390 RCh.
Giorrúchán (teanga)
Tugtar faoi deara an difríocht idir focal giorraithe agus coimriúchán. Cailltear deireadh an fhocail (Uimh., Uas.) san fhocal giorraithe, agus cailltear litreacha laistigh den fhocal (Dr) sa choimriúchán. Ní chuirtear an ponc i ndiaidh an choimriúcháin, ach amháin i gcás “lch.” agus “lgh.”. Cuirtear an ponc i gcónaí i ndiaidh an fhocail ghiorraithe.
De réir mhír 3.2.3(c) den Chaighdeán Oifigiúil 2016 chun giorrúchán nó acrainm a dhéanamh iolra cuirtear “anna” leis má chríochnaíonn sé ar chonsan agus “nna” leis má chríochnaíonn sé ar ghuta, e.g. DVDanna; POnna.
Cé go gceadaítear sa Chaighdeán Oifigiúil, 2017 dhá chóras éagsúla maidir le scríobh giorrúchán, córas an ailt agus córas gan an t-alt, moltar an córas gan an t-alt a úsáid sa reachtaíocht. Mar shampla, úsáidtear “in AE” (san Aontas Eorpach); “Ballstáit AE” (Ballstáit an Aontais Eorpaigh); “ag NA” (ag na Náisiúin Aontaithe).Cé go gceadaítear sa Chaighdeán Oifigiúil, 2017 dhá chóras éagsúla maidir le scríobh giorrúchán, córas an ailt agus córas gan an t-alt, moltar an córas gan an t-alt a úsáid sa reachtaíocht. Mar shampla, úsáidtear “in AE” (san Aontas Eorpach); “Ballstáit AE” (Ballstáit an Aontais Eorpaigh); “ag NA” (ag na Náisiúin Aontaithe).
Aonaid tomhais agus siombailí eolaíochta
Ní gá ponc a chur i ndiaidh “ha” (heicteár), “km”, “mg”, etc. Cuirtear spás idir iad agus an figiúr; níl uimhir iolra acu: 4 ha, 9 m, 20 psi, 55 dB(A), 2000 kc/s.
Samplaí coitianta
An leagan i mBéarla: An leagan i nGaeilge
Conspóidí
Bíonn giorrúcháin ina n-ábhar conspóide go minic agus tráchtairí áirithe ann a mhaíonn go mbaineann siad den teanga agus go n-íslítear caighdeán scríofa agus léite na n-óg go háirithe.
Gaeilge
Tá liosta den 20 giorrúchán is coitianta i measc cainteoirí Gaeilge ar Twitter anseo. Is é ‘GRMA’ an giorrúchán Gaeilge is mó úsáid i measc cainteoirí Gaeilge ar Twitter, de réir eolas a rinne an tOllamh Kevin Scannell.
Is é in (seachas i) an fhoirm den réamhfhocal i a úsáidtear roimh ghiorrúchán nó acrainm (mar shampla, 'in RTÉ').
Ní chiorraítear na réamhfhocail de agus do go d’ roimh ghiorrúchán nó acrainm a thosaíonn ar ghuta.
An Aird Mhór
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm An Aird Mhór air:
Baile Phúir
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain é Baile Phúir.
An Phéist Uisce
Tá an Phéist Uisce ar an réaltbhuíon is mó i measc na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha. Bhí sí freisin ar cheann de na 48 réaltbhuíon a bhí ar chatalóg Tholamaes.
Tugtar Hydra mar ainm Laidine ar an réaltbhuíon seo, rud a chiallaíonn "híodra" – sin le rá an ollphéist sheachtcheannach a fhaightear i miotaseolaíocht na Gréige.
Bí cúramach gan an réaltbhuíon seo a thógáil in abhraíocht réaltbhuíon na Péiste, dá ngairtear Serpens as Laidin, ná in abhraíocht réaltbhuíon na Péiste Bige, dá ngairtear Hydrus as Laidin.
Honicknowle
Is ceantar suite i bPlymouth é Honicknowle.
Rassemblement National
Is páirtí polaitíochta sa Fhrainc é an Rassemblement National ('Slógadh Náisiúnta' nó RN), nó an Front National (Fronta Náisiúnta nó FN) mar a bhíodh (roimh 2018). Díríonn teaghlach mór le rá sa pholaitíocht, na 'Le Pen', an páirtí ó na 1970idí go dtí inniu. mion|toghcháin réigiúnacha sa bhliain 2021, ̥.. an RN láidir sa tuaisceart agus Cote d'Azur (deisceart) Tá an páirtí i bhfad amach ar an eite dheis. Cur in aghaidh na hinimirce is ea cuid mhaith de shaothar an RN. mion|Na 'Le Pen' gafa le cúraimí teaghlaigh ó na 1970idíː [[Jean-Marie Le Pen agus a iníon, Marine, teaghlach mór le rá sa pholaitíocht ar feadh níos mó ná 50 bliain]]
Stair
Bhunaigh Jean-Marie Le Pen an páirtí sa bhliain 1972.
Ón mbliain 2011 amach, tá iníon le Jean-Marie Le Pen, Marine Le Pen, ina ceannaire ar an RN.
Sa bhliain 2017, bhí scrios déanta ar na mórpháirtithe polaitiúla, an Páirtí Sóisialach agus 'Les Républicains', agus d'éirigh an RN lárnach sa chóras polaitíochta sa bhFrainc, chomh maith gluaiseacht Émmanuel Macron, La République en Marche.
Cé go bhfuil borradh faoin ngluaiseacht sna blianta 2018-2022, ní léir go bhfuil pobal na Fraince sásta glacadh go hiomlán lena bhfealsúnacht. Ní raibh acu ach seacht suíochán ag an RN as an 577 suíochán sa gcomhthionól náisiúnta le linn 2017-2022 (ionadaíocht chionmhar agus comhghuaillíochtaí polaitiúla ar bith).
Tipu Sabhdán
Rialtóir Ríocht Mysore ab ea Sabhdán Fateh Ali Sahab Tipu. Rugadh é i Devanahalli, Karnataka ar an 20 Samhain 1750 agus fuair bás ar an 4 Bealtaine 1799.