cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dún réaltchruthach
Éifeacht
Thóg na Spidiléirí dhá dhún réaltchruthacha ar oileán Mhálta i 1552, Dún Naomh Elmo agus Dún Naomh Mícheál. Sheas Dún Naomh Elmo in aghaidh tuargaint mhór ar feadh breis is mí. Gabhadh é faoi dheireadh ach chaill na fórsaí Otamánacha mórán fear agus thug an mhoill úd deis d’fhórsaí fóirithinte teacht ón tSicil chun an chuid eile den oileán a chosaint.
Thomas Lee (captaen)
Luathshaol
Trína chéad bhean, ba é Robert Lee athair Sir Anthony Lee, agus  do bhí Tomás Laoi uime sin ina chol ceathrair (den leathfhola, sé sin gan ach tuismitheoir amháin i gcoiteann acu) an mhic ba shine agus an t-oidhre ​​​​a bhí ag Sir Anthony Lee, an cúirteoir Sir Henry Lee, curadh na Banríona Eilís.
Dún réaltchruthach
Éifeacht
Tar éis gur shealbhaigh Napoléon an Veinéis, ghabh arm poblachtach na Fraince Corfú i 1797. (Bhí fáilte éigin ag an bpobal rompu agus gealltanas tugtha ag na poblachtaigh go dtreascrófaí uaisle na Veinéise, go gcealófaí an seirfeachas agus go mbunófaí poblacht Gréagach.) Bhí fónamh éigin le baint as na seandaingnithe réaltchruthacha fós. B’éigean do chomhfhórsaí na Rúise, na nOtamánach agus na Breataine Corfú a imdhruidim ar feadh ceithre mhí sular ghéill an garastún.
Tionchar ar chúrsaí straitéise
Maíonn an staraí Geoffrey Parker san alt “The Military Revolution 1560–1660: A Myth?” gur tháinig athrú mór ar ghnóthaí straitéise de bharr an dúin réaltchruthaigh, go háirithe toisc gurbh éigean fórsaí míleata a threisiú chomh mór sin chun dúnta dá leithéid a chur faoi léigear. Chuir an dún réaltchruthach deireadh leis an gcath riartha, agus ní raibh i gcogaí feasta ach léigir fhada. Cuireann an argóint seo cuma nua ar fad ar theoiric an “Réabhlóide Míleata” a mhol an staraí Michael Roberts i 1955.
Tá lochtú géar déanta ag roinnt acadóirí, leithéid John A. Lynn agus M. S. Kingra, ar an treise a chuireann Parker ar bhuntábhacht an daingnithe, agus cuireann siad amhras ar leith sa bhaint a deir sé atá ann idir an daingniú nua agus méadú fhórsaí míleata na linne.
Thomas Lee (captaen)
Gairmréim
Sa deireadh bhí Lee ceangailte le Walter Devereux, 1ú Iarla Essex. Is dócha gur tháinig sé go hÉirinn i 1574 chun páirt a ghlacadh i scéim coilínithe Essex in oirthear Uladh, agus i 1576 bhí sé ina chonstábla ar Charraig Fhearghais.
Dún réaltchruthach
Naisc
Daingniú
Thomas Lee (captaen)
Gairmréim
Nuair a phós sé sa bhliain 1578 le baintreach Chaitliceach Éireannach, Elizabeth Peppard, baintreach John Eustace, tháinig sé ar mhaoin nach beag, lena n-áirítear Caisleán Mhártain i gContae Chill Dara. Cheannaigh sé Caisleán Réabáin ina dhiaidh sin, ag iarraidh a fheofheirme in Aibreán 1583, agus go leor maoine eile.
I 1580 cúisíodh é as robáil mhórbhealaigh in Oxfordshire, ach nuair a scaoileadh saor ar bhannaí é, d’fhill sé ar Éirinn.
Éirí Amach sa Pháil
Sa bhliain 1581, luadh Lee agus a bhean chéile in achainí chuig an Fear Ionaid Gray as na héagóraí a rinneadh ar Robert Pipho, a rinne gearán arís ina aghaidh an bhliain dár gcionn, mar gheall ar ghoid eallaigh. Mar sin féin, bhí Gray ag brath air chun cur i gcoinne éirí amach Eustace sa Pháil agus chuir sé na cúisimh faoi chois. D’éirigh le Laoi deartháir reibiliúnach Bíocunta Baltinglass, Thomas Eustace, a ghabháil agus thabhaigh sé míshásamh Iarla Urmhumhan, a chuir i gcoinne a chuid ionraí ar Thiobraid Árann, ag cur síos air mar, “ this railing fellow ”. An bhliain dár gcionn i bPort Láirge bhí air é féin a ghlanadh de bharr gearán nó "clamorous complaints".
I mí Feabhra 1583, tar éis an éirí amach a chur faoi chois, díscaoileadh complacht Lee de 24 marcach. Moladh ardeaspag Bhaile Átha Cliath, Adam Loftus, agus Geoffrey Fenton é, ag rá faoi ""not without his portion of that common and secret envy which biteth most of us that serve here". ". Ag an am céanna scríobh Gray chuig rúnaí na banríona, Walsingham, ag rá go mbeadh 200 saighdiúir Éireannach ag Lee le seoladh isteach i bhFlóndras, ag tabhairt faoi deara go bhfuil " "Lee is settled to reform his mis-spent life by hazard in service". ".
Bhí sealúchais éagsúla i mBealach Conglais curtha faoina choimeád aige, agus rinne sé achainí ina leith, agus d’éirigh leis cur faoi i gCill Dara, áit ar bheartaigh sé an tír a chosaint le 25 marcach agus 50 coisithe. Thathain an moladh seo le Loftus, a thug faoi deara am méid seo faoi Lee; "hath so weeded out those parts of that lewd sort of people as the inhabitants of their own report find great quiet and better security of their lives, goods and cattle than of many years they have had".. Scríobh an Ríchomhairle chuig Lee i mí Iúil 1583 ag ceadaigh na gcapall agus na gcoisithe.
Seirbhís faoi Pherrot
Sa bhlianta1584-5, rinne Lee gearán faoin na coisithe a chaill sé faoi Bhagenal agus Stanley sa tuaisceart agus é ag feachtasaíocht in aghaidh Shomhairle Buidhe Mac Domhnaill. Thug sé cuairt ar Shasana ansin, agus i bhfómhar na bliana 1585 d’fhostaigh an tiarnaí nua, John Perrot é in aghaidh an reibiliúnaigh Cahir Óg Caomhanach i gCill Chainnigh. ar an sirriam ansin agus "grew to words and so to blows" ” leis; cé nach raibh ach 60 fear ag Lee agus níos mó ná 300 ag an sirriam, bhí Lee in ann an sirriam a ghabháil agus roinnt dá chuid fear a mharú. Daingnigh an eachtra seo naimhdeas Iarla Urmhumhan, ach bhí Lee in ann brath ar thacaíocht Walsingham agus Perrot, a cheadaigh gur ghníomhaigh sé de réir dualgais.
Ulaidh
D’éirigh Lee agus Ó Néill mór le chéile, agus bhí sé úsáideach don rialtas le linn idirbheartaíochta leis an iarla i Márta 1594, sular thosaigh Cogadh na Naoi mBliana. Uair amháin, d’iarr an t-iarla cuideachta “ Tom Lee ”: mar aon le hidirghabhálaí eile, chuaigh Lee in éineacht leis an iarla agus, ar fhilleadh dó, thuairiscigh sé go raibh cuid de chóisir an iarla tar éis airm a dhíriú ar a bhrollach agus gur bhuail sé é féin agus a chompánach lena spéicí agus leis sin do chomhairligh an iarla dó imtheacht.
Chuaigh Lee go Sasana mar idirghabhálaí, agus thart ar an am seo scríobh sé a Brief Declaration, a cuireadh i láthair na banríona i mí na Samhna agus nár tugadh aird chuí air. Bhí a phortráid déanta age freisin ag Marcus Óg Gheeraerts. Ina scríbhinní chaith sé é féin i múnla an laoch Rómhánach Scaevola, a chuaigh isteach i gcampa na nÉatrúscach chun an rí a fheallmharú agus, ar é a bheith aimsithe amach agus a thriail, chuir sé a lámh dheas sa lasair, agus leis sin socraíodh conradh. Bhí an mhacasamhail le caidreamh Lee le hUí Néill, agus is cosúil gurb é a argóint go raibh na reibiliúnaigh in arm mar gheall go raibh an choróin tar éis a feachtas a chaitheamh thar Fhear Manach agus Muineachán go croílár chríoch Uí Néill i gCúige Uladh. Mar sin féin, chuir an Fear Ionaid FitzWilliam - ar chuir Lee an príomh-mhilleán as an gcogadh ag a dhoras - síos don Tiarna Burghley go raibh Lee " "indigent and desperate",", agus mhol sé go gcuirfí cosc air bheith i láthair na banríona.
D’fhill Lee ar Éirinn i Meán Fómhair 1595 agus mharaigh sé Céadach Mac ''Feidhlimidh Riabhach. Mheas'' Harrington gur dúnmharú cruálach é, agus cuireadh Lee i bpríosún arís i gCaisleán Bhaile Átha Cliath. I Márta 1596 d'fheidhmigh Lee faoin Fhear Ionaid Russell agus ghabh sé Caisleán an Chlocháin. Dhiúltaigh an garastún géilleadh dó ná na mná a bhogadh as, mar sin bhearnaigh sé na ballaí agus chuir sé an díon tuí trí thine: fuair seisear is daichead bás, sna lasracha nó trí shaighdiúirí Lee iad a chaitheamh thar na ballaí.
I mí Aibreáin 1596 scríobh Lee chuig príomh-rúnaí na banríona, an Tiarna Burghley, ag tathant arís ar pholasaí comhréitigh i dtreo Uí Néill - a bhí fógraithe ina reibiliúnach anois - a rachadh go Sasana ar phas coimirce ón bhanríon. Rinne Lee gearán go bhféadfaí an t-éirí amach a sheachaint dá nglacfaí lena chomhairle bhunaidh. Ag an bpointe seo bhí imeachtaí dlí a thionscnamh in aghaidh mar gheall ar riaráistí cíosanna na Corónach. Faoin samhradh bhí amhras air ar Ó Néill, a bhí “ "too far gone with pride of his own strength and confidence of foreign assistance, that he is past all hope of being reclaimed otherwise than by force". ”.
Sa tóir ar Fhiach Mac Aodha Ó Broin
Thosaigh Lee ag gearán go bhfaigheadh sé bás mar an bhfear ba bhoichte i seirbhís na Banríona: mhaígh sé go raibh ceann feadhna agus comhghuaillí Uí Néill, Fiach Mac Aodha Ó Broin, ag cur bac ar a imeachtaí leis an iarla reibiliúnach, agus gur ghabh na Búitléirí (teaghlach an Iarla Urmhumhan), 500 bó óna thalamh agus dó siad go talamh sé cinn de na bailte a bhí nuathógtha aige.
I mí na Nollag 1596 thuairiscigh an Fear Ionad Russell go raibh Lee tar éis 17 cloigeann de na reibiliúnaigh a sheoladh isteach chuige, seirbhís a íocadh go mór as. I mí Aibreáin ina dhiaidh sin, rinne Lee gearán le rúnaí na Banríona, Robert Cecil, faoi thuairiscí béadánach ina choinne féin agus lorg sé údarás chun an Broineach a ghabhadh, a dhíbirt nó a mharú. Ag an am seo is cosúil go raibh sé bréan dá sheirbhís olc in Éirinn, ach bhí úsáid bhreise ag Russell dó.I mí na Nollag 1596 thuairiscigh go raibh Lee tar éis 17 ceann de na reibiliúnaigh a sheoladh isteach, seirbhís ar phá ard. I mí Aibreáin ina dhiaidh sin rinne Laoi gearán le rúnaí na Banríona, Robert Cecil, faoi thuairiscí clúmhilleadh ina choinne féin agus d'iarr sé údarás chun O'Byrne a ghlacadh, a dhíbirt nó a mharú. Is cosúil go raibh sé tuirseach ag an am seo lena sheirbhís trua in Éirinn, ach bhí tuilleadh úsáide ag Russell dó.
Tugadh ardú céime do Lee, ceapadh ina é ina Phropast-Mharascal i gCúige Chonnacht; an mhí dár gcionn bhí sé i gceannas ar an bpáirtí a mharaigh Ó Broin, a bhí breoite faoin am seo, agus mhol Loftus é as a chuid gníomhartha. I gcruinniú leis an reibiliúnaithe, shéan sé ina dhiaidh sin ar an mBíobla go raibh sé ionpháirteach leis an marú agus cháin sé é toisc nach bhfuair sé luach saothair ar bith as; chuaigh a shaighdiúirí ansin i gcomhar leis na reibiliúnaigh agus iad i mbun ruathar ar fiche a sé bailte i dtír Uí Bhroin. Faoi mhí na Samhna bhí Lee ag iarraidh maithiúnas Uí Néill as bás Uí Bhroin, ach fuair sé tailte Uí Bhroin ón rialtas agus fuair sé coimisiún i gcomhair dlí míleata a chur i bhfeidhm ar fud dheisceart Laighean freisin.
Cogaidh
Nuair a sháraigh Ó Néill Bagenal ag Cath Bhéal an Átha Buí i 1598, coinníodh Lee i bpríosún i mBaile Átha Cliath ar feadh fiche seachtain ar chúiseanna tréasa a thug Ormond agus sirriam Chill Chainnigh ina choinne tar éis a chuid iarrachtaí go gcuirfí ceannaire na reibiliúnach isteach mar uachtarán Uladh. Thairg deirfiúracha Rice O'Toole fianaise i gcoinne Lee mar chosaint. An t - aturnae ginearálta shíl dteagmháil ciontú giúiré agus dul, ag breathnú go "hath sé tuillteanais maith agus easláinte olc ". Chualathas fianaise, léirigh Lee a litreacha coimisiúin - rud a thug cumhacht dó pairt a ghlacadh le reibiliúnaigh - agus dúirt sé go ndearnadh a litir ó Ó Néill ionpháirteach leis na Tiarnaí Dlí agus Cirt. Tar éis ghabh sé leithscéal ar a ghlúine os comhair na comhairle, bhí sé liberated agus chuaigh sé ar aghaidh go dtí dún Maryborough revictual.Nuair a bhuaigh Ó Néill Bagenal ag Cath an Fhoth Bhuí sa bhliain 1598, cuireadh Laoi i bpríosún i mBaile Átha Cliath ar feadh fiche seachtain ar chúisimh tréasa a thug Urumhain agus sirriam Chill Chainnigh ina choinne tar éis dó iarracht a dhéanamh Ó Néill (an ceannaire reibiliúnach) a insealbhú mar uachtarán ar Chúige Uladh. Thairg deirfiúracha Róis Uí Thuathail fianaise i gcoinne Lee mar mhalairt ar chosaint. Shíl an t-ard-aighne go mbeadh ciontú giúiré idir dhá cheann na meá, ag rá "he hath good merits and evil infirmities" agus imeacht, ag tabhairt faoi deara “ go bhfuil tuillteanais mhaithe agus easláinte olca aige ”. Éisteadh le fianaise, thaispeáin Lee a litreacha coimisiúin - ag tabhairt an chumhacht dó dul chun socraithe le chéile le reibiliúnaithe - agus dúirt go bhfuair an Tiarna Breitheamh,faoi rún, a litir ó Ó Neill. Tar éis dó a leithscéal a ghabháil ar a ghlúine os comhair na comhairle, saoradh é agus chuaigh sé ar aghaidh chun lón a sholáthar don dhúnfort Fort Protector.
I mí Dheireadh Fómhair 1598 thug Lee cuideachta 100 troigh le Ormond isteach sa Mhumhain chun an éirí amach sa chúige sin a chosc. Mí ina dhiaidh sin bhí sé sa phríosún tar éis a dhearbhú go raibh Ormond ag cur as don éirí amach agus go raibh comhaontuithe rúnda aige le hUa Néill agus le hIarla Chill Dara. Mhaígh sé gur dhíspreagadh Cill Dara ón éirí amach agus go raibh sé taobh thiar de scéim chun Ormond a threascairt, mar a raibh iníon an iarla le Cill Dara a phósadh le spré £2,000-3,000.
Essex
Nuair a scaoileadh saor é, chuaigh Lee faoi rún go hUí Néill i samhradh na bliana 1599 ar feadh cúpla lá. Cuireadh ina leith gur dréachtaíodh plean chun Ormond a mharú le linn na cuairte sin, ach lig Essex dá chumarsáid neamhúdaraithe dó. I mí Lúnasa thug sé cuairt arís ar an iarla reibiliúnach le fios Sir Christopher Blount ; Nuair a d'aimsigh O'Neill " athrú go maith ón iar-mheon a bhí aige agus go raibh sé le hiontas agus le huasaicme ", chuir Lee mallacht air agus d'imigh.
Chuaigh Lee go Sasana tar éis Mheán Fómhair 1599 agus d’fhéach sé le labhairt lena chol ceathrair, Ditchley, toisc go raibh an dara ceann i mbannaí ar a shon. Ag an am bhí sé faoi ghabháil tí le Essex, a dúirt go raibh cead tugtha aige do Lee dul chuig a chol ceathrair, ach gur thug sé ordú dó gan dul i muinín Londain ná an chúirt. Gidheadh do chuaidh Laoi go cúirt, áit ar n-a ndearna airdeaspog Chaisil, Miler Magrath, leis na briathraibh is mígheana agus is truamhéileach é, agus tréas do chur air; Scríobh Lee chuig Cecil ag lorg deis chun na táillí a chomhlíonadh.
I mí Aibreáin 1600 rinne Laoi achainí filleadh ar Éirinn. Thart ar an am seo chuir sé a Fionnachtain - scríofa agus é faoi ghabháil tí - ina n-ar mhol sé téarnamh Chúige Laighean, agus d'iarr sé seanchas ar thír Uí Boirne agus ar leifteanantacht Léix mar aon le dáileadh ar a lucht leanúna. tailte na reibiliúnach. Do bheartaigh sé níos moille dul i gcomhghuaillíocht le taoisigh Chonnacht, go háirithe McWilliam a gheall Aodh Rua Ó Domhnaill a urghabháil mar chúiteamh ar Iarlacht agus leifteanantacht Mhaigh Eo móide £1000 le Laoi chun feidhmiú mar ardcheannasaí ar Chonnachta. D’aontaigh an Bhanríon do chách, ach amháin ceapadh Lee, agus d’ordaigh sí go ndéanfaí an íocaíocht tar éis an fhíric. Faoi mhí na Nollag bhí sé tinn agus bhí moill ar fhreagairt a chuid moltaí.
Ar 12 Feabhra 1601, ceithre lá tar éis Essex a ghabháil ar chúisimh tréasa, d'iarr Lee cúnamh Sir Henry Nevill agus Sir Robert Crosse (captaen cabhlaigh a rinne Essex ridire ar an turas go Cadiz i 1596) - le ceathrar uaisle eile - chun iontas a dhéanamh ar an banríon ina seomra príobháideach ag am suipéar. Ba é an plean a bhí aige ná í a chur faoi ghlas agus í a chur faoi ghlas go dtí go síneoidh sí barántas chun Essex a sheachadadh. Chuir Crosse a bplean in iúl do na húdaráis, áfach, agus gabhadh Lee agus é ag faire ar dhoras an tseomra mar ullmhúchán don iarracht an tráthnóna dár gcionn.
Phós Lee ar dtús, sa bhliain 1578, Elizabeth Peppard, recusant agus baintreach John Eustace, agus iníon le Cuthbert Peppard,  a raibh mac agus iníon aige:
Scríbhinní
Phéinteáil an t-ealaíontóir Pléimeannach Marcus Gheeraerts the Younger portráid Lee i 1594, nuair a bhí sé 43 bliain d'aois. Is dócha gur choimisiúnaigh a leathchúpla, Sir Henry Lee é. Taispeántar an t-ábhar i regalia captaen na heithne ríoga, ag seasamh leis na cosa agus na cosa lom, agus é armtha le sciath, claíomh, clogad, liús agus peitril (piostal capall). Bhí na cosa agus na cosa lom le troid i bportaigh na hÉireann.
18 Nollaig
Is é an 18 Nollaig an 352ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 353ú lá i mbliain bhisigh. Tá 13 lá fágtha sa bhliain.
Madra pluaise seilge
Ball de chlann na madraí atá dúchasach do Mheiriceá Láir is Theas is ea an madra pluaise seilge. Dúdhonn le ceann eadrom donn; na cluasa, na cosa is an t-eireaball gearr. Áitríonn sé coillearnach is talamh féaraigh gar d'uisce, agus itheann creimirí den chuid is mó.
Slúpa
Soitheach seoil aonchrainn, rigeáilte ar fhad an bháid, gan ach ceannseol amháin aige. San 18ú céad d'úsáidtí an téarma d'aon soitheach beag cabhlaigh. Sa dara cogadh domhanda tugadh an téarma ar shoitheach frithfhomhuireán a bhí níos cumasaí ná coirbhéad ó thaobh luais is armála.
Carson City, Nevada
Is é Carson City príomhchathair Nevada. Is Consolidated Municipality of Carson City (Bardas Comhdhlúite Chathair Carson) an t-ainm oifigiúil atá air. Tá an chathair suite in iarthar an stáit. Tá Bob Crowell (D) ina mhéara.
Bleachtán
Cuimsíonn sé plandaí éagsúla sa ghéineas Sonchus, cuid acu bliantúil, cuid eile ilbhliantúil (Béarla: sow thistle). Dúchasach don Eoraip, an Áise is an Afraic. Úscann an gas laitéis bhán nuair a bhristear é. Na duilleoga go minic le himill spíonacha, na gasduilleoga ag fáisceadh an ghais le dhá liopa chruinne, cosúil le cluasa, ag a mbun. An bláthcheann mór buí, cosúil le caisearbhán. Ní fíorfheochadán é, mar bíonn spíonta an fheochadáin níos righne géire.
2022 sa spórt
Is liosta é seo d'eachtraí spóirt sa bhliain 2022.
Cnoc Droma
Is ráth, nó dún cnoic, agus séadchomhartha náisiúnta i ngar do Bhaile an Chaisleáin i gContae Chorcaí é Cnoc Droma. Rinneadh athchóiriú air roimh 1860, agus rinneadh tochailtí seandálaíochta ann i 1930 agus 1931. Tá na ballaí trí mhéadar ar dhoimhne, agus 1.75–2 mhéadar ar airde, ag brath ar an bhfoinse. Tá an dún 29 méadar ar trastomhas. Is le Rialtas na hÉireann an suíomh féin.
Tá bunsraith chloiche d’fhoirgneamh dronuilleogach le huaimh thalún laistigh den dún, cineál struchtúir coitianta le linn Iarannaois na hEorpa, ach go minic faighte níos déanaí in Éirinn. Tá cuasghreantaí laistigh agus lasmuigh den bhalla.
Oileáin na Fothana
Is oileáin sna hIndiacha Thiar iad Oileáin na Fothana.
Feidhm easpónantúil
Sa mhatamaitic, is é is feidhm easpónantúil ann ná feidhm ina bhfuil an athróg ina heaspónant, mar shampla, 5^{x}. Feidhm easpónantúil thábhachtach is ea y = e^{x} a bhfuil mar airí aici,. Mar sin, tá ráta fáis e^{x} i gcomhréir bheacht lena mhéid. De réir mar a fhásann y, is amhlaidh is mó a ráta fáis, agus tugtar fás easpónantúil nó scaoilte ar a leithéid. Ina fhoirm ghinearálta, y = Ae^{kx}, samhlaíonn an slonn seo próisis fhisiciúla cosúil le dlíthe an fháis (k dearfach) is an mheata (k diúltach), díluchtú toilleora agus meath radaighníomhach. Is í seo an tsraith easpónantúil: Is féidir na feidhmeanna triantánacha a shainmhíníu i dtéarmaí easpónant mar seo:, agus. Chruthaigh Euler an toradh suntasach.
Buirg Londan Brent
Is Buirg Londan i Londain Thiar, Sasana é London Borough of Brent. Tá a cheanncheathrú riaracháin ag Forty Lane, Wembley.
Burning Man
mion|clé|Samhail fir faoi thine ag féile Burning Man Is féile raidiciúil ealaíne, comhphobail agus féinléirithe bhliantúil a thiteann amach in Black Rock Desert i Nevada SAM é Burning Man. Maireann an fheil seachtain sa lá atá inniu ann ach thosaigh an fhéile sa bhliain 1986 ar Baker Beach in San Francisco.
An Phoblacht Mhalagásach
Ba stát san Afraic í an Phoblacht Mhalagásach idir 1958 agus 1975.
Feidhm oibre
An t-íosluach fuinnimh is gá a sholáthar chun leictreon a eastóscadh ó mhiotal soladach. Is tomhas í ar cé chomh docht is a bhíonn na leictreoin greamaithe i ndromchla an mhiotail. Bíonn a luach sainiúil ag gach miotal. Mar shampla, is í feidhm oibre copair ná 4.4 eV. Úsáidtear an tsiombail Φ di, agus is i leictreonvóltaí (eV) a thomhaistear í seachas giúil.
An Cailín Ciúin
Is é An Cailín Ciúin an chéad scannán fada ag an stiúrthóir Colm Bairéad agus ag an léiritheoir Cleona Ní Chrualaoi, ón gcomhlacht Inscéal. Tháinig an scannán amach sa bhliain 2022. Insíonn an scannán scéal, bunaithe ar an scéal Foster le Claire Keegan, faoi chailín óg a bhfuil tuismitheoirí seachmallacha aici, a chuirtear ar altramas le gaolta meánaosta.
Scéal
Tá an scannán bunaithe ar scéal de chuid Claire Keegan ina insítear scéal Cháit, cailín óg 9 mbliana d’aois ó theaghlach atá róphlódaithe agus mífheidhmiúil agus a chuirtear ar shiúl chun cónaí le tuismitheoirí altrama don samhradh í.
Iníon naoi mbliana d’aois í Cáit. Fásann sí aníos ar fheirm a muintire. Cailín faiteach, í tite ar gcúl ina cuid scolaíochta. Is pantalóigín bheag í agus í briste brúite cheana féin. Níl éinne sa teaghlach baile in ann cothú coirp ná anama a sholáthar di. Feicfimid Cáit i bhfolach faoin leaba óna máthair, ainneoin go bhfuil a fhios ag a máthair go bhfuil sí istigh faoin leaba.
Tosaíonn an scéal i gContae Chill Mhantáin agus ansin bogann sé go Gaeltacht na Rinne (an tSeanphobail); téann Cáit chun fanacht le tuismitheoirí altrama, gaolta lena máthair. Cuirtear Cáit ann ar feadh na tsamhraidh chuig teach sómhar feirme chol ceathrar na máthar. Caitheann sí an samhradh iomlán ar fheirm na gCinnsealach (Kinsella) agus tugann sí cabhair dóibh.
Cuireann Eibhlín Bean Uí Chinnsealaigh (Carrie Crowley) fáilte mhór chroíúil roimpi. Ach tá fear an tí, Seán (Andrew Bennett) tostach agus míchairdiúil nuair a thagann Cáit chun an tí ar dtús. Is athair altrama é Seán anois a bhfuil iníon óg altrama ina shaol aige. Istoíche, féachann sé ar an teilifís sa seomra suite leis féin, agus ní thugann sé aon aird ar Cháit.
Fanann Seán amach ó Cháit, agus íse uaidhsean. Ach le himeacht ama, tosaíonn cairdeas ag neartú eatarthu.
Ullmhaíonn Eibhlín agus Cáit béile le chéile cúpla uair agus suíonn an teaghlach altrama chun boird le chéile nó in éineacht le cairde go minic. Tá imní ar Eibhlín; ag cogarnach le Cáit, ag ceapadh go bhfuil sí ina codladh, deir sí, “Go bhfóire Dia orainn, dá mba liomsa thú ní fhágfainn tú le strainséirí,”  Níos déanaí, deir sí “Níl aon rún sa teach seo. An teach a bhfuil rún ann, tá náire sa teach sin.”
Creachadh Chaisil, 1647
Tharla Creachadh Chaisil (nó Sléácht Chaisil) ar 15 Meán Fómhair 1647, le linn Cogadh na hAon Bhliana Déag, nuair a rinne Murchadh Ó Briain (nó an Iarla Inse Chuinn) scrios iomlán ar gharastún na Comhdhála, a bhí lonnaithe ar Charraig Phádraig.
An Cailín Ciúin
Scéal
Radharc tábhachtach is ea an radharc ina siúlann an chomharsa fhiosrach abhaile le Cáit ón tórramh. Cloiseann Cáit scéal tubaisteach uaithi. Ba le mac Eibhlín agus Sheáin na héadaí atá á gcaitheamh aici le mí. Fuair an páiste óg bás i dtimpiste feirme.
Creachadh Chaisil, 1647
Gníomh mínáireach a bhí ann, fiú le linn bhlianta corracha na 17ú haoise. Rinne Murchadh léirscrios ar Chúige Mumhan le linn an ama seo, rud a tharraing Murchadh na dTóiteán air mar leasainm.
Nuair a d’ionsaigh Murchadh ardeaglais Chaisil, bhí Teabóid ar dhuine den seachtar sagart a maraíodh ann. Deir John Lynch in De Praesulibus Hiberniae go raibh uisce coisricthe á chroitheadh ag Teabóid ar na saighdiúirí a bhí ar tí a mharaithe.
An Cailín Ciúin
Scéal
Nuair atá an téarma scoile nua ag druidim léi, ní mór do Cháit filleadh abhaile chuig a muintir féin. Tiomáineann na Cinnsealaigh Cáit abhaile. Nuair a fhilleann Cáit abhaile chuig a muintir ag deireadh an tsamhraidh, tugann a máthair (Kate Nic Chonaonaigh) faoi deara go bhfuil Cáit athraithe. Fiafraíonn sí di: ‘Cad a tharla in aon chor?” Briseann an adieu croí na gCinnsealach. Fágann Cáit slán brónach grámhar lena cúramóirí cneasta chomh maith. mion|[[Gaeltacht na nDéise]]
Téamaí
Is dráma casta íogair agus cigilteach fé theacht in aois é, ina ndéantar ceisteanna fé chúrsaí teaghlaigh, faillí agus caillteanas a chíoradh trí shúile a phríomhphearsa óig. Is scéal an-mhothúchánach é chomh maith.
Déanann an scannán iniúchadh ar cheisteanna teaghlaigh, neamairt agus cumha trí shúile a phríomhcharachtair óig. Forbraíonn Cáit tuiscint uirthi féin agus ar a gcumas chun déileáil leis na dúshláin ina saol.
Sa teach na gCinnsealach nach gcoinnítear rún ann, nochtann sí rún pianmhar amháin. Is scannán é faoin ngrá, faoin ngrá sin a chothaíonn muid agus muid ag fás aníos. Ach is scéal é chomh maith faoin deacracht, agus faoin mbaol fiú, a bhaineann le do chroí a oscailt.
Mar a chuirtear in iúl i dteideal an scannáin, is cailín ciúin í Cáit. Agus tá gaol nach beag idir ciúnas agus rúin. Mura bhfuil míniú níos dorcha ná sin fós air, nach feasach dúinn, bíonn tolg leapan na girsí fliuch báite ar dhúiseacht di chuile mhaidin.
Tá cúpla móitíf sa scannán, íomhánna a fheicimid cúpla uair sa scannán agus a bhailíonn chucu brí agus tionchar mothúchánach le gach taispeáint.
Tá go leor rún sa scannán An Cailín Ciúin a cheileann daoine ar dhaoine eile. Cabhraíonn na rúin le comhbhá a chruthú idir an lucht féachana agus na carachtair a bhfuil an rún acu.
Glacadh criticiúil
Bhí léirmheasanna "cúig réalta" á fháil ó nuachtáin in Éirinn agus i Sasana ag an scannán.
Taispeánadh an scannán den chéad uair i mí Feabhra 2022 ag féile mór le rá Berlinale sa Bheirlín (Féile Idirnáisiúnta Scannán Bheirlín), áit ar bhain sé amach an duais Grand Prix an Choiste Idirnáisiúnta Generation Kplus (sa rannóg Glúin/Generation) don Scannán is Fearr.
Is é an chéad scannán Gaeilge a taispeánadh ag an bhféile. Tugadh ardmholadh don chineamatagrafaíocht, don scór agus don aisteoir óg Catherine Clinch atá sa phríomhpháirt.
Bhí ocht ngradam de chuid Acadamh Scannánaíochta agus Teilifíse na hÉireann bronnta air ag searmanas gradam IFTA, lena n-áirítear AN SCANNÁN IS FEARR, AN STIÚRTHÓIR IS FEARR ⁊ AN tAISTEOIR MNÁ IS FEARR.
Ar 24 Eanair 2023, bhí 'An Cailín Ciúin' ainmnithe do ghradam Oscar sa chatagóir don 'Príomhscannán Idirnáisiúnta is Fearr',, an chéad scannán Gaeilge riamh a bhfuil sé seo bainte amach aige.
Ar 12 Márta 2023 in Hollywood, bhí “An Cailín Ciúin” san áireamh do ghradam Oscar, ainmnithe mar cheann de na scannáin eachtracha is fearr i mbliana. Ba é an chéad scannán Gaelach a bhain an onóir sin amach. Níor bhuaigh “An Cailín Ciúin” an duais; bhí an bua ag “Scéal ar Bith ón bhFronta Thiar”, cóiriú ar an úrscéal frithchogaidh Gearmánach le Erich Remarque.
Léiriú
Tá an scannán bunaithe ar an nóibhille Foster leis an údar Éireannach, Samhlaigh Colm Bairéad an scéal mar scannán Claire Keegan. Fuair INSCÉAL cead ó Keegan an scéal a iompú ina scannán.
Ba í Cleona Ní Chrualaoi a léirigh An Cailín Ciúin. Mhaoinigh Fís Éireann, TG4 agus Údarás Craolacháin na hÉireann an scannán mar chuid de scéim Cine4. Fuair an scannán dreasacht chánach Alt 481 ó Rialtas na hÉireann freisin.
Diaspóra na nGael
thumb|right|280px|'Eisimircigh Éire a fhágáil', greanta le Henry Doyle (1827-1892), as Mary Frances Cusack's Illustrated History of Ireland, 1868
Is iad Diaspóra na nGael daoine den sliocht Éireannach atá scaipthe ar fud an domhain. Tá siad ina gcónaí go háirithe i dtíortha mar An Ríocht Aontaithe, Stáit Aontaithe, Ceanada, an Astráil, an Nua-Shéalainn agus an Afraic Theas. Ceaptar líon an Diaspóra bheith faoi 80 milliún daoine, thart ar trí huaire déag níos mó ná daonra na hÉireann.
An Eoraip
An Ríocht Aontaithe
Príomhalt:Pobal Éireannach sa Bhreatain
Meiriceá Thuaidh
Príomhalt:Gael-Mheiriceánaigh
Ceanada
Príomhalt:Gael-Cheanadaigh
Meiriceá Theas
Príomhalt:Gael-Airgintínaigh
an Astraláise (an Aigéine)
An Astráil
Príomhalt:Gael-Astrálaigh
Murchadh mac Aodha
Ba Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin é Murchadh mac Aodha (Sean-Ghaeilge Murchad mac Áedo). Síol Chathail ba ea a mhuintir, agus an bunaitheoir Cathal mac Muiredaig (bás 735) a shin-seanathair. Bhí sé i réim ón mbliain 839 go dtí 840.
Bhí seanathair Mhurchadha, Fógartach mac Cathail (bás 789), ina éilitheoir ar an gcoróin. Bhí Síol Mhuireadhaigh chun cinn sa ríogacht idir na blianta 796 go 839, trína uncail, Maol Cothaidh mac Fógartaigh (beo 818), a bhí b'fhéidir ina leasrí ag am éigin. Bhí Murchadh an chéad fhear de Shíol Chathail ón mbliain 782 a fheictear sna hannála maraon leis na ríliostaí.
Níl aon sonraí ar an eolas faoina réimeas gearr, seachas a thásc sna hannála.
Liosta glaochód idirnáisiúnta
mion|564x564px|Léarscáil an domhain leis na glaochóid Seo liosta de ghlaochóid ar fud an domhain.
Crios 2 - An Afraic
(agus Arúba, na hOileáin Fharó, an Ghraonlainn agus Críoch Aigéan Indiach na Breataine)
Crios 3 - An Eoraip
mion|490x490px|Léarscáil le glaochóid na hEorpa
Baldus de Ubaldis
clé|mion|277x277px|Baldus de Ubaldis ar dheisː Benvenutus Straccha - De mercatura decisiones (1671) Dlí-eolaí de chuid na hIodáile ba ea Baldus de Ubaldis (1327 - 28 Aibreán 1400). Bhí Baldus i measc na saineolaithe ba thábhachtaí san Iodáil mheánaoiseach maidir leis an an dlí Rómhánach agus an dlí Canónta. clé|mion|260x260px|Consiliorum sive responsorum, (leagan 1575).
Thomas Kilroy
Is drámadóir agus úrscéalaí clúiteach Éireanneach é Thomas F. Kilroy (rugadh i 1934 i gCill Chainnigh). Thuill sé a bhunchéim i gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath agus bhí sé ina eagarthóir drámaíochta in Amharclann na Mainistreach ar feadh seal. Bhunaigh sé, in éineacht le Brian Friel, Stephen Rea agus Tom Paulin, an complacht drámaíochta Field Day.
Baldus de Ubaldis
Saol
Tar éis bhás Bartolus de Saxoferrato sa bhliain 1357, tháinig Baldus (a bhí i measc a chuid mac léinn) ina áit mar an t-údar dlí ba cháiliúla agus ba mhó tionchair san Eoraip.
Thomas Kilroy
Rinneadh ollamh le léinn an Bhéarla de in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh, post a thréig sé sa bhliain 1989, chun díriú ar a chuid scríbhneoireachta.
Baldus de Ubaldis
Saol
Bhí Baldus i measc na saineolaithe ba thábhachtaí san Iodáil mheánaoiseach maidir leis an an Dlí Rómhánach agus an Dlí canónta na hEaglaise Caitlicí; rinneadh an Pápa Gréagóir XI de dhuine dá chuid mac léinn (Pierre Roger de Beaufort) agus ghair an chéad Phápa eile Urban VI Baldus chun na Róimhe chun comhairle a thabhairt dó maidir le roinnt ceisteanna a bhain le Siosma Mór an Iarthair. clé|mion|259x259px|Lectura feudorum, in Leiden, Universiteitsbibliotheek
Smachtú arm
Srianadh, i dtír amháin nó grúpa tíortha, maidir le leibhéal, saghas, leathnú nó úsáid arm, mar thoradh ar chomhaontú nó go haontaobhach. Is aidhm dó baol is drochthorthaí na cogaíochta a laghdú. Polasaí is modh oibre taidhleoireachta atá i gceist a thug na Stáit Aontaithe isteach sna 1950idí agus a nglactar go forleathan leis anois. Tá cuid mhaith comhaontuithe idirnáisiúnta a théann síos an bóthar seo (mar shampla, comhaontuithe SALT) maidir le hairm núicléacha, cheimiceacha is bhitheolaíocha.
Madra Pomaránach
mion|220px|Madra Pomaránach Madra beag bídeach a saothraíodh ó phóir spitse sa Bhreatain sa 19ú céad. An fionnadh tiubh déchisealach, an-fhada ar an muineál, na cosa agus ar chúl. An t-eireaball lúbtha ag an gceann agus iompartha trasna na droma.
Sorcha Richardson
Go luath ina saol
Tógadh Sorcha Richardson i nDeilginis, Baile Átha Cliath. Bhunaigh sí a céad bhanna le cairde scoile agus í 10 mbliana d'aois.
Chuaigh sí go Brooklyn chun freastal ar The New School i Nua Eabhrac. Rinne sí staidéar ar an scríbhneoireacht chruthaitheach agus í ann.
Gairm
D'fhill Richardson ar ais go Baile Átha Cliath sa bhliain 2017. Sheinn sí ag an Féile Longitude sa bhliain 2018 agus ainmníodh í ar liosta Rising Artists de chuid RTÉ 2FM, agus d’oibrigh sí leis an mbanna ceoil Éireannach All Tvvins.
Eisíodh a céad albam First Prize Bravery (leis an téama 'ag láimhseáil cairdeas agus caidreamh') sa bhliain 2019 agus ainmníodh í don Choice Music Prize. Chomhoibrigh sí le Soulé agus Elaine Mai ar an amhrán Butterflies in 2019 mar chuid den bhfeachtas Made by Music ag Three Ireland. Sheinn sí ag féile Other Voices sa bhliain 2019.
Dioscliosta
EPanna
Albam stiúideo
Leithinis Mhalae
Is leithinis sa Mhalaeisia í Leithinis Mhalae.
Seoirse Gabhán Ó Dubhthaigh
Ba pholaiteoir Éireannach le Sinn Féin é Seoirse Gabhán Ó Dubhthaigh (21 Deireadh Fómhair 1882 – 10 Meitheamh 1951).
Tagairtí
'
Nominoe
Ba é Nominoe nó Nomenoe (Fraincis: Nominoë; Briotáinis: Nevenoe; b. c. 800, d. 7 Márta 851) chéad Diúc na Briotáine ó 846 go dtí a bhás. Pater patriae na Briotáine is ea é agus do na náisiúnaithe Briotánacha tugtar Tad ar Vro (" athair na tíre ") air.'''
Bunús
Ba é an dara mac é ag an gCunta Erispoë I de Poher, Rí Browaroch (775–812), agus deartháir níos óige leis an gCunta Riwallon nó Rivallon III de Poher (?–857).
Teacht i gCumhacht agus teideal faoi Louis Cráifeach
Tar éis éirí amach ginearálta a chlúdaigh Impireacht na gCairilínseach ar fad a chur síos, tionóladh comhthionól ginearálta in Ingelheim i i mí na Bealtaine 831. Is dócha gur ansin a cheapadh an t-impire Louis Cráifeach Nominoe, Briotánach, chun na Briotánach a rialú (a fhreagraíonn don Bhriotáine "beagnach go léir). Scríobhann Regino von Prüm ina Chronicon clúiteach,go míchruinn don bhliain 837:"Murmanus rex Brittonum moritur et Numenoio apud Ingelheim ab imperator ducatus ipsius gentis traditur.
Fuair Morman rí na Briotáine bás agus chruthaigh an t-impire in Ingelheim Numenoi [Nominoe] diúc na ndaoine céanna sin."Ba chomhghuaillí de chuid Louis Cráifeach é Nominoe go dtí bás an impire sa bhliain 840.  Thacaigh sé le Louis sna cogaí cathartha éagsúla sna 830idí agus thacaigh sé le Mhainistir Redon, fiú ag ordú do na manaigh guí ar son Louis i bhfianaise “strife” an impire. Bhí bonn cumhachta Nominoe i Bro-Gwened agus tagraíonn dhá chairt dó mar Comte du Vannetais, cé nach fios cathain a bhí an teideal sin ann, bíodh sé chomh luath le 819 nó chomh déanach le 834. B’fhéidir nach raibh talamh ar bith ag Nominoe taobh amuigh de Bro-Gwened agus is dócha nár mhó a chumas ioncam a bhailiú i gcríocha Briotáinise ná aon uaslathaí eile de chuid na réigiún sin. Ba é a phríomhfhoinse ioncaim tar éis dó briseadh lena thiarna ná creach ó ruathair ar chríoch na bhFrancach agus ó chreachadh eaglaisí. Bhí an t-údarás polaitíochta aige íocaíocht a éileamh (wergild) i bhfoirm talún ó fhear a dhúnmharaigh a leantóir Catworet.
Is é an teideal Diúc na Briotáine go príomha aireagán croiniceora den deichiú haois. Ní raibh teideal riamh ag Nominoe ón impire, a thagraíonn dó i gcairteacha mar fidelis amháin, "dílis", nó mar missus imperatoris, "teachta impiriúil ", agus is dócha gurbh é an teideal a bronnadh air ag Ingelheim. I gcairteacha Briotáinise, bhí aithne neamhréir ar Nominoe ag roinnt teideal ó mhí Feabhra 833 go dtí a bhás:
Dílseacht agus titim amach le Séarlas Maol
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/ba/Nominoe_triumphant.jpg/225px-Nominoe_triumphant.jpg|mion|265x265px| Nominoe Caithréimeach : Tad ar Vro (Jeanne Malivel, 1922), greanadh náisiúnach Briotánach ar Nominoe. Ar dtús, bhí an caidreamh idir Nominoe agus Séarlas Maol, comharba Louis i ndiaidh 840, cairdiúil. I lár éirí amach a chuid fear i Neustria, sheol Charles ó Le Mans féachaint an ngéillfeadh Nominoe dó in earrach na bliana 841 agus thoiligh Nominoe é sin a dhéanamh. Is léir ó fhoclaíocht an chuntais ar an imeacht seo in Nithard go raibh Nominoe ró-chumhachtach chun iallach a chur air cur isteach; níos déanaí sa bhliain 841 diúltaigh sé réamhbhearta an impire nua, Lothair I, a d'éiligh Neustria. D’fhan Nominoe dílis do Shéarlas ar feadh na bliana dár gcionn, fiú ag déanamh deonacháin “mar déirce don rí” do mhainistir Redon ar 25 Eanáir 842. Is cinnte gur ghlac saighdiúirí Briotánacha, chomh maith le lucht na nGascogne, páirt i seó míleata Serments de Strasbourg (Mionnaí Strasbourg).
I samhradh na bliana 843, d’éirigh le Lothair nó b’fhéidir a lucht tacaíochta Lambert II de Nantes a chur ina luí ar Nominoe Séarlas a thréigean agus dul anonn chuig an impire. Ina dhiaidh sin bhí Nominoe ina namhaid leanúnach ag Séarlas agus ag a údarás i Neustria, go minic ag gníomhú i gcomhar le Lothair, Lambert, agus Pepin II Aquitaine. Throid trúpaí Briotánacha faoi Lambert i Neustria agus nuair a bhí Séarlas, i mí an Mheithimh 844, i mbun léigir ar Toulouse, rinne Nominoe ruathar isteach i Maine agus chreach sé an chríoch. I mí na Samhna 843, mháirseáil Séarlas chomh fada le Rennes chun iad a chloígh, ach gan éifeacht.
Ag Sionad Yutz i mí Dheireadh Fómhair 844, agus é i gceannas ar uncail Shéarlais Drogo de Metz, chuir na heaspaig orduithe chuig Nominoe, Lambert, agus Pepin á ordú dóibh a ndílseacht a athnuachan do Shéarlas nó a bheith sásta glacadh le hiarmhairtí míleata. Chomhlíon Lambert agus Pepin, ach rinne Nominoe neamhaird de easpaig na bhFranc. Thiontaigh roinnt Briotánach ina choinne, áfach, le Séarlas agus rinne an rí iarracht dul isteach sa Bhriotáin chun tacú lucht cúl le cúis, ach níor éirigh leis: buaileadh é ag Cath Bhallon díreach lastuaidh de Redon trasna na Gwilen ar 22 Samhain 845. Is dócha gur lagaíodh údarás Nominoe i Gwened  tar éis a scoilt le Séarlas in 843 agus tuairiscíonn Loup de Ferrières go raibh “corraíl” sa Bhriotáin le linn na tréimhse seo.
Sna blianta 844 agus 847 de réir Annales Bertiniani, fhógair Nominoe cogadh ar na Lochlannaigh.
Feidhm pheiriadach
Sa mhatamaitic, feidhm cosúil le f(x + a) = f(x) do gach x. Más a an tairiseach dearfach is lú a chomhlíonann an chothromóid seo, is é a peiriad nó tréimhse na feidhme. Is iad na feidhmeanna peiriadacha is coitianta an síneas agus an comhshíneas. I gcás shíneas kx, is é (2 π)/k an peiriad.
2010 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 2010.
Acht Fóirithin na mBocht (Éire) 1838
Ar 31 Iúil 1838, rith Parlaimint Shasana Acht Fóirithin na mBocht (Éire) nó 'Dlí na mBocht", a chruthaigh Aontais Dhlí na mBocht agus Tithe na mBocht in Éirinn.
mion|clé|Boird Bhardaigh Dhlí na mBocht in Éirinn, 1897
Obair fóirithinte
Bunaíodh Boird Bhardaigh Dhlí na mBocht faoin Acht Fóirithin na mBocht (Éire). Bhí siad freagrach as feidhmiú an chórais a raibh tithe na mbocht agus obair fóirithinte eile mar chuid de. Toghadh bardaigh áirithe ag íocóirí rátaí. clé|mion|Teach na mBocht, [[Leitir Ceanainn]] Sa deireadh, bhí 163 Aontas Dhlí na mBocht lonnaithe thart ar bhailte margaidh ar fud na hÉireann.
Bhí an córas seo i bhfeidhm roimh na chéad toghcháin áitiúla in 1899, faoi fhorálacha an Acht Rialtais Áitiúil (Éire), 1898.
Madra treorach
deas|thumb|Fear [[Daille|dall á threorú ag a mhadra treorach in ionad siopadóireachta.]] Madra a thraenáiltear chun cabhrú le duine dall a bhealach a dhéanamh go sábháilte trí thrácht na cathrach is sluaite daoine go háirithe. Póraítear na madraí go roghnach, labradóir a chrosphóraítear le gadhair órga loirg is madraí Gearmánacha aoire go minic.
Poblacht Rómhánach
Ba í an Phoblacht Rómhánach (Laidin: Rēs pūblica Rōmāna) céim sibhialtachta na Róimhe a thosaigh i ndiaidh an Ríocht Rómhánach in 509 RCR agus a tháinig deireadh leis nuair a bunaíodh an Impireacht Rómhánach idir 44 RCR agus 27 RCR.
20 Nollaig
Is é an 20 Nollaig an 354ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 355ú lá i mbliain bhisigh. Tá 11 lá fágtha sa bhliain.
Aeneas Coffey
Driogaire is ceapadóir a rugadh i mBaile Átha Cliath nó Calais na Fraince ab ea Aeneas Coffey (1780-1 Nollaig 1852). Bhunaigh sé a dhrioglann féin i mBaile Átha Cliath (1828) áit ar cheap sé an chéad stil leanúnach agus a bhfuair paitinn uirthi. Roimhe sin, trí bhaiscphróiseáil i bpotaistileanna a dhéantaí uisce beatha, agus bhí a phróiseas níos éifeachtaí táirgiúla. Glacadh leis go forleathan i dtáirgeadh tionsclaíoch biotáille, ach níor glacadh leis i dtáirgeadh uisce beatha de bhrí gur bhain an próiseas na rianábhair a thug blas sainiúil d'fhuisce braiche amach.
Cú Choigríche Ó Cléirigh
Staraí Éireannach ba ea  Cú Choigcríche Ó Cléirigh (Béarla: Peregrine O'Clery) (beo 1624–1664).
Beatha
Mac le Diarmaid Ó Cléirigh, ba ea Cú Choigcríche, agus mar sin ina chol seachtar le Mícheál Ó Cléirigh, a chabhraigh sé leis ag tiomsú Annála na gCeithre Máistrí.
Chreid Paul Walsh] áfach gur mhac é le Diarmad mac An Chosnamghaigh mhic Concoigríche mhic Dhiarmada Ó Cléirigh, a d'éag sa bhliain 1552. Deartháir le Tuthal (bás 1512) agus Giolla Riabhach (bás 1527) ba ea an Diarmaid úd. Bhí [[Mícheál Ó Cléirigh gaolta le Tuathail mar mhac Donnchadha mhic Uilliam mhic Thuathail.
Chreid Seán Ó Donnabháin, an chéad eagarthóir nua-aimseartha na nAnnál, gur mac le Lughaidh Ó Cléirigh, file agus staraí, cé go bhfuil amhras anois ann faoin tuairim seo.
Rinne an bheirt Uí Chléirigh obair sna hannála ar na blianta 1332–1608. Scríobh Cú Choigcríche an chóip de Bheatha Aodha Rua Uí Dhomhnaill le Lughaidh Ó Cléirigh is luaite atá fós ar marthain. Scríobh sé freisin san ar Mháire deirfiúr Aodha Rua, a d'éag sa bhliain 1662, atá caomhnaithe anois sna Lámhscríbhinní Phillips ag Leabharlann Náisiúnta na hÉireann.
Is dóigh gur thug Cú Choigcríche roinnt ábhair do Dhubhaltach Mac Firbhisigh, a chuir seisean arleathnach 299 i Leabhar na nGinealach isteach.
Is ea príomhshaothar féin ná Leabhar Ginealach Uí Chléirigh.
Fuair sé bás i nGort na hEilte, i nGleann Hoiste ag bun Néifinn Bhig, suite os cionn Loch Bhéal Trá. Thiomsaigh sé a leabhair dá mhic, Diarmaid agus Seaán.
Creidtear gurb iad sliochtaigh Chú Choigcríche ná muintir Uí Chléirigh as An mBreaclach, Gleann Hoiste, Buiríos Umhaill, Contae Mhaigh Eo.
Midhir
I Miotaseolaíocht na nGael, ba é Midhir nó Mír (Sean-Ghaeilge: Midir) mac Daghdha na dTuath Dé Danann. Agus na Tuatha Dé Danann cloíte ag Clann Mhíle, chuaigh sé chun cónaí i n-aos sidhe Bhrí Léith (a chreidtear gur Cnoc Ardaigh, Contae an Longfoirt, é). Sa chéad Athleagan de Leabhar Gabhála na hÉireann, ba é Midhir Bhrí Léith "mac Induín mac Échtach mac Etarlam".
Sanasaíocht
B'fhéidir go bhfuil an t-ainm Midhir fréamhaithe ón bhfocal Sean-Ghaeilge midithir, le ciall "breitheamh".
Tochmarc Étaíne
Is príomhphearsa é Midhir sa seanscéal Tochmharc Éadaoine, a léimeann trí na tréimhsí, ó ré na dTúath Dé Danann go ré Ard-Rí na hÉireann, Eochaidh Aireamh.
Ba í Fuamnach bean chéile Mhidhire, ach thit sé i ngrá le hÉadaoin, agus le cabhair ón a mhac altrama agus leasdeartháir, Aonghas, rinneadh a bhean chéile nua di. Spreagadh fonn díoltais i bhFuamach uirthi, ag cur líon mór náire uirthi. I ndeireadh na dála, i riocht snáthaide móire, thit Éadaoin i ndeoch mná, agus athrugadh í. Phós sí an t-ardrí, Eochaidh Aireamh.
Níor ghéill Midhir, ach a mhalairt. Rinne sé iarracht a bhean chéile a thrabhairt abhaile leis. Thug sé dúshlán don rí, ficheall a imirt. Bhuaigh Eochaidh gach cluiche ach an ceann deireanach. Bhuaigh Midhir agus d'éiligh mar dhuais póg ó Éadaoin. Sheas Eochaidh lena fhocal agus lig sé do Mhidhir an póg, ach d'iompraigh Midhir é féin agus Éadaoin ina riocht ealaí agus d'eitil amach tríd an simléar. Shocraigh Eochaidh a bhean a tharrtháil agus chuaigh sé ar a dtóir. Midhir turned fifty women i riocht Éadaoine, agus lig sé don rí ach rogha amháin. D'imigh drochrath ar Eochaid agus roghnaigh sé a iníon féin, agus chaill Éadaoin.
I scéalta eile
Sa scéilín Aigidecht Aitherni ("Aíocht Athirne"), insítear gur tháinig Athirne go Brí Léith, ag troscadh i gcoinne Midhire, chun a bheireadh a thrí ghrús a sheasadh ag a dhoras agus dhiúltaíodh cead isteach do chách á iarradh. Ina theannta sin: ''"Any of the men of Ireland who saw them could not face equal combat on that day."
Sa scéal Tochmharc Treablainne, chuir Midhir isteach ar Fhraoch agus é ag iarraidh bheith ag suirí le Treabhlann.
Deirtear gurbh é Midhir athair duine de chlann Macha, chomh matt le Bri Bruachbrecc. . Sa Dinnseanchas, deirtear gurbh athair altrama Aonghas é Midhir.
An tSionainn
Is í An tSionainn an abhainn is faide in Éirinn. Tá sí timpeall 400km ar fhad óna foinse i gContae an Chabháin, in Ulaidh go dtí go dtagann sí ar an Aigéan Atlantach idir Rinn Chiarraí i gContae Chiarraí agus Ceann Léime i gContae an Chláir. Tagann taoide ón bhfarraige tuairim is 100km i dtír suas chuig cathair Luimnigh.
Thomas Picton
Oifigeach de chuid Arm na Breataine a throid i gCogaí Napoléon ab ea an Leifteanantghinearál Sir Thomas Picton (24 Lúnasa 1758 – 18 Meitheamh 1815). Dar leis an staraí Alessandro Barbero, bhí “meas ar Phicton as a mhisneach agus bhí faitíos roimhe mar gheall ar a mheon teasaí”. (Béarla; "respected for his courage and feared for his irascible temperament" ) Thug an Diúc Wellington "a rough foul-mouthed devil as ever lived", air, ach fós féin shíl sé go raibh sé cumasach.
An tSionainn
Tábhacht Stairiúil
Ós rud é go roinneann sí formhór na hÉireann ina dhá chuid, tá tábhacht straitéiseach ar leith ag an Sionainn. Le linn riail na Sasanach, bhí garastúin móra i Luimneach agus in Áth Luain agus tá bearaicí míleata fós sna bailte sin.
Thomas Picton
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d8/Thomas_Picton_birthplace.JPG/220px-Thomas_Picton_birthplace.JPG|mion|clé|Áit bhreithe Phicton i Sráid an Chnoic, [[Hwlffordd, marcáilte le plaic ghorm chomórtha. Rinneadh an Óstán Dragon den teach ina dhiaidh sin.]] Tharraing aird an phobail air ar dtús mar gheall ar a chruálacht líomhnaithe le linn dó a bheith ina ghobharnóir ar Oileán na Tríonóide (1797–1803), agus cuireadh ar a thriail i Sasana é dá bharr sin ar chéasadh neamhdhleathach Luisa Calderón, cailín 14 bliana d'aois, a cheadú. Cé gur ciontaíodh Picton ar dtús, cuireadh an ciontú ar ceal ina dhiaidh sin agus Picton ag maíomh go raibh Oileán na Tríonóide faoi réir dhlí na Spáinne le linn an ama sin, rud a cheadaigh úsáid an chéasta. Lean an chonspóid faoin gcéasadh agus faoi ról Phicton i dtrádáil na sclábhaithe coilíneacha. Sa bhliain 2020, vótáil Comhairle Caerdydd chun dealbh Phicton a bhaint as an ngailearaí “Laochra na Breataine Bige” i Halla na Cathrach, Caerdydd. Sa bhliain 2022, d’aistrigh Ard-Mhúsaem Caerdydd portráid Phicton óna gailearaí “Oriel Wynebau Cymru” (Gaeilge: Aghaidheanna na Breataine Bige) go dtí taobhsheomra, in éineacht le cur síos ar an gcaoi ar chaith sé go brúidiúil le muintir na Tríonóide.
Cuimhnítear go príomha ar Phicton mar gheall ar a ghníomhartha faoi Wellington i gCogadh Saoirse na Spáinne (1807-1814), nuair a throid sé i go leor comhrac, ag taispeáint crógacht agus diongbháilteacht mhór. Maraíodh é sa bhliain 1815 agus é ag troid ag Cath Waterloo, le linn ruathair ríthábhachtaigh bheaignite inar chuir a rannán stop le hionsaí chór Erlon ar lár na gcomhghuaillithe ar chlé. Ba é an t-oifigeach is sinsearaí é a fuair bás ag Waterloo. Bhí sé ina Fheisire Parlaiminte tráth a bháis.
An tSionainn
Tábhacht Stairiúil
Bhunaigh Naomh Ciarán an mhainistir Cheilteach is mó in Éirinn sa 7ú aois i gCluain Mhic nÓis (i gContae Uíbh Fhailí) idir Áth Luain agus Beannchor agus tá a h-iarsmaí fós le feiscint.
Bhunaigh na Lochlannaigh cathair Luimnigh timpeall na bliana 812 AD agus ba as a sheoladar nuair a bhíodar ag iarraidh a riail a leathnú níos doimhne i lár na hÉireann.
Fo-aibhne agus Locha
Tá trí loch mór i gcúrsa na habhann, Loch Ailinn, an Loch Riabhach agus Loch Deirg.
I measc na fo-abhainn a dtagann isteach inti óna bruach thiar, tá An tSuc (i gContae Ros Comáin) agus An Fheargas (i gContae an Chláir). Ón mbruach thoir, tagann An Inne (i gContae na hIarmhí), An Bhrosna (i gContae Uíbh Fhailí), An Mhaoilchéirn, An Mháig agus An Daoil (i gContae Luimnigh) agus an Fhéil (i gContae Chiarraí).