cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Peintiméadar dachtalach
Téarma beagán aisteach é "Peintiméadar" don mheadaracht seo, mar is cosúil go bhfuil sé chuid ann, ach is í an chúis atá leis ná go bhfuil dhá throigh go leith ag an dá leath den líne, briste anseo ag an ||. Is ionann dhá go leith móide dhá go leith agus cúig cinn. Tugtar hemiepes (leath-epos) (An tSean-Ghreigis:ἔπος, ' epos' ; véarsa, líne, focal) an dá leathlíne, mar go bhfuil siad cosúil le leath líne de heicsiméadar dathalach eipiciúil.
Tá an peintiméadar suntasach mar gheall ar a cháilíocht an-struchtúrtha: ní cheadaítear aon ionadaíochta ach amháin sa chéad dá throigh.
Fukui
Cathair Speisialta de chuid na Seapáine is ea Fukui (福井市). Tá sí suite i lár oirthear Honshu. Tá 267,428 duine ina gcónaí i bhFukui (daonáireamh 2010).
Helter Shelter
Craoladh an cúigiú eipeasóid, "Helter Shelter", den ceathrú sraith déag The Simpsons ar an 1 Nollaig 2002. Scríobh Brian Pollack agus Mert Rich an eipeasóid seo. D'fhéach 15.1 milliún duine ar an eipeasóid.
Contae Saint John, New Brunswick
Is contae i ndeisceart New Brunswick é Saint John. I 2011 bhí cónaí ar 76,550 duine sa chontae suas ó 74,621 duine i 2006.
Teangacha
Sa bhliain 2011 bhí Béarla an teanga is comónta i gcontae Saint John agus í an mháthairtheanga do 68,540(89.5%) duine sa gcontae, bhí Fraincis an dara teanga is comónta sa chontae agus í an mháthairtheanga do 3,495(4.6%) duine. Bhí Sínisn.o.s. an teanga neamh oifigiúil is comónta agus í an mháthairtheanga do 390(0.5%) duine.
An Albáin
Tír in oirdheisceart na hEorpa is ea Poblacht na hAlbáine go foirmiúil (as Albáinis Republika e Shqipërisë). Tá daonra 3.03. mhilliúin aici. Is í Tiorána (Tiranë nó Tirana as Albáinis) an phríomhchathair agus an chathair is mó.
Tá an Albáin suite in iardheisceart Leithinis na mBalcán. Tá teorainneacha aici le Montainéagró (siar ó thuaidh), an Chosaiv (soir ó thuaidh), An Mhacadóin Thuaidh (soir) agus an Ghréig (ó dheas agus siar ó dheas). Tá imeallbhord aici ar chladach Thuaidh na Meánmhara, Muir Aidriad (siar) agus an Muir Iónach (siar ó dheas), áit a thosaíonn Riviera na hAlbáine. Tá an Albáin níos lú na 72km ón Iodáil, thar Caolas Otranto, a nascann Muir Aidriad leis an Muir Iónach.
Tá dhá chontae déag san Albáin:
Teangacha
I 2011 bhí Albáinis mar mháthairtheanga do 98.767% de dhaonra an Albáin.
Clann Chaoich
Is barúntacht suite i gContae an Chabháin é Clann Chaoich.
Gníomhaireacht Chomhshaoil Eorpach
Is í an príomhfhoinse faisnéise dóibh siúd a bhfuil baint acu le beartas comhshaoil a fhorbairt, a ghlacadh, a chur i bhfeidhm agus a mheas, chomh maith leis an bpobal i gcoitinne.
Cuimsíonn ballraíocht an GCE Ballstáit an AE, ach is féidir le tíortha nach Ballstát de chuid an Aontais Eorpaigh iad a bheith ina mbaill freisin.
Tá 32 tír ina mbaill anois: an 27 Ballstát de chuid an AE i dteannta leis an Íoslainn, Lichtinstéin, an Iorua, an Eilvéis agus an Tuirc. Chuir an Albáin, an Bhoisnia agus an Heirseagaivéin, an Chróit, Poblacht Iar-Iúgslavach na Macadóine, Montainéagró agus an tSeirbia iarratas isteach ar bhallraíocht i gcomhpháirt agus táthar i mbun comhoibrithe cheana féin leis an GCE le roinnt blianta anuas.
Leabhar Leasa Mhóir
Lámhscríbhinn Ghaelach na meánaoise is ea Leabhar Leasa Mhóir. Thug Dennis O'Flynn, staraí as Corcaigh, an t-ainm úd dó, tar éis dá tabhairt di sa bhliain. Sa bhliain 1855, chuir Eugene O'Curry an milleán ar O'Flynn óir gur scar sé an leabhar as a chéile agus dhíol sé iad astu féin le bailitheoirí.
Critic an Ghlan-Réasúin
Leabhar leis an bhfealsamh Gearmánach Immanuel Kant is ea Critic an Ghlan-Réasúin (Kritik der reinen Vernunft) (1781; an dara heagrán 1787). Tá an t-údar ag iarraidh teorainn agus réimse na meitifisice (staidéar fealsúnach ar bhunphrionsabail an tsaoil) a dheimhniú, agus luaitear an saothar freisin mar an gCéad Chritic. Foilsíodh Critic an Réasúin Phraiticiúil (1788) agus Critic an Bhreithiúnais (1790) ina dhiaidh sin. I réamhrá an chéad eagráin, deir Kant gurb í an chiall atá aige le “critic an ghlanréasúin” critic an réasúin i gcoitinne, maidir le gach eolas a mbeadh an réasún á lorg beag beann ar an eispéireas, agus go bhfuil sé de chuspóir aige féin a dhéanamh amach an féidir leis an meitifisic a bheith ann ar chor ar bith.
Gníomhaireacht Chomhshaoil Eorpach
Ghlac a tAontas Eorpach leis an rialachán chun an GCE a chur ar bun sa bhliain 1990. Tháinig sé i bhfeidhm go déanach sa bhliain 1993 díreach tar éis an chinnidh chun a ceanncheathrú a bheith lonnaithe i gCóbanhávan. Cuireadh tús le hobair i ndáiríre sa bhliain 1994.
Is é an tOllamh Jacqueline McGlade Stiúrthóir Feidhmiúcháin na Gníomhaireachta faoi láthair.
Leabhar Leasa Mhóir
Cur síos
Is lámhscríbhinn phárpháipéir é Leabhar Leasa Mhóir, le tomhas 37cm x 25.5cm. Leabhar Mhic Chárthaigh Riabhaigh an t-ainm ar dtús a bhí air.
Tiomsú
Coimisiúnaíodh leabhar ag Finghín Mac Cárthaigh Riabhaigh agus a bhean chéile Lady Catherine, iníon Thomas FitzGerald, 7ú Iarla Dheasumhan, agus dá bharr a ainm eile. Tiomsaíodh an lámhscríbhinn sa luath 15ú haois (1408-11), bunaithe ar Leabhar Mainistir Bhuithe atá caillte, chomh maith le lámhscríbhinní eile. Scríobhadh tuairim is nócha fán gcéad den saothar ag scríobhaí anaithnid amháin. Scríobh Aonghas Ó Callanáin (fl. 15ú haois), de chlann áitiúil leighis, tuairim is dhá fhóilió déag. Cuireadh lámha anaithnide eile roinnt míreanna gearra isteach. Luath-NuaGhaeilge is ea teanga an tsaothair.
Ábhar
Faightear beathaí na naomh sa saothar, go háirithe Naomh Bríd, Naomh Pádraig, agus Naomh Colm Cille. Tá ann freisin Agallamh na Seanórach, scéal oll-tábhachtach na Fiannaíochta as Meán-Ghaeilge a théann siar go dtí an 12ú haois. Tá ann chomh maith Leabhar Ser Marco Polo, aistriúchán Gaeilge den leabhar le Marco Polo, Il Milione.
Iar-1814
Cailleadh roinnt leathanach as an leabhar go gairid tar éis dó a aimsiú, i bhfolach taobh thiar de bhalla i gCaisleán Leasa Mhóir sa bhliain 1814, ach creidtear go gcaomhnaítear iad in altanna léannta scríofa sa 19ú haois.
Tá leagan digiteach de Leabhar Leasa Mhóir le fáil, le cur síos le Pádraig Ó Macháin, ar ISOS.
Critic an Ghlan-Réasúin
Baineann Kant tairbhe as saothar na bhfealsúna eimpíreacha, leithéidí John Locke agus David Hume, chomh maith le saothar na bhfealsúna réasúnaíocha, leithéidí Gottfried Wilhelm Leibniz agus Christian Wolff. Cuireann sé smaointe nua ar nádúr an spáis agus an ama in iúl agus féachann le sceipteachas Hume a shárú i dtaca le heolas ar chúis agus iarmhairt agus le sceipteachas René Descartes a shárú i dtaca le heolas ar an saol seachtrach. Déanann sé áitiú trí chuntas a thabhairt ar idéalachas tarchéimniúil na réad (mar fhordhreach) agus ar fhoirmeacha a bhfordhreacha. Níl sna réada féin ach samhlaoidí seachas rudaí iontu féin, agus níl sna foirmeacha ach rudaí atá braite ag ár n-iomas. Fágann seo go bhféadfadh eolas a priori a bheith ann, ó chaithfidh réada mar fhordhreach a bheith oiriúnach dár cognaíocht chun léargas éigin a fháil orthu sula gcuirtear in iúl dúinn iad. Tugann Kant eolas a priori ar eolas atá neamhspleách ar eispéireas, agus tugann sé eolas a posteriori ar eolas a fhaightear ón eispéireas. Is éigean do thairiscint a bheith ann mura féidir léi a bheith bréagach agus mura féidir í a fhrithrá gan neamhréireacht. Tá tairiscint uilíoch má tá sí fíor i ngach cás agus mura bhfeileann eisceachtaí di. Má fhaightear eolas a posteriori trí na céadfaí ní bhíonn éigeantas agus uilíochas ag baint leis, toisc go mb’fhéidir go dtiocfaimis ar eisceacht.
Leabhar Leasa Mhóir
Téacsanna
'''Téacsanna naomhsheanchais
Critic an Ghlan-Réasúin
Roimh Kant, síleadh gurbh éigean d’eolas a priori a bheith anailíseach. Áitíonn Kant, áfach, go bhfuil an t-eolas atá againn ar mhatamaitic, ar bhunphrionsabail na heolaíochta nádúrtha agus ar mheitifisic idir a priori agus sintéiseach. Ní mór nádúr an eolais seo a mhíniú. Tá bunfhadhb na Critice le fáil sa cheist seo: “Conas is féidir breithiúnais shintéiseacha a priori a thabhairt?” Deir Kant gur cúrsa báis nó beatha don mheitifisic agus do réasún an duine go mínítear an bun atá leis an eolas seo.
Leabhar Leasa Mhóir
Téacsanna
'''Aistriúcháin ón Laidin
Abhisit Vejjajiva
Polaiteoir agus iar-phríomhaire na Téalainne is ea Abhisit "Mark" Vejjajiva (Téalainnis อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ, Aibítir Idirnáisiúnta Foghraíochta: apʰisit wetɕʰatɕʰiwa) a rugadh 3 Lúnasa, 1964. Bhí sé ina cheannaire ar Pháirtí na nDaonlathach ó 2005 ar aghaidh. Thogh Teach na nIonadaithe é mar 27ú príomh-aire na tíre ar 15 Mí na Nollag 2008. D'eirigh sé as an post sa bhliain 2001.
Hachinohe
Cathair Speisialta de chuid na Seapáine is ea Hachinohe (八戸市). Tá sí suite i dtuaisceart Honshu. Tá 235,464 duine ina gcónaí i Hachinohe (daonáireamh 2010).
Contae Hancock, Tennessee
Is contae i Tennessee é Hancock. Is é Sneedville príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 6,819 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Contae Sunbury, New Brunswick
Is contae i lár New Brunswick é Sunbury. I 2011 bhí cónaí ar 27,143 duine sa chontae suas ó 25,542 duine i 2006.
Teangacha
Sa bhliain 2011 bhí Béarla an teanga is comónta i gcontae Sunbury agus í an mháthairtheanga do 24,050(88.6%) duine, bhí Fraincis an dara teanga is comónta agus í an mháthairtheanga do 2,350(8.7%) duine sa chontae. Bhí Gearmáinis an teanga neamh oifigiúil is comónta agus í an mháthairtheanga do 120(0.44%) duine.
Critic an Ghlan-Réasúin
Is beag aird a tugadh ar an gCritic nuair a foilsíodh í ach lochtaigh idir empírigh agus réasúnaithe í ina dhiaidh sin agus tharraing sí conspóid. Mar sin féin, is fada tionchar aici ar fhealsúnacht an Iarthair agus chuidigh sí le hidéalachas na Gearmáine a chur chun cinn. Tá meas ar an saothar mar bhuaic na gcéadta bliain d'fhealsúnacht luath-nua-aoiseach agus mar thús na fealsúnachta nua-aimseartha.
Anúrach
250px|mionsamhail|deas|[[Frog]] Ord débheathach a chuimsíonn na froig is na buafa, a bhfuil thar 3,500 speiceas ar eolas. Gan aon eireaball ar na hainmhithe fásta. Gluaiseann sé trí na géaga fada deiridh a shá ar gcúl. Tugtar torbán ar an ainmhí óg.
Contae Hardeman, Tennessee
Is contae i Tennessee é Hardeman. Is é Bolivar príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 27,253 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Paul O'Connell
Is iarimreoir rugbaí gairmiúil é Paul O'Connell (Pól Ó Conaill) (Rugadh 20 Deireadh Fómhair 1979). D'imir sé le cúige Mumhan, le foireann na hÉireann agus le foireann The British and Irish Lions. Rugadh i Luimneach é, agus tá Corn na hEorpa buaite aige le Mumhan sna blianta 2006 agus 2008. D'imir sé a chéad chluiche idirnáisiúnta sa bhliain 2002. D'imir sé i gCorn Rugbaí an Domhain sna blianta 2003, 2007, 2011 agus 2015. Bhuaigh se an Choróin Thriarach sna blianta 2004, 2006, 2007, 2009 agus an Chathréim Mhór nó Grand Slam sa bhliain 2009. Sa bhliain 2005 d'imir sé leis na British and Irish Lions in aghaidh na Nua-Shéalainne, agus bhí sé ina chaptaen ar an bhfoireann sa bhliain 2009 i gcoinne na hAfraice Theas.
Snámh O'Connell nuair a bhí sé níos óige agus bhí sé go hiontach á dhéanamh. Thosaigh sé a traeináil le 'Seal Swimming Club' agus bá ea John Dempsey a múinteoir. Ansin lean sé ar aghaidh go foireann Luimneach. Freastal O'Connell ardscoil rís, Luimneach agus d'imir sé rugbaí ann le traenáilí Des Harty. Rinne O'Connell ionadaíocht ar scoileanna na hÉireann sna bliana 1997-98. Déan sé sep le himreoir rugbaí gairmiúil file, Gordan D'Arcy. Freisin, d'imir O'Connell cúig cliché rugbaí le foireann na hÉireann U21. Críochnaigh O'Connell trí as ceithre cinn blianta don innealtóireacht ríomhaireachta céim ag an ollscoil Luimnigh. Níor chríochnaigh sé an bhliain deireanach mar bhí sé ró-gnóthach le rugbaí.
mion|clé|Paul O'Connell D'fhógair O'Connell ar an 'Late Late Show' ar an 29ú lá d'Eanáir sa bhliain 2010 go raibh a cailín, Emily O'Leary ag iompar clainne lena gcéad leanbh. Rugadh an leanbh ar an 15ú lá d'Aibreán sa bhliain 2010. Rugadh é san ospidéal Lár- Iarthair Réigiúnach Máithreachais i Luimneach. Paddy O'Connell is ainm dó. Phós O'Connell agus O'Leary ar an 27ú la d'Iúil sa bhliain 2013. Bhuail Paul agus Emily le chéile sa bhliain 2000 nuair a bhí an bheirt acu ar oíche amach i gcathair Luimnigh.
Fuair O'Connell an gradam 'The Freedom of Limerick City' i searmanas sa bhliain 2012.
Gortaíodh é go dona ag imirt i gCorn Rugbaí an Domhain sa bhliain 2015.
Fuinneamh dorcha
Fuinneamh aineoil is ea an fuinneamh dorcha i gcosmeolaíocht fhisiciúil agus i réalteolaíocht; tá sé le fáil ar fud an spáis agus tá claonadh aige chun leathnú na cruinne a ghéarú de réir dhlí Hubble. Is í teoiric an fhuinnimh dhorcha is fearr a dhearbhaíonn na grinnithe a rinneadh ó na 1990idí i leith, grinnithe a thaispeánann go bhfuil leathnú na cruinne ag brostú.
Má dhéantar talamh slán de go bhfuil bunus le samhail chomhréireachta na cosmeolaíochta, cuireann na tomhais is fearr in iúl go bhfáisctear 68% den fhuinneamh sa chruinne inbhraite as an bhfuinneamh dorcha. Tá dlús an fhuinnimh dhorcha an-íseal (~ 7 × 10−30 g/cm3), i bhfad níos ísle ná dlús an ghnáthdhamhna nó an fhuinnimh dhorcha laistigh de réaltraí. Ach tá tábhacht ar leith leis i maisfhuinnimh na cruinne toisc go bhfuil sé aonfhoirmeach trasna an spáis. Maítear go bhfuil dhá chineál fuinnimh dhorcha ann: an chomhréireacht chosmeolaíoch a líonann an spás go haonchineálach mar dhlús buan fuinnimh, agus réimsí scálacha ar nós saineisinte nó moduli, cainníochtaí dinimiciúla ar féidir lena ndlús fuinnimh athrú san am agus sa spás.
Ó tá cosmeolaíocht na comhréireachta ag brath ar shamhail shimplí, creidtear go bhféadfaí fáil réidh le teoiric an fhuinnimh dhorcha dá dtabharfaí cuntas níos beaichte ar na struchtúir atá le fáil ar gach scála sa chruinne.
Elba
thumb|Suíomh Is oileán é Elba (Isola d'Elba san Iodáilis) i dTuscáin (Toscanana san Iodálais) na hIodáile, agus é suite san fharraige, 20 km amach ó bhaile chósta Piombino. Is é an t-oileán is mó d'oileánra na Tuscaine é, agus an tríú is mó tar éis an tSicil agus an tSairdín, i bPoblacht na hIodáile.
Tá Elba agus na hoileáin eile (Gorgona, Capraia, Pianosa, Montecristo, Giglio agus Giannutri) d'oileánra na Tuscaine cosanta mar tá siad taobh istigh den Pháirc Náisiúnta (Parco Nazionale Arcipelago Toscano in Iodáilis). Tá an Chorsaic, atá faoi riail na Fraince, timpeall 50 km siar ó Elba.
Roinntear an oileán in ocht gComún: Portoferraio, Campo nell'Elba, Capoliveri, Marciana, Marciana Marina, Porto Azzurro, Rio Marina and Rio nell'Elba.
Tá dromchla tuairim agus 224 ciliméadar cearnach agus líne chósta tuairim agus 147 km aige. Is é Monte Capanne, ag 1,018 meadair, an sliabh is airde ann. Tá daonra cothrom le 30 000 ina gcónaí san oileán
Contae Victoria, New Brunswick
Is contae i iarthuaisceart New Brunswick é Victoria. I 2011 bhí cónaí ar 19,921 duine sa chontae síos ó 20,319 duine i 2006.
Teangacha
Sa bhliain 2011 bhí Béarla an teanga is comónta i gcontae Victoria agus í an mháthairtheanga do 10,740(52.85%) duine, bhí Fraincis an dara teanga is comónta agus í an mháthairtheanga do 8,405(41.4%) duine. Bhí Danmhargais an teanga neamh oifigiúil is comónta sa chontae agus í an mháthairtheanga do 50(0.25%) duine.
John Sutter
mion|clé|Johann Augustus Sutter Téisclimí Eilvéiseach (cé gur sa Ghearmáin a rugadh é) ab ea Johann Augustus Sutter (28 Feabhra, 1803 – 18 Meitheamh, 1880) a raibh a ainm i mbéal an phobail, toisc an bhaint a bhí aige leis an bhFuadar Óir i gCalifornia agus le bunú "Dún Sutter" (Sutter's Fort i mBéarla) i Sacramento.
Cuireadh tús leis an bhFuadar Óir ag Muileann Sutter, nuair a d'aimsigh James W. Marshall ór in aice le Muileann Sutter. Cé gur bhain Sutter clú amach mar gheall ar an bpáirt a bhí aige i bhFuadar an Óir, go híorónta áfach, nuair a fuair sé bás, ní raibh mórán maoine aige toisc gur theip ar a ghnóthaí. Ach d'éirigh go maith lena mhac ba shine leis, John Augustus Sutter Jr, sa ghnó.
Tagairtí
thumb|left|175px|An áit ar saolaíodh John Sutter i [[Kandern, Baden-Württemberg, An Ghearmáin.]]
Peter Sutherland
Polaiteoir agus Ard Aighne de chuid na hÉireann agus fear gnó idirnáisiúnta ab ea Peter Denis Sutherland, KCMG (onórach) (25 Aibreán 1946 – 7 Eanáir 2018). Rugadh i mBaile Átha Cliath) é. Fuair sé a chuid oideachais i gColáiste Gonzaga, sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, agus in Óstaí an Rí.
Ba abhcóide é agus níos déanaí, Ard-Aighné na hÉireann. Ba chomhalta den pháirtí polaitíochta Éireannach Fine Gael é. Fográíodh a bháis ar an 7 Eanáir 2018 i mBaile Átha Cliath.
Gairmréim
Bhí sé ina Ard-Aighne na hÉireann i gcomhrialtais i dtréimhsí 1981-1982 agus 1982-1984. Ba iad mórcheisteanna a thréimhsí ná cás fada eiseachadta agus dianchosc bunreachtúil ar ghinmhilleadh, ar chomhairligh sé don rialtas an fhoclaíocht a bhain leis a eiteach toisc a dhoiléir agus a bhí.
Tar éis tréimhse mar chomhalta den Coimisiún Eorpach, bhí sé ina stiúrthóir do roinnt cuideachtaí móra. Mar ard-stiúrthóir an Comhaontú Ginearálta um Tharaifí agus Thrádáil (an Eagraíocht Dhomhanda Trádála anois), rinne sé maoirseacht ar chomhaontú trádála nua idir Stáit Aontaithe Mheiriceá agus an Aontas Eorpach.
Bhí sé ina chomhchathaoirleach BP agus cathaoirleach Eorpach an Coimisiúin Tríthaobaigh.
Bhronn sé €4 mhilliún de dheontas ar an gColáiste Ollscoile, Baile Átha Cliath le scoil dlí nua a thógáil in áit an tseanchinn, Caisleán Ruabhoic. Scoil Dlí COBÁC Peter Sutherland a thugtar ar an scoil.
Clann Mhathúna
Is barúntacht suite i gContae an Chabháin é Clann Mhathúna.
An Tuirc
Tír is ea Poblacht na Tuirce (Tuircis: Türkiye Cumhuriyeti) a bhfuil 7% dá hachar suite san Eoraip agus 93 % de san Áise. Is í Ancara an phríomhchathair ach tá Iostanbúl ar an gcathair is mó.
Tá an tír roinnte ina haon chúige is ceithre scór (il a thugtar ar chúige as Tuircis, iller an uimhir iolra).
Daonra
I mí Lúnasa 2006, measadh go raibh 70 milliún duine ina gcónaí sa Tuirc. Ach sa bhliain 2021, bhí 85 milliún ann, ag cur brú mór ar an sochaí.
Cé go bhfuil an Tuircis ó dhúchas ag an gcuid is mó acu, tá mionlaigh mhóra eitneacha sa tír.
Tá an Tuirc suite i réigiún a chuir a lán craiceann de ó thaobh na teanga agus an chultúir de i rith na gcéadta bliain. Bhí an Impireacht Bhiosántach agus an Impireacht Otamánach suite anseo. Ós rud é go bhfuil an Tuirc lonnaithe in áit chinniúnach idir an Eoraip agus an Áise, tá cultúr measctha aici ina dtagann traidisiúin an Iarthair agus an Oirthir le chéile. Is minic a deirtear gur droichead idir an dá thrá seo is ea an Tuirc. Dá réir sin, tá tábhacht straitéiseach na Tuirce i súile na gcumhachtaí móra ag dul chun méadaíochta le fada.
Na Coirdínigh
Is iad na Coirdínigh an dream eitneach is mó a bhfuil teanga agus nósanna dá gcuid féin acu, ach is deacair breithiúnas maith a thabhairt ar a gcéatadán, ós rud é nach gceadaíonn reachtaíocht na Tuirce go dtabharfaí aitheantas ar bith do na saindreamanna eitneacha sna daonáirimh.
Is é oirdheisceart na tíre fód traidisiúnta dúchais na gCoirdíneach, ach chuaigh cuid mhór acu a chónaí in Iostanbúl nó go dtí na cathracha móra eile, ós rud é go bhfuil an t-atmaisféar níos liobrálaí iontu. Sna ceantair oirdheisceartacha, áfach, tá Arm na Tuirce ag cur catha ar na treallchogaithe Coirdíneach atá ar lorg neamhspleáchais. Fuair tríocha míle duine bás ar a laghad sa choimhlint seo ó na 1970idí anuas, agus an daonra sibhialta go mór mór thíos leis an gcogadh seo.
Polaitíocht
Poblacht dhaonlathach lárnaithe is ea an Tuirc, fós.
Tá an Tuirc ina ballstát bunaithe de na Náisiúin Aontaithe, d'Eagraíocht na Comhdhála Ioslamaí, den Eagraíocht um Chomhoibriú agus Fhorbairt Eacnamaíochta (OECD), agus den Eagraíocht um Shlándáil agus Chomhoibriú san Eoraip (OSCE).
Tá an Tuirc ina ballstát de Chomhairle na hEorpa ón mbliain 1949 anuas, agus chuaigh sí san ECAT (NATO) sa bhliain 1952.
1920idí
B'é Mustafa Kemal Atatürk, thiar sa bhliain 1923, a chuir an chéad tús leis an gcóras polaitiúil atá i bhfeidhm sa tír inniu, nuair a thit an tóin as an Impireacht Otamánach i ndiaidh an Chéad Chogadh Domhanda.
Ar an 28 Márta 1930 bhí athrú na hainmneacha ar dhá chathair sa Tuirc: Iostanbúl (Cathair Chonstaintín) agus Ancara (Angora), mion|Tayyip Erdogan, 2002
2005-2015
Ó 2005 go dtí 2014, bhí an Tuirc ag éirí níos cóngaraí don Iarthar. Bhí comhchainteanna ar siúl idir an tAontas Eorpach agus an Tuirc faoi bhallraíocht iomlán na Tuirce san eagraíocht.
Ar an 28 Lúnasa 2014, toghadh Tayyip Erdogan ina uachtarán ar an Tuirc, tar éis dó 11 bhliain a chur isteach mar chéad aire.
2016 -
Theip an réabhlóid. Dúirt iarcheannaire sa bhfórsa aeir Akin Ozturk gurb eisean a phleanáil an coup d'état. Dúirt daoine a thacaigh leis an coup d'état míleata gur iarracht a bhí ann stát daonlathach a dhéanamh den tír. clé|mion|22 Iúil 2016 Bhí os cionn 40,00 duine gafa, baill shinsearacha den arm agus breithimh san áireamh.
Bhí foláireamh tugtha ag ceannairí na hEorpa ag an am go gcuirfear deireadh le deis na Tuirce a bheith san Aontas Eorpach má thugtar pionós an bháis ar ais.
Eacnamaíocht
Tá an Tuirc ar cheann den 20 geilleagar is mó ar domhan, tír ina bhfuil 85 milliún duine ina gcónaí, agus naisc pholaitiúla agus eacnamaíochta aici le tíortha éagsúla ar fud na cruinne.
Nuair a toghadh Erdogan ar dtús in 2003, bhí tréimhse fáis ann ó thaobh na heacnamaíochta ach de réir a chéile mhéadaigh ar an gcáineadh a dhéantaí air, go háirithe mar gheall ar a chur chuige uathlathach ó na 2010idí ar aghaidh.
Coloma
Baile beag is ea Coloma, i gContae El Dorado, California, SAM. Tá sé suite timpeall 14 ciliméadar siar ó thuaidh ó Placerville, California.
Tá clú agus cáil ar Choloma, mar d'aimsigh James W. Marshall ór ann, don chéad uair riamh i gCalifornia, ag Muileann Shutter. Chuir aimsiú an óir tús leis an Fuadar Óir i gCalifornia. Cónaíonn timpeall 300 duine i gColoma faoi láthair.
Hirakata
Cathair Speisialta de chuid na Seapáine is ea Hirakata (枚方市). Tá sí suite i ndeisceart Honshu. Tá 407,465 duine ina gcónaí i Hirakata (daonáireamh 2010).
Na Gathan
Is banna rac-cheol ón Oileán Sgitheanach é Na Gathan (Na Gathanna) a bhíonn ag canadh i nGaeilge na hAlban.
Lucht Tí Íochtarach
Is barúntacht suite i gContae an Chabháin é Lucht Tí Íochtarach.
2004 sa teilifís
Is liosta é seo d'eachtraí teilifíse sa bhliain 2004.
Hiratsuka
Cathair Speisialta de chuid na Seapáine is ea Hiratsuka (平塚市). Tá sí suite i lár oirthear Honshu. Tá 259,698 duine ina gcónaí i Hiratsuka (daonáireamh 2010).
Staid Thamhlachta
Is í Staid Thamhlachta staid Shamrock Rovers Football Club. Tá sí suite i dTamhlacht, i mBaile Átha Cliath. Is í Comhairle an Chontae an t-úinéir.
Tá sé beartaithe sa bhliain 2022 coirmeacha ceoil agus imeachtaí eile a eagrú ann, ag a mbeadh slua 20,000 ceadaithe.
Stair
Ar 13 Márta 2009, d'imir Shamrock Rovers i gcoinne Sligo sa chéad chluiche ag an staid nua. Bhuaigh siad an cluiche (2-1). D'aimsigh Gary Twigg an chéad chúl sa staid nua.
The Great Louse Detective
Craoladh an séú eipeasóid, "The Great Louse Detective", den ceathrú sraith déag The Simpsons ar an 15 Nollaig 2002. Scríobh John Frink agus Don Payne an eipeasóid seo. D'fhéach 15.5 milliún duine ar an eipeasóid.
Cogadh Tríocha Bliain
mion Fearadh an Cogadh Tríocha Bliain san Eoraip idir na blianta 1618 agus 1648. Bhí sé ar ceann de na príomhchogaidh sa Nua-aois Luath. Throid teaghlach na Hapsburg (na hImpirí Ferdinand II agus III agus Pilib IV na Spáinne) le namhaid idirnáisiúnta éagsúla, ina measc fórsaí na Fraince, na Sualainne, na Danmhairge agus na hÍsiltíre. Cogadh idirnáisiúnta a bhí ann, ach bhí se ina chogadh cathartha i measc na nGearmánach féin. Throid prionsachtai na Gearmáine ar son agus i gcoinne na Hapsburg. D'fhéadfá a rá go raibh sé ina chogadh reiligiúnach idir Caitlicigh agus Protastúnaigh fosta. mion
Cúlra
Síníodh Síocháin Augsburg sa bhliain 1555 agus tugadh aitheantas oifigiúil don Liútarachas san Impireacht Naofa Rómhánach. Níor tháinig deireadh leis an aighneas idir na Caitlicigh agus na Protastúnaigh, áfach. Ní raibh muinín acu as a chéile. Bunaíodh Léig Chaitliceach faoi cheannas Maximilian I na Baváire agus Aontas Protastúnach faoi cheannas Fheardorcha V.
An Bhoihéim
thumb|220x220px|Cath an tSléibhe Bháin Thosaigh an cogadh sa Bhoihéim sa bhliain 1618. D'éirigh na Boihéamaigh amach i gcoinne na Hapsburg agus ceapadh Feardorcha V, toghdóir na Pailitíne mar rí orthu. D'éirigh go maith leis an éirí amach ar dtús, ach ghabh na Spáinnigh agus an Léig Chaitliceach, maraon le Liútaraigh na Sacsaine, le Ferdinand II. Ar an 8 Mí na Samhna 1620 fearadh Cath an tSléibhe Bháin láimh le Prág. Throid arm 25,000 fear de chuid Fherdinand I faoi cheannas Karel Boneventura Buquoy, agus airm na Léige Caitlicí faoi Johan Tzerclaes Cúnta Tilly, i gcoinne 20,000 Bóiméach agus amhas faoi Christian Anhalt ag Bíla Hora.
Chruinnigh ceannaire na mBóihéimeach, Christian Anhalt, a chuid shaighdiúirí, agus ghlacadar seilbh ar an gcnoc (Bílá Hora sa tSeicish, Weißer Berg sa Ghearmáinis, nó an Sliabh Bán ag dúnadh bhóthair Phrág ar Tilly. Ionad maith cosanta a bhí acu, a eite dheas le caisleán seilge, sruthán lena eite chlé, agus sruthán is talamh riascach amach rompu.
I gcampa Tilly an oíche sular tugadh an cath, tháinig sagart Caipisíneach, an tAthair Doiminic, i láthair chomhairle na gceannairí le pictiúr d’Áradh na nAoirí a bhí loite ag na Protastúnaigh, rud a chur fearg ar na saighdiúirí Caitliceacha. De réir thuairiscí áirithe ba é an sagart a ghríosaigh na ceannairi chun cath a thabhairt an mhaidin dár gcionn in ainneoin neart an fhreasúra ina n-ionad inchosanta ar an gcnoc os cionn an bhóthair.
Le moch maidneachán lae d’ordaigh Tilly a chuid fear san ionsaí, dhreapadar an cnoc agus, tar éis dhá uair an chloig dianthroda, bhriseadar línte cosanta an namhad, agus ruaigeadh arm Annhalt.
I measc na saighdiúirí a fuair moladh speisialta ón Impire Ferdinand ar gheall ar a gcrógacht bhí an captaen Somhairle Mac Domhnaill a bhí i gceannas ar chomplacht muscaed i reisimint Verdugo. Tá Cath an tSléibhe Bháin mar chúlra le cuid mhór de na himeachtaí san úrscéal An Cléireach (Leabhar Breac 2007) le Darach Ó Scolaí. mion|[[Jan von Werth|Jan Von Werth, Ginearál Gearmánach]]Chuir sé deireadh le tréimhse Bóihéimeach an chogaidh. Agus arm na Bóihéime briste, ghabh Tilly seilbh ar chathair Phrág agus tháinig deireadh leis an éirí amach. D’éalaigh Feardorcha agus a bhean chéile ón tír (as sin a fuair sé an leas-ainm Rí an Gheimhridh). Cuireadh seachtar is fiche de na huaisle a bhí i gceannas ar an éirí amach chun báis i gCearnóg an tSeanbhaile i bPrág.
De réir a chéile theith na Protastúnaigh nó ruaigeadh iad as an tír. In iarracht na cúigí ceannairceacha san Ísiltír a thimpeallú ghabh fórsaí na Spáinneach an Phalaitín. B'ansin, agus fórsaí na bProtastúnach i riocht a mbuailte sa Ghearmáin, a tháinig an Danmhairg isteach sa chogadh.
An Phailitín
Fearadh an chuid seo den chogadh ó 1621 go 1624. Dhein Feardorcha agus a chomhghuaillí iarracht an réigiún a athghabháil, ach níor éirigh go maith leo.
An Tréimhse Danmhairgeach
Mhair an tréimhse seo ó 1625 go 1630. Bhí na Hapsburg ag dul ó neart go neart agus ní raibh na cumhachtaí móra idirnáisiúnta sásta leis seo.
Tháinig na Francaigh na Sasanaigh, na hÍsiltírigh agus na Danmhargaigh le chéile ina gcoinne. Rinne Christian IV, rí na Danmhairge ionradh, ach buaileadh a fhórsaí i gcoinne na Léige agus arm nua de chuid an impire faoi cheannas an condottiere Bóihéamach Wallenstein. D'eisigh an tImpire an Forógra Aisíoca, a thug cead do na Caitlicigh seilbh a athghabháil ar na tailte go léir a bhí caillte acu.
Chuir cumhacht Wallenstein imní ar prionsaí na hImpireachta agus cuireadh iallach ar an Impire é a bhriseadh as a phost agus líon na saighdiúirí san arm a laghdú.
An Tréimhse Sualannach
Mhair an chuid seo den chogadh ó 1630 go 1634. Dhein Gustavus Adolphus, rí na Sualainne ionradh ar thuaisceart na Gearmáine. Níor chuir a chomh-Liútaraigh fáilte roimhe cé gur ghabh na Francaigh leis.
D'éirigh na Protastúnaigh buartha áfach nuair a scrios fórsaí na hImpireachta cathair Magdeburg. Ghabh Toghdóir na Sacsaine leis na Sualannaigh. Cuireadh an ruaig ar arm an impire i gcath Breitenfeld láimh le Leipzig.
Ghabh na Sualannaigh seilbh ar iardheisceart na Gearmáine. Bhí ar an impire iarraidh ar Wallenstein teacht ar ais mar cheannaire ar arm nua.
Fearadh cath ag Lützen, láimh le Leipzig, agus maraíodh Gustavus. Bhí eagla fós ar an Impire roimh Wallenstein agus d'fheallmharaigh captaen Sasanach in arm an impire é. Tháinig fórsaí an Impire agus arm na Spáinne le chéile agus faoi dheireadh cuireadh an ruaig ar na Suallannaigh i Nördlingen.
An Tréimhse Francach
Idir 1634 agus 1648 a fearadh an chuid dheireanach den chogadh.
Tar éis Nördlingen tháinig deireadh leis an gcogadh idir an tImpire agus na prionsaí Gearmánacha a throid ina choinne. Síníodh Siocháin Phráig agus choinnigh na Protastúnaigh formhór na dtailte a bhí ina seilbh sa bhliain 1627. ní raibh na Francaigh agus na Sualannaigh sásta, áfach. Diaidh ar ndiaidh chuaigh airm na hImpireachta i laige. Ghabh na Francaigh seilbh ar an Alsáis agus cuid mhaith den Rheinland agus bhí ag éirí go maith leis na Sualannaigh sa Ghearmáin. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Peace%20of%20Westphalia,%20Treaty%20of%20Osnabr%C3%BCck.jpg|mion|Síocháin Westfalen, Conradh Osnabruck
Síocháin Westfalen
Bhí caibidlí ar siúl in Osnabrück agus Münster i Westfalen. Sa bhliain 1648, síníodh Síocháin Westfalen agus cuireadh deireadh leis an gcogadh.
Ar 30 Eanáir 1648, thángthas ar shocrú maidir le téarmaí Shíocháin Münster, trínar thug an Spáinn aitheantas foirmiúil do Phoblacht na hÍsiltíre mar stát neamhspleách. Is é seo an chéad cheann de na conarthaí a rinneadh sa bhliain 1648 ar a dtugtar Síocháin Westfalen i dteannta a chéile. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Europe%20after%20the%20Peace%20of%20Westphalia,%201648.jpg|mion|Eoraip sa bhliain 1649 Fuair na Sualannaigh airgead, agus smacht ar iarthar Pomerania, Bremen agus Verden, agus fuair na Francaigh Alsace. Cuireadh deireadh le smacht an Impire ar phrionsaí na Gearmáine.
Contae Westmorland, New Brunswick
Is contae in oirthear New Brunswick é Westmorland. I 2011 bhí cónaí ar 144,158	duine sa chontae suas ó 132,849 duine i 2006.
Teangacha
Sa bhliain 2011 ba é an Béarla an teanga is comónta i gcontae Westmorland agus í an mháthairtheanga do 76,475(53%) duine sa chontae, ba í an Fhraincis an dara teanga is comónta agus í an mháthairtheanga do 58,795(40.8%) duine. Ba í an Cóiréis an teanga neamh oifigiúil is comónta agus í an mháthairtheanga do 505(0.35%) duine.
An Caisleán Nua (Baile Átha Cliath)
Is ceantar i ndeisceart Bhaile Átha Cliath é An Caisleán Nua (Newcastle).
Stair
Is cosúil gur thosaigh sráidbhaile An Chaislean Nua Liamhna mar shuíomh séipéil Luath-Chríostaí. Tá cur síos ar limistéar shráidbhaile an lae inniu chomh maith lena chúlchríoch i Leabhar na gCeart on 12ú céad mar mhaoin de chuid Ioruaigh Bhaile Átha Cliath, nó na Lochlannaigh]]. Tar éis theacht na n-Angla-Normannach thóg siad an móta, caisleán cré comhdhéanta de dhumha le barr cothiam, ar a mbeadh struchtúr adhmaid de chineál éigin. Is é an móta seo an struchtúr lonnaíochta is sine atá ar marthain sa sráidbhaile. Ó shin leith cuireadh an t-ainm An Caisleán Nua, leis an ainm traidisiúnta Gaelach Liamain nó Lymerhin agus is é Lyons an leagan truaillithé den ainm sin. Feictear an t-ainm gcáipéisí meánaoiseacha mar Novum Castrum De Luan.
Sa bhliain 1215 ghlac na Sasanaigh seilbh ar an talamh timpeall ar an gCaisleán Nua agus bhunaigh siad mainéar ríogach ar an suíomh seo in éineacht le Cromghlinn, An Eiscir agus Teach Sagard. Tógadh an chéad tséipéal sa mhainéar, a bhí mar shéipéal an pharóiste ina dhiaidh sin, in aice an mhóta. Tógadh an séipéal atá anois ann ina áiti go deireanach sa 14ú céad nó go luath sa 15ú céad. Tá túr cónaithe don sagart greamaithe leis. Cuireadh an fhuinneog ornáideach ar an taobh thoir den séipéal leis go deireanach sa 15ú céad. San 18ú céad tógadh Teach Gléibe breá in aice an tséipéil atá fós ann lena chuid talún féin timpeall air.
Contae Hardin, Tennessee
Is contae i Tennessee é Hardin. Is é Savannah príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 26,026 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
An Caisleán Nua (Baile Átha Cliath)
Stair
Sa bhliain 1613 ardaíodh stádas An Chaislean Nua go dri buing pharlaiminteach le 12 bhuirgerseach saor aici. Chuir an bhuirg Beirt-chorphalta go parlaimint na hÉireann, an méid céanna agus a bhí ag Coláiste na Tríonóide Baile Átha Cliath agus ag Cathair Bhaile Átha Cliath, go dtí go mbaineadh an ceart sin di (disenfranchised) ag an Aontas sa bhliain 1800. Ó shin i leith tháinig meath ar an sráidbhaile go dtí gur tógadh an Séipéal Caitleachach sa bhliain 1813, rud a chruthaigh fócas nua don áit.
El Greco
Ealaíontóir Gréagach ab ea El Greco nó Doménikos Theotokópoulos, 1541 – 7 Aibreán, 1614). Saolaíodh sa Chréit é. Bhog sé go dtí an Iodáil sa bhliain 1567. Tar éis deich bhliain a chaitheamh anseo, chuaigh sé ar aghaidh go dtí an Spáinn, agus d’fhan sé ansin go dtí go bhfuair sé bás. Ciallaionn a leasainm El Greco "an Gréagach" i Spáinnis.
Contae York, New Brunswick
Is contae in oirthear New Brunswick é York. I 2011 bhí cónaí ar 97,238 duine i gcontae York, suas ó 90,026 duine i 2006. Tá an chuid is mó de Fredericton (príomhchathair New Brunswick) lonnaithe i gcontae York.
Teangacha
Sa bhliain 2011, bhí Béarla ar an teanga is comónta i gcontae York agus í mar mháthairtheanga do 84,140 (86.5%) duine. Bhí Fraincis ar an dara teanga is comónta agus í mar mháthairtheanga do 6,350 (6.5%) duine sa chontae. Bhí Cóiréis ar an teanga neamhoifigiúil is comónta agus í mar mháthairtheanga do 550 (0.6%) duine.
Cromghlinn
Is bruachbhaile i nDeisceart Bhaile Átha Cliath é Cromghlinn, nó Croimghlinn uaireanta (Béarla: Crumlin).
Jean-Baptiste Bourguignon d'Anville
Geografaí is cairteoir a rugadh i bPáras ab ea Jean-Baptiste Bourguignon d'Anville (11 Iúil 1697 – 28 Eanáir 1782). D'fheabhsaigh sé caighdeán na cairteoireachta go mór. Bhunaigh sé a chuid léarscáileanna ar thaighde chruinn agus d'fhág sé áiteanna bán orthu mura raibh eolas ann fúthu. Má bhí faisnéis faoi áit amhrasach, chuireadh sé é sin in iúl ar an léarscáil féin. mion|275px|Cuid de léarscáil na hÁise a rinne d'Anville agus a léiríonn [[an tSibéir, Muir Kamchatka (Muir Ocatsc inniu), agus Leithinis Kamchatka.]]
Ságrab
Is é Ságrab (Cróitis: Zagreb) príomhchathair na Cróite agus é ar an gcathair is mó sa tír sin freisin. Tá sé suite in iarthuaisceart na tíre cois Sava. Téann an t-ainm siar go dtí an 11ú haois, ach níl sanasaíocht shoiléir ag baint leis. Tá breis is 800,000 duine ina gcónaí ann.
Contae Hawkins, Tennessee
Is contae i Tennessee é Hawkins. Is é Rogersville príomhbhaile an chontae. Is é Church Hill an chathair is mó sa chontae. Bhí 56,833 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Aoileach
250px|mionsamhail|deas|Aoileach Ábhar orgánach a úsáidtear mar leasú talún. De ghnáth is fearadh stoc, measctha le cochán nó easair eile, a úsáidtear i gcomhair áit istigh d'ainmhithe. Nuair a choimeádtar ainmhithe istigh gan mórán cocháin, i gcóras dian, táirgtear sciodar, meascán d'fhearadh is uisce. Faightear aoileach eile ó fheamainn is ceilp a bhaintear ón bhfarraige nó an cladach. Tá aoiligh eile ann a fhaightear ón tionscal éisc, próiseáil múnlach baile is eile.
Contae Haywood, Tennessee
Is contae i Tennessee é Haywood. Is é Brownsville príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 18,787 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Eaglais Cheartchreidmheach na Rúise
Is eaglais Chríostaí í Eaglais Cheartchreidmheach na Rúise. Русская православная церковь a thugtar uirthi i Rúisis. Tá 135 milliún ball aici.
Special Edna
Craoladh an seachtú eipeasóid, "Special Edna", den ceathrú sraith déag The Simpsons ar an 5 Eanáir 2003. Scríobh Dennis Snee an eipeasóid seo. D'fhéach 15.0 milliún duine ar an eipeasóid.
Eaglais Cheartchreidmheach na Gréige
Is eaglais Chríostaí í Eaglais Cheartchreidmheach na Gréige.
Ichinomiya
Cathair Speisialta de chuid na Seapáine is ea Ichinomiya (一宮市). Tá sí suite i lár Honshu. Tá 386,653 duine ina gcónaí in Ichinomiya (daonáireamh 2010).
Teallach Dhúnchadha
Is barúntacht suite i gContae an Chabháin é Teallach Dhúnchadha.
Contae Fier
Contae atá suite in iardheisceart na hAlbáine is ea Contae Fier (Albáinis: Qarku i Fierit). Tá na ceantair Fier, Lushnjë, agus Mallakastër suite ann.
Isesaki
Cathair Speisialta de chuid na Seapáine is ea Isesaki (伊勢崎市). Tá sí suite i lár Honshu. Tá 208,487 duine ina gcónaí in Isesaki (daonáireamh 2010).
Contae Henderson, Tennessee
Is contae i Tennessee é Henderson. Is é Lexington príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 27,769 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Séamas Ó Raghaill
Is iomáinaí Éireannach é Séamas Ó Raghaill, nó James Ryall as Béarla (rugadh i nDroichead Binéid, Contae Chill Chainnigh ar an 14 Samhain, 1980). Imreoir rathúil atá ann, ina chúlaí leis a chlub áitiúil Gráig/Baile Uí Challáin agus foireann idirchontae Chill Chainnigh ón bhliain 2003 go dtí an lá inniu.
Pápa Gréagóir VII
Bhí an Pápa Naofa Gréagóir VII (1020 nó 1025 – 25 Bealtaine, 1085), nó Hildebrand, mar phápa ó 22 Aibreán, 1073 go dtí a bháis. Bhí sé mar cheann de na pápaí is tábhachtaí riamh. Tá clú agus cáil ar Hildebrand de bharr na leasuithe a chur sé i bhfeidhm san eaglais sa 11ú haois. Mar sin, tá tábhacht ar leith leis i stair na hEaglais e. clé|mion|Samhail, i Salerno
Saol
Rugadh Hildebrand Bonizi i Slovana na hIodáil e tuaraim is 1020. Ba mhac le gabha é. Fuair sé a chuid oideachas sa Róimh agus chuaigh sé i mainistir Cluny sa Bhuirgiund.
Níos déanaí agus é ina phápa, bhí Hildebrand páirteach sa conspóid insealbhaithe, inár throid sé leis an Impire Naofa Rómhánach Anraí IV. Bhí coimhlint chumhachta ann agus bhí Hildebrand agus Anraí IV ag iarraidh ceannas a bhaint amach. Ba í an chumhacht féin a bhí ina cnámh spairne idir an Pápa (Gréagóir VII) agus Ríthe na hEorpa. Idir chamáin bhí an cheist ar cé acu ag a raibh an tosaíocht, dlí na hImpire nó dlí na hEaglaise? Cén ceannaire, ag an Phápa nó ag an Rí, a bhí sé na ceapacháin mhóra a dhéanamh,
Oidhreacht
Ardaigh an Pápa Beinidict XIII a stádas go "naomh" de sa bhliain 1728.
Aoire Gearmánach
200px|mionsamhail|deas|Aoire Gearmánach Pór madraí móra é an t-aoire Gearmánach a saothraíodh sa Ghearmáin (tugtar alsáiseach air freisin) déanach sa 19ú céad trí chrosphórú spitsí le madraí caorach. An fionnadh tiubh. An soc is na cluasa fada biorach. Éasca le traenáil. An-choitianta ag póilíní is airm ar fud an Domhain.
Jaroslav Seifert
Scríbhneoir, file, iriseoir agus aistritheoir Seicslóvacach ab ea Jaroslav Seifert (1901 - 1986). Do rugadh é ar an 23ú lá de Mheán Fómhair i bPrág, príomhchathair Phoblacht na Seice sa lá atá inniu ann, agus do fuair sé bás ar an 10ú lá d'Eanáir san áit chéanna.
Contae Henry, Tennessee
Is contae i Tennessee é Davidson. Is é Paris príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 32,330 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Myrtle Allen
mion|Teach Ballymaloe Bhí Myrtle Allen (Tivoli, Corcaigh, 13 Márta 1924 – Corcaigh, 13 Meitheamh 2018) ina cócaire cáiliúil de chuid na hÉireann, agus bhunaigh sí an bhialann "The Yeats Room" i Ballymaloe House. Aithnítear í mar mháthair na cócaireachta in Éirinn.
Anuas ar sin bhí sí ina múinteoir, scríbhneoir agus óstánaí.
Jōetsu
Cathair Speisialta de chuid na Seapáine is ea Jōetsu (上越市). Tá sí suite i lár iarthar Honshu. Tá 205,521 duine ina gcónaí i Jōetsu (daonáireamh 2010).
Arthur Grey, 14ú Barún Gray de Wilton
Barún de chuid Tiarnas Shasana ab ea an tOnórach Arthur Grey, an 14ú Barún Gray de Wilton, KG (1536–1593), Tá cuimhne mhór anois ar an Tiarna Gray de Wilton as a chuid cuimhní cinn ar a athair, as páirt a ghlacadh i gcosaint deiridh Calais, agus as a rannpháirtíocht sa sléacht tar éis Léigear Smerwick i gCorca Dhuibhne i gContae Chiarraí. D’fhreastail sé mar Fhear Ionaid an Rí ó 1580 go 1582.
Saol
Ba é Arthur Gray an mac ba shine den13ú Barún Gray de Wilton agus Mary, iníon an Chéad Iarla Worcester. Bhí sé ina Ridire agus taifeadadh é mar Ard-Leifteanant i ar dhá ócáid ar leithligh, i 1569 agus i 1587, cé nár taifeadadh go raibh an teideal sin aige do na blianta go léir idir eatarthu. Is dócha gur chuaigh sé lena athair go Guisnes sa bhliain 1553; is cinnte go raibh sé ann nuair a d'fhógair na Francaigh cogadh i 1557; Is é an cuntas súl a thug sé ar Guisnes faoi chosaint éadóchasach dheireanach a athar, tar éis do Chalais féin titim, an fhoinse is fearr i gcónaí don eachtra. Dála a athar rinneadh giall dó ach fuasclaíodh é bliain ina dhiaidh sin. Tháinig sé i gcomharbacht ar a athair mar an 14ú Barún sa bhliain 1562; bhí an fhortún teaghlaigh laghdaithe go mór ag an airgead fuascailte trom a theastaigh uaidh a íoc i gcomhair a athair a shaoradh. Thug Eilís I Shasana, áfach, an mhaoin a fhorghéill a athair as a pháirt in eachtra an Bhantiarna Jane Gray.
Sa bhliain 1580, d'earcaigh sé fórsa de 6,000 agus cuireadh é mar Fhear Ionaid na hÉireann chun an Dara Éirí Amach Desmond a chloí, in áit an Sir William Pelham a raibh ainm amuigh air as a bheith brúidiúil. Ba é an chéad teagmháil ba mhó a bhí aige ná nuair a bhí sé i gceannas ar arm de thart ar 3,000 i gCath Ghleann Molúra, Contae Chill Mhantáin i mí Lúnasa, áit a ndearnadh Fiach Mac Aodha Ó Broin sléacht orthu, le taismigh de 800. Níos déanaí sa bhliain chéanna, threoraigh sé fórsa 800 go dtí Ard na Caithne i gContae Chiarraí áit ar cuireadh chun báis go hachomaira 600 trúpa Éireannach, Iodáilach agus Spáinneach, ar a dtugtar Sléacht Dhún an Óir. De réir leaganacha áirithe den ócáid seo, gheall an Tiarna Grey de Wilton a saol a thabhairt don gharastún mar mhalairt as a ngéilleadh, rud a bhris sé - mar thoradh air sin bhí an seanfhocal Éireannach 'Grey's faith'.
Kakogawa
Cathair Speisialta de chuid na Seapáine is ea Kakogawa (加古川市). Tá sí suite i ndeisceart Honshu. Tá 268,565 duine ina gcónaí i Kakogawa (daonáireamh 2010).
Contaetha Shasana
deas|250px|thumb|Contaetha Shasana Is roinn stairiúil cultúrtha i Sasana é an contae traidisiúnta. Tá 48 contae sa tír.
Modestus (Aspal na Carantáine)
Ba mhisinéir Éireannach é Modestus (c. 720 – roimh 772), a thug an Chríostaíocht chun na gCarantánach, Slavaigh Alpacha a bhí ina gcónaí i ndeisceart na hOstaire mar atá sí anois agus in oirthuaisceart na Slóivéine, agus a bhfuil cuid dá bpór sna Slóivéanaigh atá anois ann.
Beatha
Ghlac Borut, a bhí ina phrionsa roimh Cheitmar, le hardtiarnas na Baváire timpeall 740, agus bhí sé de chuspóir ag misinéireacht Modestus an tír a dhaingniú in aghaidh ionradh na nAvárach Panónach. Insíodh an scéal in "Conversio Bagoariorum et Carantanorum", cuntas a scríobhadh timpeall 870 mar mheamram de chuid Aldwin, ardeaspag Salzburg, i gcúirt dlí i láthair Louis Gearmánach, rí na Fraince Oirthearaí, in aghaidh an Easpaig Methodius, aspal na Slavach i bPrionsacht Fhrancach na Panóine Íochtaraí agus sa Mhoráiv Mhór. Sa mheamram sin chuir Ardeaspagóideacht Salzburg treise ar éacht Modestus mar mhisinéir.
Deir na croinicí gur thóg Modestus trí eaglais:
Deir na lámhscríbhinní is sine gur fhan Modestus sa Chairintia go dtí lá a bháis; deir lámhscríbhinn dhéanach go bhfuair sé bás sa Fhrainc. Is dócha gur cailleadh é sa bhliain 763, cé go luaitear dátaí eile. Deirtí go raibh lámhscríbhinn leis, “ad ecclesiam suam,” in Salzburg agus go raibh imleabhar dá chuid litreacha in Strasburg. Níl fáil ar cheachtar acu anois.
Urraim
Deirtear go bhfuil a thuama le fáil in eaglais Ghotach Maria Saal, a tógadh in ionad eaglaise Rómhánúla de chuid an 12ú haois nó mar sin. Toisc gur éirigh chomh maith sin leis agus é ag déanamh Críostaithe de na Carantánaigh, tugadh "Aspal na Cairintia" air. Déantar a fhéile a cheiliúradh ar an 5ú Nollaig.
Wole Soyinka
Drámadóir, file agus ollamh Nigéarach is ea Akinwande Oluwole "Wole" Babatunde Soyinka (Iarúibis: Oluwo̩lé S̩óyinká), a rugadh ar 13 Iúil 1934 i gcathair Abeokuta na Nigéire. Bronnadh Duais Nobel na Litríochta air sa bhliain 1986. B'shin an chéad uair riamh a bronnadh an duais Nobel ar scríbhneoir Afracach.
Duibhlinn
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Duibhlinn air:
Roger Ebert
Iriseoir, scríbhneoir agus léirmheastóir scannán ab ea Roger Joseph Ebert (18 Meitheamh, 1942 – 4 Aibreán, 2013). Bhí ainm in airde aige mar chriticeoir scannán ar fhoireann an nuachtáin Mheiriceánaigh Chicago Sun-Times ón bhliain 1967 go dtí lá a bháis. Bhí seisean ar an chéad duine a bronnadh Duais Pulitzer na Léirmheastóireachta air sa bhliain 1967.
Bhain Ebert clú agus cáil nach beag amach in éineacht lena chomh-chriticeoir Gene Siskel, agus an bheirt ag caitheamh súil ar mhórscannáin an lae i gcláir theilifíse dá gcuid féin.
Kasugai
Cathair Speisialta de chuid na Seapáine is ea Kasugai (春日井市). Tá sí suite i lár Honshu. Tá 306,573 duine ina gcónaí i Kasugai (daonáireamh 2010).
The Dad Who Knew Too Little
Craoladh an ochtú eipeasóid, "The Dad Who Knew Too Little", den ceathrú sraith déag The Simpsons ar an 12 Eanáir 2003. Scríobh Matt Selman an eipeasóid seo. D'fhéach 12.8 milliún duine ar an eipeasóid.
An Béal Bocht
Úrscéal aorach scríofa as Gaeilge é An Béal Bocht ̈(The Poor Mouth), leis an scríbhneoir Éireannach Brian Ó Nualláin (Flann O'Brien) an t-aon úrscéal Gaeilge a scríobh sé faoin ainm cleite Myles na gCopaleen. Foilsíodh den chéad uair é sa bhliain 1941.
Saothar scigmhagúil, aorúil a thugann fogha fíochmhar ach fogha ceanúil faoi ghluaiseacht na Gaeilge. É lán le háiféis, áibhéil, íoróin, gearradh agus leibhéil. Mórshaothar faoi leith é An Béal Bocht, é nimhneach, réabhlóideach, agus ar cheann de na húrscéalta is fearr a scríobhadh sa Ghaeilge.
Baile an Chaisleáin, Contae Laoise
Is baile suite i gContae Laoise é Baile an Chaisleáin.
An Béal Bocht
Scéal
Titeann eachtraí an scéil amach i gCorca Dorcha, réigiún iargúlta den tír ina mbíonn sé ag cur báistí gan stad agus ina gcaitheann muintir na háite a saolta i bhfíorbhochtanas agus easláinte. clé|mion|An chéad eagrán, 1941
Caibidil 1
Is sa chéad chaibidil a bhuaileann muid le Bónapárt. Insíonn sé dúinn an fáth go bhfuil an scéal seo á insint aige. Tugann sé cur síos dúinn ar a bhreith, ar a theach, ar a mháthair agus an 'seanduine liath', agus ar a áit chónaithe.
Caibidil 2
Faigheann muid léargas ar an saol atá ag Bónapárt sa teach. Fanann muc darbh ainm Ambrós sa teach leo, agus tá boladh uafásach uaidh. Deireann Bónapárt go raibh an boladh seo chomh lofa sin gur bhog clann amach, a raibh ina gcónaí fiche slat thíos an bóthar, chun éalú uaidh. Tá orthu é a mharú chun fáil reidh leis.
Caibidil 3
Tugann Bónapárt cur síos dúinn ar a chéad lá ar scoil. Ní labhraíonn an múinteoir Gaeilge agus ní labhraíonn eisean Béarla. Tugtar ainm do as Béarla, James (nó Jams) O’Donnell, agus dar leis an Seanduine, fuair eisean an ainm ceana agus é féin ag freastal ar scoil. Socraíonn Bónapárt go bhfuil sé réidh leis an scoil, agus nach mbeidh sé ag filleadh ar ais arís.