cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cinsireacht sa Ghearmáin Thoir
Forálacha Bhunreacht na Gearmáine Thoir
D'ainneoin na ráthaíochta seo, tharla cinsireacht oifigiúil agus neamhoifigiúil le linn stair Phoblacht Dhaonlathach na Gearmáine, cé gur tháinig maolú ar an gcinsireacht seo faoi dheireadh an réimis. Os rud é gur stát aonpháirtí a bhí faoi cheannas agus faoi threoir an SED i ndáiríre a bhí i gceist le Poblacht Dhaonlathach na Gearmáine, bhí saoirse an phreasa agus na dtionscal clódóireachta eile faoi réir thoil an pháirtí cheannasaigh agus an réimis agus faoi réir mhianta idé-eolaíochta na ndaoine a bhí i gceannas. Cé gur cosúil go dtéann sé seo in aghaidh na bhforálacha thuas, os rud é gur chóir go raibh an léiriú ag luí leis an bhfrása "de réir phrionsabail an bhunreachta", bhí an rialtas in ann feidhm a bhaint as saincheisteanna ar nós slándáil náisiúnta, cuibheas poiblí, agus saincheisteanna eile lenar bhain an dlí náisiúnta d'fhonn cinsireacht a chur i bhfeidhm.
Cur i ngníomh
Chuir an rialtas smacht ar gach foilseachán sna meáin, ar na healaíona agus ar chultúr. D'fhonn a chinntiú go raibh córas na cinsireachta iomlán, b'éigean d'ábhar foilseachán dul faoi chéimeanna difriúla cinsireachta. Dhá chéim a bhí ann ná an chinsireacht sheachtrach agus inmheánach (cinsireacht de chuid an rialtais agus de chuid pháirtí an SED).
Cinsireacht sheachtrach
Is é a bhí i gceist leis an gcinsireacht sheachtrach ná an réamhchinsireacht a rinneadh ar chuideachtaí foilsitheoireachta. Rinne an cinsire anailísiú ar an lámhscríbhinn faoi threoir na hidé-eolaíochta sóisialaí agus ansin mhol sé athruithe don údar más gá. Ina dhiaidh sin, rinne coiste na cuideachta foilsitheoireachta anailísiú ar an saothar iomlán arís le haghaidh idé-eolaíochtaí a bhí contrártha le hidé-eolaíocht reatha an rialtais.
Cinsireacht Rialtais
Rinne agus mhaoirsigh dhá eagraíocht rialtais an chinsireacht seo. Ceannoifig maidir le Cinsireacht na Litríochta (Hauptverwaltung Verlage und Buchhandel, HV) agus an Biúró um Chóipcheart (Büro für Urheberrechte) ab iad teidil na n-eagraíochtaí seo. Rinne an HV cinntí maidir le méid na cinsireachta agus maidir leis an mbealach inar foilsíodh agus margaíodh an saothar. Thug an Biúró um Chóipcheart breithmheas ar an saothar, agus ansin chinn sé má raibh cead ann an leabhar nó foilseachán eile a fhoilsiú i dtíortha iasachta agus i bPoblacht Dhaonlathach na Gearmáine, nó i bPoblacht Dhaonlathach na Gearmáine amháin.
Cinsireacht ag an bPáirtí SED
Bhí an chinsireacht seo ann i ngach sraith de Phoblacht Dhaonlathach na Gearmáine. Chuir an chinsireacht seo isteach ar gach gnó agus eagraíocht. Bhí baill pháirtí i ngach eagraíocht agus bhí príomhphoist acu (m.sh. i gcomhchoiste na n-údar). Uaireanta rinne an Politbüro cinsireacht go díreach, go háirithe mura raibh an saothar ag luí le hidé-eolaíocht an lae.
Cinsireacht ar ealaíon agus cultúr
Bhí gach foilsitheoir, mar aon le gach ionad poiblí agus taispeántas ealaíne agus cultúir, faoi réir cinsireachta. Roimh úrscéal a fhoilsiú nó dráma a léiriú, bhí orthu dul faoi bhráid na gcinsirí chun athbhreithniú a dhéanamh orthu.
Ábhair choiscthe
Rinneadh cinsireacht ar léirithe diúltacha Phoblacht Dhaonlathach na Gearmáine, leis. Áiríodh leis seo cáintí agus gearáin maidir leis an gcaighdeán maireachtála agus oideachais sa tír mar aon le haird a tharraingt ar thruailliú agus ar fhadhbanna eile an chórais thionsclaíoch. Ní raibh Republikflucht (sin le rá Poblacht Dhaonlathach na Gearmáine a theitheadh chun dul go dtí an Gearmáin Thiar nó tíortha eile) nó pléití maidir le Balla Bheirlín, le bheith léirithe ar chor ar bith.
Sa deireadh, d'fhorghníomhaigh an rialtas caighdeáin dhochta chuibhis. Seachnaíodh ábhair "gháirsiúla" ar nós homaighnéasachais agus pornagrafaíochta. Ar an gcuma chéanna, bhí léirithe de Ghearmánaigh Thoir mar "neamhshibhialaithe", trí fhíorfhoréigean nó fíorchiontóireacht, nó an moladh go raibh fadhbanna ar nós alcólachais nó dúlagair ag Gearmánaigh Thoir le bheith eisiata.
Faolán mac Murchadha
Rí na Laighean de rítheaghlach Uí Dhúnlainge ba ea Faolán mac Murchadha (Sean-Ghaeilge Fáelán mac Murchado) (bás 738). He was the son of Murchadh mac Bran Buta (bás 727), iar-rí, ba ea a athair. Bhí sé i réim ón mbliain 728 go dtí 738.
Feictear é don chéad uair sna hannála don bhliain 727, nuair a bhuaigh sé ag Cath Bhaireann, i gceannas fir na na Life in éadan Eidirscéal mac Ceallaigh Uí Mháil as Cualu agus Congal mac Brain, a mharaigh beirt. Sa bhliain 728, tháinig sé i gcoróin sa Laigin agus a dheartháir is sine, Dúnchadh mac Murchadha (bás 728) mharaigh aige ag Cath Alúine (Contae Chill Dara).
Agus lag iad Uí Néill ag an am, bhí Cathal mac Finghin (bás 742), rí na Mumhan, in ann a chearta a éileamh ar na Laigin. Sa bhliain 735, tharla Cath Bhealach Éile idir fir Laigean agus Mumhan, agus ár mór ar gach taobh. Maraíodh Ceallach mac Faolchair na nOsraí ag tríd ár son Chathail. Cloíodh Cathal le fírinne, cé go maíonn Annála Inis Faithlinn a mhalairt. Is dócha as suíomh an chatha go raibh Ceallach Osraí an ionsaitheoir, ag teacht i dtír as an achrann idir Faolán agus Aodh mac Colgan (bás 738) Uí Chinnsealaigh.
Sa bhliain 738, tháinig Cathal i gceannas slua mhóir agus rug gialla agus taisce ó Fhaolán. D'eag Faolán an bhliain úd, agus é "immatura" (ró-óg). Maítear i nAnnála Tiarnaigh gur gabhadh na gialla ó dheartháir Fhaoláin, Bran Beag (bás 738), ach is dócha é nach fíor san.
Phós Faolán baintreach a dheartháir, Tualath ní Chathail. Is sinsear é de chlann Uí Fhaoláin, i gceannas ag An Nás i nOirthir Life (Airthir Liphi). Rinneadh rí Laigean dá mac, Ruairí (bás 785).
Ráth Garbh
Is bruachbhaile i ndeisceart Bhaile Átha Cliath é Ráth Garbh (Béarla: Rathgar) atá lonnaithe thart faoi 3 chiliméadar ó dheas ón gcathair. Ceantar cónaitheach atá ann go príomha a bhfuil nasc ar leith aige le pobal Giúdach na cathrach.
Traonach
Is cineál éin é an traonach ar a dtugtar freisin an gearr goirt agus an traona (Crex crex nó corn crake i mBéarla) den fhine Rallidae (gaolta leis an Rálóg dar ndóigh) a bhíos le fáil in Éirinn, san Eoraip go forleathan, agus in Iarthar na hÁise sa samhradh. Caitheann an traonach an geimhreadh san Afraic thoir theas (.i. Madagascar, an Mhósaimbíc, an Tansáin, agus an tSaimbia) agus tagann siad go hÉirinn le linn an tsamhraidh (Mí Aibreáin go dtí Meán Fómhair), áit a neadaíonn siad agus a dtógann siad a gcuid scalltán.
Níl an traonach an-choitianta in Éirinn anois ná ar fud na hEorpa ach an oiread. Ach le dianiarrachtaí de chuid na bhfeilméaraí, tá an traonach fós ag áitriú áiteanna in Éirinn, go háirithe ar roinnt de na hoileáin ar chósta thiar na hÉireann. In Éirinn, cónaíonn an traonach le taobh na Sionainne agus ar chósta thuaisceart Dhún na nGall agus ar chósta Iarthar Chonnacht.
clé|mion|"An illustrated manual of British birds" (1899) de chuid  Howard Saunders
Tréithe
Is éan ciúin, cúthaileach é an traonach. Deir suíomh Birdwatch Ireland> nach bhfuil an traonach go maith ag canadh agus go bhfuil an fhuaim cosúil leis an bhfuaim ó dhá ghrátalaí cáise á gcuimilt ar a chéile!
Bíonn na traonaigh á gcur féin i bhfolach sa chuise fada agus is ar an ábhar sin gur minice a chloistear iad ná a fheictear iad – lena ngairm shuntasach as ar tháinig an t-ainm Laidine onamataipéach, Crex crex.
Is iad talamh móinéir fliuch agus an caladh gnáthóga an éin seo. Tá muine thiubh de dhíth orthu – fásra ard mar an feileastram go moch i séasúr an ghoir agus féar níos deireanaí. Itheann an traonach feithidí, síolta, duilleoga agus débheathaigh mar fhroganna.
Imirceach agus atáirgeadh
As iarthar na hAfraice a dhéanann an traonach an turas 6,000km go hÉirinn, agus gan iad ach chomh mór leis an lon dubh.
Tá cúthail orthu agus éalaíonn siad chuig clúdach an mhóínéir agus na plandaí a fhásanna ann, agus ina leithéid d'áit a théann siad i mbun shéasúr na cúplála.
Má éiríonn leis an gcúpláil, is féidir leis an gcearc dhá ál a thógáil, agus suas le deich sicín bheith i ngach ál, sula bhfillfidh sí ar an Afraic go luath san Fhómhar. Is iondúil go dteitheann an traonach fireann níos luaithe ná sin, ach fhad atá sé anseo, déanann sé callán ar leith. Is féidir leis tosú ar an ngrágaíl roimh mheán oíche agus a grág a ligean uaidh os cionn 10,000 uair i rith na hoíche.
Caomhnú
Tá an speiceas i mbaol báis go domhanda mar gheall ar nósanna feirmeoireachta an lae inniu a bhacas le neadaireacht an traonaigh as los chaillteanas gnáthóige feiliúnaí. Déanann baint an fhéir le hinnealra chun sadhlas a dhéanamh an-dochar do ghnáthóg an traonaigh. left|thumb|Dhá thraonach le héanán
In Éirinn
Tá grág sainiúil an Traonaigh le cloisteáil níos fairsinge agus ardú 35% tagtha le cúig bhliana (2018-2022) ar líon na n-éan seo in Éirinn.
I nDún na nGall, Maigh Eo agus Gaillimh a tugadh an traonach faoi deara, ach tá a ghlór sainiúil cloiste freisin i Sligeach agus i gCiarraí..Den chéad uair le 25 bhliain, tugadh an traonach faoi deara ar na hOileáin Árann.
Chittagong
Is cathair sa Bhanglaidéis é Chittagong. Tá sé suite in oirdheisceart na tíre cois an Karnafuli. Is é an dara chathair is mó sa Bhanglaidéis le breis is 4 mhilliún duine ina mhórcheantar.
Traonach
Tionscadail chaomhnaithe
Táthar ag tabhairt spreagthaí (airgid) do na feilméaraí i riocht is go n-athróidh siad a gcuid nósanna bainte le go mbeidh muine ar fáil go luath agus go deireanach i séasúr an ghoir do na héin seo.
Ina theannta sin, táthar ag déanamh áirimh ar “dhaonra” agus dháileadh an traonaigh le súil go mbeifí in ann claonadh an mheatha a thuiscint níos fearr agus a mhalartú. Caithfear a lán saothair a dhéanamh ionas go mbeidh daoine in ann cómhaireachtáil leis na traonaigh. Má éiríonn leis seo, beidh a ngairm le cloisteáil go buan. De réir cuid den taighde, tá na tionscadail ag déanamh roinnt éifeachta lena gcuid cuspóirí chun an t-éan seo a shlánú.
Béaloideas
Blianta ó shin níor chreid muintir na hÉireann go ndeachaigh na héin ar an turas fada go dtí an Aifric. Chreid siad gur athraigh an traonach go cearc uisce sa gheimhreadh agus gur athraigh sé ar ais sa samhradh!
Raithneach leathan
Is planda í an raithneach leathan (Dryopteris dilatata). Dúchasach don Eoraip.
Contae Waldo, Maine
Is contae i ndeisceart Maine é Waldo. I 2010 bhí 38,786 ag maireachtáil sa chontae. Ba é Béarla an phríomhtheanga do 97.1% agus ba í Fraincis an phríomhtheanga do 1.5%.
Stevie Nicks
Is ceoltóir rac í Stevie Nicks (a rugadh ar an 26 Bealtaine, 1948 mar Stephanie Lynn Nicks) as na Stáit Aontaithe a bhfuil clú agus cáil uirthi mar bhall den ghrúpa Fleetwood Mac agus mar cheoltóir aonarach. Tá iomrá uirthi freisin de bharr a cuid scileanna scríbhneoireachta amhráin, mar shampla amhráin chlasaiceacha "Dreams", "Landslide" agus "The Edge of Seventeen".
Contae Collingsworth, Texas
Is contae in iarthuaisceart Texas é Collingsworth. Is é Wellington príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 3,057 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010, síos ó 3,206 duine sa bhliain 2000. Ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 72.8% de na daoine sa bhliain 2010 agus ba Spáinnis an phríomhtheanga ag 26.6%.
Heidi Heitkamp
Aturnae agus polaiteoir Meiriceánach is ea Heidi Heitkamp, a rugadh ar 30 Deireadh Fómhair 1955. Is í an Seanadóir sóisearach ó Dakota Thuaidh í i Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá. Is ball den Pháirtí Daonlathach í.
Rugadh Heitkamp in Breckenridge, Minnesota de shliocht Gearmánach agus Ioruach. D'fhreastail sí ar Ollscoil Dakota Thuaidh agus Coláiste Lewis and Clark. Thosaigh sí mar pholaiteoir ar leibhéal an stáit, ar dtús mar ionadaí áitiúil, ansin mar choimisinéir cánacha an stáit. Ba Aturnae Ginearál Dakota Thuaidh í ó 1993 go 2001. Toghadh í do Sheanad na Stát Aontaithe sa bhliain 2013.
11/9 (American Horror Story)
Craoladh an ceathrú heipeasóid, "11/9" den seachtú sraith American Horror Story ar an 26 Meán Fómhair 2017. Scríobh John J. Gray an eipeasóid seo. D'fhéach 2.13 milliún duine ar an eipeasóid.
An Fhoraois Dhubh
Is sliabhraon foraoiseach í an Fhoraois Dhubh (Schwarzwald) atá suite in Baden-Württemberg in iardheisceart na Gearmáine. Tá teorainn aici le Gleann na Réine. Is é an bhinn is airde ná Feldberg ag 1,493 méadar. Tá cruth dronuilleogach ag an réigiún, 200 ciliméadar ar fad agus 60 ciliméadar ar leithead.
Krusty Gets Kancelled
Craoladh an dara heipeasóid is fiche, "Krusty Gets Kancelled", den ceathrú sraith The Simpsons ar an 13 Bealtaine 1993. Scríobh John Swartzwelder an eipeasóid seo. D'fhéach 19.4 milliún duine ar an eipeasóid.
Ráth Miontáin
Is ceantar i ndeisceart Bhaile Átha Cliath é Ráth Miontáin (Béarla: Jobstown). In iarthar Thamhlachta a shamhlaítear anois é.
Haemacrómatóis cineál 1
Feictear an cineál ó oidhreacht is minice ina measc siúd a shíolraíonn ó shliocht Thuaisceart na hEorpa, daoine de bhunadh na gCeilteach ach go háirithe. Tá an tinneas seo an-fhairsing i measc mhuintir na hÉireann agus na gCeilteach.
Contae Washington, Maine
Is contae in oirthear Maine é Washington.
Sa bhliain 2010 bhí 32,856 ag maireachtáil sa chontae. Ba é Béarla an phríomhtheanga do 95%, bhí Passamaquoddy (teanga bundúchasach) an príomhtheanga do 1.9%, bhí Spáinnis an príomhtheanga do 1% agus ba í Fraincis an phríomhtheanga do 1%.
Dover, New Hampshire
Is cathair de chuid stát New Hampshire, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í Dover. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, tá 30,220 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Augusta suite i gContae Strafford. Tá Dean Trefethen ina mhéara. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1855.
Contae Collin, Texas
mion|Radharc (liotagraf) ar [[McKinney, Texas sa bhliain 1876]] Is contae in oirthuaisceart Texas é Collin. Is é McKinney príomhbhaile an chontae. Is é Plano an chathair is mó sa chontae. Is é contae Collin an contae leis an seachtú daonra is airde i dTexas. Bhí 782,341 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010, suas ó 491,675 duine sa bhliain 2000. Tá cuid bheag de chathair Dallas suite sa chontae. Ba éBhéarla an phríomhtheanga ag 75.4% de na daoine sa bhliain 2010, ba í Spáinnis an phríomhtheanga ag 11.1%, ba í Sínis an phríomhtheanga ag 2.6% agus ba í Vítneaimis an phríomhtheanga ag 1.1%.
Meilcizidic
thumb|Abrahám ag bualadh le Meilcizidic Prionsa Shaleim agus príomhshagart Dé (de réir Geineasas) ab ea Meilcizidic. (Eabhrais: Malki-ẓédeq)
Contae Colorado, Texas
Is contae in oirthir Texas é Colorado. Is é Columbus príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 20,874 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010, suas ó 20,390 duine sa bhliain 2000. Ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 79.8% de na daoine sa bhliain 2010 agus ba Spáinnis an phríomhtheanga ag 18.2%.
Theudoricus I
B'é Theuderich (nó Thierry Ier i bhFraincis) an mac ba shine a bhí ag an Clóbha I, Rí na bhFranc. Rugadh é idir na blianta 485 go 490 agus fuair sé bás sa bhliain 534. Níl eolas ar bith againn maidir ó thaobh a mháthair de. Fuair sé Metz sa bhliain 511 mar oidhreacht tar éis bás a athair. De réir nós na Sailíneach, roinneadh an Ríocht idir na ceithre mic a bhí fágtha agus dá réir sin, fuair na mic eile: Clodomir in Orléans, Childebert i bPáras, Clotaire i Soissons.
Go luath ina réimeas, chuir sé a mhac Théodebert chun troid in aghaidh an Rí Lochlannach Chlochilaich (nó Hygelac de réir Béowulf).
Kokaku na Seapáine
Ba é an tImpire Kōkaku (23 Meán Fómhair, 1771 – 11 Nollaig, 1840) an 119ú impire ar an tSeapáin, san ord comharbachta traidisiúnta. Lean a réimeas ó 1780 go dtí 1817.
Spailpín
Is éard a bhí i gceist le spailpín in Éirinn ná saghas oibrí feirme a bhí coitianta go maith ón 17ú haois go tús an 20ú haois. Bhíodh sé ag taistil ó áit go háit ag lorg oibre. Tagann an téarma ón fhocal spailp, a chiallaíonn “dreas, seal, babhta”, mar shampla sa bhfrása “spailp oibre”.
Bhí na coinníollacha oibre do spailpíní an-chrua ar fad. Rinne siad daorobair ar phá suarach, agus chaith na húinéirí talún go hainnis leo. Bhí spailpíní an-choitianta le linn na mblianta deacra ó 1820 go 1850. Ar an iomlán, ba dhaoine a raibh dlúthbhaint acu leis an talamh a bhí sna spailpíní: feirmeoirí beaga, coiteoirí, oibrithe talmhaíochta, agus go ginearálta daoine bochta a raibh cúraimí teaghlaigh orthu gan aon bhealach chun slí bheatha a bhaint amach sa bhaile.
Pórtó Ríce
Oileán sa Chairib is ea Pórtó Ríce (Puerto Rico). Is Comhlathas de chuid Stáit Aontaithe Mheiriceá é, ó ghlac an tír sin seilbh air ag deireadh an 19ú haois. Reáchtáladh reifrinn éagsúla ar stádas an oileáin, an ceann deireanach timpeall 1995, agus ba é an toradh ná gur fhan an t-oileán sa chomhlathas le SAM
Tá tuairim is 4 mhilliún duine ina gcónaí san oileán. Tá siad i dteideal dul ag obair agus socrú síos sna Stáit Aontaithe agus tairbhe a bhaint as cearta eile saoránachta. Is í San Juan príomhchathair an oileáin.
Tíreolaíocht
Díomaite den phríomhoileán, Oileán Phórtó Ríce, tá dornán oileán eile ann ar cuid den chomhlathas iad, is é sin, Vieques, Culebra, Mona, Desecheo, agus Caja de Muertos, chomh maith lena lán oileán níos lú ná na cinn seo. Is iad Vieques agus Culebra an t-aon dá oileán acu siúd a bhfuil cónaí ar dhaoine iontu fud fad na bliana. Tír shléibhtiúil atá ann, agus an sliabhraon is mó, La Cordillera Central nó an Raon Láir, ar an sliabhraon is mó. Tá Cerro de Punta, an sliabh is airde in Oileán Phórtó Ríce, suite sa raon seo. Tá San Juan, an phríomhchathair, ar an gcósta thuaidh.
Stair
Bhunaigh na Spáinnigh an chéad choilíneacht in Oileán Phórtó Ríce go luath i ndiaidh fhionnachtain an Oileáin Úir. Tháinig Colambas anseo an chéad uair sa bhliain 1493, ar an dara cuairt a thug sé ar Mheiriceá. San am sin, bhí bundúchasaigh ar an oileán a raibh teanga den fhine úd Arawak á labhairt acu, agus is é an t-ainm a bhí acu féin ar an oileán ná Boriken nó - mar a dúirt lucht labhartha na Spáinnise - Borinquén. Inniu féin, tugann na Pórtó Rícigh Borinquén ar a n-oileán i gcomhthéacs an tírghrá, agus is é La Borinqueña, nó Amhrán Borinquén, an t-amhrán náisiúnta.
Ardeaglais Westminster
Is ardeaglais Chaitliceach suite i gCathair Westminster í Ardeaglais Westminster.
Ivana Bacik
Is polaiteoir, abhcóide agus bean léinn Éireannach í Ivana Catherine Bacik (a rugadh ar 25 Bealtaine 1968). Is Ollamh Reid le Dlí Coiriúil, Coireolaíocht agus Pionóseolaíocht i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath í ón mbliain 1996, Seandóir ó 2007 agus Teachta Dála ó 2021. clé|mion|2011
Is í Bacik an ceannaire ar Pháirtí an Lucht Oibre ó Márta 2022. Tháinig i gcomharbacht ar Alan Kelly. clé|mion|2021
Warrnambool
Cathair ar chósta iartharach Victoria, san Astráil is ea Warrnambool.
Ivana Bacik
Saol acadúil
clé|mion|le [[Katherine Zappone & Andrew Hyland, 2014]] Bhain Bacik céim dlí, LL. B., amach ó Choláiste na Tríonóide agus bhain sí céim LL. M. amach ón London School of Economics. Oibríonn sí mar abhcóide agus múineann sí cúrsaí sa Dlí Coiriúil, sa Choireolaíocht agus Phíonóseolaíocht, agus i dTeoiric an Fheimineachais agus an Dlí.
Déanann sí taighde sa Dlí Coiriúil agus Coireolaíocht, sa Dlí Bunreachtúil, i dteoiricí an fheimineachais agus an dlí, i gCearta Daonna agus i gceisteanna cothromaíochta sa dlí.
Ní annamh a luaitear Ivana in aon abairt le Mary Robinson agus Mary McAleese. Bhí an bheirt Mháire ina nOllúna Reid i gColáiste na Tríonóide agus, ar ndóigh, bhaineadar beirt araon oifig Uachtarán na hÉireann amach. Is minic a dhéantar trácht ar Ivana féin mar ábhar uachtaráin.
1990idí
Is duine iomráiteach í ó na 1990í nuair a bhí sí i mbun feachtais chun go mbeadh an ginmhilleadh ar fáil mar rogha do mhná.
I dtoghcháin na bliana 1997 níor éirigh le Bacik suíochán a fháil sa Seanad mar iarrthóir neamhspleách i dtoghcheantar Ollscoil Bhaile Átha Cliath. An toradh céanna a bhí ar an iarracht chéanna i 2002. Ní raibh an t-ádh léi mar iarrthóir de chuid Pháirtí an Lucht Oibre ar shuíochán sa Pharlaimint Eorpach i 2004.
Seanadóir
Ainmníodh Bacik í mí Bealtaine 2009 mar iarrthóir Pháirtí an Lucht Oibre don fhothoghchán i ndáilcheantar Bhaile Átha Cliath Lár ar an 5 Meitheamh 2009. Níor toghadh í. Fuair sí 4926 vóta ar an gcéad comhaireamh (17%). Bhí sí curtha ar aghaidh mar iarrthóir ag Páirtí an Lucht Oibre ar an suíochán a d’fhág Tony Gregory ina dhiaidh nuair a fuair sé bás mí Eanáir 2009.
T.D.
I mí Iúil 2021, bhuaigh sí fothoghchán Dála Chuan Bhaile Átha Cliath Theas, mar iarrthóir Pháirtí an Lucht Oibre. Fuair Ivana Bacik 8,131 den 26,882 vóta céadrogha. 7,052 a fuair an té ba ghaire di, James Geoghegan ó Fhine Gael. Bhain an bua seo croitheadh as an lucht ceannais i ngach páirtí sa rialtas ag an am.
Pearsanta
Tá cónaí ar Bacik i bPortobello ina Dáilcheantar lena páirtí agus lena beirt iníonacha.
Beddllwynog
Sráidbhaile beag is ea Beddllwynog (Béarla: Bedlinog ). Tá sé suite i ngleann abhann Taf Bargoed, 10 km ó thuaidh de Pontypridd, 10 km siar ó Caerphilly agus 10 km soir ó dheas ó Merthyr Tudful, in oirdheisceart na Breataine Bige. Faoi láthair, tá sé suite sa Chomhairle Contaebhuirge Mherthyr Tudful (Breatnais: Cyngor bwrdeistref Sirol Merthyr Tudfu). Tá daonra 3,178 ann, agus tá 306 (9.6%) in ann Breatnais a labhairt.
Lou Del Valle
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, is ea Lou Del Valle a rugadh ar an 13 Iúil, 1968 i Long Island City.
Stafa
Is oileán é Stafa, gar den Muile, Earra-Ghàidheal agus Bòd, sna Na hOileáin Istigh, in Albain.
Contae Comal, Texas
Is contae i ndeisceart Texas é Comal. Is é New Braunfels príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 108,472 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010, suas ó 78,021 duine sa bhliain 2000. Ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 82% de na daoine sa bhliain 2010, ba Spáinnis an phríomhtheanga ag 15.3% agus ba Gearmáinis an phríomhtheanga ag 1.6%.
Raithneach mhadra
Is planda í an raithneach mhadra.
Prióireacht Oileán na Tríonóide
Mainistir Éireannach de chuid na gCanónach Bán agus Séadchomhartha Náisiúnta is ea Prióireacht Oileán na Tríonóide agus í suite ar Oileán na Tríonóide.
Tá Oileán na Tríonóide le fáil sa chuid theas de Loch Cé.
Stair
Bhí mainistir ar an oileán ón seachtú haois AD, agus tá binn agus doras de chuid an naoú haois fós ann. Bhunaigh Clarus Mag Máilín, Ard-Déagánach Ail Finn, prióireacht ann in 1215 faoi choimirce Chathail Uí Raghallaigh, rí Bhréifne Uí Raghallaigh. Tháinig roinnt manach ó Mainistir na Búille in 1228. Rinneadh mainistir di timpeall 1235.
Bhíothas chun leagan amach clabhstrach a dhéanamh, cé nár tógadh ach an tsraith oirthearach. Bhí seomra caibidle ann agus suíocháin chloiche (sedilia). Tá an mhainistir 21 méadar ar fad agus sé mhéadar ar leithead agus tá aghaidh an dorais siar. Ní fágtha den mhainistir ach an ball thiar leis an doras agus sáinn dhá chlog sa bhinn. Bhí doras Rómhánach ceithre ord ann a tógadh idir na blianta 1160 agus 1170, ach tógadh amach é sa 19ú haois chun é a chur in Ardeaglais Naomh Feilimidh sa cheantar céanna.
Bhunaigh Clarus craobhtheach ar Loch Uachtair i gContae an Chabháin in 1237, mar a deir Annála Connacht:
Cuireadh na bráithre sa mhainistir féin agus in dhá reilig ar an oileán. In 1436 fuair an bandíthreabhach Gormfhlaith bás ann. Chuir tochailt sheandálaíoch in iúl gur dódh an teach lastuaidh den eaglais sa 15ú haois, rud a dhearbhaíonn iontráil in Annála Connacht.
Scríobhadh Annála Loch Cé anseo agus iad ag cur síos ar imeachtaí idir 1014 agus 1590.
Bhí Ruairí Mac Diarmada, tiarna Mhagh Loirg, i seilbh na mainistreach in commendam ó 1548. Bronnadh í ar fhear darbh ainm Robert Harrison in 1594, agus cuireadh an Ridire Conyers Clifford ann in 1599. D’fhág na manaigh dheireanacha an mhainistir in 1608 nuair a choigistigh Séamas I Rí Shasana í.
Tá Úna Bhán Nic Dhiarmada, iníon Bhriain Óig Mhic Dhiarmada (tiarna Mhagh Loirg 1603–36), curtha ar an oileán. Ní ligfeadh a hathair di Tomás Láidir Ó Coistealla, mac le namhaid dó, a phósadh, rud a tharraing a bás, más fíor.
Léaráid datha is méide réaltraí
Taispeánann léaráid datha is méide réaltraí an gaol idir dearbhmhéid (tomhas lonrachta) agus mais réaltraí. Bhain Eric Bell et al. feidhm as an suirbhé COMBO-17 chun tuairisc thosaigh a thabhairt in 2003 ar thrí réimse na léaráide seo, tuairisc a léirigh dáileadh démhódúil na réaltraí dearga agus gorma mar atá sé le fáil in anailís na sonraí i Suirbhé Digiteach Spéire Sloan agus fiú san anailís a rinne G. Vaucouleurs in 1961 ar mhoirfeolaíocht réaltraí.
Tá trí phríomhairí ag an léaráid: seicheamh dearg, gleann glas agus scamall gorm. Tá na chuid is mó de na réaltraí sa seicheamh dearg agus iad ina réaltraí éilgiseacha, mórán. Tá an chuid is mó de na réaltraí gorma le fáil sa scamall gorm agus iad ina réaltraí bíseacha, mórán. Idir an dá dháileadh sin tá limistéar réasúnta folamh a dtugtar an gleann glas air agus roinnt réaltraí dearga bíseacha ann.
Murab ionann agus léaráid den chineál céanna, léaráid réaltaí Hertzsprung-Russell, níl airíonna na réaltraí ag brath ar fad ar an áit a bhfuil siad ar an léaráid datha is méide. Léiríonn an léaráid éabhlóid mhór in imeacht aoiseanna. Bhí an seicheamh dearg níos luaithe in réabhlóid na cruinne agus níos buaine trasna méadaíochtaí. Níor dáileadh an scamall gorm chomh cothrom sin, ach bhí seicheamh le feiceáil ann.
Tugann taighde nua le fios go bhfuil dhá chineál an-éagsúla réaltraí le fáil sa ghleann glas: réaltraí déanacha nach bhfuil foinse gháis ná stór gáis acu le fada an lá chun réaltaí a dhéanamh, agus réaltraí luatha a chaill a bhfoinse gháis agus a stór gáis gan mhoill toisc, is dócha, go ndearnadh cumasc nó go raibh núicléas gníomhach réaltrach ann.
Síltear go bhfuil Bealach na Bó Finne agus Réaltra Aindraiméide sa ghleann glas toisc go bhfuil a gcumas cruthaithe réaltaí á ídiú go mall de cheal gáis.
Lille
Is cathair i dtuaisceart na Fraince í Lille, príomhchathair Lille-Metropole. Is í an ceathrú limistéar ceannchathartha is mó sa Fhrainc. Tá Lille suite cois Deûle, i ngar do theorainn na Beilge. Is í príomhchathair réigiún Hauts-de-France í agus is í príomhchathair an départment Nord í freisin.
Bhí 226,800 duine ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2005 agus bhí 1,091,438 duine ina gcónaí in Lille-Metropole.
Is crosbhealach tábhachtach í Lille i gcóras iarnród na hEorpa — bíonn an Eurostar ag stopadh ann idir Londain agus Páras, agus baineann an chathair le gréasán iarnród ardluais na Fraince freisin.
Mark Robinson
Is imreoir sacair é Mark Robinson (r. 24 Iúil, 1981 i nGuisborough, Sasana). Imríonn sé faoi láthair le Gainsborough Trinity.
Rialto
Is bruachbhaile i ndeisceart Bhaile Átha Cliath é Rialto (Béarla: Rialto ). Tá sé suite feadh cuid den Chanáil Ríoga atá tréigthe anois agus a shíníonn siar chomh fada le Sráid San Séamas. Téann an Líne Dhearg den Luas siar trí Rialto ar sheanbhealach na canála.
David Hasselhoff
Is aisteoir Meiriceánach é David Michael Hasselhoff a rugadh ar an 17 Iúil 1952 in Baltimore, Maryland. Tharraing sé aird air féin den chéad uair i ról an Dochtúra Snapper Foster sa sobalchlár úd The Young and The Restless. Bhí an phríomhpháirt mar Michael Knight ar Knight Rider aige. Ina dhiaidh sin, ghlac sé páirt Mitch Buchannon, mhaor snámha i gContae Los Angeles, California, ar an tsraith theilifíse sin Baywatch. Léirigh sé Baywatch freisin ó na 1990idí go 2001, an bhliain inar cuireadh críoch leis an tsraith faoin teideal Baywatch Hawaii. Bhí rólanna aige i roinnt mhaith scannán agus drámaí ar Broadway chomh maith.
Prionsa
mion|Armas, an prionsa Nicolas, Dúc Ångermanland Baineann an téarma prionsa (ón Laidin princeps), i gcomhthéacs an ríochas, le mac nó garmhac an Rí, nó scaití fear ar bith i dteaghlach ríoga nach é an rí é.
Eilean Earraid
Is oileán é Earraid, i ngar don Muile sna hOileáin Istigh, Earra-Ghàidheal agus Bòd, in Albain.
Francis Hutcheson (fealsamh)
Fealsamh Éireannach ba ea Francis Hutcheson (8 Lúnasa, 1694 – 8 Lúnasa, 1746), a bhí ina bhunaitheoir ar an Eagnaíocht Albanach san 18ú haois. Creidtear gur rugadh é i Drumalig, baile i gContae an Dúin, Tuaisceart Éireann.
Patella vulgata
Is saghas sliogéisc é Patella vulgata nó an bairneach coiteann. Ní úsáidtear mar bhia é go minic, ach tá siad go maith comónta. Tá an speiceas le fáil in uiscí iarthar na hEorpa.
Radula
Bíonn radula an speicis seo níos faide ná an bhlaosc féin. Tá 1,920 fiacail i 160 sraith de 12 fiacail i ngach ceann acu. Faightear é ceangailte le foshraitheanna daingean ón gcladach ard go dtí imeall an chreasa fochladachúla, cé go mbíonn sé níos iomadúla i limistéir thonnghníomhaithe. Tá a bhlaosc cónúil, suas go dtí thart ar 6 cm ar fad, agus bíonn ganntanas ciriúlachta sainithe aige. Creidtear gur féidir leo a bheith in ann maireachtáil ar feadh suas le fiche bliain.
Cladaí Chonamara
Rinne Séamus Mac an Iomaire cur síos ar an mbairneach ina leabhar clúiteach Cladaí Chonamara: Níl iasc sliogánach ar bith chomh fairsing le bairnigh. Tá clocha an chladaigh druidte leo i ngach áit ó lán mara go díthrá agus is acu a bhíos an greim crua ar an gcloch; is minic gur fearr leis an sliogán a bhriseadh os a chionn ná a sheilbh a chailleadh. Ar aimsir bhreá bhog éiríonn sé amach ón gcloch ar a leathriasc i riocht agus gur féidir leis breathnú ina thimpeall. Ní mór a theacht i ngan fhios air le hé a bhaint, mar má airíonn sé aon torann daingníonn sé a ghreim. Baintear é le barr scine, nó aon rud iarainn a mbíonn gob biorach air...
Brunel University London
Is ollscoil suite i gCathair Westminster í Brunel University London.
Cruthú agus éabhlóid na réaltraí
Tá cruthú agus éabhlóid na réaltraí mar ábhar staidéir ag réalteolaithe a bhfuil suim acu sa chaoi ar eascair cruinne ilchineálach ó thús aonchineálach, i gcruthú na gcéad réaltraí, an dóigh a n-athraíonn réaltraí le himeacht aimsire agus na bealaí ar gineadh na strúchtúir éagsúla atá le feiceáil sna réaltraí atá i ngar dúinn. Deir teoiric amháin go bhfuil cruthú réaltraí ag brath ar luaineachtaí candamacha a thit amach tar éis na hOllphléisce. Is í an tsamhail is simplí díobh siúd atá ag teacht leis na feiniméin bhreathnaithe an tsamhail Lambda-CDM – i.e. ligeann an comhchruinniú agus an cumascadh do réaltraí mais a bhaint amach, rud a théann i bhfeidhm ar a gcruth agus ar a struchtúr.
Tataouine
Sanasaíocht
Tagann an t-ainm Tataouine ón bhfocal Beirbeireach Tiṭṭawin a chiallaíonn "súile" agus "tobar uisce". Uaireanta, tugtar Fum Taṭāwīn ar an gcathair. Ciallaíonn "Fum" "béal" san Araibis.
Cruthú agus éabhlóid na réaltraí
Airíonna coitianta réaltraí
Ní féidir trialacha a dhéanamh sa chianspás agus dá bhrí sin caithfear samhlacha a chur i gcomórtas le breathnadóireachtaí.
Tataouine
Stair
Ón mbliain 1892 go dtí an bhliain 1951, ba bhaile garastúin é Tataouine d'aonad pionósach arm na Fraince. Tar éis bunú an baile, tógadh mosc (1898) agus tithíochta ann.
Cruthú agus éabhlóid na réaltraí
Airíonna coitianta réaltraí
Ba é Edward Hubble ba thúisce a rinne réaltraí a rangú, rud a dtugtar léaráid ghabhlóg thiúnta Hubble air. Roinn sé réaltraí ina gcinn éilipseacha, ina ngnáthréaltraí, ina réaltraí bíseacha barracha (leithéidí Bhealach na Bó Finne) agus ina réaltraí neamhchoitianta. Tá na hairíonna a leanas acu, airíonna a fhéadann teoiricí na héabhlóide a mhíniú.
Is minic a deirtear gur chreid Hubble go mícheart gur thug léaráid na gabhlóige tiúnta cuntas ar éabhlóid na réaltraí thar am, ó réaltraí éilipseacha trí réaltraí lionsacha go réaltraí bíseacha. A mhalairt atá fíor: taispeánann a léaráid éabhlóid ó chruth simplí go cruth casta, beag beann ar imeacht na haimsire. Is dóigh le réalteolaithe gur réaltraí dioscacha ba thúisce a cruthaíodh agus go ndearnadh réaltraí éilipseacha díobh de bharr cumascadh réaltraí.
Deir na samhlacha go bhfuil an chuid is mó den mhais sna réaltraí déanta de dhamhna dorcha, rud nach féidir a bhreathnú go díreach agus nach bhféadann idirghníomhú, b’fhéidir, ach amháin tríd an imtharraingt. Síltear é sin toisc nach mbeadh an cruth áirithe sin orthu agus nach gcasfaidís mar a dhéanann siad mura raibh i bhfad níos mó maise iontu ná mar is féidir a bhreathnú go díreach.
Cruthú na réaltraí dioscacha
Nuair a chruthaítear réaltra tagann cruth dioscach air agus tugtar réaltra bíseach air de bharr na ngéag bíseach atá aige. Tá teoiricí éagsúla ann faoi conas a dhéantar dáileacháin dhioscacha de scamall damhna, ach ní thuarann aon cheann acu torthaí an bhreathnaithe.
Teoiricí ó bharr anuas
Mhol Olin Eggen, Donald Lynden-Bell, agus Allan Sandage teoiric in 1962 go dtagann réaltraí dioscacha le chéile nuair a thiteann scamall gáis as a chéile. Sa luathchruinne bhí an damhna dáilte ina gcnapanna de dhamhna dhorcha. Rinne na cnapanna seo idirghníomhú le chéile go himtharraingteach agus iad ag cur torc taoideach i bhfeidhm ar a chéile, rud a thug móiminteam uilleach dóibh. Nuair a d’fhuaraigh an damhna barónach scaip sé fuinneamh agus chrap i dtreo an láir. Rinne an damhna a bhí gar don lár luas an imrothlaithe a ghéarú agus an móiminteam uilleach caomhnaithe aige, agus rinneadh diosca teann den damhna. Nuair a d’fhuaraigh an diosca ní raibh an gás socair ó thaobh na himtharraingthe de agus ní raibh sé in ann fanacht ina scamall aonchineálach. Dhealaigh sé ó chéile agus rinneadh réaltaí de na scamaill bheaga gháis a bhí fágtha.
Ní scaipeann an damhna dorcha mar idirghníomhann sé tríd an imtharraingt amháin, agus dáiltear é lasmuigh den diosca sa luan dorcha. Is léir ón mbreathnadóireacht go bhfuil réaltaí le fáil lasmuigh den diosca. Thug Leonard Searle agus Robert Zinn le fios go ndéantar réaltraí as comhcheangal reann neamhthoirtiúil. Teoiric í faoi chruthú ó bharr anuas agus í simplí go leor, ach ní ghlactar go forleathan léi anois.
Teoiricí ó bhun aníos
Cuireann na teoiricí is nua síos ar chomhchruinniú luan dorcha mar chuid den phróiseas ó bhun aníos. Tugtar le fios gur nocht an damhna i mbraislí a bhí réasúnta beag (braislí cruinneogacha) seachas i scamaill mhóra gháis a thit as a chéile chun réaltra a chruthú. Tugadh na braislí beaga le chéile trí imtharraingt chun braislí réaltraí a dhéanamh. Is é an toradh atá air seo damhna barónach a dháileadh agus damhna dorcha ina luan.
Samhail chosmeolaíoch is ea an tsamhail Lambda-CDM, samhail a mhíníonn cruthú na cruinne tar éis na Pléisce Móire. Samhail réasúnta simplí í a thuarann a lán airíonna a bhreathnaítear sa chruinne agus éagsúlacht réasúnta na gcineálacha difriúla réaltraí san áireamh. Ach déanann sé fomheastachán ar an méid réaltraí tanaí dioscacha sa chruinne.
Cumaisc réaltraí agus cruthú réaltraí éilipseacha
Tá réaltraí éilipseacha ar na cinn is toirtiúla dá bhfacthas go dtí seo. Tá a gcuid réaltaí ar fhithisí atá treoshuite go fánach istigh sa réaltra (i.e. ní imrothlaíonn siad ar nós réaltraí dioscacha). Is cuid suntais iad na réaltraí éilipseacha sa mhéid nach gá go gcuidíonn luas na réaltraí le leacú an réaltra, mar a thiteann amach i réaltraí bíseacha. Tá dúphoill ollmhóra i lár réaltraí éilipseacha, agus tá mais na ndúpholl i gcomhchoibhneas le mais an réaltra.
Tá dhá príomhchéim éabhlóide ag réaltraí éilipseacha. Is í an chéad chéim an dúpholl ollmhór a fhás trí ghás atá ag fuarú a chruinniú. Is í an dara céim cobhsú an dúphoill trí fhuarú an gháis a stopadh. Tá mais an dúphoill i gcomhchoibhneas le hairí a dtugtar sigme air, i.e. luas na réaltaí a scaipeadh ina bhfithisí.
Is dóigh le réalteolaithe anois go bhfuil réaltraí éilipseacha ar an córais is éabhlóidithe sa chruinne. Glactar leis go forleathan gurb éard is cionsiocair le héabhlóid na réaltraí éilipseacha cumasc na réaltraí is lú. Is iomaí réaltra sa chruinne atá ceangailte de réaltraí eile trí imtharraingt agus nach féidir leo éalú choíche. Más ar cóimhéid atá na réaltraí, ní bheidh an réaltra nua cosúil le ceachtar de na sinsearaigh, ach beidh sé éilipseach.
Síltear gur rud tolgach é réaltraí chomh mór sin a chumasc, agus tig le cuimilt an gháis idir an dá réaltra tonnta imtharraingteacha turrainge a chur ar siúl, rud a fhéadann réaltaí nua a chruthú sa réaltra éilipseach nua.
Múchadh réaltraí
Mar a dúradh thuas, tá claonadh ag réaltraí chun éabhlóid a dhéanamh ó réaltraí bíseacha go réaltraí éilipseacha trí chumasc. Ach ní thugann an cumasc sin léargas ar conas a aistríonn na réaltraí go léir ón “scamall gorm” go dtí an “seicheamh dearg”. Ni léir ach oiread conas a stadann cruthú réaltaí i réaltraí. Fágann sin go gcaithfidh teoiricí faoi éabhlóid na réaltraí a bheith in ann a mhíniú conas a chríochnaíonn an cruthú sin. Tugtar “múchadh” air seo.
Tagann réaltaí ann as gás fuar, agus múchtar réaltra nuair nach bhfuil a thuilleadh gáis fhuair aige. Síltear, áfach, go dtiteann múchadh amach réasúnta tapa (laistigh de bhilliún bliain), tréimhse atá i bhfad níos giorra ná an t-achar a thógfadh sé ar réaltra a chuid gáis a ídiú. Míníonn samhlacha d’éabhlóid na réaltraí é seo le meicníochtaí fisiciúla eile a bhacfadh soláthar gáis fhuair. Tríd is tríd, is féidir iad a rangú ina dhá gcineál: (1) meicníochtaí coisctheacha aisfhotha a bhacann gás fuar ar dhul isteach i réaltra nó ar réaltaí a chruthú, agus (2) meicníochtaí díchurtha aisfhotha a fhaigheann réidh le gás chun nach féidir leis réaltaí a chruthú. De réir na n-ionsamhlúchán, má chruinníonn gás ar dhúphoill ollmhóra déanann sé scairdeanna tréana réaltfhisiceacha; an fuinneamh a scaoiltear amach dá bharr déanann sé a dhóthain gáis fhuair a chur amach chun cruthú réalta a mhúchadh.
Uí Chairín
Is barúntacht suite i gContae Thiobraid Árann iad Uí Chairín.
Culiacán
Cathair in iarthuaisceart Mheicsiceo is ea Culiacán nó, go hoifigiúil, Culiacán Rosales. Is é príomhchathair stáit Sinaloa é agus an chathair is mó sa stát chéanna. Bhunaigh Spáinnigh an chathair ar 29 Meán Fómhair 1531. Sa bhliain 2010, bhí 858,638 duine ina gcónaí i mórcheantar Culiacán.
Bruno Girard
Dornálaí Francach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, is ea Bruno Girard, a rugadh ar 25 Samhain, 1970 i mBlois, Loir-et-Cher.
An Baile Nua, Contae Fhear Manach
Is baile i gContae Fhear Manach é an Baile Nua.
George Lee (iriseoir)
Is eacnamaí, iriseoir agus iarpholaiteoir é George Lee (27 Meán Fómhair 1962 a rugadh é).
Óige
As Teach Mealóg i mBaile Átha Cliath dó. Ba mheicneoir é a athair a raibh ochtar clainne aige agus ba é George Lee an dara duine is óige. D'fhreastail sé ar Choláiste Éanna, scoil de chuid na mBráithre Críotaí i mbruachbhaile Bhaile Uí Ruáin.
RTÉ
B'anailísí eacnamaíoch agus iriseoir de chuid RTÉ é ó 1992 go 2009. Ainmníodh Lee mar Iriseoir Éireannach na Bliana 1998.
Polaiteoir
D'fhógair sé ar an 5 Bealtaine 2009 go raibh sé ag éirí as a phost chun ainmniúcháin Fhine Gael a lorg don fhothoghchán i ndáilcheantar Bhaile Átha Cliath Theas. Fuair sé an t-ainmniúchán an chéad lá eile.
Toghadh é ar an gcéad comhaireamh ar an 6 Meitheamh 2009 le 27768 vóta (53.72%).
D'fhógair sé ar an 8 Feabhra 2010 go raibh sé ag éirí as an Dáil agus as páirtí Fhine Gael. An chúis a thug sé ná nach raibh tionchar aige ar pholasaithe Fhine Gael.
Homer's Barbershop Quartet
Craoladh an chéad eipeasóid, "Homer's Barbershop Quartet", den cúigiú sraith The Simpsons ar an 30 Meán Fómhair 1993. Scríobh Jeff Martin an eipeasóid seo. D'fhéach 19.9 milliún duine ar an eipeasóid.
Raithneach ghainneach
Is planda í an raithneach ghainneach.
Cearnóg Leinster
deas|250px|thumb|Cearnóg Leinster Is cearnóg suite i gCathair Westminster í Cearnóg Leinster.
Botha
Is sráidbhaile i gContae Fhear Manach é Botha. Tá dlús ard de shuímh suntasacha stairiúla sa cheantar seo a shíneann ó Chlocha Neoiliteacha an Rátha Fhada, tríd an gCré-Umhaois/An Iarannaois (Tuama Achadh na Glaice) agus na Meánaoiseanna (Ardchrosa) go dtí foirgnimh stairiúla atá measartha le déanaí mar an teach ósta Linnett.
Colbhasa Beag
Is oileán é Colbhasa Beag, gar den Muile sna Na hOileáin Istigh, Earra-Ghàidheal agus Bòd, in Albain.
Sruth na gCloch
Is bruachbhaile beag i ndeisceart Bhaile Átha Cliath é Sruth na gCloch (Béarla: Rockbrook ).
Urumhain Íochtarach
Is barúntacht suite i gContae Thiobraid Árann í Urumhain Íochtarach.
Contae Comanche, Texas
Is contae in oirthuaisceart Texas é Comanche. Is é Comanche príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 13,974 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010, síos ó 14,026 duine sa bhliain 2000. Ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 81.9% de na daoine sa bhliain 2010 agus ba Spáinnis an phríomhtheanga ag 17.9%.
Doire Loinn
Is baile i gContae Fhear Manach é Doire Loinn.
Jim Broadbent
Is aisteoir Sasanach é James Broadbent a rugadh ar an 24 Bealtaine 1949 i Holton cum Beckering, Lincolnshire.
Dáibhí II, Rí na nAlbanach
Rugadh Dáibhí II, Rí na nAlbanach sa Mháirt, 1324. Cé go raibh an rí mór Roibeard Brús beagnach 50 bliana d'aois, agus a bhean Ealasaid de Burgh timpeall cúig bliana déag ar fhichead, bhí oighre fireann aige anois ar deireadh thiar thall, rud a gheallfaí sonas agus seasmhacht don tír agus do sliocht na mBrúsach.
Contae Coös, New Hampshire
Is contae i dtuaisceart New Hampshire í Coös (Aibítir Idirnáisiúnta Foghraíochta: |k|oʊ|.|ɒ|s|, le dhá shiolla, agus scríofa go minic mar Coos County, . Sa bhliain 2010 bhí 33,055 duine ina gcónaí sa chontae. Tá an daonra is ísle sa stát New Hampshire ag Contae Coos. Béarla an phríomhtheanga ag an gcuid is mó de dhaonra Coös ach i 2000 ba í an Fhraincis an phríomhtheanga ag 16.17%.
Is é Contae Coös an t-aon chontae de chuid Nua Hampshire ar an teorainn le Ceanada. Tá na Sléibhte Bána suite i ndeisceart an chontae, Mount Washington ina measc.
Na Torrain (oileáin)
Is oileán iad Na Torrain, gar den Muile sna Na hOileáin Istigh, Earra-Ghàidheal agus Bòd, in Albain.
Doire Mhór
Is baile fearainn i gContae Fhear Manach é Doire Mhór.
Contae Belknap, New Hampshire
Is contae i lár New Hampshire é Belknap. Sa bhliain 2010 bhí 60,088 duine ag maireachtáil sa chontae. Ba é an Béarla an phríomhtheanga ag 95% díobh, Fraincis an phríomhtheanga ag 2.7% agus Spáinnis an phríomhtheanga ag 1.2%.
Timgad
Is suíomh seandálaíochta Rómhánach san Ailgéir é Timgad.
clé|250px|thumb|Timgad
Aleksandra Krunić
Is imreoir leadóige gairmiúla as An tSeirbia í Aleksandra Krunić. Rugadh í ar an 15 Márta 1993.
Herbert
Is é Herbert ceann de na carachtair sa tsraith theilifíse bheoite Family Guy. Tá sé guthaithe ag Mike Henry. Bhí sé ar an gclár den chéad uair san eipeasóid "To Love and Die in Dixie".
Sliogiasc
mion|clé|200px|[[Diúilicín|Diúilicíní (i ndiaidh cócaireachta)]] Is ainmhí gan chnámh droma é sliogiasc (nó maorach nó iasc sliogánach), ag a bhfuil sliogán crua, ón bhfarraige.
Contae Cooke, Texas
Is contae in oirthuaisceart Texas é Cooke. Is é Gainesville príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 38,437 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010, suas ó 36,363 duine sa bhliain 2000. Ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 86.3% de na daoine sa bhliain 2010 agus ba Spáinnis an phríomhtheanga ag 12.6%.
Urumhain Uachtarach
Is barúntacht suite i gContae Thiobraid Árann é Urumhain Uachtarach.
Contae Carroll, New Hampshire
Is contae in oirthear New Hampshire é Carroll. Chruthaigh an contae sa bhliain 1840 as cuid de Chontae Strafford. Tá Contae Carroll ainmnithe in onóir Charles Carroll, as Maryland, an duine deireanach a shínigh Forógra Neamhspleáchais na Stát Aontaithe.
Sa bhliain 2010 bhí 47,818 duine ina gcónaí sa chontae. Is é Béarla an phríomhtheanga ag 96.5% agus is í Fraincis an phríomhtheanga ag 1.6%.
Dubh Artach
Is sceir é Dubh Artach, gar de Mhuile sna hOileáin Istigh in Earra-Ghàidheal agus Bòd in Albain.
Druim Lathaighe
Is baile i gContae Fhear Manach é Druim Lathaighe.
Cape Feare
Craoladh an dara heipeasóid, "Cape Feare", den cúigiú sraith The Simpsons ar an 7 Deireadh Fómhair 1993. Scríobh Jon Vitti an eipeasóid seo. D'fhéach 20.0 milliún duine ar an eipeasóid.
Trí Bhraon
Tríológ drámaí is ea Trí Bhraon le Darach Ó Scolaí. Leabhar Breac a d'fhoilsigh.
Drámaí
Seo a leanas na trí chuid den tsraith:
Contae Cheshire, New Hampshire
Is contae in iardheisceart New Hampshire é Cheshire. Sa bhliain 2010 bhí 77,117 duine ina gcónaí sa chontae. Is é Béarla an phríomhtheanga ag 95% díobh, Fraincis ag 1.4%, agus Spáinnis ag 1.2%.
Nord-Pas-de-Calais
Is iar-réigiún i dtuaisceart na Fraince ar an teorainn leis an Bheilg é Nord-Pas-de-Calais. Bhí cónaí air 4,050,706 duine i Nord-Pas-de-Calais ar lá caille 2012 agus toisc sin is í Nord-Pas-de-Calais an réigiún leis an ceathrú daonra is airde sa Fhrainc agus 7% de dhaonra na tíre ag maireachaint inti. Is í Lille príomhchathair Nord-Pas-de-Calais agus is é Calais an tarna cathair is mó sa réigiún.
Wodonga
Cathair i stát Victoria, An Astráil, is ea Wodonga (fuaimniú: /wəˈdɒŋɡə/). Tá sí suite ar thaobh theas na teorann New South Wales, ar bhruach na hAbhann Murray.
Dabhach Phádraig
Is baile i gContae Fhear Manach é Dabhach Phádraig.
Eórsa
Is oileán é Eórsa, gar den Muile sna Na hOileáin Istigh, Earra-Ghàidheal agus Bòd, in Albain.
Raithneach Mhuire
Is planda í an raithneach Mhuire.
Celtic Football Club scuaid 2007-2008
An scuaid faoi láthair (2007 - 2008)
Ón 11 Meán Fómhair, 2007
Sléacht Thulaigh Álainn (1975)
Tharla Sléacht Thulaigh Álainn ar an 1 Meán Fómhair 1975, nuair a rinne gunnadóirí an IRA ionsaí ar halla cruinnithe an Oird Oráistigh i dTulaigh Álainn, in aice leis an Baile Úr (Béarla:Newtownhamilton) i gContae Ard Mhacha. Bráithreachas Protastúnach Uladh agus aontachtach is ea an tOrdú Oráisteach. Maraíodh cúigear Fear Buí agus gortaíodh seacht gcinn eile sa lámhach. Mhaígh an "South Armagh Republican Action Force" go raibh baill an Fhorsa freagracht as, ag rá go raibh sé mar dhíoltas as sraith ionsaithe ar shibhialtaigh Chaitliceacha ag dílseoirí.
Creidtear go ndearna baill den IRA Sealadach an t-ionsaí, d'ainneoin an eagraíocht a bheith ar sos cogaidh ag an am. Níor tógadh duine ar bith riamh faoi réim an cheartais.
Cúlra
Ar an 10 Feabhra 1975, d'fhógair an tIRA Sealadach sos comhraic. agus d'atosaigh rialtas na Breataine agus an tIRA ag idirbheartú. D'aontaigh an IRA stop a chur le hionsaithe ar fhórsaí slándála na Breataine, agus chuir na 'fórsaí slándála' deireadh lena gcuid ruathair agus cuardaigh, den chuid is mó.
Dhírigh ainsin roinnt aonad den IRA ar dhul i ngleic leis na dílseoirí. An laghdú ar oibríochtaí sceimhlitheoireacht a laistigh den IRA ba chúis le roinnt ball, le cead nó gan cead leo siúd a bhí os a gcionn, dul i mbun ionsaithe marfacha buille ar bhuille.
Bhí an baol ann go rachadh cúrsaí ó smacht agus bhí an próiseas síochána i gcontúirt dá bharr. Thit an tóin as an bpróiseas an bhliain dár gcionn, 1976, nuair a cuireadh an sos cogaidh ar ceal.
Imeachtaí
Ar 22 Lúnasa, mharaigh dílseoirí triúr sibhialtach Caitliceach in ionsaí le gunnaí agus buama ar theach tábhairne in Ard Mhacha.
Dhá lá ina dhiaidh sin, mharaigh dílseoirí beirt shibhialtach Chaitliceach tar éis dóibh a gcarr a stopadh ag seicphointe falsa d'Arm na Breataine i gceantar Thulaigh Álainn. Tá an dá eachtra seo nasctha le drong Ghleann Anna.