cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Muireadhach mac Eochadha
Rí Ulad de Dhál Fhiatach ba ea Muireadhach mac Eochadha (Sean-Ghaeilge Muiredach mac Eochada) (bás 839). Eochaid mac Fiachnai (bás 810), iar-rí, ba ea a athair. Bhí sé i réim ón mbliain 825 go dtí 839.
Bhí a athair clóite i mbun chatha ag a deartháir féin Caireall mac Fiachna (bás 819) sa bhliain 809, agus fuair sé bás an bhliain dár gcionn. D'éirigh Caireall ina rí na nUlad ansin. Sa bhliain 819, bhain Muireadhach díoltas amach as cliste a athar, nuair a chloígh agus mharaigh sé Caireall i rith coimheascair. Rinneadh rí Dhál Fhiatach de dá bharr, ach ní rí Ulad, ach Maoil Bhreasail mac Ailealla (bás 825) Uí Eachach Chobha ina ionad. D'éirigh sé i ndeireadh na dála rí Ulad sa bhliain 825.
Bhí ruathair Lochlannacha tar éis tosaithe cheana ar Éirinn, ar na hUlaid ach go háirithe. Rinneadh ionsaí ar mhainistir Bheannchair was sna blianta 823 agus 824. Sa bhliain 825, rinne na Lochlannaigh creach ar mhainistir ríoga Dhál Fhiatach ag Dún Leathghlaise (Dún Pádraig) agus dhóigh siad mainistir Magh mBili (Moville), Contae an Dúin. Ní raibh na hUlaid in ann ná Lochlannaigh a chloí an bhliain úd ag Magh Inis (Leath Cathail). Sa bhliain 833, bhí ruathar ar Loch Bricleann i gcríocha Uí Eachach Chobha sa bhliain 833.
Sa bhliain 827, tharla achrann i bpríomheaglais Ard Mhacha, agus cogadh mar thoradh. Cuir Cumascach mac Cathail of the Uí Chriomthainn, rí Oiriall, an ruaig ar athair faoistine rí Ailigh, Eoghan Mainistreach, as Ard Mhacha, agus chuir sé a leasdeartháir, Airtrí mac Conchúir, mar abb Ard Mhacha ina ionad. Chuaigh rí Ailigh, Niall Caille (bás 846) Uí Néill an Tuaiscirt, i gceannas slua mhóir ar Ard Mhacha. Thug Muireadhach a thacaíocht do Chumascach agus tharla Cath Leth Cam, gar den Chill Mhór, Contae Ard Mhacha. Bhí bua cinniúnach ag Niall, áfach. Maraíodh Cumascach agus a dheartháir, Conghalach, cé gur tháinig Muireadhach slán. Mar thoradh an chliste, briseadh cumhacht na nOiriall, a bhíodh as sin amach faoi smacht Uí Néill an Tuaiscirt. Cuireadh Airtrí as Ard Mhacha agus insealbhaíodh Eoghan Mainistreach arís.
Lean le naimhdeas in éadan mhuintir Uí Néill, áfach, agus mharaigh na hUlaid Cináed mac Néill Chaille sa bhliain 835.
Sa bhliain 839, maraíodh Muireadhach ag a ghaol féin (ainmnithe mar Aodh agus Aonghas, a dheartháireacha). Glaoitear 'rí Cúige Conchúir' (Coicidh Conchobuir) airt ina thásc. Tháinig a mac Madadán (bás 857) i gcomharbacht air. Phós a iníon, Gormalaith Rapach ("rábach")le hAodh Fionnliath (bás 879), Ardrí Éireann.
Jeb Bush
Is polaiteoir é John Ellis "Jeb" Bush a rugadh ar 11 Feabhra 1953 i Midland, Texas. Ba é an 43ú Gobharnóir ar Florida, Stáit Aontaithe. Is ball den Pháirtí Poblachtach é. B'uachtarán a athair, George H.W. Bush, agus ba uachtarán ar na Stáit Aontaithe deartháir leis, George W. Bush. Tá Spáinnis líofa aige.
Seachnasach mac Donnchadha
Sinsear eapainmneach de chlann Uí Sheachnasaigh ba ea Seachnasach mac Donnchadha (beo 10ú haois).
Ba bhall d'iar-rítheaghlach na gConnacht, Uí Fhiachrach Aidhne ba ea Seachnasach. Faoin deichiú haois, ní raibh faoina gceannas ach an-áit dúchais, Aidhne, ríocht bheag i noir-deisceart Chontae na Gaillimhe.
Guaire Aidhne mac Colmáin, ceannaire suntasach an teaghlach, ba ea sinsear Sheachnasaigh. I measc a ghaol Uí Fhiachrach, bhí Giolla Ceallaigh mac Comhaltáin, Scannlán mac Fearghaiel, Eidhean mac Cléirigh agus Cathal mac Ógáin. Glacadh a n-ainmneacha mar sloinnte ag a sliochtaigh.
Sprot
Iasc beag le colainn thanaí atá forleathan, go minic i mbáirí móra cois cladaigh ón Iorua go dtí an Mheánmhuir. Suas le 15 cm ar fhad, airgeadach le dromchla uachtarach glas. Déantar iascaireachtaí tábhachtacha trádálacha air agus díoltar é úr nó stánaithe, na héisc óga mar bhánbhaoite.
Cormacán Éigeas
File agus Ollamh Éireann ba ea  Cormacán Éigeas  (bás 946).
Ardfhile i seirbhís Mhuircheartaigh mhic Néill, rí Ailigh, a bhí sé. Chum sé dán chun a cheiliúradh turas tíre an rí sna blianta 941–942. Tugann Éadbhard Ó Raghallaigh cur síos ar siúd ina shaothar, Irish Writers.
Teangacha Eiscimea-Ailiútacha
Is fine teangacha iad na teangacha Eiscimea-Ailiútacha, agus cónaí ar a gcainteoirí dúchais sa Ghraonlainn, i dtuaisceart Cheanada, i dtuaisceart Alasca, agus in áiteanna i dtuaisceart na Sibéire. Tá dhá phríomhchraobh i gcrann ginealais na dteangacha Eiscimea-Ailiútacha, mar atá, na teangacha Eiscimeacha agus na teangacha Ailiútacha. Níl ach aon teanga amháin, an teanga Ailiúitise, sa chraobh Ailiútach, ach aithnítear dhá fhochraobh sa chraobh Eiscimeach, mar atá, na teangacha Inupik agus na teangacha Yup'ik.
Is í an Ghraonlainnis an t-aon teanga amháin san fhine seo nach bhfuil ag saothrú an bháis, nó tá stádas láidir aici sa Ghraonlainn, agus polasaí dian ag lucht rialtais an oileáin leis an teanga dhúchasach a choinneáil i mbéal an phobail. An chuid is mó de na teangacha seo is canúintí beaga iad nach bhfuil mórán seansanna acu faoi bhrú na mórtheangacha - an Béarla agus an Rúisis, go bunúsach.
Michael Moorer
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain agus churadh trom-mheáchan éadrom, is ea Michael Lee Moorer a rugadh ar 12 Samhain, 1967 i mBrooklyn, Nua-Eabhrac.
An Ailiúitis
Baineann an Ailiúitis (sa teanga féin: Unangam Tunuu) le fine na dteangacha Eiscimea-Ailiútacha. Is iad na hAiliútaigh a labhraíonn í. Tá cónaí orthu ar Oileáin Ailinie, ar Oileáin Pribilof, agus ar Oileáin Commander. Sa bhliain 2007, bhí an teanga ó dhúchas ag 150 duine.
Aithnítear trí phríomhchanúint, mar atá, canúint an Oirthir, canúint Atka, agus canúint Attu. Tá canúint Attu in éag cheana féin, ach is í an chanúint Oirthearach an ceann is líonmhaire cainteoirí dúchais. Labhraítear an chanúint sin in Oileáin Pribilof agus in oileáin Unalaska, Nikolski, Belkofski, Akutan, agus Kashega. An chanúint eile, arís, chluinfeá in Oileán Atka agus in Oileán Bering í.
Cé go bhfuil gaol ag an teanga Ailiúitis leis na teangacha Eiscimeacha, níl sí intuigthe ag lucht a labhartha. Mar sin féin, tá sí cosúil leo ó thaobh na tíopeolaíochta de, is é sin, is teanga iltáite nó teanga pholaisintéiseach í ina gcuirtear na míreanna gramadaí ina slabhra i ndiaidh a chéile, ionas gurb ionann aon fhocal amháin sa teanga Ailiúitis nó sna teangacha Eiscimeacha agus abairt fhada i dteanga cosúil leis an nGaeilge.
Meáin dhigiteacha
Úsáid taifeadta dhigitigh chun meáin a stóráil ar ríomhairí chun gur féidir iad a phróiseáil le bogearraí ríomhaire. Saothraíodh caighdeáin dhifriúla chun íomhánna, taifeadtaí fuaime is físe a chomhbhrú is a stóráil. Is caighdeán é GIF (Formáid Idirmhalartaithe Grafaice) i gcomhair íomhánna gan chorraí. Is caighdeán é JPEG (an Comhshainghrúpa Grianghrafadóireachta) chun íomhánna toin leanúnaigh gan chorraí a chomhbhrú is a stóráil. Is formáid í MIDI (Comhéadan Digiteach Uirlisí Ceoil) chun aschur gléasanna ceoil a léiriú do shintéiseoir MIDI i ríomhaire nó córas atáirgeadh fuaime. Is caighdeán é MPEG (an Sainghrúpa Scannánaíochta) chun seichimh físe (leis an bhfuaim) a chomhbhrú. Úsáidtear MPEG-1 chun scannáin reatha a stóráil ar CD-ROM, agus MPEG-2 i gcomhair tarchur físe thar achar fada ar línte cumarsáide digití. Is formáid í WAV (Fuaimchomhad Tonnfhoirme) chun fuaim a thaifeadadh go digiteach. Is prótacal é MIME (Iarmhíreanna do Phost Idirlín) chun íomhánna, fuaim, is seichimh físe a sheoladh thar an Idirlíon, agus is féidir leis íomhánna i bhformáidí GIF is JPEG is fís i bhfoirm MPEG a ionramháil.
Spúinse
Ainmhí ilcheallach le colainn gan aon eagrú i bhfíocháin is orgáin. An cholainn pollta ag córas casta feadán inmheánach a dtiomáineann cealla lasctha uisce tríothu. De ghnáth téann uisce isteach trí phóir (ostia) agus téann amach trí phóir níos mó (oscula). Itheann sé trí bhia a scagadh ón uisce taobh istigh de chóras seo na gcanálacha. Go minic tacaíonn creatlach de struchtúir mhianraithe bhídeacha bhioracha (spícíní) nó de shnáithíní orgánacha leis an gcolainn. Faightear den chuid is mó é sa bhfarraige, idir an crios idirthaoide is an duibheagán, ach uaireanta in uisce úr.
Christy Dignam
Ba é Christy Dignam (23 Bealtaine 1960 - 13 Meitheamh 2023) príomhamhránaí an racghrúpa Aslan agus bhí cáil air as a ghlór sainniúil agus a chuid amhrán. Bhí fadhbanna le handúil ag Dignam, fadhbanna a raibh sé an-oscailte fúthu, agus d’fhág sé Aslan ar feadh tamaill. Tháinig an banna le chéile arís sna nóchaidí agus an uair sin scríobh siad an t-amhrán is cáiliúla dá gcuid, “Crazy World”. In 2013 diagnóisíodh go raibh aimileoideois ar Dignam ach lean sé leis ag seinm, idir tréimhsí drochshláinte, sna deich mbliana ina dhiaidh sin.
Saol
Rugadh Dignam in Ospidéal Sráid Holles i mBaile Átha Cliath. Bhí ochtar sa teaghlach. Tógadh é i Fionnghlas, ar an taobh thuaidh de Bhaile Átha Cliath. Rinneadh mí-úsáid ghnéis air nuair a bhí sé bliana d'aois. Bhí sé sona le linn a óige seachas sin.
Gairm
Mar Aslan, sna 1980idí, bhí singil acu ar nós This Is, Please Don't Stop, Loving Me Lately, Pretty Thing agus Feel No Shame. Chuaigh a chéad albam Feel no Shame isteach ag barr na cairteacha Éireannach i 1988. Bhí an-tóir ar an ngrúpa i mBaile Átha Cliath go háirithe ag an am. D'fhág Dignam an ghrúpa sa bhliain chéanna mar gheall ar a handúil sa hearóin. Lean Aslan ar aghaidh le príomhamhránaí nua, Eamon Doyle, ach bris siad suas.
Thosaigh Dignam grúpa nua le Conor Goff, darbh ainm Dignam & Goff. Chuir siad roinnt amhránaí amach ag tús na 1990idi. Bhí sé ag tógáil drugaí ag an am – hearóin thar aon druga eile – agus ní raibh sé in araíocht tabhairt faoin obair dá bharr sin. Chaitheadh sé na drugaí in aer agus théadh sé ar ais orthu go minic, ach thagadh sé tríd gach uair.
I 1993, tháinig Aslan le chéile arís. Chuir siad amach an t-albam Goodbye Charlie Moonlight agus an t-amhrán Crazy World, i 1993.Chuir siad amach na halbaim Here Comes Lucy Jones agus Waiting for the Madness To End. Chuaigh an t-albam Waiting... isteach ag barr na cairteacha Albam Éireannach i 2001.
Fuair Dignam amach in 2013, go raibh aimileoideois agus ailse air. Bhí teacht aniar san fhear mar sin fein agus lean sé air ag casadh in éindí le Aslan, agus le ceoltóirí eile, go dtí gur buaileadh go dona tinn é in 2022.
Leabhair
Scríobh Dignam dírbheathaisnéis, This is, i 2004. D'fhoilsigh dírbheathaisnéis eile, My Crazy World, a scríobh sé le Damien Corless, i 2019. Ainmniú My Crazy World don Ghradaim Leabhar na hÉireann An Post i 2019.
Duaiseanna
I 2005, bronnadh Gradam Saoil ar an ngrúpa Aslan ag Gradaim Ceol Meteor. I 2019, bronnadh Gradam Ardmhéara Baile Átha Cliath air mar gheall ar a chuidiú sa cheol.
Saol pearsanta
Bhuail Dignam le Kathryn agus iad ina ndéagóirí. Phós siad sna 1980idi. Tá iníon amháin acu, Kiera, atá ina hamhránaí freisin. Tá beirt gharmhac agus gariníon amháin acu.
D'fhoghlaim sé bel canto sna 2000idí, stíl amhránaíocht chlasaiceach, ó Frank Merriman sa Scoil Amhránaíocht Teach Bel Canto i mBaile Átha Cliath.
Sláinte
Chuaigh Dignam ar roinnt cláir athshlánúcháin ó hearóin agus andúil chraice, ina measc clár Bhúdaíoch sa Téalainn i 2004
Sa bhliain 2013, diagnóisíodh go raibh aimileoideois air (neamhord a chloígh Martin McGuiness) agus tháinig ailse air chomh maith.
Cailleadh Dignam ar 13 Meitheamh 2023. Bhí cónaí air i mBaile an Ásaigh, Baile Átha Cliath go dtí lá a bháis.
Buíochar
Is baile suite i gContae Mhuineacháin é Buíochar.
Trostán
Is é Trostán an sliabh is airde i nGlinnte Aontroma, Tuaisceart na hÉireann. Tá sé suite ag barr an ghleanna darb ainm Gleann Bhaile Uí Dhíomáin. Tá sé 550m ar airde. Tá radharc breá óna bharr ar Albain agus ar Shruth na Maoile. Níl an sliabh seo ach cúpla míle slí ó Bhá an Deirg agus ó Bhun Abhann Dalla.
Comhshaolachas
deas|250px|thumb|Comhshaolachas Téarma nach bhfuil ciall bheacht aige, ach go ginearálta, suim i gcúrsaí comhshaoil is imní fúthu, aithint go bhfuil truailliú an chomhshaoil ag dul ar aghaidh is ag méadú go tapa trí mhíbhainistiú acmhainní an Domhain, agus go bhfuil gá le caomhnú. Díorthaíonn daoine áirithe ciall breise leis an téarma, nach féidir brath ar eolaíocht nó teicneolaíocht chun réiteach a fháil ar na fadhbanna comhshaoil, agus gur gá srian a chur ar fhás eacnamaíoch mar go bhfuil teorainn le hacmhainní an Domhain.
Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2021
Babhta leathcheannais 1
Ag vótáil freisin: An Ghearmáin, an Iodáil agus an Ísiltír.
Babhta leathcheannais 2
Ag vótáil freisin: An Fhrainc, an Ríocht Aontaithe agus an Spáinn.
Lennox Lewis
Dornálaí Briotanach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain, is ea Lennox Claudius Lewis a rugadh ar 2 Meán Fómhair 1965 in West Ham, Londain.
Big Brother 19 (RA)
Is comórtas réaltacht teilifíse é Big Brother, a tosaíodh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2001. Thosaigh an naoú sraith déag ar an 14 Meán Fómhair, 2018 agus chríochnaigh sé ar an 5 Samhain 2018.
Coire Riabhach
Is sliabh in Albain í Coire Riabhach, atá suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh.
Monique Leyrac
Amhránaí agus aisteoir Fraincise is ea Monique Leyrac (née Monique Tremblay) a rugadh in Montréal in Québec ar an 26 Feabhra 1928 agus a fuair bás ar an 15 Nollaig 2019.
Beatha
Rinne sí cúrsa drámaíochta agus í ina déagóir. Tar éis di tamall de bhlianta a chaitheamh ag obair ar an raidió, chuaigh sí le hamhránaíocht. Rinne sí camchuairt san Eoraip agus sa Liobáin i 1950-51 agus ansin thosaigh ag canadh in dhá cheabairé iomráiteacha in Montréal. In 1965 ghnóthaigh sí duais ag Féile Idirnáisiúnta na hAmhránaíochta i Sopot sa Pholainn le “Mon Pays”.
Thosaigh sí ag aisteoireacht ar an teilifís sna seascaidí agus rinne páirt sa tsraith theilifíse "Les Enquêtes Jobidon". In 1970 rinne sí príomhpháirt sa scannán The Act of the Heart. Sna hochtóidí thosaigh sí ag scríobh agus ag léiriú seónna aonair. Nuair a d’éirigh sí as an amhránaíocht chaith sí a dúthracht leis an teilifís agus le scannáin.
Bhí sí pósta le Jean Dalmain, aisteoir agus stiúrthóir. In 1983 d’fhoilsigh sí dírbheathaisnéis, Mon enfance à Rosemont.
Le cloisteáil
Monique Leyrac - Mon pays (Sopot 1965)
Monique Leyrac - Pour cet amour
Neon
Is é an neon dúil cheimiceach uimhir a deich, agus is í an tsiombail cheimiceach atá aige ná Ne.
Is triathghás é, agus mar sin, ní bhíonn comhdhúile ceimic eacha ar bith aige. Na "comhdhúile neoin" atá ann, ní bhíonn nasc ceart ceimiceach iontu idir an adamh neoin agus na dúile eile—is féidir gur clatráití atá iontu, is é sin, caighean-chomhdhúile a bhfuil bac meicniúil ag coinneáil an neon-adaimh taobh istigh díobh ("sa chaighean").
Faoi ghnáth-imthoscaí, níl dath ar bith sa neon, ach is féidir é a úsáid le solas dearg a ghineadh i bhfeadáin folús-díluchtúcháin agus i neonlampaí.
Is féidir neon a úsáid le haghaidh cuisniú freisin. Baintear as an aer é le freastal ar riachtanaisí na teicneolaíocht a, ach níl sé flúirseach san atmaisféar. Is é céatadán an neoin in aer tirim ná 0.001818.
Tá trí iseatóp cobhsaí aige, mar atá, 20Ne, 21Ne agus 22Ne, agus is é an chéad cheann acu an ceann is fairsinge: 90.48 % de neon an dúlra. Is é an dara ceann acu an ceann is teirce, mar atá, 0.27 %. Is é an t-iseatóp radaighníomhach is cobhsaí dá bhfuil ag an neon ná 24Ne, agus is é an leathré atá aige ná trí nóiméad agus trí soicinde is fiche. Chomh gearrshaolach is atá sé, níl oiread is iarsma de le fáil sa dúlra.
200px|mion|clé
Stair
Ba iad an bheirt ceimiceoirí ón mBreatain Mhór, Sir William Ramsay (1852-1916) agus Morris W. Travers (1872-1961) ba thúisce a d'aithin an neon, i Londain sa bhliain 1898. Aithníodh an neon nuair a shioc Ramsay eiseamal aeir go leacht, agus é ag téamh an leachta arís leis na gáis éagsúla a cheapadh ceann ar cheann, de réir is mar a bhí siad ag fiuchadh. Bhí a fhios ag na heolaithe an nítrigin, an ocsaigin agus an t-argón cheana féin, agus aonraíodh na gáis eile de réir a bhflúirse, a bheag nó a mhór, ar feadh tréimhse sé seachtaine ó dheireadh na Bealtaine 1898. Ba é an chéad ghás a aithníodh ná an crioptón. Nuair a bhí an crioptón bainte den mheascán, bhí gás ann ar tháinig solas láidir dearg as faoi dhíluchtú speictreascópach. I ndiaidh an gás seo a aithint mar dhúil ar leith bhaist na heolaithe an t-ainm úd neon air—ainm Gréigise a chiallaíonn "an rud nua" (cf. novum na Laidine). Ba é mac Ramsay a mhol an t-ainm seo. Díol suntais ab ea an dath sainiúil láidir dearg-fhlannbhuí a d'astaigh an neonghás nuair a floscadh le leictreachas é. Mar a scríobh Travers i ndiaidh na fionnachtana: an bhladhm chraorag solais a tháinig as an bhfeadán, d'inis sí a scéal féin, agus ba radharc é a ndéanfá do mharana air agus nach ligfeá i ndearmad choíche.
Snapchat
Is feidhmchlár curtha grianghraf é Snapchat do fóin phóca agus do tháibléid. Seoladh é i Meán Fómhair 2011.
Meaisínuirlisí
Raon meaisíní fuinnmhithe a úsáidtear sa tionscal chun comhbhaill miotail (agus as ábhair sholadacha eile) a oibriú is a mhúnlú. Le lámha an úsáideora oilte a chuirtear an meaisín ar siúl, nó le ríomhaire atá cláraithe go cuí. I measc na meaisíní seo tá deileanna, sábha, plánaí, agus meaisíní muilleála. Is cruinne lú an lamháltas is féidir a bhaint amach leis na meaisíní seo ná le huirlisí láimhe. D'oscail a bhforbairt i rith na réabhlóide tionsclaíche an doras don olltáirgeadh agus coincheap na gcomhbhall in-athnuaite atá bunúsach do shaol an lae inniu.
Neon
Stair
Ar 3 Nollaig 1910, chuaigh an chéad lampa neoin ar thaispeántas poiblí ag seó mótair i bPáras.
Meaisínghunna
mion|deas|M2 de chuid [[John Browning]] Is éard is meaisínghunna ann ná gunna a scaoileann piléir de chalabra raidhfil le fothú uathoibríoch armlóin agus timthriall uathoibríoch scaoilte.
Is féidir leis scaoileadh go huathoibríoch marthanach, gan le déanamh ag an ngunnadóir ach méar a choimeád ar an truicear agus déanamh deimhin de go bhfuil dóthain armlóin ar fáil. I lár an 19ú céad a tháinig meaisínghunnaí ilbhairille chun cinn, cosúil le gunna Gatling. I 1883 rinne an ceapadóir Hiram Maxim gunna uiscefhuaraithe a bhain úsáid as an bhfórsa frithbhuailte chun an cartús ídithe a chaitheamh amach, ceann nua a chur sa seomra, an craosbhloc a dhúnadh, agus scaoileadh — an timthriall uile uathoibríoch.
Marfach amach is amach, ionas gur chuir sé athruithe bunúsacha ar chogaíocht na dtrínsí sna cogaí domhanda is eile. Le himeacht ama tá saghsanna níos éadroime, aer-fhuaraithe ann, cosúil le gunna Bren na mBriotanach agus MG 34 na nGearmánach. Tá raidhflí an-éadroma ionsaithe in ann scaoileadh go huathoibríoch marthanach.
An Gleann Cain
Is gleannta suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é an Gleann Cain.
5 Deireadh Fómhair
Is é an 5 Deireadh Fómhair an 278ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 279ú lá i mbliain bhisigh. Tá 87 lá fágtha sa bhliain.
Nicky Byrne
Rugadh Nicholas James Adam Byrne i mBaile Átha Cliath ar an 9 Deireadh Fómhair 1978. Tá sé ina bhall den bhanna ceoil Westlife. Is amhránaí é. Phós sé Georgina Ahern sa bhliain 2003. Iníon le Bertie Ahern, iarthaoiseach na hÉireann, is ea í. Tháinig sé sa séú áit ar an deichiú sraith Strictly Come Dancing sa bhliain 2012. Cuireann sé Dancing with the Stars i láthair le Amanda Byram.
Gaeilge Ghall-Ghàidhealaibh
Ceann de na teangacha Gaelacha í Gaeilge na Gall-Ghàidhealaibh labhartha i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh.
Spuirse
Aon bhall de ghné mhór plandaí atá le fáil ar fud an Domhain agus a tháirgeann laitéis is ea spuirse. Is plandaí bliantúla cuid acu, plandaí ilbhliantúla cuid eile, agus toim cuid eile fós. Is cosúil le cachtais cuid acu, a mhaireann i réigiúin thirime is iad tar éis oiriúnuithe cosúla a éabhlóidiú go neamhspleách. Nuair nach bhfuil siad ag bláthú, ní féidir iad a idirdhealú ó chachtais ach ar bhonn na laitéise. Tugtar cyathium ar a bhláth sainiúil, bláthra dlúite laghdaithe ina mbíonn ubhagán amháin (an bláth baineann), roinnt staimíní (na bláthanna fireanna), 4 fhaireog mhór, agus fáinne brachtanna geala daite atá cosúil le hiombhláthanna.
Bratach na hÉireann
thumb|Bratach na hÉireann Is iad uaine, bán agus flannbhuí na dathanna atá ar Bhratach na hÉireann. Is bratach thrídhathach í, 'An Trídhathach '. Tá an bratach náisiúnta bunaithe ar thrídhathach na Fraince. mion|meirge, 1701
An siombalachas a bhaineann leis an mbratach
Tá an Trídhathach ceaptha bheith ina siombail ar chuimsiú muintireacha de thraidisiúin éagsúla in Éirinn, agus a n-aontú a rabhthas ag súil leis, a léirítear sa Bhunreacht mar an teidlíocht atá ag gach duine a rugadh in oileán na hÉireann chun bheith mar chuid de náisiún na hÉireann (gan aird ar bhunadh eitneach, daorbhreith reiligiúnach nó pholaitiúil). mion|" Blessing of the Colours" le John Lavery, 1922
Bratach ghlas
Bunaíodh eagraíocht chomhraic, an tOrd Oráisteach, nach raibh ach Protastúnaigh ina measc, i 1795 i gcuimhne Rí Liam Oráiste agus ‘Réabhlóid Ghlórmhar’ 1689. I ndiaidh Éirí Amach 1798, bhí sé ina phrionsabal ag glúin Náisiúnach ní ba dhéanaí i lár an naoú haoise déag chun síocháin a dhéanamh eatarthu agus, dá mb’fhéidir, chun Éire fhéinrialaitheach a bhunú ar an tsíocháin agus aontas sin.
1848-1919
Ó Mhárta 1848 ar aghaidh, bhí bratacha trí dhath na hÉireann ar crochadh taobh le bratacha na Fraince ag cruinnithe a bhí ar siúl fud fad na tíre chun an t-éirí amach a cheiliúradh a bhí tar éis titim amach sa Fhrainc.
An 7 Márta 1848, chuir Thomas Francis Meagher, ceannasaí óg na hÉireann, bratach trí dhath ar foluain ó Uimhir 33, an Meal i bPort Láirge, áit a raibh sí ar foluain gan staonadh ar feadh seachtaine go dtí gur bhain na húdaráis í.
An lá céanna, tugadh le fios gur iompraíodh bratach trí dhath i mórshiúl go dtí Cnoc Fhiodh na gCaor, Inis Córthaidh, Contae Loch Garman.
In Aibreán, thug Meagher bratach trí dhath leis ó Pháras, thug sé an bhratach i láthair i gcruinniú i mBaile Átha Cliath agus mhínigh sé an tábhacht a bhain leis na dathanna: "“Is éard atá i gceist leis an dath bán i lár na brataí ná sos cogaidh marthanach idir an dath Oráiste agus an dath Glas agus tá súil agam gur féidir le Protastúnaigh agus le Caitlicigh na hÉireann lámha a chreathadh faoina bun i mbráithreachas flaithiúil agus laochúil.”"Dúirt John Mitchel, ball d’Óg-Ghluaiseacht na hÉireann, an méid seo chomh maith:"“Tá súil agam go bhfeicfidh mé an bhratach sin ar crochadh lá éigin mar ár mbratach náisiúnta.”"
1849-1916
Ba bheag úsáid a baineadh as an Trídhathach idir 1848 agus 1916. Fiú a fhad leis an oíche roimh an Éirí Amach i 1916, ba í an bhratach ghlas ar a raibh an chruit an bhratach ba mhó a crochadh.
Ní dhearnadh eagrú na luathbhratach trí dhath a chaighdeánú. Bhí glas, bán agus oráiste á dtaispeáint ag gach ceann de bhratacha trí dhath 1848, ach cuireadh an dath oráiste in aice an chrainn corruair, agus ar bhratach amháin, ar a laghad, b’ionann ord na ndathanna agus oráiste, glas agus bán. In 1850, beartaíodh bratach ar a raibh dath glas do na Caitlicigh, dath oráiste do Phrotastúnaigh na hEaglaise Bunaithe agus dath gorm do na Preispitéirigh. In 1833, cuirtear bratach trí dhath Pharnellíteach ar a raibh na dathanna buí, bán agus glas, a bhí leagtha amach go cothrománach.
1916
Cuireadh Trí Dhath na hÉireann ar foluain ó Ard-Oifig an Phoist Luan Cásca, 1916, mar aon le bratach mhór ghlas ar a raibh na focail “Poblacht na hÉireann”. Cuireadh Bratach an Airm Chathartha ar foluain ar Óstán an Imperial ar Shráid Uí Chonaill i rith an Éirí Amach. Taispeántar ar an mbrat seo íomhá stílithe de chéachta a raibh íomhá den réaltbhuíon Ursa Major leagtha anuas uirthi, agus an dá íomhá leagtha anuas ar pháirc ghlas ar ghabh frainse óraithe thart uirthi.
1919-inniu
Glacadh leis an Trídhathach mar bhratach Shaorstát Éireann i 1922. Níos déanaí, tugadh stádas bunreachtúil dó. Deimhníodh an bhratach go foirmiúil mar an mBratach Náisiúnta i mBunreacht 1937, in Airteagal 7: ‘An bhratach trí dhath .i. uaine, bán, agus flannbhuí, an suaitheantas náisiúnta’.
Tréithe
Tá an bhratach dhá uair níos faide ná mar atá sí leathan.
Sa ré nua-aimseartha, úsáideadh buí nó ór, corruair, seachas oráiste, ach tagann an t-ionadú seo salach ar shiombalachas na Brataí Náisiúnta.
Madadán mac Muireadhaigh
Rí Ulad de Dhál Fhiatach ba ea Madadán mac Muireadhaigh (Sean-Ghaeilge Matudán mac Muiredaig) (bás 857). Muiredach mac Eochada (bás 839), iar-rí, ba ea a athair. Bhí sé i réim ón mbliain 839 go dtí 857.
Sa bhliain 851, bhí coinne ag Madadán leis an Ardrí Maol Seachnaill mac Maoil Rúnaí (bás 863) Uí Néill an Deiscirt i nArd Mhacha. Os comhair cléirigh Ard Mhacha agus na Mí, d'aithin Madadán go hoifigiúil údarás an Ardrí. Mar thoradh seo, rinne Aodh Fionnliath, rí Ailigh ruathar sa bhliain 855. Theip ar an ruathar áfach, agaid agus d'fhág sé muintir maraithe ina dhiaidh. Bhí Aodh Fionnliath pósta le deirfiúr Madadáin, Gormlaith Rapach ("rábach").
Tá taifead sna hannála gurbh fhéidir é go raibh leath-rí ann, Cathmhal mac Tomaltaigh as Leath Cathail, cé nach bhfeictear é sna ríliostaí. Maraíodh Cathmhal an na Lochlannaigh sa bhliain 853.
Fuair Madadán bás sa bhliain 857. Dar leis na hAnnála Easpacha, ghabh sé ord beannaithe roimh a bhás. Ní dhearnadh ríthe Ulad dá mhuintir (na duine ar bith), a shíolraigh óna uncail, Aodh.
Cinaedh Ua hArtagáin
File agus ollamh ba ea  Cionaoth Ó hArtagáin  (Meán-Ghaeilge  Cináed ua hArtacáin) (bás 975). Ina ard-ollamh Leath Choinn a bhí sé de réir Annála Tiarnaigh, agus ollamh Éireann uile de réir Annála Uladh.
Cuireann nóta ar imeall Annála Uladh gur bhall de Shíol Aodha Sláine, clann d'Uí Néill an Deiscirt, é Cionaoth. Seachas bliain a bháis, níl aon rud eile ar eolas againn faoi. Déanann Edward O'Reilly chur síos ar a chuid saothar in 'Irish Writers', LXXXVIII.
Scríobh Cináed dinnseanchas maidir le ríthe Bhreá. Is é a dhán is uaillmhianaí ná cur síos ar uaigheanna de ghaiscígh suntasacha, faoin teideal ‘Fianna bátar i nEmain’. Cinn sé adhmholadh ar Chongalach mac Mael Mithig (bás 956), rí Bhreá. Is amhlaidh go raibh sé fostaithe freisin ag rí Lochlannach Agus Cliath, Olaf Cuarán (Olaf Sihtricson).
Fiús (ceimic)
Sa cheimic, is éard is fiús dúile ann ná an oiread nasc ceimiceach is féidir le hadamh amháin a dhéanamh le hadaimh is móilíní eile. Tomhas is ea é, ar chumas nasctha adaimh nó dúile, sé sin, an méid adamh ar féidir leis cuingriú leo nó cá mhéad leictreon a chaithfidh sé gnóthú, cailleadh nó roinnt chun struchtúr triathgháis a bhaint amach.
Cur síos
Cinntear cumas nasctha adaimh ar leith, de réir líon na n-adamh hidrigine a chuingríonn sé le. I meatán, tá fiús de 4 ag carbón; in amóinia, tá fiús de 3 ag nítrigin; in uisce, tá fiús de 2 ag ocsaigin; agus i gclóiríd hidrigine, tá fiús de 1 ag clóirín. Is féidir clóirín, toisc go bhfuil fiús de 1 aige, a chur in ionad hidrigine. Tá fiús de 5 ag fosfar i bpeinteaclóiríd fhosfair, PCl55. Léiríonn léaráidí fiúsanna de chomhdhúil cumas nasctha na ndúl, le línte tarraingthe idir dhá ghné, ar a dtugtar bannaí uaireanta, a léiríonn gaireacht sáithithe do gach dhúil. Taispeánann an dá thábla thíos roinnt samplaí de chomhdhúile éagsúla, a gcuid léaráidí fiúsanna, agus na fiúsanna do gach dúil den chomhdhúil.
{| class="wikitable" style="text-align:center" ! Comhdhúil ! Léaráid ! style="vertical-align: middle;" | Fiúsanna Nítrigin: 3 Hidrigin: 1 Sóidiam: 1 Carbón: 4 Nítrigin: 3 Sulfar: 2 Hidrigin: 1 Sulfar: 6 Ocsaigin: 2 Hidrigin: 1 Clóirín: 7 Ocsaigin: 2 Xeanón:8 Ocsaigin:2 }}
Anthony Joshua
Dornálaí Briotanach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain, is ea Anthony Oluwafemi Olaseni Joshua a rugadh ar 15 Deireadh Fómhair 1989 i Watford, Hertfordshire.
Spéirling Irma
Stoirm ghaoithe a bhuail deisceart Stáit Aontaithe Mheiriceá ar 10 Meán Fómhair 2017 ab ea Spéirling Irma. Cumadh Spéirling Harvey ar an 30 Lúnasa mar an ochtú stoirm de Shéasúr na hairicíní an tAtlantach 2017. Ba é Irma an ceathrú spéirling den séasúr.
Bhuail Irma, a bhí áirithe i measc na stoirmeacha is láidre le céad bliain anuas ag an am, cóstaí thuaidh na Poblachta Dhoiminicí agus Háítí - ag batráil Oileáin na dTurcach agus Caicos le neart de chatagóir 5, an grád is airde spéirlinge dá bhfuil ann, ar an 7 Meán Fómhair 2017. Ansin bhí an stoirm ag déanamh ar na Bahámaí (áit a raibh mhaidhmeanna 6m). Dhírigh sé ansin ar Chúba agus as sin go Florida.
Fuair 124 duine bás mar thoradh uirthi.
Padre Pio
Naomh is ea Padre Pio, nó Pío da Pietrelcina (25 Bealtaine 1887 – 23 Meán Fómhair 1968) nó Francesco Forgione mar a bhí aithne air. Rugadh i bPietrelcina san Iodáil é agus fuair sé bás i San Giovanni Rotondo.
Göreme
Is baile suite sa Tuirc í Göreme.
Jacob Fleck
Bhí Jacob Fleck (8 Samhain 1881 i Vín mar Jacob Julius Fleck – 19 Meán Fómhair 1953, i Vín freisin) ina stiúrthóir scannán Ostarach, scríbhneoir scáileáin, léiritheoir scannán agus ceamaradóir. Tá cáil air as a chomhpháirtíocht ghairmiúil fhada lena bhean chéile Luise Fleck a chomhstiúraigh a chuid scannán leis.
Beathaisnéis
Fuair Anton Kolm bás sa bhliain 1922. I 1923 bhog Fleck le Luise Kolm go Beirlín, áit ar phós siad i 1924: tugadh Luise Fleck ar Luise as sin amach. D'oibrigh an bheirt acu do Hegewald-Film agus UFA. Sna 1920idí tugadh "regieehepaar" ( "lánúin stiúrthóra"  ) orthu. Sa tréimhse seo, tháirg siad idir 30 agus 40 scannán, ach i 1933, tar éis do Hitler cumhacht a ghlacadh, d'fhill siad ar an Ostair, mar go raibh Jacob Fleck ina Ghiúdach. mion| Cárta clárúcháin Jacob Fleck mar phríosúnach ag an sluachampa géibhinn i nDachau mion| Cárta clárúcháin Jacob Fleck ina phríosúnach i mBuchenwald Sa bhliain 1938, mar thoradh ar an Anschluss (ionghabháil an Ostair leis an nGearmáin), bhí na Giúdaigh coinnithe amach go catagóiriúil ó thionscal na scannán. Bhí sé de dhualgas ar Fleck a bheatha a thuilleamh mar athleasaitheoir grianghrafadóra. I 1938 a imtheorannaíodh é, ar dtús sa sluachampa géibhinn Buchenwald, ansin i nDachau, agus ansin arís i mBuchenwald, ar feadh tréimhse iomlán díreach os cionn 16 mhí. I 1939/40 chuaigh an dá Fhleic ar imirce go Shanghai. Rinne an stiúrthóir Síneach Fei Mu scannánú leo mar chomhléiriú ar an scannán Söhne und Töchter der Welt (Gaeilge: Mic agus Iníonacha an Domhain). Ba é an t-aon chomhoibriú é idir ealaíontóirí scannán Síneacha agus eachtrannacha sular bunaíodh Daon-Phoblacht na Síne, agus léiríodh é den chéad uair an 4 Deireadh Fómhair 1941 in Amharclann Yindu i Shanghai. .
Sa bhliain 1947, an bhliain ar osclaíodh an chéad stiúideo scannán san Ostair tar éis an chogaidh - Belvedere Film, a bhunaigh Emmerich Hanus agus Elfi von Dassanowsky - d'fhill na Fleck ar an Ostair, d'fhonn a gcuid teacht ar ais a phleanáil, rud nár tharla riamh áfach. Fuair Jacob Fleck bás i 1953, trí bliana i ndiaidh a mhná céile.
Fialuch mhór
Is ainmhí beag í an fhialuch mhór. Mamach atá ann.
Fabiola Toupin
As Trois-Rivières in Québec do Fabiola Toupin, amhránaí a rugadh in 6 Bealtaine 1975.
Beatha
Tháinig sí i láthair mar amhránaí gairmiúil in aois a naoi mbliana déag le seó dar theideal “Brel valse avec Piaf” agus fuair moladh dá bharr. Bhí sí páirteach ina lán féilte agus ócáidí ceoil agus í ag tarraingt clú uirthi féin i gcónaí.
I 2003 chan sí den chéad sa Fhrainc agus chuaigh i bhfeidhm ar an lucht éisteachta. I 2005 ghlac sí páirt in Un Éternel Hiver, ceoldráma tíre le Lynda Lemay. Idir an dá linn bhí sí canadh dánta de chuid fhilí Québec sa Fhrainc, sa Bheilg, sa Spáinn, san Eilvéis, sa Pholainn, sa Laitvia agus i Poblacht na Seice. Chuidigh sí freisin le grúpa cnagcheoltóirí a bhunú.
Le cloisteáil
Fabiola Toupin chante Piaf
Fabiola Toupin chante "Vesoul" aux Trophées de la langue francaise (novembre 2004)
Fabiola Toupin - Entre vous et Moi
Naisc sheachtracha
Suíomh oifigiúil
Eochaidh Ua Floinn
File agus Ollamh Éireann ba ea Eochaidh Ua Floinn (bás 984).
Na Rannaibh
Is leithinis suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é na Rannaibh.
left|250px|thumb|Na Rannaibh
Eochaidh Ua Floinn
Deir Seathrún Céitinn maidir leis:
Margaretta Bowen
Faoi Margaretta Bowen
Ba ealaíontóir í Margaretta Bowen (nó Gretta mar a dtugtar freisin) a rugadh ar an 1ú lá d'Éanáir 1880 i mBaile Átha Cliath.
Cúlra
Ba ealaíontóir bunúsach í Gretta Bowen. Bhí sí an iníon de Samuel Arthur Bowen, oifigeach iarnróid mór an iarthair lár tíre.
Óige agus Oideachas
Cúpla seachtain roimh breithlá s'aici,in teach s'aici in Magdala Street, Béal Feirste
Pósadh agus Teaghlach
Phós sí Matthew Campbell, a bhog ó thuaidh in 1921 le gnó iónadóireachta thosnú. Fuair sé bás ceithre bliana níos déanaí agus ghlac sí lóistéirí isteach le í féin agus a trí páistí, Arthur, George agus Stanley a thacú. Níos déanaí, phéinteáil gach mac s'aici.
Ré thábhachtach dá saol
B’fhéidir go raibh tréimhse eile ann ina ndearna an bhean go leor rudaí tábhachtacha nó ina raibh taithí acu uirthi.
Gairm
Bhí gairm ag Margaretta Bowen
Oidhreacht
Cad eile atá againn den bhean seo? Ar fhág sí leabhair nó saothar eile, an féidir linn fós cuairt a thabhairt ar áiteanna ina raibh sí ina saol agus rianta fágtha? Rud éigin mar sin.
Naisc leis an taobh amuigh
{​​​​​​​​{​​​​​​​​sources|source update= * name of source or note etc, where to find, other info.}​​​​​​​​}​​​​​​​​
Spéirling Harvey
mion|clé|250px Stoirm ghaoithe a bhuail deisceart Stáit Aontaithe Mheiriceá ar 2 Meán Fómhair, 2017 ab ea Spéirling Harvey. Cumadh Spéirling Harvey ar an 17 Lúnasa mar an ochtú stoirm de Shéasúr na hairicíní an tAtlantach 2017.
Margaretta Bowen
Naisc leis an taobh amuigh
<https://teams.microsoft.com/l/message/19:e56a02bceeae493f93130567c662d6d3@thread.tacv2/1673362293285?tenantId=983a47cf-ac77-4a77-8853-fb4d85885928&groupId=8825dc05-fbde-4b02-9272-fdec56b8f03f&parentMessageId=1673362293285&teamName=CO Idirbhliain 22-23&#x26;channelName=Wiki na mBan&#x26;createdTime=1673362293285&#x26;allowXTenantAccess=false>
Spéirling Harvey
Ba é Harvey an tríú spéirling den séasúr.
11 Aibreán
Is é an 11 Aibreán an 101ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 102ú lá i mbliain bhisigh. Tá 264 lá fágtha sa bhliain.
Spéirling Harvey
Fuair 84 bás mar thoradh uirthi.
The Herald
Nuachtán táblóideach Éireannach is ea an 'The Herald, a chlóbhualadh don chéad uair ar an 19 Nollaig 1891. Is é Stephen Rae an eagarthóir reatha. Bhí sé aithne mar Evening Herald go 2013.
Uisge Dhè, Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
Is abhainn suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Uisge Dhè.
Hippolyte Fizeau
Fisicí a rugadh i bPáras ab ea Armand Hippolyte Louis Fizeau (23 Meán Fómhair 1819 – 18 Meán Fómhair 1896). Sa bhliain 1849 ba é an chéad duine chun luas forleata an tsolais a thomhas i dturgnamh ar dhromchla an Domhain. Níos déanaí chomhoibrigh sé le Léon Foucault. Thaispeáin sé conas luas réalta ar feadh na hamharclíne a dhéanamh amach ach feidhm a bhaint as iarmhairt Doppler.
Mealbhacán uisce
Féithleog reatha le teannóga is ea mealbhacán uisce. Dúchasach don Mheánmhuir, an Afraic agus an Áise thrópaiceach. Na duilleoga bosach nó liopach go domhain. Na bláthanna fireanna is baineanna buí, timpeall 3 cm ar trastomhas, tonnadóirchruthach. Na torthaí suas le 60 cm ar fhad, ubhchruthach, an craiceann dúghlas leathrúil. Na síolta dubh, leabaithe sa bhia dearg. Saothraítear mar thoradh é sna Stáit Aontaithe, an Áise, agus an Eoraip.
Ardeaglais Köln
Ardeaglais Chaitliceach atá suite i lár Köln na Gearmánach í Ardeaglais Köln.
Olltoghchán na hÉireann, 2011
Reáchtáladh Olltoghchán na hÉireann, 2011 ar an 25 Feabhra 2011. Toghadh 166 Teachta Dála, an 31ú Dáil Éireann.
Bhí Brian Ó Comhain, Fianna Fáil, mar Thaoiseach roimh an toghchán, i gcomhrialtas leis an gComhaontas Glas. Mar gheall ar an ghéarchéim airgeadais a bhí ann ó 2008, ceapadh go raibh Fianna Fáil chun go leor suíochán sa Dáil a chailliúint.
Chaill Fianna Fáil 50 as na 71 suíochán a bhí acu roimh ré, an toghchán is measa a bhí ag rialtas Éireannach riamh. Bhuaigh Fine Gael 77 suíochán sa Dáil agus ba iad an páirtí is mó sa 31ú Dáil, mar sin. Bhuaigh Páirtí an Lucht Oibre 37 suíochán agus bhuaigh Sinn Féin níos mó suíocháin chomh maith.
Naomh Mícheál (an tArdaingeal)
Is Ardaingeal é Mícheál i dtraidisiúin na gCríostaithe, na nGiúdach agus na nIoslamach.
Ceiliúrtar a lá féile ar an 29 Meán Fómhair.
Béaloideas
'Sé an 29 Meán Fómhair nuair a mharaítear an chéad ghé den bhliain do bhéile in onóir an naoimh. De réir an scéil seo, nuair a bhíodh an fómhar bainte ligtí na géanna isteach sa choinleach chun an fuílleach a ithe.
Sraith (planda)
Bealach síolraithe plandaí trí ghas a chur sa talamh is é ceangailte leis an bplanda fós. Cruthaíonn an chuid faoin talamh fréamhacha, agus faoi dheireadh planda nua.
Sraith (ceol)
I gceol Barócach, sraith damhsaí, uaireanta le réamhdhréacht rompu. Faoin 18ú céad bhí 4 dhamhsa caighdeánach i gceist. Ón 19ú céad úsáidtear an téarma ar shraith píosaí ceoil atá scoite ach b'fhéidir gaolmhar (mar atá i The Planets (Na Pláinéid) de chuid Holst), agus roghnuithe píosaí ceolfhoirne ó cheoldrámaí, an bailé is saothair fhada eile.
Meán (ealaín)
San ealaín, an leacht ina measctar ábhar datha chun péint a dhéanamh. Is féidir an phéint a leathadh ar dhromchla an phictiúir is a ghreamú leis, agus triomóidh sí ansin. Úsáidtear ábhair éagsúla, ina measc ola, gliú, bián, ubh, guma planda, agus céir.
Coláiste Pontaifiúil na nGael
Bunaíodh Coláiste Pontaifiúil na nGael sa bhliain 1628 chun oideachas a chur ar fáil don chléir Caitliceach in Éirinn.
Irish Daily Star
Nuachtán táblóideach Éireannach is ea an Irish Daily Star, a chlóbhualadh don chéad uair ar an 29 Feabhra 1988. Bhí Eoin Brannigan ina eagarthóir ar an Star sna blanta 2017–2020. D'imigh sé i mí Aibreáin den bhliain 2020 le dul go dtí an Belfast Telegraph mar eagarthóir ceannais. Neil Leslie a tháinig i gcomharbacht air. Bhíodh aithne ar an Irish Daily Star mar The Star.
Urard mac Coise
File agus Ollamh Éireann ba ea  Urard mac Coise  (bás 990). Rugadh é i gClárach, Contae na hIarmhí.
Chum Urard dánta ar ríthe Chonnacht, i eile. Déanann Edward O'Reilly cur síos orthu siúd ina shaothar, 'Irish Writers'.
Comhshaolta beantacha
deas|200px|thumb|Comhshaolta beantacha An crios muirí beatha ar ghrinneall na farraige, mar mhalairt ar na comhshaoil pheiligeacha san uisce féin. Samhlaítear dhá phríomhchuid. Tugtar comhshaolta beantacha éadoimhne orthu siúd i dtreo an chladaigh ó imeall na scairbhe ilchríochaí: sna comhshaolta seo bíonn fo-chrios amháin, a dtugtar an crios oschladachúil air, atá os cionn an lán mara (an crios lapadaíle) ar éigin mar a nochtar na horgánaigh don sáile trí lapadaíl na dtonnta is tonnta stoirme ó am go chéile, agus an rabharta. Luíonn an dara fo-chrios, an crios cladúil, idir an lán mara is an lag trá (an crios idirthaoideach). Agus luíonn an 3ú crios, an crios fo-chladúil, idir an lag trá is imeall na scairbhe ilchríochaí (an crios scairbhe). Tugtar comhshaolta beantacha doimhne ar chomhshaolta an imill ilchríochaigh is an aigéin amach ón imeall. Roinntear iad seo i bhfo-chrios beantach batach (ó imeall na scairbhe go doimhneacht 4,000 m), fo-chrios beantach aibhéiseach (4,000-6,000 m) agus fo-chrios beantach háidéach (6,000-11,000+ m). Ar an ngrinneall roinntear na gnáthóga beantacha éagsúla i ngrúpa amháin ina n-áitríonn na horgánaigh dromchla an ghrinnill den chuid is mó (eipeafánaí beantacha), agus grúpa eile ina n-áitríonn na horgánaigh an dríodar féin (ionfánaí beantacha).
Metro Éireann
Nuachtán táblóideach Éireannach is ea an Metro Éireann, a chlóbhualadh don chéad uair i mí Aibreán 2000. Is é Chinedu Onyejelem an eagarthóir reatha.
Ceardchumann
Trína a cheannaireacht, téann an ceardchumann ar margáil leis an bhfostóir thar ceann a chuid ball (gnáthbhaill an cheardchumainn) agus déantar conradh saothair  (comhargántaíocht) le fostóirí.
Is é an cuspóir is coitianta na  gcomhlachais nó na gceardchumainn seo ná "maintaining or improving the conditions of their employment" (Gaeilge:  "coinníollacha a bhfostaíochta a chothabháil nó a fheabhsú").
D'fhéadfadh go mbeadh idirbheartaíocht pá, rialacha oibre, nósanna imeachta gearán, rialacha a bhaineann le fostaí a fhostú nó a bhriseadh as phost nó a earcú, cistí leasa foirne, agus sábháilteacht agus beartais san ionad oibre sa bheith san áireamh. mion|Cúl a chur ar léirsitheoirí ceardchumainn ag saighdiúirí i rith stailc teicstíle Lawrence sa bhliain 1912 i Massachusetts, SAM.
Ficsean eolaíochta i nGaeilge
Is éard is Ficsean eolaíochta i nGaeilge ann ná an seánra litríochta ficsean eolaíochta atá ar fáil i Gaeilge. Faightear locht ar an nGaeilge toisc go samhlaítear nach bhfuil go leor den seánra seo sa litríocht aici.
Domhan faoi Cheilt le Iarla Mac Aodha Bhuí Cló Mhaigh Eo 1999
Turas a thugann Evan agus Brigitta isteach i nduibheagán an spáis. Cá bhfios cén cineál allúrach a chasfar orthu nó cén chontúirt ina mbeidh siad.
An Clár Amanda, Iarla Mac Aodha Bhuí, Cló Mhaigh Eo, 2000
Talfasg scéal finsceolaíochta a dhíríonn ar bhuachaill a dheirfiúr agus cailín a aimsíonn inneall a chuireann iad ag taisteal tríd an am chuig an todhchaí, tá an domhan scartha 2065, tá an teicneoalíochta sách dona seachas na carranna ciúine, rud atá tarlaithe, tá sliseanna in inchinní daoine agus táthar ag iarraidh smacht a choinneáil ar an domhan, casann siad lena chéile sa todhchaí agus ar deireadh éiríonn leo deireadh a chur leis an gcóras polaitiúil ansmachtach agus filleadh ar an mbliain 1991 as ar tháinig siad. Tá deacracht creideamh sna hainmneacha daonna agus áiteanna. D'aistrigh Liam Prút é.
John Flamsteed
An chéad réalteolaí ríoga i Sasana, a rugadh i nDenby ab ea John Flamsteed (19 Lúnasa 1646 – 31 Nollaig 1719). Sa bhliain 1676 chuir sé breathnuithe iontaofa ar bun i Réadlann Greenwich, agus sholáthair sonraí ionas go raibh Isaac Newton in ann teoiric na himtharraingthe a fhíorú leo. Rinne sé 3,000 réalta a chatalógú.
Cathair Chuáit
Is í Cathair Chuáit príomhchathair Chuáit, agus í suite ar an chósta Mhurascaill na Peirse in iarthar na tíre. Is í an chathair is mó sa tír. Bunaíodh baile Chuáit sa bhliain 1716. De réir mheastacháin a rinneadh sa bhliain 2014, tá 637,411 duine ina gcónaí sa chathair féin agus 2.38 milliún i mórcheantar na cathrach.
Ardeaglais Chartres
Ardeaglais Chaitliceach atá suite i Chartres na Fraince í Ardeaglais Chartres.
Crios peiligeach
deas|200px|thumb|Comhshaolta peiligeacha An crios ina bhfuil orgánaigh bheo in uisce na farraige, mar mhalairt ar na comhshaoil bheantacha gar do ghrinneall na farraige. Fo-roinntear na comhshaolta seo a thuilleadh fós de réir doimhneachta: an crios néiríteach (gar don chósta), an crios aigéanach, an crios eipileiligeach, an crios méisipeiligeach, agus an crios bataipeiligeach.
Príosún Chill Mhantáin
Iarsmalann i mBaile Chill Mhantáin is ea Príosún Chill Mhantáin.
Príosún
Tógadh príosún ar an suíomh ag deireadh an ochtú haois déag. Coinníodh príosúnaigh ann le linn Éirí Amach 1798 agus an Ghorta Mhóir.
Méadaíodh an príosún sa bhliain 1822 agus arís in 1842-3, díreach in am don Ghorta.
Dúnadh an príosún in 1900. Athosclaíodh é le linn Chogadh Saoirse na hÉireann agus Cogadh Cathartha na hÉireann. Ar deireadh d'fhág na príosúnaigh deiridh i 1924.
Músaem
Osclaíodh an músaem in 1998.
Bhí an príosún le feiceáil in Ghost Hunters International (2009).
San Mairíne
Mionstát i ndeisceart na hEorpa í Poblacht Ró-Gheal San Mairíne (Iodáilis: Serenissima Repubblica di San Marino nó San Marino). Tá San Mairíne suite i lár na hIodáile, agus baintear feidhm as an euro.
Níl ach 61.5 ciliméadar cearnach de mhéid ann, agus tá 31,373 duine ina gcónaí ann. Tá sé ar na baill de Chomhairle na hEorpa agus de na Náisiúin Aontaithe is lú daonra.
Is í Cathair San Mairíne an phríomhchathair, agus tugtar sammarinesi (Sanmairínigh) ar an muintir. Sa bhliain 2008 cuireadh lár na príomhchathrach agus Monte Titano faoi choimirce Eagraíocht Oideachais, Eolaíochta agus Chultúir na Náisiún Aontaithe. Leanúnachas na Poblachta ba chúis leis, de réir mar a dúirt an coiste.
Polaitíocht
Tugtar "An Ard-Chomhairle Mhór" (Il Consiglio Grande e Generale), ar pharlaimint San Mairíne, agus vótálann muintir na poblachta sna holltoghcháin uair amháin in aghaidh na gcúig mblian. Tugtar "Captaein an Stáit" (Capitani Reggenti) ar an mbeirt cheann stáit, agus iad á dtoghadh ag an Ard-Chomhairle Mhór uair amháin in aghaidh na leathbhliana. Tháinig an córas seo ar an bhfód sa bhliain 1243. Roimhe sin, bhí fir cheannais na dteaghlach ba saibhre ag rialú na tíre ina gcomhairle ar a dtugtaí Arengo, agus bhí cumhacht an chinn stáit dílsithe don Arengo go léir, mar chomhthionól.
Tá trí scór comhalta ar an Ard-Chomhairle Mhór, agus níl ann ach aon seomra reachtach amháin. Is é sin, níl seanad ná teach tiarnaí ann.
thumb|left|300px|Cathair San Mairíne: trí Santa Croce e trí Salita alla Roca''.
Is iad an Páirtí Críostaí Daonlathach agus Páirtí na Sóisialaithe is na nDaonlathach an dá pháirtí is tábhachtaí i bPoblacht San Mairíne. De ghnáth, ní hionann an páirtí polaitíochta don bheirt Chaptaen, nó is fearr leis an Ard-Chomhairle maolú agus cothromú a dhéanamh ar na contrárthachtaí polaitiúla agus iad ag toghadh na gCaptaen.
Tíreolaíocht Fhisiceach
Tá San Mairíne ar an tríú tír is lú san Eoraip. Tá cuma ceathairshleasáin neamhrialta air agus é cnocach go leor. Is é Monte Titano an sliabh is airde, agus é 739 méadar os cionn dhromchla na farraige. Go bunúsach, is éard a bhfuil ann ná carracán ollmhór aolchloiche ón tréimhse Mhéicéineach. . Tá dhá shliabh eile ann freisin, mar atá, Monte San Cristoforo agus Monte della Mandra. Stát talamhiata atá ann, gan teacht aige ar an bhfarraige.
Sníonn aibhneacha tríd an bpoblacht chomh maith. Is iad na cinn is tábhachtaí ná an Ausa, an Marano (nach bhfuil ach a bruach clé ar thaobh na Poblachta - is í an abhainn teorann idir Rimini agus San Mairíne í), agus an abhainn atá ainmnithe as an bpoblacht féin, mar atá, Rio San Marino.
Aeráid
Aeráid Mheánmhuirí atá ann, agus is é is impleacht dó sin ná go mbíonn se te go maith sa samhradh, agus an geimhreadh fuar feannta. Sa samhradh bíonn an teocht idir 20 agus 30 céim Celsius, nó 35 féin, agus idir 5 agus 10 sa gheimhreadh.
Tíreolaíocht Pholaitiúil
left|285px Tá an tír roinnte ina naoi mbardas a dtugtar ‘caisleáin’ (castelli) orthu:
Bryniau Clwyd
mion|250x250px| Buaic Moel Famau, an ceann is airde den sliabhraon Bryniau Clwyd; Máthair na gcnoc mion|250x250px| <a href="https://cy.wikipedia.org/wiki/Moel_Arthur" rel="mw:ExtLink" title="Moel Arthur" class="cx-link" data-linkid="40">Moel Arthur</a> Is é Bryniau Clwyd nó Moelydd Clwyd (Gaeilge: Sliabhraon Chlwyd) an sliabhraon de thart ar 21 cnoc in oirthuaisceart na Breataine Bige a shíneann ó chomharsanacht Llandegla-yn-Yâl agus Nant y Garth sa deisceart, go dtí Prestatyn sa tuaisceart, agustá  Moel Famau (554 méadar) ar an gceann is airde acu. Cé nach bhfuil siad thar a bheith ard, tá radharcanna deasa óna gcuid beanna suas go sléibhte Eryri ar an taobh thiar agus os cionn Sir y Fflint go dtí machairí Cheshire agus cóngaracht do Learpholl ar an taobh thoir. Tá an chuid is mó den raon suite i Sir Ddinbych, ach ritheann an teorainn le Sir y Fflintlint feadh na beanna. Ar an taobh thiar de na machairí agus comhthreomhar leo, tá Dyffryn Clwyd. Tá an chuid is mó ainmnithe mar Limistéar Sáráilleachta Nádúrtha. Tá fianaise anseo ar shibhialtacht bhríomhar a raibh rath uirthi sa Chré-Umhaois agus sa Chlochaois, atá de réir an tseandálaí Ian Brown ar cheann de na háiteanna is tábhachtaí in iarthar na hEorpa mar fhianaise ar shaol an duine.