cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ed Sheeran
clé|mion|2013
Oidhreacht
mion|clé|2013Tá oidhreacht Éireannach ag Sheeran agus é bródúil as sin. Mar shamplaː
Saol
Taibheoir ab ea Sheeran ar The X Factor (sraith 11 an RA) sa bhliain 2014.
Thit Sheeran den rothar sa bhliain 2017 agus bhris sé a dheasóg. Ní raibh sé in ann an giotár a sheinm go ceann tamaillín. Nuair a sheinneann Sheeran ar an ardán, ní bhíonn aon bhanna ceoil in éineacht leis. Mar sin, ní raibh sé in ann dul ar camchuairt go ceann cúpla mí.
I mí Eanáir 2018, d’fhógair Ed Sheeran go raibh sé geallta. Chuir sé aithne ar Cherry Seaborn agus iad ar scoil. Thosaigh siad ag siúl amach le chéile sa bhliain 2015. Is duine an-spórtúil í Cherry. Imríonn sí haca ag leibhéal idirnáisiúnta le Sasana clé|mion|2013
Conspóidí
Tá úinéirí an chóipchirt den amhráin de chuid Marvin Gaye an-tugtha don dlí. Ba iad oidhrí Ed Townsend, a chomhscríobh an t-amhrán ‘Let’s Get It On’ le Marvin Gaye, a thug cás in aghaidh Sheeran go dtí an chúirt, ar dtús sa bhliain 2016, agus arís sa bhliain 2018.
Ba chás cúirte é a bhí go mór i mbéal an phobail. Thug Ed Sheeran fianaise gur cumadh a amhrán 'Thinking Out Loud' le linn seisiún comhoibríoch scríbhneoireachta lena chomhscríbhneoir Amy Wadge. Bhí ceoleolaí an ghearánaí ag rá go raibh na cordaí “beagnach inmhalartaithe” agus an ceoleolaí a bhí ag gníomhú do Ed Sheeran ag áitiú gur úsáideadh an seicheamh cordaí céanna i roinnt amhrán eile seachas amhrán Sheeran. Bhuaigh Sheeran na cásanna, an ceann deireanach sa bhliain 2023.
I gcás bradaíola ceoil eile, sa bhliain 2022, bhuaigh Sheeran cás eile maidir lena amhrán 'Shape of You' (in aghaidh Sami Switch, nó Sami Chokri agus cumadóir Ross O’Donoghue).
Gradaim agus ainmniúcháin
Tá 97 gradam buaite ag Sheeran. Tá 269 ainmniúchán faighte aige. Tá ceathair Grammy's buaite aige agus tá trí déag ainmniúchán faighte aige.
Simple Simpson
Craoladh an naoú heipeasóid déag, "Simple Simpson", den cúigiú sraith déag The Simpsons ar an 2 Bealtaine 2004. Scríobh Jon Vitti an eipeasóid seo. D'fhéach 9.5 milliún duine ar an eipeasóid.
Leah Remini
Is ban-aisteoir Meiriceánach í Leah Marie Remini a rugadh ar an 15 Meitheamh, 1970 i mBrooklyn, Nua-Eabhrac.
Banna cruach
Grúpa ceoil, dúchasach d'Oileán na Tríonóide, nach bhfuil de ghléasanna ann ach drumaí cruach den chuid is mó. Cnaguirlisí tiúnta, déanta as bairillí ídithe ola is ea iad seo. Bíonn cuid de na bannaí an-oilte, in ann ceol clasaiceach an iarthair a sheinm chomh maith le ceol na nIndiacha Thiar i gcomhair an charnabhail is féilte pobail eile.
Killamarsh
Is baile suite i nDerbyshire é Killamarsh.
Lugh
I Miotaseolaíocht na nGael, ball de na Tuatha Dé Danann agus ar cheann de na déithe is iomráití é Lú (Sean-Ghaeilge Lugh, Lug; freisin Luat ). Cuirtear Lugh i láthair mar rí, gaiscíoch, saor agus laoch.
Tá baint ar leith ag Lugh le cumas agus sároilteacht in iliomad cleachtaí, ina measc, na healaíona, chomh maith le mionnaí, fírinne agus an dlí, agus dá bharr le ríogacht dlisteanach. Tá féile an fhómhair, Lughnasadh, ainmnithe as, maraon leis an mí, Lúnasa.
Bhí roinnt maoine draíochta ag Lugh. Bheartaigh sé sleá adj3 dhochlóite, crann tabhaill, agus bhí cú aige darbh ainm Failinis. Deirtear gur cheap sé an bordchluiche, fidchell, cluichí peile agus rásaí capall.
Sanasaíocht
Níltear ar aon intinn maidir le brí an ainm Lugh. Molann roinnt scoláirí go bhfuil sé fréamhaithe ar deireadh ón bPrót-Ind-Eorpais *(h2)lewgh-, le brí "ceangail le mionn" (cuir le taobh Sean-Ghaeilge luige agus Breatnaise llw, le brí "mionn, móid", agus gaolta le iarfhoirm Prótai-Ceiltise, *lugiyo-, "mionn" ), rud a thugann le fios gur dhia na mionn agus na gconarthaí ba ea é. Nuair a bhuail Balar le Lugh sa Dara Cath Maighe Tuireadh, thug sé "clabaire" ar Lugh.
San am atá thart, mheastaí go raibh a ainm fréamhaithe ón bPrótai-Ind-Eorpais *leuk-, "solas gealánach", agus dá bharr, ó ré Victeoiriach i leith, chreidtí go minic gur dhia na gréine é, cosúil leis an dia Gréig-Rómhánach, Apollo. Tá géarcheisteanna ann maidir leis an bhfoghareolaíocht seo, ámh, go suntasach nach gcruthaíonn *-k- Prótai-Ind-Eorpais riamh *-g- Prótai-Ceiltis, agus dá bharr, ní ghlacann saineolaí na dteangacha Ceilteacha an lae inniu leis an sanasaíocht seo.
Ainmníodh Léon na Spáinne as Lugh, chomh maith le Lyon na Fraince agus Londain fosta, mar a shíltear.
Tréithe
Deirtear gur ghaiscíoch é Lugh. Nuair a nochtann sé é féin os Chú Chulainn gonta sa Táin Bó Cúalnge, déantar cur síos air mar a leanas:
In áit eile, deirtear gur óg ard é Lugh, le leicne gealdearga, cliatháin bhána, aghaidh datha cré-umha, agus gruaig rua. Dian, sochorraithe, díocasach chun comhraic, gaiscíoch uasal agus laoch binnteanga ba ea é.
Sa ghearrscéal Baile in Scáil, insítear gur ollmhór agus fíorálainn é Lugh, agus marcach le sleá ina láimh aige sa bhreis.
Sa Dinnseanchas, deitear gurbh é Lugh, mac altrama Thailte, "mac an Scáil Bhailbh". Sa dán Baile Suthain Sith Eamhna, deitear gur "ua in fhiledh" (sliochtach/ó an fhile) é Lugh.
Breith
Ba é Cian na dTuath Dé Danann athair Lughaidh, agus Eithne iníon Balair na bhFomhórach a mháthair. Sa Cath Maighe Tuireadh, ba chleamhnas ríoraíoch é a bpósadh, mar thoradh comhaontais idir na Tuatha Dé agus na Fomhóraigh. I Leabhar Gabhála na hÉireann, thug Cian an buachaill in altramas chuig Tailte, banríon na bhFear Bolg.
Ar an mór-roinn, bhí bó dhraíochta ag Mac Cinnfhaelaidh a thugtaí chomh fairsing dá cuid bainne gur mhian le cách, Balar ina measc, í a bheith aige. Agus an bhó faoi chúram Mhic Samthainn, deartháir Mhic Cinnfhaelaidh, tháinig Balar art am bhfód i riocht gasúir rua agus bhain sé an bhó de trí chleasaíocht. Ag lorg díoltais, chuir Mac Cinnfhaelaidh glaoch ar leannán sídhe darbh ainm Biróg. Chur sí de dhraíocht go barr thúr Bhalair é, áit a mheall sé Eithne. In am trátha, rugadh trírín di, a bhailigh Balar i mbrat agus chur amach le giolla iad chun iad a bhá i nguairneán. Bháigh an giolla beirt dóibh, ach lig sé de thaisme duine dóibh sa chuan, áit a tharrtháil Biróg é. Thóg sí chuig a athair é, a thug é chuig deartháir eile dó, Gaibhne gabha, in altramas.
Is amhlaidh go bhfuil tuilleadh triarachais gaolta lena bhreith. Sa bhéaloideas, duine de thriúr deartháireacha ba ea a athair, Mac Cinnfhaelaidh, Gabida, agus Mac Samhthainn. Sna téacsanna mé meánaoise, luaitear go minic a athair, Cian, i dteannta lena deartháireacha, Cú agus Cethen. Lebor Gabála Érenn Tá beirt phearsana ann darbh ainm Lughaidh, ainm mór le rá in Éirinn na meánaoise a mheastar gur fréamhaithe ó Lugh é, a raibh triúr aithreacha acu: mac na Fionneamhna (triúr fionn) ba ea Lughaidh na Riabh Dearg, agus bhí cáil ar Lugaid mac Con Roí mar mac Trí Con.
Lugh mar bhall na dTuath Dé
Agus é ina fhear óg, chuaigh Lugh go Teamhraigh chun ballraíocht a ghlacadh i gcúirt rí Nuada na dTuath Dé Danann. Níor lig an doirseoir isteach é mura raibh ceird aige arbh fhéidir leis thabhairt i mbun freastail ar an rí. Thairg sé a chumais mar sapr, gabha, curadh, claimhteoir, cláirseoir, laoch, file, staraí, draoi agus ceardaí, ach dhiúltaigh na Tuatha Dé gach uair é toisc go raibh a leithéid acu cheana. D'iarr Lugh ansin an raibh éinne ann leis na cumais sin san am céanna, agus b'éigean don doirseoir a rá nach raibh. Glacadh Lugh mar bhall den chúirt agus ceapadh é mar Phríomh Ollamh.
Bhuaigh Lugh i gcomórtas urchar leice in aghaidh an churaidh, Oghma, and entertains the court lena chláirseach. Ag an am úd, bhí na Tuatha Dé faoi chois na bhFomhórach, agus bhí ionadh ar Lugh cé chomh humhal is a ghlacadar leis a n-ansmacht. D'fhiafraigh Nuada de féin an dtógfadh an fear óg seo iad chun saoirse. Ceapadh Lugh i gceannas na dTuath Dé Danann, agus thosaigh sé ag ullmhú chun cogaidh.
Mic Tuireann
Ba sheannaimhde iad Tuireann and Cian athair Lugha. Lá amháin, chonaic mic Tuireann (Brian, Iuchar, agus Iucharba) Cian i gcéin, agus shocraigh siad é a mharú. D'aimsigh siad é i bhfolach i riocht muice, ach bhuail Cian bob orthu, é a ligint iompú ar ais go riocht fir, sular mharaigh siad é. Thug seo do Lugh an ceart de réir dlí cúiteamh a maíomh ar son athar agus ní amháin muice.
D'eagraigh Lugh fleadh agus thug sé cuireadh do na deartháireacha isteach. D'fhiafraigh sé díobh cén éiric a d'éileoidís dá marófaí a n-athair. D'fhreagraíodar nár leor ach bás, agus d'aontaigh Lugh. Chuir sé dúnmharú a athar ina leith ansin, agus d'éiligh sé mar chúiteamh go gcuirfidís i gcrích ocht dtasc dodhéanta. B'éigean dóibh i measc eile a fháil do Lugh an t-úll faoi chosaint na Heispirídí, an seithe muice leighis le rí na Gréige, an tsleá nimhneach le rí na Peirse, agus an capall gaothgasta le rí na Sicile.
D'éirigh leo gach tasc a dhéanamh, ach gortaíodh go marfach agus an tasc deireanach á dhéanamh acu. In ainneoin achainíocha a n-athar, Tuireann, dhiúltaigh Lugh iad a leigheasadh leis an seithe muice draíochta, agus lig sé as díoltas dóibh bás d'fháil. Thit Tuigeann i bhfanntais de bhrón thar marbháin a mhac, agus d'éag sé.
Cath Maighe Tuireadh
Leis na hearraí draíochta a bhailigh mic Tuireann, chuaigh Lugh i gceannas the Tuatha Dé Danann in éadan na bhFomhórach sa Dara Cath Maighe Tuireadh. Roimh an gcath, d'fhiafraigh Lugh de gach fear agus bean cén cheird a thugfadh sé nó sí sa chomhrac. Labhair sé leis an arm ansin, agus spreag sé misneach gach gaiscígh go rí nó tiarna. Mharaigh Balar Nuada sa chath. Chuaigh Lugh i mbun comhraic in aghaidh Bhalair, a d'oscail a dhrochsúil, ach chaith Lugh urchar óna chrann tabhaill a bhrúigh a shúil amach as cúl a chinn, ag déanamh léirscriosta ar arm na bhFomhórach taobh thiar.
Tar éis an bhua, tháinig Lugh ar Bhreas, iar-rí leath-Fhomhórach na dTuath Dé, ina aonar gan chosaint ar láthair an chatha, agus d'impigh Breas ar son a bheatha. Dá ligfí a bheo leis, gheall sé go ndeimhneodh seisean go dtabharfadh ba na hÉireann dá gcuid bainne i gcónaí. Dhiúltaigh na Tuatha Dé a thairiscint. Gheall sé ansin ceithre fhómhar sa bhliain, ach deir na Tuatha Dé gur dhóthain dóibh é ceann amháin. Ach lig Lugh a bheo leis dá mhúinfeadh sé do na Tuatha Dé conas agus cathain a treabhadh, a shíolú, agus a bhuain.
Deireadh saoil agus bás
Chuir Lugh imeacht Lúnasa cosúil leis na gCluichí Oilimpeacha ar bun, ar glaodh Aonach Tailteann air in ómós a mháthar altrama, Tailte. Chuir sé aonaigh Lúnasa ar bun i gCarman agus sa Nás, in ómós Charmain agus Náis. Bhíodh rásaí capall agus léirithe ealaíona comhraic ina n-imeachtaí tábhachtacha ag gach trí aonach. Ceiliúrann Lúnasa féin caithréim Lugha thar sprideanna an tsaoil eile, a rinne iarracht an fómhar a coinneáil chucu féin. Mhair sé mar ceiliúradh i bhfad i ré Críostaí, agus ceiliúrtar é fós faoi ainmneacha éagsúla.
De réir dán an dinnseanchais, na é Lugh ba chúis bás Breis. Rinne sé 300 bó as adhmad agus líon sé le leacht géar dearg nimhneach, a crúdh ansin agus a tairgeadh do Bhreas chun ól. Bhí Breas faoi gheis gan aíocht a dhiúltú, agus d'ól sé an deoch gan loiceadh agus mharaigh sí é.
Deirtear gur cheap Lugh an bordchluiche, 'ficheall". Ach an cluiche a dtugtaí fidchell [fɪðʲçɛl] air i sean-Ghaeilge (fidhcheall i nGaeilge na scol) bhí sé á imirt leis na cianta cairbreacha roimhe sin in Éirinn agus sa Bhreatain Bheag (áit a dtugtaí gwyddbwyll air). Dealraíonn sé gurb ionann ficheall agus fiodh-chiall.
Bhí caidreamh idir a bhean chéile Buach agus Cermait mac an Daghdha. Mharaigh Lugh é in éiric, ach bhain mic Cermait, Mac Coill, Mac Cécht, agus Mac Gréine a ndíoltas amhlaidh, á mharú le sleá tríd a chois agus ansin á bhá i Loch Lugborta. Bhí sé i réim ar feadh daichead bliain.
Clann
Bhí roinnt bhan chéile aige, in measc Buí (accm Buach nó Bua) agus Nás, iníonacha Ruadri Ruad, rí na Breataine. Bhí Buí ina cónaí i gCnóbha, agus cuireadh faoi ann í. Tá uaigh Náis sa Nás féin, Contae Chill Dara (ainmnithe aisti). Le Nás, bhí mac aige darbh ainm Ibic. Mar Luat, bhí bean chéile darbh ainm Bairend aige, a d'éag de ghalar a bhris a droim. Eibhle, bean chéile Fhionntáin mhic Bhóchra, ba ea a dheirfiúr nó iníon. Leis an bhean daonna Deichtine, bhí mac eile aige, laoch na nUladh Cú Chulainn é féin. .
Maoin
Bhí roinnt earraí draíochta le Lugh, faighte ag mic Thuirill Piccreo (Oghma), mar a insítear i Leabhar Gabhála na hÉireann. Sa scéal déanach Oidheadh Chlainne Tuireann, faightear liosta dóibh siúd, chomh maith le bronntanais eile ó dhia na mara Manannán amhail is an claíomh Fragarach, an capall Enbarr (Aonbarr), an bád Scuabtuinne, a chathéide agus a chlogad.
Sleánna
De réir an scéil Ceithre Sheod na dTuath Dé, dochloíte ba ea a shleá, Lúin Chealtchair, a tógadh go hÉirinn ó Ghorias (nó Findias).
Fuair Lugh an Ga Assail mar éric gearrtha ar mhic Tuirill Piccreo (nó Biccreo - Oghma), de réir gearrscéil i Leabhar Gabhála na hÉireann (Dán LXV, 319), a chuireann in iúl go ndearna an gháir "Ibar", iúr, an t-urchar a sprioc a aimsiú, agus an gháir "Athibar (ath-iúr)" an tsleá a theacht ar ais.
I lánleagan den Oidheadh, i gcóip ní luaite ná an 18ú haois, d'éiligh Lugh an tsleá Ar-éadbair, a raibh i seilbh Pisear, rí na Peirse. B'éigean dá barr a choimeád i n-uisce um é a chosc ar lasadh, tréith maraon le Lúin Chealtchair.
Tá ainm eile fós ann i gcomhair sleá Lugh a, agus é sin ná eó bo háille d'ḟíoḋḃaiḃ,, ll. 204-5 (eo is áille d'fhíobha), le fáil i rann idirshuite i dtéacs den Oidheadh Chlainne Tuireann. Sa téacs a mhaíonn gurbh ionann sleá Lugha, Lúin Chealtchair agus an tsleá a bhain radharc na súl de Chormac Mac Airt, glaotar uirthi "ibar alai fhidbaidha" (iúr cáiliúil fíobha ).
Bogha báistí agus Bealach na Bó Finne ba ea crann tabhaill Lugha, darbh ainm "Slabhra Lugha".
Ba shiombail thintrí é gaisce diúracáin Lugha, nó ga nó sleá.
Cloch thabhaill
De réir an ghearrchuntais i Leabhar Gabhála na hÉireann, chaith Lugh an chloch thabhaill chun a sheanathair, Balar, a mharú i gCath Maighe Tuireadh. Sa scéal Cath Maighe Tuireadh, caomhnaithe i gcóip uathúil den 16ú haois, insítear gur chaith sé an liic talma (leac/lia tailme/tabhaill) chun drochshúil Bhalair Bhiorógdheirce a scrios.
I ndán caomhnaithe ag an Curradh as Béarla, insítear gur tháthluib (cloch thabhaill déanta as stroighin) é an ga caite ag Lugh.
Fragarach
In Oidheadh Chlainne Tuireann, i dtionól na dTuath Dé, feictear Lugh agus Fragarach, claíomh Mhanannáin, curtha thart air.
Capall agus bád draíochta
Bhí capall ag darbh ainm Enbarr, a raibh ar a chumas dul ar talamh agus ar muir. Maraon le chuid mhaith dá earraí, thug Manannán mac Lir dó é. Nuair a d'iarr an chlann Tuireann air borrow capall a fháil ar iasacht, dhiúltaigh Lugh iad, ag rá nach mbeadh sé ceart na cóir rud a thabhairt ar iasacht a raibh féin ar iasacht. Dá bharr, níorbh fhéidir Lugh iad a dhiúltú i gcomhair a churraigh, Scuabadh-Toinne.
Sa Leabhar Gabhála, Gainne agus Rea ba ea ainmneacha na gcapall i seilbh rí Oileán na Sicile, a d'éiligh Lugh mar éric ó mhic Tuirill Briccreo (Oghma).
Cú
Coileán rí na hIoruaí b\ ea Fáil Inis a d'éiligh Lugh mar éiric sa scéal Oidheadh Chlainne Tuireann. Is ionann an t-ainm seo agus an cú luaite i ndúan "Oisíneach", luaite scaití dá chéad líne, "Dám Thrír Táncatair Ille" (Dámh thriúir thángadar i leith)". Salinnis nó Fáil Inis (sa téacs Leasa Mhóir) is ainm don chú sa duán, arbh le triúr Lochlannach ar bhuail na Fianna leo.  Deirtear gur "chú ársa é... a raibh le Lugh na mBrat, / Tugtha dó  ag mic Tuireann..."
<i> That hound of mightiest deeds, Which was irresistible in hardness of combat, Was better than wealth ever known, A ball of fire every night.
Other virtues had that beautiful hound (Better this property than any other property), Mead or wine would grow of it, Should it bathe in spring water. </i>
Críochnaíonn aistriúchán Ó Ciarraí anseo, ach deir an rann ina dhiaidh "Is iad Sél, Donait agus Domhnán an triúr laochra. An cú is áille, tugadh Fáil Inis go Fionn". Feictear an triúr seo i nAgallamh na Seanórach, cé gur Fer Mac (Fear Mac) is ainm don chú.
Miotaseolaíocht chomparáideach
Meastar gur leagan Críostaí de Lugh é Naomh Molaga.
Logainmneacha
Tá Contae Lú ainmnithe as an sráidbhaile Lú, a bhfuil ainmnithe as an dia. I measc áiteanna eile ainmnithe as Lugh faightear an carn ag Suí Lugha(idh), Dún Lúiche i gContae Dhún na nGall, agus Ráth Lugaidh i bhFearann Uí Chearnaigh, Sligeach. Tá Suí Lughaidh suite i Maigh Tuireadh, agus de réir an bhéaloidis áitiúil, chruinníodh fathaigh le chéile anseo. Tá Suí Lú eile le fáil i gContae Mhuineacháin, agus tá Ráth Lú eile le fáil i gContae na Mí.
The Way We Weren't
Craoladh an fichiú heipeasóid, "The Way We Weren't", den cúigiú sraith déag The Simpsons ar an 9 Bealtaine 2004. Scríobh J. Stewart Burns an eipeasóid seo. D'fhéach 6.6 milliún duine ar an eipeasóid.
Alex Bain
Is aisteoir Sasanach é Alexander Anthony Keith Bain (rugadh 25 Samhain 2001) as Blackburn, Sasana. A imríonn sé Simon Barlow ar Coronation Street.
Kairouan
Is príomhchathair na gobharnóireachta Kairouan é Kairouan(Araibis:قيروان ). Tá an chathair 150 ciliméadar soir ó dheas ó Túinis, 50 ciliméadar soir ó Sousse agus 70 ciliméadar ón Meánmhuir. De réir an daonáireamh 2014, tá daonra de 139,070 ag an gcathair agus é an chathair leis an gcúigiú daonra is mó sa Túinéis. Sa bhliain 1988, cuireadh an chathair ar liosta Suíomh Oidhreacht Domhanda UNESCO. Uaireanta, deirtear go bhfuil an chathair ina cheathru cathair is naofa san Ioslam i ndiaidh Meice, Meidíne agus Iarúsailéim agus ina chathair is naofa sa Mhagraib.
Bhunaigh an Chailifeacht Umayyad an chathair sa bhliain 670 RC. Go dtí an 11ú haois, b'ionad tábhachtach Ioslamach é do Mhoslamaigh na Afraice Thuaidh. Sa lá na linne seo, tagann Moslamaigh ó chian is ó chóngar go Kairouan.
Aaron Cresswell
Is imreoir sacair Sasanach é Aaron William Cresswell a rugadh ar an 15 Nollaig 1989 i Learpholl. Imríonn sé faoi láthair le West Ham.
Joseph Banks
Luibheolaí a rugadh i Londain ab ea Joseph Banks (24 Feabhra 1743 – 19 Meitheamh 1820). Bhí Banks páirteach i ngrúpa eolaíochta a thug turas ar Thalamh an Éisc sa bhliain 1766. Bhí sé ar aistear James Cook timpeall an Domhain i 1768-1771, agus i 1772 rinne cuairteanna taighde luibheolaíochta ar Inse Ghall is an Íoslainn. Mar uachtarán ar an gCumann Ríoga (1778–1819) spreag sé cuid mhaith forbairti eolaíochta.
Bart-Mangled Banner
Craoladh an t-aonú heipeasóid is fiche, "Bart-Mangled Banner", den cúigiú sraith déag The Simpsons ar an 16 Bealtaine 2004. Scríobh John Frink an eipeasóid seo. D'fhéach 8.7 milliún duine ar an eipeasóid.
Bantaboc
Damh-antalóp atá dúchasach don Afraic Theas agus Leosóta is ea an bantaboc. An aghaidh fada, na hadharca ar chuma líre le mullaigh i bhfáinne timpeall orthu. Dúdhonn, an aghaidh is an taobh íochtarach bán. Dhá fho-speiceas ann: bantaboc an gheadáin bháin, agus an bleasboc le geadán donn.
An Tuircis Otamánach
Ba chanúint Tuircise í an Tuircis Otamánach (لسان عثمانى‎‎ Lisân-ı Osmânî) a bhí in úsáid san Impireacht Otamánach. D'imir Araibis agus Peirsis tionchar mór uirthi, agus bhí sí scríofa in aibítir na Tuircise Otamánaí.
Bánóg chabáiste
Féileacán mór a fhaightear san Eoraip, tuaisceart na hAfraice is Meiriceá Thuaidh. Na sciatháin bán den chuid is mó, ach le marcanna dubha is buí ar thaobh thíos na sciathán cúil. Tugtar an mhánóg mhór uirthi freisin. Is lotnaidí cabáiste na cruimheanna.
Fraudcast News
Craoladh an dara heipeasóid is fiche, "Fraudcast News", den cúigiú sraith déag The Simpsons ar an 23 Bealtaine 2004. Scríobh Don Payne an eipeasóid seo. D'fhéach 9.2 milliún duine ar an eipeasóid.
Ouzo
Is deoch alcólach ón Ghréig é Ouzo atá blaistithe le hainís (Gréigis: ούζο, IPA: [ˈuzo]). Tá an-tóir ar an deoch sa Ghréig agus sa Chipir. Tá sé faoi chosaint san Aontas Eorpach.
19 Lúnasa ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016
18 Lúnasa - 19 Lúnasa - 20 Lúnasa
Is é Dé Céadaoin an 19 Lúnasa ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016 an seachtú lá déag comórtais.
Iasacht
Is focal tógtha ó theanga amháin agus tugtha isteach i dteanga eile gan aistriúchán é focal iasachta.
Samplaí as Gaeilge
Tá an chuid is mó de na focail iasachta sa Ghaeilge tógtha ón mBéarla. Fuair an Ghaeilge stór mór focal freisin ó Laidin, Fhraincis (go mór mór ón Normainnis), agus ó Lochlainnis.
Òsgaig
Is baile beag ar thaobh thiar d'Oileán Ratharsair é Òsgaig.
Rugadh Somhairle MacGill-Eain, an file Gàidhlig cáiliúil, in Òsgaig i 1911, agus a dheartháir, Calum Iain MacGilleathain, scríbhneoir agus cnuasaitheoir béaloideas, i 1915.
Girolamo Savonarola
Bráthair Doiminiceach Iodálach ab ea Girolamo Savonarola (21 Meán Fómhar 1452 – 23 Bealtaine 1498). Bhí sé gníomhach i bhFloráns i rith na hAthbheochana, agus throid sé i gcoinne dí-eaglaisiú cé gur cháin sé éiliú na hEaglaise. Rinne sé cáineadh ar dhíshaóthrú na mbochtán, ar ealaín agus ar chultúr saolta agus ar dheachtóireacht chomh maith. Rinne sé fáidheadóireacht go dtiocfadh tuile mór agus go dtiocfadh Cíoras Mór ar an saol arís. Bhí an chuma ar an scéal go bhfíoródh an fhís seo faoin am gur ionsaigh Séarlas VIII, rí na Fraince, an Iodáil sa bhliain 1494. De réir moltaí Savonarola, fógraíodh Poblacht Nua i bhFloráns agus chuir sé féin feachtas piúratánach chun cinn le cúnamh an aosa óig.
Blitz Bhéal Feirste
mion|220x220px|Sráid York, 17 Aibreán 1941 Feachtas buamála Luftwaffe, faoi choim na hoíche, ab ea Blitz Bhéal Feirste, ó 7 Aibreán go dtí 6 Bealtaine 1941. mion|1941ː Donegall Place
Girolamo Savonarola
Sa bhliain 1495, nuair a shéan Savonarola a chuid tacaíochta a thabhairt do Phápa Alexander VI sa troid i gcoinne na bhFrancach, gaireadh chun na Róimhe air. Shéan sé agus lean sé ar aghaidh ag seanmóireacht in ainneoin orduithe an phápa. Bhíodh sé de nós ag Savonarola a chuid seanmóirí a shailleadh le geáitsíocht, mórshiúlta agus tinte cnámh. Mar dhíoltas as sin, chuir an pápa faoi choinnealbhá é, agus rinne sé (an pápa) bagairt go gcuirfeadh sé Floráns faoi ionsaí. Tháinig athrú i ndearcadh an phobail i leith Savonarola nuair a mhol sagairt eile é (Savonarola) a chur ar a thriail mar dheimhniú ar a Údarás ó Dhia. Cuireadh sa phríosún é in éineacht le beirt deisceabal leis. Nuair a rinneadh céasadh air, d'admhaigh sé gur chum sé a chuid físeanna agus fáidheadóireachta. I lár 1498, crochadh agus dódh an triúr acu sa phríomhchearnóg i bhFloráns.
Blitz Bhéal Feirste
7/8 Aibreán 1941
Thug scuadrún beag de eitleáin Ghearmánacha ruathar faoi dhuganna Bhéal Feirste agus maraíodh 13 duine. Thug criúnna na Luftwaffe tuairisc go raibh córas cosanta Bhéal Feirste “ ar chaighdeán íseal, gur beag atá ann de agus nach leor é”. mion|1941ː Bridge Street
Girolamo Savonarola
Lean an Piagnoni, lucht leanúna Savonarola, ag troid ar son an fheachtais a thosaigh sé i ndiaidh a bháis, cé gur bhrúigh an Medici faoi chois iad ar deireadh. Rinne Niccolò Machiavelli tagairtí do shaol Savonarola ina thráchtas cáiliúil, An Prionsa. De réir an scríbhneora Eoghan Ó Tuairisc, bhí tionchar ag beathaisnéis Savonarola ar shaol agus ar smaointeoireacht Thomáis Mhic Dhonnchadha.
Blitz Bhéal Feirste
15 Aibreán 1941
Thug 180 eitleán Gearmánach ruathar istoíche faoi Bhéal Feirste ar feadh cúig huaire go leith.
Maraíodh 900 duine - an líon is mó daoine a maraíodh in aon chathair seachas Londain in aon aer-ruathar amháin. Cuireadh seirbhís bia éigeandála ar fáil do 70,000 duine. Rinneadh damáiste do 35,000 teach agus scriosadh 11 eaglais, 2 ospidéal agus 2 scoil.
4/6 Bealtaine 1941
Caitheadh 6,000 aireagán loisneach anuas ar cheantar an chuain, ar mhonarchana agus ar longchlósanna. Scriosadh an chuid is mó do Harland & Wolfe.
Iarmhairtí
Is mór an damáiste a rinneadh i lár na cathrach. Scríobhadh ceannlínte faoi i nuachtáin na Gearmáine ag an am fiú.
Féach freisin
mion|1941ː High Street agus Bridge Street
22 for 30
Craoladh an seachtú heipeasóid déag, "22 for 30", den ochtú sraith is fiche de The Simpsons ar an 12 Márta 2017. Scríobh Joel H. Cohen an eipeasóid seo. D'fhéach 2.61 milliún duine ar an eipeasóid.
David Silverman
Is beochantóir, scríbhneoir teilifíse, agus stiúrthóir teilifíse é David Silverman a rugadh ar an 15 Márta 1957. Is beochantóir agus stiúrthóir roinnt eipeasóidí don sraith theilifíse The Simpsons é.
Feiniméan
Is éard is feiniméan ann (Gréigis: φαινόμενον, phainómenon, ón mbriathar φαίνειν, phainein, le taispeáint, léirigh, le feiceáil) ná "fíric nó imeacht inbhraite". Tháinig an téarma in úsáid san fhealsúnacht nua-aimseartha trí Immanuel Kant, a chuir i gcomparáid leis an núiméan (νοούμενoν nó nooúmenon) é. I gcodarsnacht le feiniméan, ní féidir núiméan a fheiceáil go díreach. Chuaigh Gottfried Wilhelm Leibniz i bhfeidhm go mór ar Kant sa chuid seo dá fhealsúnacht, ina bhfeidhmíonn phainómenon agus nooúmenon mar théarmaí teicniúla comhghaolmhara. I bhfad roimhe seo, d'úsáid an fealsamh sean-Gréagach Pyrrhonist phainómenon agus nooúmenon mar théarmaí teicniúla idirghaolmhara. mion|Feiniméin an [[néalsoitheach|néalsoithigh. Baineann eolaithe úsáid as feiniméin chun roinnt hipitéisí a bheachtú agus uaireanta teoiric a bhréagnú. Féach freisin leagan beoite.]]
Tagairtí
mion| Is eachtra nó teagmhas inbhraite é dóchán an chipín, agus mar sin is feiniméan é.
Frederick Banting
Fiseolaí a rugadh in Alliston, Ceanada ab ea Frederick Grant Banting (14 Samhain 1891 - 21 Feabhra 1941). I 1922 d'fhionn sé inslin i gcomhar le J. J. R. Macleod, agus bhuadar Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis as i 1923.
Thornbury, Yorkshire Thiar
Is barda suite i mBradford é Thornbury.
Scoilt na hAfraice Thoir
mion|300x300px|Léarscáil d' Oirthear na hAfraice ag taispeáint roinnt de na bolcáin stairiúla ghníomhacha (mar triantáin dearg) agus an Triantán Afarach (scáthaithe ag an lár), ar a dtugtar 'cumar triarach', (Béarla: 'triple junction') ina mbíonn trí phláta ag tarraingt ar shiúl óna chéile: [[Pláta na hAraibe agus dhá chuid de Phláta na hAfraice— an Núibiach agus Somálach, ag scoilteadh feadh scoiltzóin na hAfraice thoir.]]
Scoiltzón ilchríochach beo is ea Scoilt na hAfraice Thoir, san Afraic Thoir. Thosaigh an zón ag forbairt ag tús an Mhéicéinigh, 22-25 milliún bliain ó shin. . San am atá caite, mheastar é a bheith mar chuid de Ghleann na Claise Móire, a shín ó thuaidh go dtí an Anatóil (nó an Áise Bheag).
Tá an scoilt ina zón caol, a bhíonn ag forbairt teorainn plátaí dibhéirseacha, ina mbíonn Pláta na hAfraice i mbun an dhá phláta teicteonach, ar a dtugtar an Pláta Somálach agus an Pláta Núibiach a scoilt óna chéile, ag ráta de 6-7 mm in aghaidh na bliana. A fhad a mhairfeas an leathnú, tarlóidh maidhm litisféarach laistigh de 10 milliún bliain, brisfidh an Pláta Somálach amach, agus cruthófar abhantrach aigéanach nua.
Imfháscadh
Is crapadh agus scith gathach siméadrach na matán é an t-imfháscadh a fhásann mar croitheadh síos feadán, i dtreo ar aghaidh.
Siobhán Ní Shúilleabháin
In Imileá, Baile an Fheirtéaraigh, Corca Dhuibhne, a rugadh í. Feirmeoirí ba ea a muintir agus ba í Siobhán an dara duine ab óige de sheisear clainne. D’fhreastail sí ar Choláiste Íde sa Daingean, Contae Chiarraí, agus ar an gcoláiste oiliúna i nDún Carúin, Baile Átha Cliath.
Ó 1948 go 1952 bhí sí ag múineadh i mBaile Átha Cliath, agus chaith trí bliana ansin ag obair ar an fhoclóir Béarla-Gaeilge faoi stiúir Thomáis de Bhaldraithe. I 1955 phós sí P.L. (Leo) Henry agus chónaigh siad i mBaile Átha Cliath go dtí 1960. I mBéal Feirste a bhí siad idir 1960 agus 1965 agus i gConamara ó 1965 go 1966. Ina dhiaidh sin chónaigh siad i nGaillimh. Bhí seisear clainne acu.
Léiríodh trí dhráma dá cuid ar Theilifís Éireann agus ocht ndráma ar Raidió Éireann. Scríobh sí ocht ndráma do chumainn amaitéaracha i gCamas, Conamara agus bhuaigh sí Duais Drámaíochta Irish Life in 1974. Ghnóthaigh sí duaiseanna Oireachtais do dhrámaí teilifíse, raidió agus stáitse, d’úrscéal, do ghearrscéal agus do leabhar do dhéagóirí. Bronnadh duaiseanna uirthi do ghearrscéalta a foilsíodh in Comhar agus in An tUltach, agus Duais Sheachtain na Scríbhneoirí i Lios Tuathail.
Saothar
Leabhair do dhéagóirí: Triúr againn (1955); Cúrsaí Randolf (1957); Dúinne an samhradh  (1957); Mé féin agus Síle (1978); Mise mé féin (1987); Eoghan (1992); Máirtín (1995); Rósanna sa gháirdín [sic] (1994).
Saothair do dhaoine fásta: Cití (1975), dráma; Ospidéal (1980), úrscéal; Í siúd (1999), cnuasach gearrscéalta; Cnuasach trá (2000), filíocht; Píosa pósadh, prátaí rósta (2001), úrscéal; Marach an phóg san (2002), úrscéal; Ar nós na bhfáinleog (2004), úrscéal.
Ba thréith shuntasach dá saothar dearcadh na mban a bheith chun tosaigh.
Kumasi
Cathair i nGána is ea Kumasi agus é suite 200km (100 míle) ó thuaidh ó Mhurascaill na Guine. Tá Kumasi suite i dtír na nAsantaech gar do Loch Bosumtwi i réigiún na bhforaoisí báistí. Measadh 2,069,350 duine a bheith ina gcónaí ann sa bhliain 2013.
Bunaíodh Kumasi sa bhliain 1680. Sa bhliain 1695 rinneadh príomhchathair Chomhnaidhm na Asantaech de.
Trident, Yorkshire Thiar
Is paróiste suite i mBradford é Trident.
Tsipouro
Is deoch branda pomace ón nGréig é Tsipouro (Gréigis: τσίπουρο). Tá an-tóir ar an deoch sa Teasáil, in Epirus, i Macadóin na Gréige agus ar oileán na Créite (deir na Créitigh "tsikoudia").
Baraiméadar
deas|250px|thumb|Baraiméadar Ionstraim fisice a úsáidtear sa mheitéareolaíocht chun brú an atmaisféir a thomhas. Cheap Evangelista Torricelli an chéad cheann. Thosaigh sé le feadán, ceann amháin de dunta, agus é lán le mearcair. Agus an feadán go ceartingearach, thum sé an ceann oscailte in umar mearcair, shil cuid den mhearcair amach san umar, ag fágaint folús sa cheann iata den fheadán (tugadh folús Torricelli air seo). D'fhan cuid mhaith mearcair ag seasamh sa bhfeadán os cionn dromchla an mhearcair san umar. Is é tomhas an airde seo ar bhrú an atmaisféir atá ag gníomhú ar dhromchla an mhearcair san umar. Baraiméadar simplí mearcair is ea é seo. Modh eile chun brú an atmaisféir a thomhas is ea an baraiméadar anaróideach, bosca miotail le taobhanna solúbtha a bhfuil folús ann. Feidhmíonn an bosca mar bholg, ag leathnú is ag crapadh de réir mar a laghdaíonn is a mhéadaíonn an brú air. Is féidir gluaiseacht thiús an bhosca a athrú le giaranna beaga ina ghluaiseacht uilleach snáthaide, agus díláithriú uilleach na snáthaide mar thomhas ar bhrú an atmaisféir. Má choinnítear taifead ar an mbrú le himeacht ama, faightear baragraf.
Claudia Leitte
Is amhránaí agus aisteoir Brasaíleach é Cláudia Cristina Leite Inácio Pedreira (rugadh ar 10 Iúil, 1980) ar eolas ag a hainm stáitse Claudia Leitte nó a leasainm coitianta Claudinha.
Wrose
Is barda suite i mBradford é Wrose.
Saara Aalto
Is amhránaí agus scríbhneoir amhrán Fionlannaigh í Saara Aalto. Rugadh í ar an 2 Bealtaine 1987 in Oulunsalo, Fionlainn. Tháinig Aalto sa dara háit ar The Voice of Finland sa bhliain 2012. Tháinig sí sa dara háit ar an 13ú sraith The X Factor. I mí Mheitheamh 2017, fógraíodh Aalto go mbeadh sí ar an dara sraith The X Factor Suomi mar breitheamh. Tháinig sí sa 25ú háit ar son na Fionlainne ag an gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2018. Tá sí in iomaíocht ar an aonú sraith déag Dancing on Ice sa bhliain 2019.
16 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2018
15 Feabhra - 16 Feabhra - 17 Feabhra Is é an 16 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2018 an naoú lá comórtais agus an seachtú lá a mbronnfar boinn.
Alderman's Green
Is ceantar suite i gCoventry é Alderman's Green.
Barbal
Is iasc le colainn chaol de chlann an charbáin é an barbal (Barbus barbus). Forleathan in aibhneacha na hEorpa ar ghrinnill ghlana gairbhéil. Suas le 90 cm ar fhad, na liopaí feolmhar le 4 sprochaille fada. Imircíonn sé suas an abhainn le sceitheadh in Aibreán-Bealtaine. Iasc tábhachtach spóirt.
Úsáidtear an t-ainm barbal ar roinnt speiceas eile sa ghéineas Barbus, agus ar chúpla ceann i ngéinis eile, mar shampla an barbal bán, Galeichthys feliceps.
Elizabeth Campbell (file)
File Astrálach is ea Elizabeth Campbell. Rugadh in Melbourne in 1980 í. Tá dhá chnuasach dánta dá cuid foilsithe ag John Leonard Press, "Letters to the Tremulous Hand" agus "Error".
Fuair Campbell céim onóracha i mBéarla ó Ollscoil Melbourne in 2000. Mhúin sí Béarla in Ardscoil Eltham agus sa The Mac. Robertson Girls' High School in Melbourne.
Tá a cuid filíochta le fáil ina lán duanairí agus tá a lán duaiseanna agus cónaitheachtaí faighte aici. Foilsíodh roinnt dá dánta in 2011 sa duanaire suntasach Australian Poetry Since 1788.
Tyersal
deas|250px|thumb|Tyersal Is barda suite i mBradford é Tyersal.
Baile a' Mhuilinn, Comhairle Shruighlea
Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Baile a' Mhuilinn.
Kamp Krustier
Craoladh an séú heipeasóid déag, "Kamp Krustier", den ochtú sraith is fiche de The Simpsons ar an 5 Márta 2017. Scríobh David M. Stern an eipeasóid seo. D'fhéach 2.56 milliún duine ar an eipeasóid.
Wibsey
Is barda suite i mBradford é Wibsey. clé|250px|thumb|Wibsey
Allesley Green
Is ceantar suite i gCoventry é Allesley Green.
Bárc
deas|250px|thumb|Bárc Long seoil le 3 chrann nó níos mó. Bíonn an crann tosaigh rigeáilte ó thosach go deireadh, na crainn eile go cearnach.
Bhí an stíl forleathan ag deireadh an 19ú céad go príomha, nuair a chuir seolta i gcoinne iomaíocht na ngaltán don uair dheireanach.
Barbróg
Tom duillsilteach nó síorghlas, dúchasach do réigiúin mheasartha ó thuaidh is i Meiriceá Theas is ea an bharbróg. Péacáin fhada spíonta tríphointe, na duilleoga dealgach, go minic. Na bláthanna buí, flannbhuí nó scothdhearg. Na caora dearg, dubh, gorm, buí nó corcra, cruinn nó sorcóireach. Fástar cuid mhaith gnéithe mar mhaisiúchán, na gnéithe le duilleoga corcra go háirithe. Is óstach an bharbróg choiteann a bhíonn riachtanach i dtimthriall beatha an dúchain, galar gránbhairr. I dtíortha áirithe, sna Stáit Aontaithe go príomha, rinneadh iarracht an bharbróg choiteann a stoitheadh ó fhréamh chun an galar sin a chloí.
Selina Cartmell
Is stiúrthóir amharclainne Briotanach í Selina Cartmell, bunaithe i mBaile Átha Cliath, Éire. Tá sí ina stiúrthóir faoi láthair ag Amharclann an Gheata.
Biên Hòa
Ghabh na Francaigh Biên Hòa sa bhliain 1861 agus d'fhan an chathair ina seilbh go dtí neamhspleáchas Vítneam i 1955. Bhí Biên Hòa suite i Vítneam Theas go dtí 1975. Tháinig meath ar gheilleagar na cathrach i ndiaigh teacht isteach an rialtais chumannaigh sa bhliain chéanna ach go déanach sna 1980idí chuir siadsan beartas nua ar a dtug siad Doi Moi air. Bhí 273,879 duine in Biên Hòa sa bhliain 1989, 1,104,495 sa bhliain 2015.
Selina Cartmell
Beatha
Rugadh Cartmell i gCeantar na Lochanna, an Ríocht Aontaithe. D'oibrigh a máthair Annie mar bhean chabhartha agus is cuntasóir ar scor í a hathair Gordon. Tá triúr deartháireacha níos sine aici.
An tSí-ciaing
Is abhainn í An tSí-ciaing nó Xi Jiang atá suite i ndeisceart na Síne. "An Abhainn Thiar" an chiall atá leis an ainm i Sínis. Craobhabhainn de chuid Abhainn na bPéarlaí atá inti, agus í 2,197 ciliméadar (1,365 míle slí) ar fad. Tá bealach na habhann inseolta ó cheann go ceann.
Selina Cartmell
Beatha
Tá MA aici ón Scoil Lárnach Urlabhra agus Drámaíochta i gCleachtas Ard-Amharclainne i dTreorú agus MA i Stair na hEalaíne agus na Drámaíochta ó Ollscoil Ghlaschú agus Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath, áit a scríobh sí a tráchtas ar Samuel Beckett.
Muir Bhreatan
Is farraige í Muir Bhreatan atá suite idir an Bhreatain Bheag agus Éire.
Selina Cartmell
Gairm
In 2017, fógraíodh í mar an ceathrú stiúrthóir ealaíne ar Amharclann an Gheata. Stiúraigh sí trí drámaí ansin tar éis sin: Red Shoes (2018), Assassins (2018) agus A Christmas Carol (2019).
Stiúraigh sí a céad scannán dar teideal The Date sa 2017 le maoiniú ó RTÉ agus Filmbase, agus bhuaigh sí an chéad gearrscannán is fearr ag Fleadh Scannán na Gaillimhe i mí Iúil 2017.
Gradaim
Buaiteoir de Ghradam Amharclainne an Irish Times don Stiúrthóir is fearr:
Constantinople
Ba í Cathair Chonstaintín (Constantinople i mBéarla; Gréigis: Κωνσταντινούπολις Konstantinoúpolis nó Κωνσταντινούπολη Konstantinoúpoli; Laidin: Constantinopolis; Tuircis Otamánach: قسطنطینية, Kostantiniyye; Tuircis nua-aimseartha: İstanbul, Eabhrais: קושטא, Kushta)  príomhchathair impireacht oirthearach na Róimhe,  is é sin la rá, príomhchathair na mBiosántach, na Laidineach (tar éis 1204) agus na nOtamánach (tar éis 1453). Sa bhliain 324 AD athbhunaíodh Biosántiam mar phríomhchathair nua Impireacht na Róimhe ag an Impire Constaintín a hAon, óna bhfuair sí a hainm, agus tiomnaíodh í ar 11 Bealtaine, 330. Sa 12ú haois, bhí an chathair ar an ceann is mó agus is saibhre de cathracha na hEorpa agus bhí an-tionchar aici ar an Chríostaíocht i rith réanna Impireachtaí na Róimhe agus na mBiosántach. Tar éis di a tailte fairsinge a chailiúint, laghdaíodh an Impireacht Bhiosántach go léir lasmuigh den phríomhchathair agus na dúiche máguaird, agus faoi dheireadh thit sí agus scriosadh í ag na hOtamánaigh i 1453. Tar éis Concas na Moslamach, d'athraigh lárionad  na Críostaíochta san oirthear, Cathair Chonstaintín, agus rinneadh príomhchathair na nIoslamach í (.i. na himpireachta Otamánaí), agus tháinig sí i mbláth arís, mar Istanbul.
Corn idir ilchríocha
Comórtas peile ba ea an comórtas Intercontinental a bhí mar réamhtheachtaí Chorn Domhanda FIFA Club. Imríodh é idir 1960 agus 2004. Ainmníodh na buaiteoirí go léir mar "curadh domhanda" ag FIFA.
Buaiteoirí
1961 - Penarol
1962 - Santos
1963 - Santos
1964 - Inter
1965 - Inter
1966 - Penarol
1968 - Estudiantes
1969 - Milan
1971 - Nacional
1972 - Ajax
1973 - Independiente
1974 - Atletico Madrid
1975 - gan imirt
1976 - Bayern
1978 - gan imirt
1979 - Olimpia
1980 - Nacional
1981 - Flamengo
1982 - Penarol
1983 - Gremio
Barbatúráití
Drugaí a dhíorthaítear ón aigéad barbatúrach, a ullmhaíodh den chéad uair ar Lá Fhéile Bhairbre 1863, deirtear. Tugadh barbatón isteach sa mhíochaine i 1903, agus féanabarbatón i 1912.
Corn idir ilchríocha
Buaiteoirí
1984 - Independiente
Aimileáis
Is einsím í aimileáis a spreagann an hidrealú an stáirse go dtí siúcraí. Tá amaláis láithreach sa seile na ndaoine agus roinnt mamaigh eile, cá tosaíonn sé an próiseas ceimiceach an dhíleá. D'fhéadfadh bianna ina bhfuil méideanna móra stáirse ach méid beag shiúcra, mar shampla rís is prátaí, blasanna beagáin milseáin a fáil nuair tá siad coganta mar a laghdaíonn aimileáis cuid dá stáirse go dtí siúcra. Déanann an paincréas agus an faireog sheileach aimileáis (aimileáis alpha) chun stáirse cothaitheach a dhíleáigh go dtí déshiúicrídí agus tríshiúicrídí atá tiontaithe le einsímí eile go dtí glúcós chun an corp a soláthair le fuinneamh. Táirgeann plandaí agus roinnt baictéir aimileáis. Mar diastáis, bhí amaláise an chéad a bheith fionnta agus aonraithe (le Anselme Payen i 1833). Tá próitéiní na hamaláise ar leith ainmnithe mar litreacha Gréigis éagsúla.
Barbatúráití
Tá suas le 50 barbatúráit a úsáideadh uair éigin mar shuaimhneasáin, piollairí codlata, agus drugaí frith-thitimeacha. Ar an drochuair, de réir mar a thógtar iad méadaíonn acmhainn duine orthu, agus ní mór an dáileog a mhéadú le feabhas a fháil, ach tá siad nimhiúil i ndáileoga móra, agus cuirtear andúil iontu.
Corn idir ilchríocha
Buaiteoirí
1985 - Juventus
Barbatúráití
Faoi seo tá beansóidiasaipín curtha ina n-ionad mar shuaimhneasán is piollaire codlata níos sábháilte.
Corn idir ilchríocha
Buaiteoirí
1986 - River Plate
Barbatúráití
Andúiligh
Shlog Marcel Proust siar barbatúráití i ndeireadh a shaoil.
Corn idir ilchríocha
Buaiteoirí
1987 - Porto
1988 - Nacional
1989 - Milan
1990 - Milan
1991 - Crvena zvezda
1992 - São Paulo
1993 - São Paulo
1994 - Velez Sarsfield
1995 - Ajax
1996 - Juventus
1997 - Borussia Dortmund
1998 - Real Madrid
2000 - Boca Juniors
2001 - Bayern
2002 - Real Madrid
2003 - Boca Juniors
2004 - Porto
Córas díleáite
Tá go leor caiman ag an córas díleáite. Tosaíonn an chéad cheann acu sa béal (an cuas béil). Tá an cliseadh bhia isteach sa chomhpháirt níos lú i gceist, atá ábalta a bheith ionsúite agus úsáidte sa corp. Cabhraíonn an sileadh seile chun bolus a tháirg atá a bheith slogtha san éasafagais agus go dtí an bolg.
Tá einsím catalaíoch i seile atá ainmnithe amaláis, cé a thosaíonn bia sa béal a ghníomhaigh ar. Tá díleá cabhraithe leis an cogaint bhia leis na fiacla agus leis na crapthaí matánaigh an imfháscaidh freisin. Tá súlach gastrach sa bholg riachtanach don leanúint dhíleá is an tháirgeacht réama sa bholg.
Tadhg Óg Ó hUiginn
File iomráiteach de chuid an 15ú haois ba ea Tadhg Óg Ó hUiginn, a fuair bás sa bhliain 1448.
A bheatha
Bhain Ó hUiginn le teaghlach mór filí i gConnacht. Fuair a athair Tadhg bás sa bhliain 1391, agus níl d’eolas ar a máthair ach go dtugtaí Áine uirthi. Bhí deartháir níos sine aige, Fearghal Rua Ó hUiginn, a fuair bás roimh am, agus caoineann Tadhg é in Me a dhearbhrathair 's a dhalta. Is cosúil gurbh iarua Tadhg le Tadhg Ó hUiginn, file cáiliúil a cailleadh sa bhliain 1315.
Phós sé agus rugadh clann dó. Bhí Tadhg Dall Ó hUiginn (a d’éag c.1591) ar a shliocht. Bhí teach aíochta aige ar son éigse agus oilithreach. Tá iontráil in Annála Ríochta Éireann maidir lena bhás:
Bhí a scoil i gCill Connla ar siúl fós sa bhliain 1574 agus Domhnall Ó hUiginn, file dá shliocht, ina fheighil.
A shaothar
Bhí ardmheas ar Ó hUiginn mar fhile lena linn, agus is iomaí taoiseach atá luaite ina shaothar, idir Ghaeil agus Ghall-Ghaeil. Tá dánta cráifeacha leis le fáil i Leabhar Buí Leacáin. Bhaintí tairbhe as a chuid dánta sna scoileanna agus i dtráchtais teagaisc mar shamplaí ardcheardúlachta.
Dán iomráiteach dá chuid is ea “Foillsigh do mhíorbhuile, a Mhuire”:
Long Eaton
Is baile suite i nDerbyshire é Long Eaton.
Eileen Chong
File Astrálach is ea Eileen Chong.
The King of Queens
Clár teilifíse Meiriceánach is ea The King of Queens (1998–2007).
Eileen Chong
Rugadh í in 1980 i Singeapór. Rugadh triúr dá seanaithreacha sa tSín, agus d’fhás sí aníos ag labhairt Mandairínise, Hokkien agus Béarla. Oileadh í mar mhúinteoir ardscoile i Singeapór agus bhí sí ag múineadh ann le trí bliana. D’aistrigh sí go Sydney in 2007. Thosaigh sí ag scríobh filíochta san Astráil, rud a spreagadh nuair a d’fhreastail sí ar rang filíochta an fhile Judith Beveridge agus í ag déanamh M. Litt. ag Ollscoil Sydney. Tá roinnt duaiseanna agus cónaitheachtaí faighte aici ó shin.
Tá sé ráite aici gurb éard is bun lena saothar agus a chothaíonn an saothar sin é a bheith de gheasa uirthi ligean don saol dul i bhfeidhm ar a croí i ngeall ar a stair chultúrtha, na rudaí a bhfuil dúspéis aici iontu, na rudaí a chorraíonn í. Ní mór a cuimhneamh nach tuairisciú í an fhilíocht ach ceird agus ealaín.
Willem Barents
Loingseoir a rugadh san Ollainn, meastar, ab ea Willem Barents (c 1550 – 20 Meitheamh 1597). Bhí sé ina phíolóta ar 3 aistear Ollannach ag iarraidh teacht ar an mBealach Soir ó Thuaidh (1594-1596). Ainmníodh Muir Barents, ó thuaidh ón Iorua, as. Níor fhill sé ón 3ú aistear. I 1871 tháinig Elling Carlsen ar a cheathrú geimhridh, tógtha as piosaí loinge is cuid mhaith iarsmaí dá fhoireann ann, ar oileán Novaya Zemlya, agus an t-iomlán gan corraí le 274 bliain.
Brendan mac Nemainn
Ba naomh é Brendan mac Nemainn. Rugadh i mBiorra i gContae Uíbh Fhailí é, agus fuair sé bás sa bhliain 572.
An Stiocs
thumb|240px|An Stiocs I miotaseolaíocht na Gréige, is abhainn í an Stiocs atá ina teorainn idir an Domhan agus an domhan thíos.
2018 US Open
Ba comórtas Grand Slam é 2018 US Open a imríodh ag USTA Billie Jean King National Tennis Center. Thosaigh an príomhchomórtas ar 27 Lúnasa 2018 agus críochnóidh sé ar 9 Meán Fómhair 2018.
B'é 2018 an 138ú heagrán den chomórtas, an 50ú sa ré oscailte agus an ceathrú comórtas Grand Slam an bhliain sin.
Netherthorpe, Derbyshire
Is baile suite i nDerbyshire é Netherthorpe.
Melbourne, Derbyshire
deas|250px|thumb|Melbourne Is baile suite i nDerbyshire é Melbourne.
Lennard Pearce
B'aisteoir Sasanach é Lennard Pearce a rugadh ar an 9 Feabhra 1915 i Paddington, Londain agus a fuair bás ar an 15 Nollaig 1984.
John Bardeen
Fisicí a rugadh i Madison, Wisconsin ab ea John Bardeen (23 Bealtaine 1908-30 Eanáir 1991). An chéad duine a bhuaigh dhá Dhuais Nobel na Fisice. Roinn sé an duais le Brattain is Shockley i 1956 as forbairt an trasraitheora chomhchumaraigh, agus i 1972 le Leon Cooper is Robert Schrieffer as teoiric BCS (Bardeen-Cooper-Schrieffer) na forsheoltachta a shaothrú.
Matlock, Derbyshire
Is baile suite i nDerbyshire é Matlock.
Liosta Ríthe na hÉireann
Is éard atá sa leathanach seo ná innéacs de liostaí de ríthe Éireann, 'sé sin de Ríochtaí Éireann, le linn na luathmheánaoise.
Soiscéal Mhatha
mion|Soiscéal Mhatha, [[Leabhar Cheanannais]] Is ceann de Shoiscéil Chanónta, ceann de Shoiscéil Shionoptacha agus an chéad leabhar den Tiomna Nua é Soiscéal Naofa Íosa Críost de réir Mhatha.
Is iad na haithisc inneach an tsoiscéil – an tSeanmóir ar an Sliabh (cc. 5-7); an t‑aitheasc miseanta (c. 10); na parabail (c. 13); an t‑aitheasc ar shaol na hEaglaise (c. 18); agus an cur síos ar na críocha deireanacha (cc. 24-25).
Ar 15
mion|clé|394x394px|Colt ArmaLite AR-15 Model 01
Is raidhfil leath-uathoibríoch é an Colt AR-15. Cuasánann an Colt AR-15 an urchar 5.56×45mm NATO. Dhear Eugene Stoner, Jim Sullivan agus Bob Fremont an raidhfil. Tá an arm an-móréilimh i Stáit Aontaithe Mheiriceá, mar tá an úinéireacht de raidhfilí leath-uathoibríoch le gnáthphobal dleathach ann. Ina theannta sin, deirtear le díograiseoirí arm gur raidhfil iontaofa, modúlach agus cruinn é an AR-15. Is leagan sibhialtach den raidhfil M16 é an AR-15.
Santorini
Is oileán Gréagach é Santorini nó Téara nó Tíora (Gréigis: Θήρα [ˈθira]). Tá sé suite i ndeisceart láir na Mara Aeigéiche. Sa bhliain 2011, bhí 15,550 duine ina gcónaí ar an oileán. I é Fira príomhbhaile an oileáin.
New Mills
Is baile suite i nDerbyshire é New Mills.
Micheál Mac Síomóin
Is peileadóir Ghaelach ó Bhaile Átha Cliath é Micheál Mac Síomóin (Michael Fitzsimons sa Bhéarla). Imríonn sé le haghaidh Baile Átha Cliath agus Cuala. Bhí Mac Síomóin ar fhoireann Bhaile Átha Cliath nuair a bhain siad Craobh Laighean i 2011, 2012, 2014, 2015 agus 2015.
Cléópatra Thea
Beathaisnéis
D'éirigh Cléópatra Thea mór san Éigipt mar an iníon Ptolemy VI agus Cléópatra II. Is dócha gur rugadh sí timpeall 164 RC.
Over Woodhouse
Is baile suite i nDerbyshire é Over Woodhouse.