cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Géibheann
Téamaí an Dáin
Daoirse/ easpa saoirse is téama don dán seo. Ainmhí allta is ea an cainteoir sa dán. Bhí an t-ainmhí saor uair amháin ach anois tá sé i ngéibheann sa zú agus tá sé in ísle brí. Is dán fáthchiallach é an dán seo ina léiríonn an file a saol mar saol an ainmhí sa zú. Ar leibhéal amháin is dán simplí é an dán seo ina bpléann an file cás ainmhí atá i ngéibheann sa zú. Ar an leibhéal litriúil seo tá an file ag déanamh cur síos ar an gcineál saoil a bhí ag ainmhí fiáin tráth. Lá amháin, bhí an t-ainmhí nó an leon saor sna teochreasa. Bhí sé láidir agus cumhachtach. Bhí sé i gceannas ansin, saor agus neamhspleách ina thimpeallacht nádúrtha. Is léir go raibh an t-ainmhí bródúil agus lán le féinmheas tráth. Ach ansin tugtar pictiúr dúinn den ainmhí céanna agus é i ngéibheann sa zú, é lán d'éadóchas agus in ísle brí. I gcodarsnacht leis an gcineál saoil a bhí aige tráth, anois níl sé saor agus é faoi smacht sa zú. Tá saoirse agus daoirse mar théama sa dán.
Sa bhreis ar sin, ar leibhéal níos doimhne, is dán agóide é i gcoinne dhúshaothrú an fhiadhúlra. B'fhéidir go bhfuil an file ag gearán faoi ainmhithe a thógáil as a dtimpeallacht nádúrtha agus a chur i gcásanna sa zú. Ceapann an file nár chóir do dhaoine ainmhithe a choimeád mar pheataí nó a chur i ngéibheann sa zú.
N
mion|clé|Sin é an litir [[Braille ar N]] Is é N, n an cheathrú litir déag den aibítir Rómhánach.
Géibheann
Téamaí an Dáin
Is léir go bhfuil leibhéal níos doimhne ar fáil sa dán. Is dán domhain, casta é agus is féidir é a phlé ar bhonn meafarach nó fáthchiallach. Tig leis an leon a bheith mar shiombail nó mar mheafar don fhile nó don duine féin atá tar éis saoirse a bhlaiseadh ach í a chailleadh ina dhiaidh sin.
Caleb Johnson
Is ceoltóir, amhránaí agus aisteoir Meiriceánach é Caleb Perry Johnson, nó Caleb Johnson de ghnáth. (rugadh 23 Aibreán 1991) Bhuaigh sé an tríú sraith déag de American Idol sa bhliain 2014.
Géibheann
Téamaí an Dáin
Má tá an file ag caint faoina saol féin is léir go bhfuil sí ag cur in iúl dúinn go mbreathainn sí go bhfuil sí i ngéibheann de chineál éigin. B'fhéidir go bhfuil a saol teoranta ina súile, go bhfuil sí cosúil leis an leon - í srianta ina saol. Tá seans ann go bhfuil easnamh éigin uirthi mar níl cead a cinn aici mar bhean, míchothromach agus cearta na mban a phlé, nó mar fhile- b'fhéidir nach bhfuil sí ag fáil aitheantais mar bheanfhile nó go bhfuil sí faoi bhrú maidir le hinspioráid nó cinsireacht.
Tá seans eile ann go bhfuil an file ag déanamh tagairt ar a drochshláinte. Fuair sí bás den ailse i 1982 mar sin sa dán, b'fhéidir go bhfuil sí ag déanamh comparáide idir í féin teanntaithe ina corp le hailse agus an leon i ngéibheann agus faoi ghlas sa zú. Tá an file sáinnithe leis an ailse, teanntaithe ina corp, gan fuinneamh, gan dóchas agus in ísle brí. Cosúil leis na cuairteoirí a thagann chun féachaint ar an leon sa zú, níl na cuairteoirí a thagann chuig an bhfile ábalta aon rud a dhéanamh di. Níl siad ábalta cabhrú léi nó í a leigheas.
Má tá an file ag caint go ginearálta faoi shaol an duine, b'fhéidir go bhfuil sí ag rá go mbíonn saoirse agus neamhspleáchas ag teastáil ó gach duine - cosúil leis an leon sa dán. Ach bíonn rialacha curtha i bhfeidhm, bíonn freagrachtaí againn agus coinníollacha le comhlíonadh againn go háirithe agus muid ag dul in aois. De ghnáth ní féidir le daoine a rogha a dhéanamh, mar sin ar leibhéal fáthchiallach is dán cumasach é a thugann an-léiriú dúinn ar easpa fairsinge an tsaoil chomhaimseartha.
Teideal
Ciallaíonn 'Géibheann' príosúnacht, daoirse nó easpa saoirse. Sa dán seo tá an file, Caitlín Maude ag caint faoi ainmhí atá faoi ghlas i ngairdín na n-ainmhithe. Is dócha gurb í an file féin atá i gceist sa dán. Tá a fhios againn ó shaol pearsanta Chaitlín go raibh sí tinn tuirseach den chóras saoil a bhí timpeall uirthi. Chonaic sí 'géibheann' sa chóras sin.
Na Teicníochtaí Filíochta
Is dán fáthchiallach é an dán seo. Úsáideann an file meafar sa dán seo chun comparáid a dhéanamh idir leon agus saol an fhile. Is meafar leanúnach é an leon i ngéibheann sa zú don fhile atá tinn le hailse. Braitheann sí teanntaithe ina saol, gan fuinneamh, gan dóchas, lag agus in ísle brí, tá an meafar seo éifeachtach mar tugann sé brí níos doimhne don dán.
Íomhánna
Cruthaíonn an file dhá íomhá sa dán a bhfuil an-chodarsnacht eatarthu. Feicimid íomhá den ainmhí agus é saor uair amháin agus íomhá eile den ainmhí céanna agus é i ngéibheann sa zú. Feicimid bród agus uaisleacht san íomhá den leon agus é i gceannas ar a chinniúint féin ag tús an dáin. Osclaíonn an dán le dínit agus bród. Is ainmhí láidir, cumhachtach é, lán le féinmhuinín. Tá sé sláintiúil agus ag baint taitnimh as an saol. Tá uaisleacht agus láidreacht ag baint leis an íomhá: 'chroithfinn crainnte na coille, tráth, le mo gháir'.
Sa dara híomhá, a mhalairt den scéal a fheicimid. Tá an t-ainmhí i ngéibheann sa zú, is léir go bhfuil a mhisneach caillte aige. Déanann an focal 'tráth' an pictiúir truamhéalach: tá a fhios ag an ainmhí go bhfuil na laethanta sin imithe anois ach déanann an chuimhne an íomhá níos truamhéalaí mar tuigeann sé an difríocht idir inniu agus inné.
Ansin athraíonn an t-atmaisféar, tá an t-ainmhí sa zú anois: 'Ach anois luím síos'. Níl fuinneamh aige, tá sé in ísle brí. Tá ciúnas le cloisteáil san 's' agus tá dinít an ainmhí caillte agus é in áit mhínádúrtha. Is truamhéalach an íomhá seo agus a spiorad briste. Cruthaíonn an file codarsnacht idir saoirse na foraise agus daoirse an zú:  'agus breathnaím trí leathshúil'. Ní osclaíonn sé ach súil amháin a léiríonn easpa suime agus easpa fuinnimh. Tá an t-ainmhí briste agus ceansaithe.
Siombail agus Pearsantú
Tá siombail ar fáil sa dán. Is féidir leis an zú a bheith ag seasamh don daoiseacht agus easpa neamhspleáchas. Sa bhreis ar sin, is féidir leis na coillte a bheith mar shiombail ar an shaoiseacht agus neamhspleáchas. Tá pearsantú sa dán seo. Tá an dán sa chéad phearsa agus tá an file ag labhairt trí bhéal an leoin dúinn. Tá sé an-éifeachtach mar músclaíonn sé trua agus fearg sa léitheoir. Is féidir a rá go bhfuil pearsantú ar fáil sna línte; 'chroithfinn crainnte na coille Tráth le mo gháir' . Cuireann an pearsantú in iúl dúinn go raibh an leon chomh láidir agus cumhachtach sna coillte go raibh sé ábalta eagla a chur ar na crainnte.
Codarsnacht
Úsáideann an file codarsnacht sa dán agus is teicníc an-éifeachtach í a chuireann saol an leoin sa choillte agus ansin sa zú in iúl dúinn. Cruthaíonn an file codarsnacht idir suíomh an ainmhí inniu agus inné. Tá an chodarsnacht idir an leon ag croitheadh chrainn na coille agus an leon céanna ag féachaint ar chrann aonraic sa zú trí leathshúil thar a bheith éifeachtach. Cruthaíonn an file codarsnacht idir suíomh an ainmhí inniu agus inné, idir nádúrthacht agus mínádúrthacht an tsuímh, idir saoirse agus daoirse agus idir dínit agus easpa dínite.
Q
mion|clé|Sin é an litir [[Braille ar Q]] Is é Q, q an seachtú litir déag den aibítir Rómhánach.
Géibheann
Codarsnacht
Nuair a bhí an t-ainmhí sna teochreasa bhí sé sláintiúil, bríomhar, fuinniúil agus láidir:  chroithfinn crainnte na coille Tráth Le mo gháir . Bhí dínit agus saoirse aige, bhí spás agus leithne timpeall air. Bhí sé bródúil as a áilleacht. Inniu agus é i ngéibheann sa zú, tá a spiorad ar fad briste. Níl aon rian den fhuinneamh ná den dínit fágtha aige. In ionad scanradh a chur ar ainmhithe eile caitheann sé a chuid laethanta anois ina luí, súil amháin oscailte ag breathnú ar an t-aon chrann amháin le feiceáil.
Toisc go bhfuil an t-ainmhí i ngéibheann in áit mhínádúrtha dó tá a anam go hiomlán scriosta.
Caint Díreach agus Athrá
Baineann an file úsáid as caint díreach chun dearcadh an leoin a chur in iúl, mar sin tá dáiríreacht agus creidiúnacht tugtha don dán - tá réalachas ar fáil mar sin. ' Ainmhí mé'- Tá guth ar fáil sa dán agus léiríonn an teicníc seo go bhfuil dán pearsanta é.
Tá athrá ar fáil sa dán mar shampla 'Ainmhí mé, ainmhí allta' . Tá sé éifeachtach mar cuireann sé béim ar chumhacht an leoin agus ar an dearcadh cé go bhfuil an leon i ngéibheann is ainmhí fiáin é ó dhúchas agus níl sé ceart é a chóiméad i zú.
Friotal
Is dán simplí é an dán seo agus baineann Caitlín Maude úsáid as friotal lom agus gonta. Baineann an file úsáid as friotal nádúrtha simplí caint na ndaoine. Tagann na focail ón gcroí. Éiríonn leis an bhfile cás an t-ainmhí a chur os ár gcomhair go healaíonta. Ach cé go bhfuil an dán simplí le tuiscint ar leibhéal amháin, éiríonn leis an bhfile téama domhain agus teachtaireacht láidir a chur in iúl.
Sa chéad líne, cruthaíonn an file dínit agus uaisleacht an ainmhí. 'Ainmhí mé  '' Is líne láidir é sin ón ainmhí ag éileamh go bhfeiceann daoine air. Cuireann na focail 'teochreasa, scéimh, chroithfinn, mo gháir' seansaol an ainmhí in iúl nuair a bhí fuinneamh agus saoirse aige.
Leis an focal 'tráth', éiríonn leis an bhfile brón agus truascéal an ainmhí a chur i láthair. Tá na laethanta saora, órga imithe go deo.
Sa dara leath, éiríonn an dán níos ciúine, 'ach anois lúim síos'. Is léir go bhfuil an fuinneamh agus an chumhacht imithe. Arís sa líne 'trí leathshúil' is léir go bhfuil an neart imithe ionas go bhfuil an t-ainmhí sáraithe.
Baineann an file úsáid as meadracht nua-aimseartha- an tsaorvéarsaíocht. Tá an teicníc seo oiriúnach d'ábhar an dáin mar baineann an príomhthéama le saoirseacht agus mar sin is léir nár mhaith leis an bhfile a bheith ceangailte suas le rialacha meadrachta na rialacha véarsaíochta. Níl aon srian curtha ar an bhfile a cuid smaointe a chur in iúl. Tá na línte an ghearr agus níl siad rialta ar bith. In ainneoin tá rithim an ghnáthchainte sa dán.
Baineann an file úsáid as uaim sa dán. Cuireann uaim le ceol na bhfocal agus cuireann sé béim ar theachtaireacht an dáin mar go mbíonn sé níos éasca cuimhneamh ar ráiteas an fhile: ' A inmhí a llta', ' C hroithfinn c rainnte na c oille'.
Úsáideann an file siosach sa dara véarsa, 'Ach anoi s, luím s ío s .' cuireann sé béim ar an easpa fuinnimh atá ag an leon agus é i ngéibheann sa zú.
An Dán as Béarla
I am an animal
a wild animal mion|350px|An leon a bhí saor uair amháin. from the tropics
celebrated far and wide
for my beauty
once
I’d shake the forest trees
with my roar
but now
I lie down
and stare through one eye
at that solitary tree over there
people come in their hundreds
every day
who would do anything at all
for me
except release me.
Dúil Ghrúpa 6
comhghaol Is éard is Dúil Grúpa 6, (de réir stíl AIGCF) ná grúpa dúl sa tábla peiriadach. Is iad a bhaill cróimiam (Cr), molaibdéineam (Mo), tungstain (W), agus seaboirgiam (Sg). Is miotail thrasdultacha iad seo go léir agus is miotail theasfhulangacha iad cróimiam, molaibdéineam agus tungstain.
Ní leanann cumraíocht na leictreon leictreon sna hadaimh seo treocht aontaithe, cé go bhfuil comhghaol  idir na leictreonscealla is seachtraí  le treochtaí in iompar ceimiceach: Is é "Grúpa 6" an t-ainm nua ag AIGCF don ghrúpa seo; ba é an " grúpa VIB " a bhí sna SA ag CAS, agus " grúpa VIA " san Eoraip ag AIGCF.
Stair
clé|mion| Tá an dúil cróimiam (III) freagrach as an dath dearg sa rúibín seo.
Hibernicus exul
Ba fhile Laidine, ghramadóir agus dialachtaí an duine anaithnid seo Hibernicus exul, a bhí ar deoraíocht ó Éirinn (fl. san 8ú haois). I measc a chuid saothar tá eipic grinn bréige, duanmholadh do Shéarlas Mór, eipeagraim ag tabhairt comhairle do scoláirí óga agus forbhreathnú fileata de na seacht n-ealaíon liobrálacha.
Forbhreathnú
Is é "Hibernicus exul" (Gaeilge: an deoraí Éireannach), a thugtar ar an fhile Gael-Laidineach de chuid na hAthbheochana Cairilínsí, a mhair agus a scríobh i Ríocht na bhFranc (Regnum Francorumi). Sainaithníodh an file le 'Dungal' nó le 'Dicúil'. . Tá ocht gcinn is tríocha dá chuid dánta ar marthain, agus déantar iad go léir a chaomhnú i lámhscríbhinn amháin i Leabharlann na Vatacáine (Bibl. Apostolica, Reg. lat. 2078).
Ad Karolum Regem
Is é an eaclóg neamhiomlán Laidine, ag moladh Séarlas Mór as an mbua a bhaint amach ar Thassilo III na Baváire sa bhliain 787, an chuid is clúití dá shaothar.
Don staraí, léiríonn dán an deoraí an luach ard a thugtar do fhlaithiúlacht agus d'athmhuintearas i measc na gCríostaithe, agus léirítear an diúc ar bhealach dearfach. Bhí gá le móradh na filíochta (ag file) i ndomhan a dhírigh ar rath saolta agus míleata go háirithe. Dearbhaíonn an file freisin go bhfuil na hábhair tuata chomh fiúntach le hábhair naofa le haghaidh na rannaíochta; ceann de na cosaintí is luaithe ón gCríostaíocht Laidineach a bhaineann le moladh mairbh na cúirte ríoga/poiblí.
Burdúin
Scríobh Hibernicus exul cúpla burdún Laidine freisin a léirigh dhá mhodh oideolaíocha chodarsnacha: spreagadh agus bagairt. Tarraingíonn an chéad cheann ar seanfhocail sa Disticha Catonis agus téann sé seo mar seo:
Smaointe criticiúla faoi na dánta
Tá an méid seo a leanas le rá ag an Catholic Encyclopedia faoi Hibernicus: "'The poems of this exile show that he was not only a poet but a grammarian and dialectician as well. They also reveal his status as that of a teacher, probably in the palace school. Of more than ordinary interest are the verses which describe the attitude of the ninth-century teacher towards his pupils. His metrical poem on the seven liberal arts devotes twelve lines to each of the branches, grammar, rhetoric, dialectic, etc., showing the origin, scope, and utility of each in succession. Like the lines on the same subject by Theodulf of Orléans, they may have been intended to accompany a set of pictures in which the seven liberal arts were represented. The style of these poems, while much inferior to that of the classical period is free from many of the artificialities which characterize much of the versification of the early Middle Ages.'"
U
mion|clé|Sin é an litir [[Braille ar U]] Is é U, u an t-aonú litir is fiche den aibítir Rómhánach.
Nick Fradiani
Is ceoltóir, amhránaí agus aisteoir Meiriceánach é Nicholas James Fradiani IV, nó Nick Fradiani de ghnáth. (rugadh 15 Samhain, 1985) Bhuaigh sé an ceathrú sraith déag de American Idol sa bhliain 2015.
Dúil Ghrúpa 7
Is éard atá i nDúl Ghrúpa 7, arna uimhriú ag ainmníocht AIGCF, ná grúpa dúl sa tábla peiriadach. Seo a leanas iad; mangainéis (Mn), teicnéitiam (Tc), réiniam (Re), agus bóiriam (Bh). Is miotail thrasdultacha iad na dúile uilig sa ghrúpa 7.
Ceimic
Ní raibh bóiriam aonraithe i bhfoirm íon.
Stair
Thángthas ar mangainéis i bhfad níos luaithe ná na dúile eile de Ghrúpa 7 mar gheall ar a raidhse i bhfad níos mó sa nádúr. Cé go gcuirtear síos do Johan Gottlieb Gahn gurb é a d'aonraigh an mhangainéise ar dtús sa bhliain 1774, thuairiscigh Ignatius Kaim gur tháirg sé mangainéis ina thráchtas sa bhliain 1771.
I nGrúpa 7 tá an dá mhiotail trasdultacha a tharlaíonn go nádúrtha agus a haimsíodh is deireanaí: teicnéitiam agus réiniam. nGrúpa 7. Thángthas ar Rhenium nuair a d'aimsigh Masataka Ogawa an rud a cheap sé a bhí mar dúil 43 i tóiriainít, ach níor ghlacadh leis;tugann staidéir le déanaí le HK Yoshihara le fios gur aimsigh sé réiniam ina áit, fíric nár tuigeadh ag an am. Ba iad Walter Noddack, Otto Berg, agus Ida Tacke an chéad duine a d’aithin réiniam go cinntitheach; ceapadh gur aimsigh siad dúil 43 freisin, ach toisc nach bhféadfaí an turgnamh a mhacasamhlú, díbheadh é. D'aimsigh Carlo Perrier agus Emilio Segré teicnéitiam go foirmiúil i mí na Nollag 1936, b'iad a d'aimsigh teicnéitiam -95 agus teicnéitiam -97. Thángthas ar bhóiriam i 198, ag foireann faoi stiúir Peter Armbruster agus Gottfried Münzenburg trí biosmat -209 a thuargaint le Cróimiam-54.
Aonach Capall Appleby
Thugtar Aonach Capall Appleby ar thóstal bliantúil na Giofóga agus Lucht siúil sa bhaile Appleby-in-Westmorland i gCumbria, Sasana.
Hocas tae
Is planda é an hocas tae (Odontites vernus).
Liosta eipeasóidí It's Always Sunny in Philadelphia
Is sraith theilifíse Mheiriceánach é It's Always Sunny in Philadelphia. Tá 154 eipeasóid de chuid It's Always Sunny in Philidelphia tagtha ar an saol faoi láthair.
Meacaic leonearrach
Is ainmhí í an meacaic leonearrach. Mamach atá ann.
Andy Ruiz Jr.
Dornálaí Meiriceánach, atá ina churadh domhanda trom-mheáchain, is ea Andrés Ponce Ruiz Jr. a rugadh ar 11 Meán Fómhair, 1989, in Imperial Valley, California.
Trent Harmon
Is ceoltóir, amhránaí agus aisteoir Meiriceánach é Trenton William Harmon, nó Trent Harmon de ghnáth. Rugadh é ar 8 Deireadh Fómhair 1990. Bhuaigh sé an cúigiú sraith déag de American Idol sa bhliain 2016.
Adrenalin Baby
Is albam beo é Adrenalin Baby (Babaí Aidréanailín) leis gceoltóir Sasanach Johnny Marr. Scaoileadh New Voodoo Records é an 9 Deireadh Fómhair 2015. Taifeadadh an t-albam ag na seónna Manchester Apollo, Glasgow Academy agus Brixton Academy. #96 an buaicleibhéal a bhain an t-albam amach ar na cairteacha Sasanach.
Fáilte críticúil
Fuair Adrenalin Baby léirmheasanna dearfacha ó léirmheastóirí ceoil éagsúla. Deir NME go "gcrutheann Marr a fheabhas atá sé ar albam beo spíceach ” agus ag Metacritic, a shannann rátáil as 100 d’athbhreithnithe ó chriticeoirí, scóráil an t-albam meán rátáil de 73.
Liosta rian
Gach amhráin scríofa ag Johnny Marr, ach áit aitheanta
Pearsanra
Creidmheasanna togeann ó nótaí líneacha Adrenalin Baby
Cat beag ballach
Is ainmhí é an cat beag ballach. Mamach atá ann.
Aimseadóir Lachan na hAlban Nua
thumb|240px|Aimseadóir Lachan na hAlban Nua Is madadh clóis é Aimseadóir Lachan na hAlban Nua.
Gliográn
Is planda é an gliográn.
Hocas tae buí
Is planda é an hocas tae buí.
Lus an ghiolla
Is planda é lus an ghiolla.
Rodrigo Duterte
Uachtarán ar na hOileáin Fhilipíneacha is ea Rodrigo Roa Duterte, a rugadh ar an 28 Márta, 1945.
Ialtóg fhadmhéarach
Is ainmhí í an ialtóg fhadmhéarach. Mamach atá ann.
Dunnart earrfhada
Is ainmhí é an dunnart earrfhada. Mamach atá ann.
Art mac Coinn
Clann
De réir an seanscéil Echtra Condla, bhí deartháir aige darbh ainm Connla Dearg, a thit i ngrá le bansidhe agus chuaigh in éineacht léi go Mag Mell, never to be seen arís. Bhí Art ina aonar as sin amach, agus dá bharr a bhua- ainm Aonfhear. Deir Seathrún Céitinn ámh go raibh beirt deartháireacha aige, Connla agus Crionna, a mharaigh a n-uncail Eochaid Finn iad.
Bé Chuille
Thit Bé Chuille na dTuath Dé Danann i ngrá le hArt, ach ghéill sí a athair Conn a phósadh ina ionad nuair a fuair sí an t-eolas gur bhaintreach fir é, ar an mbonn go ndíbreofaí Art as Teamhair ar feadh bliana. Chuir an éagóir seo gorta ar fud na hÉireann, go dtí gur chuir Art iachall ar Bhé Chuille imeacht, tar éis di cluiche fichille a chailleadh.
I leagan eile den scéal, chuir Bé Chuille geis ar Art, tar éis dó féin cluiche fichille a chailleadh, faoinar éigean dó Éire a fhágaint go dtí go dtarrthála sé Dealbhchaomh (Delbchaem), bruinneall. Thug Art cuairt ar Thír na nIontas, ag tabhairt faoi bhaoil as cuimse. Bhí air máthair Dhealbhchaoimhe a mharú - pearsa osnádúrtha scanrúil a bhí inti, a thug na draoithe tuar di go maródh suiríoch a hiníne í. Nuair a d'fhill Art agus Dealbhchaomh go Teamhraigh, chuir Dealbhchaomh ar dhíbirt í Bé Chuille, agus tháinig torthúlacht na hithreach ar ais.
Réim
Tháinig Art i gcoróin i ndiaidh bás a dhearthár chéile Conaire Cóem, maraithe ag Nemed mac Sroibcenn sa Chath Gruitine.
I rith a réime, bhain mic Chonaire díoltas as Nemed agusa chomhghuaillí, mic Aillealla Auloim, sa Chath Cennfebrat i Mumhain. Gortaíodh mac altrama Ailealla Lugaid mac Con sa cheathrúin i rith an chatha, agus díbríodh é ó Éirinn. Rinne sé comhaontas le Benne Brit, mac rí na Breataine, bhailigh arm gallóglach, agus d'fhill ar Éirinn. Chloígh agus mharaigh sé Art i rith Cath Maigh Mucruimhe i gConnacht. Bhí sé i réim ar feadh fiche nó tríocha bliain.
Tuar Oilc Acha
De réir an tseanscéil, thug Olc Acha, gabha áitiúil, fáilte roimh Art an oíche roimh Chath Maigh Mucruimhe. Tugadh tuar d'Olc go dtiocfadh gradam mór dá shliocht, agus thug sé a iníon Achtan chun luí le hArt. Gineadh Cormac mac Airt an oíche úd. De réir Céitinn ámh, bean choibhche oifigiúil Airt ab ea Achtan, a thug sé spré bólachta di; ba í Medb Lethderg a bhean chéile agus máthair a pháistí eile.
Eaglais Lána Eoin
Eaglais Chaitliceach i mBaile Átha Cliath is ea Eaglais Lána Eoin nó Eaglais San Agaistín agus Eoin Bhaiste. Tá sí suite i Sráid San Tomás sna Saoirsí. An tOrd Agaistíneach a thugann freastal uirthi. Tógadh an eaglais sa bhliain 1874. Roimhe sin siar bhí ospidéal ann a bunaíodh sa bhliain 1180.
Eicidneach socfhada
Is ainmhí é an eicidneach socfhada. Mamach atá ann.
Langúr earrfhada
Is ainmhí é an langúr earrfhada. Mamach atá ann.
Múchóg bheag
Is planda holai-seadánach í an mhúchóg bheag (Orobanche minor). Dúchasach i ndeisceart na hEorpa, ach coitianta anois in áiteanna eile scaipthe ar fud an domhain.
Cathair Mór
Tháinig sé i gcoróin tar éis bás Fhéilimí Reachtmhair. Bhí sé i réim ar feadh trí bliana sular mharaigh Luaigne na Teamhrach é, agus Conn Cétchathach i gceannas.
Seanscéalta
Sa seanscéal Esnada Tige Buchet, b'iníon altrama í Eithne Tháebfhota iníon Chathrach de bhrughaidh na Laighean darbh ainm Buichead. Bhí an chuid bólachta ag Buichead, ach tháinig mic Cathrach i dtír ar fháilte Bhuichid, ionas nach raibh fágtha aige ach tarbh amháin agus seacht mbó. Ní raibh an rí, anois sean agus fann, in ann a mhic a shrian. Ní raibh de rogha ag Buichead agus a theaghlach, Eithne chomh maith, ach cónaí i mbothán san fhoraois gar do Ceanannais, Contae na Mí. In am trátha agus Cormac mac Airt ina rí, phós seisean Eithne, agus a mhalairt rath Buichid as sin amach. I scéalta eile, ba é Conn Cétchathach, comharba Cathrach, an rí a phós Eithne.
Sa seanscéal Fotha Catha Cnucha, thug Cathair Cnoc Ailinne, Contae Chill Dara, do Nuadha mac Aichi, draoi. In am trátha, bheadh cáil ar an gcnoc seo agus Fionn mac Cumhaill, fionnó Nuadha, ina chónaí ann.
Sinsearacht
De réir Foras Feasa ar Éirinn, ba é seo sinsearacht Chathrach Mhóir''':
Sliocht
Deirtear go raibh tríocha mac ag Cathair, ach ní raibh sliocht ach ag deichniúr acu. Rianaíonn roinnt  ríshleachta meánaoiseacha na Laighean a sinsearacht astu. Meastar gur mháthair Dhiarmada Uí Dhuibne na bhFiann ab ea a iníon, Cochrann.
Ceathrú uain
Is planda í an cheathrú uain.
Centranthus ruber
Planda garraí is ea Centranthus ruber  nó an slán iomaire a bhfuil tóir air, agus a fhástar i gcomhair a mbláthanna ornáideacha.
Coireanna cogaidh na Breataine
Is gníomhartha iad fórsaí armtha na Ríochta Aontaithe coireanna cogaidh na Breataine a sháraigh dlíthe agus nósanna cogaidh ó Choinbhinsiúin na Háige 1899 agus 1907. Áiríodh le gníomhartha den sórt sin forghníomhú achomair príosúnach cogaidh (POWanna) agus marthanóirí longbhriste neamharmtha, úsáid fórsa iomarcach le linn ceistiú POWanna agus comhraiceoirí namhaid, agus foréigean a úsáid i gcoinne neamh-chomhraiceoirí sibhialta agus a gcuid maoine.
Sainmhíniú
Sainmhínítear coireanna cogaidh mar ghníomhartha a sháraíonn dlíthe agus nósanna cogaidh (a bunaíodh le Coinbhinsiúin na Háige 1899 agus 1907), nó gníomhartha a sháraíonn go mór Coinbhinsiúin na Ginéive agus Prótacal Breise I agus Prótacal Breise II. Leathnaíonn Ceathrú Coinbhinsiún na Ginéive 1949 cosaint sibhialtach agus príosúnach cogaidh le linn forghabhála míleata, fiú amháin i gcás nach bhfuil aon fhriotaíocht armtha ann, ar feadh tréimhse bliana tar éis dheireadh na cogaíochta, cé gur cheart go mbeadh an chumhacht forghabhála faoi cheangal roinnt forálacha den choinbhinsiún fad a "fheidhmíonn an Chumhacht sin feidhmeanna an rialtais sa chríoch sin."
Bodán meascáin
Is planda é an bodán meascáin.
Coireanna cogaidh na Breataine
Sainmhíniú
"Tá sáruithe tromchúiseacha ar dhlí na coinbhleachta armtha, seachas iad siúd atá liostaithe mar sháruithe uafásacha i gCoinbhinsiúin [1949 sa Ghinéiv] nó [Prótacal Breise I 1977], fós ina gcoireanna cogaidh agus inphionóis mar sin. Ní mór idirdhealú a dhéanamh idir coireanna arna mbunú le conradh nó coinbhinsiún agus coireanna faoin dlí idirnáisiúnta is gnách. Ní cheanglaíonn coireanna conartha ach páirtithe sa chonradh atá i gceist, ach tá an dlí idirnáisiúnta gnách ceangailteach ar gach stát. Níl i go leor coireanna conartha ach códaithe den dlí gnáthach agus sa mhéid sin tá siad ceangailteach ar gach stát, fiú iad siúd nach páirtithe iad."Tugann foilseachán 2004 dá aire freisin "De ghnáth ní bhíonn duine ciontach i gcoir chogaidh ach amháin má dhéanann sé é le hintinn agus le heolas."
Frithbheartaíocht
Mar chuid den straitéis chun cogaíocht eadarnaíoch Commando na mBórach a scriosadh, scriosadh feirmeacha chun na Bóraigh a chosc ó athshlánú ó bhunáit tí. Áiríodh leis seo scriosadh córasach ar bharra agus marú beostoic, tithe a dhó, nimhiú toibreacha agus sailleadh páirceanna.
An 26 Deireadh Fómhair 1900, sheol ceartas síochána na Breataine ag Ventersburg (san iar- SaorStát Oráisteach), William Williams, teachtaireacht rúnda chuig Marascal Machaire Frederick Roberts ag líomhain go raibh Commando na mBórach ag díriú isteach sa sráidbhaile. D'aontaigh Roberts gur chóir "sampla a dhéanamh de Ventersburg". An 28 Deireadh Fómhair, d’eisigh Roberts orduithe don Ghinearál Bruce Hamilton go ndéanfaí gach teach a bhaineann le fireannaigh a bhí as láthair a dhó. Tar éis dó an sráidbhaile agus a eaglais Leasaithe Dúitseach a dhó, chuir Hamilton feasachán ar fáil ag rá: "Tá baile Ventersburg glanta soláthairtí agus dóite go páirteach, agus na feirmeacha go léir sa chomharsanacht scriosta, mar gheall ar na hionsaithe go minic ar na línte iarnróid sa chomharsanacht. Ba chóir do mhná agus do leanaí na mBórach a fhágtar ina ndiaidh iarratas a dhéanamh chuig Ceannasaithe na mBórach ar bhia, a sholáthróidh iad mura mian leo iad a fheiceáil ag stánadh. Ní sheolfar aon soláthairtí ón iarnród go dtí an baile. "
Ar 9 Bealtaine 1901, thug na coirnealaí Johan William Colenbrander agus HL Grenfell isteach i mbaile Louis Trichardt chun tosaigh ar fhórsa measctha de thart ar 600 fear. Chomh maith le Kitchener's Fighting Scouts, áiríodh san fhórsa gnéithe den Pietersburg Light Horse, Reisimint Wiltshire, na Bushveldt Carbineers (BVC), fórsa mór de "Irregulars" na hAfraice Theas, agus seisear ball de Roinn Faisnéise na hOifige Cogaidh faoi cheannas Chaptaein Alfred James Taylor.
As na 107,000 duine a bhí imtheorannaithe sna campaí, fuair 27,927 bean agus leanbh Boer bás chomh maith le níos mó ná 14,000 Afracach Dubh.
Trialacha Coireanna Cogaidh Pietersburg
Chonacthas ionchúiseamh coireanna cogaidh i stair mhíleata na Breataine i gCogadh na mBórach freisin. Dhírigh siad timpeall ar na Bushveldt Carbineers (BVC), reisimint neamhrialta de chuid raidhfilí suite de chuid Arm na Breataine atá gníomhach sa Transvaal Thuaidh. Ardaíodh i dtosach é i mí Feabhra 1901, bhí an BVC comhdhéanta den chuid is mó de lucht seirbhíse na Breataine agus an Chomhlathais le meascán flaithiúil lochtóirí ó na Boer Commandos. Tar éis níos mó ná céad bliain, tá an armchúirt ina dhiaidh sin conspóideach.
An 4 Deireadh Fómhair 1901, seoladh litir a shínigh 15 ball de garastún Bushveldt Carbineers (BVC) ag Fort Edward go rúnda chuig Col. FH Hall, Oifigeach Arm na Breataine atá i gceannas ag Pietersburg. Scríofa ag BVC Trooper Robert Mitchell Cochrane, iar- Bhreitheamh Síochána as Iarthar na hAstráile, an litir cúisí i leith baill de garastún Fort Edward as sé “eachtra náire”:
1. Lámhach seisear fear agus buachaill Afracánach a géilleadh agus goid a gcuid airgid agus beostoic ag Valdezia an 2 Iúil 1901. Ba iad na Captaein Alfred Taylor agus James Huntley Robertson a thug na horduithe, agus rinne an Sáirsint iad a athsheoladh. Maj. KCB Morrison chuig Sgt. DC Oldham. Líomhnaítear go ndearna Sgt an marú iarbhír. Oldham agus BVC Troopers Eden, Arnold, Brown, Heath, agus Dale.
Glanrosc
Is géineas plandaí é glanrosc (Euphrasia) ina bhfuil thart ar 450 speiceas de phlandaí bláthanna luibheacha san fhine Orobanchaceae (a bhí san áireamh roimhe seo sna Scrophulariaceae), le dáileadh iltíreach.
Coireanna cogaidh na Breataine
Trialacha Coireanna Cogaidh Pietersburg
Ar 1 Márta 1901, luaigh Lloyd George tuarascáil Reuters faoi na ciondálacha íochtaracha a tugadh do theaghlaigh imtheorannaithe Boer Commandos. "Ciallaíonn sé," a dhearbhaigh Lloyd George, "mura dtiocfadh na haithreacha isteach ina leanaí go mbeadh leath-stoirm orthu. Ciallaíonn sé go bhfuil iarsma arm na mBórach atá ag íobairt gach rud ar mhaithe lena smaoineamh ar neamhspleáchas le céasadh trí spéaclaí a leanaí atá ag stánadh agus iad ag feall ar a gcúis." Le linn na míosa céanna, thug na MPanna Liobrálach CP Scott agus John Ellis “campaí tiúchana” orthu, tar éis na gcampaí athdhírithe a bhunaigh na Spáinnigh le linn Chogadh Saoirse Chúba.
An Chéad Chogadh Domhanda
Dar leis an staraí Meiriceánach Alfred de Zayas, bhunaigh an dá thaobh le linn an Chogaidh Mhóir ", ar chúiseanna breithiúnacha agus polaitiúla, coimisiúin speisialta chun cásanna tuairiscithe de choireanna cogaidh ag fórsaí namhaid a imscrúdú." I gcodarsnacht lena gcomhghleacaithe Comhghuaillithe, is annamh a rinne imscrúdaitheoirí Gearmánacha a gcuid torthaí a phoibliú chun críocha bolscaireachta. Ina theannta sin, scriosadh gach ceann seachas 11 imleabhar de chartlanna an Chéad Chogaidh Dhomhanda de chuid Bhiúró na Gearmáine le linn ruathair bhuamála na gComhghuaillithe 1945 ar Bheirlín agus Potsdam.
Úsáid arm ceimiceach
mion| Buama gáis na Breataine ón gCéad Chogadh Domhanda Cuireadh cosc dian ar tháirgeadh agus ar úsáid arm ceimiceach le Dearbhú na Háige 1899 maidir le Gáis Asphyxiating agus le Coinbhinsiún na Háige 1907 ar Chogaíocht Talún, a chuir cosc go sainráite ar “airm nimhe nó nimhithe” a úsáid sa chogaíocht.
Fiú amháin mar sin, úsáidtear an Ríocht Aontaithe raon gás nimhe, ar dtús clóirín agus níos déanaí phosgene, diphosgene agus gáis mustaird. Úsáid siad freisin méideanna réasúnta beag de na gáis greannach chloromethyl chloroformate, chloropicrin, bromacetone agus eitile iodoacetate. Ba mhinic a bhítear ag meascadh gáis, mar shampla réalta bán an t-ainm a tugadh ar mheascán de mhéideanna comhionanna clóirín agus fosfar, an clóirín ag cuidiú leis an bhfosfón níos dlúithe ach níos tocsaineacha a scaipeadh. In ainneoin na bhforbairtí teicniúla, bhí éifeachtacht laghdaithe ag airm cheimiceacha de réir mar a chuaigh an cogadh ar aghaidh mar gheall ar an trealamh cosanta agus an oiliúint a chruthaigh an úsáid ar an dá thaobh. Faoi 1918, bhí an ceathrú cuid de bhlaosc airtléire na Breataine líonta le gás agus bhí timpeall 25,400 tonna de cheimiceáin tocsaineacha curtha ar fáil ag an Ríocht Aontaithe.
D'úsáid British Expeditionary Force airm cheimiceacha ar feadh an Fhronta Thiar ag Cath Loos an 25 Meán Fómhair 1915 agus lean siad lena n-úsáid don chuid eile den chogadh. Rinneadh é seo mar dhíogha ar úsáid chlóirín ag Arm Impiriúil na Gearmáine ó Aibreán 1915.
Tar éis d’úsáid Arm Impiriúil na Gearmáine gás nimhe ag Ypres, dúirt ceannasaí II Corps, an Leifteanant-Ghinearál Sir Charles Ferguson, faoi ghás nimhe:
Is cineál cogaíochta cogaíochta í nach molann mise ná saighdiúirí Sasanacha eile ... Ní féidir linn an cogadh seo a bhuachan mura ndéanaimid níos mó dár naimhde a mharú nó a éagumasú ná mar a dhéanann siad dínn, agus mura féidir ach lenár an namhaid a chóipeáil ina rogha arm, ní mór dúinn diúltú é sin a dhéanamh.
D' úsáid arm na Gearmáine gás mustaird go héifeachtach den chéad uair sa Chéad Chogadh Domhanda i gcoinne saighdiúirí na Breataine agus Cheanada gar do Ypres, an Bheilg, i 1917 agus níos déanaí freisin i gcoinne Dara Arm na Fraince. Tagann an t-ainm Yperite óna úsáid ag arm na Gearmáine gar do bhaile Ypres. Níor úsáid na Comhghuaillithe gás mustaird go dtí Samhain 1917 ag Cambrai, an Fhrainc, tar éis do na hairm stoc-charnadh de shliogáin gháis mustaird na Gearmáine a ghabháil. Thóg sé níos mó ná bliain ar na Breataine a n-arm gáis mustaird féin a fhorbairt, agus táirgeadh na gceimiceán dírithe ar Dugaí Avonmouth. (Ba é an t-aon rogha a bhí ar fáil do na Breataine ná próiseas Despretz-Niemann-Guthrie). Úsáideadh é seo den chéad uair i Meán Fómhair 1918 le linn bhriseadh Líne Hindenburg leis an gCéad Lá Ionsaitheach.
De réir Choinbhinsiún na Háige 1907, sainmhínítear é mar choir chogaidh mairnéalaigh namhaid neamharmtha a mharú tar éis a long a bheith curtha faoi. Ina ainneoin sin, tar éis dul faoi RMS Lusitania beirt oifigeach de bhrainse Sheirbhís Rúnda an Aimiréil ag ionad an Chabhlaigh Ríoga cuairt ar RMS ag fomhuireán na Gearmáine SM U-20 i mBealtaine 1915, an Leifteanant-Cheannasaí Godfrey Herbert, oifigeach ceannais an <i id="mwAX0">QMS</i> -long HMS <i id="mwAX0">Baralong.</i> Queenstown, Éire. Dúradh leis, “Tá an gnó Lusitania seo corraitheach. Go neamhoifigiúil, táimid ag rá leat ... ná tóg príosúnaigh ar bith ó U-bháid. " Ó Aibreán 1915, d’ordaigh Herbert go scoirfeadh a chuid fo-oibrithe de bheith ag glaoch air “Sir”, agus gan aghaidh a thabhairt air ach leis an ainm bréige "Captaen William McBride."
Mar gheall ar mhurt marthanóirí neamharmtha U-27 agus diúltú an Chabhlaigh Ríoga armchúirt a dhéanamh ar na ciontóirí scoir Cabhlach Impiriúil na Gearmáine de bheith ag cloí le Rialacha na Duaise agus glacadh le cogaíocht fomhuirí neamhshrianta. Le linn an Dara Cogadh Domhanda, luadh an tAimiréal Karl Dönitz mar chúis leis an Kriegsmarine an rud céanna a dhéanamh. Eisíodh bonn Gearmánach ag comóradh íospartaigh an marú.
Céastóireacht POWanna
Úsáideadh saoráid príosúnach cogaidh MI19, ar a dtugtar an 'London Cage', le linn agus i ndiaidh an chogaidh. Bhí an tsaoráid seo ina ábhar líomhaintí faoi chéasadh. Bhí ionad ceistiúcháin Bad Nenndorf, sa Ghearmáin faoi fhorghabháil, arna bhainistiú ag Combined Services Detailed Interrogation Centre, ina ábhar d’fhiosrúchán oifigiúil i 1947. Fuair sé amach go raibh “céasadh meabhrach agus fisiceach ann le linn na gceistiúchán”.
Éigniú
Tharla éigniú le linn dul chun cinn na Breataine i dtreo na Gearmáine. I ndeireadh na bliana 1944, agus an t-arm lonnaithe ar fud na Beilge agus na hÍsiltíre, cuireadh saighdiúirí i mbille le teaghlaigh áitiúla nó chuir cairdeas leo. I mí na Nollag 1944, tháinig sé chun suntais do na húdaráis go raibh “ardú mígheanas ann le leanaí” inar bhain mí-úsáideoirí leas as an “atmaisféar muiníne” a cruthaíodh le teaghlaigh áitiúla. Cé go ndearna an t-arm "iarracht líomhaintí a imscrúdú, agus gur ciontaíodh fir áirithe, ba cheist í nach bhfuair mórán poiblíochta." Tharla éigniú freisin nuair a tháinig fórsaí na Breataine isteach sa Ghearmáin. Bhí alcól i gceist le go leor éignithe, ach bhí ionsaithe réamhbheartaithe ann freisin. Mar shampla, ar aon lá amháin in Aibreán 1945, éigníodh triúr ban i Neustadt am Rübenberge. I sráidbhaile Oyle, in aice le Nienburg, rinne beirt shaighdiúirí iarracht beirt chailíní a iallach a chur ar choill in aice láimhe. Nuair a dhiúltaigh siad, rug duine acu agus tarraingíodh isteach sa choill é. Nuair a thosaigh sí ag screadaíl, de réir Longden, "tharraing duine de na saighdiúirí gunna chun é a chur ina thost. Cibé acu d’aon ghnó nó trí dhearmad a chuaigh an gunna as a bhualadh sa scornach agus a mharú. "
Aibhsíonn Sean Longden gur "Theip ar roinnt oifigeach tuairiscí ar éigniú a láimhseáil le domhantarraingt." Soláthraíonn sé an sampla de chógas, ar tuairiscíodh éigniú dó. I gcomhar leis na Royal Military Police, bhí siad in ann na daoine a rinne an t-íospartach a aithint agus a ghabháil. Nuair a tógadh an dá chiontóir "os comhair a CO. Bhí a fhreagairt scanrúil. D'áitigh sé ós rud é go raibh na fir ag dul ar saoire nach bhféadfaí aon ghníomh a dhéanamh agus go raibh a fhocal críochnaitheach."
Buamáil Dresden
Nuair a fiafraíodh díobh an coir chogaidh a bhí i mbuamáil Dresden, d’fhreagair staraí na Breataine Frederick Taylor : "Níl a fhios agam i ndáiríre. Ó thaobh praiticiúil de, is limistéar liath atá i rialacha cogaidh. Rudaí deas teorann a bhí ann i dtéarmaí mhéid an ruathar agus an méid fórsa a úsáideadh " Éilíonn an staraí Donald Bloxham gur “coir chogaidh ba ea buamáil Dresden an 13–14 Feabhra 1945”. Áitíonn sé freisin go raibh prima facie láidir ann chun Winston Churchill a thriail i measc daoine eile agus go bhfuil cás teoiriciúil ann go bhféadfadh sé a bheith ciontach. "Ba chóir go mbeadh sé seo ag smaoineamh sobering. Más rud scanrúil é freisin, is dócha go mbeidh sé seo níos lú mar thoradh ar thuiscint fhorleathan ar nuance an dlí idirnáisiúnta agus níos mó mar gheall ar intinn an phobail tá 'coiriúil cogaidh', cosúil le 'pedophile' nó 'sceimhlitheoireachta', tar éis forbairt ina catagóiriú morálta seachas dlíthiúil."
Rinne séanadh an Uileloscadh agus daoine pro-Naitsíocha polaitíocht ar bhuamáil Dresden - go háirithe an scríbhneoir Briotanach David Irving ina leabhar The Destruction of Dresden - in iarracht coibhéis mhorálta a bhunú idir na coireanna cogaidh a rinne rialtas na Naitsithe agus marú sibhialtaigh na Gearmáine ag ruathair bhuamála na gComhghuaillithe.
Glanrosc
Tugtar rinn roisc, líon radhairc, roisnín radhairc, agus soilse na súl air freisin. Tugtar glanrosc ar an speiceas Euphrasia officinalis freisin.
Conganchnes mac Dedad
Ba laoch é C... Mac Deadha (Sean-Ghaeilge Conganchnes mac Dedad) (adharc-chraiceann) luaite i seanscéal bhás Chealtchair; níor mharaigh seisean Cealtchar ámh, ach maraíodh é féin. Ba mhac Dedu mac Sin é.
Chuaigh sé go hUlaidh chun díoltas a bhaint as bás a nia, Cú Roí mac Dáire mac Dedad. D'fhág sé léirscrios ina dhiaidh, agus é dochloíte de bharr a chraicinn ghairbh, "mar adharc", ag cur sleánna agus claimhte dá threo.
Cuach Phádraig
Is planda é an cuach Phádraig.
Conganchnes mac Dedad
Leanadh go cruinn na treoracha, tháinig na fir aniar aduaidh ar Chonganchnes agus é faoi thionchar na draíochta codlata. Buaileadh na bioranna isteach ina sála, díreach go smior a lorgaí, agus fuair Conganchnes bás. Bhain Cealtchar a cheann de. Thar a cheann d'éirigh carn, cách a shiúl thart ag leagadh cloiche.
Glanrosc
Planda beag bliantúil is ilbhliantúil, dúchasach do na réigiúin mheasartha. Leathsheadánach, den chuid is mó ar fhéir. Na duilleoga urchomhaireach nó ailtéarnach, fiaclach nó maothánach. Na bláthanna bán de ghnáth le marcanna buí nó vialaite, déliopach leis an liopa uachtarach ingearach démhaothánach, an maothán íochtarach le trí fhomhaothán eangach leata.
Tacsanomaíocht agus sainaithint
Tá an ghéineas Euphrasia casta ó thaobh na tacsanomaíochta de, toisc go bhfuil go leor speiceas idirthorthúil agus tugtha don hibridiú. In ainneoin go ndearnadh roinnt athbhreithnithe tacsanomaíocha, tá an rangú iomchuí i go leor tacsón, chomh maith leis na caidrimh eatarthu, doiléir.
Slánú fiacal
Is planda seadánach ilbhliantúil é an slánú fiacal (Lathraea squamaria). Tá sé dúchasach don Eoraip, ón Rúis siar go hÉirinn agus sa Tuirc. A ghas bán, a bhláthanna corcra neamhlonrach, ag déanamh spíce aonshleasaigh. Cosúil le giolcach sléibhe, ach seadánach ar fhréamhacha crann is tom, ar an leamhán is an coll go háirithe.
Coireanna cogaidh na Breataine
Lámhachtaí marthanóirí longbhriste
De réir Alfred de Zayas, tá go leor cásanna doiciméadaithe ann a chuir an Cabhlach Ríoga agus an tAerfhórsa Ríoga d’aon ghnó ar mharthanóirí longbhriste.
I mí Iúil 1941, bhí an fomhuirí HMS <i id="mwAqM">Torbay</i>, faoin Leifteanant-Cheannasaí Anthony Miers, lonnaithe sa Mheánmhuir áit ar chuir sí roinnt long Gearmánacha go tóin poill. Dhá uair, uair amháin amach ó chósta Alexandria, an Éigipt, agus an ceann eile amach ó chósta na Créite, scaoil an criú ar mairnéalaigh agus trúpaí Gearmánacha a bhí longbhriste. Ní dhearna Miers aon iarracht a ghníomhartha a cheilt, agus thuairiscigh sé iad ina lomáin oifigiúla. Fuair sé iomardú láidir focal óna uachtaracha tar éis an chéad eachtra. Sháraigh gníomhartha Mier Coinbhinsiún na Háige 1907, a chuir cosc ar mharthanóirí longbhriste a mharú in imthosca ar bith.
Ionsaithe ar longa neamh-chomhraiceacha
An 10 Meán Fómhair 1942, rinne buamadóirí torpedo an RAF soir ó thuaidh ó Ras el Tin, in aice le Tobruk, an long ospidéil Iodálach Arno a chorprú agus a chur faoi. Mhaígh na Breataine gur thug teachtaireacht raidió díchódaithe Gearmánach le fios go raibh an t-árthach ag iompar soláthairtí do na trúpaí Ais. Ba é Arno an tríú long ospidéil Iodálach a chuaigh faoi aerárthaí na Breataine ó cailleadh an Po sa Mhuir Aidriad go torpedoes ón aer an 14 Márta 1941 agus bhuamáil an California as Syracuse an 11 Lúnasa 1942.
An 18 Samhain 1944, chuaigh beirt bhuamadóir Beaufighter as an long ospidéil Gearmánach Tübingen as Pola, sa Mhuir Aidriad. Thug an t-árthach cuairt ghairid ar chalafort gaolmhar Bari chun na Gearmánaigh a bhí créachtaithe faoi choimirce na Croise Deirge a phiocadh suas; in ainneoin na farraige socair agus na haimsire maithe a cheadaigh marcálacha na Croise Deirge ar an long a aithint go soiléir, ionsaíodh roicéid í naoi n-uaire. Maraíodh seisear foirne. Aithníonn an t-údar Meiriceánach Alfred M. de Zayas go ndeachaigh Tübingen agus longa ospidéil eile sa Ghearmáin mar choireanna cogaidh.
Malaya
Mar chuid de Phlean Briggs a cheap Sir Ginearálta na Breataine Sir Harold Briggs, baineadh 500,000 duine (thart ar deich faoin gcéad de dhaonra na Malaya) as an talamh sa deireadh, scriosadh na mílte dá dtithe, agus imtheorannaíodh iad i 450 campa daingne cosanta ar a dtugtar "Sráidbhailte Nua". Ba é rún an bhirt seo pionóis chomhchoiteanna a dhéanamh ar shráidbhailte inar measadh go raibh daoine ag cabhrú leis na ceannaircigh agus an daonra a leithlisiú ó theagmháil le ceannaircigh. Rinne na Breataine iarracht croíthe na n-imtheorannaithe a bhuachan trí sheirbhísí oideachais agus sláinte a sholáthar dóibh chomh maith le huisce agus leictreachas píopaithe sna sráidbhailte. Cuireadh cosc ar an gcleachtas seo le Coinbhinsiúin na Ginéive agus leis an ngnáthdhlí idirnáisiúnta a luaigh nár cheart go dtarlódh scriosadh réadmhaoine mura mbeadh sé riachtanach go hiomlán le hoibríochtaí míleata.
Cóireáil daoine faoi choinneáil
Le linn coinbhleachta ocht mbliana sa Chéinia ó 1952 go 1960 inar fhéach an Bhreatain le hord a chur ar ais athlonnaíodh go leor Kikuyu. Dar le David Anderson, chroch na Breataine os cionn 1,090 reibiliúnach amhrasta. Fuarthas amach nach reibiliúnaithe ar chor ar bith os cionn leath díobh a cuireadh chun báis. Mílte níos mó a bhí marbadh ag saighdiúirí na Breataine, a mhaígh go raibh siad "níorbh fhéidir stop" nuair dúshlán. I measc na ndaoine a maraíodh a d’fhulaing drochíde mhór bhí Hussein Onyango Obama, seanathair iar-Uachtarán na SA Barack Obama. De réir a bhaintreach, chuir saighdiúirí na Breataine bioráin isteach ina mhéar agus a masa agus brúdh a chuid magairlí idir slata miotail agus coilleadh beirt eile.
I mí an Mheithimh 1957, scríobh Eric Griffith-Jones, aturnae ginearálta riarachán na Breataine sa Chéinia, chuig an rialtóir, Evelyn Baring, ag tabhairt mionsonraí faoin mbealach a raibh réimeas na mí-úsáide ag campaí coinneála an choilíneachta á athrú go fánach. Dúirt sé go bhfuil mí-úsáid na ndaoine faoi choinneáil “i gcuimhne go mór ar dhálaí sa Ghearmáin Naitsíoch nó sa Rúis Chumannach”. Ina ainneoin sin, dúirt sé, chun go bhfanfadh mí-úsáid dlíthiúil, go gcaithfear amhras a chur ar Mau Mau go príomha ar a gcorp uachtarach, “níor cheart codanna leochaileacha den chorp a bhualadh, go háirithe an spleen, an t-ae nó na duáin”, agus go raibh sé tábhachtach gur chóir "go bhfanfaidh na daoine a riarann foréigean ... bailithe, cothromaithe agus easaontach". Mheabhraigh sé don rialtóir freisin "Má táimid chun peaca a dhéanamh," a scríobh sé, "ní mór dúinn peaca a dhéanamh go ciúin."
Murt Chuka
Rinne baill den King's African Rifles (KAR) murt Chuka, a tharla i Chuka, sa Chéinia, i Meitheamh 1953 agus maraíodh 20 duine neamharmtha le linn éirí amach Mau Mau. Chuaigh baill den 5ú Cuideachta KAR B isteach i gceantar Chuka an 13 Meitheamh 1953, chun reibiliúnaithe a bhfuil amhras orthu go raibh siad i bhfolach sna foraoisí in aice láimhe a shruthlú. Sna cúpla lá amach romhainn, ghabh an reisimint 20 duine a raibh amhras orthu gur trodaithe Mau Mau iad ar chúiseanna anaithnid. Faightear amach gur bhain an chuid is mó de na daoine a cuireadh chun báis le Kikuyu Home Guard - mílíste dílis a earcaíodh ag na Breataine chun troid i gcoinne namhaid eadarnaíoch.
Cogadh in aghaidh Sceimhle
Thuairiscigh an Faire um Chearta an Duine gur lorg rialtas na RA an bille oibríochtaí thar lear chun ionchúiseamh shaighdiúirí na Breataine as céasadh agus coireanna cogaidh eile a rinneadh thar lear a stopadh. Faoin mbille seo bhí níos mó cumhachta ag cumhacht an ard-aturnae, ball den rialtas, saighdiúirí a chosaint ar ionchúiseamh cibé acu le cás dáiríre nó nach ea.
I mí na Samhna 2019, thuairiscigh BBC News gur cúisíodh rialtas agus míleata na Breataine as marú agus céasadh sibhialtaigh agus leanaí a chlúdach le linn na gcogaí san Afganastáin agus san Iaráic. Líomhnaítear go bhfuil fianaise i ndoiciméid sceite a thugann le tuiscint do thrúpaí na Breataine leanaí a mharú agus céasadh sibhialtaigh sna réigiúin seo. Rinne Foireann Líomhaintí Stairiúla na hIaráice (IHAT), a rinne imscrúdú ar choireanna cogaidh na Breataine san Iaráic, agus Operation Northmoor, a rinne imscrúdú mar an gcéanna san Afganastáin, a dhíchóimeáil ag rialtas na Breataine in 2017 tar éis Phil Shiner, aturnae a thug níos mó ná 1,000 cás chuig IHAT, díbríodh as an dlí é a chleachtadh i measc líomhaintí gur íoc sé le daoine san Iaráic cliaint a aimsiú.
Dúirt roinnt iar-imscrúdaitheoirí IHAT agus Operation Northmoor gur úsáideadh gníomhartha Shiner mar leithscéal chun na fiosrúcháin a dhúnadh. Níor ionchúisíodh aon chás a ndearna IHAT nó Operation Northmoor imscrúdú air. Dúirt bleachtaire IHAT le Panorama: "Ní raibh aon rún ag an Aireacht Cosanta aon saighdiúir de gach céim a ionchúiseamh mura raibh sé riachtanach, agus mura bhféadfaidís a mbealach a dhéanamh amach as". Dúirt imscrúdaitheoirí go bhfuair siad fianaise faoi dhúnmharuithe ag saighdiúir SAS, chomh maith le básanna faoi choimeád, buille, céasadh agus mí-úsáid ghnéasach daoine faoi choinneáil ag baill den Faire Dubh. Fuarthas amach gur chlúdaigh ceannasaí sinsearach SAS na coireanna a rinne saighdiúirí faoina gceannas.