cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stair na hIaráine
Conspóid na hArtola san Iaráin
Dhiúltaigh Mossadegh don chomhréiteach seo, áfach, agus tháinig deireadh leis na comhchainteanna idir na hIaránaigh agus na Sasanaigh. Thosaigh na Sasanaigh uisce faoi thalamh a thógáil in aghaidh na hIaráine, agus iad ag útamáil leis an smaoineamh Mossadegh a chur ó chumhacht le cuidiú na seirbhísí rúnda. Ní raibh uachtarán na Stát Aontaithe, Harry Truman, róshásta leis an bhforbairt seo, ná ró-fhonnmhar chun cabhrú leis an mBreatain Mhór, ó bhí a aird féin ar chogadh na Cóiré ag an am. Mar sin féin, d'éirigh leis na Sasanaigh baghcat trádála a chur i bhfeidhm ar an Iaráin a rinne an-dochar d'eacnamaíocht na tíre.Ar
Nuair a tháinig Winston Churchill ar ais mar Phríomh-Aire san Bhreatain Mhór, chrom sé ar rialtas Mossadegh a chur ag guagaíl. Bhí an dá thaobh ag iarraidh fad a bhaint as an gconspóid le tairiscintí doghlactha, agus sa deireadh thiar thall, theip ar na comhchainteanna go hiomlán. Ansin, agus an damáiste a bhí á dhéanamh don Iaráin ag an gcosc trádála, thosaigh an t-arm agus an chuid de pharlaimint na hIaráine a bhí fabhrach don Bhreatain Mhór, thosaigh siad pleananna a oibriú amach le Mossadegh a chur as oifig le lámh láidir.
Bhí Winston Churchill agus a Aire Gnóthaí Eachtracha ag iarraidh an craiceann is a luach a bheith acu. Ó thaobh amháin, theastaigh uathu an Iaráin a chur ar bhealach a leasa i gcúrsaí polaitíochta agus eacnamaíochta - an tír a fhorbairt is a fheabhsú. Ón taobh eile de, ba leasc leo an Comhlacht Artola a fhágáil faoi smacht na nIaránach, siúd is gurb ar éigean a d'fhéadfaí an tír a fheabhsú gan airgead artola.
Ar dtús, bhí siad ag tacú le Sayyid Zia, ó shíl siad go mbeadh sé indéanta gnóthaí a shocrú leis siúd, ach nuair a chuaigh an díospóireacht i bhfad, thosaigh siad ag tógáil uisce faoi thalamh leis an Arm. Mar sin, bhí rialtas Winston Churchill tar éis an plean céanna a ghlacadh chucu a bhí ag rialtas Attlee roimhe sin - is é sin, forghabháil chumhachta a chur i bhfeidhm in aghaidh Mossadegh. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:TPAjax.jpg|clé|mion|An coup d'état, Tehran, Lúnasa 1953 Níor mhaolaigh ar an ngéarchéim le teacht na bliana 1953 ach an oiread. Chinn Churchill tacaíocht a thabhairt don fhorghabháil chumhachta san Iaráin, ó bhí cuidiú ag teacht ó Uachtarán na Stát Aontaithe, Dwight Eisenhower, agus é siúd an-bhuartha faoin dóigh a raibh Mossadegh ag déanamh mórtachais leis na Sóivéadaigh. B'é an Ginearál Fazlollah Zahedi a bhí ag teacht chun tosaigh mar cheannaire an fhreasúra in aghaidh Mossadegh, agus na Sasanaigh is na Meiriceánaigh ag taobhú leis dá réir sin.
Bhí na léirsithe is na mórshiúlta ag dul i dtreise san Iaráin i samhradh na bliana 1953, agus nuair a chóirigh Mossadegh reifreann a d'iompaigh amach a bheith mí-ionraic go hiomlán, agus 99.9 % de na vótaí caite ar mhaithe le Mossadegh, mar dhea, chonaic Zahedi go raibh a lá tagtha. Le maoiniú na gcumhachtaí coimhthíocha, chuaigh sé i gceannas ar an tír, agus ghéill Mossadegh dó ar an bhfichiú lá de Mhí Lúnasa, 1953.
Ba mhaith an léiriú é an coup d'état seo ar an meon paradacsúil a bhí ag roinnt leis na stáit dhaonlathacha ardfhorbartha ag an am. Theastaigh acmhainní uathu le caoi cheart a chur orthu féin agus an treascairt a fuair siad sa Dara Cogadh Domhanda. San am céanna, bhí siad ag iarraidh lámh thapaidh an Aontais Shóivéidigh a stopadh ó thuilleadh cumhachta a shealbhú. Mar sin, bhí siad ag caitheamh le stáit nua neamhspleácha an Tríú Domhain mar a bheidís siúd ina gcoilíneachtaí i gcónaí. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Mohammad_Reza_Pahlavi_(cropped).png|clé|mion|Mohammad Reza Pahlavi, an Shah (1973)
An Réabhlóid Ioslamach, 1979
Sna míonna roimh Eanáir 1979, chuir an Shah (Mohammad Reza Pahlavi) agus a rialtas léirsithe ar son an daonlathais nó ar son an Ioslamachais faoi chois go dian.
Faoi dheireadh ar 16 Eanáir 1979, theith an Shah. Bhí an tír ar tí éirí amach, ag éileamh athrú rialtais. Ach chuir an rí deoraíocht air féin sna Stáit Aontaithe nuair a tháinig an tAyatollah i gcumhacht agus d’éirigh a chás níos measa (Bhí an Shah “ar saoire”, a dúirt a lucht leanúna ag an am. ).
Ar 1 Feabhra 1979, d’eitil an tAyatollah Khomeini ó Pharás go Tehran, Chuir sé deireadh leis an deoraíocht a chuir sé air féin. Thiateal an 'Marja' agus a lucht leanúna ar eitleán cairtfhostaithe (Boeing 747 ó Air France). link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Imam_Khomeini_in_Mehrabad.jpg|clé|mion|[[1 Feabhra 1979: Chabhraigh píolota ó Air France an tAyatollah chun dul síos an staighre.]] Leag sé cos ar a chuid talún féin agus chuir muintir na cathrach ar fad fáilte an ghaiscígh roimh Khomeini. Ón mbun aníos a tháinig an réabhlóid agus thug na daoine faoi na sráideanna ag tacú leis.
Cogadh Iaráin - Iaráic
Maraíodh 1,000,000 ar an dá thaobh. Mar bharr ar an donas, rinne an cogadh leis an Iaráic an-dochar don ghníomhaíocht eacnamaíoch sa tír.
Chuir na Náisiún Aontaithe deireadh leis an doirteadh fola sa bhliain 1988.
Agóidí sa bhliain 2009
Ba é Mahmoud Ahmadinejad an 6ú uachtarán na hIaráine. Toghadh é don chéad uair ar 24 Meitheamh 2005. Toghadh é ina Uachtarán ar an tír arís i mí Meithimh 2009. Ach mhaígh páirtithe an fhreasúra go raibh caimiléireacht i gceist sa phróiseas vótála.
Perú Libre
Is páirtí polaitíochta Peiriúch den eite chlé de bhunadh réigiúnach é El Partido Político Nacional Perú Libre (PPNPL) (Gaeilge: Páirtí páirtí Polaitíochta Náisiúnta Pheiriú), nó Perú Libre (PL) mar is fearr aithne air. mion| Stocaireacht de chuid an pháirtí Perú Libre.
Dreamland (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an ceathrú heipeasóid, "Dreamland" den séú sraith The X-Files ar an 29 Samhain 1998. Scríobh Vince Gilligan, John Shiban, agus Frank Spotnitz an eipeasóid seo. D'fhéach 17.48 milliún duine ar an eipeasóid.
Sétna Innarraid
I Miotaseolaíocht na nGael, Ard Rí seanscéalach na hÉireann ab ea Séadna Innarraid  (Sean-Ghaeilge Sétna Innarraid ) mac Bres Rí.
Tháinig sé i gcoróin tar éis dó an t-iar-ard-rí Finn mac Blatha a mharú. Deirtear gurbh é an chéad rí a thug tuarastal dá ghaiscí. Bhí sé i réim ar feadh fiche bliain, sular mharaigh Siomón Brecc macó Nuadu Finn Fáil.
The Wolfe Tones
mion|Theobald Wolfe Tone Is banna ceoil náisiúnach Éireannach iad The Wolfe Tones. Tá sé de cháil ar The Wolfe Tones as a bheith ag seinm agus ag scríobh amhráin Éireannacha agus amhráin Phoblachtánacha.
Tagann an t-ainm Wolfe Tone ón bpearsa stairiúil Theobald Wolfe Tone a bhí ina bhall den Society of United Irish men. Bhí Theobald Wolfe Tone mar cheannaire san éirí amach in 1798. Tá imeartas focal i gceist freisin. Is nóta ceoil é tone chomh maith.
Stair 1963
Bunaíodh an banna ceoil The Wolfe Tones sa bhliain 1963. Thosaigh an banna ceoil le tri daoine. Na beirt deartháireacha Brian warfield agus Derek Warfield, agus a gcara Noel Nagle. Ba chomarsa iad an trí triúr acu agus bhí aithhe acu ar a chéile. Rugadh agus tógadh iad i Inse Chór i mbruachbhaile luacht oibre i gcathair Baile Áth Cliath. Thosaigh an grúpa ag seinm ceoil ag fleadh cheoil na hÉireann ag an tús mar spórt toisc go raibh suim acu sa cheol agus sa siamsaíocht.
An Deis mhór
Sa bhliain 1963, le linn an tsamraidh, bhí The Wolfe Tones ag seinm ceoil i gCill Airne, i gContae Chiarraí. Bhí an buíon ag glacadh páirt i bhfleadh cheoil na hÉireann. Dúirt siad go raibh an beoir níos tábhachtaí ná an ceol. Ar an gcéad oíche i gCill Airne, bhí na gasúir ag lorg lóistín. Bhí sé déanach, a dó a chlog ar maidin, bhí cúpla deoch acu agus dá bharr sin, thosaigh The Wolfe Tones ag seinm agus ag canadh. Mí Lúnasa a bhí ann, agus mar gheall air sin, bhí roinnt daoine thart timpeall, tar éis cúpla port, tháinig fear chun tosaigh le blas Meiriceánach, chuir an fear seo ceisteanna ar na fir óga. D'iarr siad an raibh siad in ann amhrán ar leith a sheinm. Sheinn na fir óga an port agus tar éis sin, d'inis sé do na buachaillí go raibh sé ag obair mar léiritheoir teilifíse ar son seirbhíse Ceanadaí. Dúirt sé go mbeadh sé ag cur clár faisnéise le chéile. Bheadh an clár faisnéise ag baint le cúrsaí Éireannacha agus ba mhaith leis The Wolfe Tones a chur san áireamh. Ar an lá dár gcionn, bhuail The Wolfe Tones leis an bhfear seo arís. Mar gheall ar seo, ghlac The Wolfe Tones páirt sa chlár faisnéise, ba é an chéad socrú gairmiúila a bhí acu. D'íoc an léiritheoir airgead maith daoibh, fiche cúig punt. Ag an am sin, ba mhór an t-airgead a bhí i gceist. Bhí ionadh ag The Wolfe Tones go raibh a gceol ar leibhéal suntasach don teilifís. Rinne siad an taifeadadh i mbaile áth claith ag an 'Old Brazen Head.
stair 1964
Tháning arthú mór ar an ngrúpa i 1964. Bhí The Wolfe Tones ag seinm ar fhleadh cheoil in Ail Finn i gconate Ros Comáin. D'athraigh an grúpa ón thriúr go ceathrar. Chonaic The Wolfe Tones an ceoltóir Tommy Byrne ag seinm ag an bhfleadh. Ba amhránaí is scríbhneoir é. Bhí siad tógtha leis an bhfear agus mar gheall ar seo tairgeadh post do. Ghlac sé leis agus le sin bhí sé in a bhall den bhanna ceoil nua. Nuair a tháinig Tommy Byrne isteach sa bhanna, bhí postanna fós ag na mball. Sa bhliain sin, rinne The Wolfe Tones cinneadh mór. D'athraigh siad go gairmiúil. D'fhág siad a bpostanna agus chuaigh siad isteach sa tionscal ceoil go lánaimseartha. Bhog Noel agus Brian go Sasana. Thosaigh siad ag obair san oíche agus ag an deireadh seachtaine. Thosaigh siad ag seinm i dteach tábhairne agus i gclubanna tíre. Ba rud úire é ceol na hÉireann i bpubanna ach go háirithe sa Sasana. Bhí pobal Gael láidre i Sasana ag an am, agus bhí slua ar fáil daoibh.
Athbheochan Thraidisiúnta
Tháinig athbheochan ar cheol thraidisiúnta na hÉireann. Bhí seans go mbeadh margadh ar ais in Éirrin. Tháinig siad ar réiteach agus d'fhill siad ar ais go h Poblacht na hÉireann. Ag an am seo bhí tóir ar seó-bhanna. Bhí deis ag The Wolfe Tones dul isteach leas a bhaint as an margadh!
Stáit Aontaithe Mheiriceá
Sa bhliain 1966, chuaigh The Wolfe Tones go Meiriceá dun chéad uair riamh. An Bliain ina dhiaidh sin, d'eistigh siad an tríú halbam. Le sin, tháinig tóir ar The Wolfe Tones. I rith na deichniúr Sheinn The Wolfe Tones ag ionadaithe mhóra timpeall na Stáit Aontaithe. Sheinn siad do scataí mhóra agus an ceann is mó sa Carnegie Hall i Nua-Eabhrach. Mar gheall ar ghníomhartha déanta ag The Wolfe Tones i Meiriceá, tá eochracha na gcathracha Nua-Eabhrac agus Los Angeles acu.
Ag éirí as
Sa bhliain dhá mhile is a naoi déag bhí The Wolfe Tones mar phríomhaíonna Féile an Phobail in iarthar Bhéal feirste. Bhí thart ar 12,000 daoine ag an gceolchoirm.
Bhí fearg ag an bpobal Aontachtaí mar gheall ar gártha ag an slua. Cloistear taccaíocht don Óglaigh na hÉireann (IRA) ag deireadh an cheolchoirm.
Conspóid
Nuair a éirí The Wolfe Tones as, ní raibh gach duine brónach. Dúirt daoine nach raibh rud mhaith é a bheith ag canadh agus ag seinm ceoil faoi IRA Sealadach Dúirt Fintan Ó Toole go raibh sé mar  ' A gain both for Irish traditional music and for Irish politics'
Gradaim
I dhá mhíle is a dó, fuair The Wolfe Tones an duais sa chomórtas ' World's Top Tune'  i suirbhé déanta ag an BBC. Bhuaigh The Wolfe Tones leis an amhrán A nation once Again .Dúirt The Wolfe Tones go raibh siad bródúil as an bua. Tháinig vótaí ó thimpeall na cruinne.
Leabhar
D'fholsigh Brian Warfield an leabhar The Wolfe Tones The ramblings of an Irish Ballad Singer. Is é stair na hÉireann agus ceol ón The Wolfe Tones mar ábhar an leabhair.
Singil
Tá daichead is a trí singil eisithe ag na Wolfe Tones.
1965   Spanish Lady Fontana
1966   The Man From Mullingar Fontana
1966   The Teddy Bear's Head Fontana
1966   Banks Of The Ohio Fontana,
1970   Slievenamon Dolphin Records
1970   Snowy Breasted Pearl Dolphin Records
1970  Big Strong Man Dolphin Records
1972   On The One Road Dolphin Records
1972   Big Strong Man  Dolphin Records
1972   Highland Paddy Dolphin Records
1972   The Snowy Breasted Pearl Dolphin Records
1972    On the One Road Dolphin Records
1973    Ireland Over All Dolphin Records
1973   Up And Away (The Helicopter Song) Dolphin Records
1975    Vale Of Avoca Triskel Records
1975    Rock on Rockall
1978    Quare Things In Dublin / Misty Foggy Dew Triskel Records
1978    Botany Bay
1979    Farewell to Dublin
1979    The Punt / 14 Men Triskel Records
1979    Padraic Pearse ‎Triskel Records
1980    Mrs. Fogarty's Christmas Cake / The Wren Triskel Records
1981    The  Streets Of New York ‎Triskel
1983    The Merman ‎Triskel Records
1984    Song Of Liberty Triskel Records
1986    Remember Me At Christmas / Uncle Nobby's Steamboat
1986    Dreams Of Home ‎Triskel Records
1987   Flight Of Earls / St. Patrick's Day Triskel Records
Crúb éin
Is planda í an chrúb éin.
The Wolfe Tones
Singil
1988   I ♥ Wolfe Tones (EP) Triskel Records1988   Flow Liffey Waters ‎Triskel Records,
1988   Celtic Symphony/Boston Rose ‎Harmac Records
1990   World Cup Symphony
2002   You'll Never Beat The Irish Triskel Records
2002   My Heart Is In Ireland / St. Patrick's Day ‎Rego Irish Records
Albam
Tá fiche cúig ablam eisithe ag The Wolfe Tones.
1965   The Foggy Dew ‎ Fontana
1966   Up The Rebels! Fontana
1968   The Rights Of Man Fontana
1970   Rifles Of The IRA  Dolphin Records
1972   Let The People Sing  Dolphin Records
Cuil ghorm
Cuileog mhór le bolg niamhghorm is ea cuil ghorm (Calliphora vomitoria). Beireann uibheacha ar ábhar lofa ainmhi. Itheann na larbhaí gan chosa trí bhia a leachtú: mar shampla, úscann na cuileoga fásta súlaigh dhíleáite ar an mbia agus ólann an t-ábhar tuaslagtha.
The Wolfe Tones
Albam
1974   Till Ireland A Nation Dolphin Records
1976   Irish To The Core Triskel Records
1976   Across The Broad Atlantic Triskel Records
1978    Belt Of The Celts Triskel Records
1980    Live Alive-Oh Triskel Records
1981    Spirit Of The Nation Triskel Records
1982    As Gaeilge Triskel Records
1983    A Sense Of Freedom Triskel Records
1985    Profile MCA Records
1987    Sing Out For Ireland Triskel Records
1989    The Wolfetones 25th Anniversary Sheanachie Records
2001    You'll Never Beat The Irish ‎Celtic Collections Ltd.
2002    The Very Best Of Wolfe Tones   Celtic Collections Ltd
2004    The Troubles Celtic Collections Ltd
2004    The Wolfetones 40th Anniversary Live Celtic Collections
Talia Shire
Is ban-aisteoir Meiriceánach í Talia Rose Shire, a rugadh ar an 25 Aibreán, 1946 i Lake Success, Nua-Eabhrac.
The Wolfe Tones
Albam
2008    Rebels and Heroes Celtic Collections Ltd
2012    Child Of Destiny ‎Dolphin Records
2014    The Wolfetones 50th Anniversary Concert Live Boxset
2016    The Wolfetones 1916 Commemoration Concert Live Boxset
Na linne seo
Le linn an tsamhraidh, Sheinn The Wolfe Tones ceolchoirm fíorúil mar pháirt dén Féile an Phobail.
Ar an 12ú lá de mhí Feabhra 2021, D'fhógair Brian Warfield go raibh Cuntas Tik tok acu. Dúirt sé go mbeidh físeáin agus ceol i gceist ar an gcuntas nua. Dúirt sé chomh maith go mbeidh deis ag daoine ceisteanna a chur orthu agus eolas a bhaint amach. Dúirt Brian Warfield gur seans é do dhaoine óga ach go háirithe dul i meall leis
The Wolfe Tones
Björn Ulvaeus
Amhránaí Sualannach is ea Björn Ulvaeus (25 Aibreán 1945 a rugadh é). Bhíodh sé ina bhall den ghrúpa ABBA.
Deartháireacha Montgolfier
mion|Annonay, Ardèche sa Fhrainc Ceapadóirí ceannródaíocha aerloing seoireachta ab ea Joseph Michel Montgolfier (26 Lúnasa 1740 – 26 Meitheamh 1810) agus Jacques Etienne Montgolfier (6 Eanáir 1745 – 2 Lúnasa 1799).
In Annonay na Fraince a rugadh iad beirt. clé|mion|236x236px|Montgolfier, 1783 Thóg siad balún sa bhliain 1783 a thaistil 9 km os cionn Páras.
Scandal mac Bécce
Rí Dhál Araí na gCruithne ba ea Scannal mac Bécce  (Sean-Ghaeilge Scandal mac Bécce) (bás 646). Fiachra Caoch (died 608) ba ea a sheanathair, agus Fiachna mac Baotáin (bás 626), rí Ulad, a sheanuncail.
Sna 6ú agus 7ú haoiseanna, bhí Dál Araí páirteach i gcónaidhm na gCruithne, agus é ina phríomhchlann, lonnaithe faoin seachtú haois ar Mhagh Eilne idir an Banna agus an Buais. Sinsear na clainne úd ba ea Scannal.
Is casta í croineolaíocht ríthe Dhál Araí idir Cath Mag Roth sa bhliain 637 agus an phlá den bhliain 666. Ní fheictear Scannal ach an oiread sa Leabhar Laighneach agus Sioncronachtaí Laud. Tugtar dó ámh a an teideal rí na gCruithne inav thásc sna hannála.
Bhí chríocha Éireannacha Dhál Riada faoi bhrú Dhál Araí ó Chath Mag Roth i leith, agus bhí Scannal rannpháirteach i ruathair orthu agus ar a chill ar Oirthear Maí. Ní tuairiscítear sna hannála ámh conas a fuair sé bás, ach amháin gur goineadh é. Agus gach rud san áireamh, b'fhéidir é go raibh sé i réim ón mbliain 637 go dtí 646.
Caomhnaítear ginealach Scannail mhic Bécce i Leabhar na nGinealach mar a leanas:
Uathmharán mac Brocáin
Rí Uí Fhiachrach Aidhne ba ea Uathmharán mac Brocáin (bás 871).
Benny Andersson
Amhránaí Sualannach is ea Benny Andersson (16 Nollaig 1946 a rugadh é). Bhíodh sé ina bhall den ghrúpa ABBA.
Jimmy Slattery
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea Jimmy Slattery, a rugadh ar 25 Lúnasa 1904 i Nua-Eabhrac agus a fuair bás ar an 30 Lúnasa 1960.
Luigi Galvani
200px|mionsamhail|Luigi Galvani|cléFiseolaí a saolaíodh i mBologna na hIodáile ab ea Luigi Galvani (9 Meán Fómhair 1737 – 4 Nollaig 1798). Rinne sé staidéar ar na bíoga srutha leictrigh i bhfíocháin áirithe ainmhithe. Chuir sé tús le taighde ar bhithleictreachas. Ainmnítear an galbhánaiméadar agus an galbhánú as.
Míona coiteann
Is éan é an míona coiteann. Is baill d'fhine na 	Sturnidae iad.
Tom Hardy
Is aisteoir Sasanach é Edward Thomas "Tom" Hardy a rugadh ar an 15 Meán Fómhair 1977 in Hammersmith.
Dlí Moore
mion An fíoras, maidir le fás is forbairt na leictreonaice, go méadaíonn an oiread trasraitheoirí is féidir a phacáil ar chiorcad iomlánaithe faoi dhó gach dhá bhliain.
Bhítí á thuar ó am go chéile nárbh fhéidir go leanfadh sé a thuilleadh agus go stopfadh fás na leictreonaice, gan aistriú éigin paraidíme, eolaíocht nó teicneolaíocht nua, cuir i gcás, X-ghathanna a úsáid chun na slisní sileacain a nochtadh is mar sin pacáil níos dlúithe a fháil, nó ríomhairí le próiseáil chomhthreomhar ionas gurbh fhéidir 8, 16 nó 32 próiseáil scoite a dhéanamh ag an am céanna an t-am ar fad.
Kabuki
alt=|mion|231x231px Cabúicí (歌舞伎) ná drama damhsa clasaiceach Seapánach. Tá sé de cháil de bharr stíliú an drámaíocht agus an smideadh áibhéalta a chaitheann cuid de na taibheoirí.
Ó chlé go deas, cialaíonn na ceansaithe can (歌), damhsa (舞), agus scil (伎). Is de bharr go bhfuil "ealaín na hamhránaíochta agus na damhsa" mar an ngnáthaistriúchán ar Cabúicí. Is carachtair ateji iad seo, áfach, nah léiríonn fíor-sansaíochta. Go ginearálta, déanann an kanji i gcomhair 'scil' trácht ar thaibheoir in amharclann cabúicí. Ós rud é go díorthaíonn an focal 'cabúicí' ón mbriathar kabuku, a chialaíonn "chun a bheith as an ngnáth", is féidir cabúicí a léamh mar amharclann "avant-garde" nó "ait". Ar dtús, rinne an nath kabukimono (歌舞伎者) trácht ar éinne a bhí glésta go hait. An Gaeilge a chuirtear air go minic ná "rudaí ait" nó "daoine mire", agus rinne sé tagairt ar an éadaí a bhíodh á chaitheamh ag Samúraithe.
1603-1629: Bean Cabúicí
Thosaigh stair an cabúicí i 1603 nuair a thosaigh Izumo no Okuni ag aithris le compántas de bean-rinceoirí i stíl nua rince, ar stáitse gharbh
Penwith
Is ceantar suite i gCorn na Breataine é Penwith.
Cuil Spáinneach
Ciaróg gheal dhaite, ó réigiúin theo thirime de ghnáth is ea an cuil Spáinneach. Na larbhaí bídeach, le hingne, a itheann mar sheadán nó ar neadacha nó bianna stóráilte feithidí. Táirgeann na ciaróga fásta ceimiceán a dhéanann cloig ar an gcraiceann: ainm eile uirthi is ea ciaróg cloig.
John Roberts (mairtíreach)
deas|250px|thumb|Gelli Goch - Baile an John Roberts Naomh Caitliceach is ea John Roberts. Rugadh é i 1577 i dTrawsfynydd, sa Bhreatain Bheag. Cuireadh chun báis é ar an 10 Nollaig 1610, i dTyburn, Londain.
Kernow Kledh
Is ceantar suite i gCorn na Breataine é Kernow Kledh.
Mael Fabhaill mac Cléirigh
Rí Uí Fhiachrach Aidhne ba ea Maolfhabhail mac Cléirigh (Sean-Ghaeilge Mael Fabhaill mac Cléirigh) (bás 887).
Ar duine desna ríthe deireanacha Aidhne nach raibh Aoine aige ba ea Maolfhabhail. Sinsear clann Uí Chléirigh ba ea a mhac agus comharba, Tiarnach ua Cléireigh. Sinsear clann shuntasach eile Aidhne ba ea a dheartháir, Eidhean, .i. Uí Eidhin.
Teas folaigh
Is éard atá i gceist leis an teas folaigh ná an teas a ionsúnn ábhar íon soladach agus é ag leá ag a leáphointe, mar a bhfanann a theocht tairiseach go mbíonn an t-ábhar go léir leachtach (an teas folaigh leáite), agus an teas a ionsúnn an t-ábhar leachtach is é ag fiuchadh ag a fhiuchphointe, mar a bhfanann a theocht tairiseach go mbíonn an t-ábhar go léir galaithe (an teas folaigh galaithe). Bíonn an teas folaigh céanna i gceist nuair a reonn an leacht ina sholad (an teas folaigh reoite) agus an teas folaigh leáite, ach amháin go gcailleann an leacht an teas seo. Mar an gcéanna, nuair a chomhdhlúthaíonn an ghal ina leacht, is ionann an teas folaigh a chailleann an ghal (an teas folaigh comhdhlúthaithe) is an teas folaigh galaithe. I gcás oighir ag 0 °C, is é 3.34 × 10 5 J kg -1 an teas folaigh leáite. I gcás uisce ag 100 °C, is é 2.26 × 10 6 J kg -1 an teas folaigh galaithe.
Fásach
thumb|deas|Cuid d'Fhásach an tSahára san [[An Afraic|Afraic.]] thumb|deas|Fásach san Atacama. I dtíreolaíocht, is éard atá i bhfásach ná sórt tíre nó réigiún a fhaigheann an-bheagán titim uisce. Tugtar gaineamhlach ar fhásach atá déanta as gaineamh. Mar gheall ar seo, bíonn an cháil ar fhásaigh nach féidir leo mórán beatha a choinneáil. I gcomparáid le réigiúin níos fliche féadann seo a bheith fíor, ach nuair a scrúdaítear níos doimhne iad, is minic a chosnaíonn na fásaigh saibhreas beatha a fhanann i bhfolach (go háirithe i rith an lae) chun taiseacht a choinneáil. Is fásach tuairim agus trian de dhromchla an domhain.
I bhfásach, bíonn a lán plandaí ar féidir leo uisce a choinneáil ar feadh blianta le héabhlóid. Bíonn craiceann céireach trom orthusan, agus stór mór uisce ina nduilliúr trom. Feictear é seo le cachtaisí, aigéiv agus aló íceach, mar shamplaí, ar nós plandaí áirithe cois mara in Éirinn, a chaitheann t-uisce a choinneáil nuair a imíonn an uisce tríd an ghaineamh go mear.
thumb|left|Fásach sa [[An Bruach Thiar|Bhruach Thiar, an Phalaistín]]
An tAigéan Atlantach
Clúdaíonn an tAtlantach (uaireanta an tAigéan Atlantach, nó An Fharraige Mhór) limistéar 100,000,000 km², agus é ar an dara haigéan is mó ar domhan ó thaobh acra de. Is ó scaradh mhór-roinne na hAfraice agus Mheiriceá na miliúnta bliain ó shin a cruthaíodh é. An doimhne is mó atá aige ná 9,560m (ag scoilt Phórtó Rícó atá sé seo). Ina lár tá sraith sléibhte fo-mhuireach, an Droim Lár-Atlantach. Síneann an tAtlantach ón Eoraip siar go Meiriceá Thuaidh, agus ó dheas idir Meiriceá Theas agus an Afraic. Clúdaíonn an t-aigéan an limistéar ar fad ón Artach ó dheas go dtí Antartaice. An tAtlantach Thuaidh a thugtar ar an gcuid ó thuaidh ón Meánchiorcal, agus an tAtlantach Theas ar an gcuid ó dheas uaidh.
Charlize Theron
Is aisteoir Ón Afraic Theas í Charlize Theron, a rugadh ar an 7 Lúnasa 1975.
Cuileann
Crann nó tom síorghlas a fhásann 10 m ar airde, dúchasach don Eoraip. An choirt airgeadach liath. Na duilleoga leathrúil snasta ar an taobh uachtarach le himill thonnacha spíonacha. Na bláthanna ceathairpheitealach bán, caora dearga ina ndiaidh, agus fireannaigh is baineannaigh ar chrainn dhifriúla. Fástar go forleathan é mar mhaisiúchán, don Nollaig go háirithe. Bíonn duilleoga ildathacha nó caora buí ar chuid mhaith de na crainn shaothraithe.
Keryer
Is ceantar suite i gCorn na Breataine é Keryer (Béarla: Kerrier).
Patras
Is cathair san Ghréig í Patras.
Konteth Karrek
Is ceantar suite i gCorn na Breataine é Konteth Karrek.
Gámaradaíocht
Radaíocht leictreamaighnéadach le tonnfhaid an-ghairide (níos lú ná 0.3 × 10 -12 m) atá i gceist le gámaradaíocht. Níl aon lucht leictreach inti. Tá sí cosúil le X-radaíocht, ach go n-astaítear í le linn meatha radaighníomhaigh ina dtarlaíonn aistrithe ó staideanna flosctha ardfhuinnimh chuig staideanna d'fhuinneamh níos lú sna núicléis. Foinse choitianta is ea cóbalt-60, a bhfuil leathré 5.26 bliain aige.
Siomón Brecc
I Miotaseolaíocht na nGael, Ard Rí seanscéalach na hÉireann ab ea Simeon Breac (Sean-Ghaeilge Siomón Brecc) mac Áedan Glas mac Nuadu Finn Fáil.
Tháinig sé i gcoróin tar éis dó a réamhtheachtaí, Sétna Innarraid, a mharú. Bhí sé i réim ar feadh sé bliana, sular mharaigh Dui Finn mac Séadna é.
Miotamáine
Is éard is miotamáine (nó pseudologia fantastica) ann ná an nós neamhshrianta bréaga a insint sa tsíciatracht. An chéad chur síos atá air i litríocht an leighis Anton Delbrueck a rinne, sa bhliain 1891.
Bob Hope
Ba aisteoir Sasanach é Leslie Towns "Bob" Hope a rugadh ar an 29 Bealtaine, 1903 in Eltham, Londain agus a fuair bás ar an 27 Iúil, 2003 i Toluca Lake, Los Angeles.
Dreamland II (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an cúigiú heipeasóid, "Dreamland II" den séú sraith The X-Files ar an 6 Nollaig 1998. Scríobh Vince Gilligan, John Shiban, agus Frank Spotnitz an eipeasóid seo. D'fhéach 17.01 milliún duine ar an eipeasóid.
Henry Moore
Dealbhóir a rugadh i gCastleford Shasana ab ea Henry Spencer Moore (30 Iúil 1898-31 Lúnasa 1986). Rinne sé figiúirí is grúpaí i stíl leath-theibí, bunaithe ar fhoirmeacha is rithimí orgánacha a fhaightear i radhairc tíre is carraigeacha nádúrtha. Dhírigh sé ar airíonna spásúla na dealbhóireachta, agus chuige seo rinne poill trína chuid figiúirí go minic. Ceann dá shárshaothair is ea The Virgin and Child (An Mhaighdean is an Leanbh, 1943-1944).
Teas griofadach
Neamhord coitianta ginearálta craicinn a fhaigheann daoine i dtíortha trópaiceacha agus a chuireann isteach ar réigiúin theoranta an chraicinn i dtíortha teo measartha. Tarlaíonn bac i nduchtanna na bhfaireog allais, agus dá thoradh sin réimse goiríní beaga dearga (papúil) a spreagann tochas.
Faizon Love
Iar-aisteoir Meiriceánach é Langston Faizon Santisima, a bhfuil aithne aige mar Faizon Love agus a rugadh sa bhliain 1968.
Cuileog ghlas
Aifid bhogcholainne a itheann trí shúlach plandaí a shú. Colainn ramhar ghlas ag an mbaineannach, gan sciatháin; an fireannach níos dorcha. Tálann sí drúcht meala, agus uaireanta déanann seangáin freastal uirthi. Timthriall casta beatha aici, agus táirgtear suas le 10 nglúin gach bliain ar mhodh neamhghnéasach. Is lotnaid an-suntasach í nuair a bhíonn sí an-fhlúirseach.
Heraklion
Is cathair sa Ghréig í Heraklion. Tá sí suite ar Oileán na Créite.
The Voice (séasúr 16 na SA)
Ba iad Adam Levine, Blake Shelton, Kelly Clarkson, John Legend agus Bebe Rexha na breithiúna don tsraith seo. Don chéad uair riamh, tá cúigiú bhreitheamh ann, mar The Comeback Stage. Bhuaigh Maelyn Jarmon an tsraith agus tháinig Gyth Rigdon sa dara háit.
Seamair dhuimhche
Is planda í an seamair dhuimhche.
A Star Is Born (scannán 1937)
Scannán Meiriceánach is ea A Star Is Born a rinneadh sa bhliain 1937.
Dui Finn
I Miotaseolaíocht na nGael, Ard Rí seanscéalach na hÉireann ab ea Duach Fionn (Sean-Ghaeilge Dui Finn) mac Sétna Innarraid.
Tháinig sé i gcoróin tar éis dó an t-iar-ard-rí agus marfóir a athar, Siomón Brecc, a mharú. Bhuí sé i réim ar feadh deich mbliana, sular mharaigh Muiredach Bolgrach mac Simeoin é.
How the Ghosts Stole Christmas (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an séú heipeasóid, "How the Ghosts Stole Christmas" den séú sraith The X-Files ar an 13 Nollaig 1998. Scríobh Chris Carter an eipeasóid seo. D'fhéach 17.31 milliún duine ar an eipeasóid.
Morchal
Fungas inite is ea an morchal. Cuimsíonn an cholainn thorthaithe gas mílítheach (an stíp) agus ceann scothdhonn ubhchruthach le dromchla pollta nó droimneach. Faightear ina n-aonar nó uaireanta i bhfáinní in ithreacha saibhre alcaileacha i gcoillte iad, ar thalamh féaraigh agus ag ionaid tinte cnámh.
Larissa
Is cathair sa Ghréig í Larissa.
An Chréit
Is oileán Gréagach í an Chréit. Tá sé suite i ndeisceart na Mara Aeigéiche. Is é Heraklion an chathair is mó agus 224,253 duine ina gcónaí ann. Sa bhliain 2011, bhí 623,065 duine ina gcónaí ar an oileán ar fad. mion|Máchaire Messara. Tá na sléibhte Ida sa chúlra.
Poll an Iùbhair
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Poll an Iùbhair.
Poblacht Ghenova
right|300px|thumb| Críocha Phoblacht Ghenova (limistéir tionchar eacnamaíocha a thaispeántar i mbándearg) ar fud cóstaí na Meánmhara agus na Mara Duibhe, sa bhliain 1400, ós rud é an  Codex Latinus Parisinus (1395).
Cág gob-bhuí
Is éan é an cág buíghobach (Pyrrhocorax graculus). Is baill d'fhine na Corvidae é. Tá sé dúchasach i ndeisceart na hEorpa, i Maracó agus in áiteanna i lár na hÁise, san India agus i Neipeal. Maireann sé sna sléibhte arda.
Poblacht Ghenova
Thosaigh Genova amach mar común ceannasach laistigh de   Regnum Italicum , agus cuireadh críoch léi nuair chloígh an Chéad Phoblacht Fhrancach faoi Napoléon Bonaparte í agus cuireadh An Phoblacht Liogúrach ina háit. Géilleadh an Chorsaic sa Chonradh Versailles (1768). Nasc-ghabhadh Céad Impireacht na Fraince an Phoblacht Liogúrach sa bhliain 1805, agus fógraíodh a hathbhunú go hachomair sa bhliain 1814 tar éis briseadh Napoléon, ach ar deireadh gabhadh í isteach i Ríocht na tSairdín sa bhliain 1815.
Táin Bó Fraích
Sa Rúraíocht, is réamhscéal don Táin Bó Cuailnge é Táin Bó Fraích. Caomhnaítear é sa Leabhar Laighneach, sa Leabhar Buí Leacáin agus in dhá lámhscríbhinn eile na 15ú/16ú. haoise. Faightear chomh maith é sa Leabhar Deathan Lios Mòir. D'aistríodh as Gaeilge na hAlban go Béarla é sa bhliain 1756.
Achoimre
I ndara scéal Echtra Fergusa maic Léti, insítear conas a chuir Ailill cluain ar Fhraoch go dtí "Uisce Dubh" (sé sin, Dubhlinn Fhraoigh, Bré). D'ionsaigh ollphéist mara ann é agus d'éalaigh sé é ach le saothar nach beag.
Sa dara heachtra darb ainm chéanna, bhí Fraoch pósta ní le Fionnabhair, ach le bean eile. Fuadaíodh iad beirt, in éineacht lena dtriúr mac agus a gcuid bólachta. Le cabhair ón laoch Conall Cearnach, d'éirigh leis a theaghlach agus a sheilbh a thabhairt abhaile. Le linn na heachtra, chuaigh siad thar Muir Éireann agus an Muir nIocht agus tríd na hAlpa, áit a raibh na foghlaithe ann i mbaile cosanta ag nathair nimhe. Ghabh Conall an nathair agus chuir a chodladh ina chrios é, agus scrios seisean agus Fraoch an baile. D'éalaigh an nathair arís ach gan gá a chur sa laoch.
Gang
200px|mionsamhail|clé|Gang Síneach Is cnaguirlis ceoil é an gang. Plaic chiorclach cré-umha, an braine iompaithe síos de ghnáth, crochta go coitianta ó fhráma nó barra, agus buailtear é le buailtín bog. Ní bhíonn airde fhosaithe ag an ngang ceolfhoirne (an tamtam), ní hionann is ganganna eile a bhíonn níos lú ná é agus tiúnta d'airdí cruinne.
Stanford Moore
Bithcheimicí a rugadh i Chicago ab ea Stanford Moore (4 Meán Fómhair 1913 – 23 Lúnasa 1982). Le William Stein, cheap sé modh crómatagrafach chun aimíonaigéid a ionannú is a thomhas i meascáin próitéiní ó fhíocháin fhiseolaíocha (1950). I 1958 cheap siad anailíseoir uathoibríoch chun struchtúr RNA a dhéanamh amach. Roinn siad Duais Nobel sa cheimic le Christian Anfinsen sa bhliain 1972 as.
Seamair dhearg
Is planda í an seamair dhearg.
Indreabhán
Baile beag in iarthar Chois Fharraige is ea Indreabhán (Inverin as Béarla). Maille le hiascach, bíonn seirbhís rialta farantóireachta go hÁrainn nach dtógann mórán thar uair an chloig. Inniu, is é seo an bealach is coitianta le dul go hÁrainn, mar gur gaire i bhfad an aistear as Indreabhán ná as cathair na Gaillimhe. Tá Indreabhán suite idir Abhainn an Spidéil agus Abhainn Chrumlinne, idir ceantair an Spidéil agus na Tulaí. Tá dhá scoil, dhá shiopa agus ceithre theach ósta sa gceantar. Is iad na scoileanna atá sa gceantar ná: Coláiste Cholmcille (scoil dara leibhéal), Scoil Sailearna (bunscoil). Freisin, tá dhá halla pobail sa gceantar, Coláiste Lurgan, a úsáidtear chun scoláirí Gaeilge a mhúineadh i rith an tsamhraidh, agus Seanscoil Shailearna, a úsáidtear chun cúrsaí agus drámaí srl. a chur ar fáil.
Teasaonad Briotanach
Seanaonad sa teirmidinimic a dtugtar an tsiombail btu air. 1 btu = 1055 J (giúl, aonad an SI), a shainmhínítí mar an oiread teasa chun teocht punt uisce a ardú ó 63 °F go 64 °F. Is ionann teirm, seanaonad eile teasa eile, is 105 btu.
Mórchiorcal
Ciorcal ar dhromchla sféir, a phlána ag dul trí lár an sféir. Is é an fad is giorra idir dhá phointe ar dhromchla sféir ná ar feadh an mhórchiorcail. Ar an Domhan, is mórchiorcail na línte domhanfhaid.
Carole Landis
Ba bhan-aisteoir agus amhránaí Meiriceánach í Carole Landis (1 Eanáir, 1919 – 5 Iúil, 1948).
Tighearnach ua Cléirigh
Rí Uí Fhiachrach Aidhne ba ea Tiarnach mac Cléirigh (Tighearnach ua Cléirigh) (bás 916 ).
Is amhlaidh gur mhac an iar-rí, Mael Fabhaill mac Cléirigh, é. Glac a mhuintir an sloinne Ua/Ó Cléirigh. Creidtear gur sinsear é de chách leis an sloinne úd. Daoine suntasacha a leanas:
Cathassach mac Lurgain
Sna 6ú agus 7th haoiseanna, bhí Dál Araí rannpháirteach mar phríomhchlann i gcónaidhm na gCruithne.
Sa bhliain 668, tharla Cath Fertas (gar de Bhéal Feirste) idir Dál Araí agus na hUlaid (.i. Dál Fiatach) faoi cheannas Bhlathmhaic mhic Maoil Chobha (bás 670), agus maraíodh Cathasach.
Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 1966
Bhí Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 1966 ar an 11ú heagrán bliantúil de Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse. Bronnadh an comórtas ar an An Ostair.
Cuilghaiste Véineas
Is planda beag ilbhliantúil ascnaideach é cuilghaiste Véineas. Tá sé dúchasach do na coillte neamhthorthúla péine in oirdheisceart na Stát Aontaithe. Na duilleoga i gcnotaí. Na bláthanna bán le 5 pheiteal, i spící caola suas le 15 cm ar airde. Gach duilleog ina dhá leath, cuid íochtarach sciathánach is cuid uachtarach (an gaiste) ina dhá liopa leathsféarúla le 3 thruicearghruaig i ngach ceann agus fiacla mar imeall air. Má spreagann feithid na gruaigí seo, dúnann na liopaí go daingean de phreab, tálann faireoga dearga ar dhromchlaí na liopaí einsímí, agus díleánn an planda an chreach go hiomlán roimh athoscailt na duilleoige.
Eidhean mac Cléirigh
Sinsear chlann Uí Eidhin lonnaithe i gContae na Gaillimhe ba ea Eidhean mac Cléirigh (beo 800).
Bhí Eidhean gaolmhar le roinnt fear eile a ghlac a sliochtaigh a n-ainm mar shloinnte, amhail is:
Maraíodh Eidhean i mbun catha in éadan Néide mac Onchú, timpeall na bliana 800.
Muiredach Bolgrach
I Miotaseolaíocht na nGael, Ard Rí seanscéalach na hÉireann ab ea Muireadach Bolgrach (Sean-Ghaeilge Muiredach Bolgrach) mac Siomón Brecc. Ba é Fíachu Tolgrach a mhac.
Carl Burgos
Ba chruthaitheoir greannán Meiriceánach é Carl Burgos (rugadh faoin ainm Max Finkelstein; 18 Aibreán 1916 – 1 Márta 1984). Tá aithne air mar chruthaitheoir an chéad Human Torch i Marvel Comics #1 (DF. 1939).
Muiredach Bolgrach
Tháinig sé i gcoróin tar éis dó an t-iar-ard-rí agus marfóir a athar, Dui Finn, a mharú. Bhí sé i réim ar feadh trí mhí déag nó ceithre bliana, a bhraith ar fhoinse, siar mharaigh Énna Derg mac Dui é.
Paul Gustavson
Ba chruthaitheoir greannán Meiriceánach é Paul Gustavson (né Karl Paul Gustafson; 16 Lúnasa, 1916 – 29 Aibreán, 1977). Tá aithne air mar cruthaitheoir The Angel i Marvel Comics #1 (DF. 1939).
Lana Turner
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Lana Turner (8 Feabhra 1921 – 29 Meitheamh 1995).
George Gamow
Fisicí is scríbhneoir eolaíochta a rugadh in Odessa na hÚcráine ab ea George Gamow (4 Márta 1904 – 19 Lúnasa 1968). Sa bhliain 1933 d'éirigh leisean agus lena bhean chéile imeacht ón Aontas Sóivéadach chun freastail ar chomhdháil eolaíochta sa Bhruiséil. D'fhan siad san Iarthar. Ón mbliain 1934 i leith d'oibrigh sé sna Stáit Aontaithe. Chuidigh sé i 1948 le forbairt theoiric na hOllphléisce, agus i 1953 le hanailís shamhlach dé-héilicse don DNA. Fuair sé bás i mBoulder, Colorado, i Meiriceá.
Eochaidh Iarlaithe
Rí Dhál Araí na gCruithne, de chlann Uí Chaolbhaidh, ba ea Eochaidh Iarlaithe mac Lorgan (Sean-Ghaeilge Eochaid Iarlaithe mac Lurgain) (bás 666). He was the son of Fiachna mac Baodáin (bás 626), rí Ulad agus Ardrí na hÉireann, ba ea a athair.
Sna 6ú agus 7ú haoiseanna, bhí Dál Araí rannpháirteach mar phríomhchlann i gcónaidhm na gCruithne. Is casta í croineolaíocht ríthe Dhál Araí idir Cath Mag Roth sa bhliain 637 agus an phlá den bhliain 666. Is rí dóichí é go raibh sé i réim ón mbliain 646 go dtí 666. Tugtar an teideal rí na gCruithne dó ina thásc i nAnnála Uladh Dúin bhliain 666, agus feictear é sna ríliostaí.
Sa dán Meán-Ghaeilge den 10ú haois, Fingal Rónáin, faightear scéal maidir le hEochaid. Bhí iníon is óige Eochadha pósta le Rónán Crach de chlann Uí Dhúnlainge na Laigean. Thit sí i ngrá áfach lena leasmhac, Maol Fothartaigh, agus rinne iarracht é a mhealladh. Diúltaigh sé í, agus dá bharr chroch sí é, ag rá lena céile gur bhrúigh sé féin uirthi. Mar thoradh, mharaigh a céile a mhac féin. Níos deireanaí, bhain deartháireacha altrama Mhaoil Fhothartaigh a ndíoltas agus mharaigh siad Eochaidh Iarlaithe.
Rinneadh rí Dhál Araí de mhac Eochadha, Leathlobhar (bás 709).
Cuília
Éan Afracach fíodóra a áitríonn talamh féaraigh, coillearnach is riasc. Itheann sé síolta. Is lotnaid shuntasach talmhaíochta an cuília gobdearg, a chiapann barra gráin.
James Michael Tyler
B'aisteoir Meiriceánach é James Michael Tyler. Rugadh é i Greenwood, Mississippi ar 28 Bealtaine 1962. Bhí cáil bainte amach aige mar an gcarachtar Gunther ar an gclár teilifíse Friends. Diagnóisíodh go raibh ailse phróstataigh air i 2018. Fuair sé bás ar 24 Deireadh Fómhair 2021.
Saol Pearsanta
Phós sé Barbara Chadsey i 1995. Scar siad i 2003 agus fuair siad colscaradh i 2014. Phós sé arís lé Jennifer Carno i 2017.
The Witch
Is scannán uafáis síceolaíoch seanré ón mbliain 2015 é The Witch (Gaeilge: An Chailleach). Robert Eggers a scríobh agus a stiúraigh agus b'é a chéad scannán a raibh sé ina stiúrthóir air. Sna príomhpháirteanna tá Anya Taylor-Joy (a céad uair di a bheith i scannán), Ralph Ineson agus Kate Dickie agus Harvey Scrimshaw agus Ellie Grainger agus Lucas Dawson. Sna 1630dí atá an scéal suite, agus leanann sé teaghlach Piúratánach a bhuaileann le fórsaí an oilc sa choill taobh thall dá bhfeirm i Sasana Nua.
Portán na nOrdóg Órga
Leabhar do pháistí de chuid an chartúnaí Bheilgigh Georges Prosper Remi faoin ainm cleite Hergé is ea Portán na nOrdóg Órga. An 9ú leabhar sa tsraith Tintin atá ann. Scríobh Remi i bhFraincis é faoin teideal "Le Crabe aux pinces d'or". Foilsíodh ar dtúis mar shraithscéal é ón 17ú Deireadh Fómhair 1940 go dtí an 18ú Deireadh Fómhair 1941 i leathanaigh Le Soir Jeunesse agus—nuair a cuireadh an iris sin ar ceal—in Le Soir féin. Bhí an Bheilg agus an Fhrainc faoin bhforghabháil Ghearmánach ag an am.
Baineann scéal Portán na nOrdóg Órga le heachtraí Tintin, tuairisceoir, agus a mhadra Báinín (Milou sa bhunleagan Fraincise) i Maracó agus iad sa tóir ar dhrong smuigléirí codlaidín.
Kigali
Cathair san Afraic is ea Kigali, príomhchathair agus an chathair is mó i Ruanda. Tá an chathair lonnaithe i lár na tíre. Bhunaigh na Gearmánaigh í sa bhliain 1907. Tá timpeall is 851,024 duine ina gcónaí ann inniu.
Tá rialtas na tíre suite i gKigali.
Cos mhaideach
Is planda í an chos mhaideach.
Éadbhard Ó Cathaoir
Fear spóirt Éireannach é Éadbhard Peadar Ó Cathaoir (Béarla: Edward Peter Keher), a rugadh ar an 11 Samhain 1941 in Inis Tíog, Contae Chill Chainnigh. Imreoir iomána cáiliúil agus rathúil ab ea Eddie, mar a tugtar air, leis a chlub áitiúil An Robhar/Inis Tíog idir na 1950idí agus na 1980idí, agus le foireann idirchontae Chill Chainnigh idir na blianta 1959 agus 1977. Sa lá atá inniu ann, feictear ar Ó Cathaoir mar dhuine de na himreoirí is fearr riamh.
Tá a stádas mar fhathach an iomána soiléir. I ngairmréim idirchontae a mhair ar feadh ocht mbliana déag, tá gach duais atá le fáil sa spórt buaite aige - deich mbonn i gCraobh Laighean, sé bhonn i gCraobh na hÉireann, dhá bhonn sa tSraith Náisiúnta agus naoi mbonn i gCorn an Iarnróid. Is é an t-imreoir leis an líon is mó pointí gnóthaithe i stair nua-aimseartha an iomána - 36 cúl agus 207 cúilín as 50 cluiche. D'aimsigh sé dhá chúl agus aon chúilín déag i gcluiche ceannais na hÉireann sa bhliain 1972, éacht a mhair mar churiarracht go dtí 1989 nuair a bhí sé sáraithe ag Nicky English (Tiobraid Árann).
Is iomaí duaiseanna agus honóracha a bhronnadh ar Ó Cathaoir taobh amuigh den pháirc imeartha chomh maith. Ba thréimhse an-rathúil é na seachtóidí do, ina bhuaigh sé an gradam Sárimreoir na Bliana cúig bliana i ndiaidh a gcéile idir 1971 agus 1975, leis an ngradam Texaco Iománaí na Bliana chomh maith sa bhliain 1972. Tháinig honór eile chuige sa bhliain 1984, nuair a ainmníodh é ag lántosaí clé i bhFoireann an Chéid agus ag lantosaí deas ar Foireann Iománaíochta na Mílaoise sa bhliain 1999. Chomh maith le sin, tá an cúl cáiliúil a fuair sé ón dtaobhlíne i gcluiche ceannais na hÉireann na bliana 1972 le feiceáil ar an liosta de na Top 20 GAA Moments atá ag RTÉ.
Bhí Ó Cathaoir ina ábhar don chlár teilifíse Laochra Gael ar TG4 in Éirinn, a craoladh don chéad uair ar an 9 Samhain, 2002. Sa chlár seo, rinneadh cur síos ar a shaol imeartha, le agallamh leis féin agus imreoirí eile. clé|mion
Tús a shaoil
In Inis Tíog, sráidbhaile beag ar bhruach na Feoire i gContae Chill Chainnigh a saolaíodh Éadbhard Ó Cathaoir thiar sa bhliain 1941. Nuair a bhí sé ina bhuachaill óg, chaith sé a laethanta ar fad ag cleachtadh iomána leis a chairde amuigh ar an gcearnóg i lár an tsráidbhaile. Bhí sé soiléir ón am seo fiú go raibh féith na h-iománaíochta go láidir ann, agus bhain an leaid óg cáil áitiúil amach agus é ach ocht mbliana d'aois nuair a d'imir sé i gcluiche ceannais sa cheantar ag leibhéal faoi-14. Cé go raibh sé an-óg fós, luainn tuairisc amháin ón chluiche seo an sárchumas a bhí aige, agus a thréith le pocanna saora ach go háirithe. Níos moille, d'fhreastail sé ar Choláiste Naomh Ciarán i gCill Chainnigh, áit atá cáiliúil fós ar fud na tíre mar naíolann iománaíochta. Ag aois cúig bliana déag, bhí sé i gcroílár na foirne a chloígh Coláiste Naomh Flannan as Inis i gcluiche ceannais uile-Éireann na gColáistí sa bhliain 1957. Sa chluiche seo, chuir sé an sliotar san eangach trí huaire sa dara leath chun an bua a chinntiú do Naomh Ciarán, sular chruthaigh sé an ceathrú cúl d'imreoir eile. Sa bhliain 1959, bhí sé ina chaptaen ar an bhfoireann a fuair an ceann is fearr ar Scoil na Mainistreach as Tiobraid Árann, an dara bua a bhí acu sa chomórtas seo.
Club
Leis a chlub áitiúil An Robhar/Inis Tíog i gContae Chill Chainnigh a chaith Ó Cathaoir a laethanta imeartha. Ní raibh an club seo i measc na cinn ba rathúla in aon chor, agus níor tháinig siad ar an bhfód sa craobh contae sinsearach go dtí na 1960idí. Sa bhliain 1968, ámh, tháinig an fhoireann aniar aduaidh chun craobh an chontae a bhaint amach, agus ní gá a rá gur chuir éachtaí Uí Chathaoir go mór leis. Mar aitheantas ar an méid a bhí déanta aige, ceapadh Ó Cathaoir ina chaptaen ar an bhfoireann idirchontae sinsearach don bhliain 1969. Lean Ó Cathaoir ar aghaidh ag imirt leis an gclub go dtí na 1980idí.
Idir-chontae
Níorbh fhada go raibh a chuid taispeántais le Naomh Ciarán tugtha faoi deara ag roghnaitheoirí na foirne mionúrach Chill Chainnigh ag deireadh na 1950idí. Bhuaigh Ó Cathaoir áit san fhoireann gan mhoill, agus sa bhliain 1957 bhí a chéad bhonn i gCraobh Laighean bainte amach aige. Bhí sé ar an bhfoireann céanna a shroich cluiche ceannais na hÉireann na bliana seo, ach fuair Tiobraid Árann an lámh in uachtar orthu sa bhabhta seo. Bhí Ó Cathaoir agus na Cait ar ais i gceannas áfach, ag buachaint Craobh Laighean arís sna blianta 1958 agus 1959. Chaill siad cluiche ceannais na bliana 1959, in aghaidh Tiobraid Árann arís. Ba mhór an díomá a bhí ar an gCait, ach bhí rath ar bhonn pearsanta dó le sé chúilín i gcluiche ceannais na bliana seo.
Ar an lá ceannann céanna, chríochnaigh an cluiche ceannais sinsearach idir Cill Chainnigh agus Pórt Láirge mar chomhscór, agus socraíodh an athimirt mí amháin ón dáta seo. Le linn an tréimhse ghearr seo, ceithre sheachtain cruinn, rinne Eddie traschur gan stró ar bith ó mhionúr go sinsear. Tar éis cailliúint na mionúrach, d'imir sé thar barr in dhá chluiche neamhoifigiúla i gcoinne Bhaile Átha Cliath agus Loch Garman, agus mar thoradh roghnaíodh é mar ionadaí sa scuaid sinsearach in am don athimirt. Le fiche nóiméad ar an gclog sa chluiche ceannais, seoladh chun pháirce é in áit Johnny McGovern. Lá mór a bhí ann don imreoir óg. Cé gur chuir sé taispeántas réasúnta maith isteach, bhí an lá ag na Déisigh. D'ainneoin an díomá a bhí ann an lá seo, bhí tús curtha aige le gairmréim fhada agus rathúil idirchontae a mhairfeadh go dtí na seachtóidí. Trí bliana ina dhiaidh sin, bhí Ó Cathaoir agus na Cait ar ais, agus bhailigh sé a chéad bhonn sa tSraith Náisiúnta, an chéad bhua ag foireann Chill Chainnigh sa chomórtas seo ó nuair a bhí 1933 ann.
An bhliain ina dhiaidh sin, 1963, thaispeáin Ó Cathaoir an t-sarimreoir a bhí ann le 2-5 sa chluiche leathcheannas Laighean. Bhuaigh sé a chéad bhonn Laighean na bliana seo, le bua compordach in éadan Bhaile Átha Cliath sa chluiche deiridh. Cháiligh na Cait go díreach do cluiche ceannais na hÉireann na bliana seo, áit ina thug siad aghaidh ar Phórt Láirge arís, don tríú huaire i ndiaidh a gcéile. B'é sin an dara cluiche ceannais a chraol RTÉ go beo ar an teilifís, agus bhí tréithí Uí Chathaoir ann le feiceáil don tír ar fad. Sa chluiche féin d'aimsigh sé ceithre phointe déag, curiarracht an lae, deich astu ó phocanna saoire agus fuair Cill Chainnigh an ceann is fearr ar na Déisigh le scór deiridh 4-17 go 6-8. Ábhar áthais ab ea é dó, a chéad bhonn uile-Éireann buaite aige, faoi dheireadh.