cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rainse
deas|250px|thumb|Rainse Is feirm mhór, go háirithe i Meiriceá Thuaidh nó Astráil, ina bhfuil eallaigh nó ainmhithe eile póraithe é rainse.
Cionn Eitigh
Baile beag is ea Cionn Eitigh i gContae Uíbh Fhailí in Éirinn. Tá sé suite i ngar do Bhiorra ar na bóithre réigiúnacha R440 agus R421.
An Chóiréis
Is teanga í an Chóiréis a labhraítear sa Chóiré Theas agus sa Chóiré Thuaidh. Tá stádas oifigiúil aici sa dá stát sin. Thairis sin, tá sí le cloisteáil go coitianta i Maoirseacht Fhéinrialaitheach Yanbian sa tSín, áit a bhfuil stádas oifigiúil réigiúnda aici chomh maith leis an tSínis. Glactar leis go bhfuil an Chóiréis á labhairt ag suas le ochtó milliún duine timpeall an domhain, agus is féidir teacht trasna ar phobail diaspóra ina lán poblachtaí iar-Shóivéadacha, san Astráil, sna Stáit Aontaithe, i gCeanada, sa Bhrasaíl, sa tSeapáin, agus, le déanaí, sna hOileáin Fhilipíneacha.
An Chóiréis mar Theanga
Is deacair a rá, an bhfuil gaol ar bith ag an gCóiréis le haon teanga eile. Tá cuid de na teangeolaithe den tuairim go bhfuil a leithéid d'fhine teangacha ann agus na teangacha Altaecha, agus an Chóiréis ina ball den fhine seo. Creideann cuid eile, áfach, gur teanga aonaránach í, cosúil leis an mBascais. Teanga tháite is ea an Chóiréis, cosúil leis na teangacha Tuircice—is é sin, baintear úsáid as an iliomad iarmhíreanna gramadúla, agus iad á gcur leis na focail ceann i ndiaidh a chéile. Is é an gnáth-ord focal a bhíonn ann ná SOV, nó Ainmní-Cuspóir-Briathar (is é an t-ord focal is dual don Ghaeilge ná VSO, nó Briathar-Ainmní-Cuspóir). Cosúil leis an tSeapáinis, fuair an Chóiréis cuid mhór focal ar iasacht ón tSínis i rith na gcéadta bliain, agus chuaigh cuid mhór acu chomh greamaithe i struchtúr na teanga is nach n-aithníonn na Cóiréigh mar fhocail iasachta iad a thuilleadh. Focail iasachta ón tSínis dhá fhocal as gach triúr sa Chóiréis. Thairis sin, leis na blianta beaga anuas, tháinig dornán iasachtaí isteach ón mBéarla agus ó na teangacha Eorpacha eile. An chuid eile den stór focal, nó focal as gach triúr, is focail dhúchasacha Chóiréacha iad.
Scríbhneoireacht na Cóiréise
Bhí sé ina nós, anallód, an Chóiréis a scríobh leis na comharthaí Síneacha, ach de réir a chéile, chuaigh an scríbhneoireacht Cóiréise i léig ar fad, nó b'fhearr leis na daoine uaisle a gcuid scríbhneoireachta a dhéanamh trí mheán na Sínise Clasaicí. Sa bhliain 1446, áfach, d'fhoilsigh Sejong Mór, rí na Cóiré, córas nua le scríbhneoireacht agus léitheoireacht a chothú i measc na cosmhuintire, mar atá, an aibítir Hangul. Bhí an rí Sejong míshásta leis na litreacha Síneacha, agus é barúlach nach raibh siad oiriúnach d'úsáid na gCóiréach. An córas a chruthaigh sé, bhí sé bunaithe ar fhuaimniú comhaimseartha na Cóiréise. Rinne an chosmhuintir a gcuid de na litreacha Hangul, ach bhí na huaisle sách míshásta leo, ó bhí siad buartha faoi chinniúint na Sínise agus an léinn Shínigh sa Chóiré. Na ríthe a tháinig i gcomharbas ar Sejong, bhí cuid acu naimhdeach i leith an Hangul chomh maith, agus reachtaigh siad dlíthe le húsáid na haibítre dúchasaí seo a shrianadh nó a chosc. Mar sin féin, tháinig an Hangul slán as na hiarrachtaí seo. Inniu, is é an Hangul an t-aon aibítir amháin a úsáidtear sa Chóiré Thuaidh agus i Yanbian, ach bíonn muintir na Cóiré Theas ag baint úsáide as an gcorr-chomhartha Síneach ó am go ham.
Foirmeacha Onóraithe na Cóiréise
Cosúil leis an tSeapáinis, ceadaíonn an Chóiréis don chainteoir ómós agus urraim a chur in iúl trí fhoirmeacha speisialta gramadúla a úsáid. Tá an córas "onóraithe" seo i bhfad níos casta sa Chóiréis ná sa tSeapáinis féin. Cuid den chóras is ea na focail speisialta (mar shampla, is é jinji an focal ómósach a chiallaíonn "bia", ach is é bap an gnáthfhocal - éilíonn an dea-bhéasaíocht go dtabharfaidh tú jinji ar an mbia atá an duine eile a ithe, cé gurb é an bia ceannann céanna é agus do chuid bap féin), ach is minicí a chuirtear an urraim in iúl trí shiollaí breise—inmhíreanna—a fháscadh isteach san fhocal (ar nós -si- nó -eusi-: gada "imeacht" -> gasida, batda "glacadh" -> badeusida). Tá leibhéil éagsúla urraime sa Chóiréis, ach tá an leibhéal is airde, a bhíodh á úsáid le labhairt le daoine ríoga, ag dul in éag ar na saolta seo, ós rud é go bhfuil an daonlathas is an cothromaíochas nua-aimseartha ag imirt a dtionchair ar an tsochaí agus ar an teanga.
Canúintí na Cóiréise
Cé gurb í an teanga chéanna í, is féidir difríochtaí áirithe a aithint idir Cóiréis an Deiscirt agus Cóiréis an Tuaiscirt. Sa Tuaisceart, táthar ag iarraidh téarmaí nuachumtha a chur in úsáid in áit na bhfocal iasachta, cosúil leis an dóigh a seachnaítear na comharthaí Síneacha ansin. Thairis sin, níl caighdeán an dá stát bunaithe ar an gcanúint chéanna. Cuid thábhachtach d'fhuaimniú na Cóiréise is ea comhshamhlú na gconsan, agus é ag obair go héagsúil sna canúintí difriúla. Ní hionann ainm na teanga féin sa dá thír, nó má thugann muintir an Tuaiscirt Chosŏnmal uirthi, deir muintir an Deiscirt go labhraíonn siad Han'gugeo.
Labhraítear seacht nó ocht bpríomhchanúint Chóiréise i gcúigí éagsúla an dá stát. Ní bhíonn siad ródhifriúil le chéile, díomaite de cheann amháin—canúint Oileán Jeju. Tá Oileán Jeju suite in aice le cósta thiar theas na Cóiré Theas, agus é ina áit sách scoite ón gcuid eile den tír. Tá cultúr ar leith ag Jeju, agus a rian sin ar an gcineál Cóiréise a chloistear san oileán.
Scaibéis
Tochas ailléirgeach a chothaíonnn an fhíneog seo tar éis dó tochailt isteach sa chraiceann is cúis leis an tochas.
Déantar é a chur ó dhuine go duine trí theagmháil chraicinn den chuid is mó, ach is féidir le duine é a thógáil ó uisce nó ó nithe sa timpeallacht fiú. Ceithre go sé seachtaine a ghlacann sé ar chomharthaí sóirt an ghalair teacht chun cinn tar éis ionfhabhtaithe, ach is féidir leis filleadh taobh istigh de 24 uair an chloig ar athfhionfhabhtú do dhuine.
An Chóiréis
Canúintí na Cóiréise
An cineál Cóiréise a labhraítear sa tSín, tá sí cosúil leis na canúintí is cóngaraí a chloisfeá sa Chóiré (Thuaidh) féin. Is léir, áfach, go bhfuair sí téarmaí nua-aimseartha ar iasacht ón tSínis nach n-úsáidtear sa Chóiré Thuaidh. Maidir leis an gCóiréis a labhraíonn an diaspóra sa tSeapáin, is gnách "Cóiréis Zainichi" a thabhairt uirthi—zainichi an focal Seapáinise a thagraíonn do Chóiréigh eitneacha sa tSeapáin. Tá an cineál seo Cóiréise bunaithe ar chanúintí deisceartacha na Cóiréise—canúint Jeju san áireamh—toisc gurb ón gcuid sin den Chóiré ba mhó a chuaigh daoine ar imirce go dtí an tSeapáin, de ghnáth. An chuid is mó de na Cóiréigh sa tSeapáin, níl an Chóiréis ó dhúchas acu, agus is í an tSeapáinis a labhraíonn siad eatarthu féin. Ní úsáideann siad a gcuid Cóiréise ach leis na hinimirceánaigh nua ón gCóiré agus ag ócáidí sollúnta. Mar sin, d'fhéadfá a rá gur Cóiréis bhriste í "Cóiréis Zainichi", go bunúsach. An chanúint Cóiréise a labhraítear sna poblachtaí Iar-Shóivéadacha, tugtar Koryo-mar uirthi. Tá sí bunaithe ar an gcanúint Hamgyŏng, arb í canúint Oir-Thuaisceart na Cóiré, agus í á labhairt go coitianta i Yanbian chomh maith. Tá an chanúint Koryo-mar go mór faoi thionchar na Rúisise agus na dteangacha Tuircice, áfach, agus an chuma ar an scéal go bhfuil sí ag imeacht go tiubh: an chuid is mó de Chóiréigh eitneacha na bpoblachtaí iar-Shóivéadacha, bíonn an Rúisis níos líofa acu ná an Chóiréis.
Scaibéis
Leigheas
mion|clé|Grianghraf gar-amhairc den scaibéis. Tá an paiste mór gainneach ar chlé mar gheall ar scríobadh. Thaistil an fhíneog scaibéise (Sarcoptes scabiei) i dtreo na láimhe deise uachtair agus is féidir í a fheiceáil ag deireadh na huachaise.
Permethrin ar an gcolainn ón muinéal anuas a mharaíonn na fíneoga. Moltar cúram a thabhairt don teaghlach, don líon tí agus d'aon chéile gnéis.
André Claveau
Ba amhránaí as an bhFrainc é André Claveau (17 Nollaig 1911 – 4 Iúil 2003). Bhuaigh sé Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse sa bhliain 1958 leis an amhrán "Dors, mon amour".
Baile Mhic Ádaim
Sráidbhaile in Éirinn is ea Baile Mhic Ádaim. Tá an baile suite i gContae Uíbh Fhailí i gCúige Laighean, ar an mbóthar réigiúnach R421 20 ciliméadar ó Thulach Mhór agus sé chiliméadar ó Cheann Eitigh.
Cill MoChùg
Is baile suite i gComhairle Shruighlea í Cill MoChùg.
Ceann Buic
Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Ceann Buic.
Autaugaville, Alabama
Is sráidbhaile i gContae Autauga, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá é Autaugaville. Bunaíodh í sa bhliain 1839. Bhí 854 duine a bheith ina gcónaí sa tsráidbhaile sa bhliain 2016, níos lú ná 870 duine (daonra measta sa bhliain 2010).
Healabhal Bheag
Is sliabh i gComhairle na Gàidhealtachd, Albain í Healabhal Bheag.
Contae Loving, Texas
Is contae in iarthar Texas é Loving. Is é Mentone príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Is é contae Loving an contae leis an daonra is lú as S.A.M. ar fad. Bhí 82 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010, suas ó 67 duine sa bhliain 2000. Ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 100% de na daoine sa bhliain 2010.
Peil
Tá níos mó ná ciall amháin le Peil:
Peadar Ó hUallaigh
Is file agus ceoltóir Éireannach é Peadar Ó hUallaigh. As Cluain Meala ó dhúchas dó ach tá sé ina chónaí i gCorca Dhuibhne le nach mór tríocha bliain.
Rugadh Ó hUallaigh sa bhliain 1950 i gCluain Meala i gContae Thiobraid Árann. Chaith sé na seascaidí ina dhéagóir i mBaile Átha Cliath.
Ghnóthaigh a chéad chnuasach, Tír Tairngre, duais ag Féile Filíochta Dhún Laoghaire mar rogha na gcéadchnuasach in Éirinn (pé ar bith teanga) i 2009, agus bronnadh duais Rupert agus Eithne Strong air.
Ba í Nuala Ní Dhomhnaill a sheol an tarna cnuasach filíochta uaidh, Soilse an Chroí, i mBaile an Fheirtéaraigh i mí na Samhna 2011 mar pháirt den 5ú Féile Bheag Filíochta. Seoladh a leabhar filíochta is déanaí, Tráth na Tairsí, i 2018.
Claude Simon
Scríbhneoir Francach ab ea Claude Simon (1913 - 2005). Rugadh é ar an 10 Deireadh Fómhair 1913 i gcathair Antananarivo Mhadagascar agus fuair sé bás ar an 6 Iúil 2005 i bPáras na Fraince. Bronnadh Duais Nobel na Litríochta air sa bhliain 1985. Bhí spéis ag Claude Simon sa phéintéireacht agus sa ghrianghrafadóireacht freisin.
Contae Lubbock, Texas
Is contae in iarthuaisceart Texas é Lubbock. Is é Lubbock príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 278,831 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010, suas ó 242,628 duine sa bhliain 2000. Ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 78.2% de na daoine sa bhliain 2010 agus ba Spáinnis an phríomhtheanga ag 19.1%.
Jean Auguste Dominique Ingres
Ba phéintéir nuachlasaiceach Francach é Jean Auguste Dominique Ingres a rugadh i Montauban ar an 29 Lúnasa 1780. Rinne sé staidéar le Jacques-Louis David. Fuair sé bás ar 14 Eanáir 1867, agus cuireadh i reilig Père Lachaise i bPáras é.
Dúidín
Is píopa tobac cosghearr cailce é dúidín.
An Leargaidh Ghallda
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Áir a Tuath, in iarthar na hAlban, é an Leargaidh Ghallda (Béarla: Largs).
Baile saoire cois farraige atá ann. Tá 11,291 duine ina gcónaí sa bhaile.
Tagairtí
clé|mion|Príomhshráid an Leargaidh Ghallda clé|250px|thumb|Babhta mhuintir Brisbane i reilig sa Leargaidh Ghallda
Cill D’Fhinnein
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Áir a Tuath í Cill D’Fhinnein.
Léigear
deas|250px|thumb|[[Léigear Yorktown]] Is oibríocht mhíleata ina bhfuil fórsaí an namhad baile nó foirgneamh a thimpeallú, ag stopadh soláthairtí riachtanach, leis an aidhm iallach a chur ar na daoine istigh a géilleadh é léigear.
Teddy Scholten
Ba amhránaí as an Ísiltír í Dorothea Margaretha "Teddy" Scholten (née van Zwieteren; 11 Bealtaine 1926 – 8 Aibreán 2010). Bhuaigh sí Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse sa bhliain 1959 leis an amhrán "Een beetje".
Camas a' Bharrain
Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Camas a' Bharrain.
Shamrock Rovers Football Club 2010
Coinníonn an t-alt seo eolas maidir leis an Shamrock Rovers Football Club i gcomórtais oifigiúla an shéasúr 2010.
Séasúr
Thosaigh an fhoireann a shéasúr as baile i gcoinne Sligo tar éis cluichí cairdiúla na Feabhra. Chríochnaigh an cluiche 1-1 buíochas le cúl a d'aimsigh ag James Chambers, imreoir a fuarthas i mí na Samhna 2009. D'imir na fonsaí gan comhsheasmhacht i gcéad ceathrú na séasúr ach buadh pointí tábhachtacha i gcoinne na foirne is laige san roinn. Sáraíodh na Bohemians i gcéad clasaic na séasúr freisin. Bhí cúl an bhua a aimsíodh le chaitheamh fada siomptómach de na stíl díreach a d'úsáid ag an bhfoireann a stiúradh ag Michael O'Neill.
Billingsley, Alabama
Is sráidbhaile i gContae Autauga, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá é Billingsley. Measadh 141 duine a bheith ina gcónaí sa tsráidbhaile sa bhliain 2016.
Shamrock Rovers Football Club 2010
Eagraghram
Réimse margaíochta
Réimse cumarsáide
Réimse sláinte
Liosta imreoirí
Gach imreoir a úsáidíodh le linn an séasúr:
Coláiste na Rinne
Tá Coláiste na Rinne suite i Rinn Ó gCuanach i nGaeltacht na nDéise i gContae Phort Láirge.
Cúrsaí Samhraidh
Tá na Cúrsaí Samhraidh ar siúl ón mbliain 1905 go dtí an lá atá inniu ann. Bíonn breis is 1000 scoláire ann gach bliain. Bíonn cónaí ar na scoláirí seo sa Choláiste agus i dtithe i Rinn Ó gCuanach.
Ainmneacha Gaeilge Fhásra na hAstráile
Tá tréithe ar leith ag baint le fásra na hAstráile, mar atá le hainmhithe agus le héin na tíre. D'ainmnigh na Bundúchasaigh gach planda agus ainmhí sa tír ina gcuid teangacha féin, agus tháinig cuid de na hainmneacha sin isteach i gcaint na gcoilíneach a bhí ag cur fúthu san Astráil ó dheireadh an 18ú haois amach. Cumadh ainmneacha eile i mBéarla de réir mar ba ghá.
Coláiste na Rinne
Scoil na Leanaí
Bunaíodh Scoil na Leanaí sa bhliain 1919. Bhí 40 Leanbh sa scoil sa bhliain. Theastaigh ón gCoiste labhairt na Gaeilge a mhúineadh do na páistí ar dtús, agus obair na leabhar a dhéanamh leo ina dhiaidh sin. I measc na n-iarscoláirí tá iar-Uachtarán na hÉireann agus iar-Thaoiseach.
Ainmneacha Gaeilge Fhásra na hAstráile
Ag seo cuid ainmneacha Gaeilge ar fhásra dúchasach na tíre, de réir mholtaí lucht Gaeilge na hAstráile. .
Coláiste na Rinne
Stair
Sa mbliain 1903 thosnaigh daoine ar theacht ar saoire go Rinn Ó gCuanach, go háirithe ó Bhaile Átha Cliath, agus fonn orthu Gaeilge d'fhoghlaim. Cuireadh ranganna ar siúl dóibh. An toradh a bhí ar seo ná clár dubh a bhualadh suas i mBaile na nGall. Scoil an Chalaidh a tugadh ar sin agus sin mar a thosnaigh scéal Choláiste na Rinne.
Ainmneacha Gaeilge Fhásra na hAstráile
Crainn Ghuma
thumb|right|Bláthanna an chrainn ghuma shneachtúil
Coláiste na Rinne
Stair
Sa bhliain 1905 tógadh bothán adhmaid i mBóthar na Sop a thug fothaint don scoil. Bhí Dr. Ó Síothcháin, an Dr. de hIndeberg (sagart agus ollamh le Ceiltise i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh), Pádraig Ó Cadhla, an Fear Mór (Dr. Seamus Ó hEocha a bhí ina thimire ag Connradh na Gaeilge) agus Diarmuid Stóice i measc na múinteoirí ag an am seo.
Ainmneacha Gaeilge Fhásra na hAstráile
Crainn Acaicia agus eile
|thumb|right| [[Acacia dealbata, caolachán geal-liath ]]
Coláiste na Rinne
Stair
Sa mbliain 1907, thug Oifig an Oideachais Náisiúnta aitheantas oifigiúil do na cúrsaí samhraidh a bhí ar siúl. Tháinig fás mór ar líon na scoláirí sa bhliain 1908 nuair a d'fhreastail 130 scoláire ar na cúrsaí i mí Iúil agus mí Lúnasa.
Ainmneacha Gaeilge Fhásra na hAstráile
Féar
thumb|right|Cangarú ag ithe féir.
Coláiste na Rinne
Stair
Bhí gá le foirgneamh nua agus ionad comhnaithe dos na scoláirí. Tharla san sa bhliain 1908 nuair a thug Villiers Stuart, Drom Ana, tiarna talún sa cheantar, giota talún ar a eastát i Maoil a' Chóirne don Choláiste le haghaidh láthair scoile.
Mhol daoine áirithe ag cruinniú bainistíochta sa bhliain 1919 go gcuirfí Scoil na Leanbh ar bun. Bheadh an scoil seo ag feidhmiú i gcaitheamh na bliana - do pháistí idir seacht mbliana agus dhá bhliain dhéag d'aois.
Tá borradh agus fás tagtha ar na cúrsaí samhraidh agus ar scoil na leanbh le céad bliain anuas.
Sa bhliain 1906 osclaíodh Meánscoil Lae i gColáiste na Rinne ach níor éirigh go maith léi. Sa bhliain 1959 deineadh iarracht eile meánscoil lae a chur ar bun fé choimirce Choláiste na Rinne. D'éirigh leis an iarracht so fé stiúir Niocláis Mhic Craith. Tá suas le céad scoláire ag freastal uirthi anois.
Elfriede Jelinek
Úrscéalaí agus drámadóir Ostarach is ea Elfriede Jelinek (r. 1946). Do rugadh í ar an 20ú lá de mhí Dheireadh Fómhair i gcathair Mürzzuschlag na hOstaire. Bronnadh Duais Nobel na Litríochta uirthi sa bhliain 2004. Is iad Die Klavierspielerin (1983) agus Die Kinder der Toten (1995) cúpla ceann desna leabhraibh is mó clú atá scríte aici.
Henry Ford
Tionsclóir is innealtóir meicnice ba ea Henry Ford, agus bhunaitheoir an Ford Motor Company (30 Iúil, 1863 – 7 Aibreán 1947).
Saol
Rugadh Henry Ford gar do Dearbom, Michigan.sa bhliain 1863. Ó 1891 thosaigh sé ag obair do chomhlacht Edison i nDetroi t. Ach ina am saor, shaothraigh Ford feithicil cheathair-rothach, fuinnmh ithe ag inneall dócháin inmheánaigh. clé|mion|166x166px|Ford Model N timpeall1906 Bhunaigh sé a chomhlacht gluaisteán féin i nDetroit sa bhliain 1903. Rinne réabhlóid bhunúsach sa tionsclaíocht lena mhodh táirgthe, bunaithe ar líne cóimeála, agus thug isteach a Model T sa bhliain 1908. Faoi 1918 ba Model Ts leath de na gluaisteáin sna Stáit Aontaithe. clé|mion|166x166px|Henry Ford lena Model T, óstán Iroquois, [[Buffalo, Nua-Eabhrac|Buffalo NY 1921]] Thóg sé an coimpléasc monarcha na is mó ar domhan ar bhruacha Abhainn Rouge i nDearbom i 1917-38. Ina dhiaidh sin tháirg sé tarracóirí is eitleáin.
Camas Choinnich
Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Camas Choinnich nó Camas Sgeanail.
An Chuith-raing
Is sliabh in Albain í An Chuith-raing atá suite i gComhairle na Gàidhealtachd.
An Rúisis
Teanga Shlavach is ea an Rúisis (русский язык; ) a bhfuil níos mó cainteoirí aici ná ag aon teanga eile san Eoraip.
Áit na Rúisise i measc theangacha an domhain
Ceann de na teangacha Ind-Eorpacha is ea an Rúisis, agus mar sin tá gaol aici leis an tSanscrait, leis an nGréigis agus leis an Laidin, chomh maith leis na teangacha nua-aimseartha Gearmáinice, Rómánsacha agus Ceilteacha, an Béarla, an Fhraincis agus an Ghaeilge san áireamh. Dearbhaítear go bhfuil samplaí scríofa ann ón 10ú haois ar aghaidh.
Stádas na Rúisise
Cé go bhfuil cuid mhaith dá seanstruchtúr táite infhillte agus go leor focal ón bPróta-Shlaivis ann fós, tá go leor focal idirnáisiúnta sa Rúisis nua-aimseartha a bhaineann leis an bpolaitíocht, an eolaíocht agus an teicneolaíocht. Bhí tábhacht pholaitiúil an-mhór ag an teanga san 20ú haois, agus tá sí ar ceann den sé theanga oifigiúil a úsáideann Eagraíocht na Náisiún Aontaithe.
An Rúisis mar theanga Shlavach
Scríobhtar an teanga leis an aibítir Choireallach. Is iad an Bhealarúisis agus an Úcráinis an dá theanga is cóngaraí don Rúisis, agus is minic a deir na Rúisigh nach bhfuil iontu ach canúintí de chuid na Rúisise féin. Tá an chuid sin den fhírinne acu nach bhfuil sé furasta teorainn shoiléir a shocrú idir canúintí na Rúisise agus canúintí an dá theanga seo. Nuair a bhí an tAontas Sóivéadach ann, b'é an meas a bhí ag muintir na tíre ar na teangacha seo nach raibh siad oiriúnach ach don bhéaloideas agus don amhránaíocht tíre. Inniu, tá an Úcráinis ag teacht chuici féin arís san Úcráin, ach fanann an Bhealarúisis sách lag ina tír dhúchais féin. An cineál teanga a labhraítear sa tsráid sna tíortha seo, is minic nach bhfuil sé éasca a rá cé acu Rúisis nó an teanga eile atá ann. Ní mór a chuimhneamh, áfach, go bhfuil na teangacha Slavacha ar fad iontach cosúil le chéile, agus iad réasúnta intuigthe ag cainteoirí a chéile. Tá an Bhealarúisis agus an Úcráinis níos fusa le tuiscint ag an bPolannach ná an Rúisis.
Is iad an Rúisis, an Úcráinis agus an Bhealarúisis na teangacha Slavacha Oirthearacha, ach murab ionann agus an dá theanga eile acu, bhí an Rúisis go mór mór faoi thionchar na Sean-Slaivise Eaglasta. Is é an cineál teanga a bhí i gceist leis an tSean-Slaivis Eaglasta ná an caighdeán liteartha a cheap na manaigh Ghréagacha le haghaidh na Slavach ar fad, agus é bunaithe ar an tSean-Bhulgáiris. Mar sin, tá sí níos gaolmhaire leis an tSeirbea-Chróitis ná leis an Rúisis. Ina ainneoin sin, b'í an tSean-Slaivis Eaglasta an t-aon teanga liteartha amháin a bhí in úsáid sa Rúis go tús na hochtú haoise déag.
Tionchar na dTeangacha Eile
D'imir an tSean-Slaivis Eaglasta an-tionchar ar an Rúisis. Is minic a úsáidtear focal iasachta as an teanga seo sa Rúisis le tagairt a dhéanamh do choincheap teibí, agus leagan dúchasach den fhocal chéanna sa chiall nithiúil. Níl sé deacair samplaí a bhailiú:
Bhí an tSean-Slaivis Eaglasta go mór faoi thionchar na Gréigise ó thaobh an struchtúir de. Na focail eaglasta nó ardnósacha a tháinig isteach an bealach seo, focail chomhshuite ab ea iad a bhí bunaithe ar réamhshamplaí Gréigise. Ní cheadaíonn struchtúr na dteangacha Slavacha, go bunúsach, focail chomhshuite a chruthú, ach amháin i gcásanna áirithe - aidiachtaí comhshuite thar aon chineál eile (is é sin, aidiachtaí cosúil le "lámhfhada" na Gaeilge, nó aidiachtaí bahuvrihi mar a deir an teangeolaí). Tá an Rúisis breac le focail chomhshuite inniu, áfach, agus is minic a fhaigheann lucht labhartha na dteangacha Slavacha eile go bhfuil sí cineál "trom" mar theanga, go háirithe nuair a bhítear ag plé coincheapanna teibí. An té nach bhfuil Rúisis aige, níl a fhios aige céard is brí le tromchúiseach.
Sular tháinig na Slavaigh go dtí an Rúis, bhí teangacha Fionn-Úgracha á labhairt i gcuid mhór de na tailte arb iad croí na Rúise iad inniu. Ghlac lucht labhartha na dteangacha seo leis an teanga Shlavach, ach is léir gur fhág siad a mblas féin ar an teanga. Mar sin, is féidir a rá go raibh tionchar ag a dteangacha siúd ar fhorbairt na Rúisise, cé nach bhfanann mórán focal dá gcuid i Rúisis an lae inniu.
Dialects_of_Russian_language-ru.png}} {{legend|#3E7D6D|2. Olonets}} {{legend|#45AD96|3. Novgorod}} {{legend|#69A74B|4. Viatka}} {{legend|#61C57A|5. Vladimir}} An Lár {{legend|#F587C1|6. Moscow}} {{legend|#D172A2|7. Tver}} an desiceart {{legend|#FF9B06|8. Orel}} {{legend|#FF7D26|9. Ryazan}} {{legend|#FFAA71|10. Tula}}
]]
Stair na Rúisise
Bhí sinsir na Rúiseach, na mBealarúiseach agus na nÚcránach ag labhairt canúintí éagsúla de chuid na Slaivise Oirthearaí go dtí an 14ú haois, nuair a thosaigh an trí theanga seo á ndealú ó chéile. Fuair na canúintí a lán focal iasachta ón tSean-Lochlainnis nuair a bhí na hUigingigh ag creachadh rompu agus ag bunú cathracha sa tír, ach ón 12ú haois ar aghaidh, nuair a d'fhorghabh na Mongólaigh an Rúis, thosaigh focail Mhongólacha agus Thurcacha ag teacht isteach sa teanga labhartha.
Ba í an tSean-Slaivis Eaglasta a bhí á saothrú mar theanga liteartha go dtí gur chuir Peadar Mór tús leis an Rúisis mar theanga shibhialta chultúrtha. San am céanna, áfach, bhítí ag scríobh síos focail agus téacsaí iomlána sa teanga labhartha féin, go háirithe cáipéisí dlíthiúla, conarthaí trádála agus litreacha príobháideacha. Ba nós doiciméid den chineál sin a bhreacadh síos ar choirt beithe, agus tháinig na seandálaithe Sóivéadacha trasna ar chuid mhaith acu i gcathracha stairiúla na Rúise agus na hÚcráine ó thús na gcaogaidí i leith. Rinneadh an chéad fhionnachtain den chineál seo i Novgorod sa bhliain 1951, agus is í an chathair sin an fhoinse is fearr litreacha coirte beithe inniu féin. Ba í teanga labhartha an phobail ba mhó a d'úsáidtí sna litreacha coirte beithe, an chuid ba mhó acu, agus is iad an t-ábhar is fearr agus is flúirsí a thugann spléachadh do na saineolaithe ar an gcineál teanga a bhí á labhairt sa Rúis sa 14ú haois.
Mar sin féin, bhí an lámh in uachtar ag an tSean-Slaivis Eaglasta i saol intleachtúil na tíre go dtí gur chrom Peadar Mór ar a fheachtas nua-aimsearthachta i gceart. Bhunaigh Peadar scoileanna agus chuir sé an teanga in úsáid i litríocht shaolta, ionas go raibh téarmaíocht eolaíoch nó teicneolaíoch ag teastáil. Fuair Peadar agus a chuid lucht léinn na téarmaí ó na teangacha iasachta, agus sin é an tuige, go bunúsach, go bhfuil Rúisis an lae inniu breac le focail Ollainnise, Ghearmáinise, Fhraincise agus Bhéarla.
Fuair an Fhraincis an lámh in uachtar ar an Rúisis i saol na cúirte impiriúla. Ní raibh sé as an ngnáth teacht ar dhuine uasal Rúiseach a raibh an teanga seo níos líofa aige ná an Rúisis féin. Sa 19ú haois déag, bhí an t-easaontas agus an teannas polaitiúil ag dul i méadaíocht de réir is mar a bhí an chuid liobrálach de mhuintir na Rúise ag tuirsiú de thíorántacht mheánaoiseach na nImpirí, agus d'fhág an teannas seo a lorg ar an teanga, nuair a bhí na hintleachtóirí Rúiseacha ag foghlaim búsfhocail pholaitiúla a linne agus á gcur in oiriúint don Rúisis. San am seo a tháinig téarmaí ar nós социализм (sotsializm, is é sin, Sóisialachas), nó конституция (konstitutsiya, bunreacht), gan dearmad a dhéanamh de митинг (miting, ón mBéarla; tá ciall ar leith leis an bhfocal seo sa Rúisis, áfach, mar atá, cruinniú polaitiúil, slógadh nó tóstal - bheadh rally níos oiriúnaí mar théarma Béarla ná meeting).
Is é an chéad athrú a tháinig ar an Rúisis le réabhlóid Dheireadh Fómhair ná gur simplíodh an ceartlitriú. Caitheadh litreacha áirithe i dtraipisí nach raibh de bhunús acu ach stair na teanga - go háirithe na litreacha Gréagacha nach raibh in úsáid ach i bhfocail ón nGréigis. Bhí an ceartlitriú nua sna fonsaí tógála le tamall maith anuas, ach ansin, thit sé ar chrann na mBoilséiveach é a chur i gcrích. Na dídeanaithe Rúiseacha a thréig an tír i ndiaidh na réabhlóide agus a shocraigh síos i dtíortha Iartharacha ina diaidh sin, chloígh siad ar feadh i bhfad leis an gceartlitriú réamh-Réabhlóideach agus iad ag díspeagadh na "scríbhneoireachta Sóivéadaí" mar leagan truaillithe den Rúisis. Mar sin féin, chuaigh an ceartlitriú nua in úsáid ar fud an domhain sa deireadh. Inniu, is fánach leabhar a d'fhoilseofaí sa seanlitriú.
Roimh an réabhlóid, ní raibh sna Boilséivigh ach seict bheag Shóisialach le béarlagair polaitiúil dá cuid féin, ach nuair a tháinig siad i gceannas ar an tír, chuaigh cuid mhaith den leathchaint seo i mbéal an phobail. Bhí na Boilséivigh an-tugtha d'acrainmneacha agus do ghiorrúcháin éagsúla, rud a bhí le haithint ar Rúisis an Aontais Shóiveadaigh, nó bhí sí ag cur thar maoil le focail cosúil le рабфак/rabfak (ó рабочий факультет/rabochiy fakul'tet nó "dámh an lucht oibre", is é sin, roinn speisialta na hollscoile a bhí ag ullmhú mic léinn "phrólatáireacha" don staidéar) nó Комсомол/Komsomol (ó Коммунистический Союз Молодёжи/Kommunisticheskiy Soyuz Molodyozhi, is é sin, Conradh Cumannach an Aos Óig, ógra Pháirtí Cumannach an Aontais Shóivéadaigh).
Litríocht na Rúisise
Glactar leis go bhfuil an Rúisis ar theangacha móra cultúrtha an domhain, a bhuí leis an traidisiún millteanach scríbhneoireachta a bhaineann léi. An té a chromfaidh ar an teanga seo a fhoghlaim, ní rachaidh sé choíche in anás lón léitheoireachta. mion|Слово о Полку, leagan 1912 Is gnách glacadh leis gurb í an Laoi faoi Fheachtas Igor (Слово о Полку Игореве/Slovo o Polku Igoreve) an saothar liteartha is sine atá ar fáil i dteanga ar féidir Rúisis a thabhairt uirthi. Scéal eile go hiomlán é go raibh an tSean-Slaivis Eaglasta á saothrú go coitianta mar theanga liteartha san am céanna sa Rúis, ar ndóigh. Dán fada eipiciúil is ea an Laoi seo, agus í ag tabhairt cur síos ar na heachtraí a ndeachaigh an laoch Igor agus a chuid fear tríothu nuair a bhí siad ag cur cogaidh ar na Polovtsy. Is í an treibh atá i gceist leis na Polovtsy - ciallaíonn an focal Rúisise "muintir an mhachaire mhóir" - ná na Cúmánaigh, treibh Thuirceach a raibh cónaí uirthi i nDeisceart na Rúise sa dóú haois déag. Tá an Chríostaíocht agus an Phágánacht shean-Slavach measctha trí chéile sa laoi, agus cur síos dúisitheach inti ar nádúr na Rúise agus ar an dóigh a gcuireann fórsaí an nádúir cor i gcinniúint an duine.
Sa seachtú haois déag, scríobh Avvakum Petrov, ard-sagart Ceartchreidmheach nach raibh sásta leis na leasuithe eaglasta a bhí á gcur i gcrích san am céanna, sraith leabhar faoi ábhar eaglasta agus reiligiúnda, chomh maith le scéal a bheatha féin. Go bunúsach, paimfléid pholaitiúla ab ea na leabhair seo agus iad ceaptha mar bholscaireacht i gcoimhlint inmheánach na heaglaise. Scríobh sé na leabhair seo i gcaint na ndaoine - Rúisis - cé go raibh an tSean-Slaivis Eaglasta go paiteanta aige. Tá teanga nádúrtha, chumhachtach aige, go háirithe nuair a bhíonn sé ag caitheamh anuas ar a chuid naimhde. Chuir na húdaráis chun báis é sa deireadh, ach mar sin féin, rinne sé cion fir le litríocht na Rúisise a fhorbairt - i nganfhios dó féin.
Karamzin (1766-1826), arís, scríobh sé saothar mór millteanach faoi stair na Rúise, mar atá, "Stair an Stáit Rúisigh", nó История государства Российского/Istoriya gosudarstva Rossiyskogo. Leabhar soléite suimiúil atá ann ag léitheoir an lae inniu féin, cé go bhfuil dearcadh Karamzin an-dáimhiúil leis an anlathas impiriúil. Scríbhneoir maith a bhí ann a chuir athrú cuma ar nósanna scríbhneoireachta na Rúisise ar fad. Chaith sé tréimhse san Eoraip nuair a bhí an réabhlóid ar coipeadh san Fhrainc, rud a d'imir a thionchar féin ar fhorbairt a dhearcaidh choimeádaigh, agus d'fhoilsigh sé leabhar taistil inar chuir sé síos ar a chuid eacthraí, "Litreacha an taistealaí Rúisigh". Chum sé freisin cúpla gearrscéal maoithneach, go háirithe "Éilís bhocht" (Бедная Лиза/Bednaya Liza), ina ríomhann sé scéal tragóideach an chailín óig de phór íseal a thit i ngrá le fear óg de phór uasal.
Lenár linn féin, tá cáil ar na scríbhneoirí Rúiseacha a caitheadh i dtóin an phríosúin i ndiaidh dóibh leabhair a scríobh a chuir míchompord ar an lucht rialtais. B'é Aleksandr Radishchev an chéad easaontóir den chineál seo, is dócha. Sa bhliain 1790, d'fhoilsigh sé leabhar taistil, Путешествие из Петербурга в Москву/Puteshestviye iz Peterburga v Moskvu ("Turas ó Chathair Pheadair go Moscó"), inar thug sé cur síos réadúil ar chruatan na ndaoine faoin tuath. Bhain an leabhar seo a leithéid de scanradh as an mBanimpire Caitríona Mhór agus gur theilg sí an scríbhneoir chun báis. Sa deireadh, níor básaíodh Radishchev, áfach. Díbríodh go dtí an tSibéir é. Scairt comharba Chaitríona, an tImpire Pól a hAon, ar ais ón díbirt é, ach má scairt féin, ní raibh sonas ná sástacht i ndán do Radishchev. Chuir an scríbhneoir lámh ina bhás féin sa bhliain 1802. clé|mion|[[Vasily Zhukovsky, 1820idí]]
Ré Órga na Litríochta Rúisise
Inniu féin, is ábhar spéise don tsaol mhór ar fad iad na clasaicigh a scríobhadh i ré órga na litríochta Rúisise. Áirítear gur thosaigh an ré sin nuair a chuaigh Vasily Zhukovsky agus Aleksandr Pushkin i mbun pinn. Aistritheoir filíochta ab ea Zhukovsky thar aon rud eile, ach d'éirigh leis stíl agus idéil na rómánsúlachta a thabhairt isteach i litríocht na Rúisise lena chuid aistriúchán. Is minic a mhaireann a leagan féin de dhán coimhthíoch éigin i mbéal an phobail sa Rúis, agus an buntéacs ligthe i ndearmad le fada sa tír inar scríobhadh an chéad uair é.
Maidir le Pushkin, is eisean file náisiúnta na Rúise thar aon fhile eile. Chruthaigh sé stíl éasca nádúrtha atá an-chosúil le caint uasalaicme a linne féin. D'fhéadfá a rá, fiú, gurbh eisean, thar aon duine eile, a chaighdeánaigh an Rúisis liteartha. Chum sé na céadta de dhánta, ach b'iad na laoithe móra eipiciúla - na húrscéalta faoi rím agus rithim - a thuill a chlú dó. Ní raibh an oiread sin ratha ar a chuid próis. Chríochnaigh sé úrscéal stairiúil amháin i stíl Walter Scott, mar atá, Капитанская дочка/Kapitanskaya dochka ("Iníon an Chaptaein"), agus chum sé roinnt ghearrscéalta.
File tábhachtach eile sa chéad leath den naoú haois déag ab ea Mikhail Lermontov. Saighdiúir a bhí ann a throid sna cogaí a chuir an Rúis i gCugas leis na treibheacha áitiúla a chur faoi chois. As na heachtraí sin a fáisceadh rogha a chuid filíochta. Scríobh sé úrscéal freisin, mar atá, Герой нашего времени/Geroy nashego vremeni ("Laoch ár Linne"), a bhí suite i Sléibhte Chugais.
B'é Fyodor Tyutchev an tríú mórfhile rómánsúil sa Rúis. Saolaíodh i dtús na naoú haoise déag é chomh maith le Lermontov, ach bhí sé réasúnta fadsaolach, nó ní bhfuair sé bás sula raibh sé beagnach seachtó bliain d'aois. D'éag Pushkin agus Lermontov sula raibh an dá scór bliain slánaithe acu, agus cailleadh an bheirt acu i gcomrac aonair. Má bhí claonadh áirithe chun ceannairce agus réabhlóide - sa chiall mheafarach, ar a laghad - i bPushkin agus i Lermontov, bhí Tyutchev ina thaidhleoir i seirbhís an Impire, agus dearcadh coimeádach aige. Chaith sé an chuid ba mhó dá shaol taobh amuigh den Rúis, agus phós sé mná coimhthíocha nach raibh focal Rúisise ina bpluc. Bhí an Fhraincis ní ba líofa aige féin ná an Rúisis, ach theastaigh uaidh friotal a lorg sa theanga dhúchasach dá chuid smaointí meitifisiciúla, agus b'í an fhilíocht an friotal ab fhearr a thiocfadh leis. Ní raibh mórán measa aige féin ar a chuid dánta, agus níor cuireadh suim cheart iontu sula raibh an file tar éis bháis. mion|Nikolay Gogol le F.Moller (1848) B'iad na scríbhneoirí próis, áfach, ba mhó a thabhaigh a clú do litríocht chlasaiceach na Rúise ar an gcoigríoch, ós rud é go mbíonn sé deacair filíocht a aistriú. B'é Nikolay Gogol an chéad scríbhneoir den chineál sin, agus mhair sé sa chéad leath den naoú haois déag freisin. Úcráineach a bhí ann go bunúsach, ach b'í an Rúisis teanga a chuid saothar. Níor mhothaigh sé é féin riamh ar a shuaimhneas i gCathair Pheadair, agus scríobh sé gearrscéalta faoi shaol na cathrach a raibh an-sceimhle ag baint leo. Bhí sé den bharúil gur áit uafásach ab ea Cathair Pheadair, áit neamhshaolta fiú. Bhí néaróisí agus siabhráin éagsúla ag luí air, agus saoldearcadh frithghníomhach reiligiúnda aige. Is iad na saothair is clúití dár scríobh sé ná an t-úrscéal Мертвые души/Mertvye dushi ("Anamacha Marbha") agus an dráma Ревизор/Revizor ("An Cigire").
Is léir nach féidir gan Fyodor Dostoyevsky a lua sa chomhthéacs seo. Rugadh Dostoyevsky sa bhliain 1821 i Moscó, ach mar is léir óna shloinne, bhí sinsir Pholannacha aige. Cibé faoi sin, bhí sé ina Rúiseach go smior. Nuair a bhí sé óg, bhí sé ina radacach Sóisialach, ach ansin, fuair seirbhísí slándála an Impire amach faoin ngrúpa a raibh sé ina bhall de, agus caitheadh gach mac máthar acu i dtóin phríosúin. Tugadh le fios dóibh go raibh pionós an bháis gearrtha orthu, agus ceanglaíodh iad le hiad a lámhach, ach ansin, fuair siad le cloisteáil nach raibh siad le cur chun báis, ach le díbirt go dtí an tSibéir. Chaith Dostoyevsky naoi mbliana thall ansin, go dtí go bhfuair sé cead filleadh abhaile. Roimh an díbirt, bhí úrscéal amháin foilsithe aige, mar atá, Bednye lyudi ("Daoine bochta"), a raibh blas an radacachais shóisialta air. I ndiaidh na díbeartha, áfach, bhí Dostoyevsky iompaithe ina fhrithghníomhach, agus é ag tabhairt urraime don choimeádachas reiligiúnda. Sin é an dearcadh a d'fhág a lorg ar an gcuid eile dár scríobh sé, na húrscéalta móra cosúil le Zapiski iz mertvogo doma ("Cuimhní Cinn ó Theach na Marbh"), Unizhennye i oskorblennye ("Daoine faoi leatrom is faoi tharcaisne"), Idiot ("An tAmadán"), Prestuplenie i nakazanie ("An Choir is an Pionós"), Besy ("Na Diabhail"), agus Brat'ya Karamazovy ("Deartháracha Karamazov").
Contae Lynn, Texas
Is contae in iarthuaisceart Texas é Lynn. Is é Tahoka príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 5,915 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010, síos ó 6,550 duine sa bhliain 2000. Ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 65.5% de na daoine sa bhliain 2010, ba Spáinnis an phríomhtheanga ag 31.4% agus ba Ghearmáinis an phríomhtheanga ag 2.2%.
Liosta de charachtair Eastenders (2008)
Sobaldráma Briotanach is ea EastEnders. Is liosta na gcarachtar é seo (tháinig siad ar an gclár den chéad uair sa bhliain 2008):
Fiachra Casán
Ard-Rí seanscéalach na hÉireann ba ea Fiachra Casán (Sean-Ghaeilge Fiachrae Casán ). Samhlaítear é le rí a fheictear sa ríliosta Buile Choinn, faoin ainm Fiechri, faighte idir Cairbre Lifechair agus roimh Dáire Dreachleathan.
Beatha
De réir na seanghinealach, mac Cholla Fochtríth ba ea Fiechri/Fiachra. Ní fheictear é sna ríliostaí na meánaoise, cé go ndeir siad gur sinsear na gCruithne é. Sna ginealaigh úd, tugtar treoir deartháireacha dó, Imchad, Finnchad agus Rochaid agus deirtear go raibh mac aige darbh ainm Fedelmid. Meastar gur sinsear iad a dheartháireacha de roinnt clann na gCruithne amhail is Uí Mhéith agus Uí Chriomhthainn, sinsear féin de ríthe Oiriall a mhaígh gur de shliocht Rochaide iad trí Chairbre Dam Arcait.
D'fhéadfadh go raibh cumhacht níos mó acu le linn tréimhse níos ársa. Tuairiscítear i nAnnála Uladh don bhliain 520, gur cloíodh agus mharaigh Ardghal mac Conaill Uí Néill ag Muircheartach mac Earca agus a chomhghuaillí, rí na nOirthear Colcu Moo Cluethi, ag Détna sa Bhreá.
Caoimhín Ó Casaide
Peileadóir, fear gnó, colúnaí agus tráchtaire is ea Caoimhín Ó Casaide a rugadh in Albain sa bhliain 1981. Cé gur rugadh i nGlaschú, Albain é, tá cónaí ar i nGaoth Dobhair, i gContae Dhún na nGall ó aois óg.
Ina measc bheith cáilithe mar mhúinteoir bunscoile agus ina Ghaeilgeoir líofa, tá Ó Casaide mar úinéir ag fiontair gnó chomh maith sé sin an Teach Tábhairne Teach Mhicí, agus Coláiste Ghaoth Dobhair - Coláiste Samhraidh a bunaíodh sa bhliain 2010 chun cúrsaí Gaeilge a reáchtáil do dhaoine óga agus do dhaoine fásta i gceantar Ghaoth Dobhair. Bíonn colún spóirt sheachtainiúil a scríobh ag Chaoimhín chomh maith do Gaelic Life agus bíonn sé ina thráchtaire spóirt go minic le TG4 agus RTÉ.
Saol Pearsanta
Tá Caoimhín pósta ar Sarah Ní Ghallachóir, iníon do chuid iarimreoir do chuid Dhún na nGall, Willie Ó Gallachóir, nó Willie Mhicí, mar atá b’fhearr aithne ar, a bhain cúig chraobh shinsear Dhún na nGall. Tá Teach Mhicí a reáchtáil ag Chaoimhín, Sarah agus baill eile do theaghlach Sarah, teach tábhairne a bhfuair siad óna tuismitheoirí.
Is Gaeilgeoir é Chaoimhín ina bhfuil cónaí ar i nGaeltacht Ghaoth Dobhair, i dTír Chonaill. Tá Caoimhín agus a bhean chéile, Sarah, beirt ina mhúinteoirí agus tá triúr páistí acu: cúpla - Aoife agus Nia (12) agus mac níos óige darbh ainm Fionn (8)
Tá Ó Casaide ina thacaí dhílis d’fhoireann sacar Cheiltigh Glaschú, cé gur rugadh i nGlaschú é agus chaith sé cuid mhór d’óige i nGlaschú, Albain. Tá ticéad séasúir aige do chluichí Ceilteach.
I laethanta a óige, bhí Anthony Tohill ó Dhoire Cholmcille, Seán Óg de Paor ó Ghaillimh agus Captaen foireann Dhún na nGall na bliana 1992 Anthony Molloy mar laochra peile do chuid Chaoimhín agus bhí éifeacht mhór acu ar a cuid peile.
Rinneadh ionsaí ar Chaoimhín ar an 24ú Lúnasa 2008, agus ina dhiaidh an eachtra, d’éirigh Ó Casaide agus a dheartháir níos sine Stephen páirteach in aighneas lena chuid ionsaithe. Tháinig cás cúirte chun tosaigh mar thoradh, ach ghlac an cás ceithre bliana theacht roimh an chúirt. I Mí Iúil 2012, fuarthas Ó Casaide ciontach d’achrann agus gearradh seirbhís phobail air, ach luaigh an breitheamh nach raibh duine ar bith de na fir a bhí páirteach i láthair sa chúirt ón am sin agus ní raibh coireanna ar bith acu cosúil leis roimh ré.
Tá coláiste samhraidh a reáchtáil ag Caoimhín Ó Casaide lena comhghleacaí Aodh Mac Fhionnghaile faoi ainm úr darbh ainm Coláiste Ghaoth Dobhair, cé gur Coláiste Chú Chulainn a bhí air roimhe sin. Tagann na céadta ó cheann ceann na tíre go Gaoth Dobhair le freastal ar an choláiste Samhraidh, idir páistí bunscoile agus meánscoile agus mic léinn tríú leibhéal ina mbíonn cúrsaí Gaeltachta le déanamh acu mar pháirt dona cuid cúrsaí. Bíonn imeachtaí éagsúla tré mheán na Gaeilge a reáchtáil ag Ó Casaide agus Mac Fhionnghaile lastaigh den choláiste Samhraidh le Céilithe Móra agus spóirt uisce san áireamh, chomh maith le traenáil peil ghaelach, ina mbíonn faoi stiúir ag Chaoimhín.
Peil an chlub
Sa bhliain 2002, bhain Caoimhín Ó Casaide a chéad bhonn Craobh Shinsearach Pheile Dhún na nGall le CLG Ghaoth Dobhair. Sa bhliain 2006, chaith Ó Casaide an Samhradh i mBostún, áit ar imir sé i gcraobh Bhostún. D’fhill sé na bhaile go hÉirinn níos moille an Samhradh sin leis an dara chraobh Shinsearach an Contae a bhaint le Gaoth Dobhair, nuair a bhuail siad Naomh Adhamhnáin sa chluiche ceannais i 2006.
D’éirigh Ó Casaide as an pheil ghaelach sa bhliain 2016, nuair a bhuail Naomh Conaill Ghaoth Dobhair le 12 pointe i gcluiche leath ceannais an chontae. Áfach, chuir Mervyn Ó Domhnall, bainisteoir Ghaoth Dobhair, tabhairt ar Chaoimhín filleadh ar an pheil do Ghaoth Dobhair, agus is é ansin nuair a dheachaigh sé ar aghaidh lena thríú bhonn Craobh Shinsearach Pheile Dhún na nGall a bhaint le Gaoth Dobhair sa bhliain 2018. D’imir Ó Casaide ról tábhachtach nuair a bhí Gaoth Dobhair páirteach ina chéad chraobh Uladh riamh a bhí an-rathúil ar fad, níos moille sa bhliain 2018, sraith ina raibh buanna móra i gceist, in éadan An Carraigín sa chluiche ceathrú ceannais (cluiche ina scóráil Caoimhín cúl agus trí phointe), in éadan Raontaithe na Croise ina raibh an bua acu 11 uair, sa chluiche leath ceannais (cluiche a scóráil Caoimhín cúl agus dhá phointe) , agus in éadan An Bhoth ina raibh an bua acu ar an chomórtas cheithre ócáid cheana féin. Ar an mbealach sin, chur Ó Casaide craobh proibhinseal lena thrí chraobh chontae, agus, ina dhiaidh, rinne sé cur síos ar mar an t-am is bródúil dá shaol. Thuill Ó Casaide moladh dá gcuid taispeántais agus dá iarrachtaí le smacht a choinneáil ar a gcuid comhimreoirí agus foireann bainistíochta nuair a bhí teannas ag bagairt agus ag dul in olcas ar an pháirc. Ina dhiaidh, rinne sé machnamh ar a dhíbirt ó fhoireann an chontae ó Jim McGuinness agus d’admhaigh sé murar tharlaigh sé, agus ag tabhairt san áireamh a aois de 37 ag an am, is dócha go mbeadh sé mar dhuine den lucht féachana ar an lá in áit imreoir. mion|552x552px|CLG Ghaoth Dobhair, áit ina mbíonn Caoimhín ag traenáil lena chlub
Peil Idirchontae
D’imir Caoimhín Ó Casaide a chéad chluiche craoibhe in éadan an Chabháin i bpáirc Bhreifne ar an 12ú Bealtaine 2002. Ina chéad séasúir le foireann Dhún na nGall i 2002, chuaigh an fhoireann chomh fada le cluiche ceannais Uladh, ach níor éirigh leo ar an lá. Chuaigh sé ag cóisireacht i ndiaidh do Dhún na nGall comhscór a aimsiú in éadan Baile Átha Cliath. Scrios Baile Átha Cliath foireann Dún na nGall ag an athimir. Áfach, bronnadh duais All-Star do Chaoimhín ar son a chuid taispeántais an bhliain sin.
Sa bhliain 2004, chuidigh Ó Casaide le Dún na nGall, dul chomh fada le cluiche ceannais Uladh, cé go raibh mí-ádh orthu arís agus chaill siad in éadan Ard Mhacha. Tháinig deireadh lena shéasúir chraoibhe nuair a bhualadh iad in éadan Féar Mhanach.
Black Francis
Is cumadóir agus amhránaí Meiriceánach é Black Francis, nó Charles Michael Kittridge Thompson IV mar a bhaisteadh é, a rugadh ar an 6 Aibreán 1965 i mBostún, Massachusetts. Tháinig cáil air don chéad uair mar cheannaire ar an mbanna rac malartach Pixies, banna réasúnta beag a d'fhág a rian ar rac-cheol an lae inniu, agus ansin mar cheoltóir aonair faoin ainm Frank Black ón bhliain 1993 ar aghaidh.
Caoimhín Ó Casaide
Peil Idirchontae
Sa bhliain 2006, cuireadh Ó Casaide agus Eamon McGee ar fionraí ó phainéal Dhún na nGall mar gheall ar feall ar chúrsaí smachta. Mar thoradh ar a fhionraí, níor imir Ó Casaide páirt ar bith i gcraobh na bliana 2006 agus chuaigh sé go Bostún i Meiriceá don Samhradh. D’fhill Caoimhín ar fhoireann Dhún na nGall an bhliain dár gceann, an uair seo i lár na páirce i gcuideachta Neil Gallagher, agus chuaigh sé ar aghaidh ag imirt páirt lárnach agus é ag cuidiú le Dún na nGall, a chéad sraith Pheile na hÉireann a bhaint, sa bhliain 2007. Is é an chéad phíosa de ghné airgid a bhain foireann shinsearach an chontae ón bhliain 1992.
Sa bhliain 2008, ainmníodh Ó Casaide mar chaptaen na foirne na séasúir sin. Rinne sé cáineadh nimhneach ar chóireáil Brian McIver, nuair a chuir sé in iúl go raibh sé “náireach”, nuair a chuir bord an chontae ar McIver éirigh as. Chuir Ó Casaide stop le hagóid acmhainneacht idir na himreoirí sa bhliain 2010.
Black Francis
Tá an-mheas tuillte ag ceol Black Francis, agus luaigh ceoltóirí mór le rá eile é mar thionchar mór orthu ar a gcuid ceoil, mar shampla Kurt Cobain agus Thom Yorke.
Caoimhín Ó Casaide
Peil Idirchontae
D’fhógair Ó Casaide go raibh rún aige éirigh as peil an chontae i ndiaidh do Dhún na nGall teacht amach as an chraobh i 2010, ach ghlaoigh bainisteoir úr Dhún na nGall, Jim McGuinness ar ais ar le teacht ar phainéal 2011 den McKenna Cup. Chuaigh Ó Casaide ar aghaidh le cuidiú le Dún na nGall, a chéad chraobh Uladh i 19 bliain a bhaint nuair a bhí an bua acu in éadan Doire i gcluiche ceannais peil shinsear Uladh na bliana 2011. I gcluiche ceathrú cheannais Uladh in éadan Cill Dara i bPáirc an Chrócaigh ar an 30ú Iúil 2011,  scóráil sé cianphointe a bhain an cluiche daofa in am cúitimh ag deireadh a bhreise, pointe a chuir Dún na nGall ar aghaidh go dtí cluiche leath ceannais na hÉireann in éadan Baile Átha Cliath. Bhí deireadh an-chorraitheach ar an chluiche agus tá clú agus cáil ar an phointe sin de chuid Caoimhín Ó Casaide agus beidh go deo na ndeor.
Aighneas le Jim McGuinness
I mí na Samhna 2011, fuair bainisteoir Dhún na nGall, Jim McGuinness réitigh do Chaoimhín ón fhoireann i ndiaidh do bhaint a bheith aige le leabhar (This Is Our Year). Ach bhí an chuma ar an scéal nár thuig Ó Casaide an fáth a bhí ar a chúl. Ní imreodh Ó Casaide do Dhún na nGall choíche arís. Chuir Mícheál Ó Domhnaill agallamh cáiliúil ar McGuinness i ndiaidh cluiche sraithe agus iad beo ar TG4, nuair a bhí Caoimhín Ó Casaide ina sheasamh in aice leis, lena chloigheann cromtha agus ról anailísí teilifíse faoina lámh aige, chuaigh an eachtra seo síos mar cheann de na hócáidí is saoithiúil den lucht féachana.
Ina dhiaidh sin, chaith Ó Casaide níos mó ama sna Stáit Aontaithe. D’amharc Caoimhín ar aghaidh ó Nua-Eabhrac fhad agus a bhí a chuid iarchomhimreoirí ar an taobh eile den Aigéan Atlantach ag bualadh Ciarraí i gcluiche ceathrú ceannais na hÉireann. Bhog sé ar aghaidh as sin go Bostún, áit ina raibh sé nuair a bhuail a chuid iarchomhimreoirí Corcaigh i gcluiche leath ceannais na hÉireann.
Roimh chluiche cheannais na hÉireann na bliana 2012, cluiche ina raibh an bua ag Dún na nGall in éadan Maigh Eo, rinne Neil McGee, comhimreoir do chuid Caoimhín ag cúrsaí chlub agus chontae, cur síos ar BBC ar an dóigh ar smaoinigh sé ar Ó Casaide ag deireadh an chluiche. Rinne Ó Casaide cur síos ar an teacht abhaile foireann Dhún na nGall agus iad i ndiaidh cluiche ceannais na hÉireann a bhaint, agus iad ag tabhairt cuairt ar CLG Ghaoth Dobhair, atá suite díreach trasna ó theach Ó Casaide. Rinne sé cur síos ar an dóigh ina raibh sé ina shuí ag ithe a chuid shuipéar thart fá leath uair i ndiaidh an 11 an oíche sin. Thug sé faoi deara go raibh a bhean chéile, Sarah, ag bogadh ar shiúil agus ag déanamh iarracht na cuirtíní a dhruid fad agus a bhí an marcra ag tarraingt ar CLG Ghaoth Dobhair le corn Sam Maguire. Bhí sí ag dréim leis a bheith in ísle brí. Ach mhínigh Ó Casaide nach mbeadh leath na rudaí déanta aige má chaith sé a chuid ama ag dul thart ag caoineadh mar nach raibh bonn ceannais na hÉireann aige.
Sa bhliain 2018, bhuail Ó Casaide le húdar an leabhar This is Our Year, Declan Bogue, chun agallamh a dhéanamh. D’inis Bogue do Chaoimhín, go gcuirtear aithne go minic ar ag imeachtaí sóisialta mar an fear a chosain Caoimhín Ó Casaide cross Cheilteach. D’admhaigh Ó Casaide nár léigh sé an leabhar This Is Our Year riamh, agus nár léigh sé leabhar dírbheathaisnéis de chuid Jim McGuinness nó cuntas a iarchomhimreoir Rory Kavanagh ar an bhua choíche ach an oiread, ag déanamh tagairt gur easpa suime a bhí aige iontu in áit naimhdeas.