cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pilib II na Spáinne
An Prionsa Séarlas (1515-1568) agus an fhadhb ríoraíoch
Tar éis bhás Mháire Shasana phós Pilib Isabel de Valois, agus rug sí beirt iníon dó sular cailleadh í sa bhliain 1568. Faoin am sin bhí Pilib aon bhliain amháin is daichead agus é gan mhac. Drochbhliain amach ba ea í: éirí amach ar siúl sna hÍsiltíortha agus sna hAlpujarras, an Protastúnachas ag dul chun cinn sa Fhrainc agus i lár na hEorpa, foghail mhara an Bharbaire, an chontúirt Otamánach ag méadú.
Sa bhliain 1570 phós Pilib Anna de Austria, iníon a ghaoil Maximilian I. Rug sí beirt mhac; níor tháinig ach duine amháin acu i méid – Pilib III na Spáinne (1578-1621). Cailleadh Anna sa bhliain 1580 agus níor phós Pilib arís.
thumb|300px| [[Battle of Lepanto (1571)|Cath Lepanto 1571.  Duine gan ainm a rinne..]]
Cúrsaí geilleagair
D’fhág Séarlas V fiacha timpeall 36 milliún diúcat ag Pilib, in éinacht le heasnamh milliún diúcat. Ba iad na fiacha seo faoi deara do Philib mainneachtain a dhéanamh ar iasachtaí sna blianta 1667, 1560, 1575 agus 1595. Caitheadh neart airgid ar fheachtais thar lear agus bhí costas mór ag gabháil le beartais bhaile, rud ad’fhéadfadh cuidiú le meath na Spáinne ina dhiaidh sin. Bhí baint ag comhthionóil dhifriúla le rialú na tíre: Cortes Generales na Caistíle, comhthionól Navarre agus na trí chomhthionól réigiúnacha in Aragon. Chaomhnaigh siad cearta traidisiúnta agus dlíthe a bhain leis an ré a raibh na réigiúin ina ríochtaí. Thit imirt na cumhachta ar Philib mar nach raibh comhthionól náisiúnta ann, agus b’eisean an fear eadrána dá bharr. Chuir gníomhairí áitiúla agus fir ionaid údarás na Coróineach i bhfeidhm. Shil Pilib gurbh éigean dó lámh a bheith aige sa ghnó, agus eisean a bhí i gceannas ar shainchomhairlí a phléigh le cúrsaí stáit, airgeadais, agus cogaidh agus le Cúistiúnacht na Spáinne. Chuir sé grúpaí in éadan a chéile, rud ba bhun le córas neamhéifeachtach srianta agus ceartúchán. D’asitrigh sé a chúirt go dtí Maidrid, daingean Caistíleach. Nuair a theip ar a shláinte d’oibrigh sé ina sheomraí in El Escorial, pálás agus mainistir a thóg sé féin.
Beartas eachtrach
Sa bhliain 1588 bhain tubaiste d’Armáid na Spáinne, ach mhair an cogadh casta seo go ceann sé bliana déag eile agus baint aige leis an bhFrrainc, le hÉirinn agus leis an Ísiltír, agus ní chríochnódh sé go dtí go bhfuair na príomhphearsana bás. Bhuaigh Pilib ar na hOtamanaigh ag Cath Lepanto (1571) le cabhair ón gConradh Naofa, agus rinne sé deimhin de go dtiocfadh sé i gcoróin ar an bPortaingéil.
Mar thoradh ar na leasuithe a chuir na hOrdenanzas i bhfeidhm, cuireadh ceistiúcháin nó relaciones geográficas chun gach baile mór agus réigiún sa Spáinn Nua. Baineadh tairbhe as na freagraí chun na críocha sin a rialú.
Rory Keenan
Is aisteoir Éireannach é Rory Keenan. Rugadh é ar an 9 Meitheamh 1980.
Gairm
Glacann sé an pháirt mar Eric sa chlár Striking Out ó 2017.
Stéisean Taigh an Droma Iarach
Is stáisiún suite i gComhairle Shruighlea é Stéisean Taigh an Droma Iarach.
Evander Holyfield
Dornálaí Meiriceánach a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain is ea Evander Holyfield. Rugadh é ar an 19 Deireadh Fómhair 1962 in Atmore, Alabama.
Dumha Goirt Thoir
Is sráidbhaile é Dumha Goirt Thoir. Tá sé suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
The Longest Daycare
Is é "Maggie Simpson in "The Longest Daycare", nó The Longest Daycare go díreach gearrscannán 2012 atá bunaithe ar The Simpsons. Fuair an scannán a chéad taibhiú ar an 13 Iúil 2012, nuair a bhí sé ceangailte le Ice Age: Continental Drift.
Eoin Mac Tighearnáin
I Nua-Eabhrac a rugadh Eoin Mac Tighearnáin  M.A., Ph.D., D. Litt. (10 Bealtaine 1915 – 18 Iúil 2004), agus deirtear gurb í a mháthair Bríd, bean as Contae an Chláir, a mhúscail a shuim sa Ghaeilge agus a shuim i gcultúr na hÉireann i gcoitinne. Sna tríochaidí bhain sé amach Rosmuc i gContae na Gaillimhe ar scoláireacht, agus as sin amach bhíodh sé siar agus aniar idir an dá thír. thumb|left|220px|Conamara
Ba mhúinteoir suntasach é, agus sa bhliain 1960 ceapadh é ina chathaoirleach ar an Roinn Béarla in Ollscoil San Tomás, Minnesóta. Sa bhliain 1962 bhunaigh sé an Irish American Cultural Institute (IACI) ann – foras oideachasúil neamhpholaitiúil.
Bhí Mac Tighearnáin gnóthach go leor i rith na seascaidí agus é ag scríobh scripteanna do scannáin agus do chláir theilifíse faoi stair agus faoi litríocht na hÉireann ar theilifís phoiblí Mheiriceá. Sa bhliain 1975 chuir sé an clár Irish Way ar bun – clár samhraidh a ligeann do dhaltaí Meiriceánacha cúig seachtaine a chaitheamh in Éirinn. Déanann siad staidéar ar chúrsaí staire, litríochta agus teanga, cuireann siad eolas ar cheol agus ar rince agus fanann le teaghlach áitiúil. Bhunaigh sé an Irish News Service, Irish Books and Media (seirbhís dáiliúcháin), agus Irish Educational Services, comhlacht a mhaoinigh cláir theilifíse i nGaeilge do pháistí. Tá saothar scríbhneoirí Gael-Mheiriceánacha le léamh ar Éire/Ireland, iris ráithiúil. thumb|right|220px|Campas Naomh Pól, cuid d'Ollscoil San Tomás, Minnesóta Is iomaí rud eile a rinne sé féin agus a bhean Jeanette. Bunaíodh agus maoiníodh cláir a thug na céadta míle dollar do na healaíona in Éirinn agus a chuir ar chumas lucht ealaíne na hÉireann léachtanna a thabhairt ar fud na Stát. Agus ní cúrsaí cultúrtha amháin atá i gceist: maoiníonn an IACI Trees for Ireland, clár athfhoraoisithe.
Ba í an teanga a phríomhchúram, agus bhí súil aige go dtiocfadh rath ar leith ar an nGaeilge i dTuaisceart Éireann. Dá chomhartha sin d’fhág sé uacht ag Iontaobhas na Gaeilge chun scoileanna lán-Ghaeilge a chothú.
Ag seo liosta de dhuaiseanna agus eile a bhaineann le saothar Mhic Thighearnáin:
Corn sacair an Domhain 2018 (babhtaí cáilithe UEFA)
Ghlac 54 bhall den chónaidhm Eorpach UEFA páirt sa babhtaí cáilithe don 13 háit a bhí ar fáil sna babhtaí ceannais de Chorn FIFA an Domhain 2018. Fuair an Rúis áit go huathoibríoch mar óstach.
Tarraingt
Rinneadh an tarraingt an 25 Iúil 2015 i gCathair Pheadair na Rúise. An tráth sin bhí 52 thír ina mball de Fifa.
Sonraí le líonadh.
An dara babhta (cluichí díbeartha)
Imríonn an 8 bhfoireann ab fhearr a tháinig sa dara háit i gcluichí díbeartha. Ní chuirtear an toradh i gcoinne an fhoireann a tháinig sa séú háit san áireamh. Rinneadh an tarraingt ar an 17 Deireadh Fómhair 2017. Imreofar na céad cluichí idir 9 agus 11 Samhain agus na dara cluichí idir 12 agus 14 Samhain 2017. Rachaidh buaiteoir gach cluiche ar aghaidh chuig babhtaí ceannais Chorn an Domhain 2018.
An Tarraingt: I bpota 1 cuireadh na ceithre fhoireann ab airde i rangú FIFA mar a bhí an 16 Deireadh Fómhair 2017.
Good Night (gearrscannán The Simpsons)
Is é "Good Night" ("Good Night Simpsons" freisin) an chéad gearrscannán as 48 The Simpsons, a chraol ar The Tracey Ullman Show. Chraoladh ar Fox ó thosach ar an 19 Aibreán 1987 i rith an tríú eipeasóid de The Tracey Ullman Show. Déanann an chlann The Simpsons — Homer, Marge, Bart, Lisa, agus Maggie — a gcéad cuma ar theilifís san eipeasóid seo.
Plota
Insíonn Homer agus Marge oíche mhaith dá bpáistí, ach ní raibh rudaí ag dul de réir mar a bhí beartaithe. Triailann Bart ceist a chur faoin intinn, ach fágtar ag smaoineamh air mar ní fhaigheann sé freagra ceart. Tá eagla ar Lisa faoi mhíolta leapacha agus iad ag ithe í tar éis Marge ag rá "Don't let the bed bugs bite". Tá Maggie scanraithe faoi na liricí "Rock-a-bye Baby". Ar dheireadh, beartaíonn na triúr pháiste codladh i leaba a dtuisimitheoirí.
Lokeren
Is cathair i bhFlóndras An Bheilg é Lokeren. Is cathair agus bardas i bhFlóndras, an Bheilg, é Lokeren. Cuimsíonn sé an chathair féin móide dhá bhaile beag, mar atá Daknam agus Elsaarde. Tá Lokeren suite i gCúige Fhlóndras Thoir, i dtuaisceart na tíre. Tá an chathair suite ar bhruach na Durme, craobhabhainn den Scheldte. Bhí daoine ina gcónaí ann cheana sa tréimhse Neoiliteach. Leanadh seanbhóthar Rómhánach bruach na Durme. Ar 1 Eanáir 2016 bhí 40,626 duine ina gcónaí sa chathair.
Ailceimic
thumb|The alchemist le William Fettes Douglas (1822 - 1891) I stair na h-eolaíochta, tagraíonn ailcheimic do fhoirm luath de fhiosrú an nádúir agus disciplín luath fealsúnachta agus spioradálta araon, agus an dá cheann acu ag meascadh gnéithe uathu seo a leanas an Cheimic, an Mhiotalóireacht, an Fhisic, an Leigheas, an Astralaíocht, an tSéimeolaícht, an Misteachas, an Spioradáltachas agus an Ealaíon mar chuid de aon mhór-fhórsa.
Fostú candamach
deas|250px|thumb|Fostú candamach Airí bunúsach córais chandamaigh, ar chuir Erwin Schrödinger síos air den chéad uair, inar féidir le dhá chóras chandamacha idirghníomhú ar bhealach nach féidir sa bhfisic chlasaiceach. Coinníonn an dá chóras an comhghaol seo, faoi chúinsí áirithe, ionas gur féidir go mbeidh impleachtaí ag gníomhú ina dhiaidh sin ar chóras amháin díobh ar thoradh tomhais sa chóras eile. Léirfhíoraíodh é seo i dturgnaimh, agus cuimsíonn a fheidhmeanna ríomhaireacht chandamach is teileachumarsáid trí chripteagrafaíocht chandamach. Tugann an aimhréidh míniú ar mhilleadh an phatrún trasnaíochta i dturgnamh na scoiltíní dúbailte nuair a dhéantar monatóireacht ar cheann den dá rian, iarmhairt a mheastaí go hearráideach a bheith mínithe le prionsabal éiginnteachta Heisenberg. Deirtear go bhfuil dhá chóras scoite in aimhréidh nuair nach féidir an tonnfheidhm a chuireann síos ar chuingriú an dá chóras a fhachtóiriú in dhá thonnfheidhm scoite, ceann le haghaidh gach ceann den dá chóras scoite.
An t-Achadh Breac
Is sráidbhaile suite i gComhairle Mhoireibh é an t-Achadh Breac.
Ánradh
File nó bard na nGael den dara haicme ab ea ánradh, ar an gcéad chéimíocht eile le hais an ollaimh.
Sanasaíocht
Fréamhaithe ón tSean-Ghaeilge ánrad is ea an focal seo.
Altoona, Pennsylvania
Is cathair de chuid stát Pennsylvania, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í Altoona. Bhí 46,320 ina gcónaí in Altoona sa bhliain 2010.
Vilvoorde
mion|250px|Vilvoorde, halla an bhaile Is cathair i bhFlóndras An Bheilg é Vilvoorde. Is cathair agus bardas i bhFlóndras, an Bheilg, é Vilvoorde. Cuimsíonn sé an chathair féin, na ceantracha Koningslo agus Houtem san áireamh móide baile beag ar a dtugtar Peutie. Tá Vilvoorde suite i gCúige Brabant, i dtuaisceart na tíre. Tá tagairt do Vilcoorde (mar Filfurdo) i gcáipéis ón mbliain 779. Ag tús na bliana 2016 measadh 43,017 duine a bheith ina gcónaí in Vilvoorde.
Is í an Dúitsis teanga oifigiúil Vilvoorde. Tá Fraincis ag 20% den daonra. Tá cónaí ar an gcuid is mó díobh in Koningslo, lámh leis an mBruiséil. Tá mionlach ón Spáinn i lár na cathrach, chomh maith le himircigh as a lán tíortha eile.
Leasainm ar lucht na cathrach ná "pjeirre-fretters" (iteoirí capaill) as an méid feoil chapaill a itear ann.
Aimíd
deas|250px|thumb|Aimídí Tugtar an t-ainm seo ar shalainn neamhorgánacha amóinia (mar shampla, aimíd sóidiam, NaNH2, atá láidir bunata is a hidrealaíonn uisce go dtí NH3 is OH - . Úsáidtear an téarma céanna i gcomhair comhdhúl orgánach ina bhfuil an fheidhm -CO.NR2, a dtugtar alcánaimídí orthu freisin. Díorthaítear iad seo ó aigéid charbocsaileacha trí NR2 a mhalartú le OH (is é atá in R ná H nó aon ghrúpa ailcile). Cuimsíonn na polaimídí próitéiní agus cuid de na polaiméirí saorga cosúil le níolón.
An Suipéar Déanach (idirdhealú)
Tá níos mó ná ciall amháin leis an Suipéar Déanach:
Lionsang bandach
Is ainmhí crannach é an lionsang bandach (Prionodon linsang). Mamach atá ann. Tá sé dúchasach in iardheisceart na hÁise.
Butler, Pennsylvania
Is cathair de chuid stát Pennsylvania, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í Butler. Bhí 13,757 ina gcónaí i Butler sa bhliain 2010.
Dána agus dearthóireacht radharcach
Is éard atá i gceist leis na Dána agus dearthóireacht radharcach ná ealaíona agus dearadh físiúil.
Puinseáb
Tá Puinseáb (پنجاب, ਪੰਜਾਬ, پنجاب, पंजाब,, panj-ab, "cúig-uisce"), ina réigiún ar dhá thaobh na teorann idir Puinseáb na Pacastáine agus Puinseáb an India.
Is na 'cúig uisce' ná na habhainn an Jhelum, an Chenab, an Ravi, an Sutlej, (gur craobh-aibhneacha na h Iondúise iad, an Jhelum an ceann is mó díobh.) agus an Iondúis féin.
Stair
Tá stair fhada agus oidhreacht chultúrtha shaibhir ann.
Impiriúlachas
Tugtar Sléacht Jallianwala Bagh ar an eachtra a tharla san Jallianwala Bagh (páirc an phobail), i gcathair Amritsar sa Phunjab, an 13 Aibreán, 1919, nuair a scaoil scaoil Arm na Breataine, faoi cheannas an Briogáidire-Ghinearál Reginald Dyer, ar shlua daoine. idir páistí, fir agus mná. agus iad neamharmtha. Bhí Dyer oilte i gCorcaigh mar oifigeach airm. Bhí an leifteanantghobharnóir sa Phuinseáb ag an am, Michael O'Dwyer, as Baile an Bharúin, Tiobraid Árann. clé|mion|177x177px|éirí na gréine
Críochdheighilt
Cuireadh críochdheighilt i bhfeidhm ar an réigiúin sa bhliain 1947, nuair a tháinig deireadh leis an Réimeas Briotanach agus nuair a bunaíodh an Phacastáin agus an India, na tíortha chomharbais. Roinneadh Puinseáb, mar a bhí, eatarthu. clé|mion|177x177px|faoin tuath
Hubert de Givenchy
Uaslathaí agus dearthóir faisin ón Fhrainc is ea Hubert James Marcel Taffin de Givenchy. (Rugadh 21 Feabhra 1927 - bás 10 March 2018).
Dumha Goirt
Is sráidbhaile é Dumha Goirt. Tá sé suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Gartán
mion|Gartán: eaglais agus Loch Gartáin Paróiste i dTír Chonaill, Éire, is ea Gartán. Is ann a rugadh duine de naomhphatrúin na hÉireann, Colm Cille. Tá na bailte Mín an Lábáin, Gartán, Gleann Domhain agus an Tearmann ann.
Pápa
thumb|120px|Séala an phápacht Is é an Pápa ceannaire na hEaglaise Caitlicí. De réir thuiscint oifigiúil na hEaglaise, b'é Naomh Peadar an chéad Phápa. Tháinig an focal féin ón bhfocal Gréigise pappas, a chiallaíonn "athair", agus ón bhfocal Laidine papa, arb ionann an bhrí leis. Is é Proinsias, a rugadh faoin ainm Jorge Mario Bergoglio, atá ina Phápa ó 13 Márta 2013 i leith. Tháinig sé i gcomharbas ar Bheinidict XVI, a bhí ina Phápa ón mbliain 2005 go dtí go n-éirigh sé as an bpápacht ar 28 Feabhra 2013.
Llywelyn Fawr
Bhí Llywelyn Fawr nó Llywelyn ab Iorwerth, (c. 1172- 11 Aibreán 1240) ina Phrionsa Gwynedd i dtuaisceart na Breataine Bige agus ar deireadh thiar ina rialtóir 'de facto' ar an chuid is mó den Bhreatain Bheag. Mar thoradh ar chogaidh agus taidhleoireacht, bhí sé in ann ceannasaíocht na tíre a bhaint amach ar feadh daichead bliain. Le linn a óige, rialaigh dhá cheann dá uncail Gwynedd, agus bhí an ríocht scoilte eatarthu, i ndiaidh seanathar Llywelyn bás a fháil, sa bhliain 1170. Bhí éileamh an-láidir ag Llywelyn bheith ina rialtóir dlisteanach agus thosaigh sé feachtas chun cumhacht a bhaint amach dó féin nuair a bhí sé measartha óg. Bhí sé ina aon-rialtóir ar Ghwynedd ón bhliain 1200 ar aghaidh agus sa bhliain chéanna, shocraigh sé conradh le Rí Eoin Shasana. Ina dhiaidh sin, lean caidreamh maith idir Llywelyn agus an Rí Eoin ar feadh deich mbliana. Phós sé iníon nádúrtha Eoin Joan, sa bhliain 1205, agus nuair a ghabh Eoin Gwenwynwyn ab Owain, rialtóir Powys Wenwynwyn, sa bhliain 1208, thapaigh Llywelyn an deis chun Powys Wenwynwyn a nasc-ghabhadh. Sa bhliain 1210, chuaigh a chaidreamh in olcas, agus d'ionsaigh Eoin Gwynedd sa bhliain 1211. Bhí iachall ar llywelyn géilleadh don Rí agus a tháilte uilig taobh thoir den Abhainn Conwy a thabhairt suas, ach bhí sé in ann, i gcomhaontas le phrionsaí eile de chuid na Breataine Bige, na tailte seo a bhuachaint ar ais Thaobhaigh sé le chomhghuaillíocht na mbarúin a chur iachall ar Eoin an Magna Carta a shíniú, sa bhliain 1215. Faoin bhliain 1216, bhí cumhacht cheannasach aige ar an Bhreatain Bheag, agus é i mbun comhairle sa bhliain sin ag Aberdyfi, le tailte a chionroinnt ar an phrionsaí eile.
Brasschaat
mion|250px|Brasschaat Is cathair agus bardasacht i bhFlóndras, An Bheilg, é Brasschaat. Ní chuimsíonn an bhardasacht ach an chathair féin, ní hionann agus an chuid is mó de bhardasachtaí Fhlóndrais. Tá Braschaat suite i gCúige Antuairp, i dtuaisceart na tíre. Bronnadh LivCom Award 2006 ar Brasschaat mar an baile is inchónaithe ar Domhan sa bhliain úd. Tá 37,673 duine ina gcónaí ann.
Buamáil na Bruiséile, 2016
clé|250px|mion|Na buamadóirí Tharla, ar an maidin 22 Márta 2016, trí bhuamála féinmharaithe comhordaithe sa Bheilg: dhá san aerfort Bhruiséil i Zaventem, agus ceann acu sa Mhaalbeek stáisiún meitreo i mBruiséil lárnach.
Bhí beirt sibhialtaigh is tríocha agus triúr déantóirí na coire maraithe, agus bhí níos mó ná 300 daoine gortaithe.
An Iondúis
Is ceann de phríomh-aibhneacha na hÁise Thoir Theas í an Iondúis (सिन्धु Sindhu,; سندھ Sindh; Sindhi: سندھو Sindhu; Painseáibis سندھ Sindh; Hindko سندھ Sindh; Aivéistis: حندو Harahauvati; Paistis: آباسن Abasin "Athair na Aibhneacha"; "Nilou" " Hindu "; السند Al-sind "; Tibéidis: སེང་གེ།་གཙང་པོ" Sênggê Zangbo "" Lion na hAbhann "; 森格 藏 布 / 狮泉河 / 印度 河, Sēngé Zàngbù / Shīquán Hóigh / Yìndù Hóigh;  Indos. Bhain na hEorpaigh úsáid as an ainm "India" i gcomhair na fo-ilchríche go léir a hainmniú, bunaithe ar Indos ainm Gréagach na habhann. Is í an Iondúis croílár Shibhialtacht Ghleann na hIondúise. Ag tionscnamh ar Ardchlár na Tibéide|, i gcomharsanacht Loch Mapam Yumco (nó i mBéarla 'Mansarovar') i Réigiún Uathrialach na Tibéide. Ritheann an abhainn trí cheantair Ladakh sa cheantar Jammu agus an Chaismír agus ansin isteach trí Gilgit-Baltisteáin, ag sreabhadh tríd an tuaisceart ó dheas ar feadh faid iomláin na tíre, agus ansin isteach léi sa Mhuir Arabach in aice le cathair chalafoirt Karachi i Sind.
Bean sí
Sanasaíocht
Is í ben sídhe na Sean-Ghaeilge bunús an fhrása seo.
An bhean sí agus tuar an bháis
Tugann an bhean sí le fios do mhuintireacha áirithe go bhfuil duine den mhuintir le bás a fháil. Den chuid is mó, is seanmhuintir uas-aicmeach, ar nós Ó Néill agus Mac Carrthaigh, a leanann an bhean sí. Taibhríonn an bhean sí mar bhean chaointe atá ag caoineadh cé nach bhfuil duine ar bith básaithe go fóill. Is minic a bhíonn ceann na mná dírithe síos agus folt álainn, a d'oirfeadh do spéirbhean óg, ag clúdach a ceannaithe; nuair a ardaítear ceann na mná sí, áfach, tá aghaidh seanduine chríonna uirthi.
An bhean sí agus fuadach daoine
Déanann an dara saghas mná sí fuadach ar dhaoine, go háirithe ar mhná óga. Tugtar "cailleacha" ar na mná sí seo amanta, cé gur léir nach den chine daonna iad. Amanta, bíonn na mná sí seo cosúil le mná ar bith eile ó thaobh an reachta de, ach amanta eile, bíonn adharca fada ar a gcloigeann. Cónaíonn siad i lios nó "dún". Sciobann na mná sí seo daoine leo go dtí an lios a bhfuil na mná sí ina gcónaí ann agus má chaitheann an duine fuadaithe bia ar bith sa lios, ní bheidh an duine in ann an lios a fhágáil go deo. Tá ról an bhia sna scéalta seo cosúil leis an miotas clasaiceach Gréagach ina raibh ar Pheirsifiné fanacht i ríocht Háidéis toisc gur ith sí greim bia ann.
Tá tábhacht an tís soiléir go minic sna scéalta seo freisin. Más glanmhar slachtmhar an teach, agus bolta ar an doras, ní féidir leis na mná sí dul thar tairsigh, ach más salach, trína chéile atá an teach, gan bolta ar an doras, is féidir leis na mná sí bualadh isteach gan choinne.
Gé sporeiteach
Is éan í an ghé sporeiteach. Is baill d'fhine na Anatidae iad.
Mongús bandach
Is ainmhí é an mongús bandach. Mamach atá ann.
Milléad
Is fine iasc ga-eiteach é an milléad nó an lannach glas  (nó liath) (Mugilidae) a aimsítear i ngnáthóga ar an gcósta, in aigéin thrópaiceacha agus mheasartha an domhain agus i gcásanna áirithe aimsítear roinnt speicis i bhfíoruisce freisin.
Is féidir milléad a aithint toisc a dhá eite droma faoi leith agus a bhéal beag triantánach, ach bíonn easpa an orgáin líne an taoibh aige. Itheann siad drámh, sé sin, substaintí orgánacha neamhbheo, agus bíonn goilí matánacha acu de ghnáth agus faraing choimpléasc a chuidíonn le díleá.
Aicmiú agus gnás ainmnithe
Pléann tacsanomaithe leo mar bhaill aonair den Ord Mugiliformes, ach mar a dúirt Nelson “ bhí a lán easaontais faoi ghaolmhaireachtaí na fine seo”.
De réir gur iasc spíon-eiteach é, tugann seo le fios dúinn go bhfuil ballraíocht san sárord Acanthopterygii ag an bhfine seo, agus sa bhliain 1960, bhí siad rangaithe mar luath-perciforms, cé gur ghrúpáil daoine eile iad i measc na Atheriniformes.
Gwynedd
Contae is ea Gwynedd in iarthuaisceart na Breataine Bige, a bhfuair a ainm ón sean-ríocht Teyrnas Gwynedd. Cé go bhfuil sé sa dara háit is mó i dtéarmaí limistéar geografach, tá sé freisin ar cheann de na dúiche is lú daoine. Labhraíonn tromlach den daonra an Bhreatnais (ar a dtugtar freisin Comraig ).
Is anseo atá Prifysgol Bangor (Gaeilge: Ollscoil Bangor) lonnaithe agus folaíonn sé an leithinis álainn Penrhyn Llŷn, agus an chuid is mó den Pharc Cenedlaethol Eryri (Gaeilge: Páirce Náisiúnta Eryri).
Úsáidtear an t-ainm Gwynedd freisin i gcomhair chontae bhuanaithe, a chlúdaíonn Ynys Môn chomh maith leis an chontae reatha. Go cultúrtha agus go stairiúil, is féidir an t-ainm a úsáid freisin chun an chuid is mó de Thuaisceart na Breataine Bige (mar shampla, an limistéar atá clúdaithe ag Chonstáblacht Gwynedd), a fhreagraíonn do na gcríoch is mó a bhí riamh i dTeyrnas Gwynedd.
Aimil
CH3CH2CH2CH2CH2-, peintil i scéim IUPAC. Grúpa a dhíorthaítear ó pheantán trí adamh amháin hidrigine a bhaint. Is codán stáirse le meáchan íseal adamhach í amalós. Is codán ola fiúsaile é alcól aimile, meascán de chuid mhaith isiméirí de C5H11OH le boladh bréan is fiuchphointe timpeall 130 °C. Is amalóideach é an meascán próitéiní is polaisiúicrídí a fhosaítear mar ábhar snáithíneach in orgáin ainmhithe nuair a bhíonn galair áirithe acu.
Gwynedd
De réir stadéir an stáit sa bhliain 2018, tá Breatnais ag 76.8% de dhaonra Gwynedd a bhí ar a laghad 3 bhliain d'aois ag an am.
Each Uisce
deas|250px|thumb|Each uisce
Cineál arrachta is ea an t-each uisce.
Cur Síos
Is mar seo a shamhlaigh Conalach amháin an t-each uisce: "níos mó ná asal agus croiceann dubh air a bhí chomh sleamhain le h-eascon agus ruball mór fada air a bhí sé a tharraingt 'na dhiaidh".
Tommy Peoples
Ba fhidléir Éireannach é Tommy Peoples. Rugadh i mBaile Suingean, Contae Dhún na nGall é sa bhliain 1948. Bhí sé mar bhall de go leor grúpaí ceoil, 1691 agus The Bothy Band ina measc. Is gnáth dó ceol a chasadh ina aonair lenár linn. Bhí teicníc faoi leith aige a mbreathnaítear air mar stíl atá dílis do stíl fidléireachta Dhún na nGall, agus is minic a ghlaotar "virtuoso" air. Bhí cónaí air ina bhaile dúchais, Baile Suingean, i láthair na huaire, agus is fidléir í a iníon Siobhan Peoples chomh maith.
D'oibrigh Tommy Peoples mar cheoltóir traidisiúnta cónaithe ag an Balor Arts Centre i nDún na nGall. Fuair sé bás ar an 4 Lúnasa 2018.
Dioscliosta
Comhoibriú - Matt Molloy, Paul Brady agus Tommy Peoples
Túiliam
Is é an túiliam dúil uimhir a 69, agus is í an tsiombail a sheasann dó ná Tm. Ceann de na lantanóidigh é. Tá sé ar an gceann is teirce de na miotail tearc-chré, amach ón bpróiméitiam, nach mbíonn le fáil sa dúlra ach ar éigean, ós rud é gur dúil radaighníomhach ghearrshaolach é. Fuair an túiliam a ainm ón gceimiceoir Sualannach Per Teodor Cleve a d'aithin ocsaíd an túiliam, túilia, mar shubstaint ar leith sa bhliain 1879. Is é seanainm Chríoch Lochlann, mar atá, Thule, is bunús leis an ainm sin túiliam.
Cosúil leis na lantanóidigh eile, bíonn túiliam le fáil sa mhonaisít, tearc is uile mar atá sé ansin féin. Sa chineál monaisíte a fhaightear i nDeisceart na Síne, is é céatadán an túiliam d'iomlán na dtearcithreach ná 0.5. (Is é an t-itriam an dúil is coitianta i monaisít na Síne, agus an céatadán timpeall ar 70.)
Miotal bog insínte é an túiliam. Ní imoibríonn sé go réidh leis an aer tirim, ach is scéal eile ar fad é an t-aer fliuch. Mar sin, ba chóir na heiseamail túiliam a chosaint ar an bhfliuchán.
Ospidéal Ollscoile Naomh Uinseann
Ospidéal oiliúna é Ospidéal Ollscoile Naomh Uinseann nó níos minice Ospidéal Naomh Uinseann (úsáidtear Ospidéal Ollscoile Uinsinn chomh maith) (Béarla: St. Vincents University Hospital nó SVUH) atá lonnaithe ag Páirc na Leamhán, ó dheas ó chathair Bhaile Átha Cliath, Éire.
Túiliam
Is é +III an uimhir ocsaídiúcháin is minice a bhíonn ag an túiliam ina chuid comhdhúl, rud nach mbeifeá ag súil lena mhalairt ó lantanóideach. Is iad an trí-ocsaíd dé-thúiliam (an tseisce-ocsaíd, nó an túilia) Tm2O3, na halaiginidí agus an tríhiodrocsaíd na comhdhúile is tábhachtaí. Bíonn comhdhúile dénártha ag an túiliam lena lán dúl: TmN (nítríd túiliam), TmS (suilfíd túiliam), TmGe3 (tríghearmáiníd túiliam) agus eile, agus uimhreacha éagsúla ocsaídiúcháin aige iontu (+II, +III, +IV ar a laghad), ach is é ian túiliam (+III) an t-aon chineál túiliam a bhíonn le haithint sna tuaslagáin uisce.
Ospidéal Ollscoile Naomh Uinseann
Tá an t-ospidéal lonnaithe ag crosaire Bhóthar Mhuirfean, trasna ó Ionad Siopadóireachta Mhuirfean agus ar láimh Cumann Gailf Pháirc na Leamhán. Tá sé nasctha le Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath atá suite beagán uaidh. clé|mion
Túiliam
Níl ach aon iseatóp cobhsaí amháin ag an túiliam, is é sin, túiliam a 169, agus ní bhíonn iseatóip eile ar fáil sa dúlra. Bhí na fisiceoirí in ann a lán iseatóp radaighníomhach a ghineadh ina gcuid saotharlann, ach ní féidir a rá go mbeadh aon cheann acu fadsaolach. Is é túiliam a 170 an raidiseatóp is fadsaolaí, agus é 1.92 bliain ar leathré. Is é an cineál meath radaighníomhach is mó a thagann air ná leictreonghabháil.
Maasmechelen
Is cathair i bhFlóndras na Beilge é Maasmechelen. Tá Maasmechelen suite in oirthuaisceart na Beilge, i gCúige Limburg, ar theorainn na hÍsiltíre. Bhí 37,696 duine ina gcónaí ann ag tús na bliana 2016.
Eachtra imirceach Essex (2019)
mion|clé|[[Grays]]
Túiliam
Cosúil le lantanóidigh áirithe eile (an hoilmiam agus an t-eirbiam, cuir i gcás) úsáidtear túiliam sna gléasraí léasair.
Eachtra imirceach Essex (2019)
Fuarthas 39 duine marbh i leoraí i nGrays, Essex ar an 23 Deireadh Fómhair 2019. 31 fear agus ochtar ban as Vítneam, imircigh go léir, a bhí sa leoraí. I measc na mban agus na bhfear, bhí 10 déagóir, san áireamh beirt bhuachaillí 15 mbliana d'aois.
Túiliam
Airíonna fisiceacha
Tá loinnir gheal airgid sa mhiotal íon túiliam, ach tiocfaidh smúit air má nochtar don aer é. Is féidir an miotal a ghearradh le scian, mar tá scála cruais Mohs 2 go 3 aige; tá sé intuargainte agus insínte. Tá an túiliam fearómaighnéadach faoi bhun 32 K, frithfhearómaighnéadach idir 32 agus 56 K, agus paramaighnéadach os cionn 56 K.
Eachtra imirceach Essex (2019)
mion|clé|Scania R500 agus leantóir cuisniúcháin in Éirinn (sa bhliain 2012)
Na himeachtaí
As Éirinn a tháinig an leoraí féin trí chalafort Caergybi [Holyhead]. Tháinig tiománaí an leoraí, Mo Robinson, fear 25 bliain d’aois, as Port an Dúnáin i gcontae Ard Mhacha.
Tháinig tréiléar an leoraí i dtír ar abhainn an Thames in Purfleet agus anall as Zeebrugge na Beilge.
Ospidéal Ollscoile Naomh Uinseann
Stair
mion|clé|[[Faiche Stiabhna fadó]] Bunaíodh sean-Ospidéal Naomh Uinseann ar Fhaiche Stiabhna ar an 23 Eanáir 1834 ag Mother Mary Aikenhead, an bhean a bhunaigh Siúracha na Carthanachta, ord rialta de chuid na gCaitliceach.
Túiliam
Airíonna fisiceacha
Tá dhá mhór-allotróp ag an túiliam: an α-Tm teitreagánach agus an β-Tm heicseagánach, agus is é an dara ceann acu is cobhsaí.
Airíonna ceimiceacha
Teimhlíonn an túiliam go mall san aer agus dóitear é go héasca ag 150 ° C chun ocsaíd thúiliam (III) a dhéanamh:
Tá an túiliam leictridheimhneach go leor agus imoibríonn sé go mall le huisce fuar agus go tapa le huisce te chun hiodrocsaíd thúiliam a dhéanamh:
Imoibríonn an túiliam leis na halaiginí go léir. Tá na himoibrithe mall ag teocht an tseomra, ach tá siad bríomhar os cionn 200 °C:
Ospidéal Ollscoile Naomh Uinseann
Stair
Bhí cead ag cách cúram a fháil san ospidéal, agus ba chuma cén creideamh lenar bhain siad.
Túiliam
Airíonna ceimiceacha
Imoibríonn an túiliam le dúile miotalacha agus neamh-mhiotalacha éagsúla ag déanamh raon comhdhúile dénártha, lena n-áirítear TmN, TmS, TmC2, Tm2C3, TmH2, TmH3, TmSi2, TmGe3, TmB4, TmB6 and TmB12. Sna comhdhúile sin, léiríonn an túiliam fiús-staideanna +2 agus +3, áfach, is í an staid +3 is coitianta agus níor breathnaíodh ach an staid seo i dtuaslagáin thúiliam. Bíonn an túiliam ann mar ian Tm3 + i dtuaslagán. Sa riocht seo, tá naoi móilín uisce timpeall ar an ian thúiliam. Taispeánann iain Tm3 + lonracht ghealghorm.
Achadh an Doirein
Is sráidbhaile suite i gComhairle Mhoireibh é Achadh an Doirein.
Eachtra imirceach Essex (2019)
Na himeachtaí
Bailíodh an tréiléar in Purfleet. D’fhág an leoraí agus an tréiléar cuisnithe ina raibh na daoine Purfleet ag cúig tar éis a haon maidin inné, 25 nóiméad nó mar sin sular thángthas ar na coirp in Waterglade Industrial Park i nGrays, Essex. Tháinig na seirbhísí otharchairr ar na coirp sa leoraí i bpáirc tionsclaíochta ag leathuair tar éis a haon san oíche.
Bhí an leoraí cláraithe sa Bhulgáir (cé nach raibh sé sa tír sin le roinnt blianta anuas) agus gur le bean as Éirinn é. Bhí greamán mór ar fhuinneog thosaigh an leoraí, ar de dhéanamh Scania é, a deir ‘Ireland, the ultimate dream’.
Easpa ocsaigíne ba chúis le bás na n-imirceach. Dúradh go mba brioscaí a bhí á n-iompar ag an leoraí.
Cúrsaí airgeadais
Bhí suas le €15,000 an duine íoctha ag na himircigh le lucht na comcheilge.
Bhí muntir na n-imirceach i Vítneam fós ag aisíoc a gcuid fiacha sa bhliain 2021.
Fiosrúchán dúnmharaithe
Cuirtear i leith roinnt fear a bheith páirteach i smuigleáil daoine. Ar 22 Eanáir 2021, phléadáil Maurice (Mo) Robinson, tiománaí an leoraí, as Craigavon, agus a shaoiste Rónán Hughes, 41 bliain, as Ard Mhacha agus as Tigh Thaláin i gContae Mhuineacháin, ciontach i ngáinneáil ar dhaoine, i sciúradh airgid agus i ndúnorgain. Gearradh téarma príosúin trí bliana déag agus ceithre mhí ar Robinson agus téarma 20 bliain ar Hughes.
Ciontaíodh Éamonn Harrison, 24 bliain, as Co an Dúin, agus Gheorghe Nica, 43 bliain, as Basildon, Essex, sna cúisimh chéanna. Téarma príosúin ocht mbliana déag a gearradh ar Harrison agus 27 bliain ar Nica, arbh é ceann feadhna na buíne comhcheilge é.
Ba é Harrison a thug an leantóir go calafort Zeebrugge sa Bheilg sular seoladh ar aghaidh go Sasana ar bhád farantóireachta é. Eiseachadadh é in Eanáir 2020.
Túiliam
Airíonna ceimiceacha
Is é Tm2O3 an t-aon ocsaíd thúiliam atá ar eolas againn. Uaireanta tugtar túilia ar an ocsaíd seo. Is féidir comhdhúile den thulium (II) deargchorcra a dhéanamh trí chomhdhúile thuliam (III) a dí-ocsaídiú. I measc samplaí de chomhdhúile thuliam (II) tá na hailídí (seachas an fhluairíd). Tá roinnt comhdhúile de thuliam hiodráitithe, mar shampla TmCl3·7H2O agus Tm2(C2O4)3·6H2O glas nó glasbhán. Imoibríonn déchlóiríd thuliam go bríomhar le huisce. Mar thoradh ar an imoibriú seo tá dath scothdhearg céimnithe ag gás hidrigine agus Tm(OH)3. Faightear cailciginídí thuliam mar thoradh ar chuingir de thuliam agus calcaiginí.
Cana
File nó bard na nGael den cheathrú haicme ab ea cana, ar an gcéad chéimíocht eile le hais an chlí.
Sanasaíocht
Fréamhaithe ón tSeanGhaeilge cana is ea an focal seo.
Trucail
deas|250px|thumb|Trucail Is feithicil bhóthair trom, mhór úsáite le haghaidh ag iompar earraí, ábhair, nó feadhna í trucail.
Ospidéal Ollscoile Naomh Uinseann
Stair
Ath-ainmníodh an t-ospidéal sa bhliain 1999 faoin ainm Ospidéal Ollscoile Naomh Uinseann le léiriú go raibh an t-ospidéal mar phríomhospidéal oiliúna ag Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath.
Pabaigh
Is oileán é Pabaigh, i ngar d'Eilean Bharraigh, Comhairle nan Eilean Siar.
Pápa Gelasius II
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Gelasius II.
Chester, Pennsylvania
Is cathair de chuid stát Pennsylvania, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í Chester. Bhí 33,972 ina gcónaí i Chester sa bhliain 2010.
FIFA 100
Is liosta is mó peileadóirí FIFA 100 ar feadh an stair FIFA, bord rialaithe spóirt a chothrom céad bliain á ceiliúradh. Nocthadh 4 Márta 2004 i gcathair Londain. Chinn Pelé, mór peileadóir Brasaíleach, an liosta. Tá 123 fir agus 2 mná sa liosta.
Teófilo Cubillas
Maik Taylor
Is imreoir sacair ó Thuaisceart Éireann é Maik Taylor. Imríonn sé faoi láthair le Birmingham City.
Geel
Is cathair i bhFlóndras An Bheilg é Geel. Is cathair i bhFlóndras, an Bheilg, é Geel. Tá Geel suite i gCúige Antuairp, i dtuaisceart na tíre. Ar 1 Eanáir 2016 measadh 39,225 duine a bheith ina gcónaí sa chathair.
Bhí daoine ina gcónaí sa cheantar san Iarn-aois agus bhí sráidbhaile beag ann cheana i lár na 13ú haoise, nuair a scríobhadh Vita Sanctae Dimpnae ("Saol Naomh Damhnait"). Sa chuntas sin, cuirtear síos ar shaol agus ar bhás an naoimh Caitliceach Éireannach úd i nGeel. Is í éarlamh na cathrach go dtí an lá inniu. Sa bhliain 1992 nascadh Geel le Tigh Damhnata i gContae Mhuineacháin. mion|225px|Eaglais Naomh Damhnait i nGeel
Tá cuid de Shamrock Tea, úrscéal le Ciarán Carson, suite i nGeel.
Ninove
Is cathair agus bardasacht i bhFlóndras na Beilge é Ninove. Tá Ninove suite in oirdheiscirt Chontae Fhlóndras Thoir. Sa bhliain 2012 bhí 37,299 duine ina gcónaí ann. mion|250px|clé|Eaglais na Mainistreach, Ninove mion|clé|Koepoort, geata de chuid sheanchathair Ninove
James Bannon
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é James Bannon. Tá sé ina bhall den Pháirtí Fine Gael.
Sheas sé san Olltoghchán 2016, ach chaill sé a shuíochán.
Tagairtí
Caragóir:Daoine beo
DuBois, Pennsylvania
Is cathair de chuid stát Pennsylvania, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í DuBois. Bhí 7,794 ina gcónaí i DuBois sa bhliain 2010.
Pápa Callixtus II
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Callixtus II.
Áimín
Is é atá i igceist le áimín ná amóinia chomhordaithe nó comhdhúile di. Aithníodh na háimíní go luath mar chomhdhúile comhordaithe nó iain choimpléascacha (mar shampla, heicsáimíncóbalt, [Co(NH3)6] 3+ ).
Feadhain
deas|250px|thumb|Feadhna Is saighdiúir nó fórsaí armtha í feadhain.
Shaman
Is úrscéal Béarla le Kim Stanley Robinson é Shaman. Insíonn sé an scéal faoin fhear óg a théann faoi oiliúint a bheith seaman, in am an oighearaois in amanna réamhstairiúla. Scríobhadh sa bhliain 2013 é.
Gé shléibhe
Is éan í an ghé shléibhe. Is baill d'fhine na Anatidae iad.
Clí
File nó bard na nGael den tríú haicme ab ea clí, ar an gcéad chéimíocht eile le hais an ánraidh.
Sanasaíocht
Fréamhaithe ón tSeanGhaeilge clí is ea an focal seo.
Dumha Cinn Aille
Is sráidbhaile é Dumha Cinn Aille. Tá sé suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Easton, Pennsylvania
Is cathair de chuid stát Pennsylvania, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í Easton. Bhí 26,800 ina gcónaí in Easton sa bhliain 2010.
Theo Walcott
Is imreoir sacair é Theo Walcott (r. 16 Márta 1989). As Berkshire i Sasana dó. Imríonn sé faoi láthair le Everton F.C. D'imir sé sacar le Southampton ón bhliain 2004 go 2006.
Waregem
Is cathair i bhFlóndras, sa Bheilg, é Waregem. Tá sé suite i gCúige Fhlóndras Thiar, i ngleann na Leie idir Kortrijk agus Ghent. Ag tús na bliana 2006, bhí 35,852 duine ina gcónaí sa chathair.
Ingearán
mion|Ingearán 1922. mion|Ingearán ag foluain. Aerárthach atá in ann éirí den talamh agus tuirlingt go ceartingearach is ea héileacaptar nó ingearán.
Waregem
mion|250px|clé|Waregem
Ingearán
Aeraidinimic
Faigheann héileacaptar ardú ó thacar eití cothrománacha le trastomhas mór, fuinnmhithe chun rothlaithe. Brúnn na heití seo an t-aer síos, rud a sholáthraíonn fórsa ardaithe don aerárthach. clé|mion|Eurocopter Tiger Faigheann sé fórsa tiomána chun tosaigh tríd an héileacaptar is plána na n-eití a chlaonadh sa treo eitilte is mian, agus uillinneacha na n-eití leis an gcothromán a athrú rud beag is iad ag rothlú.
Feidhmeanna
Tá an héileacaptar an-áisiúil mar is féidir é éirí agus tuirlingt gan rúidbhealach. Níl an buntáiste céanna ag eitleáin. Níl an luas céanna ag ingearáin 'is atá ag eitleáin. mion Baintear an iliomad feidhm as ingearáin.
Inbhir Anainn
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Inbhir Anainn.
Alec Douglas-Home
Ba pholaiteoir agus Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe é Alexander Frederick Douglas-Home, Barún Home of the Hirsel, (2 Iúil 1903 – 9 Deireadh Fómhair 1995).
Pisa
Cathair san Iodáil is ea Pisa. Tá sí suite ar bhruach abhainn Arno, agus is í príomhchathair Chúige Pisa í, i réigiún na Tuscáine. Tá cáil dhomhanda ar an túr claonta atá inti. Tá daonra de 90,000 duine inti.
Cathair chumhachtach mhuirí ba ea Pisa le linn na meánaoiseanna agus chuir sí longa ar fáil don phápa Gréagóir I chun cogadh a chur ar Biosantiam, agus bhí sí páirteach i gcogaí éagsúla eile mar stát neamhspleách nó mar chuid d'impireachtaí éagsúla. Mhair glór-réim na cathrach go dtí an 13ú haois nuair a chloígh cabhlach Genoa í ar an 6 Lúnasa 1284. Mar gheall ar an cuan a bheith ag dul i léigle sioltadh tháinig meath ar thrádáil agus ar chumhacht mhíleata Phisa ach tháinig sí chun cinn mar ionad léinn le bunú na hollscoile sa bhliain 1343.
Ba i bPisa a rugadh Galileo Galilei duine d'eolaithe móra an domhain. Rinneadh tionsclaíocht éadrom a fhorbairt sa bhfichiú haois ach scriosadh cuid mhaith den chathair sa Dara Cogadh Domhanda.
Tá an-cháil ar ailtireacht Phisa, go háirithe ar an túr claonta sa Piazza de Miracoli (Túr Claonta Pisa).
Achadh an Arbha
Is sráidbhaile suite i gComhairle Mhoireibh é Achadh an Arbha.
Ulchabhán bóireach
Is éan é an t-ulchabhán bóireach (Aegolius funereus). Is baill d'fhine na Strigidae iad.
Tom Barry (T.D., Fine Gael)
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é  Tom Barry a rugadh sa bhliain 1968. Tá sé ina bhall den Pháirtí Fine Gael.
Grimbergen
Is cathair i bhFlóndras An Bheilg é Grimbergen. mion|250px|clé|Grimbergen
An t-Allt Mór
Is sráidbhaile suite i gComhairle Mhoireibh é an t-Allt Mór.
Tom Barry (T.D., Fine Gael)
Sheas sé san Olltoghchán 2016, ach chaill sé a shuíochán.
Andrés Iniesta Luján
Is imreoir sacair Spáinneach é Andrés Iniesta (rugadh Albacete 11 Bealtaine 1984) a imríonn le F.C. Barcelona. Thosaigh sé ag imirt le Albacete Balompié roimh shíneadh le Barça. Imríonn sé i lár na páirce.
Greensburg, Pennsylvania
Is cathair de chuid stát Pennsylvania, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í Greensburg. Bhí 14,892 ina gcónaí i nGreensburg sa bhliain 2010.
SEIF
Seasann na litreach a SEIF don siondróm easpa imdhíonachta faighte. Is é atá ann ná cnuasach d'airíonna, tholgáin agus ionfhabhtuithe a thagann ar an duine de thoradh an dochar ar leith a dhéanann an Víreas Easpa Imdhíonachta Daonna nó an VEID dá chóras imdhíonachta. Fágann céim dheireanach an tsiondróim an t-othar gan imdhíonacht ar bith ar tholgáin agus sceachaillí a thapaíonn an deis.
Stair
mion|clé|Póstaer, [[Ceanada 1989]] Inniu, is galar paindéimeach é an SEIF, agus meastar go bhfuil tolgadh an víris faighte ag corradh is 38.6 milliún de dhaoine ar fud an domhain.
I Mí Eanáir sa bhliain 2006, mheasúnaigh Clár Comhair na Náisiún Aontaithe agus na hEagraíochta Domhanda Sláinte go raibh breis agus 25 milliún duine tar éis bás a fháil leis an SEIF ó haithníodh an chéad uair riamh é, ar an 5 Meitheamh 1981. Mar sin, tá an SEIF ar ceann de na galair is mó a mharaigh daoine ó tháinig an chéad taifead stair iúil ar pár. Sa bhliain 2005, meastar gur cailleadh 2.4-3.3 milliún duine leis an SEIF, agus nach raibh 570,000 duine acu ach ina bpáistí. San Afraic taobh theas den tSahára a thit ceann as gach triúr de na bás anna seo amach.
Dá thoradh sin, tá sochaí na dtíortha sa chuid sin den domhan ag titim as a chéile ar fad ag an ngalar, nó má tá cuid mhór de dhaonra na tír e ag éileamh leis an ngalar agus ag fáil bháis, ní féidir an geilleagar ná an córas riaracháin féin a choinneáil ag imeacht. Is féidir gearradh siar ar an mortlaíocht agus maolú ar chruachás na n-othar le cóireáil fhrith-reitrivíreasach, ach níl a leithéid de chógaisí ar fáil go réidh i ngach tír. Tarraingíonn an SEIF níos mó náire anuas ar an othar ná an chuid is mó de na galair mharfacha, agus is minic a ghreamaíonn an náire seo, fiú, de na daoine atá ag tabhairt sóláis agus leighis don othar.
mion|clé
Ionfhabhtú
Is é an SEIF an dóigh is tromchúisí ar féidir don ionfhabhtú leis an VEID teacht chun solais. Reitrivíreas is ea an VEID is mó a ionfhabhtaíonn comhchodanna ardtábhachtacha an chórais imdhíonachta, cosúil leis na cealla CD4+ T (sórt T-chealla iad seo), macrafagaigh agus cealla deindríteacha. Díothaíonn an VEID na cealla CD4+ T go díreach agus go hindíreach, agus ní féidir don chóras imdhíonachta oibriú i gceart in uireasa na gceall seo. Nuair nach bhfuil oiread is 200 cill den chineál seo fágtha i ngach micrilítear fola, tá an imdhíonacht cheallach caillte, agus an SEIF ar na bacáin. I ndiaidh an chéad ionfhabhtú géar, is dual don VEID é féin a choinneáil faoi cheilt ar feadh tamaill, go dtí go dtiocfaidh na chéad luathairíonna chun solais. Ina dhiaidh sin, iompóidh an t-ionfhabhtú ina ShEIF, a bheidh inaitheanta ar an mbeagán ceall den chineál CD4+ T a fhanfaidh san fhuil, chomh maith le hionfhabhtuithe ar leith a bhíonn coitianta ag na hothair SEIF.
Mura bhfuil cógaisí frith-reitrivíreasacha ar fáil, is gnách don ionfhabhtú iompú ina SEIF i rith naoi nó deich mbliana, agus nuair a bheidh an SEIF ann, ní bheidh ach naoi mí agus seachtain fágtha ag an othar ar an saol seo, ar meán. Mar sin féin, bíonn forchéimniú an ghalair éagsúil go leor ag othair dhifriúla, agus é ag luainiú idir dhá sheachtain agus fiche bliain. Imríonn go leor imthoscaí a dtionchar ar ráta an fhorchéimnithe. Más duine óg atá againn agus coimpléasc capaill aige, is follasach go mbeidh sé in ann cúl a choinneáil ar an aicíd níos faide ná an seanduine fannlag. mion|Airíonna an Ghalair Má úsáidtear cógaisí frith-reitrivíreasacha in am, is ea is faide a bheifear ábalta an SEIF a mhoilliú agus an t-othar a choinneáil beo breabhsánta.
Diagnóis
Ón gcúigiú lá de Mhí an Mheithimh sa bhliain 1981 anuas, is iomaí sainmhíniú ar an SEIF a forbraíodh le haghaidh faireachas eipidéimeolaíoch, cosúil le sainmhíniú Bangui agus cás-sainmhíniú fairsingithe na hEagraíochta Domhanda Sláinte ar an SEIF ón mbliain 1994. Ní raibh na córais seo ceaptha le céimeanna an ghalair a aithint thar a chéile san ospidéal, áfach. Sna tíortha tearcfhorbartha, úsáidtear córas na hEagraíochta Domhanda Sláinte leis an ionfhabhtú VEID a aithint agus le céimeanna forbartha an ghalair a shainmhíniú de réir na sonraí cliniciúla agus saotharlainne. Sna tíortha forbartha, áfach, téitear i dtuilleamaí chóras aicmithe na Centers for Disease Control (CDC) sna Stáit.
Córas na hEagraíochta Domhanda Sláinte le céimeanna forbartha an ionfhabhtaithe agus an ghalair a aithint
clé|200px|thumb|SEIF san [[an Afraic|Afraic. Eochair: {{legend|#FFD9B3|0%-2%}}{{legend|#FFC078|2%-5%}} {{legend|#FF8000|5%-10%}} {{legend|#FF0000|10%-15%}} {{legend|#800000|15%-20%}} {{legend|#5B0000|20%-30%}}{{legend|#C0C0C0|Níl eolas ar fáil}} ]] Sa bhliain 1990, d'aicmigh an Eagraíocht Dhomhanda Shláinte na hionfhabhtuithe agus na riochtaí sláinte seo leanas le chéile le córas céimaitheanta a thabhairt isteach d'othair atá ionfhabhtaithe le VEID-1. Nuashonraíodh an córas i Mí Mheán Fómhair sa bhliain 2005. An chuid is mó de na riochtaí seo, níl iontu ach tolgáin a thapaíonn an deis nuair nach bhfuil imdhíonacht ag an othar: nuair a thagann siad ar an duine nach bhfuil ionfhabhtaithe leis an VEID, ní bhíonn sé deacair iad a leigheas.
Córas aicmithe CDC le haghaidh an ionfhabhtaithe VEID
I dtús báire, d'aicmigh na Lárionaid um Srianadh agus Chosc na nAicídí (Centers for Disease Control and Prevention, CDC) sna Stáit an SEIF mar "GRID", is é sin, Gay Related Immune Disease, nó galar imdhíonachta na bhfeileacán. Ina dhiaidh sin, áfach, fuarthas amach nach raibh an SEIF teoranta do dhaoine homaighnéasacha amháin, agus mar sin, baisteadh an t-ainm nua, neodrach air. Sa bhliain 1993, d'fhairsingigh na Lárionaid seo a sainmhíniú ar choincheap an SEIF. mion|forleithne, 2009 Ó shin i leith, deirtear go bhfuil an SEIF ar gach duine atá ionfhabhtaithe leis an VEID agus a bhfuil níos lú ná 200 T-chill i micrilítear dá chuid fola, sin nó mura bhfuil ach 14 % nó níos lú as na fuilchealla bána ar fad aige ina dT-chealla. An chuid is mó de na hothair nua sna tíortha forbartha, is de réir an tsainmhínithe seo nó an tsean-sainmhínithe ó na blianta roimh 1993 a haithnítear iad. An duine ar aithníodh an SEIF air de réir na sainmhínithe seo, beifear ag dearcadh air mar othar SEIF fiú i ndiaidh do na cealla seo éirí níos líonmhaire de bharr na cóireála, nó i ndiaidh do na seachghalair a bheith leigheasta. mion|Ghana, 2011
Na hairíonna is na seachghalair
Na hairíonna ar a n-aithnítear an SEIF, ní airíonna don SEIF iad sa chiall liteartha, nó is torthaí iad do na galair a thagann ar an othar i ndiaidh don SEIF an córas imdhíonachta a chur ó mhaith. Dá mbeadh an córas sin ag oibriú mar ba chuí, ní bheadh oiread is deis ag na haicídí sin teacht a fhad leis sin. Na baictéir, na víreasanna, na fungais agus na seadáin a tharraingíonn na galair seo ar an othar, is iomaí ceann acu nach ndéanfadh a dhath ar an duine folláin. Téann an VEID i gcion ar gach cuid den orgánach, beagnach. Iad siúd a bhfuil an SEIF orthu, bagraíonn an ailse orthu freisin, nó tá cineálacha ailse ar leith a bhuaileann othair SEIF níos fusa ná na daoine eile, go háirithe sarcóma Kaposi, ailse an mhuiníl agus ailse an chórais imdhíonachta féin (liomfóma). mion Na hothair a bhfuil an SEIF orthu, bíonn gnáthairíonna an othair ionfhabhtaithe ag luí orthu, ar nós fiabhras, bárcadh allais (istoíche ach go háirithe), faireoga ata, creathnú fuachta, fannlaige ghinearálta, agus cailleadh meáchain. Meastar go bhfuil níos mó ná cúig bliana saoil i ndán don othar i ndiaidh dhiagnóisiú an SEIF, ach ós rud é go bhfuiltear ag forbairt cóireálacha nua agus an víreas féin ag éirí dochloíte ag na seanchógaisí, is dócha go mbeidh athruithe agus ath-athruithe ag teacht ar an measúnú seo amach anseo. An t-othar nach bhfuil fáil aige ar an gcóireáil fhrith-reitrivíreasach, ní mhaireann sé bliain i ndiaidh na diagnóise, de ghnáth. Cailltear an chuid is mó de na hothair leis na tolgáin a thapaíonn an deis nó leis na cineálacha aillse a thagann orthu i ndiaidh don chóras imdhíonachta teip orthu.
Bíonn an galar ag dul chun donais ag rátaí éagsúla ar othair éagsúla, agus é braiteach ar thionchar a lán fachtóirí ar nós so-ghabhálacht an othair, an riocht ina raibh a chóras imdhíonachta agus a shláinte roimh an tolgadh, feabhas an chúraim shláinte sa tír ina bhfuil sé ina chónaí, na hionfhabhtuithe lena raibh sé buailte nuair a tholg sé an VEID, agus an tréithchineál den víreas féin a bhuail é. Na seachghalair a bhuaileann an t-othar, bíonn siad ag brath ar aeráid na timpeallachta. An seachghalar a thiocfadh ort sa teochrios, ní thagann sé ort sa Ghraonlainn.