cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ron DeSantis
Gairm
Sna toghcháin in 2022, d’éirigh thar cionn leis. Bhí a phost coinnithe go héasca aige agus bail mhaith air dá mbuailfeadh fonn é tabhairt faoi ainmniúchán na bPoblachtánach don uachtaránacht in 2024. Ar 23 Bealtaine 2023, chaith DeSantis a hata san áireamh i dtoghchán tosaigh an Pháirtí Phobhlachtánaigh chun iarrthóir uachtaránach a roghnú. Bhí sé ag iarraidh an fógra a dhéanamh beo ar Twitter, le chéile le Elon Musk,. Ach tharla fadhbanna móra teicniúla agus rinneadh praiseach de. D’éirigh príomhinnealtór Twitter as a phost an lá dá gcionn.
Ar 23 Bealtaine 2023, chaith DeSantis a hata san áireamh i dtoghchán tosaigh an Pháirtí Phobhlachtánaigh chun iarrthóir uachtaránach a roghnú. Bhí sé ag iarraidh an fógra a dhéanamh beo ar Twitter, le chéile le Elon Musk,. Ach tharla fadhbanna móra teicniúla agus rinneadh praiseach de. D’éirigh príomhinnealtór Twitter as a phost an lá dá gcionn. Thug an eachtra ar fad deis do Donald Trump a bheith ag fonóid tuilleadh faoi DeSantis.
Polasaithe
Tá mana glic ag DeSantis, 'Make America Florida ' agus '"Make America Great Again" (MAGA) ag Trump. ‘MAGA without the mess’ a deir daoine an bunús atá le feachtas DeSantis. Polasaithe Trump gan na deacrachtaí a bhaineann le Trump mar iarrthóir.
Tá leathnú cearta gunna, maoiniú a bhaint de scéimeanna éagsúlachta agus cosc ar leabhair áirithe (i réimse an ghnéasoideachais) luaite ag DeSantis mar pholasaithe dá chlár rialtais. Is laoch de i measc na gcoimeádach agus bithiúnach i measc forásaithe.
Ailill Cruitire
Rí Bhreá de rítheaghlach Shíol Aodha Sláine, géag d'Uí Néill an Deiscirt, ba ea Ailill Cruitire mac Aodha Sláine (Sean-Ghaeilge Ailill Cruitire mac Áedo Sláine) (na 634). An tArdrí Áed Sláine mac Diarmada (bás 604) ba ea a athair.
Ní fheictear sna hannála dáta a theacht i réim. Tugtar an teideal rí Bhreá dá dheartháir, Conghal, murab ionann agus Ailill féin.
Tuairiscítear sna hannála gur cloíodh agus maraíodh Ailill agus a dheartháir Conghal were defeated and slain sa bhliain 634 i Cath Loch Trethin ag an té féin, Conall Guthbinn de Chlann Cholmáin, a bhí a n-athair maraithe aige. Tugtar anseo an teideal rí Bhreá ar Chonghal, murab ionann is Ailill.
Feictear dán sa Leabhar Laighneach, ámh, a mhaíonn gur maraíodh Ailill i gCath Átha Goan ar bhruacha iarthair na Life sa bhliain 633 le linn achrann cathartha Laigean, agus Conall Guthbhinn arís an buaiteoir lena chomhghuaillí, Faolán mac Colmáin (bás 666?) Uí Dhúnlainge.
Sinsear Shíol Dlúthaigh (Síl nDlúthaig), ar a glaodh fosta Fir Cúl Breg, ba ea Ailill Dlúthach mac Ailealla. Rí Fhir Cúl ba ea a gharmhac, Aodh mac Dlúthaigh (bás 701).
Tredegar
51.7721°N, -3.2455°W
Baile i Blaenau Gwent, an Bhreatain Bheag, is ea Tredegar, 32.8 km ó Caerdydd agus 217 ó Londain. Tá daonra 14,610 ann, agus tá 1,212 (8.3%) in ann Breatnais a labhairt.
Beith chlúmhach
Is crann í an bheith chlúmhach.
Flaithnia mac Cionaoith
Rí Uí Fhailí ba ea  Flaithnia mac Cionaoith  (Sean-Ghaeilge  Flaíthnia mac Cináeda) (bás 806). Cionnath mac Flainn (bás 770), iar-rí, ba ea a athair. Bhí sé i réim ón mbliain 803 go dtí 806.
Bhí ardrí Laigean Fíonsneachta Ceathardéag mac Ceallaigh (bás 808) ag iarraidh eaglais Chill Dara a ghabháil faoina smacht, rud a chothaigh achrann le hUíbh Fhailí. Maraíodh a réamhtheachtaí Aonghas mac Mughróin (bás 803) ar ord Fhíonsneachta. Sa bhliain 806, maraíodh Flaíthnia féin ina dhún ríoga ag Ráth Iomgháin. Is dóigh gurbh é Fíonsneachta arts a bhí ciontach ann.
UNTAET (Náisiún Aontaithe sa Tíomór Thoir)
Ba é UNTAET Fórsa Eatramhach na Náisiún Aontaithe sa Tíomór Thoir nó United Nations Transitional Administration in East Timor. Cruthaíodh UNTAET chun maoirsiú a dhéanamh ar Fhórsaí na hIndinéise a bhí ag tarraingt amach as an tír agus chun síocháin agus slándáil a bhunú sa tír nua. Mhair UNTAET idir Iúil 1999 — Bealtaine 2004 mion|Arm na hÉireann Bhí obair uasal déanta ann ag comhaltaí d'Óglaigh na hÉireann. clé|mion mion|clé|Arm na hÉireann
Cúlra
Sa bhliain 1974, i ndiaidh coup d'état sa Phortaingéil, a chuir réimeas sóisialach ar bun, thosaigh an rialtas nua ag tarraingt siar ó chóilíneachtaí Poirtaingéalacha. Ar ceann acu seo, bhí an Tíomór Thoir. In ionad neamhspleáchas a fháil áfach, rinne an Indinéis, a bhí i gceannas ar an Tíomór Thiar, iarracht Tíomór Thoir a ghlacadh chuici féin. mion|INTERFET - UNTAET’ sa bhliain 2000 Ní aithneodh na Náisiún Aontaithe (NA) éilimh na hIndinéise agus i ndiaidh cainteanna ar feadh blianta fada, mhol an Indinéis i 1998 go mbeadh féinriail teoranta ag Tíomór Thoir laistigh den Indinéis. Iarraidh ar na NA reifreann a eagrú agus a chur faoi bhráid mhuintir Thíomór Thoir. Bunaíodh misean UNAMET i Mí Meitheamh chun monatóireacht a dhéanamh ar chinneadh na ndaoine agus é a chur i bhfeidhm.
Sa reifreann a reáchtáladh i Mí Lúnasa 1998, dhiúltaigh muintir Thíomór Thoir amach is amach don fhéinriail laistigh den Indinéis, rud a spreag an míliste a bhí ar son na hIndinéise ollmharú agus scrios mór a dhéanamh.
Obair
I Meán Fómhair 1999, bhunaigh Comhairle Slándála na Náisiún Aontaithe INTERFET agus i mí Deireadh Fómhair chuaigh buíon de phearsanra ARW agus eilimintí tacaíochta isteach leis an misean.
Tháinig UNTAET in ionad INTERFET tamall gearr ina dhiaidh sin (agus tháinig UNMISET in ionad UNTAET níos faide anonn). Bhí an ARW fós ag soláthar príomh-thiomantas na hÉireann de bhuíon coisithe a bhí ag feidhmiú le Cathlán na Nua-Shéalainne.
Tháinig buíon ón 2 Cathlán Coisithe as Éirinn in ionad na buíne ARW i Meitheamh 2000 agus lean an polasaí seo de bhuíon iomlán ó ceann de chathláin Óglaigh na hÉireann a sholáthar go dtí gur tháinig deireadh le rannpháirtíocht na hÉireann sa mhisean i mBealtaine 2004.
Sráidbhaile Potemkin
mion| Mar gheall ar aghaidh (façade) nua-phéinteáilte, tá cuma ar an bhfoirgneamh iomlán go bhfuil sé atógtha, cé go bhfuil an chuid eile fós ag lobhadh (Grúdlann an Chaisleáin i Kolín, Poblacht na Seice). Agus é suite in aice le príomhlíne iarnróid, ba é an t-aon deis chun an aghaidh a dheisiú ná le linn nuachóiriú mór na líne agus stad iomlán an tráchta a bhain léi. Mar sin féin, ní raibh go leor airgid ag an mbaile chun atógáil iomlán a dhéanamh ag an am, agus mar sin atógadh na codanna de a bhí nach raibh teacht orthu go héasca inrochtana ó na ráillí. Sa pholaitíocht agus san eacnamaíocht, is éard is sráidbhaile Potemkin ann ná aon tógáil (liteartha nó figiúrtha) arb é an t-aon aidhm atá aige façade nó aghaidh sheachtrach a sholáthar do thír atá ag streachailt, rud a fhágann go gcreideann daoine go bhfuil an tír ag dul i bhfeabhas. Tagann an téarma ó scéalta faoi shráidbhaile iniompartha bréige a tógadh le dul i bhfeidhm ar Chaitríona II Banimpire  na Rúise ag a hiar-leannán Gréagóir Potemkin, le linn a turais chun na Crimé i 1787. Cé go maíonn staraithe na linne seo go bhfuil cuntais an tsráidbhaile iniompartha seo áibhéalach, ba é an scéal bunaidh ná gur thóg Potemkin lonnaíochtaí iniompartha bréagacha feadh na bruacha na Dnípired d’fhonn  a chur i bhfeidhm ar an Bhanimpire;  dhéanfaí na struchtúir a dhíchóimeáil tar éis di dul thar bráid, agus iad a hathchóimeáil níos faide ar feadh a bealach le go bhféachfaí orthu arís mar a bheadh ​​sampla eile.
Tredegar Newydd
51.7201°N, -3.24°W
Baile i Caerffili, an Bhreatain Bheag, is ea Tredegar Newydd, 27 km ó Caerdydd agus 216 ó Londain. Tá daonra 4,728 ann, agus tá 346 (7.3%) in ann Breatnais a labhairt.
Lucy Quinn
Is imreoir sacair í Lucy Quinn (r. 29 Meán Fómhar 1993). Imríonn Lucy i lár na páirce. Ina gairm bheatha ag imirt d'Éirinn, scóráil sí 2 chúl ina iomlán. Rugadh i Sasana í, agus imríonn sí le foireann na hÉireann i gcomórtais idirnáisiúnta. Thosaigh sí le Birmingham City don dara huair i 2021, tar éis di imirt freisin do Portsmouth Football Club.
Isibeal Atkinson
Is imreoir sacair í Isibeal Atkinson. Rugadh í ar an 17ú de mhí Iúil 2001. Imríonn sí san áit lár pairce agus imríonn sí don club West Ham, bhí sé le feiceáil d'fhoireann náisiúnta ban Phoblacht na hÉireann.
Gairm Beatha
Nuair a bhí sí óg d'imir sí don foireann Rush Athletic agus Acadamh Sraithe na gCailíní Cathrach, sular chaith sé trí bliana le Enniskerry FC. Shínigh sí do chlub Shraith Náisiúnta na mBan Shelbourne i mí Iúil 2017.
I mí Feabhra 2021, shínigh Atkinson do chlub Premier League na mBan na hAlban Celtic. Bhí sí le feiceáil i gcluichí Shraith Seaimpíní na mBan UEFA 2021–22. I mí na Bealtaine 2022 scóráil sí cúl breise a bhuaigh i gcluiche ceannais Chorn na mBan in Albain, mar bhuaigh Celtic ar iomaitheoirí Glasgow City 3–2.
I mí Iúil 2022, d'fhág Atkinson agus imreoir óg Éireannach eile Tyler Toland araon Celtic. Ansin chuaigh siad isteach i gclub Super League na mBan Sasanach West Ham United níos déanaí an mhí sin.
Giotán
Is é an giotán (bit i mBéarla) an t-aonad is lú stórais ar an ríomhaire. Is féidir 2 luach a stóráil in aon ghiotán amháin: 0 nó 1. Ní féidir aon rud fiúntach a stóráil in aonad nach nglacann le níos mó ná dhá luach. Dá bhrí sin, bailítear giotáin le chéile ina n-aonaid níos mó le gur féidir níos mó luachanna a stóráil iontu. Is é an beart an bailiúchán giotán is coitianta. Tá 8 ngiotán in aon bheart amháin.
Wall Street
mion|clé|Comhartha sráide Is sráid chúng i Manhattan íochtarach, i gcathair Nua-Eabhrac, í Wall Street. Tá an tionscail airgeadais agus infheistíochta i Stáit Aontaithe Mheiriceá lonnaithe ar Wall Street agus sna sráideanna mórthimpeall.
Ionad airgeadais
Ar Wall Street atá an New York Stock Exchange (NYSE) agus an American Stock Exchange (AMEX), ar a bhfuil scaireanna formhór chomhlachtaí na tíre á ndíol agus á gceannach. Is sa chathair freisin atá an National Securities and Exchange Quotient (NASDAQ).
Mar gheall ar mhéid an gheilleagair i SAM, chomh maith leis an méid trádála a dhéantar ar Wall Street, tá tionchar as cuimse ag Wall Street ar an ngeilleagar domhanda. Déantar faire ar an Dow Jones Industrial Average (DJIA) agus an NASDAQ ar ríomhairí agus ar scáileáin teilifíse ar fud an domhain.
Stair
Bunaíodh Wall Street roimh neamhspleáchas na gcoilíneachtaí ag deireadh an 18ú haois. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Wallstreetbombing1920-page-001.jpg|clé|mion
20ú haois
Ar an 16 Meán Fómhair 1920, phléasc buama ar Wall Street, os comhair Bhanc Morgan i Manhattan i gCathair Nua-Eabhrac.
D'fhág an sceimhlitheoir, fear amháin is cosúil, buama i gcóiste capaill agus d'imigh sé leis. Maraíodh 38 duine agus capall amháin. Gortaíodh breis is 400.
Níor ghlac éinne leis an bhfreagracht. Caitheadh amhras ar na "Galleanists", ghluaiseacht ainrialachais faoi stiúir Luigi Galleani.
Achadh Mór (idirdhealú)
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Achadh Mór air:
Dúnmharuithe Charraig Ceasail agus Bhéal Feirste (1993)
Imeachtaí
mion|clé|Carraig Ceasail Dúnmharaíodh ceathrar i gCarraig Ceasail, Contae Dhoire ar an 25 Márta 1993ː
Cúlra
Sa bhliain 1991, dúnmharaíodh Eddie Fullerton. Trí na piléir a mharaigh an tUasal Fullerton a scrúdú, bhí an RUC in ann a rá gur úsáid an UDA/UFF an gunna céanna chun an ceathrar a mharú i gCarraig Ceasail i 1993.
Tharla Buamáil Warrington ar an 20 Márta ach seans nach raibh nasc ar bith ann idir an eachtra sin agus Carraig Ceasail.
Rinneadh ciapadh ar na tógálaithe go minic. Dúradh go raibh fear amháin, James Kelly, san IRA. Bhí líomhaintí ann maidir le claonpháirteachas idir na póilíní agus na paraimíleataigh agus na dúnmharfóirí i gCarraig Ceasail.
In 1993 i dTuaisceart Éireann, mharaigh Cumann Cosanta Uladh ní ba mhó sibhialtaigh ná na Poblachtánaigh.. D'fhógair an IRA sos cogaidh in 1994.
Naomh Tiomóid
Ba naomh é Tiomóid. Rugadh é sa bhliain 17 i Liostra agus fuair sé bás i 97, sa Mhacadóin.
Freeman John Dyson
mion|Dyson ag an Instute for Advanced Studies in Princeton sa bhliain 2007 Fisicí a rugadh i gCrowthorne Shasana ab ea Freeman John Dyson (a rugadh ar 15 Nollaig 1923 - 28 Feabhra 2020). D'oibrigh sé sna Stáit Aontaithe an chuid is mó dá shaolré, ag an Institute for Advanced Studies in Princeton New Jersey sa chuid ba mhó. Rinne sé taighde bunúsach ar an teoiric chandamach is an leictridinimic chandamach, ar chobhsaíocht damhna go háirithe. Chuidigh sé leis an díospóireacht phoiblí ar cheisteanna eolaíochta freisin.
Dioscliosta Little Mix
Is éard atá i ndioscliosta an popghrúpa Little Mix ná cúig albaim stiúideo, cúig shingil déag mar ealaíontóir ceoil aonréadach agus trí déag físeáin ceoil.
Tredelerch
51.5099°N, -3.1225°W
Baile i Caerdydd, an Bhreatain Bheag, is ea Tredelerch, 4.9 km ó Caerdydd agus 207 ó Londain. Tá daonra 8,510 ann, agus tá 658 (7.7%) in ann Breatnais a labhairt.
Abertawe
Is cathair agus contae sa Bhreatain Bheag é Abertawe (nó Swansea as Béarla). Is í Abertawe an dara cathair is mó sa Bhreatain Bheag. Tá sé suite i ndeisceart na tíre, tuairim is 60 km siar ó Chaerdydd, ar inbhear an Tawe. Ón abhainn sin a fuair an chathair a hainm. Bhí 244,500 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011.
Comhaontuithe Camp David
link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Camp_David,_Menachem_Begin,_Anwar_Sadat,_1978.jpg|mion|Camp David, Meán Fómhair 1978. Uachtarán [[Anwar Sadat|Sadat na hÉigipte (ar chlé) agus Príomh-Aire Iosrael, Menachim Begin. Ócáid stairiúil agus iad ag croitheadh láimhe. Uachtarán Mheiriceá, Jimmy Carter, ag faire orthu.|alt=]] Síníodh na Comhaontuithe Camp David ar an 17 Meán Fómhair 1978. Sa bhliain 1977, bhí sé de mhisneach ag Anwar Sadat cuairt a thabhairt ar Iosrael agus brú a chur ar Uachtarán Iosrael, Menachim Begin, páirt a ghlacadh i gcomhchainteanna síochán a "Camp David" sna Stáit Aontaithe.
Síníodh conradh síochána stairiúil ar an 26 Márta 1979, an Conradh Síocháin Éigipt-Iosrael.
Na cainteanna
I mí lúil 1978 bhuail Begin agus Sadat leis an Uachtarán Carter ag Camp David i Maryland i Meiriceá. Bhí cainteanna rúnda ann, a bhí dírithe ar na fadhbanna a bhain leis na hlosraelaigh a bheith ag cur fúthu i Síonáí agus ar an mBruach Thiar.
Tháinig dhá cháipéis as na cainteannaː
mion|alt=|clé|220x220px
Bhí an dara deilbhcháipéis an-doiléir, ní raibh na hÉigiptigh i riocht socrú ar bith a dhéanamh ar son na bPalaistíneach ná na Stát Arabach eile, agus sa deireadh thiar ní raibh aon toradh ar na moltaí.
Iarmhairtí
Nuair a tháinig sé abhaile ó Mheiriceá, d'éirigh le Begin áiteamh ar an Knesset trúpaí losraelacha agus lonnaitheoirí a tharraingt siar as Leithinis Shíonáí. Chabhraigh sé sin leo conradh síochána a dhéanamh. Tháinig an bheirt cheannairí ar ais go Camp David ab bhliain dár gcionn.
Ar an 26 Márta 1979: shínigh Uachtarán an hEigipte, Anwar Sadat agus Príomh-Aire Iosrael, Menachem Begin, conradh síocháin sa Teach Bán, an Conradh Síocháin Éigipt-Iosrael.
Tharraing an beart seo agus a dhearcadh i leith an iarthair ionsaithe ó na náisiúin Arabacha eile agus ó ghrúpaí míleata loslamacha san Éigipt. Is é an toradh a bhí air sin ná gur feallmharaíodh Anwar Sadat sa bhliain 1981.
Chaim Topol
Is aisteoir Iosraelach é Chaim Topol a rugadh ar an 9 Meán Fómhair 1935. Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1972.
Kyra Carusa
Is imreoir sacar Éireannach í Kyra Taylor Carusa (a rugadh ar 14 Samhain 1995). Imríonn sí sa Elitedivisionen do HB Køge agus don foireann sacair ban na hÉireann mar tosaigh.
Samantha Leslie
Is bainisteoir óstáin Éireannach agus pearsa meáin í Samantha "Sammy" Leslie (rugadh 1966). Is iontaobhaí í Sammy Leslie de Caisleán Leslie, an Bhoth, Co. Mhúineacháin. Rugadh í i mBaile Atha Cliath. Deireann sí féin gur dhuine "ceanndána, diongbháilte í agus í ina disléicseach, a fheiceann achan rud in 3T ". Fágadh Caisleán Leslie le huacht ag Sammy in 1991.
Scalaí
thumb|right|an airm ársa Scally Is Scalaí an foirm Gaeilge den sloinne Scally. Is sloinne Éireannach é.
Samantha Leslie
Óige agus Oideachas
Nuair a d’fhreastail Sammy ar scoil áitúil in Glaslocha thug múinteoir áirithe ón scoil am an-deacair di de bharr gur Leslie í. Ach bhí na paistí an-deas di, ba chuma leo cén darna ainm a bhí aici. Dúirt Sammy go “ raibh siad comh deas, bhí a fhois acu go nach raibh aon airgead ag ár gclann agus bhí muid i gcónaí ag díol at thalamh thart ar teach chun an teach a cóineal”. Ach ar an drochuair ní riabh an múinteoir Ms Smith ró-deas di. Dúirt sí rudaí cosúil le “ Cé a cheapann tú go bhfuil tú, is cuma go bhfuil teach mór agat, an ceapann tú go bhfuil tú speisialta”.
Scalaí
Bunús
Bhí an sloinne bunaithe i gContae na hIarmhí agus tá a lán malairtí ar an ainm lena n-áirítear Scully, Skelly, O'Scully, Scullin agus Scullane.
Samantha Leslie
Pósadh agus Teaghlach
Bhí cúig páistí ag athair Sammy; Sean, Mark Antonia, Sammy agus Camilla.
Scalaí
Malairtí
Is é O'Scolaidhe an chéad foirm den ainm.
Samantha Leslie
Pósadh agus Teaghlach
Mar a dheireann Uncail Jack s’aici go minic le linn turais s’aige timpeall an chaisleáin, tá gaolta cáiliúla ag clan s’aici mar shampla Winston Churchill agus Dean Swift. Comh maith le sin, d’fhan WB Yeats sa teach clainne.
Scalaí
Malairtí
Chuaigh clann Scully go dtí an Mhumhan nuair a bhí siad faoi bhrú ó na Angla-Normannaigh. D'fhan brainse amháin i dTiobraid Árann Thuaidh agus bhog an brainse eile go dtí deisceart an chontae.
Tá an foirm Skelly coitianta i gContae Ros Comáin agus Contae an Iarmhí.
Corn Rugbaí an Domhain 2023
Is é Corn Rugbaí an Domhain 2023 an 10ú heagrán de Chorn Rugbaí an Domhain. Beidh sé ar siúl sa Fhrainc. Beidh 20 foireann rannpháirteach ann. Cháiligh 12 fhoireann a bhuí lena n-áit deiridh i gCorn Rugbaí an Domhain 2019, agus cháiligh ocht bhfoireann ó bhabhtaí cáiliúcháin. Beidh an chéad cluiche agus an cluiche ceannais ar siúl ag an Stade de France, ó thuaidh de Pháras. Ar dtús, bhí sé beartaithe go mairfeadh an comórtas ar feadh sé seachtaine mar is gnách, ach i mí Feabhra 2021, chuir World Rugby seachtain leis chun laethanta scíthe breise a sholáthar do leas na n-imreoirí. Ciallaíonn sé seo go mbeidh ar a laghad cúig lá de scíthe ag na foirne do gach cluiche. Beidh an comórtas ar siúl níos lú ná bliain roimh Cluichí Oilimpeacha 2024 i bPáras. Is iad na seaimpíní cosanta an Afraic Theas, a bhuaigh Sasana i gCluiche Ceannais Corn Rugbaí an Domhain 2019. Beidh tír amháin, an tSile, ag glacadh páirte don chéad uair ag Corn Rugbaí an Domhain.
Abbie Larkin
Is imreoir sacair i Abbie Larkin. Imríonn Abbie mar tosaí. Imríonn Abbie do club HB Køge.
George Grenville
Ba pholaiteoir agus Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe é George Grenville a rugadh ar an 14 Deireadh Fómhair 1712 – 13 Samhain 1770.
An Baile Dubh Uachtarach
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm An Baile Dubh Uachtarach air:
Oideachas trí mheán an Bhéarla
Is é is brí le coincheap an Oideachais trí mheán an Bhéarla ná an Béarla, seachas aon teanga eile, a bheith in úsáid mar theanga theagaisc sna scoileanna. I dtíortha ina labhraítear an Béarla mar theanga phobail, m.sh. sa Ríocht Aontaithe, i Stáit Aontaithe Mheiriceá, in Éirinn, san Astráil agus sa Nua-Shéalainn, tá an chuid is mó de na scoileanna agus de na hollscoileanna ag obair trí mheán an Bhéarla, ach i dtíortha eile, baintear úsáid as an mBéarla freisin, go háirithe in oideachas an tríú leibhéal, siocair is go bhfuil meas na teanga domhanda air.
Cúlra stairiúil
Tá an Béarla seanbhunaithe mar theanga theagaisc scoile i stair na hÉireann agus na Breataine Móire, agus baint ag ról an Bhéarla sna scoileanna leis an dóigh ar leathnaigh an teanga sin amach óna bhólaí dúchais i Sasana agus in oirthuaisceart na hAlban go dtí na ceantair ina raibh teangacha Ceilteacha a labhairt. Cuid den fhorbairt chéanna ab ea iad galldú na gcríoch eile den Impireacht agus cur chun cinn na scolaíochta tré mheán an Bhéarla.
LifeSiteNews
Is nuachtán Béarla Ceanada laethúil é an Life Site News. Tá an nuachtán á fhoilsiú ón mbliain 1997 i leith. Bhunaigh an Campaign Life Coalition é.
Oideachas trí mheán an Bhéarla
Cúlra stairiúil
Sna meánaoiseanna, agus i dtús na nua-aoise, d'fhéach lucht rialtais Ríocht na hAlban leis an mBéarla a chur in áit na Gáidhlig trí reachtanna ar leith a achtú agus faoi na scoileanna paróiste. Na haicmí uaisle ba thúisce a bhí le galldú, agus na haicmí ísle le teacht sna sálaí acu. Rith Parlaimint na hAlban ar a laghad deich n-acht oideachais idir na blianta 1494 agus 1698 leis an gcuspóir seo a bhaint amach.
Cionaoth mac Mughróin
Ní thuairiscítear sna hannála ach dáta a bhás.
Oideachas trí mheán an Bhéarla
Cúlra stairiúil
Sa bhliain 1609, fuadaíodh naonúr taoiseach Gaelach ar tugadh orthu Reachtanna Í a shíniú agus a fhormhuiniú. Bhí an Rialtas i nDún Éideann ag iarraidh taoisigh agus institiúidí na Gaeltachta i nGarbhchríocha na hAlban a thabhairt chun galldachais mar chuid de na hiarrachtaí a chumhacht a fhairsingiú go dtí na críocha sin.
Roghchlár
thumb|Roghchlár "Comhad" i bh[[Firefox as Gaeilge.]] Sa ríomhaireacht, oiread roghanna a chuirtear ar fáil don úsáideoir ag an ríomhchlár. Ríomhchlár a dhéanann cumarsáid leis an úsáideoir ar bhealach amháin, trí roghanna le roghchláir nasctha a sholáthar, tugtar ríomhchlár faoi thiomáint roghchláir air. Úsáidtear an áis seo go forleathan, i gcomhar le dealbha le comhéadain ghrafacha úsáideora (GUI).
Oideachas trí mheán an Bhéarla
Cúlra stairiúil
Theastaigh ó na hEaglaisí Protastúnacha "an Soiscéal a scaipeadh i measc na ndaoine brúidiúla barbartha neamhshibhialta seo", ("planting of the gospell among these rude, barbarous, and uncivill people"), na filí (na baird, mar a thugtar orthu i nGaeilge na hAlban) a eisreachtú agus a chinntiú go gcuirfeadh uaisle na nGarbhchríoch a gclann ag foghlaim léinn i scoileanna na Galltachta, ionas go mbeidís in ann, sa deireadh thiar, "Béarla a labhairt, a léamh, agus a scríobh", ("speik, reid, and wryte Inglische"). Sa bhliain 1616, lean an Rí Séamus VI ar aghaidh ar an mbóthar seo le hAcht eile chun scoileanna Gallda a bhunú i ngach paróiste fud fad na nGarbhcríoch. Is é an cuspóir a bhí leis na scoileanna seo, de réir an Achta, ná "sibhialtacht, cráifeacht, eolas agus léann a mhúineadh is a theagasc don aos óg, an Béarla a chraobhscaoileadh ar fud na tíre mar theanga labhartha na cosmhuintire, agus an Ghaeilge, atá ar ceann de na cúiseanna is mó le buanú na barbarthachta agus na neamhshibhialtachta i measc mhuintir na nOileán agus na nGarbhchríoch, a chur ar ceal is a bhaint de bhéal na ndaoine" ("the youth be exercised and trayned up in civilitie, godlines, knawledge, and learning, that the vulgar Inglische toung be universallie plantit, and the Irische language, whilk is one of the chief and principall causes of the continewance of barbaritie and incivilitie amongis the inhabitantis of the Ilis and Heylandis, may be abolisheit and removeit...")
Niamh Farrelly
Is imreoir sacair í Niamh Farrelly.
Oideachas trí mheán an Bhéarla
Cúlra stairiúil
Is é an chuma atá ar an scéal, mar sin, go raibh polasaí toilteanach ag lucht rialtais Shasana agus na hAlban na mionlaigh Cheilteacha a chomhshamhlú don aonchultúr Briotanach, polasaí ar féidir impiriúlachas cultúrtha a thabhairt air inniu, ó bhí sé ceaptha sainghnéithe cultúrtha na mionlach sin, an teanga dhúchais ach go háirithe, a bhaint díobh scun scan. Lean tionchar buan an diansmachta seo ar lucht labhartha na Gaeilge agus na Breatnaise araon i bhfad, fiú nuair a bhí malairt tuiscint tagtha ag na haicmí cultúrtha ar na cúrsaí seo, agus polasaithe ní ba chaoinfhulangaí á bplé.
Táthar ag déanamh gurbh í sprioc dheiridh na bpolasaithe comhshamhlaíocha ná comhaontas náisiúnta a chothú taobh istigh den Stát Bhriotanach, agus an réamhbhreithiúnas ag an lucht rialtais nach bhféadfaí an aidhm sin a bhaint amach gan aon teanga oifigiúil amháin a chur in áit na dteangacha réigiúnda go léir.
Na heachtraí a spreag Ceannairc an Leabhair Urnaí sa bhliain 1549, tugann siad léargas dúinn ar chur chuige an chomhshamhlúcháin chultúrtha seo. Go nuige sin, b'í an Laidin teanga na hEaglaise agus na liotúirge, ach ansin, chinn na húdaráis ar "Leabhar na hUrnaí Coitinne" a chur i gcló i mBéarla amháin. B'é an míniú oifigiúil é go rabhthas ag iarraidh bac a chur le tionchar na hEaglaise Caitlicí tríd an Laidin a chaitheamh i dtraipisí, ach b'é an clár oibre folaithe é go raibh an Béarla le dul ina háit fiú mar theanga eaglasta acu siúd nach raibh á labhairt ó dhúchas. Mar sin, is féidir an tátal a bhaint as an scéal go raibh an chomhairle seo dírithe ar na teangacha Ceilteacha a choinneáil faoi chois agus an Béarla a fhairsingiú mar theanga eaglasta agus, ina dhiaidh sin, mar ghnáthurlabhra phobail. San am sin, bhí formhór mór mhuintir Chorn na Breataine ag labhairt Coirnis ó dhúchas i gcónaí, agus cuid mhór acu siúd dall ar an mBéarla go hiomlán. Mar sin, chuaigh siad chun ceannairce ar an mBéarla, agus iad ag lua ina gcuid éileamh ná "go ndiúltaimid amach is amach don Bhéarla nua seo, ós fir ó Chorn na Breataine sinn, agus daoine inár measc nach dtugann Béarla ar bith" ("and we the cornyshe men whereof certen of vs vnderstande no Englysh) vtterly refuse thys new English").
Dr. Robert Phillipson defines English linguistic imperialism as ''"the dominance asserted and maintained by the establishment and continuous reconstitution of structural and cultural inequalities between English and other languages". '' Solathraíonn teoiric Phillipson dúinn critíc chumhachtach ar forleathnú fairsingíocha stairiúil an Bhéarla mar theanga idirnaisiúnta, agus conas a mbíonn sé in ann a cheannas reatha a cothabháil, ach go háirithe i dtíortha iarchoilíneacha msh. An India, an Phacastáin, Uganda, An tSiombáib srl. ach freisin a ráta méadaithe i gcomhthéacsanna nuachoilíneacha, mar shampla san Eoraip Mhór-roinneach.
Tugtar an téarma 'Macaulay's Children' (Tag:Thomas Babington Macaulay) nuair a déantar tagairt do dhaoine rugadh san Ind, de bhunadh na hIndia a nglacann chucu féin cultúr agus nósanna an Iarthar mar luach cineáil saoil. Is gnách a mbíonn an téarma in úsáid mar mhasla, agus an comhshonrú nó an fhochiall leis ná go bhfuil an duine éadairiseach nó ina sheoinín.
D'eascair an téarma as alt a scríobh Thomas Babington Macaulay in 1835, 'Miontuairisc ar Oideachas na hIndia' nó 'Minute on Indian Education'(Féach: 'Naisc Inmheanacha', atá thíos luaite). Seo sliocht as; ''It is impossible for us, with our limited means, to attempt to educate the body of the people. We must at present do our best to form a class who may be interpreters between us and the millions whom we govern; a class of persons, Indian in blood and colour, but English in taste, in opinions, in morals, and in intellect. To that class we may leave it to refine the vernacular dialects of the country, to enrich those dialects with terms of science borrowed from the Western nomenclature, and to render them by degrees fit vehicles for conveying knowledge to the great mass of the population.''
Bhunaigh Rialtas na Breatiane an 'National Education System'(sic) in Éirinn sa bhliain 1831, faoi stiúir an Phríomh Rúnaí E.G Stanley. Tógadh, le cuidiú na gCoimisinéirí Um Oideachais Náisiúnta agus na niontaobhaithe logánta, 2,500 bunscoileanna náisiúnta i gCúige Uladh sa tréimhse 1832-1870, built with the aid of the Commissioners of National Education and local trustees.
Deir an tOllamh S. Ó Buachalla;
"During the first four decades of their existence, there is no mention of the Irish language in the programme of regulations of the Commissioners of National Education; furthermore no provision whatsoever was made in 1831 when the original scheme was drawn up for education of those children who spoke Irish only. According to the official opinion of later Commissioners, expressed in a formal reply to the Chief Secretary in 1884, " the anxiety of the promoters of the National Scheme was to encourage the cultivation of the English language..."
D'fhoilsigh an t-oide, agus tírghráthóir Pádraig Anraí Mac Piarais, sraith leachtanna ar thionchar agus chúlra an chórais oideachais in Éirinn, ach go háirithe oideachas trí mheán an Bhéarla.
Tháinig alt leis amach san Irish Review i mí Feabhra 1913,dar teidil The Murder Machine.
Seo a leanas sliocht as phaimphléid an Phiarsaigh;
''And English education in Ireland has seemed: to some like the bed of Procustes, the bed on which all men that passed that way must lie, be it never so big for them, be it never so small for them: the traveller for whom it was too large had his limbs stretched until he filled it; the traveller for whom it was too small had his limbs chopped off until he fitted into it---comfortably. It was a grim jest to play upon travellers. The English have done it to Irish children not by way of jest, but with a purpose. Our English-Irish systems took, and take, absolutely no cognisance of the differences between individuals, of the differences between localities, of the: differences between urban and rural communities, of the differences springing from a different ancestry, Gaelic or Anglo-Saxon.''
Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha (Toghcheantar Tionóil)
Is toghcheantar tionóil é Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha  ar Thionól Thuaisceart Éireann (Béarla: Newry and Armagh).
D'úsáideadh an suíochán den chéad uair i dtoghchán do Thuaisceart Éireann amháin, d’Fhóram Thuaisceart Éireann i 1996. Ó 1998, tá baill tofa aige don Tionól reatha.
Stirling Moss
deas|250px|thumb|Stirling Moss Tiománaí Foirmle a hAon ó Shasana ab ea Sir Stirling Craufurd Moss, a rugadh ar 17 Meán Fómhair 1929 i Kensington Thiar, Londain agus a fuair bás ar an 12 Aibreán 2020.
24 Nollaig
Is é an 24 Nollaig an 358ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 359ú lá i mbliain bhisigh. Tá 7 lá fágtha sa bhliain.
Tref-y-clawdd
Is baile margaidh beag agus pobail é Tref-y-clawdd (Béarla: Knighton), suite go príomha i bPowys, sa Bhreatain Bheag, laistigh de teorainneacha an chontae stairiúil Sir Faesyfed (Béarla: Radnorshire). Suite taobh leis an abhainn, an 'Afon Tefeidiad', bíonn sé ag críochantacht le teorainn Shasana-na Breataine Bige; leis an stáisiún iarnróid, chomh maith le cuid bheag de limistéar an bhaile-chomhthógtha, suite i Swydd Amwythig (Béarla: Shropshire), Sasana. Is é Tref-y-Clawdd an 6ú baile is mó i bPowys. Tá sé 96.4 km ó Caerdydd agus 221 ó Londain. Tá daonra 2,931 ann, agus tá 249 (8.5%) in ann Breatnais a labhairt.
Aillte an Mhothair
Tá Aillte an Mhothair (Béarla: Cliffs of Moher) suite sa Bhoireann gar do Dhúlainn, Contae an Chláir, Éire. Tá siad thart ar 14 chiliméadar ar fad. Tá na haillte 214 méadar os cionn an Aigéin Atlantaigh ag an bpointe is airde. Bíonn Aillte an Mhothair i gcónaí ag barr na n-áiteanna is cáiliúla in Éirinn. Tá na haillte os cionn Aigéin an Atlantaigh. Is áit fhiáin, iargúlta agus álainn í.
Ó bharr na n-aillte is féidir le cuairteoirí Oileáin Árann i gCuan na Gaillimhe, na Beanna Beola, agus Sléibhte Mhám Thoirc a fheiceáil. Tá Aillte an Mhothair ar cheann de na gnéithe is cáiliúla in Éirinn. Tugann 1.5 milliún duine cuairt ar na hAillte gach bliain.
René Laennec
Lia a rugadh i Quimper na Briotáine ab ea René-Théophile-Hyacinthe Laennec (Laenneg I mBriotáinis; 17 Feabhra 1781 - 13 Lúnasa 1826). Dochtúir san arm ar dtús, ina dhiaidh sin in Otharlann Necker, áit ar fhionn sé an steiteascóp i 1816. Rinne sé taighde ar scamhóga othar agus fuaimeanna a gcroíthe. D'fhoilsigh sé leabhar cáiliúil, De l'auscultation mèdiate ou traité du diagnostic des maladies des poumons et du coeur (Ar Chliabhéisteacht Dhiagnóiseach nó Tráchtas ar Dhiagnóisiú Galair na Scamhóg is an Chroí, 1819), agus tugtar athair na míochaine tóracsaí air.
Aillte an Mhothair
Tá na haillte le feiceáil i roinnt scannán, ina measc Ryan's Daughter (1970), The Princess Bride (1987), Harry Potter and the Half-Blood Prince (2009), agus Leap Year (2010). Tá na haillte le feiceáil freisin i bhfíseáin cheoil, mar “Runaway” le Maroon 5, “My Love” le Westlife, agus “The Color Green” le Rich Mullins.
Stair
mion|Túr Uí BhriainTá na haillte milliúin bliain d'aois. Tá daoine ina gcónaí sa réigiún ar feadh na mílte bliain, mar go bhfuarthas suímh Neoiliteacha ar fud Chontae an Chláir. Faigheann na haillte a n-ainm ón sean dún ar a dtugtar 'Mothar. '' Ciallaíonn sé dún scriosta.
Ba é Cornelius Uí Bhriain, tiarna talún áitiúil, an chéad duine a d'aithin na haillte mar cheann scríbe turasóireachta. Tá Túr Uí Bhriain in aice leis an bpointe is airde agus is pointe féachana é do chuairteoirí ar feadh na gcéadta bliain. Tógadh an túr ar na haillte i 1835. Tógadh an túr ag Cornelius Uí Bhriain, a rinne brabús trí tháille iontrála a ghearradh. D'aithin Cornelius an luach a bhain le daoine a mhealladh chuig Aillte an Mhothair agus conas a d'fhéadfaidís a bheith chun leasa an phobail áitiúil agus iad a thabhairt amach as an mbochtaineacht. Chomh maith le sin, thóg Uí Bhriain balla de bhloic shéaraigh feadh na haillte, stáblaí agus táblaí picnice do thurasóirí a bhí ar cuairt sa 19ú haois. Tá sé ráite go bhfuil gach rud sa cheantar áitiúil tógtha aige ach amháin na haillte féin.
Tá an ceantar díreach ó thuaidh de Thúr Uí Bhriain thíos Aill an Searrach tá sé anois ina láthair surfála clúiteach domhanda leis na tonnta cáiliúla ag mealladh surfálaithe den scoth. I gcoinníollacha áirithe is féidir leis an tonn 60 troigh a bhaint amach. Bhí Aillte an Mhothair ar dtús ar shuíomh deilte abhann mór agus bunaíodh iad thart ar 320 milliún bliain ó shin le linn tréimhse an Charbónmhar.
Tógadh Túr an Mhothair go luath sna 1800í mar thúr faire amach d'Óglaigh Napóilean. Is féidir go leor túir den chineál céanna a fháil ar chósta thiar na hÉireann agus bhí ról an chosúil acu. Is fothrach é an túr faoi láthair ach tá roinnt de na héin áitiúla ina gcónaí ann.
Geolaíocht
Sa lá atá inniu ann tá creimeadh cósta ar na haillte. Buaileann tonnta i gcoinne cos na n-aillte, agus tá sé seo ag creimeadh bun na haillte. Mar gheall ar seo tá na haillte ag titim isteach san fharraige. Tá gaoth, tonnta, báisteach agus oighear ag creimeadh Aillte an Mhothair, agus cruthaíodh uaimh, agus tírghnéithe san fharraige. Thar na milliúin bliain, rinneadh na ndríodar a charnadh i gcarraig sholadach agus rinneadh iad a bhrú ó thuaidh mar gheall ar ghluaiseachtaí i bplátaí an domhain. Is iad seo na sraitheanna carraige gaineamhchloiche, glár, láibe agus scealla a dhéanann Aillte an Mhothair inniu.
Aoibhinn Ní Shúilleabháin
Is scoláire, craoltóir agus ceoltóir Éireannach í Aoibhinn Ní Shúilleabháin.
Aillte an Mhothair
Geolaíocht
Má fhéaceann tú amach ó bharr na n-aillte feicfidh tú go leor tírghnéithe cósta: Staic Mhara, Stumpaí Mara agus uaimh a cruthaíodh mar thoradh ar chreimeadh. Tá an staic farraige cháiliúil 'An Branán Mór,' 67 méadar ar airde. Nuair a bhí sé ina chuid de na hAillte, bhí sé scartha le creimeadh.
Aoibhinn Ní Shúilleabháin
Saol luath
Rugadh Aoibhinn sa bhliain 1983 go dtí Art agus Máire. Bhí Art mar stiúrthoir don Ionad Oideachas Maigh Eo agus bhí Máire mar leas-phríomhóide i nGaelscoil Caisleán an Bharraigh. D’fhás sí suas i gCeathrú na Con I gcontae Maigh Eo. Is í Aoibhinn an páiste is sine agus tá cúig deartháireacha aici. Tá Aoibhinn agus deartháireacha s’aici mar bhaill de Comhaltas Ceoltóirí Éireann.
Aillte an Mhothair
Geolaíocht
Mar gheall ar a dtábhacht gheolaíoch, is Geopháirc Dhomhanda de chuid Eagraíocht Oideachais, Eolaíochta agus Cultúir na Náisiún Aontaithe (UNESCO) iad Aillte an Mhothair. Dá bhrí sin, déantar iad a bhainistiú agus a chosaint, chomh maith le húsáid le haghaidh cláir oideachais agus forbairt inbhuanaithe.
Aoibhinn Ní Shúilleabháin
Oideachas
Fuair Aoibhinn céim san fhisic theoiriciúil sa bhliain 2005 ó Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath. Sa bhliain 2009, rinne Aoibhinn staidéar le haghaidh Ard-Dioplóma san Oideachas ag Coláiste na Trionóide, Baile Átha Cliath, áit a d'óstáil sí imeachtaí don Amharclann Eolaíochta. Fuair sí a hArd-Dioplóma chun múineadh ag leibhéal na meánscoile sa bhliain céanna. Fuair sí PhD sa mhata sa bhliain 2016.
Hiopstar
deas|250px|thumb|Hiopstar Is fochultúr a mbaineann le bánaigh mílaoiseach ina gcónaí sa gceantair uirbeach é Hiopstar.
Aillte an Mhothair
Fiadhúlra
mion|Gabhair a fheictear ag na haillte Tá thart ar 30,000 éan ina gcónaí ar na haillte, ina measc tá níos mó ná 20 speiceas. Tá tábhacht chaomhnaithe ar an suíomh freisin mar láithreán póraithe do níos mó ná 30,000 éin mhara. Tá Aillte an Mhothair ar an choilíneacht mórthír Puifíní is mó: (1,365 duine fásta aonair) in Éirinn. Is féidir an príomhchoilíneacht a fheiceáil ar oileán na nGabhar. Is féidir an príomhchoilíneacht a fheiceáil ar oileán na nGabhar. Fásann bláthanna fiáine agus féara áille ar na haillte san Earrach agus sa Samhradh. Ó bharr na haillte is minic a fheictear deilfeanna, míolta móra agus rónta. Is tréimhse iontach é Márta trí Bhealtaine do lucht féachana éan cuairt a thabhairt.
Aoibhinn Ní Shúilleabháin
Rose of Tralee
Ghlac Aoibhinn páirt sa chomórtas Rós Thrá Lí sa bhliain 2005. Bhuaigh sí an chéad babhta den chomórtas ar an 15ú de Meitheamh 2005 nuair a chan sí ‘Summerfly’. Bhí sí 22 ag an am. Chuir athair Aoibhinn ainm s’aici síos agus ní raibh sí róshásta ar dtús ach chuaigh sí ar aghaidh chun an comortás  a bhuachaint. Bhí sí in ainm a bheith ag dul go dtí Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath I mí Deireadh Fomháir an bhliain sin chun Céim Máistir a fháil sa ríomheolaíocht ach d’fhan sí chun a bheith mar iondaí don féile Rós Thrá Lí.
Ceol
Bhí Aoibhinn mar an príomh-amhránaí de Ragús, banna ceol traidisiúnta a chuaigh sí ar camchuairt le sa bhliain 2007 go Stáit Aontaithe Meiriceá, An tSeapáin agus ar fud na hEorpa.
Aillte an Mhothair
Fiadhúlra
Tá mamaigh thalún ina gcónaí ar an aill. Tá broic, gobáin agus coiníní. Tá daonra mór giorria ann freisin agus is minic a fheictear iad go luath sa lá le linn an Earraigh. Tá tréad gabhar ina gcónaí ar chosáin chúnga faoi bhun na n-aillte.
Aoibhinn Ní Shúilleabháin
Múinteoireacht
D’obair sí mar mhúinteoir faoi oiliúint sa mhatamaitic,san fhisic agus sa Ghaeilge I dTamhlacht, Baile Átha Cliath.
Aillte an Mhothair
Turasóireacht
Is é Dúlainn an sráidbhaile is gaire d'Aillte an Mhothair. Aithnítear Dúlainn mar cheann de na háiteanna is fearr chun éisteacht le ceol traidisiúnta na hÉireann. Is é Dúlainn an áit is fearr chun an bád farantóireachta a ghabháil go hOileáin Árann. Is eachtra uathúil é turas báid timpeall ar bhonn na n-aillte agus is féidir leat na haillte a fheiceáil thíos. Fágann báid gach lá ó Dhúlainn, díreach lastuaidh de na hAillte.
Aoibhinn Ní Shúilleabháin
Meáin
Sa bhliain 2007, bhí sí ar an gclár The Panel ar RTÉ a Dó. Ghlac sí páirt I séasúr 2008 de Celebrity Bainisteoir ar RTÉ One, ina raibh sí mar bhainisteoir ar foireann peile ó Kiltimagh. Bhí sí mar láithreoir ar chlár ceol traidisiúnta seachtainiúil darbh ainm The Reel Deal ar RTÉ ar feadh sé eipeasóid ó Meitheamh-Iúil 2009. Bhí sí mar ambassadóir do Sheachtain na Gaeilge I mí Márta 2010. Láithrigh sí clár taistil ar RTÉ darbh ainm Getaways le Joe Lindsay, ach cuireadh Angela Scalon in áit Lindsay. Sa bhliain 2013 fuair sí post mar láithreoir de chlár raidió a bhí ar siúil ar feadh deich sheachtain ar RTÉ Radio 1 darbh ainm Aoibhinn and Company. Láithrigh sí an chlár RTÉ Fleadh Cheoil chomh maith le John Creedon sa bhliain 2014. Tá sí mar ceann de na láithreoir ar an chlár RTÉ The Science Squad ó 2012 chomh le Jonathan Mc Crea agus Kathriona Devereux. Láithríonn sí an clár 10 Things to Know About leo chomh maith, clár a thosaigh sa bhliain 2017.
Aillte an Mhothair
Iompar
Bealach Bus Éireann 350 a nascann Aillte an Mhothair le roinnt áiteanna: Inis, Inis Díomáin, Dúlainn, Lios Dúin Bhearna, Cinn Mhara agus Gaillimh. Cuireann an tseirbhís seo roinnt turas ar fáil gach lá. Tá bus tointeála atá i bhfeidhm go príobháideach agus a fhreastalaíonn ar an suíomh ó Dhúlainn. Cosnaíonn loca caranna €8 faoi láthair.
Aoibhinn Ní Shúilleabháin
Ciapadh
Rinneadh ciapadh ar Aoibhinn ar feadh dhá bhliain. Bhí Ollamh Hans-Benjamin Braun ag déanamh an ciapadh seo. In airteagal a scríobh an Irish Times dúirt siad go riabh eagla uirthi a bheith léi féin ar an campas agus beagnach stad sí gairm s’aici mar gheall air. Ag deireadh 2019 bhí cás cuairte acu agus fuair siad Ollamh Hans-Benjamin Braun ciontach de ciapadh faoi rionn 10 Gníomh Cionn Neamh-Mharfach in aghaidh an duine 1997. Mar gheall ar seo níl céad ag an ollamh teaglamh a bheith aige le Ní Shuilleabháin ar feadh cúig bliana. Anois tá Ní Shuilleabháin ag caint amach faoi táithí s’aici chun aird a tharraingt ar an ciapadh a tharlaíonn do mná in ollscoileanna. Chuir sí gearán foirméalta isteach tar éis di labhirt le na Gardaí. Ag pointe amháin tiastil an ollamh trasna an chontae chuig Corcaigh chun labhirt le Ní Shuilleabháin nuair fuair se amach tríd na mean shoisiálta go riabh sí ansin lena chairde. Chuig na Gardaí é amach as an ostán dhá uair. An seachtain roimh bainis s’aici bhí eagla uirthi bhí sí imníoch go tiocfiadh sé chuig an teach. Anois níl post ag Braun san ollscoil agus fuair Aoibhinn leithscéal ón ollscoil mar gheall ar na moille a bhí le gearán s’aici.
Aillte an Mhothair
Iompar
Le dul chuig na hAillte, bí ag súil le turas 90 nóiméad ó chathair na Gaillimhe. Cibé an áit óna dtagann tú ón tuaisceart nó ó dheas, tá na haillte díreach ar an R478. Tá bealach bus rialta ann ó Ghaillimh, chomh maith le turais threoraithe phríobháideacha ó Luimneach, Gaillimh agus fiú ó Bhaile Átha Cliath. mion|Radharc suas ar na haillte ón trá
Aoibhinn Ní Shúilleabháin
Caidreamh agus teaghlach
Bhí Aoibhinn I caidreamh leis an craoltóir Éireannach Ryan Tubridy ó 2009 go dtí 2014. Nuair a bhris siad suas bhí Tubridy 41 agus bhí sí 29. I 2013 cheannaigh an  beirt acu teach I Monkstown, Baile Átha Claith.
Fuair Aoibhinn pósta I 2017 go dtí Carlos Diaz atá mar graingrafadóir. Bhí mhac acu sa samhradh 2019 agus chuir siad an aimn Naoise Garcia air. Bhí mhac eile acu I Deireadh Fomhair 2020.
Aillte an Mhothair
Béaloideas
Tá go leor béaloideas a bhaineann le hAillte an Mhothair mar shampla finscéal an chailleach agus Cú Chulainn, Muruach an Mhothair agus Cathair Caillte Chill Stuifín.
Thit cailleach ar a dtugtar Mal i ngrá le Cú Chulainn. Ar an drochuair áfach don chailleach, níor thaitin sí leis. Níor thaitin an diúltú le Mal agus chuaigh sí sa tóir ar Chú Chulainn ar fud na hÉireann. Chuaigh Cú Chulainn ó dheas ó Aillte an Mhothair, go béal Abhainn na Sionainne. Léim Cú Chulainn go dtí oileán ar a dtugtar Carraig Ghráinne agus Diarmuid. Lean Mal sa tóir air agus bhí ádh mór uirthi agus í ag léimt go dtí an t-oileán freisin. Léim Cú Chulainn ar ais agus rinne Mal iarracht léimt ar ais. Ach d'imigh Mal isteach sna carraigeacha agus dheargaigh a cuid fola an bhá agus thug daoine faoi deara go raibh Malbay ainmnithe ina dhiaidh. Deirtear go dtógadh na carraigeacha, ar a dtugtar 'Hags Head' anois, mar thoradh ar chruth próifíl Mal, agus tá sé le feiceáil sa lá atá inniu ann.
Tá Muruach an Mhothair ann, a insíonn scéal iascaire áitiúil a bhuaileann le maighdean mhara le cóta draíochta. Caithfidh an muruach an clóca a chaitheamh chun filleadh ar an bhfarraige. Ghoid an fear an clóca chun gaiste di ar an talamh. Pósann sí an t-iascaire agus tá beirt pháiste acu le chéile. Blianta ina dhiaidh sin, cé go bhfuil an fear ina chodladh, faigheann an muruach an clóca agus filleann sí ar an bhfarraige, agus ní fheictear arís í.
Peter Tatchell
Is feachtasóir cearta daonna Briotanach, rugadh ar an 25 Eanáir 1952 san Astráil é Peter Gary Tatchell.
Didoko
Baile agus commune is ea  Didoko  sa Chósta Eabhair. Tá sé suite i ndeisceart na tíre i département Divo, Région du Lôh-Djiboua. Is é baile Didoko príomhbhaile commune Didoko.
Laetoli
Ionad iontaisí sa Tansáin, timpeall 50 km ó dheas ó Mhám Olduvai. I 1978 tháinig Mary Leakey ar 3 chosán de loirg coise homainidí iontaisithe i luaith bholcánach, a léirigh go raibh ár sinsir ag siúl díreach in airde chomh fada siar is 3.6 milliún bliain ó shin.
BBC Thuaisceart Éireann
Is é BBC Thuaisceart Éireann (Béarla: BBC Northern Ireland) an craoltóir teilifíse agus raidió is mó i dTuaisceart Éireann.
Ceann de réigiúin an BBC is ea BBC Thuaisceart Éireann, chomh maith le BBC Cymru/Wales sa Bhreatain Bheag agus BBC Alba/Scotland in Albain. Tá 700 duine fostaithe acu i mBéal Feirste.
Gaeilge
Tá Roinn na Gaeilge ag BBC Thuaisceart Éireann agus tá cláir theilifíse i nGaeilge acu freisin. Ar BBC Raidió Uladh tá clár laethúil i nGaeilge agus ar shuíomh BBC tá rogha Gaeilge.
An Baile Dubh Íochtarach
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm An Baile Dubh Íochtarach air:
Forcheartú (teangeolaíocht)
Is éard is forcheartú ann ná coincheap teangeolaíochta ina mbaintear feidhm neamhchaighdeánach as teanga de bharr úsáid mhícheart rialacha a shamhlaítear léi. Is gnách go gcreideann cainteoir nó scríbhneoir a dhéanann forcheartú go bhfuil an fhoirm atá in úsáid acu i gceart, de bharr nach dtuigeann siad na rialacha chomh maith le hiarracht cuma an léinn nó an oideachais a chur air nó uirthi féin.
Sampla maith den fhocheartú a bhí le fáil i mír nuachta de chuid Nuacht TG4 inár léiríodh ar an scáileán greamán ar a raibh na focail "ANTIFA" agus "An Ghaeltacht" le feiceáil, ach gur mar "ANTIFA na Gaeltachta" a léigh an tuairisceoir amach téacs an ghreamáin. Ní raibh aon chinnteacht gur faoi réir "ANTIFA" a bhí "an Ghaeltacht" ar an ngreamán, agus mar sin, níor ghá an t-infhilleadh ginideach a chur i bhfeidhm ar an ainmfhocal Gaeltacht. Ar eagla a cháinte, b'fhéidir, agus le nach gcuirfí ina leith gan eolas mar is ceart a bheith ar rialacha an ghinidigh aige, ba é an t-infhilleadh ginideach a roghnaigh an tuairisceoir, agus is sórt "focheartú" ba thoradh leis an iarracht. Féach anseo ar an mír: https://twitter.com/i/status/1270417636212584451
Conaing Coirre
Agus Conaing i gcoróin, bhí a uncailí, Diarmaid (bás 665) agus Blathmac (bás 665) ina gcomh-Ardríthe na hÉireann. Tuairiscítear sna hannála gur tharla cath idir Blathmac agus lucht leanúna Dhiarmada ag Cath Ogomain sa bhliain 662. Maraíodh Conaing ag troid ar son Bhlathmaic sa chath cathartha seo. Mharaigh fosta a chomhghuaillithe, Ultán mac Ernaine, taoiseach na gCiannacht, agus Cenn Fáelad mac Gerthide, taoiseach na gCiannacht Ard.
Uí Chonaing a glaodh ar a mhuintir a bhí ina ríthe ag Cnobha ina dhiaidh. Ríthe Bhreá fosta ba ea a mhic, Conghalach (bás 696) agus Iarghalach (bás 702). Ardrí Éireann ba ea Cináed mac Iargalaigh]] (bás 728) (ní raibh ach Ardrí Uí Chonaing eile ina dhiaidh, Conghalach Chnobha sa 10ú haois). Phós a iníon, Caintigern, Ceallach Chualann (bás 715), rí Laigean de chlann Uí Mháil. Máthair Naomh Kentigerna ba ea í.
Twiggy
Is ban-aisteoir Sasanach í Dame Lesley Lawson. Rugadh í ar an 19 Meán Fómhair 1949. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1972.
An Bheartrach (idirdhealú)
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm An Bheartrach air: