cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Éireamhón mac Aodha
Rí Ulad de Dhál Fhiatach ba ea Éireamhón mac Aodha (Sean-Ghaeilge Airemón mac Áedo) (bás 886). Eochaid mac Fiachnai (bás 810), iar-rí Ulad, ba ea a sheanathair. Bhí sé i réim ón mbliain 882 go dtí 886. Sa bhliain 882, tháinig sé i gcomharbacht ar a dheartháir, Ainbhioth mac Aodha mar leath-rí Ulad lena dheartháir, Eochocán (bás 883). Maraíodh Eochocán an bhliain dár gcionn, ámh ag a nianna, mic Ainbhíth, agus Éireamhón amháin ansin ina rí. Maraíodh Éireamhón féin sa bhliain 886 ag ag Lochlannach, Eolóir mac Iergne (Halldór, mac Járn-kné)
Measúnú
Anailís cheimiceach a dhéanann amach méid an phríomhchomhábhair nó an chomhábhair is láidre i meascán. De ghnáth, ciallaíonn an téarma anailís miotail luachmhair nó drugaí.
The Voice (séasúr 20 na SA)
Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag John de Mol é The Voice. Thosaigh an cúigiú sraith déag ar an 1 March, 2021 agus chríochnaigh sé ar an 23 Bealtaine, 2021.
Ba iad Kelly Clarkson, John Legend, Nick Jonas agus Blake Shelton na breithiúna don sraith seo. Bhuaigh Cam Anthony ar tsraith agus tháinig Kenzie Wheeler sa dara háit.
Condar
Badhbh ón Domhan Úr a bhfuil dhá speiceas de ann: condar California, agus condar na nAindéas. Tá réise sciathán chondar na nAindéas níos leithne ná éan ar bith beo, suas le 3 m. Ar an drochuair, tá condar California ag dul i léig.
Méasar
mion|Méasar [[hidrigin|hidrigine ]] Feiste a chruthaíonn micreathonnta ó adaimh nó móilíní flosctha is ea an méasar, ceaptha ag Charles Townes is daoine eile sa bhliain 1954.
Tagann an t-ainm mar acrainm ó aimpliú micreathonn trí astú spreagtha radaíochta (MASER: Microwave Amplification by Stimulated Emission of Radiation). Móilíní amóinia, spreagtha go teirmeach, a bhí sa chéad chineál den fheiste. Faoi seo úsáidtear gáis eile, hidrigin ina measc. Is ionann é is léasar ach amháin gur micreathonnta in ionad solais a chruthaítear ann (le tonnfhaid i bhfad níos lú na tonnfhaid solais).
Cruthaíonn an méasar léas monacrómatach leanúnach micreathonnta, ar féidir é a úsáid i gcomhair radair chun pictiúir níos soiléire a fháil, agus i gcomhair teileachumarsáid satailíte.
Siondróim Ehlers-Danlos
Tarlaíonn na Siondróim Ehlers-Danlo (SED) mar gheall ar shóchán de níos mó ná dosaen géin éagsúil. I roinnt cásanna forbraíonn SED mar thoradh ar shóchán nua a tharlaíonn le linn na luathfhorbartha, agus faighear cinn eile le hoidhreacht trí ghéin cheannasach nó chúlaitheach uathshómach. Mar thoradh air seo bíonn lochtanna i struchtúr nó i bpróiseáil na collaigine. Is minic a bhíonn diagnóis bunaithe ar chomharthaí agus dearbhaítear é le tástáil ghéiniteach nó bithóipse craicinn. D’fhéadfadh diagnóisiú mícheart a bheith déanta ar othar, mar shampla ag déanamh amach go raibh hipeacoindriáis, dúlagar, hypochondriasis, dúlagar, nó siondróm tuirse ainsealaí aige nuair nach raibh!
Níl aon leigheas ar eolas. Tá an chóireáil an-tacúil. D'fhéadfadh teiripe fhisiciúil agus teanntáin a chaitheamhc cabhrú le matáin agus le hailt tacaíochta a neartú. Cé go mbíonn gnáth- ionchas saoil mar thoradh ar roinnt neamhord, is iondúil go mbíonn ionchas saoil níos giorra mar thoradh orthu siúd a mbíonn neamhord acu sna fuileadáin.
Comhghall
clé|mion|[[Mainistir Bheannchair inniu]]Is i gContae Aontroma a rugadh Naomh Comhghall nó Comgall (timpeall na bliana 510/520 – 597/602; b'fhéidir 516 - 602; Saint Comgall i mBéaral). Ceiliúrtar a lá féile ar 10 Bealtaine.
Siondróim Ehlers-Danlos
Comharthaí agus airíonna
Athraíonn comharthaí go forleathan bunaithe ar an SED ar leith atá ag an duine. Bíonn tionchar ag an ngrúpa neamhord seo ar fhíocháin thacaíochta, go hiondúil sna hailt, sa chraiceann, agus sna soithigh fola agus bíonn sé ina chúis le héifeachtaí ó hailt rud beag scaoilte go seachghalair a d'fhéadfadh daoine a chur i mbaol a mbáis. Tá mórchomharthaí agus airíonna liostaithe thíos.
Matánchnámharlaigh
I measc na comharthaí matánchnámharlaigh tá ailt hipearsholúbtha atá éagobhsaí agus tagtha do leonadh, dhul as alt, pháirt-asaltú, agus hipirshíneadh. D'fhéadfadh;; oisté-airtríteas aibithe, galar meathlúcháin ainsealach na n-alta, míchuma mhuineál eala ar na méara, agus  míchuma Bhoutonniere ar na méara, tarlú go luath. D'fhéadfadh go dtarlóidh stróiceadh na dteannán nó matáin.
Comhghall
Tús a shaoil
Ba shaighdiúir a athair. Theastaigh uaidh go leanfadh a mhac an cheird chéanna sin, rud a rinne Comhghall ar dtús. Ach bhí Comhghall ag iarraidh a bheith ina shaighdiúir i seirbhís Chríost. clé|mion|[[mósáic i mBeannchair inniu]] De réir dealraimh, rinne Comhghall a chuid staidéir faoi threoir Naomh Finnian i Maigh Bhile. Siocair go raibh sé faoi bhrú ag cathuithe agus faoi chian agus chumha, shocraigh sé féin agus a ab ar dhul i muinín na paidreoireachta. Tar éis don easpag Lughaidh é a agairt go mór, oirníodh ina shagart é.
Mainistir
Bhunaigh Comhghall mainistir i mBeannchar c. 555-558, mainistir ar mheall chuici daoine mar Naomh Columbán ina phríomhoide inti tamall ina dhiaidh sin.
Ardeaglais Salainn Zipaquirá
Ardeaglais Chaitliceach atá suite i ngar Zipaquirá na Colóime í Ardeaglais Salainn Zipaquirá.
Comhghall
Mainistir
Bhí Comhghall an-dian ar fad ar na manaigh ó thaobh bia de.. Ní raibh cead ag na manaigh faoi Naomh Comgall i mBeannchar bainne a ól. Bheadh arán, glasraí agus uisce mar bhéile acu, agus ní raibh ann ach aon bhéile amháin sa lá. Níos déanaí, tugadh cead dóibh bainne a ól sa deireadh, mar a rinneadh sa chuid is mó de na mainistreacha eile ag an am.
Bhunaigh Comhghall mainistir  in oileán Tír Iodh in Albain chomh maith.
Bású agus oidhreacht
Tar éis dó tinneas fada pianmhar a fhulaingt go foighdeach, d’éag sé ar Fhéile na Cincíse sa bhliain 602 b'fhéidir.
Daimhinis
Oileáin i gContae Fhear Manach, Cúige Uladh is ea Daimhinis (Devenish as Béarla). Bhunaigh Naomh Molaise mainistir sa 6ú haois ar cheann d’oileáin i Loch Éirne. Bhunaigh na hAgaistínigh mainistir ina dhiaidh sin tiomnaithe do Naomh Muire.
731 (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an deichiú heipeasóid, "731" den tríú sraith The X-Files ar an 1 Nollaig 1995. Scríobh Frank Spotnitz an eipeasóid seo. D'fhéach 17.68 milliún duine ar an eipeasóid.
Uí Mháil
Ríshliocht na Laighean ba ea Uí Mháil (níos sine Uí Máil). Síolraithe ó Mháine Mál, deartháir an ard-rí seanscéalaigh, Cathair Mór, ba ea iad.
Bhí muintir Uí Mháil i gceannas i Laighin sa 7ú haois, sular chuir Uí Dúnlainge an ruaig orthu. Chúlaigh siad soir ó mhaigh na Life san 8ú haois, agus lonnaigh siad feadh bhunchnoc thiar de Shléibhte Chill Mhantáin. Is amhlaidh go raibh Gleann Ó Máil, a raibh ainmnithe astu, croílár a gcuid cumhachta.
D'fhéadfadh é go bhfuil brí "uasal" le Mál. I dteannta le seo, bhí acu roinnt rudaí a raibh thábhacht shiombalach ag baint leo ó thaobh ríogacht na Laigean. Molann seo uile gur cheannairí dlisteanacha na Laigean iad, ar a laghad dá dtuairim féin.
Seo a leanas ríthe Laighean de chuid Ui Mháil:
Herbie Hide
Dornálaí Nigéarach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain, is ea Herbert Okechukwu Maduagwu nó Herbie Hide a rugadh ar 27 Lúnasa 1971 in Amauzari, an Nigéir.
Donn
mion|250px|[[An Tarbh, Contae Chorcaí|An Tarbh, amach ón gcósta iardheisceart na hÉireann, aitheanta le Tigh Doinn]]
Teach Doinn
Deirtear go bhfuil Donn ina luí Tigh Doinn (Teach Doinn, Sean-Ghaeilge Tech nDuinn). Is amhlaidh gurbh áit é Tech Doinn ina bhailíodh anamacha na marbh sula dtéidís chuig a gceann scríbe sa Saol Eile, nó sula athionchollaíodh iad.
Leabhar Gabhála na hÉireann
De réir na scríbhneoirí den Leabhar Gabhála na hÉireann, ba shliocht den Chlann Mhíle é Donn. I rith ionsaí na hÉireann ag Clann Mhíle, dhún Donn a shúile ar Ériu na dTuath Dé Danann, ar cheann de na déithe eapainmneacha na hÉireann, agus bháigh' sé dá bharr i longbhriseadh amach ón gcósta iardheisceart. D'adhlaic é ar oileán carraigeach, darb ainm anois Tigh Doinn (féach thíos).
Togail Bruidne Dá Derga
Sa scéal úd, fuair Conaire Mór rí a bhás i mBrú Dé Dheirg. Ar a shlí ann, bhuail Conaire le tríú fear dearg ag marcaíocht ar chapaill dhearga ón saol eile. Thug na fir tairngreacht a bháis agus dúirt leis "Táimid ag marcaíocht ar chapaill Doinn […] cé go bhfuilimid beo, táimid marbh". Ghlaoitear "rí na marbh" ar Dhonn sa scéal. Moladh gurb ionann Dia Dearg agus a Bhrú, agus Donn agus a Thigh. D'fhéadfadh é gurb ainm dia an anbháis nó íobartha atá i gceist anseo, agus dá bharr an t-ainm "dia dearg".
Tochmharc Treabhlainne
Sa scéal úd, d'éalaigh an bhean bhuan Treabhlann leis an bhfear daonna Fraoch, agus sheol sé chuig Tigh Doinn í agus é ar tóraíocht. Deirtear sa scéal seo gur mhac nó mac altrama an Daghdha é Donn. Thug Dáithí Ó hÓgáin faoi ndeara na cosúlachtaí idir an mbeirt, agus mhol sé go bhféadfadh é gur bhuafhocal Daghda é Donn ó thús.
Béaloideas
Tháinig béaloideas faoi Dhonn slán go dtí an ré luath-nua-aimseartha.
I gContae Luimnigh, dúradh go gcónaíodh Donn Fírinne i gCnoc Fírinne, diaga, agus go dtabhartaí daoine isteach sa chnoc tar éis a mbás. Dúradh go nochtadh sé féin mar mharcach sí ar chapall bán. Bhí sé gaolta leis an aimsir: chiallaíodh toirneach agus tintreach go raibh Donn Fírinne ag marcaíocht tríd an spéir; agus, má bhí na scamaill thar an gcnoc, go raibh sé á mbailiú chun báisteach a dhéanamh. B'fhéidir é gur spreagadh an creideamh seo ag seanchas Odin agus a chapaill, Sleipnir i scéalta na lonnaitheoirí lochlannacha i Luimneach. Dúradh cinn maith go nochtadh Donn Fírinne agus thugadh rabhadh don té a chuirfeadh isteach ar a chnoc.
In iarthar Contae an Chláir, bhí neach darbh ainm Donn na Duimhche nó Donn Dumhach, lena buaileadh mar "mharcach na hoíche".
Níos déanaí sa bhéaloideas, d'éirigh gnáthbhrí ar an ainm 'Donn' agus 'tiarna an tsaoil eile'.
Tíreolaíocht
Tá Tigh Doinn aitheanta go minic leis An Tarbh, oileán beag amach ón ngob deisceart an Bhéarra. Is cosúil le cromleac é An Tarbh, óir go bhfuil tionól nádúrtha tríd a lár, ina sruthaíonn an fharraige amhail is tairseach a raibh ann. Chreidtí in Éirinn ársa go dtéadh anamacha na marbh siar thar an muir le dul faoi na gréine.
Ceolaire bánlíoch
Is éan é an ceolaire bánlíoch. Is baill d'fhine na Acrocephalidae iad.
Fiach (airgeadas)
mion|Fiachas poiblí in [[Éire|Éirinn ]] Suim atá dlite ar dhuine amháin do dhuine eile (nó comhlacht, gnó srl) is ea fiach.
Comhaontú iasachta ar dliteanas é don ghnólacht is ea fiachas. clé|mion|Fiachas poiblí per capita %  - ráta is mó in [[Éire|ÉIrinn san AE - ECFE (an Eagraíocht  um Chomhar agus Fhorbairt Eacnamaíochta
2015)]]
Contae Požega-Slavonia
mion|250px|Contae Požega-Slavonia Is contae suite sa Chróit é Contae Požega-Slavonia. Bhí 78,034 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011. Is é Požega príomhbhaile an chontae.
Teampall an Tuama Naofa
Eaglais Chríostaí atá suite in Iarúsailéim í Teampall an Tuama Naofa.
Tintin
clé|mion|299x299px
Is é Tintin ainm an phríomhcharachtair i sraith leabhar i bhfoirm cartúin leis an údar Georges Prosper Remi nó de ghnáth Hergé, cartúnaí Beilgeach. Thosaigh an tsraith Eachtraí Tintin ar an 10 Samhain 1929. Is féidir na scéalta a léamh i mbreis agus 100 teanga anois, an Ghaeilge ina measc.
Is iriseoir óg é Tintin.
28 Nollaig
Is é an 28 Nollaig an 362ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 363ú lá i mbliain bhisigh. Tá 3 lá fágtha sa bhliain.
Tintin
Gaeilge
Tá mórán leabhair curtha leis an tsraith Tintin i nGaeilge ag Dalen Éireann. "Éiríonn go hiontach le Gabriel Rosenstock an ghreann agus an imeartas focail a thabhairt leis, sruthanna mallachtaí chomrádaí Tintin, an Captaen Haileabó san áireamh".
Concorde
Eitleán forshonach maorga ar leith ba ea an Concorde. Bhí sé mar shainchomhartha náisiúnta ag an mBreatain is an Fhrainc i 1969-2000.
Thaistil an Concorde ag timpeall Ma 1.8 (1.8 × luas forleata fuaime, nó 610 m s -1 ), ach boic shaibhre amháin a d'úsáideadh é.
Stair
Comhthionscadal Francach-Briotanach a bhí ann ó thús ina dhearadh, a thógáil is a úsáid. Bhí suim thar na bearta ann ar fud an domhain. Ach níor cheannaigh aon chomhlacht i dtír ar bith eile ceann díobh, mar bhí an Concorde róchostasach le ceannach is rith.
Timpiste
clé|mion|288x288px|Concorde 216 (G-BOAF), 26 - Samhain - 2003 Díchoimisiúnaíodh an t-eitleán tar éis tuairte tubaistí gar do Pháras i 2000 inar maraíodh 113 duine. Trí thimpiste shimplí a tharla sí. Píosa miotail a thit ar an rúidbhealach ó eitleán eile, pholl sé roth ar thaobh clé an eitleáin. Phléasc an bonn seo, agus threáigh píosa de sin an sciathán gar d'inneall clé amháin is umar breosla istigh sa sciathán. Thosaigh tine san inneall, chuaigh an t-inneall sin ó smacht, scaip an tine, agus ní raibh an píolóta in ann í a mhúchadh. Cailleadh cumhacht, agus theip ar an t-eitleán a ardú a choimeád ar siúl. Taobh istigh de chúpla nóiméad san aer, chaill sé a luas agus thit go talamh mar a bheadh cloch ann.
Doire Ó gConaíle
Baile i gContae Fhear Manach is ea Doire Ó gConaíle (Derrygonnelly as Béarla).
Contae Sisak-Moslavina
mion|250px|Contae Sisak-Moslavina Is contae suite sa Chróit é Contae Sisak-Moslavina. Bhí 172,439 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011. Is é Sisak príomhbhaile an chontae.
1982
Eachtraí
mion|230px|dheis|1982: Eisíodh E.T. the Extraterrestrial le [[Steven Spielberg, an scannán ba mhó tóir air ariamh go dtí Jurassic Park sa bhliain 1992. Taispeánann an pictiúr an gléas cumarsáide a chuir E.T. le chéile le dul i gcumarsáid lena phláinéad baile.]]
Spórt
Cuir téacs neamhfhormáidithe anseo
The Voice (séasúr 22 na SA)
Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag John de Mol é The Voice. Thosaigh an cúigiú sraith déag ar an 19 Méan Fómhair, 2022 agus chríochnaigh sé ar an 13 Nollaig, 2022.
Ba iad John Legend, Gwen Stefani, Camila Cabello agus Blake Shelton na breithiúna don sraith seo. Bhuaigh Bryce Leatherwood ar tsraith agus tháinig Bodie sa dara háit.
Droim Scine
Is ionad daonra agus liagchiorcal i gContae Fhear Manach é Droim Scine. (Drumskinny as Béarla).
La Réunion
Oileán san Aigéan Indiach is ea Île de la Réunion nó La Réunion (fuaimniú i bhFraincis /ˈla ʁeynjɔ̃/, i dTamailis: இறியூனியன்). Bhí Île Bourbon mar ainm aige cheana. Tá sé suite siar ó Mhadagascar agus thart faoi 200 ciliméadar (120 míle) soir ó dheas ó Oileán Mhuirís. Is é Saint-Denis an príomhbhaile. Bhí 808,250 duine ina gcónaí ar an oileán ag tús 2011. Ó thaobh rialtais de, is réigiún thar lear de chuid na Fraince é Réunion. Tá an Fhrainc roinnte i sé réigiúin is fiche agus tá ceithre réigiún díobh sin suite thar lear. Is iad an Ghuadalúip, an Ghuáin Fhrancach, Martinique agus Mayotte na réigiúin thar lear eile. Tá an stádas céanna ag na réigiúin thar lear agus atá ag na réigiúin sin atá suite sa Fhrainc i mór-roinn na hEorpa. Dá bhrí sin is cuid den Aontas Eorpach é agus is é an Euro atá mar airgead ann.
Ceolaire Upcher
Is éan é an ceolaire Upcher. Is baill d'fhine na Acrocephalidae iad.
Fliuchlobhadh
Saghas lofa in adhmad a tharlaíonn de bharr fungais cheallaigh. Ní bhfaightear ach in adhmad le toilleadh mór fliuchrais.
Ernie Wise
B'aisteoir agus fuirseoir Sasanach é Ernest Wiseman a rugadh ar an 27 Samhain 1925 i mBramley, West Riding of Yorkshire agus a fuair bás ar an 21 Márta 1999.
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 2021
B'é Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 2021 an 134ú eagrán den Chraobh Uile-Éireann ó bunaíodh an comórtas in 1887. Bhuaigh Luimneach sa chluiche ceannais i gcoinne Chorcaí. Ní raibh ach 40,000 sa lucht féachana i bPáirc an Chrócaigh mar gheall ar srianta COVID-19 a bhí i réim i bPoblacht na hÉireann ag an am.
Revelations (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an t-aonú heipeasóid déag, "Revelations" den tríú sraith The X-Files ar an 15 Nollaig 1995. Scríobh Kim Newton an eipeasóid seo. D'fhéach 15.25 milliún duine ar an eipeasóid.
Athrú aeráide
Na téarmaí athrú aeráide, téamh domhanda agus forthéamh domhanda ciallaíonn siad uilig an t-ardú i meánteocht an domhain de dheasca ardú CO₂ san aer ón Réabhlóid Thionsclaíoch i leith, agus na athraithe aeráide a eascraíonn uaidh seo, athraithe atá ag éirí i bhfad níos measa sna blianta beaga anuas.
Tá fás i meánteocht an domhain le feiceáil leis na blianta, agus athraithe aeráide dá dheasca sin. Má éiríonn an domhan níos teo, tá dainséar ann go n-athróidh sé sin cúrsaí báistí agus go dtiocfaidh ardú ar leibhéal na farraige. Tá imní ar eolaithe freisin go n-éireoidh na ceantair thirime níos tirime fós.
Athrú
Ó 1970 ar aghaidh ardaíodh meánteocht an domhain (an t-aer, an talamh, is an fharraige) timpeall 1 °C. I 12 bhliain den 13 bhliain 1998-2009 bhí an mheánteocht níos mó ná riamh ó tosaíodh ar dhéanamh taifead.
Ciallaíonn sé seo go bhfuil an domhan ina iomláine ag fáil níos mó fuinneamh téite ón ngrian ná mar atá sé ag cailliúint trí aisradaíocht amach sa spás. Is de bharr athrú san iarmhairt cheaptha teasa ag an atmaisféar an téamh seo. mion Thar roinnt mílte bliain bhí cothromaíocht idir an méid teasa a ghabh an t-atmaisféar agus an méid a aisradaíodh gach bliain. Ach anois, mar thoradh ar bhreis dé-ocsaíd charbóin is meatáin (gáis cheaptha teasa) a bheith á sceitheadh san atmaisféar ag daoine, tá an tseanchothromaíocht idir ionchur is aschur teasfhuinnimh á cur as a riocht, agus an suaitheadh ag méadú in aghaidh na bliana.
mion
Torthaí sóisialta
Is deacair na torthaí sóisialta is polaitiúla uile a shamhlú, ach is féidir go mbeidh siad millteanach.
Tuarascáil Measúnúcháin den Phainéal Idir-Rialtasach um Athrú Aeráide
Tá sé soiléir ón tuarascáil seo a foilsíodh i bPáras ar an 4ú Feabhra 2007 nach bhfuil aon amhras anois ann ach go bhfuil athrú aeráide ag tarlú agus gurb é ardú an mhéid CO2 agus gáis eile san atmaisféar le 250 bliain anuas is ciontaí.
Tá leibhéil an CO2 san atmaisféar chomh maith leis na harduithe sna meánteochtaí domhanda níos airde anois ná am ar bith le 650,000 bliain. Ó 1850, tharla 11 de na 12 lá ba theo ó 1995. Tá an PIRAA ag tuar go n-ardófar teochtaí domhanda 3 °C eile faoi 2100. Creideann go leor eolaithe nach bhfuil againn ach 10 mbliana le polasaithe a chuir i bhfeidhm le hathrú aeráide tubaisteach a sheachaint.
Bheadh torthaí ollmhóra i gceist le hardú teochta 4 °C i dtíortha atá ag forbairt: gorta, fairsingiú fásaigh, imeacht na gcéadta speiceas, méadú ar ghalair cosúil le maláire agus tuilte ar thalamh íseal, ag cruthú na céadtha milliún teifeach timpeallachta.
In Éirinn, sa ghearrthéarma ciallaíonn sé seo go mbeidh níos mó drochaimsire ann; go mbeidh sé níos fliche i rith an gheimhridh agus níos teo i rith an tsamhraidh. Ciallaíonn sé seo go mbeidh ganntanas uisce in oirthear na tíre agus tuilte san iarthar.
Má tá muid ag iarraidh arduithe leibhéal farraige tubaisteacha a sheachaint, caithfear leá na n-oighearshruth móra sa Ghraonlainn agus san Antartaice a laghdú. Má leánn ceann amháin nó an dá oighearshruth seo, ardóidh leibhéil na farraige agus beidh an chuid is mó de mhórchathracha an domhain chomh maith le tíortha ar thalamh íseal, go leor acu le daonraí arda cosúil leis An Bhanglaidéis, faoi uisce.
Tuarascáil an Ghníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil (na hÉireann) 2007
D'fhoilsigh an Ghníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil (EPA) tuarascáil maidir le hathrú aeraide in Éirinn i mí Márta 2007.
Tuarann an tuarascáil na hathruithe diúltacha seo a leanas má ardaíonn an teocht domhanda suas le 2° Celsius:
Tá sé geallta go mbeidh ceantair chathrach i mBaile Átha Cliath, i gCorcaigh agus i nGaillimh faoi uisce faoi lár an chéid seo. Dar leis an tuarascáil, tá báisteach níos troime geallta ó thús an fhómhair go deireadh an gheimhridh in iarthair na tíre. Leis sin, tá sé tuartha ag an EPA go mbeidh impleachtaí tromchúiseacha eile in ndán do iarthair na hÉireann má ardaíonn teochta suas go 2° Celsius: deireadh le hiascaireacht agus feirmeoireacht bhradáin (de bharr ardú theocht na farraige), sciorrthaí portaigh/talún níos coitianta (mar go dtiocfaidh scoilteanna doimhne sna portaigh/sa talamh i rith an tsamhraidh agus líonfaidh na scoilteanna le báisteach i rith an gheimhridh), d'fhéadfadh tionscal na feamainne a bheidh i mbaol (de bharr ardú theocht na farraige). Tá stoirmeacha níos láidre tuartha chomh maith.
Páras 2015
Ar 1 Meitheamh 2017, d’fhógair na Stáit Aontaithe, faoi stiúir Donald Trump, a rún tarraingt siar ó chomhaontú Pháras maidir leis an athrú aeráide.
Conformáil
I móilín an chioglaiheacsáin, arís, is féidir trí chonformáil a aithint, mar atá, conformáil na cathaoireach, conformáil an bháid, agus conformáil an bháid chasta. Is í an chathaoir an chonformáil is cobhsaí. Sa chonformáil seo tá ceithre adamh an mhóilín in aon leibhéal le chéile, an cúigiú adamh ar aon taobh den leibhéal seo, agus an séú ceann ar an taobh eile, ionas go bhfuil an dá adamh sin chomh fada ó chéile agus is féidir. Sa bhád tá an dá adamh sin ar aon taobh den leibhéal, agus is í an chonformáil seo is éagobhsaí - le teocht an tseomra níl ach 0.1 % de mhóilíní an chioglaiheacsáin sa chonformáil seo in aon phointe ama. Maidir leis an mbád casta, is conformáil é ina bhfuil an cheithre adamh eile lúbtha as a riocht, ionas nach bhfuil siad in aon leibhéal le chéile.
Fiachna mac Ainbhith
Rí Ulad de Dhál Fhiatach ba ea Fiachna mac Ainbhith (Sean-Ghaeilge Fiachnae mac Ainbítha) (bás 886). Ainbhioth mac Aodha (bás 882), iar-rí Ulad, ba ea a athair. Bhí sé i gcoróin ach le seal gairid sa bhliain 886. Sa bhliain 883, bhí sé ciontach i mbás a uncail Eochocán mac Áedo, leath-rí Ulad lena uncail eile, Éireamhón mac Aodha (bás 886). Tháinig Fiachna i gcomharbacht ar Éireamhón mar rí aonar sa bhliain 886, ach maraíodh é ag a ghaoil féin.
Fliú éanúil
Galar an-ionfhabhtaíoch víreasach a chuireann isteach ar éanlaith clóis agus éin eile is ea an fliú éanúil.
Timpeall 100 cineál den ghalar ann. Is é H5N1 an cineál is marfaí fós, agus is féidir é a aistriú do dhaoine. mion|clé|Eipidéimeolaíocht, Feabhra 2006
Stair
clé|mion|2007, SasanaNí féidir leis an gcuid is mó de na víris H5 aistriú do dhaoine. Tháinig H5N1 chun cinn den chéad uair i 1997 i Hong Cong agus cailleadh 1.5 milliún éanlaith clóis, ón ngalar féin agus trí iad a scriosadh chun cosc a chur ar scaipeadh an ghalair.
Tháinig sé chun cinn arís i 2003 sa Chóiré, agus leath amach chuig tíortha eile san Áise.
I 2005/6 fuarthas cásanna in oirthear na hEorpa, agus faoi dheireadh na bliana sin bhí 70 duine básaithe aige.
Ofsted
Roinn neamh-aireachta de chuid Rialtas na Ríochta Aontaithe is ea Ofsted (giorrúchán ar Office for Standards in Education, Children's Services and Skills), faoi scáth Pharlaimint na Breataine. Tá Ofsted freagrach as cigireacht a dhéanamh ar raon institiúidí oideachais i Sasana, scoileanna stáit agus roinnt scoileanna neamhspleácha san áireamh. Déanann sé cigireacht freisin ar chúram leanaí, gníomhaireachtaí uchtaithe agus altramais, agus cúrsaí oiliúna tosaigh do mhúinteoirí. Tá sé i gceannas ar roinnt seirbhísí cúraim shóisialta do leanaí freisin.
Fliú éanúil
Stair
Ar 3 Eanáir 2014, cailleadh duine Ceanadach trí fliú éanúil, an chéad duine a bhfuair bás i Meiriceá Thuaidh.
Sa bhliain 2022, bhí an fliú éanúil tolgtha ag turcaithe i gCo Mhuineacháin, srl.
Girls Aloud
Popghrúpa é Girls Aloud a bunaíodh sa bhliain 2002 agus atá lonnaithe i Londain. Foirmíodh an grúpa i 2002. Tá 23 singil eisithe acu go dtí seo, shroich 6 cinn dóibh barr na cairte. Tá 4.3 milliún ceirnín díolta acu sa RA go dtí seo.
Conradh Angla-Éireannach
Sa bhliain 1921, tar éis Chogadh na Saoirse, shínigh ionadaithe na Chéad Dála agus rialtas na Breataine an conradh síochána ar a dtugtar an Conradh Angla-Éireannach. Bunaíodh Saorstát Éireann, a bheadh ina Tiarnas agus thug sé rogha don pharlaimint Tuaisceart Éireann a bheith mar pháirt don Saorstáit nua nó le fanacht laistigh den Ríocht Aontaithe. Bhí Éire le fanacht laistigh de Chomhlathas na Breataine, agus bhí ceithre chalafort le fanacht in úsáid na Breataine. mion|Arthur Griffith agus agóid i Londain, 1921 Síníodh an conradh ar an 6 Nollaig 1921 agus tháinig sé i bhfeidhm bliain amháin níos déanaí ar an 6 Nollaig 1922.
Próiseas
Tharla roinnt babhtálacha teasaí le linn na ndíospóireachtaí. Mhaígh an dream a bhí i gcoinne an Chonartha nach raibh an t-aontú gairid go leor don phoblacht ardcheannasach ar throideadar ar a son. Dúirt Mícheál Ó Coileáin nach raibh  the ultimate freedom that all nations aspire and develop to  i gceist ann sa Conradh, ach go raibh '' the freedom to achieve it.” bainte amach ag lánchumhactóirí na hÉireann mion|Dáil Éireann, Teach an Ard-Mheara, Lúnasa, 1921 Dhaingnigh an Conradh sa Dáil ar an 7 Eanáir 1922. Tar éis an toraidh, shiúil Éamon de Valéra agus a leathbhádóirí, a labhair i gcoinne an Chonartha, amach as an seomra.
I ndiaidh an tsínithe, ní raibh na hÉireannaigh ar aon tuairim faoin gConradh. Tamaill ina dhiaidh, bhris Cogadh Cathartha amach idir lucht a thacaithe agus iad siúd a chuir ina choinne.
Contae Split-na Dalmáite
mion|250px|Contae Split-na Dalmáite Is contae suite sa Chróit é Contae Split-na Dalmáite. Bhí 454,798 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011. Is é Split príomhbhaile an chontae.
Ilya Ilyich Mechnikov
Sutheolaí is imdhíoneolaí a rugadh in Ivanovka na hÚcráine ab ea Ilya Ilyich Mechnikov (Rúisis: Илья Ильич Мечников), (1845-1916). Rinne sé taighde sa Rúis, an Iodáil agus an Fhrainc. Rinne sé staidéar ar shutheolaíocht inveirteabrach is iasc. Ag déanamh staidéir ar conas a dhéanann cealla so-ghluaiste i larbhaí crosóga mara ionsaí ar ábhair choimhthíocha, thug sé an t-ainm faigicití ar na cealla seo, agus chum an hipitéis go raibh ról acu sa bhfuil mar chosaint i gcoinne ionfhabhtuithe. Bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis i 1908 le Paul Ehrlich as a gcuid oibre ar imdhíonacht.
Naomh Odhrán
Saolaíodh Naomh Odhrán i gceantar ina bhfuil Co. na Mí sa lá atá inniu ann, ar deireadh an 5ú haois.
Sa bhliain 563, bhí sé i measc an dáréag a chuaigh in éineacht le Naomh Colm Cille chuig Oileán Í as cósta na Alban. Cé gur oileán iarghúlta é, ba chuid lárnach den ríocht Gaelach cumhachtach, Dál Riata, é. Ba ríocht é seo lena n-áiríodh oirthuaisceart na hÉireann agus codanna d’iarthar na hAlban. Is trí chumhacht na ríochta seo a scaip an Gaelachas tríd an Alba uilig. Is tríd an gcumhacht spioradálta Mhainistir Oileán Í a scaip an Chríostaíocht tríd an tír sin.
Go gairid i ndiaidh dó teacht chun an oileáin, bhraith Odhrán go raibh an bás i ndán dó go luath is dúirt le Naomh Colmcille; ‘Ba mhaith liom a bheith ar an chéad duine le bás a fháil ar an oileán seo faoi chúnant nua an ríocht Dé’. D’fhreagair Colmcille, ‘Tabharfaidh mé an ríocht sin duit, is ina theannta sin, geallaim duit nach bhfaighidh an té a ghuíonn chugam aon ní uaim go dtí go nguíonn sé chugat freisin’. Deirtear go bhfaca Colmcille diabhail agus aingil ag troid thar anam Odhráin sula ndeachaigh sé suas ar neamh.
Ainmníodh an séipéal is sine ar Í Cholm Cille i ndiaidh Naomh Odhrán. Chomh maith leis sin tugtar Reilig Odhráin ar an reilig máguaird mar chuimhne air.
Roghnaigh na Lochlannaigh é mar phátrún ar chathair Phort Láirge i 1096 agus roghnaíodh ina dhiaidh sin é mar phátrún na deoise. Is díol suntais é gur roghnaigh Lochlannaigh Phort Láirge mar phatrún na lonnaíochta sin. Tá an cuma air gur d’eascair an deabhóid a bhí acu dó ón obair mhiseanach a rinne sé lena chomhlochlannaigh le linn dó a bheith ar Oileán Í. Cuireadh roinnt mhaith lochlannach ar an oileán céanna thar na blianta.
Is é an 27 Deireadh Fómhair lá féile Naomh Odhrán.
Cumann Naomh Uinseann de Pól (carthanacht)
mion|Tacoma,WA, SAM Is carthanacht Cumann Naomh Uinseann de Pól (Society of Saint Vincent de Paul nó SSVP), a bunaíodh i bPáras ar 23 Aibreán 1833, agus tá an Cumann ag cuidiú le daoine i gcruachas ó shin.
Inniu cuireann an Cumann réimse leathan seirbhísí ar fáil ar fud an domhain. Mar shampla, cuidíonn an Cumann ní amháin le bia agus teas a chur ar fáil do dhaoine ach le hoideachas fosta ón bhunscoill fríd go dtí oideachas tríú leibhéal. Tá tithe agus brúanna óige fud fad na tíre acu chomh maith (do dhaoine atá gan dídean). Soláthraíonn an Cumann lóistín saoire do dhaoine atá ar an ghannchuid.
Tá an Cumann le cuidiú le hachan duine, gan leithcheal, agus tacú le daoine in aon bhealach agus is féidir leo. mion|[[Ottawa]] mion|Cambridge, [[Ontario]]
An Cumann in Eirinn
Bunaíodh an Cumann i Margadh na Feirme (Smithfield), Baile Átha Cliath, ar 16 Nollaig 1844.
Sa lá atá inniu ann tá siopaí de chuid Naomh Uinseann de Pól scaipthe ar fud na tíre.
Bhronn John Hume leathchuid den airgead a bhain sé leis an Duais Nobel sa bhliain 1998 ar Chumann Naomh Uinseann de Pól.
Loch Superior
Ceann de na Lochanna Móra i lár Mheiriceá Thuaidh is ea Loch Superior (“an loch uachtarach”). Tá sí suite idir cúige Ontario, i gCeanada, ó thuaidh agus stáit Minnesota, Wisconsin agus Michigan, sna Stáit Aontaithe thiar agus ó dheas. Is í an loch is mó ar domhan ó thaobh dromchla de agus an 3ú ceann is mó ó thaobh an méid uisce inti, i ndiaidh Loch Baikal sa Rúis agus Loch Tanganyika san Afraic.
Tíreolaíocht
Fanann an t-uisce 191 bliain sa loch (.i. am seadaithe an uisce) sula n-éalaíonn sé trí Abhainn St. Mary's ar a thuras mall fada go dtí an t-Aigéan Atlantach.
mion|Miners Castle, Loch Superior
An Iorua
Is tír in iarthuaisceart na hEorpa í Ríocht na hIorua (Bokmål: Kongeriket Norge; Nynorsk: Kongeriket Noreg), nó an Iorua (Bokmål: Norge; Nynorsk: Noreg). Is cuid de leithinis Chríoch Lochlann í agus tá sí ar aghaidh na Mara Thuaidh. Tá teorainn aici leis an bhFionlainn, leis an tSualainn agus leis an Rúis.
Ainm agus Sanasaíocht
Cé gurb é "an Iorua" an t-aon leagan amháin lena ghlactar i gcaighdeán Gaeilge an lae inniu, feictear "an Norbhuaidh" i dtéacsanna níos sine. Is léir gur measadh an 'N' a bhí ina chuid den ainmfhocal a bheith ina chuid den alt (athlúibíniú a thugtar ar an bpróiseas seo); i bhFoclóir an Duinnínigh faightear na leaganacha Ioruaidhe, Iorruaidhe, Norbhuaidh, Orbhuaidh, Noirbhéige, agus Noirbhéife.
Pé litriú Gaeilge a úsáidtear, is léir go luíonn bunús an fhocail leis an Sean-Bhéarla, Norþweg, 'bealach ó thuaidh'. Mheastaí gan aimhreas gur ghaol leis an ainm Ioruaise (Norge (Bokmål)/Noreg (Nynorsk)) an t-ainm Béarla. Ach de réir teoirice eile a tháinig ar an bhfód sa 19ú haois, is ó nór .i. 'caol' a thagas an bunainm Ioruaise.
Tá focal eile sa nGaeilge a bhaineas leis an tír seo chomh maith a chaithfear a lua. Is é sin "Lochlann", ainm a thugtar ar na tíortha (a raibh na Gaeil ar bheagán eolais fúthu) as a dtáinig na foghlaithe mara agus trádálaithe úd, na hUigingigh, .i. daoine den chine ar a dtugtar na Lochlannaigh. Ón Iorua is mó a tháinig 'Lochlannaigh' go hÉirinn, ach bhí Danair ann leo, agus mar sin ní hionann Lochlann agus an Iorua, ach tugtar "Críoch Lochlann" fós ar an Iorua, an tSualainn agus an Danmhairg le chéile.
Stair
Thart ar 10,000 RCh, agus na clúideacha oighir ag cúlú, a d'aistrigh na daoine ba luatha ó thuaidh go dtí an limistéar ina bhfuil an Iorua suite anois. Thaisteal siad ar aghaidh ó thuaidh diaidh ar ndiaidh trí na ceantracha cois farraige a théitear ag Sruth na Murascaille. Fiagaithe cnuasaitheoirí a bhí iontu, a d'itheadh, i measc rudaí eile, bia mara agus géim, go háirithe réinfhianna. Idir 5,000 RCh agus 500 RCh a tháinig lonnaíochtaí talmhaíochta ar an bhfód ar fud dheisceart na hIorua. Deirtear gur cuireadh tús le Tréimhse Neoiliteach na hIorua thart ar 4,000 RCh. Le linn thréimhse Imirce na dTreabh, thosaigh taoisigh Ghearmáinice ag glacadh seilbhe ar dhúichí san Iorua agus ag tógáil dúnta cnoic ar nós na gceann ag Borgaråsen agus ag Bjorå.
Ón 8ú haois i leith, thosaigh daoine ón Iorua ag seoladh siar thar lear agus ag creachadh na Breataine agus na hÉireann ach go háirithe, sular chuireadar fúthu sna hoileáin sin agus san Íoslainn is sa nGraonlainn. B'eo Aois na Lochlannach. San aois sin chomh maith a aontaíodh ríochta beaga na hIorua le chéile faoi smacht aon rí amháin tar éis do Harald na Gruaige Finne an bua a bhaint amach ag Cath Hafrsfjord sa mbliain 872. Bhunaigh a mhac sin, Haakon Maith, dhá thing (dhá dháil): Gulating in iarthar na tíre agus Frostating in Trøndelag níos faide ó thuaidh.
Rinne Haakon, a tógadh i Sasana, iarracht chomh maith an Chríostaíocht a thabhairt isteach san Iorua, ach ní bhfuair an creideamh nua lucht leanta mór sa bpobal go dtí réim Naomh Olaf ar an tír. In 1152 a bunaíodh Ard-deoise Nidaros. Ba é Haakon Haakonson, a tháinig i gcoróin i 1217, a chuir deireadh le cogthaí cathartha na hIorua agus a chuir an Íoslainn agus an Ghraonlainn le ríocht na hIorua.
Tar éis don tSualainn briseadh amach ó Aontas Kalmar i 1521, rinne an Iorua iarracht déanamh amhlaidh, ach theip ar an éirí amach agus d'fhan an Iorua in aontas leis an Danmhairg go dtí 1814 - 434 bhliain ar an iomlán - tréimhse ar ar thug náisiúnaithe rómánsacha na 19ú haoise "Oíche na 400 Bliain". Le linn don Danmhairg agus an Iorua a bheith ann mar stát aontaithe, tugadh an Protastúnachas isteach sa tír (i 1536), agus Protastúnaigh is ea tuairim is 70% de dhaonra na hIorua go dtí an lá inniu.
Mar gheall ar an Danmhairg-an Iorua a bheith ar an taobh cailliúna i gcogaí Napoléon a tháinig deireadh le h"Oíche 400 Bliain" na hIorua. Tugadh ar an Danmhairg an Iorua a ghéilleadh don tSualainn (choinneodh an Danmhairg greim ar na sean-phroibhinsí Ioruacha úd, an Íoslainn, an Ghraonlainn agus na hOileáin Fharó, áfach), ach thapaigh an Iorua an deis chun Rídhamhna na hIorua agus na Danmhairge, Christian Frederick a thoghadh mar a rí féin, agus bunreacht nua a chur i bhfeidhm. Ar dháta sínithe an bhunreachta nua, 17 Bealtaine, a cheiliúrtar lá náisiúnta na tíre go fóill. Bhris cogadh amach leis an tSualainn, áfach, agus bhí ar Christian Frederick filleadh ar a thír dhúchais agus ar an Iorua a dhul faoi cheannas na Sualainne i ndeireadh na dála.
Mhair an smacht ag an tSualainn ar an Iorua go dtí 1905. Nuair a scar an dá thír sa mbliain sin, thogh pairlimint na hIorua Haakon, prionsa de chuid na Danmhairge, le bheith ina rí ar an Iorua.
Mhair an cairdeas idir an Iorua neamhspleách agus na Comhghuallaithe tar éis an chogaidh. Bronnann an Iorua crann Nollag ar an Ríocht Aontaithe chuile bhliain, agus bhí an Iorua ina ball bunaithe i NATO, cé gur dhiúltaigh siad dhá chuireadh chun a dhul san Aontas Eorpach.
Frítheadh ola amach ó chósta na hIorua i 1967, ach níor sholáthair tionscal na hola glanioncam go dtí na 1980idí, agus bhí uimhir na ndaoine a bhí fostaithe sa tionscal tar éis buaic a bhaint amach thart ar 1975.
Polaitíocht
Is ríocht í an Iorua agus tá Harald V ina rí uirthi ón 17ú lá d'Eanáir 1991.
Tá lá náisiúnta na hIorua ar an 17ú lá de Bhealtaine. Ar an lá seo ceiliúrtar bunreacht na tíre, a síníodh ar an lá céanna sa bhliain 1814. Is ar an 11 Feabhra 1814 a d'fhógair an Iorua a neamhspleáchas.
Parlaimint
Stortinget (Gaeilge: 'An Dáil Mhór') an t-ainm atá ar pharlaimint na tíre. Toghann an pobal na 169 dteachtaí gach ceithre bliana.
Limistéir riaracháin
Tá an Iorua roinnte ina 11 contaetha, Svalbard agus Jan Mayen. Tá na contaetha roinnt ina 356 bhardais. Tá stádas cathair oifigiúil ag 96 baile.
Daonra
Tá 5,367,580 duine ina gcónaí san Iorua ag tús 2020.
Teangacha
Is iad an Ioruais agus an tSáimis teangacha oifigiúla na hIorua.
Tá dhá chaighdeán ag an Ioruais, mar atá, an Nynorsk agus an Bokmål. Úsáideann formhór na ndaoine (thart ar 80-85%) an Bokmål.
Tá stádas oifigiúil ag trí theanga Sháimeacha sa tír chomh maith: Sáimis an Tuaiscirt, Sáimis an Deiscirt, agus Sáimis Lule.
Chomh maith leis an dá theanga oifigiúil, tugtar aitheantas mar theangacha mionlaigh don Chveinis, don Romainis, do Romainis Chríoch Lochlann agus do Theanga Chomharthaíochta na hIorua.
Creideamh
Is í an Chríostaíocht Liútarach an reiligiún is mó san Iorua ó an Reifirméisean i 1536. Ní raibh cead ag Ioruaigh an eaglais stáit a fhágáil go dtí 1845 agus ní raibh cead ag creideamh neamh-Chríostaí a eagrú go dtí 1891. Tá an tsochaí níos dí-eaglaisithe sa lá atá inniu ann. I 2012, chinn an Storting an téarma "eaglais stáit" a bhaint den bunreacht.
Sruthanna guairneáin
Sruthanna leictreacha a ionduchtaítear i seoltóir toirtiúil ag réimsí athraitheacha maighnéadacha mórthimpeall air, nó ag gluaisne an tseoltóra féin i réimse maighnéadach. Is de bharr ionduchtaithe leictreamaighnéadaigh iad. Is cailliúint fuinnimh, agus mar sin mí-éifeacht, an téamh sa chroíleacán i dtrasfhoirmeoirí is mótair leictreacha de bharr na sruthanna seo, agus déantar na croíleacáin seo a lannú chun an chailliúint a laghdú.
An Cheathrú Gharbh
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm An Cheathrú Gharbh air:
The Voice (séasúr 21 na SA)
Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag John de Mol é The Voice. Thosaigh an cúigiú sraith déag ar an 20 Méan Fómhair, 2021 agus chríochnaigh sé ar an 14 Nollaig, 2021.
Lios na Scéithe
Baile i gContae Fhear Manach is ea Lios na Scéithe (Lisnaskea as Béarla).
The Voice (séasúr 21 na SA)
Ba iad Kelly Clarkson, John Legend, Ariana Grande agus Blake Shelton na breithiúna don sraith seo. Bhuaigh Girl Named Tom ar tsraith agus tháinig Wendy Moten sa dara háit.
Contae Šibenik-Knin
Is contae suite sa Chróit é Contae Šibenik-Knin. Bhí 109,375 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011. Is é Šibenik príomhbhaile an chontae.
Cóngas
deas|200px|thumb|Cóngas Gaolta idir daoine de bharr gur de shliocht duine ar leith amháin, a gcomhshinsear, iad. I ngach sochaí dhaonna bíonn a leithéid de ghaol fola suntasach agus éagsúil ó ghaolta le daoine eile. Bíonn idirdhealuithe éagsúla suntasacha eile idir gaolta tríd an máthair is tríd an athair, idir garghaolta is gaolta atá fada amach ó chéile, agus idir gaolta den ghlúin chéanna is ó ghlúnta difriúla. I sochaithe beaga neamhthionsclaíocha, is minic gurb iad na gaolta cóngais príomhbhunús na sochaí. Bíonn difríochtaí móra idir córais, ag brath ar phatrúin cónaithe, dlíthe pósta, nósanna oidhreachta is eile.
Eadarnaidh
Baile i gContae Fhear Manach is ea Eadarnaidh (Ederney as Béarla).
Nighean Fhir na Rèilig
Chan fheil a fhios againn cérbh í Nighean Fhir na Rèilig, ná fiú dá mba as Rèilig í. Tá dhá Reilig ann - ceann amháin in aice le hInbhir Nis agus ceann i Ros an Iar.
Contae Varaždin
mion|250px|Contae Varaždin Is contae suite sa Chróit é Contae Varaždin. Bhí 175,951 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011. Is é Varaždin príomhbhaile an chontae.
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 2023
B'é Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 2023 an 136ú eagrán den Chraobh Uile-Éireann ó bunaíodh an comórtas in 1887. Bhuaigh Luimneach sa chluiche ceannais i gcoinne Chill Chainnigh ar an 23 Iúil 2023, an ceathrú bua as a chéile ó 2020.
Sruthlíne
Is éard is sruthlíne ann ná riocht sreafa, nuair nach dtarlaíonn aon suaiteacht ann. Is téarma é freisin ar dhearadh cruthanna struchtúr (mar shampla gluaisteán, aerárthach, lián, long) chun suaiteacht an aeir nó an uisce mórthimpeall orthu a laghdú oiread agus is féidir. Luaitear an téarma freisin i leith aon chruth struchtúrtha seasta a sheasann i sreabhadh an aeir nó an uisce chun an tsuaiteacht in aice leis a laghdú.
Fliúit
Gléas ceoil ina ngníomhaíonn an seinnteoir colún aeir trí shéideadh trasna poll béil nó (mar a dhéantar le fliúit Shasanach) trí phíobán i gcoinne ciumhaise géire. Roinntear na fliúiteanna in dhá rang: iad sin a shéidtear trasna orthu, agus iad sin a shéidtear tríd an gceann. Sa ghnáthchaint, ciallaíonn fliúit an gléas ceolchoirme a shéidtear trasna air. Thugtaí an fhliúit Ghearmánach uirthi go dtí timpeall 1900. Bíonn sí déanta as adhmad nó, níos minice anois, miotal, i 3 theascán siúntaithe, le 13 thonpholl agus córas casta gléasanna a ligeann an compás crómatach iomlán de 3 ochtach ó C meánach suas. Fuaimníonn an fhliúiteog, atá níos lú, ag ochtach níos airde.
Cónghearradh
deas|250px|thumb|Cónghearrthaí Figiúir a ghearrann plána trí dhronchón ciorclach dúbailte. Má théann an plána trí stuaic V an chóin, is féidir go ngearrfaidh sé an cón ag pointe amháin V. Nó trí dhá líne dhíreacha trí V arb iad gineadóirí an chóin iad. Má bhíonn an plána ag dronuillinn le hais an chóin, gan é ag dul trí V, gearrann sé an cón i gciorcal. Má bhíonn sé gearrtha comhthreomhar le gineadóir an chóin, gearrtar parabóil. Má ghearrann an plána an cón ag uillinn ar bith eile, gearrann sé éilips nó hipearbóil.
Callichthyidae
Fine den ord Siluriformes is ea na Callichthyidae, ar a dtugtar cait mhara armúrtha mar gheall ar an dhá shraith de phlátaí cnámhacha (nó scúit) ar feadh a choir. Coinníonn sé cuid de na héisc uisceadáin fhionnuisce is mó a bhfuil tóir orthu, cosúil le go leor speiceas sa ghéineas Corydoras.
Tacsanomaíocht
Faigheann an fhine a hainm ón bhfocal Gréigise kallis (álainn) agus ichthí (iasc).
Contae Virovitica-Podravina
mion|250px|Contae Virovitica-Podravina Is contae suite sa Chróit é Contae Virovitica-Podravina. Bhí 84,836 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011. Is é Virovitica príomhbhaile an chontae.
Médecins sans Frontiéres
Dochtúirí gan Teorainneacha (Médecins sans Frontiéres an bunainm Fraincise), gníomhaíocht neamhspleách mhíochaine a bunaíodh sa bhFrainc i 1971. clé|mion Dírithe ar chúnamh gairmiúil tapa a thabhairt d'íobartaigh tubaistí nádúrtha is daonna áit ar bith ar Domhan gan cuimhneamh ar a ngnéas, cine, náisiúntacht, tír, reiligiún nó polaitíocht, agus eolas an phobail ar a n-anchaoi a fheabhsú.
Captaen Haileabó
Is carachtar ficseanúil sa tsraith Eachtraí Tintin é Captaen Haileabó. Is mairnéalach é, cónaithe i Marlinspike lena searbhónta Nestor agus an tOllamh Piocardach.
War of the Coprophages (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an dara heipeasóid déag, "War of the Coprophages" den tríú sraith The X-Files ar an 5 Eanáir 1996. Scríobh Darin Morgan an eipeasóid seo. D'fhéach 16.32 milliún duine ar an eipeasóid.
Mullach na Seangán
Baile i gContae Fhear Manach is ea Mullach na Seangán (Florencecourt as Béarla), atá suite taobh amuigh d'Inis Ceithleann.
Friedrich Schiller
Bhí sé ar na dramadóirí Gearmánacha is mó agus is tábhachtaí.
An Chéad Óige
Bhí Friedrich Schiller ar an dara páiste ba shine dár rugadh do Johann Georg Schiller a bhí ina oifigeach airn, ina lia arim agus ina phríomhghairdíneoir cúirte i Marbach am Neckar agus dá bhean chéile Elisabetha Dorothea Schiller née Kodweiss. Tábhairneoir agus báicéir ab ea athair Elisabetha. Bhí Friedrich an-mhór lena dheirfiúr Christophine agus í dhá bhliain ní ba shine ná eisean; níor tháinig an chéad bhean den cheathrar deirfiúracha eile chun saoil ach sé bliana i ndiaidh Friedrich, agus fuair beirt acu siúd bás ina bpáistí dóibh. Nuair a fuair an t-athair post earcaitheora san arm, agus é ag freastal ar an obair nua seo i Schwäbisch Gmünd, bhog an teaghlach go dtí Lorch sa bhliain 1764. Nuair a saolaíodh dara deirfiúr Friedrich, Luise, níor mhair an teaghlach i bhfad i Schwåbisch Gmünd: shocraigh siad síos i Ludwigsburg. Sa bhliain chéanna thosaigh Friedrich ag staidéar Laidine sa scoil áitiúil. Ní raibh sé ach trí bliana déag d'aois nuair a bhreac sé síos an chéad dá iarracht drámaíochta a rinne sé: Absalon agus Die Christen ("Na Críostaithe"). Níl teacht ar aon cheann den dá théacs seo a thuilleadh.
Ar an 18ú lá de Mhí na Samhna 1775 bhog an tAcadamh Míleata ó chaisleán Solitude go lárchathair Stuttgart. D'éirigh Schiller as an dlí mar ábhar staidéir agus thosaigh sé ag foghlaim míochaine. Faoin am seo chuaigh filí an Sturm und Drang agus dánta Klopstock go mór i bhfeidhm air. Sa bhliain chéanna chríochnaigh sé an dráma úd Der Student von Nassau ("An Mac Léinn ó Nassau"), ach má chríochnaigh, chuaigh ceal sa lámhscríbhinn idir an dá linn, ionas nach féidir le lucht an taighde inniu a dhath a rá i dtaobh an dráma seo. An chéad dán leis a chuaigh i gcló riamh, ba é Der Abend ("An Tráthnóna") é, a foilsíodh sa bhliain 1776. Rinne Schiller staidéar ar shaothar Phlutarchos, Shakespeare, Voltaire, Rousseau agus Goethe, agus sa bhliain chéanna thosaigh sé ag scríobh dráma faoi cheist na saoirse, Die Räuber ("Na Robálaithe").
Flógastón
Roimh 1800 bhí teoiric an fhlógastóin coitianta go leor leis an dó a mhíniú. De réir na teoirice seo, bhí ábhar a dtugtaí flógastón air i láthair i ngach rud indóite agus d'fhuasclaítí é le linn an dóite. Bhréagnaigh obair Lavoisier ar ocsaigin is a tábhacht sa phróiseas dóite an teoiric seo i 1788.
Peter Brian Medawar
Míoleolaí a rugadh i Rio de Janeiro na Brasaíle ab ea Peter Brian Medawar (28 Feabhra 1915 - 2 Deireadh Fómhair 1987). D'oibrigh sé sa Bhreatain ar feadh a shaolré. Thaispeáin sé gur diúltú imdhíonach a bhí i gceist nuair a theip ar nódú craicinn.
Agus an taighde seo ar siúl aige i gcomhar le Macfarlane Burnet, thaispeáin sé, dá n-insteallfaí fíochán ó dheontóir i bhféatas sa bhroinn go nglacfadh colainn an pháiste sin le nódú nó ionchlannú ón deontóir sin tar éis a bhreithe.
Roinn an bheirt Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis sa bhliain 1960 as seo.
D'fhoilsigh sé leabhair shuntasacha freisin, The Uniqueness of the Individual (Sainiúlacht an Duine Aonair, 1957), The Art of the Soluble (1967, Ealaín na hInréiteachta) agus Pluto's Republic (1982, Poblacht Plútóin).
Méicéineach
An ré gheolaíoch sa tréimhse Threasach, timpeall 24-5 milliún bliain ó shin. Sa ré seo a tharla na teagmhais is mó tógáil sléibhte: tógadh na Himiléithe is na hAlpa, agus forbairt an chuid is mó de na mamaigh nua-aoiseacha.
Terence Conran
Dearthóir is fear gnó a rugadh in Esher Shasana ar an 4 Deireadh Fómhair 1931 is ea Sir Terence Orby Conran. Bhunaigh is bhainistigh sé comhlacht Habitat, inar dhíol troscán a dhear sé féin is ábhair eile de dhearadh nua-aoiseach. Scríobh sé leabhair a bhain cáil amach freisin, ina measc Terence Conran on Design (Terence Conran ar Dearadh, 1996) agus The Ultimate House Book (An Leabhar Deiridh Tí, 2003). Chaill sé seilbh ar Habitat sa bhliain 2011.
William H. Taft
Ba é William Howard Taft (15 Meán Fómhair 1857 - 8 Márta 1930) 27ú uachtarán na Stát Aontaithe Mheiriceá. Bhí sé i bhfeidhmeannas ó 4 Márta 1909 go dtí 3 Márta 1913.
Contae Vukovar-Syrmia
mion|250px|Contae Vukovar-Syrmia Is contae suite sa Chróit é Contae Vukovar-Syrmia. Bhí 180,117 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011. Is é Vukovar príomhbhaile an chontae.
Báinín
Is carachtar ficseanúil sa tsraith Eachtraí Tintin é Báinín. Is madadh (brocaire) é. Cuidíonn sé lena chomráda Tintin coireanna a réiteach.
Mac Grianna agus Ó Grianna
Is carachtair fhicseanúla sa tsraith Eachtraí Tintin iad Mac Grianna agus Ó Grianna. Is bleachtairí iad.
Flogóipít
Ball den ghrúpa míanraí míoca, coitianta i gcarraigeacha doigheartha. A cómhdhéanamh cosúil le bitít.
Augustine Martin
B’acadóir, léirmheastóir agus scríbhneoir é Augustine Martin (13 Samhain 1935 – 16 Deireadh Fómhair 1995). Ba Sheanadóir do thoghcheantar Ollscoil na hÉireann ón mbliain 1973 go dtí 1981.
Beatha
Labhair sé ar ábhair éagsúla ach chuir sé an-suim i dTuaisceart Éireann le linn na dTrioblóidí, agus chomhurraigh sé rún chun díospóireacht a dhéanamh ar an “impasse” sa bhliain 1978. Ina fhocal scoir maidir leis an rún, d’éiligh sé dréacht-bhunreacht d’Éire aontaithe “concentrating on human rights which would be guaranteed for all in the event of an agreed united Ireland some time in the future".
Contae Zadar
mion|250px|Contae Zadar Is contae suite sa Chróit é Contae Zadar. Bhí 170,017 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011. Is é Zadar príomhbhaile an chontae.