cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alison Krauss
Thosaigh Alison Krauss ag seinnt ar an veidhlín nuair a bhí sí cúig bliana d'aois. Ghlac sí páirt i gcomórtais éagsúla agus go leor féilte cheoil nuair a bhí sí ina déagóir. Bhuail sí ag an am lena daoine ón grúpa Union Station ar na féilte sin agus thosaigh siad ag casadh ceoil ar nós Bluegrass agus ceol tuaithe le chéile. clé|mion Thosaigh Alison Krauss ag obair ar cheol scannáin sa bhliain 1992 agus ghlac sí páirt i go leor scannáin, m.sh. Twister (1996), O Brother, Where Art Thou? (2000) agus Cold Mountain sa bhliain 2003. Chasadh sí ar feadh na mblianta le go leor  ceoltóirí eile, m.sh. Shania Twain, Sting, Elvis Costello nó The Chieftains.
D'eisigh sí an t-albam fíor-rathúil Raising Sand in éineacht le Robert Plant (Led Zeppelin) agus T-Bone Burnett mar léiritheoir sa bhliain 2007. clé|mion|Féile Bonnaroo 2008 Bhí Alison Krauss pósta le Pat Bergeson idir 1997 agus 2001 agus tá mac amháin acu.
Tá neart duaiseanna éagsúla buaite aici, ina measc 27 gradam ceoil Grammy agus is í Alison Krauss an bhean a bhuaigh an gradam seo is minice.
thumb|upright|Alison Krauss ar an Crossroads Music Festival i [[Kansas City sa bhliain 2007.]]
Leamhan ruibheach
Is feithid é an leamhan ruibheach (Opisthograptis luteolata).
Norris Green
Is ceantar suite i Learpholl é Norris Green.
Arberth
51.7974°N, -4.7417°W
Baile i Sir Benfro, an Bhreatain Bheag, is ea Arberth, 113.7 km ó Caerdydd agus 320 ó Londain. Tá daonra 2,418 ann, agus tá 524 (21.7%) in ann Breatnais a labhairt.
Treehouse of Horror XVII
Craoladh an ceathrú heipeasóid, "Treehouse of Horror XVII", den ochtú sraith déag The Simpsons ar an 5 Samhain 2006. Scríobh Peter Gaffney an eipeasóid seo. D'fhéach 10.43 milliún duine ar an eipeasóid.
James McCarthy
Is imreoir sacair Éireannach é James McCarthy, a rugadh ar an 12 Samhain 1990. Rugadh é i nGlaschú. Imríonn sé i lár na páirce de ghnáth. Tá sé ag imirt le hEverton faoi láthair. Roimhe sin d'imir sé le Wigan Athletic ó 2009 go 2013. I mí Eanáir 2013 cheannaigh Everton é. D'imir sé le foireann faoi-21 Phoblacht na hÉireann seacht n-uaire agus fuair sé cúl dóibh freisin. Roghnaíodh do scuaid na sinsear é den chéad uair sa bhliain 2010.
Treehouse of Horror XVII
Cheiliúradar an eipeasóid seo Oíche Shamhna, agus is í an tseachtú heipeasóid déag den gclár a cheiliúrtar Oíche Shamhna í.
Andrew Bowie
Is polaiteoir de Phàrtaidh Tòraidheach agus Aonaidheach na h-Alba é Andrew Bowie TP.
Tógadh é i Siorrachd Obar Dheathain, agus d’fhóin sé sa Chabhlach Ríoga ar feadh trí bliana go dtí gur theip air a thástáil mairnéalaigh a fháil. Toghadh é do Siorrachd Obar Dheathain an Iar agus Ceann Chàrdainn sa bhliain 2017, agus arís sa bhliain 2019 mar bhall de Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba. Bhí sé ina bhall den Choiste Oibre agus Pinsean ó Dheireadh Fómhair 2017 go Meitheamh 2018 agus tá sé ina bhall de Choiste Gnóthaí na hAlban ó Bhealtaine 2020. Tháinig sé chun bheith ina leaschathaoirleach ar Pháirtí Coimeádach na Ríochta Aontaithe i mí Iúil 2019. D'éirigh sé as an bpost seo mar agóid i gcoinne dréachta i 2021 tar éis chás Owen Paterson. D’eisigh sé an post seo sa bhliain 2021 mar agóid mar agóid i gcoinne broghaisireachta  bainteach le hOwen Paterson.
Conspóid
Scríobh sé réamhrá le ráiteas a mhol go n-athródh Rialtas Westminster beartas oideachais in Albain.
Cnoc Bhaile Cupid
Cnoc i gContae Chill Dara is ea Cnoc Bhaile Cupid (379 m).
Old Swan
Is ceantar suite i Learpholl é Old Swan.
27 Bealtaine
Is é an 27 Bealtaine an 147ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 148ú lá i mbliain bhisigh. Tá 218 lá fágtha sa bhliain.
Sacaí aghaidhbhán
Is ainmhí é an sacaí aghaidhbhán. Mamach atá ann.
Argoed
51.6936°N, -3.1912°W
Baile i Caerffili, an Bhreatain Bheag, is ea Argoed, 23.7 km ó Caerdydd agus 213 ó Londain. Tá daonra 2,652 ann, agus tá 290 (10.9%) in ann Breatnais a labhairt.
Caisleán Cill Chá
Is caisleán suite i gContae Chill Dara é Caisleán Cill Chá.
Hormón paraitíoróideach
Polaipeiptíd hormóin a dhéanann is a thálann na príomhchealla sa bhfaireog pharaitíoróideach. Fuasclaítear é nuair a thiteann tiúchan an chailciam sa bhfuil. Feidhmíonn sé ar mhalairt slí le cailciteoinin. Méadaíonn sé tiúchan an chailciam sa bhfuil, trí chailciam a bhaint as cnámha is ón bhfidín duánach agus isteach sa bhfuil. Spreagann sé athrú vitimín D ina fhoirm ghníomhach, rud a spreagann tuilleadh ionsú cailciam sa stéig.
Cardi B
Is rapálaí Meiriceánach í Belcalis Marlenis Almánzar Cephus, aitheanta go gairmiúil mar Cardi B. Rugadh í ar 11 Deireadh Fómhair1992 i gCathair Nua-Eabhrac. Tá cúpla amhrán cáiliúil aici, mar shampla Bodak Yellow, I Like It, WAP, agus Up.
Orrell Park
Is ceantar suite i Learpholl é Orrell Park.
Hormón scaoilte
Ceann de ghrúpa hormón a tháirgtear i gcodanna éagsúla den hipeatalamas, a stórálann is a fhuasclaíonn néaróin de mheánchnapán an hipeatalamais mar fhreagairt ar spreagthaí ón inchinn. Iompraítear iad ansin go dtí maothán tosaigh na faireoige piotútaí, mar a spreagann nó a gcoisceann siad hormóin phiotútacha ar leith (mar shampla, hormón scaoilte hormón fáis). Thugtaí fachtóir scaoilte air seo, ach anois coimeádtar an téarma deireanach seo do hormóin hipeatalamacha nach bhfuil a struchtúir cheimiceacha ar eolas fós (mar shampla, fachtóir scaoilte prólachtaine).
An buí breac
Is feithid é an buí breac. Ball d'fhine na Geometridae atá ann.
An Laidhrín
Is abhainn suite i gContae Chill Dara é an Laidhrín.
Pointe athchasta
Sa mhatamaitic, pointe ag a n-athraíonn cuar a staid cuasachta ó bheith cuasach thuas go cuasach thíos, nó a mhalairt. Má scríobhtar an cuar i gcomhordanáidí Cairtéiseacha, x is y, is coinníoll riachtanach gur d 2 y/dx 2 = 0 ag an bpointe chun gur pointe athchasta é, ach ní leor an coinníoll é. Is gá freisin go n-athraíonn a shín ó + go – nó a mhalairt ag dul tríd an bpointe sin.
Tiarna Príomh-Bhreitheamh na hÉireann
mion|200x200px| Na Ceithre Cúirteanna Ceanncheathrú chóras breithiúnach na hÉireann ó 1804 i leith. Bhí Cúirt Bhinse an Rí ar cheann de na ceithre chúirt a shuigh ansin i dtús báire. Bhí Cúirt Bhinse an Rí (nó Cúirt Bhinse na Banríona le linn réimeas banríona) ar cheann de chúirteanna sinsearacha an dlí choitinn in Éirinn. Scáthán de Chúirt Bhinse an Rí i Sasana a bhí inti. Ba é an Tiarna Príomh-Bhreitheamh (Béarla: Lord Chief Justice) an breitheamh is sinsearaí sa chúirt, agus an dara breitheamh is sinsearaí in Éirinn faoi riail Shasana, agus ina dhiaidh sin, nuair a cuireadh Éire faoi smacht na Ríochta Aontaithe. Ina theannta sin, ar feadh tréimhse gairide idir 1922 agus 1924, ba é Tiarna Príomh-Bhreitheamh na hÉireann an breitheamh is sinsearaí i Saorstát Éireann.
St Michael's Hamlet
Is ceantar suite i Learpholl é St Michael's Hamlet.
Abhainn na nIorach
Is sráidbhaile agus baile fearainn í Abhainn na nIorach (Béarla: Owenanirragh). Tá an baile suite in Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Arthog
52.7113°N, -4.0085°W
Baile i Gwynedd, an Bhreatain Bheag, is ea Arthog, 148.2 km ó Caerdydd agus 297 ó Londain. Tá daonra 1,008 ann, agus tá 285 (28.3%) in ann Breatnais a labhairt.
Bradán fearna
Ball de ghrúpa iasc bunúsach a fhaightear in uiscí úra is muirí sa leathsféar thuaidh. An cholainn fadaithe armtha le línte de lanna troma cnámhacha. An ceann barrchaol, sprochaillí fada faoi bhun an bhéil, an t-eireaball neamhshiméadrach leis an maothán uachtarach níos mó ná an ceann íochtarach. 1-5 m ar fhad. Tá iascaireachtaí tábhachtacha trádálacha bunaithe ar chineálacha ar leith. Itear na huibheacha mar chaibheár. Tá baol a ndíofa ann, ar bhonn trádálach ar aon nós, i réigiún Mhuir Chaisp de bharr póitseála is ró-iascaireachta.
Ladhróg
Is feithid í an ladhróg. Ball d'fhine na Geometridae atá ann.
Crundmáel Bolg Luatha
Rí Uí Chinnsealaigh na Laigean ba ea Crannmhaol Bolg Luatha mac Aodha (Sean-Ghaeilge Crundmáel Bolg Luatha mac Áedo) (bás 628). Eoghan Caoch (Éogan Cáech), iar-rí, ba ea a sheanathair, agus Crimthann mac Énnai, rí Laigean, a shin-sin-seanathair (bás 483). Tháinig sé i gcomharbacht ar Rónán mac Colmáin de Shiol Chormaic. Bhí sé i réim ón mbliain 625 to 630
Deirtear sna hannála gur chuir Uí Néill faoi léigear é sa bhliain. and the Annála Uladh call this the "sack of ashes". Maraíodh é i gCath Duma Aichir sa bhliain 628 ag Faolán mac Colmáin (bás 666) Uí Dhúnlainge, níos deireanaí rí Laigean.
Tháinig i gcomharsanacht air a mhac, Colga Bolg Luatha, a maraíodh sa bhliain 647.
Áit an Bhaile
Is sráidbhaile í Áit an Bhaile. Tá an baile suite san Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
G.I. (Annoyed Grunt)
Craoladh an cúigiú heipeasóid, "G.I. (Annoyed Grunt)", den ochtú sraith déag The Simpsons ar an 12 Samhain 2006. Scríobh Daniel Chun an eipeasóid seo. D'fhéach 11.43 milliún duine ar an eipeasóid.
Bae Colwyn
53.2946°N, -3.7255°W
Baile i Conwy, an Bhreatain Bheag, is ea Bae Colwyn, 205.2 km ó Caerdydd agus 315 ó Londain. Tá daonra 10,605 ann, agus tá 1,897 (17.9%) in ann Breatnais a labhairt.
Údarás na Gaeltachta
Is éard atá i gceist le hÚdarás na Gaeltachta ná gníomhaireacht fhorbartha do cheantair Ghaeltachta Phoblacht na hÉireann, a bhfuil sé de dhualgas uirthi an Ghaeilge a choinneáil beo sa Ghaeltacht trí fhostaíocht a sholáthar do mhuintir na Gaeltachta ina réigiún dúchais féin.
Rutherford B. Hayes
B'é Rutherford Birchard Hayes (4 Deireadh Fómhair, 1822 – 17 Eanáir, 1893) 19ú uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bhí sé i bhfeidhmeannas ón 3 Márta, 1877 go dtí an 4 Márta, 1881.
Tiarna Breitheamh na hÉireann
mion|[[William Pelham (an Tiarna Príomh-Bhreitheamh)|William Pelham, Tiarna Breitheamh na hÉireann sa 16ú haois]] Is éard a bhí i dTiarna Breitheamh (Béarla: Lord Justice) ná fear (nó fir) ionaid a bhí i gceannas ar an gcraobh feidhmiúcháin i gCaisleán Bhaile Átha Cliath nuair a bhí Príomh-Ghobharnóir na hÉireann (nó Fear Ionaid an Rí, níos déanaí) as láthair. Cuireadh Tiarnaí Breitheamh faoi mhóid na hoifige ag cruinnithe de chuid Ríchomhairle na hÉireann.
Ashoka
Bhí Ashoka (304 RC go 232 RC) ina impire ar an Impireacht Mhóiríoch. Meastar gurbh é an rialtóir is mó a bhí ar an India riamh. Mhair a réimeas ó 269 RC go 232 RC san India ársa. Chuimsigh impireacht Ashoka an chuid is mó de chríoch na hIndia, an Phacastáin, an Afganastáin, Neipeal, agus an Bhanglaidéis. Is í an Impireacht ollmhór Mhóiríoch seo an Impireacht Indiach is mó ón am sin go dtí an lá atá inniu ann.
Tá cáil ar an Impire Ashoka freisin as a riar éifeachtach agus as an Búdachas a chur chun cinn óna Impireacht ollmhór.
Moe'N'a Lisa
Craoladh "Moe'N'a Lisa", an séú heipeasóid den ochtú sraith déag de chuid na The Simpsons, ar an 19 Samhain 2006. Scríobh Matt Warburton an eipeasóid seo. D'fhéach 9.31 milliún duine ar an eipeasóid.
Hormón tíoróideach
Cnuasainm ar na haimínhormóin le hiaidín mar chomhábhar a tháltar ón bhfaireog thíoróideach i veirteabraigh. I ndaoine is ainmhithe eile, is iad tíorocsaín (T4) is trí-iodaitiorainín (T3) na príomh-hormóin tíoróideacha, agus ról lárnach acu i bhforbairt an fhéatais is rialú na meitibileachta i rith saol an duine. Is é an hormón tíoróidspreagthach, a dtugtar tíoratróifin air freisin, a rialaíonn sintéis is tál na hormón seo, agus táirgtear é sin i maothán tosaigh na faireoige piotútaí i veirteabraigh. I dtorbáin dhébheathacha, is gá an hormón tíoróideach don mheiteamorfóis.
Poipín
mion|Poipíní Planda ilbhliantúil a fhásann go hairde 60 cm. Dúchasach d'iarthar na hEorpa, saghas aonraithe san iarthar de ghné Áiseach. Na duilleoga bánghlas, roinnte ina dteascáin liopacha; na bláthanna 5-7 cm ar leithead le dhá sheipeal is 4 pheiteal, gealdaite; capsúl éilipseach atá sa toradh. Tálann sé laitéis bhuí. D'fhás na poipíní dearga go fiáin i bpáirceanna Flóndrais le linn an chéad chogadh domhanda, agus úsáidtear é sa Bhreatain mar shiombail cuimhneacháin ar na saighdiúirí a thit sa chogadh sin.
James Bradley
Réalteolaí a rugadh i Sherborne Shasana ab ea James Bradley (Márta 1693 - 13 Iúil 1762). I 1729 d'fhoilsigh sé a ghrinnithe ar iomrall an tsolais ó réalta, a mhínigh sé i dtéarmaí luas an Domhain ina fhithis timpeall na Gréine is luas críochta an tsolais, an chéad chruthú braite ar theoiric Copernicus go raibh an Domhan ag fithisiú na Gréine. I 1748 thaispeáin sé nach raibh claonadh ais an Domhain leis an éiclipteach tairiseach.
Baic
Téarma ar chúl an mhuiníl í baic (nó cuing) an mhuiníl.
Agnes Mary Clerke
Réalteolaí agus scríbhneoir Éireannach ab ea Agnes Mary Clerke (10 Feabhra 1842 – 20 Eanáir 1907). Rugadh í sa Sciobairín i gContae Chorcaí, Éire, agus fuair sí bás i Londain.
Scéal
Is éard is scéal ann ná cuntas ar bith ar shraith imeachtaí gaolmhara, neamhfhicseanúil (cuimhní cinn, beathaisnéis, tuairisc nuachta, clár faisnéise, cuntas taistil, srl.) nó ficseanúil (finscéal, síscéal, fabhalscéal, úrscéal, scéinséir, srl.). Is féidir scéalta a chur i láthair trí fhocail scríofa nó labhartha, trí íomhá shocair nó scannán, nó trí mheascán de na meáin seo.
Is é an seanchas béil an modh is luaithe chun scéalta a roinnt. Úsáidtear scéalta chun iompar ceart, stair chultúrtha, agus féiniúlacht phobail a mhúineadh do dhaoine óga. San antraipeolaíocht sa lá atá inniu ann, déantar staidéar ar na bealaí a úsáideann pobail bhundúchasacha thraidisiúnta an seanchas agus an scéalaíocht.
Bagillt
53.2651°N, -3.1642°W
Baile i Sir y Fflint, an Bhreatain Bheag, is ea Bagillt, 198.4 km ó Caerdydd agus 284 ó Londain. Tá daonra 3,980 ann, agus tá 516 (13%) in ann Breatnais a labhairt.
Cás Madeleine McCann
Tachrán as Sasana ab ea Madeleine McCann (12 Bealtaine 2003 - ?). Bhí sí ar saoire lena tuismitheoirí i bPraia de Luz na Portaingéile nuair a chuaigh sí ar iarraidh ar 3 Bealtaine 2007. Fuadaíodh agus dúnmharaíodh í, is dócha, ach ní bhfuarthas a corp riamh, agus ní bhfuarthas amach riamh céard a tharla go díreach, nó cé a bhí freagrach as. Tharraing an cás clampar, i Sasana go háirihe, sna blianta dár gcionn.
mion|clé|Teachtaireachtaí ómóis i Rothley ar 17 Bealtaine 2007
Scannail agus éagóir
mion|clé|Teachtaireachtaí ómóis i Rothley ar 17 Bealtaine 2007Ar feadh tamall, caitheadh amhras ar na tuismitheoirí. I Márta 2008, b'éigean do The Daily Express agus The Daily Star leithscéal neamhchoinníollach a ghabháil le tuismitheoirí Madeleine ar a gcéad leathanaigh, mar aon le suim ollmhór airgid (breis is leathmhilliún punt) a dhíol le fundúireacht a bunaíodh ar son an tachráin. I gcás The Express, fritheadh go raibh breis is céad alt clúmhillteach curtha i gcló acu faoi Gerry agus Kate McCann, na tuismitheoirí. I measc na líomhaintí a cuireadh ina leith, dúradh gurb iad a mharaigh a n-iníon nó gur dhíol siad í le mangairí leanaí siocair go raibh siad gann ar airgead. Bhí an cás seo neamhghnách ar bhealach mar gur poll dubh a bhí ann; sa mhéid is nach raibh aon chlabhsúr tagtha ar an scéal faoin am a cuireadh an dlí ar na nuachtáin. Ar ndóigh, fiú dá mba rud é go raibh bunús leis na líomhaintí áiféiseacha sin, ní bheadh dóigh ar bith ag na nuachtáin iad a chruthú.
Scothóg dharach
Is feithid í an scothóg dharach. Ball d'fhine na Geometridae atá ann.
4 Deireadh Fómhair
Is é an 4 Deireadh Fómhair an 277ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 278ú lá i mbliain bhisigh. Tá 88 lá fágtha sa bhliain.
Kane Tanaka
Ba í Kane Tanaka (田中カ子 nó Tanaka Kane), an duine is sine ar domhan go dtí 19 Aibreán 2022. Rugadh í ar an 2 Eanáir 1903 i Maoracht Fukuoka, an tSeapáin, agus cailleadh í ar an 19 Aibreán 2022. Ba í an duine is sine go dtí 2022, tar éis bhás Chiyo Miyako.
Pim Fortuyn
Ba pholaiteoir san Ísiltír é Wilhelmus Simon Petrus Fortuijn (19 Feabhra, 1948 – 6 Bealtaine, 2002) ar a dtugtar Pim Fortuyn go leathan, a maraíodh le linn feachtas toghchánaíochta ar an 6 Bealtaine 2002.
Tuairisc
deas|250px|thumb|Sampla tuairisc
Éirí Amach Eureka
Ar an 3 Nollaig 1854, tharla Éirí Amach Eureka san Astráil. D'éirigh mianadóirí amach ag Eureka Stockade, Ballarat, Victoria. Tharla an t-éirí amach (an t-aon éirí amach armtha i stair na tíre) ag Síog Mhiandóireachta Eureka mar agóid i gcoinne chostas ard na gceadúnas mianadóireachta.
Baois Uí Chonghaile
Is struchtúr oibilisc suite i gContae Chill Dara é Baois Uí Chonghaile.
Élothach mac Fáelchon
Rí Uí Chinnsealaigh na Laigean Theas ba ea Éalathach mac Faolcháin (Sean-Ghaeilge Élothach mac Fáelchon) (bás c. 734). Faolán mac Síoláin, iar-rí, ba ea a sheanathair. Ba bhall de Shíol Fhaolcháin na Laigean é. Feictear Éalathach sna ríliostaí mar chomharba Laoghchinn mhic Con Mealla (bás 727) agus tugtar réimeas seacht mbliana dó, a chuirfeadh le fios go raibh sé i réim idir 727-734. Tá a chomharba, Aodh mac Colgan (bás 738) de Shíol Chormaic, le feiceáil sna hannála le linn an ama úd, agus é i gceannas arm na Laighean Theas in éadan na Mumhan sa bhliain 732. Cloíodh agus maraíodh Éalathach ag Cath Oenbethi ag Aodh féin.
Ba bhunaitheoir é den Síl nÉladaig, a bhfuil Síol Éalaigh i gContae Chill Mhantáin ainmnithe astu.
Aerfort Weston
Is aerfort suite i gContae Chill Dara é Aerfort Weston.
Robert Horvitz
Micribitheolaí Meiriceánach a rugadh ar 8 Bealtaine 1947 i Chicago is ea H. Robert Horvitz.
Roinn sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis sa bhliain 2002 le John Sulston is Sydney Brenner as a dtaighde a léirigh rialú géiniteach fás, forbairt orgán, agus bás cláraithe na cille.
Aithnítear é go háirithe as a chuid oibre ar Caenorhabditis elegans, péist néimeatóideach.
Tagairtí
mion|clé|Caenorhabditis
Bangor-is-y-coed
53.003°N, -2.9099°W
Baile i Wrecsam, an Bhreatain Bheag, is ea Bangor-is-y-coed, 170.3 km ó Caerdydd agus 252 ó Londain. Tá daonra 1,092 ann, agus tá 108 (9.9%) in ann Breatnais a labhairt.
Ice Cream of Margie (with the Light Blue Hair)
Craoladh an seachtú heipeasóid, "Ice Cream of Margie (with the Light Blue Hair)", den ochtú sraith déag The Simpsons ar an 26 Samhain 2006. Scríobh Carolyn Omine an eipeasóid seo. D'fhéach 10.90 milliún duine ar an eipeasóid.
Baglan
51.62°N, -3.8051°W
Leamhan umbrach breac
Is feithid é an leamhan umbrach breac. Ball d'fhine na Geometridae atá ann.
Baglan
Baile i Castell-nedd Port Talbot, an Bhreatain Bheag, is ea Baglan, 46.3 km ó Caerdydd agus 255 ó Londain. Tá daonra 6,627 ann, agus tá 557 (8.4%) in ann Breatnais a labhairt.
An tOchtamhán
Réaltbhuíon neamhfheiceálach is ea an tOchtamhán a chruthaigh an tAb Nicolas Louis de Lacaille sna blianta 1751-52. Cé gur an-doiléir do na réaltaí atá le feiceáil ar an Ochtamhán, siúlann cáil is clú leis an réaltbhuíon seo mar go bhfuil an Pol Neamhaí Theas suite ina lár. Is í Sigma Octantis an réalta is gaire don phol atá infheicthe ag an tsúil; ach tá an réalta seo chomh doiléir sin nach fiú í mar réalta pholach ó thaobh loingseoireachta de. Go hámharach, is féidir úsáid a bhaint as an gCros chun an pol a aimsiú.
Tugtar Octans mar ainm Laidine ar an réaltbhuíon seo, rud a chiallaíonn "ochtamhán".
Stair
Ba é an réalteolaí Francach an tAb Nicolas Louis de Lacaille a chruthaigh réaltbhuíon an Ochtamháin. Chaith Lacaille na blianta 1751 agus 1752 san Afraic Theas agus é ag clárú réaltaí an leathsféir theas. Bhí beagnach 10,000 réalta agus 42 réada domhainspéire ar an léarscáil neamhaí a rinne sé ag an am sin. Tháinig amach an chéad eagrán sa bhliain 1756 ach ní raibh ann ach plánaisféar agus é sa teanga Fraincise. Níor foilsíodh an chatalóg iomlán agus eagrán deifnídeach an phlánaisféir go dtí an bhliain 1763, bliain amháin tar éis bhás Lacaille. Coelum Australe Stelliferum an t-ainm a thug Lacaille ar an leabhar seo. San eagrán seo, d'aistrigh sé na hainmneacha ón bhFraincis go dtí an Laidin, agus chuir sé trí réaltbhuíon na Cíle, na Seolta agus Dheireadh na Loinge in áit Argo Navis (nó Le Navire, mar a thug sé air sa chéad eagrán).
Le linn dó a bheith ag cur i gclár na réaltaí theas, chum Lacaille ceithre réaltbhuíon déag chun áiteanna éigin i ndeisceart na spéartha a líonadh nach raibh a lán réaltaí iontu – agus an tOchtamhán ina measc (féach an bosca thíos). Sa lá atá inniu ann glacann an an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta (ARI) le gach ceann de na réaltbhuíonta sin; agus glactar freisin leis na trí réaltbhuíon a rinne Lacaille as an Long.
L’Octans de Reflexion an t-ainm Fraincise a thug Lacaille ar an réaltbhuíon seo ar dtús. An t-ochtamhán frithchaiteach a bhí i gceist – sin le rá, an uirlis loingseoireachta a chum an matamaiticeoir Sasanach John Hadley sa bhliain 1730. Octans an t-ainm Laidine a tugadh uirthi ar an bplánaisféar a tháinig amach sa bhliain 1763, agus is é sin an t-ainm a thugtar uirthi sa lá atá inniu ann.
Fabhra
Is stiall gruaig ag fás ar mullach thuas log súile an duine é fabhra.
Baile Chruaich
Is sráidbhaile é Baile Chruaich. Tá sé suite in Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Póiriúlacht
Tréith mheicniúil solad, agus tomhas ar a gcumas sreabháin a ligean tríothu. Is iad na cainéil chaola a dhéanann ábhar soladach póiriúil, a ligeann don ábhar sreabhán a ionsú trí ghníomhú ribeach, díreach mar a ionsúnn spúinse uisce. Faightear ola faoin talamh i gcarraigeacha póiriúla. Draenáileann uisce trí ghaineamh póiriúil scagach.
Rauf Denktaş
Ceannaire ar an Chipir Thuaidh (nó 'Poblacht Thurcach na Cipire Thuaidh', an TRNC ) ab ea Rauf Denktaş (27 Eanáir 1924 – 13 Eanáir 2012).
Saol
Mac le breitheamh a bhí ann.
Glaodh chun an Bharra air i Londain (in Ósta Lincoln) sa bhliain 1947. D'fhill sé go dtí an Chipir an bhliain dár gcionn, chun dul leis an dlíodóireacht. clé|mion
Rinneadh Ionchúisitheoir na Corónach de agus bhí sé ina Aturnae Ginearálta Gníomhach le haghaidh Choilíneacht Chorónach na Cipire idir 1956 agus 1958. clé|mion|An tUachtarán Makarios, Dr. Fazıl Küçük, fear as na N.A. agus Rauf Denktaş ar dheis Agus é ina dhlíodóir agus ionchúisitheoir, chasadh sé ar a chara óige Glafkos Clerides (1919-2013, agus ina Uachtarán na Cipire ní ba dhéanaí) a bhíodh chun tosaigh mar abhcóide cosanta i gcásanna in éadan bhall de chuid EOKA, eagraíocht treallchogaíochta Ghréagaigh na Cipire (a raibh Clerides féin ina bhall di).
D'éirigh Denktaş as a bpost leis an rialtas chun páirt a ghlacadh sa pholaitíocht, ar son Thurcaigh na Cipire agus chuidigh sé le bunú an Eagraíocht Thurcach um Fhrithbheartaíocht, chun troid in éadan EOKA, ag deireadh na bliana 1957.
Godfrey Hounsfield
Fisicí a saolaíodh i Newark Shasana ab ea an Ridire Godfrey Newbold Hounsfield (28 Lúnasa 1919 – 12 Lúnasa 2004). Ceann na foirne a dhear an ríomhaire EMI-DEC 1100. Neamhspleách ar Allan Cormack, d'fhorbair sé modh chun tomagrafaíocht le cabhair ríomhaire, íomháú trasghearrthach nua le X-ghathanna (scanadh CT), a dhéanamh sa mhíochaine, agus tháirg comhlacht EMI na scanóirí seo ó thús na 1970idí. Bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis le Cormack i 1979.
Victoria Coffey
Péidiatraí Éireannach ab ea Victoria Coffey (16 Méan Fómhar 1911 - 15 Meitheamh 1999). Bhain sí céim amach ó Choláiste Ríoga na Máinlianna in Éirinn. Níos déanaí ina saol, bhí sí mar cheann de na chéad daoine riamh chun taighde a dhéanamh ar Shiondróm Bás Tobann Naíonán (SIDS).
An Ollscoil
Chéimnigh sí ón ollscoil RCSI le céim ceadúnach agus céim cnáimhseachas.Níos déanaí ghlac sí an diplóma i sláinte pháistí san RCSI i 1943.
Saol Oibre
An chéad seasamh oifigeach tí a bhí ag Coffey ná ag obair mar máinlia san ospidéal i gcontae an Mhí.
D'oibrigh sí taobh le Tom Lane,Oliver St,John Gogarty,Henry Stokes agus Robert Collis.
D'oibrigh sí chomh maith mar cléireach cliniciúil ag an Ospidéal Ollscoile an Choim do Mhná agus do Naíonáin, roimh í a bheith cheaptha mar an oifigeach leighis i gceannas ar bpáistí ag ospidéal St Kevin i 1943
Murchadh MacPhàrlain
Rugadh agus tógadh Murchadh MacPhàrlain nó Bàrd Mhealaboist, i Mealaboist, sráidbhaile beag in aice le Steòrnabhagh, san Eilean Leòdhais. Ar scoil, d’fhoghlaim sé Béarla, Laidin agus roinnt Fraincise ach ní bhfuair sé oideachadh trí Ghaeilge riamh.
Chuaigh Murchadh ag obair don Tiarna Leverhulme, ar chuid de na scéimeanna a bhunaigh sé ar Eilean Leòdhais, ach nuair a theip air sin, ar nós na mílte eile, chuaigh sé ar imirce go Ceanada. Chaith sé roinnt blianta i Manitoba, áit nár thaithin leis, agus d'fhill sé ar ais abhaile i 1932. Rinne sé a sheirbheis náiseanta idir 1942 agus 1945.
Chaith sé an chuid eile dá shaol i Leòdhas ag obair mar chrochtóir. Níor phós sé riamh.
Tríd an scríbhneoireacht, cuireann Murchadh síos ar an mhéid a chonaic sé agus a d’fhulaing sé féin, i Leòdhas, i gCeanada agus i mblianta an chogaidh.
Brocóg
Is feithid í an bhrocóg.
The Haw-Hawed Couple
Craoladh an t-ochtú heipeasóid, "The Haw-Hawed Couple", den ochtú sraith déag The Simpsons ar an 10 Nollaig 2006. Scríobh Matt Selman an eipeasóid seo. D'fhéach 8.29 milliún duine ar an eipeasóid.
Bargod
51.6869°N, -3.2286°W
Poirceallán
Is é is poirceallán ann ábhar ceirmeach crua gloiniúil tréshoilseach, i gcodarsnacht le potaireacht atá teimhneach póiriúil. Bíonn cré Shíneach is cloch Shíneach ann, agus tugtar tine dó ag teocht 1,200-1,350 °C (ní bhíonn cloch Shíneach i bpotaireacht, agus tugtar tine di sin ag teocht níos lú ná 1,200 °C). Rinneadh den chéad uair é sa tSín idir an 7ú is an 10ú céad nuair a thosaigh táirgeadh na n-earraí cáiliúla, séadghlasa ceileadain. Sa 10ú-13ú céad táirgeadh ar a laghad 9 n-athraitheach suntasach. Ón 14ú céad tháinig sé go hiarthar na hEorpa, agus measadh go raibh sé an-luachmhar. Rinne monarcha na Medici i bhFirenze na hIodáile an chéad iarracht poirceallán a dhéanamh san Eoraip sna 1570idí, ach níor éirigh rómhaith léi. Go luath san 18ú céad bhí rath ar iarracht Meißen sa Ghearmáin.
Uisinn
Is cuid cothrom an dá taobh idir clár éadain agus an cluas é uisinn.
Sargón na hAcáide
Ba é Sargón na hAcáide an chéad rialtóir ar Impireacht na hAcáide (réimeas 2334 RC – 2284 RC).
Donngal mac Laidcnén
Rí Uí Chinnsealaigh na Laigean Theas ba ea Donnghal mac Laoghchinn (Sean-Ghaeilge Donngal mac Laidcnén (bás 761). Ba bhall é de Shíol Chormaic, atá go háirithe ceannairí Uí Dhróna (Uí Dhróna Thoir/Thiar mar atá inniu ann).  Crannmhaol Anbholg (bás 655), a shean-sin-seanathair, ba ea a shinsear deireanach a bhí ina rí.  Bhí sé i gcoróin ón mbliain 758 go dtí 761.
Rinne na hOsraí faoina rí Anmchadh mac Con Chearca ionsaí ar Dhonnghal. Chloígh é ar dtús ag Gabhrán sa bhliain 759. Sa bhliain 761, cloíodh agus maraíodh Donnghal ag Cath Bealach Gabhráin in éadan na nOsraí.
Tháinig a dheartháir Dubh Calgaidh (bás 769) i gcomharbacht air. Rinneadh fosta rí Uí Chinnsealaigh dá mhac, Ceallach Tosach (bás 809).
Comhlacht Graí Náisiúnta na hÉireann
deas|250px|thumb|Gairdín Naomh Fiachra ar thailte an Chomhlacht Graí Náisiúnta Is áis pórú capall folaíochta suite sa Tulaigh i gContae Chill Dara é Comhlacht Graí Náisiúnta na hÉireann Teoranta (Béarla: Irish National Stud). Bunaíodh é ar an 11ú Aibreán 1947 faoi théarmaí an Acht Graí Náisiúnta (1946).
Nasc sheachtrach
Suíomh oifigiúil
Ohio
Cathracha is mó daonra
mion|250px|clé|Seanfhoirgnimh thipiciúla i [[Medina, Ohio]]
Údarás na Gaeltachta
Eagraíocht
Tá fiche duine ar bhord stiúrtha an Údaráis. Is é vóta mhuintir na Gaeltachta a thoghann seachtar déag acu, agus an triúr eile ceaptha ag an Aire Gaeltachta. Bíonn toghcháin an Údaráis ar siúl sa Ghaeltacht uair in aghaidh cúig bliana.
Ludwig Mühlhausen
Rinneadh clár faisnéise faoi, Nazi sa Ghaeltacht, do BBC Gaeilge sa bhliain 2020 agus a craoladh ar an 26ú Iúil ar BBC agus i Meitheamh 2022 ar TG4. Bhí sé léirithe ag Macha Media agus curtha i láthair ag an iriseoir iniúchta Kevin Magee.
Naisc sheachtracha
TG4 - [| Nazi sa Ghaeltacht]
1893
Eachtraí
mion|6 Aibreán 1893: Tiomnaíodh Teampall Salt Lake i g[[Cathair Salt Lake, Utah]]
An Abhainn Dubh, Contae Chill Dara
Abhainn a ritheann trí chontaetha Chill Dara agus na Mí in Éirinn is ea an Abhainn Dubh (Béarla: River Blackwater). Is fo-abhainn de chuid na Bóinne í a ritheann isteach i Muir Éireann ag Droichead Átha. (Is é seo ceann de dhá “Abhainn Dubh” a ritheann isteach sa Bhóinn i gContae na Mí — éiríonn an ceann eile i gContae an Chabháin).
Tá foinse na habhann suite i dtuaisceart Chill Dara, in aice le Tigh Mochua. Ritheann sé siar ó thuaidh thar Chlub Gailf Chnoc an Eallaigh, trí Dhroichead Baile Sheáin agus feadh theorainn chontaetha Chill Dara-na Mí. Téann an mótarbhealach M4 thar an abhainn ar dhroichead siar ón mBóthar Buí agus ansin téann sé faoin gCanáil Ríoga trí Uiscerian na hAbhann Duibhe ag Coill Mhór na mBreatnach/Cill Mhuire agus leanann sé ar aghaidh mar theorainn idir Cill Dara agus an Mhí go dtí go gcasann sí ó thuaidh in aice le Maigh Dearmhaí agus téann sé faoin mbóthar R160. Ritheann sí isteach sa Bhóinn i nDún Uabhair, Contae na Mí, timpeall 12km siar ó dheas ó Bhaile Átha Troim, Contae na Mí, díreach faoi Dhroichead Inse Mhór.
Is é an breac donn an príomhspeiceas iasc.
Bausley gyda Chrugion
52.73°N, -3.006°W
Cás Madeleine McCann
2022
Creideann lucht an fhiosraithe gur mharaigh fear as an nGearmáin, Christian Brueckner, Madeleine. Cuireadh é i bpríosún sa Ghearmáin in Aibreán 2022 tar éis dó a bheith ciontaithe as bean 72 bliain d’aois as Meiriceá a éigniú sa bhliain 2005.
Ar 11 Deireadh Fómhair 2022, cuireadh trí chúis éignithe agus dhá chúis maidir le drochúsáid ghnéasach leanaí ina leith. Bhí éigniú mná as Éirinn in 2004 ar cheann na de na cúiseanna.
Preabaire
Is feithid é an preabaire. Ball d'ord na Entomobryomorpha atá ann.
Éirí Amach Eureka
Bhí na hÉireannaigh chun tosaigh in achrann Eureka toisc an oiread sin díobh a bheith ag obair ar an tsíog a bhí ann, agus iadsan is mó a bhí sa bhábhún nuair a d'ionsaigh na húdaráis é. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Ballarat_1853-54_von_guerard.jpg|mion|clé|Pubaill na mianadóirí ag Ballarat i samhradh na bliana 1854. [[Eugene von Guerard.]]
Ruathar óir
mion|clé|Ceadúnas Thugtaí "Cathair an Óir" ar Bhallarat i rith caogaidí an 19ú haois. Tháinig borradh suntasach faoin gcathair Ballarat de bharr an óir a fuarthas ann sa 19ú haois. Thángthas ar ór ag Fód na hAinnise (Poverty Point, a dtugtar Golden Point anois air) ar 18-25 Lúnasa 1851, agus ba ghearr go bhfuair siad amach gur cheantar glárach é arbh fhurasta ór a bhaint as.
Tharraing an scéal na mílte as gach cearn agus a lán Éireannach san áireamh. I gceann bliana bhí baile mór san áit a mbíodh crainn agus caoirigh. Tógadh an chéad mhuileann stampála san Astráil ann sa bhliain 1854. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Eureka%20stockade%20battle.jpg|mion|le John Black HendersonAr 18-25 Lúnasa 1851 tháinig John Dunlop agus James Regan cúpla unsa óir ag Fód na hAinnise. Ba leor sin chun na sluaite a tharraingt ar an áit. Is iomaí mianach glárach agus mianach domhain a bhí le fáil sa limistéar, agus bhí fir ann as gach cearn, in éineacht le mná agus páistí. Bhí a lán Éireannach ann agus Gaeilge ag cuid mhór acu. Bhí daoine de gach aicme ann, ach ba iad na fir a bhí cleachtach le sclábhaíocht na fir ab oiriúnaí chun na hoibre. Rinne William Urquhart suirbhéireacht ar an gceantar i Mí Dheireadh Fómhair 1851. Faoin mbliain 1852 bhí plean eangaí curtha ar fáil aige do Bhallarat Thiar, baile nua, agus sráideanna leathana ann. Ba mhór idir sin agus Ballarat Thoir, an áit ba thúisce ar chuir daoine fúthu ann agus í lán de shráideanna cúnga fánacha, de loganna agus de phubaill. mion|déanta t. 1886
Imeachtaí
Faoin mbliain 1854 bhí breis is 25,000 mianadóir i mBallarat. B’as Éirinn cuid mhaith acu ach bhí daoine ann freisin as an tSín, as na Stáit Aontaithe, as Sasana agus tíortha ar fud an domhain. Bhí siad ag clamhsán go géar faoi na ceadúnais mhianadóireachta agus faoin gcaimiléireacht a bhain leo. Bhí siad míshásta freisin nach raibh aon ionadaíocht acu i bParlaimint Victoria. Bhíodh na mianadóirí á gciapadh ag na húdaráis maidir le ceadúnais mhianadóireachta, rud a raibh praghas ard air. I nDeireadh Fómhair, bhí údar eile clamhsáin acu nuair a dúnmharaíodh duine de na mianadóirí agus ligeadh saor an tábhairneoir a rinne an dúnmharú. Cuireadh a theach tábhairne trí thine agus ba ar éigean a thug an fear tábhairne na cosa leis. Ar an gcúis seo agus ar chúiseanna eile, chruinnigh cuid de na mianadóirí le chéile faoi cheannas Peter Lalor, Éireannach, agus thóg siad bábhún. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Map%20of%20eureka%20stockade%201854.jpg|clé|mion|220x220px Lean an agóid gan toradh go dtí tús mhí na Nollag nuair a dhóigh na mianadóirí a gcuid ceadúnas. Thóg siad fál cosanta le hadhmad agus cairteanna agus thug siad dúshlán an stáit. Toghadh Peter Lalor as Laois, deartháir le James Fintan Lalor, mar cheannaire agus Rafaello Carboni as an Iodáil mar leascheannaire. “Vinegar Hill” an pasfhocal a bhí acu. Rinneadh bratach nua a dhearadh lena neamhspleáchas a chur in iúl - Cros an Deiscirt ar chúlra gorm gan aon rian de bhratach na Breataine. clé|mion mion|mionnscríbhinn a rinne private Hugh King, 7 Nollaig 1854Ba ghearr gur thug na húdaráis a bhfreagra. Ag a trí ar maidin, Dé Domhnaigh an 3 Nollaig 1854, thug fórsa míleata ruathar faoin bhfál, nuair a bhí formhór na mianadóirí as láthair ag a gcampaí féin. Tuairim is 30 nóiméad a mhair an scliúchas. Bhí Éireannaigh ag troid ar an dá thaobh..
Faoina dheireadh bhí 22 mianadóir marbh agus seisear saighdiúirí. Gabhadh na scórtha mianadóir. mion|[[Peter Lalor, 1893]]
Iarmhairtí
Nuair a cuireadh cúirt as tréas 13 mianadóir in Melbourne, scaoil an giúiré saor iad.
D'éirigh le Lalor éalú, cé gur chaill sé lámh. Toghadh é ina theachta parlaiminte ina dhiaidh sin.
Eachtra í arb í siombail an daonlathais san Astráil í ó shin i leith, agus tá bratach na hócáide ar caomhnú fós. Cé gur cuireadh an réabhlóid faoi chois go héasca, measann roinnt mhaith daoine gurbh é Eureka bunús an daonlathais san Astráil. Baineadh amach cuid de na haidhmeanna a bhí ag na mianadóirí go gairid ina dhiaidh sin, ina measc leasú ar chóras na gceadúnas agus ionadaíocht parlaiminte. mion|cuimhneacháin
Impireacht na hAcáide
deas|250px|thumb|Impireacht na hAcáide Mhair Impireacht na hAcáide ó 2334 r. Chr go 2154 r. Chr.
Tairiseach Hubble
An méadú i luas chúlú na réaltraí sa Chruinne forleathnaithe in aghaidh an fhaid. A luach ríofa ag Edwin Hubble ag timpeall 15 km sa soicind in aghaidh an mhilliún solasbhlianta. Tairiseach bunúsach na cosmeolaíochta.
Cóimheas Poisson
deas|250px|thumb|Cóimheas Poisson Cóimheas na straidhne i dtreo atá ingearach le treo an struis a cuireadh i bhfeidhm ar an ábhar agus na straidhne i dtreo an struis. Úsáidtear an tsiombail μ dó, agus is uimhir gan aonad é. Shaothraigh Siméon Poisson é. Mar shampla, tugann sé tomhas ar an laghdú ar thrastomhas slaite a shínítear ar a fad. Luachanna 0.1-0.4 a fhaightear de ghnáth.
Campa an Churraigh
Is bunáit agus coláiste mhíleata suite i gContae Chill Dara é Campa an Churraigh. Bhí an áit in úsáid ag fórsaí míleata Sasanacha sa 17ú haois. Cuireadh an cruth atá anois air timpeall na bliana 1885. Baineadh úsáid as an gcampa le linn an Dara Cogadh Domhanda le poblachtaigh Éireannacha agus píolótaí agus mairnéalaigh Ghearmánacha, Bhriotanacha agus Mheiriceánacha a choimeád. Príomhionad traenála de chuid Óglaigh na hÉireann (Fórsaí Cosanta na hÉireann) atá ann anois. mion|clé|An Currach faoi bhrat sneachta
Frederick Hoyle
mion|Pursuit, mósáic sa Ghailearaí Náisiúnta i Londain. Taispeánann sí Frederick Hoyle ag dreapadóireacht spuaic séipéil i dtreo na réaltaí. Réalteolaí, matamaiticeoir, réaltfhisicí is scríbhneoir ficsin eolaíoch a rugadh i mBingley Shasana ab ea an Ridire Frederick Hoyle FSB (24 Meitheamh 1915 – 20 Lúnasa 2001). Cáil air as a thaighde ar bhunús na ndúl ceimiceach. Thairg sé nach raibh an Chruinne ag forleathnú ach i bhfoistine, agus gur tháinig víris is beatha ar Domhan ón spás amuigh.
Charles de Gaulle
Ba uachtarán agus laoch cogaidh na Fraince é an ginearál Charles de Gaulle (22 Samhain, 1890 – 9 Samhain, 1970).
Is é de Gaulle a dhiúltaigh géilleadh d’fhórsaí míleata na Gearmáine i Meitheamh 1940 agus a ghlaoigh ar na Francaigh tús a chur le slógadh a chuirfeadh an ruaig ar an namhaid.
Is é de Gaulle a thug seasamh athuair don Fhrainc i measc mhórchumhachtaí an domhain sa tréimhse iarchogaidh, idir 1958-1968 go háirithe.
Léirigh suirbhé i 2010 gur cheap 70 faoin gcéad de mhuintir na Fraince gurb é an Ginearál de Gaulle an té is tábhachtaí riamh i stair na Fraince, i bhfad chun tosaigh ar leithéidí Napoléon, Séarlas Mór, Louis XIV nó Jean Jaurès.
De shliocht Mhic Cartáin - agus Éireannach - ba ea an Ginearál de Gaulle féin.
Saighdiúireacht
Chuaigh de Gaulle isteach in Airm na Fraince sa bhliain 1912 tar éis ceithre bliana ag staidéir ag Saint-Cyr, scoil míleata Francach. Bhí sé páirteach sa Chéad Chogadh Domhanda. Gortaíodh agus gabhadh é ag Deaumont, i rith Catha Verdun i Márta 1916.
D'fhan sé san Arm tar éis an chogaidh agus tugadh aird dó mar mholtóir cogaidh armúrtha agus eitilte míleata. Thuig sé an tábhacht a bhainfeadh le tanc anna sa chéad chogadh eile agus scríobh sé leabhar dar teideal Vers l’armée de métier (‘I dtreo airm ghairmiúil’) ar an ábhar sa bhliain 1935, leabhar nár tharraing mórán airde sa bhFrainc ach a léadh go cúramach lastoir den Réin. Cúig bliana dár gcionn, d’úsáid an Wehrmacht na teaicticí a bhí molta ag de Gaulle chun línte cosanta na bhFrancach a réabadh.
Ba Coirnéal é ag tús an Dara Cogadh Domhanda ach fuair sé ardú céime go Briogáidire-Ghinearál tar éis bheith i gceannas ar frithionsaí buach i rith Titime na Fraince sa bhliain 1940 agus tugadh post dó mar Fhorúnaí Cosanta i rialtas na Fraince. Fuair de Gaulle post sóisearach i rialtas Paul Reynaud ag an nóiméad deireanach nuair a bhí na Gearmánaigh ag druidim le Páras.
Ba léir do chách go raibh ‘cath na Fraince’ caillte um an dtaca sin, ach bhí de Gaulle ar an mbeagán a thuig nárbh ionann cath na Fraince a chailliúint agus an cogadh a chailliúint. Mhol sé go n-aistreofaí an rialtas go dtí an Ailgéir; go gcúlódh an cabhlach, a raibh fágtha den aerfhórsa, is an méid den arm a d’fhéadfaí a shábháil, go dtí an Afraic thuaidh nó go Sasana; agus – thar aon rud eile – go leanfaí leis an troid.
Nuair a fuair sé amach go raibh Pétain, Príomhaire na Fraince, ag lorg sosa cogaidh leis na Naitsithe, theith De Gaulle agus oifigigh sinsearacha eile go dtí Londain. Ní raibh ina theannta ach a aide de camp, an Leifteanant Geoffroy de Courcel, amhail Don Quijote agus Sancho Panza na nua-aoise. Seo mar a scríobh de Gaulle faoin am sin: "clé|mion|232x232px|óráid ar 18 Meitheamh 1940, craoladh inar impigh de Gaulle ar na Francaigh, a bhí ag iarraidh leanúint leis an troid, dul i dteagmháil leis. ̊Chonacthas dom féin go rabhas i m’aonar agus fágtha gan taca, mar a bheadh duine ar imeall aigéin agus é ag iarraidh snámh trasna.̊"Thug de Gaulle óráid raidió cháiliúil ar 18 Meitheamh 1940 i Londain, "L'appel du 18 juin", ag iarraidh ar mhuintir na Fraince seasamh in aghaidh na forghabhála. Rinne de Gaulle, anois ina Ghinearál agus ceannaire féincheaptha, achainí ar chách tacú leis agus cháin sé an sos cogaidh. “Má tá cath caillte ag an bhFrainc inniu,” a dúirt de Gaulle, “níl an cogadh caillte aici.” thumb|left|De Gaulle - 1943|alt=|188x188pxAnsin bhunaigh sé Fórsaí na bhFrancach Saor chun leanúint leis an troid thar lear in aghaidh na Gearmánaigh. Thosaigh daoine ag cloí leis an France Combattante, mar a ghlaofaí ar an ngluaiseacht, ina nduine agus ina nduine ar dtús, ansin ina mbaicle agus ina mbaicle. Dhá mhí dár gcionn, thiontaigh an chéad mhír d’impireacht na Fraince a cóta nuair a thug na húdaráis choilíneacha i Sead a ndílseacht do ghluaiseacht de Gaulle seachas do rialtas an Mharascail Pétain. Faoin 18 Meitheamh 1942, nuair a labhair an Ginearál ag slógadh dá lucht leanúna san Albert Hall i Londain, bhí 70,000 fear ag troid i bhfórsaí armtha na Fraince Saoire. Bhí dhá rannán armúrtha ina measc, agus bhí ceann de na rannáin sin tar éis meanma na bhFrancach ar fud na cruinne a ardú trí chath a bhriseadh ar Afrikakorps na Gearmáine ag Bir-Hakeim.
Bhí na Fórsaí seo go mór chun tosaigh i saoradh na Fraince. Saoradh Páras ar an 25 Lúnasa, 1944 agus rinneadh Uachtarán Rialtais Sealadach na Fraince de De Gaulle.
Agus De Gaulle ag labhairt leis an slua daoine bailithe os comhair an Hôtel de Ville i bPáras tar éis d’airm na gComhghuaillithe seilbh a ghlacadh ar an gcathair, dúirt sé: "Páras. Páras maslaithe. Páras scriosta. Páras céasta. Ach Páras fuascailte!"clé|mion|1963
Quatrième République
Idir na blianta 1946 agus 1958, bhí de Gaulle as cumhacht. Tugtar ‘la traversée du désert’ nó ‘an turas trasna an fhásaigh’ ar an tréimhse seo.
Theip ar an Rassemblement du peuple français, gluaiseacht pholaitiúil a bhunaigh de Gaulle sna blianta sin, ach glaodh ar ais é sa bhliain 1958 nuair a bhí cogadh cathartha ar tí briseadh amach de bharr ghéarchéim na hAilgéire.
"Ceann d’íoróin na staire is ea é gur chinn polaiteoirí na Fraince cumhacht iomlán a bhronnadh ar an nGinearál de Gaulle nuair a chlis ar an 4ú poblacht, go díreach mar a bhronnadar cumhacht iomlán ar an Marascal Pétain nuair a chlis ar an 3ú poblacht ocht mbliana déag roimhe sin." mion|Dealbh, [[Vársá|clé]]
1958
Bhí an Fhrainc ina cíor thuathail amach is amach sa bhliain 1958. Bhí an tír i gceartlár géarchéim eacnamaíochta agus an-droch-chuma ar cúrsaí san Ailgéir.
Tharla coup d'état ar an 13 Bealtaine 1958, an "Algiers putsch". Tháinig de Gaulle ar ais sa bhliain 1958, tar éis géarchéime Bhealtaine 1958, le tacaíocht an Airm, agus shábháil an fear mór an daonlathas agus an tslándáil sa Fhrainc.
1960idí
Toghadh de Gaulle mar Uachtarán na Fraince ar 21 Nollaig, 1958. Bhí sé in ann an tír a choimeád le chéile.
Bhí De Gaulle i gceannas nuair a eisíodh airgead nua, an "franc nua" ar an 1 Eanáir 1960. Cuireadh an geilleagar sa Fhrainc chun cinn ag an am céanna. De bharr infheistíocht stáit i dteicneolaíocht an eolais, sa tionscal agus sa spástaiscéalaíocht, cuireadh borradh faoi gheilleagar na Fraince agus tháinig méadú trí mhilliún duine ar dhaonra na tíre sa tréimhse 1962-69.
San 1960idí, thug de Gaulle an tír chun síochán a agus thug sé neamhspleáchas don Ailgéir, rud a chuir deireadh le cogadh costasach nár theastaigh leis na Francaigh. Ar an 19 Márta 1962, shínigh rialtas na Fraince agus an FLN an Comhaontú Evian.
D'fhorbair an Fhrainc airm núicléacha agus chuir De Gaulle polasaithe pan-Eorpacha chun tosaigh. Ach dhiúltaigh de Gaulle don Bhreatain dul isteach i gComhphobal Eacnamaíochta na hEorpa sa bhliain 1967. clé|mion|[[Caiseal, Contae na Gaillimhe|Cashel House Hotel, 3 Meitheamh 1969,  síniú de Gaulle]]
Gnóthaí eachtracha
Bhí de Gaulle in aghaidh bhallraíocht na Breataine sa Chomhphobal Eacnamaíochta na hEorpa (an tAontas Eorpach níos déanaí). Lean Éire uirthi ag lorg ballraíochta sa CEE ach bhí deireadh le dóchas i 1963 nuair a léirigh Uachtarán de Gaulle nár theastaigh ón bhFrainc go mbeadh an Bhreatain sa chomhphobal.
Ansin Chuir an tUachtarán de Gaulle cosc leis an dara hiarratas sa bhliain 1967.
1968, agus éirí as
Tharla Réabhlóid na Mac Léinn i mBealtaine 1968. Ar an 13 Bealtaine 1968, ghlac 800,000 duine, na ceardchumainn ina measc, páirt san agóid i bPáras in aghaidh de Gaulle. Ach sa deireadh thiar, ní raibh an Páirtí Cumannach sásta dul i gcomhpháirt leis na mic léinn (mar shampla "Dany le Rouge") ná a leithéid agus níorbh fhada go bhfuair an Ginearál de Gaulle an lámh in uachtar arís, ar feadh cúpla mí ar aon nós.
D'éirigh de Gaulle as oifig ar an 28 Aibreán 1969. Nuair a theip ar an reifreann a eagraíodh i mí Aibreáin 1969 chun an córas polaitiúil a leasú faoi mar a bhí molta aige, d’éirigh sé as oifig láithreach. Ach i ndáiríre, ba iad eachtraí mhí na Bealtaine 1968 a chuir deireadh le ré de Gaulle sa Fhrainc.mion|De Gaulle i gCiarraí, [[An tSnaidhm|clé]]
De Gaulle in Éirinn agus bás
clé|mion|Cuimhneachán i [[Londain]] Thug de Gaulle cuairt ar Éirinn sa bhliain 1969. Bhí an t-uachtarán  díreach tar éis éirí as agus tháinig sé go hÉirinn ar feadh sé seachtaine le scríobh agus le machnamh, in aois a ocht mbliana déag agus trí scór, agus in ísle brí.
Ansin chaith de Gaulle cúpla lá cois Life ag deireadh a thurais. In oirthear na tíre dóibh, thugadar cuairt ar Ghleann Dá Loch.
Thug sé cuairt ar an uachtarán, Éamon de Valera. Ag cruinniú a bhí aige le baill den rialtas, fiafraíodh de cén chomhairle a bheadh aige do mhuintir na hÉireann. Is fiú machnamh a dhéanamh ar an bhfreagra a thug sé:"«Tá bhur neamhspleáchas polaitiúil agaibh. Caithfidh sibh bhur neamhspleáchas eacnamaíoch agus intleachtúil a fháil.’»"Ansin chuaigh De Gaulle abhaile go Colombey-les-Deux-Églises, áit ar chaith an chuid eile dá shaol – seachas cuairt ar an Spáinn i 1970 (chun bualadh le Franco ).
Bhí an tsláinte go maith ag de Gaulle ag deireadh a shaoil. Ach ar an 9 Samhain 1970, bhí sé ag imirt Solitaire nuair a tháinig ainéaras air go tobann. Bhí 79 bliain d’aois aige ag an am.
Sinsir Éireannacha
Ba de shliocht Éireannach é de Gaulle ar thaobh a mháthar; ba í Marie Angélique MacCartan a shin-sheanmháthair.
Agus mhaígh de Gaulle gur scríobh a sheanmháthair, Julia-Marie Delannoy, beathaisnéis Dhónaill Uí Chonaill.
Phós de Gaulle Yvonne Vendroux sa bhliain 1921 agus bhí triúr clainne acu.
Johannes Brahms
Cumadóir ceoil a rugadh i Hamburg na Gearmáine ab ea Johannes Brahms (7 Bealtaine 1833 – 3 Aibreán 1897). D'oibrigh sé i Vín ó 1853 ar aghaidh.
Saol
Foirfeoir ceart a bhí ann: Chuir sé cuid mhaith dá luathshaothar ó fháil.
Tháinig ailse ae air agus d’éag 1897 i Vín (an Ostair-Ungáir ag an am), in aois 63 dó.
Antonio Machado
File de chuid na Spáinne ba ea Antonio Machado Ruiz (Sevilla, 26 Iúil 1875 — Colliure, 22 Feabhra 1939), an t-ionadaí is óige den Ghlúin 1898. D'fhorbair a chéad oibreacha, nua-aoiseacha (ar aon dul lena dheartháir Manuel), i dtreo dlúithe shiombalach le tréithe rómánsú la, a tháinig in aibíochti i bhfilíocht de thiomantas daonna, ar thaobh amháin, agus ar an lámh eile  chóir a bheith mar mharana Thaoch na beithsine, sintéis i nguth Mhachado a thugann chun cuimhne an chríonnacht shinseartha mhoréilimh a bhíonn tóir uirthi. I bhfocail Gerardo Diego, «hablaba en verso y vivía en poesía» ( "Labhair sé i véarsa agus mhair sé i bhfilíocht"). Ba cheann de na mic léinn mór le rá é de chuid an Institución Libre de Enseñanza, a raibh a idé-eolaíocht i gcónaí tiomanta leis. Fuair sé bás i ndeoraíocht i gcrá croí Dara Phoblacht na Spáinne.
Beathaisnéis
mion|clé|Cúinne na [[linn snámha|linne snámha i gceann de na paitiónna de Palacio de las Dueñas, i gceann de na tithe seo a rugadh Antonio Machado sa bhliain 1875]]
A luathshaol i Sevilla
Ba é an dara leanbh fireann é a saolaíodh dá mháthair, Ana Ruiz, d'ochtar leanaí ar a iomláine. Aon mhí dhéag roimhe sin, rugadh Manuel, an chéad leanbh, comhpháirtí i go leor pasanna de shaol Antonio, agus le himeacht ama freisin ina fhile agus dhrámadóir.
An Acáid
deas|250px|thumb|An Acáid Príomhchathair Impireacht na hAcáide ab ea an Acáid.
An Life
Is abhainn í an Life a éiríonn i gContae Chill Mhantáin agus a téann trí Contae Cheatharlach, Contae Chill Dara agus Contae Bhaile Átha Cliath agus ansin a téann isteach i Muir Éireann. Téann sí trí lár chathair Baile Átha Cliath agus scoilteann sí an chathair idir Thuaisceart agus Dheisceart. I gcultúr choitianta, le níos mó ná 200 bliain, deirtear gurb iad na Deisceartaigh a bhíonn níos saibhre agus níos galánta agus is iad na tuaisceartaigh a bhíonn níos boichte agus íseal aicme. Ach i ndáiríre, ní fíor é sin an t-am ar fad.