cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Voldemort
Is é Tom Marvolo Riddle, nó an Tiarna Voldemort mar a bhaist sé air féin, deargnamhaid Harry Potter i sraith leabhar agus i sraith scannán Harry Potter. Tá an oiread sin eagla ar mhuintir dhomhan na ndraíodóirí roimh a ainm féin, áfach, go dtugtar Mac-an-Té-Úd-Eile nó An-Té-Nach-Luaitear-a-Ainm air go forleathan. Tá an Tiarna Dubh mar theideal air leis, ach is iad a dheisceabail is mó a thugann sin air.
C/2022 E3 (cóiméad ZTF)
Cóiméad is ea C/2022 E3 (ZTF). Bhí an cóiméad le feiceáil sa spéir le linn Eanáir-Feabhra 2023.
Ní raibh sé le feiceáil ón domhan le 50,000 bliain anuas. Tá dath glas air agus bhí daoine ábalta féachaint air gan teileascóp.
CLÀR
Foilsitheoir Gaeilge na hAlban is ea CLÀR. Bunaíodh an chuideachta i 1996 mar chuideachta  neamhspleách agus deonach. Tá siad fós mar sin. Tá CLAR lonnaithe in Inbhir Nis, Albain. Ba é an foilsitheoir é don tionscadal Ùr-sgeul, agus é ag díriú ar fhicsean úrnua
Síol Aodha Sláine
De shliocht Aodha Sláine mhic Dhiarmada mhic Cearbhaill ba ea Síol Aodha Sláine (Sean-Ghaeilge Síl nÁedo Sláine) ríthe Bhreá. Cuid d'Uí Néill an Deiscirt, mhaígh siad go raibh siad síolraithe ó Niall Naoighiallach agus a mhac, Conall Cremthainne.
Roimh bás Cináed mac Írgalaig sa bhliain 728, bhí gach rí Uí Néill síolraithe ó Dhiarmaid mac Cearbhaill (ach amháin b'fhéidir Aonghas mac Colmáin) ina mbaill de Shíol Aodha Sláine. Tar éis na bliana sin, bhí Clann Cholmáin Mór i gceannas ag Uí Néill an Deiscirt, agus ní raibh ach Connalach Cnóbha amháin den tSíol Aodha Sláine ina Ard-Rí na hÉireann, agus garmhac agus nia Chlann Colmáin ba ea éisean.
Bhí cúigear mhac ag Aodh Sláine.
Cloch fhola
deas|200px|thumb|Cloch fhola Cineál cailceadóin, ar grianchloch mhínghráinneach é. Dúghlas, breactha le dearg.
Éislinn mheabhrach
mion|[[:en:Disability-adjusted_life_yeare|Disability-adjusted life years (DALY) lost from Pervasive developmental disorders in 2012 per million persons (WHO)]] Riocht ina mbíonn sainuimhir intleachta (IQ) níos lú ná 70 ag duine, gan cumas aige maireachtáil go neamhspleách, rud a aithnítear roimh 18 mbliain d'aois.
Bíonn 4 rang ann: cineálta (IQ 50-70), measartha (35-49), dian (20-34), agus domhain (níos lú ná 20). Sa chuid is mó de na cásanna, ní fios cad is cúis léi.
Éisteachas
Is é atá i gceist le héisteachas ná próiseas ina n-éistear leis na fuaimeanna inchloiste ón gcolainn agus a ndéantar anailísiú orthu, le steiteascóp de ghnáth. Cuimsíonn na fuaimeanna seo fuaimeanna (a éiríonn ó chreathanna) na bhfuileadán, an chroí is a chomhlaí, na scamhóg, na n-aerphasáistí, is na stéigeacha, agus iad déanta ag sreabhadh na fola, an aeir, nó an gháis sna horgáin éagsúla.
Éislinn mheabhrach
Tá cúiseanna áirithe ar eolas, ina measc riochtaí géiniteacha (siondróm Down, mar shampla), galair ionfhabhtaithe (bruitíneach dhearg, mar shampla), ceimiceáin dhíobhálacha (tailidimíd, mar shampla), agus taismí go luath sa leanbhaois.
Giorgio Almirante
Ba pholaiteoir Iodálach é Giorgio Almirante (27 Meitheamh 1914 - 22 Bealtaine 1988), bunaitheoir agus ceannaire an pháirtí nuafhaisistigh 'Gluaiseacht Shóisialta na hIodáile', go dtí gur éirigh sé as sa bhliain 1987.
Donnchadh Blàrach
Ba mhinistir, údar agus file é an tUrramach Donnchadh Blàrach (Béarla; Rev Duncan Black Blair). Rugadh é i Srath Chura i 1815 agus cuireadh oideachas air in Ollscoil Dhún Éideann. Tar éis dó céim dhiagachta a bhaint amach, bhí sé ina  mhinistir  in Albain agus i Nova Scotia. Scríobh sé a lán rudaí don iris Mac-Talla faoin ainm cleite D.B.B.
"Bha an t-Urr. Donnchadh Blàrach (1815-1893) na “eòlaiche-cànain barraichte, na dheagh bhàrd, agus na dhuine cràbhach. Mar sgrìobhaiche Gàidhlig pongail cha robh duine a thug bàrr air.” Sgrìobh e laoidhean,cumhaidhean agus dàin is òrain aotrom. Nochd raon farsaing de na sgrìobhaidhean aige ann am Mac-Talla, a’ chiad phàipear-naidheachd Gàidhlig air an t-saoghal, a chaidh a chlò-bhualadh ann an Sidni, Albainn Nuadh, eadar 1892 agus 1904."
Carl Keenan Seyfert
Réalteolaí ó na Stáit Aontaithe ab ea Carl Keenan Seyfert (11 Feabhra 1911 - 13 Meitheamh 1960). An chéad duine a thug faoi deara, i 1943, go raibh réaltraí ann le núicléis lonracha.
Giorgio Almirante
Faisisteachas roimh an gcogadh
Fuair Almirante oiliúint mar mhúinteoir scoile, ach chuaigh sé ag obair ag scríobh don iris fhaisisteach sa Róimh Il Tevere. Bhí an-tionchar ag an iriseoir Telesio Interlandi ar a saol, a bhí ina mheantóir idé-eolaíoch aige. Iriseoir ó thaobh gairme dede réir gairme de, bhí cuid mhór scríofa ag Almirante don irisleabhar Interlandi La Difesa della Razza (Cosaint an chine)a go forleathan do irisleabhar Interlandi 'La Difesa della Razza' (Cosaint an chine). Chabhraigh Almirante freisin le Repubblica Sociale Italiana (RSI) (Gaeilge: Poblacht Shóisialach na hIodáile) a eagrú, nuair a ceapadh é ina Cheann Comh-Aireachta ar an Ministero della Cultura Popolare (Gaeilge: Aireacht Cultúir Coitianta) sa bhliain 1944.
Ceannasaíocht
Tar éis an faisisteachas a bheith buailte go dona, cúisíodh Almirante mar gur ordaigh sé lámhach na bpáirtiseán sa bhliain 1944, cé gur cuireadh deireadh leis trí mhaithiúnais ghinearálta. Theith sé ón Iodáil tar éis an chogaidh ach d'fhill sé ar ais sa bhliain 1946 chun a ghrúpa faisisteach beag féin a bhunú. Glacadh go tapa é isteach i nGluaiseacht Shóisialta na hIodáile (MSI), a bunaíodh an bhliain chéanna.
Iardheisceart na Fionlainne
Ceann de réigiúin na Fionlainne is ea Iardheisceart na Fionlainne (Fionlainnis: Varsinais-Suomi, Sualainnis: Egentliga Finland). Réigiún dátheangach atá ann agus é ag críochantacht leis na réigiúin eile Satakunta, Bun na Tabhastlainne, Oileáin Åland agus an Nualainn.
Is í Túrcú príomhchathair an réigiúin.
Bardais
Roinntear Iardheisceart na Fionlainne ina 27 bardas, le stádas baile ag aon cheann déag dóibh.
Dáirine Ní Mheadhra
Rugadh Dáirine Ní Mheadhra i gCorcaigh, Éire, agus thosaigh sí ar cheachtanna ceoil nuair nach raibh aici ach ceithre bliana d'aois. Thosaigh sí ag seinnt le Ceolfhoireann Shiansach Náisiúnta na hÉireann mar dordveidhileadóir in aois a 17 di. Rinne sí staidéar ag Conservatoire Marseille tar éis spéis a chur sa stiúradh. Bhunaigh sí ensemble ceoil comhaimseartha, Nua Nós, sa bhliain 1990 in éineacht le Rosie Elliott agus Michael Taylor. Rinne sí staidéar freisin ag Scoil Pierre Monteux sula ndeachaigh sí ar imirce go Ceanada sa bhliain 1993, áit ar phós sí an pianódóir John Hess.
Chomhbhunaigh an lánúin Amharclann Ceoil Queen of Puddings sa bhliain 1995 agus é mar sprioc acu ceoldrámaí bunaidh Ceanadacha a choimisiúnú, a fhorbairt agus a léiriú. Rinne an compántas roinnt ceoldrámaí ceannródaíocha a léiriú. Áiríodh leis seo saothar 1999 Beatrice Chancy (1999), an chéad cheoldráma faoi sclábhaíocht Cheanadach (le libretto le George Elliott Clarke, ceol le James Rolfe, agus seoladh gairme an amhránaí Measha Brueggergosman), chomh maith le The Midnight Court (2005), bunaithe ar an dán cáiliúil Gaelach (agus ceol le Ana Sokolovic). Nuair a cuireadh faoi agallamh í faoi na dúshláin a bhaineann le bunshaothar a chur le chéile, dúirt Ní Mheadhra: "Ní léireodh muid saothar ar bith gan smaoineamh ar an saol a bheadh aige amach anseo." Ainmníodh í do Ghradam Dora in 2009 le haghaidh Treorach Ceoil den Scoth, agus comhainmníodh í féin agus Hess in 2012 don saothar Ana Sokolovic Svadba-Wedding.
Dúnadh an compántas sa bhliain 2013, agus d’eisigh Ní Mheadhra agus Hess ráiteas:"Mothaíonn deireadh an tséasúir i mí Lúnasa 2013 ar nós pointe trá an-nádúrtha ó thaobh na healaíne de, agus mar sin braithimid gurb é an tráth ceart chun an compántas a scor. Ba mhaith linn é a scor i mbliain mar a bhí againn i mbliana, bliain a bhí lán de phléisiúir ealaíonta, de bhuaicphointí, agus de spriocanna a comhlíonadh, chomh maith le cobhsaíocht airgeadais leanúnach de bharr nach raibh aon chaillteanas déanta againn."Lean Ní Mheadhra ar aghaidh ag obair mar stiúrthóir ceoil i gcomhpháirtíocht le compántais amharclainne eile a bhí lonnaithe in Toronto, All But Gone: a Beckett Rhapsody ina measc in 2016.
Ba í Stiúrthóir Ealaíne Thionscadal na nAmhrán Ealaíne Gaeilge, bailiúchán de 50 amhrán nua ealaíne Gaeilge, a coimisiúnaíodh le cumadóirí Éireannacha agus idirnáisiúnta araon.
Clóidigh
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Clóidigh air:
Bernard O'Shea
Is fuirseoir Éireannach ó Darú, Contae Laoise é Bernard O'Shea. Rugadh é ar an 25 Márta 1979. Cuireann sé an clár raidió RTÉ 2fm Breakfast Republic i láthair le Jennifer Zamparelli agus Keith Walsh. Tháinig sé san ochtú háit ar an dara sraith Dancing with the Stars sa bhliain 2018.
San Pedro Tlaquepaque
Is cathair suite i stát Jalisco, i Meicsiceo í  Tlaquepaque . I ndaonáireamh na bliana 2010, bhí 575,942 duine ina gcónaí ann. Tá an chathair suite lámh le Guadalajara agus áirítear í mar chuid den mhórcheantar uirbeach úd. Baineann an t-ainm Tlaquepaque leis an bhfocal i Nahuatl ar chré. Tá cáil ar Tlaquepaque mar gheall ar na hearraí potaireachta agus gloine shéidte a tháirgtear ann.
Banna státchiste de chuid na Stát Aontaithe
mion|Nóta státchiste sa bhliain 1969. Bíonn dí-ábharú urrús ann inniu. Eisíonn na Stáit Aontaithe bannaí, nó nótaí, ina meascː
Bille státchiste
Fiachas gearrthéarma an rialtais fheidearálaigh (SAM) ar lascaine, a aibíonn taobh istigh de bhliain amháin, a eisíonn rialtais fheidearálacha uair sa tseachtain agus atá ionann is saor ó riosca.
Nóta státchiste
Oibleagáid fiachais a dhéanann íocaíochtaí cúpóin go leathbhliantúil agus a dhíoltar ar pharluach, nó gar dó, in ainmníochtaí $1000 nó níos airde; eisíonn an rialtas feidearálach urrúis ioncaim sheasta i réimse leathan aibíochta.
Gormóideach
mion mion|Gormóideach Is éard atá i gceist le gormóideach (nó negroid i mBéarla) ná an téarma a úsáideadh chun cur síos a dhéanamh ar dhaoine le craiceann dorcha.
Sfalairít
mion|Sfalairít Mianra suilfíd since (ZnS), gan dath más íon í. Go minic bíonn iarann ann, rud a dhorchaíonn an dath. Faightear i bhféitheacha hidriteirmeacha í, de ghnáth i gcomhar le gailéin is mianraí airgid. An príomh-mhianach since.
Gormóideach
Ba de shliocht, a maíodh, an chuid ó dheas de Sahára na hAfraice iad (agus fiú oirdheisceart na hÁise...na 'Negritos').
Université Paris-Saclay
Ollscoil sa Fhrainc is ea Université Paris-Saclay, a bhfuil aithne níos fearr uirthi ar fud an domhain faoina acrainm UPSa. Bunaíodh í sa bhliain 2015 i Gif-sur-Yvette, Île-de-France. Timpeall ar 48,000 mac léinn a fhreastalaíonn ar ranganna in UPSa.
Keelin Shanley
B'iriseoir, láithreoir nuachta, agus láithreoir teilifíse Éireannach le RTÉ í Caoilfhionn (Keelin) Shanley-Ferguson, ar a dtugtar Keelin Shanley (24 Lúnasa 1968 - 8 Feabhra 2020).
Saol a hÓige
Rugadh í ar an 24 Lúnasa 1968 sna Clocha Liatha, Contae Chill Mhantáin; an páiste is sine sa theaghlach. Bhog a theaghlach go dtí Baile na Manach i gContae Bhaile Átha Cliath agus í deich mbliana d'aois. Fisiteiripeoir ab ea a máthair Orna Shanley (née MacMahon), a chailleadh i 2006. Bhí a athair, an tOllamh Derry Shanley, ina nDéan an Ospidéal Deadach Ollscoile Átha Cliath, agus ina nDéan an Leigheas i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath.
Bhain sí amach céim Bhithcheimic ó Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath. Sna 1980idí, bhog sí go dtí an Iodáil agus d'oibrigh sí mar chúntóir taighde i Scoil na Chógaseolaíochta in Ollscoil an Bologna. Chaith sí bliain amháin i Barcelona, agus i Bologna arís sna 1990idí, bhunaigh sí gnó foilsitheoireacht deisce agus aistriúchán lena cara.
Gairm
D'fhill sí go hÉirinn i 1993 agus d'oibrigh sí i gColáiste na Tríonóide in aonad físeán. Thosaigh sí ag scríobh léirmheasanna scannán ar an gclár RTÉ 12.2.1, agus rinne sí tuairiscí don chlár cultúr Four by Fifteen ar Raidió 1. I 1995 agus 1996, bhí sí ar an gclár ealaíona, Black Box ar Network 2 (RTÉ2 anois). Chuireadh í roinnt cláir eolaíocht agus teicneolaíocht i láthair i RTÉ ó dheireadh na nóchaidí.
D'oibrigh sí mar thuairisceoir agus láithreoir ar an bpríomhclár teilifíse i gcúrsaí reatha, Prime Time, ar feadh níos mó ná deich mbliana. Thóg sí sos ó Prime Time ar feadh dhá bhliain i 2001, agus bhog sí go Páras lena fear céile, ag obair mar thuairisceoir nuachta ar Raidió Idirnáisiúnta na Fraince agus ar CNN World Report. Ar ais in RTÉ, chuireadh í cláir speisialta i láthair, ar an gCáinaisnéis agus ar thoghchán san áireamh. Rinneadh í roinnt cláir faisnéise ar a bhronnadh gradaim agus d'oibrigh sí ar ábhar ar nós easpa dídine, drugaí, bochtaineacht, agus díbirt. I 2006, rinne sí clár tábhachtach ar gháinneáil ar ghnéas. Thug sí thuairiscí ó roinnt tíortha ar nós Uganda agus Liberia sa tsraith Far Away Up Close. Chuireadh í cláir theilifíse i láthair ar nós Crimecall, Morning Edition, agus The Irish Book Awards. Bhí sí ina láithreoir ar The Consumer Show . D'oibrigh sí ar roinnt cláir raidió, Morning Ireland, News at One, Late Debate agus Today with Sean O'Rourke san áireamh.
Ó mí Eanáir 2018 go dtí a bhás i mí Feabhra 2020, chuireadh í an príomhchlár nuachta RTÉ News: Six One i láthair ar RTÉ 1. Bhí sí ina príomhláithreoir in éineacht le Caitríona Perry, an chéad uair a chuireadh beirt mná an chlár i láthair.
Duaiseanna
Bronnadh 3 gradaim IFTA uirthi ar a dtuairiscí ar Prime Time/Prime Time Investigates. I 2003, ainmníodh í ar Dhuais IFTA sa chatagóir Cúrsaí Reatha/Nuachta is Fearr ar an ghnéchlár Saturday Night/Sunday Morning. I 2004, bhuaigh sí Duais IFTA sa chatagóir chéanna, lena chomhghleacaí Janet Traynor, ar ghnéchlár faoi mhíchumas intleachta, agus ainmnigh í sa chatagóir chéanna don ghnéchlár Ireland's Teenage Criminals. I 2009, bhí Shanley ar an fhoireann a bhuaigh IFTA don ghnéchlár Cocaine - Prime Time Investigates.
I 2000, bhuaigh sí duais sa chatagóir TV Campaigning & Social Issues sna ESB National Media Awards lena chomhghleacaí Fiona Gough. Bhuaigh sí Gradam Justice Media chomh maith. I 2002, bronnadh an t-uachtarán Máire Mhic Giolla Íosa an chéad Ghradam Radharc uirthi mar gheall ar a thuairisc Complex Problems: St Teresa's Gardens, faoi bhochtaineacht sóisialta i mBaile Átha Cliath.
Saol Pearsanta
Pósadh í sa bhliain 2000. Bhí sí ina chónaí i Portobello, agus níos déanaí i nDún Laoghaire lena theaghlach. Bhí sí ina hambasadóir ag an gcarthanas, Fiobróis Chisteach Éireann.
I 2011, diagnóisíodh don chéad uair go raibh ailse uirthi. Labhair sí faoina tinneas ar an gclár cainte The Late Late Show i 2013, chun daoine a chur ar eolas faoin Chumann Ailse na hÉireann. Fuair sí bás ar an 8ú Feabhra 2020. D'fhág sí a fear céile agus a bheirt clainne ina diaidh. Bhí sí 51 bliana d'aois nuair a chailleadh í.
Nkosi Sikelel' iAfrika
San Afraic Theas, cantar Nkosi Sikelel' iAfrika go minic leis an chéad véarsa as Xhosa agus leis an dara véarsa i dteanga eile na hAfraice Theas cosúil le Sesotho.
Stair
Scríobh Enoch Sontonga an fonn, Nkosi Sikelel' iAfrika, mar iomann sa teanga Xhosa i 1897.
Tá leaganacha go leor ann. Tá an fonn mar chuid den amhrán náisiúnta den tSaimbia agus den Tainsáin, agus tá amhrán náisiúnta na hAfraice Theas bunaithe ar an iomann.
Casadh an t-amhrán go corraitheach sa scannán Cry Freedom (1987), stiúrtha ag Richard Attenborough, ina bhfuil Denzel Washington mar réalt, sa radharc ina gcuirtear síos ar shochraid an cheannaire ar chearta sibhialta do dhaoine gorma na hAfraice Theas, Steve Biko.
Lá Domhanda na mBeach
mion Titeann Lá Domhanda na mBeach ar an 20 Bealtaine gach bliain. Is lá é seo chun béim a chur ar an tábhacht a bhaineann le beacha.
Cúlra
Tá beacha na hÉireann i mbaol mór – agus leis sin, tá an córas bia agus beatha féin i mbaol. Tá 90 speiceas beach dúchasach in Éirinn, ach tá an tríú cuid díobh i mbaol a dhíothaithe. Agus mura bhfuil beacha ann le plandaí a phailniú, tá an baol ann go dtitfidh ár gcóras bia ina iomláine as a chéile.
Seoladh an Plean Uile-Éireann um Pailneoirí sa bhliain 2015. mion|Dún Laoghaire, 2006
“Coinnigh Coirceog"
Sa bhliain 2019, d’fhógair Rialtas na hÉireann an tionscnamh “Coinnigh Coirceog, cuidigh leis an mbeach mheala”. Féachtar leis an tionscnamh seo úinéirí foraoise a spreagadh chun an bheach mheala a thabhairt isteach sa choillearnach dhúchasach i gcomhar le Coillearnach Éireann agus na cumainn náisiúnta bheachairí. Bhí Cumann Bheach Mheala Dhúchasach na hÉireann freisin ag tacú leis an tionscnamh. mion|"Bees" le Carrie Reichardt, Londain 2017
Feachtas feasachta
Dúirt an tUachtarán Micheál D. Ó hUigínn sa bhliain 2019, cuirtear Lá Domhanda na mBeach i gcuimhne dúinn chomh tábhachtach is atá beacha agus pailneoirí eile inár ndomhan idirspleách agus an gá le cleachtais feirmeoireacht a inbhuanaithe agus bainistíocht fál sceach a chur chun cinn mar aon leis an gcaoi gur féidir linn ar fad cabhrú trí thimpeallacht oiriúnach a chothú agus a chur ar fáil dár mbeacha.
Braitheann an cine daonna ar phailneoirí. Tá siad ríthábhachtach don slabhra bia domhanda. Ach caithfimid a admháil gur chuir ár ngníomhaíochtaí – lena n-áirítear cleachtais feirmeoireachta, uirbiú, bainistíocht talún, truailliú comhshaoil agus an ghéarchéim aeráide – ár ndomhan feithidí i mbaol géar.
Diarmaid Dian
Rí Uisnigh de Chlann Cholmáin, géag d'Uí Néill an Deiscirt, ba ea Diarmaid Dian mac Airmeataigh (Sean-Ghaeilge Diarmait Dian mac Airmetaig, nó Diarmait Guthbinn ) (bás 689). Conall Guthbinn mac Suibhne (bás 635), iar-rí, ba ea a sheanathair. Maraíodh a athair Airmeatach Caoch ag Cath Mag Rath sa bhliain 637. Bhí Diarmaid i gcoróin ón mbliain 653 go dtí 689.
Lá Domhanda na mBeach
Feachtas feasachta
Mar sin inniu, úsáidfimid Lá Domhanda na mBeach chun eolas agus feasacht ar an tábhacht a bhaineann leis an domhan beo a mhéadú agus a scaipeadh, agus déanfaimid tiomantas do ghníomhaíocht ar leith lena chinntiú go mairfidh gach speiceas beacha agus pailneora na hÉireann. clé|mion|Anton Janša
Diarmaid Dian
Maraíodh Diarmaid féin sa bhliain 689 mar thoradh seanachrainn ag Aodh mac Dlúthaigh (bás 701) d'Fhir Chúl Bhreá. Bhí seanathair Aodha, grandfather Ailill Cruitire mac Áedo Sláine, maraithe i mbun chatha ag seanathair Dhiarmada, Conall Guthbhinn sa bhliain 634. Dar leis an Leabhar Laighneach, mharaigh Conall Guthbhinn ag an Ardrí Fíonsneachta Fleách mac Dúnchadha (bás 695) as Breá.
Lá Domhanda na mBeach
Stair
Rugadh an beachaire Anton Janša ar an 20 Bealtaine 1734.
Diarmaid Dian
I measc mhac Dhiarmada, bhí a leanas:
Ardrí Éireann ba ea garmhac Dhiarmada, Domhnall ba Mí mac Murchadha (bás 763).
John Kennedy Toole
Scríbhneoir Meiriceánach a rugadh i New Orleans, Louisiana ab ea John Kennedy Toole (17 Nollaig, 1937 – 26 Márta, 1969).
Léim an Mhadaidh
Is baile suite i gContae Dhoire é Léim an Mhadaidh.
19 Bealtaine
Is é an 19 Bealtaine an 139ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 140ú lá i mbliain bhisigh. Tá 226 lá fágtha sa bhliain.
Cailifeacht Abasach
clé|250px|mion|Cailifeacht Abasach Ba cailifeacht í an Chailifeacht Abasach.
1957 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1957.
Núicléitíd
Is éard is núicléitíd ann ná móilíní bitheolaíochta a mhúnlaíonn bloic thógála na n-aigéad núicléach (an t-aigéad dí-ocsairibeanúicléasach nó ADN agus t-aigéad ribeanúicléasach nó ARN) agus a fhreastalaíonn mar iompróirí phacáistí fuinnimh laistigh den chill (trífhosfáit adanóisín nó TPA). I bhfoirm na dtrífhosfáit núicléisíd ,trífhosfáit adanóisín nó TFA,trífhosfáit guanóisín nó TFG, trífhosfáit cítidín nó TFC agus trífhosfáit úiridín nó TFÚ), imríonn na núicléitídí róil lárnacha sa mheitibileacht. Ina theannta sin, glacann na núicléitídíi páirt i gcillchomharthaíocht (cGMP agus CAMP), agus bíonn siad a ionchorprú igcomhfhachtóirí tábhachtacha sna frithghníomhuithe einsímeacha (m.sh. comheinsím A, dénúicléitíd adainín flaivine nó DAF, monanúicléitíd adainín flaivin nó MAF, dénúicléitíd adainín nicitíonaimíde nó DAN, agus fosfáit dénúicléitíd adainín nicitíonaimíde + nó FDAN+). thumb|700px|Ghnéithe struchtúrtha de chomhdhamhnaí na n-aigéad núicléasach coiteann. "Núicléitídí" is ea na comhdhúile marcáilte  monafosfáit núicléisid,  defhosfáit núicléisid agus  trífhosfáit núicléisid.
Éisteacht dhéscartha
Teicníocht thurgnamhach atá san éisteacht dhéscartha a úsáidtear i síceolaíocht is sícitheangeolaíocht chun déanamh amach cén taobh den inchinn is mó atá in ann cineálacha áirithe fuaime a phróiseáil. Déantar an tástáil trí spreagthaí éagsúla a chur isteach sa dá chluas ag an am céanna, agus freagairt na hinchinne a fháil ó thuairisc an duine ar an gcluas is mó a bhraitheann an spreagadh. Den chuid is mó, bíonn an chluas dheas chun tosaigh maidir le comharthaí teangeolaíocha, agus an chluas chlé maidir le comharthaí eile, cosúil le ceol.
Proinsias Mac Aonghusa
thumb|Proinsias Mac Aonghusa|clé
Craoltóir, iriseoir, fear Gaeltachta, athbheochantóir, Conraitheoir, fear cúise, fear polaitíochta agus taidhleoir idirnáisiúnta ab ea Proinsias Mac Aonghusa (1933–2003). B'as Gaeltacht Chonamara ó dhúchas dó. Iar-uachtarán ar Chonradh na Gaeilge. Chaith sé seal san Afraic ag obair do na Náisiúin Aontaithe. Phós sé Catherine McGuinness.
Aeriris
Bhí cáil ar an irischlár seachtainiúil 'Aeriris', a léirigh Proinsias agus a chuir sé i láthair ar feadh ocht mbliana ar Raidió Éireann (1960-1968). D’éirigh go han-mhaith, freisin, lena chéad chlár teilifíse 'An Fear agus a Scéal', a chraoladh i dtús laethanta Theilifís Éireann agus le sraith d’agallaimh fhada phearsanta 'Proinsias Mac Aonghusa ag caint le...' a chraoladh ar Raidió na Gaeltachta i 1981. Bronnadh duais Jacob ar Phroinsias i 1963 as feabhas a chuid agallamh.
Ian Dempsey
Is láithreoir raidió agus teilifíse Éireannach é Ian Dempsey. Rugadh é ar an 16 Eanáir 1961. Ó shin 1998, cuireann sé The Ian Dempsey Breakfast Show i láthair do Today FM. Roimhe seo, chuir sé Dempsey's Den i láthair do RTÉ a Dó.
Proinsias Mac Aonghusa
Aeriris
Tá cnuasach tábhachtach ábhair, idir chraolta agus chlóite, curtha ar fáil ag Proinsias thar na blianta a bheidh mar cháipéisí luachmhara staire amach anseo agus a thabharfaidh léargas ar ghnéithe den saol, nach bhfeicfeadh solas an lae go deo, b’fhéidir, murab é, go háirithe i ré na cinsireachta agus an fhrithnáisiúnachais sna seachtóidí. Thar aon chlár eile, d’fhéadfaí a rá gur bhain Proinsias barr feabhais amach leis an gclár cáiliúil cúrsaí reatha teilifíse 'Féach', ar a raibh sé ag obair ó 1969 go dtí gur cuireadh deireadh leis sa bhliain 1985. Bhíodh lucht féachana 500,000 – 600,000 duine ag an gclár go rialta, a bhuíochas sin do Phroinsias agus dá chomhghleacaithe, Breandán Ó hEithir agus Éamonn Ó Muirí, ina measc.
Altanna sna nuachtáin
Bhí an-spéis freisin ina cholúin tuairimíochta Marcus Taobh Istigh i bhFoinse, a altanna seachtainiúla in Anois roimhe sin, a cholún Gulliver sa Sunday Press, a altanna míosúla in Feasta, gan trácht ar ábhair a foilsíodh i gComhar, san Irish Press, sa Munster Express, in Hibernia agus sa New Statesman. Cé gur i nGaeilge is mó a shaothraigh Proinsias mar iriseoir agus mar chraoltóir, chuir sé neart ábhar ar fáil i mBéarla chomh maith. Bhí clár rialta seachtainiúil aige ar feadh dhá bhliain ar Ulster Television agus ghlac sé páirt in a lán cláracha eile ar raidió agus ar theilifís an BBC.
Fear Gaeltachta
Cé gur chaith Proinsias formhór a shaoil i mBaile Átha Cliath, níor thug sé cúl lena dhúchas Gaeltachta riamh. Bhí gach Gaeltacht sa tír siúlta aige ach bhí luí ar leith aige le Gaeltacht Chonamara agus le muintir Chonamara, muintir Ros Muc ach go háirithe – an pobal as ar fáisceadh é. Bhí spéis mhór aige i nGaeltacht Ráth Cairn chomh maith.
Bhí sé páirteach san iliomad feachtais ar son chearta mhuintir na Gaeltachta i rith a shaoil agus thug sé tacaíocht ar leith do Bhríd Nic Dhomhnaill ina troid ar son Aifrinn Ghaeilge i mBun na gCnoc agus chabhraigh sé go mór chun cás Bhríd agus an leatrom a bhí á dhéanamh uirthi a chur os comhair an phobail.
Conraitheoir
Bhí Proinsias Mac Aonghusa ina bhall de Chonradh na Gaeilge ó bhí sé sna déaga. Sheas sé don Choiste Gnó den chéad uair ag an Ard-Fheis sa Guildhall i nDoire sa bhliain 1987 agus toghadh é. Dhá bhliain níos déanaí, toghadh ina Uachtarán ar an gConradh é.
An Muileann Iarainn
Is baile suite i gContae an Chabháin é an Muileann Iarainn.
Proinsias Mac Aonghusa
Conraitheoir
Cúig bliana a chaith sé mar Uachtarán (1989-1994) agus ba cheannaire agus urlabhraí thar a bheith cumasach é. Dúirt sé go minic gurbh é an gradam a bronnadh air nuair a toghadh mar Uachtarán ar Chonradh na Gaeilge é, an gradam ba mhó a bhronnadh air riamh.
Bhí sé chun tosaigh le linn na tréimhse sin sa bhfeachtas ar son Bhille Cearta don Ghaeilge, sa bhfeachtas ar son Theilifís na Gaeilge agus chuir sé béim ar leith ar thábhacht na Gaeltachta agus mhuintir na Gaeltachta. Bhunaigh sé Tionól bliantúil Gaeltachta an Chonartha.
Chomh maith le bheith ina Uachtarán ar an gConradh, ceapadh ina Chathaoirleach ar Bhord na Gaeilge é i 1990 agus chaith sé deich mbliana (1993-2003) ina chomhalta den Chomhairle Ealaíon.
Fear polaitíochta agus taidhleoireachta
Bhí an domhan mór siúlta ag Proinsias. Sna blianta 1974-1975, bhí sé ina chomhairleoir speisialta do na Náisiúin Aontaithe sa Namaib agus, le linn na tréimhse céanna, bhí sé ina bhall de mhisin speisialta taidhleoireachta ag na Náisiúin Aontaithe san Éigipt, san Ailgéir, sa tSáir agus sa Tansáin.
Bhí sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre agus ina Leas-Chathaoirleach ar an bpáirtí ar feadh tamaill sular éirigh sé as de bharr conspóide. Sheas sé faoi dhó i dtoghcháin Dála, i 1965 mar iarrthóir ag Páirtí an Lucht Oibre i gContae. Lú agus i 1969 mar iarrthóir neamhspleách i nDáilcheantar Dhún Laoghaire / Ráth an Dúin. D’éirigh sé as an bpolaitíocht páirtíoch i 1969. Bhí dearcadh neamhspleách poblachtach agus sóisialach aige go deireadh a shaoil, áfach.
A Shaothar i bhFoirm Leabhar
(i gcomhar le Tomás de Bhaldraithe)
I measc na saothar leis a foilsíodh i mBéarla, tá
Michael Lyster
Is láithreoir raidió agus teilifíse Éireannach a oibríonn do RTÉ é Michael Lyster. Rugadh é ar an 11 Aibreán 1954. Tá aithne air mar láithreoir The Sunday Game Live ó 1984 go 2018.
Grand Prix 1983
Is liosta é seo de na heachtraí a tharla sa bhliain 1983 i leadóg ar an Grand Prix. Bhuaigh Mats Wilander na craobhacha is mó le 9, na pointí is mó le 3,101 agus bhuaigh Ivan Lendl an airgead is mó le $1,747,128. Ba é John McEnroe imreoir na bliana agus Scott Davis imreoir nua na bliana.
Oliver Callan
Is aorthóir agus impriseanaíoch Éireannach é Oliver Callan. Rugadh é ar an 27 Nollaig 1980. Tá aithne air mar chruthaitheoir Callan's Kicks agus Nob Nation.
Cloch thine
Breochloch, saghas seirte a fhaightear mar chnapáin chomhchruinne liatha i gcailc nó aolchloch eile. Briseann sí i ngalóga faobhracha, agus mar sin baineadh feidhm aisti mar uirlis sa Chlochaois.
Otis Redding
Amhránaí Meiriceánach ab ea Otis Ray Redding, Jr. (9 Meán Fómhair, 1941 a rugadh é agus ar an 10 Nollaig, 1967 a fuair sé bás).
An Chúil Rua
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm An Chúil Rua air:
Sféar bráisléadach
Cruinneog neamhaí, a d'úsáid na réalteolaithe Gréagacha den chéad uair, ina léirítear an spéir le creatlach lom de chiorcail thrasnaíocha, agus an Domhan i lár baill. Tábhachtach anallód chun ionaid réaltaí a thomhas. Tógadh an chéad cheann Síneach sa 4ú céad RC, agus bhí ceann ar 20 tonna meáchain acu san 11ú céad. D'fhéadfadh go raibh eolas air san Eoraip faoin mbliain A.D. 1300. Forbraíodh échun buntús na réalteolaíochta a theagasc; níor measadh riamh é a bheith ina uirlis chruinn ach bhí meas ar a cháilíochtaí maisiúla. Is é atá ann creatchruinneog de linte samhailteacha a sheasann don domhan agus dá fhadlinte.
mion|Sféar bráisléadach
Sféar neamhaí
mion|deas|An Domhan taobh istigh den sféar neamhní Is éard is sféar neamhaí ann ná sféar samhailteach mórthimpeall ar an Domhan a úsáidtear mar fhráma tagartha chun ionad reann neamhaí sa spéir a shainiú.
Mosul
Cathair stairiúil i dtuaisceart na hIaráice is ea Mosul agus é suite go príomha ar bhruach thoir abhainn na Tígrise 400 km ó thuaidh ó Bagdad. Tá iarsmaí Ninivé, cathair Impireacht na hAisiria ar an mbruach thiar.
Tá cónaí ar timpeall is 1 mhilliún duine i Mosul anois ach bhí daonra níos mó sa chathair sular ghabh fórsaí an Stáit Ioslamaigh (SI) í i mí Mheithimh na bliana 2014. Theith leathmhilliún duine ar a laghad roimh fórsaí SI, beagnach gach duine ó mhionlaigh eitneacha agus chreidmheacha san áireamh. Is cathair Sunni í go hiomlán anois agus í faoi smacht SI.
Seac MacConaill
Polaiteoir Albanach, ceannaire Pháirtí an Lucht Oibre in Albain agus iar-Chéad-Aire na hAlban is ea Seac MacConaill MSP (30 Meitheamh 1960 a rugadh é). Rugadh in Inbhear Áir é.
Saol agus oideachas
Rugadh in Irbhinn é agus tógadh ar feirm caorach gar don t-Eilean Árd, ar an Oileán Arainn é. Nuair a raibh sé 16, cuir sé isteach ar an Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba agus d'éirigh sé as an Páirtí níos déanaí.
Metridium senile
Is speiceas bundún leice san fhine Metridiidae é Metridium senile nó an bláth mara. Faightear é sna farraigí amach ó chósta iarthuaisceart na hEorpa agus ar chóstaí Mheiriceá Thuaidh thoir agus thiar araon.
Bíonn an bonn i bhfad níos leithne ná an colún, ceangailte le carraig nó le foshraith eile de ghnáth. An colún fada, mín, agus cruinn, mar a bheadh feoil le mothú ann, agus dromchla ramallach, bealaithe ag múcas. Ní bhíonn aon fhadharcán ná súiteoirí air. Saghas uchtbhalla agus clais dhomhain ar bharr an cholúin. Go leor braiteog sna hainmhithe níos mó, plódaithe agus gearr i ngar don imeall, ach níos faide agus níos scaipthe isteach sa diosca béil.
Tá raon dathanna ann: bán, bánbhuí, bándearg, oráiste, dearg, liath, donn agus glasbhuí. Bíonn na braiteoga tréshoilseach, ach d'fhéadfadh banda bán a bheith orthu. Feictear colún níos dorcha agus diosca i bhfad níos báine i samplaí áirithe.
Etoumbi
Baile sa cúige Cuvette Thiar in iarthuaisceart Phoblacht an Chongó is ea Etoumbi.
23 Bealtaine
Is é an 23 Bealtaine an 143ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 144ú lá i mbliain bhisigh. Tá 222 lá fágtha sa bhliain.
Loingeán
Fíochán a chuireann breis leis an gcnámh sa chreatlach is féidir a bheith neamhbhuan (mar a bhíonn i gcnámhú ionchoindriach) nó buan (mar atá sa tsrón, na cluasa is an laraing). Cuimsíonn sé cealla beo agus ábhar idircheallach mórthimpeall orthu ina bhfuil snáithíní collaigine is/nó laistine. Níl sé crua ná láidir, agus is éasca é a ghearradh nó a ghortú le brú ard. Réasúnta neamhshoithíoch, agus cothaítear é le sreabháin na bhfíochán, ag dromchlaí na n-alt go háirithe. 3 phríomhshaghas atá ann. Cumann loingeán gloineata samhail neamhbhuan na cnáimhe, na plátaí eipifíseacha fáis, na loingeáin easnacha ag cinn na n-easnacha, an laraing, an traicé, agus na broncais sa chóras riospráide is fochra na sróine. Cuimsíonn snáthloingeán bán burlaí fíocháin bháin shnáithínigh, a thugann neart mór inteannta dó, agus atá i láthair sna dioscaí idirveirteabracha, sa pheilbheas, ar dhromchlaí na n-alt sa dealrachán, sa ghiall íochtarach, is sa ghlúin. Cuimsíonn snáthloingeán buí burlaí snáithíní gan ach rian d'fhíochán bán snáithíneach, agus tá i láthair sa chluas sheachtrach, an feadán éisteachta, is an t-eipeaglotas.
Gás nádúrtha leachtaithe
mion mion Is gas neamh-bhrúchóirithe é gás nádúrtha leachtaithe nó GNL (liquefied natural gas nó LNG), gás brúchóirithe atá reoite agus ansin leachtaithe. An buntáiste is mó ag GNL, is féidir é a iompar pé áit is gá. Ach ní bhíonn oiread truaillithe sa timpeallacht leis an gás brúchóirithe atá píopáilte.
Bun na Tabhastlainne
Ceann de réigiúin na Fionlainne is ea Bun na Tabhastlainne (Fionlainnis: Kanta-Häme; Sualainnis: Egentliga Tavastland). Tá sé ag críochantacht leis na réigiúin eile Iardheisceart na Fionlainne, Pirkanmaa, Päijät-Häme agus an Nualainn.
Is í Hämeenlinna an chathair is mó.
Bardais
Roinntear Bun na Tabhastlainne ina aon bhardas déag. Tá stádas cathrach/baile ag trí dóibh (sa chló trom).
Li He
Ba fhile Síneach de ríshliocht lár-Tang é Li He (c. 790–791 - c. 816–817). Changji an t-ainm cúirtéise a bhí air, agus tugtar Guicai agus Shigui air freisin.
Cuireadh cosc ​​air an scrúdú impiriúil a dhéanamh mar gheall ar thabú ainmnithe. Fuair ​​sé bás an-óg, agus tugadh suntas don chaoi a mbíodh cuma thinn air i gcónaí.
Ba fhile dúthrachtach é. Théadh sé amach ar thurais i rith an lae agus nuair a thagadh líne filíochta chuige, bhreacadh sé í, agus chríochnaíodh sé an dán agus é sa bhaile an tráthnóna sin. Tá de cháil ar a dhánta fiosrú a dhéanamh ar théamaí taibhsiúla, osnádúrtha agus fantaiseacha.
I gcanóin liteartha na Síne bíonn an meas atá air thuas seal thíos seal. Dhéantaí aithris ar a stíl ríshainniúil sa tSín go dtí ré Qing. Le linn na ré sin, tháinig athrú ar ar tóir a bhí ar a chuid filíochta mar gheall ar athru a tháinig ar an rud a theastaigh ó léitheoirí. Níor tugadh bheith istigh dá chuid dánta sa chnuasach Three Hundred Tang Poems ach tháinig borradh arís faoin tsuim a cuireadh ina chuid filíochta san fichiú haois. Bhí sé i measc na bhfilí Tang ba mhó a raibh meas ag Mao Zedong orthu.
Dhá Aspal Déag na hÉireann
deas|250px|thumb|Dhá Aspal Déag na hÉireann Dháréag naomh manachúil Éireannach a rinne staidéar faoi stiúir Naomh Finnian sa 6ú haois ab ea Dhá Aspal Déag na hÉireann.
Stair
Bhí Mainistir Chluain Ioraird, a bhí suite ar Abhainn na Bóinne i gContae na Mí sa lá atá inniu ann, ar cheann de na scoileanna mainistreach is tábhachtaí in Éirinn na luath-Chríostaíochta. Le linn an 6ú haois, rinne cuid de na daoine ba shuntasaí i stair na Críostaíochta in Éirinn staidéar i Mainistir Chluain Ioraird. Deirtear go raibh thart ar 3000 scoláire faoi theagasc ann, ar an meán.
De réir seanchais, rinne dháréag scoláire staidéar ansin faoi stiúir Naomh Finnian, grúpa ar a dtugtar Dhá Aspal Déag na hÉireann. Tá an scéal seo taifeadta i lámhscríbhinn ón 17ú haois (bunaithe ar fhoinsí níos sine, b'fhéidir) dar teideal Dá apstol décc na hÉrenn. Ba le Mícheál Ó Cléirigh an lámhscríbhinn seo (Bibliothèque Royale, An Bhruiséil, MS 2324–2340), 1629.
Sa scéal seo, bailíonn an dáréag aspal le chéile le haghaidh fleá i dteach Naomh Finnian, agus tagann bláth draíochta os a gcomhair. Socraítear go ndéanfadh duine acu turas ar thír dhúchais an bhlátha, agus go gcuirfí rogha an duine ar crannchur. Nuair a thiteann an crann ar Bhreandán Bhiorra, fear scothaosta, téann Breandán Chluain Fearta (Breandán moccu Altae), atá níos óige, ina ionad. Téann Breandán chun bealaigh le lucht coimhdeachta mór, agus tarlaíonn go leor eachtraí dóibh, mar a insítear i Betha Brénainn Clúana Ferta, mar shampla.
1958 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1958.
Bobghaiste Dhoire (1988)
mion|An [[An Creagán, Contae Dhoire|Creagán, Doire]] Ar 31 Lúnasa 1988, sa Chreagán, Doire, maraíodh Sean Dalton, Shelia Lewis agus Gerard Curran (sa bhliain 1989) nuair a phléasc buama bobghaiste de chuid an IRA. Botún a bhí ann. D'fhág an tIRA an buama i dteach folamh chun na fórsaí slándála a mharú. Ach chuaigh na comharsana isteach ann.
Sfigmeamanaiméadar
Gaireas chun brú na fola a thomhas go hindíreach. Cuirtear cufa inteannta rubair timpeall na géige (an ghéag uachtarach de ghnáth) agus teanntar é go dtí nach féidir an chuisle a bhrath (leis an steiteascóp) a thuilleadh. Glactar an brú sa chufa ansin mar an mbrú siostólach (brú na fola nuair a chrapann na matáin sna méadailíní). Tráitear an cufa go mall ansin go gcloistear an chuisle arís, agus is é an brú sa chufa ansin an brú diastólach (an brú fola sna hartairí idir buailtí an chroí). Léitear an brú sa chufa ó airde colún mearcair nó le manaiméadar leictreonach.
Sinéad McLaughlin
Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann í Sinéad McLaughlin (Sinéad Nic Lachlainn). Is ball de Pháirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre í. Is Comhalta den Tionól Reachtach í don Fheabhal, ó 2020 ar aghaidh.
An Mhuir Mharbh
Loch goirt is ea an Mhuir Mharbh (Araibis: البَحْر المَيّت‎, al-Baḥr El-Mayyit, "Muir Mharbh"; Eabhrais: יָם הַ‏‏מֶּ‏‏לַ‏ח‎, Yām Ha-Melaḥ, "Muir an tSalainn") atá suite sa Mheánoirthear, idir an Bruach Thiar, Iosrael agus an Iordáin. Tá an loch 422 méadar (1,385 troigh) faoi bhun cothrom farraige, agus mar thoradh tá cladaí na mara ar an áit thirim is ísle ar dhromchla an Domhain. Tá 33.7% salandacht sa loch chomh maith, agus is é an loch goirt is doimhne ar domhain (378 méadar, 1,240 troigh) é. Cruthaíonn salandacht na mara timpeallacht atá an-gharbh do phlandaí agus ainmhithe, agus mar sin a tugtar an mhuir mharbh air.
Tá áit thábhachtach ag an muir i stair an réigiúin. Mar shampla, thóg Héaród Mór roinnt daingin ar Bhruach Thiar na Mara Mairbhe, agus scríobh Josephus gur gabhadh agus maraíodh Eoin Baiste ag an bpálás Machaerus. Níos déanaí, frítheadh Scrollaí na Mara Mairbhe idir 1947 agus 1956 sna huaimheanna ag Qumran.
thumb|250px|deas|An Mhuir Mharbh ar maidin, ó [[Masada]]
Baile Átha Cliath
Is é Baile Átha Cliath (Dublin) príomhchathair na hÉireann agus é ar an gcathair is mó sa tír freisin. Tá sé suite in oirthear na tíre, cois Life agus ar imeall Mhuir Éireann. Tá breis is 1.6 milliún duine ina gcónaí i mórcheantar Bhaile Átha Cliath agus deirtear go dtiocfaidh borradh agus fás ar an daonra sa todhchaí.
Ainm
Dhá áit éagsúla b'iad Baile Átha Cliath agus Duibhlinn a bhí gearr do lár na cathrach mar atá go comhaimseartha. Tugtar Bleá Cliath mar ghiorrúchán ar Bhaile Átha Cliath scaití. Baintear úsáid as Duibhlinn féin go hannamh. Áth Cliath nó Áth na gCliath a tugadh ar an áit go traidisiúnta sna foinsí Gaelacha.
Stair
thumb|left|An [[Life, Cé Eden agus Halla na Saoirse.]] Príomhalt: Stair Bhaile Átha Cliath
Baile an Fhaoitigh
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Baile an Fhaoitigh air:
Baile Átha Cliath
Stair
Deirtí gurbh iad na Lochlannaigh a bhunaigh an chathair sa bhliain 988, ach is suntasach gur dhá ainm Gaeilge atá uirthi, agus nach bhfuil aon ainm Lochlannach uirthi. Lean na Anglo-francesi ag cur leis an gcathair nuair a tháinig siadsan chuig an tír. Ina dhiaidh sin, leath an Pháil, as Baile Átha Cliath amach.
Tá go leor fianaise ann go raibh an Ghaeilge á labhairt go flúirseach sa chathair agus go raibh pobal dúchais Gaelach ann go dtí deireadh an 19ú haois ar a laghad, go háirithe i gceantar na Saoirsí. Bhí ciorcal liteartha Gaeilge cáiliúil le fáil ann a bhí bainteach le Seán Ó Neachtain agus a mhac Tadhg sa 17ú agus san 18ú haois agus ba mhór a chuir siad seo le leánn na Gaeilge san Ardchathair.
Áitiúil
Is í Comhairle Chathrach Bhaile Átha Cliath an t-údarás áitiúil sa chathair. Tá 52 baill sa chomhairle agus tarlaíonn toghcháin gach cúig bliana. Is é an tArdmhéara ceannaire an Chomairle, duine a chónaíonn i dTeach an Ardmhéara (Mansion House as Béarla). Tarlaíonn cruinnithe an Chomhairle i Halla na Cathrach, Baile Átha Cliath ach tá na príomhoifigeanna suite ag An gCé Adhmaid. Is í Alison Gilliland Ard-mhéara na cathrach.
Náisiúnta
Mar príomhchathair na hÉireann, is i mBaile Átha Cliath a shuíonn Oireachtas na hÉireann. Tá an trí chuid den Oireachtas ann- Uachtarán na hÉireann, Dáil Éireann agus Seanad Éireann. Cónaíonn an tÚachtarán in Áras an Uachtaráin i bPáirc an Fhionnuisce agus cruinníonn an Dáil agus an Seanad i dTeach Laighean ar Sráid Chill Dara. Tá Párlaimint na hÉireann lonnaithe san áit sin ó bunaíodh Saorstát Éireann i 1922.
Le haghaidh toghcháin, deighltear Baile Átha Cliath ina shé thoghlach- Baile Átha Cliath Láir, Baile Átha Cliath Lár-Thuaisceart, Baile Átha Cliath Lár-Dheisceart, Baile Átha Cliath Iar-Thuaisceart, Baile Átha Cliath Oir-Dheisceart agus Baile Átha Cliath Oir-Thuaisceart. Roghnaítear 22 Teachtaí Dála in iomlán.
Leagan Amach na Cathrach
Roinntear an chathair ag Abhainn na Life i dTuaisceart Bhaile Átha Cliath agus i iDeisceart Bhaile Átha Cliath.
Oideachas
thumb|right|Coláiste na Tríonóide Tá trí Ollscoil ann:
Tá trí institiúid teicneolaíochta ann:
Tírdhreach
Tá Baile Átha Cliath suite ar achar de 115 ciliméadar cearnach ar bhéal na Life. Tá an chathair suite ag ceann an chuain mar a dtagann ísealchríocha láir na tíre le chéile leis an bhfarraige ag bun shléibhte Bhaile Átha Cliath-Chill Mhantáin. Tá Sléibhte Chill Mhantáin mar theorainn aici ó dheas, agus talamh feirme cothrom ó thuaidh agus ó thiar. Tá an chathair roinnte ina dhá leath - Tuaisceart Bhaile Átha Cliath agus Deisceart Bhaile Átha Cliath - ag an Life. Roinntear siadsan fosta ag dhá mhionabhainn eile - an Tulcha a shníonn aniar aduaidh go Chuan Bhaile Átha Cliath agus an Dothra a ritheann aniar aneas go béal na Life. Tá ceartlár na cathrach timpeallaithe ag an Chanáil Mhór ó thuaidh agus an Chanáil Ríoga ó dheas, agus iad ag teacht aniar ón tSionainn.
Aeráid
right|thumb|Meánteocht (dearg) agus báisteach (gorm) i mBaile Átha Cliath Aeráid fhionnuarmheasartha aigéanach a bhíonn i mBaile Átha Cliath: geimhrí cineálta agus samhraí fionnuara. Ní bhíonn teochtanna as cuimse ann. Ní thiteann mórán báistí i mBaile Átha Cliath i gcomparáid le codanna eile den tír mar gheall ar a shuíomh (in oirthear na tíre, faoi scáth shléibhte Chill Mhantáin. Is í 8 °C (46.4 °F) an mheánteocht i mí Eanáir agus is í 20 °C (68 °F) an mheánteocht i mí Iúil. Is iad Bealtaine agus Meitheamh na míonna is grianmhara: meán de 6 uair an chloig de sholas na gréine in aghaidh an lae. Is í mí na Nollag an mhí is fliche le 76mm báistí agus is í mí Feabhra an mhí is tirime le 50mm báistí.
Bóthar
Is é Baile Átha Cliath an fócas de ghréasán bóthair na hÉireann. Tá an mótarbhealach M50 ann chun ceangal a dhéanamh idir bóithre náisiúnta agus áiteanna eile na tíre. Ritheann an M50 timpeall na cathrach, sa deisceart, san iarthar agus sa tuaisceart. Freisin, ceanglaíonn sé Calafort Átha Cliath agus Aerfort Bhaile Átha Cliath le chéile.
Tá córas iompair sa chathair. Oibríonn Bus Átha Cliath breis is 200 bealach ar fud na cathrach agus tá Bus Éireann bunaithe ag Busáras i lár na cathrach freisin. Taistealaíonn busanna BÉ go gach cearn den tír, gach lá.
Iarnród
Is iad Stáisiún Heuston agus Stáisiún Uí Chonghaile na príomhstáisiúin sa Bhaile Átha Cliath.
Is córas Tram é an Luas, á riar ag Veolia Transport. Tá dhá bhealach Luas ann i láthair na huaire. Téann an Líne Dhéarg ó Thamlacht nó Theach Sagart go Íosta na Rinne nó Stáisiún Uí Chonghaile. Téann an Líne Uaine ó Ghleann Bhríde go Droichead Broome. Rinneadh síneadh don chóras i 2017 ó Fhaiche Stiabhna go dtí Droichead Broome. Cruthaíodh ceangal idir an dá líne ag Ó Conaill - GPO (ó thuaidh) is ag Sráid Mhaoil Bhríde (ó dheas) ar an Líne Uaine agus ag Sráid na Mainistreach ar an Líne Dhearg.
Spórt
Is i mBaile Átha Cliath atá an chuid is mó de cheanncheathrúna na n-eagraíochtaí spóirt suite. Tá Cumann Lúthchleas Gael lonnaithe i bPáirc an Chrócaigh, staid mhór 82,500 suíochán gar do Dhroim Conrach. Tá an pháirc ar an 3ú staid is mó san Eoraip, tar éis Nou Camp Bharcelona agus Wembley Shasana. Imrítear cluichí móra peile agus iománaíochta sa staid i rith an tsamhraidh agus Lá Fhéile Pádraig.
Imríonn foirne iomána agus pheile Bhaile Átha Cliath an chuid is mó dá gcluichí baile sraithe agus craoibhe i bPáirc Parnell, fód dúchais CLG sa chontae i nDomhnach Cearna.
Imríonn foireann rugbaí náisiúnta na hÉireann agus foireann sacair Phoblacht na hÉireann i Staidiam Aviva.
Tá cúig chlub sacair as Áth Cliath atá páirteach sa League of Ireland. Tá Bohemians F.C. lonnaithe i mBaile Phib, áit ina bhfuil a pháirc bhaile Páirc Cnocán Uí Dhálaigh suite. Imríonn Shamrock Rovers a gcluichí baile sa Staid Thamhlachta in iardheisceart na cathrach. In Inse Chór atá St Patrick's Athletic F.C. lonnaithe, adus ceanncheathrú acu ag Páirc Richmond. Tá cumann de chuid an Choláiste Ollscoile ann chomh maith, agus cluichí baile á n-imirt acu i mBabhla na hollscoile. Imríonn Shelbourne i bPáirc an Tulcha i nDroim Conrach.
Turasóireacht
Tá stair fhada ag an turasóireacht sa chathair. Tagann an líon is mó turasóirí ó Mheiriceá agus ó Shasana agus cé gur laghdaigh na huimhreacha as Meiriceá tar éis [9/11], tá siad ag méadú arís de réir figiúirí ó Fáilte Ireland. Tugtar "baile na míle fáilte" air. Tá na mílte eolairí le fáil ar an idirlín, mar shampla Comhairle Chathrach Bhaile Átha Cliath. Mar gheall ar an doineann sa Gheimhridh, tagann an chuid is mó de na turasóirí sa Samhradh agus le linn na bhféilte, mar shampla Lá 'le Pádraig.
An Ghaeilge i mBaile Átha Cliath
Tá cineál ar leith Gaeilge á labhairt i mBaile Átha Cliath. Tá 31 gaelscoil agus 8 ngaelcholáiste sa chathair, agus 10,469 dalta ag freastal orthu. Tá trí stáisiún raidió á gcraoladh trí mheán na Gaeilge ar fud na cathrach chomh maith, mar atá Raidió na Life, Raidió Rí-Rá agus Raidió na Gaeltachta. Tá príomhoifig Chonradh na Gaeilge lonnaithe ar Shráid Fhearchair i ndeisceart na cathrach.
Is í Gaeltacht na Mí an Ghaeltacht is giorra don chathair, agus í 55 ciliméadar (34 míle) siar ó thuaidh ón chathair.
Comhchathracha
Tá Baile Átha Cliath nasctha leis na háiteanna seo a leanas:
Bruachbhailte
thumb|[[Sráid Uí Chonaill.]]
Grand Prix 1984
Is liosta é seo de na heachtraí a tharla sa bhliain 1984 i leadóg ar an Grand Prix. Bhuaigh John McEnroe na craobhacha is mó le 13, an airgead is mó le $2,026,109 agus na pointí is mó le 3,393. Ba é John McEnroe imreoir na bliana agus Bob Green imreoir nua na bliana.
Tepatitlán de Morelos
Is cathair suite i stát Jalisco, i Meicsiceo í Tepatitlán de Morelos
Motilal Nehru
Bhí Motilal Nehru ina dhlíodóir agus ina pholaiteoir náisiúnach de chuid na hIndia (6 Bealtaine 1861 – 6 Feabhra 1931)). Bhunaigh sé teaghlach mór le rá sa pholaitíocht san India lena mhac Jawaharlal Nehru agus a ghariníon, Indira Gandhi, srl. clé|mion|Motilal Nehru agus a chlann
Saol
clé|mion|lena chlann idir 1907 agus 1910 i Sasana Rinne Motilal Nehrustaidéir i gColáiste Láir Muir in Allahabad agus rinne sé scrúdú na n-abhcóidí dúchasacha sa bhliain 1883; bhí sé sa chéad áit ar liosta na n-iarrthóirí rathúla. Bhí sé ag dlíodóireacht i Kanpur, faoi mhaoirseacht Pandit Prithinath, ó 1883 go 1886 agus ina dhiaidh sin bhog sé ar ais go Allahabad chun páirt a ghlacadh i gcleachtas a dhearthár a bhí ag déanamh go han-mhaith. clé|mion|Who's who in India, 1914 Chuaigh a dheartháir mór, Nandlal Nehru, leis an dlí chomh maith, ó 1870 ar aghaidh, tar éis dó a bheith ina bhainisteoir ar eastát tuaithe mór, áit ar chaith Motilal a óige. Bhí cleachtas réasúnta rathúil ag Nandal os comhair na hArd-Chúirte in Agra agus in Allahabad.
Nuair a d'éag Nandal Nehru sa bhliain 1887 ghlac Motilal Nehru ceannas an ghnó. Bhí sé i measc na ndlíodóirí móra le rá i Allahabad sula i bhfad agus sa bhliain 1896 a cláraíodh ar rolla abhcóidí Ard-Chúirt Allahabad é.
Thug Nehru ceithre chuairt ar an Eoraip idir 1899 agus 1909, rud a thug scannal do chuid mhaith Brámain Caismír each eile toisc go ndearna sé neamhshuim de na deasghnátha a bhain leis an gcaillteanas gradaim dóibh siúd a thaistil ar muir. Agus Nehru ar cuairt go Londain sa bhliain 1909, tugadh cead dó pléadáil os comhair Choiste Breithiúnach na Ríchomhairle.
Polaitíocht
Mhéadaigh an tionchar a bhí ag Mahatma Gandhi air agus lean sé an sampla a thug Gandhi, trí éadaí Eorpacha a thréigeadh, chomh maith leis an sealúchas a bhí aige mar dhlíodóir rathúil agus trí bhogadh ó eite mheasartha Chomhdháil Náisiúnta na hIndia go dtí an eite radacach.