cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Éamon de Valera
Cogadh Cathartha na hÉireann
D'éirigh de Valera as an Uachtaránacht, agus ansin, thosaigh an Cogadh Cathartha in Éirinn. Bhí de Valera ag tacú leis na Poblachtánaigh, is é sin, iad siúd a bhí ag cur i gcoinne Arm an tSaorstáit, is é sin, na fórsaí armtha a bhí díreach á n-earcú agus á n-inleadh ag rialtas an stáit nua Éireannaigh. Thosaigh na cathanna ar an 28 Meitheamh 1922, nuair a ghlac na frith-Chonraitheoirí seilbh ar na Ceithre Chúirteanna i mBaile Átha Cliath. Cé gur thacaigh sé leis na frith-Chonraitheoirí, ní raibh aon chéimíocht oifigiúil ag de Valera san IRA agus mar sin liostáil sé san eagraíocht arís mar ghnáth-Óglach. Deirtear gur bhuail de Valera le Risteard Ó Maolchatha faoi rún i mBaile Átha Cliath ar an 8 Meán Fómhair sa bhliain chéanna, agus iad ag iarraidh stad a chur leis an troid. Theip orthu, áfach, agus lean an slad ar aghaidh.
Bhí an chuma ar an scéal gurbh é de Valera a bhí ina cheannaire ar na frith-Chonraitheoirí, ach ní raibh mórán tionchair ná cumhachta aige i rith an chogadh. I bpáirc an áir, b'é Liam Ó Loingsigh, Ceann Foirne an IRA a bhí i gceannas, agus níor chuir de Valera a ladar sa ghnó seo. Ar an 25 Deireadh Fómhair, bhunaigh de Valera agus roinnt de na teachtaí dála frith-Chonartha eile "rialtas Poblachtach" dá gcuid féin, a bheadh i bhfeidhm mar rialtas sealadach. Ní raibh aon údarás aige arís, ámh.
Lean an cogadh ar aghaidh, chomh fuilteach is a bhí sé riamh, agus cailleadh cuid de na ceannairí móra - Micheál Ó Coileáin, Art Ó Gríofa agus Robert Erskine Childers ina measc. I mí Márta 1923, ghlac de Valera páirt i gcruinniú an IRA agus rinne siad iarracht socrú a dhéanamh ar thodhchaí an chogadh. Ceaptar go raibh de Valera i bhfabhar le deireadh a chur leis, ach ní raibh aon vóta aige agus mhair an troid fós. Maraíodh an Loingseach ar 10 Aibreán, agus tháinig Proinsias Mac Aodhagáin i gcomharbas air mar Cheann Foirne. thumb|"Dev", timpeall 1918 - 1920|clé
B'eisean a d'fhógair sos cogaidh ar an 30 Bealtaine, agus d'aontaigh de Valera leis an socrú seo. Thóg sé óráid cáiliúil ansin ina ndúirt sé: "Ní féidir an Phoblacht a chosaint go rathúil as seo amach le bhur gcuid arm". Ag deireadh an chogadh, gabhadh a lán de na frith-Chonraitheoirí agus iad ag teacht abhaile ón troid. hAimsíodh de Valera féin i gContae an Chláir, agus cuireadh faoi ghlas é.
Fianna Fáil
Nuair a bhí an tIRA éirithe as an gcogaíocht, bhí de Valera réidh chun dul le polaitíocht arís eile. Ar dtús, áfach, gabhadh arís é in Iúr Chinn Trá, nuair a thrasnaigh sé an teorainn isteach go Tuaisceart Éireann gan cheadúnas dlíthiúil. Chaith sé mí i mbraighdeanas aonair i bPríosún Bhóthar Chromghlinne i mBéal Feirste. Ar ais leis le Sinn Féin, agus dhearbhaigh Dev gur ba cheart dóibh bunreacht an tSaorstáit nua a ghlacadh, ar acht go gcaithfí an mhóid dílseachta i dtraipisí. Chuaigh an cheist ar vóta, ach ní raibh an bua aige an turas seo.
Sa bhliain 1932 b'é Fianna Fáil an páirtí ba láidre sa Dáil, agus toghadh de Valera ina Uachtarán ar an Ardchomhairle an tSaorstáit. Ní raibh an troid i gcoinne na móide thart ar chor ar bith, agus thosaigh de Valera ag iarraidh é a chur ar ceal go hiomlán. Cúis eile a bhí aige ná na hanáidí feirme a bhí le híoc leis an mBreatain Mhór. Chuir sé stad leis na híocaíochtaí seo, agus chuir na Breatanaigh smachtbhannaí eacnamaíocha ar onnmhairí Éireannacha mar dhíoltas.
Cuireadh tús le Cogadh Eacnamaíoch idir an dá thír a mhair go dtí an bhliain 1938. mion|1946|cléBa mhaith le de Valera fáil réitithe de Sheanascal Shaorstát Éireann freisin, nó siombail thábhachtach eile a bhí ann d'fhorlámhas na Breataine Móire. Bhí sé ag iarraidh an oifig a chur ar ceal nó an bonn a bhaint de i gcónaí. Nuair a d'éirigh Séamus Mac Néill as an bpost, fuair de Valera seans fear dá chuid féin a roghnú don tSeanasclacht. Roghnaigh sé Domhnall Ua Buachalla, seanlaoch Éireannach a throid in Éirí Amach na Cásca sa bhliain 1916. Ba mhaith le de Valera Mac Uí Bhuachalla a choinneáil i bhfad ó shúil an tsaoil mhóir, agus dá thoradh sin, bhí an tSeanasclacht féin ina ceap magaidh ag na daoine. Ansin, bhí sé furasta ag de Valera an post a ghlacadh dó féin níos déanaí.
Ré na Práinne
Nuair a phléasc an Dara Cogadh Domhanda amach, cuireadh rialtas éigeandála i bhfeidhm ar Éirinn, agus is gnách Ré na Práinne a thabhairt ar thréimhse an chogaidh, i bhfianaise an dóigh a ndeachaigh an cogadh i gcion ar na hÉireannaigh. D'fhógair de Valera, áfach, go bhfanfadh an tír amach ón gcogadh, agus an tír ag cloí le polasaí dian na neodrachta. Chuir Winston Churchill agus rialtas na Breataine an-bhrú air dul chun cogaidh i gcoinne na nGearmánach. Meastar go raibh de Valera ag iarraidh a thaispeáint don tsaol mhór gur tír neamhspleách í Éire, agus mar sin, ní fhéadfadh sé comhoibriú leis na Briotanaigh.
Ceaptar go raibh pleananna ag Adolf Hitler fórsaí armtha a chur ar garastún in Éirinn, agus is fíor go raibh craobh de chuid an IRA ag tacú leis an scéim seo. Bhí rialtas na hÉireann agus na Gearmánaigh i dteagmháil éigin le chéile leis an bhféidearthacht seo a phlé, ach sa deireadh thiar thall, chloígh de Valera leis an neodracht. Bhí a fhios aige go raibh seans ann go ndéanfadh na Gearmánaigh ionradh pé scéal é, agus dá réir sin, chuir sé na mílte Óglaigh de chuid an IRA faoi ghlas.
Bhí bagairt eile ann freisin, mar atá, ionradh na mBriotanach. Pléadh an cheist seo sa Dáil fosta. Mhair neodracht na hÉireann go dtí deireadh an chogaidh. Ar an taobh eile, is féidir a rá nárbh fhíor-neodracht í in aon chor, ach "neodracht i bhfabhar leis na Comhghuallaithe". Mar shampla:
Na blianta i ndiaidh an chogaidh
Thosaigh cumhacht de Valera agus Fianna Fáil ag dul i laghad sna blianta iarchogaidh. Cuireadh as oifig iad sa bhliain 1948, agus tháinig an chéad chomhrialtas ar an bhfód ina dhiaidh sin. B'é Seán A. Mac Coisdealbha a bhí ina Thaoiseach ar an gcomhrialtas. Ag an am sin, bhí sé bliana déag caite ag de Valera i gceannas ar an tír, agus na hÉireannaigh ag éirí tuirseach de. D'fhill de Valera ar an Dáil ina cheannaire ar an bhfreasúra, agus é ag iarraidh ceist na Críochdheighilte a choinneáil os comhair an tsaoil mhóir sa bhaile agus i gcéin. Ar an 18 Aibreán 1949, gaireadh Poblacht d'Éirinn, agus d'éirigh an tír as an gComhlathas.
Sa bhliain 1951, bhain de Valera amach oifig an Taoisigh arís, ach ní raibh tromlach aige sa Dáil. Meastar gurbh é sin an rialtas ba mheasa dá raibh sé air riamh, nó ní raibh ann ach na seanfhondúirí céanna nár rith aon smaoineamh nua leo idir an dá linn. Ní nárbh ionadh, chaill Fianna Fáil an t-olltoghchán sa bhliain 1954. Trí bliana ina dhiaidh sin, bhí de Valera ina Thaoiseach arís, agus é le fanacht i gceannas ar an tír an chéad sé bliana déag eile. Chuir Fianna Fáil beartas nua eacnamaíochta i bhfeidhm, an Chéad Chlár Forbartha Eacnamaíochta. Níor spáráil sé an lámh láidir ar an IRA ach an oiread, nó bhí sé sásta Óglaigh agus gníomhaithe Poblachtánacha a imtheorannú, is é sin, iad a chur faoi ghlas gan phróis cheart dlí.
Uachtarán na hÉireann
Sa bhliain 1959, toghadh de Valera ina Uachtarán ar an tír don chéad uair. Ar an 25 Meitheamh 1959 insealbhaíodh é mar Uachtarán Éireann. . Chaith sé dhá théarma san oifig.
D'éirigh sé as sa bhliain 1973, agus é deich mbliana is ceithre scór d'aois.
Fuair sé bás dhá bhliain ina dhiaidh sin ar an 29 Lúnasa 1975, i dteach altranais ar an gCarraig Dhubh i mBaile Átha Cliath.
Cailleadh a bhean Síle i mí Eanáir sa bhliain chéanna, agus cuireadh in aice le chéile iad i Reilig Ghlas Naíon.thumb|Uaigh de Valera i [[Reilig Ghlas Naíon, Baile Átha Cliath.|clé]]
Olga Sukhenko
Polaiteoir Úcránach ab ea Olga Petrivna Sukhenko ' (19 Deireadh Fómhair 1971 - Márta 2022), ar a dtugtar Olha Sukhenko''' freisin. Bhí sí ina ceannaire ar shráidbhaile Motyzhyn, i Réigiún Chív, go dtí gur dhúnmharaigh saighdiúirí de chuid na Rúise í le linn Sléacht Bucha.
Biasdail
Is stáisiún suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Biasdail.
Modhnú minicíochta
Slí inar féidir comhartha a ionchódú ar thonn iompair trí mhinicíocht na toinne sin a athrú de réir méid leanúnach an chomhartha. Seo a bhíonn i gceist i raidió FM agus tarchur comharthaí teilifíse. Is féidir an comhartha closmhinicíochta a ionchódú i bhfad níos cruinne le modhnú minicíochta ná le modhnú aimplitiúide, agus mar sin is fearr dílse an ceol ar raidió FM ná ar AM.
Dennis Gabor
Fisiceoir a rugadh i mBúdaipeist na hUngáire ab ea Dennis Gabor (5 Meitheamh 1900 – 9 Feabhra 1979). D'oibrigh sé i gColáiste Impiriúil Londan. Bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice sa bhliain 1971 as a shaothar i bhforbairt is úsáid na holagrafaíochta.
Clarkia pulchella
Is planda bláthanna san fhine Onagraceae é Clarkia pulchella. Tá sé dúchasach d'iarthuaisceart Mheiriceá Thuaidh. Sainspeiceas Clarkia atá ann. Tháinig Meriweather Lewis air in aice le Kamiah, Idaho, ar thuras taiscéalaíochta Lewis agus Clark sa bhliain 1806. Thug siad ceann ar ais leo mar eiseamal luibheolaíoch ach ní rinneadh aon iarracht chun é a aicmiú go dtí an bhliain 1814, nuair a d'ainmnigh Frederick Traugott Pursh é i ndiaidh William Clarke in áit a chomhghleacaí, Lewis. Chuir iniúchadh Robert Brown ar phailin C. pulchella in uisce cáil ar an bplanda. "Brúnghluaisne" a thugann an saol ar an mbealach a bhog an phailin tríd an uisce. mion|Péintéireacht de Clarkia pulchella le Frederick Pursh
Lilli Palmer
Ba bhan-aisteoir Gearmánach í Lilli Palmer (24 Bealtaine 1914 – 27 Eanáir 1986).
Crómatagrafaíocht
mion|150 px|Na comhábhair in eastóchán planda scartha óna chéile, iad á léiriú ag na dathanna difriúla Is é atá sa chrómatagrafaíocht ná scaradh comhábhar i meascán (an pas soghluaiste) trína chur trí phas eile (an pas fosaithe), ag baint feidhm as an difríocht idir ionsú na gcomhábhar sa dá phas. Tá cuid mhaith córas in úsáid chuige seo: ceann amháin is ea crómatagrafaíocht páipéir, a léirítear i scaradh na gcomhlíocha i ndúch nuair a dhoirtear an dúch ar pháipéar síoda; ceann eile is ea crómatagrafaíocht gáis/leachta (GLC) a úsáidtear chun meascán gás a scaradh.
Sléacht Bucha
Is é atá i sléacht Bucha ná marú sibhialtach Úcránach ag Fórsaí Armtha na Rúise agus drochíde a thug na Fórsaí Armtha sin dóibh i mí an Mhárta 2022, le linn ionradh na Rúise ar an Úcráin. Tháinig físfhianaise agus fianaise fhótagrafach den sléacht chun solais ar 1 Aibreán 2022 tar éis de na fórsaí Rúiseacha tarraingt amach as an gcathair.
mion|clé|Foinseː Mikhail Fedorov, ceannaire Ministry of Digital Development
Na himeachtaí
Fuarthas 458 corp, sibhialtaigh go léir, i ndiaidh na heachtra. Le fianaise fhótagrafach, léiríodh gur caitheadh faoi bhéal gunna sibhialtaigh, a cuireadh i líne agus a lámha ceangailte taobh thiar dá ndromanna, rud a cruthaíodh, de réir cosúlachta, gur tharla básuithe seachbhreithiúnacha.
Le fiosrúchán a rinne Radio Free Europe, deimhníodh gur úsáideadh íoslach faoi láthair champála mar sheomra céastóireachta. Fuarthas an-chuid corp agus iad ciorraithe agus dóite, agus thuairiscigh cailíní chomh hóg le 14 bliana d’aois gur éignigh saighdiúirí Rúiseacha iad.
Bhí sé iarrtha ag an Úcráin ar an gCúirt Choiriúil Idirnáisiúnta go ndéanfadh sí imscrúdú ar a tharla in Bucha mar chuid den imscrúdú leanúnach atá á dhéanamh ag an gCúirt ar an ionradh chun a shuíomh an ndearna an Rúis coireanna cogaidh nó coireanna in aghaidh an chine dhaonna.
mion|clé|[[Dí-adhlacadh, 8 Aibreán 2022]]
Shéan údaráis na Rúise go raibh siad freagrach agus ina ionad sin mhaígh siad gur fhalsaigh an Úcráin píosa scannánaíochta den eachtra nó gur eagraigh sí fhéin na maruithe mar chuid d’oibríocht den chineál “bratach bhréige”, agus chuir siad síos ar phíosaí scannánaíochta agus grianghraif de na corpáin mar “bhréagnuacht” ón Iarthar agus mar ghríosú nó léiriú bréige ar thaobh údaráis na hÚcráine.
Thug duine de mhuintir an bhaile le fios gur ordaigh saighdiúirí Rúiseacha d'fhuíoll an áir gan na coirp a adhlacadh fad is a bhí sé ag sioc go crua. Ar deireadh,nuair a bhí siad ar tí imeacht, thochail siad poll mór le tarracóir agus cuireadh na coirp ann gan aon dínit.
Tuairimí
Thug an tUachtarán Volodymyr Zelensky le fios gur mharaigh na Rúisigh níos mó daoine fós in áiteanna eile fearacht Borodianka tríocha ciliméadar siar ó thuaidh ó Bucha. Bhí coireanna cogaidh agus cinedhíothú curtha i leith Arm na Rúise ag an Uachtarán Zelensky i dtaca leis an sléacht de.
mion|clé|Foine de chuid na hUcráine
Ollfhathachréalta ghorm athraitheach lonrúil
Is é is ollfhathachréalta ghorm athraitheach lonrúil ann ná réalta mhór mhillteanach athraitheach a bhaineann le ceann de na haicmí speictreacha is teo amuigh (is é sin, na haicmí speictreacha O agus B). Bíonn gile na réaltaí seo ag athrú go mall de réir a chéile, siúd is go mbíonn siad ag lasadh suas go hócáidiúil. Is féidir do réalta den chineál seo bheith céad go leith oiread níos mó ná an Ghrian s'againn ó thaobh na maise de, agus creidtear go bhfuil na réaltaí seo ar uasteorainn mhéid na réalta. Is dual do réaltaí chomh mór agus chomh te sin a gcuid hidrigine a spíonadh réasúnta gasta, nó ní thógann sé ach cúpla milliún bliain orthu. Ar mhaithe leis an gcomparáid, is fiú cuimhne a choinneáil air go bhfuil ár nGrian féin thart ar chúig bhilliún bliain d'aois, agus go bhfuil oiread eile i ndán di sula mbeidh a cuid hidrigine spíonta.
Is iad na réaltaí is tábhachtacha den chineál sin a bhfuil aithne ag na saineolaithe orthu ná S Doradus, Eta Carinae, Réalta an Phiostail, agus LBV 1806-20 - is é is brí leis na litreacha LBV ná luminous blue variable, is é sin, réalta lonrúil ghorm athraitheach. Is gnách réaltaí den chineál seo a ainmniú as S Doradus freisin, nó is í S Doradus an chéad réalta den chineál seo ar cuireadh sonrú nó suim ar leith inti.
Cromluí
deas|300px|thumb|Cromluí Is gluaiseacht na rí ina ndírítear bos na láimhe ar gcúl agus an ordóg i dtreo na colainne. Sa suíomh seo, luíonn an ga trasna an ulna.
Nua-Eabhrac (cathair)
Cathair ina gcónaíonnn 8,622,698 (meastachán, 2017) duine í Cathair Nua-Eabhrac, atá suite ar chósta thoir thuaidh Stát Aontaithe Mheiriceá (S.A.M.). Is í an chathair is mó daonra i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Ina theannta sin, nuair a chuirtear daonra a mbruachbhailte léi, is gaire do 20 milliún atá inti (sa bhliain 2010). Ar oirthear inbhear an Hudson atá sí, le New Jersey ar an taobh thiar den abhainn. Is í an chathair is mó i stát Nua-Eabhrac í.
Stair
mion|250 px|Manhattan sa bhliain 1660. Tá an tuaisceart ar dheis. I mí Aibreán 1524, tháinig Giovanni da Verrazzano ar an áit ina bhfuil Cathair Nua-Eabhrac inniu. Bhí ar an laghad 5,000 duine den phobal Lenape ina gcónaí ann cheana. Taiscéalaí Iodálach i seirbhís choróin na Fraince, bhaist sé Nouvelle Angoulême ar an áit.
Tháinig na Spáinnigh sa bhliain 1525 chun an cósta a thaiscéaladh (Río de San Antonio a bhaist siad ar an Hudson). Sa bhliain 1609, tháinig Henry Hudson, taiscéalaí Sasanach i seirbhís Comhlacht Dúitseach na nIndiach Thoir, ar Chuan Nua-Eabhrac arís agus é ag iarraidh an Pasáiste Siar a aimsiú. Sheol sé thuas an abhainn a thabharfadh na hOllannaigh an Abhainn Thuaidh uirthi. ("An Mhuiris" a thug Hudson féin uirthi in onóir Muiris, Prionsa Oráiste.) Scríobh chéad mhata Hudson gur "Cuan an-mhaith le haghaidh an uile ghaoth" a bhí inti agus go raibh sí "míle slí leathan" agus "lán d'éisc"."
Thosaigh an inimirce ón taobh amuigh sa bhliain 1614 nuair a chuir an chéad eachtrannach faoi i Manhattan, fear de shliocht Afracach agus Pórtaingéalach a rugadh i Santo Domingo darbh ainm Juan Rodríguez (Jan Rodrigues sna foinsí Ollannacha). Tháinig coilínigh ón Ísiltír ag tosnú sa bhliain 1624. Sa bhliain 1626 cheannaigh Peter Minuit, stiúrthóir na coilíneachta, an t-oileán Manhattan ó na Lenape. Níor thug sé mórán air: go traidisiúnta deirtear gur thug sé luach $24 d'earraí air. Athainmníodh an áit Nieuw Amsterdam (Amsterdam Nua) agus trádáil i bhfionnaidh an ghníomhaíocht eacnamaíoch ba mhó a rinneadh ag an tús. Sa bhliain 1664, rinne na Sasanaigh ionraic ar an gcathair agus thug siad New York air in onóir Diúc Eabhrac agus Albany. Ag deireadh an Dara Cogadh Angla-Ollannach, fuair an Ísiltír smacht ar Shuranam, agus mar mhalairt, fuair na Sasanaigh teideal ar Nova Amsterdam.
Sonraí daonna
Bhí tuarastal láir $38,293 in aghaidh an duine sa chathair sa bhliain 2000, agus tuarastal láir $41,887 in aghaidh an líon tí. Bhí tuarastal láir $37,435 ag fir, agus $32,949 ag mná. Bhí méanthuarastal $22,402 ag muintir na cathrach. Bhí 21% den daonra agus 19% de líonta tí faoin líne bhochtaineachta. Ón líon atá ag maireachtáil i mbochtaineacht, bhí 30% faoi bhun aois 18 mbliain agus 18% 65 mbliain nó os a chionn. mion|left|Dealbh na Saoirse
Sa bhliain 2000, bhí 8,008,278 duine, 3,021,588 líon tí, agus 1,852,233 clann ag maireachtáil sa chathair. Bhí dlús daonra 10,194/km² (26,403/mi²) ann. Bhí 3,200,912 aonad tís, ag meándlús 4,074.6/km² (10,553/mi²). Maidir le cine, Bhí 45% Bán, 27% Gorm, 0.5% de Mheiriceánaigh Dúchais (Indiaigh Mheiriceá Thuaidh), 10% Áiseach, 13% de chiníocha eile, agus 5% de dhá chine ar a laghad. Bhí 27% den daonra de bhunadh Easpáinneach, a d'fhéadfadh baint le cine ar bith. Bhí thart ar milliún go leath daoine de bhunadh Éireannach i Nua-Eabhrac.
Bhí 3,021,588 líon tí, agus bhí leanaí faoi bhun 18 ag maireachtáil le 30% acu. Ba daoine aonair iad 32% de iomlán an uimhir líonta tí, agus bhí duine 65 mbliana ar a laghad ag maireachtáil le 10%. 2.6 an meán líon tí, agus 3.3 an meán líon clainne, tuismitheoirí san áireamh.
Sa chathair bhí 24% faoi bhun aois 18, 10% ó 18 go 24, 33% ó 25 go 44, 21% ó 45 go 64, agus 12% atá 65 bliain ar a laghad. 34 bliain ba ea an lár-aois. Bhí 100 bean in aghaidh gach 90 fear. Bhí 86 fear in aghaidh gach 100 bean os cionn 18 bliana.
Na Cúig Bhuirg
thumb|Nua-Eabhrac/Manhattan sa bhliain 1873 Cúig bhuirg le chéile atá i Nua-Eabhrac, agus is contae de chuid stát Nua-Eabhrac gach ceann acu:
(Is as meastacháin 2014 na huimhreacha seo.)
Toghann gach ceann den chúigear Uachtarán Buirge, ach faoi chairt na cathrach tá cumhacht teoranta ag uachtarán—tá buiséad beag discréideach aige nó aici le caitheamh ar thionscadail laistigh den bhuirg. (Cuireadh deireadh leis an gcumhacht tábhachtach deiridh a bhí acu—ball de Bhord an Oideachais a cheapadh—leis an mbord féin, ar 30 Meitheamh 2002.) Faoi láthair, bíonn uachtaráin na mbuirgí mar bhaill ex officio ar bhoird agus choistí éagsúla.
Patsy Kelly
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Patsy Kelly (12 Eanáir 1910 – 24 Meán Fómhair 1981).
Nua-Eabhrac (cathair)
Scoileanna bun- agus dara leibhéal
Freastalaíonn timpeall is 1.1 milliún páiste ar bhreis is 1,700 bunscoileanna agus ardscoileanna, agus is é an córas oideachais poiblí i gCathair Nua-Eabhrac an ceann is mó sna Stáit Aontaithe. De sheanbhunús is ea na naoi scoil dara leibhéal speisialaithe a fhreastalaíonn ar mhic léinn a bhfuil tallann faoi leith acu. Tá isteach is amach ar 900 scoil príobháideacha sa chathair, idir neamhsheicteach agus reiligiúnda.
Iompar
thumb|Stáisiún subway i Manhattan Tá calafort mór ar a bruacha, ach tá go leor dá cuid gnó caillte ag Nua-Eabhrac le calafoirt eile, mar Elizabeth i New Jersey. Tá Aerphort Idirnáisiúnta John F. Kennedy i Nua-Eabhrac, chomh maith le haerfort intíre La Guardia, iad araon in Queens. Tá Aerfort Idirnáisiúnta Newark Liberty ar an taobh thiar de abhainn an Hudson, i New Jersey. Tá dhá stáisiún traenach mór inti, Grand Central Terminal, an stáisiún traenach is mó ar domhan ó thaobh líon na n-ardán de, as a bhfágann traenacha Metro North, agus Stáisiún Pennsylvania, nó Penn Station mar a thugtar air de ghnáth, atá á úsáid ag an Long Island Rail Road agus ag an gcóras Amtrak.
Fobhealach Chathair Nua-Eabhrac
Is córas iarnróid é Fobhealach Chathair Nua-Eabhrac, an chuid is tábhachtaí de chóras iompair phoiblí na cathrach. Osclaíodh ar 27 Deireadh Fómhair 1904 é, agus is é ceann de na córais iarnróid is sine ar domhan é. Is ceann de na córais is faide é chomh maith, le 399km de bhealach ráille aige.
Is é an córas iompair phoiblí is mó ar domhan ó thaobh an líon stáisiún ann agus fad na rútaí éagsúla. Tá 472 stáisiún in iomlán sa chóras, i Manhattan, an Bronx, Brooklyn agus Queens.
Ní stadann an subway thar oíche dála an chuid is mó de na córais ar fud an domhain. Ó thaobh líon paisinéirí de, is é Fobhealach Chathair Nua-Eabhrac an seachtú córas iarnróid cathrach is gnóthaí ar domhan. Sa bhliain 2015, baineadh úsáid as an gcóras subway 1.72 billiún uair. Iompraíonn sé gach tríú paisinéir a úsáideann córas iompair poiblí sna Stáit Aontaithe.
Gnó
Is ceantar gnó mór í Nua-Eabhrac. Ar Wall Street, ar dheisceart Manhattan, atá gnó an infheistíochta bunaithe, agus fostaíonn sé na mílte.
Spórt
Cathair mhór daorchluiche atá inti, ó laethanta na Brooklyn Dodgers i leith. Tá Nua-Eabhrac ina baile dúchais de dhá fhoireann a imríonn ag leibhéal na Sraithe Móire. Sa Staid Yankee sa Bhronx a imríonn na New York Yankees, agus na New York Mets i bPáirc Citi, Queens.
Full House (séasúr 3)
Foireann agus carachtair
{|
Nua-Eabhrac (cathair)
Spórt
Ó thaobh na peile Meiriceánaí den scéal, tá dhá fhoireann de bhunadh na cathrach ag imirt ag an gcéim is airde (NFL) - mar atá, na New York Giants agus na New York Mets. Tá a gcluichí baile á imirt acu in aon staid amháin - Staid MetLife in Rutherford Oirthear, New Jersey.
Foirgneamh stáit Impireacht
Is e an foirgneamh stáit Impireacht cheann de na foirgnemh is airde I Méiriceá. Tá sé céad is a dó úrlar in airde.
An Subway
Is é an Subway an Traein a théann faoi thalamh na cathrach. Thógann daoine an Subway chun dul go dtí áiteanna éagsula timpeall na háite.
Daoine Cáilúila
Tá go leor daoine cáiliúla a bhfuil chónaí orthu I Nua Eabhrac ar nós Lady Gaga, Anne Hathaway, Taylor Swift agus go leor daoine eile.
9/11
Is díol spéise do thurasóirí é cuimhneachán naoi a haon déag. Tá sé an bhrónach na hainmeacha go léir scríofa timpeall na háite ina bhí na dhá foirgneamh.
Rockefeller Center
Ba foirgneamh ard eile é an Rockefeller Center a bhreathnaíonn thar spéirlíne Nua Eabhrac agus an foirgneamh stáit Impireacht. Tá sé seachtó úrlár ar arde agus bhí sé ina dhídean do dhaoine le lin ‘the cold war’.
Scannán ‘Brooklyn’
Tá scannán darb ainm Brooklyn a mhíníonn saol I Nua Eabhrac nuair a bhí Éireannaigh ag dul ar imirce ann. Is í Saorise Ronan an príomhcharactear sa scánnán, is aisteoir Éireannach.
Ór
Is éard is ór ann ná an naoú dúil cheimiceach déag is trí scór i dtábla peiriadach na ndúl. Miotal bog buí trom insínte somhúnlaithe atá ann, agus meas mór ag na daoine air toisc é a bheith chomh gann. Is í an tsiombail cheimiceach atá aige ná Au. Miotal lómhar atá ann, agus é le fáil ina dhúil sa dúlra féin, ina chnapáin bheaga taobh istigh de chlocha. Seoltóir maith leictreachais atá ann. Sa seodra, sna boinn airgid agus san eacnamaíocht is mó a úsáidtear é, ach thairis sin, baintear leas as san fhiaclóireacht agus sa leictreonaic.
Mar is dual do na miotail lómhara, is dúil sách támh é an t-ór. Is é sin, níl sé araiciseach chun imoibriú a dhéanamh le ceimiceáin. Mar sin féin, is féidir é a thuaslagadh in imoibreáin áirithe, go háirithe san aqua regia - an t-"uisce ríoga", ós rud é go dtuaslagann sé "rí na miotal", an t-ór. Is é is aqua regia ann ná meascán as aigéad hidreaclórach agus aigéad nítreach. Thairis sin, is féidir leis an gclóirín, leis an bhfluairín agus le tuaslagáin chiainídeacha ór a chreimeadh.
Níl ach aon iseatóp cobhsaí amháin ag an ór, mar atá, 197Au, agus is as an iseatóp seo atá ór an dúlra comhdhéanta. Tá an t-ór níos troime ná an luaidhe, ach níl sé chomh trom leis an bplatanam, leis an oismiam ná leis an iridiam.
Ocsaídíonn an t-aqua regia an t-ór go hian teitreaclóróráite, is é sin, AuCl4-, agus is í an uimhir ocsaídiúcháin atá ag an ór san ian seo ná +3. Is í an uimhir ocsaídiúcháin is coitianta aige, agus tugtar comhdhúile óracha ar na comhdhúile ina bhfuil an uimhir ocsaídiúcháin seo ag an ór. Thairis sin, tá an uimhir ocsaídiúcháin +1 ag an ór i gcuid mhaith comhdhúl, is é sin, na comhdhúile órúla. Is féidir don ór uimhir ocsaídiúcháin níos airde fós a shroicheadh faoi thionchar ocsaídeoirí láidre, ar nós an fhluairín.
Fínnachta
I Miotaseolaíocht na nGael, Ard Rí seanscéalach na hÉireann ab ea Fíonnachta (Sean-Ghaeilge Fínnachta) mac Ollom Fódla. Ba é Elim a chéadainm.
Ór
Níl páirt ná ról ar leith á dhéanamh ag an ór san orgánach daonna. Nimh atá san ian óir Au3+, ach ní chuirfidh an t-ór miotalach isteach ná amach ar an duine má shlogtar síos é, nó ní féidir leis na himoibreáin i gcolainn an duine an miotal a ocsaídiú go hiain nimhiúla. Mar sin, is féidir, abair, deochanna alcólacha nó cácaí a mhaisiú le duilleoga tanaí óir, agus ní dhéanfaidh an miotal dochar ar bith don duine a iósfaidh nó a ólfaidh é. Scéal eile go gcuireann an t-ór ailléirge ar dhaoine áirithe, ach níl sé leath chomh dona mar ailléirgin agus a lán miotal eile, an nicil ach go háirithe.
Fínnachta
Tháinig sé i gcoróin i gcomharbacht ar a athair. Deirtear gur thit sneachta fíona i rith a thréimhse, agus dá bharr a bhua-ainm. Bhí sé i réim ar feadh 10 mbliana sular éag sé dá phlá ag Mag Inis i nUlaidh. Tháinig a dheartháir Slánoll i gcomharbacht air.
Ór
mion|clé
Ange-Jacques Gabriel
Ailtire Francach ab ea Ange-Jacques Gabriel (23 Deireadh Fómhair 1698 – 4 Eanáir 1782). Bronnadh an teideal Ailtire an Rí air. Eisean príomhailtire na tíre agus an t-athrú ón stíl rocócó go dtí an nua-chlasaiceachas faoi lánseol.
Dhear Gabriel an Place de la Concorde i bPáras, agus chríochnaigh an Petit Trianon i Versailles. Ar feadh 40 bliain, rinne sé ní hamháin dearaí do thaobh amuigh d'fhoirgnimh Versailles, ach ath-chóiriú an taobh istigh chomh maith. Áirítear an Petit Trianon mar sméar mhullaigh nua-chlasaiceachas na Fraince. mion|300px|An Petit Trianon
Michael Rennie
B'aisteoir Sasanach é Michael Rennie (25 Lúnasa 1909 – 10 Meitheamh 1971), a raibh príomhróil aige i roinnt scannán Hollywood, lena n-áirítear an léiriú a rinne sé ar an gcuairteoir spáis Klaatu sa scannán ficsin eolaíochta The Day the Earth Stood Still (1951). I ngairmréim a mhair níos mó ná 30 bliain, bhí Rennie le feiceáil i níos mó ná 50 scannán agus i roinnt sraitheanna teilifíse Meiriceánacha.
Modúl (ailtireacht)
San ailtireacht, aonad tomhais sna toisí a úsáidtear chun gach cuid d'fhoirgneamh a stiúradh. In ailtireacht chlasaicach, chiallaigh sé trastomhas an cholúin ag bun an stoic. Tagann an focal ón bhfocal Laidine ar thomhas, modulus. Ó lár an 20ú céad úsáidtear é mar chomhaonad tomhais chun méid is tomhais gach comhpháirte i bhfoirgneamh caighdeánach nó modúlach a chomhordú, chun gur féidir iad a oiriúnú ina gcur le chéile go héasca solúbtha.
Arm Cathartha na hÉireann
mion|An [[Camchéachta, an bhratach shóisialach, Arm Cathartha na hÉireann]] Eagraíocht mhíleata ab ea Arm Cathartha na hÉireann (Béarla: Irish Citizen Army, giorrúchán: ICA) ar bhunaigh James Larkin, Jack White, Séamus Ó Conghaile agus daoine eile í sa bhliain 1913 leis an lucht oibre a chosaint ar lámh láidir Phóilíní Chathair Bhaile Átha Cliath. Ba é 19 Samhain 1913 lá bunaithe na heagraíochta ), le linn an Fhrithdhúnta. mion|Baill de chuid Airm Cathartha na hÉireann mion|Grúpa d'Arm Cathartha na hÉireann, Halla na Saoirse, Baile Átha Cliath 1914
Eagraíocht
Tar éis an fhrithdhúnta, bhí an t-arm lonnaithe i bPáirc Croydon, agus iad ag druileáil agus ag máirseáil sa tréimhse roimh Éirí Amach na Cásca. Bhí 350 ball san eagraíocht, a bheag nó a mhór, agus baint ag a bhformhór le ceardchumann éigin. Ba é an mana a bhí acu ná Ní don Rí ná don Kaiser a thugaimid dílseacht, ach d'Éirinn, is é sin níor thug an mana aitheantas d'aon difríocht idir an Rí agus an Kaiser (is é sin, Impire na Gearmáine) - bhí an bheirt acu chomh coimhthíoch le chéile ó thaobh na hÉireann de, nó sin é an teachtaireacht a bhí ann.
Bhí sainéide dá gcuid féin ag lucht an Airm seo agus iad ag déanamh a gcuid traenála go hoscailte. Mhaígh an Captaen Jack White, a bhí i bhfeighil ar dhruileáil na bhfear, go mbeadh meas acu orthu féin mar phobal.
Ba é an céachta an tsiombail a bhí le feiceáil ar bhrat Arm Cathartha na hÉireann. Sheas an Camchéachta mar shiombail don tSóisialachas Éireannach mar a tuigeadh don Chongaileach é, agus ba é ab impleacht don tsiombail ná, nuair a bhainfeadh Éire amach a saoirse, go mbeadh cumhacht aici agus ag a muintir ar a cinniúint féin ón talamh aníos go réaltaí na spéire féin.
Bhí roinnt gunnaí faighte faoi rún acu, a coimeádadh i gceanncheathrú an ITGWU (Ceardchumann Iompair agus Ilsaothair na hÉireann) i Halla na Saoirse, gar do Theach an Chustaim.
1914–1916
Chuaigh Larkin go dtí na Stáit Aontaithe go luath sa bhliain 1914.
Chuaigh Séamas Ó Conghaile i gceannas ar an Arm Chathartha sa bhliain 1914 agus rinne é a atheagrú le heagraíocht mhíleata réabhlóideach a dhéanamh de. Bhí an tArm Cathartha, faoin Chonghaileach, ina eagraíocht shóisialach phoblachtach a thacaigh le smaoineamh an éirí amach armtha agus bhí siad ag easaontú leis na daoine a bhí ag iarraidh moill a chur ar an Éirí Amach.
Bhí Michael Mallin ina Cheann Foirne i gceannas ar an Arm níos déanaí. Ba é a bhí i gceannas le linn Éirí Amach 1916. Bhí an tArm Cathartha go mór i bhfách le gníomh armtha sa bhliain 1916. upright|thumb|[[Séamas Ó Conghaile.]]
Frances Farmer
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Frances Elena Farmer (19 Meán Fómhair, 1913—1 Lúnasa, 1970).
1944
Dara Cogadh Domhanda
mion|6 Meitheamh:Saighdiúirí Meiriceánacha ag glacadh páirte i dTeacht i dTír Utah sa Fhrainc
Gabró
mion|Píosa gabró ón Sierra Nevada i g[[California ]] Cloch dhoigheartha gharbhghráinníneach le tiúchan beag silice, déanta as iathchloch chailceach, pirixéin, agus uaireanta olaivín.
Carl Switzer
B'aisteoir agus amhránaí Meiriceánach é Carl Dean Switzer (7 Lúnasa 1927 – 21 Eanáir 1959).
Gadhar fiaigh
thumb|240px|Gadhar fiaigh Cú a úsáidtear i seilg giorriacha. Rud beag níos lú ná gadhar sionnach, agus srón ghéar aige.
Liosta áras ceoldrámaíochta
Is foirgneamh ina gcuirtear ceoldráma agus saghsanna eile ealaíona taispeántais i láthair é áras ceoldrámaíochta.
I measc na n-áras ceoldrámaíochta is cáiliúla, tá:
Éire
Níl aon teach opera lánaimsireach in Éirinn faoi láthair, ach cuirtear Feis Opera Loch Garman i láthair i Loch Garman gach bliain san Amharclann Ríoga.
Féach freisin
Féach freisin: Amharclann
Tug of War
Is é Tug of War an chéad albam de chuid Carly Rae Jepsen. Scaoileadh é ar an 29 Meán Fómhair, 2008.
Traic Liosta
Is iad seo na hamhráin:
Will Hay
B'aisteoir Sasanach é William Thomson Hay (6 Nollaig 1888 – 18 Aibreán 1949).
Orange Is the New Black
Is clár teilifíse Meiriceánach é Orange Is the New Black. Thosaigh sé ar 11 Iúil, 2013 ar Netflix.
Beidh an chlár ag críochnú i 2019.
Áras Ceoldrámaíochta Heilsincí
Tógadh Áras Ceoldrámaíochta Heilsincí sa bhliain 1993, i ngar do lár chathair Heilsincí na Fionlainne, le léargas bhreá ar an bpáirc poiblí agus an murlach atá ann. Tá sé fairsing ar a stáitse, ina chuid suíochán agus ina chuid spásanna poiblí, ina mbíonn deis taispeántais a chur ar bun. Tá compántas breá ceoldrámaíochta bunaithe ann, agus traidisiún láidir ceoil agus ceoldrámaíocht sa chathair.
Orange Is the New Black
Plota
Fágann Piper slán ag Larry, an fear bhí sí geallta leis agus géilleann sí féin don phríosúin. Ní bhíonn sí i bhfad sa bpríosúin go ndéanadh sí namhaid de dhaoine.
Samuel Crompton
Ceapadóir a rugadh i Manchain Sasana ab ea Samuel Crompton (3 Nollaig 1753 – 26 Meitheamh 1827). I 1779 cheap sé an mhiúil sníomhacháin, meaisín a tháirg snáithe a bhí iontach mín. Bhí air an meaisín a dhíol le déantúsóir i mBolton, ach níos déanaí bronnadh duais náisiúnta £5,000 air. mion|Miúil sníomhacháin a dhear Crompton
Teach Solais Rinn Duáin
Is é Teach Solais Rinn Duáin de theach solais meánaoiseach atá fós in úsáid i gContae Loch Garman. Is é an teach solais is sine ar domhan atá fós i bhfeidhm agus é os cionn 800 bliana d’aois. Bhí rabhchán tine ann ón 6ú haois, faoi chúram manach.
Stair
An ridire cumhachtach William Marshall a thóg an teach solais idir 1210 agus 1230 chun longa a threorú chuig a chalafort sa Ros. D’fhéadfadh gur tháinig Marshal ar an smaoineamh chun túr solais a thógáil sa Mheánmhuir, cosúil leis an teach solais i Pharos in Alexandria, a d’fhéadfadh go bhfaca sé ar chrosáid chuig an Tír Bheannaithe. Tá dearadh an túir bunaithe ar chaisleáin chiorclacha a bhí coitianta sa Fhrainc, áit ar chaith Marshal neart blianta. Rabhchán de thine guail a bhí sa chéad solas go dtí gur cuireadh lampa a dhóigh ola míol mór ina áit i 1791. Ansin cuireadh soilse gáis ina áit sin i 1871 agus aistríodh go dtí soilse leictreachais i 1972. Rinneadh teach solais iomlán uathoibrithe de agus d’fhág an coimeádaí tí solais deireanach i 1996.
Fiachna mac Deamáin
Rí na nUladh den Dál Fiatach ba ea Fiachna mac Deamáin (Sean-Ghaeilge Fiachnae mac Demmáin) (bás 627), aitheanta scaití faoin ainm Fiachnae Dubtuinne, Demmán mac Cairill (bás 572), rí Ulad ba ea a athair, Baotán mac Cairill (bás 581) a uncail. Tháinig sé i gcomharbacht ar a uncail mar rí Dhál Fiatach sa bhliain 581. Bhí sé i gcoróin mar rí na nUlad ó 626 go 627.
Bhíodh comhrac idir an dá Dhál, Fiatach agus Araí, le haghaidh ríogacht na nUlad. Feictear Fiachna don chéad uair sna hannála ag Cath Chúl Caoil (Cill Chaoil, Contae an Dúin, b'fhéidir) sa bhliain 601, áit a chloígh Fíachnae mac Báetáin den Dál nAraidi é. Is amhlaidh go raibh Fiachna mac Baotáin an ionsaitheoir sa chás seo. Sa bhliain 626, troideadh Cath Leithit Midind (Cnoc Leithid, Contae Aontroma an lae inniu) eatarthu, inár bhuaigh Fiachna mac Deamáin agus maraíodh Fiachna mac Baotáin.
Rinneadh rí Ulad d'Fhiachna ansin, ach cloíodh é féin agus maraíodh é ag rí Dhál Riada, Connadh Cearr, ag Cath Ard Corainn sa bhliain 627. Insítear i nAnnála Chluain Mhic Nóis go ndearnadh seo mar dhíoltas ar dhúnmharú Fhiachna mac Baotáin.
Sinsear gach rí Dhál Fiatach a tháinig ina dhiaidh ba ea Fiachna.
Rollóg filléid sicín
Is éard is rollóg filléid sicín nó rollóg sicín ann ná ceapaire déanta as rolla le sicín a chlúdaítear le grabhróga. Is féidir im, maonáis, leitís, oinniún, agus eile a áireamh.
Tarbh-bhrocaire
mion|220px|Tarbh-bhrocaire Is pór madra é an tarbh-bhrocaire a saothraíodh sa Bhreatain le haghaidh gríosú tarbh, trí chros-síolrú tarbhghadhar le brocairí. An cholainn cumasach, an t-eireaball fada, na cluasa biorach díreach in airde, an ceann leathan le súile beaga, an fionnadh gearr. An tarbh-bhrocaire Sasanach bán de ghnáth, tarbh-bhrocaire Staffordshire scothdhearg/buídhonn de ghnáth. Ó timpealll 1980 tá an tarbh-bhrocaire Meiriceánach ag tarraingt aire an phobail as ionsaithe ar pháistí is daoine fásta, ionsaithe marfacha uaireanta. I gcuid mhaith tíortha tá rialacháin is srianta orthu.
Gadhar gunna Gaelach
Pór a forbraíodh in Éirinn, cosúil leis an ngadhar gunna Sasanach ach níos caoile. A fhionnadh snasta dearg/donn. Cruthaíonn an ghruaig frainsí ar an eireaball, an bolg, agus cúl na gcos. Tugtar an gadhar gunna dearg air freisin.
Slánoll
I Miotaseolaíocht na nGael, Ard-Rí seanscéalach na hÉireann ab ea Slánoll mac Ollom Fódla.
Mogall
Toipeolaíocht i gcomhair líonra ríomhairí ina mbíonn gach ríomhaire nasctha go díreach le gach ceann eile sa líonra. Is féidir a leithéid a úsáid mar LAN (líonra ceantair áitiúil), ach i WAN (líonra ceantair fhorleathain) is mó a baineadh feidhm as. Tá an tIdirlíon tagtha in ionad a leithéidí den chuid is mó.
Van Heflin
B'aisteoir Meiriceánach é Emmett Evan "Van" Heflin Jr. (13 Nollaig 1908 – 21 Iúil 1971).
Crónghiúis na camhaoire
Crann duillsilteach buaircíneach a fhaightear i réigiún beag sa tSín is ea crónghiúis na camhaoire (Metasequoia glyptostroboides). Bhí sí i bhfad níos forleithne tráth. Deirtear gur iontaise bheo í, mar fuarthas iontaise di i 1941, 4 bhliain sular fionnadh na crainn bheo.
Crónghiúis
Crann ollmhór maorga síorghlas buaircíneach nach bhfaightear ach ar fhánaí thiar shléibhte an Sierra Nevada i gCalifornia agus iardheisceart Oregon. An crann is airde ar Domhan, níos mó ná 100 m, agus suas le 8 m ar trastomhas. An choirt suas le 1 m i dtiús, scothdhearg snáithíneach spúinsiúil. Luaitear na crainn seo i measc na n-orgánach beo is seanda ar Domhan, 400-4,000 bliain d'aois. An-fhorleathan tráth dá raibh, agus faightear a n-iontaisí sa Ghraonlainn is an tSín.
Redux II (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an dara heipeasóid, "Redux II" den chúigiú sraith The X-Files ar an 9 Samhain 1997. Scríobh Chris Carter an eipeasóid seo. D'fhéach 24.84 milliún duine ar an eipeasóid.
Taoidí mar fhoinse fuinnimh
mion|Gléasra chumhacht na taoide i Rance, sa [[An Fhrainc|Fhrainc]] Is féidir ardú is titim thréimhsiúil na n-uiscí sa bhfarraige a úsáid ar bhonn in-athnuaite chun fuinneamh a sholáthar.
Is tuirbíní iad seo a fheidhmíonn pé treo a ritheann an t-uisce tríothu. Ní foinse cumhachta leanúnaí an córas seo, ach is in-athnuaite í. Níl aon drochthionchar aici ar an gcomhshaol.
Mar shampla, i mBá Fundy in Albain Nua, agus inbhear an Loire sa Fhrainc, ardaíonn an taoide níos mó ná 20 m dhá uair sa lá. Tógadh damba nó baráiste trasna an inbhir. Insealbhaíodh tuirbíní i gcainéil sna baráistí chun leictreachas a ghiniúint ó shíor-rith na farraige isteach is amach trí na cainéil. mion|[[Giniúint leictreachais, an gléasra chumhacht na taoide is mó san Ísiltír, Scheldt]]
Ar an 26 Samhain 1966, d'oscail an gléasra chumhacht na taoide, i Rance, sa Bhriotáin, an chéad gléasra riamh. Inniu fós tá cumas ar lánacmhainn táirgthe aige timpeall 240 MW. Ba é an ceann is mó ar domhan, go dtí 2011, nuair a thóg gléasra chumhacht i Loch Sihwa sa Chóiré.
Straitéis ar bith in Éirinn
Tá cumas suntasach  d’acmhainní  fuinnimh  in-athnuaite  in  Éirinn  maidir  le  taoidí, muir agus bithfhuinneamh. Sonraítear na bearta lena gcomhlíonfaidh Éire a gealltanas Kyoto 2008-2012 sa Straitéis Náisiúnta um Athrú Aeráide 2007-2012. Luaitear ansin ‘gurb í "an tslí is éifeachtúla chun laghdú ar an méid a chuireann Éire le hastuithe gáis cheaptha teasa as los cumhacht a ghiniúint ná leictreachas a ghiniúint as foinsí in-athnuaite." mion|tairiseach taoide M2Níl an teicneolaíocht ach á triail go fóill in Éirinn. Agus sa bhliain 2017, bhí an díchoimisiúnú curtha i gcrích ag na húdaráis i Loch Cuan agus An Spidéal.
Stair
De réir dealraimh, bhí pleananna ag rialtas na Breataine gléasra chumhacht na taoide a insealbhú i gCuan na Gaillimhe roimh Chogadh na Saoirse.
Salomé Leclerc
Amhránaí agus scríbhneoir Fraincise ó Québec is ea Salomé Leclerc (rugadh 1987). Chuaigh sí i mbun a gairme mar cheoltóir proifisiúnta i 2003 agus tháinig aoibh na ndaoine agus gcriticeoirí uirthi gan mhoill mar dhuine suntasach den ghlúin nua de cheoltóirí Québec. Deir sí gur breá léi téacsanna a chuireann íomhánna cineamatacha in iúl agus gur mar sin a chumann sí a cuid liricí féin.
A cuid ceoil
Tógadh í i sráidbhaile beag atá suite níos lú ná 200 ciliméadar ó Montréal. Thosaigh sí ag bualadh na drumaí in aois a deich mbliana d’aois i dteannta a beirte deartháireacha agus lé acu leis an rac-cheol. Tamall de bhlianta ina dhiaidh sin tháinig sí os comhair an phobal le hamhrán dá cuid féin, “Vent d’ailleurs,” i gcomórtas scoile (Secondaire en spectacle), rud a thug chun féile móire í. Ó shin i leith tá na scórtha léirithe déanta aici in Québec agus san Eoraip.
Tá sé ráite ina taobh go bhfuil nádúrthacht, mealladh agus fírinne ag baint léi mar cheoltóir agus an slua éisteachta fágtha faoi dhraíocht ag a eagna chaol.
Ghnóthaigh sí a lán duaiseanna in aon bhliain amháin: Prix Espoir FEQ, Prix Rapsat-Lelièvre 2015, Prix Félix-Leclerc 2015 agus Coup de cœur chanson francophone 2015 (bronnta ag an Académie Charles-Cros sa Fhrainc).
Agallamh
Agallamh le Salomé Leclerc, TV5Monde
Naisc
Amhránaíocht Fraincise Québec
Naisc sheachtracha
Suíomh Salomé Leclerc
Gadhar gunna Sasanach
Pór a saothraíodh i Sasana. Níos airde ag na guaillí ná ag na geadáin. An soc domhain. An fionnadh fada bán le marcanna dorcha. Pór eile a saothraíodh sa Bhreatain freisin is ea gadhar gunna Ghordan, le fionnadh dubh is paistí beaga donna ar an taobh íochtarach.
Fótabhuamáil
mion| Fótabhuamáil i gCathair Iowa, 2010 Is éard atá i gceist le fótabhuamáil ná neach ag cur isteach in amharc ghrianghraif, go minic chun magadh praiticiúil a imirt ar an ngrianghrafadóir nó ar na hábhair. Tá clúdach suntasach faighte ag fótabhuamáil ó 2009. Agus é ag plé le pictiúr de "roc an gha nimhe ag fótabhuamáil ", a raibh an-tóir air, molann Andrea DenHoed go dtugann an lipéad fótabhuama "implies a narrative of surreptitious sabotage," Sa chiall go bhfuil daoine, neamhbheartaithe nó nár tugadh faoi deara ar dtús, i gcúlra  na ngrianghraf millte, tá fótabhuamaí ann do chuid mhór de stair na grianghrafadóireachta.
Sybil Thorndike
Ba bhan-aisteoir Sasanach í Dame Agnes Sybil Thorndike (24 Deireadh Fómhair 1882 – 9 Meitheamh 1976).
Fear Bréige
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Fear Bréige air:
Curiosity
Is é Curiosity an chéad cheirnín leathfhada ó Carly Rae Jepsen. Scaoileadh é ar an 14 Feabhra, 2012.
Traic Liosta
Is iad seo na hamhráin:
An Chéad Chath Ypres (1914)
Troideadh an Chéad Chath Ypres idir 19 Deireadh Fómhair - 22 Samhain 1914 le linn an Chogaidh Mhóir.
Tháinig fórsaí Francacha, Beilgeacha agus Briotanacha i gcoimhlint le hArm na Gearmáine timpeall ar bhaile Ypres sa Bheilg.
D’éirigh Ypres ina cheantar tábhachtach beartach le linn an Chogaidh agus is ansin a troideadh roinnt cathanna móra thar na blianta.
mion|airtléire throm de chuid na Breataine in Ypres|cléI mí Dheireadh Fómhair 1914, socraíodh na líní chatha a bheag nó a mhór, chuaigh na hairm in abar agus thosaigh an chogaíocht trinsí. Sáinníodh 'an Fronta Thiar' sa láib go dtí 1918. mion|Ypres sa bhliain 1914|cléBa é an cath ba mhó a troideadh riamh ar thalamh é go dtí an pointe sin. Bhí níos mó ná 200,000 taismeach in iomlán (básanna agus daoine a bhí gortaithe)ː
Scriosadh an t-arm Beilgeach.
Jessica Lange
Is ban-aisteoir Meiriceánach í Jessica Phyllis Lange (a rugadh i gCloquet, Minnesota ar an 20 Aibreán 1949).
Dúnchadh mac Fiachna
Rí na nUladh den Dál Fiatach ba ea Dúnchadh mac Fiachna (Sean-Ghaeilge Dúnchad mac Fiachnai) (bás c. 644) Iar-rí na nUlad ba ea a athair Fiachna mac Deamáin (na 627). Bhí ríogacht na nUlad bainte ar ais ag an Dál Fiatach i ndiaidh Cath Mhagh Roth in 637, agus choinnigh siar í go dtí 674. Bhí Dúnchadh i gcoróin ó 637 – c.644.
Bhíodh imreas clainne i measc an Dáil san aimsir sin. Bhí máthair Dhúnchadha, Cumne Dub ingen Furudráin de mhuintir Uí Thoirtre as Oirialla, pósta tráth lena sheánuncail, Báetán mac Cairill (bás 581), agus bhí clann aici leis. Mharaigh deartháir Dhúnchadha, Maol Dúin mac Fiachna, an chlann seo, sa bhliain 605. Cuireadh, bac ar Mhaol Dúin, ámh, óir go deimhin gur mharaigh Dúnchadh féin é, i nÓenach Deiscirt Maige (is dóigh i ndeisceart Mhuirtheimhne, i gContae Lú an lae inniu).
Rí Ulad freisin ba ea a mhac, Congal (bás 674).
Fiachna mac Baotáin
Rí an Dáil Araí agus Rí na nUladh den 7ú haois ba a ea Fiachna mac Baotáin (Sean-Ghaeilge Fíachnae mac Báetáin) (bás 626), ar a glaodh fosta Fiachna Lorga agus Fiachna Fionn. Eochaid mac Condlai (bás 552), iar rí Ulad ba ea a sheanathair, Baotán mac Eochach a athair, Fiachra Caoch (bás c. 608) a dheartháir agus Mongán a mhac.
Beatha agus réimeas
Le linn na tréimhse seo, bhíodh roinnt treibheanna Chruithne i ndianiomaíocht le haghaidh ríogacht an Dáil Araí. Sa chaoi chéanna, bhíodh an Dál Araí agus Dál Fiatach in iománaíocht le haghaidh ard-ríogacht na nUlad.
De réir na nginealach, a sheanuncail Aodh Dubh mac Suibne ba ea a réamhtheachtaí, idir rí an Dáil Araí agus rí na nUlad. Fuair Aodh bás c. 588, agus rinneadh rí d'Fhiachna tamall ina dhiaidh sin. Chaith sé roinnt ama ámh ag iarraidh dul i gcion ar na hUlaid go léir. Tuairiscítear i nAnnála na gCeithre Máistrí don bhliain 597 gur chloígh sé Fiachna mac Deamáin Dhál Fiatach ag Cath Cúil Chaoil, agus is é ansin b'fhéidir a tháinig sé i gcoróin mar rí na nUlad. B'fhéidir é gurbh Ard-Rí na hÉireann é Fiachna ar feadh tréimhse éigin, dá n-aithneofaí é le Féachno a tháinig i gcomharbacht ar Diermait (Diarmaid mac Cearbhaill is dóigh) sa ríliosta Buile Choinn Chéadchathaigh.
Seachas roinnt iontráil lom sna annála Éireann, ní fhaightear eolas stairiúil ar bith maidir le saol Fhiachna. Tá Anna ann ag, ina measc an dán caillte, Sluagad Fiachnae meic Báetáin co Dún nGuaire i Saxanaib (Bamburgh?), a thugann le fios gur phearsa shuntasach é lena linn féin, ag dul ag feachtais in éadan Æthelfrit Northumbria agus a chomharba Edwin Northumbria. Sa bhliain c. 623, d'fhéadfadh é gur chuir sé Bamburgh faoi léigear, agus b'fhéidir é gur gabh sé é.
Maítear i bhfoinsí liteartha gur ghin a mháthair (a deirtear gur ón Dál Fiatach í) Fiachna um díoltas a bhaint as a fear céile. Níor mhaith le Baotán é agus chuir sé tráth cú fiachmhar air, a mharaigh Fiachna é le bior feola trína chroí.
Sa sága den 8ú haois Compert Mongáin, insítear eachtraí Mhongáin mhic Fhiachna, fágtha ag dia na mara, Manannán mac Lir ar bhean chéile Fhiachna, agus eisean ar feachtas i dteannta le hAodhán mac Gabhráin Dhál Riada. Mharaigh Mongán sa bhliain c. 625, i mbun chatha in éadan na mBriotanach de Ríocht Srath Chluaidh.
An Chéad Chath den Marne (1914)
clé|mion
Fiachna mac Baotáin
Beatha agus réimeas
Insítear sa scéal Meán-Ghaeilge Fiachna mac Báetáin 7 Ríge Alban conas a bhain sé ríogacht na hAlban amach. Faightear sa scéal gnéithe osnádúrtha agus thróip coitianta liteartha.
An Chéad Chath den Marne (1914)
Bhrúigh bua na gComhghuaillithe Arm na Gearmáine siar ó thuaidh agus i mí Dheireadh Fómhair 1914, socraíodh na líní chatha a bheag nó a mhór, chuaigh na hairm in abar agus thosaigh an chogaíocht trinsí. Sáinníodh 'an Fronta Thiar' (an líne thosaigh) sa láib go dtí 1918.
Fiachna mac Baotáin
Beatha agus réimeas
Insítear i réamhrá an scéil Amra Coluimb Cille gur chuir Fiachna fáilte roimh fhilí na hÉireann nuair a cuireadh an ruaig orthu as an gcuid eile den tír.
Margaret Hassan (oibrí cabhrach, 1945-2004)
clé|mion|CARE International Oibrí cabhrach, de shliocht Éireannach, ab ea Margaret Hassan (18 Aibreán 1945 – 8 Samhain 2004). Rugadh í i mBaile Átha Cliath agus d'fhás sí suas i Londain.
Bhí sí ag obair le CARE International san Iaráic sna 2000idí.
Fuadaíodh í san Iaráic, le linn Chogadh na hIaráice, ar an 19 Deireadh Fómhair 2004. Seoladh físeán le Hassan, ag impí, "The British people, tell Mr Tony Blair to take the troops out of Iraq and not bring them here to Baghdad" (thosaigh an Cogadh i mí na Márta 2003).
Dúnmharaíodh í go brúidiúil tamall ina dhiaidh, ar an 8 Samhain 2004 is cosúil. Seoladh físeán agus í á gcur chun báis.