cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
CLG An Dromainn/An tÁth Leacach
Cluichí
Imrítear ach an iomáint amháin sa chlub agus tá sé nasctha leis An mBánóg i gcomhair na peile.
Páirc Imeartha
Tá páirc imeartha An Dromainn/An tÁth Leacach suite i sráidbhaile An tÁth Leacach lámh leis an séipéal agus an scoil náisiúnta.
Imreoirí Cáiliúla
D’imir Seán Ó Nianáin (Johnny Neenan) ar fhoireann iomána sinsear Luimnigh le linn blianta na 1970í.
Grace O'Sullivan
Is comhshaolaí agus polaiteoir Éireannach leis an gComhaontas Glas í Grace O'Sullivan, a toghadh mar Sheanadóir ar an rolla talmhaíochta sa bhliain 2016 agus a toghadh mar Bhall de Pharlaimint na hEorpa in Éirinn Theas i 2019. Rugadh agus tógadh í i dTrá Mhór, i gContae Phort Láirge. Tá aithne uirthi as a cuid gníomhaíochais i rith fiche bliain a chaith sí ag obair le Greenpeace. Is iar-sheaimpín tonnmhargaíochta náisiúnta í, agus obair déanta aici mar éiceolaí agus mar shaineolaí oideachais timpeallachta.
Houston, Texas
Is í Houston an chathair is mó i stát Texas, Stáit Aontaithe Mheiriceá, agus an 4ú chathair is mó sa tír. Tá an chathair suite i gContae Harris, agus meastar go raibh dhá mhilliún daoine ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2004. Is port mór í freisin, an ceann is mó sa tír agus an 6ú ceann is mó ar domhain. Tugtar an leasainm "Space City" ar Houston go minic, mar tá an Lyndon B. Johnson Space Center, ar le NASA é, suite sa chathair.
Naomh Damhnait
Is naomh í Damhnait (7ú haois). Rugadh in Éirinn í agus fuair sí bás i nGeel, an Bheilg.
Réamonn Óg
Sirriam ficseanúil is ea Réamonn Óg a tháinig as peann an úrscéalaí Cathal Ó Sándair. Scríobh Cathal sraith úrscéalta faoina eachtraí san Iarthar Fiáin.
Spargo Creek
Bailecheantar atá suite thart ar 95 km siar ó thuaidh ó Mhelbourne, príomhchathair Victoria na hAstráile, is ea Spargo Creek.
Coimpeart Chonchúir
Sa Rúraíocht i Miotaseolaíocht na nGael, réamhscéal don Táin Bó Cuailnge is ea Coimpeart Chonchúir (Sean-Ghaeilge Compert Conchobuir) mhic Neasa. Caomhnaítear in dhá leagan é as Sean- agus Meán-Ghaeilge. Sa dá scéal, is iad Neasa a máthair agus Cathbhadh draoi a athair, ach ní hionann na scéalta ar dhóigh eile.
Aithnítear lorg láimhe de mhórán scríobhaithe sa leagan níos sine ó thaobh theanga de, caomhnaithe i Leabhar Bhaile an Mhóta agus i Leabhar Buí Leacáin. Sa scéal seo, bhí Nessa laistigh d'Eamhain Mhacha i dteannta lena hionailtí. Tharla ansin gur tháinig Cathbad draoi chuici. D'fhiafraigh sí de, céard ba chuí ag an am úd. Ar Cathbhadh mar fhreagra, bheadh glóir go síoraí in Éirinn ag banríon a ghinfeadh rí. Óir nach raibh fear ar bith eile i láthair, thóg Neasa Cathbhadh gan leisce chun luí léi. Gineadh Conchúr ansin, lena raibh Neasa torrach le trí bliana agus trí mhí.
Faightear an dara leagan den scéal in áit eile i Leabhar Bhaile an Mhóta agus i Leabhar Buí Leacáin. Insítear iontu scéal níos mionsonraithe. Taoiseach bhuíon na bhFiann ab ea Cathbhadh, i dteannta lenar mharaigh sé beirt athair altrama déag Asas, iníon an rí, Eochaidh Sálbhuí. Chun díoltas a bhaint amach, d'éirigh Asa (séimh) ina taoiseach buíne féin, agus thuill sí an leasainm Ní-Asa (ní-séimh) dá bharr. Chloígh Cathbhadh Neasa le chleas éalaithe, agus phós sí é chun a saol a shábháil. Ball beag ina dhiaidh sin, fuair sí uisce ón abhainn Chonchúir dá fear céile. Toisc go raibh dhá phéist san uisce, chuir Cathbhadh iachall ar Neasa an t-uisce a ól féin, agus d'éirigh sí torrach dá bharr. Thosaigh a pianta breithe ar turas lá, agus thug Cathbhadh tuar go n-éireoidh leanbh ina rí mór le rá, dá mb'fhéidir le Neasa moill a chur ar an mbreith go dtí an oíche sin, an oíche chéanna ar a dtabharfadh Íosa Críost ar an saol daonna. D'éirigh léi, agus in am trátha, d'éirigh le Conchúr, ainmnithe as an abhainn agus tugtha ar an saol le péist ina láimh aige, ina rí is cáiliúla na nUladh.
James Arthur
Is ceoltóir popcheoil Sasanach é James Arthur a rugadh ar 15 Márta 1988. Bhuaigh sé an naoú sraith de The X Factor le 53.7% na vótaí sa bhliain 2012.
Gradaim
Tá dhá ghradam buaite ag Arthur.
Sandaigh, Comhairle na Gàidhealtachd
deas|250px|thumb|Sandaigh Is oileán suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Sandaigh.
Shepperton
Is baile suite i Surrey é Shepperton.
Gleann Srath Farair
Is gleann suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Gleann Srath Farair.
Keith Swanick
Is Seanadóir Éireannach le Fianna Fáil é Keith Swanick. Ar an Rolla Saíochta agus Oideachais atá sé.
Bráithreachas Uinsinn Ferrer Naofa
Nuair a bunaíodh an Bráithreachas, ghlac sé suíomh Sedevacantach: shéann siad gur fíor-phápa a bhí i Eoin Pól II, ach tar éis staidéar agus guigh, thángadar ar an tuaraim gur pápa é de réir a chéile. Rinneadar síocháin leis an Eaglais Chaitliceach agus fuaradar aitheantas ón Róimh ar 28 Deireadh Fómhair 1988. Ó shin i leith tá an Bráithreachas ag fás go mall. Tá siad lonnaithe i Chémeré-le-Roi sa Fhrainc atá gearr le Nantes.
Lorraine Clifford-Lee
Is Seanadóir Éireannach le Fianna Fáil í Lorraine Clifford-Lee. Ar an Rolla Saíochta agus Oideachais atá sí.
Stadio Olimpico (Torino)
Is í an Stadio Olimpico staid ilfheidhmeach i Torino san Iodáil. Imríonn Juventus agus Torino ann.
Owain Glyn Dŵr
Roghnaíodh é mar dhuine de na daoine Breatnacha is mó (23ú) sa phobalbhreith '100 Greatest Britons' sa bhliain 2002.
Staines-upon-Thames
Is baile suite i Surrey é Staines-upon-Thames.
Dallas, Texas
Is cathair sa stát Texas i Stáit Aontaithe Mheiriceá í Dallas, an 3ú cathair is mó sa stát agus an 9ú cathair is mó sa tír. Tá Dallas suite i gContae Dallas, agus bhí 1.2 milliún duine ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2004.
Bunaíodh an chathair sa bhliain 1841.
Maidir le cúrsaí eacnamaíochta is iad na príomh-thionscail ná tionscal an pheitriliam, tionscal na teileachumarsáide, tionscal na baincéireachta agus tionscail an iompair.
Ailt an Chorráin
Is baile í Ailt an Chorráin (Burtonport as Béarla) i gContae Dhún na nGall, Éire. Tá an baile sa Ghaeltacht agus is port tábhachtach iascaireachta é.
Sa bhliain 2011, bhí 304 dhuine ina gcónaí sa bhaile, laghdú 19 nduine (-5.9%) ó 2011, agus ardu 34 dhuine (+12.6%) ó 2006.
Déantar achoimre ar na staitisticí seo sa tábla thíos:
250px|thumb|left|Ailt an Chorráin.
Cnocán Doirinne
Is ceantar i dTuaisceart Bhaile Átha Cliath é Cnocán Doirinne (Béarla: Dollymount). Ceantar cois farraige atá ann atá suite ó thuaidh ó Chuan Bhaile Átha Cliath. Tá Cnocán Doirinne mar chuid de Chluain Tarbh agus seasann sé beagán siar ó Pháirc Naomh Áine.
Tá séipeal de chuid na hEaglaise Caitlicí (San Gaibriéil) suite íntire, agus Teach Manresa, lárionad do chúrsaí spioradálta de chuid na nÍosánach ar Bhóthar Chluain Tarbh.
Trá Chnocán Doirinne
Is gob gainimh cósta é Oileán an Bhulla, agus é suite i mbá Bhaile Átha Cliath. Is é ceann de na córais dumhcha gainimh is fearr in Éirinn agus tá tábhacht idirnáisiúnta leis ó thaobh a luach caomhantais de. Tá samplaí ardchaighdeáin de roinnt gnáthóga cósta atá annamh agus faoi bhagairt ar an oileán. Tá an-chuid bithéagsúlachta ann, amhail roinnt gnáthóg agus speiceas atá liostaithe in Aguisíní I agus II de Threoir an AE maidir le Gnáthoga, agus bíonn an Láithreán á úsáid chomh maith ag líon mór lapairí agus éin fhiáine gheimhridh atá tábhachtach go náisiúnta agus go hidirnáisiúnta. Anuas air sin, tá roinnt plandaí annamha ann chomh maith atá liostaithe ar an Ordú um Flora (Cosaint) (I.R. Uimh. 94 de 1999) agus sa Leabhar Dearg Sonraí (Curtis & McGough 1988).
Gníomhaíochtaí a bhíonn ar siúl ann
mion|clé|Bóthar Chluain Tarbh Ar na gníomhaíochtaí rialta a bhíonn á ndéanamh ag daoine ar an láithreán, tá siúl, eitilt eitleog agus spórt uisce. Bíonn roinnt foirne peile ag traenáil ag Oileán an Bhulla Thuaidh. Tá roinnt clubanna luamhaireachta nó spórt uisce suite ar fud an láithreáin, na gasóga mara san áireamh. Is minic go n-úsáideann lucht siúlta madraí na conairí sna dumhcha agus ar fud na trá. Tá fás tagtha ar an ráchairt atá ar ghníomhaíochtaí gaoth-thiornmáinte, amhail surfáil eitleoige, le blianta beaga anuas. Bíonn an láithreán á úsáid chomh maith ag an nGrúpa Éireannach maidir le Míolta Móra agus Deilfeanna agus le haghaidh oiliúint sábháilteachta uisce chomh maith.
Meallann luach mór caomhantais an láithreáin daoine a bhfuil mhór acu sa dúlra chuige, agus tugann Club Allamuigh Nádúraithe Bhaile Átha Cliath cuairteanna náduir air. Is gníomhaíocht choitianta í tochailt baoite le fada an lá, agus tá sliogéisc bailithe ag daoine aonair agus grúpaí beaga le déanaí, amhail diúilicíní (Mytilus edulis) ó Bhalla an Bhulla Thuaidh. Bíonn an trá agus balla an Bhulla Thuaidh á n-úsáid le haghaidh slatiascaireachta.
The Serfsons
Craoladh an chéad eipeasóid, "The Serfsons", den naoú sraith is fiche de The Simpsons ar an 1 Deireadh Fómhair 2017. Scríobh Brian Kelley an eipeasóid seo. D'fhéach 3.26 milliún duine ar an eipeasóid.
Austin, Texas
Is í Austin príomhchathair an stát Texas, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Tá Austin suite don cuid is mó i gContae Travis le cuid ag gobadh amach i gcontaetha Hays agus Williamson chomh maith. Tá sí suite ar bhruach na habhainn Colorado. Is í Austin an 11ú chathair is mó sa tír de réir daonra. Tugtar an t-ainm Austinite ar mhuintir na cathrach as Béarla, agus deirtear gurb í "Príomh-chathair Cheoil Beo an Domhain" í.
Iompar
Brathann muintir Austin ar an gcarr le haghaidh taistil; bhí and brú tráchta is measa sa stát in Austin sa bhliain 2018.
An Chorr Dhubh
Is ceantar i dTuaisceart Bhaile Átha Cliath é An Chorr Dhubh (Béarla: Corduff), Cúil Dubh san am a caitheadh, b'fhéidir.
Austin, Texas
Iompar
Soláthraíonn Capital Metro córas iompair phoiblí sa chathair. Déanann busanna suas an córas iompair phoiblí don chuid is mó chomh maith leis an iarnród, Capital MetroRail. Freastalaíonn Capital MetroRail ar mhórcheantar Austin i Texas, agus tá sé faoi úinéireacht ag Capital Metro. Tá líne amháin sa chóras, an Líne Dhearg, a ghabhann idir lár Austin agus Leander i mbruachbhailte thuaidh an mhórcheantair. Tá faid 51km ag an líne, chomh maith le naoi stáisiún. Sa bhliain 2021, d'úsáid 333,300 phaisinéar an líne, nó thart ar 1,400 in aghaidh an lae i rith na seachtaine. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Capital_MetroRail_Red_Line_approaching_Lakeline_Station%2C_Austin%2C_Texas..jpg/220px-Capital_MetroRail_Red_Line_approaching_Lakeline_Station%2C_Austin%2C_Texas..jpg|deas|mion| Traein de chuid na Líne Dheirge ag druidim le stáisiún Lakeline
An Chorr Dhubh
Tá sé suite in aice le hInstitiúid Teicneolaíochta Baile Bhlainséir agus ar an dtaobh eile in aice le  hOspidéal Uí Chonghaile.
Spásteileascóp Hubble
Teileascóp is ea Spásteileascóp Hubble a scaoileadh chun bealaigh ar 24 Aibreán 1990, agus é ag timpeallú an domhain ó shin i leith.
mion|clé|177x177px mion|clé|177x177px
Is féidir leis an spásteileascóp Hubble íomhánna i bhfad níos fearr de na réaltaí agus na reanna neimhe eile a thabhairt dúinn ná leis na teileascóip atá suite ar dhroim an domhain, ó nach bhfuil aer an atmaisféir ag cur isteach air, agus é thuas sa spás. Sna blianta 1990idí, 2000idí agus 2010idí, thug Hubble na híomhánna is fearr riamh a thabhairt dúinn, ag an am sin, ar na réaltaí, réaltraí agus grianchórais atá fad uainn.
Ní hé spásteileascóp Hubble an chéad teileascóp den chineál seo, ach ba é an ceann is mó a chuir le heolas an chine dhaonna ar an domhainspás, roimh an James Webb, a lainseáladh sa bhliain 2021.
mion|clé|177x177px
Tréithe
Tá mais 11,110 kg ag Spásteileascóp Hubble.
Má théann aon rud mícheart leis an teileascóp, tá sé an-dhaor chun é a dheisiú. Caithfidh tointeálaí spáis dul ann chun na deisiú a dhéanamh.
Sanasaíocht
Tá an spásteileascóp seo ainmnithe as Edwin Hubble, réalteolaí Meiriceánach a bhí ina cheannródaí i dtaighde na réaltraí.
Lisa the Iconoclast
Craoladh an séú heipeasóid déag, "'Lisa the Iconoclast", den seachtú sraith The Simpsons ar an 18 Feabhra 1996. Scríobh Jonathan Collier an eipeasóid seo. D'fhéach 13.4 milliún duine ar an eipeasóid.
Síolta rua
Is éan é an síolta rua (Mergus serrator). Is baill d'fhine na Anatidae iad.
An Srath Mòr, Comhairle na Gàidhealtachd
Is gleann suite i gComhairle na Gàidhealtachd é an Srath Mòr.
Sliabh Andrus
Is bolcán suanach i Sliabhraon Ames i gCríoch Marie Byrd na hAntartaice é Sliabh Andrus. Tá an sliabh lonnaithe 3.2 km thoir theas ó Sliabh Boennighausen.
Tá caildéara 4.5 km ar leithead suite ar mhullach an bholcáin.
Tiarnas Gwent
Bhí Tiarnas Gwent (Breatnais: Teyrnas Gwent), idir an 6ú agus an 11ú haois, ar cheann de na ríochtaí nó prionsachtaí sa Bhreatain Bheag le linn na Meánaoise, de ghnáth, bhí sé suite idir na haibhneacha Gwy agus Wysg, sna tailte teorann ar a thugtaí 'Y Mers' (Laidin: Marchia Walliae ) orthu níos déanaí.
Teacht chun cinn an tiarnais
Bhí an ceantar ina ionad áitreafa ón tréimhse Phailéiliteach, le fríotha ón tréimhse Mhéisiliteach faighte ag Allteuryn agus fianaise go raibh fás leanúnach ar ghníomhaíocht i rith na Cré-Umhaoise, na hIarannaoise agus aimsir na Rómhánach.
John Attard Montalto
Is polaiteoir Máltach é John Attard Montalto (7 Feabhra 1953 a rugadh é). Tá sé ina theachta i bParlaimint na hEorpa agus ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre. Rugadh i Sliema é.
Rinne Attard Montalto staidéar ar an staraíocht agus ar an dlí in Ollscoil Málta.
Glenmore, Victoria
Bailecheantar atá suite thart ar 65 km siar ó Mhelbourne, príomhchathair Victoria na hAstráile, is ea Glenmore.
Daonscoil na hAstráile
Bhí coláiste samhridh de chuid Chumann Gaeilge na hAstráile ar siúl ag campa Lady Northcote i nGlenmore go dtí 2009, ach d’aistrigh sé chuig Loch Dewar in aice le Myrniong ó shin.
Aerghrianghrafadóireacht
mion|Eiseamláir d'aerghrianghrafadóir- eacht mhíleata: suíomh diúracáin dromchla go haer i ndiaidh a bhuamála sa t[[Seirbia, 1999]] Is é atá i gceist le haerghrianghrafadóireacht ná grianghrafadóireacht dhromchla an Domhain ó bhalún nó aerárthach, le feidhmeanna san éiceolaíocht, an gheolaíocht, an tseandálaíocht, agus an taiscéalaíocht mhíleata in aimsir cogaidh. In aerchairteoireacht suirbhéireachta, éitlíonn an t-eitleán ag airde thairiseach faoi luas tairiseach ar feadh línte comhthreomhara, ag tógáil pictiúr ag achair rialta. Nuair a réalaítear na grianghrafanna, is féidir iad a léiriú taobh le chéile ina n-ollphictiúr mósáice den tírdhreach. Is féidir imlínte na talún agus airdí foirgneamh a dhéanamh amach trí léirithe steiréascópacha de na híomhánna. mion|Cósta oirdheiscirt na hÉireann ó 30,000 troigh in airde
Barrow, Alasca
Cathair in Alasca, SAM, is ea Utqiaġvik (IPA: ut.qe.ɑʁ.βik), ar a dtugtar Barrow go minic fós, an chathair is mó i mBuirg Fána Taobh Thuaidh. Tá an baile suite taobh thuaidh den Chiorcal Artach. Is é Utqiaġvik an 11ú lonnaíocht shibhialta is faide ó thuaidh ar domhan agus is é an chathair is faide ó thuaidh sna Stáit Aontaithe. Is é Rinn Barrow an pointe is faide ó thuaidh sa tír. Bhí 4,683 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2000 agus 4,212 sa bhliain 2010.
Stair
Thaispeánann suíomhanna seandálaíochta sa cheantar go raibh pobal Iñupiat timpeall Barrow chomh faide siar le AD 500. Ar an gcladach Artach, tá na hiarsmaí le feiceáil de 16 thulach a bhí ina dtithe fóid den chultúr Birnirk (a bhí ann thart ar AD 800). Táid suite ar airde atá beagán os cionn bharr láin agus iad i gcontúirt a chailliúna ag creimeadh na mara.
Bhaist na Sasanaigh "Barrow" ar an áit sa bhliain 1825 in onóir an Ridire John Barrow ón Ailmiréalacht Ríoga. Thóg misinéirí Meiriceánacha eaglais Phreispitéireach ann sa bhliain 1888. Osclaíodh oifig phoist ann sa bhliain 1901, rud a chuaigh go mór leis an ainm "Barro" a chur i mbéal na ndaoine.
Srath Narainn
Is gleann suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Srath Narainn.
Gé ghlas
Is speiceas é an ghé ghlas d'éin uisce mhóra san fhine Anatidae agus an speiceasthíopa den ghéineas Anser. Tá cluimhreach bhreac agus liath agus bhán-stríocach uirthi agus gob flannbhuí agus cosa bándearga. Is éan mór í, tomhaiseann sé idir 74 agus 91 ceintiméadar ar fhad, le meánmheáchan 3.3 cileagram. Tá a dháileadh forleathan, le héin ó thuaidh dá raon san Eoraip agus san Áise ag dul ar imirce ó dheas chun an geimhreadh a chaitheamh in áiteanna níos teo. Tá sinsearach coiteann aici leis an ghé chlóis, tar éis dó a bheith ceansaithe ar a laghad chomh luath le 1360 RCh. Tagann an t-ainm ghéineas ó 'anser' an fhocal Laidine le haghaidh "gé". Taistealaíonn géanna glasa go dtí a dtailte pórúcháin ó thuaidh san earrach, ag neadú ar mhóinteach, i riasca, timpeall lochanna agus ar oileáin chósta. De ghnáth fanann na géanna ar feadh a saoil agus neadaíonn siad ar an talamh i measc fásra. Leagtar baisc de thrí go cúig ubh; cothaíonn an an baineannach na huibheacha agus déanann an dá thuismitheoir a hál a chosaint agus a thógáil. Fanann na héin le chéile mar fhine, ag dul ar imirce ó dheas san fhómhar mar chuid de thréad, agus ag scaradh an bhliain dár gcionn. I rith an gheimhridh áitíonn siad gnáthóga leath-uisceacha, inbhir, riasca agus páirceanna faoi uisce, ag ithe féir agus ag ithe barr talmhaíoch go minic. Tá roinnt pobal, mar shampla na pobail i nDeisceart Shasana agus i gceantair uirbeacha ar fud raon na speiceas, ina gcónaí go príomha agus sa cheantar céanna ó cheann ceann na bliana.
Fintan Warfield
Is Seanadóir Éireannach le Sinn Féin é Fintan Warfield. Ar an Rolla Saíochta agus Oideachais atá sé. Bhí Warfield ina Mhéara ar Chomhairle Chontae Bhaile Átha Cliath Theas sna blianta 2014 agus 2015, agus is gníomhaí é ar son cearta LGBT.
Fairbanks, Alasca
Is cathair in Alasca, SAM é Fairbanks, agus is an phríomhbhaile agus an chathair is mó daonra na Buirge Fairbanks Réalta Thuaidh. Bhí 32,751 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2016.
Sliabh Moulton
Sliabh leathan atá clúdaithe le sneachta agus oighear is ea Sliabh Moulton san Antartach. Is bolcán marbh é an sliabh atá lonnaithe 16 km thoir ó Shliabh Berlin i Sléibhte Flood i gCríoch Marie Byrd.
Séasúr stoirm ghaoithe RA agus Éire 2016–17
Thosaigh an séasúr stoirm ghaoithe RA agus Éire ar an 18 Samhain 2016.
Stoirm Angus
mion|Stoirm Angus thar an An Mhuir Thuaidh Chruthaíodh Stoirm Angus ar an 19 Samhain 2016 mar an chéad stoirm den séasúr agus scaip an stoirm ar an 20 Samhain 2016. Bhí 1,000 teach fágtha gan soláthar leictreachais.
Stoirm Barbara
Chruthaíodh Stoirm Barbara ar an 23 Nollaig 2016 mar an dara stoirm den séasúr agus scaip an stoirm ar an 24 Nollaig 2016. Bhí 1,000 teach fágtha gan soláthar leictreachais i dTuaisceart Éireann.
Stoirm Conor
Chruthaíodh Stoirm Conor ar an 25 Nollaig 2016 mar an tríú stoirm den séasúr agus scaip an stoirm ar an 26 Nollaig 2016. Bhí 1,000 teach fágtha gan soláthar leictreachais san Inse Shealtainn.
Stoirm Doris
Chruthaíodh Stoirm Doris ar an 23 Feabhra 2017 mar an ceathrú stoirm den séasúr agus scaip an stoirm ar an 24 Feabhra 2017. Fuair beirt bás de bharr an stoirm. Bhí beagnach 50,000 teach fágtha gan soláthar leictreachais.
Stoirm Ewan
Chruthaíodh Stoirm Ewan ar an 25 Feabhra 2017 mar an cúigiú stoirm den séasúr agus scaip an stoirm ar an 24 Feabhra 2017.
Cúr rua
Is éan é an cúr rua. Is baill d'fhine na Accipitridae iad.
Uisge Dhorbaig
Is abhainn suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Uisge Dhorbaig.
Walton-on-Thames
Is baile suite i Surrey é Walton-on-Thames.
Tibir
Bhí sé 55 bliain d'aois cheana féin nuair a d'éirigh sé ina impire, Rinne sé braiteoireacht nuair a iarradh air a bheith ina princeps. Bhí sé an-éifeachtach mar riarthóir, ach neamhpháirteach agus é ag dul anonn in aois.
Bhí sé i réim ó 14 AD go  37 AD, 22 bliain. agus fuair sé aois mhór, in aois 78 bliain dó nuair a bhásaigh sé. Tháinig Caligula i gcomharbas air ina impire. clé|mion
Muintir
Ba 'gens Claudia' é ó dhúchas, ba é Tiberius Claudius Nero a athair agus ba í Livia Drusilla a mháthair. Cholscar a mháthair ó a athair agus pósadh arís í le hÁgastas sa bhliain 39AD, a d'fhág Tibir ina leasmhac d'Octáivian.
Castilla y León
Is comhphobal féinrialaitheach é an Chaistíl agus León (as Spáinnis: Castilla y León) atá suite i lár na Spáinne. Is í Valladolid suíochán an rialtais áitiúla go hoifigiúil cé nach príomhchathair í.
Lá dá raibh san áit atá an Chaistíl agus León anois bhí dhá ríocht ann; ríocht León agus ríocht na Caistíle (Coróin na Caistíle). Ó thaobh achair talún de, is í an Chaistíl agus León an réigiún féinrialaitheach is mó sa Spáinn agus tá sí ar cheann de na réigiúin is mó san Aontas Eorpach. Tá achar 94,223 km² aige le daonra oifigiúil de 2,558,463 (ó dhaonáireamh na bliana 2011).
Tá teorainn ag an chomhphobal le hAsturias agus Cantabria ó thuaidh, le hAragon, agus le Tír na mBascach soir ó thuaidh, La Rioja soir, an comhphobal féinrialaitheach de Maidrid agus an Chaistíl-La Mancha siar ó dheas, Extremadura ó dheas, agus an Phortaingéil agus an Ghailís siar.
Cúigí
thumb|left|250px|Cúigí an Chaistíl agus León Tá an Chaistíl agus León roinnte idir naoi gcinn de chúigí agus tá ainm gach cúige díreach mar an gcéanna le hainm phríomhchathair an chúige sin.
Daonra
Sna 1960í bhí daonra uirbeach an Chaistíl agus León thart ar 20%; sa bhliain 1991 bhí sé ardaithe go 42% agus sa bhliain 1998 43% a thaispeánann ráta bánú na tuaithe sa réigiún.
Uisge Spé
Is abhainn atá suite i gComhairle na Gàidhealtachd, in Albain, é an tUisge Spé.
Bennett Vs Matrix
Is grúpa ceol as Baile Átha Cliath iad Bennett Vs Matrix. Chruthaigh an grúpa i 2010 le Ross Callaghan as mar scríbhneoir, giotáraí agus amhránaí, Lisa mar phríomhamhránaí, Brian mar giotáraí, Mánus mar giotáraí agus Martin ar na droma. Scríobhann siad a gceoil agus a bhfocail féin. Bhí a amhrán is déanaí, Snow, uimhir a cúig sna ITunes Éireannacha.
Aberystwyth
Cathair sa Bhreatain Bheag is ea Aberystwyth. Tá Ollscoil Aberystwyth agus Leabharlann Náisiunta na Breataine Bige suite sa chathair.
Aerloingseoireacht
deas|250px|thumb|Aerloingseoireacht An ealaín a ghabhann le stiúradh eitleán is ea aerloingseoireacht nó an réimse eolais a chuireann síos ar eitleáin mar réada a chloíonn le dlíthe na fisice. Pléann sí leis an aerárthach féin agus a iompar faoi chúinsí éagsúla, ní lena fheidhmeanna trádálacha.
Bíonn dearadh struchtúr is neart an eitleáin i gceist, modhanna chun fórsa ardaithe a ghiniúint, na hinnill, córais leictreonacha chun an t-aerárthach a rialú, a dhíriú is a ionramháil, an feisteas tuirlingthe agus eile.
Tagann a thógáil is a choimeád san áireamh freisin, agus an loingseoireacht len é a dhíriú go sábháilte ó aerfort go haerfort faoi chúinsí éagsúla aimsire.
Institiúid Pilib Neri Naofa
Comhphobal beag sagart Caitliceach is ea Institiúid Pilib Neri Naofa (Laidin: Institutum Sancti Philipi Neri) atá lonnaithe in Ard-deoise Berlin na Gearmáine. Cuireadh ar bhun é sa bhliain 2003 agus fuarthas aitheantas ón Eaglais Chaitliceach ar 25 Bealtaine 2003.
Úsáideann sagart na hinstitiúide an tAifreann Laidineach agus tá siad bunaithe ar inspiorad Naomh Pilib Neri. Bhíodh na bunaitheorí ina mball ar Chumann Naomh Pius X ach chuireadar an Institiúid ar bhun tar éis dóibh athmhuintireas na traidisiúineóirí i gCampos sa Bhrasaíl a fheiceáil. Chuir an Cairdinéal Sterzinsky, Ardeaspag Berlin, fáilte rompu teacht isteach sa dheoise aige. Tá aspalóid eile acu i Köllerbach i ndeoise Trier in iarthar na Gearmáine.
Frances Black
Is Seanadóir Éireannach í Frances Black (rugadh 25 Meitheamh 1960). Ar an Rolla Tionscail Agus Tráchtála atá sí. Is amhránaí í freisin.
Caernarfon
Baile Ríoga agus port sa Bhreatain Bheag is ea Caernarfon (fuaimniú i mBreatnais: [kaɨrˈnarvɔn]; Béarla: /kərˈnɑrvən/).
Weybridge
Is baile suite i Surrey é Weybridge.
Liam Ó Muirthile
File, iriseoir agus scríbhneoir ab ea Liam Ó Muirthile (1950 - 18 Bealtaine 2018). Mar fhile is mó a thuill an Muirthealach cáil agus bhí sé go mór sa treis sa ghrúpa filíochta INNTI le linn dó a bheith ag freastal ar Choláiste na hOllscoile Corcaigh.
Michael Faraday
Fisiceoir agus poitigéir Sasanach ab ea Michael Faraday (22 Meán Fómhair, 1791 - 25 Lúnasa, 1867).
Aoraisge
Is oileán suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Aoraisge.
Liam Ó Muirthile
Saol
Ba é an chéad duine de naonúr clainne é. D'fhreastail an Muirthealach ar scoil i gCorcaigh ag Clochar na Toirbhirte, ag Scoil Chríost Rí agus ag Coláiste Chríost Rí. Sa bhliain 1968 chuaigh sé chun Coláiste na hOllscoile, Corcaigh ar scoláireacht ón mBardas. Bhain céim BA amach sa Ghaeilge agus sa Fhraincis. Chaith sé tréimhsí sa Fhrainc le linn a chúrsa ollscoile. mion|Corcaigh agus [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|Coláiste na hOllscoile Corcaigh ]] Bhí an Muirthealach ag saothrú na Gaeilge óna óige amach. Thugadh sé cuairt ar Ghaeltacht Chorca Dhuibhne ón am a raibh sé ar an meánscoil, agus tháinig sé faoi anáil an Ríordánaigh agus an Riadaigh, a bhí i mbarr a réime san Ollscoil ag an am. Bhí aithne aige freisin ar Sheán Ó Tuama, arbh é an tOllamh le Gaeilge é. Bhí sé féin, Michael Davitt, Nuala Ní Dhomhnaill agus Gabriel Rosenstock ag gabháil don Ghaeilge in éineacht an tráth sin agus baint acu leis an iris filíochta Innti.
Phoenix, Arizona
300px|clé|mion|Íomhánna, ó bharr, ó chlé go deas: [[Páirc Papago le dul faoi na gréine, Baisleac Naomh Muire, Chase Tower, Spéirlíne Phoenix san oíche, Arizona Science Center, Rosson House, an t-iarnród éadrom, Cachtas saguaro, agus na Sléibhte McDowell. ]]
Liam Ó Muirthile
Saol
Bhain Ó Muirthile Baile Átha Cliath amach sa bhliain 1972. Bhí sé ag obair i nGael-Linn ar feadh tamaill agus fuair sé post in RTÉ go luath ina dhiaidh sin.
Phoenix, Arizona
Is é Phoenix an phríomhchathair Arizona i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Is é freisin an 5ú cathair is mó daonra sa tír, agus an chathair is mó sa stát. Tá sí ar an bpríomhchathair stáit is mó daonra i Meiriceá agus an 3ú cathair is mó achair sa tír (tá Juneau, Alasca agus Cathair Oklahoma níos mó). Sa bhliain 2016, bhí 1,615,017 duine ina gcónaí sa chathair, agus bhí 4.3 milliíun duine san achar ardchathrach (sa bhliain 2010). Is é an phríomhchathair stáit amháin le daonra níos mó ná aon mhilliún cónaitheoirí. Tá Phoenix suite i gContae Maricopa, i lár an stáit.
Liam Ó Muirthile
Saol
Bhí sé ar fhoireann lánaimseartha na Nuachta ó 1973 go dtí 1991, ag obair ar an raidió agus ar an teilifís.
Phoenix, Arizona
Aeráid
Tá aeráid Phoenix te agus tirim. Meán-uasteocht an lae 40.0 °C (104.0 °F) i mí Iúil agus meán-íosteocht na hoíche 6.1 °C (43.0 °F) i mí Eanáir. Is iad 50.0 °C (122.0 °F) an teocht is airde riamh sa chathair agus -8.3 °C (17.0 °F) an teocht is ísle ó thosach annálacha na haimsire.
Liam Ó Muirthile
Saol
Ba bhall de Aosdána Ó Muirthile agus bhí cónaí air i mBaile Átha Cliath.
Fuair an Muirthealach bás ar an 18 Bealtaine 2018. Tá sé curtha i Reilig Ghobnatan, Baile Bhuirne, Corcaigh.
Scríbhneoireacht
D'éirigh an Muirthealach as a phost in RTÉ sa bhliain 1991 chun breis ama a chaitheamh ag scríobh. Scríbhneoir lánaimseartha agus saoririseoir é ó shin. Bhíodh colún seachtainiúil Gaeilge aige in The Irish Times ó 1989 go 2003.
Ba é Tine Chnámh a chéad chnuasach filíochta agus ghnóthaigh sé Duais an Ríordánaigh san Oireachtas. Bronnadh duais an Fhorais Ghael-Mheiriceánaigh air sa bhliain 1984, Gradam an Bhuitléaraigh (1996), Gradam Chló Iar-Chonnacht (2000) agus Duais na Comhairle Ealaíon (2001). Tá dlúthdhiosca den fhile ag léamh i dteannta an chnuasaigh Sanas (2007).
Tá a lán drámaí scríofa ag Ó Muirthile. Léirigh Amharclann de hÍde a dhráma Tine Chnámh i mBaile Átha Cliath i 1993, Fear an Tae in Amharclann Lána Aindriú i mBaile Átha Cliath i 1995 agus Liodán na hAbhann sa bhliain 2000. Ghnóthaigh an t-úrscéal Ar Bhruach na Laoi duais Oireachtais 1995.
Foilsíodh "Camino de Santiago: Dánta, poems, poemas" leis ag Cois Life i mí Aibreáin 2018. Cnuasach filíochta a thiomsaigh Liam Ó Muirthile le linn dó an Camino de Santiago a shiúl i bhfómhar na bliana 2015. Sraith dánta sa traidisiún midheamhna agus machnaimh iad. Tá siad léirithe i gceithre theanga – Gaeilge agus Béarla á gcur ar fáil ag an údar féin agus aistriúcháin Spáinnise agus Gailísise á soláthar ag Carmen Rodríguez Alonso.
Filíocht
Tine Cnámh. Sáirseál Ó Marcaigh, Baile Átha Cliath 1984.
Walking Time. Cló Iar-Chonnacht, Gaillimh 2000.
Dánta Déanta. Cois Life, Baile Átha Cliath 2005.
An Seileitleán agus véarsaí seilí eilí. Cois Life, Baile Átha Cliath 2005.
Sanas. Cois Life, Baile Átha Cliath 2007.
An Fuíoll Feá: Rogha dánta. Cois Life, Baile Átha Cliath 2013.
Camino de Santiago: Dánta, poems, poemas. Cois Life, Baile Átha Cliath 2018.
Neamhfhicsean
An Peann Coitianta. Comhar, Baile Átha Cliath 1992.
An Peann Coitianta 2. Cois Life, Baile Átha Cliath 1997.
Ar an bPeann. Cois Life, Baile Átha Cliath 2005.
Rogha Alt: An Peann Coitianta 1989–2003. Cois Life, Baile Átha Cliath 2014.
Oilithreach pinn. Cois Life, Baile Átha Cliath 2017.
Ficsean
Ar Bhruach na Laoi. Comhar, Baile Átha Cliath 1995.
Gaothán. Cois Life, Baile Átha Cliath 2000.
Sister Elizabeth ag eitilt. Cois Life, Baile Átha Cliath 2005.
Dramaí
Tine Chnámh. Sáirséal Ó Marcaigh, Baile Átha Cliath 1984. Athbhreithnithe agus athchóirithe ag Liam Ó Muirthile agus Michael Scott.
Fear an Tae. Cois Life, Baile Átha Cliath 1999.
Liodán na hAbhann. Cois Life, Baile Átha Cliath 2001.
Badger, Alasca
Is cathair in Alasca, SAM í Badger, suite i mbuirg Fairbanks Réalta Thuaidh. Bhí 19,482 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2010.
Homer the Smithers
Craoladh an seachtú heipeasóid déag, "'Homer the Smithers", den seachtú sraith The Simpsons ar an 25 Feabhra 1996. Scríobh John Swartzwelder an eipeasóid seo. D'fhéach 14.1 milliún duine ar an eipeasóid.
Scoil Mhuire Gan Smál
Bunscoil i mBéal Átha na Sluaighe, Contae na Gaillimhe, Éire is ea Scoil Mhuire Gan Smál. Bunaíodh í i 1939, is scoil náisiúnta bhuachaillí agus chailíní Chaitliceach í atá suite ar imeall Bhéal Átha na Sluaighe i bparóiste sibhialta na gCríoch. Ó Mheán Fómhair 2019, tá 415 daltaí agus timpeall tríocha ball foirne sa scoil, rud a chiallaíonn gurb í an scoil náisiúnta is mó (de réir líon na ndaltaí) i ndobharcheantar Bhéal Átha na Sluaighe.
Stair agus forbairt
Osclaíodh Scoil Mhuire Gan Smál i 1939 sa Críoch iasmuigh de Bhéal Átha na Sluaighe, le beirt mhúinteoirí agus ochtó a seacht daltaí ar dtús. Ar dtús osclaíodh síos Bóthar an Chríoch, aistríodh an scoil go dtí an láthair reatha i 1939.
Amhail ó 2019, is é Noel Lohan príomhoide gníomhach Scoil Mhuire Gan Smál.
Imeachtaí agus tiomsú airgid
Reáchtáiltear tiomsaitheoir airgid Crosaire Lá Fhéile Bríde gach bliain ar an chéad lá de mhí Feabhra. I measc na n-imeachtaí eile tiomsaithe airgid tá canadh singil na Nollag, díol císte, agus tiomsaitheoirí tiomsaithe airgid, agus tiomsaítear cuid mhaith den airgead ag dul chuig cúiseanna sa Tansáin.
Le daltaí ó seacht gcúlra cultúrtha is fiche, glacann an scoil páirt i gclár éagsúlachta an Bhrait Bhuí, agus cheiliúraigh sí dhá "lá idirchultúrtha" in 2019.
Aidan Davitt
Is Seanadóir Éireannach le Fianna Fáil é Aidan Davitt. Ar an Rolla Tionscail agus Tráchtála atá sé.
Pádraig Mac Artáin
Polaiteoir agus poblachtach Éireannach ab ea Pádraig Mac Artáin (Patrick McCartan) (13 Márta 1878 - 28 Márta 1966). Rugadh é gar do Charraig Mhór i gContae Thír Eoghain. Chuaigh sé ar imirce go dtí na Stáit Aontaithe agus é ina fhear óg agus chuaigh sé isteach i gClan na Gael i gcathair Philadelphia. Ba eagarthóir é ar an iris "Irish Freedom" (Saoirse na hÉireann). D'fhill sé go hÉirinn roinnt bliain ina dhiaidh sin agus cháiligh sé mar dhochtúir. Bhí baint aige i gcónaí leis an bpolaitíocht náisiúnach agus d'oibrigh sé le Bulmer Hobson agus Denis McCollough sna Cumainn Dhún Geanainn agus i mBráithreachas na Poblachta.
Bhí sé chun páirt a ghlacadh in Éirí Amach na Cásca sa bhliain 1916 mar chuid de ghrúpa ó Chontae Thír Eoghain ach níor ghlac, mar gheall ar fhrithordú Eoin Mac Néill. Gabhadh é tar éis an éirí amach agus imtheorannaíodh é i bpríosún oscailte i Sasana. D'imigh sé ón bpríosún gan cead gan cheiliúradh sa bhliain 1917 agus d'fhill sé go hÉirinn chun cabhrú le Sinn Féin san fothoghcháin a reachteáileadh timpeall na tíre an bhliain sin.
Ba é Mac Artáin iarrthóir Shinn Féin i bhfothoghchán Ard Mhacha Theas ach bhí an bua ag Páirtí Parlaiminteach na hÉireann mar gheall ar vótaíocht bheartach na nAontachtaithe. Toghadh é níos déanaí i bhfothoghchán i dTulach Mhór Contae an Rí sa bhliain 1918. Atoghadh é in olltoghchán 1918 agus ceapadh é mar ionadaí Shinn Féin do na Stáit Aontaithe ag cruinniú an Chéad Dáil, agus d'fhan sé san Stáit Aontaithe go dtí 1921. Agus é sna Stáit Aontaithe, shuigh sé agus Joseph Garrity, as an gCarraig Mhór freisin, ar De Valera tacú le brainse Philadelphia Chlan na Gael in áit brainse Nua-Eabhrac chun acmhainní an fheachtais a úsáid chun tacú le neamhspleáchas na hÉireann in ionad bheith ag díriú ar pholaitíocht na Stáit Aontaithe. Chabhraigh Mac Artáin le forbairt an "American Association for the Recognition of the Irish Republic" Cumann Meiriceánach chun Poblacht na hÉireann a Aithint. Atoghadh é i ndáilcheantar Laois-Uíbh Fhailí sa bhliain 1921. Thacaigh sé go drogallach leis an gConradh Angla-Éireannach sna díospóireachtaí sa Dáil. Dúirt sé nach féidir leis "vótáil ar son an anoird". Chuir sé an milleán ar an gcaibinéad agus dúirt sé "Tá an Phoblacht ina raibh De Valera mar uachtarán marbh". D'fhág sé an pholaitíocht ar feadh 20 bliain.
Ghlac sé páirt i dtoghchán uachtaránachta na bliana 1945 mar iarrthóir neamhspleách agus fuair sé beagnach 20% de na vótaí. Fuair sé ainmniúchán ó fhiche ball den Oireachtas (naonúr Teachtaí Dála ó Chlann na Talmhan agus cúigear Teachtaí Dála agus seisear Seanadóirí de chuid Pháirtí an Lucht Oibre. Ba bhunaitheoir Chlann na Poblachta é ach theip air suíochán a bhuachaint don pháirtí in olltoghchán 1948. Ceapadh é don Seanad an bhliain chéanna agus bhí sé ina Sheanadóir go dtí 1951.
D'fhoilsigh sé leabhar sa bhliain 1932 "With De Valera in America" (Le De Valera i Meireiceá).
Phós Deirdre, iníon Mhic Artáin, an ceoltóir Ronnie Drew.
FIDE
Is é an Fédération Internationale des Échecs, nó FIDE (Comhaontas Idirnáisiúnta na Fichille as Gaeilge), an bord bainistíochta idirnáisiúnta fichille.
Bunaíodh FIDE i bPáras ar an 24 Iúil 1924. Is é Gens una sumus (Is pobal amháin muid) mana na heagraíochta. Tá 200 ball aige agus is é Arkady Dvorkovich (uachtarán na Cailmíce, poblacht fhéinrialaitheach Rúiseach) uachtarán FIDE.
Iarla Leamhcáin
Is teideal é Iarla Leamhcáin a cruthaíodh faoi dhó i Leabhar na nUaisle in Éirinn do theaghlaigh ghaolmhara.
Stair
Bhí Pádraig Sáirséal ar dhuine de cheannasaithe sinsearacha Séamas II (a díshealbhaíodh i 1688) i gcathanna in Éirinn le Uilliam Oráiste, a shocraigh an tseilbh a ghlac Uilliam ina éineacht lena bhean chéile Máire II, ar ríchathaoireacha Shasana, na hAlban agus na hÉireann (an Réabhlóid Ghlórmhar agus na Chéad Chogaí Seacaibíteacha). Sa bhliain 1691, de réir dealraimh, chruthaigh an rí Séamas é ina Iarla Leamhcáin, ina Bhíocunta na Tulaí agus an Barún  Ros Bearaigh. Cosúil le gach teideal iar-teistíocht níl aon aitheantas acu i ndlí na RA.
Ketchikan, Alasca
Is cathair in Alasca, SAM í Ketchikan. Bhí 8192 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2020.
Crannóg
250px|thumb|Crannóg Is oileán saorga tógtha san Iarannaois nó an Mheánaois é crannóg. Faightear léargas ar an saol a bhí ag daoine i lonnaíocht tuaithe idir an naoú agus tús an aonú haois déag ó chrannóg Bhaile an Doire, Contae na hIarmhí, baile duine de mhóruaisle saibhre na hÉireann.
Féach freisin
Lios
Eilean Bheannchair
Is staid suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Eilean Bheannchair.
Gerry Horkan
Is Seanadóir Éireannach le Fianna Fáil é Gerry Horkan. Ar an Rolla Tionscail agus Tráchtála atá sé.
Bellfields
Is baile suite i Surrey é Bellfields.
An Cainneon Mór
Is cainneon domhain atá suite sa stát Arizona, Stáit Aontaithe Mheiriceá é an Cainneon Mór (Hóipis: Ongtupqa, Iavapais: Wi:kaʼi:la, Navachóis: Bidááʼ Haʼaztʼiʼ Tsékooh, Béarla: Grand Canyon, Spáinnis: Gran Cañón). Cruthaíodh an cainneon mar gheall ar ghluaiseacht na hAbhann Colorado leis na gcianta anuas.
Tá an cainneon 446 ciliméadar ar fad, idir 0.5 ciliméadar agus 29 ciliméadar ar leithead, agus 1.6 ciliméadar ar doimhneacht.
Merrimu
Bailecheantar atá suite thart ar 56 km siar ó thuaidh ó Mhelbourne, príomhchathair Victoria na hAstráile, is ea Merrimu.
Germania
thumb|Germania Magna Ba é Germania (Laidin: Germania Magna) an t-ainm a thugtaí sa ré ársa ar an réigiún i lár na hEorpa, scartha ón saol Rómhánach leis an Réin agus an Danóib agus a leathnaigh beagnach go dtí taobh thoir na Viostúile.
Stair
Bhí cónaí ar treibheanna éagsúla sa Ghearmania, a bhformhór mór acu ina Ghearmánaigh ach bhí roinnt pobail Cheilteacha, Bhaltacha, Scitiacha, agus phróta-Slavónacha freisin ann. D'athraigh comhdhéanamh treibhe agus eitneacha na háite thar na céadta bliain mar thoradh ar comhshamhlú agus, níos tábhachtaí, imircí. Labhair na Gearmánaigh canúintí éagsúla.
Máire Devine
Is Seanadóir Éireannach le Fianna Fáil í Máire Devine. Ar an Rolla Oibreachais atá sí.
Whyteleafe
Is baile suite i Surrey é Whyteleafe.
Cluain Ghrífín
thumb|Loch reoite i bPáirc Athair Uí Choileáin le tuirbíní gaoithe ar leith sa chúlra. Cluain Ghrífín (Irish: Cluain Ghrífín , le ciall "móinéir na gríbhe" ). Is ceantar nua é nach bhfuil críochnaithe in aice le Domhnach Míde, Baile Átha Cliath, É ire. Is cuid de pharóiste eaglasta na "Domhnach Míde-Cluain Ghrífín-Baile Ghrífín" san Ard-Deoise Chaitliceach Rómhánach Bhaile Átha Cliath.
Ainm
Is é an t-ainm Cluain Ghrífín aireagán nua-aimseartha. Is sé comhchaitéiniú de “clon” (cluain) leis an focal “grífín”. Is é an focail grífín a thugtar ar an gríobh miotasach atá in úsáid. Is é an focal Grifín mar ghné an cheantair, Baile Ghrífín.
Deirtear gurb é ailtire David Wright a thug an t-ainm Cluain Ghrífín agus é ag obair ar a fhorbairt.
Suíomh
Tá Cluain Ghrífín 2 km intíre ó Bhá Bhaile Dúill agus soir ó thuaidh ó lár chathair Bhaile Átha Cliath, i nDomhnach Míde thuaidh, ar imeall thuaidh den bruachbhailte i mBaile Átha Cliath, i ndlínse Chomhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath. Tá an fhorbairt laistigh de bhaile fearainn na Gráinsí, i bparóiste dlí Bhaile Dúill, ónar bunaíodh Dhomhnach Míde den chuid is mó.
Tá Cluain Ghrífín suite i mBaile Átha Cliath, Dúiche Poist Baile Átha Cliath 13, agus i ndáilcheantar Bhaile Átha Cliath Thoir Thuaidh.
Bóthar
Tá Cluain Ghrífín bainte amach ag Bóthar “Poll sa Bhalla”, óna acomhal le Bóthar na Gráinsí agus an bother N32. Nascann an N32 le Bhóthar Mhullach Íde, agus mótarbhealaí M1 agus M50.
Iarnród
Tá stáisiún traenach Chluain Ghrífín suite ar na líne iarnróid Bhaile Átha Cliath-Béal Feirste. Tá sé suite idir Gabhal Bhinn Éadair agus stáisiún iarnróid Phort Mearnóg, agus tá sé freastaile ar mhórcheantar Bhaile Átha “Rapid Transit” (DART) agus InterCity (Iarnród Éireann).
Sliabh Aragats
Is sliabh agus bolcán marbh é Sliabh Aragats atá suite thiar thuas amach ó phríomhchathair na hAirméine, Yerevan. Is é an ball is airde sa tír.
Cluain Ghrífín
Iarnród
Tá carrchlós “Páirceáil agus Taisteal” faoi thalamh, le níos mó ná 500 spásanna, suite ar an tSráid Mhór Chluain Ghrífín.
Ag siúl
Tá bealach siúil le rochtain trasna na línte iarnróid go Bá Baile Dúill.
Bus
Soláthraíonn Bus Átha Cliath an tseirbhís 15 atá ar cheann de na bealaí "baile tras" i mBaile Átha Cliath. Freastalaíonn sé ó Stáisiún Cearnóg, Cluain Ghrífín go Páirc Phámar, Ráth Maonais go Bóthar Mhullach Íde, stáisiún traenach Uí Chonghaile, Baile Átha Cliath, Sráid Thobar Phádraig, Faiche Stiabhna, Ráth Maonais, Ráth Garbh, Tír an Iúir, agus Baile Uí Chuilinn.
Tá bus go déanach san oíche atá ar fáil ag an tseirbhís Nitelink uimhir 29N  ó Sráid D'Olier go Bóthar Bhaile Dúill. Stopann sé ar Bhóthar na Gráinsí thart ar ciliméadar ó Phríomhshráid, Cluain Grífín.
Siopadóireacht
Tá siopa eischeadúnais i gCluain Ghrífín, siopa sceallogá prátaí, bialann iodáileach, bearbóir agus bialann Sínis, an chuid is mó ag tús na príomhshráide. Tá roinnt aonaid mhiondíola folamh a ligean, roinnt áirithe le haghaidh Siopa Centra níos mó, siopa gealltóireachta, salon gruaige, agus chun críocha eile. Gealladh siopa ancaire ó Superquinn ach ní bheidh sé seo curtha ar aghaidh.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[<span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2012)">citation needed ]
Tá áiseanna siopadóireachta ann cheana in rice láimhe (ó aon go trí chiliméadar ar shiúl). Ina measc atá pláis siopadóireachta beag ag Baille Dúill agus Halla an Chláir, agus an tIonad Siopadóireachta níos mó i Domhnach Míde agus Ionad Siopadóireachta Clarehall ar Bhóthar Mhullach Íde.
Ó am go chéile, tá an margadh ar siúl ag Cearnóg an Stáisiúin.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2012)">citation needed ]
Rothaíocht, ag siúl, agus ag rith
Tá bealaí coisithe, bealaí reatha, agus bealaí rothaíochta, a chomhlíonann ag Cearnóg an Stáisiúin. Ón áit seo, tá trasdul chuig Páirc Athair Uí Choileáin agus céimeanna cathartha<sup class="noprint Inline-Template " style="margin-left:0.1em; white-space:nowrap;">[<span title="The text near this tag may need clarification or removal of jargon. (September 2012)">clarification needed ] go dtí siúlbhealaí ar chósta Bhaile Átha Cliath agus bá Bhaile Dúill, inbhear an dhá aibhneacha agus bogaigh deara, a dearbhaíodh anaclann dúlra, Cnocán Doirinne, sa bhliain 1988.
Páirc Athair Uí Choileáin
Tá Páirc athfhorbartha “An tAthair Uí Choileáin” suite in aice le Cluain Ghrifín. Athosclaíodh é go hoifigiúil I mBealtaine 2009. Is sé an chéad páirc phoiblí atá "féin-inbhuanaithe" maidir le gaoithe in Éirinn"<sup class="noprint Inline-Template " style="margin-left:0.1em; white-space:nowrap;">[''<span title="The text near this tag may need clarification or removal of jargon. (September 2012)">clarification needed ''].
Bhuaigh an pháirc roinnt dámhachtainí ar nós Gradam Inbhuanaitheacht 2010, Spás Poiblí is fearr 2010, agus Páirc Phoiblí is fearr & Tionscnamh Neamhdhíobhálach is fearr don chomhshaol le haghaidh 2010. Bhí sé ar an ngearrliosta le haghaidh Duais an Aontais Eorpaigh don Ailtireacht Chomhaimseartha in 2011.
Oideachas
Tá crèche ar a dtugtar an t-ainm an Ciorcal Foghlama. Tá dhá bhunscoil nua, atá suite siar ó Cluain Ghrífín san fhorbairt Béal Maighne i mBaile Ghrífín, eastát tithíochta eile chomhchuid den Cholbha Thuaidh.<sup class="noprint Inline-Template " style="margin-left:0.1em; white-space:nowrap;">[<span title="The text near this tag may need clarification or removal of jargon. (September 2012)">clarification needed ] Maidir le ceann acu, scoil Naomh Proinsias d’Assisi, tá sé faoi phátrúnacht na hEaglaise Caitlicí Rómhánach. Is sé “Educate Together” (il-sainchreidmheach agus chomhoideachais) an scoil eile. Tá bunscoileanna agus meánscoileanna eile in aice láimhe in Domhnach Míde agus Baile Dúill.
Creideamh
Feidhmíonn Eaglais na Tríonóide Naofa an Paróistigh Caitliceach Rómhánach atá le fáil chun na daoine i nDomhnach Míde, Cluain Ghrífín, Baile Ghrífín, a bhi cruthaithe sa bhliain 1974.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2012)">citation needed ]
Feidhmíonn Séipéal Naomh Doulagh, paróistigh Baile Ghrífín ag Eaglais na hÉireann. Tá sé in úsáid le haghaidh seirbhísí ó choncas Tudor na hÉireann.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2012)">citation needed ]
Tá pleananna glactha chun Mosque a thógáil a bheadh an ceann is mó in Éirinn. Cosnóidh an forbairt fhoriomlán €40 milliún. Beidh an Mosque ábalta 157,000 duine a fhreastal. Beidh lárionad cultúrtha,ionad comhdhála, Bunscoil, Meanscoil, lárionaid aclaíochta, ocht árasán agus gairdíní tírdhreachtaithe.Beidh an mosque ag freastal ar suas le 3,000 duine.
De réir an tuarascáil is déanaí ó Gannon Homes, is cosúil nach mbeidh an Mosque a thógáil mar a bhí beartaithe.
An dúlra
Tá Cluain Ghrífín in aice le bá Bhaile Dúill, leis na hinbhir an Abhainn Chomhla agus abhainn Mayne, agus bogaigh, agus gach ceann acu cosanta ag an tSeirbhís Páirceanna Náisiúnta agus Fiadhúlra.
De réir reacht d’anaclann dúlra sa bhliain 1988,  tá cuid den inbhear agus bogaigh an bhá Baille Dúil cosanta mar limistéar caomhantais speisialta (SAC). Faoi Choinbhinsiún Ramsar, tá na bogaigh ceaptha go bhfuil siad tábhachtach ar leibhéal idirnáisiúnta.Tacaíonn siad roinnt gnáthóga atá liostaithe ar Threoir an AE maidir le Gnáthóga.
Is siad na tailte oscailte Cluain Ghrífín agus Páirc Athair Uí Choileáin atá ina hóstach maidir le héin imirceacha, lena n-áirítear  éin artacha agus na hAfraice-Eoráiseach éin imirceacha. Tá spéis ar leith ar daonra tábhachtach go hidirnáisiúnta de ghéanna brent a ngnáthaíonn ceantar leathan thart ar Bhá Bhaile Dúill.
Suas go dtí deireadh na 1990í bhí sruth ag rith siar agus siar ó thuaidh ó choirnéal thoir theas de Pháirc Athar Uí Choileáin (an áit a gabhann an Príomhshráid annoys) go dtí "Stapolin" agus isteach sa  Sruth fo-abhainn Grange den Abhainn Mayne. Níl an sruth seo le feiceáil a thuilleadh.
Luathstair
Tá Cluain Ghrífín suite ar na tailte de Bhaile Dúill. Ba é chuid de chonair mhóra de thalamh feirme, uaireanta ar a dtugtar an t-ainm "Gráinseach an Bhaile Dúill." Is i gcuimhne ar an séipéal beag seo atá an t-ainm Mainistir na Gráinsí a dtugtar ar." Sa bhliain 1166, sannadh na tailte do Phríoireacht Naomh Uile. Tógadh Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath níos déanaí ar shuíomh a bhí ina úinéireacht ag Diarmait Mac Murchada, Rí Laighen.
Sna 1530s déanach, ag tús an gabháil Túdarach na hÉireann, déanta ionradh ar agus gafa ag ordú Rí Anraí VIII, Rí Shasana a bhronn sé ar Bhardas Bhaile Átha Cliath.
Stair nua-aimseartha
Go dtí an bhliain 2003, ba talamh feirme í Cluain Ghrífín.
Sa bhliain 2003, mí Iúil, thug Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath cead pleanála d'fhorbairt ilchineálach ag "Cluain Ghrífín ag Bóthar na Gráinsí, Domhnach Míde." Tá sé seo anois mar chuid d’Fhorbairt Imeall Tuaiscirt (ó Chluain Ghrífín go Béal Maighne).
Chriochnaigh siad na pleananna bainistíochta sa bhliain 2004. Sa bhliain 2005, thosaigh siad, tithe agus árasáin, a thógáil. Bhí sé beartaithe go mbeadh áiseanna oideachais agus áiseanna miondíoltóir, agus scannán ilchodach. Bhí Cluain Ghrífín mar chuid de na Forbairt imeall ó thuaidh (chomh maith le Béal Maighne i mBaile Ghrífín agus eastáit ar iar-Ráschúrsa an Bhaille Dúil agus i dtuaisceart An Chúlóg) agus a bhí ceadaithe ag na húdaráis áitiúla chun cóiríocht nua do Bhaile Átha Cliath a chur ar fáil ar thalamh crios glas, agus a bhí chun críoch, a chuir le forbairt Domhnach Míde thuaidh. Clongriffin's developments comprise: Geata an Mhainéar, Páirc Beau, Punc stáisiún agus Marrsfield.