cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dubhthach moccu Lughair
There are also three other poems of his preserved in the Book of Leinster. These have been published with a translation by O'Curry in his Manuscript Materials of Irish History. They relate to the wars and triumphs of Enna Cennselach and his son Crimthann, both kings of Leinster. That these poems were written after his conversion to Christianity appears from the following: "It was by me an oratory was first built and a stone cross". The passage of greatest interest in these poems is that in which he says: "It was I that gave judgment between Lóegaire and Patrick". The gloss on this explains: "It was upon Nuadu Derg, the son of Niall [brother of Lóegaire], who killed Odhran, Patrick's charioteer, this judgment was given".
The story is told in the introduction to the Senchus Mor, By order of Lóegaire, Odhran, one of St. Patrick's followers, was killed by Nuadu in order to try whether the saint would carry out his own teaching of forgiveness of injuries. St. Patrick appealing for redress was permitted to choose a judge, and selected Dubthach, who found himself in a difficult position as a Christian administering a pagan law. "Patrick then (quoting St. Matthew 10:20) blessed his mouth and the grace of the Holy Ghost alighted on his utterance", and he pronounced, in a short poem which is preserved in the Senchus Mor, the decision that "Nuadu should be put to death for his crime, but his soul should be pardoned and sent to heaven". This (it is stated) was "a middle course between forgiveness and retaliation". After this sentence "Patrick requested the men of Ireland" to come to one place to hold a conference with him. The result was the appointment of a committee of nine to revise the laws. It was composed of three kings, three bishops, and three professors of literature, poetry, and law. Chief among the latter was Dubthach.
It became his duty to give an historical retrospect, and in doing so Dubthach exhibited "all the judgments of true nature which the Holy Ghost had spoken from the first occupation of this island down to the reception of the faith. What did not clash with the word of God in the written law and in the New Testament and with the consciences of believers was confirmed in the laws of the brehons by Patrick and by the ecclesiastics and chieftains of Ireland. This is the Senchus Mor." It was completed 441 AD, and is supposed to have been suggested by the revision of the Roman laws by Theodosius the younger. It was put into metrical form by Dubthach as an aid to memory, and accordingly the older parts appear to be in a rude metre. The work was known by various names, The Law of Patrick, Noifis, or The Knowledge of Nine, but more generally as the Senchus Mor.-->
Naoimhsheanchais
De réir naoimhsheanchas, bhí Dubhthach, a nia Naomh Fiach as Sléibhte, agus Earc dlí-eolaí, i láthair ag cúirt Laoghaire nuair a thug Pádraig cuairt ar Theamhraigh. Níor sheas ach Dubhthach chun fáilte a chur roimhe. D'iompaigh Dubhthach and Fiach beirt ar an gCríostaíocht agus beannaíodh a shliochtaigh dá bharr. Deirtear go raibh Dubhthach i láthair nuair a rinne Pádraig easpag d'Fhiach.
Seanchas Már
Thug Dubhthach breithiúnas in aghaidh Laoghaire de bharr dúnmharú Odhráin, carbadóir Phádraig. Mar thoradh, athraíodh Féineachas na nGael págánach. Coinníodh pé rud a bhí oiriúnach leis an gCríostaíocht, baineadh gach eile amach. Bhí Dubhthach ar dhuine as naonúir a rinne an obair seo.
Dánta ar marthain
Tá ceithre dhán ann le Dubhthach atá ar marthain.
Tá trí cinn sa Leabhar Laighneach, maidir le cogaí agus caithréimeanna Éanna Cinnsealaigh agus a mhic Criomhthann, ríthe na Laighean.
Déanann Edward O'Reilly chur síos orthu ina saothar Irish Writers.
Clann
B'fhéidir é go bhfuil Dubhthach gaolmhar le Mo Laisse maccu Lugair, a bhfuil lá féile aige ar an 16ú Meán Fómhair i bhFéilire Thamhlachta agus Féilire Aonghasa. Insítear sna féilirí go raibh a chill i gcríocha Uí Fhairchealláin, gar de Mhaighean Rátha, Contae Laoise.
I nós níos deireanaí, deirtear gur chuir Dubhtach ceiliúr pósta ar Naomh Bríd. Dhiúltaigh sí é, ach chabhraigh sí leis um chéile a fháil. Bhí roinnt mac aige, iad uile ina naoimh agus ina mbunaitheoirí ceall, go formhór i gLaighean, ina measc Fachtna Chill Tuama i mBaile Fhobhair, Barúntacht, Contae na hIarmhí; agus Trian, Naomh Gabhrán, Naomh Euhel, Moninne, Lonán agus Naomh Molaisse mac Uí Lugair. Bhí a ghariníon, Deidiu ní Thriain, ina máthair a deirtear Naomh agus filí, ina measc Naomh Seanan Láithreach Briúin mac Fiontán, Naomh Diarmaid the Just mac Lugna, Naomh Caillin mac Niata, Naomh Féilim Chill Mhóire mac Cairill, Naomh Daigh mac Cairill, Saint Femia ní Chairill, Naomh Mainchin Chollan mac Corainn agus Senchán Torpéist, ollamh Éireann eile.
Gummo Marx
Ba é Milton Marx, ach, i mbéal an phobail, Gummo Marx (23 Deireadh Fómhair, 1893 – 21 Aibreán, 1977) ceann de na Deartháireacha Marx, grúpa de shiamsóirí Vaudeville agus Amharclann Bhroadway a bhain clú níos déanaí amach mar fhuirseoirí san tionscal scannáiníochta.
Gorsedd y Beirdd
Is cumann filí, scríbhneoirí, ceoltóirí agus daoine mór le rá eile i saol cultúrtha na Breataine Bige é Gorsedd Cymru nó Yr Orsedd. Bhunaigh Iolo Morganwg é mar Gorsedd Beirdd Ynys Prydain i Londain sa bhliain 1792 agus baintear leas as an teideal iomlán seo mar ainm searmanais. I mí Lúnasa 2019 socraíodh an t-ainm Gorsedd Cymru a ghlacadh seachas Gorsedd y Bairdd.
Meitreo Mhaidrid
Is córas traenach faoi thalamh é Meitreo Mhaidrid (Spáinnis: Metro de Madrid), 293km fad agus an 14ú córas is faide ar domhan. Tá 1,705 staighre beo agus 529 ardaitheoir sa chóras.
Gorsedd y Beirdd
Tá trí ghrúpa de bhaill a bhaineann leis an Gorsedd agus tá a dhath féin ar gach grúpa. Bíonn an t- Ard-dhraoi as measc na ndaoine a chaitheann bán i gcónaí. Is féidir leat a bheith i do bhall ach pas a fháil i scrúdú, a bheith roghnaithe le bheith i do bhall nó tríd an gcathaoir, an choróin nó an Bonn Prós ag an Eisteddfod Náisiúnta a bhuachan. Chomh maith le bheith ar stáitse an Eisteddfod Náisiúnta tagann an Orsedd le chéile i gCiorcal an Orsedd. Uair amháin, reáchtáladh cruinniú den Ghorsedd, thar sáile sa Bhriotáin.
Meitreo Mhaidrid
Tiomáineann traenacha an meitreo ar thaobh clé na ráillí mar thiomáin trácht i Maidrid ar an taobh clé roimh an mbliain 1924, cúig bliana i ndiaidh oscailt an chórais.
Oibríonn na traenacha ó 6r.n. go dtí a dó a chlog ar maidin gach lá. Níor fhan sé oscailte na 24 huair ach amháin i rith World Pride 2017 agus i rith na stoirme shneachta i 2021.
D'oscail córas tram, darbh ainm Metro Ligero ("meitreo éadrom") sa bhliain 2007. Oibríonn an córas coimitéaracht "Cercanías" in éineacht leis an meitreo.
Léarscáil an chórais
alt=Léarscáil meitreo mhaidrid|lár|frameless|497x497px
Línte
Tá 302 stáisiún ann agus 12 líne.
Táillí
mion|Léarscáil de na zóin táille sa Chomhphobal. Tá an chuid is mó den meitreo istigh i zón A.
Úsáistear cárta iompar poiblí (Tarjeta Multi) chun ticéid a lódáil. Cosnaíonn sé €2.50 ag na meaisín ticéid a bhliain 2022.
Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2010
Bhí Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2010 ar siúl in Vancouver Cheanada idir an 12 Feabhra agus an 28 Feabhra 2010, an tríú uair a tionóladh Cluichí Oilimpeacha i gCeanada. Fuair Ceanada féin níos mó boinn óir (14) ná aon tír eile agus fuair na Stáit Aontaithe an líon ba mhó ma chuirtear gach saghas boinn san áireamh (37). Fuair 19 tír boinn.
Meitreo Mhaidrid
Táillí
Is féidir ticéad singil a cheannach, idir €1.50 agus €2. €1.50 i zón A don chéad 5 stáisiún agus 10 ceint le haghaidh gach stáisiún ina dhiaidh, le huasmhéid €2 le níos mó ná 10 stáisiún. Is féidir 10 dticéad a cheannaigh a chosnaíonn €12.20 atá níos saoire ná ticéad amháin a cheannach. Tá na ticéid seo bailí ar na busanna freisin.
Tá pas míosúil ar fáil. Taispeántar na praghsanna sa bhliain 2022 sa tábla thíos:
Síntí don chóras
Tá roinnt síntí pleanáilte.
Líne 3
Tá sé deimhnithe líne a 3 a shíneadh ó Villaverde Alto sa deisceart go dtí El Casar i Getafe. Beidh ceangal ann le líne 12 (MetroSur) agus líne C-3 den Cercanías. Tosaíonn na hoibreacha tús 2022.
Líne 5
Tá plean ag Comhphobal Mhaidrid líne a 5 a shíneadh go dtí Aeropuerto T1-T2-T3, áit a bheidh ceangal leis an aerfort agus líne a 8.
Líne 11
Cuirfear tús le hoibreacha chun líne a 11 a shíneadh sa dara leath de 2022, Plaza Elíptica, go dtí Valdebebas i dtuaisceart na cathrach. Tógfar an chéad chuid ó Plaza Elíptica go dtí Conde de Casal roimh 2024. Beidh dhá stáisiún nua ann: Comillas agus Madrid Río, agus beidh ceangal le líne a trí i Palos de la Frontera, le líne a sé i gConde de Casal agus le líne 1 agus Cercanías in Atocha. Beidh síneadh ann chomh maith go Cuatro Vientos, áit a bheidh ceangal ann le líne 10 agus Cercanías.
152
Básanna
150er
Cormán
deas|200px|thumb|Cormán Buinneán gearr faoin talamh a chuimsíonn stór bia. Nuair a fhásann duilliúr is bláthanna go luath ídíonn sé seo an stór bia, agus fásann cormán nua sa mhullach ar an seancheann ag deireadh gach bliana roimh chríonadh siar an phlanda.
Allan Macleod Cormack
Fisicí a rugadh i Johannesburg san Afraic Theas ab ea Allan Macleod Cormack (23 Feabhra 1924-7 Bealtaine 1998). Shaothraigh sé teicníocht íomháithe X-ghathach le cabhair ríomhaire (scannadh CT) atá fíorluachmhar don diagnóis sa mhíochaine. Roinn sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis le Hounsfield as.
Caer Ibormeith
I Miotaseolaíocht na nGael, bandia an taibhrimh agus na tairngreachta ab ea Caor Iúrmheatha (Sean-Ghaeilge Cáer Ibormeith), iníon Ethal Anbuail at Sid Uamuin i gConnacht. Riocht eala a bhíodh aici de ghnáth, ach gach re Samhain, d'iompaíodh i riocht duine daonna ar feadh aon lá ceilteach amháin (a thosaíodh ag dul faoi na gréine).
Aisling Aonghasa
I rith taibhrimh Aonghasa, a mhair ar feadh bliana, sheas Caor in aice a leapa, ach dá shínfeadh sé amach di, rachadh sí as radharc.
Chuaigh Aonghas ar tóir cailín a aislinge ag Loch Béal an Dragain agus d'aimsigh sé céad cailín is caoga nasctha le chéile, Caor a stór ina measc. Dúradh le hAonghas go mb'fhéidir leis Caor a phósadh, dá bhféadfadh sé in ann í a aithint ina riocht eala. D'éirigh leis ina thogha agus leis sin, rinne Aonghas eagla dó féin, agus as go brách leo ag eitilt go Brú na Bóinne, a áit chónaithe le fada an lá. Chan siad chomh bhinn sin ar a slí leo gur thit a n-éisteoirí ar fud na hÉireann a chodladh le trí lá agus oíche. Phós Caor Aonghas, agus, i measc rudaí eile, ba mháthair altrama Diarmada í.
Oidheadh Chlainne Lir
Tá móitíf athraithe i riocht eala le fáil i scéal chlainne Lir ar aon. Thugtaí an-urraim don eala maraon leis an ngrús, mar gheall ar a chumas san aer, ar thalamh agus ar mhuir, agus dá bharr ainmhí fíordhraíochta, in ann a aistriú go domhain eile. Ina theannta sin, bhí an grús gaolta le hathrú go riocht duine dhaonna, lena chumas seasaimh go hard ar talamh.
Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump (toghchán 2020)
Tá coireanna éagsúla á gcur i leith Trump mar thoradh ar fhiosrúchán faoi na círéibeacha in Washington DC ar an 6 Eanáir 2020, cúiseanna a bhaineann lena iompar sa tréimhse idir an toghchán i Samhain 2020 agus an lá ar fhág sé an Tigh Bán ar an 20 Eanáir 2021. Cuirtear i leith Trump gur chuaigh sé i mbun comhcheilge ar mhaithe le calaois a dhéanamh ar Stáit Aontaithe Mheiriceá.
[[Íomhá:Subverting_Justice_-_How_the_Former_President_and_His_Allies_Pressured_DOJ_to_Overturn_the_2020_Election.pdf|clé|mion|229x229px|Senate Committee on the Judiciary, 2021-10-07 ]]
Na cúiseanna
Cúis faoi chomhcheilg le calaois a dhéanamh ar na Stáit Aontaithe, ,
Baineann an chéad chúis leis an líomhain go ndein sé iarracht bac a chur ar bhailiú, ar chomhaireamh agus ar dheimhniú vótaí.
Baineann dhá chúis eile le hiarracht a dhéanamh bac a chur ar chlárú vótaí na gcoláistí toghcháin i gComhdháil na Stát Aonraithe ar an 6 Eanáir, an lá go ndein drong de lucht tacaíochta Donald Trump ruathar ar an gCaipeatól.
Cúis faoi chomhcheilg in aghaidh cearta.
Baineann an ceathrú cúis le hiarracht a dhéanamh cur as don cheart atá ag daoine vótáil agus an ceart atá acu go ndéanfaí a vótaí a chomhaireamh.
Cúlra
Tá cás eile coiriúil atá á ullmhú in aghaidh an iar-Uachtaráin, faoi eolas rúnda slándála de chuid na Stát Aontaithe a bhí ina sheilbh go mídhleathúil. Tá cás eile coiriúil atá á ullmhú in aghaidh an iar-Uachtaráin in Georgia: Ar 14 Lúnasa 2023, bhí iaruachtarán na Stát Aontaithe, Donald Trump, cúisithe ag ardghiúiré in Georgia in iarracht a dhéanamh toradh thoghchán uachtaránachta na tíre in 2020 a chur ar ceal. Tugtar The State of Georgia v. Donald J. Trump, et al ar an gcás.
Ethal
Aislinge Oengusa
Tá clú ar Eathal go príomhúil toisc gur fhear Ailill mac Máta agus Dagda cogadh air, chun a iníon Caor a phósadh le hAengus mac Daghdha. Scriosadh a ríocht ag airm a naimhde sa chogadh seo.
Eisteddfod
Is éard atá i gceist le hEisteddfod ná comórtas a bhíonn ar siúl sa Bhreatain Bheag de ghnáth, chomh maith le tíortha eile. Mar shampla, Tionóltar eisteddfod i bPatagóin na hAirgintíne freisin, áit ina gcónaíonn cainteoiri Breatnaise i gceantar Chubut. Glacann scríbhneoirí, amhránaithe agus ceoltóirí, i measc daoine eile, páirt ann. Tionóltar Eisteddfodau (uimhir iolra) éagsúla ach tá clú ar Eisteddfod Náisiúnta na Breataine Bige ach go háirithe.
Sliabh Zion
Sliabh Zion Tá cnoc i gcúinne thiar theas na Cathrach Sean Iarúsailéim. Tá sé mar leathnú ar an Teampaill an Mhóta. Tá a lán eaglaisí agus Críostaithe beag go leor agus reiligí Giúdach i réimse na Mount Zion. Tá leath de na Mount Zion sa Chathair Sean, i Ceathrúna Giúdach agus Airméinis. Is é an uaigh Rí David ag an barr Mount Zion.
Mika Waltari
Scríbhneoir Fionlannach a rugadh i Heilsincí ab ea Mika Toimi Waltari  (19 Meán Fómhair 1908 – 26 Lúnasa 1979). Ba iad na húrscéalta móra stairiúla ba mhó a thabhaigh a chlú dó taobh amuigh dá thír dhúchais, ach le fírinne bhí sé as cuimse bisiúil, agus scríobh sé drámaí raidió, gearrscéalta, nóibhillí, scéalta bleachtaireachta, agus (le linn an Dara Cogadh Domhanda) bolscaireacht chogaidh.
Saol
Ministir Protastúnach ab ea athair Mika, Toimi Waltari ("Gníomh" is brí leis an ainm sin "Toimi"), agus scríobh sé cúpla úrscéal idéalach teagascúil don aos óg, chomh maith le leabhar amháin faoi chruachás na bpríosúnach san Fhionlainn. Fuair sé bás nuair nach raibh Mika ach cúig bliana d'aois. Chuaigh Mika óg ar an meánscoil úd Norssi, is é sin, Helsingin Suomalainen Normaalilyseo, agus é ina eagarthóir ar iris ghreannmhar na ndaltaí. I ndiaidh dó a ardteastas a bhaint amach ó Norssi sa bhliain 1926 thosaigh sé ag staidéar diagachta in Ollscoil Heilsincí, ach ansin, i ndiaidh dó dul trí ghéarchéim phearsanta agus a shaoldearcadh a athrú go radacach thréig sé an diagacht agus chuaigh sé le fealsúnacht in áit an reiligiúin. Bhain sé amach a chéim ollscoile sa bhliain 1929, agus scríobh sé a thráchtas céime san fhealsúnacht phraiticiúil ag trácht ar bhaint na collaíochta leis an reiligiún.
An chéad úrscéal a scríobh Mika Waltari ba scéal cráifeach teagascúil é cosúil leis na leabhair a bhí scríofa ag a athair, agus b'ionann é an teach foilsitheoireachta freisin - Merimieslähetys, is é sin, Misinéirí na Mairnéalach - eagraíocht Chríostaí a bhí ag iarraidh freastal ar riachtanaisí spioradálta na mairnéalach Fionlannach ar an gcoigríoch. Jumalaa paossa an teideal a bhí ar an úrscéal - "Ar a Theitheadh ó Dhia". Ní raibh Waltari ach seacht mbliana déag d'aois nuair a scríobh sé an scéal seo. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Mika%20Waltari%201939.jpg|clé|mion|1958
An Scríbhneoir Proifisiúnta
Phós Waltari agus Marjatta Luukkonen sa bhliain 1931, agus rugadh Satu Waltari, a n-iníon, sa chéad bhliain eile. Chuaigh Satu Waltari féin le scríbhneoireacht nuair a d'fhás sí aníos. D'éirigh Waltari an-bhisiúil mar scríbhneoir le bia agus beatha a choinneáil lena theaghlach. Bhí sé ag obair ina iriseoir don tseachtaineán Suomen Kuvalehti go dtí an bhliain 1938, agus ina dhiaidh sin shaothraíodh sé a chuid ina shaorscríbhneoir. Sna tríochaidí scríobh sé úrscéalta, gearrscéalta, finscéalta, dánta agus drámaí - sé dhráma fichead ar fad.
An Bolscaire Cogaidh
link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Mika-Waltari-1971.jpg|clé|mion|1971 I rith an Dara Cogadh Domhanda, bhí Waltari ag obair d'údarás cinsireachta agus bolscaireachta na Fionlainne - Valtion tiedoituslaitos. Chomh luath leis an mbliain 1933 d'aistrigh sé go Fionlainnis an bheathaisnéis a scríobh Hanns Heinz Ewers faoi Horst Wessel, laoch náisiúnta an Naitsíochais. Le linn an chogaidh, scríobh sé úrscéalta bolscaireachta ar nós Antero ei enää palaa ("Ní fhillfidh Antero choíche") agus Rakkaus vainoaikaan ("An Grá i Ré na Contúirte"). Bhí sé sásta páirt a ghlacadh i gcruinniú a chóirigh Joseph Goebbels, aire bolscaireachta na Gearmáine Naitsíche, do scríbhneoirí na dtíortha a bhí ag comhoibriú leis an nGearmáin.
Na hÚrscéalta Móra
I ndiaidh an chogaidh a scríobh Waltari a chuid úrscéalta móra stairiúla a thabhaigh a chlú domhanda dó: Sinuhe egyptiläinen ("Sinuhe, an tÉigipteach") sa bhliain 1945, Mikael Karvajalka sa bhliain 1948, Mikael Hakim sa bhliain 1949, Valtakunnan salaisuus ("Rún na Ríochta") sa bhliain 1959 agus Ihmiskunnan viholliset ("Naimhde an Chine Dhaonna") sa bhliain 1964. Ina dhiaidh sin, áfach, bhí a inspioráid spíonta. Bhain sé triail as úrscéal stairiúil eile, faoi Ord na Ridirí Máltacha, ach níor éírigh leis an t-úrscéal sin a chríochnú. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Waltari-plaque.jpg|mion
Deireadh a Shaoil
Fuair Waltari bás sa bhliain 1979. Bhí sé trom ar an tobac, agus é ag éileamh le hailse na scamhóg. Bhí claonadh ann chun alcólachais freisin, agus uaireanta bhí an dúlagar intinne (an lionn dubh) ag luí air chomh tromchúiseach agus go gcaithfeadh sé seal a chaitheamh in ospidéal síciatrach.
Saothair
Is iad na húrscéalta móra stairiúla le Waltari is mó a léitear taobh amuigh den Fhionlainn:
Gerardus Mercator
Matamaiticeoir, geografaí is cairteoir a rugadh i Rupelmonde na Beilge ab ea Gerardus Mercator, a rugadh mar Gerhard Kremer (5 Márta 1512 – 2 Nollaig 1594). Cáil air as a fhortheilgean léarscáile le haghaidh loingseoirí, a ainmníodh as. Tá an cur chuige seo in úsáid i léarscáileanna muirí ó shin i leith. An chéad duine a d'úsáid an focal ‘atlas’ dá leabhar léarscáileanna (a chríochnaigh a mhac i 1595) lé léaráid clúdaigh d'Atlas ag iompar na cruinneoige ar a ghuaillí.
Corónghrúpa
deas|mion|300x300px| Is corónghrúpaí de speicis atá ar marthain iad C1 agus C2 laistigh den chlád T – an grúpa iomlán nó an pan-ghrúpa – ina bhfuil an gasghrúpa S1 de speicis atá idíofa freisin. Is iad an coróinghrúpa C1 agus an gasghrúpa S1 an grúpa iomlán T1. Is deirfiúracha iad T1 agus C2. Sa fíligineacht is éard is corónghrúpa nó cluichreán coróin ann ná bailiúchán speiceas comhdhéanta d'ionadaithe beo an bhailiúcháin, an sinsear coitianta is déanaí den bhailiúchán, agus sliocht uile an tsinsir coitianta is déanaí. Is bealach é mar sin chun clád a shainiú, grúpa comhdhéanta de speiceas agus a shliocht go léir atá ar marthain nó díofa. Mar shampla, is féidir Neornithes (éin) a shainmhíniú mar chorónghrúpa, a chuimsíonn an sinsear coitianta is déanaí de gach éan nua-aimseartha, agus a sliocht go léir atá ann nó díofa.
D'fhorbair Willi Hennig an coincheap, an té a cheap na gcóras fíliginiteach, mar bhealach chun orgánaigh bheo a aicmiú i gcoibhneas lena ngaolta díofa ina "Die Stammesgeschichte der Insekten", agus chum R. P. S. Jefferies an téarmaíocht "corónghrúpa" agus "gasghrúpa" sa bhliain 1979. Cé gur leagadh amach é sna 1970idí, níor úsáideadh an téarma go coitianta go dtí gur athbhunaigh Graham Budd agus Sören Jensen iad sa bhliain 2000.
Athraitheach Oimiocrón, SARS-CoV-2
Is athraitheach den choróinvíreas SARS-CoV-2 é Oimiocrón (Omicron i mBéarla agus cód B.1.1.529).
D'aimsigh an Network for Genomics Surveillance san Afaic Theas na chéad chásanna ar 24 Samhain 2021.
Bíonn athraithigh eile den víreas ann, mar shampla leithéidí Deilte (Delta).
Le linn na bliana 2022, tháinig fo-athraithigh ar an athraitheach Oimiocrón chun cinn.
Kraken
Is fo-athraitheach ar an athraitheach Oimicrón é an tréithchineál XBB.1.5, a bhfuil Kraken i gcaint neamhfhoirmiúil baiste air. Fíor-thógálach, tháinig Kraken chun cinn i mí Lúnasa 2022.
Fanann na vacsaíní défhiúsacha an-éifeachtach in aghaidh Kraken. Ar an dea-uair, níl daoine chomh breoite dá bharr agus a bhíodh
Eruca vesicaria
Is planda bliantúil inite san bhfine Brassicaceae é Eruca vesicaria, ar a dtugtar go coitianta an ruachán coiteann, a úsáidtear mar ghlasra duilleogach dá blas úr, géar, searbh agus piobarach. Is speiceas de Eruca é atá dúchasach do réigiún na Meánmhara, a bhfuil tóir fhorleathan air mar ghlasra i sailéid, ó Mharacó agus an Phortaingéil san iarthar go dtí an tSiria, an Liobáin, an Éigipt agus an Tuirc san oirthear.
Ainm
Díorthaítear an aidiacht Laidineach sativa in ainm déthéarmach an phlanda ó satum, ainm briathartha an bhriathair sero, rud a chiallaíonn "síol a chur", rud a thugann le fios gur cuireadh síolta an phlanda i ngairdíní. Tá Eruca sativa difriúil ó E. vesicaria toisc go bhfuil seipil duillsilteacha luatha ann. Measann roinnt luibheolaithe gur fospeiceas de Eruca vesicaria é; E. vesicaria subsp. sativa. Fós féin ní dhéanann daoine eile idirdhealú idir an bheirt acu.
Comhchiallaigh
• Brassica eruca L.
• Brassica erucoides Hornem.
• Brassica erucoides Roxb.
• Brassica lativalvis Boiss.
• Brassica pinnatifida Desf.
• Brassica turgida Pers.
• Brassica uechtritziana Janka
• Brassica vesicaria L.
• Crucifera eruca E.H.L.Krause
• Eruca aurea Batt.
• Eruca cappadocica Reut.
• Eruca cappadocica Reut. ex Boiss.
• Eruca deserti Pomel
• Eruca drepanensis Caruel
• Eruca eruca (L.) Asch. & Graebn. nom. inval.
• Eruca foetida Moench
Dùn Breatann
Is príomhbhaile Shiorrachd Dhùn Breatann an Iar é Dùn Breatann nó Dùn Breatainn (Beurla: Dumbarton).. Tá sé suite ar an taobh thuaidh den Linne Chluaidh timpeall Uisce Leamhna.
Eruca vesicaria
Comhchiallaigh
• Eruca glabrescens Jord.
• Eruca grandiflora Cav.
Dùn Breatann
Seanshuíochán Ríocht Shrath Chluaidh a bhí ann. .Tá caisleán cáiliúil ann, é ina luí ar charraig mhór darbh ainm Ail Chluaidh..
Eruca vesicaria
Comhchiallaigh
• Eruca lanceolata Pomel
• Eruca latirostris Boiss.
• Eruca longirostris Uechtr.
• Eruca longistyla Pomel
• Eruca orthosepala (Lange) Lange
• Eruca permixta Jord.
• Eruca pinnatifida (Desf.) Pomel
• Eruca ruchetta Spach
• Eruca sativa Mill.
• Eruca stenocarpa Boiss. & Reut.
• Eruca sylvestris Bubani
• Euzomum hispidum Link
• Euzomum sativum Link
• Euzomum vesicarium (L.) Link
• Raphanus eruca (L.) Crantz
• Raphanus vesicarius (L.) Crantz
• Sinapis eruca (L.) Clairv.
• Sinapis eruca (L.) Vest
• Velleruca longistyla Pomel
• Velleruca vesicaria (L.) Pomel
Foraoiseacht
mion Cur, fás, baint is margaíocht crann, agus bainistiú ainmhithe fiáine is acmhainní caitheamh aimsire i bhforaoisí, is ea foraoiseacht.
Fásann coillteoirí barra nua adhmaid trí phróiseas a dtugtar athfhoraoisiú saorga air.
Tugtar foraoisiú ar an saothar nuair a chuirtear síolphlandaí (crainn 1-4 bliain d'aois) ar thalamh nach raibh foraois uirthi roimhe. De ghnáth is gá timpeall 75,000 síol in aghaidh an heicteáir chun barr cóir crann a tháirgeadh. Más síolphlandaí a chuirtear, is gá 2,000 in aghaidh an heicteáir. mion|[[Suí Con (Seecon) in aice le Loch Shuí Con, Abhainn Bhoth Loiscthe (Owenboliska), Gaillimh]] clé|mion|Coill [[Leitir Creamha Rua (Lettercraffroe Wood), Gaillimh]] I gcuid mhaith tíortha bíonn foraoisí faoi údarás stáit, a bhainistíonn na foraoisí, a dhéanann taighde ar gach gné den ghnó, agus a dhíolann an t-adhmad.
Tá foraoisí ar fud an domhain freisin a ceapadh mar pháirceanna náisiúnta nó comarclanna i gcomhair ainmhithe fiáine, agus iad faoi chosaint ar leith. Ach ní leor na hiarrachtaí seo, mar is i méid atá an baol do na h-ainmhithe fiáine is a ngnáthóg a ag dul.
Cecilia Payne-Gaposchkin
Thug Cecilia Payne faoi thráchtas dochtúireachta a scríobh agus sa bhliain 1925 ba ise an chéad duine dar bronnadh PhD in réalteolaíocht ó Choláiste Radcliffe uirthi. (Coláiste do mhná a bhí ceangailte le Ollscoil Harvard ab ea Radcliffe.) Is é an teideal a bhí ar an tráchtas ná Stellar Atmospheres: A Contribution to the Observational Study of High Temperature in the Reversing Layers of Stars.
Plas yn Iâl
Seasann sean teach mór i bPlas yn Iâl Bryneglwys, Sir Ddinbych, áras teaghlaigh Elihu Yale (1649-1721), a thug a ainm do Choláiste Yale, Wrecsam, agus Ollscoil Yale, New Haven, Connecticut, Stáit Aontaithe Mheiriceá.
Cruinniú Mullaigh Bhúcairist
Cruinniú mullaigh de chuid na heagraíochta míleata ECAT (Eagraíocht Chonradh an Atlantaigh Thuaidh) a bhí i gCruinniú Mullaigh Bhúcairist 2008 nó an 20ú Cruinniú Mullaigh ECAT a eagraíodh i bPálás na Parlaiminte, Búcairist, an Rómáin ar an 2 – 4 Aibreán 2008. I measc gnóthaí eile, tugadh cuireadh don Chróit agus don Albáin a bheith páirteach sa Chomhghuaillíocht. Níor tugadh cuireadh d' Iar-Phoblacht Iúgslavach na Macadóine mar gheall ar an aighneas leanúnach maidir le hainmniúchán leis an nGréig. Bhí súil ag an tSeoirsia agus ag an Úcráin a bheith páirteach i bPlean Gníomhaíochta Ballraíochta ECAT, ach, cé go bhfáiltíonn siad roimh uaillmhianta an dá thír maidir le ballraíocht agus gur aontaigh siad “go mbeidh na tíortha seo ina gcomhaltaí de ECAT”, chinn feisirí ECAT athbhreithniú a dhéanamh ar a n-iarratas i mí na Nollag 2008..
An eagla go bhfuil ECAT ag teacht chun cinn i comhghuaillíocht dhomhanda de na teiteanais, agus an toradh is dócha a bheidh air go mhéadófaí an polarúchán agus an míleatú i ngnóthaí idirnáisiúnta, bhí agóidí ag Ceanncheathrú ECAT sa Bhruiséil coicís roimh an gcruinniú mullaigh, agus i mBúcairist. agus i mBúcairist. Dhírigh lucht agóide ar chinneadh athnuaite ECAT airm núicléacha a úsáid  agus tacaíocht ECAT do sciath frithdhiúracáin na SA.
Clár oibre an chruinnithe mullaigh
deas|mion| An cruinniú mullaigh Thug Craig Kennedy 'President of the German Marshall Fund of the United States' i réamhrá do chruinniú mullaigh Bhúcairist de huid ECAT le fios go mbeidh na hábhair seo a leanas le plé agus ar chlár cruinnithe mullaigh ECAT.
Cearmaid
I Miotaseolaíocht na nGael, mac Daghdha na dTuath Dé Danann ba ea Cearmaid Milbhéal (Sean-Ghaeilge: Cermait Milbél). Mharaigh Lugh é, mar chúiteamh ina chaidreamh lena bhean chéile, Buach. Chaoin Daghdha deora fola dá mhac, ach athbheoigh sé é le maide leighis. D'agair an triúr mac Cearmada, Mac Coill, Mac Ceacht agus Mac Gréine, ar a bhás, agus d'éirigh ina dhiaidh sin ina gcomh-Ard-Ríthe na hÉireann.
Sa Dinnseanchas, luaitear pearsa eile, Conan Milbhéal, mar mhac Daghdha, ach b'fhéidir gurb ionann é agus Cearmaid. Maraíodh Conan le hurchar ga caite Feardhomhan (Sean-Ghaeilge Ferdoman) mac Conaill Cearnaigh (aitheanta chomh maith mar Aodh Rinn (Sean-Ghaeilge Aed Rind)).
Chico Marx
Ba é Leonard Marx, ach, i mbéal an phobail, Chico Marx (22 Márta 1887 – 11 Deireadh Fómhair 1961) ceann de na Bráithreacha Mharxs, grúpa de shiamsóirí Vaudeville agus Amharclann Bhroadway a bhain clú níos déanaí amach mar fhuirseoirí san tionscal scannánaíochta.
Fondúireacht (ficsean eolaíochta)
mion|Fundúireacht: sraith iomlán Coincheap ficsin eolaíochta is ea an Fhondúireacht a rith le hIsaac Asimov thiar sna daichidí. Go bunúsach, tá na scéalta faoin bhFondúireacht ag déanamh aithrise ar mhórshaothair staraíochta ina bpléitear stair iomlán na sibhialtachta agus na línte móra is na claontachtaí móra a bhfuil sí á bhforbairt dá réir. D'imir, mar shampla, The History of the Decline and Fall of the Roman Empire le Edward Gibbon an-tionchar ar an bhFondúireacht.
Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2023
Cúlra
Bhuaigh an Úcráin an comórtas i 2022. De ghnáth, bíonn an comórtas ar siúl sa tír a bhuaigh an bhliain roimhe sin, ach mar gheall ar ionradh na Rúise ar an Úcráin, bhí sé sin dodhéanta. Tháinig an Ríocht Aontaithe sa dara háit sa bhliain 2022, agus socraíodh an comórtas a reáchtáil i Learpholl,l san Liverpool Arena,
Fondúireacht (ficsean eolaíochta)
An Fhondúireacht féin, is institiúid eolaíochta í atá bunaithe ag an staraí agus an matamaiticeoir Hari Seldon ar an bpláinéad beag dearóil úd Terminus ar imeall Bhealach na Bó Finne le heolas iomlán an chine dhaonna a thiomsú in aon chiclipéid amháin, ar eagla go ligfí i ndearmad é.
Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2023
Rannpháirtithe & torthaí
Bhí 37 tír ag glacadh páirte ann. Tharraing trí thír amach ón gcomórtas: an Bhulgáir, an Mhacadóin Thuaidh agus Montainéagró. Don chéad uair, bhí daoine taobh amuigh den Eoraip in ann vótáil ̈(i ngrúpa amháin darbh ainm "an chuid eile den domhan").
Bhuaigh an tSualainn leis an amhrán "Tattoo" le Loreen. Tháinig an Fhionlainn sa dara háit leis an amhrán "Cha Cha Cha" le Käärija. Is í Loreen an dara duine leis an gcomórtas a bhuachan dhá uair (an duine eile ná Johnny Logan).
Fondúireacht (ficsean eolaíochta)
D'fhoilsigh Asimov an chéad ghearrscéal sa tsraith ar an iris ficsin eolaíochta úd Astounding sa bhliain 1942. San am sin, ní raibh ann ach mac léinn óg bithcheimice. Ní raibh i gceist, go bunúsach, ach sraith ghearrscéalta a bhí á ceangal le chéile ag comhthéama, ach nuair a tháinig an tsraith amach faoi chlúdach leabhar, rinneadh tríológ di agus díoladh mar shraith d'úrscéalta í. Scríobh Asimov scéal amháin le haghaidh na leabhar leis na scéalta eile a nascadh dá chéile níos dlúithe.
Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2023
Rannpháirtithe & torthaí
Tar éis an bhua seo, tá an tSualainn cothrom le hÉirinn don tír is mó buanna atá aici.
Babhta Leathcheannais 1
Bhí an chéad babhta leathcheannais ar siúl ar an 9ú Bealtaine 2023. Ghlac 15 tír páirt ann. Vótáil na tíortha seo in éineacht leis an bhFrainc, an nGearmáin agus an Iodáil agus an chuid eile den domhan.
Fondúireacht (ficsean eolaíochta)
Tá trí leabhar sa tsraith bhunúsach, agus na scéalta seo leanas iontu:
Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2023
Babhta Leathcheannais 2
Bhí an dara babhta leathcheannais ar siúl ar an 11ú Bealtaine 2023. Ghlac 16 tír páirt ann. Vótáil na tíortha seo in éineacht leis an Ríocht Aontaithe, an Spáinn agus an Úcráin agus an chuid eile den domhan. {{Legend|navajowhite|Tíortha cáilithe|border=1px solid black}}
Babhta Ceannais
Bhí an babhta ceannais ar siúl ar an 13ú Bealtaine 2023. Bhí 26 tír ann: an "Big Five", an Úcráin agus 10 de na tíortha a fuair an scór is airde i ngach ceann den dá babhta leathcheannais. Vótáil moltóirí agus lucht féachana ó gach tír. {{Legend|gold|Buaiteoir|border=1px solid black}}
Fondúireacht (ficsean eolaíochta)
(foinse do stair fhoilsithe na scéalta: aiste le John Pez ar an suíomh gréasáin úd Asimov Online)
Hari Seldon ar Trantor
I dtús an chéad leabhar faoin bhFondúireacht, Foundation, feictear príomhphláinéad Bhealach na Bó Finne, Trantor, trí shúile an mhatamaiticeora óig Gaal Dornick, agus é díreach ag teacht ó na cúlriasca le dul i mbun taighde faoi stiúradh Hari Seldon. Tá Hari Seldon ag baint úsáide as an matamaitic le hiompraíocht na sluaite síoraí ar fud Bhealach na Bó Finne a thuar agus le himeachtaí na staire a oibriú amach roimh ré - "síceastaraíocht" a thugtar ar an mbrainse eolaíochta seo. Fear neamhpholaitiúil eolaíochta é Dornick, agus sceitimíní air roimh an saol nua ar Trantor. Is é an rud a fhaigheann sé roimhe, áfach, ná achrann polaitíochta atá torthaí taighde Seldon a tharraingt anuas ar Impireacht Bhealach na Bó Finne. Tá Seldon ag tairngreacht meath agus léirscrios don Impireacht, agus na maithe is na móruaisle ag éirí míshásta nó buartha dá réir. Sa deireadh, díbrítear Seldon agus lucht a leanúna go dtí Terminus, áit a bhféadann siad a gcuid eolaíochta a fhorbairt mar is rogha leo, beag beann ar na trioblóidí polaitiúla ar Trantor, agus torthaí taighde na nglúnta a bhí ann rompu a bhailiú i gciclipéid mhillteanach, mar atá, Encyclopaedia Galactica nó Ciclipéid na Bó Finne. Bunaítear Fundúireacht na Ciclipéide ar Terminus, ach deir Seldon go bhfuil fundúireacht eile bunaithe freisin, "sa cheann eile den réaltra, áit ar a dtugtar Deireadh na Réaltaí".
Cur síos ar na himeachtaí seo is ea an chéad scéal, The Psychohistorians ("Na Síceastaraithe"), sa leabhar Foundation.
Salvor Hardin
De réir a chéile, cailleann an Impireacht a greim ar na pláinéid ar imeall an réaltra, agus tagann ríochtaí áitiúla ina háit. Maireann na heolaithe ar Terminus cromtha ar a gcuid oibre gan a gcloigne a bhuaireamh faoi Anacreon, ríocht láidir nuabhunaithe atá ag santú Terminus mar ghabháltas nua. Is é Salvor Hardin, Ard-Mhéara Terminus City - an t-aon chathair amháin ar an bpláinéad, de réir dealraimh - an t-aon duine amháin a aithníonn an dainséar, ach níl a dhóthain údaráis pholaitiúil aige lena dhath a dhéanamh faoi. Tuigeann sé gur chóir do Terminus leas a bhaint as easaontas na ríochtaí beaga, le féachaint chuige nach ritheann le haon duine de na ríthe áitiúla pláinéad na Fondúireachta a ghabháil ná a ionsaí. Tá sé in ann an chumhacht a shealbhú ó na heolaithe ar Terminus féin.
Is iad na himeachtaí seo is ábhar do na scéalta The Encyclopedists agus The Mayors sa chéad leabhar den tsraith, Foundation.
Na Trádálaithe is na Prionsaí Trádála
Tá Terminus/An Fhondúireacht ag dul chun tábhachta mar tháirgeoir áiseanna ardteicneolaíochta. De réir mar atá cumhacht na hImpireachta ag cúlú ó fhorimeall an réaltra, tá an teicneolaíocht agus an eolaíocht féin ag dul in éag. Dá réir sin, tá na tradálaithe ag teacht ón bhFondúireacht ag díol a gcuid tráchtearraí, a bhíonn níos fearr ná déantúsáin na hImpireachta. Bheadh gach duine breá sásta leis seo, ach go bé go bhfuil reiligiún eolaíochta na Fondúireachta ag teacht sna sálaí ag na tradálaithe, rud a tharraingíonn trioblóid pholaitiúil, ós rud é go bhfuil ríthe agus ruirí na ríochtaí beaga ar an imeall in ann a thuiscint go mbaineann an reiligiún eolaíochta dá gcumhacht féin.
Sa scéal The Traders, feictear Limmar Ponyets, duine de thradálaithe na Fondúireachta, ag dul go hAskone le saoirse a bhaint amach d'Eskel Gorov, fear a chomhcheirde, a caitheadh i dtóin phríosúin ar an bpláinéad sin. Tá reiligiún dá gcuid féin ag muintir Askone, agus na sagairt ag diúltú glan don trádáil leis an bhFondúireacht, ó chreideann siad go bhfuil mallacht agus diabhal sna tráchtearraí - ar ndóigh, níl i gceist leis seo ach go bhfuil eagla orthu roimh an mant a bhainfeadh tionchar cultúrtha na Fondúireachta as a gcumhacht pholaitiúil féin ar Askone. Éiríonn le Ponyets, áfach, an dá chuid a dhéanamh, idir Gorov a shaoradh agus tús a chur leis an trádáil le hAskone.
Sa scéal The Merchant Princes, arís, castar trádálaí óg uaillmhianach orainn, fear arb ainm dó Hober Mallow. Caithfidh sé aghaidh a thabhairt ar Phoblacht Korell, nach bhfuil ann ach mionríocht eile ar an imeall, agus an tUachtarán - nó an Commdor, mar a thugtar air - Asper Argo ag rialú a chuid pláinéad le lámh láidir an deachtóra. Tá Argo drogallach i leith na Fondúireachta, ós rud é go bhfuil a fhios aige gur tháinig reiligiún eolaíochta na Fondúireachta go tiubh sna sálaí ag na ceannródaithe trádála ar Askone féin, agus nár fágadh mórán neamhspleáchais ag Askone ina dhiaidh sin. Anois, chuaigh ceal i gcúpla spáslong de chuid na Fondúireachta in aice le Korell, agus an chuma ar an scéal go bhfuil spásfhórsaí armtha Korell tar éis iad a ionsaí agus a dhíothú. Is é misean Mallow ná smúrthacht timpeall na háite le fáil amach, cá bhfaigheadh stát iargúlta tearcfhorbartha ar nós Korell ardteicneolaíocht a bheadh in ann bua a bhreith ar an bhFondúireacht.
Is cuma le Mallow faoin reiligiún, áfach. Fear gnó atá ann. Téann sé i bhfianaise an deachtóra le háitiú air nach bhfuil sé ach ag iarraidh airgead a shaothrú mar is dual d'aon fhear gnó, agus socraíonn sé conradh trádála le hAsper Argo féin le go mbeadh a chuid féin den bhrabús ag dul don Chommdor. Díolann sé gach cineál meaisíní agus gléasra ardfhorbartha le muintir Korell, ó ghiúirléidí ban a bhfuil loinnir agus glioscarnach ildaite iontu go trealamh mianadóireachta agus teilgcheártaíochta, agus san am céanna, faigheann sé amach go bhfuil Korell ag fáil cuidiú teicneolaíochta ón Impireacht, a bhfuil fágtha di. Ar a chamchuairt i dtimpeallacht Korell, tuirlingíonn sé ar Siwenna, a bhí ina phláinéad tábhachtach san Impireacht fadó. Anois, áfach, tá an áit ina smidiríní, agus foghlaimíonn Mallow ó fhear áitiúil arb ainm dó Barr go bhfuil polaitíocht na hImpireachta ina cíor thuathail. Tá an pláinéad léirscriosta de dheasca na dtrioblóidí, nó bíonn sé coitianta go bhfaigheann ginearál éigin de chuid an Impire an misean síocháin a chur ar bun in athuair ar phláinéad éigin, agus nach ndéanann sé ach an áit a chreachadh agus a muintir a fhoréigniú is a mharú, rud a d'éirigh do Siwenna féin.
Bel Riose
Sa chéad scéal sa dara leabhar, tá an Impireacht ag bagairt ar Terminus. Tá ginearál óg uaillmhianach arb ainm dó Bel Riose míshásta leis an dóigh a bhfuil cumhacht na hImpireachta ag dul in éag in imeall an réaltra, agus é ag iarraidh na cúigí imeallacha a athghabháil. Leis an gcuspóir seo a bhaint amach, cuireann sé cogadh ar an bhFundúireacht. Maidir leis an Impire atá ag rialú Bhealach na Bó Finne faoin am seo, fear tinn breoite atá ann, agus na daoine atá ina thimpeall, tá siad sórt drochamhrasach faoi Riose. Tá an Fhondúireacht i gcruachás ceart agus spáslonga na hImpireachta á hionsaí, ach sa deireadh, cuireann an tImpire deireadh leis an ionradh, agus cuirtear Bel Riose chun báis, ós rud é go dtaibhsítear don Impire - nó dá rúnaí príobháideach Ammel Brodrig - go bhfuil an ginearál dírithe ar an Impireacht a bhaint amach dó féin.
The Mule
Is é an Mhiúil pearsa lárnach an scéil seo. Faoin am seo, tá deireadh deifnídeach tagtha leis an Impireacht, cé go bhfuil a scáth beo i gcónaí, mar atá, dornán de phláinéid talmhaíochta atá á rialú ag an Impire ó Neotrantor, nó "Trantor Nua", pláinéad iargúlta inar shocraigh an rítheaghlach nuair a rinne spáschabhlach éigin creachadh ar shean-Trantor ar a chamchuairt.
Níl an saol ag éirí go rómhaith ag an bhFundúireacht ach an oiread, nó is é Indbur a Trí atá ina Ard-Mhéara san am seo. Is garmhac é don chéad Indbur a shealbhaigh an chumhacht le lámh láidir, agus níl mórán maithe sa gharmhac don obair seo. Tá na trádálaithe ag éirí bréan breoite den tsuíomh seo, agus iad ag ullmhú ceannairce ar an bhFundúireacht le gilde neamhspleách trádála a bhunú dóibh féin.
Ansin, áfach, tagann bagairt nua ar an saol, mar atá, an Mhiúil. Sóiteán atá ann a fuair cumhacht osnádúrtha intinne de thoradh athrú mírialta a chuid géinte, agus é in ann intinn na ndaoine eile a léamh agus a rialú le tréan a chuid smaointí amháin.
Foraois bháistí
mion Saghas fásra a fhaightear, i réigiúin mheánchiorclacha fhliucha agus réigiúin eile, is ea foraois bháistí, le comhdhlúthú ard, cosúil leis an Nua-Shéalainn is na sléibhte ar chósta thiar thuaidh na Stát Aontaithe. mion|imeacht ama Tá ilghnéitheacht iontach plandaí is saghsanna ainmhithe sna foraoisí báistí trópaiceacha, ciseal iata ceannbhrait nach ligeann mórán solais isteach ar urlár na foraoise, agus timthriallú tapa cothaitheach taobh istigh den fhoraois. mion D'ainneoin fás uaibhreach na bhforaoisí seo, nuair a ghearrtar síos iad bíonn an ithir sách neamhthorthúil mar go bhfuil an chuid is mó de na cothaithigh sa bhfásra, agus scuabtar an ithir chun siúil go gasta. Bíonn luach ard tráchtálach ar chuid mhaith de na crainn (mar shampla, an téac is an mahagaine) agus tá fairsingí ollmhórá á nglanadh amach.
Tá dífhoraoisiú á dhéanamh freisin chun limistéir nua talmhaíochta a chruthú i gcomhair rainséireacht beithíoch is mianadóireachta. Measann Eagraíocht Bia is Talmhaíochta na Náisiún Aontaithe go bhfuil 100,000 km 2 ar a laghad á nglanadh in aghaidh na bliana.
Is cúis mhór imní an ráta ollmhór glanta seo do lucht caomhnaithe an chomhshaoil, de bharr cailliúint na bithéagsúlachta agus iarmhairtí bunúsacha na bhforaoisí báistí ar chórais aeráide an Domhain.
Micheál Ó Domhnaill
Ceoltóir Éireannach ab ea Micheál Ó Domhnaill (7 Deireadh Fómhair 1952 - 7 Iúil 2006).
Saol
Rugadh an Domhnallach i gContae na Mí ar an 7 Deireadh Fómhair 1952.
Bhí a athair, Aodh Ó Domhnaill, as Rann na Feirste i dTír Chonaill, agus d'fhoghlaim sé go leor de thraidisiún ceoil a shinsear agus é ina ghasúr.
Bhí dúil mhór sa spórt aige i gcónaí agus d'imir sé peil do Chontae na Mí mar mhionúr, ach díbríodh é as a bheith ag imirt rugbaí chomh maith nuair a bhí toirmeasc ar a leithéid.
Bronnadh giotár air nuair a bhí sé tinn san ospidéal agus é dhá bhliain déag d'aois agus bhain sé ardscil amach san uirlis sin. clé|mion|Skara Brae sna [[2000idí]] Fuair sé jab mar thaighdeoir sna 1970idí, is rinne sé an-chuid taighde ar amhráin dhúchais a mhuintire, go háirithe lena aintín Neilí Ní Dhomhnaill, agus ar amhráin na hAlban agus Shasana.
Ceoltóir gairmiúil
Thosaigh sé ag seinm leis an ngrúpa Skara Brae (Mícheál Ó Domhnaill, Tríona Ní Dhomhnaill, Dáithí Sproule agus Maighréad Ní Dhomhnaill) nuair a bhí sé fiche bliain d'aois. Bhí baint aige féin agus ag a dheirfiúracha Tríona agus Maighréad le grúpaí cáiliúla eile ar feadh na mblianta ina dhiaidh sin.
Bhí sé ina bhall bunaidh de The Bothy Band i 1974 agus ardcháil air ar son a chuid amhránaíocht a agus a chuid ceoil ar an ngiotár.
Chuaigh sé leis an ngrúpa Relativity ar feadh tamaill sna hochtóidí, ach chaith sé seal fada i Portland, Oregon.
Fuair sé bás go tobann i dtimpiste is cosúil (thit sé síos staighre) ar an 7 Iúil 2006 in aois 54 dó.
154
Básanna
150er
Daonlathas Clé
Páirtí polaitiúil Éireannach ba ea Daonlathas Clé (Béarla: Democratic Left) agus é ar an bhfód idir na blianta 1992 agus 1999. Bunaíodh an páirtí tar éis scoilte i bPáirtí na nOibrithe sa bhliain 1992. Chomhcheangail an páirtí le Páirtí an Lucht Oibre sa bhliain 1999.
Bunú
Ba é Páirtí na nOibrithe an ceathrú páirtí is mó sa Dáil sa bhliain 1992 agus seachtar Teachtaí Dála aige. An bhliain sin rinneadh iarracht bunreacht an pháirtí a athrú chun deireadh a chur leis an gceangal idir an páirtí agus an tIRA Oifigiúil agus chun struchtúir pharlaimintigh a chur i bhfeidhm sa pháirtí. Cé go raibh móramh mór i bhfabhar an athraithe ní bhfuair siad dhá thrian de na vótaí, méid a bheadh ag teastáil chun an bunreacht a athrú. Tar éis na teipe seo d'fhág mórán daoine an páirtí (mionlach mór de na baill ar a laghad), agus seisear Teachtaí Dála san áireamh: Proinsias De Rossa (ceannaire an pháirtí), Pádraic Ó Coinín, Éamon Mac Giollamóir, Eric Byrne, Pat McCartan agus Joe Sherlock. D'fhan Tomás Mac Giolla i bPáirtí na nOibrithe. Úsáideadh "Clár Oibre Nua" (Béarla: New Agenda) mar ainm sealadach an pháirtí nua, ach roghnaíodh an t-ainm "Daonlathas Clé" ag an gcéad cruinniú den pháirtí. Ba é Proinsias de Rossa an ceannaire.
Stair an Pháirtí
Chuiaigh an páirtí san iomaíocht in olltoghchán na Ríochta Aontaithe sa bhliain 1992. Bhí beirt iarrthóirí aige ach ní bhfuair siad ach 2,133 vóta.
Fuair an páirtí níos lú ná 1% de na vótaí i dtoghchán Fhóram Thuaisceart Éireann sa bhliain 1996. Níor toghadh iarrthóir ar bith den pháirtí. Bhí roinnt comhairleoirí áitiúla ina mbaill den pháirtí ó thús: chaill Séamus Ó Loinsigh a shuíochán ar Chomhairle Cathrach Bhéal Feirste sa bhliain 1993, agus choinneáil Gerry Cullen a shuíochán i nDún Geanainn i dtoghcháin na mblianta 1993 agus 1997.
Chaill an páirtí dhá shuíochán sa Dáil in olltoghchán na bliana 1992. D'imigh Eric Byrne, Pat McCartan agus Joe Sherlock ach bhuaigh Liz McManus i gCill Mhantáin. Fuair an páirtí 2.8% de na vótaí i gcomparáid leis an 5% a fuair Páirtí na nOibrithe in olltoghchán na bliana 1989.
Bhuaigh an páirtí dhá fhothoghchán sa bhliain 1994. Toghadh Eric Byrne i mBaile Átha Cliath Lár Theas agus toghadh Kathleen Lynch i gCorcaigh Lár Thuaidh.
Tar éis imphléasctha Chomhrialtas Fianna Fáil-Páirtí an Lucht Oibre sa bhliain 1994, ghlac an Daonlathas Clé páirt i gcomhrialtas nua le Fine Gael agus Páirtí an Lucht Oibre. Ceapadh Proinsias de Rossa mar Aire Leasa Shóisialaigh agus chuir sé an chéad stráitéis náisiúnta frith-bhochtaine ar bun.
Comhcheangal le Páirtí an Lucht Oibre
Chaill an páirtí dhá shuíochán in olltoghchán 1997. Sa bhliain 1999 chomhcheangail an páirtí le Páirtí an Lucht Oibre. Coinneáladh ainm an páirtí ba mhó agus bacadh baill i dTuaisceart Éireann ar dhul i mbun oibre go neamhspleách. Ba é Ruairí Ó Cuinn, ceannaire Pháirtí an Lucht Oibre, ceannaire an pháirtí chomhcheangailte. Ceapadh De Rossa mar uachtarán an pháirtí, post gan chumhacht. Toghadh De Rossa do Pharlaimint na hEorpa sa bhliain 1999.
Toghadh iar-bhaill den Daonlathas Clé, Pádraic Ó Coinín agus Liz McManus, mar cheannaire agus leascheannaire Pháirtí an Lucht Oibre sa bhliain 2002. Toghadh iarbhall eile den Daonlathas Clé, Éamon Mac Giollamóir, mar cheannaire tar éis dó éirí as an Choinínigh sa bhliain 2007.
Dúnmharú Ana Kriégel
mion|[[Leamhcán in iarthar Bhaile Átha Cliath]] Dúnmharaíodh Ana Kriégel, cailín scoile a bhí ceithre bliana déag, i Leamhcán in iarthar Bhaile Átha Cliath ar 14 Bealtaine 2018. Fuarthas a corp i dteach feirme tréigthe ar Bhóthar Chluain Aodha i Leamhcán ar 17 Bealtaine 2018. Bhí Ana básaithe 45 nóiméad tar éis di a teach cónaithe a fhágáil agus bhí iarracht ar éigniú.
Ciontaíodh beirt déagóirí i ndúnmharú Ana. Bhí na buachaillí 13 bliain ag an am. B'iad na daoine is óige a ciontaíodh i ndúnmharú ó bunaíodh an Stát. mion|páirc i Coldblow,