cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stailc agus Frithdhúnadh 1913 (Baile Átha Cliath)
Na Plódcheantair i mBaile Átha Cliath
Bhí mortlaíocht na naíonán an-ard i measc na mbocht, nó fuair 143 leanbh de gach 1000 bás ina naíonáin. Thairis sin, bhí na galair ag rith damhsa sna slumaí, chomh plódaithe is a bhí na daoine agus chomh gann is a bhí an leigheas. Ba í an eitinn an galar ab fhairsinge acu, agus í á tógáil is ag marú roimpi go sciobtha. Foilsíodh tuarascáil sa bhliain 1912 a dúirt go raibh líon na mbásanna de dheasca eitinne 50 faoin gcéad ní b'airde in Éirinn ná i Sasana agus in Albain, agus gurb ar na daoine bochta ba mheasa a shiúil an eitinn. mion|[[:en:William_Martin_Murphy|William Martin Murphy = The Demon of Death]] Ó nach raibh mórán jabanna ar fáil don sclábhaí gan scileanna, bhí an bochtanas ag dul i bhfeadánacht ar lucht oibre den chineál sin. Ní raibh aon duine ag seasamh suas dóibh sular tháinig gluaiseacht na gceardchumann ar an bhfód. Thairis sin, chaithfeadh na daoine seo dul in iomaíocht le chéile faoi gach aon jab a tharla ar fáil, agus an duine a ghabh leor leis an bpá ab ísle ba eisean a gheobhadh an post.
Séamas Mór Ó Lorcáin agus an ITGWU
Ba é Séamas Mór Ó Lorcáin ceann feadhna an lucht oibre sa teagmháil, agus é i ndiaidh an-dintiúir a bhaint amach i ngluaiseacht na gceardchumann. Fuair sé an chéad taithí ar an gceardchumannachas in Éirinn sa bhliain 1907, nuair a chuaigh sé go Béal Feirste le dul i gceannas ar an gcaibidil áitiúil den NUDL, ceardchumann na ndugairí a bhí bunaithe sa Bhreatain Mhór. Roimhe sin, chaith sé seal ag obair ina dhugaire i Learphall. I mBéal Feirste dó d'eagraigh an Lorcánach stailc na ndugairí is na n-oibrithe iompair. I mBéal Feirste a d'fhorbair sé a oirbheartaíocht féin, is é sin, cur chuige na stailce comhbhá. Is é is brí le "stailc comhbhá" ná lucht oibre nach bhfuil páirteach sa choimhlint iad féin a bheith ag dul ar stailc le tacú leo siúd atá. D'éirigh go measartha leis an stailc i mBéal Feirste, agus thuill sé clú agus cáil don Lorcánach ó lucht oibre na hÉireann.
Mar sin féin, bhí a chur chuige ina ábhar conspóide i measc na gceardchumannaithe féin, agus sa deireadh, cuireadh go Baile Átha Cliath é. Bhí na hoibrithe neamhsciliúla i mBaile Átha Cliath go mór mór faoi chois ag na fostóirí. An fostóir a raibh amhras air go raibh duine dá lucht oibre ag iarraidh dul i gceardchumann, d'fhéadfadh sé an fear oibre sin a chur ar an liosta dubh, ionas nach mbeadh fostóir ar bith sásta é a fhostú agus é sacáilte. Mar sin féin, chrom an Lorcánach ar na hoibrithe neamhsciliúla a bhréagadh isteach sna ceardchumainn. Cúis imní a bhí ann don NUDL, nach raibh fonnmhar achrann lánscála a tharraingt anuas orthu le fostóirí Bhaile Átha Cliath. Mar sin, cuireadh coimisiún an Lorcánaigh mar thimire de chuid an NUDL ar fionraí sa bhliain 1908. Ansin, d'fhág an Lorcánach an NUDL, agus bhunaigh sé a cheardchumann féin, Ceardchumann Oibrithe Iompair agus Ilsaothair na hÉireann (ITGWU).
Ba é Ceardchumann Oibrithe Iompair agus Ilsaothar na hÉireann (ITGWU) an chéad cheardchumann in Éirinn a dhírigh ar na hoibrithe sciliúla agus neamhsciliúla araon.Ní raibh sé i bhfad ag déanamh an chéad fhódú i gcathracha eile na hÉireann seachas Baile Átha Cliath. Bhí an Lorcánach ag glacadh buntáiste ar an gceardchumann lena chuid tuairimí sindeacáiteacha a chraobhscaoileadh. Chreid an Lorcánach go mbeadh sé indéanta réabhlóid Shóisialach a chur i gcrích tríd an gceardchumannachas agus an lucht oibre ag dul ar ollstailc. Ní raibh rath ar stailceanna Cheardchumann Oibrithe Iompair agus Ilsaothar na hÉireann sna blianta 1908-1910, ach ón mbliain 1911 thosaigh ag éirí leo, agus bhuaigh siad stailceanna a raibh baint acu le carraeirí agus le lucht oibre iarnróid. Sna blianta 1911-1913, d'fhás ballra an cheardchumainn ó cheithre mhíle go deich míle duine. Chur na fostóirí gron san fhorbairt seo, nó ba ábhar míshuaimhnis dóibh an ráchairt a bhí ar an gceardchumann nua. mion|James Connolly
An Conghaileach agus Páirtí Lucht Oibre na hÉireann
Bhí ról tábhachtach i bhforbairt na gluaiseachta lucht oibre ag Séamus Ó Conghaile, Marxach a rugadh i nDún Éideann, Albain. Bhí bua na hóráidíochta ag an gConghaileach díreach cosúil leis an Lorcánach, agus thug na daoine aird ar a chuid óráidí sráide i mBaile Átha Cliath. Bhí náisiúnachas Éireannach á chraobhscaoileadh aige chomh maith leis an Sóisialachas. Sa bhliain 1896 bhunaigh an Conghaileach Páirtí Sóisialach Poblachtach na hÉireann chomh maith leis an nuachtán The Workers' Republic ("Poblacht an Lucht Oibre"). Sa bhliain 1910 chuaigh an Conghaileach leis an gCeardchumann Oibrithe Iompair agus Ilsaothar, agus sa bhliain 1911 cheap an páirtí ina thimire é do lucht oibre Bhéal Feirste. Sa bhliain 1912, chur an Conghaileach agus an Lorcánach Páirtí Lucht Oibre na hÉireann ar bun, páirtí a bhí ceaptha mar ghuth an lucht oibre sa pharlaimint nua Éireannach a bhí le teacht ar an bhfód de thoradh an Rialtas Dúchais (Home Rule). Mar a thit na cúrsaí amach, áfach, cuireadh an Rialtas Dúchais ar fionraí nuair a thosaigh an Chéad Chogadh Domhanda, agus i ndiaidh Éirí Amach na Cásca sa bhliain 1916, tháinig gluaiseacht mhíleata náisiúnaíoch chun saoil a bhí dírithe ar an neamhspleáchas iomlán a bhaint amach don tír in áit an Rialtas Dúchais. Mar sin, fágadh an pharlaimint sin sa liombó.
Uilliam Máirtín Ó Murchadha agus na Fostóirí
mion|Martin McDonogh Fear gnó mór-ratha a bhí in Ó Murchadha a rugadh i mBeanntraí i gContae Chorcaí sa bhliain 1844. Sa bhliain 1913 bhí sé ina chathaoirleach ar Chomhlacht Aontaithe Tramanna Bhaile Átha Cliath, agus ba leisean an siopa ilrannach Clery's chomh maith leis an óstán Imperial. Bhí na nuachtáin Irish Independent, Evening Herald agus Irish Catholic faoina smacht freisin, agus bhí sé ina mhór-scairshealbhóir sa chomhlacht farantóireachta B&I Line. Bhí sé ar dhuine den bheagán Caitliceach i saol gnó na hÉireann, ag an am nuair a deireadh le teacht leis an Chinsealacht Phrotastúnach. mion|Clerys Náisiúnaí tábhachtach a bhí in Ó Murchadha freisin, agus seal caite ina Theachta Parlaiminte in Westminster aige. Sa saol príobháideach bhí clú an fhir chineálta fhlaithiúil air, agus bhí pá ard ag a lucht oibre i gcomparáid leis na gnólachtaí eile. Mar sin féin, bhí saol crua acu siúd a bhí ag obair dó. Chaithfeadh an lucht oibre seacht n-uaire déag an chloig a chur díobh ag obair in aghaidh an lae, má bhí gá leis. Bhí siad faoi dhiansmacht an fhostóra agus faoi dhiansúil an bhrathadóra. Bhí Ó Murchadha go mór mór in aghaidh na gceardchumann, ó bhí sé den tuairim nár chóir d'aon duine ón taobh amuigh ladar a chur ina chuid gnóthaí, agus thar aon rud eile bhí sé in aghaidh an Lorcánaigh, agus meas an réabhlóidí dhainséaraigh aige air.
I mí Iúil 1913 tháinig trí chéad fostóir le chéile agus Ó Murchadha sa chathaoir ar an gcruinniú, agus chinn siad ar cur le chéile in aghaidh na gceardchumann. Bhí Ó Murchadha agus na fostóirí eile meáite ar féachaint chuige nach bhféadfadh an Ceardchumann Oibrithe Iompair agus Ilsaothar fódú ceart a dhéanamh i measc lucht oibre Bhaile Átha Cliath. Ar an 15 Lúnasa 1913 shacáil Ó Murchadha dhá scór oibrí a bhí, dar leis, ina mbaill den Cheardchumann. I rith na chéad seachtaine eile tugadh bata agus bóthar do thrí chéad duine eile. mion|Irish Independent, 1905
Tús na Stailce
Ar an 26 Lúnasa chuaigh lucht oibre Chomhlacht Trambhealtaí Aontaithe Bhaile Átha Cliath ar stailc. D'fhéach an Lorcánach chuige go raibh an stailc ar cois faoin am chéanna is a reáchtáil Cumann Ríoga Bhaile Átha Cliath a sheó capall, is é sin, Seó Capall Bhaile Átha Cliath. Mar sin, tharraing an stailc uasmhéid an mhíchompoird ar mhuintir na príomhchathrach agus rinne sí uasmhéid an dochair do ghnóthaí Uí Mhurchadha. Ar an nóiméad réamhshocraithe thréig na tiománaithe agus na stiúrthóirí a gcuid tramanna scun scan, gan aon duine a fhágáil ina mbun. Ba é frithbhuille Uí Murchadha agus breis is ceithre céad fostóir eile sa chathair gur chuir siad d'fhiachaibh ar a lucht oibre gealladh scríofa a shíniú gan dul sa Cheardchumann Oibrithe Iompair agus Ilsaothar ná stailceanna comhbhá a chur ag imeacht.
Géarú an Aighnis
An díospóid oibreachais a tháinig sna sálaí ag an stailc ba í an ceann ba ghéire i stair na hÉirean n. D'imir na fostóirí frithdhúnadh ar a gcuid lucht oibre, agus iad ag tabhairt isteach sáraitheoirí stailce ón mBreatain Mhór agus ó áiteanna eile in Éirinn. Bhí lucht oibre Bhaile Átha Cliath ar an mblár folamh ar fad i gcomparáid lena gcomhleithéidí sa chuid eile den Ríocht Aontaithe, agus chaithfidís maireachtáil i dtuilleamaí pé deonachán a gheobhaidís ó Chomhdháil na gCeardchumann (TUC) agus ó fhoinsí eile in Éirinn, agus an Ceardchumann Oibrithe Iompair agus Ilsaothar á roinnt go gortach ar na stailceoirí de réir a dhualgais féin.
Bhí scéim ann go dtabharfaí clann na stailceoirí go dtí an Bhreatain lena bhfágáil faoi chúram lucht na gceardchumann thall ansin. Ach níor cheadaigh an Eaglais Chaitliceach an plean seo a chur i gcrích. Thaobhaigh an Eaglais leis na fostóirí le linn an díospóid. Shíl na heaglaisigh, is cosúil, gur réabhlóidí dainséarach sóisialach a bhí sa Lorcánach. mion|an Lorcánaigh, nó James Larkin, a bhí i gceannas ar na hoibrithe le linn an Fhrithdhúnta ([[Dealbhóireacht|dealbh i mBéal Feirste)]] Tháinig na sluaite móra de stailceoirí ag déanamh picéid leis na sáraitheoirí a imeaglú. Ón taobh eile de, d'ionsaigh constáblaí ó Phóilíní Chathair Átha Cliath mórchruinnithe an lucht oibre le gabháil de smachtíní ar na hoibrithe.
Domhnach na Fola, 31 Lúnasa 1913
Ar an 31 Lúnasa 1913, d'ionsaigh na péas daoine ar Shráid Sackville (inniu Sráid Uí Chonaill) i lár Chathair Bhaile Átha Cliath. "Bhí mé ar Shráid Uí Chonaill tráthnóna amháin nuair a tháinig Séamas Ó Lorcáin amach ar bhalcóin an óstáin. Bhí féasóg bhréige air ionas nach n-aithneofaí é. Labhair sé agus an slua ag déanamh gártha agus ag béiceadh in aghaidh na bhfostóirí. Tháinig na póilíní anuas go tapa ó thaobhanna éagsúla, bhí an slua teanntaithe acu, agus bhuail siad duine ar bith a bhí sa tslí orthu lena smachtíní. Chonaic mé mná á leagan agus na póilíní á gciceáil. Rith mé ar luas lasrach suas taobhshráid; ag an taobh eile den tsráid bhí na póilíní ag bualadh daoine a bhí sínte agus iad gortaithe ar an talamh, agus á mbualadh arís agus arís eile." mion|29 Lúnasa 1913 Nuachtán an lá dár gcionn"Ar 5.30 p.m. nó mar sin ar Shráid Camden, rinne slua iarracht iallach a chur ar na tiománaithe as sé thram a gcuid lámh tiomána a thabhairt uathu. larradh ar na giollaí tram freisin na tramanna a fhágáil. Dhiúltaigh na tiománaithe agus na giollaí géilleadh don tslua. Thosaigh siadsan ag caitheamh cloch agus diúracán leis na tramanna. Ní raibh ach beagán de na póilíní ar an láthair ag an am. Chaith an slua clocha leo chomh maith. Níorbh fhada gur tháinig cúnamh chuig na póilíní. Thug siad sé ruathar smachtíní ar a laghad faoi na daoine a bhí sa slua agus scaip siad iad sa deireadh."Ar an lá céanna, rinne ceardchumannaithe a bhí ag filleadh ó shlógadh i bPáirc Croydon (Marino inniu) ionsaí ar na póilíní.
Fuair beirt fhear oibre bás, James Nolan agus John Byrne, nuair a d'ionsaigh na constáblaí cruinniú ar Shráid Sackville agus gortaíodh idir 400 agus 600 duine. . Baineadh feidhm as marcshlua mar iarracht ar an gcíréib a smachtú. Ní ba dhéanaí, mharaigh duine de na sáraitheoirí stailce fear oibre eile. Alice Brady agus maraíodh oifigeach ITGWU, Michael Byrne, ar an lá céanna.
Maireann an Frithdhúnadh
Bhí Séamus Ó Conghaile agus Liam X. Ó Briain ina gcinnirí tábhachtacha sa Cheardchumann freisin, agus fuair na stailceoirí tacaíocht ó phearsana éifeachtacha cosúil le Pádraig Mac Piarais, Constance Markievicz agus William Butler Yeats. Bhí cead cainte acu seo sna clómheáin, cé go raibh na meáin féin ag cur in aghaidh an Lorcánaigh.
Deireadh an Fhrithdhúnta
thumb|upright|Dealbh an Lorcánaigh ar [[Sráid Uí Chonaill|Shráid Uí Chonaill, Baile Átha Cliath ]] Tháinig deireadh leis an bhfrithdhúnadh i dtús na bliana 1914. Faoin am seo bhí an Lorcánach agus an Conghaileach ag impí ar lucht oibre na Breataine Móire dul ar stailc comhbhá le tacaíocht a léiriú do mhuintir Bhaile Átha Cliath, ach má bhí féin, ní bhfuair siad ó Chomhdháil na gCeardchumann (TUC) ach an dubheiteach. Bhí cuid mhór de na hoibrithe ag stiúgadh le hocras cheana féin, agus iad sásta a ghealladh nach rachaidís in aon cheardchumann, chomh géar is a bhí obair, bia agus beatha ag teastáil uathu. Rinne an díospóid an-dochar don Cheardchumann Oibrithe Iompair agus Ilsaothar, agus drochbhuillí eile ab ea imeacht an Lorcánaigh go dtí na Stáit Aontaithe sa bhliain 1914 agus bású an Chonghailigh i ndiaidh Éirí Amach na Cásca 1916. Mar sin féin, chrom Liam Ó Briain agus Tomás Mac Eoin ar an gceardchumann a atógáil, agus sa bhliain 1919, sháraigh a bhallra figiúirí na bliana 1913.
Cé nár éirigh leis an gCeardchumann Oibrithe Iompair agus Ilsaothar (agus ceardchumann eile ba lú ná é, an tUBLU, ag cabhrú leis) ardú pá ná feabhsú an ghléas oibre a bhaint amach do na hoibrithe, ba mhór millteanach an t-athrú taoide é an t-aighneas seo i stair an lucht oibre in Éirinn. Bhí an lucht oibre tar éis tuiscint a fháil ar dhlúthpháirtíocht an lucht oibre mar choincheap. Ní rithfeadh le haon fhostóir feasta iarracht a dhéanamh leis an gceardchumann a chloí mar a rinne Ó Murchadha. Bhí na gnóthais féin i mBaile Átha Cliath thíos go dona leis an bhfrithdhúnadh, agus d'fhág an díospóid cuid mhór acu bancbhriste. mion|William Butler Yeats, 1911
“September 1913” le Yeats
Le linn an fhrithdhúnta d'fhoilsigh William Butler Yeats an dán “September 1913” (Meán Fómhair 1913) ar an Irish Times. Tá sé ar ceann de na dánta is cáiliúla dár tháinig ó pheann an fhile. Chuir Yeats in iúl go raibh a bhá leis na stailceoirí. San am chéanna, thug sé le fios an dímheas a bhí aige ar an meánaicme Chaitliceach chomh hiomlán is a bhí sí faoi smacht na hEaglaise.
Hicearaí
Crann ard duillsilteach, le coirt mhosach uaireanta, atá dúchasach d'oirthear na hÁise agus iarthar Mheiriceá Thuaidh. Na duilleoga roinnte go cleiteach i nduilleoigíní mínfhiaclacha. Na bláthanna beag glas gan pheitil (na fireannaigh ina gcaitíní, na baineannaigh ina gcrobhaingí). An cnó 4 sheomra inite.
An tAibreán
Is é Aibreán nó Mí Aibreáin an ceathrú mí den bhliain.
Conall Eachluath
Rí Mumhan a mheastar ba ea  Conall Eachluath  (359–434). Sinsear Dhál Chais ba ea é trína mhac Tál Cas. <!-- tuilleadh le haistriú
Life
Conall was the son of Lugaid Mend and was the foster-son and trusted friend of the Ard-ri Crimthann mac Fidaig, and before his death the monarch had exerted himself to obtain Conall’s future election to the throne of Mumha after Lugaid menn. This interference with the rule of succession was highly displeasing to the descendants of Eoghan, and they represented that Conall Corc, grandson of Ailill Flann beg, was the rightful successor to Lugaid. Conall eachluath, being a just man, thereupon consented willingly to refer the matter of the election to the judgment of an assembly of the chieftains of Leth-Mogha. They accordingly met together, and by them it was decided that Conall Core was entitled to the sovranty according to the rule established by Ailill Olom, the common ancestor of both candidates[sic] ; seeing that Lugaid menn was of the race of Cormac Cas, and at his death it would be the turn of one of Eoghan’s descendants to rule over the province. The assembly moreover ordered hostages to be delivered to Conall eachluath to insure to him, or his next heir, the peaceful accession to the sovranty of Mumha immediately after Conall Core. This arrangement, whereby the will of Ailill Olom was confirmed and ratified, proved satisfactory to both claimants, and was duly executed, Conall eachluath peacefully succeeding Conall Corc.
Crimthan had such implicit confidence in Connal that he handed over to his care the many hostages he had taken, because, we are told, he felt that he could “ rely on the integrity of a prince who delivered up the possession of a crown that he was able to defend, for no other reason but because he had no right to it” In a poem contained in the “ Psalter of Cashel,” referring to Crimthan, it is said that:—
Numerous captives be in triumph led And hostages, the bonds of true submission,
These pledges and the prisoners of his wars He trusted in the hands of the brave Connal:
Than whom a prince of more integrity And stricter justice never wore a crown;
This prince for arms and martial skill renowned.
During his reign the men of Connachta made strenuous efforts to recover the territory beyond the Sinainn conquered by Lugaid menn; and Enna, in order that his forces might be free to oppose such attempts, was constrained to effect a compromise with the race of Eoghan. It was therefore agreed between them that the Dal-gCais and their posterity should rest content with their patrimonial inheritance of Tuadh-Mumha, and should surrender any claims over Des-Mumha to which they might become entitled when elected to rule over the whole province. The permanent hereditary possession of Des-Mumha, by this agreement, became vested in the Eoghanachta. The alternate right of succession to the supremacy of Mumha was however retained, but from this time forward, with few exceptions, was monoplised by the elder branch.-->
Muintir
Coirpthe iníon Eochach Mugmedóin, Ardrí ba ea a bhean chéile. Bhí triúr mac acu, Tál Cas, Énna Airctech agus Énna Téith; agus iníon amháin, Cóemfhind bean chéile Torna Éices.
Tháinig idir Éanna Airgtheach agus Cas i gcomharbacht air in am trátha.
Sturton Grange
Is ceantar suite i Leeds é Sturton Grange.
Dúnlaing mac Muireadhaigh
Rí na Laighean de rítheaghlach Uí Dhúnlainge ba ea Dúnlaing mac Muireadhaigh (Sean-Ghaeilge Dúnlaing mac Muiredaig (bás 869). Muireadhach mac Brain Ardchinn (bás 818), iar-rí, ba ea a athair.  Bhí sé i gcoróin ón mbliain 863 go dtí 869.
Is doiléir iad na ríliostaí Laighneacha sa tréimhse seo. Idir na blianta 838-871, ní fheictear an teideal rí Laigean i nAnnála Uladh. Níl tásc Dhúnlainge le fáil sna hannála úd, cé go bhfaightear é i n-annála eile. Molann Francis John Byrne gurb í cúis an mhearbhaill seo ná gur lag a bhí ríthe Uí Dhúnlainge ag an am de bharr cumhacht a gcomharsan, Cearbhall mac Dunlaing (bás 888), rí na nOsraí, cé nach ndearna rí Laigean de féin riamh.
Sa bhliain 868, deirtear sna hannála go raibh na Laigin ar an bhfód i dteannta le hUí Néill Bhreá agus Lochlannaigh ag Cath Cell Ua nDaigri ar inbhear na Bóinne. Chloígh an tArdrí Aodh Fionnliath (bás 879) iad uile. Ní luaitear ámh Dúnlaing féin maidir leis an eachtra seo.
Rí Laigean ba ea mac leis, Ailill (bás 871). Rí Iarthair Life ba ea mac eile Cairbre (bás 884).
Swarcliffe
Is ceantar suite i Leeds é Swarcliffe.
Drochaid na h-Aibhne
Is baile suite i gComhairle na h-Eaglaise Brice é Drochaid na h-Aibhne (Avonbridge).
Dictionary of Irish Biography
Is foclóir beathaisnéise é an Dictionary of Irish Biography (DIB) a foilsíodh in naoi n-imleabhar in 2009. Baineann na beathaisnéisí le daoine a rugadh in Éirinn, nó daoine eile a raibh saol suntasach acu in Éirinn, agus atá ar shlí na fírinne le cúig bliana ar a laghad. D’fhoilsigh Cambridge University Press an chéad eagrán i gcomhar le hAcadamh Ríoga na hÉireann, agus bhí thart ar 9,000 iontráil ann. Mar aon leis an leagan clóite, foilsíodh an foclóir ar líne freisin trí shíntiús digiteach, agus bhain scoláirí, taighdeoirí, agus státseirbhísigh úsáid as. Ar 17 Márta 2021 (Lá Fhéile Pádraig), seoladh leagan nua ar líne atá ar fáil go hoscailte, gan síntiús ar bith. Cuirtear iontrálacha nua leis an leagan ar líne ar bhonn rialta. Tagann an maoiniú ón Údarás um Ard-Oideachas, ón Roinn Gnóthaí Eachtracha agus Trádála, agus ó Leabharlanna Chomhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath. Tá idir 200 agus 15,000 focal sna beathaisnéisí, agus thart ar 11,000 iontráil san iomlán i Márta 2021.
Swillington
Is ceantar suite i Leeds é Swillington.
Sergey Vladimirovich Cherkasov
Gairm
Deirtear gur chaith Sergey Vladimirovich Cherkasov na blianta ag cruthú aitheantas bréige dó féin. Lig Cherkasov air gur Bhrasaíleach darbh ainm Victor Muller Ferreira é, D'hreastail sé ar Choláiste na Tríonóide ar feadh ceithre bliana idir 2014 agus 2018, ag baint amach céim san eolaíocht pholaitiúil.
Sa bhliain 2022, chuir Cherkasov isteach ar intéirneacht ag an Cúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta sa Háig, ag déanamh iarracht an Chúirt Choiriúil Idirnáisiúnta a insíothlú. Ach ghabh oifigigh faisnéise é nuair a shroich sé an Ísiltír.
An t-Sròn Dhubh
Is baile suite i gComhairle na h-Eaglaise Brice é An t-Sròn Dhubh.
Contae Hot Spring, Arkansas
thumb|deas|Suíomh sa stát Arkansas.
Is contae in Arkansas é Contae Hot Spring. Is é Malvern príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó daonra. Is contae tirim é.
Tá sé suite i lár an stáit, agus tá sé ag críochantacht le:
Sa bhliain 2016 bhí 33,374 duine ina gcónaí ann. Tá achar 1,611 ciliméadar cearnach (1,611/km²), agus mar sin, tá dlús daonra 21/km² sa chontae.
Stair
Bunaíodh Contae Hot Spring ar 2 Samhain 1829.
Diosparúine
clé|250px|mion|Diosparúine Míchompord nó pian a fhulaingíonn bean le linn comhriachtana. Is í an chúis is coitinne leis ná easpa bealaithe, go minic de bharr réamhshúgartha easnamhaigh. Ach is féidir go dtarlóidh sé mar thoradh ar fhreanga mhatán na faighne, ionfhabhtuithe sa phit, nó neamhoird pheilbheacha níos daingne.
Friedrich Nietzsche
Fealsamh Gearmánach ab ea Friedrich Wilhelm Nietzsche (Röcken-Lützen 15 Deireadh Fómhair 1844 - Weimar 25 Lúnasa 1900). Rinne sé staidéar ar na teanga cha clasaiceach a agus ar an diagacht, ach is mar fhealsamh frith-Chríostaí is mó a bhain sé a cháil amach. Coincheap tábhachtach ina fhealsúnacht is ea an Sár-Dhuine (Übermensch), agus mar sin, is minic a chuirtear ina leith go raibh sé ag réiteach an bhealaigh don Naitsíochas.
Saol
Ní raibh Nietzsche ach ceithre bliana fichead d'aois nuair a bhain sé amach ollúnacht le teangacha clasaiceacha in Ollscoil Basel san Eilvéis. D'éirigh sé as an bpost sin i gceann deich mbliana, agus a shláinte ag teip air. Ina dhiaidh sin, bhí sé ag taisteal ó thír go tír, idir an Eilvéis, an Fhrainc, an Iodáil agus an Ghearmáin. Ní raibh ann ach scríbhneoir sách anaithnid ag an am. In aois a cheithre bliana is dhá scór buaileadh é le galar tromchúiseach síciatrach, agus b'éigean dó a raibh fágtha dá shaol a chaitheamh faoi chúram a mháthar agus a dheirféar. Faoin am seo bhí aird ag teacht ar a shaothar. clé|mion|Friedrich Nietzsche, 19 bliain d'aois, 1864 Agus é óg, bhí Nietzsche go mór faoi thionchar Arthur Schopenhauer, a bhfuil blas mór duaircis agus éadóchais ar a chuid fealsúnachta. Ina dhiaidh sin, áfach, theastaigh ó Nietzsche duairceas Schopenhauer a chloí agus an saol a fhaomhadh.
Rinne Nietzsche scagadh géar ar an moráltacht, ar an reiligiún, ar an bhfealsúnacht, ar an eolaíocht agus ar an ealaín. Bhí sé míshásta le meon fannlag a aimsire agus b'fhearr leis meon na Sean-Ghréig e. D'ionsaigh sé moráltacht agus meitifisic na Críostaíochta agus chuir sé amhras i nóisean na fírinne; dá bhrí sin chuir sé in iúl roimh ré gach a mbeadh le rá ag fealsúnacht an nua-aoiseachais agus an iarnua-aoiseachais. Inniu féin, is ábhar díospóireachta iad an Toil chun Cumhachta, an Sár-Dhuine agus an Filleadh Síoraí, coincheapanna a chuir Nietzsche os ár gcomhair den chéad uair.
Tá tionchar Nietzsche le mothú go mór lasmuigh den fhealsúnacht, agus is iomaí ciall a baineadh as a shaothar i rith na mblianta. Dearctar air freisin mar dhuine de scríbhneoirí móra na Gearmáinise, ó bhí stíl shnoite ghreanta aige, beag beann ar an ábhar.
Tréithe Ginearálta a Shaothair agus a Mhachnaimh
clé|mion|Friedrich Nietzsche agus a mháthair Chuir Nietzsche roimhe dul amach ar conas an duine a uaisliú. B’éigean, mar sin, prionsabail na huaisleachta a chinntiú mar fhadhb chultúir. Chuir sé an mian sin in iúl ar shlite difriúla: meitifisic an ealaíontóra, staidéar stairiúil ar na mothúcháin agus ar shamhlaithe morálta, agus an eiseadh tragóideach a dhearbhú trí nóisin Thoil na Cumhachta, an tSíor-Fhillte agus an tSár-Dhuine.
Tá iarraidh déanta ar mhachnamh Nietzsche a eagrú de réir tréimhsí, ach is deacair fás an mhachnaimh sin a thuiscint, go hairithe de bharr na feidhme a bhain sé as na natháin agus iad roinnte de réir téamaí.
B’fhearr leis gan trácht a dhéanamh de réir oird agus eagair, mar shíl sé go raibh an machnamh ag fás uaidh féin i gcónaí agus go raibh spontáineacht éigin ag baint leis na natháin úd. Ní raibh fonn air ach oiread freastal ar lucht mearléitheoireachta nach gcuirfeadh de dhua orthu féin athmhachnamh a dhéanamh ar ar léigh siad. Mar sin féin, scríobh sé a leabhair dheireanacha go slachtmhar chun go dtuigfí gan dua é.mion|336x336px|Nietzsche, 1882 (le Gustav Schultze)
Toil na Cumhachta
Ba í an aidhm a bhí ag Nietzsche bonn a bhaint ó na fealsúnachtaí a bhí ann cheana agus amhras a chur sna prionsabail a luaimid leis an bFhírinne, leis an Maith agus leis an Eiseadh Daonna.
D'fhiafraigh Nietzsche cén prionsabal ba dhual do dhearcadh áirithe. Cén prionsabal, a dúirt sé, a bhaineann le prionsabal na fírinne féin? Ba mhian leis a fháil amach cén bunús a bhí leis an ceisteanna úd agus arbh fhéidir míniú úr a dhéanamh orthu. Ní ceart a rá, mar sin, gurbh fháidh é agus Toil na Cumhachta mar fháistine aige. Ba dhóigh leis go raibh fealsúnachtaí níos saoire á bhfógairt aige faoi phrionsabail mhorálta agus mheitifisiceacha araon. I gcoitinne, déanann an frása Toil na Cumhachta tagairt do cháilíocht ginearálta a bhaineann le teacht ar an saol: ní féidir le haon réaltacht fanacht laistigh dá teorainn féin. clé|mion|288x288px| „Der kranke Nietzsche“ le Hans Olde, 1899
Is ionann toil chun cumhachta a bheith agat agus gan a bheith comhionann leat féin riamh; caithfidh tú dul lastall díot féin. Ach ní féidir gluaiseacht chun cinn mar sin mura samhlaítear an chumhacht mar riachtanas sealbhaithe, mar bhua a fhaightear ar rud atá ag cur i do choinne: téann an Toil úd i neart, mar sin, i mbun an angair, nó tugann sí iarracht ar í féin a chur i bhfeidhm ar dhóigh eile. Mar a deir Nietzsche: Is ionann a bheith ann agus treisiú.
Is amhlaidh nach mbíonn fonn ar an toil cumhacht a bhaint amach mar chuspoir ann féin, ach go dteastaíonn uaithi a cumhacht féin a dhearbhú. Seo bunús dearcaidh nua, i dtreo gur féidir na prionsabail idéalacha Phlatónach-Críostaí a chealú agus cur in aghaidh na staire mar a tháinig sí chun cinn faoi anáil Phlatóin.
Leabhair
mion|Síniú
Amhrán na bhFiann
Is é Amhrán na bhFiann (Béarla: The Soldiers' Song) amhrán náisiúnta na hÉireann. Scríobh Peadar Ó Cearnaigh na liricí, agus chum Patrick Heaney an port.
Ba i mBéarla a scríobhadh na liricí ar dtús, ach is é an leagan Gaeilge is gnách a chloisteáil inniu. Ní chantar ach an curfá de ghnáth agus is ar éigean go bhfuil an chuid eile den amhrán ar eolas ag duine ar bith.
Tá blas láidir Ghaeilge na Mumhan ar na líricí, agus is minic nach féidir an fonn a choinneáil ach an t-amhrán a chanadh sa chanúint seo. Mar shampla, nuair a chantar ar ardaibh sléibhe, is gá an -bh- san fhocal sléibhe a bhá go hiomlán, mar a dhéantar leis an -bh-/-mh- i nGaeilge na Mumhan ar lorg an ghuta fhada.
Liricí
"Seo dhíbh, a chairde, duan Ógláigh, Caithréimeach bríomhar ceolmhar, Ár dtinte cnámh go buacach táid, 'S an spéir go mín réaltógach Is fonnmhar faobhrach sinn chun gleo 'S go tiúnmhar glé roimh thíocht don ló Fé chiúnas chaomh na hoíche ar seol: Seo libh, canaídh Amhrán na bhFiann."
(Curfá:)
"Sinne Fianna (nó: Laochra) Fáil atá fé gheall ag Éirinn, Buíon dár slua thar toinn do ráinig chugainn, Fé mhóid bheith saor, seantír ár sinsear feasta Ní fhágfar fén tíorán ná fén tráill. Anocht a théam sa bhearna bhaoil, Le gean ar Ghaeil, chun báis nó saoil Le gunnascréach, fé lámhach na bpiléar Seo libh canaídh Amhrán na bhFiann."
"Cois bánta réidhe, ar ardaibh sléibhe, Ba bhuadhach ár sinsir romhainn, Ag lámhach go tréan fén sárbhrat séin 'Tá thuas sa ghaoth go seolta Ba dhúchas riamh dár gcine cháidh Gan iompáil siar ó imirt áir, 'S ag siúl mar iad i gcoinne namhad Seo libh, canaídh Amhrán na bhFiann."
--Curfá
"A bhuíon nach fann d'fhuil Ghaeil is Gall, Sin breacadh lae na saoirse, Tá sceimhle 's scanradh i gcroíthe namhad, Roimh ranna laochra ár dtíre. Ár dtinte is tréith gan spréach anois, Sin luisne ghlé sa spéir anoir, 'S an bíobha i raon na bpiléar agaibh: Seo libh, canaídh Amhrán na bhFiann."
Feadán Pitot
Ionstraim chun luas sreabháin a thomhas ina shruth, ainmnithe as an innealtóir Francach Henri Pitot (1695-1771). Tugtar aghaidh oscailte an fheadáin i gcoinne an tsreafa agus ceanglaítear le taobh amháin den mhanaiméadar é. Tugtar aghaidh oscailte feadáin eile go hingearach leis an sreabhadh agus ceanglaítear é le taobh eile an mhanaiméadair. Tomhaistear an difríocht brú leis an manaiméadar. Bíonn an tomhas seo ina fheidhm den luas, agus is féidir é a ghrádú la scála luais.
Pieris brassicae
Is féileacán bán san fhine Pieridae é Pieris brassicae, a dtugtar bánóg mhór air de ghnáth. Tá dlúthghaol idir an bhánóg mhór agus an bhánóg bheag (Pieris rapae). Sa chéim larbhach, maireann an chruimh (a dtugtar bolb cabáiste nó péist cáil uirthi ) i gcoilíneacht lena siblínigh i bpuball síoda ar an bplanda. Uaireanta fágann na cruimheanna an puball agus déanann imirce i línte fada thar an talamh, srón le heireaball.
Óglaigh Phrotastúnacha Uladh
Buíon pharaimíleatach dílseoirí ab ea Óglaigh Phrotastúnacha Uladh, Ó.P.Ú. (Ulster Protestant Volunteers, UPV, i mBéarla). Chuir Ian Paisley agus polaiteoirí aontachtacha eile ar bun í sna 1960í chun brú a chur ar Terence O'Neill, Príomh-aire Thuaisceart Éireann, stad a chur ar na leasuithe a bhí idir lámha aige. Bhí siad faoi smacht Choiste Cosanta Bhunreacht Uladh (Ulster Constitution Defence Committee, UCDC), a bhí faoi cheannas Paisley.
Thosaigh an Ó.P.Ú. ar fheachtas buamála sa bhliain 1969. Phléasc buamaí ar an 30 Márta, agus 4, 20, 24 agus 26 Aibreán chun brú a chur ar rialtas Terence O'Neill. Thit an locht ar an IRA ar dtús.
D'éirigh leis an Ó.P.Ú. rialtas O'Neill a thabhairt síos. Thóg na baill páirt freisin sna mórshiúlta a d'eagraigh Paisley i gcoinne na mórshiúlta de chuid Ghluaiseacht na gCearta Sibhialta, á n-ionsaí go minic.
"Ar Son Dé agus Uladh" an mana a bhí acu. Bhí a lán de na hÓglaigh ina mbaill d'Óglaigh Uladh chomh maith.
Eibhlín Nic Niocaill
Gníomhaí ar son na Gaeilge agus ball de Chonradh na Gaeilge ab ea Eibhlín Nic Niocaill (Eveleen Constance Nicolls; 22 Deireadh Fómhair 1884 – 13 Lúnasa 1909).
1776
Tarluithe
mion|Fógairt an Neamhspleáchais, péintéireacht le [[John Trumbull]]
Eibhlín Nic Niocaill
Luathshaol
Rugadh Eveleen Constance Nicolls i mBaile Átha Cliath ar 22 Deireadh Fómhair 1884. Ba í an t-aon iníon amháin ag Archibald J. Nicolls (1845–1924) agus Mary (1853–1938). Bhí a hathair ina abhcóide agus ina rúnaí ar Bhord Chiste Iasachta na hÉireann. Bhí ceathrar deartháireacha aici, Arthur, Jasper, George agus Edward.
Cé go raibh post rialtais ag a hathair, bhí tuairimí náisiúnacha ag an teaghlach agus ba chainteoirí Gaeilge iad. Bhí a deartháir George ina Theachta Dála de chuid Sinn Féin ó 1921 go 1927. Faoi dhaonáireamh 1901, bhí Eibhlín agus George (Seoirse) ag baint úsáid as ainmneacha Gaeilge.
D’fhreastail sí ar Chlochar Loreto, Ráth Maonais agus ansin ar Chlochar Loreto, Faiche Stiabhna, áit ar éirigh go breá léi, go háirithe i dteangacha. Bhain sí an chéad duais amach sa Ghaeilge, sa Fhraincis agus sa Ghearmáinis, agus rinne sí cúrsaí de chuid Ollscoil Ríoga na hÉireann i gColáiste Loreto.
Bhíodh sí i gcónaí ar bharr a ranga sa choláiste, agus bhuaigh sí roinnt taispeántas. Nuair a bhain sí BA amach sa bhliain 1906, bhí sí sa chéad áit ar fud na hÉireann agus bhuaigh sí scoláireacht Steward. Bronnadh scoláireacht taistil £300 uirthi chun MA a bhaint amach, ag chuaigh sí go dtí an Ghearmáin agus Páras, ag déanamh staidéir ar an tSean-Ghaeilge faoi Marie Henri d'Arbois de Jubainville. Nuair a bhí sí i bPáras, thug sí léachtaí in Ollscoil Pháras agus rinne sí atheagrú ar chraobh Pháras de Chonradh na Gaeilge.
Nuair a d’fhill sí ar Éirinn bhí sí ina ball suntasach de Chonradh na Gaeilge. Chuaigh sí isteach i gcraobh na gCúig gCúigí, thug sí léachtaí, agus d'eagraigh sí an Ard-Fheis sa bhliain 1909. Ina cuid scríbhinní do nuachtán an Chonartha, An Claidheamh Soluis, cheangail sí athbheochan na Gaeilge le gluaiseacht an neamhspleáchais agus le cearta na mban chomh maith. Ba luathfheimineach í Nic Niocaill, ag scríobh don iris Bean na hÉireann. Bhí sí ina ball de ghrúpa mór cairde, Pádraig Mac Piarais agus Mary E.L. Butler ina measc.
Bás
Chuaigh sí ar camchuairt i nGaeltacht dheisceart Chiarraí in éineacht le Butler i samhradh na bliana 1909. Sna samhraí roimhe sin, thug sí cuairt ar Oileáin Árann, ag cur snasa ar a cuid Gaeilge. D’fhill Butler abhaile tar éis seachtain sa Daingean, agus chuaigh Nic Niocaill ar aghaidh go Ceann Trá, áit a ndearna sí cairdeas le James Cousins. Rinne Cousins cur síos uirthi mar “ard, maorga: mánlacht is cneastacht ina mbeatha, mánlacht gan maoithneachas inti, agus cneastacht bunaithe ar chinnteacht agus ar chrógacht.” Ar 13 Iúil 1909, shroich sí an Blascaod Mór, ag fanacht i dteach Phádraig Uí Chatháin ar a dtugtaí “an Rí”. Faoi dhraíocht ag an oileán, bheartaigh sí ar chuairt fhada. Le linn di a bheith ann, thosaigh sí ag múineadh an tsnámha do chailíní na n-oileán. Ar an Aoine 13 Lúnasa, bhí sí ag múineadh an tsnámha d’iníon Thomáis Uí Chriomhthain, Cáit. Cé go raibh siad i ngar don gcladach, chuaigh sí féin agus Cáit i dtrioblóid. Rinne deartháir Cáit, Dónal, iarracht an bheirt acu a shábháil. Tháinig fear áitiúil eile darb ainm Peats Tom Ó Cearnaigh i gcabhair orthu, ach níor éirigh leo ach Cáit a shábháil. Bádh Nic Niocaill agus Dónal.
Bhí an pobal faoi scamall bróin ag a bás, go háitiúil agus go náisiúnta freisin. Bhí sí go díreach tofa do choiste feidhmiúcháin Chonradh na Gaeilge, an duine ab óige a toghadh don phost sin. Bhí sochraid i nDún Chaoin, agus ina dhiaidh sin, aistríodh a corp ar thraein ón Daingean go Baile Átha Cliath, áit a raibh na mílte ag fanacht leis. Chuaigh an slua lena corp go Reilig Ghlas Naíon lena adhlacadh. Scríobh Joseph Holloway, an dialannaí, nach raibh sochraid níos sollúnta riamh ann. Scríobh Pádraig Mac Piarais gurbh í Nic Niocaill an bhean “most nobly planned” de na mná go léir a raibh aithne aige orthu in alt sa Freeman’s Journal ar 16 Lúnasa.
Rinne Conradh na Gaeilge cur síos ar Nic Niocaill mar laoch as Cáit a shábháil. Dhíoladar portráidí di ag cruinnithe, agus thug siad an t-airgead a bailíodh do chlann Uí Chriomhthain. Díoladh 300 pictiúr faoi Iúil 1910, agus bailíodh breis is £21. Ag cruinniú ar 9 Meán Fómhair 1909, cruinníodh £49 do scoláireacht, i gcuimhne uirthi, chun cailín a chur chun na Gaeltachta, agus chun dealbh nó plaic tiomnaithe do Nic Niocaill a chur suas. Sna sé mhí ina dhiaidh sin, bailíodh £100 ach níor tháinig na pleananna i gcrích. Scríobh Katharine Tynan, Padraic Colum, agus James Cousins adhmholtaí uirthi.
Spreag na himeachtaí ar lá báis Nic Niocaill an leabhar A Dark Day on the Blaskets le Mícheál Ó Dubhshláine, chomh maith leis an dráma Snámh na Saoirse le Róisín Sheehy.
Gearóid Mac Spealáin
Scríbhneoir agus staraí ba ea Gearóid Mac Spealáin (1904-1975).
Óige
Rugadh Mac Spealáin i gCathair Luimnigh i mí an Mheithimh 1904. B'úmadóir as Mainistir Uaithne é a athair, Micheál Spenser. Ellen Corbett an t-ainm a bhí ar a mháthair. Cailleadh Micheál nuair a bhí Gearóid an-óg.
Oideachas
D'fhreastail sé ar scoil na mBráithre Críostaí i Sráid Seasnáin agus d'éirigh go maith leis: san Ardteistiméireacht, fuair sé an chéad áit sa tír. Rinne Mac Spealáin cúrsa BA i gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath (1923-24) agus Dubhghlas de hÍde mar ollamh aige. Bhain sé céim mháistir amach ina dhiaidh sin.
Voicenotes
Is é Voicenotes an dara halbam ón bpopcheoltóir Meiriceánach Charlie Puth. Scaoileadh é ar an 11 Bealtaine 2018.
Traicliosta
Is iad seo na hamhráin:
Cairteacha
{|
Dermot Morgan
mion|Cuimhneachán, Baile Átha Cliath|clé Ba fhuirseoir Éireannach é Dermot Morgan (Gaeilge: Diarmaid Ó Muireagáin) (3 Márta, 1952 - 28 Feabhra, 1998), a rugadh agus tógadh i mBaile Átha Cliath. Iar-mhúinteoir a bhí ann, a chuaigh isteach san fhuirseoireacht agus aisteoir eacht tar éis cáil bainte amach aige ar fud na hÉireann ar RTÉ. Tháinig cáil idirnáisiúnta dó nuair a chuir sé i láthair Father Ted Crilly ar an tsraith theilifíse Father Ted sna 1990idí.
Diospláise
Anchuma na gcnámh nó fíochán eile sa cholainn. Deighleann na cealla níos tapa ná mar is gnách, nó ní aibíonn siad i gceart, agus cuireann seo isteach ar a bhfeidhmiú. Is gnách go dtarlaíonn sí i bhfíochán gortaithe atá á dheisiú. Is féidir go dtarlóidh sí in aon chuid eile den cholainn, ar chúiseanna géiniteacha nó mar gheall ar iarmhairtí mífhabhracha comhshaoil. Má tharlaíonn sí i gcodanna áirithe den cholainn (an ceirbheacs, mar shampla) is minic na cealla diospláiseacha ina réamhtheachtairí ar urchóideacht.
Scothscéalta
Cuimsítear iarfhocal le Seosamh Mac Grianna.
Oileán Máisean
Oileán i ngar do Charna, Contae na Gaillimhe nach bhfuil aon chónaí air is ea Oileán Máisean (Béarla: Mason Island).
Stair
Níl daoine ina gcónaí ar an oileán ó 1952, ach bhíodh suas le 127 duine ina gcónaí ann ag deireadh na 19ú haoise. Tá roinnt tithe tréigthe ar an oileán chomh maith le tithe saoire athchóirithe atá ar fáil ar cíos. Níl aon bhád farantóireachta ag freastal ar an oileán. Tá iarsmaí luath-Chríostaíochta éagsúla ar an oileán freisin — reilig, altóirí, crosa, agus aireagal ina measc.
An Dùn Mòr, Albain
Is baile suite i gComhairle na h-Eaglaise Brice é An Dún Mór.
Tubaiste Surfside, Miami (2021)
clé|mion clé|mion|sa bhliain 2021 clé|mion
Cúiseanna
Léirítear i dtuarascáil innealtóra ó 2018 go raibh locht ollmhór ar dhearadh an fhoirgnimh. Deirtear go raibh caoi le cur ar an árasán céanna níos deireanaí i mbliana. Bhí obair athchóirithe á déanamh ar an díon ag an am, agus bhí obair dheisiúcháin ar bun i gcodanna eile den fhoirgneamh chomh maith.
D'ordaigh na húdaráis i stát Florida go ndéanfaí scrúdú iomlán sábháilteachta ar gach aon fhoirgneamh atá ar chomhaois le Champlain Towers.
Geárrloch
Is sráidbhaile suite i Ros, Comhairle na Gàidhealtachd, Albain é Geárrloch.
Austin Currie
Saol
Fuair Austin Currie a chuid oideachais i nDún Geanainn i gContae Thír Eoghain agus Ollscoil na Banríona, Béal Feirste.
Ó 1964 go dtí 1972, bhí sé ina Fheisire Parlaiminte i Stormont.
Bhain Austin Currie cáil amach i 1968 nuair a chuir sé in aghaidh chinneadh na n-údarás áitiúil i gCo Thír Eoghain teach cónaithe a chur ar fáil do bhean shingil. Bhí an bhean, 19 bliain d'aois, ag obair do pholaiteoir aontachtach, cé gur mhó an riachtanas a bhí ar theaghlaigh Chaitliceacha sa cheantar. clé|mion|150x150px Ina dhiaidh sin, i 1970, bhí Austin Currie ar dhuine de bhunaitheoirí an SDLP in éindí le John Hume, Ivan Cooper, Gerry Fitt, Paddy Devlin agus Paddy O'Hanlon. Bhí sé ina bhall den Tionól, Tuaisceart na hÉireann, idir 1973 - 1975. clé|mion|150x150px Chuaigh sé chun cónaithe i gCo Chill Dara sna hochtóidí agus bhí sé ina iarrthóir ag Fine Gael i dtoghchán na hUachtaránachta i 1990.
Toghadh ina Theachta Dála i mBaile Átha Cliath é agus bhí sé ina Aire Stáit i ranna éagsúla idir 1994 agus 1997.
Bhí cúigear clainne air, a n-iníon an Seanadóir Emer Currie ina measc.
Omós
Fuair Austin Currie bás ina chodladh ag a theach cónaithe i nDoire an Mhuillinn i gCo. Chill Dara ar 9 Samhain 2021, agus é ina 82 bhliain. Tá sé curtha in Éadan na dTorc i dTír Eoghain.
Dúirt an tUachtarán, Micheál D. Ó hUigínn, ar bhás Austin Currie, "Tá polaiteoir tiomanta, macánta, an-dúthrachtach caillte ag Éirinn, fear a raibh ionchur suntasach aige i saol an iliomad daoine ar fud na hÉireann le linn gairmréim éagsúil agus dhúshlánach."
Iasc an Deiscirt
Réaltbhuíon dheisceartach is ea Iasc an Deiscirt, nach bhfuil ach réalta gheal amháin i measc líon a réaltaí – sin le rá Fomalhaut, atá ar an ochtú réalt déag is gile ar spéir na hoíche. Tá an réaltbhuíon seo ar cheann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha, agus tá sé ar cheann chomh maith de na 48 réaltbhuíon ar chatalóg Tholamaes. Tugtar Piscis Austrinus nó Piscis Australis mar ainm Laidine air, rud a chiallaíonn "iasc deisceartach".
Featha Thaigh nan Clach
Is baile suite i gComhairle na h-Eaglaise Brice é Am Featha Taigh nan Clach (Béarla: Stenhousemuir).
Hidreaponaic
mion|Hidreaponaic ar siúl in Brooks, [[Alberta, Ceanada]] Fás plandaí i dtuaslagáin chothaitheacha, gan aon ithir san áireamh. Úsáidtear an modh seo i dtáirgeadh trátaí is cúcamair ardchaighdeáin faoi ghloine. I saothrú uisce, crochtar na plandaí ó struchtúr in airde agus a bhfréamhacha tumtha san uisce a chuimsíonn na cothaithigh. I gcomhshaothrú, is féidir na fréamhacha a chur in ábhair cosúil le gaineamh garbh, gairbhéal, móin nó veirmicilít.
Swinnow
Is ceantar suite i Leeds é Swinnow.
Fionn-Chrois
Is baile suite i gComhairle na h-Eaglaise Brice é Fionn-Chrois.
27 Iúil
Is é an 27 Iúil an 208ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 209ú lá i mbliain bhisigh. Tá 157 lá fágtha sa bhliain.
Fodhraitidh
Is sráidbhaile suite i Ros, Comhairle na Gàidhealtachd, na hAlban é Fodhraitidh.
Éabainnít
mion|Earraí déanta le héabainnít ón 19ú haois Ábhar crua dubh is ea éabainnít a dhéantar trí rubar a bholcáiniú le tiúchan ard sulfair (timpeall 33%). Inslitheoir tábhachtach leictreach roimh theacht na n-ábhar sintéiseach nua-aoiseach.
Fáinneog shléibhe
Is feithid í an fháinneog shléibhe. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann.
Castell Conwy
Is dúnfort é Castell Conwy i gConwy, atá suite i dTuaisceart na Breataine Bige. Thóg Éadbhard I é, le linn a choncas ar an mBreatain Bheag, idir 1283 agus 1287. Tógtha mar chuid de thionscadal níos leithne chun baile múrtha Conwy a chruthú, chosain na cosaintí ina iomláine thart ar £15,000, suim ollmhór don tréimhse. Sna céadta bliain amach romhainn, bhí páirt thábhachtach ag an gcaisleán i roinnt cogaí. Sheas an caisleán in aghaidh léigir Madog ap Llywelyn i ngeimhreadh 1294 -95, d'fheidhmigh sé mar thearmann sealadach do Risteard II sa bhliain 1399 agus bhí sé i seilbh fórsaí a bhí dílis d'Owain Glyn Dŵr ar feadh roinnt míonna sa bhliain 1401.
Nuair a thosaigh Cogadh Cathartha Shasana sa bhliain 1642, bhí an caisleán i seilbh fórsaí a bhí dílis do Shéarlas I, ag seasamh an fhóid go dtí 1646, nuair a ghéill sé d'arm na Parlaiminte. Ina dhiaidh sin, scrios an Pharlaimint cuid den chaisleán, ionas nach n-úsáidfear é in aon éirí amach eile, agus ar deireadh scriosadh go hiomlán é sa bhliain 1665 nuair a baineadh an t-iarann agus an luaidhe a bhí fágtha aige agus díoladh é. Rinneadh ceann scríbe tarraingteach den chaisleán do phéintéirí ag deireadh an haois agus ag tús an 19ú haois. D'fhás líon na gcuairteoirí agus rinneadh obair athchóirithe tosaigh sa dara leath den 19ú haois. Sa 21ú haois, tá an caisleán scriosta á bhainistiú ag Cadw mar díol spéise do thurasóirí.
Measann UNESCO go bhfuil Conwy ar cheann de na "samplaí is fearr d'ailtireacht mhíleata san Eoraip ag deireadh an 13ú haois agus tús an 14ú haois ", agus rangaítear é mar Suíomh Oidhreachta Domhanda. Tógadh an caisleán dronuilleogach as clocha áitiúla agus iompórtáilte agus tá sé suite ar dhroim cósta, a bhí tráth ag breathnú ar bhealach tábhachtach trasna na habhann 'Afon Conwy'. Roinnte i mBarda Laistigh agus Lasmuigh, tá sé cosanta ag ocht dtúr mór agus dhá bharbacán, le cúlgheata ag dul síos go dtí an abhainn, rud a ligeann don chaisleán a bheith athsholáthraithe ón bhfarraige. Coinníonn sé poill teilgthe cloiche (machicolations) is luaithe a mhaireann sa Bhreatain agus an méid a chuir an staraí Jeremy Ashbee síos air an "best preserved suite of medieval private royal chambers in England and Wales". Ar aon dul le caisleáin eile Éadbhardacha i dTuaisceart na Breataine Bige, tá naisc dhlúth ag ailtireacht Chonwy leis an gceann a fuarthas i Ríocht na Saváí le linn na tréimhse céanna, tionchar a thagann, is dócha, ó bhunús savách an phríomhailtire, Jacques de Saint-Georges.
Diospláise chromáin chonda
Neamhord i bhforbairt alt an chromáin i madraí. Éiríonn ceann an fhéimir leata agus fanann a leabú éadomhain, ionas nach dtéann an t-alt i ngreim i gceart. Tarlaíonn aimhréidh don alt, fiafháis chnámhacha timpeall an ailt is airtríteas. Ní bhíonn an gnáthúll is cuas éifeachtach, mar sin, agus ní altann i gceart, ionas go n-éiríonn an madra bacach. Bíonn siúl sainiúil máingeála aige, agus uaireanta pian san alt. Neamhord is ea é a bhfuil cuid mhaith de dúchasach, i madraí móra áirithe cosúil leis an ngunnaghadhar is an t-alsáiseach. Úsáidtear cóireálacha maolaitheacha nó máinliachta, ag brath ar cé chomh dian is atá an riocht.
Andrew Tate
Tionchaire ar líne agus fuadaitheoir ban is ea Andrew Tate (a rugadh ar 1 Nollaig 1986). Iar-chicdhornálaí agus 'réalt' ar Big Brother is ea é.
Chuir roinnt ardán meáin shóisialta cosc ar Tate sa bhliain 2022 mar gheall ar a fhuathchaint. clé|mion|Tate sa bhliain 2014, cicdhornálaí ag an am Gabhadh Tate sa Rómáin ar 29 Nollaig 2022 (in éineacht lena dheartháir, Tristan, agus beirt eile), cúisithe as gáinneáil ar dhaoine, éigniú agus bunú grúpa coireachta eagraithe.
Thorner
Is sráidbhaile suite in Leeds é Thorner. Bhí cónaí ar 1,646 duine ann sa bhliain 2011.
Aodh Ua Con Cheanainn (I)
Rí Uí Dhiarmada ba ea Aodh Ua Con Cheanainn (I) (bás 1067).
Beatha
Chomhghuaillí Aodha an Gha Bhearnaigh, rí Chonnacht, ba ea Aodh. Throid sé in éineacht leis, agus d'éag sé leis i gCath Turlach Adhnaigh i ríocht Aidhne sa bhliain 1067.
Foinsí
RIA MS 1233 (23.Q.10)
Ryanair
Is aerlíne ísealchostais Éireannach í Ryanair, agus í ar an aerlíne is mó den chineál sin san Eoraip. Tá eitleáin den déanamh Boeing 737 á n-oibriú ag an gcomhlacht. Is í Ryanair an aerlíne is mó a iompraíonn paisinéirí san Eoraip.
Tháinig borradh suntasach ar Ryanair ó cuireadh ar bun í, nó bhí liobrálú na heitlíochta san Eoraip ón mbliain 1997 i leith ag faobhrú don chomhlacht. Is é Aerfort Stansted i Londain príomh-bhunáit Ryanair, ach tá ceanncheathrú an chomhlachta lonnaithe in Aerfort Bhaile Átha Cliath in Éirinn.
Stair
Ba iad Christopher Ryan, Tony Ryan (óna bhfuair an comhlacht an t-ainm) agus Liam Lonergan a bhunaigh Ryanair thiar sa bhliain 1985. Bhí Lonergan ag dul le gnó na turasóireachta, nó ba eisean úinéir an bhiúró taistil úd Club Travel. Maidir le Tony Ryan, feidhmeannach de chuid an Aer Lingus a bhí ann agus é páirteach i mbunú an chomhlachta úd Guinness Peat Aviation.