cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stargate
Tá príomhhscéal na sraitheanna uilig búnathe ar an "Stargate" (Réaltgeata), rud eachtrannach ciocalach a ligeann le iompar chuig stargate eile ar fun an cruinne na mílte solasbliain óna chéile. Tá formhór de eipeasóidí Stargate faoi an lá atá inniu. Tá an Stargate mar rún míleata, agus dá bharr níl aon frithrá idir na scéalta agus an fírinne. Sa scéal, tá cuid mhaith de miotaseolaíocht na hEigipte búnaithe ar eachtraí a bhaineann le coimhthíochach a tháinig anseo agus a chuir muintir an domhain faoi smácht sa fíor-aimsir cáite. Bhí cúpla naimhde difriúla ag muintir SG-1, ach don chuid is mó (go háirithe i dtosach) bhí na Goa'uld mar an naimhid is dáinséarach. Lig na Goa'uld orthu go raibh siad mar déithe, agus chuir siad muintir an séan Eigipt faoi chois, agus chuir seo cruth ar a cultúr agus reiligiún, mar dheá. Bhain siad úsáid as na Réaltgeataí chun oibrí a bhogadh ón Domhain go dtí phláinéid eile ar fud an réaltra. I stair na hEigipt (mar dheá) d'éirigh an cine daonna amach agus d'fhág na eachtrannaigh. Bhí an Réaltgeata adhlactha agus rinneadh dearmaid air go dtí agus 1928 nuair a ath-aimsíoch é. I dtús an chéad scannán (1994) réititgh na eolaithe (le cabhair seandalaí Daniel Jackson) conas an réalgeata a úsáid agus leanann céad sraith SG-1 leis an scéal. Téann saighdiúirí Mheiriceá amach sa cruinne ag lorg eolas agus teicneolaíocht, ach déanannn siad cairde agus naimhde ar an mbealach.
Cogaíocht trinsí
deas|250px|thumb|Cogaíocht trinsí Cogaíocht ó chlaiseanna caola ina seasann na saighdiúirí, ar foscadh cuid mhaith ó scaoileadh na namhad. Úsáideadh í den chéad uair i gcogadh na Crimé (1853-1856), agus ar scála i bhfad níos mó sa chéad chogadh domhanda. Thochail na Gearmánaigh trinsí tar éis cath an Marne i 1914, ag cur tús le patrún cogaíochta ar fhronta an iarthair. Tochlaíodh na mílte ciliméadar de thrinsí ar an dá thaobh os comhair a chéile, le córais chasta cumarsáide is sreang dhealgach cosanta. Shín na trinsí ón Muir Thuaidh go dtí an Eilvéis, agus chruthaigh siad leamhsháinn fhuilteach. Tugadh airm nua isteach chun an leamhsháinn a bhriseadh, ina measc gránáidí láimhe, gás nimhe, moirtéir trinsí, agus baráistí airtléire. Mar sin féin, níorbh fhéidir brú ar aghaidh thar na trínsí go raibh tancanna feabhsaithe ar fáil i 1918, tar éis an tanc a bheith ceaptha i 1915. Faoi seo, agus airm níos cumasaí ar fáil, tá an modh cogaíochta seo imithe i léig.
Emil Abderhalden
Bithcheimiceoir conspóideach Eilvéiseach ab ea Emil Abderhalden (9 Márta, 1877 – 5 Lúnasa, 1950). Rugadh é in Oberuzwill i gCantún St. Gallen.
Rinne Emil Abderhalden staidéar ar an Leigheas in Ollscoil Basel agus bhain sé céim amach mar dhochtúir i 1902. Ina dhiaidh sin chuaigh sé chun staidéar a dhéanamh i saotharlann Emil Fischer agus d'oibrigh sé in Ollscoil Bheirlín. I 1911 bhog sé go hOllscoil Halle, áit ar mhúin sé fiseolaíocht sa scoil leighis.
Le linn an Chéad Chogadh Domhanda, bhunaigh sé ospidéal do leanaí a bhí ag fulaingt de bharr easpa bia. D’aistrigh sé paistí ón nGearmáin go dtí an Eilvéis. Tar éis seo go léir, thosaigh sé ar thaighde sa Cheimic Fhiseolaíoch agus thosaigh sé ag staidéar Meitibileacht agus Bithcheimic.
Tar éis an Dara Cogadh Domhanda, d'fhill sé ar an Eilvéis, áit a ghlac sé post ag Ollscoil Zürich.
Fuair ​​Emil Abderhalden bás i Zurich ag 73 bliain d’aois.
Robert Smythson
Ailtire Sasanach ab ea Robert Smythson (c 1535 – 15 Deireadh Fómhair 1614). Thosaigh sé mar shaor cloiche. Ba é an chéad saothar dá chuid a taifeadadh Longleat (1568), agus meastar gur dhear sé é. Ba é Wollaton Hall i Nottingham (1580-1588) a shárshaothar, caisleán meánaoiseach bréige le gnéithe clasaiceacha is faisean Pléimeannach fite ann. D'fhorbair sé plean nua ceartingearach leis an halla mór suite trasna, rud a bhí réabhlóideach maidir leis na féidearthachtaí spásúla i bhfoirgnimh chomhaimseartha.
Baile Alain
Is baile suite i gComhairle nan Críochan é Baile Alain.
Making a Living
Scannán tostach Meiriceánach is ea Making a Living a rinneadh sa bhliain 1914.
1751
Tarluithe
mion|L'Encyclopédie foilsithe sa [[An Fhrainc|Fhrainc ]]
Baile Eighe
Is baile suite i gComhairle nan Críochan é Baile Eighe.
Feinilcéatónúire
Is éard is feinilcéatónúire ann ná neamhord tearc dúchasach de thoradh ar éalang i meitibileacht feiniolalainín (aimíonaigéad a bhíonn i gcuid mhaith próitéiní). Carnann an feiniolalainín sa cholainn, agus is féidir go gcuirfidh sin tús le heasnamh meabhrach. Is féidir é a bhrath go luath sa naíonacht le tástáil scagtha ar an bhfual, agus má chloíonn an páiste le cothú gan blúire ar bith feiniolalainín ann, fásann sé breá normálta.
Teoiric
Is éard is teoiric ann ná míniú a mheastar a bheith ceart ach gan é a bheith cruthaithe. Mar a úsáidtear go laethúil in urlabhra neamh-eolaíochta tugann "teoiric" le tuiscint go bhfuil rud éigin bunaithe ar thuairimíocht nó buille faoi thuairim, smaoineamh, nó, hipitéis; nuair a bhíonn díreach a mhalairt i gceist leis an fhocal 'teoiric' san eolaíocht.
Uí Eidirsceoil
mion|deis|160px|Armas Uí Eidirsceoil
Rítheaghlach Gaelach is ea  Uí Eidirsceoil , ceannairí na nDáirine ad Corca Laidhe go dtí an 16ú haois. Ríthe Mumhan ba ea sa suggest go dtí teacht chun cinn na nEoghanacht sa 7ú haois. Ag tús na 13ú haoise, bhí trí ghéag den chlann ann: Uí Eidirsceoil Mhóir, Uí Eidirsceoil Óig agus Uí Eidirsceoil Bhéarra. Tá an sloinne Ó hEidirsceoil le fáil go fairsing i gContaetha Corcaí agus Ciarraí.
Sanas
Is é Eidirsceol, a mhair sa 10ú haois é sinsear na clainne. Ciallaíonn an t-ainm idir-scéal, .i. "idirghabhálaí" nó "toscaire".
Stair
De shliocht na nÉarann, Corca Laidhe go háirithe, is ea Uí Eidirsceoil. Faoin deichiú haois agus an sloinne á úsáid acu, bhí an tuath Corca Laidhe i n-iardheisceart Chorcaí ina n-áit dúchais, díbeartha ann ag na hEoghanachta agus na Cambra-Normannach. Bhí lárionad acu ag Dún na Séad. Ón 12ú haois ar aghaidh, bhí clann Uí Eidirsceoil ina rítheaghlach Chorca Laidhe.
D'éirigh an chlann ina mairnéalaigh agus iascairí den scoth.
Cé gur chaill an chlann a cuid críoch agus caisleán sa 17ú haois tar éis na curaidh in éadan Eilíse I Shasana, tá an-chuid Uí Eidirsceoil ina gcónaí fís in iarthar Chorcaí.
I measc ainmneacha nasctha leis an gclann, tá Fionn agus Con/Mac Con.
Mahagaine
Crann síorghlas atá dúchasach do Mheiriceá Láir agus oileáin Mhuir Chairib. Na duilleoga cleiteach, na bláthanna cúigpheitealach scothbhuí i gcrobhaingí scaoilte. Ceann de chuid mhaith adhmad a dtugtar mahagaine orthu, adhmad scothdhearg trom crua ardchaighdeáin a oibrítear go héasca.
One Breath (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an t-ochtú heipeasóid, "One Breath" den dara sraith The X-Files ar an 11 Samhain 1994. Scríobh Glen Morgan agus James Wong an eipeasóid seo. D'fhéach 15.3 milliún duine ar an eipeasóid.
Kid Auto Races at Venice
Scannán tostach Meiriceánach is ea Kid Auto Races at Venice a rinneadh sa bhliain 1914.
Bun na h-Aibhne
Is baile suite i gComhairle nan Críochan é Bun na h-Aibhne.
Feiniméin chriticiúla
Airíonna fisiciúla córas ag a bpointí criticiúla (mar shampla, ag an teocht a n-imíonn an t-idirdhealú idir dhá phas). Bíonn sé sainiúil do na pointí seo go dtarlaíonn athruithe drámata sna paraiméadair a chuireann síos ar an gcóras. Mar shampla, titeann maighnéadú spontáineach iarainn go dtí nialas nuair a éiríonn a theocht os cionn na teochta criticiúla (a theocht Curie). Tarlaíonn feiniméin chriticiúla i gcuid mhaith córas, cosúil le hathruithe forshreabhánacha, forsheoltacha, fearóileictreacha, is fearómaighnéadacha.
21 Lúnasa
Is é an 21 Lúnasa an 233ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 234ú lá i mbliain bhisigh. Tá 132 lá fágtha sa bhliain.
Cogal
Planda bliantúil le gas gan mórán géag is ea an cogal (Agrostemma githago), 30-100 cm ar airde, cumhdaithe i ribí bána. Na bláthanna 3-5 cm ar leithead le gais is feadán cailíse lomrach, na peitil scothdhearg/corcra, rud beag mantach. Bhíodh sé ina fhiaile choiteann i ngoirt arbhair i ngach áit tráth, ach ag dul i léig anois, annamh in áiteanna. Tuigtear go bhfuil na síolta nimhiúil. Nuair a bhíonn sé flúirseach, laghdaíonn caighdeán an phlúir a tháirgtear. Tugtar diasa fia air freisin.
2022 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 2022.
Feinitíopa
Is éard is feinitíopa ann ná an dealramh seachtrach de bharr géine aonair ar leith. Mar shampla, tá athrú ceannasach ar leith i lucha Ay (an géinitíopa) a tháirgeann an feinitíopa d'fhionnadh buí is murtall.
Bun Chadain
Is baile suite i gComhairle nan Críochan é Bun Chadain.
Jim Clark
Tiománaí Foirmle a hAon ó Albain ab ea James Clark, Jr, a rugadh ar 4 Márta 1936 i gCille Mheinidh, Fìobha agus a fuair bás ar an 7 Aibreán 1968 i mBaden-Württemberg, an Ghearmáin.
Tagairtí
clé|250px|thumb|Jim Clark
Mabel's Strange Predicament
Scannán tostach Meiriceánach is ea Mabel's Strange Predicament a rinneadh sa bhliain 1914.
Raad ny Foillan
Is cosán fada cósta in Oileán Mhanann é Raad ny Foillan (Gaeilge: Bealach na bhFaoileán). Toisc go bhfuil sé ina lúb dúnta ar fud an chósta, is féidir é a shiúil i dtreo deiseal nó tuathal.
An bealach agus a stair
Tosaíonn agus críochnaíonn Raad ny Foillan ag Droichead na Mílaoise thar Chuan Dhúglais. Tá an cosán 164 km ar fhad, ina lúb iomlán timpeall chósta an oileáin, marcáilte le comharthaí a thaispeánann faoileán ar chúlra gorm.
Cruthaíodh an tsiúlóid chun ceiliúradh a dhéanamh ar “Bliain Oidhreachta” an Oileáin i 1986 agus leanann sí an cósta go ginearálta, ag dul trí thír-raon éagsúil ó thránna scaineagáin ag Inver Ayre go dtí cnoic agus aillte os cionn 430 m.
Cuimsíonn an bealach na codanna seo a leanas: link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/63/Isle_of_Man_map-en.svg/220px-Isle_of_Man_map-en.svg.png|deas|mion| Oileán Mhanann
Is é 21 uair, 21 nóiméad agus 25 soicind an t-am is tapúla atá ar eolas (TTE) don Raad ny Foillan, arna shocrú ag Orran Smith (féintacaithe) i mí Dheireadh Fómhair 2020.
Flóra agus fána
D'fhéadfadh na codanna cois cósta radharcanna ar éin mhara a chur ar fáil; mar saidhbhéir, cánóga dubha, puifíní, na forachain agus na faoileáin mhara mar aon le rónta glasa, agus ag pointí intíre na gcaorach Manainneach Loaghtan ar limistéir atá faoi chosaint ag Oidhreacht Náisiúnta Mhanann,.
Baile Chaisteil, Comhairle nan Críochan
Is baile suite i gComhairle nan Críochan é Baile Chaisteil.
Feinitisíní
Cineál drugaí a tugadh isteach sna 1950idí chun neamhoird shíciatracha (cosúil le scitsifréine is mire) a chóireáil. Ba é clórprómaisín an chéad cheann.
1836
Tarluithe
mion|260px|1831–1836: Turas eolaíochta Darwin timpeall an domhain ar bord an HMS Beagle
Conchúr mac Taidhg Mhóir
Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin ba ea Chonchúr mac Tadhg Mhóir (Sean-Ghaeilge Conchobar mac Taidg Móir) (bás 882). Muiris mac Tomaltaigh (bás 815), iar-rí, ba ea a sheanathair. D'éag a athair, Tadhg Mór (bás 810) ag troid ar son a athar in éadan tuatha na gConnacht. Síol Mhuireadhaigh ba ea a mhuintir. Tá clann Uí Chonchúir na gConnacht ainmnithe as.
Beatha
Ní fios go cruinn dátaí a réimeas. De réir an ríliosta sa Leabhar Laighneach, bhí sé i gcoróin le 27 bliain, a chuireann in úil go raibh sé i réim ón mbliain 855. Tuairiscítear go bhfuair leath-rí, Mugron mac Máele Cothaid, bás sa bhliain 872.
Bhí Connacht faoi ghéillsine Ardrí na hÉireann sa tréimhse seo. Sa bhliain 860, chuaigh fir na gConnacht ar feachtas le Maol Seachnaill mac Maoil Ruanaidh (bás 862) de Chlann Cholmáin in éadan Uí Néill an Tuaiscirt. Rinne siad campa ar Mag Dumai, gar d'Ard Mhacha, áit a ionsaíodh iad. Chuireadar an ruaig ar an ionsaí seo, ach níor tháinig buaiteoir cruinn as an bhfeachtas. Sa bhliain 863, tháinig an tArdrí nua, Aodh Fionnliath (bás 879) de Chineál Eoghain sa Chonnachta chun a údarás a bhrú orthu.
Throid Conchúr ar son Aodha Fhionnléith in éadan Fhlann mhic Conaing (bás 868), rí Bhreá, agus a chomhghuaillithe Lochlannacha i gCath Cell Ua nDaigri sa bhliain 868, agus bhuaigh siad in ainneoin go raibh a naimhde níos líonmhaire. Maraíodh Flann ag Manchán, tiarna Uí Bhriúin na Sionna agus géillsine Conchúir: ''Mór an bhuaidh do Mhannachán, ''do ghlonn an ghaisccidh ghairg, ''cend mic Conaing ina láimh, do bháigh for ionchaibh mic Taidhg
Tom Elliott
Is iarshaighdiúir agus polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é Thomas Beatty Elliott (Tomás Mac Uileagóid). Rugadh ar 11 Nollaig 1963 in Inis Ceithleann é. Is ball agus iarcheannaire de Pháirtí Aontachtach Uladh é. Is Comhalta den Tionól Reachtach é d'Fhear Manach agus Tír Eoghain Theas, ó 2003 go 2015 agus 2022 ar aghaidh. Ba Theachta Parlaiminte é d'Fhear Manach agus Tír Eoghain Theas, ó 2015 go 2017.
Tuile thalún
Is planda í an tuile thalún.
Tom Elliott
Saol pearsanta
Tá sé pósta le Anne. Tá beirt pháistí acu. Is ball den Ord Oráisteach, na Printísigh agus The Royal Black Preceptory é.
Conchúr mac Taidhg Mhóir
Beatha
Insítear i nAnnála Easpacha na hÉireann gur tharla ruathar Lochlannach trína Connachta ar a shlí go Luimneach sa bhliain 867 agus go ndearnadh luíochán rompu agus cloíodh iad ag fir na gConnacht. Sa bhliain 873, rinneadh ruathar ar na Connachta ag Dúnchad mac Duib-dá-Bairenn (bás 888), rí na Mumhan agus Cearbhall mac Dunlaing (bás 888), rí na nOsraí.
2017 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 2017.
Liomfóma T-cheall
Is foirm annamh de liomfóma ailseach é an liomfóma T-cheall a théann i bhfeidhm ar T-chealla. Tagann liomfóma go príomha as iomadú neamhrialaithe T-cheall agus is féidir leis a bheith ailseach.
Conchúr mac Taidhg Mhóir
Beatha
Maraíodh rídhamhna Chonnacht, Abán mac Cináede le tine ag Sochlachán mac Diarmada sa bhliain 867. Sa bhliain 872, fuair an leath-rí Mugron mac Máele Cothaid bás. Fuair Conchúr féin bás agus é ina shean-aois sa bhliain 882.
Páraic Breathnach
Is aisteoir, taibheoir, scríbhneoir agus scéalaí Éireannach é Páraic Breathnach (rugadh 1956).
Rugadh agus tógadh Páraic i gCarna, Co. na Gaillimhe agus tá Gaeilge líofa aige. Agus é ina mhac léinn i gColáiste na hOllscoile Gaillimh, bhí baint mhór aige leis an gCumann Drámaíochta, áit a ndeachaigh sé i gcomhar le Ollie Jennings i sraith de thionscnaimh chultúrtha cheannródaíocha laistigh agus lasmuigh den choláiste. D’oibrigh sé leis An Taibhdhearc agus le Druid Theatres agus ba é an chéad bhainisteoir ar Ionad Ealaíon na Gaillimhe, sular bhunaigh sé Macnas le Ollie Jennings.
Bhí páirt aige i roinnt mórscannán Éireannach ar feadh na mblianta, ina measc Michael Collins agus Breakfast on Pluto. Is minic go mbíonn sé le feiceáil ar TG4, agus rinne sé an carachtar Jacksie Walsh ar Killinaskully ar RTÉ.
Sa bhliain 2005, bronnadh céim oinigh air ó OÉ Gaillimh “as an méid a chuir sé le saol cultúrtha na Gaillimhe agus na hÉireann”.
Conchúr mac Taidhg Mhóir
Clann
Bhí Conchúr pósta le hAilhbe ní Maoil Seachnaill (an tArdrí). Rinneadh ríthe na gConnacht de mhic Conchúir, Aodh (bás 888), Tadhg (bás 900) agus Cathal (bás 925). Bhí mac eile ann darbh ainm Maol Cluiche (Máel Cluiche) (bás 913).
2023 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 2023.
Conchúr mac Taidhg Mhóir
Clann
Ghlac mhuintir Chathail an sloinne Uí Chonchúir.
Liomfóma T-cheall
Déantar an liomfóma T-cheall a chatagóiriú faoi Liomfóma Neamh-Hodgkin (LNH) agus is ionann é agus níos lú ná 15% de na galair Neamh-Hodgkin go léir sa chatagóir. Is minic a dhéantar liomfómaí T-chealla a chatagóiriú bunaithe ar a bpatrúin fáis, ceachtar acu; ionsaitheach (ag fás go tapa) nó leasc (ag fás go mall). Cé nach bhfuil cúis an ghalair seo cinntitheach, tá baint aige le fachtóirí riosca agus víris éagsúla cosúil le víreas Epstein Barr (EBV) agus víreas leoicéime T-chealla Daonna-1 (HTLV1).
20 Márta
Is é an 20 Márta an 79ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 80ú lá i mbliain bhisigh. Tá 286 lá fágtha sa bhliain.
Flan (pióg)
Is éard atá i gceist le flan ná toirtín oscailte agus é líonta le sólaistí milse nó blastóga saillte.
A Thief Catcher
Scannán tostach Meiriceánach is ea A Thief Catcher a rinneadh sa bhliain 1914.
Féinlárnachas
De réir Piaget, éagumas dealraitheach dearcadh aon duine eile a thuiscint. Cheap sé go raibh leanaí féinlárnach, ag gníomhú díreach is dá mbeadh gach éinne ar aon aigne is tuiscint leo féin, ach níl an fhianaise ag teacht leis an tuairim seo.
Ollscoil Basel
Is ollscoil í Ollscoil Basel (Laidin: Universitas Basiliensis, Gearmáinis:Universität Basel) atá suite i mBasel, san Eilvéis. Bunaithe ar 4 Aibreán 1460, is í an ollscoil is sine san Eilvéis í agus i measc na n-ollscoileanna is sine ar domhan a mhaireann. Go traidisiúnta áirítear an ollscoil i measc na n-institiúidí is mó sa tír ó thaobh na hardoideachais de.
Bilé
Is pearsa i Lebor Gabála Érenn é Bilé. Luaitear é sna ginealaigh de chuid John O'Hart bunaithe ar an traidisiún seo. Deirtear gur rí na Gailíse ab ea é, sinsear na nGael, mac Breogáin agus athair Mhíl Easpáine.
Mona Douglas
Gníomhaí cultúrtha Manannach, béaloideasóir, file, úrscéalaí agus iriseoir ab ea Mona Douglas MBE RBV (18 Meán Fómhair 1898 – 8 Deireadh Fómhair 1987). Aithnítear í mar cheann feadhna ar an bhfeachtasan taobh thiar d’athbheochan nua-aimseartha an chultúir Mhanannaigh agus aithnítear í mar an bhfile Manannach is mó tionchair den 20ú haois, ach is fearr aithne uirthi as a saothar a bhi conspóideach go minic chun ceol tíre traidisiúnta agus damhsa an oileáin a chaomhnú agus a athbheochan. Bhí baint aici le líon mór tionscnamh chun suim agus gníomhaíocht i gcultúr Mhanann a athbheochan, lena n-áirítear cumainn, ranganna, foilseacháin agus grúpaí óige. Ar an gceann ba shuntasaí agus ba rathúla díobh seo bhí Yn Chruinnaght (Gaeilge na hÉireann: An Cruinniú)
Óige
Rugadh Constance Mona Douglas (Connie) ar 18 Meán Fómhair 1898 ag 49 Allerton Road, Much Woolton, Lancashire (Merseyside anois). Ba iníon í le tuismitheoirí Manannacha, Frank Beardman Douglas (1863-1943) agus Frances Mona (née Holmes - a rugadh i Londain, Ontario, Ceanada de thuismitheoirí Manannacha) (1873-1953). D’fhág a tuismitheoirí Oileán Mhanann chun obair a fháil i Sasana, agus sa deireadh bhunaigh siad bácús agus milseogra i Birkenhead. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f1/Lezayre_Church.JPG/220px-Lezayre_Church.JPG|clé|mion| Séipéal Lezayre Mar gheall ar dhrochshláinte, cuireadh Douglas chun cónaí lena seantuismitheoirí ar thaobh a máthar, Ellen "Nell" Quayle agus Patrick "Pat" Holmes (liostaithe mar Thomas i nDaonáireamh 1901) nuair nach raibh siad ach cúpla mí d'aois. Bheadh tionchar mór ag a seanmháthair uirthi trína heolas ar bhéaloideas, amhráin agus damhsa Mhanannaigh. Chaith sí a h-óige i gcóngar Creest ny h-Ayrey, agus ina dhiaidh sin i mBarragh i ngar do Laksaa, áit a bhfuair sí tógáil an-shaoirse neamhfhoirmeálta: "I never went to school and I used to just go round Ballaragh with the farmers and down to Laxey and went out in the boats with the fishermen, and wandering about pretty well as I liked."
Bhí an ceol mar chuid lárnach de thógáil Douglas, go háirithe trí na tráthnónta ceoil a bhí ar siúl i dteach a tuismitheoirí nuair a thug sí cuairt orthu. Bhí bua an cheoil acu beirt: sheinn a hathair an veidhlín agus an fheadóg mhór, agus sheinn a máthair an pianó agus chan sí; agus bhí siad araon ina mbaill de chumann córúil. Tráthnóna Dé Domhnaigh, ó bhí Douglas sé bliana d’aois, chruinnigh roinnt daoine cultúrtha eile ón bpobal ag a dteach “ "for poetry readings, discussion and music". Tríd seo fuair sí eolas ar "the great English and American poets" agus ar cheol Handel, Bach, Beethoven, Schubert, Liszt, Chopin, Puccini agus Verdi. Bhí roinnt ceolta Manannacha le cloisteáil freisin: "'We knew little of folksong, but the Manx National Songs were often sung and played, and it was about this time, I think, that I first became conscious of my Manx nationality, and felt the first stirrings of that passionate love for the Island and all things Manx which has been with me ever since.'"Fuair Douglas cóip de Grimms’ Fairy Tales in aois a ceathair, fuair sí ticéad leabharlainne poiblí in aois a cúig agus fuair sí a céad chnuasach filíochta in aois a seacht (Robert Louis Stevenson's A Child's Garden of Verses). Thosaigh sí ag scríobh filíochta ag an aois seo, ag rá níos déanaí "soon I began to spend my pennies on pencils and exercise-books instead of sweets and ice-cream."
Le linn na dtréimhsí saoire, thug Douglas cuairt ar a haintín agus a huncail i nDúglas. In aois a naoi mbliana d'aois, bhí a cuairt ar siúl fad a bhí an Eisteddfod 1908 ar siúl, agus chuir sí a dán, Douglas Bay, isteach sa chomórtas. Nuair a bhuaigh sí an chéad duais, tháinig sí ar aird Sophia Morrison, W. Walter Gill agus William Cubbon, ar chuir sí síos orthu ina dhiaidh sin mar “ "the strongest influences in determining the trend of my subsequent literary work. [...] I have no adequate words to express my grateful consciousness of the help and guidance given to me in my formative years by these three good friends." Bhí Sophia Morrison freagrach as Douglas a chur i mbun an bhéaloidis,na n-amhrán, na gceolta agus na rincí a bhailiú: "'[...] when she found the kind of life I was living she started me collecting, putting things down. She didn't call it collecting then. She said, 'You know, you ought to write down some of these things that people tell you and sing to you.' And she gave me a little notebook in which I started to write things down and I still have.'"Thosaigh Douglas ag foilsiú a cuid filíochta faoin am seo freisin, ag cur dánta isteach agus go minic ag buachan comórtais i bhfoilseacháin ar nós The Girl’s Realm, Lady’s Pictorial, The Lady and The Gentlewoman. Tháinig athrú stíle ar a cuid filíochta i 1908 nuair a d’aimsigh sí scríbhneoireacht WB Yeats, a mbeadh tionchar aige ar a cuid scríbhneoireachta ar feadh an chuid eile dá saol.
Faoi Bhealtaine 1915 bhí Douglas tar éis bogadh ar ais go dtí a tuismitheoirí i mBirkenhead. As seo rinne sí staidéar i Scoil Ealaíne Learphoill ar feadh dhá bhliain agus ag an am céanna ghlac sí ceachtanna príobháideacha sa veidhlín, sa phianó, san amhránaíocht agus i dteoiric an cheoil ó dhaoine a raibh baint acu le Liverpool Philharmonic.. Le tús an Chéad Chogadh Domhanda, thosaigh sí ag obair i mbácús a tuismitheoirí in áit fear a chuaigh chun cogaidh.
Agus í i Sasana, ag aois a sé bliana déag, d’fhoilsigh Douglas a céad chnuasach filíochta; Manx Song and Maiden Song, a foilsíodh faoi chló i Londain ag Erskine Macdonald i 1915. Scríobhadh cuid den chnuasach seo de 26 dán nuair nach raibh sí ach ceithre bliana déag. Seachas na dánta iomadúla a thaispeánann tírdhreach agus farraige Mhanann, bhí dán suntasach amháin dar teideal 'T. E. Brown: a memorial sonnet to the poet of Manxland.' D’athbhreithnigh P. W. Caine an bailiúchán, ag rá:: "This little book of lyrics is full of beauty and charm. The sound of the sea, the scent of gorse and the silence of the mountains pervade it." Léiríonn a dán, ‘Two Twilights’, stíl a véarsaíochta agus an tuin mhisteach atá inti: I 1916 ghlac Douglas le ceachtanna i nGaeilge Mhanann, agus í ag scríobh faoi dheireadh mhí na Samhna go bhfuil "I am still keeping up my efforts to learn [Manx] & go over to Kennish's nearly every week for a 'lesson'. It is slow work, but someday I hope to acquire a perfect mastery – at any rate that is my aim. Bhain sí líofacht amach sa teanga, sa deireadh chun filíochta a mhúineadh agus a scríobh inti sna deich mbliana amach roimpi.
Foilsíodh an dara leabhar filíochta ag Douglas, Mychurachan, i 1917. Fuair an cnuasach seo de 40 dán a teideal ón Mhanainnis le haghaidh 'adhmad raice' nó 'muirchur' – mooirchooraghyn. Mar aitheantas ar fhilíocht Douglas go dtí seo insealbhaíodh í mar Bhard den Tríú Céim in Ord na nGorsedd ag Eisteddfod Ríoga na Breataine Bige, agus tugadh ‘Mona Manaw’ ("Mona Mhanann") uirthi mar ainmbharda. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Mannin_%28journal%29_text.JPG/230px-Mannin_%28journal%29_text.JPG|mion|230x230px| Teideal na hirise, Mannin, deartha ag Archibald Knox
Maicis
mion|Maicis (dearg) taobh istigh de thoradh an chrann noitmige Is spíosra í an mhaicis a fhaightear ón airil dhearg cosúil le líon a bhíonn timpeall ar shíol an chrann noitmige. Cosúil le noitmig féin, bheadh sí nimhiúil dá n-íosfaí méid an-mhór di, mar go bhfuil támhshuanach inti.
Gustav Mahler
mion|Síniú Cumadóir ceoil a rugadh i gKaliště na Seice (an Bhóihéim in impireacht na hOstaire ag an am) ab ea Gustav Mahler (7 Iúil 1860 – 18 Bealtaine 1911). Ina shaothar tá cuid mhaith amhrán, 9 siansa mórscála, agus siansa neamhchríochnaithe amháin. An t-amhrán is cáiliúla uaidh is ea Das Lied von der Erde (Amhrán an Domhain, 1908–1909).
Nasc ab ea Mahler idir traidisiún Ostra-Ghearmánach an 19ú haois agus nua-aoiseachas an luath 20ú haois. Cé gur aithníodh a stádas mar stiúrthóir agus é beo fós, ní raibh tóir leanúnach ar a chuid saothar agus le linn an Dara Cogadh Domhanda cuireadh cosc air sna tíortha a bhí faoi smacht na Naitsíoch. I ndiaidh 1945 chuir glúin nua d'éisteoirí fáilte roimh a chuid ceoil, agus bhí sé ar na cumadóirí ba mhó a shaothar seinnte agus taifeadta. Fanann an stádas sin aige go dtí an lá atá inniu ann.
Rugadh isteach i dteaghlach Giúdach a raibh an Ghearmáinis acu. Ba léir a thallann cheoil agus é an-óg.
The X Factor (SA)
Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag Simon Cowell é The X Factor a tosaíodh i SAM sa bhliain 2011. Chríochnaigh sé i 2013.
Is iad buaiteoirí an chláir ná Melanie Amaro, Tate Stevens agus Alex & Sierra.
Formáid
Sraith 3
Glasair léana bheag
Is planda í an ghlasair léana bheag.
Snag (scairt)
Crapadh ainneonach na scairte is ea snag, a chuireann tús le hionghabháil aeir, a stoptar le freanga ainneonach (is dúnadh) an ghlotais.
Cúis agus leigheas
Uaireanta agus sinn ag ithe, nó ag ól an iomarca, nó go róthapa, tagann snag orainn. Ní fios cén fáth go dtarlaíonn snaganna. Is eol nach n-éiríonn leis na leigheas anna pobail.
De ghnáth imíonn snaganna chomh tapa is a tháinig.
Cleasanna
Inniu, muna n-imíonn snaganna, úsáidtear an druga clórprómaisín chun stop a chur leis.
Uaireanta ní oibríonn na cleasanna nó an druga. Mar sin, níl aon rogha againn ach fanacht go dtí go n-imíonn an snag. Ar 13 Meitheamh 1922, tháinig snag ar Charles Osborne i Meiriceá. Ó bhó, ní raibh aon éifeacht ag na gnáthchleasanna ar an mbail a bhí air. Ní dhearna aon chóir leighis aon leas dó. Mhair an snag ar feadh 68 bliain agus thart ar 430 milliún “hic”. Ar 5 Meitheamh 1990, d’imigh an snag go tobann, gan cúis shoiléir. Inniu tá ainm Charlie sa leabhar Guinness World Records don tréimhse is faide a bhí snag ar dhuine.
Snag breac
Éan coille de chlann na bpréachán. An-chosúil ina iompar is a chruth leis an rúcach, ach gob dubh air. Sa 17ú céad a tháinig siad go hÉirinn den chéad uair. Uiliteach. Fanann an chearc is an coileach le chéile ar feadh a saoil.
1826
Tarluithe
mion|"Radharc ón bhfuinneog in Le Gras", sa Fhrainc, pictiúr a thóg [[Joseph Nicéphore Niepce sa bhliain 1826. Is é an grianghraf is sine dá mhaireann.]]
Between Showers
Scannán tostach Meiriceánach is ea Between Showers a rinneadh sa bhliain 1914.
Toircheas fiáin
Is planda é an toircheas fiáin.
Féinspéiseachas
mion Tuairim gur chóir do dhuine gníomhú i gcónaí chun a leas féin a chur ar aghaidh is ea féinspéiseachas, is gurb é féinleas tuisceanach bunús na gnáthmhoráltacha.
Moltóir cáiliúil na tuairime seo ab ea Thomas Hobbes.
2024 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 2024.
Dulliau Dysgu Ail Iaith
Is éard atá sa Dulliau Dysgu Ail Iaith (Gaeilge: Modhanna chun Dara Teanga a Fhoghlaim) ná staidéar ar stair agus ar fhorbairt na modhanna éagsúla a úsáideann Ioan Talfryn chun an Bhreatnais a fhoghlaim mar dhara teanga.
D’fhoilsigh an complacht 'Popeth Cymraeg' an leabhar seo sa bhliain 2001. In 2013 bhí an leabhar i gcló.
Cur síos gairid
Staidéar ar stair agus forbairt na modhanna éagsúla a úsáideadh chun an Bhreatnais a mhúineadh mar dhara teanga do dhaoine fásta agus do dhaltaí scoile i rith an 20ú haois.
25 Márta
Is é an 25 Márta an 84ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 85ú lá i mbliain bhisigh. Tá 281 lá fágtha sa bhliain.
Cathal mac Conchúir
Rí na gConnacht ba ea Cathal mac Conchúir (Meán-Ghaeilge Cathal mac Conchobair) (bás 925).
Muintir
An tríú mac le Chonchúr mac Taidhg Mhóir (bás 882) a bheith ina rí Chonnacht ba ea Cathal. Tháinig sé i gcomharsanacht ar a dheartháir níos sine, Aodh (bás 888) agus a dheartháir níos óige Tadhg (bás 900). B'fhéidir é go raibh deartháir eile acu, Maol Cluiche (Máel Cluiche), a d'éag i mbun chatha sa bhliain 913.
Rí na gConnacht
Agus Cathal ina rí Chonnacht, d'éiligh an tArdrí, Flann Sionna (bás 916), a dhílseacht. Socraíodh seo ag cruinniú ag Cluain Mhic Nóis sa bhliain 900. Feictear Cathal go minic i ndeireadh sin ag troid ar son agus i dteannta le Flann.
Cogaidh Mhuimhneacha
Tharla cogadh idir an Ardrí agus rí an Mumhan, Cormac mac Cuileannáin (bás 908). Tarraingíodh Cathal san aighneas mar chomhghuaillí Fhlainn. Sa bhliain 907, rinne airm na Mumhan feachtas, cabhlach ar na Sionainne san áireamh, in éadan na gConnacht chomh fada is Mag nAí (lár Ros Comáin) agus ghabhadar gialla Chonnacht. Sa bhliain 908, ámh, chloígh airm an Ardrí, agus Cathal ina theannta, a naimhde na Mumhan i gCath Bhealach Múna ar Magh Ailbhe (Bealach Múna, tuaisceart Cheatharlach Carlow), agus maraíodh Cormac.
Ionradh ar na Connachta
Sa bhliain 913, thosaigh Niall Glúndub (bás 919) de Cineál Eoghain a thriall ar an ard-ríogacht. D'ionsaigh sa na Connachta agus chloígh sé fir Uí Amalgada agus Umhaill), agus maraíodh deartháir Chathail. D'éirigh Niall ina Ardrí sa bhliain 916.
Cliseadh Dhonnchadha Dhoinn
Rinne an chéad Ardrí eile, Donnchad Donn (bás 944) na Mí, ionradh ar na Connachta sa bhliain 922, ach cloíodh é ag Áth Luain. Ní deirtear arbh é go raibh sé ag brú a údaráis nó ag troid in gcoinne na Lochlannaigh ar an Sionainn a bhí sé. Bhí ríthe Uí Fhiachrach Aidhne, Máel mac Dauí, maraithe ag na Lochlannach an bhliain chéanna.
Bás Táiniste na gConnacht
Tuairiscítear sna hannála gur maraíodh rídhamhna na gcumhacht sa bhliain 923. I nAnnála Uladh, Maol Cluiche ab ainm dó. Dar le hAnnála na gCeithre Máistrí, Indreachtach mac Conchúir a bhí i gceist. Feictear Indreachtach ar Loch Deirgeirt i dteannta le fir na Mí ag caitheamh cabhlach na Mumhan amach as an Sionainn.
Bás agus comharbas
Fuair Cathal bás sa bhliain 925 ina aithríoch. Tháinig a mhac Tadhg an Túir (bás 956) i gcomharbacht. Tháinig ansin i gcoróin Fearghal Ó Ruairc (bás 967) de chlann Uí Bhriúin Bhréifne a bhí ag teacht chun cinn.
Alauda arvensis
Is speiceas éan é Alauda arvensis. Úsáidtear an t-ainm coitianta fuiseog nó circín starraiceach ar éin sa speiceas seo.
Fénius Farsaid
Ba rí seanscéalach na Scitia é Fénius Farsaid (freisin Phoeniusa, Phenius, Féinius; Farsa, Farsaidh, a lán leaganacha) a thagann ar an bhfód i leaganacha áirithe de Mhiotaseolaíocht na nGael. De ghnáth, deirtear gur mhac Baath mac Magog é. Deir foinsí eile ámh gur de shliocht Gomer é. De réir roinnt nósanna, b'eisean a chum Ogham agus na teangacha Ceilteacha.
Daoine Aontaithe
Is páirtí polaitíochta Éireannach é Daoine Aontaithe. Bunaíodh an páirtí sa bhliain 2015. Bhunaigh Jeffrey Rudd an pháirtí.
Snáithe
deas|250px|thumb|Snáithe Snáithe sníofa a ndéantar uigí leis trí fhí, cniotáil is eile. Braitheann a airíonna ar a thoilleadh snáithíní, an oiread snáithíní discréideacha ann, agus an modh sníofa.
Maidhm seicne
Gobadh amach fíocháin óna ghnáthionad trí oscailt chóngarach nó spás idir fíocháin. Samplaí is ea maidhm seicne bléine, maidhm seicne fhéimearach, agus maidhm seicne imleacánach, ina ngobann fíochán ón mbolg (an stéig, mar shampla) trí ionaid laga i mballa an bhoilg. Tagann na maidhmeanna seicne seo amach mar mhaiseanna ag gobadh amach sa bhléin, os cionn na leise uachtaraí, nó ag an imleacán faoi seach. Bíonn maidhmeanna imleacánacha coitianta go leor i measc leanaí, agus réitíonn siad taobh istigh de bhliain nó dhó. Is féidir go mbeidh amhras faoin soláthar fola don mhaidhm seicne agus go bhfaighidh an chuid sin fíocháin (fad éigin stéige, mar shampla) bás, rud a bheidh an-bhaolach do dhuine, agus is gá obráid phráinneach a dhéanamh i gcás mar sin. Tarlaíonn maidhmeanna seicne inmheánacha, mar shampla, i maidhm seicne hiatais nuair a ghobann cuid den ghoile isteach i gcuid íochtarach an chliabhraigh trí oscailt sa scairt.
Trevor Joyce
File Éireannach as Baile Átha Cliath ó dhúchas is ea Trevor Joyce (rugadh 26 October 1947).
Snáithe ata
Snáithe atá déanta as snáithíní, de ghnáth saorga, a preasáileadh le linn próiseáil an tsníofa chun toirt an tsnáithe a mhéadú.
Trevor Joyce
Is comh-bhunaitheoir é den New Writers' Press (NWP) sa bhliain 1967 agus bun-eagarthóir ar The Lace Curtain; A Magazine of Poetry and Criticism de chuid an NWP sa bhliain 1968. . Is comh-bhunaitheoir é fosta den bhFeis bhliantiúil SoundEye Festival a eagraítear i gcathair Chorcaí.
Ceapadh Joyce ina Chomhalta ar Cuairt Filíochta Judith E. Wilson in Ollscoil Cambridge sa bhliain acadúil 2009/10. Bhí cónaitheachtaí aige ag Cill Rialaig, Contae Chiarraí, agus ag Ollscoil na hÉireann, Gaillimh.
Beatha
Rugadh agus tógadh Joyce idir Sráid Mhuire i gcathair Átha Cliath agus sa Ghaeltacht sa Ghaillimh, áit dhúchais a chlainne. Is sin-sean-uncailí leis iad Patrick Weston Joyce agus Robert Dwyer Joyce.
Red Museum (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an deichiú heipeasóid, "Red Museum" den dara sraith The X-Files ar an 9 Nollaig 1994. Scríobh Chris Carter an eipeasóid seo. D'fhéach 16.1 milliún duine ar an eipeasóid.
Maidhm seicne hiatais
Gobadh amach chuid uachtarach na goile isteach i gcuid íochtarach an chliabhraigh trí oscailt sa scairt, a ligeann do chuid den éasafagas dul isteach sa bholg. Tarlaíonn an riocht seo minic go leor, agus de ghnáth ní baolach é, ach is éasca a tharlaíonn aife aigéid ón ngoile isteach san éasafagas. Níl aon líneáil cosanta san éasafagas, agus athlasfaidh an t-aigéad é. Mothaítear é seo mar dhó croí, pian dóite in íochtar an chliabhraigh.
Bolg an tSoláthair (Cumann na nÉireannach Aontaithe, 1795)
mion|[[Cumann na nÉireannach Aontaithe, 1798]] Iris dhátheangach, a d'eisigh Éireannaigh Aontaithe Bhéal Feirste i 1795, ba ea Bolg an tSolair nó Bolg an tSoláthair.
Aon eagrán amháin a eisíodh. Rinne Charlotte Brooke aistriúchán de.
Feiriciainíd
Fe(CN)6 3-, heicsicianaifearáit (III) (dhearg). Heicsicianaifearáit (II) (bhuí), Fe(CN)6 4-, a dtugtar fearóiciainíd uirthi. Imoibríonn an dá cheann acu le hiain iarainn eile chun deascán fíorghorm a chruthú, a dtugtar gorm Prúiseach air.
Gluaiseacht na gCúig Réalta
mion|Lógó an pháirtí Páirtí polaitíochta san Iodáil is ea Gluaiseacht na gCúig Réalta (Movimento 5 Stelle, nó M5S, as Iodáilis). Bunaíodh an páirtí sa bhliain 2009. Tá an páirtí faoi láthair ar an bpáirtí is mó i rialtas na hIodáile, tar éis dóibh éirí ar an bpáirtí is mó i bParlaimint na hIodáile i ndiaidh olltoghcháin na bliana 2018. Is é Luigi Di Maio ceannaire reatha an pháirtí. Meastar an páirtí go ginearálta mar pháirtí pobalach agus frith-chórasach. Tagraíonn na 'cúig réalta' in ainm an pháirtí le cúig príomhaidhm de chuid an pháirtí: is iad sin: uisce poiblí, forbairt inbhuanaithe, iompar inbhuanaithe, ceart chun rochtain ar an idirlíon agus an timpeallacht.
Néal uisce coiteann
Is planda é an néal uisce coiteann.
Cógas paiteanta
mion|Edmonds Historical Museum, Washington. Cógas ar bronnadh paitinn air is ea cógas paiteanta (Béarlaː patent medicine), nó a gcuireann an déantóir a ainm air ag rá go bhfuil ceart toirmeascach díolta aige.
Stair
Thosaigh cógais phaiteanta le Reacht na Monaplachtaí i Sasana i 1624, a thug monaplacht chosanta díolta ar feadh 14 bliain ar chógas brandáilte. Bhí cead ag déantóirí na gcógas seo comhábhair rúnda a chur iontu go dtí 1941 nuair a chuir an tAcht Cógaisíochta is Cógas iachall orthu na comhábhair a nochtadh ar chúiseanna sábháilteachta.
D'fhás díol na gcógas paiteanta go mór san 18ú céad, agus bhí siad an-choitianta i Meiriceá. I 1796 fuair Samuel Óg Lee an chéad phaitinn ar chógas sna Stáit Aontaithe, piollaí domlais, agus faoi 1804 bhí níos mó ná 80 cógas paiteanta á ndíol trí fhógraíocht, paimfléidí is taistealaithe tráchtála.
Sa 19ú céad tháinig cógais phaiteanta a rinneadh sna Stáit Aontaithe féin i gceannas ar an margadh ansin. Inniu ciallaíonn an téarma drugaí dílsithe a bhíonn ar fáil gan oideas dochtúra, ach faoi rialúcháin Bhord Leigheasra na hÉireann (an Riarachán Bia is Drugaí sna Stáit Aontaithe).
Tagairtí
{{{Fréamh an Eolais}}
A Film Johnnie
Scannán tostach Meiriceánach is ea A Film Johnnie a rinneadh sa bhliain 1914. Is scannán grinn atá i gceist ina dtiteann Charlie Chaplin i ngrá le ban-aisteoir a fheiceann sé i scannán. Téann sé chuig stiúideonna Keystone Pictures chun dul i dteagmháil léi ach tarraingíonn sé gach sórt trioblóide air féin. Tá an teideal agus coincheap an scéil bunaithe ar na stage door johnnies, mainneálaithe a bhíodh ar lorg banaisteora éigin, oibre srl. ag dorais na n-amharclann.
Breogán
I Miotaseolaíocht na nGael, ba shinsear na nGael é Breoghán (Sean-Ghaeilge Breogán, Bregon nó Breachdan). B'athair Bhilé é, agus eisean athair Mhíle Espáine, sinsear díreach na nGael.
Seanscéal
Insítear a scéal i Leabhar Gabhála na hÉireann, a mhaíonn gurbh é de shliocht na nGael, ó Adám trí mhic Naoi, agus conas a lonnaigh siad in Éirinn.
Chaith na Gaeil 440 bliain ag taisteal ar fud an domhain, agus d'fhulaing siad sraith cor crua ar nós na nIosraelíteach sa Sean-Tiomna. I ndeireadh na dála, sheol siad chuig an An Ibéir agus chloígh siad í. Bhunaigh Breogán, ar cheann dá gceannairí, cathair darbh ainm Brigantia agus thóg sé túr ann. Ó bharr an túir seo, fuair a mhac Íth spléachadh ar Éirinn. Sheol na Gaeil go dtí Éire, áit a bhuail siad leis na Tuatha Dé Danann. I ndeireadh na dála, shocraigh siad an tír a roinnt eatarthu, na Gaeil taobh thuas, na Tuatha Dé thíos san Alltar.
Brigantia agus An Ghailís
Is amhlaidh gurb ionann Brigantia agus A Coruña, san Ghailís sa lá atá inniu ann; agus go bhfuil Túr Bhreogháin bunaithe ar Thúr Earcail, tógtha ag na Rómhánaigh ag A Coruña, nó ar an Túr Bháibil.
D'fhéadfadh an smaoineamh gurbh í an Ghailís san Ibéir í áit tsinsearachta na nGael a bhunú ar chosúlacht na n-ainmneacha Ibéir agus Hibernia, agus Gailís agus Gael. Rinne bréagstaraithe na meánaoise a leithéid de dhearbhuithe mar gheall ar náisiúin eile.
Go luath san 11ú haois san Ghailís, scríobhadh scéal mar an gcéanna faoi manach a chuaigh ar aistear trasna na mara go hoileán iontach a chonaic sé ó bharr Thúr Earcail. Caomhnaítear an scéal, darb ainm Trezenzonii de Solistitionis Insula Magna (Oileán Mór an Ghrianstad de Trezenzonius), in dhá lámhscríbhinn den 14ú haois.
An Ghailís is sometimes described poetically as the "Home" or "Nation" of Breogán (as Gailísis, the fogar or nazón de Breogán''). The land is so described in the anthem of Galicia, "Os Pinos". A large statue of Breogán stands near the Tower of Hercules in Coruña. The professional basketball club of the Galician city of Lugo is called CB Breogán in its honor. In the Spanish capital Madrid, there is a park called Parque de Breogán, named after this legendary figure.
Fianaise ghéiniteach
Cé go gcreidtear gur miotas é, tá fianaise ghéiniteach anois ann, a bhuí le staidéar a rinneadh in 2006 ag Ollscoil Oxford, a bhain an tátal amach gur de shliocht fheirmeoirí neoiliteacha, a bhí ina gcónaí tráth i dtuaisceart na Ibéire, formhór na ndaoine in Éirinn agus sa Bhreatain Mhór.
2 Bealtaine
Is é an 2 Bealtaine an 122ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 123ú lá i mbliain bhisigh. Tá 243 lá fágtha sa bhliain.
Néal uisce scéithe
Is planda blátha é an néal uisce scéithe (Ranunculus peltatus).
Tango Tangles
Scannán tostach Meiriceánach is ea Tango Tangles a rinneadh sa bhliain 1914.
Lathyrus sativus
Is léagúm (Fine: Fabaceae) é Lathyrus sativus, ar a dtugtar freisin an pheasair shicphiseánach, a fhástar go coitianta mar bhia don duine agus ainmhithe san Áise agus san Afraic Thoir. Is barr thar a bheith tábhachtach é i gceantair atá i mbaol triomaigh agus gorta, agus meastar gur ‘barr árachais’ é mar go dtugann sé táirgeacht iontaofa nuair a theipeann ar gach barr eile. Tá néaratocsain sna síolta a chruthaíonn lathyrism, galar néaraimheathlúcháin, má itear iad mar phríomhfhoinse próitéine ar feadh tréimhse fada.
Chesire Cat (Albam blink-182)
Is albam ón bhanna Blink-182 é Chesire Cat, a bhí eisithe ar an 17 Feabhra, 1995.
Reiligiún
Is iad príomhchreidimh an domhain an Chríostaíocht (idir Chaitliceachas, Phrotastúnachas, Ceartchreideamh Gréagach, Rúiseach srl), Ioslam, an Giúdachas, an Hiondúchas, Wicca, an Búdachas, Siontó, an Sóróaistreachas, an Síceachas, agus creidimh thraidisiúnta, go minic le hiliomad déithe.
Deirtear gurbh iad na sean-Eabhraigh ar dtús a thug aitheantas don aon-diagacht, cé go raibh córas le Dia mhaith amháin ar bun i bhfad roimhe, m.sh., ag muintir na Peirse, .i. an Sóróaistreachas. Nuair a thug Dia na nEabhrach (Iáivé) an dlí do Mhaois, .i. na Deich nAithne, leag sé síos nach raibh ann ach an aon Dia amháin, agus nár chóir ómós a thabhairt do Dhia ar bith eile. As creidimh na nEabhrach, ar a dtugtar an Giúdachas, a spreag an Chríostaíocht in aimsir Chríost, agus an Muslamachas nó Ioslamachas in aimsir Mhahamad.
Sa seansaol, bhí a ndéithe féin ag gach cultúr nó tír, fiú ag na hEabhraigh. Ach le teacht na gcreideamh nua, ba mhinic a thugtaí págántacht nó ainmneacha drochmheasúla ar an gcóras creidimh agus diagachta traidisiúnta i gcultúr. Leanann an córas diagachta go minic i bhfoirm miotaseolaíocht, agus go minic nuair a thagann, mar shampla, an Chríostaíocht go cultúr nua, bíonn creideamh sa dá chóras ar feadh i bhfad, agus déanann an sean-chreideamh múnlú ar an gcreideamh, mar shampla i scéalta na naomh, agus i gceiliúradh féilte. Sampla de seo an vúdú i Háítí sa Chairib agus Candomblé sa Bhrasaíl, áit a bhfuil formhór na ndaoine ina gCríostaithe, ach a bhfuil creideamh agus cleachtadh fós ar nósanna agus déithe na hAfraice.
Bhí a gcóras diagachta féin ag na sean-Ghréagaigh, córas roinnte gaolta leis ag na sean-Rómhánaigh, agus ar ndóigh a gcóras féin ag na sean-Ghaeil.
His Favourite Pastime
Scannán tostach Meiriceánach is ea His Favourite Pastime a rinneadh sa bhliain 1914.
Feirítí
Rang ábhar ceirmeach ina bhfuil ocsaídí iarainn is oiread beag ábhar eile cosúil le copar, nicil nó mangainéis. Bíonn seoltacht bheag leictreach acu, bíonn siad fearómaighnéadach, agus úsáidtear iad mar ábhar croíleacáin i gcornaí ardmhinicíochta leictreacha, maighnéid i gcallairí agus cinn i dtaifeadáin gutha is físe. Is éard a bhí in adhmaint an tseansaoil ná feirít fheiriúil nó maighnéidít, Fe(Fe2O4).
Rú léana
Is planda é an rú léana (Thalictrum flavum).
Volodymyr Vakulenko
Scríbhneoir Úcránach, file agus Vicipéideoir ab ea Volodymyr Volodymyrovych Vakulenko  (1 Iúil 1971 - Márta 2022). Fuadaíodh agus dúnmharaíodh le ionróirí Rúiseacha é le linn áitiú na Rúise sa chathair Izium san oblast Kharkiv, Úcráin timpeall Máirt 2022.
Nikita Mazepin
Is tiománaí Rúiseach de chuid Fhoirmle a hAon é Nikita Dmitryevich Mazepin (An Rúisis: Ники́та Дми́триевич Мазе́пин). Rugadh i Moscó é ar 2 Márta, 1999. I 2021, ghlac sé páirt i gCraobh Dhomhanda Foirmle a hAon leis an bhfoireann Hass.
Ollscoil Humboldt Bheirlín
Is í Ollscoil Humboldt Bherlín (Gearmáinis: Humboldt-Universität zu Berlin) an ollscoil is sine i mBeirlín. Bhunaigh an leasaitheoir oideachais agus teangeolaí ón bPrúis, Wilhelm von Humbolt í, sa bhliain 1810, leis an teideal 'Universität zu Berlin' Gaeilge: Ollscoil Bheirlín).
Ó 1828 ar aghaidh tugadh Ollscoil Friedrich-Wilhelm uirthi (Friedrich-Wilhelms-Universität), agus ina dhiaidh sin tugadh Universität unter den Linden (“ollscoil faoi na teilí”). Sa bhliain 1949, athraíodh an t-ainm athuair go Humboldt-Universität in ómós an bhunaitheora.
Féach freisin
clé|mion
Robert Dwyer Joyce
File, scríbhneoir agus ceoleolaí traidisiúnta ba ea  Robert Dwyer Joyce  (1830–1883).
Patrick Weston Joyce ba ea a dheartháir.
Ursula von der Leyen
Is polaiteoir Gearmánach í Ursula von der Leyen. Is í Uachtarán an Choimisiúin Eorpaigh í.
Robert Dwyer Joyce
I measc a chuid saothar, tá a leanas:
Maidhmitheoir
Pléascán íogair, cosúil le fulmanáit mhearcarach nó aisíd luaidhe, a n-úsáidtear beagán de chun tús a chur le feidhmiú meáchain mhóir de phríomhphléascán. Úsáidtear an téarma céanna d'aon fheiste ina bhfuil pléascán madhmtha a ghníomhachtaítear le teas, bualadh, frithchuimilt, nó leictreachas.
Snáithín
An t-aonad bunúsach a ndéantar fabraicí as. Tarlaíonn snáithíní nádúrtha i bhfoirm shnáithíneach go nádúrtha, agus cuimsíonn siad olann, cadás, línéadach, siúit, caismír is síoda.
Maigdiléanach
An cultúr seandálaíoch is déanaí in iarthar na hEorpa, ón gcuid is déanaí den ré Phailéiliteach (an chéad chuid den Chlochaois). Ainmníodh é as Pluais Mhaigdiléana sa Dordogne sa bhFrainc, a tochlaíodh i 1863. Faoi seo tá eolas ar chuid mhaith ionad, ó timpeall 17,000-12,000 RC, sa Spáinn, an Fhrainc, an Bheilg, an Bhreatain, an Ghearmáin, an Eilvéis, agus Poblacht na Seice. Is iad na hionaid is cáiliúla díobh na pluaiseanna péinteáilte i Lascaux agus Altamira.
Raghnallsaigh
Is oileán de chuid Inse Orc é Raghnallsaigh nó Raghnallsaigh a Deas (Béarla: South Ronaldsay; Sean-Lochlainnis: Rognvaldsey “oileán Raghnaill”). Tá sé 4,980 heicteár (19.2 míle cearnach) ina achar agus is é Raghnallsaigh an ceathrú oileán is mó in Inse Orc tar éis Mòr-thìr Arcaibh, Hòigh, agus Sanndaigh.
Sa bhliain 2011 bhí 909 duine ina gcónaí ar an oileán, agus 550 acu i St Margaret's Hope, an lonnaíocht is tábhachtaí i Raghnallsaigh agus an tríú lonnaíocht is mó in Inse Orc.
Ceanglaíonn bóthar A961 Raghnallsaigh le Mòr-thìr Arcaibh, agus tá seirbhís farantóireachta ar fáil ón oileán go dtí Cataibh, in aice le Taigh Iain Ghròt.
Is é Ward Hill an cnoc is airde san oileán, suite i lár Ragnallsaigh. Tá sé 119m (390 troigh) ar airde. Tá bóthar ann a théann chuig an stáisiún raidió i ngar do bharr an chnoic.
Ayman al-Zawahiri
Ceannaire na heagraíochta sceimhlitheoireachta al-Qaeda, ab ea Ayman al-Zawahir (10 Meitheamh 1951 - 31 Iúil 2022). Bhí baint mhór aige le 9/11, na hionsaithe sceimhlitheoireachta sna Stáit Aontaithe ar an 11 Meán Fómhair 2001 ar maraíodh beagnach 3,000 duine dá mbarr. Bhí sé ar dhuine de na daoine a bhí freagrach as na hionsaithe buamála ar ambasáidí na Stát Aontaithe sa Chéinia agus sa Tansáin i 1998 agus ar long Mheiriceánach in Éimin in 2000.
Beatha
Máinlia de bhunadh na hÉigipte ab ea Ayman al-Zawahiri.
Bhí Zawahiri ar troigh gan tuairisc ó 2001. Bhí luach $25 milliún á thairiscint ag na Meiriceánaigh i ndíol ar fhaisnéis ina leith.
Maraíodh bin Laden sa bhliain 2012. Bhí Ayman al-Zawahiri  i mbun Al-Qaeda idir 2012-2022. Bhíothas riamh den tuairim go raibh sé ag cur faoi san Afganastáin nó sa Phacastáin. É sin ainneoin gur gheall an Talaban sa bhliain 2021 nach dtabharfaidís tearmann san Afganastáin do lucht al-Qaeda feasta choíche. clé|mion|Osama bin Laden ar chlé agus [[Ayman al-Zawahiri 2001]]
Feallmharú
Ar 31 Iúil 2022, mharaigh na Meiriceánaigh Ayman al-Zawahiri, san Afganastáin (71 bliain d'aois ag an am). Scaoileadh dhá dhiúracán leis ó dhrón agus é ina sheasamh ar bhalcóin a árais chónaithe i bpríomhchathair na hAfganastáine Cabúl. Bhí daoine muinteartha le Zawahiri san áras cónaithe ag an am ach nár maraíodh ná nár leonadh aon duine acu mar gheall ar an ionsaí.
Lughaidh na Riabh Dearg
Sa Rúraíocht, ba Ard-Rí na hÉireann é Lughaidh na Riabh Dearg (Sean-Ghaeilge Lugaid Riab nDerg), mac na dtrí findemna agus a ndeirfiúr Clothru. Ba í Dearbhfhorghaill a bhean chéile.
3 Aibreán
Is é an 3 Aibreán an 93ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 94ú lá i mbliain bhisigh. Tá 272 lá fágtha sa bhliain.