cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eoghanachta
I nÉirinn
Bhíodh na hUí Fidgenti (IT) agus na hUí Liatháin (OD) ina gcónaí ar thaobhanna os comhair a chéile na Mumhan, agus na Eoghanacht Áine agus Ghleanndamhnach idir eatarthu (i dteannta leis na Fir Mag Fene). Ligeadh príomhchathair Uí Fiodhghinte ag Dún Eochair, tugtha ag na Dáirine roinnt áiseanna roimh theacht i réim Caisil, mar a insíonn Seathrún Céitinn an scéal.
I nAlbain
Moladh é gur de shliocht na nEoghanacht iad Ríthe na gCruithneach. Más fíor, is dócha gurbh Eoghanacht Locha Léin, sinsir Uí Mhuircheartaigh, atá ó gceist anseo. Ní amháin go raibh ríocht chumhachtach agus leathnaitheach acu san Iarmhumhan, ach ina theannta sin, bhí siad as a ndóchas, coinnithe amach ón gciorcal istigh. D'aon oghaim, dúradh gur de shliocht mná Cruithnigh ab ea iad, agus gurbh é seo cúis a gcuid scoiteachta.
Coimhlint le hUí Néill
Féach:
Coimhlint leis an Dál gCais
De réir roinnt nósanna níos deireanaí na Tuamhan, bhí deartháir óg ag Eoghan, darbh ainm Cormac Cas, a quo an Dál gCais agus a ríocht beag ach cumhachtach. Le linn na 10ú haoise, chuir siad na hEoghanachta, a bhí faoi bhrú na Lochlannach agus Uí Néill, as coróin na Mumhan. Ní bhfaigheadh na hEoghanachta agus a gcomhghuaillí é an athuair choiche, ach bhíodh siad fós i réim sa Deasmhumhan le sé aois anuas, go háirithe mic Uí Chárthaigh agus Uí Shúilleabháin. Chloígh siad mic Uí Ghearailt ag Cath Challainn, ag stopadh agus ag tiontú gluaiseacht chun tosaigh na Normannach i nDeasmhumhain isteach.
Féach fosta:
Na Cambra-Normannaigh agus Sasana
Féach:
Gaoil Eaglaise leis an nGearmáin
Féach:
Póstaí agus ginealaigh
Féach:
Eoghanachta an lae inniu
Tugann Curley beathaisnéisíní ar tuairim is fiche tiarnaí reatha Gaelacha, go leor acu Eoghanachta nó a gcomhghuaillí, le haitheantas éagsúil ar a chéile. Níltear cinnte faoina bhfuil i ndán dóibh ámh tar éis an scannail cruthaithe ag Terence Francis MacCarthy.
Michael Essien
Is peileadóir sacair é Michael Kojo Essien a rugadh ar 3 Nollaig 1982 in Accra, Gána. Tá saoránacht na Fraince aige óna bhlianta tosaigh imeartha sa Fhrainc. Cosantóir lár na páirce atá ann agus "the Bison" mar leasainm air as an stíl imeartha aige. D'imir sé do Chelsea F.C. sna blianta 2005–2014, do Milan sa séasúr 2014–2015, agus do Panathinaikos FC sa séasúr 2015–2016. Bhí ina bhall d'fhoireann náisiúnta Ghána sna blianta 2002–2014.
Port an tSalainn
Baile i gContae Dhún na nGall in Éirinn is ea Port an tSalainn.
Feadóg bhuí Chiúin-Aigéanach
Is éan í feadóg bhuí Chiúin-Aigéanach. Is baill d'fhine na Charadriidae é. .
Gineadóir Van de Graaff
Inneall chun ardvoltas a chruthú a d'fhionn Robert Van de Graaff i 1931. Tá beilt rubair ann ag rothlú ar dhá rollán, rollán plaisteach ag an mbarr is rollán miotalach ag an mbun. Luchtaítear an bheilt go diúltach ag an mbarr de bharr cuimilt i gcoinne an rolláin phlaistigh, agus luchtaítear an rollán sin go dearfach. Nuair a thagann an bheilt chun deireadh a taistil, léimeann na leictreoin dhiúltacha ón mbeilt go dtí sraith biorán talmhaithe gar don bheilt, agus díluchtaíonn sé seo an bheilt. Ansin is an bheilt ag imeacht ón rollán miotalach, éiríonn sí dearfach (trí leictreoin a chailliúint don rollán miotalach) de bharr cuimilt leis an rollán sin. Ag an mbarr arís tá sraith biorán ceangailte trí shreang sheoltach le cruinneachán miotalach inslithe, agus léimeann leictreoin ón gcruinneachán trí na bioráin chun an bheilt a dhíluchtú arís. Ach cruinníonn lucht dearfach ar an gcruinneachán, agus mar sin méadaíonn voltas an chruinneacháin i leith na talún. Is féidir voltas de na milliúin volta a ghiniúint leis an inneall seo, a saothraíodh ina luasaire a úsáidtear i dtaighde núicléach.
Matthew Hussey
Tá aithne ar an Ollamh Matthew Hussey mar Cheann ar roinn na fisice agus mar Stiúrthóir/Déan ar Dhámh na hEolaíochta in Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath, agus mar scríbhneoir leis na blianta, i nGaeilge agus i mBéarla, maidir le cúrsaí teicniúla. Is iomaí alt atá scríofa aige, agus is é atá laistiar den chiclipéid eolaíochta is cuimsithí dá bhfuil ann sa Ghaeilge, Fréamh an Eolais. Ina chuid scríbhinní Gaeilge, is ar an ngnáthléitheoir ar suim leis cúrsaí teicniúla a dhíríonn sé.
Saol pearsanta
Rugadh é i gCathair Dhún Iascaigh, i gcroílár Chontae Thiobraid Árainn, duine as clann dháréag.
Saol acadúil
Sa bhliain 1970, d'fhill sé ar an Eoraip, go Glaschú na hAlban, áit ar ghlac sé le post mar fhisiceoir sinsearach leis an Seirbhís Náisiúnta Shláinte agus Scoil na Fiaclóireachta in Ollscoil Ghlaschú. Agus é ansin, rinne sé taighde, forbairt, múineadh, agus léachtóireacht, mar aon le seirbhísí cliniciúla a chur ar fáil maidir le hultrafhuaim, séadairí cairdiacha, tomhais chliniciúla is bith-ábhair fhiaclóireachta. mion Sa bhliain 1975, d'fhill sé ar Éirinn agus ceapadh é mar léachtóir in Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath, i Roinn na Fisice, agus mar Cheann na roinne sin sa tréimhse 1983-1995. Díreach ina dhiaidh sin ceapadh é mar Stiúrthóir/Déan ar Dhámh na hEolaíochta, post a bhí aige go dtí go ndeachaigh sé ar scor sa bhliain 2007. Lean sé air i mbun taighde agus léachtóireachta sa choláiste thar an achar seo go léir, mar aon le bheith gafa le gcúrsaí riaracháin, go háirithe le forbairt ar chláir acadúla agus le forbairt straitéiseach i gcúrsaí ard-oideachais. Lean sé air i mbun scríbhneoireachta agus é san institiúid, mar is léir óna tháirgiúlacht thar na blianta.
Saol spóirt
Agus é óg, agus fós ina chónaí i gCathair Dhún Iascaigh, léirigh sé an-spéis i gcúrsaí spóirt. Bhí sé gafa le liathróid láimhe, iomáint, peil, rith tras-tíre agus é i mbun staidéir. Bhí sé ar an bhfoireann a bhuaigh craobhacha contae (óigeanta agus mionúr) sa pheil agus craobhacha an chontae theas (óigeanta agus mionúr) san iomáint, ré beag órga sa chlub áitiúil. D'imir sé peil mionúr do Thiobraid Árann ar ócáid amháin.
Tar éis dó bogadh go Baile Átha Cliath, agus é ag freastal ar Choláiste na hOllscoile Baile Átha Cliath, d'imir sé liathróid láimhe (mionúr) do chontae Bhaile Átha Cliath. Bhuaigh sé craobhacha contae sa liathróid láimhe (óigeanta, sóisearach is sinsearach) i mBaile Átha Cliath. Chabhraigh sé le club liathróid láimhe a eagrú san ollscoil agus bhí sé ar fhoireann an choláiste a bhuaigh an chéad chomórtas idir-ollscoileanna uile-Éireann.
Leabhair, caibidlí leabhar, páipéir in irisí údarásacha agus léachtaí do chomhdhálacha léinn
Tá breis agus 70 caibidlí leabhar agus páipéir in irisí údarásacha chomh maith le timpeall agus 150 léachtaí agus tuarascálacha tugtha ag an Ollamh Hussey do chomhdhálacha léinn san Eoraip, san Áis agus i Meiriceá ar raon leathan ábhar sa bhithinnealtóireacht agus sa bhithfhisic; forbairtí san íomháú le hultrafhuaim, teicníochtaí Doppler ina measc; íomháú ginearálta sa leigheas; airíonna agus forbairtí i mbith-ábhair fhiaclóireachta; fuaimíocht, fuaim agus creathanna; fadhbanna fuinnimh; oideachas san eolaíocht; fealsúnacht, pleanáil straitéiseach san ard-oideachas; cinntiú caighdeán sa mhúineadh agus sa taighde san ard-oideachas.
Tá 28 tráchtas nó leabhar foilsithe aige thar na blianta, óna thréimhse san Stáit Aontaithe go dtí an lá inniu, agus réimse leathan ábhar faoi chaibidil iontu. Tá foilseacháin ann ar chúrsaí leighis, cumhachta, innealtóireachta, réalteolaíochta, mar aon le téacsleabhair meánscoile agus eile. Seo liosta díobh, eagraithe de réir cineáil:
Foilseacháin i nGaeilge
I measc na bhfoilseachán a chuir an tOllamh Hussey ar fáil áirítear líon nach beag atá i nGaeilge. Dála na bhfoilseachán eile aige, is ar ábhair theicniúla nó oideachasúla iad.
An Gorta Mór
Is é an Drochshaol nó Gorta Mór na hÉireann an gorta a bhuail Éire ón mbliain 1845 ar aghaidh agus a mharaigh is a ruaig as an tír cúpla milliún Éireannach. Tháinig galar dubh – an fungas úd Phytophora infestans – ar na prátaí ar fud na hÉireann, agus bhí formhór na ndaoine bochta i dtuilleamaí an phráta mar bhia, fuair na sluaite acu bás. An t-éag mór seo agus an imirce millteanach a lean é, scrios siad na struchtúir shóisialta a bhí ina gcrann taca don Ghaeilge go dtí sin, agus dá thoradh sin, thosaigh an teanga ag cúlú go dtí nach raibh ach iarsmaí beaga fágtha di sna Gaeltachtaí ar chósta thiar na tíre. Ní raibh na húdaráis fonnmhar bia a sholáthar do lucht an ocrais, rud a mhéadaigh ar an ngéarchéim.
Is é an chiall a bhain na náisiúnaithe Éireannacha as an scéal ina dhiaidh sin ná go raibh na Sasanaigh d'aon ogham ag féachaint leis na hÉireannaigh a chur de dhroim an tsaoil. Sin é an tuige gurb iomaí duine a thugann Uileloscadh na nGael ar an Drochshaol freisin. Is dócha, áfach, gur mhó an líon daoine a fuair bás de dheasca ghorta mhór na mblianta 1740 agus 1741 ("Bliain an Áir").
Galar Dubh na bPrátaí
As Meicsiceo (gleann Toluca) a d'eascair dúchan na bprátaí sa chéad dul síos. Galar nua a bhí i gceist le galar dubh na bprátaí, galar a tháinig chun solais ar chósta thoir na Stát Aontaithe sa bhliain 1843. Rinne an galar a bhealach go géar gasta i dtreo Lár Iarthair na Stát Aontaithe.
I rith am samhraidh 1845, bhuail an galar Flóndras, deisceart na Fraince, oirthear na Gearmáine agus deisceart Chríoch Lochlann. Ba é ba chúis leis an tolgadh sciobtha seo ná go raibh tráchtáil na bprátaí ag dul chun domhandais san am seo féin.
Cuireadh an chéad sonrú sa ghalar dubh in Éirinn i dtús Mheán Fómhair 1845, ach má cuireadh, níor éirigh na daoine buartha i gceart ach i lár na chéad mhíosa eile. Bhí dúchan na bprátaí luaite ag an Dublin Evening Post don chéad uair ar an 9 Meán Fómhair 1845.
Na barra a bhí le baint faoi dheireadh an fhómhair a fuarthas truaillithe ag an ngalar. Sa bhliain 1845, b'é oirthear na tíre ba mhó a bhí thíos leis an tolgadh. Cailleadh an tríú cuid de phrátaí dheireadh an fhómhair, agus faitíos ceart ag teacht ar na daoine go raibh gorta mór ar na bacáin.
Ceist an Pholasaí Eacnamaíochta agus an Drochshaol
mion|Sir Robert Peel San am seo ba é Sir Robert Peel a bhí ina Phríomh-Aire ar an Ríocht Aontaithe. Coimeádach agus fear mór saorthrádála a bhí ann agus é ag iarraidh na dlíthe a chuir ar ceal a choisc iompórtáil an arbhair go dtí an Ríocht Aontaithe. Dlíthe cosantachais a bhí ann, is é sin, dlíthe a bhí ceaptha leis na feirmeoirí dúchasacha a chosaint ar earraí saora ón gcoigríoch, ach ar ndóigh, iad siúd a bhí ag fabhrú na saorthrádála ar chúiseanna idé-eolaíochta, ar nós Robert Peel, bhí siad meáite le fada ar na dlíthe seo a aisghairm. Bhí an chuid ba mhó de na Coimeádaigh ag easaontú le Robert Peel faoi cheist na ndlíthe seo, áfach, agus é fágtha i muinín na bhFuigithe le haghaidh tacaíochta. Nuair a chualathas iomrá ar ghorta in Éirinn, shíl Peel go bhféadfadh sé buntáiste a ghlacadh ar an tubaiste seo le fáil réidh de na dlíthe cosanta faoi dheireadh.
Ní raibh Peel leis an arbhar seo go léir a bhronnadh ar na bochtáin saor in aisce, áfach. Is é an scéim a bhí aige ná go ndíolfaí cuid de ar an saormhargadh le praghas an arbhair a chur ag ísliú. An chuid eile, arís, shíl Peel go bhféadfaí é a dhíol ar sladmhargadh leis na coistí áitiúla rilífe.
Bhí Peel den tuairim go bhféadfaí leas a bhaint as an ngorta mar shiocair le talmhaíocht na hÉireann a thabhairt chun nua-aimsearthachta agus chun éagsúlachta. Theastaigh uaidh an rilíf a cheangal d'oibreacha poiblí – is é sin, chaithfeadh na bochtáin a gcuid a shaothrú ag obair – agus cibé scéal é, b'fhearr leis soláthar na rilífe a fhágáil faoi na tiarnaí talún áitiúla.
Ar dtús, bhí an chuma ar an scéal go raibh ag éirí leis an scéim seo. Ní bhfuair an iomarca bás i rith an gheimhridh 1845-1846, agus ní raibh caill ar an arbhar Indiach mar bhia ach oiread. Bhí a lán daoine barúlach, nó dóchasach ar a laghad, gur seachnaíodh an gorta mór.
An Tubaiste ar na Bacáin
clé|200px|thumb|Práta a bhfuil an dúchan air. I rith an chéad gheimhreadh seo i ndiaidh theacht an fhungais, b'í Ilchríoch na hEorpa ba mhó a bhí thíos leis an éag a bhí ag siúl ar na prátaí, go háirithe an Ísiltír agus an Bheilg. B'é samhradh na bliana 1846, áfach, a thug an fíor-ocras a fhad le hÉirinn. B'í aeráid bhog fhliuch iarthar na hÉireann ba mhó a bhí ag fabhrú don fhungas, agus b'amhlaidh ba mheasa an galar dubh. Tháinig Sasana agus an Ilchríoch slán an turas seo, ach ní raibh an t-ádh céanna le hÉirinn. Le teacht an Lúnasa, bhí na prátaí ag meath ar fud oileán na hÉireann go léir. Ní raibh bia d'aon chineál eile ar fáil leis na bochtáin a choinneáil beo thar an chéad gheimhreadh eile.
Nuair a thosaigh siad ag stiúgadh le hocras, bhí arbhar á easpórtáil as Éirinn i gcónaí. Bhí cuid mhór daoine an-mhíshásta leis seo, agus iad inbharúla go bhféadfaí an t-arbhar seo a roinnt ar lucht an ocrais. Bhí sé ní ba shaoire an coirce a easpórtáil agus arbhar Indiach a cheannach ó na Meiriceánaigh ná an coirce a choinneáil sa bhaile mar scamhard do na bochta. B'é oighear an scéil, áfach, nár thosaigh an t-arbhar iompórtáilte ag tonnadh isteach ó na Stáit ach le teacht an earraigh 1847, agus mar sin, fuair na sluaite móra bás idir an dá linn, i rith an fhómhair agus an gheimhridh.
Má rinne lucht roinnte na rilífe a ngearán faoi seo leis an Státchíste, ní bhfuair siad ach cur ó dhoras: fágaigí faoin tsaorthrádáil agus faoin saormhargadh an fhadhb a fhuascailt! Faoin am seo, bhí Peel éirithe as mar Phríomh-Aire cheana féin, agus rialtas nua curtha i dtoll le chéile as measc pholaiteoirí Pháirtí na bhFuigithe. Ba é John Russell an Príomh-Aire, agus Charles Trevelyan i gceann an Státchíste. Saorthrádálaí dian a bhí ann, mar Trevelyan, agus é den tuairim nach dtarraingeodh sé ach tuilleadh trioblóide ar Éirinn agus ar an Ríocht Aontaithe go léir dá bhféachfadh an Rialtas lena ladar a chur in iomaíocht nádúrtha na bhfórsaí margaidh. Níor thuig sé, áfach, go raibh córas na heacnamaíochta féin chomh tearcfhorbartha in Iarthar na hÉireann agus nach bhféadfadh na daoine bia ar bith a cheannach – ní hamháin go raibh siad bocht, ach is ar éigean má bhí ciall ar bith acu don airgead, chomh hannamh is a d'fheicidís é mar rud.
An Gorta ag Pléascadh Amach
D'fhéach Trevelyan le córas na n-oibreacha poiblí a leasú, ach mar a d'iompaigh na cúrsaí amach, ní dhearna sé ach dochar. Bhí praghsanna an bhia ag dul in airde go tiubh, ach san am céanna, ní raibh ardú pá ar bith ag dul do na bochtáin a bhí fostaithe le haghaidh na n-oibreacha. Mar sin, bhí na hoibrithe ag stiúgadh le hocras, agus na hoibreacha ag dul in abar. Thairis sin, ní raibh riachtanas ar bith leis an gcineál oibre a bhí idir lámhaibh acu - ní raibh ann ach cur i gcéill, go bunúsach. Ag druidim chun deiridh don bhliain 1846, b'fhollasach go raibh teipthe ar scéim na n-oibreacha poiblí mar shlí bheatha do na bochtáin. I dtús na bliana a bhí chugainn, chuala an saol mór iomrá ar an Sciobairín, mar ar theip ar an rilíf go hiomlán, agus muintir na háite ag síothlú le hocras. D'iompaigh an Sciobairín ina shiombaile don Drochshaol ar fad. Fuair an chéad duine bás le hocras ar an 24 Deireadh Fómhair 1846, agus le teacht na Nollag bhí an tóin tite as an gcoiste áitiúil rilífe faoi bhrú na holltubaiste a bhí ag déanamh léirscriosa ar fud na háite.
Na Galair ag Siúl ar Lucht na Fannlaige
Tháinig na galair thógálacha sna sálaí ag an ngorta féin. Iad siúd nach bhfuair bás le hocras, bhí siad thar a bheith braiteach ar na tolgáin. Is iomaí galar a bhí ag rith damhsa i measc na mbocht, cosúil leis an bhfiabhras tiofóideach agus leis an bhfiabhras buí. B'iad na dreancaidí a bhí ag iompar an dá ghalar seo, agus ó bhí tithíocht na ndaoine bochta chomh plódaithe is a bhí, is beag iontas a bhí ann go raibh an galar an-ghasta ag preabadh ó dhuine go duine. Galar eile a bhí ag scuabadh rompu i mblianta an Drochshaoil ab ea an dinnireacht. Ní chaithfeá ionfhabhtú tromchúiseach den chineál sin a tholgadh, áfach, le bás a fháil i mblianta an Drochshaoil. Bhí imdhíonacht na ndaoine lagaithe ag an síorchealacán, agus mar sin, ba leor fliú nó sciodar leis an duine a mharú. Is follasach go raibh galair easpa vitimíní, ar nós an scorbaigh, na xéaroftailme, agus an pheallagra, coitianta freisin.
Ní raibh seirbhísí sláinte na hÉireann chomh dona is a shílfeá, nó bhí mogalra maith d'ospidéil agus d'íoclanna ann, ach nuair a thosaigh na céadta othair ag tonnadh isteach, is léir gur cuireadh na dochtúirí thar a n-acmhainn. Rinneadh iarrachtaí ospidéil nua a oscailt agus tuilleadh foirne a fhostú le freastal ar riachtanaisí na héigeandála, ach is beag gar a bhí ann nuair a tháinig an crú ar an tairne. Thairis sin, ní raibh leigheaseolaíocht an ama in ann ag an dinnireacht ná ag go leor eile de na galair thógálacha a chuaigh leis an ngorta.
Lá na dTithe Súip
mion|Tragóid, An Dúloch, 30 Márta 1849 I dtús na bliana 1847, tháinig an tuiscint ag an lucht rialtais go gcaithfí, roimh aon rud eile, muintir na hÉireann a choinneáil beo. Mar sin, cinneadh ar bhia a sholáthar do na bochtáin as tithe súip. Bhí Cumann na gCarad – na Caecair – i mbun oibre den chineál seo cheana féin, agus iad ag áitiú ar an Rialtas an sampla a leanúint.
Ar an 20 Márta 1847, tosaíodh ag scaoileadh leis na daoine a bhí fostaithe de réir na scéimeanna oibreacha éigeandála. Bhí cuid de na fir oibre míshásta leis an scaoileadh, áfach, ó nach raibh slí bheatha eile ar fáil dóibh. Bhí siad buartha go mór faoina mbeadh i ndán dóibh i ndiaidh iad na jabanna fóirithinte a chailleadh, mar sin.
Maidir leis na tithe súip, is iomaí áit nár tháinig siad in úsáid ach faoi lár an tsamhraidh. San idirlinn, fuair cuid mhór daoine bás le hocras. I mbreis air sin, bhí an bia gann i gcónaí, rud a chothaigh fearg i measc na mbocht. Mar sin féin, ba mhór an cuidiú iad na tithe súip. Ní raibh an Rialtas fonnmhar, áfach, iad a choinneáil ag obair thar an chéad ghéar-riachtanas. Le teacht Dheireadh Fómhair, bhí siad dúnta arís.
An Ghéarchéim ag Dul chun Donais
B'é an polasaí a bhí ag an Rialtas na bochtáin a chur ag obair agus pá a íoc leo, le go bhféadfaidís a gcuid bia a cheannach ar airgead. Ní dea-smaoineamh a bhí ann go díreach, nó bhí formhór na ndaoine seo chomh lagaithe ag an ocras is nach bhféadfaidís breith ar uirlis oibre ar bith. Iad siúd a raibh maith éigin iontu le haghaidh oibre, ní raibh jabanna ann dóibh pé scéal é. Mar sin, b'éigean do na húdaráis an rilíf thar tairseach amach a cheadú.
Hermes Conrad
Is carachtar ficseanúil é Hermes Conrad sa chartún grinn Meiriceánach Futurama. Iamácach atá ann, agus tá sé ag obair don Planet Express.
Cúcabarra
Is éan é an cúcabarra. Is baill d'fhine na Alcedinidae iad.
Teach Mhucrois
Is teach mór suite i gContae Chiarraí é Teach Mhucrois.
clé|250px|thumb|Teach Mhucrois clé|250px|thumb|Gairdíní Mhucrois
Unión General de Trabajadores
thumb|Agóideoirí ón UGT (Maidrid - 2008) Cheann de príomh-ceardchumainn na Spáinne is ea Unión General de Trabajadores (UGT, Ceardchumann ilsaothair Oibrithe), cleamhnaithe go stairiúil leis an Páirtí na nOibrithe Sóisialach Spáinneach (PSOE).
Stair
Bhunaigh Pablo Iglesias Posse (r.Ferrol 1850- b.Maidrid 1925) an UGT ar an 12 Lúnasa 1888 i Mataró (Barcelona), le smaointe Marxaí agus sóisialachais i gceist. Ní raibh an streachailt aicmeach mar bun phrionsabal a chuid gníomhaíochtaí go dtí an naoú comhdháil déag. Cé nach raibh aon aontú foimiúlta ag an UGT leis an PSOE, tá nasc eatarthu ó bhúnú an cheardchumann.
Díbrigh Francisco Franco i ndiaidh an Cogadh Cathartha agus bhí ar an UGT dul faoi thalamh. I ndiaidh a bhás (1975) tháinig siad chun tosaigh arís agus sa lá atá i inniu tá siad mar phríomh-cheardchumainn na tíre ó thaobh ionadaíocht an lucht oibre.
Three Words (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an séú heipeasóid déag, "Three Words" den ochtú sraith The X-Files ar an 8 Aibreán 2001. Scríobh Chris Carter agus Frank Spotnitz an eipeasóid seo.
Cárlabhagh
Is sráidbhaile ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Cárlabhagh
Ródháileog drugaí
mion|meitiolamfataimín Is éard is ródháileog drugaí ann ná méid áirithe de dhruga a ghlacadh, méid a bhféadfadh drochimpleachtaí a bheith leis. Is féidir go gcúiseodh seo bás an othair, an duine nó an ainmhí atá tar éis an druga a ghlacadh.
Mar shampla, is féidir le ródháileog moirfín a bheith marfach de bhrí go gcuireann sí cosc ar an riospráid.
Criptiúchán
Sa chripteagrafaíocht, is éard is criptiúchán ann ná an próiseas i gcomhair teachtaireachtaí nó faisnéise a hionchódú ar bhealach nach féidir ach le páirtithe údaraithe iad a léamh. Ní ghaireas idircheaptha teachtaireachtaí é criptiúchán, ach bíonn ábhar na teachtaireachta a cheilt ar an idircheapóir. I scéim chriptiúcháin, criptítear an t-eolas cumarsáide nó an teachtaireacht atá beartaithe, dá dtagraítear mar glantéacs, ag baint leasa as algartam criptithe, a chruthaíonn rúntéacs nach féidir a léamh ach amháin nuair a bhíonn sé díchriptithe. Ar chúiseanna teicniúla, de ghnáth úsáideann scéim criptithe eochair chriptiúchán bréag-randamach a ghineann algartaim. I bprionsabal is féidir an teachtaireacht a dhíchriptiú gan an eochair, ach, i gcomhair scéim criptithe dea-dheartha, bíonn mór-acmhainní ríomhaireachta agus scil ag teastáil. Is féidir le faighteoir údaraithe dhíchriptiú a bhaint amach go héasca ar an teachtaireacht leis an eochair a sholáthraíonn an tionscnóir don fhaighteoirí, ach ní do idircheapóirí neamhúdaraithe.
Ródháileog drugaí
I gcás pireadocsaín (B-vitimín B6), is féidir go bhfuil baint ag ródháileoga thar thréimhse fhada le neamhoird mheabhracha.
An Gorta Mór
An Ghéarchéim ag Dul chun Donais
''Mhothaigh mé féin sean-Tomás Ó Gearbháin a rá go dtagadh daoine as áiteanna eile an bealach seo ag iarraidh bia. Dúirt sé gur tháinig bean amháin agus go raibh páiste beag léi. Ní raibh sí i bhfad san áit nó go bhfuair sí bás. Dúirt sí nach raibh sé ag déanamh aon smid bhréige go bhfaca sé an páiste ag diúl bhrollach a mháthar agus í fuar marbh. (Glórtha ón Ghorta'', lch. 112.) mion|[[William Smith O’Brien|William Smith O'Brien]] Na feidhmeannaigh a raibh de dhualgas orthu Dlí na mBocht a chur i gcrích, d'aithin siad go raibh an tóin ag titim as córas na rilífe.D'áitigh siad go raibh tuilleadh airgid ag teastáil le freastal ar na fadhbanna go léir, agus d'éirigh leo an méid seo a chur abhaile ar Clarendon, a bhí ina Fhear Ionaid ag an Rí in Éirinn san am. Chuaigh Clarendon i dteagmháil le Trevelyan chun tuilleadh maoiniú a mhealladh ón Státchiste. Ní bhfuair sé a dhóthain, áfach, cé go raibh sé suite siúráilte go rachadh na bochta chun ceannairce nó chun cearmansaíochta ar na húdaráis, mura bhfaigheadh sé an méid a bhí sé a iarraidh.
Má bhí an Rialtas ag déanamh go mbeadh na tiarnaí talún fonnmhar jabanna agus rilíf a chur ar fáil do na daoine bochta, d'fhéadfá a rá go raibh fuar acu. Iad siúd a raibh meas na daonnachtúlachta orthu féin acu, shíl siad gurbh í an imirce an fhuascailt. Iad siúd nach raibh, ní raibh cúl ar bith orthu a gcuid tionóntaí a dhíshealbhú. Go háirithe i Maigh Eo agus i gContae an Chláir, is iomaí tionónta a chaithfeadh an bóthar a thabhairt air féin. Chuaigh sé le fánaíocht, agus b'fhéidir fuair sé bás le hocras, le tuirse nó le galar éigin.
Ní raibh cách sásta glacadh leis an dúchinniúint seo faoi chroí mór maith, áfach. A mhalairt ar fad. Chuaigh cuid nár bheag de na bochtáin i muinín na láimhe láidre le hiad féin a chosaint. Maraíodh roinnt tiarnaí talún, fiú, ach ar ndóigh ní raibh siad siúd ná údaráis an Stáit i bhfad ag tabhairt an choir in aghaidh an chaim. In iarthar na tíre is mó a chuaigh an foréigean chun donais, nó san oirthear b'fhearr leis na tionóntaí cumainn a bhunú lena leas a bhaint amach go dlíthiúil. Ní raibh lucht an rialtais in ann an ceartchreidmheachas fioscach a shárú, áfach. clé|200px|thumb|[[Seán Mistéal|Seán Ó Mistéil.]] Maidir leis na hÉireannaigh Óga, chuaigh siadsan go mór chun radacachais i bhfianaise an Drochshaoil. Sa bhliain 1847, d'fhoilsigh Séamus Fionntán Ó Leathlobhair sraith altanna ag áitiú ar na tionóntaí éirí amach agus ruaigeadh a chur ar na tiarnaí talún. Bhí Seán Ó Mistéil, arís, ag gríosú na scológ chun na tiarnaí talún a dhiúltú faoi chíos. In Earrach na bliana 1848, thosaigh na hÉireannaigh Aontaithe ag ullmhú ceannairce, agus d'éirigh siad amach i mBaile an Gharraí, Contae Thiobraid Árann, ar an 29 Iúil 1848. Ní raibh ann i ndáiríre ach eachtra ghreanntragóideach, áfach. Thug na ceannairceoirí cúpla óráid uathu, ach nuair a tuigeadh do na bochta nach raibh bia ar bith á dháileadh, d'ionsaigh siad na ceannairceoirí le greidimíní a thabhairt dóibh. Ina dhiaidh sin, ní bhfuair na péas deacair iad a chloí ná a chimiú.
Cé nach raibh sa cheannairc féin ach sórt ubh ghliogair, ghlac an rialtas an-dáiríre í. Níor cuireadh na reibiliúnaigh chun báis, ach mar sin féin, gearradh pionós dian dóibh, is é sin, cuireadh an loch amach iad go dtí oileán na Tasmáine (nó ”tír Van Diemen”, mar a thugtaí ar an oileán san am) in aice leis an Astráil.
Ní raibh an Gorta críochnaithe go fóill, áfach. Tháinig galar dubh na bprátaí ar ais i Mí Iúil 1848, go háirithe in iarthar na tíre. Bhí an t-éag mór ag scuabadh roimhe faoin tuath, agus na daoine ag tabhairt ruathair faoi thithe na mbocht ar lorg rilífe. Ar ndóigh, iad siúd a raibh áit dóibh i dtithe na mbocht, fuair cuid mhór acu bás le galair thógálacha, chomh plódaithe is a bhí na tithe. I dtús na bliana 1849, bhí 2500 duine acu siúd ag bású in aghaidh na seachtaine ar fud na hÉireann. Lasmuigh de na tithe, áfach, bhí na cúrsaí ní ba mheasa fós, agus níl áireamh orthu siúd a bhí ag síothlú amuigh ansin. Cheal airgid, ní raibh Aontais Dhlí na mBocht ábalta freastal ar na sluaite síoraí seo, agus mar sin, bhí feidhmeannaigh na nAontas ag éileamh tuilleadh maoiniú ar an Stát. Ní bhfuair siad ach cur ó dhoras, ámh. Bhí na tiarnaí talún ag díshealbhú tionóntaí nárbh acmhainn dóibh a leabhar a ghlanadh. Níor mhaolaigh seo ar an ngéarchéim go díreach, ar ndóigh. In áiteanna, bhí bardaigh Dhlí na mBocht ag déanamh neamairt dá gcuid dualgais: d'íoc an Rialtas leo as rilíf nár sholáthair siad.
Bhain dreamanna áirithe sainchreidimh leas as cruachás na mbocht leis an bProtastúnacha s a scaipeadh. Thairg siad bia don duine a bheadh sásta glacadh leis an gcreideamh nua. Ní raibh sé ceadaithe coinníollacha den chineál seo a chur le rilíf oifigiúil an Stáit, ach de réir mar a bhí ag teip ar rilíf an Rialtais, tháinig misinéirí neamhscrupallacha ó Shasana le ”súpair” a earcú as measc na mbocht. Bhunaigh siad ”coilíneachtaí” faoin tuath le haghaidh na súpar, in Oileán Acla mar shampla.
Ní raibh rilíf na n-eagraíochtaí cráifeacha féin dospíonta. I Meitheamh 1849, d'éirigh Cumann na gCarad féin as rilíf a sholáthar, nó bhí siad i ndeireadh a gcuid acmhainní, agus iad éadóchasach ar fad as staid na hÉireann. Go bunúsach, is é an tátal a bhain siad as cuma na gcúrsaí ná nach mbeadh ach an Rialtas ábalta tarrtháil a thabhairt do na daoine, an oiread is a chuaigh an scéal chun donais. I dtús na bliana 1849, chinn an Príomh-Aire Russell ar chánacha breise a ghearradh de chúigí saibhre na tíre – an tOirthear agus an Tuaisceart, go bunúsach – le beatha a choinneáil leis an Iarthar. Bhí bunadh Chúige Uladh, ach go háirithe, an-mhíshásta leis na cánacha seo.
Torthaí an Ghorta
Thaispeáin daonáireamh na bliana 1851 go raibh dhá mhilliún go leith de mhuintir na hÉireann ar iarraidh, nó níos mó ná duine as gach ceathrar a bhí ann roimh an nGorta. Is léir nach bhfuair gach aon duine acu bás le hocras ná leis na galair, nó is iomaí duine a thóg an bád bán go Meiriceá. Ina dhiaidh sin féin, is dócha go raibh ní ba mhó ná milliún duine básaithe san idirlinn. Cé go ndearna an Rialtas a lán leis an nGorta a mhaolú, go háirithe trí struchtúir shóisialta agus eagraíochtaí a chur ar bun a bhí in ann rilíf a thabhairt do na bochtáin, is follas nár tugadh a ndóthain airgid do na heagraíochtaí seo le srianta a chur leis an ocras agus leis na tolgáin a bhí ag dul leis.
An fear a bhí i gceannas ar riarachán rilife an Stáit, an tArd-Choimisinéir Edward Twisleton, d'éirigh sé as a oifig i Márta 1849 lena mhíshástacht i dtaobh pholasaithe an Rialtais a chur in iúl. Chomh patuar is a bhí Teach na dTeachtaí i leith na hÉireann, bhí an chosúlacht ar na cúrsaí go raibh na Feisirí meáite ar na Gaeil a mharú le hocras d'aonturas. Ós rud é gur fear roinnte rilífe a bhí ann féin, níorbh eisean an fear ceart le polasaithe cinedhíothaitheacha den chineál seo a chur i gcrích, arsa Twisleton le greann dóite duairc. Dúirt sé fosta nach raibh ach ”suim réasúnta beag airgid” de dhíth ar an Ríocht Aontaithe leis an ”náire” a sheachaint ”go ligfí d'aon duine de na bochtáin bás a fháil le hocras”.
Éagsúlacht ghéiniteach
Tagraíonn éagsúlacht ghéiniteach, leibhéal na bithéagsúlachta, do líon iomlán na dtréithe géiniteacha i gcomhdhéanamh géiniteach an speicis. Déantar idirdhealú idir an éagsúlacht ghéiniteach agus athraitheacht ghéiniteach, déanann an 'athraitheacht ghéiniteach' cur síos ar chlaonadh na dtréithe géiniteacha i dtreo an athraithe.
An Gorta Mór
An Imirce
deas|250px|thumb|Emigrants Leave Ireland le [[Henry Doyle (1868).]] Preispitéaraigh ó Chúige Uladh ba mhó a chuaigh ar imirce go Meiriceá roimh an Drochshaol. De réir a chéile, thosaigh na Caitlicigh ag tabhairt aghaidhe ar an Oileán Úr freisin, ach i ndiaidh an Drochshaoil, b'iadsan an dream ba mhó imirce ar fad. Na Caitlicigh a chuaigh go Meiriceá roimh an ngorta, feirmeoirí réasúnta saibhir a bhí iontu de ghnáth, agus iad ag teacht ó Oirthear na hÉireann. Nuair a thosaigh na bochtáin féin ag imeacht leo, ba mhinic a chuaigh siad go hAlbain ar dtús, leis an airgead a shaothrú ansin a d'íocfadh an pasáiste dóibh. Iad siúd a bhí imithe thar sáile cheana féin, ba mhinic a mhaoineoidís an pasáiste dá muintir a bhí ag fanacht in Éirinn go fóill.
Le teacht an Ghorta, áfach, tháinig athrú mór ar an gcineál daoine ba mhó a bhí ag tréigean an tseanfhóid. Thosaigh na bochtáin, na bacaigh is na suaracháin féin ag imeacht go Meiriceá. Cuid áirithe acu, fuair siad luach a bpasáiste ón tiarna talún a bhí tar éis iad a dhíshealbhú. Ba mhinic a bhí na báid imirce róphlódaithe, agus nuair a shroich na himirceoirí an chéad chladach thall, b'éigean dóibh seal a chaitheamh ar coraintín, go háirithe más go Ceanada a bhí siad ag dul. Na longa a chuaigh go Ceanada, chaithfidís stop a dhéanamh san oileán úd Grosse-Île sula bhféadfaidís dul i dtír i Québec. Ba mhinic a bhí galar tógálach éigin ar chuid de na paisinéirí ar bhord na loinge, agus is iomaí duine a shíothlaigh leis an bhfiabhras tiofóideach san oileán dó, gan an chéad amharc a fheiceáil de mhórthír Cheanada riamh.
Sa bhliain 1847, leath an fiabhras tiofóideach ó Grosse-Île isteach go lár na tíre, agus bhásaigh cuid mhór de mhuintir na háite i Montreal agus i dToronto féin. Ina dhiaidh sin, rinne na Ceanadaigh a ngearán leis na húdaráis Ghallda faoi chomh mífholláin is a bhí na longa. Mar sin, cuireadh forálacha nua i bhfeidhm le baint den phlódú. Chuaigh an imirce féin i laghad faoi thionchar na bhforálacha nua. mion|255x255px|sráid Washington,Bostún Cuid mhór acu siúd a tháinig go dtí an tOileán Úr an bealach seo i ndiaidh bhliain an fhiabhrais, níor shocraigh siad síos i gCeanada féin. Go ginearálta, ba leasc leis na hÉireannaigh fanacht i gcoilíneacht de chuid Shasana. Bhí na Stáit Aontaithe saor ó bhráca na nGall, agus na jabanna flúirseach ansin. Ní hionann sin is a rá, ar ndóigh, nach gcuirfeadh na sluaite móra Éireannaigh fúthu i gCeanada chomh maith. B'iad Nua-Eabhrac agus Boston an dá cheann scríbe ba thábhachtaí sna Stáit. Sa bhliain 1847, tháinig 37,000 Éireannach go Boston, arbh ionann iad, san am, agus leath an daonra a bhí ann rompu.
Ar dtús, ba ghnách leis na hinimirceoirí Éireannacha socrú síos sna slumanna agus dul le rúpáil éigin garbhoibre mar shlí bheatha. Bhí an frith-Chaitliceachas láidir sna Stáit sna 1850idí agus sna 1860idí, agus is iomaí fostóir nach raibh ag fearadh fáilte roimh Éireannaigh ar lorg jabanna. Chaithfeadh na hÉireannaigh maireachtáil ar scáth a chéile, mar sin, gus tháinig pobail chomhtháite Ghael-Mheiriceánacha – cineál geiteonna fiú – ar an bhfód ar fud na Stát Aontaithe. Ar ndóigh, bhí an Eaglais Chaitliceach ina crann taca ag na Gaeil thall ansin, agus d'éirigh leo tionchar nár bheag a imirt ar an bPáirtí Daonlathach, rud is minicí a shamhlaítear le Halla Tammany i Nua-Eabhrac. Bhí an-suim ag na Gael-Mheiriceánaigh sa náisiúnachas Éireannach fosta. A lán acu, bhí siad den bharúil gurbh iad lucht rialtais Shasana a tharraing an Drochshaol anuas ar Éirinn go toilghnústa, agus theastaigh uathu díoltas a imirt ar na Gaill. Sin é an tuige, go bunúsach, go mbíodh na Gael-Mheiriceánaigh riamh an-fhonnmhar a bhflaithiúlacht a thál ar an IRA trí NORAID, nuair a bhí na Trioblóidí faoi lán an tseoil i dTuaisceart Éireann. Is fada is féidir fuil a bhaint as seancholm.
Oidhreacht an Ghorta in Éirinn
clé|250px|thumb|Dealbh cuimhneacháin i m[[Baile Átha Cliath.]] An té ar cás air cás na Gaeilge, is é an chéad rud a shamhlóidh sé le h-”oidhreacht” an Drochshaoil ná imeacht na Gaeilge as úsáid sa chuid is mó den tír. Cé go raibh an Béarla ag cúngú ar an nGaeilge ón tseachtú haois déag i leith, ar a laghad, bhí sracadh sa teanga fós i dtús na naoú haoise déag, agus líon a cainteoirí ag dul i méadaíocht.
Sa bhliain 1845, bhí an teanga ó dhúchas ag ceithre mhilliún duine in Éirinn, ach ó b'iad lucht labhartha na Gaeilge ba mhó a bhí thíos leis an ngorta agus leis an imirce araon, ní raibh ach duine as an mbeirt acu siúd fágtha sa tír sé bliana ina dhiaidh sin. Rud eile fós gur thréig cuid mhór acu siúd féin an Ghaeilge, ó bhí an chuma ar na cúrsaí anois nach bhféadfá maireachtáil ar aon nós gan an Ghaeilge a chur uait agus an Béarla a tharraingt chugat mar aonteanga labhartha. mion|288x288px|Cuimhneacháin, Baile Átha Cliath Roimh an Drochshaol, bhí an Ghaeilge beo ar chultúr bíogúil na gcainteoirí dúchais. Bocht is uile mar a bhí siad, bhí saol, sult is subhachas dá gcuid féin acu trí mheán na teanga sinsearaí. Mura raibh fáilte isteach i saol an Bhéarla rompu, bhí malairt sochaí ann agus í ag obair as Gaeilge. Chart an Drochshaol an tsochaí seo de dhroim an tsaoil, agus fágadh an cainteoir dúchais ina bhacach aonair i saol an Bhéarla gan na struchtúir shóisialta a bhí ag athneartú a chuid Gaeilge roimhe sin. Na daoine eile a raibh na struchtúir sin comhdhéanta astu, ar nós na ngaolta, na gcomharsan agus an lucht aitheantais, bhí siad imithe i gceithre hairde an domhain: mura bhfuair siad bás le hocras, thóg siad an bád bán go Meiriceá.
Má thráigh an teanga, chuaigh an cultúr i léig freisin. Cailleadh cuid mhór de na seanchleachtais Ghaelacha i gcúrsaí an reiligiúin. Roimh an nGorta Mór bhí sé coitianta féilte na naomh a cheiliúradh le fleánna móra a dtugtaí pátrúin orthu. I ndiaidh an Ghorta, áfach, ní raibh mórán daoine fágtha cibé le freastal ar na pátrúin, agus nuair a bhí gach duine ag streachailt leis ina aonar le maireachtáil go ceann an chéad lae eile, cailleadh an spiorad comhphobail a tharraingíodh na daoine i dtreo an phátrúin roimhe sin. Nuair a tháinig an creideamh Críostaí ar ais, níorbh é ”creideamh na meánaoise”, creideamh traidisiúnta na nGael, a bhí ann, ach ceartchreidmheachas Caitliceach na sagart. Bhí níos mó sagairt ann anois i gcoibhneas an daonra go léir, agus b'amhlaidh ba mhó a dtionchar ar mheon an phobail. An tsíorlíomhain a bhíodh ag Protastúnaigh Chúige Uladh ar shochaí na hÉireann, is é sin, gur sochaí shagartstiúrtha a bhí ann, is féidir a rá nach raibh an líomhain seo fíor ar aon nós roimh laethanta an Drochshaoil. Roimh an nGorta, bhí Gaeilge ag cuid mhór de mhuintir na tuaithe, agus iad i muinín a mbéaloidis chráifigh féin mar threoir dhiagachta. mion|333x333px|múrphictiúr, Béal Feirste Níor éirigh le cumainn na dtionóntaí mórán cumhachta a bhaint amach i saol polaitiúil na tíre i ndiaidh an Ghorta. Choinnigh na tiarnaí talún a seanstádas, nó ní raibh a dhath fágtha den phobalóireacht, den chosmhuintireachas, a bhí chomh láidir sin i laethanta Dhónaill Uí Chonaill. Ón taobh eile de, an faltanas a d'fhág an Drochshaol ina dhiaidh, threisigh sé leis na gluaiseachtaí Náisiúnaíocha, ar nós na bhFíníní, sa bhaile agus i gcéin.
Pápa Pius III
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Pius III.
Éamon Ryan
Ba Theachta Dála é ar son Bhaile Átha Cliath Theas idir 2002 agus 2011, agus ba é an tAire Cumarsáide, Fuinnimh agus Acmhainní Nádúrtha é idir 2007 agus 2011. Tá sé ina Theachta Dála, ar son Chuan Bhaile Átha Cliath Theas, ó Olltoghchán 2016, agus ina aire rialtais ó 2020.
Sonraí Pearsanta
Rugadh Éamon Ó Riain i mBaile Átha Cliath agus tógadh é i nDún Droma agus i mBaile an Mhuilinn. Oileadh é i gColáiste Gonzaga i ndeisceart Bhaile Átha Cliath ar dtús agus d'fhreastail sé ar an ollscoil i UCD, áit ar bhain sé céim amach sa tráchtáil. Mhaígh sé féin gur fhás a shuim i gcúrsaí glasa tar éis dó cúrsa éiceolaíochta a dhéanamh don Mheánteist.
Comhthogadh é ar dtús ar Chomhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath, nuair a d'éirigh Seán Ó Gormlaigh as a shuíochán siúd, tar éis dó a bheith tofa chun na Dála. Atoghadh Ó Riain sna toghcháin áitiúla i 1999 agus d'éirigh leis suíochán Dála a bhuachaint sa chéad olltoghchán eile sa bhliain 2002, nuair a mhéadaigh líon na nGlasach sa Dáil faoi thrí.
Bhí sé i mbun dhá ghnó rothaíochta sular toghadh é chun na Dála, mar atá, Irish Cycling Safaris agus Belfield Bike Shop. Tá sé pósta leis an scríbhneoir Victoria White agus tá ceathrar páistí óga acu. Tá cónaí orthu i gCluain Sceach.
Ina cheannaire ar an gComhaontas Glas
Cé gur chaill sé a shuíochán Dála i 2011, chuaigh Eamon Ryan san iomaíocht do cheannaireacht an Chomhaontais Ghlais in éineacht le beirt eile, mar atá, an Cllr. Malcolm Noonan agus Phil Kearney, tar éis do John Gormley éirí as an bpost. Fógraíodh go raibh an bua ag an Rianach ar 27 Bealtaine 2011 tar éis do bhaill an pháirtí vótáil sa toghchán tríd an bpost.
Deir sé go bhfuil sé dírithe mar cheannaire ar atógáil an pháirtí agus ar theagmháil nua a dhéanamh le muintir na hÉireann amach anseo.
Crosabost
Is sráidbhaile ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Crosabost.
Frithsheasmhacht in aghaidh Ábhair Fhrithmhiocróbaigh
thumb|upright=1.4|Tástáil idirleathadh dioscaː:Stríoctar baictéir a ar mhiasa le dioscaí bána, gach ceann acu líonta le antaibheathach difriúil. Taispeánann fáinní soiléire, cosúil leo siúd ar chlé, nár fhás baictéir - rud a thugann le fios nach bhfuil na baictéir seo frithsheasmhach. Tá na baictéir ar dheis frithsheasmhach go hiomlán do gach ceann de na seacht n-antaibheathach a tástáladh (Kirby-Bauer Disk Diffusion Susceptibility Test Protocol - Jan Hudzicki, ASM) Is éard is Frithsheasmhacht i gcoinne Antaibheathach nó Fhrithsheasmhacht in aghaidh Ábhair Fhrithmhiocróbaigh (FÁF) ann ná an tslí gur féidir le baictéir agus miocróib cur i gcoinne éifeacht na n-antaibheatach. Táthar den tuairim go bhfuil bagairt ann nach mbeidh aon éifeacht ag cuid de na hantaibheathaigh i gcúpla bliain. Tugann taighde le fios go mbeidh FÁF an tsiocair bháis is mó ag daoine faoi 2050 sa Ríocht Aontaithe, rud a chiallaíonn gur bagairt níos tromchúisí ná an ailse í.
Is beag cineál antaibheathach a rinneadh fionnachtain air le tamall de bhlianta anois i ngeall ar an gcostas a bhaineann leis is cuireann seo leis an bhfadhb.
Timpeall na cruinne, faigheann thart ar 700,000 duine bás gach bliain de bharr frithsheasmhachta in aghaidh ábhair fhrithmhiocróbaigh. Faoin mbliain 2050, tá imní ann go mbeidh níos mó daoine ag fáil bháis de bharr na frithsheasmhachta seo ná le hailse
Port na Bláiche
Sráidbhaile in Éirinn, in iarthuaisceart Chontae Dhún na nGall, is ea Port na Bláiche. Tá sé suite ar an bhruach thiar de Chuan na gCaorach. Téann an bóthar N56 tríd.
Frithsheasmhacht in aghaidh Ábhair Fhrithmhiocróbaigh
Cúis le frithsheasmhacht in aghaidh ábhair fhrithmhiocróbaigh
Tarlaíonn an fhrithbheartaíocht nuair nach féidir miocrorgánaigh a mharú le cóir frithmhiocróbach, antaibheathaigh go mór mór. Is substaint nádúrtha nó sintéiseach é ábhar frithmhiocróbach (antaibheathaigh, drugaí frithvíreasacha, drugaí frithfhungasacha nó drugaí frithphrótasólacha) a mharaíonn miocrorgánaigh nó a choisceann fás miocrorgánach.
Tagann frithsheasmhacht in aghaidh ábhair fhrithmhiocróbaigh chun cinn diaidh ar ndiaidh ach cuirtear dlús leis de bharr dhrochúsáid nó ró-úsáid antaibheathach - i gcás daoine agus ainmhithe araon.
Bealaí leis an bhfadhb a sheachaint
Leis an gcríoch seo a sheachaint ba chóir leas níos fearr a bhaint as tástálacha diagnóisíocha le pataiginí agus an cineál frithsheasmhachta atá acu a chinntiú roimh chógais a ordú. Bíonn forbairt vacsaíní leis, ina chabhair, mar gur féidir leis cinntiú nach mbeidh galar ar leith ag duine agus nach mbeidh gá dul i muinín na n-antaibheathach. An tslí is fusa ar fad, áfach, dul i ngleic leis, ná láimhseáil cheart a dhéanamh ar na drugaí atá againn faoi láthair.
De bharr nach bhfuil seo á dhéanamh tá ar na heolaithe iarracht a dhéanamh drugaí úra cliste a chumadh le dul i ngleic leis na baictéir. Toisc go ndéanann baictéir éabhlóid an-mhear ar fad is deacair fanacht i bhfad chun tosaigh orthu ó thaobh antaibheathach, ach go háirithe agus cineálacha éagsúla tagtha chun cinn a bhfuil frithsheasmhacht acu i gcoinne na n-antaibheathach is cumhachtaí ar fad. Fós féin tig díriú isteach ar úrchruthú antaibheathach, nó fiú víris a thabhairt do na baictéir (tá siad so-ghabhálach i leith víreas).
Tá taighdeoirí in Ollscoil Luimnigh ag tabhairt aghaidhe ar an gcaoi gur féidir le baictéar amháin a bhfuil frithsheasmhacht aige i gcoinne druga, atáirgeadh agus sliocht de na milliúin a chruthú in aon lá amháin. Tá ráite acu go bhfuil antaibheathach s’acu in ann baictéir atá ar tí a n-atáirgthe a aithint is a mharú. Chomh maith bítear ag caint ar bhaictéarafagaigh, a itheann baictéir, mar leigheas ar an ngéarchéim, ach is iomaí fadhb lena gcomhoiriúnú.
Leagtar béim i dtuarascáil féintionscnaimh Karin Kadenbach. Feisire de Pharlaimint na hEorpa ar a thábhachtaí atá sé ábhar frithmhiocróbach a úsáid go stuama. Tugtar le fios freisin gur chóir díol antaibheathach a theorannú agus gur chóir díolacháin neamhdhleathacha a chomhracagus gur chóir dlús a chur le hinfheistíocht i substaintí nua, agus eolas a scaipeadh i measc an phobail faoin mbaol a bhaineann le ró-oideasú. Mar shampla, ní thuigeann 44% na nEorpach nach ndéanann antaibheathaigh aon mhaith i gcoinne slaghdáin nó fliú.
An rud is tábhachtaí gur féidir leis an bpobal a dhéanamh ná treoracha an lia-chleachtóra a leanúint; réimse cógais a chomhlíonadh san iomlán, agus gan iad a ghlacadh ach amháin sa chás a bhfuil gá leo.
Amy Wong
Is carachtar ficseanúil í Amy Wong sa chartún grinn Meiriceánach Futurama. Rugadh í ar an bpláinéad Mars, agus tá sé ag obair don Planet Express.
Port Nua
Tá níos mó ná baile amháin ann leis an ainm Port Nua nó An Port Nua:
The X Factor (sraith 5 an RA)
Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag Simon Cowell é The X Factor, a tosaíodh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2004. Thosaigh an cúigiú sraith de The X Factor ar 16 Lúnasa, 2008 agus chríochnaigh sé ar an 13 Nollaig, 2008.
Ba iad Simon Cowell, Louis Walsh, Dannii Minogue agus Cheryl Cole na breithiúna don sraith seo. Bhuaigh Alexandra Burke an tsraith le 58.34% na vótaí agus tháinig JLS sa dara háit.
Olltoghchán na hÉireann, 2016
mion|clé|Torthaí Reáchtáladh Olltoghchán na hÉireann, 2016 ar an 26 Feabhra 2016. Ritheadh é ó 7 ar maidin go dtí 10 san oíche.
Cúlra
Dúirt Taoiseach Éanna Ó Coinnigh ag preas-ócáid sa bhliain 2013 go dtarlódh an t-olltoghchán i mí Mhárta 2016.
Ar an 6 Bealtaine 2016 fuair Enda Kenny go leor vótaí agus d’éirigh sé ina thaoiseach arís ... rinne Fine Gael margadh le Fianna Fáil agus roinnt TD neamhspleách chun rialtas mionlaigh a chur i mbun. Bhí deich seachtaine imithe ó bhí an t-olltoghchán.
Círéib Bhrixton 1981
Tharla Círéibeacha i mBrixton, Londain Theas, Sasana, idir 10ú agus 12ú Aibreán 1981, nuair a gabhadh fear óg den chine gorm.
Tearmann Dúlra Choill na hIúraí
deas|250px|thumb|Tearmann Dúlra Choill na hIúraí Is coill suite i gContae Chiarraí é Tearmann Dúlra Choill na hIúraí.
Wayne Bridge
Is imreoir sacair é Wayne Michael Bridge (a rugadh ar an 5 Lúnasa 1980). Is ball d'fhoireann Manchester City é. Tá sé ar iasacht faoi láthair le Brighton & Hove Albion. D'imir sé cheana le Chelsea agus Southampton roimhe sin. Tháinig sé sa chúigiú háit ar an cúigiú sraith déag I'm a Celebrity...Get Me Out of Here! sa bhliain 2015.
Sreabhadh géinte
Sa ghéineolaíocht daonra, is éard is sreabhadh géinte ann ná (ar a dtugtar freisin géinimirce) aistriú ailléile na ngéinte ó phobal amháin go ceann eile.
Simon van der Meer
mion|Simon van der Meer (clé) Fisicí is innealtóir a rugadh sa Hág ab ea Simon van der Meer (24 Samhain 1925 – 4 Márta 2011). Ó 1956, ina innealtóir sinsearach ceannais sa bhfoireann i mbun an imbhuailteoir proton/frithphrótón i CERN sa Ghinéiv. Cheap sé an próiseas a dtugtar fuarú stóchastach air chun déine na léas cáithníní imbhuailte a mhéadú, rud a bhí bunúsach i bhfionnadh na gcáithníní W is Z0, iompróirí an fhórsa núicléach laig. Le Carlo Rubbia, bhuaigh sé Duais Nobel na fisice i 1984 as seo.
Rondáil
deas|250px|thumb|Talmhaíocht rondála Ba córas talmhaíochta í Rondáil (ó run - rith agus dale - gleann an Bhéarla).
Achadh Bolg
Is baile suite i gContae Chorcaí é Achadh Bolg.
Zapp Brannigan
Is carachtar ficseanúil é Zapp Brannigan sa chartún grinn Meiriceánach Futurama.
7 Days
Ba chlár cúrsaí reatha Béarla a chraol ar RTÉ a hAon ó 26 Meán Fómhair 1966 go 1976 é 7 Days (iar: Seven Days).
Scagdhealú
Is éard is scagdhealú ann ná fuil duine a ghlanadh trí fhuíolltáirgí a bhaint aisti le hinneall scagdhealaithe.
Col
Is sráidbhaile ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Col.
High School Musical 3: Senior Year
Scannán is ea High School Musical 3: Senior Year.
Inherent Vice
Is úrscéal de chuid Thomas Pynchon é Inherent Vice (Gaeilge: Duáilce Fhréimhíochta) a tháinig amach in 2009.
Teideal
Is téarma sa Bhéarla é "inherent vice" a chiallaíonn fabht sa rud a chuireann an rud féin chun meatha.
Achoimhre ar an bPlota
Tá an scéal ann in Los Angeles in 1970. Is ar Larry "Doc" Sportello (príomhcharachtar an úrscéil agus bleachtaire príomháideach) a thagann Shasta Fay Hepworth (a sheanchailín) cuairt. Insíonn sí do Doc faoina stócach nua, Mickey Wolfmann, forbróir réadmhaoine atá an-saibhir agus pósta, agus faoin gcomhcheilg a chothaigh a bhean chéile agus an stócach aicise chun Mickey a fhuadach agus a chur i dteach na ngealt. Tá ar Doc ina dhiaidh sin a thosú ag fiosrú, go háirithe tar éis imeacht Mickey as amharc.
Ar fud an scéil, bítear ag insint do Doc: "Fainic ar an Starrfhiacail Óir!"
Athchóiriú Scannáin
Rinneadh scannán de in 2014 arbh é Paul Thomas Anderson a stiúrthóir.