cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tadhg Ó Ceallaigh
Fuadach
Sa bhliain 1145, rinne arm na Mhumhan ruathar ar chúige Chonnacht. Insítear i nAnnála na gCeithre Máistrí: Ní raibh tásc ná tuairisc ar Thadhg as sin amach. Go gairid i ndiaidh sin, tháinig Conchobar Maenmaige Ua Cellaigh i gcomharbacht is amhlaidh a mhac nó a gharmhac.
Skeerey Maghal
Síneann an paróiste féin ó Rhumsaa go Clagh Ouyr (Cloch Odhar), agus ó dhroim an tsléibhe siar go dtí an mhuir. Is ceantar sléibhtiúil é go ginearálta, an chuid is mó de doshaothraithe agus gan chlaíocha. Is iad Baarool Twoaie (561m), Clagh Ouyr (551m), Slieau Lhean (459m), Slieau Ouyr (452m), agus Slieau Ruy (396m) na pointí is airde sa bparóiste. I measc na n-áiteanna is ísle ná Glion Valley Euar, altán beag coillteach ar fhána thuaidh Baarool Twoaie; Glion Chornah, gleann iargúlta idir Páirc Llewellyn as Baarool Twoaie; agus Glion y Dhoon, gleanntán beag coillteach ag bun Slieau Ruy. Téann an talamh le fána go géar ó na sléibhte go dtí an cósta. Tá an cósta ard agus creagach agus tá sé briste suas le góilíní. Tá go leor sruthán ó na sléibhte go dtí an fharraige trí chlaiseanna doimhne, ach is é Abhainn Cornah an ceann is mó acu.
Tá sráidbhaile Maghal i ngar do Kione Maghal (114m), áit ar tháinig an naomh i dtír de réir an tseanchais. Is é an ceann tíre seo an pointe is faide thoir san oileán agus an pointe is gaire do Shasana, 50 ciliméadar ó St. Bees Head. Tá séipéal beag sa sráidbhaile, ceann de na séipéil is sine san oileán. Is teach sa stíl Mhanannach é, agus tá go leor taisí ann, crosa Ceilteacha agus Lochlannacha le rúnscríbhinní ar roinnt acu ina measc. Tá na crosa seo i dtaisce i dTeach Cros Skylley Maghal ar thalamh na heaglaise. Tá trí shéipéal ar an sean-nós le feiceáil i reilig na heaglaise. Sa reilig tá leachtanna cuimhneacháin le feiceáil freisin, agus ainmneacha áitritheoirí an pharóiste a ghlac páirt in imeachtaí tábhachtacha i saol an oileáin ar roinnt acu: Edward Christian (an chéad Ghobharnóir Mhanann), P. M. C. Kermode (an chéad choimeádaí ar Iarsmalann Mhanann), agus Sir Charles Kerruish (an chéad uachtarán Tinvaal). I ngar do chúinne thiar thuaidh na reilige, tá Tobar Naomh Maghal le feiceáil. Thug pobal an oileáin urraim mhór don tobar sna seanlaethanta, ach tá sé ligthe i léig le blianta anuas.
Tá an paróiste faoi stiúir Coimisinéirí Pharóiste Maghal. Tagann siad le chéile ag cruinnithe i Halla Shéipéal an Dúin.
Cruidín
Is fine éan iad na cruidíní, ar a dtugtar na hAlcedinidae san ord Coraciiformes. Éin bheaga nó mheánmhéide iad a bhfuil dathanna geala orthu. Tá dáileadh cosmapolaiteach acu, an chuid is mó de na speicis le fáil i réigiúin trópaiceacha na hAfraice, na hÁise, agus na hAigéine, cé go bhfaightear iad san Eoraip freisin. Bíonn siad le feiceáil i bhforaoisí doimhne in aice le linnte ciúine agus aibhneacha beaga. Tá 116 speiceas san fhine, i dtrí fhofhine agus 19 géineas. Cloigne móra, goba fada bioracha, cosa gearra, agus eireabaill giortacha. Bíonn clúmh feiceálach ar fhormhór na speiceas, gan ach difríochtaí beaga idir na hinscní.
De ghnáth, is é an “cruidín coitianta”, Alcedo atthis (ar a dtugtar an “murlach mara” freisin), atá i gceist nuair a úsáidtear an téarma “cruidín” i nGaeilge.
Philip Johnson
Ailtire is teoiricí a saolaíodh i gCleveland, Ohio ab ea Philip Cortelyou Johnson (8 Iúil 1906 – 25 Eanáir 2005). Tháinig sé le bheith ina mholtóir ar an stíl idirnáisiúnta. I measc a shaothar tá Foirgneamh Seagram, ilstórach i Nua-Eabhrac a dhear sé i gcomhar le Ludwig Mies van der Rohe (1945), Amharclann Stát Nua-Eabhrac ag Lárionad Lincoln (1964), Foirgneamh AT&T (1978–1984), agus Ardeaglais an Dóchais i nDallas (1998).
Riail an traipéisiam
Sa mhatamaitic, modh chun neasluach suimeálaí a dhéanamh amach. Ag glacadh leis an suimeálaí mar an bhfairsinge idir an cuar is an x-ais, roinntear an fhairsing seo i n traipéisiam, gach ceann ar leithead h is fairsinge ½ h (yr + yr+1). Mar sin, is í an fhairsinge iomlán ná ½ h [y0 + (y1 + y2 + y3…) + yn].
Philip Johnson
Chaith Johnson 45 bliana lena chomráda David Whitney. Bhí sé mar nós acu a gcuid deirí seachtaine a chaitheamh sa Teach Gloine, i New Canaan, Connecticut, teach a dhear Johnson féin sa bhliain 1949. Fuair sé bás le hadhairt sa Teach Gloine, ar an 25 Eanáir 2005.
Carlos Quintana
Dornálaí Pórtó Ríceach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea Carlos Quintana, a rugadh ar 6 Samhain, 1976 i Moca, Pórtó Ríce.
Adiantum
Is Raithneach fhíneálta ghrástúil ilbhliantúil é Adiantum capillus-veneris (nó an Dúchosach sa leagan Gaeilge), a fhaightear i ngach áit, beagnach, ach sna trópaicí go háirithe. Na froind le gais chaola dhubha ghuaireacha. Na duilleoigíní ar ghais, feanchruthach neamhrialta agus na himill fillte fúthu is ag iompar sórais (crobhaingí spóragán). Timpeall 200 speiceas ar eolas.
Blàr mac Faoilteach
Tá Blàr mac Faoilteach ina shráidbhaile crochtóireacht i Loch Abar, ar an sean-bhóthar míleata idir An Gearasdan agus Ceann Loch Leamhain.
San 18ú haois bhí daonra de 800 ag fanacht ann, ach mar a tharla sa Ghaeltacht, tá sé seo laghdaithe go beagnach 50 duine inniu.
Baineadh úsáid as an sruthán, Cìoch Innis (nó Cìochnis) a shníonn gar don sráidbhaile, mar fhoinse na cumhachta hidrileictrí don chéad soilsiú sráide leictreach in Albain, ar phríomhshráid an Ghearasdain, Albain.
Bhí clú ar Bhlàr Mac Faoilteach go háitiúil mar cheann de na háiteanna deireanacha chun an tSeanbhliain Úr sa Ghaeltacht a cheiliúradh ar 12 Eanáir go dtí na 1950í.
Damien Ó Ciaragáin
Is peileadóir Gaelach ó nGaillimh é Damien Ó Ciaragáin (Béarla: Damien Comer). Rugadh é ar an 11 Eanáir 1994. Imríonn sé le haghaidh Gaillimh agus Anach Cuain.
Ruadhainn, Obar Dheathain
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain é Ruadhainn.
Lá Náisiúnta na Catalóine
Ceiliúrtar Lá Náisiúnta na Catalóine (Diada Nacional de Catalunya) ar 11 Meán Fómhair gach bliain. Bíonn sé de nós ag muintir na tíre an ‘Diada’ a cheiliúradh le muinín, le dath agus le fuinneamh.
Eagraítear an ‘Diada’ ar an 11 Meán Fómhair mar chomóradh ar thitim Barcelona roimh fhórsaí Rí Pilib V na Spáinne s a bhliain 1714.
Ráth Thormoid
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain é Ráth Thormoid.
Llyswyrny
51.5786°N, -2.9525°W
Baile i Casnewydd, an Bhreatain Bheag, is ea Llyswyrny, 18.9 km ó Caerdydd agus 196 ó Londain. Tá daonra 11,428 ann, agus tá 1,028 (9%) in ann Breatnais a labhairt.
Cáiséin
deas|250px|thumb|Cáiséin An phríomhphróitéin i mbainne is cáis, atá saibhir i gcailciam is fosfar. Próitéin theaschobhsaí, ach deascann sí ag luach pH timpeall 4.2, caoin aigéadach. Baintear feidhm as seo i ndéanamh cáise, agus is í an chéad chéim deascadh an ghrutha (cáiséin is saill) ón meadhg. Is féidir an cháiséin a dheascadh le réinin, an einsím díleáite ó laonna, freisin.
Ardeaglais Naomh Eugene
Is ardeaglais suite i gContae Dhoire í Ardeaglais Naomh Eugene.
Sgainn
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain é Sgainn.
Riailít
mion|Riailít Carraig dhoigheartha bholcánach a bhfuil tiúchan láidir silice inti, agus comhdhéanamh an-chosúil le heibhear. Mínghráinníneach nó gloiniúil de bharr fuarú thapa. Cuid mhaith foirmeacha ann.
Barry White
Amhránaí Meiriceánach Afracach ab ea Barry Eugene Carter a rugadh Barry White i nGalveston, Texas ar an 12 Meán Fómhair 1944 agus a fuair bás ar an 4 Iúil 2003.
Céad sluaíocht Eoin Shasana chun na hÉireann
Agus é ocht mbliana déag d’aois, chuir Anraí II Shasana a mhac, Eoin, go Éirinn le troid in aghaidh na nGael. D’fhág an prionsa óg Learpholl ar 25 Aibreán 1185 agus tháinig sé ar ais, in ísle brí, i rith mhí na Nollag 1186.
Llywel
51.9566°N, -3.6453°W
Céad sluaíocht Eoin Shasana chun na hÉireann
Cúlra
Thug an Rí Henry II Eastát Walton do Gilbert de Walton, duine de na daoine ab ansa leis, sa 12ú haois. Bhí mac Gilbert, Richard, ina chara mór de chuid mhac Henry II, John (a bhí ina rí ón bhliain 1199). Déagóir ainrianta ab ea John; agus é ocht mbliana déag d’aois. D’fhág sé sa bhliain 1185 in éineacht le Richard de Walton.
Llywel
Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea Llywel, 62.1 km ó Caerdydd agus 247 ó Londain. Tá daonra 485 ann, agus tá 125 (25.8%) in ann Breatnais a labhairt.
Céad sluaíocht Eoin Shasana chun na hÉireann
Féachtas
Tar éis ocht mí dhéag, ní raibh rath ar bith ar fheachtas John agus d’fhill sé féin agus Richard de Walton ar Learpholl, in ísle brí, i rith mhí na Nollag 1186.
Srath Dheathain
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain é Srath Dheathain.
Ardeaglais Naomh Pádraig, Baile Átha Cliath
Is ardeaglais i mBaile Átha Cliath í Ardeaglais Naomh Pádraig. Ardeaglais náisiúnta Eaglais na hÉireann atá inti.
Gaineamh
250px|thumb|Gaineamh Ábhar gráinneach atá i gceist le gaineamh. Is minic a bhíonn gaineamh ann ar thrá nó i bhfásach. Tugtar gainmheach air i nGaeilge na hAlban.
Jean Frédéric Joliot-Curie
Ceimicí fisiciúil a rugadh i bPáras ab ea Jean Frédéric Joliot-Curie (1900-1958). Pósta le Irène Joliot-Curie. Rinne sé taighde i gcomhar léi ar radaighníomhaíocht agus airíonna polóiniam, ag roinnt Duais Nobel léi. Ailse ba thrúig bháis dó, toradh ar a nochtadh do radaíocht thar na blianta, is dócha.
Naisc sheachtracha
Ceimiceoirí Francacha
Leas-Ardeaglais Naomh Muire
Is ardeaglais suite i mBaile Átha Cliath í Leas-Ardeaglais Naomh Muire.
Caisiteirít
deas|250px|thumb|Caisiteirít Foirm mhianrach ocsaíd stáin, SnO2. Ábhar dubh dlúth crua, a cruthaíodh ar dtús i bhféitheacha hidriteirmeacha a bhain le carraigeacha doigheartha. Faightear fosuithe gláracha de freisin, áfach. An príomh-mhianach stáin dá bhfuil ann.
Seán Ó Ruadháin
350px|thumb|Seán Ó Ruadháin, Saol agus Saothar|cléScríbhneoir Gaeilge ó Ghaeltacht Thuaisceart Mhaigh Eo ab ea Seán Ó Ruadháin (20 Feabhra 1883 i nDumha Locha, Gaoth Sáile a rugadh é, in Iorras i dTuaisceart Mhaigh Eo - 22 Meitheamh 1966).
Is é an t-úrscéal Pádhraic Mháire Bhán, nó: An Gol is an Gáire an ceann is tábhachtaí dá chuid bunsaothar.
Scríobh sé don aos óg den chuid is mó; scríobh sé an díolaim Grinnscéalta do na páistí. Rinne sé a lán aistriúchán freisin: chuir sé Gaeilge ar David Copperfield le Charles Dickens, Travels with my Donkey (Mé féin is m'Asal) le Robert Louis Stevenson, agus Wild Sports of the West (Sealgaireacht an Iarthair) le William Hamilton Maxwell.
D'fhoilsigh sé ailt, scéalta agus aistí ar irisí éagsúla freisin, ar nós An Scuab, An Fáinne, Ar Aghaidh, An Connachtach agus The United Irishman, agus tháinig na mionscríbhinní seo i gcló faoi chlúdach leabhair i ndiaidh a bháis - An Mothall Sin Ort is teideal don díolaim seo.
Sna 1950idí, bhíodh aistí i gcló aige ar cheart na Gaeilge faoin teideal 'Ceart nó mícheart?' agus is iomaí conspóid a mhúscail sé. mion|[[Charles Dickens]]
Tús a Shaoil
Rugadh Seán Ó Ruadháin, nó John Rowan nó Ruane as Béarla, i nDumha Locha, Gaoth Sáile Co. Mhaigh Eo, ar an 26 Feabhra 1883, Ba iad Aodh Ó Ruadháin (Hugh Rowan), feirmeoir beag, agus Máire Bhairéad (Mary Barrett) a thuismitheoirí. Saolaíodh seachtar clainne d'Aodh agus do Mháire, agus Seán ar an tríú duine acu agus ar an mac ba sine.
Sa bhliain 1900, agus é ina stócach seacht mbliana déag d'aois, d'fhág Seán scoil Dhumha Locha. Chruthaigh sé go maith ag tógáil léinn, ach dealraíonn sé nach ansin a d'fhoghlaim sé léamh agus scríobh a theanga dúchais, nó ba é an Béarla meán na múinteoireachta ansin. Is dealraitheach gur fhreastail sé ar ranganna oíche den chineál ar thug sé cur síos orthu ina úrscéal "Pádhraic Mháire Bhán" le scríbhneoireacht na Gaeilge a fhoghlaim.
Obair
Chaith sé an chuid ba mhó de na blianta 1900-1904 ag sclábhaíocht i Sasana. Obair feirmeoir eachta ba mhó a bhí i gceist. Sa deireadh, áfach, d'fhill sé abhaile le cuidiú lena athair in oibreacha an tí. Chuir sé suim i gcúrsaí na Gaeilge, agus is iomaí duais a thabhaigh a scileanna teanga agus óráidíochta dó.
Sa bhliain 1905 bhain sé amach dintiúir an mhúinteora, agus ansin thosaigh sé ag teagasc Gaeilge agus ag timireacht do ghluaiseacht na teanga (bhí sé ina thimire ag Conradh na Gaeilge sna blianta 1906-1921). Ó 1906 ar aghaidh, chaith sé seal i ndiaidh a chéile ag múinteoireacht in áiteanna éagsúla: Tuar Mhic Éadaigh, Caisleán an Bharraigh, Tuaim agus Baile Idir dhá Abhainn i gContae Shligigh.
I dTuar Mhic Éadaigh a casadh Éamon de Valera air, agus mhair an cairdeas go lá báis an Ruadhánaigh: tháinig de Valera ar a shochraid. mion|[[Conradh na Gaeilge]]
Tobar Bhríde
Is baile beag suite i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain, in oirthuaisceart na hAlban, é Tobar Bhríde (Béarla: Brideswell).
Seán Ó Ruadháin
I mBÁC
mion Sa bhliain 1922 d'aistrigh Ó Ruadháin go Baile Átha Cliath le teacht slán ó na trioblóidí i gCo. Shligigh, nó bhí Cogadh na gCarad faoi lán an tseoil san am. Ar dtús bhí sé ag múineadh i scoil mháisiúnach na mbuachaillí i gCluain Sceach.
Sa bhliain 1928 fuair sé post nua i gcoláiste na Carraige Duibhe, agus sa bhliain chéanna a phós sé a bhean chéile, Maighréad Ní Óra. Múinteoir ó Mhaigh Eo a bhí i Maighréad cosúil le Seán féin, ach ní raibh Gaeilge ó dhúchas aici, agus chaithfeadh sí dul i dtuilleamaí an fhoclóra le hadhmad a dhéanamh de shaothar a fir chéile. D'fhoghlaim clann na lánúine - Caitríona, Mícheál, agus Seán Óg - an Ghaeilge chois tinteáin, áfach.
Jeremy Zucker
Is amhránaí agus cumadóir ceoil Meiriceánach é Jeremy Zucker (rugadh 3 Márta 1996 i Nua-Gheirsí).
Seán Ó Ruadháin
"Pádhraic Mháire Bhán, nó an Gol is an Gáire"
Is é an t-úrscéal Pádhraic Mháire Bhán, nó: An Gol is an Gáire an ceann is tábhachtaí dá chuid bunsaothar.
Sa bhliain 1930 ghnóthaigh sé comórtas úrscéalaíochta le "Pádhraic Mháire Bhán" (in éineacht le Barra Ó Caochlaigh, a scríobh "Lucht Ceoil"). Tá imeachtaí an scéil suite in Iorras, Maigh Eo. Tugann an t-úrscéal léargas cuimsitheach ar imeachtaí na staire ó Chogadh na Talún go Cogadh na Saoirse, agus is léir gur bhain an t-údar an-leas as an eolas a bhí aige ar stair an cheantair, go háirithe ar an dóigh ar tháinig cúrsaí polaitíochta agus náisiúnachais isteach agus an naoú haois déag ag druidim chun deireanais. I ndiaidh an iomláin, áfach, níl sna mionsonraí staire ach cúlra don scéal agus don phlota. Nuair a tháinig "Pádhraic Mháire Bhán" i gcló, bhí ráchairt as an ngnáth air. Ach ní raibh Seán Ó Ruadháin sásta leis an dóigh ar chaith An Gúm leis: go bunúsach, shealbhaigh an teach foilsitheoireachta smacht cruthaitheach an údair ar an leabhar go dtí an bhliain 1949. Dealraíonn sé go ndeachaigh an sealbhú seo i bhfeidhm ar Ó Ruadháin mar a bheadh goid ann, agus níor scríobh sé úrscéal nua riamh, pé rud a bhí léitheoirí an chéad úrscéal ag impí air. mion|[[Robert Louis Stevenson]]
John Joly
Fisicí, geolaí is ceapadóir a rugadh i gCluain Bolg, Co. Uí bhFáilí, ab ea John Joly (1857-1933). Cheap sé raon ionstraimí saotharlainne i gcomhair mianreolaíochta, agus ba cheannródaí é i réimsí éagsúla, ina measc feidhmeanna na radaighníomhaíochta mar theiripe ar ailse, is grianghrafadóireacht dhaite.
Seán Ó Ruadháin
Aos óg
Scríobh sé don aos óg den chuid is mó; scríobh sé an díolaim Grinnscéalta do na páistí.
Aistriúcháin agus ailt
D'fhoilsigh sé a lán aistriúchán sna tríochaidí freisin. Sa bhliain 1933 tháinig "Sealgaireacht an Iarthair" i gcló, leagan Gaeilge ar "Wild Sports of the West" le William Hamilton Maxwell, agus ina dhiaidh sin "Mé féin is m'Asal" ("Travels with my Donkey") le Robert Louis Stevenson (1937). Ba é "David Copperfield" le Charles Dickens an t-aistriúchán ba téagartha acu go léir, áfach.
Cé gur éirigh an Ruadhánach as an úrscéalaíocht, bhí sé sásta aistí agus scríbhinní ócáidiúla a bhreacadh síos agus a fhoilsiú sna hirisí Gaeilge ag ionsaí go dtí lá a bháis. Chuaigh rogha agus togha na n-aistí faoi chlúdach leabhair i ndiaidh a bháis, agus "An Mothall Sin Ort" mar theideal ar an díolaim seo. mion|David Copperfield, 1849
Ar Scor
Sa bhliain 1948 chuaigh Seán Ó Ruadháin ar scor, agus ansin chuir sé faoi i gCoillte Mach, áit a raibh cónaí ar a bhean chéile cheana féin.
I mblianta deireanacha a shaoil bhí sé ag bailiú eolais faoina chanúint féin le haghaidh foclóra, ach ní raibh sé daite dó an foclóir sin a chur in eagar. Scríobhadh sé altanna faoi cheart na teanga sna hirisí Gaeilge, agus é míshásta leis an mBéarlachas a d'aithin sé ar Ghaeilge na nGaeilgeoirí agus na meán.
Bhí sé ina bhall de Choiste Gnó Chonradh na Gaeilge agus ina Uachtarán ar Chumann na Scríbhneoirí.
Cailleadh sa bhliain 1966 é (ar 22 Meitheamh 1966), agus cuireadh i reilig Ghráinseach an Déin é.
Dúirt Seosamh Ó Duibhginn faoi: ‘Ba fhear cúthail é nár shantaigh riamh a ainm a bheith i mbéal an phobail, ach ba fhear é a raibh creideamh láidir aige agus é daingean dúshlánach ina chuid tuairimí’.
Warren G. Harding
Ba é Warren Gamaliel Harding (2 Samhain, 1865 - 2 Lúnasa, 1923) an 29ú uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bhí sé i bhfeidhmeannas ó 4 Márta 1921 go dtí 2 Lúnasa, 1923 (dáta a bháis).
Lá Idirnáisiúnta an tSnagcheoil
mion|International Jazz Day 2016 DC Ceiliúrtar Lá Idirnáisiúnta an tSnagcheoil ar an 30 Aibreán gach bliain.
Bíonn an fhéile á eagrú ag Eagraíocht Oideachais, Eolaíochta agus Chultúir na Náisiún Aontaithe (EOECNA) in éineacht lena príomhchomhpháirtí, Institiúid Thelonious Monk le haghaidh an tSnagcheoil. Tá Cathaoirleach na hInstitiúide Herbie Hancock ina Ambasadóir EOECNA le haghaidh Idirphlé Idirchultúrtha.
An Fhéile sna Stáit Aontaithe
Tá páirt ag KEYED UP, eagraíocht neamhbhrabúis a dhéanann iarracht ar an sult a bhaintear as an snagcheol agus léirthuiscint air a leathnú trí thaispeántais a thabhairt in ionaid nach mbaintear dóthain úsáide astu ar fud Nua-Eabhrac.
Beobhord
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/99/Tauchsafariboot.jpg/220px-Tauchsafariboot.jpg|mion| Soitheach beobhorid scúba ar an [[Muir Rua]] Is féidir go gciallódh beobhord :
Yellow Subterfuge
Craoladh an seachtú heipeasóid, "Yellow Subterfuge", den cúigiú sraith is fiche The Simpsons ar an 8 Nollaig 2013. Scríobh Joel H. Cohen an eipeasóid seo. D'fhéach 6.85 milliún duine ar an eipeasóid.
Albert Einstein
Fisiceoir teoriciúil ab ea Albert Einstein (14 Márta 1879 - 18 Aibreán 1955). Áirítear ar an eolaí is tábhachtaí san 20ú céad é. clé|mion|188x188px|[[Físeán: Einstein ina óige]]
Raoul Dufy
Ealaíontóir is dearthóir a rugadh i Le Havre na Fraince ab ea Raoul Dufy (3 Meitheamh 1877 – 23 Márta 1953). Tháirg sé an-chuid dearaí fabraice, léirithe greanta leabhar agus, ó 1919 ar aghaidh, sraith sceitsí breátha peannaireachta de radhairc mhara, geallta bád is radhairc ráschúrsaí.
Albert Einstein
Saothar
D'oibrigh Einstein amach teoiric na coibhneasachta agus bhí lámh aige i bhforbairt na meicnice candamaí, na meicnice staitistiúla agus na cosmeolaíochta freisin. clé|mion|188x188px|Einstein agus a bhean chéile, Mileva Maric Bronnadh Duais Nobel na Fisice air sa bhliain 1921 mar gheall ar an míniú a thug sé ar an iarmhairt fhótaileictreach agus ar a raibh déanta aige leis an bhfisic theoiriciúil a fhorbairt go ginearálta. clé|mion|259x259px|Albert Einstein mar Indiach Dearg, 1931
Saol
Rugadh Einstein in Ulm i réigiún Württemberg sa Ghearmáin sa bhliain 1879. B'iad a thuismitheoirí Hermann Einstein, innealtóir agus díoltóir leapacha, agus Pauline Hermann (dioltóir leapacha) agus Pauline Koch. Giúdaigh a bhí iontu, ach mar sin féin, chuir siad an buachaill i mbunscoil Chaitliceach.
Nuair a shealbhaigh na Naitsithe an chumhacht sa Ghearmáin, b'éigean d'Einstein an tír sin a thréigean. Ar turas sna Stáit Aontaithe, i mí Feabhra 1933, shocraigh Albert Einstein fanacht ansin in áit filleadh go dtí an Ghearmáin. Ach d'fhill sé go Eoraip aon uair amháin eile, ag teacht chuig Antwerp ar 28 Márta 1933.
Tháinig Einstein go dtí Nua Eabhrac ar bord an SS Westernland ar 17 Deireadh Fómhair 1933 agus shocraigh sé síos i Princeton, NJ.
Fuair sé bás ar 18 Aibreán 1955, in aois 76 dó. Dhiúltaigh sé dul faoi scian ag an am.
Machynlleth
52.5906°N, -3.8493°W
Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea Machynlleth, 131.8 km ó Caerdydd agus 282 ó Londain. Tá daonra 2,168 ann, agus tá 1,119 (51.6%) in ann Breatnais a labhairt.
Anatol Lieven
Is údar Briotanach, iriseoir, agus anailísí polasaí é Anatol Lieven, a bhfuil an-cháil air as a chuid saineolais ar Taliban na hAfganastáine. Faoi láthair tá sé ina ollamh cuairte ag King's College Londain agus ina chomhalta sinsearach ag an Quincy Institute for Responsible Statecraft.
Cúlra
Rugadh Peter Paul Anatol Lieven ar 28 Meitheamh 1960 i Londain, do Alexander agus Veronica Eileen Mary Lieven (née Monahan). Is deartháir é le hElena, Dominic, Michael, agus Dame Nathalie Lieven. Fuair sé BA sa stair agus PhD san eolaíocht pholaitiúil ó Choláiste Íosa, Cambridge.
Iriseoir
I lár na 1980idí, bhí Lieven ina iriseoir leis an Financial Times a chlúdaigh an Phacastáin agus an Afganastáin, agus chlúdaigh sé an India mar shaoririseoir. Sa dara leath de 1989, chlúdaigh sé na réabhlóidí sa tSeicslóvaic agus sa Rómáin don Times. Sa bhliain 1990, d'oibrigh sé le The Times (Londain) ag clúdach an iar-APSS, agus le linn an ama sin chlúdaigh sé an Cogadh Seisniach (1994-1996). Sa bhliain 1996, d'fhreastail Lieven mar chomhalta sinsearach ar cuairt ag an U.S. Institute of Peace trí 1997. I 1998, chuir sé Strategic Comments in eagar ag an International Institute for Strategic Studies i Londain, agus é ag obair freisin do Eastern Services an BBC.
Saol acadúil
I measc na réimsí saineolais agus spéise atá ag Lieven tá: Ceannairc agus Fithcheannairc: Sceimhlitheoireacht, gluaiseachtaí Ioslamacha, an Phacastáin, an Afganastáin, an Rúis agus an t-iar-Aontas Sóivéadach, cultúr agus straitéis pholaitiúil na Stát Aontaithe. Labhair sé mar shaineolaí le Parlaimint na Breataine agus leis an British Foreign and Commonwealth Office, le Chomhdháil na Stát Aontaithe agus le Roinn Stáit na Stát Aontaithe, agus le hAireacht Gnóthaí Eachtracha na Fraince, chomh maith le hollscoileanna agus institiúidí. Sa bhliain 2000 go dtí 2005, bhí Lieven ina chomhlach sinsearach do bheartas eachtrach agus slándála ag an Carnegie Endowment for International Peace. D’fhreastal Lieven mar chathaoirleach ar International Relations and Terrorism Studies ag King’s College Londain, áit a bhfuil sé fós ina ollamh ar cuairt. Sa bhliain 2006, ceapadh Lieven ina ollamh i School of Foreign Service Ollscoil Georgetown ar a gcampas i Catar. Ó 2005 i leith, tá Lieven ina thaighdeoir sinsearach (Bernard L. Schwartz fellow and American Strategy Program fellow) ag an New America Foundation, áit a bhfuil sé ag díriú ar straitéis dhomhanda SAM agus ar an gCogadh ar Sceimhlitheoireacht.
Helianthus
Is géineas plandaí bláthanna bliantúla agus ilbhliantúla san fhine Asteraceae (na nóiníní) é Helianthus. Tá thart ar 70 speiceas sa ghéineas, ar a dtugtar lusanna na gréine de ghnáth. Is é Helianthus annuus an speiceas is cáiliúla; de ghnáth is é an speiceas seo atá i gceist nuair a úsáidtear an téarma lom “lus na gréine” i nGaeilge. Seachas trí speiceas ó Mheiriceá Theas, tá na speicis Helianthus dúchasach do Mheiriceá Thuaidh agus Meiriceá Láir. Saothraítear H. annuus agus speicis eile, go háirithe an bliosán gréine (H. tuberosus), in aeráidí measartha agus i roinnt réigiún trópaiceach, mar bharra bia do dhaoine, d'eallach agus d'éanlaith chlóis, agus mar phlandaí ornáideacha. Is gnách go bhfásann an speiceas H. annuus i rith an tsamhraidh agus go luath san fhómhar, agus is é lár an tsamhraidh an buaicshéasúr fáis.
Caisiú
Crann beag síorghlas atá dúchasach do Mheiriceá Theas is ea an caisiú (Anacardium occidentale). Na duilleoga ubhchruthach ailtéarnach; na bláthanna i gcrobhaingí foirceannta, na peitil dearg caol cromtha; an gabhdán ramhar méith, piorra-chruthach nuair a bhíonn sé ag torthú is ag iompar an chnó chuartha. Saothraítear san Afraic is an Áise é ar son na gcnónna caisiú is na n-úll caisiú (na gabhdáin).
HTTPS
Is éard atá i gceist leis an bPrótacal Slánaistrithe Hipirtéacs (as Béarla, HyperText Transfer Protocol Secure, nó HTTPS) ná an modh is sábháilte a úsáidtear chun sonraí a iompar ar an nGréasán Domhanda. Úsáideann níos mó ná 80% de láithreáin gréasáin an domhain an modh HTTPS.
Glúin na Buaidhe
Is deacair breithiúnas ceart a thabhairt ar an nGlúin inniu. Ó thaobh amháin, bhí blas an antoisceachais ar an náisiúnachas a bhí mar réalt eolais ag lucht ceannais na Glúine. Le fírinne, is é an cineál idé-eolaíochta a bhí ann ná an radacachas sainiúil Éireannach ina dtagann an náisiúnachas, an Caitliceachas, an Poblachtachas agus, fiú, cineál Sóisialachais le chéile. Ón taobh eile, is léir go ndearna an Ghlúin éacht mór ag eagrú daoine óga ar son chúis na Gaeilge. Ar obair na Glúine, nó ar obair Chraobh na hAiséirí, a d'fhás an iris fhadsaolach úd Inniu, chomh maith leis an teach foilsitheoireachta Foilseacháin Náisiúnta Teoranta (FNT).
Cibé scéal é, ní raibh fad saoil i ndán do Ghlúin na Buaidhe féin. D'fhill an chuid is mó de na baill go ciúin ar an gConradh cúpla bliain i ndiaidh na scarúna. Ba é meon deachtóra an Chuinneagánaigh a chaill an Ghlúin, mar eagraíocht. Fear fuinniúil a bhí ann a rinne cuid mhaith ar son na teanga a fhad is a bhí srianta leis, ach nuair a bhí sé i gceannas ar a eagraíocht féin, chuaigh sé thar fóir.
Cúirt Dúiche (Éireann)
mion|An Chúirt Dúiche, [[Inis (baile)|Inis]] mion|An Chúirt Dúiche, [[Baile Átha Í]] Cúirt in Éirinn a bhfuil dlínse áitiúil agus teoranta aici is ea an Chúirt Dúiche. Níl aon údarás aici déileáil le ceisteanna áirithe a thagann chun cinn ina ceantar feidhmiúcháin.
Córas
Bhí 23 chúirt dúiche sa tír sa bhliain 2020. Seo an chúirt is mó in Éirinn a éisteann cásanna. Éisteann sí cásanna coiriúla agus sibhialta. Déantar cásanna nach bhfuil chomh tromchúiseach a phlé anseo, cásanna tráchta, ordú poiblí agus a leithéidí.
Cumhachtaí
mion|An Chúirt Dúiche, [[Cill Chainnigh]] Bronntar cumhachtaí dlínse na Cúirte uirthi ag reacht. Mar sin, níl cead aici déileáil le haon cheisteanna a thagann taobh amuigh dá sainchuspóir reachtúil.
I gceisteanna sibhialta, tá dlínse ag an gCúirt Dúiche déileáil le héilimh gur mó ná €15,000 an méid a éilítear iontu (agus gur mó ná €2,000 an méid a éilítear i gcásanna éilimh beaga).
I gceisteanna dlí teaghlaigh, tá dlínse ag an gCúirt Dúiche i gceisteanna a bhaineann le cothabháil, caomhnóireacht leanaí nó rochtain orthu agus féadann sí orduithe a dhéanamh i dtaobh foréigin teaghlaigh.
I gceisteanna coiriúla, cúirt dlínse achoimre atá sa Chúirt Dúiche. Déileálann sí le triail neamhghiúiré daoine a gearradh mionchionta orthu.
Déileálann an Chúirt Dúiche leis an gcúisí a chur ar aghaidh chun trialach i gcásanna lena mbaineann cionta coiriúla taobh amuigh dá dlínse.
Gaeilge
clé|mion|An Chúirt Dúiche,, [[Sligeach]] Tá dualgas ar an Stát gach iarracht réasúnta a dhéanamh breitheamh le Gaeilge a fháil le cás a éisteacht in aon chúirt dúiche sa tír, de réir breithiúnais san Ard-Chúirt sa bhliain 2019.
Tá dualgas reachtúil ó 1924 ar an Stát breithiúna a bhfuil Gaeilge acu a chur ar dualgas go buan i gcúirteanna i ndúichí ina bhfuil ceantar Gaeltachta. Agus chinn an Breitheamh Úna Ní Raifeartaigh go raibh an dualgas sin ann mar cheart teanga faoi Airteagal 8 den Bhunreacht i ngach áit sa tír.
Duga
Imchuach ar féidir le longa lastanna a lódáil, lón a chur ar bord is deisiúcháin a dhéanamh ann. Ag brath ar an taoide, bíonn geataí ar dhuga uaireanta, ionas nach féidir fáil isteach nó amach ag tréimhsí áirithe. Is duga tirim duga inar féidir an long a chur ar bhloic is an t-uisce a chaidéalú amach chun obair a dhéanamh ar an taobh amuigh de thaobh íochtarach na cabhlach.
Skeerey Malew
Paróiste (Manainnis: skeerey) in Oileán Mhanann is ea Skeerey Malew (Béarla: Malew). Tá sé suite sa sheadin Rosien ar chósta theas an oileáin. Tá Balley Chashtal ar an taobh thiar theas de, le paróistí Cairbre ar an taobh thiar, Perick ar an taobh thuaidh, Marooney ar an taobh thiar thuaidh, Stondane ar an taobh thoir, agus Muir Éireann ar an taobh theas. Ó thaobh tíreolaíochta, is cuid den pharóiste é Balley Chashtal, ach ó thaobh cúrsaí riaracháin, tá sé faoi stiúir comhairle dá chuid féin. Tá na sráidbhailte Balley Sallagh, Balley Keeill Varkysh, agus Camys y Ree sa bparóiste, mar aon leis na heastáit tionsclaíochta in Roonysvaie, Balthane, agus Aerfort Mhanann.
Maenclochog
51.9114°N, -4.7865°W
Baile i Sir Benfro, an Bhreatain Bheag, is ea Maenclochog, 121 km ó Caerdydd agus 324 ó Londain. Tá daonra 722 ann, agus tá 389 (53.9%) in ann Breatnais a labhairt.
Iolar Bonelli
Is éan é an t-iolar Bonelli (Aquila fasciata, nó Hieraaetus fasciatus níos luaithe).
White Christmas Blues
Craoladh an t-ochtú heipeasóid, "White Christmas Blues", den cúigiú sraith is fiche The Simpsons ar an 15 Nollaig 2013. Scríobh Don Payne an eipeasóid seo. D'fhéach 8.48 milliún duine ar an eipeasóid.
Frederiksberg Kommune
Is bardas é Frederiksberg Kommune ar oileán na Séalainne (Sjælland) sa Danmhairg. Cuid de chathair Cóbanhávan atá ann. Tá achar 8.7 km² agus daonra 95,029 (2009) aige: is é Frederiksberg an bardas is lú ó thaobh an achair agus an bardas leis an dlús daonra is airde sa tír. Is é Jørgen Glenthøj an maor. Is ball den Konservative Folkeparti é.
Inigo Jones
Ailtire a rugadh i Londain, an chéad ailtire Sasanach a bhain cáil mhór amach ab ea Inigo Jones (15 Iúil 1573 – 21 Meitheamh 1652). Rinne sé staidéar ar dhearadh san Iodáil, agus thug an stíl Phallaidiach isteach i Sasana. I measc a dhearthaí Pallaidiacha bhí Teach na Banríona i nGreenwich (1635) agus an Fleiteach i Whitehall (1622).
Iolar crúbchlúmhach
Is éan é an t-iolar crúbchlúmhach (Hieraaetus pennatus).
Maenorbŷr
51.6454°N, -4.7958°W
Baile i Sir Benfro, an Bhreatain Bheag, is ea Maenorbŷr. Tá daonra 1,291 ann, agus tá 152 (11.8%) in ann Breatnais a labhairt.
Caislín aitinn
Éan de chlann ar leith de na smólaigh, dúchasach don Eoraip, tuaisceart na hAfraice is iarthar na hÁise is ea an caislín aitinn (Saxicola rubetra). A uachtar breac is a íochtar bánghnéitheach, le líne éadrom mala. Áitríonn sé móinteach is féarach.
David Luiz
Is peileadóir é David Luiz Moreira Marinho a d'imir le haghaidh Chelsea Football Club.
An Chéadaoin
Is í an Chéadaoin lá na seachtaine idir an Mháirt agus an Déardaoin. Tagann an t-ainm ón focal sean-Ghaeilge aoin, "céalacan". Do na Ceiltigh b'í an Chéadaoin an chéad lá den chéalacan roimh cheiliúradh na nDéithe ag deireadh na seachtain e.
Foireann náisiúnta haca mná na hÉireann
mion|Bratach haca na hÉireann Déanann foireann náisiúnta haca mná na hÉireann ionadaíocht ar son na hÉireann i gcomórtais haca idirnáisiúnta.
Foireann faoi láthair
An foireann do Chorn Haca Mná an Domhain 2018:
Príomhchóitseálaí: Graham Shaw
Lofsöngur
Is é Lofsöngur amhrán náisiúnta na hÍoslainne. "Iomann" a chiallaíonn teideal an amhráin as Gaeilge. Úsáidtear an teideal eile Ó Guð vors lands (Gaeilge: Dia ár dtíre) uaireanta freisin. B'é Matthías Jochumsson a scríobh na líricí sa bhliain 1874, agus chum Sveinbjörn Sveinbjörnsson an port. De ghnáth, ní chantar ach an chéad rann. Deirtear go bhfuil sé deacair an t-amhrán seo a chanadh, agus deir daoine nach bhfuil siad ábalta é a dhéanamh.
Liricí
Ó, guð vors lands! Ó, lands vors guð! Vér lofum þitt heilaga, heilaga nafn! Úr sólkerfum himnanna hnýta þér krans þínir herskarar, tímanna safn. Fyrir þér er einn dagur sem þúsund ár, og þúsund ár dagur, ei meir; eitt eilífðar smáblóm með titrandi tár, sem tilbiður guð sinn og deyr. Íslands þúsund ár, Íslands þúsund ár! eitt eilífðar smáblóm með titrandi tár, sem tilbiður guð sinn og deyr.
("Ó, a Dhia ár dtíre, ó, a Dhia ár dtíre! Seo muidne ag onórú d'ainm naomh, naofa! Is iad grianchórais na spéire do choróin a rinne na haoiseanna duit, arb iad do shluaite armtha iad. Is ionann i do shúile míle bliain agus lá amháin, níl i míle bliain ach lá amháin, dar leat, bláth beag de chuid na síoraíochta agus é ag adhradh a Dhé le deoir chreathnach sula dtagann an bás air. Míle bliain na hÍoslainne, míle bliain na hÍoslainne - níl ann ach bláth beag de chuid na síoraíochta agus é ag adhradh a Dhé le deoir chreathnach sula dtagann an bás air.")
Ó guð, ó guð! Vér föllum fram og fórnum þér brennandi, brennandi sál, guð faðir, vor drottinn frá kyni til kyns, og vér kvökum vort helgasta mál. Vér kvökum og þökkum í þúsund ár, því þú ert vort einasta skjól. Vér kvökum og þökkum með titrandi tár, því þú tilbjóst vort forlagahjól. Íslands þúsund ár, Íslands þúsund ár! Voru morgunsins húmköldu, hrynjandi tár, sem hitna við skínandi sól.
Ó, guð vors lands! Ó, lands vors guð! Vér lifum sem blaktandi, blaktandi strá. Vér deyjum, ef þú ert ei ljós það og líf, sem að lyftir oss duftinu frá. Ó, vert þú hvern morgun vort ljúfasta líf, vor leiðtogi í daganna þraut og á kvöldin vor himneska hvíld og vor hlíf og vor hertogi á þjóðlífsins braut. Íslands þúsund ár, Íslands þúsund ár! verði gróandi þjóðlíf með þverrandi tár, sem þroskast á guðsríkis braut.
Pierre Maurice Marie Dühem
Fisicí is staraí eolaíochta a rugadh i bPáras ab ea Pierre Maurice Marie Dühem (1861-1916). Rinne sé taighde suntasach ar an teirmidinimic, agus d'athmhúscail spéis in eolaíocht na Meánaoise. Scríobh sé La Théorie Physique (Teoiric na Fisice, 1906) agus Sauver les Phénomènes (Ag Sábháil na bhFeiniméan, 1908).
Megan Walsh
Tá sí mar chúl baire do Brighton & Hove Albion ó Super League na mBan agus Poblacht na hÉireann. D'imir sí do 'Aston Villa Academy'.
Rinne sí an athrú ó Sasana - áit a d'imir sí faoi aois - go dtí foireann sacair poblacht na hÉireann i 2021. D'imir sí a céad cluiche i mí Feabhra 2022, i gcoinne na Rúise.
Gairm club
D'imir sí le Aston Villa LFC mar cúl baire ó 2011 go dtí 2013 (aois; 17-19), ansin d'athraigh sí chuig Everton LFC ó
Rialú bitheolaíoch
Rialú daonra speiceas ainmhithe nó plandaí le naimhde nádúrtha cosúil le creachadóirí nó seadáin. Cuimsíonn sé tabhairt isteach nó cabhrú le naimhde nádúrtha chun líon speiceas lotnaide a rialú. Tá teicníochtaí nua á saothrú chun rialú bitheolaíoch a chur i bhfeidhm: mar shampla, iompar atáirgthe na lotnaidí a réabadh le fireannaigh aimride a fhuasclaítear ina measc, scaipeadh fearamón atá tábhachtach i gcúpláil na lotnaidí, nó úsáid aomthóirí mar bhaoite i ngaistí.
Conchobar Maenmaige Ua Cellaigh
Daicheadú rí Uí Mhaine agus seachtú Ceann na Fine ba ea  Conchúr Meánmhaighe Ó Ceallaigh  (Meán-Ghaeilge  Conchobar Maenmaige Ua Cellaigh) (bás 1180).
Stair
De réir a leasainm, bhí sé ar altramas i Meánmhaighe agus é óg.
Deirtear sna ginealaigh gur mac é Conchur le Diarmaid. Ní fios go cruinn a shinsearacht, an mac nó garmhac é le Tadhg Mór, a maraíodh ag Cath Chluain Tarbh sa bhliain 1014, ní b'fhéidir mac nó garmhac le Thadhg Ó Ceallaigh, a fuadaíodh ag arm na Mumhan sa bhliain 1145.
Aontaíonn gach foinse go raibh Conchúr i réim le daichead bliain, agus mar fíor, tháinig sé i gcomharbacht ar Thadhg Ó Ceallaigh am éigin tar éis dó a fuadaíodh. Agus éis gcoróin, tháinig neamhspleáchas gairid Shíol Anmchadha chun deiridh, teoranta i ndiaidh seo ina dtuath féin.
Saothair eaglasta
Rinne Conchúr cill a thógáil ag Cluain Mhic Nóis sa bhliain 1167. Dar le John O'Donovan, deirtear i roinnt ginealach gur thóg sé dhá chill déag i gcríocha Máenmaige.
Cath na gConchúr
Mar thoradh meath ar chumhacht Ruairí Uí Chonchúir, tharla aighneas cathartha sna Connachta ón mbliain 1177 ar aghaidh. Rinne Uí Mhaine iarracht leas a bhaint as na cúrsaí seo, a tháinig chun críche le Cath na gConchúr, a tharla b'fhéidir i Máenmaige sa bhliain 1180. Ba é Conchúr Mheánmhaighe mac Ruaidri a bhuaigh. Insíonn na Ceithre Máistrí gur maraíodh:
Sliochtaigh
Seo a leanas ríthe Uí Mhaine de shliocht Conchúir:
Steal This Episode
Craoladh an naoú heipeasóid, "Steal This Episode", den cúigiú sraith is fiche The Simpsons ar an 5 Eanáir 2014. Scríobh J. Stewart Burns an eipeasóid seo. D'fhéach 12.04 milliún duine ar an eipeasóid.
Ernst Pascual Jordan
Fisicí a rugadh i Hannover na Gearmáine ab ea Ernst Pascual Jordan (18 Deireadh Fómhair 1902 - 31 Iúil 1980). Sna 1920idí chabhraigh sé le bunú na meicnice candamaí is na leictridinimice candamaí. Cheap sé rang d'ailgéabair neamhchomhthiomsaitheacha a dtugtar ailgéabair Jordan orthu.
Köthen
Is baile in aice le Bernburg agus Dessau-Roßlau in oirthear na Gearmáine é Köthen in oirthear na Gearmáine. Tá sé suite ag 80m os cionn leibhéal na farraige, i stát na Sacsaine-Anhalt. Tá an baile 48km ó Magdeburg, 30km ó Halle, 54km ó Leipzig agus 130km ó Bheirlín. Tá daonra 25,244 ann. Tá an baile anois mar lárionad náisiúnta na hoiméapaite.
Steatoda nobilis
Is damhán alla sa ghéineas Steatoda é Steatoda nobilis, ar a dtugtar an bhaintreach bhréagach uasal sa Ghaeilge, mar gur minic a bhíonn iomrall aitrhne ag daoine agus meastar gur baintreach dhubh chontúirteach nó  damháin alla eile sa ghéineas  Latrodectus é. Is minic a thugtar an bhaintreach bhréagach air, cé gur téarma níos ginearálta é "baintreach bhréagach" a chuirtear i bhfeidhm ar ghrúpa speiceas níos leithne a bhfuil an chosúlacht sin air. Damhán alla atá measartha suntasach ó thaobh an leighis de, leis an chuid is mó de ghreamanna mar thoradh air comharthaí cosúil le cealg bheiche nó fhoiche. D’fhéadfadh go ndéanfadh roinnt greamanna dochar níos suntasaí, go páirteach de bharr baictéar pataigineach ó na damháin alla.
Odense
Is í Odense an tríú cathair is mó sa Danmhairg agus príomhchathair oileáin Fuen. Ciallaíonn Odins Vé, nó Odense mar a deirtear sa lá atá inniu ann, "Scrín Óidin". Dia de chuid na Lochlannach ba ea Óidin.
Tá 158,163 ina gcónaí sa chathair. Tá rialtas chontae Funen lonnaithe sa chathair agus is cuid de Réigiún Syddanmark é an contae.
Tá foireann sacair lonnaithe sa chathair freisin, Odense Boldklub (nó Odense BK nó fiú OB).
Rialú aerthráchta
Treorú eitleáin ó aerfort amháin go dtí a cheann scríbe, i ngach saghas aimsire is gach uair, gach lá sa bhliain. Ón bhfánán go dtí imeall an rúidbhealaigh, díríonn an ceannasaí talún an píolóta. Le córas radair, déanann an ceannasaí seo cinnte de go bhfuil aerárthaigh eile, veaineanna coimeádta, trucailí bagáiste is feithiclí eile ag gluaiseacht go sábháilte. Díríonn na ceannasaithe tráchta sa túr rialaithe éirí an eitleáin san aer, agus tugann eolas don phíolóta ar an aimsir is an rúidbhealach atá le húsáid. Réitítear plean na heitilte roimh éirí — an ceann scríbe, an t-amchlár don eitilt, airde na heitilte —agus cuirtear an t-eolas isteach sa ríomhaire rialú aertráchta. Agus an t-eitleán san aer, fad beag amach as an aerfort, aistrítear an rialú chuig rialú tráchta an aerbhealaigh. Bíonn mioneolas gach córais ar an scáileán radair agus an eitlit á díriú ag an gcóras sin. Ag teacht chun ceann scribe, tagann an t-eitleán faoi choimirce rialú aertráchta an aerfoirt eile, agus fanann sa scuaine nó sa chruach thart ar mhaolán raidió timpeall 50 km ón aerfort, 300 m ó aon eitleán eile inti, chun cead is díriú isteach chun tuirlingte a fháil. An t-eitleán ag bun na cruaiche a fhaigheann cead tuirlingte. Tar éis cead a fháil, déanann an píolóta nó an córas uathoibríoch san eitleán ceangal glais leis an léas stiúrtha a dtugtar an córas tuirlingthe ionstraime air. Díríonn an léas seo an t-eitleán síos an claonán ceart agus ar feadh lárlíne an rúidbhealaigh. Sna heitleáin mhóra bíonn an córas tuirlingthe iomlán uathoibríoch.
Low Hill
Is ceantar suite i Wolverhampton é Low Hill.
Mionphocaire gaoithe
Is éan é mionphocaire gaoithe. Is baill d'fhine na Accipitridae é.
29 Samhain
Is é an 29 Samhain an 333ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 334ú lá i mbliain bhisigh. Tá 32 lá fágtha sa bhliain.
Merridale
Is ceantar suite i Wolverhampton é Merridale.
Katowice
Tá Katowice ar cheann de na cathracha is tábhachtachaí sa Pholainn. Tá breis is trí chéad míle duine ina gcónaí sa chathair féin, ach má chuirtear an cruinneagán iomlán daonra i dtimpeallacht na cathrach san áireamh, is féidir a rá go bhfuil trí mhilliún go leith i dtuilleamaí Katowice ar bhealach éigin. Is iad na cathracha a bhaineann leis an gcruinneagán seo ná Knurów, Gliwice, Zabrze, Bytom, Piekary Śląskie, Będzin, Dąbrowa Górnica, Sosnowiec, Jaworzno, Mysłowice, Tychy, Czeladź, Siemianowice Śląskie, Chorzów, Świętochłowice, agus Ruda Śląska.
Tá Katowice suite sa tSiléis, an cúige traidisiúnta ar imeall thiar na Polainne, nó ar imeall thoir na Gearmáine, agus is é an t-ainm Gearmáinise atá ar an áit ná Kattowitz. Siúd is gur Polannaigh (nó Slavaigh) ba mhó a bhí ina gcónaí sna bólaí seo, ba iad stáit láidre na Gearmáine - an Ostair ar dtús, agus an Phrúis ón mbliain 1742 ar aghaidh - a bhí ag rialú na Siléise i bhfad roimh chríochdheighiltí na Polainne féin. Idir eatarthu a bhí an tSiléis riamh.
Tá an ceantar go léir ag teacht i dtír ar an mianadóireacht agus ar an teilgcheártaíocht. Ba í an mhianadóireacht a rinne cathair de Katowice, nó ní raibh ann ach sráidbhaile i dtús na naoú haoise déag. hOsclaíodh an chéad dá pholl mianach, Waterloo agus Ferdynand, sa bhliain 1824. Ansin, thosaigh an áit ag tiomsú daonra go sciobtha, agus sa bhliain 1865, bronnadh dintiúirí cathrach ar an áit go hoifigiúil. Bhunaigh na hoird éagsúla Chaitliceacha ospidéal, dilleachtlann agus carthannachtaí eile, agus sa bhliain 1907, tháinig amharclann na cathrach ar an bhfód. Tháinig an áit slán as an Chéad Chogadh Domhanda, le fírinne ní dhearna an cogadh ach maitheas mór don tionsclaíocht áitiúil. Sna blianta go díreach i ndiaidh an chogaidh, d'éirigh daonra an cheantair amach in aghaidh na nGearmánach i dtrí cheannairc na Siléise, agus sa bhliain 1922, cuireadh Katowice leis an bPolainn.
Idir an dá chogadh, tháinig an-bhorradh ar an mbaincéireacht i gKatowice.
Nuair a thosaigh an Dara Cogadh Domhanda, thréig arm na Polainne an áit sular tháinig na Gearmánaigh, agus níor fágadh ach scabhtaí na háite ag iarraidh Katowice a chosaint. Nuair a shealbhaigh na Gearmánaigh an áit, i Mí Mheán Fómhair den bhliain 1939, cuireadh an tsionagóg áitiúil trí thine, agus na Gearmánaigh ag scaoileadh urchair leis na daoine a bhí ag éalú ón dóiteán. Go gairid ina dhiaidh sin, maraíodh tríocha Polannach agus Giúdach ón áit ar an tsiocair gurbh iadsan a d'adhain an dóiteán. Básaíodh na céadta Polannach i rith an chúpla seachtain ina dhiaidh sin. Bhí ocht míle Giúdach ina gcónaí san áit roimh an gcogadh, ach ó bhí an chathair le dul don Ghearmáin, is follasach nach raibh cead acu fanacht. Tugadh go dtí an Ghobharnóireacht Ghinearálta iad, is é sin, an chuid den Pholainn a bhí á rialú mar ghobharnóireacht mhíleata. Ba ansin, taobh amuigh den Ghearmáin féin, a cuireadh sna seomraí gáis iad.
Maentwrog
52.9458°N, -3.9872°W
Baile i Gwynedd, an Bhreatain Bheag, is ea Maentwrog, 172.1 km ó Caerdydd agus 308 ó Londain. Tá daonra 609 ann, agus tá 410 (67.3%) in ann Breatnais a labhairt.
Murchadh Ó Ceallaigh
An chéad rí is daichead Uí Mhaine agus ochtú Ceann na Fine ba ea  Murchadh Ó Ceallaigh  (bás 1186).
Stair
Maraíodh an t-iar-rí, Conchúr Meánmhaighe, i gCath na gConchúr sa bhliain 1180 le linn éirí amach in éadan rí na gConnacht.
Is amhlaidh gurbh é Murchadh ina mac le Tadhg Ó Ceallaigh, a bhí fuadaithe sa bhliain 1145 ag Toirdhealbach mac Diarmada Ó Briain, rí Thuamhan.
Éirithe amach
Le linn na mblianta 1183–1186, tharla tuilleadh achrainn i measc Uí Conchúir, agus mar thoradh bhí ar Ruaidrí Ua Conchobair éirí as an ríogacht ar son a mhic, Conchúr Meánmhaighe.
U2
Is banna rac-cheoil as Éirinn é U2. Is iad Bono (Paul David Hewson) (canadh), The Edge (David Howell Evans) (giotár), Adam Clayton (dordghiotár) agus Larry Mullen (drumaí) baill an ghrúpa.
Murchadh Ó Ceallaigh
Éirithe amach
Go gairid ina dhiaidh sin, chuaigh Conchúr i ngleic le Murchadh, a raibh aige an tiarnacht is mó sa ríocht. Insítear sna hannála gur maraíodh Murchadh ag Conchúr. Maraíodh Chonchúr féin sa bhliain 1189.
Muintir
Dúirt John O'Donovan go raibh comharba Mhurchadha, Domnall Mór Ua Cellaigh (bás 1221) ina shinsear gach Ó Ceallaigh a bhí ar marthain sa 17ú haois. B'fhéidir nach dtugann seo le fios ach gur thit muintir na Mhurchadha as an uasalaicme.
U2
Bunaíodh U2 i 1976, i mBaile Átha Cliath agus tá breis is 120 milliún albam díolta acu ar fud an domhain.
Tosnú agus briseadh isteach sna cairteacha (1976-1980)
Is é Steve Rapid, ball den bhanna punc Radiators From Space, a chum an t-ainm U2 dóibh. clé|mion|9-9-2014 I Meán Fómhair 1979, chuaigh a chéad EP U2-3 isteach sna cairteacha ag uimhir a haon in Éirinn. Chuaigh siad ar thuras gearr go Sasana chun cúpla ceolchoirm a dhéanamh.
Boy, October agus War (1980-1984)
Shínigh U2 le Island Records i mí Mhárta 1980. Cuireadh Boy ar díol i Meán Fómhair na bliana sin. Meastar gurb é Boy ceann de na debut is fearr i stair an rac-cheoil. Chuaigh úrscéal Lord of the Flies i bhfeidhm go mór ar U2 agus feictear é seo san albam. Tá pictiúr do Peter Rowen, deartháir charad de chuid Bono, Guggi ar chlúdach an albaim. Tá amhráin ar nós I Will Follow agus Out of Control ar an albam Boy, amhráin a sheinneann U2 go fóill ina gcuid ceolchoirmeacha.
Cuireadh October amach i 1981. Tá téama láidir (an Chríostaíocht) le feiceáil san albam seo. Ní haon ionadh é ansin go raibh Bono, Edge agus Larry Mullen ina mbaill de ghrúpa Críostaí darbh ainm "Shalom" ag an am seo. Is é "October" an t-aon albam rac-Chríostaí a d'eisigh U2 agus níor éirigh go rómhaith leis an albam sna cairteacha.
Rinne U2 fístéip cheoil don amhrán Gloria ag an am seo. Meiert Avis a stiúir í.
thumb|U2 ar an stáitse i rith an Vertigo Tour ins an Bheilg - 2005
Eisíodh War amach i Feabhra 1983.
The Joshua Tree agus Rattle and Hum (1986–89)
Tháinig The Joshua Tree amach i Márta 1987 agus tháinig Rattle and Hum amach i Deireadh Fómhair 1988.
Achtung Baby, Zoo TV, agus Zooropa (1990–93)
Tháinig Achtung Baby amach i Samhain 1991 agus tháinig Zooropa amach i Iúil 1993. clé|mion|U2,Joshua Tree Tour 2017, Brussels 8-1-17
Passengers, Pop, agus PopMart (1994–99)
Tháinig Pop amach i Márta 1997.
All That You Can't Leave Behind agus How to Dismantle an Atomic Bomb (2000–06)
Tháinig All That You Can't Leave Behind amach i Deireadh Fómhair 2000 agus tháinig How to Dismantle an Atomic Bomb amach i Samhain 2004. mion|Mount Temple, BÁC
No Line on the Horizon agus U2 360° Tour (2006–2011)
Tháinig No Line on the Horizon amach i mí Feabhra 2009.
Albaim
mion|Joshua Tree, U2
42 RC
Breitheanna
16 Samhain: Tiberius Julius Caesar Augustus nó Tiberius, impire na Róimhe
An Dothra Bheag
Is abhainn bheag suite i gContae Bhaile Átha Cliath é an Dothra Bheag.
Oirialla
Ard-ríocht nó 'cúige' in Éirinn na meánaoise ba ea na hOirialla (Sean-Ghaeilge Airgíalla, Béarla Oriel) maraon le hainm na cónaidhme faoina bonn. Bhíodh naoú bhfo-ríocht sa chónaidhm, neamhspleách eatarthu féin ach gafa le chéile de bharr ardfhlaithiúnais ainmniúil tugtha do rí ruire, de ghnáth den rítheaghlach is cumhachtaí.
Ag barr a mhéide, b'ionann beagnach críocha Oiriall agus deoisí Ard Mhacha agus Clochair, ina luí le codanna de chontaetha Ard Mhacha, Mhuineachán, Lú, Fear Manach, Tír Eoghain agus Doire. Ba iad a phríomhchathair ná Ard Mhacha agus Clochar. Faightear an t-ainm fós sa bhéaloideas i n-oirdheisceart na nUladh agus Contae Lú taobh leis.
Stair
Bhain Ríocht na nOiriall barr a réime amach sa 12ú haois faoi rí Donnchad Ua Cerbaill. Mhair ríocht laghdaithe fós i Muineachán faoi Mhic Mhathghamhna go dtí deireadh ré na nGael in Éirinn.
Sanasaíocht
Is dócha gurb é brí le Airgíalla ná "iad a thugann gialla ar láimh". Cuireann an t-ainm i leith idir Ríocht na nOiriall agus an cónaidhm treibheanna as a cruthaíodh é. I luath-lámhscríbhinní, tugadh Easpag Oiriall ar Easpag Chlochair.