cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hannah Arendt
Cé go raibh dlúthbhaint ag Arendt leis an bhfealsúnacht ar feadh a saoil - do dhein sí staidéar ar an bhfealsúnacht in Ollscoil Mharburg, in Ollscoil Fhreiburg agus in Ollscoil Heidelberg; níos déanaí, do scríobhadh sí ailt fén bhfealsúnacht pholaitíochta agus do bhí an fhealsúnacht á múineadh aici i gColáiste Bhrooklyn -, níor thugadh sí "fealsúnaí" uirthi féin agus ní raibh sí sásta "Fealsúnacht Pholaitíochta" a thabhairt ar shaothair dá cuid. Do bhí sé de nós aici a rá gur "Teoiric na Polaitíochta" a bhí ina saothair agus gur staraí a bhí inti féin.
Foilsíodh an saothar is cáiliúla de chuid Arendt, Bunús an Ollsmachtachais (Béarla: The Origins of Totalitarianism), sa mbliain 1951. Is é an leabhar siúd an leabhar is tábhachtaí dá scríobh Arendt fén bpolaitíocht. Ó thaobh na fealsúnachta de, áfach, is é An Staid Dhaonna (Béarla: The Human Condition), leabhar a foilsíodh den gcéad uair sa mbliain 1958, an saothar is tábhachtaí dá cuid.
An Sàilean (Àird nam Murchan)
Is sráidbhaile suite i Àird nam Murchan, Comhairle na Gàidhealtachd, é an Sàilean.
4 Feabhra
Is é an 4 Feabhra an 35ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 330 lá fágtha sa bhliain nó 331 i mbliain bhisigh.
Ferdomnach
Scríobhaí Éireannach ba ea  Feardhomhnach  (Sean-Ghaeilge  Ferdomnach) (bás 846), freagrach as Leabhar Ard Mhacha.
Feictear tásc Fheardhomhnaigh i nAnnála na gCeithre Máistrí:
M1 (Tuaisceart Éireann)
Is é an M1 an príomh-motorbhealach i dTuaisceart Éireann. Téann sé ó Bhéal Feirste i gContae Aontroma go Dún Geanainn i gContae Thír Eoghain. Is é an ceann is faide sa tuaisceart é. Bíonn líon na dtrácht uafásach gach maidin i rith na seachtaine, rud a chluintear ar stáisiúin raidió na cathrach. Le blianta beaga anuas tá ardú tagtha ar chaighdeán an bhóithre laistigh de 5 mhíle ó lár Bhéal Feirste.
Is díol spéise é do dtí an lá atá inniu ann nach dtéann an mótarbhealach is mó i dTuaisceart Éireann i dtreo an Deiscirt. Cuirtear amach go rialta go gcaithfear trácht a bhfuil ag taisteal ó chathair go cathair dhul trí thrí/cheithre thimpeallacht (ag breathnú ar an treo) idir Lios na gCearrbhach agus An Droim Mór (ar an A1).
deis|300px|mion|clé|An M1 i dTuaisceart Éireann
Mar sin féin, cuireann an mótarbhealach go mór mhór le hinfreastruchtúr an iarthair (Siar ón Bhanna).
Léimneoir beag
Is feithid é an léimneoir beag. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann.
Conradh na Gaeilge
Eagraíocht is ea Conradh na Gaeilge (seanlitriú: Connradh na Gaedhilge) a bunaíodh sa bhliain 1893 chun an Ghaeilge a chur chun cinn.
Is gnách dearcadh ar Dhubhghlas de hÍde mar phríomhbhunaitheoir an Chonartha, ós rud é gurbh eisean a chuir tús leis an ngluaiseacht Gaeilge lena chuid óráidíochta faoi 'ath-Ghaelú na hÉireann'. Bunaitheoirí tábhachtacha eile ab ea Eoin Mac Néill agus Eoghan Ó Gramhnaigh.
Bunú an Chonartha agus aisling Dhubhghlais de hÍde
clé|100px|thumb|[[Dubhghlas de hÍde|Dubhghlas de hÍde.]] Ar 31 Iúil 1893, tháinig dream bheag díograiseoirí le chéile ag 9 Sráid Uí Chonaill i mBaile Átha Cliath (Sráid Sackville ag an am), ar chuireadh ó Eoin Mac Néill, chun faobhar nua a chur faoi ghluaiseacht na hathbheochana Gaeilge. Tugadh Connradh na Gaedhilge ar an eagraíochta nua.
B'é ba spreagadh d'Eoin Mac Néill féin ná an óráid a thug Dubhghlas de hÍde do Chumann na Gaeilge i Nua-Eabhrac faoi "dhíghalldú" na hÉireann, ar an 16ú lá de Mhí an Mheithimh sa bhliain 1891, chomh maith leis an léacht a thug sé do Chumann Náisiúnta na Litríochta ar an 25ú lá de Mhí na Samhna sa bhliain 1892.
B'í aisling de hÍde ná an tÉireannach a 'ath-Ghaelú' le cuidiú leis cothromaíocht cheart a shaoil a fháil ar ais. Go bunúsach, bhí de hÍde den bharúil go raibh an tÉireannach ag déanamh aithrise ar theanga agus ar nósanna Shasana, agus gurb ábhar áthais dó, mar Éireannach, gach taisme nó tubaiste a d'éiríodh do Shasana. B'é tuairim de hÍde ná go mbeadh an tÉireannach ábalta dul i dteagmháil leis an Sasanach féin ar bhonn ní ba chothroime, dá mbeadh teanga dá chuid féin á labhairt aige agus nósanna dá chuid féin á gcleachtadh aige. deas|100px|thumb|Eoin Mac Néill Na heagraíochtaí Gaeilge a bhí ann roimh an gConradh, ar nós Aontas na Gaeilge agus Cumann Buan-Choiméadta na Gaeilge, níor dhírigh siad ar thábhacht na Gaeilge mar theanga bheo, mar a rinne de hÍde. Chuir lucht na gcumann seo i bhfad níos mó béime ar na sean-lámhscríbhinní agus ar an tseanfhilíocht, agus iad, fiú, ag díspeagadh na teanga labhartha, nó bhí siad inbharúla go raibh sí truaillithe cibé scéal é. B'í caint na ndaoine an chloch ba mhó ar phaidrín an Chonartha ó thús báire, agus theastaigh ó bhunaitheoirí na heagraíochta gluaiseacht phobail a dhéanamh de ghluaiseacht na Gaeilge, seachas gluaiseacht an lucht léinn.
Faoi thionchar léacht de hÍde, d'fhoilsigh Eoin Mac Néill alt faoi dhrochstaid na Gaeilge ar an Irish Ecclesiastical Record. Léigh Eoghan Ó Gramhnaigh, sagart óg, an t-alt, agus chuaigh sé i dteagmháil le hEoin Mac Néill, agus in éineacht, d'fhoilsigh an bheirt seo gairm shlógtha do chairde na Gaeilge ar Irisleabhar na Gaeilge, arb í iris Aontas na Gaeilge í. Toradh díreach don achainí seo ab ea bunú Chonradh na Gaeilge, nó Leug na Gaedhilge (is é sin, Léig na Gaeilge i litriú an lae inniu), mar a baisteadh ar an eagraíocht ar dtús.
Na daoine a bhunaigh an Conradh, daoine óga ab ea an chuid ba mhó acu. B'é Tomás Ó Néill Ruiséal, a raibh seacht mbliana is trí scór d'aois aige faoi seo, an duine ba sine acu.
Níor ghlac Eoghan Ó Gramhnaigh páirt sa chéad chruinniú. Le fírinne, bhí sé ag éileamh le heitinn, agus cúpla bliain i ndiaidh bhunú an Chonartha, b'éigean dó dul ar imirce go California ar lorg bisigh. B'ansin a shíothlaigh sé, ach d'fhág sé téacsleabhar ina dhiaidh ar bhain glúin i ndiaidh glúine de Ghaeilgeoirí leas aisti mar áis teagaisc, Simple Lessons in Irish.
An Eagraíocht ag Forbairt
Ar dtús, bhítí ag lochtú an Chonartha toisc go raibh a chuid gníomhaíochtaí comhchruinnithe sa phríomhchathair amháin, ach de réir a chéile, thosaigh craobhacha ag teacht ar an bhfód ar fud na tíre. Ba mhinic a chuaigh an Conradh i dtuilleamaí na mboc mór áitiúil, má bhí siad sásta cúpla focal a labhairt go poiblí ar son na Gaeilge. I dtús báire, bhí na heaglaisigh sásta cuidiú agus comhoibriú leis na Conraitheoirí, ach de réir a chéile, tháinig drochamhras ar chuid acu i leith an Chonartha. Is amhlaidh go raibh na mná agus na fir ag freastal ar na ranganna céanna Gaeilge, rud nár thaitin le maoir na moráltachta ar aon nós. Le fírinne, eagraíocht cheannródaíoch ab ea an Conradh ó thaobh chearta na mban féin de. Bhí cead ag na mná páirt a ghlacadh i saol agus i saothar an Chonartha ar aon leibhéal leis na fir, agus mar sin, mheall an eagraíocht agus an Ghaeilge ina leith an chuid ab airde oideachais de mhná na hÉireann san am.
Is léir gur chuir lucht na himirce suim sa Ghaeilgeoireacht freisin. Mar shampla, chuaigh cumann liteartha na nÉireannach i Londain sa Chonradh mar chraobh. Ball den chraobh seo ab ea Pádraic Ó Conaire, a chuir tús le próslitríocht nua-aoiseach na Gaeilge.
Máirtíreacht Mhíchíl Uí Ící
Thosaigh an dara cogadh oideachais sa bhliain 1905, nuair a d'eisigh Conradh na Gaeilge rún, inar cáineadh aonteangachas Béarla na n-ollscoileanna. Lochtaigh an Conradh curaclam ró-Ghallda Mhaigh Nuad freisin, rud a chuir an-fhearg ar na heaspaig, nó bhí siad den bharúil nár chóir do na tuataí a ladar a chur i gcúrsaí inmheánacha an tseimineáir Chaitlicigh.
Thuig na Conraitheorí nár mhór duine de chuid na hEaglaise féin a earcú leis na heaspaig a chur ar athrú comhairle. Bhí an tOllamh le Gaeilge i Maigh Nuad, Mícheál Ó hÍcí, sásta comhoibriú leo. Ag druidim chun deiridh don bhliain 1908, thosaigh sé ag cur brú ar na heaspaig le litreacha príobháideacha, agus é ag lochtú pholasaí Gallda Mhaigh Nuad go poiblí, fiú. Níor thaitin a leithéid sin leis na heaspaig, áfach. Tugadh bata agus bóthar dó as Maigh Nuad, agus fágadh ar an mblár fholamh é. Fuair sé bás i gceann cúpla bliain, i ndiaidh dó laethanta deireanacha a shaoil a chur amú ag iarraidh a phost a fháil ar ais. Is féidir a rá gurbh eisean an chéad mhairtíreach a thug a shaol ar son na Gaeilge.
Timirí agus Múinteoirí Taistil
Bhí páirt lárnach ag na timirí agus ag na múinteoirí taistil san obair seo. Thosaigh an Conradh á n-earcú chomh fada siar leis an mbliain 1898. Bhíodh na timirí ag rothaíocht ó bhaile go baile le soiscéal na Gaeilge a chraobhscaoileadh. Labhraídís leis na boic mhóra áitiúla faoi thábhacht na teanga. D'eagraídís craobhacha nua do Chonradh na Gaeilge. Dhéanaidís bolscaireacht ar son na teanga sna nuachtáin áitiúla. Mhúinidís an cúpla focal dóibh siúd a raibh a suim múscailte. Ba mhinic a fuair siad fáilte fhuar ó na sagairt agus ó na húdaráis áitiúla, agus ní raibh an náisiúnachas chomh fabhrach don Ghaeilgeoireacht agus a shílfeá. Nó má bhí fir óga na háite ar fad ag druileáil in Óglaigh na hÉireann, ní raibh am saor acu leis an nGaeilge a fhoghlaim.
Na Scoileanna Samhraidh
Sna blianta 1904-1912, bunaíodh fiche scoil le Gaeilge a mhúineadh do na hábhair mhúinteora. Ó tharla nach raibh scoileanna traenála ag an Stát le múinteoirí dátheangacha a oiliúint le haghaidh na Gaeltachta, ní raibh an dara suí sa bhuaile ag na húdaráis ach stádais oifigiúil a bhronnadh ar scoileanna samhraidh an Chonartha. Bhronn Ruairí Mac Easmainn suim mhór airgid ar an gConradh leis na scoileanna seo a mhaoiniú. Tháinig an smaoineamh ón mBreatain Bheag, áit ar osclaíodh an chéad scoil Breatnaise den chineál seo sa bhliain 1903. Chomh maith leis na múinteoirí bunscoile, d'fhoghlaim scoláirí Ceilteacha ó na tíortha iasachta, ar nós Julius Pokorny agus Kuno Meyer, a gcuid Gaeilge sna scoileanna seo.
Craobh an Chéitinnigh
150px|deas|thumb|[[Pádraig Ua Duinnín, le Jack Butler Yeats.]] Bhí cineál seicteachas ag baint le craobhacha áirithe den Chonradh, go háirithe Craobh an Chéitinnigh, ceann de na craobhacha a bhí ag obair sa phríomhchathair. Bhí an chraobh seo dírithe ar Ghaeilgeoirí ó Chúige Mumhan a earcú, agus bhí sé ina scéilín magaidh ag Gaeilgeoirí na linne go raibh gníomhairí rúnda de chuid Chraobh an Chéitinnigh ar síorgharda ar stáisiún na traenach ag fanacht le traein Chorcaí, chun gach duine le Gaeilge ón taobh sin den tír a fhruiliú dá gcraobh. Le fírinne, áfach, bhí an chraobh in ann dornán maith de dhaoine a mhealladh chuici a bhí le páirt thábhachtach a dhéanamh i saol na Gaeilge agus na hÉireann i ndiaidh imeacht na Sasanach. Baill den Chraobh ab ea Máire Ní Chinnéide, a chuir dírbheathaisnéis Pheig Sayers in eagar, agus an tAthair Pádraig Ua Duinnín, a scríobh an chéad mhórfhoclóir Gaeilge san fhichiú haois. Thairis sin, bhí ceathrar iarbhall de chuid na Craoibhe i measc na n-oifigeach ab airde in Arm an tSaorstáit nuair a bunaíodh é: Risteard Ó Maolchatha, Gearóid Ó Súilleabháin, Diarmuid Ó hEigeartaigh, agus Seán Ó Muirthile.
Dream ardnósach ab ea na Céitinnigh seo, agus iad suite siúráilte roimh ré go mbeadh cinniúint as an ngnáth i ndán dóibh nuair a gheobhadh Éire a saoirse. Scéal eile, áfach, nach gceadódh a gcreideamh dian Caitliceach dóibh mórán mórtachais a dhéanamh le Protastúnaigh an Chonartha, daoine ar nós Seosamh Laoide (Joe Lloyd) a bhí i gceannas obair fhoilsitheoireachta na heagraíochta.
Dubhghlas de hÍde agus an Playboy of the Western World
deas|100px|thumb|John Millington Synge Leis na Caitlicigh choimeádacha a ghiúmaráil, b'éigean do de hÍde uaireanta seasaimh a ghlacadh i gcúrsaí na polaitíochta cultúrtha nach bhfuil róchuma orthu agus iad á scrúdú le súile ár linne féin. B'é an sampla ba mhíchlúití den chineál seo ná an callán a tharraing an dráma úd Playboy of the Western World le John Millington Synge sa bhliain 1907. Bhí an dráma ina chnámh spairne idir na hintleachtóirí liobrálacha agus na daoine a raibh dearcadh ní ba choimeádaí acu, agus b'éigean do de hÍde taobhú leis an dara dream acu, rud nár mhaith William Butler Yeats dó riamh. Bhí de hÍde ag brath ar na deontais a d'fhaigheadh sé ó na Gael-Mheiriceánaigh leis an gConradh a choinneáil ag obair, agus dearcadh coimeádach acu siúd ar chúrsaí cultúrtha na hÉireann. Bhí an dráma féin bunaithe ar na hamhráin Ghaelacha a bhí foilsithe agus aistrithe ag de hÍde féin ina dhíolaim cháiliúil The Love-Songs of Connacht, agus b'iomaí duine sa Chonradh féin a shíl go mba chóir d'Uachtarán an Chonartha an Playboy a chosaint, seachas a ionsaí. Ar chúiseanna airgid, áfach, b'éigean dó an seasamh coimeádach a roghnú. Inniu féin, is minic a dhéanann naimhde na Gaeilge tagairt do scéal an Phlayboy, agus iad ag áitiú go bhfuil an Ghaeilge agus an coimeádachas cultúrtha pósta ceangailte go doscartha.
Frithdhúnadh na Bliana 1913
Sa bhliain 1913, bhí Baile Átha Cliath ar bharr lasrach, agus an cogadh idir an lucht oibre agus na fostóirí faoi lán an tseoil. Chuir na fostóirí frithdhúnadh i bhfeidhm leis na ceardchumainn a throid, agus iad ag tarraingt isteach sáraitheoirí stailce ó Shasana leis an obair a dhéanamh os comhair shúile an lucht oibre áitiúil. Ós rud é go raibh teaghlaigh na n-oibrithe Éireannacha ag fulaingt go mór mór le hocras faoi na himthosca seo, bhí an lucht oibre ar coipeadh le fearg agus le héadóchas. Bhí an chathair ar fad ina cíor thuathail, nuair a bhí an lucht oibre áitiúil ag iarraidh na sáraitheoirí stailce a imeaglú, agus na péas ag gabháil de smachtíní orthu. B'iad Séamas Ó Conghaile agus Séamas Mór Ó Lorcáin ceannairí an lucht oibre le linn na dtrioblóidí seo.
Daoine socúlacha meánaicmeacha ab ea tromlach na gConraitheoirí i ndiaidh an iomláin, agus ba leasc leo taobhú leis an lucht oibre sa choimhlint seo, go háirithe ó bhí an Eaglais Chaitliceach go tréan ag cosaint na bhfostóirí agus ag lochtú na n-oibrithe. Dá dheasca sin, is iomaí Gaeilgeoir de phór íseal a fuair é féin idir dhá thine Bhealtaine ag iarraidh dhá thrá na Gaeilge agus an tSóisialachais a fhreastal, ó bhí an chuma ag teacht ar an scéal nach bhféadfá an dá chuid a roghnú. B'ansin a chaill Seán Ó Cathasaigh, an drámadóir, a shuim sa náisiúnachas Éireannach agus sa Ghaeilge araon, agus an mealladh a bhain imeachtaí an fhrithdhúnta as. Bhí Cathal Brugha, cathaoirleach Chraobh an Chéitinnigh, go tréan in aghaidh an lucht oibre, mar shampla. Dealraíonn sé gurbh é Pádraig Mac Piarais an t-aon Chonraitheoir mór le rá a bhí sásta tacú leis an lucht oibre. Bhí aithne phearsanta aige ar Shéamas Ó Conghaile cheana féin, agus clann Uí Lorcáin ag dul ar Scoil Éanna.
Insíothlú na bhFíníní
clé|150px|thumb|Tomás Ó Cléirigh Faoin am ar thosaigh an Chéad Chogadh Domhanda, chuaigh insíothlú na bhFíníní i dtreise sa Chonradh. B'é Tomás Ó Cléirigh a bhí i gceannas ar an ngníomhaíocht seo. Thuig sé an poitéinseal a bhí sa Chonradh do ghluaiseacht na Poblachta, agus d'fhéach sé chuige gurbh iad lucht a leanúna féin a shealbhódh an eagraíocht. Ní raibh mórán céille aige don Ghaeilge féin riamh. Sa bhliain 1915, nuair a tháinig lucht an Chonartha le chéile ag Ard-Fheis Dhún Dealgan, vótáladh iarrthóirí na bhFíníní isteach ar choiste gnó an Chonartha, ionas gur fágadh an eagraíocht faoina smacht. Ag an gcruinniú céanna, d'iompaigh siad an Conradh ina eagraíocht náisiúnaíoch trí rialacha na heagraíochta a athrú, ionas go raibh ruaigeadh na nGall as Éirinn mar chuspóir oifigiúil ag an gConradh feasta.
Ní raibh de hÍde sásta leis an gcuma a tháinig ar na cúrsaí. Bhí sé riamh den tuairim gur chóir an pholaitíocht a choinneáil scartha ó obair an Chonartha, agus é cinnte go mbeadh gluaiseacht na Gaeilge in inmhe gach aon rud cothrom a rithfeadh léi a chur i gcrích, ar acht is go bhfanfadh sí slán ón bpolaitíocht. Mar sin, níor fágadh an dara suí sa bhuaile aige ach éirí as mar chathaoirleach. Ní raibh na Protastúnaigh ná na hAontachtóirí sásta fanacht ansin ach an oiread. Ina measc siúd a thréig an Conradh i ndiaidh na hArd-Fheise seo, bhí Seosamh Laoide (Joe Lloyd), a bhí i mbun na foilsitheoireachta sa Chonradh.
Ina dhiaidh sin, is féidir a rá go raibh an Conradh ag déanamh neamhshuime ar fad dá aidhm oifigiúil, nó chuaigh an náisiúnachas agus an ghleic armtha ar son shaoirse na hÉireann in áit na Gaeilge ar fad. Ghlac cuid mhaith de cheannairí agus de ghnáthbhallra na heagraíochta páirt in Éirí Amach na Cásca, agus mura bhfuair siad bás i bpáirc an áir nó os comhair fhoireann na mbásadóirí i bPríosún Chill Mhaighneáin, chaith siad tamall fada i bhFrongoch.
Ré na nDúchrónach agus an Náisiúnachais
I Mí na Nollag 1918, ghnóthaigh Sinn Féin an toghchán agus bhunaigh siad Dáil Éireann mar mhalairt ar an Westminster. An rialtas a fuair na cumhachtaí ón Dáil in Aibreán 1919, is ar éigean a bhí aon duine air nach raibh ina shean-Chonraitheoir. Is féidir a rá go raibh saol polaitiúil na tíre á chasadh timpeall Chonradh na Gaeilge san am sin. Baineadh úsáid áirithe as an nGaeilge mar chuid de nós imeachta na chéad Dála, ach b'é an Béarla ba mhó a chualathas le linn na díospóireachta.
Ar an lá céanna ar tháinig an Dáil le chéile an chéad uair, thosaigh Cogadh na Saoirse, nuair a mharaigh dornán d'Óglaigh beirt saighdiúirí dubha ar an tSulchóid Bheag i gContae Thiobraid Árann. Bhí cuid mhaith Conraitheoirí i measc na nÓglach a rinne an obair, agus seantimire de chuid an Chonartha i gceannas orthu.
B'é Seán Ua Ceallaigh, "Sceilg", a toghadh mar Uachtarán ar an 5 Lúnasa 1919. Sa bhliain sin, b'i gcathair Chorcaí a tháinig an Ard-Fheis le chéile, agus mar sin, ba toscairí ó Chúige Mumhan iad an chuid ba mhó dá raibh i láthair, ós rud é go raibh sé dainséarach an tír a thaisteal agus an cineál ama a bhí ann. Bhí an Ard-Fheis breá sásta go raibh Dáil Éireann tar éis stádas oifigiúil a bhronnadh ar an teanga in Éirinn, ach san am céanna, bhí go leor de mhaithe agus de mhóruaisle na tíre ar nós cuma liom nó fiú diúltach i leith na Gaeilge. Bhí dearcadh na hEaglaise Caitlicí ina ábhar míshástachta, chomh maith leis an lucht gnó, ó bhí drogall orthu teanga "mharbh neamhthrádálach" cosúil leis an nGaeilge a úsáid.
Nuair a tháinig na Dúchrónaigh go hÉirinn an bhliain a bhí chugainn, chuir siad troid fhíochmhar ar an nGaeilge mar rud. Chuir siad tithe agus maoin eile de chuid an Chonartha trí thine, bhain siad anuas comharthaí Gaeilge aon áit a bhfaca siad a leithéidí, agus d'ionsaigh siad aon duine a chuala siad ag caint Gaeilge. Ní raibh de thoradh ar na hiarrachtaí seo ach amháin gur tharraing siad tuilleadh daoine i dtreo na Gaeilge agus na Gaeilgeoireachta.
Le teacht an tsosa chogaidh, bhí áthas ar go leor Gaeilgeoirí, ós rud é gur Conraitheoirí gníomhacha a bheadh i gceannas ar an tír feasta. Shíl siad go mbeadh an Ghaeilge slán sábháilte anois, agus gur dhual di an ceann ab fhearr a fháil ar an mBéarla.
An Eagraíocht Reatha
Eagraíocht feasachta atá ann. D'eagraigh Conradh an feachtas polaitiúil agus sraith agóidí "Dearg le Fearg", chun cur in aghaidh na n-ionsaithe a bhí á ndéanamh ar an Ghaeilge sa bhliain 2013.
Tháinig an "Dream Dearg" le chéile sa bhliain 2016 mar gheall ar an fhrustrachas i measc phobal na Gaeilge sa Tuaisceart faoi ionsaithe leanúnacha ar an Ghaeilge, is cosúil, ó rialtas agus ionadaithe pobail. "Acht na Gaeilge" sa Tuaisceart atá ag teastáil ón Dream Dearg, rud a chosnódh an Ghaeilge óna leithéid d'ionsaithe amach anseo, dar leo.
Craobhacha
Liosta na gcraobhacha thíos;
Comhaltas Uladh
I ndiaidh chríochdheighilt na hÉireann, bhunaigh Gaeilgeoirí an Tuaiscirt eagraíocht leath neamhspleách dá gcuid féin, mar atá, Comhaltas Uladh. Go hoifigiúil, is cuid den Chonradh é, cé gur féidir a rá go bhfuil polasaí agus próifíl dá chuid féin aige. Tháinig an Comhaltas ar an bhfód sa bhliain 1926, agus sagairt Chaitliceacha ab ea an chuid ba mhó de na bunaitheoirí. Sna blianta tosaigh, bhí an Comhaltas á stiúradh ag an Athair Lorcán Ó Muirí, náisiúnaí dian dásachtach, a chríochnaigh a staidéar diagachta i Minnesota, i ndiaidh dó bata agus bóthar a fháil ó Mhaigh Nuad toisc go raibh sé róghníomhach sna heagraíochtaí náisiúnaíocha.
Bhí dearcadh an-chúigiúil ag an Athair Ó Muirí ar cheisteanna canúna, agus é ag cur béime ar thábhacht chanúint Chúige Uladh in obair an Chomhaltais. Sa bhliain 1935, ruaig an tAthair craobh i nDún Dealgan a bhí ag cleachtadh chanúint na Mumhan.
Ar feadh breis agus caoga bliain, leis an fhírinne a dhéanamh, ba é Comhaltas Uladh an t-aon eagraíocht sna Sé Chontae a bhí ag cosaint na Gaeilge. Bhí easpa iomlán tacaíochta ag an teanga ó rialtas a bhí go hiomlán naimhdeach don teanga. Is é Niall Comer, de bhunadh an Iúir ó dhúchas, agus atá ina léachtóir ollscoile i gColáiste Mhig Aoidh, Doire, atá ina uachtarán reatha ar an Chomhaltas.
Oireachtas na Gaeilge
Eagraíonn Conradh na Gaeilge an tOireachtas, féile a dhéanann ceiliúradh ar na healaíona dúchasacha trí mheán na Gaeilge.
The Italian Bob
Craoladh an t-ochtú heipeasóid, "The Italian Bob", den seachtú sraith déag The Simpsons ar an 11 Nollaig 2005. Scríobh John Frink an eipeasóid seo. D'fhéach 10.39 milliún duine ar an eipeasóid.
Sanna, Àird nam Murchan
Is sráidbhaile suite in Àird nam Murchan, Comhairle na Gàidhealtachd, é Sanna.
Uíbh Fhailí Thiar
Is barúntacht suite i gContae Chill Dara iad Uíbh Fhailí Thiar.
Léimneoir Essex
Is feithid é an léimneoir Essex. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann.
Derby Thiar
Is bruachbhaile suite i Learpholl é Derby Thiar.
Babarúsa na Sulaivéise Thuaidh
Is ainmhí é babarúsa na Sulaivéise Thuaidh. Mamach atá ann.
Àird Ghobhar
Is ceantar suite i Áird nam Murchan, Comhairle na Gàidhealtachd, é Àird Ghobhar.
Léimneoir mór
Is feithid é an léimneoir mór. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann.
Tréimhse The na Meánaoise
Is éard is Tréimhse The na Meánaoise ná tréimhse ina raibh aeráid the i dtíortha timpeall  an Atlantaagh Thuaidh, idir AD 950 go 1250.
Muirchú moccu Machtheni
Manach agus staraí as cúige Laighean ba ea Muirchú moccu Machtheni (a rugadh sa seachtú haois). Is é a scríobh Vita sancti Patricii, ar an gcéad chur síos ar bheatha an naoimh den chúigiú haois. Moltar ann gur thug Naomh Pádraig an Chríostaíocht go hÉirinn. Tá an saothar tiomnaithe don easpag Aodh Sléibhte, a spreag an obair.
Is beag an fiúntas é saothar Mhuirchú ó thaobh na staire de, ach is foinse mhaith é ar an meas a bhí ann sa seachtú haois ar an naomh den chúigiú.
Metis (miotaseolaíocht na Gréige)
Is pearsa bainte le miotaseolaíocht na Gréige í Metis. Ba í Metis an chéad bhean chéile Shéas. Ba í bandia Aitéiné a n-iníon.
Leabharlann Choláiste na Tríonóide
Tá Leabharlann Choláiste na Tríonóide suite i gColáiste na Tríonóide i lár Bhaile Átha Cliath. Is í an leabharlann is mó in Éirinn í ina bhfuil os cionn 5 milliún imleabhar clóite, ina measc bailiúcháin mhóra leabhar, irisí, lámhscríbhinní, léarscáil eanna agus ceoil, a léiríonn breis agus 400 bliain d’fhorbairt acadúil. Faigheann an leabharlann os cionn 100,000 ábhar nua a fhoilsítear sa Ríocht Aontaithe agus in Éirinn gach bliain.
mion|clé
Gaeilge
mion|1937 Reading Room agus an Long Room Hub Tugtar eolas riachtanach ar ár leabharlanna, ár mbailiúcháin agus ár seirbhísí Gaeilge ar an suíomh gréasáin. mion|[[Máirtín Ó Cadhain]] Bronnadh páipéir Mháirtín Uí Chadhain ar an Leabharlann. I measc na bpáipéar tá ː
Leabhar Cheanannais
Tá Leabhar Cheanannais le feiceáil sa leabharlann seo. Sa bhliain 2019, chuaigh níos mó ná milliún duine ar cuairt chun é a fheiceáil. mion|Berkeley Library
Anthozoa
Tá Anthozoa san áireamh laistigh den fhíleam Cnidaria, lena n-áirítear freisin na smugairlí róin, smugairlí cuachacha agus Myxozoa agus Polypodiozoa seadánacha. An dá phríomh fho-aicmí den Anthozoa is ea an Hexacorallia, comhaltaí dá bhaill a bhfuil siméadracht faoi shé, agus áirítear leis an coiréil clochacha, bundúin leice, bundúin fheadáin agus Zoantharia; agus Octocorallia a bhíonn siméadracht faoi a hocht, agus ina measc siúd áirítear na coiréil bhoga agus na gorgainigh (pinn mhara,feananna mara agus fuipeanna mara), agus goirmíní mara. Tá Ceriantharia, an fho-aicme níos lú, comhdhéanta de bhundúin leice a mhaireann faoi thalamh, i ndríodair bhoga.
Leabharlann Choláiste na Tríonóide
An Long Room
Sa leabharlann tá seomra mór fada ann freisin le 200,000 leabhar. Tá an Long Room 65 méadar ar fad. Chomh maithleis na leabhair, tá 40 dealbh sa seomra mór seo. Is dealbha de dhaoine cáiliúla ón stair iad. Ní raibh aon bhean ina measc go dtí 2020, nuair a cuireadh ceithre dhealbh de mhná ann, ina measc,  an matamaiticeoir Ada Lovelace (1815-1852). Thuig sí go raibh ríomhairí in ann níos mó a dhéanamh ná suimeanna.
Stair
clé|mion Téann stair na Leabharlainne siar chomh fada le bunú an Choláiste sa bhliain 1592.
Bronnadh pribhléid ar an Leabharlann maidir le taisceadh dlíthiúil sa bhliain 1801
An Laoi
Abhainn i gContae Chorcaí is ea an Laoi. Tosaíonn an abhainn i nGuagán Barra, in iarthar an chontae, agus críochnaíonn sí i gCuan Chorcaí. Tá sé timpeall 90km ar fad.
Sa bhliain 2009 bhí an tuile is mó le 800 bliain ar an Laoi, agus ní raibh an dara rogha ann ach Stáisiún Caidéalaithe na Laoi a dhúnadh síos. Ansan, ní raibh uisce ag 40% des na daoine i gCathair Chorcaí ar feadh seachtaine. Rinne an tuile damáiste do Choláiste na hOllscoile, Chorcaigh, chomh maith.
Conall Cú mac Aodha
Rí Thír Chonaill de Chineál Chonaill, clann Uí Néill an Tuaiscirt, ba ea Conall Cú mac Aodha (Sean-Ghaeilge Conall Cú mac Áedo) (bás 604). Aodh mac Ainmhireach (bás 598), Ardrí Éireann, ba ea a athair.
Tar éis bhás a athar sa bhliain 598, tharla achrann comharbachta i measc mhuintir Uí Néill. Sa Tuaisceart, cloíodh Conall ag a ghaol comhraic, Colmán Ríomhaí (bás 604), ag Cath Slemain sa bhliain 602 agus cuireadh an ruaig air. Maraíodh Colmán dhá bhliain níos deireanaí, ach ní raibh Conall in ann leas a bhaint as, óir go bhfuair seisean bás seal gairid ina dhiaidh.
Gort an tSeabhaic
Is baile suite i gContae Chill Dara é Gort an tSeabhaic.
Ailcméiné
Is pearsa bainte le miotaseolaíocht na Gréige í Ailcméiné (Alcmene as Béarla). Ba é Earcail mac Shéas agus Ailcméiné.
Valéry Giscard d'Estaing
Uachtarán ar an bFhrainc idir 1974-1981 ab ea Valéry Giscard d'Estaing (2 Feabhra 1926 – 2 Nollaig 2020). clé|mion|1940idíUachtarán an Choinbhinsiúin AE ar an mBunreacht, agus duine de mhórúdair an Bhunreachta, nó an Conradh Liospóin, ab ea é, clé|mion|2015 Toghadh é don Acadamh na Fraincise (Académie française) sa bhliain 2003.
Bhuail Covid-19 é agus d'éag 2 Nollaig 2020.
Stephen Curry
Is imreoir cispheile gairmiúil é Wardell Stephen Curry II a rugadh ar an 14ú Márta 1988. Imríonn sé do Golden State Warriors an Chumann Cispheile Náisiúnta (NBA). Roghnaíodh é mar NBA All-Star sé huaire, agus mar an Imreoir Is Luachmhaire NBA (MVP) dhá uair agus bhuaigh sé trí chraobh NBA leis na Warriors. Deir go leor imreoirí agus anailísithe gur é an caiteoir is fearr dá raibh riamh san NBA.
Tús a shaoil agus a óige
Is é Wardell Stephen Curry II mac Sonya (née Adams) agus Dell Curry. Rugadh in Akron, Ohio é agus a athair ina bhall de na Cleveland Cavaliers. D'éirigh sé aníos i Charlotte, Carolina Thuaidh, an áit ar chaith a athair an chuid is mó dá ghairm sa NBA leis na Charlotte Hornets. Ba mhinic a thugadh Dell Curry Stephen Curry agus deartháir beag Stephen Seth chun a chuid cluichí, agus chaithidís leis na Hornets roimh na cluichí. Bhog an teaghlach go Toronto, áit ar chríochnaigh Dell a ghairm NBA mar bhall de na Raptors. San am céanna, bhí Curry ag imirt do fhoireann chispheile Queensway Christian College, agus níor chaill siad aon cluiche amháin i rith an sésúir. Bhí sé ina bhall de chlub Toronto 5-0 freisin, agus imríonn siad cispheil ar fud Ontario, agus d'imir sé i gcoinne imreoireoirí atá sa NBA faoi láthair, Cory Joseph agus Kelly Olynyk. Thug Curry chun tosaigh an fhoireann agus bhuaigh siad 33 chluiche agus níor chaill siad ach 4 chluiche, agus i ndeireadh na dála bhain siad craobhchomórtas an chúige.
Nuair d'éirigh Dell as an NBA, bhog an teaghlach ar ais go Charlotte agus chláraigh Curry ar Charlotte Christian School, agus d'éirigh go maith leis ann. Mar gheall ar ghairm bheatha a athar ag Virginia Tech, bhí Curry ag iarraidh cispheil choláiste a imirt do na Hokies, ach níor earcaigh Virgina Tech é mar níor mheáigh sé ach 160-punt mar aon le cúis eile. Roghnaigh sé freastal ar Choláiste Davidson, a d'earcaigh é ón deichiú grád.
Golden State Warriors (2009-go dtí anois)
Roghnaigh na Golden State Warriors é san 7ú háit san roghnúchán NBA 2009. Tá trí chraobh bhuaite aige go dtí anois agus imríonn sé le na Golden State Warriors fós sa NBA.
Pen y Fan
Is é Pen y Fan (886m) an sliabh is airde i ndeisceart na Breataine Bige atá suite sna Bannau Brycheiniog idir Llanymddyfri agus Threfynwy. Tá sé suite ar an iomaire is airde de na mBannau Brycheiniog, idir y Gribyn agus Corn Du.
Rangaítear beanna na Breataine Bige, agus an chuid eile den Bhreatain, i liostaí speisialta de réir airde agus de réir starraiceach na mbeann; sainmhínítear beanna 'Maryln' mar bheanna le suntasacht de 150 méadar nó níos mó. Is í an 'suntasacht' ná an airde a ardaíonn an bhuaic os cionn an tsléibhe is gaire. Déanann go leor cumann na liostaí seo a thomhas, a sheiceáil agus a bhailiú agus tagann siad iad le chéile ar an suíomh Gréasáin " Database of British and Irish hills ". Is é airde Phen y Fan ó leibhéal na farraige go dtí mullach an tsléibhe 886 méadar. Rinneadh an airde a thomhas agus a dhearbhú an 28 Deireadh Fómhair 2001.
An Storey Arms
Is ionad oideachais faoin aer é an Storey Arms, in aice leis an A470, an príomhbhealach idir Tuaisceart agus Deisceart na Breataine Bige i Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog, gar don Libanus, Sir Powys, sa Bhreatain Bheag. Arna reáchtáil ag Cyngor Caerdydd (Comhairle Caerdydd) ó 1971 i leith, is féidir leis an ionad cónaithe cóiríocht a thairiscint do 58 duine. I measc na ngníomhaíochtaí tá uaimheadóireacht agus curachóireacht, ailleadóireacht, dreapadóireacht carraige agus raftú bánuisce. Tá an t-ionad 440 méadar os cionn leibhéal na farraige, feadh an bhóthair idir Pen y Fan agus Fan Fawr, ag bun 'Corn Du'. Tagann sé a ainm ó theach tábhairne le díon sclátaí (a ainmníodh i ndiaidh úinéir talún áitiúil, Storey Maskelyne), a leagadh i 1924. Tá suíomh an tí tábhairne bunaidh lastoir den lár, ar imeall thoir thuaidh charrchlós 'Pont ar Daf'.
An logainm
Is éard atá san logainm 'Pen y Fan' ná na focail Breatnaise 'pen' (' barr, ceann, buaic, cruinniú, mullaigh ', srl.), 'y' (agus) agus 'fan' leagan claochlaithe de  ' ban' (beann, buaic, iomaire, rabhchán, círín, sliabh', srl. ). Tá an t-ainmfhocal céanna, ina fhoirm iolra bannau (beanna), le fáil san ainm Breatnaise : Bannau Brebreiniog.
Donnán
Is feithid é an donnán. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann.
Andy Allen
Is iar-saighdiúir agus polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é Andrew Allen (Aindriú Ó hAilín). Rugadh é ar 2 Samhain 1988 i mBéal Feirste. Is ball é de Pháirtí Aontachtach Uladh. Is Comhalta den Tionól Reachtach í do Bhéal Feirste Thoir, ó 2015 ar aghaidh.
Saol pearsanta
Tá sé pósta le Natalie Allen. Tá triúr páistí acu.
Natal, an Afraic Theas
Cúige san Afraic Theas is ea Natal. Cuireadh le KwaZulu é chun cúige nua a dhéanamh ar a dtugtar KwaZulu-Natal.
Natal, Rio Grande do Norte
Cathair sa Bhrasaíl is í Natal. Tá sí suite ar an gcósta Atlantach. in oirthear na tíre agus is í príomhchathair an Stát Rio Grande do Norte. Tá 803,811 duine ina gcónaí i Natal agus 1,363,547 ina gcónaí sa cheantar cathrach. (daonáireamh 2010). Bunaíodh Natal mar sráidbhaile ar 25 Nollaig 1599.
Taigh-tasgaidh Taobh na h-Aibhne
clé|250px|mion|Taigh-tasgaidh Taobh na h-Aibhne
An Protastúnachas
Tugtar Protastúnachas ar an dtréith sin den Chríostaíocht a tháinig ar an saol i ndiaidh an tAthleasú Creidimh, agus go ginearálta ar na heaglaisí a thagann ón am sin agus ina dhiaidh. Tugtar tús áite, go hiondúil, do Mairtín Liútar, manach Aibhistíneach sa Ghearmáin a bhí ag iarraidh athraithe a chur ar bun laistigh den eaglais Chaitliceach maidir le díol loghanna agus lochtanna eile a bhí le feiscint go trom san am sin ar an eaglais chéanna. I 1517, deirtear gur cheangail Martin Luther liosta de 95 gearán a bhí aige i gcoinne na hEaglaise le tairní ar dhoras Ardeaglais Wittenberg na Gearmáine, agus uaidh sin bhí scoilt le sonrú idir a lucht leanúna agus iadsan a chuir ina choinne. Bheadh ríochtaí na hEorpa roinnte óna chéile ar feadh blianta ina dhiaidh sin maidir leis na creidimh a bhí á gcur ar aghaidh iontu faoi seach, agus bheadh cogaí fada ar nós Chogaidh na dTríocha Blian bunaithe cuid mhaith ar theorannacha agus ar ghearáin creidimh.
clé|250px|mion|[[Martin Luther|Máirtín Liútar]]
Lean díograsóirí eile mar Eoin Cailvín i Zürich, Ulrich Zwingli, John Knox in Albain, agus John Huss sa Ríocht Sheiceach Luther, go minic ag cur d'iallach ar lucht a leanta saol an-simplí a leanúint. Mar shampla, ní cheadaítí ólachán, obair ar an Domhnach, nó aon sórt droch-chainte sna cathracha a bhí faoina smacht.
Uimhir shnámhphointe
Slí amháin chun an raon a scaradh ón mbeachtas is ea uimhreacha a shloinneadh de réir na gnáthnodaireachta eolaíocht a
n = f × 10^e, áit arb é f an codán, nó an mhaintíse, agus ar slánuimhir dheimhneach nó dhiúltach é e, ar a dtugtar an t-easpónant.
Tugtar an uimhir snámhphointe, nó snámhphointe, ar an leagan ríomhaireacht a den nodaireacht seo.
Stair
mion|Zuse Z3 sa Deutsches Museum, [[München|Munichen]] Bhí Konrad Zuse ag obair sa Ghearmáin le linn an Dara Cogadh Domhanda, agus ní raibh ciall ná tuiscint ag na Naitsithe dá chuid oibre. Thóg sé an "Z3" sa bhliain 1941ː a bhí in-ríomhchláraithe, agus teanga ríomhchlárúcháin dá chuid féin, an Plankalkül ("an Calcalas Pleanála"). Sa bhliain 1998, tháinig na saineolaithe ar an gconclúid gur ríomhaire iomlán ab ea "Z3" de réir na gcoinníollacha a bhí leagtha amach ag Alan Turing. Bhí uimhríocht dhénártha agus uimhríocht snámhphointe ag "Z3".
Áth na gCasán
Is baile suite i gContae Lú é Áth na gCasán.
A' Choille an Ear
Is ceantar suite i gComhairle Shiorrachd Rinn Friù an Ear í a' Choille an Ear.
A' Mhorbhairne
deas|250px|thumb|A' Mhorbhairne Is ceantar suite i Áird nam Murchan, Comhairle na Gàidhealtachd, é a' Mhorbhairne.
Converse (comhlacht)
Is comhlacht Meiriceánach é Converse, fochuideachta ar lánúinéireacht de chuid Nike ó 2003. As canbhás ardchaighdeáin a dhéantar bróga Converse. Tá bróga Converse ar fáil d’fhir agus do mhná –  gur féidir iad a chaitheamh le chuile chineál éadaigh.
Ros Comáin–Liatroim Theas (Dáilcheantar)
deas|250px|thumb|Ros Comáin–Liatroim Theas Is toghcheantar parlaiminte suite i bPoblacht na hÉireann é Ros Comáin–Liatroim Theas. Is Dáilcheantar 3 suíochán é seo.
Edge Hill, Merseyside
Is bruachbhaile suite i Learpholl é Edge Hill.
Uisge Labharain
Is abhainn suite i gComhairle Shiorrachd Rinn Friù an Ear é Uisge Labharain.
Hipirchiúb (matamaitic)
Sa mhatamaitic, analóg cheathairthoiseach ciúib. I gciúb tagann 4 aghaidh chearnach le chéile ag gach stuaic, ach i hipirchiúb tagann 4 chiúb le chéile ag gach stuaic. Chun ciúb a tharraingt ar páipéar, is gá an ciúb tríthoiseach a léiriú ar dhromchla déthoiseach. Chun hipirchiúb a tharraingt ar páipéar, is gá an hipirchiúb ceathairthoiseach a léiriú ar pháipéar déthoiseach. Sa léiriú seo, tugann gach ciúb aghaidh ar 6 cinn eile, agus tagann 4 chiúb le chéile ag gach stuaic. Sa léiriú bíonn ciúb amháin mór, ciúb eile beag, agus cuma pirimidí barrscoite ar na 4 cinn eile.
Llys Rhosyr
Reáchtáladh cúirt Twysogion Gwynedd (Gaeilge: Taoisigh Gwynedd), ag Llys Rhosyr, in aice le sráidbhaile Niwbwrch, in iardheisceart Ynys Môn. Is é seo maenor (téarma Breatnaise a chiallaíonn an chúirt áitiúil agus na foirgnimh agus an talamh timpeall uirthi) 'Cantref Rhosyr', ó dheas ón chantref ríoga Aberffraw.
Dála gach maenor agus  cantref eile sa ríocht, bheadh  a chuid oifigeach réidh i gcónaí chun fáilte a chur roimh chuairt an taoisigh nuair a bhí sé ar chuaird i nGwynedd. Bhí an chúirt féin i lár baile beag i ngleann Menai a chothaigh é ar son an taoisigh.
Everton, Learpholl
Is bruachbhaile suite i Learpholl é Everton.
Eukaryota
Tugtar eukaryota (Gaeilge: eocaróit) ar ainmhithe, plandaí, fungais agus prótaistigh, .i. na beothaigh go léir ina n-eagraítear a gcuid ceall i struchtúir choimpléascacha iniata i scannáin.
Is é an núicléas an struchtúr scannáncheangailte a léiríonn an difríocht idir chealla eocarótacha agus cealla prócarótacha; is mar gheall ar láithreacht an núicléis a úsáidtear an t-ainm "eocarót", ó na focail Gréigise ευ (a chiallaionn "maith/fíor") agus κάρυον ("cnó"). Bíonn orgánaidí scannáncheangailte eile ann i mórán ceall eocarótach, ar nós miteacoindrí, coimpléasc Golgi agus coirpiní Golgi. Is minic a bhíonn lascnaidí uathúla ag eocaróit, déanta de micrifhidíní i leagan amach 9+2.
1907
Tarluithe
mion|An fear a chuireann nathracha faoi dhraíocht, péintéireacht le [[Henri Rousseau, 1907]]
Ialtóg thuaisceartach
Is ainmhí í an ialtóg thuaisceartach. Mamach atá ann.
Portánú
Is sampla d’éabhlóid inréimneach é an portánú ina ndéanann crústach éabhlóid ó fhoirm nach bhfuil cosúil le portán go foirm atá cosúil le portán. Thug L. A. Borradaile an téarma isteach sa bhitheolaíocht éabhlóideach, agus rinne sé cur síos air mar “ceann de mhórán iarrachtaí a rinne an Nádúr portán a fhorbairt”. Is baill den infrea-ord Anomura iad an chuid is mó de na crústaigh a rinne portánú.
Simpsons Christmas Stories
Craoladh an naoú heipeasóid, "Simpsons Christmas Stories", den seachtú sraith déag The Simpsons ar an 18 Nollaig 2005. Scríobh Don Payne an eipeasóid seo. D'fhéach 9.8 milliún duine ar an eipeasóid.
Feantanail
Is ópóideach cumhachtach í feantanail, a úsáidtear mar anailgéiseach agus, in éineacht le cógais eile, le haghaidh ainéistéise. Úsáidtear í freisin mar dhruga áineasa, uaireanta measctha le hearóin, cóicín, beinsidhé-asaipín nó meitiolamfataimín. Sa bhliain 2020, thosaigh táibléid feantanaile ina raibh xiolaisín (suaimhneasán capall) ag dul timpeall. Is féidir na héifeachtaí, a d'fhéadfadh duine a mharú, de bharr ródháileog an druga a neodrú le nalocsón. Úsáidtear feantanail go coitianta chun piollaí góchumtha a chruthú faoi cheilt mar OxyContin, Xanax, Adderall, i measc piollaí eile. Tosaíonn an druga go tapa agus go ginearálta maireann a éifeachtaí níos lú ná dhá uair an chloig. Go míochaine, úsáidtear feantanail trí instealladh, spraeáil sróine, nó paiste craiceann, nó ionsúitear í tríd an leicinn mar losainn nó táibléad.
Ionsaithe sa Nigéir, Nollaig 2011
Tharla sraith ionsaithe i rith Lá Nollag seirbhísí eaglasta san Nigéir thuaidh ar an 25 Nollaig 2011. Bhí pléascanna bhuama agus eachtra lámhaigh ag eaglaisí i Madalla, Jos, Gadaka, agus Damaturu. Bhí 41 daoine maraithe.
Dúirt Boko Haram, seict Mhoslamach san Nigéir thuaidh, níos déanaí gurbh iad a bhí freagrach le haghaidh na ionaithe.
Leabhair Shamúéil
deas|250px|thumb|Leabhair Shamúéil Is leabhair sa Bhíobla iad Leabhair Shamúéil.
Údarás Rialála Táirgí Sláinte
Comhlacht údarásach reachtúil chun sláinte an phobail is ainmhithe a chosaint is a fheabhsú trí leigheasra, feistí míochaine agus earraí cúram sláinte a rialú is a mhonatóiriú é an tÚdarás Rialála Táirgí Sláinte (nó Health Products Regulatory Authority).
I dteagmháil le heagraíochtaí den saghas céanna i dtíortha eile, agus comhlachtaí, le heolas a mhalartú.
16 Deireadh Fómhair
Is é an 16 Deireadh Fómhair an 289ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 290ú lá i mbliain bhisigh. Tá 76 lá fágtha sa bhliain.
Údarás Rialála Táirgí Sláinte
Cuireann sé eolas is comhairle ar na hábhair seo ar fáil do lucht míochaine is an pobal.
Gavin Bazunu
Chuir Bazunu tús lena ghairm bheatha ag Shamrock Rovers, ag imirt a chéad chluiche foirne i Meitheamh 2018 ag 16 bliana d’aois, sula ndeachaigh sé isteach i Manchester City i mí Feabhra 2019. Chaith sé séasúr 2020–21 ar iasacht ag Rochdale agus séasúr 2021–22 ar iasacht ag Portsmouth.
Is idirnáisiúnta óg Éireannach é, rinne sé a chéad chluiche sinsearach idirnáisiúnta in 2021.
Baile Mhic Scanláin
Is baile suite i gContae Lú é Baile Mhic Scanláin.
Spaigitíúchán
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/ff/Spaghettification_%28from_NASA%27s_Imagine_the_Universe%21%29.png/220px-Spaghettification_%28from_NASA%27s_Imagine_the_Universe%21%29.png|alt=|mion| Spásaire ag titim isteach i ndúpholl a léiríonn an spaigitíúchán Sa réaltfhisic, is éard is spaigitíúchán ann ná an síneadh ingearach agus comhbhrú cothrománach a tharlaíonn i réimse imtharraingteach an-láidir neamh-aonchineálach. Cuireann sé rudaí i gcruth fada tanaí, cosúil le spaigití. Fórsaí taoide láidre is cúis leis. Sna cásanna is láidre, mar shampla i ngar do dhúpholl, tá an síneadh agus an comhbhrú chomh cumhachtach sin nach féidir le haon rud cur ina gcoinne. Laistigh de réigiún beag, cothromaíonn an comhbhrú cothrománach leis an síneadh ingearach sa chaoi nach n-athraíonn toirt an ruda atá á spaigitíú.
Rinne Stephen Hawking cur síos ar spásaire ficseanúil ag dul thar léaslíne theagmhais dúphoill atá “sínte cosúil le spaigití” ag an ngrádán imtharraingteach (an difríocht san fhórsa imtharraingteach) idir baithis agus bonn. Is é an chúis a tharlaíonn sé seo ná go mbeadh an fórsa imtharraingthe a chuireann an tsingilteacht i bhfeidhm i bhfad níos láidre ag ceann amháin den chorp ná ag an gceann eile. Dá dtitfeadh duine isteach i ndúpholl in aghaidh na gcos, bheadh an fórsa imtharraingteach ag a chosa i bhfad níos láidre ná ag a cheann, rud a shínfeadh an duine go hingearach. Chomh maith leis sin, tharraingeofaí taobh deas an choirp ar chlé, agus tharraingeofaí taobh clé an choirp ar dheis, ag comhbhrú an duine go cothrománach.
Úsáideadh an téarma “spaghettification” i mBéarla i bhfad roimhe seo, chomh fada siar le 1977. Gabhadh pictiúr den spaigitíúchán den chéad uair in 2018, nuair a bhreathnaigh taighdeoirí ar phéire réaltraí ag imbhualadh a chéile thart ar 150 milliún solasbhliain ón domhan.
Eoin na Croise
Naomh Caitliceach is ea Eoin na Croise, a rugadh i 1542 i bhFontiveros, an Spáinn agus a fuair bás ar 14 Nollaig 1591, in Úbeda, an Spáinn.
Patek Philippe SA
mion| Uaireadóir ban a rinneadh Patek Philippe SA - timpeall 1960 - uaireadóir agus bráisléad déanta d'óir Bunaithe i 1839, deantóir uaireadóir agus clog sómasach is ea Patek Philippe SA atá lonnaithe i gCantún na Ginéive agus an Vallée de Joux. Ó 1932, tá sé faoi úinéireacht ag an teaghlach Stern. Tá Patek Philippe ceann de na deantóir uaireadóir is sine ar domhan le stair uaireadóireacht leanúnach ó bunaíodh é. Déanann sé amadóirí a dhearadh agus a mhonarú, chomh maith le hoibreacha, san áireamh cuid de na huaireadóirí meicniúla is casta riamh. Coinníonn an comhlacht níos mó ná 400 siopa miondíola ar fud an domhain agus dosaen ionad dáileacháin ar fud na hÁise, na hEorpa, Meiriceá Thuaidh, agus an Aigéine. I 2001, d’oscail siad an Músaem Patek Philippe sa Ghinéiv.
Meastar go forleathan go bhfuil Patek Philippe ar cheann de na déantóirí is measúla ar domhan. Thar na blianta, i measc na bpatrún agus úinéir amadóra de Patek Philippe, tá Banríona Victoria, Banríon Eilís II, Banphrionsa Diana, Pápa Pius IX, Marie Curie, Albert Einstein, John F. Kennedy, Nelson Mandela, Pablo Picasso, Pyotr Tchaikovsky, agus Leo Tolstoy. Ó mhí na Nollag 2020 amach, i measc na ndeich n-uaireadóir is daoire a díoladh riamh ar ceant, tá ocht gcinn acu ó Patek Philippe. Go háirithe, tá an teideal don uaireadóir is daoire a díoladh riamh ar ceant ag an Patek Philippe Grandmaster Chime Ref. 6300A-010 faoi láthair (US$31.19 million/31 million CHF), agus faoi láthair tá teideal an uaireadóir póca is daoire a díoladh riamh ag ceant ag an Patek Philippe Henry Graves Supercomplication, (US$24 million/23,237,000CHF)). An uaireadóir meicniúl is casta riamh go dtí 1989,.
Stair luath
alt=|mion|212x212px| Antoni Patek mion|203x203px| Adrien Philippe
An Mhontainéigris
Is í an Montainéigris an teanga is mó a labhraítear i Montainéagró le 229,251 cainteoirí.
Patek Philippe SA
Stair luath
Ar 1ú Bealtaine, 1839, in éineacht lena chomhpháirtí Franciszek Czapek, a rugadh i bPoblacht na Seice freisin. Rinne an uaireadóirí Polainnis Antoni Patek, Patek, Czapek & Cie a cruthú i Ginéiv agus thosaigh siad ag déanamh uaireadóirí póca. Ar an lámh eile, go gairid ina dhiaidh sin, chuaigh Adrien Philippe an uaireadóirí Francach a chum an mheicníocht thochraiste gan eochair i bpáirt le Patek agus lean sé ar aghaidh sa ghnó uaireadoirí le comhlacht nua, Patek & Cie, a thosaigh 15 Bealtaine, 1845.
Ar 1 Eanáir 1851, d’athraigh ainm an chomhlachta go hoifigiúil go dtí Patek, Philippe Cie. Sa bhliain chéanna, ag an Taispeántas Mór I Londain fuair an Banríon Victoria crochadán gan eochair. Bhí an t-uaireadóir maisithe le diamaint rós-ghearrtha socraithe i bpatrún bouquet na bláthanna. Bhí timepiece Patek Philippe eisiach eile ag an mBanríon, a bhí le caitheamh pinn ar éadaí. Bhí an clog ar fionraí ó dealg diamanta agus cruan. Sa bhliain 1868, chruthaigh Patek Philippe an chéad uaireadóir Eilvéiseach don Chuntaois Koscowicz na hUngáire.
I mí an Mhárta 1877, fuair Antoni Patek bás in aois a 65, ach níor tháinig a mhac amháin, Léon Mecyslas Vincent, isteach sa ghnó. Mar thoradh air sin, tháinig Joseph Antoine Bénassy-Philippe, duine de chlann mhac Adrien Philippe, i gcomharbacht ar phost Antoni Patek. Sa bhliain 1887, rinneadh lógó cuideachta chláraithe Patek Philippe ar Calatrava Cross. Sa bhliain 1891, thug Adrien Philippe, 76 bliain d'aois, a phost sa ghnó dá mhac is óige Joseph Emile Philippe, in éineacht le Francois Antoine Conty. Fuair Adrien Philippe bás i mí Eanáir 1894.
Athstruchtúrú cuideachta
I 1901 claochlú Patek Philippe ina chuideachta chomhstoic, Ancienne Manufacture d'horlogerie Patek, Philippe & Cie, Société Anonyme, arna thionscnamh ag JA Bénassy-Philippe agus Joseph E. Philippe. Fós á reáchtáil mar ghnó teaghlaigh, bhí seacht scairshealbhóirí ag Patek Philippe, 5 acu a bhunaigh an bord stiúrtha le J.A Bénassy-Philippe mar an cathaoirleach. Níos déanaí, chuaigh mac Joseph E. Philippe agus sliocht deireanach de bunaitheóirí isteach sa chuideacht agus bhí sé ar an sliocht deiridh de bhunaitheoirí an ghnó. I 1915, d’ordaigh Albert Einstein uaireadóir póca óir ó Patek Philippe, sa bhliain sin, chríochnaigh sé a a Theoiric na Coibhneasachta Ginearálta.
Is le muintir na hEilvéise Stern Patek Philippe ó 1932 nuair a fuair Charles Stern agus Jean Stern an chuideachta le linn an Spealadh Mhóir. Bhí cuideachta na ndeartháireacha Stern, Fabrique de Cadrans Sterns Frères, ina chomhpháirtí de Patek Philippe mar a sholáthróirí aghaidh uaireadóir. I 1935, thug Henri Stern Watch Agency atá lonnaithe in Nua-Eabhrac, Patek Philippe isteach i margadh Mheiriceá, áit ar díoladh é mar chomhbhranda in éineacht le Universal Genève.
I 1958, tháinig Henri Stern, mac Charles Stern, ina uachtarán Patek Philippe. Ghlacfadh Alan Banbery, a dhear gluaiseachtaí Universal “Compax” roimhe seo agus a d’oibrigh mar horologist do Garrard & Co Londain, le post an Stiúrthóra Díolacháin i 1965 agus níos déanaí a d’údar leabhair tagartha oifigiúla ar uaireadóirí póca seanré Patek Philippe agus cronagraif.