cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dúil cheimiceach
Iseatóip
As na 80 dúil a bhfuil iseatóp cobhsaí amháin ar a laghad acu, níl ach iseatóp cobhsaí amháin ag 26 acu. Is í mheánuimhir na n-iseatóp cobhsaí do na 80 eilimint chobhsaí ná 3.1 iseatóp cobhsaí in aghaidh na dúile. Is é 10 an líon is mó iseatóip chobhsaí a tharlaíonn le haghaidh eilimint amháin (i gcás stáin, eilimint 50).
Mais iseatópach agus mais adamhach
Is í an mhaisuimhir (siombail A, ón bhfocal Gearmánach Atomgewicht [meáchan adamhach]), [1] ar a dtugtar an mhaisuimhir adamhach nó an núicléónuimhir, suim líon na bprótón is na neodrón sa núicléas adamhach. Déantar idirdhealú idir iseatóip dhifriúla i ndúil ar leith de réir a maisuimhreacha, a scríobhtar de ghnáth mar fhorscríbhinn ar thaobh na láimhe clé den tsiombail adamhach (e.g. 238 U). Is slánuimhir í an mhaisuimhir i gcónaí agus tá an t-aonaid “núicléón” aici. Mar shampla, is adamh é maignéisiam-24 (24 an mhaisuimhir) le 24 núicléón (12 prótón agus 12 neodrón).
Cé nach ndéanann an mhaisuimhir ach líon iomlán na neodrón agus na bprótón a chomhaireamh agus dá bhrí sin is uimhir aiceanta (nó iomlán) í, is réaduimhir í mais adamhach an adaimh aonair a thugann mais iseatóip áirithe (nó "núiclide") na dúile, leagtha síos mar aonad maise adamhaí (siombail: u). Go ginearálta, tá difríocht idir luach na maisuimhreach i núiclide ar leith óna mais adamhach, ós rud é nach ionann mais gach prótón agus neodrón agus 1 u; ós rud é go gcuireann na leictreoin sciar níos lú leis an mais adamhach de réir mar a sháraíonn uimhir an neodróin uimhir an phrótóin; agus (faoi dheireadh) mar gheall ar an bhfuinneamh nascach núicléach. Mar shampla, is í mais adamhach clóirín-35 go ​​cúig dhigit shuntasacha ná 34.969 u agus is í mais clóirín-37 36.966 u. Mar sin féin, tá an mhais adamhach in u de gach iseatóp gar go leor dá mhais shimplí (laistigh de 1% i gcónaí). Is é 12C an t-aon iseatóp a bhfuil a mais adamhach díreach mar slánuimhir, a bhfuil mais de 12 aici de réir sainmhínithe toisc go sainmhínítear u mar 1/12 de mhais d'adamh neodrach saor carbóin-12 sa bhunstaid.
Is é an meáchan adamhach caighdeánach (ar a dtugtar "meáchan adamhach" de ghnáth) dúile ná meán na maiseanna adamhacha iseatóip uile na dúile ceimicí mar a fhaightear i dtimpeallacht ar leith í, ualaithe ag raidhse iseatópach, i gcoibhneas leis an aonad maise adamhaí. Féadfaidh an uimhir seo a bheith ina codán nach bhfuil gar do shlánuimhir. Mar shampla, is í an mhais adamhach choibhneasta clóirín ná 35.453 u, atá difriúil go mór ó slánuimhir toisc gur meán de thart ar 76% clóirín-35 agus 24% clóirín-37 í. Aon uair a bhíonn luach na maise adamhaí difriúil níos mó ná 1% ó slánuimhir, is mar gheall ar an éifeacht meánaithe seo atá sé, toisc go bhfuil méideanna suntasacha níos mó ná iseatóp amháin i láthair go nádúrtha i sampla den eilimint sin.
Íon go ceimiceach agus go hiseatópach
Tá sainmhínithe difriúla ag ceimiceoirí agus eolaithe núicléacha ar cad is dúil íon ann. Sa cheimic, is é is brí le dúil íon ná dúil a bhfuil an uimhir adamhach chéanna i ngach adamh aici (nó beagnach gach ceann acu i ndáiríre), nó a bhfuil an líon prótón céanna aici, Sainmhíníonn eolaithe núicléacha, áfach, dúil íon mar cheann nach bhfuil inti ach iseatóp cobhsaí amháin.
Mar shampla, tá sreang chopair 99.99% íon go ceimiceach más copar é 99.99% dá cuid adamh, is é sin 29 bprótón i ngach ceann acu. Níl sé íon go hiseatópach, áfach, mar tá dhá iseatóp chobhsaí sa ghnáthchopar, 69% 63Cu agus 31% 65Cu, le líon difriúil neodrón. Mar sin féin, bheadh uinge óir íon go ceimiceach agus go hiseatópach araon, ós rud é nach bhfuil sa ghnáthór ach aon iseatóp amháin,197Au.
Allatróip
Féadfaidh adaimh na ndúl ceimiceach nascadh lena chéile go ceimiceach ar níos mó ná bealach amháin, rud a ligeann don dúil íon a bheith ann i struchtúir ceimiceacha iolracha (na dúil leagtha amach go spásúil), ar a dtugtar allotróip, atá difriúil ina n-airíonna. Mar shampla, is féidir carbón a fháil mar dhiamant, a bhfuil struchtúr teitrihéidreach timpeall ar gach adamh carbóin; graifít, a bhfuil sraitheanna d’adamh carbóin ann le struchtúr heicseagánach carntha ar bharr a chéile; graiféin, atá ina shraith amháin de ghraifít atá an-láidir; fullairéiní, a bhfuil cruthanna beagnach sféarúla acu; agus nainfheadán carbóin, ar feadáin iad le struchtúr heicseagánach (fiú amháin d’fhéadfadh siad seo a bheith difriúil óna chéile in airíonna leictreacha). Tugtar 'allatrópacht' ar chumas na dúile a bheith ann i gceann amháin de go leor foirmeacha struchtúracha.
Sainmhínítear an staid chaighdeánach, ar a dtugtar an staid thagartha freisin, mar a staid is cobhsaí go teirmidinimiciúil ag brú 1 bar agus ag teocht ar leith (ag 298.15 K de ghnáth). Sa teirmiceimic, sainmhínítear dúil le heantalpacht chruthaithe de nialas ina staid chaighdeánach. Mar shampla, is graifít an staid thagartha do charbón, toisc go bhfuil struchtúr na graifíte níos cobhsaí ná struchtúr na n-allotróp eile.
Airíonna
Is féidir airíonna na ndúl a rangú a bheag nó a mhór ar na ndúile, lena n-áirítear machnamh ar a n-airíonna fisiceacha ginearálta agus ceimiceacha ginearálta, a staid damhna faoi ghnáthdhálaí, a leáphointe agus fiuchphointe, a ndlúis, a struchtúir criostail mar sholaid, agus a mbunús.
Airíonna ginearálta
Úsáidtear roinnt téarmaí go coitianta chun airíonna fisiceacha agus ceimiceacha ginearálta na ndúl ceimiceach a shainaithint. Déantar an chéad idirdhealú idir miotail, a sheolann leictreachas go héasca, neamh-mhiotail, nach seolann leictreachas, agus grúpa beag, (na miotalóidigh), a bhfuil airíonna idirmheánacha acu agus a bhíonn ag gníomhú go minic mar leathsheoltóirí.
Is minic a thaispeántar aicmiú níos beaichte i gcur i láthair daite den tábla peiriadach. Cuireann an córas seo srian ar na téarmaí "miotal" agus "neamhmhiotal" go dtí cuid áirithe de na miotail agus na neamh-mhiotail níos sainmhínithe, ag cur téarmaí breise le haghaidh tacair áirithe de na miotail agus na neamh-mhiotail a fheictear de ghnáth. Cuimsíonn an leagan den aicmiú seo a úsáidtear sna táblaí peiriadacha a chuirtear i láthair anseo: achtainídí, miotail alcaileacha, Miotal cré-alcaileach, halaiginí, lantanóidigh, miotail trasdultacha, miotail bhochta, miotalóidigh, neamh-mhiotail imoibríocha, agus triathgháis. Sa chóras seo, is grúpaí speisialta de na miotail a bhreathnaítear ar chiall níos leithne iad na miotail alcaileacha, miotail chré-alcaileacha, agus miotail trasdultacha, chomh maith leis na lantanóidigh agus na achtanóidigh. Ar an gcaoi chéanna, is neamh-mhiotail iad na neamh-mhiotail imoibríocha agus na triathgháis sa chiall is leithne. I roinnt cur i láthair, ní dhéantar idirdhealú idir na halaiginí, agus sainaithnítear astaitín mar mhiotóideach agus aithnítear na cinn eile mar neamh-mhiotail.
Staideanna damhna
Idirdhealú bunúsach eile a úsáidtear go coitianta i measc na n-eilimintí is ea a staid dhamhna (céim), cibé acu sholadach, leachtach nó ghásach, ag teocht agus brú caighdeánach roghnaithe (TBC). Is solaid iad an chuid is mó de na dúile ag gnáth-theochtaí agus brú atmaisféarach, agus gáis iad roinnt acu. Níl ach bróimín agus mearcair ina leachtanna ag 0 céim Celsius agus gnáthbhrú atmaisféarach; is solaid iad caeisiam agus gailliam ag an teocht sin, ach leáíonn siad ag 28.4 °C
Leáphointe agus fiuchphointe
Úsáidtear leáphointí agus fiuchphointi, a chuirtear in iúl de ghnáth i gcéimeanna Celsius ag brú d'atmaisféar amháin, chun na ndúl éagsúil a thréithriú. Cé go bhfuil sé ar eolas i gcás fhormhór na ndúl, tá ceachtar de na tomhais seo nó an dá thomhas fós neamhchinntithe maidir le cuid de na dúile radaighníomhacha nach bhfuil ar fáil ach i gcainníochtaí beaga bídeacha. Ós rud é go bhfanann héiliam ina leacht fiú ag dearbhnialas ag brú an atmaisféir, níl aige aige ach fiuchphointe, agus ní leáphointe, i gcur i láthair traidisiúnta.
Dlús
Úsáidtear an dlús ag teocht agus brú caighdeánach roghnaithe (BCR) go minic chun na ndúl a thréithriú. Is minic a chuirtear dlús in iúl i ngraim in aghaidh an cheintiméadair chiúbaigh (g/cm3). Ós rud é gur gáis iad roinnt dúl ag teochtaí a bhíonn coitianta, luaitear a ndlúis de ghnáth i bhfoirmeacha gásacha; nuair a bhíonn siad leachtaithe nó soladaithe, tá dlúis ag na dúile gásacha atá cosúil le na dúile eile.
Nuair a bhíonn allotróip ag dúil le dlúis éagsúla, roghnaítear allotróp ionadaíoch amháin i gcur i gcur i láthair achomair, agus is féidir dlúis do gach allotróp a lua nuair a chuirtear níos mó sonraí ar fáil. Mar shampla, tá dlúis 1.8–2.1, 2.267, agus 3.515g/cm3, faoi seach, ag na trí ghnáth allotrópis de charbón (carbón éagruthach, graifít agus diamant).
Criostalstruchtúir
Tá ocht gcineál criostalstruchtúr ag na dúile a ndearnadh staidéar orthu go dtí seo mar shamplaí soladacha: bunchiúbach, corp-lárnach, éadan leithleac-ciúbach, heicseagánach, aonchlaonasach, ortarombach, rombaihéidreach, agusteitreagánach. I gcás cuid de na heilimintí trasúránacha a tháirgtear go sintéiseach, ní raibh go leor samplaí ar fáil chun struchtúir criostail a chinneadh.
Tarlú agus bunús ar an Domhan
Féadfar dúile ceimiceacha a chatagóiriú freisin de réir a mbunús ar an Domhan, agus meastar go dtarlaíonn an chéad 94 go nádúrtha, agus táirgeadh iad siúd a bhfuil uimhreacha adamhacha níos mó ná 94 acu go saorga mar tháirgí sintéiseacha imoibrithe núicléacha de dhéantús an duine
As na 94 dúile a tharlaíonn go nádúrtha, meastar go bhfuil 83 díobh príomhordúil agus seasmhach nó lagradaighníomhach. Tá leathréanna róghearr ag na 11 dúil eile a tharlaíonn go nádúrtha ionas go mbeadh siad in ann bheith i láthair ag tús an Ghrianchórais, agus dá bhrí sin meastar gur dúile neamhbhuana iad. As na 11 dúil neamhbhuan seo, is táirgí meatha measartha coitianta de tóiriam agus úráiniam cúigear acu (polóiniam, radón, raidiam, actiniam, agus protactinium). Is annamh a bhíonn na 6 dúil neamhbhuan eile (technetium, promethium, astatine, francium, neptunium, and plutonium) ann, mar tháirgí de mhodhanna meatha neamhchoitianta nó de phróisis imoibrithe núicléacha ina bhfuil úráiniam nó dúile troma eile.
Níor breathnaíodh meath radaighníomhach ar dúile le huimhreacha adamhacha 1 go 82, seachas 43 (technetium) agus 61 (promethium). Meastar, áfach, go mbeidh iseatóip de roinnt dúl atá chobhsaí ó thaobh breathnóireachta de (mar shampla tungstain agus luaidhe) beagáinín radaighníomhach le leathréanna an-fhada: mar shampla, tá na leathréanna tuartha do na hiseatóip luaidhe atá seasmhach ó thaobh breathnóireachta ó 1035 go 10189 bliain. Tá dúile le huimhreacha adamhacha 43, 61, agus 83 go dtí 94 éagobhsaí go leor gur féidir a gcuid radaighníomhacha a bhrath go héasca. Tá iseatóip amháin nó níos mó ag trí cinn de na dúile seo, biosmat (dúil 83), tóiriam (dúil 90), agus úráiniam (dúil 92) le leathréanna fada go leor le maireachtáil mar iarsmaí den núicléisintéis réaltach phléascach a tháirg na dúile troma roimh fhoirmiú an Ghrianchórais. Mar shampla, ag níos mó ná 1.9 bliain, tá an leathré Alfa-mheath is faide ar eolas ag bismuth-209 d'aon dúil a tharlaíonn ó nádúr. Tagann na 24 dúil is troime faoi meath radaighníomhach (iad siúd seachas plútóiniam, dúil 94) le leathréanna gearra agus ní féidir iad a tháirgeadh mar iníonacha le dúile a mhaireann níos faide, agus ní fios go dtarlaíonn siad ó nádúr ar chor ar bith
Cód datha
Fiú amháin roimh réamhtheachtaí an chur i láthair seo, tá sé curtha síos go ginearálta don cheimiceoir Rúiseach Dmitri Mendeleev gurb é a chruthaigh an tábla sa bhliain 1869, chun treochtaí athfhillteacha airíonna na ndúl a léiriú. Bhí leagan amach an tábla beachtaithe agus leathnaithe le himeacht ama, de réir mar a fionnadh dúile ceimiceacha, agus de réir mar a forbraíodh samhlacha teoiriciúla nua chun iompar ceimiceach a mhíniú..
Tá úsáid an tábla anois uileláithreach laistigh de dhisciplín acadúil na ceimice, ag soláthar creata thar a bheith úsáideach chun na cineálacha éagsúla iompraíochta ceimiceacha a aicmiú, a chóiriú agus a chur i gcomparáid. Tá feidhm leathan leis sa tábla freisin san fhisi c, sa gheolaíocht, sa bhitheolaíocht, in eolaíocht na n-ábhar, innealtóireacht, talmhaíocht, leigheas, cothú, sláinte comhshaoil agus réalteolaíocht. Tá tábhacht ar leith ag baint lena phrionsabail san innealtóireacht cheimiceach.
Uimhreacha adamhacha
Tá uimhreacha adamhacha ó 1 go 118 ag na dúile aitheanta, a chuirtear i láthair de ghnáth mar uimhreacha Arabacha. Ós rud é gur féidir na dúile a chur in ord uathúil de réir na huimhreach adamhaí, de ghnáth ón gceann is ísle go dtí an ceann is airde (mar atá i dtábla peiriadach), uaireanta sonraítear sraith dúl leis an nodaireacht a leithéid agus "trí", "thar", nó "ó ... trí", mar "trí iarann", "thar úráiniam", nó "ó lantanam trí lúitéitiam". Úsáidtear na téarmaí "éadrom" agus "trom" go neamhfhoirmiúil uaireanta chun uimhreacha adamhacha coibhneasta (ní dlúis) a léiriú, mar atá i "níos éadroime ná carbón" nó "níos troime ná luaidhe", cé go teicniúil ní mhéadaíonn meáchan nó mais na n-adamh i ndúil (a gcuid meáchain adamhacha nó a maiseanna adamhacha) go haontonach i gcónaí lena n-uibhreacha adamhacha.
Stair
Baineadh an chéad úsáid as an téarma dúil (stoicheia) thart ar 360 RC. Ba é an fealsamh Gréagach Platón a luaigh é ina agallamh beirte Timaeus, ar tráchtas bunúsach é ar an gceimic agus ar an bpáirt atá aici i gcomhdhéanamh na neachanna beo agus na gcorpán neamhbheo. Shíl Plato go raibh cruth speisialta ar na cáithníní is lú a bhí i ngach dúil: teitrihéadrán (tine), ochtaihéadrán (aer), icisihéadrán (uisce), agus ciúb (cré).
Sa bhliain 1661, léirigh Robert Boyle go raibh níos mó dúile ann ná na ceithre cinn chlasaiceacha. Ba é Antoine Laurent Lavoisier a chuir an chéad liosta nua-aimseartha de na dúile le chéile sa bhliain 1789. Thug sé Dúile na Ceimice air, agus bhí trí dhúil déag is fiche ann. Ní raibh an liosta sin saor go fóill ó phiseog choitianta na seancheimiceoirí a d'áirigh an solas agus an teas mar dhúile, áfach. Sa bhliain 1828, chuir Jöns Jakob Berzelius tábla na ndúl le chéile a bhí bunaithe ar na meáchain adamhacha. Chuimsigh an liosta sin cúig cinn is dhá scór den naoi ndúil is dhá scór a raibh glacadh leo sa cheimic chomhaimseartha. Bhí sé dhúil is trí scór sa Tábla Peiriadach cáiliúil a d'fhoilsigh Meindeiléiv don chéad uair sa bhliain 1869 (léirithe thíos).
300px|mionsamhail|An [[Tábla Peiriadach (Meindeiléiv, 1869)]]
Ó ré Boyle, go dtí tús an 20ú chéad, ba é an sainmhíniú a bhí ar dhúil ná substaint cheimiceach íon nach féidir a bhriseadh síos go substaintí níos simplí. . Lena chur i malairt focal, ní féidir "dúil" a chlaochlú go substaintí eile trí phróisis cheimiceacha. Tháinig athrú ar an tuiscint seo sa bhliain 1913 nuair a fuair Henry Moseley amach gurb é an lucht leictreach i núicléas an adaimh is bunús le huimhir adamhach an adaimh.
Bhí dhá dhúil déag is trí scór aimsithe sa bhliain 1919. . Aimsíodh an 101ú dúil sa bhliain 1955 agus tugadh meindiléiviam uirthi in ómós do Mheindeiléiv. Sa bhliain 2006, tuairiscíodh gur éirigh leis na saineolaithe dúil uimhir a 118 a shintéisiú sa tsaotharlann, cé nach raibh dúil uimhir a 117 cruthaithe ag aon fhoireann taighde go fóill.
Aonbheannach
thumb|right|280px|Aonbheannach Is saghas capaill bháin é an t-aonbheannach ar a bhfuil adharc, sna seanscéalta. Ní féidir ach le maighdean é a sheilg, agus tá teoiric ann gur íomhá Chríost atá san aonbheannach.
Dúil cheimiceach
Mais Adamhach
Is ionann mais adamhach choibhneasta na dúile agus meánmhais na n-adamh sa dúil, cibé iseatóp iad. Úsáidtear an t-aonad maise adamhaí aontaithe (AMAA) leis an mais adamhach a thomhas.
Darryl Morton
Is carachtar ficseanúil é Darryl Morton ar an gclár teilifíse Coronation Street. Ghlac Jonathan Dixon an pháirt mar Darryl sa bhliain 2007 agus tá an pháirt sin aige go fóill.
Crystal Castles
Is banna ceoil as Toronto, Ontario, Ceanada é Crystal Castles. Is iad Alice Glass (canadh) agus Ethan Kath (léiritheoir) baill an ghrúpa. Bunaíodh Crystal Castles sa bhliain 2006. Bhí a gcéad albam ar NME’s "Top 100 Greatest Albums of the Decade" ag uimhir a tríocha naoi.
Stair
Bhuail Ethan Kath le Alice Glass nuair a bhí sí cúig bliana déag d’aois. D’iarr sé uirthi na liricí a thaifeach dó ar amhráin a raibh scríofa aige. Sé mhí níos déanaí, chuir Kath amhráin críochnaithe ar an idirlíon, mar aon le "Alice Practice". I 2005, tharraing amhráin mar "Magic Spells", "Untrust Us", and "Alice Practice" cáiliúil ar an idirlíon. Tar éis tamaill, fuair Ethan Kath tairgeanna ó lipéadanna ceoil. Bhí iontas ar Alice Glass mar chaill sí teagmhála le Ethan Kath agus ní raibh fhios aici faoin beithsine "Alice Practice". Sheol siad "Alice Practice" i 2006.
Céád Albam
I 2008 sheol Crystal Castles a céad albam leis an teideal "Crystal Castles. Sheol siad é tríd "Lies Records" agus bhí sé ar NME's "Top 100 Greatest Albums of the Decade" ag tríocha naoi.
Dara Albam
Bhí an dara halbam ag Crystal Castles (i dteideal ruda Crystal Castles freisin) seoltar i 2010. Léirigh Ethan Kath an albam in a lán áiteanna difriúil. Mar sheampla léirigh sé é i séipéal sa Íoslann, i cabán i Ontario agus i garáiste i Detroit, Michigan. Bhí an amhráin "Not in Love" léirithe le Robert Smith ó "The Cure".
Turais Cheoil
Sheinn Crystal Castles seónna i Meiricea, sa Astráil, san Eoraip agus sa tSeapáin. I 2009 sheinn Crystal Castles a lán féilte mar aon le Oxegen in Éirinn, All Point i New Jersey, agus CoachellaValley and Music Festival in Indio, California.
Vicipéid na Giúdaise
Leagan as Giúdais den chiclipéid phoiblí ilteangach Vicipéid is ea Vicipéid na Giúdaise. Tháinig Vicipéid na Giúdaise ar an bhfód ar 3 Márta 2004, agus foilsíodh an chéad alt ar 28 de mhí na Samhna sa bhliain chéanna. Bhí 6,000 alt ann i mí Márta na bliana 2009. Úsáidtear script den chineál ar a dtugtar abjad (an cineál céanna a scríobhtar chun an Eabhrais a scríobh) le beagnach achan rud i Vicipéid na Giúdaise a scríobh. I gcás abjad bíonn comharthaí ann i gcomhair na gconsan ach, de ghnáth, ní i gcomhair na ngutaí. Is í Vicipéid na Giúdaise an 121ú Vicipéid is mó dá bhfuil ann. Ar an 26 Iúil 2019, bhí 14,780 alt ann.
Bram Stoker
Scríbhneoir Éireannach ab ea Abraham Stoker, (8 Samhain, 1847 - 20 Aibreán, 1912), nó Bram Stoker, mar a thugtar air de ghnáth. Scríobh sé úrscéal ta agus gearrscéal ta don chuid is mó, agus is é an t-úrscéal úd Dracula an leabhar is cáiliúla a tháinig óna pheann.
Lena lá féin, áfach, bhí níos mó clú air mar amharclann aí, nó bhí sé ina chúntóir phearsanta don aisteoir Shasanach Henry Irving agus ina úinéir agus ina bhainisteoir ar an amharclann úd Lyceum Theatre i Londain.
Saol in Éirinn
Rugadh Stoker i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1847. Ba iad a thuismitheoirí ná sean-Abraham Stoker ó Bhaile Átha Cliath agus an feiminí Charlotte Mathilda Blake Thornley, arbh as Béal Átha Seanaidh i gCo. Dhún na nGall di, agus a d'fhás suas i Sligeach. clé|mion D’fhás Bram Stoker suas ag 15 Corrán Marino, Cluain Tarbh. Bhí tinneas ina leannán ar Bhram Stoker nuair a bhí sé óg, agus é ag coimeád na leapa an chuid ba mhó den am. Chuaigh a chéad óige go mór mór i gcion ar Stoker, rud a bhí le haithint ar a chuid saothair níos déanaí. Fuair sé biseach ón tinneas de réir a chéile, agus ina fhear fásta dó, bhí sé ina dhuine sách sláintiúil. Thosaigh sé an imirt sacair san ollscoil (Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath), agus rinne sé staidéar ar an stair, ar an litríocht agus ar an matamaitic. Tar éis tamaill, chuaigh sé sa státseirbhís, ach ní raibh mórán suime aige sa chineál sin oibre. Mar sin, chuaigh sé le hiriseoireacht agus fuair sé post leis an nuachtán The Evening Mail.
Londain
Sa bhliain 1878, phós Stoker Florence Balcome, cailín a bhí ina banchara ag Oscar Wilde roimhe sin. Chuaigh siad go Londain. Thosaigh Stoker ag obair ina bhainisteoir ar an Lyceum Theatre sa bhliain 1879, áit a raibh a chara Henry Irving ag aisteoireacht. Bhí an cairdeas seo an-tábhachtach d'Irving, agus chuidigh Irving leis aithne a fháil ar mhaithe agus ar mhóruaisle na príomhchathrach. Nuair a rugadh mac do Stoker agus a bhean sa bhliain 1879, bhaist siad Irving Noel Thornley Stoker air.
Bhí Stoker ag obair ina chúntóir phearsanta d'Irving, agus é ag tionlacan an aisteora timpeall an domhain. Bhí sé an-mhór le hIrving, agus é á adhradh, fiú. Barrúil go leor níor tháinig sé go hOirthear na hEorpa riamh, cé gurbh ansin a shuigh sé cuid d'imeachtaí an úrscéil is clúití dár chum sé.
Ón taobh eile de, ar a chamchuairt dó in éineacht leis an aisteoir, fuair Stoker áiméar cuairt a thabhairt ar na Stáit Aontaithe, agus d'fháiltigh beirt Uachtarán, Theodore Roosevelt agus William McKinley, an t-aisteoir agus an cúntóir chucu sa Teach Bán. Bhí Stoker an-doirte do na Stáit Aontaithe, agus bhí laochra Meiriceánacha i gcuid de na húrscéal ta a scríobh sé. clé|mion|18 St Leonard's Terrace, Chelsea, London SW3 4QG
Whitby
Chaith Stoker cuid mhaith ama freisin ina chónaí i Whitby in iarthuaisceart Shasana. Thug sé cuairt ar Whitby don chéad uair i 1890. Lonnaigh sé cuid mhór d'imeachtaí a úrscéil mhóir Dracula sa bhaile seo. Foilsíodh an leabhar sa bhliain 1897.
Fuair Bram Stoker bás i Londain sa bhliain 1912. Bhí sé faoi bhrú oibre ag an am agus bhí gallbholgach air; b'fhéidir gur bhuail stróc é.
Contae Aransas, Texas
Is contae in oirthear Texas é Aransas. Is é Rockport príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Sa bhliain 2010 bhí cónaí ar 23,158 duine sa chontae, suas ó 22,497 duine sa bhliain 2000. Ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 81.8% de na daoine agus ba Spáinnis an phríomhtheanga ag 15.8%.
Comhairle Contae Dhún na nGall
deas|250px|thumb|Comhairle Contae Dhún na nGall Is comhairle i gContae Dhún na nGall í Comhairle Contae Dhún na nGall.
Néarghás
Substaintí nimhiúla iad na néargháis a úsáidtear i machaire an áir agus iad ag cur isteach ar an einsím ar a dtugtar eistearáis aicéitiolcoilín. Is tarchuradóir néarógach é an t-aicéitiolcoilín a thugann an "teachtaireacht" ón inchinn go dtí an matán, agus é in ann an matán a spreagadh chun gnímh. Úsáideann an t-orgánach an eistearáis aicéitiolcoilín leis na móilíní aicéitiolcoilín a scoilt go haicéatáit agus cóilín, ach nuair a chuirfidh an néarghás isteach ar an einsím, fágfar an t-aicéitiolcoilín ag oibriú ar na matáin, ionas nach ligfear iad arís. Mar sin, gheobhaidh an t-othar bás le trithí matán, go háirithe nuair a chaillfidh sé a smacht ar na matáin ríospráide, is é sin, na matáin lena bhfuil sé ag tarraingt anála.
Go bunúsach, is comhdhúile orgánacha de chuid an fhosfair iad na néargháis. Tá feithidicídí áirithe, cosúil leis an bparaitión, ag oibriú de réir na meicníochta céanna. Cé go dtugtar néargháis orthu, is leachtanna iad le teocht an tseomra, agus is i bhfoirm aerasóil a scaoiltear iad.
De réir Rún a 687 de chuid na Náisiún Aontaithe, a ritheadh i Mí Aibreáin 1991, dearctar ar na néargháis mar airm ollscriosta. De réir an Choinbhinsiúin um Airm Cheimiceacha ón mbliain 1993, a chuaigh i bhfeidhm ar an 29 Aibreán 1997, níl sé ceadaithe d'aon stát go hoifigiúil néargháis a tháirgeadh ná a choinneáil ar stóras.
Aithnítear dhá phríomhghrúpa néarghás, mar atá, an G-ghrúpa agus an V-ghrúpa. Ba iad na saineolaithe Gearmánacha a shintéisigh néargháis an G-ghrúpa thiar sna tríochaidí, go háirithe Gerhard Schrader. Is iad an tsarain, an taban agus an soman na néargháis is aithnidiúla sa ghrúpa áirithe seo.
Contae Archer, Texas
Is contae i dtuaisceart Texas é Archer. Is í cathair Archer príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Sa bhliain 2010 bhí cónaí ar 9,054	 duine sa chontae, suas ó 8,854	duine sa bhliain 2000. Ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 94.3% de na daoine agus ba Spáinnis an phríomhtheanga ag 5.3%.
A Streetcar Named Marge
Craoladh an dara heipeasóid, "A Streetcar Named Marge", den ceathrú sraith The Simpsons ar an 1 Deireadh Fómhair 1992. Scríobh Jeff Martin an eipeasóid seo. D'fhéach 18.3 milliún duine ar an eipeasóid.
Féile Ealaíne na hEaragaile
Is féile i gContae Dhún na nGall í Féile Ealaíne na hEaragaile.
Seánra ceoil
Is éard is seánra ceoil ann ná an rang nó catagóir ina gcuirtear ceol áirithe. Ar nós rac-cheol, popcheol nó snagcheol.
Baineann eagraíochtaí ar nós Acadamh Náisiúnta na hEalaíona Taifeadta agus Eolaíochta sna Stáit Aontaithe úsáid as seánraí ceoil le duaiseanna Grammy a thabhairt do ceoltóirí áirithe a bhfuil fuaim áirithe acu.
Jerry Morton
Is carachtar ficseanúil é Jerry Morton ar an gclár teilifíse Coronation Street. Ghlac Michael Starke an pháirt mar Jerry.
Mike Rossman
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, is ea Mike Rossman, a rugadh Michael Albert DePiano ar 1 Iúil, 1955 i dTurnersville, Nua-Gheirsí.
Contae Armstrong, Texas
Is contae i dtuaisceart Texas é Armstrong . Is é Claude príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Sa bhliain 2010 bhí cónaí ar 1,901	 duine sa chontae, síos ó 2,148	duine sa bhliain 2000. Ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 92.6% de na daoine agus ba Spáinnis an phríomhtheanga ag 7.2%.
Acaicia
Grúpa crann is tor, dúchasach don Astráil is réigiúin thrópaiceacha eile is ea Acacia (Gaeilge: acaicia ). Caol an t-ainm atá orthu san Astráil. Tá siad pischineálach, sa tslí is go dtógann siad nítrigin go díreach ón aer. Bíonn na duilleoga roinnte san iliomad duilleoigíní bídeacha, nó i ngnéithe ar leith, laghdaithe ina ngais duilleoige leacaithe, cosúil le duilleog-lanna. Bíonn na bláthanna buí den chuid is mó, beag líonmhar i gcrobhaingí cruinne nó caitínchruthacha. Saothraítear go leor gnéithe i gcomhair scátha, maisithe nó daingniú na hithreach gainmhí. Bíonn an duilliúr in úsáid mar fhoráiste. Tá go leor freisin a dhéanann adhmad an-chrua trádálach. Úsáidtear an choirt is na cochaill sa tsúdaireacht. Tálann cuid acu guma arabach. Saothraítear an t-acaicia gormdhuilleogach is an t-acaicia airgeadach, crainn bheaga, mar go dtáirgeann siad bláthanna don mhargadh.
Olivia Colman
Is aisteoir Sasanach í Sarah Caroline Olivia Sinclair a rugadh Sarah Caroline Olivia Colman ar an 30 Eanáir 1974 i Norwich, Norfolk.
Tròndairnis
clé|250px|mion|Tróndairnis Is leithinis é Tróndairnis, ar an Eilean Sgitheanach sna hOileáin Istigh, Comhairle na Gàidhealtachd, in Albain.
Georg Ohm
Ba eolaí ón Ghearmáin é Georg Simon Ohm, agus tá dlí Ohm ainmnithe ina onóir. clé|mion|271x271px Riail bhunúsach i gcúrsaí srutha leictrigh is ea dlí Ohm. De réir an dlí, ní mór foinse voltais a bheith ar fáil chun sruth leictreach a bhrú trí fhriotaíocht seoltóra ar bith. Athraíonn an fhriotaíocht de réir mar a athraíonn fad, achar trasghearrach, agus teocht.
Le haghaidh roinnt seoltóirí (miotail ach go háirithe) bíonn an voltas idir dhá fhoirchinn seoltóra i gcomhréir díreach leis an sruth atá eatarthu ag teocht tairiseach.
Saol
Chaith Ohm a shaol ag obair le aibhléis.
Fuair Ohm bás sa bhliain 1854. clé|mion|260x260px
Néalsoitheach
Soitheach gloine is ea néalsoitheach. Aer a bhíonn ann agus é sáithithe le gal uisce. Agus cáithníní fo-adamhacha ag gabháil tríd an néalsoitheach bíonn rian na mbraonta uisce le feiceáil, agus rian na gcaithíní le brath sa néalsoitheach dá réir sin. Is é rud á dhéantar grianghraif de na rianta seo. Ach réimse maighnéadach a dhíriú trasna na tsoithigh, déantar rianta na gcáithníní luchtaithe a fhiaradh, agus bíonn sé le léamh ar fhiaradh gach uile riain cén cineál cáithnín a bhíonn i gceist. Chomh maith leis sin, leithead riain ar bith, tugann sé leid ar mhéid an cháithnín.
Rhys Ifans
Is aisteoir agus amhránaí Breatnach é Rhys Ifans (rugadh Rhys Owain Evans: 22 Iúil 1967 ). Rugadh é in Hwlffordd, Sir Benfro, bhog an teaghlach go Rhuthun i Sir Ddinbych, áit a bhfuair sé a bhunoideachas i Ysgol (Scoil) Pentrecelyn agus a chuid meánscolaíochta i Ysgol Maes Garmon, yr Wyddgrug. Bhí a mháthair, Beti Wyn, ina múinteoir naíscoile i nDinbych go dtí go ndeachaigh sí ar scor ag deireadh na 90idí agus bhí a athair Eurwyn ina bhunmhúinteoir i mBwcle. Bhí a athair ina bhall de Chuideachta Drámaíochta John Owen i Rhuthun agus bhí Rhys mar phrintíseach ar a athair. Bhí an deis aige freisin ag aois óg gníomhú ag Theatr Clwyd, Yr Wyddgrug. Tá a dheartháir níos sine Llŷr Ifans ina aisteoir freisin.
Is Breatnaiseoir ó dhúchas é, bhí sé le feiceáil i réimse clár teilifíse Breatnaise, mar shampla Swig o ..., Sdwnsh, Mwy Na Phapur Newydd agus Pobl y Chyff de chuid S4C sular thug sé faoi ghairm bheatha i dtionscal na scannán idirnáisiúnta.
I Meán Fómhair 2012 ceapadh é mar Uachtarán Oinigh (patrún) ar 'Cymdeithas Wici Cymru' (Cumann Vici na Breataine Bige).
Gairmréim
Sheinn sé san 'Theatr Frenhinol Genedlaethol, Llundain (Amharclann Náisiúnta Ríoga, Londain) agus in 'Theatr Frenhinol y Gyfnewidfa, Manceinion' (Amharclann an Royal Exchange, Manchain). Bhí sé mar phríomhamhránaí ar na 'Super Furry Animals' ag aon am amháin, sular tháinig siad chun suntais. I mí an Mheithimh 2008 bhunaigh sé banna nua darb ainm The Peth; is é príomhamhránaí an ghrúpa é. Tagraíonn ceann dá gcuid amhrán do sheanchara dá chuid, Sienna Miller, a chonacthas le Rhys i Rhuthun, Nollaig 2007.
Fuair ​​sé Céim Onóracha ó 'Prifysgol Bangor' (Ollscoil Bhangor) i mí Iúil 2007 as a chuid oibre scannánaíochta.
I measc a chuid drámaí stáitse tá: 'Accidental Death Of An Anarchist', a léiríodh in Amharclann Donmar, Londain, 2003, 'Hamlet' in Amharclann Clwyd, 'A Midsummer Night's Dream' ag Regent's Park Theatre agus 'Under Milk Wood' agus 'Volpone’san Royal National Theatre (Amharclann Náisiúnta Ríoga, Londain.
Brendan Kehoe
Ba scríbhneoir agus eolaí ríomhaireachta é Brendan Patrick Kehoe (3 Nollaig, 1970 - 19 Iúil 2011). Rugadh é i mBaile Átha Cliath i 1970, agus tógadh é i China, Maine sna Stáit Aontaithe.
Cailleadh é in Iúil 2011 tar éis cath le leoicéime.
Zen
200px|thumb|right Is scoil smaointeoireachta Bhúdach í Zen (Sanscrait: Dhyāna; Sínis: 禪, Chán; Vítneaimis: Thiền; Cóiréis: Seon) a bunaíodh sa tSín sa 5ú haois agus a chuireann an bhéim is treise ar an machnamh mar phríomhchosán chun na heagnaíochta. Is é Zen an t-ainm Seapáinise ar an scoil, agus é traslitrithe ón tSínis. De réir seanchais, ba é an manach Bodhidharma a tháinig go dtí an tSín as an India a bhunaigh an scoil seo.
Sa lá atá inniu, is iad Soto (Sínis: 曹洞, Cáo dòng) agus Rinzai (Sínis: 临济, Lín jì) an dá chraobh is mó i Zen, agus iad dealaithe ó chéile ó thaobh na fealsúnachta agus na stíle machnaimh de.
Cleachtais Zen
Cuid lárnach de Bhúdachas Zen é an machnamh nó an mhídheamhain: an té a bhíonn i mbun a mhachnaimh is a mhídheamhna, is gnáth dó bheith ina shuí. An machnamh suíocháin seo, tugtar 坐禪 nó zuòchán air as Sínis, agus is é an téarma Seapáinise ná zazen / ざぜん.
An Búdachas Síneach
Tháinig an mhídheamhain Bhúdach a fhad leis an tSín nuair a rinne An Shigao (a bhí beo timpeall ar 148-180 AD) agus Kumārajīva (334-413 AD) aistriúcháin ar shútraí Dhyāna, is é sin sútraí faoin mídheamhain a raibh tionchar mór acu. Bhí na luath-théacsaí mídheamhna seo bunaithe ar theagaisc ióga (Yogacara) na scoile Búdachais úd Sarvāstivāda a bhí lonnaithe sa Chaismir. Tháinig na téacsaí seo chun saoil ón gcéad aois AD go dtí an ceathrú haois AD, a bheag nó a mhór. Ar na luath-théacsaí Sínise is mó tionchar faoin mídheamhain áirítear Anban Shouyi Jing (安般守意經, an sútra faoi ānāpānasmṛti), Zuochan Sanmei Jing (坐禪三昧經，an sútra faoi dhyāna samādhi i do shuí duit) agus Damoduoluo Chan Jing (達摩多羅禪經,[18] an sútra faoi Dharmatrata dhyāna). D'fhág na luathshaothair Shínise seo faoin mídheamhain an-sliocht ar chleachtais Zen san aois nua-aimseartha féin. Mar shampla, scríobh Tōrei Enji, máistir Rinzai Zen a bhí gníomhach san ochtú haois déag, - scríobh sé saothar tráchtaireachta faoi Damoduoluo Chan Jing, agus é i dtuilleamaí Zuochan Sanmei Jing mar fhoinse don tráchtaireacht sin. Chreid Tōrei gurbh é Bodhidharma féin a chum Damoduoluo Chan Jing.
Acaicia bhréige
Crann duillsilteach a fhásann 25m ar airde, dúchasach d'oirthear is lár Mheiriceá Thuaidh, is ea an acaicia bhréige nó an crann lócaiste (Robinia pseudoacacia). Na duilleoga cleiteach le 3-10 péire duilleoigín, le gruaig airgeadeach is é óg. Na pisbhláthanna cumhra bán le himeall buí, i gcrobhaingí ilbhláthanna suas le 20 cm ar fhad, ar crochadh síos. Tugtar an crann lócaistí uirthi freisin. Fástar go minic mar mhaisiúchán i Meiriceá is an Eoraip é. Táirgeann sé adhmad crua fadsaolach.
Clochar Ard Fhíonáin
Tá iarsmaí Chlochar Ard Fhíonáin nó Mhainistir Mhuire le fáil i bparóiste Bhaile Uí Bheacáin i mBarúntacht Uíbh Eoghain agus Uíbh Fhathaidh Thiar, Contae Thiobraid Árann. Tá an láithreán suite timpeall trí chiliméadar laisteas d’Ard Fhíonáin.
Síltear gur bunaíodh an mhainistir in 1314 mar láithreán Cairmilíteach. Bhí teach de chuid Mhanaigh Ard Fhíonáin ann in 1541, agus b’fhéidir gurb é teach an Tríú hOrd Proinsiasach den mhainistir atá i gceist.
Tá sleachta as Rollaí an Státchiste maidir le cíosanna atá amuigh ag an gCoróin ar mhainéar Wonaght i gContae Thiobraid Árann, ar chuid de Mhainistir Ard Fhíonáin agus ar thailte eile i gContae Chill Chainnigh agus i gContae Thiobraid Árann ó Mhí Mheán Fómhair 1606 go dtí Mí Aibreáin 1610.
Féach freisin
Mainistreacha Thiobraid Árann
Lipéad ceoil
San earnáil ceoil, is trádmharc é lipéad ceoil a bhfuil baint aige le margaíocht a dhéanamh ar ceirníní ceoil nó físeáin ceoil.
Lipéadaí is mó inniu
Glaoitear an "Ceathair Mór" orthu ("The big four" as Béarla). Idir na ceithre comhlachtaí tá timpeall 70% do margadh an domhain acu.
Lipéadaí neamhspleácha
Glaoitear Lipéad neamhspleách ar na lipéid nach bhfuil bainteach leis an g"Ceathair Mór". Is ba cúis leis na lipéadaí neamhspleách ná na deacrachtaí a raibh ag bannaí ceoil (agus ceoltóirí srl) chun conradh a fháil,.
Cinn Drochaid
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Cinn Drochaid.
Bhatairnis
mion|250px|clé|Bhatairnis Is leithinis é Bhatairnis, ar an Eilean Sgitheanach sna hOileáin Istigh, Comhairle na Gàidhealtachd, in Albain.
Páirc Uí Dhómhnail
deas|250px|thumb|Páirc Uí Dhómhnail Is staidiam i gContae Dhún na nGall í Páirc Uí Dhómhnail.
Bóthar
250px|thumb|Bóthar Is slí, bealach nó cosán idir áiteanna é bóthar. Tugtar ród ar bhóthar uaireanta.
Bóthar an Chlochair, Leitir Ceanainn, Dún na nGall
mion mion Tá Bóthar an Chlochair, Leitir Ceanainn suite i gContae Dhún na nGall.
Tá scoil ann, Clochar Loreto.
Loch Brácadal
Is loch é Loch Brácadal, ar an Eilean Sgitheanach sna Na hOileáin Istigh, i gComhairle na Gàidhealtachd.
Contae Korçë
Contae atá suite in oirthear na hAlbáine is ea Contae Korçë (Albáinis: Qarku i Korçës).
Homer the Heretic
Craoladh an tríú heipeasóid, "Homer the Heretic", den ceathrú sraith The Simpsons ar an 8 Deireadh Fómhair 1992. Scríobh George Meyer an eipeasóid seo. D'fhéach 19.3 milliún duine ar an eipeasóid.
Abhac donn
Rinn neimhe níos mó ná pláinéad agus níos lú ná réalta, is abhac donn é. An tslí a gcruthaítear abhac donn, chuirfeadh sé cruthú réalta i gcuimhne duit ar shlí, ach de cheal maise ní thagann a dhóthain teasa san abhac donn riamh chun go dtosódh an hidrigin ar chomhleá ann. Is deacair abhac donn a bhrath, agus go dtí seo níl ach líon beag reann neimhe aimsithe i mBealach na Bó Finne ar féidir gur abhaic dhonna iad. Mar gheall ar a laghad mais atá iontu é sin, agus iad a bheith ina n-aonar.
Kayleigh Morton
Is carachtar ficseanúil í Kayleigh Morton ar an sobalchlár teilifíse Coronation Street. Ghlac Jessica Barden an pháirt mar Kayleigh.
Ceann na Móna
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Ceann na Móna.
Destiny's Child
Popghrúpa Meiriceánach é Destiny's Child. D'éirigh go maith leo le linn na 1990í, ach go háirithe sna 2000í nuair a bhí Beyoncé, Kelly agus Michelle ina mbaill de.
Tá 50 milliúin ceirníní díolta acu agus dar leis na World Music Awards, b'iad an grúpa ceoil le mná amháin is mó ar domhan.
Contae Austin, Texas
Is contae in oir-deisceart Texas é Austin. Is é Bellville príomhbhaile an chontae. Is é Sealy an chathair is mó sa chontae. Sa bhliain 2010 bhí cónaí ar 28,417	 duine sa chontae, suas ó 23,590 duine sa bhliain 2000. Ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 82% de na daoine agus ba Spáinnis an phríomhtheanga ag 15.9%.
Sennacieca Asocio Tutmonda
thumb|Bratach an SAT Cumann neamhspleách cultúrtha domhanda Esperanto a bhfuil claonadh ginearálta den eite chlé aige is ea Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT; Gaeilge: Cumann Neamhnáisiúnta Domhanda). Tá a cheanncheathrú i bPáras. Dar le Jacques Schram, cathaoirleach an Choiste Feidhmiúcháin, b'ionann an bhallraíocht agus 881 i 2003. I 2006 bhí 724 ball ag SAT.
Baineann SAT úsáid as Esperanto mar theanga oibre agus tá sé mar aidhm aige Esperanto a úsáid chun cur ar chumas daoine aonair, eagraíochtaí agus oibrithe forásacha i ngach tír smaointe a mhalartú agus teacht le chéile ar bhonn comhionannais beag beann ar bhacainní náisiúnta. Tá baill den SAT páirteach i ngníomhaíochtaí sóisialacha, síochána, ceardchumainn, frith-náisiúnaithe, feimineach agus comhshaoil, i measc nithe eile.
Stair
Bhunaigh Eugène Lanti (ainm cleite de Eugène Adam) SAT i 1921 agus daoine eile mar eagraíocht de ghluaiseacht Esperanto na n- oibrithe. Bhí sé ar a chuid is gníomhaí agus is mó idir an dá Chogadh Domhanda. Ag an bpointe is airde sa bhliain 1929-1930 bhí 6524 ball i 1674 pobal i 42 tír. D’fhulaing sé laghdú trom go gairid ina dhiaidh sin, áfach, nuair a thosaigh an ghéarleanúint ar ghníomhaíochtaí ilchultúrtha san Aontas Sóivéadach tar éis na ré Stailíneachais, agus tar éis cosc a bheith curtha  ar ghluaiseacht Esperanto na n-oibrithe sa Ghearmáin a tháinig i bhfeidhm díreach tar éis gabháil cumhachta na Naitsithe i 1933. Ba iad an tAontas Sóivéadach agus an Ghearmáin na tíortha, ina raibh an líon is mó comhaltaí ag SAT. Bhain siosmaí inmheánacha spreagtha ó thaobh na hidé-eolaíochta de, a raibh baint acu le hainrialaithe, le cumannaithe agus le daonlathaithe sóisialta ag amanna éagsúla go leor astu.
Aidhmeanna
Bhí an dearbhú aidhmeanna seo a leanas mar chuid den Reacht ag bunú SAT i 1921, agus tá sé fós bailí go dtí an lá atá inniu ann:
"a) an teanga idirnáisiúnta Esperanto a úsáid chun aidhmeanna aicmeacha an lucht oibre a chur chun cinn; b) caidreamh idir dhaoine a chur chun i measc comhaltaí sa tslí is fearr agus is fiúntaí gur féidir, chun tuiscint láidir ar dhlúthpháirtíocht an duine a spreagadh iontu; c) na baill a threorú, a oiliúint agus a chur ar an eolas ar bhealach a dhéanfaidh na daoine is cumasaí agus is fearr de na hidirnáisiúnaithe; d) fónamh mar idirghabhálaí i gcaidreamh i measc eagraíochtaí a úsáideann teangacha eile ach a bhfuil aidhmeanna acu atá comhchosúil le haidhmeanna SAT; e) a bheith ina idirghabhálaí agus ina thacadóir i gcruthú litríochta Esperanto ina bhfuil aistriúcháin agus téacsanna bunaidh araon, agus a léiríonn idéalach ár gcomhlachais. "
Sa bhliain 1928 rinneadh soiléiriú breise air san aguisín seo a leanas:
Sráid
deas|250px|thumb|Sráid Tugtar Sráid ar bhóthar poiblí a ghabhann trí cheantair uirbeacha.
Faolán mac Colmáin
Rí na Laighean de rítheaghlach Uí Dhúnlainge ba ea Faolán mac Colmáin (Sean-Ghaeilge Fáelán mac Colmáin) (bás 666). Colmán Mór mac Cairbre, iar-rí, ba ea a athair. Ba é Faolán a chuir rath Uí Dhúnlainge ar a boinn.
Teacht i gcoróin
Feictear Faolán sin chéad uair sna hannála agus slew Crannmhaol Bolg Luatha Uí Chinnsealaigh clóite agus maraithe aige ag Cath Duma Aichir sa bhliain 628. Tugtar i ndúil ansin an teideal rí Laigean dó. Chloígh agus mharaigh sé ansin Criomhthann mac Aodha (bás 633), rí Laigean Uí Mháil, ag Cath Áth Goan i nIarthar Life, i gcomhaontas le Failbhe Flann mac Aodha Dhuibh (bás 637), rí na Mumhan agus Conall Guthbhinn mac Suibhne (bás 635) de Chlann Cholmáin.
Tugtar sa Leabhar Laighneach réimeas 30 bliain dó, agus is amhlaidh dá bharr gur idirshliocht é a thásc sna hannála don bhliain 666. Is níos dóichí é go bhfuair sé bás roimh an mbliain 656, nuair a thugtar do Chrannmhaol Arbhoilg mac Rónáin ina thásc an teideal rí Laigean.
Caidreamh eaglaise
De réir nósanna Naomh Caoimhín Ghleann Dá Loch, cuireadh Faolán ar altramas le Caoimhín tar éis dá leasmháthair é a dhiúltú. Coinníodh an nós seo beo beathach a bhuí le pátrúnacht Uí Dhúnlainge.
Abb agus easpag Aodh Dubh deartháir Fhaoláin, agus easpag Chill Dara fosta ba ea a nia, Aonghas mac Aodha Fhionn. Tábhachtach a bhí an nasc clainne seo le Cill Dara mar bhunús a cumhacht.
Duine dá mhná céile ba ea Sárnad ní Eachach d'Fhotharta Feá, dream a raibh gaol acu le Naomh Bríd Chill Dara.
Caidreamh le hUí Néill
Is amhlaidh gur tháinig Ui Dunlainge chun cinn le tacaíocht Chlann Cholmáin, a bhí ag iarraidh bagairt Uí Fhailí a um aird iomlán a thabhairt dá gcoimhlint le Síol Aodha Sláine. Duine de mhná céile Fhaoláin ba ea Uasal ní Shuibhne (bás 643), iníon Chonaill, a bhí in éineacht leis ag Áth Gó.
Deirtear sa sága 'Bóramha' gur tháinig Seachnasach mac Blathmaic (bás 671) de Shíol Aodha Sláine le slua mór i Laigin isteach a chun an buanna a éileamh, ach gur chloígh Faolán é. Ní oireann ámh an eachtra seo chronologically le réimeas Faoláin ó thaobh croineolaíochta de.
Clann
Bhí mac aige le darbh ainm Conall. Bhí seisean pósta le Conannail ní Chrannmhaoil Uí Dhúnlainge, agus bhí mac acu, Bran Mut (bás 693), rí Laigean.
Loch Dhùn Bheagain
Is loch mara é Loch Dhùn Bheagain, ar an Eilean Sgitheanach sna Na hOileáin Istigh, i gComhairle na Gàidhealtachd.
Contae Bailey, Texas
Is contae in Texas é Bailey. Is é Muleshoe príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Sa bhliain 2010 bhí cónaí ar 7,165 duine sa chontae.
Cnoc Shuas
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Cnoc Shuas.
Stan Ogden
Is carachtar ficseanúil é Stanley Josiah "Stan" Ogden ar an sobalchlár teilifíse Briotanach de chuid ITV Coronation Street. Ghlac Bernard Youens an pháirt mar Stan idir 1964 agus 1984.
Éadbhard VI Shasana
Bhí Éadbhard VI (12 Deireadh Fómhair 1537 – 6 Iúil 1553) ina rí ar Shasana agus é ina bhuachaill óg. Ba é an t-aon mhac ag Anraí VIII agus tháinig sé i gcoróin nuair a bhí sé naoi mbliana d'aois. Ba é an chéad mhonarc Protastúnach ceart ar an tír sin. Bhí an tsláinte go dona aige i gcónaí agus fuair sé bás go hóg. Rinne Protastúnaigh chumhachtacha iarracht oidhreacht na corónach a aistriú go dtí bean óg darbh ainm An Bantiarna Jane Grey, ionas go bhfanfadh monarc Protastúnach i gcoróin ina dhiaidh. Bhí sí seo ina bhanríon neamhoifigiúil ar feadh naoi lá, ach theip ar an gceannairc seo ar deireadh agus tháinig deirfiúr Chaitliceach Éadbhaird, Máire I, i gcoróin.
Contae Atascosa, Texas
Is contae i ndeisceart Texas é Atascosa. Is é Jourdanton príomhbhaile an chontae. Is é Pleasanton an chathair is mó sa chontae. Sa bhliain 2010 bhí cónaí ar 44,911 duine sa chontae, suas ó 38,628 duine sa bhliain 2000. Ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 59.1% de na daoine agus ba Spáinnis an phríomhtheanga ag 40%.
Páirc na Finne
Is staidiam sacair i mBealach Féich, Contae Dhún na nGall í Páirc na Finne. Staid baile an chumainn Chláirsigh na Finne atá ann.
Clach na h-Aithrigh
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Clach na h-Aithrigh.
Liosta churaidh snúcair an domhain
deas|250px|thumb|Joe Davis (1927–40 & 1946)
Arthur Rimbaud
File Francach é Jean Nicolas Arthur Rimbaud (20 Deireadh Fómhair 1854 – 10 Mí na Samhna 1891).
Tá clú agus cáil ar a shaothair, cé gur éirigh sé as an scríbhneoireacht nuair nach raibh ach fiche bliain slánaithe aige.
Saol
Rugadh Rimbaud i Charleville. Seanórtha, Stop Rimbaud ag scríobh filíochta nuair nach raibh 20 bliain d'aois slánaithe aige.
Gáinneálaí ba ea é níos déanaí, san Aetóip.
Camas Fhionnairigh
Is loch é Camas Fhionnairigh, ar an Eilean Sgitheanach sna Na hOileáin Istigh, i gComhairle na Gàidhealtachd.
Arthur Rimbaud
Saol
Tháinig ailse air agus fuair sé bás agus é seacht mbliana is tríocha d'aois.
As Gaeilge
Sraith saothar ó fhilí aitheanta is ea File ar fhile. San eagrán seo, tá filíocht Arthur Rimbaud aistrithe ón bhFraincis ag Liam Ó Muirthile.
Aidbhint
mion|220x220px|An Chéad Domhnach den Aidbhint, Eaglais Vaxholm, 2008 Tugtar séasúr na hAidbhinte ar an tréimhse ceithre seachtain e díreach roimh Nollaig (na ceithre Dhomhnach roimh an Nollaig). Is tús bliain na hEaglaise an chéad Dhomhnach den Aidbhint in Éirinn. Ciallaíonn an focal ‘Aidbhint’ ‘teacht i ngar (nó "i ndúil")’.
Seo tús an Bhliain Liotúirgeach Críostaí san Iarthar (ach ní hí an Aidbhint an chéad séasúr den bhliain in Eaglaisí an Oirthir). Is séasúr é a chabhraíonn le Críostaithe ullmhú mar is cóir don Fhéile Mhór. Díríonn an séasúr aigne agus meon an Críostaí ar theacht an Linbh Íosa.
Nósanna
220x220px|thumb|Fleasc an Aidbhint|clé
Fleasc
Réitítear fleasc don Aidbhint agus tá nós na fleisce go forleathan ar fud na hEorpa leis na cianta.
Déantar í as cuileann agus duilleog a síorghlas i riocht fáinne. Baineann an fáinne leis an tsíoraíocht toisc nach mbíonn tús ná deireadh leis. Agus seasann an ciorcal do Dhia chom maith, gan tús ná deireadh lena ghrá, lena thrócaire
Léiríonn na duilleoga síorghlasa go mbíonn athnuachan, go bhfuil an bheatha shíoraí i ndán dúinn mion
Na coinnle
Bíonn ceithre coinneal uirthi, ceann do gach seachtain den Aidbhint. Seasann na coinnle don tréimhse feithimh. Bíonn dath corcra ar thrí choinneal, bándearg ar cheann eile agus bán ar an 25 Nollaig. Is deacair slí níos fearr a fháil chun ullmhú cuí a dhéanamh don Nollaig. mion|220x220px|Féilire Aidbhinte, Hohndorf Lastar coinneal amháin ar chéad Domhnach na hAidbhinte, dhá cheann ar an dara Domhnach agus mar sin de go mbíonn na ceithre choinneal ar lasadh ar an Domhnach roimh Lá Nollag. Dá bhrí sin faoi mar a bhíonn na seachtainí ag gabháil thart  tagann breis solais ó Fhleasc na hAidbhinte go dtí go dtagann an Nollaig féin tráth a lastar Coinneal Mhór Bhán na Nollag i lár na fleisce.
Eaglais
Úsáideann an Eaglais Caitliceach corcairghorm mar dhath na hAidbhinte – dath a sheasann do bheith ag 'amharc romhainn'.
Úsáideann an dath bándearg ag an tríú Comhnach den Aidbhint, le hinsint dúinn go bhfuil an Nollaig ag teacht.
Féilire
clé|mion|220x220px|Féilire Aidbhinte, Gengenbach, [[An Ghearmáin]] Athraíonn na dátaí gach bliain. I 2012, mar shampla, tosaíodh an Aidbhint ar an 2ú lá de mhí na Nollag, an Chéad Domhnach den Aidbhint. Ach sa bhliain 2011:
27 Mí na Samhna 2011: An Chéad Domhnach den Aidbhint
4 Mí na Nollag 2011: An Dara Domhnach den Aidbhint
11 Mí na Nollag 2011: An Tríú Domhnach den Aidbhint (“Gaudete Sunday”)
18 Mí na Nollag 2011: An Ceathrú Domhnach den Aidbhint
Sráidbhaile
250px|thumb|Sráidbhaile i Gloucestershire, [[Sasana]] 250px|thumb|Sráidbhaile san [[India]] Is lonnaíocht i gceantair tuaithe é Sráidbhaile. De ghnáth bíonn sráidbhailte níos lú ná bailte, ach bíonn siad níos mó ná gráig.
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 2014
Ba í Craobh Shinsear Iomána na hÉireann 2014 an 127ú heagrán den Chraobh Uile-Éireann ó bunaíodh an comórtas in 1887. Thosaigh an chraobh ar an 27 Aibreán 2014 agus chríochnaigh sí ar an 27 Meán Fómhair 2014.
Is iad Cill Chainnigh a thug Corn Mhic Carthaigh abhaile leo tar éis bua 2-17 in aghaidh 2-14 i gcoinne Tiobraid Árann san athimirt ar an gcluiche ceannais.
Loch Pangong
Loch sna Himiléithe is ea Loch Pangong, atá suite 4,500 méadar os cionn cothrom farraige. Tá sé suite san India agus sa Tibéid (An tSín). Sa gheimhreadh, reonn an loch d'ainneoin a ard-leibhéal salainn.
Paul Verlaine
File Francach é Paul-Marie Verlaine, a saolaíodh i Metz ar an 30 Márta 1844 agus a fuair bás i bPáras ar an 8 Eanáir 1896. Ar phríomhfhilí na gluaiseachta ar a dtugtar Siombalachas é.