cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lá Domhanda na nAigéan
Nascann an lá domhanda seo daoine ar fud an domhain ag ceiliúradh an aigéin, a tábhacht inár saolta agus an caoi inar féidir le ceachtar againn í a chosaint, pé áit a bhfuil cónaí orainn. Ní hamháin gur foinse bia agus iompair iad ár n-aigéin, tacaíonn siad le héiceachórais éagsúla agus cuireann siad deiseanna ar fáil don turasóireacht agus fóillíocht." mion|[[Slí an Atlantaigh Fhiáin]]
Coibhéis maise is fuinnimh
deas|250px|thumb|Coibhéis maise is fuinnimh Léirigh Einstein an gaol idir mais is fuinneamh leis an gcothromóid iomráiteach E = M c 2, arb é E an fuinneamh ina ghiúil (J), M an mhais ina cileagraim (kg), is c luas forleata an tsolais i méadair sa soicind (m s -1 ). De bhrí go bhfuil c chomh mór sin, cothrom le 3.0 × 10 8 m s -1, is ollmhór an méid fuinnimh i mais bheag ábhair. In 1 kg, mar sin, tá 9 × 10 16 J, arb ionann é is timpeall 25,000 milliún cileavatuair. Is é athrú na maise go dtí fuinneamh a tharlaíonn faoi stiúir trí eamhnú núicléach i stáisiún núicléach chun fuinneamh leictreach a ghiniúint, agus is é an rud céanna a tharlaíonn go pléascach trí eamhnú nó comhleá núicléach i mbuamaí núicleacha.
Féitheacha cuingealacha
Na fuileadáin a thaoscann struchtúir an chinn is na scornaí. Tógann an fhéith chuingealach inmheánach an fhuil ón inchinn, an aghaidh is an chuid is mó den scornach, na struchtúir dhoimhne go háirithe. Tosaíonn sí ag an oscailt ag bun na hinchinne (an bhréifin chuingealach) agus ag a deireadh nascann leis an bhféith fhothchlabhach (a thaoscann an fhuil ón ngéag uachtarach) chun an fhéith bhracafalach a dhéanamh. Tógann an fhéith chuingealach sheachtrach an fhuil ó scairt an chinn is codanna dromchlacha na scornaí. Faightear na féitheacha cuingealacha tosaigh gar don mheánlíne ag tosach na scornaí, agus taoscann siad isteach sa bhféith chuingealach sheachtrach.
Take Off Your Pants and Jacket
Traic Liosta
Gach amhrán le DeLonge, Hoppus agus Barker.
Lá Domhanda na nAigéan
Comhshaol faoi bhrú
Tá dlús á chur leis an luas ina bhfuil oighear á chailliúint timpeall an domhain. Tá fianaise ann anois, gan ardú teochta domhanda níos mó, go n-ardóidh leibhéal na mara 0.27m, mar tá an oiread "leac oighir zombaí" i Muir na Graonlainne agus ar chósta thiar na Graonlainne i láthair na huaire.
Dar le Richard Alley, ollamh le geolaíocht, dá mbeadh ardú teochta ollmhór ann (níos mó ná 2°C), leáfaí oighearchaidhp na Graonlainne ar fad. Toirt ollmhór uisce breise ab ea é sin i dteiscinn an domhain, agus d’ardófaí leibhéal na mara timpeall cúpla méadar dá bharr. Bheadh tíortha iomlána éagsúla caillte faoi thoinn.
An Lá in Éirinn
mion In Éirinn, tá Aigéan an Atlantaigh fíorthábhachtach. Is í an acmhainn nádúrtha is mó atá ann agus bainimid a lán tairbhe aisti – ár slite beatha, bia, saibhreas, áilleacht, samhlaíocht, inspioráid, amhránaíocht, filíocht, sláinte agus folláine agus go leor leor eile. Ach mar an gcéanna le háiteanna eile, tá an acmhainn faoi bhagairt.
Feithicil armúrtha troda
Téarma ginearálta ar fheithiclí troda, cosúil le tancanna, gluaisteáin armúrtha, iompróirí armúrtha foirne, agus feithiclí troda a bhíonn ag coisithe mar chosaint armúrtha i gcoinne piléir na namhad.
Fresh Bones (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an cúigiú heipeasóid déag, "Fresh Bones" den dara sraith The X-Files ar an 3 Feabhra 1995. Scríobh Howard Gordon an eipeasóid seo. D'fhéach 17.8 milliún duine ar an eipeasóid.
Comhphobal Eorpach do Ghual agus Chruach
An chéad institiúid Eorpach eacnamaíochta ba ea an Comhphobal Eorpach do Ghual agus Chruach, a bunaíodh sa bhliain 1952 faoi Chonradh Pháras. 6 thír a bhí ina mbaill ar dtús: an Fhrainc, an Iar-Ghearmáin, an Iodáil, an Bheilg, an Ollainn is Lucsamburg.
Ba é a chuspóir dleachtanna custaim is srianta cuóta maidir le gual, mianach iarainn is seaniarainn a bhaint agus iomaíocht shaor chothrom sna hearraí sin a chothú. Athraíodh an t-ainm go dtí an Comhphobal Eorpach Eacnamaíochta (EEC) i 1957, agus an Comhphobal Eorpach (EC) i 1967.
Chuaigh Éire, an Danmhairg is an Ríocht Aontaithe isteach san EC i 1973, an Ghréig i 1981, an Spáinn is an Phortaingéil i 1986, agus an iar-Oir-Ghearmáin i 1990 (le hathaontú na Gearmáine). Athraíodh an t-ainm arís i 1993 go dtí an tAontas Eorpach (EU).
Chuaigh an Ostair, an Fhionlainn is an tSualainn isteach ann i 1995; Málta, an Chipir, an tSlóivéin, an Eastóin, an Laitvia, an Liotuáin, an Pholainn, Poblacht na Seice, an tSlóvaic is an Ungáir i 2004; an Bhulgáir is an Rómáin i 2007.
Lagan, snámhraic, muirchur
3 théarma d'earraí is raic a fhaightear sa bhfarraige. Aon stuif mar sin a bhíonn ar snámh, tugtar snámhraic air. Is muirchur aon rud a caitheadh thar bord d'aon ghnó chun lasta a laghdú, nó mar gheall ar bhaol don long. Earraí ar ghrinneall na farraige, nó i gcabhail loinge briste ar an ngrinneall, is lagan iad.
Wendy Beckett
Bean rialta ón Afraic Theas Caitliceach Rómhánach ab ea Wendy Beckett nó mar is fearr aithne  Sister Wendy a rugadh ar an 25 Feabhra 1930 agus a fuair bás ar an 26 Nollaig 2018.
Maighnéató
mion|Maighnéató ón mbliain 1925 a bheag nó a mhór Meaisín simplí is ea an maighnéató (maignéató nó adhmainteoir uaireanta) a ghineann sruth ailtéarnach leictreach, ar an bprionsabal go ngintear sruth nuair a ghluaiseann seoltóir trí réimse maighnéadach. I gcineál amháin, rothlaítear corna sreinge tanaí idir poil maighnéid U-chruthaigh (adhmaint). Úsáidtear é le hinnill dócháin inmheánaigh chun na spréachbhearnaí a fhuinnmhiú. Bíonn cineálacha eile ann a thugann fuinneamh do shoilse rothar.
Maighnéatrón
Feiste chun micreathonnta a ghiniúint. Bíonn seomra folúsaithe inti le catóid lárnach, timpeallaithe ag anóid chomhlárnach. Timpeallaíonn na leictreoin a dhíchuirtear ón gcatóid an chatóid féin, faoi iarmhairt na réimsí leictreacha is maighnéadacha. Táirgtear micreathonnta mar thoradh ar athshondais idir na leictreoin ghluaiste agus cuasa san anóid. Saothraíodh ar dtús sna 1940idí é i gcomhair radair don chogadh domhanda, ach úsáidtear go forleathan inniu é in oighinn mhicreathonnacha.
18 Meán Fómhair
Is é an 18 Meán Fómhair an 261ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 262ú lá i mbliain bhisigh. Tá 104 lá fágtha sa bhliain.
Alex Salmond
Ceannaire na Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba ab ea Alexander Elliot Anderson Salmond a rugadh ar an 31 Nollaig 1954.
Feithicil ilathiontrála dírithe go neamhspleách
Arm núicléach ar féidir roinnt díobh a shuíomh i gceann tosaigh diúracán mór balaistíochta, agus a theilgean go neamhspleách ar thargaidí difriúla, scaipthe go forleathan ar thír nó muir an namhad. Mar sin, féadfar cuid mhaith targaidí a ionsaí is a scrios ag an am céanna.
Ljósálfar agus Dökkálfar
Luaitear Ljósálfar (daoine sí geala/eilbh geala) agus Dökkálfar (daoine sí dorcha/eilbh dhorcha) i Miotaseolaíocht Lochlannach. Sa scéal Gylfaginning san Éada Próis le Snorri Sturluson, deirtear go bhfuil na ljósálfar ina gcónaí in áit ar neamh ar a dtugtar Álfheimr agus ar neamhanna eile, agus go bhfuil na dökkálfar ina gcónaí faoin talamh. Maíonn neart daoine go bhfuil Álfheimr (nó Ljósálfheimr) ar cheann de na 'naoi ndomhan' a luaitear sa mhiotaseolaíocht, ach luaitear sna foinsí go bhfuil an dia Fraer ina thiarna ar Álfheimr agus é ina chónaí taobh istigh d’Ascar, domhan na ndéithe Æsir. Tá tuilleadh conspóide ann faoi na dökkálfar, áfach, mar tugtar svartálfar (daoine sí/eilbh d(h)ubha) mar ainm eile ar na habhaic. Measann roinnt taighdeoirí, mar sin, gur ionann na svartálfar, na dökkálfar agus na habhaic, agus gur chum Snorri Sturluson (Íoslannach Críostaí) an difríocht idir na daoine sí dorcha agus na daoine sí geala faoi thionchar miotais Chríostaí na n-aingeal dubha agus na n-aingeal geala.
Dòmhnall Ruadh Chorùna
File Albanach ab ea Dòmhnall Ruadh Chorùna, nó Dòmhnall Dòmhnallach (9 Iúil 1887 — 13 Lúnasa 1967).
Rugadh é i gCorùna ar Chladach a' Bhaile Shear in Uibhist a Tuath. Ainmníodh an baile in ómós dá shin-seanathair a bhí ina shaighdiúir ag Coruña na Spáinne sa bhliain 1809.
Nuair a d'fhág Dòmhnall Scoil Chàirinis, chuaigh sé isteach san arm. Chuaigh sé go dtí an Fhrainc i reisimint na gCamshrónach sa Chéad Chogadh Domhanda, áit ar goineadh é ag Cath an Somme. Cé gur fhill sé abhaile agus é ag fáil cóir leighis, d'fhill sé ar an bhFrainc arís. Is faoin Chogadh na dánta is cáiliúla dá chuid, ina measc 'Air an Somme', 'Illean, March at Ease', 'Òran Arras' agus 'An Eala Bhàn'.
Nuair a tháinig sé abhaile ón bhFrainc, phós sé Anna NicDhòmhnaill (Anna Ruairidh 'ic Nèill) agus bhí beirt pháistí acu. D’oibrigh Dòmhnall mar shaor cloiche agus tá a chuid sárshaothair fós le feiceáil i gcúpla teach in Uibhist a Tuath. Scríobh sé go leor filíochta faoi cheisteanna pobail, faoi sheilg, agus faoin dúlra timpeall an ama seo, agus ina sheanaois chloígh sé le hamhráin spioradálta agus le hiomainn.
Tá cuid mhaith d’fhilíocht Dhòmhnaill ar fáil in eagrán a d’fhoilsigh Fred MacAmhlaigh i 1995 ach tá i bhfad níos mó ann nár cuireadh i gcló riamh.
James Dean
Aisteoir Meiriceánach ab ea James Byron Dean (8 Feabhra, 1931 – 30 Meán Fómhair, 1955), a bhain cáil amach sna 1950í, sa scannán Rebel Without a Cause, go háirithe.
Cé go raibh a chlú bainte amach aige as trí scannán amháin, maireann Dean ina íocón sa lá atá inniu ann.
Ba eisean an chéad aisteoir a bhuaigh Gradaim an Acadaimh sa rang Aisteoir is Fearr tar éis a bháis.
Colasas Ródas
deas|250px|thumb|Colasas Ródas Ba dhealbh chré-umha ollmhór de Helios é Colasas Ródas (Gréigis: ὁ Κολοσσὸς Ῥόδιος). Ceann de Sheacht nIontas an Domhain Ársa a bhí ann. Tógadh an dealbh sa bhliain 280 RC in onóir dhia na gréine, Helios. D'fhan sí ina seasamh ar feadh 54 bliana go dtí gur thit sí go talamh le linn crith talún sa bhliain 226 RC.
Maighnéidít
Mianra ocsaíd iarainn, Fe3O4, le maighnéadas an-láidir nádúrtha. Ainm eile uirthi is ea adhmaint. Mianach luachmhar iarainn.
mion|clé|Sampla de mhaighnéidít ghlan mhínghráinneach
Patrick Manson
Ba dhochtúir Albanach é Sir Patrick Manson GCMG FRS (3 Deireadh Fómhair 1844 – 9 Aibreán 1922) a rinne fionnachtana tábhachtacha sa tseadeolaíocht, agus ba bhunaitheoir réimse na míochaine trópaicí é. Bhain sé céim mháistreachta le Máinliacht, Dochtúireacht le Leigheas agus Dochtúireacht Dlí amach ó Ollscoil Obar Dheathain. Thrasnaigh a ghairmréim leighis thar an Téaváin, an tSín, Hong Cong, agus Londain. Fuair sé amach gur féidir an fhioláiriáis a tharchur trí mhuiscítí. Is é seo bunús na míochaine trópaicí nua-aimseartha, agus cuireadh an buafhocal '"Athair an Leighis Thrópaicigh" lena ainm. Bhain a fhionnachtain go díreach leis an teoiric muiscíte-maláire, a bheadh ​​mar bhunús leis an mhaláireolaíocht. Sa deireadh bhí sé ina chéad Uachtarán ar an Royal Society of Tropical Medicine and Hygiene. Bhunaigh sé an Hong Kong College of Medicine for Chinese (a rinneadh ina chuid d'Ollscoil Hong Cong ina dhiaidh sin) agus an London School of Hygiene and Tropical_Medicine.
Ionfhabhtaíodh Manson leis an ghúta le linn a sheirbhíse sa tSín. Chuaigh a riocht athfhillteach in olcas le haois. Fuair sé bás sa bhliain 1922.
Óige agus oideachas
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/Birthplace_of_Patrick_Manson_in_Oldmeldrum.jpg/220px-Birthplace_of_Patrick_Manson_in_Oldmeldrum.jpg|clé|mion| Áit bhreithe Sir Patrick Manson
Snaois
Aon druga a ullmhaítear mar phúdar mín a riartar trí tharraingt isteach an tsrón. Asúitear í trí scannáin mhúcasacha na sróine. Go coitianta glactar leis gurb ionann snaois is snaois tobac, a chaitear mar gheall ar an nicitín inti. Bhí snaois tobac in úsáid ag treibheanna Indiacha i Meiriceá, agus ghlac na hEorpaigh léi uathu. Sa 17ú céad tugadh caitheamh snaoise isteach i gcodanna den Áise mar a mbíodh caitheamh tobac mídhleathach. Shroich sí buaic a réime i gcúirt na Fraince san 18ú céad, ach ní chaitear ach go hannamh anois í.
Cré na Cille (scannán 2007)
mion|clé|[[Máirtín Ó Cadhain]] Is ghné scannán lánfhada atá i gCré na Cille (2007), bunaithe ar an úrscéal clúiteach Mháirtín Uí Chadhain, bunaithe ar chaint agus comhráite na gcorpán curtha i reilig i gConamara, agus stiúrtha ag Robert Quinn. Rinneadh an scannán gan tacaíocht ó Bhord Scannán na hÉireann, a dhiúltaigh an togra a mhaoiniú.
Plota
Is scéal dorcha lonnaithe i reilig i gConamara é, faoin éad is faoin bhfuath atá ag beirt deirfiúracha dá chéile, coimhlint a théann in olcas le haois, agus a leantar de fiú san athshaol.
Fáilte
Fuair an t-athchóiriú ardmholadh ó lucht critice na scannánaíochta agus na litríochta Gaeilge agus ó lucht féachana ginearálta araon.
Snáthaid mhara
Iasc muirí le colainn chaol, roinnte i dteascáin. An béal beag, le soc feadánach is eití fíneálta. Iompraíonn an fireannach na huibheacha, cuid acu i bpúitse goir ar leith. Suas le 60 cm ar fhad, ach níos giorra de ghnáth. Itheann sé planctón is larbhaí iasc.
The Million Dollar Mystery
Scannán tostach Meiriceánach is ea The Million Dollar Mystery a rinneadh sa bhliain 1914.
Colony (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an séú heipeasóid déag, "Colony" den dara sraith The X-Files ar an 10 Feabhra 1995. Scríobh Howard Gordon an eipeasóid seo. D'fhéach 15.9 milliún duine ar an eipeasóid.
Typha latifolia
Planda ilbhliantúil uisciúil, atá beagnach i ngach áit ar Domhan is ea Typha latifolia nó Coigeal na mban sí. Na gais folláin, ag fás go hairde 3 m. Na duilleoga cosúil le féar. Na bláthanna bídeach, i ngrúpaí i mbláthra ar leith ar sorcóir donn é, agus cleite de bhláthanna fireanna laghdaithe ina mbraisle staimíní os a chionn. Cruthaíonn sé corcacha forleathana giolcach.
Maignéis
Ocsaíd mhaignéisiam, MgO, a dtugtar peireaclás uirthi freisin. Solad bán le leáphointe 2850 °C a fhaightear trí charbónáit mhaignéisiam a théamh. Úsáidtear mar ábhar fritheasach í. Is fuadreán de chuid maigneise hiodráilithe é bainne maignéise, a úsáidtear mar phurgóid.
23 Samhain
Is é an 23 Samhain an 327ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 328ú lá i mbliain bhisigh. Tá 38 lá fágtha sa bhliain.
Diego Rivera
Beatha
Rugadh Rivera ar an 8ú lá de mhí na Nollag, 1886, i gcathair Guanajuato i lár Mheicsiceo.
Bhí saol crua agus athair foréigneach aige agus é ní b'óige. Dá bhrí sin, d’fhás sé ina fhear foréigneach freisin. Bhí a lán páistí aige freisin ach níor fhán sé i dteagmháil leo.
Fuair Diego Rivera a chuid oiliúna san Eoráip. Chuaigh sé go dtí an Fhrainc i 1920. Bhí tionchar ag ealaín nua-aoiseach agus ciúbachas air. Ag an am céanna, bhí an-suim aige sa pholaitíocht, go mór mhór sa Chumannachas.
mion|clé|Diego Rivera agus a bhean chéile Frida Kahlo i 1932
D’fhill Rivera ar Mheicsiceo agus sna 1920idí.
Bhí saol teasaí neamhghnách ag an bheirt. Cé go raibh siad i ngrá le chéile, chaith siad a lán ama ag troid lena chéile. Mhol Diego do Kahlo éadaí traidisiúnta ón Mheicsiceo a chaitheamh, agus chaith sí a saol go léir sna héadaí seo.
Ba láidir an caidreamh a bhi eatarthu ach bhí sé casta fosta agus suaite agus conspóideach go minic. Dúirt Kahlo go raibh dhá mórthaisme aici ina saol; an taisme bóthair a d’fhág a colainn briste agus Diego Rivera. D’admhaigh sise, áfach, gurbh é Rivera an taisme ba mheasa.
D’fhág bás a mhná, Frida, croíbhriste é agus fuair sé féin bás 3 bliana ina dhiaidh sin, i 1957.
Ealaín
Tá stíl láidir uathúil ag Rivera.
Bhí Rivera ina bhall de ghluaiseacht múrmhaisiú Mheicsiceo, gluaiseacht ealaíonta intleachtach a thug tacaíocht don fheachtas ar son comhionannais do mhuintir dhúchais na tíre.
Ba é an tréimhse seo a chuir dlús lena shaol mar ealaíontóir suntasach tábhachtach. Thosaigh sé ar aicme nua péinteireachta inar úsáid sé móitífeanna dúchasacha cosúil le mná lena bpáistí mar ábhair. Tá samplaí den chineál seo le feiceáil i ‘Modesta’ (1937) agus ‘Cailín le Lámhainní’ (1943).
Chruthaigh sé an múrmhaisiú in Ollscoil Mheicsiceo. Tá an múrmhaisiú seo fós ann.
Oidhreacht
Is féidir cuairt a thabhairt ar an teach ina raibh cónaí air i gCathair Mheicsiceo inniu, 'Casa Frida Kahlo'.
Soria (cúige)
Cúige i dtuaisceart na Spáinne atá in Soria, atá suite sa chuid thoir de phobal féinrialaitheach Castilla y León.
Is é Soria an cúige Spáinneach atá go mór fada tearc ar dhaonra, agus gan ach 8.6 duine/km² - is é sin ceann de de cinn is lú san Aontas Eorpach. Tá 88,636 duine ina gcónaí sa chúige de réir na hInstitiúide Náisiúnta um Staidreamh agus Dhaonáirimh (Instituto Nacional de Estadística y Censos). Agus astu sin tá 44.44% acu ag cur fúthu i bpríomhchathair an chúige, ar a dtugtar Soria chomh maith. Anuas air sin, tá an lucht chónaithe ar cheann de na daonraí is aosta san Eoraip; tá na cúig bliana is ceithre scór slánaithe ag 6% den daonra.
Tá breis is 500 lárionad daonra uirbigh sa chúige, agus iad roinnte ine 183 láionad bardasaíochta. Astu siúd tá níos mó ná leathcuid acu (116) ann a bhfuil níos lú ná 100 duine ina gcónaí iontu. Níl ann ach ceann déag díobh a bhfuil níos mó ná 1,000 duine ina gcónaí iontu. Sáraítear an daonra thar chúig mhíle daoine sna trí bhailte móra seo a leanas: Almazán, El Burgo de Osma agus cathair Soria. Tá an aimsir sa chúige faoi réir ag an meánairde ard (1025 méadar) agus ag na raonta sléibhte atá suite i dtuaisceart an chúige. Áirítear dúichí áirithe sa chuid thoir agus sa chuid theas den chúige in abhantrach an Ebro tríd an gcraobh-abhainn ar a nglaoitear Jalón. Ó thuaidh tá dhá chraobh-abhainn ann, mar atá Alhama agus Cidacos, a bhfuil an Ebro mar cheann scríbe dóibh. Sin ráite, is ionann mórchuid an chúige agus uiscí uachtair abhantrach an Duero.
Aithnítear dúichí éagsúla laistigh den chúige. Tá Dúiche Ágreda ann, a bhfuil baile mór Ágreda mar phríomhbhaile dó, a bhfuil teorainn aici le comhphobal féinriailitheach Aragón agus atá suite faoi scáth an bholcáin Moncayo. Tá dúiche ann ar a nglaoitear Ardlchlár Soria. Dúiche an arbhair agus an mheacain bhiatais é Gleann Duero. Ar an teorainn le cúige Burgos, tá Dúiche Pinares ann, áit a bhfuil na sléibhte Picos de Urbión suite, mar a bhfuil foinse abhann an Duero agus an Murlach Dubh cáiliúil (nó Laguna Negra) arb údar spreagtha é don fhile mór le rá Antonio Machado dá dhán La tierra de Alvar González (Tailte Alvar González). Is ceantar bocht garbh iad na Críocha Arda san oirthuaisceart, ach tá an icnít le fáil go flúirseach ann. Agus ar deireadh, tá dúichí ar a dtugtar Soria Theas, áit a dtáirgtear an t-arbhar agus a bhfuil saibhreas beostoic olla ann, dúiche atá suite in aice na teorann le Cúige Segovia agus le Cúige Guadalajara.
Ba é Soria an chéad chúige sa Spáinn inar casadh an comhartha teilifíse digití air ar an 23 Iúil 2008, rud a ndearnadh tagairt dó i bPleann Gníomhartha Sonrach ar son Soria (Plan de Actuación Específico para Soria). Ba é ba chúis leis, i ndáiríre, múchadh na gcomharthaí náisiúnta analóige a bhíodh á gcraoladh ó na crainn chraoltóireachta don phríomhchathair agus don tríú cuid den chúige.
Maruithe Reavey agus O'Dowd (1976)
Tharla na maruithe Reavey agus O'Dowd ar 4 Eanáir 1976 i gContae Ard Mhacha ; mharaigh baill den Drong Ghleann Anna (UVF, RUC agus saighdiúirí is cosúil) seisear Caitliceach sna hionsaithe seicteacha. clé|mion|Cain Sutton Index of deaths
4 Eanáir
Bhí triúr de mhuintir Reavey sa bhaile ar an gCorr Leacht i ndeisceart Ard Mhacha; bhí a dtuismitheoirí agus tuilleadh den dáréag clainne imithe ar cuairt ag duine muinteartha.
Bhí John Martin 24, Brian 22 agus Anthony Reavey 17 ag faire ar an teilifís. Mar ba ghnách ní raibh aon ghlas ar an doras. Shiúil na fir ghunna isteach, iad ag scaoileadh leis an triúr. Fuair John Martin agus Brian bás ar an láthair. Goineadh Anthony go dona agus fuair sé bás cúpla seachtain ina dhiaidh sin.
Tamall gearr i ndiaidh na heachtra sin, cúig mhíle dhéag ar shiúl ón láthair, mharaigh dílseoirí triúr de mhuintir Dowd, beirt deartháireacha agus a n-uncail in ionsaí seicteach eile.
5 Eanáir
An tráthnóna dár gcionn in ionsaí díoltais, mharaigh fir ghunna a d’úsáid an lipéad ‘Republican Action Force’ deichniúr oibrithe Protastúnacha i Sléacht Mhuileann Ching. Bhí an tIRA in ainm is a bheith ar shos comhraic ag an am ach ceapadh gurbh iad a bhí ciontach as an uafás.
Cúlra
Ar an 10 Feabhra 1975, d'fhógair an tIRA Sealadach sos comhraic. agus d'atosaigh rialtas na Breataine agus an tIRA ag idirbheartú. D'aontaigh an IRA stop a chur le hionsaithe ar fhórsaí slándála na Breataine, agus chuir na 'fórsaí slándála' deireadh lena gcuid ruathair agus cuardaigh, den chuid is mó.
Chuir na cainteanna seo eagla ar na Dílseoirí. Mar sin chuaigh na dúnmharuithe seicteacha in olcas le linn an tsosa comhraic. Mharaigh an UVF 120 Caitliceach le linn na bliana 1975. Bhí éiginnteacht ann sa phobal faoi chúrsaí polaitíochta ar an dá thaobh.
Dhírigh ansin roinnt aonad den IRA ar dhul i ngleic leis na dílseoirí. An laghdú ar oibríochtaí sceimhlitheoireacht a laistigh den IRA ba chúis le roinnt ball, le cead nó gan cead leo siúd a bhí os a gcionn, dul i mbun ionsaithe marfacha buille ar bhuille.
Bhí an baol ann go rachadh cúrsaí ó smacht agus bhí an próiseas síochána i gcontúirt dá bharr. Thit an tóin as an bpróiseas an bhliain dár gcionn, 1976, nuair a cuireadh an sos cogaidh ar ceal.
I measc na n-eachtraí.
mion|Baineadh usáid as Sterling SMG
Cur chun cinn an chirt
Mhaígh dílseoirí an UVF gurbh iad a bhí freagrach as na hionsaithe ar na Caitlicigh, muintir Reavey agus muintir Dowd. Ach de réir eolais a tháinig chun solais ó shin, ba iad ‘drong Ghleann Anna’ (Glenanne Gang) a bhí ciontach. Bhí baill den RUC agus den UDR chomh maith leis an UVF gníomhach san drong lena luaitear 120 dúnmharú, buamáil Bhaile Átha Cliath agus Mhuineacháin san áireamh.
I 1978, dhá bhliain i ndiaidh mharú Mhuilte Chaing thug coiste cróinéara rialú oscailte faoin eachtra, gur bhain amhras leis an marú ach nach raibh a fhios cé a bhí freagrach.
I 2013 d'ordaigh Ard-aighne an Tuaiscirt fiosrúchán nua faoin eachtra i ndiaidh go leor achainí ó ghaolta na ndaoine a maraíodh.
Dúirt an tAbhcóide Doran gur theastaigh ón Chróinéar aghaidh a thabhairt ar ráflaí go mb'fhéidir gurb é an Captaen Robert Nairac an duine i measc na bhfear gunna an uair sin a rabh canúint Shasanach air.
Dúirt an tAbhcóide Doran nach raibh an Captaen Nairac sa Tuaisceart ar an dáta sin.
Tá na blianta ó shin caite ag gaolta na marbh in Ard Mhacha ar thóir an chirt. Tá cor nua suntasach i scéal mhuintir Reavey áfach. Cor is ea é a chuireann poll i bplean rialtas na Breataine chun reacht na dtréimhsí a chur i bhfeidhm le bac a chur ar fhiosruithe.
Snáthaid mhór
Feithid mhór fhadcholainneach le dhá phéire sciathán caol a choinnítear go cothrománach is í faoi shuan. Ligeann na súile móra comhshuite a bhíonn ag an tsnáthaid mhór fhásta di feithidí a ghabháil san eitilt. Na larbhaí uisciúil leathancholainneach creachóireach.
The Kid (scannán 1921)
Scannán tostach Meiriceánach is ea The Kid a rinneadh sa bhliain 1921.
Maignéisít
Mianra, carbónáit mhaignéisiam (MgCO3), a chruthaítear trí charraigeacha a bhfuil cuid mhaith maignéisiam iontu a athrú le sreabháin. Cumann sí fosuithe mílítheacha maisiúla, ar foinse thábhachtach mhaignéisiam iad.
Frida Kahlo
Is ealaíontóir cáiliúil í Frida Kahlo (6 Iúil 1907 – 13 Iúil 1954). Féachtar uirthi mar cheannrodaí in ealaín nua-aoiseach Mheicsiceo, agus bhí gaol láidir aici lena tír dhúcháis.
Beatha
Rugadh Kahlo i gCathair Mheicsiceo ar an 6ú lá de mhí Iúil, 1907.
I mí Meán Fómhar, 1925, tharla timpiste uafásach di agus í ar an mbus ag filleadh abhaile ón gcoláiste. Bhris beagnach chuile cnámh ina corp agus ní raibh sos ón bpian aici le linn a saoil. D’fhág an taisme í briste brúite agus buailte faoi arraing go minic don chuid eile dá saol.
Bhí an-suim aici sa pholaitíocht, go mór mhór sa Chumannachas. Agus í ag freastal ar chóisir de chuid na gCumannaithe sa bhliain 1927, bhuail sí le péintéir eile, Diego Rivera. Phós siad i mí Lúnasa, 1929.
Bhí saol teasaí neamhghnách ag an bheirt. Cé go raibh siad i ngrá le chéile, chaith siad a lán ama ag troid lena chéile. Mhol Diego di éadaí traidisiúnta ón Mheicsiceo a chaitheamh, agus chaith sí a saol go léir sna héadaí seo.
Ba láidir an caidreamh a bhi eatarthu ach bhí sé casta fosta agus suaite agus conspóideach go minic. Dúirt Kahlo go raibh dhá mórthaisme aici ina saol; an taisme bóthair a d’fhág a colainn briste agus Diego Rivera. D’admhaigh sise, áfach, gurbh é Rivera an taisme ba mheasa.
Ivan Beshoff
Bunaitheoir na sceallóglann Beshoff's in Éirinn ab ea Ivan Beshoff (c. 1885 – 1987). Nuair a bhí sé óg, bhí sé ina mhairnéalach i gCabhlach Impireacht na Rúise, agus ghlac sé páirt sa cheannairc chlúiteach ar an long chogaidh Potemkin i Meitheamh 1905.
Beathaisnéis
Rugadh Beshoff i mbaile 5 km ó Odesa i gCúige Kherson, cuid d'Impireacht na Rúise ag an am sin, agus cúige de chuid na hÚcráine sa lá atá inniu ann. Bhí a athair ina bhreitheamh.
Tar éis dó páirt a ghlacadh sa cheannairc ar an long chogaidh Potemkin i 1905, dhiúltaigh sé filleadh ar an Rúis agus d'fhan sé sa Rómáin, áit ar ghéill na ceannaircigh do na húdaráis. An bhliain dár gcionn, ag baint úsáide as dintiúir bhrionnaithe, chuaigh sé go dtí an Tuirc, agus ansin go dtí Sasana. Chas sé le Leinín i Londain, agus chuir Leinín in aithne do Shéamas Ó Lorcáin é. Thug Beshoff cuairt ar Éirinn i 1913, agus é ar a bhealach go Ceanada. Nuair a d'imigh an bád air, bheartaigh sé fanacht in Éirinn.
Frida Kahlo
Bás
Chuaigh a sláinte in olcas i 1953 agus bhí uirthi tuilleadh ama a chaitheamh san ospidéal. Dá bhrí sin, d’éirigh sí an-fhéinmharfach. Fuair sí bás ar an 13ú lá de Iúil, 1954. Deirtear gur thóg sí a saol féin. Ina dialann, scríobh sí na focail seo ar an lá roimh a bás:
Ealaín
Bhí a saol crua féin mar ábhar aici ina cuid pictiúir. Rinne sí úsáid as íomhánna urghránna go minic: mar shampla, í san ospidéal, í ina cathaoir rothaí, fuil ag teacht amach as a corp, agus í ag fáil báis fiú.
Ivan Beshoff
Saol in Éirinn
Thosaigh sé ag obair don chomhlacht Russian Oil Products, agus d'fhan sé sa phost sin go dtí gur stop an comhlacht ag trádáil sa bhliain 1940. I 1922, gabhadh é ar amhras go raibh sé ina spiaire agus cuireadh i bpríosún é, agus gabhadh arís é i 1932 (níl sé soiléir cén fáth).
Frida Kahlo
Ealaín
Dúirt sí nach ndearna sí péintéireacht riamh ar a cuid briongloidi nó ar a cuid tromluithe, ach ar fhírinne a saoil féin. Feictear seo ina cuid féinphortráidí ina bhfuil léiriú gonta gan trua déanta aici uirthi féin agus ar a saol suaite inmheánach.
Ivan Beshoff
Saol in Éirinn
Bhí Ivan pósta agus bhí clann aige in Éirinn. Am éigin le linn nó i ndiaidh na hÉigeandála (1939–1945), d'oscail sé sceallóglann i mBaile Átha Cliath. Lean baill den teaghlach ar aghaidh leis an ngnó, agus anois tá cúig shiopa acu timpeall Bhaile Átha Cliath.
Frida Kahlo
Ealaín
Thaitin sé léi a bheith ag déanamh cur síos uirthi féin agus mhínigh sí go raibh seo amhlaidh mar gur chaith sí an oiread sin ama ina haonar agus go raibh aithne níos fearr aici uirthi féin ná ar dhuine ar bith eile.
Dúirt Rivera faoi shaothar a mhná gur sampla gan comórtas é d’ealaíontóir a stróic oscailte a brollach agus a croí lena cuid fíormhothúcháin a nochtadh.
Ivan Beshoff
Saol in Éirinn
Fuair Ivan Beshoff bás i mBaile Átha Cliath ar 25 Deireadh Fómhair 1987.
Frida Kahlo
Ealaín
Rinne Kahlo liotagraif, píosaí líníochta, collages, grianghraf anna, priontaí le Guillermo Kahlo (athair Frida) agus scannán leis an ealaíontóir Seapánach, Yasumasa Morimura thumb|Frida Kahlo lena fear chéile [[Diego Rivera i 1932, agus éadaí traidisiúnta ón Mheicsiceo á caitheamh aici|clé]]
Oidhreacht
Tháinig clú agus cáil ar Kahlo i ndiaidh a báis. Bhí níos mó clú ar Frida Kahlo le linn a saoil mar bhean chéile andúchasach Diego Rivera ná mar ealaíontóir ina cáilíocht féin. Tosaíodh agus críochnaíodh a saol i gCathair Mheicsiceo agus fuair sí aitheantas, de réir a chéile, mar ealaíontóir a rinne ceiliúradh ar thraidisiúin agus ar nósanna dúcháis Mheicsiceo chomh maith leis an chur síos macánta a rinne sí ar an saol crua diachrach a bhí aici féin.
Is féidir cuairt a thabhairt ar an teach ina raibh cónaí ar Kahlo i gCathair Mheicsiceo inniu. Tá Casa Frida Kahlo lonnaithe in Coyoacán i ndeisceart na cathrach. Tá cuid dá pictiúir le feiceáil sa teach mar aon le nithe a bhain lena saol.
Nicola Sturgeon
IarCheannaire ar Pháirtí Náisiúnta na hAlban (an SNP nó Phàrtaidh Nàiseanta na h-Alba) agus IarChéad-Aire na hAlban is ea Nicola Sturgeon (a rugadh ar an 19 Iúil 1970). clé|mion|Nicola Sturgeon agus [[Mícheál D. Ó hUigínn|Michael D. Higgins, 2016]]
Gairm
clé|mion|Nicola Sturgeon agus [[Síomón Ó Cómhanaigh|Simon Coveney, 2019]] clé|mion|Nicola Sturgeon agus [[Carrie Lam, Hong Cong, 2015]] Bhí Sturgeon ina ball de Pharlaimint na hAlban ó 1999. Ceapadh ina leascheannaire ar an SNP in 2004. Tháinig sí i gcomharbacht ar Alex Salmond mar cheannaire agus mar chéad-aire in 2014 nuair a diúltaíodh don reifreann faoi neamhspleáchas na hAlban. Chuaigh Sturgeon i gceannas an pháirtí agus rún daingean aici neamhspleáchas a bhaint amach d’Albain, agus cé gur éirigh léi cur go mór le líon suíochán an SNP i ndiaidh an reifrinn, níor éirigh léi ina hiarrachtaí reachtaíocht a rith a cheadódh don pharlaimint an bunreacht a athrú.
An 25 Bealtaine 2022, bhí Sturgeon ar an gCéad-Aire ab fhaide seirbhíse in Albain, ó bunaíodh parlaimint díláraithe na hAlban i 1999, agus í ag sárú an taifid roimhe sin a bhí i seilbh a réamhtheachtaí Alex Salmond.
Éirí as
D'éirigh Sturgeon as a post mar Chéad-Aire ar 15 Feabhra 2023, i ndiaidh ocht mbliana sa phost.
Tháinig cinneadh Nicola Sturgeon éirí as céad-aireacht na hAlban aniar aduaidh ar a lán ag an am.. Ach bhí Sturgeon faoi léigear sa bhliain 2022/2023 maidir le leasuithe conspóideacha ar an reachtaíocht a bhaineann le aitheantas inscne. Buaileadh go dona an SNP leis, nuair a theip ar an bPáirtí bille trasinscneach a thabhairt isteach, bille a thabharfadh cead do dhaoine trasinscneacha a n-inscne a athrú gan gá le diagnóis shíciatrach.
Mar sin, ní raibh Sturgeon ag cruthú go maith sna pobalbhreitheanna agus bhí an leibhéal tacaíochta do neamhspleáchas na hAlban ag meath chomh maith i dtús 2023.
Conspóid
Tá Sturgeon pósta le Peter Murrell, phríomhfheidhmeannach ar an SNP idir 1999-2023. D'éirigh sé as a phost nuair a d'éirigh Sturgeon as ceannaireacht an Pháirtí. Ag an am céanna, bhí Murrell gafa i bhfiosrúchán faoi mhaoiniú an pháirtí. Bhí na póilíní ag fiosrú an méid a tharla de £600,000 a bhailigh lucht feachtais i 2017 ar son neamhspleáchas na hAlban, airgead a bhí ceaptha a bheith curtha go leataobh go sonrach ar mhaithe leis an bhfeachtas sin, ach nach raibh aon trácht air i gcuntais an pháirtí.
1998
Is gnáthbhliain an bhliain 1998
Metro La Paz
Is stáisiún meitreo sa chóras meariompair Meitreo Chathair Mheicsiceo i gCathair Mheicsiceo é La Paz. Thosaigh seirbhís ag an stáisiún seo ar an 12 Lúnasa 1991.
Tá colm, siombail idirnáisiúnta síochána, mar lógó ag an stáisiún (ciallaíonn la paz an tsíocháin i Spáinnis).
Féach freisin
mionsamhail|250px|clé|Ardán traenacha La Paz.
Coigeartóir
deas|250px|thumb|Coigeartóir Feiste a athraíonn sruth ailtéarnach (SA) leictreach, a bhíonn ag athrú treo an t-am ar fad, chuig sruth díreach (SD) trí é a shreabhadh i dtreo amháin. Baineann soilse is mótair leictreacha feidhm as sruth ailtéarnach, ach is sruth díreach a bhíonn ó fheistí leictreonacha. Is féidir dé-óideanna leathsheoltóra a úsáid mar choigeartóirí.
Rathenow
Cathair i stát Brandenburg sa Ghearmáin is ea Rathenow ([] ). Tá an chathair suite cois Havel, thart ar 70 ciliméadar siar ó Bheirlín. Tá sí ina suíomh riarachán ar cheantar Havelland i mBrandenburg. thumb|Eaglais Muire is San Aindrias
Ambasse bey
mion|Drumadóirí sa stíl Rince agus ceol tíre traidisiúnta Camarúnach is ea an Ambasse bey. Bíonn fuaim an-rithimeach aige, cumtar ar an ngiotár go príomha é, agus úsáideann sé cnaguirlisí déanta as bataí agus buidéil fosta. Cé gur minic a dhéantar cóiréagrafaíocht air mar ghrúpa, is féidir é a dhamhsa i gcúpla nó in aonar chomh maith. Is ón bpobal Yabassi a thagann sé.
Feithicil lainseála
Feithicil roicéadtiomána a úsáidtear chun spásárthach a iompar in airde. Cuid mhaith codanna a bhíonn inti. De réir mar a ídítear an breosla i gcuid amháin, scartar an chuid sin agus titeann go talamh. Gintear an sá trí dhó rialaithe pléascach breosla leachtaigh (mar shampla, ceirisín is oscaigin, nó hidrigin is oscaigin) nó breosla sholadaigh (de réir cineáil, rubar sintéisithe, measctha le púdar ocsaídeora). Díorthaíodh an modh oibre seo ó mhodhanna tiomána diúracán a saothraíodh le linn is i ndiaidh an dara cogadh domhanda ag Konstantin Tsiolkovsky san Aontas Sóivéadach, Robert Goddard sna Stáit Aontaithe, agus Wernher von Braun sa Ghearmáin is na Stáit Aontaithe.
John Barrymore
B'aisteoir Meiriceánach é John Sidney Barrymore (15 Feabhra 1882 – 29 Bealtaine 1942). Thosaigh sé ag aisteoireacht i scannáin gan focail.
Maindilín
mion|clé|Pictiúir le [[Vjekoslav Karas de bhean óg agus maindilín aici]] Téaduirlis a phioctar, timpeall 60 cm ar fhad. Saothraíodh é san 18ú céad ó sheanuirlisí eile. An cholainn piorra-chruthach, rud beag cosúil le liút, méarbhord crinnte le pionnabhosca siar ar uillinn ag foirceann an mhéarbhoird. 4 phéire sreang air, iad tiúnta cosúil le sreanga veidhlín, agus seinntear le figín é.
James Nowlan
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/39/Good_Times_%289490851253%29.jpg/220px-Good_Times_%289490851253%29.jpg|mion| James Nowlan (ar dheis — culaith dhorcha agus babhlaer) ag croitheadh lámh le [[Mícheál Ó Coileáin (ar chlé) roimh chluiche ceannais iomána Laighean sa bhliain 1921]] Bhí James Nowlan (nó Séamus Ó Nualláin, 1862  – Meitheamh 1924) ina uachtarán ar Chumann Lúthchleas Gael ó 1901 go 1921 agus is é an duine a chaith an tréimhse is faide sa bpost sin riamh. B'ionadaí de chuid Shinn Féin agus ball de Chonradh na Gaeilge é freisin. In 2009, chuir an Sunday Tribune Nowlan ar a liosta de na 125 duine is mó tionchair i stair Chumann Lúthchleas Gael.
Luathshaol
Rugadh Nowlan i Mainistir Eimhín, Contae Chill Dara sa bhliain 1862 agus, de réir taifid sa séipéal áitiúil, baisteadh i bhFéarach na mBó, Mainistir Eimhín é ar 25 Bealtaine 1862. Bhí a athair, Patrick Nowlan, ina bhall luath de Bhráithreachas Phoblacht na hÉireann agus ina chara le James Stephens. Cúipéir ó chathair Chill Chainnigh ab ea an t-athair, agus d'fhéadfadh sé gur bhog sé ó Chill Chainnigh chun post a thógáil le Cassidy’s Whisky i Mainistir Eimhín. D'fhoghlaim James Nowlan an chúipéireacht freisin.
Saol oibre
Bhí Nowlan ina bhall de Chonradh na Gaeilge agus ina ghníomhaí ar son na Gaeilge ar feadh a shaoil. Thacaigh sé le Sinn Féin ó bunaíodh an páirtí sa bhliain 1905. Sa bhliain 1898, toghadh é ina bhardasach ar Bhardas Chill Chainnigh. D’úsáid sé a chuid ama sa phost sin chun Cumann Lúthchleas Gael a chur chun cinn, eagraíocht réasúnta nua ag an am a bunaíodh 14 bliana roimhe sin. Ba é an chéad chathaoirleach ar Chomhairle Laighean CLG, ó 1900. Toghadh é ina uachtarán ar CLG ag an gComhdháil Náisiúnta i Meán Fómhair 1901, post a bheadh aige ar feadh fiche bliain, fós an tréimhse is faide a bhí aon duine sa bpost sin. Le linn a uachtaránachta, rinne sé iarracht an eagraíocht a chur ar chosán níos poblachtánaí.
Tar éis Éirí Amach na Cásca, ghabh na Briotanaigh Nowlan i mBealtaine 1916, agus rinneadh imtheorannú gan triail air in Frongoch na Breataine Bige. I mí Lúnasa na bliana sin, scaoileadh saor é agus lean sé ar aghaidh lena dhualgais CLG agus Shinn Féin. Thacaigh sé go poiblí leis an IRA le linn Chogadh na Saoirse sna 1920idí.
An tSamhail Nordach
Cé go bhfuil difríochtaí suntasacha ann i measc na dtíortha Nordacha, bíonn roinnt tréithe coiteann acu ar fad. Áirítear orthu sin tacaíocht do stát leasa "uilíoch" atá dírithe go sonrach ar fheabhas a chur ar neamhspleáchas aonair agus ar shoghluaisteacht shóisialta a chur chun cinn; córas corparáideach a bhaineann le socrú trípháirteach ina ndéanann ionadaithe saothair agus na bhfostóirí idirbheartaíocht ar phá agus ar pholasaí an mhargaidh saothair faoi stiúir an rialtais ; agus tiomantas d'úinéireacht phríobháideach, [[saormhargadh|saormhargaí, agus saorthrádáil.
James Nowlan
Saol oibre
Ag Comhdháil CLG sa bhliain 1921, d’éirigh Nowlan as an uachtaránacht, agus ceapadh é ina Uachtarán Oinigh ar an gcumann ar feadh a shaoil — an t-aon duine ar tugadh an onóir sin dó.
An tSamhail Nordach
Tá a samhlacha eacnamaíocha agus sóisialta féin ag gach ceann de na tíortha Nordacha, uaireanta le difríochtaí móra óna comharsana. De réir an tsocheolaí Lane Kenworthy, i gcomhthéacs an tsamhail Nordaigh, ciallaíonn "daonlathas sóisialta" sraith polasaithe chun slándáil agus deis eacnamaíoch a chur chun cinn laistigh de chreat caipitlíochta seachas athsholáthar caipitleachais.
Forbhreathnú
"Léiríonn "An tSamhail Nordach - ag glacadh le domhandú agus rioscaí a roinnt" (Béarla: "The Nordic Model: Embracing globalization and sharing risks") an córas seo a leanas:
James Nowlan
Bás agus oidhreacht
Fuair Nowlan bás i Meitheamh 1924. Athainmníodh Páirc Uí Nualláin, staidiam CLG ina áit dúchais i gCill Chainnigh, ina onóir trí bliana ina dhiaidh sin. Cuireadh i reilig Ghlas Naíon é. Ní raibh cloch chinn ar a uaigh go dtí 2013 nuair a chuir CLG cros Cheilteach in airde. I mí Mheán Fómhair 2016, nocht CLG corn nua darb ainm Corn Uí Nualláin le bronnadh ar sheaimpíní iomána na hÉireann faoi-21.
Jonathan Edwards
Is polaiteoir Breatnach de chuid Plaid Cymru é David Jonathan Edwards. Rugadh é ar an 26 Aibreán 1976. I mí Bhealtaine 2010, toghadh é don chéad uair mar theachta parlaiminte do Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr.
Ábharachas
mion|An leabhar 'L'homme machine', le La Mettrie,  sa bhliain 1748 Baineann an t-ábharachas leis an gclaonadh chun sásamh daonna a bhaint amach trí saibhreas agus nithe saolta a chruinniú. Is éard atá san ábharachas dearcadh i leith an tsaoil agus míniú ar an domhan bunaithe ar ábhar. Léiríonn sé an creideamh gurb é an t-ábhar go heisiatach a sholáthraíonn an eochair don domhan ábharach agus don réaltacht ina hiomlán, an chuma atá ar an saol féin san áireamh.
Tagraíonn an t-ábharachas praiticiúil don tslí bheatha sin a lorgann an comhall daonna trí charnadh na hiarmhaise ábharaí.
Mark Rutte
Iar-Príomh-Aire na hÍsiltíre is ea Mark Rutte (ar 14 Feabhra 1967 a rugadh é). Bhí sé sa phost sin ó am go ham idir 2010 agus 2023. Ball den People's Party for Freedom and Democracy (an VVD, nua-liobrálach) is ea é é.
clé|mion|2022
Gairm
Bhí Rutte ina cheannaire ar 4 chomhrialtas idir 2010-2023.
In 2017, d’éirigh leis an VVD an sciar is mó de na vótaí a fháil, 21.3 faoin gcéad, nó 33 den 150 suíochán sa pharlaimint.
Sa bhliain 2023 tharla scoilt ina rialtas mar gheall ar easaontas faoi srianta a chur ar an inimirce.
Ar 8 Iúil 2023, dúirt Rutte go n-éireodh sé as an bpolaitíocht ar fad tar éis dá chomhrialtas titim as a chéile. Tháinig a ráiteas aniar aduaidh ar an bpobal, ós é an ceannaire is faide seirbhís sa tír.
Miriam Cooper
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Miriam Cooper (7 Samhain 1891 – 12 Aibreán 1976).
Snáthaidpholladh
mion|Snáthaid á bhrúigh i lámh an othair Modh ársa Síneach chun pian a mhúchadh, cóir leighis ar ghalair áirithe is ea snáthaidpholladh. Glactar go fairsing anois leis ar fud an Domhain. Le húsáid in ionad ainéistéisigh le linn obráidí. Slí amháin chun snáthaidpholladh a dhéanamh is ea snáthaidí tanaí a instealladh faoin gcraiceann ar éigin ag ionaid ar leith de na céadta ionad caighdeánach snáthaidphollta sa cholainn. Tá na hionaid seo sainiúil do gach galar ar leith, ar líonraí néarógacha ar leith, na méaracha coise, na lámha, an aghaidh, is bog na cluaise. Baineann na hionaid seo le hathbhunú na cothromaíochta idir prionsabail an yin is an yang, agus le qi chun é seo a bhaint amach. Rothlaítear na snáthaidí, nó uaireanta ritear sruth leictreach beag tríothu isteach sa cholainn. Ní fios fós cén fáth go múchann snáthaidpholladh pian, ach meastar go spreagann an próiseas soláthar ionoirfiní is einceifilíní sa cholainn.
Jarama Valley (amhrán)
Is amhrán ó Dhara Poblacht na Spáinne é Jarama Valley ar a dtugtar El Valle del Jarama freisin. Ag tagairt do Chath Jarama a tharla i rith Chogadh Cathartha na Spáinne, úsáideann an t-amhrán an fonn Red River Valley.
Troideadh an cath ón 6 -27 Feabhra 1937, i ngleann abhann Río Jarama cúpla ciliméadar soir ó Mhaidrid. D'ionsaigh trúpaí d' Arm na hAfraice (Spáinis: Ejército de África) de chuid an Ghinearáil Franco, suíomhanna a bhí i seilbh óglaigh gan taithí na mBriogáidí Idirnáisiúnta, go háirithe cathláin na Breataine agus na cathláin Dimitrov. Chríochnaigh sé i leamhsháinn, leis an dá thaobh trinsithe. Ag deireadh trí seachtaine, go háirithe tar éis frithionsaí ar áit a dtugtaí "Cnoc an Fhéinmharaithe ", bhí an líon báis ard. Chaill Cathlán na Breataine 225 dá 600 fear agus chaill Cathlán Lincoln 125 as 500.
Fedelm Noíchrothach
I Miotaseolaíocht na nGael, b'iníon Conchúir mhic Neasa sa Rúraíocht í Feidhelm Naoichruthach (Sean-Ghaeilge Fedelm Noíchrothach ), aitheanta chomh maith mar Feidhelm Naoichroí.
Phós sí Cairpre Nia Fer, rí na Teamhrach, ach bhí caidreamh bradach aici le Cú Chulainn ag tús an Táin Bó Cuailnge, cé gur athraíodh an téacs go garbh chun a chur in iúl gur bhansclábhaí Feidhelm í leannán Chú Chulainn. D'fhág sí níos déanaí a fear céile le haghaidh Chonaill Chearnaigh.
Hans Vredeman de Vries
Ailtire, péintéir agus innealtóir Ollannach de chuid na hAthbheochana ba ea Hans Vredeman de Vries (1527 – c. 1607). Tá iomrá air de bharr leabhair leis faoi dhearadh gairdíní a foilsíodh i 1583 agus leabhar eile faoi mhaisiú (1565) agus faoi pheirspictíocht (1604).
Beatha
Rugadh Vredeman de Vries in Leeuwarden agus tógadh san Fhreaslainn é. I 1546 chuaigh sé chun Amstardam agus chun Kampen. I 1549 d’aistrigh sé cónaí go dtí Mechelen, mar a raibh an Chúirt Uachtarach ina suí. Bhí a dheartháir Debastien ina orgánaí san eaglais ann.
Dhear Vredeman de Vries ornáidí do mhórshiúlta de chuid Shéarlas V, an tImpire Naofa Rómhánach, agus Philib II na Spáinne. Rinne sé staidéar ar Vitruvius agus ar Sebastiano Serlio agus tháinig clú idirnáisiúnta air mar eolaí ar pheirspictíocht. Bhain sé Antuairp amach, mar ar ceapadh é mar ailtire na cathrach agus mar innealtóir daingnithe. D’éalaigh sé tar éis 1585 mar gur shealbhaigh na Spáinnigh an chathair agus gur ordaíodh do Phrotastúnaigh í a fhágáil i gceann dhá bhliain.
D’aistrigh Vredeman de Vries cónaí go dtí Frankfurt agus chuaigh i gceann oibre in Wolfenbüttel, mar ar dhear sé daingean agus leagan amach nua don chathair ar son Julius, Duke of Brunswick-Lüneburg. Cuireadh an tionscadal ar ceal tar éis bhás an Diúic agus chuaigh sé ag obair in Hamburg, in Danzig (1592), i bPrág (1596) agus in Amstardam (1600). Thagadh Hendrick Aerts agus a mhac féin Paul, beirt phéintéirí, ina chuideachta. Péintéir freisin ba a mhac eile Salomon.
Thug Vredeman de Vries iarracht ar phost a fháil in Ollscoil Leiden i 1604. Níl áit ná am a bháis ar eolas againn, ach tá tuairisc ar a mhac Paul a bheith in Hamburg nuair a thit an oidhreacht air.
Máinliacht phlaisteach
Nódú craicinn is fíochán fochraicneach ó ionad sláintiúil ar an gcolainn go dtí ionad a ndearnadh damáiste dó trí ghalar, gortú, tráma, nó dó. Go minic, is gá an próiseas a dhéanamh i gcéimeanna chun fairsingí nochtaithe is easpaí fíocháin a chlúdach. Cuimsionn sí obráidí a dhéantar ar chúiseanna cosmaideacha freisin, cosúil le teannadh cneas aghaidhe, athmhúnlú sróine, méadú cíoch, saill mhímhaiseach a bhaint, is a lán eile.
3 Bealtaine
Is é an 3 Bealtaine an 123ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 124ú lá i mbliain bhisigh. Tá 242 lá fágtha sa bhliain.
Loscadh na dílleachtlainne sa Chabhán
Ar 24 Feabhra 1943, chuaigh dílleachtlann trí thine i mbaile an Chabháin i lár na hoíche. Scoil saothair Naomh Iosaif an t-ainm ar an dílleachtlann agus ba leis na Cláiríní Bochta í.
An tubaiste
Cailleadh 35 cailín, dílleachta uilig, agus bean amháin. Níor tháinig slán as an loisceadh ach naonúr. Léim a bhformhór anuas as fuinneoga arda.
Loisceadh ina mbeatha an chuid is mó. "Druil dóiteáin lochtach, barraíocht doirse faoi ghlas – ina measc doras an staighre éalaithe, seirbhísí mí-éifeachtacha dóiteáin agus níos measa arís, leasc ar na mná rialta na cailíní a chur amach ar an tsráid ar eagla go bhfeicfeadh an pobal iad agus a ngúnaí oíche orthu."
Níor aslonnaigh na mná rialta na cailíní as an bhfoirgneamh. Ní raibh ach gúnaí oíche orthu ag an am, is cosúil. Bhí sé ina ráfla, agus ní raibh ann ach ráfla, go ndúradh leis na cailíní gan a theacht anuas ón seomra ina rabhadar, toisc go raibh siad gléasta i gcultacha oíche agus nár mhian leis na mná rialta go bhfeicfeadh na fir dhóiteán iad.
Rinne go leor daoine sa bhaile tréaniarracht dul isteach le cúnamh a thabhairt. Ba bheag nár chaill fear, John McNally, a shaol san iarracht a rinne sé an tine a mhúchadh.
Cúlra
Cuireadh cailíní sa dílleachtlann ar chúiseanna éagsúla – mar shampla, dá mba rud é go bhfuair an mháthair bás, measadh nach raibh sé ceart iad a fhágáil faoi chúram a n-athar.
Bhí teach níocháin mar ann huid den dílleachtlann.
Leacht cuimhneacháin
Níl aon leacht cuimhneacháin sa bhaile ar chor ar bith (go dtí 2023 ar aon nós).
Ben Lake
Is polaiteoir Breatnach de chuid Plaid Cymru é Ben Morgan Lake. Rugadh é ar an 22 Eanáir 1993. I mí Mheitheamh 2017, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Ceredigion.
Lillian Gish
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Lillian Diana Gish (14 Deireadh Fómhair, 1893 – 27 Feabhra, 1993).
End Game (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an seachtú heipeasóid déag, "End Game" den dara sraith The X-Files ar an 17 Feabhra 1995. Scríobh Howard Gordon an eipeasóid seo. D'fhéach 17.5 milliún duine ar an eipeasóid.
Flóra na hAstráile
right|thumb|260px|Coillte eocalaipe in Victoria, an Astráil.
Is mór ar fad an méid speiceas a bhaineann le flóra na hAstráile - os cionn 20,000 planda soithíoch, 14,000 planda neamhshoithíoch, 250,000 speiceas d'fhungas agus 3,000 léicean. Is mór an chosúlacht atá idir an flóra seo agus flóra Ghondwana Fásra an-logánta atá i gceist, cé go mbaineann siad le finte forleathana, agus tá baint ag a n-éagsúlacht leis an ngluaiseacht ilchríochach agus leis an athrú aeráide ón Tréimhse Chailceach i leith. D'fhág an tuire agus an tine rian ar leith ar an bhflóra seo, rud is léir óna bhfuil ann de chrainn scléireadhuilleacha agus a bhfuil a lorg le haithint ar fhinte móra ar nós Proteaceae (Banksia), Myrtaceae (Eoclaip - crainn ghuma), and Fabaceae (Acaicia - caolacháin).