cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Coláiste Íde, Coláiste Breisoideachais
Is coláiste breisoideachais é Coláiste Íde, Coláiste Breisoideachais (English - Coláiste Íde College of Further Education) lonnaithe ar Bhóthar Dhroichead Chairdif i bhFionnghlas Thiar. Bunaíodh é i 1991.
Naisc Sheachtracha
Coláiste Íde CFE
Lonracht
Astú solais ó ábhar ar chúis eile seachas téamh, a rangaítear de réir foinse an fhuinnimh. Is fótalonracht an t-astú solais infheicthe nuair a imbhuaileann solas dromchla, mar shampla i gcás péinteanna atá bunaithe ar shuilfíd since, agus leanann an breo astaithe seo nuair a bhaintear an fhoinse sheachtrach solais chun siúil. I gceimealonracht, imoibrithe ceimiceacha is bun leis an astú solais. Tugtar leictrealonracht ar an astú solais de bharr díluchtaithe leictrigh. Feictear tribealonracht nuair a chuimlítear nó a mheiltear criostail áirithe. Cruthaíonn ionsú radaíochtaí, cosúil le solas, radaíocht ultraivialait, X-ghathanna is gáma-ghathanna, i ndromchlaí d'ábhair áirithe astú iarmharach solais infheicthe. Nuair a stopann an breo nuair a bhaintear an radaíocht ionsaitheach chun siúil, tugtar fluairiseacht ar an gcineál lonrachta seo. É seo is bun le feadáin fhluairiseacha. Nuair a leanann an breo agus deireadh leis an radaíocht ionsaitheach, tugtar méarnáil ar an lonracht sin. Bithlonracht a thugtar ar lonracht a ghintear in orgánaigh bheo, mar shampla i lampróga. Go bunúsach, i ngach cás faigheann adaimh áirithe san ábhar breis fuinnimh a ardaíonn leictreoin iontu chuig staid flosctha. Tar éis achar beag ama, filleann na leictreoin seo don staid neamhfhlosctha, agus astaíonn an farasbarr fuinnimh i bhfoirm solais infheicthe.
Corr na Móna
Corr na Móna. Baile beag Gaeltachta ar imeall thiar na Coiribe i gContae na Gaillimhe. Tá an polaiteoir Éamon Ó Cuív ina chónaí sa bhaile agus lánpháirteach i bpolaitíocht agus eacnamaíocht an bhaile. Maireann an baile go mór ar thurasóireacht, go háirithe slatiascaireacht. Bíonn cúrsa Gaeilge 'Spleodar' i gCorr na Móna gach samhradh. I gCorr na Móna tá dhá tí tábhairne, Oifig an Phoist agus siopa beag darb ainm 'Lowry's'. Tá bunscoil agus Meánscoil ann - Gaelscoileanna iad an bheirt acu. Tá halla pobal le cúirt chispheile agus bíonn na coláistí samhraidh ar siúl anseo.
Hermione Granger
Is carachtar cumtha í Hermione Jane Granger (19 Meán Fómhair 1979 a rugadh í) sa tsraith leabhar Harry Potter. Is banscoláirí óg ar Scoil Chomhoideachais Draíodóireachta Hogwarts (mar a thugtar uirthi sa leagan Gaeilge den leabhar). Chomh maith le Ron Weasley, is dlúthchara Harry í.
Hideki Shirakawa
Ceimicí a rugadh i dTóiceo ar an 20 Lúnasa 1936 is ea Hideki Shirakawa. Tháinig sé, de thimpiste, ar pholaicéitiléin, polaiméir sheoltach, i 1967. Le Alan MacDiarmid is Alan J. Heeger, bhuaigh sé Duais Nobel na Ceimice sa bhliain 2000 as a shaothar chun polaiméirí seoltacha a fhionnadh is a fhorbairt.
Cluain Eoghain
Is baile suite i gContae Dhoire í Cluain Eoghain.
ATP Tour 1990
Is liosta é seo de na heachtraí a tharla sa bhliain 1990 i leadóg ar an ATP Tour. Bhuaigh Stefan Edberg na craobhacha is mó le 7 agus na pointí is mó le 3889 agus bhuaigh Pete Sampras an airgead is mó le $2,875,406. Ba é Stefan Edberg imreoir na bliana agus Fabrice Santoro imreoir nua na bliana.
Charles Sobhraj
Is dúnmharfóir srathach é Charles Sobhraj (a rugadh i Saigon, Vítneam, ar 6 Aibrean1944 agus a thóg náisiúntacht Francach). Mharaigh sé os cionn 20 turasóir mála droma san Áis e sna seachtóidí agus sna hochtóidí. clé|mion|Bhí cáil ar an murdaróir, rinneadh dia bea de fiú. Seo dealbh de i n[[Goa. ]] Cuireadh faoi ghlas é i Kathmandu sa bhliain 2003 agus chaith sé nach mór 20 bliain sa phríosún i Neipeal.
I mí na Nollag 2022, bhí cead tugtha ag an gCúirt Uachtarach i Neipeal Sobhraj a scaoileadh chun na Fraince ar "chúiseanna sláinte". Scaoileadh é amach as an bpríosún i Neipeal ar 23 Nollaig 2022 agus eiseachadadh é go dtí an Fhrainc.
An tArd Mór
Is baile suite i gContae Dhoire é an tArd Mór. De réir Dhaonáireamh 2001 tá daonra de 210 ann.
Contae an Chabháin
I ndeisceart Chúige Uladh atá An Cabhán nó Contae an Chabháin. "Log' a chiallaíonn an focal 'Cabhán' agus tá an baile den ainm sin suite i ngleann beag i lár na gcnoc. Ba iad clann Uí Raghaillaigh a thóg caisleán anseo sa tríú haois déag agus riailigh siad oirthear an cheantair ar ar tugadh 'Breifne'. Bhunaigh na Proinsiasaigh mainistir sa Chabhán ag an am céanna ach níl fágtha de sin anois ach túr an chloig. Ba sa bhliain 1579 a leagadh amach teorannacha an chontae. Rinneadh ionad margaidh den bhaile sa chúigiú haois déag, agus bhí tábhacht leis mar ionad traenach faoi dheireadh an naoú haois déag. Ba ionad tábhachtach é do thionscal an línéadaigh chomh maith.
Liosta ceimiceoirí
M
thumb|170px|Dmitri Ivanovich Mendeleev
Contae an Chabháin
Tá iarsmaí ón chlochaois i leith ar fud an chontae go háirithe sa iarthar mar a raibh cónaí ar dhaoine le breis agus cúig mhíle bliain. Tá a lán locha ann agus ba mhinic a chónaigh daoine ar oileáin shaorga ar a dtugtar crannóga. mion|deas|alt=Loch Uachtair|Loch Uachtair
Bailte agus Sráidbailte i gContae an Chabháin
Féach freisin:    Bailte i gContae an Chabháin
Leabharcham
Sa Rúraíocht, ba bhean saoi agus buime Dheirdre í Leabharcham d'Eamhain Mhacha.
Deirdre agus Naoise
Leag Conchúr mac Neasa uirthi cúram a dhéanamh ar Dheirdre, í a thógáil agus a oiliúint scoite amach ó dhaoine, go dtí go raibh an cailín ina haois é a phósadh. Thairngir an draoi Cathbhadh ag breith Dheirdre: ''" Éireoidh an leanbh ina cailín is áille i measc mná na hÉireann, agus phósfaidh sí rí, ach tiocfaidh bás agus scrios ar chuige Uladh ar a son."
Nuair a tháinig an t-ionú chun Deirdre an rí a phósadh, thug Leabharcham go humhal a iníon altrama ar ais go Conchúr ag Eamhain Mhacha. Agus í ann, d'fhiafraigh Deirdre den fhile na cúirte, gaiscíoch óg dathúil a aithint, "a chuid gruaige ar nós sciathán an fhiaigh dhuibh, lí fhola ar a leiceann agus a chraiceann chomh bán le sneachta". Ba é sin Naoise, sealgaire agus amhránaí ag cúirt Chonchúir, agus in éineacht leis agus a bheirt dheartháireacha, d'éalaigh Deirdre go hAlbain.
Blianta ina dhiaidh sin, bualadh bob air na leannáin teacht abhaile go hÉirinn. Chuir Conchúr Leabharcham faoi choinne, chun a fhiosrú arbh í Deirdre fós an bhean is áille na tíre. Ag iarraidh Deirdre a chosaint, agus an seanrí searbh a chuir in éadan díoltas a bhaint ar Naoise, thuairisc Leabharcham go raibh meath tar éis teacht ar a háilleacht. Sheol an rí spiaire eile, ámh, agus ansin thosaigh cath. Fuair Naoise agus a bheirt dheartháireacha bás go tragóideach i rith an chogaidh, agus d'fhuadaigh an rí Deirdre, a mharaigh í féin, croíbhriste.
Sanasaíocht
Tá a hainm fréamhaithe ó leabhar agus cam. Mínítear an t-ainm scaití mar "leabhar mímhacánta", b'fhéidir de bharr an bréag a dúirt sí leis an rí maidir le meath áilleachta Dheirdre. Faightear an dara focal ámh mar leasainm ag cur síos ar iompar an choirp.
Ríomhaireacht chandamach
mion|deas|Próiseálaí candamach Is éard is ríomhaireacht chandamach ann ná feidhm a bhaint as feiniméin meicnic-chandamacha amhail forshuíomh agus fostú i gcóras ríomhaireachta. Tugtar ríomhaire candamach ar ríomhaire a dhéanann ríomhanna candamacha. Creidtear go bhfuil ríomhairí candamacha in acmhainn fadhbanna ríomhaireachtúla a réiteach i bhfad níos gasta ná ríomhairí clasaiceacha. Mar shampla, an fachtóiriú slánuimhreach atá ina chnámh droma don chripteachóras siúd criptiú RSA. Tá staidéar na ríomhaireachta candamaí ina foréimse d'eolaíocht na faisnéise candamaí.
Eitéin
Hidreacarbón den fhoirmle CH2=CH2 is ea eitéin, ar a dtugtar eitiléin freisin. le fiuchphointe -104 °C. Gás gan dath, an chéad bhall de shraith na n-ailcéiní. Ceimiceán tábhachtach tionsclaíoch a pholaiméiríonn go dtí poileitiléin. Nuair a bhíonn sí i láthair mar rianghás, brostaíonn sí aibiú torthaí. Is í an hidreacarbón is simplí í.
Christine Charbonneau
Bhí Christine Charbonneau (18 Deireadh Fómhair 1943 – 29 Bealtaine 2014) ina hamhránai agus ina scríbhneoir de chuid lucht labhartha Fraincise Cheanada.
Bhí sí ar an tríú duine de cheathrar cailíní. Úrscéalaí is ea an deirfiúr is óige aici, Marie Godard.
Bhí sí ar dhuine den dream is mó a scríobh amhráin do dhaoine eile. Orthu sin tá Ginette Ravel, Renée Claude, Patsy Gallant, France Castel, Christine Chartrand, Ginette Reno, agus Sheila sa Fhrainc. Tá na hamhráin "Du fil des aiguilles et du coton", "Censuré" et "Les femmes" ("Qu'y a-t-il dans le cœur des femmes?") áirithe ar chnaga na 1970í. .
Na hamhráin is mó éileamh
Du fil des aiguilles et du coton, amhrán a thaifead France Castel i 1972 agus a dúirt Céline Dion i 1973, nuair a tháinig sí i láthair an phobail den chéad uair in aois a cúig ag bainis a dearthár Michel.
Tout va trop vite, amhrán a thaifead Patsy Gallant i 1972.
Les femmes (Qu'y a-t-il dans le coeur des femmes?), amhrán a thaifead Patsy Gallant i 1974 agus a chlúdaigh Sheila sa Fhrainc i 1976.
Cath na hEaglaise Brice (1298)
Troideadh Cath na hEaglaise Brice (Gaeilge na hAlban: Blàr na h-Eaglaise Brice; Béarla: Battle of Falkirk), ceann de na cathanna móra i gCéad Chogadh Neamhspleáchais na hAlban, ar an 22ú Iúil, 1298. Faoi stiúir a rí, Éadbhard I Shasana, fuair arm Shasana an lámh in uachtar ar arm na nAlbanach, a bhí faoi stiúir Uilleam Uallas, agus go gairid tar éis an chatha, d'éirigh Uallas as a chion feidhme mar Chaomhnóir na hAlban.
Réamh-ghníomhartha
Bhí an Rí Éadbhard I Shasana i mbun feachtais in aghaidh na Fraince i bhFlóndras nuair a d'fhoghlaim sé faoi theip a arm tuaisceartach ag Cath Dhroichead Sruighle. Tar éis sos cogaidh a chur i gcrích le Pilib IV na Fraince, d'fhill sé ar Shasana i Mí Márta na bliana 1298 agus chuir sé tús láithreach le heagrú arm i gcomhair a dhara ionradh ar Albain. Mar réamh-chéim, bhog sé lár a rialtais go dtí Eabhrac, áit a raibh sé lonnaithe ar feadh sé bliana. I mí Aibreáin, d'eagraíodh comhairle chogaidh sa chathair chun sonraí an ionraidh a thabhairt chun críche. cuireadh toghairm ar móruaisle na nAlbanach go léir a bhí i láthair, agus nuair nár tháinig siad fógraíodh iad dtréatúirí. D'ordaigh Éadbhard go mbaileodh a chuid arm le chéile ag Rosbrog ar an 25 Meitheamh. Bhailigh se fórsa mórthaibhseach : os cionn 2,000 capall agus 12,000 coisithe, lena n-áirítear buíon ollmhór Breatnach a bhí armtha leis an mbogha fada.
Christine Charbonneau
Na hamhráin is mó éileamh
Donne l'amour, amhrán a thaifead Ginette Reno i 1974.
Cath na hEaglaise Brice (1298)
Réamh-ghníomhartha
Go luath i mí Iúil, thosaigh an mórshiúil ó thuaidh. Nior chuaigh rudaí go maith. Bhí polasaí an rualoiscthe ordaithe ag Uilleam Uallas, a d'fhág na hionróirí gan soláthairtí úra. Ghéill na hAlbanaigh talamh roimh fhorsai an Ri Éadbhardh, ag tarraingt iad níos doimhne isteach i gcríoch aimride agus naimhdeach. Cuireadh moill ar chabhlach Éadbhaird féin mar gheall ar dhrochaimsir, agus nuair a shroich an arm lár na hAlban bhí sé gar do ocras. Bhí na coise ón Bhreatain Bhéag ach go háirithe in ísle brí. Nuair a bhí an arm lonnaithe ag Teampaill Liston, in aice Dún Éideann, thit círéib ólta amach ach chuir marcshlua na Sasanach é faoi chois, agus fágadh 80 Breatnach marbh.
Bhí an dóigh ann go mbeadh cúlú uiríslithe in ann d'Éadbhard mar a mbeadh go rialta ag a mhac i bhfeachtais ina dhiaidh sin. Nuair a bhí sé ar an bpointe filleadh ar ais go Dún Éideann, fuair sé amach go raibh Uallas lonnaithe i lár coille Challendar in aice leis an Eaglais Bhreac, trí mhíle déag ar shiúl, réidh chun sa dul sa tóir ar na Sasanaigh ag cúlú. Bhí áthas ar Éadbhard
Christine Charbonneau
Na hamhráin is mó éileamh
Censuré, amhrán a thaifead Christine Charbonneau i 1975.
Tús a gairme
Rugadh Charbonneau in Montréal, Québec, in 1943, agus scríobh sí a céad amhrán in aois a dhá bhliain déag. Thosaigh sí ag amhránaíocht go gairmiúil in La Butte à Mathieu in Val-David, Québec, i 1959. Dhéanadh sí í féin a thionlacan le giotár fearacht a comhairleora Felix Leclerc agus meas uirthi mar dhuine de mhórchumadóirí amhrán Québec. Luaití Charbonneau mar chansonnier. Ar feadh roinnt blianta bhíodh sí ag amhránaíocht sna tithe caife a bhí ag éirí flúirseach ag an am agus a dtugtaí "les boîtes à chansons" orthu.
Thosaigh Charbonneau ag tabhairt amhrán d’amhránaithe eile. Orthu sin bhí Ginette Ravel, duine d’amhránaithe móra na linne sin. Thaifead sí siúd L'amour, amhrán le Charbonneau, ar a halbam L'amour c'est comme un jour, a d’eisigh RCA Victor Records i 1963. Thaifead Renée Claude a hamhrán Je te chercherai ar (Renée Claude Volume 2), Select Records. Rinne Charbonneau a céad albam le Sélect Records i 1963: ba é an teideal a bhí air Les insolences d'une jeune femme.
Ar 24 Meitheamh 1965 tugadh cuireadh chun Charbonneau chun a bheith páirteach sa Fête de la Saint-Jean Baptiste, lá saoire in Québec''.
An bhliain sin bhí an fhéile ar siúl i bPáirc Jarry i dtuaisceart Montréal, rud nach dtiteadh amach go minic. Tháinig sí féin agus amhránaithe eile os comhair breis is daichead míle duine amach.
Timpeall 1967, nuair a bhí na "boîtes à chansons" ag dul i léig, Lean Charbonneau uirthi ag obair ag CBC Radio and CBC Television iarraidh uirthi cúpla uair a bhith páirteach sa tsraith Coast to Coast, sraith a léirigh Anton Van de Water agus mar a raibh sí ag amhránaíocht lena lán daoine eile, fearacht Joni Mitchell, Jacques Blanchet, Margo McKinnon, Pauline Julien agus Gordon Lightfoot (The Travelers). I 1968 rinne sí an tríú halbam, ceann ar theideal dó Christine, le Gamma Records. Ba é François Dompierre a stiúrthóir ceolchoirme, agus chum sé cúpla amhrán di ina dhiaidh sin.
In 1968 bhí a céad Sraith Shamhraidh teilifíse aici ag CBC agus í ina comhóstach le Jacques Blanchet ar an seó "Tête heureuse". In 1969 bhí sí ina comhóstach le Blanchet ar sheó raidió amhránaíochta ag CBC Radio: "Tour à tour". I Mí Lúnasa 1969 bhí Charbonneau ina hionadaí do Cheanada ag Féile Spa sa Bheilg ach níor ghnóthaigh sí duais.
Ag cumadh amhrán do dhaoine eile
In 1974 chum Charbonneau amhrán do Ginette Reno, "Donne l'amour," agus taifeadadh é ar a halbam siúd “Aimons-nous”. I 1979 thaifead Reno "Oublie-moi" ar a halbam Je ne suis qu'une chanson, a léirigh Melon-Miel Records. I gceann cúpla mí bhí 350,000 albam díolta aici.
D’éirigh go maith le Michel Louvain agus le Claude Valade ar liosta rogha ceoil Québec le hamhráin de chuid Charbonneau. Is beag cnagamhrán a chuir a oiread ratha ar Louvain is a chuir La dame en bleu le Mirabel Records
Bhí tóir ar "Viens t'étendre aux creux de mes bras," Bhí an-éileamh in Québec ar "Aide-moi à passer la nuit," "J'ai dit non," "Quand tes yeux," "C'est parce que je t'aime," "Est-ce si facile" agus "Le chemin de tes rêves" agus iad á rá ag Claude Valade. ,
Ba é an cnagamhrán ba mhó ag Charbonneau "Censuré," amhrán dioscó de chuid 1975.
Fuair sí bás le hailse ar an 29 Bealtaine 2014.
Le cloisteáil
Christine Charbonneau - "Dans un jour" (1966):
Christine Charbonneau - "Mon amour, mon ami, mon frère" (1975):
Christine Charbonneau - "L'enfer":
Uilleam Uallas
Ba ridire Albanach agus úinéir talaimh é Uilleam Uallas ( 1272 - 23 Lúnasa, 1305), a bhain clú amach mar cheannaire le linn Chogadh Neamhspleáchais na hAlban.
Sa lá atá inniu ann, tá cuimhne air mar tírghráthóir agus laoch náisiúnta na hAlban.
Chomh maith le Andrew Moray, chloígh sé arm na Sasanach ag Blàr Droichead Shruighlea, agus d'fhreastail sé mar Chaomhnór na hAlban go dtí gur buadh air i mBlàr na h-Eaglaise Brice.
Cúpla bliain ina dhiaidh sin, gabhadh Wallace i Robroyston, in aice le Ghlaschú, agus tugadh ina phríosúnach é don Rí Éadbhard I Shasana, a chuir chun báis é mar bhrathadóir.
Litríocht Ágastach (An tSean-Róimh)
mion|250x250px| Veirgil an file  Ágastach,  [[Mósáic|i mósáic ón 3ú haois a thaispeánann Béithe Chlio agus Melpomene freisin .]] Tagraíonn litríocht Ágastach do na píosaí litríochta Laidine a scríobhadh le linn réimeas Ágastas (27 RC - AD 14), an chéad impire Rómhánach. I stair liteartha an chéad chuid den 20ú haois agus níos luaithe, measadh go raibh litríocht Ágastach mar aon le litríocht na Poblachta Déanaí mar Ré Órga na litríochta Laidine, tréimhse de clasaiceachas stíleach.
I ndáiríre, scríobh fir an chuid is mó den litríocht a bhí luaite mar "Ágastach" - Veirgil, Horáit, Proipeirtias, Livias - a bunaíodh a ngairmeacha beatha le linn bliantana triúrachta, sular ghlac Octáivian an teideal Ágastas. Ó cheart, is é Óivid an file a bhfuil a chuid oibre fite fuaite sa réimeas Ágastach.
Cú Ibíteach
thumb|240px|Cú Ibíteach Is madadh clóis é cú Ibíteach.
Labhrás Mag Fhionnail
Bá dhlíodóir agus státaire Éireannach é Labhrás Mag Fhionnail (1852 - 17 Aibreán, 1923), nó Laurence Ginnell as Béarla.
Te Taka Keegan
Is léachtóir ollscoile agus gníomhaí ar son na Maoraise é Te Taka Keegan. Is de shliocht na iwi Waikato-Maniapoto, Ngāti Apakura, Te Whānau-ā-Karuai ki Ngāti Porou, agus Ngāti Whakaaue é.
Agus cúlra san innealtóireacht chrua-earraí aige, d’fhill Keegan ar Ollscoil Waikato chun céim mháistreachta a dhéanamh i Loingseoireacht Mhaorach Thraidisiúnta. Ina dhiaidh sin, fuair sé post múinteoireachta i Roinn na Ríomheolaíochta, agus ba é an chéad duine a mhúin an ríomheolaíocht go hiomlán trí mheán na Maoraise. Chríochnaigh sé tráchtas Ph.D. dar teideal Indigenous Language Usage in a Digital Library: He Hautoa Kia Ora Tonu Ai bunaithe ar obair i gcomhair le Leabharlann Dhigiteach na Nua-Shéalainne, tionscadal taighde faoi stiúir Ian H. Witten. Is féidir a phróifíl acadúil a fháil ar shuíomh Gréasáin Ollscoil Waikato.
Le linn dó saoire shabóideach a chaitheamh le Google, ba é Keegan an crann taca a bhí taobh thiar de Google Māori. Tá sé ar dhuine d’iontaobhaithe Tūhono, bunachar sonraí a nascann daoine Maoracha lena n-iwi.
In 2017, bhronn Príomh-Aire na Nua-Shéalainne, Bill English, an gradam múinteoireachta is airde sa tír, Ard-Ghradam an Phríomh-Aire, ar Keegan, mar aitheantas ar a dhíograis leanúnach don teagasc agus don fhoghlaim.
Ard an Chléibh
Is baile suite i gContae Dhoire é Ard an Chléibh.
Dúnmharú George Floyd
Tharla dúnmharú George Floyd, fear ón gcine gorm, i Minneapolis ar 25 Bealtaine 2002, tar éis do na póilíní é a ghabháil. Sáinníodh Floyd ar an talamh agus choinnigh póilín, Derek Chauvin a ghlúin ar a mhuineál nó go bhfuair sé bás tar éis breis is naoi nóiméad.
Bhí slua ann ag breathnú ar an eachtra nuair a tachtadh Floyd. Rinneadh scannánú ar an eachtra. Ghlac Darnella Frazier, bean óg (17 bliain ag an am), an físeán den dúnmharú.
Cor cinniúnach ba ea an cás Floyd i stair Mheiriceá maidir le freagracht na bpóilíní. Bhí cosúlachtaí idir cás George Floyd agus ionsaithe ciníocha eile, mar shampla cás Amadou Diallo, Sean Bell agus go leor eile. clé|mion|236x236px|agóid clé|mion|177x177px|graifítí, Hennepin County Government Center in Minneapolis, 2021
Agóidí
I dtvuít ar an 29 Bealtaine, dúirt an tUachtarán Donald Trump go bhféadfadh sé an Garda Náisiúnta a chur go Minneapolis agus go bhféadfaidís daoine a bhí i mbun creachadóireachta a chaitheamh. Bhí sé tugtha le fios ag Twitter ag an am gur sháraigh an tvuít a gcuid rialacha ar an mbonn gur ag cothú foréigin a bhí sé.
Bhí comhaltaí de Gharda Náisiúnta Mheiriceá curtha ar dualgas i Minneapolis ar 29 Bealtaine. clé|mion|177x177px|Cuimhneachán i [[Minneapolis, Minnesota|Minneapolis]] clé|mion|177x177px|agóid i Hennepin County Government Center, Minneapolis, 2021
Imeachtaí dlí
Ar dtús, bhí dúnmharú den tríú grád agus dúnorgain den dara grád, de réir dlí Mheiriceá, curtha i leith oifigeach as bás Floyd, Derek Chauvin, póilín den chine geal agus  44 bliain ag an am.. Ansin ar 3ú Meitheamh, tháinig méadú cuí ar na cúisimh i leith Chauvin. le cúisiú i ndúnmharú den dara grád.
Mhair an triail sa bhliain 2021 trí seachtaine agus thug 45 duine fianaise, an scamhógeolaí de bhunadh na hÉireann Martin Tobin ina measc. clé|mion|177x177px|[[Graifít|graifítí]] Ar an 20 Aibreán 2021, chiontaigh giúiré Chauvin, sa trí chúis a bhí curtha ina leith, mar atá, dúnmharú den dara grád, dúnmharú den tríú grád agus dúnorgain.
Dúirt Uachtarán na Stát Aontaithe Joe Biden gur "céim ollmhór chun cinn i dtreo na córa" sa tír ba ea ciontú Chauvin, dúnmharú "a tharla os comhair an tsaoil a bhí ann agus gur bhain sé na dallóga de dhaoine ar fud an domhain." Smál ar anam an náisiúin atá sa chiníochas córasach, a dúirt sé.
Pápa Alaisdir VI
Bhí an pápa Alaisdir VI ina cheannaire ar an Eaglais Chaitliceach Rómhánach ó 11 Lúnasa 1492 go dtí lá a bháis, 18 Lúnasa 1503.
Tá Alaisdir VI ar cheann de na pápaí is conspóidí in aimsir an Renaissance. Admhaigh sé go raibh roinnt páistí aige lena bhean choibhche. Mar sin tháinig ceangal idir an shloinne iodálach Borgia agus an scaoilteacht i dtaca le cúrsaí collaíocht a. Bhí baint aige freisin le caimiléireacht, calaois, sclábhaíocht agus finíochas ag an am céanna.
Ach ní raibh comharbaí Alaisdir VI níos fearr... bhí na peacaí céanna ag Sixtus V agus Uirbeach VIII. Mar sin, thosaigh an Reifirméisean sa bhliain 1530 chun deireadh a chur le camastaíl.
William Shockley
Fisicí a rugadh i Londain, a d'oibrigh sna Stáit Aontaithe ab ea William Bradford Shockley (13 Feabhra 1910 – 12 Lúnasa 1989). I 1947 chuidigh sé le ceapadh an trasraitheoir pointe teagmhála, rud a chuir tús le réabhlóid sa leictreonaic —cúrsaí raidió, teilifíse, teileachumarsáide is ríomhaireachta — agus réabhlóid iarmharach sa saol. Bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice le Bardeen is Brattain i 1956.
Ard Tí Cheallaigh
Is baile suite i gContae Dhoire é Ard Tí Cheallaigh nó Ard Uí Cheallaigh.
Aodhán Madden
Rugadh Aodhán Madden i mBaile Átha Cliath i 1947. Thosaigh sé a shaol profisiúnta mar iriseoir agus critic leis The Irish Press. Ansin thosaigh sé ag scríobh go lánaimseartha don stáitse, raidió agus an scáileán. Cuireadh a chuid drámaí ar stáitse in Amharclann na Mainistreach agus in Amharclann na Péacóige agus craoladh iad ar RTÉ agus an BBC. Scríobh sé an scannán mór le rá Night Train a raibh páirt lárnach ag John Hurt agus Brenda Blethnyn ann. Bhíodh sé ag múineadh sa Roinn Staidéir ar na Meáin i gColáiste Dhúlaigh, Coláiste Breisoideachais sa  Chúlóg ar feadh roinnt mhaith blianta níos déanaí ina shaol.
Fuair sé bás in 2015.
Colún Thráian
deas|250px|thumb|Colún Thráian Is suíomh seandálaíochta sa Róimh é Colún Thráian.
Münster
Is cathair sa Ghearmáin í Münster atá suite i gcúige na Réin-Thuaidh-Viostfáil in oirthuaisceart na tíre. Tá Münster suite i dtuaisceart an stáit agus áirítear í mar lárionad cultúrtha réigiún Viostfáil. Is í príomhchathair an stáit í.
Brúchtadh Krakatoa (1883)
mion Sa bhliain 1883, bhrúcht Sliabh Krakatoa san Indinéis.
Thosaigh na brúchtaí ar an oileán bolcánach ar an 20 Bealtaine 1883 agus phléasc an sliabh ar an 26/27 Lúnasa. Bhí torann an bhrúchta, an torann is airde a thaifead eolaithe riamh, le cloisteáil i bPerth san Astráil, 3,200 ciliméadar ar shiúl ón láthair. clé|mion|[[Súnámaí]] Meastar gur theilg Krakatoa 50 milliún tonna cré san atmaisféar agus gur dhorchaigh na spéartha thar níos mó ná 1,000 km 2.
D'astit luaith is smidiríní carraig e thar achar 800,000 km 2, agus chuir an brúchtadh tús le tonnta fathachúla farraige (súnámaí), 30 m ar airde.
Mharaigh an bruchtadh agus an súnámaí níos mó ná 36,000 duine ar chóstaí Iáva is Shumatra idir 26-28 Lúnasa.
Iarmhairtí
Tá tuairim i measc eolaithe aeráid e gur athraigh an brúchtadh seo aeráid an domhain ar feadh go leor blianta.
Féach freisin
]]
John O'Donoghue (polaiteoir)
Is polaiteoir Éireannach é Seán Ó Donnchú (nó John O'Donoghue). Teachta Dála de chuid Fhianna Fáil i gCiarraí Theas a bhí ann. Bhí sé mar Cheann Comhairle sa Dáil ón 14 Meitheamh 2007 go dtí an 13 Deireadh Fómhair 2009. Cuireadh ina leith gur chaith sé €126,000 d'airgead an rialtais agus bhí air éirí as an bpost sin.
Susan Rice
Taidhleoir, comhairleoir polasaí agus oifigeach poiblí Meiriceánach is ea Susan Elizabeth Rice (r. 17 Samhain 1964) atá ina Stiúrthóir ar Chomhairle Polasaí Intíre na Stát Aontaithe ón mbliain 2021. An 27ú Ambasadóir de chuid na Stát Aontaithe chuig na Náisiúin Aontaithe a bhí inti ó 2009 go 2013, agus ansin ba 23ú Comhairleoir Slándála Náisiúnta na tíre í ó 2013 go 2017. Is ball den Pháirtí Daonlathach í.
Rugadh Rice in Washington, D.C. D'fhreastail sí ar Ollscoil Stanford agus ar New College, Oxford, mar a raibh sí ina Scoláire Rhodes agus mar ar bronnadh DPhil (PhD) uirthi. D'oibrigh sí ar fhoireann na Comhairle Shlándála Náisiúnta faoin Uachtarán Bill Clinton ó 1993 go 1997, agus mar leas rúnaí stáit ar son gnóthaí Afracacha i Roinn an Stáit ó 1997 go 2001.
Stoirm gheimhridh, Meiriceá Thuaidh, Nollaig 2022
Bhuail stoirm fhiánta Meiriceá Thuaidh i rith mhí na Nollag 2022. Réab an stoirm os cionn 3,200 ciliméadar, idir Texas agus Quebec. 'Buama cioclóin' a bhí an chúis, agus ní minic a tharlaíonn sé sin.
Kathleen Lonsdale
Criostalagrafadóir a rugadh i nDroichead Nua, Contae Chill Dara, ab ea Dame Kathleen Lonsdale (née Yardley) (28 Eanáir 1903 – 1 Aibreán 1971). An 10ú páiste a rugadh do Harry Yardley, fear a' phoist i nDroichead Nua, agus do Jessie Camer. Rinne sí taighde le William Bragg san Institiúid Ríoga i Londain. Rinne sí struchtúir don móilíní heicsimheitilbeinséin amach, ag baint feidhme as díraonach X-ghathach agus anailís Fourier. Chuir torthaí an taighde seo taca láidir faoi choincheap na bhfithiseán móilíneach sa cheimic orgánach, go hairithe le beinséin. Toghadh í ina comhalta den Chumann Ríoga sa bhliain 1945, an chéad bhean a toghadh. Fuair sí bás leis an ailse i Londain.
Clogra ganganna
deas|225px|thumb|Clogra ganganna Sraith de ghanganna cabhartha tiúnta, leagtha amach go cothrománach i líne nó ciorcal, a sheinneann seinnteoir amháin nó níos mó le bataí. Feictear iad i ngrúpaí ceoil in oirdheisceart na hÁise go háirithe.
Eitilt le sreanga
Córais rialaithe in eitleáin ina gcruthaítear comharthaí leictreacha ó rialaitheoirí an phíolóta, agus a bpróiseáltar na comharthaí sin le ríomhaire chun comharthaí stiúrtha a chur chuig na dromchlaí stiúrtha: an stiúir, na hailearáin, na plapaí is eile. Roimhe seo dhéanadh rialaitheoirí an phíolóta cáblaí a tharraingt nó a bhrú chun córais hiodrálacha a fheidhmiú agus na dromchlaí stiúrtha a thiomáint. Meastar go mbeidh na córais eitilte le sreanga i bhfad níos iomláine is níos gasta chun freagartha nuair a thiontaíonn an aimsir clamprach nó i gcoinníollacha deacra eitilte eile.
Tiomsú i leabhar gearrthóg
Séard atá i gceist le tiomsú i leabhar gearrthóg ná bileoga, ailt as páipéir nuachta, stampaí, bláthanna feoite agus mar sin de a chur i leabhar ina bhfuil na leathanaigh folamh, é sin chun eolas faoi théama éigin a chaomhnú, stair theaghlaigh nó scéala nuachta, mar shampla.
Stair
Sa 15ú céad, d'éirigh sé coitianta i Sasana eolas mar oidis, sleachta liteartha, litreacha, dánta agus a leithéid a thiomsú in aon leabhar amháin. Commonplace books a thugtaí orthu seo. Ní raibh aon dá leabhar den chineál seo cosúil lena chéile, mar bhídís bunaithe ar shuim an duine a chruthaigh é. D'éirigh albaim chairdis coitianta i Sasana sa 16ú céad.
Baile Uí Shírín
Is baile suite i gContae Dhoire é Baile Uí Shírín.
Nagnatae
Molann T. F. O'Rahilly go raibh nasc eatarthu agus Fir Ol nEchmacht, dream as luathChonnachta, ag glacadh roinnt truaillithe agus na hainmneacha á seoladh.
Le haghaidh an baile suite ina gcuid críoch, féach Nagnata.
Aspidoras fuscoguttatus
Is iasc fionnuisce trópaiceach é Aspidoras fuscoguttatus a bhaineann leis an fofhine Corydoradinae den fhine Callichthyidae. Shíolraigh siad in uiscí intíre i Meiriceá Theas, agus tá siad le fáil in abhantrach uachtarach na Paraná sa Bhrasaíl agus i bPeiriú.
In Uisceadáin
Níl an-tóir orthu i dtrádáil na n-uisceadán, is dócha toisc go bhfuil sé deacair idirdhealú a dhéanamh idir speicis ghaolmhara eile.
Gó (bordchluiche)
thumb|240px|Fir Síneacha ag imirt Go (Pictiúr ón 16ú haois) Bordchluiche straitéiseach beirte is ea gó a thosaigh sa tSean-Sín sa tréimhse 2000 RC go 200 RC. Tá an-ghnaoi ar an gcluiche seo ar fud na hÁise; sa tSeapáin agus sa tSín go háirithe. Le teacht an idirlín, tá níos mó daoine ag imirt gó ar fud an domhain.
Ainm
Tagann an t-ainm Gaeilge ón Seapáinis 碁 [go]; ciallaíonn an ainm Sínise 圍棋 [wéiqí] "Bordchluiche Timpeallaithe". Tugtar 바둑 [baduk] sa Chóiréis.
Rialacha
Tá an cluiche cosúil le fichille mar is cluiche straitéiseach é. Ach tá cothrom na féinne idir gach fiche; Níl rí ná banríon le cumhacht breise sa chluiche seo. Nuair a thosaíonn an cluiche, níl aon phíosa ar an mbord. Cuireann an t-imreoir píosa (darbh ainm "cloch") ar an mbord. Tá téarmaí speisealta ann ó theanga na Seapáine mar shampla uttegae sórt íobartha agus imeartha sa tsúil. Tá an cluiche bunaithe ar shean-chogadh sa tSeapáin agus b'éigean na himreoirí fiche nó talamh an imreora eile a timpeallú. Uaireanta níl tú ró-chinnte, níl sé soiléir cé a bhuaigh an cluiche agus caithfidh na himreoirí comhaireamh a dhéanamh. Tarlaíonn sé sin nuair atá an cluiche géar.
20 Aibreán
Is é an 20 Aibreán an 110ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 111ú lá i mbliain bhisigh. Tá 255 lá fágtha sa bhliain.
Clóghrafaíocht
deas|200px|thumb|Clóghrafaíocht Dearadh foirmeacha na litreacha le húsáid mar chló-aghaidheanna, agus roghnú na gcló-aghaidheanna i gcomhair cáipéisí clóchurtha. Bíonn an-chuid feidhmeanna i gceist (leabhair, nuachtáin, stáiseanóireacht, fógraí, billí láimhe is eile), an-chuid innealra clóchuir, agus cuid mhaith meán (clóbhualadh, scannáin, teilifís, ríomhairí). Ainmnítear cuid de na cló-aghaidheanna as a gceapadóirí, cosúil le Baskerville is Franklin. Dhear Stanley Morison an chló-aghaidh choitianta Times New Roman i 1932 i gcomhair athdhearadh nuachtán an Times. Is clóghrafadóir cáiliúil é Hermann Zapf a dhear na cló-aghaidheanna Palatino, Optima is eile. Dearadh Helvetica, cló-aghaidh choitianta gan trasnáin, do chomhlacht Haas san Eilvéis. Nuair a bhíonn cló-aghaidh á roghnú le húsáid bíonn a galántacht, a hoiriúnacht is a soléiteacht san úsáid sin le measúnú. Roinntear cló-aghaidheanna ina dhá roinn: iad sin le trasnáin (stríoca gearra trasna ag barr is bun na litreacha), agus iad sin gan trasnáin. Taobh istigh de na ranna seo bíonn difríochtaí maidir le hairde, stíl an trasnáin, meáchan (nó duibhe), agus uillinneacha na gcuar. Cuireann gach ceann acu seo isteach ar chuma na litreach, cuma an leathanaigh, agus fad na cáipéise clóbhuailte.
Cloichshneachta
deas|250px|thumb|Cloichshneachta Foirm chomhdhlúthaithe ina bhfuil liathróidí is giotaí beaga oighir de thrastomhas timpeall 5 cm. Tagann sé le chéile de ghnáth le sruthanna comhiompair ag éirí go tapa san atmaisféar ag domhanleithid ísle, nó fronta fuar ag dul thart ag domhanleithid mheasartha. Go minic déanann stoirmeacha díobh an-díobháil do bharra, tithe is talamh.
Uaithni
Dream Gaelach i nÉirinn na luathmheánaoise ba ea na hUaithni, lonnaithe in oirthuaisceart Chontae Luimnigh agus Contae Thiobraid Árann in aice leis. Bhí sean-nós acu go raibh siad tráth ina gcónaí taobh thiar den tSionainn.
Tá a n-ainm fréamhaithe ón bPrótai-Cheiltis *Autēniī. Samhlaíodh iad gur na hAuteini (Αύτεινοι) iad, luaite le Tolamaes ina shaothar, Geografaíocht, ina n-insítear go raibh siad ina gcónaí i gContae na Gaillimhe.
Tá dhá ghéag na nUaithni atá ar eolas fúthu: Uaithni Cliach, ar aon dul le barúntacht Uaithne agus Ara i Luimneach; agus Uaithni Tíre, ar aon dul le barúntacht Uaithne Bhig i dTiobraid Árann. Feictear na hiontrálacha a leanas i nAnnála na gCeithre Máistrí.
Pax
Is í Pax (Laidin ar síocháin) dia na síochána i miotaseolaíocht Rómhánach.
Eitleog
Is é is eitleog ann ná fráma éadrom adhmaid nó plaistigh, clúdaithe le fabraic nó páipéar éadrom, a eitlítear ar théad fhada. Tá cáipéisí sa tSín ó 549 ag cur síos ar fheidhmeanna míleata eitleog. Thóg na hArabaigh eitleoga isteach san Eoraip, agus úsáideadh den chéad uair iad san Iodáil i 1589. An-choitianta mar ábhar scíthe, agus tá feidhmeanna acu sa mheitéareolaíocht is an tsuirbhéireacht.
ATP Tour 1991
Is liosta é seo de na heachtraí a tharla sa bhliain 1991 i leadóg ar an ATP Tour. Bhuaigh Stefan Edberg agus France Guy Forget na craobhacha is mó le 6. Bhuaigh David Wheaton an airgead is mó le $2,412,912 agus bhuaigh Stefan Edberg na pointí is mó le 3515. Ba é Stefan Edberg imreoir na bliana agus Byron Black imreoir nua na bliana.
Léimrás
mion|Léimrás Cianrás capall ina mbíonn ar chapaill agus mharcaigh léim thar chliatha agus baic eile is ea léimrás. Is minic spuaiceanna eaglaisí nó séipéal ina bpointí tagartha sna rásaí céanna agus as sin a thagann an focal Béarla ar a leithéid de rás, steeplechase.
Thosaigh léimrásaí in Éirinn san 18ú haois agus chuir na Sasanaigh léimrásaí ar siúl ina dtír féin go luath san 19ú haois.
Phoenix 92.5FM
Is é Phoenix 92.5 FM nó Phoenix FM an stáisiún raidió pobail a fhreastalaíonn ar cheantair Bhaile Átha Cliath 15 in Iar-Thuaisceart Bhaile Átha Cliath. Tá an stásiún ag craoladh ón bhliain 2000. Craolann siad ón Lárionad Siopadóireachta Bhaile Bhlainséir.
Jonathan Buckley
Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é Jonathan Buckley (Ionatán Ó Buachalla), a rugadh ar an 1 Eanáir, 1992 i bPort an Dúnáin. Is ball é de Pháirtí Aontachtach Daonlathach. Is Comhalta den Tionól Reachtach é don Bhanna Uachtarach, ó 2017 ar aghaidh.
Mahatma Gandhi
Síochán aí Indiach ab ea Mohandas "Mahatma" Gandhi (2 Deireadh Fómhair 1869 – 30 Eanáir 1948), ar a dtugtar Mahatma Gandhi de ghnáth. Cuimhníonn muintir na hIndia air mar athair an náisiúin. Chuaigh Gandhi i mbun feachtais síochánta chun saoirse na hIndia a bhaint amach ó Impireacht na Breataine sa chéad leath den fhichiú haois. clé|mion|233x233px|Gandhi (ar dheis) i Laxmidas, 1886 lena dheartháir Mar cheannaire ghluaiseacht an neamh-chomhoibrithe is mó a bhí aithne air, áfach. B’éard a bhí i gceist leis an ngluaiseacht seo ná baghcat a dhéanamh ar an uile ní a bhain le hImpireacht na Breataine san India. clé|mion|234x234px|mac léinn i Londain sna 1890idí
Tús a shaoil
Ba as teaghlach meánaicmeach dó. Ba dhlíodóir é.
Chuir a mhuintir go dtí Londain é sa bhliain 1888. le gabháil don Bharra. Bhí Gandhi ina mhac léinn sa Teampall Laistigh. Sa bhliain 1891, glaodh chun an Bharra air. clé|mion|177x177px|1895
An Afraic Theas
Is beag rath a bhí ar a dhlíodóireacht san India agus chuaigh Gandhi ar imirce go dtí an Afraic Theas sa bhliain 1893, tír inar lonnaigh sé ar feadh breis is scór bliain. clé|mion|251x251px|Gandhi ag caitheamh "Satyagrahi" san Afraic Theas, 1913-1914 clé|mion|177x177px|Gandhi agus a bhean sa bhliain 1902 Chuir Gandhi go mór i gcoinne na cinedheighilt e. Bhí tionchar ag a chuid oibre mar dhlíodóir i bPretoria ar an bpáirt a ghlac sé agus é ina príomhurlabhraí ar son an phobail Indiach san Afraic Theas agus nuair a sheas sé go daingean in aghaidh an leithcheala orthu. Ach rinne sé é sin gan foréigean a úsáid.
D'eagraigh sé na feirmeoirí is boichte chun seasamh ar son a gcearta féin. Cuireadh i bpríosún é ceithre uair san Afraic Theas.
D'fhorbair na blianta a chaith Gandhi san Afraic Theas a chuid scileanna san eagrúchán, sa phoiblíocht agus san idirbheartaíocht, mar a thaispeáin sé mar cheannaire na troda ar son na saoirse náisiúnta in India. Chuidigh a chuid oibre mar dhlíodóir agus mar ghníomhaí le linn na tréimhse sin lena thuairimí polaitíochta, sóisialta agus fealsúnachta a mhúnlú, dearcadh a stiúir a ról i saol an phobail tar éis dó filleadh ar an India sa bhliain 1915.
India
Tháinig Gandhi ar ais chun na hIndia sa bhliain 1915 agus thosaigh sé láithreach ag iarraidh cearta sibhialta agus neamhspleáchas na hIndia a bhaint amach do na hIndiaigh.
‘Neamh-chomhoibriú neamhfhoréigneach’ a mhol Gandhi dá lucht leanta. Cos i dtaca agus cur le chéile gan dul i muinín na láimhe láidre a bhí i gceist leis seo; do leiceann eile a iompú chuig fear do bhuailte seachas é a bhualadh ar ais. An aidhm a bhí ag an ngluaiseacht ná an bonn a bhaint de Rialtas Shasana, diaidh ar ndiaidh, agus rialtas dúchais nó Swaraj a bhunú.
Chreid Gandhi nach mbeadh de thoradh ar an lámh láidir ach go gcuirfí moill ar neamhspleáchas na hIndia agus gurbh fhearr an bua a fháil le ‘fórsa an anam a’ nó ‘cumhacht na fírinne’. ‘Beithíoch morálta, intleachtúil an duine; bíodh an mhoráltacht agus an intleacht mar armlón aige’, a dúirt sé. clé|mion|206x206px|[[Máirseáil an tSalainn, 1930]] ‘Má tá fuil le doirteadh sa tír seo, bíodh ár gcuid fola féin i gceist. Más é toradh an cheangail seo leis an mBreatain nach bhfuil meas againn orainn féin, mar dhaoine ná mar mhuintir, tá dualgas orainn an ceangal sin a bhriseadh’, a dúirt sé.
Thréig na céadta míle na scoil eanna, na coláistí agus na hollscoil eanna, agus bunaíodh institiúidí oideachais náisiúnta. Rinneadh ábhar éigeantach den Hindustani agus múineadh an fhíodóireacht do dhaltaí agus do mhic léinn
gach lá, i dtreo is go bhféadfaidís a gcuid cadáis féin a tháirgeadh, seachas bheith ag brath ar earraí Shasana. clé|mion|177x177px|Físeán, [[Máirseáil an tSalainn, 1930]]
D’éirigh le Gandhi na milliúin a thabhairt leis, beag beann ar chreideamh, ar inscne ná ar aicme. Go deimhin, lá de na laethanta, dhiúltaigh sé labhairt le slua a bhí roimhe nó gur tugadh cuireadh do na ‘daoine seachanta’, na Dalits, a bheith i láthair chomh maith. B’ionann an dream sin agus lobhair san anallód agus ní raibh aon mheas orthu i measc an phobail. Ba le linn Máirseáil an tSalainn a tharla an eachtra seo, máirseáil arb é ba chuspóir léi ná athshealbhú a dhéanamh ar shalann na hIndia.
Má tháinig críochdheighilt na hIndia salach ar an aisling a bhí ag Gandhi don tír, d’éirigh leis na Sasanaigh a dhíbirt aisti sa deireadh thiar. clé|mion|274x274px|Gandhi agus a cara Rajkumari Amrit Kaur i Simla, 1945
Saol pearsanta
Hiondúch ab ea Gandi a d’fhéach le sócúlacht an tsaoil a sheachaint, agus a staon de bhia cuid mhaith d’fhonn soiléire intinne agus anama a fháil, faoi mar a chreid sé féin.
Chuir Gandhi "brahmacharya" i ngníomh, nó sin a mhaígh sé. Ach dúradh gur chodail sé le mná agus cailíní óga. clé|mion|177x177px|Gandhi agus a namhaid, [[Muhammad Ali Jinnah|Ali Jinnah, 1944]] Saol simplí a bhí ag Gandhi, is cosúil. Dhéanadh sé a éadaí féin, chaitheadh sé an seál traidisiúnta darb ainm 'dhoti' agus d’itheadh sé bia glasrá nach (rud atá an-coitianta in India). Uaireanta staonadh sé ó bhia ar feadh tréimhsí fada ar chúiseanna creidimh nó chun agóid a dhéanamh. clé|mion|248x248px|Gandhi agus Madeleine Slade ar an S.S. Rajputana, 1931
Feallmharú
Bhain India an neamhspleáchas sin amach ón mBreatain sa bhliain 1947. Maraíodh Gandhi an bhliain dár gcionn i nDeilí Nua.
In India, tugtar Athair an Náisiúin ar Gandhi. Gach bliain san India, ar a lá breithe, déantar comóradh ar "Gandhi Jayanti" agus is lá saoire náisiúnta é.
Fealsúnacht
Bhí bealach Gandhi bunaithe ar mheas a bheith á léiriú ag daoine ar a chéile. Is mithid dhá mhantra shainiúla a fhógairt arís go forleathan, is dócha: Mahatma Gandhi: “Earth provides enough to satisfy every man's need, but not every man's greed.” mion|left|Gandhi i [[Londain sa bhliain 1931.|177x177px]]Cé gur dhiúltaigh Gandhi tacú leis na Sasanaigh sa Dara Cogadh Domhanda, scríobh sé alt san iris Colliers i Meitheamh na bliana 1943 (‘I still believe in non-violence’), ag míniú cén fáth ar chreid sé go bhféadfaí Hitler a chloí gan an lámh láidir a fhostú. Dar leis go raibh an Eoraip loite ag an gcaipitleachas agus ag an míleatacht impiriúlach agus gurbh fhearr gníomhartha brúidiúla a fhágáil faoi fhir bhrúidiúla seachas aithris a dhéanamh orthu.
Aphrodita aculeata
Is péist ghuaireach mhara é Aphrodita aculeata a fhaightear san Atlantach Thuaidh, sa Mhuir Thuaidh, sa Mhuir Bhailt agus sa Mheánmhuir. Tugtar an luch mhara nó an luch fharraige air go coitianta. De ghnáth, luíonn an luch mhara sa ghaineamh ar ghrinneall na farraige, ceann faoi.
Mahatma Gandhi
Fealsúnacht
‘Nuair a bhíonn éadóchas orm, cuimhním i gcaitheamh na staire gur bhuaigh bealach na fírinne agus bealach an ghrá i gcónaí. Bhí dúnmharfóirí agus aintiarnaí riamh ann, agus an chuma ar an scéal tamall nach bhféadfaí iad a chloí. Ach titeann siad sa deireadh. Smaoinigh air sin, i gcónaí.’
Henry Shrapnel
Oifigeach Briotanach airtléire ab ea Henry Shrapnel (3 Meitheamh 1761 - 13 Márta 1842). Timpeall 1793 cheap sé an sliogán srapnail mar bhuama frithdhaonna. Phléasc sé seo le linn a eitilte le gráin mharfacha luaidhe is píosaí miotail eile a scaipeadh go forleathan.
Mahatma Gandhi
Tionchar idirnáisiúnta
Tá mórán samplaí ann de ghluaiseachtaí náisiúnta a raibh tionchar ag Gandhi orthu. Bheartaigh sé feabhas a chur ar shaol na ndaoine gan foréigean a úsáid agus é i gcónaí ar son na fírinne.
Aphrodita aculeata
Sanasaíocht
Tháinig ainm an ghéinis ó Afraidíté, bandia an ghrá i miotaseolaíocht na Sean-Ghréige, mar gheall ar chosúlacht le baill ghiniúna na mban daonna, mar dhea. D’fhéadfadh go dtagann an gnáthainm Gaeilge (agus Béarla, sea mouse) ón chosúlacht le luch thí bháite a bhí caite i dtír ar an gcladach. Is é ainm an speicis, aculeata, an focal Laidine ar “spíonach”.
Mahatma Gandhi
Tionchar idirnáisiúnta
D'imir taithí Gandhi tionchar mór ar Martin Luther King agus ar ghluaiseachtaí éagsúla idirnáisiúnta.
Gandhi agus Éire
Bhí an-suim ag Gandhi i gcúrsaí in Éirinn ar feadh a shaoil.
Aphrodita aculeata
Cur síos
Is creachadóir gníomhach í an luch mhara a itheann portáin bheaga, faochain gliomaigh, agus péisteanna guaireacha eile lena n-áirítear Pectinaria agus Lumbriconereis. Tá sí in ann péisteanna eile atá i bhfad níos mó ná a corp féin a ithe. Itheann sí san oíche de ghnáth, agus cuid den ainmhí i bhfolach faoi bhrat gainimh.
Cóiméad Shoemaker-Levy 9
Cóiméad a d'imbhuail Iúpatar i 1994. D'fhionn an réalteolaí Carolyn Shoemaker (1929-), a fear céile an réaltgheolaí Eugene Shoemaker (1928-1997), agus an réalteolaí amaitéarach David Levy (1948-) an cóiméad ag réadlann Palomar i gCalifornia i 1993. De réir dealraimh, tharla dó dul róghar d'Iúpatar ionas gur aomadh isteach go hiomlán é ag imtharraingt láidir an phláinéid, an ceann is mó i gcóras na Gréine, 12 oiread thrastomhas an Domhain is níos mó maise ann ná na pláinéid uile eile le chéile. D'imbhuail sé an pláinéad i níos mó ná 20 píosa, agus steall siad atmaisféar daite Iúpatair. Tharla sin ar an taobh thall den phláinéad uainn, ach d'éirigh le spásteileascóp Hubble íomhánna iontacha de na hionaid imbhuailte ar dhromchla Iúpatair a fháil is a chraoladh ar ais ar Domhan. Ba é an chéad uair a bhfacthas a leithéid de dhíothú cóiméid.
Mahatma Gandhi
Gandhi agus Éire
clé|mion|236x236px|glóiriú inniu - [[Dealbhóireacht|dealbh i Maidrid - Plaza Joan Miró]]
B'eiseamláir é Gandhi do V. V, Giri, a tháinig go dtí Baile Átha Cliath, COBÁC agus Óstaí an Rí sa bhliain 1913 chun an dlí a dhéanamh. Sa bhliain 1916 glaodh chun Bharra na hÉireann i mBaile Átha Cliath ar Giri agus bhí saol oibre fada aige san India mar cheardchumannaí, polaiteoir agus seirbhíseach poiblí, arbh é Uachtaránacht na hIndia (idir 1969 agus 1974) a bhuaicphointe.
Aphrodita aculeata
Cladaí Chonamara
Rinne Séamus Mac an Iomaire cur síos ar an luch mhara ina leabhar clúiteach Cladaí Chonamara: Is gránna neamh-mhothaitheach an feithide í an luch mhara le féachaint uirthi ar dtús, mar go mbíonn an áilleacht ina codladh inti, ach má fhaigheann tú dosán feamainne agus a chuimilt, leis an mangarae a bhíos i ngreamú de a ghlanadh feicfidh tú loinnir ildathach sna deilgíní beaga atá ag fás as a craiceann, a bhíos ag athrú dathanna faoi sholas na gréine. Is féidir cosa beaga a thabhairt faoi deara ar a bolg le go ngreamaíonn sí í féin d'fheamainn agus d'aon rud eile a bhíos sna locháin. Bíonn an béal beag ag oscailt agus ag dúnadh gach ala. Is le cineál ribeacha atá timpeall a béil a sholáthraíos sí a cuid bia. Timpeall le cúpla orlach ar fhad atá sí. Is beag nach ionann fad agus leithead di...
Postvorta
Is í Postvorta dia na staire i miotaseolaíocht Rómhánach.
Brúitín
mion|clé|250px|Brúitín maisithe, Schynige Platte. mion|clé|250px|Brúiteoir prátaí Is éard atá i gceist le brúitín ná prátaí brúite. Baintear an craiceann de na prátaí agus bruitear iad go dtí go mbíonn siad bog. Is féidir na prátaí a bhrú de lámh le brúiteoir prátaí nó iad a chaitheamh isteach i muileann bia, gléas a chlamhraíonn na prátaí. Castar murlán an chromáin timpeall chun na prátaí a bhrú trí na poill i dtonnadóir an mhuilinn. Nuair a bhíonn na prátaí uile briste agus brúite gan cnapáin iontu, is féidir iad a dháileadh le n-ithe. Go minic cuirtear im, bainne agus rudaí eile sna prátaí chun blas níos fearr a thabhairt dóibh.
Louis Mountbatten, Earl Mountbatten de chuid Bhurma
clé|mion|1942, [[aimiréal ag an am]] Státaire, oifigeach sa Chabhlach Ríoga agus ball den teaghlach ríoga na Ríochta Aontaithe ba ea Louis Mountbatten, Earl Mountbatten de chuid Bhurma (25 Meitheamh 1900 – 27 Lúnasa 1979).
Feallmharú
Ar 27 Lúnasa 1979, feallmharaíodh an Tiarna Mountbatten ar an Mullach Mór, Contae Shligigh. Phléasc an tIRA buama ar a bhád. Bhí sé ar a laethanta saoire lena chlann, ag iascaireacht ag an am. Maraíodh beirt ghasúr (garmhac Nicholas Knatchbull, 14 bliain d'aois, agus Paul Maxwell, ball foirne, 15 bliain d'aois) agus bean (Doreen Brabourne 83 bliain d'aois) chomh maith.
Gearradh príosúnacht saoil ar Thomas McMahon ar 23 Samhain 1979. Ligeadh saor é sa bhliain 1998.
Ríshliocht Yuan
mion|clé|Ríshliocht Yuan sa bhliain 1330 Ba é ríshliocht Yuan a bhí ag rialú na Síne sna blianta 1271 go 1368 AD, go hoifigiúil an Yuan Mór, Dai Ön Ulus, go litriúil "Stát Yuan Mór".
Tháinig ríshliocht Yuan i ndiaidh na Song. clé|mion|[[Cúbla Cán nó Khubilai Khan ]]
Stair
Bhunaigh Cúbla Cán, impire na Mongólach, ríshliocht Yuan sa bhliain 1271. Faoin bpointe seo, bhí a réimse scoite amach ó na Khanates eile agus riail sé an chuid is mó den tSín nua-aimseartha agus na ceantair máguaird, lena n-áirítear an Mhongóil nua-aimseartha.
Ba é an chéad ríora iasachta é a rialaigh an tSín go léir agus mhair sé go dtí 1368 nuair a tháinig na Ming i bhfeidhm. Rinne na rialtóirí Yuan cúlú go dtí a dtír dhúchais Mongóilis agus lean siad orthu ag rialú ríora Thuaisceart Yuan.
Bhí máistreacht ar an teanga Síneach ag cuid de na hImpirí Mongóilis.
Ambrogio Lorenzetti
Ealaíontóir a rugadh i Siena na hIodáile ab ea Ambrogio Lorenzetti (c 1280-c 1348). Cáil air as a fhreascónna fáthchiallacha sa Palazzo Pubblico i Siena. Cáil ar a dheartháir Pietro mar ealaíontóir freisin.
Antevorta
Is í Antevorta dia na todhchaí i miotaseolaíocht Rómhánach.
An Chros
Tá an Chros, dá ngairtear go coitianta Cros an Deiscirt nó an Chros Theas, ar an gceann is lú de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha (i gcontrárthacht le Cros an Tuaiscirt), ach tá sí ar cheann de na réaltbhuíonta is cáiliúla freisin. Is é Crux, nó Crux Australis, a thugtar mar ainm Laidine uirthi, rud a chiallaíonn cros, nó cros an deiscirt. Tá réaltbhuíon an Cheinteáir ar thrí thaobh di agus réaltbhuíon na Cuileoige ar an taobh theas di.