cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stair na Polainne
Rítheaghlach Piast
Nuair a bhítear ag trácht ar "naimhdeas oidhreachtúil na bPolannach is na nGearmánach", - mar a deir an nathán, jak swiat swiatem, nie bedzie Niemiec Polakowi bratem ("a fhad is a mhairfidh an saol ina shaol, ní bheidh an Gearmánach ina dheartháir ag an bPolannach") - is iad na ridirí seo, thar aon chineál "Gearmánaigh" eile, atá i gceist leis an "namhaid Ghearmánach". Leis an bhfírinne a dhéanamh, bhí caidreamh sách cairdiúil ag an bPolainn agus ag na Polannaigh le go leor de na stáitíní agus na mionphrionsachtaí Gearmánacha agus a muintir, agus nuair a tosaíodh ar chathracha nua-aimseartha tráchtála a bhunú sa Pholainn sna Meánaoiseanna, bhí gá le ceardaithe agus le tráchtálaithe Gearmánacha chun cuma cheart a chur ar chúrsaí gnó agus eacnamaíochta sna cathracha seo, agus tháinig na mílte acu isteach freisin, gan mórán fadhbanna leis an muintir dhúchasach. Na seaniasachtaí Gearmáinise sa Pholainnis inniu, cosúil le handel ("tráchtáil"), ratusz ("bardas"), murarz ("brícléir, bríceadóir"), warsztat ("ceardlann, ceárta") agus araile, déanann siad fianaise le caidreamh nach raibh cogúil ar aon nós.
Casimir Mór
B'é an rí Kazimierz III Wielki (1310-1370), nó Casimir Mór, a chuir cuma cheart ar an bPolainn arís i ndiaidh na gcogaí cúigiúla. Thuill sé a leasainm ar níos mó ná aon bhealach amháin, nó bhí sé lán chomh héirimiúil ag cur cogaí agus ag tógáil is ag leasú an stáit is na sochaí. Corónaíodh ina rí é sa bhliain 1333, tar éis bhás a athara, Wladyslaw Lokietek (Ladislas ar Airde na hUillinne), a bhí díreach tar éis an Pholainn a athaontú. B'éigean dó ar dtús síocháin a shocrú le hEoin Lucsamburg, a bhí ina rí ar an tSeic ag an am, agus é ag iarraidh tuilleadh tailte a ghabháil ón bPolainn. D'fhéach sé freisin leis an gcoimhlint leis na Ridirí Teotanacha a thabhairt chun síochána le taidhleoireacht is le comhchainteanna. Sa bhliain 1340, áfach, phléasc cogadh amach idir an Pholainn agus na treibheacha Slavacha sa Rúitéin - is é sin, Úcráin an lae inniu. Mhair an chogaíocht i bhfad idir an dá thír, ach d'éirigh le Casimir cuid mhór tailte in iarthar na Rúitéine a fhorghabháil. B'ansin a thit cathair Lwów - L'viv (?????), as Úcráinis - leis an bPolainn, maille leis na ceantair ina timpeall. Siúd is go raibh an Úcráinis (nó na canúintí Slavacha Oirthearacha as ar fáisceadh an Úcráinis) riamh á labhairt faoin tuath thart ar an áit, d'iompaigh Lwów ina cathair Pholannach in imeacht na gcéadta bliain. thumb|Kazimierz III Wielki Rinne Casimir cuid mhaith leasuithe ar chóras riaracháin agus ar chúirteanna dlí na tíre. Thairis sin, threisigh sé an t-arm trí dhualgaisí nua cosanta agus earcaithe a chur i bhfeidhm ar na huaisle agus ar rialtais áitiúla na gcathrach. D'infheistigh sé cuid mhór de chiste an stáit in oibreacha foirgneoireachta leis na cathracha a dhaingniú. Bhunaigh sé Acadamh Chracó - Ollscoil Chracó inniu - in aithris ar ollscoileanna Bologna agus Padova san Iodáil. Deirtear go bhfuair sé an Pholainn roimhe ina tír adhmaid agus gur fhág sé tír chloiche ina dhiaidh. Cuid mhór de na seanfhoirgnimh is clúití sa Pholainn, baineann siad le tréimhse Chasimir.
Cé gur rí maith a bhí ann, mar Chasimir, níor éirigh na cúrsaí comharbais go rómhaith leis. Níor saolaíodh mac dó riamh, agus nuair a shíothlaigh sé sa bhliain 1370, thit a ríocht le Ludwik Wegierski nó Lajos Nagy - Laoiseach Mór, rí na hUngáire.
Tréimhse Anjou agus Jagiello
Ba de rítheaghlach Anjou é Laoiseach na hUngáire. Níor bhac sé mórán leis an bPolainn i gcomparáid leis an spéis a bhí aige ina thír féin, ach ar a laghad, d'fhéach sé chuige go dtitfeadh coróin na Polainne le bean dá chuid iníonacha. Nuair a bhásaigh Laoiseach sa bhliain 1382, níor theastaigh ó uaisle na Polainne go mairfeadh comhcheangal pearsanta na Polainne agus na hUngáire i bhfeidhm i ndiaidh bhás Laoisigh, agus mar sin, thug siad droim láimhe don bhean is sine acu, Máire. Ina hionad sin, ghlac siad chucu a deirfiúr óg, Jadwiga (Hedwig nó Hedwigis), nach raibh ach ina gearrchaile ocht mbliana d'aois nuair a d'éag a hathair. Dhá bhliain i ndiaidh bhás Laoisigh, corónaíodh an cailín ina Rí ar an bPolainn. De réir na téarmaíocht a úsáideadh, ní banríon a bhí inti go hoifigiúil ach rí, Hedwigis Rex Poloniae seachas Hedwigis Regina Poloniae.
Ní díol éada a bhí inti, áfach. Nó bhí na Ridirí Teotanacha ag éirí bagrach ar an bPolainn arís, agus iad ag luí ar na Liotuánaigh chomh maith. Sa deireadh thiar thall, shocraigh uaisle an dá thír go bpósfadh Ard-Diúc na Liotuáine, Jogaila (Jagiello), - go bpósfadh sé Jadwiga agus go rachadh an dá thír le chéile. Ba chuid den chonradh é go rachadh tonn bhaiste ar an Ard-Diúc chomh maith lena mhuintir. Go dtí sin, ba thír Phágánta í an Liotuáin, rud a d'fhág gan chosaint ar ionsaithe na Ridirí í, ó bhí gach Pápa sásta a leithéid d'ionradh a fhaomhadh agus a bheannú. Ní bheadh an caoinchead céanna le fáil chomh réidh sin, dá rachadh na Liotuánaigh leis an gCríostaíocht. Mar sin a rinneadh, nó tháinig an pósadh i gcrích sa bhliain 1386. Baisteadh Jogaila ina Chríostaí, agus is é an t-ainm baiste a fuair sé ná Ladislas, nó Wladyslaw i bPolainnis an lae inniu. (Leagan Seicise é an leagan seo, áfach - Wlodzislaw an leagan dúchasach Polainnise den ainm, nach n-úsáidtear go rómhinic a thuilleadh.)
Cibé cé acu ainm a thugtaí ar Jogaila, fear fásta meánaosta de phór na bPágánach a bhí ann ar chuir a radharc féin eagla ar an gcailín. Nuair a pósadh iad, bhí seisean ag tarraingt go tiubh téirimeach ar an dá scór bliain d'aois, agus í féin ina puirtleog ghirsí dhá bhliain déag. Le sólás a lorg, chuaigh sí le caitheamh aimsire fónta: carthanas agus oideachas. Ní raibh fad saoil i ndán do Jadwiga, nó fuair sí bás den bhreoiteacht a tháinig uirthi i ndiaidh bhreith a céadghine sa bhliain 1399. Thiomnaigh sí a cuid saibhris d'Acadamh Chracó, agus dá bharr sin, fairsingíodh an tAcadamh agus rinneadh ollscoil de a ainmníodh as fear céile Jadwiga - Ollscoil Jagiello i gCracó, nó Uniwersytet Jagiellonski w Krakowie.
Aontas na Polainne is na Liotuáine
Nuair a phós Jagiello agus Jadwiga, chuir siad tús le haontas fadsaolach na Polainne - na "Corónach" (Korona), mar a thugtaí ar an leath Pholannach den tír dhúbailte - agus na Liotuáine - Rzeczpospolita Obojga Narodów, nó Poblacht an Dá Náisiún. Ar ndóigh, tá sé cineál neamhchruinn an focal mór sin rzeczpospolita a aistriú go Gaeilge mar phoblacht. Nó bíodh is go raibh cineál "daonlathas" i bhfeidhm ar feadh tamaill mhaith de stair na Polainne, ní raibh ach na huaisle i dteideal páirt a ghlacadh i gcúrsaí rialaithe na "poblachta". Ón taobh eile de, d'éirigh siad chomh láidir i gcumhacht, in imeacht aimsire, agus gur fhág siad an rialtóir ar an imeall. frame|Wladyslaw II Jagiello Cuireadh an chéad bhun le forlámhas na n-uasal sa bhliain 1430 - nuair a bhí Wladyslaw II Jagiello ina rí i gcónaí - nuair a tugadh isteach an prionsabal ar a dtugtar as Laidin neminem captivabimus nisi iure victum, is é sin, "ní chaithfidh muid aon duine i dtóin an phríosúin gan bhreithiúnas ceart cúirte". Go bunúsach, is ionann seo agus an prionsabal habeas corpus. Pribhléid de chuid na n-uasal a bhí ann - níor fairsingíodh an prionsabal ar na buirgéisigh ach ag druidim le deireadh na hochtú haoise déag, go gairid sula ndeachaigh an chríochdheighilt ar an bPolainn.
Tá aithne go forleathan ar an dá phrionsabal úd eile liberum veto agus liberum conspiro ar a ndearctar go minic mar shamhailchomharthaí do dhúchas ainrialach na Polainne. Is é is brí le liberum veto ná ceart crosta gan srian: nuair a thagadh na huaisle i ndáil chomhairle ar an Sejm, ar pharlaimint an chéad Rzeczpospolita, ní fhéadfaí dlí a reachtú ná cinneadh a ghlacadh, dá mbeadh freasúra ar bith - fiú freasúra aon duine amháin - ann. Maidir le liberum conspiro, cineál cead comhcheilge atá ann. Is é sin, más é an rún atá agat agus ag do chuid comhghuaillithe comhcheilg a chur ar bun le cur in aghaidh an rí, tá cead agaibh a leithéid de chomhcheilg - konfederacja nó comhcheangal an téarma Polainnise - a bhunú, ach é a dhéanamh go hoscailte bunreachtúil agus a fhoilsiú don tsaol mhór mar is cuí.
B'é ba chúis leis an gcineál seo ainrialachais ná an dóigh a raibh an Rzeczpospolita Obojga Narodów curtha i dtoll le chéile as réigiúin a raibh rialtas láidir áitiúil dá gcuid féin acu.Mar shampla, bhí sé de nós ag na ríthe Polannacha ar feadh i bhfad na Cosacaigh san Úcráin a áireamh mar ghéillsinigh Pholannacha agus dearcadh ar a gcuid tailte mar chúige Polannach, ach ó am go ham, d'éirídís amach in aghaidh na lárchumhachta le pribhléidí níos fearr a bhaint amach dóibh féin ón rí.
Críochdheighiltí na Polainne
In imeacht aimsire, fuair na Polannaigh iad féin i bponc idir na Prúsaigh, na hOstaraigh agus na Rúisigh. B'é droch-sheachthoradh an phrionsabail sin liberum veto ná go bhféadfadh na comharsana seo polaitíocht na Polainne a chur i bhfostú le síntiúis airgid chuig Feisirí aonair. De réir a chéile, d'éirigh leis na comharsana an-tionchar a fháil ar chúrsaí inmheánacha na tíre. Mar sin, d'fhéadfá a rá gurbh é Sár na Rúise a cheapadh ríthe na Polainne sa chéad leath den ochtú haois déag.
An Dara Críochdheighilt
I ndiaidh an Chéad Chríochdheighilt, chrom na Polannaigh ar a gcóras polaitiúil a leasú chun an tír a dhéanamh níos láidre arís. As an obair seo a fáisceadh Bunreacht an Tríú Lá den Bhealtaine - is é sin, an bunreacht forásach, dul-chun-cinniúil a hachtaíodh ar an tríú lá de Mhí Bhealtaine, 1791. Bhí an bunreacht seo dírithe ar an gcuid ba díobhálaí de na pribhléidí a bhaint de na huaisle - liberum veto, ach go háirithe - agus an chuid eile a bhronnadh ar na buirgéisigh chomh maith leis na huaisle. Thairis sin, mhaolaigh an bunreacht ar chruachás na scológ a bhí faoi bhráca an tseirfeachais. B'é Bunreacht Stáit Aontaithe Mheiriceá a bhí mar réamhshampla ag na Polannaigh don bhunreacht s'acu féin.
Níor thaitin an bunreacht le cách sa Pholainn féin. Tháinig roinnt uaisle frithghníomhacha le chéile i gComhcheangal Targowica, agus d'iarr siad cabhair agus tarrtháil ar Chaitríona Mhór, Banimpire na Rúise. Ní raibh an dara cuireadh de dhíth uirthi siúd. Ar an tríú lá fichead d'Eanáir den bhliain 1793, shocraigh Feardorcha (Friedrich) a Dó, rí na Prúise, agus Caitríona Mhór na Rúise faoi rún an Pholainn a ionsaí, agus lom díreach ina dhiaidh sin, chuaigh trúpaí na Rúise agus na Prúise isteach. An turas seo, ní raibh Máire Treasa na hOstaire ag glacadh páirt sa chríochdheighilt.
An Tríú Críochdheighilt
thumb|right|Tadeusz Kosciuszko I ndiaidh an Dara Críochdheighilt, ní raibh muinín ar bith ag mionuaisle ag na Polannaigh as a Rí ná as móruaisle Chomhcheangal Targowica ach an oiread. Ar an dóú lá déag de Mhí na Márta 1794, d'éirigh siad amach faoi cheannas Tadeusz Kosciuszko, ar a ndearctar inniu mar laoch náisiúnta na Polainne. Ghnóthaigh na ceannairceoirí cúpla cath ar dtús, ach ní raibh an lá leo i ndeireadh báire. Ar an gceathrú lá fichead de Mhí Dheireadh Fómhair 1795, shínigh Rí na Prúise agus Banimpirí na hOstaire agus na Rúise conradh a chuir neamhspleáchas na Polainne ar ceal go deifnídeach. Thréig an Rí Stanislaw August an Pholainn agus chuaigh sé go dtí Cathair Pheadair, príomhchathair na Rúise, áit ar shíothlaigh mo dhuine sa bhliain 1798.
I ndiaidh an Tríú Críochdheighilt, chuaigh cuid mhór saighdiúirí Polannacha ar imirce go tíortha iartharacha, an Fhrainc ach go háirithe. D'fhéadfá a rá go raibh an imirce seo sách cosúil le hÉalú na nGéanna Fiaine ó Éirinn. Liostáil roinnt mhaith de na saighdiúirí seo in arm Napoleon, agus iad ag glacadh páirte ina chuid cogaí siúd le súil is go bhfaigheadh an Pholainn a saoirse ar ais le cuidiú Napoleon. Chuir Napoleon ar bun sórt stáit sa chuid den Pholainn a thit leis an bPrúis sna críochdheighiltí, mar atá, Ard-Diúcacht Vársá. Níor mhair an stáitín seo ach ón mbliain 1807 go dtí an bhliain 1815, ná ní raibh ann riamh ach satailít de chuid na Fraince.
Ard-Diúcacht Posen
B'í Ard-Diúcacht Posen an chuid den Pholainn a raibh an Phrúis ina seilbh. Sa chéad tréimhse, bhí na húdaráis Phrúiseacha sách caoinfhulangach i leith na bPolannach agus a dteanga, ach nuair a d'éirigh Polannaigh Ríocht na Comhdhála amach in aghaidh an Impire Rúisigh sa bhliain 1830, tháinig malairt polasaí i bhfeidhm sa Phrúis féin. Ruaigeadh na Polannaigh as an gcóras riaracháin, agus rinneadh iarrachtaí a dteanga a chur faoi chois. Mhaolaigh ar an bpolasaí i ndiaidh deich mbliana, ach má mhaolaigh féin, tháinig péindlíthe úra i bhfeidhm tar éis na ceannairce uile-Pholannaí sa bhliain 1846 agus na dtrioblóidí réabhlóideacha ar fud na hEorpa sa bhliain 1848 ("bliain mire na hEorpa", no "Earrach na Náisiún"). De dheasca na ceannairceoireachta, chaill an cúige stádas na hArd-Diúcachta, agus ní raibh ann feasta ach cúige, Provinz as Gearmáinis.
Sna hochtóidí a rinneadh iarracht nua dhíograiseach leis an teanga a chur de dhroim an tsaoil sa chúige. An turas seo, b'é an Kulturkampf ba chúis leis. Is é is brí leis an bhfocal mór Gearmáinise sin Kulturkampf ná cath na gcultúr. B'é sin an t-ainm a bhí ag an Seansailéir Otto von Bismarck ar an bhfeachtas in aghaidh an Chaitliceachais a bhí idir lámhaibh aige ó na seachtóidí anuas. Is é sin, nuair a thosaigh an feachtas, bhí sé dírithe ar iarsmaí an Chaitliceachais a ruaigeadh as an bPrúis, ach ó ba rud é gurbh iad na críocha ba mhó Polainnise an chuid ba mhó Caitliceachais sa stát, is dócha nach raibh sé le seachaint go gcuirfí an cath céanna ar an bPolainnis mar theanga sa deireadh.
Ní raibh mórán ratha ar an gcath seo sa deireadh thiar thall. Nó ní dhearna sé ach coimhthíos a chur ar na Polannaigh roimh an stát Prúiseach agus iad a spreagadh chun troda agus scliúchais le cearta teanga a chosaint. Beag beann ar na péindlíthe, tháinig gluaiseacht náisiúnaíoch na bPolannach go mór mór chun cinn i gcúige Posen. I ndeireadh na bliana 1918, agus greim na Gearmáine á scaoileadh den chúige, d'éirigh muintir na Mór-Pholainne - mar a thugtar ar chúige Poznan as Polainnis - d'éirigh siad amach in aghaidh na Prúise, agus cuireadh a gcuid tailte le Poblacht nua na Polainne.
An Ghailis
Níorbh ionann cás Poznan agus cás na Gailise, áfach. Sa Phrúis, b'iad na feirmeoirí agus muintir na tuaithe a bhí chun tosaigh i ngluaiseacht náisiúnaíoch na bPolannach. San Ostair, áfach, b'uaisle iad na Polannaigh, agus iad ag rialú scológa bochta Giúdacha nó Úcránacha.
Bhí Ríocht na Gailise is na Lodaiméire ar ceann de na cúigí ba bhoichte san Ostair. Ba nós le muintir na ríochta Królestwo Golicji i Glodomerii a thabhairt uirthi in áit Królestwo Galicji i Lodomerii - is é sin, Ríocht na Loime is an Ocrais (glód an focal Polainnise a chiallaíonn "ocras", agus "lomnocht" is brí le goly). Bhí tearmann agus dídean ann do radacaigh na dtailte Polannacha eile, uaireanta, ach b'é ba phríomhchúis leis ná go raibh an Ghailis chomh tearcfhorbartha is nach gcuirfeadh bochtáin an réigiúin féin mórán suime, abair, i mbolscaireacht Shóisialach. Ní raibh an Sóisialachas ag baint le fíor-fhadhbanna sóisialta na Gailise mórán, nó bhí an tionsclaíocht chomh gann sa réigiún agus nach rithfeadh le haon duine "caipitlíochas" a mhilleánú faoin gcruatán. Is é sin, bhí an feodachas i bhfad ní ba mheasa.
Sa bhliain 1846, d'fhorghabh na hOstaraigh Cracó, a bhí ina Poblacht neamhspleách go dtí sin. Cuireadh an chathair leis an nGailis.
"Kongresówka"
thumb|Adam Jerzy Czartoryski Is é is brí le Kongresówka ná déantús na Comhdhála, is é sin, an ríocht a bunaíodh thart ar Vársá i ndiaidh Chomhdháil Vín. Bhí an ríocht seo thart ar 127 000 ciliméadar cearnach ar achar, nó an t-ochtú cuid de shean-Phoblacht an Dá Náisiún, agus is é an daonra a bhí ann ná dhá go leith milliún - nó an ceathrú cuid de mhuintir na seanríochta.
B'é Adam Jerzy Czartoryski a chuir bun le Ríocht na Comhdhála mar stáitín. Polannach ab ea Czartoryski, ach nuair a fuair sé é féin cimithe ag na Rúisigh, i ndiaidh an tríú críochdheighilt, chuaigh sé ag déanamh seirbhíse don Rúis, agus sa deireadh thiar thall, d'iompaigh sé ina pholaiteoir Rúiseach. D'fhéadfá a rá go raibh sé ag déanamh chúis an Aire Gnóthaí Eachtracha don Rúis Impiriúil nuair a bhí Comhdháil Vín ar siúl. Theastaigh ó Czartoryski an Pholainn a athbheochan mar chomhghuaillí de chuid na Rúise, i gcruth is go bhféadfadh a mhuintir a dteanga is a nósanna féin a chleachtadh gan cur isteach ar an Sár.
Níor éirigh an t-éacht leis ach go lagmheasartha. Go bunúsach, bhí rialtas dúchais ag na Polannaigh faoi fhorlámhas an Impire Rúisigh, agus srianta bunreachtúla curtha le cumhacht an tSáir. I dtús báire, corónaíodh Alastair a hAon mar rí ar an bPolainn, agus é ag gealladh go dtabharfadh sé urraim cheart do dhlíthe na ríochta. Go praiticiúil, áfach, d'fhág an tImpire an tír faoi chomandracht dhian an Ard-Diúic Constaintín mac Phóil (Konstantin Pavlovitch), agus nuair a fuair Alastair bás, tháinig Nioclás a hAon i gcomharbas air - anlaith uafásach a raibh fuath na ndaol aige ar an bhfocal féin "bunreacht".
Ní raibh Nioclás agus na Polannaigh in ann treabhadh le chéile, ní nárbh ionadh, agus an dearcadh seo ag an Impire nua ar chearta na Polainne. I Mí na Samhna 1830, d'éirigh na Polannaigh amach in aghaidh an tSáir - b'é seo Éirí Amach na Samhna, nó Powstanie Listopadowe. Cloíodh frithbheartaíocht na bPolannach le lámh láidir agus cuireadh rialtas dúchais na Polainne ar ceal. Sna blianta i ndiaidh an éirí amach, d'imigh forais sóisialta na Polainne, ar nós Bhanc na Polainne, de dhroim an tsaoil ceann i ndiaidh a chéile, siúd is nár cuireadh deireadh le Ríocht na Polainne ach i ndiaidh éirí amach eile, mar atá, Éirí Amach Mhí Eanáir, sna blianta 1863-1865. Thóg sé dhá bhliain ar shaighdiúirí an Impire na ceannairceoirí a smachtú an turas seo, nó cé nár éirigh leis na Polannaigh aon dúnfort nó bunáit mhíleata de chuid na Rúiseach a shealbhú, bhí siad in ann na Rúisigh a choinneáil sáite sa chogadh leis an treallchogaíocht a bhí ar siúl acu. Józef Pilsudski|right|thumb
Aiséirí na Polainne
I dtús an Chéad Chogadh Domhanda, bhí na Gearmánaigh agus na hOstaraigh in ann an-ascnamh a dhéanamh ar an bhfronta thoir agus na Rúisigh a ruaigeadh rompu as an gcuid is mó den Pholainn. Ansin, i Mí na Samhna den bhliain 1916, hathbhunaíodh an Pholainn mar stát satailíteach don Ghearmáin, agus sórt rialtais - nó comhairle shealadach rialtais, Rada Regencyjna - i gceannas ar an tír. Nuair a chúlaigh na saighdiúirí Gearmánacha ar ais ón bPolainn i Mí Dheireadh Fómhair den bhliain 1918, d'fhógair an Rada Regencyjna go raibh sí dírithe ar neamhspleáchas a bhaint amach don tír. I dtús báire, ní raibh na Polannaigh in ann aontú le chéile faoin rialtas, agus bhí cogadh cathartha idir na buirgéisigh agus na Sóisialaithe ag bagairt, nuair a bhunaigh an eite chlé rialtas Sóivéadach dá chuid féin. I dtús na bliana 1919, áfach, tháinig an Marascal Józef Pilsudski go Vársá, agus na Gearmánaigh díreach tar éis é a scaoileadh saor as príosún Magdeburg. Ós rud é go raibh dintiúirí gan cháim ag Pilsudski mar náisiúnaí agus mar Shóisialaí, óna laethanta mar ghníomhaí de chuid an fhreasúra rúnda sa Pholainn Rúiseach, bhí sé in ann tacaíocht na sluaite móra a fháil, agus b'é deireadh an scéil gur bronnadh cumhachtaí an deachtóra air, a bheag nó a mhór.
Sna blianta 1919-1922, chuir na Polannaigh cogadh i ndiaidh cogaidh lena gcuid tailte a aontú agus an tír a chur i dtoll le chéile arís. I ndeireadh na bliana 1918, d'fhág muintir Poznan agus an chúige timpeall na cathrach - Wielkopolska, nó an Mhór-Pholainn - slán ag na Gearmánaigh leis an éirí amach ar a dtugann na Polannaigh Powstanie Wielkopolskie, nó Éirí Amach na Mór-Pholainne. Shocraigh Conradh Versailles teorainneacha na Polainne is na Gearmáine i réigiún na Bailte, ach is iomaí ceist nár fuasclaíodh go fóill. Rinneadh saorchathair neamhspleách de Danzig (Gdansk), cathair cois farraige a bhí ceangailte den Pholainn agus den Ghearmáin araon. Roinn Sasana agus an Fhrainc an tSiléis, ceantar tionsclaíoch in Iarthar na Polainne, idir an Pholainn agus an Ghearmáin, ach ní raibh na náisiúnaithe Polannacha áitiúla sásta leis an roinnt a rinne na cumhachtaí Iartharacha ar an gcúige, agus d'éirigh siad amach cúpla uair le teacht slán ón nGearmáin.
Bhí an teorainn idir an Ghearmáin agus an Pholainn chomh fada agus chomh casta is go raibh dlúth-chomhchabhair an dá thír ag teastáil le go bhféadfaí na fadhbanna críochadóireachta ar fad a réiteach. Mar is eol dúinn ón stair, níor éirigh leis an gcomhchabhair sin go rómhaith, agus an oiread naimhdis is a bhí ag an dá thír dá chéile, agus bhí Hitler lena úsáid féin a bhaint as na fadhbanna sin. Thóg sé na blianta fada ar na Polannaigh, freisin, na hiar-chúigí Prúiseacha a aontú leis an gcuid eile den Pholainn, agus bhí córas riaracháin ar leith ag freastal orthu go dtí an bhliain 1923.
Maidir le teorainneacha na Polainne san oirthear, b'í an ghleic armtha a shocraigh iad. Nuair a bhí an cogadh cathartha ag cur i dtíortha sa Rúis i ndiaidh na réabhlóide, chreid Pilsudski go bhféadfadh sé iomlán na dtailte a bhain leis an bPolainn roimh na críochdheighiltí a athghabháil. B'ionann sin agus an Liotuáin, an Úcráin, agus an Bhealarúis, go bunúsach. B'é oighear an scéil, áfach, go raibh náisiúnachas agus gluaiseachtaí neamhspleáchais dá gcuid féin ag na tíortha seo san am, agus ní bheidís sásta le coimirceas na Polainne mar mhalairt ar an neamhspleáchas. Na comhchainteanna a tosaíodh le Miedzymorze nó comhghuaillíocht na dtíortha iar-Pholannacha faoi cheannas na Polainne a shroichfeadh ón Muir Bhailt go dtí an Mhuir Dhubh a chur ar bun, níor éirigh leo, agus sa deireadh thiar, bhí na Polannaigh ag cur cogaidh ar an Liotuáin, ar an Úcráin, agus ar an Rúis Shóivéadach faoi Léinín. Bhí Léinín féin den bharúil gur chóir an Pholainn a chloí le go bhféadfadh na fórsaí Rúiseacha réabhlóid a thosú i gcroílár na hEorpa, sa Ghearmáin ach go háirithe, ó bhí prólatáireacht mhór ansin, agus an oiread sin tionsclaíochta ann.
Screamhchruachan
Is éard atá i gceist le screamhchruachan ná bealach chun uirlisí is comhbhaill cruach a bhíonn in úsáid íditheach, cosúil le giaranna, a chruachan. Téitear an comhbhall in atmaisféar nó i dtadhall le hábhar (mar shampla, ola hidreacarbóin) a athraíonn comhdhéanamh an dromchla chuig cóimhiotal níos crua. Mar shampla, téitear cóimhiotail alúmanaim in atmaisféar amóinia a thugann nítrigin isteach sa chiseal dromchlach len é a chruachan.
Léirmhínitheoir
Ríomhchlár a léann cód foinseach a scríobhadh i dteanga ríomhaire ardleibhéil, ráiteas amháin i ngach iarraidh, agus a chuireann na treoracha sa ráiteas sin i bhfeidhm láithreach bonn roimh dhul ar aghaidh don chéad ráiteas eile. Mar sin, ní hionann é is tiomsaitheoir, a dhéanann seiceáil ar is a aistríonn an cód iomlán foinseach go dtí tacar treoracha i dtreoirchód (an cód aidhme).
Éan grianáin
mion|Éan grianáin, fireannach den speiceas Ptilonorhynchus violaceus Éan atá dúchasach don Nua-Ghuine is an Astráil is an t-éan grianáin. Tá 23 speiceas ann i seacht géineas san fhine Ptilonorhynchidae. Gaolmhar leis an éan parthais. Meallann na fireannaigh na baineannaigh trí struchtúir ornáideacha (na grianáin), maisithe le réada daite, a thógáil ar an talamh.
Coalville
Is baile suite i Leicestershire é Coalville.
Séamas IV Alba
Bhí Séamas IV (17 Márta, 1473 - 9 Meán Fómhair, 1513) ina Rí na nAlbanach ó 11 Meitheamh, 1488 go dtí a bháis. Meastar, de ghnáth, gur éirigh níos fearr leis mar rí ná an chuid is mó de na Stiúbhartaigh, ach tháinig críoch lena réimeas leis an mbriseadh tubaisteach ag Cath Flodden Field.
Luathshaol
Ba mhac Shéamais III agus agus Mhargrete na Danmhairge é, rugadh é i gCaisteal Sruighlea. is dócha. Mar léiroidhre chun choróin na hAlban, cheapadh é ina Diúc Bhaile Bhòid. Ní Rí na ndaoine a bhí ina athair agus bhí ar dhá reibiliún a chur faoi chois. Le linn an dara ceannairc, chuir na reibiliúnaithe Séamas, agus é in aois a cúig déag, chun tosaigh mar cheannaire ainmniúil. Maraíodh a athair, ag troid in aghaidh na reibiliúnach ag Blàr Allt a' Phuill Sheilich, ar an 11 Meitheamh, 1488, agus ghlac Séamas an rìchathair agus corónaíodh é ag Sgàin ar 24 Meitheamh. Nuair a fuair sé amach an ról indíreach a bhí aige i mbás a athair, shocraigh sé ar aithrí a dhéanamh as a chuid pacaí. Ón dáta sin ar aghaidh, chaitheadh sé 'cilicium, sé sin léine ghruaige, déanta as slabhra trom iarainn, thar a chuim, in aice leis an gcraiceann, i rith an Carghais.
Lóma an Aigéin Chiúin
Tacsanomaíocht agus eitneolaíocht
Rangaíodh lóma an Aigéin Chiúin, a measadh roimhe seo a bheith bainteach leis an speiceas an Lóma Artach, mar speiceas ar leithligh sa bhliain 1985. Tagann an t-ainm ghéineas Gavia ón Laidin leis an gciall "éan mara", mar a d'úsáid an nádúraí Rómhánach ársa Plinias Mór. Tagann ainm an speicis pacifica ón Laidin don Aigéan Ciúin, chiallaíonn an téarma "suaimhneach".
Pléitear fíligineacht an speicis seo, agus go traidisiúnta meastar go bhfuil an Lóma Artach agus Lóma an Aigéin Chiúin mar chomhspeiceas, ach thacaigh staidéar a bhain úsáide as ADN miteacoindreach agus iontrón gurbh fhiú é an Lóna Artach a chur le chómhchlád ar a bhfuil Lóma an Aigéin Chiúin agus an dá chomhspeiceas, sé sin, leis an Lóma mór agus an Lóma gobhgheal. Sa sean-fíligineacht, moltar gur tharla an scoilt idir Lóma an Aigéin Chiúin agus an Lóma Artach thart ar 6.5 milliún bliain ó shin.
Bebo
Is láithreán líonraithe shóisialta é Bebo ar an idirlíon. Ligtear do na daoine atá páirteach ann labhairt lena gcairde, cluichí a imirt agus féachaint ar Bebo TV. Thosaigh sé i Meiriceá, ach tháinig méadú mór ar an tóir a bhí air in Éirinn, idir 2005 agus 2006. Tá sé an-chosúil le MySpace, FriendStar agus Facebook. Deirtear gurb é an 174ú láithreán gréasáin Béarla is mó éileamh ar domhan.
Comhdhúil dhénártha
mion| Is comhdhúil dhénártha cáiliúil í [[Clóiríd sóidiam|clóiríd sóidiam. Tá dhá dhúil ann: Na agus Cl.]] In eolaíocht na n-ábhar, is comhdhúil cheimiceach í comhdhúil dhénártha nó pas dénártha ina bhfuil dhá dhúil éagsúla ann.
Is féidir comhdhúile ceimiceacha neamhorgánacha a rangú go ginearálta in dhá ghrúpa: comhdhúile ianacha agus comhdhúile móilíneacha. Is éard atá i struchtúr na gcomhdhúl ianach go léir ná sraith thríthoiseach leathnaithe d'iain dhearfacha agus dhiúltacha ailtéarnacha. Ós rud é nach bhfuil comhdhúile ianach i bhfoirm móilíní aonaracha, déantar iad a léiriú le foirmlí eimpíreacha.
Comhdhúile Móilíneacha
Is comhdhúile neamhorgánacha iad comhdhúile móilíneacha atá i bhfoirm móilíní scoite. I measc na samplaí tá substaintí aithnidiúla mar uisce (H2O) agus dé-ocsaíd charbóin (CO2). Tá na comhdhúile seo an-difriúil ó chomhdhúile ianacha cosúil le clóiríd sóidiam (NaCl). Déantar comhdhúile ianacha nuair a chailleann adaimh miotail ceann amháin nó níos mó dá leictreoin go adaimh neamh-mhiotail. Aomtar na caitiain agus na n-ainiain dá bharr go leictreastatach dá chéile. Mar sin, cad a choinníonn adaimh móilín le chéile? Seachas iain a fhoirmiú, roinneann adaimh móilín a bhfiúsleictreoin sa chaoi is go bhfoirmíonn nasc idir péirí adamh. I móilín dé-ocsaíd charbóin, tá dhá cheann de na naisc seo, gach ceann acu ag tarlú idir an adamh carbóin agus ceann amháin den dá adamh ocsaigine.
Tamhnaigh Naomh
Is baile suite i gContae an Dúin é Tamhnaigh Naomh (Béarla: Saintfield).
Stair
Maraíodh an Tiarna Brian Faulkner ar an 3 Márta 1976 nuair a thit sé de chapall i dTamhnaigh Naomh, An Dún. Ní raibh ach 56 bliain d’aois aige.
Andrew Muir
Saol pearsanta
Is fear aerach é.
Cath Vouillé
Troideadh Cath Vouillé — nó Vouglé (ón Laidin Campas Vogladensis) —i dtuaisceart na dtailte teorainneacha de chríoch na Viseagotach, ag Vouillé in aice le Poitiers (An Ghaill), in earrach na bliana 507 AD, idir na Frainc faoi cheannas Clóbhis I agus na Viseagotaigh faoi cheannas Alaraic II.
An cath
mion|Cath Vouillé, blár an chatha In earrach na bliana 507, thrasnaigh arm na bhFrainc abhainn na Loire i dtreo Poitiers, faoi cheannas Chlóbhis, agus a mhac is sine Theuderich. Chuaigh arm na Viseagotach tríd an tuaisceart chun stop a chuir leo, sa tsúil go dtiocfadh trúpaí athneartaithe na nOstrogotach in am orthu. Bhí an cath ar siúl ar mhachaire Vouillé, thart ar 15 km ó Phoitiers. Bhí Clóbhis I i láthair le 40 000 fear, 10,000 acu ina marcaigh maithe. Bhí líon saighdiúirí beagán níos airde ag na Viseagotaigh, ach bhí siad neamhoilte. Thosaigh gráscar lámh uafásach, go dtí gur mharaigh rí na bhFranc an rí Viseagotach Alaraic II i ghala aonair. Mar a tharla i gcath Tolbiac in aghaidh na nAlmannach, thug bás an rí fonn ar na Viseagotaigh éalú ón bhlár chatha, agus bhain na Frainc an cath. Thug idirghabháil phráinneach na nOstrogotach, a gcomhghuaillithe, deis do na Viseagotaigh teitheadh i dtreo na Spáinne. mion|Cath Vouillé mar a léiríodh sa 14ú haois
An iarmhairt
Tar éis an bhua sa chath seo, thug an t-impire Biosántach Anastasius an chraobh don rí Clóbhis, ag bronnadh an teidil 'consal agus paitríoch' air, mar chomhartha aitheantais agus measa. De bharr a gcaillteanas d'fhill na Viseagotaigh ar ais go Septimania, limistéar a raibh siad in ann greim a choinneáil air, agus thug an bua ag Vouillé deis do na Frainc cuid dheisceart na Fraince a rialú agus Toulouse a ghabháil. Rinne Gesalec, mac neamhdhlisteanach Alaraic, iarracht ar fhrithionsaí a dhéanamh orthu ag Narbonne, ach athríodh é agus maraíodh é ar deireadh thiar nuair a ghlac na Burgúnaigh, comhghuaillí na bhFranc, Narbonne.
Boilsciú (cosmeolaíocht)
Is éard atá i mboilsciú cosmeolaíoch teoiric faoi bhorradh easpónantúil an spáis sa chruinne luath. Mhair an ré bhoilscithe idir 10−36 soicind i ndiaidh shingilteacht theoiriciúil na hOllphléisce go dtí am éigin idir 10−33 agus 10−32 soicind i ndiaidh na singilteachta. Ina dhiaidh sin lean an chruinne uirthi ag boilsciú, cé gur níos moille é.
Níl eolas ag fisiceoirí ar mhion-innealra an bhoilscithe maidir le fisic cháithníní. Glacann formhór na bhfisiceoirí le teoiric an bhoilscithe, mar tá roinnt léirshamhlacha boilscithe deimhnithe ag an ngrinniú.
Tá a lán fisiceoirí ann nach n-aontaíonn leis an teoiric. Is minic a cháintear í toisc nach ionann an bunréimse boilscithe agus aon réimse eile is eol dúinn agus nach bhfuil ina chuar fuinnimh phoitéinsiúil ach gléas ad hoc atá oiriúnach do shonraí ar bith beagnach. Tá an boilsciú lochtaithe ag Paul Steinhardt féin, fisicí a bhí orthu siúd ba thúisce a chuir teoiric an bhoilscithe chun cinn. Deir sé nach dócha go mbeadh cruinne chomhréidh ann, tríd is tríd. Luann sé Roger Penrose, fisicí nótáilte a dúirt gur dóichí go mbeadh cruinne comhréidh ann gan bhoilsciú. Tá argóintí i bhfabhar an bhoilscithe déanta ag na fisiceoirí Alan Guth, David Kaiser agus Yasunori Nomura, agus ag Andrei Linde.
Teoiric
Deir teoiric an bhoilscithe gur tháinig na réigiúin go léir ó ré eile mar a raibh tairiseach cosmeolaíoch nó áit a bhfanann an léaslíne chosmeolaíoch i bhfos (gan bogadh) seachas gluaiseacht amach. Ó thaobh breathnóir ar bith de, achar tairiseach (buan) atá idir é agus an léaslíne chosmeolaíoch. I spás atá ag fairsingiú go easpónantúil, scartar dhá bhreathnóir ó chéile go luath – chomh luath sin go gearr nach féidir leo dul i dteagmháil le chéile. Leanann an fairsingiú gan stad agus éiríonn gach rud aonchineálach.
I ndiaidh an bhoilsciú tosaíonn an gnáthfhairsingiú. Is beagnach ionann an chuaire agus an teocht atá ag na réigiúin nua is na cinn atá ag na chéad réigiúin, toisc gur as an áit chéanna dóibh.
Jam
Is clár é Jam a bhí ar R.T.É. sa bhliain 2006. Lean sé trí bhanna ceoil: Santa Cruz (As Coláiste na Carraige Duibhe], BÁC), Struck as contae Chiarraí agus Solvent as Gaillimh. Cabhraigh R.T.É. leo feabhsú mar bhannaí agus sa deireadh bhí comórtós acu a bhuaigh Struck.
Boilsciú (cosmeolaíocht)
Teoiric
Tuarann teoiric an bhoilscithe freisin go n-áireofar cuaire iomlán spás-slisne ag am tairiseach uilíoch mar náid. Tugann sé seo le tuiscint go gcaithfidh dlús criticiúil a bheith ann de thoradh gnáthdhamhna, damhna dorcha agus fuinneamh folúis iarmharach san iomlán. Chomh maith leis sin, ligeann an boilsciú d’fhisicithe meastachán a dhéanamh ar na miondifríochtaí teochta idir réigiúin dhifriúla de bharr iomlaoidí candamacha i rith thréimhse an bhoilscithe, agus tá deimhniú déanta ar a lán de na fáistiní cainníochtúla se.
Teoiricí eile
Cuireann teoiric an bhoilscithe in iúl gur fhairsingigh an chruinne go heaspónantúil, ach cuireann teoiric an Preibe Móire in iúl gur chrap cruinne phríomhordúil agus gur fhairsingigh an chruinne atá anois ann ina dhiaidh sin, go mall nó go tapa. Má bhí cruinne phríomhordúil ann, b’fhéidir a rá, de réir na tuisceana atá againn ar fhisic faoi láthair, go raibh cáithníní ollmhóra ann agus iad ag ascalú ar nós cloig. Dá bhrí na n-iomlaoidí sin bheadh mírialtachtaí an-bheaga i ndlúithe an damhna a chuirfeadh tús le struchtúir chosamacha tar éis don chruinne fairsingiú. D’fháiscfeadh imphléascadh na cruinne príomhordúla na “cloig” úd ar dhóigh a d’fhágfadh lorg ar struchtúr na cruinne atá anois ann. Ba ghá, mar sin, comharthaí áirithe a aimsiú.
Earl Shilton
Is baile suite i Leicestershire é Earl Shilton.
clé|250px|mion|Earl Shilton
Éan parthais
thumb|deas|Éan parthais Raggiana
Éan le gob leathan is cosa láidre é an t-éan parthais, é dúchasach d'fhoraoisí oirdheisceart na hÁise. Tá 42 speiceas i 15 géineas ar an saol, iad go léir i bhfine na bParadisaeidae. Úsáideann na fireannaigh clúmh mórthaibhseach chun baineannaigh a mhealladh, agus is féidir go dtógfaidh sé cuid mhaith leathéan le linn séasúr an ghoir.
Leispiachas
thumb|Cúpla leispiach Aomadh is feidhmiú gnéasach idir mná is ea leispiachas, a fhágann fir amach mar phairtnéirí gnéasacha. Is leispiach í bean a bhfuil caidreamh grámhar aici, nó ar mhaith léi caidreamh grámhar a bheith aici, le bean eile.
Cosúil le hómaighnéasachas fireann, is ábhar é atá ag éirí níos polaitiúla le blianta anuas, nasctha go minic le feimineachas.
Uí Laoghaire
mion|Armas Uí Laoghaire
Stair
Rianaíonn a chlann a ginealach siar go dtí Lugaid mac Con, rí ársa na Teamhrach agus Ardrí na hÉireann, agus shroicheadar Dháire Doimthí. Feictear i Leabhar Mór Leacáin (A.D. 1397-A.D. 1418) iad mar thaoisigh dhúchasacha  Chorca Laidhe i dtuath Rois, le teaghlaigh ann:
Insítear i nAnnála Inis Faithlinn as Áth Cliath gur éag Naomh Fachtna sa bhliain 600 in:
Sa 12ú haois, bhí Uí Laoghaire ina maoir ó oidhreacht ar mhainistir Fachtna agus ar an scoil ard-léinn, Scoil Rois. Ó shin i leith, cuireadh an ruaig ar an gclann ó thuaidh, agus lonnaigh siad raibh ó dheas de thart ar Inse Geimhleach ar An Laoi, darb ainm anois Uibh Laoghaire.
An lá inniu
Níl ach fíor bheagán ar an eolas fúithi le roinnt haoiseanna go dtí an 16ú haois, nuair thángadar ar an bhfód sách saibhir, cé faoi ghéillsine Mhic Cárthaigh Mhúscraí, a bhronn Slat na ríghe orthu. Ní raibh an i dTiarna Mhúscraí ach iad féin agus Mhic Mhathúna mar ruílsigh. Thóg siad roinnt caisleán, ach níl ach fós ach Caisleán.
Sheas Amhlaoibh Ó Laoghaire ó thús báire le hAodh Ó Néill, 2a hIarla Thír Eoghain i gCogadh na Naoi mBliana (Éire), i dteannta le William Bourke (Clanricarde) agus eile others. Eisreachtaíodh tiarnaí Uí Laoghaire agus briseadh a gcuid críoch suas, ach níor tharla tada i ngeall ar scoite na dtailte, agus d'fhanadar slán ann go dtí coigistiú Cromwell na cianta níos deireanaí. Rinne Donnchadh Mac Cárthaigh, 1d Iarla Chlann Chárthaigh a dhícheall tacú a thabhairt don chlann trí léasú. Le linn, scaipeadh an chlann níos mó.
Mar chomhartha a gcuid saibhris agus cumhachta i lár na 16ú haoise, deirtear go raibh Ó Laoghaire éigin as Carraig na Cora ina athair altrama Dhomhnaill na gCraicne, sinsear Uí Dhonnabháin Uí Dhonnabháin Chlann Cathaill. Phós a iníon Ellen le Domhnall, agus bhí mac acu, Domhnall II.
Bhí Domhnall mac Airt Ó Laoghaire (1575–1657) ina thiarna deireanach Uí Laoghaire den ord Gaelach.
mion|[[Peadar Ua Laoghaire, mórphearsa na litríochta Gaeilge.]]
De shliocht ghéag na clainne as Carraig na Cora ba ea an scríbhneoir Gaeilge mór le rá Peadar Ua Laoghaire.
Uí Laoghaire Eile
Feictear an t-ainm fosta i ngéag na nEoghanacht, Cineál Laoghaire. Is deacair é ginealaigh an dá chlann Uí Laoghaire, idir Corca Laidhe in iarthuaisceart Chorcaí agus Eoghanacht ar na gaobhair i gCiarraí, a rianú.
Níl cuan, gar de Bhaile Átha Cliath, gaolta le hUíbh Laoghaire, ach ina ionad sin ainmnithe as Laoghaire mac Néill, Ardrí de chuid na 5ú haoise.
Hinckley
Is baile suite i Leicestershire é Hinckley.
Ainmníocht na ceimice neamhorgánacha de réir AIGCF
An córas
Léiríonn na hainmneacha " caiféin " agus " 1,3,7-trímheitil--3,7-déhidreac-1H-púirín-2,6-dé-ón " an chomhdhúil cheimiceach céanna. Ionchódaíonn an t-ainm córasach struchtúr agus comhdhéanamh an mhóilín caiféin go mion, agus soláthraíonn sé tagairt gan athbhrí don chomhdhúil seo, ach ní thugann an t-ainm "caiféin" ach ainm air. Is léir mar sin go mbíonn buntáistí i bhfad níos ar fáil trí leas a bhaint as an modh córasach nuair is gá soiléireacht iomlán agus cruinneas. Mar sin féin, ar mhaithe le gontacht, úsáidfidh fiú poitigéirí gairmiúla an t-ainm neamhchórasach beagnach an t-am ar fad, toisc gur ceimiceán coitianta aitheanta é caiféin le struchtúr uathúil. Ar an dul céanna, is minic a thugtar uisce ar H2O i nGaeilge, cé go bhfuil ainmneacha ceimiceacha eile ann.
Alan Chambers
Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é Alan Chambers (Ailéin Seambar). Rugadh é ar 15 Deireadh Fómhair 1947 i mBéal Feirste. Is ball den Pháirtí Aontachtach Uladh é. Is Comhalta den Tionól Reachtach é don Dún Thuaidh, ó 2016 ar aghaidh.
Cromghlinn (Contae an Dúin)
Is sraidbhaile í Cromghlinn ("Hillsborough" i mBéarla) atá suite i gContae an Dúin agus i gCeantar Lios na gCearrbhach agus an Chaisleáin Riabhaigh.
Höfuðborgarsvæði
Réigiún san Íoslainn é Höfuðborgarsvæði, ina bhfuil príomhchathair na tíre Réicivíc agus a cuid bruachbhailte suite. Is é is brí leis an bhfocal féin Höfuðborgarsvæði ná "ceantar na príomhchathrach".
Bailte
Is iad na bruachbhailte ná:
Amazon (comhlacht)
Cúrsaí gnó
Tá 1.6 milliún duine fostaithe go lánaimseartha agus go páirtaimseartha ag Amazon ar fud an domhain sa bhliain 2022. Ach thug an comhlacht le fios le linn an samhraidh 2022 go rabhthas le bac a chur ar earcaíocht go ceann roinnt míonna.
Cé gur mór an scrios atá déanta ag an gcoróinvíreas sna blianta 2020-2022, bhí comhlacht amháin a bhuail an t-iarann go háirithe nuair a bhí sé te – Amazon.
Ach i mí na Samhna 2022, bhí sé beartaithe ag Amazon thart ar 10,000 duine a ligean chun siúil ó rannóga corparáideacha agus teicneolaíochta an chomhlachta gan mhoill. Ansin i mí an Mhárta, chinn Amazon le 9,000 oibrí eile a ligean chun siúil (daoine sna rannóga seirbhísí ar líne, acmhainní daonna, fógraíochta agus cluichíochta is mó). Dúirt príomhfheidhmeannach Amazon, Andy Jassy, go ndearnadh an cinneadh tuilleadh oibrithe a scaoileadh chun bealaigh mar go gcaithfeadh an comhlacht fuineadh de réir na mine i bhfianaise na héiginnteachta eacnamaíochta a bhí ann.
Comhlíonadh
Sa bhliain 2023, bhí €746 milliún d'fhíneáil gearrtha ag an gCoimisiún um Chosaint Sonraí in Lucsamburg ar Amazon faoin dlí a shárú. Bhí Amazon ag aistriú sonraí pearsanta ón Aontas Eorpach go dtí Stáit Aontaithe Mheiriceá.
Éire
Bhí thart ar 5,000 duine fostaithe ag Amazon in Éirinn sa bhliain 2022.
Díorthach
mion| [[Graf|Graf feidhme, tarraingthe i ndubh, agus an tadhlaí-líne leis an ngraf sin, tarraingthe i dearg. Tá fána an tadhlaí-líne
comhionann le díorthach na feidhme ag an bpointe marcáilte.]] Sa mhatamaitic, tomhaiseann díorthach feidhme d’athróg réadach an íogaireacht d’athrú ar luach feidhme (luach aschuir) maidir le hathrú ina argóint (luach ionchuir). Uirlis bhunúsach calcalais iad díorthaigh. Mar shampla, is é an díorthach shuíomh réada atá ag gluaiseacht i leith ama, ná treoluas an réada: tomhaiseann sé seo cé chomh tapa agus a athraíonn suíomh an ruda nuair a théann an t-am ar aghaidh.
Cumann um Theileachumarsáid Airgeadais Idirbhainc Dhomhanda
Is seirbhís aistrithe teachtaireachtaí caighdeánaithe leictreonach a, don chóras baincéireachta, í SWIFT, an Cumann um Theileachumarsáid Airgeadais Idirbhainc Dhomhanda. Dearadh é chun treoracha a sheoladh agus a dhearbhú i leith aistriúchán airgid a bhaineann le híocaíochtaí idirnáisiúnta.
Is trí theachtaireachtaí SWIFT a dhéanann na híocaíochtaí idirbhainc go léir, beagnach, sa limistéar an euro.
Glóthach
mion|clé|Cuach lán le glóthacha éagsúla le dathanna éagsúla.
Bia bog milis is ea glóthach. Itear mar mhilseog é. Itear fuar é. Itear leis féin é nó le bia eile amhail uachtar reoite nó breachtán. Is maith le leanaí agus daoine óga é ach go háirithe, ach déanta na fírinne, is féidir le gach duine é a ithe.
Déantar an púdar a mheascadh le uisce te chun glóthach a dhéanamh. Doirtear an glóthach te i mhúnla glóthaí chun cruth faoi leith a thabhairt dó. Ligtear dó fuarú ar feadh tamall ionas go táthóidh an leacht le chéile. Bíonn glóthach ar fáil i mblasanna agus dathanna éagsúla. Nuair a mbíonn glóthach ag suí ar mhias leis féin, bíonn sé longadánach agus bíonn tréith athscinmeach aige.
Glóthach meisiciúil
Is féidir fiúigil glóthaí (.i. deochanna beaga biotáille déanta de ghlóthach a dháiltear i ngloiní beaga) a dhéanamh trí alcól a mheascadh isteach i nglóthach fad is atá sé á ullmhú. Go minic measctar vodca, rum nó tequila sa ghlóthach. Doirtear an leacht meisciúil seo i shoithigh bheaga agus itear iad ag cóisir nó i dteach tábhairne.
Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2020 (2021)
Bhuaigh an dornálaí Kellie Harrington bonn óir i dTóiceo sa rannóg 60kg na mban.
An próiseas tairisceana
Níor bhain aon chathair níos mó ná 50% de na vótaí sa chéad bhabhta, agus bhí Maidrid agus Iostanbúl ar an líon céanna vótaí sa dara háit. Eagraíodh vóta réitithe idir an dá chathair le cinneadh a dhéanamh cé acu a chuirfí as an áireamh.
Sa vótá deiridh idir Tóiceo agus Iostanbúl, roghaíodh Tóiceo le 60 vóta in aghaidh 36.
Féilire
Tá na dátaí ar fad bunaithe ar am áitiúil na Seapáine (UTC+9).
An Ollainn Theas
Is cúige de chuid na hÍsiltíre í an Ollainn Theas (Ollainnis: Zuid-Holland, ) atá suite in iarthar na tíre ar an gcósta na Muire Thuaidh. Tá an dlús daonra is airde sa tír ann.
Tá an Ollainn Theas ag críochantacht le cúig chúige eile, mar atá le Zeeland san iardheisceart, le Brabant Thuaidh san oirdheisceart, le Gelderland san oirthir, le Utrecht san oirthuaisceart agus leis an Ollainn Thuaidh sa dtuaisceart.
Tá na cathracha tábhachtacha an Háig (suíomh rialtais tíre agus suíomh na Cúirte Breithiúnais Idirnáisiúnta) agus Rotterdam suite sa chúige.
Chris Carter
Is stiúrthóir scannáin, stiúrthóir teilifíse, léiritheoir scannáin, léiritheoir teilifíse, agus scríbhneoir scripte é Chris Carter a rugadh ar an 13 Deireadh Fómhair 1956. Is cruthaitheoir sraitheanna teilifíse The X-Files (1993–inniu) é.
Scríobach
Ábhar crua, garbh nó géar a úsáidtear i meilt, gearradh is snasadh ábhar nach bhfuil chomh crua sin. Ábhair nádúrtha scríobacha is ea diamant, corandam, éimear, gaineamh, bláithliag is cailc (agus gach ceann sa liosta sin níos boige ná an ceann roimhe). I bhfeidhmeanna áirithe, déantar meascán de scríobach i bhfoirm púdair is uisce nó ola, múnlaítear le stroighin ina roth nó ina bharra é, nó greamaítear an púdar ar pháipéar nó éadach le gliú.
Sven Dufva
Is é Sven Dufva (Fionlainnis: Sven Tuuva; Sualainnis de réir litriú an lae inniu: Sven Duva) an seachtú dán i Fänrik Ståls sägner ("Scéalta an Mheirgire Stål"), an bailiúchán dánta a d'fhoilsigh Johan Ludvig Runeberg, file náisiúnta na Fionlainne, sa bhliain 1848. Tá aithne ag muintir na Fionlainne agus na Sualainne araon ar an dán seo, agus is minic a bhaintear úsáid as véarsaí agus meafair an dáin mar a bheadh seanfhocail iontu sa dá theanga.
mion|deas|Sven Dufva. Ceann de na pictiúirí a tharraing [[Albert Edelfelt don chéad eagrán maisithe de Scéalta an Mheirgire Stål.]]
Ábhar an Dáin
Is é ábhar an dáin ná scéal Sven, dríodar an chrúiscín i dteaghlach seansaighdiúra. Níl ann ach leathdhuine nach bhfuil ciall cheart d'obair na feirme aige, agus is minic a chuireann a athair an cheist air féin, an mbeidh sé in ann déanamh as dó féin choíche. Sa deireadh thiar thall, freagraíonn Sven go rachaidh sé sna saighdiúirí: "Ní theipeann an tuathal orm in oibreacha an tí seo, ach is dócha go mbeidh sé níos fusa d'anam a thabhairt ar son an rí agus na tíre dúchais". Ar dtús, déanann an t-athair gáire faoi, ach ansin, tagann na deora leis agus é ag smaoineamh ar an saol a bhí aige ina shaighdiúir dó. Mar sin, ceadaíonn sé do Sven liostáil san arm.
Ní éiríonn go rómhaith le Sven sna saighdiúirí ach an oiread, agus an raidhfil chomh doláimhsithe aige agus na huirlisí feirme. Mar sin féin, nuair a bhriseann an cogadh amach idir an tSualainn agus an Rúis, téann seisean chun cogaidh chomh maith le duine. An chuid is mó den am, tugann sé aire do na capaill, ach uaireanta, faigheann sé de sheans breith ar an raidhfil chomh maith.
Is é an cath cois Koljonvirta, ceann de na cathanna a chuir cor i gcinniúint na Fionlainne, suíomh na n-imeachtaí i ndeireadh an dáin. Nuair a thosaíonn na Rúisigh ag teacht ar an droichead trasna na habhann úd Koljonvirta, tagann an táinrith sna Sualannaigh agus na Fionlannaigh, agus iad ag teitheadh lena n-anam. Is é Sven an t-aon duine amháin a ritheann i dtreo contrártha. Beireann sé ar an raidhfil agus fanann sé ina sheasamh ar an droichead ag iarraidh na Rúisigh a stopadh ina aonar. Ansin, cuireann an Ginearál Sandels sonrú ann, agus é ag áitiú ar Sven gan aon duine acu siúd a ligean thairis. Tagann na Sualannaigh agus na Fionlannaigh chucu féin i bhfianaise na crógachta seo, agus sa deireadh thiar thall, éiríonn leo ruaigeadh a chur ar an namhaid. Feictear Sven síothlaithe i measc na marbhán, áfach, agus poll piléir in aice leis an gcroí. Is é an breithiúnas a thugann an Ginearál ar an scéal, ná "go raibh fios a bhealaigh ag an bpiléar sin", ó roghnaigh sé an croí, "an áit ab fhearr", thar an gclár éadain, nach raibh mórán taobh thiar de.
An Cúlra Stairiúil
Creidtear gurbh é an saighdiúir Johan Zacharias Bång, a rugadh ar an 19ú lá de Mhí Aibreáin sa bhliain 1785 i Lohja, a bhí ina réamh-mhúnla ag Runeberg do Sven Dufva. Throid sé sa chath cois Koljonvirta. Bhí sé ag iarraidh na Rúisigh a stopadh in aice leis an droichead trasna na habhann, ach sa deireadh, goineadh go tromchúiseach é agus fágadh ina luí in aice leis an droichead. Shíl gach duine, idir chara agus namhaid, go raibh sé marbh, ach le fírinne, bhí sé beo i gcónaí, agus d'éirigh leis sa deireadh na díormaí Sualannacha a shroicheadh as a stuaim féin. Murab ionann agus Sven Dufva, ní bhfuair sé bás. Bhisigh sé sa deireadh, agus phós sé cailín ó Thuaisceart na Sualainne, áit ar shocraigh sé síos i ndiaidh an chogaidh, sa bhliain 1815.