cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Suíceachas (reiligiún)
Reiligiún is ea an Suíceachas a tháinig ar an bhfód i dTuaisceart na hIndia sa chúigiú haois déag. Tá an Suíceachas bunaithe ar theagaisc an Ghurú Nanak, a chuir bun leis an gcreideamh, chomh maith le naonúr gurúnna eile a lean sna sála aige. Thairis sin, is gnách leis na Suícigh dearcadh ar a leabhar naofa mar "ghurú beo". Is é an t-ainm a thugann siad ar an scrioptúr seo ná Guru Granth Sahib.
Bunús
Tá an focal féin Suíceach nó Sikh bunaithe ar an téarma Sanscraite Śiṣya, a chiallaíonn "deisceabal" nó "dalta". Creideann na Suícigh i nDia, a dtugann siad Vāhigurū nó "An Tiarna Iontach" air. An dóigh a samhlaítear Dia do na Suícigh, áfach, níl Sé daonchruthach, nó is féidir a rá gurb ionann É agus an ollchruinne ar fad. Tá blas pandiachais ar an Suíceachas mar sin. Is é an dóigh a lorgann na Suícigh an slánú ná an mharana dhiansmachtúil in ainm Dé.
Caithfidh an Suíceach fíréanta aird a thabhairt ar theagasc na nGurúnna, chomh maith le Gurú Granth Sahib, an "gurú i bhfoirm leabhair", nó scrioptúr naofa na Suíceach. Is éard atá ann ná díolaim téacsanna le scríbhneoirí éagsúla, ar aithin Gurú Arjan Shev, cúigiú Gurú an tSuíceachais, fiúntas reiligiúnda nó morálta iontu. B'é Gobind Singh, an deichiú Gurú, a shocraigh téacs deifnídeach an scrioptúir.
Tugtar gurduárá ar an teampall Suíceach, agus caithfidh gach gurduárá Ek Onkar, siombail Dé, a choinneáil le feiceáil, cosúil leis an dóigh a dtaispeánann na heaglaisí Críostaí an chros.
An Suíceachas in Éirinn
Tá timpeall is míle Suíceach ina gcónaí in Éirinn, an chuid is mó acu sa phríomhchathair agus máguaird. Tá gurduárá acu i nDumhach Thrá, Baile Átha Cliath.
Diarmaid mac Maoil na mBó
Rí Laighean agus Ardrí na hÉireann (go bhfreasúra ) ba ea Diarmaid mac Maoil na mBó (Meán-Ghaeilge Diarmait mac Máel na mBó, nó Diarmait mac Maíl na mBó) (bás 7ú Feabhra 1072). Ar dhuine desna ríthe is tábhachtaí agus suntasaí ba ea é in Éirinn roimh theacht na Normannach. Bhí tionchar aige thar lear sna hInse Ghall, Oileán Mhanainn, an Bhreatain, agus chomh fada le Sasana fiú.
Uí Chinnsealaigh
Uí Chinnsealaigh ba ea muintir Dhiarmada, as oirdheisceart na Laigean thart ar Fearna. Donnchadh mac Diarmada ba ea a athair, aitheanta faoina bhua-ainm, Maol na mBó, agus dá bharr ainm athartha Dhiarmada. Crimthann mac Énnai, rí Laigean a fuair bás ag deireadh na 5ú haoise, ba ea luath-shinsear Dhiarmada, agus ríthe Uí Chinnsealaigh a shinsir ar na mallaibh, amhail a shin-seanathair, Domhnall mac Ceallaigh (bás 974). Aoife ní Ghiolla Phádraig mhic Dhonnchadha, rí Osraí ba ea a mháthair. Bhí ar a laghad duine eile sa chlann leis, deartháir darbh ainm Domhnall, a raibh a mac, Donnchadh mac Domhnaill Ramhar níos deireanaí ina rí na Laighean.
Bhí ról lárnach ag Uí Chinnsealaigh in earlier times, ach briseadh a gcuid cumhachta ag Cath Átha Seanaigh sa bhliain 738. Bhí a gcéilí comhraic, Uí Dhúnlainge, suite i dtuaisceart na Laigean thart ar an Nás agus Cill Dara, i gceannas sa Laighean le tacú Chlann Cholmáin ríthe na Mí, as sin amach go dtí teacht chun cinn Bhriain Bóramha. Le meath chumhacht Chlann Cholmáin, agus cliseadh Uí Dúnlainge faoi cheannas Mhaoil Mhórdha mhic Mhurchadha ag Cath Chluain Tarbh sa bhliain 1014, athraíodh an tírdhreach polaitiúil arís ar son Uí Chinnsealaigh.
Bailte Lochlannach
Nuair a tháinig na Lochlannaigh ar ais go hÉirinn sa luath-10ú haois, bhunaigh siad longfoirt nó baile nua. Mar ionadaí trádála agus déantúsaíochta, bhíodh cumhacht polaitiúil ag an té i gceannas iontu. Bhí leas ar leith ag ríthe na Laighean óir go raibh trí as cúig desna príomhbhailte le fáil in nó gar dá gcuid críoch: Loch Garman, Port Láirge agus Duibhlinn/Áth Cliath. Bhí an dá eile sa Mhumhain: Corcaigh agus Luimneach. San iarthar agus sa tuaisceart, ní raibh lonnaíocht tábhachtach ar bith le fáil.
House of Godwin
D'éalaigh mic an rí Harold Godwinson Sasana go hÉirinn tar éis Chath Hastings sa bhliain 1066, áit a chuir Diarmaid fáilte rompu. Sna blianta 1068 agus 1069, thug Diarmaid cabhlach Átha Cliath dóibh agus iad ag iarraidh ionsaí a dhéanamh ar Shasana. Sa bhliain 1068, bhronn Diarmaid bratach catha Harold ar rí Éireannach eile.
Rí na Laigean
Rinne Diarmaid comhaontas le Niall mac Eochadha, rí na nUlad, rud a chuir bhrúigh ó dhá thaobh ar ríochtaí na Mí, Bhreá agus Duibhlinn/Áth Cliath, a bhí faoi cheannas an Ardrí.
Bás agus oidhreacht
De réir Annála na gCeithre Máistrí don bhliain 1072, cloíodh Diarmaid ag Conchúr Ó Maelseachlainn, rí na Mí, agus baineadh a cheann de ag Cath Odhbha, Dé Máirt 7ú Feabhra. D'éag ina theannta go leor fir na Laigean agus gall, agus Giolla Phádraig Mac Fearghaile, rí na bhForthuath
Tá clú ag Diarmaid mar sinsear Dhiarmada mhic Mhurchadha.
Aoibhinn an Galar
Éirí Amach na Mau Mau, sna Caogaidí, agus tús na dTroibleoidí ó Thuaidh, sna Seascaidí...is nasc eatarthu siúd í Rachel Patterson seandálaí tuisceanach, cliarscoil ghairgeach ó dheas agus meánscoil bharbartha ó thuaidh. Is neasc eatarthu siúd é Cíogan Ó Traoi, múinteoir neamhéifeachtach.
Deireadh seachtaine i saol an triúr. Nithe fíorthábhachtacha le foghlaim ag gach duine acu. Agus nithe le teagasc...
An chéad chló 1986 Coiscéim.
An Prionsa William, Diúc Cambridge
Tá sé pósta le Kate Middleton. Tá triúr clainne aige: George, Charlotte agus Louis.
Collaidh
Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Collaidh.
Llano, Texas
Is é Llano príomhbhaile Contae Llano, Texas. Bhí 3,232 ina gcónaí i Llano sa bhliain 2010.
Jacqueline Boyer
Is amhránaí as An Fhrainc í Jacqueline Boyer "Teddy" Scholten (rugadh Eliane Ducos; 23 Aibreán 1941). Bhuaigh sí an Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse sa bhliain 1960 leis an amhrán "Tom Pillibi".
Marbury, Alabama
Is sráidbhaile i gContae Autauga, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá é Marbury. Bhí 1,418 duine a bheith ina gcónaí sa tsráidbhaile sa bhliain 2010).
Geolaíocht Mharsa
Tá go leor eolais againn ar gheolaíocht Mharsa. Creidtear gur basalt atá sa chuid is mó de dhromchla Mharsa - is é sin, cloch bholcánach, nó laibhe a d'fhuaraigh síos na mílte de bhlianta ó sin. Tá an tuiscint sin bunaithe ar na dreigítí a tháinig ó Mhars go dtí an Domhan agus ar na breathnuithe a rinneadh ar an bpláinéad leis na spástaiscéalaithe. Is dócha go bhfuil níos mó silice sa bhasalt seo ná i mbasalt tipiciúil an Domhain. Mar sin, is féidir go bhfuil basalt Mharsa cosúil leis an aindéisít. Tá an chuid is mó den bhasalt seo clúdaithe, áfach, le dusta fíneáilte.
An spástaiscéalaí gluaisteáin Opportunity atá ag taisteal droim an phláinéid, fuair sé amach go bhfuil liathróidíní beaga bídeacha haemaitíte ar fáil ar Meridiani Planum. Níl na liathróidíní seo ach cúpla milliméadar ar trastomhas, agus creidtear gur múnlaíodh mar shil-leaganacha carraige iad na billiúin iad ó sin, nuair a bhí an t-uisce ag sní ar dhroim an phláinéid. Fuarthas mianraí eile freisin a bhfuil sulfar, iarann nó bróimín iontu, cosúil leis an tsearóisít. Is é an tátal a bhain caoga saineolaí as an bhfianaise seo, agus iad ag scríobh ar an iris úd Science, ar an naoú lá de Mhí na Nollag, 2004, ná:
''Tráth, bhí uisce leachtach ar fáil, go huaineach, ar dhroim Mharsa i dtimpeallacht Meridiani Planum, agus uaireanta, bhí sáithiú de tríd an bhfodhromchla. Ós rud é go bhfuil an bheatha ag brath ar an uisce leachtach, is féidir linn an tátal a bhaint as an scéal go raibh Meridiani ináitrithe, tráth éigin dá stair.''
Ina dhiaidh sin, áfach, tháinig saineolaithe eile ar an gconclúid go raibh an t-uisce ag Meridiani an-aigéadach, toisc an cineál mianraí a fuarthas sa timpeallacht. Ón taobh eile, tháinig an taiscéalaí Spirit ar ghóitít, mianra nach múnlaítear ach san áit a bhfuil uisce le fáil (rud nach dtiocfadh a rá faoin haemaitít), i gCnoic Columbia.
Sa bhliain 1996, tháinig saineolaithe ar mhionstruchtúir ar cheann de na dreigítí ar an Domhan a chreidtear a bheith tagtha ó Mhars - Dreigít ALH84001 - a raibh an chuma orthu, dar leo, gur rian i ndiaidh miocrorgánaigh a bhí ann. Ábhar eile conspóide atá ann i gcónaí.
Blà Bheinn
Is sliabh i gComhairle na Gàidhealtachd, Albain í Blá Bheinn.
Réadóireacht stairiúil Mharsa
Tá stair fhada ag baint le réadóireacht Mharsa. Is fada an lá ó thosaigh na daoine ag caint agus ag scríobh faoi thuras a thabhairt ar Mhars, go háirithe nuair a tháinig an tuiscint acu nach ponc solais amháin a bhí ann, ach corpán damhna. Nuair a húsáideadh teileascóp den chéad uair tugadh gnéithe tíreolaíocha faoi deara a bhí cosúil le gréasán de chanálacha, agus dá bharr sin is iomaí alt agus scéal a cumadh faoi shibhialtachtaí aduaine agus faoi chogaí idir na pláinéid, agus rinneadh go leor scannán ficsean eolaíochta bunaithe ar na scéalta sin. De réir a chéile, áfach, agus na teileascóip agus an teicneolaíocht eile bhreathnóireachta ag dul i bhfeabhas, tuigeadh nach raibh i gceist leis na canálacha ach iomrall súl. Ní fheicfeá iad ar aon mhapa comhaimseartha de Mhars. Ón taobh eile de, is léir go bhfuil tírdhreacha millteanacha ar Mhars nach dtiocfá ar a leithéid ar dhroim an Domhain, ar nós na gcainneon móra ar a dtugtar Valles Marineris. Tá an sliabh is airde sa Ghrianchóras suite ar Mhars freisin, mar atá, Olympus Mons, agus é leathmhíle de chiliméadair ar trastomhas agus seacht gciliméadar fichead ar airde.
Dún Mánmhaí
Is baile é Dún Mánmhaí nó Dúnmaonmhuí (Dunmanway i mBéarla), atá suite i gcroílár Iarthar Chorcaí, timpeall 20 ciliméadar ón bhfarraige, ar an bpríomhbhóthar idir Corcaigh agus Beanntraí.
An t-ainm agus logainmneacha na háite.
Níl a fhios ag éinne go beacht cad as ar tháinig an t-ainm. Maítear go bhfuair an baile mór a ainm ón sean-dún Spáinneach a deirtear a bhíodh ann fadó. Ciallaíonn Dúnmaonmhuí an dún do na mná buí, agus ceaptar gurbh iadsan na mná Spáinneacha. Tuairiscíonn daoine eile go gciallaíonn an t-ainm Dún na mBeann no Dún Mhahon Bhuí.
Cé gur chúlaigh an Ghaeilge mar theanga labhartha mhuintir na háite sa 19ú céad, cloistear an teanga bheo fós i logainmneacha na háite mar,'magh, cnoc, gleann, carraig, áth, currach, ard, com, poll, loch, fán, muin díog, cluain, tóchar, gort, dair, páirc, droighean, coill, beith, cuileann, gabhal, dair, lios, dúinín, cathair, os, leaba, nead, fia, achadh, garrán.
Stair
Bhí an áit ar a dtugtar Dúnmaonmhuí inniu, suite i gcuid de chríocha Uí Eachaigh, treibh a shíolraigh ón Eoghanacht, a bhíodh i gceannas ar an áit ar a dtugtar Cúige Mumhan anois ar feadh na gcianta anallód. Sa bhliain 1254, briseadh ar threibh Mhic Mhathúna, an treibh ba chumhachtaí timpeall ar Dhúnmaonmhuí, agus ghlac clann Mhic Chárthaigh seilbh ar an áit. Tugadh MacCárthaigh ó Ghleann a' Chroim ar an treibh seo agus tógadh dhá chaisleán sa dúiche, ceann amháin i nDúnmaonmhuí féin agus ceann eile i dTóchar, tuairim is cúig chiliméadar ó thuaidh ó Dhúnmaonmhuí. Sa bhliain 1688, chaill Gleann a' Chroim a raibh acu agus ghlac William Arnopp, Robert Meade,Patrick Allen agus William Parker seilbh ar a dtailte.Bhí ré na nGael thart i nDúnmaonmhuí.
Risteard Mac Colgan.
Ba é Risteard Mac Colgan (no Richard Cox as Béarla) a bhunaigh an baile mór agus tugadh cead dó dhá aonach a eagrú ann, ceann amháin ar an 23ú Aibreáin agus an ceann eile ar an 15ú de Mhí na Samhna gach bliain. Neartaigh an baile go dtí go raibh caoga teaghlach lonnaithe ann faoin mbliain 1733.
Thug Mac Colgan cead do Chaitlicigh cur fúthu sa bhaile mór, rud nár tharla i nDroichead na Bandan, a bhí faoi smacht ag Risteard Ó Baoill. Bhronn Liam Oráiste cairt bhaile ar an áit sa bhliain 1693 agus lonnaigh an-chuid fiadóirí línéadaigh ann.
Maruithe Dhún Mánmhaí, 1922
Maraíodh triúr déag Protastúnach in imeacht trí oíche ar 26–28 Aibreán 1922 i nDún Mánmhaí, Contae Chorcaí, agus sa cheantar máguaird.
An baile sa lá atá inniu ann
Is baile beag é sa lá atá inniu ann, (daonra 1,532, de réir an daonáirimh i 2002) agus é suite ar Abhainn na Bandan atá ag sní go Cuan Chionn tSáile. Is beag forbairt thionsclaíoch atá san áit anois agus cailleadh breis is céad post nuair a dúnadh monarcha mhór sa bhliain 2000.
Tá fáil ar thrí ollmhargadh, trí eaglais, ceithre bhunscoil, pobalscoil amháin, leabharlann, linn snámha agus páirc pheile Sam Maguire sa bhaile mór. Bunaíodh nasc idir an baile mór agus Quéven sa Fhrainc sa bhliain 1988, agus déantar an-chuid teagmhála idir an dá áit ó shin i leith.
Somhairle Mag Uidhir nó Sam Maguire
I measc na ndaoine cáiliúla gurbh as Dúnmaonmhui dóibh ó dhúchas, tá an laoch mór Sam Maguire, a bhfuil de chlú agus cáil air de bharr an choirn (peil Ghaelach) a bhronntar i bPáirc an Chrócaigh gach bliain. Rugadh é i Meall a' Bhreaca gar do Dhúnmaonmhui sa bhliain 1877.Bhí ceathrar deartháir agus beirt deirfiúr aige. Oileadh é sa Mhódhscoil i nDúnmaonmhuí agus ansin i scoil cháiliúil eile, darbh ainm Scoil an tSléibhe, in Ard Uí bhFicheallaigh in aice le Cloch na Coillte.
Fuair sí post sa státseirbhís i Londain agus ghlac sé páirt ghníomhach sa Chumann Lúthchleas Gael ann. Ba phoblachtach go smior é agus bhuail sé le Mícheál Ó Coileáin i Londain. Bhí Sam Maguire ar son an tSaorstáit.
Ghlac eitinn é agus cailleadh é i Meall a' Bhreaca ar an 6 Feabhra 1927 Tá sé curtha i reilig Naomh Mhuire i lár an bhaile mhóir.
Croit Sheumaidh
Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Croit Sheumaidh.
Cnoc an Tiobair
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Áir an Ear é Cnoc an Tiobair.
George R. R. Martin
Is údar é George R. R. Martin a rugadh ar an 20 Meán Fómhair, 1948 in Bayonne, New Jersey, Meiriceá. Scríobh sé a chéad úrscéal sa bhliain 1977, mar atá Dying of the Light. Tháinig clú mór air nuair a scaoil sé an tsraith fantaisíochta dar ainm A Song of Ice and Fire (Fonn Oighir agus Tine). Tá Game of Thrones, sraith dhrámata de chuid HBO, bunaithe ar A Song of Ice and Fire.
Mentone, Texas
Is é Mentone príomhbhaile Contae Loving, Texas. Bhí 19 duine ina gcónaí i Mentone sa bhliain 2010.
Síleáil
Is éard is síleáil ann ná clúdach faoi dhíon seomra. Ní eilimint struchtúrach é go ginearálta, ach dromchla slachtmhar a chlúdaíonn taobh íochtair an dín nó urlár an stóir níos airde. Is féidir maisiúchán a dhéanamh ar shíleáil, agus tá go leor samplaí breátha de fhreascónna agus d'obair ealaíne ar shíleálacha, go háirithe i bhfoirgnimh reiligiúnacha.
Liosta de charachtair Coronation Street (2017)
Sobaldráma Briotanach is ea Coronation Street (nó Corrie uaireanta). Is liosta na gcarachtar é seo a bhí ar Coronation Street den chéad uair sa bhliain 2017.
Jean-Claude Pascal
Ba amhránaí as An Fhrainc é Jean-Claude Pascal (24 Deireadh Fómhair 1927 i bPáras, An Fhrainc – 5 Bealtaine 1992). Bhuaigh sé an Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse sa bhliain 1961 leis an amhrán "Nous les amoureux".
Lubbock, Texas
Is é Lubbock príomhbhaile Contae Lubbock, Texas. Bhí 249,042 ina gcónaí i Lubbock sa bhliain 2015.
Àird a' Bhàsair
Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é Àird a' Bhàsair.
Cois Leice
Is sráidbhaile é Cois Leice. Tá sé suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Cumnag
Is sráidbhaile suite in Inbhear Áir, in iardheisceart na hAlban, é Cumnag. Bhíodh mianaigh agus ceárta iarainn sa cheantar. Tá timpeall is 13,000 duine in Inbhear Áir agus insna háiteanna a bhaineann leis.
Fiseolaíocht daonna
Is éard atá i gceist le fiseolaíocht daonna ná staidéar ar na feidhmeanna do chorp an duine.
Príomh-chórais
thumb|186px|left|Córas úiríneach thumb|125px|Córas forchlúidach
Bia, díleá agus an corpchórais
Tá bia ar cheann de na bunriachtanais dhaonna agus cuireann an córas díleách ar chumas an choirp é a thiontú go foirm níos oiriúnaí le húsáid. Cuireann na córais análaithe agus imshruthaithe ar chumas na hocsaigine agus an bhia dhíleáite a iompraítear timpeall an choirp fuinneamh agus ábhair fáis a sholáthar san áit a mbíonn gá leo. Tugtar fuíolltáirgí as an gcorp trí eisfhearadh (tógtar bia neamhdhíleáite as an gcorp trí eisligean)
Cille Mo Dog
deas|250px|thumb|Cille Mo Dog Is baile suite i gComhairle Shruighlea í Cille Mo Dog.
Creekmouth
Is baile é Creekmouth atá suite sa bhuirg Barking agus Dagenham, Londain Thoir.
Tahoka, Texas
Is é Tahoka príomhbhaile Contae Lynn, Texas. Bhí 2,673 ina gcónaí i Tahoka sa bhliain 2010.
Dail Ruighe
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Áir a Tuath é Dail Ruighe.
Foirgneamh
deas|250px|thumb|Foirgnimh Is struchtúr le ballaí agus díon é foirgneamh.
Liosta de charachtair Red Rock (2017)
Sobaldráma Béarla atá á chraoladh ar TV3 ó 7 Eanáir 2015 ar aghaidh é Red Rock. Is liosta na gcarachtar é seo a bhí ar Red Rock.
Liosta de charachtair Eastenders (2009)
Sobaldráma Briotanach is ea EastEnders. Is liosta na gcarachtar é seo (tháinig siad ar an gclár den chéad uair sa bhliain 2009):
Gleann Gairneig
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Áir a Tuath é Gleann Gairneig.
Cearc fhraoigh
Dáileadh agus gnáthóg
Tá an Chearc Fhraoigh eindéimeach d'Éireann. D'éabhlóidigh an t-éan ar a bhealach féin amach ó na fo-speicis eile den Chearc Shailí atá forleathan i dtailte thuaidh Eoráise agus Meiriceá Thuaidh
Liathchearc
thumb | Lyrurus tetrix tetrix
Is éan í an liathchearc. Is ball d'ord na Galliformes í.
Isabelle Aubret
Is amhránaí as An Fhrainc í Isabelle Aubret (rugadh 27 Iúil 1938). Bhuaigh sí an Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse sa bhliain 1962 leis an amhrán "Un premier amour".
Uragua
Is tír i Meiriceá Theas í Uragua, nó Poblacht Oirthearach Uragua, mar a thugtar uirthi go hoifigiúil (Spáinnis: República Oriental del Uruguay). Orientales nó Oirthearaigh a thugtar ar mhuintir na tíre féin go minic, go háirithe sa chanúint Spáinnise a labhraítear i dtíortha Río de la Plata. Orientales, la patria o la tumba an teideal atá ar amhrán náisiúnta na tíre féin - "an tír dhúchais nó an uaigh, a Oirthearacha". Tá teorainneacha aici leis an mBrasaíl agus leis an Airgintín.
Inbhir Àir
Is sráidbhaile suite in Inbhear Áir é Inbhir Áir.
Uragua
Is í Montevideo an phríomhchathair. Cathracha eile iad Paysandú, Salto, Artigas, Rivera, Melo, Treinta y Tres, Punta del Este, agus Tacuarembó. Bhí thart ar thrí mhilliún is ceithre chéad míle duine ina gcónaí annsa bhliain 2002. Níl ach 176,220 ciliméadar cearnach d'achar ann, agus mar sin, tá sí ar an gceann is lú de thíortha na Spáinnise i Meiriceá Theas.
Ar an bhfeirmeoireacht is mó a mhaireadh Uragua go dtí le déanaí, ach tá an tír ag dul chun tionsclaíochta ar na saolta seo, agus an ríomhaireacht ag dul chun cinn. Is í Uragua an tír is mó a easpórtálann bogearraí ríomhaireachta i Meiriceá Theas.
Keith Fahey
Imreoir sacair Éireannach is ea Keith Fahey (a rugadh ar an 15 Eanáir, 1983) atá ag imirt faoi láthair le Birmingham City F.C.. Roimhe sin, d'imir sé le St Patrick's Athletic go dtí an bhliain 2009.
Uragua
Idir an Bhrasaíl agus an Airgintín
Bhí Uragua, nó Banda Oriental, mar a thugtaí uirthi roimh an neamhspleáchas, ina cnámh spairne idir an Bhrasaíl agus an Airgintín ar feadh i bhfad. D'fheicfeá a rá gur comhréiteach ab ea stát ar leith a ghairm den chúige seo. Ar dtús, bhí an chuma ar an scéal nach raibh ann ach ceann de chúigí na hAirgintíne, nó nuair a tháinig gluaiseacht fhrith-Spáinneach ar bun i mBanda Oriental, bhí a ceannaire, iar-bhuachaill bó agus iar-oifigeach in arm na Spáinne, darbh ainm José Cervasio Artigas, - bhí sé ag cur troda ar na Spáinnigh le tacaíocht na nAirgintíneach.
Tháinig scoilt idir Artigas agus na hAirgintínigh, áfach, nuair a bhí siad siúd ag ullmhú tionól bunreachtúil don stát nua s'acu. Chuir Artigas in iúl do mhuintir Bhuenos Aires go raibh rialtas dúchais le cumhachtaí fairsinge de dhíth air do Bhanda Oriental. Ní raibh muintir Bhuenos Aires sásta a leithéid a ghéilleadh dó. A mhalairt ar fad, chuir siad díormaí armtha go Montevideo le scaradh Bhanda Oriental ón Airgintín a chosc. San am céanna, bhí na Portaingéalaigh ag iarraidh an cúige a fhorghabháil, rud a d'éirigh leo sa bhliain 1820. B'éigean d'Artigas dul ar deoraíocht óna bhólaí dúchais, agus chaith sé a raibh fágtha dá shaol ar imirce san Airgintín agus i bParagua.
Neamhspleáchas d'Uragua
Sa bhliain 1822, d'fhógair an Bhrasaíl neamhspleáchas ar an bPortaingéil agus, rud follasach, ghlac na Brasaíligh leis gur cúige dá gcuid féin ab ea Banda Oriental anois. Trí bliana ina dhiaidh sin, áfach, d'éirigh drong de lucht leanúna Artigas amach in aghaidh na Brasaíle le tacaíocht ón Airgintín. Is é an chiall a bhain na Brasaíligh as seo go raibh an Airgintín á n-ionsaí, agus chuaigh siad chun cogaidh lena dtír féin a chosaint ar an ionradh. Mhair an Airgintín agus an Bhrasaíl ag cur cogaidh ar a chéile go ceann trí bliana, ach ansin, rinne Sasana eadráin eatarthu, agus sa deireadh thiar thall, bhí siad sásta neamhspleáchas a fhágáil ag Banda Oriental. Mar sin a tháinig Poblacht Oirthearach Uragua ar an bhfód, nó an Phoblacht Taobh Thoir d'Abhainn Uragua, mar a d'fhéadfá an t-ainm a thuiscint freisin. Nó is amhlaidh gur ainm abhann é Uruguay ar dtús, agus go bhfuil stát Uragua suite ar bhruach thoir na habhann áirithe seo.
Liobrálaigh agus Coimeádaigh
Saoirse gan só a bhí ann, i dtús báire. Bhí Uragua á stróiceadh agus á streachailt as a chéile ag an dá phríomhpháirtí polaitíochta, nó ní raibh siad sásta treabhadh le chéile ar aon nós. B'iad na Liobrálaigh agus na Coimeádaigh na páirtithe sin, agus bhí trioblóidí den chineál chéanna ag crá go leor tíortha eile san ilchríoch san am sin. In Uragua, thosaigh an faltanas polaitíochta seo mar chath pearsanta idir Fructuoso Rivera, an Liobrálach, agus Juan Lavalleja, an Coimeádach. Go minic, bhí na comharsana, an Airgintín agus an Bhrasaíl, ag cur a ladair i gcúrsaí inmheánacha Uragua. Sa bhliain 1832, d'éirigh Lavalleja amach in aghaidh Rivera. Sa bhliain 1836, arís, d'éirigh Rivera amach in aghaidh Manuel Oribe, an tUachtarán nua a bhí róchairdiúil le Lavalleja, dar leis. Bhain Rivera amach an Uachtaránacht sa bhliain 1839, i ndiaidh cathanna fada i gcoinne na dtrúpaí Airgintíneacha a bhí ag cabhrú le hOribe. Ansin, chuaigh Rivera i gcomhghuaillíocht leis na reibiliúnaigh a bhí ag cur cogaidh ar Juan Manuel de Rosas, deachtóir na hAirgintíne. B'é seo ba chúis leis an gCogadh Mór, nó Guerra Grande, idir an Airgintín agus Uragua.
An Cogadh Mór
Bhí Oribe agus deoraithe Uraguacha eile ag troid le taobh na hAirgintíne, agus shealbhaigh siad an tír go hiomlán - ach amháin Montevideo, an phríomhchathair. Bhí comhghuaillithe Rivera, an Ríocht Aontaithe agus an Fhrainc, ag soláthar do Montevideo ón bhfarraige, agus iad ag baghcatáil na hAirgintíne. thumb|Justo José de Urquiza Mhair an Cogadh Mór sna blianta 1843-1852, agus Montevideo faoi léigear an t-am ar fad. Ansin, áfach, chuir an Ginearál Justo José de Urquiza ruaigeadh ar Uribe agus ar Rosas féin, agus b'é sin deireadh an chogaidh ar fad.
I nDiaidh an Chogaidh
An tUachtarán a toghadh i ndiaidh an chogaidh, níor mhair sé ach bliain ag rialú na tíre roimh an chéad réabhlóid eile. Ansin, ceapadh triúracht in áit an Uachtaráin, mar atá, Rivera, Lavalleja, agus Venancio Flores. Ní raibh mórán maithe san iarracht seo ach oiread, áfach, nó fuair an bheirt seanfhundúirí bás go gairid ina dhiaidh sin, agus sa bhliain 1855, chuir an chéad choup d'état eile Flores ó chumhacht. An chuid eile de na 1850idí, bhí cogadh cathartha á chur idir na Liobrálaigh agus na Coimeádaigh gan stad gan staonadh.
Sa bhliain 1860, shealbhaigh na Coimeádaigh an tír, ach níor mhair siad i bhfad á rialú. Nó tháinig Venancio Flores agus lucht a leanúna ar ais sa bhliain 1863 le "Crosáid na Saoirse" a thabhairt chun críche, mar a thug Flores ar a bhfeachtas. Go gairid ina dhiaidh sin, tháinig na Brasaíligh isteach freisin, agus cé nach raibh siad róchairdiúil leis na hAirgintínigh ná le Flores roimhe seo, chuidigh siad leis anois an rialtas Coimeádach a chloí. D'iarr an rialtas ar Pharagua teacht chun fortachta, ach ní raibh gar ann. Ar ais i gcumhacht dó, chuaigh Flores, na hAirgintínigh, agus na Brasaíligh chun cogaidh ar Pharagua in éineacht. B'é seo Cogadh na Trípháirtíochta, a rinne léirscrios gan a leithéid eile ar Pharagua.
B'iad na Liobrálaigh a rialaigh an tír a raibh fágtha den naoú haois déag. Sna blianta 1870-72 rinne na Coimeádaigh iarracht an chumhacht a sciobadh chucu le lámh láidir, ach níor éirigh leo. Ina dhiaidh sin féin, mhair siad ag cur sórt treallchogaíochta in áiteanna. Dá réir sin, chuir na rialtais Liobrálacha béim ar fhorbairt na bhfórsaí armtha, agus bhí ról tábhachtach ag oifigigh an airm i bpolaitíocht na tíre.
Sa dara leath de na 1870idí, nuair a bhí an Coirnéal Lorenzo Latorre ag rialú na tíre, cuireadh tús leis an scolaíocht ghinearálta in Uragua. Fiú i ndiaidh lá Latorre, lean na rialtais ag forbairt scolaíochta agus oideachais in Uragua, agus de réir a chéile, d'iompaigh an tír ina lárionad tábhachtach cultúrtha i Meiriceá Theas. clé|mion|269x269px|José Batlle y Ordóñez sa bhliain 1900
José Batlle y Ordóñez - Ailtire an Daonlathais in Uragua
Sa bhliain 1907, d'fhág Batlle y Ordóñez an Uachtaránacht ag Claudio Willman, duine de lucht a leanúna. Chuaigh sé féin ag taisteal an domhain le heolas a fháil ar na córais éagsúla pholaitiúla sna tíortha coimhthíocha. Nuair a d'fhill sé abhaile, vótáladh isteach arís é ina Uachtarán, agus sna blianta 1911-15, lean sé leis ag cur athrú cuma ar shaol Uragua. Bhí suim ar leith aige i gcóras polaitiúil na hEilvéise, agus theastaigh uaidh "Eilvéis Mheiriceá Theas" a dhéanamh dá thír dhúchais.
Sa bhliain 1917, chuir Batlle y Ordóñez gairm chruinnithe ar an tionól náisiúnta le bunreacht nua a achtú. Bunreacht réabhlóideach a bhí ann, nó chuir sé cuma an daonlathais nua-aimseartha ar Uragua. Thairis sin, bhí forálacha forásacha ann faoi íosmhéid pá, faoi phinsean is faoi chúrsaí oideachais agus oibreachais. Tríd is tríd, bhí an bunreacht ceaptha le hUragua a iompú ina stát soilíosach daonlathach.
Géarchéim na dTríochaidí agus Bláthú Nua le linn an Chogaidh
Fuair Batlle y Ordóñez bás sa bhliain 1929. Bhí an saol seascair síochánta in Uragua sna fichidí, ach nuair a thosaigh an ghéarchéim eacnamaíochta dhomhanda sna tríochaidí, mhéadaigh ar an míshuaimhneas polaitiúil arís. Chualathas na Cumannaigh ag éileamh athroinnt na dtailte, rud nár rith le Batlle y Ordóñez riamh, ó nár theastaigh uaidh trioblóidí a fháil leis na mórúinéirí tailte. Coimeádaigh ab ea a bhformhór siúd.
Fear de lucht leanúna Batlle y Ordóñez, Gabriel Terra, a vótáladh isteach ina Uachtarán sa bhliain 1931, agus b'eisean a stiúraigh an tír trí bhlianta na géarchéime sna tríochaidí. Níor spáráil sé an lámh láidir ar an bhfreasúra, agus chuaigh sé i muinín na bhfórsaí armtha le srianta a chur le gach corraíl pholaitiúil. Bhí sé meáite, áfach, ar chóras soilíosach Batlle y Ordóñez a tharrtháil, agus nuair a tháinig deireadh lena sheal Uachtaránachta, d'fhág sé an chumhacht ag a chomharba faoi chroí mór maith.
Le teacht an Dara Cogadh Domhanda, chuaigh an saol chun feabhais in Uragua arís. Bhí an-ghal ar onnmhuirí na tíre ar an gcoigríoch, agus na Stáit Aontaithe ag íoc praghas ard as olann Uragua lena chinntiú nach dtaobhódh muintir na tíre le Hitler sa chogadh. Bhí tacaíocht láidir ag an Naitsíochas san Airgintín, agus Uragua ag teastáil ó lucht rialtais na Stát mar dhúnfort frith-Naitsíoch i limistéar Río de la Plata.
Chuaigh deachtóireacht Juan Domingo Perón i ndéine san Airgintín agus na daichidí ag druidim chun deireanais. Bhí Uragua ag fáiltiú dídeanaithe polaitiúla isteach ón Airgintín, rud nár thaitin le Perón ar aon nós. Mar sin, ní raibh na turasóirí ag teacht ón Airgintín go hUragua ar feadh i bhfad, rud a bhain cuid mhór den ghnáthioncam den tír. Tháinig Uragua slán as an gcaolas seo, áfach, agus an chéad leath de na caogaidí, bhí na hUraguaigh ag déanamh go maith arís.
An Ghéarchéim Nua
Ina dhiaidh sin, áfach, thit praghas na holla ar an margadh domhanda go tobann, rud a chuir eacnamaíocht Uragua trí chéile. Tharraing an ísle brí seo callán polaitiúil anuas ar an tír fosta, agus vótáil na saoránaigh isteach rialtas Coiméadach an chéad uair i ndiaidh na naoú haoise déag, in olltoghchán na bliana 1958. Bhain na Coimeádaigh triail as scéim dá gcuid féin le srianta a chur leis an mboilsciú, ach ní dheachaigh sí a dhath ar bith chun leasa don tír. Tháinig meath ar "Eilvéis Mheiriceá Theas", agus i rith na seascaidí, tháinig gluaiseacht treallchogaíochta, na Montoneros, ar an bhfód, rud nach samhlódh aon duine le hUragua roimhe sin. Sa bhliain 1972, thit rud neamhghnách eile amach, nó chuaigh na fórsaí armtha i gceannas ar Uragua.
Cuireadh na Montoneros faoi chois le lámh láidir, ach níor thug na míleataigh an chumhacht uathu. A mhalairt ar fad, lean siad ag géarleanúint easaontóirí ón eite chlé, agus cearta an duine ina gceap magaidh acu. Bhí siad, fiú, ag comhoibriú le rialtas míleata na hAirgintíne, uaireanta, ag céasadh radacaigh óga. I dtús na n-ochtóidí, áfach, thosaigh siad ag ullmhú na tíre don daonlathas arís, agus sa bhliain 1984, bhain José María Sanguinetti amach oifig an Uachtaráin.
Atógáil an Daonlathais
Thit sé ar chrann Sanguinetti struchtúr eacnamaíochta na tíre a chur in oiriúint d'éilimh na Fundúireachta Idirnáisiúnta Airgeadais. Thairis sin, chaithfeadh sé na hiarsmaí a ghlanadh a d'fhág an rialtas míleata ina dhiaidh, agus chinn sé ar phardún ginearálta a thabhairt do na saighdiúirí agus do na treallchogaithe araon. Bhí formhór na nUraguach sásta leis an bpolasaí seo, mar a léirigh an phobalbhreith. I ndiaidh Sanguinetti, vótáladh an polaiteoir coimeádach Luis Alberto Lacalle isteach mar Uachtarán, ach tháinig Sanguinetti ar ais i dtoghcháin na bliana 1995.
Tá liobrálú agus príobháidiú na heacnamaíochta ar ceann de na clocha is mó ar phaidrín an lucht rialtais in Uragua, ach ní mó ná sásta atá muintir na tíre a gcuid comhlachtaí stáit a fhágáil i lámha na bhfear gnó. Níl an seanchóras polaitíochta i réim níos mó ach oiread, ó tháinig lear maith páirtithe nua ar an bhfód sna nóchaidí. Mar sin, níl an vótóir i dtuilleamaí rogha an dá dhíogha idir na Coimeádaigh agus na Liobrálaigh a thuilleadh.
Cultúr Uragua
Is í an Spáinnis teanga na tíre, cé go bhfuair sí a hainm as an teanga Guaraní, teanga bhundúchasach a labhraítear go forleathan i bParagua, inniu féin. Tá na sloinnte Iodáilise iontach coitianta, nó cosúil leis an Airgintín, d'fháiltigh Uragua na sluaite móra d'Iodálaigh nuair a tugadh an tír chun míntíreachais. Caitlicigh is ea dhá dtrian na nUraguach. Thairis sin, tá pobail bheaga Phrotastúnacha, Ghiúdacha agus Airméineacha ann, ach is daoine neamhreiligiúnda iad an chuid is mó den fhuílleach.
Tá scríbhneoirí Uraguacha ann a bhfuil meas mór orthu ag na Spáinniseoirí ar fad, go háirithe Eduardo Galeano agus Mario Benedetti. Áirítear Benedetti ar dhuine de na scríbhneoirí próis is fearr dár tháinig as Meiriceá Theas. mion Cosúil leis na Spáinniseoirí eile, tá na hUraguaigh thar a bheith doirte don tsacar, el fútbol. D'éirigh le foireann Uragua an Corn Domhanda a bhaint sa bhliain 1950, ach ar na saolta seo, tá sacar Uragua thíos leis an ngéarchéim eacnamaíochta chomh maith leis an lobhadh i saol an tsacair a tháinig chun solais le déanaí le scannail mhóra faoi chluichí réamhshocraithe. Mar sin féin, bíonn imreoirí sciliúla sacair ag teacht as Uragua i gcónaí, cosúil le hAlvaro Recoba ("El Chino") agus Diego Forlan.
Thairis sin, is maith le muintir Uragua an rugbaí, an chispheil agus an tumadóireacht.
An Cartún
Is sráidbhaile agus baile fearainn é an Cartún. Tá sé suite i mBuiríos Umhaill, i bparóiste Cill Mhic Laisre, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo. Ní ionann é seo agus baile fearainn eile i mBuiríos Umhaill darb ainm An Cartún, an ceann sin i bparóiste Acaill.
Gerard McDonnell
Dreapadóir agus innealtóir Éireannach ab ea Gerard McDonnell (20 Eanáir 1971 - 2 Lúnasa 2008). Ba é Ger an dara Éireannach a sheas ar bharr Shliabh Everest agus an chéad Éireannach le Sliabh K2 a dhreapadh. D'éag sé agus é ag iarraidh daoine eile a shábháil is é ar an mbealach anuas an sliabh céanna.
Acht Díbeartha, 1697
mion|[[Liam III Shasana]] Ritheadh an tAcht Díbeartha, 1697 ar 25 Meán Fómhair 1697 (9 Will 3 c.1) ). Bhí na Péindlíthe á gcur i bhfeidhm ag an am. Leis an Acht seo, díbríodh an chléir Chaitliceach le hAcht Parlaiminte in Éirinn le linn réimeas Liam III.
I measc dlíthe eile, bhí ordaithe faoin Acht Díbeartha go n-imeodh gach easpag as Éirinn roimh Lá Bealtaine 1698.
Bay Minette, Alabama
Is cathair agus an príomhbhaile Chontae Baldwin, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá é Bay Minette. Measadh 9,312 duine a bheith ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2016.
Roger Moore
B'aisteoir Sasanach é Roger Moore a rugadh ar an 14 Deireadh Fómhair 1927. Fuair sé bás ar an 23 Bealtaine 2017.
Artie Lange
Is aisteoir agus stiúrthóir Meiriceánach é Arthur Steven "Artie" Lange, Jr., a rugadh ar an 11 Deireadh Fómhair 1967).
Dáibhí de Barra
Feirmeoir agus scríbhneoir ba ea Dáibhí de Barra (Dáibhí Do Barra) (c.1758–1851).
Foinsí
Ó Cuív, Brian: ‘A contemporary account in Irish of a nineteenth-century tithe affray,’ Proceedings of the Royal Irish Academy, 1960-62, Vol. 61. Hodges, Figgis & Co., Ltd.. Dublin.
Ré an Uafáis
mion|clé|260px|Forghníomhú Marie-Antoinette - Deireadh Fómhair 1793 Tugtar Ré an Uafáis, nó go simplí an tUafás, (5 Meán Fómhair 1793 – 28 Iúil 1794) ar na laethanta ba mheasa de Réabhlóid na Fraince, ina bhris foréigean amach idir na dá fhaicsean Gioróndach agus Seacaibíneach. Ré fuilteach a bhí ann, ina chuireadh na mílte daoine chun báis, daoine ar a dtugtaí "naimhde na réabhlóide". Meastar inniu gur mharaíodh idir 20,000 agus 40,000 duine le linn na tréimhse. An grúpa a bhí freagrach as ná Coiste na Slándála Poiblí, faoin ceannaire Maximilien Robespierre.
An Ceapan
Is baile suite i gComhairle Shruighlea é an Ceapan.
Machlainn
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Áir an Ear é Machlainn.
Irbhinn
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Áir a Tuath é Irbhinn.
Tripilí
Is í Tripilí príomhchathair na Libia agus í ar an gcathair is mó sa tír sin freisin. Tá breis is 1,065,405 duine ina gcónaí ann.
Henry Ian Cusick
Rugadh aisteoir Henry Ian Cusick ar an 17ú Aibreáin, 1967 i dTrujillo, Peiriú. D'fhás sé ar Oileán na Tríonóide agus Tobága go dtí go raibh sé 15 bhliain d'aois chuaigh sé chun cónaí san Albain. Tá Cusick mar Desmond Hume ar clár teilifíse de chuid ABC, Lost.
Ceann Loch Éireann
Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Ceann Loch Éireann.
Grethe Ingmann
Ba amhránaí as an Danmhairg í Grethe Ingmann (née Clemmensen; 17 Meitheamh 1938 – 18 Lúnasa 1990). Bhuaigh sí an Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse le Jørgen Ingmann sa bhliain 1963 leis an amhrán "Dansevise".
Foracha
Is éan í an fhoracha. Is baill d'ord na Charadriiformes iad.
Coill an Locháin
Is sráidbhaile í Coill an Locháin. Tá sí suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2014
Bhí Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2014 ar siúl i gCóbanhávan, an Danmhairg, ar 10 Bealtaine 2014. Bhí an Ceoláras suite 26km ón Malmö Arena, an airéine ina raibh an comórtas ar siúl i 2013.
Bhuaigh An Ostair leis an amhrán "Rise Like a Phoenix" (Éirí mar fhéinics), ag Conchita Wurst, scríofa ag Charley Mason, Joey Patulka, Ali Zuckowski, agus Julian Maas.
Stair na Rúise
Is é is brí le stair na Rúise ná an t-eolas atá ar fáil sna foinsí liteartha faoi shaol na Rúise fadó agus faoi na himeachtaí a chuir cor i gcinniúint a muintire.
An tAontas Sóivéadach
mion
Liosta de charachtair Eastenders (2010)
Sobaldráma Briotanach is ea EastEnders. Is liosta na gcarachtar é seo (tháinig siad ar an gclár den chéad uair sa bhliain 2010):
Cnoc na Driseig
Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Cnoc na Driseig.
An Caiseal, Contae na Gaillimhe
Sráidbaile ar chósta thiar Chonamara in iarthar Chontae na Gaillimhe i bPoblacht na hÉireann is ea an Caiseal (Cashel as Béarla).
400px|thumb|left|Na Beanna Beola ó Chaiseal, Co. na Gaillimhe, 13 Mí na Samhna 2004
Tá an sráidbhaile suite in aice le Cuan an Chaisil, cuaisín de chuid Chuan na Beirtí Buí.
Tá Droichead Thuaim Beola le fáil cúig chiliméadar siar ón mbaile: bhunaigh duine de mhuintir Uí Fhlatharta (a bhí i gceannas ar Chonamara go dtí ré Shéamais II Shasana) mainistir de chuid na nDoiminiceach ansin sa bhliain 1427. Chaith Charles de Gaulle tamall ar saoire sa cheantar sa bhliain 1969 tar éis dó eírí as a phost mar uachtarán na Fraince.
Tagann ainm an tsráidbhaile ó chaiseal ciorclach sa reilig i gCaiseal Ard, ar shliabh tuairim is ciliméadar amháin soir ó thuaidh ón mbaile.
Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2013
B'é an Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2013 an 58ú eagrán bliantúil de Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse. Sa bhliain 2013, bhí an comórtas ar siúl i Malmö sa tSualainn.
Ghlac 26 tír páirt sa bhabhta ceannais (as 39 tír go hiomlán tar éis dhá bhabhta leathcheannais), agus bhuaigh Emmelie de Forest ón Danmhairg leis an amhrán "Only Teardrops".
Drochaid Alain
Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Drochaid Alain.
Sléibhín
Baineann an t-alt seo leis an éan; má tá spéis agat san iasc, féach Pagellus bogaraveo.
Is éan é an sléibhín nó an faoileán ceanndubh (Chroicocephalus ridibundus).
Jørgen Ingmann
Ba amhránaí as An Danmhairg é Jørgen Ingmann (rugadh Jørgen Ingmann Pedersen; 26 Aibreán 1925 – 21 Márta 2015). Bhuaigh sé an Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse le Grethe Ingmann sa bhliain 1963 leis an amhrán "Dansevise".
Cill Fhinn
Sráidbhaile i gComhairle Shruighlea in Albain is ea Cill Fhinn. Tá sé suite ag ceann thiar Loch Tatha, ag cumar na n-aibhneacha Dochard agus Lòchadh. Is iad seo a comhordanáidí: 56° 27′ 57.6″ Thuaidh agus 4° 19′ 4.8″ Thiar.
Sa bhliain 2004 bhí 640 duine ina gcónaí anseo.
Ar an taobh thiar den bhaile tá eas ar a dtugtar 'Eas an Dhochairt'.
Timpeall ciliméadar soir ó thuaidh ón mbaile tá fothracha seanchaisleáin, 'Castile Finnlarig', a tógadh sa bhliain 1629.
Dar le hIain Mhic an Tàilleir, ciallaíonn Cill Fhinn "eaglais fhionn". Do bhíodh aonach ar a dtugtar “Féill Faolain” ann.
Ceangal Gaelach
Ceantar an-Ghaelach a bhí ann san am a chuaigh thart agus leis sin tá naisc bhuana ann go dtí an lá atá inniu ann. Mar is féidir linn a léamh ar an leacht cuimhneacháin, a thóg an Comunn Gàidhealach ar an mbaile féin, don mhinistir iomráiteach Seumas Stiùbhard, a d’aistrigh an Tiomna Nua go Gaeilge na hAlban. Bhí sé bainteach leis an chuallacht ar feadh 52 bliain, go dtí go bhfuair sé bás i 1789.
Feirm
deas|250px|thumb|Feirm Is achar talún agus a foirgnimh a úsáidtear le barraí a fhás agus ainmhithe a thógáil í an fheirm.
An Cheathrú Gharbh, Contae Mhaigh Eo (Buiríos Umhaill)
Is sráidbhaile í an Cheathrú Gharbh. Tá an baile suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Loveless
Is é Loveless an dara halbam ón bhanna rac mhalartaigh My Bloody Valentine, a foilsíodh ar 4 Samhain 1991 ar Creation Records.
Beirt Fhear Oibre
Dealbh le Oisín Kelly is ea Beirt Fhear Oibre (Béarla: Two Working Men) atá suite in aice le Halla an Chontae, i gCorcaigh. Maraon le saothair ealaíne poiblí eile in Éirinn, cuireadh ainm áitiúil air, "Cha and Miah" de ghnáth (dhá phearsa Chorcaí ar an gclár teilifíse "Hall's Pictorial Weekly"  sna seachtóidí).
Stair
An dara dealbh le Kelly á dtaispeáint in áit poiblí ab ea Beirt Fhear Oibre. An chéad ceann ná Clann Lir, a nochtadh sa Ghairdín Cuimhneacháin i mBaile Átha Cliath i 1966. Sa bhliain sin, fruilíodh Kelly chun dealbh nua a dhéanamh chun chur lasmuigh de Halla na Saoirse i mBaile Átha Cliath.
Roimh na deilbh a chur suas os comhair Halla na Saoirse, chinntigh SIPTU go mbeidh na deilbh ina nguaiseacha tráchta. Arsa Desmond Rea O'Kelly, ailtire Halla na Saoirse i 2007:
"Rud éigin eile is cúis aiféala dom nár cuireadh suas dealbh Oisín Kelly den fhear óg agus an fear níos sine os comhair Halla na Saoirse."
Cuireadh an dealbh i leataobh le linn tamaill agus an halla chontae á athfhorbairt, ach cuireadh ar ais iad i 2006.
Cuma
Beirt fhear ata ann, duine díobh ard agus tanaí, agus an duine eile níos ísle. Tá caipin ar an bhfear níos ísle, agus tá a lámha siar. Tá lámha an fhir níos airde ar a chromáin. Tá an bheirt acu ag féachaint suas sa spéir.
Theme From Harry's Game
Amhrán is ea "Theme from Harry's Game", nó "Harry's Game", a d'eisigh an grúpa ceoil Clannad sa bhliain 1982.
Ba é an chéad amhrán ón albam "Magical Ring" é. Tá na liricí uilig i nGaeilge.
mion|clé|Clúdach an cheirnín, [[1982 ]]
Pop-Up Gaeltacht
Cúlra
Tá sé ráite gurb é aidhm na tob-Ghaeltachta fáil réidh leis na sean-nathanna faoi Ghaeilgeoirí agus deoch a chaitheamh siar san am céanna.
Osgur Ó Ciardha agus Peadar Ó Caomhánaigh a chuir an chéad tob-Ghaeltacht ar bun sa bhliain 2017. Shíl siad, murar athraíodh dearcadh na gcainteoirí Gaeilge, go gcaillfí an teanga í féin. Bhí a fhios acu go raibh a lán daoine ann nach mbíodh ar a suaimhneas agus iad ag labhairt Gaeilge toisc smál na scoile a bheith ar an teanga acu. Bhí sé de bhuntáiste ag na hócáidí ó thaobh lucht gnó de go raibh brabach le baint astu agus an oiread sin daoine ann.
Theme From Harry's Game
Stair
clé|mion|Clannad ar an stáitse, 1982 Sa bhliain 1975, foilsíodh an t-úrscéal Harry’s Game le Gerald Seymour. Nuair a beartaíodh an leabhar a chóiriú don teilifís seacht mbliana níos déanaí, chuaigh an scríbhneoir sa tóir ar rian le bheith mar cheol aitheantais na sraithe nua. Bhí aithne aige ar shaothar Chlannad, banna ceoil as Tír Chonaill a bhí aitheanta in Éirinn, agus a bhí ag déanamh dul chun cinn sa Ghearmáin agus san Eilvéis ag an am. Chuaigh sé i dteagmháil le Clannad agus chum an grúpa amhrán nua.
Pop-Up Gaeltacht
Thar lear
Sa bhliain 2019 cuireadh tob-Ghaeltacht ar bun sna i gcathair Nua-Eabhrac. Bhí tob-Ghaeltachtaí eile in La Jolla agus in Los Angeles agus in Washington. Bhí ócáidí eile san Astráil, Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha, Ceanada agus an Bholaiv. Ó chuir Peadar Ó Caomhánaigh agus Osgur Ó Ciardha tús leis na tob-Ghaeltachtaí tá níos mó ná 150 ceann acu ann ar fud an domhain.
Theme From Harry's Game
Stair
Níor ghlac sé i bhfad ar an mbanna an rian a chumadh agus a thaifead. Is ón seanfhocal Chonnacht ‘Imeoidh a dtiocfaidh s’ a dtáinig ariamh’ a tháinig go leor den inspioráid do liricí an amhráin, agus bhí an phortaireacht thraidisiúnta go mór ina thionchar ar an gcurfá ‘fol lol the doh fol the day, fol the doh fol the day’...
Seoladh an t-amhrán chuig léiritheoirí Harry’s Game. Ba iad an lipéad ceoil RCA a d’eisigh ‘Theme From Harry’s Game’ mar shingil. Ní raibh aon siúl leis an rath a bhain an rian amach, ná an lorg a d’fhágfadh sé.
Bronnadh duais Ivor Novello ar Clannad don amhrán.
Iris Robinson
Polaiteoir aontachtach de chuid Thuaisceart Éireann is ea Iris Robinson (rugadh 6 Meán Fómhair 1949, Béal Feirste, Tuaisceart Éireann, faoin ainm Iris Collins). Tá sí pósta le Peter Robinson, an chéad aire reatha. D'admhaigh sí le déanaí go raibh caidreamh collaí aici le fear 19 mbliana d'aois. Deir lucht a cáinte go dtagann seo salach ar an moráltacht a mbíonn sí ag maíomh as go minic, ach go háirithe a cuid cainte faoi dhaoine aeracha agus homóghnéasacha.
Barúlacha ar adhaltranas
Mhaígh Iris Robinson faoi Hillary Clinton, Státrúnaí SAM agus bean chéile an iar-Uachtaráin Bill Clinton, an méid seo a leanas:
Faoin am seo, bhí sé líomhnaithe go raibh caidreamh gnéis ag Bill Clinton le hintéirneach an Tigh Bháin, Monica Lewinsky. Bhí sé luaite faoi Iris Robinson nach raibh sí ag dúil go mbeadh an Seanadóir Clinton tofa ina h-uachtarán.
Joe Behan
Is polaiteoir Éireannach é Joe Behan (30 Iúil 1959 a rugadh é). Toghadh é mar Theachta Dála do dháilcheantar Chill Mhantáin san olltoghchán sa bhliain 2007. Ba bhall d'Fhianna Fáil é ach d'éirigh sé as an bpáirtí ar an 17 Deireadh Fómhair, 2008 tar éis na cáinaisnéise.
Sheas Behan san Olltoghchán 2016 do Chill Mhantáin ach theip ar an iarracht.
WikiLeaks
Is éard is atá i gceist le  WikiLeaks ná eagraíocht idirnáisiúnta,a bunaíodh sa Íoslainn, a fhoilsíonn aighneachtaí gan ainm agus doiciméid sceite de cháipéisí íogaire ó rialtais agus eagraíochtaí eile, agus ag an am céanna a chaomhnaíonn anaithnideacht a bhfoinsí. clé|mion|246x246px|Julian Assange i 2006 Stiúrann The Sunshine Press láithreán gréasáin na heagraíochta, a seoladh sa bhliain 2006. Deir an eagraíocht gur easaontaigh Shíneacha a bhunaigh í, chomh maith le hiriseoirí, matamaiticeoirí, agus gnó lachtaí nua-thionscanta ó na Stáit Aontaithe, ón Téaváin, ón Eoraip, ón Astráil, agus ón Afraic Theas.
Atmaisféar agus aeráid Mharsa
Tá go leor eolais againn ar atmaisféar agus aeráid Mharsa. Tá 10% de thoirt an Domhain i Mars, agus 25% dá achar dromchla. Tá atmaisféar ag Mars, ach tá sé fíorthanaí. Tá meánbhrú an atmaisféir ar dhromchla Mharsa timpeall ar 750 Pa, nó thart ar 0.75% de ghnáthbhrú an atmaisféir ar dhroim an Domhain seo againn. Ón taobh eile, tá an t-atmaisféar seo ag tanú níos moille ná ár n-atmaisféar féin ag dul suas ó dhromchla an phláinéid. Dé-ocsaíd charbóin go príomha atá ann, Nítrigin atá i 3% de, agus argón atá i 1.6%. Fosta, tá meatán agus ocsaigin i láthair, chomh maith le triathgháis eile seachas an t-argón - is é sin, neon, crioptón agus xeanón, nó níl imtharraingt Mharsa in ann gás chomh héadrom le héiliam a choinneáil ó éalú go dtí an spás. Ar an gcúis chéanna, níl hidrigin shaor le fáil in atmaisféar Mharsa ach an oiread.
Is é an phríomhchúis le fuacht Mharsa an t-atmaisféar seo, nó, ós rud é go bhfuil sé chomh scáinte sin, níl sé in ann teas a cheapadh ná a choinneáil.
Cé go bhfuil atmaisféar an phláinéid chomh tanaí sin, tá cuid mhaith dusta ag foluain timpeall. Na sonraí a bhailigh na gléasanna gluaisteacha taiscéalaíochta Spirit agus Opportunity ar dhromchla an phláinéid le déanaí, tugann siad le fios go bhfuil an dusta seo comhdhéanta as gráinníní atá thart ar 1.5 micriméadar (1.5 míliú cuid de mhilliméadar) trasna.
Sa bhliain 2003, d'aithin teileascóip thíos ar an Domhan go raibh meatán le fáil in atmaisféar Mharsa, agus dealraíonn sé gur dheimhnigh an taiscéalaí Mars Express Orbiter an breathnú seo i Mí na Márta 2004. Tugann na torthaí tomhais le fios go bhfuil dlús an mheatáin in atmaisféar Mharsa thart ar aon bhilliúnú cuid déag (11 pbb).
Cúis suntais é an meatán sin, nó tá an meatán chomh héagobhsaí mar ghás is nach mbeadh sé ann murach go bhfuil foinse éigin á sholáthar taobh istigh den phláinéad. Níl sé scaipthe go cothrom tar éis an phláinéid, ach an oiread. Mar sin, caithfidh sé go bhfuil sé á scaoileadh saor in áiteanna áirithe, agus is í an cheist mhór a chuireann na saineolaithe orthu féin, ar ndóigh, an bhfuil beatha de chineál éigin - cosúil leis na miocrorgánaigh aircéacha ar a dtugtar meatánaiginí - ag táirgiú an mheatáin seo.