cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Andúil i ndrugaí
Go minic, bíonn ar andúileach fadtréimhseach na dáileoga a mhéadú an t-am ar fad chun go mothóidh sé na hiarmhairtí céanna (is amhlaidh a mhéadaíonn a bhfulaingt ar dhruga), agus téann sé i muinín cleachtaí frithshóisialta, cosúil le gadaíocht, chun íoc as a n-andúil (más druga mídhleathach atá i gceist, go háirithe). clé|mion I measc na ndrugaí andúile tá támhshuanaigh (mar shampla, hearóin, cócaon), cuid mhaith cineálacha suaimhneasáin, alcól is nicitín.
Réaltmhéadracht
Baintear feidhm as an réaltmhéadracht chun tomhas cruinn agus míniú a dhéanamh ar shuíomh agus ar ghluaiseachtaí na réaltraí agus coirp neamhaí eile.
Sa lá atá inniu ann bíonn an t-eolas a aimsítear trí thomhais réaltmhéadrachta an-tábhachtach le haghaidh taighde sa chinéimitic agus i mbunús ár nGrianchórais agus ár réaltra, Bealach na Bó Finne.
Liosta de charachtair Ros na Rún (2016)
Sobaldráma Gaeilge atá á chraoladh ar TG4 (TnaG) ó 3 Samhain 1996 ar aghaidh é Ros na Rún. Is liosta é seo de na carachtair Ros na Rún. Bhí na carachtair seo a gcéad cuma in 2016.
Rónán Ó Tuairisg
Bhí Rónán Ó Tuairisg (Maitias Ó Gríofa) ar an gclár den chéad uair ar an 19 Eanáir, 2016.
Suzanne Flynn
Bhí Suzanne Flynn (Caitríona Ní Mhurchú) ar an gclár den chéad uair ar an 10 Márta, 2016. Mharaigh Andy Ó Neachtain (Stiofán Seoighe) í.
Dr. de Cleir
Bhí Dr. de Cleir (Jacinta Ní Chonghaile) ar an gclár den chéad uair ar an 10 Bealtaine, 2016.
Stuart Ó Bhrosnacháin
Bhí Stuart Ó Bhrosnacháin (Conall Ó Ciobháin) ar an gclár den chéad uair ar an 17 Bealtaine, 2016.
Peatsaí Ó Riain
Bhí Peatsaí Ó Riain (Máirtín Jeamsie) ar an gclár den chéad uair ar an 17 Bealtaine, 2016.
Colm Gallagher
Bhí Colm Gallagher (Pól Penrose) ar an gclár den chéad uair ar an 26 Bealtaine, 2016.
Pól Ó Diomsaigh
Bhí Pól Ó Diomsaigh (Fionn Foley) ar an gclár den chéad uair ar an 26 Meán Fómhair, 2016.
Muireann Uí Gharbháin
Bhí Muireann Uí Gharbháin (Eibhlín Ní Líonáird) ar an gclár den chéad uair ar an 10 Samhain, 2016.
Tommy Ó Tuathail
Bhí Tommy Ó Tuathail (Pádraig Ó Flatharta) ar an gclár den chéad uair ar an 8 Nollaig, 2016 agus d'fhág sé ar an 20 Nollaig, 2016.
D'fhill sé ar an 31 Eanáir, 2019. Chuir sé ceamara isteach sa raidió do Chaitríona.
Turlough Ó hAllúráin
Bhí Turlough Ó hAllúráin (Maitiú Ó Coimín) ar an gclár den chéad uair ar an 8 Nollaig, 2016.
Geena Kennedy
Bhí Geena Kennedy (Rosie Ní Ghairbhigh) ar an gclár den chéad uair ar an 20 Nollaig, 2016. Tagann Geena don phósadh idir Deirdre Daly (Máirín de Buitléir) agus Mack Ó Riain (Pól Ó Gríofa).
Ferdia Mac Aodha
Bhí Ferdia Mac Aodha (Aodh Mac Eachmharcaigh) ar an gclár den chéad uair ar an 27 Nollaig, 2016. Tagann Ferdia don phósadh idir Deirdre Daly (Máirín de Buitléir) agus Mack Ó Riain (Pól Ó Gríofa).
New Kids on the Blecch
Craoladh an ceathrú eipeasóid déag, "New Kids on the Blecch", den dara sraith déag The Simpsons ar an 25 Feabhra 2001. Scríobh Tim Long an eipeasóid seo. D'fhéach 18.1 milliún duine ar an eipeasóid.
Portishead, Somerset
Is baile suite i Somerset é Portishead.
CLG Sean-Chríostaithe
Is club Cumann Lúthchleas Gael i gContae Luimnigh é CLG Sean-Chríostaithe.
Suíomh
Tá an club bunaithe i bparóiste Banríona na Síochána ar an dtaobh theas de Chathair Luimnigh. Tagann formhór dá imreoirí as eastáit ar nós Baile Shinéid, Páirc Uí Chinnéide agus An Ráth Bhán ina bparóiste féin, as Cnoc Theas i bparóiste Na Clainne Naofa, as Baile na Cora agus Bóthar de hÍde i bparóiste Bantiarna Lourdes agus as ceannntair eile ar thaobh theas na cathrach.
Cluichí
Iomáint amháin a imrítear sa chlub agus tá sé nasctha le Gaeil Baile na Cora i gcomhair na peile.
Stair
Ní raibh aon pharóiste Banríona na Síochána ann roimh An Dara Cogadh Domhanda agus ba cheantar tuaithe é ag an am sin ina raibh traidisiún mór na hiomána. Ar dtús, d'imir muintir na háite le Saor Theas nó le clubanna móra na cathrach ar nós Éire Óg, Na Trádálaithe agus Clochán.
Ionas go mbeadh imreoirí óga in ann teacht chucu, chuireadar fúthu i bparóiste Banríona na Síochána agus thángadar le chéile le club na n-óg Cnoc Theas. D’imríodar faoin teideal Sean-Chríostaithe/Cnoc Theas i gcomórtaisí na n-óg le linn blianta tosaigh na 1980í agus shroicheadar cluiche ceannais Craobh Iomána Mionúir an Chontae na bliana 1984. Sna blianta ina dhiaidh sin, d’éiríodar as an bpeil ar fad nuair a nascaíodar le Gaeil Baile na Cora agus d'imir fórine óga an dá chlub faoin ainm Baile Na Cora san iomáint agus sa pheil le linn blianta na 1990í.
Bhuaigh Sean-Chríostaithe Craobh Iomána Idirmheánach an chontae sa bhliain 1992 ach ní raibh scuad domhain go leor acu riamh chun feachtas éifeachtach a dhéanamh ar Chraobh Sinsear an Chontae agus bhíodar ag troid i gcoinne an ísliú i gcónaí. Thiteadar síos go dtí an grád idirmheánach sa bhliain 1999 agus bhíodar ag imirt iomáint sóisear A faoin mbliain 2007.
Páirc Imeartha
Tá Sean-Chríostaithe ag imirt sa Ráth Bán óna mbunú. I ndiaidh dóibh an suíomh a cheannach ó Chomhairle na Cathrach, tá siad tar éis dhá pháirc imeartha a chur síos agus clubtheach a thógáil le linn blianta na 2000í.
Brendan Crinion
Polaiteoir Éireannach ab ea Brendan Crinion (11 Samhain 1923 – 2 Iúil 1989). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Stáisiún Bhaile an Bhóthair
Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite i mBaile an Bhóthair i gContae Bhaile Átha Cliath é Stáisiún Bhaile an Bhóthair.
Moses Mendelssohn
Bhí Maois Mendelssohn nó Moshe Ben-Menachemina ina raibí agus mhair sé ón 6ú Meán Fómhair, 1729 go dtí an 4ú Eanáir, 1786. Fealsúnaí Giúdach agus smaointeoir a bhí ann. B'é athair an tsoilsiú léinn Ghiúdaigh ag an am é.
Cleveland
Is an dara cathair is mó daonra i gContae Cuyahoga, Ohio, Stáit Aontaithe Mheiriceá é Cleveland. Tá sé suite in oirthuaisceart na stáit, ar taobh theas Loch Erie.
Tá níos mó ná 2.2 milliún duine ina gcónaí i mórcheantar Chleveland.
Bunaíodh sa bhliain 1796 é. Ainmníodh an chathair i gcuimhne ar Moses Cleaveland, príomh-suirbhéir.
D'fhás tionscal déantúsaíochta mar gheall ar iompar áitiúil d'iarnród agus d'uiscebhealach intíre. Chuir Minnesota amhiarann trí Na Locha Móra. Tháinig gual aneas.
Comhchathracha
mion|clé|Bratach mion|clé|Cleveland
Axminster
Is baile suite i nDevon é Axminster.
Ashburton, Devon
Is baile suite i nDevon é Ashburton.
Haskalah
Gluaiseacht Ghiúdach Eorpach san ochtú céad déag ab ea Haskalah nó Haskala. Chuir Moses Mendelssohn (1729-86), a raibh cónaí air i mBeirlín na Gearmáine, an ghluaiseacht ar bun. Theastaigh uaidh glacadh le fealsúnacht na hEagnaíochta, agus fuascailt agus imeascadh na nGiúdach a chur chun cinn.
Christian Boehmer Anfinsen
Bithcheimicí a rugadh i Monessen, Pennsylvania ab ea Christian Boehmer Anfinsen (26 Márta 1916 – 14 Bealtaine 1995). Rinne sé taighde ceannródaíoch chun seicheamh na n-aimínaigéad san einsím ribeanúicléáis a dhéanamh amach. Roinn sé Duais Nobel na Ceimice le Stanford Moore is William Stein i 1972 as.
Aibítir Arabach
Is í an Aibítir Arabach (Araibis: أبجدية عربية‎ ’abjadiyyah ‘arabiyyah) an script a úsáidtear le haghaidh na scríbhneoireachta as Araibis. Úsáidtear roinnt aibítreacha a cruthaíodh ar bhunús na haibítre sin chun teangacha eile de chuid na hÁise a scríobh, go hiondúil i réigiúin a tháinig faoi anáil ardchultúr Arabach an Ioslaim. Ghlac an Pheirsis le leagan leasaithe den aibítir Arabach, a bhfuil ceithre litir bhreise inti, in áit a seanchórais scríofa nuair a tháinig an tIoslam chun cinn san Iorán. Aibítir cosúil léi sin a úsáidtear don Urdúis fosta. I ndiaidh aibítir na Laidine, is í an aibítir Arabach an dara haibítir is mó a úsáidtear go forleathan ar fud an domhain.
Stáisiún na Carraige Duibhe
Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite sa Charraig Dhubh i gContae Bhaile Átha Cliath é Stáisiún na Carraige Duibhe. Osclaíodh an stáisiún ar 27 Eanáir 1834. Tharla timpiste traenach mór ina aice sa bhliain 1858.
Angagrafaíocht
deas|200px|thumb|Angagrafaíocht Teicníocht raideolaíoch chun rianta is cumraíocht na bhfuileadán a léiriú i gcodanna éagsúla na colainne. Instealltar tuaslagán radaitheimhneach isteach i bpríomhartaire, agus méadaíonn sé seo an chodarsnacht X-ghathach idir na fuileadáin is na fíocháin sa chomharsanacht. Díreach i ndiaidh an insteallta tógtar sraith íomhánna X-ghathacha go tapa i ndiaidh a chéile chun cúrsa na fola a iniúchadh. Tá an teicníocht seo áisiúil chun cúngú nó bac i bhfuileadán a aimsiú, mar a tharlaíonn i ngalar corónach croí. Uaireanta léiríonn sí méadú sa soithíochú, mar a tharlaíonn le hailse.
Kit Ahern
Polaiteoir Éireannach ab ea Kit Ahern (née Liston; 13 Eanáir 1915 – 27 Nollaig 2007). Bhí sí ina ball de Fhianna Fáil.
Racún
Is ainmhí beag é an racún (Procyon lotor). Mamach atá ann. Dúchasach do Mheiriceá Thuaidh, ach tugadh isteach é san Eoraip agus sa tSeapáin.
Leathsheoltóir
Is solaid chriostalacha iad na leathsheoltóirí is coitianta, ach tá leathsheoltóirí dímhorfacha agus leachtacha ann freisin. Samplaí iad an sileacan hidriginithe dímhorfach agus meascáin éagsúla arsanaice, seiléiniam agus teallúiriam. Cosúil leis na leathsheoltóirí eile, athraíonn seoltacht na gceann seo go tobann de réir athruithe na teochta, agus faoi imthoscaí ar leith, is féidir leo friotaíocht dhiúltach a léiriú. (Is éard is ciall leis an bhfriotaíocht dhiúltach ná go dtitfidh an voltas nuair a rachaidh an sruth leictreach i méadaíocht - i ngnáthfhriotóirí, is é sin, friotóirí ómacha, rachaidh an voltas i méadaíocht má mhéadaítear an sruth leictreach atá ag dul tríd an bhfriotóir.) Na leathsheoltóirí dímhorfacha, is féidir iad a úsáid i bhfoirm tanascannáin, is é sin, mar chiseal nach bhfuil ach cúpla scór nanaiméadar ar tiús. Mar sin, is féidir ciorcaid agus comhchodanna leictreonacha a dhéanamh iontach beag má bhaintear leas as leathsheoltóirí.
Is é an sileacan a úsáidtear sa chuid is mó de na leathsheoltóirí atá ar fáil ar an margadh tráchtála, cé go bhfuil a lán eile ann, cosúil leis an ngearmáiniam, an chairbíd sileacain agus an arsainíd ghailliam. Is féidir seoltacht an tsileacain agus na leathsheoltóirí eile a athrú trí "dhópáil", is é sin, iarsmaí beaga truailleáin ("dópáin") a chur leis an mbunábhar.
Go bunúsach, is é is cuis le seoltacht íseal an tsileacain ná go bhfuil ceithre fhiúsleictreon ag an adamh sileacain, agus gach ceann acu ceangailte i leictreondís le leictreon de chuid adamh sileacain eile. Mar sin, tá ocht leictreon - ochtréad iomlán - timpeall ar gach adamh sileacain sa chriostal, agus is struchtúr cobhsaí é an t-ochtréad sin nach ligeann do na fiúsleictreon dul timpeall sa chriostal le lucht leictreach a iompar leo. Scéal eile, áfach, má "dhópáiltear" an sileacan le hiarsmaí beaga bóróin nó alúmanaim, nach bhfuil ach trí fhiúsleictreon acu. Ansin fágfar bearna san ochtréad, agus is dual do bhearnaí den chineál seo taisteal a dhéanamh sa chriostal, nuair a bhíonn leictreoin ag dul sna bearnaí agus ag fágáil bearnaí nua ina ndiaidh. Arís, má dhópáiltear an sileacan le fosfar a bhfuil cúig leictreon ar an sceall is faide amuigh aige, beidh leictreoin bhreise sa chriostal, agus iad ag taisteal timpeall agus ag iompar lucht leictreach.
Hungry, Hungry Homer
Craoladh an cúigiú eipeasóid déag, "Hungry, Hungry Homer", den dara sraith déag The Simpsons ar an 4 Márta 2001. Scríobh John Swartzwelder an eipeasóid seo. D'fhéach 17.6 milliún duine ar an eipeasóid.
Stáisiún Bhaile Átha an Rí
Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite i mBaile Átha an Rí i gContae na Gaillimhe é Stáisiún Bhaile Átha an Rí.
Barnstaple
Is baile suite i nDevon é Barnstaple.
Liosta eipeasóidí The Middle
Is sraith theilifíse Mheiriceánach é The Middle. Sraith dráma grinn suímh atá ann, a chruthaigh Eileen Heisler agus DeAnn Heline do ABC. Tá 215 eipeasóid de chuid The Middle tagtha ar an saol.
Bideford
Is baile suite i nDevon é Bideford.
Stáisiún Rinn na Mara
Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite i Rinn na Mara (Seapoint i mBéarla) i gContae Bhaile Átha Cliath é Stáisiún Rinn na Mara.
Joe Fox
Polaiteoir Éireannach ab ea Christopher Joseph "Joe" Fox (4 April 1931 – 1 October 1981). Bhí sé ina bhall de Fianna Fáil.
Janet Devlin
Tionchair
Is iad na Red Hot Chili Peppers an banna is fearr léi.
Stáisiún Chnoc an tSalainn agus Bhaile na Manach
Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite i mBaile na Manach i gContae Bhaile Átha Cliath é Stáisiún Chnoc an tSalainn agus Bhaile na Manach.
Bradninch
Is baile suite i nDevon é Bradninch.
Géanómaíocht
Staidéar ar ghéanóim orgánach is ea an ghéanómaíocht. Áirítear iarrachtaí le seicheamh iomlán ADN orgánach a oibriú amach chomh maith le mapáil ghéiniteach ar an mionscála mar chuid de.
CLG Baile Brún
Is club Cumann Lúthchleas Gael i gContae Luimnigh é CLG Baile Brún .
Suíomh
Tá an club bunaithe sa chuid thuaidh de pharóiste Tobar Phádraig/Baile Brún, 8km siar ó Chathair Luimnigh. Tagann formhór dá imreoirí ó shráidbhaile Clár Aidhne agus ó na ceantracha tuaithe máguaird ar nós Broisceach, Tír Bhú, Carraig Ó gCoinneall agus Baile Brún. Cé go bhfuil club eile, Tobar Phádraig ann i bparóiste Tobar Phádraig/Baile Brún, is féidir le gach peileadóir agus iománaí as an bparóiste uile imirt le Baile Brún.
Cluichí
Imrítear an pheil agus an iomáint i mBaile Brún ach bhí béim an chlub dírithe i gcónaí go láidir i dtreo na hiomána óna bhunú.
Stair
Ba limistéar iomána i gcónaí é paróiste Tobar Phádraig/Baile Brún agus bunaíodh an club go hoifigiúil faoin ainm Droichead an Chalaidh sa bhliain 1890. Tá tuairiscí ann fúthu ag glacadh páirt i gcomórtaisí le linn blianta na 1900í ach tugadh Baile Brún orthu nuair a bhuadar ar Chill Mocheallóg i gcluiche ceannais Craobh Iomána Sóisear Contae Luimnigh na bliana 1915. Chuir An Chéad Chogadh Domhanda agus Na Trioblóidí go mór astu agus, nuair a thosnaigh craobhacha sóisir an chontae arís le teacht na síochána, ba é Cill Díoma an club ba láidre sa cheantar.
Níor éirigh le Baile Brún arís sa chomórtas go dtí gur tháinig Craobh Iomána Sóisear na Cathrach chucu sa bhliain 1946. Bunaíodh club eile sa pharóiste, Tobar Phádraig, an bhliain dár gcionn agus bhí ar Bhaile Brún fanacht go dtí an bhliain 1959 sular bhuadar an chorn céanna arís.
Níorbh fhada go raibh Tobar Phádraig tar éis éirí níos láidre ná Baile Brún ach, nuair a bhuaigh an club nua Craobh Iomána Sinsear Chontae Luimnigh don chéad uair sa bhliain 1965, spreagadh suim nua sa seanchlub. Thosnaíodar ag imirt sa ghrád sinsear i ndiaidh buachaint ar ar Dhún Bleisce chun Craobh Iomána Sóisear an Chontae a ghabháil don dara huair sa bhliain 1967. Bhí orthu fanacht go dtí an bhliain 1983 sular shroicheadar cluiche cheannais iománna sinsear an chontae don chéad uair, áit a bhuaigh Tobar Phádraig orthu.
Tháinig an chorn chucu faoi dheireadh sa bhliain 1989. Leanadar ar aghaidh chun Craobh Iomána Sinsear Club na Mumhan a bhuachaint ach chailleadar cluiche ceannais Craobh na hÉireann i gcoinne An Gleann Mór as Contae Chill Chainnig. Bhuaigh Baile Brún Craobh Iomána Sinsear an Chontae arís sa bhliain 1992 ach, nuair a thit an aois ar an bhfoireann sinn, thiteadar síos go dtí an grád idirmheánach sa bhliain 2005.
Thosnaigh ré na peile i ndáiríre i mBaile Brún sa bhliain 1981 nuair a bhuadh Craobh Sóisear A Contae Luimnigh agus ghabhadar seilbh ar chorn idirmheánach an chontae seacht mbliana ina dhiaidh sin ach thit suim sa pheil le linn blianta na 1990í
Páirc Imeartha
Tá príomhpháirc imeartha an chlub suite 200m ó dheas ó Chrosbhóthar Clár Aidhne agus osclaíodh clubtheach mór ann le linn blianta na 1980í. Osclaíodh páirc imeartha eile idir Crosbhóthar Clár Aidhne agus séipéal Bhaile Brún sa bhliain 2007.
Imreoirí Cáiliúla
I measc iománaithe cáiliúla an chlub, tá iarbhainisteoir foireann Luimnigh Tomás Ó Riain (Tom Ryan) a bhuaigh bonn Craobh na hÉireann sa bhliain 1973 agus Traolach Ó Cionnaith (Terence Kenny), Uinseann Ó Conchúir (Ollie O’Connor) agus Seosamh Ó Conchúir (Joe O’Connor) a d'imir ar fhoireann sinsear an chontae le linn blianta na 1980í agus blianta na 1990í. D’imir Traolach Ó Cionnaith ar fhoireann peile Luimnigh chomh maith. Is ball Baile Brún é Séamus Ó hArtagáin, Rúnaí Coiste Chontae Luimnigh idir na blianta 1986 agus 2007.
Timothy Killeen
Polaiteoir Éireannach ab ea Timothy Killeen (10 Bealtaine 1923 – 2 Márta 1993). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Michael Cronin
Scoláire agus scríbhneoir Éireannach é Michael Cronin, a rugadh sa bhliain 1960. Bhain sé amach BA ó Choláiste na Tríonóide (1982), MA ó UCD (1986) agus PhD ó Choláiste na Tríonóide (1991). Chaith sé seal sa Fhrainc, ag léachtóireacht ar an mBéarla in Université François Rabelais ó 1982 go 1983 agus in École Normale Supérieure ó 1983 go 1984. Chaith sé bliain ina léachtóir le Fraincis i gColáiste Phádraig, Droim Conrach sula bhfuair sé post in Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath sa bhliain 1986.
Ar na gradaim a bronnadh air agus na duaiseanna atá buaite ag Michael Cronin, tá an Prix du Québec (2002), ollúnacht onórach a bhronn an Universidad Ricardo Palma i bPeiriú air sa bhliain 2001 agus duais CATS Vinay Darbelnet don leabhar Across the Lines (Cork University Press, 2000) sa bhliain 2001. Toghadh é mar Bhall d’Acadamh Ríoga na hÉireann sa bhliain 2006 agus ceapadh é mar Officier de l’Ordre des Palmes Académiques (Rialtas na Fraince) sa bhliain 2007. Tá sé in Stiúrthóir ar an Ionad um Staidéar an Aistriúcháin agus Téacs in Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath.
Stáisiún Chuas an Ghainimh agus Ghlas Tuathail
Is stáisiún iarnróid de chuid Iarnród Éireann atá suite i gCuas an Ghainimh i gContae Bhaile Átha Cliath é Stáisiún Chuas an Ghainimh agus Glas Tuathail.
Brixham
Is baile suite i nDevon é Brixham.
Chagford
Is baile suite i nDevon é Chagford.
Buckfastleigh
Is baile suite i nDevon é Buckfastleigh.
Eugène Ionesco
mion|left|Dealbh - [[Reilig Montparnasse.]]
Stáisiún Ghleann na gCaorach
Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite i gGleann na gCaorach i gContae Bhaile Átha Cliath é Stáisiún Ghleann na gCaorach.
Bernard Ó hAilín
Rugadh i Cathair Chorcaí é.
Mícheál de Barra
Scríbhneoir Éireannach is ea Mícheál de Barra.
Rugadh agus tógadh Mícheál de Barra ar theorainn na Boirne gar do Chill Fhionnúrach i gCo an Chláir. D'fhreastail sé ar Scoil na mBráithre Críostaí in Inis Díomáin. Oileadh ina mhúinteoir bunscoile é i gColáiste Mhuire i mBÁC. Tá céim sa Ghaeilge agus sa Spáinnis aige ó Choláiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath agus Máistreacht san Oideachas ó Choláiste na Tríonóide. Chaith sé a shaol oibre mar oideoir in Éirinn agus thar lear.
Ghnóthaigh ‘An Bóthar go Santiago’(Cois Life), a chéad leabhar foilsithe, Gradam Glen Dimplex 2007 i rannóg na Gaeilge. Tá ceithre leabhar eile scríofa aige: 'Gaeil i dTír na nGauchos’ (Coiscéim, 2009). ‘Gaeil faoi Bhratach Eureka’(Coiscéim, 2012), ‘Iúir Ársa agus Taibhsí Eile’ (Coiscéim, 2018) agus 'Trí Ghleanntáin is thar Mhóinteáin' (Coiscéim,2021).
Stáisiún Dheilginse
Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite i nDeilginis i gContae Bhaile Átha Cliath é Stáisiún Dheilginse.
Bye Bye Nerdie
Craoladh an séú eipeasóid déag, "Bye Bye Nerdie", den dara sraith déag The Simpsons ar an 11 Márta 2001. Scríobh John Frink agus Don Payne an eipeasóid seo. D'fhéach 16.1 milliún duine ar an eipeasóid.
Eanach Dhúin
Is paróiste é Eanach Dhúin i gContae na Gaillimhe, Poblacht na hÉireann. Tá sé suite ag Cuan Eanach Dhúin ar Loch na Coiribe.
Stair
Ní luaitear Eanach Dhúin sna hannála go dtí an dara haois déag. Ceaptar gur thug Rí Chonnacht, Áed mac Echach, do Bhreandán é, cé go luaitear i bhfoinsí eile go raibh tailte Áed, talamh Uí Bhriúin Aoi, i gCo. Ros Comáin, agus nach mbeadh ar a chumas talamh le taoiseach eile a bhronnadh.
Faightear an tagairt iontaofa is luaithe d'Eanach Dhúin in Comainmniguid Noem nErenn, a scríobhadh c. 800, agus ina bhfaightear tagairt do Chiarán Enaigh Dúin.
In 1410 chuir Áedh Ó Flaithbheartaigh airgead ar fáil le séipéal a thógáil in Eanach Dhúin.
In 1485, nuair a cruthaíodh Bardlathas na Gailimhe, ceanglaíodh Eanach Dhúin go foirmeálta le Deoise Thuama
Tógadh Mainistir Eanach Dhúin sa 15ú haois
Thóg muintir Uí Fhlaithearta Caisleán Eanach Dhúin go deireanach san 14 haois ar chladach thoir Loch na Coiribe, áit a bhfuil sé fós le feiceáil.
Tragóid
Déardaoin, 4 Meán Fómhair 1828, bádh 20 duine a bhí ag taisteal go Gaillimh ar an gCaisleán Nua nuair a chuir caora a cos trí urlár an bháid. Scríobh an file dall Antoine Ó Raiftéirí amhrán cáiliúil, 'Eanach Dhúin', faoin tragóid, Antoine Ó Raifteiri. Thóg Club Slatiascaireachta Eanach Dhúin leacht chuimhneacháin ag Céibh Eanach Dhúin i 1978, 150 bliain tar éis na tragóide.
Bhí an tuairisc a leanann sa Connacht Journal ar 4 Meán Fómhair: ''An old row-boat in a rotten and leaky condition, started from Annaghdown early in the morning, a distance from Galway up Lough Corrib of about eight miles, having, it is calculated, about 31 persons on board, who were coming to the fair of Galway; the boat and passengers proceeded without obstruction until they arrived opposite Bushy Park within two miles of Galway, when she suddenly went down and all on board perished except about 12 persons who were fortunately rescued from their perilous situation by another boat. Eighteen of the bodies of these unhappy creatures were taken out of the lake in the course of the day and presented a most heart-rending scene, being surrounded by their friends who came to identify them, and by whom they were removed in a boat to Annaghdown.''
''The boat was in such an unsound state as to render her unfit for the passage. The unfortunate accident happened by a sheep putting its leg through one of the planks, which produced a leak, in order to stop which one of the passengers applied his great coat to the aperture and stamped it with his foot. In doing so he started one of the planks altogether, which caused the boat's immediate sinking, having been overloaded; ten sheep, a quantity of lumber, and about 31 persons being on board.''
''Eighteen of the bodies have been found; 12 have escaped, and one is missing. Major Dickson and a party of the 64th Regiment attended and rendered every humane assistance in their power. An inquest was held on the bodies by John Blakeney Esq., Coroner, at which James O'Hara, Esq., M.P., and J. H. Burke, Esq., Mayor, attended, and the jury returned a verdict of "accidental drowning".''
Eanach Dhúin
Antoine Ó Raifteiri, a scríobh an dán thíos
Scríobh Dick Farrelly an t-amhrán, "Annaghdown" atá le cloistéail ar an albam "Legacy of a Quiet Man" le Sinead Stone & Gerard Farrelly.
Véarsa deiridh an amhráin - foilsithe ag Andic Songs / Mechanical Copyright Protection Society
And mayflies dance along the Corrib shore
In my beloved Annaghdown you’ll find me
And I’ll be back to say farewell no more.
Angagrafaíocht dhigiteach dhealaithe
deas|200px|thumb|Angagrafaíocht dhigiteach dhealaithe Íomháú sa mhíochaine inar féidir fuileadán ina bhfuil bac éigin a fheiceáil. Ciallaíonn an focal angagrafaíocht ‘íomháú na bhfuileadán’, agus bíonn sí bunaithe ar íomháú le X-ghathanna. In ionad gnáthphictiúir a dhéanamh, íomhá dhigiteach a dhéantar sa chóras seo, ar féidir na sonraí chuige a stóráil i gcuimhne ríomhaire. Ar dtús déantar íomhá den pháirt ar leith den cholainn, agus stóráiltear an íomhá sin. Ansin instealltar ábhar radaitheimhneach a bhfuil iaidín ann, mar shampla, isteach in imshruthú na fola, agus déantar íomhá X-ghathach eile den pháirt chéanna den cholainn. Dealaítear an chéad íomhá ón dara íomhá, pointe ar phointe, leis an ríomhaire chun íomhá níos soiléire fós a dhéanamh de na fuileadáin. Is féidir fuileadáin chomh beag le 1 mm a fheiceáil, áit ar bith sa cholainn. An-chumasach chun deacrachtaí imshruthú fola i matáin an chroí féin a aithint agus taomanna croí a sheachaint.
An Laitvis
Is teanga Ind-Eorpachí an Laitvis a labhraítear sa Laitvia le breis is dhá mhilliún cainteoirí. Tá 1.3 mhilliún cainteoirí dúchasacha sa Laitvia agus níos mó ná 100,00 thar lear, go hairithe sa Ríocht Aontaithe, in Éirinn, i Stáit Aontaithe Mheiriceá agus i gCeannada. Mar theanga Bhailtic, tá dlúthghaol ag an Laitvis leis an Líotuáinis.
Le déanaí, tá an teanga ag méadú agus an Rúisis ag laghdú ag an am céanna sa Laitvia.
Nathanna Laitvise
Laipni lūdzam - Fáilte
Sveiki - Dia duit
''Kā jums klājas? - Conas atá tú?''
Labrīt - Maidin mhaith
Ar labunakti - Oíche mhaith
Liels paldies - Go raibh maith agat
Frank McGuinness
Saol
Tá roinnt mhaith aistriúcháin de dhrámaí clasaiceacha le drámadóirí cos súil le Anton Chekhov, Henrik Ibsen agus Bertolt Brecht déanta aige. Foilsíodh bailiúchán filíochta leis den ainm Booterstown sa bhliain 1994.
Bhí sé ina léachtóir in Ollscoil Uladh agus Maigh Nuad sular thosaigh sé mar scríbhneoir cónaitheach i gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath. Faoi láthair tá sé ina Ollamh le scríbhneoireacht cruthaitheach i rannóg na Bhéarla, Drámaíocht agus Scannán i gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath.
An Laitvis
Nathanna Laitvise
''Kur ir tualete? - Cá bhfuil an leithreas?''
Turtar
Sa mhíoleolaíocht, is péist den ord Chelonia nó Testudinata é an turtar. Is ainmhí mall ceathairchosach é agus blaosc nó sliogán láidir air, a mhaireann ar an bhfarraige de ghnáth, i gcodarsnacht leis an toirtís.
Tréithe
mion|turtar foraoise Afracach I ndáiríre, tá gach méid agus cineál turtair ann ;
agus go leor eile.
Tianjin
Is cathair agus bardasacht neamhspleách ar mhachaire oirthuaisceart na Síne í Tianjin (Sínis: 天津 ; hanyu pinyin: Tiānjīn; litriú traidisiúnta an chórais phoist: Tientsin). Tá Tianjin ar cheann de na ceithre chathair sa tír atá faoi smacht díreach an rialtais náisiúnta agus nach cuid de chúigí iad (amhail roinnt chathracha na hÉireann, ach go bhfuil ceantracha tuaithe sách fairsinge sna bardasachtaí neamhspleácha sa tSín). Tá Bardasacht Tianjin ag críochantacht le Bardasacht Béising ar an taobh thiar-thuaidh, le Murascaill Bohai ar an taobh thoir, agus le Cúige Hebei ar gach taobh eile. Is í Tianjin an séú cathair is mó sa tír úd agus an cúigiú ceantar uirbeach is mó d’achar ann, i ndiaidh Béising, Shanghai, Guangzhou, agus Shenzhen. Tá an chathair Tianjin suite timpeall is 92 míle slí (150 km) ó dheas soir ó Bhéising. Tá calafort tábhachtach ag Tianjin ar an mBohai. Tá isteach is amach le deich milliún duine ar fad ina gcónaí in Tianjin.
Tá cathair Tianjin suite ar bhruacha na Hai He, abhainn atá ceangailte le dhá abhainn mhóra na Síne, an Iaing-tsí agus an Huang He, tríd an Chanáil Ríoga. Tá calafort Tianjin ar an mBohai, ar chuid den Mhuir Bhuí agus den Aigéan Ciúin é, achar áirithe ón gcathair féin. Bhíodh lámhaltas trádála ag roinnt tíortha eachtrannacha in Tianjin le linn an ríshleachta Qing dhéanaigh agus faoi réimeas luath an Kuomintang sa 20ú haois.
Stair
Thosaigh Tianjin ag forbairt mar ionad trádála mar thoradh ar oscailt na Canála Ríoga faoin Ríshliocht Sui. Zhigu, nó “Port Díreach”, an t-ainm a bhí ar an áit go dtí an bhliain 1404, nuair a chuir an t-impire Yongle an t-ainm Tianjin, nó “Ath Neimhe”, ar an áit. Tharla an t-impire ag cur cogaidh ar an nia agus iad i ngleic ar an gcoróin nuair a chuaigh an t-impire (“mac neimhe”) trasna na habhann ag áth ansin. Ní ba dhéanaí, tógadh dún ansin ar tugadh Tianjin Wei air, is é sin, Dúnfort Tianjin. Rinneadh maoracht (“prefecture” i scríbhinní Béarla faoin tSín) de Tianjin sa bhliain 1725, agus cuireadh Contae Tianjin ar bun laistigh de sa bhliain 1731.
Bhí Dara Cogadh an Óipiam faoi lánseol sa bhliain 1856 nuair a chuaigh saighdiúirí Síneacha ar bord The Arrow, long Síneach a bhí cláraithe i Hong Cong agus a raibh bratach na Breataine ar foluain aici. Ceapadh go raibh an long páirteach i smuigleáil, i bpíoráideacht, agus i dtrádáil an chodlaidín, nó óipiam. Gabhadh 12 fear ar an long agus cuireadh faoi ghlas iad. Mar fhreagra, i mBealtaine na bliana 1858, chuir na Breatnaigh agus na Francaigh báid ghunnaí faoi cheannas an Aimiréil Sir Michael Seymour le daingnithe Taku, lámh le Tianjin, a ghabháil. An mhí ina dhiaidh sin, síníodh Conarthaí Tianjin, a d’oscail Tianjin don trádáil eachtrannach.
Bhunaigh na Sasanaigh agus na Francaigh lámhaltais sa chathair, agus faoi dheireadh na haoise, bhí a lamháltais féin ag líon mór tíortha eile ann chomh maith. Tháinig na Seapánaigh, na Gearmánaigh, agus na Rúisigh ar dtús, agus sula i bhfad bhí a lonnaíochtaí féin ag an Ostair-Ungáir, ag an Iodáil, agus ag an mBeilg freisin. Bhí scoileanna, ospidéil, príosúin, agus beairicí dá gcuid féin ag gach tír acu. Faoi thús an 20ú céad, bhí 200,000 duine sa chathair, leath díobh ar a laghad sna lamháltais eachtrannacha. D’fhág na tíortha seo a rian ar chuma na cathrach, go mór mhór le hailtireacht na neaglaisí agus na mílte tithe a thóg siad inti. Blas coimhthíoch atá ar Tianjin inniu dá bharr sin.
Ar na himeachtaí ab fhoréigní sa tréimhse sin bhí Eachtra Shéipéil (nó Chreidimh) Tianjin i Meitheamh na bliana 1870. Tharla teach pobail a bheith tógtha ag misinéirí Caitliceacha ón bhFrainc sa chathair, an Wanghailou, chomh maith le dílleachtlann. Cuireadh fuadach agus síolteagasc páistí Síneacha i leith na mban rialta a bhí i mbun na dílleachtlainne. Géaraíodh an teannas agus scaoil saighdiúirí Francacha faoi cheannas chonsal na Fraince a ngunnaí san "yamen", oifig riaracháin áitiúil Síneach. Chuir sin fearg ar na sluaite a chruinnigh sna sráideanna agus mharaigh siad 30-40 Síneach Críostaí agus 21 eachtrannach, an consal ina measc. Dódh an séipéal agus consalacht na Fraince. Rinne an Fhrainc agus sé thír eile gearán leis an rialtas Qing. Ní raibh aon dul as acu seo ach cúiteamh a thabhairt, idir airgead agus phionós an bháis ar shé dhuine dhéag.
Nuair a tharla Éirí Amach na mBocsar sa tSín, d’éirigh leis na reibiliúnaigh cuid de Tianjin a chur faoina smacht. Bhí lámhaltais na n-eachtrannach faoi léigear acu sin ar feadh roinnt seachtainí. I mí Iúil, sa bhliain 1900, rinne Comhghuaillíocht na nOcht Náisiún ionsaí ar na Bocsair sa chathair agus chuir siad ruaig orthu. Chuir na comhghuaillithe seo Rialtas Sealadach Tianjin ar bun, a raibh ionadaithe de chuid na náisiún éagsúil páirteach ann. Tugadh rialú na cathrach ar ais do na Qing ar 15 Lúnasa, 1902. Thug Yuan Shikai, ginearál Síneach cáiliúil na linne, faoin chathair a chur in oiriúint don aois nua. Chuir sé póilíneacht agus toghcháin do chomhairle na cathrach ar siúl don chéad uair riamh sa tSín.
I ndiaidh Éirí Amach na mBocsar, fuair na tíortha coimhthíocha cead garastúin a choimeád in Tianjin chun go mbeadh a gcuid fórsaí ábalta Péicing a bhaint amach go réidh. Bhí dhá chathlán ag na Briotanaigh, ach níor ghlac na Meireacánaigh páirt ann ar feadh tamaill sách fhada. Le linn an Chéad Chogaidh Dhomhanda, ghabh Forsaí na gComhghuaillí garastúin na Gearmáine agus Impireacht na hOstaire-Ungáire, agus coimeádadh na saighdiúirí sin mar phríosúnaigh chogaidh. Bhain an rialtas Boilséiveach an garastún Rúiseach den chathair sa bhliain 1918. In 1920 d’iarr na náisiúin eile ar na Stáit Aontaithe trúpaí a chur ann, rud a rinne an tír úd. Ba George C. Marshall, ginearál tábhachtach eile sa chéad leath den 20ú haois, a bhí i gceannas ar shaighdiúirí Mheiriceá in Tianjin (ar thaitníodh seirbhís in Tianjin leo). Bhain na Meireacánaigh a gcuid fórsaí de Tianjin sa bhliain 1938.
Ghabh na Seapánaigh Tianjin ar an 30 Mí Iúil, 1937 sa Dara Cogadh Sínea-Sheapánach, ach d’fhág siad na lámhaltais mar a bhídís sa chuid ba mhó go dtí 1941. Tharla an eisceacht ba mhó sa bhliain 1939 nuair a thug na Briotanaigh tearmann do sheisear Síneach a mharaigh duine a bhí ag comhoibriú go feiceálach leis na Seapánaigh. Ar an 14 Meitheamh, rinne na Seapánaigh imshuí ar an chuid Bhriotanach den chathair. Ba bheag nár briseadh cogadh amach idir an dá thír, ach sa deireadh ghéill na Briotanaigh agus thug siad na héalaithigh do na Seapánaigh, Chuir siad seo chun báis iad. Ghlac na Seapánaigh seilbh ar lámhaltais Mheiriceá agus na Breataine Móire sa bhliain 1941. Fágadh na hIodálaigh agus na Francaigh i gceannas ar a gcodanna féin de Tianjin (bhí oifigigh na Fraince san áit dílis don rialtas Vichy sa Fhrainc.)
mion|left|Tien Tsin|Báid feadh chladaigh Tianjin sa tsean-am
Mhair seilbh na Seapánach ar an gcathair go dtí 15 Lúnasa, 1945. Sheas na fórsaí Meiriceánacha sa bhearna ansin go raibh Chiang Kai-shek agus na Náisiúnaithe (.i. fórsaí an Kuomintang) ábalta Tianjin (agus Péicing) a bhaint amach. Thit an chathair do na Cumannaigh Shíneacha ar 15 Mí Eanáir, 1949.
Bhí geilleagar na cathrach marbhánta sna 1950idí agus níor tháinig aon rath faoi leith air go dtí am éigin i ndiaidh na Réabhlóide Cultúrtha sna 1970idí. Thóg Mao Zedong carabhuaic in Tianjin sa bhliain 1958 nuair a chonacthas é ag ithe i mbialann sa chathair, an t-aon uair a d’ith sé i mbialann sna 27 bliana a raibh sé i gcumhacht. Tháinig na deich mílte sna sráideanna ag scairteadh moltaí ar Mao; glactar gur cleas poiblíochta a bhí ann.
Rialtas
Tá bardasacht Tianjin go díreach faoi smacht an rialtais náisiúnta; ní cuid de chúige í. Cosúil leis an chuid eile den tSín, tá córas rialaithe dúbailte taobh istigh de bhardasacht Tianjin, is é sin, go bhfuil rialtas sibhialta ann a fhéidhmíonn in éineacht leis an bPáirtí Cumannach. Bíonn baill den pháirtí ag obair i ngach oifig agus an chumhacht ag an bpáirtí ar deireadh thiar i gcónaí.
Déimeagrafaic
Ag deireadh na bliana 2009, bhí 12.28 milliún duine ina gcónaí i mBardasacht Tianjin, agus cead buanchónaithe (hukou) ag 9.8 milliún díobh. Orthu seo, bhí 5.99 milliún áitritheoirí uirbeacha ann agus 3.81 milliún duine eile faoin tuath.
Ireland's Fittest Family
Clár siamsaíochta Béarla atá á chraoladh ar RTÉ a hAon é Ireland's Fittest Family. Kathryn Thomas a chuireann an clár i láthair. Chuir Mairead Ronan na chéad chúig sraith i láthair.
Tá an seó ag craoladh in áit Celebrity Bainisteoir.
Stáisiún Dhún Laoghaire/Í Mhealláin
Is stáisiún suite i gContae Bhaile Átha Cliath é Stáisiún Dhún Laoghaire/Í Mhealláin.
Hugh Byrne (Fine Gael)
Polaiteoir Éireannach is é Hugh Byrne (5 Iúil 1939). Bhí sé ina bhall de Fine Gael.
Chulmleigh
Is baile suite i nDevon é Chulmleigh.
Colyton, Devon
Is baile suite i nDevon é Colyton.
Stáisiún Thulach Mhór
Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite i dTulach Mhór i gContae Uíbh Fhailí é Stáisiún Thulach Mhór.
Angaplaiste bhalúin
deas|200px|thumb|Angaplaiste bhalúin Teicníocht atá réasúnta simplí is caoin go leor don othar, a ndéantar taobh inmheánach na n-artairí sa chroí a dheisiú léi. Instealltar cataidéar ar leith i bhféith nó artaire forimeallach. Brúitear a rinn go dtí an t-artaire sa chroí a bhfuil scléaróis á chalcadh, faoi iniúchadh le fluarascópacht X-ghathach an t-am ar fad. Agus an rinn san ionad cuí san artaire, séidtear suas balún beag ansin le gás. Brúnn sé seo an phlaic scléaróise ar feadh balla an artaire. Ar an gcaoi seo osclaítear an t-artaire agus feabhsaíonn an sruth fola ann.
Ozark, Alabama
Is é Ozark an príomhbhaile agus an chathair is mó i gContae Dale, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bunaíodh í sa bhliain 1822. Measadh 14,610 duine a bheith ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2016.
Gaspard Ulliel
B'aisteoir Francach é Gaspard Ulliel (25 Mí na Samhna 1984 - 19 Eanáir 2022). Thosaigh sé a bheith ina aisteoir ag deireadh na 1990idí agus tús na 2000idí nuair a ghlac sé páirt i roinnt scannán teilifíse. Ansin, bhain sé cáil amach dó féin sa Fhrainc mar aisteoir agus bhí sé ina phríomhaisteoir sa scannán scéinséara Hannibal Rising.
Saol agus slí beatha
Rugadh Ulliel in Boulogne-Billancourt (bruachbhaile Pháras). Bhí a mháthair ina léiritheoir do sheónna faisin agus bhí a athair ina stílí. Tá colm aige ar a leiceann de bharr scrafa a fuair sé ó mhadra nuair a rinne sé iarracht an madra a mharcaíocht mar chapall agus é sé bliana d’aois.
Ivor Mac Alaigh
Is polaiteoir Éireannach é Ivor Mac Alaigh (6 Bealtaine 1958 a rugadh é). Is ball d'Fhianna Fáíl é agus Teachta Dála ón dáilcheantar BÁC lár-thuaidh é. B'é Aire Stáit ó 2002 go dtí 2005. Rugadh i gCluain Tarbh, Baile Átha Cliath é.
Cranbrook, Devon
Is baile suite i nDevon é Cranbrook.
James White
Polaiteoir Éireannach is é James White (2 Eanáir 1938 – 2 Meán Fómhair 2014). Bhí sé ina bhall de Fhine Gael.
Stáisiún Chill Iníon Léinín
Is stáisiún iarnróid de chuid Iarnród Éireann atá suite i gCill Iníon Léinín i gContae Bhaile Átha Cliath é Stáisiún Chill Iníon Léinín.
Simpson Safari
Craoladh an seachtú eipeasóid déag, "Simpson Safari", den dara sraith déag The Simpsons ar an 1 Aibreán 2001. Scríobh John Swartzwelder an eipeasóid seo. D'fhéach 13.3 milliún duine ar an eipeasóid.
Dlí Coiteann
Is éard atá i gceist leis an Dlí Coiteann ná córas dlí a chuireann an bhéim is mó ar chleachtas na gcúirteanna - ar an bhfasach (is é sin, ar an réamhshampla) - seachas ar leabhar na reacht.
Na dlínsí ina bhfuil an Dlí Coiteann i bhfeidhm, is tíortha agus críocha iad a bhfuil tionchar láidir ag traidisiún dlí Shasana agus na Breataine Bige orthu. Go tipiciúil, is iar-choilíneachtaí de chuid na Ríochta Aontaithe iad. mion|[[Edward Coke (1552-1634),]] Taobh amuigh de thíortha an Bhéarla, is é an Dlí Sibhialta an córas dlí is coitianta.
I.	Teacht Dlí Shasana go hÉirinn: Dlí na nAngla-Normannach
1169 : Ionradh na nAngla-Normannach i Loch Garman faoi stiúir Richard FitzGilbert de Clare, Iarla Pheambróg (Strongbow). 1171 : Tionól Chomhairle Rí Anraí II i bPort Láirge. Gníomh siombalach – bhí Comhairle an Rí, Curia Regis, mar comhlacht cinnteoireachta ríthábhachtach i gcomhair ríthe feodacha na nAngla-Normannach.
Bhí dhá roinn sa Chomhairle: An Státchiste : leis an gCisteoir i gceannas air. An tSeansaireacht : leis an Seansailéir i gceannas air.
Bhí cumhacht ghlan ag an Rí ag an am seo agus bhí an chomhairle mar an phríomh-fhearas feidhmiúcháin nuair a bhí an rí as láthair, mar shampla, i rith na gCrosáidí, nó nuair a bhíodh sé thar lear. Le himeacht ama tháinig forbairt ar an gcomhairle chun córas cúirteanna, parlaimint agus rialtas feidhmiúcháin a chuimsiú, agus fágadh an rí nó an bhanríon mar cheann Stáit siombalach.
II. Forbairt an Dlí Choitinn Ba í Éire an chéad tír lasmuigh den Bhreatain inar cuireadh córas Dlí Coiteann na nAngla-Normannach i bhfeidhm.
(i)	Teacht na Normannach 1066 : Concas na Normannach ar Shasana.
Thugadh na hard-tionóntaí seo “seirbhísí” pearsanta in arm an Rí agus d’iocaidís cáin leis ar ócáidí ar leith. -	Thugadh na hard-tionóntaí deontais talún do na fo-thionóntaí, agus thugaidís sin deontais talún do dhaoine níos ísle ar an scála sóisialta. -	Bhí struchtúr pirimide ag an gcóras a raibh gach fear saor sa ríocht san áireamh ann. -	Gné riachtanach den chóras ab ea an nasc pearsanta a bhí idir an tionónta agus a thiarna. Sa bhreis ar an dílseacht a bhí ag gach géillsineach don Rí, thug gach tionónta mionn dílseachta dá thiarna agus thug an tiarna geallúint an tionónta a chosaint.
•	Chun a chuid údaráis a threisiú, thaistealaíodh an Rí timpeall na tíre agus é i mbun cúirte. Ceann dá chuid feidhmeanna ab ea éisteacht le gearáin agus le hachainíocha a chuid géillsineach. Le h-imeacht ama rinneadh an ról seo a tharmligean chuig oifigigh a ghníomhaigh in ainm an Rí: na breithiúna. •	Thar am, bunaíodh córas cúirteanna i Westminster (agus níos déanaí, córas parlaiminte). Chomh maith le h-éisteacht le cásanna a thagadh go Londain, théadh na breithiúna ag taisteal timpeall na tíre faoi dhó sa bhliain ar na Seisiúin (“Assizes.”).
•	Bhí dhá fheidhm ag na Seisiúin – údarás an Rí a threisiú, agus a chinntiú go raibh corpas dlí aonchineálach á chur i bhfeidhm ar fud na ríochta – an “ Dlí Coiteann”. Dheineadh na breithiúna athbhreithniú ar na sean-nósanna áitiúla dlí. Dá mbeidís i gcomhréir leis an Dlí Coiteann dhéanfaidís iad a chomhnascadh leis, agus dhiúltaídís do na sean-nósanna eile. •	Ós rud é go raibh cumhacht gan teorainn ag an Rí, bhí cumhacht ollmhór ag a chuid breithiúna maidir le forbairt agus cóiriú an Dlí. Míníonn an ról ag bhí ag breithiúna i bhforbairt an luath-dhlí choitinn an tábhacht leanúnach atá acu fós sa chóras seo.
(ii)	Deighilt idir an córas Dlí Choitinn agus an córas Dlí Shibhialta
Bhí ról lárnach ag breithiúna i gcóras Dlí Coiteann Shasana ón tús. Is iad a chuir an dlí i bhfeidhm ar fud na ríochta agus le himeacht ama is iad a rinne forbairt agus cíoradh ar an dlí. Tarmligeadh cumhacht an rí chucu chun rialacha bunúsacha an Dlí a leagan síos. Aithníodh na rialacha seo mar Dhlí Coiteann Shasana. Aithnítear anois aon chóras dlí ina ndéanann breithiúna an dlí a leagan síos mar chóras Dlí Choitinn.
(iii)	Cothromas agus Seansaireacht
Ag an tús, bhí an Dlí Coiteann dolúbtha. Cloíodh go treán le fasaigh agus dá réir sin bhí sé deacair ceartas a fháil i gcásanna ina ndearnadh éagóir faoi leith. D’fhás an nós achainí a dhéanamh leis an Rí ag lorg faoisimh. Nuair a d’fhás líon na n-achaníocha, leagadh an cúram plé leo ar an Seansailéir. B’é siúd duine de phríomh-oifigigh an Rí agus cúlra sa Dlí Canónta aige. Dheineadh sé cinneadh i ngach cás de réir thuillteanais an cháis sin sa Chúirt Seansaireachta. Bhí na rialacha níos solúbtha, agus is í an aidhm a bhí leo ná teacht ar leigheas don éagóir i gceist. Tháinig fás agus forbairt ar Chothromas mar chóras, agus faoi thús an 19ú Aois, bhí córas rialacha chomh daingean leis an Dlí Coiteann i gceist le Cothromas. Sa lá atá inniu ann, cuirtear an Cothromas i bhfeidhm go comhthreomhar leis an Dlí Coiteann sna cúirteanna céanna. Is samplaí de fhaoisimh chothromasacha iad an urghaire, sainchomhlíonadh, cealú, urbhac agus an dlí maidir le hiontaobhais.
(iv)	Parlaimint agus Reachtaíocht
Bhí tábhacht ról na mbreithiúna mar lucht déanta dlí soiléir ó thús an Dlí Choitinn ach tháinig an Pharlaimint chun cinn mar reachtóir dlí níos déanaí. Le teacht na Meánaoiseanna, aithníodh an dlí parlaiminteach nó an Reachtaíocht mar bhealach chun srian a chur le cumhacht an Rí agus mar fhoinse mhalairteach dlí. Cé go raibh moill ar na cúirteanna glacadh leis go bhféadfaí tosaíocht a thabhairt don reachtaíocht thar an Dlí Coiteann, i ndeireadh thiar, aithníodh go raibh údarás cuimsitheach ag an bParlaimint rialacha agus dlí a leagan síos agus gurb é ról na mbreithiúna ná an dlí sin a fhorléiriú.
(v)	Ról na mBreithiúna mar lucht déanta dlí -
An Teoiric Dhearbhaitheach– déanann na breithiúna an dlí a nochtadh agus a dhearbhú. -	An Ról Cruthaitheach – athnítear anois go bhfuil ról cruthaitheach na mbreithiúna an-ghar don reachtaíocht. -	Áit nach bhfuil reachtaíocht le réimse dlí a rialú is iad na breithiúna a bheartaíonn conas a chuirtear an dlí i bhfeidhim. Ainneoin chorpas mór reachtaíochta le blianta anuas, tá méid shuntasach de Dhlí Shasana agus de Dhlí na hÉireann fós préamhaithe sa Dlí Coiteann. -	Áit a ndéanann an pharlaimint reachtaíocht, tá ról tábhachtach ag na breithiúna forléiriú a dhéanamh ar an reachtaíocht sin. -	In Éirinn, tá cumhacht bhreise ag na breithiúna; is féidir leis na cúirteanna a dhearbhú go bhfuil Acht den Oireachtas (nó cuid de) neamhbhaillí toisc go bhfuil sé bun os cionn le forálacha an Bhunreachta. Ar an mbonn céanna, is féidir leo an Dlí Coiteann a mhódhnú chun teacht leis an mBunreacht.
An Iáivis
Is í an Iáivis an teanga a labhraítear sna ceantair i lár agus in oirthear Iáva. Tá an teanga seo ó dhúchas ag níos mó ná 84,300,000 duine.
Peil Astrálach
Is Peil Astrálach spórt a bhí idir dhá fhoireann de ochtar imreoirí déag ar an réimse na ceachtar talún hAstráile peile, páirc cruicéid modhnaithe, nó dul céanna meánmhéide ionad spóirt. Cluiche is ea Peil Astrálach atá cosúil le Peil Ghaelach agus rugbaí. Imrítear peil Astrálach san Astráil.thumb|Ag imirt peil Astrálach|213x213px thumb|Páirc imeartha
Stair
An chéad chluiche a taifeadadh de peile na hAstráile a bhí idir Scotch College agus Melbourne Grammar School ar 15 Meith, 1858 i St Kilda, Victoria. Cuspóir tosaigh an chluiche a bhí a choinneáil imreoirí cruicéad fisiciúil oiriúnach i rith an gheimhridh, agus go luath forbairt i spórt eagraithe a bhí idir scoileanna agus pobail imirceacha i Melbourne.
I 1871, bhí ar athraíodh a ionad cluichí ón Richmond Paddock don Melbourne Cricket Ground (MCG), i gcás ina bhfuil cluichí a curtha imir gach geimhreadh ó (144 bliain d'aois), lena n-áirítear Chríochnaitheach Mhór den chomórtas gach bliain. De réir na 1890, a dréachtcháipéis fiche bliain de chomórtas beag idir scoileanna, a bunaíodh Melbourne Football Club agus the University of Melbourne, an Victorian Football League (VFA) mar an comhlacht rialaithe don spórt.
Bhí sé seo le chéile go luath le freasúra ó chlubanna móra a scoilt chun foirm an Victorian Football League (VFL). Bunaíodh comhlachtaí comhchosúla i gcoilíneachtaí eile nuair a bhí an spórt rathúil, lena n-áirítear na South Australian Football Association (SAFA) agus an Western Australian Football Association (WAFA).
Bhí imir an chéad cluichí idir-colonial ar an 2 Lúnasa 1879 idir an Astráil Theas agus Victoria.
Timpeall fiche bliain ó shin, ligeadh dhá fhoireann as an Astráil Theas (Adelaide Crows agus Port Adelaide Power) agus dhá cheann as an Astráil Thiar (West Coast Eagles agus Fremantle Dockers), isteach sa chomórtas. Chomh maith leis sin, bhog foirne ó Melbourne go dtí New South Wales (South Melbourne, anois Sydney Swans) agus go Queensland (Fitzroy, anois Brisbane Lions), cé go bhfuil rugbaí níos coitianta ná peil Astrálach sna stáit sin. Cé gur fhanadar i Melbourne, athaimníodh Footscray mar Western Bulldogs.
Peileadóirí Éireannacha
Tá peil Astrálach an-chosúil le peil Ghaelach, agus cluiche gairmiúil atá ann. Mar sin, tá roinnt imreoirí Éireannacha ag imirt san AFL faoi láthair:
Stáisiún Sheanchille
Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite i Seanchill i gContae Bhaile Átha Cliath é Stáisiún Sheanchille.
Cullompton
Is baile suite i nDevon é Cullompton.
Crediton
Is baile suite i nDevon é Crediton.
Lorcan Allen
Polaiteoir Éireannach is é Lorcan Allen (27 Márta 1940 – ). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Stáisiún Chreachmhaoile
Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite i gCreachmhaoil i gContae na Gaillimhe é Stáisiún Chreachmhaoile.
Dartmouth, Devon
Is baile suite i nDevon é Dartmouth.
Coláiste Phádraig, Droim Conrach
Ollscoil Éireannach í Coláiste Phádraig, nó Coláiste Phádraig, Droim Conrach mar a ghlaoitear uirthi de ghnáth chun idirdhéalú a dhéanamh leis na gcoláistí eile a bhaineann úsáid as an ainm céanna. Bunaíodh an coláiste sa bhliain 1875 i nDroim Conrach, baile i dtuaisceart na príomhchathrach Baile Átha Cliath. Comhcholáiste de chuid Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath atá inti, ón bhliain 1993 ar aghaidh.
Is é Coláiste Phádraig an coláiste oiliúna múinteoirí is mó in Éirinn, le níos mó ná dhá mhíle mac léinn ag staidéar ann.
Fra Angelico
Péintéir a rugadh i Vicchio na hIodáile ab ea Fra Angelico (c 1400 –1455), a rugadh mar Guido di Pietro. Ina mhanach Doiminiceach, rinne sé freascónna cáiliúla i gClochar Marcais i bhFirenze (atá ina mhúsaem anois), Orvieto, agus Séipéal Niocláis sa Vatacáin. Tá áille ar leith ag baint lena chuid figiúr ainglí, agus is mar sin a tugadh an t-ainm air. Sa Róimh a fuair sé bás.