cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Katy French
Bás
Gabhadh mangairí drugaí i gCo na Mí  as an marú níos déanaí. Gearradh pianbhreith ar fionraí orthu sa bhliain 2013.
116 (uimhir)
Is é 116 an uimhir nádúrtha tar éis 115 agus roimh 117.
Rowena Morrill
Ealaíontóir Meiriceánach ab ea Rowena A. Morrill, a rugadh ar 14 Meán Fómhair 1944 i Mississippi. Aithnítear í mar mhaisitheoir saothar ficsean eolaíochta agus fantaisíochta. Bhí sí ar na chéad mhná a d'fhág a lorg ar mhaisiú na leabhar bogchlúdaigh. Fuair sí bás ar 11 Feabhra 2021.
Iain Knox
Bhí Iain Knox (c. 1513 - 24 Samhain 1572) ina mhinistir Albanach, ina dhiagaire, agus ina scríbhneoir agus b'eisean a bhí ina cheannaire ar Reifirméisean na tíre sin. Bhunaigh sé Eaglais na hAlban.
Agus é ar deoraíocht, bhí cead ag Knox obair a dhéanamh in Eaglais Shasana, áit ar bhain se ardú céime amach mar shéiplíneach ríoga d'Éadbhard VI Shasan. D'imir sé tionchar nach beag agus é ag moladh na n-athchóirithe ar théacs an leabhair, Leabhar na hUrnaí Coitinne. I Sasana, bhuail sé agus phós sé a chéad bhean, Margery Bowes. Nuair a chuaigh Máire I i mbun ríchathaoir Shasana agus agus nuair a athbhunaíodh an Caitliceachas Rómhánach i Sasana agus in Éirinn, b'éigean do Knox éirí as a phost agus an tír a fhágáil. Bhog Knox go dtí an Ghinéiv agus ansin go Frankfurt. Sa Ghinéiv, bhuail sé le Jehan (nó i nGaeilge 'Eoin') Cauvin, óna bhfuair sé taithí agus eolas ar an Dhiagacht Leasaithe agus ar an Chóras Preispitéireach Siondálach. Chruthaigh sé ord nua seirbhíse, ar glacadh leis ag an eaglais leasaithe in Albain sa deireadh. D'fhág sé an Ghinéiv chun dul i gceannas ar eaglais na nDeoraithe Sasanach i bhFrankfurt, ach b'éigean dó imeacht toisc na difríochtaí a bhain leis an liotúirge, rud a chuir deireadh lena chomhcheangal le hEaglais Shasana.
Nuair a d'fhill sé ar Albain, bhí Knox i gceannas ar an Reifirméisean Protastúnach in Albain, i gcomhpháirtíocht le huaisle Protastúnacha na hAlban. Is féidir breathnú ar an ngluaiseacht mar réabhlóid, ós rud é go raibh Marie de Guise ag stiúradh na tíre, a rialaigh an tír in ainm a hiníne, Máire I. Chabhraigh Knox leis An Dearbhú Albanach a scríobh agus leis an ord eaglasta don eaglais nua-athchóirithe, an Kirk. Lean sé ag fónamh mar cheannaire reiligiúnach na bProtastúnach i rith réimeas Mhuire. I roinnt agallamh leis an mBanríon, cháin Knox í uirthi toisc go raibh sí ag tacú le cleachtais Chaitliceacha. Nuair a cuireadh i bpríosún í mar gheall ar a ról líomhnaithe i ndúnmharú a fear céile, an Tiarna Eanraig Stiúbhairt, Morair Darnley, agus cuireadh Séamas VI, cuireadh ina háit mar Rí na hAlbaní, agus d’iarr Knox go gcuirtear í chun báis. Lean sé air ag seanmóireacht go dtí a laethanta deiridh.
400 (uimhir)
Is é 400 (ceithre chéad) an uimhir nádúrtha tar éis 399 agus roimh 401.
Páirtí Neamhspleáchais na Ríochta Aontaithe
mion|[[Nigel Farage, ceannaire an pháirtí i dtráth an reifrinn Bhreatimeachta]] Tá Páirtí Neamhspleáchas na Ríochta Aontaithe nó PNRA  (United Kingdom Independence Party nó UKIP) ar cheann de na páirtithe polaitiúla sa Ríocht Aontaithe. Bunaíodh an páirtí sa bhliain 1993, tar éis gur shínigh rialtas na Ríochta Aontaithe Conradh Maastricht, chun glao ar son imeachta na Ríochta Aontaithe amach as an Aontas Eorpach. Go láithreach, níl suíomh ar bith acu i bParlaimint na Ríochta Aontaithe, ach dá ainneoin sin is iadsan atá go láithreach ar an gceathrú páirtí is mó roghnaithe i bpobalbhreitheanna olltoghcháin. Go ginearálta, glacann an páirtí seasamh eite dheise ar cheisteanna eacnamaíochta agus sóisialta.
Tacaíonn an páirtí anois le Breatimeacht 'crua', agus go mbeadh níos lú inimirce isteach sa Ríocht Aontaithe. D'imir an páirtí ról tábhachtach i socrú Pháirtí Coimeádach na Ríochta Aontaithe sa bhliain 2013 reifreann ar bhallraíocht na Ríochta Aontaithe san Aontas Eorpach a ghealladh dá mbuafaidís an chéad olltoghchán eile, agus rinne siad feachtas ar son 'imeacht' sa reifreann seo.
mion|[[Paul Nuttall, ceannaire tráthúil, agus Paul Oakley, iarrthóir do Pharlaimintcheantar Clacton, ag déanamh feachtais in Olltoghchán 2017]]
I Mí na Nollag 2018, d'imigh iarcheannaire Nigel Farage den pháirtí, agus é ag scríobh sa nuachtán The Telegraph "nach é UKIP an páirtí Breatimeachta ar gá linn é", agus é ag cáineadh an pháirtí as a bheith frithioslamach agus róghafa le Tommy Robinson, duine mór ar an eite an-deis i Sasana. . I Mí Eanáir 2019, cuireadh páirtí nua, an Brexit Party, ar bun, a bhfuil Farage ina cheannaire air, agus thit sciar vótaí UKIP i bpobalbhreitheanna go mór ina dhiaidh sin. In Olltoghchán na Ríochta Aontaithe 2019, ní fhuair an páirtí ach 0.1% de na vótaí, titim de 1.8% ó Olltoghchán 2017.
Mi Último Adiós
Dán is ea Mi Último Adiós (Gaeilge: Slán Deiridh S'Agamsa), scríofa ag an laoch náisiúnta Filipíneach, an Dr. José Rizal, ar an oíche roimh é a bheith curtha chun báis, trí scuad lámhaigh,  ar an 30 Nollaig 1896. Bhí an píosa ar cheann de na nótaí deireanacha a scríobh sé roimh a bhás. thumb|Jose Rizal
An t-ábhar
"Mi Último Adiós"
Adiós, patria adorada tierra, región del sol querida, Perla del mar de oriente, nuestro perdido Edén! A darte voy alegre la triste mustia vida, Y fuera más brillante, más fresca, más florida, También por ti la diera, la diera por tu bien. En campos de batalla, luchando con delirio, Otros te dan sus vidas sin dudas, sin pesar; El sitio nada importa, ciprés, laurel o lirio, Cadalso o campo abierto, combate o cruel martirio, Lo mismo es si lo piden la patria y el hogar. Yo muero cuando veo que el cielo se colora Y al fin anuncia el día tras lóbrego capuz; si grana necesitas para teñir tu aurora, Vierte la sangre mía, derrámala en buen hora Y dórela un reflejo de su naciente luz. Mis sueños cuando apenas muchacho adolescente, Mis sueños cuando joven ya lleno de vigor, Fueron el verte un día, joya del mar de oriente, Secos los negros ojos, alta la tersa frente, Sin ceño, sin arrugas, sin manchas de rubor Ensueño de mi vida, mi ardiente vivo anhelo, ¡Salud te grita el alma que pronto va a partir! ¡Salud! Ah, que es hermoso caer por darte vuelo, Morir por darte vida, morir bajo tu cielo, Y en tu encantada tierra la eternidad dormir. Si sobre mi sepulcro vieres brotar un día Entre la espesa yerba sencilla, humilde flor, Acércala a tus labios y besa al alma mía, Y sienta yo en mi frente bajo la tumba fría, De tu ternura el soplo, de tu hálito el calor. Deja a la luna verme con luz tranquila y suave, Deja que el alba envíe su resplandor fugaz, Deja gemir al viento con su murmullo grave, Y si desciende y posa sobre mi cruz un ave, Deja que el ave entone su cántico de paz. Deja que el sol, ardiendo, las lluvias evapore Y al cielo tornen puras, con mi clamor en pos; Deja que un ser amigo mi fin temprano llore Y en las serenas tardes cuando por mí alguien ore, ¡Ora también, oh Patria, por mi descanso a Dios! Ora por todos cuantos murieron sin ventura, Por cuantos padecieron tormentos sin igual, Por nuestras pobres madres que gimen su amargura; Por huérfanos y viudas, por presos en tortura Y ora por ti que veas tu redención final. Y cuando en noche oscura se envuelva el cementerio Y solos sólo muertos queden velando allí, No turbes su reposo, no turbes el misterio, Tal vez accordes oigas de cítara o salterio, Soy yo, querida Patria, yo que te canto a ti. Y cuando ya mi tumba de todos olvidada No tenga cruz ni piedra que marquen su lugar, Deja que la are el hombre, la esparza con la azada, Y mis cenizas, antes que vuelvan a la nada, El polvo de tu alfombra que vayan a formar. Entonces nada importa me pongas en olvido. Tu atmósfera, tu espacio, tus valles cruzaré. Vibrante y limpia nota seré para tu oído, Aroma, luz, colores, rumor, canto, gemido, Constante repitiendo la esencia de mi fe. Mi patria idolatrada, dolor de mis dolores, Querida Filipinas, oye el postrer adiós. Ahí te dejo todo, mis padres, mis amores. Voy donde no hay esclavos, verdugos ni opresores, Donde la fe no mata, donde el que reina es Dios. Adiós, padres y hermanos, trozos del alma mía, Amigos de la infancia en el perdido hogar, Dad gracias que descanso del fatigoso día; Adiós, dulce extranjera, mi amiga, mi alegría, Adiós, queridos seres, morir es descansar.
Tom Munnelly
mion|Is i [[Ráth Maonais i mBaile Átha Cliath a rugadh é]] Bailitheoir cumasach amhrán traidisiúnta ab ea Tom Munnelly (25 Bealtaine 1944 - 30 Lúnasa 2007).
Ag bailiú amhrán Béarla
Bhí spéis ag Tom in amhráin phobail ó bhí sé ina dhéagóir. D’eascair an spéis seo óna thaithí ar sheisiúin amhránaíochta i measc a phobail áitiúil agus ó bheith ag campáil leis na gasóga.
Theastaigh ó Tom cur lena stór amhrán féin – ba bheag cnuasach amhrán dúchasach a bhí foilsithe ag an am – agus thosaigh sé ag bailiú amhrán ar ghléas taifeadta ón tréimhse luath sin. Amhráin i mBéarla gan tionlacan ceoil a bhí á mbailiú aige. clé|mion|[[gluaisteán Morris Minor]] Tar éis do Tom Munnelly gluaisteán a fháil i 1964, thóg sé an bóthar air féin agus thosaigh sé ag bailiú níos faide ó bhaile. Cleachtadh amháin a bhí aige ná bualadh isteach go teach tábhairne áitiúil, cibé áit ina raibh sé, agus fiafraí den dream istigh an raibh aithne acu ar aon duine a bhíodh ag casadh seanamhrán. Is minic a fuair sé daoine a bhí toilteanach amhrán a chanadh dó, nó ar a laghad, fuair sé tuairisc ar sheandhuine éigin sa cheantar a raibh amhráin aige nó aici.
John Reilly
Nuair a bhí Tom amuigh ar cheann de turais bhailiúcháin seo, ar a chonláin féin i 1965, tharla eachtra suntasach dó; casadh John “Jacko” Reilly air i gContae Ros Comáin. Duine den lucht siúil a bhí i John Reilly agus bhí sé in ísle sláinte agus beo bocht nuair a bhuail Tom leis.
Mar sin féin bhí saibhreas iontach amhrán aige agus an-ghlór aige le hiad a chasadh. Bhí an-tionchar ag amhránaíocht John ar Tom sa mhéad is gur threoraigh sé é go láidir i dtreo an amhráin dhúchasaigh seachas na hamhráin folk a bhí go mór i réim ag an am, agus a raibh an-tóir ag Tom orthu go dtí sin.
Chas John Reilly bailéad “The Maid and the Palmer” do Tom, cé gur thug seisean “The Well Below the Valley” air. Bhí trácht i lámhscríbhinn ar an mbailéad seo ach níor bailíodh é sa traidisiún béil le 150 bliain anuas, agus níor bailíodh in Éirinn riamh roimhe sin é. Tá an t-amhrán sin anois go láidir i dtraidisiún na tíre seo, agus cáil idirnáisiúnta air freisin, toisc gur eisigh Christy Moore é tar éis dó leagan John Reilly a chloisteáil. mion|lucht taistil Thar na blianta thaifead Christy Moore, Sinéad O’Connor agus daoine eile nach iad amhráin eile de chuid John Reilly, “The Raggle Taggle Gypsy” agus “Lord Baker” ina measc.
Faraor géar níor mhair John i bhfad i ndiaidh dó casadh le Tom – fuair sé bás i 1969 in aois a 44. Sa bhliain 1978 eisíodh na taifid úd a rinne Tom Munnelly de John Reilly ar an gceirnín The Bonny Green Tree – Songs of an Irish Traveler.
Cúntóir taighde
Casadh bailitheoirí ceoil agus béaloidis eile ar Tom agus é i mbun a chuid oibre agus beirt a thug spreagadh dó ach go háirithe ab ea Séamus Ennis agus Bert Lloyd. Chuireadar siúd Tom in aithne don scoláire oirc Meiriceánach D K Wilgus, Ollamh le hAmhráin Tíre Angla-Mheirceánacha in Ollscoil California, Los Angeles. mion|Béaloideas Ba chruinniú cinniúnach é sin mar fuair Tom post mar chúntóir taighde ag obair le Wilgus ó 1969 go 1971 as. Bhí sé fós ag obair sa mhonarcha ach tar éis dó lá oibre a chuir de théadh sé ag obair ar chlárú, cur síos agus innéacsú a dhéanamh ar na hamhráin a bhí bailithe i 1,750 lámhscríbhinn de chuid Choimisiún Béaloideasa Éireann.
Tar éis na blianta a chaitheamh ag saothrú sa ghort ar a chostas féin agus in a am saor féin, bhí sé á íoc anois chun taighde a dhéanamh ar na hamhráin a raibh an oiread sin geana agus eolais aige orthu.
Tháinig casadh níos fearr fós sa scéal mar i 1971 chuir an Roinn Oideachais Scéim Bailiúcháin Ceoil ar bun agus bhí an píobaire Breandán Breathnach mar stiúrthóir air. Bhí aithne aige sin ar Tom Munnelly agus eolas ar a chuid oibre agus thairg sé post do Tom mar an chéad bhailitheoir lánaimseartha amhrán ar an scéim áirithe sin. Bhí Tom in ann éirí as an obair sa mhonarcha agus aird iomlán a thabhairt ar bhailiú amhrán.
An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath
clé|mion|Coláiste Ollscoile, BÁC I 1975 aistríodh an scéim agus an bailiúcháin ceoil agus amhrán seo ón Roinn Oideachais go dtí Roinn Bhéaloideas Éireann (comharba ar Choimisiún Béaloideasa Éireann 1935-1971) sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath. De bharr an aistrithe seo thosaigh Tom ag léachtóireacht ar thraidisiún amhránaíochta na hÉireann mar chuid den chúrsa céime sa mbéaloideas.
Bhí scil agus bua ar leith ag Tom mar léachtóir. Ní hamháin go raibh eolas thar na bearta aige faoin ábhar ach bhí fuinneamh agus carasma aige a ghríosaigh an lucht éisteachta le grá agus meas ar thraidisiún na n-amhrán dúchasach; duine géarchúiseach agus fíorghreannmhar ab ea Tom freisin agus de réir a chéile scaip clú agus cáil air agus bhí síoréileamh air mar léachtóir sna Stáit Aontaithe agus ar fud na hEorpa ag comhdhálacha agus ag féilte ceoil iomadúla.
Cé go raibh Tom Munnelly ag léachtóireacht san ollscoil bhí sé ag bailiú leis i gcónaí agus sa mbliain 1978 d’aistrigh sé ó Bhaile Átha Cliath agus chuaigh sé chun cónaithe i gContae an Chláir go buan i dtreo is go bhféadfadh sé díriú ar an obair bhailiúcháin. As sin amach ba é Tom an t-aon bhailitheoir lánaimseartha seachtrach a bhí fostaithe ag Roinn Bhéaloideas Éireann.
Rinne sé breis agus 1,500 taifeadadh d’amhráin, béaloideas agus ceol. Tá breis is 20,000 amhrán sa bhailiúchán sin agus tá cáil ar Tom gurb eisean a chnuasaigh an bailiúchán amhrán is mó a rinne duine aonair riamh; chruthaigh sé córas innéacsaithe, bunaithe ar chóras innéacsaithe G Malcolm Laws, le dul in oiriúint do thraidisiún na hÉireann agus rinne sé obair éachtach ag déanamh tras-scríobh ar na hamhráin freisin.
Taobh amuigh den obair a rinne Tom mar bhailitheoir le Roinn Bhéaloideas Éireann (nó Cnuasach Bhéaloideas Éireann UCD mar a thugtar anois air), bhí sé gafa go huile agus go hiomlán le saol an cheoil thraidisiúnta in Éirinn i gcoitinne.
Bhí Tom flaithiúil, lách lena chuid eolais agus go mion minic ní raibh le déanamh ach glaoch air le ceist faoi véarsa amhráin nó leagan neamhchoitianta éigin agus bhíodh an t-eolas ar bharr a ghoib aige. Bhí cuimhne dhochreidte aige is mó fadhb chasta a réitigh sé i bpreabadh súl; bhí sé mar a bheadh “Google” na linne seo i bhfad sula raibh caint ar a leithéid. mion|The Irish drinking song. Written and sung by Mr. Dibdin. 1790 Taobh amuigh de na hailt agus foilseacháin cheoil a scríobh sé, na ceirníní a d’fhoilsigh sé agus na léachtaí, craolacháin agus comhdhálacha náisiúnta agus idirnáisiúnta a raibh páirt aige iontu, bhí Tom Munnelly sáite i ngach réimse de cheol tíre na nÉireann, nach mór.
1970
In éineacht le Breandán Breathnach, Seóirse Bodley agus an Dr Hugh Shields, bhunaigh sé Cumann Ceoil Tíre na hÉireann. Bhí sé mar bhall coiste go deireadh a shaoil.
1978 – 1991
É ina chathaoirleach ar Scoil Samhraidh Willie Clancy, ar a bhfreastalaíonn breis is míle duine chuile bhliain.
1981
Toghadh ar Choiste Comhairleach na Comhairle Ealaíon um Chartlann Ceoil Tíre na hÉireann.
1982 – 1991
Do bhunaigh agus reáchtáil sé an Cumann le Béaloideas agus Ceol Tíre an Chláir.
1983 – 1985
Mar bhall ainmnithe ar bhord na Comhairle Ealaíon d’Ealaíona an Iarthair Láir.
1985 – 1988
Ina bhall de Chomhairle Ealaíon na hÉireann.
1988 – 1993
Ina chathaoirleach ar bhord Taisce Ceoil Dúchais na hÉireann. É ina bhall den bhord go deireadh a shaoil.
1990 go deireadh a shaoil
Bunaitheoir agus cathaoirleach ar Fhéile Amhránaíochta an Chláir.
Dioscliosta
Taifeadtaí déanta ag Tom Munnelly
Poblacht Shacha
thumbPoblacht de chuid Chónaidhm na Rúise is ea Poblacht Shacha (Rúisis: Республика Саха (Якутия), Sachais/Iacúitis: Саха Өрөспүүбүлүкэтэ/Sakha Öröspüübülükete). In 2010 bhí daonra 958,528 duine aici, a raibh a bhformhór ina nIacútaigh agus ina Rúisigh.
Tá sí ar an limistéar féinrialaithe fo-náisiúnach is mó ar domhan agus méid 3,083,523 ciliméadar cearnach inti. Is é Yakutsk an phríomhchathair. Tá aeráid dhian ag an bpoblacht agus na teochtaí is ísle sa leathsféar thuaidh taifeadta i gcuid de na cathracha. Tá meánteocht gheimhridh Yakutsk faoi bhun 35 °C.
117 (uimhir)
Is é 117 an uimhir nádúrtha tar éis 116 agus roimh 118.
Poblacht Shacha
Bíonn an samhradh an-te i gcuid mhór den phoblacht de thoradh na gclaontaí hipir-ilchríochacha.
Geografaíocht
Tá an phoblacht ag síneadh chomh fada ó thuaidh le hOileán Henrietta agus í ag críochantacht leis an Aigéan Artach. Faoi láthair bíonn an fharraige sin faoi oighear ar feadh idir naoi agus deich mí.
Tá an phoblacht roinnte ina trí chrios mhóra fásra. Tá timpeall 40% di os cionn an chiorcail Artaigh agus an chuid sin go léir ina talamh síorshioctha, rud a bhfuil tionchar mór aige ar éiceolaíocht an réigiúin. Tundra Artach agus fo-Artach is ea an réigiún láir agus é faoi chaonach agus léicean ar fad, an bia is ansa leis na réinfhianna. Sa chuid theas den tundra tá garráin mhionphéine Sibéirigh agus learóg feadh na n-aibhneacha. Laisteas den tundra tá coillte móra. Learóga is coitianta sa tuaisceart agus tá garráin ghiúise agus phéine sa deisceart. Tá beagnach 47% den phoblacht faoi choillte agus learóga is ea beagnach 90% de na crainn.
Tá an iliomad aibhneacha, lochanna agus oileán sa phoblacht.
Kloten
Cathair san Eilvéis is ea Kloten.
Poblacht Shacha
Acmhainní nádúrtha
Tá mórán acmhainní nádúrtha sa phoblacht. Orthu sin tá ola, gás, gual, diamaint, ór, airgead, stán agus tungstan. Soláthraíonn an phoblacht 90% de dhiamaint Rúiseacha agus os cionn 25% de na diamaint a bhaintear sa domhan.
Réamhstair
Tá tábhacht phailé-ointeolaíoch leis an tSibéir agus go háirithe leis an Iacúitia sa mhéid gur sa réigiún sin a thángthas trasna ar ainmhithe ón sealad Pléisticéineach a bhí caomhnaithe ag an oighear nó i dtalamh síorshioctha. Fuarthas coileáin leon uaimhe, mamait lomracha, srónbheannach lomrach, capaill agus buabhaill.
Cultúr Neoiliteach Déanach sa tSibéir ba ea an cultúr Ymyakhtakh (c. 2200–1300 RCh) agus tá a chuid iarsmaí le fáil go forleathan. Thosaigh sé in Sacha agus leathnaigh soir agus siar.
Stair luath
Is dócha gur lonnaigh pobal Sachach nó “Iacútaigh” sa réigiún sa 13ú haois agus sa 14ú haois tar éis dóibh teacht aneas ó Loch Baikal go dtí lár abhainn na Lena. As sin d’imigh siad siar agus siar ó thuaidh de réir a chéile agus a n-aghaidh ar an Aigéan Artach. Bunús Tuirciceach atá leis an ainm “Sacha,” focal a thagann ó "saqa-saha" nó bata. Bunús Tuirciceach atá le “Iacúit” freisin, ós leagan truaillithe é de zhaqut – yakut nó cloch lómhar. Rúibín atá i gceist.
Thug na Sachaigh tréadachas Lár-Áiseach isteach leo agus iad ag easáitiú na n-aoirí réinfhianna agus na sealgairí a bhí rompu ann, dreamanna a bhí i bhfad níos lú. Bhí na Pailé-Shibéaraigh agus na Tungusaigh, pobail dhúchais, comhtháthaithe leis na Sachaigh faoin 17ú haois.
Concas Rúiseach
Thosaigh an Rúis ag gabháil an réigiúin sa 17ú haois. Bhronn Tygyn, taoiseach Iacútach, talamh ar na Rúisigh i gcomhair áit lonnaithe mar mhalairt ar chomhaontú míleata a bheadh cogadh i gcoinne reibiliúnaigh dhúchasacha san Áise Thoir Thuaidh mar chuid de.
In 1638 bhunaigh an rialtas i Moscó líomatáiste riaracháin nua a bhí le rialú ag Lensky Ostrog, daingean a chuir Pyotr Beketov ar bun in 1632 agus a ndéanfai cathair Yakutsk de le himeacht aimsire. Is dócha gur sa 17ú haois a bhain lonnaitheoirí Rúiseacha amach Russkoye Ustye, áit iargúlta i ndeilt thuaisceartach Indigirka. Bunaíodh Gobharnóireacht na Sibéire mar chuid d’Impireacht na Rúise in 1708.
Thosaigh lonnaitheoirí Rúiseacha ag bunú pobail sa réigiún san 18ú haois. Ghlac siad chucu nósanna Iacútacha áirithe agus thugtaí “Yakutyane" (Якутя́не) orthu nó “bunlonnaitheoirí Lena” (ленские старожилы). Ach bhí siad comhshamhlaithe ag slua Rúiseach eile faoin bhfichiú haois.
Impireacht na Rúise
Rinne leasú riaracháin in 1782 agus bunaíodh Gobharnóireacht Irkutsk. In 1805 scaradh Yakutsk Oblast ón ngobharnóireacht. Sa chéad chuid den 19ú haois ba é Yakutsk Oblast an chríoch ab oirthearaí d’Impireacht na Rúise. Bunaíodh Primorskaya Oblast in 1856 agus dealaíodh críocha Rúiseacha an Aigéin Chiúin ón Iacúit.
Chuir na Rúisigh feirmeoireacht ar siúl in abhantrach na Lena. Grúpaí reiligiúnacha a díbríodh go Sacha sa dara cuid den 19u haois thosaigh siad ag cur cruithneachta, coirce agus prátaí. Lean úsáid airgid thirim gnó an fhionnaidh. Cuireadh dlús le tionsclaíocht agus le hiompar i ndeireadh an 19ú haois agus i dtús na tréimhse Sóivéadaí. Cuireadh tús le sirtheoireacht gheolaíoch, mianadóireacht agus déantús na luaidhe, agus tháinig na chéad ghaltáin agus báirsí.
Bhí an Iacúit an-iargúlta agus sin é an fáth a gcuireadh rialtas an tSáir agus an rialtas Cumannach ionnarbthaigh ann.
An ré Shoivéadach
Ar an 27 Aibreán 1922 fógraíodh Yakust Oblast mar Phoblacht Fhéinrialaitheach Shoivéadach Shóisialach na hIacúite, cé go raibh oirthear na críche, agus cathair Yakutsk san áireamh, faoi smacht na Rúiseach Bán. In 1992, i ndiaidh thitim an Aontais Shóivéadaigh, aithníodh an Iacúit mar Phoblacht Shacha (na hIacúite) faoi dhlínse na Cónaidhme Rúisí. Tá an Iacúit ina cuid den tSibéir Rúiseach ó thaobh na staire de, ach tá sí ina cuid den Chianoirthear Rúiseach mar líomatáiste riaracháin ó bunaíodh an Dúiche Chianoirthearach Fheidearálach in 2000.
Teangacha
Is iad na teangacha oifigiúla an Rúisis agus an tSachais (a dtugtar Iacúitis uirthi freisin). Tá Sachais á labhairt ag tuairim is 40% den phobal. Baineann an tSachais leis an bhfine theangeolaíoch Thuirciceach.
Reiligiún
Sular tháinig Impireacht na Rúise i réim, chreid an chuid is mó de mhuintir na háite sa Teingreachas, mar a rinne pobail Thuirciceacha eile na hÁise Láir, nó sa seamanachas dúchasach lena chuid seaman “geal” (a threoraigh an pobal) agus seaman “dorcha” (a leigheas daoine trí thuras spioraid). Ar theacht na Rúiseach rinneadh baill d’Eaglais Cheartchreidmheach na Rúise de mhuintir na háite agus tugadh orthu ainmneacha Críostaí a thabhairt orthu féin, ach lean mórán acu orthu ag cleachtadh na seanreiligiún. Le linn an rialtais Shóivéadaigh d’imigh na seamain agus fágadh mórán acu gan chomharba.
Sna 1990í bhunaigh an t-iriseoir conspóideach Ivan Ukhkhan agus focleolaí a thugadh Téris air féin seamanachas nuaphágánach a tugadh aiyy yeurekhé air. Chuaigh an grúpa seo agus grúpaí eile i gcomhar le chéile in 2002 chun teampall seamanach a thógáil i ngnócheantar Yakutsk.
In 2008 dúirt ceannairí Ceartchreidmheacha go raibh bundúchasaigh na poblachta (nó an chuid díobh a raibh suim éigin acu i gcúrsaí reiligiúin) dílis do chreideamh “déach” nó go raibh claonadh chun an tsincréiteachais acu. Thabharfadh muintire na háite seaman isteach ar dtús agus ansin sagart chun deasghnách a dhéanamh i ngeall ar imeacht éigin.
De réir an Lárionaid Eolais faoi Uachtarán Phoblacht Shacha (na hIacúite), (Информационный центр при Президенте РС(Я)), bhí déimeagrafaíocht reiligiunach an poblachta mar a leanas: Eaglais Cheartchreidmheach na Rúise: 44.9%, Seamanachas: 26.2%, Gan religiún: 23.0%, Religiúin nua: 2.4%, Ioslamachas: 1.2%, Búdachas: 1.0%, Protastúnachas: 0.9%, Caitliceachas: 0.4%.
De réir suirbhé a rinneadh in 2012, baineann 37.8% den phobal le hEaglais Cheartchreidmheach na Rúise, 13% le Teingreachas nó seamanachas Iacútach, 2% leis an Ioslamachas, 1% le Críostaíocht gan eaglais, 1% le cineálacha Protastúnachais, agus 0.4% le Búdachas Tibéadach. Dúirt 26% gurbh aindiachaithe iad, dúirt 17% go raibh siad sáite sa spioradáltacht seachas sa reiligiún, agus dúirt 1.8% gur bhain siad le reiligiúin eile nó níor thug siad freagra ar an gceist.
Polaitíocht
Cothaíonn an phoblacht caidreamh dlúth leis na stáit neamhspleácha Thuirciceacha i gcúrsaí cultúir, polaitíochta, eacnamaíochta agus tionsclaíochta trína bheith ina ball den Chomhairle Thuirciceach, de Chomhriarachán Tuirciceach na nÉalaíon agus an Chultúir agus d’eagraíochtaí eile.
Geilleagar
Tógann an pobal sachach eallach agus capaill agus tá an pobal dúchasach Pailé-Áiseach ina sealgairí, ina n-iascairí agus ina n-aoirí réinfhianna.
Iompar
Ar uisce a iompraítear an chuid is mó de na hearraí. Tá sé chalafort abhann ann agus dhá chalafort mara. Tá ceithre chomhlacht loingis ann agus is í Abhainn na Lena na t-uiscebhealach is gnóthaí.
Ar eitleáin is mó a iompraítear daoine. Téann aerlínte go dtí an chuid is mó de réigiúin na Rúise agus tá aerfort idirnáisiúnta ag Yakutsk.
Tá dhá bhóthar fheidearálacha ag gabháil tríd an bpoblacht, Bóthar Mór A360 Lena (Yakutsk–Skovorodino) agus Bóthar Mór M56 Kolyma (Yakutsk–Magadan). Ní féidir asfalt a úsáid ar na bóithre de thoradh talamh síorshioctha agus tá na bóithre déanta de chré. Más mór an lán uisce atá caite aige déantar pluda de na bóithre agus is minic taistealaithe sáinnithe dá bharr.
Tá iarnród Berkakit–Tommot curtha ar bun agus é ina nasc idir Príomhlíne Amur Yakutsk agus na lárionaid tionclaíochta theas.
Cultúr
In Yakutsk is díol spéise iad an Amharclann Stáit Rúiseach, a ainmníodh as A. S. Pushkin, Amharclann Shacha, a ainmníodh as P. A. Oiyunsky, Amharclann Stáit Acadúil an Cheoldráma agus an Bhailé, a ainmníodh as D. K. Sivtsev, agus Suorun Omoloon (Amharclann na hÓige).
Tá a lán músaem ann. Orthu sin tá Músaem Náisiúnta Ealaíon Shacha, Músaem an Bhéaloidis agus na Staire, a ainmníodh as E. Yaroslavsky, Músaem Khomus agus Músaem an Talaimh Shíorshioctha.
Henry Kelly
Is craoltóir agus láithreoir teilifíse Éireannach é Patrick Henry Kelly, a rugadh i Átha Luain, Contae na hIarmhí sa bhliain 1938.
Robin Warren
Paiteolaí a rugadh in Adelaide na hAstráile is ea J. Robin Warren, a rugadh ar 11 Meitheamh 1937.
Bhuaigh sé Duais Nobel sa bhliain 2005 sa bhfiseolaíocht/míochaine, lena chomhghleacaí Barry Marshall, as an mbaictéar Heliobacter pylori a fhionnadh agus a ról i ngastaireintríteas is galar an othrais pheiptigh a léiriú.
11 (uimhir)
Is é 11 an uimhir nádúrtha tar éis 10 agus roimh 12.
Whitechapel
Is baile é Whitechapel atá suite sa bhuirg Tower Hamlets, Londain Thoir. I ndaonáireamh na bliana 2011 fuarthas 14,862 duine ina gcónaí ann.
Stair
Is Whitechapel an suíomh den Dúnmharuithe Whitechapel an Jack the Ripper sa deireadh na 1880idí.
Meteor
Is comhlacht teileachumarsáide é Meteor (nó Meteor Mobile Communications Limited) in Éirinn. Cheannaigh Vodafone an grúpa Eircell (a bhí mar chuid d'Eircom), i 2001, agus d'athraigh siad an t-ainm ó "Eircell" go "Vodafone Ireland". Ansin cheannaigh Eircom an grúpa Meteor sa bhliain 2005 ar €420m, ach choimeád siad an t-ainm Meteor. Tá cheanncheathrú na cuideachta suite i mBaile Átha Cliath in Éirinn.
Forás
Bhuaigh Meteor a gceadúnas sa bhliain 2000, agus tá siad ag fás go tapaidh ó shin, le cúnamh mór óna seirbhís "Free Meteor to Meteor texts for life" agus "Call a friend for free".
John Prior
Polaiteoir Éireannach ab ea John Prior. Bhí sé ina bhall de Chumann na nGaedheal.
12 (uimhir)
Is é 12 an uimhir nádúrtha tar éis 11 agus roimh 13.
Cealgaireacht
mion|duine liom leat: an Ban[[impire Baintí (1835–1908), An tSín]] Is éard is cealgaireacht ann ná an dallamullóg a chur ar dhuine/dhaoine, trí bheith ag ligean go bhfuil creideamh, tuairimí, buanna, idéalacha, smaointe, mothúcháin, cáilíochtaí, nó caighdeáin agat nach bhfuil i ndáiríre agat.
119 (uimhir)
Is é 119 an uimhir nádúrtha tar éis 118 agus roimh 120.
Garrabost
Is sráidbhaile ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Garrabost
Réinigeadal
Is sráidbhaile ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Réinigeadal
Rudyard Kipling
Scríbhneoir Sasanach ab ea Joseph Rudyard Kipling (30 Nollaig 1865 - 18 Eanáir 1936) a bhfuil a scéalta cuimhnithe go príomha dá bharr cheiliúradh impiriúlachais na Breataine dá chuid, scéalta agus dánta de shaighdiúirí na Breataine san India, agus a scéalta le haghaidh páistí.
Bronnadh Duais Nobel na Litríocht a ar Kipling sa bhliain 1907.
Luathshaol
Rugadh Kipling i Bombay (Mumbai), India do Alice Kipling (née MacDonald) agus John Lockwood Kipling. Chas an bheirt acu ag Loch Rudyard in Rudyard, Staffordshire, Sasana. Bhí siad chomh tógtha sin leis an áilleacht de chuid na háite gur thug siad an t-ainm féin dá mhac.
Seoladh Rudyard Kipling ar ais go dtí Sasana é agus é 5 bliana d'aois.
Scríbhneoireacht
Tháinig an clú is mó ar Kipling lena scríbhneoireacht ficsin:
14 (uimhir)
Is é 14 an uimhir nádúrtha tar éis 13 agus roimh 15.
120 (uimhir)
Is é 120 an uimhir nádúrtha tar éis 119 agus roimh 121.
Sochraid Dhiarmada Uí Dhonnabháin Rosa
mion|313x313px Tharla sochraid Dhiarmada Uí Dhonnabháin Rosa ar an 1 Lúnasa 1915; d'éag an réabhlóidí Éireannach as Iarthar Chorcaí ar 29 Meitheamh, 1915 i Nua-Eabhrac.
Cúlra
clé|mion|[[Cearnóg Parnell ar 1 Lúnasa 1915]] Ba mhór an tábhacht shiombalach a bhain lena thórramh. Tugadh a chorp ar ais go hÉirinn agus cuireadh é i Reilig Ghlas Naíon. Bhí Éirí Amach na Cásca á bheartú ag an am agus d’úsáid Bráithreachas na Poblachta an ócáid chun an náisiúnachas a ghríosadh sa phobal. clé|mion|coiste stiúrtha sa Rotunda
Óráid
Ba é Pádraig Mac Piarais a thug an óráid os cionn uaighe, ceann de na hóráidí ba cháiliúla i stair na hÉireann. Seo a leanas téacs na hóráide Gaeilge a thug an Piarsach ar an lá úd sa bhliain 1915: A Ghaedheala,
Do hiarradh orm-sa labhairt inniu ar son a bhfuil cruinnighthe ar an láthair so agus ar son a bhfuil beo de Chlannaibh Gaedheal, ag moladh an leomhain do leagamar i gcré annso agus ag gríosadh meanman na gcarad atá go brónach ina dhiaidh.
A cháirde, ná bíodh brón ar éinne atá ina sheasamh ag an uaigh so, acht bíodh buidheachas againn inar gcroidhthibh do Dhia na ngrás do chruthuigh anam uasal áluinn Dhiarmuda Uí Dhonnabháin Rosa agus thug sé fhada dhó ar an saoghal so.
''Ba chalma an fear thu, a Dhiarmuid. Is thréan d’fhearais cath ar son cirt do chine, is ní beag ar fhuilingis; agus ní dhéanfaidh Gaedhil dearmad ort go bráth na breithe.''
Acht, a cháirde, ná bíodh brón orainn, acht bíodh misneach inar gcroidhthibh agus bíodh neart inar gcuirleannaibh, óir cuimhnighimís nach mbíonn aon bhás ann nach mbíonn aiséirghe ina dhiaidh, agus gurab as an uaigh so agus as na huaghannaibh atá inar dtimcheall éireochas saoirse Gheadheal. Lean sé ar aghaidh i mBéarla, agus mar fhocal scoirː"'the fools, the fools, the fools! — they have left us our Fenian dead, and while Ireland holds these graves, Ireland unfree shall never be at peace'."
Éire Nua
Is oileán san Aigéan Ciúin í Éire Nua. Tá sí suite i gcúige Éire Nua, cuid de Nua-Ghuine Phapua. Tá tuairim is 120,000 duine ina gcónaí ar an oileán. Is Kavieng an baile is mó ann (suas le 19,000 de dhaonra). clé|mion|Samplaí de dhealbhóireacht in Éire Nua
Köniz
cathair san Eilvéis is ea Köniz.
Daonáireamh
Daonáireamh (2010): Bhí 38,793 mhíle duine ina gcónaí sa chathair.
Fiona Shaw
Éire-sasanach aisteoir, aisteoir stáitse, aisteoir scannáin agus taibheoir is ea Fiona Mary Wilson, nó Fiona Shaw. D'imirt sí mar aintín d'Harry Potter sna scannáin.
Seacht bpeacaí marfacha
thumb|right|[[Jérôme Bosch, Les Sept Péchés capitaux, vers 1450, Museo del Prado, Madrid]] Is éard  na seacht bpeacaí marfacha ann ná liosta nó aicmiú ar na duáilcí go léir a úsáideadh ó am na Luath-Chríostaíochta chun an lucht leanúna a theagasc agus a threorú maidir le chlaonadh chun pheaca an chine daonna.
Seo a leanas na peacaí a thugtar de ghnáth ar an liosta:
Michel Tremblay
Drámadóir agus úrscéalaí a rugadh i Montréal, Québec, Ceanada i 1942 is ea Michel Tremblay. Baineann a chuid saothair go dlúth le dúchas Québec agus baineann sé úsáid as béarlagar áitiúil, 'joual', teanga na sráide i Montréal. Ghnóthaigh sé aitheantas agus duaiseanna lena chéad dráma, Les Belles-Soeurs, faoi mhná den aicme oibre. Thug an t-údar dúshlán na hEaglaise agus na bunaíochta sa dráma agus thug a shaothar spreagadh do ghluaiseacht an neamhspleáchais i Québec. Ina shaothar phróis (sa t-sraith Chroniques du Plateau Montreal)tugann sé léargas ar saol an mhionlaigh aeraigh i Montréal chomh maith, téama a thugann sé chun míntíreachais sna h-urscéalta Le Coeur Découvert agus Le Coeur Eclaté. Aistríodh drámaí go mórán teangacha agus léiríodh ar fud an domhain iad.
Thosaigh Tremblay ag obair mar chlódóir nuair a bhí sé cúig bliana déag d'aois, agus chaith sé tamall de bhlianta leis an obair sin agus na drámaí luatha á scríobh aige. Foilsíodh a chéad úrscéal Contes pour buveurs attardés i 1966. Is iomaí gradam agus duais atá buaite aige ó shin.
Fitzwilliam Museum
Is músaem suite i gCambridgeshire é Fitzwilliam Museum. Is cuid d'Ollscoil Cambridge é.
Liosta de na hiomaitheoirí The X Factor (sraith 10 an RA)
Is liosta é seo de na hiomaitheoirí ar an deichiú sraith The X Factor.
Telefónica O2 Ireland
Is é  Telefónica O2 Ireland nó O2 an fochuideachta Éireannach den chomhlacht ilnáisiúnta teileachumarsáide Telefónica (atá brandaithe mar O2) Tá a cheanncheathrú lonnaithe i mBaile Átha Cliath. Tá 43.5% den mhargadh acu nó 1.6m custaiméirí in Éirinn.
Iolar mara
Géineas d’éin chreiche den fhine Accipitridae is ea iolar mara (Laidin: Haliaeetus ) a chuimsíonn roinnt speiceas ar a dtugtar iolar go coitianta. Ar an gcéad amharc tá siad an-chosúil leis na hiolair a mbíonn mearbhall orthu de ghnáth, ach tá siad difriúil uathu seo ina n-iompar níos cuideachtúla, callánaí agus faillí. Bíonn a ngnáthóg níos nasctha le raidhsí uisce, toisc nach bhfuil clúdach cleite ar a gcuid tarsas. Bíonn a gcuid eireaball i gcónaí bán agus go ginearálta a gcuid dreach níos caola. Cuimsíonn siad ocht speiceas atá scaipthe thar an dá leathsféar, ina measc tá an creachadóir is troime ann.
Speicis
Is iad na 10 speiceas atá ann:
15 (uimhir)
Is é 15 an uimhir nádúrtha tar éis 14 agus roimh 16.
Edna O'Brien
Scríbhneoir scripte scannáin, file, úrscéalaí, scríbhneoir is beathaisnéisí í Edna O'Brien.
121 (uimhir)
Is é 121 an uimhir nádúrtha tar éis 120 agus roimh 122.
Bíosún Eorpach
Ainmhí mór is ea an Bíosún Eorpach. Mamach le crúba atá ann.
122 (uimhir)
Is é 122 an uimhir nádúrtha tar éis 121 agus roimh 123.
Tuimisgearraidh
Is sráidbhaile ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Tuimisgearraidh.
16 (uimhir)
Is é 16 an uimhir nádúrtha tar éis 15 agus roimh 17.
Every Man's Dream
Craoladh an chéad eipeasóid, "Every Man's Dream, den seachtú sraith is fiche The Simpsons ar an 27 Meán Fómhair 2015. Scríobh J. Stewart Burns an eipeasóid seo. D'fhéach 3.28 milliún duine ar an eipeasóid.
Patrick Ryan
Polaiteoir Éireannach ab ea Patrick Ryan (16 Samhain, 1898 - 21 Eanáir, 1944). Bhí sé ina bhall de Shinn Féin.
Oileán Mhuirís
Is poblacht é Oileán Mhuirís. (Fraincis: République de Maurice).
Tháinig taiscéalaithe na Portaingéile ar an oileán seo i 1505, agus bhí ceannas ag na hOllannaigh, na Francaigh agus na Sasanaigh air faoi seach go dtí gur baineadh neamhspleáchas amach i 1968. Tír dhaonlathach atá ag brath ar thurasóireacht agus ar shiúcra. Tá sé suite soir ó chósta na hAfraice, ag 20 céim ó dheas, agus ar dhomhanfhad 57 soir.
Is de shliocht Indiach formhór an daonra, le beagán Francach chomh maith. Is í an Fhraincis an teanga oifigiúil ach is Criól a labhraíonn timpeall 80% de na daoine.
Mairtíreach
mion|Lewes, [[Sussex Thoir|Sussexː oíche thine chnáimh ar 5 Samhain gach bliain]] Mairtíreach is ea duine a fhaigheann bás ar son a chreideamh. I stair na Críostaíochta, déantar comóradh ar chuid mhaith de na daoine a athneofar mar mhairtírigh mar naoimh. Mar shampla rinneadh mairtírigh de Naomh Seoirse agus Naomh Aindriú. Ní dhearnadh mairtíreach de Naomh Pádraig.
I ré na nua-staire, nuair a fhaigheann daoine bás ar son cúiseanna polatúla, tugtar "mairtírigh' orthu uaireanta.
Éire
Baineann an chuid is mó de na mairtírigh in Éirinn leis na bPéindlithe. I ré luath na Críostaíochta, fuair cuid acu bás ar an Mór-roinn agus iad i mbun misnéireachta.
Robert Alexander Watson-Watt
Fisicí a saolaíodh i mBreichin na hAlban ab ea Robert Alexander Watson-Watt (13 Aibreán 1892 - 5 Nollaig 1973). D'fhorbair sé an córas raidió is radair chun aerárthaigh a aimsiú agus cumarsáid a dhéanamh idir iad is na túir stiúrtha. Rinne sé taighde go luath ar fheidhmiú raidió chun cabhrú le cumarsáid a dhéanamh le heitleáin. Tháinig sé ar an tuiscint gur chabhraigh na cisil ian atá gafa i réimse maighnéadach an Domhain leis an gcumarsáid seo, agus thug sé an t-ianaisféar orthu i 1926. Ról lárnach aige i bhforbairt an radair don dara cogadh domhanda, agus don aerloingseoireacht ina dhiaidh.
Elizabeth Williams
B'ábhar amhráin í Elizabeth Williams, nó mar is fearr aithne uirthi 'Y Ferch o'r Sger', san amhrán cáiliúil 'Y Ferch o'r Sger (Gaeilge: An Cailín ó Sker)'.
Cúpla bliain ina dhiaidh sin, chum Thomas Evans an t-amhrán Y Ferch o'r Sger:
Ainmníodh an scoil 'Ysgol y Ferch o'r Sger', Corneli, Pen-y-bont ar Ogwr (sir) i gcuimhne uirthi.
W-Bósón
An cáithnín a iompraíonn an fórsa núicléach lag. Meathann sé go dtí leictreon, muón nó tó is an neoidríonó comhfhreagrach. Réamhinste ag teoiric Glashow-Weinberg-Salam, agus fuarthas faoi dheireadh é i 1983 in imbhuailtí idir prótóin is frithphrótóin i CERN.
Montréal
Is í Montréal an chathair is mó i Québec, Ceanada. Tá sí suite ar Oileán Montréal ag cumar dhá abhainn, an Saint-Laurent agus an Outaouais. Is oileán de chuid oileánra Hochelaga é oileán Montréal. De réir fianaise na seandálaíochta tá cónaí ar dhaoine sa cheantar le timpeall trí mhíle bliain. Timpeall ceithre mhilliún duine a chónaíonn ann agus is í an Fhraincis an phríomhtheanga. Is í an tríú cathair is mó Fraincise sa domhan í (Páras agus Kinshasa na cinn is mó).
Bliain an Phrionsa
Thug na Gaeil Bliain an Phrionsa nó Bliain Shéarlais ar éirí amach na Seacaibíteach 1745-1746, faoin bPrionsa Séarlas Éadbhard Stiúbhart, an t-éilitheoir Seacaibíteach deireanach
Montréal
Stair
clé|mion Thug an taiscéalaí Francach Jacques Cartier cuairt ar cheantar Montréal don chéad uair, áit a raibh muintir Huron ag an am, i 1635. Bhaist sé Mont Royal (An Sliabh Ríoga) ar shliabh a bhí crochta os cionn abhainn an St Laurence.
Bliain an Phrionsa
Bhí Gaeil ar gach taobh, ach rinne siad suas mórchuid d'arm na Seacaibíteach; agus idir 1/3 go 2/3 d’arm na nDílseoirí freisin. Buaileadh ar na Seacaibítigh cé gur throid siad go cróga agus ba chúis leis seo drochíde ar na nGaeil, ar fud Ghaeltacht na hAlban. (nó Gàidhealtachd na h-Alba)
Nuair a tháinig Séarlas Stiúbhar go hÈirisgeigh,  d'inis tiarnaí na Gaeltachta leis nach raibh seans ar bith ann bua a bhaint amach gan cabhair ó na Francaigh. Theip ar éirí amach i 1688-1690, 1715 (Bliain Shéamais), agus 1719.
Montréal
Stair
D'aimsigh Samuel de Champlain an suíomh. D'fhill Cartier sa bhliain 1642, in éineacht le Paul Chomedey de Maisonneuve, agus sagairt agus coilínigh ('Société Notre-Dame de Montréal') agus bunaíodh an sráidbhaile Ville Marie.
Bliain an Phrionsa
Mar sin féin, bhí go leor Gaeil fós ann a bhí ag iarraidh rialtas na Seacaibíteach. Duine acu ab ea Raghnall Dòmhnallach, deartháir le tiarna Chinn Loch Mhùideart agus iarshaighdiúir de chuid Éirí Amach na Seacaibíteach. Bhí sé ina thacadóir i nDalabroig (in Uibhist a Deas), de cheann fine na Ràghnallach. Tharraing sé claíomh amach agus dúirt, "I will! I will! though not another man in the Highlands should draw a sword; I am ready to die for you!"
Montréal
Stair
Ba ann a cuireadh an chéad ospidéal i Meiriceá Thuaidh ar bun, ar 17 Bealtaine 1642 (l’Hôtel-Dieu de Montréal).
Bliain an Phrionsa
Chuaigh siad go Ghleann Fhionghain; is anseo a ardaíodh an bhratach Sheacaibíteach ar an 19 Lúnasa. De réir an tseanchais, chan Alasdair mac Maighistir Alasdair a amhrán "Teàrlach mac Sheumais",  cé go raibh sé ar neamhréir leis an téacs. Sin tús an reibiliúin.
Nuair a chuaigh arm na Seacaibíteach go Sasana, bhí Uilleam Druimeanach, ceathrú bhíocunta Shrath Ailein, ina cheannasaí ar an arm in Albain.
Montréal
Stair
Neartaigh Paul de Chomedey, Sieur de Maisonneuve an baile sa bhliain chéanna. Chuir an troid in aghaidh na nIroquois agus na Sasanach bac ar fhás na cathrach ar feadh tamaill.
Bliain an Phrionsa
Tháinig deireadh leis an éirí amach ag Blàr Chùil Lodair.
Montréal
Stair
Sa bhliain 1701 rinne na dúchasaigh conradh síochána leis na Francaigh agus d'fhás sí mar ionad tráchtála de réir a chéile. Fionnadh a bhí á easpórtáil chun na hEorpa. D'fhan an chathair i seilbh na bhFrancach go dtí 1761. Tháinig forbairt mhear ar Montréal nuair a críochnaíodh canáil Lachine.
Bliain an Phrionsa
Bhí Alasdair mac Mháistir Alasdair ina chaptaen san arm Seacaibíteach agus ina theagascóir ag an bprionsa. Is iomaí amhrán-spreagúil ar chúis na Seacaibíteach a chum sé.
Montréal
Stair
Timpeall 9000 duine a bhí i Montréal in 1801 ach d'fhás an daonra go mear go timpeall ceathrú milliún faoi dheireadh an naoú haois déag. Bhí parlaimint Cheanada Aontaithe lonnaithe sa chathair idir 1844 agus 1949. Ba sa bhliain 1833 a rinne corporáidiú ar an gcathair a d'fhás ar an oileán agus ar bhruacha na habhann. Montréal an t-ainm oifigiúil a bhí ar an gcathair ó shin i leith. mion|Rue Duluth, Montréal 2005 As sin go dtí na 1960í ba í Montréal an chathair ba mhó agus ba thábhachtaí i gCeanada, ach nuair a tháinig an réabhlóid chiúin (gluaiseacht a d'éiligh cearta do lucht labhartha na Fraincise, agus fiú neamhspleáchas do Québec) thosaigh na Béarlóirí ag imeacht amach as an chathair agus as an chúige agus ó shin i leith is í Toronto an chathair is mó sa tír. Ba ardú meanmna do mhuintir Québec cuairt Charles de Gaulle i 1967, ach neartaigh sé imní na mBéarlóirí.
Bhí na Cluichí Oilimpeacha i Montréal i 1976.
Bliain an Phrionsa
Cúlra
Díbríodh an Rí Séamas II & VII sa Réabhlóid Ghlórmhar (1688–89), agus tháinig Uilliam III agus Máire II ina áit. Rialaigh siad mar chomh-mhonarcaí Shasana, na hÉireann agus na hAlban. Bhunaigh an réabhlóid sin, a spreag Caitliceachas Rómhánach Shéamais, an Pharlaimint go buan mar chumhacht rialaithe Shasana.
Ní raibh leanaí marthanach ag Máire II Shasana, a fuair bás sa bhliain 1694, ná ag a deirfiúr Áine, rud a d'fhág a leathdheartháir Caitliceach Áine Séarlas Éadbhard Stiúbhart mar an t-oidhre nádúrtha is gaire dóibh. D'fhág Acht an tSocraithe 1701 Caitlicigh as an gcomharbas agus nuair a rinneadh banríon d'Áine i 1702, ba í a hoidhre an Protastúnach Sophia von Hannover, a raibh gaol aige i bhfad i gcéin. Fuair Sophia bás i Meitheamh 1714 agus nuair a lean Áine dhá mhí ina dhiaidh sin i mí Lúnasa tháinig mac Sophia i gcomharbacht ar Sheoirse I.
Montréal
Cultúr
Is de bhunadh Montréal na scríbhneoirí cáiliúla Fraincise Jacques Godbout agus Michel Tremblay agus an scríbhneoir Béarla Saul Bellow. Rugadh an file agus amhránaí Leonard Cohen ann chomh maith.
600px|thumb|center| Place d'Armes i Sean Montreal 600px|thumb|center| Montréal ag an mbreacsholas, [[2006 ]]
Bliain an Phrionsa
Cúlra
Fuair Louis XIV na Fraince, príomhfhoinse tacaíochta na Stiùbhartach a bhí ar deoraíocht, bás i 1715 agus bhí síocháin ag teastáil óna chomharbaí leis an mBreatain chun a ngeilleagar a atógáil. Chuir an Comhaontas Angla-Fhrancach 1716 iachall ar Shéamas an Fhrainc a fhágáil; shocraigh sé síos sa Róimh ar phinsean de chuid an Phápa, rud a d'fhág nach raibh sé chomh tarraingteach fós do na Protastúnaigh a bhí mar mhórchuid dá thacaíocht Bhriotanach. Theip ar éirí amach na Seacaibíteach i 1715 agus 1719 araon, agus ba é an tátal a bhí ag na pleanálaithe go mb’fhéidir go ndéanfadh sé "ruin the King's Interest and faithful subjects in these parts". Ghlac deoraithe sinsearacha amhail Bolingbroke le pardúin agus d'fhill siad abhaile nó ghlac siad fostaíocht in áit eile. Chuidigh breith a chlann mhac Charles agus Anraí le spéis an phobail a chothú sna Stíobhairdigh, ach faoin mbliain 1737, bhí Séamas "living tranquilly in Rome, having abandoned all hope of a restoration". Ag an am céanna, faoi dheireadh na 1730idí, d'fhéach státairí na Fraince ar an leathnú thrádáil na Breataine i ndiaidh 1713 mar bhagairt do chothromaíocht na cumhachta san Eoraip, agus bhí na Stíobhairdigh ar cheann de roinnt roghanna féideartha chun é a laghdú.
Mar sin féin, bhí ceannairc íseal-leibhéil i bhfad níos éifeachtaí ó thaobh costais ná athghairm chostasach, go háirithe ós rud é nach go mbeadh siad níos níos báúla don Fhrainc ná na Hanobharach, B'áit idéalach í Garbhchríocha na hAlban, mar gheall ar nádúr fánach shochaí na gclann, a n - iargúltacht agus a dtír-raon; ach mar a d'aithin go leor Albanach, bheadh éirí amach tubaisteach freisin don phobal áitiúil.
Míshásamh an phobail in aghaidh cánacha a ghearr an rialtas i Londain, ba chúis le círéibeacha na cánach braiche 1725 agus círéibeacha Phorteous 1737. I mí an Mhárta 1743, cuireadh an 42ú Reisimint Choise a earcaíodh sna Garbhchríocha go dtí Flóndras, d'ainneoin na tuisceana go raibh a seirbhís srianta d'Albain agus go raibh frithcheilg ghearrshaolach mar thoradh uirthi.
Mar sin féin, ní raibh na frithchealga faoi chúrsaí pá agus choinníollacha agus coinníollacha oibre neamhghnách, agus tharla na círéibeacha ba mheasa i 1725 i nGlaschú, baile a thrácht Séarlas faoi i 1746 gur ''where I have no friends and who are not at pains to hide it.'
Mar thoradh ar dhíospóidí trádála idir an Spáinn agus an Bhreatain bhí Cogadh Chluas Jenkins 1739, agus ina dhiaidh sin bhí Cogadh Chomharbas na hOstaire i 1740 -41. Cuireadh iallach ar phríomh-aire na Breataine, Robert Walpole, éirí as oifig i mí Feabhra 1742 ag comhaontas na dTóraithe agus na Fuigeanna Tírghrácha frith -Walpole, a ruaig a gcomhpháirtithe as an rialtas ansin.
D'iarr Toraithe a bhí ar buile, amhail an Diúc Beaufort cabhair ón bhFrainc chun Séamas a chur ar ais ar an gcoróin na Breataine.Cé gur léir nach raibh sa chogadh leis an mBreatain ach ceist ama, d’fhéach an Cairdinéal Fleury, príomh-aire ó 1723, ar na Seacaibítigh mar fhantasóirí neamhiontaofa, tuairim a bhí roinnte ag an chuid is mó d'airí na Fraince. Eisceacht ab ea an Marquis D'Argenson, a cheap Louis XV mar Aire Gnóthaí Eachtracha bás a fháil i mí Eanáir 1743.
Iar-1715; An Seacaibíteachas sa Bhreatain
Cé gur fhan an Seacaibíteachas ina ghluaiseacht pholaitiúil shuntasach i 1745, bhí a scoilteanna inmheánacha ag éirí níos soiléire le linn an Éirí Amach; aithníonn an staraí Frank McLynn seacht bpríomhthiománaí, le dílseacht do na Stíobhardaigh an ceann is lú tábhachtach. Mheasc meastacháin de thacaíocht na Sasanach go háirithe neamhshuim do na Hanófaraigh le díograis do na Stíobhardaigh.
I measc na gcomhairleoirí sinsearacha a bhí ag Charles bhí deoraithe Éireannacha ar nós Seán Ó Súilleabháin, a bhí ag iarraidh Éire Chaitliceach neamhspleách, agus tailte a coigistíodh, tar éis Cogadh na hAon-déag mBliana, a thabhairt ar ais. Gheall Séamas II na deonuithe seo mar chúiteamh ar thacaíocht na nÉireannach i gCogadh an Dá Rí 1689–91, agus níorbh fhéidir ach Stiúbhartach ar ríchathaoir na Breataine Móire a chinntiú go gcomhlíonfaí iad.