cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stair na Rúise roimh Pheadar Mór
Boris Godunov agus Dmitriy Bréige
Go gairid ina dhiaidh sin rinneadh patrarcach de Nikon a bhí i mbun na heaglaise i Novgorod. Fear éirimiúil uaillmhianach a bhí ann, agus theastaigh uaidh deasghnáthaí agus dogmaí na heaglaise a chur ar aon líne le máthaireaglais Chathair Chonstaintín. Mar shampla, thug sé ar fhíréin na Rúise iad féin a choisreacan le trí mhéar, seachas le dhá cheann, mar ba nós i measc na cosmhuintire. D'éirigh "lucht an tseanchreidimh" (starovery) nó "scoilteoirí na heaglaise" (raskolniki) amach in éadan na "nuálacha" a bhí Nikon a chur chun cinn, agus tugadh bata is bóthar don Phatrarc. Ina dhiaidh sin féin, bhí tromlach na n-eaglaiseach sásta leis na leasuithe a fhaomhadh is a fhormhuiniú, fiú ag an gcomhthionól eaglasta céanna a bhris Nikon as a phost. Mhair an scoilt i bhfad i ndiaidh lá Nikon - i mblianta an Aontais Shóibhéadaigh féin, d'fhéadfaí teacht trasna ar phobail bheaga scoite amuigh ar an iargúltacht nach raibh a fhios beo acu an Cumannachas, ná suim acu i gcúrsaí polaitíochta na comhaimsire, ó bhí siad i gcónaí ag cur in aghaidh an mhasla a thug Nikon don tseanchreideamh, dar leo - ach ós rud é nach raibh de dhiagaireacht ag lucht an tseanchreidimh ach a dtroid in aghaidh na leasuithe, agus iad féin ag teacht crosach ar a chéile i dtaobh a lán saincheisteanna, rinne siad athscoilt i ndiaidh a chéile eatarthu féin, agus na scórtha de sheicteanna éagsúla ag teacht ar an bhfód go géar gasta.
Tréimhse mhór fáis agus forbartha ab ea an atógáilt i ndiaidh Thréimhse na dTrioblóidí ar a lán bealaí. hAtheagraíodh an t-arm de réir réamhshamplaí Iartharacha, agus oifigigh phroifisiúnta á n-earcú is á ndruileáil le haghaidh an fhiannais, in áit fir uaisle nach raibh de dhintiúirí acu ach an chéimíocht aicme. Albanaigh ab ea an chuid ba mhó de na saighdiúirí tuarastail a tháinig ón iasacht le bail a chur ar fhórsaí armtha na Rúise, agus d'fhág siad a lorg féin ar chultúr na tíre. Mar shampla, b'as Albain do shinsir an scríbhneora Mikhail Lermontov a bhí thuas sa naoú haois déag, agus é ar dhuine de na filí móra Rúiseacha: Learmont ba sloinneadh don fhear a chuir tús leis an teaghlach.
Stenka Razin
Taoiseach Cosacach a bhí i Razin a bhíodh i gcónaí ag creachadóireacht sa Pheirs agus i nDeisceart na Rúise. Cineál foghlaí a bhí ann thar aon rud eile, agus de thaisme, a bheag nó a mhór, a tharla i gceannas ar éirí amach ábhalmhór é, i ndeireadh na 1660idí. Ag ascnamh suas an abhainn dá chuid díormaí, chorraigh siad na sluaite síoraí chun catha in éineacht, le ruaigeadh a chur ar na huaisle is ar an tSár. Tháinig arm Raizín a fhad le Simbirsk - an áit ar rugadh Léinín, dála an scéil, agus caithfidh sé go gcluineadh Léinín stairsheanchas faoi Razin cois tine nuair a bhí sé óg - ach b'ansin a chloígh fórsaí an tSáir é. Gearradh pionós thar a bheith brúidiúil ar Razin agus ar a lucht leanúna: deirtear gur maraíodh céad míle de dhaoine ar caitheadh amhras na ceannairce orthu. Scéal tipiciúil laochais a bhí i mbeatha agus i mbás mo dhuine, agus é ina spreagadh ag intinn chruthaitheach an duine. Mar sin, mhair cuimhne Razin i bhfad ina dhiaidh i mbéal an phobail is na seachaithe, agus, go háirithe, sna hamhráin tíre. Thairis sin, ní mór an t-úrscéal mór millteanach eipiciúil a lua a chum Vasiliy Shukshin, scannánaí agus scríbhneoir, thiar sna seascaidí. Tháinig an t-úrscéal amach i dtús na seachtóidí - Ya prishol dat' vam volyu - "Tháinig mé leis an tsaoirse a thabhairt daoibh". Áirítear an t-úrscéal seo ar shaothair mhóra na litríochta Sóivéadaí i gcónaí, agus ní bheadh obair amú ann dá gcuirfí Gaeilge air. Is féidir a rá gur cuid lárnach de mhiotas náisiúnta na Rúise é scéal Stenka Razin, agus meas an laoich ar mo dhuine.
Éirí Amach Chmielnicki
Bhí trioblóidí de chineál eile ag luí ar Chosacaigh na hÚcráine a bhí ina gcónaí ní b'fhaide san Iarthar ná muintir Razin. Ba ghéillsinigh Pholannacha iad Cosacaigh na hÚcráine, go bunúsach, ach d'éirigh brilsce idir iad agus na Polannaigh faoi chúrsaí creidimh. Theastaigh ó na Cosacaigh a seanurraim a thabhairt d'eaglais Cheartchreidmheach an Oirthir, agus Rí na Polainne ag iarraidh an Caitliceachas a bhrú anuas orthu. Thairis sin, ba mhian leis na huaisle Polannacha an feodachas is an seirfeachas a fhairsingiú a fhad le tír na gCosacach, rud nár thaitin leis na Cosacaigh féin ar aon nós. Nó is é is brí le "Cosacach", mar fhocal is mar choincheap, ná duine dá sliocht siúd a d'éalaigh ó lámh thapaidh na n-uasal feodach Rúiseach go dtí na machairí in iardheisceart na tíre. Ba dual do na Cosacaigh, mar sin, fuath a thabhairt don té a d'fhéachfadh tíorántacht den chineál seo a imirt orthu. Bhí mionchogaíocht ar obair idir na Polannaigh agus na Cosacaigh chomh fada siar le deireadh na séú haoise déag, ach nuair a tháinig an chuma ar an scéal go raibh siad ag cailleadh an chatha, chuaigh na Cosacaigh i dtuilleamaí an tSáir Alexey Mikhailevich sa bhliain 1653. Socraíodh go rachadh Cosacaigh an Iarthair isteach in Impireacht na Rúise, ach ó bhí fear oilte sciliúil ag déanamh na taidhleoireachta thar a gcionn - ceann urra Cosacach darbh ainm Bogdan Khmelnitskiy, nó Bogdan Chmielnicki, mar a litríonn na Polannaigh é - bhain siad amach comha aontais a bhí iontach fabhrach dóibh: thoiligh an Sár le neamhspleáchas sách cuimsitheach a fhágáil acu chun cúrsaí inmheánacha na hÚcráine a rialú. Ar an drochuair dá mhuintir féin, fuair Chmielnicki bás, agus chlis ar a mhac Yuriy (Seoirse, nó Jerzy as Polainnis) an bhearna bhaoil a líonadh ina dhiaidh. Tháinig na díormaí Polannacha isteach leis an "mbruach deis" - an bruach thiar den abhainn úd Dniepr - a nascghabháil don Pholainn - agus b'é an bruach eile a fágadh ag an Rúis, mar a cinneadh i gconradh síochána na bliana 1667 in Andrusovo.
Ní raibh fad saoil i ndán don tsíocháin áirithe sin, áfach, nó d'éirigh trioblóidí nua le ceannairc Pyotr Doroshenko a rinne iarracht an uile Úcráin a ghabháil le dul i gceannas uirthi é féin. Chuaigh sé ag lorg cuidiú ó shabhdán na Tuirce, ach ní bhfuair sé a achainí; i gceann sraith bhlianta b'éigean dó é féin a thabhairt suas do ghinearáil an tSáir. B'é ba toradh dó seo, áfach, gur chaith an Pholainn, an Tuirc agus an Rúis an chéad cheithre scór bliain eile ag cur cogaidh ar a chéile agus iad ag iompairc faoin Úcráin.
An Gabháltas ag dul ar an tSibéir
San am céanna bhí an cóilíniú Rúiseach ag teannadh soir sa tSibéir, agus cathracha úra á mbunú. Sa bhliain 1639 a bhain an chéad fhórsa sluaíochta amach cósta an Aigéin Chiúin - nó Muir Ochóta, mar a bheirthear ar an murascaill taobh thiar de Leithinis Kamchatka. Na bundúchasaigh a bhí ina gcónaí sa tSibéir roimh choinscleo na Rúiseach, ní raibh cur in aghaidh an ionraidh seo iontu, nó go bunúsach ba treibheanna scoite de shealgairí agus d'fhánaithe iad, agus cuid acu ag buachailleacht réinfhia. Nuair a thosaigh na cóilínithe Rúiseacha ag líonadh isteach ina scórtha aniar, bhí cosa na mbundúchasach nite.
Ní raibh na fáiteallaithe fánacha ábalta ag an gcineál seo naimhde, agus an cultúr feirmeoireachta a bhí acusan. Nuair nach raibh i gceist leis na Rúisigh seo ach fórsa míleata le do thír a ionsaí, bhí tú in ann a chreidiúint go n-éireodh leat fá dheoidh ruaigeadh a chur ar na hionsaitheoirí; nó i ndiaidh an iomláin ní bhíodh aon mhoill ar na daoiní "primitíbheacha" riamh an dóigh cheart a fhoghlaim le húsáid a bhaint as an raidhfil, mar shampla: más agatsa ab fhearr a bhí fios na mbólaí seo, níor theastaigh uait ach éirí eolach ar na hairm nua a tháinig isteach leis na hionraitheoirí, agus bhí an lá leat.
A thúisce is a d'éirigh leis na Rúisigh an talamh a thabhairt chun tíreachais, seadú a dhéanamh san áit agus a rogha cuma a chur ar an imshaol, ní raibh fágtha ag na bundúchasaigh ach a mhór a dhéanamh den drochscéal. Cuid acu, d'éirigh leo go measartha déanamh as dóibh féin agus iad ag díol fionnaidh leis na cóilínithe agus leis na trádálaithe. An chuid eile, áfach, ba bhocht an cruatan a d'fhulaing siad, agus na baillí is na Cosacaigh ag gearradh cíosa is cánach díobh de réir mar a thagadh an tallann orthu. Nó bhí an tSibéir i bhfad ar shiúl ón tSár, agus cead a chinn ag gach ábhar deachtóra impire beag a ghairm de féin. Bhí Oirthear Fiáin seo na Rúise iontach cosúil le hIarthar Fiáin Mheiriceá dhá chéad bliain ina dhiaidh.
Bhí lá Pheadair Mhóir ag gealadh faoin am seo.
John Russell, 1ú Iarla Russell
Ba é John Russell, 1st Earl Russell príomh-aire na Ríochta Aontaithe agus ceannaire an Pháirtí Fuig. Rugadh é ar an 18 Lúnasa 1792 agus fuair sé bás ar an 28 Bealtaine 1878.
Contae Franklin, Vermont
Is contae i dtuaisceart Vermont é Franklin. Sa bhliain 2010 bhí 47,746 ina gcónaí sa chontae.
Treabhraigh
Is baile i gContae Fhear Manach é Treabhraigh.
J. P. Mallory
Seandálaí Gael-Mheiriceánach agus saineolaí ar an léann Ind-Eorpach is ea James Patrick Mallory, a rugadh sa bhliain 1945. Tá sé ina ollamh emeritus in Ollscoil na Ríona, Béal Feirste, ball de Acadamh Ríoga na hÉireann agus eagarthóir ar an Journal of Indo-European Studies agus ar Emania: Bulletin of the Navan Research Group (Béal Feirste).
Beathaisnéis
Rugadh Mallory sa bhliain 1945, agus bhain sé A.B. amach sa stair ó Occidental College in California sa bhliain 1967, agus ina dhiaidh sin chuir sé trí bliana isteach in Arm na Stát Aontaithe mar phóilín míleata sáirsint. Bronnadh Ph.D. i léann Indo-Eorpach air in UCLA i 1975. Bhí roinnt post aige ag Ollscoil na Ríona ag toiseacht sa bhliain 1977 sula ndearnadh Ollamh leis an tSeandálaíocht Réamhstairiúil de sa bhliain 1998.
Bíonn aird Mallory dírithe ar an Eoraip Luath-neoiliteach agus agus ar thréimhse na Cré-umhaoise, ar thír dhúchais na bProta-Ind-Eorpach, agus ar sheandálaíocht Luath na hÉireann. Tá lé aige le cur chuige uilechuimsitheach sna ceisteanna seo, agus é ag cur fianaise na litríochta, na teangeolaíochta agus na seandálaíochta i gcomparáid lena chéile chun dúcheisteanna na staire a réiteach.
Teach Sagard
Is bruachbhaile i ndeisceart chathair Bhaile Átha Cliath é Teach Sagard (Béarla: Saggart).
An Ghréig i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Iomaitheoirí
alt=|mion|292x292px|Katerine Duska ag cur i láthair i [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2019|2019 (21ú)]]
Peadar Ó Cearnaigh
Cumadóir agus náisiúnaí Éireannach ab ea Peadar Ó Cearnaigh (1883–1942), a chum na liricí d'Amhrán na bhFiann.
Saol
B'as Contae Lú a athair, Sean Ó Cearnaigh, grósaeir, agus as Contae na Mí a mháthair, Caitlin Nic Aonghusa. Rugadh Peadar féin in 11 Bóthar Dromchonnrach Íochtarach, i mBaile Átha Cliath, 12 Nollaig 1833. Chuaigh sé go dtí Scoil na mBráthar gCríostúil i Muirinne go dtí gur chuir bás tobann a athar, Lá Nollag, 1897 d’fhiacha air post oibre a lorg. Printíseach péintéara a bhí ann faoin mbliain 1900. D’oibrigh sé in Amharclann na Mainistreach ó 1904 go dtí Éirí Amach na Cásca 1916. Phós sé Éamha Ní Flannagáin, ógbhean as Baile Átha Cliath i rith 1914.
Jennifer Lopez
Is ceoltóir, ban-aisteoir agus rinceoir Meiriceánach í Jennifer Affleck (a rugadh ar an 24 Iúil, 1969 mar Jennifer Lynn Lopez). Tugtar J.Lo uirthi mar leasainm.
Peadar Ó Cearnaigh
Saol
Mar óglach ghabh sé páirt i Smugláil Gunnaí Bhinn Éadair, agus ar ball throid sé i Monarchian Jacob faoin Maor Seán Mac Giollabhríde, agus faoin gceannfort Tomás Mac Donnchadha). Cuireadh sé ghlas i gcampa Géibhinn Bhaile Cionnláir, Contae an Dúin, é i rith 1920. Ansiúd dó chum sé an Mháirseáil Chliútach úd “Éirígí”, agus rinne sé veidhlín shéisbhinn ó thús go deireadh. Fuair sé bás i 25 Sráid Ó Donnchadha, Inse Caor, Samhain 23 1942, agus cuireadh i Reilig Ghlas Naíon é.
Saothar
Cailleadh Ó Cearnaigh, údar rosc-amhráin náisiúnta na hÉireann, sula raibh sé 59 mbliain d’aois. Mar sin féin d’fhág sé díolaim bhreá amhrán is bailéad dá chuid féin mar oidhreacht dá shliocht.
Foilsíodh na dánta ba luaithe uaidh i bpáipéar Liam Mhic Ghobhann Uí Bhriain, An Naomh Pádraig, ní raibh ann ach déagóir nuair a chum sé dán diaga cuanna faoin teideal “Ave Maria”:
Bíodh gur cúitíodh go suarach é mar phéintéir, bhí an fhilíocht agus cultúir na nGael mar phríomh-udar a chuid spéise i rith a shaoil. Spreag dánta Liam Uí Mhaolrunai é go mór. Chláraigh sé i gCraobh Lorcáin Uí thuathail de Chonradh na Gaeilge dá bharr. Ar buor chun an Ghaeilge a labhairt go líofa, thairg sé dá dheoin féin dul mar péintéir go dtí Teach Solais Oileáin Tóraí i 1910. Ansiúd d’oibrigh sé go cionn seacht mí, agus d’fhill sé abhaile ina chainteoir líofa.
Bhí sé leata ar fhocail Gaeilge a sheoladh isteach in a chuid dánta as sin amach – mar atá in “Slán Libh” nó “Amhrán na bhFiann”, gan trácht ar a leagan Gaeilge féin de “Ar Thaobh Ghlas A ‘Ghleanna”. Nochtann “Amhrán an Chamáin” agus “Fís” dá chuid saothair a dhíograisí is bhí sé faoi iománaíocht agus faoi ár gcluichí náisiúnta freisin.
An Teampall Geal, Baile Átha Cliath
Is bruachbhaile i ndeisceart chathair Bhaile Átha Cliath é An Teampall Geal (Béarla: Whitechurch).
Mehdi Sahnoune
Dornálaí Francach de phór na hAilgéire, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, is ea Mehdi Sahnoune, a rugadh ar 5 Bealtaine, 1976 i Marseille.
Contae Grand Isle, Vermont
Is contae in iarthuaisceart Vermont é Grand Isle. Sa bhliain 2010 bhí 6,970 ag maireachtáil sa chontae. Bhí Béarla mar phríomhtheanga ag 95% agus Fraincis mar phríomhtheanga ag 3.8%.
Bart's Inner Child
Craoladh an seachtú heipeasóid, "Bart's Inner Child", den cúigiú sraith The Simpsons ar an 11 Samhain 1993. Scríobh George Meyer an eipeasóid seo. D'fhéach 18.7 milliún duine ar an eipeasóid.
Journal of Indo-European Studies
Irisleabhar acadúil piarmheasúnaithe léinn Ind-Eorpaigh is ea The Journal of Indo-European Studies. Chuir Roger Pearson ar siúl é sa bhliain 1973. Foilsítear páipéir san antraipeolaíocht, seandálaíocht, miotaseolaíocht agus teangeolaíocht a bhaineann le stair chultúir na bpobal Ind-Eorpach. Foilsítear an t-irisleabhar go ráithiúil. Is é J. P. Mallory (Ollscoil na Ríona) eagarthóir an irisleabhair faoi láthair.
Sa bhliain 2006, cuireadh cartlann le téacs iomlán le fáil ar an Idirlíon d'institiúidí ar síntiúsóirí leis an irisleabhar iad.
Silvio Branco
Dornálaí Iodálach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, is ea Silvio Branco, a rugadh ar 26 Lúnasa 1966 i Civitavecchia, an Iodáil.
Contae Lamoille, Vermont
Is contae i dtuaisceart Vermont é Contae Lamoille. Sa bhliain 2010, ba é Béarla an phríomhtheanga do 95.9% agus ba í Fraincis an phríomhtheanga do 2.4%.
Athbheochan teanga
Iarracht is ea athbheochan teanga, dá ngairtear freisin aisiompú teanga, meath teanga a stopadh nó a aisiompú nó ceann atá marbh a athbheochan.
Is féidir leo siúd ar nós páirtithe mar theangeolaithe, grúpaí cultúrtha nó pobail, nó rialtais a bheith san áireamh. Áitíonn cuid acu idirdhealú a dhéanamh idir athbhorradh teanga (athbhrí a chur i dteanga marbh, gan aon chainteoirí dúchais ann) agus athbheochan teanga (tarrtháil teanga “atá ag fáil bháis”). Cuireadh in iúl nach raibh ach sampla rathúil amháin d’athbheochan iomlán teanga, teanga na hEabhraise, ag cruthú glúin nua de chainteoirí dúchais gan aon chainteoirí dúchais a bheith ann cheana mar mhúnla.
De ghnáth, is sprioc teangacha iad siúd a bhfuil a n-úsáid agus a bhfeiceálacht teoranta go mór a bhíonn faoi réir na hathbheochana. Uaireanta is féidir bearta éagsúla athbheochana teanga a úsáid chun iarracht a dhéanamh teangacha marbha a athbheochan. Cé go n-athraíonn cuspóirí athbheochana teanga go mór ó chás go cás, is iondúil go mbíonn iarracht a dhéanamh líon na gcainteoirí agus úsáid teanga a mhéadú agus a leathnú amach, nó iarracht a dhéanamh an leibhéal reatha úsáide a choinneáil chun an teanga a chosaint ar éag nó ar bhás teanga.
Tá cúiseanna éagsúla leis an athbheochan. Meastar go bhfuil níos mó ná 2000 teanga imithe as feidhm cheana féin. Measann na Náisiúin Aontaithe go bhfuil níos lú ná 10,000 cainteoir ag níos mó ná leath na dteangacha a labhraítear inniu agus go bhfuil níos lú ná 1,000 cainteoir ag an gceathrú cuid agus, mura ndéanfar roinnt iarrachtaí chun iad a chothabháil, go n-imeoidh an chuid is mó díobh seo as feidhm.
An Congó (abhainn)
thumb|220x220px|An Congó|clé Is abhainn mhór i lár na hAfraice é an Congó. Sníonn sí trí fhoraois bháistí ollmhór an Chongó. Tá sé 4,700 km (2,920 mi) ar fhad: an abhainn is faide san Afraic ach amháin an Níl. Clúdaíonn an abhantrach draenála 3,680,000 km2: an ceann is mó ar domhan ach amháin an Amasóin.
Is é an Congó an abhainn is doimhne ar domhan.
Mont Blanc
Sliabh sna hAlpa, san Fhrainc is ea Mont Blanc (4,808 m).
Daonra na hAsarbaiseáine
mionsamhail|1958-2006 Timpeall chasadh na mílaoise, bhí 9.6 milliún (2015) duine ina gcónaí san Asarbaiseáin, agus naonúr duine as gach deichniúr acu ina nAsarbaiseánaigh ó thaobh na teanga is an dúchais de.
Is iad na Rúisigh an dara dream eitneach is mó, ach inniu, tá cuid mhór acu tar éis filleadh ar an Rúis, agus mar sin, níl ach 1.8 % de dhaonra na tíre ina Rúisigh inniu. Thairis sin, tá cuid mhór náisiúnachtaí beaga de chuid na Cugaise ag cur fúthu, mar Leisgínigh, Talaoisigh, Avaraigh, Sachúraigh, Búdúchaigh, Udi, agus eile. Tá Giúdaigh bhundúchasacha ina gcónaí timpeall Quba in Oirthuaisceart na hAsarbaiseáine, agus an teanga Tat á labhairt acu. Is teanga Iaránach í.
Achadh Thairis
Is baile fearainn i gContae Fhear Manach é Achadh Thairis.
Daonra na hAsarbaiseáine
Bhí mionlach mór Airméanach san Asarbaiseáin sular phléasc an cogadh amach idir an Airméin agus an Asarbaiseáin, ach d'éalaigh an mionlach seo go dtí an Airméin - cé is moite díobh siúd a raibh cónaí orthu in Karabagh féin, an limistéar atá forghafa ag fórsaí Airméanacha anois.
Gearrscéal
mion|  10 Iúil 1924, SAM Scéal atá níos giorra ná úrscéal nó úrscéalín agus a fhoilsítear ar iris nó i gcnuasach is ea an gearrscéal.
Deirtear gurbh é Guy de Maupassant (1850-93) ba mhó a chuir an gearrscéal chun cinn sa bhFrainc.
Gaeilge
D'oir an sórt litríochta seo go maith don Ghaeilge, agus bhí an gearrscéal ar cheann de phríomhfhoirmeacha litríochta na Gaeilge an feadh an 20ú haois.
An Braon Broghach (Cnuasach Gearrscéalta)
Cnuasach gearrscéalta Gaeilge leis an scríbhneoir Éireannach Máirtín Ó Cadhain a foilsíodh ag an Gúm sa bhliain 1948 is ea An Braon Broghach. Cuid de luathshaothair an Chadhanaigh atá i gceist dar le roinnt léirmheastóirí agus braitear gur in An Braon Broghach a thagann Ó Cadhain chun aibíochta mar scríbhneoir. Roghnaigh An Club Leabhar an cnuasach mar leabhar acu. Le linn na tréimhse sin sa Churrach, a chuir sé an díolaim gearrscéalta seo le chéile.
Baile Uí Artaíle
Is baile fearainn suite i gContae Thiobraid Árann é Baile Uí Artaíle.
Contae Orange, Vermont
Is contae in oirthear Vermont é Contae Orange. Sa bhliain 2010, bhí 28,936 duine ina gcónaí sa chontae. Ba é Béarla an phríomhtheanga do 97.4%, agus Fraincis do 1.5%.
Achadh Fhuarain
Is baile fearainn i gContae Fhear Manach é Achadh Fhuarain.
Boy-Scoutz N the Hood
Craoladh an t-ochtú heipeasóid, "Boy-Scoutz N the Hood", den cúigiú sraith The Simpsons ar an 18 Samhain 1993. Scríobh Dan McGrath an eipeasóid seo. D'fhéach 20.1 milliún duine ar an eipeasóid.
Stilfs
Is baile beag i Tirol theas i dtuaisceart na hIodáile é Stilfs. Bhí cónaí ar 1,215 duine i Stilfs i Samhain 2010. Cé go bhfuil an baile san Iodáil, is í an nGearmáinis príomhtheanga na háite agus í mar an mháthairtheanga do 98.46% sa bhliain 2011.
Ríthe na Teamhrach
Teideal údaráis in Éirinn ársa ba ea Rí na Teamhrach, le nasc láidir leis an ionad seandálaíochta ag Cnoc na Teamhrach. Tháinig an teideal chun cinn sa 9ú agus 10ú haoiseanna.
Measadh gur chéim údaráis oirirc é an teideal i miotaseolaíocht na nGael agus i litríocht Ghaelach mheánaoiseach, cé nach raibh rí náisiúnta le fírinne ann in Éirinn sa ré luath úd, ag léiriú a barrshamhail mhiotasach agus réamhstairiúil de ríogacht diaga.
Bhíodh an teideal Rí na Teamhrach san am céanna ag mórán Ríthe Éireann, cé go raibh na teidil úd éagsúil agus neamhghaolmhar le linn coda móire de stair na hÉireann. Níos deireanaí, d'úsáidí an teideal ag iad a mhaígh go raibh ceart acu air, chun an Ard-Ríogacht a éilimh. Roimhe seo, is amhlaidh go n-úsáideadh craobha éagsúla Uí Néill chun  ardcheannas thar a muintir agus a bhflaithelis a mhíomh.
Is é seo a leanas liosta na ríthe ar a tugadh an teideal, nó a chreidtear ar a tugadh, sna hannála Gaelacha. Is éiginnte iad ainmneacha agus dátaí na luath-ríthe agus go minic amhrasach. D'fhéadfadh é gur dhéphearsana ar a chéile iad roinnt acu, agus gurbh fhicseanúil iad roinnt pearsana comhchodacha eile. Is amhlaidh fosta go bhfuil roinnt acu sannta don mhuintir réamhstairiúil mícheart.
Réamhstairiúil
Nótaí
Contae Dallam, Texas
Is contae in iarthuaisceart Texas é Dallam. Is é Dalhart príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 6,703 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010, suas ó 6,222 duine sa bhliain 2000. Ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 68.5% de na daoine sa bhliain 2010,ba Spáinnis an phríomhtheanga ag 27.6% agus ba Gearmáinis an phríomhtheanga ag 3.8%.
Baile an Gharraí, Contae Thiobraid Árann
Is baile fearainn suite i gContae Thiobraid Árann é Baile an Gharraí.
Veigeatóireachas
thumb|Bia veigeatórach
Gan aon fheoil a bheith i gcothú duine is ea an veigeatóireachas. Glacann daoine an nós ar chúiseanna éagsúla - mar sampla, eitice, éiceolaíoch a, nó reiligiún da, srl. Is feoilséantóirí na daoine a leanann an feoilséanadh.
Veigeánachas
Tá daoine feoilséantacha a itheann táirgí ainmhithe cosúil le bainne is uibheacha, ach iad siúd a shéanann uibheacha, bainne is a fhotháirgí, agus feoil, is veigeáin (nó fíor-veigeatóirí) iad. Ní itheann cuid de na veigeatóirí táirgí déiríochta (.i. bainne, cáis, im, srl.), uibheacha, nó mil ach a oiread
Sláinte
clé|mion|288x288px|Kullu, [[An India|India]] Féadfaidh an cothú feoilséantach a bheith níos sláintiúla ná cothú iliteach de bhrí go mbíonn níos lú saille ann, agus níos mó snáithíní is micreachothaitheach frithocsaídithe. Deirtear go bhfuil nasc ann idir feoil a ithe agus galar croí, mar aon le hailse sa phaincréas, san éasafagas, sa bholg agus sa stéig.
Níl mórán míbhuntáistí leis, ach amháin go mb'fhéidir go mbeidh easpa éigin iarainn fheidhmigh ann.
Maidir le veigeánachas, bíonn easpaí suntasacha ina leithéid de chothú, áfach, mar nach mbíonn dóthain cailciam, iarainn, since, nó vitimín B12 ann, agus is gá do veigeáin forlíonta cuí a thógaint. mion
Comhshaoil
Séanann cuid eile feoil ar son an chomhshaoil.
Creideamh
Tá daoine éigin ina bhfeoilséantóirí as ucht a gcreidimh. Mar shampla, tá sé de nós ag Caitlicigh staonadh ón bhfeoil ar Aoine an Chéasta. mion|cruáil le hainmhithe Tá Indiaigh agus Búdaithe ann nach n-itheann feoil leis na mílte bliain anuas, toisc gur idéal sa Hindúchas agus sa Bhudaíochas foréigean a sheachaint i leith gach créatúr beo.
Gorta
B'fhéidir nach bhfuil feoil le fáil. Mar shampla in Éirinn, i gceantair chósta nó oileáin is mó a mhair pobail na Gaeltachta anuas go dtí ár n-aois féin,; "is dócha go bhféadfaidís dul gan feoil gan fadhb toisc go raibh go leor iasc acu ach ní fhéadfaidís staonadh ón iasc mar nach mbeadh mórán eile le n-ithe acu ina áit".
Achadh na Glaice
Is baile fearainn i gContae Fhear Manach é Achadh na Glaice.
Contae Orleans, Vermont
Is contae i dtuaisceart Vermont é Orleans. Sa bhliain 2010 bhí cónaí ar 27,231 duine sa chontae. Is é Newport príomhbhaile an chontae.
Ceallra
deas|250px|thumb|Ceallraí Le blianta anois tá an-fhás tagtha ar an éileamh ar fhoinsí so-iompartha fuinnimh leictrigh. Na gléasanna leictreonacha so-iompartha — teileafóin, raidiónna, teilifíseáin, téipthaifeadáin, ceamaraí, téipcheamaraí is ríomhairí — níorbh ann dóibh gan ceallraí leictreacha. De ghnáth in aon cheallra mar seo, bíonn méid éigin de chealla leictreacha. Más cealla príomhúla iad, bíonn méid áirithe fuinnimh lonnaithe iontu, agus ídítear an fuinneamh sin le húsáid na cille. Agus an chill ídithe, ní bhíonn sí le hathúsáid arís. Is é seo a bhíonn sa gnáthbhataire since i gcomhair raidió sho-iompartha. Más cealla tánaisteacha atá sa bhataire, is féidir iad a athluchtú nuair a bhíonn a gcuid fuinnimh ídithe. Mar seo a bhíonn i mbataire luaidhe in-athluchtaithe an ghluaisteáin. Den chuid is mó is maith an bataire muna bhfolamhaíonn sé róthapa, is é sin má iompraíonn sé lucht mór fuinnimh leictrigh. De réir mar a théann an fuinneamh is féidir a luchtú sa cheallra i méid, téann a mheáchan i méid freisin. Más gléas so-iompartha atá i gceist, ní maith an scéal é sin. I gcás ceallra luaidhe, is féidir 260 aimpéar-uair in aghaidh an chileagraim (A-u kg-1) a stóráil ann. 820 A-u kg-1 is féidir a stóráil i mbataire since, agus suas le 3,860 A-u kg-1 sa cheallra litiam. I gcomparáid leis na gnáthbhatairí, is iontach an réiteach é an ceallra litiam chun an meáchan a choimeád íseal ach dóthain fuinnimh a bheith ar fáil mar sin féin.
Leithinis Síonáí
Is leithinis atá suite san Éigipt é Leithinis Síonáí.
Hippodrome, Londain
clé|250px|mion|Hippodrome Is foirgneamh suite i gCathair Westminster í Hippodrome.
Thimphu
Is í Thimphu príomhchathair na Bútáine. Tá tuairim is 100,000 duine ina gcónaí in Thimphu agus is í an chathair is mó sa tír í. Tá sí suite 2320m/7656 troigh ós cionn leibhéil na farraige.
Sa bhliain 1955 a ainmníodh Thimphu mar phríomhchathair nua. Ba í Punakha an phríomhchathair roimhe sin, ach theastaigh príomhchathair nua ó Jigme Dorji Wangchuck, tríú rí na Bútáine. Sráidbhaile a bhí ann um an dtaca sin ach tá borradh agus fás tagtha ar an daonra le blianta beaga anuas.
Loch na Maláive
Tá Loch na Maláive ar an loch is faide ó dheas de chuid lochanna chórais na Claise Móire, san Afraic Thoir. Ainm eile uirthi a bhíodh ní ba choitianta ná Loch Niasa; ciallaíonn Niasa, Nyas(s)a nó Niassa "loch" sa teanga Yao. De bharr eolas a bheith ag na hEorpaigh ar an loch mar thoradh ar taiscéalaíocht an Dochtúra David Livingstone, luaití an loch i seanleabhair mar Loch Livingstone freisin.
Geograife
Tá an loch timpeall ar 560 km ar fhad agus 75 ar leithead ag an bpointe leithne. Is é 29,000 km², a bheagán nó a mhórán, achar na locha. Tá trí thír ar bhruacha na locha, mar atá an Mhaláiv ar an mbruach thiar, an Tansáin ar an mbruach thoir thuaidh, agus Mósaimbíc ar an mbruach thoir. Imíonn uisce na locha tríd an abhainn Shire. Is í an abhainn Ruhuhu an chraobhabhainn is mó a shníonn isteach sa loch. Tá a lán sainspeiceas sa loch, go mór mhór roinnt mhaith cinealacha éisc ar a dtugtar ciclidí agus nach bhfaightear aon áit eile. mion|Trá ag Roinn Maclear in aice Bhá na Moncaithe i Loch na Maláive thumb|Radharc ar an loch ón oileán Likoma
Iomrascáil
Is í a bhí i gceist le iomrascáil ná spórt in bhfuil iomrascálaithe dul i ngreim i gcéile comhraic agus ag triail iad a chaitheamh nó iad a choinneáil ar an dtalamh, go hiondúil de réir cód rialaithe.
Pápa Shenouda III
Ba é ceannaire na hEaglaise Ortadocsaí Coptaí an Pápa Shenouda III. Bhásaigh sé ar 17 Márta, 2012.
Séipéal Iosóid
thumb|280px|Chapelizod c.1900 Bruachbhaile de chuid chathair Bhaile Áth Cliath é Séipéal Iosóid atá suite i ngleann coillteach na Life, in aice leis Na Ceapóga Sú Talún agus Páirc an Fhionnuisce. Tá Séipéal Iosóid faoi choimirce Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath.
Stair
Is é bunús Séipéal Iosóid an-sean agus an-doiléir. Tá fianaise ann go bhfuil Socrú Neoiliteach idir an iomaire ó dheas den Pháirc an Fhionnuisce agus an Life. Chomh maith leis sin tá roinnt tulacha adhlactha ó thuaidh den tsráidbhaile. Le h-úsaid aerfótagrafaíocht is féidir linn lonnaíochtaí meánaoiseacha a fheicheáil i gcomharsanacht an tsráidbhaile nua-aimseartha. Chomh maith leis na hiarsmaí seandálaíochta, léiríonn sanasaíocht an tsráidbhaile comhlachais le Banphrionsa Iseult / Isolde ó finscéal "Arthurian na Tristan agus Isolde" - Dúrtha gurb é an tsráidbhaile a fuarathas an t-ainm ón séipéal choisric ina onóir.
Sonraíonn an taifead stairiúil bunú mhainéar Aodh Tyrrell i ndiaidh an t-ionradh Angla-Normannach sa bhliain 1169. Sa bhliain 1177 ba é Tyrell, Barúntacht na Caisleán Cnucha, a bhronn na tailte Chill Mhaighneann ar Phrióireacht na Naomh Eoin, Iarúsailéim (Knights Hospitallers). Ba é an deontas na táilte “Páirc an Fhionnuisce agus Séipéal Iosóid”. Tar éis Díscaoileadh na Mainistreacha, d'fhill na tailte don Choróin. Ón am sin, baineadh úsáid astu mar “Suíochán Ríoga.” D'oibrigh sé go rathúil le haghaidh páirc fianna iata a chruthú lasmuigh de Bhaile Átha Cliath sa bhliain 1662. Tógadh an 'Teach Rí', Cónaí Ríoga  a bheadh le húsáid mar áit chónaithe baile an Fhear Ionaid an Rí. Baineadh usáis as, mar áit chónaithe ríoga in Éirinn go dtí an céad-lár ocht déag. Cuireadh an Lodge Viceregal i gcrích i bPáirc an Fhionnuisce.
Cosúil leis an lá atá inniu ann bhí Séipéal Iosóid sráidbhaile rathúla le hatmaisféar tuaithe, gar do lár Bhaile Átha Cliath.
Stair eaglasta
Sa 19ú haois, bhí an paróiste Caitliceach Rómhánach de Bhaile Bhlainséir comhdhéanta de talamh atá anois an ceantar poist Dublin 15. I ndiaidh “scíthe na Péindlíthe”, bhí sé indéanta do na leanúna Caitlicí machnamh a dhéanamh maidir le heaglaisí breise a thógáil agus stoc reatha na bhfoirgneamh reiligiúnach a dheisiú. Tógadh Eaglais Naomh Bríd Baile Bhlainséir sa bhliain 1837 ar shuíomh eaglais níos luaithe, circa 1731. Is é an Séipéal Mháthair de 12 eaglaisí eile comhdhéanta as an pharóiste i rith na 156 blianta a leanas. Ina measc seo bhí an séipéal Breith na Maighdine Beannaithe Muire. Scartha an paróiste ó Bhlainséir sa bhliain 1883. Bunuíodh an chuid thoir den pharóiste nua as an Séipéal Iosóid sa bhliain 1953 mar paróiste Bhóthar na hUaimhe Mhuire Cabhair na Críostaithe.
Riarachán
I dtoghcháin rialtais áitiúil is é Séipéal Iosóid cuid den Bharda Bhaile Formaid-Dhroimeanaigh. Maidir leis an toghchán áitiúla deiridh sa bhliain 2019, is iad na hionadaithe tofa áitiúla ar Chomhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath ná:
Maidir le hEaglais na hÉireann, is é an séipéal Naomh Labhrás, lena túr clog-14ú haois, ar cheann de dhá eaglais atá reachtainne sa lá atá inniu ann mar chuid de pharóiste Chroimghlinne.
Áiseanna
I measc na foirgnimh suimiúil atá sa tsráidbhaile is é an séipéal Naomh Labhrás (Eaglais na hÉireann) lena túr clog meánaoiseach. Bhí an scríbhneoir Joseph Sheridan Le Fanu ina chónaí i dteach Seoirseach ar an choirnéal lána pháirc. Tá sean bheairic RIC athchóirithe ar an bPríomhshráid. Tá sé níos luaithe ná an Chonstáblacht sean. Bhí sé mar bheairic airm ó fhlaitheas William agus Mary.
Is é Féile Pobal Shéipéal Iosóid atá ar siúl gach bliain idir an 1ú agus an 2ú Domhnach i mí Iúil. Bhí sé ar siúl den chéad uair sa bhliain 1994 agus tá an fhéile tar éis a bheith ar cheann de na buaicphointí an tsamhraidh. Tá an fhéile á reáchtáil ag oibrithe deonacha agus maoinithe den chuid is mó ag urraitheoirí gnó áitiúil.
Tá an sráidbhaile áit an úrscéal Le Fanu "The House by the Churchyard" agus gearrscéal James Joyce's "A Painful Case" ins an Dubliners. Is é an leagan le haghaidh Humphrey Chimpden Earwicker, a bhean chéile Anna Livia Plurabelle, agus a gcuid teaghlach Shaun, Shem agus Issy, san obair mhór deiridh, Finnegans Wake.
Contae Rutland, Vermont
Is contae in iardheisceart Vermont é Contae Rutland. Sa bhliain 2010, bhí 61,642 duine ina gcónaí sa chontae. Ba é Béarla an phríomhtheanga do 95.6%, Fraincis do 1.4%, agus Spáinnis do 1.2%.
thumb|
Donnchadh Bán Mac an tSaoir
thumb|Cuimhneachán do Donnchadh Bán Mac an tSaoir in aice [[Inbhir Dhobhrain]] Bhain Donnchadh Bán Mac an t-Saoir (1724 - 1812) le Gleann Urchaidh, Earra-Ghàidheal. Báirseoir agus foraoiseoir ab ea é sa chontae sin leis na blianta fada agus bhain sé aithne fhorleathan amach as a chuid filíochta dúlra faoi na cnoic agus na gleannta.
I measc a chuid dánta tá 'Óran Coire a' Cheathaich', 'Cead Deireannach nam Beann' agus 'Moladh Beinn Dóbhrain'.
Imperial College London
clé|200px|mion|Imperial College London Is ollscoil suite i gCathair Westminster é Imperial College London.
Contae Washington, Vermont
Is contae i lár Vermont é Washington. Sa bhliain 2010 bhí 59,534 ina gcónaí sa chontae.
Hipí
Gnéithe den fhochultúr seo ab ea an síochán achas, saoirse na collaíochta is na comhriachtana, na drugaí, an saol nádúrtha (a raibh baint aige leis na grágáin mhóra ghruaige a d'fheictí ar na hipithe) na pobail a thiocfadh chun saoil as a stuaim féin (in áit na sochaí seanbhunaithe), an rac-cheol agus an agóid in aghaidh na héagóra. clé|mion|177x177px|[[Síocháin]]
Stair
Is dócha gurbh iad Ken Kesey (an scríbhneoir a chum an t-úrscéal úd One Flew Over the Cuckoo's Nest) agus a lucht leanúna, a dtugadh na Merry Pranksters orthu féin, a chuir an chéad tús le cultúr na hipithe. Bhí sé de nós ag an bpobal seo drugaí a thógáil agus a gcuid cleas a scannánú, agus sa bhliain 1964, thug siad turas fada ar fud na Stát Aontaithe i seanbhus scoile ar bhaist siad Further uirthi. Le linn an turais, chraobhscaoil siad soiscéal na ndrugaí, agus is iomaí duine óg a tholg an nós seo uathu san am. clé|mion|177x177px|ceol Luath-hipí tábhachtach eile a bhí i Chandler A. Laughlin III, ceoltóir tíre. In Aibreán 1963, bhí cineál féasta aige lena chuid cairde, caoga éigin duine ar fad, agus iad ag blaiseadh de peyote, druga traidisiúnta na mbundúchasach Meiriceánach, i searmanas a bhí dírithe ar spiorad an chomhair agus an chomhdhaonnachais a chur ar bun sa ghrúpa seo, ionas go mbeadh pobal ann feasta. Bhí an pobal seo ag cur fúthu i Virginia City, Nevada, agus ag déanamh ceoil i Red Dog Saloon sa chathair sin.
I samhradh na mbliana 1964, d'éirigh le Laughlin agus lucht a leanúna dream mór de cheoltóirí óga éirimiúla a earcú agus an ceol tíre is an ceol sícideileach a phósadh le chéile i stíl nua. (Is é is brí le ceol sícideileach ná ceol in aithris na n-eispéireas fuaime a bhíonn ag na daoine faoi thionchar drugaí.) As seo a fáisceadh bannaí tábhachtacha clúiteacha cosúil le Grateful Dead nó Jefferson Airplane. D'fhoghlaim siad uraiceacht na stíle nua i Red Dog Saloon.
Ócáid an-mhór a bhí ann i gcultúr na hipíthe ab ea Woodstock sa bhliain 1969, féile cheoil) a bhí ar siúl amuigh faoin tuath ar fheirm Max Yasgur sa bhaile beag Bethel, Nua-Eabhrac, ar feadh deireadh seachtaine amháin. clé|mion|177x177px|turas bóthair
Contae Dallas, Texas
Is contae in oirthuaisceart Texas é Dallas. Is é Dallas príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Is é contae Dallas an contae leis an dara daonra is airde i dTexas agus an contae leis an naoú daonra is airde as S.A.M. ar fad. Bhí 2,368,139 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010, suas ó 2,218,899 duine sa bhliain 2000. Ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 61.2% de na daoine sa bhliain 2010, ba Spáinnis an phríomhtheanga ag 32.2% agus ba Vitneamis an phríomhtheanga ag 1%. Ba í an Ghaoluinn an phríomhtheanga ag 80 duine sa chontae sa bhliain 2000.
The Walking Dead
Is sraith theilifíse drámaíochta is uafáis ó Mheiriceá forbartha ag Frank Darabont é The Walking Dead. Is é Andrew Lincoln réalta na sraithe agus glacann sé ról an charachtair Rick Grimes. Dúisíonn sé ó chóma agus faigheann sé amach go bhfuil sochaí an domhain tar éis titim as a céile agus an domhan plódaithe le zombaithe. Beartaíonn sé teacht ar a theaghlach agus casann se le go leor marthanóirí eile ar feadh na slí. Craoladh The Walking Dead den chéad uair ar 31 Deireadh Fómhair, 2010, ar an gcainéal teilifíse AMC i Meiriceá.
Achadh Chaorthainn
Is baile fearainn i gContae Fhear Manach é Achadh Chaorthainn.
The Walking Dead
Craolaíodh go hidirnáisiúnta é don chéad uair ar Fox le linn an chéad seachtain de Mhí na Samhna 2010. Toisc an rath a bhí ar an gcéad sraith ó thaobh lucht féachana de coimisiúnaigh AMC sraith eile de 13 eipeasóid. Croalaíodh and dara sraith den chéad uair ar 16 Deireadh Fómhair, 2011. Dhá eipeasóid isteach sa dara séasúr, d'fhógair AMC go mbeadh an seó ar ais le haghaidh tríú séasúr de 16 eipeasóid, a thosaigh mhaistíní ar 14 Deireadh Fómhair, 2012. Ar 21 Nollaig, 2012, athnuachan AMC The Walking Dead le haghaidh séasúr ceathrú de 16 eipeasóid, a léiríodh den chéad ar 13 Deireadh Fómhair, 2013. Ar 29 Deireadh Fómhair, 2013, athnuachan AMC sé an cúigiú séasúr. Tá an tsraith glacadh go maith agus tá ainmniúcháin dámhachtain go leor lena áirítear na cinn don Guild Scríbhneoirí Mheiriceá Gradam agus Gradam Golden Globe do Sraith Teilifíse is Fearr (Drámaíocht) a fuarthas. Tá an tsraith slánaithe aige freisin ar rátálacha Nielsen láidir, pasáil taifid éagsúla do shraith cábla, lena n-áirítear a fháil 16.1 milliún lucht féachana ar a séasúr ceithre chéad taibhiú a bheith ar an tsraith drámaíochta is - faire i stair cábla bunúsach.
Céad séasúr
Tosaíonn an tsraith le leas-sirriam Rick Grimes agus é lonta go holc tar éis "shootout" le coirpigh armtha. Dúisíonn sé tar éis cúpla seachtain ina dhiaidh sin ó Bheirnicé in ospidéal tréigthe agus damáiste go holc. Ar fhágáil, aimsíonn Rick domhan iar-apacailipteach i gcomharbacht ar zombaithe (nó "shiúlóiri, mar a tugtar iad sa seó). Aimsíonn Rick go bhfuil a bhean chéile is a mhac ar iarraidh, nuair a buaileann sé le beirt marthanóirí eile - Morgan Jones agus a mhac Duane - míníonn síad do Rick an gcruachás ina bhfuil síad. Ag gníomhú ar rafla cluinste ag na Joneses, bailíonn Rick arm agus tosaíonn sé ar turas contúirteach go Atlanta Geogia, toisc gur crios coraintín bunaíodh sa chathair sin. Nuair a shroichtear Atlanta, faigheann sé amach go luath go bhfuil an chathair i gcomharbacht ar siúlóirí ina ionad.
Gaelscoil na Lochanna
Is gaelscoil í Gaelscoil na Lochanna atá suite i mBaile Coimín, Contae Chill Mhantáin. Bunaíodh an scoil sa bhliain 2006. Scoil lán-Ghaeilge idirchreidmheach atá inti.
Ciorcal
thumb|Ciorcal Is cruth maolaithe é ciorcal.
The Last Temptation of Homer
Craoladh an naoú heipeasóid, "The Last Temptation of Homer", den cúigiú sraith The Simpsons ar an 9 Nollaig 1993. Scríobh Frank Mula an eipeasóid seo. D'fhéach 20.6 milliún duine ar an eipeasóid.
Ciorcal
Baininn an uimhir \pi le ciorcal. Is é an cóimheas idir imlíne agus trastomhas an chiorcail.
Téarmaí bunúsacha
Seo iad deich gcoinceap bunúsach atá le fáil sa "Teastas Sóisearach, Matamaitic" . Ní mór dúinn a rá go bhfuil acmhainn eile ann maidir le téarmaí eolaíochta .
Cothromóidí
1. Cairtéiseach
2. Pólar
3. Coimpléascach
thumb|Ciorcal Féach ar leathanach "Euler's formula" as Béarla.
Ga
Cad é ga?
Limistéar
Cad é limistéar?
Stua cruinn
Cad é stua cruinn?
thumb|Stua S
Tadhlaí
Cad é tadhlaí?
Teascán
Cad é teascán?
Teascóg
Bíonn méid gach teascóige i gcomhréir le méid na huillinne gafa inti.
Calcalas teinseorach
Sa mhatamaitic, is éard is calcalas teinseorach nó  anailís theinseorach ann ná an fairsingiú ar an chalcalas veicteoireach (teinseoirí a d'fhéadfadh athrú thar ilfhillteán, m.sh. sa spás-am).
Contae Windham, Vermont
Is contae i ndeisceart Vermont é Contae Windham. Sa bhliain 2010, bhí 44,513 duine ina gcónaí sa chontae. Ba é Béarla an phríomhtheanga do 95.9%, Spáinnis do 1.3% agus Fraincis do 1.2%.
Calcalas teinseorach
Forbartha ag Gregorio Ricci-Curbastro agus a chuid mac léinn Tullio Levi-Civita, bhí sé in úsáid ag Albert Einstein chun a theoiric de choibhneasacht ghinearálta a foorbairt. I gcodarsnacht leis an chalcalas rímhion ,ceadaíonn calcalas teinseorach cur i láthair cothromóidí na fisice i bhfoirm atá neamhspleách ar rogha na gcomhordanáidí ar an iomadúil.
Bíonn go leor feidhmeanna ón bhfíorshaol ag an chalcalas teinseorach san bhfisic agus san Innealtóireacht, lena n-áirítear leaisteachas, meicnic chontanaim, leictreamaighnéadas (féach cur síos matamaitice ar an réimse leictreamaighnéadacha), agus coibhneasacht ghinearálta (féach matamaitic na coibhneasachta ginearálta).
Contae Dawson, Texas
Is contae in iarthuaisceart Texas é Dawson. Is é Lamesa príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 13,833 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010,síos ó 14,985 duine sa bhliain 2000. Ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 62.2% de na daoine sa bhliain 2010 agus ba Spáinnis an phríomhtheanga ag 36.6%.
Mála spíosrach
Is béile mearbhia in Éirinn é Mála spíosrach (Spice bag ) a bhfuil tóir air i mBaile Átha Cliath agus in áiteanna eile, agus a d'fhás as traidisiúin chócaireachta Áiseacha Déantar é le sceallóga prátaí in éineacht le sicín nó meallóga sicín, piobaraí dearga nó glasa, piobaraí chili, oinniúin is spíosraí. Go minic itear é le hanlann curaí. Bíonn sé le fáil i mbialanna Síneacha is tithe sceallóga prátaí le cúig bliana.
Lucsar
Is cathair san Éigipt í Lucsar.
Lord's Cricket Ground
deas|250px|thumb|Lord's Cricket Ground Is ionad cruicéad suite i gCathair Westminster é Lord's Cricket Ground.
Fraochán
Tá caora an fhraocháin an-bhlasta, agus iad á mbácáil isteach i bpióga nó á n-ithe le bainne, le huachtar nó le siúcra. Fágann an fraochán smál doghlanta ar na héadaí, áfach. Is féidir caora fraocháin a choinneáil thar an ngeimhreadh sa reoiteoir.
thumb|clé|Vaccinium myrtillus - an fraochán Tá an fraochán gaolmhar leis an mbódhearc.
Eoghan Mór
Clann
Sadhbh iníon Coinn Cétchathaigh an ea a mháthair. Fiachu Muillethan ab ea a mhac.
Contae Deaf Smith, Texas
Is contae in iarthuaisceart Texas é Deaf Smith. Is é Hereford príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 19,372 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010, suas ó 18,561 duine sa bhliain 2000. Ba Spáinnis an phríomhtheanga ag 50.1% de na daoine sa bhliain 2010 agus ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 48.6%.
Scála Beaufort
Scála gaoithe a thairg Francis Beaufort don Chabhlach Ríoga a shonraíonn na raonta luais is airde toinne a fhreagraíonn do ghaotha éagsúla is ea Scála Beaufort.
Achadh Raithin
Is baile fearainn i gContae Fhear Manach é Achadh Raithin.
Triantán
200px|mion|clé|Triantán Is cruth le trí taobhanna agus trí uillinn é triantán. Sa mhatamaitic, fíor phlánach, teorannaithe ag 3 líne dhíreach (na taobhanna). Más ionann an 3 thaobh, is triantán comhshleasach é. Más ionann dhá thaobh, is triantán comhchosach é. Thaispeáin na Gréagaigh go raibh suim na n-uillinneacha sa triantán cothrom le dhá dhronuillinn. Má bhíonn an uillinn is mó sa triantán níos lú ná dronuillinn, deirtear gur corrshleasach an triantán é. Más dronuillinn an uillinn is mó sa triantán, is triantán dronuilleach é agus feidhm le teoirim Phíotágaráis ann. Is triantán sféarúil triantán a tharraingítear ar dhromchla sféir, rud a dhéantar go minic i loingseoireacht. Ina leithéid de thriantán ní bhíonn suim na n-uillinneacha cothrom le dhá dhronuillinn. Mar shampla, is féidir triantán sféarúil a tharraingt le dhá rinn ar an meanchiorcal is an rinn eile ag an mol, agus suim na n-uillinneacha cothrom le 3 dhronuillinn.
Cacapó
Is éan é an cacapó (Strigops habroptila, Maorais: kākāpō). Is de bhunús na Nua-Shéalainne iad. Éin oíchí iad, agus is ionann an t-ainm "cacapó" agus "péaróid na hoíche" in Maorais. Tá saintréithe faoi leith ag an gcacapó, atá uathúil ó gach éin eile ar domhain. Is é an cacapó an t-aon phéaróid ar domhain nach féidir eitilt, agus is iad na paréidí is troime dá bhfuil ann. Tá an speiceas seo i mbaol - níl ach 149 acu ann, agus tá ainmneacha tugtha do bheagnach gach ceann acu.
Edmund Barton
clé|mion|212x212px|sa bhliain 1866, agus in aois 17 bliain dó Ba dhlíodóir agus pholaiteoir é An Ridire Edmund "Toby" Barton (18 Eanáir 1849 - 7 Eanáir 1920. B'eisean an ceann feadhna ar an bhfeachtas ar son An Chónasctha agus an chéad Phríomh-Aire ar an Astráil. Toghadh sa bhliain 1901 é, ach d'éirigh sé as an bpost sa bhliain 1903. Bhí sé ansin ina bhreitheamh d'Ard-Chúirt na hAstráile ó bunaíodh sa bhliain 1903 í go dtí gur cailleadh é. clé|mion|194x194px|1885ː ina Cheann Comhairle ar Thionól Reachtach na Breataine Bige Theas Nua
Saol
Rugadh "Toby" Barton  ar 18 Eanáir 1849 in Glebe, Sydney, New South Wales.
Céimí de chuid Ollscoil Sydney (BA 1868 MA 1870), bhí sé ina abhcóide agus
clé|mion|195x195px|1889ː ina Ard-Aighne ar an mBreatain Bheag Theas Nua Bhí Barton ina thoscaire de chuid na Comhdhála Astraláisí Náisiúnta (1891) agus de chuid Chomhdháil Chónaidhmeach na hAstraláise (1897-98). Glacadh go forleathan gurbh é an ceannaire polaitíochta ba thábhachtaí san fheachtas ar son An Chónasctha.
Idir 1901 agus 1903 bhí Barton ina Phríomh-Aire ar an Astráil, ina Aire Gnóthaí Seachtracha agus ina Fheisire thar ceann Hunter.
Breitheamh
Faoin am a ndeachaigh Griffith ar scor, sa bhliain 1919, bhí a sheans féin ag Barton a bheith ina Phríomh-Bhreitheamh imithe.
Féach freisin
clé|mion|150x150px|1898ː Barton (49) agus Alfred Deakin clé|mion|252x252px|Vanity Fair, 1902
An tÉireannach (iris)
B'é An tÉireannach an chéad nuachtán seachtainiúil i stair iriseoireachta na Gaeilge, agus é á fhoilsiú sna blianta 1934 go 1937. Bhí blas áirithe den eite chlé ar pholasaí eagarthóireachta na Gaeilge, rud a d'fhág nach raibh sé ag taithneamh le cách i saol na Gaeilge.
Thairis sin, bhí sé ag díriú ar mhuintir na Gaeltachta thar aon dream eile, rud a chaill an páipéar sa deireadh thiar, ó nach raibh airgead ach ag an gcorrdhuine acu san am sin le nuachtán a cheannach. Mar sin, bhí an nuachtán i dtuilleamaí deontais oifigiúla, agus nuair a thráigh an tobar sin, b'éigean deireadh a chur leis.
Bhí an tÉireannach ina ábhar conspóide ina dhiaidh sin féin ar chúiseanna polaitiúla agus seicteacha, ós rud é gur Protastúnach a bhí sa phríomheagarthóir, Seán Beaumont. Mar sin, b'é an fhírinne oifigiúil ar feadh i bhfad gurbh é "Inniu" an chéad seachtanán Gaeilge riamh.
Níor tháinig scéal an Éireannaigh ar ais i mbéal lucht na Gaeilge roimh an mbliain 1993, nuair a d'fhoilsigh Éamon Ó Ciosáin leabhar faoi. Níor choinnigh ach muintir na Gaeltachta cuimhne air, nó bhí an-ráchairt ar an bpáipéar ina measc a fhad is a mhair sé.
Achadh an Dísirt
Is baile fearainn i gContae Fhear Manach é Achadh an Dísirt.
Carter Family
mion|A. P., Maybelle agus Sarah Carter, 1927 Grúpa ceol tíre Meiriceánach ab ea The Carter Family a thaifead a gcuid amhrán idir 1927 agus 1956. Chuaigh siad go mór i bhfeidm ar cheoltóirí traidisiúnta eile, idir bluegrass, cheol tíre, pop agus fiú rac-cheoil. A.P. Carter, a bhean chéile Sara Carter, agus a dheirfiúr chéile Maybelle Carter ab iad baill an ghrúpa ar dtús.
An Vallúinis
Teanga Rómánsach í an Vallúinis (Walon). Labhraítear sa Bheilg í.
Miguel de Cervantes
Scríbhneoir Spáinneach ba ea Miguel de Cervantes Saavedra (Alcalá de Henares, 29 Meán Fómhair 1547 - Maidrid 23 Aibreán 1616). clé|mion|[[Maidrid inniu]] Tá aithne air mar gheall ar a leabhar cáiliúil Don Quixote nó El ingenioso hidalgo Don Quijote de la Mancha, an chéad úrscéal nua-aimseartha agus ceann de mhór-shaothair na litríocht a domhanda.
Beatha
"Saol buile eachtraíochta dathannach a chaith Cervantes a d'éirigh aníos ina chuid scríbhneoireachta le fíoch éifeachta. Úrscéal ann féin is ea cúrsa a bheatha, nó níos fearr ná sin féin, script de chuid scannáin eipiciúil."
B'éigean do Cervantes teicheadh óna chuid staidéir de dheasca comhraic aonair nuair ba mhac léinn é nó theascfaí an lámh de.
Ba shaighdiúir é i seirbhís na Spáinne. Throid Cervantes ag cath Lepanto, áit ar leonadh go dona é.
Chaith Cervantes cúig bliana i bpríosún san Ailgéir; chaith sé ansin tamall mar oifigeach bailithe cánach
Theip ar Cervantes mar dhrámadóir agus mar fhile, ach d'éirigh go seoigh leis mar úrscéalaí. clé|mion|Banco de España 1878 Rud íorónta atá bainteach le saol Cervantes ná go bhfuair seisean agus Shakespeare, beirt aithreacha na litríochta comhaimseartha, bás ar an dáta ceannann céanna, 23 Aibreán 1616.