cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
James Joyce
Oidhreacht
Is cinnte go raibh an-tionchar ag an stíl sin ar údair eile, agus go bhfuil an-éacht déanta aige i gcuid dá chuid cur síos.
Scráibeach
Galar forchéimnitheach meathlúcháin sa néarchóras i gcaoirigh is gabhair ar fud an Domhain. Is féidir nach mbeidh na siomptóim le feiceáil go dtí cúpla bliain i ndiaidh an ionfhabhtaithe. Tá dhá fhoirm den ghalar ann. I gceann acu, tarlaíonn tochas doshrianta, ionas go scríobann an t-ainmhí é féin i gcoinne réad. Sa cheann eile tagann sáimhríocht, creathán cinn is muiníl, agus pairilis na gcos ar an ainmhí. Faigheann an t-ainmhí galraithe bás taobh istigh de leathbhliain tar éis teacht chun cinn na siomptóm. Víreas is bun leis, agus meastar go mbíonn tógálacht ghéiniteach ag ainmhithe áirithe dó.
Séamas V, Rí na nAlbanach
Bhí Séamas V (c. 10 Aibreán, 1512 - 14 Nollaig, 1542) ina Rí na hAlban ón dáta 9 Meán Fómhair, 1513 go dtí a bhás roimh am ag aois a tríocha, a lean briseadh na nAlbanach ag Cath Bhlàr Shalmhaigh. Ba í Máire an t-aon leanbh dlisteanach marthanach a bhí ag an Rí Séamas V. Ní raibh sí ach 6 lá d'aois, nuair a fuair a hathair bás, agus rinneadh Banríon na nAlbanach dí.
James Joyce
Saothar
clé|mion|220x220px|ULYSSES, sínithe ag [[Ernest Hemingway|Hemingway]]
Séamas V, Rí na nAlbanach
Luthshaol
Mac Rí Séamas IV na nAlbanach, agus an bhanphrionsa Margaret Túdar Shasana, rugadh é ar an 10ú Aibreán, 1512, i bPálás Ghleann Iucha, Labhdaidh an Iar, agus bhí se díreach 17 mhí déag d'aois nuair a maraíodh a athair ag Cath Flodden Field ar an 9ú Meán Fómhair 1513. Tháinig sé i gcoróin sa Séipéal Ríoga i gCaisteal Sruighlea, ar an 21ú Meán Fómhair, 1513. Le linn a óige, rialaigh leasríthe an tír, ar dtús ba ea an chéad leasraí ná a mháthair, Margaret Túdar (deirfiúr an Rí Anraí VIII Shasana), go dtí gur athphós sí an bhliain dár gcionn, agus ina dhiaidh sin b'é John Stewart, 2nd Diúc Albany, a bhí ina leasraí. B'é John Stewart an dara duine le teacht i gcomharbacht ar Séamas V, i ndiaidh Alexander Stewart, deartháir óg an Rí. Sa bhliain 1525, ghlac Archibald Douglas, an 6ú Iarla Aonghas, leasathair an rí óg Séamas faoi choimeád, agus bhí sé mar phríosúnach fíorúil ar feadh trí bliana, a fheidhmiú cumhachta ar a son. D'éalaigh Séamas sa deireadh thiar thall sa bhliain 1528 agus coinneáil sé féin an tsriain chumhachta as sin amach.
James Joyce
Ulysees
Is cur síos ar lá amháin i saol fhir óig an chuid is mó de Ulysses, agus ceiliúrann lucht liteartha Bhaile Átha Cliath agus a gcairde Lá Bloom (Bloomsday) ar 16 Meitheamh in ómós do laoch an leabhair, Leopold Bloom.
I measc saothair eile James Joyce tá:
Gaeilge
Bhí caidreamh casta crosta ag James Joyce leis an nGaeilge. Mar shampla, deir Stephen sa Portrait of the Artist as Young Man go mbeadh an Béarla i gcónaí mar “an acquired speech” aige.
Dúirt Buck Mulligan in Ulyseesː"‘He’s English and he thinks we ought to speak Irish in Ireland. Sure we ought to, the old woman said, and I’m ashamed that I don’t speak the language myself. I’m told it’s a grand language by them that knows it’"Agus é ar an ollscoil i mBaile Átha Cliath, chláraigh Joyce le cúrsa a bhí á reáchtáil ag Conradh na Gaeilge agus thug cúpla bliain ag foghlaim na teanga, an t-aon iarracht ‘foirmeáilte’ a dhein sé an teanga a shealbhú. Ba é Pádraig Mac Piarais a bhí ag teagasc ins na ranganna ar a bhfreastail Joyce agus ní róthógtha a bhí an Seoigheach lena chur chuige ná, go deimhin, leis na ranganna féin. Mheas an Piarsach gur den riachtanas é “to exalt Irish by denigrating English”; chuir an meon sin fearg ar Joyce. Bhí an oiread sin gráin ag an ilteangach óg ar dhearcadh cúng claonta an mhúinteora gur gheall sé dó féin nach bhfoghlaimeodh sé an Ghaeilge go brách.
Scríobh deartháir Joyce,Stanislaus faoin suim a chuir ‘Jim’ sa teanga timpeall an ama seo agus ar an urraim a thug sé di. De bharr a chumais, ba dheacair a shamhlú go bhféadfadh mórán dua bheith ag Joyce féin i mbun Gaeilge a fhoghlaim. D’fhoghlaim sé an Ioruais, mar shampla, chun go mbeadh ar a chumas saothar Ibsen a léamh sa teanga inar céadcheapadh é.
Níl an chuma air go ndein Joyce puinn staidéir breise ar an nGaeilge sna blianta beaga i ndiaidh dó Éire a fhágáil in 1904. Ach tá fianaise ann gur threisigh a spéis sa teanga agus ina saíocht de réir mar a chuaigh sé in aois.
Tionchar
Cé gur i mBéarla a scríobh an Seoigeach, maíonn Thomas Kinsella go bhfuil saothar Joyce mar chuid de shnáithe leanúnach traidisiúin litríochta na hÉireann: ‘…Yeats stands for the Irish tradition as broken; Joyce stands for it as continuous, or healed – or healing – from its mutilation’.
Ach is díol suntais a laghad suime ar an mórgóir a bhíonn ag scoláirí Joyceacha sa Ghaeilge agus i litríocht na Gaeilge, “an extraordinary situation” i gcás Finnegan’s Wake, dar le Diarmuid Curraoin, “when one considers that, firstly, the author declares in the book Irish to be the second language of the ‘Wake’ and secondly, that there is hardly a page of the novel which does not contain at least one Irish language element”.
Hipitéis na tréimhse criticiúla
Tá hipitéis na tréimhse criticiúla ina ábhar díospóireachta le fada an lá sa teangeolaíocht agus i sealbhú teanga faoin méid a bhfuil cúrsaí aoise mar athróg lárnach i gcás sealbhú éifeachtach teanga.
Is iad Wilder Penfield, Lamar Roberts (1959) agus Eric Lenneberg (1967) a chuir an teoiric faoin hipitéis i gcás sealbhú na céad teanga chun cinn ar dtús, ina leabhar 1959 Speech and Brain Mechanisms, Penfield, W.; Roberts, L. (1959). Speech and Brain Mechanisms. , bunaithe ar fhianaise ó chásanna sealbhaithe na céad teanga i measc páistí áirithe. Is ábhar conspóideach é ábhar na hipitéise sa ghort ó shin idir iad siúd atá ar aon fhocal leis an hipitéis agus iad siúd atá i gcoinne na hipitéise. Deirtear i hipitéis na tréimhse criticiúla gurb é an chéad chúpla bliain dá shaol an t-am ríthábhachtach inar féidir le duine a chéad teanga a shealbhú má chuirtear spreagthaí leordhóthanacha ar fáil dó, agus go mbraitheann sealbhú céad teanga ar néaraplaisteacht. Mura dtarlaíonn ionchur teanga go dtí tar éis an ama seo, ní bhainfidh an duine ceannas iomlán teanga amach go deo. Tá go leor díospóireachta ann maidir le tráthúlacht na tréimhse criticiúla maidir le sealbhú an dara teanga (SDT), le meastacháin idir 2 agus 13 bliana d’aois. Díorthaítear hipitéis na tréimhse criticiúla ón gcoincheap tréimhse chriticiúil sna heolaíochtaí bitheolaíocha, a thagraíonn do thréimhse shocraithe ina gcaithfidh orgánach scil nó cumas a fháil, nó nach mbeidh an t-orgánach in ann é a fháil níos déanaí sa saol. Ó cheart, baineann an tréimhse chriticiúil a fhíoraítear go turgnamhach le tréimhse ama inar féidir damáiste d’fhorbairt an chórais amhairc a dhéanamh, mar shampla má bhaintear an t-ionchur déshúileach riachtanach d’ainmhithe chun aireachtáil doimhneachta (Béarla:stereopsis) a fhorbairt.
Rinne réamhthaighde ar hipitéis na Tréimhse Criticiúil imscrúdú ar chliathrú na hinchinne mar chúis néareolaíoch a d’fhéadfadh a bheith ann, ach bhí drochmheas ar an gcúis theoiriciúil seo den chuid is mó ós rud é nach gá go méadaíonn cliathú le haois, agus níor socraíodh riamh aon nasc deifnídeach idir cumas foghlama teanga agus cliathánacht. Le déanaí, tugadh le fios, má tá tréimhse chriticiúil ann, go bhféadfadh sé a bheith mar gheall, go páirteach ar a laghad, ar fhorbairt mhoillithe na coirtéise réamhthosaigh i leanaí daonna. Thug taighdeoirí le fios go bhféadfadh forbairt mhoillithe ar an coirtéis réamhthosaigh agus moill ghaolmhar i bhforbairt rialú cognaíocha gnásfhoghlaim a éascú, rud a ligfidh do leanaí óga teanga a fhoghlaim i bhfad níos éasca ná daoine fásta ata aibí go cognaíoch agus leanaí níos sine. Tá an patrún seo d’fhorbairt réamhthosach uathúil do dhaoine i measc speicis mhamach (agus príomhaigh) den chineál céanna, agus d’fhéadfadh sé a mhíniú cén fáth go bhfuil daoine - agus ní simpeansaithe - chomh hinniúil sin ag foghlaim teanga.
Inniúlacht Theangeolaíoch
Tá an plé ar thréimhse chriticiúil teanga casta mar gheall ar an suibiachtúlacht maidir le hinniúlacht mar a bheadh dúchasach i dteanga, lena n-áirítear rudaí cosúil le fuaimniú, prósáid, strus siolla, uainiú agus bunús na hurlabhraíochta. Tá tréimhsí criticiúla laga ag gnéithe áirithe den teanga, mar shampla tiúnadh fóinéim, próiseáil gramadaí, rialú urlabhraíochta, agus sealbhú foclóra agus is féidir iad a fheabhsú go suntasach trí oiliúint ag aois ar bith. Tá tréimhsí criticiúla láidre ag gnéithe eile den teanga, mar shampla sintéis mheabhrach, agus ní féidir iad a fháil tar éis dheireadh na tréimhse criticiúla.
An Leabhar Branach
Cnuasach dánta sa Nua-Ghaeilge Mhoch, a tiomnnaíodh go luath sa 17ú haois, is ea an Leabhar Branach. Tá ann filíocht molta do chlann Uí Bhroin, agus tuath acu darbh ainm Gabhal Raghnaill i gContae Chill Mhantáin. Scríobhadh na dánta féin idir na blianta 1550 agus 1630, tréimhse achrainn i nÉirinn le hÉirithe Amach Dheasmhumhan, Cogadh na Naoi mBliana agus Éirí Amach Uí Dhochartaigh ar siúl.
mion|Éire sa bhliain 1500. Feictear críocha Uí Bhroin san oirthear, léirithe Ó Broin''.
Léirmheas
Dar leis an scoláire Seán Mac Airt, a d'fhoilsigh leagan den chuntas sa bhliain 1944:
Abair
Scríobhadh na dánta go formhór ag filí Mhic Eochaidh/Eochadha. Scríobhadh roinnt acu ag Eochaidh Ó hEodhasa.
Tá roinnt desna dánta tiomanta do Fhiach mac Aodha Ó Broin (1534–1597). Deirtear gurbh í a bheadh chéile Róis Ní Thuathail:
Lámhscríbhinní
Tá an bhunlámhscríbhinn anois caillte. Rinneadh cóip di sa bhliain 1622 ag an bhfile, Brian Mac Giolla Phádraig, agus is a bhuí leis go maireann na dánta fós. Rinne Hugh O'Daly cóip de leagan Bhriain, agus caomhnaítear seo i gColáiste na Tríonóide. Tá cóip eile déanta ag Mícheál Ó Broin sna 1720í le fáil anois san Houghton Library, Harvard University.
Beverley McLachlin (dlí-eolaí)
Saineolaí dlí agus Iar-Phríomh-Bhreitheamh ar Cheanada is ea Beverley McLachlin, nó Bebheairlí Nic Lachlainn (a rugadh ar 7 Meán Fómhair 1943). clé|mion|2008
Saol
Ceapadh McLachlin ina Príomh-Bhreitheamh ar Cheanada sa bhliain 2000.
Chuaigh sí ar scor mar Phríomh-Bhreitheamh Cheanada ar an 15 Nollaig 2017. Is breitheamh oinigh í in Hong Kong ó shin.
Labhair sí in Éirinn go minic, Tháinig sí go hÉirinn i mBealtaine 2018, mar dhuine (in éineacht le Susan Denham agus David Neuberger) a fuair ceann de na chéad bhoinn a bronnadh riamh ag an Irisleabhar Dlí Ibeirneach.
Teangacha na mBeirbeireach
Is iad teangacha na mBeirbeireach (nó na teangacha Beirbeireacha) teangacha bundúchasacha an tSahára, agus iad á labhairt ag dhá scór milliún duine sna tíortha timpeall an tSahára. Labhraítear iad ag daonraí móra san Ailgéir agus i Maracó, agus ag daonraí níos lú sa Libia, sa Túinéis, i dtuaisceart Mhailí, iarthar agus tuaisceart na na Nígire, tuaisceart Bhuircíne Fasó, san Mháratáin, agus in ósais Sioua san Éigipt. Tá pobail imirceacha a labhraíonn teangacha na mBeirbeireach ina gcónaí in Iarthar na hEorpa ó na 1950í. Sa bhliain 2001, bhain teangacha na mBeirbeireach stádas amach mar theanga náisiúnta bhunreachtúil na hAilgéire, agus sa bhliain 2011 bhain an teanga stádas oifigiúil bunreachtúil amach i Maracó, tar éis blianta de ghéarleanúint.
Teangacha Afráiseacha iad, is é sin tá gaol acu leis na teangacha Seimíteacha agus na teangacha Cúiseacha, ach san am chéanna tá siad an-difriúil leis na teangacha Afráiseacha eile. Maidir leis na teangacha Beirbeireacha féin tá dlúthghaol acu le chéile, agus is iomaí teangeolaí a deir nach bhfuil ach canúintí aon teanga amháin iontu. Is iad na príomhtheangacha Beirbeireacha ná Tacelhit, Taqbaylit, Tamazight, Tmazight, Tacawit agus Tamahaq. Na Beirbeirigh a bhfuil oideachas orthu, tá siad ag forbairt comhtheanga scríofa do na canúintí go léir, agus is éard a thugann siad ar an teanga chaighdeánach seo ná Tamazight.
Is í an ghné is feiceálaí de ghramadach na dteangacha Beirbeireacha ná an dá t a chuirtear timpeall an ainmfhocail más focal baininscneach é. Samplaí de seo iad ainmneacha na dteangacha, mar a fheicimid ar ainmneacha na dteangacha Beirbeireacha féin. Tirlandit an t-ainm Beirbeireach ar an nGaeilge.
Robert Falcon Scott
Taiscéalaí an Antartaigh, a rugadh gar do Devonport, Shasana ab ea Robert Falcon Scott (6 Meitheamh 1868 – 29 Márta 1912).
Chuaigh Scott ar dhá thuras taiscéalaíochta go dtí an tAntartach.
An Chéad Turas 1901–1904
clé|mion|279x279px|Scott in aois 13 dó, mar dhalta [[Cabhlach cogaidh|cabhlaigh]] Nuair a shroich Scott agus a fhoireann an tAntartach, thóg siad bothán adhmaid ar cheann tíre carraig each ar Oileán Ross. Is ón gceann tíre sin a chuaigh grúpaí amach ag bailiú eolais faoin tír agus faoin dúlra. Ach reoigh an t-oighea r timpeall ar a long, an Discovery le linn gheimhreadh na bliana 1902. Níor éirigh le foireann Scott í a scaoileadh saor ón oighear arís go dtí 1904.
An Dara Turas 1910–1913
Sa bhliain 1910, bhí sé i gceannas ar aistear don Mhol Theas. D’eagraigh Robert Scott turas eile go hAntartaice ar an long Terra Nova sa bhliain 1910. Ba é an aidhm a bhí aige an uair seo ná an Pol Theas a bhaint amach sula mbainfeadh aon duine eile amach é. clé|mion|257x257px|circa 1900 Chlis cuid den trealamh a bhí ag grúpa Scott agus cuireadh moill orthu. Thuig Scott nach raibh go leor bia acu chun an turas a chríochnú. B’éigean do chuid acu filleadh ar an bpríomhchampa, mar sin.
Bás tragóideach
Shroich na fir an Pol ar 17 Eanáir 1912 agus fuair siad amach go raibh an t-aistear Ioruach faoi Amundsen tar éis an Mol a bhaint amach cúig seachtaine roimhe sin.
Ag troid i gcoinne na drochaimsir e ar feadh cúpla seachtain e, agus gan ach 11 míle ón ndídean a bhí fágtha dóibh, cailleadh an cúigear fear sa bhfuacht. clé|mion|177x177px|Scott i 1911
Cileatonna TNT
deas|250px|thumb|Cileatonna TNT Tomhas ar chumas pléasctha, leis an tsiombail kT. Is ionann cileatonna agus cumas pléasctha 1,000 tonna TNT (trínítreatolúéin, ardphléascán míleata). Úsáidtear é chun cur síos ar chumas pléasctha buamaí adamhacha, a théann ó 10 kT-timpeall 60 MT (1 MT = 1000 kT).
An Cheis Fhada
Príosún ba ea an Cheis Fhada (ainm oifigiúil: "HM Prison Maze") a bhí suite in aice le Lios na gCearrbhach, faoi 14 km (9 míle) de Bhéal Feirste i gContae an Dúin. Tharraing an príosún súil an tsaoil mhóir air féin i rith na mórstailceanna ocrais i dtús na n-ochtó idí.
31 Márta
Is é an 31 Márta an 90ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 91ú lá i mbliain bhisigh. Tá 275 lá fágtha sa bhliain.
An Cheis Fhada
Dúnadh é sa bhliain 2000.
Cúlra
Tugadh an t-imtheorannú isteach mar chleachtas sa bhliain 1971. Ar an 9 Lúnasa 1971, chuir na fórsaí slándála i gcrích "Oibríocht Demetrius", is é sin, sraith de ruathair le 452 duine a locadh is a ghabháil a rabhthas in amhras sceimhlitheoireacht a fúthu. D'éirigh leis na péas agus leis an arm 342 Phoblachtánach a ghabháil, ach ó fuair na baill thábhachtacha den IRA foláireamh roimh ré, tháinig siadsan slán as an teagmháil. Iad siúd a gabhadh, áfach, fuarthas cuid mhaith acu éigiontach, agus scaoileadh saor iad. Iad siúd a chóirigh an oibríocht, cuireadh ina leith go ndearna siad praiseach den scéal, gur ghabh siad daoine contráilte agus nach raibh a gcuid eolais cothrom le dáta. Ar mhaithe le cothrom Féinne, gabhadh roinnt Dílseoirí freisin, agus sa bhliain 1972, bhí 924 duine i mbraighdeanas.
Ar dtús, coinníodh na daoine imtheorannaithe i mbotháin Nissen ar an gCeis Fhada, nach raibh ann san am seo ach aerstráice as úsáid. Aerstráice de chuid an Aerfhórsa Ríoga a bhí ann sula ndearnadh príosún den áit.
Bhí na cimí agus lucht a dtacaíochta ag éileamh feabhais ar choinníollacha a saoil agus ar a stádas mar phríosúnaigh, nó is é an meas a bhí acu orthu féin ná gur cimí polaitiúla ab ea iad seachas gnáthphríosúnaigh choiriúla. Sa bhliain 1974, thug William Whitelaw isteach stádas an Chatagóra Speisialta dóibh siúd a raibh téarmaí príosúnachta le cur isteach acu de dheasca na dTrioblóidí. Bhí 1,100 príosúnach aicmithe sa Chatagóir Speisialta san am sin.thumb|320px|Dorchla - H4 - HMP Maze
Nuair a bronnadh stádas an Chatagóra Speisialta ar na ciontóirí a raibh baint acu leis na paraimíleataigh, bhí na cearta agus na pribhléidí céanna acu nach raibh ar fáil ach do na himtheorannaithe roimhe sin, mar shampla saorchaidreamh na bpríosúnach, cuairteanna breise, beartáin bhia, agus éadaí de chuid an phríosúnaigh féin in áit shainéide an phríosúin (Crawford 1979).
Ní raibh fad saoil i ndán do stádas an Chatagóra Speisialta. Bhí an Rúnaí Stáit nua, Merlyn Rees, dírithe ar na cimí paraimíleata a chur ar aon leibhéal leis na gnáthchiontóirí de réir an pholasaí a bhí glactha ag an Rialtas, agus chuir sé deireadh leis an stádas ó 1 Márta, 1976, ar aghaidh. Na Poblachtánaigh ar gearradh téarma príosúnachta orthu ina dhiaidh sin, réitíodh fáras dóibh sna "H-Bhlocanna" nua a bhí tógtha ar an gCeis Fhada, ocht gcinn acu. Na cimí a bhí ann roimhe sin, d'fhan siad i bhfoirgnimh ar leith, agus níor baineadh an stádas speisialta díobh.
Na H-Bhlocanna
clé|mion|Compound 19 Na Poblachtánaigh a daoradh chun príosúnachta i ndiaidh 1 Márta 1976, cuireadh sna H-Bhlocanna iad, agus an stádas nua a bhí acu, bhain sé na cearta díobh a bhí ag na príosúnaigh roimh an mbliain 1976, go háirithe na héadaí sibhialta.
A thúisce is a fuair na príosúnaigh iad féin sna H-Bhlocanna, thosaigh siad ag déanamh agóide. Ba é an chéad rud a rinne siad le dul chun diúnais ar na húdaráis ná diúltú do shainéide an phríosúin. Is é an míniú a thug siad air seo ná gurbh iad na gnáthchoirpigh a chaitheann sainéidí, agus gur príosúnaigh pholaitiúla a bhí iontu féin.
Ó nár ceadaíodh dóibh a gcuid éadaí féin a chaitheamh, fágadh i dtuilleamaí na mbraithlíní agus na mblaincéad iad. Na príosúnaigh a bhí páirteach san agóid seo, deirtí go raibh siad "ar an mblaincéad".
Sa bhliain 1978, bhí ní ba mhó ná 300 duine ag glacadh páirte. Mar sin féin, dhiúltaigh an rialtas Briotanach go stuacánta géilleadh don agóid. Ní cheadaíodh na séiléirí do na príosúnaigh dul ar an leithreas gan sainéide a chaitheamh.
Ansin, thosaigh na príosúnaigh ag déanamh a ngnóthaí istigh ina gcuid cillíní féin, agus iad ag smearadh an chac a de na ballaí. Ba é seo an "agóid shalach". Ach arís, d'eitigh rialtas Margaret Thatcher cluas éisteachta a thabhairt dóibh.
An Stailc Ocrais
mion|333x333px Taobh amuigh den phríosún, chuaigh na Poblachtánaigh i dtuilleamaí na meán cumarsáide leis an scéal a chur i mbéal an phobail. Taobh istigh, ghlac na príosúnaigh céim eile agus iad ag dul ar stailc ocrais.
Ar an 27 Deireadh Fómhair 1980, dhiúltaigh seachtar Poblachtánach don bhia, agus iad ag éileamh stádas an chime pholaitiúil. I Mí na Nollag, chuir siad an stailc ocrais ar fionraí, nuair a tháinig an chuma ar an scéal go raibh an Rialtas le tabhairt isteach.
A thúisce is a chríochnaigh an stailc ocrais, d'fhill an Rialtas ar an seanseasamh, agus iad ag síleadh go raibh deireadh deifnídeach tagtha leis an stailc. Ina dhiaidh sin féin, áfach, chrom Roibeard Gearóid Ó Seachnasaigh, a bhí i gceannas ar na cimí Poblachtánacha, - chrom seisean agus roinnt eile ar an stailc ocrais arís, ar an chéad lá de Mhí na Márta 1981.
Taobh amuigh den phríosún, cuireadh an Seachnasach chun cinn mar iarrthóir don Pharlaimint, agus ghnóthaigh sé fothoghchán Fhear Manach agus Thír Eoghain Theas i Mí Aibreáin sa bhliain 1981. Ba mhór an t-éacht bolscaireachta é do ghluaiseacht na bPoblachtánach, ach níor mhaolaigh sin ar sheasamh daingean an Rialtais.
Ar an 5 Bealtaine, shíothlaigh an Seachnasach i ndiaidh sé lá is trí scór ar céalacan. Bhásaigh naonúr eile roimh dheireadh Mhí Lúnasa. Nuair a hadhlacadh an Seachnasach i mBéal Feirste, tháinig breis agus céad míle duine á chomóradh. mion|333x333px|múrphictiúr, [[Béal Feirste]]
An tÉalú
Ar an 23 Meán Fómhair 1983, d'éalaigh dream ní ba mhó de phríosúnaigh ón gCeis Fhada ná a bhí éalaithe riamh as aon phríosún Briotanach. Shealbhaigh ochtar déag is fiche acu leoraí a bhí ag iompar bia don phríosún, agus bhris siad a mbealach amach. Cailleadh séiléir amháin, fear darbh ainm James Ferris, le taom croí nuair a bhítí ag bagairt scine air, agus gortaíodh cúigear eile.
Gabhadh naonúr déag de na príosúnaigh arís roimh i bhfad, ach tháinig an chuid eile acu slán. Ina dhiaidh sin, bhí duine acu páirteach i mbuamáil an óstáin i mBrighton sa bhliain 1984.
I Mí na Márta 1997, thángthas trasna ar thollán dhá scór troigh faoi thalamh a bhí gearrtha ag na cimí Poblachtánacha le haghaidh éalú. Bhí, fiú, solas leictreach sa tollán. Ba é H-Bhloc a Seacht túsphointe an tolláin, agus nuair a fuair na húdaráis amach é, ní raibh ach ceithre scór troigh ar fad fágtha idir ceann an tolláin agus múr an phríosúin. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:INLA_Graffiti,_Strabane,_January_2010.JPG|clé|mion|[[Graifít|graifítí ar balla, An Srath Bán, Tír Eoghain]]
Eagrú na hÁite
I rith na n-ochtóidí, chuir an Rialtas athruithe i bhfeidhm ar shaol an phríosúin, agus sa deireadh, bhí an chuma ar an scéal go raibh an chuid ba mhó de stádas an chine pholaitiúil ann arís. Cuireadh na príosúnaigh Phoblachtánacha in aon áit le chéile, agus ar an mbealach céanna, bhí cónaí ar na Dílseoirí i gcuideachta a gcuid comhreiligiúnach. Chuir an dá dhream eagraíocht mhíleata orthu féin, agus smacht nár bheag acu ar an saol ina mblocanna féin.
I Mí na Nollag, 1997, mharaigh príosúnaigh (a raibh baint acu le hArm Fuascailte Náisiúnta na hÉireann (INLA)) Billy Wright, ceann feadhna Fhórsa na nÓglach Dílseach (LVF). mion|389x389px
Próiseas na Síochána
Bhí páirt thábhachtach ag na príosúnaigh i bpróiseas na síochána freisin. Ar an 9ú lá de Mhí Eanáir sa bhliain 1988, tháinig Mo Mowlam, an Rúnaí Stáit um Chúrsaí Thuaisceart Éireann, ar cuairt gan choinne ar an gCeise Fhada le comhrá a dhéanamh leis na Dílseoirí ón UDA/UFF a bhí i mbraighdeanas ansin, Johnny Adair agus Michael Stone san áireamh. Bhí na cimí sin ag éileamh go n-éireodh a gcuid ionadaithe polaitiúla as na comhchainteanna síochána scun scan. I ndiaidh chuairt Mhowlam, áfach, d'athraigh siad a n-intinn agus lig siad dá gcuid ionadaithe leanúint leis na cainteanna, go dtí gur baineadh Comhaontú Aoine an Chéasta amach ar an 10ú lá de Mhí Aibreáin sa bhliain 1998. Ina dhiaidh sin, fuair na príosúnaigh cead a gcos, de réir mar a bhí a gcuid dreamanna paraimíleata ag toiliú leis an sos cogaidh. I rith an dá bhliain eile, scaoileadh 428 príosúnach saor. An ceathrar a fágadh sa phríosún, haistríodh go háiteanna eile iad ar an 29ú lá de Mhí Mheán Fómhair sa bhliain 2000, agus dúnadh an Cheis Fhada.
Forbairt
Cuireadh grúpa mónatóireachta le chéile ar an 14ú lá de Mhí Eanáir sa bhliain 2003 lena marana a dhéanamh ar an gcineál úsáide a d'fhéadfaí a bhaint as an áit amach anseo. Chuathas i mbun threascairt na H-Block ar an 30 Deireadh Fómhair, 2006.
Gabriel Orozco
Is ealaíontóir as Meicsiceo é Gabriel Orozco (a rugadh 27 Aibreán 1962). Rinne sé staidéar ag an Escuela Nacional de Artes Plásticas idir 1981 agus 1984, agus ag an Circulo de Bellas Artes i Maidrid entre 1986 agus 1987. Fuarthas Orozco a cháil go luath sna 1990idí lena chuid iniúchadh líníocht, grianghrafadóireacht, dealbhóireacht agus a shuiteáil. Is sa bhliain 1998 a thug Francesco Bonami an t-ainim "ceann de na healaíontóirí is mó tionchair na ndeich mbliana seo, agus is dócha don chéad cheann eile freisin." Laistigh de na cúig bliana déag anuas chruthaigh Orozco obair i meán de phéintéireacht freisin.
Achoimre
Rugadh Orozco sa bhliain 1962, i Veracruz, Meicsiceo go Cristina Fèlix Romandía agus Mario Orozco Rivera, péintéir múrmhaisiú agus ealaín ollamh ag Universidad Veracruzana. Nuair a bhí Orozco sé bliana d'aois, bhog an teaghlach go dtí an gcomharsanacht San Aingeal an gCathair Mheicsiceo, ionas go bhféadfadh a athair in ann a bheith ag obair leis an ealaíontóir David Alfaro Siqueiros ar coimisiúin múrmhaisiú éagsúla. Thóg an t-athair Orozco chomh maith leis chun taispeántais músaem, agus a bheith ag obair leis, áit nuair a chuala Orozco go leor comhráite ar ealaín agus polaitíocht.
D'fhreastail Orozco an Escuela Nacional de Artes Plásticas idir 1981 agus 1984, ach fuair sé a bheith ina clár staidéir coimeádach; Sa bhliain 1986 bhog sé go Maidrid agus cláraithe a bhí sé ag an Circulo de Bellas Artes. Is anseo a thug na teagascóirí chuig an réimse leathan d-ealaíontóirí i ndiaidh an chogaidh, ag obair i bhformáidí neamhthraidisiúnta. Nuair a bhí sé sa Spáinn, dúirtear, "Is é un rud atá tábhachtach ná a bheith lonnaithe go mór i gcultúr eile. Agus freisin a bhraitheann go bhfuil mé an Duine eile agus nach bhfuil an Cónaitheoir.   Go bhfuil mé an t-inimirceach, agus i dtír ina bhfuil an caidreamh le Meiriceá Laidineach atá ina stát na coimhlinte.  Tháinig mé ó chúlra go raibh an-fhorásach.  Agus ansin taisteal go dtí an Spáinn agus aghaidh a thabhairt maidir le sochaí an-choimeádach, gur theastaigh chomh maith le bheith an-avant-garde sna 1980í, ach déileálfar dom mar inimirceach, bhí creathnach.  Ba é sin mothú leochaileachta a bhí tábhachtach i ndáiríre chun mo chuid oibre a fhorbairt.  I mo thuairimse, tá a lán de mo chuid oibre an-tábhachtach chun an chineál sin a nochtadh, leochaileacht a nochtadh agus é sin a dhéanamh chun neart." Sa bhliain 1987 chríochnaigh sé a chuid staidéar i Maidrid agus chuig ar ais go Cathair Mheicsiceo. Is ansin a bhunaigh sé cruinnithe seachtainiúla le grúpa ealaíontóirí eile, lena n-áirítear Damián Ortega, Gabriel Kuri, Abraham Cruzvillegas agus an Dr Lakra. Tháinig an grúpa seo le chéile uair amháin sa tseachtain ar feadh cúig bliana; agus le himeacht ama ba é sa bhaile ealaíontóra an áit, a raibh go leor tionscadal ealaíne agus cultúrtha a mhúnlú .
Bhí Orozco ina chónaí cosúil le fánaí; Is sé an stádas seo a mhúnlaithe a chuid oibre thart ar an am; ghlac sé inspioráid i bhfad ón iniúchadh na sráideanna. Bhí sé i gceist aige a chleachtas luath a bhriseadh ar shiúl ó na hoibrithe príomhshrutha na 1980í, Cuimsíonn sé go minic stiúideonna ollmhóra, agus go leor cúntóirí, agus teicnící ilchasta chomh maith le táirgeadh agus dáileadh. I gcodarsnacht leis sin, ba mhaith le hOrozco a bheith ag obair i gcónaí ina n-aonar. San obair, caithfidh sé go leor téamaí a úsáid, arís agus arís eile, agus teicnící. Is sé iniúchadh a n-ábhar a roghnaíodh, a cheadaíonn samhlaíocht an lucht féachana. The exploration of his chosen materials allows the audience's imagination Dá bhrí sin, tá spreagadh chun iniúchadh a dhéanamh ar na cumainn cruthaitheach de na rudaí, neamhaird go minic ar an lá atá inniu ann.
"Maidir le Orozco, is é dílárú an chleachtas monaraíochta atá ina mhacasamhail de ilchineálacht saibhir, réad agus ábhar. Níl aon bealach ann chun saothar Orozcoa a  aithint ó thaobh táirge fisiciúil. Ina áit sin, ní mór dúinn é a fheiceáil trí na leitmotifs., ach i gcónaí i bhfoirmeacha agus Cumraíochtaí." – Ann Temkin
“Is sé an rud is tábhachtaí, nach bhfuil é an méid a fheiceann na daoine sa ghailearaí nó músaem, ach an méid a fheiceann daoine tar éis féachaint ar na rudaí seo, agus conas is féidir leo aghaidh a thabhairt orthu mar réaltacht arís ”.- Gabriel Orozco, ó agallamh le Benjamin H. D. Buchloh
Phós Gabriel Orozco le Maria Gutierrez, ar an 2 Lúnasa 1994 ag Halla na Cathrach i Nua-Eabhrac. Tá mac amháin acu, Simόn, a rugadh i mí na Samhna 2004. Tá Orozco ina chónaí agus ag obair i Nua-Eabhrac, Meicsiceo agus an Fhrainc.
1981–1991
Is é Nádúr Athghabháilte ar cheann de na hoibreacha dealbhóireachta is luaithe a rinneadh Orozco. D’úsáid sé na feadáin rubair bholcáinithe a bhí le fáil istigh de bhoinn trucail. Ghearr Orozco an rubar i láir, ansin d'oscail sé suas é, ghearr dhá cruthanna clár i bhfoirm ciorclach ó feadán inmheánach eile, agus tháthaigh le chéile iad ag siopa bonn. Mar thoradh, bhí liathróid bolgtha aige. Deir Orozco go bhfuil an obair seo mar "feidhmiú i toipeolaíocht,” réimse na matamaitice a bhaineann le staidéar a dhéanamh ar contanóideacht agus ceangailithe.  Is é an smaoineamh atá i gceist maidir le “Nádúr Athghabháilte” gur féidir le gach rud a bheith cosúil le gach rud eile. Oibríonn an píosa seo cosúil le hArdaitheoir mar “eolas a chuir ar fáil sa todhchaí” ina bhfuil an t-ealaíontóir a bheadh ábalta, ardaitheoir a chruthú a bheith cosúil go díreach lena hairde. Thosaigh Orozco a bheith ag obair le grianghrafadóireacht timpeall 1989.  Is é grianghraf luath, “Madra Codlata,” a thaispeánann an turraim agus amhras a bhí aige maidir leis an meán grianghrafadóireachta. Taispeánann an cló, madra codlata ó thaobh aerga, ar charraig mhór. Is é dearcadh an cheamara a bhrúnn an réamhionad sa chaoi go mbeidh an madra íomhá agus réad ag an am céanna, A bhfuil meáchan agus láithreacht aige, agus ag an am céanna cuimhne a chuir ar fáil maidir leis an ócáid. Is é an tuiscint fisiceach foriomlán a mbíonn an íomhá meabhraitheach maidir le spéis atá ag Orozco i ngrianghrafadóireacht mar bhealach ionadaíocht dealbhóireachta a chur in iúl. Is é Turasóir Buile grianghraf a ghlac Orozco i Bahia Bhrasaíl. Nuair a bhí se ag fánaíocht tríd an bhaile Cachoeira, tháinig Orozco ar margadh a bhí folamh. Dhearc sé roinnt oráistí lobhadh, fágtha ón margadh dúnta, agus chuir sé ceann amháin ar gach tábla. Ansin gabh Orozco an idirghabháil i ngrianghraf. Ansin, is iad muintir na háite, a bhí ag breathnú air, a thug an t-ainm dó: "turista maluco". Is é Turasóir Buile tipiciúil maidir le grianghrafadóireacht Orozco. Níl Orozco ag iarraidh a chuid grianghraif a bheith mar fónamh chun doiciméadú, ar an mbealach a bheith ina iarsma, ach mar fhinné chuig imeacht gearrshaolach a tharlaíonn go minic cé go bhfuil an t-ealaíontóir amháin. Dearmadann tú an grianghraf ach féachann tú na feiniméin. Is saothar croí-chruthach beag dealbhóireachta é , Is iad mo Lámha mo Chroí,  déanta sa bhliain 1991. Chun é a dhéanamh, is é an t-ealaíontóir a úsáideann a mhéara chun cnap beag cré a chur i bfeidhm, ag brú lena mhéara isteach agus ag fágáil múnlú de mhéara i gcruth croí. I gcodarsnacht leis an nádúr buanseasmhach de chré cruaite, is é leochaileacht an réad bog a aithínonn gur orgán daonna é. Fagtar rian moillitheach ar mhéara an ealaíontóir atá comhfhreagrach le lámha an ealaíontóir, meabhrú ar an bpróiseas cruthaitheach. Tagraíonn Is iad mo Lámha mo Chroí  chomh maith le Diptic na grianghraif a bhí tógtha leis an ealaíontóir, nocht-uchtach, a bhfuil an obair (Diptic na grianghraif) in aice a chroí iarbhír.
1992–1999
Ba í Cloch Bhogach, ar cheann de dhá shaothar a cruthaíodh sé le haghaidh taispeántas sa bhliain 1992. Is éard a bhí sa saothar na liathróid soladach marla liath, a bhí rollaithe tríd na sráideanna i Monterrey, ag bailiú salachar, smionagar agus púróga ar a dhromchla. Ansin cuireadh an obair ar taispeáint sa dánlann, áit ar lean sé deannach a bhailiú agus a mhealladh rudaí iasachta ar a dhromchla, ag ardú an rud go dtí ponc an fhócais. Léirigh Orozco dara leagan de Chloch Bhogach sa taispeántas ghrúpa, Faoi bhealach ag Músaem Nua-Ealaíne Comhaimseartha i Nua-Eabhrac sa bhliain 1993. Taispeánann an obair, próiseas a chruthú, agus inchollaíonn na clóite d’imoibrithe. Le haghaidh an Venice Biennale, 1993, chuir Orozco bosca bróg folamh ar urlár na hAperto. Ar dtús d'fhéadfadh úsáid an bosca bróg a bheith sílte réamhdhéanta go simplí ach Ina áit sin, baineann Orozco úsáid an réad atá i gceist, chun aird an lucht féachana a tharraingt ar a gcuid timpeallacht. Is é socrúchán, rud de sórt an-eolach, i dtimpeallacht folamh ar shlí eile, a cheadaíonn dúinn tuiscint ar, cad é atá ann agus nach bhfuil atá ann, sa spás.
“Is iad na cúiseanna atá ann, maidir le réad an-chomónta, an-iomadúil, ach d'fhéadfadh príomh-mhíniú amháin a fháil le fírinne a rá, go bhfuil sé “an cur i láthair soitheach folamh”, seachas an réad féin, a leagann amach an t-aistriú ó fiúntas úsáideach go dtí fiúntas thaispeántas, gur tharla sa chultúr i gcoitinne.” – Benjamin H.D. Buchloh Bhí Baile Rith cuid de thaispeántas níos mó: Tionscadail 41 Gabriel Orozco  a bhí ar siúl ag MoMA i Meán Fómhair 1993. Bunaíodh paraiméadair an taispeántais ar táistáil teorainneacha spásúlachta maidir le healaíon a féachaint. Ar a thaobh féin, d’iarr Orozco áititheoirí sna foirgnimh in aice le MoMA chun oráistí a chur sna fuinneogaí, ionas go bhféadfadh an féachadóir teacht ar an taispeántas fiú tar éis “spás de ghnáth sainithe” an músaem, a fhágáil. Ba é socrú na horáistí a thug isteach gné spraíúil sa phíosa, de réir mar a tháinig lucht féachana ar an obair de thaisme; D'fhéadfadh cuairteoirí an mhúsaem an insealbhú a thaithneamh taobh amuigh na hinstitiúide. Ar an mbealach seo, réab Baile Rith an nóisean traidisiúnta maidir le taispeántas "spás féachana" agus a chuir smál ar an líne idir ealaín agus saol. Curtha La DS ar taispeáint ar dtús, ag an Galerie Chantal Crousel i bPáras i 1993. Mar ullmhú don taispeántas, thaistil Orozco go Páras agus d’obair sé ar athdhéanamh an “Citroen DS” le cúnamh a chúntach Philippe Picoli le beagnach dhá mhí. D'aonghnó úsáidtear Orozco gluaisteán clasaiceach na 1950í, na Fraince mar shiombail intliúlacht d’iar-Cogadh Domhanda. Is é an cumadóireacht agus an cur i láthair na La DS a léiríonn spéis Orozco sna gnéithe, meabhrach agus fisiceach, an spáis dealbhach, agus nós a bhunú do chaidrimh bhreathnóir-réad spraíúil go leanann Orozco chun iniúchadh a dhéanamh sna hoibreacha dealbhóireachta. Chun an obair a chruthú, ghearr Orozco teascán cothrománach istigh ón ghluaisteán, agus d’athchruinn an dá leath eile ionas go mbeidh an ghluaisteán a cáilíochtaí foirmiúla a chinnigh. Is é scáthán atá curtha isteach ar thaobh tiománaí an ghluaisteán a chuir chun cinn, seachmhall an carr, a bheith fós tiománteach. Is é an malartú idir an dearcadh fisiciúil an réad agus an chuimhne ar conas ba chóir an réad féin a iompar sa spás a chinnean tuiscint ginearálta na lucht féachana na hoibre, agus ag cruthú íomhá mheabhrach an charr go bhfuil éifeacht grianghrafadóireachta le fáil.
“Bhíodh suim agam i gcoincheap sin de spás atá fós ann agus cé nach bhfuil líne thanaí a roinneann dhá chomhlacht intomhaiste. Ar ndóigh, go fisiciúil tá sé an-tanaí, ach mothúchánach nó meabhrach go bhfuil sé i bhfad níos mó agus tá sé dothomhaiste. I mo chuid oibre, dar liom, is é sé an spás úd a thugann dom caoi mar dealbhóir.” – Gabriel Orozco It is already evident in works such as La DS, Home Run, and Empty Shoe Box go n-íocann Orozco aird ar leith ar an spás ina mbeidh a lucht féachana a imoibríonn lena chuid oibre. Maidir leis a chéad seó le Marian Goodman i Nua-Eabhrac, Chuir Orozco ceithre caipíní iógart ar gach balla i gcoinne a chéile sa seomra thuaidh folamh an ghailearaí. Dúirt Orozco, roinnt uaireanta, go bhfuil sé mar aidhm aige, díomá a chur ar an lucht féachana.” I bhfocail eile, is féidir a chuid oibre a bheith cosúil uaireanta mar maolaisnéis leis siúd a tháinig ar an taithí a fuarthas, le dóchas áirithe. Rinneadh Caps Eogart dúshlán ar choincheap an lucht féachana maidir le spás, baoithe, féinfheasacht, agus an colainn.
2000–
Cruthaíodh  Fardoirse le haghaidh an seó aonair d’Orozco le Marian Goodman sa bhliain 2001. Is é atá sa suiteáil, bileoga iomadúla de líonolann troimadóireach a bhí bailíthe thar thréimhse bliana. Chuir Orozco isteach na bileoga sa ghailearaí, a chrochadh ar fud an tseomra amhail is dá mba ar sreang tuartha. Is iad na bileoga leochaileach atá iomlán de gruaige, deannach, ingne bearrthaí agus cáithníní éadaí. Bheadh siad ag liongálann mar sin go héadrom nuair a shiúil lucht féachana tríd an insealbhú. Go bunúsach is iad na Fardoirse an carnadh na hiarmhar atá fágtha ag corp an duine i láthair. Tá macallaí na hoibre dealbh níos luaithe, Cloch Bogach d’Orozco, mar a bhíonn orthu araon, ar éirim coirp agus éirim gearrshaolach. Tá an dá oibreacha ag athrú ar aghaidh laistigh den timpeallacht ina áitríonn mar dheannach nua agus smionagar a bhailíonn ar a n-dromchla. Sa bhliain 2004 thosaigh Orozco pictiúir theibí geoiméadrach a chruthú. Is iad na foirmí chiorclacha agus gréas diagramach a bhí cosúil le sin dóibh iúd lena bhí Orozco ag imirt leis ar feadh na mblianta ar ghrafpháipéar, airgead, agus ticéad eitleán. Thaispeáin sé a chéad pictiúirí mar thaispeántas aonréad ag Serpentine Gallery i Londain sa bhliain 2004. Ag tosú ag pointe amháin sa spás, d’úsáid Orozco bogearraí ríomhaireachta chun ciorcal a tharraingt thar ar phointe agus an ciorcal a roinnt ina ceathruithe. Tharraing sé ansin ciorcal eile le teagmháil ag imeall an cheann roimhe sin (ag athrú méid an chiorcail) agus lean sé ar aghaidh dóibh siúd a roinnt ina cheathrúna. Ansin bheadh Orozco in ann, na leatha agus ceathrúithe a phéintáil i ndearg, gorm, bán, nó ór, ag cóireáil ailt na ciorcail amhail is dá mba cearnóga ar chlár fichille. Imríonn na ciorcail mar chuid riachtanach d’obair Orozco agus feiceann sé iad mar mar uirlisí gluaiseachta. Sna pictiúirí Crann Samurai tá pointe lártheifeach ónar sníomhainn agus rothláionn na ciorcail amach. Is iad na Corplegados sraith de líníochtaí i gcruth mór, cruthaithe le haghaidh an taispeántas is déanaí d’Orozco le Marian Goodman sa bhliain 2011. Aistríonn an focal go litriúil, le ciall, colainní fillithe. Is iad na hoibreacha bileoga páipéir, ar thomhas nádúrtha go mbeadh Orozco in ann iad a chornadh ar a chéile agus a thógáil leis, ar a taisteal, idir 2007 agus 2011. Tharraing Orozco, péinteáilte agus scríofa é ar fud dromchlaí an pháipéir. Is é an cur i bhfeidhm, agus leagan amach, na meáin éagsúla a bheith dulta tríd an pháipéar agus agus báite go craiceann go dtí an taobh ar ais a bheidh ina neamhréamh, machnamh taibhsiúil ar an aghaidh. Bhí na líníochtaí curtha isteach i frámaí gloine dhá-thaobhach a crochadh as an mballa ar insí. Mar sin d'fhéadfadh an lucht féachana dhá thaobh an pháipéir a fheiceáil. D’aistrigh gach liníocht ó geal, ildaite, comharthaí péintéireach go cruthanna líneach geoiméadrach agus pailéad múideach. Léirítear na codarsnachtaí na hathruithe éagsúla síceolaíoch agus athruithe an chomhshaoil a bhí ann ag an am  nuair a bhí an t-ealaíontóir agus a chuid líníochtaí lomnocht thar thréimhsí fada ama.
Taispeántais
Tá ionadaíocht ag Gabriel Orozco insan Gailearaí Marian Goodman Nua-Eabhrac, Galerie Chantal Crousel Páras, agus Galeria Kurimanzutto, Cathair Mheicsiceo.
Important solo exhibitions have included  his mid-career retrospective which began in December 2009 at the Museum of Modern Art in New York and traveled to the Kunstmuseum Basel, the Centre Pompidou, Paris, and ended at the Tate Modern, London, in May 2011. Other recent solo exhibitions include Asterisms, Deutsche Guggenheim (2012) and the Guggenheim, New York (2012), exhibitions at the Museo del Palacio de Bellas Artes, Mexico City (2006); the Museum Ludwig, Cologne (2006), Palacio de Cristal, the Museo Nacional Centre de Arte Reina Sofia, Madrid, (2005), the Hirshhorn Museum, Washington D.C. (2004), and the Serpentine Gallery, London (2004).
Orozco participated in the Venice Biennale in 1993, 2003, and 2005, the Whitney Biennial (1995 and 1997), as well as Documenta X (1997) and Documenta XI (2002). He has received numerous awards, including the Seccio Espacios Alternativos prize at the Salon Nacional de Artes Plasticas in Mexico City (1987), a DAAD artist-in-residence grant in Berlin (1995), and the German Blue Orange prize (2006).
Leabharliosta
Liosta de na foilseacháin is déanaí atá san áireamh:
Caitheamh aimsire
Gabriel Orozco has been a big fan of football (soccer) since he was a youth in Mexico City. Many of his works are related to this popular sport in Mexico. More recently Orozco has taken up the sport of throwing boomerangs.
Léiriú leanúnach
San ealaín, cleachtadh ina gcuimsítear staideanna leanúnacha scéil i bpictiúr amháin is ea léiriú leanúnach. Mar shampla, i radharc de bhreith Chríost, is féidir go mbeidh na haoirí sa réamhionad, agus i leataobh i gcéin freisin ag tabhairt aire dá dtréad.
Droichead na Banna
deas|250px|thumb|Droichead na Banna
1922 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1922.
Ráth Fraoileann
Is baile suite i gContae an Dúin é Ráth Fraoileann.
Cileavatuair
An t-aonad fuinnimh leictrigh a úsáideann comhlachtaí soláthar leictreachais chun billí a ríomh. Is ionann é agus an méid fuinnimh a ídítear nuair a úsáidtear 1,000 vata (kileavata, kW) cumhachta ar feadh uair an chloig, nó 100 vata ar feadh 10 n-uair an chloig.
Elliott Smith
Amhránaí is scríbhneoir ab ea Steven Paul Smith (6 Lúnasa 1969 - 21 Deireadh Fómhair 2003) ar a dtugtar Elliott Smith go forleathan. Tá clú agus cáil air mar gheall ar a stíl uathúil scríbhneoireachta. Bhain sé an-úsáid as an ngiotár, ach bhain sé úsáid as an pianó, clairinéad, dordghiotár, na drumaí agus an orgán béil freisin.
Stair na Polainne
Is é is brí le stair na Polainne ná an t-eolas atá ar fáil sna foinsí liteartha faoi shaol na Polainne fadó agus faoi na himeachtaí a chuir cor i gcinniúint a muintire.
Tháinig na treibheanna Slavacha go dtí limistéar na Polainne i mblianta Imirce Mhór na Náisiún, sna sálacha ag na Teotanaigh agus na Húnaigh a rinne spior spear d'Impireacht na hIar-Róimhe i dtús na Meánaoiseanna. Thosaigh an t-eagar ceart polaitiúil ag teacht ar an bPolainn sa deichiú haois, faoi stiúir an rítheaghlaigh atá ainmnithe as Piast, sinsear finscéalach na clainne nach raibh ann ar dtús ach treabhdóir bocht.
Elliott Smith
Rugadh é i Omaha, Nebraska, ach togadh é i Texas agus caith sé formhór dá shaol i Portland, Oregon. Thosaigh sé ag seinm ceol lena bhanna ceoil Heatmiser i 1991, agus thosaigh sé a ghairm aonair i 1994 lena albam Roman Candle. Tháinig tóir air a chuid ceol i 1997 nuair a bhí a amhráin, Miss Misery, le cloisteáil sa scannáin Good Will Hunting. Bhí an amhráin róghnaithe don duais ‘Bunamhráin is Fearr’ i Ghradaim an Acadaimh, 1998, ach níor bhuaigh sé.
Stair na Polainne
Rítheaghlach Piast
Carachtar finscéalach is ea Piast, ach is é Mieszko a hAon an chéad rí de mhuintir Piast a bhfuil níos mó eolais ná finscéalta againn air. B'eisean thar aon duine eile a ghlac chuige an creideamh Críostaí, le go mbeadh sé sábháilte ó iarrachtaí na ríthe Críostaí a thír a ionsaí is a fhorghabháil. Phós sé banphrionsa Seiceach sa bhliain 965 le comhghuaillíocht a chur ar bun leis na Seicigh, a bhí ina gCríostaithe cheana faoin am seo, agus ba chuid den chonradh go rachadh Mieszko agus a mhuintir leis an gcreideamh nua anois.
An chéad rí Polannach a fuair faomhadh an Phápa is an Impire Naofa dá chorónú, b'é mac Mieszko é, Boleslaw Chrobry, - is é sin, Boleslas Cróga (967-1025). Bhí sé go tréan ag cur catha ar a chomharsana san oirthear lena thaispeáint chomh hionraic is a bhí sé faoin gcreideamh Críostaí - agus, ar ndóigh, le tuilleadh tailte agus géillsineach a bhaint amach dá thír. Thar aon rud eile, áfach, cuireadh ord agus eagar ar chúrsaí na hEaglaise lena linn. Bunaíodh deoisí nua agus ceapadh easpaig ar áiteanna ar nós Chracó. Rinneadh ceannchathair eaglasta na tíre de Gniezno, arbh í príomhchathair shaolta na tíre í freisin, an áit inar corónaíodh ríthe theaghlach Piast. Boleslaw Chrobry|frame I ndiaidh bhás Bholeslas, thosaigh géarchéim agus idir-ríocht nár fuasclaíodh i gceart sular bhain Kazimierz Odnowiciel - Casimir Athnuaiteoir (1016-1058) - amach an ríchathaoir. Lena linn, bhí an tír á streachailt as a chéile ag cogaí agus ceannaircí áitiúla. Mar shampla, d'éirigh muintir na Mór-Pholainne (Wielkopolska) - an cúige in iarthar na tíre, ina bhfuil Gniezno suite - d'éirigh siad amach in aghaidh rítheaghlach Piast agus na Críostaíochta, agus an Phágántacht á hathbheochan acu. Sa chogadh a chuir Casimir ar na ceannairceoirí Págánta, fágadh Gniezno léirscriosta go hiomlán, agus dá dheasca sin, athraíodh ceannchathair na hEaglaise go Cracó. Sin é an fáth, go bunúsach, nach bhfuil in Gniezno, inniu féin, ach cathair bheag chúigiúil, agus Cracó ar an dara cathair is mó sa Pholainn.
Elliott Smith
Bhí neamhord easnamh airde agus dúlagar ag Elliott Smith, agus bhí sé gafa le alcól agus drugaí le linn a shaol. Bhí an tionchar ag na fadhbanna seo ar a shaol agus a chuid obair, agus is minic gur léirigh iad i focail a chuid amhráin. I 2003, fuair sé bás i Los Angeles, California, ó dhá sá ina cliabhrach. Níl sé fíorshoiléir an féinmharú a bhí ann nó dúnmharú.
Stair na Polainne
Rítheaghlach Piast
I ndiaidh Casimir, b'é a mhac Boleslaw (Boleslas) II Smialy ("Misniúil"), nó Szczodry ("Flaithiúil"), nó Okrutny ("Cruálach"). Thacaigh Boleslas leis an bPápa Gréagóir VII i gcoinne an Impire sa chonspóid faoin insealbhú, ach ní fhágadh sé cead cearmansaíochta ag na heaspaig ina thír féin: chuir sé Stanislaw, easpag Chracó, chun báis toisc an mórtachas a bhí ag an easpag leis na huaisle a bhí ag déanamh uisce faoi thalamh in éadan an rí. Nuair a básaíodh an t-easpag, áfach, d'éirigh na heaspaig amach in aghaidh Bholeslas agus ruaig siad go dtí an Ungáir é sa bhliain 1076, áit a bhfuair sé bás cúig bliana ina dhiaidh sin.
Elliott Smith
Bhí a albam deireanach, From a Basement on a Hill, curtha amach tar éis a bháis i 2004.
Dioscliosta
Albaim stiúideo:
Stair na Polainne
Rítheaghlach Piast
B'é Wladyslaw (Ladislas) Herman, a dheartháir, a tháinig i gcomharbas ar Bholeslas, ach níor éirigh leis an tír a choinneáil le chéile, agus an réigiúnachas is na cogaí áitiúla ag bagairt ar an bPolainn. B'é a mhac, Boleslaw III Krzywousty (Boleslas Cambhéal) a shéalaigh an fhorbairt seo, nó bhí sé den tuairim gurbh é an leigheas ab fhearr ar na conspóidí comharbais i measc chlann mhac an rí ná an tír a dheighilt eatarthu ina bprionsachtaí beaga. Ar ndóigh, bhí baint nár bheag ag an bhforbairt seo le treisiú an fheodachais agus an réigiúnachais ar fud na hEorpa.
Elliott Smith
Dioscliosta
Albaim iarbháis:
Stair na Polainne
Rítheaghlach Piast
Bhí trioblóidí ag dul leis an réigiúnachas seo, ach b'í an trioblóid ba mhó acu ná an dóigh ar fháiltigh Konrad Mazowiecki (1188-1247), nó Conrad, prionsa na Masóive, isteach na Ridirí Teotanacha le cuidiú a fháil in aghaidh na bPágánach Baltach ón bPrúis a bhí ag bagairt ar a thír. Bhí na Ridirí seo araiciseach chun troda ar na Págánaigh, ar ndóigh, agus chuir siad na Prúsaigh Bhaltacha faoi chois in imeacht an chéad leathchéad bliain eile. Déanta na fírinne, bhí siad chomh héifeachtach san obair seo is go ndeachaigh teanga is cultúr na bPrúsach de dhroim an tsaoil, le géilleadh don Ghearmáinis agus do nósanna na nGearmánach. Feasta, thugtaí "na Prúsaigh" ar na Gearmánaigh a bhíodh ina gcónaí sna seantailte Prúsacha.
Elliott Smith
Dioscliosta
Albaim cnuasach:
Stair na Polainne
Rítheaghlach Piast
B'é an smaoineamh a bhí ag Conrad go gcabhródh na Ridirí leis fáil réitithe den bhagairt Phrúsach agus tír na bPrúsach a ghabháil don Pholainn. Ní dheachaigh na cúrsaí an bealach sin, áfach. Is é an rud a tharla ná gur bhunaigh na Ridirí stát dá gcuid féin sa Phrúis agus iad ag éirí níos bagraí ar an bPolainn ná mar a bhí na Págánaigh riamh. Is iomaí Polannach a bhí le hamaidí Chonrad a mhaslú sna blianta a bhí le teacht.