cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Na Frainc
Eochair : Uaithne = pobail na bhFranc; Dubh = pobail Gearmánacha eile; Buí-donn = Impireacht na Rómhánach.|alt=Léarscáil ar a bhfuil roinnt treibheanna luaite]] Go stairiúil, na Frainc (Laidin: Franci nó gens Francorum) a thugadh ar dtús ar na dtreibheanna Gearmánacha a bhí ag fánaíocht ar na bhfearainn idir Lár agus Íochtar na Réine, sa 3ú haois AD, agus ina dhiaidh sin thugtaí na Gaill ar dhaonra na Gaille a chomhtháthaigh leis na Gallo-Rómhánaigh.
Le linn na céadta bliain ina dhiaidh sin, thug siad a n-ainm don Fhrainc agus a ba chuid dhílis de phobal na Fraince iad. Roinne cuid de treibheanna na bhFranc ruathar ar chríoch Rómhánach, ach chuaigh treibheanna eile i bpáirt le trúpaí Rómhánacha sa Ghall.
Níos déanaí ina dhiaidh sin, ba rialtóirí míleata iad na Gaille sa chuid thuaidh den Ghaill-Rómanach. Trí choróiniú Shéarlais Mhóir, mar Impire na Rómánach (Imperator Romanorum), Lá Nollag 800 AD, cuireadh aontacht phoiliticiúil na sean Róimhe ar bun arís, ach an aontacht sin a bheith Críostúil feasta.
O aimsir Shéarlais Mhóir anuas, bhíodh dhá thaoiseach in iarthar na hEorpa - an Pápa agus an tImpire. D’fhéafaí a rá go raibh oidhreacht na hImpireachta tagtha anuas chuig an gcine ba mhó le rá de na barbaraigh, tar éis fuil úr na bhFranc agus seanghradam na Róimhe a shnaidhm le chéile.
1973 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1973.
Hill Street, Londain
Is sráid suite i Mayfair, Londain é Hill Street.
Corn FIFA an Domhain 2018 – Grúpa B
Thóg Grúpa B den Chorn FIFA an Domhain 2018 ar siúl idir 15 go 25 Meitheamh 2018. Bhí An Phortaingéil, An Spáinn, Maracó agus An Iaráin sa ghrúpa.
Junichi Masuda
Is cumadóir Seapánach é Junichi Masuda (Seapáinis: 増田 順一, Masuda Jun'ichi).
Redux (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an chéad eipeasóid, "Redux" den chúigiú sraith The X-Files ar an 2 Samhain 1997. Scríobh Chris Carter an eipeasóid seo. D'fhéach 27.34 milliún duine ar an eipeasóid.
Hyde Park Corner
Is ceantar suite i Hyde Park, Londain é Hyde Park Corner.
Rovaniemi
Cathair i dTuaisceart na Fionlainne is ea Rovaniemi (Sáimis Thuaidh: Roavvenjárga, Sáimis Ánárach: Ruávinjârga, Sáimis Scoltach: Ruä'vnjargg). Is í príomhchathair na Laplainne í, san Fhionlainn ar a laghad. Tá an chathair suite in aice leis an gCiorcal Artach, agus an dá abhainn úd Kemijoki agus Ounasjoki ag teacht le chéile ansin. Tá ollscoil i Rovaniemi, Ollscoil na Laplainne.
Stair
Seanáit trádála is ea Rovaniemi a d'fhás go nádúrtha timpeall ar phointe teagmhála an dá abhainn. Sa bhliain 1938, rinneadh lárionad riaracháin na Laplainne den áit, cé nár bronnadh ainm agus dintiúirí na cathrach uirthi roimh an mbliain 1960. Le linn Chogadh na Leanúna, bhí trúpaí Gearmánacha ar garastún san áit, agus nuair a d'éirigh ina chogadh idir na Fionlannaigh agus na Gearmánaigh go gairid roimh dheireadh an dara cogadh domhanda, chuir na Gearmánaigh an áit de dhroim an tsaoil.
I ndiaidh an chogaidh, b'éigean Rovaniemi a atógáil ina hiomláine. Mar sin, tá cuma sách nua-aimseartha ar an gcathair inniu.
Teangacha
Ní labhraítear Sáimis in aon chóngar do Rovaniemi inniu, nó is í canúint thuaisceartach na Fionlainnise caint na sráide sa chathair. Agus an méid sin ráite, is dócha gurb as an tSáimis a tháinig an chéad leath den ainm. Is é is ciall le roavva sna teangacha Sáimise a labhraítear inniu ná cnoc, nó áit a bhfuil lorg na seanfhalscaí le haithint. Maidir leis na canúintí a bhí á labhairt timpeall Rovaniemi anallód, áfach, is dócha gurbh é an chiall a bhí leis an bhfocal iontu ná carn, de réir na n-iarsmaí atá fágtha.
I dtús na bliana 2006, cuireadh an ceantar tuaithe timpeall Rovaniemi - Rovaniemen maalaiskunta - leis an gcathair - Rovaniemen kaupunki. Mar sin, tá an "chathair" 8,016.42 km² ar achar inniu, agus timpeall ar 58 míle duine ina gcónaí ansin.
Joshua Bassett
Is aisteoir agus amhránaí Meiriceánach é Joshua Taylor Bassett (rugadh 22 Nollaig 2000).
An Iuraitsis
Teanga Shamódach a bhí san Iuraitsis a bhí á labhairt i dtundra na Sibéire taobh thiar d'Abhainn Yenisei. Fuair an cainteoir deireanach bás go luath sa naoú haois déag.
Cnagaire Siriach
Is éan é an cnagaire Siriach (Dendrocopos syriacus). Is baill d'fhine na Picidae é.
Gonggong
Is é (225088) Gonggong, roimhe seo 2007 OR10, uimhir 25 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid. Tá trastomhas de thart ar 1,230 km aige. Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus tá sé ina bhall den Chrios Cuiper. Is réad tras-Neiptiúnach é agus is dóigh gur abhacphláinéad é freisin.
Buccinum
Géineas de mhoileasc gastrapódach mara is ea Buccinum, san fhine Buccinidae.
Liosta de na speicis
De réir World Register of Marine Species (24 Bealtaine 2014)
Lúfach
Féithleog dreapaire bhliantúil thrópaiceach. Na duilleoga croíchruthach, na bláthanna buí tonnadóirchruthach, a thoradh cosúil le mearóg shorcóireach timpeall 30 cm ar fhad. Cosúil le spúinse sa seomra folctha, is fíochán feadánach snáithíneach an toraidh seo atá sa lúfach, tar éis na fíocháin bhoga a bhaint.
Silín fiáin
Speiceas silín atá dúchasach don Eoraip is an Áise is ea an crann silíní fiáin nó an silín fiáin (Prunus avium). Crann ard le bláthanna bána is torthaí atá corcairdhearg agus milis nó géar. Tuismitheoir amháin ag silín milis saothraithe an úlloird.
Kenji Kawai
Is cumadóir Seapánach é Kenji Kawai (Seapáinis: 川井 憲次, Kawai Kenji).
Mangabaí cíorach
Is ainmhí é an mangabaí cíorach. Mamach atá ann, moncaí na hAfraice Thiar. Tá 6 speiceas de ann, sa ghéineas Lophocebus
(307261) 2002 MS4
Is é (307261) 2002 MS4 uimhir 34 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid. Tá trastomhas níos lú ná 995 km aige. Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus tá sé ina bhall den Chrios Cuiper. Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht ann gur  abhacphláinéad é freisin.
Cluas chaoin
Is éard is cluas chaoin ann ná planda ilbhliantúil, dúchasach don Eoraip is tuaisceart na hAfraice, le duilleoga snasta dúghlasa ar chruth rinn saighde is caora scarlóideacha nimhiúla. Sa bhláthra casta tá spéid shorcóireach ar dhath feola mairbhe a chuireann amach boladh lofa nuair a théann sé, agus a aomann cuileoga isteach. Snámhann siad seo go bun bleibeach na spéide glaise éadroime timpeall na mbláthanna baineanna is fireanna, agus gabhtar iad le fáinne gruaigí cosanta. Bailíonn na cuileoga an phailin ó na bláthanna fireanna agus pailníonn na bláthanna baineanna, ach ní féidir leo éalú ach nuair a thiteann an spéid isteach air féin is a fheonn na gruaigí tar éis pailnithe.
Marble Arch
deas|250px|thumb|Marble Arch Is áirse an Bhua suite ar an Sráid Oxford, Londain í Marble Arch.
Abhainn an Mersey
Is abhainn Bhriotanach í an Mersey. Tá an chathair mhór, Learpholl, suite ar an Mersey.
Park Lane
Is sráid suite i Mayfair, Londain é Park Lane.
James Henry (aistritheoir)
D'aistrigh Dr. James Henry, nó Séamas Ó hInnéirghe an leabhar Ulysses de chuid James Joyce, ón mBéarla gó Gaeilge. Bhí sé faoi dhraíocht ag saothair James Joyce. Chuir a col ceathair, Mary, cóip de Ulysses chuige ó Mheiriceá agus chuir an leabhair faoi gheasa é. Fuair sé cabhair óna dheartháir céile as Maigh Eo, Basil Wilson, fear a raibh Gaeilge na hAlban aige chomh maith leis an nGaeilge, agus daoine eile (Séamas Ó Mongáin agus Breasal Ó hInneirge) chun an leabhar a aistriú.
Saol
Tháinig Ó hInnéirghe ar an saol sa bhliain 1918 i nDumha Thuama i nGaeltacht Mhaigh Eo.
Rinne sé staidéar ar an leigheas i gColáiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath agus bhí cleachtas aige i mBéal Feirste - baile dúchais a mhná céile – ar feadh tamaillín.
Chláraigh sé leis an RAF agus d'éirigh sé ina oifigeach leighis san RAF. Cuireadh thar sáile é. Bhain sé gradam Captaen Grúpa amach. Tháinig galar air, a d'fhág gurbh éigean do éirí as.
Toshio Hosokawa
Is cumadóir Seapánach é Toshio Hosokawa (Seapáinis: 細川 俊夫, Hosokawa Toshio).
Savile Row
Is sráid suite i Mayfair, Londain é Savile Row.
Acht Phoblacht na hÉireann, 1948
Is Acht den Oireachtas í An tAcht Phoblacht na hÉireann, 1948 a leag síos gur Poblacht na hÉireann is "gnéthuairisc" (tuairisc) ar an Stát agus a dhílsigh go bhféadfaidh an tUachtarán, le húdarás agus ar chomhairle an Rialtais, cumhacht feidhmiúcháin nó aon fheidhm feidhmiúcháin de chuid an Stáit a fheidhmiú maidir lena chaidreamh eachtrach d'oibriú. an chumhacht chun an t-údarás feidhmiúcháin an stáit a fheidhmiú ina chaidreamh seachtrach, ar chomhairle Rialtas na hÉireann. Síníodh an tAcht ina dhlí an 21 Nollaig 1948 agus tháinig sé i bhfeidhm an 18 Aibreán 1949, Luan Cásca, cothrom 33 bliain ó thosaigh Éirí Amach na Cásca.
Chuir an tAcht deireadh leis an ról reachtúil a bhí fágtha ag monarcacht na Breataine i ndáil leis an stát, trí Acht Údaráis Fheidhmiúcháin (Caidreamh Coigríche), 1936 a aisghairm, a dhílsigh do Sheoirse VI agus a chomharbaí ar na feidhmeanna sin a d’aistrigh an tAcht anois chuig an Uachtarán.
Téacs an Achta
Tá Acht Phoblacht na hÉireann ann féin an-ghearr, níl ann ach cúig chuid ghairide, agus mar sin tá sé leagtha amach ina iomláine mar a leanas:
Uimhir 22 de 1948 ACHT PHOBLACHT NA hÉIREANN, 1948.
ACHT D'ATHGHAIRM AN ACHTA ÚDARÁIS FHEIDHMIÚCHÁIN (CAIDREAMH COIGRÍCHE), 1936, DÁ DHEARBHU GUR POBLACHT NA hÉIREANN IS GNÉTHUAIRISC AR AN STÁT, AGUS DÁ CHUMASÚ DON UACHTARÁN CUMHACHT CHOMHALLACH NÓ AON FHEIDHM D'FHEADHMA COMHALLACHA AN STÁIT MAIDIR LENA CHAIDREAMH EACHTRACH D'OIBRIÚ. (21 ú Nollaig 1948)
ACHTAÍTEAR AG AN OIREACHTAS MAR LEANAS:—
1.—Athghairmtear leis seo an tAcht Údaráis Fheidhmiúcháin (Caidreamh Coigríche), 1936 (Uimh. 58 de 1936).
2.—Dearbhaítear leis seo gur Poblacht na hÉireann is gnéthuairisc ar an Stát.
4.—Tiocfaidh an tAcht seo i ngníomh pé lá a cheapfas an Rialtas le hordú..
5.—Féadfar Acht Phoblacht na hÉireann, 1948, a ghairm den Acht seo.
25 Feabhra
Is é an 25 Feabhra an 56ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 309 lá fágtha sa bhliain nó 310 i mbliain bhisigh.
Sílít
Mianra í an tsílít, ar tungstáit chailciam, CaWO4, í a fhaightear i bhféitheacha hidriteirmeacha is péigmitítí. Mianach tábhachtach tungstain.
mion|clé|Sílít ar phíosa [[Moscóit|moscóite, ón tSín ]]
Scoil an Léinn Ghaelaigh
D’fhoilsigh an Scoil leabhair i dtaobh teanga agus staire a úsáideadh mar ghnáth-théacsleabhair i gcúrsaí do mhic léinn, agus in 1904 bunaíodh an iris Ériu faoina coimirce. Ba é Meyer an t-eagarthóir.
Bhí sé de phríomhchuspóir ag an Scoil buneolas maith ar theangeolaícht, ar fhocleolaíocht agus ar théacsanna a thabhairt do scoláirí a raibh Gaeilge agus teangacha Ceilteacha eile ar a dtoil acu. Rinneadh an chuid ba mhó den teagasc i scoileanna samhraidh agus é á dhéanamh ag Holger Pedersen, Henry Sweet agus Rudolf Thurneysen. Bhí an-lámh ag John Strachan i reáchtáil na Scoile, beagnach chomh mór le Meyer féin. Bhí an Scoil ina sop in áit na scuaibe ó thús i ngeall ar an saghas seo teagaisc agus ar mhaoiniú éiginnte. Ní raibh gá léi tar éis tamaill agus ollscoileanna Éireannacha ag oiliúint fochéimithe agus iarchéimithe i nGaeilge agus i dteangacha Ceilteacha eile mar ba cheart.
D’iarr an Gobhanóirí agus Iontaobhaithe go ndéanfaí cuid d’Acadamh Ríoga na hÉireann den Scoil agus socraíodh na téarmaí corpraithe in 1925. Gheall an tAcadamh go gcoinneodh sé foilseacháin na scoile i gcló, agus tháinig deireadh leis an Scoil in 1926
Rory O'Hanlon
Is iar-pholaiteoir Éireannach de chuid Fhianna Fáil é Rory O’Hanlon (rugadh 7 Feabhra 1934) a bhí ina Cheann Comhairle ar Dháil Éireann ó 2002 go 2007, ina Leas-Cheann Comhairle ar Dháil Éireann ó 1997 go 2002, ina Aire Comhshaoil ó 1991 go 1992, an tAire Sláinte ó 1987 go 1991 agus an tAire Stáit um Éilimh Leasa Shóisialaigh i 1982. Bhí sé ina Theachta Dála (TD) do dháilcheantar an Chabháin-Mhuineacháin ó 1977 go 2011.
Saol
I mBaile Átha Cliath a rugadh é i 1934, tógadh O’Hanlon i dteaghlach a raibh baint láidir aige leis an traidisiún poblachtach. Bhí a athair ina bhall den Cheathrú Roinn Thuaidh d' Arm Poblachtach na hÉireann le linn Chogadh na Saoirse.
Fuair O'Hanlon a chuid oideachais i Scoil Náisiúnta an Mhullaigh Bháin, agus d'fhreastail sé níos déanaí ar Choláiste Mhuire, Dún Dealgan agus ar Choláiste na Carraige Duibhe i mBaile Átha Cliath. Rinne sé staidéar ar leigheas ina dhiaidh sin sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath agus cháiligh sé mar dhochtúir. I 1965 ceapadh go Carraig Mhachaire Rois é mar an liachleachtóir ginearálta áitiúil agus bhí sé ina ionadaí leighis ar Bhord Sláinte an Oirthuaiscirt ó bunaíodh é i 1970 go dtí 1987.
D’fhóin beirt pháistí O'Hanlon mar pholaiteoirí áitiúla i gCabhán-Muineachán, a mhac Shane ina bhall de Chomhairle Contae Mhuineacháin agus d’fhóin a iníon, Fiona O’Hea, téarma amháin ar Chomhairle Baile Mhuinchille agus bhí TD de chuid Shinn Féin Caoimhghín Ó Caoláin, is gaol de chuid O'Hanlon é freisin. Is athair é freisin don aisteoir agus fear grinn Ardal O'Hanlon.
Caisleán Dhún Másc
Is suíomh seandálaíochta suite i gContae Laoise é Dún Másc. Bunaíodh Caisleán Dhún Másc go deireanach sa 12ú haois ar láthair dúin a tógadh ansin sa 9ú céad. Nuair a phós Strongbow agus Aoife, iníon le Diarmaid Mac Murchú, chuaigh an caisleán i seilbh na nAngla-Normannach. Phós a n-iníon sin, Isabel, agus William Marshal, larla Pembroke agus fuair muintir Marshal seilbh ar Chaisleán Dhún Másc go dtí lár an 13ú céad. Faoi mhuintir Marshal, bhí an áit ina lárionad míleata agus riaracháin sa chuid seo de Laighin. Ansin fuair muintir Mortimer seilbh air, trí phósadh, agus bhí se acu sin go dtí lár an 14ú céad.
Léiríonn na taifid go raibh roinnt dreamanna éagsúla i seilbh an chaisleáin tar éis Roger Mortimer a chur chun báis ar chúis treasa le hordú ó Edward III. Seans gur i seilbh Ghaeil Uí Mhórdha a bhí an caisleán ar deireadh agus deirtear gurb iadsan a scrios an áit. Thit sé as a chéile go gairid ina dhiaidh sin. Deirtear gur cuireadh an caisleán ó mhaith i dtréimhse Chromail. Rinne Sir John Parnell athchóiriú ar chuid den halla mar áit chónaithe ag deireadh an 18ú céad; bhí seisean ina cheann comhairle i bParlaimint na hÉireann agus ba é seanathair Charles Stewart Parnell é. Tar éis a bháis, lig a mhac cead don áit titim as a chéile.
Ulf von Euler
Fiseolaí a rugadh i Stócólm na Sualainne ab ea Ulf Svante von Euler (7 Feabhra 1905 – 9 Márta 1983). Saolaíodh é do bheirt eolaithe, Hans von Euler-Chelpin, ollamh le ceimic, agus Astrid Cleve, ollamh le luibheolaíocht agus geolaíocht. Gearmánach ab ea a athair; bronnadh Duais Nobel air sa bhliain 1929.
D'oibrigh Ulf in Institiúid Karolinska. Tháinig sé den chéad uair ar phrostaglaindin i 1936. Bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice (míochaine) i 1970 le Bernard Katz is Julius Axelrod as noraidreinilín (noireipineifrín) a aonrú is a aithint mar néaratharchuradóir sa chóras néarógach comhbhraiteach. Uachtarán ar Fhondúireacht Nobel níos déanaí.
Indreachtach mac Dúnchadha
Rí na gConnacht de chlann Uí Fhiachrach Mhuaidhe ba ea Indreachtach mac Dúnchadha Muirisce (Sean-Ghaeilge Indrechtach mac Dúnchado Muirisci) (bás 707 ). Dúnchadh Mhuirisce mac Tiobraide (bás 683), iar-rí, ba ea a athair. Bhí sé i gcoróin ón mbliain 705 go dtí 707.
Sa bhliain 703, bhí iarracht déanta ag Uí Néill an Tuaiscirt a ardcheannas sa Cuideachta a dhearbhú. Chloígh réamhtheachtaí Indreachtaigh, Cellach mac Rogallaig, iad i gCath of Corann. Mar dhíoltas, cloíodh agus maraíodh Indreachtach ag Uí Néill an Tuaiscirt faoi cheannas a ríthe a leanas: Fearghal mac Maoil Dúin de Chineál Eoghain; Fearghal mac Loingsigh de Chineál Chonaill; agus Conall Meann de Chineál Chairbre sa bhliain 707. I nAnnála Tiarnaigh an teideal rí Teora Connacht d'Indreachtach, rud a chuireann in úil ard-ríogacht cúige i gcoinne éilimh Néill.
Rí Chonnacht fosta ba ea mac Indreachtaigh, Ailill Meadraí (bás 764).
Orcus
Is é Orcus uimhir 35 de réadanna an ghrianchórais in ord a méid. Is dócha go bhfuil abhacphláinéad ann.
Tá trastomhas de 917±25 km aige.
Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.
Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht ann gur  abhacphláinéad é freisin. clé|mion|[[Fithis]] Tá gealach aige darbh’ ainm Vanth.
Hashim Thaçi
Is polaiteoir Albánach de chuid na Cosaive é Hashim Thaçi (a rugadh 24 Aibreán 1968) a bhí ina uachtarán ar an gCosaiv ó Aibreán 2016 go dtí gur éirigh sé as ar an 5 Samhain 2020 chun aghaidh a thabhairt ar bhinse coireanna cogaidh, sé sin 'An Chúirt um Choireanna Cogaidh agus Eitneacha sa Chosaiv'. Ba é an chéad phríomhaire sa Chosaiv agus an t-aire Gnóthaí Eachtracha agus an leas-phríomhaire sa chomhaireacht nua faoi stiúir Isa Mustafa, a ghlac oifig an 12 Nollaig 2014.
Teorainn talún na hÉireann leis an Ríocht Aontaithe
thumb|280x280px|Teorainn na hÉireann - líne dhubh|alt=
Socraíodh an Teorainn idir Poblacht na hÉireann (poblacht na sé gcontaetha fichead) agus an Ríocht Aontaithe sa bhliain 1921. Tá an teorainn 360 ciliméadar, nó 224 míle, ar fad, agus í ag rith ó Loch Cairlinn i gContae an Dúin chois Mhuir Éireann go dtí Loch Feabhail in aice le Contae Dhún na nGall. Cosúil lena lán teorainneacha inmheánacha san Aontas Eorpach, tá an teorainn seo sách oscailte. Cé nach cuid de limistéar Schengen iad Éire agus an Ríocht Aontaithe, is comhlimistéar taistil iad.
Críochdheighilt na hÉireann
Tarraingíodh an Teorainn sa bhliain 1921, de réir fhorálacha an Achta um Rialtas na hÉireann, acht ar ghlac parlaimint na Ríochta Aontaithe leis sa bhliain 1920. Ba é an tAcht seo a chuir ar bun dhá pharlaimint fhéinrialaitheacha d'Éirinn - Parlaimint Dheisceart Éireann agus Parlaimint Thuaisceart Éireann. Fágadh sé chontae - an Dún, Aontroim, Ard Mhacha, Fear Manach, Tír Eoghain, agus Doire - faoi pharlaimint an Tuaiscirt, agus ba iad an sé chontae fichead eile Deisceart Éireann. Nuair a síníodh an Conradh Angla-Éireannach i Mí na Nollag 1921, fágadh an teorainn seo i bhfeidhm "go sealadach".
Ar dtús, bhí an teorainn seo ceaptha mar theorainn inmheánach taobh istigh de Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann, ach i Mí na Nollag 1933, tharraing an Tuaisceart as Saorstát Éireann, de réir na rogha diúltaithe a bhí fágtha aige. Mar sin a cuireadh tús leis an Teorainn mar theorainn idirnáisiúnta. Bhí an Saorstát réasúnta neamhspleách ar an Ríocht Aontaithe ó thús báire, rud a rinneadh foirmiúil le Reacht Westminster sa bhliain 1931. clé|mion|bóthar, An Léana Mór, Lenamore Tháinig coimisiún ar leith, Coimisiún na Teorann, le chéile chun teorainn a tharraingt idir an dá dhlínse, ag tabhairt airde ar chomhdhéanamh eitnireiligiúnach an daonra sa Tuaisceart, ach ní raibh ceachtar den dá thaobh sásta le moltaí an Choimisiúin, agus mar sin, fágadh an teorainn mar a raibh sí. Ní bhfuair an saol mór radharc ar mholtaí an Choimisiúin riamh, nó níor foilsíodh a thuarascáil.
Sa bhliain 1937, tháinig bunreacht nua i bhfeidhm sa Saorstát a bhaist Éire mar ainm oifigiúil ar an tír, agus sa bhliain 1948, rith an tOireachtas an tAcht um Poblacht na hÉireann le poblacht a ghairm den tír go hoifigiúil. mion
Custam agus Seiceáil Aitheantais
Go gairid i ndiaidh bhunú Shaorstát Éireann, tugadh custam agus seiceáil aitheantais isteach ag an Teorainn. Bhí na seiceálacha á ndéanamh go dtí an 31ú lá de Mhí na Nollag 1992, nuair a tháinig an Margadh Eorpach Aonair i bhfeidhm. Ó shin i leith, níl stáisiúin chustaim ag obair ar aon taobh den Teorainn a thuilleadh. clé|mion|[[Leifear (Lifford)]] Cé nach raibh pas ag teastáil ó mhuintir na hÉireann ná na Ríochta Aontaithe riamh ag an teorainn seo, bhíodh na fórsaí slándála ag éileamh doiciméad aitheantais éigin ar lucht trasnála na teorann go tráthrialta nuair a bhí na trioblóidí go dona.
Na bóithre beaga cúnga trasna na teorann nach raibh na fórsaí slándála in ann súil a choinneáil orthu, gearradh le poill bhuamaí iad, ionas nach bhféadfadh na daoine úsáid a bhaint astu, agus rinne na húdaráis liosta de na bóithre ceadaithe. Ó na luathnóchaidí anuas, áfach, níltear ag coinneáil diansúile ar na bóithre trasteorann a thuilleadh, agus tá cuid mhaith bóithre neamhcheadaithe in úsáid arís. clé|mion|agóid, Breatimeacht, 2015 Sa bhliain 2007, tháinig sé chun solais go raibh pleananna idir lámhaibh ag údaráis na Breataine Móire a d'fhéadfadh deireadh a chur leis an gComhlimistéar Taistil a chuimsíonn Éire, an Ríocht Aontaithe, Oileán Mhanann, agus Oileáin Mhuir nIocht, ionas go bhfágfaí Tuaisceart Éireann i suíomh doiléir.
Sa ráiteas a chuir sé os comhair Dháil Éireann, dúirt an Taoiseach Parthalán Ó hEachthairn "nach raibh pleananna ar bith ag údaráis na Breataine Móire custam ná seiceálacha aitheantais a chur ar bun arís idir an Tuaisceart agus an Deisceart - is é an t-aon rud a theastaíonn uaidh ná cur leis an gcomhoibriú trasteorann, le srianta a chur leis an inimirce neamhdhlíthiúil."
Piccadilly
Is sráid suite i Mayfair, Londain é Piccadilly.
Sōmei Satō
Is cumadóir Seapánach é Sōmei Satō (Seapáinis: 佐藤 聰明, Sōmei Satō).
Aimseadóir fionnachas
thumb|240px|Aimseadóir fionnachas Cú as an Ríocht Aontaithe é aimseadóir fionnachas.
Contae Chill Dara
thumb|right|200px|Brat Is contae í Cill Dara nó Contae Chill Dara atá suite in oirthear na hÉireann, i gCúige Laighean, ar an taobh thiar theas de Bhaile Átha Cliatha. D'fhás daonra oirthir an chontae sna blianta beaga anuas; mhéadaigh an méid tí sna Solláin (bruachbhaile de chuid Nás na Rí) faoi sé ó lár na 90í. Tá teorainneacha ag an gcontae le Ceatharlach, Laois, An Mhí, Uíbh Fhailí, Cill Mhantáin agus Contae Átha Cliath.
Is í Comhairle Chontae Chill Dara an t-údarás áitiúil.
Stair
Bhunaigh Naomh Eimhín a mhainistir sa 6ú haois i Mainistir Eimhín. Is é baile Chill Dara an baile is sine agus is stairiúla sa chontae. Rinneadh sír den chontae sa bhliain 1297 agus tá teorainneacha nua-aimseartha Chontae Chill Dara ann ón bhliain 1832 i leith.
Ba chuid den Pháil é an contae tráth, agus na nGearaltaigh suite ann le tamall fada.
Gnó
Tá monarcha ollmhór ag an gcomhlacht Intel i Léim an Bhradáin. Bíonn cáil ar an Droichead Nua as ucht na siopaí atá ann.
Bailte i gContae Chill Dara
Is é Nás na Rí príomhbhaile an chontae agus is ann atá Comhairle Chontae Chill Dara.
Spórt
Tugtar an leasainm na Lilywhites ar fhoireann CLG Chill Dara. Is tagairt í seo don dath bán a chaitheann na foirne agus atá ar bhrat an chontae.
Tá clú agus cáil ar an gcontae mar gheall ar na capaill d'ardchaighdeán a thagann óna graífheirmeacha. Bíonn féilte rásanna ar siúl sa chontae gach bliain. Tá Graí Náisiúnta na hÉireann lonnaithe sa chontae freisin.
Tá 3 ráschúrsa i gContae Chill Dara
Oideachas
Is i Maigh Nuad atá ionad oideachais an chontae. Tá Ollscoil na hÉireann Má Nuad agus Coláiste Naomh Pádraig, Maigh Nuad inti. Tá scoileanna tríú leibhéal sa chontae:
Comhchathracha
Tá siad an dá bailte mórlárionaid tionscal na gcapall folaíochta ina dtíortha faoi seach.
1974 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1974.
Giovanni Falcone
Breitheamh Iodálach ab ea Giovanni Falcone (18 Bealtaine 1939 - 23 Bealtaine 1992) agus é ina ionchúisitheoir faoi choireanna de chuid an Mhaifia. Feallmharaíodh é sa bhliain 1992.
Saol
Sicileach ab ea Falcone féin, cosúil leis na fir a bhí á n-ionchúisiú aige, agus d'fhás sé suas i gceantar dearóil i bPalermo.
Eisean a d'eagraigh na mórthrialacha - "na trialacha maxi" - thiar sna hochtóidí, inar baineadh admhálacha a gcuid coir eanna as na céadta drongadóirí de chuid an Mhafia. mion|295x295px|Cuimhneachán, Piazza Magione, Palermo|cléBa é an t-ollbhrathadóir Tommaso Buscetta a chuir ar chumas Falcone an t-éacht seo a chur i gcrích. Bhí Buscetta sásta a chuid eolais a nochtadh do Falcone, toisc go raibh luiteamas aige leis an mbreitheamh mar dhuine. Bhí sé den tuairim gurbh é Falcone an t-aon duine amháin de lucht an dlí a bhí sásta labhairt leis mar dhuine cothrom ar aon dínit leis féin.
Feallmharú
Buama bobghaiste a mharaigh Falcone. Shéid an Cosa Nostra buama mór faoin mhótarbhealach agus Falcone ag tiomáint a chairr go dtí Aerfort Idirnáisiúnta Palermo. Fuair a bhean chéile Francesca Morvillo bás chomh maith. Agus maraíodh triúr póilíní (Antonio Montinaro, Vito Schifani agus Rocco Dicillo) sa phléasc chéanna; bhí siad i ngluaisteán eile. Ba é Giovanni Brusca a mhaidhm an t-ábhar pléasctha, agus fuair sé an t-ordú ó Salvatore "Toto" Riina.
thumb|left|"Níor mharaigh sibh iad. Tá a gcuid smaointí ag siúl ar ár gcosa." Mórshiúl i ndilchuimhne ar Giovanni Falcone agus Paolo Borsellino.|177x177px
Bhí aithne mhaith phearsanta ag Giovanni Falcone ar Paolo Borsellino, an breitheamh Iodálach eile a fuair bás ó lámh an Mhafia faoin am céanna. Inniu, tugtar Aerfort Falcone-Borsellino ar aerfort idirnáisiúnta Phalermo i ndilchuimhne ar an mbeirt fhear seo.
Siliúrach
Is é an Siliúrach an 3ú tréimhse sa ré Phailéasóch, 435-408 milliún bliain ó shin. Bhí an hainmhithe mara cosúil lena raibh sa tréimhse Ordaivíseach roimpi den chuid is mó, ach chuaigh na grapailítí i léig lena linn agus tháinig na héisc ghiallacha chun cinn. Nochtadh plandaí tíre den chéad uair.
The Beginning (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an chéad eipeasóid, "The Beginning" den séú sraith The X-Files ar an 8 Samhain 1998. Scríobh Chris Carter an eipeasóid seo. D'fhéach 20.34 milliún duine ar an eipeasóid.
Liam Ó Neachtain
Polaiteoir Éireannach ba ea Liam Ó Neachtain (Béarla: William Norton) (2 Samhain 1900 - 4 Nollaig 1963), a bhí ina Thánaiste idir 18 Feabhra, 1948 agus 13 Meitheamh, 1951. Ba é ceannaire Pháirtí an Lucht Oibre é idir na blianta 1932 agus 1960. Bhí dáimh aige leis an bPoblachtachas agus labhair sé faoi Thuaisceart Éireann go minic.
Saol
350px|thumb|left|120px|Teach Laighean, áit a bhfuil an tOireachtas lonnaithe ón mbliain 1922 i leith. Rugadh Liam Ó Neachtain i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1900, agus thosaigh sé ag obair leis an tseirbhís phoist sa bhliain 1916. Bhí sé páirteach sa cheardchumannachas a bhí láidir sa chathair ag an am, agus bhí sé ina rúnaí ag Ceardchumainn Lucht Oibre an Phoist idir na blianta 1924 agus 1948. Toghadh Ó Neachtain ina Theachta Dála i 1926 do Chontae Átha Cliath, agus ansin do Chontae Chill Dara ón mbliain 1932 go dtí a bhás. clé|mion|Póstaer sa bhliain 1969;  bogadh i dtreo na heite clé nuair a d'fhág Norton Rinneadh ceannaire Pháirtí an Lucht Oibre de sa bhliain 1932. Thóg Ó Neachtain an páirtí isteach san chéad rialtas idirpháirtíoch idir na blianta 1948 agus 1951, agus eisean ina Thánaiste agus ina Aire Leasa Shóisialaigh.
Arenicola marina
Rinne Séamus Mac an Iomaire cur síos ar an lugach ina leabhar Cladaí Chonamara: Níl trá ar bith timpeall na n-oileán nach bhfuil druidte le lugacha. Ní mór nach cosúil leis na hangailteacha iad a bhíos le fáil sa gcréafóg. Níl baoite ballach ar bith chomh maith leo... Timpeall le troigh ar domhain a bhíos siad agus cothaíonn siad iad féin ar an ngaineamh, agus bíonn carnáin de mar chomhartha caol díreach os cionn na háite ina mbíonn siad. Is aisteach na péiste iad, ó leath-throigh go troigh ar fhad agus níl mórán áit ar bith ó leath-thrá go díthrá nach bhfuil siad ar fáil — cuid acu dubh, cuid acu dearg, agus an ceann buí is fearr le haghaidh iascaigh.
Regent Street
Is sráid suite i Mayfair, Londain é Regent Street.
Liam Ó Neachtain
Saol
Bhí comhrialtas ann arís sa bhliain 1954, agus ba é Ó Neachtain an Tánaiste arís.
D'éag Liam Ó Neachtain i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1963.
Hans von Euler-Chelpin
Ceimicí Sualannach a saolaíodh sa Ghearmáin ab ea Hans Karl August Simon von Euler-Chelpin (1873-1964). Roinn sé Duais Nobel na Ceimice le Arthur Harden i 1929 as a shaothar ar choipeadh siúcra is ceimic na n-einsímí coipthe.
Eichhornia crassipes
Cur síos
Planda ilbhliantúil uisceach (nó hidrifít), saor-snámhach is ea an hiasaint uisce atá nádúrtha do Mheiriceá Theas trópaiceach agus fo-thrópaiceach. Le duilleoga leathana, tiubha, glasta, ubhacha, d'fhéadfadh an hiasaint uisce ardú os cionn dhromchla an uisce chomh hard le 1 mhéadar ar airde. Bíonn na duilleoga]] 10-20 cm ar leithead ar ghas atá ar snámh trí bholgán buacach mar nóidíní ag a bhun, os cionn dhromchla an uisce. Bíonn gais fhada, spúinseacha agus bolgánacha acu. Bíonn fréamhacha dubhchorcra clúmhacha agus saorchrochta acu. Iompraíonn an ghasóg cheartseasmhach spíce amháin de 8-15 bláth tarraingteach feiceálach, ar dhath an labhandair go bándearg, den chuid is mó, le sé pheiteal. Nuair nach bhfuil sí faoi bhláth, d’fhéadfadh sí a bheith meascaithe le Limnobium spongia nó  'Limnobium laevigatum''.
Gasail dama
Is ainmhí í an ghasail dama. Mamach atá ann.
South Molton Street
clé|250px|mion|South Molton Street Is sráid suite i Mayfair, Londain í South Molton Street.
Cothromóidí Euler-Lagrange
mion|Euler-Lagrange Sraith cothromóidí a leagann síos an gaol idir spleáchas fheidhm Lagrange ar luas, am is spás. Ainmnithe as Leonhard Euler is Joseph-Louis Lagrange, agus tugtar cothromóidí Lagrange orthu freisin. Más eol feidhm Lagrange don chóras, is iad cothromóidí Euler-Lagrange cothromóidí gluaisne an chórais sin. Bunúsach san ardmheicnic.
Shepherd Market
clé|250px|mion|Shepherd Market Is sráid suite i Mayfair, Londain é Shepherd Market.
Luibheolaíocht
mion|Luibheolaíocht Staidéar ar gach airí de phlandaí, a struchtúr, fiseolaíocht, gaolta, bithgheografaíocht, ag cuimsiú cuid mhaith disciplíní eile. Brainsí tábhachtacha nua-aoiseacha is ea géinitic is síolrú plandaí, atáirgeadh plandúil, saothrúchán fíocháin, úsáid micritheicníochtaí ina síolraítear plandaí ó phíosaí beaga fíocháin eiscthe (cosúil le míristéamaí, mar shampla) in ionad síolta, éiceolaíocht is caomhnú gnáthóg faoi bhagairt (mar shampla, na foraoisí trópaiceacha báistí agus bogaigh), agus úsáid plandaí mar tháscairí truaillithe.
Siméadracht
Airí córais arb ionann í tar éis oibríochta. Mar shampla, nuair a rothlaítear cearnóg trí 90°, ní féidir í a aithint thar an mbunchearnóg. Is siméadrach í faoi rothlú 90°. Is siméadrach ciorcal faoi rothlú ar bith thart ar a lár. I gcórais fhisiceacha baineann siméadracht le dlíthe imchoimeádta, agus cuirtear síos air seo trí theoiric na dtacar.
120347 Salacia
D'aimsigh na réalteolaithe Meiriceánacha Henry Roe, Michael Brown agus Kristina Barkume Salacia an 22 Meán Fómhair 2004 ag Réadlann Palomar i California, Stáit Aontaithe Mheiriceá.
Éadaoin
Sa Rúraíocht, ba í Éadaoin (Sean-Ghaeilge Étaín) banlaoch an scéil Tochmharc Éadaoine, ar cheann de na scéalta is sine agus is saibhre atá ann i Miotaseolaíocht na nGael. Faightear chomh maith í sa scéal Meán-Ghaeilge Togail Bruidne Dá Derga. D'aithin T. F. O'Rahilly í mar bhandia na gréine.
Sanasaíocht
Tá an t-ainm Étaín fréamhaithe le foirm dhíspeagadh na Sean-Ghaeilge ét (éad). Tá aithne uirthi scaití faoin mbuafhocal Echraide (marcach capaill), a thugann le fios go bhfuil sí gaolta le déithe na gcapall, agus pearsana amhail Rhiannon na mBreatnach agus Epona na nGallach. Sa scéal Tochmharc Éadaoine, tugann Midhir Bé Find (Fionnbhean) mar ainm uirthi, ach is amhlaidh go bhfuil an dán ina bhfuil an maíomh seo le fáil sa téacs, níos sine agus gan bhaint leis, a cuireadh leis an scéal níos déanaí.
Ginealas
Sa scéal Tochmarc Étaíne, ba iníon Ailill, rí na nUladh, í Éadaoin.
I dToghail Brú Dá Dearga, ámh, ba iníon Éadair í, agus phós sí an t-ardrí, Eochaid Feidlech. Bhí iníon acu, darbh ainm Éadaoin Óg, a phós Cormac, rí na nUladh. Rugadh iníon di, Meas Buachalla, ach mac ar bith. Thréig Cormac Meas Buachalla, ach d'aimsigh tréadaí í agus thóg seisean agus a bhean chéile í. Agus í fásta, phós sí an t-Ard Rí Eterscél Mór agus d'éirigh sí ina máthair Chonaire Mhóir. Sna dréachtaí ginealaigh, deirtear gurbh í bean chéile flaith na nUladh, Cormac Cond Longas.
Tochmharc Éadaoine
Nuair a thit Midhir na dTuath Dé Danann í ngrá le hÉadaoin agus a phós í, d'éirigh éad ar a chéadbhean diúltaithe Fuamnach and casts a sraith draíochta uirthi. Ar dtús, d'athraigh Fuamnach Éadaoin ina riocht linn uisce, ansin ina péist (nó nathair i leaganacha áirithe), agus ansin ina féileacán álainn (nó snáthaid mhór). Níor aithin Midhir gurbh í Éadaoin an féileacán, ach in ainneoin sin, d'éirigh sí ina a dhlúthchara, agus ní raibh suim aigesean i mnáibh. Mhúscail Fuamnach ámh gaoth mhór a shéid an féileacán chun siúil agus níor thug sí cead dó tuirlingt ach ar charraigeacha na mara ar feadh seacht mbliana.
Tar éis tamaill, thuirling an féileacán ar éadaí Aonghais. D'aithin sé gurbh Éadaoin a bhí ann, ach bhí hear i mbun cogaidh le Midhir agus dá bharr níor chuir sé ar ais chuige í. Rinne sé grianán beag agus fuinneoga an di, agus d'iompair é leis gach áit. Ach chuala Fuamnach an scéal agus mhúscail gaoth mór eile a shéid Éadaoin uaidh ar feadh seacht mbliana ar leith. I ndeireadh na dála, i ré Chonchúir mhic Neasa, thit an féileacán i gloine fíona a bhí á ól ag bean chéile gaiscíoch na nUladh, Éadar. D'éirigh an bhean torrach agus athrugadh Éadaoin, dhá bhliain déag is míle tar éis a céad breithe. ''
Togail Bruidne Dá Derga
Agus í fásta, phós Éadaoin Ard-Rí na hÉireann, Eochaidh Aireamh. Insítear conas a chas siad ar a chéile sa chéad sraith de Togail Bruidne Dá Derga.
Thit deartháir Eochaidhe, Ailill Angubae, i ngrá léi, agus thosaigh sé ag meath dá bharr. Faoi dheireadh, d'inis sé d'Éadaoin go raibh sé ag fáil bháis ar a son, agus gheall sí go rachadh sí a chodladh leis chun a bheo a shábháil. Shocraigh siad go mbuailfidís le chéile, ach chuir Midhir i gcodladh draíochta é agus chaill sé an cruinniú. Bhuail Éadaoin le fear ann ámh, a raibh cuma agus glór Ailille aige, ach níor luigh sí leis, ag aireachtáil nach Ailill féin a bhí sé. Tharla é seo faoi thrí, agus lig an fear Midhir aithne di  gurbh é. D'inis sé di scéal a saoil agus í ina bhean chéile, ach dhiúltaigh sé dul leis gan cead óna fear céile an linn úd. Tháinig sí chuig Ailill ar ais agus é leigheasaithe.
Chuaigh Midhir ina fhíor-riocht chuig Eochaidh agus mhol sé ficheall a imirt. D'fhógair sé geall de chaoga chapall, ach chaill sé agus thug na capaill go hEochaidh mar a gealladh. Thug  Midhir a dhúshlán ar thuilleadh cluiche, ar gheallta níos mó, agus lean sé air ag cailleadh. Thug a athair altrama rabhadh d'Eochaidh, gur dhuine acmhainne móire é Midhir, agus chuir sé ag obair é ar shraith tascanna, ina measc an clochán thar Móin Lámhrí a leagadh, a rinne sé go drogallach. Sa deireadh thiar, thug Midhir dúshlán d'Eochaidh, cluiche deireanach fichille a imirt, an geall le rá ag an buaiteoir. Bhuaigh Midhir an babhta seo, agus d'éalaigh sé póg is barróg a bhreith ar Éadaoin. Ghéill Eochaidh dó, ach dá rachadh Midhir ar ais an mhí dár gcionn. Tháinig  Midhir ar ais tar éis an ama agus rug barróg ar Éadaoin. Iompraíodh iad ina riocht ealaí agus d'eitil siad leo.
Dinnseanchas
Tá dhá dhán ann sa Dinnseanchas maidir le hÉadaoin. Sa dán faoi Ráth Easa, insítear conas ar éirigh le hEochaidh Aireamh, Étaín a fháil ar ais. Sa dá faoi Ráth Cruachan, luaitear fuadach Éadaoine ag Midhir.
Áilleacht
Sa lámhscríbhinn na Meán-Ghaeilge Togail Bruidne Dá Derga (Athleagan II), faightear cur síos sách fada, ornáideach fúithi sa tsraith inár bhuail sí le hEochaidh Aireamh i mBrí Léith.
Sa stíl lúcháireach céanna, díríonn an scéalaí isteach ar áilleacht a coirp:
Long airgid
Is amhlaidh go raibh ciall shamhaltach ag an Long Airgid agus ceithre éan óir ina timpeall. Thug Margaret Dobbs faoi ndeara cosúlacht an trí chorn a thairg Méabh do laochra na nUladh in Fleadh Bhricreann. I ngach corn, bhí éan níos luachmhara laistigh: sa chorn cré-umha, bhí éan fiondruine (cré-umha bán): sa chorn fiondruine, éan óir; agus sa chorn óir, éan cloch lómhar. Ina dteannta sin, dhírigh sí go raibh gaol ann le criadóireacht Hallstatt agus earraí cré-umha ó Lár na hEorpach, ar a cuireadh éin uisceacha ar chorn nó longa. D'fhéadfaí go ndearnadh seo go sonrach i gcomhthéacs deasghnáth reiligiúnach, nó go ginearálta le haghaidh idéanna reiligiúnacha. Mhol sí go gcaomhnaíonn an íomhá liteartha "cuimhneacháin adhradh tobair agus na ndeasghnáth a rinneadh ann le longa diaga maisithe le siombailí draíochta", is amhlaidh in éadan drochdhraíochta. Is dóigh gur tháinig a leithéid de nósanna reiligiúnacha agus soithí deasghnátha go hÉirinn idir 600 agus 300 RC, le linn ré inimirce.
I bhfianaise na n-ealaí agus a gcéille diaga i seanlitríocht na nGael, thug Dobbs faoi ndeara freisin baint an scéil le drochdhraíocht Fuamnaí, agus athrú Éadaoine agus Midhire i riocht ealaí.
Séasúr Foirmle a hAon 2021
mion|255x255px|Bhain Max Verstappen a chéad Chraobh Dhomhanda amach ag tiomáint do Red Bull Racing-Honda. mion|255x255px|Chríochnaigh Lewis Hamilton, an curadh 2020, sa dara háit, ag tiomáint do Mercedes. mion|269x269px|Chríochnaigh Valtteri Bottas, comhimreoir Hamilton, sa tríú háit. mion|169x169px|Bhain Mercedes Curadh na nDéantúsóirí amach, a n-ochtú ceann as a chéile. Craobhchomórtas rásaíochta do charranna Foirmle a hAon ab ea Séasúr Foirmle a hAon 2021, an 72ú séasúr den Chraobh Dhomhanda Foirmle a hAon. Thosaigh an séasúr ar an 28ú Márta i mBairéin agus chríochnaigh sé ar an 12ú Nollaig in Abú Daibí. Bhí dhá Grand Prix is fiche ann ar fud an domhan le tiománaí agus déantóirí ag dul in iomaíocht don Curadh Tiománaí Domhanda agus Curadh Déantóirí Domhanda faoi seach.
Ag deireadh na séasúir in Abú Daibí, bhain Max Verstappen a chéad Chraobh Dhomhanda amach, an céad duine ón Ísiltír, agus an céad tiománaí Red Bull an chraobh a bhaint amach ó Sebastian Vettel i 2013. Ar a bharr ar sin, bhí sé an céad uair a bhain tiománaí le cumhacht Honda an chraobh a bhaint amach ó Aryton Senna i 1991.
Eurofighter
Aerárthach caighdeánach le haghaidh trodaíocht aeir is ionsaí ar an talamh, á saothrú i gcomhar ag an nGearmáin, an Iodáil, an Spáinn is an Ríocht Aontaithe, le soláthar d'aerfhórsaí na hEorpa.
Brocaire Dandie Dinmont
thumb|240px|Brocaire Dandie Dinmont Madra as Alban é brocaire Dandie Dinmont.
Lupercalia
Féile Rómhánach an íonghlanta ab ea Lupercalia.
De réir an tseanchais, bhunaigh an Pápa Gelasius I Lá Fhéile Vailintín sa bhliain AD 496, chun Lupercalia a chur faoi chois.
Škoda Auto
Škoda Auto, giorraithe go Škoda, is monaróir carranna Seiceach é a bhunaigh mar chomharba ar Laurin & Klement i bPoblacht na Seice in 1925. Is i Mladá Boleslav, Poblacht na Seice atá ceanncheathrú an chomhlachta.
Joe Bratty
Ceannaire de chuid an UFF i ndeisceart Bhéal Feirste ba ea Joe Bratty (c. 1961 - 31 Iúil 1994). Bhí Bratty ina chónaí i gceann de na hárasáin ar Annadale, Béal Feirste.. Dúradh gur tháinig Bratty slán ó ocht n-iarracht a rinne an tIRA é a mharú sular éirigh leo sa deireadh i 1994.
Tharla Sléacht Loch an Oileáin ar 18 Meitheamh 1994 le linn na dTrioblóidí.
Cor in aghaidh an chaim, feallmharaíodh daoine eile le linn an tsamhraidh, Bratty san áireamh. Bhí an próiseas síochána i gcontúirt ag an am sin. Ach d'fhógair an IRA sos cogaidh ar 31 Lúnasa 1994.
28 Bealtaine
Is é an 28 Bealtaine an 148ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 149ú lá i mbliain bhisigh. Tá 217 lá fágtha sa bhliain.
2 Meitheamh
Is é an 2 Meitheamh an 153ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 154ú lá i mbliain bhisigh. Tá 212 lá fágtha sa bhliain.
Simín
Aonad seoltais an SI, leis an tsiombail S. Sainmhínítear é mar inbhéartú na friotaíochta (tomhaiste in óim).
Elizabeth Barrett Browning
File Sasanach a rugadh i Londain ab ea Elizabeth Barrett Browning (6 Márta 1806 – 29 Meitheamh 1861).
(55565) 2002 AW197
Is é (55565) 2002 AW197 uimhir 37 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid. Tá trastomhas níos lú ná 917 km aige. Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus tá sé ina bhall den Chrios Cuiper. Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht ann gur  abhacphláinéad é freisin.
Seán Ó hEochaidh
Polaiteoir Éireannach é Seán Ó hEochaidh (Béarla: Seán Haughey). Rugadh é ar 8 Samhain 1961 i mBaile Átha Cliath. Mac le Cathal Ó hEochaidh agus lena bhean chéile Maureen (iníon le Seán F. Lemass) is ea é.
Gairm pholaitiúil
Bhí sé ina bhall de Chomhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath ó 1985 go 2003, agus ina Ard-Mhéara ar an gcathair ar feadh bliana sa tréimhse 1989/90. Chaith sé na blianta 1987 go dtí 1992 ina Sheanadóir, agus toghadh chun na Dála é i 1992. Is polaiteoir cúramach coimeádach é a bhí faoi scáth a athar ó thús. Choinnigh sé a shuíochán ón gcéad uair a toghadh é go dtí olltoghchán 2011, nuair a chaill sé é. Ceapadh é ina Aire Stáit (Aire Sóisearach) i 2006 sa Roinn Oideachais. Toghadh arís é san Olltoghchán 2016.
Saol pearsanta
Tá sé pósta le hOrla O'Brien agus tá ceathrar clainne acu.
1975 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1975.
Ialtóg fhadchluasach Hemprich
Is ainmhí í an ialtóg fhadchluasach Hemprich. Mamach atá ann.
Ollscoil Iona
Ollscoil phríobháideach Chaitliceach is ea Ollscoil Iona (Gaeilge: Ollscoil Í). Tá an príomhchampas suite in New Rochelle, Nua-Eabhrac, thoir ó thuaidh ó Chathair Nua-Eabhrac. Na Bráithre Críostaí a bhunaigh an ollscoil sa bhliain 1940 mar choláiste tríú leibhéil do mhic an lucht oibre i gceantar Chathair Nua-Eabhrac. Tá 45 acra (0.18 km2) ag an ollscoil in New Rochelle agus 28 acra eile (0.11 km2) in Bronxville, Nua-Eabhrac. Rinneadh ollscoil den choláiste sa bhliain 2022.
Aki Kaurismäki
Is stiúrthóir scannán Fionlannach é Aki Olavi Kaurismäki (4 Aibreán 1957 a rugadh é). I measc scannáin eile, tá aithne air mar gheall ar Kauas pilvet karkaavat ('Scamaill i bhfad ar shiúl') (1996), Mies vailla menneisyyttä ('Fear gan stair') (2002), Le Havre (2011) agus Toivon tuolla puolen ('An taobh eile den dóchas') (2017) a bhfuil duaiseanna buaite acu.
Ollscoil Iona
D'fhreastail an Bráthair Séarlas Ó Cuinn (Charles Quinn) mar ollamh le Béarla i gColáiste Í. Scoláire litríocht na Gaeilge ab ea é freisin. Mhúin sé an Ghaeilge agus d'fhorbair sé bailiúchán litríocht na teanga i leabharlann an choláiste. Lena chuidiú, reachtáladh aeraíochtaí bliantúla Gaeilge ar an gcampas i New Rochelle i lár an 20ú haois.
Aki Kaurismäki
Gairm
Tar éis dó céim a bhaint amach i staidéar ar na meáin ó Ollscoil Tampere, d'oibrigh Kaurismäki mar bríceadóir, mar fhear poist, agus mar niteoir soithí, roimh a shocraigh sé a shuim sa phictiúrlann a leanúint, mar léirmheastóir ar dtús, agus ina dhiaidh sin mar scríbhneoir scripte agus stiúrthóir. Chuir sé tús lena ghairm scannánaíochta mar chomhscríbhneoir agus aisteoir i scannáin a chruthaigh a dheartháir níos sine, Mika Kaurismäki. Bhí an príomhról aige i scannán de chuid Mika, Valehtelija ('An Bréagadóir') (1981). Bhunaigh siad an comhlacht léiriúcháin Villealfa Filmproductions le chéile agus níos déanaí an fhéile scannán Midnight Sun. mion|cléBa é Rikos ja rangaistus ('Coir agus Pionós') (1983) a chéad scannán mar stiúrthóir, cóiriú ar úrscéal Dostoyevsky atá suite i Heilsincí an lae inniu. Bhain sé aird ar fud an domhain le Leningrad Cowboys Go America (1989) agus cuireadh a scannán Ariel (1988) isteach sa 16ú Féile Scannán Idirnáisiúnta i Moscó, áit a bhuaigh sé an Prix FIPRESCI. Is é an scannán is mó cáil Kaurismäki ná Mies vailla menneisyyttä ('Fear gan stair') (2002), a bhuaigh an Grand Prix agus Prix du Jury Œcuménique ag Féile Scannán Cannes 2002.
Ainmníodh an scannán úd do Ghradam Acadaimh sa chatagóir Scannán is Fearr i dTeanga Iasachta i 2003 freisin. Dhiúltaigh Kaurismäki freastal ar an searmanas, áfach, mar agóid in aghaidh ionradh na Stát Aontaithe ar an Iaráic. Ainmníodh an chéad scannán eile de chuid Kaurismäki, Laitakaupungin valot ('Solas sa chlapsholas'), freisin agus rinne Kaurismäki baghcat ar an searmanas arís. Sa bhliain 2002, dhiúltaigh sé cuireadh don Féile Scannán Nua-Eabhrac chun a dhlúthpháirtíocht leis an stiúrthóir Iaránach Abbas Kiarostami a thaispeáint, nár tugadh víosa dó in am don fhéile.
Tá a bhá leis an eite chlé curtha in iúl ag Kaurismäki go minic, ag síniú litir tacaíochta do Pháirtí an Lucht Oibre na Ríochta Aontaithe faoi cheannaireacht Jeremy Corbyn i mí na Nollag 2019, agus ag cáineadh freagairt shochaí na Fionlainne ar Géarchéim imirceach na hEorpa, ag cur síos air mar "smál ar na tíortha Nordacha. Náireach." Ba théama é cás na ndídeanaithe ina scannán deiridh Toivon tuolla puolen ('An taobh eile den dóchas') agus d'fhógair Kaurismäki go raibh sé ag éirí as mar stiúrthóir ina dhiaidh sin.
Stíl scannánóireachta
Tá clú ar Kaurismäki as a stíl íostach. Tugtar auteur air, ós rud é go scríobhann, go stiúrann, go léiríonn agus go n-eagraíonn sé a chuid scannáin de ghnáth, agus mar sin fágann sé a lorg fhuarchúiseach shainiúil orthu. Tá clú agus cáil ar an ndialóg gonta, cuireann a charachtair iad féin in iúl gan maisiú, díreach agus i dteanga dhian chaighdeánach, gan mórán mothúchán ná drámaíochta a léiriú.
Dar cur síos ag Roget Ebert, is gnách go seasann na haisteoirí agus an ceamara go socair, gan a lán gluaiseachtaí casta. Ní dhéanann a charachtair miongháire; sméideann siad a gcinn go brónach agus caitheann siad tobac de shíor; bíonn siad ag súil leis an rud is measa ach, fós féin, tá lúcháir orthu agus tá greann domhain ann atá níos saibhre ar fad mar go n-eascraíonn sé ó nádúr an duine agus ó áiféiseach an tsaoil, in ionad a bheith ag brath ar charúil agus jócanna follasacha.
Arthur John Evans
Seandálaí a rugadh i Nash Mills Shasana ab ea Arthur John Evans (1851-1941). I 1899-1935 thochail sé seanchathair Chnósas ar oileán na Créite agus tháinig ar iarmhair na sibhialtachta ann, ar thug sé an tsibhialtacht Mhionóch uirthi, i 1904.
Na Gaibhlte
mion|268px|right|Na Gaibhlte á radharc as an mótarbhealach [[N8|M8.]] mion|right|268px|Cnoc Mór na nGaibhlte Sliabhraon i gContae Luimnigh agus i gContae Thiobraid Árann is ea na Gaibhlte (Galty Mountains i mBéarla).
Is dócha gur Sléibhte na gCoillte is bun den ainm na Gaibhlte i nGaeilge an lae inniu.
Tá an sliabhraon suite i Machaire Méith na Mumhan.
Tá an Gleann Eatharlaí go díreach lastuaidh díobh idir na Gaibhlte agus Sliabh na Muc. Laistiar de na Gaibhlte atá an Sliabh Riabhach agus Sléibhte Bhealach Abhra.
Na sléibhte sna Gaibhlte
Seo iad sin na sléibhte is airde sna Gaibhlte:
Lochanna Coire
Tá roinnt lochanna coire sna Gaibhlte:
Il Canto degli Italiani
Is é Il Canto degli Italiani (Gaeilge: Amhrán na nIodálach) amhrán náisiúnta na hIodáile. Tugtar Fratelli d'Italia ("A Bhráithre ón Iodáil") air freisin, nó Inno di Mameli - Iomann Mhameli. B'é Goffredo Mameli a chum an dán, thiar sa bhliain 1847, mar amhrán catha do lucht an Risorgimento.
Nasc
Éist le hAmhrán Náisiúnta na hIodáile ar leathanach gréasáin Uachtarán Phoblacht na hIodáile.
Caisteal na h-Àirde
alt=Dealbh Caisteal na h-Àirde|mion|clé|An Caisteal Caisleán os cionn an Àird agus Linne Foirthe suite i gComhairle na h-Eaglaise Brice is ea Caisteal na h-Àirde. Óstán a bhí ann go dtí 2023, nuair a chuaigh sé i léig. Is iomaí scéal scanrúil atá ann faoin gCaisleán.
Anne na Briotáine
Bhí Anne na Briotáine (Briotáinis: Anna Breizh nó Anna Vreizh; 25/26 Eanáir 1477 – 9 Eanáir 1514  ) i réim mar Bhandiúc na Briotáine ó 1488 go dtí a bás, agus Banríon na Fraince ó 1491 go 1498 agus ó 1499 go dtí a bás. Is í an t-aon bhean a bhí ina bean chéile an rí sa Fhrainc faoi dhó. Le linn Chogaí na hIodáile, rinneadh Banríon Napoli de Anne freisin, ó 1501 go 1504, agus Bandiúc Milano, i 1499-1500 agus ó 1500 go 1512.