cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Liam I Shasana
Cúlra agus Óige
Bhí Liam faoi choimirce a uncail, Ardeaspag Rouen, agus bhí sé siúd mar leasrí aige go dtí go raibh aois fir bainte amach aige. Is iomaí cogadh a fearadh le linn réimeas Liam agus is iomaí éirí amach a rinne na barúin Normannacha ina choinne chun a dhúshlán a thabhairt. Ach ba láidir an phearsa é agus thuill sé clú mar cheannaire agus mar shaighdiúir díograiseach agus brúidiúil, rud a chabhraigh leis iomlán na Normainne a chur faoina smacht.
Sa bhliain 1049, phós sé Matilda Fhlóndrais, arbh í iníon Chunta Baldwin Fhlóndrais agus bhí Ailfrid Mór mar shinsear aici chomh maith.
A Éileamh ar Ríocht Shasana agus Cath Hastings
clé|mion|Dealbh Liam i Falaise I bhfad sular rugadh Liam, ba ghá do rítheaghlach Shacsanaigh an Iarthair teitheadh go dtí an Normainn sa bhliain 1013, de bharr ruathair na Lochlannach. Bhí Éadbhard Coinfeasóir ina chónaí sa Normainn go dtí gur tháinig sé i gcoróin i Sasana sa bhliain 1042, nuair a bhí Liam féin 14 bliain d'aois. Thug sé talamh dá chomhghuaillithe Normannacha nuair a d'fhill sé ar Shasana, ar mhaithe le cumhacht na mbarún Sacsanach a laghdú. Dealraíonn sé gur ainmnigh Éadbhard Liam mar chomharba aige sa bhliain 1051. Nuair a fuair Éadbhard bás, d'ainmnigh an Witenagemot duine d'iarlaí cumhachtacha Shasana, Arald Mac Godwin, mar rí. Chinn Liam ar éileamh a chur isteach ar choróin Shasana mar dhuine de ghaolta Éadbhaird, mar thoradh ar an mbeart seo. clé|mion|Bonn Liam clé|mion|Armas Ag an am céanna, bhí gaiscíoch Ioruach darbh ainm Arald Hadraada, a shíolraigh ó Canute, ag ullmhú cabhlaigh le hionradh a dhéanamh ar Shasana. Tháinig sé i dtír ar Abhainn an Humber ar 18 Meán Fómhair 1066, agus ghabh sé Eabhrac dhá lá ina dhiaidh sin. Mháirseáil an Rí Arald a arm ó thuaidh agus bhuail siad na Lochlannaigh agus maraíodh Hadraada ag Cath Dhroichead Stamford, ar 25 Meán Fómhair.
Ar 28 Meán Fómhair, tháinig Liam agus a chabhlach i dtír, gar do Pevensey Kent. Mháirseáil Arald a arm ó Eabhrac go Kent le dul i ngleic le harm Liam ag Cath Hastings, ar 14 Deireadh Fómhair. D'ordaigh Liam dá arm ligean orthu gur ag cúlú a bhí siad, ach d'ionsaigh siad arm Araild ansin, nuair a briseadh ar ord a shaighdiúirí siúd agus iad ag iarraidh dul sa tóir ar shaighdiúirí Liam a bhí ag teitheadh, mar dhea. Maraíodh Arald sa chath nuair a buaileadh é sa tsúil le saighead agus chúlaigh arm na Sacsanach.
Thogh an Witan Edgar Atheling mar chomharba Araild, ach thairg sé siúd an choróin do Liam, de réir cuma. Agus é ag iarraidh a chuid cumhachta a dhaingniú, chuir Liam cosc ar chreachadóireacht agus gheall sé gur fuascailt íseal a bheadh i gceist. San áireamh leis sin, thairg sé pardún do na Sacsanaigh go léir nach raibh ag troid ar son Araild.
Cluicheadh an Tuaiscirt
thumb|Léarscáil den achar talún a bhí faoi smacht Liam i Sasana agus sa Fhrainc, tar éis dó Sasana a ghabháil.|clé
D'éirigh go leor de na Sacsanaigh amach i gcoinne Liam sna blianta beaga i ndiaidh dó teacht i gcoróin, go háirithe i dtuaisceart na ríochta. D'éirigh le Liam na ceannaircí seo a chur faoi chois agus rinne a arm léirscrios ar an gceantar máguaird, eachtra a tugadh 'Cluicheadh an Tuaiscirt' uirthi.
Mionn Salesbury
Sa bhliain 1086, thug Liam ar na huaisle go léir teacht go Salisbury, áit a raibh orthu mionn dílseacht dó a thabhairt. Agus an mhóid seo á tabhairt acu, bhí ag éirí le Liam réimse na ndílseachtaí áitiúla a bhain le húinéireacht talún sa chóras Feodach a sheachaint. Bhí sé i gceist aige go gcuirfeadh sé seo stop le ceannaircí ina choinne ina dhiaidh sin.
Smacht na Normannach
Bhí tionchar ollmhór ar Shasana ag cuid mhaith de na hathruithe a thug Liam Concar ar an saol tar éis dó teacht i gcoróin. Cruthaíodh uasaicme Normannach nua os cionn na Sacsanach dúchasach. Faoi 1086, bhí 80% de thalamh na ríochta faoi úinéireacht na Normannach.
Tugadh ísliú céime do na Sacsanaigh i gcúrsaí riaracháin, polaitiúla agus eaglasta chomh maith agus na Normannaigh ag glacadh na bpost ba thábhachtaí dóibh féin. Thairis sin, rinneadh teanga oifigiúil den Fhraincis, teanga dhúchais na Normannach agus fágadh teanga na Sacsanach, teanga an mhóraimh in áit na leathphingine, cé go ndearna Liam féin iarrachtaí é a fhoghlaim. Cheap Liam fear Iodálach darbh ainm Lanfranc, ina Ardeaspag ar Chanterbury, chun atheagrú a dhéanamh ar an eaglais i Sasana agus chun smacht na Normannach uirthi a chinntiú.
Ach seans maith gurbh é an t-athrú ba mhó a d'imir concas na Normannach ar Shasana ná an caidreamh eachtrach nua a cruthaíodh. Roimhe seo, ba ó thuaidh i dtreo Chríoch Lochlann, a d'fhéach na Sasanaigh go cultúrtha agus go polaitiúil. Ach anois bhí saol Shasana, idir eacnamaíoch agus chultúrtha, dírithe ar an bhFrainc agus ar an Mór-Roinn.
Bliain a bháis
Fuair Liam bás ar 9 Meán Fómhair 1087, tar éis dó é féin a ghortú go marfach nuair a thit sé ar chorr iarainn a dhiallaite, agus é ag cur an bhaile Mantes faoi léigear, sa Fhrainc.
Adhlacadh a chorpán i Séipéal San Stiofán, i gCaen. Scrios gráscar Cailvíneach an chuid ba mhó dá chorp sa 16ú haois agus scriosadh an chuid dheireanach a bhí fágtha, cnámh leise dá chuid, i rith Réabhlóid na Fraince.
Tháinig an dara mac leis, Liam Rufus, i gcomharbacht air, tar éis don mhac ba shine leis, Roibeard Curthose, éirí amach ina choinne sa Normainn sula bhfuair sé bás.
Áird nan Crasg
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Áird nan Crasg.
Cill Fhionntain
Is bruachbhaile cónaitheach ar an Taobh Thuaidh de Bhaile Átha Cliath, Éire, í Cill Fhionntain (Béarla: Sutton). Tá sé suite ag bun Bhinn Éadair. Tá an leithinis ar imeall thuaidh Chuan Bhaile Átha Cliath. Tá croílár beag tráchtála ag trasrian an bhóthair ag Sutton Cross.
Suíomh agus tíreolaíocht
thumb|Marine Hotel, Crois Chill Fhionntain Tá Sutton thart ar 12 ciliméadar ó lár Bhaile Átha Cliath agus is chomharsa é de Bhinn Éadair. Tá sé in aice le Baile Dúill agus Cois Bá. Tá sé suite ar an bpríomhbhóthar ó Bhaile Átha Cliath go Binn Éadair. Tá stáisiún DART aige ar an gCóras Iarnróid fo-uirbeacha, agus bealach Bhus Átha Cliath uimhir 31. Go stairiúil leagan Sutton go hiomlán ar an leithinis.
Tá dhá limistéar siopadóireachta i Sutton, Supervalu (Roimhe seo leis an ainm Superquinn) (a tháinig in áit an phictiúrlann áitiúil), agus Óstán na Mara (The Marine Hotel).
Is cuid den dáilcheantar é Sutton i nDáil Éireann Bhaile Átha Cliath Thoir Thuaidh. tá sé mar chuid den “Bhinn Éadair-Mullach Íde” toghlimistéar áitiúil i gComhairle Contae Fhine Gall.
Fóillíocht agus Gnéithe
thumb|Trá i gCill Fhionntain, Baile Átha Cliath, ag féachaint ó thuaidh i dtreo [[Reachrainn]] Tá go leor tránna timpeall Sutton. Tá seoltóireacht báidíní amach ó chósta, agus galf a bhaineann le Club Gailf Bhinn Éadair. Tá club rugby suite ag Bóthar an Stáisiúin. Tá 12 cúirteanna taobh amuigh sa Chleith Leadóige Sutton. (Is é an cúirt is mó le haghaidh scuaise sóisearach i bPoblacht na hÉireann).
Tá túr Martello sa braille fearainn. Is sé anois áit chónaí phríobháideach ag Red Rock. Bhí sé faoi úinéireacht an teaghlach Jameson Irish Whiskey uair amháin. Ba é an áit chónaithe de Albert Luykx fear gnó na Beilge. bhí clú ar, maidir le trialach arm na hÉireann. Ina dhiaidh sin ba é Óstán Teach Sutton, an t-ainm, agus ansin Sutton Castle Hotel. D’iompaígh é chun cónaithe príobháideacha sa bhliain 2003.
Tá siúl fada idir suíomh an tsráidbhaile Bhinn Éadair sean agus Teach Sutton.
Tá sruthanna beaga sa cheantar. Is iad, na srutháín Santa Sabina agus Carrickbrack a sreabhadh isteach an chósta ar Trá Sutton.
Education
Tá trí bhunscoil i Sutton: the Burrow School,  St. Fintan's National School, the primary part of Sutton Park School, agus trí mheáin scoil: St. Fintan's High School (buachaillí), Santa Sabina Dominican College (a.k.a. Santa Sabina) (cáilíní) agus cud sinsearach de Sutton Park School (buachaillí agus cáilíní).
Creideamh
Tá Eaglais Chaitliceach Rómhánach ag bun cnoc Bhinn Éadair. Tá Eaglais Methodist ag acomhal Bhóthar an Teampaill agus Bóthar Bhinn Éadair.
Tá tobar beannaithe de Naomh Fionntán ar thalamh príobháideach.
Eitneolaíocht
mion|Kwakwaka'wakw, [[iarsmalann Peabody, ollscoil Harvard]] Is éard atá san eitneolaíocht (ó ἔθνος, ethnos na Gréigise a chiallaíonn "daoine, náisiún, cine") ná craobh den antraipeolaíocht a déanann comparáid agus anailís ar an mbunús, ndáileadh, dteicneolaíocht, reiligiún, dteanga, agus ar struchtúr sóisialta na rannáin eitneacha, ciníocha, agus / nó náisiúnta den chine daonnana.
Buirg Leithinis Kenai, Alasca
thumb|280px|Suíomh sa stát [[Alasca]] 237x237px|deas|mion|Suíomh Alasca sa SAM Is buirg in Alasca é Buirg Leithinis Kenai (Béarla: Kenai Peninsula Borough). Tá sé suite i ndeisceart an stáit, agus is é 1 duine sa chiliméadar cearnach (1/km²) an dlús daonra ann. Is é Soldotna príomhbhaile na buirge, ach is Kenai an chathair is mó daonra. Sa bhliain 2016 bhí 58,506 duine ina gcónaí ann.
Eitneolaíocht
Eitneocheolaíocht is í an baint idir ceol agus eitneolaíocht
Buirg Leithinis Kenai, Alasca
Tá sé ag críochantacht leis na buirgí seo leanas:
Cuimsíonn an bhuirg na páirceanna seo leanas:
Stair
Bunaíodh Buirg Leithinis Kenai ar 7 Nollaig 1964. D'eascair ainm na buirge ón Leithinis Kenai.
Bonnán
Is éan é an bonnán. Is iad na bonnáin na speicis éin atá ina mbaill den fhine úd Ardeidae. Aithnítear roinnt speiceas. Is éin réisc iad. Itheann siad reiptílí, feithidí, éisc, crústaigh, froganna, torbáin, agus mamaigh bheaga.
Tá siad le fail i Meiriceá Thuaidh agus Theas, san Áise, san Afraic, san Astráil, sa Nua-Shéalainn agus san Eoraip. Is éin imircigh iad an chuid is mó díobh. Beireann siad 1-7 ubh.
A' Bheinn Mheanbh
Sliabh sna Trosaichean is ea A' Bheinn Mheanbh (Gaeilge na hÉireann: An Bheann Mheanbh nó Bheag). Tá dá mhullach aici, atá ina luí beagnach 2 chiliméadar siar ó dheas de Loch Ceiteirein.
League of Ireland Shield
Is comórtas sacair marbh é an League of Ireland Shield (Gaeilge: Sciath Sraithe na hÉireann). Rith sé ó 1921 go dtí 1972 agus bhí sé imeartha roimh an séasúr Sraith na hÉireann. Measadh sé an comórtas is tábhachtaí tar éis an tsraith agus Corn Cumann Peile na hÉireann.
Walthamstow
Is baile é Walthamstow atá suite sa bhuirg Waltham Forest, Londain Thoir.
Siorrachd Inbhir Narann
Contae de chuid na hAlban is ea Siorrachd Inbhir Narann.
An tSeirbhís Náisiúnta Sláinte
Is eagraíocht cúram sláinte rialtais sa Ríocht Aontaithe í an tSeirbhís Náisiúnta Sláinte (SNS nó an National Health Service, an NHS).
Soláthraíonn an NHS seirbhísí míochaine agus sláinte go saoránaigh agus cónaitheoirí. clé|mion|Paimfléad, 1948
Stair
Bunaíodh an NHS sa bhliain 1948. Bhí Comhlachas na Lianna Míochaine ina choinne ar dtús. Ach ar an 5 Iúil 1948, cuireadh Sylvia Beckingham isteach san ospidéal i Manchain, an chéad othar NHS.
Liam II Shasana
Saol
Bhí tailte ag Liam sa Normainn agus le linn a réimis, daingníodh greim na Normannach ar an Bhreatain Bheag agus an Albain.
Scríobh an starí Frank Barlow faoi mar a leanas:"'He had maintained good order and satisfactory justice in England and restored good peace to Normandy. He had extended Anglo-Norman rule in Wales, brought Scotland firmly under his lordship'."agus"'[a] rumbustious, devil-may-care soldier, without natural dignity or social graces, with no cultivated tastes and little show of conventional religious piety or morality—indeed, according to his critics, addicted to every kind of vice, particularly lust and especially sodomy.'"Níor phós Liam riamh agus ní raibh aon ghean ag a chúirt air. clé|mion|Ní raibh sé éasca do [[Anraí I Shasana|Anraí I teacht i gcomharbacht ar Liam.]]
Dúnmharú ?
Bhí Liam amach ag seilg sa New Forest nuair a maraíodh é. Scaoil duine de na huaisle, Walter Tirel, saighead leis, is cosúil.
Cill an Iúir
Is baile fearainn suite i gContae an Dúin í Cill an Iúir.
Mysterious Billy Smith
Dornálaí Ceanadach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea Mysterious Billy Smith, a rugadh Amos M. Smith ar 15 Bealtaine, 1871 i Little River, Digby, Nova Scotia agus a fuair bás ar an 15 Deireadh Fómhair, 1937.
Feorainn dhubh
Is planda í an fheorainn dhubh.
Carnan Lao
Is baile fearainn suite i gContae an Dúin é Carnan Lao.
Seattle, Washington
Stair
Bhí cónaí ar Mheiriceánaigh dúchasacha sa réigiún ar feadh 4000 bliain sular lonnaigh coilínithe Eorpacha ann. Bhunaigh Arthur A. Denny cathair Seattle sa bhliain 1851.
Cultúr
Is ceoltóir rap ó Seattle é Macklemore.
Priti Patel
Polaiteoir de chuid an Pháirtí Choimeádaigh sa Ríocht Aontaithe is ea Priti Sushil Patel. Rugadh í i London Borough of Islington ar an 29 Márta 1972.
Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2006
Bhí Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2006 ar siúl i dTorino na hIodáile idir an 10 agus an 26 Feabhra 2006.
Burgess Meredith
Is aisteoir Meiriceánach é Oliver Burgess Meredith (16 Samhain 1907 – 9 Meán Fómhair 1997). Bhí sé ina chaptaen in aerfhórsa na Stát Aontaithe le linn an Dara Cogadh Domhanda ach scaoileadh amach é le bheith páirteach i ndéanamh scannáin dar theideal The Story of G.I. Joe. D'imir sé an phríomhpháirt mar Ernie Pyle, tuairisceoir cáiliúil. In Cleveland, Ohio a rugadh é. Cailleadh é in Malibu, California.
Yonkers, Nua-Eabhrac
Is cathair de chuid stát Nua-Eabhrac, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í Yonkers. Tá timpeall is 195,976 (2011) duine ina gcónaí sa chathair. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1646. Tá Mike Spano ina mhéara.
Iatraigineas
Galar nó neamhord a tharlaíonn de thoradh idirghabháil dochtúra is ea iatraigineas, go minic de bharr cóireáil ar ghalar eile. Cuimsíonn sé drochiarmhairtí a bhíonn ar chóireáil drugaí, aimhréidh máinliachta, nó ionfhabhtú a fhaightear agus duine in ospidéal.
Buffalo, Nua-Eabhrac
Is cathair de chuid stát Nua-Eabhrac, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í Buffalo. Is í Buffalo an dara chathair is mó sa stát Nua-Eabhrac. Tá timpeall is 258,703 (2014) duine ina gcónaí sa chathair agus is é an príomhbhaile contae é i gContae Erie. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1801. Tá Byron Brown ina mhéara.
Tá clú ar Bhuffalo mar gheall ar an gcuid mhór ailtireachta nua-aimseartha thógtha ann, forgnimh dheartha ag Louis Sullivan agus Frank Lloyd Wright ina measc.
Maighread Ní Dhomhnaill
Is ceoltóir Éireannach Maighread Ní Dhomhnaill (a rugadh i gCeannanas, Co. na Mí), a bhfuil clú agus cáil tuillte aici mar sháramhránaí amhrán Éireannach, go háirithe amhráin i nGaeilge. Fuair sí a stór amhrán óna haintín nuair a chaith sí a cuid samhraidh i Rann na Feirste i nGaeltacht Dhún na nGall.
Bhí sí sa ghrúpa ceannródach Skara Brae lena deirfiúr Tríona agus a deartháir Mícheál Ó Domhnaill. D'éirigh go maith léi mar cheoltóir aonarach freisin.
Tá sí pósta ar Stiúrthóir-Ginearálta RTÉ, Cathal Goan.
Thosaigh si ar thionscadal nua, "T with the Maggies" sa bhliain 2010.
Cesar Romero
Ba aisteoir Meiriceánach é Cesar Julio Romero, Jr., a rugadh sa bhliain 1907. Saolaíodh é i gCathair Nua-Eabhrac do thuismitheoirí ó Chúba. Iníon José Martí, file náisiúnta Chúba, agus amhránaí ceolchoime ab ea a mháthair. Rugadh a athair san Iodáil. Thug a thuismitheoirí aghaidh ar Nua-Eabhrac agus ba sa chathair sin agus in Connecticut a chuaigh sé ar scoil. Liostáil César Romero i nGarda Cósta na Stát Aontaithe i 1942 le linn an Dara Cogadh Domhanda agus chuaigh sé sa chomhrac ag Tinian agus Saipan san Aigéan Ciúin. D'imir sé ról an Joker sa tsraith theilifíse Batman sna 1960idí.
A shaol pearsanta
Níor phós sé riamh. Duine aerach a bhí ann. "Baitsiléir críochnaithe" a thugtaí air sna meáin. Bhí sé cláraithe mar bhall den Pháirtí Poblachtach agus ghlac sé páirt i bhfeachtas uachtaránachta Richard Nixon sa bhliain 1960.
Baile an Doire
Is paróiste sibhialta suite i gContae Dhoire é Baile an Doire.
G-20
deas|300px|thumb|Ceannairí G-20 Tugtar G-20 nó Grúpa an Fhichead ar ghrúpa d'airí airgeadais agus gobharnóirí bainc cheannais ó fhiche mór-gheilleagar an domhain - naoi dtír déag áirithe agus an tAontas Eorpach mar bhall amháin.
Frank Gorshin
b'aisteoir Meiriceánach é Franklin John "Frank" Gorshin, Jr., a rugadh sa bhliain 1933.
Stiofán Shasana
Bhí Stiofán nó Stiofán Blois (t. 1096 – 25 Deireadh Fómhair 1154) mar a tugadh air go minic, ina rí ar Shasana ó 1135 go lá a bháis. Tháinig sé i gcóróin tar éis d'Anraí I bás a fháil agus bhí sé ar an rí deireanach de rítheaghlach na Normainne, ar an tír sin. Tháinig a chol ceathrair Anraí II i gcomharbas air.
Anraí I Shasana
Bhí Anraí I nó Hanraí I (t. 1068/1069 – 1 Mí na Nollag 1135) ina rí ar Shasana ó 1100 go dtí lá a bháis. Bhí sé ar an gceathrú mac ag Liam I agus tháinig sé i gcomharbas ar a dheartháir Liam II, fear a bhí gan oidhre. Fuair sé an bua ar an deartháir ba shine leis, Roibeard Curthose, chun teideal Dhiúc na Normáine a bhaint amach sa bhliain 1106. Tugadh an leasainm Beauclerc ar Anraí mar gheall ar an tsuim a bhí aige sa léann, chomh maith le Leon an Chirt mar gheall ar an bhforbairt a rinne sé ar an gcóras dlí agus riaracháin sa tír lena linn. Tháinig a chol ceathrair Stiofán i gcomharbas air.
Féar cumhra
Is planda é an féar cumhra.
Abhainn na Sláine
Tá a foinse ar shliabh Log na Coille i gContae Chill Mhantáin agus ritheann sí siar agus ansin ó dheas nó go dtéann isteach i Muir Éireann ag Loch Garman.
Mariano Brull
Ba fhile Cúbach é Mariano Brull Caballero (24 Feabhra, 1891 - 8 Meitheamh, 1956) a raibh baint aige de ghnáth le gluaiseacht siombalach na Fraince. Ba iad Stéphane Mallarmé agus Paul Valéry an bheirt  shiombalaí a raibh tionchar mór acu air. I measc na bhfilí Cubacha sa chéad leath den fhichiú haois ba é an file ba shuntasaí díobh siúd a scríobh filíocht ar mhaith leis an fhilíocht, murab ionann is filíocht a dhírigh ar cheisteanna sóisialta nó ar fhilíocht a spreag cultúr na gCúbach de shliocht na hAfraice. Mar gheall ar a spéis i bhfuaimeanna na bhfocal, tá cáil air mar gheall ar an chineál filíochta ar a dtugtar "jitanjáfora" áit a bhfuil focail a bheag nó a mhór gan chiall ach a thugann tábhacht mhór d'fhuaimeanna. Ba thaidhleoir é ó thaobh gairme de, agus bhí cónaí air i mblianta éagsúla san Eoraip agus i Meiriceá.
Beathaisnéis
Rugadh Brull i Camaguey, in oirthear Cúba, áit a raibh a athair Miguel Brull lonnaithe, ina oifigeach de chuid arm na Spáinne. Ba de shliocht de theaghlach úinéirí talún a mháthair Celia Caballero, a bhí ina gcónaí ann ar feadh na glúine fada. Tuigtrar gur shíolraigh sé ó Chatalónaigh, Aragóinigh agus Andalúisigh.
Na chéad bhlianta
Mar leanbh, bhí sé ina chónaí i ndeisceart na Spáinne i Ceuta agus i Málaga. Bhí sé ina mhac léinn i gCamaguey, nuair a fuair sé amach go raibh sé an-tógtha leis an bhfilíocht. Bhunaigh sé féin agus mic léinn eile iris nár mhair i bhfad ar scríobh sé dánta agus aistí ann. Léifeadh Brull óg an fhilíocht go léir a d’fhéadfadh sé a dhéanamh, agus chuaigh obair na bhfilí siombalacha Francacha i gcion go mór air.
Sa bhliain 1908 bhog sé go Havana, áit ar fhreastail sé ar an Ollscoil agus bhain sé céim amach mar Dhochtúir Dlí ag aois 22. D'oibrigh sé i ngnólacht dlí agus scríobh sé filíocht don iris El Fígaro. Le linn 1914 agus 1915 bhí sé ina bhall den ghrúpa beag a chruinnigh timpeall an léirmheastóra liteartha Dhoiminiceach Pedro Henríquez Ureña. Henriquez, ag chreidiúint go mbeadh todhchaí mar fhile ag Brull, d'éirigh sé ina mheantóir air. Chuir sé é chuig roinnt eagarthóirí agus mhol sé go léifeadh sé filí nach raibh sé eolach orthu.
Sa bhliain 1916 d'fhoilsigh Brull a chéad leabhar filíochta, La casa del silencio. Go gairid ina dhiaidh sin phós sé Adela Baralt, agus d'athraigh sé a ghairm, agus chuaigh sé isteach i seirbhís taidhleoireachta Chúba. Bhí rún diongbháilte ag Brull Cúba a fhágáil toisc go raibh sé spíonta le blianta ag streachailt ar son neamhspleáchais a bhaint amach agus buartha faoi na fadhbanna a bhí os comhair aon tír nua, thuig sé go raibh na healaíona gan téagar, gan spéis acu sna turgnaimh iontacha (an chiúbachas, an t-amhalachas, srl.) agus a tháinig chun cinn leis an oiread sin fórsa san Eoraip.
Saol taidhleoireachta
deas|mion| Leabhar deireanach le Mariano Brull "Rien Que" (1954). Eagrán tiomnaithe do Miguel Angel Carbonell, uachtarán ar Acadamh na nEalaíon agus Litreacha Chúba
Protastúnachas Shoiscéalach
250px|thumb|Protastúnachas Shoiscéalach Is gluaiseacht domhanda, tras-shainchreidmheach san Chríostaíocht Phrotastúnach a chloígh le creideamh go ndéanann eisint an Soiscéal teagasc slánú trí creideamh san leorghníomh Íosa Críost é Protastúnachas Shoiscéalach.
An Bhreacach
deas|250px|thumb|An Bhreacach Is baile fearainn suite i gContae Dhoire é an Bhreacach.
Neil Blaney
Polaiteoir Éireannach ab ea Neil Blaney (1 Deireadh Fómhair 1922 – 8 Samhain 1995). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
I mí na Bealtaine 1970, agus Blaney ina Aire Talmhaíochta, thug an Taoiseach Jack Lynch bata agus bóthar dó (in éineacht le Charles Haughey) nuair a tháinig sé chun solais go raibh sé ag ceannach gunnaí ar an Mór-Roinn ar son Shealadaigh an IRA.
Contae Obar Deathain
thumb|Aberdeenshire Contae de chuid na hAlban is ea Obar Deathain.
An Mhaoirne
Contae de chuid na hAlban is ea an Mhaoirne.
Sliabh Fuji
Is sliabh suite sa tSeapáin é Sliabh Fuji. Tá sé 3776m ar airde.
Corn FIFA an Domhain 2010
Ba chomórtas sacair é Corn FIFA an Domhain 2010. Bhí sé ar siúl san Afraic Theas ó 11 Meitheamh 2010 go dtí 11 Iúil 2010. Bhí 32 foireann idirnáisiúnta páirteach sa chomórtas.
B'é an chéad ilchomórtas san Afraic. Bhuaigh an Afraic Theas an próiseas tairisceana. De dheasca an chinnidh sin, is é Cónaidhm Sacair na hAigéine an t-aon chónaidhm amháin nár óstáil Corn FIFA an Domhain riamh.
Bronnadh an corn ar an Spáinn.
Cúlra
thumb|upright| Céliúradh in [[Camps Bay, Cape Town tar éis do FIFA an Afraic Theas a roghnú ]]
Dúirt FIFA go mbeadh comórtas na bliana 2010 ar siúl i dtír éigin san Afraic. Bhí cúig thír ina n-iarrthóirí:
Tar éis bhabhta vótála amháin, dúirt uachtarán FIFA, Sepp Blatter, ar an 15 Mí na Bealtaine 2004 in Zürich go raibh an bua ag an Afraic Theas.
''
Sna blianta 2006 agus 2007, bhí ráflaí ann go n-aistreodh FIFA an Corn go tír eile. Dar le daoine áirithe, ina measc Franz Beckenbauer, Horst R. Schmidt agus, deirtear, feidhmeannaigh áirithe de chuid FIFA, ní raibh an Afraic Theas ag ullmhú go maith don chomórtas. Dúirt FIFA go raibh muinín aige san Afraic Theas, áfach, agus nach mbeadh a leithéid de phlean aige ach amháin dá mbeadh tubaiste nádúrtha ann (mar is gnách leis an eagraíocht.
Coinníollacha na nGrúpaí
Baineann FIFA úsáid as na coinníollacha seo a leanas le foirne a rangú;
Babhta le 16
26 Meitheamh 2010
Patrick Halliden
Polaiteoir Éireannach ab ea Patrick Halliden. Bhí sé ina bhall de Chlann na Talmhan.
Corn FIFA an Domhain 2010
Babhta le 16
27 Meitheamh 2010
28 Meitheamh 2010
29 Meitheamh 2010
Cluichí Ceathrú Ceannais
2 Iúil 2010
3 Iúil 2010
Cluichí Leathcheannais
6 Iúil 2010
7 Iúil 2010
Cluiche don Tríú áit
10 Iúil 2010
Cluiche Ceannais
11 Iúil 2010
Mascot
Is é Zakumi an mascot oifigiúil. Liopard atá ann, agus tá gruaig ghlas air. Tagann a ainm ó "ZA" giorrúchán idirnáisiúnta na hAfraice Theas agus an focal kumi (deich i dteangacha Afracacha áirithe). Tá dathanna Zakumi cosúil le dathanna na foirne náisiúnta: buí agus glas.
Amhrán oifigiúil
Is é "Waka Waka" an t-amhrán oifigiúil. Is iad an t-amhránaí Colómach Shakira agus an banna Afracach Theas Freshlyground na ceoltóirí. Castar i mBéarla agus i Spáinnis é. Is é Zangalewa, amhrán traidisiúnta Afracach de chuid na saighdiúirí, bunús Waka Waka.
Liathróid
Déanann Adidas an liathróid oifigiúil, an Jabulani. Is é an Jabulani an 11ú liathróid oifigiúil atá déanta ag an gcomhlacht Gearmánach seo do Chorn an Domhain: tá 11 dath air (ceann amháin do gach imreoir, agus tá 11 teanga oifigiúla ag an Afraic Theas).
Duaiseanna
Tá $420 milliún ar fáil ($40m do chlubanna san áireamh), 60% sa bhreis ar chomórtas 2006. Roimh an gcomórtas fuair gach foireann $1 milliún (costais ullmhaithe). Fuair gach foireann a bhí páirteach sna grúpaí $8 milliún. Ina dhiaidh sin
Thug FIFA $40 milliún do chlubanna na n-imreoirí den chéad uair riamh.
Réiteoirí
Roghnaigh FIFA 29 réiteoir tríd an Refereeing Assistance Programme do chluichí 1-56: 4 ón AFC, 3 ó CAF, 6 ó CONMEBOL, 4 ó CONCACAF, 2 ón OFC agus 10 ó UEFA. Ar an 29 Mí an Mheithimh roghnaíodh 19 díobh do chluichí 57-64.
Caonach, Contae Dhoire
Is baile fearainn suite i gContae Dhoire é Caonach (nó b'fhéidir Caonnach) in aice le Dún Gheimhin i gContae Dhoire.
Sna bólaí seo a rugadh Naomh Cainneach c.527.
Julie Newmar
Is ban-aisteoir Meiriceánach í Julia Chalene Newmeyer, a rugadh sa bhliain 1933.
Feorainn
Is planda í an fheorainn.
Cill Chruithneacháin
Is sráidbhaile suite i gContae Dhoire í Cill Chruithneacháin.
Tuaisceart
250px|thumb|[[Rós an chompáis leis an tuaisceart aibhsithe.]] Is ceann de cheithre phríomhaird an chompáis é an tuaisceart.
Kompasretning
Diana Ross
Is ea ceoltóir pop agus ban-aisteoir Hollywood í Diana Ross (26 Márta, 1944, Detroit, Michigan, na Stáit Aontaithe) (ainm baiste: Diane Ernestine Earle Ross). Tháinig clú agus cáil uirthi leis an ngrúpa Motown, na Supremes.
Tá 12 duais Grammy bainte aici, fuair sí ainmniúcháin Oscar agus tá 100 milliúin ceirnín díolta aici.
Nasc
Suíomh oifigiúil
Deisceart
thumb|[[Rós an chompáis leis an deisceart aibhsithe.]] Is ceann de cheithre phríomhaird an chompáis é an deisceart.
Syracuse, Nua-Eabhrac
Is cathair de chuid stát Nua-Eabhrac, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í Syracuse. Tá timpeall is 143,378 (2016) duine ina gcónaí sa chathair (5ú is mó daonra i stát Nua-Eabhrac) agus is é an príomhbhaile contae i gContae Onondaga. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1825. Tá Stephanie A. Miner ina méara.
Eartha Kitt
Ba bhan-aisteoir, amhránaí, fuirseoir agus gníomhaí sóisialta Meiriceánach í Eartha Mae Kitt (17 Eanáir 1927 – 25 Nollaig 2008. Sa tríú shéasúr de Batman, sraith theilifíse sna 1960idí, ghlac sí páirt Catwoman ó Julie Newmar.
Stan Marsh
Carachtar ficseanúil is ea Stanley "Stan" Marsh sa tsraith theilifíse Mheiriceánach beoite South Park. Tá sé guthaithe ag Trey Parker. Bhí sé ar an gclár den chéad uair san eipeasóid "Cartman Gets an Anal Probe". Duine de cheithriúr phríomhcharachtar (Eric Cartman, Kyle Broflovski agus Kenny McCormick na triúr charachtar eile), léirítear é go minic mar an phríomhcharachtar sa tsraith agus é ag cur i gcoinne a chairde, a tharchur go coitianta chuige faoina ainm seo caite. Chonacthas é ar an teilifís den chéad uair nuair a craoladh South Park den chéad uair ar 13 Lúnasa 1997.
Buirg Tairseach Ketchikan, Alasca
thumb|280px|Suíomh sa stát [[Alasca]] 237x237px|deas|mion|Suíomh Alasca sa SAM Is buirg in Alasca é Buirg Tairseach Ketchikan. Tá sé suite in oirdheisceart an stáit, agus is é 1 duine sa chiliméadar cearnach (1/km²) an dlús daonra ann. Is é Ketchikan príomhbhaile na buirge agus an lonnaíocht is mó daonra freisin. Sa bhliain 2016 bhí 13,746 daoine ina gcónaí ann.
Tá sé ag críochantacht leis na buirgí agus réigiúin seo leanas:
Cuimsíonn an bhuirg na páirceanna seo leanas:
Stair
Bunaíodh Buirg Tairseach Ketchikan ar 6 Meán Fómhair 1963.
Fíréanta i Measc na Náisiún
mion Bronntar an teideal 'Fíréanta i Measc na Náisiún ' ('Righteous among the Nations' i mBéarla) ar daoine nár Ghiúdaigh iad a tháinig chun tarrthála do na Giúdaigh i mblianta an Uilelosctha. clé|mion|leac chuimhneacháin féin i Yad Vashem Mar shampla, sa bhliain 1989, fuair Giorgio Perlasca a chrann féin agus a leac chuimhneacháin féin i Yad Vashem, an choill atá tiomnaithe do chuimhne na bhFíréan i measc na Náisiún.
Daoine "Fíréanta i Measc na Náisiún"
srl
Cill Easra
Is bruachbhaile beag i dtuaisceart Bhaile Átha Cliath í Cill Easra (Killester as Béarla).
Téann an líne DART tríd an gceantar. Tá scoil naisiúinta ann, St. Brigid's, agus séipéal.
Tá Cill Easra laistigh den toghroinn Cluain Tarbh. Is féidir a léamh, i ndoiciméid cathrach agus séipéal, go raibh Cill Easra arsa go leor. Inniu ta le raon de siopaí agus teach tábhairne sa Plaza siopadóireacht.
Inniu tá institiúid tríú leibhéal, le hainm Coláiste Breisoideachais, i gChill Easra.
Tá Cill Easra laistigh den toghroinn Cluain Tarbh. Tugadh faoi deara i ndoiciméid cathrach, go raibh séipéal i gCill Easra ag dul ar ais céadta bliain go leor.
Tá stáisiún iarnróid ar an líne DART.
Richard Curran
Polaiteoir Éireannach ab ea Richard Curran (18 Samhain 1879 – 27 Eanáir 1961). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.
An Chabrach
Is bruachbhaile i dtuaisceart Bhaile Átha Cliath é an Chabrach (Cabra as Béarla).
Tá an ceantar lonnaithe timpeall 5 chiliméadar siar ó thuaidh ó lár na cathrach.
Stair
Tógadh an chuid is mó de na tithe faoi scéim tithíochta Bhardas Átha Cliath sna 1940í chun daoine a bhogadh ó thionóntáin i lár na cathrach go tithe nua ar imeall an bhaile.
Tógadh Dún Mhic Aoidh ar Ascaill an Chiardhuibh ag Airm na Breataine sa bhliain 1888. Is leis Stáit na hÉireann an dún ó neamhspleáchas i 1922.
Oideachas
Tá neart bunscoil eanna sa cheantar, Gaelscoil Bharra ina measc. Tá meánscoil ann do bhuachaillí Coláiste Déaglán (Saint Declan's) agus meánscoil do chailíní, Coláiste Dominic, agus gaelcholáiste mheasctha Coláiste Mhuire agus an scoil Holy Family School for the Deaf.
An pholaitíocht
Tá an chuid is mó de Chabrach sa dháilcheantar Baile Átha Cliath Lár agus an chuid eile (timpeall Bóthar na hUaimhe) sa dháilcheantar Baile Átha Cliath Thiar.
Paul Muldoon
File Éireannach is ea Paul Muldoon (a rugadh i bPort an Dúnáin i gContae Ard Mhacha, ar 20 Meitheamh 1951). Is mar fhear litríochta ba mhaith leis an bhfile go smaoineofaí air agus bíodh is go bhfuil an cháil ar chuid dá shaothar go bhfuil sí casta, tá bua iontach simplí éifeachtach aige focail, ceol agus mothúcháin a chur le chéile chun scéal a insint, nó amhrán a rá.
Saol
Trí Ghaeilge a thosaigh Muldoon ag cumadh na filíochta agus é ina ghasúr i bPort an Dúnáin.
D’oibrigh Muldoon mar stiúrthóir don BBC i mBéal Feirste i rith na tréimhse ba mheasa de na Trioblóidí (1973–86), Le linn an ama seo, d'fhoilsigh sé Why Brownlee Left (1980) agus Quoof (1983).
Sa bhliain 1990, thosaigh sé ag obair mar léachtóir i Roinn an Bhéarla, Ollscoil Princeton, i Nua-Jersey sna Stáit Aontaithe. D'éirigh sé ina ollamh in 1995.
Sa bhliain 2007, cheap an iris New Yorker Muldoon mar eagarthóir filíochta.
Tá sé pósta le Jean Hanff Korelitz, úrscéalaí. Tá siad ina gcónaí i gCathair Nua-Eabhrac agus tá beirt chlainne orthu. clé|mion|Durham Book Festival, 2013
Gaeilge
Tá sé soiléir ón scannán faisnéise faoina shaol, Paul Muldoon: Laoithe is Liricí, go bhfuil Gaeilge líofa aige agus go bhfuil an teanga neadaithe i gcroílár a fhéiniúlacht mar fhile, ina liricí agus sa tsamhlaíocht atá aige.
Deir Muldoon linn le bród gur as Gaeilge a thosaigh sé ag scríobh. Cé gur i mBéarla a bhain sé clú amach mar fhile is ar an nGaeilge atá sé ag iompú arís le tamall agus é ar thóir na hinspioráide. mion|Paul Muldoon, 2018|clé
Saothair eile
Sa bhliain 2022, roghnaíodh scannán faoi, Laoithe is Liricí le bailchríoch a chur le Féile Scannán Éireannach Londan 2022.
Duaiseanna
Is iomaí onóir atá bronnta airː
Gordon, Victoria
Baile beag de chuid Victoria na hAstráile is ea Gordon agus é timpeall tríocha ciliméadar soir ó Bhallarat. Tá sé nócha ciliméadar siar ó thuaidh ó Mhelbourne, príomhchathair an Stáit. Bhíodh ór á bhaint ann.
De réir dhaonáireamh Astrálach na bliana 2006, bhí 977 duine ina gcónaí ann agus ba de shliocht Bundúchasach 0.5% díobh. Rugadh 152 duine (15.6%) thar sáile.
Timpeallacht
Tá Gordon suite ar spoir de chuid ghleann Abhainn Paddock. Ceantar coillteach a bhí ann nuair a thosaigh Eorpaigh ag cur fúthu sa limistéar sa bhliain 1838.
Bhíodh a lán ainmhithe agus éan le fáil sa cheantar. Tá cuid mhaith díobh imithe in éag anois de bharr seilge nó scrios gnáthóige, mar atá cangarúnna, lucha léimneacha, bandacúit, cait dhúchasacha, crotaigh, colúir agus pearóidí áirithe. Bhí diongónna coitianta i lár an 19ú haois ach díothaíodh iad. Tá speicis choitianta le feiceáil fós ann, áfach, agus tá an t-iolar dingearrach (Aquila audax) féin ann.
Ina eangach atá Gordon leagtha amach. Tá an limistéar tráchtála le fáil ar Main Street, áit a bhfuil teach tábhairne, siopa, oifig an phoist, agus cúpla foirgneamh oidhreachta leithéidí Eaglais Naomh Pádraig agus seanbhainc.
Tá foraois dhúchasach agus plandálacha péine le fáil ar an taobh thuaidh agus an taobh thiar den bhaile beag.
Stair
Na Wathaurong, pobal Bundúchasach, a bhíodh ina gcónaí sa cheantar, agus tháinig na chéad Eorpaigh sa bhliain 1838 chun réimsí caorach a bhunú. Ba le George Gordon réimse caorach Burrambeta, stráice talún a bhí laistiar de réimse Ballan agus Abhainn an Moorabool Thoir ina teorainn le cuid de.
Tháinig rath air le linn órthóraíocht na 1850í in Victoria toisc é a bheith suite i ngabhal na mbóthar a bhí ag dul go dtí All Nation’s Gully agus Mount Egerton. Thángthas ar ór sa cheantar sa bhliain 1853 agus timpeall Gordon féin faoin mbliain 1858, agus bhí mianadóirí ag obair ann ar feadh scór blianta. Níorbh fhearrde na Wathaurong teacht na nEorpach de dheasca na díobhála a rinne an t-ól, galracha nua agus an troid, agus deirtear gur cuireadh cuid acu sa tseanreilig nuair a mharaigh mianadóirí iad.
Osclaíodh Oifig an Phoist sa bhliain 1858 mar "Gordon's" agus tugadh Gordon PO uirthi sa bhliain 1887. Lonnaigh mórán Éireannach sa cheantar sa 19ú haois, daoine ó Chontae an Chláir agus ó áiteanna eile, agus thug siad an Ghaeilge isteach leo. B'Éireannaigh iad na sagairt pharóiste sa 20ú haois féin.
I mbuaic a ratha bhí bancanna, siopaí agus suas le hocht dteach tábhairne ann. Níl ann anois ach aon teach tábhairne amháin, an Gordon Hotel. Bhíodh an Farmers' Arms Hotel, teach adhmaid, san áit chéanna agus é i seilbh Ambrose Delaney anuas go dtí a bhás sa bhliain 1884. Ba lena mhuintir ina dhiaidh sin é anuas go dtí an bhliain 1928 nó thart air sin. Tógadh teach nua brící san áit sa bhliain 1936 agus tógadh an Gordon General Store le hadhmad an tseantí. Tháinig deireadh leis an mianadóireacht sa bhliain 1910 agus thosaigh Gordon ag meathlú.
Osclaíodh stáisiún iarnróid Gordon sa bhliain 1879. Dúnadh é sa bhliain 1981. .
Iompar
Téann Mórbhóthar an Iarthair thar Gordon agus é ina nasc idir Melbourne agus Ballarat. Tá Sean-Bhóthar Melbourne ann fós mar bhealach eile go dtí Ballarat siar agus go dtí Ballan soir.
Teampaill agus scoileanna
Tá dhá bhunscoil ann: scoil phoiblí agus scoil Chaitliceach. Siúracha Naomh Iósaf a stiúradh an dara ceann. Tá séipéal mór gormchloiche (Séipéal Naomh Pádraig) laistiar de Ghordon ag cúinne Bóthar Carey agus Sean-Bhóthar Melbourne. Tógadh é ar thalamh a chuir feirmeoir áitiúil ar fáil chuige agus tá teach galánta sagairt ag baint leis. In Gordon féin tá teampall brící Anglacánach nach mbíonn seirbhisí ar siúl ann a thuilleadh.
Reiligí
Tá dhá reilig ann, seancheann nach bhfuil comhartha uirthi agus í tamall siar ón Gordon Hotel, agus ceann a cuireadh ar bun níos déanaí ar leiceann cnoic soir ón sráidbhaile. Tá neart leaca uaighe sa dara ceann a thugann léargas ar na seanfhundúirí.
Féach freisin
Sayers, C.; Darbyshire, John. Old Gold & Mining Towns of Australia. Rigby Publishers 1975
Gordon, Mt Egerton & Ballan Advertiser, 7 Eanáir 1882 - 13 Eanáir 1921 (i gcartlann Leabharlann Stáit Victoria).
Druim Loch, Cromghlinn
Is baile fearainn suite i gContae an Dúin é Druim Loch.
Butters Stotch
Carachtar ficseanúil is ea Leopold "Butters" Stotch sa tsraith theilifíse Mheiriceánach beoite South Park. Tá sé guthaithe ag Matt Stone. Bhí sé ar an gclár den chéad uair san eipeasóid "Cartman Gets an Anal Probe". Chonacthas é ar an teilifís den chéad uair nuair a craoladh South Park den chéad uair ar 13 Lúnasa 1997.
Robert Lewandowski
mion|Robert Lewandowski Is imreoir sacair Polannach é Robert Lewandowski (r. 21 Lúnasa 1988) a imríonn le Bayern Munich mar thosaí láir. Chuir sé tús lena shlí bheatha mar imreoir agus é ina dhéagóir le Varsovia Vársá, lenar imir sé ar feadh seacht mbliana. An bhliain ina dhiaidh bhog sé go dtí Delta Vársá nuair a bhí sé mar bhainisteoir ar deireadh le himirt ag an chéad fhoireann, scór ceithre sprioc.
Coirce bréige
Is planda é an coirce bréige.
Robert Lewandowski
I 2006-07, ba Lewandowski an tríú roinn sa Pholainn barr scorer sprioc le 15 spriocanna, ag cabhrú Znicz Pruszków bua. The séasúr seo chugainn a bhí sé an barr sa dara roinn na Polainne le 21 spriocanna.
Tar éis tuairimíocht preas go mb'fhéidir go mbeadh Lewandowski a aistriú go dtí ceann amháin de roinnt clubanna chuaigh sé Bundesliga Borussia Dortmund club i mí an Mheithimh 2010, síniú conradh ceithre bliana le foireann na Gearmáine tuairiscíodh táille gur fiú timpeall € 4.5 milliún. Ar 19 Meán Fómhair, scóráil sé a chéad sprioc sa Bundesliga chun é a dhéanamh 3-0 sa Revierderby in aghaidh Schalke 04; an cluiche dar críoch 3-1.
Sa an chlub chéad chluiche Sraith na Seaimpíní ar an tséasúir, Lewandowski glan buaiteoir 87ú nóiméad AJAX trí scór de 1-0. Dar leis Borussia Dortmund stiúrthóir Michael Zorc, ag labhairt i mí Feabhra 2013, ní bheidh Lewandowski a athnuachan a chonradh leis an chlub, agus beidh saoire ceachtar i samhradh na bliana 2013 nó tar éis an séasúr 2013-14, le Lewandowski féin ndeimhnítear gurb é a mhian a fhágáil ndán iomaitheoirí spéis láidir ó Bundesliga Bayern München.
Borbh
Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é Borbh.
Lag a' Choire
Is baile fearainn suite i gContae an Dúin é Lag a' Choire.
Miles Davis
Ba cheoltóir, cumadóir agus trumpadóir snagcheoil é Miles Davis nó Miles Dewey Davis III (26 Bealtaine 1926 – 28 Meán Fómhair 1991). Feictear air mar dhuine de na cheoltóirí is tábhachtaí sa snagceol riamh. Ba nuálaí iontach é Miles Davis agus chuir sé an méid leis an bhforbairt na ‘bebop’, ‘snagcheol cumaisc’ agus a lán seanraí eile agus tá an tionchar a bhí aige ar snagcheol, le feiceáil fós sa lá atá inniu ann. Bhuaigh sé a lán duaiseanna le linn a shaoil, mar shampla, bhuaigh sé an duais Grammy ,an duais is tábhachtaí sa saol seo, naoi n-uaire. Rugadh Davis ar an 26ú Bealtaine 1926 in Alton, Illinois i Meiriceá. B'fhiaclóir é a athair. Miles Henry Davis is ainm dó. Thosaigh Miles ag eisteacht le ceol nuair a bhí sé óg, go háirithe ceol gaspal. Fuair sé a chéad thrumpa nuair a bhí sé trí bliana déag d’aois.
Sa bhliain 1944, tar éis dó críochnú ar an meánscoil, chuaigh sé go dtí Nua Eabrach chun ceol a staidéar sa scoil cheoil Julliard ach tar éis tamaill d'fhág sé Julliard agus thosaigh sé ag seinm le ceoltóirí cáiliúla cosúil leis an sacsafónaí Charlie Parker.Rinne sé a chéad taifeadadh mar cheannaire banna i 1946 leis an ‘ Miles Davis Sextet’. Seinneann Davis agus Charlie Parker go leor ceoil idir 1945 agus 1948 agus le linn an tréimhse seo d’fhrobair sé a stíl uathúil ar an dtrumpa. Bhí sé ina andúileach heróin sna 1950í luatha agus bhí an tréimhse seo an-deacair don cheoltóir.
I 1954 rinne sé banna nua agus banna buan le ceoltóirí cosúil le John Coltrane, Paul Chambers agus Red Garland. Leis an banna seo sheol sé cúpla albam, Porgy and Bess agus Kind of Blue, mar shampla. Is é Kind of Blue a albam is cáiliúla. Albam tábhachta ab ea é agus bhí tionchar mór aige. Seoladh é i 1959 agus dhíol sé níos mó cóipeanna ná aon albam snagcheoil eile riamh.
I 1969 Sheol sé an t-albam Bitches Brew. San albam seo, bhí rac-cheol agus snagceol a tugtar le chéile. Bhí Davis ar chlúdach na hirise Rolling Stone mar bhí an t-albam Bitches Brew an-rathúil. Sa bhliain 1991, bhuaigh sé an duais Grammy ‘ Lifetime Achievement’ ach faraoir, sa bhliain chéanna, fuair Davis bás.
Sléacht Rising Sun
mion|clé|[[Glas-stiall, Contae Dhoire]]
Tharla an Sléacht Rising Sun ar an 30 Deireadh Fómhair 1993, i nGlas-stiall, Contae Dhoire. Maraíodh ochtar (seisear Caitliceach, beirt Phrotastúnach) nuair a d’ionsaigh beirt ghunnadóirí de chuid an UFF  an teach tábhairne Rising Sun, , laethanta th'éis don an IRA deichniúr a mharú i mbuamáil ar bhóthar na Seanchille i mBéal Feirste.
Breacais Àrd
Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é Breacais Àrd.
Sléacht Rising Sun
Cúlra
Bhí caint ar shíocháin sa bhliain 1993, iarrachtaí ar siúl chun síolta phróiseas na síochána a chothú ach an tráth seo cúig bliana fichead ó shin bhíothas scanraithe gur chogadh cathartha a bhí i ndán. Buille trom do na Sealadaigh ab ea an bhuamáil agus do Gerry Adams, uachtarán Shinn Féin a bhí ag iarraidh a chur ina luí ar an mbunaíocht go raibh siad dáiríre agus inmhuiníne faoin tsíocháin. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Shankill_shops.png|clé|mion|177x177px|[[Buamáil na Seanchille, 1993|Buamáil na Seanchille, áit a phéasc an buama]] Ach tharla Buamáil na Seanchille ar an 23 Deireadh Fómhair 1993, nuair a phléasc buama i siopa ar Bhóthar na Seanchille i mBéal Feirste. Mharaigh an IRA naonúr de mhuintir na háite, agus gortaíodh 57. Bhí ionsaí buamála an IRA ar shiopa éisc Frizzell ar cheann de na heachtraí ab uafásaí le linn na dTrioblóidí. Chuir buamáil na Seanchille tús le seachtain inar maraíodh triúr is fiche ar fud an tuaiscirt.
Cúpla lá níos déanaí, d’iompair Gerry Adams cónra bhuamadóir na Seanchille, Thomas Begley. Maíodh go raibh sé riachtanach chun na paraimíleataigh a bhreith leis ar bhealach na síochána.
Iarmhairtí
mion|clé|[[John Hume, 1995]] Bhí sé deacair síocháin a shamhlú sna laethanta i ndiaidh an ionsaithe. Ach "bhí comharthaí dóchais ann inn ainneoin tormán an díoltais agus an tseicteachais. Nuair a bhris ar a ghol ar John Hume ag sochraid sa Ghlas-Stiall, d’achainigh gaolta na marbh air treisiú ar a iarrachtaí chun stop a chur leis an ár. Ina theannta sin, shín cuid d’íobartaigh na Seanchille lámh chuig muintir Ghlas-Stéille agus d’fhreastail roinnt ar a sochraidí."
Gabhadh ceathrar ó Chumann Cosanta Uladh (an tUDA), Stephen Irwin, Jeffrey Deeney, Brian McNeill agus Torrens Knigh go gairid ina dhiaidh an ionsaithe. Scaoileadh amach iad ón bpríosún sa bhliain 2000 faoi Chomhaontú Aoine an Chéasta.
Walla Walla, Washington
Baile beag in oirdheisceart stát Washington is ea Walla Walla. Is é príomhbhaile oifigiúil Chontae Walla Walla é agus an baile is mó sa chontae chomh maith. Tá Walla Walla ainmnithe as treibh dhúchasach sa cheantar. Bhí 31,731 duine ina chónaí sa bhaile féin sa bhliain 2010, timpeall is 45,000 má chuirtear College Place agus Walla Walla Thoir san áireamh. Tá cáil ar an gceantar as na hoinniún mhilse a fhásann na feirimeoirí ann. Tá isteach is amach le 100 fíonghort sa cheantar freisin. Sa bhliain 1993 bhaist an nuachtán Meiriceánach náisiúnta USA Today "an baile beag is cairdiúla sna Stáit Aontaithe" ar Walla Walla. Is sa bhaile seo a rugadh Adam West, aisteoir a d'éirigh cáiliúil mar gheall ar a ról mar Batman sna 1960idí.
Buirg Oileán Kodiak, Alasca
thumb|280px|Suíomh sa stát [[Alasca]] 237x237px|deas|mion|Suíomh Alasca sa SAM Is buirg in Alasca é Buirg Oileán Kodiak. Tá sé suite i ndeisceart an stáit, agus is é 1 duine sa chiliméadar cearnach (1/km²) an dlús daonra ann. Is é Kodiak príomhbhaile na buirge agus an lonnaíocht is mó daonra freisin. Sa bhliain 2016 bhí 13,732 daoine ina gcónaí ann.
Cuimsíonn an bhuirg na páirceanna seo leanas:
Stair
Bunaíodh Buirg Oileán Kodiak ar 24 Meán Fómhair 1963. D'eascair ainm na buirge ón Oileán Kodiak.
Brú
Is éard is brú ann ná an fórsa san aonad achair a chuirtear i bhfeidhm sa treo go hingearach le dromchla an réada. Úsáidtear an tsiombail p (sa chás íochtair) chuige, agus is é an pascal (Pa) aonad brú an SI. Nuair a fheidhmíonn fórsa nó meáchan ar leith ar fhairsinge níos lú, is ionann sin is brú níos mó. Má bhíonn réad tumtha i sreabhán cosúil le huisce nó aer, feidhmíonn brú ar gach taobh de. Tomhaistear brú le baraiméadair nó brúthomhasairí. Aonad brú a úsáidtear sa mheitéareolaíocht is ea an bar, agus aonad a úsáidtear sa mhíochaine is ea an milliméadar mearcair (mm Hg).
Sainmhíniú
Is ionann an brú ar rud agus an fórsa atá ag gníomhú go hingearach ar gach méadar cearnach dá dhromchla. Úsáidtear an tsiombail 'p' chuige, (cé go n-úsáidtear 'P' go forleathan freisin) agus is é an pascal (Pa) aonad brú an SI. Braitheann úsáid 'p' vs 'P' ar an réimse ina mbíonn an duine ag obair, m.sh. má tá siombailí eile i gcomhair cainníochtaí, ar nós cumhachta agus móimintim, agus ar an stíl scríbhneoireachta.
Foirmle
Go matamaiticiúil:
i gcás: p = An brú, F = An fórsa, A = Achar an dhromchla atá i dteagmháil
League of Ireland Cup
Is comórtas sacair Éireannach é an League of Ireland Cup (Gaeilge: Corn Sraithe na hÉireann). Bíonn sé ar oscailt do gach fhoireann i Sraith na hÉireann agus do chlubanna ó sraitheanna íochtaracha uaireanta. Thosaigh an comórtas sa bhliain 1973 in ionad Sciath Shraithe na hÉireann.
Iarthar
250px|thumb|[[Rós an chompáis leis an tIarthar aibhsithe.]] Is ceann de cheithre phríomhaird an chompáis é an t-iarthar.
Ruaraidh Arascain is Mhàirr
Náisiúnach Albanach, scríbhneoir agus gniomhaí teanga ab ea Ruaraidh Arascain is Mhàirr (15 Eanáir 1869, Brighton, Sasana - 5 Eanáir 1960).
Rugadh Ruaraidh i Brighton mar "Stuart Richard Erskine". Bhí a athair, William Macnaghten Erskine, san arm. Mar bhuachaill, bhí an teaghlach ina chónaí i nDún Éideann. Ba é an Béarla a chéad teanga, ach d’fhoghlaim sé Gaeilge ó bhuime as na Hearadh. .
Bhí spéis mhór aige in Éirinn, go háirithe maidir le polaitíocht agus athbheochan chultúr Gaelach na hÉireann agus cultúr dúchasach na hÉireann. Bhí aithne aige arPádraig Mac Piarais
Thacaigh Ruaraidh go láidir le neamhspleáchas na hAlban agus rinne se iarracht Gaeilge na hAlban a chur chun cinn - ar an gcúis seo chuir sé cúig iris ar fáil thar na blianta: Am Bàrd, Alba, Guth na Bliana, An Scéalaí, agus An Phaidrín.
Aodh Fuariodhnach
Domhnall Ilchealgach (bás 566) ba ea athair Aodha, agus Eochaidh (bás 572) a dheartháir, a mheastar de réir roinnt foinsí gurbh Ard-Ríthe iad. Ba bhall é de Chineál Eoghain, cuid de mhuintir Uí Néill an Tuaiscirt. Bhí sé ina rí Ailigh ón mbliain 604 go 612.
Tháinig Aodh i gcomharbacht ar an gcomhríogacht d'Aodh Sláine agus Colmán Ríomhaí. Bhí sé i gcoróin ón mbliain 604 go 612. Feictear Aodh sa ríliosta is luaite, Buile Choinn, dán den 7ú haois Irish. Sa bhliain 605, bhuaigh Aodh in éadan rí na Laighean, Brandubh mac Eachach (bás 605) ag Cath Slabhra. Go minic é a bhíodh na Laigin á target an muintir Uí Néill le haghaidh ruathair thionscnaimh agus cáin bhóraimhe a ghearradh. Insítear i nAnnála Tiarnaigh gur thosaigh a réimeas tar éis na himeachta seo.