cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Coir chogaidh
Coinbhinsiúin na Háige
Conarthaí idirnáisiúnta a bhí i gCoinbhinsiúin na Háige a caibidlíodh ag an gCéad agus ag an Dara Comhdháil Síochána ag an Háig, an Ísiltír, i 1899 agus 1907, faoi seach, agus bhí siad, in éineacht le Coinbhinsiúin na Ginéive, i measc na chéad ráitis ar dhlíthe cogaidh agus coireanna cogaidh i. corpas tosaigh an dlí tuata idirnáisiúnta.
Bean
Comharthaí sóirt
I gcomparáid leis an bhfear, is iad na comharthaí sóirt ar a n-aithnítear an bhean ná:
Baill ghiniúna na mná
clé|mion Tá baill ghiniúna na mná oiriúnach don bhod a ligean isteach, ionas gur féidir don fhear a sheamhan a thál agus leanbh a choimpeart. Is iad baill ghiniúna eachtracha na mná ná an brillín, na labia majora nó liopaí móra na pite, agus na labia minora nó liopaí beaga na pite. Idir na liopaí a osclaítear an bealach isteach san fhaighin. Le linn na comhriachtana, sáitear an bod isteach san fhaighin agus an fear á bhogadh isteach is amach, ar dhóigh is go bhfuil an bod ag cuimilt leis an tseicin mhúcasach. Má shroicheann an fear a shúnás, ligfidh sé amach tonn seamhain (scaoileadh síl) a rachaidh isteach sa bhroinn taobh thiar den fhaighin. mion|upright|[[feimineachas]] Ar an dá thaobh den bhroinn, tá na hubhagáin, ina dtáirgtear na hubháin, is é sin, cealla atáirgthe na mná. An feadán a cheanglaíonn an t-ubhagán den útaras, tugtar ubhaducht ("feadán Fallópach") air. Scaoiltear ubhán amháin in aghaidh na míosa saor as ceann de na hubhagáin. Má bhuaileann sé faoi speirmchill ar a bhealach go dtí an t-útaras, iompóidh sé ina shiogót. Nuair a ghreamóidh an siogót san útaras, iompóidh sé ina shuth. Ansin, deirtear go bhfuil an bhean torrach, nó go bhfuil sí ag iompar clainne. Dhá mhí i ndiaidh na coimpeartha, beidh cuma an duine ar an suth, ionas nach suth é a thuilleadh, ach féatas. Beidh an féatas ag fás agus ag forbairt go ceann seacht mí eile, go dtí go saolófar an leanbh.
Mura mbuaile an t-ubhán faoi speirmchill, ní ghreamóidh sé le taobhanna na broinne. Tiocfaidh sé amach as an bhfaighin in éineacht le fuil mhíosúil, nó míostrú, na mná. clé|mion|The whole duty of a woman, or, An infallible guide to the fair sex, 1712
Tara Flynn
Gairm
Scríobh Flynn trí leabhair: You're Grand: The Irishwoman's Secret Guide to Life, Giving Out Yards: The Art of Complaint, Irish Style and Rage-In: Trolls and Tribulations of Modern Life
Bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí den ghrúpa amhránaíocht grinn 'The Nualas'.
Tá sí ina guthóir agus ghlac sí páirt an guth Molly sa chlár RTÉ 'The Morbegs'.
Úsáideann sí aoir le haghaidh gníomhaíochta, rud atá le feiceáil ina sceitsí YouTube, mar shampla ' Racist B&B', 'Armagayddon' agus  'The Case for Mammy / Daddy Marriage'.
In 2015, mar chuid d'fheachtas Amnesty International Ireland 'She is not a Criminal', labhair sí go poiblí don chéad uair faoina turas chun na hÍsiltíre le haghaidh ginmhilleadh a fháil (tá ginmhilleadh mídhleathach faoi láthair in Éirinn i mbeagnach gach cás). Ó sin, tá sí ina feachtasóir glórach do chearta atáirgthe agus aisghairm an t8ú leasú in Éirinn.
In 2017, rinne Flynn an guthú ar athleagan Blind Date ar TV3. Ghlac sí leis an ról a bhí déanta ag Graham Sidmore sa bhunchlár sna 1980í.
Uilliam Ó Domhnaill
Ministir de chuid Eaglais na hÉireann ab ea Uilliam Ó Domhnaill, DD. Ba é Ard-Easpag Thuama ó 1609 go dtí a bhás sa bhliain 1628.
I gCill Chainnigh a rugadh é. Bhí sé ar dhuine de na chéad Scoláirí a ceapadh i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath, agus ina dhiaidh sin, duine de na chéad Chomhaltaí de chuid an choláiste. Le linn a thréimhse i gColáiste na Tríonóide, chuaigh sé i mbun pinn ag aistriú an Tiomna Nua go Gaeilge. Nicolás Bhailís (Easpag Osraí), Seán Ó Cearnaigh (Cisteoir Ardeaglais Naomh Pádraig, Baile Átha Cliath), agus Fearganainm Ó Domhnalláin (Ardeaspag Thuama) a chuir tús leis an saothar seo agus cuireadh i gcló sa bhliain 1602 é. Chuir Ó Domhnaill Gaeilge ar Leabhar na hUrnaí Coitinne freisin, aistriúchán a foilsíodh sa bhliain 1608.
Ceapadh ina phreibindire in Ardeaglais Naomh Pádraig, Baile Átha Cliath i 1591 é, agus ina Chisteoir ar an ardeaglais i 1609. Ainmníodh é ina Ardeaspag ar Thuaim ar 28 Meitheamh agus coisriceadh é i mí Lúnasa 1609. Tar éis dó a bheith ina ardeaspag, lean sé ina ról mar chisteoir in commendam. Fuair sé bás i dTuaim ar 11 Iúil 1628, agus cuireadh é sa tuama céanna leis an ardeaspag go díreach roimhe, Fearganainm Ó Domhnalláin, in Ardeaglais Naomh Muire, Tuaim.
Ollscoil Niccolò Cusano
Is ollscoil phríobháideach í Ollscoil Niccolò Cusano (Iodáilis: Università degli Studi Niccolò Cusano nó UNICUSANO). Bunaíodh sa Róimh, an Iodáil í sa bhliain 2006. Inniu tá timpeall 8,610 dalta ag freastal air.
Salanndroichead (próitéine agus formhóilíneach)
deas|mion|300x300px| Fíor 1. Sampla de shalanndroichead idir [[Aimínaigéad|aimínaigéid, aigéad glútamach agus lísín, a léiríonn idirghníomhaíocht leictreastatach agus nascadh hidrigine]] Sa cheimic, is meascán de dhá idirghníomhaíocht neamh-chomhfhiúsach é  salanndroichead : nascadh hidrigine agus nascadh ianach (Fíor 1). Tá ianphéireáil ar cheann de na fórsaí neamhchomhfhiúsacha is tábhachtaí sa cheimic, i gcórais bhitheolaíocha, in ábhair éagsúla agus i go leor feidhmeanna ar nós crómatagrafaíochta iandíse. Is é an t-ionchur is minice a thugtar faoi deara ná don chobhsaíocht i gcomhfhoirmiú fillte de phróitéiní atá neamhfhabhrach go heantrópacht. Cé gur eol gur idirghníomhaíochtaí réasúnta lag iad idirghníomhaíochtaí neamhchomhfhiúsacha, is féidir le hidirghníomhaíochtaí beaga cobhsaíochta cur go mór le cobhsaíocht fhoriomlán na conformála. Ní amháin go mbíonn salanndroichid le fáil i bpróitéiní, ach is féidir iad a fháil freisin sa cheimic fhormhóilíneach. Déantar teirmidinimic gach ceann acu a iniúchadh trí nósanna imeachta turgnamhacha chun rochtain a fháil ar rannchuidiú fuinnimh in aisce an salanndroichid don fhuinneamh saor in aisce foriomlán na staide.
Salanndroichid i nascadh ceimiceach
In uisce, is í an eantrópacht a spreagann foirmiú salanndroichead nó iandíseanna den chuid is mó, agus de ghnáth bíonn ranníocaíochtaí neamhfhabhracha ΔH mar gheall ar dhíothú na n-ian idirghníomhach ar chomhcheangal. [
Suilfíd hidrigine
Is minic a tháirgtear suilfíd hidrigine ó dhianscaoileadh miocróbach ábhar orgánach in éagmais ocsaigine, mar shampla i seascainn agus i séaraigh; De ghnáth tugtar díleá anaeróbach ar an bpróiseas seo, a dhéantar trí mhiocrorgánach, gur dí-ocsaideoirí-sulfáite iad. Bíonn suilfíd hidrigine i láthair freisin i ngáis bholcánacha, gás nádúrtha, agus i roinnt foinsí uisce tobair. Táirgeann an corp daonnaH2S agus úsáideann sé í mar mhóilín comharthaíochta.
Cath Maighe Tuireadh
Tá Maigh Tuireadh ar theorainn na Gaillimhe agus Mhaigh Eo, idir Loch Measca agus Loch Coirib. Troideadh ar a laghad dhá chath mór ann, inar bhuail Tuatha Dé Danann na Fir Bolg.
An Chéad Cath Maighe Tuireadh
Insíonn an chéad téacs (uaireanta ainmnithe mar an 'Cét-Cath Maigh Tuiread' (Chéad Cath Maighe Tuireadh) nó amanta eile mar 'Cath Maigh Tuiread Cunga' nó mar 'Cath Maigh Tuiread Theas') scéal na Tuatha Dé Danann agus cé chaoi a thóg siad seilbh ar an oileáin ó na Fir Bholg. Tosaíonn an scéal le muintir Neimheidh, dream níos luaite a bhí ina gcónaí ar an oileán, ag imeacht go dtí An Ghréig chun éalú amach óna bhfulaingt faoi na bhFomhórach. Tháinig grúpa dóibh siúd, na Fir Bholg, ar ais go hÉirinn, agus áitíonn siad í ar feadh tríocha bhliain go dtí teacht na dTuath Dé Danann, sliocht eile de mhuintir Neimheidh.
Tagann na Tuatha Dé Danann, faoi gceannas an rí 'Nuada Airgeadlámh', ó thuaidh go hÉirinn i 300 long. Tá an teacht seo tuartha ag rí na bhFear Bolg, Eochaid Mac Eirc. Nuair a thuirlingíonn siad, dónn siad na loinge. Tosaíonn caibidilíochtaí idir Sreng de na bhFir Bholg agus Breas de na Tuatha Dé Danann. Éilíonn Breas ar na bhFir Bholg chun dul i gcath leo nó leathchuid d'Éirinn a ligint dóibh. Roghnaíonn taoisigh Fhir Bholg an cath. Tar éis moille chun na hairm a bhailiú le hullmhúcháin na h-airm, tosaíonn an cath agus leanann sé ar feadh roinnt laethanta. Téann Nuadha i gcoinne Sreng, agus baineann Sreng a lámh uaidh, ach fós, faigheann na Tuatha Dé Danann an lámh in uachtar. Tá sos cogaidh beartaithe, agus faigheann na bhFir Bhoilg trí roghanna; tréigint Éire, roinnt amach an talún le na Tuatha Dé Danann, nó lean ar aghaidh leis an chath. Roghnaíonn siad chun dul i dtroid. Tugann Sreng a dhúshlán do Nuadha chun dul i ngleic leis ina aonar. Glacann Nuadha le seo ar an coinníollach gur gceanglaíonn Sreng cheann amháin den a láimhe chun bheith féaráilte, ach níor glacann Sreng le seo. Ansin, bheartaíonn na Tuatha Dé Danann chun cheann amháin de na Cúigí a ofráil do na bhFir Bhoilg agus roghnaíonn siad Cúige Chonnacht. Tá Nuadha tógtha amach mar Rí mar gheall ar an fhíric go raibh lámh amháin aige agus tá Bres curtha isteach ina h-áit. Nuair a faigheann Bres bás mar gheall ar deoch nimhneach, faigheann Nuadha a choróin ar ais agus a lámh deisithe.
An Dara Cath Maighe Tuireadh
Insíonn an dara téacs den ainm seo, uaireanta ainmnithe mar 'Cath Deireanach Maighe Luirg', 'Cath Maigh Luirg Thuaidh' agus 'Cath Tánaiste Maigh Luirg', cad é mar a thit na Tuatha Dé Danann faoi rialtas na bhFomhórach agus Éire buaite acu, agus ansin, cé chaoi a throid siad ar ais chun éalú amach as an bhfulaingt. Méadaíonn sé ar na tagairtí a bhí déanta faoin gcath i 'Lebor Gabála Érenn' (Leabhar Gabhála na hÉireann) agus sna hannála Éireannacha, agus ceann amháin de na foinsí is saibhre faoi na sean Déithe is ea é. Tá sé le fáil i lámhscríbhinn ón 6ú haois déag ach creidtear go raibh sé cumtha as foinsí éagsúla a bhí curtha le chéile san 12ú haois ó ábhar den 9ú haois.
Tosaíonn sé le cuntas gairid ar an gcéad cgath, cailliúint láimhe Nuadha, a chuid ionadaíochta le Bres, agus ansin insíonn sé cé chaoi a rugadh Bres ó chomhcheangal idir Éiriú ó na Tuatha Dé Danann agus Elatha ó na bhFomhóirí. Mar gheall ar a fhólaíocht bhí Bres an-dian ar na Tuatha Dé Danann, ag tabhairt ar na daoine is uaisle acu gnáth-obair a dhéanamh, ag lorg ómós trom, agus ag teipeadh chun leibhéal fáilteach a bhí á tniú ón Rí a thaispeáint. Tá sé curtha as oifig mar Rí agus tá Nuadha, le lámh úr nua déanta as airgid a bhfuair sé ón lia Dian Cecht (mac aige ba chúis chun feoil a fhás air), curtha ar ais mar Rí. Iaraíonn Bhres cabhairt ó na Fomhóirí chun an ríocht a athghabháil, agus in ainneoin diúltú a athair Elatha, aontaíonn ceannaire eile ó na Fomóirí, Balor Drochshúile, leis chun chabhair a thabhairt dó in ainneoin na Tuatha Dé Danann agus tógann sé airm ollmhór. Idir an dá linn, tagann Lúgh, tortha eile ó chomhcheangal idir duine éigin ó na Fomhóirí agus duine éigin ón Tuatha Dé Danann, go dtí chúirt Uí Nuadha agus tar éis taispeántas iontach lena cheirdeanna, tá sé curtha i gceannas thar na fórsaí Tuatha Dé Danann. Maríodh Nuadha i dtroid le Bhalór Drochshúile, ach maraíonn Lúgh, seanmhac le Nuadha, cheannaire na bhFomhórach lena h-iris ag bhriseadh a drochshúil tríd chúl a cheann, áit ina dhéanann sé olldamáiste ar na Fomhóirí. Tá Bres faighte beo tar éis an cath agus tá sé spáráilte ar an coinníoll gur teagascann sé lena Tuatha Dé Danann cé chaoi a treabhadh, a shíol agus a bhaint. Sa deireadh tarrthálaíonn Lúgh, An Daghda agus Ogma clairseoir Lúgh, Uaitne, cé a bhí gafa ag na bhFomhóirí.
Aberriw
52.5988°N, -3.2008°W
Diodorus Siculus
Staraí Gréagach ab ea Diodorus Siculus (/ ˌdaɪədɔːrəs sɪkjʊləs /; Gréigis: Διόδωρος Σικελιώτης Diodoros Sikeliotes) (fl. 1ú haois RC). Tá aithne mhaith air toisc gur scríbh sé an stair uilíoch Bibliotheca historica,  idir 60 agus 30 RC, cuid mhaith de a tháinig slán. Tá sé socraithe i dtrí chuid. Clúdaíonn an chéad chuid stair mhiotasach suas go dtí turnamh na Traí, eagraithe go geografach, ag cur síos ar réigiúin ar fud an domhain ón Éigipt, ón India agus an Araib go dtí an Ghréig agus an Eoraip. Clúdaíonn an dara chuid Cogadh na Traoi go bás Alastair Mhóir. Clúdaíonn an tríú chuid an tréimhse go dtí thart ar 60 RC. Aithníonn Bibliotheca, a chiallaíonn 'leabharlann', go raibh sé ag tarraingt ar obair go leor údair eile.
Aberriw
Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea Aberriw, 124.4 km ó Caerdydd agus 243 ó Londain. Tá daonra 1,312 ann, agus tá 125 (9.5%) in ann Breatnais a labhairt.
Diodorus Siculus
Saol
De réir a chuid oibre féin, rugadh é ag Agyrium sa tSicil, ar a dtugtar Agira anois ). Le heisceacht amháin, ní thugann an tseandacht níos mó faisnéise faoi a shaol agus a ghnóthaí seachas ina chuid oibre. Scríobhann naomh Iaróm amháin, ina Chronicon faoi "bliain Abraháim 1968" (49 RC), "Bhain Diodorus na Sicile, scríbhneoir stair na Gréige, clú agus cáil amach.". Mar sin féin, tugann a aistritheoir Béarla, Charles Henry Oldfather, le fios  an "chomhtharlú suntasach" gurb é ceann den dá inscríbhinní Gréigise amháin ó Agyrium (Inscriptiones Graecae XIV, 588) is ea  "Diodorus, mac Apollonius".
A shaothar
mion|Bibliotheca historica, 1746 Bhí stair uilíoch Diodoruis, a d'ainmnigh sé Bibliotheca historica (Gréigis: Ἱστορικὴ Βιβλιοθήκη, "Leabharlann Stairiúil"), ollmhór agus bhí 40 leabhar ann, a bhfuil 1-5 agus 11-20 acu atá fós ann: tá blúirí de na leabhair chaillte caomhnaithe i Photius: agus na sleachta de Constantine Porphyrogenitus.Ἱστορικὴ Βιβλιοθήκη
Pósadh
mion|Pósadh Inanna agus Dumuzi Séard atá sa phósadh ná comhcheangal sóisialta nó conradh dlíthiúil idir dhaoine aonair a bhunaíonn gaol. Is aontas é atá glactha go sóisialta agus go dlíthúil ag beirt a bheidh ina gcónaí lena chéile agus a fhanfaidh dílis dá chéile gan daoine eile a bheith páirteach. Is conradh dlíthiúil é a n-athníonn cearta agus freagrachtaí an leanúin, a mbaineann le céileachas, tógáil páiste agus dílseacht, do gach bhaill den pósadh. Maireann an conradh san Iarthar go dtí go dtarlaíonn colscaradh nó bás an pháirtí.
In Éirinn
Ar an 23 Bealtaine 2015, ghlac móramh na vótálaithe le pósadh comhghnéis i reifreann i bPoblacht na hÉireann. Ba í Éire an chéad tír ar domhan inar vótáil an pobal féin ar son pósadh aon inscne.
Pósadh comhghnéis
Ar 1 Aibreán 2001, rinneadh pósadh idir beirt arb ionann gnéas dóibh dleathach san Ísiltír, an chéad tír ar domhan inar tharla sé sin. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:PostcardLeapYearMaidensAre1908.jpg|clé|mion|177x177px|1908ː faigheann na mná a seans ar an 29 Feabhra mion|Pósadh [[An Giúdachas|Giúdach, Port Láirge, 1901 (Miss Esther Levin, Mr Myer Stein)]]
Nósanna
Ceann de na nósanna traidisiúnta is mó cáil a bhain riamh le bliain bhisigh ná go bhféadfadh bean iarraidh ar fhear í a phósadh. Ba mhinic an cleamhnas á dhéanamh i rith an Charghais ainneoin rialacha eaglasta in aghaidh a leithéide.
Ellen DeGeneres
Is aisteoir, fuirseoir agus láithreoir teilifíse Meiriceánach í Ellen Lee DeGeneres, a rugadh sa bhliain 1958. Bhíodh sí ag siúl amach le Portia de Rossi.
Brach
deas|250px|thumb|Brach Leacht bhuí a fhoirmíonn i ndiaidh athlasta áitiúil, cosúil le heaspa, nó ar dhromchla gortaithe, a tháirgeann ionfhabhtú le baictéir áirithe (baictéir phíghineacha). Cuimsíonn sé fíochan marbh, cealla bána fola is miocrorgánaigh.
Ionsaí Saint-Quentin-Fallavier, 2015
clé|250px|mion|Ionsaí Saint-Quentin-Fallavier Tharla ionsaí sceimhlitheoireachta ar an 26 Meitheamh i Saint-Quentin-Fallavier, i ngar den Lyon, an Frainc, nuair a dhícheannaigh Yassin Salhi a fhostóir Hervé Cornara agus thiomáin a veain ina sorcóirí gáis ag monarcha gháis i Saint-Quentin-Fallavier, a phléascadh agus gortaithe beirt daoine eile.
Homo
Ball den ord príomhach le hinchinn mheánach nó mhór (500–2,000 cm 3 ), cóimheas mór inchinne/ colainne, siúl déchosach, staidiúir cheartingearach, agus lámha atá oiriúnach do ghreim mionchruinn, bunaithe ar an ordóg a chur i gcoinne na corrmhéire. Is dócha go ndearna an speiceas éabhlóid ó Australopithecus san Afraic timpeall 2 mhilliún bliain ó shin. Trí bhrú na haeráide, b'fhéidir, shaothraigh sé comhoibriú is roinnt i mbailiú bia, déanamh uirlisí, feabhsú cumarsáide, agus cúram is múineadh leanaí. Go dtí seo tá 5 aicme ainmnithe, agus 4 cinn imithe i léig.
Fuarthas iontaisí Homo rudolfensis timpeall Loch Turkana freisin, agus cuireadh dáta 1.7-1.9 milliún bliain ó shin air. De réir dealraimh, rud beag níos mó ná Homo habilis, le géaga níos cosúla leis an duine. An inchinn níos mó freisin (750–900 cm 3 ), an aghaidh níos leithne leata, agus na taobhfhiacla níos mó.
Fuarthas Homo erectus mar iontaisí ag ionaid éagsúla taobh le Loch Turkana freisin, dáta 0.3-1.8 milliún bliain ó shin. Blaosc láidir le tosach an bhoghta ag cúlú, leata, faoi bhalla ramhar, an inchinn 800-1,200 cm 3 i dtoirt, an aghaidh is na gialla mór, agus na fiacla measartha mór.
Fuarthas iontaisí Homo floresiensis den chéad uair i 2004 i bpluais aolchloiche ar oileán Flores na hIndinéise. 12,000-95,000 bliain ó shin an dáta. Meastar go ndearna sé éabhlóid ó Homo erectus, a aonraíodh ar an oileán 800,000 bliain ó sin. An bhlaosc cosúil le blaosc Homo erectus, mullach an mhala níos lú, toirt na hinchinne níos lú (380 cm 3 ), an creatlach níos lú (timpeall 1 m ar airde), peilbheas an-leathan, seasamh déchosach, in ann uirlisí casta a dhéanamh.
Ní léir fós an gaol éabhlóideach idir Homo habilis, Homo rudolfensis is Homo erectus, ach de bhrí go dtéann siad isteach ina chéile ó thaobh dátaí, ní seicheamh amháin éabhlóideach iad. Bhí Homo habilis is Homo rudolfensis imithe i léig timpeall 1.5-1.7 milliún bliain ó shin, agus lean Homo erectus go dtí timpeall 300,000 bliain ó shin. D'fheabhsaigh na huirlisí thar na mílaoiseanna agus mhéadaigh na cnámha ainmhithe, mar chomhartha ar fheabhsú a gcumas seilge, is dócha. Faoi 700,000 bliain ó shin, bhí Homo erectus tar éis leathnú amach as an Afraic go hIáva is an tSín, mar a raibh tine smachtaithe is uirlisí cloiche acu. Leathnaigh an aicme seo in an-chuid codanna den Domhan ar feadh milliún bliain, agus toirt a n-inchinne ag méadu i gcónaí, ó 800 cm 3 (dhá oiread toirt na hinchinne i simpeansaí) go dtí 1,300 cm 3. Níl na hantraipeolaithe ar aon aigne go ndearna Homo erectus forás go dtí an duine nua-aoiseach, ach ar aon chuma d'imigh siad in éag timpeall 300,000 bliain ó shin. Rangaítear na cnámha iontaisithe a fionnadh sa bhliain 1891, ar a dtugtar Duine Iáva, mar ghné de Homo erectus atá imithe i léig.
Glactar leis go ndearna ár n-aicme féin Homo sapiens éabhlóid ó Homo erectus, ach b'fhéidir trí fhoirmeacha le haghaidheanna leathana, cosúil leis an Néandartálach agus Homo sapiens sapiens. Bhí na Néandartálaigh san Eoraip is an meánoirthear, agus glactar leo mar fho-ghné de Homo sapiens a d'imigh ar mhodh nach bhfuil ar eolas timpeall 35,000 bliain ó shin. Faightear an fhoirm is ársa de réamhshinsir dhíreacha Homo sapiens, a dtugtar Homo sapiens sapiens air, san Afraic mar iontaisí, dátaithe timpeall 100,000-120,000 bliain ó shin, agus sa Mheánoirthear níos déanaí. Bhí an tógáil réasúnta éadrom, an bhlaosc mór cruinn (timpeall 1,400 cm 3 i dtoirt), an t-éadan ard gan mullach ar fiú trácht air ar na malaí, an aghaidh is na gialla tógtha go héadrom, na fiacla beag brúite le chéile, an smig feiceálach. Meastar gur den fhoirm homainide seo na Crómagnónaigh, a bhfuil cáil ar a bpictiúir dhaite i bpluaiseanna i ndeisceart na Fraince agus áiteanna eile.
Tháinig Homo sapiens chun cinn agus maireann inniu, an duine nua-aoiseach, mar an aon ghné den speiceas Homo. Ón tús, b'fhearr mar shealgaire é ná Homo erectus, agus bhain sé feidhm as uirlisí adhmaid, rinne feoil a chócaráil, chaith éadaí seithí, agus thóg botha dídine dó féin. Bhí toirt 1,200-1,600 cm 3 ina inchinn, agus creideann na hantraipeolaithe go raibh cumarsáid béil ar a chumas. Lean na daoine seo mar fhiagaithe/cnuasaitheoirí ar feadh 25,000 bliain. D'éirigh leo ainmhithe a cheansú timpeall 18,000 bliain ó shin, agus d'fhionn siad an talmhaíocht chomh déanach le 12,000 bliain ó shin. Bhunaigh siad na chéad bhuanáitribh timpeall 9,000 bliain ó shin, agus na cathracha is luaithe timpeall 5,000 bliain ó shin. Ina dhiaidh sin d'fhorbair siad sibhialtachtaí is tionsclaíocht, agus le déanaí chuir fás pléascach leis an daonra.
Guanácó
Is ainmhí é an guanácó. Mamach atá ann.
Dlí Hooke
mion|260x260px|Dlí Hooke: tá an fórsa comhréireach leis an síneadh Sa bhfisic, dlí a deir go bhfuil an straidhn in ábhar díreach i gcomhréir leis an strus is bun léi. Ainmnithe as an bhfisiceoir Sasanach Robert Hooke (1635-1703) a d'fhionn é. Ní fíor é ach nuair a bhíonn an strus an-bheag. Tagann sé i bhfeidhm i lingeáin (spriongaí) mar seo: nuair a chuirtear straidhn bheag i bhfeidhm ar an lingeán le síneadh beag (x), tagann fórsa aischurtha (F) i bhfeidhm a bhíonn díreach i gcomhréir le fad an tsínidh/an chomhbhrú. F=-kx, ar tairiseach é k, tomhas ar dhoichte an lingeáin.
Abersychan
51.7242°N, -3.0622°W
Baile i Torfaen, an Bhreatain Bheag, is ea Abersychan, 28.2 km ó Caerdydd agus 204 ó Londain. Tá daonra 6,794 ann, agus tá 776 (11.4%) in ann Breatnais a labhairt.
Cnoc Rafann
Is paróiste suite i gContae Thiobraid Árann é Cnoc Rafann.
Aberteifi
52.0834°N, -4.6597°W
Baile i Ceredigion, an Bhreatain Bheag, is ea Aberteifi, 122.2 km ó Caerdydd agus 318 ó Londain. Tá daonra 4,018 ann, agus tá 2,194 (54.6%) in ann Breatnais a labhairt.
Scála Scoville
Is tomhas é Scála Scoville ar an bpointeacht (cé chomh spíosrach nó "teas") de phiobair chili, mar a thaifeadtar in aonaid teasa Scoville (SHU), bunaithe ar thiúchan capsaicinoids, ina bhfuil capsaicin mar an chomhpháirt is mó. Tá an scála ainmnithe i ndiaidh a cruthaitheoir, an cógaiseoir Meiriceánach Wilbur Scoville, a bhfuil a mhodh 1912 ar a dtugtar an tástáil orgánaileipteacha Scoville. Is measúnú suibiachtúil é tástáil orgánaileipteach Scoville a dhíorthaítear ón íogaireacht capsaicinoid ag daoine a bhfuil taithí acu ar chilis te a ithe.
Frederick Gowland Hopkins
Bithcheimicí a rugadh in Eastbourne Shasana ab ea Frederick Gowland Hopkins (20 Metheamh 1861 - 16 Bealtaine 1947). D'fhionn sé fachtóirí cabhraitheacha i mbia, ar tugadh vitimíní orthu níos déanaí. Chruthaigh sé an ceangal idir lachtáit is crapadh na matán, agus d'fhionn glútaitión. Le Christiaan Eijkman, bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis i 1929 as a shaothar ar vitimíní.
Greannán
deas|250px|thumb|Greannán Is iris a thaispeánann scéal srathaithe sa bhfoirm stiallghreannán, go hiondúil bhíonn an t-eachtraí sárlaoch páirteach é greannán.
Oghma (iris)
Ba iris liteartha Ghaeilge a bhí in Oghma. Foilsíodh í ó 1989 go dtí 1998, agus tháinig sí in áit na hirise An Aimsir Óg. Bhí scríbhneoireacht inti ó Sheán Mac Mathúna, Mícheál Ó Conghaile agus eile.
Jay Mohr
Is aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach é Jay Mohr a rugadh faoin ainm Jon Ferguson Mohr ar 23 Lúnasa 1970 i New Jersey, SAM.
150px
Christopher Clavius
Íosánach agus matamaiticeoir, Gearmánach ab ea Christophorus Clavius (25 Márta 1538 – 6 Feabhra 1612 ), a mhodhnaigh na moltaí maidir le hathchóiriú an fhéilire Ghréagóra úir, tar éis bháis a údar, Aloysius Lilius. Ina dhiaidh sin, scríobhadh Clavius cosaintí agus míniú ar athchóiriú an fhéilire, lena n-áirítear tréan aitheantas a thabhairt d'obair Lilius. Níos déanaí ag aghaidh, is dócha gurb eisean an réalteolaí a raibh an meas is mó air san Eoraip agus d'úsáidtí a théacsleabhair le haghaidh oideachais réalteolaíocha le breis agus caoga bliain, san agus fiú taobh amuigh den Eoraip.
Réalteolaíocht
mion|clé|In Sphaeram Ioannis de Sacro Bosco commentarius, 1585 Mar réalteolaí chloígh Clavius go docht leis an tsamhail gheolárnach den chóras gréine, ina rothlaíonn na na pláinéid i gciorcal thart ar an Domhan. Cé go raibh sé i gcoinne samhal héilealárnaí  Chopernicus, d'aithin sé fadhbanna leis an córas Tholamaeis.Chaith Galileo go hómósach leis, a thug cuairt air sa bhliain 1611 agus phlé siad na réaltléimh nua a bheith déanta leis an teileascóp; Ag an am sin, ghlac Clavius leis an fionnachtana nua, go raibh siad fíordheimhnithe, cé gur choinnigh sé amhras mar gheall ar réaltacht na sléibhte ar an Ghealach. Ina dhiaidh sin, bhí cráitéar mór ar an Ghealach ainmnithe ina onóir.
Oibreacha roghnaithe
mion|clé|Refutatio cyclometriae Iosephi Scaligeri
Féach freisin
clé|mion|250x250px|An cráitéar gealaí Clavius, le cráitéir imeallacha
Hormón aidréineacortacach
Peiptíd a tháltar i maothán tosaigh na faireoige piotútaí is ea hormón aidréineacortacach (ACTH). Tugtar cortacatróifín air freisin. Fuasclaítear é mar fhreagairt ar strus fisiciúil, mothúchánach nó ceimiceach trí fhachtóir scaoilte a dhéantar sa hipeatalamas. Spreagann sé tál is fuascailt glúcacortacóidí ag an gcoirtéis aidréineach.
Abertyleri
51.7294°N, -3.1331°W
An Micreascóp
Tá an Micreascóp ar cheann de na réaltbhuíonta miona atá le feiceáil ar an leathsféar neamhaí theas. An tAb Nicolas Louis de Lacaille a chruthaigh an réaltbhuíon seo sna blianta 1751-52. Is amhlaidh gur an-doiléir do na réaltaí de chuid na réaltbhuíne seo.
Abertyleri
Baile i Blaenau Gwent, an Bhreatain Bheag, is ea Abertyleri, 27.8 km ó Caerdydd agus 209 ó Londain. Tá daonra 11,171 ann, agus tá 801 (7.2%) in ann Breatnais a labhairt.
An Micreascóp
Tugtar Microscopium mar ainm Laidine ar an réaltbhuíon seo, rud a chiallaíonn "micreascóp".
Stair
Ba é an réalteolaí Francach an tAb Nicolas Louis de Lacaille a chruthaigh réaltbhuíon an Líontáin. Chaith Lacaille na blianta 1751 agus 1752 san Afraic Theas agus é ag clárú réaltaí an leathsféir theas. Bhí beagnach 10,000 réalta agus 42 réada domhainspéire ar an léarscáil neamhaí a rinne sé ag an am sin. Tháinig amach an chéad eagrán sa bhliain 1756 ach ní raibh ann ach plánaisféar agus é sa teanga Fraincise. Níor foilsíodh an chatalóg iomlán agus eagrán deifnídeach an phlánaisféir go dtí an bhliain 1763, bliain amháin tar éis bhás Lacaille. Coelum Australe Stelliferum an t-ainm a thug Lacaille ar an leabhar seo. San eagrán seo, d'aistrigh sé na hainmneacha ón bhFraincis go dtí an Laidin, agus chuir sé trí réaltbhuíon na Cíle, na Seolta agus Dheireadh na Loinge in áit Argo Navis (nó Le Navire, mar a thug sé air sa chéad eagrán).
Le linn dó a bheith ag cur i gclár na réaltaí theas, chum Lacaille ceithre réaltbhuíon déag chun áiteanna éigin i ndeisceart na spéartha a líonadh nach raibh a lán réaltaí iontu – agus an Micreascóp ina measc (féach an bosca thíos). Sa lá atá inniu ann glacann an an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta (ARI) le gach ceann de na réaltbhuíonta sin; agus glactar freisin leis na trí réaltbhuíon a rinne Lacaille as an Long.
Le Microscope an t-ainm Fraincise a thug Lacaille ar an réaltbhuíon seo ar dtús. Microscopium an t-ainm Laidine a tugadh uirthi ar an bplánaisféar a tháinig amach sa bhliain 1763, agus is é an t-ainm céanna a thugtar uirthi sa lá atá inniu ann.
Miotaseolaíocht
Ós rud é nár cruthaíodh réaltbhuíon an Mhicreascóip go dtí an 18ú haois, níl aon bhaint aici le miotaseolaíocht an tSeansaoil. Lena chois sin, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht leis an réaltbhuíon seo ós rud é gur scoir Lacaille den thraidisiún sin ar dá réir a d'ainmnítí na réaltbhuíonta as carachtair mhiotaseolaíocha; ina áit sin roghnaigh sé go formhór ainmneacha uirlisí a úsáidtear sna heolaíochtaí.
Loretta Lynn
Amhránaí is ea Loretta Lynn a rugadh ar an 14 Aibreán, 1932, i mButcher Hollow, Kentucky, na Stáit Aontaithe.
Adamsdown
51.4814°N, -3.1611°W
Baile i Caerdydd, an Bhreatain Bheag, is ea Adamsdown, 1 km ó Caerdydd agus 210 ó Londain. Tá daonra 9,949 ann, agus tá 838 (8.4%) in ann Breatnais a labhairt.
14 Lúnasa
Is é an 14 Lúnasa an 226ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 227ú lá i mbliain bhisigh. Tá 139 lá fágtha sa bhliain.
Toirnín
Is baile fearainn suite i gContae Chill Dara é Toirnín.
Labhrás Brindisi
Naomh Caitliceach is ea Labhrás Brindisi, a rugadh mar Giulio Cesare Russo ar 22 Iúil 1559 i mBrindisi, Ríocht Napoli agus a fuair bás ar 22 Iúil 1619, i Liospóin na Portaingéile. Sagart agus diagaire ilteangach a bhí ann. Bhí sé ina bhiocáire ginearálta ar an Ord Caipsíneach. D'fhreastail sé mar nuinteas an Phápa roinnt uaireanta.
Hormón fáis
Hormón, ar polaipeiptíd é, a thálann maothán tosaigh na faireoige piotútaí i veirteabraigh a bhfuil gialla acu. Spreagann sé fás na colainne trína iarmhairtí ar mheitibileacht próitéiní, carbaihiodráití is lipidí. Bíonn sé sainiúil don speiceas ina ghníomhaíochtaí. Más mínormálta a thál, is féidir go dtarlóidh abhcacht, fathacht, nó anchuma aghaidhe, lámh is cos.
Allt-yr-ynn
51.5906°N, -3.0064°W
Baile i Casnewydd, an Bhreatain Bheag, is ea Allt-yr-ynn, 16.9 km ó Caerdydd agus 199 ó Londain. Tá daonra 8,476 ann, agus tá 828 (9.8%) in ann Breatnais a labhairt.
Poileitiléin
Tá a lán cineálacha poileitéiní ar eolas, agus an fhoirmle cheimiceach (C2H4)n ag a bhformhór. De ghnáth, is meascán de pholaiméirí comhchosúla d'eitiléin é PE, le luachanna éagsúla de n. Is féidir leis a bheith ísealdlús nó ard-dlús: easbrúitear poileitiléin ísealdlúis ag baint úsáide as brú ard (1,000 -5,000 atm (100 -510 MPa)) agus teocht ard (520 K (247 ° C; 476 ° F)), agus easbrúitear polaitiléin ard-dlúis ag baint úsáide as brú íseal (6 -7 atm (610 -710 kPa)) agus teocht íseal (333 -343 K (60 -70 ° C; 140 -158 ° F)). De ghnáth bíonn poileitiléinis jna teirmeaplaisteach, ach is féidir í a bheith ina plaisteach teirmithéachtach ina ionad sin, mar shampla, i bpolaitiléin thrasnasctha.
Leamhan péitseogach
Is feithid é an leamhan péitseogach. Ball d'fhine na Drepanidae atá ann.
Uachtar Aird, Contae Chill Dara
Is baile fearainn suite i gContae Chill Dara é Uachtar Aird.
Dúnmharú Declan Flynn
Tharla Dúnmharú Declan Flynn ar 9 Meán Fómhair 1982, fear aerach tríocha bliain d’aois, Dúnmharaíodh é i bPáirc Fionnradhairc, Baile Átha Cliath. Ach pianbhreith ar fionraí a gearradh ar lucht a mharaithe. Dúirt David Norris faoin gcinneadh sin go bhféadfaí é a thuiscint mar ‘licence to kill’, go raibh saorchead acu marú.
Dúnmharú
Le linn an tsamhraidh  i 1982, buaileadh a lán fir aeracha agus déghnéasacha in ionsaithe homafóbacha i mBÁC.
Ar 9 Meán Fómhair 1982, bhí Flynn amuigh ag siúl i bPáirc Fhionnradhairc, suíomh aitheanta crúsála i mBÁC ag an am. Chuaigh scuaine d’fhir óga sa tóir ar Flynn, fear a bhí aitheanta go maith ag pobal na haiteachta in Éirinn. Nuair a tháinig an dream ar Flynn, leadradh go dona é agus bhásaigh sé tamall ina dhiaidh sin.mion|[[David Norris, feachtasóir LADT]] mion|Conspóidː dealbh [[Seán Russell i bPáirc Fionnradhairc sa bhliain 2020, áit a dhúnmharaíodh Declan Flynn]]
Tragóid Armero (sa Cholóim, 1985)
mion|clé
Dúnmharú Declan Flynn
Cás dlí
D'ainneoin gur admhaigh beirt den chúigear ionsaitheoirí gur ionsaigh siad timpeall 20 duine LADT+ thar an tréimhse sé seachtaine, scaoileadh saor gach duine den chúigear agus gearradh pianbhreith ar fionraí orthu. (Ag an am céanna, gearradh téarma príosúin 12 mhí ar fhear a ghoid sparán). Dúirt an breitheamh i gcás Flynn 'nach bhféadfaí é seo a mheas mar dhúnmharú riamh' (‘this could never be regarded as murder’) agus nach raibh ‘aon chineál pionóis’ (‘no element of correction’) ag teastáil maidir leis na fir.
Tragóid Armero (sa Cholóim, 1985)
Bhuail cúpla lahar an baile Armero sa Cholóim i lár na hoíche ar 13/14 Samhain 1985. Meastar gur maraíodh 23,000++ duine sa tubaiste in iomlán, an chuid is mó nuair a buaileadh Armero; tugtar ‘tubaiste Armero’ ar an eachtra seo. mion|clé|Armero inniu Bhrúcht an bolcán Nevado del Ruiz ar 13-16 Samhain 1985. Bailíodh lahar as sneachta leáite. Réab an leá-uisce síos an tsléibhe, ag piocadh suas luaithreach, ithir agus carraigeacha. clé|mion|'Omayra Sánchez' i mBéarla mion|clé|Scrios an lahar an baile Armero Bás Omayra Sánchez
Dúnmharú Declan Flynn
Cás dlí
Bhí an-imní ar dhaoine LADT+ faoin toradh. Níos déanaí d’eagraigh na dúnmharfóirí “…victory march in Fairview Park shouting “we are the champions”….” leis an gcás cúirte a cheiliúradh.
Tragóid Armero (sa Cholóim, 1985)
Girseach 13 bliain d’aois ab ea Omayra Sánchez a bhí ina cónaí in Armero ag an am. Sháinnigh an lahar í ina teach féin. Rinneadh tréaniarrachtaí í a tharrtháil ach theip ar gach duine.
Dúnmharú Declan Flynn
Aighneas polaitiúil agus dlí
Bhí stoirm pholaitíochta ann faoin dúnmharú. Bhí sé mar aidhm ag an feachtasóir, David Norris (a bhí tofa mar sheanadóir níos déanaí sa bhliain 1987) agus an t-abhcóide agus seanadóir Mary Robinson cosaint bhunreachtúil a bhaint amach do homaighnéasaigh na tíre ag breathnú go háirithe ar an bpríobháideachas ó na 1980í i leith. Ach theip ar a gcás cúirte sa bhliain 1983 in aghaidh an stáit. De réir mar a mhínigh an Príomh-Bhreitheamh Tom O'Higgins, “…on the grounds of the Christian nature of our state and on the grounds that the deliberate pratice of homosexuality is morally wrong…”.
Tragóid Armero (sa Cholóim, 1985)
Fuair Omayra bás coscrach ar feadh 66 uair. Rinne Omayra agallaimh ar an teilifís fiú le linn an ama seo; bhí sí ar a suaimhneas d'ainneoin an tragóid.
'Bás gan ghá', a dúradh, mar ní raibh na seirbhísí tarrthála éifeachtach ach ar éigean.
Dúnmharú Declan Flynn
Aighneas polaitiúil agus dlí
Mar thoradh ar sin, dhírigh Norris agus Robinson, ar Éirinn a thabhairt go dtí an Coinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine (ECHR) sa bhliain 1988. Ar an 26 Deireadh Fómhair 1988, sa Chúirt Eorpach um Chearta an Duine i Strasbourg, sa chás NORRIS v. IRELAND, thug an chúirt breithiúnas cinniúnach i bhfabhar cearta daoine aeracha agus leispiacha. D’aontaigh an ECHR leis agus le Robinson nuair a mhaígh siad nach raibh de cheart ag Éirinn dlíthe in aghaidh lucht LADT a chur i bhfeidhm.
Tigh Mhic Neamhain
Is baile fearainn suite i gContae Chill Dara é Tigh Mhic Neamhain.
An Pol Theas
mion|Marcáiltear an Pol Theas Geografach leis an chuaille ar dheis. mion|Í[[NASA|omhá NASA a léiríonn Antartaice agus an Pol Theas, sa bhliain 2005.]] mion|1. An Pol Theas Geografach 2. An Pol Theas Maighnéadach (2007) 3. An Pol Theas Geomaighnéadach (2005) 4. Pol Theas na Neamh-inrochtaineachta Ceann den dá phointe ina dtrasnaíonn ais rothlaithe an Domhain a dhromchla, is ea an Pol Theas (nó an Mol Theas), ar a dtugtar freisin an Pol Theas Geografach nó Pol Theas an Domhain. Is é an pointe is faide ar dhromchla an Domhain é, agus luíonn sé ar an taobh eile den Domhan ón Phol Thuaidh.
Dúnmharú Declan Flynn
Aighneas polaitiúil agus dlí
Aisghaireadh na dlíthe a lochtaigh an breithiúnas cúig bliana ina dhiaidh sin in 1993.
Henri Poincaré
Matamaiticeoir a rugadh i Nancy na Fraince ab ea Jules Henri Poincaré (29 Aibreán 1854 – 17 Iúil 1912).
Chruthaigh sé teoiric na bhfeidhmeanna uathmhorfacha, bunaithe ar choincheapa ó thacartheoiric, geoiméadracht neamh-Eoiclídeach is teoiric na bhfeidhmeanna coimpléascacha. I 1899 chuir sé tús le teoiric an anoird. Thairg sé cuid mhaith bunchoincheapanna don toipeolaíocht, an triantánú is an homalógacht. Fuair sé bás i gPáras.
Hormón falacailspreagthach
Ceimiceán (glíocapróitéin a dtugtar gónadatróifín air) a thálann maothán tosaigh na faireoige piotútaí i veirteabraigh. Ról tábhachtach aige in atáirgeadh. I mamaigh, spreagann sé aibiú luath na bhfalacailí ubhagánacha (sa bhaineannach) agus táirgeadh na speirme (sa bhfireannach).
Alway
51.5859°N, -2.9432°W
Miribéal
deas|mion|200x200px|Miribéil fhiáine. deas|mion|200x200px|Miribéil, iomlán agus gearrtha. Is féidir dath buí an chraicinn a fheiceáil tar éis an ciseal tanaí céiriúil a bhaint. deas|mion|200x200px|Miribéil Nancy (Mirabelle de Nancy) ar an g[[crann.]] deas|mion|200x200px|Ciseán lán de mhiribéil. deas|mion|200x200px|Buidéal eau-de-vie déanta as miribéil Lorraine (mirabelle de Lorraine). Is cineál pluma é an miribéal. Bíonn sé ar fáil go fairsing i réigiúin Lorraine, agus is ansin a fhástar thart ar 80% den táirgeadh domhanda (15,000 tona in aghaidh na bliana).
Is pluma beag cruinn atá ann, dath buí air. Uaireanta bíonn sé clúdaithe le ciseal tanaí inite céir.
Bradaí
Is éard is bradaí ann ná úsáideoir ríomhaire a dhéanann cumarsáid le húsáideoirí eile thar an Idirlíon go mailíseach le heolas pearsanta nó gnó faoi rún a fháil gan chead, agus go minic chun víreas a scaipeadh i mbogearraí is comhaid an ghlacadóra. Tá sé seo mídhleathach in an-chuid tíortha ach coitianta, ionas gur gá d'úsáideoirí a ríomhairí a chosaint le bogearraí balla dóiteáin.
Is minic a thugtar haiceálaí nó haiceálaí slándála ar dhuine den sórt seo sna meáin chumarsáide, cé go bhfuil brí níos leithne ar an téarma sin, .i. duine a bhfuil ardscileanna ríomhaireachta acu a sháraíonn constaicí trí bhealaí cliste nó seiftiúla.
John Finucane
Is dlíodóir agus polaiteoir de chuid Sinn Féin i dTuaisceart Éireann é John Finucane. I mí Mheitheamh 2019, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Béal Feirste Thuaidh.
Hormón frithfhualach
Peiptíd a dhéantar sa hipeatalamas ach a stóráiltear sa mhaothán deiridh den fhaireog phiotútach i mamaigh, agus a fhuasclaítear as sin. Tugtar vasaipreisin air freisin. Hormón an-bhunúsach, freagrach as caomhnú shreabhán na colainne agus iarmhairtí aige ar chuimhne, an rithim laethúil, agus rialú bhrú na fola san inchinn.
Armero (an Cholóim)
clé|mion|Laoch náisiúnta is ea José Leon Armero; ainmníodh an baile 'Armero' sa bhliain 1930 Is baile bardais é Armero sa Cholóim. Bunaíodh an baile sa bhliain 1895 agus scriosadh an baile iomlán in 1985 nuair a bhrúcht Nevado del Ruiz ar 13-16 Samhain 1985. Bhuail an chéad lahar an baile Armero i lár na hoíche ar 13 Samhain agus tháinig cúpla eile ina dhiaidh sin ar an 14 Samhain. Meastar gur maraíodh 23,000++ duine sa bhrúchtadh in iomlán, an chuid is mó nuair a buaileadh Armero; tugtar ‘tubaiste Armero’ ar an eachtra seo. clé|mion|1985ː Scrios cúpla [[Lahar (láibshreabhadh)|lahar an baile Armero]] Inniu tá úirleachas (reilig) san áit a raibh an baile sa bhliain 1985, an ' Camposanto'.
Túr Eiffel
Tá Túr Eiffel ar an túr is cáiliúla agus is spéisiúla ar domhan. Tá an túr suite ar an Champ de Mars, ar bhruach na Séine, i lár chathair Pháras, príomhchathair na Fraince.
Inniu is mó an aithne ar an túr ar fud na cruinne. Is é an struchtúr is airde i. bPáras é agus an séadchomhartha is mó cuairteanna íoctha ar domhan. Tagann timpeall 7 milliún duine ar cuairt chuig an túr gach bliain. As a ailtire Gustave Eiffel a baisteadh é, mionsamhail|alt=|clé|266x266px Is féidir an túr a fheiceáil ó bheagnach gach áit i bPáras. Bíonn cuma dhraíochtach ar an túr cáiliúil nuair a théann an ghrian faoi agus nuair a chuirtear na soilse geala air. Tá 20,000 bolgán ar fad ann.
Stair
Tógadh an Túr Eiffel (déanta as iarann) idir na bliana 1887-1889, Fear darbh ainm Gustave Eiffel, a bhí ina thógálaí droichid, a thóg é. Tógadh an túr don “Exposition Universelle” sa bhliain 1889. clé|mion|236x236px|Bíonn cuma dhraíochtach ar an túr cáiliúil nuair a théann an ghrian faoi agus nuair a chuirtear na soilse geala air. Thug ardoifigigh cuairt ar an túr don chéad uair ar 31 Márta 1889. D’osclaíodh go hoifigiúil é ar 6 Bealtaine 1889. Thosaigh na hardaitheoirí ag feidhmiú ar 15 Bealtaine agus gaisce gan choinne.
Níor cheap duine ar bith ag an am sin go mbeadh sé go fóill in airde sa lá atá inniu ann. Ceapadh ag an am nach mbeadh foirgneamh sealadach ann, Bhí plean ann é a leagan in 1909. Ach shocraigh siad gan sin a dhéanamh toisc gur cheap siad go mbeadh sé úsáideach mar aeróg raidió.
Bainistiú
Meánn struchtúr an túir 7,300 tonna. Tá an túr 328 méadar ar airde. Éiríonn an túr 15 cm níos airde má bhíonn an lá te. Caithfidh tú 1665 céim ar fad a thógáil má tá tú ag iarraidh dul suas go barr an túir. Agus nuair a bhíonn gaoth láidir ag séideadh, bogann barr an túir 7 cm ó thaobh go taobh.
Caithfidh siad an túr a phéinteáil gach seacht mbliana. Bíonn 60,000 cileagram de phéint ag teastáil lena phéinteáil (sin an meáchan céanna atá i ndeich n-eilifint).
Tá dhá bhialann ann i láthair na huaire. Tá a Oifig an Phoist féin ag an Túr Eiffel.
Cros Bhríde
mion Is beag duine in Éirinn nach bhfaca ceann de na crosa beaga gleoite a dhéantar as giolcacha (luachair), ar a dtugtar Bogha Bhríde, Cros Bhríde, nó crosóg Bhríde.. mion Is ar Lá Fhéile Bríde a dhéantar iad de ghnáth. Crochtar sa teach iad chun muintir an tí a chosaint ó thinte agus ó olc. Creidtear go gcosnóidh an chros seo muintir an tí go ceann bliana má chrochtar os cionn an dorais í
Stair
Ceaptar go dtéann nós na gcros siar go dtí an tréimhse réamh-Chríostaí sa tír. Tá crosa de shaghsanna éagsúla le feiceáil ar seanchlocha timpeall na tíre. mion
Nósanna
Ar Oiche Bhríde, d’fhágadh na brídeoga bearta luachra nó bearta tuí lasmuigh de na doirse. Ag titim na hoíche, bhailíodh cailíní óga iad agus, tar éis cead isteach sa teach a fháil in ainm Bhríde, théidís isteach agus dhéanaidís Crosa Bhríde. Chuirtí na crosa nua sa díon agus os cionn an dorais chun an teach a chosaint ó thine agus ó gach olc agus dhóití na sean chinn.
Daria Marchenko
Ealaíontóir as an Úcráin is ea Daria Marchenko (a rugadh sa bhliain 1982).
Níos déanaí, rinneadh géarleanúint ar an mbean óg agus iarracht í a fhuadach.
Smaragaid mhór
Is feithid í an smaragaid mhór. Ball d'fhine na Geometridae atá ann.
Gluaiseacht na veisteanna buí
Is gluaiseacht pholaitiúil a thosaigh ar líne i mBealtaine 2018 í Gluaiseacht na veisteanna buí (Fraincis: Mouvement des gilets jaunes). Thosaigh sraith oll-léirsithe seachtainiúla ar 17 Samhain 2018 sa Fhrainc, ar son cothrom na Féinne i gcúrsaí eacnamaíochta i dtús báire, agus níos déanaí, athchóiriú polaitíochta.
Amlwch
Baile i Ynys Môn, an Bhreatain Bheag, is ea Amlwch, 228.7 km ó Caerdydd agus 356 ó Londain. Tá daonra 3,658 ann, agus tá 2,234 (61.1%) in ann Breatnais a labhairt.
Na Stoicíní
Is baile fearainn suite i gContae Chill Dara iad na Stoicíní.
Cairpéad ruaghlas
Is feithid é an cairpéad ruaghlas. Ball d'fhine na Geometridae atá ann.
Sondra Locke
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Sandra Louise Anderson a rugadh Smith ar an 28 Bealtaine, 1944 i Shelbyville, Tennessee agus a fuair bás ar an 3 Samhain, 2018.
Amroth
51.7312°N, -4.6612°W
Hormón lúitéinitheach
Gliceapróitéin, ar hormón gónadatrófach é a thálann maothán tosaigh na faireoige piotútaí i veirteabraigh. I mamaigh bhaineanna, baineann sé le haibiú deireanach na bhfalacailí ubhagánacha, próiseas an ubhsceite, agus tús chruthú an corpus luteum. I bhfireannaigh, spreagann sé na cealla scáineacha (cealla Leydig) sna huiríocha chun téististéarón a thál, ionas go dtugtar hormón spreagadh na gceall scáineach air freisin.
Lannreydhow
Sa bhliain 2011, de réir an daonáirimh, bhí 530 duine ina gcónaí sa pharóiste.
Please Homer, Don't Hammer 'Em
Craoladh an tríú heipeasóid, "Please Homer, Don't Hammer 'Em", den ochtú sraith déag The Simpsons ar an 24 Meán Fómhair 2006. Scríobh Matt Warburton an eipeasóid seo. D'fhéach 9.72 milliún duine ar an eipeasóid.
Pioca
Ainmhí is ea an pioca a bhfuil gaol aige leis an gcoinín agus a bhfuil ina bhall d'ord Lagomorpha. Is mamach é an pioca a mbíonn cónaí air i sléibhte na hÁise agus Mheiriceá Thuaidh. Tá 34 speiceas pioca ann atá fós beo sa domhan, agus tá siad go léir sa ghéineas Ochotona. Speiceas eile ab ea pioca na Sairdíne a bhí ina ghéineas féin, Prolagus taobh istigh den fhine Ochotonidae. Tá pioca na Sairdíne díothaithe sa 2000 bliain is déanaí mar gheall ar ghíomhaireachtaí daoine, áfach.
David Forde
Imreoir sacair is ea David Forde a rugadh ar 20 Nollaig, 1979. Is cúl báire é a d'imir i sraith na hÉireann le Gaillimh Aontaithe chomh maith le Cathair Dhoire. Faoi láthair tá sé ag imirt le Millwall agus le foireann sacair na hÉireann chomh maith.
Mossley Hill
Is ceantar suite i Learpholl é Mossley Hill.
Cuibhreann (garraíodóireacht)
mion| Cuibhrinn sa Ghearmáin Is éard is cuibhreann ann (Gaeilge na hAlban: cuibhreann. fir. gin. -rinn, iol. -an) ná ceapach thalún a chuirtear ar fáil do gharraíodóireacht aonair, neamhthráchtála nó do phlandaí bia a fhás, agus mar sin cruthaítear gairdín cistine ar shiúl ó áit chónaithe an úsáideora. Cruthaítear ceapacha den sórt sin trí phíosa talún a fhoroinnt i gcúpla nó suas le cúpla céad dáileacht a shanntar do dhaoine aonair nó do theaghlaigh. Saothraítear dáileachtaí dá leithéid ina n-aonar, contrártha le cineálacha gairdíní pobail eile áit a mbíonn grúpa daoine ag tabhairt aire don limistéar ar fad le chéile. I dtíortha nach n-úsáideann an téarma "cuibhreann (gairdín)", féadfaidh "gairdín pobail" tagairt a dhéanamh do cheapacha gairdíní beaga aonair chomh maith le píosa mór amháin talún atá saothraithe le chéile ag grúpa daoine. Úsáidtear an téarma "gairdín an bhua" uaireanta freisin, go háirithe nuair a théann gairdín pobail siar go dtí an Chéad nó an Dara Cogadh Domhanda.
8 Lúnasa
Is é an 8 Lúnasa an 220ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 221ú lá i mbliain bhisigh. Tá 145 lá fágtha sa bhliain.
Cuibhreann (garraíodóireacht)
Is gnách go n-oireann méid aonair na dáileachta do riachtanais an teaghlaigh, agus go minic cuimsíonn na ceapacha seid le haghaidh uirlisí agus foscaidh, agus uaireanta bothán le haghaidh lóistín séasúrach nó deireadh seachtaine. Is gnách go n-eagraítear garraíodóirí aonaracha i gcomhlachas cuibhrinn, a léasaíonn nó a dheonaítear an talamh ó úinéir a fhéadfaidh a bheith ina eintiteas poiblí, príobháideach nó eaglasta, agus a leagann síos de ghnáth nach n-úsáidtear an talamh ach amháin le haghaidh garraíodóireachta (.i., ag fás glasraí, torthaí. agus bláthanna), ach ní chun críocha buanchónaithe (de ghnáth ceanglaítear é seo de réir na ndlíthe criosúchán freisin). Bíonn ar na ngarraíodóirí táille bheag bhallraíochta a íoc leis an gcumann, agus caithfidh siad cloí leis an mbunreacht agus na fodhlíthe comhfhreagracha. Mar sin féin, tugann an bhallraíocht cearta daonlathacha áirithe dóibh.
Hormón meilinicítspreagthach
Hormón, ar peiptíd é, atá i láthair i maothán idirmheánach na faireoige piotútaí i veirteabraigh. Spreagann sé sintéis agus scaipeadh na meiliníne.
Moncaí uallach Guatamalach
Is ainmhí é an moncaí uallach Guatamalach. Mamach atá ann.
Netherley, Learpholl
Is ceantar suite i Learpholl é Netherley.
Dairleamhan scolbach
Is feithid é an dairleamhan scolbach. Ball d'fhine na Geometridae atá ann.
Ohio
Is stát é Ohio de chuid Stáit Aontaithe Mheiriceá, agus é mar nasc idir dhá réigiún na tíre, mar atá an meániarthar (an tIarthar Láir) agus an t-oirthuaisceart. I dtéacsleabhair scoile Mheiriceá, áirítear mar stát an Oirthuaiscirt é. Tá Ohio ag críochantacht le Michigan, Indiana, Pennsylvania, Virginia Thiar, agus Kentucky. Tá Loch Erie ar an taobh thuaidh de. Úsáidtear an giorrúchán OH don phost.
Cairdinéal de Richelieu
Ba shagart agus státaire Francach é Armand Jean du Plessis, Cardinal et duc de Richelieu (9 Meán Fómhair 1585 – 4 Mí na Nollag 1642). Bhunaigh sé an Académie française.
Angle
51.6836°N, -5.0881°W
Áit Tí Conáin
Is sráidbhaile í Áit Tí Conáin. Tá an baile suite san Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Angle
Baile i Sir Benfro, an Bhreatain Bheag, is ea Angle, 134.1 km ó Caerdydd agus 343 ó Londain. Tá daonra 329 ann, agus tá 35 (10.6%) in ann Breatnais a labhairt.
Poinséitia
Tom duillsilteach atá dúchasach do Mheiciseo is ea an phoinséitia. I ndáiríre, bláthra ar leith atá sa bhláth, is brachtanna móra flanndearga air atá cosúil le peitil. De ghnáth cuirtear ábhar fásmhoillitheach leis an bplanda pota chun go gcaomhnóidh sé a chruth is a airde.
Lacáistí agus liúntais
mion|Super Discount, Providence, Rhode Island Suim bheag airgid a lamháiltear de chuntas nó de luach ruda  is ea lacáiste.
An Chasacstáin i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg
Ghlac An Chasacstáin páirt i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg don chéad uair sa bhliain 2018.
Iomaitheoirí
{{legend|gold|Buaiteoir}} {{legend|silver|Dara}} {{legend|#cc9966|Tríú}} {{legend|#FE8080|Deireadh}}
Alison Krauss
Is amhránaí, cumadóir agus veidhleadóir Meiriceánach í Alison Maria Krauss. Rugadh ar an 23 Iúil 1971 i nDecatur, Illinois í, ach tógadh í i gcathair Champaign, Illinois.