cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
An Bhealarúis
Litríocht
Téacsaí reiligiúnda a bhí i gceist leis na chéad scríbhinní liteartha Bealarúisise ón aonú haois déag ar aghaidh. Ba é Kiryła Turaǔski, nó Ciril ó Turaǔ, an duine ba thábhachtaí acu, agus mhair seisean sa dóú haois déag. Sa tséú haois déag, d'aistrigh Francysk Skaryna an Bíobla go Bealarúisis, nó b'fhéidir Sean-Slaivis Eaglasta a bhí ar maos le focail agus foirmeacha Bealarúisise - tá an dá thuairim ann, ach cibé scéal é, aontaíonn na saineolaithe go léir gurbh é Skaryna a bhunaigh traidisiún liteartha na Bealarúisise. Chuaigh Bíobla Skaryna i gcló timpeall ar an mbliain 1520 i bPrág agus i Vilnias, rud a fhágann gurb é an chéad leabhar clóbhuailte riamh in Oirthear na hEorpa.
Ba é Janka Kupała a chuir tús le saothrú na litríochta nua-aoisí, áfach. Ainm cleite é "Janka Kupała" a chiallaíonn "Eoin Baiste"; Ivan Lucevič a fhíorainm. Rugadh sa bhliain 1882 é, agus d'éag sé i Moscó sa bhliain 1942, díreach nuair a bhí na Gearmánaigh ag forghabháil na Bealarúise. File a bhí ann, ach scríobhadh sé drámaí agus ailt iriseoireachta chomh maith. D'aistrigh sé cuid mhaith litríochta ón bPolainnis agus ón Rúisis.
An Nua-Shéalainn
Tír sa leathsféar theas is ea an Nua-Shéalainn. Tá dhá phríomhoileán agus a lán oileán beag inti. Is daonlathas parlaiminteach í. Is ball den Chomhlathas í. Tá sí freagrach as na stáit fhéinrialacha Oileáin Cook agus Niue. Riarann sé Oileáin Tócalá agus Spleáchríoch Ross. Tugtar Aotearoa ar an Nua-Shéalainn i Maorais, teanga na bPolainéiseach a chuir fúthu inti corradh is míle bliain ó shin.
Ráib
mion Luibh dhébhliantúil a fhásann suas le 1 m ar airde, gaolmhar leis an svaeid ach gan fréamh thiúbrach aici is ea ráib. Na duilleoga scothghorm/glas, na bláthanna buí croischruthach. Saothraítear mar fhoráiste í, agus níos mó le himeacht ama mar fhoinse ola ráibe, a fhaightear ó na síolta brúite. Cáca síol ráibe a dhéantar as an iarmhar.
An Nua-Shéalainn
Córas sláinte
Is féidir árachas sláinte príobháideach a cheannach ann le héalú ó liostaí fada feithimh. Tá dhá phríomhchineál áracahis ann; ceann iomlán a chlúdaíonn cúram in otharlanna agus gnáthchostais leighis ar nós Dochtúirí Teaghlaigh nó cuairteanna ar an bhfisió, nó clúdach speisialta a chlúdaíonn obráidí roghnacha, speisialtóirí, billí otharlann ach ní cúram leighis eile. Caitear le héigeandálacha sa chóras poiblí.
An Bhealarúis
Litríocht
Duine acu siúd a fuair bás i bpurguithe an Aontais Shóivéadaigh a bhí in Ǔladzimier Žyłka (1900-1933), file tábhachtach eile. I mblianta Chogadh Cathartha na Rúise, chuaigh sé ar imirce go Prág sa tSeicslóvaic, áit a raibh sé ag foilsiú irise ina theanga féin. Nuair a shocraigh na cúrsaí síos sa Rúis, agus an rialtas nua Boilséiveach ag dul i gceannas ar an tír, d'fhill sé abhaile, agus dóchas aige as an gcóras nua. Ar dtús, bhí na Cumannaigh ag cur na dteangacha áitiúla chun cinn, agus ghlac Žyłka páirt i gcomhdháil na n-intleachtóirí Bealarúiseacha le litriú na teanga a chaighdeánú. Nuair a tháinig athrú ar an bpolasaí, áfach, thosaigh na Cumannaigh ag lochtú na n-intleachtóirí náisiúnta faoi "náisiúnachas buirgéiseach", agus díbríodh Žyłka as an mBealarúis go dtí an Rúis. Fuair sé bás i ndiaidh chúpla bliain le heitinn.
Lauren Tom
Is ban-aisteoir Meiriceánach í Lauren Tom a rugadh ar an 4 Lúnasa 1961. Ghlac sí an pháirt mar Julie sa dara shéasúr Friends.
1830
Tarluithe
mion|15 Meán Fómhair 1830: Osclaíodh an tIarnród Liverpool and Manchester i Sasana
Port MhicEamailinn
Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd é Port MhicEamailinn.
Litir Naomh Pól chuig na Galátaigh
mion|Naomh Pól Is í Litir Naomh Pól chuig na Galátaigh leabhar sa Bhíobla agus san Tiomna Nua.
Llanelwedd
52.1563°N, -3.3931°W
Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea Llanelwedd, 76.6 km ó Caerdydd agus 236 ó Londain. Tá daonra 413 ann, agus tá 60 (14.5%) in ann Breatnais a labhairt.
Loan-a Lisa
Craoladh an dara heipeasóid, "Loan-a Lisa", den dara sraith is fiche The Simpsons ar an 3 Deireadh Fómhair 2010. Scríobh Valentina L. Garza an eipeasóid seo. D'fhéach 8.59 milliún duine ar an eipeasóid.
Paul Rudd
Is aisteoir Meiriceánach é Paul Stephen Rudd a rugadh ar an 6 Aibreán 1969.
William Harvey
Lia ab ea William Harvey (a rugadh ar an 1 Aibreán 1578 i Kent, Sasana agus a d'éag ar an 3 Meitheamh 1657 i Hampstead, Sasana). Rinne sé cur síos ceart ar shlí rith na fola.
Eolaí
clé|mion|mogall féitheacha ó "Exercitatio" Feidhmíonn an croí, dar le Harvey, mar chaidéal chun imshruthú na fola a choimeád ar siúl. Imshruthaíonn an fhuil ón méadailín ar an taobh dé tríd an gcolainn agus ar ais trí na féitheacha go dtí an t-aitriam deas.
Ansin imshruthaíonn an fhuil ón méadailín deas trí na scamhóga agus ar ais go dtí an t-aitriam clé. Buaileann an dá mhéadailín in éineacht.
Sa bhliain 1628, d’fhoilsigh Harvey leabhar, iomráiteach inniu, faoin teideal Exercitatio Anatomica de Motu Cordis et Sanguinis in Animalibus (Ar Ghluaiseacht an Chroí is na Fola in Ainmhithe) nó De Motu Cordis. I gceist, bhí cur síos ann ar an gcóras imshruthaithe seo agus conas a fhreagraíonn sé do shonruithe seachtracha.
Bhí clú air ar fud na hEorpa tar éis an fhoilseacháin seo. Ach bhí conspóidí ann freisin. D'fhreagair duine de thacaithe Galen go diúltach é i bhfoilseachán sa bhliain 1649. Ní raibh dearcadh Harvey cruthaithe go dtí go dtáinig an micreascóp solais ar an saol. clé|mion Bhí roinnt eile fionnachtain ag Harvey, an ceann ba fhiúntaí ná go raibh sé den tuairim gur fhás chuile chuid den cholainn as bunchill fhréamhach, coincheap a bhí coimhthíoch faoin am sin agus nár cruthaíodh faoi dheireadh go dtí 1796.
Ceann de na buanna ba mhó a bhí ag Harvey ná gur thuig sé go soiléir an idir-dheighilt idir tuairimí agus lom na fírinne. Ba eisean an chéad lia a bhain úsáid as teoiricí matamaitic e sa bhitheolaíocht. mion|clé|Exercitationes de generatione animalium
Saol
Bhí a athair ina shiopadóir. Oileadh i dtús i gCanterbury é agus rinne sé staidéar ar teanga cha clasaiceacha, Sa bhliain 1597 cáilíodh é le céim BA ó Ollscoil Cambridge. I ndiaidh sin bhain sé amach céim sa leigheas in Ollscoil Padua san Iodáil, ceann de na hollscoileanna leighis ba chlúití san am sin.
D’fhill sé ar Shasana, áit ar thosaigh sé ag cleachtadh leighis. Phós sé Elizabeth Brown, iníon phríomhlia na banríona Éilis a haon.
Innis Taigh a' Mhanaich
Is oileán suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd é Innis Taigh a' Mhanaich.
William Harvey
Saol
Rinneadh ball de Choláiste Ríoga na Lianna é sa bhliain 1607, agus an bhliain dár gcionn, glaodh chuig cúirt an Rí Séamus a haon é. Agus tar éis bás Shéamuis 1 1625, ainmniú é mar phríomhlia do Rí Séarlas a haon. Bhí dlúthchairdeas eatarthu agus thug an Rí urraíocht ollmhór dó is é ag déanamh a chuid taighde.
Fuair Harvey bás de bharr stróc in aois naoi mbliana is seachtó dó.
Raicíteas
Neamhord naíonán is páistí ag fás, de bharr uireasa vitimín D. Teipeann cailciú na gceann fáis ar na cnámha fada (mar shampla an chnámh raidiúil is an féimear) agus bíonn claonadh ag na cnámha boga chun míchumaí, is de réir cineáil, lúbadh na gcos is cromadh an droma. Tarlaíonn at is formhéadú ag cinn na n-easnacha i dtosach an chliabhraigh, a dtugtar paidríní raicíteacha orthu.
An Bheilg
Is tír í an Bheilg (Ísiltíris: België, Fraincis: Belgique, Gearmáinis: Belgien) atá suite in Iarthar na hEorpa. Tá teorainn aici leis an Ísiltír, an nGearmáin, Lucsamburg, an bhFrainc, agus tá cósta aici ar an Muir Thuaidh.
Tá sí ag crosbhóthar cultúrtha idir an Eoraip Ghearmánach (le cainteoirí na hOllainnise sa tuaisceart, Flóndras) agus an Eoraip Rómánsach (le cainteoirí na Fraincise, An Vallóin), agus tá tionchar aige sin ar chastacht a cuid institiúidí agus a cuid staire polaitiúla.
Trí theanga oifigiúil atá sa Bheilg: An Ísiltíris (tuairim is 60%), an Fhraincis (tuairim is 40%), agus an Ghearmáinis (níos lú ná 1%).
Is ballstát den Aontas Eorpach í an Bheilg.
Stair
mion|250px|clé|Cloigtheach Brugge Bhí an Bheilg faoi smacht ag tíortha éagsúla, ag an bhFrainc agus ag an Ísiltír go háirithe, agus ag an Spáinn go dtí gur tharla an tAthrú Creidimh agus bunú Phoblacht na hOllaine. Nuair a ghnóthaigh na cúigí sa tuaisceart a neamhspleáchas i riocht an Ísiltír (an Ollainn) bhí an Bheilg faoi smacht na hOstaire ar feadh tamaill go dtí gur ghabh fórsaí impiriúla Napoleon seilbh uirthi ar feadh cúpla bliain. Aontaíodh an Bheilg leis an Ísiltír nuair a bhí cogadh Napoleon thart, ach bhain sí a neamhspleáchas amach in 1830 nuair a bhris réabhlóid amach sa tír. Ach fós cloistear an logainm: Ísiltír na Spáine.
Tháinig cumhachtaí móra na hEorpa le chéile chun Prionsa Leopolt ón mBaváir a inshealbhú mar Rí Leopold I (tairgeadh ríocht na Gréige dó roimhe sin ach dhiúltaigh sé é). Rinne an Ísiltír ionradh ar an mBeilg i 1831 agus bhí cogadh idir an dá thír go dtí gur aithin an Ísiltír neamhspleáchas na Beilge sa bhliain 1839.
De thoradh Chomhdháil Berlin 1885 ghlac an Bheilg páirt i gcóilíniú na hAfraice, agus ghabh seilbh ar sciar ollmhór talún in abhantrach an Chongó. Fearann pearsanta dá chuid féin a bhí sa choilíneacht seo don rí Leopold II agus ba mhór an scanall an drochíde a tugadh do dhúchasaigh na tíre. Bhí an-tóir ar rubar agus úsáideadh imeaglú, céasadh, dúnmharú agus leonadh chun sclábhaithe a dhéanamh de mhuintir na tíre. Bhí an-bhaint ag an tírghráthóir Éireannach, Ruairí Mac Easmainn, le nochtú an drochíde seo agus mar gheall ar an mbrú idirnáisiúnta a d'eascair as a chuid tuairiscí, b'éigean don Rí an choilíneacht a chur i lámha an stáit.
Le céad bliain anuas tá deighilt mhór idir phobail na Fraincise agus na Pléimeanaise sa Bheilg, agus is minic go mbítear ag tuar go dtitfidh an tír as a chéile.
Comhphobal agus Réigiúin
Tá an rialtas cónaidhme bunaithe ar na réigiúin agus a theangacha:
Eacnamaíocht
Dar le hInnéacs Forbartha Daonna Socraithe don Éagothroime na Náisiún Aontaithe, a thomhaiseann caighdeán an tsaoil i dtíortha éagsúla de réir gnéithe eacnamaíochta agus neamh-eacnamaíochta, is í an Bheilg an 16ú tír is forbartha ar domhan, as 151 ceann a tomhaiseadh, agus an naoú tír is forbartha san Aontas Eorpach, as 28 ceann. I dTuarascáil Sonais Domhanda 2018 na Náisiún Aontaithe, meastar gurb í an Bheilg an 16ú tír is sona, as 156 thír.
I Mí na Márta 2019, bhí ráta dífhostaithe na tíre ag 5.7%, an 17ú leibhéal is fearr san Aontas Eorpach.
Russell Bowers
Is polaiteoir Meiriceánach é Russell “Rusty” Bowers (rugadh 20 Deireadh Fómhair 1952) agus is é Spéicéir reatha Theach na nIonadaithe in Arizona é. Is ball den Pháirtí Poblachtach, agus tá sé ina ionadaí ar an 25ú ceantar reachtach ó 2015. Toghadh ina Spéicéir é sa bhliain 2019.
Roimhe seo, bhí Bowers ina ionadaí don 21ú ceantar reachtaíochta i dTeach Arizona ó 1993 go 1997 agus i Seanad Arizona ó 1997 go 2001. Is ealaíontóir atá oilte go clasaiceach é agus é ag speisialú in uiscedhathanna, phéintéireacht ola, agus dealbhóireacht, agus bhí baint aige freisin leis na tionscail tógála agus oideachais.
I mí Feabhra 2022, chomhdaigh Bowers páipéarachas le reáchtáil do Sheanad Arizona sa 10ú ceantar. Chaill sé do Dave Farnsworth sa toghchán phoblachtach tosaigh.
Luathshaol agus oideachas
D'fhás Bowers aníos ar raise caorach i nGleann Chino. D'fhreastail sé ar Mesa Community College, Ollscoil Stáit Arizona, agus Ollscoil Brigham Young. Is ball é d' Eaglais Naoimh na Laethanta Deireanacha, agus chaith sé dhá bhliain ina mhisinéir Mormannach i Meicsiceo.
In aghaidh toghchán uachtaránachta 2020 a chur ar ceal
Dhiúltaigh Bowers comhoibriú leis na hiarrachtaí chun toghchán uachtaránachta 2020 a chur ar ceal trína rá go poiblí nach raibh aon fhianaise ann go ndearnadh calaois toghcháin a thabharfadh sainordú go ndiúltófaí do thorthaí thoghchán uachtaránachta 2020 na Stát Aontaithe in Arizona. An 21 Meitheamh, 2022, thug Bowers fianaise don choiste 6 Eanáir. Mar chuid dá fhianaise, dúirt sé nuair a d’iarr sé fianaise ar Rudy Giuliani go raibh calaois ann, d’fhreagair Giuliani “"We have lots of theories, we just don't have the evidence". ”.
Mharaigh Bowers bille freisin i dTeach na nIonadaithe Arizona a chuirfeadh ar chumas reachtas an stáit torthaí toghcháin uachtaránachta in Arizona a shárú.
Mar gheall ar a chuid iarrachtaí seasamh in aghaidh na n-iarrachtaí torthaí toghcháin 2020 a chur ar ceal, bronnadh an gradam "John F. Kennedy Profile in Courage Award" ar Bowers. Bhí sé ar dhuine de chúigear onóraí a ghnóthaigh an dámhachtain sa bhliain 2022. Mar sin féin, an 19 Iúil, 2022, rinne Páirtí Poblachtach Arizona cháineadh ar Bowers as a fhrithbheartaíocht.
Sa deireadh, chosain frithbheartaíocht Bowers a ghairm bheatha pholaitiúil. Sa bhliain 2022 sheas Bowers le haghaidh an tSeanaid Stáit, mar bhí a théarma sa State House ag teacht chun críche. Chaill sé an toghchán phoblachtach tosaigh don Seanad Stáit le farasbarr de bheagnach 2 go 1, agus an caillteanas á chur i leith a a fhrithbheartaíocht in aghaidh toghchán uachtaránachta 2020 a chur ar ceal. In ainneoin an chaillteanais, dúirt Bowers nach raibh aon aiféala air faoina fhrithbheartaíocht agus “"would [have done] it again in a heartbeat".
Saol pearsanta
Tá Bowers pósta ar Donetta Russell, a bhfuil seachtar clainne aige. I mí Eanáir 2021, d’fhógair Bowers bás duine dá iníonacha, a bhí ag troid ag troid breoiteachta ar feadh tréimhse fada ama.
ITV2
Is stáisiún teilifíse é ITV2 atá mar chuid de ITV. Craoladh an chéad chlár ar an 7 Nollaig 1998.
Institiúid Náisiúnta Caighdeán agus Teicneolaíochta
Eagraíocht de chuid rialtas na Stát Aontaithe a bhunaigh an Chomhdháil i 1901 chun taighde a dhéanamh ar mhodhanna tomhais, caighdeáin is teicneolaíocht, len iad a fheabhsú agus a fhorbairt mar chabhair le tionsclaíocht, cumarsáid, institiúidí eolaíochta is rialtais. Thugtaí Oifig Náisiúnta na gCaighdeán uirthi (NIST i mBéarla). A cuid saotharlann suite i mBoulder, Colorado agus Washington, DC den chuid is mó.
Digitaria
Géineas de phlandaí san fhine féir is ea Digitaria atá dúchasach do réigiúin theomheasartha agus thrópaiceacha ach d'fhéadfadh iad a bheith ag fás i réigiúin thrópaiceacha, fhothrópaiceacha agus níos fuaire freisin. Bíonn ainmneacha coitianta éagsúla air, lena n-áirítear crúbfhéar, méarfhéar, agus fonio. Is plandaí bliantúla agus ilbhliantúla caol monacotailéadónacha iad a fhásann ar fhaichí, ar féarach. Is é Digitus an focal Laidine le haghaidh "méar", agus ní féidir dealú eatarthu leis na bláthraí fada cosúil le méar a tháirgeann siad.
Tagairtí
"
Bunús na Cruinne
deas|200px|thumb|Bunús na Cruinne Is éard is Bunús na Cruinne ann ná an tsamhail is coitianta anois gur phléasc ábhar is fuinneamh uile na Cruinne, a bhí cruinnithe i bponcstaid fhíordhlúth fhíorthe, in ollphléasc timpeall 20,000 milliún bliain ó shin. Ina dhiaidh sin, le linn d'ábhar na Cruinne a bheith ag forleathnú amach ón mbunphointe, tháthaigh na réaltaí as scamaill hidrigine is héiliam, théigh siad sa táthú is thosaigh ag comhleá, go mór mór ina gcroíleacáin. Le himeacht ama, phléasc cuid de na réaltaí chun scamaill nua a chumadh is an bunábhar do réaltaí nua a sholáthar. Bhailigh na réaltaí ina mbraislí ar a dtugtar réaltraí. Tá fós an-chuid ábhair, gáis, deannaigh is réad de gach méid amuigh sa spás i mbun an bhunfhorleathnaithe ach faoi fheidhmiú ag fórsaí imtharraingthe na reann mór eile. Is réalta í ár nGrian de chuid Bealach na Bó Finne, réaltra ina bhfuil na mílte milliún réaltaí eile. Is iad na príomhfhianaisí go bhfuil an Chruinne á forleathnú an t-am ar fad ná an radaíocht chúlra mhicreathonnach chosmach, agus deargaistriú an tsolais a ghlacaimíd ó na réaltraí a bhfuil staidéar déanta orthu. Edwin Hubble a thairg an tsamhail seo i 1929.
2 Márta
Is é an 2 Márta an 61ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 62ú lá i mbliain bhisigh. Tá 304 lá fágtha sa bhliain.
Loscadh Chorcaí (1920)
mion|Sráid Phádraig, Cathair Chorcaí Ionsaí de chuid an IRA i gcathair Chorcaí a spreag an t-ionsaí díoltais is míchlúití ar fad a rinne fórsaí na Corónach le linn Chogadh na Saoirs e, éiric a dtugann an pobal cois Laoi ‘Dó Chorcaí’ air le teann cuibhiúlachta. Oíche an 11/12 Nollaig 1920, rinne Póilíní Cúnta an RIC scrios sa gcathair. mion|Shráid Phádraig, Cathair Chorcaí  timpeall 1900
Cúlra
Ag tús na 20ú haoise, bhí an leasainm "Loyal Cork" ar Chorcaigh de bharr dea-chaidrimh idir an Chontae agus an Bhreatain. Ach ní raibh gach éinne sásta. Tar éis Éirí Amach 1916, tháinig athrú mór ar an scéal. agus faoi thús 1920, bhí ollbhua ag Sinn Féin sa toghchán áitiúil, agus iad anois i gceannas ar Bhardas Chorcaí. Den chéad air, bhí brat na Poblachta in airde ar Halla na Cathrach, agus toghadh an Poblachtánach, Tomás Mac Curtáin mar Ardmhéara. Thosaigh foréigean idir Óglaigh na hÉireann agus na Dúchrónaigh (ceaptha mar phóilíní, ní raibh meas madra acu ar na hÉireannaigh). Mharaigh fórsaí na Corónach Tomás Mac Curtáin ar 20 Márta 1920 ina theach féin.
Leis an gcathair faoi scáth bhróin, ghlac Traolach Mac Suibhne cúram an Ardmhéara chuige féin, agus ceannasaíocht na nÓglach. mion|[[Dúchrónaigh i mBÁC, 21 Aibreán 1921]]Chun deireadh a chur leis an bhfeachtas Poblachtánach, ghabh fórsaí na Breatnach Traolach Mac Suibhne ar chúis bhréige. Cuireadh é faoi ghlas ar an 12 Lúnasa, 1920. Fuair sé bás i bPríosún Brixton, tar éis dó a bheith ar stailc ocrais ar feadh 74 lá. Tháinig clú air ar fud an domhain dá bharr. Ag tús na Samhna, le tromchroí, thóg Domhnaill Ó Ceallacháin cathaoir an Ardmhéara. Bhí an-teannas sa chathair. Bhí an bua ag na hÓglaigh i luíochán Chill Mhichíl agus bhí díoltas ó fhórsaí na Breataine.
Ar 10 Nollaig 1920, cuireadh dlí airm i bhfeidhm i gCorcaigh.
Luíochán Chrois an Diolúnaigh
Ar 11 Samhain, rugadh ar na Auxiliaries i Luíochán ag Crois an Diolúnaigh. Rinne seisear óglach ó Chomplacht E. den 1ú Cathlán luíochán ar bhuíon de na Póilíní Cúnta, a bhí ag taisteal ar Sheanbhóthar Eochaille, ó Bheairic Victoria go Cathair Chorcaí. Maraíodh duine amháin de dhíorma na bPóilíní Cúnta, agus gortaíodh 12. Bhí fórsaí na Breataine ar mire agus thosaíodar ag lasadh tithe ag Crois an Diolúnaigh.
Thugadar aghaidh ar an gcathair chun leanúint leis an léirscrios. Fuair an bhriogáid dóiteáin go raibh Crois an Diolúnaigh trí thine, agus ar an slí chuige, thugadar faoi deara go raibh Grant's ar Shráid Phádraig faoi thine chomh maith. Stop an bhriogáid agus d'iarr siad ar na fórsaí sa bheairic míleata foireann a chur chuig Crois an Diolúnaigh. Thug siad neamhaird ar an iarratas.
Creachadh
Thosaigh buíonta de na Póilíní Cúnta agus na Dúchrónaigh, chomh maith le baill de CRÉ, ag creachadh is ag dó ceantar mór de Chathair Chorcaí. Fad is a bhí na fir dóiteáin ag cur amach Grants, thug siad faoi ndeara go raibh na póilíní ag lasadh Cash's agus an Munster Arcade. Bhí an chathair ina rírá ceart. Chuir fórsaí na Corónach isteach go mór ar iarrachtaí na tinte a mhúchadh. Gearradh píobáin agus foinsí uisce. Scaoil siad piléir leo sin a bhí ag cabhrú.
San aon oíche amháin sin, fágadh breis is 2000 duine gan obair ná teacht isteach.
Faoi iarratas an Ardmhéara Domhnaill Ó Ceallacháin, tháinig briogáid dóiteáin Bhaile Átha Cliath anuas ar thraein chun cabhrú leo. Faoi stiúir an chaptaein Myers, dúirt siad go raibh níos mó dochar déanta i gCorcaigh an oíche sin ná go raibh déanta i mBÁC in 1916. Dódh cúig acra den chathair an oíche sin.
Patton Oswalt
Is aisteoir agus fuirseoir teilifíse Meiriceánach é Patton Peter Oswalt, a rugadh ar 27 Eanáir 1969.
An Danmhairg
Is í an Danmhairg (Danmhairgis: Danmark) an tír Nordach is lú. Tá sí suite i gCríoch Lochlann, i dtuaisceart na hEorpa, idir an Mhuir Bhailt agus an Mhuir Thuaidh, ar leithinis agus ar mhórán oileáin. Tá sí lastuaidh ón Ghearmáin agus ón bPolainn, siar ó dheas ón tSualainn agus ó dheas ón Iorua.
Ina theannta sin, tá na Graonlainne agus Oileán Fháró faoi fhlaitheas Danmhargach, cé go bhfuil rialtas dúchais acu.
Loscadh Chorcaí (1920)
Creachadh
Déantar díobháil sa chathair dar luach £2 ½ milliún
Iarmhairtí
D’ainneoin gur shéan an Rialtas go raibh aon bhaint ag a bhfórsaí féin leis an dóiteán, bhí sé ina scéal mór ar fud na cruinne agus tharraing sé an-mhíchlú ar na Dúchrónaigh. Dá bharr, seoladh feachtas in Éirinn agus i Meiriceá le ciste cabhrach a bhunú le cuidiú le muintir Chorcaí agus tháinig go leor airgid ó gach cearn den tír.
Mí na Nollag 1920 agus mí Eanáir 1921, d’ardaigh an grúpa forásach ‘The American Commission on Conditions in Ireland’ ionsaí Chorcaí ag éisteachtaí poiblí in Washington DC, cainteanna a foilsíodh níos déanaí i leabhar.
Labhair 18 finné os comhair an Choimisiúin sin agus ba as Cathair Chorcaí seisear acu agus beirt a bhí ann ón gcuid eile den tír seo. Labhair Mary MacSwiney ag an héisteachtaí sin agus tháinig sí i dtír ar an ócáid le tabhairt faoi chamchuairt náisiúnta cainteanna ar fud na Stát Aontaithe.
Bhí clú is cáil ar Mary MacSwiney de bharr a ceangal le Corcaigh agus a feachtas le linn stailc ocrais a dearthár. Thaistil sí go 58 cathair i Meiriceá agus labhair sí ag breis is 300 cruinniú, agus is mór a chuaigh sí i gcion ar gach duine a chuala a raibh le rá aici.
Is éard a bhí sa bhfeachtas ar son na saoirse in Éirinn ná cogadh ar mhaithe le toil dhaonlathach mhuintir na hÉireann a chosaint ó ionsaí na Breataine an insint uileghabhálach a bhí ag Mary MacSwiney agus lucht bolscaireachta eile na gluaiseachta poblachtánaí ar an troid sa tír seo. Ar bhealach an-éifeachtach, nocht na poblachtánaithe don saol mór go raibh Rialtas na Breataine ag ionsaí sibhialtach in Éirinn, d’ainneoin na mbréaga a bhí á n-insint gan náire acu dá gcuid saoránach féin.
Naisc Sheachtracha
Físeán, an Staraí Niall Murray le scéal Dó Chorcaí agus an comóradh sa mheánscoil An Mhainistir Thuaidh.
Llanengan
52.8137°N, -4.5306°W
Baile i Gwynedd, an Bhreatain Bheag, is ea Llanengan, 174.7 km ó Caerdydd agus 334 ó Londain. Tá daonra 1,937 ann, agus tá 1,074 (55.4%) in ann Breatnais a labhairt.
An Danmhairg
Is ball den Aontas Eorpach í an Danmhairg.
Ba é Hans Christian Andersen an scríbhneoir ba cháiliúla de chuid na Danmhairge.
Contaetha
Tá an tír roinnte ina sé chontae déag:
An Danmhairg
Is í Danmhairgis an teanga oifigiúil sa Danmhairg ach tá 86% den daonra ábalta Béarla a labhairt. Is í Gearmáinis an dara teanga iasachta is mó sa Danmhairg agus 47% den daonra ábalta í a labhairt. Tá 13% den daonra ábalta Sualainnis a labhairt.
An Ghraonlainnis
Tá An Ghraonlainn faoi riail na Danmhairge agus labhraítear 90% den daonra sa Ghraonlainn Graonlainnis, teanga Inuit. Labhraíonn 12% den daonra Danmhairgis. Tá 7,000 duine sa Danmhairg Graonlainnis]].
Oileáin Fharó
Tá Faróis á labhairt ag 45,000 daoine (timpeall 90% den daonra) sna hOileáin Fharó. Tá Faróis á labhairt ag timpeall 20,000 duine sa Danmhairg. San iomlán tá timpeall ar 66,000 duine atá ábalta Faróis a labhairt.
An t-Sròn, Earra-Ghàidheal
Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd í an t-Sròn.
Cairbre mac Néill
Dúradh gur mhac Néill Naoighiallaigh ba ea Cairbre mac Néill (Meán-Ghaeilge Coirpre mac Néill) (fl. c. 485–493). Is dócha gurbh é Cairbre an ceannaire a bhunaigh lonnaíochtaí Uí Néill an Deiscirt i lár na tíre. Is amhlaidh sna taifid i n-annála Éireann gur ath-luadh eachtraí Chairbre le Muircheartach mac Earca. Insítear sa naomhsheanchas le Tíreachán gur namhaid Naoimh Phádraig é Cairbre. Deirtear gur chuir Pádraig mallacht ar a shliocht, nára éirí siad ina nArd-Ríthe na hÉireann. Ní fhaightear Cairbre féin mar Ard-Rí ach sna liostaí is luaite.
mion|Dreamanna and ríochtaí na hÉireann. Is dóigh gur concais Charibre i lár na tíre iad na trí ríochtaí luaite mar Cairbre<!-- tuilleadh le haistriú...
''In later times Coirpre's descendants, the Cenél Coirpri, ruled over three small kingdoms — Cairbre Drom Cliabh in north Co. Sligo, an area in modern County Longford and at the headwaters of the River Boyne — which may be the remains of a once much larger kingdom stretching 100 miles (160 kilometres) from Donegal Bay to the Boyne.
Sons of Conn, grandsons of Niall
''Medieval genealogists provided Niall with a large number of sons, some of very doubtful historicity. Maine, ancestor of the Cenél Maini is generally presumed to be a late addition. The dates claimed for Lóegaire mac Néill, "great pagan Emperor of the Irish" and adversary of Saint Patrick in Muirchiu and Tirechán's 7th century lives, may make him an unlikely son of Niall. Diarmait mac Cerbaill, apical ancestor of the Síl nÁedo Sláine and Clann Cholmáin, the leading southern branches of the Uí Néill, is presented in the genealogies as the grandson of Niall's son Conall Cremthainne, but this is doubtful. As for Coirpre, he is called a son of Niall in one of the earliest surviving sources, Tirechán's life of Saint Patrick.
Conquests
''Medieval Irish traditions claimed that the lands of the Uí Néill were conquered by Niall of the Nine Hostages and his sons, together with their allies. Coirpre may have led some of the earliest recorded Uí Néill conquests in the midlands. The annals appear to show that a number of victories, by Coirpre and others, or by persons unnamed, were later attributed to Macc Ercae, or to Muirchertach mac Muiredaig, who may be the same person.
''From north-west to south-east, there were two kingdoms named for Coirpre mac Néill in early historical times. These were Cenél Coirpi Dromma Clíab, north Sligo on Donegal Bay, and Cenél Coirpri Mór, the northern half of Tethbae around Granard in modern County Longford. This alignment of territories may suggest that the kingdom of Coirpre and its satellites once extended over 100 miles across Ireland. A third Cenél Coirpri, the region around Carbury and the headwaters of the River Boyne in the north-west of County Kildare, is of much later origins.
''In a year given as 485, Coirpre was credited with a victory at Grainert, perhaps modern Granard, where the chief church of Cenél Coirpri Mór of Tethbae was in later times. In the addition, which notes that the battle was won by "Mac Ercae as some say," the annal adds that Fincath mac Garrchu of the Dál Messin Corb, perhaps king of Leinster, was killed there. A second battle at Grainert is recorded under the year 495, repeated under 497, and here Fincath's son Fráech is said to have been killed by Coirpre's son Eochu.
Under the year 494, duplicated under 496, the annals record a victory by Coirpre over the Leinstermen at Tailtiu, in later times site of an important óenach, the óenach Tailten''. Two further victories are reported, one under 497 at Slemain of Mide, probably near modern Mullingar, County Westmeath, and one under 499, at Cend Ailbe, perhaps somewhere in modern County Carlow.
''Cenél Coirpre were associated with both Tailtiu and Granard in the earliest writings, but there is nothing in the annals to explain an early link with Carbury which could be as late as the twelfth century. While the annals cannot be relied upon at such an early date, the core of their account, a war between Coirpre and his sons and Fincath and his sons, as well as the association with Tailtiu and Granard, while a tradition, is likely to be an one. Byrne, however, raises a note of caution: "It is true, however, that the names of Coirpre, Fiachu, Maine and Lóegaire continue to be used in later centuries simply to denote the kingdoms or dynasties descended from those sons of Niall, just as we find the names Benjamin, Dan or Juda similarly used in the Bible ...".
Rewriting history
''Late writings of doubtful reliability say that Coirpre's mother was Rígnach ingen Meadaib. His son Eochu appears in the annals, but not in the most comprehensive genealogical collection. Another son, Cormac, is said to be Túathal Máelgarb's father Cormac Cáech, although Tiréchan's account of Saint Patrick cursing Coirpre's descendants may make this a late addition. A third son, Cal, is a spurious late addition.
''Apart from Coirpre himself and his putative grandson Túathal Máelgarb, no king of Cenél Coirpri is included in later lists of High Kings of Ireland. Later kings of Cenél Coirpri are mentioned in the Annals of Ulster and other Irish annals with some frequency, although usually only to report their deaths.
''In earlier historical times, Cenél Coirpri may have been of sufficient importance to attract the attention of largely hostile writers. Tirechán's life of Patrick states that Coirpre was cursed by the saint, at Tailtiu, so that none of his descendants would be High King. The obvious omission, an explanation for the rule of Túathal Máelgarb, was corrected by later hagiographers. In the earliest surviving list, that in the Baile Chuind, Túathal appears not under his own name but as the kenning Óengarb. Túathal Máelgarb is portrayed in a poor light by later writers dealing with the life of Diarmait mac Cerbaill. Diarmait's descendants, Clann Cholmáin and the Síl nÁedo Sláine, probably replaced the kindreds of Coirpre and Fiachu as the dominant families of the Irish midlands. Coirpre himself, while excluded from later synthetic lists of kings of Tara or High Kings of Ireland, is included in the early Baile Chuind, coming between Lóegaire and Lugaide. -->
Meadhchill
Is sráidbhaile i bhFìobha é Maothchoille nó Meadhchill (Béarla: Methil ).
Tógadh Eanraig MacGillÌosa anseo.
Oileán na Carraige
Ceann tíre in Iarthar Chorcaí, Éire, is ea Oileán na Carraige, suite thart ar 2 chiliméadar ó dheas ó shráidbhaile an Ghóilín, ar an mbealach isteach chuig an Cruachán.
Aistriúchán litriúil
Aistriúchán litriúil, aistriúchán díreach nó aistriú focal ar fhocal is ea aistriúchán ar théacs ó theanga amháin go teanga eile, déanta trí gach focal a aistriú go leithleach, gan féachaint ar an gcaoi a n-úsáidtear na focail le chéile in abairt nó i bhfrása. (Laidin: verbum pro verbo).
I dteoiric an aistriúcháin, téarma eile ar "aistriúchán litriúil" is ea meiteafrása (seachas parafrása nó athinsint le haghaidh aistriúcháin analógaigh atá ar aon dul leis).
Is éard a bhíonn mar thoradh ar aistriúchán litriúil ná mí-aistriúcháin ar nathanna cainte, fadhb thromchúiseach í sin le haghaidh aistriúcháin mheaisín.
ICD-10
Is é ICD-10 an 10ú hathbhreithniú ar an Aicmiú Staitistiúil Idirnáisiúnta ar Ghalair agus ar Fhadhbanna Sláinte Gaolmhara (ICD), liosta aicmithe leighis ag an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte (EDS). Cuimsíonn sé cóid do ghalair, comharthaí agus airíonna, torthaí neamhghnácha, gearáin, imthosca sóisialta, agus cúiseanna seachtracha gortaithe nó galair. Cuireadh tús le hobair ar ICD-10 sa bhliain 1983, formhuinithe ag an 43-Comhthionól Domhanda Sláinte sa bhliain 1990, agus d’úsáid na ballstáit den chéad uair é i 1994. Tháinig ICD-11 ina ionad an 1 Eanáir 2022.
Ionsaí ar Reilig Bhaile an Mhuilinn
mion|clé|Cuimhneachán Tharla ionsaí ar Reilig Bhaile an Mhuilinn ar an 16 Márta 1988; d’ionsaigh ball den UDA, Michael Stone, slua ag tórramh i Reilig Bhaile an Mhuilinn i mBéal Feirste; maraíodh triúr agus gortaíodh trí scór duine. mion|clé|Reilig Bhaile an Mhuilinn
Imeachtaí
mion|clé|Reilig Bhaile an Mhuilinn
Cúlra
Ar 6 Márta 1988, mharaigh SAS na Breataine triúr ball den IRA, Máiréad Farrell, Seán Savage & Daniel McCann, i nGiobráltar in "Oibríocht Flavius".
Reilig Bhaile an Mhuilinn
Bhí  Michael Stone, ball den UDA, ag freastal ar shochraid Triúr Gibraltar ag Reilig Bhaile an Mhuilinn nuair a d’ionsaigh sé lucht na sochraide go tobann. D’fhag a ruathar le gránáidí agus le gunnaí triúr marbh i measc na n-uaigheanna.
Lámhacadh Caoimhín Mac Brádaigh, Thomas McErlean agus John Murray agus iad ag rith sa tóir ar Stone. Buaileadh go dona é ach d'éirigh leis an dílseoir an mótarbhealach M1 a bhaint amach, "áit ar ghabh – nó ar tharrtháil – an RUC é. Bhí siad ag fánacht ann i veain bán ná raibh marcanna ar bith air a thabharfadh le fios gur veain de chuid an RUC a bhí ann".
Sa leabhar a scríobh Stone tar éis gur saoradh ó phriosún é, d’inis sé go raibh ball ban den RUC i gcúl an veain agus gur phóg sí é lena h-athas faoin ‘éacht’ a bhí déanta aige a chur in iúl. "Tá go leor amhrais ann freisin faoi na gunnaí agus na gránáidí agus cén áit a fuarthas iad – ceaptar gur ó na fórsaí slándála a tháinig siad".
Iarmhairtí
Bhí droch-chaidreamh idir Rialtas na hÉireann agus Rialtas na Breataine mar thoradh ar na heachtraí seo agus na líomhaintí a bhí déanta ag iar-leas-Phríomhchonstálba Mhanchain, John Stalker, agus ar mharú Aidan McAnespie agus é ag trasnú na teorann in Achadh na Cloiche.
BBC News
Is stáisiún teilifíse é BBC News atá mar chuid de BBC. Craoladh an chéad chlár ar an 9 Samhain 1997.
Conair Chósta na Breataine Bige
mion| Lógó sliogáin Chonair Chósta na Breataine Bige
Conair ainmnithe fhad-achair a leanann, nó a ritheann gar do chósta na Breataine Bige is ea Conair Chósta na Breataine Bige (Breatnais:Llwybr Arfordir Cymru). Seoladh an chonair sa bhliain 2012, agus tá an cosán 1400 km ar fhad agus luadh é mar an chéad chosán cósta tiomnaithe ar domhan a chlúdaigh fad iomlán chósta tíre. Ritheann an chonair chósta trí aon cheann déag de na tearmann dúlra náisiúnta agus tearmainn dúlra eile cosúil leo siúd atá á mbainistiú ag an gCumann Ríoga um Chosaint Éan agus na nIontaobhais Fiadhúlra. mion|263x263px| Suíomh tosaithe agus críochnaithe Chosán Cósta na Breataine Bige agus (mimír intlise) an [[An Bhreatain Bheag|Bhreataine Bheag sa Ríocht Aontaithe]] mion| Marcálann an dá philéar cloiche le hais Afon Dyfrdwy, ceann thuaidh Chonair Chósta na Breataine Bige mion| Marcálann an chloch ag Cas-gwent le lógó “sliogán dragain” deireadh na conaire, ar cheann theas Chonair Chósta na Breataine Bige
Stair agus forbairt
Nocht an Príomh-Aire Rhodri Morgan pleananna don chonair chósta nua don Bhreatain Bheag ar dtús i Meitheamh 2006, nuair a d’oscail sé an bealach 201 km timpeall Ynys Môn. Bhíothas ag súil go dtógfadh an tionscadal seo, a chuirfeadh feabhas ar rochtain agus a nascfadh cosáin atá ann cheana, suas le cúig bliana; tá sé níos gaire do sheisear. Forbraíodh an smaoineamh don chonair ón mhian gur fiú go mór é tógáil ar rath eacnamaíoch na dtionscadal "Cosán Cósta Sir Benfro (Breatnais:Llwybr Arfordir Sir Benfro)" agus "Conair Chósta Ynys Môn (|Breatnais: Llwybr Arfordirol Ynys Môn.) Measadh go raibh an dá chonair ag cur go mór le geilleagar cuairteoirí na Breataine Bige, agus i dteannta le tairbhí airgeadais, chonacthas é mar thionscnamh tábhachtach chun muintir na háite agus cuairteoirí a spreagadh chun spásanna lasmuigh a fháil amach agus taitneamh a bhaint astu, maille na tairbhí sláinte agus leasa a bhaineann le cosáin den sórt sin.
Seoladh Llwybr Arfordir Cymru go hoifigiúil an 5 Bealtaine 2012. Níos luaithe sa bhliain chéanna, thug an Lonely Planet an rátáil is fear don Chonair sa rannóg "Best in Travel: top 10 regions for 2012."
D'fhorbair Rialtas na Breataine Bige Llwybr Arfordir Cymru i gcomhpháirtíocht le hiar-Chomhairle Tuaithe na Breataine Bige, (Cyngor Cefn Gwlad Cymru),le sé údarás áitiúla déag, agus le dhá Pháirc Náisiúnta. Ón bhliain 2007, tá infheistíocht déanta ag Rialtas na Breataine Bige chun rochtain phoiblí ar chósta na Breataine Bige a fheabhsú trína Chlár Feabhsúcháin Rochtana. Chomh maith leis an maoiniú seo de thart ar £2 mhilliún in aghaidh na bliana ó Rialtas na Breataine Bige agus ó údaráis áitiúla an chósta, tá Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa tar éis beagnach £ 3.9 milliún a leithdháileadh thar trí bliana mar thaca leis an tionscadal.
Rinne Comhairle Tuaithe na Breataine Bige (Cyngor Cefn Gwlad Cymru (CCGC)) maoirseacht ar an tionscadal agus dúirt sí go leanfaí le feabhsúcháin ar cháilíocht agus ar ailíniú an bhealaigh le linn 2012 agus 2013 lena chinntiú go leanann an Conair cósta na Breataine Bige chomh gar agus atá sé sábháilte agus praiticiúil. Tá feabhsúcháin ag dul ar aghaidh ó shin, le n-áirítear fáil réidh le 10 míle malairt slí intíre tar éis oscailt an droichid atógtha "Pont Briwet" atógtha Gwynedd sa bhliain 2015 agus cruthú ceart slí nua idir Y Felinheli agus Bangor sa bhliain 2018.
Le himeacht aimsire, táthar ag súil go gcruthófar bealaí ciorclach cósta mar thoradh ar an gcosán críochnaithe, de réir mar a fheabhsófar naisc le bailte agus sráidbhailte intíre.
Cur síos
Arna ainmniú mar an chéad chosán cósta ar domhan chun tír iomlán a chlúdach, leanann Conair Chósta na Breataine Bige cósta na Breataine Bige ó Cas-gwent, Sir Fynwy, sa deisceart go Y Fferi Isaf, Sir y Fflint, sa tuaisceart. Bhí cosáin bunaithe cheana féin ag go leor codanna, mar Llwybr Arfordir Sir Benfro, agus Llwybr Arfordirol Ynys Môn agus Llwybr Arfordir Llŷn. Ba Chonair Náisiúnta ainmnithe é Llwybr Arfordir Sir Benfro, agus sa bhliain 2011 vótáil an iris National Geographic é mar an dara ceann scríbe cósta is fearr ar domhan.
Acht na Gaeltachta 2012
Is acht de chuid Oireachtas na hÉireann é Acht na Gaeltachta 2012 (English: The Gaeltacht Act 2012).
Tá dhá phríomhaidhm leis an Acht: sainmhíniú nua a leagan síos don Ghaeltacht agus leasuithe a dhéanamh ar struchtúr agus ar fheidhmeanna Údarás na Gaeltachta.
Faoi Acht na Gaeltachta 2012, tá sé i gceist go mbeidh an Ghaeltacht bunaithe feasta ar chritéir theangeolaíocha seachas ar limistéir thíreolaíocha mar a bhí go dtí seo, cé go bhfuil teorann thíreolaíochta ann dona ceantair Gaeltachta go fóill. Anois tá an phleanáil teanga ag leibhéal an phobail lárnach do phróiseas an tsainmhínithe nua don Ghaeltacht. Tá deis ag ceantair lasmuigh de na ceantair Ghaeltachta aitheantas reachtúil a bhaint amach mar Líonraí Gaeilge nó mar Bhailte Seirbhíse Gaeltachta, faoi réir critéir áirithe a bheith comhlíonta acu.
Chomh maith le leasuithe a dhéanamh ar fheidhmeanna áirithe de chuid Údarás na Gaeltachta, tugann Acht na Gaeltachta 2012 feidhm reachtúil don Údarás maidir le cur i bhfeidhm na Straitéise 20 Bliain don Ghaeilge 2010-2030 sa Ghaeltacht. Chomh maith leis sin, déantar foráil faoin Acht chun líon comhaltaí bhord an Údaráis a laghdú go suntasach agus chun deireadh a chur leis an riachtanas do thoghcháin do bhord an Údaráis.
Shínigh an tUachtarán Acht na Gaeltachta 2012 ar an 25 Iúil 2012.
Llanerfyl
52.6764°N, -3.4309°W
Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea Llanerfyl, 134.1 km ó Caerdydd agus 260 ó Londain. Tá daonra 395 ann, agus tá 223 (56.5%) in ann Breatnais a labhairt.
BBC Parliament
Is stáisiún teilifíse é BBC Parliament atá mar chuid de BBC. Craoladh an chéad chlár sa bhliain 1992.
26 Meitheamh
Is é an 26 Meitheamh an 177ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 178ú lá i mbliain bhisigh. Tá 188 lá fágtha sa bhliain.
Scéim Aistriúcháin an Ghúim
thumb|Árda Wuthering, ceann de na haistriúcháin a rinneadh faoin scéim. Scéim aistriúcháin ab ea scéim aistriúcháin an Ghúim arbh aidhm di lear mór leabhar Gaeilge a chur ar fáil don phobal. Cuireadh tús leis an scéim ag deireadh na 1920idí agus tháinig deireadh léi sna 1940idí. Is é an beartas aistriúcháin leabhar is tábhachtaí é ar tugadh riamh faoi sa Ghaeilge.
An Scéim
Nuair a bunaíodh Saorstát Éireann, bhí roinnt mhaith daoine ann a d’fhoghlaim léamh agus scríobh na Gaeilge ó Chonradh na Gaeilge. San am sin, áfach, ní raibh mórán leabhar Gaeilge i gcló, rud a bhí ag déanamh an-mhoille leis an athbheochan.
Iarradh airgead ar an Roinn Airgeadais sa bhliain 1926 chun tús a chur leis an obair agus reáchtáladh comórtas aistriúcháin dhá bhliain ina dhiaidh sin. Bhí an obair faoi lánseol go luath ina dhiaidh sin. Faoi cheann na bliana 1937, bhí 169 aistriúchán foilsithe (as measc 362 téacs san iomlán a tháinig i gcló ón nGúm). Is ón mBéarla a aistríodh a fhormhór sin, ach cuireadh Gaeilge ar bhuntéacsanna Fraincise, Gearmáinise, Spáinnise, Iodáilise agus Sean-Ghréigis e, chomh maith le dornán teangacha eile.
Roinnt mhaith scríbhneoirí a thuill clú dóibh féin i réimse na Gaeilge ina dhiaidh sin, rinne siad aistriúcháin faoin scéim, leithéidí Mháirtín Uí Chadhain, Sheosaimh Mhic Ghrianna, Néill Uí Dhomhnaill agus Sheáin Uí Ruadháin.
Sa bhliain 1939, rinneadh cinneadh gan tuilleadh aistriúchán a choimisiúnú. Chinn an Gúm tosaíocht a thabhairt do bhunsaothair as sin amach (ach bhí aistriúcháin fós á gcur i gcló go dtí deireadh na ndaichidí). Tuairim is 250 saothar san iomlán a aistríodh faoin scéim.
Fiúntas na Scéime
Nuair a cuireadh tús leis an scéim bhíothas den tuairim gur sheift áisiúil a bheadh san aistriúchán chun fadhb na heaspa leabhar Gaeilge a shárú. Bhí scéimeanna aistriúcháin den chineál chéanna curtha i gcrích i bhFlóndras agus sa Bhreatain Bheag ag deireadh na naoú haoise déag le leabhair a sholáthar as Pléimeannais agus as Breatnais, agus an chuma ar an scéal go bhféadfaí torthaí maithe a bhaint amach ar an dóigh seo. De réir mar a cuireadh dlús faoin scéim, áfach, thosaigh a lán daoine á cáineadh.
Ba é an locht ba mhó a fuarthas uirthi ná go rabhthas ag aistriú an iomarca leabhar Béarla in áit a bheith ag díriú ar theangacha eile. Na daoine a bhí in ann Gaeilge a léamh san am sin, ní raibh aon duine acu dall ar an mBéarla, agus mar sin, bheidís in ann na bunsaothair a léamh pé scéal é - ní raibh aon ghéar-riachtanas acu leis na haistriúcháin.
Maíonn roinnt criticeoirí gur mhúch an obair thuirsiúil aistriúcháin a rinne roinnt de na haistritheoirí aon fhuinneamh cruthaitheach a bhí iontu, agus i gcás Sheosaimh Mhic Ghrianna maítear go raibh an tsíoraistritheoireacht a rinne sé sna triochaidí ar ceann de na cúiseanna leis an drochshláinte intinne a tháinig air.
Ar an taobh eile de, meastar go bhfuil fiúntas mór sna haistriúcháin i ngeall ar an gcaighdeán ard Gaeilge iontu, gur eiseamláir den dea-aistriúchán iad, agus gur stóras canúintí iad (rud a chuaigh chun sochar na teanga nuair a bhí Foclóir de Bhaldraithe á thiomsú ). Meastar, leis, gur léirigh éagsúlacht na leabhair a aistríodh go raibh an Ghaeilge in ann ag an uile chineál seánra nua-aimseartha (beatháisnéis, stair, litríocht, dráma, réalteolaíocht, scéalta bleachtaireachta, reiligiún srl.) fiú sular tháinig an caighdeán oifigiúil ar an bhfód.
Measúnú
Bbhí scríbhneoirí Gaeltachta míshásta le gnéithe áirithe d'obair an Ghúim agus den scéim aistriúcháin. Thug Máirtín Ó Cadhain "róbó aistriúcháin an Stáit" ar an nGúm agus mhaígh sé nach raibh i gcuid mhaith de na leabhair a aistríodh ach saothair den tríú nó den cheathrú grád. Sa bhliain 1949, thug an Cadhnach léacht uaidh faoi chúrsaí litríocht na Gaeilge a foilsíodh ina dhiaidh sin ar Feasta, míosachán Chonradh na Gaeilge, faoin teideal Tuige nach bhfuil litríocht na Gaeilge ag fás? Is é an breithiúnas a thug sé ar obair an Ghúim ná:
''Ní gnách labhairt ar litríocht na Gaeilge gan an Gúm a ionsaí. Is beag milleán a cuireadh ariamh air nár thuill sé. Ar láthair na huaire is mó a dhochar ná a shochar.''
Go bunúsach, bhí an Cadhnach barúlach go raibh córas neamhoifigiúil cinsireachta i bhfeidhm ag an nGúm agus é níos déine ná an chinsireacht oscailte a bhí á déanamh ar na leabhair Bhéarla in Éirinn san am chéanna. Cháin sé an rud ar thug sé tíorántacht na bpáistí scoile agus na mban rialta air, is é sin, go raibh an Gúm drogallach aon leabhar Gaeilge a fhoilsiú a bhainfeadh geit as an dá dhream seo, ó bhí an priacal ann i dtólamh go mbainfí úsáid as an leabhar mar lón léitheoireachta is mar áis teagaisc ar scoil (agus ba iad na hoird reiligiúnacha a bhí i gceann fhormhór mór na scoileanna in Éirinn sa linn sin).
Genaro Léon
Dornálaí Meicsiceach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea Genaro Léon, a rugadh ar 10 Lúnasa, 1960 i Sinaloa, Meicsiceo.
Bunús na Gealaí
deas|250px|thumb|Bunús na Gealaí Tháinig an Ghealach is an Domhan araon ó phrótadomhan amháin. Moltar gur imbhuail rinn neimhe éigin, astaróideach ollmhór nó fiú pláinéad éigin chomh mór le Mars, leis an bprótadomhan gur bhris píosa amach chun an Ghealach a dhéanamh is an Domhan a fhágaint ina diaidh. Compánach nó satailít don Domhan atá sa Ghealach. Taistealaíonn siad araon, mar aonad, timpeall na Gréine. Rothlaíonn an Domhan is fithisíonn an Ghealach thart timpeall an Domhain ag an am céanna. Ach nuair a ríomhtar móiminteam uilleach na Gealaí timpeall ar an Domhan, is mó ar fád é ná móiminteam an Domhain thart ar a ais. Más ón mbunréad céanna an dá rinn, ní léir conas is féidir móiminteam uilleach chomh mór sin a bheith ag an nGealach i gcomparáid leis an Domhan. Tá céatadán an iarainn sa Ghealach níos lú ná sa Domhan. Ní mór gur ó thréithe an reanna imbhuailte is uillinn na himbhuailte a bheith oiriúnach a tháinig na difríochtaí is na contrárthachtaí seo idir Gealach is Domhan.
Trevor Mac Goill
Peileadóir Éireannach ón Scrín i gContae na Mí is ea Trevor Mac Goill (Béarla: Trevor Giles), a bhain rath amach le foireann na Mí idir na blianta 1994 agus 2005. Bhuaigh sé Craobh na hÉireann mar bhall den fhoireann faoi dhó, agus tá trí ghradam All-Star tógtha abhaile aige chomh maith. Roghnaíodh mar Imreoir na Bliana é sa bhliain 1999.
Institiúid Ríoga
mion|Ceannáras Institiúid Ríoga na Breataine Móire inniu Cumann eolaíochta léannta a bunaíodh sa Bhreatain i 1799 is ea an Institiúid Ríoga. Bhí lárionad taighde eolaíochta ina saotharlanna, agus is ansin a rinne Humphrey Davy, Michael Faraday is John Tyndall a gcuid taighde. Ina príomhionad ar Shráid Albemarle in Londain a bhíonn Léachtanna na Nollag don óige aici, a chraobhscaoileann an BBC gach bliain.
Institiúid Spásaireachta na Seapáine
Gníomhaireacht a bunaíodh i 1981 chun spásárthaigh agus córais lainseála a dhearadh is a shaothrú. Déantear na lainseálacha ag ionad spáis i gKagoshima ar oileán Kyushu i ndeisceart na Seapáine. Tá cláir na bhfeidhmeanna spáis faoi choimirce an Ghníomhaireacht Náisiúnta Forbartha Spáis.
Raidhfil
Arm tine a forbraíodh ina arm praiticiúil ag deireadh an 19ú céad nuair a cuireadh eitrí bíseacha ar an taobh istigh de bhairille an ghunna. Rothlaíonn an piléar is é ag taisteal ar feadh an bhairille, agus buanaíonn sé seo eitilt an philéir is feabhsaíonn go mór a chruinneas. Ag an am céanna forbraíodh raidhflí piléarlainne (le piléir iomadúla) le boltghníomhú (chun piléar nua a chur sa chraos go tapa) ag scaoileadh cartúis púdair gan deatach, réabhlóid amach is amach i gcumas scaoilte an tslua coise. D'fhan an teicneolaíocht seo mar an gcéanna den chuid is mó go dtí lár an dara cogadh domhanda, nuair a tugadh isteach an raidhfil gásfhuinnmhithe uathoibríoch. Faoi seo tá an raidhfil ionsaithe éadrom lánuathoibríoch, a chruinneas an-mhaith is a raon scaoilte an-fhada. Saothraíodh coincheap na n-eitrí i gcró an ghunna chun an rud céanna a dhéanamh i ngunnaí móra agus iad a dhéanamh níos cruinne ná riamh.
Paul Weller
Is amhránaí Sasanach é Paul John Weller  a rugadh ar an 25 Bealtaine 1958 i Woking, Surrey.
Coláiste Pobail Chaisleán Cnucha
Is meánscoil Lán-Bhéarla é Coláiste Pobail Chaisleán Cnucha (nó Castleknock Community College mar a thugtar uirthi i mBéarla), suite i mBaile an Chairpintéaraigh, 5km ó Shráidbhaile Chaisleán Cnucha.