cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Action Bronson
2014–i láthair: Mr. Wonderful agus Only for Dolphins
Ar 5 Lúnasa 2014, d'eisigh Bronson an t-amhrán "Easy Rider" mar an chéad singil óna chéad albam <i id="mwyA">Mr. Wonderful</i>. Léiríodh an t-amhrán ag an sean-léiritheoir de chuid Bronson, Party Supplies. Ar 20 Lúnasa, 2014, eisíodh an físeán ceoil do "Easy Rider". Tugann an físeán do "Easy Rider", a bhí stiúrtha ag Tom Gould, ómós don scannán Peter Fonda agus Dennis Hopper ó 1969 den ainm céanna. D'eisigh Bronson "Actin Crazy" go hoifigiúil, trí dháileadh digiteach ar 20 Eanáir. D’eisigh sé an t-albam iomlán ar 23 Márta 2015.
I mí Dheireadh Fómhair 2015, cuireadh Bronson san ospidéal in Anchorage, Alasca, le haghaidh obráide éigeandála tar éis ceolchoirm ar 23 Deireadh Fómhair. D’fhan sé san ospidéal ar feadh roinnt laethanta.
Ar an Luan 16 Bealtaine, 2016, chuir sé na Webby Awards i láthair.
Ar 31 Deireadh Fómhair, 2018, d'fhógair Bronson go raibh sé ag fágáil slán ag Vice, an chuideachta meáin a d'fhreastail air mar lipéad agus líonra teilifíse.
I mí na Samhna 2018, d’fhógair Bronson turas ag tacú lena albam is déanaí, White Bronco. Bhí an turas ar siúl ó mhí Feabhra 2019 go dtí Márta 2019. Beidh Meyhem Lauren agus Roc Marciano mar thacaíocht aige.
Ar 9 Lúnasa, 2020, nocht Bronson teideal a albaim nua, Only for Dolphins, a eisíodh ar 25 Meán Fómhair, 2020. Phéinteáil Bronson féin ealaín an chlúdaigh. Rinne Bronson cur síos ar an albam mar "SNÁTH GEAL EILE FITE ISTEACH IN UIGEACHT AN CHOSMAIS".
Teilifís agus scannán
Bhí Action Bronson sa phríomhpháirt in dhá chlár teilifíse a craoladh ar an gcainéal Viceland: an seó taistil bia Fuck, That's Delicious, agus seó cainte bia gach oíche, The Untitled Action Bronson Show. Bhí sé sa phríomhpháirt freisin sa tsraith faisnéise grinn Traveling the Stars: Action Bronson and Friends Watch ‘Ancient Aliens’ atá curtha ar ceal anois.
23 Lúnasa
Is é an 23 Lúnasa an 235ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 236ú lá i mbliain bhisigh. Tá 130 lá fágtha sa bhliain.
Action Bronson
Teilifís agus scannán
Bhí róil chaimeo aige sna scannáin The Irishman (2019), ag cur díoltóir cónra i láthair, agus The King of Staten Island (2020).
Conspóid
I mí an Mhárta 2016, d'fhógair Bord Clár na hOllscoile George Washington go mbeadh Bronson ina phríomhoirfideach do cheolchoirm bhliantúil earraigh na hollscoile, "Spring Fling". Phléascadh an chonspóid go luath nuair a tháinig amhrán Bronson “Éigniú Comhthoiliúil” chun solais, chomh maith le ráitis a rinne Bronson a measadh a bhí homafóbach, trasfóbach, agus frithbhanda. D’éirigh le grúpaí gníomhaithe mic léinn brú a chur ar an ollscoil an taibhiú a chur ar ceal. I mí Aibreáin 2016, baineadh cuireadh de Bhronson ar bhealach cosúil ó cheolchoirm Dheireadh Seachtaine Earraigh Choláiste na Tríonóide.
Tionchair
Luann Bronson a chomh-rapálaithe Meiriceánacha eile Kool G Rap, Nas, Cam'ron, Mobb Deep, UGK agus an Wu-Tang Clan mar na tionchair is mó a bhí air. I measc na gceoltóirí eile tá Michael Jackson, Carlos Santana, Queen mar aon le hamhránaithe bainise Albáinise.
Stíl rapála
Is minic a rapálann Bronson faoi bhia ina chuid amhrán. Tá clú agus cáil air freisin as na tagairtí a dhéanann sé go minic, agus is minic a bhíonn siad doiléir, do lúthchleasaithe agus d'fhoirne spóirt. Is minic a dhéanann liricí Bronson tagairt do spóirt i gCathair Nua-Eabhrac ach déanann siad trácht freisin ar ábhair atá níos doiléire amhail iomrascálaithe gairmiúla, corpfhorbróirí, scátáil fhíorach agus gealltóireacht spóirt.
Go luath ina ghairm bheatha, bhain Bronson aitheantas amach as a bheith cosúil lena chomh-rapálaí Nua-Eabhrac Ghostface Killah de Wu-Tang Clan (lena gcomhoibrigh sé, in éineacht lena chara agus chomh-rapálaí Termanology, ar amhrán ar a dtugtar "Meteor Hammer", ó albam díolama na bliana 2011 Armas Legendary). D'admhaigh Ghostface Killah é féin go gcuirtear mearbhall air le rapáil de chuid Bronson mar rapáil dá chuid féin. In agallamh le HipHopDX in 2011, fiafraíodh de Bhronson faoi conas a bhí sé a bheith curtha i gcomparáid leis an rapálaí Wu-Tang, agus d’fhreagair sé le, "Sea, dairíre ag deireadh an lae, tá gach rud ina cheart toisc go bhfuil Ghostface Killah i measc na rapálaithe is fearr ar dhomhan, mar sin tá sé ceart go leor má tá fuaim agam atá cosúil lena bhfuil ag an rapálaí is fearr ar dhoman. Domsa, níl aon chomparáid ann; is laoch é agus is duine nua mé. Dá mbeinn chun iarracht a dhéanamh aithris a dhéanamh ar aon duine, is Kool G Rap a phiocfainn, is é an té a bhfuil an meas is mó agam air. Nílim trí chéile ach ag deireadh an lae is mo dhuine féin mé agus ní féidir le héinne é sin a bhaint díom."
Saol pearsanta
Tá beirt pháistí ag Bronson le hiar-chailín. Rugadh mac do chailín reatha Bronson i mí na Samhna 2019.
I lár na bliana 2020, mar gheall ar mheáchan coirp 400 punt (180kg) a bhaint amach, agus an iliomad fadhbanna sláinte a bhaineann leis a bheith aige, chomh maith le saolú a mhic, thosaigh Bronson réim ithe níos sláintiúla chomh maith le dornálaíocht agus traenáil eatramhach ard-déine. I mí na Nollag 2020 bhí  127 punt (58 kg) caillte aige. Chuaigh sé i mbun jiu-jitsu Brasaíleach in 2021.
Gradaim Hip Hop BET
Bunaíodh na Gradaim Hip Hop BET in 2006 ag an ngréasán chun taibheoirí is léiritheoirí hip-hop, agus stiúrthóirí físeáin ceoil a cheiliúradh.
Euro Truck Simulator 2
Is cluiche ionsamhlóra leoraí é Euro Truck Simulator 2 forbartha agus foilsithe ag SCS Software. Foilsíodh é ar an 18ú Deireadh Fómhair 2012 agus tá sé ar fáil ar Microsoft Windows, Linux agus MacOS. Leanann sé an cluiche Euro Truck Simulator a foilsíodh sa bhliain 2008.
Tá níos mó ná 9 milliún cóip den chluiche díolta go dtí mí an Mhárta 2021.
Imirt an Chluiche
In Euro Truck Simulator 2, tiomáineann imreoirí leoraí ar fud na hEorpa. Roghnaíonn an t-imreoir cathair ar bith ar an léarscáil chun ceanncheathrú an chomhlachta a lonnú. Ar dtús, ní féidir an t-imreoir ach jabanna tapa a dhéanamh. Sna jabanna seo, oibríonn an t-imreoir mar fhostaí do chomhlacht seachadta agus cuirtear leoraí ar fáil le gach costas (breosla, dolaí, turas traenach nó báid) íoctha. Nuair a thuileann an t-imreoir a dhóthain airgid nó faigheann sé iasachtaí bainc, is féidir leis a leoraí féin a cheannach agus jabanna níos fearr a fháil lena leoraí féin. Is féidir an t-airgead a chaitheamh ar leoraithe nua a cheannach agus iad a shaincheapadh, tiománaí a fhostú agus garáistí a cheannach.
Faigheann an t-imreoir pointí taithí le haghaidh gach jab a chríochnaíonn sé. Tugtar pointí scile tar éis leibhéil a ardú. Is féidir na pointí scile a úsáid chun jabanna a fháil a bhfuil raganna éagsúla ADR ag teastáil dóibh; jabanna níos faide, le lastas speisialta, le lastas sobhriste nó jabanna práinneacha a dhéanamh. Ciallaíonn an dul chun cinn seo gur féidir leis an imreoir jabanna a íocann níos mó airgid a fháil.
Sa bhunchluiche, tá 71 chathair i 13 thír, níos mó ná 20 saghas lastais agus níos mó ná 13 chomhlacht Eorpach ficseanúil. Tá an Bheilg, an Eilvéis, oirthuaisceart na Fraince, an Ghearmáin, tuaisceart na hIodáile, an Ísiltír, an Ostair, iarthar na Polainne, an Ríocht Aontaithe (seachas Tuaisceart Éireann), an tSeic agus Bratasláiv sa tSlóvaic ar fáil.
Leoraithe
Cuireann Euro Truck Simulator 2 na leoraithe ó na comhlachtaí seo agus a gcineálacha ar fáil:
Ábhar In-íoslódáilte
mion|413x413px|Léarscáil na hEorpa ag léiriú na tíortha atá ar fáil sa chluiche. (Tá [[Cúige Kaliningrad sa Rúis agus cuid den Tuirc siar ón mBosparais áireamh ann agus fágtar Tuaisceart Éireann amach uaidh de réir leagan 1.45.){{legend|#89CD69|Ar fáil}}{{legend|#F4C135|Á fhortbairt}}{{legend|#DA4548|Níl ar fáil}}]]
Pacaí forlíontacha don léarscáil
Nótaí <references group="lower-alpha" responsive="" />
Tál
Próiseas ina nglactar ábhair suas (mar a dhéanann fíocháin éagsúla ón bhfuil) nó a dtáirgtear is a gcuirtear amach ceimiceán le gnó a dhéanamh áit eile sa cholainn. Úsáidtear an téarma freisin ar ábhar ar leith (cosúil le hormón nó néaratharchuradóir) a dhíchuireann cill, faireog, nó orgánach.
1953
Eachtraí
mion|175 px|dheis|Sa bhliain 1953 a d'fhógair [[Francis Crick agus James Watson go raibh struchtúr an DNA aimsithe acu.]]
Liosta Feisirí Pharlaimint na hEorpa (1999–2004)
Is liosta é seo de Feisirí Pharlaimint na hEorpa ó 1999 go 2004:
Rásaí Chaisleáin an Bharraigh
Ruaig ar fhórsaí Sasanacha i gCáisleán an Bharraigh, Contae Mhaigh Eo, i mbun Éirí Amach 1798 in Éirinn a bhí i Rásaí Chaisleán an Bharraigh, ar an 27 Lúnasa 1798.
Le linn Éirí Amach 1798, tháinig 1,000 saighdiúirí Francach a, faoin Ghinearál Humbert, i dtír ar an 22 Lúnasa 1798 i gCill Chuimín (Cill Ala), le cuidiú leis an éirí amach.
D'éirigh go maith ar dtús leis an gcomhaontas, agus tugadh Rásaí Chaisleáin an Bharraigh ar an éacht. "Thosaidh an chath go luath sa mhaidin nuair tháinig na Gaedheil ’s na Franncaigh go na cnoiceann os cionn Caisleán Bharraigh. Mháirseáil siad ar an Barr na Gaoithe nó Bearna Gaoithe ’nn agus chonaic na cótaí dhearga acu thuas na sléibhte taobh amuigh an bhaile."Fógraíodh "Poblacht Chonnacht" agus ceapadh tiarna áitiúil, John Moore, ina uachtarán air.
Ach ina dhiaidh sin, rinneadh scrios ar Ghaeil agus ar Fhrancaigh i mBéal Átha na Muice i gContae an Longfoirt agus i gCath Chill Ala ar 23 Meán Fómhair, an cath deireannach i gCúige Chonnachta le linn 'Bliain na bhFrancach'.
Fuinneamh geoiteirmeach
Teas ón Domhan féin, a thagann ar dtús trí aistriú ón magma leachtach i gcroíleacán an Domhain go dtí na sraitheanna de charraigeacha póiriúla ina bhfuil uisce lonnaithe. Téitear an t-uisce, agus uaireanta fiuchtar is galaítear é. In áiteanna áirithe ar Domhan—an Íoslainn, an Nua-Shéalainn, Páirc Náisiúnta Yellowstone i Meiriceá — sceitear an t-uisce fiuchta agus fiú an galuisce seo go nádúrtha i dtoibreacha teo is géasair. Is féidir an talamh a dhruileáil chun teacht ar an uisce te seo lena úsáid mar acmhainn teasa i bhfoirgnimh is gairneoirneacht. Is costasach an druileáil dhomhain, agus bíonn an t-uisce te seo aigéadach, ionas go gcreimeann sé gnáthphíopaí is gnáthuirlisí pluiméireachta tapa go leor. Mar sin, níl an acmhainn fuinnimh seo in úsáid go forleathan fós, ach is dócha go leathnóidh a húsáid amach anseo.
Áine Máire Ní Óráin
Is ban-aisteoir Éireannach í Áine Máire Ní Óráin. Glacann Ní Óráin an pháirt mar Frances Uí Dhireáin sa sobalchlár Ros na Rún ó 2007.
Rugadh i nGaillimh agus tógadh in An Fhaiche Mhór í. Is imíon aisteoir a d'oibrigh le Taibhdhearc na Gaillimhe. Bhí ag aisteoireacht ar stáitse ar dtús ag aois a sé. Rinne sí staidéar ar Fhraincis agus ar Spáinnis in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh. Bhain sí céim amach ag aois 19 agus bhod sí go Lille, ag rith amharclann beag, ag filleadh go hÉirinn bliain tar éis.
Bhí sí ar Ros na Rún ar an chéad eipeasóid mar Helen Byrne, ach bhí a carachtar scríofa amach. D'fhill sí sa bhliain 2007 mar Frances Uí Dhireáin. Bhí sí ag obair ar Fair City freisin.
Énna Airgdech
I Miotaseolaíocht na nGael, Ard-Rí seanscéalach na hÉireann ba ea Éanna Airgeadach (Sean-Ghaeilge Énna Airgdech nó Airgthech) mac Eochaid Mumu.
Bhí sé i réim ar feadh a seacht nó a hocht mbliana is fiche, sular mharaigh garmhac Aonghasa, Rothechtaid mac Main, é sa Chath Raigne.
Jokichi Takamine
Ceimicí Seapánach ab ea Jokichi Takamine (Seapáinis: 高峰 譲吉 Takamine Jōkichi; 3 Samhain 1854 – 22 Iúil 1922). D'aonraigh sé an néaratharchuradóir aidréanailín i 1901. D'fhionn sé an einsím planda, tacaidiastáis, a ainmníodh as.
Fuinneamh gaoithe
Tagann fuinneamh na gaoithe ó fhuinneamh radaíocht na Gréine, de bhrí go dtéann an radaíocht sin réimsí éagsúla an Domhain ar shlite éagsúla. Mar shampla, téann radaíocht na Gréine an Domhan níos mó ag an meánchiorcal ná ag áiteanna ó thuaidh nó ó dheas, agus mar sin bíonn difríocht teochta idir na réigiúin seo. Éiríonn an t-aer te ag na teochreasa, agus séideann aer fuar isteach i dtreo an mheánchiorcail i ngaoth chomhiompair. Cuireann rothlú an Domhain ar a ais claonadh ar na gaotha seo, chun na trádghaotha a chruthú. Ansin filleann an t-aer te sin a bhí ag an meánchiorcal, tar éis a fhuartha, ar ais ar dhromchla an Domhain ag na trópaicí timpeall 23° ón meanchiorcal. Leanann cuid den aer seo mar thrádghaotha, ach séideann cuid eile i dtreo na Mol. Nuair a chlaontar na gaotha seo le rothlú an Domhain, is frith-thrádghaotha iad. Is fuinneamh cinéiteach é fuinneamh na gaoithe, agus braitheann an oiread fuinnimh atá inti ar luas na gaoithe cearnaithe. De bhrí go séideann an ghaoth chomh láidir rialta ar fud na tíre seo, tá sí an-oiriúnach chun feidhm a bhaint as an acmhainn fuinnimh seo. Úsáidtear muilte gaoithe nua-aoiseacha chun an fuinneamh seo a thiontú ina fhuinneamh leictreach. Braitheann an oiread fuinnimh is féidir a fháil ón ngaoth le muileann gaoithe ar an bhfairsinge a rothlaíonn na liáin tríthi: a bheag nó a mhór, fad an liáin cearnaithe agus luas na gaoithe ciúbaithe.
Geamsboc
Is mamach é an geamsboc, nó an t-oracs gasaileach (Oryx gazella).
Ionsaithe seicteacha i mBéal Feirste (Aibreán 1975)
mion|clé|An Mountainview Tavern inniu, 417 Shankill Rd, Woodvale, Belfast BT13 3AG
Tharla ionsaithe seicteacha i mBéal Feirste ar 5 Aibreán 1975.
mion|clé|Mountainview Tavern, Upper Shankill
D'ionsaigh an UVF McLaughlin's Bar sa cheantar New Lodge ag 3pm. Bhí an rás capall,an Grand National, ar siúl. Dúnmharaíodh Kevin Kane (18) agus a chara Michael Coyle (20); mion|[[Óglaigh Uladh]] Ansin trí uaire níos déanaí, ag 6pm, mar dhíoltas, d'ionsaigh an "Catholic Action Force" (nom de plume do na Sealadaigh) an Mountainview Tavern ar Bhóthar na Seanchille i ruathar díoltais, is cosúil. Dúnnharaíodh seisear (Joseph Bell (52), Alan Madden (18), Nathaniel Adams (29), William Andrews de chuid an UFF (33), agus níos déanaí Albert Fletcher (32) ). Gortaíodh 60. Thit an foirgneamh anuas sa mhullach orthu.
Ionsaithe cion sa chion
Fuath seicteach, go príomha, ba bhun leis na hionsaithe, agus na hionsaithe eile, cor in aghaidh an chaim, timpeall an ama seoː
Mórán réaltach
Is planda é an mórán réaltach.
Athchóiriú aza-Cope
Tá tábhacht phraiticiúil ard chomh maith le tábhacht choincheapúil sa cheimic orgánach le hathchóirithe, go háirithe iad siúd ar féidir leo páirt a ghlacadh in imoibrithe cascáideacha, mar shampla na hathchóirithe aza-Cope, mar gheall ar a gcumas castacht struchtúrach a thógáil go tapa as ábhair tosaigh simplí. Is samplaí iad na hathchóirithe aza-Cope, arb é athchóiriú [3,3] sigme-trópach a aistríonnnaisc shingile agus naisc dhúbailte idir dhá chomhpháirt aillileach. De réir rialacha Woodward-Hoffman, téann athchóirithe teirmeacha aza-Cope ar aghaidh ar an dromchla. De ghnáth déantar athchóirithe aza-Cope a rangú de réir shuíomh na nítrigine sa mhóilín (féach ar an íomhá): střed|[1,2] a [1,3] aza-Copeovy přesmyky
Cróch safrón
Speiceas cróch a bhláthaíonn sa bhfómhar, dúchasach do dheisceart na hEorpa agus an Áise is ea cróch safrón (Crocus sativus). Na bláthanna liathchorcra. Is foinse cróch iad na stiogmaí móra tríghéagacha geala flannbhuí, agus úsáidtear é seo mar dhathú is blaistiú bia.
The Great Ziegfeld
Ceoldráma Meiriceánach is ea The Great Ziegfeld a rinneadh sa bhliain 1936. Bhuaigh an scannán an gradam don scannán is fearr ag na Gradaim an Acadaimh i 1937.
An Phaipeamaintis
Teanga is ea an Phaipeamaintis (papiamentu nó papiamento) a labhraítear in Oileán Aruba, Oileán Bonaire agus Oileán Curacao i Muir Chairib. Fásteanga atá ann agus í bunaithe ar an bPortaingéilis, mar a mheastar. Inniu, áfach, tá foclóir na teanga níos cosúla leis an Spáinnis. Thairis sin, tá go leor focal ann a tháinig isteach ón Ollainnis, ón mBéarla agus ó theangacha bundúchasacha Mhuir Chairib. Tá stádas oifigiúil ag an bPaipeamaintis in Aruba agus Curacao, agus aitheantas áirithe á thabhairt di i mBonaire, Sint-Eustatius, agus Saba.
Teach Coimseáin
Is baile suite i gContae Loch Garman é Teach Coimseáin.
Opticks
Leabhar leis an bhfealsamh nádúrtha Sasanach Isaac Newton is ea Opticks: nó, A Treatise of the Reflexions, Refractions, Inflexions and Colours of Light a foilsíodh i mBéarla sa bhliain 1704. (Bhí aistriúchán léannta Laidine le feiceáil i 1706. ) Déanann an leabhar anailís ar nádúr bunúsach an tsolais trí athraonadh an tsolais le príosúin agus lionsaí, díraonadh an tsolais le leatháin ghloine atá spásáilte go dlúth, agus iompar meascáin dathanna le soilse speictrim nó púdair lí. Meastar go bhfuil sé ar cheann de mhórshaothair na heolaíochta sa stair. Ba é Opticks an dara leabhar is mó le rá le Newton ar an eolaíocht fhisiciúil. Ní raibh ainm Newton le feiceáil ar leathanach teidil an chéad eagráin de Opticks.
Strix (géineas)
Is géineas d'ulchabháin é Strix i bhfine na Strigidae, ceann den dá fhine bheo a nglactar leo go ginearálta, agus is é an ceann eile na Tytonidae. Uaireanta cuirtear éin nuathrópaiceacha sa ghéineas Ciccaba san áireamh i Strix.
Is ulchabháin mheánmhéide go mhóra iad, tógtha go breá láidir agus cumhachtach. Níl coirníní cluaise acu agus is éin choillearnaí an- oíche iad a bhformhór. Itheann an chuid is mó díobh mamaigh bheaga, éin agus reiptílí.
Guthaíonn an chuid is mó de na hulchabháin sa ghéineas Strix trí scréacha a ligint agus níl cluasa infheicthe acu - seo an chaoi a ndéantar idirdhealú orthu ó ghéinte eile ulchabhán.
Thagair an t-ainm ghéineas Laidineach Strix d'ollphéist fhinscéalaíoch, vaimpíreach a chreidtear a tarraingíonn fuil na naíonán. Cé gur bhunaigh Linnaeus an ghéineas Strix do na h-ulchabháin gan chluas sa bhliain 1758, go dtí deireadh an 19ú haois, chuir go leor údar é i bhfeidhm ar ulchabháin eile - eadhon ulchabháin Tyto.
Speicis in ord tacsanomaíoch
deas|mion| An t-ulchabhán mínlíneach (Strix leptogrammica)
Uaireanta cuirtear an méid seo a leanas san áireamh sa ghéineas Ciccaba.
Cróch
Planda ilbhliantúil a tháirgeann cormáin, dúchasach don Eoraip, is ea an cróch (géineas Crocus). Na duilleoga 12-30 cm ar fhad, lansa-chruthach snasta, imithe nuair a thagann na bláthanna amach sa bhfómhar. Na bláthanna liathchorcra cuach-chruthach le 6 theascán iombhlátha, cónasctha ag a mbun chun feadán 5-20 cm ar fhad a chruthú. Aibíonn an toradh san earrach nuair a thagann na duilleoga amach. Foinse den alcalóideach coilcicín, agus úsáidtear an ceimiceán seo i dtaighde géiniteach chun bac a chur ar scaradh na gcrómasóm i gcilldeighilt.
Conmhaicne Cineál Luacháin
Dream agus tuath ársa i gcúige Chonnacht ba ea Conmhaicne Luacháin, nó Cineál Luacháin (Cenél Lucháin). Bhí ann sa tuath ná paróistí Uachtar Achaidh agus Droim Oiríolaigh, sa bharúntacht Carraig Álainn, i ndeisceart Chontae Liatroma.
Strix (géineas)
Speicis iontaise
Tá ionadaíocht mhaith ag an ghéineas Strix sa taifead iontaise. Toisc gur cineál ulchubhán measartha cineálacha iad, is dócha gurbh iad na chéad Strigidae fíor-nua-aimseartha a tháinig chun cinn. Mar sin féin, níl sé cinnte an mbaineann cuid de na speicis a chuirtear sa ghéineas seo anseo ceart.
Conmhaicne Cineál Luacháin
Bunús
Gaolta b'fhéidir leis na Laigin ba ea na Conmhaicne, a scaip ar fud na tíre, ag lonnú i gcúige Chonnacht agus an Longfort.
Strix (géineas)
Speicis iontaise
Strix a nglactar leis go ginearálta:
Conmhaicne Cineál Luacháin
Bunús
Tar éis an séú haois, tháinig Conmhaicne Réin ó dheas as Loch Guth Ard Deas, agus lonnaigh roinnt clann i gCineál Luacháin, Cluain Chonmhaicne, Maigh Réin agus Maigh Nissi, ag cloí agus ag tógáil isteach na daoine dúchasacha, na Masraí.
mion|150px|Luath dhreamanna agus ríochtaí in Éirinn, c. 800
Jorge Semprún
Scríbhneoir Spáinneach a bhí in Jorge Semprún Maura agus é ag scríobh i bhFraincis. Rugadh Semprún i Maidrid, príomhchathair na Spáinne, ar an 10 Mí na Nollag 1923 agus shíothlaigh sé i bPáras, an Fhrainc, ar an 7 Meitheamh 2011.
Conmhaicne Cineál Luacháin
Bunús
San 8ú haois, nuair a ghabh Uí Bhriúin Bhréifne stráice mór talún i dtuaisceart Chonnacht, chuaigh roinnt Chineál Luacháin ar imirce go dtí ''Tethba.
Jorge Semprún
Polaiteoir liobrálach ab ea athair Semprún agus bhí athair a mháthar ina Phríomh-Aire ar an Spáinn roinnt ócáidí. Teaghlach polaitiúil a bhí iontu mar sin, agus b'éigean dóibh dul ar lorg tearmainn san Fhrainc nuair a chuaigh an deachtóir Francisco Franco i gcumhacht. D'fhreastail Jorge óg ar scoil san Fhrainc agus nuair a thosaigh sé ag scríobh ba í an Fhraincis teanga a chuid saothar cé nach ndearna sé dearmad dá thír dhúchais ná dá theanga dhúchais riamh.
Conmhaicne Cineál Luacháin
Críocha
I lár a gcuid críoch, bhí paróiste Uachtar Achaidh parish, i mbarúntacht na Carraige Áille, i ndeisceart Chontae Liatroma. Bhí na críocha teoranta le coillte ar gach taobh. Bhí Sliabh an Iarainn thiar agus ó thuaidh, Teallach Eathach ón oirthuaisceart, agus Conmhaicne Mhaigh Réin ó dheas.
Jorge Semprún
Bhí Semprún an-pháirteach in imeachtaí drámatúla na fichiú haoise. Nuair a d'fhorghabh na Gearmánaigh an Fhrainc, chuaigh sé leis an ngluaiseacht frithbheartaíochta. Chimigh na Gearmánaigh é agus chaith sé cúpla bliain i gcampaí míchlúiteacha géibhinn na Naitsithe. Nuair a tháinig deireadh leis an gcogadh d'fhill Semprún go dtí an Fhrainc agus chuaigh sé sna Cumannaigh, is é sin páirtí rúnda na gCumannach Spáinneach san Fhrainc. Roimhe sin féin bhí sé ag comhoibriú leis na Cumannaigh a bhí an-ghníomhach sa ghluaiseacht frithbheartaíochta.
Conmhaicne Cineál Luacháin
Clanna
Seo a leanas clanna Chonmhaicne Cineál Luacháin:
Jorge Semprún
Ghlac Semprún páirt i ngníomhaíochtaí rúnda an pháirtí sa Spáinn agus bhain sé amach suíochán i gcoiste gnó an pháirtí, ach de réir a chéile d'éirigh idir é agus an páirtí, agus sa bhliain 1964 caitheadh amach as an bpáirtí é. Ón lá sin amach dhírigh sé ar a chuid scríbhneoireachta thar aon rud eile.
Conmhaicne Cineál Luacháin
Taoiseach
Mhic Dhorchaidh a bhíodh ina príomhchlann. Deirtear gur thaoisigh iad Ó Cuagáin agus Ó Tormadháin sa bhliain 1159.
Jorge Semprún
Scríbhneoir thar a bheith bisiúil a bhí in Jorge Semprún, agus tá ábhar a chuid scéalta fite fuaite le himeachtaí a shaoil. Chum sé úrscéal dírbheathaisnéisiúil faoi na blianta sa Pháirtí Chumannach, Autobiografía de Federico Sánchez as Spáinnis ("Dírbheathaisnéis Federico Sánchez" - ba é Federico Sánchez an t-ainm rúnda a bhí air sa Pháirtí Chumannach) agus dhá úrscéal Fraincise faoin tréimhse a chaith sé i gcampa géibhinn Buchenwald, Grand Voyage agus Quel beau dimanche. Eisean a scríobh an script don scannán cháiliúil úd Z leis an stiúrthóir Francach-Ghréagach Costa-Gavras fosta.
Conmhaicne Cineál Luacháin
Reachtaire Chineál Luacháin
Tá cill pharóiste Dhroim Oiríolaigh (Druim Airbhealaigh, .i. (th)oir-bhealach) suite ar oileán i Loch Guth Ard Deas (nó Loch Fionnmhaí inniu). Tá fothracha na Cille le feiceáil fós. Tá baile fearainn den ainm céanna sa pharóiste.
I bparóiste Uachtar Achaidh, bhíodh cill ar cnoc ard raibh ó thuaidh de Bhéal an Átha Móir. Tiomnaithe do Naomh Bríd a bhí ann chill agus tobar beannaithe taobh léi. Bhí teach spidéil tiomnaithe do Eoin Baiste ag Béal an Átha Móir thar an Abhainn Bhuí (Yellow River).
Cuireadh an dá pharóiste le chéile chun Reachtaire Chineál Luacháin a chruthú. Feictear seo sna Annates don bhliain 1423 (lch. 230), a deir "rectoria parrochialium ecclesirum de Drumreilly et Oughteragh alias de Kenel Luchan vulgariter nuncupata".
Talamh shíorshioctha
Talamh atá oighrithe go buan i réigiúin an-fhuara an Domhain. Go domhain faoina bhun tá talamh neamhoighrithe, agus os a chionn ciseal gníomhach a reonn sa samhradh is a athoighríonn sa bhfómhar. Gineann an t-oighriú síos ón dromchla gach geimhreadh brú ar na cisil neamhoighrithe uisceluchtaithe den chrios gníomhach seo, agus uaireanta is féidir go bhfuasclaítear an brú seo trí scoilteanna sa chiseal dromchlach oighrithe. Is mór an fhadhb é seo do thógáil bóithre, foirgneamh is píoblínte. Nuair a thógtar an fásra inslithe chun siúil i réigiúin shíorsioctha, déanann sé sin an crios gníomhach níos doimhne trí leá na talún síorshioctha, agus tugann sé faoi ag an dromchla.
Domhnall Donn
Rí Dhál Riada in iarthar na hAlban ba ea  Domhnall Donn  (bás 696). Conall Crannomhna ba ea a athair.
Tuairiscítear a thásc i nAnnála Uladh, ach ní thugtar teideal ann dó. Feictear é sa Duan Albanach, i ndiaidh a athar agus Dúnchadha mhic Conaing. Tugtar réimeas trí bliana déag ann do, rud a bhfuil docreidte ámh. B'fhéidir e go raibh sé ina leath rí lena dheartháir, Maol Dúin, é sin ní go raibh sé i gcoróin ach le trí bliana, dá mba fhíor ó 693–696 go garbh.
Dá mbeadh sé ina rí Dhál Riada, (seachas ach Cineál Ghabhráin as Cinn Tíre), tháinig dá mba fhíor Fearchar Fada de Chineál Loairn i gcomharbacht air. Ba é Eochaid mac Domangairt an chéad rí eile de Chineál Ghabhráin a bhfuil fianaise dó ann.
Ray Bolger
B'aisteoir Meiriceánach é Raymond Wallace Bolger (10 Eanáir 1904 – 15 Eanáir 1987).
BTS
mion|clé|BTS
Liosta Feisirí Pharlaimint na hEorpa (2004–09)
Is liosta é seo de Feisirí Pharlaimint na hEorpa ó 2004 go 2009:
BTS
Banna buachaillí ón gCóiré Theas is ea BTS (Hangul: 방탄소년단; RR: Bangtan Sonyeondan). Tá seachtar ball ann. Cuireadh an grúpa ar bun in Seoul sa bhliain 2013. Cruthaíodh  Beyond the Scene mar siarainm dóibh i mí Iúil 2017. Scríobhann agus cumann an seachtar roinnt mhaith dá gcuid ceoil. Ar dtús bhí a gcuid ceoil fréamhaithe in hip hop ach anois baineann BTS úsáid as réimse stíleanna ceoil níos leithne. Bíonn a dtuairimí ar an sochaí agus ar a tharlaíonn ina saol féin le brath ina gcuid liricí go minic. Pléann siad téamaí mar an tsláinte meabhrach, buairimh na hóige, agus cailliúintí pearsanta.
Curaçao
Tír bheag oileánda i ndeisceart Mhuir Chairib is ea Curaçao (Papiamento: Kùrsou). Tá Cúrasó tugtha ar an áit i nGaeilge i gcáipéis nó dhó de chuid an Aontais Eorpaigh. Go hoifigiúil tá Curaçao ina chomhthír de chuid ríocht na hÍsiltíre. Tá 444 ciliméadar cearnacha d'achar ann, agus tá 158,665 duine ina gcónaí ann, iad go léir ar an bpríomhoileán ar a dtugtar Curaçao freisin. Tá an dara oileán, Klein Curaçao ("Curaçao beag") ann ach tá an t-oileán úd neamháitrithe. Is é Willemstad an phríomhchathair. mion|clé|Willemstad
Cú Uladh - Peadar Toner Mac Fhionnlaoich
Scríbhneoir Gaeilge ab ea Cú Uladh, nó Peadar Toner Mac Fhionnlaoich. Rugadh é ar an 5 Deireadh Fómhair 1857 in Alt an Iarainn, Gleann tSúilí, Co. Dhún na nGall agus cailleadh ar an 1 Iúil 1942 é. Nuair a bhí sé seacht mbliana déag d’aistrigh sé go Baile Átha Cliath. D'fhreastail sé ar an Ard-Scoil i nGlas Naíon ar feadh bliana, agus ina dhiaidh sin chaith sé dhá bhliain ag foghlaim léinn i gColáiste na Carraige Duibhe. Phós sé Sibéal Ní Uadhaigh (Elizabeth Woods) sa bhliain 1895 agus bhí dáréag clainne acu. Chuaigh an chuid is mó dá chlann mhac ar Scoil Éanna, a bhí á rith ag Pádraig Mac Piarais.
Bhí baint an-mhór ag Cú Uladh le Conradh na Gaeilge riamh. Sa bhliain 1895 bhí an chéad chruinniú ag Craobh Chonradh na Gaeilge i mBéal Feirste i dteach Chú Uladh, 32 Bóthar Beersbridge. Bhí Cú Uladh ina Uachtarán ar Chonradh na Gaeilge sna blianta 1922 go 1925 agus arís sna tríochaidí. Bhí sé ar an gCoiste Gnó ar feadh breis is daichead bliain agus bhí an-bhaint aige leis an gConradh i rith na mblianta sin.
Sa bhliain 1938 rinne Éamon de Valera, a bhí ina Thaoiseach san am, Seanadóir de, agus bhí sé ina Sheanadóir go lá a bháis ar an chéad lá de Mhí Iúil 1942. Ní labhraíodh sé ach Gaeilge sa Seanad nuair ab fhearr leis an gcuid is mó de na seanadóirí eile cloí leis an mBéarla.
Scríobh sé díolaim ghearrscéalta i gcanúint Uladh faoin teideal Ciall na Seanráite, agus sna blianta 1935-36, d'fhoilsigh sé sraith aistí ar An tÉireannach faoi Éirí Amach na Cásca. Tháinig na haistí i gcló faoi chlúdach leabhair sa bhliain 1992, faoin teideal Bliain na hAiséirí. Chomh maith leis an saothar thíos, scríobh Cú Uladh na céadta aistí, roinnt mhaith scéalta agus dánta freisin a d'fhoilsigh sé i nuachtáin agus irisí; An Claidheamh Soluis, Sinn Féin, Fáinne an Lae, Iris an Fháinne, The Nation, The Irish Nation, Tír, Irish Opinion, agus An Phoblacht ina measc.
Mae Questel
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Mae Questel (13 Meán Fómhair 1908 – 4 Eanáir 1998).
Thomas Edison
Ceapadóir agus fear gnó ab ea Thomas Alva Edison (11 Feabhra 1847 – 18 Deireadh Fómhair 1931), a rugadh i Ohio, Stáit Aontaithe Mheiriceá.
D'fhionn sé an fónagraf (1877), an glacadóir don teileagraf, córas chun 4 theachtaireacht a tharchur go comhuaineach, tarchuradóir carbóin teileafóin, an chéad lampa gealbhruthach (1879), agus córas iomlán dáilte leictreachais.
D'fhorbair sé an chéad fhearas lárnach chun cumhacht leictreach a ghiniúint is a tharchur go forleathan. D'fhorbair sé batairí, agus fiú an chéad iarnród leictreach (Hoboken NJ, 1930).
Bhí níos mó ná 1,300 paitinn ag Edison.
Aireagáin
clé|mion|Thomas Edison, 1878
Edward Frankland
Ceimiceoir Sasanach ab ea Sir Edward Frankland, KCB, FRS, FRSE (18 Eanáir 1825- 9 Lúnasa 1899). Bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí na ceimice orgánaimhiotalaí agus thug sé isteach an coincheap maidir le cumhacht nó faobhar a chur le chéile. de chumhacht nó fiús a chomhcheangal. Saineolaí ar cháilíocht agus anailís uisce, bhí sé ina bhall den dara coimisiún ríoga ar thruailliú aibhneacha, agus rinne sé staidéar ar cháilíocht uisce Londain ar feadh na mblianta. Rinne sé staidéar freisin ar lasracha lonrúla agus éifeachtaí brú an atmaisféir ar ghás dlúth adhainte, agus bhí sé ar cheann de na fionnachtana ar héiliam.
Mira
Réalta i réaltbhuíon an Mhíl Mhóir a ndearnadh taifeadadh uirthi den chéad uair i 1596, ach a aithníodh mar réalta athraitheach i 1638. Fathachréalta dhearg a athraíonn le tréimhse 331 lá ó mhéid 10 suas go dtí 2. Bhain sí méid 1.2 amach i 1779, i measc an 20 réalta is gile sa spéir. Is í an chéad shampla de réaltaí ar leith iad athraithigh Mira, réaltaí athraitheacha fadtréimhseacha le tréimhsí chomh fada le míonna nó níos mó.
Na hOileáin
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Na hOileáin air:
Mórán buí
Is planda bláthanna é an mórán buí (Saxifraga aizoides). Tá sé dúchasach san Eoraip agus i Meiriceá Thuaidh.
Martin Browne
Polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do dháilcheantar Thiobraid Árann é Martin Browne. Is ball é de Shinn Féin agus toghadh é do Dháil Éireann (an 33ú Dáil) in Olltoghchán 2020. Bhí sé ina chomhairleoir baile i gCaiseal agus ina chomhairleoir contae i dTiobraid Árann (ar feadh 5 bliana) roimhe sin.
Miranda
Satailít nádúrtha de chuid Úránais a fionnadh i 1948. 130,000 km amach ón bpláinéad, le trastomhas 480 km. Rinne Voyager 1 iniúchadh géar ar a dromchla i 1986 agus léirigh gur dócha go raibh stair chasta aici, gur scriosadh í is gur bhailigh sí a cuid ábhar isteach arís.
Teach Munna
220x220px|thumb|Teach Munna|clé
Is baile suite i gContae Loch Garman é Teach Munna. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Irish%20Pride%20Bakery,%20Taghmon,%20Co.%20Wexford%20-%20geograph.org.uk%20-%20571087.jpg|mion|Irish Pride bakery, [[Teach Munna, Loch Garman|clé]]
Fearchar Fada
Rí Chineál Loairn is dócha agus Rí Dhál Riada b'fhéidir ba ea  Fearchar Fada  (Sean-Ghaeilge  Ferchar Fota) (bás c. 697). Feareadhach mac Fearghasa ba ea a athair. Deirtear go raibh sé sa séú glúin amach ó Loarn mac Eirc.
Feictear Fearchar sin chéad uair i nAnnála Tiarnaigh sin bhliain 678, nuair a bhí sé i gceannas Chineál Loairn in éadan na "Britonés" as Tiriodh, is amhlaidh as Alt Clut. Tuairiscítear an Cath i nAnnála Uladh, cá nach ndéantar trácht ar Fhearchar. Ní fheictear Fearchar arís ach ina thásc sa bhliain 697.
Tugtar réimeas 21 bliain dó sa Duan Albanach, agus dá mba fhíor, bhí Fearchar i gcoróin mar rí Dhál Riata óna 670í ar aghaidh. É sin, nó ní dhearnadh rí Dhál Riata de tar éis bás Domhnaill Dhoinn sa bhliain 696.
Rinneadh ríthe Dhál Riada dá mhic Ainbcellach agus Sealbhach.
Deanna Durbin
Ba bhan-aisteoir agus amhránaí Meiriceánach í Edna Mae Durbin (4 Nollaig, 1921 – 17 Aibreán, 2013).
Fuinneamh ianúcháin
Is intuigthe go bhfuil greim ag reimse an núicléis ar na leictreoin uile ata thart ar an adamh neodrach nó neamhluchtaithe, agus is ga fuinneamh ianúcháin, uime sin, chun leictreon a thógáil ón adamh sin. Ós rud é go bhfuil leictreoin luchtaithe go diúltach agus go bhfuil prótóin sa núicléas luchtaithe go deimhneach, beidh aomadh eatarthu. Dá mhéad é tarraingt an núicléis, is amhlaidh is deacra a bheas sé leictreon a tharraingt ar shiúl ó adamh.
Tugtar an chéad leictreonfhiníocht - is é seo an t-athrú eantalpachta nuair a chomhshóitear aon mhól d’adaimh ghásacha ina n-iain ghásacha le lucht diúltach amháin.
Mar shampla;
Tabhair do d’aire go bhfuil 2Cl(g) + 2e– → 2Cl– (g) 2 x leictreonfhiníocht de chlóirín
D’fhoirmiú na n-ian X2– ní mór luachanna an dara leictreonfhiníocht a thabhairt san áireamh.
An dara leictreonfhiníocht – seo an t-athrú eantalpachta nuair a dhéantar aon mhól d’iain ghásacha le lucht amháin diúltach a chomhshó ina iain ghásacha le lucht 2–.
Tá na luachanna seo deimhneach mar go bhfuil leictreon á ghnóthú ag speiceas atá luchtaithe go diúltach cheana féin O–(g) + e– → O2–(g)
Sainiúil do gach dúil, réasúnta íseal do na miotail alcaile (mar shampla, 500 kJ mol -1 i sóidiam) agus réasúnta ard do na halaiginí (mar shampla, 1680 kJ mol -1 i bhfluairín).
Is é an chéad fhuinneamh ianúcháin ná an fuinneamh atá de dhíth le mól amháin d’adaimh ghásacha a chomhshó ina n-iain ghásacha le lucht deimhneach amháin.
Tabhair do d’aire gur chóir siombailí staide a thabhairt.
Is é an tríú fuinneamh ianúcháin ná an fuinneamh atá de dhíth le mól amháin d’adaimh ghásacha le lucht deimhneach dúbailte a chomhshó ina n-iain ghásacha le lucht deimhneach triarach.
Talasaemacht
Galar fola a fhaightear le hoidhreacht ina mbíonn táirgeadh éalangach haemaglóibine (an móilín a iompraíonn an ocsaigin sna heiritricítí) agus anaemacht dá thoradh. Tarlaíonn sí do dhaoine ó oirdheisceart na hÁise is an Mheánmhuir ó dhúchas. Dhá shaghas ann, alfathalasaemacht is béite-thalasaemacht, an dá cheann acu de bharr géin mhínormálta a fháil le hoidhreacht. Má fhaightear an ghéin ó thuismitheoir amháin, bíonn na siomptóim éadrom (miontalasaemacht) ach is féidir an ghéin a thabhairt ar aghaidh don chéad ghlúin eile. Fulaingíonn daoine a fhaigheann géinte mínormálta ón mbeirt tuismitheoirí an galar go trom, fiú go marfach (mórthalasaemacht). Sa saghas alfa, faigheann an féatas bás nó tarlaíonn marbh-bhreith. Sa saghas béite, bíonn an anaemacht géar ón óige. Leathnaíonn smior na cnáimhe is an liathán chun tuilleadh eiritricítí a tháirgeadh mar chúiteamh, ach mar thoradh air seo tarlaíonn mínormáltachtaí cnámharlaigh don bhlaosc is an aghaidh go háirithe. Is í an chóireáil ná fuilaistriú arís is arís eile, ach is féidir go ndéanfaidh sé seo damáiste don ae is an croí.
Mórán sléibhe
Is planda é an mórán sléibhe.
Liosta Feisirí Pharlaimint na hEorpa (2009–14)
Is liosta é seo de Feisirí Pharlaimint na hEorpa ó 2009 go 2014:
Max (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an t-ochtú heipeasóid déag, "Max" den cheathrú sraith The X-Files ar an 23 Márta 1997. Scríobh Chris Carter agus Frank Spotnitz an eipeasóid seo. D'fhéach 18.34 milliún duine ar an eipeasóid.
Fuinneamh inmheánach
mion|[[comhiompar]] Sa teirmidinimic, an difríocht idir an teas a sholáthraítear do chóras is an obair a dhéanann an córas céanna ar a thimpeallacht.
Úsáidtear an tsiombail U dó, agus tomhaistear i ngiúil é.
Go ginearálta, nuair a sholáthraítear teas do chóras méadaíonn an fuinneamh inmheánach, agus freagraíonn sé sin do mhéadú teochta.
Míristéama
Ionad fáis i bplanda nó ionad ar féidir go dtarlóidh fás ann, cosúil le rinn buinneáin nó fréimhe, nó bachlóg. Cuimsíonn sé cealla atá ag deighilt go tapa is a mac-chealla neamhdhifreálacha a fhoirmeoidh na fíocháin nua.
Athróga neamhspleácha agus athróga spleácha
mion|athróg neamhspleách (x) agus athróg spleách (y) Is athróga iad athróga neamhspleácha agus athróga spleácha san anailís mhatamaiticiúil, anailís ar chúlchéimniú, i ríomheolaíocht agus mar sin de.
William Henry Fox Talbot
Grianghrafadóir ceannródaíoch a rugadh i Melbury Abbas Shasana ab ea William Henry Fox Talbot (10 Nollaig 1800 - 29 Nollaig 1877). I 1838 d'éirigh leis clónna fótagrafacha a dhéanamh den chéad uair ar pháipéar le clóiríd airgid air. Phaitinnigh sé an próiseas i 1841 agus thug Calotype air.
mion|clé|Horatia Feilding, leasdheirfiúr W.H.F. Talbot, eiseamláir de Calotype ón mbliain 1842
Naruhito
Is é Naruhito, Impire n'a Seapáine in oifig ón 1 Bealtaine 2019.
Stair Bhaile Átha Cliath
Téann stair Bhaile Átha Cliath siar níos faide ná 1,000 bliain, agus tá sí mar phríomhchathair na hÉireann le mórchuid den tréimhse ama sin, chomh maith le bheith mar chroílár cultúrtha, oideachais agus tionsclaíoch an oileáin. mion|Tíl urláir Mhargadh an Arbhair ó Shéipéal Naomh Audoen mion|Léarscáil den chathair sa bhliain 1797
Bunaidh agus luathstair na cathrach
mion|Limistéar bhaile átha Cliath thart ar 800 D’uaireanta, deirtear gurbh í an chéad tagairt riamh a tugadh do Bhaile Átha Cliath ná an tagairt sin i bhfoinse scríbhneoireachta de chuid Claudius Ptolemaeus (Ptolemy), an réalteolaí agus cartagrafaí cáiliúil Éigipteo-Ghréigeach, nuair a thagair sé do lonnaíocht darbh ainm Eblana timpeall an bhliain 140. Is dócha gur féidir le lucht Bhaile Átha Cliath a mhaíomh go bhfuil an chathair ann le beagnach dhá mhíle bliain de réir na fianaise sin, toisc go gcaithfidh go raibh an lonnaíocht ar an bhfód roinnt mhaith blianta sular thrácht Ptolemy air. Le déanaí, tá amhras tar éis a bheith tarraingthe ar an teoiric sin gurb ionann Eblana agus Baile Átha Cliath, áfach, agus ceaptar nach ach de thaisme a bhfuil cosúlacht idir Eblana agus Duiblinn, seanainm eile ar Bhaile Átha Cliath.
Bhí margadh sclábhaithe mór i mBaile Átha Cliath san aimsir a bhí na Lochlannaigh i gcoróin ann. Níorbh iad amháin na Lochlannaigh a ghabh agus a dhíol na sclábhaithe; ghlac na Taoisigh Ghaelacha gur minic a bhí siad i mbun cogaíochta, páirt leis, freisin.b
Rinne lucht Bhaile Átha Cliath cothrom míle bliain bhunaidh na cathrach a cheiliúradh in 1988 faoin sluán "Dublin’s great in ‘88". Tá an chathair i bhfad níos sine ná sin, ach sa bhliain atá i gceist ansin, 888, d’aithin an Rí Lochlannach údarás Ghlun Iarainn mar Ardrí na hÉireann, ghlac sé go n-íocfar cánacha dósan agus ghlac sé leis an bhFéineachas mar chóras dlí chomh maith. Cé gur ceiliúradh an bhliain sin, is léir nach dáta cruinn atá i gceist: in 989 (bhliain amháin i ndiaidh 988) chuir Mael Seachlainn an chathair faoi léigear ar feadh 20 lá agus d’éirigh leis í a ghabháil. Níorbh é siúd a chéad iarracht dó ionsaí a dhéanamh ar an gcathair, ach oiread.
Tharla gur éirigh le Baile Átha Cliath a bheith mar chroílár cumhachta Sasanaí i ndiaidh theacht na Normannach agus an ghabháil a rinne siad ar thaobh dheas na hÉireann (i gCúige Mumhan agus i gCúige Laighean) idir 1169 agus 1171, rud a d’fhág go raibh polaití na hÉireann dírithe ar Bhaile Átha Cliath as sin amach seachas ar Theamhair na Ríthe — croílár chumhacht Ardríthe Gaelacha na hÉireann. Dheonaigh Seán, Tiarna Éireann, céad Chairt na Saoirsí de chuid Bhaile Átha Cliath ar an 15 Bealtaine 1192, cairt ina ngair sé ar "a ghéillsinigh agus a chairde Francacha, Sasanacha, Éireannacha agus Breatnacha”. Ar an 15 Bealtaine 1229, dheonaigh a mhacsan Hanraí an deis Méara a thofa ar shaoránaigh; bheadh dhá phropast ag an Méara siúd mar chúntóirí. Faoi 1400, bhí na concairí Angla-Normannacha tógtha isteach sa chultúr Gaelach, agus chuaigh siad isteach le nósanna agus le teanga na nGael, rud a d’fhág nach raibh fágtha faoi riail dhíreach Sasana ach limistéar beag timpeall ar Bhaile Átha Cliath, ar ar tugadh an Pháil.
Baile Átha Cliath i Ré na Meánaoise Deireanaí
mion|Ard-Eaglais Chríost (taobh amuigh)D’fhág a lán de na háitritheoirí Lochlannacha an tseanchathair, a bhí suite ar an taobh theas den Life, i ndiaidh ghabháil na cathrach a rinne na hAngla-Normannaigh in 1171 agus rinne siad lonnaíocht eile a thógáil dóibh féin ar an taobh thuaidh di, lonnaíocht darbh ainm Ostmantown (nó “Baile na Lochlannach” i nGaeilge agus “Oxmantown” i mBéarla). Tharla go raibh Baile Átha Cliath mar phríomhchathair Thiarnas na hÉireann, a bhí faoi choróin Shasana ó 1171 amach, agus as sin amach ba choilíneacha as Sasana agus as an mBreatain Bheag a bhí ina gcónaí ann den chuid is mó. Bhí a lán Sasanach ag cur fúthu sa cheantar tuaithe timpeall na cathrach, chomh fada ó thuaidh le Droichead Átha. Sa 14ú haois, rinneadh an limistéar seo a dhaingniú chun cosaint a thabhairt in aghaidh na nÉireannach bundúchasach a bhí ag éirí ní ba threallúsaí de réir a chéile – agus tugadh "an Pháil" ar an limistéar mar gheall air sin. Maidir leis an gcathair í féin, is i gCaisleán Bhaile Átha Cliath a bhí an riail Shasanach láraithe. Bhí Parlaimint na hÉireann, a raibh úinéirí talún agus ceannaithe inti mar bhaill, lonnaithe sa chathair ó 1297 amach. I measc na foirgnimh thábhachtacha a tógadh sa tréimhse seo cuimsítear Ardeaglais Phádraig, Ardeaglais Chríost agus Eaglais San Audeon, atá go léir suite faoi chiliméadar dá chéile.
Bhí an fhéiniúlacht chéanna ag an lucht a bhí ina cónaí laistigh den Pháil is a bhíonn de ghnáth ag grúpaí de choilínigh agus iad sáite in iamhchríoch bheag den tsibhialtacht, ciaptha leis na “bundúchasaigh barbartha” a mhaireann ina dtimpeall tharstu, ar gach taobh dóibh. Thaispeántaí an meon léigir seo a bhí ag lucht Bhaile Átha Cliath i ré na meánaoise san oilithreacht bhliantúil a thug siad fúthu dul gach bliain go dtí an ceantar darbh ainm Fiodh Chuilinn (an áit a dtugtar Raghnallach air sa lá atá inniu ann), ina ndearna Clann Uí Thuathail ár agus sléacht ina bhfuair timpeall cúig chéad coilíneach ó Bhriostó bás in 1209 agus iad amuigh ar thuras lasmuigh de theorainneacha na cathrach. Gach uile bhliain, ar “Black Monday” (nó “Luan Dubh”), shiúladh saoránaigh Bhaile Átha Cliath amach as an gcathair go dtí an suíomh inar tharla an t-ainghníomh seo agus d'ardaídís bratach dhubh in aghaidh na sléibhte, mar chomhartha siombalach chun dúshlán troda a thabhairt do na Gaeil. Go dtí an 17ú haois, bhí an eachtra seo fós chomh contúirteach sin go raibh gá ann go gcoimeádfadh na saoránaigh siúd faoi chosaint mhílíste na cathrach agus faoi chosaint sonnach adhmaid i gcoinne “an namhaid sna sléibhte".
Áit ina raibh dlúthphobal inti ab ea Baile Átha Cliath sa Mheánaois, agus idir 5,000 agus 10,000 duine ina gcónaí inti, chomh dlúth sin gur nós é go rachadh an maor i dteannta le gach aon saoránach nuaphósta go dtí réileán tarbh na cathrach chun an imfhálú a phógadh chun an t-ádh a bhaint amach. Ba limistéar an-bheag é freisin, iamhchríoch ar thaobh dheas na Life nach raibh breis is trí chiliméadar inti mar achar. Bhí bruachbhailte, leithéidí na Saorsaí, suite ar thailte ar leis Ardeaspag Bhaile Átha Cliath iad, agus an Baile Gaelach a bhí sainithe le haghaidh na nGael laistigh de bhallaí na cathrach, agus níor ceadaíodh do na Gaeil cónaí sa chathair í féin de réir dlí a ritheadh sa 15ú haois. Cé nár cheart go mbeadh na Gaeil ina gcónaí sna cheantair ná ina mórthimpeall ach oiread, níor bhac a lán dóibh leis an gceanglas sin agus faoin 16ú haois tá cuntais a thug muintir de shliocht Sasanacha Bhaile Átha Cliath ann ina ndearnadh gearán go raibh an Ghaeilge á úsáid mar ghnáth-theanga na Páile ar bhonn laethúil.
Saol an-neamhchinnte a bhí i gceist i mBaile Átha Cliath sa Ré Mheánaoiseach. In 1348, shroich an Phlá Mhór an chathair – plá bhúbónach mharfach a rinne scrios iomlán i ngach cearn den Eoraip i lár an 14ú haois. I mBaile Átha Cliath cuireadh íospartaigh ón ngalar in olluaigheanna i gceantair ar a dtugtar “Blackpitts” go deo nó “Na Cuithí Dubha” i nGaeilge. Ach chaith tochailt seandálaíochta suas fianaise go raibh saothracht súdaireachta sa cheantar, agus mar sin tá seans ann gur tagairt ar na poill súdaireachta a chuireadh dath dorcha ar an talamh sa cheantar. Is minic a bhí an phlá sa chathair go dtí go briseadh amach í den uair dheireanach in 1649. mion|Tomás an Síoda ag tabhairt ionsaí ar Chaisleán Bhaile Átha Cliath I rith iomlán na Meánaoiseanna, d’íocadh muintir na cathrach airgead mar chosaint nó “dúchíos” do na clanna Gaelacha sa timpeallacht chun ionsaithe foghlacha a sheachaint. In 1315, dhó arm Albanach faoi stiúir Éadbhard Brús (Edward the Bruce) bruachbhailte na cathrach. De réir mar a laghdaigh an tsuim a bhí ag na Sasanaigh i gcosaint na coilíneachta a bhí acu in Éirinn, ba ar Iarlaí Gearaltacha Chill Dara, a raibh forlámhas acu i saol polaitíochta na hÉireann suas go dtí an 16ú haois, a thit freagracht chosaint na cathrach. Mar sin féin, ba mhinic a ghníomhaigh an ríora sin de réir a suimeanna féin. In 1487, le linn Cogadh na Rósanna i Sasana, D’fhorghabh na Gearaltaigh an chathair le cúnamh trúpaí as an mBurgúin agus rinne siad Lambert Simnel, a bhí ar thaobh Eabhrac sa chogadh, a fhógairt a bheith ina Rí ar Shasana. In 1537, rinne an ríora céanna, faoi stiúir Thomáis an Síoda, a bhí le ceangal ag an am mar gheall ar shrianadh Ghearóid Mhic Gearailt, Iarla Chill Dara, Caisleán Bhaile Átha Cliath a chur faoi léigir. Chuir Rí Shasana, Anraí VIII, arm mór go hÉirinn chun cumhacht na nGearaltach a scrios agus riarthóirí Sasanacha a chur ina n-ionad. Sa tslí sin, cuireadh tús leis an gceangal ní ba dhaingne a bhí idir Baile Átha Cliath agus Coróin Shasana as sin amach, cé gur mhinic nach gaol cairdis a bhí i gceist leis.
An 16ú agus an 17ú haois
mion|Baile Átha Cliath i 1610 - athchló a rinneadh in 1896Tháinig bunathrú ar Bhaile Átha Cliath agus ar lucht na cathrach sin mar gheall ar shuaitheadh an 16ú agus na 17ú haois. Ina measc an tsuaite sin bhí an concas iomlán den tír, rud nár éirigh le cumhachtaí Shasana a dhéanamh riamh go dtí an aimsir sin ina raibh na Túdar sa choróin. Cé go raibh seanphobal den mhuintir Shasanaigh de Bhaile Átha Cliath agus den Pháil sásta faoin gconcas sin agus faoi dhí-armáil na nGael, fós féin bhí siad ag mothú coimhthithe go hiomlán mar gheall ar an Reifirméisean Protastúnach a raibh tar éis titim amach i Sasana, toisc gur fhan an mhórchuid dóibhsean ina gCaitlicigh. Thairis sin, bhí fearg orthu gurbh éigean dóibh íoc as na garastúin Shasanacha a bhí sa tír trí cháin nach reachtódh sa pharlaimint ar a dtugadh "cess". Cuireadh roinnt mhaith daoine de mhuintir Bhaile Átha Cliatha chun báis as páirt a ghlacadh sa Dhara Éirí Amach i nDeasmhumhain sna 1580í. Fuair Banmhéara Bhaile Átha Cliath Margaret Ball bás i ngéibheann i gCaisleán Bhaile Átha Cliath in 1584 toisc go raibh sí báúil leis an Eaglais Chaitliceach agus crochadh Ardeaspag Caitliceach Dermot O'Hurley lasmuigh de bhallaí na cathrach an bhliain chéanna.clé|mion|Ceann de na túir mheánaoiseacha i gCaisleán Bhaile Átha Cliath atá fós ina sheasamh.