cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Caisleán Bhaile Átha Cliath
Inniu
Nuair a tháinig Saorstát Éireann i bhfeidhm sa bhliain 1922, níor úsáideadh an caisleán i gcúrsaí rialtais as seo amach. Úsáidtear é sa lá atá inniu i dturasóireacht agus tionóltar cruinnithe anseo an t-am ar fad. Tá Oifig na Coimisinéirí Ioncaim lonnaithe ann freisin.
Sa bhliain 1986 rinneadh tocailt in gcúinne an chaisleáin mar go raibh uisce faoi thalamh ag teach isteach ó abhainn atá clúdaithe anois--an Poddle. Bhí sé ag déanamh dochar do bhun an fhoirgneamh. Is ansin a fuarthas Túr an Phúdar Gunna, tógtha sa bhliain 1226, agus sean-bhalla Lochlannach ón bhliain 933.
Uada Ua Con Cheanainn
Rí Uí Dhiarmada ba ea Uada Ua Con Cheanainn (bás 1167).
Beatha
Mac ba ea Uada le Muirgheas Ua Con Cheanainn, an fear céanna is amhlaidh a fuair bás sa bhliain 1105.
Ken Livingstone
Is ceannaire rialtais áitiúil é Kenneth Robert Livingstone sa Ríocht Aontaithe (17 Meitheamh 1945 a rugadh é).
Uada Ua Con Cheanainn
Beatha
Dar le Dubhaltach Mac Firbhisigh, rí mór le rá ba ea Uada. Ní fios go cruinn cé a tháinig i gcomharbacht air. Feictear mar an chéad rí eile Cú Cheanainn Ó Con Cheanainn, a fuair bás sa bhliain 1224, ach is doiléir éa fháil le hUada.
Ken Livingstone
Ba Mhéara Londan é Livingstone ó cruthaíodh an post sin i 2000 go dtí an 3 Bealtaine 2008. Bhí sé ina cheannaire ar Chomhairle Mhórcheantar Londan ó 1981 go dtí 1986 nuair a cuireadh é ar ceal. Toghadh ina Fheisire Parlaiminte é i 1987 do thoghcheantar Brent East, ach níor bhain sé taitneamh as an bpolaitíocht náisiúnta agus ní raibh mórán tionchair aige sa Pharlaimint.
Uada Ua Con Cheanainn
Beatha
Tugann Mac Firbhisigh mar ghinealach a shliochtaight, Domhnallán Ó Con Cheanainn mar a leanas:
Ken Livingstone
Tugtar Red Ken ar Livingstone mar gheall ar a dhearcadh den eite chlé. Níor éirigh leis ainmniúchán Pháirtí an Lucht Oibre a fháil i 2000 do thoghchán Mhéara Londan, agus sheas sé mar iarrthóir neamhspleách. Ligeadh isteach arís é go dtí an páirtí i mí Eanáir 2004, agus roghnaíodh mar iarrthóir an pháirtí i dtoghchán Mhéaracht Londan (Meitheamh 2004). Atoghadh é le 828,380 vótaí.
Tús a shaoil
Rugadh Livingstone i Lambeth, Londain, agus d'fhreastail sé ar Scoil Chuimsitheach Tulse Hill. D'oibrigh sé mar theicneoir taighde don ailse agus thraenáil sé le bheith ina mhúinteoir freisin. Cháiligh sé i 1973. Toghadh é chuig comhairle baile Lambeth i 1971 agus d’fhreastail sé mar leaschathaoirleach do bhainistíocht na tithíochta ó 1971 go dtí 1973 (tar éis John Major).
Toghadh é mar chomhalta de chuid Pháirtí an Lucht Oibre ar Chomhairle Mórcheantar Londan i 1973 agus d'fhriotháil sé uirthi mar Leaschathaoirleach de Bainistíocht tithíochta i 1974-1975. D'fhreastail sé ar Chomhairle Camden ó 1978 go dtí 1982 freisin agus sheas sé don Pharlaimint i Hampstead i 1979, ach níor éirigh leis.
Ceannaire Chomhairle Mhórcheantar Londan
An lá tar éis thoghchán 7 Bealtaine, 1981 thug Andrew McIntosh dúshlán Livingstone mar cheannaire na Comhairle Mórcheantar Londan agus bhuaigh Livingstone an post (30 in aghaidh 20 vótaí). Scaoileadh an CML toisc gur laghdaigh sí táillí bus agus meitreo Londan. Bá bheart é a raibh an-mheas ag daoine uirthi. Ach bhí Comhairle Bromley ina choinne agus níor chuir i gcrích í.
Chuir sé fógra suas ar an díon de Halla Contae a léiriú staidrimh dífhostaíocht na Londan ag an am sin, ag cur brú ar an Páirtí Caomhach. Bhí Livingstone conspóideach. Mar shampla: dúirt sé go poiblí go raibh sé ag tacú 'Bliain Antiracist,' (tacaíocht do ghrúpaí mar 'Babies Against the Bomb'), agus fógraíodh Londain mar cheantar "neamhnúicléach".
Livingstone as cumhacht
Cuireadh Livingstone as cumhacht mar Mhéara Londan i mBealtaine 2008, nuair a d'éirigh leis an iarrthóir Coimeádach, Boris Johnson, bua cuimsitheach a fháil air sna toghcháin áitiúla.
Cú Cheanainn Ó Con Cheanainn
Rí Uí Dhiarmada ba ea Cú Cheanainn Ó Con Cheanainn, (bás 1224).
Beatha
Bhí Cú Cheanainn faoi ghéillsine Cathail Crobhdheirg, rí Chonnacht, a bhí b'fhéidir ina dheartháir altrama.
Is doiléir í an chomharbacht le feadh céad bliana ina dhiaidh, go dtí go bhfeictear Domhnall Ó Con Cheanainn ina thiarna ag Dara Cath Bhaile Átha an Rí sa bhliain 1316, nuair a d'éag sé.
Foinsí
RIA MS 1233 (23.Q.10)
Halla na Saoirse
Is foirgneamh stairiúil atá suite in aice leis an Life i mBaile Átha Cliath, Poblacht na hÉireann é Halla na Saoirse (Béarla: Liberty Hall). Is é an foirgneamh is airde sa chathair, agus b'é an foirgneamh ab airde in Éirinn sular tógadh an tÁras Contae i gCorcaigh sa bhliain 1968. Tá áit thábhachtach i stair na hÉireann ag Halla na Saoirse, mar b'é san áit seo a bhunaigh Séamas Ó Conghaile an tArm Cathartha sa bhliain 1913. Tá an Ceardchumann Seirbhísí, Tionsclaíoch, Gairmiúil agus Teicniúil suite ann inniu.
Tá sé pleanáilte go leagfar an foirgneamh go talamh chun foirgneamh nua a chur ina áit.
Paindéim COVID-19 sa Nigéir
250px|mion|Cásanna dearbhaithe i ngach stát amhail 20 Iúil 2021.{{legend|#feebe2|<100}}{{legend|#fcc5c0|100-500}}{{legend|#fa9fb5|500-1,000}}{{legend|#f768a1|1,000-5,000}}{{legend|#c51b8a|5,000-10,000}}{{legend|#7a0177|≥10,000}}
Lucius Tarquinius Priscus
Ba é Lucius Tarquinius Priscus cúigiú rí finscéalach na Róimhe.
Paindéim COVID-19 sa Nigéir
Amhail 20 Iúil 2021, bhí 169,884 cás agus 2,128 bás dearbhaithe sa tír. Ina theannta sin, tháinig biseach ar 164,743 duine, agus rinneadh 2,401,894 tástáil.
Cúlra
Ar an 28 Eanáir 2020, d'fhógair rialtas na Nigéire plean chun ionfhabhtuithe a chosc. Chomh maith leis sin, fógraíodh gur bhunaigh an NCDC grúpa dul i ngleic leis an gcoróinvíreas.
Ar an 26 Feabhra 2020, dúirt fear Síneach leis an rialtas i Lagos go bhféadfadh sé a bheith ionfhabhtaithe leis an gcoróinvíreas. Bí toradh diúltach ar a thástáil agus caoileadh amach as ospidéal é an lá dár gcionn.
Márta go dtí Aibreán 2020
I tús mhí an Mhárta 2020, bhunaigh uachtarán na Nigéire Muhammadu Buhari tascfhórsa uachtaránachta. Ar an 17 Márta, cuireadh an fhéile spóirt náisiúnta sa Nigéir ar ceal.
Ar 18 Márta, chuir an rialtas cosc ar thaisteal ó 15 tír (agus dhá lá i ndiaidh sin, an Ostair agus an tSualainn). Ar an 19 Márta, fograíodh go mbeadh gach institiúid oideachais dúnta. Ar an 21 Márta, fógraíodh go gcuireadh gach seirbhís iarnród ar ceal san Nigéir, Dúnadh aerfort Lagos agus  aerfort Abuja ar 23 Márta.
I mí Aibreáin 2020, tuairiscíodh borradh ollmhór ar líon na mbásanna i Kano, i gcomparáid leis an gcuid eile den tír. I mí na Bealtaine, d'fhógair uachtarán na Nigéire Muhammadu Buhari maolú ar na srianta a bhí i bhfeidhm, ach cuireadh cuirfiú i bhfeidhm ó 20:00 go dtí 06:00, agus ba ghá mascanna aghaidhe a chaitheamh.
Bealtaine go dtí Meitheamh 2020
Ar an 18 Bealtaine, leathnaíodh an dianghlasáil i Kano, le cuirfiú go dtí tús mhí an Mheithimh.
Iúil go dtí Samhain 2020
Ó Mheán Fómhair go Samhain 2020, bhí laghdú suntasach ar líon na gcásanna de COVID-19. Mar sin, athosclaíodh an geilleagar. Ina theannta sin, dúnadh ionaid cóireála ar feadh tamaill, ach athosclaíodh iad i mí na Nollag.
Nollag 2020 go dtí an lá atá inniu ann
I mí na Nollag 2020, dúirt an tascfhórsa uachtaránachta gur thosaigh an dara tonn de COVID-19 sa Nigéir, agus dúnadh scoileanna ar fud na tíre ar feadh míosa. Chomh maith leis sin, thángthas ar athraitheach nua den coróinvíreas.
Ar an 14 Eanáir 2021, d'fhógair rilatas go mbeadh scoileanna ar fud na Nigéire athoscailte. In ainneoin sin, níor athoscail scoileanna i Edo agus Kaduna, agus bhí an tOllamh Julis Ihonvbere buartha faoi mhéadú suntasach ar líon na gcásanna de COVID-19. Ar an 25 Eanáir, tuairiscíodh an chéad chás den athraitheach Briotanach den COVID-19 sa Nigéir.
Ar 2 Márta, fuair an Nigéir an chéad lastas vacsaíní ó "COVAX".
Eoghan an Mhéirín Mac Cárthaigh
File agus staraí Éireannach ab ea Eoghan an Mhéirín Mac Cárthaigh (1691–1756). Rugadh san Eatharla (i bparóiste Chill Mhathnáin) i gContae Chorcaí é. Seacaibíteach ab ea Mac Cárthaigh agus scríobh sé i dtacaíocht le Cormac Spáinneach Mac Cárthaigh le linn Chogadh an Dá Rí in Éirinn.
Teach Laighean
Foirgneamh stairiúil é Teach Laighean, atá suite ar Shráid Chill Dara i mBaile Átha Cliath, Poblacht na hÉireann. Tá tithe an Oireachtais (rialtas na hÉireann) lonnaithe ann sa lá atá inniu ann, mar a bhí tithe Saorstát Éireann níos luaithe. mion|clé
Stair
Is iar-áras cónaithe diúcach é, ina raibh Diúc Laighean ina chónaí suas go dtí tús an 19ú haois.
B'ailtire Éireannach é James Hoban, a dhear an Teach Bán, a phlean bunaithe ar Theach Laighean i mBaile Átha Cliath.
Tar éis bhunú an tSaorstáit in 1922, roghnaíodh seanfhoirgnimh an RDS de Theach Laighean (a aistríodh chuig úinéireacht an stáit in éineacht le bailiúcháin na hinstitiúide sin in 1877) mar ionad na parlaiminte nua (Dáil). Bhí gá le spás a aimsiú d'fhoireann an Mhúsaeim a bhíodh i dTeach Laighean roimhe seo agus glacadh seilbh ar ghailearaithe taispeántais éagsúla i Sráid Chill Dara don aidhm seo. clé|mion
26 Aibreán
Is é an 26 Aibreán an 116ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 117ú lá i mbliain bhisigh. Tá 249 lá fágtha sa bhliain.
Bád cútach
mion|Kathleen Mary sa Wattle Cup on Pittwater, NSW, 2020. Is éard atá sa bhád cútach (“couta boat”) saghas báid seoil a bhaineann le Victoria na hAstráile, timpeall Sorrento agus Queenscliff and feadh cósta thiar Victoria chomh fada siar le Portland. Bhí á húsáid mar bhád iascaigh ó thimpeall na bliana 1870 anuas go dtí caogaidí an fichiú haois. Bhí sí láidir agus luath agus bhí acmhainn mhaith farraige aici.
Bhíodh tóir ar an mbaracútach (“barracouta” - "Thyrsites atun"), iasc nach bhfuil gaol aige leis an mbaracúdach. Chuir comharchumainn cuótaí ar bun chun smacht a choinneáil ar phraghsanna, rud a d’fhág go raibh gá le bád a bhainfeadh an chreach agus an caladh amach gan mhoill. Rachadh na báid amach chun na meá roimh bhreacadh an lae, trí bhealach Phort Philib go minic, caolas garbh a dtugtar An Sruth ("The Rip") air. Nuair a fuair na hiascairí a gcion den iasc d’fhillfidís ar an gcaladh ar an dá luas chun an praghas ab fhearr a fháil.
Déanamh
Rinne roinnt tógálaithe speisialtacht den bhád cútach. Is annamh a bhainfidís feidhm as plean, agus dhéanfaí an bád de réir riachtanais an iascaire agus de réir an phraghas ab acmhainn dó. Dhéanadh cuid de na tógálaithe seolta chomh maith. B’fhurasta do na hiascairí báid na dtógálaithe difriúla a aithint thar a chéile. D’fhéadfadh beirt fhear bád cútach sé troigh is fiche a dhéanamh agus a rigeáil i gceann cúig seachtaine. Bhí nós ag roinnt tógálaithe triail a bhaint as modhanna éagsúla tógála chun na báid ab fheidhmiúla a sholáthar.
Báid chlinse ba ea na chéad bháid chútacha. Ba dheacair na cláir a phéinteáil agus dhéanfadh na báid uisce de bharr lúbadh an adhmaid. Dá bhrí sin tosaíodh ag déanamh báid shleamhaine ón gcéad chuid den fhichiú haois amach.
Matthias Claudius
File agus iriseoir Gearmánach ab ea Matthias Claudius. Do rugadh é, ar an 15ú lá de Lúnasa sa mbliain 1740, i Reinfeld (Holstein), baile beag atá suite i dtuaisceart na Gearmáine, agus do fuair sé bás, ar an 21ú lá d'Eanáir sa mbliain 1815, i gcathair Hamburg na Gearmáine.
Tá cáil ar Chlaudius de bharr a chuid filíochta tochtmhaire go háirithe, filíocht a bhfuil tionchar na Volkslieder - .i. amhráin dhúchasacha na Gearmáine - le feiscint uirthi. Is é Der Tod und das Mädchen (Gaeilge: 'An Bás agus an Cailín') an dán is cáiliúla de chuid Chlaudius. Do bhunaigh Franz Schubert Kunstlied - nó 'amhrán ealaíne' - dá chuid ar an ndán san.
Bád cútach
Déanamh
Bhaintí feidhm as cláir fhada gan bhunailt. Dhéantaí iad a nascadh leis na heasnacha le tairní copair a bhíodh bharrtha nó sheamaithe ar an taobh istigh. Bheadh cúig ceintiméadar déag idir na heasnacha agus bheidís idirscáinte sa chíle. Dhéantaí an chíle de shearra agus í timpeall chúig chiliméadar déag ar leithead chun go bhféadfaí cás pláta láir a chur inti. Bhíodh tochta ag ceann an cháis lena neartú.
Bhíodh na báid líneáilte síos go dtí pointe díreach faoi bhun an urláir. Bhíodh ballasta barraí cruach ar iompar acu ar gach taobh de chás an phláta láir.
Chalctaí cláir na deice le cadás agus líontaí na siúntaí le pic. Chuirtí cruth leathchiorclach ar na cómainní le gal agus threisídís an deic. Bheadh na chabhail ag tabhairt go tréan ar dtús toisc nach mbeadh sí calctha, agus d’fhágfaí í faoi uisce ar feadh roinnt laethanta nó go mborrfadh an t-adhmad.
Rige
Rige lug a bhíodh ar na báid chútacha ba shine: bhíodh an chleith crochta taobh leis an gcrann agus an tríú cuid den chleith ag gobadh chun tosaigh. Bheadh ar na hiascairí an chleith a ísliú agus a thabhairt timpeall an chrainn dá mbeadh an bád ag bordáil. Théadh na scriútaí suas go dtí barr an chrainn chun nach mbacfaí an cleith. Ní bhíodh ach háilléar amháin ar an gcleith.
Tháinig an rige geaifil timpeall thús an fichiú haois. Bhí sé níos casta ná an rige lug ach níorbh éigean é a ísliú agus bordáil ar siúl mar bhí ladhar ar an gcleith. I gceann tamaill cuireadh coiléar iarainn (“tub”) in áit an ladhair agus thógtaí é le háilléar tróit. B’fhéidir an chleith a thabhairt ar uillinn níos airde mar sin agus b’fhéidir an seol mór a shocrú níos éifeachtaí, rud a lig don bhád baint níos mó den ghaoth.
Crainn
Chuirfí an crann sa cheap tró siar ón tosach chomh fada leis an tríú cuid d’fhad an bháid: is ionann airde an chrainn agus fad an bháid. Bheadh dhá phéire scriútaí ann, péire a rachadh suas go dtí barr an chrainn (na cinn uachtaracha) agus péire a bheadh ceangailte den chrann os cionn an choiléir (na cinn íochtaracha).
Rachadh an stagh tosaigh síos go dtí ceann an chrainn spreoide. Rachadh cuar anuas sa chrann úd agus bobstae aige a rachadh síos go tosach na cabhlach díreach os cionn an uisce. Ar ba báid ba mhó bheadh staghanna taoibh ag an gcrann spreoide.
Seolta
Tharraingítí an seol cinn amach go dtí ceann an chrainn spreoide ar fháinne miotail, agus b’fhéidir é a shocrú de réir chóimheá an bháid.
De ghnáth bheadh an seol mór lásáilte leis an gcleith agus leis an gcrann, ach ba mhinic bunscaoilte é. Bheadh dó nó trí de shraith ribíní air. Bhíodh cúpla troigh de starradh ag an mbumaile os cionn an deiridh, agus bhíodh frídeoir an scóid mhóir ceangailte de bharra leathan transaim.
Bheadh dó nó trí de sheolta móra ann agus trí sheol cinn ar a laghad. Orthu sin bheadh jib bheag stoirme a dtugtaí “spitfire” uirthi.
An lá inniu
Chuaigh na báid chútacha as faisean i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda: bhí na báid nua níos toirtiúla agus bhí innill iontu. Faoi lár na seascaidi ní raibh ach beagán bád cútach faoi rige traidisiúnta le fáil.
Aylestone
Is ceantar suite i Leicester é Aylestone.
Bád cútach
An lá inniu
I lár na seachtóidí thosaigh scata beag díograiseoirí ag cur suime sna báid chútacha. Thug siad faoi sheanbháid a cheannach agus a chóiriú. Bhí cabhlacha le fáil i gclóis agus i marbhuisce ar feadh an chósta theas, agus de réir a chéile chuaigh siad i nganntanas. Faoi na hochtóidí bhí báid chútacha nua á dtógáil agus éileamh orthu mar bháid phléisiúir. Tá club cútach in Queenscliff agus ceann eile in Sorrento.
Loch Ma-ruibhe
Is loch suite i gRos, Comhairle na Gàidhealtachd, é Loch Ma-ruibhe.
Ludwig Boltzmann
Fisicí a rugadh i Vín ab ea Ludwig Edouard Boltzmann (20 Feabhra 1844 – 5 Meán Fómhair 1906). Chuidigh sé go mór le forbairt theoiric chinéiteach na ngás is na meicnice staitistiúla. Shaothraigh sé prionsabal chomhroinnt an fhuinnimh i ngás (a dtugtar dlí Boltzmann air), agus ainmníodh an tairiseach k sa phrionsabal seo as. Tagann a ainm isteach i ndlí Stefan-Boltzmann freisin, a chuireann síos ar radaíocht dúchoirp.
Bede Island
Is ceantar suite i Leicester é Bede Island.
TG4
Is stáisiún teilifíse Éireannach é TG4 atá dírithe ar chainteoirí Gaeilge in Éirinn agus ar fud an domhain ar an Idirlíon. Thosaigh an stáisiún ag craoladh ar Oíche Shamhna 1996 mar Teilifís na Gaeilge, nó "TnaG", ach athraíodh an t-ainm go TG4 sa bhliain 1999.
De réir TAM Ireland/Nielsen, bhí sciar laethúil de 2.8% ar an meán ag TG4 idir Oíche Nollag agus Lá Caille 2001. Bhí aimsiú laethúil de 632,700 duine ag an stáisiún agus aimsiú iomláin de 1.87m.
Stair
I measc na n-iarratas a cuireadh faoi bhráid an rialtais in 1959 do bhunú na seirbhíse teilifíse náisiúnta nua (Teilifís Éireann níos déanaí), bhí ceann láidir ó Ghael Linn. BhíocÍh an comhlacht, faoi stiúir Dhónaill Uí Mhóráin, ag soláthar nuachtscannán ag an am agus meastar gur tugadh an-suntas dá n-iarratas, cé gur theip air i ndeireadh thiar thall.
I mBealtaine 1969, gheall Taoiseach na linne, Jack Lynch, go mbunófaí stáisiún teilifíse Gaeilge (ag cruinniú de chuid Choiste na Gaeilge d'Fhianna Fáil i gCorcaigh, agus bhi olltoghchán ar na bacáin ag an am),
Ón bhliain 1973 i leith, bhi feachtas ar bun ag Conradh na Gaeilge in éadan an easpa clár Gaeilge a bhíodh á gcraoladh ag RTÉ. Eagraiodh cruinnithe poibli, mórshiúlta agus picéid agus chaith domán ball tréimhse i bpriosún cionn is gur dhiúltaigh siad ceadúnas teilifíse a cheannach mar agóid faoina laghad clár Gaeilge a bhi le feiceáil ar RTÉ. Duine acu sin ab ea Íte Ni Chionnaith agus d'inis si don chúirt go raibh ag teip ar an chraoltóir náisiúnta freastal a dhéanamh ar phobal na Gaeilge.
Ó thús na 1980idí, bhí a gcainéal féin ag lucht labhartha na Breatnaise, na Bascaise, na Gailíse agus na Catalóinise. Ag an Ard-Fheis in 1980, rith an Conradh rún ag éileamh bealach úr teilifíse lánGhaeilge.
Ar 2 Iúil 1985, scaoileadh saor ón bpríosún Brian Ó Baoill a dhiúltaigh fíneáil £50 a íoc mar agóid in aghaidh a laghad Gaeilge a bhí ar RTÉ.
I Márta 1986, bhunaigh Aire na Gaeltachta an ama (Pádraig Ó Tuathail) meitheal oibre ar chraolachán teilifíse trí Ghaeilge. Ba é an tátal a bhí le baint as a dtuarascáil ná gurbh fhearr go bhfágfaí cúram speisialta na Gaeilge faoi RTÉ 2. Diúltaíodh don m:holadh go mbunófaí bealach teilifíse lán-Ghaeilge.
Ar aon dul le bunú na seirbhíse raidió Gaeltachta, ba mar thoradh ar fheachtas poibli, a fíoraiodh aisling na teilifíse Gaeilge. Ba le linn deireadh seachtaine Oireachtas na nGael i nDeireadh Fómhair 1987, a chéadchraoladh an stáisiún bradach as Ros Muc.
Ba é .Michael D. Higgins, ó Pháirtí an Lucht Oibre, a chinntigh go dtiocfadh bláth ar an aisling ainneoin go leor cáineadh gur diomailt airgid phoíblí a bhí ann. Ceapadh Gearóid Ó Tuathaigh, Ollamh le Stair i gColáiste na hOllscoile Gaillimh, ina Chathaoirleach ar an Choiste Bunaithe a chuir moltaí ar fáil don Aire faoi struchtúr agus cláir na seirbhíse nua. Ar 23 Samhain 1993, ghlac an Rialtas cinneadh go rachadh Teilifís na Gaeilge ar an aer in Eanáir 1995.
Bhí TG4 faoi stiúir RTÉ go dtí gur athraíodh é go corparáid neamhspleách phoiblí ar an gcéad lá d'Aibreán 2007, tar éis don reachtaíocht chaoi chun go dtarlódh sé seo dul tríd sa bhliain 2001.
Modh oibre
thumb|240px|Samhaltán Ceol na nOileán ó [[2009 ]] Is iad na cláir Gaeilge atá ag croí TG4, agus craoltar sé uair den ábhar seo gach lá - mar shampla nuacht, spórt, ceol, cláir faisnéise agus rudaí eile. Chomh maith leis sin, taispeántar athchraoltaí de chláir éagsúla agus ansin cláir cháiliúla eile i mBéarla, cosúil le The O.C., Nip/Tuck agus cláir Mheiriceánacha eile.
Ag feidhmiú mar fhoilsitheoir agus mar chraoltóir, caitheann TG4 €20 milliún gach bliain i gcomhair cláir Gaeilge nua ó chomhlachtaí Éireannacha. Tá an sobal dráma Ros na Rún ar cheann de na cláir is rathúla, agus déanann siad cláir faisnéise chomh maith.
thumb|border|right|240px|Samhaltán “Ar_Stáitse” (cartlann ceoil) ó [[2011 ]] Tá an chuid is mó de chláir an stáisiúin ar fáil le fotheidil as Béarla, beart conspóideach a cháintear go minic i measc cainteoirí Gaeilge toisc an easpa rogha a bhíonn ann breathnú ar an leagan bunaidh den chlár (i.e. gan fotheidil). Tá iarrachtaí áirithe déanta ag TG4 dul i ngleic leis an bhfadhb seo le hathruithe teicneolaíochta.
Future-Drama
Craoladh an cúigiú heipeasóid déag, "Future-Drama", den séú sraith déag The Simpsons ar an 17 Aibreán 2005. Scríobh Matt Selman an eipeasóid seo. D'fhéach 8.31 milliún duine ar an eipeasóid.
TG4
Player TG4
Sa bhliain 2011, bhí breis is 150,000 cuairteoir uathúil ag suíomh TG4 sa mhí. Breathnaigh cuairteoirí an tsuímh ar os cionn 275,000 fís-sruthú go mÍosúil.
Günther Berkus
Ealaíontóir, ceoltóir agus stiúrthóir scannáin ab ea Günther Werner Berkus.
Trá Lí
Baile i dtuaisceart Chontae Chiarraí in Éirinn is ea Trá Lí nó Tráigh Lí (Tralee). Is é an baile contae é, agus é ar an mbaile is mó sa chontae freisin. Bunaíodh sa tríú haois déag é. Bhí 22,744 duine ina gcónaí i dTrá Lí (bruachbhailte san áireamh) sa bhliain 2006.
TG4
Cláir
thumb|border|right|240px|Samhaltán Glór Tíre le [[Dáithí Ó Sé ]] Nuair a bunaíodh TG4 i dtús báire, ní bhíodh a lán cláir ar siúl, tháinig deireadh luath leis an gcraoladh gach aon lá agus bhíodh a lán cláracha Béarla ann freisin. Ó shin, tá sé tar éis dul ó neart go neart, ag mealladh lucht féachana mar thoradh ar a chláir ghairmeacha. Ar dtús ní raibh a lán airgid faoi réir acu agus bhí sé faoi smacht ag RTÉ.
Günther Berkus
Rugadh é in 20 Aibreán, 1951 i Münchberg, an Ghearmáin. Rinne sé staidéar ar chógaseolaíocht in Ollscoil Münster mar déagóir, ach aistrigh sé go tapaigh sa ceol agus san ealaín. Le linn tréimhse, fuair sé amach ghrá don cheol leictreonach agus sintéiseoirí analógacha, agus thosaigh sé ag seinm le daoine mar Ralf Hütter agus na ceoltóirí a bhunaigh an ghrúpa Popol Vuh. Sna 1970í, bhog sé go hÉirinn, áit ar lonnaigh sé. Bhí baint aige le healaín chomhaimseartha, ealaín taibhithe, grafaicí ríomhaire agus táirgeadh ceoil frachtalach. Bhí sé ar cheann de na ceannródaithe luatha ilmheán i gCorcaigh i rith na 1980idí / 1990idí lena shraith uathúil ceardlann agus ceolchoirmeacha Synergy. Ghlac sé páirt freisin sa tsraith ceolchoirmeacha Soundworks, a tionóladh ag Ionad Ealaíon Triskel agus ina dhiaidh sin ina chomharba, Intermedia.
Saol pearsanta
Tá gaolta aige leis an gcaipitlí fiontair, Dave Berkus, dearthóir Nate Berkus, agus Josh Berkus as Software in the Public Interest. Cailleadh é ar 11 Meán Fómhair, 2020, tar éis blianta fada ina bheatha le scléaróis iolrach.
TG4
Cláir
Bhuaigh an sraithdhráma grinn C.U. Burn “Spiorad na Féile”, An Fhéile Idirnáisiúnta Cheilteach Scannán & Teilifíse I 1997. D'údaraigh Teilifís na Gaeilge do Lios na Sí Teo. Sraithchlár sé mhír a sholáthar i dtosach báire, Ach bhí glactha chomh maith sin leis an tsraith go raibh beartaithe ag Lios na Sí sraith eile a dhéanamh. Mar sin, bhí 16 cláir craolta i 1996 agus i 1997.
Chomh maith le sin, tá TG4 i ndiaidh cur lena chuid craoltóireachta agus raon dá chláracha a leathnú. Mar shampla, cuireadh an tsraith taisteal Amú, le Hector Ó hEochagáin i láthair. Rinne an clár seo réalta mór de Ó hEochagáin agus d'éirigh le TG4 a lucht féachana a leathnú maille leis sin. Anois, is cosúil go bhfuil TG4 ina lánrith, le príomhchláir den chéad scoth agus ainmneacha iomráiteacha ag baint leis an stáisiún.
Tá an teist tuillte ag TG4 gur stáisiún é a chruthaíonn cláir nuálacha, scannánaíocht, ealaín, dráma, cláir faisnéise agus spóirt. Mar shampla, chraol TG4 na cláir choitianta Mheiriceánacha Nip/Tuck, Carnivàle, Gossip Girl, The Wire, America's Next Top Model, The O.C., One Tree Hill, Lipstick Jungle, Everwood, Survivor, Invasion agus Curb Your Enthusiasm sula raibh siad le feiceáil sa Ríocht Aontaithe agus tíortha eile. Chomh maith le sin, thaispeáin TG4 an comórtas leadóige Wimbledon agus an rás Tour de France beo ar an aer. Tugann TG4 aird do cluichí Éireannacha chomh maith, ar nós na cluichí peil Ghaelach agus iománaíocht, mar shampla na sraitheanna náisiúnta agus comórtas na gclubanna. Níl na héachtaí seo in ann lucht féachana ábhalmhór a bhaint amach, ach ní fhéadfaí a rá gur mó atá TG4 is lucht na Gaeilge siar ná aniar leis na hiarrachtaí seo, toisc go bhfuil leantóirí rialta díbhirceach fós i ndíograis leis an tseirbhís in alt na huaire seo. Craoltar scannáin mhóra-le-rá freisin, mar shampla scannáin buachaillí bó, i dteangacha eile, go háirithe as Fraincis, Gearmáinis agus Spáinnis. right|240px|thumb|Lógó 1999 right|240px|thumb|Lógó 2003 Ó thaobh cláir shiamsaíochta de, tá an seó cainte Ardán agus an clár Paisean Faisean ar an bhfód. Ar an 31 Deireadh Fómhair 2006, craoladh an chéad eipeasóid den chlár Aifric, clár grinn/dráma atá dírithe ar dhéagóirí. Ag freastal ar dhaoine níos sine agus na gnóthaí céanna sa treis aige, tá an clár nua Seacht a leanann na saolta seachtar mac léinn i mBéal Feirste. Ar an 24 Meán Fómhair 2007, thosaigh TG4 ag taispeáint an chláir bheochana South Park as Gaeilge. Ní taise do Sesame Street é, a chraoltar faoin ainm Tar ag Spraoi Sesame.
Chuaigh leis an stáisiún méid réimí go leor réaltaí a sheoladh in Éirinn, cuir i gcás, na deirfiúracha Seoige, Gráinne agus Síle, agus Hector Ó hEochagháin.
Ar na cúiseanna uilig á lua, tá TG4 tar éis teacht chuige féin mar acmhainn cruthanta a mbíonn ag freastal ar chúraimí na Gaeilge is na nGaeilgeoirí.
Cuireann TG4 sruth beo ó Dháil Éireann dhá lá sa tseachtain. Tá clár nuachta laethúil den chéad scoth go deo chomh maith, Nuacht TG4 agus an clár Timpeall na Tíre (bailiúchán de na scéalta móra ar bhonn seachtainiúil) agus 7 Lá (díospóireacht ar cúrsaí reatha). Is iad na cláracha faisnéise seo i dtaca le cúrsaí reatha a bhfuil ard-chaighdeán labhartha na Gaeilge acu, agus go deimhin tá dul faoi leith acu maise a chur ar do chuid Gaeilge go gasta, má chuireann tú cos as breathnú orthu go rialta.
thumb|border|right|240px|Corp is anam, i [[2009 ]] Tá seirbhís teilitéacs ag TG4, ar a tugtar Téacs TG4. I mí an Mheithimh na bliana 2006, thosaigh siad ag craoladh cláir go beo ar an suíomh idirlín tg4.tv.
Tuaisceart Éireann
Mar pháirt de Chomhaontú Aoine an Chéasta sa bhliain 1998, cuireadh TG4 (nó TnG mar a bhí sé) ar fáil i dTuaisceart Éireann. Sa bhliain 2005, thosaigh sé ag craoladh go hoifigiúil ón tarchuradóir úd Divis gar do Bhéal Feirste.
Aitheantas agus duaiseanna
Thuill dhá shaothar an-éagsúil mórdhuais agus aitheantas speisialta do TG4 ag comórtas tábhachtach Eorpach, Circom 2011, a tionóladh i Frederikstad san Iorua. Thug an scannán An Píopa an phríomhdhuais Faisnéise leis agus tugadh aitheantas agus moladh speisialta don tsraith Gualainn le Gualainn, stair an rugbaí in Éirinn, sa duaisaicme do chláracha spóirt. Is í seo an ceathrú uair le deich mbliana a bhfuair cláracha TG4 duaiseanna agus aitheantas ó Circom.
Bronnadh Buaic-Ghradam Chumarsáide an Oireachtais ar TG4 don bhliain 2016. An tUachtarán Mícheál D. Ó hUiginn a bhronn an duais.
Teach an Ardmhéara
Áras cónaithe Éireannach atá suite ar Sráid Dásain i mBaile Átha Cliath, Poblacht na hÉireann é Teach an Ardmhéara. Is san fhoirgneamh seo atá Ard-mhéara Bhaile Átha Cliath lonnaithe ó 1715 go dtí an lá inniu.
Tugtar 'The Mansion House' air i mBéarla.
Stair
clé|mion
Bhí Dónall Ó Conaill ina ardmhéara ann. Ar an 14 Aibreán 1914, bunaíodh Cumann na mBan go hoifigiúil i Seomra na gColún.
Muc-sheilch
Sióg is ea an muc-sheilch. Deirtear go gcónaíonn an muc-sheilch sa Loch Ma-ruibhe.
Colorado Springs, Colorado
Is é Colorado Springs an dara cathair is mó in Colorado, Stáit Aontaithe Mheiriceá. Tá Colorado Springs suite i gContae El Paso, agus tugtar an leasainm "The Springs" air. Tá Steve Bach ina méara ann. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1871.
Hiodrachás
Struchtúr buan chun uisce nó talamh bhog a choimeád amach as láithreán ina bhfuil dúshraith foirgnimh á leagan. Cineálacha éagsúla in úsáid: an hiodrachás oscailte atá oscailte ag a bharr is ag a bhun, an hiodrachás bosca atá oscailte ag a bharr is iata ag a bhun, agus an hiodrachás neomatach ina bhfuil seomra oibre le haer comhbhrúite ann chun an t-uisce a choinneáil amach.
Chad Valley, Birmingham
Is ceantar beag suite i mBirmingham é Chad Valley.
Tairiseach Boltzmann
Tairiseach leis an tsiombail k in aonaid J K -1 (giúl in aghaidh an cheilvin), le luach 1.381 × 10 -23 J K -1. Sainmhínítear é mar R/NA, mar arb é R tairiseach mólarach na ngás is NA tairiseach Avogadro. Tagann sé i gceist i staidéar ar airíonna staitistiúla na ngás, agus ainmníodh as Ludwig Boltzmann é.
Minas Gerais
Is stát de chuid na Brasaíle é Minas Gerais ata súite sa réigiún Thiar Theas. Is é Belo Horizonte príomhchathair an stáit. Tá teorainn aige le Bahia, Goiás, Mato Grosso do Sul, Sao Paulo and Rio de Janeiro, Espírito Santo. Tá 17,891,452 duine ina gcónaí ann (An dara daonra is mó sa Brasaíl). Is é Aécio Neves ón PSDB an Gobharnóir.
Frithfhiontar Albin
Is oscailt fichille é an Frithfhiontar Albin a thosaíonn leis na gluaiseachtaí:
agus is é an leanúint is gnách:
Is cosaint neamhchoitianta é an oscailt ar Fhiontar na Banríona. Mar mhalairt ar cheithearnach an fhiontair, tá ding lárnach ag an dubh ag d4 agus faigheann sé roinnt seans le haghaidh ionsaithe. Go minic déanfaidh an bán iarracht an ceithearnach a thabhairt ar ais ag tráth tráthúil chun buntáiste suímh a fháil.
Sa Encyclopaedia of Chess Openingstugtar na cóid D08 agus D09 don Fhrithfhiontar Albin.
Stair
Cé gurbh é Cavallotti a d’imir an oscailt seo ar dtús i gcoinne Salvioli ag craobhchomórtas Milano 1881, is ó Adolf Albin, a d’imir é in aghaidh Emanuel Lasker i Nua-Eabhrac 1893, a fuair sé a ainm. Cé nach n-imrítear go minic é ag an máistirleibhéal, bhain seanmháistir na Rúise Alexander Morozevich úsáid rathúil as sna 2000í.
Príomh líne
Leanann an phríomhlíne '''4. Nf3 Nc6''' ( 4. ceadaíonn...c5 5.e3 toisc nach bhfuil an t-easpag i sáinn a thuilleadh ag an Dubh) agus anois is iad príomhroghanna an Bán ná 5.a3, 5.Nbd2, agus 5.g3. B'fhéidir gurb é an iarracht is fearr a bhéas ag an Bán le haghaidh buntáiste ná easpag an rí a ghlacadh. B'fhéidir gurb é an iarracht is cinnte a rinne an Bán ar bhuntáiste ná fianchetto a dhéanamh ar easpag rí le 5.g3 agus Bg2 agus Nbd2 ina dhiaidh sin. Is minic a chaislíonn an Dubh ar thaobh na banríona. Leanúint tipiciúil is ea 5.g3 Be6 6.Nbd2 Qd7 7.Bg2 0-0-0 8.0-0 Bh3.
Gaiste Lasker
Tá an ceithearnach dubh ag d4 níos láidre ná mar a d'fhéadfadh sé a bheith le feiceáil. Tar éis 3.dxe5 d4 an bogadh míchúramach 4.e3? is féidir leis an Gaiste Lasker a bheith mar thoradh air. Tar éis 4...Bb4+ 5.Bd2 dxe3 6.Bxb4?? botún atá ann - Bogann an Dubh 6...exf2+ 7.Ke2 fxg1=N+! agus tá ionad an Duibh níos fearr. Is díol suntais é an Gaiste Lasker mar is annamh a fheictear tearcphromóisean sa chluiche praiticiúil.
Comhathrú Spassky
Sa Chomhathrú Spassky bogann an Bán 4. e4 chun leas a bhaint as an bhfíric go gcaithfear gabháil en passant a dhéanamh díreach tar éis gluaiseacht chun tosaigh ceithearnach an namhaid. Mar sin anois tar éis 4...Bb4+ 5.Bd2 níl an ghabháil ...dxe3e.p. ar fáil don Gubh a thuilleadh.
Frithchiallaigh 'S' agus 'D' na Gaeilge
Is éard is ciall le frithchiallaigh 'S' agus 'D' na Gaeilge ná péirí focal a thosaíonn le 'S' agus le 'D' agus ar leathbhádóirí frithchiallacha a chéile iad. Na réimíreanna 'so' agus 'do', atá dearfach agus diúltach faoi seach, a chinntíonn an difear idir roinnt de na péirí seo. Feictear an ghné chéanna i nGaeilge na hAlban.
Samplaí Gaeilge
Is féidir liosta mór fada a dhéanamh leis na réimíreanna "so" nó "do" roimh aidiacht bhriathartha, so-ite - do-ite, soléite - doléite, sodhéanta - dodhéanta, soghlanta - doghlanta, sothuartha - dothuartha, sochreidthe agus dochreidte, agus sodhéanta agus dodhéanta, is araile.
Tá amhras ann faoi na samplaí a bhfuil comhartha ceiste ina ndiaidh.
Yuri Gagarin
Ba spásaire Sóivéadach é Yuri Alekseyevich Gagarin (Rúisis: Юрий Алексеевич Гагарин). Ba é Yuri Gagarin an chéad duine riamh a chuaigh lasmuigh d'atmaisféar an domhain.
Luathshaol
Rugadh Gagarin ar an 9 Márta, 1934 ar an taobh thiar de phríomhchathair na Rúise, Moscó.
Tháinig sé i méadaíocht ar fheirm chumannach mar a raibh a athair ina shiúinéir. Chuaigh an t-athair isteach san arm nuair a rinne an Ghearmáin ionradh ar an Rúis agus tugadh Yuri agus an chuid eile den teaghlach amach as láthair na cogaíochta.
Nuair a bhí sé san iarbhunscoil chuir Yuri spéis sa teicneolaíocht agus fuair sé oiliúint sa mhiotalóireacht.
Chuir sé spéis in eitleáin ina dhiaidh sin agus é ar choláiste agus d'fhreastail sé ar ranganna eitleoireacht a. Ba léir go raibh an tallann aige mar phíolóta agus chuaigh sé isteach san Aerfhórsa nuair a bhí sé réidh leis an choláiste.
Píolóta trialach a bhí ann, eitleáin nua á dtriail aige in aois nua na scairdeitleán. Nuair a thosaigh clár taiscéalaíocht spáis na Rúise bhí Gagarin ar bís le páirt a ghlacadh ann. Bhí sé ar dhuine den seisear a oileadh mar spásairí san Aontacht Shóivéadach agus piocadh é le bheith ina phíolóta ar an chéad spáslong.
An chéad duine riamh sa spás
Ar an 12 Aibreán 1961 ba é Yuri Gagarin an chéad duine riamh a chuaigh lasmuigh d'atmaisféar an domhain. Rinne sé timthriall ar an bpláinéad ar bhord an spásárthach Vostok a hAon ("Oirthear" is brí leis an bhfocal Rúisise sin vostok). Bhí sé seacht mbliana fichead d'aois nuair a teilgeadh sa spás é as Baikonur. Turas 108 nóiméad a bhí ann. Ba é 28,260 ciliméadar san uair an luas b'airde a shroich a árthach agus é sa spás.
Cáil agus bás
Ar dtús, ní raibh cead ag Gagarin eitilt arís áfach. Cuireadh luach an-ard ar a shaol. Chuir an srian as go mór dó.
I 1968, thosaigh Gagarin ag dul faoi oiliúint san aer. Cúpla seachtain níos déanaí, maraíodh Gagarin i dtimpiste ar an 27 Márta 1968 agus eitleán nua (MIG-15) á thriail aige. 34 bliana d'aois a bhí sé. Bhí an timpiste faoi bhrat rúndachta, agus tá go leor conspóide ag baint leis fós.
Créamadh a chorp agus cuireadh an laoch i mballa sa Chreimil.
Fad Planck
De réir Max Planck, scála faid a fhéadfaidh a bheith tábhachtach in imtharraingt chandamach. Is féidir go seasfaidh sé don íosfhad is féidir a bheith idir dhá phointe. Cothrom le √(G h/(2 π c 3 )) = 1.62 × 10 -35 m, nuair is é G tairiseach na himtharraingthe, h tairiseach Planck, is c luas forleata an tsolais. Is í an mhais Planck chomhfhreagrach ná 2.18 × 10 -8 kg.
Sheldon, Midlands Thiar
Is ceantar suite i mBirmingham é Sheldon.
Maighdean róin
deas|250px|thumb|Selchidh Sióg is ea an mhaighdean róin.
Cothromóid Born-Landé
Is bealach í  an chothromóid Born-Landé chun fuinneamh laitíseach comhdhúil ianach criostalach a ríomh. Sa bhliain 1918 mhol Max Born agus Alfred Landé go bhféadfaí fuinneamh laitíseach a dhíorthú ó phoitéinseal leictreastatach na laitíse ianaí agus ó théarma fuinnimh éarthaí phoitéinsil.
áit:
Papilio machaon
Féileacán den fhine Papilionidae is ea Papilio machaon nó an féileacán fáinlearrach. Is é an cineál speiceas den ghéineas Papilio. Tá an speiceas forleathan seo le fáil i gcuid mhór den Phailé-artach.
An Chríostaíocht
Na trí dreamanna sa domhan Críostaí ná an Eaglais Chaitliceach Rómhánach, na eaglaisí Ceartchreidmheachas agus na sainchreidimh éagsúla Protastúnachas.
Creidimh
Creideann Críostaithe gurb é Íosa an Slánaitheoir. Mar thoradh air sin, tugann siad an t-ainm An Críost air. Teagasc an Chríostaíocht go raibh Íosa ina Mhac Dé le linn a bheatha dhaonna, de shliocht Dháibhí, agus ina Mhac Dé le cumhacht ag a aiséirí, agus le spiorad na naofachta.
Stair
clé|mion|288x288px|AD 600
An Luath-Eaglais
Thosaigh an Chríostaíocht sa chéad aois mar sheict Ghiúdach. Roinneann sí a lán téacsanna reiligiúnacha leis an Ghiúdachas, go háirithe an Sean Tiomna. Cosúil leis an Ghiúdachas agus an tIoslam, aicmítear an Chríostaíocht mar reiligiún Abrahámach ós rud é go bhfuil na trí chreideamh bunaithe ar an traidisiún faoi Abrahám.
Bhí an t-ainm "Críostaí" (Gréigis: Χριστιανός) curtha ar na deisceabail don chéad uair in Antiógh, de réir Aicteanna 11:26. Deirtear gurb é Iogna ón Antiógh a bhain úsáid as an téarma "Críostaíocht" (Gréigis Χριστιανισμός) i dtús. mion|288x288px|daoine a d'iompaigh ar an gCríostaíocht ba ea iad go léir
Na Meánaoiseanna
Leis an meath agus titim den Impireacht na Róimhe san iarthar, d'éirigh an phápacht sáite sa pholaitíocht, ag tosú leis an taidhleoireacht a rinne an Pápa Leo leis na Hunaigh agus na Vandail.
Scoilt an Eaglais Chaitliceach Rómhánach agus Ceartchreidmheachas na Oirthear as a chéile sa Siosma Mór na 1054 AD.
An Reifirméisean
Tháinig Protastúnachas ina saol i rith an Reifirméisean Protastúnach sa 16ú haois, ag scoilteadh as an Eaglais Chaitliceach Rómhánach.
Sacraimintí
clé|150px|thumb|An [[Eocairist]] Samplaí sacraimintí ná an baisteadh, an Aifreann agus an Eocairist. Tháinig an focal as an Laidin sacramentum, cé a raibh é úsáidte a aistriú an focal Gréigis den 'rúndiamhair'.
Ballraíocht
mion|322x322px|Ballraíocht inniu Tá tuairim is 2.1 billiún Críostaí timpeall an domhain, rud a fhágann gurb í an chreideamh is mó sa chruinne í. Tá sí ar an bpríomh-reiligiún sa Mheiriceá Thuaidh, sa Mheiriceá Theas, san Eoraip, sna hOileáin Fhilipíneacha, san Aigéine agus i bpáirt mhóra na hAfraice. Tá an Críostaíocht ag fás go tapa san Áise, go háirithe sa tSín, sa Chóiré Theas, agus san Afraic Thuaidh.
Ríocht na Mí
Ríocht in Éirinn ón 1d go 12ú haois AD ab ea Mí (Sean-Ghaeilge: Mide). Mar is léir óna hainm, "mí, meán", suite i lár na tíre a bhí sí.
mion|120px|Ríocht na Mí c. 900 mion|120px|Armas na Mí
Ag a fairsinge is mó, bhí inti Contae na Mí agus Contae na hIarmhí go léir, agus codanna de chontaetha Cabháin, Bhaile Átha Cliath, Chill Dara, Longfort, Lú agus Uíbh Fhailí.
Stair
Deirtear de réir sean-nóis gur bunaíodh an Mhí sa chéad aois ag Túathal Techtmar. Luath-rítheaghlachv sa cheantar ab ea Uí Enechglaiss. De réir fhianaise ar cloch oghaim duit raibh ó dheas den Bhaile Shláine, bhí siad i gceannas ann. I dteannta le hUí Fhailí agus Uí Bairrche, ball desna Laigin ab ea iad, ach b'fhéidir fosta go raibh gaol acu leis na hIverni. I rith na luath-6ú haoise, cuireadh an ruaig orthu ag Uí Néill as a dtír dhúchais i gCill Dara agus thar Sléibhte Chill Mhantáin. Go déanach sa ré stairiúil, bhí Uí Enechglaiss suite san tInbhear Mór agus mórthimpeall air.
I nÉirinn ná meánaoise, de Chlann Cholmáin a bhí Ríthe na Mí, géag de chlann Uí Néill. Bhí roinnt acu ina nArd-Ríthe na hÉireann.
I ndiaidh Ionradh na Normannach, bhronn Henry II na Sasana, ina cáilíocht mar Thiarna na hÉireann, an ríocht ar Hugo de Lacy sa bhliain 1172, faoin teideal Tiarnas na Mí. Díbríodh Uí Mhaoil Sheachlainn siar agus lonnaigh siad ar bhruach oirthir na Sionainne.
Cuar
mion I réimse na matamaitice, líne is ea cuar nach bhfuil díreach (nó líne ar aon déanamh le stua ciorcail ).
Ríocht na Mí
Cúige agus deoise
Meastar gur Cúigí na hÉireann ab ea an Mhí, i dteannta le Connachta, Laighin, Mumhain and Uladh. Tá teoranta an-chosúil leis an ríocht ag Deoise na Mí, bunaithe ag Sionad Ráth Bhreasail sa bhliain 1111.
Féach freisin
Críocha an lae inniu:
Fraochán beag
Is feithid é an fraochán beag. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann.
Wylde Green
Is ceantar suite i mBirmingham é Wylde Green.
Lucius Tarquinius Superbus
Ba é Tullus Hostilius an seachtú rí agus rí deireanach na Róimhe de réir finscéil. Bhí sé ina réim ar feadh 25 bliain go dtí gur éirigh an chosmhuintir amach agus bunaíodh an phoblacht.
Seana Bhráigh
Is sliabh in Albain í Seana Bhráigh, atá suite sa Ros, Comhairle na Gàidhealtachd.
Tairiseach Planck
Tairiseach bunúsach uilíoch a thagann isteach i gcothromóidí na teoirice candamaí. Úsáidtear an tsiombail h dó, agus is é a luach 6.626 × 10 -34 giúl soicind (J s). Thug Max Planck isteach é i 1900 ina staidéar ar radaíocht dúchoirp. Tugann sé an gaol idir fuinneamh, E, candam solais is a mhinicíocht, ν, mar seo: E = hν. Uaireanta úsáidtear sa bhfoirm h*, agus h* = h/(2 π).
Don't Fear the Roofer
Craoladh an séú heipeasóid déag, "Don't Fear the Roofer", den séú sraith déag The Simpsons ar an 1 Bealtaine 2005. Scríobh Kevin Curran an eipeasóid seo. D'fhéach 11.92 milliún duine ar an eipeasóid.
Stiallach corcra
Is feithid é an stiallach corcra. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann.
Hiodragrafaíocht
Eolaíocht a bhaineann le mapáil na réigiún ar Domhan atá clúdaithe le huisce, fairsinge, imeallbhoird, doimhneacht, salandacht, íonacht, soladacht is leachtacht, soghluaisteacht, acmhainní iasc, loingeas is loingseoireacht, aeráid is aimsir, agus airíonna uile eile na réigiún uisciúil a thomhas, a chinntiú is a thuiscint.
Díraonadh
Is éard is díraonadh ann ná iarmhairt trasnaíochta toinne i leith tonnta atá freagrach as leathadh toinne a thagann amach as cró beag (cosúil le fuaimthonn ag teacht amach as callaire fógartha poiblí). Trí dhíraonadh a chasann tonnta thar réada, agus is ar an ábhar seo a bhíonn bandaí caola geala is dorcha ar imeall scátha (frainsí díraonta). Is foinse thánaisteach don tonn iomadaithe é an réad díraonta nó an cró. Cheap an t-eolaí Iodálach Francesco Maria Grimaldi an focal diffractionem, díraonadh (Gaeilge:briseadh as a chéile) agus ba é an chéad duine riamh é a thaifead breathnuithe cruinne ar an bhfeiniméan sa bhliain 1660. San fhisic chlasaiceach, déantar cur síos ar an bhfeiniméan díraonta leis an bprionsabal Huygens-Fresnel a deir gur féidir breathnú ar gach poncfhoinse ar tonnbhráid mar tonnáin tánaisteacha sféarúla. Bíonn an patrún lúbthachta sainiúil níos suntasaí nuair a thagann tonn ó fhoinse chomhleanúnach (ar nós léasair) ar scoilt/cró atá inchomparáide ó thaobh méide de lena thonnfhad,mar a thaispeántar san íomhá ionsáite..nuair a bhuaileann tonn ó fhoinse chomhleanúnach (cosúil le léasair) scoilt/cró atá inchomparáide ó thaobh méide lena thonnfhad, mar a thaispeántar san íomhá a cuireadh isteach. Tá sé seo mar gheall ar phointí éagsúla (nó trasnaíocht) a chur leis ar an tonnbhráid (nó, gach tonnán) a thaistealaíonn ar chonairí ar faid éagsúla go dtí an dromchla clárúcháin. Má tá oscailtí iolracha a bhfuil leagtha amach go dlúth (m.sh., gríl díraonta), is féidir patrún casta déine éagsúil a bheith mar thoradh air.
Tarlaíonn na héifeachtaí seo freisin nuair a thaistealaíonn tonn solais trí mheán a bhfuil comhéifeacht athraonta éagsúil aige, nó nuair a thaistealaíonn fuaimthonn trí mheán a bhfuil fuaimchoiscis éagsúla aige – díraonann gach tonn, lena n-áirítear tonnta imtharraingthe, tonnta uisce, agus tonnta leictreamaighnéadacha eile amhail X-ghathanna agus radathonnta. Ina theannta sin, léiríonn meicnic chandamach freisin go bhfuil airíonna cosúil le tonnta ag damhna, agus mar sin go ndéantar díraonadh air (atá intomhaiste ag leibhéil fho-adamhacha go móilíneach).
Braitheann an méid díraonta ar mhéid na bearna. Is mó an díraonadh nuair atá méid na bearna cosúil le tonnfhad na toinne. Sa chás seo, nuair a théann na tonnta tríd an mbearna éiríonn siad leathchiorclach.
Déanann na hadaimh atá eagraithe i gcriostail X-ghathanna nó leictreoin nó neodróin a dhíraonadh chun patrúin a tháirgeadh a léiríonn mionstruchtúr an chriostail. I ngreille dhíraonta bíonn na céadta scoilteanna in aghaidh an cheintiméadair, agus is áisiúil í chun léas solais a dheighilt ina chomhdhathanna. Is é díraonadh a chinneann an cumas deiridh díscaoilte in ionstraimí optúla.
Sleaghach
Is sliabh i gComhairle na Gàidhealtachd, Albain í Sleaghach, atá suite sa Ros.
Beaumont Leys
Is bruachbhaile agus barda suite i Leicester é Beaumont Leys.
Tairiseach Madelung
deas|mion| An tairiseach Madelung don ian NaCl lipéadaithe 0 trí mhodh na sféar fairsingíoch. Ainmníonn gach uimhir an t-ord ina ndéantar í a shuimiú. Tabhair faoi deara, sa chás seo, go bhfuil an tsuim eisréimneach, ach tá modhanna ann chun í a shuimiú a thugann sraith inréimneach. Baintear úsáid as Tairiseach Madelung chun phoitéinsilleictrí ian aonair i gcriostal a chinneadh trí na hiain a chomhfhogasú le poncluchtanna. Tá sé ainmnithe i ndiaidh Erwin Madelung, fisiceoir Gearmánach.
Gluais fichille
Míníonn an ghluais fichille seo téarmaí a úsáidtear go coitianta san fhichille, in ord aibítre. Tá a leathanaigh féin ag cuid de na téarmaí seo, mar shampla gabhlaigh agus teanntaigh. Le haghaidh liosta de na píosaí fichille neamhortadocsacha, féach píosa fichille draíochta ; le haghaidh liosta téarmaí a bhaineann go sonrach le fadhbanna fichille, féach Gluais d'fhadhbanna fichille ; le haghaidh liosta de línte tosaithe ainmnithe, féach Liosta oscailtí fichille ag leanúint an chóid ECO ; le haghaidh liosta de na cluichí a bhaineann le fichille, féach Leaganacha fichille.
Danny Baker
Is polaiteoir de chuid Shinn Féin é Danny Baker (Domhnall Bácaeir). Is Comhalta den Tionól Reachtach é do Bhéal Feirste Thiar, ó 2022 ar aghaidh.
Stiallach donn
Is feithid é an stiallach donn. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann.
Eilean Chirceboist
Is oileán é Eilean Chirceboist, suite i ngar den Uibhist a-Tuath sna hOileáin Siar, i gComhairle nan Eilean Siar.
Planctón
Orgánaigh shíobtha mhuirí nach bhfuil aon chóras gluaiseachta acu den chuid is mó. Roinntear ina bhfiotaplanctóin is ina zóplanctóin iad. An chuid is mó díobh micreascópach. Is staid larbhach orgánach le pais fhásta eile cuid acu (na míreaplanctóin), cosúil le gráinneoga trá, crosóga mara, déchomhlaigh is éisc larbhacha. Fanann cuid eile ina bplanctóin i rith a mbeatha (na holaplanctóin) mar a dhéanann na cópapóid, na saigheada mara is na crilleanna.
Eoghan Mac Cormaic
Is údar, file, agus iarchime poblachtach as Cathair Dhoire é Eoghan “Gino” Mac Cormaic.
Chaith sé cúig bliana déag i bpríosún, ó 1976 go 1991, na blianta 1976–1981 i mbun agóide sna Blocanna H sa Cheis Fhada. In éindí leis na céadta cime eile, dhiúltaigh sé éadaí an phríosúin a chaitheamh ná obair an phríosúin a dhéanamh, ag iarraidh stádas mar chimí polaitiúla a bhaint amach.
Bhí sé ag obair leis an eagraíocht Glór na nGael idir 2005 agus 2023 mar leascheannaire agus bainisteoir for-rochtana. Bhí sé gníomhach freisin ag forbairt cluichí boird éagsúla as Gaeilge.
Ceapadh é ar Bhord Fhoras na Gaeilge in 2006 agus bhí sé ina leaschathaoirleach idir 2007 agus 2015.
Sa bhliain 2022, d'fhoilsigh Mac Cormaic leabhar cuimhní cinn ar an tréimhse a chaith sé “ar an phluid”. Bronnadh an chéad duais i gComórtas Liteartha an Oireachtais ar an leabhar.
Hiodrainsia
mion|Tom hiodrainsia ag fás in ithir alcaileach Tom síorghlas nó duillsilteach nó dreaptha le fréamhacha aerga é an hiodrainsia, dúchasach don Áise agus Meiriceá Thuaidh is Theas. Na duilleoga ubhchruthach i bpéirí urchomhaireacha. Na bláthanna i gcinn, na cinn bheaga torthúil is na cinn mhóra seasc. Dhá shaghas an-choitianta mar mhaisiúchán: láschaipíní le cinn le bláthanna móra seasca timpeall ar na cinn torthúla, agus mapachaipíní le cinn le bláthanna móra seasca amháin. Táirgeann an dá shaghas bláthanna gorma nuair a bhíonn an ithir fúthu aigéadach, agus bláthanna bándearga nuair a bhíonn sí alcaileach.
17 Meán Fómhair
Is é an 17 Meán Fómhair an 260ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 261ú lá i mbliain bhisigh. Tá 105 lá fágtha sa bhliain.
Black Friars, Leicester
Is ceantar suite i Leicester é Black Friars.
Paddy McMahon
Scríbhneoir agus spioradaí as Éirinn ab ea Paddy McMahon. Tá sé aitheanta is mó de bharr sraith de chúig leabhar a scríobh sé. The Grand Design atá mar theideal ar an tsraith.