cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Loscadh Mór Londan (1666)
Iarmhairtí an dóiteáin
Ar thionscnamh Shéarlais, i ndiaidh an dóiteáin, cuireadh suas Séadchomhartha do Dhóiteán Mór Londan, gar do Pudding Lane. Ba iad Christopher Wren agus Robert Hooke a dhear é. Tá sé 61 méadar ar airde agus tá aithne air go simplí mar “The Monument”. Is críoch-chomhartha aithnidiúil i Londain é, agus tá a ainm tugtha do cheann de na stáisiúin do na traenacha faoi thalamh. Sa bhliain 1668, cuireadh cúisimh i gcoinne na gCaitliceach leis an Séadchomhartha. Is é seo a leanas cuid dá raibh scríofa air:
"Here by permission of heaven, hell broke loose upon this Protestant city.....the most dreadful Burning of this City; begun and carried on by the treachery and malice of the Popish faction...Popish frenzy which wrought such horrors, is not yet quenched... "
Taobh amuigh de na ceithre bliana a raibh Séamus II i réim ó 1685 go 1689, d’fhan an inscríbhinn ann go dtí an bhliain 1830 nuair a ritheadh an tAcht um Fhuascailt na gCaitliceach.
Marcálann seádchomhartha eile, The Golden Boy ar Pye Corner in Smithfield, an áit ar stopadh an dóiteán. De réir na hinscríbhinne, toisc gur thosaigh an dóiteán ag Pudding Lane agus gur stop sé ag Pye Corner, thaispeáin sé sin go raibh an Dóiteán mar fhianaise ar dhíbheirg Dé ar Chathair Londain as peaca an chraois.
Creidtear gur mharaigh eipidéim na Plá Móire sa bhliain 1665 séú cuid d'áitritheoirí Londan, nó 80,000 duine. Deirtear uaireanta, toisc nár tharla eipidéimí plá arís i Londain i ndiaidh an dóiteáin, gur shábháil an Dóiteán Mór daoine i ndeireadh na dála toisc gur dhóigh sé cuid mhór den tithíocht mhíshláintiúil mar aon leis na francaigh agus a ndreancaidí a ghabh léi. Ar ndóigh ba iad na francaigh agus na dreancaidí sin a d’iompair an phlá. Easaontaíonn staraithe maidir le cibé acu ar chuir nó nár chuir an dóiteán cosc ar mhór-ráigeanna ina dhiaidh sin. Maítear ar láithreán gréasáin de chuid Iarsmalann Londan (The Museum of London) go raibh baint aige leis, ach luann an staraí Roy Porter nach ndeachaigh an dóiteán in aice leis na codanna ba mhíshláintiúla i Londain, na plódcheantair bhruachbhailteacha. Tá mínithe eile eipidéimeolaíochta tagtha chun cinn, agus tá sé tugtha faoi deara freisin gur imigh an galar ó bheagnach gach cathair Eorpach eile ag an am céanna.
Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe
Roimh na spriocanna seo a bheith i bhfeidhm ag na NA bhí na Spriocanna Forbartha na Mílaoise (Millennium Development Goals) i bhfeidhm idir 2000 agus 2015.
Tá a lán eagraíochtaí eile a oibríonn leis na Náisiúin Aontaithe timpeall na cruinne an-dáirire faoi na spriocanna seo a bhaint amach. Tá comhcheangal in Éirinn darb ainm Coalition 2030 atá mar ngréasán do heagraíochtaí, grúpaí agus gníomhairí in Éirinn bainteach leis na spriocanna seo. Cuireann eagraíochaí leithéídí Cúnamh Éireann (Irish Aid) agus Dóchas tábhachtach mhór ar chur i bhfeidhm na spriocanna freisin agus bíonn eagraíochtaí agus gníomhairí áirithe timpeall na cruinne i gcónaí ag iarraidh aird a tharraingt ar na spriocanna ó thaobh an leibhéal rialtas de sna tíortha a gceapfar nach bhfuil aird ar leith ar na spriocanna.
Is iad na spriocanna ná:
fearr a bhaint amach; agus talmhaíocht inbhuanaithe a chur chun cinn. chách ag gach aois. dheimhniú agus deiseanna foghlama ar feadh an tsaoil a chur chun cinn do chách. chumasú. shláintíocht a dheimhniú do chách. nua-aimseartha a dheimhniú do chách. lánfhostaíocht tháirgiúil agus obair chuibhiúil do chách a chur chun cinn. inbhuanaithe a chur chun cinn; agus nuálaíocht a chothú. sábháilte, marthanach agus inbhuanaithe. a thionchar. a úsáid ar son forbartha inbhuanaithe. inbhuanaithe a chur chun cinn; foraoisí a bhainistiú ar mhodh inbhuanaithe; dul i ngleic le fairsingiú fásaigh; díghrádú talún a stopadh agus a aisiompú agus deireadh a chur le cailliúint bithéagsúlachta. forbairt inbhuanaithe; rochtain ar cheart a sholáthar do chách; agus institiúidí atá éifeachtach, cuntasach agus cuimsitheach a thógáil ag gach leibhéal. dhomhanda um fhorbairt inbhuanaithe a athbheochan.
Al Mamoura
Is ceantar suite i nDoha, Catar é Al Mamoura.
An Bhréadaigh
Is baile suite i gContae Thír Eoghain í an Bhréadaigh.
Litríocht na Liotuáine
Fuair na Liotuánaigh sách deacair a gcultúr agus a litríocht dhúchasach a fhorbairt, nó níor tháinig a dteanga i gcrann mar theanga chultúrtha ach ón naoú haois déag i leith. Ní féidir a rá go ndéanfadh na Polannaigh aon iarracht an Liotuáinis a choinneáil faoi chos, ach mar sin féin, chuaigh cuid mhaith de na huaisle Liotuánacha leis an bPolainnis mar theanga chultúrtha. An pósadh a rinne cultúr tíre, béaloideas agus miotaseolaíocht na Liotuáine le teanga agus litríocht na bPolannach, áfach, bhí sé iontach torthúil, agus tá litríocht chlasaiceach na Polainnise foirgthe le móitífeanna Liotuánacha. Dá réir sin, dearcann na Liotuánach ar fhile náisiúnta na Polainne, Adam Mickiewicz, mar dhuine dá gcuid féin, agus iad den tuairim gur chóir Adomas Mickėvičius a thabhairt air ó cheart.
thumb|Katekizmas le Martyno Mažvydo (1547)
Meánaois
I rith na meánaoise, scríobhadh go leor litríochta Laidine sa Liotuáin.
Litríocht nua-aoiseach na Liotuáinise
B'é Kristijonas Donelaitis a chuir an chéad tús le litríocht nua-aoiseach na Liotuáinise leis an dán Metai ("Séasúir na Bliana"). Níor tháinig an dán i bprionta ach sa bhliain 1815, beagnach leathchéad bliain i ndiaidh bhás an fhile féin, agus is dócha nach dtiocfadh choíche, murach gur fhoilsigh an daonchara Prúiseach Ludwig Rhesa é. Sa bhliain 1845, tháinig an chéad leabhar staire amach sa teanga, mar atá, Būdas senovės Lietuvių kalnėnų žemaičių ("Nósanna na Sean-Liotuánach") le Simonas Daukantas.
Agus an naoú haois déag ag druidim chun deireanais, thosaigh ag géarú ar na feachtais a bhí ar siúl ag na húdaráis Phrúiseacha agus Rúiseacha leis an Liotuáinis a chur faoi chos i gcríocha an dá thír seo. Chuir na Prúisigh béim ar Ghearmánú na scoileanna, agus an Rúis Impiriúil ag troid na teanga féin: cuireadh cosc le foilsiú na leabhar Liotuáinise, ach an aibítir Choireallach a úsáid. Ní raibh cosc le leabhair Liotuáinise a chur i gcló sa Phrúis, áfach, agus b'ansin a d'fhoilsítí an chuid ba mhó de na leabhair Liotuáinise san am.
Neamhspleáchas
Le teacht an neamhspleáchais, bhí cead ag na Liotuánaigh a dteanga a shaothrú agus ollscoil Liotuáinise a bhunú in Kaunas. Ní raibh an Sóivéadú i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda in ann an Liotuáinis a bhaint de bhéal na ndaoine ná an saol cultúrtha a scrios, siúd is go raibh d'iallach ar go leor intleachtóirí Liotuánacha éalú roimh na díormaí Sóivéadacha agus a raibh fágtha dá saol a chaitheamh ar deoraíocht. Bhí tionchar nár bheag ag go leor acu seo ar léann agus chultúr a dtíortha nua. Is é an t-ainm is mó le rá acu, b'fhéidir, ainm Marija Gimbutas, a chaith an tréimhse ab fhearr dá saol ina hOllamh le Seandálaíocht in Ollscoil Chalifornia i Los Angeles (UCLA).
Scríbhneoirí an lae inniu
I measc scríbhneoirí an lae inniu, is é an file Tomas Venclova an duine is mó le rá acu. B'éigean dó, áfach, éalú ón Liotuáin Shóivéadach sa bhliain 1977, agus níor tháinig a chuid leabhar i gcló ina thír dhúchais roimh imeacht an Chumannachais.
Comhairle na Calcadóine
Is éard a bhí i gceist le Comhairle na Calcadóine ná comhairle éacúiméineach de chuid na hEaglaise Críostaí a tháinig le chéile sa Chalcadóin (inniu, Kadıköy sa Tuirc) sa 5ú céad.
Afterbirth (American Horror Story)
Craoladh an dara heipeasóid déag, "Afterbirth" den chéad sraith American Horror Story ar an 21 Nollaig 2011. Scríobh Jessica Sharzer an eipeasóid seo. D'fhéach 3.22 milliún duine ar an eipeasóid.
Jefferson, Texas
Is é Jefferson príomhbhaile Contae Marion, Texas. Bhí 2,024 ina gcónaí i Jefferson sa bhliain 2010.
Liosta focal as Idir Shúgradh agus Dáiríre
Scríobh Séamas Ó Murchú an leabhar Liosta focal as Idir Shúgradh agus Dáiríre. Is é atá ann ná bailiúchán de na leaganacha canúnacha agus focail nach bhfuil eolas maith orthu ón leabhar Idir Shúgradh agus Dáiríre a scríobh Máirtín Ó Cadhain. Foilsíodh an leabhar sa bhliain 1982. Is iad Acadamh Ríoga na hÉireann i mBaile Átha Cliath a d'fhoilsigh é.
Philip Burton
Polaiteoir Éireannach ab ea Philip Burton (26 Iúil 1910 – 3 Eanáir 1995). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.
Uimhir Rómhánach
Sa lá atá inniu ann úsáidtear uimhreacha Araibeacha (m.sh. 1, 2, ...59, 1000). Ach bhain na Rómhánaigh úsáid as uimhreacha difriúla. Tugadh uimhreacha do litir áirithe:
Al Markhiya
Is ceantar suite i nDoha, Catar é Al Markhiya.
Uimhir Rómhánach
Sin iad na uimhreacha a usaidtear de ghnáth inniu nuair a déantar liosta. Déantar comhairdeamh mar seo: I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII, IX, X ... XIV ... CLXII ... MCDXIV 1 2   3    4   5  6   7    8     9   10    14      162       1414 Tug faoi dhera IV/4 tá an I roimh an V agus ciallíonn sé go bhfuil an uimhir níos lú ná an V.
Elm Park
Is baile é Elm Park atá suite sa bhuirg Havering, Londain Thoir. I ndaonáireamh na bliana 2011 fuarthas 12,466 duine ina gcónaí ann.
Denzel Washington
deas|clé|150px|mion|Denzel Washington Is aisteoir, scríbhneoir scripte, stiúrthóir agus léiritheoir scannán as Meiriceá é Denzel Hayes Washington, Jr. (rugadh é ar an 28 lá de Mhí na Nollag, 1954). D'éirigh leis moladh a fháil ó na léirmheastóirí dá chuid oibre san scannáin ó na 1990idí i leith, ina measc an tslí ar ghlac sé róil ag déanamh aithrise ar fhíorphearsana, leithéidí Steve Biko, Malcolm X, Rubin Carter, Melvin B. Tolson, Frank Lucas agus Herman Boone. Bronnadh trí dhuais Golden Globe ar Washington as a chuid oibre. Is díol suntais é gurb é an dara fear de bhunadh gorm na hAfraice i Meiriceá a bhuaigh Duais an Acadaimh don aisteoir is fearr, duais a bronnadh air i ngeall ar a ról sa scannán Training Day (2001).
Cineál
Is rannán de theaghlach é cineál, go háirithe de theaghlach Gaelach. Úsáidtear an téarma seo in Albain agus in Éirinn, i gcás ina bhféadfadh é a aistriú mar sliocht nó síol srl, a fhéadfaidh sliocht duine a léiriú (mar shampla, sliocht Néill Naoighiallaigh).
San fhoclóir sanasaíoch 'An etymological dictionary of the Gaelic language', tugann Alasdair MacGilleBhàin an méid seo a leanas le fios faoin fhocal cineal; "offspring, clan, Irish cineul, Old Irish cenél, Welsh cenedl, Old Welsh cenetl, Corl kinethel, *kenetlo-n: Indo-European qen, begin; Greek kainós, new ( @Gkanjós); Latin re-cens, English recent; Church Slavonic koni", beginning; Sanskrit kaná, young".
2015 Bucharest Open
Ba chomórtas WTA Tour é 2015 Bucharest Open a imríodh ag Arenele BNR. Thosaigh an príomhchomórtas ar 13 Iúil 2015 agus chríochnaigh sé ar 19 Iúil 2015.
B'é 2015 an dara heagrán den chomórtas. Bhuaigh Anna Karolína Schmiedlová comórtas na singlí le Oksana Kalashnikova agus Demi Schuurs ag bua comórtas na mbeirteanna.
Cúnamh Éireann (gníomhaireacht stáit forbartha idirnáisiúnta)
Clár Rialtais na hÉireann maidir leis an bhforbairt thar lear, atá ag obair chun an bhochtaineacht agus an t-ocras a laghdú ar domhan, is ea Cúnamh Éireann nó Irish Aid as Béarla. Tá an clár á bhainistiú ag Rannóg an Chomhair um Fhorbairt de chuid na Roinne Gnóthaí Eachtracha agus Trádála. Tá a gcuid oibre bunaithe ar an bPáipéar Bán ar Chúnamh Éireann, ina gcuirtear an comhrac in aghaidh an ocrais agus na bochtaineachta ar fud an domhain ag croílár bheartas eachtrach na hÉireann.
Is é an aidhm atá lena chuid clár cúnaimh an bhochtaineacht agus an t‑ocras a laghdú, go háirithe san Afraic fho-Shahárach san áit is mó gátar. Trí thacú le forbairt fhadtéarmach agus cabhair dhaonnúil a sholáthar in os cionn ochtó tír thar ceann mhuintir na hÉireann, tá Cúnamh Éireann ag iarraidh cabhrú chun todhchaí níos fearr a thógáil do chuid de na pobail is boichte ar domhan. Cé go dtacaíonn Cúnamh Éireann le hobair i líon mór tíortha ar fud an domhain forbraíochta, is ar an Afraic fho-Shahárach is mó atá siad dírithe- go háirithe An Aetóip, An Mhaláiv, An Chéinia, Mósaimbíc, Siarra Leon, An Tansáin, Uganda, Vítneam agus An tSaimbia.
Oibríonn Cúnamh Éireann le bpairtnéirí ins na dtíortha ina n-oibríonn siad, pairtneirí ar nós EU AID agus na Náisiúin Aontaithe.
Is tacadóirí iad Cúnamh Éireann leis na Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe ag na Náisiúin Aontaithe a bhaint amach agus in 2019 d'fhoilsigh siad beartas nua le aghaidh stiúradh a gcuid obair de sna mblianta atá amach romhainn darb ainm Domhan Níos Fearr nó A Better World as Béarla.
Seachnassach mac Blathmaic
Rí Bhreá agus Ard-Rí na hÉireann ba ea Seachnassach mac Blathmaic (Sean-Ghaeilge Sechnassach mac Blathmaic) (bás 671), a tháinig i gcomharbacht ar a athair Blathmac mac Áedo Sláine (bás 665) agus uncail Diarmaid mac Aodha Sláine (bás 665). Ba bhall é de Shíol Aodha Sláine d'Uí Néill an Deiscirt, ainmnithe as a sheanathair, Aodh Sláine (bás 604).
Deirtear gur éag athair agus uncail Sheachnassaigh de phlá mór — the buide Chonaill — a tharla i nÉirinn ón mbliain 664 ní 665 ar aghaidh.
Cuireann comhaontais phósta Sheachnassaigh in iúl go raibh dlúthghaoil aige leis na Laigin. Le Fionndealbh ní Cheallaigh (Findelb ingen Chellaig), iníon b'fhéidir le Ceallach Cualann (bás 715) a bhí an t-aon phósadh amháin aige dá bhfuil tuairisc ann. Phós a iníon, Bé Fáil (bás 741), in ann trátha Ceallach Cualann. Tá eolas ar bheirt iníonacha eile, Murgal agus Mumhain, ach ar mhac ar bith.
Ní fhaightear ach pas beag sna hannála maidir le réimeas Sheachnassaigh seachas a bhás. Maraíodh é i Mí na Samhna, November 671 ag Dubh Dúin, rí Chineál Cairbre, mion-ríocht Uí Néill ar imill uachtaracha na Bóinne gar de Chluain Ioraird. Tháinig a dheartháir Ceann Faoladh i gcomharbacht air mar Ard-Rí, is dócha dá bhliain in 672.
Níl Seachnassach san áireamh mar Ard-Rí sa luath-ríliosta Buile Choinn. Is dócha gur fágadh ar lár é d'aon ghnó, óir gur tiomsaíodh an liosta le linn réimeas Fhíonsneachta, marfóir a dheartháir, Ceann Faoladh (bás 675). Tá sé dáiríre san áireamh mar Ard-Rí i gCroinic na hÉireann, an bunleagan d'annála Éireann eile.
Insítear i nAnnála na gCeithre Máistrí maidir leis:
Feictear Seachnasach sna saothair, idir úrscéalta agus gearrscéaltá, Sister Fidelma mysteries le Peter Tremayne.
Dóchas - An Scátheagras Éireannach d'Eagraíochtaí Forbartha Neamhrialtasacha
Soláthraíonn Dóchas comhairle faoi bheartas agus tugann sé faoi fheachtais tacaíochta agus feasachta ar cheisteanna forbartha in Éirinn agus san AE. Is é ionadaí na hÉireann é ar Struchtúr comhordaithe NGOanna an Aontais Eorpaigh, CONCORD.
Spartachas
Gliaire as Tráicia a bhí ina cheannaire sa Tríú Cogadh Sclábhánta in aghaidh Impireacht na Róimhe ab ea Spartachas (Laidin: Spartacus; 111 RC – 71 RC).
Jász
thumb|Léarscáil Treibh Ungárach is ea na Jász a bhfuil cónaí orthu sa cheantar ar a dtugtar Jászság, timpeall na cathrach úd Jászberény. Chuir siad fúthu san Ungáir an chéad uair sa tríú haois déag, in éineacht leis na Cúmánaigh. San am sin, ba dream eitneach ar leith iad, agus teanga Iaránach ó dhúchas acu a bhí an-chosúil leis an Óiséitis. Rinne an Rí Ungárach Béla IV Árpád iarracht dul i gcomhghuaillíocht leis na Cúmánaigh agus na Jász le cogadh a chur in éineacht ar an gcomhnámhaid, is é sin, na Mongólaigh a bhí díreach ag bagairt ar an Ungáir. Ní raibh na huaisle Ungáracha sásta leis an gcomhghuaillíocht, áfach, agus ruaigeadh an dá dhream seo as an Ungáir go gairid ina dhiaidh sin. D'fhorghabh na Mongólaigh an Ungáir ansin, agus chuaigh an Rí Béla ar an gcoigríoch le teacht slán uathu. Go gairid ina dhiaidh sin, tháinig an nuacht ón Mongóil go raibh an Cán Ögedei, rí na Mongólach, tar éis bháis, agus d'fhill na Mongólaigh abhaile ansin. Nuair a bhí na Mongólaigh bailithe leo as an tír, cheadaigh Béla do na Jász filleadh, agus shocraigh siad síos i lár an mhachaire Ungáraigh le dul le tréadaíocht ainmhithe mar shlí bheatha.
thumb|Jász-Nagykun-Szolnok san Ungáir De réir a chéile, chaill siad a dteanga agus a nósanna, agus iad ag dul chun Ungárachais agus ag labhairt Ungáirise. Mar sin féin, choinnigh siad a bhféinrialtas mar aonad ar leith i ríocht na hUngáire go dtí an bhliain 1876.
Thángthas ar iarsmaí na teanga Jász i Leabharlann Náisiúnta na hUngáire sna 1950idí. Bhí na saineolaithe ábalta gramadach agus foclóir na teanga a anailísiú agus a mhíniú, agus iad ag dul i dtuilleamaí na hÓiséitise, teanga Iaránach a labhraítear sna Sléibhte Cugasacha.
Niamey
Is é Niamey príomhchathair na Nígire in iarthar na Afraice, agus is é an chathair is mó sa tír. Lárionad riaracháin, cultúir agus eacnamaíoch na Nígire atá ann. Tá an chathair suite ar bhruacha abhann na Nígire in iardheisceart na tíre, i lár réigiúin ina shaothraítear milléad péarlach. Sa chathair féin táirgtear brící, earraí ceirmeachta, suimint, agus earraí fíodóireachta. Sa bhliain measadh timpeall is 1.5 milliún duine ina gcónaí in Niamey.
Sean Aerfort, Doha
Is ceantar suite i nDoha, Catar é Sean Aerfort.
Ceann Faoladh mac Blathmaic
Rí Bhreá agus Ard-Rí na hÉireann ba ea Ceann Faoladh mac Blathmaic (Sean-Ghaeilge Cenn Fáelad mac Blathmaic) (bás 675). Tháinig sé i gcomharbacht ar a athair Blathmac mac Aodha Sláine (bás 665) agus a dheartháir Seachnassach (bás 671). Ball de Shíol Aodha Sláine d'Uí Néill an Deiscirt ba ea é, ainmnithe as a sheanathair.
Maraíodh é, is dóigh i mbun royal circuit na hÉireann, gar de Loch Deirgeirt ag a chol ceathrar, chéile comhraic agus chomharba, Fíonsneachta Fleách (bás 695).
Insítear i nAnnála Easpacha na hÉireann:
Níl Ceann Faoladh san áireamh mar Ard-Rí sa luath-ríliosta Buile Choinn. Is dócha gur fágadh ar lár é d'aon ghnó, óir gur tiomsaíodh an liosta le linn réimeas a mharfóra, Fíonsneachta. Tá sé dáiríre san áireamh mar Ard-Rí i gCroinic na hÉireann, an bunleagan d'annála Éireann eile.
Granbury, Texas
Is é Granbury príomhbhaile Contae Hood, Texas. Bhí 7,978 ina gcónaí i nGranbury sa bhliain 2010.
Contae Martin, Texas
Is contae i Texas é Martin. Is é Stanton príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 4,799 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Idir Shúgradh agus Dáiríre
Cnuasach gearrscéalta Gaeilge leis an scríbhneoir Éireannach Máirtín Ó Cadhain a d'fhoilsigh Oifig an tSoláthair sa bhliain 1939 é Idir Shúgradh agus Dáiríre. Ba é an chéad chnuasach gearrscéalta ó Mháirtín Ó Cadhain é a foilsíodh agus é ag tosú amach mar scríbhneoir agus gan a bhuaic bainte amach fós aige.
Is é a bhí le rá ag an Dr Máire Ní Annracháin faoin leabhar ná:
Luathscéalta de chuid Mháirtín Uí Cadhain atá sa leabhar seo. Léitheoireacht riachtanach iad don té a bheadh ag iarraidh saothar an Chadhnaigh ina iomláine a mheas, agus don té a bheadh ag iarraidh stair an fhicsin Ghaeilge a thuiscint de réir mar a forbraíodh é as seánraí agus as saol an bhéaloidis i gcaitheamh an fichiú haois. Tá sainrian an Chadhnaigh ar na scéalta: saibhreas Gaeilge a chuirfeas léitheoirí faoi dhraíocht, an tsúil ghéar ar mhioscais an duine, an tuiscint ar an saol a aithníonn an tragóid agus an áiféis. Bíonn an saol searbh go leor sna scéalta seo, ach fós is féidir gáire a dhéanamh. Ní gáire gan trua é, áfach: tugann na scéalta cuireadh fial don léitheoir, arís is arís eile, a chroí a oscailt don té atá ar an imeall.
Caoimhín Ó Marcaigh a dhear an clúdach.
Scoil
250px|thumb|Scoil
Is institiúid do pháistí a fhoghlaim í scoil.
Idir Shúgradh agus Dáiríre
Leabhair bunaithe ar an saothar
Scríobh Séamas Ó Murchú an leabhar Liosta focal as Idir Shúgradh agus Dáiríre a bhailíonn leaganacha canúnacha agus focail nach bhfuil eolas maith orthu orthu. Foilsíodh an leabhar sa bhliain 1982 agus is é Acadamh Ríoga na hÉireann i mBaile Átha Cliath a d'fhoilsigh.
Bamako
Tá Bamako suite in iardheisceart Mhailí, cóngarach do na heasa a scarrann gleannta íochtair agus uachtair abhann na Nígire. Ciallaíonn Bamako 'riasc an chrogaill' sa Bhambairis.
Harold Hill
Is baile é Harold Hill atá suite sa bhuirg Havering, Londain Thoir. I ndaonáireamh na bliana 2011 fuarthas 14,692 duine ina gcónaí ann.
Patrick Hogan (Tiobraid Árann)
Polaiteoir Éireannach ab ea Patrick Hogan (25 Márta 1907 – 5 Deireadh Fómhair 1972). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.
Feasta
Bhí Foras na Gaeilge ag tacú leis ar feadh tamaill ach rinne an Foras athchomhairle agus rún aige athrú a dhéanamh ar dháileadh na ndeontas. Le tamall de bhlianta anuas tá Feasta ag seasamh ar a bhoinn féin.
Stair
Bhí baint ag bunú Feasta le teacht chun cinn scríbhneoireacht na Gaeilge ó aimsir Athbheochan na Gaeilge. Ba é an scéal céanna ag An tUltach agus ag Comhar é. Mar a deir an tOllamh Nollaig Mac Congáil:
Is iomaí eagarthóir a bhí ag Feasta. Orthu sin bhí Seosamh Ó Duibhginn, Eoghan Ó Tuairisc, Séamas Ruiséil, Aogán Ó Muircheartaigh agus Íte Ní Chionnaith (a bhí ar an gcéad bhean a toghadh mar uachtarán Chonradh na Gaeilge). Is é Pádraig Mac Fhearghusa an t-eagarthóir a chaith an seal ab fhaide sa phost, agus is é Cormac Ó hAodha atá anois ann.
Cé go bhfuil baint ag Feasta fós le Conradh na Gaeilge, tá sé neamhspleách i gcúrsaí eagarthóireachta.
Ábhar
Foilsíonn Feasta léirmheasanna agus tráchtaireacht shóisialta agus pholaitiúil, in éineacht le tuairiscí ar imeachtaí cultúrtha a bhaineann leis an teanga. Scríobhann roinnt colúnaithe don iris go rialta. Foilsítear gearrscéalta agus filíocht, agus tá dánta le Máirtín Ó Direáin, Máire Mhac an tSaoi, Seán Ó Ríordáin, agus Nuala Ní Dhomhnaill. Tá sé de chuspóir ag Feasta scríbhneoireacht nua a spreagadh. Níl drogall ar Feasta ábhar Gaeilge ó scríbhneoirí thar lear a fhoilsiú.
Tá Feasta ar fáil le síntiús agus i roinnt siopaí, agus foilsíonn sé fógraí le foilsitheoirí Gaeilge. Tá roinnt mhaith de le léamh ar líne.
Corn Uí Chon Cheanainn
Naisc sheachtracha
r-phost: cornuicc@gmail.com
Facebook:CornUiCC
Twitter:@cornuicc
Cúmánaigh
300px|thumb|[[An Áise sa bhliain 1200, ag taispeáint na gCúmánach agus a gcomharsana.]] Treibh Thurcach ab ea na Cúmánaigh a shocraigh síos i ndeisceart na Rúise timpeall Abhainn Volga, chomh maith le hoirthear na mBalcán, san aonú haois déag i ndiaidh bhreith Chríost. Ar dtús, bhí siad ag cur cogaidh ar an Impireacht Bhiosántach, ar na hUngáraigh agus ar Rúis na linne, is é sin, ar an stát sean-Rúiseach, nó sean-Úcráineach, timpeall Chív. Sa bhliain 1089, bhris Ladislas a hAon, Rí na hUngáire, an cath orthu, agus ina dhiaidh sin, thacaigh siad leis na Biosántaigh in aghaidh na bPeitsineagach, ar treibh Thurcach eile iad. Ón taobh eile de, bhí na Cúmánaigh ag cuidiú leis na Bulgáraigh neamhspleáchas a bhaint amach ón Impireacht Bhiosántach sa bhliain 1185.
Sa tríú haois déag, chuaigh Cúmánaigh an Iarthair leis an gCaitliceachas, agus an chraobh de na Cúmánaigh ar a dtugtaí Gagauz, ghlac siad leis an gCríostaíocht Oirthearach. D'iompaigh na Cúmánaigh Oirthearacha leis an Ioslam, agus d'imigh siad i measc threibheacha Turcacha eile a bhfuil cónaí orthu i nDeisceart na Rúise agus in aice leis an Rúis.
Maidir leis na Cúmánaigh Chríostaí, chaill an chuid is mó acu a dteanga agus a bhféiniúlacht chultúrtha i rith na gcéadta bliain, agus iad ag glacadh le príomhtheanga na dtíortha ina raibh cónaí orthu - an Ungáiris nó an Rómáinis, go príomha. Is dócha gur éag cainteoir dúchais deireanach na Cúmáinise Ungáraí san tseachtú haois déag. Mar sin féin, bhí sórt féinrialtais ag na Cúmánaigh áitiúla san Ungáir i bhfad i ndiaidh dóibh a dteanga agus a nósanna a dhearmad. Is é sin, cé go raibh an cultúr imithe, tugadh aitheantas dóibh mar ghrúpa eitneach ar leith. Bhí an polasaí céanna i bhfeidhm san Ungáir i leith an phobail úd "Jász", a raibh teanga Iaránach ag a sinsir. Níor tháinig deireadh le féinrialtas na gCúmánach Ungárach ach sa naoú haois déag.
D'fhág na Cúmánaigh cuid mhaith téacsanna ina dteanga féin ina ndiaidh, go háirithe an Codex Cumanicus, sórt lámhleabhar do na misinéirí Caitliceacha a bhí ag iarraidh an teanga a labhairt. Mar sin, tá an tAivé Máiria agus an tÁr nAthair ar fáil sa Chodex sa teanga, chomh maith le hábhar Críostaí eile agus béaloideas Cúmánach. Ós rud é gur teanga Thurcach (nó teanga Tuircice) atá i gceist, níl sé deacair ag saineolaithe ar an léann Turcach ciall iomlán a bhaint as an gCúmáinis. Is í an Tatáiris Chriméach an teanga is gaolmhaire leis an gcineál seo Cúmáinise, ach ós rud é nach ndeachaigh na Cúmánaigh Chríostaí leis an Ioslam riamh, ní raibh an oiread focal iasachta ón Araibis agus ón bPeirsis ina dteanga agus a bhíonn i dteangacha Tuircice an lae inniu.
Cé go ndeachaigh na Cúmánaigh de dhroim an tsaoil mar dhream eitneach ar leith, fanann a n-iarsmaí sna logainmneacha agus in ainmneacha na ndaoine. Mar shampla, is féidir tagairt do na Cúmánaigh a aithint ar shloinne an ghleacaí Rómanaigh Nadia Comăneci.
Thugadh na sean-Rúisigh Polovtsy, is é sin, "muintir na machairí", ar na Cúmánaigh, agus tagraítear dóibh mar naimhde sa Laoi faoi Fheachtas Igor, ach go háirithe.
Onaiza
Is ceantar suite i nDoha, Catar é Onaiza. Beidh 200,000 daoine i chónáí sin.
Stanton, Texas
Is é Stanton príomhbhaile Contae Martin, Texas. Bhí 2,492 ina gcónaí i Stanton sa bhliain 2010.
Caol Acain
thumb|Caisteal Maol Tá an sráidbhaile Caol Acain suite ar chósta thoir an Eilean Sgitheanach sna hOileáin Istigh, os comhair an bhaile iarthuaisceartaigh Caol Loch Aillse, Comhairle na Gàidhealtachd, ar mhórthír na hAlban.
Idir 1841 go dtí 16 Deireadh Fómhair 1995, bhí seirbhís farantóireachta i bhfeidhm ó Chaol Acain go dtí an mórthír trasna an chaolais chaoil Loch Aillse, go dtí gur cuireadh an Drochaid Sgitheanach ina ionad. Droichead dola a bhí ann ar dtús báire, ach i ndiaidh agóidí mhuintir na háite, tarraingíodh siar na táillí.
Dearbhfhine
Téarma do ghrúpaí athairlíneacha agus struchtúir chumhachta is ea dearbhfhine (Sean-Ghaeilge derbfine). Shainmhínítear é sna chéad chonairí scríofa san Fhéineachas (nó Dlí na mBreithiún). Tá an focal fréamhaithe ón réimír "dearbh" (fíor-, dílis, cinnte) agus "fine" (gaol fola, treibh), mar sin go litriúil, fíor-ghaol.
Ba í an phríomhchuspóir a bhí leis ná mar institiúid oidhreachta maoine, le maoin a athdháileadh ar bhás comhalta do na baill eile den dearbhfhine. Ó bhunús, thagadh an téarma le grúpa ceithre ghlúin a raibh sin-sheanathair coiteann acu. D'imigh úsáid an téarma i léig de réir a chéile agus cuireadh ina áit an téarma gealfhine (Sean-Ghaeilge gelfine) i gcomhair ghrúpa le níos lú daoine, sé sin, grúpa ina raibh gaoil trí ghlúin ann.
Críostóir Colambas
Ba loingseoir agus taiscéalaí Iodálach é Críostóir Colambas (nó Cristoforo Colombo as Iodáilis) i seirbhís Rí na Spáinne (Genova [?] 25 Lúnasa nó 31 Deireadh Fómhair 1451 - Valladolid, An Spáinn, 20 Bealtaine 1506).
Tá clú bainte amach ag Colambas mar gheall ar a chéad thuras trasna an Aigéin Atlantaigh sna longa la Niña, la Pinta agus la Santa Maria i 1492, ar thóir bealach nua go dtí an t-Oirthear. clé|mion|400x400px|Sa bhliain 1492, 1493, 1498, agus 1502, tháinig Columbus go [[Meiriceá.]]clé|mion|400x400px
Cúlra
Roimh am Cholambais, bhíodh trádáil ar siúl thar tír idir an Eoraip agus an Áise. Go leor de na hearraí a tháinig ón Áise, is trí Chathair Chonstaintín a tháinig siad. Cathair Chríostaí ba ea í go dtí na 1400idí. Ach ansin ghabh na Moslamaigh Cathair Chonstaintín. Ní raibh sé sábháilte níos mó ag Críostaithe, mar sin, a bheith ag taisteal an bealach sin.
Thug ceannairí na Spáinne tacaíocht airgid do thaiscéalaithe a rachadh ag cuardach tíortha nua agus saibhris mhóra. Ba é Críostóir Colambas an taiscéalaí ba cháiliúla ar thug an Spáinn cuidiú dó. Dá réir sin, theastaigh ó Cholambas bealach farraige a aimsiú go dtí an Áise, chun go bhféadfaí earraí a thabhairt go héasca ón Áise chuig an Eoraip arís. Chreid sé dá seolfadh sé siar ón Eoraip go rachadh sé timpeall an domhain chomh fada leis an Áise.
Saol
Rugadh Colambas sa bhliain 1451 i Genoa san Iodáil. Nílimid cinnte faoina áit bhreithe nó an dáta. Ach d’fhás Colambas aníos cois na farraige. Chuir sé suim mhór sna longa a d’fheiceadh sé amuigh ar an bhfarraige. Nuair a bhí sé ina fhear óg, fuair sé an deis taisteal go tíortha éagsúla san Eoraip ar longa trádála. Tháinig Colambas go Gaillimh, fiú amháin, sa bhliain 1477.
Taiscéalaíocht
Bhí bealach ag na Portaingéalaigh go dtí na hOileáin Spíosra. Bhí na Spáinnigh anois ag iarraidh bealach nua a fháil chun na nOileán. Shíl Christopher Columbus go mbeadh sé ábalta dul siar thar an Aigéan Atlantach go dtí na hIndí Thiar.
Ar dtús chuaigh Colambas go dtí Rí na Portaingéile ach ní bhfuair sé tacaíocht uaidh. Ansin chuaigh sé go dtí Rí Ferdinand agus Banríon Isabella na Spáinne. Thug siad airgead agus longa dó. clé|mion|Chun leas a bhaint as na gnáthghaotha Atlantacha d’athraigh Colambas seolta an Nina i gceantar na n[[Na hOileáin Chanáracha|Oileán Canárach ó sheolta Laidineacha (triantánacha) go rige cearnógach (thuas) ]]
1492
clé|mion|Tháinig Colambas i dtír ar [[12 Meán Fómhair 1492 sna Bahámaí  (Prang Educational Co., 1893)]] Sa bhliain 1492, thug rí agus banríon na Spáinne airgead do Cholambas chun an turas siar a dhéanamh.
D’fhág Colambas Palos de la Frontera, baile beag san Andalúis agus chroch sé suas a chuid seolta ar an 3 Lúnasa 1492 le trí bhád, an Santa Maria, an Niña agus an Pinta.
Chreid cuid de na mairnéalaigh go raibh an domhan cothrom agus bhí eagla orthu go dtitfeadh siad thar a bhruach ǃ Ach tar éis dhá mhí, tháinig siad i dtír ar 12 Meán Fómhair ar oileán Guanahaní sna Bahámaí (thug Colambas 'San Salvador' ar an oileán).
Shíl Colambas go raibh sé san Áise agus ghlaoigh sé Indiaigh ar na daoine ann. Níor thuig Colambas go raibh ilchríoch idir an Eoraip agus an Áise. Ní raibh a fhios aige go raibh Meiriceá aimsithe aige agus lean sé ar aghaidh ag lorg tíortha san Áise. Ní raibh a fhios ag aon Eorpach faoi Mheiriceá ag an am.
Ar 5 Nollaig 1492, tháinig Colambas i dtír ar oileán Easpáinneoil (atá roinnte anois idir Háítí agus an Phoblacht Dhoiminiceach). 'La Isla Española' a thug sé ar an oileán (Hispaniola inniu i mBéarla). clé|mion|Cuntas ar thuras Chriostóir Colambas - Cartlainn (Capitulations of Santa Fe (Granada) ) Bhunaigh sé baile beag ann, "La Navidad", an chéad lonnaíocht de chuid na hEorpa i Meirceá.
Ar 24 Nollaig, cailleadh an Santa Maria.
Rinne Colambas a dhícheall teacht ar ór, ach ní bhfuair sé ach beagán. D’fhill Colambas agus a mhairnéalaigh abhaile ar an Nina agus an Pinta. Fuair sé fáilte mhór sa Spáinn i mí na Márta 1493.
Cuntas ar thuras Chriostóir Colambas sa bhliain 1492
"Bhíomar ag seoladh siar ó dheas agus ní raibh aon deireadh leis an bhfarraige. Bhí roinnt comharthaí ann áfach a thaispeáin go rabhamar in aice leis an gcósta. Chonaic roinnt den gcriú éin fharraige san aer agus planda cósta san uisce. Chonaic an criú a bhí ar an Pinta bata agus polla beag san uisce. Nuair a thóg siad amach ón uisce é bhí an chuma ar an bpolla go raibh obair láimhe déanta air. Chonaic criú an Niña comharthaí talún freisin –géag crainn le caora air. Tháinig faoiseamh ar gach duine agus níorbh fhada é anois go dtí go raibh an ghrian ag dul ina luí. mion|Macasamhlacha lánscálaː an Niña, an Pinta agus an Santa M, Palos de la Frontera, An SpáinnTar éis dul faoi don ngrian chas an tAimiréal an long ar ais i dtreo an Iarthair agus lean siad ar aghaidh ag luas timpeall 12 míle san uair. Thart ar a 2 am bhí 90 míle seolta acu. Mar gur long ní ba thapúla í an Pinta, sheol sí ar aghaidh ós comhair na long eile agus b’í a chonaic an talamh ar dtús. B’é an mairnéalach Rodrigo de Triana a chonaic an talamh ar dtús. Nuair a d’fhéach an captaen amach óna sheastán cheap sé go bhfaca sé solas. Ghlaoigh sé ar dhuine de na mairnéalaigh agus d’iarr sé air féachaint freisin. Ní raibh an bheirt acu cinnte áfach.
Ina dhiaidh seo cheap an tAimiréal go bhfaca sé an solas uair nó dhó ach arís, ní raibh sé cinnte de. Bhí 10,000 bonn óir agus airgid geallta don gcéad duine a chonaic an cósta ach anois gheall an tAimiréal beart síoda le cur leis seo. Timpeall dhá uair a chloig níos déanaí chonaic an chéad duine an talamh thart air sé mhíle ón long." clé|mion|"La Isabela"
1493-1502
Rinne Colambas trí aistear eile trasna an Atlantaigh, sna blianta 1493, 1498, agus 1502, le tacaíocht airgid Fernando agus Isabel..
Bás
Bhí sé i ndiaidh teacht ar chríocha Mheiriceá ach níl a fhios againn ar thuig sé é sin faoin am a fuair sé bás sa bhliain 1506. Chreid sé ar aon nós gur theip ar a shaol mar nár aimsigh sé bealach nua go dtí na hOileáin Spíosra. D'éag an taiscéalaí i Valladolid ar an 20 Bealtaine 1506). Bhí airtríteas aige, agus b'fhéidir go raibh an galar Reiter air.
Cuireadh Colambas, is cosúil, i mainistir Naomh Proinsias i Valladolid sa bhliain 1505 (tá Aodh Rua Ó Domhnaill curtha ann freisin). Nó creideann na seandálaithe gur cuireadh Críostóir Colambas ann, cé go bhfuil scéal ann gur aistríodh a chorp go dtí Sevilla agus ina dhiaidh sin go dtí an Phoblacht Dhoiminiceach. clé|mion|Leagadh dealbh i Minnesota State Capitol, 10 Meitheamh, 2020
Tionchar
clé|mion|Leagadh dealbh i Columbus State Community College, 2020 Níl a fhios againn céard a cheap Colambas nuair a fuair sé bás; an raibh a fhios aige gur tháinig sé ar ilchríoch nua? B'fhéidir nach raibh.
Cé gur theip ar Colambas saibhreas a thabhairt ar ais scaipeadh ráflaí go raibh rud bocht óir le fáil i Meiriceá. Bhí cuid de thaiscéalaithe na Spáinne a bhí ag iarraidh seo a fháil amach dóibh féin. Thug siad drochbhail amach is amach ar bhunadh na háite.
I mí Dheireadh Fómhair gach bliain déantar ‘Columbus Day’ a cheiliúradh i Stáit Aontaithe Mheiriceá i gcuimhne ar Chríostóir Colambas. Déantar an lá sin a cheiliúradh i roinnt tíortha eile i Meiriceá Thuaidh agus Meiriceá Theas freisin, agus sa Spáinn. Ach inniu, tá go leor daoine míshásta go ndéantar comóradh ar thaiscéalaithe mar Chriostóir Colambas le dealbha, srl. In 2020, dhírigh daoine a bhí ag agóidíocht (mar gheall ar éagóir agus idirdhealú in aghaidh daoine de chine daite sna Stáit Aontaithe agus in áiteanna eile) ar go leor dealbh de Chriostóir Colambas.
Crockett, Texas
Is é Crockett príomhbhaile Contae Houston, Texas. Bhí 6,950 ina gcónaí i gCrockett sa bhliain 2010.
Havering-atte-Bower
Is baile é Havering-atte-Bower atá suite sa bhuirg Havering, Londain Thoir.
Éicitíopa
thumb|200px|right|Ceithre éicitíopa éagsúil de [[Physcomitrella patens]]
San éiceolaíocht éabhlóideach, is éard is éicitíopa ann ná daonra de speiceas a fhanann beo mar ghrúpa ar leith, trí roghnú comhshaoil ​​agus leithlisiú geografach agus atá inchomparáide le fhospeiceas tacsanomaíoch.
Tuirne lín
Is éan é an tuirne lín. Is baill d'fhine na Caprimulgidae iad.
Nelson Mandela
Bronnadh Duais Nobel na Síochána ar Mandela, nó Madiba mar a thugtar air freisin san Afraic Theas, sa bhliain 1993.
Luathshaol
Sa bhliain 1948 bhí toghchán san Afraic Theas, am a raibh an chinedheighilt fós i bhfeidhm. Ní raibh cead vótála ag na daoine gorma. Mar sin bhí an chumhacht ag na daoine geala.
Ag an am sin ní raibh cead ag daoine gorma agus daoine geala pósadh lena chéile. Agus bhí bac ar ghnáth rudaí, ar nós na suíocháin chéanna a úsáid.
San ollscoil, bhuail Nelson le daoine geala. Bhuail sé freisin le Joe Slovo, Walter Sisulu agus Oliver Tambo, daoine a raibh na smaointe céanna acu agus a bhí ag Nelson féin. Theastaigh uathu na dlíthe diana seo a athrú chomh maith. clé|mion|242x242px|1937 Sa bhliain 1953 thosaigh Mandela ag cleachtadh na dlí. Bhunaigh sé, in éineacht le hOliver Tambo, an chéad dlí-ghnólacht san Afraic Theas a raibh daoine gorma ina bhun.
Bhí sé ina dhlíodóir i Johannesburg den chuid is mó sna 1950í, go dtí gur sháraigh an bhaint a bhí aige leis an gComhdháil Náisiúnta Afracach air sin. clé|mion|181x181px|Nelson Mandela agus a chéad bhean, Evelyn, sa bhliain 1944
Frithbheartaíocht
Sa bhliain 1962 cuireadh Mandela ar triail arís. Chaith sé fionnadh liopaird chuig an chúirt agus rinne sé ‘salute’ go dtí na daoine gorma agus scread amach ‘amadla’.
Cuireadh Mandela faoi ghlas ón mbliain 1962 go dtí 1990. Chuaigh sé ar ais go dtí an chúirt sa bhliain 1964. Dúirt sé go raibh an rialtas freagrach as na drochimeachtaí sa tír. Cuireadh ar ais sa phríosún é. Chaith sé an chuid is mó den am i gcill bheag amháin, ar Oileán Robben.
Agus é faoi ghlas ag an réimeas apartheid ó 1962 go dtí 1990, fuair sé céim LLB ó Ollscoil Londain, trí chúrsa comhfhreagrais de chuid Halla Wolsey, Oxford. Thug sé faoi sin, ó am go chéile, nach mór an tréimhse ar fad a bhí sé i bpríosún. clé|mion|177x177px|[[Teach Mandela i Soweto]]
An Comunn Gàidhealach
thumb|right|200px|Oifigí an Chumainn Ghaelaigh in [[Inbhear Nis]] Is eagraíocht dheonach charthanachta é An Comunn Gàidhealach (Gaeilge: An Cumann Gaelach) a bunaíodh i 1874 chun teanga agus cultúr na nGael a chur chun cinn. Eagraíonn siad An Mód Náisiúnta Ríoga gach bliain – príomhfheis chultúrtha na nGael in Albain (de réir an chumainn féin). Is í A Soilse Banríon na Breataine, Eilís II, patrún an Chumainn.
Nelson Mandela
Uachtarán
Scaoileadh Mandela ón bpríosún ar an 11 Feabhra 1990, tar éis  27 bliain.
An Comunn Gàidhealach
Stair
Uachtaráin an chumainn
2016 Bucharest Open
Ba chomórtas WTA Tour é 2016 Bucharest Open a imríodh ag Arenele BNR. Thosaigh an príomhchomórtas ar 11 Iúil 2016 agus chríochnaigh sé ar 17 Iúil 2016.
An Comunn Gàidhealach
Nasc seachtrach
An Comunn Gàidhealach
2016 Bucharest Open
B'é 2016 an tríú heagrán den chomórtas. Bhuaigh Simona Halep comórtas na singlí le Jessica Moore agus Varatchaya Wongteanchai ag bua comórtas na mbeirteanna.
Contae Mason, Texas
Is contae i Texas é Mason. Is é Mason príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 4,012 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Nelson Mandela
Uachtarán
Ar 27 Aibreán 1994 tháinig daoine geala agus gorma le chéile agus vótáil siad Nelson mar uachtarán na hAfraice Theas. Ba é Mandela an chéad uachtarán ar an tír a toghadh i dtoghchán daonlathach. Uachtarán rathúil ab ea é ach níor ghlac sé páirt sa toghchán sa bhliain 1999 mar theastaigh uaidh go mbeadh duine níos óige mar uachtarán. Fuair sé bás ar an 5 Nollaig 2013.link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:F.W._de_Klerk,_left,_the_last_president_of_apartheid-era_South_Africa,_and_Nelson_Mandela,_his_successor,_wait_to_speak_in_Philadelphia,_Pennsylvania_LCCN2011634246.tif|clé|mion|222x222px|1993, F.W. de Klerk, a chlé agus Nelson Mandela, Philadelphia, PennsylvaniaLéirítear oiliúint Mandela sa dlí agus an taithí a bhí aige air sa spéis domhain a bhí aige i ndréachtú Bhunreacht na hAfraice Theas agus i mbunú na Cúirte Bunreachtúla—dhá ghné ríthábhachtacha den Afraic Theas nua, dar le Mandela.
Mandela agus Éire
Bhronn Baile Átha Cliath saoirse na cathrach ar Nelson Mandela sa bhliain 1988. Bhí sé i bpríosún ag an am ach thug a bhean chéile Winnie cuairt ar Éirinn. Roghnaigh Mandela an ócáid seo mar a chéad sheans i 26 mbliana teagmháil a dhéanamh leis an domhan mór.
thumb|left|upright|Dealbh i [[Londain.]]Tháinig Nelson Mandela ar cuairt go hÉirinn trí huaire:
1990 – tar éis teacht amach ón bpríosún dó. Ní raibh sé i bhfad i ndiaidh a shaoirse a bhaint amach gur thaisteal sé go hÉirinn le buíochas a ghabháil le daoine.
2000 – le céim a fháil ó Coláiste na Tríonóide agus óráid a thabhairt sa Dáil.
2003 – don Comórtas Domhanda Samhraidh na gCluichí Oilimpeacha Speisialta. Bhronn Ollscoil na Gaillimhe céim air Bhain sé úsáid as an ócáid le tabhairt amach faoi úsáid aerfort na Sionainne ag eitleáin SAM a bhí ag glacadh páirt i gcogadh George Bush ar an Iaráic.
Féach freisin
Joe Slovo
Apairtéid
Sulphur Springs, Texas
Is é Sulphur Springs príomhbhaile Contae Hopkins, Texas. Bhí 15,449 ina gcónaí i Sulphur Springs sa bhliain 2010.
Meg Bateman
File, scoláire agus scríbhneoir gearrscéalta is ea Meg Bateman.
Rugadh Bateman i nDún Éideann. Rinne sí staidéar ar theangacha na gCeilteach ag Ollscoil Obar Dheathain agus chríochnaigh sí PhD i bhfilíocht reiligiúnach Ghaeilge na meánaoise. Chuaigh sí ar aghaidh ansin chun an Ghaeilge a theagasc ag Ollscoileanna Dhún Éideann agus Obar Dheathain. Mhúin sí Gaeilge na hAlban freisin in Ollscoil Dhún Éideann agus ba Léachtóir Sinsearach Oinigh í ag [Ollscoil Chill Rímhinn]].
Foilsíodh an chéad chnuasach de dhánta Bateman, Òrain Ghaoil sa bhliain 1990 agus foilsíodh a dara, Aotromachd agus dàin eile sa bhliain 1997. Díríonn a céad bhailiúcháin agus a dara bailiúchán ar chaidreamh daonna agus ar leagan idéalaithe den ghrá.
Tá filíocht Ghaeilge aistrithe aici go Béarla san Anthology of Scottish Women Poets (1991) agus Creachadh na Clàrsaiche (1993) agus Duanaire na Sracaire / Songbook of the Pillagers: anthology of Scotland’s Gaelic verse to 1600, (2007) agus Bàird Ghleann Dail / The Glendale bards (2014).
Foilsíodh a tríú bailiúchán, Soirbheas sa bhliain 2007 agus a ceathrú Transparencies an 2013.
Sa bhliain 2011, tháinig an chéad ghearrscéal a d'foilsigh Bateman as Gaeilge amach, dar teideal Chanadh gun d'chur i às dha, sa bhailiúchán gearrscéalta Saorsa a d'fhoilsigh CLÀR.
Obríonn sí mar léachtóir ag Sabhal Mòr Ostaig [gearr ás: agus ina léachtóir sinsearach ag Oilthigh Chill Rìmhinn.
Bhronn Ollscoil na Gàidhealtachd an teideal “ollamh” uirthi sa bhliainin 2015.
Ailt Scoláireachta i mBéarla agus i nGaeilge
in Tom Pow, 'A Year of Conversations' (https://www.ayearofconversation.com/) le teacht
Herefordshire
Is contae i Sasana é Herefordshire atá suite in iarthar na tíre. Is é Hereford príomhbhaile an chontae.
Rumeilah
Is ceantar suite i nDoha, Catar é Rumeilah.
Big Spring, Texas
Is é Big Spring príomhbhaile Contae Howard, Texas. Bhí 27,291 ina gcónaí i mBig Spring sa bhliain 2010.
Des Foley
Polaiteoir Éireannach ab ea Des Foley (12 Meán Fómhair 1940 – 5 Feabhra 1995). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Colorado (Abhainn)
Is abhainn mhór í an Colorado a shreabhann tríd iardheisceart na Stáit Aontaithe agus iarthuaisceart Mheicsiceo. Tá sí thart ar 2,500 ciliméadar ar fhad. Uiscíonn si an chuid is mó de mhachairí fásacha na stát seo a leanas: Colorado, Utah, Arizona, Nevada, Calafóirnia, Baja Chalafóirnia agus Sonora, an dá chuid dheireanach i Meicsiceo. Tá foinse na habhann ag bun na Sléibhte Creagacha in Colorado. Go dtí 1921 bhí an t-ainm an abhainn Colorado infheidhme don réimse uisce ó chomhchumar na n-aibhneacha Grand River agus an Abhainn Ghlas in Utah. Sa bhliain chéanna, arna iarraidh sin de staid Colorado, athainmníodh an abhainn Colorado go léir ar an réimse uisce go léir ón sruthchúrsa a thosaíonn sna Sléibhte Creagacha.
Ras Abu Aboud
Is ceantar suite i nDoha, Catar é Ras Abu Aboud.
Ernst Friedrich Schumacher
Eacnamaí agus fealsúnaí angla-Gearmánach ab ea Ernst Friedrich Schumacher (16 Lúnasa, 1911 – 4 Meán Fómhair, 1977), a rugadh i mBonn sa bhliain 1911.
Theith an scoláire óg go Sasana nuair a tháinig é na gcampa géibhinn é seal mar ‘alien’. Tar éis an chogaidh aithníodh a chumas agus ar deireadh bhí sé ag feidhmiú mar phríomhchomhairleoir Bhord Guail na Breataine. Ach sa bhliain 1955 thaisteal sé go Burma agus tháinig faoi anáil thuiscint an Bhúdachais ar an ngá le hobair a bheith maith ann féin agus daonna chun go mbeadh daoine agus pobail sona.
Thuig sé go raibh baol san ollmhargaíocht ‘gan anam’ nár aithin agus nár chuir le daonnacht an Duine agus gach duine dhaonna. Pléann ‘Small is Beautiful’ leis an gcoincheap seo. Stíl shoiléir sholéite aige.
clé|mion|Eolas
Tom Hayes
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do Dheisceart Thiobraid Árainn é Tom Hayes. Tá sé ina bhall de Fine Gael.
Sheas sé san Olltoghchán 2016, ach chaill sé a shuíochán.
James Earl Ray
Ar an 10 Márta 1969, gearradh téarma príosúin 99 bliain ar James Earl Ray as Martin Luther King a fheallmharú. Ní raibh aon cheilt ar an gciníochas ina chuid ráiteas. clé|mion Fuair James Earl Ray bás faoi ghlas sa bhliain 1998.
Wennington
Is baile é Wennington atá suite sa bhuirg Havering, Londain Thoir. I ndaonáireamh na bliana 2011 fuarthas 300 duine ina gcónaí ann.
Na Cruacha Dubha
Sliabhraon i gContae Chiarraí, Cúige Mumhan, Éire is ea Na Cruacha Dubha. Síneann sé beagán os cionn 19 km (12 míle), agus folaíonn sé na beanna is airde in Éirinn agus freisin na beanna amháin ar an oileán atá os cionn 1,000 méadar in airde. Is é Corrán Tuathail an sliabh is airde díobh (1,038 m), ina dhiaidh sin tá an Bhinn Chaorach (1010 m) agus An Chathair (1001 m). Áirítear freisin ar an sliabhraon a lán beann eile de níos mó ná 2,000 troigh ('Hewitts' sa Bhéarla). Is sleibhteoighreach-snoite gaineamhchlocha iad, mar chuid d'Ardchríocha Armarcach, agus atá siad suite ar Leithinis Uíbh Ráthaigh in aice le Locha Chill Airne.
Concord, New Hampshire
Cathair i lár stát New Hampshire sna Stáit Aontaithe é Concord. Tá an chathair suite ar bhruach na hAbhann Merrimack. Bhí 42,695 duine ina gcónaí in Concord nuair a rinneadh an daonráireamh deireanach sa bhliain 2010. Príomhchathair New Hampshire agus Chontae Merrimack atá ann.
Stair
Chuir coilínigh as Haverhill, Massachusetts fúthu san áit idir 1725 agus 1727 faoin ainm Plandáil Phenacook (a scríobhadh le n amháin). Cuid de Chúige Bhá Massachusetts ab ea New Hampshire san am úd. Cuireadh bardas ar bun sa bhliain 1734 faoin ainm Rumford. Athbhaisteadh an baile mar Concord sa bhliain 1765 mar gheall ar an gcomhaontú (“concord”) idir Rumson agus an baile Bow a shocraigh an teorainn idir an dá bhaile. Cuireadh rialtas an stáit isteach i gConcord sa bhliain 1808.
Geilleagar
Sa naoú haois déag bhí clú ar Choncord as an déantús troscáin agus as na cairéil éibhir a bhí ann. Dhéanadh Concord Coaches cóistí sa chathair freisin. Dhéantaí teicstílí sa chuid de Choncord ar a dtugtar Penacook. Ionad réigiúnda iarnród a bhíodh in Concord faoin am sin. Inniu, tá seirbhísí sláinte, árachas, clódóireacht (Concord Litho) agus an rialtas tábhachtach sa gheilleagar áitiúil.
Déimeagrafaic
Is den chine geal iad 91.8% den daonra, 3.4% de chúlra Áiseach, 2.2% den chine ghorm, agus 1.8% de chine measctha. De réir an daonáirimh sa bhliain 2000, $42,447 an teacht isteach teaghlaigh bliantúil meánach agus $21,976 an teacht isteach per capita sa chathair.
Polaitíocht agus cultúr
Tá comhairle baile le 14 ball agus méara a thoghtar gach dara bliain. Is é Jim Bouley (Daonlathach) an méara faoi láthair. Is é The Concord Monitor an t-aon nuachtán laethúil in Concord. I dteannta na scoileanna poiblí agus seicteacha is gnách, tá St. Paul’s, ardscoil phríobháideach cháiliúil na huasaicme, agus Scoil Dlí Ollscoil New Hampshire.
mion|230px|clé|Lár na cathrach
Henry Gray, 4ú (7ú) Barún Grey as Codnor
Fear uasal Sasanach ón gcúigiú haois déag ab ea Henry Gray, 4ú Barún Gray as Codnor (1435 - Aibreán 1496). Tar éis dó tacaíocht a thabhairt i dtosach do Theaghlach Lancaster le linn Chogaí na Rósanna, thug sé a dhílseacht don Rí buacach Éadbhard IV Shasana ina dhiaidh sin.
D’ainneoin go raibh stair chonspóideach aige le baill eile de chuid na n-uaisle, bhí muinín an Rí aige, ceapadh é mar Fhear Ionad na hÉireann, oifig inar theip go suntasach air.