cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hockley Village
Is baile suite i Nottingham é Hockley Village.
Channel 5 (RA)
Is stáisiún teilifíse é Channel 5 atá mar chuid de Viacom International Media Networks Europe. Craoladh an chéad chlár ar an 30 Márta 1997.
Gipseam
Is é is gipseam ann ná mianra cailciam suilfíte, CaSO4.2 H2O, a fhaightear i ngailítí deasctha mar chriostail (seiléinít) nó i maiseanna mínghránacha (albastar). Nuair a bhíonn sé hiodráitithe go codánach, déanann plástar Pháras, púdar mín bán a théachtann go tapa tar éis é a mheascadh le huisce.
Timthriall nítrigine
Athruithe dinimiciúla i nádúr na gcomhdhúile nítrigine ag timthriall idir atmaisféar, ithir is orgánaigh bheo. Cuimsíonn sé fosúchán nítrigine móilíní gásaí i gcomhdhúile nítrigineacha ag miocrorgánaigh, trí thintreach is próisis eile. Cuimsíonn sé freisin ocsaídiú amóinia chuig nítrít, agus ocsaídiú nítríte chuig níotráit ag orgánaigh aeróbacha (nítriginiú), dianscaoileadh ábhar orgánach trí lobhadh, agus sa deireadh scaoileadh nítrigine gásaí trí dhí-ocsaídiú níotráití is nítrítí, de ghnáth ag miocrorgánaigh anaeróbacha (dínítriginiú).
Giotto di Bondone
Péintéir is ailtire a rugadh gar do Vespignano na hIodáile, bunaitheoir scoil péintéireacha Firenze ab ea Giotto di Bondone (c 1267 - 3 Eanáir 1337). Ba é an tsraith freascónna ar bheathaí Chríost is Mhuire i Séipéal na hAiréine i bPadua (1305-1308) a shárshaothar. Ceapadh ina phríomhailtire é ar thógáil an Champainíl a dearadh i bhFirenze i 1334. Luaitear an tsraith freascónna ar bheatha Naomh Proinsias i mbaisleac Assisi leis freisin, a ndearnadh damáiste léanmhar dóibh i gcrith talún i 1997.
Néaraistéine
Néaróis ina ndéanann duine gearán go bhfuil an iomarca tuirse air. Ní bhfuarthas aon chúis fhisiciúil léi go dtí seo.
Clifton Village, Nottinghamshire
Is baile suite i Nottingham é Clifton Village.
An tOileán Fada
Síneann an tOileán Fada amach soir as cathair Nua-Eabhrac. Tá sé os cionn 170 km ar fhad, ach níl sé mórán thar 30 km ar leithead in aon chuid de. De ghnáth nuair a luaitear an t-ainm, fágtar Queens and Brooklyn ar lár, mar go bhfuilid i gNua-Eabhrac, cé gur chuid den oileán iadsan maidir le tíreolaíocht.
Viktor Yushchenko
Tríú huachtarán na hÚcráine ab ea Viktor Andriyovych Yushchenko (Úcráinis: Віктор Андрійович Ющенко), a rugadh ar 23 Feabhra 1954. clé|mion|8 Meitheamh 2006
Valeria Milova
Is damhsóir Eastónach í Aliona Valeriya Kavanagh. Rugadh í ar an 13 Márta 1988. Is duine de na damhsóirí ar an leagan Éireannach de Dancing with the Stars agus bhí sí ar leagan na Tuirce de Dancing with the Stars í.
Danar mór
mion|Danar mór Harlequin
An tOileán Fada
Tá an chuid eile den Oileán Fada roinnte idir Nassau County taobh leis an gcathair, agus Suffolk County soir uaidh.
Viktor Yushchenko
Saol
Múinteoirí ab ea tuismitheoirí Yushchenko. Roimhe sin throid a athair i gcoinne na nGearmánach, a ghabh é. Chaith sé tamall in Auschwitz.
Danar mór
Ceann de na póir mhadraí is mó (75 cm ar airde) a saothraíodh sa Ghearmáin ó shinsir mhaistín. Úsáidtear sa tseilg é. Na cosa fada cumasach, an ceann cearnach le soc domhain is cluasa crochta, an fionnadh gearr mílítheach donn le baill dhorcha.
Hyson Green
Is baile suite i Nottingham é Hyson Green.
An tOileán Fada
Tá tránna breátha ar an oileán, agus ar an gcuid is faide soir tá na Hamptons, áit a bhfuil tithe móra galánta agus tránna breátha ina gcaitheann go leor as cathair Nua-Eabhrac cuid den samhradh, go háirithe daoine saibhre. Tugtar na Hamptons ar an gceantar mar gur Easthampton, Westhampton, Southamptom cuid de na príomhbhailte sa cheantar gainmhiúil seo.
Viktor Yushchenko
Saol
Rugadh agus tógadh Viktor Yushchenko in iarthar na hÚcráine i gceantar lán-Úcráinise, rud a scair é ón gcuid ba mhó dá chomhghleacaithe agus é ag obair sa saol polaitiúil nuair a bhí sé óg. Rúisis an teanga dhúchais acusan.
Giotto
An chéad spásárthach Eorpach, a lainseáil an ESA i 1985 ó Kourou i nGuáin na Fraince chun dul i dteagmháil le cóiméad Halley. Le fírinne, ba chomhoibriú suntasach idirnáisiúnta leis an Aontas Sóivéadach is NASA é. Tharla an teagmháil leis an gcóiméad i 1986, 500 km amach ó chroíleacán an chóiméid. Thóg sé pictiúir agus rinne anailís ar na gáis is an deannach. Mhair an spásárthach tríd an teagmháil agus athdhíríodh é chun teagmháil le cóiméad Grigg-Skjellerup i 1992: rinne sé tomhais ar gháis is deannach an chóiméid sin freisin.
Viktor Yushchenko
Saol
Bhí ról mór ag Yushchenko sa chomhaontas polaitiúil ar a baisteadh Nasha Ukrayina ("An Úcráin s'againne").
Toghadh mar uachtarán é sa bhliain 2005.
Thit an tacaíocht a bhí aige i measc an phobail go trom, agus nuair a sheas sé don uachtaránacht arís sa bhliain 2010 ní bhfuair sé ach 5.45% de na vótaí.
Lace Market
Is baile suite i Nottingham é Lace Market.
Timthriall míosta
Is é atá i gceist sa timthriall míosta ná athruithe nádúrtha i dtáirgeadh na hormón agus i struchtúir an útarais agus na n-ubhagán i gcóras atáirgthe na mban a chuireann an toircheas ar a gcumas. Ar dtús spreagtar an t-ubhagán ag hormón falacailspreagthach (FSH), forbraíonn is aibíonn an fhalacail ubhagánach, agus táltar tuilleadh éastraigine. In an-chuid mamach, tagann an baineannach le bheith so-ghabhála don fhireannach. Sa bhean, tarlaíonn scaoileadh an ubháin leathshlí tríd an timthriall. Nuair a shroicheann tál na héastraigine a bhuaicphointe, atann tál an hormón lúitéinithigh (LH) an fhalacail go tapa, agus briseann sí isteach i gcuas an bhoilg. Bailíonn an feadán útarach (fallópach) an t-ubhán atá ag aibiú ansin. Má tharlaíonn toirchiú, is taobh istigh den fheadán útarach é, taobh istigh de 24 uair i ndiaidh scaoileadh an ubháin de ghnáth. Ag an am céanna tugann tál leanúnach an LH ar iarmhar na falacaile athrú ina corpus luteum, a thálann an hormón prógaistéarón is tuilleadh éastraigine. Muna dtarlaíonn toircheas, ní leanann an corpus luteum níos mó ná 12 lá. Mar sin, ní tháltar prógaistéarón go leanúnach sa bhean nach bhfuil torrach. Ullmhaíonn an prógaistéarón líneáil na broinne d'ionchlannú leis an ubhán toirchithe. Muna dtarlaíonn ionchlannú, stopann tál an phrógaistéaróin, rud a chuireann an corpus luteum ag cúlú is an t-inmheitriam ag dealú ó chéile is ag cur fola, sreabhadh na fola míosta. Tarlaíonn an sreabhadh míosta go tréimhsiúil, timpeall 4 sheachtain eatarthu.
Turasóireacht i Luimneach
280px|thumb||Áras Fáilte Luimnigh, deartha ag Murray Ó Laoire ar Ché Artúir 280px|thumb||Iarsmalann Hunt ar Shráid Rutland thumb|280px|Radharc ar Chaisleán Rí Eoin, Droichead Thumhan agus Abhann na Sionainne 280px|thumb||Cáisleán na 15ú aoise an Bhrianigh i mBun Raite, Co. An Chláir, 2003 280px|thumb||Aille ghainmh-chlocha i nGleannta Abhann an Chláir, Co. Thiobraid Árainn, 2004
Cé nach bhfuil an clú céanna ar leith ar Luimneach, an ceathrú cathair is mó in Éirinn agus an tríú ceann is mó sa Phoblacht, mar ionad saoire agus a bhfuil ar Bhaile Átha Cliath, Chorcaigh nó Ghaillimh, tá tionscal mór fáilte fós inti le blianta de bharr a cóngaracht le hAerfort na Sionna. Agus i ndiaidh atógáil lár na cathrach ó dheireadh blianta na 1980í, tá cuma i bhfad níos fearr don turasóir anois aici.
Tá líon mór tar éis teacht ar líon cuairteoirí ar Luimneach i ndiaidh teacht seirbhísí Ryanair go hAerfort na Sionna.
Iarsmalainn
Is in Iarsmalann Hunt atá suite i Sean-Thigh an Chustaim ar Shráid Rutland a bhfuil an bailiúchán ar chuir an díoltóir ealaíona Seán Ó Fiaich agus a bhean Gertrude le chéile le linn a saol. Tá ós cionn 2,000 míreanna ann agus tá tábhacht ar leith ar iad siúd a bhaineann le ré roimh-Chríost Éireann, ré luath Críostaithe Éireann agus ré Athbheochana na hEorpa.
Tá Iarsmalann Cathrach Luimnigh suite anois i Lána an Chaisleáin in aice le Caisleán an Rí Eoin. Tá trí fhoirgneamh sa lána a atógadh ag deireadh blianta na 1990í mar shamplaí d’ailtireacht Luimníoch an 17ú haois. Ar an taobh eile den chaisleán tá Sean-Phálás an Easpaig.
Óstáin
Cé gur leagadh roinnt sean-óstáin cáiliúla lár na cathrach ó dheireadh blianta na 1980í (Cruise’s, Royal George agus Jury’s ina measc), tá líon na seomra tar éis éirí go tapaidh sa linn céanna. Tá óstáin nua ar nós an George, an Hilton, an Marriott, Jury’s Inn, an Clarion, an Absolute agus Óstán Dhroichead na Sionainne tar éis oscailt sa lár agus a thuilleadh fós ar nós an Chúirt Theas, Páirc Chaladh Uí Threoigh, Radisson SAS, Lóiste Chill Mhuire agus an Comfort ar imeall na cathrach.
Páirceanna Poiblí
Tá páirceanna poibli scaipthe ar fud na cathrach. Is iad Páirc an Phobail, páirc clasaiceach Seoirseach ar idir Cearnóg an Phoirigh agus Sráid Mháigh Eala, Páirc Ché Artúir, Páirc Tigh an Chustaim agus Páirc an Easpag Uí Néill ar Shráid an Chláir na príomh-chinn.
Casáin Siúl
Is féidir leis an turasóir siúl thar dá bhruach na Sionainne. Má thosnaítear ag dul aniar ó Charraig an Chonartha ar an taobh thuaidh de Dhroichead Thumhan, imítear thar Dún an Trá, Leacht Éirí amach na Cásca ar Dhroichead an tSáirséalaigh, Cé Artúir, Páirc Tigh an Chustaim, Droichead Siúl Uí hAllmharáin, Margadh na bPráta, Ardeaglais Mhuire, Áras na Cathrach, Lána an Chaisleáin, Caisleán an Rí Eoin agus tá Sean-Phalás an Easpaig laistigh d’uair an chloig.
Leen Valley
Is baile suite i Nottingham é Leen Valley.
BET International
Is stáisiún teilifíse é BET International atá mar chuid de Viacom International Media Networks Europe. Craoladh an chéad chlár ar an 27 Feabhra 2008.
Turasóireacht i Luimneach
Bádóireacht
I ndiaidh athoscailt chóras Íochtar na Sionainne do thrácht saoire sa bhliain 2001, tá na bealaigh chanálacha seo a leanas ó Luimneach: Tá pleananna ann chomh mhaith chun an córas a nascadh le córas na Banna trí athoscailt Canáil Uladh idir Loch Éirne Uachtar agus Loch n-Eachadh agus, dá bharr, bailte ar nós Cúl Raithin, Port an Dúnáin agus Muineachán a cheangailt le Luimneach.
Lasmuigh den Chathair
Laistigh 40km ó lár na cathrach, is féidir cuairt a dhéanamh ar roinnt de na príomh-ionaid turasóireachta in Éirinn. 10km siar ar an N18 i dtreo na hInse, tá Caisleán Bhun Raite a thóg na Brianaigh sa 15ú aois agus a atógadh sa bhliain 1960. Díreach laistiar de tá Páirc Oidhreachta Bhun Raite inar féidir samplaí sean-tithe agus sean-fhoirgnimh na tíre a fheiceáil.
Tá páirc oidhreachta eile ann lámh le Caisleán Chreagán Eoin idir Droichead Abhann Ó gCeárnaigh agus Cuinche i gContae an Chláir ina bhfuil crannóg agus ráth ón gcéad mhílaois ath-thógtha.
Tá an-chuid iarsmai ó gach ré stairiúla na tíre le feiscint timpeall Loch Gar, 20km ó dheas ón gcathair idir Brú na Déise agus An Ospidéal. Ina measc siúd tá an cloch-chiorcal is mó in Éirinn.
Cuimhnítear ar na báid eitilte a thaistil ón Eoraip go Meiriceá i mblianta na 1930í agus na 1940í in iarsmalann i bhFaing, 40km siar ón chathair ar bhruach theas Béal na Sionainne. Ba i bhFaing ar chum Joe Sheridan an chéad caifé Gaelach (Irish Coffee) sa bhliain 1944.
Tá trí mhainistir, caisleán, mainéar, dhá ghalfchúrsa, trí óstán agus raeanna tigíni ceann tuí le feiscint i mbaile Áth Dara ar bhruach Abhainn na Máige, 15km siar ó dheas ó Luimneach ar an N21 i dtreo Chill Airne.
Páirc foraoise cáiliúil é Gleannta Abhainn an Chláir in aice le Tulach Seasta, Contae Thiobraid Árann, 18km soir ón chathair. Titeann an abha 200m trí ghleann an-domhain an-chúng idir aille gaineamhchloiche.
Lenton Abbey
Is baile suite i Nottingham é Lenton Abbey.
Linaria (éan)
Is géineas d’éin bheaga phasaireacha san fhine Fringillidae (Glasáin) é Linaria.
Roimhe seo bhí na speicis san áireamh sa ghéineas Carduelis. Fuair staidéar móilíneach fíliginiteach, ag baint úsáide as seichimh d'aigéad dí-ocsairibeanúicléasach (ADN) miteacoindreach agus núicléacha, a foilsíodh sa bhliain 2012, go raibh an géineas polaifíléiteach. Dá bhrí sin roinneadh é ingenera monaifíléiteacha agus bhog an ghleoiseach sléibhe (Béarla: twite)  agus na gleoiseacha eile go dtí an géineas athbheoite Linaria. Thug an nádúraí Gearmánach Johann Matthäus Bechstein an t-ainm isteach ar dtús sa bhliain 1802.
Teoiric adamhach
deas|mion|201x201px| Is éard atá i múnla teoiriciúil reatha an adaimh núicléas dlúth timpeallaithe ag “scamall” dóchúil leictreon Is éard is an teoiric adamhach ann ná an teoiric eolaíocha a luann go bhfuil damhna comhdhéanta de cháithníní ar a dtugtar adaimh. Rianaíonn an teoiric adamhach a bunús siar go dtí traidisiún fealsúnachta ársa ar a dtugtar adamhachas. De réir an smaoinimh seo, dá dtógfadh neach cnap damhna agus é a ghearradh ina phíosaí níos lú agus níos lú fós, shroichfeadh neach pointe sa deireadh nach bhféadfaí na píosaí a ghearradh ina rud níos lú. D'ainmnigh fealsúna na Sean-Ghréige na cáithníní deiridh hipitéiseacha seo atomos, focal a chiallaigh "neamhghearrtha".
Go luath sna 1800idí, thug an t-eolaí John Dalton faoi deara gur chosúil go raibh substaintí ceimiceacha ag comhcheangal agus ag briseadh síos ina shubstaintí eile de réir meáchain i gcomhréireanna a thug le tuiscint go bhfuil gach dúil cheimiceach comhdhéanta de cháithníní beaga bídeacha de mheáchan comhsheasmhach.
Néarapaiteolaíocht
Staidéar phróisis na ngalar a chuireann isteach ar an néarchóras. Cuimsíonn sí rith fola i gcodanna éagsúla na hinchinne, ionfhabhtuithe is ailsí na hinchinne is na scannán mórthimpeall uirthi, neamhoird mheathlúcháin cosúil le galar prión, galar Parkinson is gealtachas, neamhoird mheitibileachta, néarapatachtaí, agus neamhoird dímhiailinithe cosúil le hilscléaróis.
Pilib Aspal
Duine de Dháréag Aspal Íosa ba ea Pilib Aspal.
Paul Givan
Is feisire Stormont é Paul Givan (a rugadh ar 12 Deireadh Fómhair 1981) do thoghcheantar Ghleann an Lagáin i dTuaisceart Éireann.
I mí an Mheithimh 2021, bhí Givan ainmnithe mar Chéad-Aire an Tuaiscirt ag ceannaire an DUP Edwin Poots. D'éirigh go leor comhaltaí sinsearacha den DUP as an bpáirtí ag an am sin - ionadaithe tofa ina measc - tar éis do Edwin Poots agus a lucht tacaíochta an ruaig a chur ar Arlene Foster. D'éirigh Givan as a ról mar Chéad-Aire Thuaisceart Éireann ar 3 Feabhra 2022.
Gairm
Tá Paul Givan ina bhall tionóil ó 2010, nuair a ceapadh é in áit Jeffrey Donaldson a toghadh ina fheisire parlaiminte.
Baineann Givan  leis an eite choimeádach chéanna den DUP le Edwin Poots, ar chabhraigh Givan leis sa toghchán ceannaireachta sa pháirtí sa bhliain 2021.
Thacaigh Givan cheana le múineadh an chruthaíochtachais i scoileanna.
Ceapadh Givan mar Aire Pobal sa bhliain 2016.
Céad-Aire Thuaisceart Éireann
D'éirigh Givan as mar Chéad-Aire Thuaisceart Éireann ar 3 Feabhra 2022.. Bhí an cinneadh seo ceangailte le hagóid leanúnach an DUP i gcoinne phrótacal Thuaisceart Éireann. Roimhe seo, d’ordaigh an tAire Talmhaíochta, Edwin Poots, cosc ar sheiceálacha iar-Brexit ag calafoirt an Tuaiscirt.
Gaeilge
In 2016, chinn Paul Givan, mar Aire Pobal, deireadh a chur leis an sparánacht Ghaeltachta Líofa in ainneoin gur chuir oifigeach sinsearach ina Roinn ar a shúile dó go bhféadfadh a leithéid de chinneadh droch-cháil a tharraingt air sna meáin chumarsáide.
Ansin bhí baint ag an gcinneadh eo a rinne Givan leis an aighneas idir Sinn Féin agus an DUP ó 2016 ar aghaidh; ba chúis é le titim an fheidhmeannais i Stormont sa bhliain 2017. Chuir an cinneadh deireadh a chur leis an sparánacht Ghaeltachta déistin ar phobal na Gaeilge.
Dearcadh nua i 2021
Bhí imní ar roinnt daoine go gcuirfí Feidhmeannas Stormont i mbaol arís sa bhliain 2021 dá gceapfaí Paul Givan ina chéad-aire. Ach bhí gealltanais tugtha ag ceannairí nua an DUP go dtabharfadh siad isteach an reachtaíocht teanga a gealladh sa chomhaontú faoinar athbhunaíodh Stormont, Ré Nua, Cur Chuige Nua (New Decade, New Approach).
Chosain Paul Givan fiú an reachtaíocht teanga ó aontachtóirí a mhaígh gurb amhlaidh go raibh Edwin Poots agus an DUP ag géilleadh go bog don éileamh ar acht Gaeilge.
The Meadows, Nottingham
Is baile suite i Nottingham é The Meadows.
Daorchluiche
Is é atá i gceist le daorchluiche ná saghas spóirt atá coitianta i Stáit Aontaithe Mheiriceá, i Meiriceá Laidineach, i dtíortha Mhuir Chairib agus i roinnt áiteanna in oirthear na hÁise. Cruthaíodh an spórt nua-aimseartha i Meiriceá, agus is ceann de na cluichí náisiúnta é sa tír seo sa lá atá inniu ann. Tá an spórt bunaithe ar an gcluiche rounders (cluiche corr), a imrítear sa Ríocht Aontaithe agus in Éirinn.
Rialacha
Imrítear daorchluiche le slacán agus liathróid, idir dhá fhoireann, le naonúr ar gach foireann. Is é cuspóir an chluiche ná rití a scóráil trí liathróid a bhualadh le slacán. Caitheann imreoir amháin (an caiteoir) den fhoireann chosanta an liathróid i dtreo an imreora leis an slacán (an slacaí), atá ag iarraidh an liathróid a bhualadh. Scóráiltear rith tar éis don slacaí teagmháil le ceithre dhaoradh, in ord, atá leagtha amach ar chúinní muileata atá 90 troigh ar fad ar gach taobh. Deineann baill d'fhoireann na slacaithe uainíocht ag iarraidh teilgin ó chaiteoir na foirne eile a bhualadh. Iarrann foireann an chaiteora gan ligint d'fhoireann an tslacaí rití a scóráil trí shlacaithe a "chur amach" i slite éagsúla. Is féidir le himreoir ón bhfoireann atá ag bualadh stad ar dhaoradh ar bith, agus dul ar aghaidh níos déanaí tar éis do dhuine éigin eile dá fhoireann an liathróid a bhualadh. Malartaíonn na foirne róil lena chéile tar éis do thriúr imreora a bheith curtha amach. Imrítear naoi ndreas i gcluiche, agus bíonn seal ag gach foireann leis an slacánaíocht i ngach dreas. Is leis an bhfoireann go bhfuil an méid is mó rití bainte amach aici faoi dheireadh an chluiche atá an bua.
Gíreascóp
Ionstraim ina mbíonn roth ag rothlú go saor, suite ionas go mbaineann úsáid as a chlaonadh chun suíomh fosaithe sa spás a ghabháil chun aon fhórsaí a bhíonn ag iarraidh an suíomh sin a athrú a chothromú. Braitheann an bealach a ngluaiseann sé nuair a chuirtear fórsa casta i bhfeidhm air ar mhéid is treo an fhórsa, agus an modh a suitear an gíreascóp. Nuair a shuitear é chun go gcasann an roth go ceartingearach (ar ghiombail, dhá ghléas leathchiorclacha ag dronuillinn óna chéile, ionas gur féidir leis an réad casadh i dtreo ar bith) fanann sé ceartingearach nuair a chlaonann an fheithicil atá á iompar. Mar seo, soláthraíonn sé léaslíne shaorga. Coinneoidh gíreascóp atá suite go cothrománach treo-uillinn ar leith, agus léireoidh treo na feithicle de réir mar a chasann sí. Ní bhíonn roth rothlaithe i ngíreascóip nua-aoiseacha. I ngíreascóp trasnaíochta snáithíní optúla, scoiltear léas léasair in dhá leath a tharchuirtear ar mhalairt treonna trí chorna snáithíní optúla. Má rothlaíonn an corna, beidh difríocht i ndéine an tsolais a fhilleann ar an mbrathadóir, agus is féidir an difríocht sin a athrú ina uillinn rothlaithe. Sa ghíreascóp fáinne léasair, frithchaitear solas an léasair sa dá threo trí chainéal iata optúil. Má rothlaíonn an gíreascóp, ní shroichfidh an dá léas an brathadóir i gcomhphas le chéile, déanfaidh siad patrún frainsí trasnaíochta, agus ón bpatrún seo faightear uillinn rothlaithe an ghíreascóip.
5USA
Is stáisiún teilifíse é 5USA atá mar chuid de Viacom International Media Networks Europe. Craoladh an chéad chlár ar an 16 Deireadh Fómhair 2006.
5Star
Is stáisiún teilifíse é 5Star atá mar chuid de Viacom International Media Networks Europe. Craoladh an chéad chlár ar an 15 Deireadh Fómhair 2006.
William Dampier
Loingseoir is foghlaí mara a rugadh i Yeovil Shasana ab ea William Dampier (5 Meán Fómhair 1651 - 1715). I 1683 sheol sé trasna an Aigéin Chiúin agus chuaigh i dtír sna hOileáin Fhilipíneacha, an tSín is an Astráil. I 1699 rinne sé aistear don Aigéan Ciúin agus taiscéaladh ar chósta thiar thuaidh na hAstráile.
Liana
mion| Lianaí de speicis éagsúla in aimhréitigh san [[An Astráil|Astráil thrópaiceach. ]] mion| Lianaí in Udawattakele, Srí Lanca mion| Ceannbhrat de Entada gigas atá ag fás thar Bauhinia glabra ar [[Kauai, Haváí. ]] mion| Tranglam mór de Liana trasna ar fhoraois sna Gaati Iartharach Is éard is liana ann ná dreapaire fadghasach adhmadach atá fréamhaithe san ithir ag leibhéal na talún agus a úsáideann crainn, chomh maith le modhanna eile tacaíochta ingearacha, chun dreapadh suas go dtí an ceannbhrat chun rochtain a fháil ar cheantair dea-soilsithe den fhoraois. Is saintréith de chuid na bhforaoisí duillsilteacha taise trópaiceacha (go háirithe foraoisí séasúracha), ach tá siad le fáil i bhforaoisí báistí measartha agus i bhforaoisí duillsilteacha measartha. Bíonn lianaí measartha ann freisin, mar shampla baill na ngéine Cleiméatas nó Vitis (fíonchaor fhiáin). Is féidir le lianaí droichid a fhoirmiú i measc ceannbhrat na foraoise, ag soláthar cosáin ar fud na foraoise d’ainmhithe crannacha. Féadann na droichid seo crainn níos laige a chosaint ar ghaoth láidir. Bíonn Lianaí san iomaíocht le crainn fhoraoiseacha le haghaidh solas na gréine, uisce agus cothaithigh ón ithir.. Táirgeann foraoisí gan lianaí 150% níos mó torthaí; bíonn dóchúlacht faoi dhó ag na crainn a bhfuil lianaí acu bás a fháil..
Port Macquarie
Cathair i stát Astrálach stát Deisceart Nua na Breataine Bige is ea Port Macquarie. Tá sé suite ar réigiún an Chósta Lár Thuaidh agus tá thart ar 50,000 cónaitheoir ann.
Nottingham Lár na Cathrach
Is baile suite i Nottingham é Nottingham Lár na Cathrach.
Timthriallta oighir
Athraíonn aeráid an Domhain go hascalach thar na haoiseanna le gluaiseacht chun tosaigh is cúlú na n-oighearshruthanna. Ó aois go haois tarlaíonn oighearaoiseanna, le tréimhsí idiroighreacha (mar atá anois ann) eatarthu ina mbíonn an aeráid te go leor, le difríocht de chúpla chéim i meánteocht an Domhain. Mar thoradh ar na fo-thimthriallta i bhfithis, claonadh is luainíocht an Domhain thart ar a ais a tharlaíonn na feiniméin shuntasacha seo, meastar.
Séamus Mac Seáin
Is gníomhaí teanga, scríbhneoir agus iar-fhear tacsaí ó Bhéal Feirste é Séamus Mac Seáin. Rugadh sa bhliain 1937 é.
D'fhoghlaim sé an Ghaeilge ag ranganna Chonradh na Gaeilge i ndiaidh dó an scoil a fhágáil ag 15. Chláraigh sé le Cumann Chluain Ard nuair a bhí sé 18 mbliana d'aois. D'oibrigh sé mar mheicneoir ag córas bus Bhéal Feirste.
Bhí sé ar feadh tamaill ina oibrí forbartha Gaeilge, ina fhear tacsaí agus ar feadh 20 bliain, ba é stiúrthóir airgeadais an Andersonstown News i mBéal Feirste é.
Timthriall ocsaigine
Próiseas ina dtáirgtear ocsaigin, a sceitear í isteach san atmaisféar ag plandaí fótaisintéiseacha, agus a n-ionanálaíonn ainmhithe aeróbacha í. Mar thoradh ar a n-ionanálú scaoileann na hainmhithe dé-ocsaíd charbóin, an gás a úsáideann an planda i gcomhair na fotaisintéise. Thosaigh an bheatha ar Domhan níos mó ná 600 milliún bliain ó shin in uisce úr is sáile na farraige, nuair a bhí an-chuid radaíochta ultraivialaite ón nGrian ag lonrú ar an talamh. De réir a chéile thosaigh plandaí ag cruthú ocsaigine san atmaisféar trí fhótaisintéis, agus thosaigh solas na Gréine ag imoibriú leis an ocsaigin seo chun ózón a chruthú go hard san atmaisféar. Thosaigh an ciseal ózóin ag oibriú ar an radaíocht ultraivialait a scagadh amach as radaíocht na Gréine, agus ina dhiaidh sin bhí coinníollacha slána chun gurbh fhéidir go mairfeadh ainmhithe chomh maith le plandaí ar talamh.
Séamus Mac Seáin
Bhí baint aige le bunú Ghaeltacht Bhóthar Seoighe in 1969, le hatógáil Shráid Bombay in 1970, le bunú Bhunscoil Phobal Feirste sa bhliain 1971, le bunú na chéad Mheánscoile Gaeilge sa chathair in 1978, Chlub Leabhar Choiscéim agus Chumann Staire Uí Fhiaich in 1990 agus le bunú Choláiste Feirste agus Cultúrlann McAdam Ó Fiaich in 1991. Ba é an chéad Chathaoirleach ar Iontaobhas na Gaelscolaíochta, a bunaíodh in 2001.
Buamáil Chúil Raithin (1973)
Phléasc buama eile ag Hanover Place cúig nóiméad níos déanaí agus tugadh rabhadh an uair seo.
Séamus Mac Seáin
Ceapadh é ina Chathaoirleach ar Taca, an charthanacht a bhailíonn airgead don Ghaelscolaíocht sna sé chontae.
Buamáil Chúil Raithin (1973)
Dúnmharaíodh an Seanadóir Paddy Wilson agus Irene Andrews, Caitlicigh, níos déanaí ar 26 Meitheamh.
Séamus Mac Seáin
Phós sé féin agus Brighid Ní Chonghaile 50 bliain ó shin agus tá ceathrar páistí acu, deichniúr garpháistí agus fionnó amháin.
Prionsabal Aufbau
mion|288x288px| Sealbhaíonn leictreoin scealla agus foscealla an adaimh i gcomhréir le prionsabal Aufbau. Deirtear i bPrionsabal Aufbau, (ón nGearmáinis : Aufbauprinzip prionsabal tógála ), ar a dtugtar Riail Aufbau freisin, nuair atá an t-adamh nó an ian sa bhunstaid, go líonann leictreoin fithiseáin adamhacha den leibhéil fuinnimh is ísle a bhíonn ar fáil, sula sealbhaíonn siad leibhéil níos airde. Mar shampla, líontar an fosceall 1s sula líontar an fosceall 2s. Ar an mbealach seo, déanann leictreoin den adamh nó den ian na cumraíochtaí leictreoin is cobhsaí gur féidir. Sampla is ea an chumraíocht 1s 2 2s 2 2p 6 3s 2 3p 3 don adamh fosfair, rud a chiallaíonn go bhfuil 2 leictreon ag an bhfosceall 1s, agus mar sin de.
Léirítear iompar leictreon le prionsabail eile de chuid na fisice adamhaí, amhail Riail Hund agus prionsabal eisiaimh Pauli. Dearbhaíonn Riail Hund más rud é go bhfuil fithiseáin iolracha den fhuinneamh céanna ar fáil, glacfaidh leictreoin fithiseáin éagsúla ina n-aonar sula líontar aon cheann faoi dhó. Má líontar ceann faoi dhó, éilíonn Prionsabal Eisiaimh Pauli go gcaithfidh guairní dhifriúla a bheith ag leictreoin a líonann an fithiseán céanna (+1/2 agus −1/2).
Gearg Shíneach
Is éan í ghearg Shíneach. Is baill d'fhine na Phasianidae é. .
Néaratharchuradóir
Ceann den iliomad ceimiceán a fheidhmíonn mar iompróirí comharthaí trasna sionapsaí san inchinn nó an córas néarógach idir néaróin, sa cholainn i gcoitinne idir néaróin is matáin nó faireoga. Is iad na néaratharachuradóirí is tábhachtaí ná aicéitiolcoilín, aidréanailín (eipineifrín), noireipineifrín agus séireatoinin. Tarlaíonn galair áirithe inchinne, mar ghalar Parkinson, de bharr easpa táirgeadh dopaimín (a ndéanann an cholainn eipineifrín as) agus nóreipineifrín, agus uaidh sin tarchur easnamhach trasna sionapsaí san inchinn.
George Dance
Ailtire a rugadh i Londain ab ea George Dance (1695 - 8 Feabhra 1768). Dhear sé Teach an Ardmhéara (1737) agus foirgnimh eile sa chathair sin. Ailtire a bhí ina mhac George Óg Dance (1741-1828) a bhí gafa leis an Nua-Chlasaiceachas agus a dhear Príosún Newgate (1770-1783).
clé|mion|Tá St. Leonard's, [[Shoreditch, Londain ar na struchtúir a dhear George Dance.]]
Blondel de Nesle
File, trouvère agus uasal de thuaisceart na Fraince a mhair idir 1175 agus 1210 ab ea Blondel de Nesle. Do chum Blondel de Nesle ceithre amhrán chúirtéiseacha is ceithre fichid.
D'fhás cairdeas idir Blondel de Nesle agus Risteard I Shasana, ar a dtugtar Risteard Leonchroí, agus d'éirigh sé ina chara rúin ag Risteard I; nuair a bhí Risteard Leonchroí ar fiannas, do bhí Blondel de Nesle ina theannta.
Daol
Ciaróg mhór dhorcha a fhaightear i siléir is cróite beithíoch. Na fireannaigh suas le 6 mm ar fhad, de ghnáth le starrtha ar a gceann cosúil le hadharca ach iad cumtha as na mandabail. Na larbhaí méith sorcóireach, ina gcónaí in adhmad lofa. Gluaiseann na daoil fhásta go ciotach agus itheann fásra lofa.
Blondel de Nesle
Dúradh gur phatrún dílseachta ab ea Blondel de Nesle : Nuair a dhein Leopold V, diúc na hOstaire, príosúnach de Risteard I, mar shampla, is cosúil gur chuaigh Blondel ar aistear fada agus é ag cíoradh na tíre ar lorg a chara. Dar leis na scéalta a deirtí faoi, tar éis dó an áit ina raibh Risteard a aimsiú, do chan Blondel de Nesle ceann desna hamhráin a chum seisean agus an rí le chéile agus is mar san a chuir sé é féin in aithne do Risteard.
Gearg Sheapánach
Is éan í ghearg Sheapánach. Is baill d'fhine na Phasianidae é. .
Rise Park, Nottingham
Is baile suite i Nottingham é Rise Park.
Old Basford
Is baile suite i Nottingham é Old Basford.
The Park Estate
Is baile suite i Nottingham é The Park Estate.
Comedy Central (RA & Éire)
Is stáisiún teilifíse é Comedy Central atá mar chuid de Viacom International Media Networks Europe. Craoladh an chéad chlár ar an 1 Samhain 1995.
Néaratocsainí
Ábhair nádúrtha nó shaorga a chuireann isteach go sainiúil nó go hiomadúil ar an néarchóras. Samplaí is ea acainíteam a fhaightear ó acainít (agus nimh a d'úsáideadh trodairí in allód ar a gcuid gathanna is sleánna), piseánach a chuireann tús le lataireachas, comhdhúile orgánafosfaracha saorga (cosúil le néarghás), agus tocsainí de bhunús baictéarach, cosúil le tocsain teiteanais is tocsain Clostridium botulinium, ceann de na nimheanna is cumasaí ar eolas.
Nikolaas Tinbergen
Eiteolaí a rugadh sa Hág ab ea Nikolaas Tinbergen (1907-1988). Rinne sé staidéar ar iompar ainmhithe amuigh sa bhfásach, agus thaispeáin go raibh cuid mhaith den iompar sin buanchruthach. Le Karl von Frisch is Konrad Lorentz, bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis i 1973 as a staidéar ar phatrúin iompair shóisialta is aonair, agus eagrú is múscailt na bpatrún sin.
Giúis
Ball de ghné na gcónaiféar síorghlas, dúchasach don réigiún measartha sa leathsféar thuaidh, oirthear na hÁise go háiritheis ea an ghiúis (Abies). Na géaga is na craobhóga i bhfáinní, le fáinne nua in aghaidh na bliana. Na duilleoga i 3 chineál: duilleoga an tsíolphlanda (caol fiaclach), duilleoga crotalacha aibí (ar phéacáin fhada, a chailltear go luath), agus duilleoga snáthaidchruthacha (i mbearta 2, 3 nó 5 cinn, ag brath ar an speiceas, iompartha ar phéacáin in ascaillí na nduilleog crotalach). Na buaircíní adhmadacha ar crochadh, dhá bhliain d'aois ar a laghad nuair a bhíonn siad aibí. Fástar go forleathan mar chrann foraoise í i gcomhair an adhmaid is an roisín a tháirgeann tuirpintín, tarra is pic, agus a thugann a boladh sainiúil di. An t-adhmad luachmhar mar go bhfuil sé frithsheasmhach i gcoinne meatha de bharr go bhfuil an oiread sin roisín ann.
Top Valley
Is baile suite i Nottingham é Top Valley.
Trouvère
mion|[[Adam de la Halle, duine díobh siúd a dtugtar trouvères orthu.]] Tugtar trouvère ar na daoine a chumadh i gceann desna langues d’oïl (Gaeilge: 'Teangacha an Oïl '), teangacha thuaisceart na Fraince, i rith na Meánaoise. Ní filí amháin ab ea iad, ach filí-cumadóirí, nó dréachtaigh, a raibh dánta, amhráin agus ceol á gcumadh acu. B'ionann trouvères thuaisceart na Fraince agus dréachtaigh dheisceart na tíre a chumadh insan langue d'oc (Gaeilge: 'Teanga an Oc ') ar a dtugtar troubadours.
Raymond Arthur Dart
Anatamaí agus pailé-antraipeolaí a rugadh i mBrisbane na hAstráile ab ea Raymond Arthur Dart (4 Feabhra 1893 – 22 Samhain 1988). Sa bhliain 1924 agus i ndiaidh dó post ag Ollscoil an Witwatersrand san Afraic Theas a ghlacadh, fuair sé dhá bhosca lán de chnámha, bhlaoscanna agus eile ó úinéir cairéal aolchloiche in Taung, i gCúige an Iarthuaiscirt na tíre úd. D'aithin sé iontaise Australopithecus africanus, ar glacadh léi mar fhianaise le teoiric Darwin gurbh í an Afraic cliabhán an chine dhaonna. Blaosc duine óig a bhí ann agus baisteadh "Páiste Taung" air. Fuair Dart bás in aois a 95 bliana in Johannesburg.
V. R. Krishna Iyer
Breitheamh ar Chúirt Uachtarach na hIndia ab ea V. R. Krishna Iyer (15 Samhain 1915 – 4 Nollaig 2014). Feachtasóir díograiseach ar son cearta sibhialta agus sóisialta ba ea é. Rinne sé ceannródaíocht ar mhodh breithnithe inar tugadh ciall ní ba leithne don Bhunreacht agus a cuireadh próiseas an dlí in oiriúint don cheartas sóisialta.
Bronnadh an dara gradam is airde san India, an Padma Vibhushan, air sa bhliain 1999.
Saol
Thosaigh Iyer ag cleachtadh an dlí sa bhliain 1938. Níorbh fhada go ndeachaigh sé i bpáirt leis an eite chlé ina cheantar dúchais. clé|mion|2009Tar éis dó a bheith tofa ina bhall neamhspleách de Chomhthionól Reachtaíochta Mhadras sa bhliain 1952, bhí Iyer ina aire dlí agus cirt, gnóthaí baile, uiscithe, cumhachta, príosún, leasa shóisialta agus longseoireacht a intíre sa chéad rialtas Cumannach i Stát Kerala (1957-59). D'fhan sé ina bhall den chomhthionól go dtí 1965.mion|príomhaire Modi agus Justice Krishna Iyer|cléSa bhliain 1968, ceapadh Iyer ina bhreitheamh d'Ard-Chúirt Kerala. Ansin bhí sé ina bhall de Choimisiún Dlí na hIndia idir 1971 agus 1973.
Ar 17 Iúil 1973, ceapadh ar Chúirt Uachtarach na hIndia é. Agus Iyer ina bhreitheamh, rinne sé ceannródaíocht ar mhodh breithnithe ní ba dhíograisí, sásta le ciall ní ba leithne a thabhairt d'fhorálacha an bhunreachta agus próiseas an dlí a chur in oiriúint d'éilimh an cheartais shóisialta trí dhlíthíocht leasa an phobail a chruthú. Bhí sé ina thacadóir dílis de chuid an chúnaimh dlí chomh maith.
Ar scor
Sa bhliain 1980, tar éis dó éirí as an gCúirt Uachtarach, lean Iyer ar aghaidh mar phearsa phoiblí ghníomhach, a bhíodh i mbun feachtais ar son na gcúiseanna a bhí á gcur chun cinn aige an t-am ar fad ó bhí sé ina fhear óg, go dtí cúpla seachtain roimh a bhás, agus é naoi mbliana is nócha d'aois.
Tine ghealáin
Soilse eiteallacha a fheictear uaireanta istoíche in áiteanna riascacha. Tuigtear gur dó spontáineach an gháis riascaigh (meatán), a tháirgtear ó fhásra atá ag meath, a bhíonn i gceist. Tugtar Seán na Gealaí, Liam na Sopóige, agus ignis fatuus ar an bhfeiniméan freisin.
Giúis gheal
Cónaiféar síorghlas ón réigiún measartha sa leathsféar thuaidh is ea an ghiúis gheal. An fásra go minic airgeadach nó scothghorm. Na snáthaidí leathrúil, ag fágáil colm sonrach ciorclach nuair a chailltear iad. Briseann na cóin leis na síolta a fhuascailt nuair a bhíonn siad aibí. Fástar go forleathan í i gcomhair adhmaid agus mar mhaisiúchán. Tugann a roisín balsam Ceanadach. An-íogair d'aer truaillithe, agus ní chruthaíonn sí go maith gar do cheantair thionsclaithe.
Hatfield House
Is teach suite i Hertfordshire é Hatfield House.
Comedy Central Extra
Is stáisiún teilifíse é Comedy Central Extra atá mar chuid de Viacom International Media Networks Europe. Craoladh an chéad chlár ar an 1 Meán Fómhair 2003.
Stampaí poist na hÉireann
mion|Léarscáil na hÉireann ar stampa 2 phingin. Is é seo an chéad stampa poist Éireannach.
Eisíonn údarás (nó oibreoir) poist stát neamhspleách na hÉireann stampaí poist na hÉireann. Ba chuid de Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann í Éire nuair a eisíodh céad stampaí postais an domhain sa tír sin sa bhliain 1840. Úsáideadh na stampaí seo, agus na heisiúintí Briotanacha ar fad a tháinig ina ndiaidh, in Éirinn gur ghabh Rialtas nua na hÉireann cumhacht i 1922. Ón 17 Feabhra 1922, forchlódh na stampaí Briotanacha a bhí fós ann le téacs Gaeilge chun leaganacha deifnídeacha a sholáthar go dtí go mbeadh eisiúintí Éireannacha ar leith le fáil. I ndiaidh na bhforchlónna a chur amach, rinne an Roinn nua Poist agus Telegrafa sraith rialta de stampaí deifnídeacha ag úsáid dearaí Éireannacha. Eisíodh na stampaí deifnídeacha seo an 6 Nollaig 1922; bhí an chéad stampa ina stampa 2d ar a raibh léarscáil d’Éirinn (lenar áiríodh Tuaisceart Éireann, a bhí fós ina chuid den Ríocht Aontaithe). Ó shin, tá naoi sraith de stampaí deifnídeacha curtha amach le híomhánna nua, agus le luachanna nua de réir mar a bhí gá leo.
Ba iad seo na príomhstampaí a úsáideadh gach lá. Eisíodh na chéad stampaí comórtha i 1929 agus eisítear a leithéid seo de stampaí anois cúpla uair in aghaidh na bliana. Déanann na stampaí seo cuid mhaith gnéithe de shaol na hÉireann a cheiliúradh, mar shampla imeachtaí agus ócáidí comórtha suntasacha, saol agus cultúr na hÉireann agus cuid mhór daoine Éireannacha. Rinneadh roinnt stampaí deifnídeacha agus comórtha a chur amach i bhfoirm bileog beag, i leabhráin agus i gcumraíochtaí corna chomh maith le gnáthleagan amach bileoige. Má chuirtear stampaí dleacht postais (postas le híoc) agus stampaí aerphoist leis seo, tá iomlán eisiúintí stampaí de chuid an dá údarás sheicheamhacha Éireannacha poist againn. Baineadh úsáid as dhá chineál dobharmhairc cé gur tháinig na heisiúintí forchlóite le dobharmharcanna na stampaí Briotanacha a sholáthair Oifig Poist na Breataine le haghaidh na bhforchlónna.
Ba í Oifig an Phoist (nó The Irish Post Office mar a thugtar uirthi i mBéarla), rannóg na Roinne Poist agus Telegrafa, a d’eisigh na stampaí Éireannacha ar fad go dtí an bhliain 1984. Nuair a roinneadh an Roinn Poist agus Telegrafa ina dhá eagraíocht leathstáit sa bhliain 1984, ghlac An Post le freagrachtaí maidir leis na seirbhísí Éireannacha postais uile, lenar áiríodh eisiúint stampaí postais.
Úsáid stampaí Briotanacha in Éirinn
Le stampaí poist Briotanacha a úsáideadh in Éirinn idir 1840 agus 1922 a aithint, is gá déanamh amach an postmharc as baile in Éirinn a chealaigh an stampa. Great Britain used in Ireland a chuirtear ar stampaí a úsáideadh le linn na tréimhse seo.
Salamanca, An tSíle
mionsamhail Cathair agus común sa tSile is ea Salamanca agus é suite i lár na tíre lámh le Los Vilos. Tá Salamanca suite ar bhruach thuaidh abhainn na Choapa. Sa bhliain 2012 bhí 25,326 duine ina gcónaí ar an mbaile.
Stampaí poist na hÉireann
Úsáid stampaí Briotanacha in Éirinn
Ón bhliain 1840 go 1844, cuireadh an Penny Black agus stampaí eile as feidhm le cealú na Croise Máltaí. Ní raibh téacs ná uimhir ar bith ar na cealuithe seo a shonrófaí iad mar chealuithe Éireannacha ach is féidir roinnt Cros Máltach a cheangailt le bailte Éireannacha ar leith. Is samplaí de na bailte seo iad Béal Feirste, Dún an Uchta, Corcaigh, Maolla, Luimneach agus an Muileann gCearr. Ón bhliain 1844 ar aghaidh, d’úsáid na cealuithe téacs nó uimhreacha a thug le fios an baile poist lenar bhain siad. Tá sé níos fusa cealuithe den dá chineál a aithint má tá an stampa fós ar an gclúdach mar sa chás seo bíonn an postmharc le feiceáil ina iomlán. Mura bhfuil an stampa greamaithe leis an gclúdach go fóill, áfach, tá seans ann gur féidir an baile lena mbaineann sé a aithint fós má tá dóthain den phostmharc le feiceáil ar an stampa féin. mion|Cuireann stampa láimhe uimhir 70 ar an stampa poist dearg 1 phingin seo in iúl gurb i [[Mainistir na Búille a cuireadh an clúdach sa phost.]]
Údaráis um eisiúint stampaí
Idir na blianta 1922 agus 1983, d’eisigh Oifig an Phoist, rannóg de chuid na Roinne Poist agus Telegrafa (P&T), na stampaí poist ar fad do 26 contae na Poblachta. Le linn na tréimhse seo d’fhostaigh Oifig an Phoist cuid de na cuideachtaí seo a leanas chun na stampaí a fhorchló nó a chur i gcló: Dollard, Thom, Clódóirí Rialtas na hÉireann; Waterlow and Sons (Londain); De La Rue and Co., Bradbury Wilkinson and Co., Ltd. (Londain); Harrison and Sons Ltd. (Londain) agus Irish Security Stamp Printing Ltd.
Ón bhliain 1984 i leith, eisíonn An Post na stampaí poist Éireannacha ar fad. Chuir Irish Security Stamp Printing Ltd. an chuid is mó acu siúd i gcló, cé gur chuir Harrison and Sons Ltd. (Londain); Questa; Walsall Security Printing; Prinset Pty Ltd. (An Astráil) agus SNP Cambec (Sprintpak) (An Astráil) líon beag díobh i gcló.
Réamhtheachtaithe
I measc daoine a bhailíonn stampaí, úsáidtear an focal réamhtheachtaí (forerunner) de ghnáth le cur síos a dhéanamh ar stampa poist a úsáidtear le linn na tréimhse sula n-eisíonn réigiún nó limistéar a stampaí féin. I leabhair thagartha Éireannacha cosúil le Handbook of Irish Philately, áfach, déanann an téarma réamhtheachtaithe tagairt do lipéid pholaitiúla agus bholscaireachta de ghnáth. Is minic a bhíonn an-chosúlacht idir na lipéid seo agus stampaí ach níor úsáideadh cuid mhór acu ar phost in Éirinn agus ní raibh aon stádas dleathach acu maidir le post in Éirinn.
D’eisigh seansaighdiúirí Éireannacha de chuid Chogadh Cathartha na Stát Aontaithe i Nua-Eabhrac stampaí de cheithre luach—1c, 3c, 24c (glas domhain) agus 24c (liathchorcra-corcra)—agus tugtar eisiúint Fhíníneach na mblianta 1865-67 orthu. Réamhtheachtaithe eile ná na stampaí trialacha neamhoifigiúla de dhearadh coilíneach ón mbliain 1893; déantar iad a rangú mar stampaí bréagacha.
Idir 1907 agus 1916, d’eisigh Sinn Féin, ceann d’eagraíochtaí náisiúnacha na tréimhse sin, lipéid bholscaireachta a bhí ina siombailí ar náisiúntacht na hÉireann. Níor cheadaigh rialacha Oifig an Phoist úsáid na stampaí seo. Ba Chros Cheilteach é an chéad dearadh, a bhí cosúil le ceann ar glacadh leis ní ba dhéanaí le haghaidh dhá stampa dheifnídeacha na bliana 1923, agus sa dara dearadh tá bean agus cláirseach i bhfráma ubhach le feiceáil. Sa bhliain 1912, tháinig lipéid ar a raibh “Imperial Union” scríofa orthu in éineacht le dearadh ar a raibh cláirseach agus bean ní ba mhó. Creidtear go ndearnadh na lipéid seo, a bhfuil tuairimí aontachtacha á gcur in iúl iontu, a chur i gcló i Manchain Shasana mar fhreagra ar lipéid Shinn Féin. I ndiaidh don pharlaimint an Bille Rialtas Dúchais d’Éirinn a rith, d’eisigh comhlacht poblachtach lipéid i 1916 ar a raibh portráidí triúr laochra náisiúnacha ar ar tugadh Mairtírigh Mhanchain le feiceáil ar chúlra bhratach trí dhath na hÉireann. Tá leaganacha bréagacha de na lipéid seo forleathan. I ndiaidh Éirí Amach na Cásca sa bhliain 1916, chuir taobhaitheoirí Meiriceánacha ocht lipéad ERIE PUIST i gcló a léirigh portráidí de sheacht bpríomhcheannaire chomh maith le lipéad ar a raibh cláirseach agus seamróg. Is féidir gurbh é a bhí i mílitriú an fhocail ÉIRE mar ERIE ná go ndearnadh an lipéad a chur le chéile go deifreach.
Bhí cuid mhaith de dheisceart na tíre faoi smacht Arm Phoblacht na hÉireann le linn Chogadh Cathartha na hÉireann agus d’eisigh an tArm sin lipéad 1d, 2d agus lipéad 6d i rith an ama seo toisc ganntanas stampaí a bheith ann. Rinneadh iad seo a chur i gcló i gCorcaigh agus bhí siad in ainm agus a bheith ar díol i mí Lúnasa 1922. Idir an dá linn, áfach, tháinig arm Shaorstát Éireann i dtír gar do Chorcaigh agus chuir an IRA a bheairicí féin trí thine sular theith siad ó Chorcaigh agus mar sin scriosadh an chuid is mó de na lipéid.
Forchlónna
Sa bhliain 1922, mar bheart idirlinne sula raibh na chéad stampaí deifnídeacha a dearadh go speisialta d’Éirinn réidh, forchlódh sraith stampaí comhaimseartha den Rí Seoirse V. Eisíodh agus úsáideadh na stampaí seo nach raibh forchlóite i Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann idir 1912 agus 1922 agus leanadh d’úsáid na stampaí seo sa Ríocht Aontaithe agus i dTuaisceart Éireann go dtí 1936. Bhí conradh forchlóite ag trí chuideachta chlódóireachta: Dollard Printing House Ltd., Alex. Thom & Co Ltd., agus Harrison & Sons. I mí an Mheithimh 1925, fuair Clódóirí an Rialtais, Caisleán Bhaile Átha Cliath, an conradh agus ba iadsan a rinne an forchló ar fad go dtí an bhliain 1937, nuair a eisíodh na stampaí deireanacha arbh fhiú luach ard iad.
Is féidir le bailiú agus aithint na bhforchlónna seo go léir a bheith trom mar thasc toisc éagsúlacht mhór a bheith i socruithe an fhorchló. Deir David Feldman “the complex details of plating, shading, overprint colours, accurate measurements, to mention a few, often discourage even the most enthusiastic collector”. Laistigh de chúig bliana d’eisiúint an chéad stampa fhorchlóite seo, dhírigh trí shainleabhar nó chaibidil catalóige (mar atá Freeman & Stubbs, Munk agus Meredith) ar an ábhar seo agus meastar nach bhfuil saothar chomh maith agus atá saothar Meredith le fáil ar an ábhar.
Rinneadh dhá fhorchló ar leith a léirigh athrú ainm Stát na hÉireann i mí na Nollag 1922. Eisíodh forchlónna Rialtas Sealadach na hÉireann ar dtús an 17 Feabhra 1922 agus ba iad Dollard agus Thom a rinne iad a fhorchló. Rinne Dollard ocht gcinn a raibh luach íseal orthu agus trí cinn a raibh luach ard orthu agus rinne Thom ceithre cinn den chineál seo. Ní raibh i gceist ar an fhorchló seo ach na ceithre fhocal "Rialtas Sealadach na hÉireann" agus an dáta uimhriúil "1922" agus é seo uile leagtha amach ar chúig líne de théacs trasmhíre. Bhí na stampaí forchlóite seo bailí le haghaidh postais in Éirinn go dtí an 31 Márta 1922.
Tháinig forchlónna Shaorstát Éireann amach an 11 Nollaig 1922. B'fhorchló trí líne é seo a bhain úsáid as cló-aghaidh sans-serif ("gan trasmhír") agus ba iad Thom, Harrison agus Clódóirí an Rialtais a rinne na stampaí seo. Bhí stampaí Waterlow & Sons ar na stampaí forchlóite deireanacha. Ba stampaí athghreanta an Rí Seoirse V 2/6, 5/- agus 10/- iad seo. Tháinig siad amach ar dtús sa bhliain 1934 agus rinneadh iad a fhorchló i 1937 le go n-úsáidfí in Éirinn iad.
Stampaí deifnídeacha
Ón bhliain 1922, tá ocht sraith stampaí deifnídeacha Éireannacha eisithe. Ní áirítear ach athrú dobharmharc i bpéire de na hathruithe seo (sular éirigh as páipéar le dobharmharcanna a úsáid i ndeireadh báire) ach maidir le sé shraith eile, athraíodh a ndearadh ó bhonn. Ba riachtanach na hathruithe seo i gcásanna áirithe toisc gur athraíodh airgeadra: ó steirling go córas deachúil sa bhliain 1971 agus ó chóras deachúil go dtí an Euro sa bhliain 2002.
Idir na blianta 1982 agus 1988, eisíodh sraith bunaithe ar ailtireacht na hÉireann i gcaitheamh na n-aoiseanna. Ba é Michael Craig a rinne líníochtaí na sraithe agus rinne Peter Wildbur an ghrafaíocht. Bhí 28 stampa sa tsraith le réimse luachanna ó 1p go £5. Ina dhiaidh sin, idir 1990 agus 1995, tháinig stampaí amach a bhí bunaithe ar oidhreacht chultúrtha na hÉireann. Bhí éin na hÉireann le feiceáil ar stampaí shraith na bliana 1997, sraith a mhair trí athrú airgeadra ó phunt na hÉireann go dhá airgeadra go tabhairt isteach an Euro. Bhí na stampaí deifnídeacha seo ar na chéad chinn a raibh gach luach a bhain leo i gcló lándaite. An 9 Meán Fómhair 2004, cuireadh stampaí nua ar fáil ar a raibh bláthanna dúchasacha de chuid choillearnacha agus fhálta sceiche na hÉireann.
Eisíodh roinnt stampaí deifnídeacha Éireannacha mar leabhráin agus i bhfoirm chorna chomh maith leis an ghnáthleagan amach bileoige.
Giulio Romano
Péintéir is ailtire a rugadh sa Róimh ab ea Giulio Romano (Giulio Pippi de' Giannuzzi, c 1499-1546). Cúntóir le Raphael ina shaothar déanach. Chuaigh sé go Mantua i 1524 le cosaint i gcoinne tuilte a thógáil.
Stampaí poist na hÉireann
Stampaí comórtha
Eisíodh stampaí poist Éireannacha le comóradh a dhéanamh ar réimse mór ábhar Éireannach, cosúil le himeachtaí agus ócáidí comórtha suntasacha, gnéithe de shaol agus de chultúr na hÉireann, daoine cáiliúla Éireannacha (státairí, daoine mór le rá sa reiligiún, sa litríocht nó i gcúrsaí cultúrtha, lúthchleasaithe, srl.), fána agus flóra, saothair ealaíne, agus an Nollaig. Eisíodh stampaí poist Europa le ballraíocht i gcomhphobal na hEorpa a cheiliúradh agus comóradh imeachtaí idirnáisiúnta chomh maith.
Tháinig an chéad sraith chomórtha, ina raibh trí stampa de Dhónall Ó Conaill, amach an 22 Meitheamh 1929. Go dtí lár na 1990idí, bhí sé de nós gan daoine beo a tharraingt ar stampaí, ach rinneadh eisceacht den riail seo i dtrí chás: i 1943, i 1977 agus i 1979 do Dhubhghlas de hÍde, do Louis le Brocquy agus don Phápa Eoin Pól II faoi seach. Cuireadh an polasaí seo ar leataobh agus ón bhliain 1995 tá roinnt mhaith stampaí den chineál seo eisithe. Lúthchleasaithe a bhí ar an chuid ba mhó de na stampaí seo; mar shampla eisíodh 30 stampa don Mhílaois ar a raibh laochra spóirt Éireannacha a bhí fós beo agus tá roinnt galfairí le feiceáil ar thrí stampa Chorn Ryder 2006.
Bileoga beaga
Eisíodh roinnt stampaí i bhfoirm bileoige bige ina raibh idir aon stampa amháin agus sé stampa dhéag de dhearadh amháin nó de dhearaí éagsúla ó eisiúint amháin agus iad clóite ar aon bhileog amháin agus díolta mar sin. Cuirtear na bileoga beaga amach den chuid is mó le cois na ndearaí céanna mar stampaí aonaracha.
I 1972, eisíodh an chéad bhileog bheag de cheithre stampa poist "stampa ar stampa" (stampaí ar a bhfuil íomhá de stampa eile) le comóradh caoga bliain an chéad stampa poist Éireannach a cheiliúradh. Ina dhiaidh seo, tháinig bileog ceithre stampa amach le comóradh dhá chéad bliain Fhorógra Saoirse Mheiriceá a cheiliúradh; bhí stampaí na bileoige seo ar fáil mar stampaí aonaracha fosta. Sa bhliain 1980, eisíodh sraith de cheithre stampa a léirigh fiadhúlra na hÉireann. Eisíodh an tsraith seo i bhfoirm bileoige agus mar stampaí aonaracha chomh maith.