cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Athshondas maighnéadach núicléach
Luainíonn gach núicléas thart ar an mbuntreo le minicíocht ar a dtugtar minicíocht Larmor. Tá an mhinicíocht seo sainiúil do gach iseatóp ar leith.
Más réimse maighnéadach ailtéarnach an réimse claonta, braitheann a éifeacht chun luainíochta ar a mhinicíocht. Má bhíonn a mhinicíocht cothrom le minicíocht Larmor, tarlaíonn luainíocht athshondach do na núicléis ag minicíocht sin Larmor.
Bíonn an luainíocht i réim ar feadh tréimhse tar éis don mhaighnéad claonta lascadh ann, agus tar éis é a lascadh as. Is féidir an dá iompraíocht seo a bhrath le corna suite taobh leis na núicléis atá á suaitheadh, de bhrí go n-ionduchtaítear comhartha voltais sa chorna seo de bharr luainíocht na maighnéad núicléach.
Baintear feidhm as an bhfeiniméan seo chun samplaí a thástáil sa cheimic agus íomháú a dhéanamh sa mhíochaine.
John James Audubon
Éaneolaí is ealaíontóir a rugadh i Les Cayes i Háítí ab ea John James Audubon (26 Aibreán 1785 - 27 Eanáir 1851). D'fhoilsigh sé ina leabhar cáiliúil The Birds of America (Éin Mheiriceá, 1827-1838) figiúir dhaite de 1,065 éan, cuid mhaith díobh ar thomhas nádúrtha. Bunaíodh Cumann Náisiúnta Audubon i 1866 in onóir dó, cumann atá tiomnaithe do chaomhnú na n-éan i Meiriceá.
Arlene Foster
Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann í Arlene Isabel Foster, PC, (née Kelly), a rugadh ar an 3 iúil 1970.
Gairmréim
D’éirigh thar barr le Foster sa bhliain 2016. Bhí sí buacach i dtoghchán an Tionóil in 2016, comórtas a ritheadh faoin mana ‘Vótáil d’Arlene’. Bhí 38 suíochán as 108 ag an DUP.
Sa bhliain sin freisin ghlac an DUP taobh an Bhreatimeachta sa reifreann faoi bhallraíocht na Ríochta Aontaithe san Aontas Eorpach.
Conspóidí
I dtús 2017, thosaigh an chonspóid faoin RHI, an scéim fuinnimh nach raibh srian ar bith ar chaiteachas uirthi. D’éirigh Martin McGuinness, Sinn Féin, as an leas-chéad-aireacht agus thit Stormont. Chaill Foster a post mar Chéad-Aire in Eanáir na bliana 2017, mar gheall ar a héiginnteacht i dtaca leis an gceist.
Sa toghchán Tionóil a lean ar an 2 Márta 2017, chuir Foster a cos ann go tútach. Chaill aontachtaithe a móramh in Stormont den chéad uair, buille síceolaíoch mór ar cuireadh an milleán ar Foster faoi.
Mhair an folús in Stormont trí bliana agus bhí an DUP ní ba laige nuair a d’fhill na páirtithe ar Stormont sa bhliain 2020, agus Foster ceaptha mar Chéad-Aire arís.
Sa bhliain 2021, bhí an eite bhunchreidmheach sa DUP a d’eascair as Eaglais Shaor Phreispitéireach Ian Paisley míshásta le  hiarracht Arlene Foster chun seasamh naimhdeach traidisiúnta an DUP i gcoinne homaighnéasachais a mhaolú. Ba chosúil gurb é sin an cor a thug na buíonta difriúla i measc na n-ionadaithe le chéile chun dúshlán na ceannaireachta a thabhairt. D'éirigh Foster as ceannaireacht an DUP ar 28 Bealtaine 2021 agus as an gcéad-aireacht ag deireadh mhí an Mheithimh.
Primrose Hill
Is baile é Primrose Hill atá suite sa bhuirg Camden, Londain Láir.
Cindy Beale
Is carachtar ficseanúil i Cindy Beale sa chlár teilifíse EastEnders. Glacann Michelle Collins an pháirt mar Cindy. Bhí Cindy ar an gclár den chéad uair ar an 10 Bealtaine 1988 agus den uair dheireanach ar an 10 Aibreán 1998.
Bliain Nua na Síneach
mion|2014, i [[Melbourne, an Astáil]] Bíonn Bliain Nua na Síneach, nó Athbhliain na Síneach (nó fiú "Athbhliain na Gealaí" ) á ceiliúradh i gcaitheamh mhí Eanáir nó Feabhra.    Is ceiliúradh ar theacht an Earraigh agus tús le saol úr atá i gceist leis. Is é an fhéile is mó sa bhliain ag muintir na Síne ach déantar é a cheiliúradh taobh amuigh den Sín chomh maith.
Féilire
Athraíonn an dáta gach bliain mar úsáidtear féilire na gealaí leis an dáta a chinntiú. Agus ní thosaíonn an bhliain nua ar an dáta céanna ar fud domhain ach an oiread. Críochnaíonn an fhéile le lóchrainn lasta ar fud na háite.
Is iondúil a thiteann an fhéile seo idir an 21 Eanáir agus an 20 Feabhra. Ní lá amháin atá i gceist leis an chomóradh seo, ach ceiliúradh coicíse.
Bíonn 12 mí i ngnáthmhí agus bíonn mí bhreise ann nuair a bhíonn bliain bhisigh ann. Bíonn idir 353 agus 355 lá i ngnáthbhliain agus idir 383 agus 385 lá i mbliain bhisigh. Bíonn bliain bhisigh ann má bhíonn 13 ghealach nua ann idir dhá ghrianstad geimhridh.
Tá Féilire na Síneach éagsúil le féilirí móra eile atá in úsáid sa chaoi nach gcomhairtear na blianta i ndiaidh a chéile gan teorainn (1 AD ar aghaidh, mar shampla) ach tugtar ainm – ar cuid de é an t-ainmhí – do na blianta i gcóras a atosaíonn gach 60 bliain.
An Athbhliain Bheag – Xiao Nian (小年)
Bíonn An Athbhliain Bheag Xiao Nian ar siúl seachtain nó cúpla seachtain roimh an fhéile mhór (fiú ar an 23ú agus 24ú de Mhí na Nollag i gceantair áirithe inniu). Deirtear go bhfágann Dia an Bhia, Zao Jun, le dul chuig na flaithis le tuairisciú a dhéanamh ar ghníomhaíochtaí an teaghlaigh d’Impire na flaithis.
Leanann daoine an searmanas reiligiúnach le slán a rá le Dia an Bhia. Baintear anuas aon phictiúr dó agus cuirtear trí thine é. Tar éis Lá Caille, ceannóidh daoine pictiúir nua do Zao Jun agus cuirfidh siad na pictiúir ar taispeáint arís sa chistin.
An Athbhliain
Maireann an fhéile 15 lá.
An Fhéile
I rith na coicíse, dúntar formhór na siopaí is tithe tábhairne, agus filleann muintir na Síne abhaile chun an Athbhliain a cheiliúradh lena theaghlaigh. Bíonn daoine saor ón obair agus ón scoil ar feadh trí lá ar a laghad.
Fréamh neimhe agus fréamh saolta
Bíonn ainmhí bainte le gach bliain i bhféilire na Síne. Athraíonn an t-ainmhí gach bliain ar feadh 12 bliain agus ansin tosaíonn sé arís. Ní bhíonn uimhir ag an mbliain Shíneach, ach ina háit bíonn ainmhí luaite léi. Baineann tréithe stoidiaca leis an bhféilire Síneach, ar a nglaoitear Ciorcal na nAinmhithe air.
Is timthriall 12 bliain is ea An tStoidiaca Síneach. Tá gach bliain sa timthriall ainmnithe tar éis ainmhí agus tá pearsantacht agus tréithe difriúil agus gach ainmhí. Creidtear go bhfuil tionchar mór ag an ainmhí ar an duine.
Tá deich ‘bhfréamh neimhe’ ann agus 12 ‘fréamh saolta’ ann: mion|scrín Kushida, [[Fukuoka, An tSeapáin]]
Tá 12 ainmhí ar an iomlán:
Na Fréamhacha Neimhe: Cuirtear an dá fhréamh le chéile le hainm na bliana a fháil. Mar sin, is í an chéad bhliain sa chóras 60 bliain ná 甲子 (jiǎ-zǐ), agus an dara bliain 乙丑 (yǐ-chǒu) agus araile. mion Nuair a thagtar chuig deireadh na bhfréamhacha, tosaítear ag an tús arís. Mar sin, is í an 11ú bliain 甲戌 (jiǎ-xū), an 12ú bliain 乙亥 (yǐ-hài) agus araile go dtí go dtagtar chuig an 60ú bliain 癸亥 (guǐ-hài). Thosaigh an “chéad bhliain” sa chóras seo sa bhliain 2637 BC nuair a ceapadh an féilire, de réir an tseanchais.
Edith Stein
Bhí Edith Stein (12 Deireadh Fómhair 1891 – 9 Lúnasa 1942) ina fealsamh Gearmánach de shliocht Giúdach. D’iompaigh sí ina Caitliceach agus rinneadh Cairmeileach Díbhrógach di faoin ainm religiúnach Teresa Benedicta a Cruce. Mharaigh na Naitsithe í agus naomhainmníodh mar mhairtíreach í.
Bliain Nua na Síneach
Fréamh neimhe agus fréamh saolta
Mar shampla, is í an bhliain a thosaigh ar an 10 Feabhra 2016, mar sin, ná 丙申 (bǐng-shēn). Is í an 33ú bliain sa 78ú babhta den chóras 60-bliain agus is í an 4,714ú bliain ó thosaigh an córas sin.
Edith Stein
Beatha agus saothar
Rugadh í in Breslau (Wrocław na Polainne anois) sa tSiléis Íochtarach. Ba chailín meabhrach í. D’iompaigh sí ina haindiachaí agus í ina déagóir, cé gur tógadh i dteaghlach cráifeach Giúdach í. Fuair a hathair bás nuair a bhí sí óg, ach bhí a máthair leagtha amach ar oideachas maith a thabhairt dá clann, agus chuir sí Edith chun Ollscoil Breslau ("Schlesische Friedrich-Wilhelms-Universität").
Bliain Nua na Síneach
Stair
De réir sheanchas na Síne, ba é an tImpire 皇帝 (Huangdi – ‘An tImpire Buí’) a cheap an féilire sa bhliain 2637 BC. Níos déanaí, thart ar 2300 RC. bunaíodh é le bheith ar an gcéad lá den chéad mhí (san fhéilire traidisiúnta Síneach) nuair a bhí ríshliocht Han i réim.
Edith Stein
Beatha agus saothar
In Mí Aibreáin 1913 tháinig sí chun Göttingen chun staidéar a dhéanamh sa seimeastar samhraidh le Edmund Husserl. Thosaigh an Chéad Chogadh Domhanda i Mí Iúil 1914, agus sa bhliain 1915 chuaigh sí ag obair mar bhanaltra deonach de chuid na Croise Deirge in ospidéal galracha tógálacha in Märisch-Weisskirchen. Sa bhliain 1916 chuaigh sí go dtí Freiburg chun a tráchtas ar an Ionbhá a chríochnú: Zum Problem der Einfühlung. Rinneadh dochtúir fealsúnachta (summa cum laude) di ar 3 Lúnasa 1916. Thosaigh sí ag obair mar chúntóir Husserl, agus áitíonn an scoláire John C. Wilhelmsson go raibh tionchar mór aici ar shaothar Husserl ag an am. Rinneadh ball den dámh in Ollscoil Freiburg di agus í ina chúntóir teagaisc ag Husserl, a bhí tar éis aistriú go dtí an ollscoil. Ní chuideodh Husserl léi cur isteach ar chathaoir toisc gur bhean í, agus diúltaíodh dá tráchtas eile, Psychische Kausalität, in Ollscoil Göttingen sa bhliain 1919.
Bliain Nua na Síneach
Stair
Sa bhliain 2020, bhí imeachtaí poiblí le Bliain Nua na Síneach a cheiliúradh i mBéising, Huanggang agus Wuhan curtha ar ceal in iarracht srianta a chur ar ráig de víreas marfach (Coróinvíreas) a bhí ag scáipeadh ar fud na tíre. Dúradh leis an 11 milliún duine a bhfuil cónaí orthu i gcathair Wuhan gan imeacht ón cheantar mura bhfuil géarghá leis. Druideadh príomhmhargadh na cathrach, pictiúrlanna agus caiféanna. deas|222x222px|Athbhliain faoi mhaise
Edith Stein
Beatha agus saothar
D’iompaigh Stein ina Caitliceach tar éis di dírbheathaisnéis Naomh Treasa d’Avila a léamh sa bhliain 1921. Baisteadh í ar 1 Eanáir 1922, agus bhí sí ina múinteoir i scoil na siúracha Doiminiceacha in Speyer idir na blianta 1923 agus 1931. Chuir sí Gearmáinis ar De Veritate Thomáis Acain. Chuir sí eolas ar fealsúnacht na hEaglaise agus rinne iarracht ar fheiniméaneolaíocht Husserl a chur in oiriúint don Tómachas.
Sa bhliain 1932 rinneadh léachtóir di in Institiúid an Teagaisc Eolaíoch (foras a bhain leis an Eaglais) in Münster, ach bhí uirthi éirí as a post sa bhliain 1933 de dheasca na reachtaíochta frith-Ghiúdaí a rith an rialtas Naitsíoch. Scríobh sí chun an Phápa Pius XI ag cáineadh na Naitsithe agus ag iarraidh air iad a dhamnú os comhair an phobail.
Ní bhfuair sí freagra agus ní fios ar léigh an Pápa a litir. Ach sa bhliain 1937 chuir an Pápa imlitir amach i nGearmáinis (Mit brennender Sorge) ina ndearna sé an Naistsíochas a lochtú, na bealaí ar sáraíodh Concordáid 1933 idir an Ghearmáin agus an Eaglais a liostáil agus an frith-Ghiúdachas a cháineadh.
Chuaigh Stein sna Cairmeiligh Dhíbhrógacha i mainistir S. Maria vom Frieden in Cologne sa bhliain 1933 agus tharraing Teresa Benedicta na Croise uirthi féin mar ainm reiligiúnach. San áit sin a scríobh sí a leabhar meitifisiceach Endliches und ewiges Sein (Beith Fhinideach agus Shíoraí) inar fhéach sí le fealsúnachtaí Thomáis Acain, Duns Scotus agus Husserl a chur in oiriúint dá chéile. Chuir an tOrd Stein agus a deirfiúr Rosa, a bhí ina ball de na Cairmeiligh freisin, chun mainistir in Echt san Ísiltír chun na Naitsithe a sheachaint. Tar éis go ndearna an Ghearmáin ionradh ar an Ísiltír, chuir Comhdháil na nEaspag Caitliceach Ollannach ráiteas á léamh sna heaglaisí ag cáineadh an chiníochais Naitsíoch ar 20 Iúil 1942. Mar dhíoltas, d’ordaigh Arthur Seyss-Inquart, Reichskommissar na hÍsiltíre, ar 26 Iúil 1942, go ngabhfaí gach iompaitheach Giúdach nár gabhadh go dtí sin. Gabhadh Stein ar 2 Lúnasa 1942, agus cuireadh í féin agus a deirfiúr chun Auschwitz. Chuaigh a hiompar chomh mór sin i gcion ar fheidhmeanach Ollannach a ghabh leis na Naitsithe gur thairg sé cuidiú léi éalú, ach dhiúltaigh sí. Is dócha gur maraíodh Stein agus a deirfiúr i seomra gáis ar 9 Lúnasa 1942.
Bheannaigh an Pápa Eoin Pól II Stein mar mhairtíreach ar 1 Bealtaine 1987 in Cologne agus naomhainmnigh ar 11 Deireadh Fómhair 1998 í. Tá sí ar dhuine de shé éarlamh na hEorpa, in éineacht le Beinidict ó Nursia, Ciril agus Meiteoidias, Bríd na Sualainne agus Caitríona Siena.
Regent's Park Estate
Is baile é Regent's Park Estate atá suite sa bhuirg Camden, Londain Láir.
Iarmhairt Auger
In adaimh, líonadh folúis i sceall inmheánach leictreon ar leibhéal íseal fuinnimh le leictreon ó sceall níos seachtraí ar leibhéal níos airde fuinnimh. Bíonn an fuinneamh breise in ann tús a chur le hastú leictreoin eile. D'fhionn an fisicí Francach Pierre-Victor Auger an iarmhairt seo i 1925, agus bunaítear speictreascópacht Auger uirthi.
Screamh (geolaíocht)
thumb|350x350px|Struchtúr inmheánach na Cruinne. Seat scoite den [[An Domhan|Domhain ó chroí go screamh, cuimsíonnan an litisféar an screamh agus an mhaintlín litisféarach (níl na sonraí de réir scála)]]Sa gheolaíocht, tugtar screamh ar an sceall soladach creagach is forimeallaí ar phláinéid nó satailít nádúrtha, atá leithleach go ceimiceach ón mhaintlín bunúsach. Gineadh screamha an Domhain, na Gealaí, an Mhearcair, na Véineas, Mharsa, Io, agus reanna pláinéadacha eile, den chuid is mó ag brúthphróisis, agus bíonn na screamha níos saibhre sna heilimintí neamhréititheacha ná a mhaintlíní faoi seach.
1881 Wimbledon Championship
Ba chomórtas leadóg é 1881 Wimbledon Championship a imríodh ag an All England Lawn Tennis and Croquet Club. Thosaigh an príomhchomórtas ar 2 Iúil 1881 agus chríochnaigh sé ar 13 Iúil 1881.
Is é 1881 an cúigiú eagrán den chomórtas. Bhuaigh William Renshaw an chomórtas.
Lucy Beale
Is carachtar ficseanúil i Alice Branning sa chlár teilifíse EastEnders. Ghlac Eva Brittin-Snell (1993go 1996), Casey Anne Rothery (1996 go 2004), Melissa Suffield (2004 go 2010) agus Hetti Bywater (2012 go 2015) an pháirt mar Lucy. Bhí Lucy ar an gclár den chéad uair ar an 16 Nollaig 1993 agus den uair dheireanach ar an 19 Feabhra 2015.
Saffron Hill
Is baile é Saffron Hill atá suite sa bhuirg Camden, Londain Láir.
April Branning
Is carachtar ficseanúil i Alice Branning sa chlár teilifíse EastEnders. Ghlac Debbie Arnold an pháirt mar April. Bhí April ar an gclár den chéad uair ar an 28 Nollaig 1995 agus den uair dheireanach ar an 24 Deireadh Fómhair 1996.
Brook Benton
Amhránaí Meiriceánach Afracach ab ea Brook Benton a rugadh Benjamin Franklin Peay ar 19 Meán Fómhair 1931 in Lugoff, Carolina Theas agus a fuair bás ar an 9 Aibreán 1988.
Wings (Banna Ceoil)
Banna phopcheoil clúiteach ab ea na Wings sna 1970idí. Bhunaigh Paul McCartney ó The Beatles an grúpa Wings lena bhean chéile Linda Eastman. Bhain Wings rath nach beag amach chomh maith, le rianta cáiliúla ar nós Live and Let Die, Band On The Run, Jet agus Mull of Kintyre.
Stair
Tar éis do McCartney dhá albam a eisiúint mar cheoltóir aonair (McCartney agus Ram) rinne sé cinneadh an banna "Wings" a chur le chéile lena bhean Linda Eastman, agus le hamhránaí na Moody Blues, Denny Laine agus ceoltóirí eile.
D'athraigh pearsanra an bhanna seo go minic agus bhí seinnteoir giotáir Éireannach, Henry McCullough mar bhall ar feadh tamaill. Tá a shár-scil giotáir le cloisteáil san amhrán My Love i measc amhráin eile.
Ar an 10 Feabhra 1972 chuir an BBC cosc ar an singil "Give Ireland Back to the Irish"
Oidhreacht
Faoi dheireadh a réime i 1980 bhí beagnach an méid céanna singil #1 ag McCartney agus Wings ná mar a bhí ag John Lennon, George Harrison agus Ringo Starr curtha le chéile. Cé go raibh cuid dá gceol ar chaighdeán níos ísle na mar a bheifí ag súil leis ó McCartney, d'éirigh leis a theacht amach ó scáth na mBeatles agus a thaispeáint go raibh sé ar a chumas banna fíorcháiliúil a chur le chéile.
Seacht n-eaglaisí na hÁise
thumb|Léarscáil d'Iarthair na [[An Áise Bheag|hÁise Bige a léiríonn an t-oileáin Patmas agus suíomhanna na gcathracha ina raibh na seacht n-eaglaisí lonnaithe.]] Tugtar Seacht n-eaglaisí an Apacailipsis ar a dtugtar freisin Seacht n-eaglaisí an Taispeána agus Seacht n-eaglaisí na hÁise(a thagraíonn don chúige Rómhánach, ní an Áise go léir), ar na seacht n-eaglaisí móra de chuid na Luath-Chríostaíochta, mar atá luaite in Apacailipsis Eoin sa Tiomna Nua agus scríofa ag Iognáid as Aintíoch. Tá na seacht suíomh go léir sa Tuirc an lá atá inniu ann agus níl pobail Chríostaí shuntasacha ar fáil ann a thuilleadh ós rud é go raibh orthu scaradh ón áit faoi Chonradh na Lausanne. De réir Apacailipsis Eoin, ar an oileán Patmas, an Ghréig, treoirigh Íosa Críost a sheirbhíseach Eoin mar seo a leanas:
Tagraíonn "Eaglaisí" sa chomhthéacs seo do phobal na Críostaithe a bhí ina gcónaí i ngach cathair, agus ní amháin don bhfoirgneamh nó na foirgnimh a bhailítí ann le haghaidh adhartha.
Caitriona Balfe
Ban-aisteoir agus mainicín Éireannach is ea Caitríona Balfe, a rugadh ar 4 Deireadh Fómhair 1979 i mBaile Átha Cliath. Aithníonn an saol mhór í go háirithe de bharr a ról mar Claire Fraser sa tsraith Starz úd Outlander, ról a bhuaigh Gradam People's Choice di faoi dhó agus dhá cheann de na Gradaim Saturn. Ainmníodh í faoi dhó do Ghradam Golden Globe mar "bhanaisteoir is fearr".
Tógadh Caitriona i dTigh Damhnata, i gContae Mhuineacháin. Tá Gaeilge líofa aici. Sa bhliain 1999, agus í ag déanamh staidéir i dTeach an Cheoil agus Dráma in Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath, tairgeadh post mainicíneachta di i bPáras. Chaith sí deich mbliana ag déanamh feachtas fógraíochta agus ag obair ar rúidbhealaigh sular iompaigh sí ar ais ar an aisteoireacht.
Mainicíneacht
Thug scabhta ó ghníomhaireacht mainicíneachta Balfe faoi deara agus í ag bailiú airgid ar son carthanachta taobh amuigh de shiopalann i mBaile Átha Cliath. Chuaigh sí leis an obair sin go lánaimseartha. Sna blianta 2002 agus 2003, thuill sí $300,000 nach mór ag obair mar mhainicín in Milan, san Iodáil, ach chuaigh an ghníomhaireacht bancbhriste agus ní bhfuair sí an t-airgead. Tharla rud cosúil leis sin arís sa bhliain 2009. (Mar gheall ar a leithéid bunaíodh an Model Alliance.)
Ag smaoineamh ar an seal a chaith sí ag mainicíneacht, dúirt Balfe "Modeling wasn't a passion of mine so that made it get old kind of quickly. I was getting very frustrated." Deir sí nach rachadh sí ar ais chuig an cheird sin go lánaimseartha.
Aisteoireacht
Chuaigh Balfe go Cathair Nua-Eabhrac mar a raibh mionpháirt aici sa scannán úd The Devil Wears Prada. Ansin chuaigh sí go Los Angeles agus rinne sí staidéar ar an aisteoireacht.
The Coronas
Is banna rac-cheoil as Éirinn é The Coronas. Bunaíodh an banna ceoil sa bhliain 2007, agus is é ceathrar daoine sa banna; Danny O’Reilly (amhránaí agus seinm an giotár), Dave McPhillips (Príomghiotáirí), Graham Knox (Dordghiotáirí) agus Conor Egan (Na Drumaí). Tá lipéad ceirníní neamhspleách agaibh, agus eisiúint siad a ceol féin tríd an lipéad ceirníní seo. Bíonn na ceathrar sa banna idir dhá áit, Baile Átha Cliath agus Londain. Bhí O’Reilly, Knox agus Egan i colaiste Tír an Iúir agus bhí siad ag seinm ceol le céile ansin. Tar éis é sin buail siad an ball deireanach sa banna,l Dave McPhillips. Is daoine cáiliúil é ‘The Coronas’ anois, agus rinne siad a lán obair leis an teanga Gaeilge. Is iomraca ahmráin agus albam cáiliúil ag ‘The Coronas’ agus déanann siad obair le ceol as Gaeilge. An ceann is rathúil na an ceann ‘Taibhsí nó Laoch(ra)-(Heroes or Ghosts), agus ceann amháin eile na,’Éist a ghrá’ (Listen Dear). clé|mion|Ag seinm ar Léiriú Is i Mary Black máthair an phríomhamhránaí, Danny O’Reilly. Is amhránaí cáíliúil in Éirinn í Mary Black, le amhráin mar "Song for Ireland", "Sonny" agus "No Frontiers".
Albaim
Is é sé albaim a bheith scaoileadh ag ‘The Coronas’ go dtí seo. Na hainmneacha ó na halbaim sin na; ‘Heroes and Ghosts’, ‘Tony was an ex-con’ , ‘Closer to You’ , ‘The Long Way’ , ‘Trust The Wire’ agus ‘True Love Waits’
Léiriú Suntasach
Rinne ‘The Coronas’ a lán léiriú mór go dtí seo agus tá ainm mór agaibh i an domhain ceol anois. Thosaigh sé leis gigeanna beag ach anois tá siad dhíol ticéad le turas airéine.
Obair Le Gaeilge
Is daoine mór leis an teanga Gaeilge iad ‘The Coronas’. Bhí na baill sa grúpa ar fad ag caint gaeilge nuair a bhí siad i scoilleana agus is é an teanga an-tábhachtach leis. Rinne siad cúpla amhrán as Gaeilge mar ceapaim siad go bhfuil sé bhealach maith an teanga a foghlaim agus is bhealach taitneamach é. Rinne siad a lán obair i cengailte leis an coláiste Gaeilge, ‘Coláiste na bhFiann’. Sa bhliain 2009 rinne siad ceolchoirm leis Coláiste na bhfiann ag deireadh an samhradh. Bhí an ceolchoirm leis na daoine a raibh sna coláiste difriúil an bhliain sin. Sa ceolchoirm rinne siad amhrán difriúil as Gaeilge, an ceann a raibh is cáiliúil na ‘Taibhse nó Laoch(ra)’.
St Pancras, Londain
Is baile é St Pancras atá suite sa bhuirg Camden, Londain Láir.
Marie de France
Cosúil le go leor scríbhneoirí a linne, moladh Marie de France l'amour courtois, nó an 'grá cúirtéiseach', ina cuid scríbhneoireachta. Do bhain Marie de France an-úsáid as seanchas agus béaloideas na Breataine - nó an matière de Bretagne (Gaeilge: 'ábhar na Breataine'), mar a thugtar ar na scéalta sin i bhFraincis.
Do léití agus do dheintí aithris ar na fabhalscéalta de chuid Mharie de France, fabhalscéalta a bhunaigh sí ar scéalta Éasóp, ón 12ú haois go dtí an 17ú haois. Agus í ligthe i ndearmad, thosaigh scríbhneoirí agus saineolaithe na 19ú aoise spéis a chur sna lais agus sna scéalta véarsaíochta de chuid Mharie de France an athuair.
Is í Marie de France an chéad bhean riamh, a bhfuil aithne orainn uirthi, a scríobh dánta i bhFraincis.
1882 Wimbledon Championship
Ba chomórtas leadóg é 1882 Wimbledon Championship a imríodh ag an All England Lawn Tennis and Croquet Club. Thosaigh an príomhchomórtas ar 8 Iúil 1882 agus chríochnaigh sé ar 17 Iúil 1882.
Is é 1882 an séú eagrán den chomórtas. Bhuaigh William Renshaw an chomórtas don dara huair.
Somers Town, Londain
Is baile é Somers Town atá suite sa bhuirg Camden, Londain Láir.
Eilimint neamhréititheach
Sa pheitreolaíocht agus sa geoiceimic, is éard is eilimint neamhréititheach ann ná ceann atá mí-oiriúnach i méid agus/nó lucht lena mhalartú i suíomhanna caitian na mianraí, ina mbíonn sí san áireamh, agus tá sí sainithe ag an chomhéifeacht rannach idir na mianraí déanta carraige agus an magma, le bheith i bhfad níos lú ná 1.
Kurt Russell
Is aisteoir Meiriceánach é Kurt Vogel Russell , a rugadh ar an 17 Márta 1951.
Chelsea Fox
Is carachtar ficseanúil i Chelsea Fox sa chlár teilifíse EastEnders. Ghlac Tiana Benjamin an pháirt mar Chelsea. Bhí Chelsea ar an gclár den chéad uair ar an 5 Bealtaine 2006 agus den uair dheireanach ar an 5 Lúnasa 2010.
Mótarbhealach
deis|150px|thumb|Siombail an Mhótarbhealaigh Is bóthar é mótarbhealach a bhfuil lánaí ar leith ann agus nach bhfuil aon chrosairí grád ann. Mótarfheithiclí amháin a atá ceadaithe tiomáint ar mhótarbhealach.
Hampstead Theas
Is baile é Hampstead Theas atá suite sa bhuirg Camden, Londain Láir.
1883 Wimbledon Championship
Is é 1883 an seachtú heagrán den chomórtas. Bhuaigh William Renshaw an comórtas, don tríú huair.
Brandon Lewis
Polaiteoir de chuid an Pháirtí Choimeádaigh sa Ríocht Aontaithe is ea Brandon Kenneth Lewis. Rugadh é i Harold Wood, Londain ar an 20 Meitheamh 1971, agus Stát Rúnaí an Tuaiscirt ó 2020.
Herbert Austin
Déantúsóir gluaisteán a rugadh i Little Missenden Shasana ab ea Herbert Austin (8 Samhain 1866 – 23 Bealtaine 1941).
Sa bhliain 1887 thug sé aghaidh ar an Astráil mar a ndeachaigh sé leis an innealtóireacht, ag cur feabhais ar bhearrthóirí caorach sa chuid ba mhó. B'ann freisin a casadh an bhean air a phós sé. Tháirg sé a chéad ghluaisteán, an Wolseley, sa bhliain 1895, agus d'oscail a mhonarcha, Austin Motor Co., i mBirmingham i 1905. Bhí sé ina fheisire Coimeádach parlaiminte do thoghcheantar i Birmingham (1918–1924).
mion|clé|Herbert Austin ina shuí in Austin 7 clé|mion|225x225px|Austin sa bhliain 1905
Swiss Cottage
Is baile é Swiss Cottage atá suite sa bhuirg Camden, Londain Láir.
Hampstead Thiar
Is baile é Hampstead Thiar atá suite sa bhuirg Camden, Londain Láir. I ndaonáireamh na bliana 2011 fuarthas 33,751 duine ina gcónaí ann.
Bianca Jackson
Is carachtar ficseanúil i Bianca Jackson sa chlár teilifíse EastEnders. Ghlac Patsy Palmer an pháirt mar Bianca. Bhí Bianca ar an gclár den chéad uair ar an 16 Samhain 1993 agus den uair dheireanach ar an 12 Meán Fómhair 2014.
Afia Masood
Is carachtar ficseanúil i Afia Masood sa chlár teilifíse EastEnders. Ghlac Meryl Fernandes an pháirt mar Afia. Bhí Afia ar an gclár den chéad uair ar an 29 Nollaig 2009 agus den uair dheireanach ar an 7 Meitheamh 2012.
Little Mo Mitchell
Is carachtar ficseanúil i Little Mo Mitchell sa chlár teilifíse EastEnders. Ghlac Kacey Ainsworth an pháirt mar Mo. Bhí Mo ar an gclár den chéad uair ar an 18 Meán Fómhair 2000 agus den uair dheireanach ar an 26 Bealtaine 2006.
Mo Harris
Is carachtar ficseanúil i Alice Branning sa chlár teilifíse EastEnders. Glacann Laila Morse an pháirt mar Mo. Bhí Mo ar an gclár den chéad uair ar an 18 Meán Fómhair 2000 agus d'fhág sí ar an 21 Eanáir 2016. D'fhill sí ar an 16 Márta 2018.
Aerálaí
Meaisín chun ocsaigin a sholáthar d'othar agus dé-ocsaíd charbóin a bhaint uaidh, nuair nach bhfuil sé in ann análú dó féin, is ea aerálaí.
Bundúchasaigh na hAstráile
thumb|Bundúchasaigh na hAstráile Is daoine dúchasach na hAstráile iad na Bundúchasaigh.
Aerálaí
Leathnaíonn sé na scamhóga ó am go ham trí fheadán a chuirtear sa traicé (téann an t-othar faoi thraicéastóime uaireanta; níl sé sin ró-choitianta sa lá atá inniu ann). mion|clé|[[Scamhóg iarainn, b'fhéidir san 1950idí san S-A]] Tá gaireas simplí iniompartha ar fáil is féidir a oibriú de lámh le haghaidh análú ghearrthéarmaigh é. Nuair a bhíonn gá le húsáid fhadtréimhseach, tá meaisíní uathoibríocha ar fáil.
Bundúchasaigh na hAstráile
Stair
Tá cónaí ar mhuintir dhúchasach na hAstráile ann, ar a laghad 30,000 bliain anuas. Bhí idir 4,000 agus 8,000 duine dúchasacha ina gcónaí sa cheantar Sydney nuair a tháinig Arthur Phillip agus an chéad loingeas i 1788. clé|mion|Forógra Governor Thomas Davey, 1816 Ainmníodh
Polaitíocht
Ar an 12 Feabhra 2008, mhol Príomh-Aire na hAstráile, Kevin Rudd, rún inar ghabh sé leithscéal oifigiúil le Bundúchasaigh na hAstráile.
Aerálaí
Stair
Nuair a tháinig an t-análaitheoir chun cinn ar dtús sna 1930idí, thugtaí scamhóg iarainn air. Bosca mór a dhóthain ab ea é chun colainn othair a chur isteach ann, gan ach a cheann is a mhuineál taobh amuigh. D'fhaightí sreabh aeir isteach sna scamhóga tríd an mbrú taobh istigh den bhosca a laghdú, rud a leathnaigh cliabhrach is scamhóga an othair. Bhaintí feidhm as i gcás othar le pairilis riospráide de bharr polaimiailítis nó póilió, ach níl sé in úsáid a thuilleadh.
Sa bhliain 1952/1953, rinne Bjørn Iben, ainéistéisí cróga i gCóbanhávan sa Danmhairg, an chéad aerálaí meicniúil nua-aimseartha. Réab eipidéim phóilió ar fud na tíre agus bhí páistí ag fáil bháis ina sluaite, le cliseadh hiopanálaithe riospráide ‘Múineann gá seift’, mar a deirtear agus rinne Iben traicéastóime ar cailín 12 bliain d'aois ar 25 Lúnasa 1952 agus ansin cheangail sé aerálaí meicniúil bunúsach.
Belmont, Harrow
Is baile é Belmont atá suite sa bhuirg London Borough of Harrow, Londain thiar.
Canons Park
Is baile é Canons Park atá suite sa bhuirg London Borough of Harrow, Londain thiar.
Eireaván
Is é Eireaván (Airméinis: Երևան) príomhchathair na hAirméine. Is é an chathair is mó sa tír freisin agus tá sé ar cheann de na cathracha is sine ar domhan. Tá sé suite ar abhainn Hrazdan, agus is é cróílár na tíre ó thaobh riaracháin, cúltúir, agus tionsclaíochta de. Is é an phríomhchathair ón mbliain 1918.
Gliaire
mion|Gliairí Rómánacha i mbun catha Is éard a bhí i gceist le gliaire (Laidin: gladiator, "claimhteoir", ón bfhréamh gladius, "claíomh") ná comhraiceoir armtha a bhí i mbun troda in aghaidh gliairí eile agus ainmhithe fiáine fiú ar mhaithe le siamsaíocht an phobail thiar in aimsir Phoblacht na Róimhe agus Impireacht na Róimhe. Sclábhaithe ab ea formhór dóibh, oilte i ndroch-choinníollacha, gan meas madra orthu agus ag saothrú ar imeall an tsaoil.
Sin ráite, bhí an oiread sin tóir orthu ná go raibh fonn ar ghnáth-daoine dul sa tseans san iomaíocht leo, maithe agus móruaisle na Róimhe fiú. Níltear ar aon tuairim maidir lena bhfíor-bhunús. Creidtear go bhfuil baint ag an gcomhrac le deasghnátha sochraide le linn na Cogaí Púnacha sa 3ú haois RC. Níorbh fhada go raibh áit lárnach greamaithe aige i gcroílár na polaitíochta agus an tsaoil sóisialta fud fad na hImpireachta. Níor chuir teacht naofacht na Críostaíochta isteach air, beag nó mór.
Bunús
Is annamh atá na luath-fhoinsí liteartha ar aon tuairim maidir le bunús le ngliairí agus na cluichí a bhain leo. Agus an 1ú haois RC ag druidim chun deiridh, dhearbhaigh Nicolaus na Damaisce gur Éatrúscaigh a bhí iontu. Glúin dár gcionn, scríobh Livias gur tháinig siad ar an bhfód don chéad uair thiar sa bhliain 310 RC agus na Campánaigh i mbun cheiliúrtha tar éis bhua ar na Samnitigh. Na céadta níos déanaí, shíolraigh scoláire na 7ú haois Isidoro Sevilla an focal Laidinise lanista (bainisteoir na ngliairí)  ón fhocal Éatrúscach le haghaidh  "bhásadóir," agus an teideal Carón (oifigeach a thionlaic na mairbh ó pháirc Rómhánach an áir) ó Charun, "psychopompós" domhain thíos na nÉatrúscach. Glacadh go forleathan leis an ndearbhú seo le fada an lae agus is amhlaidh atá sé i bhformhór de startha nua-aoiseacha na gcluichí.
Taobhaíonn an t-athmheasúnú atá déanta ar fhianaise phictiúrtha le bunús Campánach chomh maith, nó iasacht ar a laghad. Ba i gCampania a bunaíodh na scoileanna gliaireachta ba luaithe (ludi) atá ar eolas againn. Thángthas ar fhreascónna tuama sa chathair Champánach siúd Paestum (4ú haois RC) a léiríonn trodaithe ina bpéirí i mbun comhraic le clogaid, sleánna agus sciatha. Deasghnáth fola sochraide a bhíodh ann a chuireann na luath-chluichí Rómánacha in aigne dúinn. Curtha i gcomparáid leis na híomhánna seo, tá an fhianaise a thacaíonn leis ó mhaisiúcháin thuama Éatrúscacha doiléir agus déanach ó thaobh na staire de. Le fírinne, tá seans ann nach raibh sna fhreascónna Paestum ach leanúint ar thraidisiún ársa i bhfad níos sine, tógtha i dtír ag coilínigh Gréagacha na 8ú haoise RC.
Dearbhaíonn Livias gur sa bhliain 264 RC a thit cluichí na ngliairí Rómhánaí amach don chéad uair. Bhí an Róimh ag tús an chéad de na Cogaí Púnacha in aghaidh na Cartaige, áit ina chuir Decimus Junius Brutus Scaeva trí péire gliaire i mbun troda chun báis i bhFóram don "mhargadh beithíoch" (Forum Boarium) chun urraim a thabhairt dá athair Brutus Pera a cailleadh le gairid. An rud a thugtar ar seo ná munus (iol: munera), dualgas comórtha gearrtha ag sinsear nach maireann ar a shliocht. An rud a chuir go mór le forbairt an munus agus na saghsanna gliaire ná tacaíocht na Samníteach i bhfabhar Hannabal agus na slógaí pionósacha as seo amach in aghaidh na Samníteach ag an Róimh agus a comhghuaillithe Campánacha. Mar namhaid na Róimhe a bhíodh na gliairí gléasta agus a armtha.
Forbairt
Is léir ón gcaoi díograiseach ina glacadh leis na ngladiatoria munera le comhghuaillithe Ibéireacha na Róimhe cé chomh forleathan is a bhí cultúr na ngliairí, i bhfad i gcéin ó gheataí na Róimhe. Agus an bhliain 174 RC ann, bhí munera beaga  Románacha (bíodh siad príobháideach nó os comhair an phobail) chomh coitianta, ní fiú tagairt a dhéanamh dóibh a thuilleadh. Thiar sa bhliain 105 RC, chuir consail rialuithe na Róimhe a chéad bhlaiseadh de "chomhrac barbaracha" státurraithe os comhair an phobail. Bhí sé mar chuid de chlár traenála don airm, á léiriú ag gliairí ó Chapua. Ba mhór an tóir a bhí air. Ó shin i leith, cuimsíodh na comórtais i gcluichí oifigiúla an stáit (ludi) a thit amach taobh leis na mór-fhéilte reiligiúnacha. Cé gur tiomnaíodh ludi in ainm dé go traidisiúnta, amhail Iúpatar, bhí sé de cheart ag urraitheoir ón uas-aicme é a tiomnú in ómós dá sinsear diaganta nó gaisciúil.
Buaic
Agus an Phoblacht ag teacht chun deiridh, ba mhór an uirlis polaitiúil iad na gliairí ag duine d'úinéirí ón uas-aicme. Sa bhliain 65 RC, reáchtáil an curule aedile Iúil Caesar nuathofa cluichí, á dhlisteanú aige mar munusdá athair, in ainneoin go raibh sé i gcré na cille le fiche bliain cheana. Níor chuir a fhiacha pearsanta móra millteacha bac ar bith ar Caesar ach oiread eachtra ollmhór a chuir ar bhun, le 320 gliaire gléasta i gcathéide airgid. Bhí slua sa bhreis ag fanacht i gCapua ach chuir an Seanad uasmhéid air. Bhí éirí amach Spartachais fós ar aigne an tSeanaid agus ní raibh borradh gasta in airm phríobháideacha agus ainm in airde Caesar ag cur lena shuaimhneas. Ní raibh a leithéid de theacht i láthair Caesar feicthe riamh ó thaobh méide agus costais. Ba léir ag an bpointe sin nach raibh sa munus a thuilleadh ach comóradh amach is amach, gan idirdhealú cheart leis an ludi ársa.
Leathnaigh na cluichí amach fud fad na Poblachta agus i bhfad i gcéin. Níor éirigh le dlíthe fríth-coiriúlachta na blianta 65 agus 63 RC cur isteach nó amach orthu ach oiread. Ghlac Ágastas údarás impiriúil ar na gcluichí, na munera san áireamh, tar éis fheallmharú Caesar agus an Cogadh Cathartha Rómhánach. Chuir Ágastas bonn foirmiúil orthu chomh maith mar dhualgas chathartha agus reiligiúnach. Rinne sé atheagar ar an dlí iomarcach chun uasmhéid a ghearradh ar chaiteachas príobháideach agus poiblí ar munera, chun baol féimheachta a choimeád glan ó dhoras scothaicme na Róimhe. Anuas ar sin, cuireadh bac iomlán ar munera ach amháin ag na féilte siúd Saturnalia agus Quinquatria. Ó shin i leith, an teorainn chostas a bhí ar munus "barainneach" oifigiúil le huasmhéid de 120 gliaire ná 25,000 denarii. I gcás ludi impiriúil "flaithiúil", 180,000 denarii ab ea an costas ba airde ceadaithe. Fud fad na hImpireachta, bhainfeadh na cluichí is mó agus is iomráití leis an gcultas impiriúil stát-urraithe, a chuir go mór le haitheantas poiblí, meas agus ceadú i dtaobh an Impire, a dlíthe agus a gníomhairí.
Idir na blianta 108 agus 109 AD, tuairiscíodh gur cheiliúraigh Tráián a bhuanna Dáiciacha le 10,000 gliaire agus 11,000 ainmhí i gcaitheamh 123 lá. Lean costas na ngliairí agus na munera ag dul as smacht. Ba bheag dochar a rinne reachtaíocht Marcas Áiréilias sa bhliain 177 AD agus rinne a mhac Commodus neamhaird ghlan air.
Meath
Ni scéal gan casadh é cúlú na munera. Chuir géarchéim an 3ú haois ualach míleata sa bhreis a bhíodh ag fás de shíor ar stát-chiste an Impire, gur ar éigean a tháinig Impireacht na Róimhe slán as. Mar sin féin, lean impirí ar aghaidh ag tabhairt fóirdheontas don lucht eagraithe ar chúis leas an phobail. Ag tús an an 3ú haois AD, d'admhaigh an scríbhneoir Críostaí Tertullian go raibh a chomh-Chríostaithe fós faoi gheasa ag na munera. Cúis náire ab ea é, dar leis, mar Chríostaí, agus rinne sé cáineadh géar ar an doirteadh fola agus ar an lagú spioradálta agus moráltachta a bhain leis, gan trácht a dhéanamh ar an ngliaire mar neach d'íobairt dhaonna págánach.
Sa chéad dár gcionn, chreid Agaistín Hippo gur mór an náire é dúspéis óigeanta a chara (a bheadh ina chomh-coinbhéartach agus Easpag, dála an scéil, níos déanaí) Alypius Thagaste, gurb ionann na munera agus fritéis an tsaoil Chriostalaí agus slánuithe. Sa bhliain 325, chuir Constaintín bac ar iachall ar chur ar phríosúnaigh troid chun báis mar ghliairí. Feictear ar seo mar toirmeasc ar chomhraic gliaireachta. Mar sin féin, ina bhliain deireanach ar domhan, chuaigh Constaintín salach ar an dlí arís, nuair a bhronn sé cearta ar mhuintir Hispellum a rialú féin a chomóradh le cluichí comhraic.
Sa bhliain 365, bhagair Valentinian I fíneáil a ghearradh ar bhreitheamh a dhaor Críostaithe dul i i mbun troda sa airéine. Bhíodh sé de sprioc ag a gcomhghleacaithe costais munera a mhaolú le tamall anuas agus rinne Valentinian I amhlaidh sa bhliain 384. Buaileadh tairne marfach eile sa chónra sa bhliain 393 nuair a ghlac Teodaisias I (r. 379–395) an Chríostaíocht mar creideamh stáit na hImpireachta Rómhánaí agus gearradh bac ar fhéilte phágánacha amach is amach. Lean an ludi ar aghaidh, ach le págántacht na munera á thitim ar leataobh ar bhonn leanúnach. Sa deireadh thiar thall, ba é Honorius (r. 395–423) a chuir deireadh oifigiúil le munera sa bhliain 39 agus uair amháin eile in Impireacht na Róimhe Thiar sa bhliain 404.
Dar le Theodoret, bhí an toirmeasc mar thoradh ar mairtíreacht San Telemachus ag lucht féachana ag ceann de na munera. Chuir Valentinian III (r. 425–455)  an toirmeasc i bhfeidhm in athuair sa bhliain 438, le rath níos mó, seachas venationes a lean ar aghaidh ón bhliain 536 i leith. Faoin am seo, bhí an spéise tite go tóin poill fud fad na himpireachta. San Impireacht Bhiosántach, lean na seónna amharclannaíochta agus rásaí carbad ar aghaidh le deontas thar a bheith flaithiúil ón impire.
Peggy Mitchell
Is carachtar ficseanúil i Peggy Mitchell sa chlár teilifíse EastEnders. Ghlac Jo Warne (1991) agus Barbara Windsor (1994 go 2016) an pháirt mar Peggy. Bhí Peggy ar an gclár den chéad uair ar an 30 Aibreán 1991 agus den uair dheireanach ar an 17 Bealtaine 2016.
Aidhniúch
Ba iad na hAidhniúigh muintir dhúchasach Thuaisceart na Seapáine agus Oileán Sakhalin sa Rúis. Go stairiúil, labhraídís teangacha nó canúintí dá gcuid féin - teangacha Aidhniúcha, is é sin, Aidhniúis Hokkaido, Aidhniúis Sakhalin, agus Aidhniúis Oileáin Chúiríl. Ní raibh gaol ar bith ag na teangacha seo le haon teanga eile. Inniu, chuaigh an Aidhniúis - an trí chineál - in éag, ach sa tSeapáin ar a laghad, rinneadh taighde cuimsitheach ar an teanga, ar an mbéaloideas Aidhniúch agus ar na nósanna pobail, agus mar sin, is féidir Aidhniúis - Aidhniúis Hokkaido ar a laghad - a fhoghlaim is a shaothrú leis an bhféiniúlacht Aidhniúch a chur in iúl.
Is deacair a rá cá mhéad Aidhniúch atá fágtha ar an saol. Bíonn na hAidhniúigh ag pósadh Seapánach eitneach le roinnt glúnta anuas, agus mar sin, ní féidir teacht ar "Aidhniúigh ghlana" a thuilleadh - le fírinne níl ciall ar bith ag baint le coincheap an Aidhniúigh ghlain a thuilleadh. De réir na tuisceana oifigiúla á 25,000 Aidhniúch sa tSeapáin inniu, ach is í an uimhir a thugann eagraíocht na nAidhniúch ná 200,000. Cé go bhfuil an teanga ag saothrú an bháis le píosa maith ama anuas, tá litríocht is iriseoireacht ag dul i gcló sa teanga, nó cuireann a lán de shliocht na sean-Aidhniúch spéis i gcultúr a sinsear inniu féin.
Ba é Shigeru Kayano (1926-2006) an fear mór athbheochana sa 20ú haois i saol cultúrtha na nAidhniúch. Aidhniúch a bhí ann féin, agus é ina theangeolaí féinteagasctha agus ina bhéaloideasóir. Bhí sé ina theachta ar pharlaimint na Seapáine freisin agus é ag cur troda ar son na nAidhniúch go lá a bháis. Scríbhneoir an-bhisiúil a bhí ann, nó d'fhoilsigh sé na scórtha leabhar faoi theanga is faoi thraidisiúin a mhuintire.
Stair
Sa tríú haois déag a luadh na hAidhniúigh an chéad uair sna foinsí Seapáinise. Ar dtús, bhí caidreamh cairdiúil idir na hAidhniúigh agus na Seapánaigh, agus an dá mhuintir ag trádáil go síochánta le chéile. I dtréimhse Tokugawa (1600-1868), áfach, thosaigh na Seapánaigh ag cúngú isteach ar na hAidhniúigh, agus chuaigh na hAidhniúigh chun ceannairce. Ba é Éirí Amach Shakushain timpeall na bliana 1670 an cheannairc ba mhó.
Nuair a thosaigh Ré Athchóirithe Meiji sa tSeapáin, agus an naoú haois déag ag druidim chun deiridh, theastaigh ó rialtas na tíre an tSeapáin a thabhairt chun nua-aoiseachais, agus ba é an dearcadh oifigiúil ná go raibh nósanna traidisiúnta na nAidhniúch ag cur isteach ar an nua-aoisiú. Mar chuid de na polasaithe nua, bronnadh saoránacht na Seapáine ar na hAidhniúigh go léir, ach b'ionann sin is a rá nach dream eitneach ar leith a bhí iontu agus nach raibh siad i dteideal a nósanna ná a dteanga. Thairis sin, thosaigh Seapánaigh eitneacha ag socrú síos in Hokkaido, agus iad ag cúngú ar thailte na nAidhniúch. B'éigean do na hAidhniúigh éirí as a gcuid nósanna - cosúil leis an tatúáil agus le híobairt na n-ainmhithe do na déithe - agus an tSeapáinis a fhoghlaim is a shealbhú mar theanga ghnáthchumarsáide.
Níor bhain na hAidhniúigh amach aitheantas oifigiúil dá dteanga ná dá bhféiniúlacht eitneach ach sa bhliain 2008, nuair a reachtaigh parlaimint na Seapáine, Kokkai, rún ag éileamh ar an rialtas glacadh leis na hAidhniúigh mar ghrúpa eitneach a bhfuil teanga, nósanna agus oidhreacht ar leith aige.
Pan Yueming
Is aisteoir é Pan Yueming, a rugadh sa tSín ar 9 Bealtaine 1974 i mBeijing.
Cogadh na Crimé
mion|clé|Léigear Sevastopol (1855) Coimhlint mhíleata a bhí i gCogadh na Crimé (Кры́мская война́ nó Восто́чная война́) a throid ó Dheireadh Fómhair 1853 go Feabhra 1856. Troideadh an cogadh idir Impireacht na Rúise ar thaobh amháin, agus comhghuaillíocht d'Impireacht na Fraince, Impireacht na Breataine, an Impireacht Otamánach, agus Ríocht na Sairdíne ar an taobh eile.
Cúlra
Ba é ba chúis leis an gcogadh ná cearta na mionlach Críostaí sa Talamh Naofa, cuid den Impireacht Otamánach. Chuir na Francaigh cearta Chaitlicigh Rómhánacha chun cinn, agus chuir an Rúis cearta Eaglais Cheartchreidmheach an Oirthir chun cinn. I measc na gcúiseanna níos fadtéarmaí, bhí meath na hImpireachta Otamánach agus toilteanas na Breataine agus na Fraince ligean don Rúis críoch agus cumhacht a fháil sa Mhuir Dhubh. Sheas an cogadh as a “bhúistéireacht idirnáisiúnta a bhí an-neamhinniúil”.
Cé gur oibrigh na heaglaisí a gcuid difríochtaí leis na hOtamánaigh agus gur tháinig siad ar chomhaontú, dhiúltaigh Impire na Fraince Napoleon III agus Impire Nioclás I na Rúise cúltaca. D’eisigh Nicholas ultimatum ag éileamh go gcuirfí ábhair Cheartchreidmheacha Impireacht Otamánach faoina chosaint. Rinne an Bhreatain iarracht idirghabháil a dhéanamh agus shocraigh sí comhréiteach ar aontaigh Nicholas leis. Nuair a d’éiligh na hOtamánaigh athruithe ar an gcomhaontú, d’éiligh Nicholas agus d’ullmhaigh sé le haghaidh cogaidh. Tar éis dóibh gealltanais tacaíochta a fháil ón bhFrainc agus ón mBreatain, dhearbhaigh na hOtamánaigh cogadh ar an Rúis i mí Dheireadh Fómhair 1853.
An Cogadh
Cuireadh tús leis an gcomhrac sna Balcáin i mí Iúil 1853, tar éis do thrúpaí na Rúise seilbh a fháil ar Phríomhoidí na Danóibe (atá anois mar chuid den Rómáin, ansin faoi ardcheannas Ottoman) i mBealtaine 1853 agus tar éis sin a thosaigh ag trasnú na Danóibe. Faoi stiúir Omar Pasha, throid na hOtamánaigh feachtas láidir cosanta agus chuir siad stad ar dhul chun cinn na Rúise ag Silistra (sa Bhulgáir inniu). Mar thoradh ar ghníomh ar leithligh ar dhún-bhaile Kars in Iarthar na hAirméine léigear, agus scriosadh cabhlach Rúiseach ar chósta theas na Mara Duibhe ag Sinop (Samhain 1853) iarracht na Tuirce an garastún a threisiú. Ag eagla go dtitfeadh Ottoman, ruaig an Fhrainc agus an Bhreatain fórsaí go Gallipoli sa Tráicia. Ansin bhog siad ó thuaidh go Varna i mí an Mheithimh 1854, ag teacht díreach in am do na Rúiseach Silistra a thréigean. Seachas mion-skirmish ag Köstence (Constanța inniu), ní raibh mórán le déanamh ag na Comhghuaillithe.
Inga Brooksby
Ban-aisteoir Sasanach is ea Inga Brooksby, a rugadh ar 29 Deireadh Fómhair 1988 i Yorkshire Theas. Tá sí ina cónaí i Londain.
Cogadh na Crimé
Conradh
Thit Sevastopol tar éis aon mhí dhéag, agus thosaigh tíortha neodracha ag dul isteach i gcúis na gComhghuaillithe. Scoite agus ag súil le hionchas gruama ionraidh ón iarthar má leanadh leis an gcogadh, rinne an Rúis agra ar son na síochána i Márta 1856. D’fháiltigh an Fhrainc agus an Bhreatain roimh an bhforbairt seo, toisc go raibh an choimhlint ag fás go dosháraithe sa bhaile. Chuir Conradh Pháras, a síníodh an 30 Márta 1856, deireadh leis an gcogadh. Chuir sé cosc ​​ar an Rúis longa cogaidh a bhunú sa Mhuir Dhubh. Tháinig stáit na gcliant Otamánaigh Wallachia agus Moldavia neamhspleách den chuid is mó. Fuair ​​Críostaithe méid áirithe comhionannais oifigiúil, agus ghnóthaigh an Eaglais Cheartchreidmheach smacht ar na heaglaisí Críostaí faoi dhíospóid.
Iarmhairtí
Bhí Cogadh na Crimé ar cheann de na chéad choimhlintí inar bhain an míleata úsáid as teicneolaíochtaí nua-aimseartha mar shliogáin chabhlaigh phléascacha, iarnróid agus teileagrafaíocht. Bhí an cogadh ar cheann de na chéad cheann a doiciméadaíodh go fairsing i dtuarascálacha scríofa agus i ngrianghraif. Mar a léiríonn finscéal “Muirear na Briogáide Solais”, tháinig an cogadh chun bheith ina siombail de theipeanna lóistíochta, míochaine agus oirbheartaíochta agus míbhainistíocht. Mar thoradh ar an imoibriú sa Bhreatain bhí éileamh ar ghairmiúlacht, a bhain Florence Nightingale amach is cáiliúla, a fuair aird ar fud an domhain ar cheannródaíocht altranais nua-aimseartha agus í ag caitheamh na ndaoine créachtaithe.
Bhí Cogadh na Crimé mar phointe tosaigh d’Impireacht na Rúise. Rinne an cogadh Arm Impiriúil na Rúise a lagú, draenáil an cisteán agus bhain sé an bonn de thionchar na Rúise san Eoraip. Thógfadh sé blianta fada an Rúis a ghnóthú. Chuir an náiriú iallach ar mionlach oilte na Rúise fadhbanna na hImpireachta a aithint agus an gá le hathchóirithe bunúsacha a aithint. Chonaic siad nuachóiriú tapa na tíre mar an t-aon bhealach chun stádas cumhachta Eorpach a aisghabháil. Mar sin tháinig an cogadh mar chatalaíoch d’athchóirithe ar institiúidí sóisialta na Rúise, lena n-áirítear deireadh a chur le tuathánacht agus ollchóiriú sa chóras ceartais, san fhéinrialtas áitiúil, san oideachas agus sa tseirbhís mhíleata.
Roxy Mitchell
Is carachtar ficseanúil i Roxy Mitchell sa chlár teilifíse EastEnders. Ghlac Rita Simons an pháirt mar Roxy. Bhí Roxy ar an gclár den chéad uair ar an 24 Iúil 2007 agus den uair dheireanach ar an 1 Eanáir 2017.
Ronnie Mitchell
Is carachtar ficseanúil i Ronnie Mitchell sa chlár teilifíse EastEnders. Ghlac Samantha Womack an pháirt mar Ronnie. Bhí Ronnie ar an gclár den chéad uair ar an 24 Iúil 2007 agus den uair dheireanach ar an 19 Eanáir 2017.
Tove Lo
Is amhránaí Sualannach í Tove Lo (fíorainm: Ebba Tove Elsa Nilsson), a rugadh ar an 29 Deireadh Fómhair 1987 i Stócólm.
Richard Axel
Roinn sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis sa bhliain 2004 le Linda Buck as a shaothar chun na gabhdóirí bolaithe a fhionnadh agus eagar an chórais bholtanaigh a léiriú.
Antonio Tajani
Polaiteoir Iodálach is ea Antonio Tajani. Do rugadh é i gcathair na Róimhe ar an 4ú lá de Lúnasa sa bhliain 1953. Duine de bhunaitheoirí an pháirtí polaitíochta Forza Italia ab ea é agus tá sé ina Uachtarán ar Pharlaimint na hEorpa ón mbliain 2017 amach.
Círéibeacha Gordon
Thosaigh na Círéibeacha Gordon i 1780 mar an agóid frith-Chaitliceach i Londain i gcoinne an tAcht Phápairí an 1778, a bhí ar intinn ag an rialtas leithcheal oifigeach a laghdú i gcoinne Caitlicigh Briotanach. D'athraigh an agóid ina chíréibeacha agus creachadh.
Oswald Theodore Avery
Baictéareolaí a rugadh i Halifax, Albain Nua i gCeanada ab ea Oswald Theodore Avery (21 Deireadh Fómhair 1877 – 20 Feabhra 1955). I 1944 thaispeáin sé gur féidir athrú géiniteach a dhéanamh i mbaictéir le DNA, léargas a bhí bunúsach don bhitheolaíocht mhóilíneach.
Robert Redford
Is aisteoir Meiriceánach é Charles Robert Redford Jr, a rugadh ar an 18 Lúnasa 1936.
Caisleán Bhaile Muáin
Is caisleán suite i gContae Cheatharlach é Caisleán Bhaile Muáin.
Lugaid Loígde
I nosanna sincréatacha níos deireanaí, litrithe mar Lugaid Laigdech, is mac Eochach mhic Ailealla é, agus tá mac aige, Rechtaid Rígderg.
Leagan déanach eile dó is ea Lugaid Luaigne.
Maria Goretti
Naomh Caitliceach ab ea Naomh Maria Goretti (16 Deireadh Fómhair 1890 – 6 Iúil 1902), a rugadh i gCorinaldo san Iodáil.
Frankie Pierre
Is carachtar ficseanúil i Frankie Pierre sa chlár teilifíse EastEnders. Ghlac Syan Blake an pháirt mar Frankie. Bhí Frankie ar an gclár den chéad uair ar an 18 June 1996 agus den uair dheireanach ar an 25 Márta 1997.
Caisleán Leithghlinn an Droichid
Is caisleán suite i gContae Cheatharlach é Caisleán Leithghlinn an Droichid.