cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Winston Churchill
Éigeandáil na Malaeisia
Siúd is go bhfuarthas an lámh in uachtar ar na treallchogaithe, bhí an chuma ag teacht ar an scéal go soiléir nach raibh sé indéanta a thuilleadh an Mhalaeisia a choinneáil faoi smacht na Breataine Móire. Sa bhliain 1953, leagadh amach treoirlínte an neamhspleáchais do Singeapór agus do na coilíneachtaí eile sa chearn seo den domhan. Bhí an chéad toghchán ann, sa bhliain 1955, cúpla lá sular éirigh Churchill as an bPríomh-Aireacht, agus sa bhliain 1957, i ndiaidh d'Antony Eden teacht i gcomharbas ar Churchill mar Phríomh-Aire, bronnadh an neamhspleáchas ar an Malaeisia.
A Chuid Onóracha
Ón mbliain 1941 go lá a bháis, bhí an oifig oinigh aige ar a dtugtar Lord Warden of the Cinque Ports.
Sa bhliain chéanna, áfach, fuair sé stróc a d'fhág pairilis ar an taobh deas dá cholainn. D'éirigh sé as an bPríomh-Aireacht ar chúiseanna sláinte ar an gcúigiú lá de Mhí Aibreáin, 1955, ach choinnigh sé a phost mar Sheansailéir ar Ollscoil Bhriostó. Níor thug sé suas a Fheisireacht ach an oiread roimh an mbliain 1964. Sa bhliain 1959, gaireadh Athair an Tí de, is é sin, an duine ab fhaide a bhí ina Fheisire gan stad.
Sa bhliain 1955, tairgeadh diúcacht do Churchill, agus piaracht aige cheana féin. Ar dtús, bhí sé an-tugtha don smaoineamh, agus é ag pleanáil Diúc Londan a thabhairt air féin. Sa deireadh thiar, áfach, dhiúltaigh sé, mar a chomhairligh a mhac Randolph dó a dhéanamh. Ó sin i leith, níor bronnadh diúcachtaí ach ar bhaill de theaghlach ríoga na Breataine.
Sa bhliain 1956, bhronn Cathair Aachen in iarthar na Gearmáine Karlspreis nó Duais Shéarlais Mhóir ar Churchill, de bharr a raibh déanta aige ar mhaith leis an gcomh-Eorpachas agus leis an tsíocháin san Eoraip.
Sa bhliain 1963, fuair Churchill saoránacht oinigh na Stát Aontaithe, roimh aon duine eile.
A Mhuintir
thumb|272x272px|Churchill agus a fhiancée Clementine Hozier sa bhliain 1908, go gairid sula ndeachaigh an brat pósta orthu|alt= Ar an dara lá de Mhí Mheán Fómhair den bhliain 1908, phós Churchill Clementine Hozier in Eaglais Naomh Mairéad, teampall galánta Anglacánach in aice leis an bParlaimint. Cailín deas dathúil ab ea í, siúd is nach raibh mórán maoin shaolta ag a muintir. Bhí aithne ag Churchill ar an gcailín ó casadh air ag cóisir í i Mí na Márta sa bhliain chéanna. Roimhe sin, bhí Churchill i ndiaidh ceiliúr pósta a chur ar an aisteoir clúiteach Ethel Barrymore, ach d'eitigh sí.
Saolaíodh cúigear clainne dóibh, mar atá, Diana, Randolph, Sarah, Marigold, agus Mary. Bhásaigh Marigold ina páiste. Chuaigh Sarah le haisteoireacht, agus rinne sí príomhpháirt ar an scannán Royal Wedding, in éineacht leis an bhfear mór rince féin, Fred Astaire. Scríobh Mary leabhar faoina tuismitheoirí.
B'í an Bhantiarna Blanche Henrietta Ogilvy máthair Chlementine, agus í ar an dara bean chéile ag Sior Henry Montague Hozier. Níl a fhios ag aon duine, áfach, cérbh é athair Chlementine dháiríre, nó is feasach nach raibh a máthair ró dhílis dá fear céile: sin é an tuige go bhfuair sí colscaradh sa deireadh. Thug sí féin le fios gurbh é an Captaen William George "Bay" Middleton a ghin an iníon, ach is é tuairim Joan Hardwick, a scríobh beathaisnéis Chlementine, gurbh é Algernon Bertram Freeman-Mitford, fear céile le deirfiúr Chlementine, a ghin an chlann ar fad a rugadh do Blanche Henrietta Ogilvy. clé|mion|281x281px|Clementine Churchill, Baroness Spencer-Churchill (1885-1977) sa bhliain 1915 Chuaigh mac Churchill, Randolph, agus a gharmhic Nicholas Soames agus Winston le polaitíocht, agus vótáladh isteach sa Pharlaimint iad.
Nuair nach raibh Churchill i Londain ag tabhairt aire do chúrsaí polaitíochta, bhí sé ina chónaí i Chartwell House in Kent, faoi dhá mhíle ó dheas de Westerham. Eisean agus a bhean chéile, cheannaigh siad an áit sa bhliain 1922, agus chónaigh Churchill ansin go lá a bháis. Nuair a bhí sé ag cur faoi i Chartwell, chaitheadh sé a chuid ama ag scríbhneoireacht, ag péintéireacht, ag brícléireacht nó ag adhradh na n-ealaí dubha Astrálacha a thuill a clú don áit.
Deireadh a Shaoil
Bhí a fhios ag Churchill nach ag éirí óg a bhí sé. Mar sin, d'fhág sé slán ag oifig an Phríomh-Aire sa bhliain 1955. Tháinig Anthony Eden i gcomharbas air, rud a raibh sé ag súil leis le fada an lá anuas. Chaith Churchill an chuid ba mhó de bhlianta deireanacha a shaoil ag Chartwell agus i ndeisceart na Fraince. mion|1963, bhronn [[John F. Kennedy Saoránacht Oinigh na S.A. ar Churchill.]] Sa bhliain 1963, bhronn John F. Kennedy (Seán Mac Gearailt Ó Cinnéide), uachtarán na Stát Aontaithe, Saoránacht Oinigh na Stát Aontaithe ar Churchill. Níor bronnadh na honóracha seo ar aon duine roimhe sin. Ní raibh Churchill in ann freastal ar an searmanas, chomh tinn agus a bhí sé, agus b'iad a mhac agus a gharmhac a ghlac leis na dintiúirí thar a chionn.
Ar an 15ú lá de Mhí Eanáir 1965, buaileadh Churchill le stróc an dara huair. Níor tháinig sé as, an turas seo. Níor tháinig sé slán ón mbás, ar an 24ú lá de Mhí Eanáir 1965, cothrom lá báis a athar, sa bhliain 1895.
Bhí a chorpán le feiceáil i Halla Westminster ar feadh trí lá, agus chóirigh stát na Breataine Móire searmanas a adhlactha in Ardeaglais Naomh Pól. Bhí sé ar an chéad duine a fuair sochraid Stáit i ndiaidh an Mharascail Mhachaire, an Tiarna Roberts of Kandahar, a d'éag sa bhliain 1914. clé|mion|Eaglais Bladon
Jacopo Sansovino
Snoíodóir is ailtire a rugadh i bhFirenze na hIodáile ab ea Jacopo d'Antonio Sansovino (Jacopo Tatti, 2 Iúil 1486-27 Samhain 1570). Ba é a thug stíl na hArd-Athbheochana ó Firenze go dtí an Veinéis. Ó 1529, ina phríomhailtire sa Veinéis, freagrach as tógáil foirgneamh éagsúil ansin, Leabharlann Naomh Marcais (1537-1554) go háirithe.
mion|clé|Dhear Sansovino an Biblioteca Marciana Venezia, a tógadh sna blianta 1537-1588
Howard Staunton
Imreoir fichille Sasanach ab ea Howard Staunton (Aibreán 1810 – 22 Meitheamh 1874) a mheastar go ginearálta mar an t-imreoir is láidre ar domhan ó 1843 go 1851, go príomha mar thoradh ar a bhua in 1843 ar Pierre Charles Fournier de Saint-Amant, a bhreathnaítí mar chluiche chraobh an domhain neamhoifigiúil. Tharraingt sé ard ar foireann fichille le cruth caighdeánaithe a bhí so-aitheanta go soiléir a dhear Nathaniel Cooke, is é sin an stíl atá caighdeánach do chomórtais fós. Bhí sé ina phríomheagraí ar an gcéad chomórtas idirnáisiúnta fichille sa bhliain 1851, comórtas inar aithníodh Adolf Anderssen mar an t-imreoir is láidre ar domhan.
James Herriot
James Herriot an t-ainm cleite a bhí ag James Alfred Wight, nó Alf mar a tugadh mar leasainm air (3 Deireadh Fómhair 1916 – 23 Feabhra 1995). Rugadh Wight i Roker, Sunderland i Sasana, an áit gurbh as dá thuismitheoirí, ach tógadh i nGlaschú, Albain é agus is ann a cháiligh sé mar thréidlia agus é trí bliana is fiche. D'oibrigh Wight i gcleachtas tuaithe i mbaile Thirsk, Yorkshire, Sasana, ach is fearr aithne air mar údar sraith leabhar faoina shaol ag obair mar thréidlia agus a thraenáil leis an RAF le linn an Dara Cogadh Domhanda.
D'inis na leabhair faoi eachtraí greannmhara a thit amach agus é ag obair le feirmeoirí agus le muintir an bhaile i gceantar álainn na Gleanntáin Yorkshire i dtuaisceart Shasana. Bhain na leabhair an-chlú amach agus, faoin am a fuair Wight bás, bhí sé ar cheann de na húdair ba mhó díol sa Bhreatain agus sna Stáit Aontaithe. Rinneadh dhá scannán agus mórshraith teilifíse bunaithe ar na leabhair. Spreag na leabhair agus an t-athchóiriú a rinneadh orthu go leor daoine le tabhairt faoin tréidliacht iad féin.
Naisc sheachtracha
- Ómós Oifigiúil (as Béarla) - The World of James Herriot (as Béarla) – radharcanna ó shaol Herriot i mbaile Thirsk
Ardán
thumb|border|right| [[Paidí Ó Lionáird i 2006 ]] Clár teilifíse de chuid TG4 is ea Ardán. Ceol, ealaíon agus siamsaíocht le feiceáil air. Déantar ceiliúradh ar chultúr agus ar thallan phobail áitiúla na hÉireann. Is é Páidí Ó Lionáird an láithreoir.
Saobhdhiallas
Sa réalteolaíocht, díláithriú dealraitheach in ionad rinn spéire de bharr athrú in ionad an fhéachadóra. Mar shampla, tarlaíonn sé de bharr gluaisne an Domhain timpeall na Gréine. Úsáideann réalteolaithe an téarma go neamhchruinn chun tagairt d'fhad, mar tá an chainníocht i gcomhréir inbhéartach le fad amach na rinne.
Ebikon
Baile san Eilvéis is ea Ebikon atá suite i gcantún Lucerne. Bhí 13,106 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2015.
Sgùrr Dubh Mòr
Ar an taobh thiar tá Loch Coir' a' Ghrunnda.
Níall de Búrca
Is iománaí é Níall de Búrca, nó Niall Burke mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 21 Bealtaine 1991. Is as Contae na Gaillimhe é.
Ceathartha
deas|200px|thumb|Ceathartha Tréimhse ghéolaíoch sa ré Chaenasóch, a thosaigh dhá mhilliún bliain ó shin is atá fós againn. Roinntear ina fo-thréimhsí í: an Pléisticéineach ar dtús, agus an Holaicéineach atá againn anois. Sa tréimhse seo a tharla na hoighrithe forleathana tréimhsiúla sa leathsféar thuaidh, agus a tháinig an cine daonna chun tosaigh.
Liosta speiceas na n-iasc a choinnítear in uisceadáin fhionnuisce
D'éirigh le líon mór speiceas uisceach oiriúnú go rathúil chun cónaí san uisceadán fionnuisce. Tugann an liosta seo roinnt samplaí de na speicis is coitianta atá le fáil in uisceadáin bhaile.
Tagairtí
<references group="" responsive="">
Mór-roinn
Séard atá i mór-roinn (nó ilchríoch) ná cuid ollmhór leanúnach den domhan. Glactar go coitianta leis go bhfuil seacht n-ilchríoch ar domhan: Sin ráite, níl aon liosta cinnte de na mór-ranna, de bhrí nach n-aontaíonn gach saineolaí le gach sainiú. De réir córais difriúla, is féidir a rá go bhfuil ceithre, cúig, sé nó seacht ilchríocha ann.
Tobar an Choire
Baile i gContae Shligigh is ea Tobar an Choire (Tubbercurry as Béarla).
Rheinfelden
Baile san Eilvéis is ea Rheinfelden atá suite i gcantún Aargau. Bhí 13,105 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2015.
Ceathrú dhubh
deas|200px|thumb|Ceathrú dhubh Galar éinirtithe eallach is caorach ina n-atann na géaga. Is féidir go mbeidh sí marfach d'ainmhí.
Walt Disney
Ba léiritheoir scannán, fiontraí agus beochantóir Meiriceánach é Walter Elias Disney. Bhuaigh sé duais Oscar sé huaire is fiche (bhí ceithre mar dhuais oinigh). Bhain sé amach Máistreacht Oinigh sna hEalaíona ón ollscoil Harvard agus ollscoil Yale.
Saol luath
Rugadh Walt Disney ar an gcúigiú lá de Nollaig, 1901, sa roinn Hermosa i Chicago, Illinois. Chaith sé a chuid óige i Missouri nuair a bhog a athair an teaghlach ann chun a bheith ag obair ar fheirm i Marceline. Bhí sé mar an ceathrú mac a bhí ag Elias Disney, a bhí mar chearpantóir taistil, feirmeoir agus conraitheoir tógála, agus Flora (née Call) Disney, a bhí ina múinteoir. Ba leath-Éireannach agus leath-Ceanadach é Elias Disney. Bhí ceathrar deartháir (Herbert, Raymond, agus Roy) agus deirfiúr amháin (Ruth) ag Disney. Nuair a bhí sé i Missouri, chaith sé a chuid ama ag tarraingt agus ag péintéireacht. Nuair a bhí sé ina dhéagóir, bhog Disney agus a chlann go ar ais go dtí Chicago. Nuair a bhí sé sa mheanscoil, McKinley High i Chicago, d'oibrigh Disney mar cartúnaí i gcomhair an irisleabhair scoile. Le linn an ama seo, d'fhreastail Walt Disney ar an institiúid ealaíne i Chicago.
Bhí Walt ag iarraidh troid sa Chéad Chogadh Domhanda nuair a bhí sé sé bhliana déag d'aois ach bhí sé ró-óg. Rinne sé a phas a bhrionnú agus chuir sé isteach i gcomhair na Croise Dearg ag insint bhréige faoi cén aois a raibh sé. Seoladh Walt go dtí an Fhrainc agus thiomáin sé otharcarr ansin. Tar éis an chogaidh i 1919, bhí an seans ag Disney dul agus obair i monarcha glóthaí i Chicago toisc go raibh a athair mar chomhúinéir de ach chuaigh Walt Disney go dtí Kansas agus thosaigh sé ag obair mar cartúnaí tráchtála, freisin thosaigh sé ag obair ar a chead cartún bheochan. I Mí Lúnasa, 1923 bhog Disney go dtí California, bhí a deartháir Roy ann cheana féin.
Scannán Fada Cartúin
mion|Réamhfhógrán i gcomhair an scannán Snow White|clé Spreag an rath a bhí ag Mickey daoine a raibh bua acu i gcúrsaí beochana chun dul agus obair i gcomhair Walt Disney. Thosaigh Walt Disney agus a fhoireann ag obair ar roinnt scéalta draíochtacha. I 1934, chuir sé tús le tionscnamh ag baint leis an scéal faoi Snow White and the Seven Dwarfs . Nuair a raibh sé ag cur an smaoineamh faoi Snow White os comhair a lucht oibre rinne sé seó aonair den scéal iomlán dóibh. Bhí costas ollmhór ar an léiriú den scannán, bhí buiséad $1,488,423 cáite air. I 1937, eisíodh an scannán iomlán. Thug an scannán brabús $8 milliún don stiúideo Disney sa chead bhliain. Lean Walt Disney ar aghaidh ag cur amach scannáin bheochana cosúil le Pinocchio, Dumbo agus Bambi.
Páirc Disneyland
mion|alt=|An Caisleán i Disneyland, California|clé
Bhí cuspóir eile ag Walt Disney taobh amuigh den bheochan. Bhí sé ag iarraidh páirc shiamsaíochta a thógáil. Chuir sé an t-ainm Disneyland ar an bpáirc. Fuair sé inspioraid i gcomhair an smaoinimh ó pháirceanna eile cosúil le Páirc Griffith i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bhí sé mar phlean aige áit a chruthú a raibh oiriúnach i gcomhair daoine fásta chomh maith le páistí. Cheannaigh sé talamh in Anaheim, California. Bhí tús curtha le tógáil na páirce in Iúil, 1954. Bhí costas $17 milliún ar thógáil na páirce agus fuair Disney airgeadais i gcomhair Disneyland ón gcomhlacht craoltóireachta ABC, toisc go raibh an stiúideo Disney ag cur amach clár teilifíse Disney go seachtainiúil dóibh. Bhí Walt ag iarraidh cumas cumhach a chuir ar an bpáirc, agus tá seo le fheiceáil tríd an íomhá a raibh ar roinnt aíteanna sa pháirc, cosúil leis an bpríomhshráid a raibh íomhá air cosúil leis an Mheiriceá sna 1920idí.
Oscailt an chéad pháirc
Ní raibh ráth ag an bpáirc ar an gcead lá a d'oscail sé. I mí Iúil 1955, bhí craoladh beo a dhéanamh ag an chomhlacht ABC d'oscailt na bpáirce agus bhí timpeall 70 milliún breathnóir ar an chlár. Ar an drochuair, ní raibh an lá oscailte chomh rathúil is a bhí na tionscnaimh eile a raibh Walt Disney ag obair ar. Ní raibh gach taitneamhacht sa bpáirc ag feidhmiú. Anuas ar sin, bhí a lán daoine ag dul isteach go dtí an pháirc le ticéid bhréige. Ní raibh le bheith ann ach 15,000 duine ach faoi dheireadh an lae, bhí breis is 28,154 tar éis dul istigh go Disneyland. In ainneoin an theip a raibh ar an lá oscailte, d'éirigh thar cionn leis an bpáirc go fád-tearmach.
Disneyland sa lá atá inniu ann
Faoi láthair, tá sé pháirc bunaithe ar Disneyland i áiteanna éagsúla ar fud an domhain.
Tá an cead pháirc fos ar oscailt ó 1955. Glaoitear Disneyland Resort air.
D'oscail an pháirc seo i mí Deireadh Fómhair, 1971. D'fhógair Walt Disney go mbeadh é féin agus a chomhlacht ag tosnú le pleananna i gcomhair na páirce a chur i bhfeidhm. Tá an pháirc timpeall 40 míle cearnach.
D'oscail Disneyland Páras i mí Aibreáin, 1992, an t-aon pháirc Disney atá lonnaithe san Eoraip.
D'oscail Disneyland Tokyo i 1983. Bhí sé an chead pháirc a osclaítear taobh amuigh de Stáit Aontaithe Mheiriceá.
D'oscail Disneyland Hong Kong i mí Meán Fómhair, 2005. Bhí sé an chead pháirc a osclaítear Disney sa tSín.
Tá an pháirc i Shang-hai, mar an pháirc is déanaí a osclaítear. D'oscail Disneyland Shang-hai i Meitheamh, 2016.
Saol Pearsanta
Phós Walt bean darbh ainm Lillian Bounds. Rugadh Lillian i Idaho agus bhí a athair ina gabha. Bhog sí go dtí Los Angeles lena deirfiúr roimh a bhfuair sí an post i stiúideo Disney. Bhuail siad lena chéile nuair a d'fhostaigh Disney í mar phéintéir i 1924. Ar dtús bhí sí ag obair mar rúnaí ach ní raibh sí ábalta an post a dhéanamh. Thosaigh an bheirt ag cúirtéireacht agus cúpla mí in aghaidh chuir sé ceiliúr pósta uirithí. Dúirt Lillian go raibh Disney mar fhear an-nádúrtha agus bhí sé an-spraíúil. Fuair an bheirt acu pósta i mí Iúil, 1925 i dteach deartháir Lillian i Idaho.
Tar éis an rath a tháinig le gairm Walt Disney agus a deartháir Roy bhí siad in ann teach a cheannach i gcomhair a tuismitheoirí i California. Bhí teannas i gcónaí ann idir Walt Disney agus a athair Elias. Bhí caidreamh teannta idir Walt agus Elias toisc gur roghnaigh Walt dul i dtreo cruthaitheach leis a ghairm ach nuair a chonaic Elias an rath a bhí ag baint le talún Disney, bhí sé an-bhródúil as.
I 1931 d'éirigh Lillian torrach ach chaill sí an leanbh. Bhí an-díomá ar Walt agus Lillian, bhí Walt ag iarraidh páistí. Luigh sé isteach go hiomlán ar a chuid oibre agus tar éis tamaill, bhí sé ar tí cliseadh néarógach a bheith aige. Chuaigh sé ar laethanta saoire le Lillian ar feadh cúpla seachtain agus dúirt Disney go raibh an tsaoire mar thabhartas ó Dhia, bhí meon níos dearfaí aige tar éis. I 1933, bhí iníon ag Walt agus Lillian, Diane. I 1936, uchtaigh Walt agus Lillian páiste eile; Sharon. Bhí Walt Disney mar athair an-spraíúil agus bhí sé i gcónaí ag iarraidh am a chaitheamh lena hiníonacha. Bhí sé an-tabhachtach do Disney go fhágfadh sé na cailíní ar scoil gach lá, bhí a chlann tábhachtach dó.
Bhí Disney ag caitheamh tobac óna raibh sé óg agus tháinig ailse scamhóg ar Walt Disney i 1966. Fuair sé bás i Burbank, i California i Nollaig 1966 tamaill tar éis a d'fhógair sé an oscailt den dara pháirc siamsaíochta. Bhí sé 65 bhliain d'aois.
Top of the Pops (clár BBC)
mion|[[Jimmy Saville, láithreoir agus mí-úsáideoir gnéis|clé]] Clár ceoil suaitheanta a bhíodh á chraoladh go seachtainiúil ar BBC 1 idir 1964-2005 (agus BBC 2 2005-2006) sa Bhreatain ba ea  Top of the Pops. Bhí dhá phríomhsprioc ag Top of the Pops:
Ócáidí speisialta
Ba iad Clannad an t-aon bhanna a chan i nGaeilge ar Top of the Pops riamh, le ‘Theme From Harry’s Game’, ar an 11 Samhain 1982.
Fürth
Cathair mhór i ndeisceart na Gearmáine is ea Fürth. Ciallaíonn an t-ainm Fürth 'ath' i dteanga na bhFranc. Taifeadadh Fürth den chéad uair sa bhliain 1007 a fógraíodh an tImpire Heinrich II go raibh a chuid maoine don easpagóideacht nua Bamberg. Tá Fürth suite ar 294m os cionn leibhéal na farraige, taobh leis an abhainn Rednitz, sa stát Bayern, in aice le Nürnberg. Tá an chathair 379km ar shiúl ó Bheirlín (Príomhcathair na tíre), 174km ó Mhünchen,276 ó Stuttgart agus 233km ó Heidelberg. Baineann Fürth leis an limistéar Mittelfranken agus tá 121.519 duine ina gcónaí ann.
Saoiste (scannánaíocht)
An príomhleictreoir ar fhoireann léiriú teilifíse nó scannáin, a oibríonn go dlúth leis an stiúrthóir soilsithe. An t-oibrí sinsearach leictreora a oibríonn go díreach faoi stiúir an tsaoiste, tugtar an giolla air.
Top of the Pops (clár BBC)
Mí-úsáid gnéis
Ní dúirt éinne faic agus níor rugadh air riamh (d'éag 29 Deireadh Fómhair 2011). Bhí an bhunaíocht chaoinfhulangach is cosúil.
Fíricí fánacha
D'úsáid an BBC an amhrán "Yellow Pearl" ón albam The Philip Lynott Album mar an gceol aitheantais do Top of the Pops ar feadh tamaill.
Cairéad
Is planda débhliantúil é an cairéad (Daucus carota subsp. sativus) nó an meacan dearg san fhine Apiaceae, a fhásann san Eoraip agus san Áise ó dhúchas. Bíonn dath oráiste air de ghnáth, ach uaireanta dearg, corcra, gorm, buí agus bán. I ndiaidh an phráta, is é an cairéad an glasra fréimhe is mó a bhfuil tóir air ar domhan.
Saothrú
Fástar cairéid ó shíolta agus teastaíonn ithir éadrom agus dhomhain uathu.
Brig-Glis
Baile san Eilvéis is ea Brig-Glis atá suite i gcantún Brig. Bhí 13,088 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2015.
Rialtas Dúchais
mion| [[John Redmond agus John Bull, Liberal Unionist Council, c1905-1910]] Ba é an Rialtas Dúchais (Home Rule) an príomhchuspóir polaitiúil a bhí ag náisiúnaithe bunreachtúla in Éirinn sa naoú haois déag agus ag tús an fichiú haois.
Is éard a bhí ann, go bunúsach, ná an t-éileamh go gcuirfí parlaimint fhéinrialaitheach ar bun in Éirinn. Níor theastaigh ón lucht Rialtais Dúchais in Éirinn a scaradh scun scan ón Ríocht Aontaithe.
Reachtaíocht
Ón bhliain 1870 ar aghaidh, bhí feachtas ar bun ag ceannairí náisiúnacha na hÉireannach ag Westminster, go háirithe ag Charles Stewart Parnell, chun Rialtas Dúchais (féinriail réigiúnach) a bhaint amach in Éirinn. Bhí ceannairí Aontachtaithe na hÉireann, áfach, glan i gcoinne. clé|mion|249x249px|Randolph Churchill, 1883 Ritheadh ceithre Bhille um Rialtas Dúchais in Éirinn, ach níor tháinig aon cheann acu i bhfeidhm ina iomláine.
Réiteach ar bith
De dheasca an Chéad Chogaidh Dhomhanda, is cosúil, níor cuireadh an tríú Bille i bhfeidhm riamh. Ach b'é sin leithscéal a chodail amuigh b'fhéidir.
Léirigh glacadh Theach na dTeachtaí leis an mBille ach diúltú Theach na dTiarnaí dó a chasta is a bhí an díospóireacht seo.
Iasón Ó Floinn
Is iománaí é Iasón Ó Floinn, nó Jason Flynn mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 16 Samhain 1994. Is as Contae na Gaillimhe é.
Rialtas Dúchais
Réiteach ar bith
Ar aon nós, ba léir go raibh athrú ag teacht ar an gcaidreamh idir Éire agus an Ríocht Aontaithe agus an reachtaíocht rite ag na Teachtaí an chéad lá. Spreag na vótaí seo lear mór eachtraí a raibh tionchar nach beag acu ar imeachtaí na mblianta ina ndiaidh
1920
Ba é an tAcht um Rialtas na hÉireann sa bhliain 1920 an tAcht deifnídeach, ach níor cuireadh an ceann sin féin i bhfeidhm ach amháin i dTuaisceart Éireann.
Eochaidh Feidhil
De réir na seanscéalta, ba ardrí na hÉireann é Eochaidh Feidhil nó Feidhleach (Sean-Ghaeilge Eochaid Feidlech) mac Fionn. Tá clú air mar athair Mhéabha, banríon finscéalach Chonnacht.
Teacht i réim
De réir Leabhar Gabhála na hÉireann, tháinig sé i réim agus an t-iarardrí, Fachtna Fáthach, cloíte aige sa Chath Leitreach Rua, ag Corran, Contae Shligigh an lae seo. Fad is a bhí Fachtna ar chuairt go hUlaidh, thóg Eochaidh (rí Chonnacht ag an am) arm, chuir sé ríthe na gcuigí chun báis agus choinnigh sé gialla ó Theamhair. Nuair a chuala Fachtna an scéal ag Eamhain Mhacha, thóg seisean arm fir na hUladh agus chuaigh sé i gcath. Chloígh Eochaidh é áfach, agus bhain a cheann de. Maraíodh Eochaid Sálbuide, rí Uladh, sa chath chéanna. Chuaigh Fergus mac Róich ar tosach cúlú arm na nUladh, agus chuaigh Eochaidh go Teamhair lena harmsa.
Clann
Ba leannán Aengus na dTuath Dé Danann í Derbriu. Rinne a máthair chéile, Garbdalb, seisear fear ina muca, agus a gcoir ná cnónna a garráin a ithe. Chosnaigh Derbriu iad ar feadh bliana go dtí gur mharaigh Méabh iad.
Nuair a ceapadh Conchúr mac Neasa ina rí Uladh, thug Eochaidh ceathrear dá iníonacha - Mugain, Eithne, Clothru and Meabh - dó in marriage, in compensation for the death of his supposed father, Fachtna Fáthach.
Le himeacht aimsire, thréig Méabh Conchúr, agus chuir Eochaidh i réim í mar bhanríon Chonnacht.
Tréimshe ina dhiaidh sin, ghair Eochaidh tionóil ag Teamhair, agus bhí Conchúr and Méabh beirt ann. Ar an maidin dár gcionn, lean Conchúr Méabh síos go dtí abhainn na Bóinne, agus d'éignigh sé ann í. Chuaigh Eochaidh i gcath i gcoinne Conchúir, ach cloíodh é.
Achar ama
Bhí Eochaidh i réim ar feadh dhá bhliain déag. D'éag sé le hadhairt ag Teamhair, agus tháinig a dheartháir Eochaidh Aireamh i gcoróin ina dhiaidh.
Sgùrr nan Eag
Is sliabh é Sgurr nan Eag san Chuiltheann ar an Eilean Sgitheanach. Tá airde 924 méadar age agus rangaítear é mar Beinn Rothaich. Athbhreithníodh cé chomh hard is a bhí buaic a' tsléibhe go deireanach an 2 Feabhra 2013.
Tá Sgurr nan Eag an-charraigeach agus go leor beanna aige. I gcás na drochaimsire ní léir cé acu an eang (nó eag) is airde, a mhíníonn brí an ainm.
Pat Kenny
Gairm
Cáilíodh Kenny mar innealtóir ceimiceach.
Thosaigh sé a shlí bheatha sna meáin ag obair mar bholscaire leanúnachais (an duine a bhíonn le cloisteáil ag tús agus deireadh cláir) ar raidió RTÉ i lár na seachtóidí. Sa bhliain 1975, rinne sé botún ollmhór dodhearmadta go luath ina shlí bheatha. Bhí RTÉ ag craoladh ceol sollúnta tar éis bhás an iar-uachtaráin agus ceannaire an Éirí Amach, Eamon de Valera, agus léigh Kenny amach teideal píosa ceoil thraidisiúnta darbh ainm 'The ol' divil is dead’.
I lár na n-ochtóidí, bhí Kenny ag obair sa teilifís le RTÉ mar dhuine de na láithreoirí ar an chlár cúrsaí reatha Today Tonight a chraoltaí trí huaire sa tseachtain.
Tugadh clár cainte dó nár mhair ach séasúr amháin, agus ansin bhí sé mar aoi-láithreoir ar an chlár cainte Saturday Live. Rinneadh cinneadh ina dhiaidh sin an jab a thabhairt do Kenny amháin, agus athraíodh ainm an chláir go Kenny Live. Leis an athrú sin, thosaigh iomaíocht ghéar idir an seó Kenny Live, a chraoltaí ar an Satharn, agus an Late Late Show, a chraoltaí ar an Aoine. Cé go ndúirt Gay Byrne, duine de na láithreoirí cláir cainte is mó taithí, agus Kenny go poiblí go raibh an-mheas acu ar a chéile, agus go raibh an dá chlár dírithe ar lucht éisteachta a bhí go hiomlán difriúil, bhí foirne an dá chlár i gcónaí i gcomórtas lena chéile.
Idir 2009–2013, bhí Frontline agus Primetime á gcúr il láthair aige.
Sa bhliain 2013, thosaigh Kenny ag obair le Newstalk agus níos déanaí, UTV Ireland, agus TV3.
Ganymede (gealach)
Is gealach de chuid Iúpatair é Ganymede. D'fhionn Galileo Galilei Ganymede sa bhliain 1610. Tá Ganymede 1,070,400 km ó Iúpatar. Tá Ganymede an-mhór, an ghealach is mó sa Ghrianchóras. Tá an trastomhas 5,262km, agus is é an mais atá ann ná 148 billiún billiún tonna méadrach.
Téann sé timpeall Iúpatar ar luas idir 8 agus 13 cilimeadáir san uair. Críochnaíonn Ganymede fithis iomlán d'Iúpatar in aghaidh na seachtaine agus críochnaíonn sé rothlú ag an am céanna.
Dromchla
Ar an dromchla, is iomaí na gcráitéar atá ann. Fuair Ganymede le linn, 'An Ré Bombardú'. Bhí an Ré i bhfeidhm ceithre bhilliún bliain ó shin, agus sa ré bhí a lán astaróideacha ag bualadh na bpláinéad, agus is as sin a tháinig na créatáir.
Tá oighear ar an Ganymede, agus tá an oighear crua le cruach. Smaoiníonn na heolaíochtaí go bhfuil seans ann go mbeadh uisce faoin dromchla ann. Ach, ní raibh a lán fianaise don teoiric seo.
Ceathairnín
deas|200px|thumb|Ceathairnín San ailgéabar, is éard is ceathairníon (iolra ceathairnín) ann ná eagar ceithre réaduimhir, ordaithe de réir dlíthe áirithe ceaptha. Léirítear na dlíthe ceaptha mar seo:
Is sampla é d'ailgéabar neamhchomhalartach de bhrí nach bhfuil an t-iolrú malartach. Tugadh an t-ainm “na ceathairnín” ar an ailgéabar seo mar gheall ar an ceathair uimhir i ngach ord. Bhain na fisiceoirí an chuid choimpléascach (b, c, d) amach as chun oibriú le veicteoirí.
Ba é an matamaiticeoir Éireannach William Rowan Hamilton a d'fhionn na ceathairnín agus a shaothraigh an réimse seo matamaitice i dtús báire. Ar 16 Deireadh Fómhair 1843 i mBaile Átha Cliath, bhí Hamilton ag siúl chuig Acadamh Ríoga na hÉireann, áit a raibh sé le bheith i gceannas ar chruinniú comhairle. Agus é ag siúl feadh na Canála Ríoga in éineacht lena bhean chéile, bhí na coincheapa taobh thiar de na ceathairnín ag teacht chun cinn ina intinn. Nuair a tháinig an freagra chuige, ghrean sé foirmle na gceathairníon i gcloch ar Dhroichead Brougham:
Cé nach bhfuil an greanadh infheicthe a thuilleadh, bíonn oilithreacht go dtí an áit gach bliain ar a dtugtar an Hamilton Walk. Siúlann grúpa eolaithe agus matamaiticeoirí ó Réadlann Dhún Sinche go Droichead na Canálach Ríoga i gcuimhne ar fhionnachtain Hamilton.
Baile Udain
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Lannraig a Deas é Baile Udain.
Tuar Loistreáin
Tá an sráidbhaile suite i bParóiste Chill Mac Taidhg. Is áit margadh d'fhéirmeoirí áitiúla í. Tá Cluain Chatha mar bhaile fearainn in aice an tsráidbhaile, áit a bhí cath sa 15ú haois idir dhá chlann.
Ó thaobh an CLG de tá an cumann áitiúil ar cheann de na chumainn is fearr sa chontae san iomáint agus sa pheil.
Muri bei Bern
Baile san Eilvéis is ea Muri bei Bern atá suite i gcantún Bern. Bhí 12,984 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2015.
Majidae
Fine de phortáin is ea na Majidae, ina bhfuil thart ar 200 speiceas muirí taobh istigh de 52 géineas, le carapás atá níos faide ná mar atá sé leathan, agus atá mar rinn os a chomhair. Is féidir leis na cosa a bheith an-fhada i roinnt speiceas, agus an t-ainm " portán crúbach " mar thoradh air. Bíonn an eisichreatlach  clúdaithe le guairí a gcuireann an portán algaí agus earraí eile ina leith chun gníomhú mar dhuaithníocht.
Genera
Roinntear an tuairim is 200 speiceas atá ar marthain agus na hos cionn 50 speiceas atá díothaithe i meascj géineas i 5 fhofhine: Eurynolambrinae Števčić, 1994 Majinae Samouelle, 1819 Micromaiinae † Beurlen, 1930 Mithracinae MacLeay, 1838 Planoterginae Števčić, 1991
Uzwil
Baile san Eilvéis is ea Uzwil atá suite i gcantún St. Gallen. Bhí 12,781 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2015.
Labhras (idirdhealú)
Tá níos mó ná speiceas amháin a bhfuil an t-ainm Labhras air. Níl aon ghaol eatarthu go léir, ach is minic go mbíonn duilleoga snasta leathrúla síorghlasa acu. I gclann amháin díobh, tá cuid mhaith cuas ina mbíonn ola cumhra.
Cathair MoLuaig
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Lannraig a Deas í Cathair MoLuaig.
A' Chathair Nuadh
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Lannraig a Deas é a' Chathair Nuadh nó Càrn Fhiodh.
Sléibhte Chill Mhantáin
mion|Sléibhte Chill Mhantáin Is éard atá i gceis le Sléibhte Chill Mhantáin ná sléibhte airde i gContae Chill Mhantáin, i gCúige Laighean.
Domhain-cheastóireacht
mion|Domhain-cheastóireacht in [[Príosún Abu Ghraib|Abu Ghraib, an Iaráic , ]] Tugtar “domhain-cheastóireacht” ar theicnící ceastóireachta a bhí curtha i bhfeidhm i dTuaisceart Éireann le linn na dTrioblóidí sna 1970idí. Bhain an Bhreatain leas astu sa Chéinia, sa Mhalaeisia, i mBoirneo agus áiteacha eile agus iad cáinte go géar dá bharr, agus in áiteanna eile ó shin, mar shampla in Abu Ghraib san Iaráic agus Guantanomo (agus na Stáit Aontaithe i mbun).
Cás na ‘bhFear Cochaill’ sa Tuaisceart
Bhí cúig theicníc i gceist:
Bhí "Fir na gCochall" i measc na gcéadta a ghabh Arm na Breataine nuair a tugadh isteach an t-imtheorannú sa Tuaisceart i mí Lúnasa 1971. Agus iad faoi choinneáil i mbeairic Bhaile Uí Cheallaigh i gCo Dhoire, imríodh díothú céadfach ar na fir.
Cuireadh cochaill ar a gcloigne mar chuid den díothú céadfach a leanfadh lá i ndiaidh lae. Níor ceadaíodh bia, deoch ná codladh dóibh, b’éigean dóibh seasamh scartha i staid struis, i bhforchultacha nár athraíodh, cé nach raibh cead acu a dhul ag an leithreas. Nuair a thit siad buaileadh iad agus cuireadh iachall orthu seasamh arís. Seinneadh torann ard – torann bán mar a thugtar air. Caitheadh amach as héileacaptar iad, á rá leo go raibh siad ard san aer nuair a bhí an héileacaptar ar foluain gar don talamh.
Ag deireadh 1971, thóg Poblacht na hÉireann cás thar ceann na bhfear in éadan na Breataine ag an Choimisiún Eorpach um Chearta an Duine.
Ba é seo an chéad uair a thóg stát amháin cás in éadan stát eile ag an Choimisiún. Rith an Bhreatain feachtas láidir in aghaidh chás na hÉireann agus dúirt an Príomh-Aire, Ted Heath i 1972 go raibh cosc oifigiúil á chur aige ar na teicnící ceastóireachta sin.
Mhaígh an Coimisiún ar dtús gurbh ionann na cúig theicníc agus céasadh. Ach rinne rialtas na Breataine achomharc ar an chinneadh. mion|An [[Cúirt Eorpach um Chearta an Duine|Chúirt Eorpach um Chearta an Duine i Strasbourg]] Ar an 18 Eanáir 1978, rialaigh an Chúirt Eorpach um Chearta an Duine (ECHR) nach céasadh a bhí sa drochíde i dTuaisceart Éireann, ach íde a bhí “Mídhaonna & Táireach”, de shárú ar Airteagal 3 den Choinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine.
B’údar mór díomá é do rialtas na hÉireann agus do na fir féin nuair a rialaigh an chúirt sin gur tugadh íde a bhí mídhaonna agus táireach ar an 14 fear ach nár chéasadh é.
Céatón
deas|150px|thumb|Céatón Comhdhúile orgánacha ina bhfuil grúpa carbóinile (C=O) nasctha le dhá adamh carbóin eile. Is é aicéatón, CH3COCH3, an sampla is simplí.
Domhain-cheastóireacht
Cás na ‘bhFear Cochaill’ sa Tuaisceart
Níor cúisíodh éinne den 14 as aon choir agus mhaígh siad ariamh go mba chéasadh (coir thoirmiscthe) ab ea an íde a tugadh orthu. In 2014 nocht clár teilifíse a rinne Brídóg Ni Bhuachalla agus Rita O’Reilly do RTÉ Investigates taifead oifigiúil de chuid rialtas na Breataine a léirigh gur fhaomh státrúnaithe i Londain agus aire in Stormont an ‘domhain-cheastóireacht’.
Rialaigh Cúirt na nAchomharc i mBéal Feirste agus Cúirt Uachtarach na Ríochta Aontaithe gur cheart an cás a bheith fiosraithe ag an PSNI i ndiaidh an chláir sin.
Dénouement
In 2019, rialaigh an Chúirt Achomharc i mBéal Feirste go raibh sé de cheart céasadh a thabhairt ar “domhain-cheastóireacht” i dtéarmaí an lae inniu.
Ar 15 Nollaig 2021, rialaigh Cúirt Uachtarach na Breataine go raibh sé mícheart ag na póilíní sa Tuaisceart gan fiosrúchán a bhunú faoin gcaoi ar caitheadh le ceithre fhear déag ar thug Arm na Breataine drochíde dóibh sna 1970idí. Rialaigh an chúirt go raibh cinneadh na bpóilíní gan an scéal a fhiosrú bunaithe ar thuarascáil a bhí "fíorlochtach" agus nár chóir aon ghlacadh a bheith leis.
I mí an Mheithimh 2023, ghabh ardchonstábla na bpóilíní sa Tuaisceart, Simon Byrne, leithscéal leis na fir.
Zollikon
Baile san Eilvéis is ea Zollikon atá suite i gcantún Zürich. Bhí 12,779 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2015.
Cillian O'Connor
Is peileadóir Ghaelach é Cillian O'Connor. Rugadh é sa bhliain 1992. Is as Contae Mhaigh Eo é. He is a mighty footballer First manger was John Jennings
Bunreacht Shaorstát Éireann
mion|Pas Sa bhliain 1922, bunaíodh Saorstát Éireann agus tháinig Bunreacht Shaorstát Éireann i bhfeidhm.
Tháinig an Tríú Dáil le chéile i dTeach Laighean ar an 9 Meán Fómhair 1922. , Ghlac an Dáil le Bunreacht Shaorstát Éireann ar an 25 Deireadh Fómhair. Sainmhíníodh an tOireachtas ann mar an Dáil, an Seanad agus an Rí. Tháinig Saorstát Éireann i bhfeidhm i mí na Nollag 1922 agus dlí nse aige ar shé cinn is fiche den dá chontae is tríocha.
Gaeilge
Roghnaíodh an Ghaeilge mar theanga oifigiúil, mar aon leis an mBéarla. Tar éis don Pharlaimint Shealadach Bunreacht Shaorstát Éireann a rith i mí Dheireadh Fómhair, 1922, aontaíodh le rún, a thairg an tUachtarán, Liam Mac Cosgair, go nglacfadh an pharlaimint mar leagan oifigiúil Gaeilge air leis an aistriú a d’ullmhaigh coiste ar a raibh na daoine seo a leanas – an tOllamh Eoin Mac Néill, an tOllamh Osborn Ó hAimhirgín, an tOllamh Tomás Ó Raithile, Liam Ó Rinn, agus Colm Ó Murchú (Cléireach na Dála).
Ba dheacair don fhoireann a bhí ag gabháil don aistriúchán san am leagan maisiúil Gaeilge a chur ar chaint chrua na reachtaíocht a. Bhí ‘an Ghaoluinn Oigifiúil’ ina hábhar magaidh ag roinnt daoine ar dtús. mion|Bunreacht Shaorstát Éireann idir lámha sa bhliain 1922; an [[Hugh Kennedy|Cinnéideach 8ú ó chlé go deas]]
Aisghairm
Tionóladh an suí deireanach den Chéad Seanad ar an 19 Bealtaine 1936 agus cuireadh deireadh leis go luath ina dhiaidh sin. Bhí Bunreacht Shaorstát Éireann fós i bhfeidhm ag deireadh na bliana 1936 ach leasaíodh 27 uair é. Mar gheall ar roinnt leasuithe, laghdaíodh oifig Sheanascal Shaorstát Éireann, ionadaí an Rí. Chuir na leasuithe sin deireadh leis an oifig sa deireadh. Baineadh gach tagairt don rí den Bhunreacht, scriosadh na dáilcheantair ollscoil e sa Dáil agus cuireadh deireadh leis an Seanad.
Rinneadh aisghairm ar Bhunreacht Shaorstát Éireann, Airteagail 48-50, Bunreacht na hÉireann (1937). AIRTEAGAL 49ː"̊Gach uile chumhacht, feidhm, ceart agus sainchumas a bhí inoibrithe i Saorstát Éireann nó i dtaobh Shaorstát Éireann díreach roimh an 11 Nollaig 1936, cibé acu de bhua an Bhunreachta a bhí i bhfeidhm an uair sin é nó nach ea, ag an údarás ag a raibh cumhacht chomhallach Shaorstát Éireann an uair sin, dearbhaítear leis seo gur leis an bpobal iad uile.̊" mion|Dréachtaíodh an reachtaíocht san [[Óstán Shelbourne]]
Leasú Uimhir 1
Achtaíodh an chéad leasú ar Bhunreacht Shaorstát Éireann ar 11 Iúil 1925. Bhain sé le roinnt athruithe ar an mBunreacht a bhí réasúnta beag, ag féachaint don chéad ollthoghchán do bhaill Sheanad Éireann, a tharla níos déanaí sa bhliain (an ceann deireanach dá leithéid freisin, mar a tharla). Ba é Caoimhín Ó hUiginn an tAire Dlí agus Cirt a bhí freagrach as an Acht.
Leasú Uimhir 3 agus Leasú Uimhir 4
Rinneadh dhá leasú, a bhaineann le holltoghcháin, ar 4 Márta 1927 chun deireadh a chur leis an riachtanas go raibh lá an toghacháin ina lá saoire agus chun síneadh ama a chur leis an ré is faide don Dáil ó ceithre bliana go sé bliana ("no pé tréimhse níos giorra ná san a ceapfar le reachtúchán"). Is é fírinne an scéil gur tharla olltoghcháin ina dhiaidh sin faoi dhó sa bhliain 1927, sa bhliain 1932 agus sa bhliain 1933.
Tá foráil den chineál céanna i mBunreacht na hÉireann (Airteagal 16.5).
Leasú Uimhir 5
Ar 5 Bealtaine 1927, achtaíodh an tAcht Bunreachta (Leasú Uimh. 5), 1927. Mhéadaigh Leasú 5 líon uasta comhaltaí na hArd-Chomhairle ó sheachtar go dháréag. Is í an éifeacht a bhí ag an leasú ná gur cuireadh stop le hairí seachtracha a cheapadh tar éis ollthoghchán 1927. Bhí foráil in Airteagail 55 agus 56 de Bhunreacht Shaorstát Éireann dá leithéid sin d'airí, nach mbíodh ina mbaill den Ard-Chomhairle agus a bhíodh freagrach uathu féin do Dháil Éireann amháin. D'ainmnigh an Dáil gach duine de na hairí sin ar mholadh Choiste de chuid Dháil Éireann a toghadh go neamhchlaon; níorbh fhéidir é nó í a bhriseadh mar aire ach trí mhodh coibhéiseach. Déanta na fírinne, níor oibrigh an córas riamh mar a beartaíodh ar dtús—ionas gurbh fhéidir saineolaithe neamhpháirtíneacha a cheapadh ina cheannairí ar ranna (roinn na talmhaíochta nó roinn an oideachais, mar shampla) lasmuigh de chomhfhreagracht na comh-aireachta.
Leasú Uimhir 6 agus Leasú Uimhir 13
Achtaíodh dhá leasú ar Bhunreacht Shaorstát Éireann 23 Iúil 2027. Cuireadh toghcháin dhíreacha don Seanad ag an gnáth-thoghthóirí (a raibh tríocha bliain d'aois ar a laghad) ar ceal ag an Acht Bunreachta (Leasú Uimhir 6), 1928, a chuir na Teachtaí Dála agus na Seanadóirí ina n-áit le haghaidh thoghcháin Seanaid ina dhiaidh sin.
D'athraigh an tAcht Bunreachta (Leasú Uimhir 13), 1928 na forálacha a bhain le Billí a raibh easaontú idir an Dáil agus an Seanad fúthu, ionas gur cuireadh fad leis an moill arbh fhéidir an Seanad a chur orthu, ó 270 lá go tréimhse idir bliain agus dhá bhliain go leith.
Leasú Uimhir 8
Rinne laghdú ar an aois a chaithfidh a bheith slán ag duine chun a bheith intofa mar bhall de Sheanad Éireann, ó 35 go 30 (an tAcht Bunreachta (Leasú Uimh. 8), 1928)
Leasú Uimhir 9
Reachtaíocht den mhodh ar cuireadh painéil iarrthóirí le chéile le haghaidh toghcháin don Seanad (an tAcht Bunreachta (Leasú Uimh. 9), 1928).
Leasú Uimhir 10
Ar an 12 Iúil 1928, achtaíodh Acht Bunreachta (Leasú Uimh. 10), 1928, a chuir deireadh, den chuid is mó, leis an triail a bhain Saorstát Éireann as an daonlathas díreach (gan é a bheith curtha i bhfeidhm riamh); chuir sé deireadh leis an reifreann maidir le gnáthreachtaíocht (Airteagal 47) agus le tionscnamh na ndaoine (Airteagal 48).
An bhliain ina dhiaidh sin chuir an tAcht Bunreachta (Leasú Uimhir 16), 1929 síneadh ama leis an tréimhse ina ina d'fhéadfadh an tOireachtas leasuithe a dhéanamh ar an mBunreacht gan iad a chur faoi reifreann na ndaoine (ó 1930 go 1938). Is é fírinne an scéil nár iarradh riamh ar phobal Shaorstát Éireann vótáil, ar bhonn náisiúnta, diomaite de thoghcháin Dála (agus toghchán Seanaid amháin) agus de phobalbhreith 1937.
Leasú Uimhir 11
Ar an 17 Nollaig 1929, achtaíodh an tAcht Bunreachta (Leasú Uimh. 11), 1929. D'athraigh an tAcht an próiseas le haghaidh corrfholúntas i mballraíocht Sheanad Éireann a líonadh ó chomhthoghadh ag an Seanad féin go toghchán a raibh vóta ag gach ball de dhá Theach an Oireachtais ann.
Leasú Uimhir 14
Scrios an tAcht Bunreachta, 1929 an chuid d'Airteagal 39 a leag síos nárbh fhéidir Bille a thabhairt isteach arís sa tseisiún chéanna má diúltaíodh i nDáil Éireann é, tar éis dó a bheith tugtha isteach sa Seanad agus rite aige, ach gurbh fhéidir le Dáil Éireann an Bille a athmheas as a threoir féin.
Leasú Uimhir 16
Faoin leasú ba thábhachtaí i measc na dtrí cinn, an tAcht Bunreachta, 1929, cuireadh fad ocht mbliana (ó 1930 go dtí 1938) leis an tréimhse inar fhéad an tOireachtas leasuithe a dhéanamh ar an mBunreacht gan iad a chur faoi reifreann an phobail. Sheas an Chúirt Uachtarach le bailíocht an Achta seo (in ainneoin na breithe easaontaí a thug an Príomh-Bhreitheamh Ó Cinnéide) sa chás The State (Ryan) v Lennon [1935] IR 170.
Leasú Uimhir 17
Achtaíodh Leasú Uimhir 17 ar 17 Deiradh Fómhair 1931. Rinne an Lleasú forálacha diana i dtaobh shlándáil an stáit - mar shampla, bhunaigh sé binse míleata chun sibhialtaigh a chur faoi thriail os a chomhair, a bhí in ann pionós an bháis a ghearradh mar ba mhian leis, fiú amháin mura raibh sé infhorchurtha de ghnáth le haghaidh an chiona. mion|[[Léinte Gorma na hÉireann]] Thairis sin, d'athraigh an tAcht Bunreacht Shaorstát Éireann go mór beagnach ó thús go deireadh, ós rud é gur thug sé tús áite don leasú seo, ar nach mór gach cuid eile den Bhunreacht. Mar atá a fhios ag lucht an dlí, sheas an Chúirt Uachtarach le bailíocht an leasaithe, sa chás The State (Ryan) v Lennon [1935] IR 170. Baill de na Léinte Gorma ab ea an ceathrar a cheistigh an tAcht; fuair triúr acu téarma príosúin naoi mí (Ryan agus Harty) agus trí bliana (Johnson) agus fuair an Binse an ceathrú (Cantwell) neamhchiontach. Bhain an cás le heachtra lámhaigh a tharla in aice le Durlas Éile; scaoileadh bailitheoir rátaí, rud a tharlaigh mar gheall ar chapaill urghabháilte a díoladh. Ina dhiaidh sin, bhí an Coirnéal Ryan ina Theachta Dála (de chuid Fhine Gael) ó 1937 go 1944; sheas sé i 1948 ach níor éirigh leis agus bhí sé Sheanadóir ó 1948 go 1951.
An tAcht Bunreachta, 1933
̩Ar an 3 Bealtaine,ritheadh an tAcht Bunreachta (Móid do Chur ar Ceal), 1933. Leasú ar Bhunreacht Shaorstát Éireann agus ar an Acht um Bun-reacht Shaorstáit Éireann, 1922 ('Acht Bunreachta 1922') ab ea é. Chuir sé deireadh leis an dualgas a bhí ar bhaill den Dáil agus den Seanad móid a thabhairt chun chur in iúl go mbeadh siad "fíor-dhílis" do Bhunreacht Shaorstát Éireann agus dílis dá Shoilse Rí.
Ar shlí ní ba bhunúsaí, ó thaobh an dlí de, chuir sé deireadh leis an teorainn a chuir Acht Bunreachta 1922 ar leasú a dhéanamh ar an mBunreacht a bheadh bunoscionn leis na hAirteagail Chomhaontaithe le haghaidh Conartha idir an Bhreatain Mhór agus Éire a tugadh i gcrích i mí na Nollag 1921.
Dhearbhaigh Coiste Breithiúnach na Ríchomhairle go raibh údarás ag an Oireachtas é sin a dhéanamh ; thug an Chúirt Uachtarach le fios (obiter) nach raibh an t-údarás sin aige. Níor réitíodh an neamhréireacht sin sular glacadh le bunreacht nua glan, ag baint leas as údarás dúchasach an phobail d'fhonn bunreacht a chruthú, sa bhliain 1937.
Clann Dòmhnaill na Ceapaich
Is clann Ghaelach Albanach agus brainse de Chlann Dòmhnaill í Clann Dòmhnaill na Ceapaich, ar a dtugtar freisin; Clann Mhic Raghnaill Loch Abar . Ba é Alistair Carrach Mac Dhomhnaill, 4ú sin-iar-gharmhac Somhairle agus Tiarnaí na nOileán a shinsear. Ghabh Clann Dòmhnaill na Ceapaich seilbh ar chríocha na Ceapaich, agus Loch Abar, idir Loch Linne agus Loch Lìobhann, atá suite i gContae Inbhir Nis. Ainmnítear an ceann feadhna go traidisiúnta mar “Mac Mhic Raonuill”.
An Eoraip
thumb|Gnéithe ilchríocha na hEorpa. Is féidir sliabhraonta, leithinsí, oileáin agus réigiúin níos loiscní agus níos fuaire a fheiceáil san íomhá satailíte comhshuite seo thumb|right|Léarscáil Pholaitiúil den Eoraip sa bhliain [[814]] Is ilchríoch í an Eoraip, leis na teorainn seo a leanas aici: an tAigéan Atlantach thiar, an tAigéan Artach ar an taobh thuaidh, an Úral agus Sléibhte na hÚraile thoir, Sléibhte na Cugaise agus an Mhuir Dhubh ar an taobh thoir theas, agus an Mheánmhuir ó dheas. Agus an Áise á thógáil san áireamh freisin, is féidir oll-ilchríoch na hEoráise a aithint.
Gland, An Eilvéis
Baile san Eilvéis is ea Gland atá suite i gcantún Vaud. Bhí 12,727 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2015.
Peter Casey
Is fear gnó Éireannach é Peter Casey (rugadh é ar an 9 Deireadh Fómhair 1957) a bhí mar mholtóir ar chlár RTÉ Dragons' Den. Is as Doire é.
An Eoraip
Tá cónaí ar 742,452,000 duine san Eoraip, agus tá timpeall 50 tír neamhspleách ann. Ó mí Iúil 2013 ar aghaidh, tá 28 acusan cheana féin san Aontas Eorpach, agus ar a laghad trí gcinn ag brath ar dhul isteach i mbeagán blianta. Déanann institiúid an Aontais a ngnó i 20 teanga, ach tá go leor mionteangacha eile cheana féin san Aontas.
Peter Casey
Sheas Casey don Toghchán Uachtaránachta na hÉireann 2018. Fuair sé ainmniúcháin ag na comhairlí: Ciarraí, An Clár, Cathair agus Contae Luimnigh agus Tiobraid Árann. Tháinig sé sa dara háit sa toghchán le 342,727 vótaí agus 23.3% de na vótaí céad rogha.
An Eoraip
Liosta tíortha Eorpacha
Is san Eoraip atá na tíortha seo leanas:
Bac Beag
Is oileán suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd, in iarthar na hAlban, é Bac Beag.
Uí Raghallaigh
135px|mion|Armas Uí Raghallaigh 180px|mion|Suaitheantas 'millte' Uí Raghallaigh ar armas [[Contae an Chabháin|Chontae an Chabháin, a gceantar dúchais]]
Clann Gaelach is ea Uí Raghallaigh a bhíodh go stairiúil ina rítheaghlach Bhréifne Thoir i gContae an Chabháin. Connachta is ea iad, de mhuintir Uí Bhriúin Bhréifne, agus tá garghaol acu le clann Uí Ruairc as Bréifne Thiar.
Sanas
Meastar go bhfuil an t-ainm Raghallach bunaithe ar compounds rag ( "cine, dream"; m.s. Dartraí Ciarraí) agus ceallach (le brí "cairdiúil" ).
Stair
Deirtear gur éag an sinsear eapainmneach, Raghallach mac Cathaláin, i rith Chath Chluain Tarbh sa bhliain 1014. D'éirigh an chlann ina rítheaghlach Bhréifne Thoir, i gContae an Chabháin agus Contae an Longfoirt.
Go dtí an lae inniu, tá achrann ann idir taoisigh Uí Raghallaigh agus Uí Ruairc, maidir le teideal Rí Bhréifne (iomláin). Socraíodh seo sa bhliain 1994 nuair a rialaigh Príomh aralt na hÉireann i leith Uí Ruairc. Cuireadh deireadh le teidil chúirtéise sa bhliain 2003. Sa bhliain 2014, agus taoiseach nua Uí Raghallaigh tofa, thosaigh an t-achrann arís.
Daoine
I measc daoine leis an sloinne Ó Raghallaigh (Ó Reilly, O'Riley), tá a leanas:
Leamhan léireiteach
Leamhan beag a bhfuil na lanna ar iarraidh ó chuid mhaith de na sciatháin, ionas go mbíonn réigiúin thrédhearcacha orthu. Aithriseoir ar bheacha agus foichí. Eitlíonn sé sa lá le heitilt thapa. Go minic, tochlaíonn na larbhaí i ngais plandaí.
Pól Ó Foighil
Polaiteoir Éireannach ab ea Pól Ó Foighil. Bhásaigh sé ar 21 Márta, 2005, é tar éis tinnis fhada in aois a 77 bliain. Tháinig sé go Cois Fharraige i 1953, agus bhí sé i gcónaí gníomhach ag cuidiú le pobail Ghaeltachta agus chloígh sé go daingean leis an nGaeilge. Bhí baint mhór aige le bunú comharchumann agus lena bhforbairt, go háirithe i gceantair Chonamara agus Árainn.