cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Solatón
Bíogthonn a fhanann cobhsaí ina cruth ar feadh i bhfad de réir mar a fhorleathann sí. Bíonn raon minicíochtaí sa gnáthbhíogthonn, agus de ghnáth forleathann na minicíochtaí difriúla ar luasanna difriúla, ionas go leatar an bhíog, á hathchumadh is á scaipeadh go luath ar a bealach. Faoi choinníollacha ar leith, má bhíonn an bhíogthonn dian go leor is cruth ar leith uirthi, ní tharlaíonn an leathadh seo ar chor ar bith agus forleathann an solatón go han-fhada gan maolú. Is solatón an tonn taoide ar a dtugtar súnámaí, agus is féidir a leithéid a chur ar siúl in uisce canála freisin. Is mar an gcéanna na bórthonnta i mBá Fundy, agus ar abhainn na Sabhrainne idir an Bhreatain Bheag is Sasana. Ach is i gcúrsaí solais is mó atá taighde ar sholatóin ar siúl sa lá atá inniu ann, agus táthar ag iarraidh córais a fhorbairt ina dtarchuirfear solatóin solais ar feadh na mílte ciliméadar de shnáithíní optúla. Tá sé i gceist amach anseo solatón an-ghairid amháin a tharchur i gcomhair giotáin amháin i dtarchur digiteach. Meastar go mbeifear in ann suas le 5,000 milliún giotán a tharchur in aghaidh an tsoicind le córas mar seo.
Coláiste na nGael (Salamanca)
Ionad foghlama sa Spáinn ab ea Coláiste na nGael. Bunaíodh Coláiste na nGael in Salamanca faoi choimirce Pilib II na Spáinne, fear a bhi chun tosaigh i bhfeachtas an Fhrith-Reifirméisin. Oideachas agus oiliúint ábhar sagairt a bhí le fáil in Salamanca. Bhí ar na mic léinn móid a ghlacadh go bhfillfidis ar Éirinn tar éis oirnithe dóibh
22 Meitheamh
Is é an 22 Meitheamh an 173ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 174ú lá i mbliain bhisigh. Tá 192 lá fágtha sa bhliain.
Deachtóireacht
Foirm rialtais is ea an deachtóireacht, ina bhfuil an gach ní den stát faoi ollsmacht ag ceannaire amháin, an deachtóir. Córas uathlathach agus tiarnasach atá ann, ina bhfuil cumhacht iomlán ag an stát i ngach gné den saol, poiblí agus pearsanta. Chonacthas deachtóirí don chéad uair sa tSean-Róimh, agus tháinig roinnt deachtóirí chun cinn arís ó na 1930idí ar aghaidh (mar shampla Benito Mussolini san Iodáil, Adolf Hitler sa Ghearmáin, Mao Zedong sa tSín agus Iósaf Stailín san Rúis).
The Cat and the Canary (scannán 1927)
Scannán tostach Meiriceánach is ea The Cat and the Canary a rinneadh sa bhliain 1927.
Ionfhabhtuithe iarthuismidh
Is éard is ionfhabhtuithe iarthuismidh ar a dtugtar fiabhras iarbhreithe agus fiabhras seoilfreisin, ann ná fiabhras os cionn 38 °C sa choicís díreach tar éis breithe. Is féidir go dtarlóidh sé mar thoradh ar ionfhabhtú sa chonair ghiniúnach, an chonair úiríneach, nó an chíoch. Lá den saol, b'aimhréidh throm a bhain le saolú linbh é, nuair a thugtaí ionfhabhtú isteach sa chonair ghiniúnach ar lámh an dochtúra nó an bhean chabhartha. Inniu, is annamh a tharlaíonn bás máthar dá bharr.
Coireán na gcuach
Speiceas coireáin atá dúchasach don Eoraip, an Áise is tuaisceart na hAfraice is ea coireán na gcuach. An cailísfheadán séidte, cosúil le bolgán.
Uillinn an cheamara (scannánaíocht)
Sa scannánaíocht is éard atá i gceist le huillinn an cheamara ná an cineál radhairc a fheictear bunaithe ar áit as a bhfuil an ceamara ag taifeadadh. Is féidir dhá phríomhchineál a aithint; seat ard nó seat íseal.
Seat ard
Seat ó cheamara ard ag breathnú síos ar dhuine nó ón ábhar.
Fiabhras réamatach
Galar coiteann páistí is déagóirí san Afraic is an Áise, a éiríonn as frithghníomh imdhíonach d'ionfhabhtú roimh ré le cineál áirithe streipteacocas, cosúil le fiabhras dearg. Buaileann fiabhras an páiste, airtríteas eitleach (an phian is an t-at ag gluaiseacht ó alt go halt) agus athlasadh an chroí (cairdíteas). Is annamh a leanann míchuma bhuan airtríteas seo na n-alt, ach is féidir go gcuirfidh galar trom réamatach an chroí tús le hathchumadh, caolú is éagumas buan ar chomhlaí an chroí.
Mandrác
Planda ilbhliantúil tiúfhréamhach atá dúchasach don Eoraip. Na duilleoga i gcnota, na bláthanna gorm, na caora buí go flannbhuí. Cheaptaí go raibh tréithe míochaine is támhshuanacha aige, agus b'fhéidir nach ionadh go raibh piseoga mar gheall air.
Dubh
Is é dubh an dath atá ar rudaí nach fhrithchaitheann solas in aon áit sa speictream infheicthe. Ionsúnn rudaí den dath seo gach tonnfhad den tsolas. Mar thoradh, deirtear uaireanta nach dath ceart é, ach glactar leis mar dhath de ghnáth i gcaint na ndaoine.
Sian Mulholland
Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann í Sian Mulholland (née O'Neill). Is ball í de Pháirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann. Is comhalta den Tionól Reachtach í d'Aontroim Thuaidh, ó 2023
Saol pearsanta
Tá sí pósta le Kieran Mulholland. Tá beirt pháistí acu.
Leni Riefenstahl
Ba bhan-aisteoir Gearmánach agus stiúrthóir scannáin í Helene Bertha Amalie "Leni" Riefenstahl (22 Lúnasa 1902 – 8 Meán Fómhair 2003).
Pete Wishart
Is polaiteoir Albanach de chuid Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba é Peter "Pete" Wishart. Rugadh é ar an 9 Márta 1962. I mí Bealtaine 2005, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Pheairt agus Siorrachd Pheairt a Tuath.
Faolán Mac an Ghabhann na Scéal
File agus gineolaí Éireannach ba ea  Faolán Mac an Ghabhann na Scéal (bás 1423). Duine de dheich scríobhaí de Leabhar Uí Mhaine, ar ordú Mhuircheartaigh Uí Cheallaigh (bás 1407), ardeaspag Thuama. Scríobh Ádhamh Cúisín amach sa leabhar dán le Faolán, Adham ar n-athair uile. Níl eolas ar bith eile le fáil faoi.
Rajendra Prasad
An chéad Uachtarán ar an India - ó 1950 go 1962 - ab ea Rajendra Prasad (3 Nollaig 1884 – 28 Feabhra 1963). clé|mion|1947
Saol
clé|mion|Rajendra Prasad, Ngo Dinh Diem, agus Nehru, 1957 clé|mion|Rajendra Prasad agus Jwaharlal Nehru, 1950 Céimí de chuid Ollscoil Calcutta, a bhronn M.A. san Eacnamaíocht air sa bhliain 1907, bhí Prasad ina mhúinteoir Béarla ar dtús. clé|mion Rinne sé staidéar ar an dlí i Kolkata (ar a dtugtar Calcúta ansin) agus fuair sé LLB sa bhliain 1910 agus LLM céadonóracha sa bhliain 1915. Bronnadh bonn óir dá bharr sin. Fuair sé LLD ó Ollscoil Allahabad in 1937. Sa bhliain 1916, a ligeadh isteach mar dhlíodóir os comhair Ard-Chúirt Patna nuabhunaithe é.
Bhí Prasad ina Leas-Seansailéar ar an Ollscoil ó 1923 go 1927 agus ina Chathaoirleach uirthi go dtí 1942. Bhí sé ina chónaí i dteachín ceann tuí ar champas na hollscoile ó 1921 go 1946 agus tar éis dó éirí as mar Uachtarán na hIndia, d'fhill sé ar an áit sin chun na míonna a bhí fágtha sa saol dó a chaitheamh.
Polaitíocht
Bhí Prasad ina bholscaire gníomhach thar ceann na Comhdála agus ina cheannaire uirthi sna 1920í, 1930í agus 1940í, agus bhí sé ina Uachtarán uirthi trí huaire (1934-35 agus ar feadh tamaillín arís i 1939 agus 1947).
Chuir na Briotanaigh i bpríosún é arís agus arís eile mar gheall ar an ról ceannaireachta a bhí aige, go mór mór ó 1942 go 1945, mar fhreagairt ar an ngluaiseacht "Scoir an India". clé|mion|Shri Pranab Mukherjee ag tabhairt ómós, 2015 I mí na Nollag 1946 a toghadh mar Uachtarán ar Chomhthionól Bunreachta na hIndia é. Mar Uachtarán agus mar chathaoirleach ar cheithre choiste thábhachtacha, bhí Prasad chun tosaigh agus an bunreacht nua á dhréachtú thar na trí bliana ina dhiaidh sin. Nuair a tháinig an Bunreacht i bhfeidhm i mí Eanáir 1950, toghadh mar an gcéad Uachtarán ar an India é agus atoghadh é ag an gcéad gnáth-thoghchán uachtaránachta sa bhliain 1952 agus ag an dara ceann sa bhliain 1957. Níor lorg sé an tríú téarma.
Uachtaránacht
Agus é ina Uachtarán, dhearbhaigh Prasad go raibh an oifig neamhspleách ar pholaitíocht pháirtí agus os a cionn, mar a bhí beartaithe ag údair an Bhunreachta, cé go raibh roinnt teannais idir an Uachtarán agus an Príomh-Aire Nehru, go háirithe maidir leis na hathchóirithe ar dhlí phearsanta na Hiondúch a achtaíodh i dtreo dheireadh an chéad thréimhse iomlán a bhí aige mar Uachtarán.
Chuir traidisiúnaithe amhail Prasad in aghaidh na n-athruithe sin agus cheistigh An tUachtarán an raibh mandáid ag an gComhdháil athruithe mar sin a dhéanamh, a mbeadh tionchar forleathan acu ar chreatlach shaol na Hiondúch, go mór mór ó thaobh stádas na mban de.
Cuireadh ar Nehru géilleadh ar ghnéithe áirithe, agus d'éirigh An tAire Dlí agus Ciry, B.R. Ambedkar, as dá bharr sin, ós rud é go raibh sé chun tosaigh i bhfabhar na n-athchóirithe.
Sómatastaitin
Polaipeiptíd cosúil le hormón a fhaightear san inchinn (sa hipeatalamas), an paincréas (na D-chealla in insíní Langerhans), an goile (na D-chealla múcasacha), agus na stéigeacha. Gníomhaíocht urchoillte den chuid is mó a bhíonn aige. Maidir le sómatastaitin an hipeatalamais, urchoilleann sé tál an hormón fáis is an hormón spreagtha tíoróideach i maothán tosaigh na faireoige piotútaí. Urchoilleann sómatastaitin an phaincréis tál na hinsline is an ghlúcagóin.
3Kids
Is cuid 3 huair do pháistí é 3Kids a craolann gach lá ar Be3. Thosaigh sé ag craoladh ar 7 Meitheamh 2016 ar 3e. Bhog sé go Be3 ar 9 Eanáir 2017.
Próiseas Solvay
Teicníocht chun carbónáit sóidiam, alcaile thábhachtach thionsclaíoch, a tháirgeadh. Shaothraigh an ceimicí Beilgeach Ernst Solvay (1838-1922) é i 1865, agus d'fheabhsaigh Ludwig Mond é i 1870. Déantar clóiríd sóidiam a chóireáil le hamóinia, agus ina dhiaidh sin le dé-ocsaíd charbóin. Uaidh sin faightear décharbónáit sóidiam (a théitear chun an charbónáit sóidiam a tháirgeadh) agus clóiríd amóiniam (a dhéantar a chóireáil le sóid chun an amóinia a fháil ar ais le hathúsáid).
Maol Mhuire mac Céileachair
Insítear i Annála na gCeithre Máistrí gur maraíodh é le linn ruathair Lochlannach ar Chluain Mhic Nóis sa bhliain 1106.
Coirm choiligh
Planda pischineálach ilbhliantúil a fhásann suas le 80 cm ar airde. Is féidir go bhfuil sí dúchasach do lár na hEorpa. Na duilleoga cleiteach le 6-14 péire duilleoigíní ubhchruthacha/dronuilleacha. Na pisbhláthanna bándearg geal le feitheacha corcra, suas le 50 díobh ar gach bláthra cosúil le spíce ar a ghas fada ag éirí as ascaillí na nduilleog. Síol amháin i ngach cochall atá clúdaithe le patrún cosúil le líonra d'iomairí is tiúibríní. Saothraítear go forleathan í mar fhoráiste d'ainmhithe.
Príomhroinn Indiach
Sraithchomórtas cruicéid na bhfear gairmiúil is ea Príomhroinn Indiach (Béarla: Indian Premier League - IPL) ina mbíonn deich bhfoireann as deich gcathracha Indiacha san iomaíocht. Bhunaigh an Bord Rialaithe um Cruicéid san India (Béarla: Board of Control for Cricket in India - BCCI) an tsraith sa bhliain 2007.
Is é an IPL an léig cruicéad is mó ar domhan agus in 2014 bhí sé sa séú háit le meántinreamh i measc na sraithe spóirt ar fad. In 2010, ba é an IPL an chéad imeacht spóirt ar domhan a craoladh beo ar YouTube. Ba é luach branda an IPL in 2019 ná US$6.3 billiún.
Tá ceithre shéasúr déag de chomórtas an IPL caite. Is iad na sealbhóirí teidil IPL reatha ná na Chennai Super Kings, a bhuaigh séasúr 2021.
Edouard Manet
Péintéir a rugadh i bPáras ab ea Edouard Manet (1832-1883). Dhiúltaigh an Salon (an Seomra, bunáit na healaíne i bParas) dá shaothar Dejeuner sur l'herbe (Lón ar an bhFéar, 1863), agus bíodh is gur ghlac siad lena shaothar Olympia i 1865, bhí siad ina choinne an t-am ar fad. Mar fhreagairt is ceannairc, léirigh sé a shaothar i Seomra na bPictiúr Diúltaithe, agus chabhraigh le bunú ghluaiseacht an impriseanachais.
Albion
Is ainm malartach é Albion don Bhreatain Mhór. Ní chloistear é go minic sa ghnáth-theanga, ach feictear fós é go fileata.
Tá ainm na hAlban fréamhaithe ó Albion sna teangach Ceilteacha beagnach uile: Alba as Gaeilge na hAlban ar ndóigh, Nalbin as Gaeilge Mhanann agus Alban as Breatnais agus Coirnis. Tógadh na hainmneacha seo sa Laidin isteach mar Albania agus sa Bhéarla mar Albany, a bhíodh féin ina n-ainmneacha malartacha ar Albain.
mion|200px|[[Geografaíocht (Tolamaes)|Léarscáil Tholamaes don Bhreatain agus Éirinn san Codex Vatopedinus, labelled Ἀλουΐων (Alouíōn, Albion) agus Ἰουερνία (Iouernía, Hibernia).]]
Sanasaíocht
Tá an t-ainm Briotainice don oileán fréamhaithe ón bPrótai-Cheiltis *albi̯iū (fréamh srónach), agus tháinig sé sa Sean-Ghaeilge isteach mar Albu. Ar dtús, bhí oileán na Breataine go léir i gceist, ach de réir a chéile, tháinig srian ar an gciall, mar atá Caladón. Faightear an fhréamh *albiio- sa Ghaillis agus Ghalátais albio- ("domhan"), agus sa Bhreatnais elfydd ("domhainn, tír, ceantar"). D'fhéadfadh é go bhfuil sé gaolmhar leis na hAlpa agus an Albáin, nó an t-abhadhia Alpheus (le brí "scothbhán").
mion|200px|The [[White Cliffs of Dover may have given rise to the name Albion.]]
Robert Recorde
Ba dhochtúir agus matamaiticeoir Angla-Breatnach é Robert Recorde (c.  1512 – 1558). Cheap sé an tsín chothroime (=) agus chuir sé an comhartha suimithe (+) a bhí ann roimhe seo isteach do chainteoirí Béarla sa bhliain 1557.
Beathaisnéis
Rugadh Robert Recorde timpeall na bliana 1512, agus ba é an dara mac agus an ceann deireanach é ag Thomas agus Rose Recorde as Dinbych-y-pysgod, Sir Benfro, sa Bhreatain Bheag.
Chuaigh Recorde isteach in Ollscoil Oxford thart ar 1525, agus toghadh é ina Chomhalta de Choláiste na Marbh Uile (Laidin: Collegium Omnium Animarum Fidelium Defunctorum de Oxonia) ansin é sa bhliain 1531. Tar éis dó an leigheas a ghlacadh mar ghairm, chuaigh sé go dtí Ollscoil Cambridge chun an chéim MD a dhéanamh i 1545. D’fhill sé ina dhiaidh sin ar Oxford, áit ar mhúin sé an mhatamaitic go poiblí, mar a bhí déanta aige sula ndeachaigh sé go Cambridge. Cheap sé an an tsín chothroime. Dealraíonn sé go ndeachaigh sé go Londain ina dhiaidh sin, agus gur ghníomhaigh sé mar dhochtúir don Rí Éadbhard VI agus don Bhanríon Muire, dá bhfuil cuid dá leabhair tiomnaithe dóibh. Bhí sé ina Ard-reachtaire Mionta agus Airgead in Éirinn. Tar éis do namhaid polaitíochta é a agairt mar gheall ar chlúmhilleadh, gabhadh é mar gheall ar fhiacha agus fuair sé bás i bPríosún Binse an Rí, Southwark, faoi lár mhí an Mheithimh 1558.
Foilseacháin
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8d/First_Equation_Ever.png/350px-First_Equation_Ever.png|mion|350x350px| An chéad chothromóid aitheanta, comhionann le 14x + 15 = 71 sa nodaireacht nua-aimseartha, ó The Whetstone of Witte . (Is é an réiteach na x = 4) link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Recorde_-_The_Whetstone_of_Witte_-_equals.jpg/350px-Recorde_-_The_Whetstone_of_Witte_-_equals.jpg|mion|350x350px| An tsín chothroime a thug Recorde isteach san ' The Whetstone of Witte', "to avoid tedious repetition".. D’fhoilsigh Recorde roinnt saothar ar ábhair matamaitice agus leighis, go príomha i bhfoirm idirphlé idir máistir agus scoláire, mar a leanas:
Scríobhadh an chuid is mó de na saothair sin i bhfoirm catecism. Tá roinnt leabhar a bhfuil a n-údar anaithnid curtha i leith dó: Cosmographiae isagoge, De Arte faciendi Horologium agus De Usu Globorum et de Statu temporum.
Baile Mhistéala
Baile i gContae Chorcaí is ea Baile Mhistéala. Bhunaigh cuid de mhuintir Normannach FitzDavid de St Michel é sa 13ú haois, agus ainmníodh as Micheál Ardaingeal é. Baile tuaithe i ndeisceart na tíre atá ann, le daonra de 4,500, suite i sean-pharóiste Bhrí Gobhann. Tá Baile Mhistéala lonnaithe sa ghleann ó theas ó na Gaibhlte. Tá an baile 14 ciliméadar siar ó Phluaiseanna Bhaile Mhistéala atá i gContae Thiobraid Árann, agus timpeall 29 ciliméadar ón Chathair, Co. Thiobraid Árann, 59 ciliméadar ó chathair Luimnigh, agus 62 ciliméadar ó chathair Chorcaí. Tá cáil ar Bhaile Mhistéala mar gheall ar an gcáis a dhéantaí ann san fhichiú haois.
Fiabhras sutsugamúisí
Galar ionfhabhtaíoch a tharlaíonn, cosúil le tífeas, de bharr ionfhabhtaithe le baictéar den chlann rikettsia. Faigheann daoine é trí ghreamanna fíneog a mhaireann sa talamh ach atá in ann daoine a ghalrú. Aithníodh an galar den chéad uair i Honshu na Seapáine, ach tarlaíonn sé freisin in oirdheisceart na hÁise, an Indinéis, an India is Neipeal. Claonadh aige cur isteach ar dhaoine a shiúlann i réigiúin shléibhtiúla is fhoraoisithe, gnáthóga nádúrtha na fíneoige, in aimsir bhog sa bhfómhar nó go luath san earrach, mar a mbíonn na fíneoga an-ghníomhach. Tagann at dearg ag ionad an ghreama, agus leanann tinneas cinn, tuirse is fiabhras ard. Ina dhiaidh sin tagann othras ag an ionad sin agus déanann gearb shainiúil dhubh. Muna bhfaightear cóireáil le frithbheathaigh, féadfaidh aimhréidh i ndiaidh aimhréidhe tarlú: niúmóine, heipitíteas, agus rith fola ceirbreach. Is minic a fhaigheann duine bás leis.
3 Meán Fómhair
Is é an 3 Meán Fómhair an 246ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 247ú lá i mbliain bhisigh. Tá 119 lá fágtha sa bhliain.
Lá an Neamh-Leithcheala
mion Céiliúrtar Lá an Neamh-Leithcheala ar 1 Márta gach bliain. Chuir na Náisiún Aontaithe tús leis sa bhliain 2014. Lá bliantúil a bhfuil mar aidhm aige an comhionannas i láthair an dlí agus ó thaobh na praiticiúlachta de a chur chun cinn ar fud an domhain, go mór mór maidir le daoine a bhfuil VEID/SEIF orthu.
Jean-Luc Godard
Stiúrthóir scannán ba ea Jean-Luc Godard (3 Nollaig 1930 - 13 Meán Fómhair 2022)., ar dhuine de na stiúrthóirí is tábhachtaí i stair na scannánaíochta. Bhunaigh sé an ghluaiseacht 'Nuathonn na Fraince" agus an-tionchar aige. clé|mion|1998
Beatha
Rugadh Godard san Eilvéis sa bhliain 1930. Tá clú ar Godard de bharr a chuid scannán ó na seascaidí, go háirithe na scannáin À Bout de Souffle, Le Mépris agus Pierrot le Fou.
Ba stiúrthóir turgnamhach é Godard, díreach go dtí deireadh a shaoil; mar shampla, bhuaigh sé an duais in Cannes dá scannán Adieu au Langage agus é ceithre bliana is ochtó d’aois. Dúirt Martin Scorcese gur athraigh Godard an smaoineamh a bhí againn faoi scannáin agus nach raibh stiúrthóir ar bith chomh misniúil is a bhí Godard.
Eotanáis
Chinn Godard lámh a chur ina bhás féin san hEliivéis ar 13 Meán Fómhair 2022. Fuair sé bás trí fhéinmharú cuidithe.Dúirt a theaghlach go raibh sé ag fulaingt mar gheall ar thinnis iomadúla.
The Voice UK (sraith 5)
Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag John de Mol é The Voice UK. Thosaigh an cúigiú sraith de The Voice UK ar an 9 Eanáir 2016.
B'iad will.i.am, Paloma Faith, Boy George agus Ricky Wilson na breithiúna don tsraith seo. Bhuaigh Kevin Simm an tsraith agus tháinig Jolan sa dara háit.
Éisteachtaí nDall
Thóg na Éisteachtaí nDall ar siúl sa MediaCityUK Manchain idir 26 agus 29 Meán Fómhair 2015.
Jeanette MacDonald
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Jeanette Anna MacDonald (18 Meitheamh 1903 – 14 Eanáir 1965).
Mu isamaa, mu õnn ja rõõm
Is é Mu isamaa, mu õnn ja rõõm ( ' Mo thír dhúchais, mo ghliondar is mo rímhéad ' ) amhrán náisiúnta na hEastóine. Glacadh cinneadh oifigiúil faoi seo sa bhliain 1920 an chéad uair. Nuair a d'fhorghabh na Sóivéadaigh an tír sa bhliain 1940, chaill an t-amhrán an chéimíocht seo, ach tugadh isteach é arís leis an neamhspleáchas nua sa bhliain 1991.
Ba é Johann Voldemar Jannsen a scríobh na liricí, ach fuarthas an ceol ar iasacht ó na Fionlannaigh - is ionann é agus amhrán náisiúnta na Fionlainne. Ba é Fredrik Pacius a chum an fonn, sa bhliain 1848.
Liricí
Mu isamaa, mu õnn ja rõõm, kui kaunis oled sa! Ei leia mina iial tääl see suure, laia ilma pääl, mis mul nii armas oleks ka, kui sa, mu isamaa!
Sa oled mind ju sünnitand ja üles kasvatand; sind tänan mina alati ja jään sull' truuiks surmani, mul kõige armsam oled sa, mu kallis isamaa!
Su üle Jumal valvaku, mu armas isamaa! Ta olgu sinu kaitseja ja võtku rohkest õnnista, mis iial ette võtad sa, mu kallis isamaa!
Liricí as Gaeilge
Go gcoinní Dia A shúil ort, a Thír dhaor Dhúchais! Go raibh Seisean mar chosantóir agat agus go dtála Sé A thiolacthaí ort go fial, cibé cuspóir a chuirfidh tú romhat, a Thír dhaor Dhúchais!
Uí Ruairc
Clann Ghaelach lonnaithe i gContae Liatroma ba ea Uí Ruairc, géag de chuid Uí Bhriúin na gConnacht.
Rítheaghlach Bhréifne, agus níos deireanaí Bréifne Thiar, a bhí siad go dtí 1605.
Fearghal Ó Ruairc (bás 967), rí Chonnacht, ba ea a bunaitheoir na clainne.
mion|110px|Armas Uí Ruairc 120px|mion|Armas Chontae Liatroma, maisithe le suaitheantas Uí Ruairc
Trolley Troubles
Scannán beochana Meiriceánach is ea Trolley Troubles a rinneadh sa bhliain 1927. B'é seo an chéad scannán leis an gcarachtar Oswald the Lucky Rabbit.
Mangó
Crann síorghlas a fhásann 18 m ar airde, dúchasach d'oirdheisceart na hÁise. Na duilleoga ubhchruthach a bheag nó a mhór, na bláthanna bídeach bán le 4-5 pheiteal. An toradh bog, 7-10 cm ar fhad, ubhchruthach nó duánchruthach, buí lasta le dearg. Fástar ar son an toraidh mhilis inite é.
Arnold Sommerfeld
Fisicí a rugadh i gKaliningrad na Rúise (Königsberg na Prúise ag an am) ab ea Arnold Sommerfeld (1868-1951). Le Felix Klein, shaothraigh sé teoiric an ghíreascóip. D'fhorbair sé an teoiric chandamach chun gur féidir samhail chandamach Bohr a chur in oiriúint do mhóilíní il-leictreon. Rinne sé saothar mór ar theoiric an leictreoin sa staid mhiotalach freisin.
Fiachú
thumb|240px|Fiachú Pór madra a saothraíodh in Albain ó shinsir ón Meánmhuir. Ard caol, na cosa an-fhada, an t-eireaball fada, an fionnadh mosach liath, an ceann beag le cluasa gearra boga.
Ian Wright
Imreoir sacair agus pearsa theilifíse is ea Ian Edward Wright. Rugadh é i 3 Samhain 1963 i Woolwich, Londain é.
An Róin
Is abhainn san Fhrainc é an Róin.
Coirnéad
deas|250px|thumb|Coirnéad Gléas ceoil práis. Úsáidtear an coirnéad nua-aoiseach, atá cosúil le trumpa tríchomhlach, i mbannaí práis den chuid is mó. Uaireanta úsáidtear i gceolfhoireann shiamsach é, sa bhFrainc go príomha.
Dúiche na Réine
deas|250px|mion|clé|Dúiche na Réine Réigiún in iarthar na Gearmáine nach bhfuil teoranta go hiomlán soiléir aige agus atá lonnaithe ar fud Abhainn na Réine, go háirithe ar fud an chuid lárnach di, is ea Dúiche na Réine (Gearmáinis: Rheinland, Fraincis: Rhénanie).
Geografaíocht
Sna críocha thiar de, téann imeall an réigiúin chomh fada le teorainn Lucsamburg, na Beilge agus na hÍsiltíre; ar an taobh thoir de, clúdaíonn sé na bailte agus na cathracha atá suite ar fad na hAbhann chomh maith leis an Bergisches Land go dtí go shroicheann sé teorainn an dá réigiún Westphalia agus Hesse. Ar an taobh theas, téann sé chomh fada le ceantar sléibhte den Palatine Thuaidh. Seachas an Saarland, tá an limistéar uile sin sa réigiún.
Iarsmalann Thíortha an Bhíobla
Músaem suite in Iarúsailéim, in aice le hIarsmalann Iosrael, is ea Iarsmalann Thíortha an Bhíobla (מוזיאון ארצות המקרא ירושלים - Muzeon Artzot HaMikra). Is é a cuspóir tíortha agus cultúir ársa sa Bhíobla Giúdach a iniúchadh. Cuireadh ar bun í sa bhliain 1992 le bailiúchán pearsanta Elie Borowski a thaispeáint go poiblí. Tugann na céadta míreanna san iarsmalann léargas ar sheanchultúir na nGiúdach, na bhFéiníceach, na nÉigipteach, na bPeirseach, agus araile.
Andrew Jackson
Ba é Andrew Jackson (15 Márta, 1767 - 8 Meitheamh, 1845) 7ú uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bhí sé i bhfeidhmeannas ón 4 Márta 1829 go dtí an 3 Márta 1837.
Patricia Gibson
Is polaiteoir Albanach de chuid Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba í Patricia Gibson. Rugadh í ar an 12 Bhealtaine 1968. I mí Bhealtaine 2015, bhí sí tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Siorrachd Àir a Tuath agus Arainn.
Iarbhunscoil Oiliféir Naofa
Is scoil suite i gContae na Mí é Iarbhunscoil Oiliféir Naofa.
Ian Blackford
Is polaiteoir Albanach de chuid Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba é Ian Blackford. Rugadh é ar an 14 Bealtaine 1961. I mí Bhealtaine 2015, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Ros, An t-Eilean Sgitheanach agus Loch Abar.
Míláimhseáil gearán faoi ghnéaschiapadh
I mí Aibreáin 2021, rinne ball foirne de chuid PNA gearán faoin gcaoi ar láimhseáil Blackford líomhain gnéaschiapadh maidir leis an Teachta Parlaiminte Patrick Grady, ball de PNA. Líomhain an fear gur thug Blackford cuireadh dó chuig cruinniú luíocháin ag a raibh Grady i láthair, tar éis dó an eachtra a thuairisciú, agus áit a ndeir sé gur bhraith sé go raibh sé de dhualgas air leithscéal a ghlacadh ó Grady. Séanann Blackford gur tharla an cruinniú mar a thuairiscítear. Dúirt an PNA go ndéanfaí imscrúdú air.
I mí an Mheithimh 2022, tháinig físeán de Bhlackford chun cinn de Bhlackford ag spreagadh Feisirí an PNA chun “tacaíocht iomlán” a thabhairt do Ghrady tar éis dó a bheith ar fionraí ó Theach na dTeachtaí ar feadh dhá lá as a chluanaireacht ghnéasach gan iarraidh chuig comhghleacaí PNA sóisearach in 2016. Fuair an ráiteas seo frithfhreagairt ó dhaoine ar fud an speictrim pholaitiúil agus cuireadh brú ar Blackford éirí as. Ar an gcéad lá de Nollaig 2022, thug Blackford le fios nach mbeidh sé ag seasamh mar cheannaire ar ghrúpa parlaiminte Westminster ag an gCruinniú Cinn Bhliana (i gceann seachtaine).
Charles Bianconi (fiontraí)
Fiontraí as an Iodáil, a bhunaigh gnó thaí in Éirinn, ab ea Charles Bianconi (24 Meán Fómhair 1786 – 22 Meán Fómhair 1875). 'Rí na mBóithre" a tugadh air. clé|mion|The Creamery, Bunratty; áit stad sa 19ú haois
Saol
Sé bliana déag d’aois a bhí Carlo Bianconi nuair a tháinig sé go hÉirinn ina aonar sa bhliain 1802. Ní raibh ach cúpla pingin ina phóca ag Bianconi nuair a shroich sé Baile Átha Cliath. Ach ba bhuachaill aigeanta é. Bhí sé toilteanach tabhairt faoi aon sort oibre. Fuair sé post mar mhangaire pictiúr do fhoilsitheoir éigin cé nách raibh ach cúpla focal Béarla aige. clé|mion|[[Bialann "Bianconi" inniu, Ciarraí]] Thug sé bliain go leith ag siúl bóithre Dheisceart Éireann ag díol pictiúr. Bhíodh bosca ar a ghualainn aige a mbíodh céad punt meáchain ann go minic agus é ag dul ó dhoras go doras. Shiúladh sé suas le tríocha míle sa lá. Blianta ina dhiaidh sin nuair a chuir duine an cheist air; "Cad a thug i do cheann cóistí a chur ar na bóithre?" – b’é an freagra a thug sé ná "guaillí tinne."
Níos déanaí,bhí siopa ag Bianconi i gCarraig na Siúire agus ceann eile i bPort Láirge, agus gnó eile ar siúl aige i gCluain Meala.
Tír Fíacrach Múaide
Tuath in oirdheisceart chúige Chonnacht ba ea Tír Fhiacrach Mhuaidhe (Sean-Ghaeilge Tír Fíacrach Múaide) ar bhruach na Muaidhe i gContae Shligigh, tíre dhúchais sinsear na gConnacht, Fiachra mac Echach Mugmedóin. Caomhnaítear an t-ainm sa bharúntacht, Tír Fhiachrach, a cruthaíodh sa bhliain 1603.
Stair
Bhronn Tiobraid, taoiseach Uí Fhiachrach le linn bheatha Naomh Cholm Cille, tailte thart timpeall ar Chnoc na Maíle, gar den Scrín. Bhunaigh Naomh Adhamhnán mainistir ann.
Charles Bianconi (fiontraí)
Córas iompar poiblí in Éirinn
Bhí eolas maith ag Bianconi ar na bóithre agus chonacas dó go raibh géar-ghá le córas iompair éigin orthu. Ar 15 Iúil, 1815, chuir Bianconi cóiste amháin ag obair ar an mbóthar idir Cluain Meala agus an Chathair — deich míle slí. Níor éirigh go rómhaith le Bianconi i dtús. Chuir sé cóiste eile mar dhea ag iomaíocht leis an gcéad cheann agus ba ghearr go rabhadar araon ag déanamh go maith. Faoi 1816 bhí cóistí buí dearga an Iodálaigh ag freastal ar fhormhór na mbailte i dTiobrad Arann. "Bians" a thugaidís orthu.
Tír Fíacrach Múaide
Stair
Sa bhliain 598, tharla Cath Eachros idir Cairbre Drom Cliabh agus Cineál Fhiachrach.
Sa bhliain 982, fuair Aedh ua Dubhda, rí Uí Fhiachrach Mhuaidhe, bás secura morte. Ghlac a rítheaghlach an sloinne Ó Dubhda.
23 Deireadh Fómhair
Is é an 23 Deireadh Fómhair an 296ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 297ú lá i mbliain bhisigh. Tá 69 lá fágtha sa bhliain.
Catholic University School
Is scoil phríobháideach í Catholic University School ar Shráid Chill Mochargán i mBaile Átha Cliath. Is scoil lán-bhuachaillí í agus is é an tAthair Martin Daly an príomhoide. Imríonn an scoil rugbaí agus cricéad. Cúpla bliain ó shin osclaíodh bunscoil in aice leis an meánscoil.
Fiabhras tíofóideach
mion|clé|Réigiúin ar domhan a bhfuil an mhinicíocht is mó de fiabhras tíofóideach orthu i [[2000.]] Galar ionfhabhtaíoch, a gcuireann an baictéar salmonella typhi tús leis, is ea fiabhras tíofóideach, a dtugtar fiabhras eintreach air freisin. Faigheann duine é trí bhia nó deoch atá truaillithe le faecas duine ghalraithe.
Scaiptear é go minic i soláthar uisce nó le linn ullmhú bia. Is iad na siomptóim a bhaineann leis ná fiabhras ard, sáimhríocht, cráphianta, buinneach, gríos ar an mbolg, agus níos déanaí, rámhaille is cóma. mion|clé|[[Mary Mallon]] Má thagann duine slán, bíonn sé ina iompróir ainsealach ag an ngalar agus eisfhearann na baictéir ina fhaecas an t-am ar fad. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Mary_Mallon_(Typhoid_Mary).jpg|alt=|clé|mion|186x186px|Mary Mallon Chun an galar a sheachaint, is gá cloí le córacha maithe sláintíochta is caighdeáin arda sláinteachais in ullmhú bia is dí. Is inmhianaithe go mór go mbeidh daoine atá le taisteal i réigiúin ar leith den domhan (an India, mar shampla, mar a bhfuil an galar seo eindéimeach) vacsaínithe ina choinne.
Ali Al Habsi
Is peileadóir sacair é Ali Abdullah Harib Al-Habsi. Imríonn sé faoi láthair do Bolton Wanderers F.C.
An Mhainistir Dhubh
Tá níos mó ná áit amháin a bhfuil an t-ainm An Mhainistir Dhubh air:
Sonáid
right|thumb|250px|Lámhscríbhinn de chuid [[Ludwig van Beethoven, Geschwind, doch nicht zu sehr und mit Entschlossenheit Chríochnaigh sé an píosa sa bhliain 1816.]]
Píosa ceoil, do ghléas méarchláir (cruitchorda, pianó, orgán) de ghnáth. Sa chineál barócach de chuid Corelli, Purcell is Handel, mar shampla, ba shonáid tríréid í do dhá ghléas aonghiolcaigh (veidhlíní den chuid is mó) is continuo. 4 ghluaiseacht nó níos mó a bhíodh inti. Ach i gcás sonáidí Domenico Scarlatti (os cionn 550 díobh), níl ach gluaiseacht amháin sa chuid is mó díobh, foirm a bhí an-choitianta san Iodáil is an Spáinn. I sonáidí clasaiceacha Haydn, Mozart is Beethoven, 3 nó 4 ghluaiseacht atá sa chuid is mó díobh, an chéad cheann sa bhfoirm shonáideach is an ceann deireanach ina shonáid rondo. Ghlac cumadóirí an 19ú-20ú céad leis an scéim ghinearálta seo, ina measc Schubert, Chopin, Brahms, Shostakovich is Prokofiev. Uaireanta chuir cumadóirí eile, Liszt mar shampla, na gluaiseachtaí uile i struchtúr amháin, nó fiú d'imigh go hiomlán ón struchtúr traidisiúnta.
8 Meitheamh
Is é an 8 Meitheamh an 159ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 160ú lá i mbliain bhisigh. Tá 206 lá fágtha sa bhliain.
Philippa Whitford
Is polaiteoir Albanach de chuid Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba í Philippa Whitford. Rugadh í ar an 24 Nollaig 1958. I mí Bealtaine 2015, bhí sí tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Shiorrachd Àir Meadhain.
An Mhuir Shargasach
Réigiún ollmhór san Aigéan Atlantach is ea An Mhuir Shargasach (nó Muir na Feamainne), idir na hAsóir is na hIndiacha Thiar, idir domhanleithid na gcapall (idir 30° thuaidh is 30° theas, mar a mbíonn tréimhsí fada aimsire socaire gan mórán gaoithe, agus farraigí ciúine) Tá sruth dromchlach te mórthimpeall an réigiúin, an-chuid feamainne ag snámh taobh istigh de, agus an-chuid gníomhaíocht bitheolaíochta ann. Ionad póraithe na n-eascann uile a dhéanann imirce don Eoraip.
Maelíosa Stafford
Aisteoir agus fear amharclainne ba ea Maelíosa Stafford (a rugadh sa bhliain 1956 agus a d'éag 10 Aibreán 2023). Bhí sé ina iarstiúrthóir ealaíne ar Amharclann an Druid sa Ghaillimh, bhí ceangal mór aige le hamharclann náisiúnta na Gaeilge, an Taibhdhearc. mion|[[Taibhdhearc na Gaillimhe|An Taibhdhearc sa bhliain 2008]]
Beatha
Áirítear muintir Stafford ar cheann de mhórtheaghlaigh dhrámaíocht na Gaeilge agus bhí tuismitheoirí Mhaelíosa, Seán agus Máire i gcroílár obair na Taibhdheirce sa 20ú haois.
I 1978 a thosaigh Maelíosa Stafford ag obair sa Druid agus bhí baint lárnach aige le scéal na hamharclainne sin, mar stiúrthóir, léiritheoir agus aisteoir.
Bhí páirteanna móra aige chomh maith i ndrámaí in Amharclann na Mainistreach agus Amharclann an Gheata.
In Sydney na hAstráile a bhí sé ina chónaí ó na 1990idí déanacha.
Tháinig Stafford ar ais go Gaillimh in 2018 chun a bheith ina  ina stiúrthóir ar Taibhdhearc@90, ceiliúradh 90 bliain na Taibhdheirce, agus arís in 2020 chun Amhrán an Bhonnáin Bhuí le Vincent Woods a léiriú.
Pearsanta
Fuair Maelíosa Stafford bás tobann ar 10 Aibreán 2023, in aois 66 dó. Ceathrar clainne a bhí air.
Ard-Deoise Chaitliceach New Orleans
Is rannán eaglasta í Ard-Deoise Chaitliceach Rómhánach New Orleans ( Béarla:Roman Catholic Archdiocese of New Orleans, Archidioecesis Novae Aureliae, Archidiocèse de la Nouvelle-Orléans , Arquidiócesis de Nueva Orleans ) is  den Eaglais Chaitliceach Rómhánach a chuimsíonn Jefferson (ach amháin Grand Isle ), Orleans, Plaquemines, St. Bernard, St. Charles, Naomh Eoin Baiste, St. Tammany, agus paróistí sibhialta Washington in oirdheisceart Louisiana. Is í an dara ceann d' Ard-Deoise Baltimore ó thaobh aoise de i measc na ndeoise reatha sna Stáit Aontaithe, tar éis di a bheith ardaithe go céim na deoise ar 25 Aibreán, 1793, le linn riail choilíneach na Spáinne.
Scannal mí-úsáid gnéis agus féimheacht 2019
clé|mion| Sonraí sceitse 1726 a thaispeánann Séipéal St. Louis, suíomh Ardeaglais St. Louis sa todhchaí I mí na Samhna 2018, tar éis dul i gcomhairle le ceannairí pobail agus cathartha, liostaigh Ard-Deoise New Orleans 81 chléir a cúisíodh go hiontaofa ("credibly accused") as gníomhartha mí-úsáide gnéis a dhéanamh le blianta fada anuas agus iad ar seirbhís san Ard-Deoise. Réitigh roinnt cásanna dlí ina gcoinne agus ciontaíodh duine amháin acu, Francis LeBlanc, sa bhliain i 1996.
Blink-182
Is banna punc-cheol as Meiriceánach é Blink-182 (stílithe:blink-182). Is iad Mark Hoppus (dordghiotár) Matt Skiba (giotár), agus Travis Barker (drumaí) baill an ghrúpa.
Bunaíodh blink-182 i 1992, i Poway, California, SAM. Dhíol siad níos mó ná 50 milliún albam
Bhí Tom DeLonge ar bhall bhunaidh an bhanna ach d'imigh sé an bhanna faoi dhó.
Olaudah Equiano
Ba daonfhuascailteoir Nigéarach é Olaudah Equiano, a rugadh c.1745 i Nkwerre i dtír na n-Íogbó agus a fuair bás ar an 31 Márta 1797 in Middlesex, Sasana. Foilsíodh a dhírbheathaisnéis, cur síos ar uafás shaol sclábhaí The Interesting Narrative of the Life of Olaudah Equiano, sa bhliain 1789. .
Tá cúpla tagairt dó a deir gurb as Carolina Theas é. De réir an méid a scríobh sé féin, áfach, fuadaíodh eisean agus a dheirfiúr óna mbaile dúchais agus iad ina bpáistí, agus tugadh go Barbadós é ar dtús, ansin go Virginia i Meiriceá Thuaidh. Cheannaigh sé a shaoirse i Meiriceá. Moladh dó gnó a dhéanamh ach i ndiaidh dó fuadach eile a éalú ar éigin, thug sé aghaidh ar Shasana. Bhí sé gníomhach ansin san fheachtas frithsclábhaíochta.
Coirnéilean (planda)
Tom nó crann duillsilteach a fhásann 8 m ar airde, dúchasach don Eoraip is iarthar na hÁise. Na duilleoga ubhchruthach urchomhaireach. Na bláthanna ag teacht amach roimh na duilleoga i gcrobhaingí beaga 2 cm ar trastomhas, ceathairpheitealach buí. Na caora geal dearg (silíní coirnéilin), aigéadach ach inite.
An Astráil
Is tír í an Astráil atá le fáil idir an tAigéan Ciúin agus an tAigéan Indiach, agus í ar an oileán is mó ar domhan. Is é Anthony Albanese an Príomh-Aire faoi láthair. Tháinig daoine chun cónaithe sa tír timpeall 40,000 bliain ó shin ar a laghad, sinsir na mBundúchasach atá anois ann. Chruthaigh siad a lán cultúr casta, agus tá a gcuid teangacha ar na cinn is ársa ar domhan. De réir a chéile rinneadh fásach de chuid mhaith den tír, cé go raibh an t-oirthear torthúil go maith i gcónaí.
Ar éigean a bhí eolas ag Eorpaigh ar an Astráil go dtí an seachtú haois déag. Ghlac an Captaen James Cook seilbh ar an tír in ainm na Breataine sa bhliain 1778, agus tugadh New South Wales ar an limistéar thoir mar a raibh an chéad choilíneacht. De réir a chéile bunaíodh coilíneachtaí eile timpeall na tíre, agus rinneadh aon tír amháin díobh, Comhlathas na hAstráile, sa bhliain 1901.
De bhunadh Shasanach agus Éireannach cuid mhór den daonra, ach pobal an-mheasctha atá ann anois, go háirithe sna cathracha, agus neart teangacha le cloisteáil, cé gurb é an Béarla an príomhtheanga. Ba mhór an babhta ar na Bundúchasaigh teacht na nEorpach, agus fuair mórán acu bás de ghalracha agus den lámh láidir, ach tugtar aitheantas anois dá ndúchas. Córas cónaidhme atá ann, sé stát agus dhá chríoch, agus cúpla oileán ina gcríocha spleácha. Tá timpeall os cionn 20 milliún duine sa tír, agus os cionn 70% de na daoine ina gcónaí i ndeich cinn de na cathracha. Is í an Bhanríon Eilís II ceann an Stáit go fóill, cé nach bhfuil sa Choróin ach comhartha stairiúil anois, agus súil ag mórán daoine go ndéanfar poblacht den Astráil feasta.
Tíreolaíocht
Tá beagnach leath na hAstráile ina fásach agus tá cuid mhaith den fhuílleach neamhthorthúil. Tír ársa shíonchaite atá i gceist, agus ní maith an fód atá ar an gcuid is mó di. Ní raibh ach 15% den talamh oiriúnach don fheirmeoireacht nuair a tháinig na hEorpaigh i ndeireadh an 18ú haois, agus ní bheadh ach 10% insaothraithe anois. San Oirthear atá an talamh is méithe agus an méid uisce is mó, ach rinne na chéad fheirmeoirí díobháil mhór don timpeallacht. Anois, áfach, tá feirmeoirí na hAstráile an-oilte ar thairbhe a bhaint as a gcuid talaimh.
Bhíodh coillte móra in oirdheisceart na tíre, ach leagadh an chuid ba mhó díobh sa 19ú haois. Crainn eocalaipe (a dtugtar crainn ghuma orthu) an cineál is coitianta, agus iad ag cur go maith le tír thirim agus le tinte coille. In oirthuaisceart na tíre tá iarsmaí na gcoillte fearthainne. Meastar gur fhág modhanna cliste dóiteáin na mBundúchasach rian buan ar leagan amach agus ar nádúr na gcoillte.
Na Stáit
thumb|214x214px|Stáit agus críocha na hAstráile|centre
Na Críocha Intíre
=== Daonáirimh na hAstráile === De réir na mblianta a leanas:
!Bliain !Daonra ! colspan="2" |An Coilíneachtaí Breataine na hAstráile ! colspan="2" | Comhlathas na hAstráile
Aonghas MacNèill
Is polaiteoir Albanach de chuid Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba é Aonghas Brianan MacNèill. Rugadh é ar an 21 Iúil 1970. I mí Bhealtaine 2015, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Na h-Eileanan an Iar.
Mainistir Cheanannais
Ba mhainistir suite i gContae na Mí í Mainistir Cheanannais.
Loch Craobh
deas|250px|thumb|Loch Craobh Is grúpa de thuamaí pasáiste Neoiliteacha gar don Seanchaisleán i gContae na Mí iad Cairn Loch Craobh, a dtugtar Cnoic na Caillí orthu freisin. Scaipthe thar cheithre bhinn dhroimneacha, is tuamaí ársa iad, a théann siar chomh fada le 3000 RCh.
Tá Carn T ar cheann de na tuamaí is mó ar an láthair. Tá seomra croschruthach agus díon coirbéalta laistigh de, mar aon le cuid de na samplaí is áille d’ealaín Neoiliteach na hÉireann. Tá an carn ailínithe le héirí na gréine ag cónochtaí an earraigh agus an fhómhair, agus ag na hamanna sin, cruinníonn daoine le chéile chun beannú do chéad ghathanna na gréine.
{síol}}
Coirtéis
deas|200px|thumb|Coirtéis Ciseal seachtrach orgánaigh nó córais bhitheolaíoch. Is í an choirtéis aidréineach ciseal seachtrach na faireoige aidréiní. In inchinní veirteabrach, is í an choirtéis cheirbreach an ciseal ábhair léith a luíonn os cionn is taobh amuigh de gach leathsféar. I bplandaí, is í an choirtéis an ciseal fíocháin díreach faoi bhun na heipideirme.
Uí Fhiachrach Aidhne
mion|200px|Luath-dhreamanna agus ríochtaí in Éirinn, c. 800
Ríocht na gConnacht ba ea Uí Fhiachrach Aidhne, suite in oirdheisceart Chontae na Gaillimhe.
Tíreolaíocht
Suite in oirdheisceart Contae na Gaillimhe, b'ionann críocha Aidhne agus deoise Cill Mhic Dhuach an lae inniu. Ar a taobh thiar, bhí Loch Lurgan (Cuan na Gaillimhe) agus Boirinn. Ó dheas, is ionann an teorainn agus Contae an Chláir an lae inniu. Ar a taobh thoir tá Sliabh Eachtaí idir Uí Fhiachrach Aidhne agus Uí Maine.
San oirthuaisceart, tá Maigh Uí Mhaine agus ó thuaidh Maigh Mucraimhe (thart ar Baile Átha an Rí). San iarthuaisceart, bhí paróiste Meáraí, chuid de chríocha Uí Bhriúin Seola.
Bunús agus stair
Deirtear gur lonnaigh na Fir Bholg i nAidhne. Deir Dubhaltach Mac Firbhisigh ina mhór-shaothar Leabhar na nGinealach go raibh Tuath mhic nÚmhóir i gceannas Chonaill Chaoil mhic Aonghasa mhic Úmhóir. Maraíodh Conall ag Cath Maigh Mucruimhe sa bhliain 195, agus tógadh a chorp ar ais chuig Aidhne, áit a adhlacadh i leacht darb ainm Carn Chonaill.
Sa ré luathstairiúil, tháinig géag Uí Fhiachrach lonnaithe ar Mhaigh Aidhne chun cinn, agus in am trátha ainmníodh an ceantar astu, Uí Fhiachrach Aidhne. Faoin 8ú haois, ámh, bhí cumhacht a ríthe tite i léig, anois faoi ghéillsine ríthe na gConnacht. Le teacht na Normannach, tháinig an tuath faoi smacht ''Clanricarde.
Príomhchlanna
Ba iad príomhchlanna Uí Fhiachrach Aidhne ná: Uí Chathail, Uí Chléirigh, Uí Eidhin, Uí Sheachnasaigh, agus Mhic Giolla Cheallaigh.
Uí Chathail
Díbríodh Uí Chathail as a gceantar dúchais de bharr coimhlinte ríoraíche. As sin amach, ní raibh iontu ach do cheann gan chumhacht pholaitiúil.
Uí Chléirigh
Bhíodh Uí Chléirigh ina ríthe an cheantair roimh Uí Eidhin, ach díbríodh iad an éigin tar éis teacht na Normannach chuig Connacht. Faoi phatrúnacht Uí Dhomhnaill na nUladh, d'éirigh Uí Chléirigh ina clann léannta mór le rá san Eoraip.
Uí Sheachnasaigh
Bhíodh Uí Seachnasaigh lonnaithe, go dtí déanach sa 17ú haois, sa tuath Uí Fiachrach Aidne darbh ainm Cenél Áeda na hEchtge. Bhíodh ann ná paróistí An Bheitheach, Cill Mhic Duach agus Cill Tartan, agus codamma de Cill Bheaganta agus Cill Tómais.
Sna 1690í, coigistíodh tailte Chaptaen Roger O'Shaughnessy de bharr na tacaíochta a thug sé dosna Seacaibítigh in éadan Liam d'Orange. Ghabh Sir Thomas Prendergast seilbh ar na tailte. Lean cogadh dlí go dtí lár na 18ú haoise idir Uí Sheachnasaigh agus clann Prendergast, ach sa deireadh, chaill Uí Seachnasaigh an cás losing the case.
Ní fios go cruinn cathain a tharla meath deiridh a sinsear, ach meastar sna 1780í.
Ó hEidhin
Díbríodh an chlann chuig Cuan na Gaillimhe agus bhí ansin Caisleán Dún Ghuaire an príomhionad acu. Luaitear iad i  nannála Éireann:
Daoine suntasacha:
Mhic Giolla Cheallaigh
Bhíodh Mhic Giolla Cheallaigh i seilbh Cinéal Ghuaire, áit a bhfuil inniu an paróiste Baile an Doirín inniu. Chaill siad a gcuid tailte sna coigistithe Cromwell i lár na 17ú haoise.
Ríthe Uí Fhiachrach Aidhne
Féach Ríthe Uí Fhiachrach Aidhne
5 Samhain
Is é an 5 Samhain an 309ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 310ú lá i mbliain bhisigh. Tá 56 lá fágtha sa bhliain.
Coirne
mion|clé|240px|Anatamaíocht na súile 1. [[Cúlchuasán 2. Cuaisín tosaigh 3. Coirne 4. Mac imrisc 5. Uvea 6. Inteachán 7. Corp fabhránach 8. Córóideach 9. Scléara 10. Ballnasc crochta an lionsa 11. Lionsa 12. Lionn gloiní 13. Ducht hiailideach 14. Reitine 15. Macula lutea 16. Foibhé 17. Diosca optach 18. Néaróg optach 19. Fuileadáin na reitine ]] An chuid thrédhearcach thosaigh de chumhdach seachtrach cosanta mheall na súile. Bíonn a cuaire difriúil ó dhuine go duine agus de réir aoise (níos mó san ógánach, níos lú sa seanduine). Más mór an éagothroime idir an chuaire chothrománach is an chuaire ingearach, ní bíonn an tsúil in ann líne chothrománach is líne ingearach a fhócasú ag an bpointe céanna: tugtar aistiogmatacht ar an riocht sin. Bíonn an choirne freagrach as athraonadh an tsolais a théann isteach sa tsúil, á fhócasú go neasach ar an reitine ionas nach gá don lionsa ach mionathrú mín deireanach a dhéanamh. Níl aon fhuileadáin i gcoirne an duine fhásta, ach amháin ag na himill. Is féidir gurb é sin an chúis nach ndiúltaítear do bheanguithe coirne.
An Ghluaiseacht Neamhailínithe
Is éard atá sa Ghluaiseacht Neamhailínithe, nó Gluaiseacht na dTíortha Neamhailínithe, ná fóram 120 ballstát nach bhfuil i gcomhghuaillíocht fhoirmeálta ar bith - is é sin nach bhfuil ina mballstáit d'aon chomhghuaillíocht mhíleata. Is í an dara heagraíoht idirnáisiúnta is mó, i ndiaidh na Náisiún Aontaithe. Tíortha i mbéal a bhforbartha, nó tíortha tearcfhorbartha fiú, atá iontu go bunúsach.
Tháinig gluaiseacht na dtíortha neamhailínithe ar an bhfód i ré an Chogaidh Fhuair, nuair a rinne tíortha áirithe iarracht gan dul leis an deighilt dhomhanda idir comhghuaillithe na Stát Aontaithe (Eagraíocht Chonradh an Atlantaigh Theas) agus comhghuaillithe an Aontais Shóivéadaigh (Conradh Vársá). Socraíodh prionsabail na gluaiseachta i gComhdháil Bandung sa bhliain 1955 agus bunaíodh an ghluaiseacht go foirmeálta i mBéalgrád sa bhliain 1961. Ba iad Príomh-Aire na hIndia Jawaharlal Nehru, Uachtarán na hIúgslaive Josip Broz Tito, Uachtarán na hÉigipte Gamal Abd al Nasir, Uachtarán Ghána Kwame Nkrumah, agus Uachtarán na hIndinéise Sukarno tionscnóirí na Gluaiseachta. Níor tosaíodh ag baint úsáide as an téarma An Ghluaiseacht Neamhailínithe ach i gcúigiú comhdháil na gluaiseachta, sa bhliain 1976.
Ba é Fidel Castro a chuir i bhfoclaibh cuspóir na heagraíochta i bhForógra Havana sa bhliain 1979 mar seo: "cinntiú an neamhspleáchais náisiúnta, an fhlaithis, na sláine críche agus na slánála do na tíortha neamhailínithe" agus iad "ag streachailt leo in aghaidh an impiriúlachais, an choilíneachais, an nua-choilíneachais, an chiníochais agus gach cineál ionsaí ón gcoigríoch, forghabhála, forlámhais, trasnaíochta nó mórcheannais agus in aghaidh an chineál polaitíochta atá bunaithe ar cheannas na mórchumhachtaí agus ar na blocanna." Tá beagnach dhá dtrian de bhallstáit na Náisiún Aontaithe ina mballstáit den Ghluaiseacht Neamhailínithe, agus tá 55 % de dhaonra an Domhain ina gcónaí sna tíortha seo. Tíortha de chuid an Tríú Domhan an chuid is mó de na tíortha neamhailínithe, cé go bhfuil náisiúin áirithe lánfhorbartha ann chomh maith.
Cé go raibh cuid nár bheag de na tíortha neamhailínithe sách cairdiúil leis an tSín nó an tAontas Sóivéadach i mblianta an Chogaidh Fhuair, agus coimhlintí áirithe taobh istigh den Ghluaiseacht dá réir, tháinig an Ghluaiseacht slán as an gCogadh Fuar. Sna blianta i ndiaidh dheireadh an Chogaidh Fhuair dhírigh an ghluaiseacht ar chomhoibriú iltaobhach a fhorbairt agus aontas na náisiún i mbéal a bhforbartha a chur chun dinn, go háirithe idir na tíortha arb iad an Deisceart Domhanda iad.
Mangróbh
Cuid mhaith crann trópaiceach is fothrópaiceach, neamhghaolta, a bhfuil a struchtúir is a mbitheolaíocht cosúil le chéile, a fhásann ar bhláir láibe ar an gcósta nó in inbhear abhann. Fréamhacha aerga (neomatafóir) acu uile, a chabhraíonn le haerú na bhfréamhacha ar thalamh báite. Ginidíonn na síolta is iad fós ar an máthairchrann, rud a ligeann dóibh bunú go tapa nuair a sceitear iad sa timpeallacht athraitheach taoide. Go minic clúdaíonn mangróibh fairsingí ollmhóra, ag foirmiú cineál oirirc fásra.
Heart and Soul
Is é Heart and Soul an chéad albam ó Steve Brookstein. Scaoileadh é ar an 9 Bealtaine, 2005.
Traic Liosta
Is iad seo na hamhráin:
An tSaváí
Is réigiún stairiúil í An tSaváí atá suite in iarthar na hAlp.
Nicky Hunt
Is imreoir sacair Sasanach é Nicky Hunt, a rugadh ar 3 Meán Fómhair 1983. Is cúlaí deas é. D'imir sé ar dtús le Bolton Wanderers F.C., 127 cluiche ar fad sna blianta 2001–2010. D'imir sé i 200 gcluiche le clubanna difriúla ina dhiaidh sin. Tá sé ag imirt le Crewe Alexandra ón mbliain 2018 i leith. Chaith sé seal (2004–2005) ar Fhoireann Náisiúnta Shasana faoi bhun 21.
Buamáil na Cásca i Srí Lanca, 2019
Tharla Buamáil na Cásca i Srí Lanca ar an 21 Aibreán 2019; maraíodh 310 duine agus gortaíodh 500 duine eile. in ionsaithe buamála ar Dhomhnach Cásca sa bpríomhchathair Colombo.
mion|clé|[[Fuil ar an "Statue of Risen Jesus", St. Sebastian's Church, Katuwapitiya.]]
Seasann an lá seo mar cheann de na laethanta ab fhuiltí i stair nua-aimseartha na tíre. clé|mion|dlúthpháirtíocht le muintir Sri Lanca
Cúlra
Ionsaíodh pobal beag Críostaithe na tíre cheana, tuairim is 6% den daonra 21 milliún.