cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ceintreasóm
thumb|300px|Scéimléaráid de chill ainmhí agus a chuid codanna:  1. [[Núicleólas|Núiclín 2. Núicléas 3. Ribeasóm 4. Saicín 5.Líontán ionphlasmach garbh 6. Coirpín Golgi (nó Coimpléasc Golgi) 7. Cítichreatlach 8.  Líontán ionphlasmach mín 9. Miteacoindre 10. Folúisín 11. Cíteasol 12. Líseasóm 13. Ceintreasóm]]Sa bhitheolaíocht cheallach, is éard is ceintreasóm ann ná (Laidin: centrum 'lár', Gréigis: soma 'corp' ) orgánaid a fhreastalaíonn mar an príomh-ionad eagraithe micrifhidíní (IEMF) den chill ainmhí chomh maith le rialtóir gluaiseachta an timthrialla chille dul chun cinn cille - timthriall. D'aimsigh Edouard Van Beneden é sa bhliain 1883, agus níos déanaí ar aghaidh, d'aimnmigh Theodor Boveri é agus chuir sé síos faoi sa bhliain 1888. Creidtear gur tháinig an ceintreasóm chun cinn san ghinealachach meiteasónach de chuid na cealla eocarótacha. Ní bhíonn ceintreasóim sna fungais agus sna plandaí agus dá bhrí úsáid úsáideann siad struchtúir IEMF eile chun a gcuid micrifhidíní a eagrú. Cé go bhfuil ról lárnach ag an ceintreasóm i bpróiseas na miotóise i gcealla ainmhí, níl se riachtanach i speicis áirithe sna cuileanna agus sna   leithphéisteanna.
Messe ocus Pangur Bán
Séamas Ó Néill
Mise ar lorg eolais.
Trillium Brewing Company
Is grúdlann lonnaithe i mBostún, Massachusetts í Trillium Brewing Company. Tá dhá saoráidí ag Trillium Brewing, ceann i Fort Point, Bostún agus ceann i gCanton, Massachusetts.
Messe ocus Pangur Bán
Séamas Ó Néill
Is fearr liom féin ná gach clú,
Ní ag éad liom ’bhíonn Pangur Bán,
Tá a cheard féin aige-sean.
Le linn dúinn bheith annseo linn féin,
Is ábhar aoibhnis againn araon,
Ar gcleasa gaile a imirt fá seach,
Trillium Brewing Company
Tagairtí
mion||clé|Double Dry Hopped Congress Street. Ceann [[Leann Gealbhuí Indiach ó Trillium.]]
Messe ocus Pangur Bán
Séamas Ó Néill
Ag feabhasú ar meabhrach.
Ar uairibh ceapann Pangur Bán
luchóg ina líon-san,
Agus tuiteann in mo líon-sa ceist,
Nach mór domh a fuascailt.
Ar aol-chlocha an bhalla,
Dírím féin mo rosc fann,
Ar chliatha an fheasa.
Léimeann Pangur le hathas ard,
Nuair a leagann sé ar luich géar-chrúbh,
Is rómhór m’athas féin,
Nuair a réitím fadhb dhoiléir.
Cé gurb’ amhlaidh dúinn gach ré,
Ní bhacaimid a chéile,
Leanann Pangur dá cheird féin,
’S saothraím-se an ealaín.
Is cliste mar ní Pangur séimh,
A obair chiuin i rith gach lae,
Is dícheallach a bhím féin,
Ag iarraidh dorcha a dhéanamh glé.
Mícheál Rhodes
Mise agus Pangur bán,
ceachtar againn lena shan-dhán:
bíonn a mheanma-san le seilg,
mo mheanma féin i mo shain-cheird.
Caraimse fos, fearr gach clú
ag mo leabhrán, ag tuiscint go dícheallach;
níl sé formadach liom, Pangur bán:
carann sé féin a mhac-dhán.
inár teach, sinn araon go haonarach,
tá cluiche éigríochta againn,
rud a dtugaimid ár mbeartaíocht dó.
De ghnáth, ar uairantaibh, tar éis greasaibh galacha
gleanann luch ina líon-san;
agus mé, titeann i mo líon féin
dlí doraidh is deacair a thuiscint.
Greamaíonn sé i bhfraigh fáil
a rosc geal comhlán;
greamaím féin i bhféighe an fheasa
mo rosc réil, cé go bhfuil sé an-lag.
nuair a ghleanann luch ina chrúb ghéar;
nuair a thugaim ceist dhoraidh dhil
tá áthas ormsa féin.
Cé go mbeimis go deimhin ar uaireantaibh
ní bhodhraímid a chéile:
is maith le ceachtar a dhán;
subhaigh gach aon fúthu.
Is é féin máistir dó
na hoibre a dheineann sé gach aon lá;
a thabhairt doraidh do shoiléireacht
is í m obair féin. <br style="clear: both"/> <!-- An rud céanna le táblaí - ní féidir an trí cinn a choinneáil in aice lena chéile -->
Nótaí
Tá an tras-scríbhinn seo bunaithe ar leagan Stifter le cúpla athrú: !rowspan="2"| !colspan="9"| Séimhiú !colspan="3"| Láidir gan séimhiú !style="padding: 0.5em"| b !style="padding: 0.5em"| c !style="padding: 0.5em"| d !style="padding: 0.5em"| g !style="padding: 0.5em"| l !style="padding: 0.5em"| m !style="padding: 0.5em"| n !style="padding: 0.5em"| p !style="padding: 0.5em"| r !style="padding: 0.5em"| l !style="padding: 0.5em"| n !style="padding: 0.5em"| r ! Stifter ! anseo
Cloch dhomlais
mion|clé|240px|Máilín domlais ar oscailt chun a chlocha domlais iomadúla a thaispeáint. Is dócha go bhfuil an calcalas mór buí comhdhéanta den chuid is mó de [[colaistéaról|cholaistéaról, agus léiríonn dath glas go scothdhonn na gcloch eile go bhfuil siad comhdhéanta de líocha domlais ar nós biliveirdin agus stercobilin.]] Is éard is  cloch dhomlais ann ná comhdhlúthú criostalach curtha le chéile taobh istigh den mháilín domlais trí fhaibhriú chomhábhair domlais. Cruthaítear na calcalais seo sa mháilín domlais, ach is féidir leo taisteal go haimhneasach chuig codanna eile den chóras domlasach, a leithéid agus an ducht cisteach, an comhdhucht domlais, an ducht paincréasach, nó an ampaill de Vater.
Nóirín Ní Riain
Is amhránaí í Nóirín Ní Riain as Contae Luimnigh.
Beathaisnéis
Rinne Nóirín Ní Riain staidéar i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh faoi Sheán Ó Riada. Mar leanbh, thug sí cuairt ar Mhainistir Ghleann Stáil. Níos déanaí sna 1980idí, rinne sí ceirnín le cór na manach as Mainistir Ghleann Stáil. Mar sin tá spéis leanúnach aici san amhránaíocht ar an sean-nós agus amhránaíocht reiligiúnach.
1912
Tarluithe
mion|Bhunaigh Sun Yat Sen agus a chomhghleacaithe Poblacht na Síne agus an Kuomintang sa bhliain 1912
Nóirín Ní Riain
Beathaisnéis
Bhailigh Pilib Ó Laoghaire cuid mhaith fonn ceoil sna Déise nuair a bhí sé sna fichidí: thug sé an bailiúchán seo don amhránaí Nóirín Ní Riain. As sin, rinne sí an ceirnín Stór Amhrán i 1988.
Scríobh Nóirín Ní Riain leabhair do leanaí freisin.
Bhí Nóirín Ní Riain pósta le Mícheál Ó Súilleabháin, an cumadóir, agus beirt clainne orthu, Eoin agus Micheál.
1978 - Seinn Aililiú, Gael-Linn
clé|mion
Shoeburyness
deas|250px|thumb|Shoeburyness Is baile suite in Essex é Shoeburyness.
Móin Choinn
Baile i gContae Chill Chainnigh in Éirinn is ea Móin Choinn (Béarla: Mooncoin).
Móin Choinn is ainm den pharóiste thart timpeall an tsráidbhaile freisin. Tagann an t-ainm “Coinn” ó theaghlach darbh ainm Coinn De Granda, a raibh a lán talamh acu sa pharóiste sa seachtú céad déag. Trí eaglais atá sa pharóiste seo, Móin Choinn, Carraigín i ndeisceart an pharóiste, agus Coill an Easpaig in iarthuaisceart an pharóiste. Tá abhainn na Siúire mar theorainn theas ar an bparóiste. Sa cheantar seo cois na habhann, tá roinnt tithe le ceann tuí orthu. Baintear úsáid as na giolcacha a fhásann ar bhruach na habhann chun díon a chur ar na tithe seo. Maireann díon giolcaí níos faide na díon tuí.
Don chéad ochtó bliain de Chumann Lúthchleas Gael, bhí foireann iomána Móin Choinn mar cheann de na príomhfhoirne i gContae Chill Chainnigh. Is dócha gurb as seo a d'fhás an nós leis an amhrán The Rose of Mooncoin a chasadh roimh chluichí Chill Chainnigh. Fear áitiúil darbh ainm Watt Murphy a scríobh an t-amhrán, nuair a cuireadh an cailín a raibh sé cairdiúil léi, go Sasana mar ní raibh a clann sásta le Watt.
Noordoostpolder
Is bardas i Flevoland, an Ísiltír é Noordoostpolder. Bhí 46,450 duine ina gcónaí i Noordoostpolder sa bhliain 2014.
Nasc seachtrach
http://www.noordoostpolder.nl/
Eilean Arainn
Tá Eilean Arainn suite i Linne Chluaidh idir Cinn Tíre is Inbhir Áir, i gComhairle Shiorrachd Áir a Tuath. Ní cuid d'Innse Gall é.
An cnoc is airde san oileán ná Gaoda Bheinn, atá 874m (2,866 troigh) os cionn na mara.
Breadhaig an t-ainm atá ar phríomh-bhaile an oileáin.
Neinéitsis
Teanga Shamódach is ea an Neinéitsis. Tá an teanga seo á labhairt ag na Neinéitsigh i dtuaisceart na Rúise. Níl ann ach ceann de na teangacha Samódacha. Tá dhá chanúint ann, mar atá, Neinéitsis an Tundra agus Neinéitsis na Foraoise.
Sampla
Dearbhú Uile-Choiteann Cearta an Duine, Airteagal a hAon as Neinéitsis :
Colm Ó Ceallaigh
Úrscéalaí Gaeilge as Camas ó dhúchas ab ea Colm Ó Ceallaigh (1928–2017). Cháiligh sé mar mhúinteoir sa bhliain 1949 agus chaith sé blianta ag múineadh scoile i Leitir Mealláin. D'éirigh sé as an múinteoireacht sa bhliain 1985, agus tá sraith mhaith leabhar scríofa aige ó shin. Ina measc tá leabhar gearrscéalta, Clann na Feannóige. Rinne sé roinnt mhaith taistil, rud a thug inspioráid dó Sclábhaíocht, Deoir Ghoirt an Deoraí, Meilt Mhuilte Dé agus Brídín a scríobh. Tá Éiric Fola bunaithe ar aimsir na bPéindlíthe.
Scríbhneoir soléite é Colm Ó Ceallaigh, agus é ag cur sceitimíní ar an léitheoir leis an scéalaíocht bhreá líofa is dual dá chuid leabhar. Is í an imirce príomhthéama a chuid scríbhneoireachta, agus é go minic ag insint faoin gcineál eachtraí a bhain do na Gaeil san Oileán Úr agus i Sasana.
Alatri
thumb|upright|Eaglais na Santa Maria Maggiore. Is í Alatri príomhchathair réigiún Ciociaria san Iodáil.
An Chairéilis
Teanga Fhinneach is ea an Chairéilis. Tá an teanga seo á labhairt i bPoblacht na Cairéile in iarthuaisceart na Rúise. Tá an teanga an-chosúil leis an bhFionlainnis ach níl siad intuigthe go rómhaith ag cainteoirí a chéile.
Labhraítear an Chairéilis i bPoblacht na Cairéile thar aon áit eile. Thairis sin, tá sí ó dhúchas ag dornán daoine i gCúige Tver, níos faide ó dheas sa Rúis. Rinne na Cairéalaigh imirce go Tver i ndiaidh na bliana 1617, nuair a thit fód a ndúchais leis an tSualainn, agus eagla orthu go ndéanfaí géarleanúint orthu ar chúiseanna reiligiúin.
Is deacair a rá, cá mhéad duine a labhraíonn an teanga inniu. Bhí sí á labhairt ag tríocha míle duine san Fhionlainn féin roimh an Dara Cogadh Domhanda, ach nuair a shealbhaigh an tAontas Sóivéadach an chuid den Chairéil a bhain leis an bhFionlainn, scaipeadh na Cairéalaigh seo ar fud na Fionlainne. Ansin, ligeadh an teanga i ndearmad, go háirithe nuair a d'fhás an chéad ghlúin eile aníos, agus iad ag foghlaim na Fionlainnise mar phríomhtheanga. Mar sin féin, glactar leis go bhfuil Cairéilis ag deich míle duine, a bheag nó a mhór, san Fhionlainn.
Ní mór cuimhne a choinneáil air gur minic a thugann na Fionlannaigh "Cairéilis" ar an gcineál Fionlainnise a labhraítear faoin tuath in Oirthear na Fionlainne inniu, go háirithe timpeall Joensuu. Ní Cairéilis atá ann ach canúint Fionlainnise nach bhfuil mórán difríochta idir í agus canúintí eile an oirthir i ndiaidh an iomláin. Scéal eile ar fad gur chuir cuid mhór fíor-Chairéalaigh fúthu sa taobh seo den tír i ndiaidh an chogaidh, go háirithe i Valtimo, ceantar tuaithe i dtuaisceart chúige na Fionlainne Thoir. Tá tionchar na gCairéalach le haithint i gcónaí ar shaol, ar chanúint agus ar chultúr Valtimo.
Cé go bhfuil na Rúisigh ina dtromlach i bPoblacht na Cairéile sa Rúis inniu, is féidir teacht ar shráidbhailte faoin tuath ansin i gcónaí ina bhfuil Cairéilis ó dhúchas ag gach aon duine. Cairéalach is ea duine as gach naonúr (11 % den daonra) i bPoblacht na Cairéile, ach is follasach nach bhfuil an teanga ag gach duine a deir gur Cairéalach é féin.
Samplaí
Jumal suvaičči muailmua muga äijäl, ga andoi aino Poijan, ku ni üksi häneh uskojis ei kaduos, a suas ilmanigäzen eloksen. (Soiscéal Naofa Íosa Críost de réir Eoin, an tríú caibidil, an séú véarsa déag.)
Fionlainnis, ar mhaithe leis an gcomparáid: Sillä niin on Jumala maailmaa rakastanut, että hän antoi ainokaisen Poikansa, jottei yksikään, joka Häneen uskoo, hukkuisi, vaan saisi iankaikkisen elämän.
Gaeilge (de réir Bhíobla Mhaigh Nuad): "Óir ghráigh Dia an domhan chomh mór sin, gur thug sé a Aonghin Mic uaidh i dtreo, gach duine a chreideann ann, nach gcaillfí é ach go mbeadh an bheatha shíoraí aige."
Hans Moleman
Is é Hans Moleman ceann de na carachtair sa tsraith theilifíse bheoite The Simpsons. Tá an guthú a dhéánamh ag Dan Castellaneta. Chonacthas Hans Moleman don chéad uair san eipeasóid "Principal Charming".
Ceantar Féinrialaitheach na Neinéitseach
Is ceantar féinrialaitheach é Ceantar Féinrialaitheach na Neinéitseach. Bunaíodh an ceantar seo le rialtas dúchais a chinntiú do na Neinéitsigh sa bhliain 1929. Sa bhliain 2002, bhí cónaí ar 25,942 Rúiseach, 7,754 Neinéitseach agus 4,510 gCoimeach sa cheantar.
Al Capone
mion| Al Capone.|clé
Ba drongadóir Iodál-Meiriceánach é Alphonse Gabriel Capone (17 Eanáir 1899 – 25 Eanáir 1947), nó mar ab fhearr aithne air Al Capone nó Colméadan (Scarface sa Bhéarla). Bhí sé ina cheannaire ar shindeacáit coire a bhí bainteach le smuigleáil bhiotáille agus gnóthaí eile a bhí neamhdhlíthiúil nuair a bhí Cosc ar Alcól sna Stáit Aontaithe sna 1920idí agus sna 1930idí. mion|16 Bealtaine 1929ː Caponeː i bpriosún i bPennsylvania|clé link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:National%20Museum%20of%20Crime%20and%20Punishmen%20-%20Saint%20Valentine's%20Day%20Massacre%20brick%20(2868502113).jpg|clé|mion|228x228px|Sléacht "Lá Fhéile Vailintín"ː bríce a bhí sa bhalla ag an am Ar 14 Feabhra 1929, tharla sléacht "Lá Fhéile Vailintín" i Siceágó idir buíonta faicseanaíochta an tsaoil fhothoinn. Bhí na coirpigh Iodálacha, an "South Side", faoi stiúir Al Capone. D'ionsaigh siad an "North Side", coirpigh Gael-Mheiriceánacha. Feallmharóidh seachtar as an North Side ach d'éalaigh an ceannaire, Bugs Moran.
Bás le hadhairt
Scaoileadh Capone saor ón bpríosún sa bhliain 1939 ar bhonn atrua; bhí a shláinte ag meath agus bhí 'paresis' ag cur as dó. I mí Eanáir 1947, bhuail stróc agus taom croí Capone agus é ina "phálás" i bPalm Island, Florida lena mhuintir. Tholg sé niúmóine chomh maith agus d'éag ar 25 Eanáir 1947, in aois 47 dó.
Muileann an Bhata
Baile i gContae Chill Chainnigh in Éirinn is ea Muileann an Bhata.
Tagairtí
Tháinig an ainm Muileann an Bhata, ó Bhata nó stoc crainn a thit trasna an abhann in aice áit a raibh muileann. Faoi láthair tá an abhainn sin darbh ainm An Bhata, díreach ó dheas den bhaile, áit a thrasnaionn an bóthar o Phort Láirge go Cill Chainnigh é .Ach go dtí lár an naoú aois déag, bhí an abhainn ag dul trasna an bóthar sin i lár an bhaile, sin 300 méadar ó thuaidh ón áit a bhfuil sé anois. Bhí se ag rith tríd an áit a bhfuil An Ionad Sláinte anois. Sin an fáth go raibh láthair neamh fhorbartha ansin, mar bhí an abhainn san áit sin, nuair a bhí na tithe eile á dtógáil. Sular tógadh an Ionad Sláinte bhí teach cónaithe aon stór le dion cothrom air, foirgneamh a bhí eagsúil ó na tithe eile. Ar an taobh eile den sráid, san ait a raibh an abhainn, bhí Póna, áit a gcuirfi ainmhithe ar strae. Is clós don Comhairle Chontae anois.
Bertrand Russell
B'fhealsamh, matamaiticeoir agus eolaí é Bertrand Russell (18 Bealtaine 1872 - 2 Feabhra 1970). Rugadh agus tógadh sa Bhreatain Bheag é, ach chaith sé an chuid ba mhó dá shaol i Sasana. Scríobh sé an leabhar Principia Matimatica agus an aiste On Denoting. Chaith sé tamall in Ollscoil Cambridge. Bronnadh an Duais Nobel na Litríochta air sa bhliain 1950.
Urk
Is bardas agus baile i Flevoland, an Ísiltír é Urk. Bhí 19,567 duine ina gcónaí in Urk sa bhliain 2014. Tá sé suite ar chósta thoir an Zuiderzee. Oileán i lár na mara sin a bhí sé tráth.
Nasc seachtrach
http://www.urk.nl/
Southchurch
deas|250px|thumb|Southchurch Is baile suite in Essex é Southchurch.
Gráig na Manach
mion|Mullach Cnoic Bhreandáin Is sráidbhaile é  Gráig na Manach (Béarla: Graiguenamanagh nó Graignamanagh) a chiallaíonn "srádbhaile na mánach", atá suite i gContae Chill Chainnigh, Éire. Tá sé suite ar bóthar réigiúnach R705 ag teorainn Chontae Cheatharlach ar Abhainn an Bhearú ag bun Chnoc Brandon. Tá Mainistir an Dubhuisce suite inti, an mhainistir is mó agus b'fhéidir is deise de na tríocha mainistreacha Chistéirseach meánaoise is ceithre in Éirinn.
Iompar phoiblí
Cuireann Kilbride Coaches seirbhís ar fáil a chruthaíonn nasc idir an baile agus Cill Chainnigh via Gabhrán.
Stair
D'fhorbair Abhainn na Bearú, mhórbhealaigh faoi leith go stairiúil, mar bealach tráchtála i lár an ochtú haois déag agus bhí Gráig na Manach mar an bhunáit is mó le haghaidh tráchtála báirsí ag feidhmiú ar an abhainn go dtí go chuireadh stad le báirse tráchta sa bhliain 1959. Anois, tá bád pléisiúir in ionad na báirsí a bhíodh ag taobh na gcé.
Tá fothracha den séipéal luath-Chríostaí 'séipéal Ulaird' gar don bhaile, a bhí bunaithe ag Naomh Fiachra sa séú haois. Bhog Naomh Fiachra go dtí an Fhrainc ina dhiaidh, áit atá aithne air mar St Fiacre, agus a bhunaigh sé an manaistir cháiliúil i Meaux. Is é an éarlamh de garraíodóra agus tiománaí tacsaithe; cuireadh fiacre ar tacsaithe Fraincise in ómós do. Tá fothracha den sean-mhainistir Thigh Moling suite cúpla míle síos an abhainn, in áit atá rí-áille agus rí-shuimiúil de réir stair. clé|mion|250x250px|Gráig na Manach.
Caitheamh aimsire
Tá siúlóidí agus dreapaóireacht i measc na caitheamh aimsire is mó i limistéir Ghráig na Manach agus leis an mBealach Deisceart Laighean ag lúbadh trí ghleann álainn na bearú agus in aice láimhe Chnoc Bhréanail, tá scóip le haghaidh spaisteoireachta nó fánaíocht bríomhar, fada. Ina measc na áiseanna uisce a chuireann an Bearú ar fáil tá áiseanna iascaireachta, snáimhe, cadhcáil agus curachóireacht. I Graigue, mar a chuirtear ar an baile go minic, tá club rámhaíochta agus an dá clubanna spóirt, an C.L.G agus an club sacair, Highview Athletic.
I lár an bhaile, tá roinn stair áitiúla cuimsitheach ag an leabharlann dathúil nua-aimseartha. Soláthraíonn sé seirbhísí Idirlín don phobal agus, i dteannta a chuid feidhmeanna eile, cuireann siad taispeántais ealaíne ar siúl ó ham go am. Tugann an Cumann Staire ghníomhach de Ghráig na Manach urraíocht freisin do shraith cainteanna agus léachtaí ag an ionad seo le linn shéasúr an gheimhridh. Tá The Abbey Centre in aice leis an leabharlann, is é atá i gceist inti ná Dánlann Ealaíne Críostaí agus músaem beag. Anseo freisin d'fhéadfadh féachaint ar an bParóiste Breithe agus Pósta Cláir Ghráig na Manach.
Mainistir an Dubhuisce
mion|Radharc de chorp na heaglaise ón 13ú haois i stíl [[Stíl nua-Shasanach|luath-Sasanaigh a d'athchóireadh i 1974. ]] Bhunaigh William Marshall Mainistir an Dubhuisce i 1204, atá ainmnithe as an abhainn bheag Dubhuisce (Dubh uisce) a cheanglaíonn leis an Bearú anseo, agus a bhí faoi chois Anraí VIII i 1536. Tá iarsmaí den mhainistir faoi leith ag cúl na tithe atá suite ag an taobh oirthear den tSráid Mhór Íochtarach. D'athchóirigh an séipéal mór gotach "luath-Sasanach" sna seachtóidí agus tá mionsamhail sa phasáiste thuaidh a thugann léargas ar an mainistir mar a bhí sé sa cheathrú haois déag.
Comhartha ceiste
Is comhartha poncaíochta (?) ag cur in iúl ceist é comhartha ceiste.
Sliabh Rua
Baile in Éirinn is ea Sliabh Rua. Tá an baile suite i gContae Chill Chainnigh.
Coláiste Eoin
Iarbhunscoil dheonach lán-Ghaeilge Chaitliceach faoi iontaobhacht na mBráithre Críostaí is ea Coláiste Eoin, atá suite i mBaile an Bhóthair, i gContae Átha Cliath. Maíonn an scoil go mór as an gcultúr Gaelach.
Cé go bhfuil an-bhéim ar na himeachtaí eis-churaclama seo, éiríonn thar barr leis na daltaí sna scrúduithe stáit, tá sé ar cheann de na scoileanna is fearr sa tír ó thaobh torthaí na hArdteiste agus an Teastais Shóisearaigh.
Is ón Roinn Oideachas agus Eolaíochta, ó dheontais agus ó bhailiúcháin thuismitheoirí na scoile a fhaigheann an scoil a cuid airgid.
Bhí thart fá 450 buachaill sa scoil sa bhliain 2017 agus foireann de 35 mhúinteoir, le Proinsias de Poire mar phríomhoide na scoile, a tháinig in áit Fhínín Máirtín.
Foirgnimh
mion|230px|clé|Foirgnimh nua Choláiste Eoin: an bloc seomraí ranga (ós cionn) agus an halla spóirt.
Bhítí den tuairim go luath sna nóchaidí go raibh foirgneamh aon stór an choláiste a bhí ann ag an am agus a tógadh sna 1970dí, i bhfad róbheag le freastal ar bhorradh luafar agus leathadh na gcoláistí, Eoin agus Íosagáin. Beartaíodh go raibh bloc seomraí ranga nua de dhíth, chomh maith le halla spóirt/ceoláras. Chráigh deacrachtaí, áfach, an tionscadal ó thús de dheasca easpa maoinithe. Ghlac sé na blianta fada agus mórán bailiúcháin deonacha ó thuismitheoirí, iarscoláirí agus baill den phobal chun go sroichfí an staid pleanála fiú. Bhí bac eile ann sa slí is nach rabhthas in ann breis foirgnimh a thógáil ach i gceantar chúil caol den suíomh, toisc nach raibh duine ar bith toilteanach tógáil ar an bpáirc peile a cheadú. Ainneoin na ndeacrachtaí seo, tugadh faoin tógáil ar deireadh shíor i 2001. Dearadh de chuid Ailtirí Ghrafton a glacadh leis, a bhí ag luí go hiomlán le riachtanais na scoile. Cuireadh i gcrích an tionscadal i 2003 agus bronnadh duais mór le rá ar an bhfoirgneamh ag Bronnadh Fhorais Ríoga Ailtirí na hÉireann 2004.
Gníomhaíochtaí Eis-churraclama
Tá traidisiún láidir Cumann Luthchleasa Gael i gColáiste Eoin. Tá stair rathúil ag an scoil i gcomórtais peile agus iomána le breis is tríocha bliain anuas. Spreagann an scoil scoláirí chun rannpháirtíochta sna cluichí, agus cuirtear ceithre fhoireann san iomaíocht in aghaidh na bliana, foireann céad bliana, faoi 14, faoi 16 agus faoi 18 sna comórtais sainiúla acu.
Thug Coláiste Eoin an lá leo nuair a bhuadar craobh peile Choláistí Bhaile Átha Cliath Sinsireach 'A' i 2006, bua mór le rá a bhí ann toisc an tréimhse fada mí-ádh a tháinig roimhe, nuair a fuairthas an ceann is fearr ar an scoil i sraith fada craobhanna. B'í an fhoireann is iomráití riamh de chuid na scoile, gan amhras, foireann peile shinsearach na bliana 1998 a bhain Craobh na hÉireann amach cé nár thugadar an corn abhaile ar an lá sin. Bhí cúis mórtais eile ag an scoil anuraidh nuair a d'éirigh le foireann faoi 14 na scoile craobh peile Átha Cliath a thabhairt leo don chéad uair riamh i stair an choláiste.
Lean rath na scoile ó thaobh na peile de sa bhliain 2007 nuair a bhuadar don dara huair as a chéile craobh peile Choláistí Bhaile Átha Cliath Sinsireach 'A'. D'éirigh leo an fód a sheasamh agus an teideal a chosaint i gcoinne iarracht fiachmar ó Choláiste Benildus. Ainneoin seo, ní dírithe ar chluichí de chuid an Chumainn Luthchleasa Gaeil amháin atá an scoil, ach iad rannpháirtíoch i réimse leathan cluichí: cispheil agus luthchleasaíocht san áireamh. Aithníodh iarrachtaí an choláiste i 2002 nuair a bhuaigh Seosamh Mac Suibhne craobh na hÉireann sa luthchleasaíocht trastíre shinsearch ar son na scoile.
Tá cúrsaí cispheile ag teacht chun cinn go mór sa scoil. Sa bhliain 2006 bhain an scoil, sa chéad iarracht acu ar an gcluiche, craobh na hÉireann 'B' sa chispheil san aois ghrúpa faoi 16. Bhí foireann shinsearach san iomaíocht ag an scoil don chéad uair sa bhliain 2007 agus bhaineadar leath chraobh a gcomórtais amach. Tháinig fás arís ar réimse na gcluichí sa scoil i 2007 nuair a bunaíodh foireann Ultimate frisbee. Bhuaigh an fhoireann an chéad chomórtas riamh acu, comórtas idir-ollscoile i UCD. Tá an fhoireann go mór faoi chomaoin iarscoláire de chuid na scoile agus ball d'fhoireann Ultimate na hÉireann, Cian Ó Móráin, a tháinig i gcabhair ar an bhfoireann mar imreoir is mar thraenálaí.
Ceol agus Drámaíocht
Bhí béim mhór i gcónaí riamh sa scoil ar an gceol traidisiúnta mar ghné lárnach den chur chuige oideachais ilchultúrtha a dhéantar a chraobhscaoileadh sa scoil. Bhí an scoil i gcónaí ina foinse thorthúl ceoltóirí cumasacha, sa tslí is go bhfuil lear mhór ceoltóirí móra le rá tar éis teacht ar an bhfód sa Ghaeltacht bheag i mBaile an Bhóthair, leithéidí Kíla agus Liam Ó Maonlaí agus Fiachna Ó Braonáin de chuid na Hothouse Flowers san áireamh.
Leantar leis an dtraidisiún seo fiú sa lá atá inniu ann, áit a chothaítear agus a spreagtar bannaí chun iomaíochta in iliomad comórtais ar nós Siansa (ar a ghlaoití Slógadh tráth), comórtas ceoil traidisiúta d'óige na tíre. D'éirigh leis an scoil comórtas na bliana 2002 a bhuachan agus bhíodar go minic sa dara háit nó mar sin blianta eile. Bhí an bua arís ag an scoil i gcomórtas na bliana 2007. B'é 2006 an bhliain gur léiríodh an chéad ceoldráma de chuid na scoile i gceoláras nua Choláiste Eoin, léiriú nua-aimseartha den eipic miotaseolaíochta Éireannach Táin Bó Cuailgne scríofa agus stiúrtha ag Colm Ó Foghlú a bhí ann. B'iad Idirbhlian na scoile i gcomhpháirt le Coláiste Íosagáin a chur an ceoldráma sa tsiúil. Bhí rath agus iomrá iontach ar an dráma, agus díoladh go hiomlán ticéid an cheithre léiriú. Mhúscail an ceoldráma mórán poiblíochta ar son na scoile nuair a cuireadh san áireamh mar ghnéchlár nuachta é ar bhealaí RTÉ, TG4 agus TV3.
Táthar ag súil go leanfar le nós na drámaíochta sa scoil as seo amach de dheasca rath léiriúcháin na bliana 2006 a tháinig ar an bhfód de bharr dhá phríomhchúinse, i dtosach báire go raibh ceoláras nua-thógtha na scoile anois ar fáil agus an dara chúinse go raibh córas idir bhliana sa tsiúil sa scoil ón mbliain 2004, rud a dhéanann freastal ar imeachtaí eis-churaclama.
Chuir Idirbhliain 2006-2007 an dara léiriú de chuid Choilm Uí Foghlú faoi bhráid na scoile sa bhliain 2007. Léiríodh sraith gearrdhrámaí faoin dteideal Opus IV. Ina measc sin bhí dhá dráma trí mheán na Béarla darbh ainm Chatroom agus Mugged agus ceoldráma trí mheán na Gaeilge darbh ainm Luas Carol. Phléigh na drámaí téamaí tromchúiseacha: féinmharú, maistíneacht, dúnmharú agus ísle brí san áireamh.
Díospóireacht
Tá athéirí ó thaobh gníomhaíochtaí díospóireachta feicthe sa scoil le blianta beaga anuas, i meáin na Gaeilge, na Gearmáinise agus an Bhéarla. Chuir an scoil foireann Sóisearach agus foireann Sinsearach san iomaíocht i gcomórtais bliantúla díospóireachtaí Gaeilge de chuid Gael Linn don chéad uair i naoi mbliana i 2004, áit go raibh rath orthu láithreach, nuair a bhuadar comórtas na sinsear. Lean an fhoireann sóisear ina lorg sa bhliain 2005 nuair a bhuadar féin an comórtas sainiúil acusan. Buadh ar fhoireann na sinsear i gcraobh na bliana 2006. Bhain an fhoireann sóisear amach an chraobh arís sa bhliain 2007.
Tá díospóireachtaí Gearmáinise tar éis teacht ar an bhfód sa scoil chomh maith. Bhí foirne rathúla acu le dhá bhliain anuas, shroich foireann na bliana 2006 leathchraobh na hÉireann go fiú. Tá foireann na bliana seo le dul in adharca le hIarbhunscoil Thrá Lí ar 7 Bealtaine i gcraobh na hÉireann. Tá roinnt beag daltaí tar éis dul san iomaíocht i gcomórtais Béarla chomh maith, agus tá éirithe go maith leo.
Iriseoireacht
Le cúpla bliain anuas tá iarracht déanta ag daltaí Choláiste Eoin ar iris scoile a chur chun cinn. Tosaíodh ar iarrachtaí leithéid a chur i gcrích i rith scoilbhliain 2003-2004, nuair a chur dream daltaí nuachlitir le chéile darbh ainm "Iris Eoin". Foilsíodh go rialta eagráin den nuachlitir seo go deireadh na scoilbhliana sin.
Ní go dtí scoilbhlain 2005-2006 gur músclaíodh spéis i measc daltaí tabhairt faoin iris scoile a athsheoladh. B'é toradh na hoibre seo ná leagan nua d'Iris Eoin a bhí i bhfad Éireann níos faide agus a phlé réimse leathan ábhair. Cuireadh eagrán na Nollag 2006 de "Iris Eoin" san iomaíocht i gcomórtas iris scoile an Irish Times, ach theip air an chraobh a bhaint amach.
Sa bhlain 2007 rinneadh eagrán de nuachtlitir scoile "An t-Iolar Dóite" a fhoilsiú. (Déanann an t-ainm tagairt don chlúdach a bhí ar eagrán Samhradh '06 d'IrisEoin, ar a raibh léiriú grafaice den suaitheantas scoile, ach go raibh an chuma air go raibh an t-iolar á dhó ag an gclaíomh). Rinneadh tuairisciú ann ar imeachtaí scoile, ach go háirithe craobh peile Átha Cliath faoi-18, a bhí buaite ag foireann na scoile cúpla lá roimh an foilsiú.
Foilsíodh eagrán eile d'Iris roimh Nollaig na bliana 2007, agus díoladh gach ceann de os cionn 350 cóip (bhí ar an scoil athchló a ordú i ndiaidh don chéad 150 cóip bheith imithe taobh istigh de thrí uair an chloig ag Aonach na Nollag). Foilsíodh eagrán eile den t-Iolar Dóite sa bhliain 2007 chomh maith.
I mí na Nollaig 2008, d'fhoilisíodh eagráin eile de Iris Eoin, é ag filleadh ar sean leagann an Iris fada, le ailt scríofa ag boill ó gach bliain. Bhí an iris go mór faoi stiúir an fhoireann eagarthóireacht sa chúigiú bliain, a bhí iad fhéin faoi stiúir an Máistir Mac Gabhann, muinteoir Gaeilge sa scoil.
Bannaí Ceoil
Spreagadh i gcónaí an ceol i measc daltaí agus múinteoirí ar aon i gColáiste Eoin mar pháirt lárnach den oideachas oll-chultúrtha a dhéantar a chraobhscaoileadh ann. Is creidiúint don scoil é agus fianaise thorthúlacht na scoile é chomh maith an lear mhór bannaí a thosaigh agus iad fós ina ndaltaí sa scoil.
Hothouse Flowers
Thosaigh Liam Ó Maonlaí agus Fiachna Ó Braonáin a saoil ceoil i gColáiste Eoin, áit ar bhuail siad beirt ar a chéile. Bhí an cáil amuigh orthu, i rith a gcuid ama sa scoil, go gcaithidís a gcuid deireadh seachtainí ag buscáil ar sráideanna chathair Bhaile Átha Cliath mar "The Incomparable Benzini Brothers". D'éirigh go sár-mhaith leo, agus bhuadar gradam do shiamsaíocht sráide laistigh de bhliain. Ní go dtí gur tháinig tríú ball, Peter O'Toole, i gcuideachta na beirte gur athainmníodh an bhanna mar "Hothouse Flowers". Is ag an tráth seo a bhláthaigh an banna ag leibhéal náisiúnta agus idirnáisiúnta agus áirítear anois iad mar cheann de na grúpaí Éireannacha is rathúla
Kíla
Bunaíodh Kíla i gColáiste Eoin i 1987. B'iad Eoin Dillon, Colm Mac Con Iomaire, Rossa Ó Snodaigh, Rónán Ó Snodaigh, Karl Odlum agus Dave Odlum a bhunaigh an grúpa, agus iad uilig 16 agus 17 mbliana d'aois ag an am. Thuilleadar a gcuid airgid ar dtús trí bhuscáil, toisc nár fhreastail ar a gcéad gigeanna ach líon fíor bheag, chomh híseal le triúr ar uairibh. Le caitheamh roinnt blianta thosaigh ag éirí níos fearr leis an mbanna a fhad is gur tháinig éabhlóid ar leagan amach an bhanna: tháinig Colm Ó Snodaigh, Dee Armstrong, Dave Reidy agus Eoin O’Brien chun seinm leis an mbanna and d'fhág Colm Mac Con Iomaire agus Dave Odlum le bheith ina mbaill dá gcomh bhanna Éireannach "The Frames". Tháinig an banna faoi bhláth sna nóchaidí le sraith céirníní móra le rá agus gradaim agus tá ag éirí go geal leo go dtí an lá atá inniu ann.
Moving Hearts
Thosaigh Davy Spillane, ball bunaidh "Moving Hearts", a ghairm píobaireacht uillinn ag aois 12 agus é i gColáiste Eoin. Sa trí bhliain dár lean sheinn sé ag seisiúin agus bhuail sé le mórán ceoltóirí Éireannacha móra le rá. Agus é 16 thosaigh sé ag seinm i gceolchoirmeacha in Éirinn, sa Bhreatain agus san Eoraip. I 1978 cuireadh san éireamh é ar albam píobairí uillinn óga ina raibh mianach iontu darbh ainm "The Piper's Rock". Thart ar 1980 bhunaigh sé "Moving Hearts", banna rac-tíre Éireannach, le cairde leis Christy Moore, Donal Lunny, Declan Sinnott, Keith Donald, Eoghan O'Neill agus Brian Calnan. Rinneadar aithris ar na Horslips sa tslí is gur nascadar ceol traidisiúnta Éireannach le "rock and roll", agus bhí gnéithe jazz le sonrú ina bhfuaim chomh maith.
The Frames
Colm Mac Con Iomaire agus Dave Odlum, beirt a thosaigh ar ghairm an cheoil agus iad i gColáiste Eoin, áit a rabhadar mar bhaill bunaidh de "Kíla", d'fhágadar an banna le dul chun seinnt i gcuideachta "The Frames" i 1990. Is sa bhliain chéanna a bunaíodh an banna, faoi scáth tréimhse torthúil "rock and roll" na luath-90dí i mBaile Átha Cliath. Bhain an banna clú amach ar eisiúint dóibh an dara halbam acu "Fitzcarraldo" agus ó shin tá siad tagtha chun cinn mar cheann de ns rac bhannaí Éireannacha is mó le rá. D'fhág Dave Odlum "The Frames" i 2002 le tabhairt faoi léiritheoireacht ceoil, agus oibríonn sé anois go príomhúil ag Black Box Studios in aice Angers sa Fhrainc. D'oibrigh sé ar albam do "The Frames" iad féin mar aon le Gemma Hayes, Josh Ritter, Halite agus Mic Christopher.
Rattle and Hum
Cé gur fearadh fáilte roimh a chomh ceoltóirí i gColáiste Eoin, níorbh amhlaidh d'Uisneaigh Ó Treasaigh. Sheinn sé dordghiotár agus dúil aige sa rac cheol seachas an ceol traidisiúnta a bhí go mór i mbéal pobal Choláiste Eoin, agus dá réir, ní go dtí blianta fada níos déanaí gur fíoradh an aisling aige banna a bhunú. Tháinig an deis ar deireadh nuair a d'fhill sé mar mhúinteoir ar Choláiste Eoin. Bhí suim ag ball eile den fhoireann teagaisc, Micheál Ó Maoileoin, banna ómóis do U2 a bhunú agus dá réir, le cabhair drumadóra agus seinmní giotáir tháinig "Rattle and Hum" ar an bhfód. Tá clú agus iomrá criticiúil iontach faighte ag an mbanna, dearbhaíonn Bono fhéin gurb iad an banna ómóis de chuid U2 is fearr leis iad.
=Iarscoláirí / múinteoirí cáiliúla =
Tulach Ruáin
Baile i gContae Chill Chainnigh in Éirinn is ea Tulach Ruáin.
Sugar Ray Robinson
Dornálaí Meiriceánach Afracach, a bhí ina churadh domhanda meánmheáchain as 1951-1952, ab ea Sugar Ray Robinson a rugadh Walker Smith Jr ar an 3 Bealtaine, 1921 in Ailey, Georgia, Georgia agus a fuair bás ar an 12 Aibreán 1989.
Áirítear é mar dhuine de na trodaithe is fearr riamh.
The Rolling Stones
Is banna rac-cheoil é The Rolling Stones, a bunaíodh i Sasana sa bhliain 1963. Bhain an grúpa rath mór amach ar dtús sna 1960idí, agus tá siad ag seinm le chéile fós.
An Ghaeilge i Sasana
Tá an Ghaeilge i Sasana ina cuid tábhachtach de shaol na Gaeilge taobh amuigh d'Éirinn. Bhí Éireannaigh ag teacht go dtí an Bhreatain agus go Sasana go háirithe ar feadh na meánaoiseanna. Thug a bhformhór an Ghaeilge leo, agus faoin 16ú bhí a líon ag dul i méid. Tháinig na mílte ó dheireadh an 18ú haois amach, go háirithe i rith an Drochshaoil. Tá stair fhada ag an teanga i Londain féin ón 16ú haois i leith, agus bunaíodh craobh láidir de Chonradh na Gaeilge ann i dtús an 20ú haois.
The Rolling Stones
Stair
Bunaíodh an banna i Londain sa bhliain 1962, nuair a bhuail Mick Jagger agus Keith Richards le Brian Jones. Cairde scoile ab ea Jagger agus Richards. B'é Jones a roghnaigh ainm an bhanna, tar éis líne i amhrán de chuid Muddy Waters.
An Ghaeilge i Sasana
Fiú tar éis cuid den phobal mór a dhéanamh de shliocht na nÉireannach i Sasana tá daoine ar fud na tíre ag foghlaim na Gaeilge agus á labhairt.
The Rolling Stones
Stair
Thosaigh siad an banna nua le Jagger ag canadh, Richards ag seinm an ghiotáir, Jones ag seinm an ghiotáir freisin agus ag canadh, Ian Stewart ag seinm an pianó, Mick Avery (r Tony Chapman i 1963) ar na drumaí agus Dick Taylor ag seinm an dhord-ghiotár. Bhí gig acu, agus fógraíocht "The Rollin' Stones", don chéad uair sa Marquee Club i Londain ar 12 Iúil 1962.
An Ghaeilge i Sasana
An 16ú agus an 17ú haois
Bhí cainteoirí Gaeilge de gach aicme le fáil i Sasana i ndeireadh na meánaoiseanna. Bhí a lán bacach Éireannach i Sasana sa 16ú haois déag, agus ó dheireadh na haoise sin amach bhí sclábhaithe Éireannacha ag cur fúthu i Learpholl, i mBriostó agus i Londain.
The Rolling Stones
Stair
D'fhág Taylor tar éis tamaill chun staidéar a dhéanamh, agus tháinig Bill Wyman isteach ina áit.
An Ghaeilge i Sasana
An 16ú agus an 17ú haois
I measc na gcainteoirí uaisle a chaith tamall i Sasana bhí beirt deartháireacha de mhuintir Nuinseann, clann de na Sean-Ghaill: Críostóir, 9ú Barún Dhealbhna, fear a scríobh bunleabhar Gaeilge don Bhanríon Eilís, agus Uilleam, file Gaeilge a d’fhreastail, mar is eol dúinn, ar Ollscoil Oxford in 1571.
Bhí mórán Éireannach ina gcónaí i Londain i dtús an 17ú haois, agus Caitlicigh óga ina measc nach raibh ró-dhílis do rialtas Shéamas I. Orthu sin bhí Máire Stíobhartach Ní Dhomhnaill, iníon Bhrighid Nic Gearailt agus Rudhraighe Ó Domhnaill, Iarla Thír Chonaill. Bhí sí ina cónaí i Sasana lena seanmháthair Bantiarna Chill Dara, agus in 1626, nuair a bhí sí 19 bliana d’aois, bhris sí féin agus scata cairde isteach i bPríosún an Tí Geata in Westminster chun a leasdeartháir Caifir “Con” Ó Domhnaill agus a col ceathrar Aodh Ó Ruairc a fhuascailt. D’éalaigh sí ó Londain lena leannán, fear óg darbh ainm Dualtach Ó Gallchobhair. Choisc gaoth chinn orthu imeacht ó Bhriostó chun na hÉireann agus bhí orthu an Mhór-Roinn a bhaint amach.
Sa chéad leath den 17ú haois bhí iarlaí de mhuintir de Búrca ina gcónaí in Summerhill (Cnoc Samhraidh) in Kent agus an teideal Clann Riocaird orthu. B’fhéidir gur ar Uileag de Búrca (d’éag 1657) nó ar a athair Riocard (d’éag 1635) a raibh aghaidh an bhráthar bhocht gan ainm a scríobh dán fada faoi thuras in aisce. Tosaíonn sé:
Tá líne amháin de Ghaeilge i saothar Shakespeare: "Caleno custure me" (Gníomh IV, Radharc 4, Henry V). Teideal amhráin atá ann: "Cailín ó chois tSiúir mé". Bhí timpeall 2,000 saighdiúir Éireannach mar chuid de na reisimintí Ríoga a tugadh anall ó Éirinn i rith Chogadh Cathartha Shasana. Difríochtaí teanga agus cultúir ba chúis, mórán, leis an doicheall mór a bhí rompu i Sasana. Ina measc bhí saighdiúirí de chuid Mhurchadha Uí Bhriain, 1ú hIarla Inse Uí Chuinn, a thug leis iad agus é ag dul ar thaobh na Parlaiminte.
An 18ú agus an 19ú haois
Tháinig na sluaite Éireannach isteach agus neart cainteoirí Gaeilge ina measc nuair a tosaíodh ag déanamh canálacha sna 1780idí agus bóithre iarainn sa 19ú haois. Chuir níos mó Éireannach fúthu i mbailte mór tionsclaíocha in Lancashire sa chuid deiridh den 18ú haois ná in aon chontae eile. Mealladh a lán Éireannach chun Birmingham i lár an 1820idí agus borradh mór faoin tionsclaíocht ann.
Bhí teaghlaigh mhóra de chainteoirí Gaeilge ann agus cuid mhaith acu ó na ceantair chéanna i gContae Mhaigh Eo, Contae Ros Comáin, Contae na Gaillimhe agus Contae Shligigh. Ba Éireannaigh iad an séú cuid de na cinn teaghlaigh i Manchain faoi 1835. Faoi na 1830idí bhí cainteoirí Gaeilge le fáil i Manchain, i nGlaschú agus sna bailte móra ba mhó sa Bhreatain Bheag Theas. Bhí cainteoirí Gaeilge ó Chontae Ros Comáin, ó Chontae na Gaillimhe agus ó Chontae Mhaigh Eo in Stafford ó na 1830idí amach. Tháinig na sluaite ó Éirinn go dtí Sasana, an Bhreatain Bheag agus Albain de thoradh an Drochshaoil (1845-52). Tháinig mórán acu ó Chontae Mhaigh Eo, Contae Chorcaí, Contae Phort Láirge agus Contae Luimnigh go dtí Learpholl, Briostó agus bailte móra sa Bhreatain Bheag Theas agus in Lancashire, agus chuaigh siad go Londain go minic. Chuaigh naibhithe ag obair ar na bóithre iarainn. Tá tuairiscí ar phobail Ghaeilge i gceantair de Learpholl i rith an Drochshaoil. Is iomaí cainteoir Gaeilge as Cúige Mumhan a tháinig go Londain agus mórán de na mná gan Bhéarla nó gan ach an cúpla focal acu. Bhí timpeall 100,000 Éireannach tagtha go Londain faoi 1851.
An 20ú haois
Bunaíodh craobhacha de Chonradh na Gaeilge i gcathracha i Sasana de bharr Athbheochan na Gaeilge i dtús an 20ú haois. Bhí trí chraobh den Chonradh i nGlaschú faoi 1902, agus bunaíodh craobh i Manchain.
Tar éis an Dara Cogadh Domhanda bhí mórán Éireannach ag obair “ar na buildeálacha” agus mar bhanaltraí i Londain. Bhí cuid mhaith cainteoirí dúchais ó Chonamara agus ó Ghaeltachtaí eile sna bailte móra agus i Londain, agus ba mhinic a bhíodh an teanga le cloisteáil ar láithreáin tógála agus sna hallaí damhsa.
Londain
Ba chuid suntasach de shaol Londan na hinimircigh ó Éirinn ón gcéad chuid den 17ú haois. Bhí mórán acu ina n-oibrithe séasúracha agus ina mangairí. Bhí mórán acu le fáil i measc na mbochtán timpeall St Giles in the Fields san 18ú haois agus cuid mhaith acu ina n-athshaighdiúirí. Tá léargas éigin le fáil i dtuairiscí trialach an Old Bailey ar labhairt na Gaeilge sna gcúlsráideanna agus úsáid ateangaire cúirte san áireamh (1768).
Bhí na chéad phobail Éireannacha in St Giles in the Fields agus in Seven Dials. Faoin gcéad chuid den 19ú haois bhí pobail Éireannacha in Whitechapel, Saffron Hill, Poplar and Southwark, agus go háirithe in Marylebone. Ba mhinic na hÉireannaigh i mbun mangaireacht sráide. Mheas Henry Mayhew sna 1850idí gurbh é sin an obair a bhí ag timpeall 10,000 bean agus fear. Tugann an scríbhneoir agus teangeolaí George Borrow cuntas (1851) ar a athair agus é siúd ag dul isteach i slumanna lán de chainteoirí Gaeilge i Londain sa chéad chuid den 19ú haois.
Chuaigh laghdú ar uimhir na n-inimirceach i bhfeidhm ar úsáid na teanga. Faoi lár an 19ú haois bhí tuairim is 109,000 duine i Londain (4.5% de dhaonra na cathrach) a rugadh in Éirinn. Faoi 1861 bhí an uimhir sin tite go dtí 107,000, faoi 1871 go dtí 91,000, agus in 1901 go dtí 60,000.
Bhí Conradh na Gaeilge i mbun oibre in Londain. Bhí daoine nótáilte ina mbaill de chraobh Londan agus bhí sí chun tosaigh ag foilsiú ábhair i nGaeilge.
Bíonn cruinniú Gaeilgeoirí sa teach tábhairne The Auld Triangle i bhFinsbury Park gach coicís, agus tá ranganna Gaeilge san Irish Cultural Centre, Hammersmith agus sa London Irish Centre in Camden Town. Cuireann St Mary's University ranganna saor in aisce ar fáil d'fhoghlaimeoirí. Reáchtálann Coláiste na nGael imeachtaí teanga i dteanna Chonradh na Gaeilge.
Manchain
Tá dhá ghrúpa Gaeilge sa chathair, Conradh na Gaeilge Manchester agus Manchester Irish Language Group.
Eagraíonn Manchester Irish Language Group ranganna seachtainiúla agus imeachtaí cultúrtha, leithéidí Fhéile Ealaíon Manchain (imeacht bliantúil). .
Birmingham
Bíonn ranganna Gaeilge ar an Luan san Irish Centre Birmingham.
Learpholl
Bíonn ranganna Gaeilge ar an Déardaoin in St. Michael's Irish Centre.
Leeds
Bíonn ranganna Gaeilge ar an Luan san Irish Arts Foundation.
Newcastle
Bíonn ranganna Gaeilge ar an Luan sa Tynside Irish Centre.
An Bhreatain Bheag
Bíonn ranganna Gaeilge ar an Aoine i gCaerdydd.
Southend-on-Sea
Is baile suite in Essex é Southend-on-Sea.
Cathair Ghuatamala
Príomhchathair Ghuatamala agus an chathair is mó sa tír is ea Cathair Ghuatamala (Spáinnis:Ciudad de Guatemala). Ainm eile ar an gcathair ná Nueva Guatemala de la Asunción. Tá sí suite i lár na tíre. Tá fothraigh uirbeacha ann a théann chomh fada siar le 1500 RC. Chuir na Spáinnigh mainistir ar bun sa ghleann sa bhliain 1628 darbh ainm El Carmen. Sna 1770idí, de bharr na gcreathanna talún a scrios Antigua, príomhchathair na tíre ag an am, haistríodh oifigí an rialtais go Cathair Ghuatamala. Rinneadh an phríomhchathair di go hoifigiúil sa bhliain 1775. Bhí 1,075,000 duine ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2009. Measadh 4.5 milliún duine ina gcónaí i mórcheantar na cathrach i 2013.
Louise Glück
Déantar cur síos go minic ar Ghlück mar fhile dírbheathaisnéise; Tá aithne ar a cuid oibre mar gheall ar a déine mhothúchánach agus as tarraingt go minic ar mhiotas, stair, nó nádúr chun machnamh a dhéanamh ar eispéiris phearsanta agus ar shaol an lae inniu. De réir téamaí de, tá gnéithe den tráma, den dúil agus den dúlra léirithe ina cuid dánta. Agus é sin á dhéanamh, tá cáil orthu mar gheall ar mar gheall ar a léirithe macánta ar an bhrón agus an leithlisiú. Dhírigh scoláirí freisin ar an mbealach a dtógann sí personae fileata agus caidrimh, ina cuid dánta, idir dírbheathaisnéis agus miotas clasaiceach.
Is í Glück an tOllamh Frederick Iseman i gCleachtas na Filíochta in Ollscoil Yale. Roinneann sí a cuid ama idir Cambridge, Massachusetts, agus Montpelier, Vermont.
John Keating
Polaiteoir Éireannach ab ea John Keating (2 Lúnasa 1869 - 8 Iúil 1956). Bhí sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre ar dtús agus ansin Páirtí Náisiúnta an Lucht Oibre.
Séamus Ó Néill
Scríbhneoir Éireannach ó Chaisleán Uidhilín, Contae an Dúin, ab ea Séamus Ó Néill (21 Bealtaine 1910 – 2 Meitheamh 1981).
Zeewolde
Is bardas agus baile i Flevoland, an Ísiltír é Zeewolde. Bhí 21,530 duine ina gcónaí i Zeewolde sa bhliain 2014.
Séamus Ó Néill
Saothar
Is é Subh Milis an dán is cáiliúla dár chum Ó Néill. Scríobh sé gearrscéalta don aos óg (An Seansaighdiúir) agus úrscéalta, go háirithe Máire Nic Artáin, leabhar soléite i nGaeilge Uladh den chéad scoth a ríomhann scéal grá an chailín Chaitlicigh agus an bhuachalla Phrotastúnaigh i mBaile Átha Cliath i dtús na 20ú haoise.
Zeewolde
Nasc seachtrach
http://www.zeewolde.nl/
1911
Tarluithe
mion|Blaues Pferd I ("Capall Gorm I"), 1911, péintéireacht de chuid [[Franz Marc, ola ar chanbhás]]
Southminster
Is baile suite in Essex, i Sasana, é Southminster.
Corpse Bride
Scannán is ea Corpse Bride (2005).
Abhóca
Baile i gContae Chill Mhantáin in Éirinn is ea Abhóca. Tá an baile suite ar bhruach an Abhainn Abhóca cóngarach don Inbhear Mór. Bhí 753 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011.
Wladimir Klitschko
Dornálaí Úcránach, atá ina churadh domhanda trom-mheáchain, is ea Wladimir Klitschko. Rugadh é ar 25 Márta, 1976. Tá aithne air mar Dr. Steelhammer.
Tagairtí
upright|mion|clé|Wladimir Klitschko
Heipiteolaíocht
Is éard is heipiteolaíocht ann ná brainse na míochaine a chuimsíonn staidéar an ae, an mháilín domlais, na conaire domlaise, agus an phaincréis chomh maith le bainistiú a neamhoird. Díorthaigh an focal Heipiteolaíocht ón bhfocal Sean-Gréigise hepar (ηπαρ) nó hepato-(ηπατο-) leis an chiall 'ae' agus is í brí na hiarmhíre-logia (-λογια) ná 'focal' nó 'óráid'. Cé go meastar go traidisiúnta í ina fho-speisialtacht de chuid na gaistreintreolaíochta, de réir leathnú tapa ar an disciplín i roinnt tíortha bíonn dochtúirí ina speisialtóirí go hiomlán ar an réimse seo, agus tugtar  heipiteolaí orthu.
Aalsmeer
Is bardas agus baile san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é Aalsmeer. Bhí 30,878 duine ina gcónaí in Aalsmeer sa bhliain 2014.
Nasc seachtrach
http://www.aalsmeer.nl/
An Gunna Mór
Sliabh i gContae Chiarraí is ea an Gunna Mór (939 m).
Amstelveen
Is bardas san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é Amstelveen. Bhí 85,749 duine ina gcónaí in Amstelveen sa bhliain 2014.
Nasc seachtrach
http://www.amstelveen.nl/
Uillinn (matamaitic)
Sa gheoiméadracht, an figiúr a dhéanann dhá líne dhíreacha a thagann le chéile ag pointe. Tomhaistear uillinneacha i rothluithe (go príomha in aghaidh an nóiméid nó an tsoicind nuair a bhíonn an luas uilleach i gceist), dronuillinneacha, céimeanna (°), raidiain (rad), nó graid. 1 rothlú = 4 dhronuillinn = 360° = 2 π rad = 400 grad.
Orna Ní Choileáin
Is scríbhneoir agus ceoltóir í Orna Ní Choileáin.
Rinne Éilis Ní Dhuibhne a cuid oibre a mheas i 2006/2007 faoi Scéim na n-Oidí Bord na Leabhar Gaeilge.
Fuair sí aitheantas ón Oireachtas as ucht a cuid oibre i 2007, 2008, 2014 agus 2016.
Rinneadh léirmheas ar a saothar san Irish Times.
Sionnach Bheangál
Is ainmhí é an sionnach Bheangál. Mamach atá ann.