cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zhang Shuai (leadóg)
Is imreoir leadóige gairmiúla as An tSín í Zhang Shuai. Rugadh í ar an 21 Eanáir 1989.
Taisce Cheol Dúchais Éireann
mion|Nicholas Carolan, Stiúrthóir Emeritus, ITMA 2014 Is taisce thagartha agus ionad acmhainne í Taisce Cheol Dúchais Éireann (Irish Traditional Music Archive nó ITMA) suite i mBaile Átha Cliath, do dhaoine ar suim leo san amhránaíocht, cheoluirlise agus rince dúchais na hÉireann. Bunaíodh an ITMA ar an 29 Iúil 1987 le Nicholas Carolan agus Harry Bradshaw mar stiúrthóirí.
Feidhmeanna
Áis phoiblí gan beann ar bhrabús í a bhíonn oscailte saor in aisce dóibh siúd ar suim leo foirmeacha ealaíne cheol dúchais na hÉireann, idir chomhaimseartha agus stair iúil. Cuireann an chartlann oideachas pobail sa cheol dúchais chun cinn trína cuid gníomhaíochtaí féin agus trí chomhpháirtíochtaí le daoine eile.
Is ag an Taisce atá an bailiúchán is mó dá shórt; tá ábhar ann as Éirinn trí chéile, agus ó cheantair thar sáile ina bhfuil Éireannaigh lonnaithe (go háirithe an Bhreatain, Meiriceá Thuaidh agus an Astráil), chomh maith le daoine nach Éireannaigh iad a sheinneann ceol traidisiúnta. Tá bailiúchán ionadaíoch de cheol traidisiúnta as tíortha eile freisin á thiomsú. mion|73 Cearnóg Mhuirfean, BÁC 2
Foilseacháin
Tá an Taisce ag comhoibriú le mórán daoine eile ina gcuid oibre. Ar na comhthionscnaimhː
Daniel Geale
clé|250px|mion|Daniel Geale Dornálaí Astrálach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea Daniel Geale a rugadh ar an 26 Feabhra 1981 i Launceston, an Tasmáin.
180 (uimhir)
Is é 180 an uimhir nádúrtha tar éis 179 agus roimh 181.
Ryan Lawrie
Is amhránaí Albanach é Ryan Lawrie (rugadh í ar an 28 Bealtaine 1996). Tháinig sé sa séú háit ar an tríú sraith déag The X Factor.
Faireog phinéalach
mion|clé|350pxIs feireog bheag inchríneach í an fhaireog phinéalach (tugtar uirthi freisin; 'an ball pinéalach', 'an eipifís cheirbreach', agus 'an eipifís' nó 'an tríú súil') a bhíonn suite san inchinn veirteabrach. Táirgeann sí meileatoinin, hormón arb é a n-éifeacht modhnú ar bpatrúin codalta/múscailte agus ar bhfeidhmeanna fótaithréimhseacha an ainmhí. Tá cruth an bhuaircín aici (sin é an fáth a thugtar an t-ainm 'pinéalach' di), agus tá sí suite gearr de lár na hinchinne, idir an dá leathsféar, fillte in eitre san áit ina cheanglaíonn dhá leath den talamas le chéile.
Ardeaglais León
Ardeaglais Chaitliceach atá suite i lár León na na Spáinne í Ardeaglais León.
181 (uimhir)
Is é 181 an uimhir nádúrtha tar éis 180 agus roimh 182.
Corr an Tobair
Is baile fearainn agus sráidbhaile suite i gContae Ros Comáin é Corr an Tobair. Bhí 750 duine ina gcónaí i gCorr an Tobair.
Air Canada
Is é Air Canada aerlíne náisiúnta Ceanada. Foirmíodh an aerlíne sa bhliain 1937 faoin ainm Trans-Canada Air Lines. Inniu tá Air Canada ar cheann de na haerlínte is mó ar domhan.
Iomann na hEorpa
Is é Iomann na hEorpa iomann an Aontais Eorpaigh agus iomann Chomhairle na hEorpa.
Is ionann a cheol agus gluaiseacht deiridh 9ú siansa Beethoven. Níl aon téacs oifigiúil ag an iomann, toisc nárbh fhéidir aontú a fháil faoi cén teanga ina mbeadh na focail. Dá bhrí sin, molann EEU/Aontas Esperanto na hEorpa go gcanfaí na focail thíos sa teanga neodrach Eorpach Esperanto, ionas nach dtabharfaí buntáiste nó míbhuntáiste do shaoránach ar bith, ach go mbeadh daoine ó gach cearn den Eoraip in ann canadh le chéile. Seo an téacs a scríobh iaruachtarán EEU, an tIodálach agus tacaí tréan na hEorpa Cónaidhme, Umberto Broccatelli. Tá aistriúcháin ar na focail ar fáil in 37 teanga, ina measc 23 teanga oifigiúil an Aontais Eorpaigh. Seo na focail in Esperanto, maille le haistriúchán go Gaeilge le Seán Ó Riain:
Kantu kune amikaro, ni la ĝojon festas nur! nek rivero nek montaro plu landlimoj estas nun.
Ho Eŭropo, hejmo nia, tro daŭradis la divid'! Nun brilegu belo via, ĉiu estas via id'.
Via flago kunfratigas homojn post milita temp', via leĝo nun kunigas civitanojn en konsent'.
De l' Malnova Kontinento, ĵus ekstaris la popol', gvidas ĝin tre nova sento kaj kuniga forta vol'.
Sub la ŝildo de la juro, ni vivados en konkord', tio estas nia ĵuro: unu land' kaj unu sort'!
Jen ekzemplo por la mondo, jen direkto, jen la voj': tuthomara granda rondo, en la paco, en la ĝoj' !
Aistriúchán go Gaeilge
Ní lena chanadh, ach chun brí na bhfocal thuas a thabhairt.
Don Eoraip Canaimis le chéile, a chairde, Móraimis an t-áthas, Ní habhainn ná sléibhte, Níl aon teorainn feasta. Ó, a Eoraip, baile dúinne, Rófhada a mhair an roinnt, Anois lonraíodh d’áilleachtsa Do shliochtsa is ea sinn uile.
Tugann do bhratach le chéile, Mar bhráithre, daoine iarchogaidh, Anois aontaíonn do dhlíthe Saoránaigh le lánchead.
Ar fud shean-mhór-roinn na hEorpa, Tá an pobal ar cois anois, Mothú nua á dtreorú uile Is tréantoil chun athaontú. Faoi sciath an dlí Mairfimidne i gcomhaontas, Sin an ní a mhionnaímidne Tír amháin, cinniúint amháin.
Sin ár sampla don domhan uile, Sin an treo is sin an tslí, An cine daonna uile feasta Beo i síocháin is in áthas.
Stair
I 1972 ghlac Comhairle na hEorpa le ceol Beethoven mar iomann, agus i 1985 ghlac cinn stáit agus rialtais an Chomhphobail Eorpaigh (CE) leis mar iomann dóibh siúd freisin. Nuair a claochlaíodh an CE go hAE, deineadh iomann an AE de. Níl i gceist go gcuirfí Iomann na hEorpa in áit na n-iomann náisiúnta éagsúla, ach tá faoi comhluachanna na dtíortha Eorpacha a chur in iúl, go háirithe síocháin, saoirse, dlúthpháirtíocht agus prionsabal na haontachta san éagsúlacht. D'úsáid Beethoven focail Friedrich Schiller óna Óid don Áthas, ach níl aon bhaint acusan le hIomann na hEorpa.
Werner von Haeften
Oifigeach Gearmánach ab ea Werner Karl von Haeften a bhí ina aidiúnach ag Claus von Stauffenberg, ceann feadhna na gcomhcheilgeoirí a rinne iarracht Adolf Hitler, deachtóir na Gearmáine, a mharú ar an 20 Iúil 1944. Rugadh Haeften ar an 9 Deireadh Fómhair 1908, agus cuireadh chun báis é ar an 21 Iúil 1944.
Ba iad Hans von Haeften agus Agnes von Brauchitsch tuismitheoirí Werner Karl. Oifigeach agus cartlannaí ab ea an t-athair—bhí sé ina ghinearál agus, seal sna 1930idí, ina stiúrthóir ar an Reichsarchiv (cartlann náisiúnta na Gearmáine). Chuaigh an mac leis an dlí mar shlí bheatha, ach ar ndóigh chaith sé seal sna saighdiúirí le céim oifigigh a bhaint amach. Bhí sé ag obair ina shaineolaí dlí i mbanc áirithe i Hamburg, ach nuair a thosaigh an Dara Cogadh Domhanda, chuaigh sé chun cogaidh chomh maith le duine. Goineadh go trom é sa chathéadan thoir, is é sin sa Rúis, agus i ndiaidh dó tamall a chaitheamh ag téarnamh san ospidéal fuair sé post i gceanncheathrú an Ersatzheer, is é sin, an chuid den Wehrmacht a bhí fágtha sa bhaile ag tabhairt aire don Ghearmáin féin.
Bhí Haeften sáite go domhain i bpleananna na comhcheilge, agus é ag leanúint Stauffenberg go tiubh, mar is dual don aidiúnach. Bhí sé i láthair freisin nuair a d'fhág Stauffenberg an buama sa teach ina raibh Hitler agus na ginearáil ag teacht le chéile. Nuair a tháinig chun solais nár mharaigh an buama Hitler i ndiaidh an iomláin, gabhadh Haeften in éineacht le Stauffenberg, agus nuair a bhí na comhcheilgeoirí á gcur chun báis, chaith Haeften é féin os comhair Stauffenberg le hé féin a íobairt ar son an fhir eile.
Adhlacadh Haeften agus Stauffenberg, chomh maith leis na fir a básaíodh ag an ócáid chéanna, i Seanreilig Naomh Maitias i Schöneberg, Beirlín. Go gairid ina dhiaidh sin, áfach, d'ordaigh Heinrich Himmler, ceannasaí an SS, na fir a dhí-adhlacadh agus na corpáin a chur trí thine.
182 (uimhir)
Is é 182 an uimhir nádúrtha tar éis 181 agus roimh 183.
Baile Shéamais
Is baile suite i gContae Liatroma é Baile Shéamais (nó Cill Srianáin).
Bearasaigh
clé|250px|mion|Bearasaigh Is oileán é Bearasaigh, i ngar do Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, in Albain.
Gúngaire
Is éard is gúngaire (gd:Gille-tòine ) ann ná téarma díspeagúil a úsáidtear go coitianta chun beag a dhéanamh de dhuine homaighnéasach.
Toit
300px|thumb|Toit Is éard atá i gceist leis an toit nó deatach ná gás agus ábhar cáithníneach a astaítear nuair a bhíonn tine ann. Úsáidtear an téarma deathach i nGaeilge na hAlban. Bíonn sí baolach go minic.
Diego Schwartzman
mion|clé|250px|Diego Schwartzman Is imreoir leadóige gairmiúla as An Airgintín é Diego Schwartzman. Rugadh é ar an 16 Lúnasa 1992.
Ardeaglais Burgos
Ardeaglais Chaitliceach atá suite i lár Burgos na na Spáinne í Ardeaglais Burgos.
Nómach
Saghas cluiche is ea Nómach (Béarla: Nomic) nach bhfuil rialacha ar bith aige seachas na rialacha a chruthaíonn na himreoirí.
183 (uimhir)
Is é 183 an uimhir nádúrtha tar éis 182 agus roimh 184.
Nómach
Ba é an fealsamh Peter Suber a chruthaigh an cluiche agus tá an coincheap leagtha amach ina leabhar The Paradox of Self-Amendment. Dar leis an údar:
"Is cluiche é Nómach ina bhfuil seal san athrú rialach. Sa cháil sin, tá difríocht idir é agus chóir a bheith gach cluiche eile. Is é príomhghníomhaíocht na himreoirí ná athrú na rialacha a mholadh, díospóireacht a dhéanamh faoin maitheas atá sna hathruithe siúd, na hathruithe a chur ar ghuthaíocht, céard is féidir agus nach féidir a dhéanamh ina dhiaidh sin a shocrú, agus é sin a dhéanamh. Is féidir, ar ndóigh, an croí sin féin a athrú."
Ubhagán
mion|clé|300px| Ubhagán
Is éard is ubhagán ann ná orgán atáirgthe baineann a dhéanann ubháin, is minic a faightear é i bpeirí san veirteabrach baineann. Bíonn ubhagáin na mban homalógach le huiríocha na bhfear, sa chaoi is a bhíonn siad beirt ina ngónaid agus ina bhfaireoga inchríneacha.
Lidl
thumb|280px|Lidl Is sraith ollmhargaí ollmhór dhomhanda é Lidl Stiftung & Co. KG. Glaotar Lidl ar a gcuid siopaí.
Stair
Bunaíodh Lidl sa Ghearmáin sna 1930idí. Anois tá níos mó ná 6,000 siopaí acu ar fud an domhain (3,000 sa Ghearmáin).
I 1988 d'oscail siad a chéad shiopa taobh amuigh den Ghearmáin sa Fhrainc.
Earc luachra
Ainmhí beag is ea an t-earc luachra. Reiptíl atá ann, agus is ball d'fhine na Lacertidae é. Tá na laghairteanna seo le fáil ar fud na hEoráise.
Wilhelm Wien
Fisicí a saolaíodh i nGaffken na Gearmáine ab ea Wilhelm Carl Werner Otto Fritz Franz Wien (13 Eanáir 1864 – 30 Lúnasa 1928). Rinne sé taighde ar hidridinimic, X-ghathanna agus radaíocht an tsolais. D'fhorbair sé dlí Wien, a chuireann síos ar an ngaol idir dáileadh an fhuinnimh i speictream radaíocht teasa, an tonnfhad is an teocht. Bhuaigh sé Duais Nobel na fisice i 1911. Theip ar an dlí de réir a chéile le laghdú sna tonnfhaid, rud a spreag Planck chun an teoiric chandamach a leagan amach.
Clapham
Is baile é Clapham atá suite sa bhuirg London Borough of Lambeth, Londain Theas.
Cuairt na bhFilí
Scéim chultúrtha mhalartaithe is ea Cuairt na bhFilí go hAlbain agus go hÉirinn. De ghnáth bíonn beirt fhilí, ceoltóirí agus amhránaithe i ngach grúpa. Bíonn dhá dhream i gceist - Cuairt na bhFilí Albanacha ar Éirinn agus Cuairt na bhFilí Éireannacha ar Albain.
Comhairle nan Leabhraichean a roghnaíonn an grúpa Albanach agus baineann siad Éire amach san Earrach. Reáchtálann Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge ócáidí cultúrtha, ceardlanna scoile agus oícheanta filíochta agus ceoil. Téann na hÉireannaigh thar lear san Fhómhar. Sna blianta chuaigh thart chuaigh Máirtín Ó Direáin, Caitlín Maude, Louis de Paor, Cathal Ó Searcaigh agus Ailbhe Ní Ghearbhuigh chun na hAlban mar chuid den ócáid.
Tá baint ag Comórtas Uí Néill (comórtas filíochta) leis an gCuairt in Éirinn, agus cuireann idir Éireannaigh agus Albanaigh isteach air. Faigheann an buaiteoir Trófaí Uí Néill agus suim airgid, agus foilsítear an dán is fearr.
Ceabhaigh
Is oileán é Ceabhaigh, i ngar do Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, in Albain.
The Freeman’s Journal
An nuachtán náisiúnaíoch is sine in Éirinn ba ea an Freeman’s Journal. Bhunaigh Charles Lucas é sa bhliain 1763 agus bhí sé ceangailte le polaiteoirí tírghráthacha radacacha Protastúnacha, a leithéid agus Henry Grattan agus Henry Flood.
D'athraigh sé seo ó 1784 ar aghaidh, nuair a thóg Francis Higgins seilbh air (agus bhí ar Higgins mar an "Sham Squire") agus ghlac sé léargas níos fabharaí don Bhreatain agus don riarachán.
Juan Martín del Potro
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Airgintín é Juan Martín del Potro. Rugadh é ar an 23 Meán Fómhair 1988. Tá comórtas Grand Slam amháin buaite aige - 1 US Open.
Eachann MacDhòmhnaill
Ba mhaorghinearál dearscnaitheach Victeoiriach de chuid arm na Breataine é An Tiarna Eachainn MacDhòmhnaill (Sir Hector Archibald MacDonal), ar a dtugtar Eachann nan cath (4 Márta 1853 – 25 Márta 1903). Cainteoir Gàidhlig a bhí ann.
Tacsanomaíocht (ginearálta)
mion|Bosca Tacsa : Sampla Is éard is tacsanomaíocht (ón nGréigis Ársa:τάξις taxis "socrú" agus νομία nomia "modh") ann ná an eolaíocht a bhaineann le haithint agus le hainmniú speiceas, agus le hiad a shocrú in aicmiú faoi leith.
Baineann réimse na tacsanomaíochta, uaireanta dá ngairtear "tacsanomaíocht na bitheolaíochta", le cur síos agus úsáid na n-aonad tacsanomaíoch, ar a dtugtar 'tacsóin' (uatha:tacsón). Bíonn tacsanomaíocht ar leith mar thoradh ar an phróiseas ("an tacsanomaíocht de ..."), eagraithe i struchtúr ordlathach nó scéim rangúcháin. clé|mion|408x408px|Histoire naturelle des animaux sans vertèbres of Jean-Baptiste Lamarck (1815)
James Beckett
Polaiteoir Éireannach ab ea James Beckett ( - 19 Nollaig 1938). Bhí sé ina bhall de Chumann na nGaedheal ar dtús agus ansin Fine Gael.
Tacsanomaíocht (ginearálta)
Próiseas
Cuirtear síos ar orgánaigh bheo, a n-ainmnítear is a rangaítear iad, de réir a gcosúlachtaí is a n-éagsúlachtaí, a gcarachtar deilbheolaíoch is a ngaolta éabhlóideacha. mion|333x333px
Eagraíocht
Is sampla de rangú nua-aimseartha an ceann a foilsíodh sa bhliain 2009 ag an nGrúpa Fhíligineacht Angaispeirmeach do gach beo-theaghlach de phlandaí bláthanna (an córas APG III).
Campaigh
Is oileán é Campaigh, i ngar do Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, in Albain.
Air France
Is é Air France aerlíne náisiúnta na Fhraince. Foirmíodh an aerlíne sa bhliain 1933. Inniu tá Air France ar cheann de na haerlínte is mó ar domhan.
Norbert Wiener
Matamaiticeoir is loighceoir Meiriceánach a saolaíodh i gColombia, Missouri ab ea Norbert Wiener (1894-1964). Rinne sé taighde ar chibirnitic agus d'fhoilsigh Cybernetics (Cibirnitic, 1948). Chuidigh sé le forbairt áiritheoirí is ríomhairí leictreonacha. Rinne sé obair thábhachtach ar dhóchúlacht, rialúchán aischothaithe, uathoibriú, agus bunús na matamaitice.
Cill Fhearga
Is baile suite i gContae Liatroma í Cill Fhearga.
Stoirm ghainimh
thumb|Stoirm ghainimh Is gaoth láidir ag iompair scamaill gaineamh léi, go hairithe i ngaineamhalaigh í stoirm ghainimh.
Engelbert Dollfuss
Bhí Engelbert Dollfuss (4 Deireadh Fómhair 1892 – 25 Iúil 1934) ina cheannaire ar an Ostair. D'éirigh sé ina phost mar cheannaire - agus deachtóir - na hOstaire sa bhliain 1932. Frithchumannach ba ea Dollfuss. Bhí sé mór le deachtóir eile, Benito Mussolini san Iodáil.
Feallmharú
Bhí coup d'état i Vín i 1934. Feallmharaigh na Naitsithe Dollfuss. Bhí air teaghlach Dollfuss chun teitheadh san Iodáil.
Cogadh na hAon Bhliana Déag
mion|[[Caisleán Bhun Raite]] Tharla Cogadh na hAon Bhliana Déag in Éirinn idir 1641 agus 1653.
Engelbert Dollfuss
Luathshaol
In Texing i ndeisceart na hOstaire a rugadh é.
Cogadh na hAon Bhliana Déag
Féach freisin
Daoine
Earrach
350px|thumb|Bláth an earraigh Earrach atá ar an séasúr (nó ráithe) den bhliain a bhíos ann idir geimhreadh agus samhradh.
Sa leathsféar thuaidh, is é cónocht an earraigh (nó cónocht an Mhárta) an chéad lá den earrach, a bhíos ann cúpla lá tar éis na Féile Pádraig (.i. ó 19–22 Márta),.
Féilire Gaelach
San am atá thart, mheastaí gurbh é 1 Feabhra an chéad lá den earrach. Is é an chéad lá de mhí Feabhra (Lá Fhéile Bríde, nó Imbolc sa bhfíorsheanaimsir) tús an earraigh san fhéilire Gaelach (féilire gréine é sin) in Éirinn, .i. thart ar leath aimsire idir grianstad an gheimhridh i mí na Nollag agus cónocht an earraigh amach sa Márta.
Lá Bealtaine, nó an chéad lá de mhí na Bealtaine, tús an tsamhraidh san fhéilire Gaelach.
Dúlra
clé|mion|277x277px| an [[plúirín sneachta ]] Ar an 1 Feabhra, tá bláth anna an Earraigh le feiceáil in Éirinn de ghnáth, mar shampla an plúirín sneachta agus an cróch ina measc. Tosaíonn bláth anna cosúil le tiúilipí agus los an chromchinn ag bláthú.
Tagairtí
an plúirín sneachta
Aliona Vilani
Is damhsóir Rúiseach-Chasacach í Aliona Valeriya Kavanagh (née Vilani, a rugadh ar an 1 Bealtaine 1984). Ba dhuine de na damhsóirí ar Strictly Come Dancing í.
Atlanta, Georgia
Is í Atlanta príomhchathair Georgia, i Meiriceá. Atlantans a thugtar ar mhuintir na cathrach. Tá breis is leathmhilliún duine ina gcónaí in Atlanta.
Tá ceanncheathrúnna domhanda Coca-Cola, AT&T Mobility, agus Delta Air Lines suite in Atlanta. Is é Aerfort Idirnáisiúnta Atlanta Hartsfield-Jackson (Béarla: Hartsfield–Jackson Atlanta International Airport) an t-aerfort is gnóthaí ar domhan.
Seosamh Ó Tórna
Rugadh Seosamh Ó Tórna ar 2 Lúnasa 1888 i mBaile Átha Cliath. Ba iad Francis Peter Thunder, cléireach, agus Dora Watson a thuismitheoirí. Bhí ceathrar deartháireacha agus triúr deirfiúracha aige.
185 (uimhir)
Is é 185 an uimhir nádúrtha tar éis 184 agus roimh 186.
Eascann
Is iasc í an eascann nó an eascú. Is Anguilliformes iad na heascanna.
Bankside
Is baile é Bankside atá suite sa bhuirg London Borough of Southwark, Londain Theas.
187 (uimhir)
Is é 187 an uimhir nádúrtha tar éis 186 agus roimh 188.
Eaglais Wies
Eaglais a tógadh san 18ú céad mar a raibh láthair oilithreachta le 500 bliain roimhe sin. Sárshaothar den stíl Bharócach Bhavárach eaglasta. Dhear Dominikus Zimmermann (1685-1766) í. Ionad oidhreachta domhanda.
Derry Girls
Clár a bhí á chraoladh ar Channel 4 é Derry Girls. Thosaigh an tsraith ar an 4 Eanáir 2018. Tarlaíonn na himeachtaí sna blianta 1994-1996 le linn na dTrioblóidí. Is carachtair iad na Derry Girls a gcreidfeá iontu.
Thosaigh an dara sraith ar an 5 Márta 2019 agus an tríú sraith ar an 12 Aibreán 2022, an tsraith dheireanach.
Carachtair
clé|mion|199x199px|Ian McElhinney mar Granda Joe
Cill Tiobraid
Is baile suite i gContae Liatroma í Cill Tiobraid.
188 (uimhir)
Is é 188 an uimhir nádúrtha tar éis 187 agus roimh 189.
Cartwright Hall
deas|250px|thumb|Cartwright Hall Is dánlann suite i mBradford í Cartwright Hall.
Gobadáinín bídeach
Éan beag is ea an gobadáinín bídeach. Is ball d'fhine na Phasianidae é an speiceas seo. .
Staid Odsal
Is staid suite i mBradford í Staid Odsal.
186 (uimhir)
Is é 186 an uimhir nádúrtha tar éis 185 agus roimh 187.
Cealasaigh
Is oileán é Cealasaigh, i ngar do Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, in Albain.
Dúlamán (amhrán)
Tá go leor leaganacha traidisiúnta agus comhaimseartha ann.
An Tioróil Theas
Is cúige i dtuaisceart na hIodáile é an Tioróil Theas. Tá an cúige 7,400 km² le 511,750 lucht cónaithe. Is í Bolzano (Bozen) a phríomhchathair. Is iad Gearmáinis agus Iodáilis na teangacha oifigiúla. Tá Laidinis aitheanta mar theanga oifigiúil chomh maith i mbardais ina bhfuil sí mar an teanga is comónta.
Samhradh
250px|thumb|An Samhradh Is séasúr é an samhradh. Bíonn an samhradh ann idir an t-earrach agus an fómhar. Dar linne anseo i Met Éireann, is sa samhradh a bhíonn na trí mhí is teo den bhliain. In Éirinn is iad Meitheamh, Iúil agus Lúnasa na míonna sin.
In Éirinn
Tosaíonn an samhradh in Éirinn anois ar na gcéad lá de mhí an Mheithimh agus leanann ar aghaidh go dtí deireadh mhí Lúnasa. Sa séasúr seo is féidir leis na aimsir bheith te, grian mhar.
Críochnaíonn an scoil agus tosaíonn laethanta saoire an tsamhraidh. Téann daoine go dtí an trá ar laethanta teo ag caitheamh brístí gearra agus t-léinte.
2011
Bliain choitianta ab ea an bhliain 2011. (MMXI)
Samhradh
Eolaíocht
De bhrí go bhfuil ais an Domhain claonta i dtaca lena fhithis thart ar an nGrian, ní hionann an oiread griansolais a thiteann ar an dá leathsféar an t-am ar fad i rith na bliana.
Max Schmeling
Dornálaí Gearmánach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain as 1930-1932, ab ea Maximillian Adolph Otto Siegfried Schmeling (2 Meán Fómhair, 1905 – 28 Feabhra, 2005). Tá aithne air mar Black Uhlan of the Rhine.
Timothy O'Sullivan (Fianna Fáil)
Polaiteoir Éireannach ab ea Timothy O'Sullivan (26 Iúil 1899 - 3 Márta 1971). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Oliver J. Flanagan
Polaiteoir Éireannach ab ea Oliver J. Flanagan (22 Bealtaine 1920 – 26 Aibreán 1987). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.
Karolos Papoulias
Uachtarán na Gréige ab ea Karolos Papoulias (Gréigis: Κάρολος Παπούλιας, AIF /'kaɾo̞lo̞s pa'puʎas/) (4 Bealtaine 1929 - 26 Nollaig 2021). Rugadh sa chathair Ioannina é Papoulias. Rinne sé staidéar ar an dlí in Ollscoil na hAithine agus Ollscoil Munich. Tá Gréigis, Gearmáinis, Iodáilis agus Fraincis aige.
189 (uimhir)
Is é 189 an uimhir nádúrtha tar éis 188 agus roimh 190.
Matt Edmondson
Is láithreoir teilifíse agus raidió Sasanach é Matt Edmondson a rugadh ar 27 Nollaig 1985 in Portsmouth. D'oibrigh sé le BBC Radio 1 agus ITV2. Is láithreoir reatha The Xtra Factor é.
Flodaigh, Leódhas
Is oileán é Flodaigh, i ngar do Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, in Albain.
Holborn
Is baile é Holborn atá suite sa bhuirg Cathair Westminster, Londain Láir. I ndaonáireamh na bliana 2011 fuarthas 13,023 duine ina gcónaí ann.
190 (uimhir)
Is é 190 an uimhir nádúrtha tar éis 189 agus roimh 191.
Gobadán bánphrompach
Éan beag is ea an gobadán bánphrompach. Is ball d'fhine na Phasianidae é an speiceas seo. .
Brandenburg
Is stát in oirthear na Gearmáine é Brandenburg (i nGearmáinis: Land Brandenburg [], i Soirbis: Bramborska []). Tá sé ar an deichiú stát is mó de réir daonra agus ar an gcuigiú stát is mó de réir achair sa Ghearmáin. Is í Potsdam a phríomhchathair. Tá Brandenburg ag críochantacht leis na stáit Ghearmánacha an tSacsóin-Anhalt, an tSacsóin agus Mecklenburg-Vorpommern. Is é an cathairstát Beirlín atá crioslaithe aige. Thairis sin, tá teorainn aici leis an bPolainn. 29.478,61 km² achar na stáite agus 2.522.493 (2008) a daonra.
An tAinm
Baisteadh an stát as ainm chathair Brandenburg agus deirtear gur baisteadh an chathair seo as Naomh Bréanann (Dún Bréanainn an t-ainm a bheadh uirthi as Gaeilge). Ach is dócha nach bhfuil ann ach finscéal.
Na Bailte is mó i mBrandenburg
thumb|left|300px|Sanssouci i bPotsdam thumb|290px|an ardeaglais i gcathair Brandenburg
Na Ceantair
míon|300px|right|na ceantair Roinntear Brandenburg ina 14 ceantar (leis a bpriomhchathaireacha, idir lúibíní an t-ainm Soirbise)
Cúige Chita
Is cúige de chuid na Rúise é Cúige Chita.
Bermondsey
Is baile é Bermondsey atá suite sa bhuirg London Borough of Southwark, Londain Theas.
Valley Parade
Is staid suite i mBradford é Valley Parade.
191 (uimhir)
Is é 191 an uimhir nádúrtha tar éis 190 agus roimh 191.
Eric Francis Wieschaus
Bitheolaí a rugadh ar an 8 Meitheamh 1947 in South Bend, Indiana, is ea Eric Wieschaus.
Le Christiane Nüsslein-Volhard is Edward Lewis, bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis sa bhliain 1995 as a thaighde ar na bealaí a rialaíonn na géinte forbairt is fás luath an tsutha dhaonna.
John Byrne
Polaiteoir Éireannach ab ea John Byrne (23 Meán Fómhair 1878 - 29 Iúil 1942). Bhí sé ina bhall de Chumann na nGaedheal.
An Laidinis
Is teanga Rómánsach í an Laidinis atá labhartha i dtuaisceart na hIodáile (Tirol Theas, Trentino, Trentino-Tirol Theas). Tá thart ar 42,000 cainteoirí dúchais ann. Tá an Laidinis aitheanta i 54 bhard san Iodáil.
Hugh Kennedy
Abhcóide, breitheamh agus polaiteoir Éireannach ba ea Hugh Kennedy (11 Iúil 1879 - 1 Nollaig 1936). Bhí sé ina bhall de Fhine Gael.
Saol
Fuair Hugh Kennedy a chuid oideachais go príobháideach agus ag Coláiste na hOllscoile Baile Átha Cliath, áit ar bhunaigh sé féin agus Felix Hackett an t-irisleabhar mac léinn St Stephes, a raibh sé ina chéad eagarthóir air. Duine a chomhaimsire ab ea James Joyce.
Rinne Kennedy staidéar ar an dlí ag Óstaí an Ri, glaodh chun an Bharra é i 1902, agus chun Bharra na Sinsear i 1920. Bhí sé gníomhach i gConradh na Gaeilge agus rinneadh rúnaí onórach d'Ardchraobh (Coiste Feidhmiúcháin) na heagraíochta de. Bhí figiúir thábhachtacha mar Phádraig Mac Piarais, Eoin Mac Néill agus Eamonn Ceannt ar an gcoiste in éineacht leis. Bhí sé ina chomhairleoir dlí do Roinn an Rialtais Áitiúil faoin gcéad Dáil (Rialtas) agus bhí sé ina bhall den Choiste a dhréachtaigh Bunreacht Shaorstát Éireann 1922. clé|mion|[[Bunreacht Shaorstát Éireann idir lámha sa bhliain 1922; an Cinnéideach 8ú ó chlé go deas]] Rinneadh Ard-Aighne de i 1922,Toghadh é ina TD (teachtaí parlaiminte) do thoghcheantar Bhaile Átha Cliath Theas i 1923.
Rinneadh céad Phríomh-Bhreitheamh Shaorstát na hÉireann de i 1924 agus bhí sé san oifig sin go dtí go bhfuair sé bás go tobann i 1936.
Bhí sé ina chomhalta agus leasuachtarán ar an Royal Society of Antiquaries of Ireland, bhí sé ina leasuachtarán ar an Statistical Society, agus ina MRIA (Ball d'Acadamh Ríoga na hÉireann, agus ina Ghobharnóir ar an Dánlann Náisiúnta.
Fuair an Cinnéideach bás go tobann i Nollaig 1936.
Cásanna
I measc na gcinntí ba thábhachtaí a rinne Kennedy, bhí Moore v. an Ard-Aighne (1934) inar diúltaíodh d'éileamh ag comhlacht ar chearta iascaireachta sa chuid thaoidmhear d'Abhann na hÉirne, bunaithe ar an bhFéineachas, tar éis athbhreithnithe stairiúil ar an idirchaidreamh idir an Féineachas agus an dlí coiteann.
Freisin bhí sé i gceannas ar an gCúirt Uachtarach sa Stát (Ryan) v. Lennon (1935), inar shocraigh an Chúirt nach raibh an chumhacht ag an bparlaimint Bunreacht 1922 a leasú le gnáthreachtaíocht. Breathnáitear ar an easaontú ba cháiliúla de chuid an Phríomh-Bhreithimh Kennedy mar an mbunús do chur chuige "dlí nádúrtha' na Cúirte Uachtaraí i dtreo an Bhunreachta.
Oskar Schindler
Fear gnó agus Gearmánach eitneach ón tSeicslóvaic ab ea Oskar Schindler. Thug sé tarrtháil ar míle is dhá chéad Giúdach ón Uileloscadh, le linn an Dara Cogadh Domhanda. Is minic a cuireadh i gcomparáid le Giorgio Perlasca é, nó Monsignor Hugh O'Flaherty.
Saol
Rugadh Schindler i Zwittau (inniu, Svitavy i bPoblacht na Seice) ar an 28 Aibreán 1908.
Fuair Schindler bás i Hildesheim sa Ghearmáin ar an 9 Deireadh Fómhair 1974.
Schindler's Ark
Bhreac an t-údar Thomas Keneally síos scéal beatha Schindler agus d'fhoilsigh sé é faoin teideal Schindler's Ark sa bhliain 1982.
Schindler's List
Ba é an leabhar Keneally ba bhunús do scannán Steven Spielberg, Schindler's List, sa bhliain 1993.
Aldi
mion|clé|220px|Siopa de chuid Aldi Süd
Is sraith ollmhargaí ollmhór dhomhanda é Aldi. Déanann dhá chomhlacht ar leith an tsraith seo: Aldi Nord agus Aldi Süd. Seasann ALDI i gcomhair Albrecht Discount.
Stair
Bhunaigh Karl agus Theo Albrecht Aldi in Essen, sa Ghearmáin i 1913. De réir a chéile osclaíodh a lán siopaí ar fud na Gearmáine. I 1966 de bharr troid idir Karl agus Theo Albrecht, fós na húinéirí den comhlacht ag an am, roinneadh an comhlacht.
Aldi Nord
Ciallaíonn Aldi Nord "Aldi Tuaisceart". Glaotar é seo orthu mar is leo na siopaí Aldi go léir i dtuaisceart na Gearmáine. Is leo siopaí Aldi freisin i go leor tíortha eile, An Fhrainc agus An Spáinn ina measc. Tugtar an t-ainm Aldi Markt ar a gcuid siopaí.
Aldi Süd
Ciallaíonn Aldi Süd "Aldi Deisceart". Is leo na siopaí i ndeisceart na Gearmáine. Is leo siopaí Aldi i dtíortha eile freisin, Éireann, An Bhreatain agus Meiriceá ina measc. Úsáidtear an t-ainm Aldi le haghaidh a gcuid siopaí, seachas san Ostair agus sa tSlóváic (sna tíortha sin úsáidtear an t-ainm Hofer).
Ionsaí Ottawa (2014)
mion|clé|Séadchomhartha [[Cogadh|cogaidh i gceantar Chnoc na Parlaiminte in Ottawa]] Tharla Ionsaí Ottawa ar an 22 Deireadh Fómhair 2014. Léim fear amach as gluaisteán i lár na cathrach, agus scaoil sé urchar trí bhrollach garda ag séadchomhartha cogaidh i gceantar Chnoc na Parlaiminte in Ottawa, príomhchathair Cheanada. Fuair an garda bás tamaill ina dhiaidh.
Thiomáin an fear gunna leathchiliméadar siar go Tithe na Parlaiminte. Bhrúigh sé a bhealach isteach trí dhoras iontrála  a bhí faoi dhianslándáil, agus lámhaigh sé garda agus duine eile (gortaíodh iad) sular mharaigh garda eile an sceimhlitheoir. clé|mion|Tithe na [[Parlaimint|Parlaiminte]] 'Sé t-ainm a bhí ar an sceimhlitheoir ná Michael Zehaf-Bibeau, fear a d'fhás suas i gCeanada. Ní raibh ach raidhfil seanfhaiseanta aige agus comhchoirithe ar bith. Andúileach drugaí ab ea é, ar saobhchiall agus meabhairghalar air, agus níorbh aon díograiseoir creidimh é i ndáiríre.
Cúlra
Ar an 20 Deireadh Fómhair 2014. thiomáin fear (Martin “Ahmad” Rouleau agus Ioslamach radacach) gluaisteán a bhuail beirt shaighdiúirí a bhí ag siúl ar an gcosán i gcathair St Jean-sur-Richelieu. Maraíodh duine acu (Patrice Vincent). Lean na gardaí Rouleau agus mharaigh siad é.
Seán Ó Súilleabháin (saighdiúir)
Saighdiúir gairmiúil Éireannach ab ea an Ridire Seán Liam Ó Súilleabháinn (Sir John William O'Sullivan sa Bhéarla). (c.1700 - c.1760). Chaith sé an chuid is mó dá ghairm bheatha i seirbhís na Fraince, ach b’fhéidir go bhfuil aithne níos fearr air mar gheall ar an mbaint a bhí aige le hÉirí Amach na Seacaibíteach sa bhliain 1745, iarracht ar ríchathaoir na Breataine a fháil ar ais do rítheaghlach na Stiúbhartach a bhí ar deoraíocht. Le linn an Éirí Amach ghníomhaigh sé mar aidiúnach ginearálta agus mar mháistir ceathrún ginearálta d'arm na Seacaibíteach agus bhí tionchar mór aige ar an bhfeachtas. Cé go dtugann a lán saothar tánaisteach a shloinne mar "O'Sullivan", d'úsáid sé an fhoirm "Sullivan" ina chomhfhreagras féin.
Gníomhréim luath
Rugadh Ó Súilleabháin timpeall 1700 ag Ceapaigh na Coise in aice leis an Neidín, Contae Chiarraí, duine de bheirt mhac le Diarmaid Ó Súilleabháin  (Dermot O’Sullivan sa Bhéarla), ar gabhadh a eastát teaghlaigh, sé sin  Caisleán Dún Ciarán faoin Acht an tSocraithe 1652. Tá faisnéis maidir lena luathshaol teoranta agus tógtar é as 'The Young Juba', beathaisnéis neamhiontaofa go minic den SéarlasStiúbharta scríobh Aeinéas Mac Dómhnaill (Aeneas MacDonald sa Bhéarla) i 1748, ag úsáid an ainm bréige Michell.
Chuir na Péindlíthe teorainn ar deiseanna na n-uasal Caitliceach in Éirinn agus cosúil le go leor de chuid na linne sin, cuireadh oideachas ar Ó Súilleabháin i bPáras agus sa Róimh, mar ullmhúchán don sagartóireacht b’fhéidir. Maíonn Mac Dómhnaill gur tháinig sé chun bheith ina theagascóir ar mhac an Mharcais de Maillebois, agus chuaigh sé in éineacht leis in athghabháil na Corsaice ag an Fhraince agus phoblacht Genova sa bhliain 1739. Taifeadtar gur fhreastail sé san Iodáil agus ar an Réin le linn Chogadh Chomharbas na hOstaire, cé nach gcuirtear mórán sonraí ar fáil.
Cócaon
Is alcalóideach tropán criostalach é cócaon a fhaightear ó dhuillí an phlanda coca, nó C17 H2I N04, alcalóideach bán a eastósctar ó dhuilleoga toim ar leith ó Mheiriceá Theas.
Spreagthach cumhachtach atá ann, a úsáidtear mar druga áineasa don chuid is mó, mar gheall ar a airíonna spreagthacha, atá cosúil le hairíonna amfataimín.. Ar na bealacha úsáide is mó ná snortáil, an toit a ionanálú nó uisce a chuir leis agus an leacht a instealladh.
Úsáid
Úsáidtear fós mar ainéistéiseach áitiúil é san oftailmeolaíocht go háirithe. Ach mí-úsáidtear go han-fhorleathan é: smúrtar an púdar agus, nuair a athraítear ina chnagchócaon é, caitear i bpíopa é. Cuireann sin tús le handúil, go príomha i bhfoirm an chnagchócaon caite.
mion|clé|200px|Milín an chocaoin
Iarmhairtí aigne
Is iad na h-iarmhairtí aigne ná bac a chur ar an réalachas, mothúchán de dhian-sonas nó corraíl. I measc na hiarmhairtí fisiciúla ná ráta croí ardaithe, ag cur allais nó mac imrisc mór.
Anuas ar sin, is féidir le dáileog ard an brú fola agus an teocht a sheoladh ró-ard. Bíonn na h-iarmhairtí á bhreathnú idir soicindí agus nóiméid, agus leanann siad idir cúig agus nócha nóiméad.
Stair
Bhain Freud úsáid as chun lagú misnigh a chuid othar a fheabhsú, agus tháinig a chomhghleacaí CarI Koller (1857-1944) ar a ghníomhaíocht ainéistéiseach.
Láimhíneach
Is iasc é an láimhíneach. Is baill d'ord na Lophiiformes iad.
Seanna Chnoc
Is oileán é Seanna Chnoc, i ngar do Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, in Albain.
Clapham Park
Is baile é Clapham Park atá suite sa bhuirg London Borough of Lambeth, Londain Theas.
Ryū Murakami
Úrscéalaí, gearrscéalaí, aistí agus scannánaí Seapánach is ea Ryū Murakami (村上 龍 - Murakami Ryū). Rugadh é ar 19 Feabhra 1952 in Sasebo, Nagasaki. Pléann a chuid úrscéalta téamaí na céille ceannaithe, an osréalachais, an dúnmharaithe, an chogaidh agus úsáid na ndrugaí i dtimpeallacht ghruama na Seapáine.
Beatha
Nuair a bhí Murakami ina dhalta meánscoile bhí lámh aige i mbunú racbanna darbh ainm Coelacanth. I rith an ama sin chuaigh frithchultúr na n-óg i bhfeidhm air. Nuair a d’fhág sé an mheánscoil chuir sé banna eile ar bun, rinne sé roinnt scannán neamhspleách,, agus chuaigh sé isteach sa chlár ealaíne in Ollscoil Ealaíne Musashino. Sna 1990í scaip sé ceol Chúba sa tSeapáin agus chuir comhlacht taifeadta ar bun.
Chuir Murakami an iris ríomhphoist JMM (Japan Mail Media) sa bhliain 1999 agus is é príomheagarthóir na hirise fós é. Ón mbliain 2006 i leith tá sé ag cur an chláir chainte Kanburia Kyuden i láthair faoi chúrsaí gnó agus airgeadais ar Theilifís Thóiceo (株式会社テレビ東京). Tá seirbhís fís-sruthaithe curtha ar bun aige, in éineacht le comhlacht chun ríomhleabhair a sholáthar.
Scríbhneoireacht
Ba é Kagirinaku tōmei ni chikai burū (限りなく透明に近いブル – Gorm beagnach trédhearcach) an chéad leabhar ag Murakami. Bhí sé ina mac léinn nuair a scríobh sé é agus is éard is ábhar dó an chollaíocht agus úsáid na ndrugaí ag daoine óga míshásta. Fearadh fáilte roimh an leabhar mar litríocht de chineál nua agus bhain sé Duais Gunzō do Scríbhneoir Nua sa bhliain 1976. An bhliain chéanna bhain sé Duais Akutagawa agus tháinig tóir mhór air. Sa bhliain 1980 d’fhoilsigh Murakami úrscéal i bhfad níos faide, Koinrokkā beibīzu (コインロッカー・ベイビーズ – Báibíní taisceadán bonnoibrithe), a moladh go hard agus a bhain Duais Noma. Ina dhiaidh sin d’fhoilsigh sé an t-úrscéal dírbheathaisnéiseach 69 agus Ai to gensō no fashizumu (愛と幻想のファシズム) (1987), faoi iarracht ar mheon “madraí allta ag ithe a chéile” sa tSeapáin a leasú.
Tá leagan malartach den tSeapáin le fáil in Go fungo no sekai (五分後の世界 – An domhan i gceann cúig nóiméad) (1994), leabhar a ainmníodh do Dhuais Tanazaki. Sa bhliain 1996 bhain sé Duais Hirabayashi Taiko agus d’fhoilsigh Topaz rabu & poppu topāzu II (ラブ&ポップ トパーズII) faoi chailín meánscoile a dhéanann “enjo kōsai” nó “compánachas cúiteach” le fir níos sine. Rinneadh scannán de.
Sa bhliain 1997 d’fhoilsigh sé Miso in za misosūpu (イン ザ・ミソスープ – In the miso soup), scéinséir atá suite sa cheantar striapachais i dTóiceo agus a bhuaigh Duais Yomiuri. Sa bhliain 2000 tháinig Kibō no kunino ekusodas (希望の国のエクソダス – A n-aghaidh ar thír ab fhearr leo) amach, scéal faoi dhaltaí meanscoile nach bhfuil fonn orthu a thuilleadh cloí le gnáthnósanna na Seapáine agus a chumann pobal Seapánach nua san Idirlíon.
Scéal faoi ionradh a dhéanann Cóiré Thuaidh ar an tSeapáin is ea Hantō wo Deyo (半島を出よ) (2005). Bhuaigh sé Duais Noma na nEalaíon Liobrálach agus Duais Mainichi Shuppan. Rinneadh scannán den úrscéal Ōdishon (オーディション – Audition).
Cnuasacha
Tá aistí, agallaimh agus leabhair phictiúr le Murakami ar fáil freisin, agus tá a lán scannán ann atá bunaithe ar úrscéalta leis.
192 (uimhir)
Is é 192 an uimhir nádúrtha tar éis 191 agus roimh 193.
West Ham
Is baile é West Ham atá suite sa bhuirg Newham, Londain Thoir. I ndaonáireamh na bliana 2011 fuarthas 15,551 duine ina gcónaí ann.
193 (uimhir)
Is é 193 an uimhir nádúrtha tar éis 192 agus roimh 194.
Gaeltacht Thuaisceart an Oileán Úir
Ceantar atá ainmnithe go hoifigiúil mar acmhainn chun teanga labhairt na Gaeilge a chothú is ea Gaeltacht Thuaisceart an Oileáin Úir (nó Gaeltacht Bhuan Mheiriceá Thuaidh). Tá an ceantar suite i dTamworth, Ontario, taobh le hAbhainn an Bhradáin i mbaile fearainn Stone Mills i gcontaetha Lennox agus Addington.
thumb|Suíomh
Stair
In aice láimhe tá sráidbhaile Erinsville, áit a thóg a ainm ó na hÉireannaigh a lonnaigh ann san 19ú céad. Éireannaigh ba ea na chéad chúig mhéara ar an mbaile sin. Tá cáil bainte amach ag an gceantar anois ós ann atá an t-aon Ghaeltacht oifigiúil amháin taobh amuigh de Éirinn le fáil. Ach murab ionann leis na Gaeltachtaí in Éirinn níl pobal buan de chainteoirí Gaeilge i nGaeltacht Bhuan Mheiriceá Thuaidh. Léirigh an tionscnamh oifigiúil an t-aitheantas agus an tacaíocht oifigiúil a bhí faighte ag an nGaeltacht nua. Bhí Declan Kelly, Ambasadóir na hÉireann, i láthair, in éineacht le Helen Gannon ó Chomhaltas Ceoltóirí Éireann. I ráiteas oifigiúil a eisíodh ar 29 Bealtaine 2007, dúirt Éamon Ó Cuív, Aire Gnóthaí Pobail Tuaithe agus Gaeltachta: "Ba mhaith liom comhghairdeas a dhéanamh le pobal Cheanada mar gur bhunaigh siad i gCeanada an chéad Ghaeltacht riamh lasmuigh de Éirinn. Guím gach rath ar an obair agus tá súil agam go mbeidh fás agus forbairt uirthi".
Imeachtaí
Bíonn cúrsaí Gaeilge ar siúl ann agus i mbaile Erinsville freisin. Cuirtear céilithe ar siúl ann agus is féidir campáil ann ach an uain a bheith chuige (go hiondúil i Mí Lúnasa). Tá beartaithe ag na heagraithe ar chábáin do 100 duine a thógáil, in éineacht le seomraí ranga agus le hiarsmalann. Tá tionchar ag Oideas Gael i nGleann Cholm Cille ar na modhanna múinteoireachta agus foghlama. In agallamh leis an BBC dúirt Aralt Mac Giolla Chainnigh, príomheagraí an tionscadail, cé go dtagann na Gaeilgeoirí ó chríocha an-difriúla - ó Cheanada, ó na Stáit Aontaithe, ó Éirinn - gur féidir leo go léir teacht ar aon fhód amháin san áit seo. Áit í a ligeann dóibh beocht a chur ina gcuid den dúchas agus eolas a chur arís ar an nGaeilge.
Camberwell
Is baile é Camberwell atá suite sa bhuirg London Borough of Southwark, Londain Theas.
An Léim Mhór chun Tosaigh
deas|250px|thumb|An Léim Mhór chun Tosaigh Feachtas eacnamaíoch agus sóisialta ba ea An Léim Mhór chun Tosaigh (An tSínis: 大跃进; pinyin: Dà Yuèjìn) sa tSín le linn na mblianta 1958 - 1962.
Michael Davis
Polaiteoir Éireannach ab ea Michael Davis (1875 - 30 Márta 1944). Bhí sé ina bhall de Chumann na nGaedheal ar dtús agus ansin d'Fhine Gael.
Josh Hartnett
Is aisteoir Meiriceánach é Joshua Daniel Hartnett (21 Iúil 1978 a rugadh é).
Iompála
Ainmhí is ea an iompála.
Cnoc Ceann á Gharaidh
Is liagchiorcal ar chósta thiar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Cnoc Ceann á Gharaidh. Tá sé ar cheann de na tógálacha meigiliteacha in aice an Chlachan Chalanais, liagchiorcal eile atá níos mó agus a bhfuil aitheantas níos fairsinge air.
Matthew Saad Muhammad
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea  Matthew Saad Muhammad, a rugadh Maxwell Antonio Loach ar 16 Meitheamh, 1954 i Philadelphia, Pennsylvania agus a fuair bás ar an 25 Bealtaine, 2014.
Eugene Paul Wigner
Fisiceoir teoiriciúil a rugadh i mBúdaipeist, a chaith a shaol i ndiaidh 1930 sna Stáit Aontaithe ab ea Eugene Paul Wigner (1902-1995).
Chuir sé le forbairt na fisice núicléiche is na teoirice candamaí. I 1927 thug sé coincheap imchoimeád na paireachta in imoibrithe núicléacha isteach.
Sna 1930idí chruthaigh sé go raibh raon gearr ag an bhfórsa núicléach láidir.
Chuir sé síos ar imoibrithe núicléacha athshondacha agus imchoimeád an mhóimintim uilligh sa ghuairne leictreonach. Roinn sé Duais Nobel san Fhisic sa bhliain 1963 le Maria Goeppert-Mayer is Hans Jensen.
Crystal Palace
Is baile é Crystal Palace atá suite sa bhuirg London Borough of Lambeth, Londain Theas.
194 (uimhir)
Is é 194 an uimhir nádúrtha tar éis 193 agus roimh 195.
Cnoc Filibhir Bheag
Is liagchiorcal ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Cnoc Filibhir Bheag
Ardeaglais Coventry
Is ardeaglais Anglacánach suite i gCoventry í Ardeaglais Coventry. Is í an tríú ardeaglais Anglacánach in Coventry. Ba bheag nár scrios na Gearmánaigh an dara ceann sa Dara Cogadh Domhanda nuair a bhuamáil siad an chathair ar 14 Samhain 1940. An spuaic an t-aon chuid den ardeaglais a tháinig slán as. Tógadh an eaglais atá ann anois sna blianta 1956–1962. Tá an spuaic agus cuid de na seanbhallaí ina seasamh i gcónaí, taobh leis an eaglais nua.
Ros Goill
Ros Goill an t-ainm atá ar leithinis suite i dtuaisceart Chontae Thír Chonaill in Éirinn, agus é ina luí eadar an Mhaoil Rua is Fánad soir agus Cuan na gCaorach is Corrán Binne siar. Is déscaradh é Ros Goill eadar an tAigeán Atlantach agus fraochmhá Chonallach. Tchítear ar thaobh amháin dobhar maothlach agus tráigheanna bána, agus ar an taobh eile fearsad fhealltach chealgach an Mhaoil Ruaidh. Eadarthu, tugtar faidéar ar meascán portach, cnoc, féarach, ballaí ársa, fuíleacha cuibhreann bó, agus fianaise fhairsing daingnithe uilig mar chruthúnas úsáid na háite ón chianaois. Ainm eile is é Paróiste Ros Goill ar Pharóiste Mhíobhaigh, a chlúdaíonn an leithinis ar fad mar aon le cúlchríoch ar chomhéid.
Stair 7 Seanchas
thumb|Trá Dhumhaigh Tá an áit sáite san fhínscéalaíocht. Tarann ainm an cheantair ó éachtra a tharla fada siar, a deirtear, nuair a bhain Fionn mac Cumhaill ceartas sa deireadh ar mharú Gholl mac Morna, fionnaíolach a athair. Abraítear gur tharla an méid seo ar Charraig Ghoill áit a bhfuil ina luí siar ó chosta Dumhaigh. Cuireadh ceann tíre Goill nó Ros Goill air.
Síltear gur champáil Deirdre agus Naoise ar an Tráigh Mhór agus iad ag teitheadh ó Chonchobar mac Nessa, Rí Uladh tráth agus a Chraobh Dearg (nó Cróeb Ruad mar a thugadh air sa tseanGhaeilig). Is í Gáinne Mhór í an áit is airde ar an leithinis mar aon le Gáinne Bheag. Is ó Gráinne (a bhí geallta le Fionn mac Cumhaill agus a bhí ina leannán do Dhiarmuid Ua Duibhne) a tharanns bunús an ainm. Nuair a bhí siad ag teitheadh ó Fhianna Fhionn a dhul i dtreo na hAlban, chuir siad a tóin fúthu ar mhullach an chnoic úd lena a scíth a ligint ar feadh seala, de réir an tseanchais. Tá damáiste nach beag déanta don taobh siar ó dheas den chnoc de dheasca tochaltáin neamhsrianta le roinnt blianta anuas. Bhaintí úsáid as mar láithreán dumpála fosta. Nach mór a’ náire.
Siar sa cheathrú haois treascairt mac Niall Noígíallach agus Conall Gulban (a mbíodh clú air i dTír Chonaill), loachraí Ulaid, i mBéal Átha Seanaidh agus ag an Bhearna Mhór. Cnagmhaisigh arm Chonaill na hUltaibh frí Ros Goill, Chrích Chloinne Rosa, Chrích Ua nDuach, Chaim-Fhersaid Mhór, síos chun cladach Loch Feabhail. Ba iad Conall Gulban agus a dheartháir Eógan mac Néill iad sinsir Ritheacha Thír Conaill agus Tír Eógain (is é sin Tír Eoghain) fá sceach.
Colm Cille
Mar aon le molmhór áiteanna eile i dTír Chonaill agus i gCúige Uladh, bíonn a dhotháin finnscéaltaí ag muintir Ros Goill ar Cholmcille. B’fhear uasal é Colm Cille, garmhac Chonaill Gulban, a rugadh i nGartán é, chuaigh sé isteach san sagairt agus thoisigh sé ag cur na Críostaíochta chun cinn ar fud na hÉireann. Roimh dhíbhirt Cholmcille i nDál Riata agus i Ríocht na Cruithneach, bhun Colm Cille mainistreacha i nDoire agus i gCeanannas Mór, agus aithnítear gur chuir sé mórán foras eile ar bun, ina measc siúd atá seanteach an phobail ag Míobhaigh, atá lonnaithe i baile fearainn darb ainm Cluain tSalach, a deirtear. Deirtear fosta gur chur sé an t-ardchros in airde i gcré na cille, ar ar fhág sé rian a mhéar ar an chloch. Lena chois sin leath sé sías mallachtaí agus beannachtaí ar bhailte fearainn sa pharóiste de réir mar a cuireadh fáilte roimhe: cuireadh mallacht ar Dhún Dubháin Uachtarach ionas go mbeadh mután i measc a phobail i dtólamh, i ndheaidh bunadh na háite staicín áiféise a dhéanamh de Cholmcille, gídh go ndúirt sé nach mbeadh duine ar bith as An Dumhaigh ná Oileán an Bhráighe báite chun báis choíche. Deir daoiní go bhfuil marcanna a chosa le fáil ar charraig sna Dúnaibh.
Sa Lá atá Inniu Ann
Tá plúr gníomhaíochtaí ar fáil go háitiúil: slatiascaireacht, fánaíocht, galf agus spóirt uisce. Mar cheann de na ceantair Gaeltachta is faide soir, tá traidisiún cultúrtha bríomhair le fáil ann, áit a bhfuil go leor ealaíontóirí agus ceoltóirí ina gcónaí ann.
Cha dtearn drochinntí pleanála siar sna 90aidí mórán maitheasa ar bith do Ros Goill, agus chuaigh an easpa réachtaíochta i bhfeidhm go huafásach ar an cheantar maguáird chomh maith. Mar aon le cuid mhór na leathchoda thiar na tíre, has suffered from unchecked ribbon development. Is urainn éalú ó seo go furasd (seachas sna príomhbhailte) le theacht ar Éirinn a bhí na céadta blianta ó shin.
Tá tuairim is dhá mhíle duine ann. Labhraítear Gaeilig i dtuaisceart an pharóiste an-drásda (An tÍochtar) ach tá sí ag dul i léig le fada an lá. Chan fhuil mórán Gaeilige fágtha i ndeisceart na paróiste (An tUachtar). D’fhoscail Éamonn de Valera Coláiste Gaeilige sa bhliain 1952 agus bíonn scoláirí (go háirid as Tuaisceart na hÉireann) ag freastal ar chúrsaí Gaeilige ansin i gcaitheamh an tsamhraidh achan bhliain.
Tá Cé na nDúnaibh, ar Chuan na gCaorach, ag tiontú go gasta lena bheith ina bhaile den chéad scoth fá choinne an tionscadail turasóireachta iascaireachta. Gach Fómhar, bíonn báid chairtfhostaithe ag úsáid na nDúnaibh mar áit thoisithe do chairtfhostuithe tuiníní gorma móra. Amharc ar  le haghaidh tuilleadh eolais.
Canúint na hÁite
Rinn Léaslaoi Lúcás taighde ar an chanúint Gaeilige a labhraítear san áit. Tá Ros Goill ar an bheagán Gaeltachtaí in Éirinn ina gcluintear an mhír bhriathartha cha, chan, char in áit ní, níor inniu. Tchítear an nod seo fost i nGaeilig Thír Eoghain, Ard Mhacha, Aontroma, an Dúin, agus Dhoire. Baintear úsáid as é, í, iad in áit sé, sí, siad an Chaighdeáin, agus de réir sheanúsáid Ghaeilge Uladh, deirtear "a dhéanamh" in áit "é a dhéanamh": chan a ghoid a rinn é (Ultach) = "ní é a ghoid a rinne sé" (Deisceartach), a deirtear i nGaeilig Ros Goill. (Is é is brí leis an méid seo ó dheas ná "is dual dó é".)
Bailte Fearainn
Tá 19 baile fearainn ar leithinis Ros Goill;:
Nótaí
Lucas, Leslie W. More about Mevagh 2nd ed. (Appletree Press,1982)
Ceann Hulavig
Is liagchiorcal ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Ceann Hulavig
Réigiún Eacnamaíochta an Chianoirthir
Ceann amháin de chuid na réigiúin eacnamaíochta is ea Réigiún Eacnamaíochta an Chianoirthir nó Дальневосто́чный экономи́ческий райо́н as Rúisis. thumb|250px|right|Réigiún Eacnamaíochta na Sibéire Thoir sa [[Rúis]]
Dulwich
Is baile é Dulwich atá suite sa bhuirg London Borough of Lambeth, Londain Theas.
Ceannairc
deas|250px|thumb|Ceannairc Is reibiliún oscailte i gcoinne na húdaráis ceart, go háirithe a rinneadh saighdiúirí nó mairnéalaigh i gcoinne a hoifigigh í ceannairc.
An Ísiltír i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Iomaitheoirí
alt=|mion|Duncan Lawrence ag cur i láthair i [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2019|2019]]
Cethern mac Fintain
Sa Rúraíocht i Miotaseolaíocht na nGael, gaiscíoch na nUladh ab ea Cethern mac Fintain a thug cabhair do Chú Chulainn i rith an Táin Bó Cuailnge.
Agus Cú Chulainn ina luí, gortaithe tar éis a comhraic le Ferdia, chuaigh Ceithearn sa chath ar a charbad, lomnocht agus armtha ach le bior airgid. Mharaigh sé mórán fear, ach gortaíodh sé go dona.
Chuir Cú Chulainn fios ar dhochtúirí na gConnacht um Ceithearn a airde a thabhairt dó. Dúirt an chéad doctor leis go bhfaigheadh sé bás de bharr a chréachtaí. Cuir Ceithearn le buille a inchinn ad cúl a chinn amach agus d'iarr sé ar dara tuairim. Dúirt naoi ndochtúir is daichead an rud céanna dó, agus mharaigh sé iad duine ar dhuine, seachas duine amháin nbharr fágadh ach gan mothú. Sa deireadh, chuir Cú Chulainn fios ar dhochtúir Chonchúir, Fingín.