cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Uinseann Ó Colla (Mad Dog Coll)
Oiliúint an Ógchiontóra
Tholg Vincent an eitinn nuair a bhí sé cúig bliana déag d'aois, agus cuireadh i dteach téarnaimh in Otisville é le biseach a fháil. D'éalaigh sé ón áit sin féin, agus beag beann ar an bhfuacht amuigh agus ar an ngalar, chaith sé deireadh an fhómhair agus tús an gheimhridh sna sráideanna. Sa deireadh, rugadh air agus coinníodh cúpla mí in ospidéal an bhardais é go dtí gur tháinig cuma éigin sláinte air.
Mhair Vincent ag déanamh coireanna ar feadh tamaill eile, ach i Mí Lúnasa 1926, ghearr an chúirt téarma dó i lárionad ceartúcháin na n-ógchiontóirí in Elmira, Stát Nua-Eabhrac. Cé go raibh an áit seo ceaptha mar ionad ceartúcháin do na hógchiontóirí le hiad a athoiliúint ar dhóigh dhaonnachtúil, le fírinne bhí brúidiúlacht agus céasadóireacht ag rith damhsa ar fud an ionaid. Bhí na háitritheoirí ag bualadh agus ag éigniú a chéile go minic, agus na séiléirí ag dul i muinín na láimhe láidre le spraic éigin a chur orthu.
Is léir nár fhoghlaim Vincent ach tuilleadh scileanna coiriúla ina leithéid d'áit. Is é an tátal a bhain údaráis an lárionaid as mo dhuine ná nach raibh ciall aige do chúrsaí moráltachta ná dúthracht ann chun oibre. Nuair a scaoil siad saor leis an chéad uair, chrom sé ar an gcoiriúlacht gan mhoill, agus cuireadh isteach é arís eile. Faoi dheireadh, sa bhliain 1929, d'fhág sé Elmira go deifnídeach. mion|Leonardo Cimino sa [[scannán Mad Dog Coll (1961)]]
An Lánchosc agus an Choirpeacht
Chuaigh Vince i ngleic lena chuid tascanna le díograis mhór Shádach. Mar shampla, uair amháin, bhí beirt deartháireacha Éireannacha, John agus Joe Rock ag díol biotáille i mBronx i bhfad sular chuala aon duine iomrá ar Vince ná ar Schultz féin. Ó dhiúltaigh siad deachú a íoc le Schultz, tugadh ar Vince díoltas a imirt orthu. Is é an rud a rinne Vince ná fear acu a fhuadach agus leadhbairt uafásach a thabhairt dó. Nuair a bhí an fear bocht crochta ar a ordóga de bhacáin seamlais, chuir Vince scriosán éadaigh ar a shúile a bhí ar maos le hábhar silte ó fhear a raibh gónairith air. Is féidir leis na baictéir ghónairith tonnta na súl a ionfhabhtú agus a athlasadh go dona, agus mar sin, nuair a scaoil Vince saor le Joe Rock, bhí sé ina chreapaltán dall, agus é sásta éirí as gnó na biotáille ar an toirt. mion|273x273px|Bugsy Siegel
Ag Scarúint le Schultz
Níor fhan Vince i bhfad ag obair do Schultz, nó ní raibh meon na beirte sin ag teacht le chéile. Ní bhíodh Vince sásta aird a thabhairt ar orduithe aon duine, nó ba dóigh leis gurbh aige féin ab fhearr a bhí fios a ghnó féin, ach ar ndóigh, theastaigh ó Schultz nach rachadh aon duine dá chuid cúlaistíní chun cearmansaíochta air. Rinne Vince agus drongadóir eile darbh ainm Carmine Barelli ruathar mór robála, agus thit sé ar chrann an Éireannaigh an chuid ba mhó den obair pleanála agus ullmhúcháin a dhéanamh. Bhí Vince den bharúil go raibh curadhmhír na creiche - ocht míle déag dollar - ag dul dósan, ach theastaigh ó Barelli an chreach a roinnt go cothrom. Chuaigh sé ar lorg cuidiú ó Schultz, agus b'é deireadh an scéil gurbh é Schultz féin a thóg an tríú cuid den chreach: ní bhfuair Coll agus Barelli ach sé mhíle dollar an duine. Ní raibh Vince sásta, agus mar sin, d'fhág sé slán ag Schultz le cromadh ar a dhrong féin a chur ar bun. Mheall sé chuige drongadóirí míshásta as measc chúlaistíní Schultz, agus mharaigh sé Barelli nuair a sceith seisean le Schultz go raibh Coll ag dul in iomaíocht leis. clé|mion|288x288px|Louis Buchalter Thosaigh Coll ag imeaglú na dtábhairneoirí a bhí ag íoc táille cosanta le Schultz, agus é ag áitiú orthu go mba chóir dóibh an deachú a thabhairt dósan feasta. D'fhuadaíodh sé trucailí dáileacháin alcóil de chuid Schultz. Bhí na póilíní féin barúlach go raibh sé ag déanamh dea-oibre ag cur as do Schultz. D'éirigh ina chogadh dearg idir Coll agus Schultz, agus maraíodh naonúr déag, ar a laghad, sa chogadh sin.
Bás a Dhearthára agus Fuadach "Big Frenchy"
Ba le linn an chogaidh seo a mharaigh lucht leanúna Schultz deartháir Vince, Peter Coll. Ní ceannaire carasmatach ar aon leibhéal lena dheartháir a bhí ann, mar Pheter, ach gnáthchiontóir. Mar sin féin, bhí ról tábhachtach aige, ó bhí sé ábalta maolú ar mheon fíochmhar a dhearthára. Maraíodh ar an 30 Bealtaine 1933 é. Cé gur fear cruálach a bhí ann riamh, chuaigh Vince thar cheasaí ar fad anois. Mharaigh a dhrong duine i ndiaidh duine de lucht leanúna a namhad, agus d'ionsaigh siad garáiste de chuid Schultz leis na meaisíní agus na leoraíonna istigh a scrios ar fad. Sa deireadh, d'fháiltigh Schultz na póilíní féin isteach chuige le go mbeadh cosaint éigin aige ar chuthach Vince. mion|Owney Madden, 1 Meitheamh 1931 I Meitheamh 1931, d'fhuadaigh Coll "Big Frenchy", nó George Jean de Mange - boc mór i saol na coiriúlachta a bhí ina pháirtnéir gnó ag Owney Madden, "an Diúc". Drongadóir cliste a bhí i Madden agus é ar dhuine acu siúd a bhí ag cur malairt cuma ar an gcoirpeacht eagraithe: bhí sé á "príomhshruthú", agus é ina fhear gnó den ghnáthchineál i mbreis ar a bheith ina choirpeoir. Bhí aithne aige ar na maithe is na móruaisle freisin. D'íoc Madden luach fuascailte a chara gan mhoill, ach is léir nach raibh sé sásta a leithéid d'uirísliú a mhaitheamh do Coll. Bhí namhaid thar a acmhainn ag Coll anois.
Fuadach Billy Warren
Go gairid ina dhiaidh sin, robáil Coll fear darbh ainm Billy Warren. Bhí Warren ina "bhaincéir" ag geallghlacadóirí agus ag lucht cearrbhachais: d'fhéadfadh sé dhá chéad míle dollar a iompar taobh istigh dá chóta le hiasacht thobann a thabhairt don té a bhí ina call, ar ús millteanach ard, ar ndóigh. Tháinig Coll agus a leathbhádóir aniar aduaidh ar Warren, agus b'éigean don "bhaincéir" an 83,000 dollar a thabhairt uaidh a bhí ar iompar aige.
Níor thaitin an eachtra seo le Madden. Bhí sé inbharúla go raibh Coll ag tarraingt calláin agus trioblóide, ag cur na ndaoine trí chéile agus ag cur isteach ar an ngnó. Thairis sin, bhí speisialtóireacht Coll - an fhuadaitheoireacht - ag dul as faisean, ó bhí an iomarca poiblíochta agus gáifeachais ag baint léi. B'fhearr le mafiosi na ré nua a gcuid oibre a dhéanamh go ciúin agus ligean orthu nach raibh iontu ach fir ghnó den ghnáthchineál. Ní raibh fear taomach taghdach spadhartha cosúil le Coll ró-oiriúnach do stíl nua na coirpeachta eagraithe. Mar sin, lá de na laethanta, chaithfeadh sé imeacht.
Marú Michael Vengelli
Lean sé leis ag cur cogaidh ar Schultz, ach ansin, tharraing sé súil an tsaoil mhóir air féin le heachtra nár chúis mhaíte í go díreach. D'fhéach sé le Joey Rao, fear tábhachtach i mbaicle Dutch Schultz agus namhaid pearsanta de chuid Coll féin, a mharú i bplódcheantar Iodálach nuair a bhí ina neartlá. Má d'éirigh le Rao teacht slán ó na hurchair, fágadh Michael Vengelli, tachrán cúig bliana, gonta go héag ar an tsráid, agus ghortaigh an lámhach cúigear páistí eile go dona. Is follasach go raibh muintir Nua-Eabhrac ar fad ag bagairt an míle murdar ar na mafiosi go léir i ndiaidh na n-imeachtaí seo, agus bhí sibhialtaigh ag caint faoi ghrúpaí forairdill a chur ar bun le deireadh dearfa a chur leis na coirpigh eagraithe, ó nach raibh an chosúlacht ar na póilíní go bhféadfaidís é a dhéanamh, iad féin. Follasach go leor, ní raibh na drongadóirí féin róshásta le claochlú seo an atmaisféir. Bhí sé ag déanamh dochair don ghnó. clé|mion|speakeasy: 21 Club, Nua-Eabhrac
Na Póilíní ar Thóir an "Mhadra Mire"
Bhí tóir buile ag na póilíní ar Coll i ndiaidh mharú Michael Vengelli. Bhí bás an linbh ar fud na nuachtán, agus na hiriseoirí ag éileamh go n-agrófaí díoltas míthrócaireach ar Coll agus ar a chuid drongadóirí gan triail chúirte ar bith. Cuireadh ina leith go raibh siad ar meisce nuair a mharaigh siad an tachrán, agus gur bhain siad sult de chineál éigin as an ainghníomh. Tugadh "dreancaidí i mbréagriocht an duine" orthu, agus ainmneacha ba mheasa ná sin. B'é ba toradh don atmaisféar seo ná gur mharaigh na póilíní roinnt daoine a raibh siad in amhras orthu, daoine gorma go minic, nach raibh baint ar bith acu le gnóthaí cama Coll.
Cuireadh bleachtairí ar stádar i bplódcheantar na nIodálach - bleachtairí a raibh Iodáilis ó dhúchas acu - ach is ar éigean a d'éirigh leo leathfhocal a bhaint as muintir an cheantair, nó thug siad urraim don omertà, dlí an tosta. Chuaigh na bleachtairí ar lorg Joey Rao féin.
Bhí Rao díreach tar éis Dutch Schultz a thréigean le dul i gcomhar le boc mór na droinge Sicilí, Cino Terranova. Roimhe seo féin, tháinig sé slán as cúpla iarracht dúnmharaithe, nó bhí cleas diabhalta aige le cur isteach ar aon duine a bheadh ag féachaint le hé a mharú: bhíodh sé ag roinnt boinn airgid ar na páistí, agus mar sin, bhíodh slua acu ina mhórthimpeall gach áit dá rachadh sé, agus chaithfeadh an dúnmharfóir dul sa seans go mbuailfeadh a urchar dhuine de na páistí.
Fuair na póilíní an chéad leid thábhachtach ó dhuine eile ar fad seachas Rao, fear óg darbh ainm Tommy Trabino. Andúileach agus díoltóir drugaí a bhí ann. Nuair a chuir na póilíní ceastóireacht air, rinne siad céasadóireacht de, ionas gur bhris siad dhá easna air. Ní raibh sé sásta fianaise a thabhairt sa chúirt ina dhiaidh sin, agus b'éigean don ionchúisitheoir sa deireadh cead a chos a fhágáil aige.
Sa deireadh, theip ar na póilíní a ndóthain fianaise a bhailiú in aghaidh Coll. D'éirigh leo, áfach, é a chúiseamh i gcoir eile, mar atá, seilbh mhídhlíthiúil ar arm tine. Ó bhí sé ciontaithe sa choir seo uair amháin cheana féin, níor glacadh léi mar oilghníomh a thuilleadh, ach mar fheileonacht.
Coll agus Legs Diamond
Idir an dá linn, bhí Coll ag déanamh taiscéalaíochta i dTuaisceart Stát Nua-Eabhrac, i ríocht Legs Diamond. Ní raibh an gnó ag éirí le Legs mar a bhíodh. Mar sin, ghlac Coll an plean go rachadh sé i gcomhar le Legs ag gáinneáil le biotáille, agus nuair a bheadh an bheirt acu ina suí go socair agus ag fáil an lámh in uachtar ar na dronga eile, d'fhéadfadh sé Legs a mharú agus a leathsan den ghnó a shealbhú.
Na hoibríochtaí a bhí ar shiúl ag Coll in Albany le Legs Diamond a mharú nó le comhoibriú a chur ar bun leis - is dealraitheach nach raibh a fhios ag Coll féin cé acu den dá rud a bhí sé a iarraidh a dhéanamh i ndáiríre - tharraing siad súil na bpóilíní i dtreo na háite, agus caitheadh na fir ba scanrúla i ndrong Coll i dtóin an phríosúin. Is dócha nár chinn sé ach anois gurbh fhearr dó comhoibriú le Legs ar dtús agus é a mharú ina dhiaidh sin. Chuaigh sé i dteagmháil le Legs, agus tháinig siad ar chomhthuiscint.
Cuid den chomhthuiscint sin ab ea go gcaithfeadh Coll airgead a shaothrú le Legs a choinneáil glan ón bpríosún. Ghlac sé leis gurbh é an fuadach a thabhódh an t-airgead dó. Bhí sé beartaithe aige fear darbh ainm Connie Immermann a fhuadach, úinéir club oíche a raibh an-seasamh aige i measc choirpigh na háite. De thaisme, áfach, d'fhuadaigh sé deartháir Connie, George Immermann. D'éirigh leis, áfach, 25,000 dollar a shaothrú ar an jab, slám maith a shásaigh Legs.
D'éirigh an comhoibriú go maith le Coll ar dtús, ach ansin, thosaigh na póilíní ag ionsaí a chuid síbíní. Rinne na ruathair seo an-dochar dá ghnó, agus dá réir sin, bhí a chuid naimhde ag sealbhú na muráití uaidh.
Gafa...
Is beag scanradh a bhain na póilíní as an Madra Mire nuair a chonaic sé chuige iad. Ar ndóigh, bhí i bhfad níos mó eagla air roimh scuad dúnmharfóirí de chuid Dutch Schultz. Ní raibh na póilíní in ann é a scanrú ar aon nós, nó sa phríosún, bheadh sé slán sábháilte ó Schultz.
D'aithin an finné súl - fear oibre a chonaic an dúnmharú - "toirpéad" Coll, fear darbh ainm Dominick "Tuffy" Odierno, chomh maith le Frank Giordano mar dhúnmharfóirí Joe Mullins. Bhí Giordano ina ilcheardaí i ndrong Coll, nó bhíodh sé freagrach as ullmhúcháin phraiticiúla na gcoireanna: bheadh seisean ag cur an lóistín in áirithe agus ag tiomáint an ghluaisteáin éaluithe. Mar sin, bhí sé nádúrtha gurbh eisean a bhí ag an roth stiúrtha an iarracht seo freisin.
Go gairid i ndiaidh bhreith Giordano agus Odierno, bhí Coll féin á ionchúisiú i ndúnmharú an tachráin. Le linn na próise seo, maraíodh Legs Diamond. Níor thángthas ar na ciontóirí, cé go raibh sé soiléir gurb iomaí drongadóir i Nua-Eabhrac a raibh cúis aige le hé a mharú.
Bhí na húdaráis meáite ar Coll a dhaoradh chun báis as dúnmharú an bhuachalla bhig, ach sa deireadh, bhí fuar acu. Bhí dlíodóir an Mhadra Mire ábalta a áitiú ar an gcoiste cúirte nárbh aon iontaoibh é príomhfhinné na gcúisitheoirí. Mar sin, ní raibh de rogha acu i ndiaidh an iomláin ach Coll a éigiontú.
...agus Scaoilte Saor Arís!
Ar ndóigh, bhí na nuachtáin agus lucht a léite ar coipeadh le fearg, nuair a chualathas go raibh cead a chos ag an Madra Mire, agus é ar a sheanléim. Ar an 11 Eanáir 1932, áfach, rugadh ar Coll arís, agus é díreach ag caitheamh mhí na meala lena chailín Lottie (bhí siad tar éis ceadúnas pósta a lorg is a bhaint amach ón mbreitheamh, ach is dealraitheach nár phós siad riamh i ndáiríre). Bhí na póilíní ag déanamh go raibh Coll tar éis a ordú dá chuid cúlaistíní Dutch Schultz a mharú. Bhí Schultz beo breabhsánta i gcónaí, áfach, agus ní raibh fianaise ar bith ag na póilíní in aghaidh Coll. Mar sin, scaoil siad saor leis i ndiaidh tamaillín, ach má scaoil, bhí an chuma ar an scéal go raibh na húdaráis meáite anois ar ghéarleanúint cheart a dhéanamh ar an Madra Mire. San am céanna, bhí na hiriseoirí ag scríobh leo faoin gcogadh dearg idir Coll agus Dutch Schultz. Bhí na coirpigh ag léamh nuachtán chomh maith leis na daoine eile, agus chrom siad ar an gcogaíocht a bhítí a shamhlú leo.
Ródach na Féile Bríde
Ar an 1 Feabhra 1932, mharaigh lucht leanúna Dutch Schultz beirt fhear de dhrong Coll sa bhaile acu. Fuair bean de lucht a n-aitheantais bás sa teagmháil chomh maith. Is dócha go rabhthas ag iarraidh Coll féin a mharú, ach nuair nár tháinig scuad an bháis ar an mboc mór féin, ghabh siad leor leis na cúlaistíní.
Chuir Coll brú ar Madden, agus é ag iarraidh cuid de bhrabús na ngrúdarlann a ghearradh air mar chíos dubh. Ní bhfuair sé ach an cur ó dhoras, áfach. Mar sin, chinn Coll ar Jack Marron, a bhí pósta ar dheirfiúr Madden, a fhuadach agus 100,000 dollar a éileamh mar phraghas a fhuascailte. Níor fhuadaigh sé Marron, áfach - ní dhearna sé ach scairt teileafóin a chur ar Marron agus a rá leis go maródh sé Marron mura n-íocfaí an tsuim airgid sin leis.
Feallmharú
mion|Thompson submachine gun Bhí tráthnóna ann nuair a bhain Coll amach Sunnyside i New Jersey, áit a raibh lucht aitheantais aige, agus gnóthaí coiriúla le socrú leo. Ag filleadh abhaile ón gcruinniú a bhí aige leo siúd, bhuail Coll agus an fear a bhí á chomóradh mar gharda cosanta, bhuail siad isteach i ndruglann London Chemists ag 314 West Twenty-Third Street in aice le hÓstán Cornish Arms, áit a raibh cónaí ar Coll agus ar a chailín Lottie.
Chuaigh Coll i mbosca teileafóin sa siopa le scairt a chur ar Madden, ach ní bhfuair sé cead cainte leis an mboc mór. An duine a d'fhreagair, bhain sé comhrá fada as Coll, ionas go mbeadh d'uain ag scuad an bháis a gcuid oibre a chur i gcrích. Bhí an Madra Mire ag caint ar an nguthán i gcónaí nuair a bhain gluaisteán na murdaróirí amach London Chemists. Ní raibh maith ar bith sa gharda cosanta, nó a thúisce is a chonaic sé buíon an bháis ag teacht isteach, sheangaigh sé leis ar a bharraicíní. Dhírigh na dúnmharfóirí a gcuid arm tine ar an mbosca teileafóin ar a suaimhneas, i nganfhios do Coll, agus aimsiú maith acu. Bhí Coll i mbun comhrá i gcónaí nuair a criathraíodh le cúig philéar déag é, agus bhí sé marbh sular thit sé as a sheasamh. mion|Saint Raymond's Cemetery (Bronx) B'iad Leonard Scarnici agus Anthony Fabrizzo a mharaigh Coll, agus Bo Weinberg ag tiomáint an ghluaisteáin. Ní raibh fad saoil i ndán d'aon duine acu. Maraíodh Fabrizzo ar an 20 Samhain 1932 i ndiaidh dó iarracht theipthe a thabhairt ar Bugsy Siegel a mharú. Maidir le Scarnici, cuireadh chun báis é ar an 27 Meitheamh 1935. Dúnmharú bleachtaire a thabhaigh an pionós dó, ach ag fanacht leis an mbású dó i Sing Sing, d'admhaigh sé ceithre dhúnmharú déag ar fad, dúnmharú Coll ina meascsan. Chuaigh ceal i mBo Weinberg i ndiaidh an 9 Meán Fómhair 1935. Creidtear gurbh iad cúlaistíní Dutch Schultz a mharaigh iad, ó bhí Weinberg ag comhoibriú le Lucky Luciano in aghaidh Schultz. B'iad Luciano agus a chuid comhghuaillithe a mharaigh Schultz go gairid ina dhiaidh sin.thumb|220x220px|Vincent Coll (lár) ag fágáil na cúirte i Nua-Eabhrac sa bhliain 1931|clé
Tom O'Higgins
clé|mion|I 1974 ceapadh é ina Phríomh-Bhreitheamh agus bhí an oifig sin aige go dtí 1985. Breitheamh agus polaiteoir Éireannach ab ea Tom O'Higgins (23 Iúil 1916 – 25 Feabhra 2003). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.
Saol
Fuair O'Higgins a chuid oideachais ag Coláiste Mhuire, Ráth Maonais, ag Coláiste Coill Chluana Gabhann, ag Coláiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath agus Óstaí an Rí. Glaodh chun an Bharra é i 1938 agus chun Bharra na Sinsear i 1954.
Ó 1954 go 1957, bhí O'Higgins ina Aire Sláinte sa dara comhrialtas agus bhunaigh sé an córas Árachais Sláinte Saorálaigh (ASS).
Bhí O'Higgins ina iarrthóir ar Uachtarán na hÉireann sna toghcháin uachtaránachta i 1966 agus arís sa bhliain 1973.
I 1973 ceapadh O'Higgins ina Bhreitheamh Ard-Chúirte. I 1974 ceapadh é ina Phríomh-Bhreitheamh agus bhí an oifig sin aige go dtí 1985.
I 1985 ceapadh é ina Bhreitheamh ar Chúirt Bhreithiúnais na gComhphobal Eorpach (ECJ). I 1996 d'fhoilsigh sé a chuimhní cinn, dar teideal A Double Life.
Fuair sé bás i 2003.
Cásanna
I measc na gcinntí ba thábhachtaí dá chuid bhí:
Robin Llwyd ab Owain
Is údar agus file é Robin Llwyd ab Owain (rugadh Meitheamh 1958; ainm cleite:Robin Llwyd). Ghnóthaigh sé an 'chathaoir' ag Eisteddfod Náisiúnta na Breataine Bige sa bhliain 1991, in yr Wyddgrug, as an óid a chum sé ""Merch Ein Amserau"  (Cailín ár linne).   Scríobhadh an óid Merch ein Amserau ar bhealach nua-aimseartha agus dar le duine den na léirmheastóirí Eirian Davies bhí an óid "torri tir newydd"  (ceannródaíoch).
Tá liricí amhrán scríofa aige freisin e.g. Pedair Oed (Rhys Meirion) agus Brenin y Sêr (Bryn Terfel). Scríobh sé liricí scripte agus amhrán na gceoldrámaí Ceidwad y Gannwyll (1985), Rhys a Meinir (1987), Iarlles y Ffynnon (1992-3) agus Pwy bia'r Gân?(2003).
Níl imleabhar (páipéar) dá shaothar foilsithe aige, ach foilsíodh Rebel ar y We ar an nGréasán Domhanda i mí na Nollag 1996; ba é seo an chéad imleabhar sa Bhreatnais a cuireadh ar an nGréasán Domhanda. Athraíodh teideal an imleabhair dhigitigh seo ar an 22 Bealtaine 2006 go 'Rhedeg ar Wydr'. thumb|200px|right|Robin Llwyd ab Owain ag searmanas na cathaoireach ag an Eisteddfod i mBro Delyn, 1991
An Fhondúireacht 'Wikimedia'
Ar an 1 Iúil 2013, cheap Wikimedia UK agus Wiki Cymru Robin mar chéad Bhainisteoir na Breataine Bige. Is é an ról atá aige ná ábhar Vicipéid na Breataine Bige (Wicipedia Cymraeg. https://cy.wikipedia.org/wiki/Hafan) agus ábhair de chuid na Breataine Bige a leathnú amach ar Wikipedia an Bhéarla. Mar chuid den scéim seo, tugann Tionól Náisiúnta na Breataine Bige tacaíocht airgeadais le haghaidh eagarthóirí nua a oiliúint. Ag labhairt dó faoi cheapachán Robi, dúirt Jon Davies, Príomhfheidhmeannach Wikimedia UK: "Is cuid riachtanach dár straitéis for-rochtana é ceapachán Robin mar Bhainisteoir na Breataine Bige. Is é Wikipedia na Breataine Bige an suíomh Gréasáin Breatnaise is mó éilimh ar domhan agus táimid bródúil as tacú leis an Bhreatnais.
An Eaglais, Contae Thiobraid Árann
Is baile suite i gContae Thiobraid Árann í an Eaglais.
IPod
Is raon de sheinnteoirí ceoil iniompartha de chuid na cuideachta, Apple é iPod. Ceol Is é a bhí as an iPod trí cluasáin a breiseán tú isteach measc na ngnéithe eile cluichí, pictiúir féachana, agus an úsáid a bhaint as an idirlíon. Scaoileadh an iPod chéad uair sa bhliain 2001. Tá cineálacha éagsúla de na feiste, lena n-áirítear an "Classic", "Nano", "Shuffle​​", agus "Touch". Is é an ceann is costasaí na Touch, a eisíodh i 2007, chomh maith le gléas den chineál céanna, an iPhone. Amhráin go minic atá ar an iPod thagann ó iTunes, ach amháin i gcás an siopa leat amhrán a cheannach.
Dion Boucicault
Aisteoir agus drámadóir Éireannach ab ea Dion Boucicault (né Boursiquot; 26 Nollaig 1820 i mBaile Átha Cliath – 18 Meán Fómhair 1890) agus d'éirigh go hiontach leis i Sasana agus sna Stáit Aontaithe sa 19ú haois. Ceannródaí cultúir ab ea é, a d’fhág a lorg ar shaol na n-ealaíon agus na hamharclannaíocht a go háirithe. clé|mion|224x224px|Dion Boucicault -Amharclann Harvard
"Athair na hAmharclannaíochta"
Scríobh Boucicault na chéad drámaí suite in Éirinn sa 19ú haois, go mór mór The Colleen Bawn, Arrah-na-Pogue agus The Shaugraun. Níós déanaí, mhothaigh sé go raibh rud éigin curtha i gcrích aige nuair a scríobh sé, "When I wrote the Colleen Bawn, I invented the Irish drama. It was original in form, in material, in treatment and in dialogue". Tugtar "athair na hamharclannaíocht a in Éirinn" ar Boucicault, agus "athair na drámaíochta nua-aimseartha sna Stáit Aontaithe".
Bíonn an mhéaldrámatacht in uachtar sna drámaí seo, plódaithe le bréag-Éireannaigh agus steiréitíopaí. Bíonn deireadh maith ar an scéal i gcónaí agus baineann an greann an lá. Bhíodh íomhá taitneamhach de na tuathaigh Éireannacha ina chuid drámaí, measctha le méaldráma go leor. clé|mion|207x207px|scigphictiúr, 1873
Drámaí
Rinneadh an chéad léiriú poiblí de The Colleen Bawn  ar Broadway (i Laura Keene's Varieties) ar 29 Márta 1860. Chonaic an Bhanríon Victoria An Cailín Bán trí uair sa bhliain 1861 agus choimisiúnaigh sí uiscedhathanna a dhéanamh de.
Rinneadh an chéad léiriú poiblí de "Arrah-na-pogue" sa "Theatre Royal" i mBaile Átha Cliath (Sráid Hawkins) ar an 7 Samhain 1864. clé|mion|222x222px
Matt Carter (Coronation Street)
Is carachtar ficseanúil é Doctor Matthew "Matt" Carter ar an gclár teilifíse Coronation Street. Ghlac Oliver Mellor an pháirt mar Matt idir 2010 agus 2013.
Stailc ocrais 1981
Sa bhliain 1981 chuaigh príosúnaigh Phoblachtánaigh ar stailc ocrais i dTuaisceart Éireann.
thumb|Leac chuimhneacháin i n[[Doire.]]
Cúlra
Ó theip ar rialtas i ndiaidh rialtais cúrsaí an Tuaiscirt a shocrú go polaitiúil, d'fhéach siad le Tuaisceart Éireann a thabhairt chun "normáltachta". Cuid de seo ab ea gur éirigh siad as an imtheorannú agus gur bhain siad stádas an chime pholaitiúil de na príosúnaigh pharaimíleata. Ón mbliain 1976 ar aghaidh, b'iad "cúirteanna Diplock", ar chúirteanna gan choiste iad, a thriaileadh na príosúnaigh pharaimíleata. Níor mhaith leis na húdaráis na cásanna seo a fhágáil faoi ghnáthchoisteanna cúirte, ó bhí an baol ann go n-imeaglófaí na giúróirí. I ndiaidh na trialach, chaití leo mar nach mbeadh iontu ach gnáthchiontóirí.
Le cur in aghaidh an pholasaí seo, chuaigh príosúnaigh Phoblachtánacha na Ceise Fada ag agóidíocht: bhí siad ar an mblaincéad, mar a thugtaí air, nó ag glacadh páirte san Agóid Shalach.
Stailceanna
Shroich an agóidíocht a buaic sna blianta 1980 agus 1981, nuair a chuaigh na príosúnaigh ar stailc ocrais leis an stádas polaitiúil a fháil ar ais.
I Stailc Ocrais na bliana 1980, chuaigh seachtar príosúnach Poblachtánach, seisear acu ina Sealadaigh agus ceann amháin ina mbaill d'Arm Fuascailte Náisiúnta na hÉireann, ar céalacan. Thosaigh an chéad stailc ocrais ar an 27 Deireadh Fómhair 1980. Stop an stailc ar an 18 Nollaig den bhliain sin nuair a sheol an rialtas litir chuig na príosúnaigh.
I Stailc Ocrais na bliana 1981, chuaigh deichniúr príosúnach Poblachtánach, seachtar acu ina Sealadaigh agus triúr eile ina mbaill d'Arm Fuascailte Náisiúnta na hÉireann, ar céalacan go dtí gur stiúg siad le hocras. B'é Roibeard Gearóid Ó Seachnasaigh, nó Bobby Sands, an chéad duine acu a cailleadh. Roimh a bhás, vótáladh isteach sa Pharlaimint (Teach na dTeachtaí) é, agus d'éirigh an t-éacht céanna lena ghníomhaire toghchánaíochta, Owen Carron, i ndiaidh bhás an tSeachnasaigh féin. Chuaigh na stailceanna ocrais go mór i gcion ar an bpobal Náisiúnaíoch. Tháinig breis is céad míle duine ar aifreann adhlactha an tSeachnasaigh in Eaglais Naomh Lúcás i gCill Uaighe, Iarthar Bhéal Feirste, agus bhí sluaite móra de dhaoine i láthair ag na sochraidí freisin.
Críoch
Mar a thuig na Poblachtánaigh an scéal, is é an rud a tháinig chun solais le linn na n-imeachtaí seo ná an poitéinseal polaitiúil a bhí ar fáil don té a mbeadh an straitéis ann le leas a bhaint as. I ndiaidh na stailceanna ocrais, thosaigh Sinn Féin ag glacadh páirte sna toghcháin ar an dá thaobh den Teorainn an chéad uair riamh. Sa bhliain 1986, d'fhógair Sinn Féin gur ghlac siad le Dáil Éireann mar pharlaimint dhlisteanach, rud a thug ar dhornán de Phoblachtánaigh dhobhogtha scoilteadh ón bpáirtí le Sinn Féin Poblachtach a bhunú.
Is é an chiall a bhain na hAontachtóirí as an scéal, áfach, go raibh na Caitlicigh, mar phobal, i bhfabhar leis an bhforéigean agus leis an sceimhlitheoireacht, rud a mhéadaigh ar an meon seicteach i measc na bProtastúnach.
Fantasia (scannán)
Scannán de chuid Disney ón bhliain 1940 is ea Fantasia. Ba é an 3ú scannán beochana fada ó Disney. Joe Grant agus Dick Huemer a stiúir. Ghlac Leopold Stokowski, Deems Taylor, an Philadelphia Orchestra, agus Walt Disney páirt ann, gan trácht ar breis is 1,000 ealaíontóir agus teicneoir. Tá níos mó ná 500 carachtar bheoite sa scannán. Áirítear Fantasia ar mhórscannáin an 20ú céad.
Ceol
mion|Taifeadadh scór Fantasia in Acadamh Ceoil Philadelphia
Frances Fitzgerald
Is polaiteoir Éireannach d'Fhine Gael í Frances Fitzgerald  (Gaeilge: Proinséas Nic Gearailt) (a rugadh ar 1 Lúnasa, 1950 ) a bhí ina Tánaiste agus ina hAire Dlí agus Cirt agus Comhionannais. Tá sí ina Teachta Dála do cheantar Bhaile Átha Cliath Lár-Iarthar ó 2011.
Bhíodh sí ina ball den Seanad ar phainéal Pháirtí an Lucht Oibre ón mbliain 2007–11.
Ospidéal Ginearálta Leitir Ceanainn
Is ospidéal i gContae Dhún na nGall é Ospidéal Ginearálta Leitir Ceanainn.
Coláiste Adhamhnáin
Is coláiste deonach Caitliceach trí mheán an Bhéarla (agus iarscoil chónaithe) i gContae Dhún na nGall é Coláiste Adhamhnáin (Béarla: St Eunan's College), ar a dtugtar The College go háitiúil, chun idirdhealú a dhéanamh idir é agus an ardeaglais 'St. Eunan's Cathedral' agus club an CLG. Tá sé suite ar Chnoc an Fhairtheora, i Leitir Ceanainn. Ainmnithe as Naomh Adhamhnán Aba Í, a bhí as Tír Chonaill ó dhúchas agus ina éarlamh ar Dheoise Chaitliceach Ráth Bhoth, leagadh bunchloch na scoile ar lá fhéile an phátrúin ar an 23 Meán Fómhair 1906.
Brigus, Talamh an Éisc
Is pobal beag iascaireachta suite cois farraige é Brigus. Tá Brigus suite in oirdheisceart Talamh an Éisc. Bhí cónaí ar 750 duine i mBrigus sa bhliain 2011 síos ó 794 duine sa bhliain 2006.
Tagairtí
http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=CSD&Code1=1001446&Geo2=PR&Code2=01&Data=Count&SearchText=brigus&SearchType=Begins&SearchPR=10&B1=All&Custom=&TABID=1
GaelGÁIRÍ
mion|Suaitheantas na hoíche grinnIs oíche fhuirseoireachta Ghaeilge é GaelGÁIRÍ a bhunaigh Andy Ó Faoláin agus Eoin P. Ó Murchú in 2013. Eagraítear i mBÁC de ghnáth é ach tá camchuairteanna tugtha acu timpeall na tíre go Gaillimh, Béal Feirste, Corcaigh, Laois, Liatrom agus go hidirnáisiúnta go Caernarfon na Breataine Bige. Bunaíodh an oíche i mí na Nollag 2013 agus seoladh go hoifigiúil é ar an 29ú Márta 2014.
Féilte agus Oícheanta a raibh siad Páirteach iontu
Louise O'Toole Nerd mór agus fuirseoir rialta ar stáitsí Bhaile Atha Cliaith, d’éirigh Louise mar iomaitheoir i gcomortais Bray Comedy Festival New Act agus Cherry Comedy Breakout Act 2019. Mar bean singil, atá 40 bliain d'aois, insíonn sí scéalta faoina saol tar éis Tinder.
Sraith Raidió
Bhuaigh sraith a rinneadh do Raidió na Life ‘GaelGÁIRÍ ar an Raidió’, duais don 'tSraith Ghrinn is Fearr ar an Raidió’ ag Féile Idirnáisiúnta na Meán Ceilteach 2016 i nDún Garbháin, bronnadh gradam eile barr feabhais ar an tsraith sa rannóg ‘Cláir Choimisiúnaithe’. Rinneadh an tsraith seo le tacaíocht ó scéim mhaoinithe Fuaim & Fís an BAI (Údarás Craolacháin na hÉireann) agus dhírigh sé isteach ar na hoícheanta grinn féin agus ar na daoine a bhíonn páirteach iontu.
Raidió Ráiméis
Mír bheag sceitsí ghrinn agus aoir a bhí i Raidió Ráiméis. Craoladh thart ar 50 eipeasóid 5 nóiméad ar fhad ar Raidió na Life (6 eip) agus ansin ar Raidió na Gaeltachta (an chuid eile).
Faiche Ró
Is baile suite i gContae Thiobraid Árann é Faiche Ró.
Ospidéal Naomh Conaill
Is ospidéal i gContae Dhún na nGall é Ospidéal Naomh Conaill.
Rònaigh, Sgitheanach
Is oileán é Rònaigh, gar den Eilean Sgitheanach sna Na hOileáin Istigh, i gComhairle na Gàidhealtachd.
Bás Adolf Hitler
Chuir Adolf Hitler lámh ina bhás féin ar an 30 Aibreán 1945 i mBeirlín.
Ní raibh coimpléasc capaill ag Hitler riamh, agus ag druidim chun deiridh don chogadh ní raibh sláinte an deachtóra ach ag dul chun donais. Creidtear inniu go raibh galar Parkinson air, agus é ag éirí néaltraithe chomh maith. Mar sin féin, bhí sé in ann geasa agus draíocht a chur ar na daoine ina thimpeall i gcónaí. Ar an 19ú lá de Mhárta 1945, d'eisigh sé an t-ordú ar a dtugtar an Nerobefehl go coitianta, nó "ordú Nero" - ordú atá ainmnithe as Nero, Impire na Róimhe, faoina ndeirtear gur chuir sé an Róimh trí thine d'aon ogham. Is é an rud a d'ordaigh Hitler dá chuid trúpaí ná infreastruchtúr na Gearmáine a dhíothú de réir mar a bhí siad ag cúlú. Níor aithin sé ach an dá rogha: an bua nó an léirscrios. Ba leis na Rúisigh an todhchaí, dar le Hitler, agus ní fhéadfadh na Gearmánaigh, anois, ach stáitse na staire domhanda a fhágáil ina ndiaidh agus imeacht de dhroim an tsaoil go hiomlán. Ní raibh Albert Speer, Aire na Téisclime Cogaidh, in inmhe an t-ordú seo a scaipeadh i measc na dtrúpaí a thuilleadh, ós rud é go raibh na línte cumarsáide briste faoin am seo.
Ar an 22ú lá de Mhí Aibreáin, chlis a chuid néaróga ar Hitler, nuair a bhí sé ag cardáil an tsuímh mhíleata lena fhoireann thíos sa bhuncar. Bhí sé tar éis ordú a thabhairt do Felix Steiner, ginearál de chuid an SS, teacht chun fortachta do Bheirlín lena chuid tancanna. Bhí Steiner inbharúla go raibh na cúrsaí chomh dona is nach bhféadfadh sé a leithéid a dhéanamh, agus dhiúltaigh sé glan amach an t-ordú a chomhlíonadh. Bhí Hitler suite siúráilte anois go raibh sé ligthe síos ag an SS féin, agus nach mbeadh a dhath le déanamh ach féinmharú. Cé gur áitigh Martin Bormann, Wilhelm Keitel agus Hermann Göring air Beirlín a thréigean agus an fód deireanach a sheasamh in áit éigin eile, d'fhan Hitler san áit a raibh sé. Thug sé cead do dhaoine dá fhoireann éalú ón bpríomhchathair, agus d'fhág sé faoina aide de camp, Julius Schaub, a chuid doiciméad a loscadh.
I rith an chéad chúpla lá eile, ba é an t-ábhar ba mhó a bhí i mbéal na ndaoine i mbuncar an deachtóra ná cá raibh na Rúisigh faoi láthair agus conas a d'fhéadfá féinmharú a dhéanamh gan an iomarca a fhulaingt sula mbeidís anuas ort. Thug Hitler piollaí ciainíde do na daoine ina thimpeall lena chur ar a gcumas slán a fhágáil ag an saol seo go sciobtha. Ar an 29ú lá de Mhí Aibreáin 1945, dheachtaigh Hitler a thiomna polaitiúil agus shínigh sé uacht phearsanta. Ansin, phós sé a sheanleannán Eva Braun. An lá arna mhárach, bhain an bheirt acu greim as na piollaí ciainíde, ach scaoil Hitler piléar ina chloigeann sular thosaigh an nimh ag oibriú.
Éamon Rooney
Polaiteoir Éireannach ab ea Éamon Rooney ( - 9 Samhain 1993). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.
Músaem Chontae Dhún na nGall
Is músaem i gContae Dhún na nGall é Músaem Chontae Dhún na nGall.
Twillingate, Talamh an Éisc
Is baile beag cois farraige ar oileáin Twillingate i mbá Notre Dame é Twillingate. Tá baile Twillingate suite in iarthuaisceart Talamh an Éisc. Bhí cónaí ar 2,269 duine i mbaile Twillingate sa bhliain 2011 síos ó 2,448 duine sa bhliain 2006. Is baile iascaireachta í go traidisiúnta ach anois is as an turasóireacht don chuid is mó a dheineann muintir na háite a gcuid airgid.
Tagairtí
http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=CSD&Code1=1008035&Geo2=PR&Code2=01&Data=Count&SearchText=twillingate&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=All&Custom=&TABID=1
Anraí VIII Shasana
Bhí Anraí VIII (28 Meitheamh 1491 – 28 Eanáir 1547) ina rí ar Shasana ó 21 Aibreán 1509, go dtí lá a bháis. Ba é a bhris an nasc idir ríocht Shasana agus an Eaglais Chaitliceach chomh maith le glacadh leis an teideal, Rí na hÉireann.
Bhí sé de cháil air gur phós sé sé huaire i ndiaidh a chéile.
Tháinig a aon mhac, Éadbhard VI, i gcomharbacht air. Ba Máire I Shasana agus Eilís I Shasana iad a iníonacha.
Thomas Brennan (Fianna Fáil)
Polaiteoir Éireannach ab ea Thomas Brennan (1886 – 22 Eanáir 1953). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Orgánach
Tá mórán ciall leis an focal orgánach (fir1. gu: orgánaigh, ai: orgánaigh, gi: orgánach)
Paul Clayton (Coronation Street)
Is carachtar ficseanúil é Paul Clayton ar an sobalchlár teilifíse Briotanach de chuid ITV Coronation Street. Ghlac Lee Booth (2000–01) agus Tom Hudson an pháirt mar Paul.
Eilean Stafainn
Is oileán é Eilean Stafainn, gar den Eilean Sgitheanach sna Na hOileáin Istigh, Comhairle na Gàidhealtachd.
Institiúid Teicneolaíochta Leitir Ceanainn
Is coláiste i gContae Dhún na nGall é Institiúid Teicneolaíochta Leitir Ceanainn.
An Gabhailín
Is baile suite i gContae Thiobraid Árann é an Gabhailín.
Sòthaigh
clé|250px|mion|Sódhaigh Is oileán é Sòthaigh, gar don Eilean Sgitheanach sna Na hOileáin Istigh, i gComhairle na Gàidhealtachd.
Gleann an Ghuail
Is baile suite i gContae Thiobraid Árann é Gleann an Ghuail.
Chloroflexi
Is baictéir iad Chloroflexi a tháirgeann fuinneamh trí mheán na fótaisintéise.
Vicipéid na Breatnaise
mion|clé|Seisiún eagarthóireachta ar an leagan Breatnaise den Vicipéid ar siúl i Leabharlann Abertawe sa bhliain 2014 An leagan Breatnaise den chiclipéid phoiblí ilteangach Vicipéid is ea Vicipéid na Breatnaise (Breatnais: Wicipedia Cymraeg). Is í Vicipéid na Breatnaise an 65ú Vicipéid is mó atá ann. Tháinig sí ar an bhfód i mí Iúil na bliana 2003. Ar an 26 Iúil 2019, bhí 105,581 alt ann.
I Meán Fómhair 2012 cuireadh "Wici Cymru" ar bun, cumann a bhfuil sé mar chuspóir aige an Vicipéid a fheabhsú sa Bhreatain Bheag. D'éirigh Rhys Ifans ina Phátrún air i nDeireadh Fómhair na bliana céanna.
Trevor Dean
Is carachtar ficseanúil é Trevor Dean ar an sobalchlár teilifíse Briotanach de chuid ITV Coronation Street. Ghlac Steve Jackson an pháirt mar Trevor idir 2010 agus 2011.
Dumbo
Scannán de chuid Disney ón bhliain 1941 is ea Dumbo. Ghlac Edward Brophy, Herman Bing, Margaret Wright, Sterling Holloway agus Cliff Edwards. Tá sé bunaithe ar an leabhar le Helen Aberson agus Harold Perl.
Nix
Ceann de shatailítí nádúrtha Phlútóin is ea Nix. B'é Spásteileascóp Hubble a tháinig ar Nix agus Hydra i Mí Bealtaine sa bhliain 2005. Tá an tsatailít seo ag timpeallú Phlútóin ar aon phlána le Carón, agus í ag críochnú imrothlú amháin in aghaidh gach 24.9 lá. Ní bhfuarthas miosúr ceart de Nix go fóill, ach is é an tuairim atá ag na saineolaithe go bhfuil sí idir 40 agus 130 ciliméadar ar trastomhas. Creidtear go bhfuil sí níos lú ná Hydra, ós rud é go bhfuil Hydra níos gile le feiceáil.
Culann
Sa Rúraíocht i Miotaseolaíocht na nGael, gabha ab ea Culann a raibh gadhar faire fíochmhar aige chun a theaghlach a chosaint.
Thug Culann cuireadh do Chonchúr mac Neasa, rí na nUladh, agus a lucht coimhdeachta go fleá ag a thighse. Ar an slí, chonaic Conchúr a nia óg Séadanda (Sean-Ghaeilge Sétanta) ag imirt iománaíochta, agus was so impressed he gur thug sé cuireadh don bhuachaill go dtí an fleá. Dúirt Séadanda leis go dtiocfadh sé agus an cluiche thart.
Thosaigh an fleá, agus d'fhiafraigh Culann de Chonchúr an raibh sé ag súil le héinne eile. Bhí Séadanda dearmadta ag Conchúr, agus dúirt sé nach raibh. Scaoil Culann a ghadhar faire. Nuair a tháinig Séadanda, b'éigean dó an gadhar a mharú dá fhéinchosaint. Mar chúiteamh, thairg sé é féin ina ionad, go dtí go dtógfaí coileán nua, agus dá bharr tugadh an leasainm Cú Chulainn dó.
Henry Armstrong
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea Henry Armstrong  a rugadh Henry Jackson Jr.  ar an 12 Nollaig 1912 i gColumbus, Mississippi agus a fuair bás ar an 22 Deireadh Fómhair 1988.
Michael O'Higgins
Polaiteoir Éireannach ab ea Michael O'Higgins (1 Samhain 1917 – 29 Márta 2005). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.
Tarbhshiorc
Is iasc fóbartach agus éirimiúil é an tarbhshiorc. Cónaíonn siad san fharraige agus sna haibhneacha ar fud na tíre. An rud éagsúil faoin siorc seo ná is féidir leo snámh sa sáile nó san fhionnuisce. Chomh maith leis sin, is féidir leo snámh in uisce an-tanaí, mar sin is bagairt mhór iad na tarbhshiorcanna don chine daonna. Is iad ceann de na siorc is dainséaraí sa saol seo iad ach tá siad ar cheann de na siorcanaa is maille iad freisin.
Bia
Itheann an tarbhshiorc a lán bia. Itheann siad siorcanna eile, éisc, turtair agus uaireanta éanacha. Tá ionsaithe éagsúla ag an tarbhshiorc. Buaileann sé a chuid bia ar dtús lena chorp agus ansin itheann sé an bia nuair atá sé lag. Is teicníc an-éifeachtach é.
An Corp
Bíonn na tarbhshiorcanna an-mhór. Tá siad timpeall ceithre mhéadar ar fad agus timpeall 1,270 punt ar meáchan. Tá dáth liath ar a ndroim agus dath bán ar a mbolg. Ar a ndroim tá dhá eite a chabhraíonn leo snámh tríd an uisce.
An Todhchaí
Deirtear go n-itheann siorcanna níos mó ná an tarbhshiorc agus sa todhchaí ní bheidh aon cheann fágtha ach tógfaidh sé dorn mhaith blianta mar tá líon fíorard dóibh sa domhan anois.
Hydra
Satailít nádúrtha de chuid Phlútóin is ea Hydra. B'é Spásteileascóp Hubble a tháinig uirthi i Mí Bhealtaine sa bhliain 2005, san am céanna ar fionnadh Nix. Tá an ghealach seo ag timpeallú Phlútóin, nó meáchanlár chóras Phlútóin, ar fhithis beagnach cruinn ar aon phlána le Carón agus Nix. Tá ga na fithise timpeall 65,000 ciliméadar, agus críochnaíonn Hydra aon chúrsa amháin timpeall an lárphointe in aghaidh 38.2 lá. Níor tomhaiseadh Hydra go fóill, ach creidtear go bhfuil sí idir 40 agus 130 ciliméadar ar trastomhas, agus cé gur measadh ar dtús go mbeadh sí beagáinín níos mó ná Nix, is deacair a rá, dháiríre, an bhfuil.
Scaoileadh an spástaiscéalaí New Horizons chun bóthair i Mí Eanáir 2006, agus tabharfaidh sé cuairt ar Phlútón agus a chuid satailítí sa bhliain 2015.
LinkedIn
mion|clé|Ceannáras Linked In in Mountain View, [[California]] Láithreán líonraithe shóisialta gnó-dhírithe is ea LinkedIn. I mí Márta na bliana 2016, bhí 433 milliún duine cláraithe ann, agus 106 milliún díobh gníomhach. Tá an tseirbhís le fáil in 24 teangacha. Tá ceanncheathrú LinkedIn suite in Mountain View, California agus a phríomhoifigí ag 222 Second Street in San Francisco. Tá oifigí eile i roinnt cathracha ar fud an domhain. Sa bhliain 2010, d'oscail LinkedIn Ceanncheathrú Idirnáisiúnta i mBaile Átha Cliath.
Ar 15 Meitheamh 2016, d'fhógair Microsoft go raibh siad le LinkedIn a cheannach ar SA$26.2 billiún (₤18 billiún) agus go mbeadh sin curtha i ngníomh acu faoi dheireadh na bliana 2016.
Lothra
Baile suite i gContae Thiobraid Árann is ea Lothra. clé|250px|thumb|Caisleán Leac Fhinn, i ngar do Lothra
Makemake
Is é Makemake (siombail: ) an tríú abhacphláinéad is mó sa ghrianchóras, agus é suite i gCrios Kuiper. Níl satailítí dá chuid féin ag an abhacphláinéad seo. Tá meánteocht an dromchla timpeall 30 K, agus an dromchla clúdaithe le meatán, eatán agus nítrigin i bhfoirm sholadach.
B'iad Michael Brown agus a fhoireann a tháinig ar Makemake ar an 31 Márta 2005. I mí Iúil 2008, sainaithníodh Makemake mar abhacphláinéad, atá ag timpeallú na Gréine níos faide amuigh ná Neiptiún.
Baictéir Ghram-dheimhneacha
thumb|right|300px|[[Sreabhán ceirbrispíonachin agus baictéir Ghram-dheimhneacha Bacillus anthracis (bachaillíní chorcra) i measc ceall fola bána.]] Is iad na baictéir Ghram-dheimhneacha ná iad siúd a choimeádann an ruaim criostalvialait le linn an phróisis ruaimnithe.
Windhoek
Is é Windhoek príomhchathair na Namaibe agus tá sé ar an gcathair is mó sa tír. Tá sé suite i gceartlár na tíre ar an ardán Khamas timpeall is 1,700 méadar (5,600 troigh) os cionn leibhéal na farraige. Sa bhliain 2011 bhí cónaí ar 325,858 duine sa chathair.
Bhí foinse uisce úir sa cheantar ina bhfuil Windhoek inniu. Sa bhliain 1840 chuir scata Afraicánach fúthu san áit. Scriosadh a lonnaíocht ní ba dhéanaí ach tógadh dúnfort sa bhliain 1890 nuair a ghlac na Gearmnánaigh seilbh ar an tír. Ba shin tús an chathair atá inniu ann. Tá beagnach gach rannóg den rialtas, ollscoil agus eagraíocht náisiúnta suite in Windhoek, agus tá an chathair ag fás go tapa.
Donna Summer
Amhránaí iomráiteach ó na 1970idí go dtí na 2010idí ba ea Donna Summer. Thuill sí an leasainm The Queen of Disco mar gheall ar a cuid ceoil. Bhí aithne forleathan uirthi mar gheall ar a cuid ceoil dioscó, a raibh rath air sna 1970idí. Bhí amhráin mór le rá aici, ar nós "Hot Stuff", "I Feel Love" agus "On the Radio".
29 (uimhir)
Is é 29 an uimhir nádúrtha tar éis 28 agus roimh 30.
Donna Summer
Saol
Rugadh ar an 31 Nollaig, 1948, Boston, Massachusetts, na Stáit Aontaithe í agus baisteadh LaDonna Adrian Gaines uirthi. Ailse scamhóg ba thrúig bháis do Summer i bhFlorida ar an 17ú Bealtaine 2012. Bhí sí trom ar an tobac sna blianta tosaigh.
Domhnach Mór (Contae Chorcaí)
Baile fearainn agus paróiste i gContae Chorcaí is ea Domhnach Mór.
Gloria Estefan
Is ceoltóir pop as Miami, Florida sna Stáit Aontaithe í Gloria Estefan (a rugadh in Havana, Cúba ar an 1 Meán Fómhair, 1957).
Tá 90 milliúin ceirníní díolta aici ó lár na 1970í agus tá 7 nGrammy bainte aici.
Nasc sheachtrach
GloriaEstefan.com
Jackie Dobbs
Is carachtar ficseanúil í Jacqueline "Jackie" Dobbs ar an gclár teilifíse Coronation Street. Ghlac Margi Clarke an pháirt mar Jackie idir 1998 agus 1999 agus arís idir 2008 agus 2010.
Horsham, Victoria
An chathair is mó sa réigiún Wimmera, Victoria, san Astráil is ea Horsham (fuaimniú: /ˈhɔrʃəm/, ach [ˈhoːʃəm] sa cheantar). Tá sí suite thart ar 300 km thiar thuaidh ón bpríomhchathair, Melbourne. Sa dhaonáireamh sa bhliain 2006, bhí 14,125 duine ina gcónaí ann.
Stair
Rinneadh suirbhe ar an gceantar sa 1840í, agus d’osclaíodh Oifig an Phoist 1 Iúil, 1848. Ba iad James Monckton Darlot agus Charles Carter na chéad lonnaítheoirí. Tháinig an phríomh-iarnród ó Melbourne sa bhliain 1879, agus síneadh é go dtí Adelaide ina dhiaidh sin.
Cath Pháirc Bosworth
Troideadh Cath Pháirc Bosworth ar 22 Lúnasa 1485. Cuireadh deireadh le Cogadh na Rósanna leis an gcath seo, nuair a maraíodh an rí Risteard III agus nuair a cuireadh buaiteoir an chatha, Anraí Túdar, i gcoróin. Tá na staraithe den tuairim gurb é Cath Pháirc Bosworth clabhsúr Theaghlach na bPlantaigíneach agus gur chor cinniúnach é i stair Shasana agus na Breataine Bige.
Carloman na Baváire
An mac is sine de Lughaidh Gearmánach, Rí na Ríochta Oir-Fhrancach, agus Hemma a bhanríon ba ea Carloman (Gearmáinis: Karlmann) (830 – 29 Deireadh Fómhair 880). Ba Rí na Baváire é ón bhliain 876 agus den Iodáil ón bhliain 877 go dtí gur ghabh éagumas buan é sa bhliain 879 agus fuair sé bás sa bhliain 880.
Michael Lydon
Polaiteoir Éireannach ab ea Michael Lydon (10 Deireadh Fómhair 1907 – 15 Bealtaine 1977). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Bacillus anthracis
mion|clé
Is baictéar gradhearfach, anaerób roghnach, slatchruthach é Bacillus anthracis.
Deastógáil Muire
Sa Chríostaíocht, tugtar Deastógáil Mhuire ar thógáil na Maighdine Muire suas ar Neamh. Tugtar Lá  Fhéile  Muire  san  Fhómhar  ar an bhféile, ar 15 Lúnasa.
clé|mion|Paul Rubens, 1626
Bíobla
mion|Codladh (Dormition) sa [[Ceartchreidmheachas|Cheartchreidmheachas agus sa mheánaois|clé]]Is é seo an cur síos atá uirthi sa Bhíobla Naofa: “Ansin thaibhsigh an comhartha mór sa spéir, bean a raibh an ghrian mar bhrat uimpi agus an ghealach faoina cosa agus coróin  de dhá réalt a dhéag ar a ceann.” (Apacailipsis Eoin  12:1)
An ciall atá ann ná chaith Muire a saol faoi inspioráid an Spioraid Naoimh. Lean sí a Mac sa saol seo agus ansin isteach sna flaithis.
Féile
Tugtar Lá  Fhéile  Muire  san  Fhómhar  ar an bhféile. Tógadh an Mhaighdean gan Smál, Muire Máthair Dé chun glóire na bhflaitheas idir chorp agus anam. Lá mór ceiliúrtha do na Caitlicigh  is  ea  é. Bíodh an-mhuinín acu as cabhair agus cumhdach na Maighdine.
Stair
Sa bhliain 1950, d’fhógair an Pápa Pius XII gur deastógadh an Mhaighdean Mhuire  idir  chorp agus anam chun na bhFlaitheas.
Mar sin, is ceann de laethanta saoire na hEaglaise é agus tá sé de dhualgas ar na freastal ar na Caitlicigh Aifreann agus staonadh ó obair shaothrach gan ghá.
Béaloideas
Is véarsa é seo ón mbéaloideas:   "Is maith an bhean Muire Mhór,""Máthair ardrí na slua síor,""Is iad a ghrásta is gnáth lán,""Beana chuir fál faoi gach tír"
Luachma
Is baile suite i gContae Thiobraid Árann é Luachma.
Kimi ga Yo
Is é Kimi ga Yo amhrán náisiúnta na Seapáine.
Clann Rurik
Na Lochlannaigh sa Rúis
Is é an scéal is túisce a chreidtear taobh amuigh den Rúis féin gurbh iad na Lochlannaigh ba luaithe a chuir tús leis an stát Rúiseach. Níl na saineolaithe Rúiseacha chomh tapa céanna á admháil, ach ar a laghad ar bith tá go leor leideanna le fáil sna foinsí staire a thugann a leithéid sin le fios.
Is í an fhoinse is tábhachtaí dá bhfuil ann ar luathstair na Rúise ná an leabhar ar a dtugtar Croinic Neastóir go minic, siúd is gurb é Povest' Vremennykh Let an teideal Rúisise: ciallaíonn sé "Scéal na nImeachtaí Saolta", nó "Scéal na mBlianta Caite" - cibé is fearr leat. Deir an chroinic seo go bhfuair na Rúisigh - nó na treibheanna a bhí ag cur fúthu i dtailte na Rúise fadó - go bhfuair siad amach as a stuaim féin nach raibh acmhainn a rialaithe féin iontu, agus gach treibh ag éirí amach i gcónaí in éadan an chuid eile acu. Ó bhí taithí agus aithne éigean ag na treibheanna seo ar na Lochlannaigh, thug siad cuireadh isteach dóibh: "Tá an tír seo againne as pabhar saibhir, ach níl ord ná síocháin ann. Tagaigí anseo go gcuirfidh sibh rialtas ceart i bhfeidhm orainn." Agus ar ndóigh, bhí na hUigingigh chomh cairdiúil carthannach is gur tháinig siad ag rialú na Rúiseach bocht. - Is follasach nach bhfuil i leagan seo na Croinice ach bolscaireacht. Is dealraitheach go ndeachaigh dream amháin de na Rúisigh i gcomhar agus i gcomhghuaillíocht leis na Lochlannaigh agus gur chrom siad ar an tír a rialú in éineacht.
Clann Rurik
Deir an Chroinic gur gaireadh rí nó ruire de chineál éigin den taoiseach Lochlannach darbh ainm Rurik - Hrærekur in Íoslainnis an lae inniu, Rörek as Sualainnis - agus go ndeachaigh sé i gceannas ar an gcathair úd Novgorod. Faoin taca céanna - sa naoú haois - ghabh beirt taoiseach eile Cív in Úcráin an lae inniu le húsáid na bunáite a bhaint aisti agus iad ag ionsaí Chathair Chonstaintín.