cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Filíocht na Gaeilge
Anuas go dtí an 17ú haois níor tugadh aitheantas oifigiúil ach don saghas véarsaíochta a chum filí a oileadh sna scoileanna - áiteanna léinn mar ar fhoghlaim siad ceird an-chasta na bairdne. Aicmí difriúla a bhí i gceist sa cheird seo, agus bhain an t-ollamh leis an aicme ab airde. Bhíodh pátrún uasal aige agus chumadh sé píosaí ag moladh an tiarna, a phóir agus a shleachta, agus bhíodh an tiarna faoi chomaoin aige dá bharr. Bheadh súil ag an bhfile le cúiteamh dá réir - eallach go minic - agus chuir scríbhneoirí Sasanacha i leith na bhfilí sa 16ú haois go ngríosaídís na taoisigh chun creiche. Síleadh go raibh cumhacht eile ag an bhfile agus blas ársa na draíochta uirthi: bhí an file in ann daoine a mháchailiú le haor.
Cuireadh na pátrúin Ghaelacha as seilbh i ré Chromail, rud a chuir deireadh leis an mbairdne; ach lean filí orthu ag cumadh filíocht an-ghreanta i gcaint na ndaoine. Chuireadh cuid di síos ar chúrsaí an lae agus bhain cuid eile le cúrsaí polaitíochta, rud a rinneadh trí fhoirm idéalaithe na hAislinge. Bhí filíocht na ndaoine láidir fós, í le fáil sna hamhráin agus go háirithe sna caointe, saghas cumadóireachta arbh iad na mná ba mhó a rinne é.
Leamhan tí donn
Is feithid é an leamhan tí donn (Hofmannophila pseudospretella).
Filíocht na Gaeilge
Is í Athbheochan na Gaeilge i dtús an 20ú haois ba mhó a spreag daoine chun pinn arís, agus le haimsir tháinig roinnt filí an-suntasacha ar an bhfód - Seán Ó Ríordáin, Máirtín Ó Direáin, Máire Mhac an tSaoi agus eile.
Tháinig glúin nua filí chun cinn sa dara leath den 20ú haois. Glaoitear "grúpa Innti" ar na filí seo mar gheall ar an mbaint a bhí acu leis an iris Innti, a raibh an file Michael Davitt mar eagarthóir uirthi. I measc na bhfilí seo tá Nuala Ní Dhomhnaill, Liam Ó Muirthile agus Gabriel Rosenstock.
Rubha Àird nam Murchan
Is ceann tíre suite in Àird nam Murchan, Comhairle na Gàidhealtachd é Rubha Àird nam Murchan.
Robert Carswell, Barún Carswell
clé|mion|Royal Courts of Justice, [[Béal Feirste]] Tiarna Príomh-Bhreitheamh ar Thuaisceart Éireann ba ea Robert Carswell (a rugadh ar 28 Meitheamh 1934) agus a d'éag 4 Bealtaine 2023. Bhí Carswell i gcroílár an chórais dlí i dTuaisceart Éireann le linn na dTrioblóidí. clé|mion|armas na [[Ríchomhairle]]
Saol
D'fhreastail Carswell ar an Royal Belfast Academical Institution, Béal Feirste.
Taigh Solais Áird nam Murchan
Is teach solais suite i Áird nam Murchan, Ros é Taigh Solais Áird nam Murchan.
Robert Carswell, Barún Carswell
Saol
Céimí de chuid Ollscoil Oxford (BA MA 1956) agus Ollscoil Chicago (JD 1958), glaodh Carwell chun Bharra Thuaisceart Éireann air sa bhliain 1957 agus chun an Bharra Laistigh sa bhliain 1971.
Hipiteirme
Teocht 35° C go domhain sa cholainn, tomhaiste le teirmiméadar sa reicteam. Tarlaíonn sí tar éis don cholainn a bheith tumtha in uisce fuar, nochtaithe do theocht íseal comhshaoil, neamh-chomhfhiosach nó daingnithe doghluaiste le fada (i nimhiú alcóil, hipitíoróideacht, tar éis stróic nó taom croí). Bíonn naíonáin is seandaoine leochaileach go háirithe. Is é crith an chéad fhreagairt ar laghdú teocht na colainne. Ina dhiaidh sin cuirtear isteach ar mhatáin an chroí, rud a mhoillíonn bualadh an chroí, a laghdaíonn brú na fola, agus a chuireann tús le heaspa rithime i mbualadh an chroí. Cuirtear isteach ansin ar fheidhmiú meabhrach, agus leanann mearbhall, díchuimhne, cailliúint comhfheasa, is bás. Chun cóireáil ar dhuine le hipiteirme, is gá é a théamh de réir a chéile. Tá riochtaí ann a gcabhraíonn sé lena mbainistiú teocht an othair a choinneáil rialaithe ag luach íseal.
Robert Carswell, Barún Carswell
Tuaisceart Éireann
Ceapadh Carswell mar Ard-Aighne ar Thuaisceart Éireann sa bhliain 1969
Bhí Carswell ina Abhcóide Sinsearach na Corónach i dTuaisceart Éireann ó 1979 go 1984. Rinneadh breitheamh den Ard-Chúirt de ina dhiaidh sin.
Bhí Carswell ina bhall de Chúirt Achomhairc Thuaisceart Éireann ó 1993 go 1997 agus ina Thiarna Príomh-Bhreitheamh ar Thuaisceart Éireann ó 1997 go 2004. Tháinig sé i gcomharbas ar Brian Hutton, Barún Hutton sa bhliain 1997
Sasana
Bhain sé amach an chéim deiridh dá shaol oibre mar bhreitheamh agus é i dTiarna na nGnáthachomharc idir 2004 agus 2009, leis an teideal Barún Carswell, as an gCillín i gContae Aontroma.
Muintir
Phós Carswell Romayne Winifred Ferris sa bhliain 1961 agus bhí beirt chlainne acu.
Ainmníodh Lady Carswell mar Lord-lieutenant de Belfast ar 26 Bealtaine 2000, post a bhí aici go dtí 2009.
An Rúis
Is tír leath-Eorpach, leath-Áiseach í an Rúis (ainm oifigiúil: Cónaidhm na Rúise). Is í an tír is mó ar domhan, le hachar 17,075,400 km², beagnach dhá oiread níos mó ná an chéad tír eile, is é sin, Ceanada. Is í an t-ochtú tír is mó maidir le daonra. Is é Moscó an phríomhchathair. Is í an Rúisis an teanga oifigiúil, siúd is go bhfuil an dúrud teangacha eile á labhairt ag na mionlaigh ar fud na tíre.
Bhí sí ar an tír cheannasach in Aontas na bPoblachtaí Sóivéideacha Sóisialacha (APSS) agus is iomaí duine sa Rúis a airíonn uaidh cumhacht na Rúise sna laethanta a bhí. Is é Vladimir Putin uachtaráin den tír agus i 2022, rinne sé ionsú ar an Úcráin.
Teangacha
Labhraítear 100 teanga difriúla. Is í an Rúisis an t-aon teanga oifigiúil ach tá 27 teanga mhionlach atá aitheanta. De réir an daonáirimh sa bhliain 2002, bhí 142.6 milliún duine ábalta Rúisis a labhairt de na 143.8 milliún duine ar fad sa Rúis (99.1%). Is í an Tatairis an dara teanga is mó le 5.5 milliún cainteoirí. Is í an Úcráinis an tríú teanga is mó agus 1.8 milliún cainteoirí aici. Tá an Rúisis ar cheann de sé theanga oifigiúla na Náisiún Aontaithe.
Oideachas
Tá córas oideachais saor i gcóir gach duine mar chuid den bhunreacht. Ó 1990 tá córas 11 bhliain i réim. Sa bhliain 2004 chaith rialtas na Rúise 3.6% de GDP na tíre ar an oideachas.
Reiligiún
mion|clé|An eaglais Stroganov in [[Nizhny Novgorod]] Níl aon daonáireamh oifigiúil i gcóir reiligiúin ach tá na figiúirí seo bunaithe ar suirbhéanna. I Lúnasa ceap ARENA gur Críostaithe iad (Ceartchreidmhaigh, Caitlicigh agus Protastúnaigh araon) iad 46% den daonáireamh. Ceapann Levada go bhfuil 76% den daonra sa Rúis ina gCríostaithe. De réir POF tá 65% ina Chríostaithe agus de réir PRC 73.6%.
Baineann timpeall 95% de pharóistí Ceartcreidmheacha sá Rúis leis an Eaglais Cheartchreidmheach Rúiseach.
Is iad an Chríostaíocht Cheartchreidmheach, Ioslam, Giúdachas agus Búdachas na reiligiúin traidisiúnta sa tír.
Is é an tIoslam an dara reiligiún is mó sa Rúis. In iomlán tá 9,400,000 Moslamach sa Rúis (6.5%) i 2012 (níl an figiúr seo ró-chruinn mar ní chlúdaínn sé na Stáit Mhoslamacha traidisiúnta, .i. Chechnya agus Ingushetia. Seo hiad na stáit (a bhí clúdaithe sa suirbhé) le níos mó ná 10% Moslamach: Kabardino-Balkaria (49%),  Bashkortostan (38%), KarachayCherkessia (34%), Tatarstan (31%), Yamalia (13%), Orenburg Oblast (11%), Adygea (11%) agus Cúige na hAstracáine (11%). Tá daonra Moslamach idir 1-2% sa chuid is mó de na stáit sa tSibéir.
Litríocht
Is í litríocht na Rúise litríocht na Rúise féin agus a cuid deoraithe, agus litríocht Rúisise na dtíortha a bhain leis an Rúis nó leis an Aontas Sóivéadach.
Spórt
Beidh Corn an Domhain Sacair 2018 insan Rúis.
Caidreamh iasachta
Sa bhliain 2009 bhí caidreamh ag an Rúis le 191 tíortha agus bhí ambasáidí i 144 tíortha.
The Seemingly Never-Ending Story
Craoladh an tríú heipeasóid déag, "The Seemingly Never-Ending Story", den seachtú sraith déag The Simpsons ar an 12 Márta 2006. Scríobh Ian Maxtone-Graham an eipeasóid seo. D'fhéach 9.72 milliún duine ar an eipeasóid.
Ben E. King
B'amhránaí Meiriceánach é Benjamin Earl King (28 Meán Fómhair, 1938 - 30 Aibreán, 2015).
Críoch Lochlann
mion|clé|250px|Críoch Lochlann, an Fhionlann, agus an Mhuir Bhailt. Seanmhapa Fionlannach is ea é, agus an Fhionlainn á taispeáint sna teorainneacha réamhchogaidh. Is iad na tíortha i gCríoch Lochlann ná an tSualainn, an Iorua agus an Danmhairg. Tagraíonn an téarma 'Críoch Lochlann' do na naisc chultúrtha agus stairiúla idir na tíortha seo.
Uaireanta, áirítear an Ghraonlainn, an Fhionlainn, agus an Íoslainn ar thíortha Chríoch Lochlann freisin. Tá cúiseanna maithe leis an úsáid seo, agus an dlúthchaidreamh atá ag na tíortha seo le Críoch Lochlann. Is fearr na tíortha Tuaisceartacha nó na tíortha Nordacha a thabhairt ar na tíortha seo in éineacht le fíor-Chríoch Lochlann, áfach.
Is é is bunús leis an ainm Gaeilge ar na tíortha seo ná Rogaland. Cúige in iarthar na hIorua is ea Rogaland.
Tíreolas
Tá geograife Chríoch Lochlann iontach ilghnéitheach. Gnéithe suntasacha iad na fiordanna ar fud chósta na hIorua, na sléibhte Lochlannacha, na hísleáin sa Danmhairg, agus na hoileánraí Sualannacha agus Ioruacha. Má chuirtear an Fhionlainn san áireamh, is féidir na moiréin (na hoigheardheascthaí, an lorg a d'fhág oighir na hOighearaoise ina ndiaidh) a lua freisin.
Tá an aeráid éagsúil chomh maith, nó is í aeráid mhuirí an chósta thiar an cineál aeráide is dual don Danmhairg, do dheisceart na Sualainne agus do chuid mhaith de chósta thiar na hIorua. De bharr na báistí oragrafaí (is é sin, an dóigh a dtosaíonn na scamaill ag cur fearthainne agus iad ag dul suas fána na sléibhte) tá an fhrasaíocht an-láidir in iarthar na hIorua ach go háirithe. Is é an cineál aeráide atá ann i lár Chríoch Lochlann ná aeráid fhliuch na hilchríche.
Hipparcos
Satailít a lainseáil an ESA i 1989 is ea Hipparcos arb é a mhisean ionad, gile, fad is gluaiseacht na réaltaí a thomhas cuid mhaith níos cruinne ná mar is féidir le teileascóip ar Domhan, mar a gcuireann neamhshocracht an atmaisféir isteach go mór ar na braistintí is na tomhais. Mar thoradh, foilsíodh catalóg nua Hipparcos i 1997, le sonraí ar 100,000 réalta.
Novi Sad
Is í Novi Sad (Нови Сад) an dara chathair is mó sa tSeirbia, agus príomhchathair na Vóvaidíne. Tá daonra 231,798, aici (2011). Tá sí súite ar an Machaire Panónach ó dheas, ar teoireann na réigiúin Bačka agus Srem, ar bruach na Danóibe agus ó dheas sliabh Fruška Gora.
Bhunaigh ceannaí Seirbiach an chathair sa bhliain 1694, trasna na Danóibe agus Caisleáin Petróvaraidin. Sna 18ú agus 19ú haoise bhí sé mar lárionad trádála agus monarú. Bhí an chathair tábhachtach freisin ó thaobh cúltúr Seirbia ag an am (leasainm a bhí aici; Aithin Seirbia). Scriosadh an chathair i rith réabhlóid 1848 ach athcóiríodh í ina dhiaidh. Sa lá atá inniu ann tá sí mar lárionad tionscail agus airgeadais Seirbia.
Tom Murphy
Dramadóir Éireannach ab ea Tom Murphy (nó Tomás Ó Murchú) (a rugadh sa bhliain 1935 i dTuaim, Co. na Gaillimhe agus a d'éag 15 Bealtaine 2018).
Saothar
D'ob é Feadaíl sa Dorchadas (A Whistle in the Dark) a léiríodh ar an ardán don chéad uair i 1961, is a chruthaigh neart chonspóide, a chéad dreama. Bhí réalachas ag baint leis an léiriú seo de theaghlach Éireannach ar imirce i Sasana sna caogaidí.
Cé go raibh sé sáite i gcultúr agus miotaseolaíocht na hÉireann, níor bhraith sé ar an gnáthíomhá a cheaptar leis na Gaeil ach léirítear iad i stíl úr bainteach le foréigean, éadóchas ach fós le gáire, greann, grá agus sárú. Ní raibh srian ar bith lena shamhlaíocht.
Baile an Tallúnaigh
Is baile suite i gContae Lú é Baile an Tallúnaigh.
Ayşe Deniz Karacagil
mion|300x300px| Baill den Chathlán Idirnáisiúnta ag [[Liosta de na trodaithe eachtracha SDF a maraíodh le linn chogadh cathartha na Siria|sochraid Karacagil i Reilig na Mairtíreach, Kobanî, Iúil 2017|clé]] Ba ghníomhaí Turcach ar an eite chlé í Ayşe Deniz Karacagil, ar a dtugtar Destan Temmuz (1993-29 Bealtaine 2017). Throid sí leis an bPáirtí Cumannach Marxach-Lenineach (an Tuirc) sa Chathlán Idirnáisiúnta  le linn na coimhlinte Rojava i gcogadh cathartha na Siria.
Bhí aird náisiúnta tugtha ar Karacagil sa Tuirc le linn a rannpháirtíochta in agóid Pháirc Gezi 2013.
Mharaigh Stát Ioslamach Karacagil i bhFo-roinn Raqqa le linn fheachtas Raqqa (2016–2017). Tá sí curtha i Reilig na Mairtíreach, Kobanî.
Ionchúisíodh a tuismitheoirí sa Tuirc, as cúirtéis a thabhairt, ag a sochraid sa tSiria ach fuarthas neamhchiontach i ngach cúis iad in 2018.
Joni Mitchell
Amhránaí agus cumadóir ceoil Ceanadach is ea Roberta Joan "Joni" Mitchell (née Anderson) a rugadh ar 7 Samhain 1943 i Fort Macleod, Alberta. Chaith sí cuid mhaith dá hóige i Saskatoon, Saskatchewan. Thosaigh sí ag gabháil fhonn i gclubanna oíche beaga i Saskatchewan agus in Iarthar Cheanada. Chaith sí tamall ansin i dTorontó ag buscáil agus ag canadh i mbeáir, hallaí pobail agus a leithéid. Sa bhliain 1965, thug sí aghaidh ar na Stáit Aontaithe. Chas roinnt amhránaithe sna Stáit amhráin a chum sí (mar shampla, "Urge for Going", "Chelsea Morning", "Both Sides, Now", "The Circle Game"), rud a thug an deis di conradh a shíniú le Reprise Records agus a céad halbam a thaifeadadh sa bhliain 1968.
Doghra mac Dúnadhaigh
Rí Síol Anmchadha ba ea Doghra mac Dúnadhaigh (bás 1027).
Mahonia
Is géineas é Mahonia de thart ar 70 speiceas de thoir shíorghlasa agus, go hannamh, crainn bheaga san fhine Berberidaceae, ó oirthear na hÁise, na Himiléithe, Meiriceá Thuaidh agus Láir. Tá dlúthbhaint acu leis an ngéineas Berberis agus easaontaíonn luibheolaithe ar cheart dóibh Mahonia ar leith a aithint. Is fearr le go leor luibheolaithe Mahonia a aicmiú mar chuid de Berberis  toisc go bhfuil roinnt speiceas sa dá ghéineas in ann hibridiú, agus toisc nach bhfuil aon difríochtaí moirfeolaíocha comhsheasmhacha idir an dá ghrúpa seachas an duille cleiteach (is cosúil go bhfuil duilleoga simplí ag Berberis sensu stricto, ach i ndáiríre is meascáin iad seo le duillín amháin agus tugtar "aondhuilligh" orthu; chomh maith leis is comhdhuillí  mionathraithe iad a  spíonta craobhach. ). Mar sin féin, tugann staidéir fíliginiteach ADN -bhunaithe le déanaí le fios gur  dá ghenera ar leith iad, trína shoiléiriú go ndíorthaítear Berberis ss aonfholaitileach ó laistigh de ghrúpa paraifhíliginiteach toir ar a bhfuil duilleoga síorghlasa corrdhuillíneacha orthu, a roinntear ansin i dtrí  ghenera: Mahonia, Alloberberis (Mahonia roimhe seo). roinn Horridae ), agus Moranothamnus (Berberis claireae roimhe seo); bheadh Berberis a bheadh teorannaithe ar an iomlán (is é sin, Mahonia, Alloberberis, agus Moranothamnus ) a bhéas monaifíléiteach freisin.
Doghra mac Dúnadhaigh
Beatha
Is amhlaidh gur tháinig Doghra i gcomharbacht ar a dheartháir, Gadhra Mór mac Dúnadhaigh. Dar leis na hAnnála Uladh, Maraíodh é ar feachtas sna hOsraí mar chomhghuaillí Dhonnchadha mhic Bhriain, rí Mumhan. Insítear an scéal céanna faoi Ghadhra i nAnnála na gCeithre Máistrí. Is dócha gur meascadh a mbáis.
22 Iúil
Is é an 22 Iúil an 203ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 204ú lá i mbliain bhisigh. Tá 162 lá fágtha sa bhliain.
Timthriall Born-Haber
Is timthriall fuinnimh é timthriall Born-Haber, bunaithe ar dhlí Hess, a thaispeánann an ceangal idir fuinneamh laitíse solaid ianaigh is a theas déanmhaíochta, i dtéarmaí airíonna na n-adamh aonarach. Ainmníodh é i ndiaidh an dá eolaí Gearmánacha Max Born agus Fritz Haber, a d’fhorbair é sa bhliain 1919. Rinne Kasimir Fajans é a fhoirmiú go neamhspleách freisin agus foilsíodh i gcomhthráth é san eagrán céanna den iris chéanna. Baineann an timthriall le comhdhúil ianach a fhoirmiú ó imoibriú miotail (go minic le dúile sa Ghrúpa I nó Ghrúpa II) le halaiginí nó le dúile neamh-mhiotalacha eile mar ocsaigin.
De bhrí go bhfuil an fuinneamh iomlán a ídítear i bpróiseas ar bith neamhspleách ar an gconair a leantar sa phróiseas, is féidir aon chainníocht anaithnid sa timthriall a dhéanamh amach más eol na cainníochtaí eile.
Baintear leas as timthriall Born-Haber chun eantalpacht laitíse a ríomh, trí chomparáid a dhéanamh idir an t-athrú caighdeánach eantalpachta ar fhoirmiú chomhdhúil ianach (ó na dúile) leis an eantalpacht a theastaíonn chun iain ghásacha a dhéanamh as na dúile.
Is é is eantalpacht laitíse ann ná an t-athrú eantalpachta nuair a chomhshóitear aon mhól de chomhdhúil ianach ina n-iain ghásacha (imoibriú intéirneach).
Is imoibriúchán intéirneachh é seo mar go bhfuil fuinneamh de dhíth le fórsaí aomtha idir na hiain a shárú agus iad a dheighilt.
SWAG
Is téarma béarlagair i mBéarla Meiriceánach é SWAG (acrainm ar “scientific wild-ass guess”). Is éard atá ann ná buille faoi thuairim a dhéanann saineolaí sa réimse, bunaithe ar thaithí agus ar iomas an tsaineolaí. Tá sé cosúil leis an bhfocal béarlagair guesstimate, portmanta de “guess” agus “estimate”.
Stair
Ceaptar go ginearálta gur tháinig an téarma “SWAG” as fórsaí míleata na Stát Aontaithe, as an Arm nó as an Aerfhórsa is dócha. Scríobh an t-iriseoir Melvin J. Lasky go n-úsáideadh an Ginearál William Westmoreland (Arm SAM) an téarma ar nós cuma liom le linn Chogadh Vítneam. Uaireanta thugadh Westmoreland “SWAG” mar fhreagra ar cheisteanna ó iriseoirí faoi theip Mheiriceá an namhaid a neodrú. Dhearbhaigh an Coirnéal John Frank Stewart an úsáid a bhain Westmoreland as an téarma i gcúirt dlí i mí na Samhna 1984. Thóg Westmoreland cás dlí in aghaidh CBS mar gheall ar chlár faisnéise darb ainm The Uncounted Enemy: A Vietnam Deception. Nuair a bhí Stewart i gclár na mionn, mhínigh sé go dtabharfadh an brainse faisnéise míleata a raibh sé i gceannas air tuairiscí ar láidreacht an namhad i Vítneam do Westmoreland, agus gur bunaíodh na huimhreacha ar “the SWAG principle”. Bhí gáire sa chúirt nuair a mhínigh Stewart céard a bhí i gceist leis an acrainm.
Ina leabhar Dictionary of Development Terminology (1975), scríobh an teangeolaí J. Robert Dumouchel gur úsáideadh an téarma fiú níos luaithe, agus gur chuala sé é “i mbéarlagair lucht na forbartha pobail” sna Stáit Aontaithe sna 1960idí.
D'éirigh an téarma níos suntasaí sa chéad leath den bhliain 1999 maidir le buamáil NATO san Iúgslaiv. Ba é an tuairisceoir John F. Harris ó The Washington Post an chéad duine a d'úsáid an téarma in alt nuachtáin. Bhí Harris ag déanamh cur síos ar na fachtóirí ba chúis leis an gcinneadh a rinne an tUachtarán Bill Clinton brath ar Aerfhórsa na Stát Aontaithe sa Chosaiv in ionad “200,000 trúpa NATO” a úsáid. Ba é NATO a rinne an meastachán go mbeadh 200,000 trúpa talún ag teastáil, agus cheap na pleanálaithe cogaidh Meiriceánacha nach mbeidís in ann an líon sin trúpaí a bhaint amach mar gheall ar chúrsaí polaitíochta, agus cuireadh an plean sin as an áireamh go tapa. Scríobh Harris, “Dúirt oifigigh nach staidéar cuimsitheach a bhí in anailís NATO. Ina áit sin, is éard a bhí ann ná athbhreithniú tosaigh ar thug roinnt oifigeach Meiriceánach ‘SWAG’ air — béarlagair míleata a chiallaíonn ‘scientific wild-ass guess.’”
Úsáid
Úsáidtear SWAG chun cur síos a dhéanamh ar mheastachán a thagann ó roinnt fachtóirí éagsúla, mar shampla seantaithí, imprisin ghinearálta, agus ríomhaireachtaí garbha nó heorastúla, seachas cuardach uileghabhálach, cruthúnas, nó ríomhaireacht bheacht. Is buille faoi thuairim meáite é an SWAG, ach ní mheastar gurb é an meastachán is fearr nó is cruinne. Dearbhaíonn an saineolaí gur leor a b(h)reithiúnas féin chun an meastachán a chosaint, agus go bhféadfaí meastachán níos beaichte níos cruinne a dhéanamh le himeacht ama.
Cárn Deas
Is ceantar suite ar chósta Ros, ceann de na h-Eileanan Samhraidh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Cárn Deas.
Mearleamhan taibhsiúil
Is feithid é an mearleamhan taibhsiúil (Hepialus humuli). Ball d'fhine na Hepialidae atá ann. Faightear é ar fud na An Eoraip, cés moite den oirdheisceart.
Steven Matthews
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é Steven Matthews. Is ball den Chomhaontas Glas é. Toghadh é in olltoghchán na bliana 2020 mar Theachta Dála do Dháilcheantar Chill Mhantáin. Is innealtóir é agus tá sé ina chónaí i mBré.
Faireog thíoróideach
Is ceann de na faireoga incríneacha is mó sa chorp í an Fhaireog Thíoróideach. Tá an fhaireog seo suite sa scornach faoi bhun an Úill Bhráid agus a bheag nó a mhór ar an leibhéal céanna leis an loingeán criocóideach. Tá sí ar chruth féileacáin agus tá sí lonnaithe chun tosaigh sa mhuineál. Rialaíonn an fhaireog seo cé chomh gasta is a dhónn an corp fuinneamh, bíonn sí freagrach as próitéiní a dhéanamh agus as leibhéal cheimiceáníogaireacha an choirp do hormóin eile. Glacann an tíoróideach páirt sna próisis seo trí hormóin tíoróideacha a tháirgeadh ag baint úsáide as an iaidín, ach go háirithe tíorocsaín (T4) agus trí-iadaitíoróinín (T3). Rialaíonn na hormóin seo an bunráta meitibileach agus téann siad i bhfeidhm ar an ráta fáis agus feidhme a lán córas eile sa chorp. Úsáidtear iaidín agus tirisín chun T3 agus T4 araon a dhéanamh. Táirgeann an fhaireog thíoróideach an hormón cailceatoinin freisin, a ghlacann páirt in hoiméastáis chalciam.
Rialú na Faireoige
Tá an fhaireog thíoróideach rialaithe ag an hipeatalamas agus an piotútach. Faigheann an fhaireog a hainm ón bhfocal Gréigise i gcomhair 'scéithe', toisc an chrutha a bhíonn ar an loingeán tíoróideach a bhíonn idirghaolmhar léi. Is iad an hipirtíoróideach (tíoróideach róghníomhach) agus an hipitíoróideacht (tíoróideach gannghníomhach) na fadhbanna is minicí a bhíonn bainteach leis an bhfaireog thíoróideach.
Càrn Iar
Is oileán beag ar chósta na Ros, na h-Eileanan Samhraidh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Càrn Iar.
Longes mac nUislenn
Sa Rúraíocht, is reamhscéal den Táin Bó Cuailnge é Deoraíocht mhic Uisleann (Sean-Ghaeilge Loinges mac nUislenn), den 9ú haois. Caomhnaítear é sa Leabhar Laighneach, sa Leabhar Buidhe Leacáin agus lámhscríbhinn amháin den luath-16ú haois.
Scéal
Thug an scéalaí ríoga, Fedlimid mac Daill, cuireadh don seanrí Conchúr mac Neasa agus a fhreastalaithe chuig féasta ina thighse. Gan choinne, lig an leanbh i mbroinn a mhná chéile scread chomh glórach as, gur chuala cách é. D'fhiafraigh an bhean shuaite den draoi Cathbhadh céard ba bhrí leis na screada, agus d'fhreagair sé:
Leamhan gíománach
Is feithid é an leamhan gíománach. Ball d'fhine na Lasiocampidae atá ann.
Longes mac nUislenn
Scéal
'''Nótaí aistriúcháin
mion|250px|Deirdres Flucht mit den Söhnen Uislius
Hipparion
Capall a thosaigh i Meiriceá Thuaidh timpeall 15 milliún bliain ó shin is a scaip go forleathan ar thalamh féaraigh an tSeandomhain. Chuaigh sé i léig sa ré Phléisticéineach, agus fuarthas iontaisí de. Patrúin chasta cruain ar fhiacla na ngiall, agus na méara coise cliathánacha laghdaithe go mór.
Longes mac nUislenn
Scéal
Bhraith Cathbhadh fíoch an linbh i mbroinn a máthar agus thug sé an t-ainm Deirdre di dá bharr. In ainneoin achainíocha na nUladh go mbáfaí an leanbh ar an dtoirt, chuir Conchúr bean chéile Fheidhlimí chuig fearann iargúlta, agus thug sé amach ar altramas í leis an seanbhean Leabharcham. Bhí sé ar intinn aige Deirdre a phósadh agus í tagtha in aois.
Le cabhair ó Leabharcham, chas Deirdre ar Naoise, mac Uisleann agus Ealbha agus garmhac Cathbhaidh, gaiscíoch agus amhránaí óg, agus thit sí i ngrá leis. Faoi bhagairt Gláimhe Díchinn chuir sí iachall air éalú léi. Theith an bheirt acu i dteannta le beirt dheartháireacha Naoise, Ardán agus Ainnle, go hAlbain. Ach ansin, bhíodar sáraithe ag rí na gCruithneach de bharr áilleacht Deirdre.
Faoi dheireadh, tháinig siad chuig oileán iargúlta. Chuir Conchúr Leborcham chucu, chun go bhfeice an raibh Deirdre fós chomh álainn is a bhíodh, in ainneoin an anró. Ag iarraidh Deirdre a chosaint roimh phósadh neamh-inmholta, dúirt sí nach raibh. Ach bhí neach eile curtha ag Conchúr, agus dúirt an té seo leis a mhalairt.
Thug Chonchúr ansin cuireadh abhaile dóibh ag geallúint go ráineodh siad slán, agus chuir sé a mhac Cormac Conn Longas le Fearghas mac Róigh agus Dubhthach mar rárthóirí. Ach sular shroichadar Eamhain Mhacha, maraíodh Naoise go fealltach ag Eoghan mac Dairtheacht, giolla gualainne Conchúir. De bharr an fhill seo, d'fhág an triúr ráthóirí cúige Uladh agus chuaigh chun a naimhde sna Connachta, Ailill mac Máta agus Méabh. Agus stuac air roimh Dheirdre óir gur dhiúltaigh sí é a phósadh, thairg Conchúr í don fhear a mharaigh Naoise. Mharaigh Deirdre í féin, ag léimt as an gcarbad agus ag bualadh a cinn ar carraig.
Tionchair
Leanann an scéal Tochmarc Luaine acus aided Athirni ar aghaidh le scéal na mac.
Ar cheann desna foinsí Gaelacha de Tristan und Isolde is ea an scéal seo. Insítear an t-ábhar céanna sa scéal Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne.
Deirdre le Yeats
Tá an dráma Deirdre le William Butler Yeats bunaithe ar an seanscéal seo. Tarlaíonn eachtraí an dráma ar lá déaranach na tragóide, inste le guthanna tochtmhara na laochra. Tá Deirdre, Naoise agus Fearghas i mbothán coille in Albain, ag feitheamh ar Chonchúr, a gheallann athchairdeas dóibh. Briseann sé a ghealltanas ámh; maraítear Naoise agus maraíonn Deirdre í féin. Cuireann Fearghas cosc ar an rí fiú lámh a leagan ar na coirp mharbha.
Ceartas sóisialta
mion|[[Trócaire|Trocaire]] mion|"Working for a Just World" Nuair a bhíonn sochaí cóir agus cothrom ag plé le daoine, deirimid go bhfuil ceartas sóisialta sa tsochaí sin.
Hyas araneus
Speiceas portáin is ea Hyas araneus, ar a dtugtar freisin an portán faoilinne mór, an portán crúbach mór agus an portán iarainn mór, a fhaightear in uiscí oirthuaisceart an Atlantaigh agus sa Mhuir Thuaidh, faoi bhun an limistéir taoide de ghnáth.
Sa bhliain 1986, gabhadh dhá eiseamal ag Inse Shealtainn Theas amach ó Leithinis an Antartaigh, arna iompar de réir dealraimh ag gníomhaireacht dhaonna. Bhí faitíos ann go mbeadh drochthionchar ag an speiceas ar an bhfána dúchasach, ach níor raibh a thuilleadh gabhálacha ón réigiún ó ghabhadh na n-eiseamal sa bhliain 1986.
Is féidir leis an bportán faoilinne mór foladh agus fáil réidh lena bhlaosc/chraiceann seachtrach. D'fhéadfadh sé seo roinnt ama a thógáil ach ligeann sé dóibh fás go mór. Tar éis foladh bíonn siad an - leochaileach do chreachadóirí mar gheall ar eischnámharlach an-bhog.
B.B. King
mion|clé|220px|B. B. King B'amhránaí Meiriceánach é Riley B. King (16 Meán Fómhair, 1925 - 14 Bealtaine, 2015).
BBC One
Is stáisiún teilifíse é BBC One atá mar chuid de BBC. Craoladh an chéad chlár ar an 2 Samhain 1936 faoin ainm BBC Television Service. An chéad seirbhís theilifíse rialta le híomhá ard-taifigh a bhí ann.
Errol Brown
Ba cheoltóir as Iamáice é Lester Errol Brown MBE (11 Nollaig 1943 – 6 Bealtaine 2015). Bhí Brown ina amhránaí sa bhanna Hot Chocolate.
BBC Two
Is stáisiún teilifíse é BBC Two atá mar chuid de BBC. Craoladh an chéad chlár ar an 1 Iúil 1967.
Hipsiméadar
Ionstraim chun airde a thomhas trí iarmhairt na hairde ar fhiuchphointe leachta a bhrath. De bhrí go mbraitheann an fiuchphointe ar an mbrú, laghdaíonn sé le méadú airde.
Na Creagacha Dubha
deas|250px|thumb|Na Creagacha Dubha Is baile suite i gContae Lú iad na Creagacha Dubha.
Dúnmharú David Byrne
Dúnmharaíodh David Byrne, 33, in Óstán an Regency (an Bonnington Hotel inniu) i mBaile Átha Cliath ar an 5 Feabhra 2016. Bhí comórtas dornálaíochta ar siúl san óstán ag an am. Achrann idir buíonta coirpeacha ba chúis lena bhás. Sna míonna ina dhiaidh sin, bhí seisear fear eile maraithe san easaontas idir dhá bhuíon coirpeach, Hutch agus Kinahan, sa chathair.
Cúlra
Duine de bhuíon coirpeach Kinahan ab ea Byrne. Maraíodh é le teann díoltais faoi mharú Gary Hutch - nia le Gerry Hutch - sa Spáinn cúpla mí roimhe sin.
Bhain an dúnmharú le himreas idir dhronga coireachta Hutch agus Kinahan ar maraíodh timpeall ocht nduine dhéag dá bharr idir 2016-2019.
An t-ionsaí
Dúnmharaíodh Byrne nuair a réab daoine in éide garda isteach in óstán an Regency i nDroim Conrach Lámhachadh  an coirpeach David Byrne, 33, i bhforsheomra fáiltithe an óstáin. Chaith drong coiriúil, muintir Hutch, é le linn seisiúin meá roimh bhabhta dornálaíochta san Óstán. is ar luas lasrach a tharla gach rud san óstán an lá úd.
Bhí gardaí ar an láthair i bhfoisceacht 5 nóiméad d'am an ionsaithe. Ar dtús, dúirt an grúpa easaontóirí poblachtacha, An tIRA Leanúnach gurb é a bhí freagrach as an ionsaí, rud nach raibh fíor.
Bhí an dream Hutch ag iarraidh Daniel Kinahan a mharú san óstán. Is é Daniel Kinahan ceannaire na buíne coirpeach a bhunaigh a athair Christopher. Ach d'fhág sé an Regency 30 nóiméad roimh an ionsaí.
Imeachtaí cúirte
Cúisíodh Patrick Hutch, 24 bliain d'aois, maidir le dúnmharú David Byrne sa bhliain 2016. Shéan sé go raibh 3 raidhfil ina sheilbh, a d'úsáideadh san ionsaí. Saoradh ó gach cúis é sa bhliain 2019.
Ar 18 Deireadh Fómhair 2022, phléadáil Gerry Hutch, 59, uncail Patrick Hutch agus an fear dá ngairtear "The Monk" - neamhchiontach i ndúnmharú Byrne. Bhí sé á mhaíomh ag an ionchúiseamh go raibh sé ar dhuine de bheirt a bhí gléasta mar Ghardaí Shéan sé nach ndúirt sé le Dowdall go ndearna sé an dúnmharú. Mhaíodh gur bhuail sé le Dowdall i bpáirc i bhFionnbhrú i ndiaidh an mharaithe agus go ndúirt sé leis go raibh sé "ar dhuine den fhoireann" a lámhaigh David Byrne.
Ar 18 Aibreán 2023,, fuarthas neamhchiontach Gerry Hutch i ndúnmharú. Dúirt na breithiúna cé gur thug cuid den fhianaise sa triail le tuiscint go mb'fhéidir gur thug Gerard Hutch a bheannacht don ionsaí lámhaigh, nárbh in le rá go raibh sé féin ar an mball ná páirteach ann go pearsanta. mion Fuarthas ciontach Jason Bonney, tógálaí 51 bliain ag an am, agus Paul Murphy, tiománaí tacsaí 61 bliain - gur chuidigh siad le drong Hutch an dúnmharú a dhéanamh nuair a chuir siad gluaisteáin ar fáil do na marfóirí. Bhí Murphy ar dhuine de na daoine a thug an dream a mharaigh Byrne ón láthair go gairid i ndiaidh an ionsaithe.x
An t-ostán
Cuireadh go leor imeachtaí ar ceal sa Regency trí réalt i ndiaidh dhúnmharú Byrne. Rinne an t-úinéir James McGettigan, iarratas sa chúirt sa bhliain 2016 ar chomhlacht árachais an óstáin Aviva slánaíocht a thabhair t don Regency in éadan caillteanas gnó. Athraíodh an t-ainm sa bhliain 2017, ag éirí an Óstán Bonnington.
Pádraic Breathnach
Scríbhneoir Éireannach, gearrscéalaí agus aistritheoir is ea Pádraic Breathnach.
Saol
Rugadh Breathnach i gCoill Bruachlán, Maigh Cuilinn, Contae na Gaillimhe sa bhliain 1942. Fuair sé a chuid oideachais i gColáiste Mhuire, Gaillimh agus i gColáiste na hOllscoile, Gaillimh. D'éirigh leis sé céim sa Ghaeilge agus sa Stair agus MA sa Ghaeilge agus Ard-Teastas san Oideachas a bhaint amch. Chaith sé seal mar oide scoile. Sa bhliain 1969 ghlac sé post mar Léachtóir le Gaeilge i gColáiste Mhuire gan Smál i Luimneach. Sa bhliain 1992, bhronn an Foras Gael-Mheiriceánach Duais an Bhuitléaraigh air.
Rose Marie
Ba bhan-aisteoir agus amhránaí Meiriceánach í Rose Marie Mazzetta (15 Lúnasa 1923 – 28 Nollaig 2017).
Téarmaíocht
mion|Téarmaíocht sa [[loighic]] Téarma is ea focal nó grúpa focal a úsáidtear chun coincheap áirithe a léiriú. Téarmaíocht is ea grúpa focal de ghnáth a úsáidtear i sainréimsí ar leith, mar shampla coincheapa sa mhatamaitic, sa teicneolaíocht, sa spórt, sa réalteolaíocht, san oideachas, agus mar sin de. Bíonn a chnuasach téarmaí féin ag gach sainréimse cé go dtarlaíonn trasnaíl eatarthu uaireanta, go háirithe nuair is é an coincheap céanna a bhíonn i gceist, ach uaireanta nuair nach é.
Gaeilge
Bunachar téarmaíochta is ea téarma.ie. Ní gnáthfhoclóir é ina bhfaighfeá na focail a úsáidtear i ngnáthchomhrá ó lá go lá. Tá roinnt frásaí agus grúpaí focal ann ach ní bhfaighidh tú abairtí ann. [[Íomhá:Focal.ie.gif|mion|Iar-lógó an tsuímh téarma.ie.]]
Dúnadhach mac Con Chonnacht
Rí Síol Anmchadha ba ea Dúnadach mac Con Chonnacht (bás 1032).
Deirtear ina thásc sna hannála gur maraíodh é. Níl eolas ar bith eile le fáil faoina réimeas.
Thyrsites atun
300px|thumb|right|Áiteanna a bhfuil an snúc (Thyrsites atun) le fáil.
Spéiceas fada caol den ronnach nathartha is ea Thyrsites atun. Tugtar an snúc dúghorm air i nGaeilge. Tá droim dúghorm air agus bolg airgeata. D’fhéadfadh sé a bheith chomh fada le 200 cm, cé nach bhfuil mórán snúc níos faide ná 75 cm. Sa Leathsféar Deisceartach atá sé le fáil agus maraítear é mar iasc tráchtála. Tugtar baracútach (“barracouta”) air san Astráiláise, cé nach bhfuil gaol aige leis an mbaracúdach.
Tá sé le fáil in aice le scairbheanna ilchríochacha nó timpeall oileán agus itheann sé crústaigh, ceifealapóid agus iasc beag ar nós ainseabhaithe agus pilséar. Bíonn snúic ina mbáire cois tóna nó sa mheánuisce, nó in aice barr uisce istoíche. Is fearr leis uisce atá idir 13 °C agus 18 °C.
Conach súileach
Is feithid é an conach súileach. Ball d'fhine na Sphingidae atá ann.
Jon Vitti
Is scríbhneoir agus stiúrthóir teilifíse é Jon Vitti a rugadh sa bhliain 1960. Is scríbhneoir agus stiúrthóir roinnt eipeasóidí don sraith theilifíse The Simpsons é anois, agus bhí sé ina scríbhneoir don scannáin Ice Age (2002) agus Robots (2005), mar aon leis na sraitheanna drámaí grinn suímh King of the Hill agus The Critic.
Liosta céilí nó comhpháirtithe an Taoisigh
Is é Céile an Taoisigh bean chéile, fear céile nó comhpháirtí baile Thaoiseach na hÉireann.
Ní úsáidtear an téarma "Céile an Taoisigh" i gcomhthéacs oifigiúil ar bith.
Is minic a bhíonn ról poiblí ag Céilí Taoisigh in éineacht leis an uachtarán ina ndualgais mar cheann rialtais ag imeachtaí poiblí.
Liosta Céilí/Comhpháirtithe
Comhpháirtí Baile
Planda crua
Plandaí atá in ann seasamh i gcoinne damáiste ón sioc. Bíonn plandaí ilbhliantúla (is cuid de na plandaí bliantúla) ó na réigiúin mheasartha fhuara is fhionnuara crua. Ach ní bhíonn an chuid is mó de na plandaí trópaiceacha is measartha teo crua, bíodh is go bhfuil eisceachtaí ann.
20 Deireadh Fómhair
Is é an 20 Deireadh Fómhair an 293ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 294ú lá i mbliain bhisigh. Tá 72 lá fágtha sa bhliain.
Rinnbhuí
Is feithid é an rinnbhuí. Ball d'fhine na Notodontidae atá ann.
The Wanted
Is popbhanna Éireannach-Sasanach é The Wanted. Foirmíodh an grúpa i 2009.
Gradaim
Tá 6 ngradam buaite ag The Wanted.
Eibhlís Carcione
File Gaeilge agus Béarla is ea Eibhlís Carcione. Tá sí ina cónaí i gCorcaigh.
Bürgerliches Gesetzbuch
mion|Reichsgesetzblatt 1896 Seite 195, 24 Lúnasa 1896 Is é an Bürgerliches Gesetzbuch (giorraithe BGB) Cód Sibhialta na Gearmáine. Achtaíodh é sa bhliain 1896 agus tháinig sé i bhfeidhm sa bhliain 1900.
Bhí tionchar láidir ag scoláireacht Theodor Mommsen ar an Bürgerliches Gesetzbuch. clé|mion|255x255px|«Bürgerliches Gesetzbuch für das Deutsche Reich», 1909
Còiseam II na h-Alba
Bhí Còiseam II na h-Alba nó Còiseam mac Aoidh ina rí ar Albain idir 900 agus 943. Mac ab ea é d'Áed mac Cináeda, Rí na gCruithneach.
Liosta ollscoileanna in Éirinn
Liosta is ea se de hollscoileanna agus coláistí atá suite in Éirinn. Cuirtear comh-choláistí san áireamh.
Différance
Is téarma Fraincise é différance a chum Jacques Derrida sa bhliain 1963. Ciallaíonn sé “difríocht agus iarchur brí”, agus is coincheap lárnach é sa díthógáil — dearcadh criticiúil a bhaineann leis an ngaol idir téacs agus brí.
Forléargas
D'úsáid Derrida an téarma différance den chéad uair sa bhliain 1963 ina pháipéar “Cogito et histoire de la folie”. Bhí ról lárnach ag an téarma níos déanaí nuair a chuaigh Derrida i ngleic le fealsúnacht Edmund Husserl ina leabhar La Voix et le Phénomène (Gaeilge: Guth agus Feiniméan). Shoiléirigh sé an téarma ansin i saothair éagsúla eile, go háirithe ina aiste “Différance” agus in agallaimh éagsúla a bailíodh sa leabhar Positions.
Is mílitriú d'aon ghnó ar différence an “a” sin in différance, cé go bhfuaimnítear an dá fhocal go díreach mar an gcéanna (IPA: [difeʁɑ̃s]). Is imeartas focal é freisin, toisc go gciallaíonn an briathar Fraincise différer “bheith difriúil” agus “iarchur” (nó “cur ar athló”) araon. Cuireann an mílitriú béim ar an difríocht idir an focal labhartha agus an focal scríofa freisin, agus tugann sé dúshlán an bhealaigh a thugtar tosaíocht don chaint thar an scríbhneoireacht go traidisiúnta, chomh maith leis an idirdhealú idir an inbhraiteacht agus an intuigtheacht. Ní féidir an “a” in différance a bhrath trí chumas éisteachta, “ach ní bhaineann sé leis an intuigtheacht ach oiread, leis an idéalacht nach bhfuil baint aici le hoibiachtúlacht theōrein nó tuiscint” toisc go bhfuil teanga na tuisceana fite fuaite cheana féin le meafair inbhraiteachta—mar shampla, ciallaíonn θεωρεῖν (theōrein) “feiceáil” sa tSean-Ghréigis.
San aiste “Différance”, cuireann Derrida in iúl go ndéanann différance tagairt do roinnt gnéithe ilchineálacha a rialaíonn táirgeadh brí i dtéacsanna. An chéad cheann de na gnéithe seo (a bhaineann le cur in athló) ná an tuairim nach féidir le focal nó le comhartha a bhrí féin a chur in iúl go huile is go hiomlán — ní féidir ach iad a shainmhíniú le focail eile óna bhfuil siad difriúil. Sa chaoi sin, bíonn an bhrí “curtha ar athló” go brách trí shlabhra comharthóirí gan deireadh. Baineann an dara ceann (a bhaineann le difríocht, ar a dtugtar espacement nó “spásáil” uaireanta) leis an bhfórsa a dhéanann idirdhealú idir eilimintí, agus sa chaoi sin, a chruthaíonn codarsnachtaí agus ordlathais a chuireann taca faoin bhrí féin.
Téarma eile a bhaineann le différance i smaointeoireacht Derrida is ea supplement (“forlíonadh”), coincheap atá “fite fuaite in imeartas focal forlíontach nach nglacann le réaduchtú séimeantach.”
Pat Buchanan
Is tráchtaire polaitiúil, údar, craoltóir agus polaiteoir, Meiriceánach é Patrick Joseph "Pat" Buchanan (rugadh 2 Samhain 1938).
Rhuthun
Baile i Sir Ddinbych, an Bhreatain Bheag, is ea Rhuthun, 181.8 km ó Caerdydd agus 281 ó Londain. Tá daonra 5,265 ann, agus tá 2,195 (41.7%) in ann Breatnais a labhairt. Tá an baile gar don teorainn Sasanach agus rugadh 25% den daonra i Sasana.
1985
Eachtraí
mion|215|dheis|Bealtaine, 1985: An Poll Ózóin timpeall an Mhol Theas cláraithe ag eolaithe den chéad uair.
Hiostaimín
Is éard is hiostaimín ann ná díorthaíoch d'aimíonaigéad a dtáltar méid an-bheag de go nádúrtha ag an gcolainn. Méadaíonn an tál nuair a spreagtar an córas imdhíonach chun tuilleadh gníomhaíochta i gcás an fhiabhras léana nó aon fhrithghnímh ailléirgigh. Cuireann an hiostaimín breise tús le sraothartach, tochas, íth, sileadh súile, agus siomptóim mhíchompórdacha eile. Baintear feidhm as raon drugaí a dtugtar na hantaihiostaimíní orthu chun hiostaimín a chealú. Nuair a tharlaíonn gortú d'orgán ar bith sa cholainn táltar an-chuid hiostaimín, rud a chuireann tús le leathnú na bhfuileadán agus a laghdaíonn an brú fola ar an gcaoi seo.
Buamáil bhus Poso, 2004
Ionsaí sceimhlitheoireachta ab ea buamáil bhus Poso a tharla sa tSulaivéis, an Indinéis, ar an 13 Samhain 2004. Ionsaíodh bus a bhí ag taisteal go dtí sráidbhaile Críostaí darb ainm Silancak. Maraíodh seisear agus gortaíodh triúr sa phléasc.
A' Bhòrlainn
Is baile beag i Siorrachd Pheairt ar Loch Tatha in aice le Feárnan é A' Bhorlainn nó A' Bhòrlainn
Tá cloch chuachach ann.
Leabhair na gCroinicí
Is leabhair sa Bhíobla iad Leabhair na gCroinicí.
Diarmaid mac Madadháin
Rí Síol Anmchadha ba ea Diarmaid mac Madadháin, i réim ón mbliain 1032 go dtí 1069.
Beatha
Dúradh gurbh é Diarmaid In t-slat piaglai gać roduin (an tslat a rialaíonn gach ród).
Madadhán mac Gadhra Mhóir ba ea a athair Dhiarmada. Bhí Diarmaid i gceannas agus creach á dhéanamh ag Clann Uí Madadháin in aghaidh Cluain Mhic Nóis sa bhliain 1050.
D'éirigh Diarmaid dall agus é sean. Mharaigh a nia, Madadhán, é agus tháinig a mhac, Madadhán Reamhar i gcomharbacht air.
Leabhar Eazrá
Is leabhar sa Bhíobla é Leabhar Eazrá.
Naguib Mahfouz
Scríbhneoir Éigipteach ba ea Naguib Mahfouz (نجيب محفوظ). Rugadh Mahfouz i gcathair Chaireo sa bhliain 1911 agus is ann a cailleadh é sa bhliain 2006.
Saothar
Scríobh sé 34 úrscéal, breis is 350 gearrscéal, cúig dhráma agus a lán scripteanna scannán. Baineann cuid mhaith dá shaothar leis an bpolaitíocht agus leis an eiseachas. Is gnáthdhaoine ina gcónaí i gcathair Chaireo iad go leor dá charachtair, agus bíonn siad ag iarraidh déileáil le nua-aoisiú shochaí na hÉigipte. Ghnóthaigh sé Duais Nobel na Litríochta sa bhliain 1988.
1740í
Cinn stát
Ríocht na tSicile Séarlas IV
Planda duillsilteach
mion|Planda duillsilteach Plandaí a chaitheann a gcuid duilleog roimh thús an tséasúir ghairbh, a mhaireann ina gcodladh i rith an tséasúir sin. Titeann duilleoga freisin le linn triomaigh chun cailliúint uisce a laghdú, agus le linn seaca nuair a bhíonn an t-uisce sáinnithe mar oighear chun damáiste seaca a laghdú.
Déaglán Collinge
Scríbhneoir agus file Éireannach is ea Déaglán Collinge, a rugadh i mBÁC sa sa bhliain 1949.
Saol
D'fhreastail sé ar scoil na mBráithre Críostaí i gCaisleán Druimní i rang lán-Ghaelach. I gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath, bhain sé BA agus Ardteastas san Oideachas, MA sa Léann Angla-Éireannach agus PhD sa Léann Angla-Éireannach (le tráchtas ar fhilíocht Mháirtín Uí Direáin).
Léachtóir páirtaimseartha ba ea é in Ollscoil Mhá Nuad ar feadh 25 bliana agus litríocht Angla-Éireannach á mhúineadh aige do mhic léinn Mheiricéanacha ar chúrsa an CCIS. Múinteoir is ea é i gColáiste na gCnoc Glas, Baile Átha Cliath.
Scríbhneoireacht
File agus údar téacsleabhar Gaeilge is ea é a bhfuil an tsraith Saibhreas agus téacsleabhair eile dá chuid foilsithe ag Mentor Books. Is iomaí dán atá foilsithe aige in Innti, Éigse Éireann, Comhar, An Guth, agus Riposte agus tá aistí liteartha dá chuid foilsithe in The Irish Review agus san Irish Literary Supplement. Tá dánta agus ailt leis craolta ag RTÉ agus Raidió na Gaeltachta. Tá gearrscéalta dá chuid foilsithe chomh maith, mar shampla 'Inchicore Haiku Displaced Poet', sa leabhar Remembering Michael Hartnett (Four Courts Press 2006).
Gateacre
Is ceantar suite i Learpholl é Gateacre.
Lakewood, Colorado
Is é Lakewood an cúigiú cathair is mó in Colorado, Stáit Aontaithe Mheiriceá. Tá Lakewood suite i gContae Jefferson. Tá Bob Murphy ina méara ann. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1889.
BBC Radio 2
Is stáisiún raidió é BBC Radio 2. Is an dara stáisiún raidió náisiúnta de chuid BBC é.
Fairfield, Learpholl
Is ceantar suite i Learpholl é Fairfield.
Gillmoss
Is ceantar suite i Learpholl é Gillmoss.
Garth Brooks
Amhránaí is ea Troyal Garth Brooks a rugadh ar an 7 Feabhra, 1962, i dTulsa, Oklahoma, na Stáit Aontaithe.
An tSulaivéis
deas|250px|thumb|An Cheilibéis Is oileán suite san Áise, san Indinéis í an Cheilibéis nó an tSulaivéis. Is í an 11ú hoileán is mó ar domhan í agus an 4ú ceann is mó san Indinéis. Tá sí 174,600 ciliméadar, nó 67,400 míle cearnacha, d'achar. Tá cónaí ar 18,455,058 duine ar an oileán de réir meastacháin sa bhliain 2014. deas|250px|thumb|An tSulaivéis mion|Sliabh Tangkoko san tSulaivéis Thuaidh
Urthuile mac Máele Tuile
Rí Ailigh de Chineál Eoghain, clann Uí Néill an Tuaiscirt, ba ea Urthuile mac Maoil Thuile  (Sean-Ghaeilge Urthuile mac Máele Tuile).
Maol Chaluim I na hAlba
Bhí Máel Coluim mac Domnaill ina rí ar Albain idir 943 agus 954, mac do Dhòmhnall II na h-Alba é.
BBC Radio 1
Is stáisiún raidió é BBC Radio 1. Is an chéad stáisiún raidió náisiúnta de chuid BBC é.
Robert Bellarmine
Naomh Caitliceach is ea Robert Bellarmine. Rugadh é ar 4 Deireadh Fómhair 1542 i Montepulciano, san Iodáil agus fuair sé bás ar 17 Meán Fómhair 1621, sa Róimh.
Histéire
Sa ghnáthchaint, téarma dímheasúil ar iompar gáifeach. Sa tsíceolaíocht, is téarma é ar ghalar néaróiseach nó siomptóm ina bhfuil léiriú nó dífheidhmiú fisiciúil gan cúis orgánach inaimsithe. Úsáidtear an téarma freisin ar ghrúpa staideanna comhfheasa athraithe (mar shampla, cás inar féidir d'othar dul ar fán go tobann ón rud a bhí ar siúl aige agus aimnéise air ina leith ina dhiaidh). Sa tsícanailís, úsáidtear an téarma do phatrún sícphaiteolaíoch ina mbíonn an brú faoi mar phríomh-mheicníocht cosanta.
NI21
Páirtí polaitíochta i dTuaisceart na hÉireann ab ea NI21 (Gaeilge:TÉ21). Bunaíodh an páirtí ag Basil McCrea agus John McCallister ar 6 Meitheamh 2013. Tháinig deireadh leis in 2016.
Planda síorghlas
Plandaí a choinníonn a nduilleoga i rith na bliana. Fásann siad in aeráidí gan séasúir naimhdeacha, nó bíonn duilleoga oiriúnaithe acu chun an fhuacht is an triomacht a sheasamh. Caitear na duilleoga is athfhásann siad de réir a chéile, ionas go mbíonn fásra orthu an t-am ar fad.
Fazakerley
Is ceantar suite i Learpholl é Fazakerley.
Henry Addington, 1ú Bhíocunta Sidmouth
Ba pholaiteoir agus Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe é Henry Addington, 1ú Bhíocunta Sidmouth, a rugadh ar an 30 Bealtaine 1757 – 15 Feabhra 1844.
Madadhán Reamhar Ua Madadháin
Rí Síol Anmchadha ba ea  Madadhán Reamhar Ua Madadháin  ón mbliain 1069 go dtí 1096.
Beatha
Gadhra Mór mac Dúnadhaigh ba ea seanathair, agus Madadhán mac Gadhra Mhóir a athair. Ba é Madadhán Reamhar an chéad dá chlann a ghlac an sloinne Ó Madadháin.
D'éag sé den phlá a mharaigh 'ceathrú de dhaoine in Éirinn' sa bhliain 1095. I ndiaidh a bháis, tháinig Giolla Fionn mac Mhic Uallacháin i gcomharbacht air ach maraíodh é sa bhliain 1101 ag mac Mhadadháin, Diarmaid.
Jay Kogen
Is scríbhneoir agus stiúrthóir teilifíse, mar aon le scríbhneoir grinn é Jay Kogen a rugadh ar an 3 Bealtaine 1963. Bhí sé ina scríbhneoir agus stiúrthóir roinnt eipeasóidí don sraitheanna teilifíse The Tracey Ullman Show agus The Simpsons é, agus bhí sé ina scríbhneoir don drámaí grinn suímh Frasier, Everybody Loves Raymond, George Lopez, Malcolm in the Middle, mar aon lena stiúrthóir comhairleach don The Class.
Liosta eipeasóidí scríofa le Jay Kogen
Scríobh Jay Kogen roinnt eipeasóidí The Simpsons idir 1990 agus 1993 leis a chomhpháirtí scríbhneoireachta Wallace Wolodarsky, a leanas san áireamh:
Rangers Football Club
Is club sacair proifisiúnta é Rangers Football Club atá lonnaithe i gceantar Bhaile a' Ghobhainn i nGlaschú agus a imríonn i bPríomhroinn na hAlban. Tugtar Glasgow Rangers ar an gclub go minic lasmuigh d'Albain, cé nach ainm oifigiúil é seo.
Histeolaíocht
Staidéar micreascópach ar fhíocháin an orgánaigh bheo. Tá bealaí ruaimnithe tábhachtach chun saghsanna éagsúla ceall agus codanna éagsúla na gceall a aithint.
1750í
Cinn stát
Ríocht na Sicile Ferdinand III na Sicile agus Ferdinand IV na Napoli (Ferdinand I na Dá Shicile)
Boulder, Colorado
Is cathair í Boulder atá suite in Colorado, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Tá Boulder suite i gContae Boulder. Tá Matthew Appelbaum ina mhéara ann. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1858.
Alexander Borodin
Cumadóir ceoil is eolaí a rugadh i gCathair Pheadair ab ea Alexander Porfiryevich Borodin (12 Samhain 1833 – 27 Feabhra 1887). I measc a shaothar tá ceoldráma nár críochnaíodh, Kniaz Igor (An Prionsa Igor), ina bhfuil na damhsaí cáiliúla Polaiveitseacha, agus 3 shiansa.
An Sruth (Victoria)
Réimse contúirteach uisce in Victoria na hAstráile is ea An Sruth (“The Rip” nó “The Heads”) idir Port Phillip agus Caolas Bass. Is é an t-aon bhealach amháin é chun dul isteach in Port Phillip agus as sin go dtí Melbourne. Téann taoide láidir trí chuisle chaol idir an bhá agus an t-aigéan agus tá grinneall ard carraigeach ann. Ó thaobh na tíreolaíochta de, is é an réimse uisce é atá le fáil idir Rinn Nepean, Leathaill Shortland agus Rinn Lonsdale: is iad na háiteanna seo “Na Reanna”.
Tá an bealach isteach idir Rinn Lonsdale agus Rinn Rinn Nepean 3.5 km ar leithead, ach níl an leithead inseolta ach 1 km de dheasca na líonán a bhaineann leis na reanna. Tá ardchlár éadomhain laistigh de 800 méadar taobh amuigh de na Reanna agus tugtar Oitir an tSrutha air. Tá an t-uisce tríocha méadar ar doimhneacht taobh amuigh den ardchlár seo agus chomh domhain le nócha méadar ar doimhneacht taobh istigh de na Reanna. Tá contúirt ag baint leis an míchothroime seo agus le sruthanna taoide atá chomh luath le sé chnota. D’fhéadfadh doimhneacht an tSrutha a bheith idir céad méadar agus cúig mhéadar.
thumb|deas|270px|Radharc ar an Sruth ó Rinn Lonsdale i dtreo Rinn Nepean