cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cúige Chonnacht
Tá Cúige Chonnacht nó Connachta in iarthar na hÉireann. Tá sé suite laistiar den tSionainn, an abhainn is mó sa tír. Tá lárphointe an chúige gar do Chnoc Mhuire, in oirthear Chontae Mhaigh Eo. Is é an Cnoc Maol Réidh (814m), i ndeisceart Chontae Mhaigh Eo, an sliabh is airde ann. Tá an t-oileán is mó sa tír, Acaill, ar an gcósta thiar. Nuair a bhí Cromail in Éirinn agus é ag díbirt na nGael siar, deirtear go ndúirt sé "go Connachta nó go hIfreann." Tá ceantair Gaeltachta i gContae na Gaillimhe agus i gContae Mhaigh Eo.
Luathstair
400px|deis|mion|Lios an tSeagail, An Cheathrú Mhór, Contae Shligigh, agus tuama beag ina theannta, tuama 52, chun tosaigh
Tá fianaise ann go raibh ceantar na gConnacht lonnaithe ag daoine ársa go fada siar sa ré réamhstairiúil, a bhuí le suíomhanna amhail Achaidh Chéide, Cnoc na Riabh, Lios an tSeagail, An Cheathrú Chaol agus Ráth Cruachan. Cuireann déantáin, amhail is cloch an Tuair Rua agus cloch Chaisleán Stráinse, in úil, cibé a gcuspóir, torthaí na sochaithe seo agus a naisc le cultúr La Tène ar mhór-roinn na hEorpach.
De réir miotas níos déanaí, bhí na Fir Bholg i gceannas ar fud na hÉireann roimh theacht na Tuatha Dé Danann. Tar éis chliseadh na bhFear Bolg, chuir na Tuatha Dé Danann an ruaig orthu sa Connachta isteach.
mion|Luathdhreamanna agus ríochtaí in Éirinn, c. 800.
Le linn na ré réamh-stairiúla (c. 100 - 400 AD), bhí Contae an Chláir mar chuid den chúige agus glaodh Cóiced Ol nEchmacht air. Níor ríocht aontaithe a bhí ann, ach ina ionad sin bhí ann go leor tuath agus tríocha céad. I measc tuath mór, bhí (Maigh Seóla, Uí Maine, Aidhne agus Máenmaige), agus i measc tuath beag Gailenga, Corco Moga agus Senchineoil le stádas Déisi.
I measc dreamanna suntasacha, bhí a leanas:
I rith lár na 8ú haoise, tógadh ceantar an Chláir i dTuamhain isteach ag na Déisi Tuaiscirt. Seachas tréimhse céad bliain idir 1569 agus na 1660í, tá sé as sin amach mar chuid de chúige Mumhain.
Ba iad na Connachta an rítheaghlach is rathúla a tháinig chun cinn. Faoin mbliain 1050, bhí a dtionchar leathadh ó Ráth Cruachan i dtuaisceart Ros Comáin amach go dtí Contae na Gaillimhe, Contae Mhaigh Eo, Contae Shligigh agus Contae Liatroma. Ath-ainmníodh an ceantar úd astu.
Féach freisin:
Ríocht na gConnacht
mion|deis|250px|''Príomh ríochtaí sa bhliain 1014. Ar deiseal ón oirthuaisceart, is iad: [[Ulaidh, Oirialla, Mí, Laighin, an Mhumhain, Connachta, Bréifne agus Aileach.  Feictear na cathairstát Dyflin, Weisforthe, Vedrafjord, Corcaigh agus Luimneach.  Tá kingdoms of Osraí agus Uí Mhaine ar iarraidh.]]
Fo-rí ainmniúil an Ardrí, Maol Seachnaill mac Maoil Ruanaí (bás 862) ba ea Chonchúr. Phós sé le hAilbhe iníon Mhaoill Seachnaill. Bhí triúr mac acu: Aodh (bás 888), Tadhg (bás 900) agus Cathal (bás 925), ríthe Chonnacht uile. Mhéadaigh clann Chonchúir cumhacht Síol Mhuirí ó dheas i nUí Mhaine, siar i nIar Chonnacht, agus ó thuaidh Uí Fhiachrach Mhuaidhe agus Bréifne isteach.
Faoi réimeas Aodha an Gha Bhearnaigh (1046–1067), bhí ríthe Chonnacht i gceannas ar an gcúige mar atá inniu ann. Bhí ar Uí Chonchobair dul i ngleic lena ngaoil, Uí Ruairc as Bréifne. D'éirigh ceathrar Uí Ruairc ina ríthe an chúige – Fearghal (956–967), Art Uallach (1030–1046), Aodh (1067–1087) agus Domhnall (1098–1102). I dteannta sin, thóg Flaithbheartach Ua Flaithbheartaigh, forghabhálaí, an choróin sa bhliain 1092, ag dalladh an rí, Ruairí na Saidhe Buí. Tar éis na bliana 1102, cuireadh smacht ar Uí Ruairc agus Uí Fhlaithbheartaigh agus coinníodh ina ríochtaí féin iad, Bréifne agus Iar Chonnacht. As sin amach go dtí bás an rí deiridh na gConnacht sa bhliain 1474, ní raibh ach fir Uí Chonchúir ina ríthe ann.
An Teach Dóite
Baile i gContae na Gaillimhe is ea An Teach Dóite (Maam Cross as Béarla).
San Litríocht
Tá tagairt don stáisiún traenach sa Teach Dóite ann sa ngearrscéal "An Bhean Chaointe" le Pádraic Mac Piarais.
Xcas
mion|Réitíonn Xcas cothromóidí difreálacha. Xcas
Is Córas Ailgéabar Ríomhaireachta foinse oscailte (CAS) é Xcas do Microsoft Windows, Apple macOS agus Linux.
Sa bhliain 2000, sheol Bernard Parisse Xcas.
Tá Xcas scríofa i C++.
== Features ==
Naisc sheachtracha
https://www-fourier.ujf-grenoble.fr/~parisse/giac.html
Frederik Willem de Klerk
clé|mion|Davos, 1992 Is polaiteoir ón Afraic Theas é Frederik Willem de Klerk, nó F. W. de Klerk mar is fearr atá aithne air (18 Márta 1936 - 11 Samhain 2021). Ba eisean an t-uachtarán deireanach ar an Afraic Theas nuair a bhí an córas cinedheighilte i bhfeidhm (ón mbliain 1948 go dtí na 1990idí). clé|mion|[[Philadelphia, Pennsylvania|Philadelphia, 1993]]Bhí de Klerk ina Uachtarán Stáit ar Phoblacht na hAfraice Theas (1989-94) agus fuair sé Duais Nobel na Síochána in éineacht le Nelson Mandela sa bhliain 1993. clé|mion|1994ː i mbun feachtas bríomhar i [[Soweto, an bailecheantar]]
Tiontú agus an-éacht
Bhí de Klerk ina chrann seasta ag an réimeas cinedheighilte, córas polaitiúil ar a mbreathnaíonn go leor stát mar choire in aghaidh na daonnachta, tuairim atá deimhnithe go pointe áirithe ag Reacht na Róimhe den Chúirt Choiriúil Idirnáisiúnta.
Ina dhiaidh sin, bhí páirt lárnach ag de Klerk agus deireadh á chur leis an gcóras sin, agus daonlathas bunreachtúil á chur ina áit. Bhí Nelson Mandela  i mbéal an phobail i gcónaí. Ach ní mór beirt a bheith ann san idirbheartaíocht. Ansin bhí ar de Klerk feidhm a bhaint as a scileanna chun dul i gcion ar lucht na cinedheighilte. Ní gan dua a rinneadh é. clé|mion|le [[Hillary Clinton, 2012]]
Saol
clé|mion|2015 Bhronn Ollscoil Potchefstroom (cuid d'Ollscoil an Iarthuaiscirt faoi láthair) bunchéimeanna BA agus LLB ar de Klerk sa bhliain 1958. Bhí sé ina dhlíodóir in Vereeniging. Na blianta ina dhiaidh sin iarradh air bheith ina Ollamh le dlí riaracháin i Potchefstroom, ach dhiúltaigh sé dó, ó ba rud é go raibh sé chomh ghnóthach sin mar pholaiteoir.
Ball dílis de Pháirtí Náisiúnta na hAfraice Theas ba ea é. Toghadh chun Theach an Tionóil é sa bhliain 1969 agus bhí aire achtaí éagsúla aige ó 1978 go 1989 (Gnóthaí Baile san áireamh, 1982-85), ag baint amach a cháil mar cheannaire de chuid na heite deise den pháirtí.
Leasuithe
Mar sin féin, tar éis dó a bheith tofa mar cheannaire an Pháirtí Náisiúnta agus mar an Uachtarán Stáit sa bhliain 1989, thosaigh de Klerk ag taispeáint dearcadh ní ba phragmataí maidir leis an ngluaiseacht daonlathach san Afraic Theas agus maidir le hathrú na tíre ina sochaí a d'fhág an chinedheighilt ina diaidh, ag tosú cainteanna díreacha le Nelson Mandela, a bhí faoi ghlas, chomh fada siar le mí na Nollag 1989. clé|mion|[[Albert Luthuli, Desmond Tutu, Frederik de Klerk and Nelson Mandela i Cape Town]]I mí Feabhra 1990 d'fhógair de Klerk go gcuirfí deireadh leis an gcosc ar an gComhdháil Náisiúnta Afracach agus ar Pháirtí Cumannach na hAfraice Theas, go scaoilfí Nelson Mandela gan choinníoll agus go gcuirfí a lán gnéithe den chinedheighilt ar ceal.
Ar feadh ceithre bliana ina dhiaidh sin bhí páirt ríthábhachtach ag de Klerk agus athrú na hAfraice Theas i dtreo an daonlathais neamhchiníoch ilpháirtí á réiteach, ar bhunús an toghcháin duine amháin, vóta amháin a tharla sa bhliain 1994.
Bhí de Klerk ina Leas-Uachtarán ar an Afraic Theas faoi Mandela ó 1994 go 1996, fad is a bhí an Páirtí Náisiúnta i gcomhrialtas, mar pháirtí mionlach, leis an gComhdháil Náisiúnta Afracach. clé|mion|Voortrekker Monument, Pretoria
Teannas
Bhí teannas mór sa chaidreamh idir Mandela agus de Klerk sa rialta idir 1994-1996. Tharraing de Klerk a pháirtí as an rialtas tar éis dhá bhliain.
Ina theannta sin, d'éirigh idir de Klerk agus an Coimisiún um Fhírinne agus um Athmhuintearas a bhí sé freagrach as gníomhartha foréigin pholaitiúil a rinneadh i ré na cinedheighilte agus le linn an athraithe i dtreo an an daonlathais.
Hippophae rhamnoides
Is planda bláthanna é an draighean mara (Hippophae rhamnoides) san fhine Elaeagnaceae, agus is planda nádúrtha é do réigiúin fhuar-mheasartha na hEorpa agus na hÁise. Is tor duillsilteach spíonach é. Úsáidtear an phlánda sna tionscail bhia agus chosmaidí, san leigheas traidisiúnta, mar fhodar ainmhithe, agus chun críocha éiceolaíochta.
American Idol (sraith 1)
Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag Simon Fuller é American Idol, a tosaíodh i Stáit Aontaithe Mheiriceá sa bhliain 2002. Chraol sé ar Fox. Thosaigh an chéad sraith American Idol ar 11 Meitheamh 2002 agus chríochnaigh sé ar 4 Meán Fómhair 2002.
B'iad Simon Cowell, Paula Abdul agus Randy Jackson na breithiúna don tsraith seo. Bhuaigh Kelly Clarkson an tsraith agus tháinig Justin Guarini sa dara háit.
Giovanni Domenico Cassini
Réalteolaí a rugadh i bPerinaldo na hIodáile ab ea Giovanni Domenico Cassini (8 Iúil 1625 – 14 Meán Fómhair 1712). Ceapadh é mar an gcéad stiúrthóir ar an réadlann i bPáras sa bhliain 1669. Ainmníodh deighilt Cassini, an bhearna idir dhá fháinne de chuid Satairn, as. Thairg sé dlíthe Cassini i 1693 chun cur síos ar rothlú na Gealaí.
Manchán Magan
Scríbhneoir Éireannach, taistealaí, údar agus déantóir clár teilifíse is ea Manchán Magan. Is garmhac do Sheila Humphreys é, agus sin-garnia Mícheál Seosamh Ó Rathaille.
Irving Langmuir
Ceimicí a rugadh i Nua-Eabhrac ab ea Irving Langmuir (1881-1957). Bhuaigh sé Duais Nobel na Ceimice i 1932 as a shaothar ar cheimic mhóilíneach dromchlaí, saothar a tháinig le bheith tábhachtach san imdhíoneolaíocht. Cáiliúil freisin as a chuidiú le forbairt an fheadáin fholúsaigh don raidió, agus modhanna chun ceimiceáin a scaipeadh i bhfoirm púdair ar scamaill chun báisteach nó sneachta a ionduchtú.
Harald V na hIorua
An tríú páiste agus an chéad mhac le Rí Olaf V na hIorua agus Banphrionsa Märtha na Sualainne ab ea Harald. Bhí sé ar an dara duine a thiocfadh i gcoróin nuair a rugadh é, ó thiocfadh a athair ar dtús. Chuaigh an teaghlach ríoga ar deoraíocht i 1940 de bharr forghabháil na Gearmáine ar an Iorua. Chaith Harald cuid dá óige sa tSualainn agus sna Stáit Aontaithe. D'fhill sé ar an Iorua i 1945, agus rinne sé staidéar ina dhiaidh sin in Ollscoil Osló, Acadamh Míleata na hIorua, agus Coláiste Balliol, Oxford.
Ar bhás sheanathair Harald, Haakon VII, dó, rinneadh rídhamhna de Harald agus rí dá athair. D'ionadaigh Harald, ar fear mór spóirt é, an Iorua sa tseoltóireacht ag na Cluichí Oilimpeacha i 1964, 1968 agus 1972. Tá sé ina phátrún anois ar an eagraíocht World Sailing. Phós Harald Sonja Haraldsen i 1968 in ainneoin conspóid a bhain le Sonja a bheith ina duine den chosmhuintir. Tá beirt ina gclann: Märtha Louise agus Haakon. Tháinig Harald i gcoróin i ndiaidh bhás a athar i 1991, le Haakon ina léiroidhre leis.
Cáin bhreisluacha
Is éard is cáin bhreisluacha (CBL) ann ná cáin tomhaltais a ghearrann an stát ar tháirgí, ábhair agus seirbhísí.
Brocaireacht
mion|1823 Is 'spórt fola' é an brocaireacht ina mbíonn broic agus madraí ag troid le chéile nó go maraítear iad. Siamsaíocht atá ann do dhaoine áirithe. Nós mídhaonna agus cruálach atá ann do dhaoine eile.
Faoin tuath, tarraingítear an broc as an mbrocach agus cuirtear madraí ina éadan go stiallann siad ó chéile é. Nó i ngéibheann, cuirtear gadhar isteach sa "mbrocach", nó cás srl., agus tosaíonn an gadhar agus an broc ag stróiceadh a chéile. Ní hiondúil go dtagann an broc slán ach is minic go mbíonn drochbhail ar an ngadhar freisin de bharr na coimhlinte. mion|1824 le Henry Thomas Alken
An brocaireacht in Éirinn
Tá an brocaireacht fós á gcleachtadh in Éirinn. Tá sé déanta amach ag Cumann an Tuaiscirt um Fhóirithint ar Ainmhithe go maraítear 2,000 broc go mídhleathach i dTuaisceart Éireann gach bhliain.
Áirítear go bhfuil thart ar 150 duine ag cleachtadh an 'spórt' seo i dTuaisceart Éireann. Tá a fhios ag na húdaráis go bhfuil ach is beag a dhéantar lena dtabhairt chun cúirte. Níor cúisíodh ach triúr as an gcoir seo i dTuaisceart Éireann le deich mbliana anuas.
Ystradgynlais
51.7771°N, -3.7577°W
Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea Ystradgynlais, 52 km ó Caerdydd agus 252 ó Londain. Tá daonra 7,868 ann, agus tá 3,369 (42.8%) in ann Breatnais a labhairt.
Cú Cirneco
thumb|240px|Cú Cirneco Is madadh clóis é cú Cirneco.
Jean Simmons
Ba bhan-aisteoir Sasanach í Jean Merilyn Simmons (31 Eanáir 1929 – 22 Eanáir 2010). Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1990. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1956.
An Asarbaiseáinis
Teanga Tuircice is ea an Asarbaiseáinis a labhraítear i bPoblacht iar-Shóivéadach na hAsarbaiseáine, in iarthuaisceart na hIaráine agus i dtíortha eile, go háirithe sa tSeoirsia. Tá sí an-chosúil leis an Tuircis, agus is iomaí Turcach a deir nach bhfuil ann ach canúint de chuid na teanga sin. Tá i bhfad níos mó focal ón bPeirsis in úsáid ag na hAsarbaiseánaigh, agus i bPoblacht na hAsarbaiseáine, cloistear cuid mhór focal Rúisise i gcónaí, i ndiaidh bhlianta fada an fhorlámhais Shóivéadaigh.
B'iad na litreacha Arabacha a bhíodh in úsáid ag na hAsarbaiseánaigh leis an teanga a bhreacadh síos, ar dtús. Nuair a tháinig na Boilséivigh i gceannas ar an Rúis, áfach, chomhairligh siad an aibítir Laidineach a chur i bhfeidhm ar theangacha Tuirceacha an Aontais Shóivéadaigh. Sin é mar a rinneadh ar dtús, is é sin, ó thús na bhfichidí ar aghaidh. Bhí sé beartaithe san am seo an aibítir Laidineach a chur i bhfeidhm ar an Rúisis féin, nó theastaigh ó na Boilséivigh an tír ar fad a oscailt don Iartharachas. Nuair a chuir Stalin deireadh leis an oscailteacht seo, áfach, caitheadh na litreacha Iartharacha féin i dtraipisí, agus chrom na hAsarbaiseánaigh ar leagan den aibítir Choireallach a úsáid sna tríochaidí.
Nuair a tháinig deireadh leis an Aontas Sóivéadach, chinn na hAsarbaiseánaigh ar an aibítir Laidineach a chur in úsáid ina dteanga arís. An leagan a úsáideann siad, tá sé an-chosúil le haibítir na Tuircise, nó seasann an litir Ç do "ch" an Bhéarla, agus an C do "j" an Bhéarla. Thairis sin, déantar idirdhealú idir I gan phonc agus İ le ponc. Fuaimnítear an chéad cheann acu cosúil le "ao" na Gaeilge, agus is gnáth-"í" an ceann eile. Is é an litir Ə an ceann is aistí sa teanga, agus í ag seasamh don fhuaim a chuirtear in iúl le [æ] in aibítir idirnáisiúnta na bhfuaimeanna, is é sin, an t-"a" tosaigh. Mar sin, ní hionann Ə na hAsarbaiseáinise agus [ə] na dteangeolaithe, a sheasann don "ghuta chúnta" dhoiléir.
Tá an Asarbaiseáinis ag seacht milliún duine san Asarbaiseáin féin. Is deacair a rá, cé mhéad a labhraíonn í san Iaráin, ach is gnách glacadh leis go bhfuil sí ag tríocha milliún duine ar fad sa dá thír. Níl sé furasta a rá cé acu canúint Asarbaiseáinise nó teanga ar leith í canúint na treibhe fáin Qashqa'í san Iaráin, mar shampla.
Aibítir na hAsarbaiseáinise
A a
B b
C c - cosúil le "j" an Bhéarla
Ç ç - cosúil le "ch" an Bhéarla
E e
Ə ə - cosúil leis an "a" san fhocal Béarla hat, nó le "á" Ghaeilge Uladh
G g
Ğ ğ - cosúil leis an dóigh a bhfuaimnítear an "gh/dh" leathan i dtús an fhocail sa Ghaeilge. San Asarbaiseáinis, áfach, ní chloistear an fhuaim seo riamh i dtús an fhocail. Úsáidtear an litir seo sa Tuircis chomh maith, ach is litir bhalbh í sa teanga chaighdeánach, ansin.
H h
X x - cosúil le "ach!" na Gearmáinise, nó leis an "ch" leathan sa Ghaeilge.
I ı - cosúil le "ao" na Gaeilge
İ i - "í" den ghnáthchineál
J j - cosúil le "j" na Fraincise, nó an dóigh a bhfuaimnítear an "s" san fhocal Béarla "measure"
K k - fuaimnítear an K an-chaol san Asarbaiseáinis, agus i gcanúintí na hIaráine, bíonn sé chomh caol is go n-éiríonn sé cosúil le "ch" an Bhéarla
Q q - is mar "g" leathan is minicí a fhuaimnítear an ceann seo, ach i bhfocail éagsúla, bíonn sé cosúil leis an "k" leathan nó leis an "x".
L l
M m
Moing an Iarainn
Is sráidbhaile é Moing an Iarainn. Tá sé suite in Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
An Asarbaiseáinis
Aibítir na hAsarbaiseáinise
N n
O o
P p
R r
S s
Ş ş - "s" caol, nó cosúil le "sh" an Bhéarla
T t
U u
Ü ü - cosúil leis an nGearmáinis
V v
Y y - cosúil leis an mBéarla.
An cúpla focal
bəli - sea
yox - ní hea
yaxşı - go maith
pis - go dona
sağ olun - go raibh maith agat
başa düşmürəm - ní thuigim
salam - Dia dhuit
xudahafiz - slán
Léigh freisin
AWDE, Nicholas agus Famil Ismailov: Azerbaijani. Azerbaijani-English English-Azerbaijani Dictionary & Phrasebook. Sraith Caucasus World, Curzon Press, Surrey 1999
MAMEDOV, Seville: Hippocrene Concise Dictionary - English-Azerbaijani, Azerbaijani-English. Nua-Eabhrac 2005
Pablo Escobar
"Rí an Chócaoin" a bhaisteadh ar Escobar. Nuair a bhí sé i mbarr a mhaitheasa, ba é sholáthraigh 80% de chócaon an domhain, rud a rinne an coirpeach is saibhre riamh de agus duine de na daoine is saibhre ar domhan.
Bhí nach mór dearbhmhonaplacht aige ar an gcócaon ag dul suas go dtí Stáit Aontaithe Mheiriceá le linn na 1980í agus tús na 1990í. clé|mion|1977
Saol
Saolaíodh i Rionegro agus tógadh i Medellín é, an dara chathair is mó sa Cholóim. Chaith Escobar seal beag ina mhac léann in Autónoma Latinoamericana Medellín. clé|mion|1989 Ach níor thaitin an gnáthshaol leis agus niorbh fhada gur thit sé isteach le mioncoirpigh eile. Thosaigh Escobar ag díol toitíni neamhdhleathacha agus ticéid chrannchuir bhréaga agus ag goideadh gluaisteán. Sna luath-sheachtóidii, thosaigh sé ag fuadach giall chun airgead a bhaint amach.
Gáinneáil ar dhrugaí
Chuir Escobar an 'Cairtéal Medellín' ar bun sa bhliain 1976. An phríomhrud a bhí a bhí idir láimhe acu ná púdar cócaoin a dáileadh i dtreo na Stát Aontaithe, ar na céad bealaigh smuigleála riamh. clé|mion|1992 Bhí margadh ollmhór nua ann ó thuaidh agus cothaíodh an-éileamh sna S-A gan mórán moill. Meastar go raibh idir seachtó agus ochtú tonna den druga á thabhairt aníos ar bhonn miosúil. Níl ábhar iontais é gur cruthaíodh idir uafás an anbhá i súile an rialtais na S-A - lear mór den druga ar sráideanna na tíre agus an trodaíocht fuillteach a bhain leis sa Chólóim. Saol galánta agus saibhir a bhí ag Escobar, ar thaobh amháin, ach bhíodh sé de shíor ag dul i ngleic le cairtéal nua eile, fórsaí cosanta na Colóime agus an CIA. Cé gur narcasceimhlitheoir brúidiúil amach is amach a bhí ann, ba laoch de short é i measc a phobail féin, áfach, agus airgead á chaitheamh aige ar ospidéil, scoileanna, séipéil agus foirne/áiseanna sacair.
Bás
clé|mion|2 Nollaig 1993 Sa bhliain 1991, ghéill Escobar agus gearradh 5 bliana príosún air. Rinne sé socrú leis an Uachtarán Cesar Gaviria a chinntigh nár eiseachadadh é, agus go mbeadh sé de cheart aige an pionós a chaitheamh i ndaingean dá chuid féin (La Catedral).
Sa bhliain dár gcionn, áfach, rinne na húdaráis iarracht é a athlónnu i gnáthphriosún. D'éaláigh sé le linn na troda agus theith sé. Mharaigh Póilíní Náisiúnta na Colóime é ar 2 Nollaig 1993. clé|mion|Mac Escobar, Sebastián Marroquín, agus cáinteoir
An Grúpa Euro
Grúpa neamhfhoirmiúil is ea an Eoraghrúpa, nó an Grúpa Euro, a thagann le chéile le gnóthaí a bhaineann le hairgeadra an euro a phlé. Airí Airgeadais ó thíortha limistéar an euro atá ina mbaill den ghrúpa.
Pléann Airí an limistéir euro ábhair a bhaineann lena bhfreagrachtaí comhpháirteacha maidir leis an euro. I measc na rannpháirtithe bíonn Uachtarán Ghrúpa an euro, an Coimisinéir um ghnóthaí geilleagracha agus airgeadaíochta, Uachtarán an Bhainc Cheannais Eorpaigh agus Airí Airgeadais na mballstát i limistéir an euro.
De ghnáth tagann an Grúpa Euro le chéile uair sa mhí, roimh gach cruinniú Comhairle ECOFIN.
Stair
Tionóladh an chéad chruinniú ar an 4 Meitheamh 1998 i Château de Senningen i Lucsamburg.
Cúraimí
Is é príomhchúram an chomhlachta dlúthchomhar i ndáil le beartais eacnamaíocha a chinntiú i measc Bhallstáit an limistéir euro. Tá sé mar aidhm freisin aige dálaí a sporadh lena réadófar fás eacnamaíoch níos láidre.
Bíonn an Grúpa Euro freagrach freisin as na Cruinnithe Mullaigh Euro a ullmhú agus as an obair a leanann iad.
Cruinnithe
Is gnách go dtagann an Grúpa Euro le chéile uair sa mhí, an lá roimh chruinniú na Comhairle Gnóthaí Eacnamaíocha agus Airgeadais. Bíonn an coimisinéir um ghnóthaí eacnamaíocha agus airgeadais, cánachas agus custam agus Uachtarán an Bhainc Ceannais Eorpaigh rannpháirteach i gcruinnithe an Ghrúpa Euro freisin.
An tUachtarán
Toghann an Grúpa Euro uachtarán, a bhíonn sa phost ar feadh 2.5 bliain, trí thromlach simplí de na vótaí a caitheadh. Ón 13 Iúil 2020 i leith, is é Paschal Donohue, Aire Airgeadais agus Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe na hÉireann, Uachtarán an Ghrúpa Euro. Toghadh é an 9 Iúil 2020.
Bunús dlí
An Conradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE):
Tóir Féichín
Is eaglais suite i gComhairle Lodainn an Iar é Tóir Féichín (Gaeilge na hAlban Tòrr Fhitheachan)
Athchumasc stoc
mion Gnás san airgeadas is ea athchumasc stoc, lena laghdaítear líon na scaireanna stoic atá gan íoc.
Spáinnéar Clumber
thumb|240px|Spáinnéar Clumber Is madadh clóis é spáinnéar Clumber.
Lann
Pláta beag cnámhach nó cranrach a fhoirmíonn clúdach na colainne ar éisc agus reiptílí. Na lanna a chlúdaíonn sciatháin chuid de na feithidí, is gruaigí modhnaithe cúitíneacha iad.
Crith talún Tohoku agus súnámaí, 2011
Tharla crith talún ollmhór amuigh ó chósta chontaetha Fukushima, Miyagi, agus Iwate na Seapáine (ar codanna den réigiún Tohoku iad) ar an 11 Márta 2011 a chuir súnámaí i dtreo an cheantair a mharaigh an iomarca daoine, a dhein scrios ar an áit, agus a chúisigh teip agus pléascadh sa staisiún núicléach i Fukushima. clé|mion|d'éirigh an súnámaí 40 méadar ar airde ag pointe amháin clé|mion|leirscrios
Imeachtaí
Tharla an crith talún is mó riamh sa ,tSeapáin, 9.0–9.1 (Mw), ar an 11 Márta i Tōhoku (東北地方太平洋沖地震, Tōhoku-chihō Taiheiyō Oki Jishin). Bhí sé faoi ghrinneall an aigéin timpeall 25km amach ón gcósta. Bháigh an súnámaí limistéar leathan tíre, cathracha, bailte agus feirmeacha. clé|mion|beochan Cailleadh níos mó ná 17,000 duine sna tuilte, milleadh níos mó ná 120,000 foirgneamh, agus bhí ar 400,000 duine teitheadh as an gceantar.
Ní dóigh go ndearna an crith talún sin ró-dhochar do na himoibreoirí i Fukushima, ach milleadh an-chuid de chórais rialaithe na n-imoibreoirí nuair a bhuail súnámaí an stáisiún cumhachta núicléach.
Iarmhairtí fadtéarmacha
Sa bhliain 2016, le boradh a chur faoin turasóireacht sa cheantar, d’íoc rialtais áitiúla ó Tohoku táille le Niantic le Pokémon cumhachtach darb ainm Lapras a chur ar fáil sa réigiún.
Log na Leitean
Is sráidbhaile é Log na Leitean. Tá sé suite in Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Ystum Taf
51.5024°N, -3.2197°W
Baile i Caerdydd, an Bhreatain Bheag, is ea Ystum Taf (Béarla: Llandaff North), 4 km ó Caerdydd agus 214 ó Londain. Tá daonra 7,996 ann, agus tá 895 (11.2%) in ann Breatnais a labhairt.
mion|lár|450px|Ystum Taf
Hugh Casson
Ailtire a saolaíodh i Londain ab ea Hugh Maxwell Casson (1910-1999). Stiúraigh sé an ailtireacht d'Fhéile na Breataine i 1951.
Thomas Lincoln Tally
Fear gnó agus léiritheoir scannáin ab ea Thomas Lincoln Tally (1861 – 24 Samhain 1945). D'oscail sé "Tally’s Electric Theatre", an chéad phictiúrlann i Los Angeles, California ar 2 Aibreán 1902. Reáchtáladh na seónna in ollphuball sorcais ar dtús. D'íoc an pobal ̩$0.10 do na ticéid .. costasach ag an am. Ach bhíodh an-tóir ar an bpictiúrlann ón lá sin amach.
Teile choiteann
Is crann í an teile choiteann.
Caineach iníon Urchadha
Banfhlaith Uí Bhriúin Seola agus banríon na gConnachta ba ea  Caineach ní Urchadha  (Meán-Ghaeilge  Cainnech iníon Urchadha), beo luath 10ú haois.
Bhí triúr iníonacha ag Urchadh mac Murchadha, rí Mhaigh Sheola (bás 943), Caineach ina measc. Phós sí le flaith Shíol Mhuirí, agus dá bharr is sinsear Chlann Coscraigh í.
Bhí triúr nianna suntasacha aici, iad uile ina gceannairí Éireann:
Solanum
Géineas de phlandaí luibheacha, thoir agus d'fhéithigh is ea Solanum agus an géineas tíopa den fhine Solanaceae. Cuimsíonn sé speicis inite agus saothraithe, amhail an práta, an tráta agus an t-ubhthoradh
Cur síos
clé|mion|150x150px| Tráta silín (Solanum lycopersicum ), breathnaítear na ribí gruaige nó na tríceómaí ar an chailís agus an sealgóg. Cuimsíonn Solanum plandaí luibheacha, toir, crainn nó dreapairí, le dealga nó gan dealga,. amhulcach. nó caithreach, le ribí craobhacha nó simplí, go minic faireogach.
Cathbhadh
Ba phríomhdhraoi agus fáidheadhóir é Cathbhadh (nó Cafadh, Sean-Ghaeilge Cathbad) i gcúirt Chonchúir Rí sa Rúraíocht.
Breith Chonchúir
Tá dhá leagan sna foinsí ar bhreith Chonchúir, agus Cathbhadh ann araon mar chuid de.
Sa chéad leagan, is athair Chonchúir é. Fiafraíonn Neasa, iníon Eochaid Sálbuide (rí Uladh ag an am céanna), den draoi   céard a mheasann sé mar dhea-thuar an lá úd. Freagraíonn Cathbad, "rí a ghineadh ar bhanríon". Toisc nach raibh fear ar bith eile i láthair, meallann Neasa Cathbhadh chun na leapa agus gineann sí mac.
Sa dara leagan, is taoiseach cheithearn fhianna é Cathbhadh, agus díríonn sé ionsaí ar theach athair altrama Neasa, agus maraítear cách ann.
Níl ar a chumas ar Eochaid tada a dhéanamh toisc níltear in ann an chóir a leagan ar Chathbhadh. Is ar an gcaoi sin a bhunaíonn Ness a ceithearn fhianna féin chun teacht suas leis. Lá amháin, ámh, agus sí imithe ina haonar chun folcadh, tagann Cathbhadh chuici agus éilíonn sé í mar bhean chéile. Ní raibh an dara rogha aici ach aontú.
I leagan éigin eile, áfach, ní hé Cathbhadh athair mac Neasa, ach a leannán, an t-ard-rí, Fachtna Fáthach.
Agus Neasa agus Cathbhadh ag taisteal chun cuairt a thabhairt ar Fhachtna, ar bhruach na habhann úd chuaigh Neasa i dtinneas linbh. Rinne Cathbhadh tairngreacht go mbeadh breithlá a linbh ar chomh lá le hÍosa Chríost,[5] márbh fhéidir léi fanacht go dtí an lá dár gcionn. Shuigh sí ar chloch ar bhruach na habhann, agus ar an lá ina dhiaidh, rugadh Conchúr dí. Thit an leanbh i ndiaidh a mhullaigh isteach san abhainn, ach d'ardaigh Cathbhadh amach é. D'ainmníodh an leanbh as an abhainn.
Fáidh
Tráth éigin eile, chuala Cú Chulainn óg ag dul thairis Cathbad ag tuar go mbeadh clú agus cáil shioraí, ag saol gearr, ag éinne a thógadh airm an lá úd. Rith sé ar an dtoirt go Conchúr agus d'iarr sé air go raibh sé ina shaighdiúir.
Jeff Sessions
Is polaiteoir Meiriceánach é Jefferson Beauregard Sessions III (rugadh 24 Nollaig 1946). Eisean Seanadóir na Stát Aontaithe sóisearach ó Alabama ó 1997 go 2017. Is ball den Pháirtí Poblachtach é agus in Alabama a chaith sé bunús a shaoil.
I mí na Samhna 2016, d'ainmnigh an tUachtarán tofa Donald Trump Sessions do phost Ard-Aighne na Stát Aontaithe. Deimhníodh an t-ainmniúchán sa Seanad ar 8 Feabhra 2017 le vóta 52-47. Luther Strange a tháinig i gcomharbas air mar sheanadóir.
Luathsaol
Tógadh i Hybart, Alabama é. B'úinéir siopa tuaithe é a athair. Sa bhliain 1964 rinneadh Eagle Scout de. I ndiaidh dó críoch a chur lena chuid scolaíochta i gCamden, chuaigh Sessions go dtí Huntingdon College i Montgomery, Alabama agus bhain sé céim Baitsiléir Ealaíon amach sa bhliain 1969. Fuair sé céim Juris Doctor ó University of Alabama i 1973.
D'oibrigh Sessions mar aturnae ar dtús in Russellville, Alabama agus i Mobile, sa stát céanna, ina dhiaidh sin, áit a bhfuil sé ina chónaí anois. D'oibrigh sé i gCúltaca Airm na Stát Aontaithe sna 1970í.
Slí bheatha pholaitiúil
Tar éis dhá bhliain mar fho-aturnae SA leis an Dúiche Theas in Alabama (1975-1977), fuair Sessions ainmniúchán ó Uachtarán Ronald Reagan i 1981 and bhí sé cinntithe ag an Seanad mar Aturnae SA don Dúiche Theas in Alabama, agus d'oibrigh sé ag an phost sin ar feadh 12 bliain. Bhí Sessions tofa mar Ard-Aighne Alabama i 1995, ag comhlíonadh an phoist sin go dtí 1997.
I 1996 bhí sé tofa go Seanad na Stát Aonaithe. Bhí sé atofa go héasca i 2002. Poblachtach coimeádach atá ann, agus é cloí leis an seasamh Poblachtach maidir le gnóthaí eachtracha, cánacha agus beartas sóisialta. Cuireann sé i gcoinne ginmhilleadh agus tá sé faichilleach maidir le inimirce agus tráchtáil eachtrach. Lorgadh Sessions freisin teorannaigh cánacha agus caiteachas intíre. Is cosantóir do na fórsaí míleata é.
American Idol (sraith 2)
B'iad Simon Cowell, Paula Abdul agus Randy Jackson na breithiúna don tsraith seo. Bhuaigh Ruben Studdard an tsraith agus tháinig Clay Aiken sa dara háit.
Sraith Salach
Baile i gContae na Gaillimhe is ea Sraith Salach nó Sraith Saileach (Recess as Béarla).
Clwyd
Contae is ea Clwyd in oirthuaisceart na Breataine Bige. Bhí comhairle chontae i gceannas ar an rialtas áitiúil ó 1974 go 1996, nuair a cuireadh Clwyd ar ceal mar chontae. Tá é ina "chontae coinnithe" ó shin i leith. Measadh 490,000 duine a bheith i gClwyd i lár na 2000idí.
Aistear Cassini-Huygens
clé|250px|mion|Aistear Cassini-Huygens Aistear spásárthach comhoibríoch idir NASA, ESA agus eagraíochtaí acadúla is tionsclaíocha Eorpacha eile le dul go Satarn is Tíotán. Dhá chomhpháirt a bhí i gceist: spásárthach a dhéanfadh fithisiú thart ar Shatarn (Cassini, a sholáthair NASA, fuinnmhithe le córas RTG, gineadóir teirmileictreach radaiseatóip), agus an taiscéalaí (Huygens, a sholáthair ESA) a threáfadh atmaisféar Tíotáin is a rachadh i dtír air. Lainseáladh i 1997 é, agus bhain sé feidhm as cabhair imtharraingteach an Domhain, Véinis is Iúpatair chun díriú ar Shatarn. I 2004 tharchuir Cassiní na chéad phictiúir den ghealach Phoebe, agus cúpla mí ina dhiaidh sin bhí sé i bhfithis timpeall Satairn. D'aimsigh sé dhá ghealach nua nár braitheadh riamh roimhe. Scaoil Cassini-Huygens i dtreo Tíotáin, agus i 2005 tháinig i dtír ar Thíotán, an tuirlingt is faide amach ón Domhan riamh ag árthach de dhéanamh daonna. Fuarthas na chéad phictiúir den dromchla ar ais go luath ina dhiaidh sin.
Sabhána
300px|mionsamhail|deas|Sabhána trópaiceach i dtuaisceart na hAstráile Tugtar sabhána ar réigiúin féaraigh na dtrópaicí is na bhfothrópaicí, idir na foraoisí báistí trópaiceacha is na gaineamhlaigh. Cuireann fad an tséasúir neamhthorthúil bac ar fhás forleathan crann. Bíonn crainn scaipthe ann—acaicia, mar shampla — atá oiriúnaithe don bháisteach fhíorannamh. Cabhraíonn tinte nádúrtha is tinte na ndaoine le cur chun cinn is caomhnú an fhéaraigh.
Títí cósta dúlámhach
Is ainmhí é an títí cósta dúlámhach (Callicebus melanochir). Mamach agus moncaí atá ann. Maireann sé in oirthear na Brasaíle, feadh an chósta.
ECOFIN
Is í ECOFIN an Chomhairle Gnóthaí Geilleagracha agus Airgeadais do bhallstáit an Aontais Eorpaigh (AE). Pléann an Chomhairle le beartas geilleagrach a chomhordú, faireachán a dhéanamh ar bheartas buiséid agus airgeadais phoiblí, margaí airgeadais, agus caidreamh geilleagrach le tríú tíortha. Cuireann an Chomhairle clár oibre an Aontais ar aghaidh. Bíonn deis ag Ballstát na hUachtaránachta beartais agus reachtaíocht an AE a mhúnlú agus tionchar a imirt. De ghnáth tagann ECOFIN le chéile uair sa mhí, la i ndiaidh gach cruinniú Comhairle an Grúpa Euro.
An Leargain Bheag
Is sráidbhaile é an Leargain Bheag. Tá sé suite in Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Danika McGuigan
Aisteoir ba ea Danika "Nika" McGuigan (4 Eanáir 1986 – 23 Iúil 2019). Iníon í leis an iardhornálaí aitheana Barry McGuigan.
Bhí cáil ar Nika - mar a thugtaí uirthi - as na páirteanna éagsúla a ghlac sí i scannáin, i sraitheanna teilifíse agus i ndrámaí amharclainne.
Bhí páirt aici freisin sa scannán a rinneadh d'urscéal Sebastian Barry The Secret Scripture.
Bhí sí 33 bliain d'aois agus le hailse nuair a bhásaigh sí.
Lansa teirmeach
Gaireas gearrtha, cosúil le tóirse, chun cruach is cóimhiotail righne eile a ghearradh, a bhraitheann ar an bhfíoras gur féidir iarann a dhó in ocsaigin. Bíonn soc príomhúil ann chun scaird ocsaigine a sholáthar, agus soc tánaisteach chun aicéitiléin a sholáthar leis an miotal a réamhthéamh chuig teocht ag a ndófaidh sé sa sruth ocsaigine. Ina dhiaidh sin, is leor an sruth ocsaigine chun dó an mhiotail a choinneáil ar siúl.
Sábháilteacht leictreach
mion|471x471px|garchabhair Is gá duine a chosaint ar thurraing leictreach. Is é is mó is bun lena leithéid sa teaghlach ná fabht talmhaithe i dtrealamh nó uirlis leictreach. Féadfaidh sreang scaoilte, insliú ídithe, uisce steallta, fiú aer le bogthaise ard mórthimpeall an trealaimh a leithéid d'fhabht a chruthú.
Ansin rachaidh an sruth trí dhuine is isteach sa talamh. Féadfaidh sruth chomh beag le 0.1 A duine a mharú ach é a rith trína chroí, rud a bheadh ina chúis le taom marfach.
Chuige seo, baintear feidhm de ghnáth as fiús nó scoradán ciorcaid. Feidhmíonn an dá ghléas seo má tharlaíonn gearrchiorcad nó rólódáil i dtrealamh, rud a fhéadfaidh tús a chur le tine. Ní osclaíonn scoradán le stop a chur leis an sruth go sáraíonn an sruth 15 nó 20 A.
Tá gléas nua sábháilteacha á chur i bhfeidhm i Meiriceá, an t-idirscorthóir ciorcaid fabht talmhaithe (ICFT), ar féidir a insealbhú sa tsochóid nó an phlocóid. Tá dhá chnaipe air, tástáil is athchur, agus braitheann sé aon difríocht idir an sruth sa tsreang bheo is sa tsreang neodrach, an difríocht a bhíonn mar thurraing trí dhuine. Fiú má bhíonn an difríocht srutha sin chomh híseal le 0.005 A, scoireann an ICFT an ciorcad taobh istigh de 0.025 soicind le hathsheachadán. Nuair a bhíonn an fabht leasaithe, is féidir an gléas a chur sa siúl arís ach brú ar an gcnaipe athchuir is an t-athsheachadán a dhúnadh arís. Nuair a bhrúitear an cnaipe tástála, seoltar sruth trí fhriotóir sa ghléas chun éagothromaíocht idir an sruth beo is an sruth neodrach a chruthú is an t-athsheachadán a oscailt. Is tástáil é seo ar éifeacht an ghléis.
Dyfed
Contae coinnithe is ea Dyfed in iardheisceart na Breataine Bige.
Muc mhara na Murascaille
Is ainmhí é an muc mhara na Murascaille. Mamach atá ann.
Circus
Tá níos mó ná brí amháin leis an bhfocal Circus.
Teile mhionduilleach
Is crann í an teile mhionduilleach.
Ethel Merman
Aisteoir agus amhránaí Meiriceánach ab ea Ethel Merman (rugadh Ethel Agnes Zimmermann, 16 Eanáir, 1908 – 15 Feabhra, 1984). Tá aithne uirthi as a guth sainiúil, cumhachtach, agus as a cuid róil tosaigh in amharclannaíocht cheoil, agus tugadh “ "the undisputed First Lady of the musical comedy stage" uirthi. Le linn a gairmréime clúiteach san amharclann bhain sí clú amach as a léirithe íocónacha i seónna ar nós Anything Goes, Annie Get Your Gun, Gypsy, agus Hello, Dolly!.
Tá cáil uirthi freisin as a cuid rólanna sa scannánaíocht Anything Goes (1936), Call Me Madam (1953), There's No Business Like Show Business (1954), agus It's a Mad, Mad, Mad, Mad World (1963). I measc go leor gradam, fuair sí 'Gradam Tony don Bhan - Aisteoir is Fearr i gCeol' as a cuid taibhithe in Call Me Madam, 'Gradam Grammy' do Gypsy agus 'Drama Desk Award ' do Hello, Dolly!.
Leitreach, Contae Mhaigh Eo
Is sráidbhaile é Leitreach. Tá sé suite in Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Conradh Ceilteach
deas|200px|thumb|Ballstáit an Chonartha. Is eagraíocht polaitiúil agus cultúrtha é an Conradh Ceilteach. Éire, an Bhriotáin, an Bhreatain Bheag, Albain, Oileán Mhanann, agus Corn na Breataine na ballstáit atá ann.
Cuspóirí
Sé bhun-chuspóir an Conradh Ceilteach cabhrú, mar eagras ilchineadhach, le feachtais na sé ciní Cheilteacha a saoirse pholaitiúil, shaíochtúl, chomhdhaonnach agus gheilleagrach a bhaint amach. Ina n-áirítear:
Creassa iníon Urchadha
Banfhlaith Uí Bhriúin Seola agus banríon na gConnacht ba ea  Creasa ní Urchadha  (Meán-Ghaeilge  Creassa iníon Urchadha) beo luath 10ú haois.
Rí Maigh Sheola ba ea a hathair Urchadh mac Murchadha (i réim 891?-943). Phós sé le rí Tadhg mac Cathail na gConnacht (i réim 925-956). Bhí beirt mhac acu, Conchúir, Maolruanaidh Mór agus Tadhg.
Bhunófaí rítheaghlaigh tábhachtacha ag a triúr mac. Sinsear ríthe Mhagh Loirg is ea Maolruanaidh. D'éireodh shliochtaigh Thaidhg ina marascail agus ina ngardaí cosanta ríoga ar sin ríthe na gConnacht, mar shampla Fearghal Ó Taidhg an Teaghlaigh.
Seán Eichingeam
Ba pholaiteoir agus iriseoir Éireannach as gContae Loch Garman é Seán Eichingeam (Béarla: Seán R. Etchingham), a fuair bás ar an 23 Aibreán 1923. Bhí aithne ag a lán daoine air faoin leasainm Patsy, mar gheall ar an ainm cleite Patsy Patrick a d'úsáid sé agus é ag scríobh don nuachtán Enniscorthy Echo. Iar-mharcach gairmiúil a bhí ann chomh maith, agus bhí sé i measc na céad iriseoirí spóirt a bhí gníomhach sa tír.
Ba bhall de Óglaigh na hÉireann, Sinn Féin, Conradh na Gaeilge agus Bráithreachas na Poblachta é.
Éirí Amach
Nuair a fuair siad nuacht faoi thús an Éirí Amach i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1916, bhailigh Eichingeam agus roinnt Óglach eile le chéile in Inis Córthaidh, agus thóg siad cúpla fhoirgneamh agus beairic sa chathair. Ní bhfuair siad an seans troid i gcoinne na Sasanach, mar tháinig an t-ordú ó Phádraig Mac Piarais géilleadh a dhéanamh. Níor chreid siad an scéal ar dtús, mar b'iad na Sasanaigh a d'inis an nuacht dóibh. Chuaigh Eichingeam agus Seamus Doyle chun buaileadh leis an bPiarsach i bpríosún, agus ansin bhí siad sásta gur tháinig an t-ordú uaidh. Ghéill siad freisin, agus chaith siad bliain go leith faoi ghlas i Sasana.
Bhí Eichingeam níos sine ná an chuid is mó de na hÓglaigh eile i bPríosún Dartmoor, agus ba bheag nár chailleadh é de bharr an droch-bhia a bhí acu. D'ainneoin a dhroch-shláinte, ba dhuine coitianta é leis na fir eile. Ligeadh amach é sa bhliain 1917. mion|Céad Dáil. 10 Aibreán 1919. Eichingeam ar chúl - séú líne, ar dheis|clé
An Chéad Dáil
Chuaigh Eichingeam ina iarrthóir ó Shinn Féin san olltoghchán sa bhliain 1918, ón ndáilcheantar Cill Mhantáin Iarthar. Toghadh é, agus ghlac sé áit sa Chéad Dáil sa bhliain 1919.
Roghnaíodh é ina Aire Iascaigh i nDara Aireacht na Chéad Dála, agus arís sa Tríú Aireacht.
Le linn an gCogadh Angla-Éireannach, cuireadh é faoi ghlas níos mó ná uair amháin.
Toghadh é arís sa bhliain 1921, ón ndáil-cheantar Loch Garman.
Cogadh na gCarad
Bhí sé i gcoinne an Conradh Angla-Éireannach, agus bhí sé gníomhach i gcoinne é sa Dháil agus i bhfeidhmeannach na nÓglach.
Pratancól dubheiteach
Is éan é pratancól dubheiteach. Is baill d'fhine na Glareolidae é.
Creassa iníon Urchadha
Rinneadh dea-chleamhnais fosta ag a deirfiúracha Béibhinn agus Caineach. Tháinig a deartháir Donnchadh mac Urchadha, sinsear Uí Fhlaithbheartaigh, i gcomharbacht ar a n-athair mar rí Mhaigh Sheola (943-959).
Gwent
Contae is ea Gwent in oirdheisceart na Breataine Bige.
Trá na Sasanach
Is láthair stairiúil in aice le Baile an Sceilg in Uíbh Ráthach í Trá na Sasanach (Béarla: Tranasassenach). Bhí craobhacha éagsúla de Mhuintir Uí Shúilleabháin scaipthe ar fud iardheisceart na hÉireann le linn an chéad leath den 17ú haois. Bhí ceann de na craobhacha seo lonnaithe i gCaisleán Fhormaoileach i mBaile an Sceilg agus an Captaen Eoin Ó Súilleabháin Mór i gceannas orthu. Le linn Plandáil Chromail (1649-1653), dhiúltaigh an Captaen Ó Súilleabháin Mór géilleadh do Rialtas Shasana. Ansin bheartaigh fórsaí Shasana Ó Súilleabháin a chur faoi smacht agus thugadar faoina chuid tailte a ionsaí. Chuige seo d'fhág cabhlach de 3 nó 4 long Bá Thrá Lí chun tabhairt faoin ionsaí. Chrochadar ancaire i mBá na Scealg go luath ar maidin. Ansin chuireadar 160 fear i dtír roimh bhriseadh an lae. Tháinig na mairnéalaigh seo aniar aduaidh ar mhuintir na háite agus bhailíodar leo pé creach a d'fhéadfaidís lámh a leagan uirthi. Thiomáineadar stoic agus ainmhithe cois trá chun iad a chur ar bord loinge. Ghabhadar buíon den chosmhuintir agus thógadar iad mar ghialla chomh maith. Bhíodar díreach réidh chun na hainmhithe agus an chreach a thógáil ar bord nuair a tháinig an Captaen Eoin Súilleabháin agus a chuid fórsaí ar an bhfód. Thug sé ordaithe don dá chaptaen a bhí ina theannta iad féin a chur i bhfeac - an Captaen Ó Braonáin ar an taobh thoir den trá agus an Captaen Mac Suibhne ar an taobh thiar. Bhain an Captaen Eoin Ó Súilleabháin agus a chomplacht leas as claí mar bhalla cosanta, chun fogha a thabhairt faoi fhórsaí Shasana.
Bhris cath fíochmhar amach agus goineadh an Captaen Súilleabháin sa cheathrú agus thit sé chun talaimh. Ansin d'ionsaigh an Captaen Ó Braonáin na Sasanaigh go fíochmhar. Níor thug sé deis do na Sasanaigh úsáid a bhaint as a lón airm. Bhí orthu dul i muinín na muscaed agus beaignití. Pící agus claimhte leathana a bhí ag na Gaeil agus iad sciliúil go maith leis na huirlisí troda seo. Buadh go tubaisteach ar thrí chomplacht Shasana. Maraíodh nó goineadh go dona a bhformhór agus éinne a d'fhan beo ghéilleadar go humhal. B'é an Captaen Edward Voclier a bhí mar chaptaen ar na Sasanaigh. Fear cróga ab ea é agus throid sé go fíochmhar. Goineadh é l0 n-uaire ach d'éirigh leis a chosa a thabhairt leis agus chuaigh sé í mbun snámha. Thóg bád dá chuid féin ar bord é. Theastaigh ó chuid de mhairnéalaigh Shasana na gialla Éireannacha a bhí acu a chrochadh. Níor aontaigh Captaen Voclier leis seo. Dúirt sé gur cath cothrom macánta a bhí ann agus shaoraigh sé na gialla. Tugadh a shaighdiúirí féin a bhí gonta ar ais dó. Maraíodh thart ar 30 de na Gaeil agus goineadh níos mó ná an uimhir sin. Faraor chuir an gortú a fuair an Captaen Ó Súilleabháin deireadh lena shaol mar shaighdiúir. Is de bharr an chatha seo a tugadh Trá na Sasanach ar an trá seo. Nuair a fuair Rialtas Shasana cuntas ar an gcath, bheartaíodar dún cosanta a thógáil in Oileán Dairbhre sa bhliain 1653 - san áit ina bhfuil an Tigh Solais anois, agus thógadar dún cosanta eile sa Neidín. Cuireadh buíon mhór saighdiúirí ar garastún sa dá dhún cosanta seo chun Ó Súilleabháin a smachtú agus a chur faoi chois.
Castainéid
deas|100px|thumb|Castainéid Péire teasc adhmaid (castán de ghnáth), rud beag cuasach, a chaitear ar an ordóg is a chniogtar le chéile go rithimiúil chun damhsa a thionlacan, sa Spáinn go príomha. Bíonn castainéid ceolfhoirne suite ar bhata adhmaid de ghnáth.
Róslabhras
Is crann é an róslabhras.
Moing Iongáin
Is sráidbhaile í Moing Iongáin. Tá an baile suite in Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Moncaí uallach Oileán Coiba
Is ainmhí é an moncaí uallach Oileán Coiba (Alouatta coibensis). Mamach agus moncaí atá ann. Maireann sé i bPanama.
Trom
Is planda é an trom.
Andrea del Castagno
Péintéir a rugadh i gCastagno na hIodáile ab ea Andrea del Castagno (Andrea di Bartolo de Simone, c 1421-19 Lúnasa 1457). Tá cáil ar Ultima Cena (An Suipéar Déanach), pictiúr a rinne sé d'Eaglais na hApollóine Naofa. Sraith thábhachtach pictiúr leis is ea Ciclo degli uomine i donne illustri (Fir is Mná Cáiliúla).
deas|200px|mion|Niccolò da Tolentino, freascó
Pilibín ealtúil
Is éan é pilibín ealtúil (Vanellus gregarius).
Lapis lazuli
Cloch maisiúcháin dhúghorm, ar lasúirít (sileacáit sóidiam is alúmaim) í den chuid is mó, a fhaightear in aolchloch mheiteamorfaithe. Bhíodh sé ina fhoinse ábhar datha gorm (gormghlas, tráth), ach sintéisítear é sin anois.
Gorllewin Morgannwg
Contae is ea Gorllewin Morgannwg i Breataine Bige.
An Ráith (Iorras)
Is sráidbhaile é an Ráith. Tá sé suite in Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Cainnech (ainm)
Is ainm Gaelach é  Caineach  (Meán-Ghaeilge  Cainnech)
Is amhlaidh gur féidir leis an ainm Caineach bheith ina ainm idir fir-agus baininscneach (m.s. Flann, Fedelm). Tá ar laghad fear amháin ann, Naomh Cainneach. Ba mná iad áfach an chuid is mó díobh atá ann ainm seo acu.
Albert Sabin
Micribitheolaí a rugadh i mBiałystok na Polainne ab ea Albert Bruce Sabin (26 Lúnasa 1906 – 3 Márta 1993). Rinne sé taighde ar víreas beo mar vacsaín i gcoinne polaimiailítis. Faoi seo táthar tar éis an vacsaín seo a chur in ionad vacsaín Salk, mar leanann a himdhíonacht níos faide agus is féidir í a dháileadh sa bhéal. D'fhorbair sé vacsaíní i gcoinne galar eile chomh maith, agus rinne sé inniúchadh ar an nasc idir víris agus an ailse.
Fuair Sabin bás in Washington, D.C..
Castán Eorpach
An castán Spáinneach (Castanea sativa), crann duillsilteach a fhásann 30 m ar airde, dúchasach do réigiún na Meánmhara is iarthar na hÁise, ach a shaothraítear in an-chuid áiteanna eile. Na duilleoga ubhchruthach fiaclach lonrach, na caitíní fada le bláthanna glasa baineanna faoi bhun na mbláthanna fireanna buí, na cnónna lonrach donn, agus 3 cheann imchlúdaithe i gcás tiubh spíonach. Déantar na cnónna a róstadh chun castáin rósta a tháirgeadh.
Pilibín Indiach
Is éan é an pilibín Indiach (Vanellus indicus). Is ball d'fhine na Charadriidae é. Tá an t-éan 32 go 35 cm ar a fhad agus tá réise sciatháin 80 go 81 cm aige. Meánn sé idir 110 agus 230 gram. Tá an pilibín Indiach dúchasach i ndeisceart na hÁise ón Iaráic soir go Vítneam.
Rickey Thompson
Is aisteoir Meiriceánach é Rickey Thompson (rugadh 6 Feabhra 1996). Tháinig sé chun suntais mar gheall ar na físeáin grinn a phostálann sé ar Instagram, agus Vine roimhe seo.
Tá Thompson go hoscailte aerach.
American Idol (sraith 3)
Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag Simon Fuller é American Idol, a tosaíodh i Stáit Aontaithe Mheiriceá sa bhliain 2002. Chraol sé ar Fox. Thosaigh an tríú sraith American Idol ar 19 Eanáir 2004. Tháinig deireadh leis ar 26 Bealtaine 2004.
B'iad Simon Cowell, Paula Abdul agus Randy Jackson na breithiúna don tsraith seo. Bhuaigh Fantasia Barrino an tsraith agus tháinig Diana DeGarmo sa dara háit.
Clann Chosgraigh
Géag de chlann Uí Bhriúin Seola ba ea Clann Chosgraigh (Meán-Ghaeilge Clann Coscraig). Ainmníodh astu a tuath dúchais ar an taobh thoir de Loch Coirib, Contae na Gaillimhe. Bhí an chlann i gceannas ann go dtí ionradh na Normannach ar Éirinn.
Mhic Aodha (Meic Áeda) na ea an rítheaghlach, a mhaíomh, matáin le Muintir Mhurchadha, gurbh é Ceann Faoladh mac Colgan, rí Chonnacht, a sinsear. Bhí leath-ghlúnta na clainne i ngleic le Muintir Mhurchadha agus Uí Fhiachrach Aidhne le haghaidh ríogacht deisceart Chonnacht.
Sa bhliain 1124:
Sa bhliain 1170:
Rann na Feirste
Is ceantar i bparóiste Anagaire in iarthar Dhún na nGall i bPoblacht na hÉireann í Rann na Feirste (seanainm: "Ceann Dubhrann"; Béarla: "Ranafast" nó "Rinnafarset"). Tá sí suite sna Rosa. Bhí cónaí ar 309 nduine i Rann na Feirste sa bhliain 2016.