cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vicipéideoir cónaithe
Suim a fhorbairt
Sa bhliain 2010, ba é Liam Wyatt na hAstráile an chéad Vicipéideoir  cónaithe, nuair a chuaigh sé ag obair go deonach i Músaem na Breataine ar feadh tréimhse cúig seachtaine. Thug sé faoi deara an gá atá leis a Vicipéid comhpháirtíochtaí le músaeim a neartú chun an fhaisnéis is nuashonraithe agus is cruinne a chruthú, ag rá ""we are doing the same thing for the same reason, for the same people, in the same medium. Let's do it together.". " Bhí baint ag an Children's Museum of Indianapolis leis an gclár tar éis don Vicipéideoir Lori Phillips obair dheonach a dhéanamh d’imeacht DCLM in 2010, mar an dara  Vicipéideoir cónaithe. Chaith an tríú duine, Benoît Evellin, sé mhí i bPálás Versailles i Versailles, an Fhrainc. Ghlac an Museu Picasso in Barcelona, an Spáinn agus Músaem agus Gailearaí Ealaíne Derby i Derby, Sasana go luath leis an smaoineamh.
Sa bhliain 2010, léirigh Institiúid Smithsonian spéis sa smaoineamh, rud a d’fhág gur fostaíodh Sarah Stierch i mí Iúil mar Vicipéideoir  cónaithe. An bhliain ina dhiaidh sin, chinn an National Archives and Records Administration an rud céanna a dhéanamh agus d’fhostaigh Dominic McDevitt-Parks, mac léinn ó Choláiste Simmons, a bhí ag déanamh céim máistir i stair agus i mbainistíocht cartlainne, chun obair ag a suíomh Archives II i College Park, Maryland.. Bhí McDevitt-Parks ag déanamh eagarthóireachta ar an Vicipéid ó 2004 agus d’fhostaigh David Ferriero é don phost seo.
I mí Iúil 2011 d’fhostaigh Wikimedia UK Andy Mabbett, eagarthóir ó 2003, mar “ambasadóir for-rochtana” cónaithe ag an gcarthanas fiadhúlra Wildscreen atá lonnaithe i mBriostó, ag obair ar ARKive project.. Ó shin i leith tá Mabbett ina Vicipéideoir cónaithe ag  eagraíochtaí eile mar an New Art Gallery Walsall agus an Royal Society of Chemistry.
I mí Mheán Fómhair 2013, ba í an National Archives and Records Administration an chéad eagraíocht chun Vicipéideoir buan lánaimseartha a fhostú nuair a d’fhostaigh an riarachán sin Dominic McDevitt-Parks chun dul isteach ina Oifig Nuálaíochta sa cháil sin.
I mí an Mhárta 2014, chuir Ollscoil Harvard liostáil poist ar fáil ag lorg iarratasóirí le bheith ina Vicipéideoir cónaithe i Leabharlann Houghton.
I mí Dheireadh Fómhair 2014, d’fhógair Leabharlanna Ollscoil Victoria gur ainmníodh Christian Vandendorpe mar Vicipéideoir cónaithe oinigh don bhliain acadúil 2014/2015 i gcomhar leis an Electronic Textual Cultures Lab (ETCL) agus an Federation for the Humanities and Social Sciences. Ghlac an Dr. Constance Crompton an ról ó 2014-2016, agus an Dr. Erin Glass ina dhiaidh sin ó 2019-2020 agus Silvia Gutiérrez De la Torre ó 2020-2021.
Lá na nAithreacha
mion|clé Is lá saoire é Lá na nAithreacha chun Aithreacht agus aithreacha a cheiliúradh, sa dóigh is a cheiliúrann Lá na Máithreacha Máithreacht. Titeann Lá na nAithreacha ar an tríú Domhnach de mhí an Mheithimh in Éirinn agus sa Bhreatain.
Vicipéideoir cónaithe
Suim a fhorbairt
Faoi 2016, bhí níos mó ná 100 Vicipéideoir tar éis páirt a ghlacadh sa ról, agus bhí an chuid is mó díobh íoctha ag na hinstitiúid ina raibh siad ag obair ann nó ag eagraíocht a bhaineann le Vicimeán, agus daoine eile mar oibrithe deonacha.
Cidhe Bhictória
Is foirgneamh suite i gComhairle Cathair Dhún Éideann é Cidhe Bhictória.
Vicipéideoir cónaithe
Suim a fhorbairt
Sa bhliain 2018 ceapadh Mike Wikison mar “Vicipéideoir i gcoitinne ” sa Nua-Shéalainn, a chuimsigh roinnt cónaitheachtaí ag institiúidí éagsúla ar fud na tíre, lena n-áirítear Auckland Museum.
Lá na nAithreacha
Stair
I Stáit Aontaithe Mheiriceá, ba í an Bhean Sonora Smart Dodd an duine a chuir tús le Lá na nAithreacha. Bhí a hathair ina sheansaighdiúir sa Chogadh Cathartha Mheiriceá, William Jackson Smart. B'fhear é a thóg seisear páiste agus é ina thuismitheoir aonair i Spokane, Washington. Tugadh spreagadh di ó iarracht Anna Jarvis chun tús a chur le Lá na Máithreacha. clé|mion Cé gur mhol sí an 5 Meitheamh ar dtús, cothrom lae báis a hathar, níor thug sí go leor am a do na heagraithe socruithe a dhéanamh, agus cuireadh an ceiliúradh ar ceal go dtí an tríú Domhnach i Mí an Mheithimh. Tugadh tacaíocht neamhoifigiúil ó dhaoine mar aon le William Jennings Bryan caol díreach.
Cé go ndearna Lyndon Johnson lá saoire de Lá na nAithreacha, sa bhliain 1966, níor aithníodh an saoire go hoifigiúil go dtí go raibh Richard Nixon ina uachtarán sa bhliain 1972. mion
Vicipéideoir cónaithe
Cúiteamh
Cé nach spreagann an Vicipéid cúiteamh díreach a íoc as eagarthóireacht na n-alt agus go gcuireann sí cosc ar abhcóideacht neamhnochta, ceadaítear do na Vicipéideoirí cónaithe cúiteamh a fháil as obair ar-wiki - trí chreidmheas, stipinn nó tuarastal a thairiscint - trína n-institiúidí urraíochta ar ar choinníoll go gcloíonn siad le treoirlínte dochta i gcoinne caidreamh poiblí nó margaíocht a dhéanamh dá n-institiúid.
Easingwold
deas|250px|thumb|Easingwold Is baile suite i Yorkshire Thuaidh é Easingwold.
Dál nAraidi Mag Line
Príomh-theaghlach an Dál nAraidi ba ea Dál Araí Mhaigh Line (Sean-Ghaeilge Dál nAraidi Mag Line). D'fhéadfadh é gurbh ainm dhream dúchais é 'Line'. Bhí croílár an dáil suite i gContae Aontroma, agus Ráith Mór a ríchathair. Faoin 10ú haois, bhí siad san áireamh i measc dhá thuath déag na nUlad.
I mbarr a réime, síneadh a gcuid críoch faoi deisceart Chontae Aontroma agus tuaisceart Chontae an Dúin agus san áireamh na tuatha Mhaigh Line, Dáil Bhuinne agus Dáil Sailne. Glaodh níos déanaí Trian Congaill (Caech) air, ainm a glaodh in am trátha ar chríocha Clann Aodha Buí, clann Uí Néill a chloígh an cheantar sa 14ú haois deiridh. Faoin 10ú haois, bhí Dál mBuinne san áireamh i measc dhá thuath déag na nUlad. Tar éis ré na Lochlannach, Dál Sailni and its church at Conaire, the principal church of Dál nAraidi, was lost to the encroaching Uí Tuirtri.
Bhí an ríchathair Ráith Mór suite gar de Loch nEathach, i bparóiste Dhún Uí Chorra. Faightear an chéad taifead i nAnnála na gCeithre Máistrí faoin mbliain 680: Cath Ratha Móire Maighe Line. Faoin 16ú haois, glaodh Ráth Mór Mac Ullin ar Ráith Mór. Dhóigh Art mac Aodha Uí Néill chun talún e sa bhliain 1513, agus níor athchóiríodh í ina dhiaidh sin.
In aice le Ráith Mór bhí Ráith Beag. Tá fianaise ann gurbh é an suíomh inar mharaigh rí an Dáil nAraí agus na nUlad ''Áed Dub mac Suibni, an tArd-Rí Diarmait mac Cerbaill sa bhliain 565.
Suíomh insealbhaithe de ríthe na nUlad den Dál Araí ba ea Cráeb Telcha, nasctha inniu de ghnáth le Craobh Thulcha gar de Lann Abhaigh. '' Is amhlaidh gurbh é suímh insealbhaithe de ríthe an Dáil Araí féin, sular chrap a gcuid críoch sa 9ú haois.
Lascaux
Pluais bheag phailéiliteach shármhaisithe ó timpeall 15,000 RC is ea Lascaux, agus é suite gar do Montignac in iardheisceart na Fraince.
Tá cáil uirthi as an bpéintéireacht is an ghreanadóireacht nádúraíoch mhúrach d'ainmhithe: ba, tairbh, capaill, buabhaill, ibigh, muscdhaimh is reinfhianna.
Tháinig daltaí scoile uirthi i 1940, agus osclaíodh don phobal í i 1947. Ach thosaigh athruithe sa taise ag bagairt ar na pictiúirí, agus dúnadh go buan í i 1963. Tógadh macasamhail di in aice láimhe, atá ina hionad cuairteoireachta ó 1984.
mion|clé|Megaloceros i bpluais Lascaux
Saicíníteas
Athlasadh saicín, púitse beag snáithíneach a chuimsíonn sreabhán. Faightear a leithéid timpeall ar ailt is teannáin chun gluaiseacht a bhealú is frithchuimilt a laghdú. Is féidir go dtarlóidh athlasadh mar thoradh ar thráma nó ionfhabhtú. Leanann pian is at é, agus déanann gluaiseacht ailt nó teannáin chóngaraigh níos measa é.
Eston
Is baile suite i Yorkshire Thuaidh é Eston.
An Bun Mór
Cnoc in Iorras, i gContae Mhaigh Eo is ea an Bun Mór (243 m).
Mo Ling
Dara easpag Fearna ba ea Naomh Moling (Mo Ling) Luachra (614–697). Rugadh é ar Shliabh Luachra, Contae Chiarraí. Deirtear gurbh é ar duine de cheathrar príomhnaomh hÉireann. Bhunaigh sé mainistir ag Tigh Moling, Contae Cheatharlach. Is é 17ú Meitheamh a lá féile.
mion|Rilíf Naomh Moling i gCill Naomh Mhuire agus Naomh Mhichíl i [[Ros Mhic Thriúin]]
Filey
Is baile suite i Yorkshire Thuaidh é Filey.
American Idol (sraith 12)
Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag Simon Fuller é American Idol, a tosaíodh i Stáit Aontaithe Mheiriceá sa bhliain 2002. Chraol sé ar Fox. Thosaigh an dara sraith déag American Idol ar 16 Eanáir 2013 agus chríochnaigh sé ar 16 Bealtaine 2013.
B'iad Randy Jackson, Mariah Carey, Nicki Minaj agus Keith Urban na breithiúna don sraith seo. Bhuaigh Candice Glover an tsraith agus tháinig Kree Harrison sa dara háit.
An Fuadach
Úrscéal eachtraíochta staire leis an údar Albanach Robert Louis Stevenson is ea An Fuadach (nó Kidnapped i mBéarla).
In 1836 a foilsíodh an leabhar, agus suitear an scéal thart timpeall ar dhúnmharú a tharla i mBaile a' Chaolais i nGarbhchríocha na hAlban tar éis éirí amach na Seacaibíteach san 18ú hAois. clé|mion|235x235px|1886 lch 12
An scéal
clé|mion|230x230px|1886 lch 117 clé|mion|235x235px|1886 lch 35 Pléann An Fuadach le scéal Dháithí (nó Dáibhí) Balfúr, dílleacht agus fear óg. Tá a uncail, Eibinéasar, ag iarraidh é a mharú agus a oidhreacht a thógáil dó féin.
Chuireann Dáithí aithne de thimpiste ar an Seacaibíteach Ailean Breac Stíobhairt (nó Alan Breck Stewart i mBéarla) le linn dhúnmharú Chailein Chaimbéil in Apainn, nó Marú na hApainn mar a tugadh ar an eachtra. Téann Dáithí ar a theitheadh in éineacht le Ailean.
Is é cairdeas Dháithí leis an claimhteoir Seacaibíteach a thugann slán é - ach is fear é siúd a bhfuil an tóir amuigh ag na Sasanaigh air agus, ina chuideachta, caithfidh Dáibhí dul i mbaol a bháis i nGaeltacht na hAlban agus na Cótaí Dearga sna sála orthu.
Tábhacht Liteartha
Tá An Fuadach le Robert Louis Stevenson ar cheann de na húrscéalta is mó cáil riamh. Agus aithnítear An Fuadach go forleathan mar an t-úrscéal is fearr de chuid Stevenson,
D’éirigh go maith le An Fuadach nuair a foilsíodh é, ach thit sé i léig tar éis bhás an údair, agus ba mar “scéal eachtraíochta do bhuachaillí” a aithníodh é go dtí gur bhain sé aitheantas níos forleithne amach sa 20ú haois.
Foilsíodh Catriona in 1893 mar aguisín le scéal An Fuadach. Úrscéal rómánsach atá ann agus níor éirigh chomh maith leis is a d’éirigh le An Fuadach. clé|mion|253x253px|1886, lch 130
Aistriúcháin Gaeilge
D'aistrigh Darach Ó Scolaí an t-úrscéal, foilsithe ag Leabhar Breac, agus é maisithe le pictiúir ó eagrán 1913 den leabhar le N.C. Wyeth.
Çatal Hüyük
Lonnaíocht réamhstairiúil cois abhann timpeall 6500-5500 RC i ndeisceart na Tuirce is ea Çatal Hüyük, 50 km soir ó dheas ó Konya, agus an lárionad Neoiliteach is mó atá ar eolas sa Mheánoirthear.
Tá tulach ann, 20 m ar airde, a chlúdaíonn fairsinge 13 heicteár, agus 12 urlár ann, gach ceann lán de thithe dronuilleogacha, clóis is scrínte.
Meastar go raibh timpeall 5,000 duine ina gcónaí ann. I measc na maisiúchán reiligiúnda atá fós ann tá múrmhaisithe, rilífeanna plástair, agus cuid mhaith samhlacha cinn tairbh.
Cataitéar
deas|250px|thumb|Cataitéar Feadán mín, déanta as rubar nó ábhar sintéiseach, le cur isteach i gcuais colainne cosúil leis an lamhnán, na fuileadáin, seomraí an chroí, agus conairí na riospráide. Stíleas sreinge istigh ann chun é a dhéanamh docht le cur isteach is a dhíriú don ionad ceart, go minic faoi íomháú fluarascópach X-ghathach. Úsáidtear é chun sreabháin nó drugaí a sholáthar, fuil nó sreabhán eile nó bithóipse a tharraingt amach le tástáil, nó tomhais éagsúla — brú, ráta sreafa is eile — a dhéanamh chun galair a dhiagnóisiú.
Cnoc Eachmarcaigh
Sliabh in Iorras, i gContae Mhaigh Eo is ea Cnoc Eachmarcaigh (517 m).
Cenn Fáelad mac Ailella
Scoláire i nÉirinn na meánaoise ba ea Ceann Faoladh mac Ailealla (Sean-Ghaeilge Cenn Fáelad mac Ailella) (bás 679). Bhain sé clú agus cáil amach as ucht a chuimhne, ar a tháinig feabhas ar leith uirthi, agus í b'fhéidir éidéiteach, tar éis dó créacht chinn a fhulaingt i gCath Maige Rátha.
Sherlock Holmes
mion|clé|Sherlock Holmes le Sidney Paget (1904)
Is bleachtaire ficseanúil é Sherlock Holmes a chruthaigh Arthur Conan Doyle. Cónaíonn sé i Londain agus tá de cháil air a bheith loighciúil agus eolaíochtúil.
Beathaisnéis
Rugadh é sa bhliain 1854 agus is as Londain do Holmes. D’fhreastail sé ar ollscoil agus shocraigh sé go mbeadh sé ina bhleachtaire mar bhí scileanna tátal air. Bhí deartháir amháin ar Holmes – Mycroft. Is stáitseirbhíseach é do an rialtas i Sasana.
Fiosríonn Holmes cásanna do na políní agus maireann sé a shaol thart ar a oibre. Úsáideann sé tátal leis cruthú agus eolaíocht. Bhí clú agus cáil mar a loighic. Is féídir leis scracfhéachaint a thabhairt ar rud is an anailís chruinn a dhéanamh beo.
Nuair a bíonn sé ag oibre úsáideann sé modhanna eile, mar shampla, ceil, arma agus ealaín oscartha. Chomh mhaith le sin, bíonn eolas fairsing ag Holmes.
Caisteal Dhún Éideann
Is daingean suite i gComhairle Cathair Dhún Éideann é Caisteal Dhún Éideann.
Gleann na Mong
Sliabh in Iorras, i gContae Mhaigh Eo is ea Gleann na Mong (415 m).
Saighead mhara
mion|225px|Saighead mhara Ainmhí caol inveirteabrach is ea an saighead mhara, le colainn thréshoilseach, ar a bhfuil eití cliathánacha is eite eireabaill. Creachóireach. An ceann le roinnt díseanna spíonta a ghabhann an chreach. Timpeall 70 speiceas, amuigh sa bhfarraige oscailte den chuid is mó.
Uí Erca Céin
Géag den Dál nAraidi ba ea Uí Earca Céin (Meán-Ghaeilge Uí Erca Céin). De réir Leabhar na gCeart den 10ú haois, ar cheann desna 12 tuath faoi rí na nUlad. Is dócha go raibh siad lonnaithe gar do Sheimhne i Latharna, agus go raibh a bpríomhchathair ag Carraig Fhearghais.
Sna hanála, faightear liosta ríthe Uí Earca Céin a bhíodh i gceannas i Latharna go dtí lár na 7ú haoise, cé go bhfuil taifid ríthe ann go dtí an deichiú haois. Bhí fosta ríogacht ruire an Dáil Araí ag rítheaghlach Uí Earca Céin mar a bhí Síol Fhinghin. I ndiaidh na bliana 750, bhí gaol ag Uí Erca Céin le hEaglais Bheannchair.
Ag an éigin, imíonn siar gan tásc as Latharna agus faoin 14ú haois, faightear iad arís lonnaithe i Leath Cathail i lár Chontae an Dúin.
Bhí cúig thuath ag Uí Erca Céin, de bhunúis éagsúla:
Bun-sgoil Taobh na Páirce
mion|Bun-sgoil Taobh na Páirce Is Gaelscoil Ghaeilge na hAlban suite i nDún Éideann í Bun-sgoil Taobh na Pàirce. Bhí 287 páistí sa scoil i 2015.
Thosaigh oideachas tríd an Ghàidhlig ag leibhéal bunscoile i nDún Éideann ag Bunscoil Chrois na gCánach le haonad Gàidhlig i 1988, ina raibh timpeall naonúr páistí nuair a osclaíodh í. D'fhás na huimhreacha, agus i 2013 aistríodh an Ghàidhlig go scoil nua lán-Ghàidhlig, Bunscoil Taobh na Páirce. Amach as sin, bíonn timpeall ar 60 dalta ag tosú ar P1, an chéad bhliain san oideachas bunscoile in Albain, gach bliain
Leithreas
thumb|right|250px|upright=0.5|Leithreas le umar uisce agus suíochán, san [[Eoraip.]] thumb|right|250px|upright=0.5|Leithreas sa tSeapáin. Is seomra agus gaireas ina scaoileann daoine fual agus cac é an leithreas (nó ionlann). Is gaireas é ar nós suíochán le poll mór os chionn umar agus méid áirithe uisce san umar. Suíonn daoine ar an suíochán seo agus ligeann siad amach as a gcoirp an t-ábhar bréan. Brúitear cnaipe agus sruthlaítear uisce isteach san umar. Iompraíonn an t-uisce an cac agus an fual as an umar.
Grangetown, Yorkshire thuaidh
Is baile suite i Yorkshire Thuaidh é Grangetown.
Leithreas
De bharr gur féidir le fir mún adh gan dua ag seasamh, tá ionlann faoi leith ann dóibh arbh ainm fualán. Níl suíochán ar sin.
Nósanna
I dtíortha áirithe amhail an tSeapáin, ní shuíonn daoine ar an leithreas; bíonn siad ag gogaireacht. Cinntíonn sé seo nach mbíonn a dtóineanna i dtadhaill leis an suíochán féin. Mar gheall go mbíonn daoine leo féin sa leithreas, is breá leo bromanna a scaoileadh fad is atá siad ann.
Bochtú
Tarlaíonn galair (dinnireacht, fiabhras tíofóideach, mar shampla) nuair a bhíonn caighdeáin na sláintíocht a go dona.
Ceiliúrtar Lá Domhanda na Leithreas ar an 19 Samhain.
Il commissario Montalbano
Sraith theilifíse Iodálach is ea Il commissario Montalbano (Cigire Montalbano). Chuir RAI an clár le chéile agus eisíodh é an 6 Bealtaine 1999.
Family Guy (séasúr 16)
Craoladh an séú séasúr déag Family Guy idir an 1 Deireadh Fómhair, 2017 agus an 20 Bealtaine, 2018 ag tosú le "Emmy-Winning Episode".
Il commissario Montalbano
Caibidlí
mion|276x276px| Luca Zingaretti mar Salvo Montalbano
Tagairtí
Rang:Leabhair
Family Guy (séasúr 16)
Bhí Danny Trejo, Ian McKellen, Kristen Bell, Louis C.K., Bill Maher, Ty Burrell, Julie Bowen agus Sofía Vergara le feiceáil mar aíonna i rith an séasúr seo.
Arganátaigh
Ba laochra i miotaseolaíocht na Gréige sna blianta roimh Chogadh na Traí (timpeall 1300 R.Ch.) iad na hArganátaigh (Sean-Ghréigis: Ἀργοναῦται) a chuaigh in éineacht le hIasón go Colcas agus é ar thóir Lomra an Óir. Tagann a n-ainm óna long, an Argo, a bhí ainmnithe i ndiaidh a tógálaí, Argas.
An Lomra Óir
Tar éis bhás an Rí Créitéas, d'fhorghabh an tAeólach Peilias an ríchathaoir óna leathdheartháir Aesón agus tháinig sé i gcoróin Iolcais sa Teasáil (i ngar don chathair Volos sa lá atá inniu ann). Thug oracal rabhadh dó go lorgódh duine de shliocht Aeólais díoltas as an éagóir seo. Chuir Peilias chun báis gach duine de shliocht Aeólais arbh fhéidir leis, ach spáráil sé Aesón mar gheall ar impí a rinne a máthair Tireo. Choinnigh Peilias Aesón ina phríosúnach agus chuir sé iallach air a oidhreacht a thréigean. Phós Aesón bean darbh ainm Alcaiméide, a rug mac dó ar thug siad Iasón air. Bhí sé ar intinn ag Peilias an leanbh a mharú láithreach, ach ghlaoigh Alcaiméide ar a gaolta an leanbh a chaoineadh amhail is go raibh sé marbh-bheirthe. Thionóil sí adhlacadh bréige agus smuigleáil sí an leanbh go Sliabh Peilión. Thóg an ceinteár Céarón, traenálaí na laochra, é.
Nuair a bhí Iasón 20 bliain d’aois, d’ordaigh oracal dó gléasadh in éide Mhaignéiseach agus dul chuig an gcúirt Iolcach. Ar an mbealach, chaill Iasón cuarán ag trasnú abhainn lábach Anavros agus é ag cabhrú le seanbhean (an bandia Héire faoi bhréagriocht). Bhí fearg ar Héire leis an Rí Peilias as a leas-seanmháthair Sidero a mharú tar éis di tearmann a lorg i dteampall Héire.
Thug oracal eile rabhadh do Pheilias a bheith ar a choimhéad ar fhear le bróg amháin. Bhí Peilias i gceannas ar íobairt do Phoiséadón agus bhí roinnt ríthe comharsanacha i láthair. Bhí stócach ard le craiceann liopaird air i measc an tslua, agus cuarán amháin á chaitheamh aige. D’aithin Peilias gurbh é Iasón a nia. Níorbh fhéidir leis é a mharú toisc go raibh ríthe suntasacha den teaghlach Aeólach i láthair. Ina áit sin, d'iarr sé ar Iasón: “Cad a dhéanfá dá bhfógródh oracal go raibh duine de do chomhshaoránaigh i ndán dó tusa a mharú?” D'fhreagair Iasón go gcuirfeadh sé é chun Lomra an Óir a fháil, gan a fhios aige gurbh í Héire a chuir na focail sin ina bhéal.
Immram curaig Ua Corra
Ar cheann de thrí Immram, scéalta aistear mara, atá fós ar marthain is ea Iomramh Currach Uí Chorra (Sean-Ghaeilge Immram curaig húa Corra). Caomhnaítear an scéal i dtrí lámhscríbhinn, iad uile sa leabharlann in Acadamh Ríoga na hÉireann.
Oracle Corporation
Is comhlacht ríomhaireachta é Oracle Corporation atá lonnaithe i Redwood Shores, California, SAM. Cé go bhfuil réimse táirgí bhogearraí ag an gcomhlacht, tá clú bainte amach aige mar gheall ar a bhunachar sonraí, faoin ainm céanna. Is é Larry Ellison an príomhoifigeach feidhmiúcháin ó chuir sé tús leis an gcomhlacht i 1977.
Immram curaig Ua Corra
Scéal
Bhí triúr mac ag Connall ó Corra, as Connachta, a bhí margadh déanta aige leis an diabhal sular rugadh iad. D'fhás na deartháireacha suas agus d'éirigh ina gceannairí buíne míchlúití a dhíreadh ar chealla an cheantair, go dtí go bhfacadar fís agus rinneadar aithrí. Chuadar triúr chuig mainistir Naomh Finnian Chluain Ioraird, a dúirt leo gach cill scriosta acu a chóiriú.
Mar ghníomh deireanach dóláis, spreagtha ag Naomh Comán Chinn Mhara, coimeádaí na cille deireanaí cóirithe acu, d'imigh leo triúr ar turas mara i gcurach ar Aigéan Atlantach, i dteannta le cúigear eile (easpag, sagart, deagánach, ceoltóir agus a tréadaí a thóg an curach).
Agus iad ag triall ar muir, ag tabhairt sciuirdé ar oileán i ndiaidh oileáin, bhuail siad le fíní éagsúla agus tharla eachtraí draíochta dóibh (inste mar fáthscéalta Críostaí). Shroich siad faoi dheireadh Leithinis na hIbéire, áit a shocraigh siad síos agus thóg siad cill.
Tar éis tamaill, d'imigh an t-easpag leis chuig an Róimh, i dteannta le hógánach amháin. Chuadar beirt ansin ar ais go hÉirinn agus d'inis scéal a chuid eachtraí, a scríobhadh síos i bhfoirm dáin.
Naisc thraschultúrtha
D'fhéadfadh go bhfuil gaol leis an immram seo agus scéal Andalúiseach de chuid na 12ú haoise inste ag al-Idrisi, maidir le hochtar Maghurin (fánaithe) as Liospóin, a théann ar turas mara agus a shroicheann oileáin draíochta. '' B'fhéidir go bhfuil gaol idir turais mara na n-iomhramha agus seanscéalta Lochlannacha.
Is féidir Immram curaig Ua Corra a chur i gcomparáid le sliocht as an Rāma-ayana.
Fualán
thumb|upright|Fualán do dhuine amháin. Gaireas ina mhúnann fir ann is ea fualán. Is féidir le fir fualán a roinnt eatarthu nó is féidir fualán a bheith d'fhear amháin. Má tá fir ag seasamh in aice a chéile, níl cead, de réir gnásanna coitianta, breathnú síos ar bhoid fir eile. Seasann fir os comhair an fualán, síneann siad an bod i dtreo an fualán agus steallann siad an fual isteach sa bhfualán. Sruthlaíonn uisce iontu go rialta chun an fual agus an boladh bréan a bhaint amach.
Tá fualáin ann le haghaidh mná freisin ach ní maith le mná leas a bhaint astu mar is féidir leis an saol mór iad a fheiceáil ag múnadh. thumb|upright|Sraith d'fhualáin bhaineanna
Cill Cholmáin
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Cill Cholmáin air:
An tSaiheil
Is crios fásra idirmheánaigh idir gaineamhlach is sabhána san Afraic í an tSaiheil. Bíonn an bháisteach neamhrialta randamach go leor is an talamh screabach. Cuimsíonn an tSaiheil codanna den Mharatáin, Sead, Mailí, an tSeineagáil, Buircíne Fasó is an Nígir. Bíonn triomach is gorta in áiteanna mar seo go minic.
Catalaíoch
deas|200px|thumb|Catalaíoch Ábhar nach mbíonn ach rian de i gcóras ceimiceach, go príomha sa cheimic orgánach, a mhéadaíonn ráta imoibrithe cheimicigh agus nach n-athraítear in aon chor sa phróiseas. De réir dealraimh, feidhmíonn na clórafluaracarbóin (CFCanna) mar chatalaígh sna himoibrithe a mhilleann ózón san atmaisféar. De bhrí nach n-athraítear iad sa phróiseas, fanann gach móilín CFC san atmaisféar chun dochar a dhéanamh do na mílte móilín ózóin.
Leabharlann Náisiúnta na hAlban
Is leabharlann suite i gComhairle Cathair Dhún Éideann é Leabharlann Náisiúnta na hAlban.
David Lloyd George
Státaire Briotanach ab ea David Lloyd George, an Chéad Iarla Lloyd-George Dhwyfor, OM, PC (17 Eanáir 1863 – 26 Márta 1945).
B'eisean an Príomh-Aire Liobrálach deireanach ar an Ríocht Aontaithe, ó 1916 - 1922, an t-aon Phríomh-aire ar an Ríocht Aontaithe, as an mBreatain Bheag agus an t-aon aturnae riamh go nuige seo a ndearnadh Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe de. clé|mion|246x246px|1902
Tugadh "The Welsh Wizard" (Draoi na Breataine Bige) air mar gheall ar a chumas mar pholaiteoir.
Saol
Rugadh David Lloyd George 17 Eanáir 1863 i dteaghlach ina labhraítí an Bhreatnais. clé|mion|236x236px|idir 1910-1915 is cosúil
Dlí
Tar éis dó cáiliú mar aturnae sa bhliain 1884, tharraing Lloyd George aird an phobail go tapa, go háirithe mar chosantóir do chearta na Neamhaontach.
Lean sé ag dlíodóireacht ar feadh blianta fada i ndiaidh an chéad uair a toghadh é, i ndiaidh na bliana 1897 i gcomhpháirtíocht le Arthur Rhys Roberts.
'Sé Lloyd George an t-aon aturnae riamh a ndearnadh Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe de is ea é, in ainneoin an iliomad abhcóidí a fuair an post. Agus é ag scríobh thar ceann an Law Society Gazette, bhreathnaigh Michael Cross ar roinnt buaicphointí i saol oibre Lloyd George mar dhlíodóir. clé|mion|256x256px|1922
Polaitíocht
Toghadh chun Theach na dTeachtaí den chéad uair é sa bhliain 1890,
Seansailéir an Státchiste (1908-15) agus Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe (1916-22) ab ea é. clé|mion|272x272px|"Lloyd George; a man of the people", le DAVID WILLIAMSON, 1917 Bhí Lloyd George mar cheartlár an Conradh Versailles tar éis an Chéid Chogaidh Dhomhanda.
Shínigh Lloyd George an Conradh Angla-Éireannach ar an 6 Nollaig 1921. Ach ar 22 Meitheamh 1922, scaoileadh marbh n Marascail Machaire Henry Wilson, ar leac a dhorais féin i lár Londain. Bhí Wilson ina chomhairleoir slándála do Phríomh-Aire Tuaisceart Éireann, James Craig ag an am céanna.
Bhí David Lloyd George den tuairim gur poblachtánaigh frith-Chonartha ba chúis leis an marú. Mar thoradh, chuir Rialtas na Breataine brú ar an gCoileánach ionsaí a dhéanamh ar na Ceithre Cúirteanna.
Oilthigh Heriot-Watt
Is ollscoil suite i gComhairle Cathair Dhún Éideann é Oilthigh Heriot-Watt.
Seán Ó Dubhuí
Réabhlóidí agus deoraí Éireannach ab ea Seán Ó Dubhuí (1842 - 29 Meán Fómhair, 1928), nó John Devoy as Béarla.
Saol
Rugadh Seán Ó Dubhuí in aice leis an gCill i gContae Chill Dara sa bhliain 1842. Chuaigh sé go dtí an Fhrainc sa bhliain 1861, agus chuaigh sé isteach i Léigiún Coigríochach na Fraince. Chaith sé bliain amháin ag troid san Ailgéir, sular bhog sé ar ais go hÉirinn chun a bheith ina eagraí leis na bhFíníní in Nás, Contae Chill Dara.
Cupertino
Is cathair í Cupertino i gCalifornia, SAM. Tá ceanncheathrú Apple Inc. lonnaithe ann.
Seán Ó Dubhuí
Saol
Nuair a cuireadh roinnt maith de na ceannairí faoi ghlas sa bhliain 1865, rinne Séamas Mac Stiofáin (an duine a bhunaigh Bráithreachas na Poblachta) Ard-Eagraí na bhFíníní in Arm na Breataine de in Éirinn. An post a bhí le déanamh aige ná chuir ina luí ag Éireannaigh san airm teacht isteach san IRB.
Cupertino
thumb|left|Ceanncheathrú [[Apple Inc..]]
Seán Ó Dubhuí
Na Stáit Aontaithe
Ligeadh amach Ó Dubhuí i mí Eanáir 1871, agus cuireadh é ar deoraíocht go dtí Stáit Aontaithe Mheiriceá. Cuireadh fáilte mhaith roimhe, agus fuair sé óráid fáilteach ó dTeach na nIonadaithe.
Thóg sé post mar iriseoir leis an nuachtán New York Herald, agus bhí sé gníomhach le Clan na Gael.
Sa bhliain 1875, rinne sé scéim nua chun seisear Fíníní a bhris amach as Príosún Fremantle san Astráil. Chuaigh seisean agus John Boyle O'Reilly, duine eile de cheannairí na bhFíníní sna Stáit Aontaithe, i mbun oibre. Bailíodh airgead i Meiriceá agus san Astráil chun na seisear a tharrtháil.
=> Príomhalt: An Tarrtháil Catalpa
Thug sé cuairt ar Éireann arís sa bhliain 1879, agus bhuail sé le Séarlas Ciceam, Seán Ó Laoire agus Mícheál Dáibhéad. mion|curtha i [[Reilig Ghlas Naíon.]]
Coire na Binne
Sliabh in Iorras, i gContae Mhaigh Eo is ea Coire na Binne (716 m).
Seán Ó Dubhuí
1916
Cé go raibh sé ar ais i Meiriceá, ghlac Ó Dubhuí páirt beag in Éirí Amach na Cásca sa bhliain 1916. Tháinig Pádraig Mac Piarais chun buaileadh leis sa bhliain 1914, agus bhí sé ag obair le Ruairí Mac Easmainn ag bailiú airgid chun gunnaí a cheannach d'Óglaigh na hÉireann. Bhí Ó Dubhuí beagán idir dhá chomhairle faoin scéim, ach thug sé airgead do Mac Easmainn agus é ag dul go dtí na Gearmáine chun cabhair a fháil.
D'fhill Ó Dubhuí ar ais go hÉirinn arís sa bhliain 1919, agus thóg sé óráid i nDáil Éireann. Bhí sé i bhfabhar an Chonartha Angla-Éireannaigh nuair a síníodh é sa bhliain 1921. Ó 1903 amach, bhí ina eagarthóir ar an Gaelic American. Cailleadh é i Nua-Eabhrac sa bhliain 1928, agus tá sé curtha i Reilig Ghlas Naíon.
Cill Chuairsí (idirdhealú)
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Cill Chuairsí air:
Guisborough
Is baile suite i Yorkshire Thuaidh é Guisborough.
Apple Inc.
Is comhlacht leictreonaice tomhaltais é Apple Inc. atá lonnaithe i gCupertino, California, SAM. Tá an-tábhacht ag baint leis an gcomhlacht i stair na ríomhaireachta.
Stair
clé|mion|[[An sean-lógó]]
Bhunaigh Steve Jobs agus Steve Wozniak an comhlacht i 1976. Bhí an-tionchar ag táirgí Apple ar mhargadh na ríomhaireachta pearsanta ó shin i leith. Tháinig an Apple II, ceann de na chéad micriríomhairí, amach i 1977.
Ba í fhorbairt Lisa i 1983 a thaispeáin cumhacht an chomhéadain ghrafaigh don domhan.
Thug Apple isteach an Macintosh i 1984, ag forbairt an cur chun cinn a bhí déanta acu le comhéadan grafach a bhíodh cairdiúil don úsáideoir. Tá clú ar úsáideoirí Apple mar thomhaltóirí dílse.
D'fhulaing Apple faoin iomaíocht ó chórais a bhí comhoiriúnach le IBM le linn na 1990í. Tháinig Steve Jobs ar ais mar phríomhoifigeach feidhmiúcháin i 1997 agus thosaigh sé ar líne táirgí an chomhlachta a athstruchtúrú.
I 1998 bhí an-rath ar an iMac, go háirithe don dearadh tréshoilseach. D'eisídís an iPod, seinnteoir ceoil digiteach, i 2001 agus tá níos mó ná 100 milliún díolta ó shin.
Sheol Apple an iPhone i 2007. Guthán soghluaiste atá ann agus tá éileamh ollmhór air ar fud an domhain.
D'Athraíodh ainm an chomhlachta ó Apple Computer, Inc. go Apple Inc. ar an 9 Eanáir 2007 chun béim a leagan ar a margadh nua, leictreonaic tomhaltais.
Conspóidí
clé|mion|Cupertino
Ar 30 Lúnasa 2016, mhaígh an Coimisiún Eorpach gur dheonaigh Éire sochair chánach míchuí do Apple. Faoi rialacha an Aontais maidir le státchabhair, ba shárú an t-acht um thrádáil cothrom, toisc gur sholáthair rialtas na hÉireann do Apple cúiteamh cánach i bhfad níos ísle a bheith acu. Bhí sé sin mídhleathach toisc gur lig sé do Apple i bhfad níos lú cánach a íoc le hais gnólachtaí eile.
Faoi rialacha an Aontais maidir le státchabhair, ní mór d’Éirinn an chabhair mhídhleathach a aisghabháil, nó €13 (ag an am) billiún do Apple, a mhaígh an Coimisiún.
Ach tá an cheist ina chogadh dearg fós idir an Coimisiún Eorpach, ar taobh amháin agus Apple agus Éire ar an taobh eile.
Rinne an Coimisiún Eorpach achomharc i M.F. 2020 Bhí EUR 14.3 billiún fós i gcuntas eascró sa bhliain 2021.
Mary Mulvihill
Saol a hóige
Rinne Mulvihill staidéar i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath, áit a raibh sí tofa mar Scoláire i 1979, agus a bhain sí céim géineolaíochta amach i 1981. I ndiaidh sin, thuil sí céim mháistreachta i staitisticí i 1982 i gColáiste na Tríonóide. Go dtí 1987, d'oibrigh sí mar Oifigeach Taighde le haghaidh An Foras Taluntais (Teagasc an t-ainm atá air anois). D'fhreastail sí ar Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath ina dhiaidh sin chun staidéar a dhéanamh ar iriseoireacht, agus bhain sí amach dioplóma i 1988.
Gairm
D'oibrigh Mulvihill go príomha mar saoroibrí féinfhostaithe, mar scríbhneoir, mar chraoltóir, agus ag forbairt na hacmhainne ar líne ag Ingenious Ireland agus na turais siúlóide acu. Bhí sí ar Chomhairle Bitheitice na hÉireann, agus mar chomhalta comhairle den Industrial Heritage Association of Ireland.
Craolacháin
Bhí Mulvihill mar an gcruthaitheoir agus óstach ar roinnt sraith eolaíochta do RTÉ Raidió 1 agus Lyric FM. Bhunaigh sí dhá cheann de na sraith raidió ar bhailiúcháin Garraithe Náisiúnta na Lus, Washed, Pressed and Dried (2007), agus ar Mhúsaem Stair an Dúlra, Chopped, Pickled, and Stuffed (2006).
Is de bharr a cuid oibre le craolacháin a fhorbair sí sraith turais siúlóide i mBaile Átha Cliath, bunaithe ar stair eolaíochta. Bhí na turais seo ar fáil mar phodchraoltaí freisin. Cuirtear Dublin By Numbers ar ceann de na turais a fhorbair sí, le cabhair Institution of Engineers of Ireland, le béim ar na háiteanna i mBaile Átha Cliath a bhaineann leis an matamaitic. Taispeánann an suíomh idirlíon atá ceangailte leo an nasc idir áiteanna stairiúla agus STEM in Éirinn, chomh maith le suíomhanna tábhachtachta de réir éiceolaíochta agus seandálaíochta. D'fhorbair Mulvihill turais fuaime den chineál céanna, i gcomhar le Matthew Jebb ar son Gharraithe Náisiúnta na Lus.
Mná i dTeicneolaíocht agus san Eolaíocht
Bhí Mulvihill i bhfách go mór leis an eolaíocht, teicneolaíocht, innealtóireacht agus matamaitic (STEM), go háirithe ar stair agus beathaisnéisí mná atá páirteach i STEM. Bhunaigh sí an grúpa Women in Technology and Science (WITS) i 1990, agus bhí sí mar chéad cathaoirleach an eagraíocht. Is grúpa abhcóideacht agus líonrú le haghaidh mná i STEM in Éirinn é WITS. Ceann na n-acmhainní a soláthraíonn WITS ná clár de mhná na hÉireann i STEM a bhfuil suim acu freastal ar boird agus ar painéil gairmiúla nó comhdháil.
In 2014, sheol sí an taispeántas SeaScience agus Exploration Zone ag Músaem Cathrach na Gaillimhe.
Scríobhneoireacht
Ba chomheagarthóir an iris Technology Ireland de chuid Enterprise Ireland í Mulvihill, a fhoilsítí gach dara mí. Bhí sí ina scríbhneoir rialta ar The Irish Times chomh maith. Scríobh sí roinnt leabhair, agus d'eagraigh sí dhá imleabhar ar beathaisnéisí stairiúla na mban i STEM ar son WITS. Le haghaidh a cuid leabhar, Ingenious Ireland: A County-by-County Exploration of Irish Mysteries and Marvels., fuair sí an gradam Irish National Science and Technology Journalist of the Year 2002-3, a rinne na breithiúna cur síos ar mar "a meticulously researched and hugely impressive book." Bhuaigh sí an gradam IBM Science Journalist of the Year leis an leabhar seo freisin.
Ba bhlagálaí í Mulvihill chomh maith, agus bhí sí páirteach sa tionscnamh 'Women Invent' de chuid Silicon Republic ina chruthaigh sí liosta d'aireagóirí ban na hÉireann is fearr agus spreagadh daoine óige chun vótáil ar an gceann is fearr leo.
Saol pearsanta
Bhí Mulvihill pósta leis an bhfisiceoir teoiriciúil Albanach Brian Dolan ó Ollscoil Mhaigh Nuad. Fuair sí bás ar 11 Meitheamh 2015, nuair a bhí sí 55 bliain d'aois. Rinne WITS ceiliúradh 25 Bliain ar an 3 Samhain 2015 le léacht i gcuimhne di agus le léacht eile in onóir di ag Scoil Samhraidh Robert Boyle 2005 i Lios Mór, Contae Phort Láirge.
I 2016 bhunaigh teaghlach agus cairde Mary Mulvihill an 'Mary Mulvihill Memorial Award' chun comóradh a dhéanamh ar a cuid oibre le hiriseoireacht eolaíochta agus le cumarsáide eolaíochta. Beidh an gradam bronnaithe ag mac léinn in institiúid ardoideachais in Éirinn a léiríonn an 'fiosracht, cruthaitheacht agus  samhlaíocht scéalaíochta' is fearr
American Idol (sraith 13)
Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag Simon Fuller é American Idol nó American Idol XIII, a tosaíodh i Stáit Aontaithe Mheiriceá sa bhliain 2002. Chraol sé ar Fox. Thosaigh an tríú sraith déag American Idol ar 19 Eanáir 2014 agus chríochnaigh sé ar 21 Bealtaine 2014.
Guo Wengui
Is billiúnaí agus fear gnó Síneach ionnarbthach é Guo Wengui (郭文贵) a rugadh an 10 Bealtaine, 1970 nó an 5 Deireadh Fómhair, 1968), ar a dtugtar freisin Guo Haoyun (郭浩云), Miles Guo, agus Miles Kwok. Bhí sé ina ghníomhaí polaitíochta agus rialaíonn sé Beijing Zenith Holdings (trí seachvótaí Li Lin agus Jiang Yuehua),  agus  sócmhainní eile.  Ag buaic a ghairmréime, bhí sé ar an 73ú duine is saibhre sa tSín. Cúisíodh Guo as éilliú agus míghníomhartha eile ag údaráis na Síne agus theith sé go dtí na Stáit Aontaithe go déanach i 2014, tar éis a fhoghlaim go mbeadh sé gafa faoi líomhaintí breabaireachta, fuadach, sciúrtha airgid, calaoisí agus éignithe.  Maíonn Guo go bhfuil na cúisimh spreagtha ó thaobh na polaitíochta de, agus go bhfuil sé mar thoradh ar fheachtas díoltais pholaitiúil a rinne rialtas na Síne ina choinne. Is comhghleacaí de Steve Bannon é Guo agus ball de ionad saoire Mar-a-Lago iar-Uachtarán na Stát Aontaithe Donald Trump i Florida. é.
American Idol (sraith 13)
B'iad Jennifer Lopez, Harry Connick, Jr. agus Keith Urban na breithiúna don sraith seo. Bhuaigh Caleb Johnson an tsraith agus tháinig Jena Irene sa dara háit.
Lascnaideach
Orgánach micreascópach aoncheallach a bhfuil 1, 2, 3, 4, nó níos mó lascnaidí, a úsáidtear chun snámh de ghnáth. Cuid mhaith díobh, is seadáin ar ainmhithe óstacha iad, ach maireann cuid eile i ngnáthóga uisciúla is domhanda.
Harrogate
Is baile suite i Yorkshire Thuaidh é Harrogate.
Baile an Bhriotaigh (idirdhealú)
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Baile an Bhriotaigh air:
Hawes
Is baile suite i Yorkshire Thuaidh é Hawes.
Coláiste Pobail MhicDara Naofa
Is meánscoil suite i gContae Bhaile Átha Cliath é Coláiste Pobail MhicDara Naofa.
Sail (geolaíocht)
Toirt leac-chruthach carraige doigheartha a brúdh idir cisil carraige dríodair, a léiríonn gaol inchomhoiriúnaithe leis na plánaí cisealaithe. De ghnáth, carraig mheánghráinníneach a bhíonn i gceist, cosúil le dolairít. Samplaí maithe is ea an Palisades Sill i New Jersey agus an Whin Sill i New England.
Sliabh Ailp
Sliabh in Iorras, i gContae Mhaigh Eo is ea Sliabh Ailp (329 m).
Sliabh Fíoch
Sliabh in Iorras, i gContae Mhaigh Eo is ea Sliabh Fíoch (335 m).
Sail chnis
Is riocht craicinn é an tsail chnis a théann i bhfeidhm go príomha ar an bplait. I measc na n-airíonna tá scealpadh agus tochas éadrom uaireanta. D'fhéadfadh fadhbanna sóisialta nó féinmheasa a bheith mar thoradh air. Tugtar deirmitíteas geirshileach ar fhoirm níos déine den riocht, lena n-áirítear athlasadh an chraiceann.
Helmsley
Is baile suite i Yorkshire Thuaidh é Helmsley.
Coláiste Moibhí
Coláiste Ullmhúcháin lán-Ghaeilge, do bhuachaillí agus chailíní Prodastúnacha (cailíní amháin níos déanaí) a bheadh fonn orthu leanúint leo go choláiste oiliúna múinteoirí arb é Coláiste Moibhí. Mhair an choláiste ó 1926 go 1995. Bhí sí lonnaithe lasmuigh de Shean Chill i gContae Bhaile Átha Cliath go dtí 1968 nuair a d'athlonnaíodar go Ráth Maoinis, BÁC. Bhí sé fós faoi stiúir Eaglais na hÉireann is déanadh scoil-fhriothálach de chuid Choláiste Oideachais Eaglais na hÉireann é. Bhí an choláiste oideachais sin in aice báire, i Ráth Maoinis, agus dá bharr leannfadh formhór na daltaí ar aghaidh chuig an Choláiste sin i ndiaidh na hArd Teiste. Tugadh Coláiste Móbhí uirthi in onóir an Naomh ón gcúigiú aois arb as den bhaile ar ainmníodh ina honóir. Is é sin Cill Móibhí i gContae Mhaigh Eo.
Ba cheann de sé Choláiste Ullmhúcháin a bhí i gColáiste Móibhí ar bhunaigh rialtas an Saorstát úr i 1926 chun sruth múinteoirí líofa le Gaeilge a sholáthair dos na scoileanna mar chuid de pholasaí Gaelú na tíre. Is faoi Rialtas Chumann na nGaedheal, faoin Aire Ciarraíoch, John Marcus O’Sullivan a cinneadh iad a oscailt. Thacaigh John Allen Fitzgerald Gregg a bhí ina Ard Easpag ar Eaglais na hÉireann i mBÁC lena noscailt. B'é an t-aon cheann Prodastúnach as na sé gcinn í. Dúnadh an choláiste sa bhliain 1995 de thúisce fás na scoileanna ilchreidmheacha. Is Ionad acmhainn do leabharlann Choláiste Oiliúna Eaglais Na hÉireann an foirgnimh céanna anois.
Catalú
deas|250px|thumb|Catalú Géarú nó moilliú imoibrithe cheimicigh trí ghníomhaíocht ábhair (an catalaíoch) a fhaightear ar ais gan athrú ag deireadh an imoibrithe. Tá fíorthábhacht leis an ngníomhaíocht seo sa cheimic is an bhitheolaíocht chun imoibrithe a ghéarú a rachadh rómhall ar chaoi eile, fiú is iad fabhrach ó thaobh fuinnimh de. I measc na gcatalaíoch tábhachtach, tá iarann i bpróiseas Haber-Bosch chun amóinia a tháirgeadh ó nítrigin an aeir, agus clóraifill a bhrostú sa bhfótaisintéis a thógann dé-ocsaíd charbóin ón aer chun hidreacarbóin choimpléascacha a chruthú i bplandaí. Nuair a tharlaíonn catalú taobh istigh de phas amháin, mar a tharlódh i dtuaslagán, tugtar catalú aonchineálach air. Catalú ilchineálach a tharlaíonn nuair a bhíonn níos mó ná pas amháin i gceist.
Liam Ó Flaithearta
Scríbhneoir mór as Árainn ba ea Liam Ó Flaithearta, nó Liam O'Flaherty (28 Lúnasa 1896 - 7 Meán Fómhair 1984). Ba é an cainteoir dúchais Gaeilge é is mó a ndeachaigh a chuid leabhar Béarla i gcion ar mhuintir an domhain. I mBéarla a scríobh sé formhór a shaothair, ach d'fhoilsigh sé leabhar gearrscéalta, Dúil, agus scríobh sé dánta Gaeilge ó am go chéile. clé|mion Ba scríbhneoir freisin é Tom O'Flaherty, deartháir leis.
Saol
Rugadh an Flaitheartach ar an 28 Lúnasa 1896 i nGort na gCapall in Árainn. Ba é an naoú duine clainne agus an dara mac é a rugadh do Mhicheál Ó Flaithearta, talmhaí i nGort na gCapall, Árainn, agus dá bhean Margaret Ganly. clé|mion|[[Oileáin Árann|Árainn]] Chuaigh sé ar Coláiste Charraig an Tobair i gContae Thiobraid Árann agus ar Choláiste na Carraige Duibhe i mBaile Átha Cliath, agus ansin ar Choláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath, cé nárbh fhada ann é.
Liostáil sé san arm faoin ainm Bill Ganly in 1915 agus chuaigh séag troid thar lear sa Chéad Chogadh Domhanda. Ach i Meán Fómhair 1917 ag Langemarch sa Bheilg d’fhulaing cathshuaitheadh. Rinne sé roinnt mhaith taistil ar an mór-roinn ina dhiaidh sin. Chaith sé tamall le mionphoist i Londain sula bhfuair sé obair mar chothromóir lasta ar ghaltán a bhí ag triall ar Rio de Janeiro, is cosúil. Thaistil sí thart ar an domhan, nó sin a scríobh sé. Chaith sé seal i mBostún lena dheatháir, Tom. Bhí baint acu le cúrsaí polaitíochta sna Stáit Aontaithe, leis an gCumannachas go mór mór. Mhol a dheartháir Tom dó dul i mbun pinn, rud a rinne se i dtús báire d'iris Chumannach.
D’fhill sé ar Bhaile Átha Cliath i ndeireadh 1921. Ar an 18 Eanáir 1922, bhí sé páirteach in agóid shóisialach sa Rotunda i mBaile Átha Cliath, agóid nár mhair ach trí lá. Cuireadh brat dearg na gCumannach ar crochadh as ceann de na fuinneoga. Bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí Pháirtí Cumannach na hÉireann timpeall an ama sin.
In Hollywood is mó a bhí Liam Ó Flaithearta ó Aibreán 1934 go dtí Meitheamh 1935. Bhí a fhear muinteartha John Ford ag déanamh scannáin ag an am d’úrscéal eile a scríobh sé, The Informer.
Saothair
Thug sé Londain air féin sa bhliain 1922 agus thosaigh ag scríobh. Bhain sé an-cháil amach ó na fichidí amach air mar scríbhneoir ghearrscéalta agus úrscéalta. Scríobh sé roinnt filíochta freisin.
Ar na úrscéalta a scríobh sé tá Famine, The Black Soul, Return of the Brute, The Informer, The Assassin, The Martyr, Land, The Pilgrim, Insurrection, The Wilderness, Thy Neighbour's Wife, Mr Gilhooley, agus Skerritt.
Cuireadh trí leabhar beathaisnéise leis i gcló: I went to Russia, Two Years of my Life, agus b'fhéidir an ceann is suimiúla acu, Shame the Devil.
Scríobh sé a lán gearrscéalta lena chois sin. Orthu sin tá Spring Sowing, Two Lovely Beasts agus cnuasaigh éagsúla eile, mar aon le cnuasach Gaeilge, Dúil.
D’fhoilsigh Sáirséal agus Dill a Dúil sa bhliain 1953. Ba é Dúil an chéad leabhar a scríobh an Flaitheartach ina theanga dhúchais. Scríobh sé Dúil nuair a bhí sé i mbarr a mhaitheasa mar scríbhneoir. Sárscríbhneoir próis ba ea é agus cé nár tháinig óna pheann ach an t-aon úrscéal amháin Gaeilge, mairfidh an saothar áirithe seo nuair a bheidh saothair atá molta go hard na spéire ag léirmheastóirí áirithe díbeartha as an gcuimhne.
Tragóid trí ghníomh é Dorchadas.
Knaresborough
Is baile suite i Yorkshire Thuaidh é Knaresborough.
Cnoc na Scolb
Cnoc in Iorras, i gContae Mhaigh Eo is ea Cnoc na Scolb (244 m).
Kirkbymoorside
Is baile suite i Yorkshire Thuaidh é Kirkbymoorside.
Cuscas ballach coiteann
Is ainmhí é an cuscas ballach coiteann. Mamach atá ann.
Liam Tomás Mac Cosgair
Ba é Liam Tomás Mac Cosgair (6 Meitheamh 1880 – 16 Samhain 1965) an chéad Uachtarán ar Ard-Chomhairle Shaorstát Éireann ó 1922 go 1932.
Throid Mac Cosgair le linn Éirí Amach 1916 agus bhí sé ina aire rialtais sa Chéad agus sa Dara Dáil.
1922
Goineadh an Coileánach go marfach an 22 Lúnasa 1922 agus ceapadh Mac Cosgair ina Chathaoirleach ar an Rialtas Sealadach.
An 9 Meán Fómhair 1922, toghadh LT Mac Cosgair mar Uachtarán ar an Tríú Dáil, in éagmais na beirte príomhcheannairí ar pháirtí Shinn Féin ar thaobh an Chonartha (Art Ó Gríofa agus an Coileánach).
An 6 Nollaig 1922, bunaíodh Saorstát Éireann agus ghlac an Rialtas le forálacha an Chonartha Angla-Éireannaigh agus rinneadh tiarnas de chuid Impireacht na Breataine d’Éirinn go hoifigiúil. Ceapadh LT Mac Cosgair ina Uachtarán ar Ard-Chomhairle Shaorstát Éireann.
1923-1932
An 10 Meán Fómhair 1923, ghlac Saorstát Éireann ballraíocht i gConradh na Náisiún. Threoraigh LT Mac Cosgair toscaireacht Éireannach sa Ghinéiv, mar a nglacadh le ballraíocht an tSaorstáit i gConradh na Náisiún. Dhearbhaigh sé sin go raibh aitheantas idirnáisiúnta ar stádas an tSaorstáit.
Rinneadh é a atoghadh ina Uachtarán ar an Ard-Chomhairle i 1927.
1933 ar aghaidh
Bhí Mac Cosgair ina cheannaire ar Chumann na nGaedheal go dtí go ndeachaigh siad le chéile leis an Lár-Pháirtí agus gluaiseacht na Léinte Gorma. clé|mion|sna 1930idí ? Ar an 8 Meán Fómhair 1933, bunaíodh an "United Ireland Party" (Fine Gael níos déanaí). Bhí Eoin Ó Dubhthaigh i gceannas ar chomhghuaillíocht de pháirtithe ar dtús (Cumann na nGael, Lár-Pháirtí Náisiúnta agus an Garda Náisiúnta nó na Léinte Gorma). D'éirigh Mac Cosgair as an uachtaránacht (ní raibh aon suim aige bheith ina uachtarán is cosúil). Bhí iontas agus díomá ar an bpobal ag an am.
Bhí Mac Cosgair ina cheannaire ar Fhine Gael tar éis dhíbirt Eoin Uí Dhubhthaigh.
Catamarán
clé|200px|mion|Catamarán Soitheach dhá chabhail de bhunús Tamalach ar féidir ardluas a bhaint amach le han-chobhsaíocht leis is ea an catamarán. Tiomáintear le seolta nó inneall iad na laethanta seo. Is dearadh an-choitianta luaimh le blianta anuas é, agus de réir a chéile tá an dearadh céanna á thabhairt isteach do bháid is longa farantóireachta freisin.
Coláiste Mhuire Cois Abhainn
Is meánscoil suite i gContae Bhaile Átha Cliath é Coláiste Mhuire Cois Abhainn.
Cara Hunter
Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann í Cara Hunter, a rugadh ar an 8 Samhain 1995. Is ball í de Pháirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre. Is Comhalta den Tionól Reachtach í do Dhoire Thoir, ó Bhealtaine 2020 ar aghaidh.
American Idol (sraith 14)
Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag Simon Fuller é American Idol no American Idol XIV, a tosaíodh i Stáit Aontaithe Mheiriceá sa bhliain 2002. Chraol sé ar Fox. Thosaigh an ceathrú sraith déag American Idol ar 7 Eanáir 2015 agus chríochnaigh sé ar 13 Bealtaine 2015.
B'iad Jennifer Lopez, Harry Connick, Jr. agus Keith Urban na breithiúna don sraith seo. Bhuaigh Nick Fradiani an tsraith agus tháinig Clark Beckham sa dara háit.
Clóirtheach
Is baile beag in Éirinn é Clóirtheach (Béarla: Clara) i lár na tíre i gContae Uíbh Fhailí. Tá sé suite i dtuaisceart an chontae, in aice le Contae na hIarmhí. Sníonn abhainn na Brosnach tríd an mbaile.
Is é Clóirtheach baile dúchais an iar-Thaoisigh Brian Ó Comhain.
Iompar
D'oscail an stáisiún traenach i gClóirteach ar an 3 Deireadh Fómhair 1859. Tá sé ar an príomh Baile Átha Cliath go Béal an Átha/Cathair na Mart/Gaillimh líne iarnróid. Bhí Clóirteach ina chomhal iarnróid fadó, le brainse go Streamstown ar an nasc Baile Átha Luain-An Muileann gCearr. Tá an baile suite in aice leis an M6 mótarbhealach.
Tíreolaíocht
Tá Clóirteach suite i dtuaisceart Chontae Uíbh Fhailí. Tá sé suite 12 ciliméadar siar ó thuaidh ón Tulach Mhór agus tá baint aige le hAbhainn na Sionainne.
Peireastráice
San Aontas Sóivéadach sna 1980idí, chiallaigh peireastráice (перестройка, perestroika) 'athstruchtúrú an gheilleagair Shóivéadaigh trí thabhairt isteach níos mó polasaithe ar an mhúnla iartharach.