cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gleann na Madadh
Baile i gContae na Gaillimhe is ea Gleann na Madadh (Glenamaddy as Béarla). Bhí 516 duine ina gcónaí i nGleann na Madadh sa bhliain 2006.
Seireo Himiléach
Is ainmhí é an seireo Himiléach. Mamach atá ann.
80idí RC
thumb|Rí Artimedoros
Eachtraí
D’ainmnigh an seanaid Rómhánach Sulla mar dheachtóir Phoblacht na Róimhe sa bhliain 81 RC.
Llannor
Baile i Gwynedd, an Bhreatain Bheag, is ea Llannor, 180.8 km ó Caerdydd agus 333 ó Londain. Tá daonra 2,078 ann, agus tá 1,614 (77.7%) in ann Breatnais a labhairt.
Náisiúnachas
Is féidir dhá bhrí a bhaint as "náisiúnachas": (1) An dearcadh atá ag baill de náisiún nuair atá a bhféiniúlacht náisiúnta tábhachtach dóibh, agus (2) na rudaí a dhéanann baill náisiúin nuair atá féinchinntiúchán á iarraidh nó á chosaint acu.
Dún an Uchta
Is sráidbhaile é Dún an Uchta (Béarla: Eyrecourt) i gContae na Gaillimhe, Éire. Tá sé suite ar an mbóthar R356, dhá ciliméadar déag ón droichead i mBeannchar.
Náisiúnachas
thumb|right|220px|[[Eugène Delacroix - La liberté guidant le peuple]] Ní mór an focal "náisiún" a shainmhíniú chomh maith agus ní furast é sin a dhéanamh. Mínítear é i dtéarmaí bundúchais, eitníocht, nó naisc chultúr tha; uaireanta meastar nach dá dtoil féin a bhaineann daoine le náisiún, ach uaireanta eile is rogha é.
Náisiún agus Stát
Ní ghlactar leis mar sin gurb ionann náisiún agus stát. Is pobal eitneach nó cultúrtha é náisiún go minic, ach is aonán polaitiúil é stát a bhfuil cuid mhaith ceannasachta aige. Is náisiúin iad cuid de na stáit, ach is iomaí náisiún atá gan stát ceannasach. Aithnítear Iroquois Mheiriceá Thuaidh, nó Bascaigh na hEorpa, mar shampla, mar náisiúin, ach níl stáit dá chuid féin acu.
Is minic a meastar gur iarsma ón seansaol é an náisiúnachas, agus tá sé faiseanta caitheamh anuas air mar theagasc contúirteach a chothaíonn aighneas agus cogaíocht. Luaitear cogaíocht shíoraí oirdheisceart na hEorpa mar shampla den dhochar an náisiúnachais go dtí an lá inniu féin, agus fás na Gearmáine mar ollchumhacht ó aimsir Otto von Bismarck go dtí deireadh an Dara Cogadh Domhanda nó impiriúlachas na Seapáine sa tréimhse céanna.
Is minic a mhothaíonn dream daoine go bhfuil éagóir á dhéanamh orthu mar nach dtugtar aitheantas dá gcultúr nó dá gcearta traidisiúnta, agus déanann siad iarracht iad féin a dhealú amach ón stát atá á rialú, le féinriail nó neamhspleáchas iomlán, ionas nach mbeidh deireadh ar fad leo mar phobal ar leith. Spreagtar dreamanna áirithe chun aon duine atá de chine nó de náisiún eile sa limistéir a dhíbirt nó a chur faoi chois. Nuair a dhéanann stát leatrom ar dhaoine spreagtar daoine chun imeaglú a dhéanamh orthu siúd a thacaíonn leis an stát sin.
Náisiúnachas, Creideamh, Polaitíocht
Bíonn féiniúlacht an duine fite fuaite le teanga, cultúr agus creideamh chomh maith le mórán nithe eile, agus is minic nach ndearna idirdhealú eatarthu. Ceanglaítear go minic náisiúnachas na hÉireann, mar shampla, leis an gcreideamh Caitliceach cé gur iomaí duine d'aicmí Críostaí eile, agus daoine nach raibh creideamh ar bith acu, a sheinn port an náisiúnachais in Éirinn. Luaitear poblachtánachas le náisiúnachas na hÉireann freisin, ach i dtíortha eile is monarcaigh iad na náisiúnaithe. Ní bhaineann an coincheap le haon teoiric pholaitiúil mar sin. Bhain faisistigh agus cumannaigh, poblachtánaigh agus monarcaigh, agus gach dream idir eatarthu, úsáid as an náisiúnachas chun daoine a spreagadh chun troda nó chun oibre. I dtréimhsí éagsúla bhí náisiúnachas na Fraince luaite le dílseacht do Rí, poblacht, agus impireacht i dtréimhse níos lú ná leathchéad bliain.
Cruthaíodh na náisiúin atá inniu ann d'aonghnó go minic, le dream lárnach amháin a raibh teanga agus creideamh agus córas polaitiúil dá gcuid féin acu ag cur dreamanna eile faoi chois. Rinneadh géarleanúint chreidimh ar dhaoine ar fud na hEorpa agus in áiteanna eile, ionas go mbeadh an creideamh céanna á chleachtadh ag gach duine a chónaigh sa stát, agus cuireadh teangacha faoi chois ar mhaithe leis an aontas. Is iomaí teanga a chuaigh i léig go hiomlán, agus níl ach iarsmaí fánacha díobh i gceantair bheaga bhochta anois i dtíortha ar nós na An Bhreatain Mhór agus na Fraince.
Déanann stáit lárnacha gach iarracht chun a náisiúnachas féin a bhrú chun cinn, agus gluaiseachtaí a éilíonn cearta náisiúnta do dhreamanna eile laistigh den stát a chur faoi chois. Tugtar "náisiúnachas" ar na tréithe i dtíortha eile, nó i réigiúin, atá ag iomaíocht le forlámhas an stáit áirithe sin. Chuir An Bhreatain agus An Fhrainc a mbratacha náisiúnta ar foluain i gcoilíneachtaí ar fud an domhain, agus bhrúigh siad a dteangacha féin ar na céadta milliún thar lear, ach is annamh a admhaítear gur náisiúnachas a bhí ansin. Is amhlaidh a mheas lucht an impiriúlachais gur leas an chine daonna a bhí á dhéanamh acu, agus cháin siad an "náisiúnachas" a d'éiligh cearta agus neamhspleáchas do dhaoine eile.
Maireann an meon impiriúlach i ngluaiseachtaí polaitiúla chomh maith, agus bhí Karl Marx, príomhsmaointeoir an Chumannachais an-chriticiúil faoi na gluaiseachtaí náisiúnacha a bhí san Eoraip lena linn féin. Teagasc uilíoch atá sa chumannachas, agus dá réir sin creidtear go mbeidh lucht oibre an domhain aontaithe le chéile i bparthas sóisialach nuair a bheidh deireadh le gach córas polaitiúil eile. Mar sin féin, ní raibh sóisialaigh ná cumannaigh ábalta lucht oibre na hEorpa a stopadh ó dhul chun cogaidh le chéile "ar son an náisiúin" sa Chéad Chogadh Domhanda, agus b'éigean do rialtas cumannach an Aontacht Shóivéidigh sean-náisiúnachas na Rúise a mhúscailt sa Dara Cogadh Domhanda chun fórsaí na Gearmáine a chloí.
Dún an Uchta
Stair
Tá an shráidbhaile ainmnithe as Clann Eyre, agus tá áiteanna eile ainmnithe astu freisin, mar shampla: An Fhaiche Mhór i gCathair na Gaillimhe. Bhí cónaí orthu i gCaisléan Dún an Uchta (is fothrach é anois) agus tá geata miotal mór suite ag an taobh oirthearach den phríomhshráid. Tá páirc níos mó ná céad acra ansin. Bhí an chlann bainteach leis an buíonn seilge áitiúil, The Galway Blazers.
Fóntais bhaile
Tá Dún an Uchta suite ar an "Beara-Breifne Way." Tá an Beara-Breifne Way úsáidte don siúil, don rothaíocht agus ba é an céad oidreacht bunaithe sa bhliain 1603. Tá dhá theach phobail i nDún an Uchta, Oifig an Phoist, Leabharlann, Siopa, garáiste, asraon mearbhia, Siopa Poitigéire, déileálaí tarracóire, ionad leighis, bunscoil, agus Milic Dún an Uchta GAA. Úsáideann grúpaí an halla áitiúil ó am go ham.
Tá Dún an Uchta suite seachtó cilimeadar (uair an chloig) soir ó chathair na Gaillimhe agus céad ↵cilimeadar is caoga (dhá uair) siar ó Bhaile Átha Cliath.
Diarmaid Ó Donnabháin Rosa
Ba réabhlóidí Éireannach as Iarthar Chorcaí é Diarmaid Ó Donnabháin Rosa (10 Meán Fómhair, 1831 - 29 Meitheamh, 1915), nó Jeremiah O’Donovan Rossa as Béarla.
Dún an Uchta
Paróiste
Tá paróiste Dún an Uchta suite thoir theas i gContae na Gaillimhe. Tá na hEaglais anallóid Dunanaughta, Cluain Fearta agus Milic suite anseo, agus tá an paróiste suite in aice le Abhann na Sionainne agus tá an tSuc i bhfoisceacht 16 míle uaidh.
Diarmaid Ó Donnabháin Rosa
Saol
Ba é a bhunaigh Cumann an Fhéinics, gluaiseacht cheannairceach Éireannach (1858) as ar fhás Bráithreachas na Poblachta níos déanaí. Cuireadh i bpríosún é go minic mar gheall ar an mbaint a bhí aige le gluaiseacht na bhFiníní, agus díbríodh as Éirinn é faoi dheireadh in 1871.
Chuir sé faoi i Nua-Eabhrac agus ba é a d’eagraigh na feachtais bhuamála i gcoinne chathracha Shasana a mhair ar feadh roinnt blianta. Rinne rialtas na Breataine iarracht é a eiseachadadh ach níor éirigh leo. Lámhach bean Shasanach, Yseult Dudley, é in 1885 lasmuigh dá oifig in aice le Broadway, ach tháinig sé slán. Chreid a lucht leanúna gur ar ordú ó Rialtas na Breataine a rinne sí an t-ionsaí seo.
Dún an Uchta
Paróiste
In Dunanaughta tá dhá Eaglais; An Eaglais Chaitliceach, Naomh Bhreandáin, agus tá gloine dhaite. Tá Eaglais na hÉireann ainmnithe do Eoghan Baiste. Tá an Eaglais Chaitliceach is sine suite i Milic atá in úsáid leanúnbach ó 1414 CR. Tá uaigh Naomh Bhreandáin "An Loingseoir" agus Ardeaglais Cluain Fearta (leis a doras ailtireachta), agus dealbh ón 14 haois ar Ár Mhuire Mháthair Cluain Fearta (Our Lady of Clonfert) ann freisin.
Diarmaid Ó Donnabháin Rosa
Saol
Tugadh cead do Ó Donnabháin filleadh ar Éirinn i 1894, agus arís i 1904. Rinne "Saoránach" de chathair Chorcaí de i 1904, rud a léirigh go raibh tacaíocht mhór aice ina cheantar dúchais. D’fhill sé ar Mheiriceá agus bhí sé an-tinn sna blianta deireanacha dá shaol. D’éag sé in ospidéal in Oileán Staten ar an 29 Meitheamh 1915. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Funeral_of_O'Donovan_Rossa,_graveside_in_Glasnevin_Cemetery,_St._James's_band,_crowds_(26203288753).jpg|clé|mion|óráid cois uaighe, [[Sochraid Dhiarmada Uí Dhonnabháin Rosa, Lúnasa 1915]]
Oidhreacht
Ba mhór an tábhacht shiombalach a bhain lena thórramh. Tugadh a chorp ar ais go hÉirinn agus cuireadh é i Reilig Ghlas Naíon.
Ba é Pádraig Mac Piarais a thug an óráid os cionn uaighe, ceann de na hóráidí ba cháiliúla i stair na hÉireann.
Bhí Éirí Amach na Cásca á bheartú ag an am agus d’úsáid Bráithreachas na Poblachta an ócáid chun an náisiúnachas a ghríosadh sa phobal.
Hardly Kirk-ing
Craoladh an tríú heipeasóid déag, "Hardly Kirk-ing", den cheathrú sraith is fiche The Simpsons ar an 17 Feabhra 2013. Scríobh Tom Gammill agus Max Pross an eipeasóid seo. D'fhéach 4.57 milliún duine ar an eipeasóid.
Llanofer
51.768°N, -2.9976°W
Baile i Sir Fynwy, an Bhreatain Bheag, is ea Llanofer, 34.2 km ó Caerdydd agus 200 ó Londain. Tá daonra 1,369 ann, agus tá 104 (7.6%) in ann Breatnais a labhairt.
Sajid Javid
Polaiteoir de chuid an Pháirtí Choimeádaigh na Ríochta Aontaithe is ea Sajid Javid. Rugadh é i Rochdale, Lancashire ar an 5 Nollaig 1969.
Ar 5 Iúil 2022, thug Rishi Sunak, in éineacht le Javid, le tuiscint go raibh siad ag éirí as; ní raibh muinín acu a thuilleadh as Boris Johnson.
I Rith an Gheimhridh Ghruama
Is carúl Nollag é I Rith an Gheimhridh Ghruama.
Pádraig Mac Craith
Is peileadóir é Pádraig Mac Craith, nó Paddy McGrath mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 2 Feabhra 1989. Is as Ard an Rátha, Contae Dhún na nGall é. Bhí sé ar fhoireann Dhún na nGall nuair a bhuaigh siad Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 2012.
Teiripe Reich
Córas síciteiripe a d'fhorbair Wilhelm Reich, bunaithe ar an gcoincheap go gcruthaíonn smaointe ar eachtraí gránna mothúcháin sa chuimhne neamhaireachtálach fadhbanna síceolaíocha, agus fiú teannas fisiciúil (ar thug Reich cathéide na colainne air). Más fíor seo, féadfaidh láimhsiú fisiciúil cathéide na colainne a bhogadh, an teannas a scaoileadh, na mothúcháin shrianta a shaoradh, agus suaimhneas a thabhairt do dhuine.
Olltoghchán na hÉireann, 1923
mion mion Reáchtáladh Olltoghchán na hÉireann, 1923 ar an 27 Lúnasa 1923. Tús nua do Shaorstát Éireann a bhí ann i dToghchán 1923 tar éis na deich mbliana suaite roimhe sin. Léirígh formhór na ndaoine a dtacaíocht don Chonradh trí vóta a chaitheamh ar son Chumann na nGaedheal.
Torthaí
Bhuaigh Cumann na nGaedheal (nó "na nGael" de réir litriú inniu) an chéad olltoghchán i Saorstát Éireann.
Ba é an tOllamh Eoin Mac Néill an chéad Aire Oideachais sa Saorstát. Bhí Caoimhín Ó hUigínn ina Aire Dlí agus Cirt agus ina Leas-Uachtarán agus tá Patrick Hogan ina Aire Tailte agus Talmhaíochta; Ceaptar Hugh Kennedy, mar chéad Phríomh-Bhreitheamh ar an Saorstát; ba é a bhí mar chéad Ard-Aighne ar an Saorstát chomh maith.
Dhiúltaigh na 44 'Poblachtach' glacadh leis an Saorstát agus dhiúltaigh siad freisin suí sa Dáil. Ós rud é gurbh iad Cumann na nGael an páirtí ba mhó, bhunaigh siad rialtas agus dearbhaíodh a gceannaire, Liam Tomás Mac Cosgair, mar Uachtarán ar Dháil Éireann.
Gorgeous Grampa
Craoladh an ceathrú heipeasóid déag, "Gorgeous Grampa", den cheathrú sraith is fiche The Simpsons ar an 3 Márta 2013. Scríobh Matt Selman an eipeasóid seo. D'fhéach 4.66 milliún duine ar an eipeasóid.
Céadaoin an Luaithrigh
Tugtar Céadaoin an Luaithrigh ar an gcéad lá den Charghas, tréimhse 40 lá roimh an Cháisc nuair a bhíodh troscadh agus tréanas á ndéanamh ag Caitlicigh. Is gnách le Caitlicigh faoistin a dhéanamh.
Fuair Céadaoin an Luaithrigh a ainm as an cleachtadh na luaithrigh a chur ar na héadain tuataí mar meabhrúchán agus ceiliúradh na mortlaíocht daonna, agus comhartha mairgneach agus aithreachas den Dia. Is iad na luaithrigh dóite atá úsáidte cruinnithe tar éis an Domhnach na Pailme den bhliain roimhe.
Tá an cleachtadh seo coitianta i bhformhór an Domhan Críostaí, á coimeádte le Caitlicigh, Anglacánaigh, Liútaraigh agus Modhaigh. clé|250px|thumb|Céadaoin an Luaithrigh
Taispeántas corntha
mion| Taispeántais in úsáid ag Wikimedia Maidir le margaíocht, tugtar taispeáint corntha ar chineál póstaeir a iompraítear corntha, agus á thaispeáint sa spás ina ndéantar an fhógraíocht nó an gníomh faisnéise.
Is éard atá sa rolla ná struchtúr alúmanaim le sprionga istigh ann a fhágann go bhfuil an rolla grafach istigh ann. Nuair a osclaítear an póstaer amach, socraítear é trí chrochadóir miotail agus daingnítear an bonn le cosa. Ar an mbealach seo is féidir é a iompar go héasca agus go sábháilte ionas gur féidir é a úsáid ar ócáidí éagsúla.
Tá múnlaí éagsúla díobh ar an margadh a chuimsíonn taispeántais bheaga gur féidir a chur ar deasca go cinn níos mó a úsáidtear go minic i seastáin nó in imeachtaí. Ligeann roinnt múnlaí freisin duit grafaicí a athrú i gceann cúpla soicind.
Anne La Berge
Is cumadóir, tobchumadóir agus fliúiteadóir í Anne La Berge (rugadh i bPalo Alto, California 1955) atá suite in Amstardam, an Ísiltír. Díríonn sí go háirithe ar cheol micreathonach agus ceol leictreach sa stíl ceol clasaiceach comhaimseartha.
Conradh maidir le Comhshocrú Fioscach
Ar 2 Márta 2012, shínigh ceannairí gach comhalta de limistéar an euro agus 8 mballstát eile den AE an Conradh um Chobhsaíocht, Comhordú agus Rialachas san Aontas Eacnamaíoch agus Airgeadaíochta (TSCG ) nó an 'Cobhsaíocht fhioscach ' nó an Conradh maidir le Comhshocrú Fioscach. Reáchtáladh reifreann in Éirinn ar 31 Bealtaine 2012. Tháinig an Conradh i bhfeidhm ar an 1 Eanáir 2013. clé|mion|reifreann in Éirinn in 2012
Baill
Tugtar “an Conradh maidir le Comhshocrú Fioscach” nó “an Conradh um Chobhsaíocht Fhioscach” go minic ar an gConradh.Baineann an Conradh go hiomlán leis na tíortha a dhaingnigh é agus arb é an euro an t-airgead a úsáideann siad. Baineann rialacha éagsúla leis na tíortha neamheuro. clé|mion|comhlíonadh lag sa bhliain 2012, agus níos measa ó shin Conradh idir-rialtasach is ea an Conradh agus ní conradh AE é, ach is gá institiúidí an AE a úsáid chun é a chur i bhfeidhm. Ní dhéanann sé conarthaí reatha an AE a leasú. Cé nach bhfuil sé féin mar chuid de na conarthaí a rialaíonn an AE, cuirtear i bhfeidhm é agus baintear ciall as i gcomhréir le conarthaí an AE agus le dlí an AE.
Cuspóirí
Tá sé de chuspóir ag an Conradh disciplín fhioscach a threisiú i limistéar an euro trí riail chothromaithe bhuiséid agus trí mheicníocht uathoibríoch cheartaithe.
Déileálann an Conradh le 3 phríomhcheist:
Isiteirm
Sa mheitéareolaíocht, líne ar léarscáil na haimsire a cheanglaíonn pointí (áiteanna) ag an teocht chéanna. Sa teirmidinimic, líne teochta tairisí, mar shampla, ar ghraf a léiríonn an gaol idir brú is toirt.
Conradh maidir le Comhshocrú Fioscach
Cuspóirí
Tá rialacha sonracha AE ann cheana féin faoi na ceisteanna seo, go háirithe maidir le cobhsaíocht fhioscach. Luaitear cuid de na rialacha seo athuair sa Chonradh, agus déantar cuid díobh a atreisiú agus tugtar roinnt rialacha nua isteach.
Níos déanaí
Is é an cuspóir atá ag na páirtithe leis an gConradh ná chun substaint an chonartha a chorprú isteach i gconarthaí an AE a luaithe is féidir. Ach tháinig an pholaitíocht agus na géarchéimeanna salach ar an gcuspóir seo Bhí comhlíonadh lag ann sa bhliain 2012, agus tá an comhlíonadh níos measa ó shin ar an mórgóir (go dtí  2023 ar aon nós) ach in aghaidh an tsrutha, bhí comhlíonadh a hoibleagáidí níos fearr in Éirinn.
Dromadaire
Is camall é an dromadaire a bhíodh fiáin san Araib tráth, ach ceansaithe anois. Is dromadairí 90% de na camaill ar Domhan, agus faightear iad sna fásaigh theo ó thuaisceart na hAfraice soir go dtí oirdheisceart na hÁise. Tugtar an camall Arabach nó an camall aonchruite air freisin. Ar dtús póraíodh é mar chamall éadrom lúfar Arabach le haghaidh marcaíochta is rásaíochta, ach anois is é seo an t-ainm ar gach camall aonchruite.
Purt le Moirrey
Baile beag ar chósta theas Oileán Mhanann is ea Purt le Moirrey (Gaeilge: Port Mhuire, Béarla: Port St. Mary). De réir dhaonáireamh 2006, tá 1913 duine ina gcónaí sa bhaile.
Tá sé suite in iardheisceart an oileáin i ngar do Purt Çhiarn. Tá stáisiún traenach de chuid Iarnród Mhanann ar an taobh thiar thuaidh den bhaile.
Tá Cúrsa Gailf Phurt le Moirrey ann, an t-aon chúrsa gailf le 9 bpoll ar an oileán, chomh maith le Scoil Phurt le Moirrey, bunscoil a osclaíodh sa bhliain 1993. Tá Club Luamhaireachta Mhanann lonnaithe ansin freisin.
Drólainníteas
Athlasadh na stéige móire (an drólann) a chuireann tús le buinneach, pianta boilg is rith fola. Is féidir go dtarlóidh sé mar thoradh ar ionfhabhtú le miocrorgánaigh, próisis uathimdhíonacha (drólainníteas othrasaithe is galar Crohn), nó soláthar easnamhach fola (drólainníteas ioscaemach). Cuireann drólainníteas othrasaithe isteach ar dhaoine óga fásta. Éiríonn líneáil na drólainne is an [Reicteam|reictim]] othrasaithe, agus is féidir go bpollfar í is go bhfaighidh duine peireatóiníteas. Tarlaíonn drólainníteas ioscaemach do sheandaoine den chuid is mó, mar thoradh ar thrombóis sna hartairí a sholáthraíonn an phutóg.
Amuigh I Mainséar
clé|250px|mion|Amuigh I Mainséar Is carúl Nollag é Amuigh I Mainséar.
Llanpumsaint
51.9421°N, -4.3066°W
Gabhlóg
Is uirlis í gabhlóg chun greim a fháil ar bhia. Sáitear na beanna géara isteach sa bhia ionas gur féidir le duine é a bhogadh ó áit amháin go áit eile ar nós ó mhias go dtí béal an duine. De ghnáth itear béile le scian agus gabhlóg. Ionas gur féidir le daoine mír a ithe, sáinn duine an ghabhlóg isteach sa bhia chun é a choimeád socair, ansin gearrann siad an mhír leis an scian agus ar deireadh bogann siad an mhír go dtí an béal leis an ghabhlóg. Sceanra a thugtar ar chnuasach sceana, gabhlóg agus spúnóga.
Llanrhaeadr-ym-Mochnant
52.825°N, -3.3005°W
Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea Llanrhaeadr-ym-Mochnant, 149.7 km ó Caerdydd agus 261 ó Londain. Tá daonra 1,169 ann, agus tá 497 (42.5%) in ann Breatnais a labhairt.
90idí RC
thumb|Tigran Mór ([[Airméinis: Tigran mets)]] thumb|An Airméin le linn tréimhse rialtais Rí Tigran Mór
Eachtraí
95 RC: Tháinig Tigranes II nó Tigran Mór chun cumhachta mar rí na hAirméine.
90 RC: Bhronn dlí Rómhánach Lex Iulia saoránacht Rómhánach ar gach uile dhuine san Iodáil nach raibh ina fhreasúra le linn an chogadh idir an Róimh agus cathracha Iodálacha eile.
Cumhdach
mion|upright=1.2|Cumdach [[Leabhar Aifrinn Lothra, 11ú haois]]
Frainc Mac Ghlionn
Is peileadóir é Frainc Mac Ghlionn, nó Frank McGlynn mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é sa bhliain 1986. Is as An Clochán, Contae Dhún na nGall é. Bhí sé ar fhoireann Dhún na nGall nuair a bhuaigh siad Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 2012.
Cumhdach
Bosca miotail ornáideach is ea  cumhdach  (cumdach) chun lámhscríbhinní nó taisí as an luath-mheánaois i nÉirinn a choimeád. De ghnáth, tá siad níos sine ná an réad laistigh, go minic le roinnt aoiseanna: an leabhar as buaic-ré na mainistreacha roimh an mbliain 800, agus an cumhdach tar éis na bliana 1000.
Purt Soderick
Sráidbhaile beag ar an taobh theas de Doolish, príomhbhaile Oileán Mhanann, is ea Purt Soderick (Béarla: Port Soderick). Lá den saol bhí aithne ar an sráidbhaile mar gheall ar na páirceanna pléisiúir agus an trá atá ann. Rinneadh iarrachtaí éagsúla thar na blianta an ceantar a athnuachan, ach níor éirigh le haon cheann de na hiarrachtaí sin. Tá suim mhór ag daoine san áit mar sin féin, de bhrí go bhfuil rudaí spéisiúla agus timpeallacht den am atá caite fós le feiceáil ann. Tá promanáid bheag agus óstán (darb ainm "The Anchor") fós ann in aice leis an trá, mar aon le siúlbhealach crochta (atá dúnta anois mar gheall ar chúrsaí sábháilteachta), áit imeartha do pháistí, caladh a bhfuil seirbhísí farantóireachta áitiúla ag freastal air, beirtreacha oisrí, foirgneamh mór ina raibh ionad siamsaíochta, linn lapadaíola, agus rochtain ar Ghleann Phurt Soderick. Is saghas scáilbhaile an áit sa lá atá inniu ann, cé go raibh iarnród cáblach ann fadó a cheangail an sráidbhaile le hiarnród ag barr na haille, agus tá iarsmaí fós le feiceáil ann.
Happy Tree Friends
Sraith bheoite ar líne is ea Happy Tree Friends, cruthaithe ag Mondo Media. Léirigh sé eachtraí brúidiúla agus macabre ainmhithe gleoite anthropomorfacha.
Cumhdach
De ghnáth mar bhundearadh, tá crios ar an aghaidh maisithe le clocha lómhara móra, agus maisiúcháin éagsúla thart uirthi. D'iompraítí iad le slabhra miotail nó téad leathair cord, caite ar crios nó timpeall an mhuinéil in aice an chroí, ag tabhairt de thairbhe leas spioradálta agus leighis (cf Soiscéal Naomh Cuthbert, a choinnítí i mála leathair in Durham meánaoiseach). D'úsáidtí iad go hoifigiúil mar fhinnéithe conartha. Bhíodh cosantóirí ó oidhreacht as clanna de chuid na rítheaghlach.
Happy Tree Friends
Carachtair
Tá os cionn 20 carachtar san iomlán sa tsraith seo, cosúil le: Cuddles, Giggles, Flippy, Flaky, Pop & Cub, Disco Bear, Lifty & Shifty, Cro-Marmot, Handy, Lumpy, Mime, The Mole, Nutty, Petunia, Russell, Sniffles, Splendid, Toothy, Lammy agus Mr. Pickles.
Cumhdach
Níl ach cúig luath-chumhdach ann inniu atá fós ar mharthain. Caomhnaítear iad siúd atá ar mharthain i gColáiste na Tríonóide (CnT) agus i nArd-Mhúsaem na hÉireann (AMÉ). Táthar ar an eolas go raibh cumhdaigh nó  ceangail leabhar seodmhara  ag saothar eile amhail is Leabhar Cheanannais, Leabhar Ard Mhacha agus Leabhar Dharú. Óir go ndearnadh iad as miotail lómhara luachmhara, tharraingíodh siad gadaithe orthu.
Sulby
Sráidbhaile i bparóiste Creest ny h-Ayrey, Oileán Mhanann is ea Sulby. Tá sé suite ar an mbóthar A3, in áit a cheanglaíonn Balley Chashtal i ndeisceart an oileáin le Rhumsaa sa tuaisceart. Tagann an t-ainm Sulby ó Sõlabyr (Talamh Soli) sa tSean-Lochlainnis.
Tíreolaíocht
Tá an chuid is sine den sráidbhaile suite san áit a dtagann bóithre A14 agus B9 (Bóthar an Chladaigh) le chéile. Tá muileann agus páirc sa chuid seo den sráidbhaile. Tá an phríomhchuid den sráidbhaile suite ar an mbóthar A3 idir Close y Woaillee (Clós an Bhuaile) as Thie Mooar Jinshar (Teach Mór Sinséir).
0idí RC
thumb|150px|Baill an tSeanaid ar an altóir shíochána Ara Pacis thumb|150px|Gaius Maecenas, pátrún na n-Ealaíne
Eachtraí
9 RC: Coisricean den altóir shíochána Ara Pacis in éineacht leis an Solarium Augusti sa Róimh in onóir na tréimhse síochána Pax Augusta.
2 RC: Bronnadh teideál Pater Patriae ar Ágastas.
Hans Reichenbach
Matamaiticeoir is fealsamh eolaíochta a rugadh i Hamburg na Gearmáine ab ea Hans Reichenbach (26 Meán Fómhair 1891 – 9 Aibreán 1953). Rinne sé taighde ar theoiric na dóchúlachta agus d'fhoilsigh dhá leabhar shuntasacha ar fhealsúnacht, Philosophie der Raum-Zeit-Lehre (Fealsúnacht an Spáis is an Ama, 1927-1928) agus The Rise of Scientific Philosophy (Teacht Fhealsúnacht na hEolaíochta, 1951).
Brioscáin phrátaí
Is éard atá i gceist le brioscáin phrátaí nó criospaí ná sliseoga tanaí de phrátaí atá domhainfhriochta go dtí go n-éiríonn siad briosc. Itear mar scroid iad de ghnáth. Cuirtear mar mhaisiúchán iad in aice ceapairí i mbialanna. Díoltar i málaí beaga iad de ghnáth, ach is féidir iad a cheannach i bhfeadán freisin, Pringles go háirithe. Bíonn blasanna éagsúla ar bhrioscáin phrátaí. Brioscáin phrátaí le salann orthu an blas is bunúsaí, ach is iomaí blas eile atá ar fáil amhail cáis agus oinniúin, salann agus fínéagar, gairleog, oinniún, síobóid, cillí, blas bagún, blas na mara is araile. Níl teorainn le líon na mblasanna.
Bunús
De réir an bhéaloidis, ba é an cócaire George Chum a chruthaigh brioscáin phrátaí den chéad uair ar an 24 Lúnasa, 1853. Bhí fear ag iarraidh béile a chaitheamh sa bhialann Moon's Lake House gar do Saratoga Springs, Nua-Eabhrac. Níor thaitin na gnáthphrátaí leis an bhfear clamhsánach áirithe seo. D'éirigh an tUasal Chum bréan den fhear nuair a sheol sé na prátaí ar ais chuige arís agus arís eile, ag áitiú go raibh na prátaí ró-thiubh agus go raibh siad báite. Ghearr Chum na prátaí go han-tanaí ar fad agus rinne sé iad a fhriochadh i gcorcán lán le hola te. Thaitin na prátaí friochta seo go mór leis an bhfear, cé nach raibh Chum ag súil leis. Bhí na brioscáin phrátaí ar fáil sa bhialann as sin amach. "Saratoga Chips" a thugtaí orthu.
An Líonán
mion|left|Lár an Líonáin Baile i gContae na Gaillimhe is ea An Líonán (nó Líonán Cinn Mhara; Leenaun nó Leenane as Béarla). Tá An Caoláire Rua le feiceáil ann.
The Field
Rinneadh an scannán The Field ann sa bhliain 1990
Droichead
mion|left|An droichead nua Ar an 18 Iúil 2007, thit an droichead a bhí ann in Abhainn na hOirimhe D'osclaíodh droichead nua sa bhliain 2009,
Eas Liath (nó "Aasleagh waterfalls")
mion|Eas Liath Tá an tEas Liath ar Abhainn na hOirimhe. Tá go leor bradán agus breac san abhainn.
Luan Cásca
mion|clé|Lá cuimhneacháin 2016, Liberty Hall i mBaile Átha Cliath, De réir staire na Críostaíochta, ba ar Luan Cásca an lá dár gcionn a d'aiséirigh Íosa Críost, Domhnach Cásca, ar feadh aimsire na Cásc a.
In Éirinn
Ba ar Luan Cásca i 1916 a thosaigh Éirí Amach na Cásca in Éirinn. Bhí Óglaigh na hÉireann, Arm Cathartha na hÉireann agus an IRB ag feitheamh le deis chun saoirse a bhaint amach d'Éireann, agus thógadar seilbh ar fhoirgnimh tábhachtacha i mBaile Átha Cliath ag a thús.
Is saoire poiblí Luan Cásca in Éirinn, mar gheall ar an réabhlóid seo, agus mar gheall ar an gCáisc féin agus a tábhacht imeasc Críostaithe.
An Mheilinéis
Is foréigiún den Aigéine in iardheisceart an Aigéin Chiúin í an Mheilinéis. Síneann sé ón Nua-Ghuine san iarthar go Tonga san oirthear, agus cuimsíonn sí Muir Arafura, cúpla míle oileán, agus ceithre stát neamhspleácha: Fidsí, Vanuatú, Oileáin Sholomón, agus Nua-Ghuine Phapua. Cuimsíonn sí codanna den Indinéis freisin – go háirithe na cúigí Papua agus Papua Thiar agus comhroinn Fhrancach thar lear na Nua-Chaladóine. Tá beagnach an réigiún ar fad sa leathsféar theas; níl ach cúpla oileán beag nach meastar go polaitiúil mar chuid den Aigéine sa leathsféar thuaidh.
D’úsáid an loingseoir Francach Jules Dumont d’Urville an t-ainm Mélanésie den chéad uair sa bhliain 1832; chum sé na téarmaí Mélanésie agus Micronésie (le taobh an téarma Polynésie a bhí ann cheana) chun cur síos a dhéanamh ar na trí phríomhréigiún eitneacha agus tíreolaíochta san Aigéan Ciúin.
Tagann an t-ainm an Mheilinéis ón nGréigis μέλας, dubh, agus νῆσος, oileán, tagairt do chraiceann dorcha na mbundúchasach.
Éamonn Ó Dochartaigh
Is peileadóir é Éamonn Ó Dochartaigh, nó Eamonn Doherty mar a thugtar air i mBéarla. Is as Leitir Ceanainn, Contae Dhún na nGall é.
Ispíneachas
Galar an-trom, go minic marfach, a tharlaíonn de bharr ionghabháil na tocsaine nimhiúla a tháirgeann na baictéir Claustridium botulinum. Ceann de na bia-nimhithe is déine dá bhfuil ann, a chuireann isteach ar an néarchóras go bhforbraíonn pairilis is cliseadh riospráide go tapa. Faightear an tocsain seo i dtorthaí, feoil nó éisc atá neamhaigéadach, nach léiríonn aon mhilleadh ach nach ndearnadh dóthain cócaireachta orthu. Is féidir na baictéir a chealú ach cócaireacht ar feadh 10 nóiméad ag 80 °C a dhéanamh ar an mbia.
Maigh Cuilinn
Baile i gContae na Gaillimhe is ea Maigh Cuilinn (Moycullen as Béarla). Bhí 1,559 duine ina gcónaí i Maigh Cuilinn sa bhliain 2011.
Tá an baile suite seacht míle siar ó chathair na Gaillimhe ar an mbóthar go dtí an Clochán.
Elmer Bernstein
Ba chumadóir Meiriceánach é Elmer Bernstein (4 Aibreán, 1922 – 18 Lúnasa, 2004) do scannáin. Scríobh sé ceol téama do níos mó ná 200 scannán agus clár teilifíse, ina measc
Bhuaigh Bernstein 14 ainmniúchán ar Ghradaim an Acadaimh, ach ba le "Thoroughly Modern Millie" amháin a bhuaigh sé ceann acu.
Bhuaigh Bernstein Gradam Emmy amháin agus an Gradam Golden Global faoi dhó.
Rugadh Bernstein i gCathair Nua-Eabhrac. Fuair Bernstein bás le hadhairt ina bhaile féin in Ojai, California leis an ailse.
FC Džiugas
Is club peile é Džiugo futbolo klubas as Telšiai. Bunaíodh an club sa bhliain 2014, agus imríonn sé sa A lyga.
A Bhaile Bheag Bethlehem
deas|250px|thumb|A Bhaile Bheag Bethlehem Is carúl Nollag é A Bhaile Bheag Bethlehem.
Pik Botha
Polaiteoir as an Afraic Theas ab ea Roelof Frederik "Pik" Botha (27 Aibreán 1932 – 12 Deireadh Fómhair 2018). Dlíodóir agus taidhleoir ab ea é chomh maith. Bhí Botha ina Aire Gnóthaí Eachtracha na hAfraice Theas ó 27 Aibreán 1977 – 10 Bealtaine 1994.
Bhí Botha i gcroí réimeas na cinedheighilte ar cuireadh coireacht in aghaidh na daonnachta ina leith, sular chuidigh sé aistriú ordúil na tíre ina daonlathas.
6ú haois RC
6ú haois RC
Is í an an séú haois RC an aois a mhair ó 600 RC go dtí 501 RC.
Black Eyed, Please
Craoladh an cúigiú heipeasóid déag, "Black Eyed, Please", den cheathrú sraith is fiche The Simpsons ar an 10 Márta 2013. Scríobh John Frink an eipeasóid seo. D'fhéach 4.85 milliún duine ar an eipeasóid.
Súnás
mion| Timthriall gnéasach (Masters agus Johnson) Buaicphointe an spreagtha ghnéasaigh is ea súnás. Tarlaíonn súnás nó orgasam mar bhuaic na comhriachtana nó nuair a bhíonn duine (is cuma más fear nó bean atá ann) ag tabhairt sámhais dóibh féin. De ghnáth, bíonn drithlíní ar chraiceann agus áiteanna eile ar an gcorp, mothúcháin de shuaimhneas, áthas, agus dea-shláinte; é sin ar fad mar thoradh ar chaidreamh collaí.
Black Eyed, Please
Plota
Tá an clár seo bunaithe ar theaghlach. Conaíonn siad i Spring Field. Tá cúigear ina dteaghlach. Is é Black Eyed, Please leis an Black Eyed Peas.
Súnás
Súnás Baineann
Nuair a bhíonn bean ar tí súnás a bheith aicí, éiríonn a faighin an-fhliuch. Luisníonn a haghaidh agus méadaíonn a cíocha agus éiríonn a siní crua, uaireanta. Braitheann sí sámhas iontach ag spalpadh trína corp go han-tapa. Critheann a faighin uaireanta.
Cabhraíonn súnás (brú matánach) chun seamhan a bhrú suas chuig ceirbheacs na mná
Súnás Fireann
Nuair a bhíonn fear ar tí súnás a bheith aige, éiríonn a bhod níos crua, teannann a chadairne agus teannann a thóin agus na matáin ina ucht. Nuair a shroicheann fear súnás, seadtar nó tiomáintear seamhan ón bpéineas. Díreach nuair a tharlaíonn an súnás, scaoiltear steall mór síl amach go tapa as barr a bhoid. Leanann trí nó ceithre steall eile an chéad cheann. Braitheann an fear sámhas iontach ina bhod ag an dtráth sin agus braitheann sé sámhas ar fad a choirp chomh maith. mion|réigiún na mball giniúna agus mealladh gnéasach Is é an seadadh  buaicphointe an spreagtha ghnéasaigh do na fir. Má tá caidreamh collaí ann idir fear agus bean, cuirtear an péineas i bhfaighin na mná agus scaoileadh seamhan isteach san fhaighin in aice leis an gceirbheacs.
Llanrhaeadr-yng-Nghinmeirch
53.1596°N, -3.3737°W
Baile i Sir Ddinbych, an Bhreatain Bheag, is ea Llanrhaeadr-yng-Nghinmeirch, 187.2 km ó Caerdydd agus 287 ó Londain. Tá daonra 1,003 ann, agus tá 514 (51.2%) in ann Breatnais a labhairt.
Buile Shuibhne
I miotaseolaíocht na nGael, scéal de chuid Scéalaíocht na Ríthe is ea Buile Shuibhne (Meán-Ghaeilge Buile Suibne) maidir le Suibhne mac Colmáin, rí Dhál Araí, curtha as a mheabhair ag mhallacht Rónáin Fhionn. Teitheann Suibhne Cath Maige Rátha agus téann sé ar fánach (as a nglaoitear Suibhne Geilt air), go dtí uair a bháis faoi thearmann Naomh Molinge.
Feictear ainm Shuibhne ar dtús i leabhar dlí (Leabhar Acla) de chuid an naoú haois, ach níor scríobhadh an leagan de Buile Shuibhne atá ar marthain inniu go dtí an dara haois déag. Molann Ó Bearra go dtéann an téacs siar ach go dtí an tríú haois déag.
Aithne
Is doiléir é cérbh é Suibhne. Déanann roinnt téacsanna teacht ar daoine éagsúla darb ainm úd maidir le Cath Maighe Rátha. Deir Buile Shuibhne gur Suibhne mac Colmáin Chuair, rí Dhál Araí, atá i gceist. Feictear an Suibhne mac Colmáin seo i nAnnála Tiarnaigh agus i Leabhar Leasa Mhóir. Deirtear i nAnnála Tiarnaigh gur éag Suibhne mac Colmáin ag Magh Ráth. Dá mba fhíor, gaiscíoch marbh agus a chuid samhlaíochta gan dealramh a bheadh ann sa scéal.
Ríocht stairiúil na gCruithne ba ea Dál Araí, ach ní fheictear duine darb ainm Suibhne mac Colmáin Chuair sna ríliostaí sa its kinglist sa Leabhar Laighneach. Deirtear ann go raibh Congal Claon i gcoróin le linn an ama seo. Mhol James G. O’Keeffe go ndearnadh leasrí de Shuibhne agus Congal ar deoraíocht.
Téacs
Tá trí lámhscríbhinn ann ina gcaomhnaítear an scéal:
Is féidir a rá ar an iomlán ó fhianaise teangan go dtéann an téacs siar go dtí 1200–1500. Mhol John O'Donovan ámh nach foláir gur mhair an scríbhneoir roimh 1197, nuair a fuair bás rí Thír Chonaill deireanach, Flaithbheartach Ó Maoldóraidh, a bhí síolraithe ó Domhnall mac Aodha, óir go raibh sé i gceist ag an staidéar an rítheaghlach seo a chur chun cinn.
Mallacht an naoimh
Bhí Naomh Rónán Fionn lá ag dearadh teorainneacha le haghaidh cille nua ar tailte Shuibhne. Chuala Suibhne fuaim a chloigín, agus rith sé chun a ruaig a chur air. Rinne Eorann bean chéile Suibhne iarracht é a stopadh, ag breith greim ar a bhrat, ach thit sé anuas de, á fhágáil lomnocht. Sciob Suibhne saltair Rónáin agus chaith sé í insan loch. Rug sé greim láimhe ar an naomh agus thosaigh sé é a tharraingt as ach tháinig ansin teachtaire ó Chongal Claon ag lorg cabhrach ag Cath Maige Rátha.
An lá dár gcionn, thug dobharchú an tsaltair ar ais. Chuir an naomh mallacht ar Shuibhne, á condemning  dul ar fánach lomnocht timpeall an domhain, agus go n-éagfadh sé pollta de gha.
Agus an cath ar siúl, bhí sos cogaidh idirghafa ag naomh Rónán, i bhfeidhm i rith na hoícheanta, ach bhriseadh Suibhne é. Bhí Rónán agus a bhráithre lá ag beannú na ngaiscíoch agus beannaíodh Suibhne freisin le huisce. Ag glacadh seo mar mhasla, mharaigh sé bráthair le ga, agus chaith sé ceann eile i dtreo Rónáin féin. Rinne an ga poll trí chloigín Rónáin, agus léim an crann san aer. Deir Rónán arís a mhallacht: go rachadh Suibhne ar fánach timpeall an domhain ar nós éin, cosúil le crann an gha; go seasfadh sé ar chraobhacha le fuaim chloigín; agus go n-éagfadh sé de gha cosúil leis an mbráthair.
Ag troid arís, cuireadh Suibhne as meabhair ag lascadh na n-arm. D'imigh an mothú as a lámha, thit a ghléasa troda, agus shiúil sé go héadrom mar a bheadh sé ina éan ag eitilt. Nochtar é níos deireanaí go raibh cleití éin tar éis fásta air.
An gealt ar fánach
D'fhág Suibhne Geilt láthair an chatha, agus shroich sé Ros Bearaigh i nGleann Earcáin air a sheas sé ar chrann iúir. Tháinig a ghaol Aonghas Ramhar air agus é ag cúlú ón gcath.
Theith Suibhne ansin chuig Cill Riáin (Cell Riagain) i Tír Chonaill, agus sheas sé ar crann eile. Rinne airm a namhad, Domhnall mac Aodha buaiteoir, fáinne thart ar Shuibhne agus é ann. Mhol Domhnall Suibhne agus bhí trua aige dó agus thairg sé bronntanais dó, ach ní nglacfadh an gealt iad.
Chuaigh Suibhne abhaile chuig Glenn Bolcáin, gleann mór le rá na ngealt. D'imigh sé leis ansin ar fánach ar fud na hÉireann, ag filleadh abhaile arís seacht mbliana ina dhiaidh sin.
Bhí gaol le Suibhne darbh ainm Loingseachán ar a thóir. Bhí deis aige é a ghlacadh mar rinne sé curtha faoi thrí, ach theip air an uair seo. Thug Suibhne ansin cuairt ar a bhean chéile Eorann a bhí in aontíos le fear eile, éilitheoir coróin Shuibhne. Mhaígh Eorann gurbh fhearr léi a fear céile, ach dúirt Suibhne leo fanacht leis a fear nua. Rinne arm ionradh, ach theith Suibhne.
D'fhill Suibhne ar ais chuig an gcrann iúir i Ros Bearaigh. Tháinig Eorann chun é a ghabháil, ach bhog sé go crann eile i Ros Earcáin. D'aimsigh Loingseachán ann é, agus mheall see den crann é, ag rá gur éag a chlann go léir. Thóg Loingseachán ar ais abhaile é agus leigheas sé a mheabhair.
Agus Suibhne ag téarnamh, thús cailleach muilinn, máthair chéile Loingseacháin, a dhúshlán éis gcompártas léimthe. Agus iad ag léimt, cuireadh Suibhne as a mheabhair arís ag torann bhuíon seilge. Sa deireadh, thit an chailleach agus briseadh ina smidiríní í. Ní raibh Suibhne in ann filleadh ar ais chuig Dál Araí roimh dhíoltas Loingseacháin.
Ina dhiaidh seo, chuaigh Suibhne ar fánach trí Éirinn, Albain agus oirthear na Breataine, ó Ros Comáin go Sliabh Eachtaí, Sliabh Mis, Sliabh Bladhma (creideann O'Keeffe Sliabh Mis i gContae Aontroma ); Inis Muirígh; Uaimh Dhonnán Eige sna Inse Ghall Istigh; agus le mí go leith i nAilsa Craig. Shroich sé an Bhreatain agus d'éirigh sé mór le Fear Coille (Fer Caille), gealt eile, agus d'fhan sé leis ar feadh bliana. D'éag an Briotanach de réir tuair ag bádh in eas.
Bás de réir tuair
Faoi dheireadh, shroich Suibhne Tigh Moling (Contae Cheatharlach), agus thug Mo Ling féin cúnamh dó agus scéal na geilte cloiste aige. Bhí rann inste ag Suibhne roimhe sin go bhfaigheadh sé bás san áit seo, agus bhí an naomh fosta ar an eolas.
Bhíodh Suibhne ag freastal ar easparta Mo Ling, agus dúirt an sagart le bean, a chócaire, bainne a chur ar fáil dó gach lá. Chuir sí an bainne i bpoll a rinne sí lena cois i roinnt aoileach bó. Chreid Mongán, a fear céile agus tréadaí Mo Ling, béadán mailíseach raibh coinne acu, agus i reacht éid in a fit of jealousy, mharaigh sé Suibhne le sleá agus é ag ól. D'éag Suibhne de réir tuair as Rónáin, ach chuir Mo Ling an ola dhéanach air "mar éiric".
Stíl liteartha
Agus Suibhne ag teitheadh leis, glacann sé sos chun dán a chumadh ar a shuíomh agus a anchaoi. Is lárnach iadd'fhorbairt an scéil a chur síos ar na tuatha, chomh maith lena thruamhéala. Is luachmhar agus cumasach í an fhilíocht. Faightear mion-anailís ar an bhfilíocht in Ó Béarra (2014).
Aistriúcháin agus cóirithe
Is foinse spreagtha d'ealaíontóirí, go dtí an lá atá inniu ann, é scéal an rí geilte ar deoraíocht, ag cumadh dánta agus é ar fánach.
Tá Suibhne ina chúis spreagtha do go leor filí. Tá aistriúchán Béarla le Seamus Heaney ar an scéal, faoin teideal Sweeney Astray. Príomhphearsa is ea Suibhne sa véarsdráma Sweeney Agonistes le T. S. Eliot. Tá an-chuid den scéal le feiceáil san úrscéal grinn At Swim-Two-Birds le Flann O'Brien. Is aistriúchán Béarla é an teideal den an logainm "Snámh dá éan" le fáil sa scéal. Tá aistriúcháin eile den scéal foilsithe ag an file Éireannach Trevor Joyce, faoin teideal The Poems of Sweeny, Peregrine.
Foilsíodh an chéad leagan Nua-Ghaeilge den scéal ag Seán Ó Sé sa bhliain 2010.
Feictear Suibhne mar phearsa an úrscéal American Gods le Neil Gaiman agus rinne Pablo Schreiber a pháirt sa sraith TF. Sa sraith úd, insítear gur Lugh é Suibhne i ndáiríre.
I leagan nua-aimsirthe leis an bhfile Patricia Monaghan, pléitear Suibhne mar eiseamláir den ghaiscíoch faoi bhrú "Siondróm Da Costa (Croí an Laoich).
Sa réamhrá dá dhán Heart's Needle, déanann W. D. Snodgrass trácht air The Madness of Suibhne.
Scríobh an cumadóir Éireannach an Frank Corcoran sraith saothar bunaithe ar an scéal idir na blianta 1996 agus 2003, san áireamh: cór-shaothar Buile Suibhne / Mad Sweeney (1996, ar nós Heaney); píosa leictreafhuaime Sweeney's Vision (1997); agus saothar aireagail, Sweeney's Smithereens (2000).
San fhinscéal aosaigh óig The Stones Are Hatching le Geraldine McCaughrean foilsithe sa bhliain 1999, insítear gur fágadh na Cogaí Napoléon an-suaite é Mad Sweeney.
Caileamachas
Dealbhóir Gréagach a d'oibrigh san Aithin ab ea Cailemachas (5ú céad RC). Luaitear é mar cheapadóir an cholúin Choraintigh san ailtireacht.
James Campbell
Abhcóide agus polaiteoir Éireannach ab ea James Campbell, the first Baron Glenavy, nó Séamas Mac Cathmhaoil, an Chéad Bharún Lann Abhaigh (4 Aibreán 1851 – 22 Márta 1931). Bhí sé ar thús cadhnaíochta shaol poiblí a linne in Éirinn, ag an mBarra, mar bhreitheamh agus sa pholaitíocht.
Saol
Rugadh Campbell i mBaile Átha Cliath ar 4 Aibreán 1851 agus d'fhreastail sé ar Dr. Stacpoole's School in 'Kingstown' (Dún Laoghaire).
Ar an 25 Aibreán 1916, le linn Éirí Amach na Cásca, atoghadh Campbell mar Fheisire Parlaiminte ag searmanas beag i Halla na Scrúduithe,  Coláiste na Tríonóide. clé|mion|Halla na Scrúduithe, [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Coláiste na Tríonóide, ar chlé, áit a atoghadh Campbell mar Fheisire Parlaiminte le linn Éirí Amach na Cásca]] Rinneadh Tiarna Príomh-Bhreitheamh na hÉireann de (1917-18) agus an tArd-Seansailéir leathdheireanach in Éirinn (1918-21). clé|mion|Cambell an chéad Chathaoirleach ar [[Seanad Éireann|Sheanad Éireann]] Mar dhuine d'Aontachtaithe an Deiscirt ba thabhachtaí, ceapadh Campbelldon Seanad sa bhliain 1922 agus toghadh mar an chéad Chathaoirleach air. Atoghadh don phost sin é sa bhliain 1925. Níor iarr Campbell go n-atoghfaí é ina sheanadóir ag deireadh a théarma sa bhliain 1928.
Bhí Campbell ina chathaoirleach ar an gcoiste a thug comhairle don Ard-Chomairle maidir le cruthú na gcúirteanna nua, rud a baineadh amach leis an Acht Cúirteanna Breithiúnais, 1924. Fuair a chuid tuairimí an lámh in uachtar ar na moltaí a rinne Aodh Ó Cinnéide (Ard-Aighne, 1922-24; Príomh-Bhreitheamh, 1924-36) i ndáil le roinnt ceisteanna; éide na mbreithiúna agus an modh aithisc, mar shampla.
D'éag James Campbell i mBaile Átha Cliath ar 22 Márta 1931, curtha i Reilig Chnocán Iaróm.
.
Flapóg
Is císte milis déanta de choirce, órshúlach, agus im leáite, a thugtar i ndronuilleoga í flapóg.
Scian
Uirlis chun rudaí a ghearradh is ea scian. Bíonn lann ghéar uirthi chun ábhar ar nós feola, torthaí, glasraí, leathair, éadaí, craicinn is araile a ghearradh.
Baintear feidhm as scian, i dteannta gabhlóige, chun bia a ghearradh i mhíreanna bheaga le gur féidir iad a chur i mbéal duine. Coimeádtar an bia socair leis an ngabhlóg agus gearrtar an bia leis an scian.
I nGaeilge deirtear "dul faoin scian" nuair is gá do dhuine obráid a bheith aige nó aici inar gá do mháinlia an craiceann a ghearradh.
Muine Mheá
Baile i gContae na Gaillimhe is ea Muine Mheá (Monivea as Béarla). Bhí 300 duine ina gcónaí i Muine Mheá sa bhliain 2002.
Núdail Biangbiang
Is núdail ó Chúige Shaanxi, An tSín iad Biangbiang.
Eoiripidéas
Údar traigéidí de chuid na hAithne clasaicí a bhí in Eoiripidéas (Sean-Ghréigis: Eŭριπίδης Mνησαρίδου Φλυες, Eurīpídēs Mnēsarchídou Phlyeús). In éineacht le hAescaileas agus Sofaicléas, tá sé ar cheann de na trí údar traigéidí Sean-Ghréagacha ar tháinig aon dráma óna bpeann slán go hiomlán. Chuir roinnt scoláirí ársa nócha is cúig dráma ina leith, ach deir an tSouda nach raibh ach nócha is a dó ar a mhéad ann. Díobh seo, tháinig ocht nó naoi déag slán don lá atá inniu ann, ina n-iomláine a bheag nó a mhór (tá amhras ann faoi Rhesus). Tá go leor blúirí (cuid acu substaintiúil) ann den chuid is mó dá dhrámaí eile. Tá níos mó dá chuid drámaí slánaithe ná mar a tháinig ó Aeschylus agus Sophocles le chéile, i bpáirt toisc gur mhéadaigh an tóir a bhí air de réir mar a tháinig laghdú ar a gcuid siúd — bhí sé, san Aois Heilléanaíoch, ina bhunchloch d'oideachas liteartha ársa, chomh maith le Hóiméar, Déamastainéas, agus Meineándar.
Hugh McFadden
Is peileadóir é Hugh McFadden. Is as Leitir Ceanainn, Contae Dhún na nGall é.
7ú haois RC
7ú haois RC
Is í an an seachtú haois RC an aois a mhair ó 700 RC go dtí 601 RC.
Epona
mion|clé|200px|Epona, dara nó tríú haois AD, as [[Contern, Lucsamburg (Musée national d'art et d'histoire)]]
I gcreidimh na gCeilteach Gaill-Rómhánach, cosantóir capall, asal agus miúileanna ba ea an bandia Epona. Ba bhandia torthúlachta í ach go háirithe, mar a léirítear agus ina teannta i roinnt dealbh paterae (babhlaí tanaí dheoch ofrála), cornucopiae, diasa gráin agus searraigh. D'fhéadfadh é gur ceannairí na n-anamacha iad í féin agus a capaill ar thuras an alltair, cisil le Rhiannon an Mabinogion.
D'adhrtaí Epona, "the sole Celtic divinity ultimately worshipped in Rome itself", mar bhanphatrún an mharca, go forleathan ar fud Impireacht na Róimhe idir na chéad agus tríú haoiseanna AD. Is rud iontach é seo le haghaidh diachta Cheiltigh, óir go n-adhrtaí iad go háitiúil de ghnáth.
Réigiún carst
Tírdhreach ar leith i réigiún aolchloiche, nach mbíonn aon draenáil dhromchlach ann ach a dtarlaíonn draenáil trí scoilteanna ceartingearacha, caoil faoin talamh is plánaí laige sna carraigeacha. Bíonn slograigh, pasáistí cathair gríobháin is pluaiseanna le haolchuisní, aolchoinnle is lochanna faoin talamh, sainiúil do na réigiúin seo. Tagann an t-ainm ó réigiún mar seo ar chósta Mhuir Aidriad.
Damba Itaipú
Damba mór, déanta as ithir is carraigeacha, trasna abhainn Paraná ar an teorainn idir an Bhrasaíl is Paragua is ea Damba Itaipú a osclaíodh i 1991. 189 m in airde. Is féidir leis suas le 12,600 MW cumhachta hidrileictrí a ghiniúint, an t-aschur is mó ó aon choimpléacs hidrileictreach gur osclaíodh na stáisiúin ginte ar Dhamba Mór na dTrí Mhám sa tSín.
Llanrhian
51.9375°N, -5.1727°W
Baile i Sir Benfro, an Bhreatain Bheag, is ea Llanrhian, 146.7 km ó Caerdydd agus 351 ó Londain. Tá daonra 875 ann, agus tá 408 (46.6%) in ann Breatnais a labhairt.
Gníomhaí dromchlach
Aon ábhar a athraíonn airíonna an dromchla go suntasach. Samplaí ab ea gallúnach is glantach, agus braitheann a gcumas glanta ar a gcumas cabhrú leis an uisce leathadh air is fliuchadh an dromchla atá le glanadh. Tá ábhair mar seo tábhachtach i mbealú agus brait uisce-éarthacha.
Guglielmo Marconi
Ceapadóir, fiontraí agus fear gnó as Bologna na hIodáile, agus de shliocht Éireannach, ab ea Guglielmo Marconi-Jameson (25 Aibreán 1874 – 20 Iúil 1937). Dhear dë an chéad raidió fiúntach. Tugtar "athair an raidió' air.
Bronnadh Duais Nobel na Fisice ar Marconi, in éineacht le Karl-Ferdinand Braun, sa bhliain 1909.
Fionnachtana
Tharchuir Marconi comharthaí ar feadh líne dírí cúpla céad ciliméadar ar fhad san aer i 1895, ag an am céanna a rinne Alexander Stepanovitch Popov an rud chéanna sa Rúis.
Ar an 13 Bealtaine 1897, sheol Marconi an chéad "teileagraf gan sreang".
Ar an 6 Iúil, 1898, chraol comhlacht Marconi ó Bhaile an Chaistil go Reachlainn, oileán atá deich gciliméadar ón chósta agus díreach ó thuaidh de Bhaile an Chaistil féin.
Tharchuir Marconi ó Chorn na Breataine trasna an Atlantaigh go Talamh an Éisc den chéad uair sa bhliain 1902, ag frithchaitheamh an tonn raidió ón ianaisféar 50-500 km os cionn na farraige leathshlí trasna.
Ar an 17 Deireadh Fómhair 1907, chuir Marconi an chéad seirbhís radaiteileagrafaíochta trádála trasatlantach ar siúl idir stáisiúin theileagrafaíochta sa Chlochán, i gContae na Gaillimhe (ag Pointe Sár-Radhairc Dheirgimligh, atá 6 km laisteas den Chlochán) agus Bá Glace, in Albain Nua.