cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Málta
Na Rómhánaigh
Sa bhliain 218 RC, shealbhaigh na Rómhánaigh an t-oileán, rud a chuaigh chun leasa dá mhuintir, nó bhí rath agus bláth ar Mhálta an chuid ba mhó den tréimhse Rómhánach, a bhuí leis an trádáil bheoga. I nGníomhartha na nAspal, insítear gur tháinig Naomh Pól i dtír i Málta in áit ar a dtugtar Bá Naomh Pól inniu, agus gur bhain nathair nimhe greim as. Is dócha gur tharla seo timpeall na bliana 60, agus, íorónta go leor, is é tuairim na saineolaithe inniu, agus taighde déanta acu ar na sruthanna farraige thart ar Oileán Mhálta, nár tháinig Pól i dtír i mBá Naomh Pól i dtuaisceart an oileáin, ach i mBá Naomh Tomáis in aice le Marsaskala i ndeisceart an oileáin.
Na Vandail
Sa bhliain 440, ghabh na Vandail an t-oileán. Treibh Ghearmánach a bhí iontu agus iad tar éis socrú síos i dtuaisceart na hAfraice, timpeall na háite ina bhfuil an Túinéis inniu. Ruaig Belisarius, ginearál Biosántach, iad as an oileán arís sa bhliain 533. B'iad na Biosántaigh a rialaigh Málta go dtí an bhliain 870.
Na hArabaigh
B'iad na hArabaigh, a tháinig ón tSicil, an chéad dream eile a shealbhaigh Málta. D'fhan siad ní ba mhó ná dhá chéad bliain i gceannas ar an oileán, agus d'fhág siad a sliocht ar shaol agus ar chultúr Mhálta. Thar aon rud eile, b'uathusan a fuair na Máltaigh an teanga a labhraíonn siad inniu. Nuair a chuir na Normannaigh ruaigeadh ar na hArabaigh, áfach, dhealaigh siad canúint Mhálta ón gcuid eile den Araibis, agus fágadh an teanga gan saothrú liteartha. Tháinig na mílte focal isteach ón tSicilis agus ní ba déanaí, ón Iodáilis chaighdeánach, agus b'iad an Laidin agus an Iodáilis na teangacha a bhí á n-úsáid le haghaidh litríochta. Ní bhfuair an Mháltais a ceart mar theanga liteartha ach san fhichiú haois. mion|athachtú, Fort Saint Elmo, Valletta, Málta, 8 Bealtaine 2005.
An Críostaíocht
Sa bhliain 1091, d'fhéach Ruairí a hAon, Cúnta na Sicile, le Málta a sciobadh ó na hArabaigh. Níor éirigh leis, ach b'é a mhac, Ruairí a Dó, a chríochnaigh an obair sa bhliain 1127. B'ansin a tháinig deireadh le forlámhas an chultúir Arabaigh sna hoileáin, agus cuireadh an cultúr Eorpach ina áit. Mhair an tIoslam go dtí an 13ú haois. Chuaigh Málta ó theaghlach uasal amháin go teaghlach uasal eile, go dtí go bhfuair Ridirí Naomh Eoin é sa bhliain 1530.
Chun a loingeas a chur ó bhaol in áit nach mbeadh a naimhde Otamán acha in ann greim a fháil orthu, bhunaigh na Ridirí cathair nua dhaingnithe ar an leithinis a scarann dhá phríomhphort Mhálta, an Port Mór sa tuaisceart agus Marsamxett sa deisceart. An toradh a bhí ar thógáil chathrach nua ón mbonn aníos ná cathair ghríobháin fhoirgneamh, chéanna, stóras, dhúnfort agus bhallaí, a dtéann mórchuid acu siar chuig an 16ú agus chuig an 17ú haois. clé|mion|Iglesia de la Vera Cruz (Segovia)
An Spáinn
B'í an Spáinn a bhí ag rialú an oileáin ón mbliain 1479 anuas, ach ó dhearc rí na Spáinne air féin mar chosantóir an Chaitliceachais, bhronn sé Málta ar Ord Ridirí Naomh Eoin mar bhunáit, nuair a ruaigeadh an tOrd as oirthear na Meánmhara, áit a raibh an Tuirc Otamánach ag ascnamh san am sin. Theastaigh ó Shéarlas a Cúig, Rí na Spáinne, sciath chosanta a chur idir an Róimh agus an t-ionsaí ón bhfarraige, agus b'iad na Ridirí i Málta an sciath sin.
An Ríocht Aontaithe
Nuair a ghlac an Ríocht Aontaithe seilbh ar an oileán i 1800, rinneadh príomhionad céime straitéiseach den phort ar an mbealach go dtí an India, bealach a bhí go hiomlán bunaithe ar an muir tar éis chríochnú Chanáil Suais i 1869. Baineadh úsáid as an Port Mór níos mó mar phort míleata ná ceann tráchtála, a bhuíochas sin don áit lárnach ina raibh sé lonnaithe sa Mheánmhuir ar an mbealach muirí a nascann Iarthar na hEorpa leis an Meánoirthear. mion|Floriana - Triq Sarria - Independence Monument
Neamhspleáchas i 1964
Ag deireadh na tréimhse coilíní, i 1964, bhain Málta a neamhspleáchas amach.
Ailill mac Echach Mugmedóin
Sinsear Chonnacht ba ea Ailill mac Eachach Mugmedóin (Sean-Ghaeilge Ailill mac Echach Mugmedóin), a mar sa cheathrú haois. Eochaid Mugmedón (bás 362 ) Ardrí na hÉireann, ba ea a athair, agus Mongfind deirfiúr Chriomhthainn mhic Fhiodhaigh (bás 367) a mháthair. Clann Uí Ailealla ba ea a mhuintir.
Insítear scéal Ailealla agus a dheartháireacha, Brian agus Fiachra, in Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin. Chuaigh Ailill i dteannta le Fiachra ar ruathar rathúil sa Mhumhain isteach, ach fuair Fiachra goin a bháis. Tar éis bhás Fhiachra, gabhadh agus cuireadh chun báis Ailill ag Eochaid mac Crimthainn na Mumhan. De réir sean-nóis, adhlacadh Ailill i mBaile an Chairn, Contae Shligigh.
Henry David Thoreau
Scríbhneoir, file, fealsamh, gníomhaí, agus daonuasclóir Meiriceánach a rugadh i gConcord, Massachusetts ab ea Henry David Thoreau (12 Iúil 1817 – 6 Bealtaine 1862). Bhí an tarchéimnitheachas tábhachtach i smaointeoireacht Thoreau. Is é Walden an leabhar is fearr aithne dár tháinig uaidh. Is é atá sa leabhar úd ná machnamh ar an saol simplí i dtimpeallacht nádúrtha. Saothar eile dá chuid a chuaigh i bhfeidhm ar dhaoine ná an aiste leis "Resistance to Civil Government" (ar a dtugtar "Civil Disobedience" freisin), ina mholann sé easumhlaíocht in aghaidh rialtais éagóirigh. Scríobh Thoreaux 20 imleabhar san iomlán sula bhfuair sé bás in aois a 44 bliana.
Mícheál Ó Cathail
Is iománaí é Mícheál Ó Cathail, nó Michael Cahill mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 3 Eanáir 1989. Is as Contae Thiobraid Árann é. Bhain sé gradam 'All Star' amach i 2011.
Ceol aireagail
deas|250px|thumb|Ceol aireagail Ceol le haghaidh beirt seinnteoirí nó níos mó, le seinm i seomra seachas halla ceoil, agus seinnteoir amháin do gach páirt. Thosaigh sé san Iodáil mar musica da camera timpeall 1600, ceol aon ghléas amháin. Go dtí timpeall 1750 sonáidí tríréid (dhá veidhlín is continuo) a bhíodh i gceist den chuid is mó. Ó shin i leith is é an téadcheathairéad an príomhghrúpa don cheol seo, ach is féidir le aon ghaothuirlis, téaduirlis nó gléas méarchláir páirt a ghlacadh ann.
Scannán meandrach
Is scannán grianghrafadóireachta é an scannán meandrach a dhéanann gnó na saotharlainne réalta go tapa dlúth ann féin. Tá trí fho-chuid ann: an claonchló solasíogair, faighneog ina bhfuil sreabhán alcaileach réalta, agus leathán tréshoilseach a iompraíonn na codanna eile. Le nochtadh an scannáin seo do sholas, bíonn tonnfhad dearg, tonnfhad glas is tonnfhad gorm sa solas. Tagann siad sin tríd an leathán agus imoibríonn le cisil áirithe sa chlaonchló (gach ciseal acu íogair do raon ar leith tonnfhad, is mar sin dá raon féin dathanna) chun athruithe a dhéanamh ar na hailídí airgid chriostalta iontu. Agus é nochta, cuireann an ceamara amach idir rolláin é, agus briseann brú na rollán an fhaighneog chun an sreabhán réalta a dháileadh ar fud an chlaonchló nochta. Athraíonn an sreabhán seo na criostail hailíde airgid ina n-airgead miotalach. Ag an am céanna ligeann sé líocha saor i gcisil eile sa chlaonchló, de ghnáth líocha maigeanta, ciana is buí. Ascnaíonn lí-mhóilíní i dtreo an leathán iompartha ach, mar shampla, gabhtar cuid den chian ag an airgead sna hionaid nochta sa chiseal dearg, an lí mhaigeanta sna hionaid nochta sa chiseal glas, an lí bhuí sa chiseal gorm. Tar éis cúpla nóiméad, scaoiltear aigéad ó bhun an chlaonchló: stopann sé seo an réaladh, agus déanann na líocha ar an scannán tréshoilseach. Is féidir an íomhá dhaite a fheiceáil go soiléir ansin.
Scannán sábhála
Scannán fótagrafach leis an eibleacht ag clúdach bunscannáin de thrí-aicéatáit cheallalóis nó poileistear, nach ndónn ach go mall agus nach bhfuil inlasta ach ar éigin. Malairt ar níotráit cheallalóis, atá fíorbhaolach inlasta agus a bhí in úsáid roimh 1950.
Florence, Alabama
Is cathair í Florence i gContae Lauderdale, in iarthuaisceart Alabama. Tá 36,264 duine ina gcónaí sa chathair, de réir an daonáirimh sa bhliain 2000. Priomhbhaile Chontae Lauderdale í. Is í Florence an chathair is mó sa cheantar staitistiúil uirbeach in a bhfuil sí suite. The Shoals a thugtar uirthi toisc gurb í lárionad eacnamaíochta iarthuaiscirt Alabama í.
Rinne suirbhé ann don Cypress Land Company sa bhliain 1818, agus ba shuirbhéir Iodálach, Ferdinand Sannoner, a bhí ina bun. D'ainmnigh sé an chathair as Flórans na hIodáile.
Ceol dhá thon déag
deas|200px|thumb|[[Arnold Schoenberg]] Ceol atá bunaithe ar an dá nóta déag den scála leath-thonach, in ord atá leagtha amach roimh ré.
Indeed
Gnó
I mí an Mhárta 2023, bhí sé beartaithe ag Indeed thart are 15% d'fhoireann oibre an chomhlachta in áiteanna éagsúla ar fud an domhain a ligean chun siúil (nó thart ar 2,200 duin). Thug príomhfheidhmeannach an chomhlachta, Chris Hyams le tuiscint go raibh an líon folúntas ar fud an domhain ag laghdú an t-am ar fad, go raibh an eagraíocht rómhór anois agus go gcaithfidís fuineadh de réir na mine feasta, an téad céanna atá móreagraíochtaí teicneolaíochta eile a sheinm le scaitheamh.
Éire
Bhí thart ar 1,300 duine fostaithe ag Indeed in Éirinn sa bhliain 2022.
Beàrnaraigh
Tá roinnt oileán ann a bhfuil an t-ainm Beàrnaraigh orthu:
Titinia gens
Praenomina
Ba Marcus agus Gaius iad na praenomina príomha na Titinii i rith an Phoblacht.
Ráth Tó, Barúntacht
Is barúntacht suite i gContae na Mí é Ráth Tó.
Baile Átha Troim
Is baile é Baile Átha Troim (Béarla: Trim) atá suite i gContae na Mí, Poblacht na hÉireann. Tá sé in aice leis an Abhainn na Bóinne agus tá 9,194 duine ina gcónaí ansin. Níl Gaeltacht Ráth Chairn ach 5 mhíle as Baile Átha Troim.
Geata an Bharbacain
Bhí na coraí ar an mBóinn críochnaithe go luath sa 13ú haois, agus bhíothas in ann móta a líonadh le huisce, agus casadh Abhainn na Lobhar isteach i gcainéal feadh an mballa cosanta o dheas. Tógadh geata nua d’fhonn an bhealaigh aneas chun an caisleán a chosaint. Dearadh neamhghnách a bhí ar theacht an gheata sin. Bhí túr sorcorach amháin ann agus barbacan- tultur cosanta agus droichead.
Thug coras casta ardaithe droichid, geataí, agus gaistí din an –smacht don gharastún ar na daoine a bhí ag dul isteach sa chaisleán. Léiríonn leagan amach na bpoll lamhaigh eolas na dtógálaithe ar riachtanais na mboghdóirí cosanta.
Faoi lár na 13ú haoise bhí dearagh geataí caisleán forbartha tuilleadh agus bhí glacadh coitiana leis an ngeata agus dhá thúr a raibh pasáiste eatarthu mar ghnáthdhearadh.
CLG Átha Troim
Is club é Cumann Lúthchleas Gael atá lonnaithe i mBaile Átha Troim i gContae na Mí, Éire. Tá an dá chlub i measc na foirne peile agus iománaíochta. Comórtas sé i gcomórtais CLG na Mí. Is eoltar Baile Átha Troim an baile iománaíochta i gContae na Mí agus bhí Craobhchomórtais Iomána Sinsearacha na Mí ar siúl ann gach bliain go dtí go ndearnadh athfhorbairt a chuid saoráidí i gceist, aistríodh é go Páirc Tailteann.
Reiligiú Peile 2011
Críochnaigh Baile Átha Troim ag bun Ghrúpa A, le 3 phointe ó 5 cluichí agus difríocht phointe -30, an líon is ísle d'aon fhoireann sa bhliain. Ba é buaic amháin Bhaile Átha Troim ná buaic 1-15 go 1-10 ar Ghaelscoileanna Blackhall an 7 Lúnasa 2011. Bhí an chéad imréitigh ag Trim i gcoinne Nobber an 20 Lúnasa, bhuail Baile Átha Troim 3-8 go 1-16.
Ar an 9 Meán Fómhair 2011, bhuail Baile Átha Troim 1-11 go 2-9 ag Duleek / Bellewstown i mBairc Tailteann ina dara drámaíocht relegation agus relegated chuig an gCraobhchomórtas Peile Idirmheánach. Cuireadh Baile Átha Troim chun cinn chuig peile Leibhéal Sinsearach i 1949 agus chríochnaigh an relegation 62-bliana ag an leibhéal Sinsearach, an dara       litir is faide i ndiaidh Skryne a bhí sa Chraobhchomórtas Peile Sinsearach ó 1938.
Onóracha
• Craobhchomórtas Iomána Sinsearach na Mí: 26
• 1915 (Capt Maurice Power), 1916 (Capt Maurice Power), 1919 (Capt Maurice Power), 1920, 1921 (Maurice Power ar scor), 1935, 1940, 1941, 1942, 1949, 1950, 1952, 1955, 1956, 1957, 1959, 1960, 1987, 1988, 1989, 1992, 1994, 1995, 1998, 2000, 2001
• Craobh Peile Sinsearach na Mí: 1
• 1962
• Craobh Iománaíochta Meánmhéide na Mí: 1
• 1973
• Craobhchomórtas Iomána Sóisearach na Mí: 5
• 1918, 1919, 1985, 1986, 2000
• 1949
• Craobh Peile Sóisearach na Mí: 2
• 1934, 1940
Eoin Ó Broin
Is scríbhneoir, smaointeoir polaitíochta, polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Bhaile Átha Cliath é  Eoin Ó Broin (rugadh é i 1972). Tá sé ina bhall de Shinn Féin agus ina TD ón mbliain 2016. Roimhe sin bhí sé ina chomhairleoir áitiúil i mBaile Átha Cliath. Lynn Boylan a pháirtnéir. Fuair sé a chuid oideachais i gColáiste na Carraige Duibhe.
Baile Átha Troim
Onóracha
• Craobhchomórtais Iomána Sóisearach na Mí: 1
• 1987
• Craobh Peile Junior Junior B: 4
• 1978, 1991, 1998, 2010
• Corn Feis: 2
• 1976, 1961
Pleibigh
Ba comóntaigh iad na pleibigh sa tSean-Róimh.
Cichol Gricenchos
I Miotaseolaíocht na nGael, ba é Cichol ceannaire is luaithe na bhFomhórach. Is doiléir é a bhua-ainm Gricenchos nó Grigenchosach. D'aistrigh Macalister é le “clapperleg”; agus de réir Comyn “cosa seargtha”. D'fhág Seán Ó Donnabháin gan aistriú é.
De réir Leabhar Gabhála na hÉireann, tháinig sé go hÉirinn i dteannta le 200 fear agus 600 bean, agus mhair siad ar éisc agus ar éineoil ar feadh 200 bliain go dtí gur tháinig muintir Pharthaláin, 311 bliain tar éis na Díleann. Deich mbliana tar éis sin, chloígh Parthalán Cichol agus na Fomhóraigh i gCath Maighe Iotha.
Scannánafón
Aon ghléas ceoil ina ndéantar an fhuaim trí chrith scannáin rite. Is iad na drumaí an cineál is tábhachtaí. Rang i rangú gléasanna ceoil Hornbostel is Sachs (1914).
Seán Ó Curraoin (iománaí)
Is iománaí é Seán Ó Curraoin, nó Seán Curran mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 15 Meán Fómhair 1991. Is as Contae Thiobraid Árann é.
Baile Shláine
Sráidbhaile atá suite i gContae na Mí, Poblacht na hÉireann é Baile Shláine, nó Slane as Béarla.
Alan Parker
Stiúrthóir scannán Sasanach ab ea Alan Parker (14 Feabhra 1944 – 31 Iúil 2020). Bhí clú agus cáil air mar dhéantóir scannán éagsúil ar nós Midnight Express, Fame, The Commitments, agus Bugsy Malone.
Le linn a shaoil bhain Parker a lán duaiseanna agus gradam, sé Ghradam Oscar san áireamh.
Bhí sé sé bliana is seachtó d’aois nuair a bhásaigh sé ar 31 Iúil 2020.
Sheezus
An tríú halbam de chuid Lily Allen is ea Sheezus. Scaoileadh é ar an 2 Bealtaine 2014.
Cúlra
Dúirt Allen i mí Deireadh Fómhar 2012 go raibh sí sa stiúideo, "throwing shit at the wall and seeing if anything sticks... It's great to work at my own pace with no commitments other than to make music."
In agallamh le Graham Norton ar The Graham Norton Show ar an 21ú Feabhra 2014, dhearbhaigh Allen go mbeidh Sheezus mar theideal dá halbam nua, ag rá gur "a little nod to Kanye West" atá ann.
Federalist Society
Is eagraíocht dlí coimeádach agus liobraíoch Meiriceánach é The Federalist Society for Law and Public Policy Studies (Gaeilge: An Cumann Feidearálach um Staidéar ar an Dlí agus ar Bheartas Poiblí) a mholann léirmhíniú téacsaíoch  agus úrmhairíocht ar Bhunreacht na Stát Aontaithe. Tá rannán mac léinn, rannán dlíodóirí, agus rannán dáimhe le feiceáil ann. Tá ceanncheathrú na heagraíochta i Washington, DC, agus tá craobhacha ag an eagraíocht faoi láthair ag níos mó ná 200 scoil dlí Mheiriceánach. Cuimsíonn rannán na ndlíodóirí níos mó ná 70,000 aturnae bhíonn ag cleachtadh (eagraithe mar "craobhacha dlíodóirí" agus "grúpaí cleachtais" laistigh den rannán) i nócha cathair. Trí imeachtaí cainte, léachtaí, agus gníomhaíochtaí eile, cuireann sé fóram ar fáil do shaineolaithe dlí de thuairimí contrártha chun idirghníomhú le baill de ghairm an dlí, na breithiúna, agus an acadamh dlí. Tá sé ar cheann de na heagraíochtaí dlí is mó tionchair sna Stáit Aontaithe.
Catherine Martin
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Bhaile Átha Cliath í Catherine Martin (Gaeilge: Caitríona Ní Mháirtín) (rugadh í i 1972). Tá sí ina ball den Chomhaontas Glas agus ina leascheannaire ar an bpáirtí agus ina TD ón mbliain 2016. Roimhe sin bhí sí ina comhairleoir áitiúil i mBaile Átha Cliath. Múinteoir Béarla a bhí inti roimhe seo.
Liosta na ngás
mion| Ocsaigin leachtach fiuchta Is liosta é seo de gháis ar dálaí caighdeánacha, rud a chiallaíonn substaintí a nó a fhiuchann nó a néalaíonn ag 25 nó faoi bhun 25 °C agus ag 1 brú atmaisféarach agus go bhfuil siad réasúnta cobhsaí
An Scrín, Contae na Mí (barúntacht)
Is barúntacht suite i gContae na Mí é an Scrín.
Liosta na ngás
Liosta
Déantar an liosta seo a shórtáil de réir fiuchphointe na ngás in ord ardaitheach, ach is féidir é a shórtáil ar luachanna éagsúla. tagraíonn "fo" agus "tríarach" don néalphointe agus don tríphointe, a thugtar i gcás substainte a néalaíonn ag 1 brú atmaisféarach; agran íon"dian" do dhianscaoileadh. ciallaíonn "~" cothrom le.
Quintus Horatius Flaccus
Ba phríomhfhile liriceach Rómhánach é Quintus Horatius Flaccus,(tugtha sa Ghaeilge mar 'Hórás' (ag P. Ua Duinnín), 'Horás' (ag de Bhaldraithe ) agus 'Horáit' (ag Tearma.ie ) le linn aimsir Ágastas.
Bhí sé, in éineacht le Veirgil agus Óivid, ar dhuine de na filí ba thábhachtaí agus ba mhó sa Sean-Róimh.
Aontroim
Is baile mór in oirthuaisceart na hÉireann í Aontroim. Is í príomhchathair Chontae Aontroma, suite in aice le Loch nEathach, i dTuaisceart Éireann. Is í an lárionad riaracháin do Chomhairle Bhuirg Aontroim an baile seo. Tá timpeall 23,375 duine ina gcónaí sa bhaile féin (2011). Tá ospidéal an-mhór ann, Ospidéal Limistéar Aontroim, atá ar an ospidéal agus ionad sláinte is mó i gContae Aontroma theas. Tá na hAontachtaithe ar an gcuid is mó den phobal, agus sin fíor den phríomhreiligiún, an Protastúnachas chomh maith (80%). mion|Eaglais Anglacánach agus an droichead trasna [[Abhainn na bhFiodh ]]
Nicholas Leblanc
Ceimicí Francach ab ea Nicholas Leblanc (6 Nollaig 1742 – 16 Eanáir 1806). Shaothraigh sé próiseas Leblanc chun sóid a tháirgeadh ó ghnáthshalann ar bhonn trádálach. Measctar aigéad sulfarach le salann chun sulfáit sóidiam a dhéanamh. Nuair a mheasctar seo le carbón, cruthaítear suilfíd sóidiam, agus imoibríonn sí seo le haolchloch chun carbónáit sóidiam (sóid) a tháirgeadh. Níos déanaí, tháinig próiseas Solvay a bhí níos éifeachtaí.
Seán Ó Duibhir
Is iománaí é Seán Ó Duibhir, nó John O'Dwyer mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 17 Meán Fómhair 1991. Is as Contae Thiobraid Árann é. Bhain sé gradam 'All Star' amach i 2014.
Ceol Iáva
deas|250px|thumb|Cnaguirlisí gamalan Tá ceol is damhsa an-tábhachtach i gcultúr Iáva. Tá an ceol foirne ardcheannasach, agus is é an gamalan a sheinntear le cnaguirlisí an saghas ceoil is tábhachtaí. Tá gnéithe den cheol seo ina mbíonn dhá fhoireann gléasanna, gach ceann lena chóras tiúnta féin (slendro is pelog). Tá an ceol an-chasta ó thaobh struchtúir is rithime. Ó bhéal a cuireadh ar aghaidh é, gur scríobhadh síos é ag deireadh an 19ú céad nuair a cumadh nodaireacht gharbh chuige.
An Uaimh Íochtarach
Is barúntacht suite i gContae na Mí í an Uaimh Íochtarach.
Ochiltree
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Áir an Ear é Ochiltree.
clé|250px|thumb|Ochiltree
Oscar Piastri
Is tiománaí Astrálach de chuid Fhoirmle a hAon é Oscar Jack Piastri. Rugadh i Melbourne é ar 6 Aibreán 2001. Bhuaigh sé craobh an Foirmle a Trí in 2020 agus craobh an Foirmle a Dó in 2021. I 2023, ghlac sé páirt i gCraobh Dhomhanda Foirmle a hAon leis an bhfoireann McLaren.
Seo Linn
Is popghrúpa Éireannach é Seo Linn. Sular tháinig Seo Linn amach, bhí fíorbheagán ceoil comhaimseartha i nGaeilge ann. D'athraigh sé sin in 2013 leis an amhrán ‘Avicii V Lurgan’ i gColáiste Lurgan, agus tá saothar cumtha acu féin ó shin, amhráin comhaimseartha aitheanta clúdaithe acu, agus amhráin traidisiúnta curtha amach acu.
Stair
Thosaigh aistear Seo Linn sa bhliain 2013 mar gheall ar ‘Avicii V Lurgan’ (le linn 2013-2023, bhí breis agus 8.1 milliúin radharc ag an bhfíseán). Thíos ag obair i gColáiste Lurgan a bhí siad nuair a bhuail an smaoineamh iad leagan Ghaeilge de ‘Wake Me Up’, cnagshingil agus aintiún mór de chuid Avicii, a thaifeadadh. Scaip an físeán go rábach ar líne ina dhiaidh sin.
2014: Céad singlí
Scaoil Seo Linn a gcéad singil "Ar Scáth a Chéile" ar an 24 Feabhra 2014. Is singil carthanas é "Ar Scáth a Chéile". Cumtha & scríofa ag Seo Linn i gcóir Self Help Africa le linn a dturas go hUganda sa bhfómhar 2013.
Scaoil an banna a ndara singil "D'Aon Ghuth Amháin" ar an 11 Samhain 2014. Rinne siad an físeán ar an 2 Samhain. Tá siad ag obair ar a ndara singil charthanachta. Rinne siad físeán i gContae Dhún na nGall don singil.
2016ː imeacht Cathal Ó Ruaidh agus Conor Moore
Ar an 4 Lúnasa 2016 d'fhógair Seo Linn gur fhág Cathal Ó Ruaidh agus Conor Moore an banna agus go mbeadh Seo Linn ag tógáil sos beag.
Níos déanaí: Solas srl
Ar an 7 Feabhra 2017 fógraíodh go bhfuil Solas ainm don chéad albam an bhanna. Bhí sé scaoilte ar an 3 Márta 2017. Bhí an singil "Solas" scaoilte ar an 24 Feabhra 2017 agus fuair sé go uimhir 54 in Éirinn.
Groningen (cúige)
Is cúige de chuid na hÍsiltíre é Groningen atá suite i dtuaisceart na tíre. Is é Groningen an phríomhchathair.
Danny Healy-Rae
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do Dheisceart Chiarraí é Danny Healy-Rae. Tá sé ina pholaiteoir neamhspleách. Is mac leis an bpolaiteoir Jackie Healy-Rae agus deartháir do Michael Healy-Rae é. Sheas Healy-Rae in Olltoghchán 2016 tráth ar éirigh leis agus bhain a dheartháir suíochán chomh maith.
Stiofán Ó Cuív
Is iománaí é Stiofán Ó Cuív, nó Stephen O'Keeffe mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 29 Aibreán 1991. Is as Contae Phort Láirge é. Bhain sé gradam 'All Star' amach i 2017.
Poll an Easain
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Áir an Ear é Poll an Easain.
Scanóir
Is é is scanóir ann feiste ionchuir i gcóras ríomhaire chun cáipéisí a scanadh is cóip díobh a chur i gcuimhne an ríomhaire. Déantar an cháipéis a stóráil mar phicteilíní ag na seoltaí cuí, agus de réir mar a mhéadaítear an oiread picteilíní in aghaidh an cheintiméadair sa dá threo, síos suas is trasna na cáipéise, is amhlaidh is fearr caighdeán an scanóra is na híomhá stóráilte. I scanóir ísealchaighdeáin dubh is geal bíonn timpeall 120 picteilín in aghaidh an cm, ach i scanóir daite ardchaighdeáin os cionn 480 picteilín cm -1. Bíonn bogearraí ag dul le cuid de na scanóirí a dhéanann an leathanach a anailísiú is íomhá téacs a aistriú i línte téacs i gcomhair próiseálaí focal nó córas foilsitheoireacht deisce. Is féidir pictiúir lándaite a léamh is a phróiseáil le bogearraí íomháithe.
Montsoreau
Is común i Iarthar na Fraince í Montsoreau (Fraincis: Montsoreau), in aice le Tours.
Tá Gleann Loire, lena n-áirítear Caisleán Montsoreau agus Montsoreau, ar liosta na Suíomhanna oidhreachta domhanda a bhunaigh UNESCO.
Éileamh bithcheimiceach ar ocsaigin
mion| Buidéil tástála ÉBO i saotharlann d'ionad cóireála fuíolluisce
Is é  an t-éileamh bithcheimiceach ar ocsaigin (ÉBO) an méid ocsaigine tuaslagtha (OT) a theastaíonn (.i. a éilítear) ag orgánaigh bhitheolaíocha aeróbacha chun ábhar orgánach atá i sampla uisce ar leith a bhriseadh síos ag teocht áirithe thar thréimhse ama ar leith. Is minic a chuirtear luach ÉBO in iúl i milleagram ocsaigine a ídítear sa lítear den sampla le linn 5 lá goir ag 20 ° C agus úsáidtear go minic é mar ionadaí ar an méid truaillithe orgánaigh atá ar uisce.
Úsáidtear laghdú ÉBO mar thomhas ar éifeachtacht na ngléasraí cóireála fuíolluisce. Úsáidtear ÉBO d'eisilteach fuíolluisce chun an tionchar gearrthéarmach ar leibhéil ocsaigine an uisce a bhí thíos leis
Feidhmíonn anailís ÉBO cosúil le héileamh ceimiceach ar ocsaigin (ÉCO), sa mhéid go dtomhaiseann an dá mhéid méid na gcomhdhúl orgánach in uisce. Mar sin féin, níl anailís ÉCO chomh sonrach, ós rud é go dtomhaiseann sí gach rud is féidir a ocsaídiú go ceimiceach, seachas díreach leibhéil d’ábhar orgánach ocsaídithe go bitheolaíoch.
An Uaimh Uachtarach
Is barúntacht suite i gContae na Mí í an Uaimh Uachtarach.
Sorn
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Áir an Ear é Sorn.
Dionnasg an Fhearainn
mion| Suaitheantas Dhionnasg an Fhearainn (1880idí) Cuireadh tús leis an chéad Dionnasg an Fhearainn (Béarla : Highland Land League )'' sna 1880idí i nGaeltacht na hAlban mar chuid de Streachailt an Fhearainn. Ba é an ghairm shlógaidh a bhí acu ná "Is treasa tuath na tighearna" (ga. Is treise tuath ná tiarna)
Thosaigh an darna 'Dionnasg an Fhearainn' mar pháirtí polaitíochta i nGlaschú sa bhliain 1909. Bhí siad ag iarraidh féinrialtas in Albain, agus bhí baill de Dhionnasg an Fhearainn an-tábhachtach i mbunú Páirtí Náisiúnta na hAlban i 1934.
Cathal mac Néill
Rí Bhreá de chlann Uí Chearnaigh as Loch Gabhair, de rítheaghlach Shíol Aodha Sláine, géag d'Uí Néill an Deiscirt, ba ea Cathal mac Néill (bás 729), nó Cathal Cearr nó Cathal Corc. Niall mac Cernaig Sotal (bás 701) ba ea a athair, an tArdrí Diarmaid mac Aodha Sláine (bás 665) a shin-seanathair. Tháinig sé i gcomharbacht ar a dheartháir, an tArdrí Fógartach mac Néill (bás 724), agus bhí sé i réim ón mbliain 724 go dtí 729.
Bhí athair Mhaine maraithe ag Iorghalaigh (bás 702), rí Uí Chonaing Bhreá, ag tosú achrainn idir an dá chlann de Shíol Aodha Sláine a mhair tamall fada. Maraíodh Cathal féin sa bhliain 729 ach ní thugtar cur síos ar na cúrsaí. Tugtar an teideal ríg Desceirt Breagh i nAnnála Tiarnaigh, an chéad uair an fheictear an teideal úd sna hannála. Ní thugtar ann teideal seo dó, áfach, sa phríomhfhoinse, Annála Uladh.
Ceol leictreonach
deas|200px|thumb|Ceol leictreonach Ceol ina ngintear na fuaim eanna le gléasanna leictreonach a (le sintéiseoir mar shampla) is ea ceol leictreonach. Déantar próiseáil orthu le téipthaifeadáin nó ríomhairí go minic, is seinntear iad le callairí.
John Brady
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Chill Mhantáin é John Brady, a rugadh ar 18ú Iúil 1973 i mBré. Tá sé ina bhall de Shinn Féin. Sheas sé in Olltoghchán 2016 agus d'éirigh leis ann le 16.2% de na vótaí céad rogha.
Parc Gwledig Waun y Llyn
Is páirc thuaithe í Parc Gwledig Waun y Llyn ag barr Mynydd yr Hob (Gaeilge: Sliabh an Dóchais), i Sir y Fflint. Tá Mynydd yr Hob 330 méadar ar airde.
Tá loch gearr don mhullach, maille le seanchairéal gaineamhchloiche a úsáideann dreapadóirí. Tá carrchlós sa pháirc, agus tógann na bóithre an cnoc ó Hôb, Llanfynydd agus Coed Talon. Is féidir Yr Wyddfa agus Learpholl a fheiceáil ón pháirc.
Scanóir spota eitilte
Gléas a bhíodh in úsáid chun sleamhnán trédhearcach nó scannán pictiúir reatha a atáirgeadh i gcomhair na teilifíse tríd an spota solais a scanadh i ngréasán le luascóp ga-chatóideach. Ghabhtaí an solas tarchurtha le fótaichill nó gléas solasmhothálach eile chun físchomhartha a ghlacadh le taispeáint ar theilifíseán.
Cumnag agus Srath Dhúin
Is ceantar suite i gComhairle Shiorrachd Áir an Ear é Cumnag agus Srath Dhúin.
Cluain Bheirn
Is baile agus paróiste sibhialta i gContae na Gaillimhe í Cluain Bheirn (Clonbern, nó Clonberne scaití, i mBéarla).
Seán de Fibhis
Is iománaí é Seán de Fibhis, nó Shane Fives mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é sa bhliain 1989. Is as Contae Phort Láirge é.
Cluain Bheirn
I mbarúntacht Bhéal Átha Mó atá an paróiste suite. Is cuid é de pharóiste Caitliceach Chill Choirín agus Chluain Bheirn.
Tá scoil náisiúnta, eaglais, teach altranais agus gnólachtaí eile suite ar an mbaile.
Lá Domhanda na Sochaí Faisnéise
Ceiliúrtar Lá Domhanda na Sochaí Faisnéise ar 17 Bealtaine gach bliain, urraithe ag na Náisiúin Aontaithe. Roimh 2017, tugadh ar an ócáid, an "Lá Domhanda na Teileachumarsáide agus na Sochaí Faisnéise".
Máine Tethbae
Mac mar dhea le Niall Naoighiallach ba ea Máine Tethbae. Bhí ceantar a mhuintir, Cineál Mhaine, suite in iardheisceart ríocht Theafa (Tethba), ar bhruacha thoir Loch Rí.
Sallustius
Ba pholaiteoir, staraí agus scríbhneoir Rómhánach é Gaius Sallustius Crispus (1 Deireadh Fómhair, 86 RC – 13 Bealtaine, 34 RC), nó Sallustius.
Scríobh sé na trí leabhar stairiúla seo a leanas:
Ba mhór an tionchar na leabhar seo de Sallustius ar saothar stairiúil den staraí clúiteach Tacitus.
Baile Monaidh
Tá Baile Monaidh suite i gContae Aontroma, in Ultaibh. Tá comhairle buirg ag an mbaile, Comhairle Buirg Bhaile Monaidh. Tá bailte eile sa mBuirg, ag cuimsiú Dearbhóg, Dún Lúiche, Muileann na Cloiche, agus Ros Earcain. Tá beagnach 27,000 duine ina gcónaí sa cheantar. Tá Baile Monaidh ar an bpríomh-bhóthar idir Béal Feirste agus Cúil Raithlin.
Is iad aontachtóirí (timpeall 70%) an pobal is mó. Sna thoghcháin i 2001 (7 Meitheamh), thogh na daoine 16 ball, ón DUP (8 ball), UUP (5 ball), SDLP (2 ball), agus Sinn Féin (1 ball). Is é an méara Cecil J Cousley (ball den DUP), agus is é leas-mhéara Ian R Stevenson (DUP).
Chruthaigh na teorainneacha an chomhairle raithe i 1973, nuair a bhí athrú rialtais áitiúla ann.
Anois, tá naisc idir Comhairle Buirg Bhaile Monaidh agus an baile Francach, Vanves, agus Benbrook i dTexas ón bhliain 2000. Tá naisc aige le Comhairle Buirg Doolish (Dubh Lios), san Oileán Mhanann chomh maith, de bharr stair gluaisrothaoíchta Bhaile Monaidh.
Cónascann Baile Monaidh, le Baile Meánach, agus Maoile, Dáilcheantar Aontroim Thuaidh don Parlaimint Westminster agus do Thionól Thuaisceart Éireann.
Scarab
Priompallán a bhfuil cosa tosaigh oiriúnaithe aige chun bualtrach a fhoirmiú i liathróid le rolladh isteach i seomra faoi thalamh chun na larbhaí a chothú ann. Ba í siombail an aiséirí is na neamhbhásmhaireachta an scarab san Éigipt ársa, agus dhéantaí briochtaí is séalaí stampála i bhfoirm na scaraibe a chaití mar shiogairlíní nó fáinní.
Srath Irbhinn
deas|250px|thumb|Srath Irbhinn Is srath suite i gComhairle Shiorrachd Áir an Ear é Srath Irbhinn.
Nico Hülkenberg
Is tiománaí Gearmánach Fhoirmle a hAon é Nicolas Hülkenberg. Rugadh in Emmerich am Rhein, An Réin Thuaidh-Viostfáil, Iarthar na Gearmáine é ar 19 Lúnasa 1987. I 2023, ghlac sé páirt i gCraobh Dhomhanda Foirmle a hAon leis an bhfoireann Hass. Thiomáin sé le Williams, Force India, Sauber, Renault, Racing Poing agus Aston Martin roimhe sin.
Saol pearsanta
Tá sé ina chónaí i Monaco. Phós sé Eglė Ruškytė in 2021. Tá iníon amháin acu. Tá Gearmáinis, Fraincis, Ollainnise agus Béarla aige.
Groningen
Is cathair agus bardas í Groningen atá suite i gcúige Groningen, san Ísiltír. Príomhchathair chúige Grongingen atá inti. Tá timpeall 180,000 duine ina gcónaí ann.
Tá an 5ú túr eaglaise is airde sa tír, an Martinitoren, suite sa chathair. Críochnaíodh sa bhliain 1482 é, an 97m túr, ach ó thús sín an spuaic 127m. Sa bhliain 1577, dódh go talamh í, agus mar sin is as an mbliain 1627 an túr reatha.
Tá an dara hollscoil is sine san Ísiltír, Ollscoil Groningen (Rijksuniversiteit Groningen), suite ann.
Leon Max Lederman
Fisicí a saolaíodh ar 15 Iúil 1922 i Nua-Eabhrac ab ea Leon Max Lederman. Agus é ag obair le Melvin Schwartz is Jack Steinberger i Saotharlann Náisiúnta Luasairí Fermi i mBatavia, Illinois i 1962, chruthaigh sé go raibh dhá fhocháithnín ag an muón, an neoidríonó-mhuón is an leictreonmhuón, rud a thaispeáin gur dhócha go raibh na cáithníní bunúsacha ina nglúinte, agus neoidríonónna gaolmhara ag an leictreon, an muón, is an tó-leaptón. Roinn an triúr Duais Nobel na Fisice i 1988 as an obair seo. Ina dhiaidh sin d'fhionn sé an céón neodrach fadsaolach is an bunchuarc. Fuair sé bás ar an 3 Deireadh Fómhair 2018.
Michelle Nic Pháidín
Rugadh Michelle i nGlaschú, Albain ach tógadh í i nGaoth Dobhair. Bhí cónaí uirthi i mBaile Átha Cliath ar feadh roinnt blianta. Le linn na tréimhse sin, rinne sí staidéar ar an iriseoireacht in Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath, Sráid Aungier.
Allentown, Pennsylvania
Is cathair de chuid stát Pennsylvania, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í Allentown. De réir an daonáirimh sa bhliain 2012, tá 118,974 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Allentown suite i gContae Lehigh. Tá Ed Pawlowski ina mhéara. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1762.
Michelle Nic Pháidín
Scríobh Michelle le Foinse agus Lá nuair a thosaigh sí ag obair mar iriseoir. Chaith sí tréimhsí ag obair don Irish Daily Mirror agus don Star on Sunday agus tá obair mar shaorisireoir déanta aici don Irish Times, don Irish Independent agus don Irish Examiner thar na blianta. Is iriseoir ilghnéitheach í faoi láthair agus tá a lán oibre déanta aici le stáisiúin raidió agus teilifíse. Ba í a rinne an clár teilifíse Éagóir de TG4 a chur i láthair idir 2011 agus 2014. Tá sí ag obair mar iriseoir sinsearach leis an Donegal Democrat faoi láthair. Tá suim mhór ag Michelle i gcúrsaí teanga agus bhí sí ina cathaoirleach ar Choiste Comhairleach na nÓg agus ina ball de Coimisiún na Gaeltachta. Bhain sí an dara háit i gcomórtas liteartha Oireachtas na Gaeilge in 2004 leis an ngearrscéal ‘Baile na mblaincéad.’ Bhain sí Corn Mháire Nic Dhonnachadha don amhránaíocht ar an sean-nós an bhliain chéanna. D’fhoilsigh Cois Life a céad saothar ficsin, úrscéal dar teideal An tIriseoir in 2016.
Tá cónaí ar Michelle i mbaile Leitir Ceanainn.
Faoileán Heuglin
Is éan é faoileán Heuglin (Larus fuscus heuglini). Is baill d'fhine na Laridae é.
Barra Ó Cochláin
Is iománaí é Barra Ó Cochláin, nó Barry Coughlan mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é sa bhliain 1990. Is as Contae Phort Láirge é.
Ceol na Seapáine
deas|200px|thumb|Samplaí de biwa, gléas téide i gceol na Seapáine Nuair a bhí an tSeapáin scoite amach ón gcuid eile den Domhan sa 12ú-19ú céad, le linn an réimis fheodaigh ansin, d'fhorbair saghsanna traidisiúnta ceoil go mall. Is iad na príomhshaghsanna ná cantaireachtaí tionlactha do dheasghnátha reiligiúnda Búdacha is Siontócha; ceol traidisiúnta na cúirte, seinnte ag foirne gléasanna téide, gaoithe is cnagtha; agus ceol do dhrámaíocht Nó is Chabúicí. Bhí stór saibhir ceoil do ghléasanna ar leith, an cócó, an seamaisein is an seacúhaisí (fliúit bambú). Ó athréimniú na Méisí (1868) coimeádtar an ceol traidisiúnta mar cheol músaeim, agus popcheol is ceol clasaiceach an iarthair is coitianta anois.
Loch Dhúin
Is loch suite i gComhairle Shiorrachd Áir an Ear é Loch Dhúin.
Maria Bailey
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Dhún Laoghaire í Maria Bailey. Tá sé ina ball de Fhine Gael. Sheas sí in Olltoghchán 2016 agus d'éirigh léi ann le 17.7% de na vótaí céad rogha.
Iompróir an Uisce
mion|Jantar Mantar, Jaipur, India, 17ú haois Tá Iompróir an Uisce ar cheann de na réaltbhuíonta is sine a aithnítear ar feadh an stoidiaca, cúrsa dealraitheach na gréine trí na spéartha. Aquarius (♒) an t-ainm Laidine a thugtar air, rud a chiallaíonn "ón uisce".
Tá an réaltbhuíon seo suite i réigiún dá ngairtear go minic an Mhuir toisc go bhfuil a lán réaltbhuíonta uisciúla ann, mar shampla an Míol Mór, na hÉisc, an Abhainn, srl. Uaireanta, léirítear an Abhainn Eridanus agus í ag rith amach ó phota uisce an Uisceadóra.
Sanasaíocht
Is é an Iompróir an Uisce an t-ainm is minicí a úsáidtear (ar Google siteː.ie), agus molann Foclóir Réalteolaíochta an leagan Iompróir an Uisce mar théarma Gaeilge. Is dócha go bhfuil sé bunaithe ar an ainm Béarla Water-bearer, agus an téarma An tUisceadóir aistrithe díreach ón Laidin.
Príomhghnéithe
I measc príomhréaltaí an Uisceadóra ná:
Stair
Buanaíodh an réaltbhuíon sna seascaidí, dá ngairtear Aois an Uisceadóra. Níl aon sainmhiniú caighdeánach, áfach, ar aoiseanna astralaíocha; mar sin de d'fhéadfadh go dtosódh aois an Uisceadóra sa bhliain [2150]] nó fiú amháin 2660, de réir an tsainmhinithe a roghnaítear.
Miotaseolaíocht
Ionannaíodh an tUisceadóir ar shlite éagsúla i rith na n-aoiseanna. De réir an mhiotais is iomráití, ionannaítear an tUisceadóir le Gainiméide, ógánach álainn ar thit Séas i ngrá leis, agus ar fhuadaigh sé go hOilimpeas é le bheith ina dháileamh do na déithe. Ionannaítear an Cupán lena chorn uaireanta.
Tríd is tríd, tá dealramh ag an Uisceadóir le cruth fir; má chuirtear réaltóga san áireamh atá níos doiléire ach infheicthe fós ag an tsúil fhornocht, téann an réaltbhuíon i gcosúlacht le deilbh fir, buicéad ina lámh aige agus sruth ag sní amach as. Ionannaíodh an tUisceadóir freisin leis an té a dhoirt amach uiscí na Díleann, a bháigh an domhan de réir leagan Gréagach an mhiotais sin. Sa chás sin, ionannaíodh réaltbhuíon na hAbhann, Eridanus, le habhainn atá an tUisceadóir a dhoirteadh amach.
Is féidir go mbaineann an tUisceadóir, i dteannta réaltbhuíon Pheigeasais, le bunús mhiotas Láracha Dhíoméide, atá páirteach le Dhá Shaothar Déag Earcail. Agus is cosúil go bhfuil gaol éigin idir an doirteadh amach aibhneacha, réaltbhuíon cóngarach an Ghabhair agus bunús scéal Stáblaí Áigéis, ceann eile den dá shaothar déag.
Astralaíocht
De réir cosmeolaíochtaí áirithe, baineann an tUisceadóir le dúil chlasaiceach an Aeir, agus mar sin de aithnítear mar chomhartha an aeir é (i dteannta na Meá agus an Chúpla). Tá sé freisin ar cheann de na ceithre Chomhartha Dhaingeana (i dteannta an Leoin, na Scairpe, agus an Tairbh). Is é an Leon is frithchomhartha polach an Uisceadóra, agus is é Uránas is pláinéad ceannasach leis (sular aimsíodh Uránas, ba é Satarn a mheastaí mar phláinéad ceannasach an Uisceadóra).
Baineann gach comhartha astralaíoch le roinn éigin an choirp, agus tuigtear an roinn sin mar ionad a chumhachta. Rialaíonn an tUisceadóir an córas imshruthaithe chomh maith leis na murnáin. Is é an tsiombail atá ar an Uisceadóir ná iompóir an uisce. I measc tréithe an Uisceadóra áirítear: cumas an scéal ar fad a thuiscint, nádúr cairdiúil neamhfhoirmiúil, géire mheabhrach (go fiú ardintleacht), agus intlíocht.
Beul na h-Uamha
Is oileán suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd, in iarthar na hAlban, é Beul na h-Uamha.
Rialtas Sealadach na hÉireann (1922)
mion|Feabhra 1922ː na focail “Rialtas Sealadach na hÉireann 1922” clóite ar stampaí poist de chuid na Breataine Bunaíodh Rialtas Sealadach na hÉireann ('Provisional Government of Ireland') in Eanáir 1922 faoi stiúir Mhíchíl Uí Choileáin. Rialtas idirthréimhseach a bhí ann. Ach ba chéim mhór í seo i dtreo an neamhspleáchais agus bunú Shaorstát Éireann níos déanaí sa bhliain 1922. Tháinig deireadh leis an Rialtas Sealadach ar 5 Nollaig 1922 agus bunaíodh Saorstát Éireann ar 6 Nollaig 1922.mion|Feabhra 1922ː na focail “Rialtas Sealadach na hÉireann 1922” clóite ar stampaí poist de chuid na Breataine
Bunú
mion|Mícheál Ó Coileáin agus Art Ó Gríofa
Ar 14 Eanáir, tháinig an sciar de Shinn Féin, a bhí ar son an Chonartha, i gcumhacht agus cuireadh an Rialtais Sealadach le chéile.[2] Bhí Síníodh an Conradh Angla-Éireannach ar an 6 Nollaig 1921, chun teacht i bhfeidhm bliain amháin níos déanaí (ar an 6 Nollaig 1922) agus rialtas idirthréimhseach a bheith ann idir an dá linn.
Ar 7 Eanáir 1922, glacadh leis an gConradh Angla-Éireannach sa Dáil, ar son 64, in aghaidh 57, tar éis mí tréandíospóireachta, agus roinnt babhtálacha teasaí le linn na ndíospóireachtaí,
Ar 9 Eanáir, sheas Eamon de Valera síos mar “Uachtarán ar an Phoblacht” (leigh an méid a dúirt sé sa Dail ar an lá sin anseo ).
Ar 10 Eanáir, toghadh Art Ó Gríofa mar “phríomh-aire” ar Dháil Éireann.
16 Eanáir 1922ː an t-aistriú cumhachta
Ba shiombail de chumhacht na Breataine in Éirinn é an Caisleán ar feadh beagnach 700 bliain agus ba imeacht ríthábhachtach agus siombalach é aistriú an Chaisleáin chuig fórsaí an Stáit nua.
An mhí dár gcionn, thosaigh na focail “Rialtas Sealadach na hÉireann 1922” a bheith clóite ar stampaí poist de chuid na Breataine.
Nollaig 1922
Tháinig deireadh leis an rialtas idirthréimhseach ar 5 Nollaig 1922 agus bunaíodh Saorstát Éireann ar 6 Nollaig 1922, i ndiaidh shíniú an Chonartha Angla-Éireannaigh. Síníodh an Conradh ar an 6 Nollaig 1921 agus tháinig sé i bhfeidhm bliain amháin níos déanaí, ar an 6 Nollaig 1922.
Premier FM
Is éard a bhí i gceist le Premier FM ná stáisiún raidió a raibh ceadúnas sealadach aige sna blianta 2005, 2006 agus 2007. Sheinn sé ceol sna 1960í, 1970í agus na 1980í. Chraol sé mórthimpeall Átha Cliath don chéad uair sa bhliain 2005. Ansin fuair sé ceadúnas chun craoladh i mBaile Átha Cliath, i gCorcaigh, i nGaillimh agus i Luimneach. Níor lorg na stiúrthóirí ceadúnas eile i ndiaidh 2007.
Rialtas Sealadach na hÉireann (1922)
Nollaig 1922
Mhúnlaigh an t-aistriú cumhachta seo agus imeachtaí 1922 ina dhiaidh sin tírdhreach polaitiúil an Stáit ar bhealach suntasach. Tháinig Cogadh na gCarad a thosaigh tamaill ina dhiaidh sin salach ar an imeacht seo i gcuimhne an phobail.
Ronald Dworkin
Fealsamh, saineolaí dlí agus scoláire Meiriceánach de chuid an dlí bhunreachtúil sna Stáit Aontaithe ab ea Ronald Myles Dworkin FBA QC (11 Nollaig, 1931 – 14 Feabhra, 2013). Ag tráth a bháis, bhí sé ina Ollamh le Dlí agus Fealsúnacht le Frank Henry Sommer in Ollscoil Nua-Eabhrac agus ina Ollamh le Dlí-eolaíocht i gColáiste na hOllscoile, Londain. Roimhe seo bhí Dworkin ag múineadh i Scoil Dlí Yale agus in Ollscoil Oxford, áit a raibh sé ina Ollamh le Dlí-eolaíocht, comharba ar an bhfealsamh H.L.A. Hart. Chuir Dworkin go mór le fealsúnacht an dlí agus leis an bhfealsúnacht pholaitiúil araon, agus fuair sé Duais Chuimhneacháin Idirnáisiúnta Holberg 2007 sna Daonnachtaí as a chuid " pioneering scholarly work" de "worldwide impact."." De réir suirbhé in The Journal of Legal Studies, ba é Dworkin an dara scoláire dlíthiúil Meiriceánach ba mhó cáil san fhichiú haois. Tar éis a bháis, dúirt an scoláire dlí in Harvard Cass Sunstein go raibh Dworkin ''"one of the most important legal philosophers of the last 100 years. He may well head the list.''"
Baile an Dorhamaigh
Is baile fearainn suite i gContae na Mí é Baile an Dorhamaigh.
Dún Droma (idirdhealú)
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Dún Droma air:
Lùghdan
deas|250px|thumb|Lughdan Is paróiste suite i gComhairle Shiorrachd Áir an Ear é Lughdan (Loudoun as Béarla).
Ceol na Síne
deas|350px|thumb|Ceol na Síne á sheinm ag ceolchoirm, bunaithe ar ghléasanna a fuarthas i dtuama ríoga ón 5ú haois RC Ceol an-ársa le gléasanna sainiúla éagsúla. Mar shampla, is seanghléasanna an cin, ar saghas siotáir é, is fliúit bambú an dísí, agus is liút piorra-chruthach an píopa. Go dtí 1911 ba thraidisiún béil den chuid is mó ceol na Síne, bíodh is go raibh córais nodaireachta ann leis na céadta bliain. Bhíodh ceol sa chúirt is ceoldrámaí sna hamharclanna ar feadh i bhfad, agus bhí ceoldráma Bhéising lárnach i gceol is cultúr na tíre ón 17ú céad.
Faoileán gáiriteach
Is éan é faoileán gáiriteach (Larus cachinnans). Is baill d'fhine na Laridae é.
Uisge Áir
Is abhainn suite i gComhairle Shiorrachd Áir an Ear é Uisge Áir.
Pilib Ó Mathúna
Is iománaí é Pilib Ó Mathúna, nó Philip Mahony mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 9 Eanáir 1991. Is as Contae Phort Láirge é.
Ríocht na Cróite-Slavóine
Bhí Ríocht na Cróite-Slavóine (Cróitis: Kraljevina Hrvatska i Slavonija; Ungáiris: Horvát-Szlavónország nó Horvát–Szlavón Királyság; Gearmáinis Ostarach: Königreich Kroatien Kroatien und Slawonien) in ainm is a bheith ina ríocht féinrialaitheach agus ina náisiún polaitiúil ar leith, sainmhínithe go bunreachtúil laistigh den Impireacht Ostra-Ungárach. Cruthaíodh é sa bhliain 1868 trí ríochtaí na Cróite agus na Slavóine a chumasc tar éis Socraíocht na Cróite-Ungáire de 1868. Bhí baint aici le Ríocht na hUngáire laistigh den dé-stát Ostra-Ungárach, agus í laistigh de Thailte Choróin Stiabhna, ar a dtugtar Transleithania freisin. Cé gur bronnadh neamhspleáchas inmheánach leathan ar an gCróit le “gnéithe náisiúnta”, i ndáiríre, ba bheag smacht a bhí ag an gCróit ar phríomhcheisteanna ar nós cánachais agus saincheisteanna míleata agus chuir an Ungáir srianta nach raibh aon fháilte roimpu uirthi. Tagraíodh di go hinmheánach go hoifigiúil mar 'Ríocht Trí-aonta na Cróite, Slavóine agus Dalmáite', ar a dtugtar freisin go simplí mar 'An Ríocht Trí-aonta', agus bhí éilimh ar An Dalmáit, a bhí á riaradh ar leithligh ag 'Cisleithania na hOstaire'. Rinneadh an chathair Rijeka, tar éis díospóid faoi alt i Socraíocht 1868, ar a dtugtar 'An tAguisín Rijeka', ina corpus separatum agus bhí sé faoi úinéireacht dhlíthiúil na hUngáire, ach á riaradh ag an gCróit agus ag an Ungáir araon.
Scaradh iseatóp
mion|Eagair [[lártheifneoirí sna Stáit Aontaithe a shaibhríonn úráiniam]] Is éard is scaradh iseatóp ann ná meascán d'iseatóip a scaradh ina n-iseatóip dhifriúla ar leith. Baintear feidhm as airíonna éagsúla na n-iseatóp chuige seo. Mar shampla, sraontar léas iain luchtaithe iseatóp i réimsí leictreacha is maighnéadacha níos mó nó níos lú, ag brath ar a maiseanna: an iarmhairt is bun leis an mais-speictriméadar. Sampla eile is ea go mbraitheann ráta idirleata na n-iseatóp i meascán gásach ar mhais gach iseatóip, agus baintear feidhm as seo chun scaradh a dhéanamh ar heicseafluaríd úráiniam i saibhriú úráiniam i gcomhair breosla núicléach.
2018 sa teilifís
Is liosta é seo d'eachtraí teilifíse sa bhliain 2018.
Sandaigh
Is oileán suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd, in iarthar na hAlban, é Sandaigh.
École nationale des chartes
Is ollscoil í École nationale des chartes atá suite i bPáras na Fraince. Bunaíodh í sa bhliain 1821.
Arthur Chichester
Ba riarthóir agus saighdiúir Sasanach é Arthur Chichester, 1ú Barún Chichester (Bealtaine 1563 - 19 Feabhra 1625), ar a dtugtar idir 1596 agus 1613 Sir Arthur Chichester, ach is fearr aithne air mar Leas-Tiarna na hÉireann ó 1604 go 1616.
Darragh Ó Liatháin
Is iománaí é Darragh Ó Liatháin, nó Darragh Lyons mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é sa bhliain 1997. Is as Contae Phort Láirge é.
William Petty
Ba eacnamaí, eolaí agus fealsúnaí Sasanach é Sir William Petty (27 Bealtaine, 1623 - 16 Nollaig, 1687). Rinneadh duine mór le rá de ar dtús báire le linn dó bheith ag obair i seirbhís Chromail agus an Chomhlathais in Éirinn. D'fhorbair sé modhanna éifeachtacha chun suirbhé a dhéanamh ar an talamh a bhí le bheith coigistithe agus a bheith tugtha do shaighdiúirí Chromail.
Arthur Chichester
Luathshaol
B'iad tuismitheoirí Chichester ná an Ridire John Chichester agus Gertrude Courtenay, iníon le Sir William Courtenay, as Devon. Tar éis dó freastal ar Exeter College, Ollscoil Oxford, bhí Chichester ina cheannasaí ar an long cogaidh, an HMS Larke, in aghaidh Armáide na Spáinne sa bhliain 1588.
Sa bhliain 1595, chuaigh sé in éineacht le Sir Francis Drake ar a shluaíocht dheireanach chuig Críocha Mheiriceá. Níos déanaí, sa Chogadh Angla-Spáinneach bhí sé i gceannas ar chomplacht, i rith an ruathair airm ar Cádiz, sa bhliain 1596. De dheasca ar seo, bhronnadh ridireacht air ina dhiaidh sin.
Éire
Thosaigh a ghairm in Éirinn nuair a cheap an tIarla Essex é mar Ghobharnóir ar Charraig Fhearghais sa bhliain 1598, ar bhás a dheartháir Sir John Chichester. clé|mion|Armas Maraíodh John Chichester ag Cath Charraig Fhearghais, sa bhliain roimhe sin. Deirtear gur dí-cheannaíodh John Chichester, agus go raibh a cheann á n-úsáid mar liathróid pheile ag Clann Dhónaill, tar éis a mbua.
Nimhíodh Séamas Somhairle Mac Dhónaill, (Béarla: James Sorley MacDonnell) a bhí ina cheannaire ar fhórsaí na nGael ag Cath Charraig Fhearghais, i gCaisleán Dhún Libhse, ar orduithe Robert Cecil, chun Chichester a shásamh. Le linn Chogadh na Naoi mBliana bhí Chichester i gceannas ar trúpaí na Corónach, i gCúige Uladh. mion|Armas Chichester ar dheis (1607)|clé D'úsáid sé oirbheartaíocht mhíleata ina raibh polasaí an rualoiscthe ina measc. Chrioslaigh sé fórsaí Uí Néill le gharastúin, agus de thoradh ar seo bhí trúpaí an Iarla stiúgtha. I litir, sa bhliain 1600, chun Cecil dúirt sé "a million swords will not do them so much harm as one winter's famine". Cé nár cheap Chichester na h-oirbheartaíochtí seo, chuir sé iad i ngníomh, gan trua gan taise. Mar gheall ar a iompair, ghnóthaigh sé fuath agus gráin i measc na nGael.