cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
A Coruña
Déanann roinnt daoine nasc idir Éire agus an Ghailí mar deirfiúr Ceilteach de bharr na cosúlachtaí: reiligúin céanna, aimsir fliusch, tírdhreach glas agus geilleagar bunaithe ar talamhaíocht agus iascaireacht. Tá club peil Ghaelach ann chomh maith leis an ain, Fillos de Breogán (Mic Bhreogán); agus tá Roinn Léann Éireannach ag Ollscoil A Coruña. Sa bhliain 2014, thairg banna cheoil Gailíseach, Luar na Lubre, albam darbh ainm Torre de Breoghán, le hamhráin bunaithe ar Mic Míle. Is í Luimneach a chomhchathair.
Tá clú agus cáil ar an chlub sacair, Deportivo de La Coruña, a bhfuil sa chéad sraith i sacar na Spáinne. Bhí an bua acu i gcoinne club sacair Shelbourne sa bhliain 2004.
Linne Tatha
Is inbhear suite i bhFìobha é Linne Tatha.
Deilf liath
Ainmhí mara is ea an deilf liath.
Gil Scott-Heron
File, ceoltóir agus scríbhneoir Meiriceánach ab ea Gilbert “Gil” Scott-Heron, a rugadh ar 1 Aibreán, 1949 i Chicago agus a d’éag 27 Bealtaine, 2011 i Nua-Eabhrac. Samhlaítear a chuid ceoil a taifeadadh le gníomhaíochas míleata na ndaoine gorma agus tá moladh faighte aige ó na léirmheastóirí dá shaothar clúiteach The Revolution Will Not Be Televised.
Viktor Orbán
Is príomh-aire an Ungáir é Viktor Mihály Orbán. Rugadh é ar 31 Bealtaine 1963.
Mala (corp an duine)
Is éard is mala ann ná stiall ghruaige ar an iomaire ós cionn na súile daonna. Úsáidtear an téarma mala braoi freisin. An focal céanna mala a úsáidtear i nGaeilge na hAlban.
Coill an Aird
Is sráidbhaile i gContae Laoise é Coill an Aird. Sa bhliain 2016 ní raibh ach 671 duine ina gcónaí ann. Is é 'The Heritage Hotel and Spa' an rud is cáiliúla i gCoill an Aird. Tógadh an t-óstán sa bhliain 2004.
Philip McGuinness
Ba pheileadóir do cheantar Liatroma é Philip McGuinness. B'innealtóir é McGuinness freisin. Rugadh é ar 29 Feabhra 1984. Bhí sé ina chónaí i Maothail, Liatroim. Bhí sé ina bhall den chlub peile i Maothail. Fuair sé bás ar 19 Aibreán 2010 de bharr timpiste a tharla nuair a bhí sé ag imirt cluiche peile.
Albatras
Éan mór farraige le sciatháin chaola is réimse sciathán 3 m is ea an t-albatras, nó an t-iolar dúbailte. Bíonn sé ar foluain ar shruthanna aeir gar don bhfarraige. Tuirlingíonn sé ar talamh chun pórú amháin.
Ros Cré
Baile is ea Ros Cré in Éirinn. Tá an baile suite i gContae Thiobraid Árann.
Cloch Oghaim Bhréisteach
Séadchomhartha Náisúnta (415) is ea Cloch Oghaim Bhréisteach (CIIC 10), suite i gContae Mhaigh Eo, Éire.
mion|Cloch Oghaim Bhréisteach
Suíomh
Seasann Cloch Oghaim Bhréisteach i ngort, 4.2 km ó thuaidh siar ó thuaidh de Chill Ala, ag 54.24643°N, -9.25344°W.
Éadan
Is é an t-éadan an chuid d'aghaidh an duine atá suite os cionn na malaí. Uaireanta, is í an aghaidh uile atá i gceist leis an bhfocal seo. Bathais a deirtear in Albain.
Cloch Oghaim Bhréisteach
Stair
D'aimsíodh an chloch ina luí i ngort sa mhí Aibreáin 1874 ag turasóir Sacsanach, W. K. Dover, agus tugadh aird Sir Samuel Ferguson uirthi, a rinneadh í a chur ar ais suas.
Cur síos
Is gallán é an Chloch Oghaim Bréisteach le tomhas 366 × 76 × 60 cm, a bhfuil aici inscríbhinní Oghaim ar dhá imeall. Faightear scríofa ann: Creidtear go luann seo garmhac Amhalaí mhic Fiachra (bás. AD 440), rí na gConnacht de chlann Uí Fiachrach, as a bhfuil an tuath, agus níos deireanaí an bharúntacht, Tír Amhlaidh ainmnithe.
Acadamh na nEolaíochtaí agus na nDaonnachtaí Iosrael
mion|clé|Bealach isteach an Acadaimh
Bunaíodh Acadamh na nEolaíochtaí agus na nDaonnachtaí Iosrael, atá lonnaithe i Iarúsailéim, sa bhliain 1961 ag Stát na hIosraile le teagmháil a chothú idir scoláirí ó na heolaíochtaí agus sna daonnachtaí sa tír, chomh maith le comhairle a thabhairt don rialtas ar thionscadail taighde a raibh tábhacht náisiúnta leo, agus ardchaighdeán feabhais a chur chun cinn. Tá sé comhdhéanta de 102 scoláirí iomráiteacha ó Iosrael.
Contae Alpine, California
Is contae i California é Alpine. Is é Markleeville príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó daonra. Bhí 1,175 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Joe Bugner
Dornálaí trom-mheáchain Ungárach is ea József Kreul "Joe" Bugner a rugadh ar an 13 Márta 1950 i Szőreg.
Dina bint Abdul-Hamid
Ba í Dina bint Abdul-Hamid (15 Nollaig 1929 – 21 Lúnasa 2019) iar- Bhanríon na hIordáine. Bhí é a fear céile, Hussein na hIordáine, an rí. Phóst iad ón 18 Aibreán 1955 go dtí an 24 Meitheamh 1957. Tháinig deireadh leis an bpósadh toisc go ndúirt an bhanríon nach raibh grá aici don rí agus go raibh difríochtaí polaitiúla acu.
An 7 October 1970, phós Dina leis an Lieut-Colonel Asad Sulayman Abd al-Qadir (born 27 October 1942 in Bethlehem), alias Salah Tá'amari, treallchogaí Palaistíneach. D'éirigh sé ina oifigeach ardchéimiúil san Eagraíocht Fuascailte na Palaistíne. Chuir na hIosraeilítigh i bpríosún é sa bhliain 1982. Bliain ina dhiaidh sin, rinne Dina idirbheartaíocht ar cheann de na malartuithe príosúnach is mó sa stair – ag scaoileadh a fear céile agus 8,000 príosúnach eile.
Oideachas
Ba céimí de Ollscoil Cambridge í Dina. Bhí sí ag léachtóireacht i litríocht an Bhéarla in Ollscoil Cairo. Bhí leanbh amháin aici le Rí Hussein, an Banphrionsa Alia bint Hussein. An leanbh is sine an rí í. Rugadh í i Cairo, an Éigipt.
Fuair Dina bás an 21 Lúnasa 2019 in Amman, an Iordáin agus í 89 mbliana d'aois.
Max Baucus
Ambasadóir na Stát Aontaithe chuig Daonphoblacht na Síne ba ea Max Sieben Baucus (rugadh é ar an 11 Nollaig 1941 ). Seanadóir na Stát Aontaithe a bhí ann ó 1978 go 2014, an téarma ab fhaide riamh ag seanadóir ó Montana. Is ball den Pháirtí Daonlathach é.
Rugadh in Helena Montana é leis an ainm Max Sieben Enke. Bhain sé amach Baitsiléir Ealaíon agus céim dlí ó Ollscoil Stanford. Phós sé Ann Geracimos agus tá mac, Zeno, acu. Fuair siad colscaradh agus phós sé Wanda Minge sa bhliain 1983. Sa bhliain 2011 agus i ndiaidh colscartha eile, phós sé Melodee Hanes, dlí odóir.
Toghadh go dtí an Teach Ionadaithe na Stát Aontaithe sa bhliain 1974 agus arís 1976 é. Toghadh go dtí an Seanad i 1978 agus bhí sé ina bhall de go dtí gur roghnaigh an tUachtarán Barack Obama é mar ambasadóir SAM chuig an tSín.
Dheimhnigh an Seanad an ceapachán ar 6 Feabhra 2014 le vóta 96-0 ("i láthair" an vóta a chaith sé féin mar bhall den Seanad). D'éirigh sé as a phost sa Seanad an lá céanna. John Walsh (D) a tháinig ina áit sa Seanad.
Naisc sheachtracha
Suíomh Idirlín Seanaid
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1953
Ba chomórtas iománaíochta í Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1953, a thosaigh ar 3 Bealtaine 1953 agus chríochnaigh ar 7 Meán Fómhair 1953. B'í an 67ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 13 fhoireann páirt. Bhuaigh Corcaigh an comórtas don 18ú huair.
Cód poist
Is é cód poist córas na sraitheanna de litreacha nó digití nó iad araon, uaireanta lena n-áirítear spásanna nó poncaíocht, cuimsithe mar chuid den seoladh poist, ar son post a shórtáil.
Arbhar Indiach
thumb|Zea mays "fraise" thumb|Zea mays "Oaxacan Green" thumb|Zea mays 'Ottofile giallo Tortonese'
Arbhar Indiach a thugtar ar chineál planda. Is cineál féir é a saothraiodh den chéad uair i Méisi-Mheiriceá roimh theacht na nEorpach agus tá tóir air i mbia Mheicsiceo. Tugtar "grán buí" air chomh maith. Cruithneachd Innseanach a thugann Gaeil na hAlban air.
Suspension, Alabama
Is é Suspension baile tréigthe i gContae Bullock, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá.
Stair
Thosaigh an lonnaíocht mar sráidbhaile ársa Muscócaíoch a dtugtar "Chananagi" air.
Naisc sheachtracha
Liosta bailte tréigthe i gContae Bullock, Alabama
Cál ceannann
Saghas bia Éireannaigh is ea cál ceannann a dhéantar le brúitín, cál (nó cabáiste), im, salann agus piobar de ghnáth, ach is féidir comhábhair eile a úsáid ar nós bainne, uachtar, cainneann, oinniún, síobhas agus gairleog. Bia folláin atá ann nach gcosnaíonn mórán agus a itear ar feadh na bliana go léir.
Traidisiún amháin in Éirinn a bhaineann leis an gcál ceannann ná boinn airgid a fholmhú sa bhia um Shamhna.
Oideas
Na hÁbhair:
Déan an cabáiste agus na prátaí a bheiriú i sáspain ar leith go mbíonn siad go breá bog. Brúigh na prátaí agus an cabáiste. Cuir an dá chainneann agus an bainne isteach i saspán mór agus déan iad a bheiriú ar feadh 8-10 nóiméad nó go mbíonn na glasraí go breá bog. Cuir na prátaí bruite, an cabáiste bruite agus an t-im isteach sa sáspan seo agus brúigh na habhair go léir le chéile. Cuir an cál ceannann isteach i mbabhlá mór agus bain sásamh as.
Cathair San Mairíne, San Mairíne
Is í Cathair San Mairíne príomhchathar Phoblacht San Mairíne ar an leithinis na hIodáile, suite ar na fánaí den tsliabh is airde sa phoblacht, .i. Monte Titano. mion Bhí daonra 4,493 ann sa bhliain 2005. Is í Cathair San Mairíne an tríú cathair sa tír ó thaobh daonra de. thumb|220px|[[Guaita|Túr Guaita.]]Cé gurb í an phríomhchathair í, is i mbaile Bhorgo Maggiore a bhíonn an chuid is mó de chúrsaí gnó na poblachta. Tá teorainn aici le castelli (bardais) Acquaviva, Borgo Maggiore, Fiorentino, agus Chiesanuova chomh maith le común San Leo na hIodáile. mion
Stair
Bhunaigh Naomh Marinus agus teifigh Chríostaithe an chathair sa bhliain 301. Ó shin d'fhás an chathair mar thearmann ó ghéarleanúint na Rómhánach. Mar gheall ar sin, is í an phoblacht is sine san Eoraip.
Bhí trí thúr cosanta ag an gcathair: tógadh Guaita sa 11ú aois, agus dúradh faoi go raibh sé dothreáite. De bharr na gCrosáidí, tógadh an dara túr, Cesta sa 13ú haois. Tógadh an tríú túr, an Montale, sa 14ú haois - an túr ba lu fós.
Bhí daonra na cathrach ag méadú. Ach ní raibh fonn ar na San Mairínigh ionradh nó cogadh a dhéanamh chun talamh breise a fháil; fuair siad naoi castelli eile trí cheannach agus conarthaí. mion
Geilleagar
San aimsir atá caite bhíodh eastósctha na gclócaí agus an tsnoíodóireacht mar ghné lárnach de gheilleagar na cathrach. Sa lá atá inniu ann tá an turasóireacht, an tráchtáil, díol na stampaí agus an tionscadal talmhaíochta ar na gníomhaíochtaí geilleagracha tábhachtacha sa tír. mion
Turasóireacht
Thug timpealll trí mhilliún turasóir cuairt ar Shan Mairíne gach bliain sna 2000idí. Go hiondúil is as an Iodáil iad.
Iompar
Tá clú agus cáil ar na sráideanna a bhíonn ag casadh agus iad ag ardú. Níl cead ag gluaisteáin a bheith i lár na cathrach ach oiread.
Roimh an Dara Cogadh Domhanda, tógadh líne traenach ón gcathair go Rimini. Dúnadh é i ndiaidh an chogaidh ach tá na tolláin fós ann chomh maith le stáisiún traenach 'Piazzale Lo Stradone'.
Tá seirbhís bus go Rimini, agus tá carr cábla 1.5 km d'fhaide go dtí Borgo Maggiore.
Spóirt
Tá dhá fhoireann sacair ann, an S.S. Murata agus an S.P. Tre Penne. Tháinig an lasair Oilimpeach tríd an gcathair díreach roimh Chluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2006.
Nasbhailte
Tá nasc ag an gCathair San Mairín le:
Claire Kerrane
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Ros-Comáin/Gaillimh í Claire Kerrane, a rugadh ar 24 Aibreán 1992. Tá sí ina ball de Shinn Féin. Is as Ros Comáin í.
Muc-Dhruim
Is oileán suite i bhFìobha é Muc-Dhruim.
Sraoth
Díbirt aer leath-uathrialach, trithíoch as na scamhóga tríd an tsrón agus an béal, a tharlaíonn de ghnáth de bharr cáithníní eachtracha a bhíonn ag greannú an mhúcóis shrónaigh é sraoth. Díbríonn an sraoth aer go forneartach ón bhéal agus ón tsrón i ngníomh pléascach, freangach neamhdheonach. Ligeann an gníomh seo don mhúcas éalú trí chuas na sróine. B’fhéidir go bhfuil baint ag an sceitheadh ​​le nochtadh tobann do sholas geal, athrú tobann (titim) i dteocht, leoithne fhuar, bolg an-lán, nochtadh d’ailléirgí, nó ionfhabhtú víreasach. Toisc gur féidir le sraothannaan galar a scaipeadh trí bhraoiníní aerasóil thógálacha, moltar béal agus srón an duine a chlúdach leis an rí, an taobh istigh den uillinn, nó ciarsúr agus é ag sraothartach. Chomh maith leis an mbéal a chlúdach, moltar féachaint síos freisin chun treo na leathadh braoiníní a athrú agus tiúchan ard in airde análaithe an duine a sheachaint. Chomh maith le clúdach éadain a chaitheamh agus fanacht dhá mhéadar amach óna chéile.
Boldmere
Is ceantar suite i mBirmingham é Boldmere.
Ma-ka-tai-me-she-kia-kiak
Bhí Ma-ka-tai-me-kia-kiak, (1767 - 3 Deireadh Fómhair, 1838) (Seabhac dubh, sa Bhéarla) ina bhuíoncheannaire agus laoch de chuid na  threibhe Sácach, dream eitneach Meiriceánaigh Dhúchasacha i Lár-Iarthair na Stáit Aontaithe, mar atá anois ann. Cé go bhfuair sé beart cógais tábhachtach  stairiúil óna athair, ní raibh sé ina phríomhthaoiseach oidhreachta. Choinnigh Ma-ka-tai-me-kia-kiak a stádas mar phríomhthaoiseach nó chaptaen cogaidh mar gheall ar ag a chuid gníomhartha: ag bheith i gceannas ar pháirtithe cogaidh mar fhear óg, agus ina bhuíon de laochra Seabhacha i rith Choghadh an tSeabhaic Dhuibh sa bhliain 1832
Coghadh an tSeabhaic Dhuibh
clé|mion|Teilgean plástair de Mha-ka-tai-me-kia-kiak, circa. 1830, agBlack Hawk State Historic Site
Turas an Oirthir
mion|clé|Calumet (nó "píopa síochána ") a d'úsáid Ma-ka-tai-me-kia-kiak, ar taispeáint ag Black Hawk State Historic Site.
Measúnú mar cheannaire na Sácach
mion|clé|Dealbh de Ma-ka-tai-me-kia-kiak ag Black Hawk State Historic Site clé|mion|Portráid de Ma-ka-tai-me-kia-kiak, ó [[Leabharlann na Comhdhála, SAM]]
Contae Amador, California
Is contae i California é Amador. Is é Jackson príomhbhaile an chontae agus is é Ione an chathair is mó daonra. Bhí 38,091 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Bordesley Green
Is ceantar suite i mBirmingham é Bordesley Green.
Fearann na Manach
Is baile fearainn é Fearann na Manach (Béarla: Monksland) atá taobh amuigh de Bhaile Átha Luain. Tá réimse leathan áiseanna ann, cosúil le bialanna, siopa caife agus óstán - The Athlone Springs.
Leon Battista Alberti
Ailtire a rugadh i Genova na hIodáile ab ea Leon Battista Alberti (14 Feabhra 1404 – 25 Aibreán 1472). I measc na ndaoine is eirimiúla san Athbheochan san Iodáil. Ceann dá dhearthaí is ea eaglais Santa Maria Novella i bhFirenze.
Contae Butte, California
Is contae i California é Butte. Is é Oroville príomhbhaile an chontae agus is é Chico an chathair is mó daonra. Bhí 220,000 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Cód ZIP
Is córas na gcód poist atá in úsáid ar fud críocha na SAM é Cód ZIP.
Tiobraid Árann (baile)
Baile is ea Tiobraid Árann in Éirinn. Tá an baile suite i gContae Thiobraid Árann.
Robert O'Hara Burke
Ba thaiscéalaí Éireannach é Robert O'Hara Burke (6 Bealtaine 1820 – 28 Meitheamh 1861), an chéad fhear bán a thaistil trasna mhórthír na hAstráil e. clé|mion|An turas taiscéalaíochta ar an 20 Lúnasa 1860, Melbourne (Nicolas Chevalier)Cé gur éirigh le O'Hara Burke agus William Wills taistil trasna mhórthír na hAstráile, cailleadh iad ar an turas ar ais. mion|Arrival of Burke & Wills at Flinders River, le Edward Jukes Greig (1862). I ndáiríre, ní fhaca siad an [[Farraige|fharraige.|clé]]
Tiobraid Árann (baile)
Stair
Bhunaigh na Lochlannaigh socraíocht ar oileán i dtús. Ag deireadh an dara haois déag thóg an Rí Normannach, Séan, caisleáin ann, ach níl rian an chaisleáin le fheiscint anois.
Robert O'Hara Burke
Tús a shaoil
Rugadh O'Hara Burke i gContae na Gaillimhe agus tógadh é in oirthear na Gaillimhe.
Contae Calaveras, California
Is contae i California é Calaveras. Is é San Andreas príomhbhaile an chontae agus is é Rancho Calaveras an chathair is mó daonra. Bhí 40,349 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Tiobraid Árann (baile)
Stair
Dún Sasanach a bhí i dTiobrad Árainn. Bhí suas le 10,000 saighdiúirí ann i rith an Céad Cogadh Domhanda, agus úsáidtear é chun saighdiúirí nua a thraenáil don chogadh sa Fhrainc.
Robert O'Hara Burke
An Turas
Ar an 20 Lúnasa 1860 d'imigh Robert O'Hara Burke agus William Wills ó Mhelbourne chun siúl trasna na hAstráile, an chéad turas a dhéanfadh Eorpaigh. Ócáid cheiliúrtha ba ea í ... tháinig 20,000 duine i Melbourne amach chun breathnú orthu ar an lá sin. mion|An bás, Arthur Loureiro (1892)|cléCeapadh an Búrcach de bharr go raibh aithne aige ar na daoine cearta ar Chumann Ríoga Victoria agus go raibh an cúlra ceart aige: tógáil uasal agus traenáil mhíleata. Is tuairimí na saineolaithe nach raibh an cháilíocht chuí ag Burke le bheith i gceannas ar an taiscéalaíocht. I mbaile  Menindee,  rinne  an Búrcach cinneadh  tubaisteach :  an  grúpa a bhí aige a scoilt. Shroich Coopers an abhainn Flinders (Normanton inniu), ach i bhfad suas ón inbhear, ar an 9 Feabhra 1861.
Clár TG4
Craoladh an tsraith ‘Craiceann Geal – Croí Marbh’ ar TG4. Leanann TG4 an turas taiscéalaíochta a rinne O’Hara Burke ó chósta go cósta na mór roinne thiar sa bhliain 1860. Léitear sleachta as dialann an Bhúrcaigh, as na litreacha a scríobh sé agus as an óráid a thug sé i Melbourne sular thosaigh sé ar a thuras.
CLG Chontae Chill Dara
Is é Cumann Lúthchleas Gael Chontae Chill Dara an eagraíocht ina imrítear na cluichí Gaelacha atá sa Cumann Lúthchleas Gael i gContae Chill Dara. Is iad peil Ghaelach, iomáint, Peil Ghaelach na mBan agus camógaíocht na cluichí a imrítear sa chontae, ach is í an pheil an ceann is láidre.
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1955
Ba chomórtas iománaíochta í Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1955, a thosaigh ar 24 Aibreán 1955 agus chríochnaigh ar 4 Meán Fómhair 1955. B'í an 69ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 14 fhoireann páirt. Bhuaigh Loch Garman an comórtas don dara huair.
Real Club Deportivo de La Coruña
Is club peile Spáinneach é Real Club Deportivo de La Coruña, S.A.D. Bunaíodh an club sa bhliain 1906. Imríonn sé sa chathair A Coruña (An Ghailís) sa pháirc Estadio Municipal de Riazor a bhfuil áit le haghaidh 34,600 lucht féachana.
An Tús
Sa bhliain 1902 d'fhill José María Abalo, fear as A Coruña, óna am ag staidéar i Sasana, agus thóg sé an cluiche leis. D'imir sé é lena chuid cara sa réileán tairbh.
Sa bhliain 1904 bhunaigh siad foireann darbh ainm (?), tar éis tamall thug an giomnáisiam Sala Calvet iad faoi deara agus thosaigh siad ag imirt é freisin.
I mí na Nollaig 1906, bhunaigh na fir foireann darbh ainm Club Deportivo de la Sala Calvet, agus tar éis tamall d'athraigh sé go dtí Deportivo de Coruña. Tar éis dhá bhliain eile, fuair an fhoireann an marc ríoga ón Rí Alfonso XIII agus glaodh Real Club Deportivo de La Coruña air.
Athrú go Foireann Proifisiúnta
Lean Deportivo ag imirt sna sraitheanna éagsúla sa Ghailís agus an tír go dtí an bhliain 1928, nuair a bunaíodh an tsraith Spáinneach. Theip air Deportivo cáiliú don “Primera División” ach d'imir siad sa "Segunda División" ar dtús, bhuaigh siad ar Real Madrid sa Copa del Rey, go dtí gur cháiligh siad don Primera División sa bhliain 1929.
Bhuaigh siad an copa del Rey sa bhliain 1995 agus arís sa bhliain 2002. Bhuaigh siad an chéad corn sraithe sa séasúr 1999/2000.
Póca
thumb|250px|Póca Is mála beag fuaite ar éadach, úsáidte den giuirléidí a iompar é póca.
Real Club Deportivo de La Coruña
Eile
Coimeádann an fhoireann an t-ainm "La Coruña" cé go bhfuil an chathair go hoifigiúil "A Coruña".
Deilf gharbhfhiaclach
Ainmhí mara is ea an deilf gharbhfhiaclach (Steno bredanensis). Maireann an speiceas in uisce domhan trópaiceach ar fud an domhain.
Contae Colusa, California
Is contae i California é Colusa. Is é Colusa príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó daonra. Bhí 21,419 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Alcaile
Bun láidir, hiodrocsaíd sóidiam is hiodrocsaíd photaisiam go háirithe. Bíonn pH ard ag a thuaslagáin uisciúla, agus baintear úsáid astu mar ábhair ghlantacha de bhrí go dtuaslagann siad saill. Is iad na miotail alcaile grúpa I ar chlár peiriadach na ndúl, an grúpa a chuimsíonn litiam, sóidiam, potaisiam, rubaidiam is caeisiam. Rud sainiúil maidir le gach ceann acu gur féidir é a ocsaídiú ina chomhdhúile ina mbíonn sé ina chaitian luchtaithe go singil, agus hiodrocsaíd aige atá ina bhun láidir.
Cloch Oghaim Bhaile Mhuadáin
Séadchomhartha Náisiúnta (599) is ea Cloch Oghaim Bhaile Mhuadáin (CIIC 38), suite i gContae Chill Chainnigh, Éire.
mion|Cloch Oghaim Bhaile Mhuadáin
Maidhm shneachta
deas|250px|thumb|Maidhm shneachta Is mais sneachta agus oighear ag titim go sciobtha síos leiceann sléibhe é maidhm shneachta, go minic ag déanamh slad ar gach a bhíonn os a comhair amach. I saghas amháin, tosaíonn sí ag pointe áirithe, agus de réir mar a thagann anuas, leathann amach, ag fágáil rian i bhfoirm V inbhéartaithe, agus titeann an sneachta mar phúdar scaoilte. I saghas eile, titeann sí mar phláta nó leac a bhriseann ina bhlocanna de réir mar a thiteann chun rian leathan dronuilleogach a fhágáil.
Bíonn sí cumasach scriosúil sa dá chás. Tarlaíonn sí nuair is mó an fórsa ar mheall sneachta de bharr domhantarraingthe ná an fórsa a ghreamaíonn an meall le taobh an tsléibhe.
Cloch Oghaim Bhaile Mhuadáin
Suíomh
Tá Cloch Ogham Bhaile Mhuardáin suite i mbanrach le taobh goirt, 1.7 km ó dheas de Chnoc an Tóchair, i nGleann na Feoire gContae Chill Chainnigh, ag 52.47011°N, -7.22267°W.
Maidhm shneachta
Tagann an aimsir san áireamh, agus tarlaíonn an-chuid maidhmeanna i ndiaidh stoirme inar thit a lán sneachta. Muna ngreamaíonn titim nua sneachta lena bhfuil ann roimpi, is mór an priacal go dtarlóidh maidhm. Bíonn baint mhór ag fána an tsléibhe léi, agus tosaíonn 90% de mhaidhmeanna sneachta ar fhánaí 30-45°, is 98% díobh ar fhánaí 25-50°.
Cloch Oghaim Bhaile Mhuadáin
Stair
Greanadh Cloch Oghaim Bhainne Mhuadáin c. AD 700–900. Ath-aimsíodh í an éigin roimh an mbliain 1841, agus leagadh í ag tóraithe taisce. Sa bhliain 1850, bhí sé ar intinn ag tionónta na talún í a scriosadh mar bhac céachta, ach ar an dea-uair shábháil an tiarna talún Richard Langrishe í.
Maidhm shneachta
Go minic bailíonn an ghaoth sneachta i gcoirnis ar ghrua an tsléibhe, agus ina dhiaidh sin tosaíonn an mhaidhm ar thaobh na fothana den sliabh. Tagann an bealach ina bpacáiltear an sneachta ar an sliabh i rith an gheimhridh i gceist freisin, maidir le cé chomh greamaithe le chéile a bhíonn na cisil uile, mar shampla, agus an mbíonn cisil de leac sleamhain oighir ina measc. Tagann cruth an tsléibhe i gceist freisin.
Is deacair maidhmeanna a thuar. Chun smacht éigin a choimeád ar an scéal, cuireann na húdaráis tús le maidhmeanna beaga neamhdhíobhálacha le pléascán. Tá tuilleadh taighde le déanamh chun an feiniméan a thuiscint i gceart is na tubaistí a sheachaint.
Cloch Oghaim Bhaile Mhuadáin
Cur síos
Is leac slinne í an chloch, le tomhas 231 × 175 × 23 cm, le hinscríbhinn Oghaim ar threibh amháin:
Marianna Madia
Is polaiteoir Iodálach í Marianna Madia (rugadh mar Maria Anna í ar an 5 Meán Fómhair 1980 san Róimh). Ba pharlaiminteoir í idir 2008 agus 2013, agus arís ó 2013 go dtí inniu.
Ón 22 Feabhra 2014 ar aghaidh, tá sí ina haire Riaracháin Phoiblí agus Simplithe i rialtas Matteo Renzi.
Phós sí Mario Gianani, stiúrthóir teilifíse agus scannán, i Mí an Mheithimh na bliana 2013, agus rugadh beirt chlainne dóibh, Francesco agus Margherita, ar an 8 lá de mhí Aibreáin 2014.
Leabharliosta
D'fhoilsigh sí go leor alt leis an AREL (Agenzia di Ricerche e Legislazione / an Ghníomhaireacht um Taighde agus Reachtaíocht), bunaithe ag an ollamh Beniamino Andreatta, agus dhá leabhar:
Contae Contra Costa, California
Is contae i California é Contra Costa. Is é Martinez príomhbhaile an chontae agus is é Concord an chathair is mó daonra. Bhí 1,049,025 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Cogadh Cathartha na Spáinne
Foinse an chogaidh
Ba bhlianta casta iad cúig bliana an Dara Poblacht. Tháinig an Phoblacht ar an saol mar chomharba ar riailréim Primo de Rivera, ginearál airm, a bhí i gcumhacht ó 1923 go 1930. Tar éis na dtoghchán áitiúil in Aibreán 1931, ghlac an eite chlé seilbh ar an rialtas. Níor chuir tacaithe an Rí Alfonso XIII i gcoinne na bpoblachtánaithe agus bunaíodh an Dara Poblacht. Theith an rí ón Spáinn.
Ag an am bhí páirtí láir láidir ann a bhí in ann an chumhacht a chothromú idir an dá thaobh. Ach, de réir a chéile chaill an páirtí láir a chumhacht agus tharla polarú polaitiúil sa tír.
Le bunú na Poblachta, thosaigh an eite chlé, a raibh an lámh in uachtar acu tar éis olltoghchán 1931, ar athruithe móra sóisialta a chur i bhfeidhm. Ba é an páirtí sóisialach, an PSOE, an páirtí ba mhó sa pharlaimint. Tugtar an Bienio Progresista nó an dá bhliain forásacha ar na blianta tosaigh seo. Ach ní raibh sé éasca na hathruithe go léir a chur i gcrích go tapaidh agus d'éirigh an pobal mí-shuaimhneach.
D'éirigh scataí ainrialacha amach i gcoinne an rialtais i 1934 agus cuireadh faoi chois iad go neamhbháúil. Thit an rialtas as a chéile agus bhí olltoghchán eile ann a chuir an eite dheis i gcumhacht.
Tús an chogaidh
Ar an 16 Feabhra 1936 bhí bua sa toghcháin do Fhronta an Phobail sa Spáinn agus trí lá níos déanaí, cuirtear rialtas ar bun sa Spáinn faoi cheannas Manuel Azaña.
thumb|right|280px|[[Guernica (pictiúr) le Pablo Picasso.]] Ar an 12 Iúil 1936 thóg grúpa míleata ceannaire an fhreasúra, Calvo Sotelo, amach as a theach agus lámhaigh siad é, mar dhíoltas ar dhúnmharú leifteanant cléach, José Castillo. Rinne siad iarracht ceannaire eile na heite deise, José María Gil-Robles, a mharú ach níor éirigh leo é a ghlacadh.
Ar an 17 Iúil d'éirigh an t-arm amach i gcoinne an rialtais sna coilíneachtaí i Maracó.
Is le linn na laethanta casta seo, tharla marú Federico García Lorca, an file clúiteach, i nGranada.
Bhí rialtas na poblachta tar éis an ginearál Francisco Franco a ruaigeadh as an mórthír mar bhí imní orthu roimhe. Chuir Franco stailc mhianadóirí i dtuaisceart na tíre faoi chois go fuilteach i 1934 (1700 marbh ). Bhí sé i gceannas ar arm na hAfraice agus bhí a cheannfort aige i gcathair Melilla, ceantar Spáinneach, i dtuaisceart na hAfraice.
D'éirigh le Franco a chuid trúpaí a chur trasna na farraige ar eitleáin le cabhair ó Luftwaffe na Gearmáine, a sheol Hitler i ndiaidh an éirí amach. Ghlac sé seilbh ar dheisceart na tír e agus thosaigh sé ag druidim i dtreo Mhaidrid. Bhí an tír scartha idir an rialtas agus na réabhlóidithe agus tharla slad ar an dá thaobh.
Toledo
Ar an 21 Iúil, bhí an alcázar (an seandún) i gcathair Toledo curtha faoi léigear ag na Poblachtánaigh, áit a raibh grúpa beag náisiúnaithe ag seasamh an fhóid i gcoinne fhórsaí an rialtais. Ba shaghas siombail den éirí amach é do na náisiúnaithe an Alcázar. Bheartaigh Franco dul i gcabhair orthu agus cuireadh an t-ionsaí ar Mhaidrid ar athló.
Thóg na réabhlóidithe mianadóirí ó Asturias, i dtuaisceart na tíre isteach chun buamaí a chur faoin gcaisleán, iarracht dheireanach chun na cosantóirí a chloí. Cé gur phléasc na buamaí is gur thit cuid den chaisleán, ní raibh na hionsaitheoirí in ann na fothracha a thógáil.
Chuir Franco deireadh leis an léigear ar an 26 Meán Fómhair. Bua siombalach a bhí ann thar aon ní eile.
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1956
Ba chomórtas iománaíochta í Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1956, a thosaigh ar 22 Aibreán 1956 agus chríochnaigh ar 23 Meán Fómhair 1956. B'í an 70ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 13 fhoireann páirt. Bhuaigh Loch Garman an comórtas don tríú huair.
Cogadh Cathartha na Spáinne
Franco i gceannas
Ar an 1 Deireadh Fómhair 1936, i mBurgos, chuireadh Francisco Franco i gceannas ar rialtas Náisiúnta na Spáinne. Gaireadh “Generalísimo” nó Ard-Ghinearál an airm Fhaisistigh de, agus “Jefe de Estado” nó Ceann an Stáit san am céanna. Ar 7 Deireadh Fómhair, fógraíodh Poblacht na mBascach (Euzkadi) i Guernica
thumb|right|280px|An staid i Lúnasa/Meán Fómhair 1936
Cath Mhaidrid
Le linn an chatha, chuir rialtas na poblachta a chuid óir ón phríomhchathair chuig Valencia. Tháinig Stailín isteach le cabhair ollmhór don rialtas agus íocadh as le hór bhanc ceannais na Spáinne. Tugtar ór Mhoscú ar an eachtra seo. Ba bhuntáiste mór é seo do na faisistí, mar ní raibh an bhrú céanna orthu íoc as an tacaíocht a fuair siadsan ón Iodáil agus ón Ghearmáin.
Príomhphearsanra an chogaidh
I measc phríomhphearsanra an chogaidh, bhí Buenaventura Durruti, an ceannaire ainrialach a fuair bás i gcath Mhaidrid. Bhí aithne ar Dolores Ibárruri nó la Pasionaria, ceannaire cumannach, ar fud an domhain, mar gheall ar a hóráidí ar son an rialtais.
Eachtrannaigh sa chogadh
thumb|right|280px|Óglaigh [[Polannaigh|Pholannacha sna BI]] Sheol na deachtóirí faisisteacha, Mussolini agus Hitler, fórsaí chuig an Spáinn ón Iodáil is ón Ghearmáin. Tar éis ór bhanc ceannais na Spáinne a fháil ar an 16 Meán Fómhair, chuir Stailín tús le idirghabháil an-mhór de fhórsaí Sóivéadacha. D'fhógair rialtais daonlathacha na hEorpa polasaí frith-idirghabhála sa chogadh. Bhí rialtas sóisialach i gceannas sa bhFrainc faoi Léon Blum ach bhí faitíos orthu cúnamh a thabhairt don rialtas Spáinneach ar eagla go leathnódh an choimhlint go dtí a dtír féin, mar gheall ar an teorainn leis an Spáinn. Cuireadh muintir an eite chlé ar fud an domhain na Briogáidí Idirnáisiúnta le chéile mar gheall ar an easpa cabhrach ón Bhreatain is ón bhFrainc. Maidir le hÉirinn, thaistil fir óga ón oileán ar fad chuig an Spáinn le troid sna Briogáidí Idirnáisiúnta, daoine ar nós iar-óglach an IRA, Frank Ryan. Ar an dtaobh eile, chuaigh grúpa ó na Léinte Gorma faoi cheannas an ghinearáil Eoin O'Duffy go dtí an Spáinn chun cabhrú le fórsaí Fhranco.
Tá rian an chogaidh ar shochaí na Spáinne le mothú fós.
Litríocht an chogaidh
Bhí tionchar nach mór ar litríocht na linne ag an gcogadh. Ghlac scríbhneoirí ar nós George Orwell agus Ernest Hemingway páirt sa troid, an bheirt acu ar thaobh na poblachta. Scríobh Orwell ceann dá leabhair is cáiliúla, Homage to Catalonia, faoina thaithí féin agus é ag troid ar fhronta Aragón le grúpa marcsach, an POUM. I réimse an cheoil, tá aithne ar amhráin ilghnéitheacha ar nós Viva la Quinta Brigada, a scríobh Christy Moore agus If you Tolerate This ó na Manic Street Preachers
Deilf stríocach
Ainmhí mara is ea an deilf stríocach.
Achadh nan Cárnan
Is sráidbhaile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Achadh nan Cárnan.
Otto II, Cunta Habsburg
Ba Ghraf von Habsburg (Gaeilge:Cunta Habsburg) é Otto II (a fuair bás ar an 8 Samhain 1111) a bhí ina dhuine de na daoine a bhunaigh an ríshliocht Teaghlach Habsburg. Ba mhac Werner I, Cunta Habsburg é.
Sa bhliain 1108, chuaigh sé in éineacht leis an rí Heinrich V ar fheachtas in aghaidh na hUngáire. Nuair a d'fhill sé air, sa bhliain 1111, dúnmharaíodh é. Meastar gurb é Otto an chéad duine a ghlac an teideal Graf von Habsburg.
Phós sé Hilla, an chuntaois von Pfirt (a fuair bás c. 1076 ), a raibh beirt pháistí aige léi, Werner II agus Adelheid.
Muineál
mion|clé|Muineál Is éard is muineál ann ná an pháirt den chorp a cheanglaíonn an ceann agus an chuid eile den chorp.
Alcmaeón
is fealsamh Gréagach as Crotone na hIodáile ab ea Alcmaeón (c 6ú céad RC). An chéad anatamaí, de réir an taifid. D'fhionn sé an feadán eostach sa chluas, agus ba cheannródaí é sa tsutheolaíocht trí dhioscadh anatamaíoch.
Cath Lios Cearúill
mion|255x255px|Lios Cearúill Tharla Cath Lios Cearúill i gContae Chorcaí sa bhliain 1642. Bhuaigh an ceannasaí Protastúnach Murchadh Ó Briain, Barún Inse Uí Chuinn, ar arm Caitliceach de chuid Lucht na Comhdhála a raibh Gearóid de Barra, saighdiúir gairmiúil, i gceannas air. Is éard a bhí i arm na Comhdhála mílistí a thóg tiarnaí áitiúla tar éis Éirí Amach na bliana 1641. Saighdiúirí Sasanacha agus Protastúnaigh áitiúla a bhí in arm an Bhrianaigh.
Ghabh de Barra Caisleán Lios Cearúill, daingean ar bhruach na hAbhann Bige, agus é ag iarraidh smacht a fháil ar Chorcaigh. Thosaigh an t-imshuí ar 20 Lúnasa. Bhí páirceanna laisteas agus laistiar den chaisleán, agus portaigh nó coillte thuaidh agus thoir. An Sáirsint Thomas Ryeman a bhí i gceannas ann, tríocha fear aige agus armlón go leor, ach shuigh de Barra a chuid gunnaí móra ar chnocán agus ghéill Ryeman Dé hAoine 2 Meán Fómhair. mion|Armas, an Chónaidhm Éireannach
An Comhrac
Bhí arm na Comhdhála ag brath ar Dhún ar Aill a bhaint amach, ach tháinig an Brianach ó Chorcaigh chun an caisleán a athghabháil agus shocraigh de Barra ar dhul i ngleic leis. Bhí a arm roinnte ina thrí ghasra: an eite dheas ar ardán leis an marcra, an eite chlé le hais an chaisleáin agus gunnaí móra mar chosaint acu, an príomhghasra idir an dá cheann eile agus pící ar iompar acu. Thug an t-ionad seo buntáiste d’fhórsaí na Comhdhála, agus d’iarr an Brianach na hÉireannaigh a mhealladh amach le hamas bréige. Theip air: chosain na hÉireannaigh an áit le muscaedóirí, agus bheartaigh an Brianach ar iad a ionsaí i gceart. Bhí a chuid coisithe lag le cruatan, agus ba mhó an éifeacht a bhí lena mharcra. Bhí gunnaí móra na nÉireannach suite ró-ard chun mórán díobhála a dhéanamh. clé|mion|Charles II le William Dobson, 1642 Sheas na hÉireannaigh an fód go maith ar dtús. Oilibhéar Stevenson, Caitliceach de shliocht Sasanach, a bhí i gceannas ar mharcra na Comhdhála. Thug siad fogha faoin namhaid agus scaip iad. Ghabh siad an Brianach féin, ach d'éirigh le deartháir an Bhrianaigh Stevenson a mharú le urchar áidh, rud a chuir beaguchtach ar na hÉireannaigh. Tar éis comhrac dian chúlaigh siad, agus ní raibh an cos-slua Éireannach cleachtach a ndóthain chun seasamh in éadan mharcra an Bhrianaigh. Ba í an eite chlé ba righne a sheas, ach thug siad an portach orthu féin faoi dheireadh. Rugadh corp Stevenson ó Lios Cearúill go dtí mainistir Eas Géitine, agus adhlacadh é le hais uaigh a athar sa tseaneaglais ann.
Maraíodh os cionn 700 saighdiúir de chuid na Comhdhála, agus a lán oifigeach san áireamh. Is iomaí fear d'uaisle Chaitliceach na háite a maraíodh: chaill Gearaltaigh Dheasmhumhan ocht bhfear déag, agus cuireadh iad go léir i ráth a bhí in aice na háite. Chroch an Brianach caoga oifigeach ar maidin an lá dár gcionn, agus d'fhan Corcaigh i seilbh na Sasanach.
Máirtín Mac Cumascaigh
Iománaí Éireannach é Máirtín Mac Cumascaigh (Béarla: Martin Comerford), a rugadh ar an 9 Samhain, 1978 i gContae Chill Chainnigh. Tá Comerford ag imirt ina thosaí leis an club Gaeil Ó Lochlainn, agus an fhoireann idirchontae Chill Chainnigh. Ceapadh ina chaptaen é ar an fhoireann sa bhliain 2004.
Pelé
Imreoir sacair as Três Corações, an Bhrasaíl ab ea Pelé (a rugadh Edison Arantes do Nascimento ar an 23 Deireadh Fómhair 1940 agus d'éag 29 Nollaig 2022). Feictear air mar an t-imreoir is fearr a d'imir an spórt riamh, agus tugtar an leasainm An Rí air go minic. Idir na blianta 1956 agus 1977, nuair a d'éirigh sé as an spórt, scóráil sé níos mó ná míle cúl don fhoireann Santos, agus bhuaigh sé trí Chorn Domhanda le foireann náisiúnta na Brasaíle.
Saol
Ba é Edison Arantes do Nascimento an fíor-ainm a thug a thuismitheoirí air, in ómós Thomas Edison. Ag tús a shaoil, baintí úsáid as an leasainm Dico.
Fuair sé an leasainm Pelé agus é sa mheánscoil, nuair a d'fhuaimnigh sé ainm a laoich Bilé mícheart (dúirt sé "Pilé" in áit "Bilé"). Níor mhaith leis an ainm ar dtús, agus bhuail sé dorn ar an chéad duine a thug an t-ainm sin air. Scríobh Pelé ina dhírbheathaisnéis nach raibh smaoineamh ar bith aige fhéin nó ag a chairde faoin chiall. Tá sé cosúil leis an bhfocal Gaeilge peil, agus tá focal Eabhraise leis an bhfuaimniú céanna a chiallaíonn “iontas” (פֶּלֶא, mar a scríobhtar é sa teanga úd).
left|250px|thumb|Pelé leis an Uachtarán [[Luiz Inácio Lula da Silva|Lula da Silva, 2004.]]
Tulach Mhór
Baile i gContae Uíbh Fhailí, i lár Phoblacht na hÉireann, is ea Tulach Mhór (Béarla: Tullamore). Is í príomhbhaile an chontae í, agus tá 12,927 nduine ina gcónaí inti. Is baile tábhachtach sa réigiún lár tíre í faoi choinne tráchtála agus tionscail. Is iad Tyco Healthcare agus Boston Scientific na príomhfhostóirí idirnáisiúnta sa bhaile. Sa bhliain 2004, osclaíodh Páirc Mhiondíola Thulach Mhór. Is iad Tesco, DID, Argos, Heatons, Burger King agus Woodies DIY na príomhshiopaí atá sa pháirc.
Pelé
Éachtaí
Scóráil sé an ceathrú méid is mó cúl i gcluichí idirnáisiúnta, tar éis Ronaldo, Gerd Muller agus Just Fontaine (77 cúl i 92 cluiche).
Tulach Mhór
Tá 1,000 duine ag obair san Ospidéal Réigiúnach Lár Tíre agus in oifigí FSS. Is iad Timpistí ⁊ Éigeandáil, Ainéistéitic, Cairdeolaíocht, Míochaine Ghinearálta, Máinliacht Ghinearálta, Gínéiceolaíocht, Cnáimhseachas, Ainéistéise Péidiatraic, Péidiatraic agus Paiteolaíocht na speisialtachtaí san ospidéal.
Pelé
Éachtaí
Bhuaigh sé an duais FIFA "Imreoir na Bliana" dhá uair, agus "Imreoir na Fichiú hAoise".
Tulach Mhór
Fuair an baile an bonn cré-umha i gComórtas na mBailte Slachtmhara sa bhliain 2004. Bíonn Seó Talmhaíochta Thulach Mhór ar siúl gach bliain taobh amuigh den bhaile.
Pelé
Éachtaí
Bhuaigh sé trí Chorn Domhanda sna blianta 1958, 1962 agus 1970. Fuair sé cúl in dhá chluiche ceannais sa Chorn Domhanda (1958 agus 1970).
Tulach Mhór
Rinneadh an t-uisce beatha Tullamore Dew i nDrioglann Thulach Mhór ón mbliain 1829 go dtí na 50idí, nuair a dúnadh an drioglann. Déantar Tullamore Dew i gContae Chorcaí ó shin, agus é ina uisce beatha móréilimh na laethanta seo.
Pelé
Éachtaí
Sa bhliain 2005, bhronn an BBC an BBC Sports Personality of the Year Lifetime Achievement Award air.
Tulach Mhór
Tá trí nuachtán ann: Tullamore Tribune, Offaly Independent agus an Offaly Express.
Pelé
Bás
Bhuail ailse drólainne é agus bhásaig Pelé ar 29 Nollaig 2022 san ospidéal i São Paulo, in aois 82 dó.
Tulach Mhór
Stair
Sa bhliain 1785, tharla timpiste balúin the san áit. Scrios sé 100 teach sa bhaile agus thosaigh sé dóiteán mór. Ba é seo an chéad tubaiste eitlíochta i stair an domhain.
Bronnadh stádas mar phríomhbhaile an chontae ar Thulach Mhór sa bhliain 1835. Is é an Daingean a bhí ina phríomhbhaile roimhe sin.
Cultúr
Bíonn Féile an Fhéinics (Phoenix Festival) ar siúl gach bliain ar an Tulach Mhór. Bíonn go leor imeachtaí ag an bhféile mar aon le balún te, ceolchoirmeacha, siamsa sa tsráid, tinte ealaíne agus tuilleadh nach iad.
Bíonn Seó Talmhaíochta Thulach Mhór ar siúl i mí Lúnasa gach bliain lasmuigh den bhaile. D'fhás an seó seo i rith na mblianta agus is é an seó aon lae is mó sa tír anois é.
Bhí Fleadh Cheoil na hÉireann ar siúl sa bhaile ar feadh trí bliana. Eagraíodh é sa bhliain 2007 agus arís sna blianta 2008 agus 2009.
Áiteanna Suimiúil sa Cheantar
Is é an Caisleán Charleville caisleán gotach suite san Estáit Charleville, lasmuigh den bhaile. Tá an King's Oak, ceann amháin de na crainne is shine agus mó in Éirinn, suite ann freisin. Gach bhlian bíonn an Seo Talmhaíochta an Tulach Mhór ar siúl sa cheantar. Ón cúpla bhliana ó shin, bíonn an seo ar siúl san Estáit Butterfield cúpla míle lasmuigh den bhaile, sa cheantar Blueball. Is ionad iontach í an Tulach Mhór don cuairteanna chun na Sliabh Bladhma, an Portach na Buaraí, agus an mhainistir Cluain Mhic Nóis a dhéanamh.
Iompar
D'oscail an stáisiún traenach sa Tulach Mhór i mí Dheireadh Fómhair 1854. Tá sé suite ar na línte Baile Átha Cliath–Gaillimh agus Baile Átha Cliath–Cathair na Mart/Béal an Átha.
Tá Tulach Mhór nasctha le Baile Átha Luain agus leis An Muileann gCearr i gContae na hIarmhí. Is é an "Midlands Gateway" an t-ainm atá air.
Tá seachród nua timpeall an bhaile. Is carrbhealach singil é agus tá sé 14 km ar fhad. D'oscail an iar-Thaoiseach Brian Cowen é sa bhliain 2009. Tá an baile 10 gciliméadar ón mótarbhealach M6 idir Baile Átha Cliath agus Gaillimh.
Contae Del Norte, California
Is contae i California é Del Norte. Is é Crescent City príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó daonra. Bhí 28,610 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Achadh na h-Annaid
Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd é Achadh na h-Annaid.
Béising
Is í Béising (Sínis: Běijīng Shì, 北京市) príomhchathair Dhaon-Phoblacht na Síne, agus í ar ceann de na cathracha is mó daonra ar fud an domhain.
Sa bhliain 2012 bhí fiche milliún, sé chéad nócha agus trí mhíle duine (20,693,000 duine) ina gcónaí i mBéising. Níl sí ar an gcathair is mó daonra sa tír áfach, nó tá fiche agus trí mhilliún duine ina gcónaí i Shang-hai.
Is í Béising an chathair is tábhachtaí sa tSín ó thaobh na polaitíochta agus an chultúir de. Bardasacht í cathair Bhéising atá faoi smacht díreach an rialtais náisiúnta. Tá ceithre cinn déag de cheantair uirbeacha nó fho-uirbeacha ann chomh maith le dhá chúige tuaithe.
Mol lárnach tráchta í Béising chomh maith, agus tá ceanncheathrúna na ngnólachtaí is mó faoi úinéireacht an Stáit suite ansin. Tá aerfort idirnáisiúnta Bhéising ar an dara haerfort is gnóthaí sa domhan, más i líon na bpaisinéirí a thomhaistear é.
Bordesley, Midlands Thiar
Is ceantar suite i mBirmingham é Bordesley.
Deilf shocbhán
Ainmhí mara is ea an deilf shocbhán.
Béising
Stair
Maidir leis an stair chomhaimseartha, ní mór an sléacht i gCearnóg Tiananmen ar an 4 Meitheamh 1989 a lua. Faoi thionchar na n-imeachtaí in Oirthear na hEorpa san am chéanna, chuaigh na mic léinn amach sna sráideanna ag agóidíocht agus ag éileamh daonlathais. Sa deireadh, cuireadh tanc anna agus saighdiúirí ag ceansú na n-agóideoirí, agus dealraíonn sé go bhfuair na mílte bás de thoradh na cniogbheartaíochta seo.
Cluichí Oilimpeacha. Sa bhliain 2008, tháinig lúithnirí an domhain le chéile i mBéising le Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh a imirt.
Aeráid
thumb|left|400px|[[Cearnóg Tian'anmen ón nGeata Tian'an]]
Liosta an Lucht Frithbheartaíochta i dTríú Reich na Gearmáine
Is iad lucht na frithbheartaíochta iad siúd a rinne iarracht éigin le Hitler a mharú, leis an gcogadh a stopadh nó leis an deachtóireacht Naitsíoch a chur faoi chois ón taobh istigh.
Fiodh Ard
Baile mór i gContae Thiobraid Árainn is ea Fiodh Ard (an choill ard) (Béarla: Fethard), agus é suite ar an nGlais Álainn. Tagann fuaimniú an ainm i mBéarla ó /fið ard/ na seanGhaeilge. Tá os cionn 1,300 duine ina gcónaí ann.
Tá clú na gcapall ar an gceantar: ní beag an t-iomrá atá ar Ghraí na Cúile Móire, agus tá a lán stáblaí rásaíochta ann.
Stair
Timpeall na bliana 1200 is dócha gur roghnaigh tiarna Normannach – Uilliam III de Braose, an 11ú tiarna d’Abergavenny sa Bhreatain Bheag – cnoc Fhiodh Ard mar áit a mbunófaí baile mór. Bhí teampall agus reilig ann, agus bhí tábhacht ar leith leis an margadh, ó bhí rath an bhaile mhóir ag brath chomh mór sin ar an gcuradóireacht a bhí ar siúl ina thimpeall. Tugadh cairt buirgéise d’Fhiodh Ard, rud a bhronn pribhléidí áirithe ar na buirgéisigh – cíosanna socraithe, a gcúirt féin agus fíneálacha socraithe ach amháin sna cásanna ba thromchúiseacha. Meastar gur tháinig cuid mhaith den phobal anoir ó Shasana nó ón mBreatain Bheag. thumb|clé|Rí Eoin ó De Rege Johanne.
Chaill Uilleam de Braose Fiodh Ard sa bhliain 1208 toisc é a bheith in aighneas leis an Rí Eoin, agus sa bhliain 1215 bronnadh an baile mór ar ardeaspag Chaiseal. Ba leis an ardeaspagóideacht é anuas go dtí an 16ú haois. Bhí teacht isteacht ag dul don Eaglais ó na tailte, agus bhronn Uilleam ar Ospidéal Naomh Eoin Baiste i mBaile Átha Cliath é. (Níor bhuan an socrú é, mar thug Ab an Ospidéil an teacht isteach úd ar ais do na hardeaspaig go luath sa 14ú haois.)
Bhí rath ar Fhiodh Ard sa 13ú haois; bhí síoda, iasc mara, salann, gual, tairní, adhmad agus pucáin fhíona á ndíol ann. Ní raibh an ceantar amuigh saor ó chontúirt; bhí ropairí ann, agus i lár na haoise ba ghá coillte a leagan in aice leis an mbaile mór toisc gur creachadh agus gur maraíodh roinnt ceannaithe. I dtús an 14ú bhunaigh na hAgaistínigh mainistir lasmuigh den bhaile mór. I dtreo dheireadh an 13ú haois bhí Éire ag éirí suaite, agus ba léir go raibh gá le múradh. Sa bhliain 1292 cheadaigh an Rí do na buirgéisigh balla a thógáil le hairgead a gearradh ar feadh seacht mbliana ar earraí a díoladh sa bhaile mór. Sa bhliain 1375 ceadaíodh deontas eile, agus luadh ballaí cloiche, rud a thabharfadh le tuiscint gur bhallaí adhmaid agus cré a bhí ann roimhe sin. Sa 15ú haois ceadaíodh dhá dheontas mhúrtha eile ar a laghad, agus múradh talamh breise lastuaidh agus laistiar den seanbhaile mór: bhí Fiodh Ard ag méadú. thumb|right||[[Síle na gcíoch i mballa Fhiodh Ard]]
Comhartha eile ar an méadú sin ba ea na tithe a bhí á dtógáil taobh amuigh de na ballaí, agus bhí tábhacht le Fiodh Ard mar ionad riaracháin: sa chuid dheiridh den 15ú haois bhíodh Iarlaí Dheasmhumhan i láthair ag cúirteanna Fhiodh Ard agus ag foilsiú reachtanna ann. Sa bhliain 1552 fuair sé cairt ríoga ó Éadbhard VI a cheadaigh do na húdaráis déileáil le cúrsaí dlí gan chur isteach ón taobh amuigh, pribhléid ar dhíol siad aisti le cíos bliantúil aon mharc déag.
An 17ú hAois
Sa 17ú haois thosaigh na cogaí arís. Ghéill Fiodh Ard do Mhurchadh Ó Briain, Tiarna Inse Uí Chuinn, a bhí ag troid ar son Pharlaimint Shasana, agus ghéill arís do Chromail trí bliana ina dhiaidh sin, sa bhliain 1650. Bhí Cromail ar an mbealach chun Cill Chainnigh, agus scríobh sé chun Spícéir Dháil Shasana faoi Fhiodh Ard, "as having a very good wall with round and square bulwarks, after the old manner of fortification". Bhí a chuid saighdiúirí ar stáisiún sa Mhainistir Agaistíneach.
An Nua-Aois
San 18ú haois bhí Fiodh Ard ag dul chun raice, agus deir Leabhair na Corparáide go raibh simléirí contúirteacha ag sé dhuine is caoga sa bhliain 1718. Ba é réiteach an scéil sa 19ú haois na iarsmaí a leagan in áit iad a dheisiú, rud a d’fhág bearna mhór in oidhreacht na háite. Chaill an Mhainistir Agaistíneach an túr thiar sa bhliain 1835, agus níl ach aon gheata amháin fágtha i mballaí an bhaile mhóir.
Cúrsaí Teanga
Tá Fiodh Ard suite sa Trian Meánach in oirdheisceart an chontae, barúnacht a n-áiríodh 9,167 duine (26.4% den phobal) mar chainteoirí Gaeilge sa bhliain 1851, cé nach dóichí scéal ná gur fomheastachán an méid sin - níor dheacair 5% a chur leis ar a laghad. Daichead bliain ina dhiaidh sin, i ndaonáireamh na bliana 1891, áiríodh 1,258 duine (7.9% den phobal) mar chainteoirí Gaeilge. Dá fhad siar a rachfá is ea is treise a bheadh an teanga, agus níl aon amhras ná go mbíodh an teanga á labhairt i mbailte móra Chúige Mumhan sna meánaoiseanna agus chomh déanach leis an 19ú haois. I lár an 18ú haois chloisfeá idir Bhéarla agus Ghaeilge á labhairt i bhFiodh Ard, agus mhéadódh ar an méid Gaeilge lá margaidh nó aonaigh nuair a thiocfadh muintir na tuaithe isteach ag díol agus ag ceannach.
Is dócha go raibh roinnt cainteoirí dúchais le fáil fós sa cheantar i dtús an 20ú haois. Canúint de Ghaeilge na nDéise a bhíodh á labhairt ann, ach tá sí marbh anois.