cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Madagascar
Teangacha agus daoine
Baineann an Mhalagáisis leis na teangacha Malae-Pholainéiseacha, go háirithe le teangacha de chuid dheisceart Bhoirneo, agus rian na Malaeisise agus na Javanaise le haithint uirthi, rud a thugann léargas ar na chéad lonnaitheoirí. Síltear gur tháinig na chéad daoine chun an oileáin ó oirdheisceart na hÁise (ó Bhoirneo, b’fhéidir, nó ón gCeilibéis) idir na blianta 200 agus 500 i mbáid bhacáin amuigh. De réir mar a deir na finscéalta, ba iad na Vaisimbigh (Vasimba) ba thúisce a chuaigh chun cónaithe ann, agus lean inimircigh eile iad – daoine ó Bhoirneo, ó na hoileáin Fhilipíneacha, ó oileáin eile de chuid na hIndinéise agus ó oileán Thonga sa Chiúin-Aigéan. Rinne na Vaisimbigh imeascadh, a bheag nó a mhór, leis na Bantúigh, dream a tháinig aniar ón Afraic lena gcuid teangacha féin. Ó Mhadagascar a tháinig na daoine a lonnaigh ar na hoileáin máguaird – Oileáin Chomóra, La Réunion agus eile. Bhí na hArabaigh ag trádáil le muintir an oileáin sna meánaoiseanna agus iad ag cur fúthu ann de réir a chéile (tá timpeall 7% den phobal ina Moslamaigh). Taispeánann reilig áirithe (i Vohémar) go raibh Peirsigh ann roimh an mbliain 1200. Sa ré ina dhiaidh sin tháinig breis Malaech agus Javanach, in éineacht le daoine ón gCeilibéis, ón India, ón Araib agus ón Eoraip.
Pobal measctha a tháinig as seo, agus a lán treibheacha: éagsúlacht agus cosúlacht, imreas agus cultúr coitianta. Tá ocht treibh déag i Madagascar, agus baint acu le réigiúin seachas le cúrsaí cine. Is de sliocht measctha gach ceann acu, agus cultas na sinsear acu go léir.
Tá foinsí éagsúla an chultúir le haithint ar bhia na tíre: bunús Áiseach agus lorg na hIndia, na hAraibe agus na hAfraice air. Is é an chuid is coitianta de an rís, na bananaí, an t-iasc, an mhairteoil agus na trátaí. thumb|left|Rís á saothrú i Madagascar Tá an-tábhacht leis an bhfine i Madagascar, agus é ag tosú leis na sinseanaithreacha. Daoine ar gaolta iad de réir na fine sin is geis dóibh pósadh. Tá mórán ag brath ar an ngaol, dá fhad amach é, i gcúrsaí beatha agus báis.
An timpeallacht
Tá an t-oileán roinnte i dtrí réigiún: machaire cúng thoir, sléibhte sa lár agus ísleáin thiar. Níl ach dhá shéasúr ann: séasúr na fearthainne ó Mhí na Samhna go dtí Mí Aibreáin, agus séasúr tirim fionnuar ó Mhí na Bealtaine go dtí Mí Dheireadh Fómhair. Bhain Madagascar le Gondwana, ilchríoch ársa a giotaíodh 240 milliún bliain ó shin; scar Madagascar ó fho-ilchríoch na hIndia idir 80 milliún agus 100 milliún bliain ó shin, agus fágadh Madagascar mar a bhfuil sé anois. Tháinig ainmhithe agus plandaí ar leith chun cinn ann, cé go bhfuil an churadóireacht agus an dífhoraisiú ag déanamh díobhála don éagsúlacht sin le fada an lá. thumb|Dífhoraoisiú agus creimeadh Is ábhar mór suntais freisin é a bhfuil le fáil d'ainmhithe agus d'iasc san fharraige timpeall an oileáin, cé go bhfuil gá le breis taighde. thumb|left|[[Páirc Náisiúnta Isalo.]] D’ainneoin leagan fhormhór na gcoillte, is beag áit is saibhre ná Madagascar maidir le bithéagsúlacht. Tuigeann an rialtas tábhacht an scéil, agus faoi láthair tá 3.7 milliún heicteár ina limistéar cosanta. Is é an léamar an t-ainmhí is mó iomrá, cé nach i Madagascar amháin a bhfuil fáil air: ainmhí oíche na súl mór agus gaol aige leis na moncaithe. (Tagann an t-ainm ó lemures – taibhsí - na Laidine.) thumb|[[Lemur catta, Páirc Náisiúnta Isalo]] Ar na ceantair chosanta úd tá Mahavavy-Kinkony, áit san oirthuaisceart atá lán de lochanna, d’aibhneacha agus de choillte, agus neart éan, éisc agus péisteanna ann. (Tá 133 cineál éan ann agus baint ag sé cinn is seasca díobh le Madagascar amháin.)
Ríthe agus Eorpaigh
Tháinig a lán ríochtaí ar an bhfód tar éis an chéad áitriú, agus iad ag trádáil le hoirthear na hAfraice, leis an Meán-Oirthear agus leis an India. Faoi na meánaoiseanna bhí ríthe tréana réigiúnacha ann agus stádas diaga acu. Thosaigh na Portaingéalaigh ag trádáil le muintir Mhadagascar sa 16ú haois; lean na Francaigh iad sa 17ú haois. Ó thimpeall 1774 go dtí 1824 bhain píoráidí feidhm as an oileán mar áit dhídine.
An coilíneachas
Sa bhliain 1883 rinne na Francaigh ionradh, ag iarraidh cúitimh i maoin a baineadh de shaoránaigh Fhrancacha. Sa bhliain 1890 rinneadh coimearcas Francach den oileán agus sa bhliain 1886 rinne na Francaigh ionradh eile agus shealbhaigh an áit go léir.
Sa Dara Cogadh Domhanda bhí saighdiúirí ó Mhadagascar ag troid sa Fhrainc, i Maracó agus sa tSiria. Nuair a thosaigh an cogadh bhí an t-oileán faoi smacht Vichy, ach thug na Briotanaigh do na Francaigh Shaora, lucht de Gaulle, é sa bhliain 1942. Sa bhliain 1947 d’éirigh muintir Mhadagascar amach i gcoinne na Fraince; cuireadh an cheannairc faoi chois go fuilteach, ach ina dhiaidh sin leasaíodh cúrsaí riaracháin agus bhí síocháin ann go dtí an bhliain 1960, nuair a baineadh amach neamhspleáchas. Fraincis atá i mbéal na scothaicme fós.
Ré pholaitiúil nua
thumb|left|Is é [[Antananairíveo príomhchathair na tíre]] Bhí dlúthnasc idir an Fhrainc agus Madagascar fós agus an chéad uachtarán, Philibert Tsiranana, i réim, rud a chuir colg ar mhórán daoine agus ar chionsiocair lena chur as oifig é; tháinig Didier Ratsiraka, oifigeach cabhlaigh, i dtreis sa bhliain 1975, rud a bhí mar chomhartha ar chumhacht na bhfórsaí armtha feasta i gcúrsaí polaitíochta. Ar dtús chuaigh sé leis an sóisialachas, ach tosaíodh ar chruth nua a chur ar an ngeilleagar i ndeireadh na 1980í, agus an príobháidiú mar chuid de (rud a rinneadh de bharr áiteamh an Bhainc Dhomhanda, mórán). Tríd is tríd, chuaigh an geilleagar chun cinn, ach níor tháinig feabhas ar ghnóthaí riaracháin, bhí mórán bochtán ann fós faoin tuath go háirithe, agus dúradh go raibh an t-éilliú go dona ar fad. Ní raibh Ratsiraka agus a pháirtí gan freasúra; chuir an t-arm léirsithe faoi chois sa bhliain 1991 agus ní raibh Ratsiraka ina uachtarán idir na blianta 1993 agus 1996. thumb|Léarscáil Mhadagascar Sa bhliain 2001 chuaigh Marc Ravalomanana, méara na príomhchathrach (Antananairíveo) agus toice mór, i ngleic le Ratsiraka sna toghcháin uachtaránachta. Bhí an toradh ina chnámh spairne, agus Ravalomanana á rá gurb eisean a bhuaigh; sa bhliain 2002 tháinig na cúirteanna leis. Dúirt Ravalomana gurb é a bhí uaidh rialachas éifeachtach, deireadh a chur le héilliú agus an geilleagar a chur chun cinn, agus sa bhliain 2006 d’éirigh leis téarma eile a bhaint amach.
Bhí eagla ar an bhfreasúra go mbeadh uathlathas ann de bharr na n-athruithe, agus lochtaigh an Eaglais Chaitliceach an reifreann go dian ar an gcúis sin agus toisc nár mhian léi ladar an rialtais a fheiceáil i ngnóthaí creidimh. I gceann tamaill cuireadh i leith an Uachtaráin go raibh sé ag cur as do ghnólachtaí na tíre agus ag sealbhú na gceann ab éifeachtaí díobh. Tháinig Andry Rajoelina, méara Antananarivo, chun tosaigh sa fhreasúra, agus mhéadaigh ar mhíshásamh na ndaoine sa bhliain 2008 nuair a thug an rialtas leath thalamh beatha an oileáin do chomhlacht ón gCóiré Theas ar léas naoi mbliana is nócha. Tharla círéibeanna callánacha sa phríomhchathair i mbliana, agus bhí ar Ravalomanana géilleadh do lucht leanúna Rajoelina agus don Arm, dhá dhream a bhí ag obair as lámha a chéile. Rinneadh uachtarán de Rajoelina, agus tá cainteanna ar siúl idir na príomhpháirtithe faoi láthair.
An Braon Aníos
Plota
Tá Micil agus Nóra sáinnithe ina dteach agus an fharraige mhór ag ardú ina dtimpeall. De réir mar atá an taoile ag dortadh isteach sa mhullach ar an tseanlánúin déantar plé ar cheisteanna móra an tsaoil: ardú na farraige agus cúlú na Gaeltachta, mná tí cantalacha agus coláistí samhraidh, Osama bin Laden agus an tÓsón Léar, agus, dár ndóigh, an GRÁ. Ansin tagann fear na gcoláistí samhraidh len iad a thabhairt slán — nó an dtagann? Ina léirmheas in Foinse rinne Feargal Ó Béarra cur síos ar an dráma mar shalamandar de chic do dhrámaíocht na Gaeilge.
Léiriú
Cuireadh An Braon Aníos ar an stáitse den chéad uair in Áras na nGael i nGaillimh mar chuid den fhéile Project '06. An t-údar féin a léirigh é don chompántas Salamandar. Is iad Pádraig Ó Tuairisc, Peadar Ó Treasaigh, Sorcha Ní Chéide agus Sinéad Ní Fhlatharta a bhí sna príomhpháirteanna. Rinne an dráma camchuairt Ghaeltachta i 2006 agus cuireadh ar an stáitse é i Ros Muc, i gCois Fharraige, i gCorr na Móna, in Eanach Mheáin agus in Inis Oírr. Ainmníodh Pádraig Ó Tuairisc don Aisteoir is Fearr i bProject '07.
I 2007 rinneadh léiriú nua ar an dráma, agus Áine Ní Dhroighneáin páirteach in áit Shinéad Ní Fhlatharta. Cuireadh an dráma ar an stáitse in Amharclann na Cathrach, Gaillimh, sa Project i mBaile Átha Cliath, sa Chultúrlann i mBéal Feirste, in Amharclann Chois Fharraige, i Ráth Cairn, agus ar an bhFeothanach i gCarraí.
Max Planck
Fisiceoir Gearmánach ab ea Max Karl Ernst Ludwig Planck (23 Aibreán 1858 - 4 Deireadh Fómhair 1947). Chítear mar bhunaitheoir na meicnice chandamaí é.
Saol
Rugadh Planck i gKiel na Gearrnáine.
Candam
Óna staidéar ar theirmidinimic is radaíocht dúchoirp, chuir sé an teoiric chandamach le chéile i 1900, céim fhíorthábhachtach chun tosaigh san eolaíocht i dtús na 20ú haoise.
B'é Planck a chéadchuimhnigh ar Theoiric an Chandaim. Is é seo prionsabal bunaidh na teoirice seo: ní mar athróg leanúnach a astaítear fuinneamh ach ina aonaid scoite nó ina bhearta. 'Candaim' a thugtar ar na bearta seo.
Shaothraigh Niels Bohr is Albert Einstein teoiricí tábhachtacha eile a díorthaíodh ón mbunsmaoineamh seo.
Níos déanaí
Bronnadh Duais Nobel na Fisice ar Phlanck sa bhliain 1918.
Chroch na Naitsithe a mhac, Erwin Planck, fear gnó agus polaiteoir, sa bhliain 1945. Chuaigh sé i gcomhcheilg chun Hitler a fheallmharú. Tháinig beaguchtach ar Max Planck agus d'éág 4 Deireadh Fómhair 1947, in aois 89 dó.
An Léim, Contae Mhaigh Eo
Baile fearainn in Éirinn is ea an Léim. Tá sé i gContae Mhaigh Eo.
Liosta de charachtair Ros na Rún (1997)
Sobaldráma Gaeilge atá á chraoladh ar TG4 (TnaG) ó 3 Samhain 1996 ar aghaidh é Ros na Rún. Is liosta é seo de charachtair Ros na Rún. Bhí na carachtair seo ar an seó den chéad uair sa bhliain 1997.
Brosna
Is leabhar é Brosna. Cnuasach filíochta de dhánta Seán Uí Ríordáin atá ann.
Gaelscoil na Daróige
Bunaíodh Gaelscoil na Daróige, i mBaile Mhig Rabhartaigh, Doire i mí Mheán Fómhair 2005 de réir eileamh na tuismitheoirí a raibh páistí acu ag freastaíl cheana féin ar an naíscoil áitiúil, Naíscoil Mhaol Íosa.
Brosna
Foilsíodh an saothar filíochta seo don chéad uair i 1964 le Sáirséal agus Dill.
Gaelscoil na Daróige
Tugadh fá deara go raibh an tromlach páistí sa naíscoil ag aistriú chuig an chóras bhunscolaíocht Béarla mar a bhí na gaelscoileanna eile sa chathair rófhada ar shúil. D'oscail Stephen Kenny, bainisteoir sacair Chathair Dhoire a raibh páiste aige ar an naíscoil an scoil go hoifigiúil in éineacht le 8 scoláirí rang a haon agus a dtuismitheoirí.
Stádas
D'éirigh leis an ghaelscoil i gcigireacht Roinn Oideachais agus tá sé ar an Chlárúchán Scoileanna Neamhspleacha anois dá bharr. Comhlíonann an scoil a cuid costas reatha trí bhailiúcháin airgid agus deontaisí poiblí agus príobháideacha. Chur an Coiste moladh forbartha na scoile isteach chuig an rialtas chun aitheantas agus lán-mhaoiniú a bhaint amach i 2007.
Thug an tAire Oideachais úr, Caitríona Ruane aitheantas don scoil ag deireadh mhí Lúnasa 2007 rud a bhí ina ábhar conspóideach ollmhór mar go ndeachaigh sí i gcoinne comhairle na státseirbhíse ag an am. Ardaíodh an ábhar ar an Raidió (Talk Back) ar phríomhleathanach an phaipear náisiúnta, Irish News agus in sa Tionóil Stormont é féin. Áfach, níor éirigh leis an scoil na critéir a líonadh le dhá bhliain eile agus is í an scoil an t-aon bunscoil lan-ghaeilge sa Tuaisceart fágtha nach bhfuil lán-mhaoinithe fós. D'éirigh leis an phríomhoide, Oisín Mac Eo agus leis an choiste an scoil a choinneáil oscailte agus beo gan mhaoiniú idir an dá linn agus cuireadh isteach moladh forbartha úr chuig an aire oideachais i 2009 nuair a bhí an scoil in iomlán muinííneach go raibh na critéir uile líonaithe aici. Tá an scoil ag fanacht ar an chinneadh go fóill faoi láthair. In ainneon easpa tacaíochta ón Roinn, d'éirigh leis an ghaelscoil neamhspleách an oiread is mó paistí a chlárú do Rang 1 don scoil bhliain 2009/10 ná gaelscoil ar bith eile i gcathair Dhoire.
I gcomhtheacs an achrainn agus an teanais atá ar siúl faoi láthar sa ghluaiseacht gaelscolaíochta maidir le forbairt na hearnála, ba chúis agóide ollmhór é dá mbá rudaí nach ndeachaigh leis an scoil aitheantas agus maoiniú a bhaint amach ón Roinn Oideachais i mbliana.
Conradh na Náisiún
Eagraíocht idirnáisiúnta sna 1920idí agus 1930idí a bhí i gConradh na Náisiún . Bunaíodh an Conradh tar éis comhdháil síochán a i Versailles, Páras sa bhliain 1919.
Bunú
Cé gur chuidigh an Rúis leis na comhghuaillithe an Chéad Chogadh Domhanda a bhaint, níor tugadh cuireadh dá gceannairí bheith páirteach i gComhdháil Síochána Pháras a shocraigh ceisteanna na hEorpa le Conradh Versailles.
Mar sin, níor ligeadh do APSS bheith páirteach i gConradh na Náisiún (roimh 1934).
Ní raibh na Stáit Aontaithe ina bhall riamh.
Neamhéifeachtach
Ach ní raibh airm ag an gConradh, agus bhí sé ag brath ar na cumhachtaí móra lena rúin a chur i bhfeidhm (mar shampla, smachtbhannaí eacnamaíochta). Bhí drogall ar bhaill an chonartha iad a úsáid áfach.
mion|clé
An faisisteachas agus cogadh
Tar éis ráthanna agus teipeanna sna 1920í, bhí sé soiléir nach raibh an Conradh in ann forrántacht chumhachtaí na hÁise a stopadh sna 1930í.
Nuair a bhris an An Dara Cogadh Domhanda amach sa bhliain 1939 ba léir go raibh teipthe ar phríomhaidhm an Chonartha: an cogadh a sheachaint.
Na Stáit Nordacha
Is iad an Danmhairg, an Fhionlainn, an Ghraonlainn, an Iorua, an Íoslainn, an tSualainn, Oileáin Åland agus Oileáin Fharó na Stáit Nordacha (Danmhairgis/Ioruais/Sualainnis: Norden, Faróis: Norðurlond, Fionlainnis: Pohjoismaat, Graonlainnis: Nunat Avannarliit, Íoslainnis: Norðurlöndin).
Conradh na Náisiún
An faisisteachas agus cogadh
Tar éis an chogaidh, bunaíodh Eagraíocht na Náisiún Aontaithe, atá fós ag déanamh oibre ar son na síochána sa lá atá inniu ann.
Éire
Bhí sé de chuspóir ag idirbheartaithe na hÉireann i Londain sa bhliain 1921 ballraíocht i gConradh na Náisiún a bhaint amach, ar comhchéim leis an Ríocht Aontaithe.
Ar an 10 Meán Fómhair 1923, ghlac Saorstát Éireann le ballraíocht i gConradh na Náisiún (ACHT CUMANN NÁISIÚN (URRAÍOCHT), 1923). Chuaigh toscaireacht Éireannach, treoraithe ag Liam T  Mac Cosgair, chun Chonradh na Náisiún  sa  Ghinéiv don lá mór.
Dhearbhaigh sé seo aitheantas idirnáisiúnta ar stádas an tSaorstáit. I measc na ngníomhartha ní ba luaithe a rinne sé mar bhall de, chláraigh sé na hAirtiogail Chó-aontuithe do Chonnradh idir an Bhreatain Mhóir agus Éire (6 Nollaig 1921) leis an gConradh, d'ainneoin na hagóide ó rialtas na Ríochta Aontaithe.
Ealaín ar Oileán
Comhdháil bhliantúil do lucht ealaíne a reachtáiltear in Áras Éanna in Inis Oírr is ea Ealaín ar Oileán.
Is iad Darach Ó Scolaí agus Val Ballance a bhunaigh an chomhdháil i 2004. Ealaíontóirí ag labhairt le healaíontóirí is téama don chomhdháil. I nGaeilge a reachtáiltear an chomhdháil agus cuirtear fáilte roimh gach duine ar spéis leis na healaíona. Is i ndeireadh na Bealtaine bhíonn an chomhdháil ar bun.'
Ar na healaíontóirí a bhí páirteach go dtí seo tá Cliodna Cussen, Alan Titley, Biddy Jenkinson, Liam Mac Cóil, Ríonach Ní Néill, Seán Ó Flaithearta, Nuala Ní Dhomhnaill, Joe Steve Ó Neachtain, Rachel Holstead, Dara Ó Conaola, Feargal Ó Béarra, Seán Mac Mathúna, Feargus Ó Conchúir, Róisín Elsafty, Ceara Conway, Louis de Paor, Rónán Ó Snodaigh, Andrias de Staic, Tadhg Mac Dhonnagáin.
Steip na hEoráise
mion|Crios Steip na hEoráise Is í Steip na hEoráise, ar a dtugtar an Steip Mhór nó na steipeanna freisin, ná éiceachóras steipeach ollmhór na hEoráise, san bithóm féaraigh mheasartha, sabhánaí, agus scrobarnaí. Síneann sí ón mBulgáir, an Rómáin, an Mholdóiv, an Úcráin, Iarthar na Rúise, an tSibéir, an Chasacstáin, Xinjiang, an Mhongóil, agus an Mhanchúir, le mór-eachtarchríoch amháin, an steppe Phanónach nó Puszta, atá lonnaithe san Ungáir den chuid is mó.
Picture This
Is banna ceoil as Baile Átha Í, Contae Chill Dara, é Picture This. Tháinig an banna le chéile sa bhliain 2015.
2016: Picture This EP agus The Journey Starts Here Tour
D'eisigh Picture This a gcéad SL Picture This EP ar an 12 Lúnasa 2016. Chuaigh sé go uimhir a 1 in Éirinn. Roimhe sin tháinig a gcéad singil "Take my Hand" amach agus shroic sé uimhir a 21 in Éirinn. Dhíol an banna a gcéad seó amach. Ar dtús bhí an seó sin ag an ionad Grand Social i mBaile Átha Cliath ach nuair a dhíol sé amach bogadh chuig The Academy.
D'fhógair an an camchuairt na hÉireann le 22 dáta in Earrach 2016. Ba The Journey Starts Here Tour ainm den chamchuairt. Díoladh amach na gac in Éirinn. Rinne siad a gcéad seó i Nua-Eabhrac ar an 18 Lúnasa 2016. Rinne an banna a chéad cuma ar The Late Late Show ar an 2 Meán Fómhair 2016 ag canadh "Take My Hand". Bhí siad mar chuid de na ceoltóirí ag An Phicnic Leictreach 2016. Rinne siad dhá seó saor in Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha, an chéad cheann ar an 20 Deireadh Fómhair 2016 ag McGettigans in Abu Dhabi agus an dara cheann ar an lá tar éis ag The Baggot, JLT i Dubai.
2016-2017: Camchuairteanna 2017 agus Picture This albam
Ar an 22 Samhain 2016, d'fhógair an dísread a dara camchuairt Camchuairt 2017 le dátaí i mBéal Feirste, Londain, Birmingham agus Glaschú. Díoladh amach gach dáta. Bhuaigh siad gradam ceoltóir na bliana 2016 ar Joe.ie. Rinne siad a gcead seó san Eoraip ag an Eurosonic Musical Festival san Ísiltír ar an 12 Eanáir 2017. Fógraíodh ar an 5 Meitheamh 2016 go mbeadh camchuairt sa Riocht Aontaithe. UK Tour is ainm don camchuairt. Fógraíodh a gcéad camchuairt i Meiriceá Thuaidh North American Tour, le dátaí sna Stáit Aontaithe agus i gCeanada. Bhí Picture This mar chuid de na ceoltóirí ag Longitude 2017 ag dul ar an stáitse ar an 14 Iúil.
D'eisigh Picture This singil nua "Never Change" ar an 9 Bealtaine 2017 agus chuaigh sé go uimhir a 41 in Éirinn. D'fhógair an dísread ar an 19 Meitheamh 2017, go mbeadh a gcéad albam Picture This eisithe ar an 25 Lúnasa 2017. Ar an 2 Iúil, fógraíodh an traicliosta don albam. Fógraíodh ar an 15 Lúnasa, go mbeadh Picture This ag tacaíocht le Niall Horan ar a chamchuairt Flicker Sessions 2017 i Londain ar an 31 Lúnasa 2017 agus i Stócólm ar an 3 Meán Fómhair 2017. Ar an 25 Lúnasa 2017, chuaigh "Addicted to You" díreach go uimhir a 34 in Éirinn. Chuaigh an t-albam díreach go uimhir 1 in Éirinn. Rinne siad a ndara cuma ar The Late Late Show ar an 1 Meán Fómhair, 2017, ag canadh "Never Change".
2018–: MDRN LV
D'eisigh an dísreach singil darbh ainm "This Morning" ar an 23 Márta 2018 agus chuaigh sé díreach go uimhir 6 in Éirinn. Ar an 15 Meitheamh 2018, d'eisigh siad an singil "When We Were Young". Tá leagan Gaeilge air i measc na hamhráin ar an albam Ceol 2018 faoin ainm "Is Sinne Óg". Ar an 17 Deireadh Fómhair 2018, d'fhógair siad a ndara halbam MDRN LV agus d'eisigh siad an singil "One Drink". Beidh siad ag dul ar a ndara chamhchuairt ina bpríomhaíonna.
Gradaim
Bhuaigh siad gradam ceoltóir na bliana 2016 ar Joe.ie.
Frith-Reifeirméisean
deas|250px|thumb|Frith-Reifeirméisean Ré i stair na Críostaíochta ab ea an Frith-Reifeirméisean. Ag am an Reifirméisin, d’admhaigh go leor Caitlicigh go raibh lochtanna ar an Eaglais ach ní raibh sé i gceist acu dul chomh fada is a chuaigh Martin Luther chun cúrsaí a athrú. Dúirt an Pápa Pól III go raibh gá le leasuithe.
Chuir sé tús le Comhairle Thrionta (1545-1563). Rinne an Chomhairle seo roinnt socraithe faoi dóigh ar cheart an Eaglais a reáchtáil agus cén dóigh ar cheart sagairt a thraenáil.
I ndiaidh Comhairle na hEaglaise i Trent, chuir An Róimh an-mhuinín sna hÍosánaigh agus sna Caipisínigh leis an fhrith-refirméisean a chur i bhfeidhm.
Keiko Fujimori
Is riarthóir agus polaiteoir Peiriúch í Keiko Sofía Fujimori Higuchi (sa tSeapáinis: フジモリケイコ [Fujimori Keiko]) a rugadh ar 25 Bealtaine 1975 i Líoma, Peiriú. Bhí ina Céad Bhean ar Pheiriú ó 1994 go 2000, na blianta a raibh a athair, Alberto Fujimori, ina uachtarán, agus ansin ina ball ar son Líoma i gComhdháil na tíre ó 2006 go 2011. Tá sí i gceannas ar an Fuerza Popular, páirtí polaitiúil i bhfad amach ar an eite dheas.
Slat Dhubh
thumb|Sarah Clarke in éadaí na Slaite Duibhe (2019). deas|mion|Caracatúr ó Vanity Fair den Aimiréal Sir Augustus WJ Clifford, 1ú Bt, mar an tSlat Dhubh. Is oifigeach i bparlaimintí roinnt tíortha de chuid Chomhlathas na Breataine é an tSlat Dhubh (ar a dtugtar go hoifigiúil Lady Usher of the Black Rod nó, más fireann é, an Gentleman Usher of the Black Rod). Eascraíonn an post i dTeach na dTiarnaí i bParlaimint na Ríochta Aontaithe. Tá an chéim cosúil leis an gceann ar a dtugtar sáirsint na n-arm i gchuideachtaí eile.
Liosta de charachtair Ros na Rún (1996)
Sobaldráma Gaeilge atá á chraoladh ar TG4 (TnaG) ó 3 Samhain 1996 ar aghaidh é Ros na Rún. Is liosta é seo de charachtair Ros na Rún. Bhí na carachtair seo ar an seó den chéad uair sa bhliain 1996. Is é seo an chéad bhliain den chlár.
Jason Ó Direáin
Rinne Jason Ó Direáin (Ciabhán Ó Murchú) a chéad cuma sa bhliain 1996. D'fhág sé ar an 11 Bealtaine 2018.
Rita O'Connor
Rinne Rita O'Connor (Bríd Ní Neachtain) a céad cuma sa bhliain 1996.
Eimear O'Connor
Rinne Eimear O'Connor (Seóna Tully agus Gráinne Ní Dhubhda) a céad cuma sa bhliain 1996.
Caitríona Ní Loideaín
Rinne Caitríona Ní Loideaín (Máire Eilis Ní Fhlatharta) a céad cuma sa bhliain 1996.
Is máthair Maeve Ní Ríordáin í. Bean í Caitríona atá faiseanta, téisiúil, meabhrach agus uaillmhianach ach go bhfuil tréith an leithleachais inti chomh maith. Mar gheall ar an leithleachas sin, is minic léi a bheith mífhoighneach, colgach agus géar. Moltaí is fearr a fhuaraíonn í agus is maith léi bronntanais. Measann Caitríona gurb í féin atá i lár an aonaigh cibé áit ina mbíonn sí. Éiríonn sí teasaí in amanna agus cuirfidh sí a hingne ionat má théann tú ar strae.
Tadhg Ó Direáin
Rinne Tadhg Ó Direáin (Macdara Ó Fatharta) a chéad cuma sa bhliain 1996.
Is athair Jason O'Conner é agus Eoin Farren é. Tá sé pósta le Frances Uí Direáin. Is é Tadhg an rógaire i Ros na Rún. Tá a fhios aige go díreach céard atá uaidh agus cén chaoi lena fháil. Is breá leis a bheith ag dul sa seans agus tá sé sásta feall a dhéanamh ar a mhuintir agus ar a chairde más é sin an bealach leis an rud atá uaidh a fháil. Mar gheall ar a leithleachas, gortaíonn sé na daoine is gaire dó. Tá sé diongbháilte ar a chuid cumhachta a choinneáil ar aon bhealach is gá, dúnmharú san áireamh.
Níl aon duine in ann a chroí a bhogadh ach iad sin is gaire dó.
Máire Uí Conghaile
Rinne Máire Uí Conghaile (Máire Uí Dhroighneáin) a céad cuma sa bhliain 1996.
Peadar Ó Conghaile
Rinne Peadar Ó Conghaile (Joe Steve Ó Neachtain) a chéad cuma sa bhliain 1996. Fuair sé bás san Ionad Phobail ar an 15 Meán Fómhair, 2016.
Liosta de charachtair Ros na Rún (1998)
Sobaldráma Gaeilge atá á chraoladh ar TG4 (TnaG) ó 3 Samhain 1996 ar aghaidh é Ros na Rún. Is liosta é seo de charachtair Ros na Rún. Bhí na carachtair seo ar an seó den chéad uair sa bhliain 1998.
Liaquat Ali Khan
Bhí Liaquat Ali Khan (Urdúis: لِیاقت علی خان‎ ; 1 Deireadh Fómhair 1895 – 16 Deireadh Fómhair 1951)  ina Phríomh-Aire ar an bPacastáin, an chéad duine sa phost, ó 1947 go dtí gur fheallmharaíodh é. Tá aithne air chomh maith mar  Quaid-e-Millat  (ceannaire an náisiún) agus Shaheed-e-Millat (Urdúis: شہِیدِ مِلّت‎ mairtíreach an náisiún),
Saol
Céimí de chuid an Choláiste Angla-Oirthearaigh Mhahamadaigh ba ea é (Ollscoile Mhahamadach Aligarh anois, áit a bhfuair sé BSc Eol Pol; LLB sa bhliain 1918). Fuair sé máistreacht ó Ollscoil Áth na nDamh (Coláiste Exeter) ina dhiaidh sin. Glaodh chun an Bharra air i gCumann Onórach an Teampaill Laistigh sa bhliain 1922.
Mar aon lena chomhghleacaí gairmiúil (agus comhghleacaí páirtí ina dhiaidh sin) Mohammed Ali Jinnah, thosaigh sé mar dhuine a thacaigh le Comhdháil Náisiúnta na hIndia agus chríochnaigh sé mar cheannaire ar an Léig Mhoslamach.
Bhí sé chun tosaigh mar pharlaiminteoir sna Cúigí Aontaithe agus i gComhthionól Reachtaíochta an Láir agus rinneadh ball ríthábhachtach d'ardcheannaireacht na Léige Moslamaí.
Ceannaire an rialtais
clé|mion|178x178px|Ali Khan timpeall 1940 Bhí Ali Khan ina Phríomh-Aire ar an bPacastáin ó bunaíodh í, i mhí Lúnasa 1947, tar éis do Jinnah bás a fháil.
Dréachtaigh Ali Khan agus a chomhghleacaithe "Rún na gCuspóirí" ; Is cuid de bhunreacht na Pacastáine é fós. Ghlac An Tionól Bunreachta leis ar an 12 Márta 1949. clé|mion|207x207px|1945 Baisteadh an "Magna Carta" ar Rún na gCuspóirí níos déanaí. Is leagann síos an tsamhail bhunúsach de phoblacht Ioslamach é. Ach tá an Rún ina hábhar easaontais ón am sin anall idir na fórsaí polaitiúla atá in iomaíocht le chéile sa tír.
Bhí Ali Khan ag streachailt an t-am go léir le smacht a choinneáil ar pholaitíocht fhaicseanach an stáit nua, Bhí na cúrsaí ag dul sa mhuileann air, mar shampla, le heasaontas maidir leis an saghas bunreachta don tír nua, le stádas na mionlach reiligiúnach sa tír, an gaol idir an Phacastáin Thoir agus an Phacastáin Thiar, srl.
Feallmharú
link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Jinnah_Mausoleum_(cropped).JPG|clé|mion|150x150px|Curtha i Mazaar e Quaid (másailéam), [[Karachi in éineacht le Jinnah]] Bhí comhchealga míleata ann chun Ali Khan a chur as cumhacht.
Gabhlán simléir
Is éan é gabhlán simléir. Is baill d'fhine na Apodidae é. .
Liaquat Ali Khan
Feallmharú
Chuathas i mbun comhcheilge chun é a mharú i 1951, an "chomhcheilg Rawalpindi". Ach gabhadh an lucht comhcheilge.
Cúpla lá níos déanaí, bhí Ali Khan ag labhairt i gCompany Bagh, Rawalpindi, os comhair 100,000 duine ar an 16 Deireadh Fómhair 1951 nuair a caitheadh é. Feallmharfóir proifisiúnta a mharaigh é, duine darb ainm Said Akbar as an Afganastáin. Ní fios fós céard ba bhunchúis leis an ionsaí.
An Ráth, Contae Chorcaí
Baile i gCorcaigh na hÉireann is ea Ráth Luirc nó An Ráth (Béarla: Charleville ).
Daoine Cáiliúla
Is as Ráth Luirc do Seán Clárach Mac Domhnaill (1691–1754), Príomhfhile na Mumhan.
Aung San Suu Kyi
Is polaiteoir í Aung San Suu Kyi, a rugadh ar an 19 Meitheamh 1945 i Rangún. Bhí Maenmar á rith aici - is cosúil - ó 2016, go dtí Eanáir 2021. Ba ghníomhaí í ar son an daonlathais agus ceannaire ar an Léig Náisiúnta ar son an Daonlathais. Ba phríosúnach coinsiasa iomráiteach agus tacadóir na frithbheartaíochta síochánta í roimh 2016.
Tharla "Glanadh eitneach" sa tír sa bhliain 2017. I mí Eanáir 2021, ghlac an t-arm i Maenmar seilbh ar riaradh na tíre agus cuireadh Aung San Suu Kyi as oifig.
Saol pearsanta
Rugadh Aung San Suu Kyi ar an 19 Meitheamh 1945. Bhunaigh a hathair, Aung San, arm nua-aimseartha Bhurma agus rinne sé idirbheartú ar son neamhspleáchais Bhurma ón Ríocht Aontaithe i 1947; feallmharaíodh é ag a iomaitheoirí an bhliain chéanna. Ba í an tríú páiste ina clann. Tá a hainm díorthaithe ó ainmneacha triúr ina clann: “Aung San” óna hathair, “Kyi” óna máthair agus “Suu” óna seanmháthair.
Is minic a ghlaotar Daw Aung San Suu Kyi uirthi; ní cuid dá hainm é Daw, ach is ainm ómósach é le haghaidh ban uasal urramach chiallaíonn “aintín” go litriúil. Go diongbháilte, is ionann a hainm tugtha agus a hainm iomlán, ach is féidir Bean Suu Kyi nó an Dr. Suu Kyi a rá, mar leis na siollaí sin, is féidir idirdhealú a dhéanamh idir Aung San Suu Kyi agus a hathair, Ginearál Aung San. D’éirigh sí aníos lena máthair, Khin Kyi, agus a beirt deartháir, Aung San Lin agus Aung San Oo in Yangon. Bádh an deartháir ceanáin, Aung San Lin, i dtimpiste linne nuair a bhí sí ocht mbliana d’aois. Rinne a deartháir is sinne imirce go San Diego, California, agus ghlac sé saoránacht na Stát Aontaithe. Oileadh Suu Kyi i scoileanna Caitliceacha Sasanacha ar feadh formhór a hóige i mBurma.mion|22 Márta 2012|cléTháinig Daw Khin Kyi chun suntasachta mar phearsa pholaitiúil sa rialtas nua Burmach. Rinneadh ambasadóir Bhurma san India di i 1960, agus lean Aung San Suu Kyi í ansin. Grádaíodh í ó Choláiste Bhantiarna Shri Ram i nDeilí Nua i 1964. Lean Aung San Suu Kyi ar aghaidh lena hoideachas i gColáiste Naomh Aodh, Oxford, agus bhain sí amach céim B.A. i bhfealsúnacht, Polaitíocht agus Eacnamaíocht i 1969 agus Tráchtas i Scoil an Léinn Oirthearach agus Afracach, Ollscoil Londan i 1985. D’oibrigh sí freisin le haghaidh rialtais Aontais Mhaenmar. I 1972, phós Aung San Suu Kyi an Dr. Michael Aris, scoláire ar an gcultúr Tibéadach, a bhí ina chónaí sa Bhútáin. An bhliain dár gcionn rugadh a céad mac, Alexander, i Londain; rugadh a dara mac, Kim, in 1977. Is Búdaí Teireaváda í.
Tús lena saol sa pholaitíocht
D’fhill Aung San Suu Kyi ar Bhurma i 1988 chun cúram a thabhairt dá máthair bhreoite. Tharla sé mar chomhtheagmhas gur chríochnaigh an ceannaire fadtéarmach den bPáirtí Sóisialach ceannasach, Ginearál Ne Win, a thréimhse i gceannas an bhliain chéanna. Ba é an toradh a bhí air sin ná gur tharla agóidí móra ar son an daonlathais ar 8 Lúnasa 1988 (8-8-88, deirtear gur lá rathúil an lá sin), agus cuireadh na hagóidí faoi chois go foréigneach. Ghlac giunta míleata nua seilbh ar an gcumhacht.mion|2013|cléSpreag modh síochánta Mahatma Gandhi agus níos mó ná sin, coincheapa Búdaíocha Aung San Suu Kyi baint a bheith aici le polaitíocht chun oibriú ar son an daonlathais. Chuidigh sí an Léig Náisiúnta ar son an Daonlathais a bhunadh ar an 27 Meán Fómhair 1988, agus cuireadh í faoi choinneáil ina teach ar an 20 Iúil 1989. Ofráladh saoirse di dá bhfágfadh sí an tír, ach dhiúltaigh sí. clé|mion|2016 agus [[Barack Obama|Obama ag éisteracht léi]] Is é ceann dá hóráidí is iomráití ná an óráid “Saoirse ón Eagla”, a thosaíonn mar a leanas: mion|ina "laoch", 2014|clé
2007 agóidí in aghaidh an rialtais
Thosaigh agóidí, a bhí treoraithe ag manaigh Bhúdaíocha, ar an 19 Lúnasa 2007 i ndiaidh méadú mór i bpraghas an bhreosla, agus lean siad ar aghaidh gach lá, in ainneoin go raibh bagairt chniogbheartaíocht an airm.
"Príomh-aire'
Reáchtáladh olltoghchán sa bhliain 2015. Ach ní raibh cead ag an nach mór milliún Moslamach Rohingya, a bhfuil cónaí orthu in iarthar Maenmar, páirt a ghlacadh sa toghchán seo.
Bhí an lá le Aung San Suu Kyi ar 10 Samhain 2015
Ghlac an deachtóireacht mhíleata le bua páirtí Aung San Suu Kyi, an Conradh Náisiúnta ar son an Daonlathais.
Ar an 6 Aibreán 2016, ceapadh Aung San Suu Kyi mar "State Counsellor" nó príomhaire. clé|mion|agóidí i Maenmar, 2021
Coup d'état, 2021
Ar 1 Feabhra 2021, ghlac an t-arm i Maenmar seilbh ar riaradh na tíre. Cuireadh Aung San Suu Kyi faoi ghlas. Dúirt an t-arm go raibh an toghchán a reachtáileadh sa tír i mí na Samhna 20200 'lochtach'.
Bhí staid éigeandála fógraithe sa tír 'go ceann tamaill' ach níor thug an ceannasaí airm, Min Aung Hlaing, aon leide maidir le cén uair a thiocfadh deiridh leis, agus go reachtáilfí toghchán nua.
Cúlra
Creideann na saighdiúirí go bhfuil sé de cheart acu a bheith faoi réim de bharr a ndiansaothair agus a bhfulaingíonn siad ar son a dtíre. Creideann siad i ‘mbealach Burmach’ ar leith atá naimhdeach do pholateoirí agus do pháirtithe. Níl sna heasaontóirí agus i lucht déanta léirsithe ach brabúsaithe leisciúla. Seo é an dearcadh a fhágann na ginearáil scoite amach ón bpobal.
Iarmhairtí
Bhí beartas an airm in aghaidh Aung San Suu Kyi cáinte ag Ard Rúnaí na Náisiún Aontaithe, Antonio Guterres, ag iarraidh go gcuirfí i bhfeidhm toil na ndaoine mar a léiríodh é sa toghchán sa bhliain 2020.
Dúirt an tAire Gnóthaí Eachtracha,Simon Coveney, go raibh an coup 'frithdhaonlathach', 'gur chóir dul siar air láithreach' agus go dtugann an coup an tír ar ais ag na laethanta dorcha roimh 2011.
Onóracha
Bhuaigh Aung San Suu Kyi Duais Rafto agus Duais Sakharov ar son Saoirse Smaointeoireachta i 1990 agus Duais Nobel na Síochána sa bhliain 1991.
I 1992 bhronn rialtas na hIndia duais Jawaharlal Nehru don tsíocháin uirthi le haghaidh coimhlinte síochánta faoi dheachtóireacht mhíleata.
An Namaib
clé|mion Is tír san Afraic í an Namaib. Is í Windhoek an phríomhchathair.
Stair
Ba coilíneacht de chuid na Gearmáine í an Afraic Thiar Theas sa 19ú haois.
Ar 18 Eanáir 1904 thosaigh Éirí Amach na Herero i gcoinne na nGearmánach san Afraic Thiar Theas. Cuireadh faoi chois é go cruálach, gan trócaire. Dúradh gurb é seo an chéad uileloscadh den fichiú haois agus go raibh tionchar ag an eachtra seo ar na Naitsithe. clé|mion|tirim agus te Bhain An Namaib a neamhspleáchas amach ón Afraic Theas sa bhliain 1990, agus is ceann de na tíortha is óige ar domhan í.
Liosta de charachtair Ros na Rún (1999)
Sobaldráma Gaeilge atá á chraoladh ar TG4 (TnaG) ó 3 Samhain 1996 ar aghaidh é Ros na Rún. Is liosta é seo de charachtair Ros na Rún. Bhí na carachtair seo ar an seó den chéad uair sa bhliain 1999.
Naoscach
Baineann an t-alt seo leis an speiceas coitianta Gallinago gallinago''. Má tá spéis agat sna héin ghaolmhara ar a dtugtar “naoscach” freisin, féach Gallinago agus Naoscach bhídeach.'' Is lapaire beag téagartha é an naosach (Gallinago gallinago), agus is as an Sean-Domhan ó dhúchas é. Tugtar gabhairín reo, gabhar oíche, agus meannán aeir air freisin. Ciallaíonn an t-ainm eolaíoch gallina, "cearc" agus an iarmhír -ago, "cosúil le" sa Nua Laidin. Is baill d'fhine na Scolopacidae iad.
Is í an ghnáthóg phóraithe a bhíonn acu ná riasca, portaigh, tundra agus móinéir fliucha ar fud thuaisceart na hEorpa agus thuaisceart na hÁise. Éin imirceacha is ea iad, agus caitheann éin Eorpacha an geimhreadh i ndeisceart agus in iarthar na hEorpa agus san Afraic (ó dheas go dtí an Meánchiorcal), agus bogann imircigh na hÁise] go dtí deisceart trópaiceach na hÁise. Ceapadh tráth gur an speiceas céanna é an naoscach Wilson (Gallinago delicata) ó Mheiriceá Thuaidh, ach tá sé liostaithe mar sin i réimse sean-treoirleabhar.
Poblacht Mhósaimbíc
Is tír san Afraic í Poblacht Mhósaimbíc. Is í Maputo an phríomhchathair. Is iar-choilíneacht de chuid na Portaingéile í. Tá sí 801,590 ciliméadar cearnach ar achar, agus meastar go raibh breis is 22 milliún duine ina gcónaí sa tír sa bhliain 2010.
Günter Wallraff
Scríbhneoir agus iriseoir Gearmánach is ea Hans-Günter Wallraff, nó Günter Wallraff (rugadh an 1 Deireadh Fómhair 1942), mar is gnách dó a chuid scríbhinní a shíniú. Thuill sé clú agus cáil dó féin ó na seascaidí anuas mar iriseoir fiosraitheach, agus é ag obair ar chúla téarmaí agus faoi ainm bréige do chomhlachtaí a rabhthas i ndrochamhras fúthu nach raibh siad ag urramú an dlí nó na dea-bhéasaíochta. Ina measc siúd, bhí an comhlacht miotalóireachta Thyssen AG, an comhlacht mearbhia McDonald's, an comhlacht árachais Thyssen, agus an nuachtán Bild-Zeitung.
Poblacht Mhósaimbíc
Tá Mósaimbíc ag críochantaíocht leis an Maláiv, an tSaimbia, an tSiombáib, agus an Tansáin. Tá dhá oileán de chuid Mhósaimbíce, Oileán Chizumulu agus Oileán Likoma, suite i Loch na Maláive, ionas go bhfuil siad timpeallaithe ag uiscí na Maláive ó gach taobh.
Ní raibh Machel ábalta geilleagar na tíre a choinneáil ag imeacht, áfach, agus an tír ag titim as a chéile de dheasca na cogaíochta. Ní raibh sé in ann ach na cathracha ar fud an chósta a choinneáil faoi smacht, áfach, agus treallchogaithe RENAMO ag rith damhsa faoin tuath. Sa bhliain 1983, d'admhaigh Machel nach raibh ag éirí leis na polasaithe Marxacha, agus go gcaithfí geilleagar margaidh a thabhairt isteach agus leasuithe polaitiúla a chur i gcrích. Trí bliana ina dhiaidh sin, áfach, fuair Machel bás tobann i dtimpiste eitleáin. Creidtear go raibh lámh ag fórsaí slándála na hAfraice Theas sa timpiste seo.
Triasach
Is tréimhse gheolaíoch í an Triasach nó an Tréimhse Thriasach, a shíníonn, a bheag nó a mhór, idir 251 go 199 Mya (milliúin bliain ó shin).
Poblacht Mhósaimbíc
Tháinig Joaquim Chissano i gcomharbas ar Machel, agus chuir seisean tús le comhchainteanna síochána le RENAMO. Sa bhliain 1990, tháinig daonlathas ilpháirtithe i bhfeidhm go hoifigiúil, nuair a reachtaíodh bunreacht nua. Mhair an cogadh cathartha go dtí an bhliain 1992, áfach.
mion|300 px|clé|Cnoc Mourresse agus feirmeacha ina aice Gurué, i dtuaisceart na tíre
Triasach
Bhí tús agus deireadh tréimhse an Triasaigh sonraithe de thoradh ar teagmhas díobhaidh an Pheirmigh agus an Iúrasaigh.
Le linn tréimhse an Triasaigh, taispeánann an beathra muirí agus an beathra ilchríochach (na talún) scaipeadh oiriúnaitheach, ag tosnú tar éis díobhadh an Pheirmigh, nuair a bhí an bithsféar bocht in éagsúlacht bhitheolaíoch.
Ardeaglais Ard Fhearta
Is ardeaglais suite i gContae Chiarraí í Ardeaglais Ard Fhearta. Deirtear gur bhunaigh Naomh Breandán an eaglais agus de réir dealramh gur bhunaigh sé Ard Eaglais Cluain Fearta, i lár tíre, freisin. B'fhéidir nach comhtharlú an cosúlacht idir na hainmeacha. Tá fuinneog iontach ón tríú haois déag ann agus sraith thaibhseach de naoi bhfuinneog chaola sa bhalla ó dheas.
Cangarú crainn liath
Ainmhí is ea an cangarú crainn liath (dendrolagus inustus).
Aimsítear i bhforaoisí bunchnoic i dtuaisceart agus in iarthar na Nua-Ghuine é, agus tá sé dúchasach do roinnt de na hoileáin amach ón gcósta.
Fásann siad 75-90 cm (30-35 orlach) ar airde, le meáchan idir 8 agus 15 kg (18-33 punt). Tá na cinn fhireannacha i bhfad níos mó ná na mná.
Pápa Innocentius XIII
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Innocentius XIII.
Trá na Beannaí
Stair
clé|mion|Cuimhneachán Casement Go luath maidin Aoine an Chéasta 1916 (21 Aibreán 1916), tháinig Ruairí Mac Easmainn i dtír ar Thrá na Beannaí tar éis dóibh an fomhuireán Gearmánach, inar thaistil sé ón Ghearmáin, a fhágáil. Theip ar a n-iarrachtaí castáil leis an long Aud, ar a raibh lastas 20,000 raidhfil, 10 meaisínghunna agus 1,000,000 urchar a bhí le tabhairt i dtír d’Éirí Amach na Cásca. clé|mion D’fhan Mac Easmainn, a bhí breoite agus tnáite i ndiaidh an aistir fhada, ag Dún Mhic Cionnaith. Gabhadh Mac Easmainn agus cuireadh i bpríosún i Sasana é.
An Scoil
Baile i gContae Chorcaí in Éirinn is ea an Scoil (Schull nó Skull as Béarla).
Stair
Dúnmharaíodh Sophie Toscan du Plantier sa cheantar sa bhliain 1996.
Uiscerian
Cainéal saorga le huisce a iompar. Thóg na Rómhánaigh na mílte ciliméadar d'uiscerianta chun uisce a thabhairt dá mbailte. I bhfoirm droichead atá cuid acu, agus maireann samplaí mórthaibhseacha fós, cosúil leis an bPont du Gard i Nîmes na Fraince.
Uiscedhath
mion|Mionphortráid de [[Robert Emmet, uiscedhath ar eabhar]] Péinteáil ina n-úsáidtear dathanna atá measctha le meán atá intuaslagtha in uisce, cosúil le guma arabach. D'úsáidtí é sa tsean-Éigipt, an tsean-Sín, agus i léiriú lámhscríbhinní sa Mheánaois. Ní ghlactar le teampara ná guais mar fhíoruiscedhathanna, de bhrí go mbraitheann siad ar leachtdathanna tréshoilseacha ar pháipéir throma speisialta, bíodh siad bán nó bándaite go héadrom. Máistrí uiscedhatha ab ea Thomas Girtin (1775-1802), John Cotman (1782-1842) agus Joseph Turner (1775-1851). mion|Cloigtheach Cluana, uiscedhath le [[Edward Fanshawe, 1856]] mion|Foireann péinteála uiscedhath
Virtuti Militari
Is é Virtuti Militari an suaitheantas is airde luach is féidir a bhronnadh ar shaighdiúir Polannach ar son a chrógachta i bhfianaise an namhad. B'é Stanisław August Poniatowski, Rí deireanach na Polainne, a chuir tús leis an mbonn seo sa bhliain 1792, ach cuireadh ar neamhní é nuair a d'fhorghabh na comharsana an Pholainn i ndeireadh na hochtú haoise déag. Ina dhiaidh sin, athchruthaíodh agus neamhníodh é de réir cé acu a bhí ag éirí leis na Polannaigh a saoirse a bhaint amach nó nach raibh.
Áth Tí an Mheasaigh
Is sráidbhaile é Áth Tí an Mheasaigh atá suite i gContae Mhaigh Eo.
Guilbnín gobghearr
Is éan é an guilbnín gobghearr. Is baill d'fhine na Scolopacidae iad.
Tigh Molaige
Sráidbhaile in iardheisceart Chontae Chorcaí in Éirinn is ea Tigh Molaige.
An Baile Glas, Contae Mhaigh Eo (Ceara)
Is sráidbhaile é An Baile Glas atá suite i gContae Mhaigh Eo.
Uiscí mianraí
Screamhuiscí a tharlaíonn go nádúrtha, a mbíonn tiúchan láidir mianraí iontu, tuaslagtha as na carraigeacha a sreabhann siad tríothu. Creidtear go mbíonn airíonna míochaine acu, agus is féidir iad a ól nó folcadh iontu, ag brath ar a gcomhdhéanamh.
Sochtheangeolaíocht
mion Brainse den teangeolaíocht is ea an tsochtheangeolaíocht a dhéanann staidéar ar an dóigh a mbíonn an tsochaí, caighdeáin agus normanna na sochaí, an cultúr, an comhthéacs agus an cineál iompraíochta a mbítear ag súil leis uait ag imirt a dtionchair ar an teanga agus ar an úsáid a bhaintear as an teanga.
Hattiesburg, Mississippi
Is cathair de chuid stát Mississippi, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í Hattiesburg. Tá timpeall is 46,626 (2011) duine ina gcónaí sa chathair. Tá an chathair suite i gcontaetha Forrest agus Lamar. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1882. Tá Johnny DuPree ina mhéara.
Sochtheangeolaíocht
Cúis spéise don tsochtheangeolaí is ea freisin na difríochtaí atá inaitheanta ar na canúintí a labhraíonn dreamanna éagsúla nach ionann iad ó thaobh saintréithe sóisialta de, cosúil leis an dúchas, an reiligiún, an stádas sóisialta, an gnéas, an t-oideachas agus araile, agus conas a aithnítear ionad an duine sa tsochaí ar na difríochtaí cainte agus canúna.
Cosúil leis an dóigh a mbíonn an chaint difriúil in áiteanna difriúla (na canúintí i gciall cheart an fhocail sin "canúint", is é sin, na canúintí áitiúla nó réigiúnda), bíonn canúintí éagsúla ag dreamanna éagsúla sa tsochaí, agus is iad na canúintí seo - na canúintí sóisialta - is ábhar taighde don tsochtheangeolaíocht.
Trujillo
Trujillo an phríomhchathair agus an chathair is mó i roinn La Libertad. Tá daonra 914,554 áitritheoir ann de réir mheastachán na hInstitiúide Náisiúnta Sonraí agus Faisnéise (INEI).
Is í an chathair núicléas an cheantair cathrach ar a dtugtar Metropolitan Trujillo; a chomhtháthaíonn le naoi gceantar 20, lena n-áirítear an ceantar gan ainm, cathair rialtas na cathrach agus an réigiúin, mar an ceann is tábhachtaí agus is mó daonra i dtuaisceart Peiriú.
An Nigéir
Is tír san Afraic í an Nigéir. Is í Abuja an phríomhchathair agus Lagos an chathair is mó. Iarchoilíneacht Bhriotanach í atá suite in Iarthar na hAfraice agus 923,768 ciliméadar cearnach ann. Tá sí ag críochantacht leis an Nígir, Camarún, Sead, agus Beinin. Táirgeoir mór ola í ach tá formhór na ndaoine an-bhocht. Tá siad roinnte ina dtreibheanna, agus is minic aighneas idir Críostaithe agus Moslamaigh. Labhraítear trí príomhtheangacha dúchasacha, Yoruba, Hausa agus Igbo mar aon le chuid mhaith mionteangacha eile san tír. Úsáidtear an Béarla go forleathan ann freisin.
Bhain an Nigéir neamhspleáchas amach sa bhliain 1960, agus rialtais mhíleata is mó a bhí i réim ó shin. Bhí cogadh cathartha sa tír sna seascaidí agus fuair na milliúin bás den ocras. Aeráid theochreasach atá le fáil sa deisceart, ach tá an talamh ina fhásach beagnach sa tuaisceart mar a bhfuil cathair Jos. In ainneoin an tsaibhris uile a rinneadh as an ola tá fadhbanna móra sláinte sa tír i gcónaí.
Bhí daonra 210 milliún ann sa bhliain 2021 agus é ag fás go mear.
Baile na Cora
Is sráidbhaile é Baile na Cora atá suite i gContae Mhaigh Eo.
John Conteh
Dornálaí Sasanach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, is ea John Anthony Conteh, a rugadh ar 27 Bealtaine 1951 i Learpholl, Toxteth.
Gaborone
mion|Gaborone Príomhchathair na Botsuáine is ea Gaborone. Tá an chathair suite in oirdheisceart na tíre. Tá 186,000 duine ina gcónaí i nGaborone (meastachán 2001).
Sunderland Association Football Club
Club peile atá suite i Sunderland, Sasana is ea Sunderland Association Football Club. Tá an fhoireann ag imirt sa Premier League i Sasana, agus is é Stadium of Light a staid baile. Is é Martin O'Neill traenálaí na foirne.
Without (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an dara heipeasóid, "Without" den ochtú sraith The X-Files ar an 12 Samhain 2000. Scríobh Chris Carter an eipeasóid seo. D'fhéach 15.1 milliún duine ar an eipeasóid.
Muine Chonalláin
Is sráidbhaile é Muine Chonalláin atá suite i gContae Mhaigh Eo.
Salve Regina
deas|250px|thumb|[[Muire]] Paidir de chuid na Críostaíocht a is ea Salve Regina.
Cabúl
Is í Cabúl (Peirsis: کابل) an phríomhchathair agus an chathair is mó san Afganastáin. Tá sí suite in aice leis an abhainn Cabúl, agus 1,800 méadar thuas sna sléibhte. Tá idir 2 agus 4 milliún duine ina gcónaí ann. Cosúil leis an tír féin, cónaíonn a lán saghsanna daoine éagsúla sa chathair - Paistigh, Táidsíceastánaigh agus Hazara.
The Middle (séasúr 2)
Craoladh an dara sraith The Middle idir Meán Fómhair 22, 2010 agus Bealtaine 25, 2011 ag tosú le "Back to School".
An Pointe
mion|333x333px|2 Iúil 2008 Is baile Chontae an Dúin é An Pointe nó Rinn Mhic Giolla Rua (Béarla: Warrenpoint) cois Loch Cairlinn. Tá 7000 duine ina gcónaí ann.
Stair
Ar an 27 Lúnasa 1979 maraíodh 18 saighdiúir as Arm na Breataine agus sibhialtach amháin sa Chaol Uisce le linn na dTrioblóidí.
SSL
Is prótacal é Secure Sockets Layer (SSL) a dhearaigh Netscape Communications Corporation, údar an bhrabhsálaí cáiliúla Netscape Navigator, le haghaidh cumarsáid daingean ar an Idirlíon. Tháinig an leagan 3.0 amach i 1996, agus úsáideadh é mar bhunús forbartha don prótacal Transport Layer Security (TLS). Is prótacal caighdeánach é TLS ón IETF a bhfuil a sainmhíniú ar fáil i RFC 2246 (The TLS Protocol Version 1.0).
Cuan Dor
Baile i gContae Chorcaí in Éirinn is ea Cuan Dor.
An Droim
Baile fearainn i gContae Ros Comáin is ea An Droim (Drum as Béarla). Is pobal tuaithe é an Droim i ndeisceart Ros Comáin. Níl sé ach dhá mhíle taobh thiar de lár Bhaile Átha Luain. Tá an t-ionad pobail suite sa Chrannach, baile fearainn a bhí ar cheann de sheacht gceantar Ghaeltachta i gContae Ros Comáin de réir Acht na dTithe (Gaeltacht) 1929.
Liosta de charachtair Ros na Rún (2001)
Sobaldráma Gaeilge atá á chraoladh ar TG4 (TnaG) ó 3 Samhain 1996 ar aghaidh é Ros na Rún. Is liosta é seo de charachtair Ros na Rún. Bhí na carachtair seo ar an seó den chéad uair sa bhliain 2001.
Billie Holiday
Amhránaí Meiriceánach Afracach ab ea Billie Holiday a rugadh Eleanora Fagan ar 7 Aibreán, 1915 i bhPhiladelphia Pennsylvania agus a fuair bás ar an 17 Iúil, 1959.
Gabhlán bánlíoch
Is éan é gabhlán bánlíoch. Is baill d'fhine na Apodidae é. .
Ráth Ara
Sráidbhaile i gContae Ros Comáin in Éirinn is ea Ráth Ara.
Soiscéal Eoin
thumb|280px|clé|Soiscéal Eoin, [[Leabhar Cheanannais]] Is leabhar sa Bhíobla agus sa Tiomna Nua é Soiscéal Eoin.
Caisleán Dhún Baoi
Is caisleán suite i gContae Chorcaí é Caisleán Dhún Baoi.
Gansu
Cúige is ea Gansu (Sínis: 甘肃省, Pinyin: Gānsù Shěng) i nDaon-Phoblacht na Síne. Tá sé suite i dtuaisceart na tíre. Tá tuairim is 30 milliún duine ina gcónaí ann. Is Han iad breis is 90% díobh.
Rannta rialacháin
Tá an Chúige Gansu roinnte ina 14 roinnt ar leibhéal an mhaoracht (Béarla: prefecture), mar a leanas seo:
Aerfort Chiarraí
Is aerfort suite i gContae Chiarraí é Aerfort Chiarraí.
Na Gleannta
Is baile beag iad na Gleannta (Glenties as Béarla), atá suite in iarthuaisceart lár chontae Dhún na nGall. Fuair an baile a ainm de réir go mbuaileann dhá ghleann le chéile san áit ina bhfuil an baile suite.
Stair
Feallmharaíodh Donncha Mac Dónaill, nó Denis Donaldson, ar 4 Aibreán 2006 sna Gleanntaí.