cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sheila Tinney
Saol
Bhain sí céim Mháistreachta ó UCD sa bhliain 1939, agus ina dhiaidh sin bronnadh scoláireacht taistil Ollscoil na hÉireann uirthi, a chuir ar chumas di dul i mbun taighde in Ollscoil Dhún Éideann in Albain. Dhá bhliain ina dhiaidh sin, sa bhliain 1941, thuill sí céim dochtúireachta faoi mhaoirseacht an fisiceoir iomráiteach Max Born. Tháinig ar chobhsaíocht laitísí chriostal ar an bhfód an tráth úd.
Agus í ar ais i mBaile Átha Cliath, thosaigh sí ag obair mar léachtóir cúnta sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath (CÓBÁC), agus bhí sí ar dhuine de na chéad trí scoláirí a cheapfar chun an institiúid úrnua, Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath (DIAS), i mí Dheireadh Fómhair i 1941. Le linn a tréimhse in DIAS d'oibrigh sí le Paul Dirac, Arthur Eddington agus Erwin Schrödinger. Chuir sí spéis mhór i bhfisic chandamach, agus scríobh sí páipéir le Schrödinger, Hideki Yukawa, agus Walter Heitler.
Ó Mheán Fómhair 1948 go Meitheamh 1949 fuair sí cead neamhláithreachta ó UCD agus d'oibrigh sí mar scoláire ar cuairt ag Institute for Advanced Study i Princeton i measc Freeman Dyson, Hermann Weyl, Harish-Chandra, agus Albert Einstein.
D'fhorbair sí an chéad cúrsa matamaitice ar mheicnic chandamach in COBÁC agus mhúin sí an t-ábhar do na glúnta de dhaltaí ann, go dtí a scor luath i 1979.
Sa bhliain 1952, phós sí Seán Tinney, iar-mhac léinn innealtóireachta a bhí aici nuair a bhí sí ina léachtóir, agus bhí triúr páistí acu, an pianódóir clasaiceach Hugh Tinney san áireamh.
Ceannródaí agus ról múnla do mhná sa saol acadúil
Sa bhliain 1900, d'éirigh leis an bhfeachtas chun glacadh le mná sa saol acadúil den chuid is mó rathúil, agus thosaigh Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath ag ligean mná isteach i 1904. Ach thug Acadamh Ríoga na hÉireann (RIA) constaicí dlíthiúla agus níor ghéill siad go dtí 1949, nuair a admhaigh siad ceathrar ban ar deireadh, agus ba í Sheila Tinney ceann acu dóibh.
Sa bhliain 2016, bhronn an RIA onóir ar Tinney lena portráid a chrochadh, chomh maith le 11 ceannairí acadúla (mná) eile, ar na ballaí. Fiú i CÓBÁC, chonaic Tinney réamhchlaonadh i gcoinne na mban. Insíonn ollamh amháin, An tOllamh Emeritus, ar eachtra ina raibh comhbhá ag Tinney léi, nuair a fuair fear níos óige ná í ardú céime ina háit, cé go raibh sí níos cáilithe. I rith a cuid ama ag UCD bhí cáil uirthi mar dhuine a thug cabhair do chomhghleacaithe mná óga a bhí ag iarraidh forbairt a chuir ar a gcuid gairmeacha.
David Cross
Is aisteoir Meiriceánach é David Cross, a rugadh sa bhliain 4 Aibreán 1964.
Cúige Uladh
Gaeilge i gCúige Uladh
Labhraítear Gaeilge mar ghnáthurlabhra phobail inniu i nGaeltacht Thír Chonaill, i gContae Dún na nGall. Tá canúint ar leith á labhairt sa chúige, agus is minic a fhaigheann Gaeilgeoirí ó chodanna eile den tír Gaeilge Uladh sách deacair le tuiscint. Bíonn scríbhneoirí an chúige ag tarraingt ar thobar na canúna seo go minic, agus a cuma le haithint fiú ar a saothar siúd nach bhfuil an teanga ó dhúchas acu. Tá meon an neamhspleáchais ag baint le Gaeilgeoirí an tuaiscirt ar dhóigheanna eile, fosta. B'é an tAthair Lorcán Ó Muirí a chuir an chéad síol leis an meon sin, nuair a bhunaigh sé Comhaltas Uladh, an eagraíocht a dhéanann gnó Chonradh na Gaeilge sa Tuaisceart.
Lampa sábhála
Gléas a bhíodh in úsáid ag mianadóirí chun an gás pléascach meatán (gal mhianaigh) a bhrath. D'fhionn Humphry Davy é i 1815. Dá mbeadh aon mheatán i láthair, d'athródh cruth na lasrach, ach bhíodh ciseal dúbailte d'uige miotail timpeall uirthi a chuireadh bac ar adhaint an gháis. Faoi seo, lampaí leictreacha is mó a bhíonn in úsáid agus brathadóirí soladstaide gáis orthu.
Cúige Uladh
Gaeilge i gCúige Uladh
Tá gluaiseacht na Gaeilge láidir i dTuaisceart Éireann, agus is í cathair Bhéal Feirste an t-aon áit amháin lasmuigh den Ghaeltacht thraidisiúnta inar éirigh leis na Gaeilgeoirí leanúnachas na teanga a chinntiú ó ghlúin go glúin agus Gaeltacht nua a bhunú.
Níl a dhath fágtha de chanúintí traidisiúnta Oirthear Uladh, áfach, cé is moite d'fhoinsí scríofa, ar nós scríbhinní agus amhráin na bhfilí ón gcuid sin den chúige. Chuala an saol Gaeilge ar fad an t-amhrán Úirchill an Chreagáin, mar shampla. B'iad Ó Méith, Oileán Reachlainne agus Gleannta Aontroma na háiteanna deireanacha ansin ina labhraítí an Ghaeilge go nádúrtha. Bhí na canúintí seo cuíosach cosúil le Gaeilge na hAlban, go háirithe canúint Oileán Reachlainne.
Tá Cúige Uladh saibhir i mbéaloideas Gaeilge, agus scéalta á n-insint sa chúige nach gcloisfí ar aon nós in aon chuid eile d'Éirinn, leithéidí na gceann faoi Bhalor nó faoi na Fomhóraigh. Díol suntais é, freisin, nach bhfuil Naomh Pádraig leath chomh tábhachtach i dtraidisiún an chúige agus atá Colm Cille, éarlamh Uladh. Tá lorg an bhéaloidis seo le haithint go soiléir ar shaothar scríbhneoirí Gaeilge an chúige, ar nós Shéamuis Uí Ghrianna agus a dheartháir, Seosamh Mac Grianna.
Scríbhneoirí tábhachtacha Ultacha eile iad Seán Bán Mac Meanman agus Aindrias Ó Baoill, nó "Fiach Fánach". B'iadsan, thar aon duine eile, a chuir Gaeilge Lár Thír Chonaill i míotar le haghaidh na nglúnta a thiocfadh ina ndiaidh. Inniu féin, tá cainteoirí dúchais ó Chúige Uladh ag saothrú na teanga ina gcuid scríbhinní liteartha, mar shampla Cathal Ó Searcaigh agus Pádraig Ó Baoighill.
Luathstair
Maireann réamhstair chúige na nUladh i seanscéalta na Rúraíochta. A bhuí leis an tseandálaíocht, tá againn samplaí de "chrónna deasghnátha", amhail is Ráth an Fhathaigh gar de Bhéal Feirste (bruach ithreach tuairim is 180 m ar trastomhas agus 4.5 m ar airde) agus dolmain sa lár.
Ba iad an Bhóinn agus a craobh-abhainn an Abhainn Dubh teorainneacha traidisiúnta an chúige mar a insítear mar shampla sa Táin Bó Cúailnge. Dar leis an staraí Francis John Byrne, is amhlaidh go raibh na hUlaidh fós i gceannas i gContae Lú chomh fada leis an Bhóinn sa luath-seachtú haois nuair a rinne Congal Cáech iarracht ar ríogacht na Teamhrach in aghaidh a athar altrama, Domhnall II. Sa bhliain 637, tharla Cath Mhagh Rátha eatarthu, agus Congal tacaithe ag Domhnall Breac Dhál Riada. Meastar gurbh é seo an cath is mó a troideadh in Éirinn riamh. Maraíodh Congal agus cuireadh an ruaig ar Dhomhnall Breac.
Sa luath-mheánaois, tháinig Cineál Eoghain d'Uí Néill an Tuaiscirt as an Aileach, agus de réir a chéile chrom siad na hUlaidh agus a gcuid críoch go dtí go raibh siad teoranta taobh thoir den Bhanna. Bhunaigh an Cineál Eoghain a ríocht i dTír Eóghain (Contae Thír Eoghain an lae inniu). I measc ard-ríthe a sleachta, bhí Aodh Fionnliath (bás 879), Niall Glúndubh (bás 919) agus Domhnall ua Néill (bás 980).
De shliocht na clainne seo a bhí Domnall Ua Lochlainn (bás 1121) agus Muirchertach Mac Lochlainn (bás 1166). Cuireadh Mhic Lochlainn as cumhacht sa bhliain 1241 ag a ngaoil, clann Uí Néill (féach 'Ó Néill'). As sin amach, bhí clú acu siúd mar an chlann Ghaelach is cumhachtaí in Ultaibh. Ba iad clann Uí Dhomhnaill as Tír Chonaill (Contae Dhún na nGall) an dara ceann is cumhachtaí ón tríú haois déag go dtí tús na 17ú haoise.
Tar éis ionradh na Normannach go déanach sa dara haois déag (1169 srl.), thit an chúige mar a bhí san oirthir faoi bharúin Normannacha, i dtús De Courcy (bás 1219), agus ina dhiaidh, Hugh de Lacy (1176–1243), a bhunaigh Iarlacht Uladh i gcontaetha Aontroma agus an Dúin.
D'éirigh an cheantar arís ina cúige Gaelach i lár na 14ú haoise, tar éis mheath Iarlacht Uladh. Tháinig clann Uí Néill chun cinn agus mhaíodar an teideal "rí Uladh", i dteannta leis an Láimh Dhearg. Aontaíodh arís na tuatha Ailigh, Oiriall agus Uladh in aon chúige amháin.
260px|mion|Dealbh cré-umha i gcuimhne [[Imeacht na nIarlaí ag Ráth Maoláin i dtuaisceart Dún na nGall.]]
Sa séú haois déag, ba é cúige Uladh an áit dheireanach a raibh modh maireachtála na nGael fós i réim. Tar éis chliseadh na nGael i gCath Chionn tSáile (1601) le linn Chogadh na Naoi mBliana (1594–1603), chuir airm Eilíse I na hUlaidh faoina smacht. Sa bhliain 1607, agus a gcuid cumhachta srianta faoi ardtiarnas na nGall, theith ceannairí Gaelacha na nUladh, idir Néilligh agus Dálaigh, go dtí mór-roinn Chaitliceach Rómhánach na hEorpach (Imeacht na nIarlaí). Mar thoradh, bhí sé i bhfad níos éasca an ceantar a lonnú le plandálaithe Sasanacha agus Albanacha, rud a thosaigh i ndáiríre sa bhliain 1610.
Gineadóir srutha taoide
mion| Evopod - Cur chuige leath-bháite faoi uisce a tástáladh i [[Loch Cuan .]] Is meaisín é gineadóir srutha taoide, dá ngairtear tiontaire fuinnimh taoide (TFT) go minic, a bhaineann fuinneamh as maiseanna gluaisteacha uisce, go háirithe taoidí, cé go n-úsáidtear an téarma go minic i ndáil le meaisíní atá deartha chun fuinneamh a bhaint as sruth na habhann láithreáin inbhearach taoide. Feidhmíonn cineálacha áirithe de na meaisíní seo go mór mar thuirbíní gaoithe faoi uisce, agus dá bhrí sin is minic a thugtar tuirbíní taoide orthu. Cumadh den chéad uair iad sna 1970idí le linn na géarchéime ola.. mion|Gléasra chumhacht na taoide i Rance, sa [[An Fhrainc|Fhrainc]] Is iad na gineadóirí srutha taoide na cinn is saoire agus is lú dochar éiceolaíoch i measc na gceithre phríomhchineál giniúna cumhachta taoide. mion|[[Giniúint leictreachais, an gléasra chumhacht na taoide is mó san Ísiltír, Scheldt]]
Cosúlacht le tuirbíní gaoithe
Tarraingíonn gineadóirí srutha taoide fuinneamh ó shruthanna uisce sa chaoi chéanna is a tharraingíonn tuirbíní gaoithe fuinneamh ó shruthanna aeir. Mar sin féin, is féidir leis an acmhainneacht a bhaineann le tuirbín taoide aonair chun cumhacht a ghiniúint a bheith níos mó ná an acmhainneacht a bhaineann le tuirbín fuinnimh gaoithe atá rátáilte ar an mbealach céanna. Ciallaíonn dlús níos airde an uisce i gcoibhneas leis an aer (tá dlús uisce thart ar 800 uair níos mó ná dlús an aeir) gur féidir le gineadóir amháin cumhacht shuntasach a sholáthar ar threoluas sreafa íseal taoide i gcomparáid le luas gaoithe comhchosúil. Ós rud é go n-athraíonn cumhacht de réir dlús an mheáin agus ciúb an treoluais, soláthraíonn luasanna uisce de bheagnach aon deichiú de luas na gaoithe an chumhacht chéanna don chóras tuirbín den mhéid céanna; ach cuireann sé seo teorainn leis an bhfeidhmiú go praiticiúil d'áiteanna a bhfuil luas na taoide ar a laghad 2 muirmhíle (1 m/s) gar do thaoidí na mallmhara fiú. Ina theannta sin, ag luasanna níos airde i sreabhadh idir 2 agus 3 mhéadar in aghaidh an tsoicind i sáile, is féidir le tuirbín taoide rochtain a fháil de ghnáth ceithre huaire an oiread fuinnimh in aghaidh an limistéago hiondúil ar cheithre ceithre huaire an oiread fuinnimh a ghiniúint in aghaidh an achar scuabtha rótair i gcomparáid le tuirbín gaoithe den grádú céanna cumhachta.
Cineálacha gineadóirí srutha taoide
Níor tháinig aon ghineadóir sruth taoide caighdeánach chun cinn mar an buaiteoir soiléir, i measc na ndearaí éagsúla go léir. Léirigh roinnt fréamhshamhlacha go raibh siad ag cruthú go maith le go leor cuideachtaí ag maíomh fúthu, cuid acu fós le fíorú go neamhspleách, ach níor oibrigh siad ar bhonn tráchtála ar feadh tréimhsí fada chun feidhmíochtaí agus rátaí toraidh ar infheistíochtaí a bhunú.
Aithníonn Lárionad Eorpach an Fhuinnimh Mhuirí sé phríomhchineál tiontaire fuinnimh taoide. Is tuirbíní ais chothrománacha iad, tuirbíní ais ingearacha, duillárthaigh ascalacha, feistí Venturi, scriúnna Airciméidéis agus eitleoga taoide.
Cnoc an Chrochaire
Sráidbhaile i gContae Ros Comáin is ea Cnoc an Chrochaire (Knockcroghery i mBéarla). Tá sé suite ar bhóthar an N61 idir bailte Átha Luain agus Ros Comáin, gar le Loch Rí ar Abhainn na Sionainne. Baineann sé le barúntacht Bhaile Átha Luain Thuaidh. Is ceann de na hionad daonraí is gaire le lár geografach na hÉireann é.
Ainm
Tá an sráidbhaile suite ag bun chnoc clochach, a thugann cosaint dó ón ghaoth a thagann isteach ó Bhá Gháille. Is uaidh sin a tháinig an chéad ainm a bhí ag an sráidbhaile, "An Creagán".
Le linn concas Oliver Cromwel l ar Chonnacht I 1650-1652, chuir Sir Charles Coote léigear ar Chaisleán Gháille, tí chlainne Uí Cheallaigh. Dhiúltaigh muintir Uí Cheallaigh géilleadh, ach sa deireadh bhí an bua ag fórsa Coote agus tugadh muintir Uí Cheallaigh go dtí an Creagán agus crochadh iad ar an gcnoc céimithe díreadh ó thuaidh den sráidbhaile, ar a dtugtar "Hangman's Hill" inniu. Ina dhiaidh sin, tugadh "Cnoc an Chrochaire" ar an sráidbhaile. .
Eacnamaíocht
Le 250 bliain anuas tá clú ar an sráidbhaile i ngeall ar dhúidíní a dhéanamh. Ag deireadh an 19ú haois bhí timpeall 100 duine i mbun an ghnó, ach cuireadh deireadh tobann leis ar 19ú Meitheamh 1921 nuair a chuir na Dúchrónaigh an sráidbhaile trí thine le linn Cogadh na Saoirse. Bhí ar chairde agus gaoil an dreama a fágadh gan dídean lóistín a thabhairt dóibh go dtí gur atógadh an sráidbhaile.
Inniu, tá ionad cuairteoirí agus saotharlann suite ar shuíomh mhonarcan Andrew agus P.J. Curley, ina ndéantar na dúidíní, ag baint úsáide as na seanteicnící. Tá Ionad Cuairteoirí an Dúidín suite i lár an bhaile.
Tá ceithre theach tábhairne sa sráidbhaile, "J.S. Murray's", "The Clay Pipe", "The Widow Pat's" agus "O' Brien's". Tá dhá shiopa grósaera ann - Murray's agus Horan's, agus stáisiún peitril agus díosail. Tá oifig poist agus bláthadóir suite ar an taobh thuaidh den bhaile.
Is féidir bia te a fháil ón Widow Pat's agus Horan's sa lá, agus ón veain i lár an bhaile níos déanaí san oíche.
Scriosadh Chnoc an Chrocaire
Go moch ar maidin an 19ú Meitheamh 1921, chuireadh Cnoc an Chrocaire trí thine ag na Dúchrónaigh. Díoltas a bhí ann mar gheall ar mharú Ghinearáil Briotanach i nGlasán. Cheap siad, go mícheart, gur tháinig na marfóirí ó Chnoc an Chrocaire. Tháinig na Dúchrónaigh i gceithre leoraí agus pháirceáil siad taobh amach den séipéal. Ar meisce, scaoil siad pilléirí san aer agus chuir siad dualgas ar na daoine teacht amach ar an tsráid. Chuir siad na díonta tí trí thine go héasca le peitreal, ach níor éirigh leo le tithe Murray ná Flanagan, ná teach an tsagairt ach oiread, mar gheall ar na díonta sclátaí a bhí orthu. Bhrostaigh na daoine amach ar na sráideanna, gan am acu aon rud a thabhairt leo, agus iad fós gléasta don leaba. Taobh istigh de tamall gearr, ní raibh fágtha san áit ach fothracha. Aththógadh an sráidbhaile le linn na mblianta ina dhiaidh sin.
Creideamh
Is é an Caitleachas an creideamh is mó sa cheantar. Tá séipéal Caitleacach sa bhaile, "Séipéal Naomh Pádraig" ina bhfuil an Canónach Peadar Lavin mar an sagart paróiste. Bíonn aifreann ar siúl gach oíche Sathairn ag 7.00 san iarnóin. Bíonn aifreann i bparóistí Eoin Naofa agus Ráth Ara maidin ar an Domhnach. mion|Stáisiún Traenach Chnoc an Chrochaire
Pápa Gréagóir I
Bhí Gréagóir I nó Naomh Gréagóir Mór (540 – 12 Márta, 604) mar phápa ar an Eaglais Chaitliceach ó 3 Meán Fómhair 590 go 12 Márta 604.
Cnoc an Chrochaire
An Ceantar
Síos an bhóthar, ar bhruach Loch Rí, tá Caisleán Gháille, daingean a tógadh sa 14ú haois, agus sa loch féin tá Inis Cliarán, oileán a ainmníodh (más fíor) as Clothra, deirfiúr na Banríona Méabh. Deir an scéal gur mharaigh Méabh a deirfiúr Eithne (Clothra) tar éis gur phós sí siúd Conchúr Mac Neasa, rí Uladh. Tógadh mac Eithne, Furbhaí, as a broinn, agus nuair a chuaigh sé sna fir mharaigh sé Méabh le cranntabhaill agus í á folcadh féin sa loch. Is díol spéise é Teach Screig, áit a bhí i seilbh na gCeallach, agus samplaí iontacha de Shílí na Gig le feiceáil ina thimpeall. Teach trí urlár é a tógadh sa 18ú haois.
Muintir na hÁite
B'as Cnoc an Chrochaire Jimmy Murray, captaen fhoireann Ros Chomáin nuair a ghnóthaigh siad Craobh Peile na hÉireann sna blianta 1943 agus 1944. Fuair Jimmy bás sa bhliain 2007.
Éamonn Ó Dúgáin
Polaiteoir, dlíodóir agus náisiúnaí Éireannach ab ea Éamonn Ó Dúgáin (1874 - 6 Meitheamh, 1936), nó Eamonn S. Duggan mar a ghlaoitear air as Béarla. Bhí sé ina bhall den pháirtí Éireannach Sinn Féin agus Cumann na nGaedheal níos déanaí.
Cnoc an Chrochaire
Ócáidí
Bíonn Aonach Chnoc an Chrochaire ar siúl, de ghnáth, sa tríú seachtain de Mhí Mheán Fómhar, agus tarraingt an tslua ann as gach cearn.
Taisteal
Osclaíodh Stáisiún Traenach Chnoc an Chrochaire ar 13 Feabhra 1860 agus dúnadh é ar 17 Meitheamh 1963. Freastalaíonn an bus ó Chathair na Mart go Baile Átha Cliath ar Chnoc an Chrochaire gach lá.
Éamonn Ó Dúgáin
Saol
B'as Contae na Mí é Ó Dúgáin.
Throid an Dúgánach le linn Éirí Amach na Cásca sa bhliain 1916. Cuireadh faoi ghlas é, ach ligeadh saor é sa bhliain 1917 agus chuaigh sé díreach isteach san IRB.
Toghadh é ina Theachta Dála sa Chéad Dáil sa bhliain 1919.
Bhí an Dúgánach i measc na daoine a shínigh an Conradh Angla-Éireannach sa bhliain 1921. clé|mion|halla an bhaile, [[Dún Laoghaire]] Rinneadh Aire Gnóthaí Baile de i rialtas an tSaorstáit nua. Chaith sé tréimhse ina rúnaí don Aire Cosanta agus an Choiste Fheidhmiúcháin.
D'fhan Ó Dúgáin amach as an olltoghchán sa bhliain 1933, ach d'éirigh sé ina sheanadóir i Seanad Éireann. B'é Ó Dugain an Seanadóir deireanach a ghlac an mionn dílseachta don Rí sa bhliain 1933 agus é ag dul isteach san Oireachtas.
Fuair an Dúgánach bás gan choinne le linn shlógadh Fhine Gael i halla an bhaile, Dún Laoghaire, Baile Átha Cliath sa bhliain 1936.
Pápa Bonifatius III
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Bonifatius III (Boniface i mBéarla agus i bhFraincis, Bonifacio in Iodáilis)
N17
Is príomhbhóthar náisiúnta é an N17. Téann a chúrsa trí iarthar na hÉireann, i gConnacht, ó Shligigh go Gaillimh.
Bailte ina gcúrsa;
Howard Carter
Seandálaí a rugadh i Swaffham, Shasana ab ea Howard Carter (1874-1939). I measc a fhionnachtanna iomráiteacha san Éigipt bhí tuamaí Haitseapsúit (1909), Thútmósa IV is Thútancámain (1922).
Gary Mitchell
Drámadóir ó Bhéal Feirste is ea Gary Mitchell, ó chúlra Protastúnach de chuid an lucht oibre. Rugadh é ar an 3 Bealtaine 1965. Léiríonn a chuid drámaí an cultúr paraimíleatach aontachtach i mBéal Feirste go macánta, agus bhuaidh siad a lán duaiseanna. Mar sin, rinne an Cumann Cosanta Uladh ionsaí ar a theach i Ráth Cúil i 2005, agus bhí air imeacht go sciobtha lena chlann.
Nasc seachtrach
Alt faoi Gary Mitchell ag Culture Northern Ireland
Y Waun
52.9356°N, -3.0561°W
Brenda Blethyn
Is aisteoir Sasanach í Brenda Anne Blethyn. Rugadh í ar an 20 Feabhra 1946. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe i 1997.
Y Waun
Baile i Wrecsam, an Bhreatain Bheag, is ea Y Waun, 162 km ó Caerdydd agus 255 ó Londain. Tá daonra 4,295 ann, agus tá 461 (10.7%) in ann Breatnais a labhairt.
Rúcach
Préachán dubh mór trom, le paistí nochta bán ar an aghaidh, dúchasach don Eoraip, an Áise is an Afraic is ea an rúcach. Dubh le paiste lom éadrom ar a aghaidh. Áitríonn sé áiteanna oscailte. Uiliteach. Déanann coilíneachtaí móra dlútha neadacha i gcrainn arda, a dtugtar fáireacha préachán orthu, as slaitíní a úsáidtear ó bhliain go bliain. Tógann sé ál amháin in aghaidh na bliana.
Seán P. Ó hÉalaí
Iriseoir agus craoltóir le RTÉ Raidió na Gaeltachta, Comhar, Scéala Éireann, srl ba ea Seán P Ó hÉalaí (a d'éag ar 6 Mairt 2023 agus as Doire ó dhúchas dó).
Saol
Ceapadh é ina eagarthóir ar an iris Comhar i dtús na seachtóidí. mion|Tuairiscí rialta le linn [[na Trioblóidí|na dTrioblóidí. (Ascaill Chnocán na Feá, Béal Feirste)]] Thug sé roinnt blianta ina dhiaidh sin ag obair do Nuacht RTÉ. Ba é an chéad Chomhfhreagraí don Iarthuaisceart ag an tseirbhís sin agus bhíodh tuairiscí rialta aige faoi na Trioblóidí.
D’fhág sé RTÉ ag tús na n-ochtóidí chun dul ag obair mar Eagarthóir Gaeilge an Irish Press (Scéala Éireann) agus d’fhan sé leis an nuachtán sin nó gur dúnadh é i 1995.
Chuaigh sé ag obair le RTÉ Raidió na Gaeltachta i nDomhnach Broc ina dhiaidh sin. I measc na gclár ar RnaG a raibh baint aige leo mar láithreoir nó léiritheoir bhí Ardán na nEalaíon agus na hirischláir ón ardchathair An Chaint sa Chathair agus Glór Anoir. D’éirigh sé as in 2012. [[Íomhá:The Irish Times logo.svg|mion|colúin Ghaeilge (Beocheist) aige]] Bhíodh sé ag soláthar colúin Ghaeilge (Beocheist) don Irish Times ar feadh na blianta.
Pearsanta
Ba charachtar lán de bheocht é a raibh joie de vivre ag baint lena chuid oibre sna meáin, Ba cheoltóir den scoth é, amhránaí agus giotáraí. Chas sé ceol le Dáithí Sproule agus Mícheál Ó Domhnaill lena linn.
Ar scor, bhí cónaí air i gCros Araild i mBaile Átha Cliath agus sa Spáinn.
Bhuail ailse scornach é agus chaill sé a ghuth iontach le linn na 2010idí. Fuair ​​sé bás ar 6 Márta 2023.
Bábóg
mion|Girseach agus bábóg i bpéintéireacht de chuid Théodore Chassériau mion|Girseach agus bábóg, [[Denver, Colorado, go luath san 20ú haois]] Is é is bábóg ann ná macasamhlú beag de dhuine, de ghnáth leanbh, páiste nó bean. Déantar bábóga mar bhréagáin do pháistí, agus uaireanta mar mhaisiúcháin. Le leathchéad bliain ar a laghad déantar iad as plaisteach an chuid is mo den am. Bíonn siad gléasta le héadaí.
Pápa Bonifatius IV
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Bonifatius IV (Boniface i mBéarla agus i bhFraincis, Bonifacio in Iodáilis).
Pápa Adeodatus I
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Adeodatus I.
An Éill
Baile i gContae Mhaigh Eo is ea An Éill (Neale as Béarla).
Ionad sonraí
Stóráiltear faisnéis a bhailítear in ionad sonraí  (Béarla: data centre), agus sna freastalaithe a ndéantar óstáil orthu in ionad sonraí.
Úsáid fuinnimh
mion|na freastalaithe Úsáideann ionaid sonraí go leor fuinnimh (18% giniúint leictreachais in Éirinn). Níos measa, tá an méid leictreachais a chaitheann ionaid sonraí timpeall an domhain ag méadú go suntasach. Mar shampla in Éirinn, de réir na bhfigiúirí is deireanaí ón bPríomh-Oifig Staidrimh, bhí méadú 32 faoin gcéad i gceist in 2021 ón mbliain roimhe sin. Is méadú 265% a bhí ar an méid leictreachais a chaith ionaid sonraí idir Eanáir-Márta 2015 agus Deireadh Fómhair-Nollaig 2021.
Sa bhliain 2021, bhí 70 ionad sonraí in Éirinn idir mhór agus réasúnta mór ann. Bhí dhá cheann déag d'ionaid ollmhóra sonraí sa tír a bhfuil níos mó na deich meigeavata leictreachais ag teastáil uathu.
Sa bhliain 2022, bhí moratóir curtha ag Eirgid ar ionaid nua sonraí i limistéar Bhaile Átha Cliath le dul i ngleic leis an dúshlán agus lena chinntiú go soláthrófar a gcuid riachtanas leictreachais do gach ceantar sa Stát i dtosach. In 2023, bhí sé dearbhaithe ag TikTok gur i mBaile Átha Cliath a bhunós siad a ndara hionad sonraí in Éirinn.
Forbairt inbhuanaithe
Is féidir forbairt inbhuanaithe ionad sonraí a dhéanamh agus iad a sheirbhísiú trí fhoinse fuinnimh inathnuaite. Ach níl a leithéid in Éirinn fós (ach is féidir iad a thógáil i dtíortha eile, san Íoslainn mar shampla).
Mike Hawthorn
Tiománaí Foirmle a hAon ó Shasana ab ea John Michael Hawthorn, a rugadh ar 10 Aibreán 1929 i Mexborough agus a fuair bás ar an 22 Eanáir 1959 san Guildford.
Y Wig
51.4393°N, -3.5484°W
Baile i Bro Morgannwg, an Bhreatain Bheag, is ea Y Wig, 26.3 km ó Caerdydd agus 237 ó Londain. Tá daonra 685 ann, agus tá 75 (10.9%) in ann Breatnais a labhairt.
Ned O'Sullivan
Is Seanadóir Éireannach le Fianna Fáil é Ned O'Sullivan (a rugadh ar 25 Samhain 1950). Ar an Rolla Oibreachais atá sé.
Rúibín
Corandam ar chaighdeán cloch lómhar, idir dearg dorcha is dearg éadrom de bharr eisíontas mionlaigh cróimiam. Tagann na samplaí is fearr ó Bhurma (Maenmar), an Téalainn is Srí Lanca.
Ealaín Mhionóch
300px|mionsamhail|deas|Freascó ar thángthas air ag Knossos Ealaín a bhaineann leis an tsibhialtacht Mhionóch sa Mhuir Aeigéach timpeall 2300-1100 RC. I measc na lámhdhéantúsán ón tréimhse tá amfaraí le hochtapas is patrúin feamainne tarraingthe air, agus freascónna ar phalás an Rí Míonós i gCnósas ar oileán na Créite, ag léiriú figiúr ag léim thar thairbh faoi ruathar.
Lampróg
Ciaróg bheag, oíchí den chuid is mó. Sciatháin bhoga ar an bhfireannach, an baineannach cosúil le larbha agus gan sciatháin de ghnáth. Úsáideann sí a corráin chuasacha chun súlaigh dhíleáite a instealladh ina creach. Faightear na larbhaí san ithir agus dramhaíl duilleog. Lonrach ag gach céim dá forbairt, ach é seo níos sofheicthe sna lampróga fásta. Na horgáin lonracha gar do bhun an bhoilg, agus úsáideann sí iad chun comharthaí cúplála a dhéanamh.
William Jackson Hooker
Luibheolaí agus rangaitheoir agus maisitheoir plandaí Sasanach ab ea Sir William Jackson Hooker (6 Iúil 1785 – 12 Lúnasa 1865). Ollamh Regius le Luibheolaíocht ab ea é in Ollscoil Ghlaschú, agus bhí sé ina stiúrthóir ar an Luibhghairdín Ríoga in Kew. Bhí sé mór le Sir Joseph Banks a chuidigh le Hooker lena chuid oibre mar thaiscéalaí agus mar chruinnitheoir agus rangaitheoir plandaí. Tháinig a mhac, Joseph Dalton Hooker, i gcomharbacht air mar stiúrthóir ar Luibhghairdín Kew.
Beathaisnéis
Rugadh Hooker in Norwich. Rinne sé staidéar ar an stair aiceanta go neamhfhoirmeálta, éaneolaíocht agus feithideolaíocht go háirithe. Chuir sé spéis sa luibheolaíocht ar moladh Sir James Edward Smith, é sin i ndiaidh comhairle Smith a lorg faoi chaonach neamhchoitianta áirithe.
Rinne Hooker a chéad turas go dtí an Íoslainn sa bhliain 1809. Scríobh sé Tour in Iceland (1809, athchló 1813) faoin turas sin.
Bhí sé ceaptha ag Hooker dul in éineacht le Sir Robert Brownrigg go dtí an Siolón sna blianta 1810–1811, ach cuireadh an turas ar ceal mar gheall ar chúinsí polaitiúla corracha na mblianta úd. Sa bhliain 1814 chaith sé 9 mí ar lorg plandaí sa Fhrainc, san Eilvéis agus i dtuaisceart na hIodáile. An bhliain ina dhiaidh sin phós sé Maria Dawson Turner, iníon Dawson Turner, baincéir, agus deirfiúr chéile Francis Palgrave.
David Cullinane
Is Teachta Dála Éireannach agus Teachta Dála le Sinn Féin é David Cullinane (rugadh é an 4 Iúil 1974). Sheas Cullinane in Olltoghchán 2016 i bPort Láirge.
Kellie Harrington
Gairm
In ionad Theagmháil na nÓg a rinne Kellie an Teastas Sóisearach. Ina dhiaidh sin, rinne sí cúrsa Spóirt agus Fóillíochta i gColáiste Íde i bhFionnghlas. clé|mion|Airéine Ryōgoku Kokugikan i Tokyo, áit a fuair Kellie an ceann is fearr ar an m[[An Bhrasaíl|Brasaíl each Beatriz Ferreira sa gcomhrac ceannais 60kg ar an 7 Iúil 2021]]
Craobh an domhain
Bhuail Kellie Seesondee Sudaporn Seesondee na Téalainne i New Delhi in 2018 chun craobh an domhain a thabhairt léi.
Cluichí Oilimpeacha 2021
Bhí an bonn cré-umha ar a laghad saothraithe ag Kellie tar éis di an ceann is fearr a fháil ar Imane Khelif na hAilgéire.
Peter Fonda
B'aisteoir Meiriceánach é Peter Henry Fonda. Rugadh é ar an 23 Feabhra 1940. Ba mhac Henry Fonda é.
Kellie Harrington
Cluichí Oilimpeacha 2021
Támáilte go maith a thosaigh Kellie sa gcomhrac leathcheannais inar chloígh sí an Téalannach, Sudaporn Seesondee, ach de réir a chéile ghlac sí ceannas ar an troid agus í deas cruinn lena dorn.
Peter Fonda
Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe i 1998.
Kellie Harrington
Cluichí Oilimpeacha 2021
Ar an 8 Iúil 2021, fuair Kellie an ceann is fearr ar an mBrasaíl each Beatriz Ferreira sa gcomhrac ceannais 60kg in Airéine Ryōgoku Kokugikan. Chaill sí an chéad bhabhta, 3-2, ach rinne sí teacht aniar chun an dá cheann eile a bhuachan.
Saol pearsanta
Tá Harrington i gcaidreamh le Mandy Loughlin ó 2009 tar éis casadh léi tríd an dornálaíocht agus mar seo, tá sí cheann de 180 lúthchleasaí eile ina bhí aerach go hoscailte ag na Cluichí Oilimpeacha i 2020. Pósadh iad i mBaile Átha Cliath ar 8 Aibreán 2022.
Sa Deireadh Fómhair 2022, d’eisigh Harrington a dírbheathaisnéis, "Kellie" a scríobhadh i gcomhar le Roddy Doyle.
Ar 2 Aibreán 2023, d’fhógair Harrington go raibh sí ag tarraingt siar óna meáin shóisialta tar éis frithfhreagairt mar thoradh ar thvuít ó GB News a bhain le hinimirce, a roinn sí agus a scriosadh díreach ina dhiaidh.
Léig na hÉireann um Cheart Vótála do Mhná
clé|mion|timpeall 1910
mion|[[Margaret Cousins]] deas|mion|[[Hanna Sheehy-Skeffington]] Bunaíodh Léig na hÉireann um Cheart Vótála do Mhná (Irish Women’s Franchise League) sa bhliain 1908 chun ceist na gceart vótála do mhná a chur chun cinn.
Imeachtaí
Bhí nuachtán dá gcuid féin ag an Léig, 'The Irish Citizen'. B'iad Francis Sheehy-Skeffington (fear céile Hanna Sheehy-Skeffington) agus James Cousins (fear céile Margaret Cousins) a rinne eagarthóireacht ar an nuachtán. Cuireadh an chéad eagrán den nuachtán i gcló i mí na Bealtaine 1912. Bhí mana ag an nuachtán a bhí le feiceáil ag barr an chéad leathanaigh: ‘Cearta na Saoránachta d’Fhir agus do Mhná Araon;
Dualgais na Saoránachta ar Fhir agus ar Mhná Araon.’
Díchumannú san Úcráin
Cuireadh tús le díchumannú san Úcráin le linn agus tar éis dhíscaoileadh an Aontais Shóivéadaigh i 1991. Leis an rath a bhí ar an Réabhlóid na Dínite i 2014, cheadaigh rialtas na hÚcráine dlíthe a chuir cosc ar shiombailí cumannacha.
An 15 Bealtaine 2015, shínigh Uachtarán na hÚcráine Petro Poroshenko sraith dlíthe a chuir tús le tréimhse sé mhí chun séadchomharthaí cumannacha a bhaint (gan séadchomharthaí an Dara Cogadh Domhanda san áireamh) agus chun áiteanna poiblí a ainmníodh i ndiaidh téamaí a bhaineann le cumannachas a athainmniú. Ag an am, chiallaigh sé seo go raibh 22 cathair agus 44 sráidbhaile chun ainmneacha nua a fháil.
Go dtí an 21 Samhain 2015, bhí an t-údarás ag rialtais bhardasacha é seo a chur i bhfeidhm; má theip orthu é sin a dhéanamh, bhí go dtí an 21 Bealtaine 2016 ag Oblastanna na hÚcráine na hainmneacha a athrú. Más rud é tar éis an dáta sin gur choinnigh an lonnaíocht a seanainm, bheadh údarás ag Comh-Aireacht Airí na hÚcráine ainm nua a shannadh don lonnaíocht.
Sa bhliain 2016, athainmníodh 51,493 sráid agus 987 cathair agus sráidbhaile, agus baineadh 1,320 séadchomhartha de Leinín agus 1,069 séadchomhartha le cumannaigh eile. Tá pionós de chosc féideartha sna meáin agus pianbhreitheanna príosúin suas le cúig bliana i gceist le sárú an dlí.
Ealaín na Bablóine
200px|deas|thumb|Dealbh Gudea Ag tosú timpeall 2500 RC, ealaín reiligiúnda is chúirtiúil a mhaireann. Tá dealbha stílithe cloiche d'Iúdáia ó timpeall 2100 RC, múrmhaisithe is rilífí isle daite de shearmanais reiligiúnda is cúirtiúla, agus radhairc réalaíocha seilge. Tá na léirithe de réir gnás an tsean-neasoirthir, colainneacha dírithe chun tosaigh, na cinn is na cosa cliathánach, agus na súile móra stánaithe. Fuarthas miotail luachmhara i réada ó reilig ríoga in Ur a rinneadh timpeall 4500 bliain ó shin.
Pápa Bonifatius V
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Bonifatius V (Boniface i mBéarla agus i bhFraincis, Bonifacio in Iodáilis)
Aasmund Olavsson Vinje
Is é an dán is clúití a tháinig óna pheann ná Våren - "An tEarrach", agus chuala an saol mór an dán áirithe seo á chanadh sa bhunteanga, ó chuir an ceolchumadóir Edvard Grieg fonn leis go gairid roimh bhás an fhile.
Áirítear Vinje ar fhilí na tréimhse idir eatarthu i ndiaidh bhás Henrik Wergeland (1845) agus teacht an nua-aoiseachais ("briseadh mór na nua-aoise" mar a deir muintir Chríoch Lochlann, det moderna genombrottet as Sualainnis agus det moderne gjennombrotet as Ioruais). Sa bhreis ar a chuid filíochta bhí sé ina iriseoir thábhachtach freisin agus é ina chomhfhreagraí ag an nuachtán Drammens Tidende agus ag a nuachtán féin i Christiania, mar a thugtaí ar Oslo san am sin.
Deirtear go raibh sé in ann dhá thaobh na seithe a fheiceáil ar gach ceist mhór dá raibh faoi chaibidil sa tsochaí agus gurbh é an "radharc dúbailte" (tvisyn ina theanga féin) seo a rinne iriseoir maith de.
Janet McTeer
Is bhan-aisteoir Sasanach í Janet McTeer. Rugadh í ar an 5 Lúnasa 1961. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 2000.
Tuilsce
Baile beag i gContae Ros Comáin is ea Tuilsce (Tulsk as Béarla). 280px|left|thumb|Príomhshráid Thuilsce, Co. Ros Comáin, 4 Bealtaine 2005.
Is é Tuilsce an baile is cóngaraí don tsuíomh fhinscéalach seandálaíochta Ráth Cruacháin, áit a raibh cónaí ar an mBanríon Méabh (Maeve, Medb) agus Muireagán (Morrigan), agus is ansin a thosnaíonn imeachtaí Tháin Bó Cuailgne, príomhthéacs na Rúraíochta, a d'aistrigh Thomas Kinsella go Béarla. Tá leagan giorraithe den scéal ar fáil i Nua-Ghaeilge sa leabhar úd Laochas le Séamas Ó Searcaigh.
Ynys-ddu
51.625°N, -3.1843°W
Baile i Caerffili, an Bhreatain Bheag, is ea Ynys-ddu, 16.1 km ó Caerdydd agus 212 ó Londain. Tá daonra 3,802 ann, agus tá 387 (10.2%) in ann Breatnais a labhairt.
Molly Sterling
Is amhránaí Éireannach í Molly Sterling. Rugadh i bPocán, Contae Thiobraid Árann ar an 8 Márta 1998 í.
Hakuna Matata
mion|Frása [[An Svahaílis|Svahaílise ]] clé|mion Frása Svahaílise é Hakuna Matata atá le cloisteáil sa scannán The Lion King. ‘Ná bíodh imní ort’ nó ‘Tóg go bog é’ a chiallaíonn sé. mion|[[The Lion King]] Bhí an frása mar chineál mana ag an dornálaí Kellie Harringon sna Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh (2021.
Ynys-hir
51.6245°N, -3.4099°W
Baile i Rhondda Cynon Taf, an Bhreatain Bheag, is ea Ynys-hir, 22.8 km ó Caerdydd agus 227 ó Londain. Tá daonra 3,185 ann, agus tá 361 (11.3%) in ann Breatnais a labhairt.
Teach Charlemont
Is teach suite i gContae Bhaile Átha Cliath é Teach Charlemont.
Paul Bradford
Is polaiteoir Éireannach le Renua Éireann é Paul Bradford (rugadh 1 Nollaig 1963). Tá sé pósta ar Lucinda Creighton agus tá páiste amháin acu. Chaith sé tréimhsí mar sheanadóir agus mar theachta dála araon. Sheas Bradford do Renua in Olltoghchán 2016 i ndáilcheantar Chorcaigh Thoir ach theip air.
Ynys-wen
51.687°N, -3.3356°W
Baile i Merthyr Tudful, an Bhreatain Bheag, is ea Ynys-wen, 25.5 km ó Caerdydd agus 223 ó Londain. Tá daonra 3,695 ann, agus tá 373 (10.1%) in ann Breatnais a labhairt.
Cartlann
mion|Northern Ireland Music Archive, Belfast Central Library mion|Cartlann Chontae Lú Ionad nó cáipéis ina gcaomhnaítear taifid stairiúla is cáipéisí tábhachtacha eile is ea cartlann. Is iad cartlanna ná ‘bunfhoinsí’, ábhair scríofa nó taifeadta ón am a tharla rud. Ina measc tá pleananna, líníochtaí, léarscáileanna, tuairiscí is miontuairiscí cruinnithe, réimí gnóthaí, grianghrafanna, cláracha, cáipéisí airgeadais, dialanna, lámhscríbhinní, póstaeir, cíosa, taifid bhéil, agus ábhair eile.
Stair
Déantar a leithéid go háitiúil freisin maidir le cáipéisí baile, cathrach nó réigiúin.
Úsáidtear an téarma le cur síos ar chúltaca comhaid sonraí ríomhaire freisin.
Dlí Beer-Lambert
Baineann an Dlí Beer-Lambert, ar a dtugtar Dlí Beer, Dlí Lambert-Beer, nó Dlí Beer-Lambert-Bouguer freisin, le tanú an tsolais agus é ag taisteal trí mheán, mar gheall ar ionsú nó scaipeadh fótón. Cuirtear an dlí i bhfeidhm go coitianta maidir le tomhais anailís cheimiceach agus úsáidtear é chun an tanaithe in optaic fhisiceach a thuiscint, maidir le fótóin, neodróin nó gáis éadlúite. San fhisic mhatamaiticiúil, eascraíonn an dlí seo mar réiteach ar chothromóid Bhatnagar–Gross–Krook (BGK).
Philip Howard, 20ú hIarla Arundel
Naomh Caitliceach is ea Philip Howard, 20th Earl of Arundel. Rugadh é ar an 28 Meitheamh 1557. Cuireadh Howard i ngéibhinn i dTúr Londan ar 25 Aibreán 1585. Cúisíodh é os comhair an Star Chamber as a bheith ina Chaitliceach Rómhánach, as Sasana a fhágáil gan cead, as páirt a ghlacadh i gcomhchealga Íosánacha, agus as Diúcacht Norfolk a éileamh. Chaith Howard deich mbliana sa Túr, go dtí go bhfuair sé bás leis an dinnireacht ar 19 Deireadh Fómhair 1595.
Ciúb Rubik
Fadhb mhatamaiticiúil nó tomhas, is é an Ciúb Rubik no Rubik's Cube. mion|clé|'Speedcubing'
Stair
Ailtire Ungárach darbh ainm Ernő Rubik a cheap an chéad cheann acu sa mbliain 1974. Tá an ciúb ainmnithe as a ceapadóir. Fuair Rubik an phaitinn air sa bhliain 1975 agus tosaíodh á tháirgeadh mar bhréagán sa bhliain chéanna. In imeacht bliana, bhí 200 milliún Rubik Cube ceannaithe ar fud an domhain.
I samhradh na bliana 1982, tionóladh an chéad Chraobh an Domhain i mBúdaipeist. Ba chomhartha go raibh sé ag dul i léig nár eagraíodh aon Chraobh an Domhain ón gcéad cheann go dtáinig 2003. mion
Cur síos
Is féidir timpeall 4.3 × 10 22 comhcheangal a bhaint amach, ach níl ach slí amháin chun dath amháin a chur ar gach taobh.
Bhí an-tóir ar an Ciúb i ndeireadh na 1970idí, agus tá an tomhas an-choitianta fós. mion|Ernő Rubik
Curiarrachtaí
mion Is é Max Park, Meiriceánach. 'Usain Bolt' an Rubik Cube. Is ina sheilbh atá chuile churiarracht dhomhanda i gcúig cinn de na sé roinn atá sa gcomórtas. Lena leathlámh tá sé in ann an ciúb 3x3x3 a chur ar ais sa riocht ina raibh sé in imeacht 9.42 soicind.
Ag Astrálach darb ainm Feliks Zemdegs atá an t-aon churiarracht nach bhfuil ag Parks (3x3x3 leis an dá lámh). Beagán le ceithre shoicind a thóg sé air,
An ciúb inniu
Ó 2019 ar aghaidh, bhí cead ag comhlachtaí leaganacha nua den chiúb Rubix a cheapadh agus iad ar fad ag baint barr dá chéile ag iarraidh an ceann is mó a mbeadh tóir air a chur ar an margadh.
Kathryn Reilly
Is Seanadóir Éireannach le Sinn Féin í Kathryn Reilly a rugadh ar 17 Meán Fómhair 1988.
Kevin Boyle (staraí)
Is údar Meiriceánach é Kevin Boyle agus ina hOllamh William Smith Mason le Stair Mheiriceá, in Ollscoil Northwestern. Bhuaigh a leabhar 2004, Arc of Justice : A Saga of Race, Civil Rights, and Murder in the Jazz Age, an Gradam Leabhar Náisiúnta.
Luathbhlianta
Rugadh Boyle i nDetroit, Michigan, agus fuair sé a chéim bhaitsiléara ó Ollscoil Detroit, (Ollscoil na Trócaire, Detroit mar atá ann anois) sa bhliain 1982. Sa bhliain 1990, fuair sé a dhochtúireacht ó Ollscoil Michigan, áit a ndearna Sidney Fine, beathaisnéisí Frank Murphy meantóireacht air.
Gairmréim
Bhí an chéad phost acadúil ag Boyle mar ollamh cúnta le stair in Ollscoil Toledo. Sa bhliain 1994, ceapadh an Baoilleach mar ollamh cúnta sa roinn staire in Ollscoil Massachusetts Amherst. Tar éis dó ardú céime a fháil mar comhollamh, d’fhóin sé mar stiúrthóir ar chlár iarchéime UMass Amherst sa stair sa bhliain 1999.
Ceapadh an Baoilleach mar scoláire Fulbright i 1997, agus chaith sé an scoilbhliain mar Ollamh Mary Ball Washington i gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath, áit ar mhúin sé stair ghluaiseacht chearta sibhialta Mheiriceá.
Ballraíochtaí agus Gradaim
Bhuaigh leabhar an Bhaoilligh, Arc of Justice, an National Book Award for Nonfiction agus bhí sé ina iomaitheoir deiridh do Dhuais Pulitzer agus do Ghradam an National Book Critics Circle.
Tá roinnt onóracha agus comhaltachtaí buaite ag an Bhaoilligh freisin. Bronnadh Comhaltacht an National Endowment for the Humanities air faoi dhó, i 1996 agus 2001, chomh maith le scoláire Fulbright (1997), comhaltacht Fhondúireacht Guggenheim (2001) agus deontas ón  Fhondúireacht Rockefeller.
Tugadh cuireadh don Bhaoilleach a bheith ina ina léachtóir oirirc den Organization of American Historians sa bhliain 2006 agus 2007.
Tá Boyle ina shuí ar an mbord comhairleach don Leabharlann Walter Reuther in Ollscoil Stáit Wayne. Chomh maith leis sin, tá sé ina bhall den bhord eagarthóireachta do Labor History and Labor: Studies in Working-Class History.
Tá Boyle ina bhall den Society of American Historians agus den PEN American Center. freisin.
Edmund Cartwright
Ceapadóir a rugadh i Marnham Shasana ab ea Edmund Cartwright (24 Aibreán 1743 – 30 Deireadh Fómhair 1823). Cheap sé seol a bhí fuinnmhithe le hinneall (1785–1790), ach cuireadh ina éadan go fíochmhar agus níor éirigh leis feidhm phraiticiúil a bhaint as go dtí isteach sa 19ú céad.
Kevin Boyle (staraí)
Ballraíochtaí agus Gradaim
Ó 2004, tá an Baoilleach ina bhall den chlub leabhar éilíte an Spinach Book Clubr.
Edmund Cartwright
Chomh maith leis an seol luaite thuas, tugadh paitinn dó sa bhliain 1789 ar inneall déanta rópa agus sa bhliain 1792 i gcomhair inneall gaile fuinnmhithe le alcól in ionad uisce.
Lánán doimhneachta
Arm a úsáideann longa dromchlacha chun fomhuireáin a scriosadh. De réir cineáil, is umar lán d'ábhar pléascach é a chaitear sa bhfarraige ó dheireadh long chogaidh. Bíonn fiús brú-íogair san umar a mhaidhmeann ag doimhneacht ar leith. Ón dara cogadh domhanda, tá foirmeacha in úsáid a chaitear fad éigin chun tosaigh ar an long chogaidh. Ó na 1950idí, tá lánáin núicléacha doimhneachta ag cabhlaigh áirithe, atá in ann pléascadh díobhálach 1 km ar trastomhas a dhéanamh. Úsáidtear diúracán nó eitleán gan phíolóta chun lánán mar seo a lainseáil ag fad réasúnta sábháilte ón long chogaidh.
Ruithéal rí
mion|Ruithéal rí Saghas croibh dheirg atá bliantúil nó ilbhliantúil, agus a fhásann suas le 50 cm ar airde, is ea an ruithéal rí. Gais dhearga ar na duilleoga, roinnte go bosach i maotháin dhomhanfhiaclacha. Na bláthanna timpeall 1 cm ar leithead, bándearg. An toradh gobach. Dúchasach do na réigiúin mheasartha san Eoraip, an Áise is tuaisceart na hAfraice, agus tugadh isteach i réigiúin eile é.
T-34
Tá clú agus cáil ar an T-34 mar gheall de cé chomh éifeachtach a raibh sé in aghaidh na Naitsithe i rith an dara cogadh domhanda. Glac sé páirt i Cath Stalingrad, Cath Minsk, agus Cath Kursk, mar shampla, ach bhí sé páirteach de formhór de na cathanna sa cogadh. Tógadh breis is 57,000 T-34 i rith an dara cogadh domhanda.
Stair
Rinneadh an T-34 i gcathair Kharkiv agus cé gur dhear Mikhail Koshkin an tanc ar dtús, ní dhearna sé ach an Múnla 1940. Cruthaíodh gach múnla eile ag dearthóir tancanna sóivéadacha Alexander Alexandrovich Morozov.
I gcultúr coitianta
Fheictear roint T-34 sa seó anime Girls und Panzer.
Annette Bening
Is ban-aisteoir Meiriceánach í Annette Carol Bening. Rugadh í ar an 29 Bealtaine 1958 in Topeka, Kansas. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 2000 agus i 2011.
Joaquin Phoenix
Is aisteoir Meiriceánach é Joaquin Rafael Phoenix. Rugadh é ar an 28 Deireadh Fómhair, 1974. Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 2006.
Ros Comáin
Baile i gContae Ros Comáin is ea Ros Comáin (Roscommon as Béarla). Tá sé suite i gCúige Chonnachta, gar le bruach thiar Locha Rí. Is é baile Ros Comáin an príomh-bhaile sa chontae den ainm céanna.
Stair
Bhí crochbhean ar an baile mór gnóthach seo, darb ainm 'Lady Betty' is tá cáil uirthi mar gur chroch sí a mac féin. Chomh maith le sin, bhunaigh Rí Chonnacht Felim Ó Conchubair mainistir Domhinicáineach san áit seo. Tógadh Chaisleáin Ros Comáin i 1269, agus dún Normannach is ea é.
Áiseanna
Bunaíodh Club Gailf Ros Comáin sa bhliain 1904. Tá trí theach óstá agus neart teach tábhairne i Ros Comáin. Tá ospidéal, leabharlann, dhá bhunscoil, trí mheánscoil, bancanna, siopaí srl i Ros Comáin.
Iompar
Osclaíodh an Stáisiún traeineach ar an 13 Feabhra 1860. Tá sé suite ar an líne ó Bhaile Átha Cliath go dtí Cathair na Mart.
Spórt
280px|thumb|Halla Harrison, anois Banc na hÉireann, Ros Comáin, 4 Bealtaine 2005. Tá an pháirc C.L.G. 'Dubhghlas de hÍde' suite in aice leis an reilig ar an bpríomhbhóthar go dtí Baile Átha Luain. Is é an staid is mó i gcúige Chonnacht é agus bíonn cluiche ceannais, comórtas peile Chúige Chonnachta ar siúl ann gach samhradh. Fuair an pháirc an t-ainm ó chéad Uachtaráin na hÉireann, Dubhghlas de hÍde, ós rud é gur rugadh is tógadh é í gcontae Ros Comáin.
Scoileanna
Tá trí mheánscoil i mBaile Ros Comáin: Na Bráithre Chríostaí, Scoil Clochar na Trócaire agus Coláiste Phobail Ros Comáin (An Ghairmscoil). Tá roinnt bhunscoileanna sa bhaile freisin, mar shampla, Scoil na Mainistreach.
Monopoly
Is í Ros Comáin an tsráid is costasach le cónaí ar, sa leagan is déanaí den chluiche bhoird 'monopoly'. Fuair sé an onúir speisialta seo de bharr an líon daoine a chaith a gcuid vótaí ar a shon. Fuair sé an príomhspota thar Corcaigh agus sé áiteanna i mBaile Átha Cliath.
Rúitíl
Mianra dé-ocsaíd tíotáiniam, TiO2, dearg/donn de ghnáth de bharr eisíontais ocsaíd iarainn ann. Forleathan i gcarraigeacha doigheartha is meiteamorfacha agus féitheacha le grianchloch. Foinse tíotáiniam, agus úsáidtear freisin mar chloch lómhar í. Is í an Astráil an tír is mó a tháirgeann rúitíl, ach thairis sin tá mianaigh i Siarra Leon, san Afraic Theas, san India, san Úcráin, i Srí Lanca agus sa Mhalaeisia.
Erik Satie
Ba chumadóir agus pianódóir Francach é Éric Alfred Leslie Satie (17 Bealtaine 1866 – 1 Iúil 1925).
Luathshaol
Rugadh sa Honfleur é agus chaith sé a óige idir an Normainn agus Páras.
Gairm
Sa bhliain 1887, d'aistrigh sé go Montmartre agus chum sé na ceithre Ogives le haghaidh an phianó.
The Dubliners
Banna ceoil traidisiúnta Éireannach é The Dubliners, a bhunaigh Ronnie Drew, Luke Kelly, Ciarán de Búrca, agus Barney McKenna i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1962. "The Ronnie Drew Group", a tugadh orthu ar dtús, agus bhain siad cáil amach ag casadh ceoil le chéile in O'Donoghue's Pub. D'athraigh siad an t-ainm go gairid ina dhiaidh sin mar nár thaitin sé le Drew féin, agus b'é Kelly a mhol an t-ainm nua ós rud é go raibh sé ag léamh Dubliners le James Joyce ag an am.
Leathliosta oibreacha
mion|clé|Ronnie Drew
Isobel Ní Riain
Is léachtóir i Roinn na Nua-Ghaeilge, Coláiste na hOllscoile, Corcaigh í Isobel Ní Riain. Tá go leor leabhar scríofa aici, an chuid is mó acu foilsithe ag Coiscéim.
Athchistiú
mion|bannaí le linn [[Cogadh Cathartha na Stát Aontaithe|Chogadh Cathartha na Stát Aontaithe]] Próiseas chun bannaí atá gan íoc (nó oibleagáidí fiachais eile) a athsholáthar is ea athchistiú, go tipiciúil trí urrúis nua a eisiúint ar ráta cánach níos ísle ná na cinn a rinneadh a athsholáthar.
Stoirm thrópaiceach Gordon
right|250px|thumb|Stoirm thrópaiceach Gordon Stoirm ghaoithe a bhuail na Mion-Aintillí, Pórtó Ríce, An Easpáinneoil, Cúba, Na Bahámaí, Florida, Alabama agus Mississippi idir an 30 Lúnasa agus inniu is é Stoirm thrópaiceach Gordon. Ainmníodh Stoirm thrópaiceach Gordon ar an 3 Meán Fómhair mar an seachtú stoirm de Shéasúr na hairicíní an tAtlantach 2018. Fuair triúr bás mar gheall ar an stoirm.
Abanda, Alabama
Is pobal neamhchorpraithe é Abanda atá suite i gContae Chambers, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bunaíodh í sa bhliain 1915. Measadh 192 duine a bheith ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2016.
Stair
Bunaíodh an sráidbhaile seo nuair a shroich an t-iarnród Atlanta, Birmingham and Atlantic Railroad (ABandA) go dtí an pointe sin.
Pápa Honorius I
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Honorius I.
Feallmharú Airey Neave
mion Mharaigh an tINLA Airey Neave, feisire de chuid Pháirtí na dTóraithe, an Scáth-Rúnaí Stáit do Thuaisceart Éireann, agus an-mhór le Margaret Thatcher, ar an 30 Márta 1979, i mbun feachtasaíochta roimh olltoghchán na bliana 1979 sa Ríocht Aontaithe.. mion|1941 Dúisíodh buama nuair a tiomáineadh gluaisteán Neave suas rampa ar an mbealach amach as an charrchlós ag Pálás Westminster.
Ynysawdre
Baile i Pen-y-Bont ar Ogwr, an Bhreatain Bheag, is ea Ynysawdre, 29.5 km ó Caerdydd agus 239 ó Londain. Tá daonra 3,245 ann, agus tá 290 (8.9%) in ann Breatnais a labhairt.
Feallmharú Airey Neave
Cúlra
I ndiaidh do Neave a bheith ina mhac léinn dlí in Ollscoil Áth na nDamh sna tríochaidí, gan aon ní speisialta ag baint lena chumas acadúil, cuireadh isteach ar a shaol oibre mar abhcóide nuair a bhris an Dara Cogadh Domhanda amach. mion|Cuimhneachán, Eaglais Fryerning, Essex Tar éis do na Gearmánaigh é a gabháil sa bhliain 1940, ba é Neave an chéad phríosúnach Briotanach a d'éalaigh ó Colditz agus a bhain an Ríocht Aontaithe amach arís.