cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ointeolaíocht
Deir fealsúna áirithe, iad siúd atá faoi thionchar Phlatóin thar aon dream eile acu, go dtagraíonn gach ainmfhocal do bheith ar leith. Tá fealsúna eile ann agus an tuiscint acu nach amhlaidh atá, ach go bhfuil ainmfhocail ann a thagraíonn do chruinneagáin de réada nó d'imeachtaí. De réir an dearcaidh seo, ní thagraíonn an focal úd intinn d'aon rud amháin, ach d'iomlán na n-imeachtaí intinne a dtéann an duine tríothu. Cosúil leis sin, tagraíonn an focal úd sochaí do chruinneagán de dhaoine a bhfuil saintréithe ar leith ag baint le gach mac máthar agus iníon athar acu.
Solange Pierre
Ba oibrí cearta sibhialta í Solange Pierre, nó Sonia Pierre mar a thugtar uirthi de ghnáth (a rugadh sa Phoblacht Dhoiminiceach ar 4 Meitheamh 1963; d'éag 4 Nollaig, 2011). Chaith sí a saol ag troid i gcoinne antihaitianismo, nó naimhdeas do dhaoine de shliocht Háítí sa tír sin. Bronnadh gradaim éagsúla uirthi ar son na hoibre seo. mion|Sonia Pierre ag International Women of Courage Awards, 2010 sa Roinn Stáit [[SAM, 3 Márta, 2010|clé|284x284px]]
Saol
Rugadh Pierre sa Phoblacht Dhoiminiceach do thuismitheoirí de shliocht Háítí. Ba dhuine í de dháréag clainne, agus tógadh í i gcampa oibre do inimircigh (Batey), mar a mbíonn cónaí ar chuid mhór den 650,000 duine de shliocht Háítí sa Phoblacht Dhoiminiceach. Solain Pie an t-ainm atá ar a teastas baiste, agus dúirt sí gur botún é seo a rinne cléireach rialtais.
Aonad tomhais
deas|250px|thumb|Oifig an aonad tomhais Maidir leis an gcuid is mó de na cainníochtaí eolaíocha (mais, teocht, tiúchan, sruth leictreach is eile) tomhaistear is ionramháiltear iad in aonaid an SI, Córas Idirnáisiúnta na nAonad (Système International d'Unités) a thug an Chomhdháil Ghinearálta um Mheáchan is Tomhais isteach i 1960. Tá 7 mbunaonad ann: an méadar (m), an cileagram (kg), an soicind (s), an t-aimpéar (A), an ceilvin (K), agus an mól (mol). Is féidir gach cainníocht ábhartha eile a chur i dtéarmaí na mbunaonad seo. Tarlaíonn teaglamaí áirithe go minic, tugtar ainmneacha orthu, agus is aonaid dhíorthaithe iad seo. Mar shampla is é an niútan aonad an fhórsa, agus sainmhínítear é mar seo: m kg s -2. Ó 1995 i leith glactar leis an raidian is an stearaidian mar aonaid dhíorthaithe. Tá an-chuid aonad eile ann agus, ar chúis stairiúil nó eile, tá sé áisiúil feidhm a bhaint astu: baintear feidhm as an gcalra chun toilleadh fuinnimh i mbianna a thomhas, agus an parsoic chun faid a thomhas sa réalteolaíocht. Tá córais eile aonad ann freisin: sean-chóras FPS na Breataine (troigh, punt, soicind), córas CGS (ceintiméadar, gram, soicind), agus córas MKSA (méadar, cileagram, soicind, aimpéar), réamhullmhúchán do chóras an SI.
Solange Pierre
Saol
Nuair a bhí sí trí bliana déag d'aois, d'eagraigh sí agóid cúig lá d'oibrithe siúcra i gceann de na Batey, agus gabhadh í dá bharr sin. Ach tugadh cuid mhór poiblíochta don agóid agus géilleadh d'éileamh na n-oibrithe - go bpéinteálfaí a gceathrúna oibre, go dtabharfaí uirlisí níos fearr dóibh agus ardú pá.
Saothar
Bhíodh Pierre ag obair mar stiúrthóir ar eagraíocht neamh-rialtais darbh ainm Gluaiseacht na mBan Doiminiceach-Háíteach (Mouvement des femmes dominicano-haïtiennes" (MUDHA) (i Spáinnis "El Movimiento de Mujeres Dominico-Haitiana") a bhfuil sé d'aidhm acu deireadh a chur leis an leithcheal i gcoinne daoine de bhunadh Háítí sa Phoblacht Dhoiminiceach clé|mion|Sonia Pierre sa bhliain 2010 Sa bhliain 2005, rinne Pierre achainí ar an gCúirt Idir-Mheiriceánach um Chearta Daonna ar son leanaí de bhunadh Háítí ar séanadh teastais bhreithe Dhoiminiceacha orthu. Yean agus Bosco v. An Phoblacht Dhoiminiceach a tugadh ar an gcás agus glacadh le héileamh na leanaí go ndearnadh éagóir chiníoch orthu ó thaobh náisiúntachta agus saoránachta.
D'ordaigh an Chúirt do Rialtas na Poblachta teastais bhreithe a thabhairt do na leanaí. Rialaigh Cúirt Uachtarach na Poblachta Doiminicí áfach nach raibh buanchónaí ar bhunadh Háítí sa tír agus nach raibh cearta saoránachta ag na leanaí dá réir sin.[p876wq
Labhair grúpaí cearta daonna amach ina aghaidh seo, ach chuir oifigigh an rialtais an locht ar Pierre mar gheall ar an trioblóid a dhéanadh sí, chaith siad amhras ar a náisiúntacht agus rinne iarracht í a dhíbirt as an tír.
Cailleadh í ar an 4 Nollaig, 2011, tar éis taom croí, is í ar an tslí chun an ospidéil sa Phoblacht Dhoiminiceach.
Gradaim
Ghnóthaigh Pierre Duais Cearta Daonna Robert F. Kennedy sa bhliain 2006, agus i mí Mhárta 2010 bronnadh an "Women of Courage Award" uirthi i Washington na Stáit Aontaithe.
Ghnóthaigh sí Gradam Cearta Daonna Chiste Ginetta Sagan sa bhliain 2003, agus ainmníodh í féin agus a heagraíocht MUDHA do Dhuais Oideachais Chearta Daonna UNESCO sa bhliain 2002.
Institiúid Teicneolaíochta, Sligeach
Is coláiste é Institiúid Teicneolaíochta, Sligeach. Tá sé suite i gContae Shligigh.
Kim Hayden
Is amhránaí popcheoil Éireannach é Kim Hayden.
Contae Morgan, Tennessee
Is contae i Tennessee é Morgan. Is é Wartburg príomhbhaile an chontae. Is é Coalfield an chathair is mó sa chontae. Bhí 21,987 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Sofaist
B'fhealsuna iad na sofaistí a bhí ann air le linn aimsir Shócraitéas sa chúigiú haois R.Ch. Bhí siad go maith chun an óráidíocht a mhúineadh. Chreid siad gurbh fhéidir cruth foirmiúil a chur ar an smaointeoireacht agus gurbh fhéidir í a mhúineadh mar cheird.
Mimi Pond
Is cartúnaí, scríbhneoir, maisitheoir leabhar, agus úrscéalaí grafach í Mimi Pond. Tá clú uirthi mar scríbhneoir an chéad eipeasóid (Simpsons Roasting on an Open Fire) den sraith theilifíse beochana The Simpsons sa bhliain 1989.
Billy Crystal
Is aisteoir Meiriceánach é William Edward "Billy" Crystal , a rugadh ar an 14 Márta 1948.
Kevin O'Sullivan
Bhí Kevin O’Sullivan ina eagarthóir ar an Irish Times ó 2011 go 2017. Tháinig sé i gcomharbacht ar Geraldine Kennedy a chaith naoi mbliana i gceannas an nuachtáin. As Trá Mhór i bPort Láirge don Suilleabhánach agus bhí sé ag obair ag an Irish Times ón mbliain 1997. Bhí sé ina eagarthóir nuachta ar an Irish Times ón mbliain 2006 agus chaith sé sealanna i bpoist shinsearacha go leor eile sa nuachtán. Roimhe sin bhíodh sé ag obair leis an Connacht Tribune agus leis an Tuam Herald.
Tsukuba
Cathair Speisialta de chuid na Seapáine is ea Tsukuba (つくば市). Tá sí suite i lár oirthear Honshu. Tá 217,315 duine ina gcónaí i dTsukuba (daonáireamh 2010).
Scaradh sóisialta
Is éard is scaradh sóisialta ann ná tacar de ghníomhartha rialaithe ionfhabhtaithe neamh-chógaisíochta a bhfuil sé d’aidhm acu leathadh galar tógálach a stopadh nó a mhoilliú. Is é cuspóir an scartha shóisialta ná an dóchúlacht teagmhála idir daoine a bhfuil ionfhabhtú orthu a laghdú, agus daoine eile nach bhfuil ionfhabhtaithe, d’fhonn tarchur galair, galracht agus básmhaireacht a íoslaghdú.
mion|clé|Diúltaíodh bealach isteach sa bhaile don bheirt lobhar. Greanadh adhmaid le Vincent de Beauvais, 14ú haois
Is éifeachtaí an scaradh sóisialta nuair is féidir an t-ionfhabhtú a tharchur trí ionfhabhtaithe bhraoinínigh (casacht nó sraothartach); theagmhála fisiciúla dírí, lena n-áirítear teagmháil ghnéasach; teagmháil fhisiciúil indíreach (m.sh. trí dhul i dteagmháil le dromchla éillithe cosúil le fomite); nó tarchur aeriompartha (más féidir leis an miocrorgánach maireachtáil san aer ar feadh tréimhsí fada).
mion|clé|Is foirgneamh ón 18ú haois é Lazzaretto d'Ancona a tógadh ar oileán saorga chun fónamh mar [[Coraintín|stáisiún coraintín agus ospidéal lobhar do bhaile calafoirt Ancona, san Iodáil. ]]
D’fhéadfadh sé nach mbeadh an scaradh sóisialta chomh héifeachtach i gcásanna ina dtarchuirtear an t-ionfhabhtú go príomha trí uisce nó bia éillithe nó ag veicteoirí mar mhuiscítí nó fheithidí eile, agus níos chomh minic céanna ó dhuine go duine.
I measc na míbhuntáistí a bhaineann leis an scaradh sóisialta tá uaigneas, táirgiúlacht laghdaithe, agus cailliúint sochar eile a bhaineann le hidirghníomhaíocht an duine.
Sa seachtú haois RC a haimsítear ceann de na tagairtí is luaithe don scaradh sóisialta i Leabhar Leviticus, 13:46: ""Agus an lobhar leis a bhfuil an phlá ... fanfaidh sé ina aonar; in áit chónaithe [lasmuigh] den champa. "
Go stairiúil, bunaíodh coilíneachtaí lobhar agus lazarettos mar bhealach chun leathadh lobhra agus galair thógálacha eile a chosc trí scartha shóisialta, go dtí go dtuigfí an tarchur agus gur cumadh cóireálacha éifeachtacha.
Samplaí
I measc roinnt samplaí den scaradh sóisialtaa úsáidtear chun leathadh tinnis thógálacha a rialú tá:
Éifeachtacht
mion| Trí bhuaic ghéar na n-ionfhabhtuithe a chosc, ar a dtugtar cuar na heipidéime a leathadh, ní bhíonn an t-éileamh ar sheirbhísí cúram sláinte rómhór, agus soláthraíonn sé níos mó ama freisin chun vacsaín / cóireáil a fhorbairt. Trí na hionfhabhtuithe a scaipeadh thar thréimhse ama níos faide, is féidir le seirbhísí cúram sláinte líon na n-othar a bhainistiú níos fearr.
Féithleann
Tor nó planda féithleanta sa ghéineas Lonicera is ea féithleann. Tá sé dúchasach don chrios measartha i Meiriceá Thuaidh agus san Eoráise. Tá thart ar 180 speiceas féithleann ar eolas ar an dá mhór-roinn. I measc na speiceas ar fearr aithne orthu, tá Lonicera periclymenum (féithleann coitianta), Lonicera japonica (féithleann Seapánach) agus Lonicera sempervirens (féithleann trumpa). Is speiceas coimhthíoch an-ionrach é L. japonica a mheastar a bheith ina lotnaid shuntasach áiteanna éagsúla i Meiriceá Thuaidh, san Eoraip, i Meiriceá Theas, san Astráil agus san Afraic.
Tá roinnt speiceas thar a bheith cumhra agus ildaite, agus mar sin saothraítear iad mar phlandaí ornáideacha. I Meiriceá Thuaidh, meallann na bláthanna dordéin, go háirithe L. sempervirens agus L. ciliosa (féithleann oráiste). Tagann an t-ainm Béarla honeysuckle ón neachtar milis inite atá ar fáil óna bhláthanna. Tagann an t-ainm Lonicera ó Adam Lonicer, luibheolaí de chuid na hAthbheochana.
Eachtra Pheadair Schlemihl-an fear a dhíol a scáil
Is úrscéal gearr de chuid Adelebert von Chamisso é Eachtra Pheadair Schlemihl-an fear a dhíol a scáil, a scríobhadh i nGearmánis sa bhliain 1814. Aistríodh go Gaeilge é ag Piaras Béaslaí i dtús agus athfhoilsíodh é sa bhliain 2020 faoi eagrathóireacht Gabriel Rosenstock.
An scéal
Díolann Schlemihl a scáth don diabhal ar son mála a athlíonann le airgead chuile uair a úsáidtear é. Ach níl meas dá laghad ag duine ar bith air nuair a fhágtar gan scáth é. Scaireann a ghrá gheal uaidh de bharr an easnamh seo. Bheadh an diabhal sásta an scáth a athbhronnadh air dá dtabhradh sé a anam ar lámh dó. Ní mó ná sásta atá Schemihl leis an margadh sin agus chaitheann sé uaidh an mála draíochta. Ansin taistealaíonn sé an domhan mór i mbuataisí draíochta agus é ag baint taithneamh as an fhiadúlra. Réitíonn sé leis an chine daonna nuair a fhaigheann sé cúram in ospidéal agus é tinn. Ag deireadh thiar thall bíonn sé sona sásta ag baint suaimhneas as an nádúr gan scáth ar bith.
Contae Obion, Tennessee
Is contae i Tennessee é Obion. Is é Union City príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 31,807 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
An Ceathrar Álainn
Is ainm comhchoiteann den na naoimh Fursa, Breandán an Biorra, Conal agus Berchán é an Ceathrar Álainn.
Briogáid Otharsheirbhíse Naomh Eoin na hÉireann
Eagraíocht charthanachta dheonach i bPoblacht na hÉireann is ea Briogáid Otharsheirbhíse Naomh Eoin na hÉireann (as Béarla: The St. John Ambulance Brigade of Ireland, SJAB). Mar gheall ar saincheisteanna bunreachtúla, ní lán-bhalleagraíocht de Chumann Naomh Eoin nó de hOtharsheirbhís Naomh Eoin í (ar cothrom le heagraíochtaí i dtíortha eile), ach áirítear gur "associated body" (comhlacht gaolmhar) é. Príomhaidhm na Briogáide ná cur chun cinn na garchabhrach; gabhann sí do thraenáil gharchabhrach don phobal, seirbhís gharchabhrach a sholáthar ag ócáidí, othair a hiompar agus seirbhísí cúraim don phobal a chur ar fáil.
Baill shinsearacha
Coimisinéir láithreach na Briogáide ná an tUas. John Hughes. Bíonn sé i gceannas ar Leas-Choimisinéir, Ard-Cheannfort agus Coimisinéirí Chúnta, chomh maith le hOifigigh Fhoirne agus Oifigigh Cheantair. Cathaoirleach Chomhairle Bhriogáid Otharsheirbhíse Naomh Eoin na hÉireann, agus Uachtarán na Briogáide, ná an tUas. Bill Fleming.
Stair
Bhunaigh an Dr (níos déanaí, an Ridire) John Lumsden an chéad rannán de Otharsheirbhís Naomh Eoin in Éirinn riamh, ag grúdlann Guinness i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1903. Mar gheall ar an ról a bhí aige ag Guinness (Oifigeach Míochaine), iarradh air traenáil gharchabhrach a chur ar fáil d'fhostaithe ag Geata San Séamais; d'éirigh leis na ranganna i measc na bhfostaithe agus cláraíodh 100 garchabhróir le Rannán Geata San Séamais i 1904. Cuireadh bun le Rannán Cathair Átha Cliath, an chéad rannán a bhí oscailte don phobal, i 1905. I 1909, ceadaíodh do mhná ról a ghlacadh san eagraíocht le bhunú an chéad rannán altranais.
Eaglais Cheartchreidmheach na Rómáine
Is eaglais Chríostaí í Eaglais Cheartchreidmheach na Rómáine, agus í cuid d'Eaglais Cheartchreidmheach an Oirthir.
Páirc Chorcaí
Páirc phoiblí is ea Páirc Chorcaí atá suite i gCluain Dolcáin in iardheisceart Bhaile Átha Cliath, taobh leis an mbóthar N7. Sníonn Abhainn na Camóige tríthí agus tá locháin iascaireachta agus páirc carbhán le fáil ann chomh maith.
Stair
Diméin Chorcaí a thugtaí uirthi i dtús báire, eastát de 120 heicteár ina raibh teach mainéir mór ann darbh ainm Teach Chorcaí (Corkagh House). Tógadh an teach mar cheann beag feirme timpeall na bliana 1650. D'fhás sé de réir a chéile go dtí gur daingean cheart a bhí ann, le díog uisce agus gáirdín mór gálanta ina thimpeall. Bhí muileann púdar gunna suite ann chomh maith.
Cheannaigh Comhairle Contae Bhaile Átha Cliath an pháirc chun í a oscailt mar pháirc phoiblí thiar sa bhliain 1983.
Contae Yarmouth, Albain Nua
Is contae i iar dheisceart Albain Nua é Yarmouth. I 2011 bhí cónaí ar 25,275 duine i gcontae Yarmouth síos ó 26,277 duine i 2006.
Teangacha
Sa bhliain 2011 bhí an Béarla mar an teanga is comónta i gcontae Yarmouth agus í an mháthairtheanga do 19,325(76.5%) duine sa gcontae, ba í an Fhraincis an dara teanga is comónta sa chontae agus í an mháthairtheanga do 5,065(20%) duine. Ba í an Ghearmáinis an teanga neamh oifigiúil is comónta agus í an mháthairtheanga do 45(0.2%) duine sa chontae.
Yamagata
Cathair Speisialta de chuid na Seapáine is ea Yamagata (山形市). Tá sí suite i lár tuaisceart Honshu. Tá 254,146 duine ina gcónaí i Yamagata (daonáireamh 2010).
Contae Overton, Tennessee
Is contae i Tennessee é Overton. Is é Livingston príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 22,083 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Eaglais Cheartchreidmheach na Seirbia
Is eaglais Chríostaí í Eaglais Cheartchreidmheach na Seirbia.
Bratach áise
thumb|240px|Bhí an tancaer seo, an Sichem Princess Marie-Chantal cláraithe i [[Panama|gCathair Phanama nuair a tógadh an grianghraf seo sa bhliain 2005 ach cláraíodh i ina dhiaidh sin, sa bhliain 2007, i Vaileite, faoi bhratach Mhálta.]] An long nach ionann tír a cláraithe agus náisiúntacht a húinéara, deirtear go bhfuil sí ag seoladh faoi bhratach áise. Is gnách longa a chlárú faoi bhratach áise le buntáiste a ghlacadh ar chánacha ísle na tíre cláraithe. De thoradh an chleachtais seo, is iad Panama i Meiriceá Theas agus an Libéir san Afraic na tíortha is mó a bhfuil longa cláraithe iontu.
Cúlra
De réir is mar atá an saol ag dul chun domhandais, tá coinníollacha na loingseoireachta féin ag athrú. Inniu, is deacair a rá cé acu tír a mbaineann long áirithe léi, nó ní gnó teaghlaigh í an loingseoireacht a thuilleadh ach gnó ilnáisiúnta do chomhlachtaí móra idirnáisiúnta. Sna laethanta a bhí, is minic a bhítí ag lochtú na n-úinéirí long a bhí ag glacadh buntáiste ar na bratacha áise, toisc go raibh siad ag iarraidh droim láimhe a thabhairt leis na rialúcháin náisiúnta. Inniu, áfach, tá an gnó chomh hidirnáisiúnta is go bhfuil lá na longúinéirí "náisiúnta" thart, dar lena lán, agus iad den bharúil go bhfuil sé nádúrtha ar fad bratach áise a chur ar an long.
Iad siúd atá ag cur in aghaidh na mbratach áise, tá siad ag áitiú go roghnaíonn na longúinéirí an bhratach áise le nach gcaithfidís féachaint i ndiaidh an lucht oibre mar ba chuí de réir na rialúchán náisiúnta ó thaobh na slándála oibre agus na slándála sóisialta de. Is dócha go bhfuil úimléid áirithe sa cháineadh seo, ach ní féidir í a ghinearálú ar na clárlanna oscailte go léir.
Stair
Ba í an Belen Quezada an chéad long a cláraíodh i bPanama cé nár shaoránaigh de chuid Phanama iad lucht a húinéireachta, thiar sa bhliain 1919. Cláraíodh tuilleadh long ó na Stáit Aontaithe i bPanama sa bhliain 1922. Bhí na longa coimhthíocha ar liostaí na clárlainne i bPanama ag dul i líonmhaireacht ó shin i leith, go háirithe nuair a thosaigh longúinéirí Eorpacha ag baint úsáide as an gclárlann. Nuair a bhí na 1940idí ag druidim chun deiridh, thosaigh na longúinéirí Meiriceánacha ag éirí míshásta le clárlann Phanama, agus iad den tuairim gur chóir clárlann oscailte eile a bhunú a bheadh in ann dul in iomaíocht le Panama.
Tháinig clárlann oscailte na Libéire ar an bhfód sa bhliain 1948 le cabhair ó fhir ghnó Mheiriceánacha. Ba é Stavros Niarchos, an longúinéir Gréagach, a chláraigh an chéad long faoi bhratach áise na Libéire, sa chéad bhliain eile. Is é an t-ainm a bhí ar an long ná an World Peace, "an tSíocháin Dhomhanda". Tháinig tuilleadh longúinéirí sna sálaí aige, agus mar a bhí ag teastáil ó lucht an ghnó, cruthaíodh iomaíocht nua i gclárú na long.
Lochtú
thumb|240px|Bratacha áise de réir an ITF Is é tuairim na gceardchumann - ar nós Chónaidhm Idirnáisiúnta na nOibrithe Iompair (an "ITF")- ná go gcuireann na bratacha áise ar chumas an longúinéara na rialúcháin oibre a sheachaint atá i bhfeidhm i dtír dhúchais na n-úinéirí, ionas go mbeidh siad in ann drochthuarastal a íoc leis na mairnéalaigh, ragobair a éileamh orthu agus faillí a dhéanamh i slándáil oibre. Ní féidir leis na ceardchumainn a mballra a chosaint ar an gcineál sin caimiléireachta, nó má tá an long ag seoladh faoi bhratach áise, is long choimhthíoch í, agus í suite taobh amuigh de dhlínse na tíre ina bhfuil an ceardchumann agus na húinéirí lonnaithe. Mar sin, ní féidir leis an gceardchumann an dlí a chur ar an úinéir.
Tacaíocht
Iad siúd a thacaíonn le húsáid na mbratach áise, tá siad barúlach gur chóir do na longa trádála idirnáisiúnta bheith in ann clárú sa tír is fearr a oireann don dóigh a mbíonn long áirithe ag seoladh idir tíortha éagsúla. Nuair a chláróidh longúinéir ón Iorua a long i gclárlann oscailte, beidh teacht aige ar airgeadas poiblí na Stát Aontaithe agus ar shaineolas na longcheártaí Seapánacha, agus é ag fostú a chuid mairnéalach, abair, ó na hOileáin Fhilipíneacha, ón India nó ón tSín. Roimh theacht na gclárlann oscailte, bheadh an longúinéir Ioruach i dtuilleamaí na clárlainne náisiúnta san Iorua, na longcheártaí Ioruacha, agus na mairnéalach Ioruach.
Aonaid radaighníomhaíochta
Tomhaistear gníomhaíocht foinse radaighníomhaí i mbeicireil (Bq), an líon a dhíscaoiltear in aghaidh an tsoicind, in onóir d'Antoine Becquerel a d'fhionn an feiniméan seo i 1896. Bíonn luachanna difriúla fuinnimh ag na cáithníní is na radaíochtaí difriúla a astaítear. Nuair a théann an radaíocht seo isteach in ábhar eile, ábhar bitheolaíoch, mar shampla, ionsúnn an t-ábhar sin fuinneamh ón radaíocht. Luaitear an oiread fuinnimh a ionsúitear ón astaíocht radaighníomhach ag ábhar mar an dáileog ionsúite, a thomhaistear i ngraeanna (Gy). Ní hionann an t-idirghníomhú nó an dochar a dhéanann na hastaíochtaí uile, fiú más ionann an fuinneamh iomlán a ionsúnn an t-ábhar: mar shampla, bíonn alfa-cháithníní 20 oiread níos dochraí d'fhíocháin bhitheolaíocha ná béite-cháithníní. Cuirtear an ghné seo san áireamh le haonad na coibhéise dáileogaí, a dtugtar an síveart (Sv) air, arb ionann é is an dáileog ionsúite (Gy) iolraithe faoi éifeacht bhitheolaíoch choibhneasta (RBE, le luach 20 ag alfa-cháithníní, 10 ag neodróin, agus 1 ag béite-cháithníní, gáma-ghathanna is X-ghathanna) astaíochta ar leith. Luaitear teorainneacha radaíochta d'ionaid oibre is an comhshaol i sívirt.
Marlene Dietrich
B'amhránaí agus aisteoir Gearmánach í Marlene Dietrich (27 Nollaig 1901 – 6 Bealtaine 1992). Ba réalta í le linn an Dara Cogadh Domhanda agus na blianta ina dhiaidh. Bhain sí cáil amach sna 1940idí leis an amhrán, "Lili Marlene",
Tús a shaoil
Bhí an phríomhpháirt ar an scáileán mór sa scannán Der Blaue Engel (1930). Damhsóir i "gentleman's club" ba ea í (Lola Lola). mion|"Monitor", 1958|clé
An cogadh
Shínigh sí conradh le Paramount Studios agus d'aistrigh sí go Hollywood sa bhliain 1930. Níorbh fhada nó go raiibh Dietrich ag glacadh páirt i mórscannáin, faoi stiúir Josef von Sternberg.
Cúpla bliain níos déanaí, bhris an Dara Cogadh Domhanda amach. Bhí an ghráin aici ar na Naitsithe. Chas sí amhráin mhothúchánacha gan scáth gan náire agus thaitnigh a bhealach thar cionn le lucht an airm ar fud an domhain.
Is as an dtréimhse sin a tháinig an t-amhrán cáiliúil sin, "Lili Marlene", amhrán a bhain ardmheas amach ar gach taobh den láir chatha, idir Chomhghuaillithe agus Naitsíoch.
Níos déanaí
Tar éis an chogaidh, chaith sí cuid mhór dá ham sa saol chabaret, ag seinm agus ag taistil na cruinne.
Cliseadh duán ba thrúig bháis di sa bhliain 1992 i bPáras na Fraince. clé|mion|in Israel (1960)
Geansaí Árann
deas|250px|thumb|Geansaí Árannach Is geansaí traidisiúnta, déanta in Oileáin Árann ar chósta na Gaillimhe é an geansaí Árannach nó geansaí Árann. Bíonn patrúin ar leith ag dul leo.
Naomh Seoirse
Naomh is ea Seoirse (idir 256 agus 285 – 23 Aibreán 303), a rugadh sa Chapadóic agus a fuair bás sa Bhitín.
Kurów
Tá an sráidbhaile úd Kurów suite in Oirdheisceart na Polainne, idir Puławy agus Lublin, cois Abhainn Kurówka. Tá sé ina lárionad riaracháin do pharóiste (gmina) Kurów agus é suite i gcúige (województwo) Lublin, agus dhá mhíle ocht gcéad aon duine dhéag ina gcónaí ansin de réir dhaonáireamh na bliana 2005.
Am éigin idir na blianta 1431 agus 1442, bronnadh cearta cathrach ar an sráidbhaile de réir Dhlí Magdeburg. Bhí an áit ag freastal ar an timpeallacht mar lárionad do thráchtáil bia. Bhí monarchana súdaireachta ag obair thart anseo freisin. Sa séú haois déag, bhí an Cailbhineachas an-láidir san áit, ó chuir cuid mhaith de na Bráithre Polannacha fúthu ansin. Seict Chríostaí ab ea na Bráithre seo nár ghlac le foirceadal na Tríonóide. De réir a chéile, go dtí an bhliain 1660, chuaigh formhór bhunadh na háite leis an gcreideamh neamhghnách seo.
Sa bhliain 1670, rinne plá mhór an-éirleach ar an áit, agus chaill sí na cearta cathrach. De réir a chéile, tháinig sí chuici arís. Nuair a chuaigh an Chríochdheighilt ar an bPolainn sa bhliain 1795, thit an áit seo leis an Ostair. Le teacht Napoleon, cuireadh Kurów le hArd-Diúcacht Vársá, an stát a bhunaigh Napoleon do na Polannaigh. Ní raibh teacht aniar ar bith sa stát sin, agus d'fhág Comhdháil Vín an baile seo ag an Rúis, nó ag Ríocht na Polainne (Kongresówka) a bhí á rialú ag Impire na Rúise. Le linn Éirí Amach na Samhna, nó Powstanie Listopadowe, cuireadh cath ansin, i Mí Fheabhra den bhliain 1831. Ansin, bhris an Ginearál Józef Dwernicki an cath ar na Rúisigh. Sa bhliain 1870, i ndiaidh Éirí Amach Mhí Eanáir nó Powstanie Styczniowe, chaill an áit na cearta cathrach go deifnídeach. Sa bhliain 1918, bhain na Polannaigh amach a neamhspleáchas arís, agus ón am sin i leith, is cuid den Pholainn é Kurów.
I dtús an Dara Cogadh Domhanda, agus na Gearmánaigh ag ionsaí na Polainne, bhuamáil na heitleáin an áit go trom, ar an naoú lá de Mhí Mheán Fómhair, 1939. Scrios siad ospidéal na háite, agus maraíodh cuid mhór de na hothair, nach raibh baint dá laghad acu leis an arm. Le linn an chogaidh, thóg na Gearmánaigh dhá champa daorbhroide agus geiteo beag timpeall na háite, ach d'éirigh le cuid mhaith de na cimí Polannacha a n-éalú a dhéanamh go dtí na coillte máguaird, áit a raibh treallchogaithe de chuid Armia Krajowa an-ghníomhach ag cur catha ar na Gearmánaigh.
Is é an rud is mó a tharraingíonn turasóirí go dtí an áit ná an eaglais a bhaineann le tréimhse an Renaissance. Tá uaigh an teaghlaigh uasail Zbąski suite san eaglais, chomh maith le dealbha a tháinig ó lámh an dealbhóra Santi Gucci. Iodálach a bhí ann agus é ag obair sa Pholainn sa dara leath den séú haois déag. Bhí sé ar dealbhóirí bisiúla a linne sa tír. mion|Eaglais San Mícheál, Kurów
Anseo a tháinig an Ginearál Wojciech Jaruzelski chun saoil, chomh maith. B'eisean an ginearál a chuir an staid éigeandála i bhfeidhm ar an bPolainn sa bhliain 1981. I ndeireadh na n-ochtóidí, áfach, bhain sé leas as a Uachtaránacht leis an daonlathas a chur ar bun sa tír.
Camilo José Cela
Scríbhneoir Spáinneach ab ea Camilo José de Cela y Trulock (1916 – 2002). Do rugadh é ar an 11ú lá de Bhealtaine in Iria Flavia, suite gar do Phadrón sa Ghailís na Spáinne, agus do fuair sé bás ar an 17ú lá d'Eanáir i Maidrid na Spáinne.
Do scríobh sé cuimse saothar (úrscéalta, gearrscéalta, leabhair taistil, dánta agus aistí ina measc), ach is dóigh gurb iad na húrscéalta La Familia de Pascual Duarte (1942; Gaeilge: 'Clann Phascuail Duarte') agus La colmena (1951; Gaeilge: 'An Choirceog') na saothair is iomráití dá chuid. Do bronnadh a lán duaiseanna air agus ar a chuid scríbhneoireachta, an Premio Príncipe de Asturias de las Letras (1987; Gaeilge: 'Duais Liteartha Prionsa na hAstúire') agus an Premio Cervantes (1995; Gaeilge: 'Duais Chervantes') ar chinn acu. Bronnadh Duais Nobel na Litríochta air sa bhliain 1989.
Pampúta
Is cineál bróga caite le daoine san Oileáin Árann, ar an cósta na Contae na Gaillimhe é pampúta.
Contae Perry, Tennessee
Is contae i Tennessee é Perry. Is é Linden príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 7,915 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Aonchló
San ealaín, cló aonuaire a dhéantar trí phéintéireacht ar leathán gloine nó miotail agus bileog páipéir a bhrú anuas ar an dromchla fliuch. I measc na n-ealaíontóirí a bhain feidhm as bhí Castiglioni sa 17ú céad, Blake sa 18ú céad, agus Degas sa 19ú céad (ina chás seisean, i gcomhar le meáin eile cosúil le pastail, go minic).
Yamato
Cathair Speisialta de chuid na Seapáine is ea Yamato (大和市). Tá sí suite i lár oirthear Honshu. Tá 230,709 duine ina gcónaí i Yamato (daonáireamh 2010).
Teangacha Atapascacha
Labhraítear teangacha Atapascacha in Alasca, in Iarthuaisceart Cheanada, i nDeisceart Oregon agus i dTuaisceart Chalifornia, in Iardheisceart na Stát Aontaithe agus in Iarthuaisceart Mheicsiceo.
Tá gaol ag na teangacha Atapascacha leis an teanga Eyak nó Iyaq a bhí á labhairt i mbéal an Copper River in Alasca go dtí go bhfuair an cainteoir deireanach bás sa bhliain 2008. Is gnách an teanga seo agus Eyak a lua leis na teangacha Athapaskan-Eyak. Maidir leis an teanga Tlingit in Alasca, tá lúb bheag ghaoil aici leis na teangacha Athapaskan-Eyak, agus tagann na teangacha seo go léir le chéile san fhine Na-Dene. Le déanaí, áfach, d'aithin an teangeolaí Edward Vajda go bhfuil gaol éigin ag na teangacha seo leis an teanga Ket sa tSibéir.
Is iad na teangacha Atapascacha ná:
Contae Pickett, Tennessee
Is contae i Tennessee é Pickett. Is é Byrdstown príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 5,077 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Contae Polk, Tennessee
Is contae i Tennessee é Polk. Is é Benton príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 16,825 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí
An t-údarás is mó a aithnítear maidir le téarmaíocht sa cheimic, an cheimic orgánach go háirithe is ea Aontas Idirnáisiúnta na Glancheimice agus na Ceimice Feidhmí (AIGCF nó sa Bhéarla IUPAC). Is í aidhm an chórais rialacháin a leagan amach le comhdhúile a ainmniú gan athbhrí ar fud an Domhain.
Shell chun Sáile
mion|Agóid SCS ag an ambasáid [[Éireannach i Londain, Mí Eanáir 2007|220x220px]]Ba fheachtas agóidíochta, sna blianta 2005-2008 go háirithe, in iarthuaisceart Mhaigh Eo Shell chun Sáile (SCS) (i mBéarla Shell to Sea). Bhí na hagóideoirí ag iaraidh brú a chur ar Shell gás na Coiribe a scagadh amach ón gcósta. Mheas siad go raibh na pleananna a bhí ag Shell contúirteach agus go mbeadh truailliú ann.
Imeachtaí
mion|2008ː agóid  "[[Shell chun Sáile" i mBÁC]] mion|upright|Na [[Garda Síochána|Gardaí agus agóideoir, Béal an Átha Buí, Mí Shamhna 2006]]
Chaith an Cúigear Ros Dumhach, baill Shell chun Sáile, trí mhí i bpríosún le díspeagadh cúirte. Dúirt an tAire Dlí agus Cirt Mícheál Mac Dubhghaill agus taoisigh gnó áitiúla go raibh an feachtas Shell chun Sáile faoi smacht Shinn Féin.
Ba bhall Shinn Féin duine amháin de Chúigear Ros Dumhach, agus bhí an páirtí go láidir as son an fheachtais.
Ní raibh ach polaiteoir Fhianna Fáil amháin i bhfabhar, Tadhg Ó Cuinn ó Bhéal an Mhuirthead. Thug an Comhaontas Glas tacaíocht freisin don agóid roimh dhul isteach i gcomhrialtas le Fianna Fáil i Meitheamh 2007. Bhí go leor TDanna neamhspleácha, agus baill eicínt Pháirtí an Lucht Oibre i leith an fheachtais freisin. Thug an Ceann Comhairle Meiriceánach, Nancy Pelosi, a tacaíocht freisin, nuair a bhuaigh Willie Corduff, duine de Chúigear Ros Dumhach, an Duais Chomhshaoil Goldman ar son na hEorpa.
Bhí a lán agóidí ag an láithreán tógála i mBéal Átha na Buí, agus go minic bhí roinnt baill den Gharda Síochána an-fhoréigneach, go háirithe i Mí Shamhna 2006. .
Sa bhliain 2015, bronnadh ceadúnas ar Shell chun gás a thabhairt i dtír (ach le raon coinníollacha maidir lena úsáid). Beidh Gort na Coiribe ídithe i gceann cúpla bliain.
Iarscríbhinn
Sa bhliain 2015, bronnadh ceadúnas ar Shell chun gás a thabhairt i dtír (ach le raon coinníollacha maidir lena úsáid). Beidh Gort na Coiribe ídithe i gceann cúpla bliain.
Patrick McGoohan
Ba aisteoir Gael-Mheiriceánach é Patrick Joseph McGoohan  (a rugadh ar an 19 Márta 1928 agus a fuair bás i 13 Eanáir 2009).
Yao
Cathair Speisialta de chuid na Seapáine is ea Yao (八尾市). Tá sí suite i ndeisceart Honshu. Tá 271,454 duine ina gcónaí i Yao (daonáireamh 2010).
Yokkaichi
Cathair Speisialta de chuid na Seapáine is ea Yokkaichi (四日市市). Tá sí suite in oirthear Honshu. Tá 307,382 duine ina gcónaí i Yokkaichi (daonáireamh 2010).
Lionel d'Anvers
thumb| Rítheaghlach na Plantagenet Armas Lionel d'Anvers|clé Ba é Lionel d'Anvers (nó Antwerp nó Antuairp nó Lionel Antuairpe as Gaeilge), Iarla Uladh, 'leasrí' ar Éirinn agus Diúc Chlarence (29 Samhain 1338 – 7 Deireadh Fómhair 1368) an tríú mac (ach an dara duine acu a mhair slán) ag Éadbhard III, Rí Shasana agus Philippa de Hainault.clé|mion|233x233px|Dealbh ([[19ú haois) san abtheach Westminster]]
Óige
Rugadh Lionel in Antuairp. Bhí sé geallta nuair a bhí sé fós ina leanbh. Bhí sé luaite le Elizabeth de Burgh, 4ú Chuntaois Uladh. Ba é William Donn de Burgh, 3ú Iarla Uladh athair Elizabeth. Bhí sí ina bhanoidhre ar a eastát. Ach ghlac Lionel féin 'seilbh' ar eastát Elizabeth in Éirinn sa bhliain 1347 (in aois 9 dó ag an am) agus glaodh "Iarla Uladh" air.
Phós Elizabeth agus Lionel sa bhliain 1352 (bhí Lionel 14 bliain d'aois ag an am).
Tar éis dó a bheith ainmnithe mar ionadaí a athair i Sasana sa bhliain 1346, bhí Lionel comhcheangailte leis an sluaíocht chun na Fraince sa bhliain 1355 (17 bliain d'aois).
In Éirinn
Bhí rí Shasana, Éadbhard III, buartha nach mbeadh na Normannaigh in Éirinn, na sean-Ghaill, dílis dó. Chonaic sé go raibh siad ag éirí an-Ghaelach. Mar sin, chuir sé a mhac go hÉirinn. Ceapadh Lionel ina 'ghobharnóir', nó 'leasrí', ar Éirinn sa bhliain 1361 agus tháinig sé i dtír i mBaile Átha Cliath go gairid ina dhiaidh sin.
Bhí a athair, ag an am céanna, i mbun iarrachtaí, gan toradh, coróin na hAlban a aimsiú dó. I mí na Samhna 1362, ceapadh é mar 'Diúc Chlarence'.
D'éag bean chéile Lionel i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1363. Ach d'fhág sí iníon ina diaidh, Philippa (a d'éiriegh níos déanaí mar chuid den ríchathaoir Theach Eabhrach; Béarla: House of York).
Bhí iarrachtaí Lionel an tír a neartú is a athbhunú measartha rathúil. D'eagraigh sé parlaimint i gCill Chainnigh, a rith Reachtanna Chill Chainnigh sa bhliain 1366.
Ansin d'fhill Lionel ar ais go Sasana. Socraíodh cleamhnas idir Lionel agus Violante Visconti san Iodáil; misean taidhleoireacht a ollmhór agus uile-Eorpach a bhí ann, a thóg dhá bhliain chun ullmhú. Síníodh an gealltanas pósta i Londain i mí Aibreáin 1368.mion|Galeazzo II Visconti|clé
Pósadh agus bás san Iodáil
Ar an 28 Bealtaine 1368, i Milano a phós Lionel agus Violante Visconti. Girseach ghalánta a bhí inti, 13 nó 15 bliain d'aois ag an am (c. 1353/1355 - Samhain 1386) agus iníon tiarna Pavia agus Milano, Galeazzo Visconti.
Slua mór aíonna a bhí ann. bhí bainis acu a raibh maithe agus móruaisle na hEoroa uirthi, mar shampla, Geoffrey Chaucer, Petrarch, agus Jean Froissart. Bhí go leor éirí in airde ag baint leis an ócáid agus rachmas sómhar le feiceáil.
D'fhan Lionel san Iodáil, ag cóisireacht agus d'éirigh sé ina   bhuachaill báire is cosúil. Cúpla mí níos déanaí, fuair sé bás in Alba na hIodáile. Bhí tuairimíocht ann, cé nach bhfuil fianaise ar bith ann, gur nimhíodh é (agus fiú go raibh athair a chéile Galeazzo páirteach sa ghníomh. Ach tá an tuairim sin dochreidte, mar ní raibh spéis ar bith aige i mbás Lionel, a mhalairt ar fad).
Bhí putóg Lionel curtha i Pavia, socrú a d'iarr Lionel ina uacht agus tiomna deiridh. Bhí croí Lionel agus a chuid cnámh adhlactha sa phrióireacht Clare i Suffolk.
Mykola Azarov
Is polaiteoir Úcránach é Mykola Azarov (Úcráinis: Микола Янович Азаров, Mykola Yanovych Azarov), a rugadh faoin ainm Nikolay Yanovich Pakhlo (Rúisis Николай Янович Пахло), ar 17 Nollaig 1947. Ceapadh mar phríomh-aire na tíre é ar 11 Márta 2010. Ball de Pháirtí na Réigiún a bhí ann.
Saol
I gKaluga na Rúise a saolaíodh Nikolay Yanoviich Pakhlo (fuair sé an sloinne Azarov óna bhean, Ljudmyla Mykolajiwna Asarowa). Ghnóthaigh sé céim ollscoile i Moscó sa bhliain 1971. Thug sé tamall ag obair mar inealtóir agus bainisteoir i mianach guail i dTula, 193 ciliméadar slí ó Mhoscó. Sa bhliain 1976 ghlac sé post in institiúid mhianadóireachta i Moscó.
D'aistrigh sé go dtí an Úcráin sa bhliain 1984, agus ghnóthaigh PhD sa geolaíochtgheolaíocht agus sa mhianreolaíocht sa bhliain 1986. Sa bhliain 1991 ghnóthaigh sé ollúnacht.
Chuaigh sé leis an bpolaitíocht sna 1990í mar bhall de Pháirtí an Lucht Oibre, ar a dtugtar Páirtí na Réigiiún anois. Sa bhliain 1994 toghadh mar bhall den Verkhovna Rada, parlaimint na hÚcráine, é.
Teanga
Ós rud é nár aistrigh sé chun na hÚcráine go dtí go raibh sé sé bliana is tríocha d'aois, níl Úcráinis mhaith aige. Gheall sé do mhuintir na tíre ar 10 Márta 2010 go n-úsáidfeadh sé féin agus a rialtas an Úcráinis agus é ina phríomh-aire, áfach.
Robin Williams
B'aisteoir agus fhuirseoir Meiriceánach é Robin McLaurin Williams, a rugadh ar an 21 Iúil 1951. Cailleadh é ar an 11 Lúnasa 2014 tar éis lámh a chur ina bhás féin.
Luathshaol
Bhí Williams ar na 20 mac léinn a glacadh sa Scoil Julliard i Nua-Eabhrac sa bhliain 1973 agus ní ba dhéanaí sa bhliain chéanna bhí sé ar an mbeirt a glacadh don ardchlár ag Julliard (Christopher Reeve an duine eile).
D'fhág Williams Julliard sa bhliain 1975 nuair a dúradh leis nach raibh aon rud fágtha acu le múineadh dó.
Chuaigh sé le fuirseoireacht ar na boinn i San Francisco agus Los Angeles.
Scuid
Is moileasc í an scuid nó an mháthair shúigh. Ball d'ord na Teuthida atá inti.
An Baile Thiar
Sráidbhaile i dToraigh is ea an Baile Thiar. Is sa Bhaile Thiar atá cónaí ar an gcuid is mó de mhuintir an oileáin agus is ann atá an bhunscoil agus an mheánscoil, an siopa, teach an phobail, oifig an phoist, an Gailearaí, an caife, an clubtheach, an t-óstán, an brú óige, lóistín leaba agus bricfeasta, an t-ionad sláinte agus oifig an Chomharchumainn suite.
Contae Putnam, Tennessee
Is contae i Tennessee é Putnam. Is é Cookeville príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 72,321 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Ochtapas
Is moileasc é an tochtapas. Ball d'ord na nOctopoda atá ann.
Nessa Childers
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta i bParlaimint na hEorpa do cheantar an Oirthir ón mbliain 2009 í Nessa Maria Vereker Childers (Gaeilge: Neasa Childers) (rugadh 9 Deireadh Fómhair sa bhliain 1956 í). Iníon í leis an iarUachtarán Erskine H. Childers.
Tá céim san Ealaíon, agus sa tSíceolaíocht aici ó Choláiste na Tríonóide.
Tá sealanna caite aici ag obair go príobháideach mar shíocanailísí. D'éirigh sí as Páirtí Parlaiminteach an Lucht Oibre sa bhliain 2013 i ngeall ar pholaitíocht an pháirtí sa Dáil.
Aontas Idirnáisiúnta Réalteolaíochta
Is é An tAontas Idirnáisiúnta Réalteolaíochta (IAU i mBéarla) an eagraíocht atá freagrach as comhoibriú idirnáisiúnta is caighdeánú sa réalteolaíocht. Bunaíodh i 1919 é, agus tá a rúnaíocht i bPáras. I 2011 bhí 90 tír is os cionn 10,000 ball páirteach. Is é an t-údarás in ainmniú reanna neimhe is gnéithe a ndromchlaí.
Val Noone
Tá an Dochtúir Val Noone ar dhuine de na scoláirí is mó a rinne taighde ar stair na nÉireannach san Astráil, agus tá suim ar leith aige i stair na Gaeilge sa tír sin. Tá mórán foilsithe aige agus is minic é ina chainteoir ag ócáidí léinn san Astráil agus sa Nua-Shéalainn.
Tá an Dr Noone ina chomhalta onórach den Roinn Staire in Ollscoil Melbourne in Victoria. Ghnóthaigh sé céim sa léann Bíoblach, san fhealsúnacht agus sa diagacht i gColáiste Corpus Christi in Melbourne, agus rinne sé taighde dochtúireachta ar thuairimí lucht creidimh faoin gcogaíocht. Thug sé tamall maith ina shagart Caitliceach, agus tá suim aige fós i gcúrsaí sóisialta na hEaglaise.
Tá baint aige le Cumann Gaeilge na hAstráile, agus anuas go dtí an bhliain 2007 ba é eagarthóir Táin (iris an Australian Irish Network) é.
Tá mórán taighde déanta aige ar stair na Gaeilge i Stát Victoria go háirithe. Tá roinnt páipéar scríofa aige faoin ábhar seo, in éineacht le halt a chomhscríobh sé don iris Feasta ar an Dochtúir Nioclás Ó Domhnaill, athbheochanóir nótáilte Gaeilge in Melbourne i dtús an 20ú haois. Ar na saothair is tábhachtaí agus is bunúsaí dá chuid tá Hidden Ireland in Victoria, stair na Gaeilge in oirdheisceart na hAstráile. Bronnadh Ord na hAstráile air sa bhliain 2009.
J. J. Ó Dúláinne
Imreoir iománaíochta cáiliúil as Baile Sheáin i gContae Chill Chainnigh, Poblacht na hÉireann é J. J. Ó Dúláinne. Tugtar J. J. Delaney air as Béarla agus rugadh ar 6 Márta 1982 é. Imríonn sé leis an gclub Na Fianna Bhaile Eoin i gContae Chill Chainnigh, agus leis an bhfoireann idirchontae Chill Chainnigh chomh maith. Bhuaigh sé an tríú gradam aige mar Shárimreoirí na Bliana sa bhliain 2006, cé go gortaíodh é sa chluiche ceannais i gCraobh Iomána Sinsearach na hÉireann 2006.
Saol
Rugadh Ó Dúláinne i mBaile Sheáin, sráidbhaile beag i gContae Chill Chainnigh, agus é ina mhac le Shem Ó Dúláinne, iománaí. Tá iománaithe eile sa teaghlach freisin - a uncailí Liam Mac Giolla Phádraig agus Pádraig Ó Dúláinne. Thosaigh JJ ag imirt leis an gclub Na Fianna, agus roghnaíodh é don fhoireann idirchontae sa bhliain 2001. Ba mhór an bhaint a bhí aige leis an rath a bhí ar an bhfoireann, agus anois tá trí bhonn buaite aige i gCraobh na hÉireann, cúig bhonn i gCraobh Laighean, ceithre bhonn sa tSraith Náisiúnta agus trí ghradam mar Shárimreoir Iománaíochta na Bliana. Chomh maith leis sin, bhuaigh sé duais Imreoir na Bliana sa bhliain 2003.
Bhí séasúr rathúil eile aige i gCraobh na hÉireann sa bhliain 2006, ach gortaíodh é agus é ag traenáil i Mí Lúnasa. Dá bhrí sin ní raibh sé ábalta a bheith páirteach sa chluiche ceannais nuair a bhuaigh na Cait ar Chorcaigh.
An Chamóg
Tá an Chamóg ar cheann de na haibhneacha is mó i mBaile Átha Cliath. Tá sí ar cheann de na ceithre chraobh-abhainn na Life a chuir go mór le fás agus forbairt i luathstair na cathrach.
Cúrsa
Leanann an Chamóg ar aghaidh taobh le sráidbhaile Chluain Dolcáin agus ansin soir go buaileann sí leis an Chanáil Mhór in Inse Chór. Ritheann sí ó shin taobh thiar de Phríosún Chill Mhaighneann, sula buaileann sí leis an Life taobh le Stáisiún Heuston, beagán suas an abhainn ó Droichead Seán Heuston.
Cudal
Is moileasc é an cudal. Ball d'ord na Sepiida atá ann.
Tagairtí
イカ
Contae Roane, Tennessee
Is contae i Tennessee é Roane. Is é Kingston príomhbhaile an chontae. Is é Harriman an chathair is mó sa chontae. Bhí 52,753 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2015.
Glas
Feiceann tú an dath glas nuair a fheiceann tú solas le tonnfhad ceannasach idir 520–570 nm. Ní príomhdhath dealaitheach é. Príomhdhath suimitheach is ea é, áfach. Siombail dóchais agus fáis is ea an dath seo i gcultúir áirithe, ach tá baint aige le bás, tinneas, éad nó an diabhal i gcultúir eile. Is minic áfach a bhíonn baint aige leis an nádúr.
Honshū
Is í Honshū (本州, 'Príomhoileán') an t-oileán Seapanach is mó agus an 7ú hoileán is mó ar domhan. Oileán sléibhtiúil bolcánach atá ann. Tá 104,000,000 duine ina gcónaí i Honshū (daonáireamh 2017). Tá cónaí ar thart ar 30% den daonra iomlán i Mórcheantar Tóiceo ar an Machaire Kantō. Is é lárionad stairiúil na Seapáine é. Tá an sliabh is airde sa tSeapáin, Sliabh Fuji, agus an loch is mó, Loch Biwa, in Honshū.
Tá tríocha cúig Maoracht ar an oileán seo.
John Updike
Ba scríbhneoir Meiriceánach é John Updike (18 Márta, 1932 - 27 Eanáir, 2009). Fuair sé bás le hailse sa bhliain 2009. Bhuaigh sé an Pulitzer Prize sa bhliain 1982 leis an leabhar Rabbit Is Rich agus i 1991 leis an leabhar Rabbit at Rest.
Honshū
Cathracha
Tokyo
John Updike
Bronnadh an deontas Guggenheim Fellow ar Updike i 1959.
Honshū
Cathracha
Hiroshima
Ósaca
Isoroku Yamamoto
Ginearál-Marascal Cabhlaigh ba ea Isoroku Yamamoto (Seapáinis: 山本 五十六, Yamamoto Isoroku; 4 Aibreán, 1884 - 18 Aibreán, 1943). Bhí sé ina ardcheannasaí ar an gCabhlach Comhcheangailte sa Dara Cogadh Domhanda. Céimí de chuid Acadamh Chabhlaigh Impiriúil na Seapáine agus mac léinn de chuid Ollscoil Harvard (1919-1921) a bhí ann. Fearadh cathanna mar Pearl Harbour agus Midway faoina cheannas.
Seán Tirial
Is iománaí Éireannach é Seán Tirial, nó Jackie Tyrell as Béarla (rugadh ar an 19 Meitheamh, 1982 é i gContae Chill Chainnigh). Tá sé ina chúlaí le foireann idirchontae Chill Chainnigh, agus b'eisean a ghlac Corn Liam Mac Carthaigh ar son a fhoireann nuair a bhuaigh na Cait Craobh Iomána Sinsearach na hÉireann 2006.
Saol
Saolaíodh Jackie i gContae Chill Chainnigh sa bhliain 1982. Fuair sé a chuid oideachais ag Coláiste Naomh Ciarán, scoil atá cáiliúil mar gheall ar na hiománaithe rathúla a tháinig amach as. Agus é ag freastal ar an gcoláiste, bhain sé dhá bhonn amach i gCraobh Sinsearach na gColáistí Laighean agus bonn amháin i gCraobh Sinsearach Coláistí na hÉireann. Bhuaigh sé a chéad bhonn leis an bhfoireann idirchontae sa bhliain 2003, agus roghnaíodh é mar chúlaí san fhoireann sinsir sa bhliain chéanna.
Fioghual
right|thumb|Fiodhghual tirim right|thumb|Dóiteán fiodhghuail
Is éard atá san fhioghual an fuílleach a fhágtar nuair a bhaintear uisce agus ábhar soghalaithe eile as ábhar ainmhíoch agus plandúil. Tagann fioghual ón gcomhfhocal fiodh-ghual. De ghnáth déantar fioghual le pirealú mall, agus adhmad, siúcra nó rudaí eile á théamh gan ocsaigin. Ábhar sobhriste piochánach dubh atá ann, agus idir 50% agus 95% de ina charbón.
Carbónú adhmaid
Déantar fioghual d'adhmad trína charbónú ar fad, i dtreo nach bhfágtar ach carbón agus luaith. Déantar ábhar éadrom scagach dá bharr, agus má bhaintear úsáid as dlúthábhar adhmadach, ar nós blaosc cnó nó cloch péitseoige, faightear fioghual a bhfuil dromchla leathan piochánach air agus é an-scagach dá bharr. Carbón gníomhaithe é sin, agus is maith an sás chun ceimicigh a shú é.
Is iomaí áit fós a ndéantar fioghual ar an sean-nós agus carn adhmaid á dhó a bhfuil a mbunáite faoi chlúdach pluda nó brící. Déantar teas de na fothorthaí agus de bharr cuid den adhmad a dhó, rud a phirealaíonn an t-iomlán. Ní dhóitear an fioghual féin toisc a laghad sin ocsaigine a bheith ann. Anois is féidir an t-adhmad a théamh i soitheach aeriata miotail, rud a laghdaíonn truailliú agus a ligeann torthaí soghalaithe a chomhdhlúthú.
Stair
left|thumb|Carn adhmaid sular clúdaíodh é (timpeall na bliana 1890)
Is fada fioghual á dhéanamh i gceantair choillteacha. De ghnáth chuirfí smutáin adhmaid ar a gceann chun carn coirceogach a dhéanamh, an t-aer á ligean isteach thíos trí phoill agus sloc i lár baill mar fheadán deataí. Chlúdófaí an carn le móin nó le cré fhliuch. Ansin dhéanfaí tine a adhaint i dtóin an fheadáin agus spréifeadh an teas.
Sa Lochlainn dhéantaí tarra adhmaid de na coillte péine, agus bhaintí feidhm as an bhfioghual a bhíodh ag roinnt leis mar chóc i gceártaí bruithnithe. Tháinig deireadh le déantús an tarra i ndeireadh an 19ú haois, agus d'fhás na coillte millte arís.
Sa saol atá anois ann déantar adhmad a charbónú ina bhlúirí nó ina mhín sáibh i bhfreangáin iarann múnla, rud a ligeann fothorthaí a chruinniú - meatánól, tarra adhmaid nó aicíd phioradhmadach. Fioghual a dhéantar ag 300 °C tá sé briosc agus donn, agus téann sé trí thine ag 380 °C. Má dhéantar ag teocht níos airde é tá sé crua agus sobhriste, agus ní théann trí thine go dtí timpeall 700 °C.
An fioghual agus leagan na gcoillte in Éirinn sa 17ú haois
thumb|200px|Sampla den saghas coille a leagfaí le haghaidh fioghuail in Éirinn: Port Chluain Eoghain i gContae Aontroma Bhí idir gharbhiarann agus shlatiarann á ndéanamh in Éirinn sa 17ú haois. Sna 1660í bhí an tionscal in ísle brí de dheasca iomaíocht na Rúise agus na Sualainne, bhochtanas na tíre agus a laghad sin éilimh a bheith ar iarann ann. Sa chuid deiridh den aois, áfach, tháinig fás mór faoin tionscadal, agus dleachtanna arda importála ag cuidiú leis ón mbliain 1662 amach.
Shíl na tiarnaí nua Protastúnacha gurbh fhéidir brabach gasta a dhéanamh as na coillte in Éirinn trí fhioghual a dhéanamh agus ceártaí iarainn a bhunú. Fuair siad amach nach raibh an gnó chomh furasta sin: ba dheacair brabach leanúnach a dhéanamh. Mar sin féin, lean siad orthu ag tógáil ceártaí; ba lú costas an bhreosla in Éirinn ná i Sasana, agus rinne infheisteoirí ó Shasana féin ceárta iarainn a bhunú ag Inis Coirthe i gContae Loch Garman.
Lean tionscal an fhioghuail anuas go dtí an chéad chuid den 18ú haois. Faoin am sin bhí slad déanta ar choillte na tíre de bharr ar leagadh de chrainn chun na ceártaí a chothú. Lena chois sin, chuaigh an gnó i bhfeidhm ar shaol agus ar gheilleagar na tuaithe. Ba é tús an tionsclaithe in Éirinn é.
Octavio Paz
File, scríbhneoir, agus taidhleoir Meicsiceach ab ea Octavio Paz Lozano (1914 – 1998). Do rugadh é ar an 31ú lá de Mhárta i gCathair Mheicsiceo agus do fuair sé bás ar an 19ú lá d'Aibreán san áit chéanna.
Meastar gurb eisean duine desna scríbhneoirí is tábhachtaí den 20ú haois agus tá sé ar dhuine desna filí is mó riamh a scríobhadh i Spáinnis chomh maith. Do fuair Paz an Premio Cervantes (Gaeilge: 'Duais Cervantes') sa bhliain 1981. Bronnadh Duais Nobel na Litríochta air sa bhliain 1990.
An Platónachas
Mórscoil fhealsúnach de chuid na sean-Ghréige is ea an Platónachas, agus é bunaithe ar theagasc Phlatón (429-347 RCh), fealsamh a mhair san Aithin.