cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pápa Gréagóir XVI
Bhí an Pápa Greagóir coiscrithe ina easpag, a cur tús le pápaireacht fíor-choimeádach. Bhí liobrálaigh ag teacht chun cinn ar fud na hEorpa agus bhí fuinneamh sna gluaiseachtaí náisiúnta nua. Bhí Greagóir i gcoinne dul chun cinn teicneolaíochta ar nós soilsiú gáis agus na hiarann-róid. Ó thaobh conspóid diaga, chuir sé tosach leis an frith-gníomhú ultramointéanach i gcoinne na Gailiceánaigh, Caitlicigh a sheas ar son saoirse na n-eaglaisí náisiúnta i gcoinne lár-riaradh na heaglaise sa Róimh. I dtosach a réim, bhí liobráiligh sa bhFrainc, ar nós an tAthair Felicité de Lammenais, ar son polasaithe Greagóir i gcoinne na Gailiceánaigh coimeádach i measc cliarlathas na Fraince, ach de réir a chéile, ba léir go raibh Greagóir sa champa caomhach.
Ó thaobh polaitíocht saolta de, cuireadh tús leis an bhfeachtas aontaithe Iodálach. Tháinig na Poblachtaigh radacacha i gcoinne polasaithe an Phápa agus bhí foréigean ann. Bhí an Pápa láidir ina choinne, ach cáileadh riaradh na Stáit Pápúil dá réir, cé go raibh an-chuid gníomhaíochta ar siúl san Róimh ag an am.
Éamon Mac Giollamóir
Is polaiteoir Éireannach é Éamon Mac Giollamóir (Béarla: Eamon Gilmore)(24 Aibreán 1955 a rugadh é), a bhí ina cheannaire ar Pháirtí an Lucht Oibre idir 2007 agus 2014. Is Teachta Dála é ar son Dhún Laoghaire sa Dáil ó 1989 agus sa bhliain 2011 ghlac sé ról an Tánaiste agus Aire Gnóthaí Eachtracha. D'fhógair sé ar an 26 Bealtaine 2014 go raibh ag éirí as a phost mar cheannaire an pháirtí agus go mbeadh sé ag éirí as ról an Tánaiste ar an 4 Iúil 2014 tar éis gur éirigh go dona lena pháirtí sna toghcháin áitiúla agus Eorpacha.
Saol
Rugadh Éamon Mac Giollamóir ar an 24 Aibreán 1955 sa Chealtrach, Contae na Gaillimhe. Fuair sé a chuid oideachais meánscoile i gColáiste Ghearrbhaile, Béal Átha na Sluaighe agus ina dhiaidh sin d'fhreastail sé ar Ollscoil na hÉireann, Gaillimh áit ar chaith sé bliain mar Uachtarán Aontais na Mac Léinn. Bhí sé ina Uachtarán ar Aontas na Mac Léinn in Éirinn ó 1976 go 1978. Ag an am sin, bhí a ainm luaite le Sinn Féin Oifigiúil. Sa bhliain 1985, toghadh Mac Giollamóir mar chomhalta ar Chomhairle Contae Bhaile Átha Cliath. Toghadh é do Dháil Éireann den chéad uair ag olltoghchán na bliana 1989 agus atoghadh é ag gach olltoghchán ó shin i leith.
Idir 1994 agus 1997 ba Aire Stáit é ag Roinn na Mara. Ó 1992 ba bhall den Daonlathas Clé é go dtí gur nascadh an páirtí sin le Páirtí an Lucht Oibre sa bhliain 1999. Nuair a d'éirigh Pat Rabbitte as ceannaireacht an pháirtí i mí Lúnasa 2007, d'fhógair Mac Giollamóir go mbeadh sé ina iarrthóir don cheannaireacht. Fuair sé tacaíocht fhorleathan taobh istigh den pháirtí agus fógraíodh ina cheannaire é d'aon ghuth ar an 6 Meán Fómhair gan ballóid ar bith.
Níór ghlac sé páirt in Olltoghchán 2016.
Sibhéid phailme choiteann
Is ainmhí í an tsibhéid phailme choiteann. Mamach atá ann.
Seta (úrscéal)
Is úrscéal Iodáilise é Seta (Síoda) leis an scríbhneoir Alessandro Baricco, a foilsíodh sa bhliain 1996.
An scéal
Tá an scéal lonnaithe sna 1860í. Cuir síos ar shaol Hervé Joncour, fear gnó Francach, a bhíonn ag feidhmiú in earnáil an tsíoda, atá ann. De bharr ghalar ar na seiriceán san Eoraip agus an san Afraic tugann sé an turas go dtí an tSeapáin air féin chun seiriceáin folláin a aimsiú. Is áit aisteach agus úrnua dó é. Buaileann sé le Hara Kei, uasal de chuid na tíre sin, agus fásann caidreamh neamh-ghnách idir Hervé agus bean óg i gcúirt Hara Kei. D'fhás nasc aisteach idir an bhean agus an fear gnó in ainneoin nár labhair siad le chéile riamh. Bíonn a bhean chéile Héléne ag fanacht leis chuile uair a fhilleann sé ar an Fhrainc.
Ar a thuras dheireanach bhí cogadh catharach ar siúl sa tSeapáin agus chuile rud scriosta ach d'éirí leis buíon Hara Kei a bhí ar teitheadh a bhaint amach. Dimpí Hara Kei air gan filleadh ar an tSeapáin choíche. D'fhill sé ar Héléne agus thug sé cúram di i rith a tinneas deireanach. Ní dhearna sé dearmad riamh ar an mbean óg ach roinnt blianta tar éis bás Héléne fuair sé amach trí thimpiste go raibh eolas aici faoin mbean óg i gcónaí. Ní raibh fiú ainm na mná óg, a raibh tionchar chomh mór sin air, ar eolas aige agus níor labhair sé léi riamh.
Rop-scairdinneall
Is inneall é an rop-scairdinneall (nó an t-inneall stóbh-phíopa) nach n-úsáideann mór-bhaill luaileach agus atá iontach úsáideach le haghaidh feidhmeanna áirithe, nuair atá innill bheaga shimplí le hardluas ag teastáil; diúracáin mar shampla. Moillítear an t-aer atá faoi ardluas le hidirleatóir, rud a tháirgeann méadú comhfhreagrach i mbrú an aeir. Inteilgtear breosla san aer seo agus dóitear an meascán go leanúnach ansin. Teilgtear na gáis theo ar gcúl i bhfoirm scaird gáis. Tá an modh scairdtiomána seo praiticiúil ar luasanna chomh hard le 8 oiread luas forleata na fuaime (Ma 8).
D'éiríodh leo a úsáid freisin mar rinnscaird ar héileacaptair, ach ní raibh na hinnill an-éifeachtúil. thumb|400px|Rop-Scairdinneall
Paindéim COVID-19
deas|250px|mion|Scaipeadh na phaindéim Cóivid-19 idir na blianta 2019 go 2021, a thosaigh in Wuhan na Síne.{{legend|#290000|Níos mó ná 10,000,000 cás dearbhaithe}}{{legend|#510000|1,000,000–9,999,999 cás dearbhaithe}}{{legend|#900000|100,000-999,999 cás dearbhaithe}}{{legend|#c80200|10,000–99,999 cás dearbhaithe}}{{legend|#ee7070|1,000–9,999 cás dearbhaithe}}{{legend|#ffC0C0|100–999 cás dearbhaithe}}{{legend|#ffdfe0|1–99 cás dearbhaithe}}{{legend|#e0e0e0|Sonraí nach bhfuil ar fáil}} Is paindéim leanúnach de ghalar coróinvíreas 2019 (COVID-19) é Paindéim COVID-19 (nó Cóivid-19). Sainaithníodh den chéad uair í i mí na Nollag 2019 in Wuhan, príomhchathair chúige Hubei na Síne.
Victor Ortiz
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea Victor Ortiz, a rugadh ar 31 Eanáir, 1987 i nGarden City, Kansas.
Paindéim COVID-19
D’fhógair an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte (EDS) ráig éigeandála idirnáisiúnta sláinte poiblí ar an imní idirnáisiúnta an 30 Eanáir 2020 agus d’aithin sí í mar phaindéim an 11 Márta 2020.
Ón 9 Bealtaine 2021 amach, tuairiscíodh níos mó ná 157 milliún cás ar fud 220 tír agus críoch, agus fuair níos mó ná 3 milliún duine bás dá bharr. Tá níos mó ná 93 milliún duine tar éis biseach a fháil. Is iad Oileáin Cook an tír is déanaí inar thuairiscíodh cás den phaindéim, ar 4 Meitheamh 2021.
Iarmhairtí
Mar thoradh ar an bpaindéim, bhí cur isteach mór socheacnamaíoch domhanda, imeachtaí spóirt, reiligiúnacha, polaitiúla agus cultúrtha a chur siar nó a chealú. Dúnadh scoileanna agus ollscoileanna ar bhonn náisiúnta nó áitiúil i 197 tír, ag dul i bhfeidhm ar thart ar 99.9 faoin gcéad de dhaonra mac léinn an domhain.
Bhí mífhaisnéis faoin víreas scaipthe ar líne, agus tharla eachtraí de sheineafóibe agus idirdhealú i gcoinne mhuintir na Síne agus i gcoinne iad siúd a fheictear a bheith Síneach nó gur as ceantair a bhfuil rátaí arda ionfhabhtaithe iad.
mion|upright=1.5|Comharthaí COVID-19 mion|Daoine a bhfuil an coróinvíreas orthu san ospidéal in [[Tehran na hIaráine]] mion|Tascfhórsa na hIodáile i mbun oibre i gcoinne ráig an choróinvíris sa tír úd mion|Ag díghalrú na sráideanna sa [[An Téaváin|Téaváin ]] mion|Scrúdú sláinte ag Aerfort Linate, Milano na hIodáile mion|Seilfeanna folmha nach mór san [[An Astráil|Astráil ]] mion|Ionfhabhtaíodh a lán daoine le Cóivid-19 ar bord longa crúsála, breis is 700 duine ar an Diamond Princess (sa ghrianghraf)
CLG Cill Chuarnáin
Is club Cumann Lúthchleas Gael i gContae Luimnigh é CLG Cill Chuarnáin.
John Cornyn
Is é John Cornyn (r. 2 Feabhra, 1952) seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sinsearach ó Texas. Toghadh é don seanad sa bhliain 2002. Is ball den Pháirtí Poblachtach é. Aoire an Mhóraimh i dTeach na nIonadaithe sa Chodháil.
CLG Cill Chuarnáin
Cluichí
Cé go bhfuil traidisiún níos láidre ag an iomáint sa cheantar, imrítear an dá chód sa chlub agus tá ag éirí níos fearr ag an bpeil sa chlub le déanaí.
John Cornyn
Rugadh é in Houston. Chaith sé tamall sa tSeapáin mar a raibh a athair ann mar oifigeach Aer-Fhórsa Mheiriceá.
CLG Cill Chuarnáin
Páirc Imeartha
Tá páirc imeartha Cill Chuarnáin suite i lár an pharóiste in aice na scoile náiisiúnta agus lámh leis an mbóther N69.
Imreoirí Cáiliúla
Is ball den chlub é Pádraig Ó hÍobhais (Paddy Ivess) a d'imir ar fhoireann Luimnigh I gcluiche ceannais Craobh Peile Sinsear na Mumhan sa bhliain 1991.
Na Sceirí
Tá na Sceirí suite ar an gcósta i bhFine Gall i dtuaisceart Contae Bhaile Átha Cliath. Tá Na Scéirí sa bharúntacht Baile an Ridire Thoir. Is baile uirbeach comaitéireachta é Na Sceirí. Tá 10,043 duine ina gcónaí sa bhaile seo de réir an daonáirimh is déanaí in 2016.
Stair
Téann stair Na Sceirí ar ais go fada. Tá an chéad tagairt don bhaile ar fáil in Annála Inis Faithlinn. Sa fhoinse seo, léirítear an nasc idir Naomh Pádraig agus Na Sceirí. Ar cheann dé na hoileáin atá suite ar imeall an chósta, bhunaigh Naomh Pádraig mainistir ar an oileán. Ní hé seo an nasc amháin idir Na Sceiri agus Naomh Pádraig. Nuair a bhog Naomh Pádraig go dtí an ceantar, bhí gabhar mar chomhluadar dó. Rinne Naomh Pádraig iarracht na daoine áitiúla a iompú go Críostaíocht toisc go raibh na daoine ina bpágánach. Nuair bhí Naomh Pádraig ag triail na daoine a iompú chun na Críostaíochta, ghoid an pobal an gabhar agus d’ith siad é. Nuair a chuaigh Naomh Pádraig ar ais go dtí an t-oileán, thug Pádraig faoi dheara go raibh an gabhar imithe. D’fhill sé ar ais go dtí an baile. Deirtear gur léim sé ón oileán. Nuair a chuir Naomh Pádraig ceisteanna ar dhaoine faoin ghabhar, tharla rud aisteach. Rinne an pobal áitiúil iarrachtaí bréaga a rá do Phádraig ach ní raibh siad in ann ach a bheith ag éagaoineadh agus torann gabhair a thabhairt ar ais do Phádraig. Nuair a bhí siad réidh le hadmháil gur goid agus gur ith siad an gabhar, tháinig an caint ar ais chucu.
Sa bhliain 1145 bhí sionad ar oileán Naomh Pádraig. Bhí ceannairí reiligiúnacha ag iarraidh teacht ar réiteach chun todhchaí deoise na hÉireann a shocrú. Tháinig easpaig na hÉireann le chéile ar an Oileán.
Réabhlóid na hÉireann
Ghlac Na Scéirí ról beag i réabhlóid na hÉireann. Le linn an éirí amach na casca, Tháinig dhá chéad saighdiuriú na Breataine ón ‘North Staffordshire regiment ’ i dtír Na Scéirí agus cuirtear an baile faoi chuirfiú. Le linn an cogadh na Saoirse, bhí dhá eachtraí suntasach. I 1919, fuair Vol. Terrence Sherlock bás. Bhí sé in a bhall de óglaigh na hÉireann. Ar an Oíche an 27ú lá de mhí mheán fomhair, thogadh Sherlock amach ón a theach agus cailleadh é de bharr a sháite. Fuair Thomas Hand bás sa sceirí ar an 5ú la de mhí Nollaig 1920. Thimpeallaigh na Dúbhchronach a theach agus rinne siad dúnmharú ar Thomas. I dhá mhíle is a cúig d’fhoilsigh plaic chuimhneacháin do. I rith an Chogadh na gCarad, maraíodh Harry Boland sa ‘ Skerries Grand Hotel’. Duine cáiliúil ab é agus tionchar iontach láidre i gcoadh na saoirse agus i gcogadh na gCarad.
Oiléain Na Scéirí
Sá lá atá inniu ann tá trí oileáin suite as an gcosta. ‘Shenick Island, Colt Island agus St. Patrick’s Island. Tá teachsolas ann chomh maith. Nuair atá an taoide amach is féidir le héinne súil amach go dtí shenick Island.
Tionscal
Go trádisúin, bhí Na Scéirí mar shraidbhaile iascaireachta. Níl sé chomh láidre sa lá atá inniu mar a bhí sé ach fós tá an oidhreacht fós ann. Tá baid i gcónaí le feiceáil san cuan.
Muilleann Gaoithe
Tá dhá muileann Gaoithe sa sceirí. An chéad muileann Gaoithe a thogadh i 1525 agus an dára muileann agus an ceann is mó a thogadh i 1725. Bhain na muilte gaoithe úsáid as cumhacht na gaoithe agus cumhacht na huisce chun cruithneacht, coirce agus eorna a mhaslú. Níl na muilte ag feidhmiú inniu ach meallean sé a lán turasóirí don áit.
Martello Towers
Martello Towers
Aiseanna
Is baile turasóireacht é Na Scéirí. In aice leis an piara, ta neart bialainne, teach tábhairne, caiféanna, siopaí agus siopa uachtar reoite. Tá dhá tránna sa scéirí. The north beach An trá thuaidh agus The South beach An trá theas.
Religúin
Tá trí eaglaisí sa Scéirí. Tá eaglais chaitliceach, eaglais Photastúnach agus eaglais mhitidisteach.
Spórt
Spórt
Tá a lán áiseanna spóirt agus clubanna spóirt lonnaithe sa Scéirí. Na clubanna a bhfuil tóir air na, an club CLG cláirseacha na Scéirí, Skerries Harps an cumann rugbaí Skerries RFC agus an cumann sacair Skerries Town. Tá Cumann hoca Na Scéirí, cumann seoltóireacht Na Scéirí, an cumann lúthchleas Na Scéirí, agus an cumann gleacaíochta Na Scéirí. Tá trí ionad aclaíochta ar fáil chomh maith. Ar an 5ú lá de mhí Dheireadh fómhair in dhá mhíle is a naoi déag, osclaíodh páirc scátálta sa bhaile.
Ceol
Tá beirt daoine cáiliúil atá as Na Scéirí atá mór le rá i gcúrsaí ceol. Rugadh Grian chattan sa Scéirí. Is é Grian an príomhamhranaí sa bhanna ceoil ‘Fontaines DC’. D’iondaigh Ryan O’ Shaughnassey Éireann sa European Song contest i 2018.
Gradaim
I dhá mhíle is a sé déag, bhuaigh Na Scéirí an comórtas tidy towns. Fuair Na Scéirí an bua amach sa cátagóír  large town don chéad uair riamh. Bhuann Na Scéirí corn agus duais de bhreis deich míle Euro. I dhá mhíle is a cúig déag, bhí Na Scéirí líostaithe mar cheann de na cathracha is fearr san Eoraip. Bhí Na Scéirí sa líosta cheanna le Prág, An Roimh agus Vín.
Daoine cáiliúla
Tá roinnt réaltaí spóirt as Na Scéirí. Idir an Peil, rugbaí agus an saccar. Ach is é Bryan Cullen an duine sport is rathúil. Bhí sé mar chaptaen foireann peile Bhaile áth cliath nauir a bhuaigh Áth cliath an chraobh  sínsir  peile na hÉireann in dhá mhíle is haon déag. Thug an fhoireann cuairt ar cláirseacha Na Scéirí leis an Sam Maguire an lá in a dhiaidh sin.
Agranalaicíteois
Riocht cliniciúil ina n-imíonn na granalacaítí (saghas ceall bán sa bhfuil) go huile is go hiomlán as an bhfuil, agus fágann sé seo duine leochaileach d'ionfhabhtú. Féadfaidh drugaí airithe, nó galair a bhuaileann is a dhéanann dochar don smior sna cnámha, an riocht a tharraingt.
Georges Pompidou
B'é Georges Pompidou (5 Iúil 1911 - 2 Aibreán 1974) Uachtarán na Fraince idir 1969 agus 1974.
Bart the Murderer
Craoladh an ceathrú heipeasóid, "Bart the Murderer", den tríú sraith The Simpsons ar an 10 Deireadh Fómhair 1991. Scríobh John Swartzwelder an eipeasóid seo. D'fhéach 20.8 milliún duine ar an eipeasóid.
Táirgeadh
Déanann Fat Tony agus Legs and Louie a gcéad cuma san eipeasóid.
Ríshliocht Dhùn Chailleann (1034–1286)
Tógán staireagrafach agus tógan ginealaigh is ea Ríshliocht Dhún Cailleann (Gaeilge na hAlban:Rìgh-shliochd Dhùn Chailleann), a léiríonn comharbas soiléir ríthe na hAlban ó 1034 go 1040 agus ó 1058 go 1286. Tugtar dhá ainm eile ar an ríshliocht fosta: "Ríshlíocht Cheann Mór" agus "Clann Mhic Giolla Coluim". Tá gaol ag Ríshliocht Dhún Cailleann le Cineál Gabhráin ó Dhál Riada.
Buamáil bheairice Bhéiriút, 1983
Is é a bhí i gceist le buamáil bheairice Bhéiriút na bliana 1983 ná ionsaithe a tharla ar an 23 Deireadh Fómhair sa bhliain úd i mBéiriút, an Liobáin, i rith Chogadh Cathartha na Liobáine agus dhá thrucail bhuama ag bualadh foirgneamh ar leith ina raibh Fórsaí Ilnáisiúntacha i Liobáin coimeádaithe síochána cónaí orthu, go speisialta i gcoinne na Stáit Aontaithe agus baill seirbhís Francach, ag marú 241 coimeádaithe síochána Meiriceánach agus 58 daoine Francacha, 6 sibhialtach, agus an bheirt bhuamadóirí féinmharú.
Cairbre
Sráidbhaile beag Éireannach é Cairbre (Béarla: Carbury, ach uaireanta feictear "Carbery" chomh maith), atá suite in iarthuaisceart Chontae Chill Dara, ar an mbóthar R402 idir an Bóthar Buí agus Éadan Doire, gar don teorainn le Contae Uíbh Fhailí.
Stair
Tá fianaise sríofa ann de lonnaíocht sa cheantar ó na laethanta págánacha i leith. Ar Sidh Nechtain a bhí an lonnaíocht seo dírithe, nó Cnoc Chairbre mar a thugtar inniu air. File iomráiteach a bhí ina Rí Laighean a bhí i Nechtain, agus thóg seisean daingean gar do mullach an chnoic. Tá tobar naofa ag bun an chnoic chomh maith atá mar fhoinse na Bóinne. Nuair a leag an Chríostaíocht cos sa tír den chéad uair, thugadar Tobar na Tríonóide air, an leagan atá i bhfeidhm ó shin i leith.
Contae Apache, Arizona
237x237px|deas|Suíomh sa stát [[Arizona]] 237x237px|deas|Suíomh Arizona sa SAM
Is contae in Arizona é Contae Apache. Tá sé suite in oirthuaisceart an stáit, ar theorainn na Nua-Mheicsiceo, Utah, agus Colorado (ag na gCeithre Choirnéal). Tá an dlús daonra (2/km²) ann. Is é St. Johns príomhbhaile an chontae, ach is Eager an chathair is mó. Sa bhliain 2016 bhí 73,112 duine ina gcónaí ann.
Tá sé ag críochantacht le:
Christopher Froome
Is rothaí rásaíochta don Bhreatain Mhór é Christopher Froome, ar a dtugtar freisin Chris Froome, a rugadh ar an 20 lá Bealtaine 1985 i Nairobi i gCéinia. Mar bhall d'fhoireann Sky, bhuaigh sé an Tour de France ceithre huaire, sna blianta 2013, 2015, 2016 agus 2017, agus tá dhá bhonn cré-umha buaite aige sa triail ama sna cluichí Oilimpeacha, sna blianta 2012 agus 2016.
Croí-Chathracha na Seapáine
Is Croí-Chathair (中核市 Chūkakushi) iad na cathracha sa Seapáin atá ainmnithe mar chroí-chathracha in ionstraim reachtúil de chuid an rialtais faoi Airteagal 252, Alt 19 den Dlí Féinriail Áitiúil 1947. Séard atá ann ná fo-roinn riaracháin áitiúil atá cruthaithe ag rialtas na tíre. Is gá go mbeidh níos mó ná 300,000 daoine ina gcónaí sa chathair agus achair 100 km cearnógach nó níos mó. Is féidir leis an rialtas eisceacht a dhéanamh i gcás cathair le níos lú ná 300,000 ach níos mó ná 200,000 daoine de réir nuair is main leo.
Léargas Ginearálta
Bíonn roinnt mhaith feidhmeanna a mbíonn ag Rialtas Maorachta tarmligthe do Chroí-Chathracha sna réimsí oideachas, leas sóisialta, córas séarachais, ceadúnú gnó agus pleanáil uirbeach, ach de ghnáth bíonn níos lú cumhacht tarmligthe i gcás croí-chathair ná cathair sainithe.
Tá 41 Croí-Chathracha ann faoi láthair.
Gottfried Leibniz
Matamaiticeoir agus fealsúnaí Gearmánach ba ea Gottfried Wilhelm Leibniz (1 Iúil 1646 – 14 Samhain 1716). Cheap Leibniz agus Isaac Newton an calcalas timpeall an ama chéanna agus go neamhspleách ar a chéile.
Pápa Pius IX
Bhí Pius IX Beannaithe (Iodáilis: Pio Nono) mar dhuine de na pápaí ar an Eaglais Chaitliceach is conspóidí riamh (13 Bealtaine 1792 – 7 Feabhra 1878). Chaill sé Stáit an Phápa nuair a ghabh Giuseppe Garibaldi an Iodáil sa bhliain 1870.
D'fhógair an Chéad Comhairle Vatacáine nach ndéanfadh an Pápa faillí agus é ag labhairt ex cathedra ar ábhar creidimh. clé|mion|1847
Tús a shaoil
Rugadh Giovanni Maria Mastai-Ferretti i Senigallia san Iodáil in 1792. Oileadh é mar shagart agus bhí sé ag obair sa tSile agus Peiriú sula fill sé ar ais ar an Iodáil mar Ardeaspag Spoleto in 1827. Ceapadh é mar Easpag Imola (a bhí i bhfad níos tábhachtaí ná Spoleto) agus cairdinéal in 1839. clé|mion|timpeall 1878
Pápa
Tógadh Mastai-Ferretti mar Phápa in 1846 tar éis bháis Ghreagóir XVI. Bhí cáil air mar liobrálaí ag an am. Ghlac sé an cairdinéal liobrálach, Gizzi, mar Rúnaí Stáit.
Diagacht
In 1854, d'fhógair sé go raibh Muire gan smál mar dhogma Caitliceach. In 1864, d'fhógair sé an Syllabum Errorum, a chuir síos earráidí na nua-aoise.
In 1869, ghlaoigh sé an Chéad Comhairle Vatacáine; d'fhógair a Chomhairle go mbeadh an Pápa saor ó earráide nuair a labhair sé ex cathedra (ón gcathaoir) ar ábhair chreidimh nó morálta.
Pius IX & Éire
Cheap Pius IX Pól Ó Cuilinn, Ard-easpag Átha Cliath, mar an chéad cairdinéal Éireannach i stair na heaglaise.
Scríobh Pius IX an imlitir Praedecessores nostros sa bhliain 1847. Bronnadh airgead ar charthanacht in Éirinn gus an Gorta Mór faoi lán seoil.
Cháin Pius IX na "Godless colleges" (Queens) in Éirinn ag an am. Scríobh sé an imlitir, Optime noscitis (Catholic University of Ireland) a tháinig amach ar 20 Márta 1854. clé|mion|8 Feabhra 1878
Bás agus comharbas
Fuair an Pápa Pius IX bás i 1878. Chaith sé níos mó ná 31 bhliain mar phápa. Tháinig Leo XIII i gcomharbacht air.
Rinne Eoin Pól II beannú ar Pius IX sa bhliain 2000, gníomh conspöideach ag an am.clé|mion| Taisí agus tuama
Réabhlóid Thionsclaíoch
mion|Coalbrookdale Shasana san oíche faoi sholas na bhfoirnéisí soinneáin. Péintéireacht le Philipp Jakob Loutherbourg Óg, [[1801 ]] Tréimhse fhorbartha tionsclaíche a thosaigh san ochtú haois déag agus inar tharla go leor athruithe sa tsochaí ab ea an Réabhlóid Thionsclaíoch, nó Réabhlóid na Tionsclaíochta.
Dul chun Cinn
Chum James Watt an t-inneall gaile agus tosaíodh ar mhonarchana a thógáil. Bhí éileamh mór ann ar an ngual mar bhreosla leis na hinnill a chur ag feidhmiú. I measc na gcúinsí a chuir leis an Réabhlóid Thionsclaíoch bhí aistriú an daonra ón tuath go dtí na bailte mar gheall ar bhochtaineacht sa seachtú haois déag, an méadú faoin daonra féin agus cogaí an ochtú haois déag; Cogadh na Seacht mBliana (1756 - 1763), Cogadh Saoirse Mheiriceá (1775 - 1783) agus Cogaí Napóileain (1803 - 1815) i ndiaidh Réabhlóid na Fraince (1793-1802).
Thosaigh an Réabhlóid Thionsclaíoch i Sasana, ach scaip sí go dtí tíortha eile ar fud na hEorpa agus go dtí na Stáit Aontaithe sa naoú haois déag.
An Chearnóg Dhearg
thumb|240px|An Chearnóg Dhearg. thumb|240px| Is í an Chearnóg Dhearg (Rúisis: Красная площадь, Krasnaya ploshchad) an chearnóg is cáiliúla i Moscó na Rúise. Roinneann an chearnóg an Chreimil ón cheantar trádála traidisiúnta Kitay-gorod. Feictear ar an gcearnóg mar lár na cathrach ós rud é go spréann na príomhsráideanna amach uaithi.
Ainm agus Bunús
Is féidir stair na cearnóige a fheiceáil trí saothair ealaíne éagsúla, mar shampla i bpictiúir le Vasily Surikov, Konstantin Yuonand agus daoine eile. Bhíodh an áit clúdaithe le foirgnimh adhmaid, ach fuair Ivan III réidh leo sa bhliain 1493 mar bhí bagairt tine ann i gcónaí. Diaidh ar ndiaidh, baineadh úsáid as an gceantar oscailte mar príomh-áit margaíochta sa chathair. Níos déanaí arís, baineadh úsáid as le haghaidh searmanais poiblí agus forograíochta, agus corónú Sár na Rúise.
Tagann an t-ainm ón krasnaya a chiallaíonn "dearg" nó "áilleacht". I dtús báire úsáideadh é le chuir síos ar Ard-eadglais Naomh Basil agus i ndiaidh sin don chearnóg in aice leis. Meastar gur bhfuair sé an t-ainm sa 17ú haois.
Homer Defined
Craoladh an cúigiú heipeasóid, "Homer Defined", den tríú sraith The Simpsons ar an 17 Deireadh Fómhair 1991. Scríobh Howard Gewirtz an eipeasóid seo. D'fhéach 20.6 milliún duine ar an eipeasóid.
Crannfháistineacht
alt=Slua daoine agus ionair á gcaitheamh acu, ag tarraingt slait as próca mór|mion|[[Iósua ag déanadh crannfháistineacht]] Is é an rud atá i gceist le crannfháistineacht, nó cranndolbh, ná fáistine nó draíocht a dhéanamh le crannchur nó teilgean crann.
Seventeen Seconds
Clár
Gach amhrán Smith, Gallup, Hartley agus Tolhurst.
CLG Brú na Déise
Is club Cumann Lúthchleas Gael i gContae Luimnigh é CLG Brú na Déise.
Suíomh
Tá an club bunaithe sa chuid thiar theas de pharóiste Brú na Déise/Meánas/An Ghráinsigh i lár Chontae Luimnigh, 30km ó dheas ó Cathair Luimnigh. Tagann formhór dá imreoirí ó bhaile Brú na Déise agus ó na ceantracha tuaithe máguaird ar nós Baile Uí Dhroighneáin, Baile na gCailleach agus Baile Ríosóid ach is féidir peileadóirí agus iománaithe ón gcuid eile den pharóiste timpeall sráidbhaile Meánas imirt leo freisin.
Cluichi
Imrítear peil agus iomáint agus d’ainneoin traidisiún na hiomána a bheith níos láidre sa cheantar, cuireann an club an bhéim chéanna ar an dá chód faoi láthair.
Stair
Cé go bhfuil tagairtí ann faoi chluiche iomána idir Brú na Déise agus Saor Theas i mí Lúnasa na bliana 1884, níor bhunaíodh an club go hoifigiúil go dtí an bhliain 1887. Tá sé i bhfeidhm gan stad faoin ainm céanna ón lá sin i leith.
Nuair a ghlacadh le rialacha caighdeánacha na peile agus na hiomána i ndiaidh bhunú CLG, d'eagraigh na clubanna comórtaisí eatharthu féin agus bhí clú mór ar an gceann a imríodh i mBrú na Déise. Tá tuairiscí ann faoi chluichí iomána sa bhaile inar ghlac foirne as Eithbhinn, An tOspidéal, Feadamar, An Dromainn agus Cnoc Áine páirt i Mí Meán Fómhair na bliana 1887.
Bhí cumhacht na hiomána dlúite i gceathrú thoir-thuaidh an chontae suas go dtí an bhliain 1897 agus, cé go raibh mór-shuim sa chluiche i mBrú na Déise ag an am, níor éirigh go maith leo le linn an tréimhse sin. Fiú amháin nuair a tháinig na céad craobhacha chontae go dtí deisceart an chontae, b’iad Cill Fhionáin agus Cromadh na foirne ba láidre sa cheantar. Mar sin féin, shroicheadar cluiche leathcheannais Craobh Iomána Sinsear Chontae Luimnigh na bliana 1904 agus iad ag imirt faoin ainm Réalta Brú na Déise nuair a bhuaigh An Cheapach Mhór orthu.
D’athraigh an scéal áfach le linn blianta na 1920í. D’ainneoin gur tharla an chogaíocht ba ghéire le linn an Chogaidh Cathartha sa limistéar idir Brú na Déise agus Cill Mocheallóg, thosnaigh an club ag imirt arís díreach ina dhiaidh agus shroicheadar cluiche ceannais Craobh Iomána Sinsear Chontae Luimnigh na bliana 1922. Cé gur chailleadar go dona i gcoinne Éire Óg an lá sin, bhíodar arís arís ann trí bhliain ina dhiaidh ach bhuaigh An Caisleán Nua Thiar orthu.
Rivaldo
Thosaigh Rivaldo ag imirt sacair go hóg, agus sa bhliain 199 d’imir sé le club den chéad uair, mar atá le Paulista i São Paulo. Bhí sé ar an fhoireann sacair Bhrasaíleach sna Cluichí Oilimpeacha in Atlanta sna Stáit Aontaithe sa bhliain 1996 mar a bhfuair na Brasaíligh an bonn cré-umha sa chomórtas úd. Fuair FC Barcelona sa bhliain 1997 le áit Ronaldo, imreoir Brasaíleach eile, a bhí i ndiaidh aistriú ó FC Barcelona go foireann eile, a líonadh. D’éirigh go maith le Rivaldo i mBarcelona: bhain an fhoireann Corn Shraithchomórtas na Spáinne amach i 1997 agus arís i 1999. Ba Rivaldo an duine ba mhó pointí ar an fhoireann sna blianta 1997 agus 1998.
Bhí ról tábhachtach ag Rivaldo ar fhoirne náisiúnta na Brasaíle freisin, mar shampla i gcomórtais Chorn Sacair an Domhain (1998) agus Chorn Mheiriceá (1999). D’ainmnigh FIFA sa bhliain 1999 mar Imreoir na Bliana é.
Cistéirsigh
Is ord manach de chuid na hEaglaise Caitlicí é Ord na gCistéirseach, ar a dtugtar na Cistéirsigh nó na Manaigh Bhána (mar gheall ar an aibíd bhán a chaitheann siad) chomh maith. Bhunaigh Robert Molesme an chéad mhainistir Chistéirseach sa bhliain 1098 ag Mainistir Cîteaux, agus bunaíodh an chéad mhainistir Chistéirseach in Éirinn ag an Mainistir Mhór, i gContae Lú.
Rivaldo
D’imir Rivaldo seal le AC Milano (2002-03), le Cruzeiros sa Bhrasaíl (2004), agus ag tosnú sa bhliain 2004 le hOlympiacos, agus ansin le AEK. Aithin (an dá fhoireann seo sa Ghréig). Sa bhliain 2008, thug Rivaldo a aghaidh ar an Úisbéiceastáin mar ar imir sé le club Bunyodkor (a thug 10 milliún euro air). D’aistrigh Rivaldo ar ais go dtí a thír dhúchais sa bhliain 2010 mar ar imir sé le São Paulo. Sa bhliain 2012, tá sé ag imirt do Kabuscorp in Angóla.
CLG Brú na Déise
Stair
Lasmuigh den bhliain 1926 nuair a bhuaigh An Gleann orthu i gcluiche ceannais Craobh Peile Sóisear an Chontae, ní raibh mórán trácht ar Bhrú na Déise mar chlub peile suas go dtí blianta na 1970í. Tháinig Craobh Peile Sóisear an Deiscirt chucu don chéad uair sa bhliain 1972 agus ba chlub peile idirmheánach é le teacht na ngrád teoranta. D’fhilleadar ar ais ar pheil sóisear an bhliain dár gcionn agus níor thangadar ar ais go dtí gur ghabhadar Craobh Peile Sóisear A an Chontae i ndiaidh dóibh buachaint ar Chnoc Uí Choileáin sa bhliain 2008.
Imreoirí Cáiliúla
I measc imreoirí cáiliúla Brú na Déise, tá iománaithe Luimnigh blianta na 1980í Mícheál Ó Roghaill (Mike Reale) agus Antóin Ó Riordáin (Anthony O’Riordan, captaen foireann Luimnigh a bhuaigh Craobh Mionúir na hÉireann sa bhliain 1984) agus cúlbáire foireann peile sinsear an chontae le linn blianta na 2000í Seán Ó Cadhla (Seán Kiely).
Ron Johnson
Is é Ron Johnson (r. 8 Aibreán 1955) seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sinsearach ó Wisconsin. Is ball den Pháirtí Poblachtach é.
Oíche Chiúin
Cumadh an t-amhrán naofa Nollag, Oíche Chiúin (Silent Night) ag an teagascóir agus orgánaí Franz Gruber agus an cléireach Joseph Mohr. Casadh é don chéad uair ar 24 Nollaig 1818 in eaglais naomh Nioclás in Oberndorf in Salzburg san Ostair. Is é ceann de na hamhráin naofa Nollag is aitheanta ar domhan é.
Gleann Fearna
deas|250px|thumb|Gleann Fearna Is baile suite i gContae Liatroma é Gleann Fearna.
Acadamaidh Cúil Lodair
Is meánscoil suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Acadamaidh Cúil Lodair.
Agranamaíocht
deas|250px|thumb|Agranamaíocht Teoiric is cleachtadh tháirgeadh barra páirce agus bhainistíocht na hithreach. Cuimsíonn sé disciplíní éagsúla: pórú plandaí, fiseolaíocht is paiteolaíocht plandaí, caomhnú ithreach, agus eile.
Unterm Rad
thumb|ClúdachÚrscéal le Hermann Hesse, a foilsíodh sa bhliain 1906, is ea Unterm Rad (Faoin Roth).
Pellegrino Ernetti
Sagart caitliceach Iodálach ab ea Pellegrino Ernetti (13 Deireadh Fómhair 1925 – 8 Aibreán 1994). Cumadóir líomhnaithe an "Chronovisor" atá ann (más fíor). Inneall é a bhí in ainm is a bheith in ann íomhánna agus fuaimeanna a bhraith thar am.
Unterm Rad
An Scéal
Chruthaigh sé cáirdeas le comhleachaí leis, duine liobarálach nach raibh an dúil chéanna aige ina chuid oibre. Baineann Hans sult agus faoiseamh as an gcaidreamh ach faoi dheireadh, díbríodh an fear óg as an gcoláiste. Bíonn díomá ar Hans agus tar éis roinnt eachtraí eile seoltar abhaile é féin, faoi náire agus amhras ann faoi é a bheith buailte le galar intinne.
Bíonn deacrachtaí aige ina bhaile fhéin go háirithe de dheasca nár chruthaigh sé bainteanna le muintir an bhaile le linn a óige agus é ag díriú isteach ar 'oideachas'. Bíonn caidreamh aige le cailín atá ar cuairt sa bhaile ach tréigeann sí é agus braitheann sé go nimríodh feall ar agus chuireann an eachtra seo lena mhíshuaimhneas.
Tosnaíonn sé mar phrintíseach le gabhann agus de réir dealramh baineann sé taithneamh éigean as bheith ag obair lena lámha in áit a intinne. Tugann printíseach níos sine cuireadh dó teacht leis agus buíonn eile agus é ag ceiliúradh a chéad pháigh. Ólann siad a niomarca agus sé deireadh an scéal ná go bhfaigheann siad corp Hans an mhaidin dár gcionn agus é báite san abhann, áit a chaith sé na laetheannta ba shona dár chath sé ina shaol ghearr truamhéileach. Bíonn amhras ann gur féinmharú atá ann in áit timpiste ach ní shoiléirtear é seo sa leabhar.
San úrscéal seo déanann Hesse cáineadh ar an gcóras oideachais a díríonn isteach ar tréithe acadúil agus dár leis a dhéanann neamart ar fhorbairt pearsanta. Deirtear go raibh an scéal bunaithe, nach beag, ar a shaol féin ós rud é gur díbríodh as an gCliarscoil chéanna é fhéin agus é ina stócach.
Pamela O'Neill
Scoláire bisiúil Astrálach sa Léann Ceilteach is ea an Dochtúir Pamela O’Neill agus suim ar leith aici i stair agus i gcultúr na hÉireann sna meánaoiseanna luatha. Tá sí ina léachtóir i Scoil na nDaonnachtaí agus na dTeangacha in Ollscoil Sydney. Tá a lán buntaighde déanta aici agus mórán foilsithe aici.
Bhain sí amach Phd agus MA sa Léann Ceilteach in Ollscoil Sydney, in éineacht le Mjur, agus BA i Luath-Bhéarla agus i mBéarla Meánaoiseach in Ollscoil Macquarie. Tá sí ina ball dá lán cumann agus coistí sa bhaile agus thar lear. Orthu siúd tá Comunn Gàidhlig Astràilia, Comhairle Fhundúireacht Léinn Cheiltigh Ollscoil Sydney, Society of Antiquaries of Scotland, Australian and New Zealand Association for Medieval and Early Modern Studies, the Australian Early Medieval Association, Cumann Coirnise Victoria, Cumann Gaeilge na hAstráile, The International Association for the Study of Irish Literatures, The Irish Studies Association of Australia and New Zealand agus The Society for Medieval Archaeology.
Bhí sí ina eagarthóir ar an Australian Celtic Journal idir na blianta 1998 agus 2003. Is í Uachtarán an Australian Early Medieval Association í, cumann a bhunaigh sí agus a gcuireann sí a iris in eagar. Is í eagarthóir an Sydney Series in Celtic Studies í.
Taighde
Déanann Pamela O’Neill taighde ar chúrsaí stíle, teicníce agus cuspóra sa luathchultúr meánaoiseach, go háirithe sna hInse. Baineann a cuid taighde leis an bhféiniúlacht mar a léirítear í i gcruthú agus in úsáid rudaí luathmheánaoiseacha, agus i sealbhú, i ndiúltú agus in athláithriú na rudaí úd ina dhiaidh sin. Is dóigh léi go dtugann déantúsáin léargas ar an tréimhse úd nach bhfuil le fáil i gcónaí i gcáipéisí scáinte athbhríocha.
Naisc sheachtracha
Suíomh Ollscoil Sydney: Pamela O’Neill
Zoominfo: Eolas ar Pamela O’Neill
Kendrick Lamar
Is rapálaí Meiriceánach é Kendrick Lamar (a rugadh ar an 17ú Meitheamh, 1987) ó Compton i gCalifornia. Thug Lamar faoi a ghairm cheoil agus é sna déaga faoin leasainm K-Dot, nuair a scaoil sé téip measctha a bhailigh aird áitiúil agus shínigh sé leis an lipéad ceol indie Top Dawg Entertainment, bunaithe i gCarson. Thosaigh Lamar ag gnóthú mór-aitheantas i 2010, tar éis gur scaoil sé a chéad téip measctha miondíola, Overly Dedicated. I 2011 scaoil sé an albam neamhspleách Section.80, ar a bhí a chéad singil, "HiiiPoWeR". Faoin am seo, bhí sé tar éis comhoibriú le roinnt ceoltóirí iomráiteach sa tionscal hip-hap, ar nós The Game, Snoop Dogg, Busta Rhymes agus Lil Wayne.
Rinne Lamar socrú le na mór-lipéid ceol Aftermath agus Interscope Records i 2012. Scaoladh a chéad albam ar mór-lipéad, good kid, m.A.A.d city, i mí Dheireadh Fómhar 2012 agus fuair sé moladh mór ó na léirmheastóirí.
Joseph Brennan
Polaiteoir Éireannach ab ea Joseph Brennan (14 Feabhra 1912 – 13 Iúil 1980). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Helianthus angustifolius
Speiceas de lus na gréine is ea Helianthus angustifolius. Tá sé dúchasach sna Stáit Aontaithe, sa taobh ó dheas agus ó thuaidh, sna stáit go léir ar an chósta ó Texas go Long Island, agus intíre chomh fada le Missouri. De ghnáth, faightear é i ngnáthóg an mhachaire (an Atlantach agus an Mhurascaill araon), go háirithe i limistéir fhliucha.
Laksaa
Baile atá suite ar chósta Oileáin Mhanann is ea Laksaa. Sa bhliain 2001 bhí 1,725 duine ina gcónaí sa bhaile.
Is as an tSean-Lochlainnis (Laxa - Abhainn na mBradán) a tháinig an focal Laksaa.
Sa 19ú haois, bunaíodh an tionscal is mó sa bhaile - mianadóireacht luaidhe agus since. Faoi láthair is í an turasóireacht an tionscal is tábhachtaí, áfach.
Annika Beck
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Ghearmáin í Annika Beck. Rugadh í ar an 16 Feabhra 1994.
Ceol clasaiceach
deas|mion|350x350px|Montáis de chumadóirí ceoil clasaiceach fireannaigh. Ó chlé go deas: Ar barr: [[Antonio Vivaldi, Johann Sebastian Bach, George Frideric Handel, Wolfgang Amadeus Mozart, Ludwig van Beethoven; Sa lár: Gioachino Rossini, Felix Mendelssohn, Frédéric Chopin, Richard Wagner, Giuseppe Verdi; tríú as a chéile: Johann Strauss II, Johannes Brahms, Georges Bizet, Pyotr Ilyich Tchaikovsky, Antonin Dvořák; Ar bun: Edvard Grieg, Edward Elgar, Sergei Rachmaninoff, George Gershwin, Aram Khachaturian]]
Foirm ealaíne is ea an ceol clasaiceach a tháirgtear nó atá fréamhaithe i dtraidisiúin cheol an Iarthair, an ceol liotúirgeach (reiligiúnach) agus an ceol tuata san áireamh.
Cé go n-úsáidtear téarma níos cruinne freisin chun tagairt a dhéanamh don tréimhse ó 1750 go dtí 1820 (an tréimhse Chlasaiceach), tá an t-airteagal seo mar gheall ar an réimse leathan ama ó thart ar an 11ú haois go dtí an lá inniu, an tréimhse Chlasaiceach agus tréimhsí éagsúla eile ina mheasc.
Noirm lárnacha noirm an traidisiúin seo, códaíodh iad idir 1550 agus 1900, ar a dtugtar  tréimhse an chleachtaidh-choitianta. Seo a leanas mórthréimhsí ama na healaíne ceoil san Iarthair :
Déantar idirdhealú ar ealaín cheoil na hEorpa den chuid is mó ó go leor foirmeacha clasaiceacha neamh-Eorpacha agus ó roinnt  gnéithe cheol pobail trí a córais cliathnodaireachta, atá in úsáid ó thart ar an 16ú haois ar aghaidh.
Úsáideann cumadóirí cliathnodaireacht an Iarthair chun a chur in iúl don taibheoir na tuinairdí (m.sh., séis eanna, dordlínte, cordaí), luas, méadar agus rithimí an ghiota cheoil   .
Is féidir go mbeadh mar thoradh ar seo ná go mbeadh níos lú ama do chleachtais, a leithéid agus tobchumadóireacht agus ornáidíocht ad libitum, a n-éistear go minic sa cheol ealaín neamh-Eorpacha agus sa cheol pobail, agus stíleanna ar nós snagcheol agus gormacha.
Difríocht eile a bhíonn ann ná cé go nglacann na stíleanna a bhfuil tóir orthu foirm an amhráin (strófach) nó a díorthú den fhoirm seo.
Dúnmharú Jill Meagher
Dúnmharaíodh Jill Meaghar, arb as Droichead Átha di, in Melbourne ar 22 Meán Fómhair 2012. Ionsaíodh í ar shráid in aice le lár na cathrach, áit ar mheas muintir Melbourne go mbeadh sí slán sábháilte.
Ciontaíodh Adrian Bayley i ndúnmharú agus in éigniú Jill Meaghar i Melbourne i mí Meán Fómhair 2013. Gearradh téarma príosúin saoil air, 43 bliain d'aois ag an am, agus gan cead parúil aige roimhe seo go ceann 35 bliain.
Peter Agre
Bithcheimicí a saolaíodh i Northfield, New Hampshire, SAM is ea Peter Agre, a rugadh ar (30 Aibreán 1949 de shinsearacht Lochlannach. I 2003 bhuaigh sé Duais Nobel sa cheimic le Roderick MacKinnon as saothar taighde ar chillscannáin agus na cainéil iontu i gcomhair uisce a léiriú don chéad uair. Is ollamh ag Ollscoil Johns Hopkins é faoi láthair.
Margarita Gasparyan
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Rúis í Margarita Gasparyan. Rugadh í ar an 1 Meán Fómhair 1994.
Comann Camanachd Shrath Spé
Is club camanachd suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Comann Camanachd Shrath Spé.
Comann Camanachd Chinn a' Ghiuthsaich
Is club camanachd suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Comann Camanachd Chinn a' Ghiuthsaich.
Michael Bolochoweckyj
I séasúr 2010/11 shínigh sé leis an chlub Forfar Atheltic.
Seán Brosnan
Polaiteoir Éireannach ab ea Seán Brosnan (21 Nollaig 1916 – 18 Aibreán 1979). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Pápa Pius VIII
Saol
Rugadh Francesco Saverio Castiglioni i Cingoli na hIodáile in 1761. Tar éis dó staidéar a dhéanamh ar dlí canónta, ceapadh é mar easpag.
Chaith sé seal i ngéibhinn sa Fhrainc tar éis do Napoleon an Iodáil a gabháil.
Rinneadh cairdinéal dó sa bhliain 1816.
Toghadh é mar phápa sa bhliain 1829. Tharla an Acht um Shaoirse Chaitliceach sa Bhreatain agus in Éirinn. D'aithin Pius VIII Louis Philippe mar Rí na bhFrancach (chaith na Francaigh an Rí Charles X amach roimh dóibh Louis Philippe a chur ina áit).
Ní raibh an sláinte riamh go maith ag Pius, ach mar sin féin bhí raflaí go maraíodh é le nimh tar éis dó bás a fháil gan ach dhá bhliain i gcathaoir Pheadair Naofa.
Contae Cochise, Arizona
thumb|deas|50px|Séala 237x237px|deas|Suíomh sa stát [[Arizona]] 237x237px|deas|Suíomh Arizona sa SAM
Is contae in Arizona é Contae Cochise. Tá sé suite in oirdheisceart an stáit, ar theorainn na Nua-Mheicsiceo, araon leis an teorainn idirnáisiúnta le Meicsiceo. Tá an dlús daonra (8/km²) ann. Is é Bisbee príomhbhaile an chontae, ach is Sierra Vista an chathair is mó. Sa bhliain 2016 bhí 125,770 duine ina gcónaí ann.
Tá sé ag críochantacht le:
Stair
Bunaíodh Contae Cochise ar 1 Feabhra 1879.
Anna-Lena Friedsam
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Ghearmáin í Annika Beck. Rugadh í ar an 1 Feabhra 1994.
Clarence (sraith theilifíse 2014)
Craoladh an tsraith in Éirinn den chéad uair ar an 17 Meán Fómhair 2019 sa chainéal teilifíse Cúla 4.
Plota
Is buachaill neamhurchóideach é Clarence atá lán fuinnimh. Ní cheapann Clarence go bhfuil dochar in aon duine ná in aon ní. Mhairfeadh sé ag spraoi lena chairde agus ní bhíonn drochghiúmar riamh air.
Stair
D'ordaigh Cartoon Network 12 eipeasóid de 15 nóiméad den tsraith Clarence. Deir Skyler Page, cruthaitheoir an chláir, gur thóg sé inspioráid óna óige chun an tsraith a dhéanamh. Craoladh an chéad eipeasóid ar an 14 Aibreán, 2014.
Ar 7 Iúil, 2015, rinneadh an tsraith a athnuachan don dara séasúr, ar dtús, 26 eipeasóid. Dúirt Spencer Rothbell ar a chuntas Twitter gur chuir Cartoon Network an tsraith ar ceal ar 4 Aibreán, 2017. Tháinig deireadh leis an tsraith ar 24 Meitheamh, 2018.
Patrick Kerrigan
Polaiteoir Éireannach ab ea Patrick Kerrigan (21 February 1928 – 4 July 1979). Bhí sé ina bhall de Páirtí an Lucht Oibre.
Dan Sullivan
Is é Dan Sullivan (13 Samhain, 1964 ar rugadh é) seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sóisearach ó Alasca. Is ball den Pháirtí Poblachtach é.
Dearnadóireacht
Is é an rud atá i gceist le dearnadóireacht ná cinniúint a insint nó fáistine a dhéanamh le stríoca na dearnan (bas na láimhe).
Bíodh is gur cladhairí formhór na ndaoine a dhéanann dearnadóireacht, táthar ann i measc lucht na Críostaíochta a chreideann gur fíor fáistineacht den saghas seo, agus gur ón diabhal a thagann an chumhacht chuige.
Colaiste na Gàidhealtachd an Iar
Is coláiste suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Colaiste na Gàidhealtachd an Iar.
Luther Strange
Is é Luther Johnson Strange III (1 Márta, 1953 ar rugadh é) iarsheanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá ón Alabama. Is ball den Pháirtí Poblachtach é.
Viktor Troicki
Is imreoir leadóige gairmiúla as An tSeirbia é Viktor Troicki. Rugadh é ar an 10 Feabhra 1986.
Citseap
Is éard is citseap ann ná tarsann milis searbh a dhéantar as trátaí, finéagar, siúcra (nó síoróip arbhair atá an-saibhir i bhfruchtós) agus spíosraí éagsúla ar nós oinniúin, ilspíosra, clóibh, cainéal, gairleog agus soilire. Is minic a chuirtear citseap le sceallóga prátaí, martbhorgairí agus greim gasta eile. Is féidir citseap a úsáid mar amhábhar d'anlainn eile. San Astráil agus sa Nua-Shéalainn is gnách na pióga feola a ithe le citseap.
Is deacair a rá céard is bunús leis an bhfocal sin citseap nó ketchup, ach dealraíonn sé gur focal Sínise é a fuair an Béarla ar iasacht tríd an Malaeis. Níorbh ionann an citseap ar tháinig na Sasanaigh air sna stáit Mhalaecha san ochtú haois déag. Anlann éisc é an "citseap" Síneach, agus anlann soighe é citseap na Malaech.
D'éirigh an citseap trátaí coitianta sna Stáit Aontaithe i rith na naoú haoise déag. Jonas Yerks (nó Yerkes) a bhí ar an gcéad duine a chuir tús le déantús an chitsip ar scála tionsclaíoch náisiúnta, sa bhliain 1837. Tháinig na comhlachtaí eile sna sála ag Yerkes, agus sa bhliain 1876 a chualathas an chéad iomrá ar chitseap Heinz.
Tom Cotton
Is é Tom Cotton (ar 13 Bealtaine 1977 a rugadh é) seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sóisearach ó Arkansas. Is ball den Pháirtí Poblachtach é.
Marcel Granollers
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Spáinn é Marcel Granollers. Rugadh é ar an 12 Aibreán 1986.
Richard Barry
Polaiteoir Éireannach ab ea Richard Barry (4 Meán Fómhair 1919 – 28 Aibreán 2013). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.
Cé Bhréanainn
Bíonn clársheoltóireacht agus tonnmharcaíocht ar siúl san fharraige.
An sráidbhaile
Tá an sráidbhaile tar éis forbairt ar an taobh thiar de Bhá Bhréanainn agus tá sé comhdhéanta go traidisiúnta de ghrúpaí beaga foirgneamh suit i dtreo an fharraige le núicléas forbartha mórthimpeall ar cheantar an ché. Le blianta beaga anuas tháinig cruth ribíneach ar fhorbairt na bóithre isteach sa lonnaíocht. In ainneoin seo tá Cé Bhréanainn féin comhdhlúth go maith in nádúr. Tá áitribh thraidisiúnta ag croílár an phatrúin lonnaíochta eisigh agus tá áitribh níos nuaí ar imeall na lonnaíochta ag taispeáint patrúin níos scaipthe ná an patrún atá le feiceáil sna sean-cheantair chroíláir. Tá forbairt nua cuimsithe de sé theach cónaithe dhéag ó dheas ó chroílár Ché Bhréánainn agus mar gheall ar an leagan amach agus an dearadh résúnta aonfhoirmeach atá ann ní réitíonn sí go hiomlán leis an sráidbhaile eiseach.
Déimeagrafaic
Tháinig laghdú beag ar dhaonra an TRC seo idir an bhliain 1996 agus an bhliain 2002 ó 139 go 133 duine, ach bhí méadú mór de 26% idir 2002 agus 2006 a thug an daonra suas go dtí 168 duine. De réir daonáireamh na bliana 2006, bhí Gaelainn ag breis is 70% de na daoine sa toghcheantar.
De réir an daonáirimh seo, ba iad talmhaíocht, foraoiseacht, iascaireacht agus an tionscal tógála príomhfhoinsí fostaíochta na bhfear agus ba iad seirbhísí proifisiúnta príomhfhoinse fostaíochta na mban i dtoghcheantar Ché Bhréanainn.
De réir daonáireamh Poblacht na hÉireann 2011 bhí cónaí ar 152 duine i Cé Bhréanainn. Dúirt 118(79.7%) duine go bhfuil Gaelainn acu agus dúirt 44(31.1%) duine go úsáideann siad an Gaelainn go laethúil taobh amuigh den chóras oideachas.
Feidhmeanna agus seirbhísí
Sráidbhaile iascaireachta agus turasóireachta den chuid is mó é atá ann, a chuireann raon bunúsach seirbhísí ar fáil don dúiche máguaird, mar shampla trí theach tábhairne agus cé. Tá roinnt forbairtí aonuaire agus forbairtí tithe saoire ann freisin. Tá lárionad pobail a fhreastalaíonn ar an gceantar máguaird suite idir Cé Bhréanainn agus An Clochán.
Oidhreacht Nádúrtha
Tá Limistéar Taitneamhachta Tánaisteachan suite sa cheantar ar thaobh na farraige den bhóthar criosaithe. Cé go bhfuil Cé Bhréanainn suite ar thalamh réidh íseal téann an talamh in airde go géar ar an taobh thiar den sráidbhaile le airde níos mó ná 400 méadar á bhaint amach níos lú ná trí chiliméadar ó Ché Bhréanainn agus thart ar 800 méadar ar airde thart ar dhá chiliméadar níos faide siar.
Féile na Lúnasa
Bíonn Féile na Lúnasa ar siúl gach aon bhliain. Athbheochan is ea an fhéile seo ar cheiliúradh seanda réamhChríostaí ar an bhfómhar. Féile pobal bhunaithe is ea é seo ina mbíonn ceardlanna ealaíne, ceol, tóraíocht taisce agus amharclannaíocht sráide.
Reigeaite Bhréanainn
Bíonn an reigeaite seo ar siúl sa sráidbhaile. Rásaí naomhág atá i gceist le go leor catagóirí difriúla ann. Taistilíonn lucht comórtais suas fan chósta Chorca Dhuibhne. I ndiaidh na rásaí bíonn ceol agus amhráin le cloisteáil.
Eamhnú
An Clochán agus Cé Bhréanainn, le Plozévet na Briotáine.
Todd Young
Is é Todd Christopher Young (24 Lúnasa, 1972 ar rugadh é) seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sóisearach ó Indiana. Is ball den Pháirtí Poblachtach é.
Jeff Flake
Ba sheanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sóisearach ó Arizona é Jeff Flake, a rugadh ar 31 Nollaig 1961. Bhí ina bhall de Theach Ionadaithe na Stát Aontaithe ó 2001 go 2013. Is ball den Pháirtí Poblachtach é.
Rugadh Jeff Flake in Snowflake, Arizona. Mormónta atá ann. D'fhoghlaim sé Afracáinis agus é ina mhisinéir don eaglais úd san Afraic Theas.
Iarmhairt Aharonov-Bohm
thumb|Iarmhairt Aharonov-Bohm Tarlaíonn Iarmhairt Aharonov-Bohm nuair a bhíonn léas leictreon roinnte ina dhá chuid, gach cuid ag taisteal ar thaobh difriúil den solanóideach a bhfuil réimse maighnéadach ann, an dá chuid den léas ag teacht le chéile ansin ar scáileán thall. Tarlaíonn patrún trasnaíochta candam-mheicniúla ar an scáileán, a bhraitheann ar phoitéinseal veicteora maighnéadach taobh amuigh den solanóideach, agus ní ar an réimse maighnéadach taobh istigh den solanóideach. Léiríonn sí nádúr an imoibrithe idir an tonnfheidhm is an réimse leictreamaighnéadach. Réamhinis Yakir Aharonov is David Bohm an iarmhairt i 1959, agus taispeánadh í i dturgnaimh roinnt blianta ina dhiaidh sin.
Mana
Is ráiteas gairid é mana a chuireann rud ar nós prionsabal nó aidhm in iúl, a úsáidtear go minic mar ráiteas creidimh ag eagraíocht nó duine aonair.
Coláiste Diadhaireachd na Gaidhealtachd
Is coláiste suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Coláiste Diadhaireachd na Gaidhealtachd.
Aicéataildéad
Is comhdhúil cheimiceach orgánach leis an bhfoirmle CH3CHO é Aicéataildéad (ainm córasach Eatánal), toradh ocsaídiú eatánóil (alcóil eitile). Úsáidtear é chun aigéad aicéiteach a dhéanamh. Leacht gan dath, le boladh géar. Dí-ocsaídeoir. Braitear é san anailíseoir anála.
Cory Gardener
Is é Cory Gardener seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sóisearach ó Colorado. Ar 2 Lúnasa 1974 a rugadh é. Is ball den Pháirtí Poblachtach é.
Ernests Gulbis
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Laitvia é Ernests Gulbis. Rugadh é ar an 30 Lúnasa 1988.