cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Liosta de charachtair Ros na Rún (2009)
Sobaldráma Gaeilge atá á chraoladh ar TG4 (TnaG) ó 3 Samhain 1996 ar aghaidh é Ros na Rún. Is liosta é seo de charachtair Ros na Rún. Bhí na carachtair seo ar an seó den chéad uair sa bhliain 2009.
Liosta de charachtair Ros na Rún (2007)
Sobaldráma Gaeilge atá á chraoladh ar TG4 (TnaG) ó 3 Samhain 1996 ar aghaidh é Ros na Rún. Is liosta é seo de charachtair Ros na Rún. Bhí na carachtair seo ar an seó den chéad uair sa bhliain 2007.
Frances Uí Dhireáin
Rinne Frances Uí Dhireáin (AnnMarie Ní Óráin) a céad cuma sa bhliain 2007.
Tá sí pósta le Tadhg Ó Direáin. Tá cumas iontach ag Frances modh réitigh a fháil le daoine, is cuma cé chomh cosúil nó chomh héagsúil agus atá siad léi féin. Mar gheall ar an tréith sin, creideann a lán daoine go bhfuil aithne mhaith acu uirthi, ach is duine príobháideach í i ndáiríre agus ní ligeann sí a rún go héasca. Níl aon rud níos tábhachtaí di ná a teaghlach. Leis an gcumas atá inti a theacht trí dheacrachtaí an tsaoil, mar aon lena spreac mothúcháin, is bean le háireamh í Frances. Níl aon duine eile a bhfuil an teacht céanna acu ar an taobh bog de Thadhg agus atá ag Frances, agus níl aon deacracht aici seasamh roimhe nuair a imíonn sé den chosán.
Drúchtín ballach
Is moileasc é an drúchtín ballach. Ball d'aicme na gastropoda atá ann.
Míol
Is cuid d'ord na Phthiraptera iad na míolta ('míol': uatha). Feithidí gan sciathán atá iontu, le níos mó ná 3,000 speiceas agus triúr díobh siúd rangaithe mar ghníomhairí ghalair an duine.
Comhairle Contae Chiarraí
deas|250px|thumb|Comhairle Contae Chiarraí
Is údarás atá freagrach as rialtas áitiúil i gContae Chiarraí í Comhairle Contae Chiarraí (Béarla: Kerry County Council). Tá sé á rialú ag an Achta um Athchóiriú Rialtais Áitiúil 2001. Tá an Comhairle freagrach as tithíocht, Bóthair agus Iompair, pleanáil uirbeach agus forbairt, áiseanna agus cultúr, agus timpeallacht. Tá 33 comhairleoirí sa comhairle. Tarlaíonn toghcháin gach cúig bliana ag úsáid Vóta Aonair Inaistrithe (VAI). Is é Moira Murrell príomhfheidhmeannach na comhairle. Is é Trá Lí an Phríomhbhaile Contae.
Na h-Eileanan Seunta
Is oileán iad na h-Eileanan Seunta, i ngar do Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, in Albain.
An Dardainéil
Is caolas a ceangail an Mhuir Aeigéach go dtí Muir Mharmara í an Dardainéil, suite sa Tuirc. Bhí aithne air fadó mar Heilléaspontas.
Gránard
Conspóid i nGránard
Ba dhéagóir Ann Lovett, cúig bliain déag d’aois, a bhí ina cónaí i nGránard. Cailleadh í ar an 31 Eanáir, 1984 i ngrató na Maighdine Muire agus í ag tabhairt páiste ar an saol - ina aonar - ag an am. Bhí an cailín ag filleadh ón scoil ina aonar ar lá fuar, fliuch i lár an gheimhridh. Ní fios go fóill na cúinsí ba chúis le bás an chailín óig. Cailleadh an mac a saolaíodh fosta.
Roadrunners (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an ceathrú heipeasóid, "Roadrunners" den ochtú sraith The X-Files ar an 26 Samhain 2000. Scríobh Vince Gilligan an eipeasóid seo. D'fhéach 13.6 milliún duine ar an eipeasóid.
Nuacht TG4
Clár nuachta Gaeilge is ea Nuacht TG4, a chraoltar go beo gach lá ar an stáisiún TG4. Cuirtear an bhéim ar nuacht agus tuairiscí a bhaineann leis an nGaeltacht agus an Ghaeilge araon, chomh maith le cuntais ar nuacht náisiúnta agus idirnáisiúnta. Cuireadh tús leis ar an 31 Deireadh Fómhair 1996, faoin ainm Nuacht TnaG agus le Gráinne Seoige mar láithreoir. Ón 13 Iúil 2009 ar aghaidh, bíonn gach eagrán ag teacht go beo ó stiúideonna TG4 i mBaile na hAbhann, Contae na Gaillimhe.
Taispeántar cláir a mhaireann tríocha nóiméad ag 19:00 idir Luain agus Aoine, agus cláir níos giorra ag 18:45 ag an deireadh seachtaine. Is cuid de Nuacht agus Cúrsaí Reatha RTÉ é Nuacht TG4, an chraobh den craoltóir náisiúnta atá freagrach as cúrsaí nuachta. Tá lucht féachana de 35-40,000 ag an gclár.
Láithreoirí
Is í Eimear Ní Chonaola a chuireann an clár i láthair don chuid is mó, le Maolra Mac Donnchadha ina háit ar laethanta áirithe eile. Feictear daoine de na tuairisceoirí ann anois agus arís, mar shampla Ailbhe Ó Monacháin. Is é Rónán Ó Domhnaill an comhfhreagraí polaitiúil, agus bíonn Ruairí Mac Con Iomaire ann leis an tuairisc spóirt.
Tuairisceoirí
I measc na dtuairisceoirí atá ag obair ar Nuacht TG4 ná Seán Mac a tSíthigh, Irene Ní Nualáin, Rónán Mac Con Iomaire, Áine Lally, Máire T. Ní Mhadaoin, Catherine Ní Ghuairim, Tomás Ó Mainnín, Caoimhe Ní Laighin agus Áine Ní Bhreisleáin.
Learn this caint here www.learnenglish.co.uk
Liosta de charachtair Ros na Rún (2010)
Sobaldráma Gaeilge atá á chraoladh ar TG4 (TnaG) ó 3 Samhain 1996 ar aghaidh é Ros na Rún. Is liosta é seo de charachtair Ros na Rún. Bhí na carachtair seo ar an seó den chéad uair sa bhliain 2010.
Séarlas II, Rí Shasana, na hÉireann agus na hAlban
Bhí Séarlas II (29 Bealtaine 1630 - 6 Feabhra 1685) ina rí ar Shasana, Albain agus Éirinn. Tháinig sé i gcóróin mar chomharba a athar, Séarlas I, nuair a tháinig deireadh le ré Chromail sa bhliain 1660. Rinneadh é a chorónú ar 23 Aibreán 1661 agus mhair a réimeas go dtí 1685. Níor saolaíodh aon pháiste dlisteanach dó agus tháinig a dheartháir Séamus II, Diúc Eabhrac, i gcomharbacht air.
Meathas Troim
Is sráidbhaile agus baile fearainn suite i gContae an Longfoirt, Éire é Meathas Troim (Mostrim nó Edgeworthstown as Béarla). Tagann ainm Béarla an bhaile ó mhuintir Edgeworth, a raibh baint acu leis an gceantar le fada an lá. Ina measc a bhí an t-úrscéalaí Maria Edgeworth.
Rondônia
Is stát de chuid na Brasaíle é Rondônia atá suite in iarthuaisceart na tíre. Bíonn an stát ag críochantacht le Acre, Amazonas, Mato Grosso, agus an Bholaiv. Is é an prímhchaithair é Porto Velho. Tá 1,241,276 ina gcónaí sa stát. Is é Ivo Cassol an Gobharnóir.
Meathas Troim
Daonra
De réir an daonáirimh, bhí 245 duine ina gcónaí sa bhaile féin sa bhliain 2006. Bhí 1288 sa cheantar.
Rondônia
Tagann an t-ainm ó Cândido Rondon, rinne Rondon taiscéalaigh sa teorainn na Brasaíle i dtús an 20ú haois, ar a n-áirítear taiscéalaadh amháin leis an iar-Uachtarán na Stát Aontaithe Teddy Roosevelt, anuas an craobh-abhainn Amasóin.
Treasa Ní Cheannabháin
Rugadh agus tógadh Treasa Ní Cheannabháin i gCill Chiaráin i gConamara, ach tá sí ina cónaí le roinnt mhaith blianta anois i mBearna. Chaith sí an chuid is mo dá saol ag múineadh scoile.
Rondônia
Rinneadh ó Mato Grosso i 1943 foain ainm Guaporé, mar chuid de beartais Getúlio Vargas chun teorainn a dean níos sábháilte, é.
Meathas Troim
Iompar
Tá stáisiún traenach ag an mbaile ar an líne idir Baile Átha Cliath agus Sligeach. Osclaíodh ar an 8 Mí na Samhna 1855 é.
Treasa Ní Cheannabháin
Tá sí ag casadh amhráin ó bhí sí ina cailín beag bídeach agus chuir sí suim mhór san amhránaíocht ar an sean nós i dtús na 70óidí nuair a chuaigh sí ag an Oireachtas i mBaile Átha Cliath.
Meathas Troim
Spórt
Tá cumann de chuid CLG suite sa bhaile.
Treasa Ní Cheannabháin
Bhain sí amach a lán duaiseanna san amhránaíocht ar an Sean Nós, ag féilte, fleadhanna agus an t-Oireachtas. Bhuaigh sí Corn na mBan i 1995 agus an dara h-áit i gCorn Uí Riada sa mbliain céanna. Tá go leor ceárdlainn amhránaíocht ar an Sean Nós tugtha aici ag féilte síos thríd na blianta. Ina measc; scoil Acla, Féile Joe Éiniú, Scoil Dhúglais De hÍde agus thar lear.
Tá Treasa pósta le Dr. Elsafty ón Éigipt. Tá triúir iníon agus mac amháin acu agus tá amhráin ar an sean nós ar a dtoil ag na cailíní (féach ar Róisín Elsafty agus Naisrín Elsafty) agus duaiseanna bainte amach acu ag ríar mhaith féilte agus fleadhanna ó bhí siad an–óg.
Gníomhaí ar son chearta an duine
Is gníomhaí cearta daonna í Treasa Ní Cheannabháin agus tá go leor dá h-ama tugtha aici chun aird a tharraingt ar chas truamhéileach na bPalistinigh agus tugann sí turais rialta don Phalaistín go h-airid go Gaza. Tá amhráin cumta ag Treasa Ní Cheannabháin faoin Iaráic agus an Phalaistín. Sa bhliain 2008 coinneáladh Treasa Ní Cheannabháin agus a iníon, Naisrín Elsafty, tamall i n Gaza tar éis dóibh éalú thar teorainn isteach ón Éigipt le hairgead a bailíodh in Éirinn do theaghlaigh Phalaistíneacha.
Fine (bitheolaíocht)
San aicmiú bitheolaíoch, tá an fhine (Laidin: familia-ae) ar cheann de na hocht ranganna tacsanomaíochta móra; agus tá sí rangaithe idir ord agus géineas. Is féidir an fhine a roinnt i bhfo-fhinte, céimeanna idirmheánacha os cionn chéim na ghéinis. I dteanga an phobailn, féadfar fine a ainmniú i ndiaidh ceann dá chomhaltaí coitianta; mar shampla, baineann na gallchnónna agus na crainn hicearaí leis an bhfine Juglandaceae, mar is fearr aithne orthu fine na ngallchnónna.
Cad a dhéanann nó nach mbaineann le fine-nó cé acu ba cheart nó nár cheart fine a bhfuil cur síos uirthihe a aithint ar chor ar bith - bíonn ar tacsanomaithe atá ag cleachtadh a ngairme tabhairt faon ghnó seo. Níl aon rialacha crua ann le haghaidh fine a thuairisciú nó a aithint, nó aon tacsóin. Is glacann tacsanomaithe dearcthaí difriúla go minic faoi tacsón a thuairisciú agus a aithing, agus d'fhéadfadh nach mbeadh aon chomhdhearcadh leathan ar fud an phobail eolaíochta ar feadh tamall. Glactar le roinnt tacsón a bhfuil cuntas orthu go forleathan agus go tapa, ach cuid eile go hannamhis annamh nó fiú in aon chor; is minic go gcuireann foilsitheoireacht sonra nua agus tuairim nua ar chumas oiriúnuithe agus comhaontú le himeacht ama.
Ainmníocht
Tá ainmniú na bhfinte á gcódú ag cóid idirnáisiúnta éagsúla.
In ainmníocht fhungasach, algach agus luibheolaíoch, críochnaíonn ainmneacha na bhfinte de chuid na bplandaí, na bhfungas agus na n-algaí leis an iarmhír "-aceae", cé is moite de líon beag ainmneacha stairiúla ach a úsáidtear go forleathan lena n-áirítear Compositae agus Gramineae. In ainmníocht zó-eolaíochta, críochnaíonn ainmneacha na bhfinte leis an iarmhír "-idae".
Stair
Baineadh úsáid as an téarma tacsanomaíoch familia de chéaduair ag an luibheoir Francach Pierre Magnol sa bhliain 1689 san fhoilseachán Prodromus historiae generalis plantarum, in quo familiae plantarum per tabulas disponuntur. [Réamhtheachtaí ar stair ghinearálta plandaí, ina socraítear finte na bplandaí i dtáblaí], nuair a thug sé familiae (finte) ar na seachtó ghrúpa plandaí a d'aithin sé sna táblaí. Ní raibh an coincheap 'rang' socraíodh ag an am sin go fóill, agus sa réamhrá leis an Prodromus dúirt  Magnol, go raibh sé i gceist aige ná na finte a aontú ina genera (géinis) níos mó, rud atá neamhchosúil leis an gcaoi a úsáidtear an téarma inniu.
An córas rangaithe a úsáideann bitheolaithe an lae inniu, ba é an bitheolaí Suallanach, Carolus Linnaeus (1707-78), a bhunaigh é. D'úsáid Linnaeus an focal familia ina Philosophia botanica (1751), chun príomhghrúpaí na bplandaí a chuir in iúl: crainn, luibheanna, raithní, pailmeacha, agus mar sin de. Bhain sé úsáid as an téarma seo ach amháin i roinn mhoirfeolaíoch an leabhair, ag plé orgán fásúil agus giniúnach plandaí.
Ina dhiaidh sin, i bhfoilseacháin luibheolaíocha na Fraince, ó Familles naturelles des plantes (1763) le Michel Adanson go dtí deireadh an 19ú haois, baineadh úsáid as an focal famille mar chomhionann na Fraincise do ordo na Laidine (nó ordo naturalis). I saothair na naoú haois déag, mar shampla Prodromus de chuid Augustin Pyramus de Candolle agus Genera Plantarum de chuid George Bentham agus Joseph Dalton Hooker, baineadh úsáid as an bhfocal ordodon tearma familia (fine) mar a thugtar uirthi sa lá atá inniu ann.
San zó-eolaíocht, thug Pierre André Latreille familia (fine) mar 'rang' idirmheánach idir 'ord' agus 'géineas' ina Précis des caractères génériques des insectes, disposés dans un ordre naturel (1796). chuid précis des caractères génériques des insectes, disposes dans un ordre naturel (1796). Bhain sé úsáid as familiae nó finte (níor ainmníodh cuid acu) i roinnt ach ní i gcomhair na n-ord "feithidí" go léir (a chuimsigh, ansin, na hartrapóid go léir). right|180px
Úsáidí
Is féidir leas a bhaint as an fhine le haghaidh staidéir éabhlóidigh, phailé-ointeolaigh agus ghéinitigh a dhéanamh, toisc go bhfuil siad níos cobhsaí ná na leibhéil tacanomaíochta níos ísle, mar shampla géinis agus speicis.
Gaeilge na Mumhan
Saintréithe Ghaeilge na Mumhan
Is féidir difríochtaí a aithint idir na mionchanúintí Muimhneacha féin, ach seo iad na saintréithe is suntasaí atá ag baint leo:
An Modh Coinníollach
Cloistear an do roimh na consain féin go minic i nGaeilge na Mumhan. Go praiticiúil, áfach, is mar dh- a fhuaimnítear é roimh na gutaí, is é sin, b'fhearr, abair, d'osclóinn a litriú mar dh'osclóinn nó do dh'osclóinn leis an bhfíorfhuaimniú a chur in iúl - rud a d'fheicfeá i bhfoilseacháin bhéaloidis ina bhfuiltear ag déanamh dlúthaithris ar an gcanúint.
An Aimsir Chaite
Tabhair faoi deara arís gur gnáth dh'osclaíos, dh'osclaís agus araile a dhéanamh de sa chaint. Le fírinne d'fheicfeá leithéidí do dh'oscail, do dh'éirigh sna díolamaí béaloidis ina ndéantar aithris chruinn ar fhíorfhuaimniú na canúna.
Maidir leis na briathra neamhrialta, in áit an -as, is é an dóigh a gcuireann siad an chéad phearsa uatha in iúl san aimsir chaite ná leathnú an chonsain dheireanaigh: thánag "tháinig mé", dúrt, duart "dúirt mé", chuala (gan iarmhír gan forainm) "chuala mé", chonac (fuaimniú: ch'nuc) "chonaic mé" (ach, ar ndóigh, deirtear chuas "chuaigh mé", rugas "rug mé", bhíos "bhí mé"). Maidir le thánag agus chuala, is iad sin na ceartfhoirmeacha stairiúla, ach is ar éigean a úsáideann aon chanúint ar leith an bheirt acu, nó i gCiarraí, rinneadh thána de thánag faoi thionchar chuala, ach i gContae Chorcaí, rinneadh chualag de chuala faoi thionchar thánag.
Bíonn foirmeacha aimsire caite an bhriathair úd déan!/déanamh bunaithe ar an tamhan dein-: do dheineas, do dheinis, do dhein sé, do dheineamar, do dheineabhair, do dheineadar; do deineadh.
Liosta focal
Is follasach go dtagann an chuid is mó de na focail as Gaeilge Chiarraí, ós í an chanúint is mó sa Mhumhain.
The Middle (séasúr 3)
Craoladh an tríú sraith The Middle idir Meán Fómhair 21, 2011 agus Bealtaine 23, 2012 ag tosú le "Forced Family Fun".
Shimon Peres
Polaiteoir, státaire, scríbhneoir agus file Iosraelach ab ea Shimon Peres (Eabhrais: שִׁמְעוֹן פֶּרֶס; rugadh mar Szymon Persky; 2 Lúnasa 1923 – 28 Meán Fómhair 2016). Rugadh in Wiszniew, a bhí sa Pholainn ag an am ach atá sa Bhealarúis inniu, faoin ainm Vishnyeva.
Ghlac Peres páirt i 13 comh-aireacht le linn a thréimhse mar pholaiteoir. Príomh-aire Iosrael a bhí ann faoi dhó (1984-1986 agus 1995-1996) agus ina uachtarán ar an tír (2007-2014).
Bronnadh Duais Nobel na Síochána air in éineacht le Itzhak Rabin agus Yasser Arafat, sa bhliain 1994, as a saothar i bpróiseas na síochána.
Bhí Polainnis, Fraincis, Béarla, Rúisis, Giúdais agus Eabhrais ag Peres. Níor chaill sé blas na Polainnise ariamh agus é ag labhairt Eabhraise.
Ba fhile dánta agus amhrán é ina shaol príobháideach; bhíodh sé de nós aige véarsaí a scríobh le linn cruinnithe na comhaireachta. Thaifeadadh dánta dhá chuid mar amhráin ar albaim. De bharr an méid léinn a bhí aige ar an litríocht, bhí sé ábalta athfhriotail a dhéanamh go réidh ar na fáithe Eabhracha (Nevi'im), litríocht na Fraince, agus fealsúnacht na Síne.
Fuair Peres bás in aice le Tel Aviv ar 28 Meán Fómhair 2016 i ndiaidh stróc dá bhualadh. ,
Crom Cruach
Dia na nGael réamhChríostaí ba ea Crom Cruach (Sean-Ghaeilge Crom Crúaich). De réir scríbhneoirí Críostaí, ceansaíodh é le híobairt dhaonna agus chuir Naomh Pádraig deireadh lena adhradh.
Glaoitear chomh maith é Crom Cróich, Cenn Cruach/Cróich agus Cenncroithi. Tá gaol idir é agus pearsa mhiotasach níos deireanaí, Crom Dubh. Is é Domhnach Chroim Dhuibh ainm na féile ina onóir.
Tá tagairt ann i ndán an dinnseanchais den 12ú haois gur ceansaíodh é mar chúiteamh ar bainne agus grán, rud a chuireann le fios gur dhia na torthúlachta ab ea Crom. De réir roinnt, ag smaoineamh ar a íomhá óir timpeallaithe ag dhá fhíor chloiche nó chré-umha déag, gur léir seo agus gur dhia na gréine ab ea é, timpeallaithe ag comharthaí an Stoidiaca.
Tagairtí liteartha
De réir dán sa dinnseanchas sa Leabhar Laighneach den 12ú haois, sheas Crom Cruach's íomhá cultas Chroim Cruaiche ar Magh Slécht, Contae an Chabháin, fíor óir timpeallaithe ag dhá fhíor chloiche déag Magh Slécht. Ceansaíodh é le híobairt chéadlinbh mar chúiteamh ar bainne agus grán. Deirtear gur dia seargtha é Crom Cruach, cumhdaithe le ceo, adhartha ó ré Éireamhóin. Instear gur éag Tigernmas, luath-Ard-Rí na hÉireann i dteannta le trí cheathrún dá arm, i mbun Crom a adhradh ar Oíche Samhna.
D'adhrtaí é go dtí gur scrios Naomh Pádraig an íomhá le hord. Insítear an tarlú seo go suntasach i seanscéalta na meánaoise faoi Naomh Pádraig, cé nach bhfeictear é ina scríbhneoireacht féin, ná fiú san dá bheathaisnéis den 7ú hais le Muirchu agus Tírechán. Sa scéal den 9ú haois, Vita tripartita Sancti Patricii (Beatha Trípháirteach Naoimh Phádraig), Cenn Cruach is ainm don dia, agus san íomhá cultas tá fíor lárnach óir airgid, timpeallaithe ag dhá fíor cré-umha déag. Nuair a bhuaileann Pádraig an íomhá lena bhachall, titeann an fhíor leathanach chun talaimh le lorg an bhealaigh san aghaidh aige,  agus téann na fíoracha éinne i dtalamh. Tagann diabhail na híomhá ar an bhfód, ach cuireann Pádraig mallacht air agus caitheann go hifreann é.
Faightear an scéal beagnach mar an gcéanna i Life and Acts of St. Patrick den 12ú haois le Jocelyn of Furness. Sa saothar úd, Cenncroithi is ainm don dia, a mheastar le brí "ceann na ndéithe uile". Nuair a thiteann an íomhá, déantar deannach den ór agus airgead á chlúdach, agus lorg an bhachaill fágtha ar an gcloch lom.
Sa scéal Sean-Ghaeilge ón Leabhar Leasa Mhóir, darb ainm Forbhais Droma Dámhgháire, is ionann Crom agus Moloch.
Callisto (gealach)
Gealach de chuid Iúpatair í Callisto, agus í ar an naoú satailít is cóngaraí don phláinéad sin. Ceann de Ghealacha Galileo atá ann, is é sin, na gealacha a d'aithin Galileo Galilei roimh aon duine eile sa bhliain 1610. Is í Callisto an tríú ghealach ceann is mó sa Ghrianchóras.
Fuair Callisto a hainm ó Simon Marius (a dúirt gur Johannes Kepler a mhol an t-ainm dó), an réalteolaí Gearmánach a thug le fios gurbh eisean, seachas Galileo, ba thúisce a chonaic an ghealach. Ní raibh na réalteolaithe sásta na hainmneacha a thug Marius ar na gealacha a úsáid, agus ar feadh i bhfad, thugaidís "Iúpatar a ceathar" ar Europa, agus iad ag baint úsáide as córas ainmnithe na ngealach a bhí céadcheaptha ag Galileo féin. Mar sin, níor éirigh "Callisto" coitianta mar ainm ach san fhichiú haois.
Tá Callisto ainmnithe as "Callisto", ghrá gheal Séas ("Zeus" as Béarla) i miotaseolaíocht na Gréige.
Crom Cruach
Seandálaíocht
Sa Leabhar Mhic Shamhradháin den 14ú haois, scríofa i Magh Slécht, tá dán ann a insítear go raibh Crom ina chónaí ar taobh na sráide ag Cill na bhFeart, agus go mbíodh na mná áitiúla ag crith le heagla ag gabháil thart. Tá nós áitiúil fós ann gurb í cloch Chroim é le fírinne an Gallán Choillidh Chlogáin.
Callisto (gealach)
Cósúil le Europa tá dromchla oighear ar an ngealach agus chreideann eolaithe go bhfuil uisce salannach faoi.
Crom Cruach
Seandálaíocht
Tá gallán eile ann a shamhlaítear le Crom Cruach in Drumcoo, Contae Fhear Manach. Tá ann fear ag siúl, ag cur i láthair nó Naoimh Phádraig nó draoi, ag brath ar am a ghreanta. Tá sráid ar na gaobhair ainmnithe as, Crom Crúaich Way.
Deoise Chiarraí
Is deoise suite i gContae Chiarraí í Deoise Chiarraí.
Pearse Hutchinson
File, craoltóir, agus aistritheoir Éireannach ab ea Pearse Hutchinson (1927 – 14 Eanáir 2012).
Saol
Rugadh Hutchinson i nGlaschú na hAlban. Bhí a athair, Harry, ina chlódóir agus ina chisteoir ag Sinn Féin i nGlaschú agus chaith sé tamall ina phríosúnach i gcampa Frongoch i 1919-21. Ba de shliocht Thír Chonaill a mháthair, Cathleen Sara a rugadh i Cowcaddens, Glaschú. Fuair Harry post i mBaile Átha Cliath sa Mhalartán Saothair, agus in Oifig an tSoláthair ina dhiaidh sin, tar éis do Cathleen litir a chur chuig Éamon de Valera.
Cúig bliana d'aois a bhí Pearse nuair a chuaigh an teaghlach go Baile Átha Cliath, agus cuireadh ar an rolla i Scoil Éanna é, an gasúr deireanach a cláraíodh inti sular dúnadh í. D'fhreastail sé ar scoil na mBráithre ar Shráid Synge ina dhiaidh sin mar ar fhoghlaim sé Gaeilge agus Laidin. Chuaigh sé go Coláiste na hOllscoile sa bhliain 1948 mar ar fhoghlaim sé Spáinnis agus Laidin. Foilsíodh dánta dá chuig san iris The Bell sa bhliain 1945 agus chuaigh turas chun na Spáinne agus na Portaingéile sa bhliain 1950 i bhfeidhm go mór air. Chuir sé aithne ar Galicia den chéad uair agus ar dheisceart na Spáinne, réigiún Andalucia. Bhí sé go mór faoi dhraíocht ag an tírdhreach agus ag saothar na bhfilí Lorca, Prados agus Cernuda.
Bheartaigh sé ar dhul a chónaí sa Spáinn an bhliain dár gcionn, ach níor éirigh leis aon obair a fháil i Madrid. Fuair sé post mar aistritheoir san Oifig Idirnáisiúnta Saothair sa Ghinéiv, agus mhéadaigh ar a theagmháil le muintir Galicia, dream a raibh a dteanga faoi chois ag Franco. D'fhoghlaim sé Ollainnis nuair a thug cara cuireadh chun na hOllainne dó.
Ar ais leis go hÉirinn sa bhliain 1953, agus dhírigh sé níos mó ar fhilíocht na Gaeilge - foilsíodh dánta dá chuid san iris Comhar sa bhliain 1954.
Foilsíodh a chéad leabhar, aistriúchán ar 30 dán le Josep Carner, sa bhliain 1962. Tá cuid de na haistriúcháin seo le fáil ina leabhar Done into English.
Ba sa bhliain 1963 a foilsíodh an chéad chnuasach dá shaothar féin, Tongue Without Hands (tagairt don eipic Spáinneach El Cid) ag Dolmen Press. Tar éis dó deich mbliana a chaitheamh sa Spáinn d'fhill Hutchinson ar Éirinn i 1967, agus an fhilíocht agus an iriseoireacht mar shlí bheatha aige. Foilsíodh Faoistin Bhacach, cnuasach dánta i nGaeilge, i 1968, agus cnuasach Béarla, Expansions, an bhliain dár gcionn. Aistriúcháin atá sa chnuasach Friend Songs (1970, dánta ón mheánaois a scríobhadh i nGailliphortaingéilis). Foilsíodh dhá leabhar eile dá dhánta i mBéarla Watching the Morning Grow, agus The Frost is All Over, sna seachtóidí.
Ghlac Hutchinson le Comhaltacht sa bhFilíocht in Ollscoil Leeds i mí Dheireadh Fómhair 1971, ar mholadh an Ollaimh A. Norman Jeffares. Cuireadh i leith Jeffares go raibh sé claonta i leith an Éireannaigh ach tarraingíodh an liamhain sin siar níos déanaí. Trí bliana a chaith Hutchinson sa chomhaltacht agus cuireadh eagrán iomlán d'iris thábhachtach filíochta na hOllscoile, Poetry & Audience amach mar eagrán teoranta agus gan ann ach a chuid filíochta.
Ó 1977 go 1978 bhí an clár Óró Domhnaigh á chur le chéile agus á láithriú aige, clár ina raibh meascán d'fhilíocht, de cheol agus de bhéaloideas, ar an stáisiún raidió náisiúnta RTÉ. Bhí colún seachtainiúil Gaeilge san iris RTÉ Guide ar feadh deich mbliana. Foilsíodh cnuasach eile dá chuid aistriúchán, liricí seanGhaeilge a d'aistrigh sé i gcomhar le Melinta Cataldi go hIodáilis. I 1989, tháinig cnuasach nua Béarla amach, Climbing the Light, ina raibh aistriúcháin ón nGaeilge, ón Iodáilis agus ón Ghailisís, chomh maith le leabhar filíochta Gaeilge, Le Cead na Gréine. Aistriúcháin i mBéarla ar dhánta Gaeilge a bhí sa chnuasach The Soul that Kissed the Body (1990). Barnsley Main Seam (1995) an t-ainm a bhí ar chnuasach i mBéarla a foilsíodh i 1995.
Bhí sé ina chomheagarthóir agus ina bhunaitheoir ar an iris litríochta Cyphers, agus bronnadh Gradam an Bhuitléirigh air ar son son a chuid scríbhneoireachta sa bhliain 1969. Rinneadh ball den Aos Dána de agus bronnadh cnuas air a chuir ar a chumas leanúint ar aghaidh leis an scríbhneoireacht.
Fuair sé bás ar an 14 Eanáir 2012.
Teangacha eile
Foilsíodh eagráin dá chuid filíochta i dteangacha éagsúla:
Eilean Mhuire
Is oileán é Eilean Mhuire, i ngar do Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, in Albain.
Rosualt
Is ainmhí mór é an rosualt. Mamach atá ann. Tá dhá fhiacail fhada aige, darbh ainm starrfhiacla, a thagann síos óna bhéal. Bhain an-chuid cultúr úsáid as eabhar a bhfiacla i seodra tráth.
Baile Uí Mhatháin
Baile in Éirinn is ea Baile Uí Mhatháin i gContae an Longfoirt.
The Chronicles of Narnia: Prince Caspian
Is scannán é The Chronicles of Narnia: Prince Caspian atá bunaithe ar an leabhar le C. S. Lewis a bhfuil an t-ainm céanna air. B'é Andrew Adamson stiúrthóir an scannáin. Tháinig an scannán ar an scáileán ar an 16ú lá de Mhí na Bealtaine sa bhliain 2008.
Liosta de charachtair Ros na Rún (2011)
Sobaldráma Gaeilge atá á chraoladh ar TG4 (TnaG) ó 3 Samhain 1996 ar aghaidh é Ros na Rún. Is liosta é seo de charachtair Ros na Rún. Bhí na carachtair seo ar an seó den chéad uair sa bhliain 2011.
Cathal Hennessy
Rinne Cathal Hennessy (Breandán De Gallí) a chéad cuma na bhliain 2010. Ba dochtúir é.
Gráinneog
Ainmhí beag is ea an ghráinneog. Is mamach feithideach í. Tá sí spíonach. Tá 17 speiceas ann san Eoraip, san Áise, san Afraic agus sa Nua-Shéalainn.
Ulchabhán scopach
Cineál ulchabháin le 59 speiceas (géineas Otus), an-choitianta, dúchasach don Seandomhan is ea an t-ulchabhán scopach (Béarla: scops owl). Áitríonn sé coillearnach nó talamh oscailte thirim, agus itheann feithidí is uaireanta éin bheaga.
Tobey Maguire
Is aisteoir Meiriceánach é Tobias Vincent "Tobey" Maguire, a rugadh ar an 27 Meitheamh 1975 i Santa Monica.
S. Albert Kivinen
Fealsamh agus scríbhneoir Fionlannach is ea Seppo Albert Kivinen. Rugadh in Ikaalinen sa bhliain 1933, ar 19ú lá de mhí Dheireadh Fómhair, é. Bhain sé amach dochtúireacht na fealsúnachta teoiriciúla in Ollscoil Heilsincí, áit a raibh sé ina léachtóir ina dhiaidh sin. Rinne sé taighde ar cheisteanna na honteolaíochta, go háirithe ar fhadhb na n-uilithe. Tá cáil air freisin mar shaineolaí ar stair an diamhrachais agus na hasarlaíochta, agus é ina bhall ghníomhach de ghluaiseacht an sceipteachais san Fhionlainn.
Bíonn sé ag scríobh gearrscéalta i stíl H. P. Lovecraft, agus thiar sna hochtóidí, b'eisean, thar aon duine, a chuir saothar Lovecraft in aithne do na léitheoirí Fionlannacha. Tá imeachtaí a chuid scéalta suite san Fhionlainn, agus greann deas ciúin ag baint leo nach bhfeicfeá a leithéid i scéalta Lovecraft féin. Sa bhliain 1988, bronnadh Duais Atorox air as an ngearrscéal úd Keskiyön Mato Ikaalisissa ("Péist an Mheán Oíche in Ikaalinen"), inar shuigh Kivinen arrachtach de chuid Lovecraft i dtimpeallacht a chéad óige féin.
Sliabh Oilimpeas
Is é Sliabh Oilimpeas sliabh in oirthear na Gréige (2,917 m).
Teileagrafaíocht
thumb|[[LM Ericssons Telegraf Serie 800, ca 1880]] Is éard is Theileagrafaíocht ann (ón nGréigis: Tele τηλε "i bhfad amach", agus graphein γραφειν "scríbhinn") ná cianiompar nó tarchur fadachair teachtaireachtaí nó comharthaí, trí theicneolaíocht chomharthaíochta áirithe. Bíonn faisnéis an chomhartha tiontaithe i gcód (ar a dtugtar uaireanta 'teanga') a mhíonn ar eolas ag an seoltóir agus an nglacadóir araon. Bíonn na cóid den sórt seo ceaptha de réir teorainneacha an chórais chomharthaíochta ar leith.
LlVV
Is é llVV an chéad albam ón dísreach Éireannach All Tvvins. Scaoileadh é ar an 12 Lúnasa, 2016.
Cóiméad
Séard is cóiméad ann ná coirp beag sa Ghrianchóras a fhithsíonn timpeall na Gréine, fágtha tar éis na hOllphléisce agus comhdhéanta as salachar is oighear den chuid is mó. Uaireanta bíonn eireaball nó/agus atmaisféir (coma) orthu de bharr éifeacht radaíocht na gréine ar núicléas an chóiméid.
Hula Hul
Úrscéal a foilsíodh sa bhliain 2007 leis an scríbhneoir Éireannach Seán Mac Mathúna is ea Hula Hul. Scéal grá atá san úrscéal a suitear le linn Chogadh Cathartha na hÉireann. Is ón liú fiaigh Ciarraíoch a thagann teideal an leabhair.
Cóiméad
Tá níos mó ná 100,000 milliún de na reanna seo ann, le trastomhais 1-10 km. Tá na cóiméid le tréimhse an-fhada fithise lonnaithe níos faide amach ná Plútón, i réigiún den spás seachtrach ar a dtugtar scamall Oort, mar ar bhailigh an smionagar trí imtharraingt i ndiaidh a gcruthaithe timpeall 4,600 milliún bliain ó shin. Tá na cóiméid le tréimhse timpeall 200 bliain lonnaithe i méadú inmheánach scamall Oort, a dtugtar crios Kuiper air. Nuair a thagann cóiméad gar don Ghrian, néalaíonn teasradaíocht na Gréine an t-oighear, agus comhdhéanann an ghal seo is deannach an ceann geal (cóma) is an t-eireaball lonrach a fheictear ón Domhan. Nuair a chúlaíonn an cóiméad ón nGrian, bailíonn sé an ghal is an deannach ar ais ina chroíleacán. Scaiptear cóiméid infheicthe amach óna bhfithisí agus isteach sa Ghrianchóras inmheánach uaireanta ag imtharraingt réaltaí is ollscamaill móilíní. Mar shampla, is eol go bhfuil timpeall 50 cóiméad bainteach le hIúpatar, a n-aiféilin (a gcianphointí ón nGrian) gar d'aiféilean Iúpatair agus a bhfithisí athraithe go mór ag imtharraingt Iúpatair. Tá an-spéis ag na réalteolaithe sna cóiméid sin a iniúchadh, mar tá siad comhdhéanta as ábhar céadrata ó bhunús an Ghrianchórais. Idir an dá linn déantar an oiread iniúchta agus is féidir ar na cóiméid a thagann thart. I 1985 theagmhaigh spásárthach, an Taiscéalaí Idirnáisiúnta Cóiméad, le cóiméad Giacobini-Zinner, an chéad teagmháil dá leithéid riamh. I 1986 theagmhaigh armáid bheag spásárthach (Giotto, Vega 1, Vega 2, Sakigake is Suisei) le cóiméad cáiliúil Halley. I 2004 ghabh spásárthach Stardust de chuid NASA cáithníní ó chóiméad Wild 2, agus d'fhill ar Domhan leo i 2006. I 2005 d'iompair spásárthach eile ó NASA, Deep Impact, imbhuailteoir trom 372 kg agus chuir ar chonair an chóiméid Tempel 1 é, ionas gur imbhuail sé le dromchla an chóiméid, rud a chaith suas cleitín mór smionagair oighrigh. Ón staidéar le spásárthaigh is teileascóip, is eol anois go mbíonn croíleacán an ghnáthchóiméid roinnt bheag ciliméadar ar leithead, neamhrialta i gcruth, agus dorcha. Cuimsíonn an deannach sa chóma carbón is sileacáit. Tá fianaise ar mhóilíní orgánacha poiliméaraithe ann. Cuimsíonn na gáis sa chóma aonocsaíd charbóin, dé-ocsaíd charbóin, amóinia, meatán is hidreacarbóin eile. Thairg an réalteolaí Fred Whipple (1906-2004) gur liathróid shalach sneachta a bhí sa chroíleacán, agus dearbhaíodh an tuairimíocht seo go ginearálta. Is féidir go raibh imbhuailtí cóiméad leis an Domhan suntasach i soláthar ábhar so-ghalaithe is orgánach don chomhshaol céadrata. Chomh maith le himbhuailtí astaróideach, is féidir gur chuir imbhuailtí cóiméadacha le díothú speiceas ar Domhan freisin.
Hula Hul
Plota
Baineann an scéal le Mait Dálaigh, oifigeach in arm na Poblachta a bhfuil máchail ar a chos, an cam reilige. Mar gheall ar an máchail sin níor luigh Mait le bean riamh. Castar cailín aimsire air, Cáit Ní Bhric, a bhfuil a saol caite in aimsir aici. Baineann an t-urscéal lena scéal siúd, agus le scéal Bhreen, cluanaire óg slachtmhar atá le tabhairt mar phríosúnach ag an gcaptaen Mait Dálaigh go dtí an Seana-Bhaile in éineacht le 'despatch-box' mistéireach i laethanta deireanacha an Chogaidh. Ina léirmheas ar an leabhar in Foinse tugann Máirín Ní Fhinneadh seod ar an leabhar, agus tagraíonn do Sheán Mac Mathúna mar údar nach gcloíonn le gnásanna ach a ligeann dá pheann aclaí an domhan, an stair agus ár gcuid cinntíochtaí a iompú bunoscionn.
Foireann rugbaí náisiúnta na hÉireann
Is í Foireann rugbaí náisiúnta na hÉireann foireann rugbaí oileáin na hÉireann. Imríonn siad i gComórtas na Sé Náisiún.clé|mion|19 Feabhra 1875. D'imir Éire cluiche idirnáisiúnta rugbaí don chéad uair riamh
Stair
mion|221x221px|clé|Ag imirt rugbaí i b[[Páirc an Chrócaigh.]]thumb|left|Líníocht ón bhliain 1920Tá ceithre Caithréim Mhór na Sé Náisiún buaite ag an bhFoireann - in 1948, 2009, 2018 agus 2023 ː
Bhuaigh Eire an ‘Chaithréim Mhór den chéad uair in 1948. I mBéal Feirste, ar Pháirc an Fhiaich Dhuibh, a imríodh an cluiche sin. Bhuaigh Karl Mullen, Jack Kyle agus na hÉireannaigh ar an mBreatain Bheag 6-3 ar 13 Márta 1948.
Thug an fhoireann an lá leo i gcoinne na Breataine Bige, 15-17. Bhí Brian O’Driscoll ina chaptaen ar an bhfoireann.
Bhuaigh Éire an cluiche deireanach ar 17 Márta 2018 in Twickenham le scór 24-15 v Sasana. Bainisteoir Joe Schmidt.
Bhuaigh Éire an cluiche deireanach ar 18 Márta 2023 sa Staid Aviva le scór 29-16 v Sasana, an chéad Grand Slam riamh a buadh i mBaile Átha Cliath. . Dhaingnigh bua na Sé Náisiún stádas na Foirne mar an fhoireann is fearr ar domhan ag an am.. Bainisteoir Andy Farrell agus Captaen Johnny Sexton.
Séamas II agus VII
Bhí Séamas II (14 Deireadh Fómhair 1633 - 16 Meán Fómhair 1701) ina rí ar Shasana agus Éirinn ó 6 Feabhra 1685 go 11 Nollaig 1688. Mar Séamas VII, bhí sé ina rí ar Albain
Geopholaitíocht
Snaidhmeadh an dá shaincheist sin le chéile mar aon ábhar amháin nuair a tháinig Liam, ar nia agus cliamhain Shéamais é, go Sasana i mí na Samhna 1688 agus 15,000 saighdiúir in éineacht leis. Corónaíodh é féin agus a bhean chéile, Máire, iníon Shéamais, mar rí agus mar bhanríon.
Tháinig a mhac céile, Liam Oráiste (nó Liam III) agus a iníon Máire i gcomharbacht air nuair a cuireadh as cumhacht é i Sasana. clé|mion|Cath na Bóinne, le Jan van Huchtenburgh, 1700idí
Feachtas in Éirinn
Tháinig Rí Séamas i dtír in Éirinn i mí an Mhárta 1689 agus 6,000 saighdiúir Francach in éineacht leis mar iarracht a choróin a fháil ar ais arís.
I ndiaidh an ratha i dtosach báire i nDroim Mór, thig leis na Seacaibítigh gabháil leo ó thuaidh agus Béal Feirste a chur faoina smacht. Ba ag Caisleán na Croma an 28 Iúil 1689, i ngar d‘Inis Ceithleann, a fuarthas an tréanlámh in uachtar ar na Seacaibítigh den chéad uair. clé|mion|Teitheadh ː le Andrew Carrick Gow, sa National Gallery, Londain ; bolscaireacht atá ann ?
Cath na Bóinne
D’fhéadfadh sé gurb é Cath na Bóinne an cath is cáiliúla i stair na hÉireann.
clé|mion|Saint-Germain-En-Laye Eglise Madeleine
Léirmhíniú
Ghlaoití ' Séamas an Chaca a chaill Éire' ar Shéamas II a chaill Cath na Bóinne, leasainm agus masla sa traidisiún Gaelach
Guangdong
Cúige is ea Guangdong (Sínis: 广东省, Pinyin: Guǎngdōng Shěng) i nDaon-Phoblacht na Síne. Tá an cúige suite i ndeisceart na tíre. Is é Guangzhou an chathair is mó sa chúige agus is é an phríomhchathair é chomh maith.
Rannta rialacháin
Tá an Chúige Anhui roinnte ina shé roinnt déag ar leibhéal an mhaoracht (Béarla: prefecture), mar a leanas seo:
Duais Atorox
Fuair an duais a hainm ó Atorox, róbat i scéalta Aarne Haapakoski, nó "Outsider", a bhí ina cheannródaí mar scríbhneoir ficsin eolaíochta san Fhionlainn.
Tá dhá cheann de na scéalta a bhain amach Atorox, mar atá, Péist an Mheán-Oíche in Ikaalinen le S. Albert Kivinen (Atorox na bliana 1988) agus An Áit a nIompaíonn na Traenacha le Pasi Jääskeläinen (Atorox na bliana 1998) le léamh as Gaeilge ar an Idirlíon.
An Trasalváin
Is réigiún é an Trasalváin atá suite i lár na Rómáine.
Liosta de charachtair Ros na Rún (2012)
Sobaldráma Gaeilge atá á chraoladh ar TG4 (TnaG) ó 3 Samhain 1996 ar aghaidh é Ros na Rún. Is liosta é seo de charachtair Ros na Rún. Bhí na carachtair seo ar an seó den chéad uair sa bhliain 2012.
Garbh Eilean
deas|250px|thumb|Garbh Eilean Is oileán é Garbh Eilean, i ngar do Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, in Albain.
Fán
Is baile fearainn agus suíomh seandálaíochta suite i gContae Chiarraí é Fán. Tá clú is cáil ar an gceantar mar gheall ar na clocháin choirceogacha atá ann.
Liosta de charachtair Ros na Rún (2013)
Sobaldráma Gaeilge atá á chraoladh ar TG4 (TnaG) ó 3 Samhain 1996 ar aghaidh é Ros na Rún. Is liosta é seo de charachtair Ros na Rún. Bhí na carachtair seo ar an seó den chéad uair sa bhliain 2013.
Ulchabhán seabhaic
Gnáthulchabhán atá dúchasach do thuaisceart an leathsféir thuaidh is ea an t-ulchabhán seabhaic (Surnia ulula). Tugtar ulchabhán seabhaic tuaisceartach ar an speiceas céanna freisin. Na sciatháin gearr biorach, an t-eireaball fada. Cosúil leis an seabhac agus é ag eitilt is ag tuirlingt. Áitríonn sé foraoisí, agus itheann mamaigh is éin. Seilgeann sé le solas an lae.
An Caisleán Nua, Contae an Dúin
thumb|right|An Caisleán Nua, Contae an DúinIs baile mór i gContae an Dúin i dTuaisceart Éireann é An Caisleán Nua (Béarla:Newcastle). Tá sé suite i ndeisceart an chontae taobh le Muir Éireann.
Bhí daonra de 7,444 ann i nDaonáireamh 2001. Tá an ionad saoire cois farraige ar chósta Mhuir Éireann ag bun Shliabh Dónairt. Tá sé mar aidhm an bhaile féin a chur chun cinn mar an "rogha gníomhaíochta" do Thuaisceart Éireann.
Foireann rugbaí náisiúnta na hAlban
mion|clé|250px|[[11 Samhain, 2006 Alban 44-6 An Rómáin]]
Imríonn foireann rugbaí náisiúnta na hAlban rugbaí ar son na hAlban. Imríonn siad i gComórtas na Sé Náisiún.
Fuair siad an ceann is fearr ar Shasana sa chéad chluiche rugbaí idirnáisiúnta ag Raeburn Place sa bhliain 1875. Is é The Flower of Scotland (Plúr na hAlban) amhrán na foirne.
Eilean an Taighe
Is oileán é Eilean an Taighe, i ngar do Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, in Albain.
Picture This EP
Is é Picture This EP an chéad cheirnín leathfhada ó Picture This. Scaoileadh é ar an 12 Lúnasa, 2016.
Traic Liosta
Is iad seo na hamhráin:
William Moseley
Is aisteoir Sasanach é William Peter Moseley (27 Aibreán 1987 a rugadh é).
Institiúid Teicneolaíochta Trá Lí
Is institiúid suite i gContae Chiarraí é Institiúid Teicneolaíochta Trá Lí.
Corra leitheadacha
Corra leitheadacha is ainm dúchasach do na 6 speiceas den ghéineas Platalea, lapairí den fhine Threskiornithidae. Is í an t-aon ghéineas atá ag an bhfofhine Plataleinae.
Speicis agus dáileadh
Tá na sé speiceas le fáil go forleathan thar cuid mhaith den domhan.
Ulchabhán sneachtúil
Gnáthulchabhán atá dúchasach do thuaisceart an leathsféir thuaidh is ea an t-ulchabhán sneachtúil. An clúmh bán den chuid is mó. Áitríonn sé tundra, riasca is oileáin Artacha. Seilgeann sé i rith an lae, agus itheann mamaigh chomh mór le giorria Artach is éin chomh mór le lacha. Neadaíonn sé ar an talamh.
Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl
Is scannán ón bhliain 2003 é Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl. Is iad Johnny Depp, Orlando Bloom agus Keira Knightley príomhaisteoirí an scannáin seo faoi stiúir Gore Verbinski.
Aarne Haapakoski
Iriseoir Fionlannach agus scríbhneoir lónléitheoireachta ab ea Aarne Haapakoski, mar a thugadh sé air féin. Rugadh i bPieksämäki ar an 18ú de mhí Márta bhliain 1904 é mar Aarne Laitinen, agus d'éag sé ar an 24ú lá de Mhí Eanáir sa bhliain 1961, i Málaga, sa Spáinn.
Scríobhadh sé scéalta eachtraíochta faoin ainm cleite Outsider. Chuaigh sé i mbun pinn ag cumadh eachtraí éadroma i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda, nuair a bhí muintir na Fionlainne in ísle brí, agus cheap sé beirt laochra Fionlannacha a bhí in ann teacht slán as dainséir an tsaoil mhóir, mar atá, Pekka Lipponen agus Kalle-Kustaa Korkki.
Fuair an náisiún an chéad aithne ar an mbeirt ar an raidió sa bhliain 1945, agus bhí a gcuid eachtraí á gcraoladh go laethúil go dtí go bhfuair an scríbhneoir bás.
Cé is moite de Lipponen agus Korkki, tá clú ar Haapakoski mar scríbhneoir ficsin eolaíochta. Sna blianta 1947-1948, d'fhoilsigh sé sraith de scéalta faoi eachtraí an róbait Atorox.
Invocation (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an cúigiú heipeasóid, "Invocation" den ochtú sraith The X-Files ar an 3 Nollaig 2000. Scríobh David Amann an eipeasóid seo. D'fhéach 13.9 milliún duine ar an eipeasóid.
Alberta
Is cúige iartharach de chuid Cheanada í Alberta; tá sí mar chúige ó 1 Meán Fómhair, 1905.
Tá Alberta suite in iarthar Cheanada, tá An Cholóim Bhriotanach ó thiar agus Saskatchewan ó thoir, Northwest Territories ó thuaidh, agus Montana, sna Stáit Aontaithe ó dheas.
Is í Edmonton príomhchathair an chúige, suite sa lár (agus ó dheas). Solathraíonn Edmonton ola agus acmhainní eile an tuiscirt. Cathair an-tábhachtach is ea Calgary maidir leis an iompar, trádáil agus tráchtáil. De réir tomhais daonra, tá níos mó ná 1 milliún duine de dhaonra ag an gcathair. I measc na gcathracha tábhachtacha eile in Alberta, tá Red Deer, Lethbridge, Medicine Hat, Fort McMurray, Grande Prairie, Camrose, Lloydminster, Wetaskiwin, Banff, agus Jasper.
Ó 24 Bealtaine, 2015, is í Rachel Notley, NDP, príomh-aire an chúige.
Tá Alberta ainmnithe in ómós don bhanphrionsa "Louise Caroline Alberta" (1848–1939), ceathrú hiníon Victoria. Bean chéile Marquess Lorne, Seanascal Cheanada ó 1878 go 1883, ab ea í. Tá Loch Louise, sráidbhaile Caroline, agus sliabh Alberta ainmnithe in ómós di freisin.
Prióireacht Bhaile an Sceilg
Is prióireacht suite i gContae Chiarraí í Prióireacht Bhaile an Sceilg.
An t-Acha Mór
Is sráidbhaile ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é an t-Acha Mór
An Roisín
Is oileán agus iar-sráidbhaile é an Roisín. Tá sé suite ar Inis Gé, ar chósta an Mhuirthead in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Seilmide
Is éard atá i seilmide (nó seilide), a bheag nó a mhór, ná gastrapód a bhfuil sliogán air. Tugtar poigheachán ar shliogán an tseilmide go traidisiúnta. Úsáidtear an téarma seilmide is minice ar sheilmidí talún, ach tugtar an t-ainm ar go leor ball den ord Gastropoda a bhfuil sliogán seachtrach corntha orthu atá sách mór lenar féidir leis an ainmhí tarraingt go hiomlán isteach ann. Nuair a úsáidtear an focal seilmide sa chiall níos leithne seo, cuireann sé roinnt speiceas a chónaíonn san fharraige nó i bhfíoruisce san áireamh, mar shampla an seilmide fionnuisce agus an seilmide cladaigh (Littorina littorea). De ghnáth, tugtar drúchtín ar ghastrapód nach bhfuil sliogán go nádúrtha air, nó nach bhfuil ach sliogán inmheánach acu, ach úsáidtear seilide drúchta sa chás seo freisin.
Ní beag an bhaint atá ag seilmidí leis an saol daonna, mar shampla mar fhoinse bia, mar lotnaidí, agus mar veicteoirí galair, agus úsáidtear sliogáin seilmide mar mhaisiúcháin nó i seodra. Baintear úsáid freisin as an seilide i gcora cainte a dhéanann tagairt do rud nó do dhuine mall: chomh mall le seilmide, is é teacht an tseilide atá aige.
Adabroc
Is sráidbhaile ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Adabroc.
Ulchabhán uachasach
Ulchabhán beag atá dúchasach do Mheiriceá ó iardheisceart Cheanada síos go Tierra del Fuego is ea an t-ulchabhán uachasach (Athene cunicularia). Áitríonn sé réigiúin leathfhásúla, ag maireachtáil i bpoill a fhágann marmait machaire nó mamaigh eile. Itheann sé feithidí móra is veirteabraigh bheaga.
Conchobhair Ó Briain, Iarla Thuamhumhan
Bhí Conchobhair Ó Briain an 3ú Iarla Thuamhumhan (1534-1581), Bhí an mac Donchadh Ó Briain, 2ú Iarla Thuamhumhan mac Conchobhair Ó Briain, Rí Thuamhumhan (b. 1539), agus Helen de Buitléir, iníon de Piaras de Buitléir, Iarla Urmhumhan. bhí faoi dhíospóid a cheart chun an Tiarnas na Thuamhumhan ag a uncail, Dónall Ó Briain. Throid sé le Séamus MacMuiris MacGearailt i 1569, agus theith chun na Fraince; ar ais go hÉirinn agus fuair logh, 1571, leis an athchóiriú a chuid tailte, 1573. Phós sé Úna Ní Bhriain, ingen Toirdealbhach Ó Briain, an príomhfheidhmeannach Mac Uí Bhriain Ara, agus bhí triúr mac; Donchadh Ó Briain, Iarla Tuadhmhumhan, Tadhg Ó Briain agus Dónall Ó Briain.
Faireog pharóitideach
Is í an fhaireog pharóitideach (nó an pharóitid) an ceann is mó de na faireoga seileacha. Tá sí ar fáil fillte thart ar ramus an mhandabail agus tálann sí seile tríd an ducht paróitideach (nó ducht Stensen) isteach i gcuas an bhéil, le haghaidh coganta agus sloigthighe á héascú.
Pirates of the Caribbean: At World's End
Is scannán ó 2007 é Pirates of the Caribbean: At World's End. Is iad Johnny Depp, Orlando Bloom agus Keira Knightley na príomhaisteoirí sa scannán seo faoi stiúir Gore Verbinski. Ba é seo an scannán is mó a thug airgead isteach sa bhliain 2007.
Foireann rugbaí náisiúnta na Breataine Bige
Is í Foireann náisiúnta rugbaí na Breataine Bige (Breatnais: Tîm rygbi'r undeb cenedlaethol Cymru) an fhoireann rugbaí don Bhreatain Bheag. Imríonn siad ar son na Breataine Bige i gcomórtaisí idirnáisiúnta. Bíonn siad páirteach gach bliain i gComórtas na Sé Náisiún leis an Iodáil, leis an Fhrainc, agus le hÉirinn, Albain, agus Sasana.
Fuair an Bhreatain Bheag an bua i gComórtas na Sé Náisiún 26 uaire. Theip orthu 8–0 sa chéad chluiche idirnáisiúnta acu, i gcoinne Shasana ar 19 Feabhra 1881. Ar 26 Samhain 2004 bhain siad amach an bua ba mhó riamh acu—98-0 i gcoinne na Seapáine. An chailliúint ba mheasa dár fhulaing siad ná 96–13 roimh an Afraic Theas ar 27 Meitheamh 1998.
mion|180px|clé|[[Colin Charvis, an tosaí ba bhisiúla sa spórt lena lá (geansaí dearg air, ar dheis)]]
Imríonn an fhoireann freisin sa Rugby World Cup achan cheithre bliana.
An Tor
Is sceir ar chósta an Muirthead é an Tor.
Siamsa Tíre
Is amharclann suite i dTrá Lí, Contae Chiarraí é Siamsa Tíre.
San Fernando, Tríonóid agus Tobága
An ceann is mó den dá chathair i dTríonóid agus Tobága is ea San Fernando. Port of Spain, an phríomhchathair, an chathair eile sa tír. Tá Chaguanas níos mó freisin, ach áirítear é mar bhardasacht agus ní mar chathair. Tá San Fernando suite ar chósta thiar theas oileán na Tríonóide, idir aibhneacha an Guaracara agus an Oropouche.
D'fhás baile san áit de réir mar a tháinig fás ar phlandálacha an chána siúcra sa cheantar, ag tosnú sa dara leath den 18ú haois. Ní ba dhéanaí cuireadh tús le saothrú an chacao ann freisin, agus idir an Dara Cogadh Domhanda agus na 1980idí chuir tionsclaíocht an pheitriliaim le geilleagar San Fernando.
Talamh mín atá sa chathair agus ina haice. Is é Cnoc San Fernando, i lár na cathrach, an ghné is suntasaí de gheograife an cheantair. Ón bpáirc ar bharr an chnoic, is féidir Veiniséala a fheiceáil ar lá geal. Bhí cónaí ar 50,208 duine i San Fernando sa bhliain 2011.
Aiginis
Is sráidbhaile ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Aiginis nó Aignis.
Sceir
deas|250px|thumb|Sceir Is oileán beag carraigeach í an sceir, róbheag do áitreabh cónaithe.
Stáisiún Chill Airne
Is stáisiún traenach suite i gContae Chiarraí in Éirinn é Stáisiún Chill Airne.
Mars (barra seacláide)
250px|thumb|deas|Barra seacláide Mars‎
Is barra seacláide é Mars á dhéanamh agus á sholáithear ag Mars Incorporated. Ar dtús, cruthaíodh agus rinneadh é i Slough sna Ríocht Aontaithe sa bhliain 1932. Is é cheann de na barraí seacláide is aitheannta ar domhan inniu é.
Stair
Sa bhliain 1932, thug Frank C. Mars $50,000 dá mhac Forrest chun tús a chuir lena gnó féin darbh ainm 'Mars Limited' i Slough. Rinneadh na chéad barraí Mars ar an Luain den lá saoire bainc Lúnasa den bhliain sin.
Sa bhliain 1933, bhí an t-éileamh ag ardú go tapaigh, agus árdaíodh an meitheal oibre ó 12 go 100 chloigne.
Idir 1940 agus 1945, in ainneoin An Dara Chogadh Domhanda, lean an táirgeadh de Bharraí Mars ar aghaidh agus dáileadh iad ar an t-arm.
Sa bhliain 1959, ceapadh an mana "A Mars a Day Helps You Work, Rest and Play".
Sa bhliain 1991, d'easportáiliú Barraí Mars chuig An Rúis don chéad uair, tar éis titim Cumannachas. Bhí éileamh as chuimse ar na mbarraí agus mar sin, chiondáil siad na barraí go dtí ceathrar an duine.
Sa bhliain 1996, thomhais suirbhé go raibh Barra Mars ite ag 70% den phobal sa bhliain roimh ré.
Sa bhliain 2006, athraíodh ainm an bharra ó 'Mars' go 'Believe' chun tacaíocht a thaispeáint don fhoireann sacair Sasanach sa Chorn Domhanda
Difriúlacht Idirnáisiúnta
Sa bhliain 2002, athraíodh an Barra Mars UK. Rinneadh an eithneagán níos éadroime, rinneadh an seacláid i bhfad níos tanaí, agus laghdaíodh meáchan an bharra. Freisin, athraíodh an pacáistiú.