cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ohio (abhainn)
Abhainn i SAM í an Ohio. Tá foinse na habhann in Pittsburgh, mar a dtagann na haibhneacha Monongahela agus le chéile. Is í an chraobhabhainn is mó de chuid an Abhainn Mississippi. Sníonn sí siar trasna cuid d'iar-oirthear na tíre go dtí cumar na Mississippi agus na Ohio ag Cairo, Illinois. Ag an bpointe sin tá an Ohio níos mó ná an Mississippi, agus deimhin, is í an Ohio príomhabhainn an chórais Mhississippi ó Chairo anuas ó thaobh thoirt an uisce de. Scríobh Thomas Jefferson gurb í an Ohio an abhainn ab áille ar Domhain.
Hugo Pastor Corro
Dornálaí Airgintíneach, a bhí ina churadh meánmheáchain, ab ea Hugo Pastor Corro a rugadh ar an 5 Samhain, 1953 i San Carlos, Mendoza, an Airgintín agus a fuair bás ar an 15 Meitheamh, 2007.
An tSlóivéinis
Is teanga Shlavach í an tSlóivéinis sa tSlóivéin agus sna críocha ina timpeall. Tá sí ag dhá mhilliún duine, agus an chuid is mó acu tá cónaí orthu sa tSlóivéin féin. Is í teanga oifigiúil na Slóivéine í, agus í ar ceann de na teangacha oifigiúla san Aontas Eorpach freisin.
Tá an tSlóivéinis á scríobh ó laethanta an Reifirméisin anuas, ach níor tháinig an caighdeán nua-aimseartha ar an bhfód ach sa naoú haois déag. Is é is cúis leis seo ná go bhfuil a lán canúintí éagsúla sa tír, agus is féidir a mhaíomh nach aon teanga amháin a bhí sa tSlóivéinis go stairiúil. Inniu féin, labhraítear canúintí atá an-difriúil leis an teanga chaighdeánaithe. In Prekmurje, in oirthear na Slóivéine, agus in Resia, áit san Iodáil ina bhfuil mionlach Slóivéanach, baintear úsáid as an gcanúint áitiúil mar theanga scríofa freisin.
Ba iad Primož Trubar, Jurij Dalmatin, agus Adam Bohorič na chéad scríbhneoirí a bhain úsáid as an teanga. Theastaigh uathu briathar Dé a chraobhscaoileadh i measc na cosmhuintire i dteanga na cosmhuintire, agus ba é sin an cineál litríochta a bhí á chumadh acu: caiticiosmaí, leabhair urnaíochta, aistriúcháin nó míniúcháin ar an mBíobla. San am chéanna, áfach, bhí iarrachtaí idir lámhaibh acu an teanga a chaighdeánú, focail a bhailiú agus liostaí focal a chur i dtoll le chéile. Ba é Adam Bohorič a chaighdeánaigh an chéad cheartlitriú don teanga, litriú a bhí an-difriúil le córas an lae inniu. Mar shampla, is mar Bohorizh a litreofaí ainm an fhir féin de réir an chórais seo.
Sa naoú haois déag, áfach, cuireadh an córas nua-aimseartha scríbhneoireachta in áit litriú Bohorič. Bhí an ceartlitriú nua múnlaithe ar an tSeirbea-Chróitis agus ar an tSeicis, lena chinntiú go mbeadh lucht labhartha na dteangacha seo in ann adhmad éigin a bhaint as an tSlóivéinis scríofa, agus nach dtiocfadh an litriú idir iad agus an teanga seo. San am sin, bhí an Pan-Slavachas go mór i mbéal an phobail sna tíortha ina raibh ceann de theangacha an ghrúpa seo á labhairt, agus theastaigh ó na Pan-Slavaigh aon teanga scríofa amháin a fhorbairt do na Slavaigh go léir. A fhad is nach mbeadh a leithéid ann, dhéanfaidís iarracht, ar a laghad, na teangacha liteartha Slavacha a dhéanamh chomh inléite ag cainteoirí a chéile agus ab fhéidir.
Bhí cuid de na Slóivéanaigh ag cur spéise san Iliriachas freisin, is é sin, aontú na Slóivéinise is na Seirbea-Chróitise. Sa naoú haois déag, thugtaí "Iliris" ar an tSeirbea-Chróitis, agus bhí cuid de na Slóivéanaigh den tuairim gur chóir aon teanga chaighdeánach amháin a bheith in úsáid ag na Slóivéanaigh agus ag na h-"Ilirigh" eile. Mar a d'iompaigh an scéal amach, mheath na hiarrachtaí orthu, nó bunaíodh caighdeán na Seirbea-Chróitise ar an gcanúint štokavski, a bhí á labhairt sa tSeirbia, sa Chróit agus sa Bhoisnia araon. B'fhearr leis na Slóivéanaigh na canúintí kajkavski agus čakavski, nach labhraítear ach sa Chróit, mar dhúshraith don teanga nua liteartha, ach níor tugadh aird orthu, agus mar sin, ghabh siad leor lena dteanga chaighdeánaithe féin. Ón taobh eile de, áfach, d'fhág an tIlireachas a aithne féin ar an teanga. An chéad úrscéalaí Slóivéanach, Josip Jurčič (1844-1881), mar shampla, bhain seisean úsáid as focail Sheirbea-Chróitise ina chuid scríbhneoireachta.
Ceanada
I 2011 ba í Slóivéinis an mháthairtheanga do 10,775 duine i gCeanada síos ó 13,135 duine i 2006.
An Eilvéis
Sa bhliain 2000 ba í Slóivéinis an mháthairtheanga do 1,601 duine san Eilvéis.
An Ostair
Tá sé measta gurb é an tSlóivéinis an phríomhtheanga do timpeall ar 0.3% de dhaonra an Ostair. Tá cuid is mó do na cainteoirí Slóivéinis i gcónaí i Carinthia agus Styria.
Slóvéin
Is í Slóivéinis an teanga náisiúnta agus an teanga oifigiúil sa tSlóivéin. I 2002 ba í Slóivéinis an mháthairtheanga do 87.8% de dhaonra an tSlóivéin.
10 Things I Hate About You
Scannán is ea 10 Things I Hate About You (1999).
Sofía Vergara
Is ban-aisteoir Meiriceánach í Sofía Margarita Vergara Vergara (a rugadh ar an 10 Iúil, 1972 i mBarranquilla, An Cholóim). Tá cáil bainte amach aici mar an charachtar Gloria Delgado-Pritchett ar an gclár teilifíse Modern Family.
Gradaim
Tá 7 ngradam buaite ag Vergara.
The X Factor (sraith 4 an RA)
Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag Simon Cowell é The X Factor, a tosaíodh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2004. Thosaigh an cheathrú sraith de The X Factor ar 18 Lúnasa, 2007 agus chríochnaigh sé ar 16 Nollaig, 2007.
B'iad Simon Cowell, Sharon Osbourne, Louis Walsh agus Dannii Minogue na breithiúna don straith seo. Bhuaigh Leon Jackson an tsraith agus tháinig Rhydian Roberts sa dara háit.
Michael Ballack
Is imreoir sacair é Michael Ballack (r.26 Meán Fómhair, 1976). Imríonn sé faoi láthair le Chelsea F.C. D'imir sé le Chemnitzer FC, 1. FC Kaiserslautern, Bayer Leverkusen agus Bayern München ón bhliaian 1995 go 2006.
Muhammad Ali na hÉigipte
Gobharnóir Otamánach ar an Éigipt ab ea Muhammad Ali Pasha al-Mas'ud ibn Agha ( 4 Márta 1769 - 2 Lúnasa 1849). Bhí sé ina ghobharnóir ó 1805 go 1848. Áirítear é orthu siúd a chuir tús le forbairt stát nua-aimseartha san Éigipt. In oirthuaisceart na Gréige a rugadh é.
Na Cealla Beaga
Is baile i gContae Dhún na nGall in Éirinn iad na Cealla Beaga. Tá an baile suite ar chósta theas an chontae. Sa bhliain 2011, bhí 1,297 duine ina gcónaí sa bhaile, ardú 17 nduine (+1.3%) ó 2006. Tá an baile fosta ar cheann de na poirt iascaireachta is mó in Éirinn.
Arjen Robben
Is imreoir sacair é Arjen Robben. Imríonn sé faoi láthair le Real Madrid.
Turanga Leela
mion|clé Is carachtar ficseanúil í Turanga Leela sa chartún grinn Meiriceánach Futurama. Is captaen an Planet Express í. Tá sí cliste, agus níl ach súil amháin aici.
2020
Is bliain bhisigh í an bhliain 2020 (MMXX).
Fiach
mionsamhail|Tacuina sanitatis (14ú haois) Tá stair fhada ag an tseilg nó an fiach in Éirinn. 'Sé atá i gceist ann ná dreamanna daoine nó an duine aonar ar tóir ainmhithe lena marú nó lena gceapadh. Is minic a bhíonn daoine ag seilg fá choinne coiníní, sionnaigh, broc srl. Le blianta beaga anuas tá conspóid áirithe tarraingthe ar an tseilge, seilg na sionnach ach go háirithe.
Vaimpír (ialtóg)
Is ialtóg í an vaimpír atá dúchasach do na trópaicí sa Domhan Úr. Clárfhiacla géara bioracha aici. Gan eireaball. Eitlíonn sí go híseal os cionn na talún. Ólann sí fuil. Tuirlingíonn sí ar talamh gar d'ainmhí agus siúlann chuige. Uaireanta bearrann sí gruaig nó cleití lena fiacla, déanann gearradh éadomhain lena clárfhiacla, gan cur isteach ar an gcreach, agus ólann suas an fhuil. Tá claiseanna ar a teanga chun an fhuil a iompar isteach ina béal. Cuireann a seile cosc ar théachtadh na fola, agus féadfaidh an créacht fuil a chur ar feadh 8 n-uair nó mar sin. Ólann sí ar feadh cúpla uair, suas le 20 ml san oíche. 3 shaghas ann: an ghnáthvaimpír, an vaimpír bhánsciathánach, an vaimpír chlúmhchosach.
Steven Gerrard
Is bainisteoir peile gairmiúil Sasanach agus iarimreoir é Steven George Gerrard MBE (rugadh 30 Bealtaine 1980), a bhainistíonn club Premier League Aston Villa. Agus é curtha síos ag feighlithe agus comhghairmithe mar dhuine de na himreoirí is fearr dá ghlúin, chaith Gerrard an chuid is mó dá shaol imeartha mar imreoir lár páirce do Learpholl agus d’fhoireann náisiúnta Shasana, agus é ina chaptaen ar an mbeirt.
Rugadh Gerrard i Merseyside, agus d'imir sé do Learpholl ó 1998 go 2015, agus bhuaigh sé naoi dtrófaithe, lena n-áirítear Sraith na Seaimpíní UEFA, dhá Chorn FA, agus trí Chorn Sraithe. Bhí sé ina Fear an Chluiche i gCluiche Ceannais Shraith na Seaimpíní UEFA 2005, inar iompaigh Learpholl easnamh 3-0 ar ais chun AC Milan a shárú ar phionóis, agus Cluiche Ceannais Chorn an FA 2006, ar a dtugtar Cluiche Ceannais Gerrard mar ómós dá fheidhmíocht. In ainneoin gur éirigh leis i gcomórtais cupán, níor bhuaigh sé an Premier League riamh. Bhuaigh Gerrard 114 caipín Shasana idir 2000 agus 2014, é ina chaptaen ar an bhfoireann 38 uair agus ag scóráil 21 cúl. D'imir sé ag trí Chraobhchomórtais Eorpacha UEFA, i 2000, 2004 agus 2012 (nuair a ainmníodh é i bhFoireann an Tournament) agus trí Chorn Domhanda FIFA, i 2006, 2010 agus 2014.
Chuir Gerrard tús lena ghairm bhainistíochta ag bainistiú fhoireann faoi-18 Acadamh Óige Liverpool. Thosaigh a ghairm bheatha mar bhainistíocht shinsearach in 2018 le club Rangers de chuid Premiership na hAlban. Ina thríú séasúr iomlán i gceannas, ní raibh foireann Gerrard buailte leis sa léig chun an chéad teideal sraithe Rangers a bhuachan i gceann 10 mbliana. I mí na Samhna 2021, rinneadh bainisteoir Aston Villa de.
Mar imreoir, áirítear ar a chuid gradaim aonair Peileadóir Club na Bliana UEFA in 2005, Imreoir na Bliana PFA Players in 2006, Peileadóir na Bliana FWA in 2009, ceapadh mar Bhall d’Ord Impireacht na Breataine in 2007, agus ionduchtú isteach i Halla na Laochra sa Premier League i 2021. Ainmníodh é i bhFoireann na Bliana PFA Premier League ocht n-uaire riamh. Mar bhainisteoir, d’ainmnigh PFA Scotland agus an SFWA é mar Bhainisteoir na Bliana do 2021.
Learpholl 1998–2004
mion|clé Tús, trí chupán agus captaenacht club Rinne Gerrard a chéad chluiche i Learpholl ar 29 Samhain 1998 mar ionadaí déanach i gcluiche sa Phríomhshraith in aghaidh Blackburn Rovers. Rinne sé trí láithreas déag ina chéad séasúr, ag teacht in ionad an chaptaen gortaithe Jamie Redknapp i lár na páirce. D’imir sé ar an eite dheis ó am go chéile chomh maith, ach is ar éigean a chuir sé leis san am cluiche gearr a fuair sé, rud a chuir sé i leith nerves. Mheabhraigh Gerrard in agallamh leis an Guardian in 2008, "Bhí mé as mo sheasamh agus as mo dhoimhneacht." Mar sin féin, bhí foireann cóitseála Learpholl cinnte go dtiocfadh feabhas air. Bhí Gerrard den tuairim gur imreoir cosantach go príomha é féin, é ag iarraidh cuidiú tábhachtach a dhéanamh seachas an fhoireann a bhrú chun cinn.
In ionad Paul Ince, chuaigh Gerrard i gcomhpháirtíocht go rialta le Redknapp i lár na páirce do shéasúr 1999-2000. Tar éis dó cluiche Derby Merseyside a thosú ar an mbinse, tháinig sé in ionad Robbie Fowler sa dara leath, ag fáil a chéad chárta dearg gairme mar dhúshlán don chos uachtarach de Everton's. Kevin Campbell. Níos déanaí an séasúr sin, scóráil Gerrard a chéad sprioc sinsearach i bua 4-1 thar Sheffield Wednesday. fás, in éineacht le himirt iomarcach, le linn a dhéagóirí. Cuireadh isteach air ansin ag gortuithe groin a raibh ceithre oibríocht ar leith ag teastáil uathu.
Brocair
Is sráidbhaile ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Brocair.
Creasa Van Allen
deas|250px|thumb|Creasa Van Allen Dhá fháinne cáithníní luchtaithe mórthimpeall ar an Domhan. Meastar gur tháinig siad ón nGrian agus go gcoimeádann an domhantarraingt ann iad. Sa chrios inmheánach, timpeall 300 km os cionn dromchla an Domhain, tá na cáithníní níos fuinniúla ná sa chrios seachtrach timpeall 16,000 km in airde. Tagann siad san áireamh i dteileachumarsáid agus stiúradh satailítí.
Qasem Soleimani
Ba mhaorghinearál Iaránach é Qasem Soleimani, a rugadh ar an 11 Márta 1957 agus a fuair bás ar an 3 Eanáir 2020.
Bender Bending Rodríguez
Is carachtar ficseanúil é Bender Bending Rodriguez sa chartún grinn Meiriceánach Futurama. Is róbat é, atá mímhúinte agus falsa ar fad. Tá sé ag obair anois do chomhlacht seachadta darbh ainm Planet Express.
The Brothers Grimm (scannán)
Scannán is ea Brothers Grimm (2005).
Steve Buscemi
Is aisteoir Meiriceánach é Steven Vincent "Steve" Buscemi , a rugadh ar an 13 Nollaig 1957.
Joe Cole
Is imreoir sacair Sasanach é Joe Cole a rugadh in Islington, Londain ar an 8 Samhain 1981. D'imir sé le Chelsea F.C. (2003–2010) agus foireann Shasana. Imríonn sé do Léarpholl faoi láthair ach é ar iasacht acu le Lille, sa Fhrainc. Imreoir lárpháirce é Joe Cole.
Na Dúnaibh
Is sráidbhaile agus baile fearainn in Éirinn iad na Dúnaibh. Príomhbhaile Ros Goill i nGaeltacht Chontae Dhún na nGall atá ann. clé|mion|1910
Bairiam
Is é an bairiam (siombail cheimiceach: Ba) dúil uimhir a 56. Ceann de na miotail chré-alcaileacha atá ann, agus é sách nimhiúil d'orgánach an duine, cé go bhfuil sé sách cosúil leis an gcailciam ó thaobh na ceimice de. Tá sé iseatóp cobhsaí ann, agus bairiam an dúlra comhdhéanta astu chomh maith le haon raidiseatóp fadsaolach amháin. Sa speictreascópacht, is ar an líne uaine a aithnítear é, agus úsáidtear é sna roicéid tine ealaíne le dath uaine a chruthú.
Saintréithe Fisiciúla
Miotal bog é an bairiam, agus loinnir airgeadgheal ann. Más bairiam glan ar fad atá ann, is féidir traidhfilín den dath órga a aithint, fiú. Chomh haraiciseach atá an bairiam chun imoibriúcháin, áfach, tiocfaidh smúid ocsaíde air go tiubh, má chuirtear i dteagmháil leis an aer é. De dheasca na himoibritheachta seo tá sé beagnach dodhéanta glanbhairiam a aonrú, agus níl sé furasta saintréithe an bhairiam a shocrú ach an oiread. Is é an leáphointe atá aige ná 1000 ceilvin, nó 730 céim de réir Celsius; is é an fiuchphointe ná 2170 ceilvin, nó 1900 céim de réir Celsius - níos airde ná fiuchphointe an strointiam. Is é an dlús atá ag an mbairiam ná 3.62 g/cm3: idir eatarthu idir an strointiam agus an raidiam arís.
Saintréithe Ceimiceacha
Tá an bairiam cosúil leis na miotail chré-alcaileacha eile, nó níl ach dhá fhiúsleictreon aige, agus é sásta iad a thabhairt ar iasacht uaidh. Mar sin is í an t-aon uimhir ocsaídiúcháin a bhíonn aige ina chuid comhdhúl ná +2, beagnach gan eisceacht: uaireanta is féidir teacht ar bhairiam (I) i móilíní an-éagobhsaí. Bíonn an bairiam ag imoibriú go heisiteirmeach leis na neamh-mhiotail má théitear suas é, agus creimeann na haigéid é chomh maith - is é an t-aigéad sulfarach an eisceacht is tábhachtaí, nó má thagann an bairiam i dteagmháil leis an aigéad seo, foirmeofar smúid sulfáite ar an dromchla, agus tá an tsuilfáit bhairiam chomh dothuaslagtha is go n-éighníomhóidh sí an bairiam.
Iseatóip an Bhairiam
Is iad iseatóip nádúrtha an bhairiam ná:
Deadalive (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an cúigiú heipeasóid déag, "Deadalive" den ochtú sraith The X-Files ar an 1 Aibreán 2001. Scríobh Chris Carter agus Frank Spotnitz an eipeasóid seo. D'fhéach 12.4 milliún duine ar an eipeasóid.
Rachel McAdams
Is ban-aisteoir Ceanadach í Rachel Anne McAdams, a rugadh ar an 17 Samhain 1978.
Professor Hubert J. Farnsworth
Is carachtar ficseanúil é Professor Hubert J. Farnsworth sa chartún grinn Meiriceánach Futurama. Is eolaí é a bhunaigh an Planet Express. Rugadh ar an 9 Aibreán é.
Màiri nighean Alasdair Ruaidh
Tá Màiri nighean Alasdair Ruaidh (Màiri NicLeòid) (c.1615 - c.1707) ar na filí Gaeilge is clúití de chuid na hAlban sa 17ú haois.
A Beatha
Bhí Màiri ina banaltra i dteach MhicLeòid i nDùn Bheagain agus d’oil sí cúigear taoiseach Leòdach. Ní faoi na Leòdaich atá an dàn is luaithe againn uaithi, áfach, ach faoi dhuine de chlann Choinnich na Comraich ar oil Màiri é. Rinneadh an dán sin in 1646 agus níl tuairisc ar a thuilleadh d’fhilíocht Mhàiri go dtí 1671, nuair a rinne sí marbhna do Iain Garbh Ratharsaigh tar éis gur bádh é.
Deir an béaloideas gur thit Màiri agus duine de thaoisigh na Leòdach amach agus gur cuireadh í go dtí Oileán Scarbaigh, láimh le Diùraidh agus le Coire Bhreacain, mar phionós. Ní fios cén éagóir a rinne sí ach deirtear gur dócha go raibh sí ag tabhairt an iomarca molta don Ridire Tormod Bheàrnaraigh, gaol leis an taoiseach, nó gur mhíchuí leis an taoiseach go mbeadh banfhile ag cumadh dánta molta.
Ligeadh ar ais go Dún Bheagain í agus fuair sí bás ansin sa bhliain 1674. Rinne duine de Chlann 'IcRuimein, píobairí MhicLeòid Dhùn Bheagain, píobaireacht chumha di. Deir an béaloideas gur cuireadh Màiri béal fúithi mar a chuireadh na Lochlannaigh cailleacha feasa. Insítear an scéal céanna ar Oileán Mhuile faoin mbanfhile Mairearaid nighean Lachlainn.
Filíocht
I measc na ndánta is iomráití a chum Màiri tá na cinn a leanas:
Seo cuid de Mharbhrann do Shir Tormod:
Natsume Sōseki
Tá an t-iomrá le Natsume Sōseki (夏目 漱石) (9 Feabhra 1867 – 9 Nollaig 1916), scríbhneoir a baisteadh mar Natsume Kinnosuke (夏目 金之助), gurb é an t-úrscéalaí Seapánach is suntasaí de ré Meiji (1968-1912) é. Chumadh sé haiku agus dánta den saghas Síneach, agus b'eolaí ar litríocht na Breataine é.
Litríocht na Seapáine
Ba í litríocht na Síne ba mhó a chuaigh i bhfeidhm ar litríocht na Seapáine ar dtús, agus ba mhinic na Seapánaigh ag scríobh i Sínis. D'fhág teacht an Bhúdachais blas Indiach ar an litríocht. I gceann tamaill chruthaigh na Seapánaigh litríocht dhúchasach, cé gurbh fhada rian an tSíneachais le haithint uirthi. Bhrúigh an tIarthar isteach i saol na Seapáine sa 19ú haois, agus tá litríocht na Seapáine agus litríocht an Iarthair ag dul i bhfeidhm ar a chéile ó shin.
Natsume Sōseki
A óige
thumb|right|270px|Íomhá Natsume Sōseki ar aghaidh bancnóta 1000 yen (1984). Rugadh é in Babashita i réigiún Edo d’Ushigome (Kikui in Shinjuku mar a thugtar inniu air). Ní raibh a thuismitheoirí ró-óg nuair a rugadh é: bhí a mháthair daichead bliain d’aois agus a athair trí bliana is caoga, agus gan leanbh eile ag teastáil uathu. Bhí seisear clainne ann cheana, agus bhí páiste breise ina thrillín ar an teaghlach, rud a d’fhág smál ar a mhuintir. Ghabh lánúin gan chlann Natsume ar altramacht sa bhliain 1868, cé gur scar siad nuair a bhí sé naoi mbliana d’aois. D'fhill sé ar a muintir féin.
Litríocht na Seapáine
Litríocht nua-aoiseach (ó 1868 i leith)
I Ré Meiji a tháinig an tSeapáin faoi anáil an Iarthair agus a thosaigh an tionsclaíocht. Tháinig litríocht na hEorpa isteach freisin agus chuaigh filí, prósóirí agus drámadóirí i ngleic le smaointe agus modhanna scríbhneoireachta nua, ar nós na saorvéarsaíochta. Bhí rian na ré nua le feiceáil ar an úrscéal go háirithe.
Anasimyia
Is géineas de na beacha gabhair bogaigh, le larbhaí uisceacha é Anasimyia. Is minic a mheastar an ghéineas mar fhoghéineas de na Lejops den chineál céanna.
Litríocht na Seapáine
Litríocht nua-aoiseach (ó 1868 i leith)
Ba ghearr gur tháinig úrscéalta a scrúdaigh cúrsaí sóisialta agus eacnamaíocht agus aigne an phríomhcharachtair féin. Ba chuid suntais iad Cat atá Ionam (Watakushi wa neko de aru), Botchan and Kokoro le Natsume Sōseki, agus bhain Shiga Naoya agus Mori Ōgai tairbhe as comhghnásanna úra. Cuimhníodh fós ar an am a chuaigh thart: bhí gearrscéalta stairiúla Ryūnosuke Akutagawa á léamh le fonn, agus d'fhág an ré roimhe sin a rian ar stíl ar Ozaki Kōyō, Kyōka Izumi agus Ichiyo Higuchi.
Anasimyia
Speicis
Tá an liosta seo neamhiomlán; is féidir leat cabhrú trí iarracht a dhéanamh é a leathnú amach.
Natsume Sōseki
A óige
D'fhreastail Natsume ar mheánscoil i dTóiceo, áit ar tháinig lé aige le litríocht na Síne. Shamhlaigh sé go bhféadfadh sé dul le scríbhneoireacht é féin feasta, ach níor thaitin an mian seo lena mhuintir, agus chuaigh sé ar Ollscoil Impiriúil Thóiceo le staidéar a dhéanamh ar ailtireacht. Thosaigh sé ag foghlaim Béarla freisin agus barúil aige go bhféadfadh sé leas a bhaint as an teanga sin feasta ina chuid staidéir.
Litríocht na Seapáine
Litríocht nua-aoiseach (ó 1868 i leith)
Tháinig tuairimí éagsúla i réim i ndiaidh a chéile: an Eagnaíocht (idir 1865 agus na hochtóidí), an Réalachas (sna hochtóidí) agus an Clasaiceachas. Fir ba ea formhór na scríbhneoirí, cé gur scríobh Ichiyō Higuchi, údar mná, gearrscéalta faoi mhná gan acmhainní.
Chuir Mori Ōgai an Rómánsachas san fhaisean le hantológ dánta aistrithe (1889) agus scríobh roinnt úrscéalta. Ansin nocht an Nádúrachas agus an t-úrscéal inbhreathnaitheach lena chois, ach tháinig an Frith-Nádúrachas agus an Nua-Rómánsachas sna sála aige. Sheas Ryūnosuke Akutagawa don Nua-Réalachas i dtús an fichiú haois, agus scríobh a lán gearrscéalta. Eisean a scríobh Rashōmon (1915) agus é cumtha i stíl intleachtúil anailíseach.
Natsume Sōseki
A óige
Sa bhliain 1887 bhuail Natsume le Masaoka Shiki, cara a chabhraigh leis agus é ag cumadh haiku. Thosaigh sé ag cur Sōseki (focal Síneach a chiallaíonn “ceanndána”) lena chuid dánta.
Litríocht na Seapáine
Litríocht nua-aoiseach (ó 1868 i leith)
Litríocht radacach a fáisceadh as gluaiseacht liteartha phrólatáireach na bhfichidí agus na dtríochaidí agus í ag cur síos ar anró agus ar streachailt na mbochtán. Takiji Kobayashi, Denji Kuroshima, Yuriko Miyamoto, Ineko Sata agus eile a luaitear leis an ngluaiseacht seo.
Natsume Sōseki
Londain 1901-03
Sa bhliain 1900 chuir Rialtas na Seapáine Natsume chun staidéar a dhéanamh sa Bhreatain. Shocraigh sé ar gan dul ar Ollscoil Cambridge toisc nárbh acmhainn dó ar scoláireacht rialtais é agus chuaigh ar Choláiste na hOllscoile, Londain.
Litríocht na Seapáine
Litríocht iarchogaidh
Chuaigh an díomua i bhfeidhm go mór ar an litríocht, agus d'fhoilsigh Osamu Dazai, Shōhei Ōoka agus a leithéidí úrscéalta a chuir síos ar an neamhthairiseacht agus ar an tseachránacht. Thosaigh Yukio Mishima, údar nihilíoch cáiliúil, ag scríobh tar éis an chogaidh.
Le himeacht aimsire tháinig cúrsaí intleachtúlachta agus moráltachta chun tosaigh, go háirithe sna seachtóidí agus sna hochtóidí. I measc na n-údar a bhí i gceist bhí Kenzaburō Ōe, an dara scríbhneoir Seapánach a bhuaigh Duais Nobel na Litríochta. Bhí Mitsuaki Inoue sáite i bhfadhbanna na ré núicléí, agus thug Shusaku Endo faoi chúrsaí spioradáltachta trí chuntas a thabhairt ar na Kakure Kirishitan, Caitlicigh sa tSeapáin Fheodach. Ar an dóigh chéanna, bhain Yasushi Inoue tairbhe as an seansaol san Ion-Áise agus sa tSeapáin chun oibriú na cinniúna a léiriú sa saol atá anois ann.
Natsume Sōseki
Londain 1901-03
Bhí saol cráite aige i Londain agus é ag cothú na háite istigh lena chuid leabhar. D’fhan sé i gceithre teach i ndiaidh a chéile, agus níor thaitin leis ach an ceann deireanach, áit chónaithe Priscilla agus Elizabeth Leale, deirfiúracha. Bhí dúil acu i litríocht mar a bhí aige féin (go háirithe i saothar Shakespeare), agus ba bhinn leis a gcuid Fraincise, teanga a bhí ar a dtoil acu. Chuir a intinn chráite uaigneach imní orthu, agus spreag siad chun dul amach agus tabhairt faoin rothaíocht é. Chuir sé bailchríoch ar an eolas a bhí aige ar litríocht an Bhéarla agus d’fhill sé ar an tSeapáin sa bhliain 1903.
Litríocht na Seapáine
Litríocht iarchogaidh
Tháinig méadú ar an líon úrscéalaithe mná agus aird acu ar chastacht an ghnáthshaoil sa tSeapáin nua. Bhuaigh Shizuko Todo Duais Naoki sa bhliain as a húrscéal faoi aigne chasta na mban nua-aimseartha.
Tá éileamh ar leith ar shaothar Haruki Murakami, saothar conspóideach. Is deacair a chuid leabhar ghreannmhar osréalach a rangú agus níl na criticeoirí ar aon intinn faoi cé acu litríocht nó ficsean coiteann atá á scríobh aige. Tá an-éileamh ar leabhair Banana Yoshimoto, údar mná, freisin.
Natsume Sōseki
Londain 1901-03
Sa tSeapáin chuaigh sé in áit Koizumi Yakumo (Lafcadio Hearn) sa Chéad Scoil ab Airde, agus ansin ceapadh é ina ollamh le litríocht an Bhéarla in Ollscoil Impiriúil Thóiceo, mar ar mhúin sé teoiric agus critic liteartha.
Litríocht na Seapáine
Litríocht iarchogaidh
Is minic saol na haigne agus an anama á chíoradh i bhficsean comhaimseartha na Seapáine seachas tús áite a thabhairt don phlota agus don ghníomhú. Dírítear aird ar na mná, ar an Seapánachas sa saol atá anois ann, ar dhaoine a théann amú sa chultúr uirbeach. Scrúdaítear fadhbanna sóisialta ach de bhar thionchar an Bhúdachais cuimhnítear freisin ar thábhacht an fhéineolais agus bíonn tuiscint chumhach ann ar neamhbhuaine an tsaoil seo.
Ó na hochtóidí i leith tá éileamh ar fhicsean choiteann, ar neamhfhicsean agus ar litríocht do pháistí. Tá baint ag ficsean coiteann le ficsean eolaíochta, scéalta bleachtaireachta, sraithscéalta stairiúla agus eile. Tá iriseoireacht fhíriciúil chun tosaigh sa neamhfhicsean ach tá iriseoireacht léiritheach indibhidiúlach ann freisin. Tháinig beocht úr i litríocht do pháistí sna caogaidí agus bhláthaigh sí arís sna hochtóidí, a bhuíochas sin ar scríbhneoirí nua a raibh a lán ban ina measc.
Natsume Sōseki
Saol liteartha
Thosaigh Natsume ag scríobh i ndáiríre sa bhliain 2003 agus é ag foilsiú filíochta, ach níor thuill aon saothar dá chuid clú mór dó go dtí gur fhoilsigh sé Cat atá ionam, úrscéal aorach, sa bhliain 1905. Tháinig éileamh ar an leabhar agus iomrá leis féin.
Litríocht na Seapáine
Manga agus úrscéalta guthán póca
Leabhair stiallchartún is ea manga, agus déanann siad léiriú ar gach taobh den saol beagnach - an stair, cúrsaí eacnamaíochta, pornagrafaíocht agus eile. Is minic stil eispriseanaíoch nó impriseanaíoch á cleachtach iontu. Is mór an díol atá orthu, agus fiú sna hochtóidí ba iad na manga 20% ar a laghad dá raibh á fhoilsiú in aghaidh na bliana, le díolacháin timpeall ¥ 400 billiún.
Thosaigh úrscéalta guthán ag teacht amach i dtús na haoise seo. Scéalta rómánsacha iad a scríobhann mná óga do mhná óga eile ar ghutháin phóca, rud a fhágann a rian ar fhriotal agus ar insint an scéil. Uaireanta díoltar na mílte cóip de na leaganacha clóbhuailte.
Natsume Sōseki
Saol liteartha
Tháinig gearrscéalta óna lámh ina dhiaidh seo agus roinnt úrscéalta eile. D’éirigh chomh leo seo gurbh fhéidir leis an ollscoil a fhágáil. Chuaigh sé ag obair do Asahi Shimbun sa bhliain 1907 agus é ag teacht i dtír ar a pheann. Ba mhinic é ag plé na gaolmhaireachta idir cultúr an Iarthair agus cultúr na Seapáine. Scríobh sé úrscéal in aghaidh na bliana go dtí an bhliain 1916, nuair a cailleadh le hothras boilg é.
Bhain Natsume tairbhe as na téamaí a leanas: an bochtanas, an choimhlint idir an fonn agus an dualgas, saoirse an duine aonair in aghaidh leas an ghrúpa, an coimhthíos, tionsclú na tíre agus an toradh a bhí air, an aithris a rinne an tSeapáin ar nósanna an Iarthair agus an t-olcas i nádúr an duine.
Naisc
Litríocht na Seapáine
Manuel Lanzini
Is imreoir sacair Airgintíneach é Manuel Lanzini a rugadh ar an 15 Feabhra 1993 in Ituzaingó, Buenos Aires. Imríonn sé faoi láthair le West Ham.
Shaun Wright-Phillips
Is imreoir sacair é Shaun Wright-Phillips. Tá sé ag imirt le Manchester City faoi láthair. Chaith sé tamall le Chelsea F.C. ó 2005 go 2008 ach ina dhiaidh sin d'fhill sé ar Manchester City. Tá sé ina bhall d'fhoireann náisiúnta Shasana freisin.
Brù (baile)
Is sráidbhaile ar Leòdhas na hAlban é Brù.
Diongó
Ainmhí is ea an diongó.
Ezra Nawi
Ba ghníomhaí cearta daonna as Iosrael é Ezra Nawi (nó Ezra Yizhak Nawi nó Ezra Yitzchak Nawi) a tháinig chun cinn go hidirnásiúnta tar éis gur ciontaíodh é sa bhliain 2007 as páirt a ghlacadh i gcíréib agus ionsaí a dhéanamh ar phóilín bainteach le scrios theach Arabach sa Bhruach Thiar ag Póilíní Teorainn na hIosráile.
William Máirtín Ó Murchadha
Ba é William (nó Uilliam) Máirtín Ó Murchadha (29 Nollaig 1844 – 1919; Béarla: William Martin Murphy) a bhí i gceannas ar na fostóirí sa bhliain 1913 agus iad ag cur in aghaidh an cheardchumannachais, nuair a briseadh amach an Stailc agus Frithdhúnadh i mBaile Átha Cliath.
Ezra Nawi
Cúlra
Rugadh é sa bhliain 1952. Pluiméireacht an cheird a bhí aige. Bhíodh baint aige le gluaiseacht óige cumannach agus é ina ógánach agus thosaigh sé amach sa ghníomhaiocht pholaitiúil tar éis an Chéad Intifada sna 1980dí.
William Máirtín Ó Murchadha
Fear gnó
Fear gnó mór-ratha a bhí in Ó Murchadha a rugadh i mBeanntraí i gContae Chorcaí sa bhliain 1844. Sa bhliain 1913 bhí sé ina chathaoirleach ar Chomhlacht Aontaithe Tramanna Bhaile Átha Cliath, agus ba leisean an siopa ilrannach Clery's chomh maith leis an óstán Imperial. Bhí na nuachtáin Irish Independent, Evening Herald agus Irish Catholic faoina smacht freisin, agus bhí sé ina mhór-scairshealbhóir sa chomhlacht farantóireachta B&I Line. Bhí sé ar dhuine den bheagán Caitliceach i saol gnó na hÉireann, ag an am nuair a deireadh le teacht leis an Chinsealacht Phrotastúnach.
Ezra Nawi
Polaitíocht
Tháinig sé chun cinn go hidirnásiúnta tar éis gur ciontaíodh é sa bhliain 2007 as páirt a ghlacadh i gcíréib agus ionsaí a dhéanamh ar phóilín bainteach le scrios theach Arabach sa Bhruach Thiar ag Póilíní Teorainn na hIosráile.
William Máirtín Ó Murchadha
Polaiteoir
Náisiúnaí tábhachtach a bhí in Ó Murchadha freisin, agus seal caite ina Theachta Parlaiminte in Westminster aige. Sa saol príobháideach bhí clú an fhir chineálta fhlaithiúil air, agus bhí pá ard ag a lucht oibre i gcomparáid leis na gnólachtaí eile.
Ezra Nawi
Conspóid
Ciontaíodh Ezra Nawi in Iosrael as sodamacht a dhéanamh ar ógánach Palaistíneach sa bhliain 1992. Ciontaíodh é as úsáid mhídhleathach a bhaint as uirlisí troda is as coireanna a bhaineann le drugaí, agus tá dhá sheal caite sa phríosúín aige dá mbarr, sna blianta 1997 agus 2006.
William Máirtín Ó Murchadha
Polaiteoir
Bhí Ó Murchadha go mór mór in aghaidh na gceardchumann, ó bhí sé den tuairim nár chóir d'aon duine ón taobh amuigh ladar a chur ina chuid gnóthaí, agus thar aon rud eile bhí sé in aghaidh an Lorcánaigh, agus meas an réabhlóidí dhainséaraigh aige air.
Ezra Nawi
Conspóid
B'iarpháirtí é Ezra Nawi den pholaiteoir Éireannach David Norris. Scríobh David Norris litir i 1997 chun Nawi a cabhrú.
William Máirtín Ó Murchadha
1913
I mí Iúil 1913 tháinig trí chéad fostóir le chéile agus Ó Murchadha sa chathaoir ar an gcruinniú, agus chinn siad ar cur le chéile in aghaidh na gceardchumann. Bhí Ó Murchadha agus na fostóirí eile meáite ar féachaint chuige nach bhféadfadh an Ceardchumann Oibrithe Iompair agus Ilsaothar fódú ceart a dhéanamh i measc lucht oibre Bhaile Átha Cliath. Ar an 15 Lúnasa 1913 shacáil Ó Murchadha dhá scór oibrí a bhí, dar leis, ina mbaill den Cheardchumann. I rith na chéad seachtaine eile tugadh bata agus bóthar do thrí chéad duine eile. Ar feadh seacht míonna bhí na mílte is na hathmhílte de lucht oibre Bhaile Átha Cliath. Is é an chiall a bhain an tIrish Independent as an scéal gurbh é an Lorcánach an bithiúnach, ach ar ndóigh, ba le hÓ Murchadha na nuachtáin seo.
Didier Drogba
Is imreoir sacair é Didier Drogba (a rugadh ar an 11 Márta, 1978 in Abidjan, an Cósta Eabhair). D'imir sé le Chelsea ar feadh ocht mbliana. Faoi láthair tá sé ag imirt le Galatasaray sa Tuirc. Scóráil sé 18 chúl le Marseille. Scóráil sé 50 cúl le Chelsea. D'aimsigh sé an cúl mór v Arsenal ar an 23 Márta, 2008, sa Stamford Bridge. Bhuaigh Chelsea an cluiche 2-1. Sa séasúr 2006/2007, scóráil sé 20 cúl sa Premier League.
Onóracha
Sa Chelsea, bhuaigh Drogba a lán fhoireann corn. Bhuaigh sé ceithre corn leis an fhoireann. Ní bhuaigh sé an UEFA Champions League. Bhí sé ag imirt ar an Semi-Finals (2005, 2007, 2008) agus Final (2008). Sa Corn F.A., scór sé an aon chúl sa Final, agus bhuaigh Chelsea an chorn. Bhuaigh sé agus an fhoireann an Corn League sa 2005 agus 2007. Scór sé ar an Final sa 2005, 2007 agus 2008, ach bhuaigh Tottenham Hotspur. Bhuaigh sé an Premier League ón séasúr 2004/2005 agus 2005/2006.
Iompraíocht
Tagraíonn an iompraíocht do ghníomhartha a bhaineann le córas nó orgánach, de ghnáth i ndáil lena gcomhshaol, lena n-áirítear na córais nó na horgánaigh eile go léir, chomh maith leis an timpeallacht fhisiciúil. Is éard atá ann ná freagra an chórais nó an orgánaigh ar spreagthaigh éagsúla nó ionchuir, cibé acu inmheánach nó seachtrach, comhfhiosach nó fo-chomhfhiosach, follasach nó ceilte, agus deonach nó neamhdheonach.
Cláreitilt
Is éard is cláreitilt ann ná cineál scairdphaca uisce a ghabhann le árthach uisce pearsanta (AUP) a sholáthraíonn córas tiomána chun an cláreitilt a thiomáint tríd aer agus uisce le haghaidh an spóirt ar a dtugtar clár eitleoige. Seasann an clármharcach ar bord a bhíonn ceangailte le píobán fada solúbtha ó dhobharárthach. Brúitear uisce faoi bhrú chuig péire buataisí le soic scairde fúthu a sholáthraíonn sá don chlármharcach eitilt suas le 15 m (49 troigh) san aer nó chun tumadóireacht ar mhullach a c(h)inn tríd an uisce síos go dtí 2.5 m (8 troigh).
James Van Allen
Fisicí is réalteolaí a saolaíodh i Mount Pleasant, Iowa ab ea James Alfred Van Allen (7 Meán Fómhair 1914 – 9 Lúnasa 2006). Pleanálaí tábhachtach do Bhliain Idirnáisiúnta na Geoifisice (1957–1958), agus d'eagraigh staidéar chuici sin ar shonraí ó shatailítí Explorer I is Pioneer III ar an maighnéadaisféar os cionn an atmaisféir. Fuair sé amach go raibh dhá chrios radaíochta i gceist, agus tugtar creasa Van Allen orthu anois. Ina phríomhthaighdeoir ar 23 taiscéalaí spáis ina dhiaidh sin.
Oileán na Deascabhála
Is oileán iargulta bolcánach san Atlantach Theas sna teochreasa é Oileán na Deascabhála. Cuid den chríoch Bhriotanach San Héilin, Oileán na Deascabhála agus Tristan da Cunha atá ann. Cónaíonn gobharnóir na críche i Jamestown, i San Héilin.
Tá an t-oileán suite 1,600 ciliméadar amach ó chósta na hAfraice agus 2,250 ciliméadar ó chósta Mheiriceá Theas. Tá 88 ciliméadar cearnach d'achar ann.
mion|clé|Radharc ar an oileán i dtreo an deiscirt ó bharr Sliabh Green Ceaptar go bhfaca loingseoir ón bPortaingéil an t-oileán den chéad uair sa bhliain 1501 ach, má chonaic, níl aon taifead air sin le fáil anois. Ar Fhéile na Deascabhála sa bhliain 1503, tháinig loingseoir Portaingéalach eile, Alfonso de Albuquerque, ar an oileán. D'ainmnigh sé as an bhféile é.
Tá daoine ag maireachtáil ar Oileán na Deascabhála ón bhliain 1815 i leith, an bhliain ar cuireadh garastún Briotanach isteach ann, é sin i ndiaidh Napoléon Bonaparte a chur i ngéibhinn ar San Héilin.
Cé nach bhfuil daonra dúchasach ná buanseasmhach inniu ann, bíonn isteach is amach le míle duine ina gcónaí ar Oileán na Deascabhála. Is as an oileán San Héilin a bhformhór, agus as an Ríocht Aontaithe agus as na Stáit Aontaithe cuid eile díobh. Oibríonn an chuid is mó díobh le fórsaí míleata na Ríochta Aontaithe. Oibríonn daoine eile le seirbhísí teileachumarsáide agus eagraíochtaí spáis mar NASA, nó ag soláthar seirbhísí sóisialta agus riaracháin. Tá scoil ar an oileán do pháistí suas le 16 bliana d'aois.
A Knight's Tale (scannán)
Scannán is ea A Knight's Tale (2001).
Na Frosa
Is sráidbhaile beag in Éirinn iad na Frosa. Tá an baile suite in iarthuaisceart na tíre láimh le baile Dhún na nGall i ndeisceart Chontae Dhún na nGall ar bhóthar an R262. Tá cónaí ar Mary Coughlan sa cheantar. clé|mion|Na Frosa (R262)
Dr. John A. Zoidberg
mion|clé Is carachtar ficseanúil é Dr. John A. Zoidberg sa chartún grinn Meiriceánach Futurama. Is dochtúir é a rugadh ar an bpláinéad Decapod 10, agus tá sé ag obair don Planet Express.
Bruach Máiri
Is sráidbhaile ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Bruach Máiri.
Benazir Bhutto
Ba pholaiteoir Pacastánach í Benazir Bhutto (Urdúis: بینظیر بھٹ), a rugadh ar an 21 Meitheamh 1953 i gKarachi. Bhí sí ar an gcéad bhean a toghadh mar cheannaire ar stát Moslamach. Bhí sí ina príomhaire ar an bPacastáin idir na blianta 1988 agus 1990, agus arís ón mbliain 1993 go 1996. Feallmharaíodh í ar an 27 Nollaig, 2007 tar éis slógaidh pholaitiúil. Bhí a hathair Zulfikar Ali Bhutto ina phríomhaire ar an bPacastáin freisin sna 1970idí, sular crochadh é sa bhliain 1979.
Óige
Rugadh í ar 21 Meitheamh 1953. Bhí an-bhaint ag a muintir leis an bpolaitíocht agus seilbh acu ar thailte móra sa tSind. Ba é Zulfikar Alî Bhutto a hathair agus ba í an Béagam Nusrat Ispahani Bhutto, Ioránach, a máthair. Chuaigh sí ar scoileanna Caitliceacha agus bhain amach Meiriceá, áit ar ghnóthaigh sí BA le honóracha in Harvard. In Oxford thug sí faoin bhfealsúnacht, faoin bpolaitíocht agus faoin ngeilleagar, in éineacht le reachtaíocht idirnáisiúnta agus le taidhleoireacht.
Teaghlach
D'fhill Benazir abhaile sa bhliain 1977 chun dul i mbun na taidhleoireachta, ach bhris an t-arm a hathair, arbh é an Príomh-Aire é ag an am, agus crochadh é tar éis é a chiontú i ndúnmharú (cé nach raibh ní raibh bonn ceart faoin gcúiseamh ina choinne). Ruaigeadh Benazir Bhutto agus a máthair chun na Breataine, agus fuair deartháir léi bás sa Fhrainc, bás nach raibh saor ó amhras.
Phós sí Asif Ali Zardari sa bhliain 1987, agus bhí triúr clainne acu.
Polaitíocht
Chuaigh sí i gceannas ar Pháirtí Phobal na Pacastáine, agus é faoin lánsmacht aici go lá a báis. D'fhill sí abhaile sa bhliain 1986, bhain amach bua sna toghcháin agus chuaigh i réim. (d'éag Zia ul-Haq, an ginearál a chroch a hathair, idir an dá linn i dtuairt eitleáin)/.
D'éirigh leis an Uachtarán Ghulam Ishaq Khan í a bhriseadh ar shéala na caimiléireachta sa bhliain 1990; i gceann tamaill fógraíodh neamhchiontach í agus tháinig sí i réim arís. Chuaigh sí i bpáirt le polaiteoirí eile agus leis na ginearáil, agus go fiú le Jamiat Ulema-e-lslami, dream coimeádach Ioslamach. D'oir sin don chaidreamh a bhí a rialtas ag iarraidh a dhéanamh leis na Talaban ar maithe le teorainn neamhchorrach agus le comhchaidreamh le tíortha iarShóivéideacha i lár na hÁise. clé|mion|1988 Chuir sí i leith an Uachtaráin Farooq Leghari go raibh baint aige le marú a dearthár Murtaza; chuir cairde Mhurtaza an choir chéanna ina leithse. Briseadh arís í agus chaill a páirtí na toghcháin. Chuaigh sí thar lear ar eagla a naimhde, ach d'fhill nuair a thug an tUachatarán nua Pervez Musharraf pardún di féin agus dá fear céile. (Bhí an Ginearál Musharraf tar éis teacht i réim mar cheannaire rialtais mhíleata.) Sa bhliain 2007 a tháinig Benazir Bhutto ar ais, agus an-fháilte roimpi, ach rinneadh ionsaithe uirthi; tháinig sí slán ó ionsaí féinmharaithe a d'fhág 136 duine marbh. D'fhógair an tUachtarán Musharraf toghcháin nua, ach bhí caibidlí deacra aige féin agus ag Benazir Bhutto lena chéile idir an dá linn: coinníodh sa bhaile ar feadh tamaill í.
thumb|Benazir Bhutto á cur féin in iúl os comhair a lucht leanúna.|clé
Feallmharú
Ar 27 Nollaig 2007, agus Benazir Bhutto ar an mbealach chun cruinnithe de chuid a páirtí i Rawalpindi, rinne fear a bhí in aice léi buama a phléascadh; gortaíodh í féin agus mórán eile, agus bhásaigh sí san ospidéal. Tógadh círéibeacha; d'fhógair urlabhra de chuid al-Qaida gurbh iadsan ba chúis leis an bpléascadh ach shéan urlabhra eile é.
Khalid Boulahrouz
[
[Íomhá:Khalid Boulahrouz.jpg|mion|Khalid Boulahrouz]]Is imreoir sacair Dúitseach é Khalid Boulahrouz (28 Nollaig, 1981 a rugadh é). Imríonn sé faoi láthair do Sevilla F.C. agus don Ísiltír. Tá an leasainm "Khalid the Cannibal" aige.
Tóstal Éireann 2013
Ba thionscnamh túrasóireachta in Éirinn é Tóstal Eireann 2013 nó An Tóstal (Béarla: The Gathering Ireland 2013 nó The Gathering). Ba é aidhm an tionscnaimh ná an diaspóra Éireannach a spreagadh chun teacht ar ais go hÉirinn i rith na bliana 2013. Chruthaigh rialtas na hÉireann an tionscnamh sa bhliain 2009 chun an tionscal turasóireachta a fhorbairt. Is é Fáilte Ireland an eagraíocht i bhí i bhfeighil an tionscnaimh. Bhí neart féilte agus ócáidí ar nós athaontaithe teaghlach agus gníomhaíocht spóirt ar siúl ar fud na tíre mar gheall air.
Chuaigh coincheap an Tóstail chun cinn ar dtús in 2009 ag Fóram Eacnamaíoch Éireannaigh an Domhain. Bhí dhá phríomhchuspóir ag an Tóstal: caidreamh níos fearr a chruthú idir Éire agus an diaspóra agus an turasóireacht in Éirinn a fheabhsú.
Pobal (Bitheolaíocht)
thumb|Dlús daonra an Domhain Is éard is pobal ann ná na horgánaigh go léir a bhaineann leis an speiceas céanna agus a chónaíonn sa cheantar geografach céanna. D'fhéadfadh idir-síolrú ag beirteanna a bheith i gceist san acar nó sa cheantar a úsáidtear chun an pobal a shainmhíniú agus a bheith níos dóchúla ná tras-phórú le haonán ó acair eile. De ghnáth, bíonn pórú i bhfad níos coitianta taobh istigh den cheantar ná trasna na teorann.
Milton McCrory
Dornálaí Meiriceánach Afracach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea Milton McCrory, a rugadh ar 7 Feabhra, 1962 i Detroit, Michigan.
VoIP
thumb| Guthán VoIP [[Cisco]] Is giorrúchán é VoIP don téarma "Voice-over Internet Protocol". Tugtar "Prótacal Idirlín don Ghuthú" nó "Prótacal Idirlín Guthaithe" ar an teicneolaíocht seo i nGaeilge. B'fhéidir gurb é Skype an córas ar a bhfuil an aithne is mó air.
Tréith fheinitíopach
Is éard is tréith  ann ná athraitheach (nó leagan) ar leith de charachtar feinitíopach orgánaigh, a fhéadfar a bheith faighte le hoidhreacht, trí thionchar an chomhshaoil nó a bheith ina meascán den dá cheann. Mar shampla, tá dath súile ina charachtar nó ina asbhaint de tréith, cé go bhfuil gorm, donn ina dtréithe.
Eoghanachta
Deirtear de réir sean-nóis gurbh é Conall Corc bunaitheoir an ríora, ach ainmnithe as a shinsear Eoghan, chéadpháiste an rí leathstairiúil den 3ú haois, Ailill Ólom. Bhunaigh sé a lárionad ríoga ag Caiseal go déanach sa 5ú haois.
Ard Ríogacht
Cé go raibh na hEoghanachta i gceannas thar críocha móra i Mumhain, níor aithníodh go forleathan iad mar Ard-Ríthe na hÉireann nó Ríthe na Teamhrach, óir níor mhuintir Uí Néill iad. Thug Cathal mac Finguine agus Feidlimid mac Crimthainn a ndúshlán ámh do cheannaireacht Uí Néill.
De réir an Fhéineachais, ní raibh a leithéid de rud agus Ard-Ríogacht na hÉireann. Sa Mumhain, adhered to na hannálaithe go follasach an smaoineamh dlí seo, agus thug siad "ard rí" ar ríthe na gcúigí, ag cur béime ar a bhflaitheas absalóideach. Sa 9ú haois, agus smaoineamh Ard Ríogaíocht na hÉireann á fhorbairt ag an gclann Uí Néill, chuir ríthe na Mumhan béim ar a gcearta ar an teideal, nó in ionad sin, flaitheas iomlán i Leath Mhogha, na críocha taobh ó dheas de líne idir Áth Cliath agus Gaillimh.
Rithe na Mumhan
Bhí Finnín mac Aodha Dhuibh na nEoghanacht ina rí na Mumhan (bás 618), agus líne fhireann dhíreach Uí Shuilleabháin is ea é. Bhí a mhac Seachnasach too of chun teacht i gcomharbacht air. Tháinig a dheartháir Faílbhe Flann mac Aodha Dhuibh, sinsear díreach Mhic Cárthaigh. Sa chlár Roll of "Ríthe na Mumhan", faoi "Ríthe Cúige", feictear Finnín uimhir 14 agus Failbhe uimhir 16.
Taoisigh shéimhe
Meastar gur taoisigh séimhe agus ardnósacha iad na hEoghanachta i gcomórtas le cúigí eile na hÉireann. Ní ansin gurbh an chúige is saibhre ab ea cúige Mumhan, ach lig na hEóganachta do ríochtaí iarchumhachta, mar shampla an Chorca Laidhe, cuid mhaith stádais agus díolúine chánach.
Sliocht ársa
Is doiléir é a mbunúis, ach b'fhéidir gur as an nGaill iad. De réir scéal bunúis dá gcuid féin (Laud 610), de shliocht Eibhir, mac is sine Mhíl Espáine, sinsear na nGael, ba ea iad.
Luaitear scaití i luathfhoinsí na prót-Eoghanachta, ó ré Mogh Nuadhad go ré Chriomhthainn mhic Fiodhaigh agus Conaill Choirc, mar na Deirgthine. Is é inscríbhinní Oghaim an fhianaise is luaite atá ann dosna Deirgthine. Is amhlaidh go raibh ar dtús ina ngéillsinigh na nDáirine, dream troda a raibh ina gcoil ceathrar na nUlaid. Sa ré stairiúil, ba é an Chorca Laidhe an chine is suntasaí ná nDáirine. Tháinig na Deirgthine i gceannas orthu siúd i rith na 7ú haoise, lagtha agus a gceannassa fada ar an Osraí, caillte acu, is amhlaidh le cabhair Uí Néill.
De réir a chéile, bailigh ná hEoghanachta vasáilligh fhabhraithe tharstu, amhail is an Múscraí, a bheadh ina bpríomhfhoinse ioncaim chomh maith le cosaint in aghaidh ríochtaí eile, agus an dream cáiliúil níos deireanaí, Déise Tuaiscirt, as a dtiocfadh Brian Bóramha. D'fhéadfadh é gurbh as an nGaill iad Déise na Mumhan de Chontae Phort Láirge mar chuid dá stair choiteann leis na hEoghanachta.
Miotaseolaíocht
Féach
Rítheaghlaigh, clanna agus sloinnte
Go formhór deasghnách ab ea an ríogacht Chaisil. Cé nach mbíodh ríthe de ghnáth trodach, dhéanadh siad a ndícheall chun ceannas polaitiúil a bhaint amach. Thugtaí rath mór d'fho-ríochta ar son aitheantas ardcheannas Caisil. Mhalartaíodh iad is cumhachtaí giallaigh le Rí Caisil. Though subjects, de réir dlí bhídís saor agus in ann deireadh a chur leis an gconradh.
Is féidir rítheaghlaigh na nEoghanacht a roinnt ina dtrí: an Ciorcal Istigh, an Ciorcal Amuigh agus clanna díothaithe.
Luath-phearsana
Tháinig caighdeán scríbhneoireacht stairiúil agus ghinealaigh na nEoghanachta i bhfeabhas sa dara mílaois faoi Mhic Cárthaigh, ach faightear fadbhanna fós ann.
Rítheaghlaigh: ciorcal istigh
mion|150px|Aimsíodh [[Cailís Dhoire na bhFlann i gContae Thiobraid Árann sa bhliain 1980.]]
Tháinig gach rí Chaisil a bheag nó a mhór ón 5ú go dtí an 10ú haois as an trí rítheaghlach a leanas.
Bhunaigh an Eoghanacht Chaisil níos deireanaí, faoi cheannas Mhic Cárthaigh, Ríocht na Deasmhumhan, ríocht níos cumasaí ach gann ar fhoireann. Bhí Uí Shúilleabháin na tiarnaí is cumhachtaí fúthu. Bhí Uí Chaoimh den Eoghanacht Ghleanndamhnach ina saighdiúirí móra in airm Gaelacha agus na Mór-roinne. Thuill Uí Cheallacháin clú díobh féin le déanaí. Fo iad siúd ab ea Mhic Amhlaoibh agus Mhic Giolla Chuda. Bhánaigh Concas na Normannach Uí Chiarba Eoghanachta Áine.
Rítheaghlaigh: ciorcal amuigh
Bhíodh cónaí ar an dá rítheaghlach "amuigh" siar agus ó dheas ó na tuatha lárnaigh. Is féidir a dhiúltú, ámh, aon iarracht iad a chur in aicme níos ísle ná an ciorcal istigh.
Cé gurbh é Conall Corc a sinsear, agus dá bharr bhí an ceart acu bheith ina ríthe, i ndáiríre coinníodh amach as Caiseal iad. Ní léir é ámh arbh é seo de bharr a suímh. Dá mbeadh rí amuigh cumhachtach ann, d'éireodh sé ina Rí de facto na Mumhan, ach de ghnáth, dhiúltaíodh an lár iad a aithint. Mar thoradh, bhíodh an-achrann idir Caiseal agus Eoghanacht Locha Léin (b'fhéidir de bharr naisc leis na Cruithnigh), agus briseadh a gcumhacht ar deireadh.
Ní raibh an Eoghanacht Raithlinn chomh trodach sin, agus dá bharr thángadar slán faoi cheannas Uí Mathúna fad insan 2a mílaois. D'éireodh Uí Dhonnchadha, d'Eoghanacht Raithlinn ó dhúchas, ina dtaoisigh Eoghanacht Locha Léin, agus tá siad fós ann i measc uaisle Gaelacha, ar bhíthin Tiarna Ghleann Fleisce (féach thíos).
De réir anailís ADN ar na hUí Chonaill as Contae Chiarraí, is amhlaidh go raibh gaol Eoghanachta acu, go gar leis na hUí Dhonnchadha, cé go gcuirtear leis na hUí Fidgenti-Liatháin i roinnt luathfhoinsí.
Clanna díothaithe
Tá roinnt clann atá díothaithe agus/nó neamhdheimhnithe:
Sloinnte
I measc sloinnte Eoghanacht, agus na Mumhan, tá:
Tá tuairim is 150 sloinne ríoga Gaelacha ar marthain, agus dóibh siúd, faightear tuairim is 30 ainm Eoghanachta. Go minic áfach, tá na ginealaigh go huile is go hiomlán trí chéile, agus tá sé deacair nó dodhéanta dá bharr a rá cé a bhaineann le cén chlann, nó fiú an Eoghanacht iad. Ar fhianaise na n-annál, tá athrú, deargbhréag agus scrios amach is amach iontu, ar a laghad sa luath ré (cé go bhfaightear an fhadhb chéanna i nginealaigh na gConnacht agus na Laighean ).
I nÉirinn
San áireamh in éineacht leis na hEoghanachta, faightear scaití na hUí Fidgenti agus na hUí Liatháin gaolmhara, chomhghuaillí ársa na nEoghanacht, a d'fhéadfadh a bheith ina nDáirine. B'fhéidir é fosta gur de shliocht Ailealla Flainn Bhig nó Ailealla Óloim iad. Is Eoghanachta imeallacha dá bharr an luath-rí Criomhthann Mór mac Fiodhaigh agus a dheirfiúr Mongfind.
De shliocht Dáire Cearba agus/nó Maine Munchaín ab ea na dreamanna úd, is amhlaidh. Ar aon chuma, is fíor a rá go raibh Uí Fidgenti agus Uí Liatháin ag dul i léig, agus na hEoghanachta ag teacht chun cinn. Faoi théarmaí an chomhaontais, níor ghá dóibh ach chun tacaíocht "onóra" a tabhairt. Mhalartaíodh Uí Fidgenti ámh gialla le rí Caisil, agus is léir gur mhuintir iad ó ré níos luaite. Sna ginealaigh is luaite, le fáil in Rawlinson B 502, is de chuid na nEoghanacht iad ar slí éigin, mura mbeadh ann ach trí phósadh.