cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
An Ghaeilge san Astráil
Tús Scéil
Sa bhliain 1791 tháinig an Queen ó Éirinn agus daoránaigh ar bord: 135 fear agus 22 bean. De réir gach dealraimh bhí Gaeilge ag cuid acu ar a laghad i bhfianaise an eolais atá ar fáil ar staid na teanga in Éirinn ag an am, agus an Ghaeilge thar a bheith láidir i gCúige Mumhan go háirithe. Tá fianaise éigin ann gur fhág an Ghaeilge lorg ar chultúr na mBundúchasach. Bhí idir 250–300 teanga le 600 canúint á labhairt ag Bundúchasaigh nuair a tháinig na hEorpaigh (níl ach fiche ceann acu ó bhaol anois) agus b'fhéidir gurbh í an Ghaeilge an chéad teanga Eorpach a chuala Bundúchasaigh áirithe in oirthear na tíre. Tá fianaise ann go ndeachaigh an Ghaeilge i bhfeidhm anois agus arís ar a gcaint siúd.
Bhí clú na ceannairce ar na hÉireannaigh i dtús an 19ú haois, agus léiríonn cuntas ón mbliain 1800 gurbh ábhar imní labhairt do na húdaráis na Gaeilge sa choilíneacht nua: braitheadh uisce faoi thalamh a bheith ag baint léi. Bhíodh Gaeilge á labhairt ag cuid de na ceithearnaigh choille féin, athdhaoránaigh a théadh amach ag creachadh agus ag marú agus dearg-ghráin acu ar na Bundúchasaigh.
Coilínigh shaora
Ba ghearr go raibh coilínigh shaora ag teacht ó Éirinn. Bhain siad le gach aicme - miondream oilte deisiúil, dream a raibh an cúpla punt acu, dream nach raibh acu ach riar a riachtanais. I ndeireadh na 1830í agus anonn sna 1840í ba mhinic ina sclábhaithe bochta iad, daoine a fáisceadh as contaetha a raibh an teanga láidir fós – Contae Chorcaí, Contae an Chláir, Contae Luimnigh agus Contae Thiobraid Árann (bhí deisceart an chontae sin ina Ghaeltacht theann ag an am) agus áiteanna eile.
Bhaineadh na hÉireannaigh tairbhe a bhaint as an inimirce mhaoinithe (assisted immigration), scéim a thosaigh sa bhliain 1829 agus a bhí ag brath ar airgead rialtais. Bhíodh an-eolas ag na hÉireannaigh ar bheartais inimirce na gcoilíneachtaí éagsúla agus dhéanfaidís beart dá réir. Dhéanadh na himircigh, a muintir agus a gcomharsana an scéal a phlé agus a shocrú eatarthu féin le cúnamh litreacha. B’Éireannaigh iad 48% de na hinimircigh mhaoinithe a tháinig idir 1829 agus 1851 – sin 37,306 duine. Ba chainteoirí Gaeilge mórán acu, aithne acu ar a chéile agus na canúintí chéanna acu, rud a chuideodh le caomhnú na Gaeilge mar theanga phobail san Astráil. Sa tréimhse 1851-1860 a tháinig an líon is mó - 101,540. Fiú sna 1880í tháinig 55,476, cé go raibh laghdú mór ar a líon ina dhiaidh sin. Scaipeadh an Ghaeilge de réir mar a scaip na hÉireannaigh - ar fud New South Wales, chun Queensland, ó dheas chun Port Phillip District (ar tugadh Victoria air ina dhiaidh sin), níos faide ó dheas chun Van Diemen’s Land (An Tasmáin anois) agus siar amach. Ar New South Wales agus ar Victoria, áfach, is mó a thugaidís a n-aghaidh. Meastar gurbh Éireannaigh iad 35% ar a laghad de na hinimircigh a bhain an Astráil amach sna 19ú haois.
I seascaidí an 19ú haois ba threise ná riamh an inimirce ó Éirinn. Siopadóirí, feirmeoirí agus daoine eile den aicme sin a bhí i gcuid acu; clann feirmeoirí a bhí ina bhformhór, idir fhir agus mhná, agus iad óg agus láidir. In Victoria bhí Gaeilge (de réir mar a mheastar) ag a leath agus an oiread sin acu fáiscthe as Contae na Gaillimhe agus as Cúige Mumhan.
Ag seo na figiúirí a bhaineann le labhairt na Gaeilge in iarthar agus in iardheisceart na hÉireann sa 19ú haois mar léiriú ar staid na teanga i ré mhór na hinimirce - sin líon na gcainteoirí dúchais a rugadh, mar chéatadán, i gcontaethe áirithe laistigh de thréimhsí deich mbliana.
Áitriú agus Ór
thumb|left|Oifig an Phoist ag Sandhurst (Bendigo) sa bhliain 1856 Tháinig na mílte as gach cearn i gcaogaidí an 19ú haois agus an órthóraíocht ar siúl, agus neart Éireannach ina measc. Bhí láithreacha móra óir in Ballarat agus in Bendigo i Victoria, agus an oiread sin cainteoirí Gaeilge sa dara háit gur ceapadh sagart le Gaeilge, an tAthair Stac, d’aonghnó chun freastal orthu. Thug sé seanmóir mhacarónach uaidh timpeall na bliana 1852, ag gabháil buíochais leis na fir a chosain ar phaca dian-Phrotastúnach é. Ag seo a línte deiridh:
Bhí Éireannaigh chun tosaigh i gceannairc áitiúil in aice le Ballarat sa bhliain 1854, ag cur in aghaidh mhursantacht na n-údarás. De réir cosúlachta bhí Gaeilge ag cuid mhaith acu. Tógadh bábhún i limistéar Eureka, agus bhí comhrac gearr fuilteach ann idir na mianadóirí agus na saighdiúirí. Is cosúil go raibh roinnt cainteoirí Gaeilge i measc na saighdiúirí féin.
thumb|right|230px|Ag déanamh móid dílseachta do bhratach na Croise Theas ag Bábhún Eureka ar 1 Nollaig 1854 — uiscedhath le [[Charles Doudiet]]
Tá fianaise ann faoi labhairt na Gaeilge in oirdheisceart na tíre sa dara leath den 19ú haois. Bhíodh Gaeilge á labhairt i lár Victoria agus ar an gcósta theas thimpeall Warrnambool, agus bhí leithéidí Phádraig Uí Fhearghail ann, fear a mbíodh cruinnithe sóisialta aige in Sebastopol, Ballarat, áit a mbítí ag cíoradh chúrsaí an tsaoil i nGaeilge. Bhíodh sé ar a dhícheall ag fáil síntiúsóirí d’Irisleabhar na Gaedhilge. Bhíodh Gaeilge á labhairt in Bungaree, Victoria, áit a raibh clú an Ghaelachais uirthi.
Iarracht ar Athbheochan
I ndeireadh an 19ú haois, agus líon na gcainteoirí dúchais ag laghdú, bhí scata díograiseoirí le fáil i Sydney agus i Melbourne, agus tionchar ag Athbheochan na Gaeilge in Éirinn orthu. Cuireadh craobhacha de Chonradh na Gaeilge ar bun agus bhí daoine ag múineadh na teanga.
Rinne corrdhuine san Astráil teagmháil le lucht na hAthbheochana, mar shampla, an Duinníneach a scríobh san aiste aige 'Irish Love of Learning' mar gheall ar "[a] man who, at the age of three, had emigrated from Clare in the famine time, wrote to me recently from Australia in the Irish language and character".
I Sydney bhí Eoghan Ó Riain le fáil, múinteoir agus scoláire a rugadh i dTiobraid Árann agus é ar a dhícheall ag cothú na teanga san Astráil. Chruinníodh daoine d'aonghnó in Óstán an Rianaigh chun an Ghaeilge a chleachtadh. Fuair sé bás sa bhliain 1903. Ag an am céanna, bhí an Ghaeilge ("the Celtic") á múineadh ag mná rialta Éireannacha sna bunscoileanna acu, cuir i gcás, OLMC Parramatta, NSW, go dtí 1912, mar is léir ó litreacha Bhrigid Shelly (an tSiúr M. Alphonsus Shelly).
I Melbourne, cathair mhór eile na tíre, bhíodh an Dr Nioclás Ó Domhnaill agus a chairde ag obair ar son na teanga. Rugadh an Domhnallach sa bhliain 1862 in Bullengarook i lár Victoria. Bhí Gaeilge ó dhúchas ag a máthair agus ag a aintín. Níor thug sé cuairt ar Éirinn riamh, ach bhí Gaeilge ar a dtoil aige. Ba scoláire Gaeilge agus bailitheoir é. Scríobhadh sé colún Gaeilge do nuachtán áitiúil agus bhí sé ar na daoine a bhunaigh an chéad chraobh de Chonradh na Gaeilge in Melbourne. Tar éis a bháis tugadh a leabharlann, a raibh timpeall 700 leabhar agus 300 paimfléad inti agus mórán acu i nGaeilge, do Choláiste Newman in Ollscoil Melbourne mar bhailiúchán Uí Dhomhnaill.
In iarthar an oileáin seo, bhí craobh den Chonradh faoi lánseol in Perth sa bhliain 1902 nuair a thug Mr James Healy léacht uaidh i dtaobh na Gaeilge agus d'aithris sé dánta sa teanga chomh maith. Mr John Horgan a bhí sa chathaoir agus chan 'the Gaelic League choir' amhrán leis.
Lámhscríbhinní Gaeilge
Tá dhá lámhscríbhinn de chuid an 19ú haois le fáil i mbailiúchán Uí Dhomhnaill: leagan de Táin Bó Cuailgne ó lámh Sheosaimh Uí Longáin sa bhliain 1862, agus cnuasach finscéalta (Brisleach Mhór Mhuighe Muirtheimhne) ó lámh a dhearthár Peadar.
Tá trí lámhscríbhinn i Leabharlann Stáit Victoria. Fuarthas iad idir na blianta 1863 agus 1888. Dhá chnuasach litríochta agus leabhar urnaithe atá i gceist. Fuarthas ceann acu ón Athair Seán de Barra, fear a bhféadfadh gaol a bheith aige leis an scríobhaí Dáibhí de Barra, ar 12 Bealtaine 1863, ceannaíodh ceann eile sa bhliain 1867 ó dhíoltóir seanleabhar agus tháinig an tríú ceann mar bhronntanas ó Matthew O’Shanassy, mac an Ridire Seán Ó Seachnasaigh (1818-1883), polaiteoir a rugadh i gContae Thiobraid Árann.
Tá lámhscríbhinn urnaithe i gcartlann mhainistir New Norcia san Astráil Thiar. Ba é Seán Ó hUmhair an scríobhaí.
Idir-ré
Bhí a lán díograiseoirí Gaeilge in Melbourne tar éis an Chéad Chogadh Domhanda agus ranganna ar siúl ag cuid acu. Ar na díograiseoirí sin bhí Fodhla Ní Chuileagáin, an tAthair Séamas Ó Maoileoin, J.A. Uí Cheallaigh, Cáit Nic Inéirí agus an tAthair Séamas Ó Duibhir. Ba mhinic baint acu leis an bpoblachtachas in Éirinn. Gníomhaí eile ba ea Sibéal Ní Mhearáin, bean a rugadh in Inis Ceithleann i gContae Fhear Manach agus a bhain Melbourne amach sa bhliain 1912. Chuidigh sí le craobhacha nua de Chonradh na Gaeilge a bhunú ann. Bean mhiotalach oilte í a bhíodh ag obair mar iriseoir agus a phós Arthur Calwell, Gaeilgeoir eile a bheadh ina pholaiteoir suntasach níos déanaí. Bhí Gaeilge á múineadh i gcúpla scoil de chuid Shiúracha na Trócaire in Melbourne sna 1920í.
Sna 1920í bhí lámh ag Mícheál Ó Síothcháin, cóidiútar ardeaspaig Sydney agus scoláire cáiliúil Gaeilge, agus ag daoine eile in The Gael: An Dord Féinne, iris dhátheangach a mhair seacht mbliana ar a laghad.
Sa bhliain 1933 bhí dhá scór daoine ag freastal ar ranganna Chonradh na Gaeilge in Sydney.
Bhí scata beag sna 1940í agus sna 1950í in oirthear na tíre a raibh suim acu sa teanga. Bhí tábhacht le Tomás Ó Cathaláin (1891-1969) mar nasc idir na glúine. Bhain an Astráil amach sa bhliain 1927. B’as Contae Luimnigh dó agus bhíodh sé ina thimire de chuid Chonradh na Gaeilge sa chontae sin agus i gContae Chiarraí. Bhí MA sa Léann Ceilteach aige agus d’fhan sé i mbun an léinn sa tír nua. Is iomaí alt a scríobh sé don Advocate, nuachtán Caitliceach, agus chothaigh sé gréasán de Ghaeilgeoirí in Melbourne go deireadh a shaoil.
Ré nua
Ar éigean a bhí aird ar an teanga sna 1960í. Ní raibh aon ghrúpa Éireannach in Melbourne ag plé leis an nGaeilge. Músclaíodh suim sa teanga agus borradh ag teacht faoin gceol Éireannach sna 1970í. In Melbourne bhí baint mhór aige sin le hEibhlín Ní Bheaglaoich (cainteoir dúchais ó Chontae Chiarraí) agus lena fear céile Vincent Loughnane, beirt a bhunaigh craobh de Chomhaltas Ceoltóirí Éireann. Sna 1980í bhí ranganna Gaeilge ar siúl, ceann do dhaoine fásta in Ollscoil Melbourne agus cuid eile in áiteanna eile ó am go ham.
Sa bhliain 1983 cuireadh clár raidió i mBéarla agus i nGaeilge ar bun faoi cheannas Margaret Coffey ar 3 EA, stáisiún do phobail eitneacha a raibh a leithéid eile, 2 EA, le fáil in Sydney. Nuair a bunaíodh an Special Broadcasting Service (SBS) bhí clár lán-Ghaeilge ann a mhair anuas go dtí an bhliain 2003 agus é á chraoladh faoi seach ó Sydney agus Melbourne.
Bunaíodh Cumann Gaeilge na hAstráile in Melbourne sa bhliain 1992 chun an Ghaeilge a chur chun cinn le ranganna agus daonscoileanna. Timpeall an ama chéanna bhí grúpa díograiseoirí i mbun oibre in Sydney faoi anáil Mháirtín Uí Dhubhlaigh.
Faoi láthair tá ranganna Gaeilge á reáchtáil in Sydney agus in Melbourne agus bíonn daonscoil ar siúl gach bliain in New South Wales agus in Victoria.
Maidir le NSW de, tháinig cor nua ann sa bhliain 1978 .i. Carnivale 1978, féile ileitneach, nuair a labhair Al Grassby, ( 'Commissioner for Community Relations' ) cúpla abairt as Gaeilge agus é ag caint ar stair na nGael san Astráil. D'fhoilsigh Oifig an Choimisinéara leabhar cuimhneacháin ina raibh leagan Gaeilge de fhógra oifigiúil an rialtais.
Scríbhneoireacht
Tá méid éigin scríbhneoireachta i nGaeilge a bhaineann leis an Astráil. Chaith Mícheál Ó Tiománaidhe, a bhí ina bhailitheoir béaloideasa in Éirinn, tamall san Astráil, agus sa bhliain 1907, i mBaile Átha Cliath, d’fhoilsigh sé Féidhlim Ó Néill, gearrscéal a bhí suite san iargúil in Queensland. Idir na blianta 1987 agus 1996 bhí an file Louis de Paor ina chónaí san Astráil agus é ag cumadh filíochta i cónaí. D'fhoilsigh sé 30 Dán sa bhliain 1992 (Coiscéim).
Staid na Gaeilge faoi láthair
Sna cathracha is mó atá Gaeilgeoirí le fáil san Astráil, cé nach bhfuil ach smeareolas le fáil ó na figiúirí oifigiúla. De réir dhaonáireamh na bliana 2011 (na staitisticí is déanaí atá le fáil) bhí 1,895 duine ag úsáid na Gaeilge mar theanga theaghlaigh agus a bhformhór in Sydney agus in Melbourne. Níl staitisticí ar fáil maidir le daoine a shaothraíonn an teanga lasmuigh den bhaile.
Tá taighde acadúil á dhéanamh ar stair na teanga san Astráil agus leabhair nó ailt á bhfoilsiú dá bharr. Bíonn éileamh ar ranganna agus ar na "daonscoileanna" (deirí seachtaine Gaeilge).
Tá idir Ghaeilge agus Bhreatnais ar fáil mar ábhar céime ag Ollscoil Sydney, agus soláthraíonn Ollscoil Melbourne áiseanna taighde ar nós seimineár agus leabharlann.
Ós rud é go bhfuil an Astráil scoite amach ón gcuid eile den domhan, is mór an tairbhe do Ghaeilgeoirí na tíre na hacmhainní atá ar fáil ar líne (an chuid is mó acu suite in Éirinn). Ina measc siúd tá Raidió na Gaeltachta (a bhfuil Astrálaigh faoi agallamh air ó am go ham), na hirisí,  agus seirbhís díolta leabhar.
Warren, Michigan
mion|250px|Warren Cathair in oirdheisceart Michigan is ea Warren. Sa bhliain 2010 fuarthas 134,056 duine ina gcónaí in Warren.
Family Guy (séasúr 7)
Craoladh an seachtú séasúr Family Guy idir Meán Fómhair 28, 2008 agus Bealtaine 17, 2009 ag tosú le "Love, Blactually".
Paul Robinson (Imreoir, r. 1979)
Is imreoir sacair Sasanach é Paul Robinson (rugadh i mBeverley, East Yorkshire ar 15 Deireadh Fómhair 1979). Cúl báire atá ann, agus é ag imirt faoi láthair le Blackburn Rovers F.C. agus foireann náisiúnta Shasana. D'imir sé le Leeds United A.F.C agus Tottenham Hotspur F.C. roimhe sin.
Caisleán Cnucha
Is bruachbhaile Éireannach é Caisleán Cnucha. Castleknock a thugtar air i mBéarla.
Tá Caisleán Cnucha suite ocht gciliméadar ó Chathair Átha Cliath, idir an M50 agus Páirc an Fhionnuisce, agus cónaíonn timpeall 30,000 duine ann. In aice léi tá Baile Bhlainséir, baile mór a bhfuil Lárionad Siopadóireachta Bhaile Bhlainséir ann. Tá Teach agus Eastáit Farmleigh lonnaithe idir í agus Páirc an Fhionnuisce.
Áiseanna
Tá neart áiseanna i gCaisléan Cnucha- mar shampla siopaí, oifig an phoist, dhá séipéil Caitliceach agus teampall Protastúnach agus stáisiún traenach san áireamh. Tá roinnt mhaith scoileanna ann- Scoil Náisiúnta Chaisleán Cnucha, scoil Castleknock Educate Together National School, Scoil Naomh Bhríde, Scoil Thomáis agus Scoil Náisiúnta Naomh Pádraig ag an mbunleibhéal agus Coláiste Pobail Chaisleán Cnucha agus Coláiste Chaisleán Cnucha ag an dara leibhéal. Tá scoil dara leibhéal do chailíní Mount Sackville lonnaithe gar de Chaisleán Cnucha agus téann líon mhór cailíní ó Chaisleán Cnucha chuig an scoil freisin.
Mainistir Fhear Maí
Baile in Éirinn is ea Mainistir Fhear Maí (Béarla: Fermoy ). Tá an baile suite i gContae Chorcaí, ar an Abhainn Mhór.
Fallás matamaitice
1=2
Anseo roinneadh an dá thaobh den chothromóid ar (x-1), a bhfuil cothrom le náid ón gcéad líne. Ní cheadaítear sin faoi na rialacha. Agus leanann seafóid.
Caisleán Cnucha
Áiseanna
Freastalaíonn busanna Bus Átha Cliath an 37 agus 38 ar an gceantar.
Fallás matamaitice
1=2
Nuair atá x = \pi/2, bíonn cos(x)=0 agus sin(x)=1. An luach don líne deiridh ná 9=9, a bhfuil ceart. Ach tá deacrachtaí ann nuair a chuirtear x = \pi;. Anois tá cos(x)=-1 agus sin(x)=0. Ag cur na luachanna san sa líne deiridh, faightear 2^2=4^2, nó 1=2. Tá sé go mór faoi cheilt anseo ach táimid ag tógaint fréamhacha cearnacha agus caithimid idirdhealú a dhéanamh idir an fhréamh dheimhneach agus an fhréamh dhiúltach.
1= -1
Tá difear idir na rialacha do uimhreacha choimpléascacha agus do réaduimhreacha. Tá sé níos fearr i \! a úsáid in áit \sqrt{-1} agus i^2 \!= -1.
Caisleán Cnucha
Rialú agus ionadaíocht
Tá Caisleán Cnucha suite i ndáilcheantar Bhaile Átha Cliath Thiar le haghaidh toghcháin do Dháil Éireann agus i toghcheantar Bhaile Átha Cliath le haghaidh toghcháin do Pharlaimint na hEorpa san AE.
Tagairtí
=
An t-Uachdar
Is é an t-Uachdar sráidbhaile ar an mBeinn na Faoghla, Comhairle nan Eilean Siar.
Tameside
Is ceantar suite i Manchain Mhór é Tameside.
Limehouse
Is baile é Limehouse atá suite sa bhuirg Tower Hamlets, Londain Thoir. I ndaonáireamh na bliana 2011 fuarthas 15,986 duine ina gcónaí ann.
Teanga ríomhchlárúcháin
Tugtar teanga ríomhchlárúcháin ar theanga shaorga ar bith a úsáidtear chun meaisín, ach go háirithe ríomhaire, a stiúradh. Cosúil le teangacha daonna, tá rialacha na comhréire is na séimeantaice ag baint le teangacha ríomhchlárúcháin.
Cuspóir
Úsáidtear teangacha ríomhchlárúcháin don chuid is mó chun treoracha a sholáthar do ríomhaire.
Stair
Is ón ré réamh-ríomhaireachta iad na chéad teangacha ríomhchlárúcháin. I rith an 19ú haois rinneadh forbairt ar sheolta agus ar phianónna meicniúla a bhí "in-ríomhchláraithe". Glactar leis gurbh iad nótaí Ada Lovelace chun uimhreacha Bernoulli a ríomh ar an Inneall Anailíse a cheap Babbage an chéad shampla de ríomhchlár, cé nach teanga ríomhchlárúcháin fhoirmiúil a bhí i gceist. I 1936 thug forbairt meaisín Turing foirm theoiriciúil do theanga ríomhchlárúcháin. Le linn na 1940í tháinig na chéad ríomhairí leictreacha ar an saol agus glactar leis an dteanga a úsáidtear orthu, meaisínchód, mar an chéad ghlúin teangacha. Oibríonn an meaisínchód ar leibhéal an mheaisín agus úsáidtear 1 agus 0 chun an ríomhaire a chlárú. Tháinig an dara glúin, díolamóir, chun cinn i rith na 1950í. Idir na 1950í is na 1960í rinneadh forbairt ar na teangacha den tríú glúin, ina measc siúd FORTRAN, LISP agus COBOL. Is iad seo foinse an chuid is mó de na teangacha nua-aimseartha a úsáidtear inniu.
Guinness
Leann dubh (cineál beorach) is ea Guinness atá á ghrúdú ag Geata San Séamais, áit ina bhfuil grúdlann Guinness lonnaithe ón bhliain 1759 i leith.
Tá cáil dhomhanda ar ghrúdlann Guinness i mBaile Átha Cliath, agus cé nach i seilbh Éireannach a thuilleadh é agus nó mbruitear i dtíortha eile é, meastar go leathan gur fearr Guinness na hÉireann.
Pórtar Mhic Aonghusa a thugtar ar Guinness scaití.
Diageo
Is leis an comhlacht Diageo anois é an t-ollbhranda Guinness, tar éis cónascadh sa bhliain 1997 idir Guinness PLC agus Grand Metropolitan PLC. Déanann an comhlacht céanna lager Harp, mar aon le beoir eachtrannacha a bhruith agus a dháileadh faoi chonradh. Tá Diageo i gceannas ar an chuid brandaí. Tá siad i gceannas ar brandaí ar nós Baileys agus Smirnoff. Is féidir an liosta iomlán a fheiceáil anseo. Tá Diageo lonnaithe i 180 tír, le 150 suíomh timpeall an domhain go ndéantar táirgí an chomhlachta. Fostaíonn Diageo thart ar 27,775 duine ar fud an domhain.
Sa bhliain 2017, rinne Diageo an cinneadh chun dearradh nua a chur ar an ngloine Guinness. Tá an gloine nua níos airde, níos tanaí agus níos éasca lámh a chur timpeall air. Deirtear go bhfuil sé níos fearr ag coinneál an ceann cáiliúil go mbíonn ar pionta Guinness chomh maith.
Stair Ceannairí Guinness
Rugadh agus tógadh Arthur Guinness i gCill Droichid, áit ina raibh sé ina chónaí ann ar feadh 25 bliana. Thosaigh Arthur ag grúdáil nuair a d'fhág ardeaspag agus a athair dé 100 punt dó ina thoil. D'oscail sé an chéad grúdlann i Léim an Bhradáin leis an £100 sin. Bhog Arthur an gnó Guinness go Baile Átha Cliath sa bhliain 1759. Bhí 21 páiste aige, ach as an 21 sin, d'fhás 10 gcinn aníos go daoine fásta.
Rugadh Arthur Hart Guinness ar Sráid Thomáis i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1768. Thosaigh sé ag obair ag Geata San Séamus lena athair sna 1780dí. Dúirt Arthur i litir gur cuidigh a mhac go mór le fás agus forbairt na grúdlainne ag an am seo. clé|mion|Dealbh Benjamin Lee Guinness os comhair Ardeaglais Naomh Pádraig|414x414px Rugadh Benjamin Lee Guinness, mac le Arthur II, sa bhliain 1798. Bhí sé mar an chéad ardmhéara i mBaile Átha Cliath. Sa bhliain 1855 thóg sé ceannasaíocht ar an ngrúdlann a thosaigh a seanathair. Rinne sé níos mó fás agus forbairt ar an ngnó, agus mhéadaigh sé margadh Guinness go Meiriceá agus lár na hEorpa. Deirtear gurb é an fear is saibhre sa tír ag an am. Sa bhliain 1860, chuir sé a airgead féin isteach go Ardeaglais Naomh Pádraig nuair a bhí sé ar tí a bheith scriosta. Thóg sé teach ollmhór i bpáirc Naomh Áine sa bhliain 1837.
Fuair Benjamin Lee Guinness bás sa bhliain 1868, agus d'fhág sé an ghnó ar fad leis a mhac Edward Lee Guinness. Chas Edward an gnó Guinness go dtí an ghrúdlann is mó ar domhain. Chuaigh an ghnó ar an stocmhalartán thall i Londain. Sa bhliain 1886, Cheapadh Edward mar Chathaoirleach ar an ngnó Guinness, ról a bhí mar chuid den chlann Guinness go dtí an bhliain 1986. Thosaigh Edward an Iontaobhais Uíbh Earcach sa bhliain 1890. An aidhm atá ag an Iontaobhas ná chun tithíocht ar fud na cathrach a chur ar fáil do lucht oibre na cathrach. Ar barr an post a bhí aige ag an ngrúdlann, bhí sé mar ardmhéara Baile Átha Cliath ar feadh tréimhse. Lean Edward agus a dheartháir Arthur ar aghaidh le obair a athair ar son na cathrach, ag tógáil Páirc Naomh Pádraig taobh thiar den Ardeaglais, rud a thóg buntáistí ar leith leis le haghaidh na daoine ina gcónaí ar Sráid Chaoimhín agus Lána Bhál. Cheapadh é mar Seansailéir Átha Cliath sa bhliain 1908, tar éis dó an chuid airgead a thabhairt ar son Coláiste na Tríonóide.
Rugadh Rupert Guinness sa bhliain 1874. Tá sé cáílliúl as a bheith mar rabhaí den scoth agus mar cathaoirleach den bord Guinness i ndiaidh bás a athair. Idir 1893 agus 1911, Bhuaigh sé an chuid comórtais rábhaíochta. Bhí sé mar uachtarán ar an club rabhaíochta Tamais i Sasana go dtí 1911, nuair a fuair a athair Edward bás. Bhí sé i gceannas ar Guinness nuair a rinneadh an cinneadh chun Guinness a grúda thar lear. D'oscail grúdlann Guinness i Londain sa bhliain 1936. Bhí an ghrúdlann ar leith sin ar oscailt go dtí 2005, nuair a dúnadh é chun grúdlainne eile a oscailt ar fud an domhain.
Bhí Benjamin Guinness, Gar-mhac le Rupert, an duine deireanach ón clann chun a bheith i gceannas ar an gcomhlacht. Fuair sé an ról de cathaoirleach sa bhliain 1962, agus thug sé suas an ról sa bhliain 1986. Tháinig Guinness agus Metropolitan PLC le chéile chun Diageo a dhéanamh sa bhliain 1997
Comhábhair agus Sláinte
mion|158x158px|Fógra Guinness san Aifric ón mbliain 1968 Tá Guinness déanta suas de 4 príomh comhábhair. Is iad sin uisce, gráin, spíosraí agus giosta. an gráin go n-úsáideann Guinness ná eorna. déantar an eorna a braiche agus ansin a róst chun an dath cáiliúil dubh a thabhairt. Úsáidtear hopa mar an spíosra agus ansin an giosta Guinness, atá déanta ag Guinness ar feadh na mblianta. Ó na1950dí ar aghaidh, chuir Guinness nítrigin sna beoir chun an cúr ar barr an deoch a thabhairt dó. Tá seo mar a dhéantar Guinness an lae inniu.
Tá níos lú calaire i bpionta Guinness ná mar atá i ngnáth pionta beorach. Tá 0.3 graim d'iarainn i ngach pionta chomh maith, atá thart ar 3% den méid gur chóir do ghnáth duine fásta a bheith ag tógáil isteach gach lá. Tá leibhéal ard de snáithín agus vitimíní B, atá an-mhaith do do sláinte ina iomlán. Ón mbliain 2015, rinneadh Guinness go hiomlán veigeán. Rinneadar athrú ar na comhábhar ionas gur féidir veigeán a ghlaoch ar an deoch cáiliúil go hoifigiúil.
Tá sé ráite ag Guinness go bhfuil dath dearg ar an leann seachas dubh. Sna sean laethanta, bhí Guinness déanta ag baint úsáid as uisce ón Chánail Mhór.
Féiniúlacht na hÉireannaigh agus Guinness
thumb|Pionta Guinness|cléSa bhliain 2003, Rinne Ollscoil Mhálta staidéar ar an gcaoi go bhfuil baint ag an Guinness leis an bhféiniúlacht d'Éireannaigh. Déantar cur síos ar an gcaoi go n-ordaíonn daoine pionta Guinness nuair atá siad faoi bhrú chairde faoin tuaithe nó nuair atá siad i dtíortha eile, chun an blas Éireannach a fháil. Déantar tagairt chomh maith chuig an 'Pionta Foirfe' agus na scéalta draíochtúil atá taobh thiar den leann dubh.
Tá pointe sa pháipéar a dheireann go bhfuil cumhacht ag Guinness a bheith ceangailte i gcuimhneacháin daoine mar áit, seachas mar deoch. Deir roinnt de na daoine curtha faoi agallamh go smaoiníonn siad ar Tír Chonaill nó Baile Átha Cliath. Tá béim ar seo sa chonclúid, a deirtear go bhfuil Guinness ceangailte go mór le heisimircigh atá ag iarraidh blaisín Éireannach. Bíodh sé Baile Átha Cliath nó Corcaigh, Is cuimhneacháin den áit dúchais é
I 1959, Thosaigh Guinness le scéim fógraíochta, ag díriú ar aois an chomhlachta. Dhírigh an scéim ar an gcaoi go raibh Guinness thart ar feadh 200 bhliain, agus go mbeidh sé thart ar feadh tamaill eile. Bhí seo déanta chun dul in iomaíocht dhíreach le comhlachtaí agus grúdlainne eile sa tír ag an am. Tá sé dírithe ar an lucht oibre Éireannach, na comhábhair Éireannach, agus an bród atá ag Guinness a bheith Éireannach. "Brewed by the Irish for the Irish" ceann de na línte den fhógra. Chríochnaigh an fhógra leis an ráiteas go bhfuil Guinness sláintiúil duit (frása nach raibh ceadaithe níos déanaí, féach anseo). I bhfógra eile ón scéim céanna, deirtear go bhfuil daoine Éireannach a chabhraigh le Arthur Guinness a gnó a bhunú fós ag baint sult as Guinness 200 bliain níos déanaí.
Sa bhliain 1966, rinne Guinness scéim fógraíochta eile, ina chuireadar béim ar na feirmeoirí agus an eorna. Luaitear sa fógra go n-úsáideann Guinness 75% (80% níos déanaí ) den eorna atá á fás ag feirmeoirí na tíre. Bhí siad ag tabhairt tacaíocht chuig Seó Samhradh Corcaigh agus Seó Talmhaíochta Chill an Dísirt sa bhliain chéanna, ag léiriú nach raibh siad chun a dhroim a chasadh leis an roinn sin den Geilleagar.
Geata San Séamus
mion|216x216px|Geata San Séamus Lonnaithe ar Sráid Thomáis, Tá Geata San Séamus mar cheann de na grúdlainne is mó ar domhain. Thosaigh an scéal seo nuair a shínigh Arthur Guinness léas ar an ngrúdlann ar feadh 9000 mbliain. Bhí an ngrúdlann chomh mór le ceithre acra, agus bhí dó dhéag chapaill ag an ngrúdlann ag an am.
Sa bhliain 2000, d'osclaíodh an Guinness Storehouse mar imeacht do turasóirí. Tá clú agus cáil ar an turas ar fud an domhain, agus de réir Tripadvisor, caithfear an turas a dhéanamh má tá tú ag déanamh cuairt ar Cathair Átha Cliath.
Grúdlainne Domhanda
mion|185x185px|Comhartha os comhair Geata San Séamus, Baile Átha Cliath Tá Guinness díolta sa lá atá inniu an ar fud an domhain. De réir an Grúdlann Guinness i mBaile Átha Cliath, tá Guinness déanta i 49 tír ar domhain agus díolta i 150 tír ar domhain. Deirtear go n-óltar 10 milliún gloine de Guinness ar fud an domhain gach lá.
Tá cúig phríomhghrúdlann lonnaithe timpeall an domhain, i mBaile Átha Cliath, sa Mhalaeisia, sa Nigéir, i gCamarún agus i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Deirtear go n-óltar thart ar 40% de Guinness ar fad ar domhain san Aifric.
Lá Arthur
Sa bhliain 2009, bhí ceiliúradh 250 bliain ag Geata San Séamus. D'eagraigh Guinness an ceiliúradh de 'Arthurs Day' a chur ar siúl. Lá lán de ceolchoirmeacha a bhí i gceist leis an lá, ach fuair Guinness réidh leis i ndiaidh cúig bliana.
Guinness Sofheicthe
Sa bhliain 2019, Chuir Guinness fógra amach le Brian O'Driscoll agus Lawrence Dallaglio, ag fógairt Guinness so-fheicthe. Is féidir an fógra a fheiceáil anseo. Ba scéim fógraíochta é chun fógraíocht a dhéanamh ar uisce agus na buntáistí atá ag baint leis nuair atá daoine amach ag baint taitneamh as an rugbaí. Ba é an mana a bhí ag an fógra ná chun é a ól chun cuimhniú ar an gcluiche.
WTA Tour 2007
Is liosta é seo de na heachtraí a tharla sa bhliain 2007 i leadóg ar an WTA Tour. Ba é seo an 37ú eagrán. Bhuaigh Justine Henin na craobhacha is mó le 10, an airgead is mó le $5,429,586 agus na pointí is mó le 5,405 pointe. Ba í Justine Henin imreoir na bliana agus Ágnes Szávay imreoir nua na bliana.
Bratphortach
thumb|Bratphortach le [[móin ar Dheil, Sealtainn]]
Joseph Cornelius O'Rourke
Ba cheannaire míleata Rúiseach de phór na hÉireann é Joseph Cornelius O'Rourke (1646–1719).
Bratphortach
Portach mór i réigiún cothrom is ea bratphortach. Tá go leor bratphortaigh san leathsféar thuaidh, go háiríthe in Éirinn agus Albain, agus freisin san tundra sa Rúis agus Ceanada. Tá an chuid is mó den bhratphortaigh in Éirinn faoi smacht Bord na Móna. Bíonn siad faoi chosaint go minic.
Oldham
Is ceantar suite i Manchain Mhór é Oldham.
Gore Vidal
Scríbhneoir, drámadóir, agus gníomhaí polaitiúil ab ea Eugene Luther Gore Vidal (3 Deireadh Fómhair, 1925 - 31 Iúil, 2012). Rugadh i Nua-Eabhrac é sa bhliain 1925, agus fuair sé bás sa bhliain 2012.
Ledley King
Is iarimreoir sacair as Londain, Sasana é Ledley King, a rugadh ar 10 Nollaig 1980. D'imir King le Tottenham Hotspur F.C. ó 1997 go 2012, agus bhí sé ina chaptaen ar an bhfoireann. D'imir King san fhoireann náisiúnta Sasanach freisin, ach bhris sé cnámh ina chos in Aibreán 2006 agus níor éirigh leis áit a fháil i scuaid Chorn Domhanda 2006 Shasana sa Ghearmáin.
Portach Bhaile Shéamais
Is portach é Portach Bhaile Shéamais (Béarla: Jamestown Bog) atá suite sa pharóiste is mó in Éirinn (ó thaobh achair de), An Bóthar Mín, Contae na Mí.
Is sainchomhartha tíre é an portach ar fud thuaisceart na hEorpa agus is foinse teasa, oibre agus áineasa é dóibh siúd a bhfuil an t-ádh orthu cónaí iontu.
Tá siúlóid nua ar fud an phortaigh agus feicfidh tú daoine ag cleachtadh go rialta sa cheantar mar go bhfuil sé ar eolas go maith go bhfuil an portach nasctha le biotáillí agus "Finscéal Naomh Ultan" ina chairdín áitiúil toisc gur thóg sé toibreacha do dhaoine an pharóiste.
Conan O'Brien
Is fuirseoir, láithreoir teilifíse, podchraoltóir agus scríbhneoir Gael-Mheiriceánach é Conan Christopher O'Brien (18 Aibreán 1963 a saolaíodh é). As Brookline, Massachusetts dó, thosaigh sé amach mar scríbhneoir ar chláir ghrinn amhail Saturday Night Live agus The Simpsons sular tháinig sé i gcomharbacht ar David Letterman mar láithreoir an chláir Late Night Show sa bhliain 1993.
I dtús báire, bhí an chuma ar an scéal nach mairfeadh Conan ach tamall beag mar láithreoir. Thosaigh cúrsaí ag feabhsú diaidh ar ndiaidh, áfach, agus roghnaiodh é chun áit Jay Leno a ghlacadh ar NBC. Ba mhór an chonspóid é nuair a cuireadh a réamhtheachtaí Leno ar ais in áit, taobh istigh de bhliain amháin. Tá clár dár chuid inniu (Conan) ar an stáisiún TBS ón bhliain 2010 i leith.
Hanko
Tá cathair Hanko (Sualainnis: Hangö, Rúisis: Gangut/Гангут) ar an gcathair is faide ó theas san Fhionlainn, agus thart ar dheich míle de dhaoine ina gcónaí ansin. Tá an áit timpeallaithe ag uisce Mhuir Bhailt ó thrí thaobh, agus is iad na tránna móra gainimh a thabhaigh a clú don áit, chomh maith le rásaí na mbád, nó an Regatta, i dtús Mhí Iúil. Cathair dhátheangach is ea Hanko, agus an tSualainnis ó dhúchas ag 44 % de dhaonra na háite. Bunaíodh Hanko mar chathair sa bhliain 1874. I ndiaidh do Chogadh an Gheimhridh (1939-40), b'éigean do na Fionlannaigh Hanko a thabhairt ar cíos don Aontas Sóivéadach mar bhunáit mhíleata. Thréig na saighdiúirí Sóivéadacha an áit sa chéad bhliain eile, nuair a d'éirigh ina chogadh idir an dá thír arís.
Conan O'Brien
Luathshaol
Duine de chúigear clainne (triúr deirfiúr agus beirt dheartháir) is ea O'Brien. Lia, eipidéimeolaí agus ollamh le leigheas mór le rá ar Scoil Leighis Harvard is ea a athair Thomas Francis O'Brien. Iar-aturnae a bhí ina comhpháirtí ar an gnólacht Ropes & Gray atá ina mháthair Ruth O'Brien (née Reardon).
Fuair O'Brien a chuid meánscolaíochta sa scoil áitiúil Brookline High School, sular bhain sé áit amach in Ollscoil Harvard sa bhliain 1981.
Tóstaer
mionsamhail|200px|Tóstaer cróim le dhá shliotán
Gléas leictreach cistine is ea an tóstaer, agus é ceaptha le haghaidh arán a thóstáil, is é sin, é a thriomú agus a dhéanamh níos brisce.
Tá eilimintí simplí teasaireachta istigh sa tóstaer, nach bhfuil iontu go bunúsach ach sreanga miotail a théitear le leictreachas. Is é an tóstaer preabach an cineál is coitianta, is é sin, an cineál tóstaeir a bpreabfaidh an tslis aráin amach as, a thúisce is a bheidh sí réidh. Bíonn na gnáth-thóstaeir timpeall ar míle vatt ar cumhacht leictreach. Sna tóstaeir shimplí, is féidir seal tóstála na slise aráin a shocrú ar an amadóir, ach ar na saoltaí seo, tá cineálacha níos galánta ann freisin a bhfuil braiteoir teochta iontu le haithint, an bhfuil an tslis aráin sách te taobh istigh. Le tóstaeir den chineál sin, tá sé níos fusa arán reoite a théamh suas.
Tháinig an chéad tóstaer in úsáid i dtús na fichiú haoise, agus téann stair an tóstaeir phreabaigh siar go dtí an bhliain 1919.
Rinnfheitheamh
mion|[[Dealbhóireacht|Dealbh le Albert Toftː "Rinnfheitheamh"]] Díriú na hintinn e ar oibiacht gan aon chuspóir eile ach chun sásamh a bhaint as an oibiacht a bheith i láthair, agus chun tuilleadh eolais a chur ar an oibiacht, is ea Rinnfheitheamh (Béarla, contemplation).
Contae Washington, Alabama
Is contae in Alabama é Contae Washington. Tá sé suite in iardheisceart an stáit, ar theorainn na Mississippi. Tá an dlús daonra (6/km²) ann. Is é Chatom príomhbhaile an chontae. Sa bhliain 2016 bhí 16,756 daoine ina gcónaí ann. Tá sé ag críochantacht le Contaetha Baldwin, Choctaw, Clarke, Mobile, agus le Contaetha Mississippi Greene, agus Wayne.
Old Ford
Is baile é Old Ford atá suite sa bhuirg Tower Hamlets, Londain Thoir.
Contae Washington, Alabama
Stair
Bunaíodh Contae Washington ar 4 Meitheamh 1800. Ainmníodh an contae i gcuimhne ar chéad Uachtarán SAM George Washington.
Rihanna
Is amhránaí agus cumadóir amhrán í Robyn Rihanna Fenty, nó Rihanna mar is fearr aithne uirthi, a rugadh ar an 20 Feabhra 1988 i mBarbadós. Saolaíodh í i Saint Michael agus tógadh í i mBridgetown,
Is mainicín í chomh maith, agus ambasadóir cultúrtha do Bharbadós. Is í Rihanna an chéad amhránaí ó Barbadós a ghnóthaigh Gradam Grammy.
Óige
Rugadh Robyn Rihanna Fenty ar an 20 Feabhra 1988 do Ronald agus Monica Fenty i mBarbadós. Tá beirt deartháireacha aici, Rorrey agus Rajad Fenty, atá níos óige ná í. D’fhreastail Rihanna ar Scoil Chuimhneacháin Charles F. Boome, agus ansin ar Scoil Combermere. clé|mion|236x236px|Jingle Ball, 2006
Amhránaí
clé|mion|247x247px|Last Girl on Earth 2010
2003–06
Sa bhliain 2003, agus í 15 bliana d’aois, cuireadh Rihanna in aithne don léiritheoir ceoil Evan Rogers, a chabhraigh léi dlúthdhiosca samplach a thaifeadadh. Chuala Jay-Z, an rapálaí agus léiritheoir hip-hap, í, Bhí Jay-Z ina uachtarán ar Def Jam Records. Rinne Jay-Z tairiscint do Rihanna láithreach, agus shínigh sí conradh le Def Jam. clé|mion|245x245px|LOUD Tour, Hannover, 2011 Bhain Rihanna cáil amach ar dtús i mí Lúnasa na bliana 2005, le heisiúint a céad albam Music of the Sun, ar a bhfuil an tsingil Pon de Replay. Scríobhadh léirmheasanna dearfacha agus diúltacha faoin albam seo. Mar shampla, bhronn an t-irisleabhar Rolling Stone 2.5 réalta as 5 ar an albam, agus dúirt gur léir go raibh an iomarca tionchair ag grúpaí R&B Meiriceánacha ar shaothar Rihanna. D’éirigh leis an tsingil ‘Pon de Replay’ áit a bhaint amach sna deich n-amhrán ba mhó tóra i gcairteacha ceoil i 15 thír éagsúla.
Níos lú ná bliain ina dhiaidh sin, d’eisigh Rihanna an t-albam A Girl Like Me. D’éirigh leis an albam seo uimhir a cúig a bhaint amach ar an Billboard 200, chomh maith le gradam platanaim a bhaint amach ón RIAA, de bharr gur díoladh os cionn milliún cóip den albam. Chuaigh amhrán ón albam seo, SOS go bharr na gcairteacha sna Stáit Aontaithe/
D’éirigh thar cionn le singil eile ón albam, Unfaithful. Is í Rihanna féin a scríobh an t-amhrán Unfaithful agus is mar gheall ar chaidreamh a bhí aici le buachaill agus í 14 bliana d’aois atá sé scríofa. Roimh eisiúint an albaim seo, d’oscail Rihanna ceolchoirmeacha Gwen Stefani, leis an amhrán Unfaithful chun bolscaireacht a dhéanamh ar a halbam nua. Ó mhí na Samhna 2006 go dtí Feabhra 2007, chan sí ar chamchuairt de cheolchoirmeacha leis an mbanna ceoil Pussycat Dolls. clé|mion|298x298px|LGOET, Chicago, 2011 Nuair a d’fhormhuinigh Rihanna an branda Clinique, rinne sí taifeadadh ar amhrán a scríobh Ne-Yo dar teideal Just Be Happy mar chuid den fheachtas chun an chumhracht Happy a chur chun cinn. Rinne sí taifead ar an amhrán Winning Women chomh maith, mar fheachtas formhuinithe don táirge díbholaíocha Secret. I rith an ama seo ghlac Rihanna páirt caimeo sa scannán Bring It On: All Or Nothing a eisíodh ar an 8 Lúnasa 2006. Chaith Rihanna roinnt mhaith ama sa stiúideo taifeadta le leithéidí Ne-Yo, Stargate agus Timbaland chun a tríú halbam, Good Girl Gone Bad a thaifeadadh. Eisíodh an t-albam seo ar an 5 Meitheamh 2007. D’éirigh léi barr na gcairteacha a bhaint amach le hocht singil éagsúla ón albam seo, na singlí cáiliúla Umbrella, Don’t Stop The Music agus Take a Bow ina measc. Chomh maith le barr na gcairteacha a bhaint amach in iliomad tíortha leis an tsingil Umbrella, chaith an tsingil seo deich seachtaine as a chéile ag barr na gcairteacha sa Ríocht Aontaithe, éacht nár baineadh amach ón uair a chaith Wet Wet Wet 15 seachtaine ag barr na gcairteacha leis an tsingil Love Is All Around sa bhliain 1994.
2007–09: Good Girl Gone Bad agus Rated R
clé|mion|242x242px|Diamonds World Tour, 2013 Le hatheisiúint a tríú halbam, Good Girl Gone Bad, a eisíodh ar an 17 Meitheamh 2008, eisíodh an singil Take a Bow, a bhain barr na gcairteacha amach timpeall na cruinne, chomh maith le hamhrán a eisíodh i gcomhar le Maroon 5, If I Never See Your Face Again agus an t-amhrán Disturbia a bhain barr na gcairteacha amach i dtíortha éagsúla ar fud an domhain. Tá os cionn dhá mhilliún cóip den albam seo díolta sna Stáit Aontaithe, agus bronnadh gradam platanaim an RIAA ar Rihanna faoi dhó de bharr an t-éacht sin a bhaint amach.
Ag tosú di ar an 12 Meán Fómhair 2007, chuaigh Rihanna ar chamchuairt de cheolchoirmeacha thart timpeall Cheanada agus na Stát Aontaithe, agus lean sí uirthi trasna na hEorpa. Ba é seo an chéad chamchuairt dá leithéid inar ghlac sí ról an phríomhamhránaí. Le linn na camchuairte seo, bhuaigh Rihanna an gradam don bhan-amhránaí Pop/Roc is fearr ag Gradaim Cheoil Mheiriceá 2008. clé|mion|235x235px|2017, Cannes D’eisigh Rihanna ráiteas ar an 24 Nollaig 2008, ag rá go mbeadh sí ag filleadh ar an stiúideo taifeadta go luath sa bhliain 2009, chun obair a thosú ar a ceathrú halbam agus go raibh súil aici go n-eiseofaí an t-albam seo roimh dheireadh na bliana 2009. Bhí Rihanna ceaptha páirt a ghlacadh i nGradaim Grammy 2009, ach ar an 8 Feabhra cuireadh é seo ar ceal. Tháinig tuairiscí chun solais ina dhiaidh sin, gur mar gheall ar eachtra a tharla idir í féin agus a buachaill, an t-amhránaí Chris Brown, nár chan sí ag na Gradaim Grammy. Idir an dá linn, ghabh na póilíní Chris Brown agus é curtha ina leith go raibh bagairtí coiriúla déanta aige ar Rihanna.
2015: Home agus Anti
I mí Bealtaine 2014 d'fhág Rihanna Def Jam agus shínigh sí le Roc Nation. Scaoil Rihanna a hochtú halbam stiúideo Anti ar an 27 Eanáir, 2016. D'fhógair sí an teideal ar an 7 Deireadh Fómhair, 2015. mion|255x255px|Concert for Valor in Washington, D.C. 2014
Gradaim
Tá 158 gradam buaite ag Rihanna.
Albaim Stiúideo
mion|299x299px|Fógraíocht, Maine Mall, Portland, Maine
5 Lúnasa ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016
4 Lúnasa - 5 Lúnasa - 6 Lúnasa
Dé hAoine an 5 Lúnasa ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016, sin lá an tsearmanais oscailte agus an tríú lá comórtais.
Bonn airgeadaíochta
mion|350x350px|an bonn airgeadaíochta sna Stáit Aontataithe, 1959-2018 An méid de dhliteanais bainc ceannais is ea an bonn airgeadaíochta, a mb'fhéidir gur leor é chun riachtanais an chórais baincéireachta tráchtála a shásamh mar chúlchiste. Cuimsíonn an bonn airgeadaíochta nótaí bainc agus boinn agus cúlchistí na mbanc tráchtála leis an banc ceannais.
Tugann "airgead ardchumhachta", "airgead caolː, M1, srl ar bhonn airgeadaíochta i mBéarla uaireanta,
Martin Jol
Traenálaí agus iarpheileadóir sacair as An Ísiltír is ea Martin Jol (rugadh An Háig ar 16 Eanáir, 1956). Ghlac Jol post mar thraenálaí Ajax san Ísiltir sa bhliain 2009. Imreoir rathúil ab ea é freisin ag imirt le FC Den Haag, FC Bayern München, FC Twente, West Bromwich Albion agus Coventry City.
mion|clé|Martin Jol.
Réad tras-Neiptiúnach
Is éard is Réad tras-Neiptiúnach (RTN) ann ná réad ar bith sa Ghrianchóras a théann timpeall na Gréine i bhfithis a bhíonn, ar an mheán, níos mó ná meánfhad (ais leathmhór) Neiptiúin.
Niall Ó Dónaill
Saol
Cainteoir dúchais ó Thír Chonaill a bhí ann. In Ailt an Eidhinn in aice le Loch an Iúir, paróiste Anagaire, Co. Dhún na nGall, a rugadh é 27 Lúnasa 1908. Ba é an duine ba shine de sheisear é.
SS Ahnenerbe
Meitheal machnaimh Naitsíoch ab ea SS Ahnenerbe (Oidhreacht na Sinsear is brí leis an bhfocal Ahnenerbe) a bhí ceaptha le fianaise léannta nó eolaíoch a tháirgeadh le hidé-eolaíocht chiníoch na Naitsithe a thacú. Ba iad Heinrich Himmler, Hermann Wirth, agus Richard Walther Darré a bhunaigh Ahnenerbe ar an 1 Iúil 1935. Ba é cuspóir Ahnenerbe ná taighde a dhéanamh ar stair agus ar sheandálaíocht an chine Airianaigh agus sluaíochtaí a eagrú le dul ar lorg fianaise. Theastaigh ó Himmler agus lucht a leanúna a chruthú, go bunúsach, gurbh iad na pobail "Airianacha" a bhí i gceannas ar an domhan anallód.
Niall Ó Dónaill
Saol
Trí Bhéarla amháin a cuireadh bunoideachas ar an Dálach i Scoil Loch an Iúir. Thug scoláireacht é go Coláiste Adhamhnáin, Leitir Ceanainn (1921-25), agus scoláireacht eile ón gcomhairle contae go dtí an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath.
SS Ahnenerbe
Ar dtús, ba é an t-ainm oifigiúil a bhí ar Ahnenerbe ná Studiengesellschaft für Geistesurgeschichte‚ Deutsches Ahnenerbe e.V. ("Cumann Staidéir na Réamhstaire Intleachtúla, Oidhreacht Ghearmánach na Sinsear, Cumann Cláraithe"), agus sa bhliain 1937 fuair an cumann ainm nua, Forschungs- und Lehrgemeinschaft das Ahnenerbe e.V. ("An Pobal Taighde agus Teagaisc 'Oidhreacht na Sinsear', Cumann Cláraithe"). Seasann na litreacha e.V. do na focail eingetragener Verein, cumann atá cláraithe go hoifigiúil i rollaí na n-údarás.
Niall Ó Dónaill
Saol
Bhí tosaithe aige ar scéalta agus aistí a chur i gcló in An tUltach in 1927 agus bhí ag aistriú don Ghúm ó 1929.
Saothair
mion|[[Aistritheoir don Ghúm ó 1929 ar aghaidh]] Scríobh an Dálach a shaith aistí agus gearrscéalta d’irisí ar nós ‘An tUltach’ sna 1930idí, agus ‘Comhar’ níos déanaí.
SS Ahnenerbe
Stair
Ar an 1 Iúil 1935, bhí cruinniú ag Himmler le cúigear saineolaithe ciníochais de chuid Darré, chomh maith le Herman Wirth, fear de réamhstaraithe móra na Gearmáine. B'ansin a chum is a cheap siad bunsmaoineamh Ahnenerbe, is é sin, eagraíocht a bheadh ag déanamh staidéir ar "stair intleachtúil na réamhársaíochta". Bheadh Himmler ina "Mhaoirseoir" ar an gcumann taighde seo, agus Wirth ina Chathaoirleach. Bhronn Hitler céim an Ard-Rúnaí, nó Reichsgeschäftsführer, ar Wolfram Sievers.
Bhí smaointí agus idéanna aisteacha ag Wirth áfach, agus tugadh le fios dó gurbh fhearr dó imeacht, nó theastaigh ó Himmler cuma na heolaíochta a bheith ar fhoilseacháin na meithle machnaimh. D'éirigh Wirth as sa bhliain 1937, agus tháinig Walther Wüst ina áit. Saineolaí ar chultúr na hIndia a bhí in Wüst, agus ba é Sievers a d'earcaigh le haghaidh Ahnenerbe é, ó bhí Wüst ábalta cúrsaí eolaíochta a shimpliú agus a dhéanamh intuigthe ag an gcosmhuintir. Bhí Wüst ag obair in Ollscoil Ludwig Maximilian i München, agus é ina spiaire ag seirbhís slándála an SS, is é sin, an SD (Sicherheitsdienst).
Niall Ó Dónaill
Saothair
Ó 1959 go 1978 bhí sé ina Eagarthóir ar Foclóir Gaeilge-Béarla, a tháinig i gcló a chéad uair sa bhliain 1977. . Ba é ba chuspóir ‘don fhoclóir seo an chuid is coitianta de stór focal na Nua-Ghaeilge a thabhairt le chéile agus a mhíniú i mBéarla’
Wigan
Is ceantar suite i Manchain Mhór é Wigan.
SS Ahnenerbe
Stair
Níorbh é SS Ahnenerbe an t-aon mheitheal mhachnaimh sa Ghearmáin Naitsíoch a bhí dírithe ar smaointeachas bréageolaíoch a tháirgeadh leis an gciníochas a chur chun cinn. Bhí a lárúdarás féin ag an bpríomhidé-eolaí Alfred Rosenberg, Amt Rosenberg nó Údarás Rosenberg, agus é ceaptha le hoiliúint idé-eolaíoch an bhallra sa pháirtí Naitsíoch a chur chun cinn, agus bhí Rosenberg agus Wirth in adharca a chéile ar chúiseanna idé-eolaíochta sular tháinig Ahnenerbe ar an bhfód. Maidir le Karl Maria Wiligut, an t-oifigeach Ostarach a bhí i gceannas an taighde staire ag an bPríomhúdarás um Chúrsaí Cine agus Athlonnaithe (Rasse- und Siedlungshauptamt), bhí teoiricí aiféiseacha bréag- nó neamheolaíocha aigesean agus é mór le Himmler go pearsanta, ionas nach raibh an dara suí sa bhuaile ag lucht Ahnenerbe ach a chuid smaointeoireachta a chur san áireamh agus a ghlacadh i ndáiríribh, cé gur chuir na hidéanna sin isteach ar na hiarrachtaí ciníochas a chur chun cinn mar eolaíocht.
Blianta an Chogaidh
Nuair a thosaigh an Dara Cogadh Domhanda, thit sé ar chrann Ahnenerbe creachadh na seod cultúrtha a eagrú sna tíortha a d'fhorghabh fórsaí armtha na Gearmáine. In Aibreán na bliana 1942 chaill Ahnenerbe a stádas mar institiúid neamhspleách, nó rinneadh cuid d'fhoireann phearsanta Himmler de. Sna tíortha forghafa ina raibh teangacha Gearmáinice a labhairt - an Ísiltír, an Bheilg, an Iorua agus an Danmhairg - chuidigh Ahnenerbe leis na hiarrachtaí saighdiúirí áitiúla "Airianacha" a earcú don SS. San am chéanna bhí scéimeanna bolscaireachta ar obair ag Ahnenerbe a bhí dírithe ar chuspóirí cogaidh na Gearmáine a dhéanamh inghlactha ag muintir na dtíortha seo. Bhí na Gearmánaigh dóchasach as na scéimeanna seo mar ghléas le tacaíocht an phobail a bhaint de na gluaiseachtaí frithbheartaíochta a bhí ag cur catha ar na trúpaí forghabhála.
Bhí saineolaithe de chuid Ahnenerbe sáite sna turgnaimh le daoine freisin. Sa bhliain 1942 bunaíodh an Institiúid um Taighde ar Chuspóirí Cosanta (Institut für wehrwissenschaftliche Zweckforschung) faoi scáth Ahnenerbe, agus cuid d'obair na hInstitiúide ab ea na daoine - cimí as na campaí géibhinn - a chéasadh le fuacht, le haerbhrú íseal nó le gás nimhe le heolas a bhailiú faoin teacht aniar a bhí i gcolainn an duine. Ba iad na dochtúirí Naitsíocha Sigmund Rascher agus August Hirt a bhí i gceannas ar na turgnaimh seo. Bhí Rascher ag oibriú an fhuachta agus an ísealbhrú ar chimí in Dachau (in aice le München), agus Hirt ag baint trialach as an ngás nimhe (an gás mustaird, ClCH2CH2SCH2CH2Cl) i gcampa Natzweiler (san Alsáis, an Fhraic, a bhí nascghafa ag an nGearmáin san am).
Gearroid Ua Beolláin
Polaiteoir Éireannach ab ea Gearroid Ua Beolláin (25 Bealtaine 1885 - 5 Eanáir 1973). Bhí sé ina bhall de Shinn Féin ar dtús agus ansin d'Fhianna Fáil.
SS Ahnenerbe
Blianta an Chogaidh
Sa bhliain 1943 tháinig beirt antraipeolaithe de chuid Ahnenerbe, Bruno Beger agus Hans Fleischhacker, go hAuschwitz le grúpa cimí Giúdacha a roghnú. Theastaigh uathu bailiúchán antraipeolaíoch de chnámharlaigh Ghiúdacha a thiomsú, agus leis an gcuspóir seo a chomhlíonadh, tugadh na Giúdaigh go Natzweiler áit ar maraíodh le gás iad. Bhí sé ceaptha ag Beger agus Fleischhacker na cnámharlaigh a bhronnadh ar an ollscoil Ghearmánach i Strasbourg (nó Strassburg, mar a thugtar ar an áit as Gearmáinis).