cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Southbank Centre
Is coimpléasc ionaid ealaíonta suite sa London Borough of Lambeth é Southbank Centre.
Contae Rains, Texas
Is contae i Texas é Rains. Is é Emory príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 10,914 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Binnein Beag
Is sliabh in Albain í Binnein Beag, atá suite i gComhairle na Gàidhealtachd.
Vauxhall Gardens
Gairdíní suite sa London Borough of Lambeth ab ea Vauxhall Gardens.
Henry John Temple, 3ú Bíocunta Palmerston
Ba é Henry John Temple, 3ú Bíocunta Palmerston, príomh-Aire na Ríochta Aontaithe agus ceannaire an Páirtí Liobrálach. Rugadh é ar an 20 Deireadh Fómhair 1784 agus fuair bás ar an 18 Deireadh Fómhair 1865.
As Sani`
Is lonnaíocht suite i gCatar é As Sani`.
Tonn
thumb|240px|Tonn Is iomaire uisce ag curláil sa fhoirm áirsí agus ag briseadh ar an gcladach nó idir dhá logán in uisce oscailt é tonn.
Anbhás Chonchúir
I Miotaseolaíocht na nGael, scéal de chuid na Rúraíochta is ea Anbhás Chonchúir (Sean-Ghaeilge Aided Chonchobuir). Caomhnaítear an scéal i gcúig lámhscríbhinn, ina measc trí leagan éagsúla. Sa Leabhar Laighneach, faightear leagan gar-iomlán, i dteannta leis an réamhscéal, Cath Éadair.
Achoimre
I rith Chath Éadair, bhain laoch na nUladh, Conall Cearnach a cheann de rí na Laighean, Meas Geaghra, agus rinne sé meall dó chomh crua le cloch, ag meascadh a inchinne le haol beo. Tugadh an meall seo ar ais go cúige Uladh mar chreach cogaidh. Ghoid gaiscíoch na gConnacht, Cead mac Mágach, an meall, agus thóg sé é dá chrann tabhall. Bhuail sé Conchúr mac Neasa san éadan leis, agus chuaigh sé i bhfostú ina inchinn isteach. Níorbh fhéidir leis na lianna an meall a thógaint amach as eagla go marófaí siad an rí, ach d'éirigh leo ina ainneoin Conchúr a shábháil.
Carraig Gobláin
Is baile suite i gContae Thír Eoghain é Carraig Gobláin.
Anbhás Chonchúir
Achoimre
Seacht mbliana ina dhiaidh sin, chuala Conchúr faoi chéasadh Chríost. I leagan amháin den scéal, tugadh an oiread sin racht feirge as dá bharr, gur léim an meall as a chionn amach agus fuair sé bás den chneá oscailte. De réir an nóis seo, mairtíreach Críostaí ba ea Conchúr roimh theacht fiú Naomh Pádraig.
Basingstoke
Is baile suite i Hampshire é Basingstoke.
Binnein Mór
Is sliabh in Albain í Binnein Mór, atá suite i gComhairle na Gàidhealtachd.
As Sawq
Is lonnaíocht suite i gCatar é As Sawq.
Paul Brady
Amhránaí agus scríbhneoir amhrán é Paul Brady (a rugadh ar an 19 Bealtaine, 1947) ón Srath Bán i gContae Thír Eoghain, Tuaisceart Éireann. Tá clú agus cáil air mar cheoltóir leis na grúpaí The Johnstons agus Planxty agus mar cheoltóir aonarach freisin.
Tá amhráin scríofa aige do leithéidí Tina Turner, Santana agus Brooks and Dunn.
Bhronn Ollscoil Uladh céim oinigh air i nDoire, ar 6 Iúil 2009, mar aitheantas ar an méid atá déanta aige do cheol traidisiúnta na hÉireann agus mar aitheantas ar an mbua atá aige i scríbhneoireacht amhrán comhaimseartha.
Brixton
Is baile é Brixton atá suite sa bhuirg London Borough of Lambeth, Londain Theas.
Stair
Ar an 3 Aibreán 1981, thosaigh círéib eacha i mBrixton.
Cathain
Amhrán is ea Cathain. Chum Rónán Ó Snodaigh é.
Bishop's Waltham
Is baile suite i Hampshire é Bishop's Waltham.
José Antonio Primo de Rivera
Faisistí de chuid na Spáinne ab ea José Antonio Primo de Rivera y Sáenz de Heredia, céad Diúc de Primo de Rivera, tríú Marcas d'Estella (24 Aibreán 1903 – 20 Samhain 1936). Dlíodóir ab ea é, a bhunaigh gluaiseacht faoi anáil an fhaisisteachais.
Saol
clé|mion|267x267px|1933 Duine de na huaisle agus an mac ba shine ag An nGinearál Miguel Primo de Rivera (deachtóir na Spáinne ó 1923 go dtí go gairid roimh a bhás i 1930) ba ea é. Rinne an Primo de Rivera Óg staidéar ar an dlí in Ollscoil Complutense Maidrid (mar a thugtar arís air) idir 1917 agus 1923. Ghnóthaigh sé bunchéim agus dochtúireacht.
Rinneadh dlíodóir de sa bhliain 1925. D'éirigh go mór leis agus é ag cleachtadh i Maidrid agus a athair mar dheachtóir ar an tír.
Contae Parmer, Texas
Is contae i Texas é Parmer. Is é Farwell príomhbhaile an chontae. Is é Friona an chathair is mó sa chontae. Bhí 10,269 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
José Antonio Primo de Rivera
Saol
Sa bhliain 1936 a chumasc an Falange Española le grúpa eile den chineál céanna, an Juntas de Ofensiva Nacional-Sindicalista, chun an Falange Española de las JONS a chruthú, a bhí ina réamhtheachtaí ar an Falange Española Tradicionalista y de la Juntas de Ofensiva Nacional Sindicalista, an t-aon pháirtí dlíthiúil sa Spáinn faoi réimeas an Ghinearáil Franco ó 1937 go 1975.
Bású
Go gairid roimh thús an Chogaidh Shibhialta, gabhadh é agus d'fhan sé ina phríosúnach de chuid na Poblachtánaigh. ciontaíodh é as comhcheilg i gcoinne Phoblacht na Spáinne agus éirí amach míleata. Cuireadh José Antonio Primo de Rivera chun báis trí scuad lámhaigh ar 20 Samhain 1936.
Is cuma cé acu an bhfuil sé fíor in aon chor nó nach bhfuil nár thapaigh An Ginearál Franco an deis le Primo de Rivera a shábháil (mar a bhí a fhios ag madraí an bhaile, níor thaitin Rivera leis ar chor ar bith) is cinnte go bhfuair bású an duine dheireanaigh réidh le pearsa a d'fhéadfadh cur in éadan cheannaireacht Franco ar na fórsaí náisiúnaithe.
Banna ceoil
I gceol is grúpa cheoltóirí é banna ceoil. Tagann racbhannaí, popbhannaí agus bannaí traidisiúnta faoin teideal seo.
Aipindicíteas
Is riocht é an tAipindicíteas arb é is príomhthréith ann ná athlasadh na haipindice. Cóireáiltear mar éigeandáil mhíochaine é.
Bíonn sé riachtanach, sna cásanna go léir, an aipindic athlasta a bhaint amach, trí laparatóime nó laparascópacht nó ceachtar acu a dhéanamh. Neamhchóireáilte, bíonn an bhásmhaireacht ard, ach go háirithe de thoradh ar pheireatóiníteas nó chroitheadh.
mion|clé|240px|Suíomh na haipindice
B'é Reginald Fitz an chéad duine a rinne cuir síos ar an ghéaraipindicíteas agus ar an t-aipindicíteas ainsealach sa bhliain 1886, agus tá an t-aipindicíteas aitheanta mar cheann de cúiseanna is coitianta le haghaidh géarphéine troime an bhoilg, ar fud an domhain.
Cúiseanna
mion|clé|240px|Aipindic athlasta bainte amach trí mháinliacht oscailte
De réir fianaise thurgnamhach, is de thoradh ar bhac príomhúil i lúman na haipindice a fhaightear géar-aipindicíteas. Dá thoradh sin, ionsaíonn ionfhabhtú an t-orgán agus éiríonn sé ata.
Méadaíonn an brú istigh sa lúman agus i mballaí na haipindice, agus bíonn trombóis agus oclúid na bhfuileadán beag agus marbhántacht an tsrutha limfeach de thoradh air.
Simaisma
Is lonnaíocht suite i gCatar é Smaismah.
Fintan Coogan, Mór
Polaiteoir Éireannach ab ea Fintan Coogan, Mór (13 Aibreán 1910 – 4 Samhain 1984). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.
The Secret Life of Pets
Scannán de chuid Illumination Entertainment is ea The Secret Life of Pets (2016).
Seandálaíocht mhuirí san Astráil
Tá seandálaithe Astrálacha chun tosaigh sa tseandálaíocht mhuirí. Bádh timpeall 7,300 long in uiscí na hAstraile ó briseadh an Trial sa bhliain 1622 agus tá a fhios cá bhfuil timpeall míle ceann acu (14%). Déanann gníomhaireachtaí oidhreachta cultúrtha i ngach Stát agus Críoch longa báite a scrúdú agus a chaomhnú.
Ar nós a leithéidí i dtíortha eile, chuireadh seandálaithe muirí na hAstráile béim ar ghnéithe teicniúla den iompar mara. Is mó an tsuim atá acu anois i ngnéanna eile den scéal: orthu sin tá cúrsaí trádála agus pobail mhara ar nós foirne loinge.
Mícheál Ó Siochfhradha
Scríobh Mícheál Ó Siochfhradha cúpla gearrscéal atá bunaithe sa Ghaeltacht, an ceann is cáiliúla ná An Corp, atá mar chuid den churaclam náisiúnta don Teastas Sóisearach in Éirinn. Fuair sé oiliúint mar mhúinteoir sula ndeachaigh sé ina chigire agus ina phríomhchigire: d’éirigh sé as a phost as bhliain 1965. Ba bhall bunaithe é den comhlacht amharclainne An Comhar Drámaíochta. Rinne sé eagarthóireacht ar dhá foclóir Ghaeilge freisin.
Seandálaíocht mhuirí san Astráil
Reachtaíocht
upright|thumb|Cuid den léarscáil Ollannach "Caert van't Landt van d'Eendracht", 1627. Taispeánann sí oileáin Houtman Abrohlos, áit ar bádh an Batavia. Is é an gríosú is mó a fuair an tseandálaíocht mhuirí san Astráil ceithre long de chuid Comhlacht Ollannach na nIndiacha Thoir a aimsiú ar chósta na hAstráile Thiar sna seascaidí agus lasta óir iontu. Is gearr gur thug tumadóirí faoi iad a chreachadh, rud a thug ar Rialtas na hAstráile Thiar reachtaíocht chosanta a rith sa bhliain 1964. Bhí sí seo ar na dlíthe ba luaithe den saghas sin. Bhí Músaem na hAstráile Thiar leis an reachtaíocht a chur i bhfeidhm, cé nach raibh na speisialtóirí acu chuige go dtí na seachtóidí.
Ritheadh reachtaíocht den sórt céanna i Stáit eile tar éis do thumadóirí amaitéaracha na rialtais a ghríosú chuige. Sa bhliain 1976 rith Comhlathas na hAstráile an Historic Shipwrecks Act agus ghlac na Stáit agus na Críocha leis.
Léiriú
Tá an-suim ag an bpobal agus ag grúpaí amaitéaracha i longa báite, agus dá bhrí sin cuirtear béim mhór ar mhíniú agus ar thaispeáint na láithreán.
Tá eolas le fáil ó fhoilseacháin agus ó thaispeántais iarsmalainne, agus tá conairí longbhriste ann mar a mínítear láithreáin trí chomharthaí faoi uisce. Tá méadú mór tagtha ar thurasóireacht tumadóireachta in áiteanna le córais fheistithe agus cuartaíocht shrianta.
Láithreáin
I láthair na huaire tá taighdeoirí ag obair ar a lán láithreán. Orthu sin tá áiteanna campála daoine longbhriste, bonneagar poirt, soithí tréigthe, eitleáin bháite agus seanstáisiúin mhíolta móra.
Chuirtí béim ar staidéir fhíoráitiúla ach anois tugtar níos mó airde ar sheandálaíocht atá níos teoiriciúla agus a nascann breis láithreán lena chéile. Ar longa báite is mó a dhéantar scrúdú go fóill, áfach.
Batavia
thumb|upright|Deireadh mhacasamhail an Batavia Tá longbhriseadh an Batavia ar cheann de na longbhristí is suntasaí agus is luaithe ar chósta na hAstráile. Ba le Comhlacht Aontaithe na nIndiacha Thoir an Batavia agus briseadh í in aice le hOileáin Houtman Abrolhos amach ó chósta na hAstráile Thiar sa bhliain 1629. Thug an captaen agus roinnt daoine eile a n-aghaidh ar an mBatáiv, ceanncheathrú an Chomhlachta san Indinéis, i mbád fada. Rinne an maor luchta, Jeronimus Cornelisz, iarracht ar fhorlámhas a imirt ar an gcuid d’fhuíoll an longbhriste a d’fhan ar na hoileáin. Crochadh é nuair a d’fhill an captaen, agus foilsíodh cuntas ar an scéal, rud a chuidigh go mór leis na seandálaithe.
Aimsíodh an long arís sa bhliain 1963. Thángthas ar ghunnaí móra, ar ancairí idir bheag agus mhór, ar threalamh seoltóireachta agus ar earraí pearsanta. Fuarthas timpeall 7,300 bonn airgid. Ardaíodh an chuid den chabhail a bhí ar marthain agus cuireadh ar taispeáin í i Músaem na hAstráile Thiar.
Tógadh macasamhail den long in Lelystad na hÍsiltíre le cabhair ón taighde a rinneadh san Astráil. Lainseáladh í sa bhliain 1995.
William Salthouse
Bádh an William Salthouse ag Port Philip, Victoria, sa bhliain 1841. Tugann earraí éagsúla a lasta léargas ar chúrsaí thrádáil in Impireacht na Breataine ag an am agus ar a raibh ag teastáil i gcoilíneacht áirithe. Thángthas ar bhairillí feola agus ar chliathbhoscaí agus ar chiseáin a bhí lán de bhuidéil fíona (agus cuid acu ina n-earraí contrabhannacha, is dócha). Ní raibh sa mhéid sin ach cuid bheag dá raibh sa lastliosta.
Le himeacht aimsire chuaigh áit an longbhriste i ndearmad agus níor tháinig arís uirthi go dtí an bhliain 1982. Tháinig creachadóirí agus dá bhrí sin fógraíodh an áit mar Limistéar Toirmiscthe.
Tá sruthanna láidre san áit: b’éigean do na tumadóirí dul síos ag barr láin agus ag díthrá agus cuaillí a shá sa ghrinneall in áit gríl suirbhéireachta den ghnáthshaghas a dhéanamh. B’fhéidir leo triantú a dhéanamh ansin agus grianghrafanna a dhéanamh de rudaí marcáilte.
Seangán coille
Is feithid é an seangán coille. Ball d'fhine na Formicidae atá ann.
Bordon
Is baile suite i Hampshire é Bordon.
Ath Thaqab
Is lonnaíocht suite i gCatar é Ath Thaqab.
Buachaille Èite Beag
Is sliabh in Albain í Buachaille Èite Beag, atá suite i gComhairle na Gàidhealtachd.
Emsworth
Is baile suite i Hampshire é Emsworth.
Contae Wilson, Texas
Is contae i Texas é Wilson. Is é Floresville príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 42,918 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Lasairéan
Is éan é an lasairéan. Is baill d'fhine na phoenicopteridae iad.
Astanaisféar
thumb|350px|An [[Domhain gearrtha tríd ón a chroí go dtí an eisisféar]]Is éard is Astanaisféar ann (ón Sean-Ghréigis Ασθενό [asthenēs] 'lag ' agus σφαῖρα [sphaira] 'sféar' ) ná réigiún na forscreimhe uachtaraí ar an Domhain a bhíonn lag-mheicniúil agus a dhímhúnlaíonn go hinsínteach. Luíonn sé faoin litisféar,, ag doimhneacht idir 100 agus 200 km (~ 62 agus 124 míle) thíos faoin dromchla, ach b'fhéidir ag síneadh chomh domhain le 400 km (~ 249 míle).
Buckinghamshire
Is contae i Sasana é Buckinghamshire atá suite in oirthear na tíre. Is é Aylesbury príomhbhaile an chontae.
Contae Benton, Arkansas
thumb|deas|Suíomh sa stát Arkansas.
Is contae in Arkansas é Contae Benton. Is é Bentonville príomhbhaile an chontae, ach is Rogers an chathair is mó daonra.
Tá sé suite in iarthuaisceart an stáit, agus tá sé ag críochantacht le:
Sa bhliain 2016 bhí 258,291 duine ina gcónaí ann (tá an chontae seo an 2ú is mó daonra sa stát). Tá achar 2,290 ciliméadar cearnach (2,290/km²), agus mar sin, tá dlús daonra 101/km² sa chontae.
Stair
Bunaíodh Contae Benton ar 30 Meán Fómhair 1836. Ainmníodh an contae i gcuimhne ar Tomas Hart Benton, Seanadóir ó Missouri.
Sirhan B. Sirhan
Is é Sirhan Bishara Sirhan (rugadh 19 Márta 1944) an duine a d'fheallmharaigh an polaiteoir Meiriceánach Robert F. Kennedy ar 6 Meitheamh 1968 i Los Angeles, California. Tá Sirhan faoi ghlas fós i gCalifornia.
Cath Éadair
I Miotaseolaíocht na nGael, scéal de chuid na Rúraíochta is ea Cath Éadair (Sean-Ghaeilge Cath Étair). Is amhlaidh go dtéann an scéal siar go dtí an 11ú haois, agus caomhnaítear é sa Leabhar Laighneach, agus lámhscríbhinn eile den 16ú haois.
Achoimre
Tá clú a chuid sainte ar an bhfile, Aithirne Áilgheasach. Le linn turas timpeall na tíre ar ordú rí na nUladh, Conchúr mac Neasa, d'éalaigh sé an oiread sin ar a óstaigh, go raibh gan mhoill cách ina choinne sna cúigí Connacht agus Mumhan. Ach i gcúige Laighean, nuair a rinne sé iarracht céad bean chéile is caoga na n-uaisle a fhuadach, chuaigh siad ar a thóir agus chuir siad eisean agus céad gaiscíoch na nUladh faoi léigear i nDún Bhinn Éadair (Fine Gall, Baile Átha Cliath).
Sa chath a lean, bhain laoch na nUladh, Conall Cearnach, a cheann dá rí na Laighean Meas Geagra, agus cloíodh na léigearthórí. Tógadh inchinn Mheasa Gheagra, Kalk, ar ais go hUlaidh mar chreach chogaidh. Níos deireanaí, ba chúis bhás Chonchúir mhic Neasa é an inchinn úd (inste sa scéal Aided Chonchobuir).
Borough Market
Is margadh suite sa London Borough of Southwark é Borough Market.
An Creagán, Contae Thír Eoghain
Is baile suite i gContae Thír Eoghain é an Creagán. clé|250px|thumb|An Creagán
Fareham
Is baile suite i Hampshire é Fareham.
Brigid Hogan-O'Higgins
Polaiteoir Éireannach ab ea Brigid Hogan-O'Higgins (10 Márta 1932 – ). Bhí sí ina ball d'Fhine Gael.
Ouagadougou
Is é Ouagadougou (AIF: /ˌwɑgəˈduːguː/, Mossi AIF: [wɑgədəgə]) an phríomhchathair Buircíne Fasó. Lárionad riaracháin, cumarsáide, cultúrtha agus eacnamaíochta na tíre is ea é, agus is é an chathair is mó sa tír é chomh maith. Áiríodh daonra 1,181,702 (de réir daonra 2006). Tugtar Ouaga uirthi mar ghiorrúchán go minic.
Umm Bab
Is lonnaíocht suite i gCatar é Umm Bab agus é suite ar chósta thiar na tíre ar Mhurascaill na Peirse. Bhí 6,094 duine a bhí ina gcónaí ann sa bhliain 2010. Oibrithe iad 96% díobh agus fir suas le 99%, mar suíomh tionsclaíochta atá ann agus is ar éigin atá buandaonra ann.
Ouagadougou
Cumadh an t-ainm Ouagadougou sa chúigiú haois déag nuair a bhí treibheanna Yonyonse agus Ninsi lonnaithe sa cheantar. Bhídís in aighneas le chéile de shíor go dtí an bhliain 1441 nuair a bhuaigh Wobri, laoch de chuid na Yonyonse ar an dream eile. Ba é sin a thug "Wogodogo", a chiallaíonn "an áit ina dtugtar onóir agus urram do dhaoine" ar an gceantar. Tá ainm an lae inniu bunaithe ar litriú na Fraincise atá coitianta in iarchóilíneachtaí na Fraince.
Mesaieed
Is lonnaíocht suite i gCatar é Mesaieed.
Mark Begich
Is polaiteoir Meiriceánach é Mark Peter Begich. B'é Begich an seanadóir sóisearach ó Alaska ó 3 Eanáir 2009 go 3 Eanáir 2015. Ball den Pháirtí Daonlathach atá ann. Chaith sé deich mbliana mar bhall den Assembly in Anchorage. Toghadh mar mhéara Anchorage é sa bhliain 2003. Sa bhliain 2008 toghadh mar sheanadóir é: d'éirigh leis an lámh in uachtar a fháil i gcoinne an Phoblachtaigh, an seanadóir Ted Stevens.
Órshúileach
Is éan é an tÓrshúileach. Is Anatidae iad.
Graham Mag Oireachtaigh
D'imir Graham Geraghty (rugadh ar an 24 Iúil 1973 é, i nDroichead Átha) peil Ghaelach le foireann na Mí ón bhliain 1991 go dtí gur éirigh sé as ag deireadh na bliana 2008. Tá dhá bhonn uile-Éireann buaite aige sna blianta 1996 agus 1999, agus bronnadh gradaim All Star air sna blianta 1994 agus 1999. D'imir sé le foireann na hÉireann in aghaidh na hAstráile i bPeil na Rialacha Idirnáisiúnta sna blianta 1999, 2000 agus 2006.
Sheas sé mar iarrthóir Fhine Gael in olltoghchán na bliana 2006, agus níor éirigh leis suíochán a bhaint amach.
An Araib
Is leithinis in iardheisceart na hÁise í an Araib - nó Leithinis na hAraibe - mórchríoch idir an Áise agus an Afraic.
Farnborough, Hampshire
Is baile suite i Hampshire é Farnborough.
Contae Pecos, Texas
Is contae i Texas é Pecos. Is é Fort Stockton príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 15,507 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Graham Greene
Úrscéalaí Sasanach a rugadh i mBerkhamsted, Hertfordshire ab ea Henry Graham Greene (2 Deireadh Fómhair 1904 – 3 Aibreán 1991).
Oxfordshire
Is contae i Sasana é Oxfordshire atá suite in oirthear na tíre. Is é Oxford príomhbhaile an chontae.
Maaya Sakamoto
Tá sí tar éis brainseáil isteach in amhránaíocht, ag seinm amhrán i mBéarla agus i Seapáinis araon. Scaoil sí a céad singil "Yakusoku wa Iranai" i gcomhar le Yoko Kanno faoi Victor Entertainment an 24 Aibreán, 1996. Shroich a cuid singil "Tune the Rainbow", "Loop", "Ame ga Furu" agus "Triangler" go léir an 10 cairt singil Oricon: "Triangler" go háirithe atá leagtha amach ag uimhir 3 agus d'fhan sé ag cairtiú ar feadh 26 seachtain. D'éirigh thar barr lena halbaim, agus shroich Shōnen Alice agus Yūnagi Loop an 10 cairt albam Oricon; agus bhí a halbam You Can't Catch Me, a scaoileadh amach ar 12 Eanáir, 2011, ar an gcéad scaoileadh a bhain sí riamh amach.
Umm Salal Mohammed
Is lonnaíocht suite i gCatar é Umm Salal Mohammed.
Loch Baghasdail
Is é Loch Baghasdail sráidbhaile ar an Uibhist a Deas, Comhairle nan Eilean Siar.
Liosta ghéinis na n-éan
Baineann liosta ghéinis na n-éan le haicme chordata na n-éan, arb iad a shainairíonna cleití, gob gan aon fhiacla, uibheacha cruabhlaoscach a leagan, agus ráta ard meitibileach. deas|mion|240x240px| An cuilire corrach agus a phlapa sciatháin anuas aige ag eitilt
Accipitriformes
deas|mion| Portráid d’ [[iolar maol, ag taispeáint a ghob láidir crúcaithe agus an céarach ag clúdach bun an ghoib.]] Iolair, bultúir an tSean-Domhain, peannairí, seabhaic, cromáin, srl.
Fear Manach agus Tír Eoghain Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Fear Manach agus Tír Eoghain Theas. Cruthaíodh sa bhliain 1950 é. Is í Michelle Gildernew (SF) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Gosport
Is baile suite i Hampshire é Gosport.
Wilkie Collins
Úrscéalaí Sasanach a rugadh i mMarylebone, Londain ab ea William Wilkie Collins (8 Eanáir 1824 – 23 Meán Fómhair 1889).
Hiéana
Is ainmhí mór é an hiéana. Mamach atá ann.
Al Wakrah
Is lonnaíocht suite i gCatar é Al Wakrah.
Cárn Dearg (Monadh Liath)
Is sliabh in Albain í Cárn Dearg, atá suite i gComhairle na Gàidhealtachd.
An Túr Solais
deas|200px|mion|clé|Radharc ó [[Sráid Uí Chonaill|Shráid Uí Chonaill]]
Fleet, Hampshire
Is baile suite i Hampshire é Fleet.
An Túr Solais
Is túr caol agus ard a sheasann i lár Bhaile Átha Cliath, Poblacht na hÉireann é An Túr Solais (Béarla:Spire of Dublin nó Monument of Light) mar a glaoitear air go hoifigiúil. Tá sé ina sheasamh ar Shráid Uí Chonaill i gcroílár na cathrach, san áit ina raibh Colún Nelson suas go dtí an bhliain 1966. Tá sé i21.2 méadar ar airde agus críochnaíodh é i mí Eanáir, 2003.
Buachaille Èite Mòr
Is sliabh nó droim mór é Buachaille Èite Mòr, atá suite i nGleann Comhann, Comhairle na Gàidhealtachd in Albain. Tá druim fada aige, a shíneann ón oirthuaisceart go dtí an iardheisceart. Tá dhá Bheinn Rothaich air: Stob Derg (1,021m) agus Stob na Bròige (956m). Tá trí mhullach sléibhe eile aige, Stob Coire Altrim (941m), Stob na Doire (1,011m) agus mullach ganainm ar an léarscáil, atá 902m ar airde. Tá cáil ar Stob Dearg i measc dreapadóirí, agus dreapann siad bealaí éagsúla ar an taobh thuaidh den sliabh, mar shampla Crowberry Ridge agus Curved Ridge. Tá an sliabh laisteas den bhóthar an A82 trí Ghleann Comhann agus siar ón mbóthar trí Ghleann Èite. Tá cáil ar a aghaidh agus tá sé le feiceáil i go leor pictiúir den ghleann.
Scamall Oort
Scamall Oort nó Scamall Öpik-Oort: scamall de phíosaí oighir a chreidtear a bheith ag timpeallú na Gréine níos faide amach ná na pláinéid - ó fiche míle go céad míle aonad réalteolaíoch ón nGrian. Iarsma is ea an scamall seo den réaltnéal as ar fáisceadh an Ghrian agus an grianchóras i dtús ama. Ó am go ham, cuireann imtharraingt na bpláinéad nó trasnaíocht éigin eile ceann de na réadanna seo óna sheanfhithis, i gcruth is go dtéann sé ina chóiméad ócáidiúil i dtreo na Gréine. Tá an scamall seo ainmnithe as an réalteolaí Ollannach Jan Hendrik Oort. Bhí Oort ina shaineolaí ar chúrsaí Bhealach na Bó Finne, ach rinne sé staidéar ar na réaltaí scuaibe fosta, agus é ag áitiú go mbeadh cuid acu ag teacht óna leithéid sin de scamall. Tháinig an chéad smaoineamh ó Ernst Öpik, áfach, nó chomh luath leis an mbliain 1932, phostaláidigh seisean go bhféadfadh sé go raibh na cóiméid ag teacht ó scamall a bhí ag timpeallú na Gréine ar imeall an ghrianchórais. I dtús na gcaogaidí, d'athbheoigh Oort smaoineamh Öpik. I dtéarmaí na réalteolaíochta, ní mhaireann na cóiméid i bhfad, agus iad ag teacht i gcóngar na Gréine: bíonn siad á gcur óna bhfithisí, á dtreascairt in éadan na réadanna eile nó á sá isteach sa Ghrian. Murach go bhfuil soláthar seasta de chóiméid nua ann, dar le hOort, ní bheadh oiread is aon cheann fágtha againn chomh deireanach seo i ndiaidh bhreith an Ghrianchórais. Mar sin, caithfidh sé go bhfuil a leithéid de scamall ann.
Creidtear go bhfuil an scamall seo sféarúil, is é sin, go bhfuil sé ar dhéanamh na liathróide, agus é ag timpeallú na Gréine idir caoga míle agus céad míle aonad réalteolaíoch. Is ionann sin agus thart ar sholasbhliain amháin, rud a chiallaíonn go bhfuil an scamall seo suite leath an bhealaigh go dtí an chéad réalta eile. Maidir le Crios Kuiper, is fáinne de chóiméid é a chloíonn, a bheag nó a mhór, le leibhéal an éicliptigh, agus é suite taobh istigh den scamall. Is dócha nach féidir teorainn deifnídeach a aithint eatarthu, áfach.
Is féidir go bhfuil an teoiric fá dtaobh den scamall seo le cúpla craiceann a chur di go fóill, nó siúd is nach gcuireann na saineolaithe aon amhras mór sa scamall mar rud, bheir na breathnuithe réalteolaíocha le fios gur féidir go bhfuil sé suite níos gaire dúinn ná mar a shíl siad go dtí seo. Is í an eochair an réad rúndiamhrach ar cuireadh sonrú ann sa bhliain 2003, mar atá, Sedna. Sórt pláinéad beag nó astaróideach í Sedna, agus í ag timpeallú na Gréine níos faide ná Crios Kuiper, agus níos cóngaraí ná mar ba chóir, más réad de chuid Oort é dáiríre. Le míniú ceart a thabhairt ar an gcineál réad atá i gceist le Sedna, deir na saineolaithe gur féidir go bhfuil struchtúr scamall Oort curtha trí chéile ag réalt éigin a tháinig i ngaire ár ngrianchórais fadó.
John Wilkes Booth
Aisteoir Meiriceánach ab ea John Wilkes Booth (10 Bealtaine, 1838 – 26 Aibreán, 1865). B'eisean an duine a d'fheallmharaigh Abraham Lincoln, a bhí ar an séú hUachtarán déag ar na Stáit Aontaithe, ar 15 Aibreán, 1865.
Ar an 26 Aibreán 1865, lámhachadh John Wilkes Booth.
Fordingbridge
Is baile suite i Hampshire é Fordingbridge.
Denis Jones
Polaiteoir Éireannach ab ea Denis Jones (12 Deireadh Fómhair 1906 – 6 Bealtaine 1987). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.
Ardeaglais Southwark
Is ardeaglais Anglacánach suite sa London Borough of Southwark í Ardeaglais Southwark., nó Eaglais an tSlánaí Naoimh agus Naomh Mary Overie mar atá a lánainm. Is Mary Overie a thosaigh an eaglais seo sa 7ú céad, agus rámhaíodh a athair, John Overie, a bhí ina bhádóir thar Abhainn na Tamaise, daoine ón bhruach thuaidh go dtí an bruach theas go mbídís in ann adhartha ansin. Athógadh í ar dhá uair ina dhiaidh: Naomh Swithun, Easpag Winchester, a athóg í idir 853 agus 862, agus canónaí Augustineach arís sa 12ú céad. Mhair sí mar eaglais pharóiste go dtí deireadh an 18ú chéad.
Milleadh codanna den áras le linn athógtha Dhroichead Londan i 1830; ach, cé gur chuir an ailtire Gotach cáiliúil A. W. N. Pugin cur síos ar a chorp mar "an áit soiscéalaithe is suaraí a náirigh riamh an 19ú céad", mhair an eaglais go dtí an lá atá inniu; í ag éirí ina hardeaglais i 1905. Laistigh di, tá uaigh John Gower, a fuair bás i 1408 agus ar a ndéantar go minic cur síos mar 'céad fhile an Bhéarla', toisc gur scríobh se as Béarla in áit na Fraincise nó na Laidine, sa tráth sin an dá teanga 'mhúinte' i Sasana. Tá freisin uaigh Edmund Shakespeare, deartháir William Shakespeare a fuair bás i 1603, san eaglais, agus is féidir gur fhreastail William Shakespeare féin freisin ar sheirbhísí na heaglaise.
Accipitridae
Ceann de thrí fhine san ord Accipitriformes (na cinn eile ná na Pandionidae agus na Sagittariidae ) le cromóg de  ghoba an-chrúite agus moirfeolaíocht athraitheach bunaithe ar aiste bia acu. Itheann siad raon creach difriúil ó fheithidí go mamaigh mheánmhéide, le roinnt acu ag beathú ar splíonach  agus cúpla ag beathú ar thorthaí. Tá dáileadh iltíreach ag na Accipitridae, le fáil ar mhór-ranna uile an domhain (seachas Antartaice) agus ar roinnt grúpaí oileáin aigéanacha. Tá roinnt speiceas imirceach.
An t-Ìochdar
Is é an t-Ìochdar sráidbhaile ar an Uibhist a Deas, Comhairle nan Eilean Siar.
John Bauer
Ba phéintéir Sualannach é John Bauer a rugadh ar an 4 Meitheamh 1882 agus a fuair bás sa bhliain 1918.
John Dryden
File Sasanach a rugadh in Aldwincle, Northamptonshire ab ea John Dryden (9 Lúnasa 1631 – 1 Bealtaine 1700).
John Tranter
File Astrálach, foilsitheoir agus eagarthóir is ea John Ernest Tranter (rugadh 29 April 1943). Tá os cionn fiche leabhar filíochta foilsithe aige, agus in 1997 bhunaigh sé an tréimhseachán liteartha ar líne Jacket, iris a d’fhoilsigh sé agus a chuir in eagar go dtí 2010, nuair a thug sé d’Ollscoil Pennsylvania í. Tá obair raidió déanta aige: rinne sé féin agus Jan Garrett an clár fadtréimhseach Books and Writing don Australian Broadcasting Corporation (ABC).
Beatha
Rugadh Tranter in New South Wales. D’fhreastail sé ar scoileanna tuaithe agus fuair sé BA in 1970. Tá Dochtúireacht sna hEalaíona Cruthaitheacha anois aige.
Den chuid is mó d’oibrigh sé mar fhoilsitheoir, mar mhúinteoir agus mar léiritheoir aidió. Tá a lán turais léitheoireachta déanta thar lear aige agus bhí cónaí air in Sydney, Melbourne agus Brisbane, agus i Londain, Cambridge, Singapore, Florida agus San Francisco thar lear. Tá sé ina chónaí in Sydney faoi láthair, áit a reáchtálann sé féin agus a bhean chéile Lyn an ghníomhaireacht liteartha Australian Literary Management. Tá beirt chlainne acu.
Litríocht
In 1975 bhí sé ar bheirt a chuir an clár raidió Books & Writing ar bun don Australian Broadcasting Corporation (ABC). In 1987 agus 1988 bhí sé i gceannas ar chlár seachtainiúil ealaíon ar an raidió ag an ABC, agus idir 1990 agus 1993 bhí sé ina eagarthóir filíochta ar an iris The Bulletin.
Tá a lán comhaltachtaí agus deontas faighte aige agus bhí sé ina scoláire cuairte ina lán institiúidí. Is iomaí duais filíochta atá faighte aige, agus tá a lán díolamaí curtha in eagar aige. Chuir sé tús le tionscadal a dtugtar an Australian Poetry Library air anois agus os cionn 42,000 dán ann le filí Astrálacha ó 1800 go dtí anois. Tá suíomh Idirlín aige féin. In 2014 bhunaigh sé an Journal of Poetics Research ag http://poeticsresearch.com, in éineacht le triúr eile: an Dr Kate Lilley, Ollscoil Sydney; an Dr Ann Vickery, Ollscoil Deakin; agus an tOllamh Philip Mead, Ollscoil Western Australia.
Contae Robertson, Texas
Is contae i Texas é Robertson. Is é Franklin príomhbhaile an chontae. Is é Hearne an chathair is mó sa chontae. Bhí 16,622 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Elizabeth Gaskell
Úrscéalaí Sasanach a rugadh i Chelsea, Londain ab ea Elizabeth Cleghorn Gaskell (29 Meán Fómhair 1810 – 2 Samhain 1865).
Togh Mòr
Is é Togh Mór sráidbhaile ar an Uibhist a Deas, Comhairle nan Eilean Siar.
Havant
Is baile suite i Hampshire é Havant.
Cat riabhach
Is pór cat é an cat riabhach.
Geal-Chàrn
Is sliabh in Albain í Geal-Chàrn, 1132m ar airde, atá suite i gComhairle na Gàidhealtachd.
Sport Club Corinthians Paulista
Is club sacair Brasaíleach é Sport Club Corinthians Paulista, ar a dtugtar Corinthians de ghnáth, a bunaíodh sa bhliain 1910.
Liosta trófaí
1990, 1998, 1999, 2005, 2011 1995, 2002, 2009 1914, 1916, 1922, 1923, 1924, 1928, 1929, 1930, 1937, 1938, 1939, 1941, 1951, 1952, 1954, 1977, 1979, 1982, 1983, 1988, 1995, 1997, 1999, 2001, 2003 e 2009
2012 2000, 2012
An Paintéón
Teampall ársa sa Róimh is ea an Paintéón, tiomnaithe do na déithe go léir. Thosaigh Aigripe an tógáil i 27 RC, agus d’atóg Haidrian é i 100-25 AD. Úsáidtear an t-ainm d’ionad adhlactha laochra i dtíortha éagsúla.
Stella Gibbons
Úrscéalaí Sasanach a rugadh i Londain ab ea Stella Dorothea Gibbons (5 Eanáir 1902 – 19 Nollaig 1989).
Football League Championship
Is é an Football League Championship (an Coca-Cola Championship go hoifigiúil) an dara léig sacair is airde i Sasana faoin Premier League. Glacann 24 club páirt sa chomórtas. Téann na foirne a chríochnaigh sa chéad agus dara háit ar aghaidh chuig a Premier League, agus imríonn 3ú - 6ú áit in aghaidh a chéile chun an fhoireann dheireanach ardaithe a fháil. Íslítear na trí fhoireann dheireanaigh chuig an Football League One.
Contae Williamson, Texas
Is contae i Texas é Williamson. Is é Georgetown príomhbhaile an chontae. Is é Round Rock an chathair is mó sa chontae. Bhí 545,412 16,622 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2016.
Ollscoil Learphoill
Is ollscoil chuimsitheach i Learpholl, An Ríocht Aontaithe í Ollscoil Learphoill. Bunaíodh sa bhliain 1881 í, ceann de na sé ollscoil "dheargbhríceach".
mion|clé|Gairdíní Chearnóg Abercromby ag Ollscoil Learphoill
Airne Fíngein
I Miotaseolaíocht na nGael, scéal de chuid Scéalaíocht na Ríthe is ea Airneán Fhíngin (Sean-Ghaeilge Airne Fíngein). Scríofa is amhlaidh sa 9ú haois, caomhnaítear inniu é i gceithre lámhscríbhinn den 14ú agus 15ú haoiseanna.
Achoimre
Gach Samhain, thaispeánadh Rothniam na sidhe í féin d'Fhingen agus thugadh sé tairngreachtaí dó faoi na himeachtaí is tábhachtaí den bhliain le teacht. Tráth amháin, dúirt sí leis go mbéarfaí mac don rí, Feidlimid, an oíche úd, go n-aontódh sé sa todhchaí na Cúige Éireann go léir faoina riail, agus go mbunódh sé ríshliocht a mhairfeadh 53 glúin. Bheadh comharthaí miotasacha le feiceáil, amhail is tomhaidhmeanna agus ath-theacht crainn bháite na Díle.
Thomas Dunne
Polaiteoir Éireannach ab ea Kevin Dunne (10 Márta 1926 – 3 Lúnasa 1990). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.
Airne Fíngein
Achoimre
Conn Céadchathach ab ea an rí faoinar tugadh an tuar, agus bhí ina Fingen le 50 bliain ina ghiolla dílis dó síos bhfuair sé bás sa deireadh ag troid ar a shon.
CLG An Bhánóg
Is club Cumann Lúthchleas Gael i gContae Luimnigh é CLG An Bhánóg.
Suíomh
Tá an club bunaithe i bparóiste tuaithe Na Bánóige ar bhruach Abhann na Máighe in nDeisceart Chontae Luimnigh idir Cromadh agus Brú Rí, 26km ó dheas ó Chathair Luimnigh. Tagann formhór dá imreoirí ó na cheantracha tuaithe pharóiste Na Bánóige ar nós Ros an Teampaill, An Bhánóg agus Aithnid agus ó shráidbhaile An tÁth Leacach agus ó na ceantracha tuaithe máguaird ar nós An Dromainn, Drom an Chomair agus Ráth Chanann i bparóiste An Dromainn/ An tÁth Leacach.
Cluichí
Imrítear ach an pheil amháin sa chlub agus tá sé nasctha leis An Dromainn/An tÁth Leacach i gcomhair na hiomána.
Stair
Bhí an iomáint beo fós i bparóiste Na Bánóige nuair a bhunaíodh CLG sa bhliain 1884 agus tá tagairtí ann faoi fhoireann ón áit a d’imir i gcomórtaisí faoin ainm Baile an Choillín idir blianta na 1890í agus na 1900í agus d’imir foireann eile faoin ainm Garrán na Sílíní sna blianta roimh an gCéad Cogadh Domhanda. Ach níor chláraíodh aon chlub go hoifigiúil faoi na hainmneacha sin agus níl aon trácht orthu ó bhliana na 1910í i leith.
Sular bhunaíodh An Bhánóg féin sa bhliain 1950, d’imir iománaithe agus peileadóirí an pharóiste leis na clubanna in aice leo ar nós Cromadh, an dara club iomána ba láidre sa chontae le linn blianta na 1930í agus na 1940í, Baile an Gharrdha, a bhuaigh Craobh Iomána Sinsear Chontae Luimnigh na bliana 1911, Greanach agus Brú Rí.
Sé bhliain ina dhiaidh sin, tháinig an chéad chorn chuig an gclub nua nuair a bhuadar ar Cúil Cheapach/Ardach tar éis achomhairc i gcluiche ceannais Craobh Iomána Sóisear an Iarthair. I ndiaidh dóibh aistriú chuig Bórd an Deiscirt sa bhliain dár gcionn, bhuadar Craobh Iomána Sóisear na roinne sin sa bhliain 1962 agus arís sa bhliain 1972.
Ba é sin buaichphoínte iomána Na Bánóige. Toisc gur pharóiste beag gan baile nó sráidbhile é An Bhánóg, laghdaigh an daonra le linn blianta na 1970í agus na 1980í. Ba dheacair don chlub a dhóthain imreoirí a chur ar an bpáirc agus bhí orthu teacht le chéile leis An Dromainn/An tÁth Leacach agus éirí as an iomáint ar fad sa bhliain 1993. Cé ná raibh traidisiún láidir ag an spórt sa chlub, ní raibh ach an pheil amháin fágtha acu. Buadh orthu i roinnt cluiche ceannais Craobh Sóisear B an Deiscirt sular tháinig an chéad teideal peile chucu sa bhliain 2007. Agus tháinig an chéad chorn an chontae chuig an bparóiste sa bhliain dár gcionn nuair a bhuadar ar Chill Chuarnáin i gcluiche ceannais Craobh Peile Sóisear B Chontae Luimnigh.
Páirc Imeartha
Tá páirc imeartha Na Bánóige suite i Ros an Teampaill, 2km soir ó Chrosbhóthar na Bánóige. Imríonn siad ar pháirc An Dromainn/An tÁth Leacach, atá suite i sráidbhaile An tÁth Leacach, ar ócáid.
Imreoirí Cáiliúla
I measc imreoirí cáiliúla Na Bánóige, tá Proinsias Ó Coisdealbha (Frankie Costello) agus Aindrias Ó Donnuartaigh (Andy Dunworth) a bhí ar fhoireann iomána sinsir Luimnigh le linn blianta na 1960í.
John Roberts
Is fuirseoir agus aisteoir Meiriceánach é Jonathan "John" Roberts, a rugadh sa bhliain 1979.
Anthony Trollope
Úrscéalaí Sasanach a rugadh i Londain ab ea Anthony Trollope (24 Aibreán 1815 – 6 Nollaig 1882).
Contae Boone, Arkansas
Is contae in Arkansas é Contae Boone. Is é Harrison príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó daonra.
Tá sé suite in iarthuaisceart an stáit, agus tá sé ag críochantacht le:
Sa bhliain 2016 bhí 37,304 duine ina gcónaí ann. Tá achar 1,559 ciliméadar cearnach (1,559/km²), agus mar sin, tá dlús daonra 24/km² sa chontae.
Stair
Bunaíodh Contae Boone ar 9 Aibreán 1869. Ainmníodh an contae i gcuimhne ar Daniel Boone, taiscéalaí.
Sgurra Bhreac
Sliabh in Albain Nua is ea Sgurra Bhreac (222m).
Barbara Acklin
Amhránaí agus scríbhneoir amhrán Meiriceánach ba ea Barbara Jean Acklin (28 Feabhra, 1943 – 27 Samhain, 1998). Rugadh í i gcathair Oakland i gCalifornia, agus bhí sí i mbarr a réime agus í sna seascaidí is sna seachtóidí. Scríobh sí féin agus Eugene Record (ón mbanna ceoil The Chi Lites) amhráin le chéile, agus scaoileadh a halbam is cáiliúla Love Makes a Woman sa bhliain 1968. Fuair sí bás tar éis scaithimh ghearr le niúmóine.
Portman Road
Imríonn Ipswich Town F.C. ag Portman Road. Tógann an staid 30,311 duine nuair a bhíonn sé lán.
Leum Uilleim
Is sliabh in Albain í Leum Uilleim, atá suite i gComhairle na Gàidhealtachd.
Craobh Shinsear Peile na hÉireann 2016
Bhí Craobh Shinsear Peile na hÉireann 2016 ar an 129ú eagrán den Chraobh Uile-Éireann ó bunaíodh an comórtas in 1887. Bhí 31 chontae na hÉireann páirteach ann (gach contae seachas Cill Chainnigh), chomh maith le Londain agus Nua-Eabhrac.
Bhí an bua ag Baile Átha Cliath ar Mhaigh Eo sa chluiche ceannais, tar éis ath-imeartha.
Foirne, staideanna agus suíomhanna
Bhí 33 fhoireann páirteach sa chraobhchomórtas.
Soiscéal
upright|thumb|Soiscéal Mharcais Is éard is soiscéal ann ná (Gréigis ársa: εὐ 'so' nó 'dea' agus αγγέλιον 'teachtaireacht') cuntas i scríbhinn a dhéanann cur síos ar shaol 'Íosa Nazórach Rí na nGiúdach'. Scríobhadh iad i nGréigis i dtús agus aistríodh iad go Laidin níos déanaí. Sa chiall níos ginearálta, is féidir leis an téarma "soiscéal" tagairt don teachtaireacht nó an 'Dea-Scéal' sa Tiomna Nua. Tá scoláirí ar aon intinn gurbh é an chéad soiscéal a scríobhadh ná soiscéal Mharcais, thart ar 70 CR, agus gur lean soiscéil Mhatha agus Lúcáis é sin i lár na ndeich mbliana a lean é sin, agus Eoin deich mbliana níos déanaí arís.
Ice Age: Collision Course
Scannán de chuid Blue Sky Studios is ea Ice Age: Collision Course a seoladh (sna pictiúrlanna) sa bhliain 2016. Leanann sé ar aghaidh le scéal Ice Age, Ice Age: The Meltdown, Ice Age: Dawn of the Dinosaurs agus Ice Age: Continental Drift.
Àird nam Murchan
deas|200px|thumb|Áird nam Murchan Is leithinis é Àird nam Murchan, i gComhairle na Gàidhealtachd. Tá sé thart ar 50 km ar fhad. Tá thart ar 2000 duine ina gcónaí ann. Deir daoine go minic gurb é Àird nam Murchan an pointe is faide siar ar mhórthír na Breataine Móire. Ach de réir an taighde nua atá déanta ag an tSuirbhéireacht Ordanáis in Albain, is é an Corrachadh Mòr an áit is faide siar. Tá Teach Solais Àird nam Murchan suite ag Rubha Àird nam Murchan.
Ón bhliain 1930 go 1975 thugadh 'Àird nam Murchan' freisin do cheantar ar an taobh tíre in Earra-Ghàidheal, a chlúdaigh limistéar i bhfad níos leithne, lena n-áirítear ceantair A' Mhorbhairne, Suaineart agus Àird Ghobhar.
Tíreolaíocht
Ó cheart, ní chlúdaíonn Àird nam Murchan ach an leithinis níos faide i gcéin ná sráidbhailte an t-Sàilein (sa deisceart) agus Àth Tharracail (sa tuaisceart), ach sa lá atá inniu ann úsáidtear an téarma níos ginearálta freisin chun ceantair chomharsanacha A' Mhorbhairne, Suaineart  agus  Àird Ghobhar, agus fiú Mùideart a áireamh (a bhí mar chuid d'iar-chontae Siorrachd Inbhir Nis, ní Earra-Ghàidheal . Déantar cur síos go coitianta ar Rubha Àird nam Murchan, a bhfuil Teach Solais Àird nam Murchan 36 méadar ar airde ann, mar an pointe is faide siar ar mhórthír na Breataine Móire, cé go bhfuil an Corrachadh Mòr, ciliméadar ó dheas, cúpla méadar níos faide siar.
Geolaíocht
Is éard atá sa choirnéal thiar thuaidh d'Àird nam Murchan ná lopailit (a léirmhíníodh roimhe seo mar dhingeán fáinneach) atá nochta ar an dromchla. Is féidir fianaise maidir le struchtúr den sórt sin a aithint ó na lomáin sna carraigí timpeall an limistéir spéise a thaispeánann criostail phlagaclásacha ailínithe i dtreo lár an choimpléisc, ailíniú de bharr sreabhadh magmatach laistigh de lopailit. Faightear achair measartha beag laibhe a caitheadh amach ar an dromchla i gcodanna áirithe den leithinis, gar d’imill istigh den limistéar spéise. Is féidir fáinní fo-chomhlárnacha an struchtúir gheolaíochta a fheiceáil go héasca i ngrianghraif satailíte agus ar léarscáileanna topagrafacha, cé nach bhfuil siad chomh soiléir ar an talamh. Tá ar a laghad seacht gcinn de choimpléisc eile den chineál céanna den eipeasóid theicteonach chéanna le fáil feadh chósta thiar na Breataine, agus is suíomhanna coitianta iad seo do go leor cúrsaí oiliúna geolaíochta ollscoile.
Brus Crawford
Is polaiteoir Albanach é Brus Crawford (Béarla: Bruce Crawford), BPA (Ball de Pharlaimint na hAlban). Rugadh ar 16 Feabhra 1955 i nGlaschú é. Tá sé anois ina BhPA do Sruighlea; tá sé freisin ina bhall den chomh-aireacht mar Rúnaí do Ghnó na Parlaiminte agus Straitéis an Rialtais. Idir 1999 agus 2007 bhí sé ina bhall d'Albain Láir agus Fìobh. Tá sé ina bhall de Pháirtí Náisiúnta na hAlban.
Coill Chruaiche
Is baile fearainn i gContae Thír Eoghain í Coill Chruaiche.
Robert Graves
Úrscéalaí Sasanach a rugadh i Wimbledon, Surrey ab ea Robert von Ranke Graves (24 Iúil 1895 – 7 Nollaig 1985).
Paddy Belton
Polaiteoir Éireannach ab ea Paddy Belton (25 Meitheamh 1926 – 22 Bealtaine 1987). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.
Marcus Evans
Fear gnó is ea Marcus Evans (rugadh 18 Lúnasa 1963). Is é úinéir agus cathaoirleach Ipswich Town F.C. é.
John Whyte
B'iriseoir, aistritheoir agus leabharlannaí é John Whyte (? - 1913). Ba mhinic a d'úsáid sé an leasainm Iain Bán Óg nó I.B.Ó. ina chuid scríbhinní.
Rugadh agus tógadh in Èisdeal in éineacht lena dheartháir Henry Whyte.
Bhí sé ina eagarthóir ar an iris An Gàidheal.
Easpa dídine
deas|250px|thumb|Easpa dídine Is an stát a bheith gan bhaile ar bith í easpa dídine.
Meall a' Bhùiridh
Is sliabh in Albain í Meall a' Bhùiridh, atá suite i gComhairle na Gàidhealtachd.
Uisge Bán
deas|250px|thumb|Uisge Bán Is eas suite in Albain Nua é Uisge Bán.
Sléacht Dhearclaí
mion|clé Tharla Sléacht Dhearclaí ar an 20 Samhain 1983, san Eaglais Chincíseach i nDearclaigh (is baile suite i gCo Ard Mhacha é Dearclaigh ). Rinne an "Catholic Reaction Force" ionsaí ar an séipéal. Tráthnóna Domhnaigh a bhí ann agus bhí seasca istigh ag guí sa "Mountain Lodge Pentecostal Churcħ". Ag an am, bhí an pobal ag canadh "Are You Washed in the Blood of the Lamb". Thosaigh na fir ghunna  ag lámhach agus maraíodh triúr agus gortaíodh seachtar. clé|mion|Aughnagurgan, áit a tharla an t-ionsaí An tINLA a bhí i mbun an "Catholic Reaction Force" is cosúil. Níor gabhadh éinne.
Cúlra
Ar an 9 Samhain 1983, maraíodh Adrian Carroll (24), as teaghlach Poblachtánach mór le rá. Dúirt an "Protestant Action Force" gurbh iad a bhí freagrach.
Iarmhairtí
Spreag na hionsaithe fuath seicteach.
An Gàidheal Ùr
Ba nuachtán Gàidhlig é An Gàidheal Ùr. Foilsíodh gach mí ó c1998 go 2008 é. Dúnadh ag deireadh 2008 é.
Gisborne
Cathair sa Nua-Shéalainn is ea Gisborne.
Mullach nan Coirean
Is sliabh in Albain í Mullach nan Coirean, atá suite i gComhairle na Gàidhealtachd.
Michael Dwyer
Náisiúnaí Éireannach ab ea Mícheál Ó Duibhir nó Michael Dwyer (1772 - 23 Lúnasa 1825). Ball de na hÉireannaigh Aontaithe ab ea é, agus bhí sé páirteach in Éirí Amach 1798.
Réabhlóidí
Nuair a theip ar an Éirí Amach chúlaigh sé le buíon fear go Gleann Imeáil, agus throid siad ar feadh cúig bliana eile i Sléibhte Chill Mhantáin go dtí mí na Nollag 1803, nuair a theip ar éirí amach Robert Emmet i mBaile Átha Cliath.
Bhí ag éirí chomh maith sin le feachtas Uí Dhuibhir go raibh ar na húdaráis bóthar míleata a thógáil ón chathair isteach sna sléibhte, agus cúig bheairic air, sula raibh siad ábalta é a ghabháil. Tar éis mórán eachtraí d'aontaigh Ó Duibhir go ngéillfeadh sé a fhad is go dtabharfaí saorchead dó féin agus dá chuid fear go Meiriceá. Ach cuireadh i bPríosún Chill Maighneann é agus as sin chun na hAstráile é, lena bhean agus a gceathrar clainne.
San Astráil
Bhí feirm aige ansin, ach bhí deacrachtaí aige leis na húdaráis arís. Cuireadh go hOileán Norfolk é ar feadh tamaill ach tugadh pardún dó agus d'fhill sé ar an fheirmeoir eacht.
Bhí sé i gceannas ar na póilíní i gceantar in aice le Sydney, ach briseadh as a phost é mar gheall ar a chuid ólacháin. Bhí teach tábhairne aige ar feadh tamaill chomh maith, ach níor éirigh go maith leis. Bhí talamh á cheannach agus á dhíol aige ansin agus rinne sé go leor airgid chun teach phobail (séipéal) a thógáil. clé|mion|333x333px|Bealach Conglais agus cuimhneachán Dwyer i lár D'éag sé ar an 23 Lúnasa 1825. I 1898 nochtadh leacht mór ar a uaigh os comhair 200 míle duine.
Coill Uí Neacht
deas|250px|thumb|Coill Uí Neacht Is baile fearainn i gContae Thír Eoghain í Coill Uí Neacht.
An Aramais
Teanga Sheimíteach is ea an Aramais a dtéann a stair trí mhíle bliain siar. I rith na staire seo, bhí úsáid á baint as an Aramais mar theanga oifigiúil in impireachtaí agus mar theanga naofa i reiligiúin éagsúla. Cé go bhfuil an chuid is mó den tSean-Tiomna scríofa as Eabhrais, breacadh cuid mhór de leabhartha Dainéil agus Eazrá síos sa teanga seo. Creidtear gurbh í an Aramais a bhí á labhairt ag Íosa Críost féin ó dhúchas, nó san am sin, bhí sí tagtha in áit na hEabhraise mar phríomhtheanga labhartha sa Phalaistín. Úsáidtear Aramais sa Talmúd freisin.
Canúintí
Dornán de chanúintí, nó fiú de theangacha gaolmhara, is ea an Aramais dháiríre. Is é is cúis leis an éagsúlacht seo ná an dealú agus an deighilt a tháinig idir na pobail Aramaise i rith na gcianta. D'fhorbair Aramais na nGiúdach agus Aramais na gCríostaithe go difriúil, ní nach ionadh. Cuid de na canúintí, tá siad intuigthe ag cainteoirí a chéile, ach tá leaganacha den Aramais ann freisin atá chomh dothuigthe ag lucht labhartha na gcanúintí eile is gur fearr dearcadh orthu mar theangacha scartha. Tá ainmneacha ar leith ar na canúintí. Mar shampla, tugtar Siricis (Béarla: Syriac) ar Aramais Oirthearach na bpobal Críostaí. Go bunúsach, is féidir canúintí Iartharacha agus Oirthearacha a aithint, agus an teoirlíne ag dul ar an taobh thiar den Mheaspatáim. Tá sé áisiúil freisin na canúintí Nua-Aramaise - is é sin, na canúintí a labhraítear inniu - a scaradh ó na teangacha scríofa Clasaiceacha a shaothraítear mar chaighdeán liteartha i gcónaí, agus ó na leaganacha a chuaigh as úsáid go hiomlán, ionas nach gcuireann ach saineolaithe spéis iontu inniu.
Córas Scríbhneoireachta na hAramaise
An chéad aibítir a cuireadh i bhfeidhm ar an Aramais, b'í an aibítir Fhéiniceach í. I rith na mblianta, d'fhorbair lucht labhartha na teanga a leagan féin den aibítir seo, a raibh cuma chearnógach air. Ghlac na hIosraelaigh sheanársa leis an gcóras seo agus iad ag tosú is ag scríobh a dteanga féin, mar atá, an Eabhrais. Sin é an tuige gur leis an Eabhrais is mó a shamhlaítear an stíl áirithe seo, agus go dtugtar "aibítir Eabhraise" uirthi, cé gur aibítir Aramaise a bhí ann ar dtús. Sna sleachtanna den Bhíobla atá scríofa as Aramais, úsáidtear an aibítir seo, cosúil leis an gcuid eile den tSean-Tiomna.
B'iad na pobail Chríostaí a d'fhorbair an príomhchóras scríbhneoireachta eile don Aramais, is é sin, an aibítir Shiriceach. Stíl cineál iodálda atá ann. Breathnaíonn sí mar a bheadh sí idir eatarthu idir an aibítir Eabhraise agus an aibítir Arabach.
Lenár linn féin, baineadh úsáid as an aibítir Laidineach leis an gcanúint Suroyo, ar ceann de na canúintí Nua-Aramaise í, a bhreacadh síos.
Stair
thumb|320px|Leabhar Aramaise san [[aibítir Shiriceach ón aonú haois déag]] Roinntear stair na hAramaise ina trí phríomhchuid:
An Mheán-Aramais
Glactar leis an tríú haois d'aois ár dTiarna mar theorainn idir ré na Sean-Aramaise agus tréimhse na Meán-Aramaise. Chuaigh iarsmaí na hAramaise Impiriúla in éag, agus tháinig teangacha nua liteartha ina n-ionad. Níl mórán eolais againn ar a lán canúintí Sean-Aramaise, ach fágadh an-doiciméadú againn sa Mheán-Aramais, agus ciall mhaith ag na saineolaithe do na leaganacha éagsúla d'Aramais na tréimhse seo, idir ghramadach agus stór focal.