cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gertrude Elion
Bithcheimicí a rugadh i gCathair Nua-Eabhrac ab ea Gertrude Belle Elion (23 Eanáir 1918 – 21 Feabhra 1999). Chomhoibrigh sí le George Hitchins do chomhlacht Burroughs Wellcome i bhforbairt drugaí iomadúla chun an fhreagairt imdhíonach a rialú in ionchlannú, agus sintéis DNA a mhoilliú le hailse a smachtú is galair eile—leoicéime, maláire, gúta, clocha duáin, is heirpéas ina measc — a chloí. Roinn an bheirt Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis le James Black i 1988 as an saothar sin. D'aistrigh sí go Research Triangle Park, in North Carolina, agus ba ansin a fuair sí bás sa bhliaiin 1999.
Gangani
Dream Gaelach suite i n-iardheisceart na hÉireann ársa ba ea na Gangani (Γαγγανοι), luaite le Tolamaes ina shaothar, Geografaíocht, den dara haois AD. Lonnaithe a bhí siad is dócha gar d'inbhear na Sionainne, idir na hAuteini ó thuaidh agus na hUellabori ó dheas. Is amhlaidh go raibh treibh den ainm céanna suite i n-iarthuaisceart na Breataine Bige, óir go dtugann Tolamaes "leithinis na nGangani" (Γαγγανὤν ἄκρον) ar Leithinis Llŷn.
Mors (miotaseolaíocht)
Is é Mors (Laidin ar bás) dia an bháis i miotaseolaíocht Rómhánach.
Eblani
Dream i nÉirinn ársa ba ea na hEblani ( Ἐβλάνοι) nó Eblanii ( Ἐβλάνιοι) (leaganacha lámhscríbhinn: Ebdani ( Ἐβδανοί), Blani (Βλάνοι), Blanii (Βλάνιοι)), taifeadta ach amháin ag Tolamaes ina shaothar Geografaíocht den dara haois AD. Lonnaithe a bhí siad i gceantar ar chósta thoir na tíre, taobh ó thuaidh de Bhaile Átha Cliath. Déan Tolamaes tagairt ar cathair darb ainm Eblana ( Ἔβλανα), suite dar leis idir inbhir Buvinda (Βουουίνδα) agus Oboca (᾿Οβόκα), rud a chuireas le fios suíomh cód farraige idir an Bóinn agus is dócha an Life faoi seach.
Mhol O'Rahilly go héiginnte go mb'fhéidir é go raibh ainm na treibhe, athchruthaithe go tuairimeach aige mar *Ebodanī, caomhnaithe sa logainm Edmann, ceantar is dócha ar chósta thoir Chontae Lú, agus luaite scaití i luath-théacsanna. Spreagadh a chuid taighde ag an bhfoirm Ebdanoi [ Ἐβδανοί] faighte in aon lámhscríbhinn ansin de shaothar Tholamaes. Is léir é áfach gur toradh bhotún athscríbhinne é an leagan seo, mar atá, Eblanoi ( Ἐβλάνοι) as mórscript script, agus Λ míléite mar Δ, agus ní a mhalairt mar a mhol O'Rahilly. Léitear lonnaíocht na nEblani mar 'Eblana' i ngach lámhscríbhinn atá ar marthain, rud a chuireas go soiléir in iúl gur ceart é Eblanoi [Ἐβλάνοι] i mbunleagan Tholamaes, agus gur Ebdanoi [Ἐβδανοί] é an botún. Ní féidir an míléamh seo a lua chun an hipitéis a thacú.
Molann le gairid staraí áitiúil Brendan Mathews nasc leis na hEblani agus an tuama ag inbhear na hAilbhine, ar dtús le hocht n-uaigh ar a laghad. Suntasach a bheadh an ghné thírdhreacha seo le linn ré Tholamaes. Ní móide é gur tharla iompú teanga ó Eblana go hAlbhain trí mheititéis, ach ní féidir é a chur as an áireamh.
Henry Havelock Ellis
Lia a rugadh i gCroydon Shasana ab ea Henry Havelock Ellis (2 Feabhra 1859 – 8 Iúil 1939). Scríobh sé an chéad chur síos oibiachtúil neamhspleách ar shíceolaíocht an ghnéis i 7 n-imleabhar, Studies in the Psychology of Sex (Staidéir i Síceolaíocht an Ghnéis, 1897-1928), ar tógadh an-chonspóid mar gheall air ag an am.
Dīs Pater
Is é Dīs Pater dia an domhain thíos i miotaseolaíocht Rómhánach.
Henrikh Mkhitaryan
Is imreoir sacair Airméanach é Henrikh Hamleti Mkhitaryan (Airméinis: Հենրիխ Համլետի Մխիթարյան, IPA: hɛnˈɾiχ məχitʰɑˈɾjɑn) a rugadh ar 21 Márta 1989 i Yerevan na hAirméine. Imríonn sé le Borussia Dortmund mar imreoir ionsaithe lár na páirce agus mar chaptaen ar fhoireann náisiúnta na hAirméine.
Aodh mac Dlúthaigh
Rí Fir Cúl, fo-ríocht Bhreá, de shliocht Síol Dlúthaigh de Shíol Aodha Sláine, ba ea Aodh mac Dlúthaigh (Sean-Ghaeilge Áed mac Dlúthaig) (bás 701). Ailill Cruitire mac Áedo Sláine (bás 634), iar-rí Bhreá, ba ea a sheanathair.
Beatha
Le linn a shaoil, bhí achrann ar leith idir Síol Dlúthaigh agus muintir Uí Chonaing as Cnóbha agus iad in iomaíocht le Síol Aodha Sláine, Uí Chearnaigh as Loch Gabhair san áireamh.
Bhí Aodh rannpháirt in dhá dhúnmharú. Sa bhliain 689, mharaigh sé Diarmaid Dian mac Airmeataigh Chaoich, rí Uisnigh de Chlann Cholmáin. Sean-achrann a bhí ann. Bhí seanathair Aodha, Ailill Cruitire (bás 634), maraithe ag seanathair Dhiarmada, Conall Guthbhinn (bás 635).
Agus sa bhliain 695, bhí Aodh agus Conghalach mac Conaing Choirre (bás 696) Uí Chonaing ciontach i mbás an Ardrí, Fíonsneachta Fleách, agus a mhic Breasal, ag Grellaigh Dollaith. De réir Annála Tiarnaigh, tharla seo i rith chatha, ach insítear i nAnnála Easpacha na hÉireann gur maraíodh Fíonsneachta ina phobal.
Feictear Aodh mar ráthóir Cháin Adhamhnáin le Naomh Adhamhnán, socraithe ag Sionad Bhiorra sa bhliain 697.
Phillip James de Loutherbourg
Péintéir is dearthóir stáitse Briotanach a rugadh i Strasbourg na Fraince ab ea Phillip James de Loutherbourg (31 Deireadh Fómhair 1740 - 11 Márta 1812). Cáil air as a stáitsí nuálaíocha mionsamhlaithe meicnithe. Ina chomhairleoir ealaíonta in Amharclann Drury Lane i Londain (1771-1781), mar ar thug sé isteach forbairtí ceannródaíocha i ndearadh radhairc agus soilsiú stáitse a d'athraigh na gnéithe seo den amharclannaíocht go mór. I 1781 shaothraigh sé an t-eideafusacón, stáitse mionsamhlaithe le claochluithe lánléargais trí úsáid tréshoilseán is plátaí daite.
Siansa
Saothar ceolfhoirne, a thosaigh san 18ú céad bíodh is go raibh an téarma in úsáid roimhe sin le ciall eile. Sna siansaí clasaiceacha de chuid Haydn, Mozart, Beethoven is Schubert, bhí 4 ghluaiseacht, gluaiseacht mhear i bhfoirm sonáide, gluaiseacht mhall, minit nó scherzo, agus an críochcheol, go minic i bhfoirm sonáide cosúil leis na gcéad ghluaiseacht. Sa 19ú céad athraíodh an struchtúr seo cuid mhaith. Mar shampla, tá 5 ghluaiseacht i siansa fantaiseach de chuid Berlioz, mar a rinne Beethoven ina 9ú Siansa inar bhain sé feidhm as cór is amhránaithe aonair. Rinne cumadóirí eile a leithéid, Mahler go háirithe. Sa 20ú céad rinne cumadóirí athruithe móra eile sa struchtúr, agus chum Sibelius siansa aonghluaiseachta (a 7ú Siansa, 1924) ag an am céanna a bhí Stravinsky ag tabhairt an tsiansa chlasaicigh ar ais.
Erdini
Dream Gaelach suite i n-iarthuaisceart na hÉireann ársa ba ea na hErdini (Έρδινοι) nó Erpeditani (Έρπεδιτανοι), luaite le Tolamaes ina shaothar, Geografaíocht, den dara haois AD. De réir Tholamaes, lonnaithe thart timpeall Bhá Dhún na nGall a bhí siad.
Margaret Dobbs
Scoláire agus drámadóir Éireannach ba ea  Margaret Emmeline Dobbs  (19ú Samhain 1871 – 2a Eanáir 1962), aitheanta go formhór as ucht a cuid iarrachtaí chun an Ghaeilge a chaomhnú.
Beatha
Rugadh Dobbs ag 41 Sráid Líosainn Íochtarach i mBaile Átha Cliath ar an 19ú Samhain 1871, an ceathrú páiste le Conway Edward Dobbs, dlíodóir, agus Sarah Mulholland. Bhí a hathair ina Giúistís Síochána i gContae Aontroma, Ard-Sirriam i gCarraig Fhearghais sa bhliain 1875 agus Ard-Sirriam i gContae Lú sa bhliain 1882. Iníon le St. Clair Kelvin Mulholland Eglantine as Contae an Dúin ba ea a máthair, Sara.
D'fhan an chlann ina cónaí i mBaile Átha Cliath tar éis bhreith Margaret. Tar éis bhás a athar sa bhliain 1898, ámh, bhog a máthair an chlann ar ais go Gleann Aireamh.
Ní raibh ach pas beag ban Protastúnach ann a raibh spéis acu i nAthbheochan na Gaeilge, Dobbs ionas measc. Chuaigh Dobbs go dtí an Ghaeltacht i gContae Dhún na nGall chun Gaeilge a fhoghlaim, Hugh Flaitile ina chéad mhúinteoir. brought the idea of promoting the language go Gleannta Aontroma and her circle of friends.
Bhí Dobbs ina ball bunaitheora den bhFeis Mhór na nGleann i nAontroim sa bhliain 1904, agus níos deireanaí ina rúnaí liteartha. Sa bhliain 1946, bhronn coiste na Feise onóir uirthi, le feiceál fós ina baile, Teachh Portnagolan. Ina óráid ghlactha, dúirt sí:
Scríobh Dobbs seacht ndráma, foilsithe ag Dundalgan Press sa bhliain 1920, cé nár cuireadh ach trí cinn ar an stáitse. Bhuaigh The Doctor and Mrs McAuley corn Warden ag Feis Bhéal Feirste sa bhliain 1913, ach níor éirigh lena drámaí ach d'éirigh sí as á scríobh. Lean sí léi ag obair ar léann staire agus seandálaíochta, agus foilsíodh a chuid alt i n-iriseán amhail is Ulster Journal of Archaeology, i n-iriseán na Gearmáine (Zeitschrift für celtische Philologie), Revue Cletique na Fraince agus Ériu na hÉireann.
Cara dílis léi ba ea Roger Casement agus chuir sí dá chostais chosanta nuair a cuireadh tréas ina leith. Cé nach her political views were not clearly known, bhí Dobbs ina ball de agus ar choiste gnó.
Fuair sí bás abhaile in, Portnagolan House, Bun Abhann Dalla, ar an 2a Eanáir 1962.
Mac Dhathó
Is carachtar den Rúraíocht é Mac Dhathó (as Sean-Ghaeilge: Macc Da Thó). Is brúghaí é, agus dúradh gur Rí na Laighin é. Bhí cú mór breá aige darb ainm Ailbhe.
Manapii
Dream Gaelach i nÉirinn ársa ba ea na Manapii, luaite le Tolamaes ina shaothar, Geografaíocht, den dara haois AD. Tá Contae Fhear Manach ainmnithe astu.
Deirtear go minic gurb ionann a n-ainm agus is na Menapii. Meastar gur P-Cheiltis iad an dá ainm, fréamhaithe b'fhéidir ón bPrótai-Cheiltis *mano- (de rogha air sin *meno- nó *mono-) le brí nó "smaoineamh" nó "siúl". Tá seans ann go bhfuil fréamh eile ann, *mono-, ón bPrót-Ind-Eorpais *men- le brí "ardú", óna dtagann na focail Bhriotainic le haghaidh "sliabh".
ATP Tour 1994
Is liosta é seo de na heachtraí a tharla sa bhliain 1994 i leadóg ar an ATP Tour. Bhuaigh Pete Sampras na craobhacha is mó le 10, an airgead is mó le $4,855,012 agus na pointí is mó le 5097. Ba é Pete Sampras imreoir na bliana agus Albert Costa imreoir nua na bliana.
Jean Sibelius
Cumadóir ceoil a rugadh i Hämeenlinna (Sualainnis: Tavastehus) na Fionlainne ab ea Jean (Johan Julius Christian) Sibelius (1865–1957). Náisiúnach díograiseach, a chum sraith mhór dánta siansacha a bhí bunaithe ar mhioneachtraí as eipic na Fionlainne, an Kalevala. I measc a shárshaothar tá 7 siansa (mhill sé féin an 8ú ceann), dánta siansacha, Finlandia (1899) go háirithe, agus coinséartó don veidhlín.
Leacht Uí Chonchúir
Tá Leacht Uí Chonchúir nó An Leacht suite cois farraige i gContae an Chláir, in aice le hInis Díomáin agus le Lios Ceannúir. Bhí cónaí ar 642 duine i sráidbhaile Leacht sa bhliain 2011. Is í an turasóireacht an príomhghléas beo atá ag an leathmhíle duine a chónaíonn san áit go seasta. Tá galfchúrsa ansin, chomh maith le hIonad Farraige agus Fóillíochta, áit a bhfuil linn snámha agus áiseanna eile do na turasóirí. Is féidir gléasra clársheoltóireachta a fháil ar cíos freisin. Bhí Gaoluinn ag 54.7% de dhaonra Leacht Uí Chonchúir sa bhliain 2011.
Baile gnóthach turasóireachta is ea Leacht Uí Chonchúir, go bunúsach.
Caitilín Dubh
Protastúnach ab ea Donnchadh Ó Briain. Fuair sé oiliúint i gcúirt Eilís I agus d’fhan sé dílis don Choróin, é ag troid le hAodh Ó Néill agus é gualainn ar ghualainn le Mountjoy ag Cionn tSáile. Ach ní chuireann Caitilín Dubh in iúl go mothaíonn sí deighilt mhór a bheith ann idir Gall agus Gael in Éirinn. Tá tocht de shaghas eile le fáil sa dán a chaoineann Diarmaid Ó Briain, an Barún, agus a bhfuil sliocht as le léamh thíos.
Tá clú na draíochta uirthi sa bhéaloideas in iarthar Chontae an Chláir agus í ag dul i ngleic le mná sí na Mumhan. Deirtear gur bhean feasa a hiníon Caitilín Óg freisin.
Tagairtí
Ainm.ie: Caitilín Dubh (fl. 1624-1629): https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=2134
Máirín Ní Dhonnchadha (eag.), "Courts and Coteries II," in Bourke, Angela (eag.) (2002). The Field Day Anthology of Irish Writing, Volume 4. NYU Press, lgh 399-405.
Inis Díomáin
Baile beag cois farraige i gContae an Chláir is ea Inis Díomáin. I 2011 bhí cónaí ar 957 duine i sráidbhaile Inis Díomáin Ba é an Rí Toirdhealbhach Ó Briain a chuir tús leis an áitreabh san áit nuair a thóg sé caisleán ansin sa bhliain 1588. Go bunúsach, níl ann ach baile aon sráide, agus naoi gcéad duine ina gcónaí ann. Is í an turasóireacht an tslí bheatha is tábhachtaí, agus tá a lán tithe tábhairne ann.
Ritheann Abhainn Eidhneach tríd an áit ar chúl na sráide, easanna inti (“the Falls” i mBéarla) agus droichead ag dul trasna uirthi: an té a théann an bóthar sin (an N67) tagann sé go dtí Leacht Uí Chonchúir. 240px|left|thumb| Inis Díomáin Na hEasanna
Iompar
Is ionann sráid mhór an bhaile (an N85) agus an bóthar go dtí Inis. Roimh dheireadh na gcaogaidí chuaigh Iarnród Iarthar an Chláir tríd an sráidbhaile, agus a aghaidh ar Inis agus ar bhailte an chósta: d’oscail sé ar 2 Iúil 1887 agus dhún ar 1 Feabhra 1961. Téann busanna go dtí Inis agus go dtí bailte móra eile, agus téann an 337 chomh fada le Baile Átha Cliath. left|240px|thumb|Inis Díomáin
Leacht Cuimhneacháin
Tógadh leacht i gcuimhne an Drochshaoil míle slí lasmuigh d’Inis Díomáin ar an mbealach go dtí an Leacht, os comhair Ospidéal Inis Díomáin, a tógadh ar láithreán theach na mbocht. Ba iad Comhairle Chontae an Chláir agus an Ancient Order of Hibernians a chuir an leacht á thógáil, agus tíolacadh é ar 20 Lúnasa 1995. Taispeánann sé dílleachta óg a fágadh ag doras theach na mbocht ar 25 Feabhra 1848; tá cuntas ar ar tharla le fáil i miontuairiscí Bhord Bardachta Theach na mBocht i gCartlann an Chontae.
Daoine Nótálta
In aice le hInis Díomáin a rugadh Brian Mac Giolla Meidhre, údar Chúirt an Mheán Oíche, agus in Inis Díomáin a fuair John Philip Holland (Seán Pilib Ó hUallacháin), príomhchumadóir fhomhuireán an lae inniu, cuid dá oideachas.
An Ghaeilge
Is féidir a dhéanamh amach go raibh an Ghaeilge an-láidir i gContae an Chláir san 18ú haois, agus láidir go leor anuas go dtí an Drochshaoil. Bhain canúintí an Chláir le Gaeilge Chúige Mumhan, cé go raibh rian Chonamara le haithint ar bhlas na teanga thuaidh. Bhí roinnt Gaeilgeoirí dúchais le fáil fós sa chontae sna 1940í, agus taifeadadh a gcuid cainte: tá a nglórtha i dtaisce anois i gcartlann Raidió na Gaeltachta. Níorbh í Inis Díomáin an áit dheireanach a raibh an teanga le cloisteáil i gContae an Chláir.
Nigel Dodds
Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é Nigel Alexander Dodds a rugadh ar an 20 Lúnasa, 1958.
Sibhéid
Clann mamach feoiliteach ina bhfuil 17 speiceas, an chuid is mó díobh san Áise. Faightear eastóscadh muscach ó tháil fhaireogacha speiceas ar leith, agus úsáidtear é i gcumhráin chun seasmhacht an bholaidh a fhadú.
Caisleán Ghriaire (úrscéal)
Úrscéal rómánsúil stairiúil Gaeilge leis an scríbhneoir Éireannach Mícheál Ó Ruairc é Caisleán Ghriaire, bunaithe ar na blianta idir 1563 agus 1601 le linn thréimhse phlandáil na Mumhan. Ag an am sin bhí taoiseach darb ainm Griaire de hÓra ann mar a luadh sa bhéaloideas, a raibh a mhac Aodh Dubh aige thit sé i ngrá le hEibhlín de Mórdha agus phós siad i gcoinne toil a dtuismitheoirí. Ar an drochuair, bhícríoch traigóideach leis an scéal.
Cóiméad Encke
Cóiméad a taifeadadh den chéad uair i 1786 is ea Cóiméad Encke (nó go hoifigiúil 2P/Encke). Is é an cóiméad leis an tréimhse fithise is lú, 3.3 bliain. Rinne an réalteolaí Gearmánach Johann Franz Encke (1791-1865) dianstaidéar air i 1819, a thaispeáin go raibh an tréimhse níos lú (2.5 uair níos lú) agus níos tapa ná mar a tuigeadh go dtí sin, mar thoradh ar fhórsaí nárbh fhórsaí domhantarraingteacha iad. Taifeadadh níos mó ná 50 cuairt a thug an cóiméad go dtí seo.
Caisleán Ghriaire (úrscéal)
Is don bhfoghlaimeoir fásta go príomhá atá an t-úrscéal seo dírithe agus é scríofa o nGaeilge shimolí, dhúchasach, nádúrtha. Sin ráite, is féidir idir óg agus aosta taitneamh agus tairbhe a bhaint as an scéal.
Scéal grá éagmaise den scoth atá anseo agus cé go bhfuil se tragóideach agus míshona, fós féin faightear léargas iontach ann ar shaol na hÉireann sa thréimhse shuaite sin i stair na tíre agus ar na hathraithe cultúrtha agus teanga a d'eascair aisti.
Is ó Bhréanainn sa Leitriúch don údar ó dhúchas. Aithne fhorleathan air mar fhile, mar scríbhneoir prois, mar léirmheastóir, mar cholúnaí conspóideach agus mar shaineolaí ar an nGhaeilge sa chóras oideachais ag an dara leibhéal.
1962 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1962.
Ginette Ravel
Amhránaí ó Québec is ea Ginette Ravel (née Marie Thérèse Ginette Gravel). Rugadh í in Joliette, Québec, ar an 6 Deireadh Fómhair 1940. Bhí guth corraitheach mealltach aici agus fáiltíodh roimpi i gCeanada agus sa Fhrainc.
Beatha agus Saothar
D’fhoghlaim Ginette Ravel conas seinm ar an bpianó agus í an-óg, agus rinne sí cúrsaí aisteoireachta agus urlabhra. D’aistrigh sí féin agus a muintir go Montréal in aois a hocht mbliana.
Thosaigh sí ag amhránaíocht go gairmiúil i 1958 sa Cabaret La Cave le Marc Gélinas agus Rod Tremblay. Chuir sí aithne freisin ar Paolo Noël, an chéad bhuachaill aici agus comhairleoir ceirde.
Ghnóthaigh sí comhramh an bhanamhránaí ab fhearr sa ré 1958-1959. D’éirigh léi gan mhoill agus iarradh uirthi a bheith páirteach ina lán cláir theilifíse.
Ghnóthaigh sí ceirnín órga 1959 de bharr a chéad fhadcheirnín, Tu te souviendras de moi (Beidh cuimhne agat orm). Chomh maith leis sin fuair sí Duais Mhór an cheirnín Cheanadaigh ab fhearr ar raidió Montréal i 1961. Sna blianta ina dhiaidh sin bhí glaoch ar amhráin dá cuid leithéidí "Quand le soleil était là" (Nuair a bhí an ghrian ann), "Demain tu te maries (arrête, arrête, ne me touche pas)" (Amárach pósfaidh tú (is ná teagmháil liom)), "Plus je t'entends" (Dá mhéad a thuigim thú) de chuid Alain Barrière, "La Mama" de chuid Charles Aznavour agus eile. I dtús 1963 chuir sí an clár Avec une chanson (Le hamhrán) i láthair do CFTM, Montréal, agus ghnóthaigh Duais Mhór an cheirnín Cheanadaigh arís de bharr an cheirnín L’amour c’est comme un jour (Is ionann an grá is lá).
Chaith sí bliain i bPáras agus dúirt amhráin i gclubanna difriúla ar an mBruach Clé. Orthu sin bhí l'Échelle de Jacob, áit a bhí á riar ag Suzy Lebrun; bhí Ravel sé mhí i mbun amhránaíochta ann. In 1966 bhí slua ag plódú isteach ar feadh seachtaine lena cloisteáil in La Comédie canadienne (le Théâtre du nouveau monde inniu) agus bhí an t-éileamh céanna uirthi i rith turais in Québec. In 1966 chuir sí féin agus Pierre Marcotte an clár À la catalogne i láthair (CFTM). Phós siad in 1964 agus bhí buachaill acu, Pascal. Bhí fáilte an domhain roimpi arís i bpailliún Cheanada ag Expo 67 i Montréal. Ach bhí dúil san ól ag dul i ngreim inti. In 1968 thug sí ceolchoirm sa Place des Arts i Montréal in éineacht le Jacques Michel (a scríobh roinnt amhrán di) agus bhí éileamh ar an amhrán En suivant l’étoile (Ag leanúint réalta) a dúirt sí le Marc Gélinas. An bhliain chéanna ghnóthaigh sí an dara duais ag Féile Sopot sa Pholainn) le Je reviens chez nous (Táim ag filleadh abhaile) ó lámh Jean-Pierre Ferland.
Is iomaí turas a rinne sí san Eoraip anuas go dtí 1986. Thug sí cainteanna ar an ól agus ar an spioradáltacht agus bhí ceolchoirmeacha aici sa Fhrainc, sa Ghearmáin, sa Bheilg agus san Eilvéis.
In 1979 chuir sí seó dar theideal Encore une histoire d’amour (Scéal grá eile) ar bun sa Place des Arts agus i 1980 rinne fadcheirnín d’amhráin spioradálta, La vérité (An fhírinne).
Rinne Ginette Ravel timpeall cúig fhadcheirnín déag agus timpeall caoga turas.
Scríobh Ginette Ravel d’irisí Claude G. Charron ar feadh seacht mbliana. Chuir sí agallamh ar phearsana nótáilte, leithéidí Juliette Greco, Serge Reggiani, Robert Bourassa, Gilbert Bécaud, Yves Duteuil, Petula Clark, Jean-Paul Belmondo, Céline Dion, etc..
Tháinig sí i láthair an phobail den uair dheireanach ag Roche-sur-Yon sa Fhrainc in 1986.
Le cloisteáil
Ginette Ravel - "Quand tu auras raté le train" (1966):
Ginette Ravel - "J'étais en Amérique" (1965):
Ginette Ravel - "Fais attention":
Ginette Ravel - "Demain tu te maries":
Ginette Ravel - "Fais-moi l'amour" (1978):
Lárionad Taighde na dTeangacha Dúchasacha (An Fhionlainn)
Institiúid teangeolaíochta san Fhionlainn is ea KOTUS, nó Lárionad Taighde na dTeangacha Dúchasacha (Fionlainnis: Kotimaisten kielten keskus, Sualainnis: Institutet för de inhemska språken). Is é lárionad teangeolaíochta an Stáit Fhionlannaigh é, agus é ag déanamh taighde ar an bhFionlainnis, ar an tSualainnis san Fhionlainn, ar na teangacha Laplannacha, ar theanga na nGiofóg Fionlannach agus ar theanga comharthaíochta na mbodhar. Is iad an phleanáil teanga, an fhoclóiríocht agus an chomhairleoireacht teanga na clocha is mó ar phaidrín an Lárionaid. Eisíonn an Lárionad dhá iris a thugann cuidiú agus comhairle don ghnáthléitheoir faoi úsáid cheart na dteangacha náisiúnta: Kielikello as Fionlainnis, agus Språkbruk as Sualainnis.
Néaftas
I gcreideamh na Sean-Éigipte, ba bhandia na marbh í Néaftas (as Sean-Ghréigis: Νέφθυς, Néphtus).
Lúicias Paipírias Cursor
mion| Trócaire Lúicias Papirius Cursor, le Gerard de Lairesse, 1688, a léiríonn a bhruíon iomráiteach le Faibias Ruilliánas Ba pholaiteoir agus ginearál clúiteach de Phoblacht na Róimhe é Lúicias Paipírias Cursor (as Laidin: Lūcius Papīrius Cursor; i 365 RCh a rugadh é, i ndiaidh 310 a fuair sé bás). Cúig uaire a thoghadh é ina chonsal agus trí huaire ina mháistir don mharcshlua (magister equitem) agus dhá uair ina deachtóir. Tá sé comhairthe gurbh é an ginearál is tábhachtaí sa Dara Cogadh na Súlúch (327–304 RCh).
Stefán Karl Stefánsson
Ba aisteoir teilifíse agus amhránaí Íoslannach é Stefán Karl Stefánsson (10 Iúil 1975 – 21 Lúnasa 2018). Tabhaigh sé clú as ról Robbie Rotten a imirt ar LazyTown.
Gairm
Chuir Stefánsson tús lena shaol oibre sa bhliain 1994. In aois a 19 bliana, thosaigh sé ag obair mar phuipeadóir don teilifís. Le linn na mblianta a chaith sé mar phuipeadóir, bhí sé ag déanamh staidéir in Acadamh Drámaíochta na hÍoslainne freisin. Ach bhí sé míshásta leis an dearcadh agus le caighdeáin a bhí i réim i ndrámaíocht na tíre úd.
Saol pearsanta agus bás
D'éirigh sé as a chuid oibre sa bhliain 2016 mar thoradh ar a streachailt leis an ailse. D'éirigh leis dul ar ais ag obair ar feadh tamaill ach theip ar a shláinte arís go gairid ina dhiaidh sin. Shíolthaigh sé sa bhliain 2018 in Reykjavík ag an ailse.
Marie-Louise Sjoestedt
Teangeolaí agus scoláire liteartha Francach ba ea Marie-Louise Sjoestedt-Jonval (20ú Meán Fómhair 1900 – 26ú Nollaig 1940). Bhí spéis ar leith aici i Léann Cheiltigh, go háirithe i Miotaseolaíocht na nGael. I dteannta le Joseph Loth, bhí sí ina comheagarthóir ar an Revue Celtique. Bhí sí fosta ina stiúrthóir ar an École pratique des hautes études i Páras na Fraince.
Is é a saothar is cáiliúla ná Dieux et héros des Celtes (1940), aistrithe tar éis a báis ag Myles Dillon faoin teideal Gods and Heroes of the Celts (1949).
Agus lionn dubh mór uirthi, chuir sí lámh ina bás féin, cúpla lá tar éis di pósadh don dara huair.
Bernard Lovell
Réalteolaí agus fisiceoir a rugadh in Oldland Common Shasana ab ea Sir Alfred Charles Bernard Lovell (31 Lúnasa 1913 – 6 Lúnasa 2012). Stiúrthóir ar Shaotharlanna Radairéalteolaíochta Nuffield ag Jodrell Bank (1951–1981). Rinne sé saothar ceannródaíoch ar dhearadh radaiteileascóp, taighde spáis, agus fisic na bhfoinsí raidió sa spás.
Crómasóm
thumb|300px|Cur síos ar struchtúr an chrómasóim. Is éard is crómasóm ann saghas pacáiste géiniteach atá le fáil i gcealla. Is éard atá istigh ann aigéad dí-ocsairibeanúicléasach (ADN) (DNA), próitéiní agus RNA. Déanann na próitéiní feidhmeanna ADN a rialú.
Tá faisnéis ghéiniteach an orgánaigh ionchódaithe san ADN crómasómach. Tá roinnt speiceas ann a bhfuil plasmaidí nó eilimintí géiniteacha eile iontu.
Is mór an difríocht idir crómasóim in orgánaigh dhifriúla. D'fhéadfadh cruth ciorclach nó líneach a bheith orthu agus iad déanta de 100,000 núicléitíd ar a laghad ina slabhra fada. Crómasóim líneacha mhóra a bhíonn sna cealla eocarótacha (cealla núicléatacha) agus crómasóim chiorclacha níos lú a bhíonn sna cealla prócarótacha (cealla gan núicléas), cé go mbíonn eisceachtaí go leor bainteach leis an riail seo. Chomh maith leis sin, is féidir cineálacha éagsúla crómasóm a bheith ann; mar shampla, bíonn a gcuid crómasóm beag féin ag miteacoindrí sna chuid is mó de na eocaróit agus de chlóraplaist phlandaí.
Sna heocaróit bíonn próitéiní freagrach as na crómasóim núicléacha a phacáistiú i struchtúr comhdhlúite a dtugtar crómaitin air.
Ligeann sé seo do na móilíní an-fhada ADN a bheith feistithe istigh sa chill-núicléas. Ní hionann struchtúr na gcrómasóm agus na cromatine i rith an timthrialla chille. Is iad na crómasóim na haonaid riachtanacha i gcomhair na cilldeighilte, agus caithfidh siad bheith macasamhlaithe, roinnte agus curtha ar aghaidh, go rathúil, chuig a gcuid mac-cheall, ionas go gcinnteofar an éagsúlacht ghéiniteach agus go mairfí a sleachta. Is féidir crómasóim a bheith ann i riocht dúbailte nó dídhúbailte. Is i bhfoirm snáitheanna líneacha amháin a bhíonn na crómasóim dhídhúbailte, cé go mbíonn dhá chóip chomhionanna (ar a dtugtar crómaitidí) nasctha ag ceintrimír sna crómasóim dhúbailte. thumb|300px|.
De thoradh ar dlúthú na gcrómasóm dídhúbailte le linn miotóise agus méóise a fhaightear an struchtúr clasaiceach 'ceithre ghéag' (sa phictiúr ar dheis). Imríonn an athchuingir chrómasómach ról ríthábhachtach san éagsúlacht ghéiniteach. Má tá na struchtúir ionramháilte go mícheart, trí phróisis ar a dtugtar éagobhsaíocht chrómasómach agus trasghluaiseacht chrómasómach, féadfaidh an chill catastróf mhiotóiseach a fhulaingt agus bás a fháil, nó d'fhéadfadh sé, gan choinne, an apaptóis a seachaint, lena dtagtar dul chun cinn na hailse.
Lios Dúin Bhearna
Is baile spá beag é Lios Dúin Bhearna atá suite i gContae an Chláir, in iarthar na hÉireann. I 2011 bhí cónaí ar 739 duine i sráidbhaile Lios Dúin Bhearna.
left|260px|thumb|Lios Dúin Bhearna
Dick the Bruiser
Iomrascálaí proifisiúnta agus peileadóir Meíriceánach ab ea William Fritz Affilis (25 Meitheamh 1929 - 10 Samhain 1991), mar is fearr aithne air faoina ainm fáinne, Dick the Bruiser (Dick an Rúscaire.) Curadh aon-uaire a bhí ann san iomrascáil phroifisiúnta, ag buachan an Craobh Domhanda Trom-mheáchain AWA.
Saol go luath
Rugadh é i Delphi, Indiana ag bogadh sé go Indianapolis nuair a fuair a mháthair post ann le linn an Dara Cogadh Domhanda. D'imir Afflis peil le linn a céad agus sófamor blianta do Shortridge Ardscoil in Indianapolis. Tar éis dá mháthair a post a chailleadh, bhog an teaghlach ar ais go Delphi, agus ní raibh foireann peile ag an ardscoil ansin. Chuaigh Afflis i mbun cónaithe ag an YMCA i Lafayette, Indiana in aice láimhe, ionas go raibh sé incháilithe freastal ar Ardscoil Lafayette Jefferson áit ar imir sé peil agus iomrascáil.
Chuaigh Afflis ar aghaidh chun freastal ar Ollscoil Purdue agus ar Ollscoil Nevada, Reno, ag imirt peile varsity sa dá scoil. D'oibrigh sé freisin mar phreabadóir i gclub oíche Reno.
Gairm peile Meiriceánach
Roghnaíodh 186ú san iomlán sa 16ú babhta de dhréacht peile gairmiúil 1951, d’imir Afflis peil do na Green Bay Packers ó 1951 go 1954 mar maor líne. Bhí sé le feiceáil i ngach ceann de na 48 cluiche séasúr rialta a d’imir na Packers sna blianta sin, cé nár chríochnaigh an fhoireann riamh níos fearr ná an ceathrú háit. Ghortaigh Afflis gortú ar a laringe agus é ag imirt do na Packers a d’fhág guth gáirbhealeach aige an chuid eile dá shaol.
Gairm iomrascála proifisiúnta
Thosaigh Afflis ag iomrascáil i Chicago i 1955 faoin an ainm Bruiser í imeacht i gcoinne Verne Gagne agus Lou Thesz. sa míonna roimh a cead cluiche, Chuir Gagne oiliúint air chun a bheith ina iomrascálaí gairmiúil. As sin go dtí deireadh na 1950idí, chruthaigh Dick the Bruiser i mbun beo gach Déardaoin ar an teilifís i gceantar Detroit. Ba iad a chuid comhraic tipiciúla ná wrestlers áitiúla, anaithnid a dhéanfadh an Bruiser iad a bhrú. Bhí a chuid cluichí agus agallaimh chomh héifeachtach sin agus tháinig sé chun bheith ina ainm tí i gceantar Detroit. Bhuail "Cowboy" Bob Ellis é uair amháin, agus ba é sin an t-aon chailliúint a bhí aige ar an teilifís. Mar sin féin, in dhá athchluiche le Ellis ag an Olympia i Detroit, bhuaigh an Bruiser. Tharraing troid beáir dáiríre leis an imreoir peile Alex Karras aird ar Afflis, agus bhí roinnt troideanna eile mar thoradh air. Ar 19 Samhain, 1957, bhí Dick the Bruiser agus an Dr. Jerry Graham san iomaíocht i gcluiche foirne tag i Madison Square Garden i gCathair Nua-Eabhrac os comhair slua de 12,987 lucht leanúna. Ba iad a chéile comhraic Antonino Rocca agus Édouard Carpentier. Tar éis deireadh a chur leis an gcluiche, lean an troid i measc na n-iomrascálaithe, agus tháinig líon mór lucht leanúna isteach, rud a d’fhág go raibh círéib ann. Gortaíodh beirt phóilín, gabhadh beirt lucht leanúna agus bhí deacracht ag os cionn 60 póilín an slua feargach a scaipeadh. Bhí urlár na aíreain bruscair leis na céadta cathaoireacha briste. Mar thoradh air sin, chuir Coimisiún Lúthchleas Stáit Nua-Eabhrac toirmeasc ar shaol Dick the Bruiser.
Cheannaigh Afflis, in éineacht lena chomhiomrascálaí agus comhpháirtí gnó Wilbur Snyder, ardú céime Indianapolis NWA i 1964 óna úinéir longtime Jim Barnett. Athainmníodh Afflis an gcríoch mar an World Wrestling Association (WWA) (Gaeilge: Cumann Iomrascála an Domhain) agus chuir sé chun cinn é féin mar churadh. Cé gur rith sé mar ardú céime neamhspleách lena theidil agus a churadh féin, bhí comhaontú oibre ag an WWA leis an AWA níos mó (ar leis an iomrascálaí Verne Gagne é), ag roinnt tallainne agus ag aithint a gcraobhí. Chuaigh an comhaontú seo chun leasa an dá ardú céime agus mar thoradh air sin bhí cúig rítheideal Teideal Foireann Clib AWA ag an Bruiser, le comhpháirtí na foirne tag, The Crusher, a cuireadh mar bhille dá “chol ceathrar”.
Ba é an Bruiser an chéad duine a baisteadh an Bainisteoir Bobby Heenan leis an leasainm "The Weasel" ("an Lubaire/Éasog") le linn a rith sa chríoch. Rith Afflis WWA ó 1964 go 1989, nuair a bhí Afflis tuirseach sa deireadh gur chaill sé tallann, teilifís, agus tinreamh lucht leanúna chuig World Wrestling Federation (WWF).
Réalta dlisteanach tras-mheáin ab ea Afflis, lena charisma, a cháil NFL, agus a phearsa diana uafásach, agus é ina laoch i gceantar Indianapolis. Rinne sé a tí ar an taobh thiar thuaidh den chathair. D'ainmnigh David Letterman ó dhúchas Indianapolis banna a seó teilifíse "The World's Most Dangerous Band" (An banna ceoil is contúirtí ar domhan) ina dhiaidh sin mar dhíorthú ar leasainm Dick the Bruiser, "The World's Most Dangerous Wrestler" (An iomrascálaí is contúirtí ar domhan.)
Tar éis dó dul ar scor, bhí Afflis ina thráchtaire dathanna do Gorgeous Ladies of Wrestling (GLOW), a bhunaigh David McLane, a d’oibrigh mar dhéagóir ag bainistiú an WWA do The Bruiser. D'oibrigh sé freisin mar ghníomhaire tallainne do World Championship Wrestling (WCW), agus bhí sé mar aoi-réiteoir speisialta ag príomhimeacht Starrcade 1990 idir Sting agus the Black Scorpion.
Bás
Fuair Afflis bás de fhuiliú inmheánach an 10 Samhain, 1991, de réir urlabhraí d’Ospidéal Suncoast i Largo, Florida, gar dá theach geimhridh. Dúirt a bhaintreach, Louise, go raibh a fear céile ag ardú meáchain sa bhaile lena mac uchtaithe, Jon Carney, agus réab sé soitheach fola ina éasafagas. Adhlacadh é i Reilig Tuais Páirc Washington in Indianapolis.
Léagaid
Tá a mhac-dlí san iomaíocht mar Dick the Bruiser Jr sa chiorcad neamhspleách. Amhail 2019 tá sé fós ag troid ag 67.
Live Forever
Is amhrán leis an racghrúpa Sasanach Oasis é Live Forever. Scríobh priomhghiotáraí Oasis, Noel Gallagher, an t-amhrán sula raibh sé ina bhall den bhanna. Eisíodh an t-amhrán mar an tríú singil ar a gcéad albam Definitely Maybe ar 8ú Lúnasa 1994, díreach sular eisíodh an t-albam ina iomláine.
Fuair Gallagher inspioráid ó Shine a Light, amhrán de chuid na Rolling Stones. Tá struchtúr an amhráin an-simplí agus tá na liricí dearfach, i gcodarsnacht le meon na mbannaí grúinse a raibh an-tóir orthu ag an am. Ba é Live Forever an chéad singil de chuid Oasis a shroich an barr-10 amhrán sa Ríocht Aontaithe, agus thug na léirmheastóirí ardmholadh dó. In 2017, dúirt an príomhfhonnadóir Liam Gallagher gurb é an t-amhrán Oasis is fearr leis. Dheimhnigh an BPI (British Phonographic Industry) gur bhain an t-amhrán platanam dúbailte amach i mí Lúnasa 2021.
Percival Lowell
Réalteolaí a saolaíodh i mBostún ab ea Percival Lowell (13 Márta 1855–12 Samhain 1916).
Tharraing sé droch-cháil air féin as a éileamh go raibh canál acha ar Mhars.
Rinne sé réamhinsint go raibh Plútón ann sular braitheadh é.
Lá na Máithreacha
mion|clé Is lá saoire é Lá na Máithreacha (nó “Lá na Máthar” nó “Domhnach an Mháithreachais” (Mothering Sunday i mBéarla) ) chun máithreacht agus máithreacha a cheiliúradh, sa dóigh is a cheiliúrann Lá na nAithreacha aithreacht. Tugtar bronntanais do mháithreacha ar fud an domhain ar Lá na Máithreacha.
Stair
I Stáit Aontaithe Mheiriceá, ba í an bhean Anna Jarvis a chur tús le Lá na Máithreacha. Bhí sí ag iarraidh go mbeadh Lá na Máthar aitheanta i Meiriceá ó 1905, an bhliain ina bhfuair a máthair féin bás. clé|mion|333x333px|[[an Iaráin, 1975]] Síochán aí ab ea Ann Jarvis (máthair Anna) agus banaltra a thug aire do shaighdiúirí (in ainneoin cén taobh inar throid siad) sa chogadh cathartha. Bhunaigh sí clubanna ‘Lá na Máthar’ le caint a dhéanamh ar chúrsaí sláinte don phobal ar fad. Bhí a hiníon, Anna, ag iarraidh ómós a thabhairt don obair a rinne a máthair agus leanúint ar aghaidh leis an obair sin.
Bíonn daoine ar fud an domhain ag ceiliúradh Mother’s Day na laethanta seo ach ní ar an dáta céanna i ngach tír. Bhí tíortha áirithe ann ina raibh nós cosúil leis seo acu cheana féin. Shocraigh tíortha eile ina raibh cumhacht láidir ag Eaglais iontu ar dháta a roghnú le ciall faoi leith aige ar a bhféilire féin. Ina measc, Éire. An ceathrú Domhnach sa charghas a roghnaigh an Eaglais.
Féilire
Titeann lá na máithreacha ar an ceathrú Domhnach le linn an Charghais i gcónaí in Éirinn agus sa Bhreatain.
I dtíortha eile, bíonn Lá na Máithreacha go hannamh ag amanna eile den bhliain.
Ach bhí an bua ag Anna Jarvis lena rogha don dara Domhnach i mBealtaine mar sin an lá in úsáid ag formhór na tíre ar an domhan (86 acu sa bhliain 2014). mion|clé
Ocenebra erinacea
Is moileasc mara gastrapódach san fhine Muricidae é Ocenebra erinaceus, ar a dtugtar an feannadóir nó an feannadóir Eorpach go coitianta. Is lotnaid é i mbeirtreacha.
Bíonn an bhlaosc idir 8 mm agus 65 mm ar fad. Tá idir ceithre agus seacht n-easna bhorrtha ardaithe timpeall na blaoisce. Tá an bhlaosc buídhonn agus scothbhán ar an taobh istigh.
Faightear an speiceas seo in uiscí na hEorpa ón Iorua go dtí an Mhuir Dhubh, agus san Aigéan Atlantach amach ó na hAsóir agus Maidéara.
Rinne Séamus Mac an Iomaire cur síos ar an bhfeannadóir ina leabhar clúiteach Cladaí Chonamara: Is mallaithe an fhaocha í seo mar déanann sí scrios go leor ar éisc shliogánacha aon am a mbeidh an deis aici mar tollann sí iad lena drad géar nimhneach agus diúlann sí an bia amach le hiompú do bhoise. Timpeall le horlach go leith ar fhad atá sí agus déanamh timpeallach uirthi, agus gob biorach rinseach ar cheann di; dath bán agus dath bánbhuí go háirid a bhíos uirthi nó dath an ghainimh. Ar na poill trá in aice an mheilsceánaigh is fairsinge a d'fheicinn iad... San earrach a shíolraíos siad agus greamaíonn siad na heochraí den fheamainn in aice na cloiche. Níl aon mhaith iontu le n-ithe, ach déantar cúlbhaoití ballach díobh anois agus aríst.
Máire Ní Áirne
Polaiteoir Éireannach is ea Máire Ní Áirne (Béarla: Mary Harney; rugadh í ar 11 Márta, 1953 i mBéal Átha na Sluaighe, Contae na Gaillimhe). Ba Teachta Dála í, agus bhí sí ina Tánaiste ó 26 Meitheamh, 1997 go dtí an 13 Meán Fómhair, 2006. Bhí sí ina ceannaire ar an bPáirtí Daonlathach idir 1993 agus 2006.
Loch Gréine
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Loch Gréine air:
Cormac mac Airt
I miotaseolaíocht na nGael, laoch agus Ard-Rí ba ea Cormac mac Airt. B’fhéidir go raibh sé ann i ndáiríre, cé go bhfuil a lán finscéalta ina thaobh. Ba shiombal de ríogacht na Teamhrach é - cóir, síochánta agus fírinneach.
Breith agus óige
Iar-Ard-Rí na hÉireann, Art mac Choinn (Art mac Cuinn]), ba ea athair Chormaic. Achtan, iníon Olc Acha, gabha (nó draoi) as Connachta, ba ea a mháthair. Bhí deartháir óg ag Cormac darbh ainm Alastair.
Deir an scéal "Cath Mag Mucrama" gur chuir Olc fáilte roimh Art an oíche roimh an gcath úd. Insíodh i dtairngreacht d'Olc go n-uaisleofaí a shliocht; dá bhrí sin thairg sé a iníon (Achtan) don Ard-Rí chun luí leis an oíche úd, agus gineadh Cormac. (Deir Seathrún Céitinn gurbh í céile Airt Achtan agus gur thug sé coibhche (spré) bhólachta di.)
Insítear go raibh fís ag Achtan agus í ina luí le hArt. Chonaic sí í féin agus a ceann bainte di agus crann mór ag fás as a muineál. Shín an crann a chraobhacha thar an tír go dtí gur éirigh an fharraige agus gur shlog sí é. D'fhás crann eile ó fhréamhacha an chéad chrann ach tháinig gaoth láidir a leag é. Dhúisigh Achtan de phreab ansin agus dúirt sí le hArt céard a chonaic sí. Thug Art le fios gurbh é ceann gach mná a fear céile agus go n-éagfadh sé féin i mbun comhraic an lá dár gcionn. Ba é a macsan an chéad chrann, fear a bheadh ina Ard-Rí ar an tír, agus cnámh éisc a thachtfadh é ba ea an fharraige a shlog é. Ba é an dara crann a mhac Cairbre Lifechair, fear a thiocfadh i gcomharbacht ina dhiaidh, agus cath ba ea an ghaoth a leag é, cath in éadan na bhFiann ina dtitfeadh sé. An lá dár gcionn, chloígh a nia Lughaidh mac Chon (Lugaid mac Con) Art agus mharaigh é, agus rinneadh Ard-Rí nua de.
Thug mac tíre baineann Cormac léi agus é ina leanbh agus thóg sí lena coileáin é in uaimheanna na Céise i Sligeach, ach d'aimsigh sealgaire é agus thug ar ais leis chuig a mháthair é. Thug Achtan léi chuig Fiachra Casán (Fiachrae Cassán) ansin é, fear a bhí ina athair altrama Airt. Ar an mbealach, d'ionsaigh mic tíre iad, ach chosain capaill fhiáine iad.
Prióireacht Eochaill
Mainistir Beinidicteach suite i Eochaill is ea Prióireacht Eochaill.
Cormac mac Airt
Teacht i réim
Agus é tríocha bliain d'aois agus claíomh a athar aige, tháinig Cormac go Teamhair. Bhuail sé ann le giolla a bhí ag tabhairt sólás do bhean a bhí ag caoineadh. Thug an giolla le fios gur thóg an tArd-Rí Lughaidh a cuid caorach di toisc go raibh siad tar éis glaisiní ithe i bpáirc na banríona. Dúirt Cormac: “Ba chóra an lomairt tar éis a chéile” ("Ba cōru in lomrad tar hēsi a chēli"), toisc go bhfásfadh idir ghlaisiní agus lomra arís. Nuair a chuala Lugaid é sin, d’admhaigh sé gurbh fhearr breithiúnas Chormaic ná a bhreithiúnas féin agus lig sé uaidh an ríocht. Deir scéalta eile gur chuir Cormac an ruaig ar Lughaidh, nó gur fhág sé siúd Teamhair toisc gur thuar a draoithe nach mairfeadh sé sé mhí eile dá bhfanfadh sé. Deir an dá leagan go ndeachaigh Lughaidh chuig a mhuintir i Mumhain, áit ar mharaigh an file Fearchas mac Chomain (Ferches mac Commain) le sleá é agus a dhroim le gallán.
Ní raibh Cormac in ann an Ard-Ríogacht a éileamh, toisc gur dhíbir rí Uladh, Fearghus Dhubhdhéatach (Fergus Dubdétach), go Connachta é agus gur thóg an ríocht dó féin. D'iarr Cormac cabhair ar Thadhg mac Chéin (Tacg mac Céin), tiarna áitiúil ar mharaigh Fergus a athair. Gheall Cormac dó, dá gcabhródh sé leis, a oiread talún ar Mhaigh Bhreá is a bhféadfadh sé a cuairt a thabhairt i gcarbad in aon lá amháin. Chomhairligh Tadhg dó deartháir a sheanathar, Lughaidh Lámha (Lugaid Láma), a thabhairt ina leith. Fuair Cormac ina luí i mbothán seilge é agus é gonta sa dhroim ag sleá. Dúirt Lughaidh leis gurbh eisean a mharaigh athair Chormaic i gCath Mhaigh Mucruimhe (Cath Maighe Mucruime). D'éiligh Cormac in éiric a shaoil air go dtabharfadh Lughaidh ceann Fhearghusa chuige.
Agus Tadhg agus Lughaidh ina theannta, rinne Cormac ar Fhearghus agus thosaigh Cath Chrionna (Cath Crinna). Ba é Tadhg a bhí i gceannas agus Cormac fágtha ar gcúl aige. Bhain Lughaidh an ceann de dheartháir Fhearghusa, Fearghus Foltleabhair (Fergus Foltlebair), agus thug chuig giolla Chormaic é. Dúirt an giolla leis nárbh é sin ceann rí Uladh. Bhain sé an ceann de dheartháir eile Fhearghusa, Fearghus Caisfhiaclach (Fergus Caisfiaclach), agus arís dúirt an giolla leis nárbh é sin an ceann ceart. Sa deireadh mharaigh sé Fearghus Dubhdhéatach féin, agus nuair a dheimhnigh an giolla gurbh é an ceann ceart thit Lughaidh as a sheasamh le traochadh.
Scaip Tadhg arm Fhearghusa soir siar agus d'ordaigh sé dá charbadóir cuairt na Maighe Breá a thabhairt agus Teamhair san áireamh. Bhí sé gortaithe go dona agus thit sé i bhfanntais i rith an chúrsa. Ar theacht chuige féin dó d'fhiafraigh sé den charbadóir an raibh Teamhair curtha de fós aige. Nuair a dúirt an carbadóir leis nach raibh, mharaigh Tadhg é, ach sula raibh sé in ann an cúrsa a chur i gcrích tháinig Cormac air agus d'ordaigh dá lianna Tadhg a leigheas - cóireáil a thóg bliain orthu. Tháinig Cormac i réim agus bhronn ar Thadhg réimsí móra talún i dtuaisceart na tíre.
Clann
Deir an scéal "Esnada Tige Buchet", gur phós Cormac Eithne Thaobhfhada (Eithne Táebfada), iníon Chathair Mhóir agus iníon altrama le Buchet, tiarna bólachta saibhir as Laighin a bánaíodh de dheasca a féile. Deir scéalta eile gur bhean chéile le sheanathair Chormaic, Conn Céadchathach (Conn Cétchathach), ba ea Eithne. Deir Céitinn gurbh inín altrama le Buchet, Eithne Ollamhdha (Eithne Ollamda), iníon Dhúnlaing, rí na Laighean, a phós Cormac.
Dúradh go raibh triúr mac, Dáire, Ceallach (Cellach) agus Cairbre Lifechair ag Cormac, agus deichniúr iníonacha. Phós beirt díobh siúd, Gráinne agus Aillbhe, Fionn mac Cumhaill, mar a insítear sa scéal "Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne".<!—Gealladh Gráinne d’Fhionn, ach d’éalaigh sí le laoch óg de na fianna, Diarmuid Ua Duibhne. Rinneadh athmhuintearas idir Diarmuid agus Fionn, ach thug Fionn bás Dhiarmada i rith seilg torc. Chuir a mhac Oisín de náire air cúiteamh a dhéanamh le Gráinne. Pósadh Fionn agus Gráinne agus d’áitigh Gráine ar a clann mhac gan cogadh a chur ar Fhionn. -->
Réim
Tá cuntas soiléir ar Chormac le fáil in Annála na hÉireann. Chuir sé go leor cathanna, chuir sé smacht ar Ulaidh agus ar Chonnachta, agus d’fhear cogadh fada ar an Mumhain. Deirtear go ndeachaigh sé anonn go dtí An Bhreatain sa cheathrú bliain déag dá réim agus gur rug buanna ann. Sa chúigiú bliain déag rinne Dúnlaing, rí na Laighean, sléacht ar thríocha ógbhan i dTeamhair, agus chuir Cormac dhá phrionsa dhéag de chuid na Laighean chun báis dá bharr. Deir téacsanna eile gur athrígh na hUlaidh faoi dhó é agus go raibh sé ar iarraidh tráth ar feadh ceithre mhí. Deirtear fosta gur thiomsaigh sé Saltair na Teamhrach, leabhar a bhfuil croinicí na hÉireann ann, in éineacht le dlíthe na gcíosanna agus na gcánacha ba chóir a thabhairt do ríthe agus cur síos ar theorainneacha na hÉireann.
Cé gur iondúil go gcuimhnítear air mar rí cóir críonna, tá scéal amháin ann bhfágann dea-chlú air. Nuair a dháil sé ar dhaoine eile an t-eallach go léir a fuair sé mar cháin ó na cúigí, ní raibh a dhóthain eallaigh aige chun a theaghlach a chothú agus a chuid tréad féin buailte ag an bplá. D’áitigh giolla air dhá leath a dhéanamh den Mhumhain i leith is nár íoc an leath theas cáin riamh. Chuir sé teachtairí ann chun cíos a éileamh ach dhiúltaigh Fiacha Maoil-leathan (Fiachu Muillethan), rí dheisceart na Mumhan, dó agus fuair Cormac faoi réir le cogadh a chur air. A dhraoithe féin, dream nár thug droch-chomhairle riamh dó, thuar siad anachain. Thug sé cluas bhodhar dóibh mar b’fhearr leis comhairle a ghlacadh ó chúigear draoithe ón Sí a chuir a leannán Báirinn chuige.
Rinne Cormac ar an Mumhain agus shuigh a champa ar Dhroim Dámhgháire (Druim Dámhgaire). Rinne draíocht a dhraoithe nua an áit doghafa agus a ghaiscígh dochloíte. D’ídigh siad an t-uisce ar na Muimhnigh agus ba bheag nár ghéill Fiacha. Le teann éadóchais d’iarr sé cúnamh ar oldraoi na Mumhan, Mogh Rotha, draoi a bhí in ann draoithe Chormaic féin a shárú. Thug Mogh Rotha an t-uisce ar ais agus chum sé cúnna draíochta a chloígh draoithe an tSí. Mhúscail sé anfaí lena anáil agus rinne cloch de na fir. Cuireadh an ruaig ar Chormac as an Mumhain agus b'éigean dó réiteach a iarraidh.
Echtra Cormaic i Tír Tairngire
Sa scéal Cormac mac Airt rinne Manannán mac Lir, dia na mara, Cormac a mhealladh le “craobh airgid le trí úlla óir lena hais” (rud draíochta) mar mhalairt ar a theaghlach. Tugadh Cormac go dtí an t-Alltar agus mhúin Manannán ceacht géar dó, ach sa deireadh tugadh a bhean agus a chlann ar ais dó. Thug Manannán cupán óir mar dhuais dó a thitfeadh ó chéile dá n-inseofaí trí bhréag os a chionn agus a d’athchumfaí é dá n-inseofaí trí fhírinne os a chionn. Bhain Cormac úsáid as an gcupán seo chun bréag a aithint thar fhírinne, ach d’imigh sé as amharc nuair a fuair Cormac bás, díreach mar a dúirt Manannán leis.
I dtéacs de chuid an 8ú haois Tucait innarba na nDessi i mMumain, déantar cur síos ar an aighneas idir Cormac agus na Déise, sliocht shin-seanathair Chormaic, Feidhlimí Reachtmhar (Fedlimid Rechtmar). D'fhuadaigh Ceallach (Cellach) (nó Conn), mac Chormaic, Forach, iníon le taoiseach Déise. Tháinig a uncail Aonghus Gabhuach (Óengus Gaíbúaibthech) chun í a tharrtháil, ach dhiúltaigh Ceallach í a scaoileadh saor. Sháigh Aonghus Ceallach lena "shleá mhillteach", a raibh trí shlabhra uirthi. Ghoin na slabhraí úd comhairleoir le Cormaic agus bhain radharc leathsúile de Chormac. Chuaigh Cormac faoi sheacht i gcomhrac leis na Déise, agus ruaig sé as a dtailte iad. Chuaigh siad ar fán agus chuir siad fúthu i gcúige Mumhan.
Chuaigh Cormac chun cónaithe i dTeach Cleitigh (Tech Cletig) ar chnoc Achaill, toisc nárbh chóir dó agus máchail súl air a bheith i réim i Teamhair. Thit a dhualgais rí ar a mhac, Cairbre Lifechair.
Bás
Tar éis dó a bheith i réim le daichead bliain thacht cnámh bradáin Cormac agus fuair sé bás. Deir foinsí éigin gur thit sin amach de thoradh mallachta a chuir draoi ar Chormac toisc gur thiontaigh Cormac ina Chríostaí. Tháinig Eochaidh Gonat (Eochaid Gonnat) i gcomharbacht air.
Clón (ríomhaireacht)
deas|250px|thumb|FC Twin Sa ríomhaireacht, crua-earraí nó bogearraí a dhéanann comhlacht amháin mar aithris iomlán, ó thaobh iompair de, ar earraí a cheap comhlacht eile ar dtús. De ghnáth bíonn siad deartha go cliste chun teorannuithe paitinne is ceadúnais a sheachaint.
Contae Dhún na nGall
In iarthuaisceart Chúige Uladh atá Dún na nGall nó Contae Dhún na nGall, ceann de thrí chontae i gCúige Uladh nach bhfuil i dTuaisceart Éireann. Úsáidtear an t-ainm Tír Chonaill chun tagairt leis an chontae fosta, cé nach ionann an dá áit go stairiúil, toisc nach nglacadh an téarma Tír Chonaill Inis Eoghain, leithinis mhór in oirthuaisceart an chontae, san áireamh.
Is é Leifear príomhbhaile an chontae, ach is í Leitir Ceanainn an baile is mó atá ann, agus daonra 19,274 aici de réir daonáirimh 2016. Is é Bun Cranncha an dara baile is mó sa chontae, agus is é Baile Dhún na nGall an baile as ar ainmníodh an contae.
Is í Gaeltacht Dhún na nGall an ceann is mó in Éirinn ó thaobh líon na gcainteoirí dúchais.