cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Snoíodóireacht adhmaid
Foirm dealbhóireachta atá ann leis na cianta, gan dabht, mar go bhfuil adhmad infhaighte insroichte insaoirsithe fadsaolach. Chlúdaigh na hÉigiptigh a ndealbha adhmaid le stucó agus chuir péint air sin. Baineadh feidhm as an modh oibre céanna in ealaín eaglasta sa Mheánaois. D'éirigh le snóiodóirí adhmaid sa Ghearmáin sa 15ú céad sár-réaltacht is nádúrachas a bhaint amach ina saothar, agus Veit Stoss (1447-1533), Adam Krafft (c 1455-c 1508), Tilman Riemenschneider (1460-1531) go mór chun tosaigh. Rinne Gibbons sárshaothar mar an gcéanna i Sasana sa 17ú céad. Tá adhmad coitianta fós mar ábhar snoite ag snoíodóirí an lae inniu. Is é an uirlis is coitianta i measc siúinéirí chomh maith leis an planer leictreacha. Cibé an bhfuil sé a athchóiriú troscán d'aois, tógáil teach nó sa ghairdín: is planer leictreach a cheannach ciallmhar do go leor DIYers. Lorg nach bhfuil na planers fearr éasca sin. An chuid is mó uirlisí cumhachta den chineál seo de planers réasúnta den chineál céanna.
Tagairtí
Sources:
Ionsaí ar Oileán na Nathar
Le linn ionradh na Rúise ar an Úcráin, rinne Cabhlach na Rúise ionsaí ar Oileán na Nathar ar an 24 Feabhra 2022.
Tá an t-oileán suite sa Mhuir Dhubh.
Nuair a d'eisigh an cabhlach fógra deiridh do na gardaí teorann ar an oileán, ba é an freagra ná (tríd An Rúisis):"a Long Rúiseach chogaidh, gabh suas oraibh féin" (Rúisis: 'Русский военный корабль, иди на хуй'/Russky voyenny korabl, idi na khuy).
Cailleadh 13 garda teorann san eachtra.
Louis-Napoléon Bonaparte
Is Louis-Napoléon Bonaparte an ainm do;
Féithleog
Ball de ghné mhór plandaí a chuimsíonn na toim, agus roinnt bheag cineálacha dreapairí adhmadacha le gais fhéithleannacha, duillsilteach nó síorghlas. Dúchasach don leathsféar thuaidh, agus fástar go forleathan mar mhaisiúchán í. Na duilleoga urchomhaireach, baill an phéire nasctha timpeall ar an ngas go minic. Na bláthanna déliopach, go minic cumhra, in ascaillí na mbláthanna. Na caora dearg, gorm nó dubh. Pailníonn leamhain an fheithleog choitianta (an féithleann) is iad ag eitilt istoíche, agus táirgeann sí seo boladh cumhra san oíche.
14 Nollaig
Is é an 14 Nollaig an 348ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 349ú lá i mbliain bhisigh. Tá 17 lá fágtha sa bhliain.
Cóimheas crutha
deas|250px|thumb|Cóimheas crutha In amharcláithreoireacht (san amharclann nó ar an teilifíseán, mar shampla), cóimheas an leithid is na hairde. Le fada bhí cóimheas treoíochta 1.33:1 ag teilifíseáin, ach tá sé seo á athrú anois chuig 1.77:1, a dtugtar léiriú scáileáin leathain air agus atá níos taitneamhaí don fhéachadóir.
Sacraimint
mion|7 Sacraimint, le Rogier van der Weyden, timpeall 1448 Searmanas siombalach creidimh is ea sacraimint, go mór mór ceann de sheacht ndeasghnáth na Críostaíochta, ar nós baiste, aithrí, ola dhéanach etc.
Tagann an focail ‘sacraimint’ ón Laidin ‘sacramentum’, a tháinig isteach san Eaglais sa tríú céad tar éis bhás Chríost. Bhain sé leis an móid mhíleata  a thugadh saighdiúirí ar dhul isteach san arm dóibh, agus uaireanta deineadh comhartha an ghinearáil nó an impire a raibh sé ag troid ar a shon a bhrandáil ar láimh an tsaighdiúra.
Coilleadh
Baint na bhfaireog gnéas ach (na huiríocha nó na hubhagáin) trí obráid máinlia chta.
Ní hionann is coilleadh máinliachta, i gcoilleadh míochaine tugtar drugaí do dhuine a chuireann bac ar ghnáthiarmhairtí na ngnéashormón fireann nó baineann. Déantar a leithéid mar chuid den chóireáil ar fhoirmeacha ar leith ailse. clé|mion|http://www.horsevet.co.uk
Veirgil
B'fhile Rómhánach é Publius Vergilius Maro (15 Deireadh Fómhair, 70 RC – 21 Meán Fómhair, 19 RC), nó Veirgil i nGaeilge, le linn na tréimhse Águstaigh. Scríobh sé trí cinn de na dánta is cáiliúla i litríocht na Laidine: na hEaclóga, na Seoirsicí agus an Aeinéid. Dhá leabhar déag de dhánta atá san Aeinéid agus b'eipic náisiúnta Impireachta na Róimhe í. Uaireanta luaitear roinnt miondhánta, a bhailíodh san ré Águstach leis.
Bíonn Veirgil rangaithe go traidisiúnta mar cheann de na filí is mó sa Róimh. Glacadh lena hAeinéid mar eipic náisiúnta na Sean-Róimhe ón chéad uair a foilsíodh é. Samhaltaithe i ndiaidh an Iliaid agus na hOdaisé de chuid Hóiméir, leanann an Aeinéid dídeanaí na Traí, Aeinéas, agus é ag streachailt lena thodhchaí a bhaint amach agus an Iodáil a bhaint amach, áit a bhfuarthas a shliocht Romalas agus Réamas i gcathair na Róimhe. Tá tionchar leathan agus domhain ag saothar Virgil ar litríocht an Iarthair, go háirithe Coméide Dhiaga ó Dhainté Ailigéirí, ina bhfuil Veirgil le feiceáil mar threoirí Dhainté trí trí ifreann agus phurgadóir.
Na hEaclóga: (Eclogae / Bucolica 42 RC - 35 RC)
thumb|Deireadh na ceathrú eaclóige (Vergilius Romanus, 5ú haois)
An Aeinéid: (Aeneis 29 RC - 19 RC)
thumb|Leathanach den tríú leabhar san Aeinéid (Vergilius Romanus, 5ú haois)
David Norris
Is polaiteoir, feachtasóir agus fear léinn é David Norris (Gaeilge: Daithí Norris uaireanta) (1 Iúil, 1944 a rugadh é) atá mar sheanadóir i Seanad Éireann.
Rugadh i Leopoldville, Congó na Beilge é. Nuair a bhí sé óg, fuair a athair bás agus tháinig sé go Éirinn. Is ball d'Eaglais na hÉireann é agus is fear aerach é.
Saol polaitiúil
clé|mion|2009
Chaith David Norris na blianta ag troid ar son na cearta daonna, go háirithe cearta na homaighnéasach in Éirinn nuair a bhí an homaighnéasachas mídhleathach.
Tharla an chéad agóid LADT+ i mBaile Átha Cliath ar an 27 Meitheamh 1974. Chuaigh deichniúr -Norris san áireamh - ar mhórshiúl ón Roinn Dlí agus Cirt go dtí Ambasáid na Breataine chun agóid a dhéanamh in aghaidh choiriúlú na homaighnéasachta (iarsma ó na dlíthe coilíneachta).
Mealladh péisteanna
Is éard atá i gceist le mealladh péisteanna ná modhanna éagsúla a úsáidtear chun péisteanna talún a mhealladh as an talamh. De ghnáth, déantar é chun baoite a bhailiú le haghaidh iascaireachta, ach glacann daoine páirt ann mar spórt freisin, go háirithe i Sasana, i gCorn na Breataine, i gCeanada, agus sna Stáit Aontaithe. Is fíorannamh a mhealltar péisteanna mar ghairm sa lá atá inniu ann, agus bíonn an scil á tabhairt ar aghaidh ó ghlúin go glúin lena chinntiú go mairfidh sí.
David Norris
Saol polaitiúil
Ar an 26 Deireadh Fómhair 1988, sa Chúirt Eorpach um Chearta an Duine i Strasbourg, sa chás NORRIS v. IRELAND, thug an chúirt breithiúnas cinniúnach i bhfabhar cearta daoine aeracha agus leispiacha.
Stewart Hosie
Is polaiteoir Albanach de chuid Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba é Stewart Hosie. Rugadh é ar an 3 Eanáir 1963. I mí Bhealtaine 2005, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Dùn Dè an Ear.
David Norris
Saol polaitiúil
Aisghaireadh na dlíthe a lochtaigh an breithiúnas cúig bliana ina dhiaidh sin in 1993. mion|[[Lá Bloom|Bloomsday 2010|clé]]
Mealladh péisteanna
Modhanna
De ghnáth, cuirtear an ithir ar crith ar bhealach amháin nó ar bhealach eile chun péisteanna a mhealladh aníos go dtí an dromchla. Sa bhliain 2008, dúirt taighdeoirí ó Ollscoil Vanderbilt go dtagann na péisteanna go dtí an dromchla toisc go bhfuil na creathaí cosúil leis na cinn a tharlaíonn nuair a bhíonn caochán ag tochailt, ainmhí a itheann péisteanna talún. Úsáideann go leor speiceas éan an teicníocht chéanna, agus itheann siad na péisteanna nuair a thagann siad aníos as an talamh.
David Norris
Toghchán uachtaránachta na hÉireann 2011
Chuir sé isteach ar ainmniúchán d' Uachtarántacht na hÉireann sa bhliain 2011 ach cáineadh a thuairimí ar ghnéas agus aois an toilithe. Tuairiscíodh i mí Iúil 2011 gur scríobh David Norris litir ar pháipéar an tSeanaid sa bhliain 1997 chun trócaire a lorg dá chara, Ezra Nawi, a bhí os comhair na cúirte cúisithe as luí le buachaill faoi bhun aois an toilithe. Ina dhiaidh seo d'éirigh Norris as an rás tar éis do chuid dá fhoireann toghchánaíochta éirí as a rólanna. Tháinig sé isteach sa rás arís áfach sular fógraíodh deireadh a bheith le hainmniúcháin, tar éis gur éirigh leis tacaíocht cheithre chomhairle chontae a fháil.
Mealladh péisteanna
Modhanna
Tá teicnící eile ann freisin. Uaireanta, spréitear an ithir le huisce, le tae, nó le beoir. Baineann mealltóirí eile pleanc as píce rómhair. I gcomórtais áirithe, cuirtear cosc ar ghlantaigh agus ar thochaltóirí meicniúla.
David Norris
Cumann Seoirseach na hÉireann
clé|mion|Dublin Pride Parade 2018Is gníomhaí ar son foirgneamh Seoirseacha é Norris agus ball de Chumann Seoirseach na hÉireann, agus tá cónaí air ar Shráid Sheoirse Mhór Thuaidh i mBaile Átha Cliath.
Oideachas agus Gairmréim Acadúil
D'fhreastail Norris ar St. Andrew's College agus The High School. Uaidh sin lean sé ar aghaidh go Coláiste na Tríonóide áit a raibh sé mar eagarthóir ar an iris liteartha ollscoile Icarus agus ar bhain sé scoláireacht bhunaidh amach ina chéim B.A. i Litríocht agus Teanga an Bhéarla. Léachtóir agus teagascóir ba ea é sa Choláiste ó 1968 go 1996. Scoláire de chuid James Joyce atá ann agus glacann sé páirt i gceiliúradh Bloomsday. Tá Eabhrais agus beagán Gaeilge aige.
Humbug (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an fichiú heipeasóid, "Humbug" den dara sraith The X-Files ar an 31 Márta 1995. Scríobh Kim Manners an eipeasóid seo. D'fhéach 15.7 milliún duine ar an eipeasóid.
Mealladh péisteanna
Gairm
Díoltar péisteanna le hiascairí mar bhaoite beo, agus úsáideann go leor díoltóirí teicnící meallta péisteanna chun a stoc a bhailiú. In áiteanna áirithe, ní mór do mhealltóirí gairmiúla ceadúnas a fháil le dul i mbun an ghnó seo.
Spórt
I bhformhór na gcomórtas, is é an buaiteoir an duine a bhailíonn an líon is mó péisteanna faoi cheann aimsire socraithe. De ghnáth, oibríonn gach iomaitheoir laistigh dá chrios féin, trí shlat nó trí mhéadar cearnach.
Tharla ceann de na chéad chomórtais meallta péisteanna ag féile scoile in Willaston, Cheshire, Sasana. Cuireadh tús le Craobhchomórtas an Domhain sa Mealladh Péisteanna sa bhliain 1980, agus is ócáid bhliantúil é anois. Ba é an leas-phríomhoide ag an am, John Bailey, a d'eagraigh é agus a scríobh rialacha an chomórtais.
Is le Sophie Smith an churiarracht domhanda faoi láthair; ar 29 Meitheamh 2009, nuair a bhí sí 10 mbliana d'aois, mheall sí 567 péist aníos as an talamh le linn Chraobhchomórtas an Domhain in Willaston.
UCI World Tour 2021
Is é Turas Domhanda UCI 2021 an t-aonú heagrán déag de UCI World Tour. Tugann sé le chéile na príomhrásaí i séasúr rásaíochta bóthair gairmiúil na bhfear.
Kwame Nkrumah
mion|clé|Kwame Nkrumah ar stampa phoist ón [[APSS (1989)]]
UCI World Tour 2021
Foirne
Thug an UCI 19 ceadúnas UCI World Tour d’fhoirne do shéasúr Turas Domhanda UCI 2021.
Kwame Nkrumah
B'é Kwame Nkrumah (21 Meán Fómhair, 1909 - 27 Aibreán, 1972) an ceannaire a fuair neamhspleáchas do Ghána, agus bhí sé mar an chéad uachtarán ar an tír nua. Ar feadh a shaoil d'oibrigh sé ar son aontú na hAfraice, fiú nuair a chabhraigh an CIA leis an arm an rialtas a chuir as cumhacht. Fuair sé bás de bharr ailse craicinn agus cuireadh é i dtuama sa tsráidbhaile inár rugadh é, agus níos déanaí i bpáirc náisiúnta Accra.
Máirseáil (ceol)
Ceol a dheartar chun a bheith oiriúnach le saighdiúirí ag máirseáil a thionlacan. Beagnach i gcónaí in am débhuilleach nó ceathairbhuilleach, agus luas measartha nó tapa (ach amháin i máirseáil sochraide). I measc na bpíosaí cáiliúla ceolchoirme tá an ‘Marche au supplice’ i Symphonie fantastique Berlioz (‘Mairseáil chun na Croiche’ i Siansa Fantaiseach, 1830), agus na mairseálacha i bPomp and Circumstance Elgar (Mustar is Mórdháil, 1901-1907).
Sochaí eolais
mion|Open Society Institute Réimse leathan ábhar is feistí, agus feidhmeanna is torthaí sóisialta na bhfeistí céanna: ríomhairí pearsanta, iad siúd le háiseanna ilmheánacha ina measc, líonraí ríomhairí ar nós an Idirlín, teileafóin iniompartha, físchluichí, cártaí intleachta, cur/glacadóirí facs, dlúthdhioscaí ROM is eile.
Ollbhealach na faisnéise a thugtar uirthi i Meiriceá. Réabhlóid nua tionsclaíochta is shóisialta atá á cruthú aige ar fud an Domhain.
Bainistíocht airgid
mion|The Cash Management Challenge - How to Do More with Less (OpusCapital 2011) Is éard atá i gceist le bainistíocht airgid ná sreafaí airgid a optamú agus farasbarr airgid thirim a infheistiú, ón taobh istigh na ngnólachtaí de ghnáth.
Comhdhlúthaítear de ghnáth cinntí i leith bainistíochta airgid, ar an mbunláthair, do na haonaid sa chomhlacht go léir.
Chris Law
Is polaiteoir Albanach de chuid Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba é Christopher Murray Alexander Law. Rugadh é ar an 21 Deireadh Fómhair 1969. I mí Bhealtaine 2015, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Dùn Dè an Iar.
A cappella
Is nath Iodáilis é a cappella a chiallaíonn "de réir nós an tséipéil". Is taibhiú saothar ceoil ilfhónach le guthanna neamhthionlactha é a cappella. Bhain sé le ceol naofa ar dtús ach baineann sé le ceol saolta freisin anois.
Chuireadh tús le ceol a cappella nuair a bhí an cumadóir Josquin des Prez ar an saol ag deireadh an 15ú haois, agus bhí sé i mbarr a réime le Palestrina ag deireadh an 16ú haois sa cheol a scríobh sé don Séipéal Sistíneach sa Vatacáin. Mar gheall nár scríobhadh páirteanna ionstraimeacha neamhspleácha, shíl lucht léinn áirithe gur chan an cór gan tionlacan, ach tá cruthúnas ann anois gur seinneadh órgán nó uirlis cheoil eile nuair a bhí an cór ag canadh. Seinneadh roinnt de na páirteanna a chan an cór nó seinneadh iad uile. Faoin am a bhí an 17ú haois ann, bhí ceol cantata ag fáil an lámh in uachtar ar cheol a cappella. Is nós ceoil é cantata a scríobhtar páirteanna faoi leith d'uirlisí ceoil mar aon le guthanna.
Mongús liath Indiach
Is ainmhí é an mongús liath Indiach (Herpestes edwardsi). Mamach atá ann. Maireann sé ar fud fhoroinn na hIndia, ní faide ó chónaí daoine go minic. Faightear é in áiteanna san Áise Thiar freisin. Itheann sé ainimhithe beaga eile, uibheacha agus a leithéid.
John Bennett Fenn
Ceimicí a rugadh i Nua-Eabhrac ab ea John Bennett Fenn (15 Meitheamh 1917 – 10 Nollaig 2010). Bhuaigh sé Duais Nobel sa cheimic i 2002, le Koichi Tanaka is Kurt Wüthrich, as a thaighde chun modhanna ianaithe dí-asúcháin bhoig a fhorbairt i gcomhair anailís mais-speictreagrafaíochta ar mhacramhóilíní bitheolaíocha. Fuair sé bás in Richmond, Virginia.
Inis Píc (Dún na Séad)
Is oileán Éireannach í Inis Píc i ngar do Dhún na Séad, Contae Chorcaí.
Die Traumdeutung
Leabhar de chuid Sigmund Freud, bunaitheoir na síocanailíse, is ea Die Traumdeutung (Béarla: The Interpretation of Dreams, Gaeilge: Míniú Brionglóidí). Déanann Freud cur síos sa leabhar ar a theoiric faoin neamh-chomhfhios maidir le míniú brionglóidí, agus pléann sé an teoiric a dtabharfaí coimpléasc Éideapúis air níos déanaí. D’athbhreithnigh Freud an leabhar ocht n-uaire ar a laghad agus, chuir sé roinn mhór leis an tríú heagrán a phléigh leis siombalachas i mbrionglóidí go litriúil, faoi anáil Wilhelm Stekel. Dúirt Freud faoin obair seo, “Ní thagann léargas mar seo ar do chrann ach uair amháin sa saol.”
Foilsíodh an leabhar den chéad uair sa bhliain 1900 in eagrán de 600 cóip, agus nár díoladh amach é ar feadh ocht mbliana. Tháinig an-tóir ar an leabhar níos déanaí, agus foilsíodh seacht n-eagrán eile le linn shaol Freud.
Toisc go raibh an leabhar chomh fada sin agus chomh casta sin, scríobh Freud leagan giorraithe a foilsíodh i mBéarla faoin teideal On Dreams.
Constance Smith
Ba bhan-aisteoir Éireannach í Constance Smith (22 Eanáir 1928 – 30 Meitheamh 2003).
Am Faclair Beag
Soláthraíonn sé raidhse faisnéise agus gnéithe breise freisin, mar shampla:
Gheobhaidh tú an foclóir anseo ag agus má theastaíonn tuilleadh faisnéise uait faoin bhFaclair, bain triail as an leathanach seo. https://www.faclair.com/Help/Help.html
Jammu agus an Chaismír (críoch aontais)
Is réigiún é Jammu agus agus an Chaismír a riarann an India mar chríoch aontais agus atá comhdhéanta den chuid theas de réigiún mór na Caismíre, a bhí ina ábhar díospóide idir an India agus an Phacastáin ó 1947, agus idir an India agus an tSín ó 1962.
John Soane
Ailtire a rugadh i nGoring Shasana ab ea John Soane (10 Meán Fómhair 1753 - 20 Eanáir 1837). I measc a chuid dearaí tá Banc Shasana (1792-1833, atógtha anois) agus Gailearaí na bPictiúr i nDulwich (1811-1814).
Tagairtí
mion|clé|Síleáil in Dulwich House mion|clé|Ceann de na cúig ghailearaí pictiúr in Dulwich House
Can't Cope, Won't Cope
Clár atá á chraoladh ar RTÉ a Dó é Can't Cope Won't Cope. Thosaigh sé ar an 19 Meán Fómhair 2016. Fógraíodh go mbeadh dara sraith den chlár.
Thosaigh an chlár ag craoladh ar BBC Three ar an 4 Bealtaine 2017.
Léiriúchán
Tá an chlár scríofa ag Stefanie Preissner.
Litríocht na hÉireann
I nGaeilge agus i Laidin atá litríocht luath na hÉireann. Cé gurb í litríocht Bhéarla na hÉireann an ceann is mó clú anois, is mó go mór an tábhacht atá le litríocht na Gaeilge sa tréimhse is luaithe, agus í ar na litríochtaí iarchlasaiceacha is sine san Eoraip.
Is ón mbéaloideas a thagann an chuid is mó de sheanlitríocht phróis na Gaeilge: scéalta faoi Chú Chulainn, faoi Fhionn Mac Cumhaill agus faoi na Fianna, mar shampla. Chomh maith leis sin tá filíocht fíorálainn ann. Dealraíonn sé gurb iad na manaigh a thosaigh ag cur an ábhair seo ar pár agus gur ghearr go ndeachaigh an t-aos dána féin i mbun pinn. Tháinig traidisiún tréan liteartha ann agus Gaeilge na scol, canúint aontaithe liteartha, á húsáid chuige. Lasmuigh den traidisiún "oifigiúil" bhí dánta galánta grá á scríobh ag fir agus ag mná. Mar seo a lean an scéal anuas go dtí an 17ú haois, agus an fhilíocht ar tosach i gcónaí. Bhí Béarla á úsáid sna bailte móra, ach ar éigean a bhí tábhacht leis in Éirinn i gcúrsaí litríochta nó gur mheath cumhacht na seanuaisle agus gur daingníodh an Béarla níos forleithne sa tír.
Fiú amháin sa 17ú haois bhí scoth litríochta á cumadh i nGaeilge, leithéid shaothar Sheathrúin Chéitinn, agus bhí bláthú éigin san 18ú haois féin, nuair a tháinig blas níos coitianta ar an litríocht, cé gurbh fhurasta rian na seanghalántachta a aithint fós uirthi. Ach lean an Béarla uirthi ag borradh sa 19ú haois, agus gan léamh agus scríobh na Gaeilge ag mórán faoin am sin. Thosaigh litríocht shuntasach Bhéarla ag teacht chun cinn. Faoi dheireadh na haoise, áfach, bhí gluaiseacht faoi lánseoil ar chuspóir di spéis na ndaoine sa Ghaeilge a mhúscailt arís, agus dá bhrí sin roghnaigh a lán daoine mar uirlis litríochta í. Socraíodh gurbh í "caint na ndaoine" an modh ceart scríbhneoireachta, agus sa chéad chuid den 20ú haois bhí scríbhneoirí an-nótálta ann, go háirithe Máirtín Ó Cadhain. Ach ba é an Béarla príomhtheanga na tíre agus na litríochta faoin am sin, agus gach údar eile faoi scáth an deoraí James Joyce (cé gur féidir an Cadhnach a chur i gcomparáid leis ina lán slite).
Faoi láthair aithnítear ar fud an domhain go bhfuil litríocht shonrach Éireannach ann agus í scríofa i mBéarla. Is beag léitheoir a bhfuil a dhóthain Gaeilge aige chun blas a fháil ar litríocht na teanga úd, cé go bhfuil saothair á bhfoilsiú inti i gcónaí. Tá foinse dhomhain á cailleadh aici le meath na Gaeltachta, agus tá sí á hathdhaingniú sna cathracha fós. I gcás an Bhéarla, caithfidh scríbhneoirí Éireannacha, dá fheabhas iad, glacadh leis go ndéanann an teanga fhorleathan úd scríbhneoirí réigiúnacha díobh, rud nach bhfuil go dona ann féin. Is iomaí duine díobh a tharraing clú air féin, agus gan Joyce a lua ar chor ar bith - William Butler Yeats, James Joyce, Patrick Kavanagh, William Trevor, Seamus Heaney, Paul Muldoon agus Seán O'Casey. Tá Liam Ó Flaithearta orthu siúd a scríobh sa dá theanga.
Accra
Is í Accra príomhchathair Ghána,, le 1,970,400 duine ina gcónaí ann (2005). Is í Accra an chathair is mó sa tír, agus an ceann is tábhachtaí ó thaobh riaracháin, cumarsáide agus eacnamaíochta. Na príomhghníomhachtaí eacnamaíochta ná seirbhísí airgid agus rialtais, cumarsáid, tógáil, iompair agus talmhaíocht (go háirithe iascaireacht). Déantar breis is 70% de tháirgeadh Ghána sa chathair. Tá Accra suite ag 5°30' Ó Thuaidh, 0°10' Siar (5.5, -0.1667).
left|thumb|Accra
1997
Is gnáthbhliain an bhliain 1997
Eachtraí
mion|230px|dheis|18 Deireadh Fómhair 1997: D'oscail Rí [[Juan Carlos I na Spáinne Músaem Guggenheim Bilbao i bpríomhchathair Thír na mBascach, é arna dhearadh ag Frank Gehry, ailtire Ceanadach-Mheiriceánach. ]]
Feoiliteoir
mion|Feoil á itheadh ag [[leon]] Den chuid is mó, mamach a itheann feoil is a sheilgeann veirteabraigh eile is ea feoiliteoir. Gluaiseann an giall íochtarach síos is suas amháin. Na géaráin fada, cuid de na fiacla sna gialla géar agus oiriúnaithe chun feoil a ghearradh. 4-5 mhéar coise, agus ionga ar gach cos.
Aalen
Is cathair í Aalen atá lonnaithe i Land Baden-Württemberg, i ndeisceart na Gearmáine. Tá sé suite ar an abhainn Kocher, ar an taobh thuaidh de na hAlpanna Schwäbische, 48km ó thuaidh ó Ulm. Bunaíodh an baile mórthimpeall dhún mhóir de chuid na Rómhánach. Tá a lán den dún fós ann. Tá iarsmaí de limes (fálta imeallchríocha) Rómhánacha ann gar don bhaile. D'éirigh leis an gcathair saoirse a bhaint amach sa bhliain 1360 mar chathair shaor san Impireacht Naofa Rómhánach. Scriosadh an chathair go dona sa bhliain 1634 de bharr bráchthine. Fuair Württemberg seilbh uirthi sa bhliain 1802. Tógadh sean-áras na cathrach sa bhliain 1636 agus tógadh cill Sankt Nikolaus sa bhliain 1765. Osclaíodh iarsmalann don ré Rómhánach sa bhliain 1964. I 1975 nascadh cathair in aice Aalen, Wasseralfingen, le Aalen agus méadaíodh an chathair beagnach aon trian níos mó. Tá tionscail sa chathair amhail tionscal miotail, teicstíle agus cheimicigh. Tá breis is 63,000 daoine ina gcónaí ann.
John Quincy Adams
Ba é John Quincy Adams (11 Iúil, 1767 - 23 Feabhra, 1848) 6ú uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bhí sé i bhfeidhmeannas ón 4 Márta 1825 go dtí an 4 Márta 1829. Bhí Adams an t-aon Uachtarán na Stát Aontaithe a d'fhreastail sa Chomhdháil tar éis a théarma.
Pan-Cheilteachas
Mar is amhlaidh le gluaiseachtaí pan-náisiúnacha eile ar nós an pan-Mheiriceánachas, an pan-Arabachas, an pan-Ghearmánachas, srl, d'fhás an ghluaiseacht phan-Cheilteach as an náisiúnachas Rómánsach agus go sonrach leis féin, an Athbheochan Cheilteach. Bhí an ghluaiseacht phan-Cheilteach ba mhó le rá sa 19ú agus san 20ú haois (thart ar 1838 go dtí 1939). Tharla roinnt luath-theagmhálacha pan-Cheilteacha tríd an nGorsedd agus an Eisteddfod, agus cuireadh tús leis an gComhdháil Cheilteach bhliantúil i 1900. Is é an Conradh Ceilteach an phríomheagraíocht a tharraingíonn aird ar an gceist seo. Is gnách go dtugtar idir-Cheilteach ina ionad sin ar thionscnaimh atá dírithe go príomha ar chomhoibriú cultúrtha Ceilteach, seachas ar pholaitíocht fhollasach, amhail féilte ceoil, ealaíon agus litríochta.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/15/Banniel_Keltia.svg/261px-Banniel_Keltia.svg.png|deas|mion|261x261px| An Bhratach Phan-Cheilteach, a dhear Robert Berthelier, Briotánach, sa bhliain 1950. Tá sé comhdhéanta de dhá [[Triscéil|thriscéil comhfhite.]] Tá roinnt conspóide ann maidir leis an téarma Ceiltigh. Sampla amháin den sórt sin ná géarchéim na Gailíse sa Chonradh Cheilteach. Celtic dawn: the dream of Celtic unity Díospóireacht a bhí anseo i dtaobh ar cheart an Ghailís a ligean isteach san eagraíocht. Diúltaíodh don iarratas ar an mbonn nach raibh teanga Cheilteach ann.
Éilíonn roinnt Ostarach go bhfuil oidhreacht Cheilteach acu a tháinig chun bheith Rómhánaithe faoi riail na Róimhe agus ina dhiaidh sin Gearmánaigh tar éis ionraí Gearmánacha. Is í an Ostair suíomh an chéad chultúir Cheiltigh a bhí ann go sainiúil. Tar éis don Ghearmáin Naitsíoch an Ostair a ionghabháil i 1938, i mí Dheireadh Fómhair 1940 chuir scríbhneoir ón Irish Press agallamh ar an bhfisiceoir Ostarach Erwin Schrödinger a labhair ar oidhreacht Cheilteach na hOstaire, ag rá "I believe there is a deeper connection between us Austrians and the Celts. Names of places in the Austrian Alps are said to be of Celtic origin." Léiríonn Ostaraigh chomhaimseartha bród as an oidhreacht Cheilteach a bheith acu agus tá ceann de na bailiúcháin is mó de dhéantúsáin Cheilteacha san Eoraip ag an Ostair.
Coincheap nua-aimseartha na bpobal Ceilteach
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/George_Buchanan_by_Arnold_van_Brounckhorst.jpg/220px-George_Buchanan_by_Arnold_van_Brounckhorst.jpg|mion| Bhí George Buchanan ar dhuine de na chéad staraithe nua-aimseartha a thug faoi deara an ceangal idir na daoine Ceilteacha. Roimh Impireacht na Róimhe agus teacht chun cinn na Críostaíochta, san Iarnaois, bhí daoine ina gcónaí sa Bhreatain in Éirinn, ag labhairt teangacha as a dtagann na nuatheangacha Gaelacha (lena n - áirítear Gaeilge na hÉireann, Gaeilge na hAlban agus Gaeilge Mhanann) agus teangacha Briotainice (Breatnais, Briotáinis agus Coirnis san áireamh). Tá na daoine seo, chomh maith le daoine eile i Mór-Roinn na hEorpa a labhair teangacha, atá díofa anois, ón mbrainse Ind-Eorpach céanna (mar na Gail l, na Ceiltibéirigh agus na Galátaigh), tagraítear dóibh go haisghníomhach mar na Ceiltigh, go háirithe ó thús an 18ú haois. D'úsáid na Gréagaigh agus na Rómhánaigh leaganacha éagsúla den téarma "Ceilteach", mar Keltoi le linn na na cianaoiseanna chun tagairt a dhéanamh do ghrúpaí áirithe de na daoine seo, mar a d'úsáid Herodotus é maidir leis na Gaill.
D'fhás úsáid nua-aimseartha an téarma "CELT" i dtagairt do na cultúir seo de réir a chéile. Ceannródaí sa réimse ab ea George Buchanan, scoláire Albanach ón 16ú haois, daonnachaí de chuid na hAthbheochana agus teagascóir do rí Séamas IV na hAlban. Ó theaghlach ina labhraítear Gaeilge na hAlban, chuaigh Buchanan, ina Rerum Scoticarum Historia (1582), siar thar scríbhinní Tacitus a phléigh an chosúlacht idir teanga na nGallach agus na Sean-Bhriotanach. Ba é tátal Buchanan, dá mba Celtae na Gallaigh, mar a cuireadh síos orthu mar a bhí i bhfoinsí Rómhánacha, go raibh na Briotanaigh ina gCeltae freisin. Thosaigh sé ar phatrún a fheiceáil sna logainmneacha agus bhain sé de thátal as go raibh teanga Cheilteach amháin á labhairt ag na Briotanaigh agus Gaeil na hÉireann tráth, rud a cuireadh ar mhalairt slí ina dhiaidh sin. Ní bheadh sé go dtí os cionn céad bliain ina dhiaidh sin nuair a bhí na smaointe seo i mbéal an phobail go forleathan; ar dtús ag an scoláire Briotánach Paul-Yves Pezron ina Antiquité de la Nation et de la langue celtes autrement appelez Gaulois (1703) agus ansin ag an scoláire Breatnach Edward Lhuyd ina Archaeologia Britannica: An Account of the Languages, Histories and Customs of the Original Inhabitants of Great Britain (1707).
José Raúl Capablanca
Imreoir fichille Cúbach ab ea José Raúl Capablanca y Graupera (19 Samhain 1888 – 8 Márta 1942) a bhí ina churadh domhanda ó 1921 go 1927. Ba pháiste éachtach é, agus bhain sé cáil mhór amach as a scil iontach sa chor deiridh agus as a himirt sciobtha. Rugadh Capablanca sa bhliain 1888 i Castillo del Príncipe, La Habana. Bhuail sé curaidh Chúba Juan Corzo i gcluiche ar 1901, dhá lá roimh a 13ú breithlá. Mar gheall ar a bhua ar Frank Marshall i gcluiche i 1909 fuair sé cuireadh chuig comórtas San Sebastian 1911, a bhuaigh sé chun tosaigh ar imreoirí leithéidí Akiba Rubinstein, Aron Nimzowitsch agus Siegbert Tarrasch. Sna blianta ina ndiadh sin, bhí sraith buanna ag Capablanca agus rinne sé iarrachtaí cluiche a shocrú le curaidh an domhain Emanuel Lasker i gcaitheamh deich mbliana. Nuair a thárlaigh an cluiche faoi dheireadh, bhuaigh Capablanca an teideal curadh domhain fichille i 1921. Níor chaill sé cluiche fichille ó 10 Feabhra 1916 go 21 Márta 1924.
Chaill Capablanca an teideal i 1927 in aghaidh Alexander Alekhine, nach raibh bua ar bith bainte amach aige in aghaidh Capablanca roimh ré. Tar éis go leor iarrachtaí gan rath athimirt a shocrú ar feadh na mblianta fada, d’éirigh an caidreamh eatarthu nimhneach. Lean Capablanca le bheith rathúil sa chomórtais sa tréimhse seo ach tharraing sé siar ó fhichille dáiríre sna 1930idí. Thosaigh sé fulaingt le fadhbanna sláinte sa tréimshe seo, le brú fola ard agus fuair sé bás i 1942 de rith fola ceirbreach.
1848
Tugtar Bliain na Réabhlóidí ar an mbliain seo uaireanta.
Sochtadh imdhíonachta
Cosc ar fhreagairt imdhíonach na colainne i gcoinne ábhair chomhthíoch. Is féidir go dtarlóidh sé mar thoradh ar ghalair a chuireann isteach ar an gcóras imdhíonach, cosúil le leoicéime nó SEIF, nó galair ainsealacha eile, cosúil le diaibéiteas. Is féidir é a spreagadh d'aon ghnó le drugaí nó radaíocht chun cosc a chur ar dhiúltú ionphlandála, nó mar fho-iarsma ar chóireáil ar ghalar éigin, cosúil le hailse. Cuid mhaith drugaí imdhíonachoiscthe ann, ina measc drugaí ailcilithe atá marfach do chealla atá ag deighilt, frithmheitibilítí a laghdaíonn cumas na gceall sa chóras imdhíonach antasubstaintí a dhéanamh, agus cortacaistéaróidigh. Déanann imdhíonachosc duine so-ghonta d'ionfhabhtuithe go ginearálta, ach do mhiocrorgánaigh nach gcuireann tús de ghnáth le galair i ndaoine normálta, ionfhabhtuithe deistapaíocha.
Caladbolg
Sa Rúraíocht i Miotaseolaíocht na nGael, ba chlaíomh Fhearghasa mhic Róigh é Caladhbholg (Sean-Ghaeilge Caladbolg ), gaolmhar le Caledfwlch i Litríocht na Breataine Bige, agus Excalibur sa Matter of Britain. Scríofa scaití Caladcholg ("claíomh crua"), tá sé nasctha chomh maith le laoch níos aduaine na nUladh Fearghas mac Léite, a mholann cónaidhmiú dhá seanscéal. Dúradh gur chlaíomh dhá-láimh é a dhéanadh ciorcal ar nós bogha ceatha agus é á luascadh; go mbíodh an cumhacht aige chun mullaigh na gcnoc a bhaint díobh; agus go ndéanadh ár agus eirleach ar arm iomlán.
Táin Bó Cúailnge
I rith an Táin Bó Cúailnge, tháinig Ailill mac Máta ar an gcaidreamh idir Fhearghas Mac Róigh agus agus a bhean chéile Méabh, agus bhain Caladbolg de marcas chúiteamh. Thug sé ar ais é ámh tar éis athchruinniú arm na Uladh ina choinne. Rinne Fearghas léirscrios ar ghaiscí na nUladh lena chlaíomh, ach d'áitigh Conall Cearnach é gan Conchúr mac Neasa a mharú. Ina ionad sin, bhuail Fearghas na "Trí Bhuille Mhóra" ar thrí chnoc bheaga, ag scoitheadh a mhullaigh díobh.
Uilliam Ó Duinnín
Scríobhaí Éireannach ba ea Uilliam Ó Duinnín (beo 1670–1682).
Domhnall Óg Ó Duinnín ba ea a athair. Bhí ann lámhscríbhinn LS 1336 i seilbh aige, a dhíol sé b'fhéidir le hEdward Lhuyd. Thrascríobh sé an Sean-Tiomna Gaeilge le William Bedell, a foilsíodh sa bhliain 1685.
Tubaiste Meron (2021)
Imeachtaí
Bhí an suíomh dúnta sa bhliain 2020/2021 mar gheall ar shrianta Covid-19. Mar sin, chuaigh na táinte ar an oilithreacht i mbliana tar éis do Riatlas Iosrael an tír a oscailt arís. mion|clé|bhí an t-uafás daoine ann (100,000) agus 10,000 ceadaitheː Rabbi Shimon Bar Yochai Yom Hillula, Meron Tuairiscítear, áfach, go raibh i bhfad níos mó daoine ann, 100,000, ná a bhí ceadaithe, 10,000.
Tuigtear gur maraíodh na daoine tar éis d'ardán a bhí curtha suas go speisialta don ócáid tabhairt uaidh.
Chuir an lucht for-Cheartchreidmheach an milleán ar na póilíní, ach shéan siad aon fhreagracht as.
Mais chriticiúil (fisic)
An méid is lú d'ábhar ineamhnaithe is gá a bhrú i gcruth ar leith chun imoibriú slabhrúil núicléach a choimeád ar siúl. Is é atá in imoibriú slabhrúil ná eamhnú i núicléis de ghlúin amháin a tháirgeann neodróin ó na himoibrithe eamhnaithe, a chuireann tús lena thuilleadh eamhnaithe, ar a laghad, den oiread céanna núicléas don chéad ghlúin eile. Imoibriú féinchoimeádta a bhíonn mar thoradh. Sa phróiseas seo, scaoiltear an-chuid fuinneamh teasa is radaíochta amach i gcodán beag de shoicind. I gcás sféar úráiniam-235, ba é 52 kg an mhais chriticiúil, agus trastomhas 17.4 cm ag an sféar sin.
Mais adamhach choibhneasta
Is é is mais adamhach choibhneasta ann ná meánmhais ualaithe d’iseatóip de dhúil i gcomparáid le mais iseatóp carbón-12, a bhfuil mais 12 go cruinn aige.
Maiseanna adamh, a chuirtear síos i dtéarmaí aonaid maise adamhaí u. Mar shampla, sainmhínítear mais adamhach carbón-12 mar 12.0000 u, agus is í mais adamhach nítrigine-14 ná 14.0031 u. Úsáidtear Ar mar shiombail di. Thugtaí an meáchan adamhach air. I dtábla peiriadach na ndúl, luaitear mais an mheascán nádúrtha iseatóp den dúil: mar shampla, is é 14.0067 u an luach do nítrigin.
Cóimheas saintoilleadh teasa
Maidir le gáis, cóimheas shaintoilleadh teasa faoi bhrú tairiseach agus shaintoilleadh teas faoi thoirt thairiseach. Úsáidtear an tsiombail γ dó, agus is uimhir íon é. Luachanna ó 1.2-1.6 a fhaightear. Tá gaol ag an gcóimheas seo le tairiseach uilíoch na ngás, R, agus tá sé tábhachtach i staidéar ar airíonna teirmidinimiciúla na ngás.
Collainn Mhór
Is oileán Éireannach í Collainn Mhór.
Cóimheas órga
Sa mhatamaitic, an cóimheas a fhaightear má tá pointe P ag roinnt líne dírí AB ionas gur AP:PB = AB:AP = τ, ina gcomharthaítear é leis an siombail τ. Tugtar an meán órga air seo freisin. τ = (τ+1)/τ. Chuir Vitriúvias i bhfeidhm san ailtireacht é, agus bhí an-spéis ann san Athbheochan. Mar shampla, bunaithe ar an gcóimheas seo atá an pictiúr cáiliúil de chuid Pietro della Francesca, Batessimo di Cristo (Baisteadh Chríost, 1440-1460).
Mabel Normand
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Mabel Ethelreid Normand (10 Samhain 1892 – 23 Feabhra 1930).
Máirtín Ó Cadhain
Ba scríbhneoir Gaeilge é Máirtín Ó Cadhain (13 Feabhra 1906 – 18 Deireadh Fómhair 1970) agus áirítear é ar dhuine de na scríbhneoirí próis is mó i stair litríocht na Nua-Ghaeilge. Foilsíodh trí úrscéal agus sé bhailiúchán gearrscéalt a leis, chomh maith le hailt, aistriúcháin, léachtaí, béaloideas a bhailigh sé agus go leor eile. Cré na Cille an t-úrscéal an saothar is mó cáil a scríobh sé, agus aithnítear na gearrscéalta in An Braon Broghach go forleathan mar shárshaothair. Aithnítear cuid dá ghearrscéalta ar sheoda na litríochta nua-aimseartha. Meastar go coitianta go bhfuil Cré na Cille ar an úrscéal is úire agus is bunúsaí a tháinig ó aon scríbhneoir Éireannach ó aimsir James Joyce. Deirtear gur athchruthaigh Ó Cadhain prós na Gaeilge agus gur fhág léitheoirí is scríbhneoirí na teanga araon faoi chomaoin mhór aige.
Ba mhúinteoir scoile, sclábhaí feirme, ball d'Óglaigh na hÉireann, agóidí, aistritheoir le Rannóg an Aistriúcháin agus ollamh le Gaeilge é freisin. Ba mhinic é sáite i bhfeachtais pobail agus teanga agus chaith sé seal ina ghéibheannach.
Déantar staidéar ar a shaothair ar chúrsaí tríú agus dara leibhéal in Éirinn agus ar fud an domhain.
Múinteoir ... agus agóidí
Múinteoir náisiúnta a bhí ann ón mbliain 1926 go dtí 1936 agus bhí sé ina rúnaí áitiúil don INTO sa bhliain 1930. Tar éis tréimhsí gairide ag múineadh i scoileanna i nDaighinis agus i gcathair na Gaillimhe ceapadh ina phríomhoide i gCamas é agus bhí ann go 1932. Níor éirigh leis, áfach, mórán faid a bhaint as an obair seo, nó bhí baint aige le hÓglaigh na hÉireann (IRA), agus suim aige sa sóisialachas freisin. Is é a dúirt sé féin faoina chinneadh dul leis na hÓglaigh "Tá a fhios agam céard a thug san IRA mé. Ba chall troid le mo mhuintir, boicht na tuaithe, a fhuascailt."
Is lena linn a d’aistrigh an Cadhnach Sally Kavanagh le Charles Kickham faoin teideal Saile Ní Chaomhánaigh nó na huaigheanna folamha, 1932 (d’ullmhaigh an Dr Tomás de Bhaldraithe eagrán 1986).
Faoi 1926 bhí tosaithe aige ar ábhar a fhoilsiú in An Stoc. Bhí a chéad ghearrscéal aige i gcló san iris sin um Shamhain, 1929. Má fhágaimid ailt, litreacha agus óráidí faoi staid na Gaeltachta as an áireamh, is ábhar béaloidis is mó a bhí á chur i gcló aige anuas go 1938; scéalaithe ba ea a athair, a mháthair, agus a uncail.
Bhí baint aige, agus é i gCamas go fóill, leis an IRA, é ina cheann feadhna ar na hÓglaigh ann. Mar sin, ní raibh sé ag réiteach go maith leis na sagairt ná le húdaráis eile. Briseadh as a phost é toisc baint a bheith aige leis na hÓglaigh. mion|Coláiste Phádraig, Droim ConrachChaith an Cadhnach ansin tréimhse mar spailpín agus mar thimire. Ag deireadh na dtríochaidí bhí sé mar oifigeach earcaíochta leis an IRA. B'eisean a thóg Breandán Ó Beacháin isteach san eagraíocht i measc daoine eile. Bhí an-mheas aige ar an oidhreacht a fuair sé óna mhuintir An uirnis liteartha is fearr a fuair mé ó mo mhuintir an chaint, caint thíriúil, caint chréúil, caint chraicneach a thosaíos ag damhsa orm scaití, ag gol scaití, de mo bhuíochas.
mion|An Scoil Náisiúnta, Ráth Cairn
Tréimhse imthreoranaithe
mion|An Currach I dtús an Dara Cogaidh Dhomhanda, tharraing an Cadhnach seantithe éigin anuas air, agus gabhadh é in éineacht le cuid mhaith daoine eile a raibh baint ar bith acu leis an IRA. Gabhadh é Meán Fómhair 1939 agus as sin go mí na Nollag bhí sé i ngéibheann i mBeairic Chnoc an Arbhair. Bhí Ó Cadhain mar Rúnaí an Fháinne sa bhliain 1939. Níos déanaí, sa champa imthreoranaithe sa Churrach féin ba mhó a raibh suaimhneas air, áit a bhí saor ó thionchar an ghnáthphobail. Go deimhin, ní raibh fonn air é a fhágáil is cosúil.mion|Coláiste na Tríonóide mion|The Dregs of the Day - a d'aistrigh [[Alan Titley. Tháinig borradh faoin aistriúchán ar shaothair an Chadhnaigh ó foilsíodh aistriúchán Cré na Cille.]] I Mí Aibreán 1940 gabhadh an Cadhnach tar éis dó aitheasc a thabhairt ag sochraid Tony Darcy, príosúnach poblachtach a fuair bás i bPríosún Mhuinseo ar stailc ocrais. Coinníodh i ngéibheann i gCurrach Chill Dara é le linn Ré na Práinne i rith an Dara Cogaidh Dhomhanda ós rud é go raibh sé ina chomhalta d'Óglaigh na hÉireann ón mbliain 1918 anonn. In Aibreán a cuireadh i ngéibheann arís é, agus níor scaoileadh saor é go 26 Iúil, 1944. Bhain sé deis as an tréimhse seo le cur lena chuid léinn is léigh sé mórán i dtaobh stair na hEorpa agus an litríocht a roinn léi. Dar le roinnt tá feabhas le sonrú ar a chuid scríbhneoireachta tar éis dó an campa a fhágáil.
Deir Alan Titley: "‘Tá doimhniú agus leathnú agus siúráil i réimse, i scóip agus i láimhsiú a chuid scríbhneoireachta i ndiaidh an chogaidh seachas mar a bhí roimhe. Níl mé cinnte nach raibh baint ag an iomtheorannú leis an scéal’.Ceapann roinnt go mb'fhéidir gur a thréimhse sa champa géibhinn ar an gCurrach a thug bunsmaoineamh don leabhar Cré na Cille dó, na príosúnaigh nua ag breith scéalta isteach sa champa faoina raibh ag tarlú taobh amuigh; ach bréagnaíonn an Cadhnach féin seo.."Spéisiúil go leor ach ní raibh fonn air an áit a fhágáil. [N]íl tnúthán ar bith agam féin len a dhul amach… Bheinn chomh sásta istigh agus a bheinn amuigh. . Dar le léirmheastóirí go bhfuil atmaisféar na haimsire agus meon an ghéibheannaigh le brath ar na litreacha seo a chuir sé chuig Tomás Bairéad).
mion|220px|Múrmhaisiú in ómós do Mháirtín Ó Cadhain in [[Aerfort Bhaile Átha Cliath (Meán Fómhair 2009) Dealraíonn sé gur baineadh an múrmhaisiú úd ó shin. Sliocht as Páipéir Bhána agus Páipéir Bhreaca atá sa téacs.]]Thit an Cadhnach amach le ceannasaíochta an IRA agus é ann. Níor chreid Ó Cadhain gur chóir tús a chuir le feachtas buamála de bharr gur cheap sé nach raibh an eagraíocht ullamh le tabhairt faoi.
Thosaigh sé rang Gaeilge istigh chomh maith, agus is iomaí Óglach de chuid an IRA a d'fhoghlaim an teanga ón gCadhnach. Is ag Máirtín a bhí an t-ardrang Gaeilge agus deirtear gurbh iontach an múinteoir é. Lár na bliana 1943 ceapadh é ina chathaoirleach ar an gcoiste oideachais a raibh mar chúram aige na ranganna a eagrú. Níos deireanaí an bhliain chéanna bhí baint aige le coiste a chur ar bun chun straitéis a cheapadh don IRA, nuair a scaoilfí amach na príosúnaigh ag deireadh an chogaidh.
De bharr na moltaí a chuir Ó Cadhain chun cinn gur cheart na hairm a dhumpáil ar feadh píosa, caitheadh amhras air agus cuireadh ar fionraí é ón IRA in éindí le baill eile an choiste 'pending court martial'. Le linn a fhionraíochta ón IRA sa champa géibhinn, bhí deis aige díriú ar a chuid scríbhneoireachta mar nach raibh dualgas air ná cead aige ranganna a mhúineadh a thuilleadh ná a eagrú. Tugadh bord agus cathaoir dó, cé nár iarr sé aon phribhléid, agus luigh sé isteach ar an scríbhneoireacht. Ceadaíodh dó a chuid scríbhinní a chur amach as an gcampa chomh maith. Le linn na tréimhse sin sa Churrach, chuir sé an díolaim gearrscéalta An Braon Broghach le chéile.
In alt lena chomhghéibheannach, Maitiú Ó Néill, in eagrán speisialta den iris Comhar, a foilsíodh bliain tar éis bhás Uí Chadhain, tugtar léargas ar an gcúis ar cuireadh an Cadhnach ar fionraí ón IRA sa bhliain 1944. Comhar, Deireadh Fómhair, 1971 Faoi Ghlas ag Gaeil le Maitiú Ó Néill;
mion|Áras Mháirtín Uí Chadhain, [[Ollscoil na hÉireann, Gaillimh]] mion|An Braon Broghach Fuair a athair agus a mháthair bás i rith an achair seo.
Saoirse ... de chineál éigin
mion Sna 1930dí bhí lámh ag an Cadhnach san fheachtas a chuir Nua-Ghaeltacht ar bun i Ráth Cairn na Mí. Ghlac sé páirt i bhfeachtas agóide a bhí ag éileamh tailte níos méithe do mhuintir na Gaeltachta. B'é ba thoradh an fheachtais seo gur cuireadh Gaeltacht nua Ráth Cairn ar bun i gContae na Mí.
Chuir sclábhaíocht an aistriúcháin sa Dáil as dá chuid scríbhneoireachta, áit a raibh sé ina aistritheoir cáipéisí dlí don Oireachtas ón mbliain 1947 go dtí 1956.
Ba mhinic é ag coimhlint le Fianna Fáil is Fine Gael i ngeall ar neamhshuim is naimhdeas i leith na Gaeilge faoi seach. Chuir sé troid orthu siúd agus ar an Language Freedom Movement ó thaobh na Gaeilge de, is níor éalaigh na Gaeilgeoirí féin, a bhí tar éis loiceadh, fiú. Cé go mba shóisialaí é ní raibh sé róthógtha leis na Cumannaigh.
Na blianta deireanacha
Chaith an Cadhnach na blianta deireanacha dá shaol ina Ollamh le Gaeilge i gColáiste na Tríonóide. Ceapadh ina ollamh le Gaeilge faoi 1969 é, agus ina chomhalta de chuid Choláiste na Tríonóide sa bhliain 1970. Ainmníodh léachtlann ina onóir i gColáiste na Tríonóide, Téatar Mháirtín Uí Chadhain. Bhí sé ina aoi-léachtóir in Ollscoil na Banríona chomh maith.
Ba é a bhunaigh Misneach, eagraíocht a bhí dírithe go diongbháilte ar athbheochan na Gaeilge, agus a d'eagraigh stailc ocrais ar son na teanga sa bhliain 1966.
Sa bhliain 1969 thug an Cadhnach an príomhléacht ag Scoil Gheimhridh Chumann Merriman in Aonach Urmhumhan. Go luath ina dhiaidh sin foilsíodh an léacht sin faoi chlúdach leabhair dar teideal Páipéir Bhána agus Páipéir Bhreaca. Tá an aiste sin ar na cinn is tábhachtaí faoi scríbhneoireacht na Gaeilge dár foilsíodh riamh. mion|[[Reilig Chnocán Iaróm]] Ba scríbhneoir cruthaitheach Máirtín a rinne an-fhorbairt agus an-aclú ar an nGaeilge mar theanga liteartha. Thóg sé focail ó Ghaeilge na hAlban agus chum sé nua-fhocail amanna. Mar sin féin, chleacht sé gramadach a chanúna féin in áit na gramadaí caighdeánaithe in áiteanna.
Chónaigh sé in áiteanna éagsúla i mBaile Átha Cliath in imeacht na mblianta ach ba in 12 Garraithe na Gréine i nDartraí, cuid de Rath Maonais, a chaith sé an tréimhse b'fhaide astu sin.
Cailleadh Máirtín Ó Cadhain ar an 18 Deireadh Fómhair 1970, go díreach nuair a bhí cor eile á chur de ag saol agus ag scríbhneoireacht na hÉireann. Bhásaigh sé in Ospidéal an Mater i mBaile Átha Cliath. Cuireadh i Reilig Chnocán Iaróm é. D'fhág sé go leor scríbhinní neamhfhoilsithe ina dhiaidh a nochtadh de réir a chéile.
Seo a leanas sliocht as óráid Chian Uí Éigeartaigh os cionn uaigh Mháirtín lá a adhlactha, an 20ú lá de Dheireadh Fómhair 1970.
mion
Deir Alan Titley: ‘Nuair a fuair sé bás ... ba chliché é a rá gur chaill Éire an scríbhneoir ab fhearr a bhí aici...’
Scríbhneoireacht
B'fhada fairsing réimse liteartha Uí Chadhain. Ba bheag stíl nár fhéach sé cor léi. Rinne sé a chuid féin de shaothar go leor eile: Na Griannaigh agus Dostoyevsky, Gorky agus Kafka, T. S. Eliot agus Pádraig Ó Conaire. Ba é scríbhneoir mór engagé na Gaeilge é, fear a chosain i ngach cuid dá shaothar cruthaíoch firinne agus neamhspleáchas na healaíne.
Ba é ba mhó a d'fhorbair is a d'fhairsingigh prós na Gaeilge san fhichiú haois. Bhain sé suaitheadh as nach bhfacthas a leithéid ó aortha na seachtú haoise déag. Chuimsigh sé traidisiún teanga a théann siar go dtí aimsir na Tána.
Bhí eolas údarásach ag an Cadhnach ar litríocht agus cultúr na Gaeilge agus na hÉireann. D'fhoghlaim sé Gaeilge na hAlban, Breatnais, agus Briotáinis agus d'aistrigh ón trí theanga sin go Gaeilge. Rinne sé aistriúcháin ón mBéarla is ón bhFraincis chomh maith. Bhí eolas leathan aige ar Litríocht na hEorpa agus bhí léamh na Rúisise, na Gearmáinise agus na hIodáilise aige chomh maith le teangacha eile. Chuir sé le Ciclipéid Ghearmánach na Litríochta Domhanda.
Cuireadh fáilte roimhe léachtaí a thabhairt ag Ollscoileanna timpeall na tíre. Níor tugadh cead don Chumann Seanchais agus Éigse i gColáiste Ollscoile na Gaillimhe é a bheith ag caint leo ann. Luann Breandán Ó hEithir an eachtra seo ina leabhar Over the Bar.
Scríobh an Cadhnach leabhair gearrscéalta freisin, ina measc Idir Shúgradh agus Dáiríre, An Braon Broghach, Cois Caoláire, An tSraith dhá Tógáil, An tSraith Tógtha agus An tSraith ar Lár. Ba é an scríbhneoir próis ba mhó sa Ghaeilge lena linn é.
I measc na n-ainmneacha pinn a bhí aige bhí; Aonghus Óg, Breallianmaitharsatuanógcadhanmaolpote, D. Ó Gallchobhair, Do na Fíréin, Micil Ó Moingmheara, M.Ó.C.
Luathshaothair Uí Chadhain
Áirítear na cnuasaigh ghearrscéalta Idir Shúgradh agus Dáiríre (ISD), An Braon Broghach (ABB), agus Cois Caoláire (CC) mar luathshaothar an Chadhnaigh. Braitheann roinnt léirmheastoirí go dtaispeánann ABB teacht chun aibíochta mar scríbhneoir. Deirtear leis go bhfuil teannas le braith i scéalta seo an Chadhnaigh. Díríonn an Cadhnach sna scéalta seo ar phobail faoi leith, pobail iargúlta Ghaeltachta don chuid is mó, pobail ar nós an phobail inar rugadh agus tógadh an Cadhnach féin. mion|Cois Caoláire
Saothair eile
Bhí an Cadhnach gníomhach, chomh maith, mar iriseoir agus ag scríobh aistí, atá bailithe in Ó Cadhain i bhFeasta, Caiscín, agus Caithfear Éisteacht. Cuireadh amach comhfhreagras idir é féin san am a bhí sé i ngéibheann agus Tomás Bairéad faoin teideal As an nGéibheann. Bhí sé i gcruachás amanna, ó briseadh as a phost múinteoireachta é mar gheall ar a ghníomhaíocht Phoblachtánach.
Ní raibh an oiread sin measa ag Ó Cadhain ar an bhfilíocht. Dar leis, b'fhearr ábhair a phlé sa phrós amháin agus fuair sé de locht ar Ghaeilge na hAlban nach raibh ach filíocht á scríobh inti ar an mórgóir. Bhí breis filíochta á scríobh sa Ghaeilge ná mar a bhí sa Bhéarla an tráth úd dar leis, ach níorbh fhiú faic an fhilíocht chéanna i gcomparáid le tathag an phróis.
Téamaí
Glacann an teannas idir daoine aonaracha agus éilimh an phobail ról fíorthábhachtach i scéalta an Chadhnaigh.
Léirmheastóireacht
In Traidisiún Liteartha na nGael (1979) deir J. E. Caerwyn Williams agus Máirín Ní Mhuiríosa: ‘Níl aon amhras ná gurb é Máirtín Ó Cadhain an scríbhneoir is tábhachtaí dár shaothraigh prós na Nua-Ghaeilge le breis agus daichead bliain anuas.’
"D’éirigh leis saothar scóipiúil cumasach nua-aosach a chumadh nár sháraigh aon scríbhneoir eile Gaeilge san aois seo", a dúirt Gearóid Denvir. Denvir, G. 1998. Cadhan Aonair: saothar liteartha Mháirtín Uí Chadhain. Baile Átha Cliath: An Clóchomhar. xiv.
"Gan an grá seo don Ghaeilge - grá ab ionann agus beophianadh - níl tuiscint ar anam Mháirtín Uí Chadhain, ar an bhfórsa diamhair a thiomáin chun cinn é in ainneoin príosúin, peannaid phearsanta, easpa sláinte agus bás na gcarad." Breandán Ó hEithir
Stíl
I mórán de scéalta ABB cleachtann Máirtín Ó Cadhain an réalachas sóisialta. mion|Liam Mac Amhlaigh  - Leachtaí Uí Chadhain