cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Chapel House Estate
Is bruachbhaile suite i Newcastle upon Tyne é Chapel House Estate.
Mole Valley (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Mole Valley. Cruthaíodh sa bhliain 1983 é. Is é Paul Beresford (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Pailéapaiteolaíocht
Staidéar ar ghalair ársa dhaonna ó ábhar cnámharlach den chuid is mó, ach ó bhogfhíocháin a caomhnaíodh trí sheargadh nó i bportach dí-ocsaiginithe freisin. Is féidir airtríteas, eitinn, lobhra, sifilis, sceachaillí, galar fiacla, bristí, is míchumaí ón mbroinn a dhiagnóisiú, chomh maith le galair easpa cothaithe cosúil le raicíteas is fraimis. Is iontach an léargas ar dhéimeagrafaíocht na mílte bliain ó shin a fhaightear ó tharluithe coibhneasta na ngalar i measc na ndaoine an t-am sin is na faid saoil a baineadh amach.
Newcastle upon Tyne Lár (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Newcastle upon Tyne Lár. Cruthaíodh sa bhliain 1918 é. Is í Chi Onwurah (LO) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Truailliú
Cur isteach ábhar dochrach, go díreach nó go hindíreach, sa chomhshaol. Braitheann déine an truaillithe ar nádúr is méid an truailleáin, agus an láthair ina dtarlaíonn sé.
Éiríonn leasuithe talún ina dtruailleáin nuair a úsáidtear farasbarr díobh agus a bhíonn siad tiubhaithe i rith uisce isteach i srutháin, ionas go maraítear éisc ann.
Bíonn saghsanna éagsúla truaillithe ann, ina measc,
truailliú an aeir (mar shampla, báisteach aigéadach, deatach san aer, sceithgháis inneall, astitim radaighníomhach), truailliú an uisce úir (mar shampla, scaoileadh eisiltigh cheimicigh nó radaighníomhaigh ó thionscail isteach in aibhneacha, rith leasuithe talún i srutháin is locha), truailliú na mara (mar shampla, doirteadh ola ó thancaeir, dumpáil ábhar plaisteach ó loingseoireacht), truailliú torainn (mar shampla, torann aerárthach is tógála), truailliú na talún (mar shampla, dumpáil ábhar tocsaineach nó baolach sa talamh), truailliú radharcach (tógáil i láthair álainn), truailliú an spáis (mar shampla, satailítí ídithe is blúirí satailíte ina mílte i bhfithisí timpeall an Domhain), agus a lán eile.
Cochrane Park
Is bruachbhaile suite i Newcastle upon Tyne é Cochrane Park.
Risteard Ó Foghludha
Múinteoir, iriseoir agus eagarthóir ba ea Risteard Ó Foghludha a rugadh, i gCnoc Chonaill Aodha, idir Eochaill agus Cill Ia, Contae Chorcaí. Feirmeoir a athair Risteard (1830–1910). Peg Long ab ainm dá mháthair. Ba é an duine is sine de sheachtar cailíní agus cúigear buachaillí agus d'fhreastail sé ar Scoil na mBráithre Críostaí, Eochaill.
Níos déanaí ar aghaidh, d’aistrigh sé go dtí Baile Átha Cliath, timpeall na bliana 1888. Is dócha, gur chaith sé an dá bhliain úd ag obair i gCumann Ríoga Bhaile Átha Cliath, i dTeach Laighean ag an am seo agus go raibh sé ag foghlaim na luathscríbhneoireachta. Bhí post tuairisceora aige san Freeman’s Journal, i dtús na 1890idí. Mhaíodh sé gur air a thit sé óráid dheireanach úd Pharnell sna Creaga, Co.na Gaillimhe, ar 27 Meán Fómhair 1891 a thuairisciú. Chaith sé ocht mbliana i Sasana ag reic meaisíní clóscríbhneoireachta agus d’fhill sé ar Bhaile Átha Cliath ag tosach an 20ú céad. Thall a thosaigh sé ag díol clóscríobhán do mhuintir Underwood. An comhlacht sin a sheol ar ais go hÉirinn é i bhfíorthosach an chéid. Go dtí tuairim 1905 ní raibh oifig acu i mBaile Átha Cliath agus chaitheadh Risteard tréimhsí fada i mBéal Feirste. Ach d’fhilleadh sé ar Bhaile Átha Cliath ag an deireadh seachtaine. Bhí sé ag múineadh i gColáiste na Carraige Duibhe idir na blianta 1905-07.
Bhunaigh sé Craobh an Chéitinnigh i 1901, in éineacht le Seosamh Ó Tórna (Tórna), Seán Ó Cuív agus Seán Ó Ceallaigh Ba é a roghnaigh mana don Chraobh: ‘Múscail do mhisneach, a Bhanba’. Go ceann naoi mbliana bhí sé ina rúnaí acu.
Phós Risteard Eily Barnes (rugadh i Raghnallach in 1884) Meitheamh 1910. Rugadh mac amháin dóibh, Gearóid.
Foilsíodh a chéad saothar próis in An Claidheamh Soluis 17 Lúnasa 1901, faoin ainm cleite ‘An Corcaigheach Macánta’. I Loch Léin, Samhain 1903, a bhain sé feidhm as ‘Fiachra Éilgeach’ a chéaduair.
Ag cur eagair ar fhilí na Mumhan an gnó is mó ar chaith sé a shaol leis: Piaras Mac Gearailt (1905), Donncha Rua Mac Conmara (1908, 1933), Brian Merriman (1912, 1949), Tadhg Gaelach Ó Súilleabháin (1929), Pádraig Phiarais Cúndún (1932), Seán Clárach Mac Domhnaill (1932), Liam Dall Ó hIfearnáin (1939), Eoghan Rua Ó Súilleabháin (1937), Liam Inglis (1937), Pádraig Denn (1942), Liam Rua Mac Coitir (1937), Eoghan an Mhéirín Mac Carrthaigh (1938), An tAthair Conchubhar Ó Briain (1938), Éamonn de bhFál (1946), Filí na Máighe (1952).
Sa bhliain 1935, d’fhoilsigh Brún agus Ó Nualláin a Logainmneacha, sé sin an 'Dictionary of Irish Place-names'. Is í an abairt dheireanach aige sa réamhrá: ‘''In aon chúig bliana amháin do gheofaí teacht ar Ghael-ainmneacha fhurmhór ár mbailte fearainn agus ár bparóistí ach cur chuige i gceart. Ba chóir don stát tabhairt faoin ngnó gan mhoill''’. Deirtear go raibh 40,000 ainm bailithe aige féin. Teideal eile leis is ea: Saol-ré Sheathrúin Céitinn, 1908; Imeachtaí an Oireachtais, Sgéalta triúir, 1919; Scoth-duanta, 1933; Duanarán ré 1600-1700, 1935; Mil na hÉigse, 1945; an seach-chló Cath Chnoic na nOs, [gan dáta]. Ba é a chuir eagar ar Seod-aistí as Conamara, 1943 le Peadar Neilí Ó Domhnaill. Aistriúcháin leis is ea: Fíoraon le fiarán,(Tolstoy); An Béar, 1923 (Chekhov); Ag Suirghe leis an mBaintreach, 1927 (The Courting of the Widow Malone le Constance P. Anderson); Fiche gearrscéal ar na thionntódh as an bhFraingcis, 1930; Naoi ngearra-chluichí ar n-a thionntódh ag Fiachra Éilgeach, 1930; Maria Chapdelaine, 1933 (Louis Hemon); Cnósach gearr-scéal. Ar n-a dtionntódh ón bhFraingcis, 1934; An Phíb fé sna bántaibh, 1933 (The Pipe in the fields le T.C. Murray); Oilibhéar Dubh, 1935 (an dráma Black Oliver le John Guinan); An Bheidhlín Buadha, 1935 (François Coppée); An Sárúchán, 1935 (The Lifting le John Brandane); Eoinín Bocht, 1942 (El Pobrecito Juan le Gregorio Martinez Sierra). Tiarnaí deireanacha Urmhún (1956), aistriúchán ar The Last Lords of Ormond le Dermot F. Gleason a shaothar deiridh. Bhí post bainisteora ag Risteard sa chomhlacht 'Underwood Typewriter Co.', ag 5 Sráid Laighean, anuas go dtí Aibreán 1936 nuair a thosaigh sé ag obair don Ghúm. Bhí sé ina eagarthóir tamall ag Brún agus Ó Nualláin. gur éirigh idir é agus an bhainistíocht. Ní bheadh cúrsaí go rómhaith aige murach gur fhéach Éamon de Valera chuige gur ceapadh é ar fhoireann Choimisiún na Logainmneacha sa bhliain 1946. Ceapadh é mar eagarthóir ar an aistriúchán den Bhunreacht, a bhí a dhéanamh ag Mícheál Ó Gríobhtha, ar 11 Samhain 1936. Deir Breandán Mac Giolla Coille in Feasta, Deireadh Fómhair 1988: Bhí lámh an-trom ag Risteard mar eagarthóir agus ní foláir nó bhí foighne an naoimh ag Mícheál. An eagarthóireacht go léir is mó a thabhaigh clú dó. Ach ní i gcónaí a bhítí sásta leis an gcaoi a ndéanadh sé í. Dúirt Breandán Ó Buachalla faoi litreacha Phádraig Phiarais Cúndún: Ní fios cá bhfuil an lámhscríbhinn a bhfuair Fiachra Éilgeach bunchóip na litreacha anois (Go Meiriceá siar, 1979).
D’éag Risteard Ó Foghludha ar 20 Lúnasa 1957. Ar 25 Lúnasa 1974, nocht Tomás Ó Domhnaill, Aire na Gaeltachta, plaic ar an teach inar rugadh é agus ina bhfuil a lucht gaoil ina gcónaí go fóill. Scoil Fhiachra Éilgeach atá ar an scoil áitiúil. Bhronn Ollscoil na hÉireann D.Litt.Celt. air sa bhliain 1939. Gheofar cuntas mion ar a ndearna sé d’obair ar an mBunreacht in Bunreacht na hÉireann: a study of the Irish text, 1999 le Mícheál Ó Cearúil.
Cowgate, Newcastle upon Tyne
Is bruachbhaile suite i Newcastle upon Tyne é Cowgate. Dúnadh an siopa báicéara sa bhliain 2005.
Sraith Shinsir Iomána na Mumhan 2018
B'í Sraith Shinsir Iomána na Mumhan 2018 an tríú heagrán den tSraith Shinsir Iomána na Mumhan ó bunaíodh an comórtas in 2016. Thosaigh an tsraith ar an 30 Nollaig 2017 agus chríochnaigh sí ar an 14 Eanáir 2018.
Newcastle upon Tyne Thoir (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Newcastle upon Tyne Thoir. Cruthaíodh sa bhliain 2010 é. Is é Nick Brown (LO) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Pailéigeografaíocht
Staidéar ar thíreolas na réanna geolaíocha, trí na cúinsí geografacha a atógáil ó na hiontaisí is mínithe ar an gcomhshaol a bhí ann nuair a bhí na carraigeacha á bhfosú, maidir le gach ré ina seal.
Contae Chattahoochee, Georgia
Is contae Meiriceánach é Contae Chattahoochee atá suite i stát Georgia. Sa bhliain 2010, bhí daonra 11,267 duine ann. Is é Cusseta a phríomhbhaile contae.
Ceadharlach corraigh
Is planda é an ceadharlach corraigh (Gentiana pneumonanthe).
Nairobi
Is é Nairobi príomhchathair na Céinia, agus é ar an gcathair is mó sa tír sin freisin. Tá sé suite i gCúige Nairobi i ndeisceart na tíre, 150km slí ón Meánchiorcal: réigiún trópaiceach atá ann. Is é an chathair is mó daonra in oirthear na hAfraice é agus tuairim is 3 milliún duine ina gcónaí ann. Tá Nairobi 1795 méadar os cionn leibhéil na farraige. 150 km² achar iomlán na cathrach.
Sa bhliain 1889 a bunaíodh stáisiún lasta Nairobi ar an iarnród idir Mombasa agus Uganda. Tháinig borradh agus fás ar Nairobí agus roghnaíodh mar phríomhchathair Oir-Afraic na Breataine é sa bhliain 1907, agus mar phríomhchathair phoblacht neamhspleách na Céinia sa bhliain 1963.
Redcar (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Redcar. Cruthaíodh sa bhliain 1974 é. Is í Anna Turley (COMH-LO) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Irisí agus Nuachtáin Gaeilge
Uasdátaithe: 20ú Iúil 2023mion|208x208px mion|226x226px mion|185x185px mion|215x215px mion|214x214px mion|150x150px Is éard atá sa leathanach seo ná liostaí d'Irisí, Nuachtán nó tréimhseachán Gaeilge a scríobhadh nó atá fós á scríobh go fisiciúil nó ar líne. Tá iarracht déanta bliain eisiúna agus tréimhse eisthe a aimsiú do gach ceann acu.
(Mura raibh an t-eolas thuas ar fáil go saoráideach breacadh síos bliain na cóipe ba luaithe agus ba dhéanaí a dtángthas orthu agus cuireadh arróg le comhartha ceiste roimhe nó ina dhiaidh (?< nó >?) chun léiriú nach eol dúinn an raibh cinn roimhe nó ina ndiaidh. Luaitear ainm eagarthóirí nuair atá sé ar eolas ach le roinnt irisí bhí an oiread sin eagarthóirí go mbeadh gá iad sin a liostáil in alt a bheadh bunaithe ar an iris áirithe sin).
Newcastle upon Tyne Thuaidh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Newcastle upon Tyne Thuaidh. Cruthaíodh sa bhliain 2010 é. Is í Catherine McKinnell (LO) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Irisí agus Nuachtáin Gaeilge
Dímhaoiniú na nIrisí Gaeilge
Sa bhliain 2014, ar chúis laghdaithe mhaoinithe ón státchiste, d'éirigh Foras na Gaeilge as maoiniú a chur ar fáil do 10 n-iris nó nuachtán Gaeilge. B'iad sin An Sagairt, An Timire, An tUltach, Beo.ie, Feasta, Gaelscéal, Lá Nua, Saol, agus dhá iris a bhí ar shuíomh idirlíon Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge, Gaelport.com: Cogar agus As na Nuachtáin. Bhí deireadh tagtha le Goitse an bhliain roimh ré agus ní raibh FnaG dá maoiniú. Roimh dheireadh na bliana agus théis babhta iarratasa chinn FnaG go maoineodh siad an nuachtán gréasáin úr Tuairisc.ie agus dhá iris Nós.ie agus Comhar.
Sléacht ar earnáil iriseoireachta na Gaeilge a bhí sa dímhaoiniú agus theip ar mhisneach mórán des na scribhneoirí. Bhí ardán scríbhneoireachta á solathair ag na h-irisí seo agus lucht léithe farsaing acu uilg agus thar oíche múchadh é seo. Mhair dhá iris gan maoiniú, b'iad sin Feasta atá fós á mhaoiniú ag Conradh na Gaeilge agus an Timire atá á mhaoiniú as síntiúis.
Eisíodh céad eagrán Timire Chroidhe Naomhtha Íosa i 1911, agus mar gurb é an iris Ghaeilge is faide sa tsiúil é, bheartaigh an t-eagarthóir nach ldteipeadh air fén a stiúir. Mar sin chinn sé daoine a aimsiú a bheadh toilteannach síntús a ghlacadh, agus de bharr a h-iarrachtaí tá os cionn míle sintus anois ag an iris, sin 600 níos mó ná comhar.
Irisí agus nuachtáin átá fós á gcló nó á n-eisiúint ar líne
In ainneon na dímhaoinithe, lean roinnt irisí dá gcló agus tháinig cinn nua chun cinn. Tá 22 iris/ nuachtán Gaeilge á gcló ar pháipéir nó ar líne. a Siad sin Aneas ['], An Gael (as Meirceá), An Lúibín (ón Astráil),  Breac,  Domhan Níos Fearr [],  Eipic, Feasta, Iris Eoghanach, Iorras Aithneach, Irisleabhar Mhá Nuad, Mionlach, Nuacht Mhall,  Teanga Tí, Nuacht-PEIG.ie, Seachtain, Scríbhneoirí Cois Teorainn,  An Timire,'''  agus ceann nó dhó eile. Na cinn atá fós á mhaoiniú ag Foras na Gaeilge ná Tuaraisc.ie, Nós.ie, Comhar, Comhar Taighde agus Comhar Óg.
Mar nach raibh na cíona lín spleách riamh ar FnaG aguslean siúd a bhí de mhisneach acu leo ar nós An Codú, IMúscraí, Cuaille
Foinsí Taighde
Fuaireas an t-uafás teideal ó shuíomhanna gréasáin Leabharlann Náisiúnta na hÉireann, World Cat, ISSUU, Ainm.ie, Taisceadán Cheoil Dúchais na hÉireann agus tré an focal 'iris' nó nuachtán nó irisleabhar a scríobh i mboscaí cuarda éagsúla. mion mion Fuaireas an t-uafás eolas maidir le h-irisí na Sé Chontae ó thaispeántas a rinne Pobal i mBéal Feriste agus an leabhrán dar teideal Bolg an tSolair a d'eisigh siad sul má déanadh dímhaoiníodh orthusiúd.
Bhí mórán teideal d'irisí éagsúla i leabhar Phillip O'Leary Gaelic Prose in the Irish Free State agus fuaireas neart eolas ó chuimhní m'athair Pádraig Ó Snodaigh a bhí páirteach i mórán irisí a eisiúint é fhéin agus fuaireas neart eolas ar theidil inmheánacha Shinn Féin ó mo dheartháir Aengus Ó Snodaigh. Tá Conradh na Gaeilge fós len a heolas faoin lear mór irisí agus nuachtáin a d'fhoilsigh siad is a gcraobhacha thar na blianta.
Cíona Lín / Blaganna
Focal eile ar 'dialann' is ea 'cín lae'. Ciall 'cín' ná 'leabhar, dá réir luíonn sé le ciall gur 'cín lae lín' nó'n ghiorrúchán  'Cín Lín' a bheadh ar Web log nó Blog. 'Blag' an sainfhocal a roghnaigh formhór siúd a bhí ag cur a gcuid scríbhinn ar an ngréasáin ach 'Cín lín Uí Choinmín' an cur síos atá ag An Coimíneach ar a iarrachtaí féin agus pléann Aonghus Ó hAlmhainn (duine des na Cin línteoirí is fada sa tsúil) an sainfhocal 'Cín Lín' ina alt 'Cín Lín nó Blag' ach ag deireadh an ailt roghnaionn feidhm a bhaint as 'blag' de dheasca blagadóir nó blagálaí a bheth éasca a rá. Eachtranaigh le Gaeilge a thosaigh na céad cíona lín as Gaeilge,
B'iad siúd Séamus (Poncán) Ó Neachtáin i 2002, Panu Höglund i 2003 agus Hillary Sweeney i 2004. Lean Aonghus Ó hAlmhain iad i 2005 agus Eoin Ó Riain leis An Codú i 2006. Lean lear mór eile iad go raibh ré órga ann idir 2009 agus 2013 nuair a bhí os cionn 50 cín lín gníomhach. B'ait nár mhair an tromlach i ndiaidh dí-mhaoiniú na n-irisí Gaeilge - cá bhfios ach gur chaith an dimhaoiniú scáth dorcha ar an earnail tré chéile agus gur bhailigh an slua isteach ón dtrá, nó an é go ndeachaigh daoine i muinín na meán sóisialta atá i bhfad níos gasta chun freagrai a fháil ar thuaraimí.
Coxlodge
Is bruachbhaile suite i Newcastle upon Tyne é Coxlodge.
Irisí agus Nuachtáin Gaeilge
Cíona Lín / Blaganna
Cibé fáth, níl ach dosaen cín línteoirí fós ag gabhailt den cheird agus tá'n dream is luaithe chuige Hilary Sweeney, Panu Petteri Höglund, Denis King, Aonghus Ó hAlmhain agus Eoin Ó Riain fós ina measc. Tá 150 sa liosta atá ar fáil fé bhun liostaí na n-irisí agus nuachtáin.
Campora San Giovanni
Is frazione (cosúil le paróiste) é Campora San Giovanni (Campura Santu Janni nó Campura San Giuvanni, sa chanúint áitiúil) sa chomún (bhardas) Amantea, i gCúige Cosenza, Calabria, An Iodáil. Tá sé suite gar don teorainn le gCúige Catanzaro.
Irisí agus Nuachtáin Gaeilge
Cíona Lín / Blaganna
= Liostaí na n-irisí ⁊ nuachtáin = Fé 6 cholún lorgaíodh an t-eolas seo 1. Teideal 2. Cineál Foilseacháin 3'''. Blianta Eisithe''' 4. Buneolas 5. Eagarthóirí 6. Eolas Breise. Tá mórán bearnaí ann de thúisce easpa nó na foinsí eolais cuí. Féadfadh siúd le heolas cruinn é sin a líonadh isteach.
Svante Pääbo
Bitheolaí Sualannach a bhfuil fócas speisialaithe sa ghéineolaíocht eabhlóideach aige is ea Svante Pääbo, a rugadh ar 20 Aibreán 1955. Duine de bhunaitheoirí na paléigéineolaíochta atá ann, agus tá a lán oibre déanta aige ar an nGéanóm Néandartálach.
Irisí agus Nuachtáin Gaeilge
Cíona Lín / Blaganna
Maidir le líon na n-irisí - aimsíodh 380 i n Gaeilge Amháin, 118 gcinn i n Gaeilge agus Béarla , 9 gcinn i n Gaeilge, Gaeidhlige agus Béarla, 10 gcinn Ilteanngach, 10 s raith Ghaeilge i nuachtáin Béarla (is cinnte go bhfuil breis ann),  87 gcinn le teideal Gaeilge le h altanna i mBéarla agus 2 cheann i m Béarla  ag plé na Gaeilge.
Svante Pääbo
Sa bhliain 2022, bronnadh an Duais Nobel air.
A chuid oibre
Bhain Svante a dhochtúireacht amach in Ollscoil Uppsala, sa tSualainn, sa bhliain 1986. Ón mbliain 1997 i leith tá sé ina stiúrthóir ar roinn na géineolaíochta in Institiúid Antraipeolaíochta Eabhlóidí Max Planck in Leipzig na Gearmáine. Áirítear Pääbo orthu siúd a chruthaigh an phailéigéineolaíocht, disciplín ina mbaintear úsáid as módhanna na géineolaíochta le staidéar a dhéanamh ar dhaoine agus ar neacha nach iad ón réamhstair. Sa bhliain 1997, chuir Pääbo agus a chomhghleacaithe in iúl gur éirigh leo ADN miteacoindreach (mtDNA) Néandartálach a sheicheamhú agus iad ag obair le ADN as cnámh Néandartálach a fuarthas i bhfochla Feldhofer i ngleann an Neander sa Ghearmáin.
I mí Lúnasa na bliana 2004, d’fhoilsigh roinn Phääbo a gcuid fionnachtana i leith an “géin teanga”, FOXP2, atá lochtach nó in easnamh i gcuid de na daoine a bhfuil míchumas teanga orthu.
Sa bhliain 2006, d’fhógair Pääbo plean le géanóm iomlán na Néandartál a atógáil. An bhliain ina dhiaidh sin, chuir Time Magazine Pääbo ar liosta na gcéad duine is ceannasaí ar domhan ag an am. I mí Feabhra, 2009, d’fhógair foireann Pääbo go raibh an chéad dréacht den ghéanóm Néandartálach ullmhaithe acu. Sheicheamhaigh siad breis is 3 bhilliún péire bunaidh i gcomhoibriú leis an gcorporáid 454 Life Sciences.
I mí Márta, 2010, d’fhoilsigh Pääbo agus a fhoireann tuairisc faoi anailís ADN a rinne siad ar ábhar as cnámh mhéire a fuarthas i bPluais Denisova sa tSibéir; de réir thorthaí a gcuid ainilíse, is féidir gur tháinig an chnámh ó dhuine de chuid speiceas Homo atá imithe in éag agus nach raibh aon eolas ag saineolaithe air go dtí sin, speiceas a baisteadh Denisova hominin air.
I mí Bealtaine, 2010, rinne Pääbo agus a chomhoibrithe dréacht de sheachamh an ghéanóim Néandartálaigh a fhoilsiú san iris Science. Bhí siad den tuairim gur tharla crosphórú idir na Néandartálaigh agus daoine dár gcineál féin san Eoraip agus san Áise. Tá cuid de na saineolaithe amhrasach faoi go fóill, ach ceapann daoine eile díobh go dtagann idir 1% agus 4% den sinsireacht ag an gcine daonna inniu ó speicis ársa (taobh amuigh den Afraic, cuid den domhan nár tháinig ár sinsir i dteagmháil leis na Néandartáigh ná speiceas daonna ársa eile).
Shields Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Shields Theas. Cruthaíodh sa bhliain 1832 é. Is í Emma Lewell-Buck (LO) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Contae Cherokee, Georgia
Is contae Meiriceánach é Contae Cherokee atá suite i stát Georgia. Sa bhliain 2010, bhí daonra 214,346 duine ann. Is é Canton a phríomhbhaile contae.
Pailé-ointeolaíocht
mion|[[Bíosún Eorpach|bíosún, iarsmalann Azov]] Is é rud is pailé-ointeolaíocht ann ná staidéar iontaisí is atógáil an orgánaigh ón iarsma iontaisithe, agus taighde ar an bpróiseas iontaisithe.
Denton Soir
Is bruachbhaile suite i Newcastle upon Tyne é Denton Soir.
Sedgefield (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Sedgefield. Cruthaíodh sa bhliain 1983 é. Is é Phil Wilson (LO) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Denton, Newcastle upon Tyne
Is bruachbhaile suite i Newcastle upon Tyne é Denton.
Contae Clay, Georgia
Is contae Meiriceánach é Contae Clay atá suite i stát Georgia. Sa bhliain 2010, bhí daonra 3,183 duine ann. Is é Fort Gaines a phríomhbhaile contae.
Contae Clarke, Georgia
Is contae Meiriceánach é Contae Clarke atá suite i stát Georgia. Sa bhliain 2010, bhí daonra 116,714 duine ann. Is é Athens a phríomhbhaile contae.
Pailéasóch
570-230 milliún bliain ó shin. Thosaigh orgánaigh ilcheallacha is éisc ag teacht chun cinn. Roinntear an ré seo ina tréimhsí mar seo: an tréimhse Chaimbriach (570-500 milliún bliain ó shin) inar thosaigh ainmhithe mara gan chnámh droma; an tréimhse Ordaivíseach (500-435 milliún bliain ó shin) inar thosaigh na chéad éisc, fungais is feamainn; an tréimhse Shiliúrach (435-400 milliún bliain ó shin) inar tharla na chéad phlandaí ar thalamh thirim; an tréimhse Dheavónach (400-345 milliún bliain ó shin) inar mhéadaigh na héisc is ar thosaigh na feithidí is na hainmhithe tire; an tréimhse Charbónmhar (345-280 milliún bliain ó shin) inar thosaigh na reiptílí is na débheathaigh; an tréimhse Pheirmeach (280-230 milliun bliain ó shin) inar díothaíodh an-chuid de na hainmhithe gan chnámh droma is ar thosaigh na foraoisí cónaiféaracha.
Contae Clinch, Georgia
Is contae Meiriceánach é Contae Clinch atá suite i stát Georgia. Sa bhliain 2010, bhí daonra 6,798 duine ann. Is é Homerville a phríomhbhaile contae.
Denton Burn
Is bruachbhaile suite i Newcastle upon Tyne é Denton Burn.
Elswick, Tyne and Wear
Is bruachbhaile atá suite in iarthar Newcastle upon Tyne, Sasana, é Elswick. Bhí cónaí ar 13,198 duine in Elswick sa bhliain 2011.
Oliva (abhainn)
Abhainn i Calabria, Deisceart na hIodáile is ea Oliva (Jumu d'Oliva sa chanúint áitiúil). Ar thaobh theas Thír Eoghain, laistigh de bhardas Amantea (roinnte do Frazioni Coreca agus Campora San Giovanni) i gCúige Cosenza, a thugann a ainm don ghleann iomlán a shníonn sé tríd (gleann Olivo). Ag teacht don nuacht maidir leis an truailliú comhshaoil líomhnaithe agus an "Jolly Rosso" i 1991 Dé Luan Cásca.
Cúrsa na habhann
Tá an abhantrach suite ar thaobh Thír Eoghain den Raon Cósta agus téann sé i dteagmháil le bardais sléibhe Malito, Lago,  Grimaldi, Aiello Calabro  agus San Pietro in Amantea, tá an limistéar níos comhréidhe go hiomlán i gcríoch Amantea. Tá a fhorbairt ghinearálta feadh an treo thoir thuaidh-thiar theas agus tá sé teoranta ó thuaidh ó  Monte Scudiero  (1295 m.), Ó  Monte Mondia  (644 m.) Agus ó Monte Pellegrino  (644 m.); ó dheas ó  Monte Santa Lucerna  (1256 mt.), ó  Monte Faeto  (1103 mt.) agus ó  Monte Sant'Angelo  (778 mt.) agus ó  Cozzo Carmineantonio  ( Cnoc Carmineantonio) . Críochnaíonn an báisín a fhorbairt is cothroime i gcríoch Campora San Giovanni. Agus tú ag déanamh anailíse ar chúrsa na habhann is féidir leat líonra dlúth sruthchúrsaí a fheiceáil a shníonn isteach sa phríomh leaba: trí cinn ar dheis agus sé cinn ar chlé, chomh maith le mion-fo-aibhneacha, agus ar an gcaoi sin córas hidreagrafach dendritic a fhoirmiú.
Pailé-éiceolaíocht
Feidhmiú prionsabail is próisis éiceolaíochta chun na himghníomhuithe idir iontaisí mar chomhluadar is a gcomhshaol sa taifead iontaiseach a thuiscint. Bunaithe ar an smaoineamh gur mhair na hainmhithe is na plandaí i ngach ré gheolaíoch faoi na cúinsí céanna lena ngaolta comhaimseartha. Mar sin, tugann taighde ar fhlúirse choibhneasta gach speiceas iontaisithe fásra is ainmhithe i bhfosú geolaíoch léargas cuimsitheach ar éiceolaíocht is aeráid an ama gheolaíoch sin.
Contae Clayton, Georgia
Is contae Meiriceánach é Contae Clayton atá suite i stát Georgia. Sa bhliain 2010, bhí daonra 259,424 duine ann. Is é Jonesboro a phríomhbhaile contae.
Lus an chrúbáin
Is planda luibheach débhliantúil é lus an chrúbáin (Gentianella campestris).
Turcaí
Is éan mór sa ghéineas Meleagris é an turcaí, cosúil le piasún, dúchasach do Mheiriceá Thuaidh agus Láir. Tá turcaithe i measc na n-éan is mó ina raon.
Speiceas
Tá dhá speiceas turcaí ann:
Stair
Tháinig na turcaithe is luaithe chun cinn i Meiriceá Thuaidh breis is 20 milliún bliain ó shin. Roinneann siad sinsear coitianta le cearca fraoigh, le piasúin, agus le héanlaith eile. Is é an turcaí fiáin sinsear an turcaí clóis, a ceansaíodh timpeall is 2,000 bliain ó shin, b'fhéidir.
Anois bíonn an turcaí an-choitianta mar éanlaith clóis, i gcomhair na Nollag go háirithe.
Comparáid
Tá sicíní agus turcaithe cosúil lena chéile maidir le dhá phríomhthréith. Tá cosa ar a dtugtar crúibíní ag an dá cheann acu. Tá na crúibíní seo an-láidir agus úsáideann siad iad chun tochailt sa chré chun bia a fháil. Ina theannta sin tá goba géara ag an dá cheann acu chun bheith ag gobadh ar fheitheidí agus ar ghrainní.
Muilcheann
Is planda é an muilcheann (Gentianella amarella). Tá sé dúchasach i dtuaisceart na hEorpa. Planda débhliantúil atá ann.
Tua-iasc
Iasc beag, comhdhlúite go láidir, le colainn dhomhain cosúil le tua. Dhá chineál ann: an tua-iasc domhainuisce (fine Sternoptychidae), agus an tua-iasc fionnuisce eitilte (fine Gasteropelecidae) ó Mheiriceá Láir is Theas ar féidir leis fíoreitilt a dhéanamh le bualadh a n-eití móra brollaigh.
Stockton Thuaidh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Stockton Thuaidh. Cruthaíodh sa bhliain 1983 é. Is é Alex Cunningham (LO) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Trentham Estate
Is teach mór suite i Staffordshire é Trentham Estate.
Liosta de charachtair Red Rock
Sobaldráma Béarla atá á chraoladh ar TV3 ó 7 Eanáir 2015 ar aghaidh é Red Rock. Is liosta na gcarachtar é seo a bhí ar Red Rock.
Sunderland Lár (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Sunderland Lár. Cruthaíodh sa bhliain 2010 é. Is í Julie Elliott (LO) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Dene, Newcastle upon Tyne
Is bruachbhaile suite i Newcastle upon Tyne é Dene.
Truailliú ola
Go mór mór, an dochar don fharraige is an cósta de bharr doirteadh ollmhór as tancaeir ola. I 1967 scoilt an tancaer Torrey Canyon ar chósta Chorn na Breataine agus dhoirt 100,000 tonna ola sa bhfarraige. I 1978 shuigh an Amoco Cadiz ar chósta na Briotáine agus dhoirt 220,000 tonna. I 1979 phléasc an tancaer Betelgeuse i gCuan Bheanntraí: cailleadh 49 duine is doirteadh suas le 120,000 tonna ola sa chuan. I 1989 shuigh an t-olltancaer Exxon Valdez ar sceir gar do chósta Alasca agus dhoirt 45,000 tonna sa réimse luachmhar iascaireachta i gCaolas an Phrionsa Liam. Tharla doirteadh do-mheasta ollmhór i Murascaill na Peirse is Cúáit tar éis an chéad chogadh san Iaráic i 1991. I 1993 chuaigh an tancaer Braer ar na carraigeacha ar Inse Shealtainn in Albain agus dhoirt 85,000 tonna ola. Tharla an eachtra ola is measa fós i 2010 i Muir Chairib amach ó chósta New Orleans nuair a phléasc rige ola de chuid comhlacht BP ar an ngrinneall ag doimhneacht 1.5 km. Cailleadh 13 duine sa phléasc, agus meastar gur sceitheadh timpeall 500,000 tonna ola aimhe isteach sa mhuir. Bíonn na drochthorthaí ar eachtraí mar seo an-fhadtéarmach de bhrí go dtruaillíonn siad an slabhra bia chomh hiomlán sin.
Contae Cobb, Georgia
Is contae Meiriceánach é Contae Cobb atá suite i stát Georgia. Sa bhliain 2010, bhí daonra 755,754 duine ann. Is é Marietta a phríomhbhaile contae.
Tynemouth (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Tynemouth. Cruthaíodh sa bhliain 1885 é. Is é Alan Campbell (LO) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Felis margarita
Is cat beag fiáin é Felis margarita, ar a dtugtar an cat gainimh, an cat dumhcha, agus cat an ghinearáil Margueritte, a chónaíonn i bhfásaigh ghainmheacha agus chlochacha i bhfad ó fhoinsí uisce. Leis an bhfionnaidh fionnrua go bánliath, tá sé duaithnithe go maith i dtimpeallacht an fhásaigh. Tá fad a chloigeann agus an choirp idir 39-52 cm agus le heireaball idir 23-31 cm. Socraítear a chluasa gearra 5-7 cm go híseal ar thaobh an chinn, ag cuidiú le creacha a aimsiú agus iad ag gluaiseacht faoin talamh. Insíonn an ghruaig fhada a chlúdaíonn boinn a lapaí a throithe i gcoinne na dteochtaí an-te agus an-fhuar sna bhfásaigh.
Bromyard
Is baile suite in Herefordshire é Bromyard.
Contae Coffee, Georgia
Is contae Meiriceánach é Contae Coffee atá suite i stát Georgia. Sa bhliain 2010, bhí daonra 42,356 duine ann. Is é Douglas a phríomhbhaile contae.
Tyneside Thuaidh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Tyneside Thuaidh. Cruthaíodh sa bhliain 1997 é. Is í Mary Glindon (LO) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Fritz Haber
Ceimiceoir Gearmánach a rugadh i Wrocław na Polainne (Breslau na Prúise ag an am) ab ea Fritz Haber (9 Nollaig 1868 – 29 Eanáir 1934). Bhuaigh sé Duais Nobel na Ceimice i 1918. D'fhionn sé próiseas Haber-Bosch chun amóinia a dhéanamh ar bhonn trádálach trí hidrigin is nítrigin ón aer a chomhchuingriú go díreach.
Is iomaí caint a tharraing saol Haber.
Luathshaol
Giúdaigh ab ea muintir Haber. Fear siopa ab ea a athair agus é ag díol éadaí, péinteanna agus cógais.
Níor tháinig an mháthair chuici i gceart tar éis bhreith an mhic, agus fuair sí bás trí seachtaine i ndiaidh di Fritz a shaolú. D'áirigh an t-athair a bhean chéile uaidh go mór mór, agus ba dhual dó an milleán a chur ar Fritz, rud a chuir an caidreamh ó mhaith eatarthu ar fad. clé|mion|232x232px|Fritz Haber 1891 Prom Ar dtús bhí Fritz ag dul chuig an mheánscoil úd Johannesgymnasium nó Meánscoil Eoin ina gcuirtí an bhéim ba troime ar staidéar na dteangacha clasaiceacha. Ina dhiaidh sin d'athraigh sé go dtí an Gymnasium St Elisabeth nó Meánscoil Eilís. Meánscoil mhatamaiticiúil a bhí ann, ach ní raibh ceimic ar bith á múineadh ansin ach an oiread.
Sa bhliain 1886 áfach thosaigh Fritz ag staidéar in Ollscoil Heidelberg, áit a raibh Robert Bunsen ina léachtóir. Chuaigh an mac léinn ó Heidelberg go Beirlín, áit a raibh na ceimiceoirí móra August Wilhelm von Hofmann agus Carl Liebermann á theagasc.
Bhain Haber amach a chéim ollscoile le saothar taighde a scríobh sé faoi "dhíorthaigh áirithe de chuid an phipearónail". (Cumhrán agus blasóir é an pipearónal a úsáidtear go fairsing sa tionsclaíocht).
Sa bhliain 1893, thréig Haber an creideamh Giúdach agus d'iompaigh sé i leith an Phrotastúnachais, rud nár thaitin lena athair ar aon nós.
Chaith Haber na blianta beaga ag obair sa tionsclaíocht agus sna hollscoileanna, ach sa bhliain 1894 fuair sé post cúntóra in ollscoil Karlsruhe, áit ar bhain sé amach dochtúireacht sa cheimic sa bhliain 1896. Dhá bhliain ina dhiaidh sin d'fhoilsigh sé téacsleabhar ceimice agus bronnadh ollúnacht urghnách ceimice air san ollscoil. clé|mion|251x251px|Haber sa bhliain 1905 Sa bhliain 1901 phós sé Clara Immerwahr a bhí ina ceimiceoir chomh maith leis féin. Rugadh mac amháin dóibh, Hermann Haber (1902-1946).
Amóinia
Sa bhliain 1904, thosaigh Haber ag forbairt an phróisis a thabhaigh clú agus cáil dó, is é sin, déantús na hamóinia.
Tá an nítrigin an-tábhachtach sa tionsclaíocht cheimiceach, agus san am chéanna tá atmaisféar an Domhain iontach saibhir sa nítrigin. Is é oighear an scéil áfach go bhfuil an nítrigin sin i bhfoirm dúile, agus tá an nasc triarach sa mhóilín N2 an-láidir le briseadh, rud nach mór a dhéanamh le comhdhúile nítrigine a tháirgiú a bhfuil luach trádála iontu, níotráití ach go háirithe.
A fhad is nach raibh modh oibre ann le leas a bhaint as nítrigin an aeir, bhíothas i dtuilleamaí níotráití nádúrtha ("sailpítear").
Sa bhliain 1909, d'éirigh le Haber agus Carl Bosch an próiseas seo a fhorbairt is a fhoirfiú—"modh oibre Haber agus Bosch", nó Haber-Bosch-Verfahren mar a deir an Ghearmáinis.
An Chéad Chogadh Domhanda
Bhí Haber go tréan ag tacú lena thír dhúchais nuair a phléasc an Chéad Chogadh Domhanda amach, agus an-lámh aige i bhforbairt na ngás nimhe le haghaidh cogaíochta. Thosaigh sé ag tástáil na foisgéine (clóiríd charbóinile, COCl2) agus an chlóirín go gairid i ndiaidh thús an chogaidh. Ní raibh fadhbanna moráltachta aige féin leis na gáis nimhe i machaire an áir, nó bhí sé barúlach gurb ionann an bás i gcónaí beag beann ar an gcineál arm a thugann é. Ní raibh Clara, a bhean, ar aon tuairim faoi sin. Chuir sí lámh ina bás féin go gairid i ndiaidh an chéad úsáid a bhain an tArm Gearmánach as an gclóirín in aice le hYpres ar an 22 Aibreán 1915.
Phós Haber arís sa bhliain 1917. Charlotte Nathan a bhí ar an dara bean chéile, agus ba Ghiúdach a chuaigh le Protastúnachas í, díreach cosúil le Haber féin agus leis an gcéad bhean chéile. Saolaíodh iníon agus mac dóibh; bhí sé i ndán don mhac, Ludwig Fritz "Lutz" Haber, dul ar imirce go Sasana le teacht slán ó ghéarleanúint na nGiúdach sa Ghearmáin. Chuaigh Lutz le stair na heacnamaíochta. Mar a shamhlófá le mac Fritz Haber, d'fhoilsigh sé roinnt saothar taighde faoi thionsclaíocht ceimice na Gearmáine agus faoi úsáid na ngás nimhe sa Chéad Chogadh Domhanda. clé|mion|235x235px|BASF, 1914 Níor mhair an pósadh nua ach deich mbliana, nó fuair Fritz Haber agus Charlotte Nathan colscaradh sa bhliain 1927. Bhí buaiteoirí an chogaidh den tuairim gur coirpeach cogaidh ab ea Haber. B'éigean dóibh seal a chaitheamh ar a sheachaint san Eilvéis.
Ciainíd
Sa bhliain 1917 thosaigh Haber ag forbairt modhanna nua oibre le ciainíd a tháirgeadh. San am sin, bhí ciainídí á n-úsáid go forleathan i ndíothú na bhfeithidí lotnaid e—is é sin mheasctaí ciainíd potaisiam nó ciainíd sóidiam le haigéad sulfarach, ionas go scaoiltí ciainíd hidrigine (aigéad prúiseach i bhfoirm gáis).
Modh dainséarach oibre a bhí ann áfach, agus theastaigh ó Haber agus a chuid cúntóirí an chiainíd hidrigine a scaipeadh ar dhóigh nach mbeadh chomh contúirteach céanna. Bhunaigh Haber agus saineolaithe eile Deutsche Gesellschaft für Schädlingsbekämpfung ("An Cumann Gearmánach um Dhíothú na Lotnaidí"), nó Degesch, sa bhliain 1919 le lotnaidicídí (lotnaidnimheanna) nua a fhorbairt. mion Ba é Haber an chéad stiúrthóir, ach sa bhliain 1920 ghlac Walter Heerdt, iar-dhalta de chuid Haber, an fhreagracht sin.
Faoin am sin bhí Haber ag cur suime i rudaí eile cheana, is é sin theastaigh uaidh ór a aonrú as uisce na bhfarraigí le cúitimh chogaidh na Gearmáine a íoc. Ní raibh rath ar na hiarrachtaí seo, ach ar a laghad, d'éirigh leis feabhas suntasach a chur ar mhodhanna oibre na hanailise agus iad a dhéanamh ní b'íogaire.
Tionchar
Ba é Degesch a d'fhorbair an dá lotnaidicíd chiainídbhunaithe úd Zyklon A agus Zyklon B—ní raibh rath ar an gcéad cheann acu, ach d'éirigh leis an dara ceann mar tháirge trádála. Iar-dhaltaí de chuid Haber a d'fhorbair na nimheanna seo.
Le linn an Uilelosctha, bhain na Naitsithe úsáid fhorleathan as Zyklon B leis na Giúdaigh a mharú sna seomraí gáis.
Sa bhliain 1946 chuir Hermann, mac Haber, lámh ina bhás féin chomh náirithe is a bhí sé ag ról a athar i mbunú na gcomhlachtaí Degesch agus I.G.Farben a raibh ról chomh lárnach acu san Uileloscadh.
Deireadh a ré
mion|I.G.Farben inniu Bhí baint ag Haber leis an gcomhlacht cumaiscthe I.G.Farben a bunaíodh sa bhliain 1925.
Nuair a tháinig na Naitsithe chun cumhachta sa Ghearmáin sa bhliain 1933, chuir siad "dlí an Airianachais" i bhfeidhm ar an gcumhacht, ionas gur sacáladh na hoibrithe Giúdacha go léir. Bhí ar Haber dul thar lear.
Kington, Herefordshire
Is baile suite in Herefordshire é Kington.
Fritz Haber
Deireadh a ré
Thairg ollscoil Cambridge post ollaimh do Haber sa bhliain chéanna (1933) agus chuaigh sé ar imirce go Sasana. Faoin am seo bhí a shláinte ag cliseadh air.
Sa bhliain 1934, tairgeadh post do Haber sa Phalaistín. Fuair sé bás le taom chroí i mBasel san Eilvéis ar an turas. mion|Tá Haber adhlactha i Reilig Hörnli sa [[Cathair (lonnaíocht)|chathair chéanna, lena bhean, Clara Immerwahr.]] Tá Haber adhlactha i Reilig Hörnli sa chathair chéanna, lena bhean, Clara Immerwahr.
Plúr an phrionsa
Is planda é plúr an phrionsa.
Pailin
deas|150px|thumb|Pailin Is éard is pailin ann ná na gnéaschealla fireanna de shíolphlandaí a tháirgtear go flúirseach in antair na bplandaí bláfara is saic pailine na ngimnispeirmeacha. Nuair a shroicheann an gráinne pailine stiogma an bhlátha nó crotal an chóin bhaininn, fásann an phailin feadán ar féidir léi a thoilleadh a aistriú chun an t-ubhán a thoirchiú.
Bíonn gráinní pailine an-éagsúil i méid, cruth, carachtar an dromchla, agus is féidir go gcabhraíonn siad seo uile ina ndáileadh. Bíonn pailin ghaothiompartha mín éadrom, na gráinní pailine a iompraíonn feithidí greamannach is níos troime. Bíonn cumhdach seachtrach an ghráinne (an t-eisín) an-fhrithsheasmhach i gcoinne meata, agus faightear pailin iontaisithe is déantar staidéar uirthi chun fásra an ama réamhstairiúil a anailísiú.
Ledbury
Is baile suite in Herefordshire é Ledbury.
Wansbeck (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Wansbeck. Cruthaíodh sa bhliain 1983 é. Is é Ian Lavery (LO) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Contae Colquitt, Georgia
Is contae Meiriceánach é Contae Colquitt atá suite i stát Georgia. Sa bhliain 2010, bhí daonra 45,498 duine ann. Is é Moultrie a phríomhbhaile contae.
Tuairimíocht
Sa mhatamaitic, is éard is tuairimíocht ann ná toradh a chreidtear a bheith fíor ach nach bhfuil cruthú aimsithe fós air agus a thairgtear mar dhúshlán fiúntach. De ghnáth bíonn cuid mhaith fianaise ar fáil gur féidir go bhfuil sé fíor, agus uaireanta bíonn sé fíor i gcuid mhaith cásanna ar leith. Uaireanta baineann so-chreidteacht mhaith intreach leis an gcoincheap. Uaireanta eile, aidhmeanna clár uaillmhianach taighde a bhíonn i gceist, a dtuigtear go mb'fhéidir go mbeadh mionathruithe suntasacha de dhíth chun an toradh ceart fíor a aimsiú. Ba thuairimíocht cháiliúil teoirim dheireanach Fermat, a cruthaíodh sna 1990aidí, ach is tuairimíocht cháiliúil eile hipitéis Riemann, nár aimsíodh cruthú fós uirthi.
Am Bealach (Dùn Breatann an Iar)
Is baile beag i nDhùn Breatann an Iar, in Albain é Am Bealach, ag bun Loch Laomainn. Tá an Bealach suite ar an taobh ó thuaidh de Mhagh Leamhna, ar dhá thaobh na habhann, an t-Uisge Leamhna. Tá sé ceangalta leis an baile atá níos mó, sé sin 'Am Magh Leamhna' (nó Cathair Alastair) agus go dtí an sráidbhaile níos lú Baile Sheumais, an dá cheann acu siúd suite ó dheas. Ar an taobh thoir den bhaile, luíonn scéim tithíochta móra an údaráis áitiúla sa limistéar ar a dtugtar 'An Haldane' nó 'An Muileann Haldane'.
Olav II Haraldsson
mion|Bonn ón bhliain 1023 Ba é Olav II Haraldsson rí na hIorua ón bhliain 1015 go 1028.
Leominster
Is baile suite in Herefordshire é Leominster.
Contae Columbia, Georgia
Is contae Meiriceánach é Contae Columbia atá suite i stát Georgia. Sa bhliain 2010, bhí daonra 135,416 duine ann. Is é Appling a phríomhbhaile contae.
Ross-on-Wye
Is baile suite in Herefordshire é Ross-on-Wye.
Pailineolaíocht
mion|pailin Anailís na ngráinní pailine a fhaightear caomhnaithe i ndríodair is ithreacha ársa is ea pailineolaíocht, chun na hathruithe sa bhfásra thar am a atógáil.
Soláthraíonn portach forleathan, podsail móinteach aigéadach, is dríodair lochanna sonraí sármhaithe den saghas seo. Faightear léargais uathu ar iarmhairtí daoine réamhstairiúla is a dtalmhaíochta ar an gcomhshaol.
Is féidir le seandálaithe go leor a fhoghlaim ón phailin (dusta éadrom de ghnáth) a thagann ó gach planda. Maireann pailin síos tríd na blianta agus nuair a dhéanann seandálaithe scrúdú air faoi mhicreascóp, is féidir leo foghlaim faoi na saghsanna éagsúla crann agus plandaí a bhí ag fás in áit éigin ag am faoi leith.
Contae Cook, Georgia
Is contae Meiriceánach é Contae Cook atá suite i stát Georgia. Sa bhliain 2010, bhí daonra 17,212 duine ann. Is é Adel a phríomhbhaile contae.
Alessandria
Is cathair i réigiún Píodmant san Iodáil é Alessandria. Bhí 93,922 duine ina gcónaí in Alessandria i 2009.
Lus na haincise
Is planda é lus na haincise (Asperula cynanchica). Dúchasach i gcuid mhór de dheisceart agus lár na hEorpa, ó Éirinn soir go dtí an Rúis. Úsáidtí é mar leigheas ar an sceith aincise, agus as sin a ainm. Sa tSualainn, bhaintí úsáid as le dath dearg a chur ar éadaí.
Tuarthóir
Glantóir a úsáidtear nuair nach féidir smál a thuaslagadh. Feidhmíonn sé ar na móilíní a chinneann dath an smáil, baineann iad chun an smál a fhágáil gan dath, ach ar an éadach fós.
Biella
Is cathair i réigiún Píodmant san Iodáil é Biella. Bhí 43,733 duine ina gcónaí in Biella i 2012.
Contae Crawford, Georgia
Is contae Meiriceánach é Contae Crawford atá suite i stát Georgia. Sa bhliain 2010, bhí daonra 12,630 duine ann. Is é Knoxville a phríomhbhaile contae.
El Escorial
Is mainistir stairiúil í El Escorial, Mainistéir Ríoga de San Lorenzo El Real (Spáinnis: Monasterio de El Escorial nó El Escorial) idir dhá coimpléasc ailtireachta, ríoga agus maistéireach El Real Monasterio de El Escorial agus La Granjilla de La Fresneda.
Dear Philip II agus a ailtire, Juan Bautista de Toledo, El Escorial bunaithe ar Real Sitio, Real Casa de Campo, Tierra de Realengo agus Tierra de Abadengo. An príomhaidhm a bhí ag Philip II ná "ait cónaithe a thógáil i gcomhair córón Caitliceach na Spáinne", agus dá bharr bhí an ab i gceannas ar an ait. Sa 16ú haois, bhí na manaigh Hieronymite mar úinéirí ar El Escorial. Faoi láthair tá sé mar máinistéir Agaistíneach.
Tá coirp fiche sé de ríotha agus banríotha (Éilís II an t-aon banrí atá ann), de ríshliocht na Hapsburgach agus na Búrbónaigh, ó Rí Séarlas I (Séarlas V, Impire Naofa Rómhánach) go dtí an lá atá inniu (ach amháin Philip V agus Ferdinand VI), coimeadtha i bPaintéón na Ríotha.
Bíonn an-tóir ag turasóirí ar an áit, is féidir le turasóirí teacht chun chuairte don lá ó Maidrid – tagann níos mó ná 500,000 cuairteoirí gach bhliain.
Contae Coweta, Georgia
Is contae Meiriceánach é Contae Coweta atá suite i stát Georgia. Sa bhliain 2010, bhí daonra 127,317 duine ann. Is é Newnan a phríomhbhaile contae. Ba as Contae Coweta Erskine Caldwell, scríbhneoir. mion|Sráid i lár Newnan
Pailm ratáin
Ball de ghné mhór plandaí trópaiceacha dreapaire le gais an-fhada chaola suas le 180 m ar fhad. Dreapann siad trí spíonta crúcacha ag barra is ar mheáneasnacha na nduilleog cleiteach a ghreamaíonn don fhásra mórthimpeall agus do ghais tacaíochta is iad ag fás suas. Scamhtar na gais chun cánaí ratáin a dhéanamh, a úsáidtear i dtroscán, ciseáin is earraí eile. Úsáidtear iad i gcána láidir malacca i gcomhair bataí siúil.
Pailm dátaí
Crann a fhásann 30 m in airde, dúchasach don neasoirthear, saothraithe ó 6000 RC. An stoc ramhar, clúdaithe le seanbhuin spíonacha duilleog. Na duilleoga clúmhach, an bláthra mór. Táirgeann crann amháin suas le 250 kg de dhátaí dúfhlannbhuí siúcraithe in aghaidh na bliana, ar feadh 100 bliain nó níos mó.
Swithun Wells
Naomh Caitliceach is ea Swithun Wells. Rugadh é ar an 1536 i mBrambridge, Hampshire agus cuireadh chun báis é ar an 10 Nollaig 1591, i nGray's Inn Road, Londain.
Cuneo
Is cathair i réigiún Píodmant san Iodáil é Cuneo. Bhí 55,308 duine ina gcónaí i gCuneo i 2009.
Páirtithe Polaitiúla in Éirinn
Mar a bhí sa bhliain 2012.
Lus moileas
Is planda é an lus moileas.
Contae Crisp, Georgia
Is contae Meiriceánach é Contae Crisp atá suite i stát Georgia. Sa bhliain 2010, bhí daonra 23,439 duine ann. Is é Cordele a phríomhbhaile contae.
Tuaradh
Baint an datha amach ó theicstílí, páipéar nó ábhair eile. Rinneadh go traidisiúnta ar theicstílí é trí nochtadh do sholas na Gréine go dtí an 18ú céad. Tar éis fionnadh an chlóirín ag Carl Scheele (1742-1786) i 1774 agus cumas tuartha an chlóirín ag Berthollet i 1785, rinneadh tuaradh le ceimiceáin den chuid is mó. Baineadh feidhm as méid ollmhór púdar tuartha thar na blianta gur cuireadh clóirín íon saor is fochlóirít sóidiam ina ionad sna 1920idí. Tá tuarthóirí optúla ann freisin: ní bhaineann siad seo an dath chun siúil, ach is amhlaidh a chuireann siad astaíocht fhluaraiseach le bundath na teicstíle.
Ahmedabad
Cathair mhór san India í Ahmedabad, an cúigiú chathair is mó de réir daonra sa tír. Bhí 5,633,927 duine ina gcónaí ann i 2011.
Tuama seomrach
mion|Bealach isteach i dtuama seomrach i Vementry, i [[Inse Shealtainn|Sealtainn na hAlban]] Séadchomhartha meigiliotach ón réamhstair san Eoraip agus áiteanna eile atá i dtuama seomrach (tuama pasáiste) agus é tógtha de ghnáth le carraigeacha díreacha (ortastait) is clocha dín, faoi mhullach ithreach, le huaimh choirbéalta os cionn an tseomra adhlactha. Tugtar dolmain air freisin. Thosaigh na tógálacha sa ré neoiliteach, ach rinneadh adhlacthaí iontu thar na glúinte. Tá samplaí mórthaibhseacha i Sí an Bhrú, agus Maes Howe ar Inse Orc na hAlban.
Surat
Cathair mhór san India í Surat, an t-ochtú chathair is mó de réir daonra sa tír. Bhí 4,467,797 duine ina gcónaí ann i 2011.
Vercelli
Is cathair i réigiún Píodmant san Iodáil é Vercelli. Bhí 47,220 duine ina gcónaí i Vercelli i 2009.
Paul Hunter
Imreoir snúcair gairmiúil Sasanach ab ea Paul Alan Hunter, a rugadh ar an 14 Deireadh Fómhair 1978 i Leeds, Yorkshire Thiar agus a fuair bás ar an 9 Deireadh Fómhair 2006 i Huddersfield, Yorkshire Thiar
Hyderabad
mion|clé|250px|Hyderabad Cathair mhór san India í Hyderabad, an ceathrú chathair is mó de réir daonra sa tír. Bhí 6,809,970 duine ina gcónaí ann i 2011.
Tuaslagán
Pas aonfhoirmeach, leachtach de ghnáth, ina bhfuil níos mó ná comhábhar amháin. Nuair a bhíonn barraíocht de chomhábhar amháin i láthair, tugtar an tuaslagóir air sin. Tugtar tuaslagáití ar na mionchomhábhair. Is tuaslagáin sholadacha cuid mhaith cóimhiotal ina mbíonn adaimh miotal éagsúil scaipthe go randamach ar fud struchtúr an bhunmhiotail.
Verbania
Is cathair i réigiún Píodmant san Iodáil é Verbania. Bhí 31,121 duine ina gcónaí i Verbania i 2009.
Novara
mion|Novara na hIodáile Is cathair i réigiún Píodmant san Iodáil é Novara. Bhí 105,024 duine ina gcónaí i Novaro i 2010.
Imperia
Is cathair i réigiún Liguria san Iodáil é Imperia. Bhí 42,243 duine ina gcónaí in Imperia i 2011.
An Chré-umhaois
thumb|250px|Idirleathadh miotalóireachta san [[Eoraip agus san Áise Bheag. Is iad na ceantair is dorcha na cinn is sine.]] Is í an Chré-Umhaois an tréimhse arb í is príomhthréith ann ná húsáid a bhaint as copar agus a chóimhiotal cré-umha mar phríomhábhar crua i mbruithniú uirlisí agus airm. In ord croineolaíoch, luíonn sé idir an Chlochaois agus an Iarannaois. Tugann an téarma an Chlochaois le tuiscint an neamhábaltacht amhiarann a bhruithniú agus tugann an téarma Iarannaois le tuiscint an cumas chun déantán a mhonarú in aon cheann de na trí chineál ábhar crua. Léiríonn an leagan amacha seo san croineolaíocht sheandálaíochta an deacracht a bhaineann le monarú i stair na teicneolaíochta. I rith na gcéadta bliain anuas de staidéir agus mionscrúdú eolaíoch ar an Chré-Umhaois, bhí sé soiléir go raibh, ar an iomlán, úsáid an chopair nó an chré-umha amháin ar an chuid is cobhsaí agus dá bhrí sin, an chuid is diagnóisí de bhraisle gnéithe a mharcáil na tréimhse sin. Chomh maith le déantúsaíocht na chré-umha ó amhábhair agus úsáid fhorleathan na n-uirlisí agus na n-arm cré-umha, le linn na tréimhse seo, lean forbairt na siombailí picteagramacha nó idéagramacha agus na próta-scríbhneoireachta, agus gnéithe eile den sibhialtacht uirbeacha.
An Chré-umhaois in Éirinn
Bhí mianadóireacht déanta i gcúpla áit timpeall na tíre, mar shampla Cnoc Osta i gCorcaigh, Gleann Abhóca i gCill Mhantáin agus na Beanna Boirche i gContae an Dúin. Ba mianadóireacht é a d'úsáid teicneolaíocht íseal, tháinig siad ar cnapanna óir nó píosaí óir i measc sil-leagan glárach i aibhneacha. Fuaireadar copar i gclocha lán de mhian chopair, théamh siad na clocha thar tine agus scoilt siad iad le huisce fuar. Ansin roghnaigh siad na píosaí leis an méid ocsaíd chopair is mó. Bhruithnigh siad na clocha sin thar tine fioghual. Ba iad na réada miotail ba luaithe a táirgeadh in Éirinn ná tuanna comhréidhe de chopair amháin a d’fhéadfaí a theilgean go héasca i múnlaí cloiche a bhí in aon phíosa amháin agus a theannadh le cnagaíl. Níos déanaí tháinig múnlaí cloiche in dhá chuid ina n-ionad sin, a chiallaigh go bhféadfaí uirlisí agus airm níos casta a tháirgeadh.