cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Béal an Átha Móir
Stair
Timpeall 1693, bunaíodh oibreacha Iarainn Bhéal an Átha Móir, agus á dtáirgeadh go dtí thart ar 1747 nuair a cuireadh an gnó ar díol, na sócmhainní lena n-áirítear foirnéis, brionnú, muileann slitting, clóis mhianaigh, clóis ghuail, méideanna móra d'iarann ​​muc, mianach agus gual. Bhí na foraoisí dúchasacha Éireannacha atá ar theorainn an pharóiste ídithe don mhianadóireacht seo. clé|mion|Béal an Átha Móir Fuair an baile seo an t-ainm toisc gurbh é príomhphointe trasnaithe na hAbhann Buí é, idir Loch Eoin agus Loch Garadice, ar a dtugtar Béal an Átha Móir-Baile Uí Chonaill anois. canáil a tógadh chun na haibhneacha Erne agus an tSionainn a nascadh sna 1840idí. Osclaíodh an chanáil i 1860 ach níor éirigh léi agus thit sí in éadóchas. Go dtí i 1994 athbhunaíodh í mar Uiscebhealaí na Sionainne - Erne agus inniu tugann sí níos mó turasóirí isteach i mbaile Béal an Átha Móir.
Wigston Magna
Is baile suite i Leicestershire é Wigston Magna.
Béal an Átha Móir
Stair
Tagann an baile atá suite i dtír drumlin ag bun Sliabh an Iarainn ó phlandáil Liatroma 1621 le lonnaitheoirí Sasanacha agus Albanacha. Sa bhliain sin tugadh deontas de 600 acra talún do Sir Fenton Parsons a gheall gealltanas núicléas baile a thógáil. Is beag athrú a tháinig ar an mbaile sa 19ú haois. Is éard a bhí ann sráid ghearr ghnó amháin an Phríomhshráid agus trí thaobhshráid Lána an tSéipéil (Sráid Naomh Bríd), Lána na hEaglaise  (Sráid na hEaglaise) agus Lána na Punt (tugadh Cannaboe ar an tSráid Ard). Chomh maith le rang gnó beag bhí ceirdeanna éagsúla ann - copar - búistéir - printéir - déantúsóir troscáin - báicéir - gabha agus déantóir feistis. Idir 1900 agus 1930 ghlac an baile le leagan amach atá air inniu. De réir a chéile d’imigh tithe ceann tuí agus tógadh an chuid is mó dá thithe,
Iompar
Ba é an pointe nuair a chuaigh an líne ó Dromod trí Mohill agus Béal an Átha Móir go Belturbet go Kiltubrid, Drumshanbo agus Arigna. Úsáideadh an líne iarnróid go dtí gur dúnadh í an 1 Aibreán 1959. Níl aon iompar mar sin le fáil i mBéal an Atha Móir, is é an t-aon seirbhís a ritheann anois ná seirbhís bus sa chontae.
Foirgnimh stairiúla
Ar an 24 Deireadh Fómhair 1887 a osclaíodh stáisiún iarnróid Bhéal an Átha Móir, ba é ceanncheathrú Iarnród an Chabháin agus Liatroma cúng é an pointe inar brainseach an líne ó Dromod trí Mohill agus Béal an Átha Móir go Belturbet go Kiltubrid, Drumshanbo agus Arigna. Dúnadh stáisiún iarnróid Bhéal an Átha Móir an 1 Aibreán 1959 agus cailleadh os cionn seasca post. Maireann foirgneamh breá an stáisiúin brící dearga inniu agus is féidir é a fháil ag barr an bhaile.
Tá Teach Cúirte Bhéal an Átha Móir suite i lár an bhaile a tógadh é sa bhliain 1830 agus is foirgneamh dhá stór trí bhá é. An cuan lárnach. Chomh maith leis an teach cúirte bhí tobar bríde agus áit chónaithe ann do choimeádaí an bhrídeog. In 2016 cuireadh Plaic Chuimhneacháin ar an taobh amuigh den Teach Cúirte chun Éirí Amach na Cásca 1916 a cheiliúradh.
Is é Eaglais na hÉireann an foirgneamh is sine ar an mbaile atá suite ar Shráid na hEaglaise a tógadh sna 1780í ó fhothracha na hEaglaise Caitlicí Rómhánaí áitiúla (St Patrick’s) a scartáladh le linn na leasaithe agus na ndlíthe pionóis. In aice láimhe tá scoil pharóiste Oughteragh (Eaglais na hÉireann). mion|Béal an Átha Móir
Áiteanna Spéisiúla
I 1925, bhí 163 teach i mbaile Béal an Átha Móir, thart ar 28 ceadúnaithe chun alcól a dhíol. Uathúil amháin faoi Bhéal an Átha Móir ná an méid tithe tábhairne agus bialanna atá aige do bhaile chomh beag. mion|Áiteanna Spéisiula Seo cúpla ceann ar fiú cuairt a thabhairt orthu.
Spóirt
Is iad CLG Bhaile na Caorach Seán O’Heslins an club CLG áitiúil. Aithnítear go forleathan gur mórshiúl slatiascairí é Béal an Átha Móir - le 28 loch laistigh de gha 5 míle agus thart ar 17 km de bhruach na habhann, tá Baile an tSamhain ina óstach ar go leor comórtais slatiascaireachta náisiúnta agus idirnáisiúnta, an chraobh slatiascaireachta beirte domhanda le déanaí. mion|Christy Moore
Pop Cultúir
Scríobh Christy Moore amhrán darb ainm "The Ballad of Ballinamore" ar a dtugtar "Ballinamore" freisin i 1984. Bhí an t-amhrán ina scigaithris d'amhrán reibiliúnach Éireannach níos luaithe darb ainm The Man from the Daily Mail. Scríobhadh é tar éis imscrúdú RTÉ i gceantar Bhéal an Átha Móir le fianaise a fháil ar an capall capall fuadaithe Shergar.
Maigh Rath
Is baile suite i gContae an Dúin í Maigh Rath. Is sráidbhaile Moira agus paróiste dlí i gContae an Dúin, Tuaisceart na hÉireann. Tá sé in iarthuaisceart na tíre, in aice leis na teorainneacha do chontaetha Aontroma agus d’Ard Mhacha. Is iad an mótarbhealach M1 agus líne iarnróid Bhéal Feirste-Baile Átha Cliath atá in aice láimhe.Tá an lonnaíocht ann ón am ársa. Is sráidbhaile é go príomha mar bhaile comaitéara.
Tógadh canáil ar an taobh thuaidh den bhaile, as a dtiocfaidh an teorainn idir Aontroim agus an Dúin.
Is é sanasaíocht Mhaigh Rath ábhairín éiginnte. Dealraíonn sé a bheith ina galldú ar an teideal Maigh Rath. Is dócha go bhfuil Maigh Rath ina lonnaíocht ar a laghad 1,500 bliain. Ba é a dócha, le linn an ama sin, is siad teaghaisí beaga a bhí ann. Tá an tréimhse mheánaoiseach féin scamalach. Tá is againn(?) go raibh an bhaile agus a chúlchríoch faoi rialú an Chlann O'Lavery(as Gaeilge?) ar an feadh na tréimhse.
Maidir le teacht an teaghlach "Rawdon" go Maith Ráth
Sa bhliain1631 tháinig an “Major George Rawdon”, fear saibhir ón sráidbhaile de Rawdon i Yorkshire, agus socraíodh i Maith Ráth. Le linn Éirí Amach na hÉireann sa bhliain 1641 chuidigh sé, le timpeall 200 saighdiúirí shasanaigh, “Sir Phelim O'Néill” a shárú.
Butes
Ceann den 24 cráitéir atá ainmnithe ag an IAU (sa bhliain 2005) ar an ghealach Phoebe atá i bhfithis thart ar an bpláinéad Satarn.
Amphion
Ceann den 24 cráitéir atá ainmnithe ag an IAU ar an ghealach Phoebe atá i bhfithis thart ar an bpláinéad Satarn.
Eanach Eilte
Is baile suite i gContae an Dúin é Eanach Eilte.
Kali Rocha
Ban-aisteoir Meiriceánach is ea Kali Rocha, a rugadh ar 5 Nollaig 1971.
Free Software Foundation
Is eagraíocht dheonach é an Free Software Foundation (Eagraíocht um Bogearraí Saor as Gaeilge) a thacaíonn an ghluaiseacht ar son saoirse bhogearraí. Bhunaigh Richard Stallman é i 1985.
Eidhneán talún
Planda dreapaire ilbhliantúil, dúchasach don Eoraip is an Áise is ea eidhneán talún, nó athair lusa. Na gais cearnach i dtrasghearradh. Na duilleoga cruinn maolfhiaclach i bpéirí urchomhaireacha. Na bláthanna in ascaillí na nduilleog, a n-aghaidheanna uile sa treo céanna, déliopach, le feadán fada vialait/gorm. D'úsáidtí é tráth chun leann a dhéanamh roimh theacht in úsáid don lus leanna.
Margaret Steuart Pollard
Scoláire na Sanscraite, file agus bard na Coirnise, ba ea Margaret Steuart Pollard, née Gladstone ( 1 Márta 1904 – 13 Samhain 1996 ). Ba í an duine a bhunaigh Ferguson's Gang, cumann rúnda de lucht tacaíochta an tIontaobhais Náisiúnta (National Trust), a raibh a gceanncheathrú ag "Shalford Mill", Surrey. Ba shin-gharneacht í don phríomh-aire Liobrálach William Gladstone.
Ón bhliain 1920 ar aghaidh, d’fhreastail sí ar Newnham College, Cambridge, áit arbh í an chéad bhean í a ghnóthaigh céad onóracha i dTeangacha Oirthearacha. Phós sí an Captaen Frank Pollard, saineolaí ar stair na Coirnise, agus bhí cónaí orthu i dTruru, Corn na Breataine. Faoi 1938, bhí sí ina bard, agus ina ball de Ghorsedd an Choirn. D’fhoilsigh sí Bewnans Alysaryn, dráma míorúilteach sa Choirnis, i 1941. Thacaigh sí go mór le feachtais chun tírdhreach, teanga agus traidisiúin Chorn na Breataine agus thuaithe Shasana a chosaint. Ar ócáid amháin bhronn sí £100 ar an Iontaobhas Náisiúnta mar bhall den Ferguson's Gang, ag caitheamh masc iomlán chun a neamhainmníocht a chaomhnú.
Sa bhliain 1947, d’fhoilsigh Paul Elek leabhar faoina contae dúchais, dar teideal Cornwall, a scríobh sí. Cuireadh sí fúithi mar dhuine  humorous, perceptive, and intelligent". Sa bhliain 1951,  d'iompaigh sí ar an Caitliceachas Rómhánach, agus i 1973 thóg sí séipéal Caitliceach Rómhánach a bhí tiomnaithe do Mhuire na Tairsí agus do Naomh Peran ar shuíomh séipéil meánaoiseach dTruru''. Mar sin fuair sí Bonn Benemerenti ón bPápa.
D’fhan sí ina file agus ina aistritheoir gníomhach ar feadh a saoil fhada. Thug sí cuid mhaith dá saibhreas ar shiúl le hoidhreacht tar éis bhás a fir chéile i 1968 agus bhí cónaí uirthi i dteachín one-up-one-down, a bhí ina sean-teachín mhianadóir stáin ag Quenchwell, Sen Ke, in aice le Truru. D'fhan sí ina figiúr rómánsúil, cóirithe mar a bhí sí i sciorta fada agus scarf fillte timpeall a ceann. D’éag sí in aois a 93 ar an 13 Samhain 1996 i dTruru
Uí Fhaircheallaigh
Rítheaghlach Ghaelach as Contae an Chabháin ba ea  Uí Fhaircheallaigh.
mion|160px|Armas Uí Fhaircheallaigh
Ailill, sa 9ú glúin as Níall Noígíallach, ba ea athair Fhaircheallaigh. D'éirigh sé ina chomharba Naoimh Aodháin sa 7ú haois agus bhí a shroicheadh ina n-abbaí Dhroma Leathain le seacht gcéad bliain agus, go dtí go ndearnadh Easpag Cill Mhór de David Ó Faircheallaigh.
Luath stair
Sa 7ú haois, bhaist agus athainmnigh Naomh Aodhán (Maodhóg) mic Ailealla, sa 9ú glúin amach ó Niall Naoighiallach, Ardrí na hÉireann, mar a insítear in  Beathaí Naoimh na hÉireann: D'éirigh ina gcomharbaí Naoimh Aodháin iad Fearghas agus Faircheallach (Urcain), ag mainistreacha Ros Inbhir (Contae Liatroma) agus Dhroma Leathain (Contae an Chabháin) faoi seach.
Tugtar ansin sna  Beathaí  comharbaí Uí Fhaircheallaigh go dtí an Fhearghaile Uí Ruairc, rí Chonnacht (956-967) (féach thíos).
Ré nua-aimseartha
Feictear roinnt Uí Fhearghail sna Fiantaí den 19ú Eanáir 1586 nuair a bhronn Eilís I Shasana pardúin orthu as bheith ag troid ina héadan i gCogadh na nOchtó Bliana. Litrítear an t-ainm go mí-chruinn sa trascríbhinn 1882:
I nDaonlathas na hÉireann, 1911, feictear 1,075 duine Uí Fhearghail i gContae an Chabháin.
Líon damháin alla
Itheann agus athdhéanann an damhán alla a líon gach lá tais, díreach roimh bhreacadh an lae. Athshúnn an líon uisce ón aer tais, agus ceaptar gur chun uisce a fháil a itheann an damhán é. Le linn aimsire tirime, ní bhíonn fonn air é a ithe leath chomh minic. Ní bhíonn fáil aige ar uisce ó aon fhoinse eile ach ón gcreach a ghabhann sé ann. Ní fhágann sé é, agus bíonn ag faire air an t-am ar fad. Airí eile de chuid an lín is ea go bhfuil dhá shaghas tointe síoda ann: tointí láidre dolúbtha a fheidhmíonn mar chreatlach an struchtúir, agus tointí insínte ar féidir iad a shíneadh faoina 4 ar a laghad, a dhéanann an líon gafa ina ngreamaítear an chreach. Tá tugtha faoi deara gur láidre téada damháin alla ná an Kevlar a úsáideann saighdiúirí is póilíní mar bhunábhar i ndéanamh éadaí piléardhíonacha. B'fhéidir go mbeidh éadaí piléardhíonacha, paraisiúit agus criosanna sábhála níos fearr le fáil más féidir líonta damháin alla a shaothrú chuige sin.
Jailbreak (albam)
Is é Jailbreak an séú albam stiúideo ag grúpa rac-cheol Thin Lizzy, curtha amach sa bhliain 1976. Bhí an albam mar an urfhuascailt tráchtáladh sna Stáit Aontaithe. Tógadh dhá amhráin mar singil Jailbreak agus The Boys Are Back in Town. Bhí The Boys Are Back in Town an t-amhrán is mó a thug rath do Thin Lizzy sna Stáit Aontaithe.
Uada mac Aodha
Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin ba ea Uada mac Aodha (Sean-Ghaeilge Uatu mac Áedo) (bás 600 ). Aodh mac Eachach Thirimcharna (bás 575) ba ea a athair.
Feictear Uada sna ríliostaí tar éis a athar, a chuireann le fios gur tháinig sé i gcoróin sa bhliain 575. Coinníonn Byrne an t-ord seo, ach tugann sé faoi ndeara nach dtugtar an teideal rí dó ina thásc i nAnnála Uladh. Ní aontaíonn sé go raibh luath-ríthe Uí Bhriúin ina ríthe ruireacha na gConnacht.
Rinneadh níos deireanaí rí dá mhac, Raghallach (bás 649).
Clochaigh
Is baile suite i gContae an Dúin í Clochaigh.
Admetus
Ceann den 24 cráitéir atá ainmnithe ag an IAU ar an ghealach Phoebe atá i bhfithis thart ar an bpláinéad Satarn.
deas|mion|Cráitéir ainmnithe ar Phoebe
Líonra breisluacha
Líonra ríomhaire a sholáthraíonn áiseanna sa bhreis ar chumarsáid shimplí sonraí. Mar shampla, féadfaidh rochtain éasca ar ríomhairí in eagraíochtaí cosúil le bainc, comhlachtaí gnó, siopaí, is eile a bheith ina leithéid. Caite i gcártaí anois le teacht an Idirlín.
Taubaté
Cathair sa Bhrasaíl is ea Taubaté. Tagann ainm na cathrach ó focail Tupi Tauba (Baile) + Yate (Ard). Tá Taubaté suite in oirdheisceart na tíre i stát São Paulo. Tá breis is 270,000 duine ina gcónaí ann.
Mjölnir
mion| Líníocht de chasúr airgeadaithe [[Túr|Thúir a fuarthas i Scania, sa Shualainn]] Sa miotaseolaíocht Ioruach, is casúr an dé Túr é Mjölnir. Is arm draíochta de dhéanamh na n-abhac é.
Seicheamh uimhríochtúil
Seicheamh ina mbíonn difríocht thairiseach idir gach aon téarma is an chéad téarma eile. Tugtar sraith uimhríochtúil ar shuim na dtéarmaí i seicheamh uimhríochtúil. Mar sin, is seicheamh uimhríochtúil 2, 5, 8, 11, 14, agus is í an tsraith uimhríochtúil chomhfhreagrach 2 + 5 + 8 + 11 + 14. Go ginearálta, más é a an chéad téarma i seicheamh uimhríochtúil agus d an chomhdifríocht idir na téarmaí leanúnacha, is é an seicheamh a, (a + d), (a + 2d) ... + (a + (n-1) d) ..., agus is í sraith na n téarmaí n [2 a + (n-1) d]/2.
Baile an Locha
Is baile suite i gContae an Dúin é Baile an Locha.
Acastus
Ceann den 24 cráitéir atá ainmnithe ag an IAU ar an ghealach Phoebe atá i bhfithis thart ar an bpláinéad Satarn. deas|mion|Cráitéir ainmnithe ar Phoebe
East St. Louis, Illinois
Is cathair i stát Illinois, SAM, í East St. Louis (nó i nGaeilge: St. Louis Thoir), atá suite i gContae St. Clair in iardheisceart Illinois. Tá an chathair trasna an Abhainn Mississippi ó St. Louis, Missouri. I 2010, bhí daonra de 27,006 sa chathair. Is tagairt í ainm na cathrach do Naomh Louis, naomh ag an Eaglais Chaitliceach agus 42ú Rí na Fraince.
Tionscadal GNU
Is tionscnamh é an Tionscadal GNU chun saorearraí (bogearraí saor in aisce) a chur ar fáil ionas nach mbeidh ar an úsáideoir feidhm a bhaint as aon bhogearraí nach bhfuil saor. Chuir Richard Stallman tús leis i 1983.
Líonra cathrach
Líonra logánta a chlúdaíonn cathair iomlán nó cuid mhór di. Tá an tIdirlíon tar éis teacht in ionad na gcóras seo den chuid is mó, ach úsáidtear a leithéid fós sa líonra cábla teilifíse, ar féidir teileachumarsáid sa dá threo a dhéanamh leis.
Eidifear
mion|200px|Aghaidh gléas eidifir mion|200px|Cúl gléas eidifir Córas teilgthe teilifíse le scáileán mór is ea eidifear. Tá léas leictreon taobh istigh den fheadán folúsach is é modhnaithe ag an bhfíschomhartha. Scantar an léas seo ar dhromchla ciseal ola: díchumann sé seo an dromchla, agus athraonann sé sin solas ó lampa cumhachtach. Is mar seo a chruthaítear an íomhá le teilgean ar an scáileán mór. Nuair is pictiúr daite atá i gceist, bíonn gá le 3 fheadán, gach ceann tiomnaithe do phríomhdhath, agus measctar na 3 íomhá go comhuaineach sa teilgean chun íomhá dheireanach dhaite a thaispeáint. Tháinig deireadh ar ré an eidifir le linn na 1990idí le forbairt theicneolaíocht na scáileán mór, mar shampla taispeáint leacht-chriostail (LCD) agus próiseáil solas digiteach (DLP).
IPhone
Is guthán cliste é an iPhone (úsáidtear leagan Gaelaithe iFón uaireanta) a dhear Apple Inc. Níl cnaipí nó méarchlár ar an gcomhéadan - déantar gach rud tríd an scáileán a bhrú nó a thadhall. Tá grianghrafadán agus seinnteoir meán ar an nguthán, agus is féidir rochtain a fháil ar an idirlíon chun breathnú ar an nGréasán Domhanda agus ríomhphoist a léamh.
Nochtaigh Ardfheidhmeannach Apple, Steve Jobs, an iPhone don saol mór ar an 9 Eanáir, 2007. Chuir daoine iontas ann agus ba léir go mbeadh ráchairt mhór air nuair a dhíolfar don saol mór é. Díoladh don phobal é den chéad uair i Meitheamh sa bhliain 2007. Chuaigh sé i bhfeidhm go mór ar an bpobal. Bhí scuainte lonnaithe lasmuigh de shiopaí Apple ar fad SAM ar feadh laethanta sular díoladh den chéad uair é.
Áed mac Echach
Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin ba ea Aodh mac Eochach Thirimcharna (Sean-Ghaeilge Áed mac Echach Tirmcharna) (bás 575 ). He was the son of Eocha Tirimcharna mac Fearghasa (bás c. 556) ba ea a athair. Tháinig sé i gcoróin sa bhliain 557 agus bhí sé i réim go dtí 575.
Buamáil an Taoibh Bháin (1992)
mion|clé|An Taobh Bán nó Teebane i d[[Contae Thír Eoghain|Tír Eoghain]] Tharla Buamáil an Taoibh Bháin ar an 17 Eanáir 1992. Maraíodh seachtar oibrithe Protastúnach a agus saighdiúir ag an Taobh Mór (an Taobh Bán nó Teebane i dTír Eoghain). nuair a phléasc mianach talún de chuid an IRA. Gortaíodh seisear eile go dona.
Áed mac Echach
Dúnmharú mic le hAodh ba chúis cogadh leis an Ardrí, Diarmaid mac Cearbhaill (bás 563). Deir Seathrún Céitinn go raibh fleadh ag Diarmaid ag Teamhrach agus gur mharaigh Curnán mac Áedo (bás 559) fear desna huaisle ann. Chuir Curnán féin faoi chosaint Fearghasa agus Domhnaill de Chineál Eoghain, a chuir é ansin faoi chosaint a ngaol, Colm Cille. Rinne, Diarmaid Curnán a bhású sa bhliain 559, ámh, as dlíthe na Teamhrach a bhriseadh. De le hAnnála na gCeithre Máistrí, tarraingíodh Curnán as lámha Cholm Cille. Mar thoradh, shocraigh Colm Cille a comhaontas idir Uí Néill an Tuaiscirt agus Aodh Connacht in aghaidh Dhiarmada.
Buamáil an Taoibh Bháin (1992)
Bhí na fir ag dul an bealach i mionbhus ón Chorr Chríochach go dtí an Ómaigh. Buama 225 cileagram a bhí ann.
Áed mac Echach
Sa bhliain 560, troideadh Cath Cúl Dreimne (i gContae Shligigh) idir an comhaontas seo agus Diarmaid. Insíonn na Ceithre Máistrí gur chuir Colm Cille agus a phaidreacha draoithe Dhiarmada de dhroim seoil agus gur cloíodh é. Dar le T. M. Charles-Edwards, tharla an cath seo níos deireanaí, i gcríocha Cenél Cairpre Droma Cliab, ceantar idir Uí Néill an Tuaiscirt agus na Connachta. Molann sé fosta gurbh é comharbas ar Dhiarmaid ba bhun leis an gcath.
Buamáil an Taoibh Bháin (1992)
Dunmharaíodh Gary Bleeks (25), Cecil James Caldwell (37), David Harkness (23), John Richard McConnell (38), Nigel McKee (22), Robert Irons (61), Robert Dunseath (25, saighdiúir) agus Oswald Gilchrist (44, tiománaí).
Áed mac Echach
Tá Byrne in amhras faoi bharántúlacht luathghinealaigh Uí Bhriúin, agus measann sé fiú nach de mhuintir Uí Bhriúin iad luath-ríthe na gConnacht. Luann sé an tagairt i nAnnála Tiarnaigh do bhás Aodha sa bhliain 575 ag Cath Bágha, ina ndeirtear gur maraíodh é ag fir Uí Bhriúin. Luann sé fosta an tuairisc i nAnnála Inis Faithlinn gur bhronn sé Eanach Dhúin ar Loch Coirib do Naomh Breandán de Chluain Fearta. Tá amhras air gurbh fhéidir le taoiseach as Mag nAí an leithéid a dhéanamh.
Buamáil an Taoibh Bháin (1992)
Fuath seicteach, go príomha, a bhí taobh thiar den ionsaí ach chuir an IRA cuma air gur rud éigin eile a bhí ann ag an am. Tharla Lámhach Sean Graham tamaill ina dhiaidh. Díoltas a bhí ann as an mbuamáil, a deirtear.
Áed mac Echach
Tháinig a mhac Uada (bás 600) i gcomharbacht air.
Cisealú
deas|250px|thumb|Cisealú Próiseas ina leagtar amach ábhair de shaghas carraigeacha ina gcisil. Sa gheolaíocht, is próiseas nádúrtha é a tharlaíonn thar na cianta. Leagtar ciseal i ndiaidh cisil chomhthreomhair de charraigeacha. Is féidir na sraitheanna ciseal seo a iniúchadh, comhdhéanamh na gcarraigeacha i ngach ciseal a fháil amach, agus na hiontaisithe atá sáinnithe i ngach ciseal a thástail chun a n-aoiseanna a ríomh. Ba é Charles Lyell a thaispeáin den chéad uair conas seo a dhéanamh chun na réanna geolaíocha a leagan amach.
Tionscadal Éidin
Forbairt inmharthana gairdín in Austol i gCorn na Breataine. Suite i gcráitéar créchlaise atá as úsáid, tá dhá chruinneachán gheodasacha mar a bheadh bolgáin iontu. I gceann amháin tá aeráid foraois thrópaiceach báistí cruthaithe, agus sa cheann eile aeráid the mheasartha. Tá bailiúchán mórthaibhseach éagsúil plandaí as gach cearn den Domhan iontu, ina measc samplaí ón tuath máguaird. Osclaíodh i 2001 é, agus is craobh aonaigh do chuairteoirí é.
Stephen Krashen
Is teangeolaí, taighdeoir oideachais agus gníomhaí Meiriceánach é Stephen D. Krashen (a rugadh ar an 14 Bealtaine, 1941). Ollamh Emeritus le hOideachas in Ollscoil California Theas atá ann. . Bhog sé ón roinn teangeolaíochta go dtí dámh Scoil an Oideachais i 1994.
Obair
Bhain Stephen Krashen Ph.D. sa Teangeolaíocht amach ó Ollscoil California, Los Angeles i 1972. I measc páipéar (piarmheasúnaithe agus gan a bheith piarmheasúnaithe) agus leabhar Krashen tá níos mó ná 486 foilseachán, ag cur le réimsí forbairt an dara teanga, an oideachais dhátheangaigh, agus na léitheoireachta Tá aithne air  as hipitéisí éagsúla a thabhairt isteach a bhaineann le sealbhú dara teanga, lena n - áirítear hipitéis sealbhaithe foghlama, hipitéis an ionchuir, hipitéis na monatóireachta, an scagaire mothachtálach, agus hipitéis an oird nádúrtha. Le déanaí, cuireann Krashen úsáid na léitheoireachta deonaí saoire chun cinn le linn shealbhú dara teanga, rud a deir sé "is the most powerful tool we have in language education".
1 Eanáir
Nósanna
Cf. Bailiúchán na Scol   clé|mion|ag snámh ar Lá Caille in Kippford, Albain (1 Eanáir 2009)
Éifeacht theirmeach
Sa teirmidinimic, cóimheas na hoibre áisiúla a fhaightear ó inneall teirmeach is an teasa a thógann sé isteach. Úsáidtear an tsiombail e dó, uimhir idir 0 is 1 a sheasann don uaséifeacht theoiriciúil. Bíonn e timpeall 0.5 i gcás inneall gluaisteáin, timpeall 0.4 i gcás stáisiún guail ginte leictreachais.
Léitheoirí na Gaeilge
Tionscadal úr ilbhliantúil, píolótach is ea Léitheoirí na Gaeilge a bhfuil sé mar sprioc aige léitheoireacht na Gaeilge a chothú; léirmheastóireacht na Gaeilge a fhorbairt; agus lárphointe feasachta a chur ar fáil do gach eolas faoin bhfáil atá ar ábhar léitheoireachta i nGaeilge don phobal mór.
Admhaítear go bhfuil géarghá le deiseanna nua chun pobal na Gaeilge a chumasú i ngach gné den léitheoireacht: léitheoirí oilte a chur i mbun léirmheasa; léitheoirí úra a mhealladh agus a éascú, ábhar úr léitheoireachta a mheas agus a ghrádú; leabharlanna agus pobail scoile a nascadh leis an gcuid eile den phobal léitheoireachta; eolas na rannpháirtithe éagsúla a scaipeadh agus a mhalartú; agus cainéal nua cumarsáide a chruthú idir scríbhneoirí & foilsitheoirí agus a léitheoirí féin.
Gné lárnach den togra is ea an láithreán gréasáin úr leitheoiri.ie a bheidh ina lárphointe eolais, ar a scaipfear eolas cothrom le dáta maidir le gach gné den léitheoireacht sa Ghaeilge. Gheofar air eolas faoi leabhair nuafhoilsithe agus gach saghas ábhar léitheoireachta ilmheán; clubanna leabhar; leabharlanna; siopaí leabhar; imeachtaí; suíomhanna gréasáin; ríomhleabhair; podchraoltaí; físeáin; agus neart eile. Anuas air sin ar fad, tá sé i gceist tús áite a thabhairt ar an suíomh do léirmheastóireacht na Gaeilge ar bhealaí éagsúla, le cabhair an phobail mhóir.
Ar deireadh, beidh fáilte mhór ar ais ar an saol roimh sheanchara, An Léitheoir, a eiseofar dhá uair in aghaidh na bliana leis an eolas is cuimsithí a chur ar fáil do phobal na Gaeilge faoi shaghsanna éagsúla ábhair léitheoireachta.
Gan amhras, treiseofar an togra le comhpháirtíocht agus dea-thoil na ndreamanna éagsúla ar fad a bheidh rannpháirteach; beidh tábhacht ag baint le hionchur agus moltaí na ngrúpaí /na bpáirtithe leasmhara sin sa phróiseas seo, agus is chuige sin go bhfuil tús á chur le próiseas comhairliúcháin i saol na hÉireann maidir le cur i bhfeidhm an togra seo agus beidh torthaí na hoibre sin á meas sa chéad ráithe de 2021. Tá sé ar intinn an láithreán iomlán a thabhairt ar an saol i ndiaidh an phróisis sin a bheith críochnaithe. Ba mhaith an rud é nach mbeadh an togra seo in iomaíocht le tionscadal ar bith eile, ach ag tarraingt ar láidreachtaí ilchineálacha na rannpháirtithe éagsúla.
Coinnigh súil ar an leathanach sealadach ag leitheoiri.ie agus ar an gcuntas Twitter @leitheoiri le haghaidh tuilleadh eolais. Is féidir dul i dteagmháil le Leitheoirí na Gaeilge freisin ag leitheoiri@comhar.ie.
Tá an tionscadal seo á mhaoiniú ah Foras na Gaeilge
Pas an Phointe
Is baile suite i gContae an Dúin agus gContae Ard Mhacha é Pas an Phointe. Tá sé suite in Uladh, i dtuaisceart oileán Éireann.
Copóg shráide
Is planda í an chopóg shráide.
Seile
Tál na bhfaireog seileach i bhfeithidí is veirteabraigh tíre. Sna veirteabraigh is tuaslagán soiléir salann is próitéiní í, go minic greamaitheach. Bíonn múicin inti, rud a ghreamaíonn bia le chéile is a bhealaíonn an scornach chun slogadh siar a éascú. Uaireanta, i ndaoine go háirithe, bíonn an éinsím alfa-amaláis inti, a chabhraíonn le díleá stáirsí. Bíonn frith-théachtáin i láthair i seile feithidí fuilsúiteacha.
Súlach
Is anlann é súlach a dhéantar ó na súnna a eascraíonn ó feoil nó glasraí fad is atá siad á bhruith. Is féidir an súlach a threisiú agus dath níos méithe a thabhairt dó trí na súnna a d'eascair ón bhfeoil agus/nó na glasraí a mheascadh le púdar breac le salann agus dathanna. Doirtear súlach ar fheoil rósta, rís agus brúitín.
Cuirtear súlach ar fáil i gcrúiscín.
Clann Dòmhnaill Ghlinne Garaidh
Is clann Albanach í Clann Mhic Dhónaill Ghlinne Garaidh (Béarla: Clan MacDonnell of Glengarry) agus is géag den chlann ní ba mhó, sé sin Clann Dòmhnaill í. Faigheann an chlann a hainm ó Ghleann Garraidh, áit a ritheann an Abhainn Gharraidh soir trí Loch Garraidh chun dul isteach sa Ghleann Mòr thart ar 25 km lastuaidh den Ghearasdan, Comhairle na Gàidhealtachd.
Dlí Raoult
Tá bealaí éagsúla ann chun Dlí Raoult a lua, agus is gnách go n-úsáidtear leaganacha atá beagán difriúil ag brath ar an gcomhthéacs. Is féidir an sainmhíniú simplithe seo a leanas a úsáid i gcás leacht so-ghalaithe amháin (an tuaslagóir) agus tuaslagáit do-ghalaithe.
Bhunaigh an poitigéir Francach François-Marie Raoult an dlí sa bhliain 1887, a deir go bhfuil páirtbhrú gach comhábhar i mheascán idéalach de leachtanna cothrom le galbhrú an chomhábhair íon iolraithe faoina mhólchodán sa mheascán.
Go matamaiticiúil, luaitear dlí Raoult maidir le comhábhar amháin i dtuaslagán idéalach: áit gurb é
Uí Dhonnghaile
Chlann Ghaelach ba ea  Uí Dhonnghaile. Mhair Donnghal féin sa 10ú haois, fionnó Dhomhnaill, rí Ailigh, de shliocht Eoghan mac Néill mhic Néill Naoighiallaigh. Faightear an sloinne fós go coitianta i gContae Thír Eoghain. Agus i gContae Ros Comáin bhí an sloinne chomh coitianta sin gur ghlac géag amháin ina ionad an sloinne Briscoe.
Baile Uí Dhonnaíle
Bhí dún mór ag Uí Dhonnghaile i mBaile Uí Dhonnaíle. Díoladh an talamh sa cheantar faoi cbúpla huair. Thóg Toby Caulfield, 1d Barún Caulfield caisleán ar ann suíomh a bhíodh rí-theach Uí Dhonnghaile, idir na blianta 1611 agus 1619. Dhóigh Patrick Donnelly an Caisleán i rith an Irish Rebellion of 1641. Sna 1660í, ath-thóg an chlann Caulfield an caisleán agus chuadar ar ais chun cónaí ann. Bhí seirbhísí ag idir Oilibhéar Pluincéid agus John Wesley sa chaisleán sna blianta 1670 agus 1767, faoi seach. Timpeall na bliana 1700, ámh, tháinig drochbhail ar an gcaisleán. Tá an caisleán inniu faoin State Care Historic Monument i dTír Eoghain.
Martyn Poliakoff
Ceimiceoir Sasanach é Martyn Poliakoff (a rugadh ar 16 Nollaig 1947) a bhí ag obair ar an gceimic bhunúsach san Ollscoil Nottingham le sreabháin fhíorchritiúla, speictreascópacht infridhearg agus léasair. Tá aithne maith air as a pháirt lárnach i The Periodic Table of Videos ar YouTube, sraith le Brady Haran.
Saol
Ba Ghiúdacha iad a thuistí. Theith a sheanathair an tAontas Sóibhéadach sa bhliain 1924.
D'fhreastail Martyn ar Scoil Westminster, agus Ollscoil Cambridge, Sasana. Fuair sé a chéim bhaitsiléara amach in 1969 agus a PhD in 1973.
Burwick, Inse Orc
Is cuan beag é Burwick ar an oileán Raghnallsaigh a Deas in Inse Orc, Albain. Is é an cuan is gaire do mhórthír na hAlban é agus is é an ceann scríbe do bhád farantóireachta paisinéirí a fheidhmíonn sa samhradh go dtí Taigh Iain Ghròta i nGallaibh.
Taifeadadh an t-ainm den chéad uair thart ar 1225 mar "Bardvik", díorthaithe ón tSean-Lochlainnis bar vík, a chiallaíonn "an bá is faide amach", mar gheall ar a shuíomh in aice leis an bpointe is faide ó dheas den oileán.
Tá iarsmaí Chaisleán Burwick, dún cosanta ón Iarannaois agus lonnaíocht mhainistreach thánaisteach is dócha, ar an gceann tíre siar ón gcuan.
Seileaic
Roisín a fhaightear ó thál na feithide Tachardia lacca. Baintear úsáid as tuaslagáin de mar vearnaisí agus i snasán Francach.
Plúirín earraigh
Is planda é an plúirín earraigh.
An Chrois
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm An Chrois air:
Líreacán
mion|clé|250px|Líreacán i gcruth [[croí.]]
Is milseogra ar chipín é líreacán. Diúlann, luíonn agus miotaíonn daoine iad. Bíonn líreacáin le cruthanna agus blasanna éagsúla ar fáil. Is breá leis an t-aos óg iad a chaitheamh.
Université Paris-Nanterre
Ollscoil sa Fhrainc is ea Université Paris-Nanterre, a bhfuil aithne níos fearr uirthi ar fud an domhain faoina acrainm UPN. Bunaíodh í sa bhliain 1964 i Nanterre, Île-de-France. Timpeall ar 34,000 mac léinn a fhreastalaíonn ar ranganna in UPN.
15 Aibreán
Is é an 15 Aibreán an 105ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 106ú lá i mbliain bhisigh. Tá 260 lá fágtha sa bhliain.
Awad Hamed al-Bandar
Bhí Awad Hamed al-Bandar (2 Eanáir 1945 -15 Eanáir 2007) ina uachtarán ar Chúirt Réabhlóideach na hIaráice ó 1983 go 1991.
Mar dhlíodóir agus ball den Pháirtí Ba'ath Sóisialach Arabach, bhí ról lárnach ag al-Bandar i measc na mbreithiúna agus Saddam Hussein ina dheachtóir.
Ciseal ózóin
deas|250px|thumb|Ciseal ózóin Aon bhlúire ózóin a tharlaíonn san atmaisféar, is é a nádúr tiubhú sa chuid ard den atmaisféar ar a dtugtar an luathstrataisféar, 15-30 km os cionn na talún. Tá tiúchan maith den ózón sa chiseal leathan sin. Imríonn an ciseal seo tionchar ar an ngrianradaíocht a thagann chugainn.
Awad Hamed al-Bandar
Chiontaigh Binse Speisialta na hIaráice al-Bandar ar an mbonn gur chabhraigh agus gur neartaigh sé le coireanna in aghaidh na daonnachta a dhéanamh mar an mbreitheamh a bhí i gceannas ar an gCúirt Réabhlóideach. Tharla sléacht i nDujail i ndiaidh iarracht Saddam Hussein a fheallmharú sa bhliain 1982. D'imir al-Bandar agus daoine eile sa rialtas cos ar bolg ar an tír ar feadh fiche bliain.
Crochadh Awad Hamed al-Bandar ar 15 Eanáir 2007.
Ciseal ózóin
Is amhlaidh atá raon leathan tonnfhad nó dathanna, ón infridhearg dho-fheicthe trasna an raoin infheicthe go dtí an ultraivialait dho-fheicthe, sa radaíocht a fhágann dromchla te na Gréine. Ach ionsúnn an ciseal ózóin an-chuid den radaíocht ultraivialait, go mór mór na tonnfhaid ghearra ar a dtugtar ultraivialait-A is ultraivialait-B.
Is eol le fada go bhfuil na raoin ultraivialaite seo dochrach do dhaoine, ainmhithe is plandaí. Cuireann dáileog iomarcach de sa chraiceann tús le hailsí craicinn de shaghas meilanóma mharfaigh. Tarlaíonn catarachtaí sna súile de bharr an iomarca den radaíocht chéanna a dhul isteach iontu. Ar an ábhar sin is sciath cosanta bhunúsach é an ciseal ózóin don bheatha ar Domhan. mion|288x288px|Poll sa phol theas Ó timpeall 1990, tharla laghdú 50-75% i dtiúchan an ózóin os cionn na Mol, a dtugtar poill sa chiseal ózóin orthu. Cinneadh gur clórafluaracarbóin (CFCanna) a bhí astaithe ag daoine ba chiontach leis an ídiú tubaisteach seo.
Polaitíocht
I 1987 shínigh 40 rialtas Dréachtchonradh Montréal chun táirgeadh, úsáid is astú CFCanna a ghearradh siar 50% faoi 2005, agus go hiomlán faoi 2010. Shínigh 180 tír an conradh ar deireadh. Thugadh Ceanada ceannasaíocht dhearfach dhomhanda maidir leis an mbáisteach aigéadach is truailliú an ózóin. Feicfear amach anseo an dtiocfaidh an ciseal ózóin ar ais ina iomláine.
Tá a fhios agam go mbíonn daoine ag caint ar an chiseal ózóin agus ar an iarmhairt cheaptha teasa ach tá an cheist i bhfad níos bunúsaí ná na coincheapa eolaíochta sin – bíodh is go bhfuil a leithéid an-tábhachtach.
Líonra néarach saorga
mion Eagar ríomhairí atá nasctha le chéile ar bhealach a dhéanann aithris ar ghníomhaíocht na hinchinne. Déanann na ríomhairí ar leith gnóthaí ar leith, agus cuireann a dtorthaí le torthaí na ríomhairí eile le toradh iomlánaithe a thabhairt. mion
Ilteangachas
mion Cumas dhá theanga a labhairt nó cúpla teangacha a labhairt is ea an dátheangachas nó an t-Ilteangachas (nó breisteangachas).
Nuaireacht dhearg
Is planda í an nuaireacht dhearg.
1937 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1937.
An Mhaigh
Is baile beag suite i gContae an Dúin í an Mhaigh (Béarla: Maze nó Mazetown). Tá an sráidbhaile agus an baile fearainn suite ar bhruach theas Abhainn na Lagan. Is á an abhainn seo an teorainn idir Contae an Dúin agus Contae Aontroma. Is é an Maze an suíomh don Phríosún HM Maze, a bhíodh ina stáisiún RAF ag an Cheis Fhada. Ba é an príosún an t-ionad is mó imtheorannú i dTuaisceart Éireann do dhaoine faoi amhras sceimhlitheoireachta le linn na 1970í agus inar bhris amach na hocrais stailc sna blianta 1980 agus 1981. Dúnadh é sa bhliain 2000. Tá an suíomh á athfhorbairt agus tá pleananna chun staidiam náisiúnta nua do Thuaisceart Éireann a thógáil ann. Bhí cónaí ar 363 duine sa Mhaigh sa bhliain 2001.
Gníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil (Éire)
mion|Tá an GCC suite in aice le Johnstown Castle, Loch Garman Tá an Ghníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil nó an GCC (EPA nó Environmental Protection Agency of Ireland) freagrach as an gcomhshaol a chaomhnú agus a fheabhsú do mhuintir na hÉireann, agus an comhshaol a chosaint ó éifeachtaí díobhálacha na radaíochta agus an truaillithe.
Freagrachtaí
Tá réimse leathan freagrachtaí ag an GCC, ina measc...
Athrú aeráide in Éirinn
mion|astaíochtaí gás ceaptha teasa in aghaidh an duine, Éire (líne ard), AE-27 agus an domha (líne íseal). De réir fhigiúirí foilsithe ag an nGCC i mí Iúil 2022, bhí an sceitheadh gáis in Éirinn 5% níos airde sa bhliain 2021 i gcomparáid le 2020, agus 1% in aghaidh 2019.
De réir an GCC, bhí "trí oiread" guail agus ola á dó le leictreachas a ghineadh agus bhí baint mhór aige sin leis an ardú ar astasíochtaí. 18% d’ardú a tháinig ar leibhéal na ngásanna á sceitheadh as earnáil an ghinte leictreachais.
Tháinig 3% d’ardú ar an sceitheadh de bharr na feirmeoireachta — ardú an dara bliain as a chéile. Scaipeadh 6% sa mbreis leasú saorga le linn an ama sin, agus cuireadh 3% sa mbreis le líon na mbeithígh bhainne in Éirinn. Tháinig méadú ar líon na mbeithíoch sin gach bliain... le 11 bliain anuas.
D'fhoilsigh an GCC tuarascáil ar 2 Meitheamh 2023, a léirigh
Siogúrat
Is túr dronuilleogach céimnithe, go hiondúil aimsithe sa Mheaspatáim é siogúrat.
Druim Loch
Is baile suite i gContae an Dúin é Druim Loch.
Seilide
200px|mionsamhail|deas|Seilide Gnáthainm ar an-chuid saghas moileasc gastrapódach, ach uaireanta úsáidtear an téarma do bhaill an ranga Pulmonata go príomha. Den chuid is mó, is foirmeacha domhanda nó uisce úir iad, seilidí lochán is seilidí gairdín ina measc. De ghnáth bíonn blaosc bhísithe sheachtrach air, gan clúidín ar an oscailt. An cuas sa chochall oiriúnaithe mar scamhóg fheadánach le haghaidh análaithe.
An Ré Heilléanaíoch
Is éard atá i gceist leis an Ré Heilléanaíoch ná an tréimhse ó bhás Alastair Mhóir sa bhliain 323 roimh Chríost go tús na Ré Rómhánaí, is é sin, cath Actium sa bhliain 31 roimh Chríost chomh maith leis an ngabháltas a rinne na Rómhánaigh ar an Éigipt, a bhí á rialú ag rítheaghlach na dTolamaesach san am. An tréimhse i stair na Gréige roimh an Ré Heilléanaíoch is í tréimhse na Gréige Clasaicí í, agus is í an Ghréig Rómhánach a tháinig i ndiaidh na Ré Heilléanaíche. Tá an focal sin Heilléanaíoch fréamhaithe as ainm na Gréige sa tSean-Ghréigis, mar atá, Hellas, ach is ionann an saol Heilléanaíoch agus na tíortha a ndeachaigh cultúr agus teanga na Gréige go mór i bhfeidhm orthu - is é sin, an Domhan Thoir i ndiaidh na ngabháltas a rinne Alastar Mór.
Bhain tionchar na Gréige ar na tíortha eile amach a bhuaicphointe sa Ré Heilléanaíoch. Shroich an tionchar sin an India féin, agus bhí sé le mothú i gcúrsaí na n-ealaíon, na hastralaíochta, na dturas fionnachtana, na litríochta, na hamharclannaíochta, na hailtireachta, an cheoil, na matamaitice, na fealsúnachta agus na heolaíochta. Mar sin féin is minic a deirtear nach raibh sa ré seo ach tréimhse idir eatarthu, nó fiú, nach ndeachaigh an Ghréig ach chun donais san am i gcomparáid le tréimhse na Gréige Clasaicí. Mar sin féin, is sa Ré Heilléanaíoch a tháinig an Chóiméide Nua, an fhilíocht Alastrach, an Seachtód, agus scoileanna fealsúnachta an Stóchais, an Eipiciúrachais agus an Phiorróineachais ar an bhfód. Bhí an eolaíocht Ghréagach á cur chun cinn ag an matamaiticeoir Eoiclíd agus ag an ileolaí Airciméidéas. D'fháiltigh saol an chreidimh isteach déithe nua cosúil le Serapis (dia Gréigeach-Éigipteach), déithe ón Domhan Thoir cosúil le hAttis agus Cybele, agus tháinig creideamh nua measctha (sincréiteachas) chun saoil in Iarthuaisceart na hIndia agus sa Bhaictria a bhí comhdhéanta as an mBúdachas agus as an gcultúr Heilléanaíoch.
Ionradh na Normannach ar Éirinn
Tharla an t-ionradh Angla-Normannach ar Éirinn ag deireadh an 12ú haois, nuair a d'éirigh leis na Normannaigh limistéir mhóra talún a chuir faoi smacht agus a ghabháil ó na hÉireannaigh, a d’éiligh ríocht Shasana ceannasacht orthu ina dhiaidh ansin. Ag an am, bhí Éire Ghaelach comhdhéanta de roinnt ríochtaí, agus an tArdrí ag éileamh tiarnas ar fhormhór na ríthe eile. Bhí ionradh na Normannach ina chor cinniúna i stair na hÉireann, ag marcáil tús níos mó ná 800 bliain de rannpháirteachas díreach Shasana agus, ina dhiaidh sin an Bhreatain le hÉirinn.
'Baile ríoga' ab ea Briostó, an dara bhaile ba mhó i Sasana agus an baile ba mhó tábhacht ar fad ar an gcósta thiar. Ba chathair tráchtála í thar aon ní eile, agis is as an gceangal ceannaíochta a bhí idir í is Duibhlinn (Baile Átha Cliath, inniu) a thagadh formhór a gcuid maoine. Níos déanaí ar aghaidh, bhronn an rí Anraí II (Fraincis: Henri II) na saor chearta chéanna ar Dhuibhlinn. Ansiúd anonn a thriall Diarmaid Mac Murchadha, i dtocach Mí Lúnasa 1166. Duine de dhaoine móra Bhristó ba ea Robert Fitzharding. Chuir seisean fáilte na féile roimh an deoraí oirdhearc agus chuir sé ar iostas í mainistir na nAgaistíneach sa bhaile mór é. Is beag nach deimhin gur le cabhair Mhuiris Uí Réagáin latimer (fear teangan) Dhiarmada, a chuireadar iad féin i dtuiscint sa chéile.
Seoladh Mac Murchadha chun Rí Shasana, agus tar éis iomad cuardaigh tháinig sé ar Anraí i nGuienne, am éigin tar éis na Nollag. Chuir Anraí roimhe ansiúd agus d'éist se lena achainí. Le linna óige, bhí Anraí, nó 'mac na hImperaise,' mar a thugtaí air, ag cuimhneamh ar Éire a ghabháil, agus sa bhliain 1155 chruinnigh comhairle a chuid barún chun an scéil a phlé, Cuireadh Seán ó Salisbury nó Johannes Parvus, (Fraincis: Jean de Salisbury) rúnaí do Thíobóid de Bec (Fraincis:Thibaut du Bec), Ardeaspag Chantorbuirg, don Róimh agus thug an Pápa Sasanach, cead dul ar aghaidh leis an ghnó dó. Níor thug Anraí geallúint go ndéanfadh sé féin paitinne a thabhairt do Dhiarmaid d'athbhunú ná Éire so ghabháíl. Ba é a rinne se na litreacha paitinne a thabhairt do Dhiarmaid á cheadú "d'éinne taobh istigh de theorainn ár ríochta cabhair is cúnamh a thabhairt dó chun Cúige Laighean d'fháil thar n-ais. D'fhill Mac Mac Murchadha dá bhrí sin ar Bhriostú agus, san áit sin dó, chuaigh se ag triall ar Risteard FitzGilbert de Clare, 2ú hIarla Penfro, an té darbh ainm Strongbow ag Éireannaigh riamh.
Éifeachtaí speisialta
Amhairc cluana i bpictiúir reatha nó físeán. Dhá ghrúpa ann: iad sin a dhéantar os comhair an cheamara go hiomlán, agus iad siúd ina n-athraítear an íomhá thaifeadta. Sa chéad ghrúpa tá an-chuid bealaí inar féidir an fhairsinge le fótagrafú a fhorleathnú amach, le hamhairc atá péinteáilte ar ghloine nó mionláithreáin atá tógtha i bpeirspictíocht. Is féidir mionsamhlacha, tógtha de réir scála, a fhótagrafú faoi ghluaiseacht mhall chun traenacha, línéir, aerárthaigh, is spásárthaigh a léiriú. Is féidir mionsamhlacha anamúla a fhótagrafaítear fráma i ndiaidh fráma a úsáid chun créatúir osréalaíocha a dhéanamh anamúil. Is minic a úsáidtear comhcheangal íomhánna, mar shampla chun na haisteoirí a thaispeáint ag obair os comhair cúlraí difriúla (láithreán i bhfad i gcéin, mionsamhail, nó fiú líníocht). D'úsáidtí cúlteilgean, ach faoi seo is teilgean athfhillteach chun tosaigh a úsáidtear. Bealach eile is ea na haisteoirí a fhótagrafú os comhair cúlra mhóir aonfhoirmigh ghoirm agus an cúlra a chur isteach níos déanaí. Úsáidtear dhá íomhá dhifriúla, nó níos mó, chun éifeachtaí cosúil le tuaslagadh, cuimilt is scoilteadh an scáileáin a fháil. Tugann meascthóirí amhairc is íomháú a ghintear le ríomhaire deis fhíorleathan íomhánna a ionramháil chun éifeachtaí gan áireamh a chur i bhfeidhm nach féidir a dhéanamh ar chor ar bith trí ghrianghrafadóireacht.
Loch an Oileáin
Is baile suite i gContae an Dúin é Loch an Oileáin.
Stair
clé|mion|O'Toole's Pub, The Heights, Tharla sléacht seicteach in O'Toole's, teach tábhairne i Loch an Oileáin ar 18 Meitheamh 1994. Maraíodh seisear, a bhí ag breathnú ar an gcluiche, Poblacht na hÉireann v an Iodáil, i gCorn Sacair an Domhain 1994.
Bhí feachtas seicteach ag dul ar aghaidh in éadan Chaitlicigh an tuaiscirt ag an am.
Stair Shasana
An Réamhstair
mion|[[Stonehenge, séadchomhartha réamhstairiúil i gContae Wiltshire]] Roimh 800,000 bliana ó shin a tháinig na chéad daoine go Sasana, agus uirlisí agus lorganna coise a aimsíodh in Happisburgh, Norfolk, ar na chéad rianta daonna a aimsíodh sa tír. Is í an rian is sine de Homo Sapiens in Eoraip an Iar-Thuaiscirt ná cnámh géill a aimsíodh in Uaimh Kents (Kents Cavern), Devon, a meastar a aois ar idir 41,000 agus 44,000 bliana. Tá cónaí ar Homo Sapiens go leanúnach i Sasana ó 13,000 bliana ó shin, deireadh na haoise oighir is déanaí. Meastar gur thosaigh an tréimhse Mhéisiliteach sa Bhreatain Mhór timpeall ar an am seo, 11,000 RRC. Tháinig an tréimhse Neoiliteach timpeall ar 4500 RRC, lorgtha le hathruithe móra cultúrtha, agus an Chré-umhaois, lorgtha le húsáid na n-uirlisí cré-umha, timpeall ar 2100 RRC. Meastar gur thosaigh an Iarnnaois (a shainmhítear mar an tréimhse ó thosaíodh ar uirlisí iarainn a úsáid go dtí gur thosaíodh ar scríobh na staire) timpeall ar 750 RRC, agus tá a fhios againn gurbh iad na Briotanaigh, pobal a raibh teanga Cheilteach acu, a bhí ar an mórphobal i Sasana sa tréimhse seo, in éindí le roinnt treibheanna Beilgeacha, pobal Ceilteach eile, san oirdheisceart.
Tréimhse na Rómánach
mion|Na folcadáin Rómánacha in [[Bath, Somerset|Bath, Contae Somerset]] Sa bhliain 43 AD, thosaigh gabháil na Rómhánach ar an mBreatain Mhór; i rith na mblianta a lean uirthi seo, d'iomlaoidíodh smacht na hImpireachta Rómhánaí ar chodanna éagsúla an oileáin; is sna codanna is cothroime agus is gaire leis an Mór-Roinn, san Oirthear agus sa Deisceart, áfach, a bhíodh is mó smachta acu; na codanna, den chuid is mó, a d'eireodh i Sasana sa tréimhse tar éis imeachta na hImpireachta. Is na Rómhánaigh a bhunaigh cuid mhór de chathracha Shasana an lae inniu, ina n-áireamh Londain, Eabhrac, agus gach cathair a bhfuil deireadh -chester uirthi as Béarla, nós Mhanchain (Manchester) agus Colchester.
Teacht na dtreibheanna Gearmánacha
mion|Macasamhail de chlogad a fuarthas ag [[Sutton Hoo, suíomh seandálaíochta tábhachtach Sacsanach i Suffolk]] Ag tosú an 5ú céad, d'imigh na Rómhánaigh den Bhreatain Mhór, ionas lena bhfócas a chur ar chroí na himpireachta a chosaint. Lig a n-imeacht an chuid den oileán a bhí faoina smacht – an chuid is mó dá n-éireodh i Sasana – gan riarachán socraithe, agus rinne sé seo éasca do threibheanna as an Ísiltír, an nGearmáin Thuaidh, agus an Danmhairg – na hAingligh, na Sacsanaigh, agus na Iútaigh – a theacht isteach agus a shocrú ar an oileán. Is as na Sacsanaigh, as a ainmnítear réigiún na Sacsaine sa Ghearmáin freisin, a thagann an t-ainm Sasana don tír, agus is as na hAingligh a thagann an t-ainm England as Béarla. Is na treibheanna seo a thug an cultúr Gearmánach don tír leo, ina áireamh seo a dteangacha, a d'éireodh isteach sa Sean-Bhéarla. Sa chuid is mó den tír ar Sasana é anois – gach cuid seachas Corn na Breataine, codanna eile den iardheisceart, agus cuid den iarthuaisceart – chuir an cultúr Gearmánach an seanchultúr Briotanach as áit.
Ó timpeall na bliana 800, d'éirigh ruathair Lochlannacha coitianta, agus níos moille tháinig méid mhór Lochlannach chun áitriú i Sasana, san Oirthear agus sa Tuaisceart go háirithe. Sa tréimhse seo fosta, rinne rialtóirí éagsúla iarrachtaí na ríochtaí Angla-Sacsanacha éagsúla a aontú; is dá bharr sin a cruthaíodh 'Sasana' féin mar ríocht aontaithe faoin 10ú céad.
Na Meánaoiseanna
Sa bhliain 1066, rinne fórsaí Normannacha forghabháil ar Shasana. D'fhan an ríshliocht a bhunaigh an rí a ghiollaigh an fhorghabháil seo, an rí Liam I, i gcumhacht ar Shasana ar feadh níos mó ná leath-aoise go dtí gur tháinig an ghéarchéim chomharbais ar a dtugtar An Ainrialtacht, idir 1135 agus 1153. I ndiaidh na tréimhse cogaidh seo, tháinig Sasana faoi riail Theaghlach na bPlantaigíneach, teaghlach a choinnigh an chathaoir ríoga go dtí 1485. Sa tréimhse seo a síníodh an Chairt Mhór, nó an Magna Carta, conradh polaitiúil a chuir teorannacha ar chumhacht an rí i gcomórtas leis na barúin. Troideadh freisin an Cogadh Céad Bliain, idir theaghlaigh ríoga Shasana agus na Fraince. Sna 1400idí, troideadh Cogadh na Rósanna, cogadh comharbais eile, idir Theaghlach Lancaster agus Theaghlach Eabhrac. Cuireadh deireadh leis an gcoimhlint seo i 1485, nuair a tháinig Anraí Túdar i gcoróin.
Na Túdair go dtí cruthú na Ríochta Aontaithe
mion|Greanadh de bhású [[Séarlas I, Rí Shasana, na hÉireann agus na hAlban|Shéarlas I, a tharla sa bhliain 1648]] Faoi Theaghlach na dTúdar agus ina ndiaidh sin faoi Theaghlach na Stíobhartaí, d'éirigh Sasana ina chumhacht chóilíneach, agus é ag leathnú a shmachta ar Éirinn i measc tíortha eile. I lár riail na Stíobhartaí, bhris Cogadh Cathartha Shasana amach idir lucht tacaíochta an Rí Séarlas I agus lucht tacaíochta Pharlaimint Shasana, cogadh a bhí ina chuid de Chogaidh na dTrí Ríochta, agus é bainteach le Cogadh na hAon Bhliana Déag in Éirinn. B'é an toradh air seo ná cuireadh an rí Séarlas I chun báis agus bunú poblachta parlaiminte ab ainm dó Comhlathas Shasana i 1649, a d'iompaíodh ina dheachtóireacht mhíleata faoi Oilibhéar Cromail sa bhliain 1653, ab ainm dósan An Coimirceas. Cuireadh an mhonarcacht ar bun arís i 1660, cé go lean aighnis faoin reiligiún agus faoin chumhacht ar aghaidh; mar thoradh ar na haighnis seo a cuireadh rí eile, an rí Séamas II, as an ríchathaoir sa 'Réabhlóid Ghlórmhar' sa bhliain 1688. Bhí an Bhreatain Bheag faoi riail Shasana cheana féin ón 13ú haois, agus í measta mar chuid de Shasana ag an rialtas, agus sa bhliain 1707, d'aontaíodh Sasana agus Albain chun stát nua, Ríocht na Breataine Móire, a chruthú. Tugadh ar Éire a theacht isteach sa ríocht seo sa bhliain 1801, ag athrú ainm na ríochta go 'Ríocht na Breataine Móire agus Éireann ', nó An Ríocht Aontaithe' mar ghiorrúchán.