cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Anatidae
Is fine bhitheolaíoch de chuid na n-éan uisce a chuimsíonn lachain, géanna agus ealaí iad na hAnatidae. Tá dáileadh iltíreach ag an fhine, agus faightear iad ar mhór-ranna uile an domhain. Cuirtear na héin seo in oiriúint le haghaidh snámha, snámha ar dhromchla an uisce, agus i roinnt cásanna tumadóireachta in uisce éadomhain ar a laghad. Tá timpeall 174 speiceas san fhine i 43 géineas. (Ní mheastar a thuilleadh go bhfuil an ghé leathphalmatach mar chuid de na hAnatidae, agus tá sé curtha anois ina fhine féin, sé sin na hAnseranatidae. )
Yr Ystrad
51.6442°N, -3.463°W
Zacairiá (fáidh Giúdach sa Sean Tiomna)
Duine sa Bhíobla agus fáidh Ríocht Iúdá ab ea Zacairiá.
Yr Ystrad
Baile i Rhondda Cynon Taf, an Bhreatain Bheag, is ea Yr Ystrad, 27 km ó Caerdydd agus 231 ó Londain. Tá daonra 5,652 ann, agus tá 692 (12.2%) in ann Breatnais a labhairt.
Zacairiá (fáidh Giúdach sa Sean Tiomna)
Go traidisiúnta, glactar leis mar údar Leabhar Zacairiá, an t-aonú ceann déag den dáréag mionfháidh sa Sean-Tiomna.
Anatidae
De ghnáth bíonn siad luibhiteach, agus is póraitheoirí monagamacha iad. Tugann roinnt speiceas faoi imirce bliantúla. Tá cúpla speiceas ceansaithe don talmhaíocht, agus déantar go leor eile a fhiach le haghaidh bia agus áineasa. Tá cúig speiceas díofa ón bhliain 1600, agus tá go leor eile beagnach díothaithe.
mion| Mallard fireann ag tuirlingt
Tuairisc agus éiceolaíocht
Is éin ar mhéideanna éagsúla iad na lachain, na géanna agus na healaí le plean ginearálta colainne a bhíonn leathan agus fadaithe. Ní hionann na speicis thumthacha áfach, bíonn siad níos cruinne. Tá raon na speiceas atá ar marthain i dtomhais éagsúla ó Nettapus coromandelianus, chomh beag le 26.5 cm agus 164 g, go dtí Cygnus buccinator, a oiread agus 183 cm agus 17.2 kg. Tá na sciatháin gearr agus biorach, agus tacaíonn matáin láidre sciatháin leo a ghineann buillí gasta agus iad ar eitilt. De ghnáth, bíonn píoba fada orthu, cé go n-athraíonn sé seo a bheag nó a mhór idir speicis. Tá na crúba gearr, láidir, agus suite i bhfad ar chúl an choirp (níos mó mar sin, sna speicis níos uiscí), agus tá mothú sách righin orthu le huigeacht charrach. Toisc cruth na colainne, bíonn roinnt speiceas amscaí ar thalamh, ach is siúlóirí níos láidre iad ná héin mhara agus uisce eile, amhail na foithigh nó peadairíní. Is gnách go mbíonn cosa camallacha orthu, cé gur chaill cúpla speiceas, ar nós an néné (Branta sandvicensis), a gcuid uigí. Bíonn na goba déanta as ceiritin bhog, le sraith thanaí agus íogair craiceann ar a bharr (a bhfuil mothú righin uirthi má dhéantar teagmháil léi). I gcás fhormhór na speiceas, is gnách go mbíonn cruth an ghoib níos leacaithe go pointe áirithe. Tá lannóga déadacha iontu seo atá sainmhínithe go maith sna speicis scagbheathaitheacha.
N59
Is príomhbhóthar náisiúnta é an N59. Téann an cúrsa trí Chonnachta. Ar dtús, trasnaíonn sé Conamara, siar as Gaillimh, agus ansin go Maigh Eo thuaidh. Tá sé timpeall 310 ciliméadar i bhfad, agus críochnaíonn sé i mBéal an Droichid taobh le Shligigh.
Bailte ina gcúrsa:
Ernst Ruska
Fisicí a saolaíodh i Heidelberg na Gearmáine ab ea Ernst Ruska (25 Nollaig 1906 – 27 Bealtaine 1988). Rinne sé taighde ar optaic leictreonach, agus cheap an chéad leictreonmhicreascóp i 1931. Le Gerd Binnig is Heinrich Rohrer, bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice i 1986 as sin.
Tagairtí
mion|clé|Plaic i gcuimhne Ernst Ruska ar a theach i mBeirlín
Saporoísia
Cathair in oirdheisceart na hÚcráine is ea Saporoísia (Úcráinis: Запоріжжя, Rúisis: Запорожье) atá suite ar bhruach na Dnípire sa réigiún 'Oblast Saporoísia'  (Rúisis: Запорожская область). Tá daonra 710,052 ag Saporoísia, ó bhí 1 Eanáir 2022.
Tá cáil ar Saporoísia mar gheall ar an oileán stairiúil Chortitsia; (Rúisis: Хортица ),  na stáisiúin chumhachta iomadúla lena n-áirítear Stáisiún Núicléach Saporoísia (an stáisiún cumhachta núicléiche is mó san Eoraip), Stáisiún Cumhachta Teirmeach Saporoísia agus Stáisiún Hidrileictreach na Dnípire, agus mar lárionad tábhachtach tionsclaíochta. Táirgtear cruach, alúmanam, innill aerárthacha, gluaisteán, claochladáin d'fhostáisiúin, agus crua-earraí tionsclaíochta eile sa réigiún.
Sanasaíocht
Tagraíonn an t-ainm Saporoísia go litriúil do shuíomh na cathrach atá suite "lastall de na fánsruthanna" - níos faide síos an abhainn nó ar dheisceart fhánsruthanna na Dnípire, a bhíodh ina bhac mór ar an loingseoireacht agus ar shuíomh iompair tábhachtach (Sa bhliain 1932, cuireadh na fánsruthanna thar bruach ar an Dnípir, lena bheith mar chuid de thaiscumar Stáisiún Hidrileictreach na Dnípire).
Sular athraíodh í sa bhliain 1921, ba é ainm na cathrach ná Алекса́ндровск nó Олекса́ндрівськ, ainmnithe as 'daingean' Александровская крепость  a bhí ina chuid de líne chosanta na Dnípire, d' Impireacht na Rúise.
Teach Ráth an tSratha
Is teach suite i bPáirc an Fhionnuisce i gContae Bhaile Átha Cliath, é Teach Ráth an tSratha (Béarla: Ratra House nó Little Ratra). Teach cónaithe oifigiúil is ea é.
Tógadh an teach sa 19ú haois. Fuair Dubhghlas de hÍde bás sa teach sa bhliain 1949. Is é ceannáras Ghaisce, Gradam an Uachtaráin, é anois.
Galliformes
Ord d’ éin choirp throma a bhíonn ag beathú ar an talamh  agus a chuimsíonn turcaí, cearc fhraoigh, sicín, gearg an domhain nua agus gearg an tseandomhain, tarmachan, patraisc, piasún, francolin, éanlaith dhufaire agus na Cracidae is ea na Galliformes. Tagann an t-ainm ó "gallus", an Laidin i gcomhair an choiligh. Is ainmneacha coitianta iad éanlaith chlóis nó éanlaith ghéim, Is minic a úsáidtear " éanlaith " do na Galliformes, ach de ghnáth tagraíonn na téarmaí seo d' éin uisce (Anseriformes), agus uaireanta d'éin eile a bhíonn á seilg go coitianta. Tá thart ar 290 speiceas ag an ngrúpa seo, agus go bunúsach tá ceann amháin nó níos mó díobh le fáil i ngach cuid de mhór-ranna an domhain (ach amháin na fásaigh is mó istigh agus an t- oighear buan). Tá siad níos teirce ar oileáin, agus i gcodarsnacht leis na héin uisce a bhfuil dlúthbhaint acu, tá siad as láthair go bunúsach ó na hoileáin aigéanacha - mura dtugann daoine isteach iad. Rinneadh roinnt speiceas a cheansú le linn a gcaidrimh fhada fhairsinge le daoine.
Tá cúig fhine san ord seo: Phasianidae (lena n-áirítear sicíní, gearga, patraiscí, piasúin, turcaithe,péacóga cearca fraoigh), Odontophoridae (gearga an domhain nua), Numididae (éanlaith Ghuine), Cracidae (lena n-áirítear cacalaí agus curasóí), agus Megapodiidae (éin gorlainne mar Leipoa ocellata agus Alectura lathami). Tá siad tábhachtach mar scaiptheoirí síolta agus creachadóirí sna héiceachórais ina gcónaíonn siad, agus is minic a thógann daoine iad mar éin ghéim dá gcuid feola agus uibheacha agus le haghaidh fiaigh áineasa. Is reathaithe oilte iad bíonn siad in annn éalú ó chreachadóirí trí rith seachas eitilt. Tá fireannaigh an chuid is mó de na speicis níos ildaite ná na baineannaigh. Is minic a bhíonn deasghnátha suirí an éin casta ag na fireannaigh lena n-áirítear strutáil, cluimhreach, eireaball nó cleití ceann a thógáil, agus fuaimeanna gutha. Tá siad neamh-imirceach den chuid is mó.
Li Qiang
Is polaiteoir Síneach agus ceannaire sinsearach de chuid Pháirtí Cumannach na Síne (PCS) é Li Qiang (rugadh 23 Iúil 1959).Tá sé ag feidhmiú mar Phríomh- Aire ar Dhaon-Phoblacht na Síne agus mar bhall tánaisteach de Choiste Seasta Pholitburo Pháirtí Cumannach na Síne ó 2023. Ó 2017 go 2022, bhí sé ina rúnaí páirtí i Shang-hai.
Tar éis dó dul isteach sa PCS i 1983, rinneadh rúnaí den chéad uair é ar Léig Óige Chumannach de Rui'an, Zhejiang. Níos déanaí ar seirbhís i roinn gnóthaí sibhialta an chúige, bhí sé ina rúnaí páirtí de Yong Kang, Wenzhou, Rúnaí Gnóthaí Dlíthiúla Polaitiúla Zhejiang agus níos déanaí ina leas-rúnaí páirtí an chúige. Ceapadh é ina ghobharnóir ar Zhejiang i 2012, ina dhiaidh sin ina rúnaí páirtí chúige Jiangsu, agus ar deireadh á aistriú chuig post rúnaí páirtí i Shang-hai sa bhliain 2017, an bhliain chéanna fuair sé ardú céime go dtí  post ballraíochta den Politburo PCS.
Le linn a thréimhse  i Shang-hai, d'oscail sé an Margadh STAR  de chuid an Stocmhalartáin Shang-hai (上海證券交易所科創板), rinne sé maoirseacht ar infheistíocht eachtrach sa chathair lena n-áirítear Gigeamhonarcha- Shang-hai de chuid Tesla, Inc., mhaolaigh sé na ceanglais maidir le himircigh inmheánacha chun ceadanna cónaithe a fháil, agus chruthaigh sé cúig bhaile nua chun an easpa  soláthair a laghdú. Rinne sé maoirseacht freisin ar dhianghlasáil dhá mhí i Shang-hai in 2022 mar fhreagra ar an ráig, a rinne dochar mór don gheilleagar áitiúil agus a bhí cáinte. Mar sin féin, fuair sé ardú céime chuig Buanchoiste an Pholitburo níos déanaí in 2022 agus rinneadh príomhfheidhmeannach de in 2023.
John Crown
Is oinceolaí comhairleach agus ba sheanadóir é an tOllamh John Crown (rugadh 1 Márta 1957 i Nua-Eabhrac).
Saol
Imircigh Éireannacha i Nua-Eabhra c a bhí i dtuismitheoirí John Crown. D'fhill siad ar Éirinn sa bhliain 1967.
Bhain Crown a dintiúraí leighis amach i gCOBÁC agus ina dhiaidh BSc i bpaiteolaíocht san ollscoil chéanna. Oiliú é i leigheas ginearálta agus oinceolaíocht i mBaile Átha Cliath, Sasana agus Nua-Eabhrac.
D'fhill sé go hOspidéal Naomh Uinseann agus Lúcas sa bhliain 1993. Is saineolaí é ar an oinceolaíocht agus é ag díriú isteach ar ailse brollaigh agus meileanóma.
Is ollamh de chuid COBAC é agus suim ar leith aige i dtaighde bainteach le hailse brollaigh.
Toghadh é go Seanad Éireann i 2011 ar phainéal NUI ach níor sheas sé arís i 2016.
Phós sé don tarna uair sa bhliain 2014 le Orla Murray agus rugadh mac, James, dó féin agus Orla sa bhliain 2015.
Tuairimí
Dhearbhaigh John Crown sa bhliain 2011 go bhfuil míthuiscint ann gur tháinig méadú mór ar líon na bpáistí a rugadh le máchail sna blianta a lean an Tubaiste Shearnóbai l, ach nach raibh na fíricí ann chun é sin a chruthú agus dúirt sé nach raibh fianaise eolaíoch ann go ndearna tionóisc Chernobyl an méid dochair do shláinte phoiblí is a deirtear.
Ysbyty Ifan
53.0239°N, -3.727°W
Joshua Fishman
Teangeolaí Meiriceánach ab ea Joshua Aaron Fishman (Giúdais: שיקל פֿישמאַן - Shikl Fishman; 18 Iúil 1926 - 1 Márta 2015) a rinne speisialtóireacht ar shochtheangeolaíocht, pleanáil teanga, oideachas dátheangach, agus teanga agus eitneacht..
Luathshaol agus oideachas
Rugadh agus tógadh Joshua Fishman i Philadelphia. D’fhreastail sé ar scoileanna poiblí agus é ag déanamh staidéir ar Ghiúdais ag bun agus meánleibhéil. De réir mar a d’fhás sé suas, chuirfeadh a athair ceist ar a pháistí ag an mbord dinnéir, "Cad a rinne tú don Ghiúdais inniu?" Rinne sé staidéar ar Ghiúdais i Scoileanna Der Arbeter Ring, a leag béim ar mháistreacht ar an Ghiúdais mar aon le fócas ar litríocht, stair, agus saincheisteanna sóisialta.
D'imigh sé ar aghaidh ó Olney High School agus d’fhreastail sé ar Ollscoil Pennsylvania ar Scoláireacht an Mhéara, 1944-1948, ag tuilleamh BS agus MS, sa stair agus sa síceolaíocht, faoi seach. Chuaigh sé ar aghaidh chun PhD i síceolaíocht shóisialta a fháil ó Ollscoil Columbia i 1953.
Is é athair David Fishman é.
Gairmréim
Tar éis dó céim a bhaint amach, rinne sé staidéar ar Ghiúdais le Max Weinreich i rith samhradh 1948. Le linn na tréimhse sin, fuair sé duais ón YIVO (Institiúid um Thaighde na nGiúdach) as monagraf ar an dátheangachas. I 1951-52 bhí post aige mar chúntóir taighde do Choiste Oideachais Giúdach Nua-Eabhrac I mí na Nollag 1951, phós sé Gella Schweid, agus roinn sé tiomantas ar feadh an tsaoil léi don Ghiúdais. I 1953, chríochnaigh sé a Ph.D. i síceolaíocht shóisialta in Ollscoil Columbia le tráchtas dar teideal Steiréitíopaí Diúltacha Maidir le Meiriceánaigh i measc Leanaí a rugadh i Meiriceá a fhaigheann Cineálacha Éagsúla d’Oideachas do Ghrúpaí Mionlaigh.
Chuaigh na Phillies óna bhaile dúchais i dteagmháil le Shikl, ag iarraidh air dul isteach sa bhoth raidió agus batter's plate amháin a fhógairt i nGiúdais i gcuid de sheachtain Ghiúdach Phillies. Dhiúltaigh Shikl an tairiscint ar eagla go ndéanfadh sé "ceap magaidh den Ghiúdais."
Ó 1955 go 1958, mhúin sé socheolaíocht teanga i gColáiste Cathrach Nua-Eabhrac agus é ag stiúradh taighde ag Bord Scrúdaithe Iontrála an Choláiste freisin. I 1958, ceapadh é ina ollamh comhlach ar chaidreamh daonna agus síceolaíocht ag Penn. Ina dhiaidh sin ghlac sé le post mar ollamh le síceolaíocht agus socheolaíocht in Ollscoil Yeshiva i Nua-Eabhrac, áit a bhfónfadh sé freisin mar dhéan Scoil Iarchéime Ferkauf na nEolaíochtaí Sóisialta chomh maith le leasuachtarán acadúil. I 1966, rinneadh Ollamh Oirirce um Taighde Ollscoile sna hEolaíochtaí Sóisialta. de.
I 1988, rinneadh ollamh emeritus de agus chuaigh sé chleamhnaigh sé le roinnt institiúidí eile: Ollamh ar Cuairt agus Scoláire ar Cuairt, Scoil an Oideachais, Teangeolaíocht Fheidhmeach agus Roinn na Teangeolaíochta, Ollscoil Stanford ; Ollamh Cúnta le hOideachas Ilteangach agus Ilchultúrtha, Scoil an Oideachais, Ollscoil Nua-Eabhrac ; Ollamh ar Cuairt sa Teangeolaíocht, Ollscoil Chathair Nua-Eabhrac, Ionad na gCéimithe. Bhí coinní ar cuairt agus comhaltachtaí aige ag os cionn dosaen institiúid ar fud an domhain, lena n-áirítear an Lárionad um Ard-Staidéir sna hEolaíochtaí Iompraíochta (Stanford, CA) agus an Institiúid Ard-Staidéir (Princeton, NJ).
Tionchar
Scríobh Fishman os cionn 1000 alt agus monagraf ar ilteangachas, oideachas dátheangach agus oideachas mionlaigh, socheolaíocht agus stair na Giúdaise, pleanáil teanga, aisiompú teanga, athbheochan teanga, ‘teanga agus náisiúnachas’, ‘teanga agus reiligiún’, agus ‘teanga agus eitneacht ’. Is é Fishman bunaitheoir agus eagarthóir na sraithe leabhar Contributions to the Sociology of Language le Mouton de Gruyter.
Cheap Fishman an Scála Grádaithe um Briseadh Idirghlúine (SGBI) chun cinneadh a dhéanamh an bhfuil teangacha i mbaol agus chuir sé é ina leabhar Reversing Language Shift. Bhí an SGBI feabhsaithe bunaithe air seo agus in úsáid ag Ethnologue.
An Mhaighdean
Is réaltbhuíon an stoidiaca í an Mhaighdean (15px). Virgo an t-ainm Laidine a thugtar uirthi, a chiallaíonn maighdean. Suite idir an Leon ar an taobh thiar di agus an Mheá ar an taobh thoir, tá sí ar an dara réaltbhuíon is mó ar an spéir. Is furasta í a aimsiú mar gheall ar an lúsuidea dá cuid réaltaí, dá ngairtear Spica nó α Virginis.
Joshua Fishman
Tionchar
De réir Ghil’ad Zuckermann, "Bunaitheoir agus eagarthóir ginearálta an phríomhfhoilseacháin measúnaithe International Journal of the Sociology of Language, chruthaigh Fishman ardán intleachtúil a d’éascaigh go mór tabhairt isteach agus scaipeadh samhlacha núíosacha agus teoiricí réabhlóideacha as a d'eascair go leor díospóireachtaí acadúla, sintéisí agus crostoirchithe Is minic a ghníomhaigh sé mar dhroichead eipistéimeolaíoch idir agus ina fhrithnimh i gcomhair dioscúrsaí comhthreomhara. " : 149–152
An Mhaighdean
Miotaseolaíocht
Níl a fhios againn go baileach cérbh í an Mhaighdean ata léirithe ag an réaltbhuíon seo; i rith na n-aoiseanna, is beag nár ionannaíodh le gach bandia suntasach í, ina measc Isteár, Ísis, Cibéile, agus Aitéiné. Is cosúil go raibh baint éigin ag an Maighdean – i dteannta an Bhéir Mhóir agus an Bhéair Bhig – le miotas Callisto, mar Callisto í féin nó mar Héire. Mar gheall ar an Maighdean déantar tagairt go minic de Pheirsifiné (de réir cúpla miotaseolaíocht, go háirithe Rúndiamhra Eileoisise, b'ionann í agus an bandia Déiméitéir), ós rud é go raibh an Mhaighdean sárfheicthe go mórmhór san earrach, an tráth a d'aiséiríodh sí ón domhan thíos, mar a deirtí.
Joshua Fishman
Tionchar
Agus "Ba cheart go ndéanfadh duine fairsinge agus doimhneacht obair Fishman a mheas trí lionsa Giúdach-sochtheangeolaíoch comhcheangailte." : 149–152 D'áitigh Zuckermann go "Cuimsíonn taighde Fishman comhtháthú scoláireachta Giúdach leis an teangeolaíocht ghinearálta. [.. . ] Tá an teangeolaíocht Ghiúdach, iniúchadh teangacha Giúdacha mar Ghiúdais, tar éis an tsochtheangeolaíocht ghinearálta a mhúnlú. Le linn na staire ba inimircigh ilteangacha iad na Giúdaigh, agus mar thoradh ar sin tá teangacha Giúdacha ag ionchorprú meicníochtaí casta agus suimiúla teagmhála teanga agus féiniúlachta. Mar sin ba thalamh torthúil iad na teangacha seo chun socheolaíocht na dteangacha i gcoitinne a bhunú agus a éabhlóidiú. Mar gheall ar an tábhacht a bhaineann leis an nGiúdachas ní amháin maidir le mentshlikhkayt (cf. daonnacht) ach freisin maidir le hoideachas agus canúint ‘ar an taobh eile’, ní haon ionadh go bhfaighidh an institiúid   féin-ghluaiste Fishman  bheith ar thús cadhnaíochta san am céanna i scoláireacht Giúdais go háirithe agus sa socheolaíocht teanga i gcoitinne. "  : 149–152
An Mhaighdean
Miotaseolaíocht
De réir leagain amháin, léirigh an réaltbhuión Astraea, iníon Shéas agus an bhandia Téimis. Bandia an cheartais ab ea Astraea, agus ionannaíodh leis an réaltbhuíon seo í toisc go raibh meá an cheartais (.i. an Mheá) in aice láithreach; deirtear go raibh an Domhan go léir faoina smacht eagnaí sa tseanré go dtí gur éirigh an cine daonna chomh cruachroíoch sin gur fhill sí ar ais ar neamh agus í bréan den scéal.
Joshua Fishman
Fishman agus an Ghaeilge
"Ní raibh aon deacracht pholaitiúil nó mhorálta ag Fishman maidir le teanga a athbheochan cé gur admhaigh sé go mbíonn sé an-dheacair. Do Fishman, ba é stádas teanga mar theanga tí agus seachadadh na teanga seo go dtí chéad ghlúin eile tús gach rud, ní toradh ar ghníomhaíocht thánaisteach.  Bhí an spéis aige sa Ghaeilge agus bhí moladh aige do lucht na Gaeilge, go háirithe do mheon na gníomhaíochta áitiúla is deonaí, ach dar leis go raibh ar lucht na Gaeilge a bheith dírithe ar dhlús chainteoiri a ardú.  Níor ghlac sé (i 1991) go raibh rás na Gaeilge rite, ag rá nárbh fhéidir a chur as an áireamh go mbeadh ardú i seachadadh na teanga mar chéad teanga sa todhchaí.
Ag deireadh an leabhair Reversing Language Shift: Theoretical and Empirical Foundations of Assistance to Threatened Languages, leagann sé amach a theoiric – cuirimse leagan de sin anseo – atheagraithe, curtha go Gaeilge agus glanta ó Bhéarlagair na teangeolaíochta."
An Mhaighdean
Astralaíocht
De réir cosmeolaíochtaí áirithe, tá baint éigin ag an Maighdean le dúil chlasaiceach an Chré, agus mar sin de aithnítear mar chomhartha na cré é (mar aon leis an Tarbh agus an nGabhar). Tá an mhaighdean freisin ar cheann de na ceithre chomhartha inathraithe (i dteannta an Chúpla, an tSaighdeora agus na nIasc). Is iad na hÉisc is frithchomhartha polach léi. Is í an mhaighdean áitreabh agus ardú Mhearcair.
Baineann gach comhartha astralaíoch le roinn éigin an choirp, agus tuigtear an roinn sin mar ionad a chumhachta. Rialaíonn an Mhaighdean an stéig bheag agus an stéig mhór.
Henry Norris Russell
Réalteolaí a rugadh in Oyster Bay, Nua-Eabhrac ab ea Henry Norris Russell (1877-1957). Neamhspleách ar Ejnar Hertzsprung (1873-1967) ach ag an am céanna leis, i 1913, d'fhionn sé an gaol idir dearbhmhéid réaltach is cineál speictreach, a léirítear i léaráid Hertzsprung-Russell.
An Mhaighdean
Astralaíocht
Is í an mhaighdean a úsáidtear mar shiombail na Maighdine.
Aidhéitéas
Is pearsa i miotaseolaíocht na Gréige é Aidhéitéas. Ba rí Cholcas é.
Joshua Fishman
Onóracha speisialta
Sa bhliain 1991, thug dhá Festschrift d'Fhishman, chun a 65ú breithlá a cheiliúradh, gach ceann acu líonta le hailt ó chomhghleacaithe a lean a leasanna. Ba chnuasach trí imleabhar ceann amháin a bhain lena leasanna, curtha in eagar ag Garcia, Dow, agus Marshall, agus an ceann eile imleabhar amháin curtha in eagar ag Cooper agus Spolsky.
Sa bhliain 1999, fuair Fishman Duais Itzik Manger as an t-ionchur a bhí aige maidir le litríocht Giúdaise.
Sa bhliain 2004, bronnadh Duais Linguapax air.
Ar 10 Meán Fómhair, 2006, tugadh onóir do Fishman le siompóisiam lae in Ollscoil Pennsylvania, ag comóradh a 80ú breithlá. D’éag sé san Bronx, Nua-Eabhrac, an 1 Márta 2015, ag aois a 88.
Cartlanna
I 1994 bhunaigh Leabharlanna Ollscoil Stanford ‘Cartlann Teaghlaigh Joshua A. Fishman agus Gella Schweid Fishman’ laistigh dá Rannóg Bailiúcháin Speisialta. Tá dréachtaí sa chartlann de leabhair agus ailt a foilsíodh ina dhiaidh sin, imlínte cúrsa, léachtaí a tugadh, comhfhreagras gairmiúil, comhfhreagras teaghlaigh, grianghraif, téipeanna fuaime, téipeanna físe, agus ábhair eile a bhaineann le hobair Fishman.
Casacht chonchró
Ionfhabhtú sa chonair uachtarach riospráide i madraí a chuireann tús le casacht gharbh neamhthorthúil. An-tógálach is forleathan i gconchróite lóistín is pónaí madraí sa samhradh. Baictéir is víris éagsúla a bhíonn mar bhun léi. Tagann an madra as uaidh féin de ghnáth, ach is fearr cóireáil a sholáthar dó. Tá vacsaíní ann a thugann roinnt cosanta, agus is inmholta madra a vacsaíniú roimh é a chur i gconchró lóistín.
Pobalbhreitheanna do Olltoghchán na hÉireann, 2016
mion|333x333px Is liosta é seo de na pobalbhreitheanna a rinneadh idir olltoghchán 2011 agus olltoghchán 2016. Reáchtáladh olltoghchán na hÉireann, 2016 ar an 26 Feabhra 2016.
Iasón
thumb|Iasón I miotaseolaíocht na Gréige, ab ea Iasón ( Sean-Ghréigis: Ἰάσων) ceannaire na nArganátach agus aithnidiúil ar son a thóir ar Lomra an Óir.
Conradh agus Cúnant Sollúnta Uladh
Is éard a bhí i gceist le Conradh agus Cúnant Sollúnta Uladh (Ulster's Solemn League and Covenant) nó Cúnant Uladh (Ulster Covenant) ná cáipéis agóide ar shínigh beagnach leathmhilliún duine í in Ultaibh ar an 28 Meán Fómhair 1912, nó go gairid roimhe sin, le cur in aghaidh fheachtas an Rialtas Dúchais. Ar an lá sin, reáchtáladh searmanas oifigiúil i Halla Cathrach Bhéal Feirste. Tháinig ceannairí na nAontachtóirí le chéile ag síniú an Chúnaint go poiblí, Edward Carson roimh aon duine eile. clé|mion
Imeachtaí
I Lúnasa 1912, fógraíodh i nuachtáin go mbeadh an Satharn, 28 Meán Fómhair, ina ‘Lá Uladh’ nuair shíneodh Aontachtaithe mionn sollúnta agus ceangailteach chun cur i gcoinne Rialtas Dúchais. Thuig ceannairí na nAontachtaithe go gcuideodh lena leithéid de mhionn le hord a choimeád agus meon an phobail a áitiú faoi dhlúthpháirtíocht agus faoi dhúthracht na nAontachtaithe. clé|mion|shiúil [[Edward Carson agus ceannairí Aontachtacha eile an t-achar gairid idir Halla Uladh agus Halla na Cathrach, áit a sínigh siad an Cúnant.]] An 28 Meán Fómhair 1912, d’fhág na hoibrithe ag longchlóis agus ag monarchana Bhéal Feirste a bpoist chun freastal ar eaglais roimh theacht le chéile i slua de 250,000 fear ó aicmí uile den aontachtas ag Halla na Cathrach chun an Cúnant a shíniú.
Ag meán lae, nuair a chríochnaigh na seirbhísí eaglasta, shiúil Edward Carson agus ceannairí Aontachtacha eile an t-achar gairid idir Halla Uladh agus Halla na Cathrach, áit a sínigh siad an Cúnant.
Ansin lig marascail grúpaí de 500 fear isteach ag an am céanna chun cóipeanna an Chúnaint a shíniú. Shínigh líon iomlán de 218,206 Ultach, agus 19,162 Ultach eile a bhí ina gcónaí lasmuigh den chúige an Cúnant.
Chuir Comhairle Aontachtaithe Ban Uladh fógairt le chéile le bheith sínithe ag 234,046 ban mar thaca leis an gCúnant. Gheall siad chun iad a féin a cheangal “le fir Uladh atá i gcoinne go diongbháilte an bhille Rialtas Dúchais atá faoi bhráid na Parlaiminte anois”.
Thug an Cúnant inspioráid do Rudyard Kipling a dhán Ulster 1912 a chumadh.clé|mion|[[Halla na Cathrach Bhéal Feirste|Halla Cathrach Bhéal Feirste ar 28 M.F. 1912]]
Téacs an Chúnaint
CONRADH AGUS CÚNANT SOLLÚNTA ULADH
Ós rud é go bhfuilimid deimhin de inár gcoinsias istigh go ndéanfadh Rialtais Dúchais aimhleas chúige Uladh agus na hÉireann ar fad, go gcuirfeadh sé ár saoirse shibhialta agus reiligiúnach de dhroim seoil, go gcuirfeadh sé ár saoránacht ó mhaith agus aontacht na hImpireachta i mbaol, mionnaímid, fir Uladh, géillsinigh dhílse a Mhórgachta Rí Seoirse V, atá ag brath go humhal ar an Dia inar chuir ár sinsir a muinín in am an angair is an ghátair agus a bhfuil ár n-ainm leis an gCúnant sollúnta seo, mionnaímid anois agus an anachain ag bagairt orainne go seasfaimid le chéile chun cosaint a dhéanamh, ar ár son féin agus ar son ár gcuid leanaí, ar an stádas ansa a dheonaíonn dúinn comhshaoránacht sa Ríocht Aontaithe, agus go n-úsáidfimid modh ar bith is gá chun buachan ar an gcomhcheilg atá ag féachaint le Rialtas Dúchais a bhunú in Éirinn faoi láthair agus chun an chomhcheilg sin a chur ar neamhní.
Agus dá dtarlódh go mbrúfaí a leithéid de pharlaimint orainn tugaimid uilig mionn sollúnta eile i gcomhar a chéile go ndiúltóimid a húdarás a admháil.
Cuirimid ár n-ainm leis seo agus muid lánmhuiníneach go gcosnóidh Dia an ceart.
Agus ina theannta sin, dearbhaímid go pearsanta nach bhfuil an cúnant seo sínithe againn cheana.
GO gCUMHDAÍ DIA AN RÍ
Leagan eile
Conradh is Cúnant Sollúnta Uladh
clé|mion|220x220px|1912ː slógadh ag Halla Cathrach Bhéal Feirste. Ós é ár mbarúil agus ár ngéarbharúil go rachadh Rialtas Dúchais na hÉireann chun dochair do leas Uladh agus uile Éireann, chomh maith leis an tsaoirse idir reiligiúnda agus shibhialta a bhaint dínn, ár saoránacht a chur ar ceal, agus Aontacht na hImpireachta a shárú, glacaimid an dualgas orainn leis an gCúnant sollúnta seo, mar Ultaigh is mar ghéillsinigh dhílse dá Mhórgacht Gheanúil, an Rí Seoirse a Cúig, agus iomlán ár muiníne againn as Dia, faoi mar a bhíodh ag ár n-aithreacha in am an ghátair, - cur le chéile i bhfianaise na holltubaiste atá ag bagairt orainn inniu chun ár saoránacht chothrom sa Ríocht Aontaithe a chosaint lena caomhnú dúinn is dár gclann, chomh maith leis an chomhcheilg a chloí atá ag iarraidh i láthair na huaire Dáil fhéinrialaitheach Éireann a bhaint amach, agus má bhrúitear a leathbhreac de Dháil orainn inár n-ainneoin, an Dáil chéanna a dhiúltú faoinár ndílseacht.
Cuirimid ár n-ainmneacha leis an gCúnant seo, agus dóchas againn as Rí na nDúl go dtaobhóidh Sé leis an gceart in éadan na héagóra; agus gach aon duine againn ag dearbhú ina aonar nach bhfuil an Cúnant sínithe aige roimhe seo.
Shínigh mé an méid thuas [áit shínithe an Chúnaint] ar Lá Fhéile Uladh, Dé Sathairn, an tOchtú Lá is Fiche de Mhí Meán Fómhair, míle naoi gcéad a dáréag d'aois an Tiarna.
Go soirbhí Dia dár Rí!
Teach Uíbh Eachach
Is ceanncheathrú na Roinne Gnóthaí Eachtracha agus Trádála é Teach Uíbh Eachach, agus é suite ar Fhaiche Stiabhna i mBaile Átha Cliath.
Ysbyty Ystwyth
52.3253°N, -3.8611°W
Baile i Ceredigion, an Bhreatain Bheag, is ea Ysbyty Ystwyth, 105.1 km ó Caerdydd agus 272 ó Londain. Tá daonra 395 ann, agus tá 173 (43.8%) in ann Breatnais a labhairt.
Scamall siúcra
Cúlra
Chruthaigh William Morrison agus John C. Wharton scamall siúcra don chéad uair i 1897. Bhí fáil orthu go forleathan don chéad uair ag an Aonach Domhanda i St. Louis i 1904. Glaodh "Fairy Floss" orthu. Thaitin siad go mór leis an bpobal agus bhí éileamh mór orthu.
Conas mar a dhéantar iad
Doirtear siúcra agus dathúchán bia i gcuachán. Castar an cuachán go mear agus leáitear an siúcra sa chuachán. Fáisctear an siúcra leáite amach trí phoill bhídeacha de bharr cumhacht lártheifeach. Scaipeann an siúcra i mhias mhór mhiotal. Bailíonn an té atá á dhéanamh an siúcra sníofa seo ar chipín nó lena láimhe.
Is milseogra cosúil le scamall siúcra é Pashmak ón Iaráin.
The Surfaris
Is banna rac-surfála Meiriceánach é The Surfaris, a bunaíodh i Glendora, California sa bhliain 1962. Is fearr aithne orthu mar gheall ar dhá amhrán a bhain na cairteacha amach i gceantar Los Angeles ar dtús, ansin go náisiúnta faoi Bhealtaine 1963: Surfer Joe agus Wipe Out, taobh-A agus taobh-B den singil 45 céanna. Shroich Wipe Out uimhir a dó ar na cairteacha (Billboard 100) agus shroich Surfer Joe uimhir 62.
Insealbhaíodh na Surfaris i Músaem agus Halla Laochra an Cheoil in 2019 a bhuíochas leis an singil ollmhór Wipe Out.
Rigel
Is é Rigel (Beta Orionis, β Ori) an réalta is gile sa réaltbhuíon Oríon, cé gur cheart go bhfreagródh a hainmniú Bayer "beta" don dara réalta is gile sa réaltbhuíon, cuireann a méid dealraitheach +0.18 í os comhair na réalta α Orionis, Betelgeuse. Is ollfhathach gorm é agus tá sé faoi 860 solasbhliain (260 parsóic) dínn nó mar sin. Is réalta athraitheach Alpha Cygni é leis an aimplitiúid de 0.039 méid agus peiriad de 2.075 lá. Ceaptar go gcríochnóidh Rigel a shaol mar ollnóva de chineál II. Tá sé suite ar an gcos chlé ceaptha d’fhigiúr an sealgair Orion a chruthaigh réaltaí an réaltbhuíon. Dá bhrí sin a ainm de bhunadh Arabach, Rijl jauza al-Yusra, "cos chlé an lár", ag tagairt do Orion. Ainm Araibis eile atá aige freisin ná Algebar, a bhfuil a bhunús in ar-Rijl al-Jabbār, "cos an fhathaigh".
Is eol gur déréalta amhairc é Rigel ó 1831, nuair a thomhais Friedrich Georg Wilhelm von Struve é den chéad uair. Cé go bhfuil méid +6.7 ag an réalta a ghabhann leis, Rigel B, tá a ghaireacht do Rigel A (níos mó ná 500 uair níos gile) ina dhúshlán do theileascóip níos lú ná 150 mm sa chró. Ag an bhfad measta ón gcóras, tá níos mó ná 2500 aonad réalteolaíoch (ua) scartha ó Rigel B ón bpríomh-réalta; dá bharr sin, níor aimsíodh aon gluaisne fithiseach, cé go roinneann siad a ngluaiseacht féin.
Dá réir sin, is réalta dénártha é Rigel B, comhdhéanta de dhá réalta príomhsheichimh scartha le thart ar 100 ua. Tá tréimhse fithiseach an dénártha seo thart ar 400 bliain. Is cosúil go bhfuil baint ag ceathrú réalta de mhéid 15 leis an gcóras. D’fhéadfadh gur abhac de chineál K é atá ag 44 soicind stua go físiúil - a fhreagraíonn do scaradh iarbhír níos mó ná 11,500 au - agus thógann sé thart ar 250,000 bliain chun fithis a chríochnú timpeall an tríréad geal istigh.
Mionsonraí
Maise: 	mais na Gréine méadaithe faoi 21
Lonrachas: 	lonrachas na Gréine méadaithe faoi 120 míle
Teocht: 	12,100 K
Miotalacht: 	-0.06 ± 0.10 dex
Aois: 	(8 ± 1) × 106 bliain
Ysceifiog
53.234°N, -3.2703°W
Baile i Sir y Fflint, an Bhreatain Bheag, is ea Ysceifiog, 195.1 km ó Caerdydd agus 287 ó Londain. Tá daonra 1,258 ann, agus tá 267 (21.2%) in ann Breatnais a labhairt.
Paul Langevin
Fisicí is ceimicí a rugadh i bPáras ab ea Paul Langevin (23 Eanáir 1872 - 19 Nollaig 1946). Cáiliúil as a thaighde ar theoiric leictreonach an mhaighnéadais — inar léirigh sé an gaol idir gluaisne paraimaighnéadach adamh is a ndearbhtheocht, agus ar réamhinis an sáithiú paramaighnéadach a d'fhionn Onnes i 1914—agus sonóir chun fomhuireáin a bhrath is a aimsiú.
Circé
I miotaseolaíocht na Gréige, draíodóir agus miondia atá in Circé (Sean-Ghréigis: Κίρκη Kírkē). Is iníon leis an Tíotán Helios agus an nimfeach aigéin Perse, nó leis na déithe Heicité agus Aidhéitéas í. Bhí cáil ar Circé mar gheall ar an eolas leitheadach a bhí aici ar phosóidí agus ar luibheanna. Trí úsáid a bhaint astu agus slat draíochta, chlaochlódh sí a cuid naimhde, nó iad siúd a rinne olc uirthi, ina n-ainmhithe.
Díog Offa
Is créfort mór líneach í Díog Offa (Clawdd Offa) a leanann an teorainn idir Sasana agus an Bhreatain Bheag, a bheag nó a mhór. Tá an struchtúr ainmnithe i ndiaidh Offa, rí Angla-Shacsanach Mhercia ó CR 757 go dtí 796, a chreidtear go traidisiúnta a d'ordaigh a thógáil. Cé go ndéantar díospóireacht ar a chuspóir bunaidh beacht, léirigh sé an teorainn idir Mercia Anglacánach agus ríocht na Breataine Bige i Sir Powys.
Bhí an créfort, a bhí suas le 20m ar leithead (lena n-áirítear a díog chliathánach) agus 2.4 m ar airde, a thrasnaigh talamh íseal, cnoic agus aibhneacha. Sa lá atá inniu ann tá sé cosanta mar shéadchomhartha sceidealaithe. Leantar cuid dá bealach ag Llwybr Clawdd Offa (Cosán Díog Offa), cosán fada 285 km, a ritheann idir Cuan Learpholl sa tuaisceart agus Inbhear na Sabhrainne sa deisceart..
Cé go bhfuil an Díog dátaithe go traidisiúnta go dtí an Mheánaois Luath i Sasana Angla-Shacsanach, thug taighde le blianta beaga anuas – ag baint úsáide as teicnící mar dhátú carbóin radaighníomhach – dúshlán don stairstaireolaíocht ghnásúil agus na dteoiricí traidisiúnta faoin créfoirt agus léiríonn gur cuireadh tús le cuid de sa 5ú haois, le linn na tréimhse fo-Rómhánach.
Cúlra
mion|clé|Méid Mhercia le linn Forlámhais Mhercia, ag taispeáint líne Chlaí Uíbh Fhailí (dearg)Méid na Mearcair le linn Ardcheannas na Mersia, ag taispeáint líne Dhíog Offa (dearg)
Hendrik Casimir
Fisicí a rugadh sa Háig ab ea Hendrik Casimir (1909-2000). I 1934 chabhraigh sé le saothrú theoiric ghinearálta na forsheoltachta. Níos déanaí d'fhorbair Bardeen is daoine eile an teoiric seo. Tugtar iarmhairt Casimir ar an bhfórsa lag aomtha idir dhá phláta chomhthreomhara sheoltacha i bhfolús, a réamhinis sé ó phrionsabail na leictridinimice candamaí i 1948.
Nord Stream 2
Is píblíne mhór gháis Nord Stream 2 (nó NS2), 1207 ciliméadar idir an Rúis agus an Ghearmáin. Tháinig deireadh leis an obair thógála i mí Mheán Fómhai 2021. Bhí an phíblíne réidh le gás a thabhairt ón Rúis chun na Gearmáine. Ach ní raibh deimhniúcháin déanta riamh ag an rialtóir fuinnimh na Gearmáine ar an obair. Faoi dheireadh, bhí an tionscadal curtha ar athlá ag an nGearmáin sa bhliain 2022 ar chúiseanna geopholaitíochta.
Lá amháin, b'fhéidir, tarraingeoidh sé b'fhéidir 55 billiún méadar ciúbach gáis in aghaidh na bliana ón Rúis chuig an nGearmáin. Sin soláthar i gcomhair 26 milliún teaghlach.
Tógáil
mion|clé|Agóid i m[[Beirlín, 12.Eanáir 2021.]] mion|clé|Léargas ginearálta Tá an comhlacht Gazprom na Rúise i mbun an tionscadail.
Ábhar teannais is ea spleáchas na hEorpa ar fhuinneamh ón Rúis agus tharraing an phíblíne conspóid i gcónaí.
Ar dtús, ba 'réiteach' é Nord Stream 2, mar a measadh sna 2010idí, ar leithéid na géarchéime a tharla i ngeimhreadh na bliana 2009 nuair a dhún an Rúis na píobáin gáis ar an Úcráin. Rinne an Rúis sin de bharr 'moill íocaíochta;, a dúradh ag an am. Ach fágadh tíortha eile thiar ar bheagán gáis de bharr an aighnis, rud a chuir sceon ar rialtais na hEorpa. Chuir an géarchéim seo brú ar an nGearmáin NS2 a thógáil. Ina theannta sin, bhí Gerhard Schröder, iar-Sheansailéir na Gearmáine ag déanamh stocaireacht, don Rúis agus ag cur Nord Stream 2 chun cinn.
Thosaigh staidéar féidearthachta ar Nord Stream 2 i mí Aibreáin na bliana 2011, agus i bhfad níos déanaí, i mí na Bealtaine 2018, cureadh tús leis an obair thógála i nGreifswald sa Ghearmáin.
Bhí an tAontas Eorpach ag brath níos mó ná riamh ar an Rúis, agus i rún ar 21 Eanáir 2021, d’iarr feisirí an Aontais Eorpaigh stop a chur le Nord Stream 2 (agus seachtrachtaí éiceolaíocha ann chomh maith).
Cosc
Ar an 22 Feabhra 2022, bhí cosc curtha ag an nGearmáin le próiseas deimhniúcháin phíblíne chonspóideach gháis Nord Stream 2. Ba é seo freagra na Gearmáine ar aitheantas na Rúise don dá réigiún in oirthear na hÚcráine, Luhansk and Donetsk. Dúirt an Seansailéir Olaf Scholz: “Tá cuma theicniúil ar an stop seo ach is céim riachtanach den tionscnamh deimhniúchán a dhéanamh ar an bpíblíne agus dá uireasa ní féidir le Nord Stream 2 tosú ag feidhmiú.”
Ysgir
51.9616°N, -3.4496°W
Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea Ysgir, 56.7 km ó Caerdydd agus 234 ó Londain. Tá daonra 419 ann, agus tá 75 (17.9%) in ann Breatnais a labhairt.
William S. Burroughs
Scríbhneoir Meiriceánach a rugadh i St. Louis, Missouri ab ea William Seward Burroughs II (5 Feabhra, 1914 – 2 Lúnasa, 1997).
An Roinn Gnóthaí Eachtracha agus Trádála
Is roinn de chuid Rialtas na hÉireann í an Roinn Gnóthaí Eachtracha agus Trádála, agus ceanncheathrú aici i dTeach Uíbh Eachach i lár Bhaile Átha Cliath. Tá an roinn freagrach as leasanna na hÉireann, an Aontais Eorpaigh agus an domhain mhóir a chur chun cinn.
Bunaíodh an roinn ag cruinniú na chéad Dála ar an 21 Eanáir 1919.
Leabharlann taistil
mion|[[Carraig Fhearghais|Carraig Fhearghais, Co Aontroma ]] mion Freastalaíonn leabharlann taistil (Béarla: mobile library) ar bhailte beaga agus sráidbhailte timpeall na tuaithe agus ar bhruachbhailte cathracha nach bhfuil aon fhoirgneamh buan leabharlainne iontu. Tagann an veain seo chuig an gceantar ar bhonn rialta (Uair amháin in aghaidh na seachtaine b'fhéidir), chun ábhar léitheoireachta a chur ar fáil do léitheoirí idir shean is óg.
Tá ról tábhachtach ag an tseirbhís leabharlainne taistil maidir le seirbhís leabharlainne a chur ar fáil do phobail iargúlta, daoine a bhfuil rochtain teoranta acu ar mhodh iompair, daoine faoi mhíchumas agus daoine óga, srl.
Ernest Rutherford
mion|A shíniú Fisicí a rugadh gar do Nelson na Nua-Shéalainne, ceannródaí i staidéar ar an bhfisic fhonúicléach ab ea Ernest Rutherford (30 Lúnasa 1871 – 19 Deireadh Fómhair 1937). Chuir sé go mór le nua-thuiscint ar struchtúr an adaimh. I 1903, le Frederick Soddy, thairg sé go dtarlaíonn radaighníomhaíocht de bharr díscaoileadh adamh. Bhuaigh sé Duais Nobel na Ceimice i 1908 as a shaothar ar radaighníomhaíocht. Fuair sé bás i gCambridge, Sasana.
Aonghas Osraithe
Céad rí leath stairiúil an Osraí ab ea Aonghas Osraí (Sean-Ghaeilge Óengus Osrithe). Mac Criomthann Mór mhic Iar mac Sétnai agus a bhean chéile Cindnit ab ea é. Meastar gur mhair sé i ndeireadh na chéad aoise nó tús na dara haoise AD.
Sanasaíocht
Os rud é gur bunaitheoir na ríochta e, measadh le fada gur ainmnithe as féin iad a mhuintir, ach molann scoláirí le déanaí gur 'dream an ois/fhia' é brí le Osraige, agus gurbh fhéidir é go raibh Aonghas féin ainmnithe as ainm na fine. A mhac agus oidhre ab ea Laoghaire Birn Buadach, as a ainmníodh a mhuintir cheannasach, Dál Birn.
Foinsí
Feictear Aonghas i roinnt ginealach atá ar marthain, go suntasach Rawlinson B 502. Ainmníodh é sa Bhanseanchas i dteannta lena athair, a mháthair agus a sheanathair ar thaobh mo mháthar:
Paide bréan
Is crann é an paide bréan (Rhamnus cathartica).
Casmhóimint
deas|250px|thumb|Casmhóimint Sa mheicnic, an pointe nuair is féidir le fórsa rothlú a chur ar siúl. Is ionann casmhóimint an fhórsa agus iolrú an fhórsa is fhad an ingir ón ais rothlaithe le treo feidhmithe an fhórsa. Úsáidtear an tsiombail Γ uirthi, agus tomhaistear í i méadair niútan (N m).
Tuama Pasáiste an Chnoic Rua
'An Caiseal' a thugtar go háitiúil ar an tuama pasáiste Neoiliteach, An Cnoc Rua, a tógadh thart ar an mbliain 3,000 RC.
Ceann de ghrúpa cam atá lonnaithe sa réigiún is ea an tuama seo, cuid acu atá idir-infheithe agus ailínithe leis an dumba mór atá ar bharr Shlíabh na mBan gContae Thiobraid Árann. Tá an seadchomhartha luite le droimlíne slinne a bhfuil a haghaídh siar ó dheas os cionn an Loinneáin, fo abhainn den Siúir, atá thart ar 100m taobh thiar de. Tá aithne mhór ar an áit mar gheall ar na cainéil shlinne atá ann. Tá réimse leathan de lomáin charraige ansin freisin agus is cinnte gur go háitiúil a fuarthas na clocha a úsáideadh chun an séadchomhartha a thógáil
Is dócha gur tuama nó carn ciorclach (le trastomhas 20m geall leis) ab ea an Cnoc Rua i dtús ama déanta as clocha fuara le colbha imlíneach de chlocha móra, a lán acu maisip agus iad ina luí ina mbunáit go fóill. Tá dhá sheomra adhlactha déanta as clocha móra (liaga seasta) lonnaithe ar an taobh thoir theas agus ar an taobh thiar theas den tuama atá lagholaithe faoip am sep. Ar mhaithe le héascalocht, tugtar an tuama thoir agus an tuama thiar arthu. Bhí na liaga seasta ag coinneáil suas dhá leac mhullaigh ar a laghad a bhí os cionn an tuama i dtús ama (tá ceann acu ina luí anois díreach ó dheas den tuama agus an ceann eile in aice leis an mbealach isteach). D'fhéadfadh go raibh an seomrá seo clúdaithe ag an gear ar dtús agus gan de bhealach isteach ann ach oscailt bheag atá léirithe ag dhá liag sheasta agus cloch shaile atá i gcuaisán an cholbha. Ní léir ar fágadh aon bhealach isteach sa tuama thoir tar éis é a úsáid d'adhlacadh.
Véineas
Tá níos mó ná ciall amháin le Véineas:
Hácaeir
mion|hácaeir i g[[Calcúta]] Duine a thugann earraí ó áit go háit á ndíol is ea hácaeir.
Abhóiséad
''Baineann an t-alt seo leis an speiceas Recurvirostra avosetta. Má tá spéis agat sna héin eile a dtugtar “abhóiséad” orthu, féach Recurvirostra''.
Is éan é an t-abhóiséad (Recurvirostra avosetta).
Ystalyfera
51.7667°N, -3.7796°W
Baile i Castell-nedd Port Talbot, an Bhreatain Bheag, is ea Ystalyfera, 52.5 km ó Caerdydd agus 254 ó Londain. Tá daonra 4,482 ann, agus tá 1,812 (40.4%) in ann Breatnais a labhairt.
Cumann Miseanach Naomh Columbán
clé|250px|mion||Uaigheanna sagairt den ord ]
Lá Idirnáisiúnta an Chait
mion|Cat ollmhór (Splash!21, 2018) Ceiliúrtar Lá Idirnáisiúnta an Chait ar an 8 Lúnasa. Ba é an Ciste Idirnáisiúnta um Leas Ainmhithe (International Fund for Animal Welfare) a chuir tús leis an nós in 2002.
Meatán
CH4 is ea meatán, an t-alcán (hidreacarbón pairifín) is simplí dá bhfuil ann. Cruth teitrihéidreach atá ar an móilín, agus is tábhachtach an cruth sin sa cheimic orgánach. Gás inlasta gan dath gan bholadh, príomhchuid den ghás nádúrtha. clé|mion|Bunú Éiríonn sé trí dhianscaoileadh anaeróbach, as seangáin ar thalamh dhífhoraoisithe, mianaigh guail, dumpaí, portaigh,  dóiteáin foraoise, agus bealaí díleáite na mílte milliún ainmhithe ar domhan. Gás portaigh a thugtaí air leis na céadta bliain. clé|mion|2017 clé|mion|ní mór dúinn astúcháin dhíobhálacha a laghdú
Iarmhairt cheaptha teasa
Measann na heolaithe go bhfuil breis is dúbailt ar an tiúchan meatáin san aer le 300 bliain anuas, ó 650 cuid sa bhilliún go dtí 1700 cuid sa bhilliún, agus go bhfuil sé ag méadú 1% gach bliain anois. Cuireann sé go suntasach leis an iarmhairt cheaptha teasa san atmaisféar agus le timpeall 25%  den fhorthéamh domhanda atá ag tarlú de bharr sceitheadh gáis cheaptha teasa ag an gcine daonna. clé|mion|lúb  aischothaithe B'fhusa iarmhairt meatáin sa phróiseas seo a laghdú ná iarmhairt déocsaíd charbóin, de bhrí nach maireann sé ach 10 mbliain san atmaisféar (maireann déocsaíd charbóin timpeall 200 bliain) agus nach gá ach gearradh siar 20% ar a tháirgeadh chun a thiúchan san atmaisféar a laghdú. Tá an tuairim ag eolaithe ar leith go raibh tionchar tábhachtach ag meatán i dtéamh is fuarú an domhain sna hoighearaois eanna seo caite.
Ystrad Meurig
Baile i Ceredigion, an Bhreatain Bheag, is ea Ystrad Meurig, 103 km ó Caerdydd agus 273 ó Londain. Tá daonra 343 ann, agus tá 181 (52.8%) in ann Breatnais a labhairt.
Bé Binn iníon Urchadha
Banfhlaith Uí Briúin Seóla agus banríon Tuamhan ba ea  Béibhinn ní Urchadha  (Meán-Ghaeilge Bé Binn iníon Urchadha) (beo luath-10ú haois).
Urchadh mac Murchadha, rí Mhagh Sheola (i réim 891?-943) ba ea a athair. Phós sí le rí Cinnéide mac Lorcáin, rí Thuamhan (bás 951). Bhí ar laghad ag Cyhinnéide duine mac déag agus iníon amháin, Órla (banríon Éireann, bás 941). Bhí roinnt mná chéile ag Cinnéide, agus is é Ardrí na hÉireann, Brian Bóramha (c. 941–23 Aibreán 1014), an chéad dá chlann a mhaíomh sé gur mac le Béibhinn é. Más fíor, is sinsear í Béibinn de gach craobh Uí Bhriain as sin amach.
Tar éis bhás Chinnéide, is amhlaidh gur phós sí arís le rí Chorca Mrua, ceantar suite in iarthuaisceart Chontae an Chláir. Bhí beirt mhac acu, Lochlann agus Conchúr, sinsir faoi seach Uí Lochlainn and Uí Chonchúir Chorca Mrua.
Bean chéile Tadhg mac Cathail of Connacht, rí Chonnacht, ba ea deirfiúr Bhéibinne, Creasa. Is amhlaidh gur phós a deirfiúr eile, Caineach, le sinsear Clann Coscraigh Uí Bhriúin Seola. Tháinig a deartháir, Donnchadh, i gcomharbacht ar a n-athair mar rí.
15
Básanna
10er
Draighean fearna
Is crann é an draighean fearna.
Teach Sheanchonach
Is sean teach suite i gContae Bhaile Átha Cliath é Teach Sheanchonach.
Martin Ryle
Radairéalteolaí a rugadh i mBrighton Shasana ab ea Martin Ryle (27 Meán Fómhair 1918 - 14 Deireadh Fómhair 1984). D'fhorbair sé an trasnamhéadar, agus leis sin rinne suirbhéireacht ar na foinsí tonnta raidió is faide amach sa spás. Chuir a shaothar go mór le teoiric na hOllphléisce maidir le bunús na Cruinne. Réalteolaí Ríoga ó 1972. Bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice i 1974, á roinnt le Anthony Hewish.
Teileascóp Cassegrain
Teileascóp a dhear an t-eolaí Francach Louis Cassegrain (c 1629-1693) i 1672. Anois is é an córas optúil is coitianta i gcomhair teileascóip. Príomhscáthán parabólóideach ann, agus poll ina lár. Bíonn scáthán tánaisteach hipearbolóideach suite taobh istigh d'fhócas an phríomhscátháin, agus an súilphíosa taobh thiar den phríomhscáthán. Baineann an chuid is mó de na teileascóip ollmhóra optúla ar Domhan feidhm as an eagar seo. Is athraitheach air teileascóp Schmidt-Cassegrain, ina bhfuil lionsa ceartaithe freisin, a úsáidtear i réalteolaíocht amaitéarach den chuid is mó.
Samuel Pierpont Langley
Réalteolaí is ceannródaí san aerloingseoireacht a rugadh i mBostún ab ea Samuel Pierpont Langley (22 Lúnasa 1834 – 27 Feabhra 1906). Cheap sé an bólaiméadar, ionstraim chun teasradaíocht na Gréine a thomhas. An chéad duine a thóg meaisín eitilte níos troime ná aer, arbh aerárthach mionsamhlach galfhuinnmhithe é. 3ú rúnaí ar an Smithsonian Institution a bhí ann chomh maith.
Ystradfellte
51.8085°N, -3.5518°W
Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea Ystradfellte, 44.8 km ó Caerdydd agus 239 ó Londain. Tá daonra 550 ann, agus tá 116 (21.1%) in ann Breatnais a labhairt.
Anna Soubry
Polaiteoir de chuid an Pháirtí Choimeádaigh sa Ríocht Aontaithe is ea Anna Mary Soubry. Rugadh í i Lincoln, Lincolnshire ar an 7 Nollaig 1956.
Bearnú damba Kakhovka
Bearnaíodh an damba Kakhovka ar abhainn na Dnípire i ndeisceart na hÚcráine ar 6 Meitheamh 2023.
Polladh an damba le tréanphléascán taobh le cathair Nova Kakhovka, ar bhruach thoir na Dnípire. Fágadh craosbhearna sa damba de bharr na bpléascanna. Bhí réimse mór tíre sa réigiún báite ag an maidhm mhór uisce, an tubaiste timpeallachta ‘is measa ó Chernobyl’.
clé|mion|Kherson
Cogaíocht
clé|mion|físeán : aslonnú Bhí an bhruach agus an damba ina seilbh ag fórsaí Rúiseacha ag an am nuair a réab pléascanna ollmhóra trí dhamba mór hidrileictreach Nova Kakhovka. clé|mion|abhainn Bhí neart údramála ann roimh an eachtra faoi fhrithionsaí a bheith á bheartú ag na hÚcránaigh agus sceitheadh an t-uisce leis an siúl a bhaint díobh. Réamhbhuille cosanta de chuid na Rúiseach bhí ann is cosúil.
Tubaiste
Dúirt na húdaráis san Úcráin go raibh limistéar 600 ciliméadar cearnach faoi uisce. Dhá lá níos déanaí, 5.6 méadar ba ea meándoimhneacht an uisce sa limistéar trí chéile, Ba mheasa an scéal ar an taobh thiar den Dnípir a bhí ina seilbh ag fórsaí Úcránacha ná ar an taobh thoir a bhí ina seilbh ag na Rúisigh. Dúirt na hÚcránaigh go raibh 68% den talamh ar a dtaobh siúd den abhainn báite le hais 32% ar thaobh na Rúiseach.
I gcathair Kherson, suite 60 ciliméadar síos an abhainn ón damba, bhí saoránaigh ag maoscal tríd an uisce a bhí chomh hard lena nglúine – agus níos airde fós in áiteanna – agus iad ag féachaint lena n-iarmhais a shábháil. Cuirtear uisce ó thaiscumar an damba ar fáil don Chrimé atá ina seilbh ag na Rúisigh ó rinne siad ionradh ar an réigiún sin in 2014.
Cuirtear uisce ón taiscumar freisin chuig stáisiún núicléach Zaporizhzhia lena fhuarú, stáisiún a bhí ina seilbh ag na Rúisigh ag an am, ach a bhí ag druidim.nuair a tharla an sabaitéireacht.
Mairfidh an tubaiste a lorg go ceann i bhfad. Dúirt na Náisiún Aontaithe go mbeadh impleachtaí “tromchúiseacha forleathana” ag scrios an damba do dhaoine ar cheachtar taobh den líne thosaigh.
Leacht Wellington
deas|250px|thumb|Teistiméireacht Wellington Is oibilisc suite i gContae Bhaile Átha Cliath é Leacht Wellington nó Teistiméireacht Wellington.