cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Broc
Sanasaíocht agus stair
Níos gaire ná sin sa stair bhíodh daoine bochta ag ithe feoil bhroic. D’itheadh na daoine bochta an broc muice. Bhíodh an-tóir ar a chuid feola in éineacht le cabáiste.mion|[[Brocaireacht|An bhrocaireacht, 1823]]
Béaloideas agus nósanna in Éirinn
Tá neart scéalta san fhinscéalaíocht agus sa mbéaloideas faoi na broic. Mar shampla
Grazia Deledda
Tréithe a saothair
Téann saothar uile Deledda i ngleic leis an ngrá, leis an mbuairt agus leis an mbás, rudaí a chuirtear in iúl trí oibriú na cinniúna. Bíonn dlúthbhaint idir áiteanna agus daoine, idir mothúcháin agus timpeallacht. clé|mion|270x270pxBhí an-mheas ar a saothar ag Luigi Capuana agus ag Giovanni Verga, agus chuaigh sí i bhfeidhm ar scríbhneoirí níos óige. Bhí iomrá léi i dtíortha eile, agus mhol idir Maxim Gorky agus D. H. Lawrence í. Deir criticeoirí éigin go bhfuil cosúlacht idir í agus Verga, Leo Tolstoy agus Honoré de Balzac. D'aistrigh sí Eugenia Grandet, leabhar de chuid Balzac, go hIodáilis.
Tá a saothar féin fréamhaithe i ndúchas na Sairdíne, agus chuir sí síos ar "la saggezza profonda ed autentica" (an fhíorchríonnacht dhomhain) a bhí le fáil i seandaoine áirithe den oileán úd, daoine ar mhó a d'fhoghlaim sí uathu ná ó leabhar ar bith.
Bhí amhras ag muintir a háite dúchais gur léirigh sí mar thuathánaigh gharbha gan foghlaim iad, ach thug criticeoirí faoi deara cé chomh bríomhar agus chomh nádúrtha a bhí caint a cuid pearsana, rud a thug úire nua isteach i litríocht na hIodáilise. mion|Parco Letterario Grazia Deledda, Galtellì
Broc
Béaloideas agus nósanna in Éirinn
Ceapadh gur feoil a bhí intí a bhí thar cionn agus go dtéadh sé go mór chun sochair do bhean a bheadh tar éis páiste a thabhairt ar an saol agus a dteastaíodh cothú faoi leith uaithi lena neartú. Neartódh sí go breá í a deirtí.
Grazia Deledda
Na príomhshaothair
mion|Parco Letterario Grazia Deledda, Galtellì
Broc
Béaloideas agus nósanna in Éirinn
Lenár linn féin cuireadh milleán ar an mbroc faoi bheith ag scaipeadh eitinn bhólachta. Maraíodh go leor de na broic ar an gcúis sin. Tá eolaithe a cheapadh anois gurbh fhearr agus gur dhaonna i bhfad vacsaíniú a dhéanamh ar an mbroc mar a dhéantar ar an sionnach ar Mhór-roinn na hEorpa le confadh a chosc.
Grazia Deledda
A guth
Éist
Guth taifeadta an údair agus í ag caint ag deasghnáth Nobel sa bhliain 1926.
Broc
Tréithe
Mamach oíchí feoiliteach atá ann a chónaíonn i bpoll sa talamh, an brocach.
Aicmiú
Tá na cúig speiceas déag aicmithe laistigh de cheithre fhofhine:
D'aicmítí an dá speiceas de bhroic bhréantais (géineas Mydaus) laistigh de Melinae, ach léiríonn an fhianaise ghéiniteach is déanaí gur baill den fhine Mephitidae (na scúinc) iad.
Riyadh
Is í Riyadh (Araibis: الرياض ar-Riyāḍ) príomhchathair na hAraibe Sádaí. Cónaíonn 3,500,000 duine sa chathair, 17% de dhaonra na tíre. Tá an chathair suite i réigiún an-tirim, ach bíonn roinnt báistí ann.
Diarmait Ua Briain
Rí Mumhan (éilitheoir) ba ea Diarmaid Ó Briain (Diarmait Ua Briain) (1060 – 1118). Tháinig sé i gcoróin sa bhliain 1114. Toirdhealbhach mac Diarmada Ua Briain na ea a athair
Chuir a dheartháir Muircheartach an ruaig air as an Mumhain, go gairid tar éis bhás a n-athar sa bhliain 1086. Bhí sé ar deoraíocht le roinnt blianta. Creidtear go raibh sé i gceannas cabhlaigh a thug tacaíocht do Rhys ap Tewdwr ag Cath Mynydd Carn.
Sa bhliain 1093, rinne sé síocháin le Muircheartach tar éis dó a éileamh a aithint, agus rinneadh dux Phort Láirge de. Sa deireadh, tháinig sé i gcoróin mar rí gníomhach nuair a buaileadh drochbhreoite ar a dheartháir sa bhliain 1114. Ar an dtoirt, dhíbir sé Muircheartach agus thosaigh ansin achrann ceithre bliana le haghaidh cheannas ar an Mumhain. Sa bhliain 1116, rinne sé ruathar ar Muircheartach agus Brian Ua Briain "dar comluga mind h-Érend." ((sárú) ar comhaontú mionn Éireann), agus chuir sé Luimneach faoi léigear. Mar thoradh, rinne Muircheartach síocháin le Diarmaid, ach ghabh Muircheartach é i ndeireadh na dála.
Fuair sé bás i gCorcaigh sa bhliain 1118. An bhliain chéanna, rinne Toirdhealbhach Ua Conchobair ionsaí ar an Mumhain agus críochdheighil sé an ríocht idir faoi seach: mic Dhiarmada agus Tadg Mac Carthaig, Conchobar Ua Briain, Tuadhmhumhain; agus Toirdelbach Mac Carthaig, Deasmhumhain.
Clann
Bhí Diarmaid pósta le Mór Ua Conchúir ní Ruaidrí, rí Chonnacht (bás 1118), agus bhí beirt mhac acu:
Bhí beirt mhac eile aige le mná chéile nó mistresses anaithnid:
Áth an Mhuilinn
Is baile suite i gContae Chorcaí é Áth an Mhuilinn.
Mairteoil
Is feoil an bhó, tarbh nó damh úsáidte mar bhia í an mhairteoil.
An Araib Shádach
Is tír sa Mheánoirthear í an Araib Shádach, an tír is mó sa réigiún sin. Is ríocht í, agus tír naofa í san Ioslam.
Déimeagrafaic
Tá tuairim is 28 milliún duine ina gcónaí sa tír.
Riyadh an phríomhchathair agus an chathair is mó.
Stair agus polaitíocht
Ar an 20 Bealtaine 1927, síníodh an conradh Jeddah, agus d'aithin an Ríocht Aontaithe an Rí Ibn Saud agus na ríochtaí Hejaz and Nejd.
Ba é Abdullah bin Abdulaziz al-Saud rí na hAraibe Sádaí ó 1 Lúnasa 2005 go dtí a bhás, ar 22 Eanáir 2015 (bhí sé nócha bliain d’aois ag an am sin).
Is é a dheartháir óg, Salman bin Abdulaziz Al Saud a chomharba, agus ina rí ar an tír anois.
Geilleagar
Díolann Ríocht na hAraibe Sádaí níos mó ola ná aon tír eile.
Patrick Shaw
Polaiteoir Éireannach ab ea Patrick Shaw (15 Feabhra 1872 - 14 Meán Fómhair 1940). Bhí sé ina bhall de Chumann na nGaedheal.
Thaxted
Is baile suite in Essex é Thaxted.
Lacasdal
Is sráidbhaile ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Lacasdal.
José Antonio Reyes
Ba pheileadóir sacair é José Antonio Reyes (1 Meán Fómhair 1983 - 1 Meitheamh 2019). D'imir se cheana do Atlético Madrid, Arsenal, Sevilla, agus Real Madrid.
Paridae
Is fine d'éin pasaireacha iad na Paridae, ina bhfuil 14 géineas agus 64 speiceas, ar a dtugtar meantáin orthu go léir. Faightear iad den chuid is mó sa leathsféar thuaidh agus san Afraic.
Sanasaíocht
Bun Abhann
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Bun Abhann air:
Mahamadou Diarra
Is imreoir sacair é Mahamadou Diarra. Imríonn sé faoi láthair do Real Madrid.
Georges Jacques Danton
Ba dlíodóir Francach agus phearsa thábhachtach i rith Réabhlóid na Fraince é Georges Jacques Danton (26 Deireadh Fómhair 1759 – 5 Aibreán 1794).
Luathshaol
Rugadh é ar Jacques Danton agus Marie-Madeleine Camus in Arcis-sur-Aube sa chúige Champagne ar 26 Deireadh Fómhair 1759.
An Réabhlóid
É ina theachta de chuid na Comhdhála, é ar an gcéad uachtarán de Choiste na Slándála Poiblí. Ba é an tAire Cirt é tamall. Áirítear é ar phearsana móra Réabhlóid na Fraince, agus deir mórán staraithe gurbh eisean ba chúis le treascairt na Monarcachta. Chuir a naimhde “measarthacht” ina leith toisc gur mhian leis an Vendée a thabhairt chun síochána gan ár agus teacht chun réitigh le tíortha a bhí sásta Poblacht na Frainc a aithint. Daoradh é gan díospóireacht cheart agus gan fhios beagnach.
Bás
Fuair bás faoin ngilitín i bPáras ar 5 Aibreán 1794.
Léaráid Venn
Sa mhatamaitic, léaráid chun na gaolta idir tacair a léiriú, ceaptha ag an loighceoir Briotanach John Venn (1834-1923). Má tá tacar B ina fhothacar de thacar A, cuimsíonn an fhairsinge sa léaráid a sheasann don tacar A an fhairsinge a sheasann don tacar B go hiomlán. Má tá fairsinge ar an léaráid chéanna a sheasann don tacar C is gach eilimint de go hiomlán taobh amuigh den fhairsinge a sheasann don tacar A, is tacair scartha iad tacar A is tacar C.
An Tamhnach Mhór
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm An Tamhnach Mhór air:
Áth Trasna
Is baile suite i gContae Chorcaí é Áth Trasna.
Cristiano Ronaldo
Is imreoir peile é Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro (a rugadh ar an 5 Feabhra, 1985 i Maidéara na Portaingéile). Is peileadóir gairmiúil é, a imríonn sna tosaithe do Al Nassr agus atá ina chaptaen ar fhoireann náisiúnta na Portaingéile. Is minic a mheastar gurb é an t-imreoir is fearr ar domhan é agus mar cheann de na himreoirí is mó riamh. Tá cúig Ballon d’Or agus ceithre bhróg órga Eorpacha buaite ag Ronaldo. Tá 29 trófaithe buaite aige, lena n-áirítear sé theideal sraithe, cúig Shraith Seaimpíní UEFA, Craobh Eorpach UEFA amháin, agus Sraith Náisiún UEFA amháin. Is scórálaí cúl iontach é Ronaldo.
Gairm
Chuir Ronaldo tús lena ghairm sa bhliain 2001, ag imirt do Sporting CP. Shínigh sé le Manchester United i 2003, in aois 18 dó. Tar éis dó an Corn FA a bhuachan ina chéad séasúr, chuidigh sé le United trí theideal Premier League as a chéile a bhuachan, an UEFA Sraith na Seaimpíní, agus Corn Domhanda Club FIFA.
Bhuaigh sé a chéad Ballon d’Or nuair a bhí sé 23 bliain d'aois.
Sa bhliain 2009, síníodh é do Real Madrid  agus íocadh € 94 milliún (£ 80 milliún). I Maidrid, bhuaigh Ronaldo 15 trófaithe, lena n-áirítear dhá theideal La Liga, dhá Copas del Rey, agus ceithre theideal Sraith Seaimpíní UEFA.
In 2018, shínigh sé do Juventus; íocadh € 100 milliún (£ 88 milliún), an méid is airde a d’íoc club Iodálach. I dTorino, bhuaigh sé Serie A agus Supercoppa Italiana amháin.
Ainmníodh Ronaldo mar an t-imreoir Portaingéalach is fearr riamh sa bhliain 2015. D'imir sé a chéad chluiche don Phortaingéil i 2003 agus 18 bliain d’aois slánaithe aige. Tá os cionn 160 caipín tuillte aige ó shin
Scóráil sé a chéad sprioc idirnáisiúnta ag Euro 2004. Chuidigh sé leis an bPortaingéil cluiche ceannais an chomórtais a bhaint amach. D'éirigh sé ina chaptaen i mí Iúil 2008. Bhuaigh an Phortaingéil Euro 2016.
D'ainmnigh ESPN mar an lúthchleasaí is cáiliúla ar domhan i 2016, 2017, 2018 agus 2019. mion|Clé|Cristiano Ronaldo - Manchester United
Sporting CP
Ar 7 Deireadh Fómhair 2002, d'imir Ronaldo a chéad chluiche sa Primeira Liga, i gcoinne Moreirense, agus scóráil sé dhá chúl.
Manchester United
Ba é Ronaldo an chéad imreoir Portaingéalach riamh de chuid Manchester United.] Ba é an déagóir is costasaí i stair peile Shasana ag an am (£ 12.24 milliún). Cé gur iarr sé uimhir 28, a uimhir le Sporting, fuair sé an léine uimhir 7.
Thosaigh Ronaldo sa Premier League ar an 16 Lúnasa 2003  (4–0 vs Bolton Wanderers). Scóráil Ronaldo a chéad cúl do Manchester United, le cic saor i bPortsmouth ar 1 Samhain.
Real Madrid
Chuaigh Ronaldo go dtí Real Madrid i 2009 (méid ab airde íoctha riamh - £ 80 milliún nó € 94 milliún). Fuair ​​Ronaldo an léine uimhir 9, a thug iarimreoir Maidrid Alfredo Di Stéfano dó.
Thosaigh Ronaldo ag imirt den chéad uair i La Liga an 29 Lúnasa 2009, i gcoinne Deportivo La Coruña.
Juventus
An 10 Iúil 2018, shínigh Ronaldo conradh ceithre bliana leis an gclub Iodálach Juventus. Ba é an t-aistriú an méid ab airde riamh d’imreoir os cionn 30 bliain d’aois (€ 100 milliún), agus an méid ab airde a d’íoc club Iodálach riamh.
An 16 Meán Fómhair, scóráil Ronaldo a chéad chúl do Juventus (2-1 vs Sassuolo).
Manchester United
Sa bhliain 2022, tar éis míshástacht mhéadaithe le treo Manchester United, an 22 Samhain, cuireadh deireadh le conradh Ronaldo.
Al Nassr
Ar 30ú Nollaig 2022 d'aistrigh Ronaldo go Al Nassr.
Urraíocht
Faigheann Ronaldo tacaíocht láidir i bhfoirm urraíochta, lena n-áirítear éadaí spóirt, buataisí peile (ó mhí na Samhna 2012 i leith, tá branda CR7 pearsantaithe le Nike), deochanna, éadach, gluaisteáin, seirbhísí airgeadais, leictreonaic, agus cluichí ríomhaire. Bhí baint mhór aige le cur chun cinn an chluiche FIFA 18 de chuid EA Sports.
Saol Pearsanta
Foilsíodh a dhírbheathaisnéis, dar teideal Moments, i mí na Nollag 2007. Scaoileadh Cristiano Ronaldo: The World at His Feet, clár faisnéise, trí Vimeo i mí an Mheithimh 2014.
Tá ceathrar clainne ar Ronaldo. Rugadh Cristiano Jr., ar 17 Meitheamh 2010 sna Stáit Aontaithe. I mí Eanáir 2015, d’fhógair Ronaldo gur bhris sé suas le Irina Shayk.
Rugadh cúpla, Eva agus Mateo ar 8 Meitheamh 2017 sna Stáit Aontaithe. Máthair ionaid a shaolaigh na linbh.
Bhí sé i gcaidreamh ag an sin leis an mainicín Spáinneach Georgina Rodríguez, a thug breith dá iníon Alana Martina, ar an 12 Samhain 2017.
Fuair ​​athair Ronaldo, José, bás, in aois 52 dó, i Meán Fómhair 2005 nuair a bhí Ronaldo fiche bliain d'aois.
Bhuail ailse chíche a mháthair, Dolores,  i 2007 ach tháinig sí slán as.
Thomas Hennessy
Polaiteoir Éireannach ab ea Thomas Hennessy. Bhí sé ina bhall de Chumann na nGaedheal.
Oileán na Cásca
thumb|Léarscáil thumb|Ahu Tongariki Is oileán san Aigéan Ciúin é Oileán na Cásca (Rapa Nui: Rapa Nui, Spáinnis: Isla de Pascua). Tá an t-oileán faoi rialú na Sile. Tá Oileán na Cásca suite sa phointe is faide soir ó dheas den "Triantán Polainéiseach" in oirdheisceart an Aigéin Chiúin. Tá clú ar Oileán na Cásca mar gheall ar na míle dealbh mhóra (nach mór) a thóg an pobal Rapa Nui ann agus ar a dtugtar moai. Sa bhliain 2017, bhí timpeall ar 7,750 duine ina gcónaí ann.
Crannóg (loingseoireacht)
Is éard is crannóg ann ná foscadh nó ardán ar chrann loinge ina bhfanann an fairtheoir.
Líonal
Is sráidbhaile ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Líonal.
Ronnach
Is iasc peiligeach é an ronnach (nó maicréal i gCúige Mumhan). Tá roinnt speiceas éagsúil den ronnach ann ach is é ronnach an Atlantaigh (Scomber scombrus) an ceann is coitianta a rugtar air timpeall chósta na hÉireann.
Tá ronnach an Atlantaigh coitianta ar an dá thaobh de thuaisceart an Aigéin Atlantaigh. Bíonn ráthanna ronnach an-choitianta gar don chósta i rith an tsamhraidh, áit a bhíonn siad á bheathú féin ar éisc bheaga.
Bia
Tá tóir mhór ar an ronnach mar bhia. Tá blas láidir uaidh. Tá méid mór vitimín B12 agus Omega 3 ann i gcomparáid le bia eile. Neamhchosúil leis an Rí Ronnach agus an Ronnach Spáinneach, níl mórán meircair i Ronnach an Atlantaigh agus thig é a ithe dhá uair sa tseachtain de réir eolaithe.
Usher
Is amhránaí agus cumadóir amhrán Pop-cheol Meiriceánach é Usher Terry Raymond IV (rugadh é ar an 14 Deireadh Fómhair 1978). Ba bhreithimh é ar The Voice.
Gradaim
Tá 113 ghradam buaite ag Usher.
Caochán
Is mamach beag é an caochán (Talpidae) atá dúchasach do thailte ísle san Eoraip, an Áise is Meiriceá Thuaidh. Níl caocháin ar bith le fáil in Éírinn, áfach, toisc nár éirigh leo an t-oileán sin a shroichint i ndiaidh na hoighearaoise sular éirigh leibhéal na mara. Feithiditeach. Dorcha, le súile bídeacha, an t-eireaball gearr. Úsáideann sé na géaga tosaigh méadaithe chun tochailt. De ghnáth itheann sé ina uachais. Gabhann an talpa srónréaltach bia san uisce. Itheann an talpa caoch, nó caochán, os cionn talún.
Cúilín Muire
Is planda é an cúilín Muire.
Lios Liath
Is baile suite i gContae Ard Mhacha é Lios Liath (Béarla: Lislea ).
Feadán Venturi
Fearas chun ráta sreafa sreabháin (an toirt sreafa in aghaidh an tsoicind) i bhfeadán a thomhas. Déantar caolú slim sa bhfeadán, agus tomhaistear an difríocht brú sa bhfeadán idir pointe roimh an gcaolú (thuas an sreabhadh) is pointe an chaolaithe. Is tomhas ar a ráta sreafa an difríocht brú seo, agus is féidir í a chailibriú ina m 3 s -1. Ainmnithe as Giovanni Battista Venturi (1746-1822). Baintear feidhm as i gcarbradóir inneall dócháin inmheánaigh agus ar eitleáin chun a luas a thomhas.
Tilbury
deas|250px|thumb|Bád beag farantóireachta timpeall na bliana 1640 ag Tilbury Is baile suite in Essex Shasana é Tilbury agus é suite ar bhruach thuaidh na Taimise gar dá bhéal. Pointe farantóireachta atá ann leis na céadta bliana agus tá calafort domhain-uisce anois ann. Tógadh dúnfort ann sna 1500idí. Bhí drong skinheads in Tilbury a áiríodh mar an drong ba mheasa sa Bhreatain.
Áth an Mhaide
Is baile suite i gContae Chorcaí í Áth an Mhaide.
Réinfhia
Mamach crúbach is ea an réinfhia. Is é Rangifer tarandus an t-ainm eolaíoch. Fast nó bràc a thugtar i nGaeilge na hAlban. Is athchogantaigh mhóra cheathairchosacha iad na réinfhianna. Tá siad flúirseach go maith san Artach, san Fho-Artach agus i réigiúin sléibhtiúla.
Magairlín neide éin
Is planda é an magairlín neide éin.
Crotach Artach
Is éan é an crotach Artach (Numenius borealis). Is baill d'fhine na Scolopacidae é.
Billy Graham
Ba shoiscéalaí Críostaí agus ministéir Baisteach Meiriceánach é William Franklin "Billy" Graham Jr. (7 Samhain 1918 – 21 Feabhra 2018). Faoin mbliain 1949 bhí clú idirnáisiúnta tuillte aige. Rugadh é in Charlotte, Carolina Thuaidh. Fuair sé bás in Montreatt sa stát céanna.
Tionóladh a chéad "chrosáid" mar a thug sé ar na cruinnithe a chuir sé ar siúl ar 13-21 Meán Fómhair 1947 san Civic Auditorium in Grand Rapids Michigan. D'fhreastail 6,000 duine ar an gcrosáid. Bhí sé 28 mbliana d'aois ag an am. Thionóil sé 400 crosáid i 185 tír ar fud an domhain sna blianta ina dhiaidh sin.
Medicine Hat
Is é Medicine Hat cathair i gcúige Alberta, Ceanada. Sa bhliain 2016, bhí 76 522 duine ina gcónaí sa chathair féin.
Staimín
deas|250px|thumb|Staimín Is é an staimín an t-orgán fireann i mbláth, filiméad cosúil le gas, ag iompar antar cosúil le saic atá lán de phailin. San iomlán, cumann an struchtúr seo an t-aindréiciam, an tríú fáinne sa bhláth. Athraíonn a líon is a n-eagrú sainiúil sa bhláth ó chlann go clann.
Liùrbost
Is sráidbhaile ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Liùrbost.
William Redmond
Polaiteoir Éireannach ab ea William Redmond (1886 - 17 Aibreán 1932). Bhí sé ina bhall de Chumann na nGaedheal.
Mein Kampf
mion|clé|An chéad imleabhar de Mein Kampf, le h[[Adolf Hitler. An chéad eagrán ón mbliain 1925]]
Leabhar is ea Mein Kampf (Gaeilge: Mo Chath Féin) a scríobh nó a dheachtaigh Adolf Hitler, an deachtóir de bhunadh Ostarach a bhí ina cheannaire ar an nGearmáin le linn ré na Naitsithe sa tír sin. Is é is ábhar don leabhar ná dírbheathaisnéis agus smaointe polaitiúla an údair, nó an idé-eolaíocht Naitsíoch mar atá aithne uirthi inniu.
Foilsíodh an chéad imleabhar sa bhliain 1925 agus an dara ceann sa bhliain 1926. Is é is ábhar don chéad imleabhar ná saol Hitler féin, agus an dara himleabhar ag tabhairt cur síos ar an ngluaiseacht Naitsíoch.
Chuidigh Rudolf Hess le Hitler an leabhar a chríochnú, ach ní luaitear mar chomhúdar é in aon eagrán den leabhar. Bhreac Hess agus Emil Maurice an chéad imleabhar síos ó bhéal Hitler nuair a bhí sé i bpríosún. mion|Póstaer in Villa Wannseeː fograíocht Scríobh sé an dara ceann nuair a bhí cead a chos aige arís. Rinneadh ceartuithe agus athruithe beaga ar na heagráin nua ó shin i leith, de réir mar a theastódh ó Hitler.
Dheachtaigh Hitler leabhar eile fós le cur síos ar a chuid tuairimí i leith an pholasaí eachtraigh, ach níor foilsíodh an ceann sin riamh i ré an Tríú Reich. Maidir le Mein Kampf, áfach, bhí an-ráchairt ar an gceann sin ó tháinig Hitler i gcumhacht sa Ghearmáin, agus ba nós cóip den leabhar a bhronnadh, abair, ar na lánúineacha nuaphósta.
Thiomnaigh Hitler an chéad imleabhar dóibh siúd a fuair bás le linn cheannairc Bheoirhalla na Saoránach (Bürgerbräukeller) i München sa bhliain 1923, an iarracht réabhlóide ar gearradh téarma príosúin do Hitler mar gheall uirthi. I dtús an dara himleabhar, arís, mhol sé Dietrich Eckart, an foilsitheoir a thug a lán idéanna do Hitler agus a fuair bás cúpla bliain sular chríochnaigh Hitler an leabhar. Bhí urraim mhór ag Hitler d'Eckart agus é buíoch beannachtach as ar fhoghlaim sé ón bhfear seo.
Achoimre
thumb|left|Leagan Fraincise den leabhar ón mbliain 1934, a haistríodh is a foilsíodh gan chead Hitler
Seo iad na pointí tábhachtacha sa leabhar:
Iker Casillas
Is imreoir sacair é Íker Casillas. Imríonn sé faoi láthair le Real Madrid. Rugadh Casillas ar an 20 Bealtaine 1981 i Móstoles i Maidrid na Spáinne. Is é captaen na foirne náisiúnta agus leaschaptaen Real Madrid é. Bhí sé mar chaptaen ar an Spáinn nuair a bhaineadar Craobh na hEorpa sa bhliain 2008. Tá Casillas ar na cúil bháire is fearr ar domhan.
William Trevor
Úrscéalaí Éireannach a bhí i William Trevor (24 Bealtaine 1928 – 20 Samhain 2016). I mBaile an Mhistéalaigh, Contae Chorcaí, a rugadh é. Tógadh i dteaghlach Prostatúnach den mheánaicme é. Chaith sé a óige i roinnt áiteanna i ndeisceart na hÉireann toisc go raibh a athair ag obair do bhanc. Chuir a theaghlach fúthu sa Sciobairín, i dTiobraid Árann, in Eochaill, agus in Inis Córthaidh. D’fhreastail sé ar Choláiste na Tríonóide i mBaile Átha Cliath. Ar dtús fuair sé obair i Sasana mar dhealbhóir (faoin ainm Trevor Cox) agus mar mhúinteoir, agus ina dhiaidh sin d'iompaigh sé ar obair eile ag scríobh gearrscéalta. Fuair sé bás in Somerset Shasana sa bhliain 2016.
Gearrscéalta
Tá seacht leabhair gearrscéalta scríofa aige chomh maith:
Droichead Verrazano-Narrows
Droichead crochta cruach tábhachtach trasna an chaolais ar bhéal inbhear Nua-Eabhrac. Ceanglaíonn sé Oileán Staten agus Brooklyn. Tógadh i 1957-1964 é. Is é 1,298 m fad a phríomhréise. Ainmnithe as an taiscéalaí Iodálach Giovanni de Verrazano (1485-1528).
Magairlín na móna
Is planda é magairlín na móna.
Meitreo Bhaile Átha Cliath
mion|An plean mar a bhí sa bhliain 2008 Is é a bheidh sa MetroLink ná tionscadal Metrolink atá beartaithe i mBaile Átha Cliath. Tá sé beartaithe gur ollchóras idirthurais mear, minic, nua-aimseartha agus sár-inrochtana a cheanglóidh Sord agus an ceantar máguaird i dTuaisceart Bhaile Átha Cliath le Lár Chathair Bhaile Átha Cliath.
Tionscadail iompair é atá sa Phlean Forbartha Náisiúnta 2021-2030 (PFN) agus i Straitéis Iompair do Mhórcheantar Bhaile Átha Cliath, 2016-2035 de chuid an Údaráis Náisiúnta Iompair (ÚNI).
Gabhfaidh MetroLink trí thollán faoi Aerfort Bhaile Átha Cliath agus ón taobh ó thuaidh de Bhaile Munna go dtí Lár na Cathrach.
Stair an tionscadail
Moladh gur theastaigh córas Meitreo do Bhaile Átha Cliath den chéad uair sa straitéis Clár Oibre le haghaidh Athrú a foilsíodh sa bhliain 2000 agus a bhí le bheith i bhfeidhm faoi 2010. Tugadh cead pleanála do líne an Mheitreo Thuaidh i 2011 ach chuir an Rialtas a bhí ann an uair sin ar fionraí é mar gheall ar an gcaoi a ndeachaigh cúrsaí geilleagracha chun donais.
Caitheadh thart ar €300 milliún ar Metrolink, agus ar thionscadail an Mheitreo Thuaidh agus an Mheitreo Thiar, suas go dtí deireadh mhí an Mhárta 2023. In ainneoin na hinfheistíochta suntasaí seo, níor tosaíodh fós ar an tógáil fhisiciúil ar chóras meitreo do Mhórcheantar Bhaile Átha Cliath.
Chomh maith leis na buntáistí d’úsáideoirí iompair phoiblí, d’úsáideoirí bóthair, don gheilleagar agus don chomhshaol, meastar gurb é 1.4 an cóimheas costais agus tairbhe is dóchúla atá ag Metrolink, agus gurb é 1.1 go 2 an raon féideartha.
Mheas an Roinn, in Aibreán 2023, gurb é €9.5 billiún an costas ba dhóchúla a bheadh ar thógáil an chórais Metrolink, agus chuimsigh an réimse costas caipitil inchreidte costais a bhí idir €7.16 billiún agus €12.25 billiún, cé go bhfágfadh roinnt meastachán ar an tionscadal an costas chomh hard le €21.5 billiún.
Cearnóg Trafalgar
Is cearnóg aithnidiúil í Cearnóg Trafalgar atá suite suite i gCathair Westminster, Londain.
An Lorgain
Is baile suite i gContae Ard Mhacha í an Lorgain, i dTuaisceart na hÉireann, in aice leis an gcladach theas de Loch nEathach. Tá sí suite i gcúinne thoir thuaidh an chontae.
Is cuid de cheantar Chomhairle Buirge Creag Abhann í an Lorgain, thart ar 18 míle (29 km) siar ó dheas de Bhéal Feirste agus tá sí nasctha leis an chathair ag an mótarbhealach M1 agus ar an iarnród Bhéal Feirste-Baile Átha Cliath araon.
Bhí daonra de thart ar 23,000 ag an Lorgain de réir daonáireamh 2001. clé|mion|288x288px|Master McGrath, Lurgan
Uluru
Is foirmíocht charraige gaineamhchloch mór sa chuid deisceart den Críoch an Tuaiscirt, san Astráil lárnach é Uluru nó Ayers Rock.
An Lorgain
Máistir McGrath
Laethanta tosaigh: "Waterloo Cup" Máistir McGrath (1866-1873) a bhí ina gCon i spórt na ngiorria cúrsála.
Rugadh Máistir McGrath i gContae Phort Láirge, Éire.
Snag (éan)
Is fine éan ar a dtugtar na snaganna é Certhiidae (Béarla: treecreepers). Áitríonn siad coillte le crainn fhásta is coirt gharbh orthu. Gob fada cuarach aige, agus crúba fada atá oiriúnach chun greim a fháil ar an gcoirt. Itheann sé na feithidí a bhíonn istigh i ngága sa choirt, agus is féidir leis siúl suas an choirt á gcuardach, an t-aon éan in Éirinn ar féidir leis an cleas seo a dhéanamh. Téann sé ar an bhfara, a bholg brúite i log sa choirt is a chrúba greamaithe leis an gcoirt taobh amuigh. Déanann sé a nead i bpoll sa chrann as slaitíní le cleití mar líneáil taobh istigh. Tógann sé dhá ál sa bhliain.
Tá aon speiceas déag ann in dhá ghéineas, Certhia agus Salpornis.
Baile an Chaisleáin, Contae Chorcaí
Is baile suite i gContae Chorcaí é Baile an Chaisleáin.
Catherine Corless
Is staraí amaitéarach Éireannach í  Catherine Corless (née Farrell, a rugadh sa bhliain 1954). Sna 2010idí, rinne sí taighde faoi líon na mbásanna in áras na máithreacha agus naíonán i ndeoise Thuama. an 'Bon Secours Mother and Baby Home' i Thuama, Gaillimh.
Taighde
D'fhoilsigh Corless alt faoi stair an Bon Secours don chéad uair sa Journal of the Old Tuam Society, 2012.
Roberto Carlos da Silva
Is imreoir sacair é Roberto Carlos da Silva (nó díreach Roberto Carlos). Rugadh é 10 Aibreán 1973 i nGarça, São Paulo sa Bhrasaíl. Imríonn sé faoi láthair mar chosantóir agus é mar chaptaen do Anzhi Makhachkala sa Rúis. D'imir sé cheana le Real Madrid agus Internazionale. D'imir se 125 uair le foireann náisiúnta na Brasaíle agus fuair sé 11 cúl.
Catherine Corless
Taighde
Chaith sí blianta ag cuardach taifid i leabharlann a, séipéil agus oifigí na Comhairle. Fuair sí amach go bhfuair 796 leanaí bás san Áras idir 1925 - 1961 ̈(dúnadh an Bon Secours sa bhliain 1961). D'aithin sí go raibh teastais báis ann ach ní raibh aon taifead adhlactha acu. Bhí an fhianaise a bhí á lorg aici fíorghann ar fad. Chomh maith leis sin bhí sé thar a bheith deacair di a lámh a leagan ar leabhair thaifead nó ar eolas cuí i dtaobh na naíonán éagsúil. Ní ba mheasa fós cuireadh ina haghaidh agus í ag iarraidh teacht ar an bhfianaise seo.
D'fhoilsigh Corless alt arís sa bhliain 2014, alt a tharraing conspóid an uair seo. mion|olluaigh
Antonio Cassano
Is peileadóir é Antonio Cassano. Imríonn sé faoi láthair do Sampdoria mar ionsaitheoir. D'imir sé le A.S. Bari nuair a bhí sé óg agus d'imir sé freisin le Real Madrid agus Roma.
Catherine Corless
Freagairt
Sa bhliain 2021, dúirt an Taoiseach Mícheál Martin, 'Ba mhaith liom aitheantas ach go háirithe a thabhairt don pháirt ríthábhachtach a bhí ag Catherine Corless, a bhfuil bunú an Choimisiúin ina thoradh díreach ar an obair a rinne sí ag láthair Áras Máithreacha agus Naíonán Thuama.'
Bunaíodh an Coimisiún Imscrúdúcháin Árais Máithreacha agus Leanaí in 2015 de bharr a cuid taighde.
Tím uisce
Is planda í an tím uisce.
Catherine Corless
Saothar
Memoir: ‘Belonging’ le Catherine Corless Hachette Ireland, lch 480.,
Denise Nickerson
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Denise Nickerson (a rugadh ar an 1 Aibreán, 1957 agus a fuair bás ar an 10 Iúil, 2019).
Faoileán (baill d'fhine na Laridae)
Is gnáthainm ar éin mhara san fhine Laridae é faoileán nó faoileog. Is iomaí speiceas a bhfuil an t-ainm seo orthu, an chuid is mó acu sa ghéineas Larus. De ghnáth, bíonn na faoileáin 30–75 ceintiméadar ar fhad.
Sanasaíocht
Bá é foílenn nó fáilenn an litriú sa tSean-Ghaeilge. Meastar gur tháinig na focail seo ó fhréamh Comh-Cheiltise, *woilenno-. Tháinig an focal coitianta Fraincise goëland (= faoileán) ón bhfocal Briotáinise gouelan, agus tá an chuma ar an scéal gur tháinig gull an Bhéarla ó cheann de na teangacha Briotanacha freisin. Faolag, faoileag, nó faoileann a deirtear i nGaeilge na hAlban.
Connecticut
Is stát i S.A.M. é Connecticut, atá suite sa réigíun Sasana Nua. Is í Hartford an phríomhchathair, agus is é Connecticut an stát is saibhre sa tír. Tá Connecticut ainmnithe as an Connecticut agus an stát roinnte ina dhá leath aice.
Teangacha
I 2000 ba é Béarla an phríomhtheanga ag 81.69% (aois 5+) de dhaonra Connecticut. Ba Spáinnis an phríomhtheanga do 8.42%, Iodáilis an phríomhtheanga ag 1.59%, Fraincis an phríomhtheanga ag 1.31% agus bhí Polainnis an phríomhtheanga ag 1.2%.
Naisc sheachtracha
mion|325 px|clé|Calafort New London, Connecticut
Waltham Abbey, Essex
Is baile suite in Essex é Waltham Abbey. Is é Waltham Abbey baile margaidh de thart ar 20,400 dine. Tá sé suite san "Epping Forest District". Tagann an t-ainm Waltham ó Weald nó wald "foraoise". Tá rianta de lonnaíocht réamhstairiúil agus lonnaíocht Rómhánach sa bhaile. Thosaigh stair an bhaile le linn réimeas Canute go luath san 11ú haois.
Corn an Domhain sa Rugbaí
Comórtas idirnáisiúnta rugbaí is ea Corn an Domhain sa Rugbaí, an príomhchomórtas rugbaí sa domhan. Bhuaigh An Afraic Theas an t-eagrán is déanaí de Chorn an Domhain sa bhliain 2019, agus beidh an chéad cheann eile ar siúl sa Fhrainc sa bhliain 2023. Bronntar Corn William Webb Ellis ar na buaiteoirí.
Jean-Paul Marat
Idé-eolaí agus tíoránach cruálach le linn Réabhlóide na Fraince ba ea Jean-Paul Marat. Rugadh Marat i mBoudry i bPrionsacht Neuchâtel (atá ina chuid den Eilvéis anois) ar 24 Bealtaine 1743. Dúnmharaíodh é i bPáras ar 13 Iúil 1793. clé|mion|276x276px
Saol
Bhí Marat ina dhochtúir, ina iriseoir agus ina pholaiteoir chomh maith le bheith ina theachta de chuid na Montagnards sa Chomhdháil. Is fada a creideadh gurb eisean a bhí ciontach as ár na bpríosúnach i bPáras a ghríosú. Ach tá athchomhairle déanta ag na staraithe, tríd is tríd.
Dúnmharú
Fuair Marat bás de bharr caillteanas fola de bharr a sháite. Thug Charlotte Corday a bhás le scian as fuil fhuar agus Marat san fholcadán. Ba leor sin chun mairtíreach a dhéanamh de ar feadh tamaill. clé|mion|249x249px
Cyril Cusack
Aisteoir Éireannach ar an stáitse agus sna scannáin ba ea Cyril Cusack (26 Samhain 1910 – 7 Deireadh Fómhair 1993). Ghlac se páirt i mbreis is 130 scannán agus clár teilifíse agus bhí an-tóir ag lucht scannánaíochta air in Éirinn, sa Ríocht Aontaithe agus in Hollywood araon. De réir Tuairisc.ie, bhí Cusack ar dhuine de na haisteoirí ab fhearr a bhí riamh againn.
Thosaigh sé ar a ghairm le linn luathlaethanta scannáin thostacha na hÉireann agus d’éirigh leis an lucht féachana a mhealladh ina dhiaidh sin ar an stáitse, ar an scáileán agus ar an teilifís. Bhí tóir ag go leor glúnta éagsúla ar Cusack le linn a 75 bliain lena ghairm. Do roinnt acusan ba réalta scannáin é a bhí le feiceáil i mórscannáin Hollywood. Do ghlúnta eile ba é Uncle Peter é in Glenroe.
B’aisteoir, file, drámadóir agus fear mór Gaeilge a bhí ann.
Saol
Rugadh Cusack i nDurban, san Afraic Theas. Chuir sé tús lena chuid aisteoireachta ar an scáileán agus gan é ach 8 mbliana d’aois i gceann de na chéad scannáin a taifeadadh riamh in Éirinn, an mórscannán tostach Knocknago
Aisteoir díograiseach a bhí ann ina luathshaol. I measc na scannán a rinne sé thar lear, Odd Man Out in éineacht le James Mason,   The Spy Who Came in From the Cold le Richard Burton,  The Day of the Jackal, le Edward Fox, chomh maith leis na sárscannáin amhail 1984, Harold and Maude, Fahrenheit 451 agus ''My Left Foot. ''
Dlúthchara le Cearbhall Ó Dálaigh a bhí ann (cúigiú hUachtarán na hÉireann). Nuair a shroich an scannán de chuid Disney Darby O'Gill and the Little People na pictiúrlann a in Éirinn, rinne an bheirt acu agóid le chéile, mar gheall ar an droch-steiréitíopa d'Éireannaigh a bhí curtha i láthair.clé|mion
Mealasta
Is sráidbhaile ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Mealasta.
Red Deer
mion|Radharc ón aer ar Red Deer Is cathair i lár chúige Alberta, Ceanada, é Red Deer. Sa bhliain 2016, bhí 100,418 duine ina gcónaí sa chathair.
Aaron Eckhart
Aisteoir Meiriceánach is ea Aaron Edward Eckhart (ar 12 Márta 1968 a rugadh é).
Cnota mór
Is lapaire beag é an cnota mór (Calidris tenuirostris). Is é an ceann is mó de na speicis calidrid é. Tá an t-ainm ghéineas ón tSean-Ghréigis kalidris nó skalidris, téarma a úsáideann Arastatail le haghaidh roinnt éan daite liath cois uisce. Ciallaíonn tenuirostris an focal tenuis sa Laidin "caol" agus rostrum an focal "gob". .
Dorothea Lange
Grianghrafadóir agus iriseoir Meiriceánach ab ea Dorothea Lange (26 Bealtaine 1895 – 11 Deireadh Fómhair 1965), a aithnítear go háirithe as a cuid saothar le linn an Spealaidh Mhóir ar son an Farm Security Administration (FSA). Chuir grianghrafanna Lange cló daonna ar an Spealaidh Mór agus bhí tionchar acu ar fhorbairt na grianghrafadóireachta faisnéise.
Hartford, Connecticut
Is í Hartford príomhchathair Connecticut, sna Stáit Aontaithe. Tá an chathair suite i gContae Hartford in aice le hAbhainn Connecticut i lár an stáit. Is í Hartford an dara cathair is mó sa stát tar éis Bridgeport.
Bláth (planda)
deas|250px|thumb|Bláthanna Is éard is bláth ann ná an struchtúr atáirgthe a fhaightear i bplandaí bláthanna (plandaí sa roinn Magnoliophyta, ar a dtugtar freisin na hangaispeirmeacha). Is í feidhm bhitheolaíochta an bhlátha ná idirghabháil a dhéanamh ar aontas na speirme fireann le hubhán baineann chun síolta a tháirgeadh. Tosaíonn an próiseas le pailniú, leantar é le toirchiú, as a dtagann foirmiú agus scaipeadh na síolta. Maidir leis na bplandaí níos uaisle, is iad na síolta an chéad ghlúin eile, agus feidhmíonn siad mar an phríomh bhealach le haghaidh na n-aonán de chuid speicis a scaipeadh ar fud an tírdhreacha. Tugtar an bláthra ar ghrúpáil na mbláthanna ar an bplanda..
Dumhach
Is baile suite i gContae Aontroma é Dumhach.
Rip Torn
Ba aisteoir Meiriceánach é Elmore Rual "Rip" Torn Jr. (a rugadh ar an 6 Feabhra, 1931 agus a fuair bás i 9 Iúil, 2019).
Cormac Breslin
Polaiteoir Éireannach ab ea Cormac Breslin (25 Aibreán, 1902 - 23 Eanáir, 1978). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Dreoilín (fine)
Is fine mhór éan é Troglodytidae ar a dtugtar na dreoilíní. Tá 81 speiceas ann, i sé ghéineas déag. Sa Domhan Nua atá cónaí ar an gcuid is mó de na speicis, ach tá Troglodytes troglodytes le fáil san Eoraip agus i gcuid den Áise chomh maith. De ghnáth bíonn siad 9g – 50g ar meáchan.
Géinis
Uaireanta, cuirtear na cinn seo leanas in áireamh:
Eiður Guðjohnsen
Is iarimreoir sacair Íoslannach é Eiður Smári Guðjohnsen a rugadh i Réicivíc ar an 15 Meán Fómhair 1978. D'imir sé mar thosaí do F.C. Barcelona i measc foirne eile. Ba imreoir sacair idirnáisiúnta é a athair freisin.
mion|clé|Eiður Guðjohnsen
Liach Bhríde
Is planda í an liach Bhríde (Potamogeton natans).
Ross Perot
Ba fhear gnó Meiriceánach é Henry Ross Perot, a rugadh ar an 27 Meitheamh, 1930 i dTexarkana, Texas agus a fuair bás ar an 9 Iúil, 2019.
Lá ANZAC
thumb|upright|left|Mustafa Kemal ag Gallipoli lena chuid saighdiúirí, 1915 Is Lá Náisiúnta Cuimhneacháin é Lá ANZAC san Astráil agus sa Nua-Shéalainn. Ceiliúrtar Lá ANZAC gach bliain ar an 25 Aibreán, nuair a rinne na trúpaí Astrálacha agus Nua-Shéalannacha ionradh ar an Tuirc sa bhliain 1915, "feachtas Gallipoli".
Vacsaín HPV
Tairgfear vacsaín HPV do chailíní in aois a 12 go 13 bliana d'aois. Ón bhliain 2010 tá an vacsaín ar fáil in Éirinn saor in aisce do gach cailín sa chéad bhliain meánscoile. Dúirt Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte go léiríonn figiúirí luatha gur 70% de chailíní a bhain leas as an vacsaín sa scoilbhliain 2015/2016, i gcomparáid le 87% i 2014.
Lá ANZAC
Ar fiannas sa Chéad Chogadh Domhanda
Ar 8 Eanáir 1915 d'ionsaigh fórsaí na Ríochta Aontaithe Caolas na nDardanelles, agus iad ag iarraidh Iostanbúl a bhaint amach trí Leithinis Gallipoli.
Vacsaín HPV
Tá a lán tuairiscí sna Meáin chumarsáide na hÉireann faoi shábháilteacht na vacsaíne Gardasil (HPV). Níor athraigh prófíl sábháilteachta na vacsaíne HPV ó cuireadh tús le clár vacsaínithe HPV de chuid FnaSS i 2010 agus tá ráitis ó na comhlachtaí idirnáisiúnta ar fad ag léiriú go bhfuil an vacsaín sábháilte agus éifeachtach.
Lá ANZAC
Ar fiannas sa Chéad Chogadh Domhanda
Theip ar longa na Breataine briseadh tríd an gcaolas. Chinn na Briotanaigh mar sin ar thrúpaí a chur i dtír.
Na Cóig Peighinnean
Is sráidbhaile ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban iad na Cóig Peighinnean.
Dearbhóg
deas|250px|thumb|Dearbhóg
Is baile suite i gContae Aontroma é Dearbhóg.
Lá ANZAC
Ar fiannas sa Chéad Chogadh Domhanda
Bhí Rannán a Naoi Déag ar garastún i nGallipoli agus Mustafa Kemal i lár an aonaigh dá bharr. Nuair a tháinig fórsaí na hAstráil e agus na Nua-Shéalainn e (ANZAC - "Australian and New Zealand Army Corps") i dtír ar 25 Aibreán 1915 san áit a bhfuil "ANZAC Cove" uirthi inniu, bhí fórsaí na Tuirce rompu, le Kemal Atatürk i mbun. Bhí na "Anzacs" faoi léigear. thumb|right|Atatürk, agus Cheannasaí an Airm (1918). Spreag Mustafa Kemal a chuid saighdiúirí leis na focail seo:
Le teacht na hoíche bhí dhá mhíle Anzac marbh agus iad ag iarraidh teannta a gcos a choinneáil ar an gcladach. Bhí siad sáinnithe ar an trá go ceann dhá sheachtain eile agus maraíodh duine as gach triúr.
Comóradh
Dúirt Michael D. Higgins, a raibh fiche Ceann Stáit eile ina chuideachta ag “Searmanais Chomórtha Gallipoli” ar 23 Aibreán 2015, "b’fhéidir go raibh rud éigin i bhfeachtas ionsaitheach Gallipoli, agus ina chur i gcrích anacrach, a léirítear mar eachtra nach bhfuil de chúiteamh ann ach an t-aiféala, an fearg agus, b’fhéidir, admháil na ciontachta óna húdair."
Piardálaí trá
Is éan é an piardálaí trá. Is baill d'fhine na Scolopacidae iad.
Nazarat
mion|clé|Nazarat sa bhliain 1912
Liach mhóna
Is planda í an liach mhóna.
Amerigo Vespucci
Taiscéalaí a rugadh i bhFirenze na hIodáile ab ea Amerigo Vespucci (1454-1512). D'eagraigh sé aistear don Domhan Úr tar éis do Columbus filleadh don Eoraip, agus thaiscéal cósta Veiniséala. Ainmníodh Meiriceá as de bharr a thuairisce ar a aistear, a thug le tuiscint gur tháinig sé ar mhórthír Mheiriceá i 1497. clé|250px|thumb|Dealbh Amerigo Vespucci
Dún Ó gCorra
Is baile suite i gContae Aontroma é Dún Ó gCorra.
Frederick Crowley
Polaiteoir Éireannach ab ea Frederick Crowley (1880 - 5 Bealtaine, 1945). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Na Cluichí Gaelacha
Tugtar cluichí Gaelacha ar na cluichí dúchasacha a imrítear in Éirinn - peil Ghaelach na bhFear, peil Ghaelach na mBan, iomáint, camógaíocht, cluiche corr agus liathróid láimhe. Bhí na sean-spóirt Éireannacha ag imeacht i léig de réir a chéile agus an 19ú haois ag druidim chun deiridh, ach tugadh borradh an-mhór dóibh nuair a thosaigh an tAthbheochan Gaelach, agus le bunú an Chumainn Lúthchleas Gael sa bhliain 1884 ach go háirithe.
Is iad na cluichí seo cluichí traidisiúnta náisiúnta na hÉireann. Réachtalaíonn Cumann Lúthchleas Gael iad (tá cumann speisialta ag peil na mban). Tá ceanncheathrú CLG i bPáirc an Chrócaigh, Baile Átha Cliath.
Stair
Tá stair an-fhada ag cluichí Gaelacha, go mór mhór ag iománaíocht, cluiche a bhí ar siúl ag na Ceiltigh. Sa naoú haois déag, áfach, thosaigh laghdú ag teacht ar na cluichí seo. Fear é Micheal Cusack a bhí tugtha don Ghaeilge agus bhí an-imní air freisin faoin laghdú. Shocaigh sé aghaidh a thabhairt ar an gceist agus na cluichí a thabhairt chun fóirfe arís. Chas sé le roinnt daoine eile a bhí chomh díograiseach céanna leis féin. Is de bharr an fheachtais seo a bunaíodh Cumann Lúthchleas Gael ar an gcéad lá de mhí na Samhna 1884 i dTiobraid Árann.
Papalómaivíreas daonna
Scaiptear ionfhabhtú an Papalómaivíreas Daonna (HPV) trí theagmháil dhíreach (gnéasach de ghnáth) le duine ionfhabhtaithe. Beidh ionfhabhtú HPV ar timpeall 80% de mhná ina saoil, sna déaga déanacha nó sna luath-ficheadaí de ghnáth. Tagann biseach ar fhormhór na ngalraithe HPV go nádúrtha ach eascraíonn ailse cheirbheacs as cineálacha áirithe HPV ard-riosca. Eascraíonn breis agus 70% de na h-ailsí cheirbheacs as dhá chineál HPV ard-riosca (16 agus 18).
Na Cluichí Gaelacha
Inniu
Murach bunú an chumainn agus iarrachtaí an uasail Cusack, is cinnte beagnach nach mbeadh na cluichí Gaelacha againn inniu. Thug an Cumann deis do dhaoine a bheith páirteach sna cluichí, chuidigh sé leis an mbród agus a bhféinmheas mar phobal Éireannach. Tá fréamhacha an chumainn fite fuaite sa bpobal ag leibhéil éagsúla, sa pharóiste, sa chontae, go réigiúnach agus go náisiúnta. Tá an eagraíocht ar cheann de na cinn is mó ar domhan. Tá 3,000 cumann nó níos mó acu agus is mór an líon a thagann faoi thionchar an chumainn sa gcóras oideachais ach go háirithe. Fiú, tá cluichí Gaelacha le fáil ar fud an domhain. Imrítear craobh ceannais na gcluichí i bPáirc an Chrócaigh Bhaile Átha Cliath.
Peil
An cluiche Gaelach is mó a imrítear ná peil. Imríonn dhá fhoireann i gcluiche. Bíonn 15 imreoir ag gach foireann. Déanann na himreoirí iarracht cúilín nó cúl a fháil (is fiú cúl amháin 3 chúilín). Tá sé beagán cosúil le sacar agus le cispheil.
Iomáint/camógaíocht
Féach Iomáint agus Camógaíocht
Liathróid láimhe
Féach Liathróid láimhe
Imríonn beirt daoine an cluiche seo in aghaidh a chéile ar phinniúr nó ar chúirt le balla.
Cluiche corr
Féach Cluiche corr
Tá cluiche corr cosúil le daorchluiche, agus imrítear le bata agus sliotar é.
Ferenc Puskás
mion|clé|Ferenc Puskás Ba pheileadóir sacair é Ferenc Puskás (2 Aibreán, 1927 - 17 Samhain, 2006). D'imir sé do Real Madrid agus don fhoireann náisiúnta Ungárach.
Na Fleisirean
Is sráidbhaile ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban iad na Fleisirean.
Ráth Droma
Sráidbhaile in Éirinn is ea Ráth Droma. Tá an sráidbhaile suite in oirthear na tíre i gContae Chill Mhantáin. Tá Ráth Droma suite i ngleann na hAbhann Móire. Bhí 1,586 ina gcónaí ann sa bhliain 2011.
Rugadh an polaiteoir Charles Stewart Parnell i Ráth Droma agus tá músaem ann atá tiomnaithe dó. Ba as Ráth Droma í Anne Devlin, Poblachtach agus bean tí do Robert Emmet.
Pitfall!
mion|300px|clé|Íomhá as Pitfall!. Cluiche ríomhaire coitianta ab ea Pitfall! (an Béarla ar Gaiste!) a d'eisigh Activision le haghaidh an Atari 2600 i 1982. Meastar gurbh é an chéad chluiche ardáin é, agus go bhfuil sé i measc na gcluichí is rathúla a rinneadh le haghaidh an Atari 2600, agus 4 mhilliún cóip díolta.
Scuab eich uisce
Is planda í an scuab eich uisce.
Glaséan
Is éan é an glaséan. Is baill d'fhine na Passeri iad.
Bunreacht na Fraince
mion|clé Glacadh le Bunreacht reatha na Fraince ar an 4 Deireadh Fómhair 1958. Tugtar "Bunreacht na Cúigiú Poblachta" air de ghnáth, agus chuaigh sé in ionad Bhunreacht na Ceathrú Poblachta ó 1946. Ba é Charles de Gaulle an príomhdhuine taobh thiar de, cé gur dhréachtaigh Michel Debré an téacs. Thug an Bunreacht nua cumhachtaí breise do Uachtarán na Fraince.
Ón 1958 go dtí 2008, leasaíodh an bunreacht ocht n-uaire déag.
Achoimre
Meabhraíonn brollach an bhunreachta an Dearbhú um Chearta an Duine agus an tSaoránaigh ó 1789 agus bunaíonn sé an Fhrainc mar phoblacht shaolta agus dhaonlathach, agus is ón bpobal a thagann an cheannasacht.
Déanann sé socrú chun an tUachtarán agus an Pharlaimint a thoghadh, an Rialtas a roghnú, agus an socrú maidir leis na cumhachtaí a bhaineann leo araon agus an bhaint a bhíonn eatarthu. Cinntíonn sé go mbíonn údarás breithiúnach ann agus cruthaíonn sé Ard-Chúirt (cúirt chun breith a thabhairt ar an Uachtarán ach níor comóradh an chúirt riamh), Comhairle Bhunreachtúil, agus Comhairle Eacnamaíoch agus Shóisialta. Ceapadh é chun Uachtarán láidir ó thaobh na polaitíochta de a chruthú.
Ceadaítear leis an mBunreacht conarthaí idirnáisiúnta agus conarthaí a bhaineann leis an Aontas Eorpach a dhaingniú. Níl sé soiléir cé acu an bhfuil an fhoclaíocht (go háirithe forchoimeádais na cómhalartachta) ag luí le dlí an Aontais Eorpaigh, nó nach bhfuil sí.
Leagann an Bunreacht modhanna amach maidir le conas a leasaítear é chomh maith -
clé|mion|[[Charles de Gaulle|De Gaulle 16 Bealtaine 1958]] Is é seo a leanas an gnáthnós imeachta a bhaineann le leasú bunreachta: ní mór do dhá thithe na Parlaiminte an leasú a ghlacadh i dtéarmaí comhionanna,agus ansin ní mór an leasú a glacadh trí thromlach simplí le linn reifrinn, nó trí 3/5 de chomhsheisiún na tithe araon den Pharlaimint (Comhdháil na Fraince) (airteagal 89). Ach, sheachain an tUachtarán Charles de Gaulle an nós imeachta reachtaíochta seo in 1962 agus chuir sé leasú bunreachta go díreach faoi bhráid an phobail i reifreann (airteagal 11), agus glacadh leis an leasú. Bhain conspóid leis an gcinneadh sin ag an am; rialaigh an Chomhairle Bhunreachtúil, áfach, gur glacadh leis an leasú, os rud é go raibh friotal curtha ar thoil na ndaoine ceannasacha.
Ar an 23 Iúil 2008, rith an Pharlaimint athchóirithe bunreachta molta ag an Uachtarán Nicolas Sarkozy, Tugadh teorainn de dhá théarma i leith na huachtaránachta isteach, ceart don pharlaimint roinnt ceapachán ón uachtarán a chrosadh, deireadh a chur le rialú an rialtais ar chóras coiste na parlaiminte, agus a clár oibre féin a shocr. Tugadh cead don uachtarán aithisc a thabhairt don pharlaimint agus í ar seisiún, agus cuireadh deireadh le ceart an uachtaráin comhphardúin a thabhairt. clé|mion|900x900px|Iarbhunreachtanna
Iarbhunreachtanna
Bhí bunreachtanna líonmhara ag an bhFrainc roimhe seo. mion|Bunreacht, 22 août 1795). Déclaration des Droits et des Devoirs de l'Homme et du Citoyen
Na Clocha Liatha
Baile in Éirinn is ea na Clocha Liatha. Tá an baile suite in oirthear na tíre i gContae Chill Mhantáin. Bhí timpeall ar 18,140 duine sna Clocha Liatha sa bhliain 2016.
VHS
Córas Físeán Baile, trádainm an taifeadán caiséad fístéipe a thug comhlacht JVC/Matsushita isteach don mhargadh baile i 1975. 4 huair athsheanma i gcaiséad. Ghlac cuid mhaith comhlachtaí eile leis mar chaighdeán idirnáisiúnta. Baineadh feidhm as caiséad níos lú i gcomhair ceamthaifeadán (VHS-C). Tá leagan feabhsaithe ann, an sár-VHS, le comharthaí scoite lonrais is crómanais, a bhaineann feidhm as téip le páirteagail mhiotalacha chun géire íomhá is dathanna feabhsaithe a tháirgeadh.
Nicolas Anelka
Is peileadóir é Nicolas Anelka. Imríonn sé faoi láthair do Chelsea mar ionsaitheoir. D'imir sé le Bolton Wanderers roimhe sin. Chaith sé tréimhsí le Arsenal, Real Madrid, Manchester City agus Liverpool ar iasacht.
Saol pearsanta
Thiontaigh sé ina Mhoslamach sa bhliain 2004. Tá sé pósta ar Barbara Tausia, grianghradadóir Beilgeach, agus tá beirt chlainne orthu.
Westcliff-on-Sea
Is baile suite in Essex é Westcliff-on-Sea.
Osgur Ó Ciardha
Is óstánaí agus co-bunaitheoir Pop-Up Gaeltacht (le Peadar Ó Caomhánaigh) é Osgur Ó Ciardha. Le Gaeilge i mBaile Átha Cliath a tógadh é.
Walton-on-the-Naze
Is baile suite in Essex é Walton-on-the-Naze. Tógadh an ché bunaidh sa bhliain 1830, ceann de na luaithe sa tír. Tógadh é le haghaidh earraí agus paisinéirí tuirlingthe ó galtáin. Is ó thuaidh de Clacton agus ó dheas ón gcalafort Harwich. Is baile saoire é, le daonra buan de thart ar 6,000. Is é an Naze leithinis ó thuaidh don bhaile.
Osgur Ó Ciardha
Is bainisteoir ginearálta ar Locke Hotels é Ó Ciardha. Le Peadar Ó Caomhánaigh, bhunaigh sé Pop-Up Gaeltacht i 2017, tionscadal a spreagadh cainteoirí Gaeilge a shóisialú sa phobal, chun normalú a dhéanamh ar úsáid na Gaeilge i socruithe neamh-thraidisiúnta.
Walton-on-the-Naze
Eascraíonn "naze" as Sean Bhéarla “næss” agus is míniú " næss=>ness”, ceann tore". Sa bhliain 1722, is é Daniel Defoe a thug an t-ainm “Walton, under the Nase". Is é an Naze leithinis ó thuaidh ón mbaile.