cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cill (bitheolaíocht)
Ba ea Robert Hooke a chéad d'aimsigh an chill, sa bhliain 1665. Nuair a chonaic Robert Hooke planda i micreascóp bhí sé cosúil le mainistir. Chum Robert Hooke téarma nua: “cill.” Deir "Teoiric na gCeall", a tháinig chun cinn sa bhliain 1839 a bhuí le Matthias Jakob Schleiden agus Theodor Schwann, go mbíonn gach orgánach comhdhéanta de chill amháin nó níos mó, gurb iad na cealla aonad bunúsach an struchtúir agus na feidhme, i ngach orgánach beo, go dtagann gach cill ó chill eile a bhí ann roimhe, agus go bhfuil, ag gach cill, an fhaisnéis oidhreachtúil is gá chun feidhmeanna na cille a rialú agus faisnéise a tharchur don chéad ghlúin eile. Tháinig cealla chun cinn ar an Domhan, ar a laghad 3.5 billiún bliain ó shin.
Eilean nam Eich
deas|250px|thumb|Eilean nam Eich Is oileán suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Eilean nam Eich.
Donnchad Midi
Rí na Mí agus Ard-Rí na hÉireann ba ea Donnchadh mac Domhnaill (Sean-Ghaeilge Donnchad mac Domnaill) (733 – 6ú Feabhra 797), ar a glaodh Donnchadh na Mí (Donnchad Midi) air. An chéad Ard-Rí de Clann Cholmáin Uí Néill an Deiscirt, lonnaithe i hContae na hIarmhí agus iarthar Chontae na Mí ba ea a athair, Domhnall na Mí.
Sách síochánach a bhí réimis Domhnaill agus a chomharba, Niall Frasach de Chineál Eoghain, ach chuir Donnchad beartas leathnaitheach i bhfeidhm, dírithe in éadan na Laighean, céilí comhraic traidisiúnta Uí Néill, agus freisin, don chéad uair, ríocht na Mumhan.
mion|Éire san 8ú haois. Bhí ríochtaí Uisnigh agus na Mí faoi bhun na bhfocal "Southern Uí Néill".
Lean Donnchadh air leis an tacaíocht a thugadh a athair do mhainistreacha Cholm Cille, Oileán Í i gceannas. D'iarr sé ar thacaíocht na n-eaglaisí wars, go háirithe mainistir Cholm Cille ag Darú, agus é i mbun a chogaí. Rinne sé ionsaithe agus creacha gan trócaire ar eaglaisí a thug tacaíocht dá chéile comhraic i measc Uí Néill féin, agus na Laighean agus na Mumhan araon.
Bunúis agus tosca
Domhnall Mí (bás 763) ba ea athair Donnchadh, agus a mháthair Ailbíne ingen Ailello d'Ard Ciannacht, mionríocht ar an bhfarraige raibh i thuaidh den Bhóinn. Glacadh le Domhnall mar Ard-Rí ón mbliain 743, nuair a chloígh agus mharaigh sé Aodh Allán de Chineál Eoghain, go dtí a bhás ar an 20ú Samhain 763. Tháinig deartháir Aodha Alláin, Niall Frasach, i gcomharbacht ar Dhomhnall..
Maraíodh Fallaman, is amhlaidh rí na Mí, sa bhliain 766. Níorbh fhéidir é ach gur rí Uisnigh, taoiseach Chlann Cholmáin, é Donnchadh ar a mhéad, ag am bhás a athar (763). I ndiaidh bhás Fhallamain, rinneadh rí na Mí de Dhonnchadh.
Rí na Mí
Sa bhliain 769, chuir Donnchadh Cairbre mac Fógartaigh, rí Loch Gabhair, ar deoraíocht. Bhí Cairbre, mac an iarArd-Rí, Fógartach mac Néill, ina rí ar Bhreá Theas, agus b'fhéidir ina phríomhionadaí Shíol Aodha Sláine Uí Néill an Deiscirt, céilí comhraic cé go raibh easaontaithe. An bhliain dár gcionn, to a background of internal conflict in Laigin, chuaigh Donnchadh i gceannas arm i gcúige Laighean isteach agus achrann intíre ar siúl ann. Dhiúltaigh rí na Laigean, Ceallach mac Dúnchadha, dul chun troda, agus d'fhan Donnchadh ag Dún Ailinne le feadh seachtaine agus a arm ag creachadh an chúige.
De réir Annála na gCeithre Máistrí, d'éirigh Néill Frasaigh as a choróin sa bhliain chéanna is a bhí Donnchadh ar feachtas in Laigin (rud a tharla sa bhliain 770 de réir Annála Uladh), agus tús réimeas Dhonnchadha sa bhliain 771. Feictear cúis nó comhartha titim Néill sna blianta 771 agus 772, nuair a bhí Donnchadh ar feachtas sa Tuaisceart.
Sa bhliain 775, ghlac Donnchadh faoina cheannas mainistir Chluain Ioraird ar dhúiche theorann na Laigean. Rinne sé furasta feachtas in aghaidh na Mumhan. Insítear i nAnnála Uladh: Rinne sé arís amhlaidh sa bhliain repeated 776 le cuidiú chomhluadar Darú.
Insítear gur chuir Donnchadh isteach ar Aonach Thailtean, an chéad uair sa bhliain 774, inste gan mhíniú, agus arís sa bhliain 777, agus na Ciannachta á n-ionsú, a deirtear, mar thoradh an achrainn idir Donnchadh agus Congalach mac Conaing, rí Chobha, a thosaigh níos luaite sa bhliain. Tharla cath riartha áit éigin in mBreá sa bhliain 778 inár maraíodh Congalach agus go leor dá chomhghuaillithe.
Ard-Rí na hÉireann
Tá fianaise ann gurbh fhéidir é go raibh Donnchadh ina Ard-Rí roimh bhás Néill Frasaigh, agus ná sa bhliain 778 nuair a scaip seisean, i dteannta le Breasal, abb Oileán Í, "Cáin Cholm Cille". Fuair Niall bás níos deireanaí sa bhliain ar Oileán Í. Sa bhliain 779, rinne Donnchadh feachtas arís in éadan Uí Néill an Tuaiscirt, agus ghéill "rí an Tuaiscirt", Domhnall mac Aodha Mhuindeirg, dó.
Ruaigeadh ionsaí ar chríocha Dhonnchadha ag fir na Laigean sa bhliain 780. Níos deireanaí sa bhliain, eagraíodh cruinniú idir Uí Néill agus na Laigean, agus creidtear gur shocraigh rí na Teamhrach an t-aighneas. Sa bhliain 784, socraíodh cruinniú mar a chéile idir Donnchadh agus Fiachna mac Aodha Róin, rí na nUladh, ag Inis na Rí (in aice leis Na Sceirí). Theo ar an tionól ámh. Dhiúltaigh Donnchadh dul ar bord long Fhiachna, ar eagla go mbeadh cuma íseal air, agus dhiúltaigh Fiachna teacht i dtír ar an gcúis chéanna. Comóradh an eachtra seo i ndán ar imeall Annála Uladh.
Sa bhliain 786, tuairiscítear sna hannála gur maraíodh Febordaith, uachtarán mhainistir Thuiléin. Deir gluais níos deireanaí gur baineadh díoltas ar a bhás. Is amhlaidh go bhfuil baint leis seo agus an chéad iontráil eile i nAnnála Uladh, a deir gur chloígh Donnchadh Síol Aodha Sláine ag Lia Fionn, gar den Obair an lae inniu, agus mharaigh sé Fógartach mac Cumascaigh, [ rí Loch Gabhair.
Fuair Donnchadh bás go luath sa bhliain 797, 64 bliain d'aois. Tháinig was succeeded as High King by Aodh Oirdní mac Néill Chaille i gcomharbacht ar mar Ard-Rí, agus a mhac Domhnall mar thaoiseach of Chlann Cholmáin agus rí na Mí.
Tá cáil idir mhaith agus olc ag Donnchadha. Sa saothar Féilire Aonghasa, scríofa ag Tamhlacht sa Laigin, is amhlaidh go meastar é mar rí tíoránta, taoiseach cogaidh "dric rúad rogdae" (feargach rua roghnaithe). Cé go raibh Donnchadh cairdiúil le comhluadair Cholm Cille, rinne sé dochar ar chomhluadair eile, agus iad siúd ar teorannacha na Mumhan ach go háirithe. Cé go measann luathstartha gurbh iad na Lochlannaigh (fianaithe don chéad uair in Éirinn go gairid roimh bhás Dhonnchadha) an chéad dream a dhírigh ar eaglaisí, dhéanadh Donnchadh agus a chomhaoisigh slad go minic orthu.
Teaghlach
Bhí Donnchadh pósta is cinnte le Bé Fáil ní Chathail mhic Muireadaigh, sinsear Leath Chathail san Ulaid. Tuairiscítear a bás i nAnnála Uladh don bhliain 801 I measc a pháistí bhí beirt mhac, Aonghas agus Maol Ruanaí.
Creidtear go raibh Donnchadh pósta le Fuirseach, iníon rí Dhál Araí darbh ainm Congal. Thug sí mac, Conchúr, ar an saol leis. Ní fios cérbh í máthair a mhac Ailill, Conn, Domhnall agus Fallaman agus a iníonacha Gormlaith agus Euginis. Deirtear scaití gur iníon Donnchadha í Eithne, a bhí pósta Bran Ardcheann, rí na Laighean Leinster, ach níos dóichí a dheirfiúr.
Fuair Conn bás roimh a athair, maraithe sa bhliain 795. Tháinig Domhnall i gcomharbacht ar a athair mar Rí na Mí, ach ní raibh sé i gcoróin ach le tréimhse ghearr. Tuairiscítear i nAnnála Uladh gur maraíodh go fealltach é ag a ghaol féin sa bhliain 799.
Rinneadh níos deireanaí rí na Mí agus Ard-Rí dá mhac, Conchúr. Rinneadh rí na Mí de Mhaol Ruanaí agus Ard-Rí dá mhac-sa Maol Seachnaill. Maraíodh Ailill sa bhliain 803 ag troid in aghaidh a dhearthár, Conchúr, ag Ruba Chonaill. Fuair Aonghas bás sa bhliain 830, glaoitear "rí Tealach Mí" air. Fuair Fallaman bás sa bhliain úd chomh maith, maraithe ag troid in éadan fir na Mumhan.
D'fhéadfadh é gur mhac Dhonnchadha é Ruairí mac Donnchadha, secundas abbas mhainistir Cluain Ioraird agus tánaiste Chluain Mhic Nóis. Faightear a thásc sa bhliain 838 in Chronicon Scotorum.
Bhí Gormlaith ní Dhonnchadha, a fuair bás sa bhliain 861, pósta le Niall Caille, agus Aodh Fionnliath a mac le chéile. I nAnnála Uladh, glaoitear "regina regis Temorie" (banríon rí na Teamhrach) ar Euginis, a fuair bás sa bhliain 802.
CLG Naomh Ciarán (Luimneach)
Is club Cumann Lúthchleas Gael i gContae Luimnigh é CLG Naomh Ciarán.
Suíomh
Tá an club bunaithe i bparóiste Cúil Cheapach/Cill Cholmán in Iarthar Chontae Luimnigh idir Ráth Caola agus Faing, 40km siar ó Chathair Luimnigh. Tagann formhór a imreoirí as ceantracha tuaithe an pharóiste ar nós Cill Cholmáin, Cúil Cheapach, An Chraobh agus An Coinicéar agus as sráidbhailte Ardach agus Carraig Chiarraí agus na ceantracha tuaith máguaird i bparóiste Ardach/Carraig Chiarraí ar nós Dún gConmhaoile, Cnoc na Boithe agus Ráth Rónáin. Is féidir le iománaithe as na paróistí An Gleann, Faing/Seanghualainn, Leamhchoill/Baile Dhá Thuile agus Áth an tSléibhe imirt le Naomh Ciarán chomh maith.
Cluichí
Tá traidisiún láidir peile agus iomána sa dá pharóiste agus bhí an bhéim chéanna sa chlub ar an dá chód suas go dtí blianta na 1970í nuair a shroich Naomh Ciarán cluiche ceannais Craobh Peile Sinsear Chontae Luimnigh don chéad uair. Cé gur imrítear an iomáint fós, tá an pheil níos láidre sa chlub ón am sin i leith.
Páirc Imeartha
Tá páirc imeartha Naomh Ciarán suite I gCúil Cheapach, lámh leis an séipéal agus an scoil náisiúnta. Baintear úsáid ar ócáid as seanpháirc Ardaigh atá suite i mbaile Ardach.
Imreoirí Cáiliúla
I measc peileadóirí cáiliúla an chlub ar imir ar fhoireann sinsear Luimnigh, tá Pádraig Ó Laochdha (Pa Leahy) as blianta na 1970í, Liam Baróid (Liam Barrett) as blianta na 1980í agus Seán Mac Cárthaigh (Johnny McCarthy) as blianta na 2000í.
Henrik Larsson
Is imreoir sacair idirnáisiúnta Sualannach é Henrik Larsson, ar a dtugtar "Henke" mar leasainm, (a rugadh ar an 20 Meán Fómhair, 1971 i Helsingborg, Skåne län, An tSualainn). D'imir sé le Celtic Football Club ar feadh 7 mbliana roimh bhogadh go F.C. Barcelona i 2004. D'imir sé le Helsingborgs IF ón bhliain 2006 go dtí 2009, agus chauigh sé ar iasacht go Manchester United sa bhliain 2007. Faoi láthair tá sé ag obair mar Bhanaisteoir (agus imreoir) ar an bhfoireann Sualannach, Landskrona BoIS.
Scóráil Larsson 242 cúl do na Ceiltigh, i 315 cluiche, agus ba é an tríú scórálaí ab airde i stair an chlub i ngach comórtas.
Banc Barings
Sular theip ar Banc Barings sa bhliain 1995 ba é Banc Barings an banc ba shine i Londain. Sa bhliain 1995 chaill an banc £827 milliún de bharr mhíchleachtais Nick Leeson.
Fomhuireán
deas|250px|thumb|Fomhuireán Is árthach tumadóireachta é fomhuireán nó bád faoi thoinn.
Sanderson, Texas
Is é Sanderson príomhbhaile Contae Terrell, Texas. Bhí 837 ina gcónaí i Sanderson sa bhliain 2010.
Ardchros
deas|250px|thumb|Ardchros i [[Mainistir Bhuithe]] Is cros saorsheasaimh Críostaí í ardchros.
Bean rialta
deas|250px|thumb|Mná rialta Is ball baineann de phobal reiligiúnach a chónaíonn faoi mhóideanna bochtanais, geanmnaíochta agus umhlaíochta í bean rialta.
Eas a’ Bhradain
Is eas suite i gComhairle na Gàidhealtachd, in Albain, é Eas a’ Bhradain. Tá sé suite ar an Eilean Sgitheanach.
Athletic Bilbao
Is club peile Bascach é Athletic Bilbao a imríonn i San Mamés i gcathair Bilbao i dTír na mBascach.
Marble Hill House
Is teach mór suite sa London Borough of Richmond upon Thames é Marble Hill House.
Woodville, Texas
Is é Woodville príomhbhaile Contae Tyler, Texas. Bhí 2,586 ina gcónaí i Woodville sa bhliain 2010.
Kew Palace
Is teach mór suite sa London Borough of Richmond upon Thames é Kew Palace.
Eilean Naomha
Is oileán suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Eilean Naomha.
Thomas Craighead
Seanadóir an Stáit Arkansas, polaiteoir agus dlíodóir ba ea Thomas Craighead. Rugadh é sa bhliain 1798 agus fuair sé bás sa bhliain 1862.
Na Fúwá
Ba sonóga Chluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2008 i mBéising iad na Fúwá (sínis; 福娃, pinyin: Fúwá; go litriúil "babóga an áidh")
Tá cúig fúwá: Beibei, Jingjing, Huanhuan, Yingying, and Nini. Le chéile, foirmíonn a n-ainmneacha an abairt "北京欢迎你", nó "Beijing huanying ni," a chiallaíonn "Cuireann Béising fáilte romhat".
Kermit, Texas
Is é Kermit príomhbhaile Contae Winkler, Texas. Bhí 5,708 ina gcónaí i Kermit sa bhliain 2010.
Baile na Bruthaich
Is sráidbhaile suite i nGallaibh, Comhairle na Gàidhealtachd, Alban é Baile na Bruthaich.
Sliabh Süphan
Is bolcán in oirthear na Tuirce é Sliabh Süphan nó Süphan Dağı as Tuircis. Tá an sliabh suite thuas ó Loch Van. Is é an dara bolcán is airde sa Tuirc.
Seamanachas
Is éard is seaman ann ná cineál draoi nó lia sí atá ag iarraidh dul i dteagmháil le spioraid le bheith ina nasc cumarsáide idir iadsan agus an cine daonna. Bíonn seamanachas á chleachtadh ag pobail bhundúchasacha i Meiriceá Theas, i dTuaisceart na Rúise agus i measc na nEiscimeach inniu féin. Creideann lucht leanúna an tseamanachais go bhfuil an seaman in ann maolú ar an bhfearg a bhíonn ar na spioraid leis na daoine agus gur féidir leis tinneas an choirp a leigheas trí chaoi cheart a chur ar an anam. Go ginearálta, tarraingíonn an seaman támhnéal air féin agus é ag caidreamh na spiorad a fhad is a fhanann sé faoi thámhnéal, dar leis féin. Is féidir leis drugaí siabhraigineacha a thógáil leis an támhnéal a spreagadh, ach is féidir leis é féin a thuirsiú ag damhsa freisin.
Lacha ghobrósach
Is éan í an lacha ghobrósach. Is baill d'fhine na Anatidae iad.
Seamanachas
An focal féin seaman, tháinig sé ó na teangacha Tuircice. Bhí cleachtais sheamanacha coitianta go maith i measc lucht labhartha na dteangacha seo, go dtí go bhfuair an tIoslam an ceann ab fhearr ar an seamanachas.
Bearghdal
Is sráidbhaile suite i nGallaibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Bearghdal.
Duilleog
250px|thumb|Duilleoga
Is orgán de chuid an planda shoithíoch í an duilleog.
Pitch Perfect
Scannán de chuid Gold Circle Films is ea Pitch Perfect a seoladh (sna pictiúrlanna) sa bhliain 2012.
Duilleog
Is gnách go mbíonn duilleoga réidh tanaí, go bhfásann siad os cionn talún agus go mbíonn feidhm ar leith acu i bpróiseas na fótaisintéise ach ní i gcónaí – ní bhíonn duilleoga na mbuaircíneach réidh; ní fhásann duillí gainne na bleibe os cionn talún; agus ní hé fótaisintéis príomhfheidhm cataifillí, spíonta nó cotailéadón.
St Mary's University, Twickenham
deas|250px|thumb|St Mary's University Is ollscoil suite sa London Borough of Richmond upon Thames í St Mary's University.
Contae Craighead, Arkansas
thumb|deas|Suíomh sa stát Arkansas.
Is contae in Arkansas é Contae Craighead. Is iad Jonesboro agus Lake City príomhbhailte an chontae, agus is Jonesboro an chathair is mó daonra. Is contae tirim é.
Dún Chaoin
Déimeagrafaic
Sa bhliain 2006 bhí 163 duine ina gcónaí i dToghroinn Ceantair Dhún Chaoin, de réir an daonáirimh. Cé go bhfuil Gaelainn ag formhór na ndaoine sa Toghroinn Ceantair agus cé go n-úsáideann a bhformhór an teanga ar bhonn laethúil, de réir an daonáirimh, tá titim ar líon na nGaeilgeoirí soiléir - ábhar buartha atá ann do lucht na Gaelainne.
Contae Craighead, Arkansas
Tá sé suite in oirthuaisceart an stáit, agus tá sé ag críochantacht le:
Dún Chaoin
Déimeagrafaic
Tá cáil na Gaoluinne ar Dhún Chaoin le fada agus tá an Ghaoluinn fós mar theanga an phobail i nDún Chaoin. Gaoluinn ar fad a labhraíonn daltaí na bunscoile agus is iad muintir Dhún Chaoin an dream is fearr ó thaobh labhairt na Gaoluinne sa mheánscoil sa Daingean. Fuarthas amach i ndaonáireamh 2016 go bhfuil Gaoluinn ag 84.7% de mhuintir Dhún Chaoin agus labhraíonn 74.1% den ndaonra an Ghaoluinn na haon lá. mion
Contae Craighead, Arkansas
Sa bhliain 2016 bhí 105,835 duine ina gcónaí ann. Tá achar 1,847 ciliméadar cearnach (1,847/km²), agus mar sin, tá dlús daonra 53/km² sa chontae.
The Nightmare After Krustmas
Craoladh an deichiú heipeasóid, "The Nightmare After Krustmas", den ochtú sraith is fiche de The Simpsons ar an 11 Nollaig 2016. Scríobh Jeff Westbrook an eipeasóid seo. D'fhéach 5.60 milliún duine ar an eipeasóid.
Dún Chaoin
An Ghaelainn, Stair agus Oidhreacht Chultúrtha Dhún Chaoin
Tá dlúthbhaint idir Dún Chaoin agus an cultúr Gaelach, agus is ceann scríbe é ó thús ré na hAthbheochana ag scoláirí idirnáisiúnta ar suim leo staidéar a dhéanamh ar an teanga, agus ar chultúr agus ar scéalta an cheantair. Is ann a rugadh Peig Sayers, agus cuireadh scríbhneoirí cáiliúla ón mBlascaod mar Pheig féin, Tomás Ó Criomhthain agus Muiris Ó Súilleabháin i reilig Dhún Chaoin. mion Tháinig roinnt longa de chuid Armáid na Spáinne ag lorg fothana i mBealach an Oileáin sa bhliain 1588, agus briseadh cuid acu ann. Anois tá cuimhneachán le feiscint ar na faillte os cionn na háite. mion Baintear luach saothair cuibheasach maith as cúrsaí turasóireachta i nDún Chaoin anois agus tá roinnt mhaith daoine sáite sa ghnó seo ar shlí amháin nó slí eile. Tá titim i líon na ndaoine atá ag brath ar an bhfeirmeoireacht mar shlí bheatha. Ó thosnaigh Grúpa Chiarraí ag cur deireadh leis an bhfeirmeoir beag éiríodh as táirgeadh an bhainne agus ní inniu ná inné a dúnadh uachtarlann Dhún Chaoin, uachtarlann a bhíodh thar a bheith tábhachtach i saol an pharóiste.
Carbán
Is iasc fionnuisce é an carbán (Cyprinus carpio). Dúchasach don Eoraip agus don Áis.
Dún Chaoin
An Ghaelainn, Stair agus Oidhreacht Chultúrtha Dhún Chaoin
Is ag dul i léig leis atá cúrsaí iascaireachta freisin agus anois tá iasc, ar nós an ghliomaigh, ag éirí gann. Tá roinnt daoine ag gabháil do chúrsaí farantóireachta ar na báid a thugann cuairteoirí go dtí na Blascaodaí le linn bhiaiste na dturasóirí. Déanann cuid mhaith de chosmhuintir an pharóiste a bpinginí lasmuigh dá bparóiste dúchais. Níor éirigh le hÚdarás na Gaeltachta aon mhonarcha a bhunú sa pharóiste. Ach ní luaitear mórán bochtanais le Dún Chaoin ach oiread.
Tarraingíonn áilleacht an cheantair agus muintearas na ndaoine go leor cuairteoirí go Dún Chaoin. Spreag an áilleacht seo stiúrthóir scannán David Lean chun a scannán cáiliúil "Ryan's Daughter" a dhéanamh i nDún Chaoin (go mór mhór i gCom Dhíneoil) sna blianta 1968 agus 1969. Tarraingíonn an scannán sin daoine chun an cheantair suas go dtí an lá inniu féin. Ba é déanamh Ryan's Daughter agus an rachmas a lean é a chuir bonn faoi go leor daoine. mion|Scoil Naomh Gobnait Tharla an feachtas ar son oscailt Scoil Dhún Chaoin.idir 1970-1973, ceann de na feachtais is cáiliúla i stair na Gaeltachta agus na teanga. Tharraing an tslí ar sheas an pobal is iargúlta sa Ghaeltacht an fód ar son a gcearta aird na tíre go léir ag an am.
Oidhreacht Nádúrtha
Tá an lear ag Bealach an Oileáin ainmnithe ina Limistéar Caomhantais Speisialta. Tá clú agus cáil ar scéimh nádúrtha an cheantair mar gheall ar a shuíomh, agus na radharcanna drámatúla farraige de na Blascaodaí agus den Aigéan Atlantach. mion|An tseaneaglais
Áiseanna agus seirbhísí
Tá tigh tábhairne amháin suite i nDún Chaoin faoi láthair (Krugers), séipéal (Seipéal Naomh Gobnait), bunscoil (Scoil Náisiúnta Naomh Gobnait), brú leis An Óige, bialann agus ceardlann potadóireachta a bhíonn ar oscailt i rith an tsamhraidh. D’oscail Ionad an Bhlascaoid Mhóir ar dtús i 1993, agus bíonn se ar oscailt ón gCáisc go dtí Deireadh Fómhair. Tá an ché ag Faill Mór, áit as a n-iompraíonn báid farantóireachta paisinéirí go dtí na Blascaodaí idir mí Aibreáin agus mí Dheireadh Fómhair gach bliain. Nasc tábhachtach leis na Blascaodaí is ea Dún Chaoin. mion|[[An Blascaod Mór]] Lonnaíocht scaipthe tuaithe atá an, a bhfuil lár tíreolaíochta inaitheanta aige ag an gcrosbhóthar gar do thábhairne Kruger agus An Pórtán. Tá an chuid eile de na háiseanna i nDún Chaoin, an scoil agus an photadóireacht san áireamh, suite ag ceann theas na lonnaíochta ar an R559. Tá dhá limistéar (áit a bhfuil grúpa mór domhain d’fhoirgnimh) ag An gCeathrú; agus tá líon mór d’áitribh líneacha ag Baile na Rátha gar do Krugers. Tá gráigeanna níos lú d’áitribh ar bhóithríní caocha - tá Baile an Bhiocáire i measc na gceann is sine acu. Mar gheall ar fhorbairt líneach ar feadh na mbóithre, tá an tsoiléire seo á mhaolú agus na ceantair á nascadh ina chéile le blianta beaga anuas. An greasán lonnaíochta atá ann sa cheantar ná tithe tuaithe, ar dhlús íseal, scaipthe thar achar fairsing tíreólaíochta. Faightear roinnt forbairtí ina bhfuil tithe ar an déanamh ceannann céanna le feiscint le blianta beaga anuas, rud nach bhfuil ag teacht leis an mblas tuaithe. Le tamall de bhlianta, tógadh go leor tithe aonuaire, cuid mhaith acu seo ina dtithe saoire. Cé go bhfuil a lán áitreamh ann, tithe saoire is ea a bhformhór. mion|Ionad an Bhlascaoid Mhóir
Bonneagar
Níl aon infreastruchtúr poiblí séarachais ann faoi láthair. Cuireann príomhphíobáin phoiblí leorsholáthar uisce ar fáil do Dhún Chaoin.
Treehouse of Horror (sraith teilifíse)
Is sraith clár speisialta Oíche Shamhna mar chuid den sraith theilifíse The Simpsons le Matt Groening é Treehouse of Horror. Cuimsíonn gach eipeasóid trí deighleog a bhfuil aon scéal neamhspleách ar leith. Tá gnéithe na seánraí uafáis (Béarla: horror), ficsean eolaíochta, agus an osnádúrtha.
Craoladh an chéad eipeasóid, dar teideal "Treehouse of Horror", ar 25 Deireadh Fómhair 1990, mar chuid den dara séasúr agus bhí spreagtha ag scéalta EC Comics é. Ó shin i leith, bhí 26 eipeasóid eile le amháin gach bliain.
Newton, Texas
Is é Newton príomhbhaile Contae Newton, Texas. Bhí 2,478 ina gcónaí i Newton sa bhliain 2010.
Michael Carruth
mion|clé Dornálaí Éireannach é Michael Carruth (a rugadh ar an 9 Iúil 1967) as Droimeanach i mBaile Átha Cliath. Bhuaigh Carruth bonn óir ag na Cluichí Oilimpeacha i mBarcelona sa bhliain 1992.
Bhí Caruth ag obair níos déanaí mar oifigeach forbartha leis an IABA.
Harringay
Is baile é Harringay atá suite sa bhuirg Haringey, Londain Thuaidh..
Droichead Rose Fitzgerald Kennedy
Is droichead thar An Bhearú é Droichead Rose Fitzgerald Kennedy, an droichead is faide in Éirinn.
Ainm
Osclaíodh an droichead, ag iompar an N25 in Eanáir 2020.
Jonah Lomu
Imreoir rugbaí de phór Thonga ab ea Jonah Lomu (12 Bealtaine 1975 – 18 Samhain 2015).
Bágair
Is paróiste suite i nGallaibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Bágair.
Sagart
Is éard is sagart ann ná duine in ord beannaithe, go háirithe san Eaglais Chaitliceach, Ortadocsach, nó Anglacánach, a bhfuil údarás aige seirbhísí eaglasta agus sacraimintí a riar. Tháinig an focal isteach sa Ghaeilge ón Laidin sacerdos.
clé|250px|thumb|Sagart
Gaelcholáiste na Mara
Is scoil Lán-Ghaelach dara leibhéal mheasctha san Inbhear Mór í Gaelcholáiste na Mara. Tá an scoil faoi phatrúnacht Bhord Oideachais agus Oiliúna Chill Dara/Chill Mhantáin. Bunaíodh an scoil i Meán Fómhair 2007 agus tá fás agus forbairt tagtha uirthi ó shin. Tosaíodh ar an Idirbhliain i Meán Fómhair 2010 agus rinneadh scrudú na hArdteistiméireachta don chéad uair sa scoil i 2013. Faoi láthair tá 203 scoláire cláraithe sa scoil.
Lacha shábhghobach
Is grúpa éan é na Lachain sábhghobacha, na géinis Mergus, Mergellus, agus Lophodytes san áireamh.
Canasbaidh
Is sráidbhaile suite i nGallaibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Canasbaidh.
Angelique Rockas
Is aisteoir amharclainne, scannáin agus teilifíse i Londain í Angelique Rockas, atá ina cheannródaí san amharclann ilnáisiúnta. Ba é ainm an chomhlachta amharclainne an Internationalist Theatre.
A luathshaol
Rugadh Rockas san Afraic Theas agus is de shliocht na Gréige í. Bhain sí onóracha amach in Ollscoil Witwatersrand le Litríocht an Bhéarla agus le mór-Fhealsúnacht, agus fuair sí oiliúint mar aisteoir i scoil amharclainne Ollscoil Cape Town.
Gairme
Thosaigh Rosaas ar a gairm bheatha amharclainne ag Theatro Technis London le George Eugeniou (vide English Wikipedia), áit ar ghlac sí ról Medea (Euripides) aistrithe ag Philip Vellacott, agus IO in Prometheus faoi chathaoirleacht Aeschylus Faoi ainm Angeliki (a hainm Gréige) Rockas, rinne sí léirithe i dteanga dhúbailte (Gréigis / Béarla) bunaithe ar thobchumadh ar thopaicí a raibh tionchar acu ar phobal na Cipire Gréigise. I measc an Internationalist Theatre, seachas róil Emma i "El Campo" le Griselda Gambaro, agus Miss Julie faoi Lúnasa Strindberg ta, Carmen (i El Balcón de réir Géinéid), Yvette (i El Misneach na Máthar le haghaidh Brecht), Miriam (i mBarra Óstán Tóiceo), agus Tatiana (ag Naxmies ag Máximo Gorki).
I measc na gcodanna scannán tá Henrietta i 'The Witches', Nereida i 'Oh Babylon', teicneoir cothabhála in 'Outland'.
Maidir le Teilifís na Gréige, d’imir sí Ms Ortiki i 'Emmones Idees' stiúrtha ag Thodoros Maragos
Lios Riain
Is baile suite i gContae an Longfoirt é Lios Riain.
Edward Dwelly
Beathaisnéis
Sasanach a bhí ann a rugadh i ndeisceart Shasana in aice le hArundel. Chuir sé suim i nGaeilge na hAlban ar dtús nuair a bhí sé ag obair le Suirbhéireacht Ordanáis Alban agus é san arm. Ní raibh sé ach seacht mbliana déag d’aois nuair a thosaigh sé ag bailiú focal ag deireadh na 19ú haoise.
Bhain sé úsáid as Eoghann Mac Dhòmhnaill mar ainm Gaelach agus imní air nach nglacfaí lena shaothar gan é. Foilsíodh an chéad eagrán den fhoclóir sa bhliain 1911.
An Foclóir
thumb|Cuid de na Garbhchríocha mar ar bhailigh Dwelly a stór mór focal. Tá foclóir Dwelly i gcló go fóill. Tá 1034 leathanach ann maille le go leor léaráidí.
Eisean a rinne formhór na hoibre, ní amháin ag cóimheas focal ó fhoclóirí eile ach ag bailiú na mílte focal ó fhoilseacháin éagsúla agus ó chainteoirí Gàidhlig a casadh air ar a chamchuairt ar fud na Gàidhealtachda. Lena chois sin, tharraing sé féin na léaráidí, chlóbhuail an leabhar agus cheangail é. Ar a chonlán féin a chuir sé an foclóir ar an margadh, le roinnt cúnaimh óna chlann agus óna bhean chéile (ar chainteoir dúchais Ghàidhlig í). Is minic a bhí air éirí oilte ar an obair agus é á déanamh.
Amach ina shaol mhothaigh sé go raibh doicheall éigin ar mhuintir na hAlban, idir Ghaeil agus Ghaill, roimhe. D’fhill sé ar Shasana agus a fuair bás ann gan an t-aitheantas iomlán a bhí dlite dó a fháil, cé gur bronnadh pinsean air.
Is díol mór spéise d'fhoghlaimeora na teanga a bhfuil le rá ag Dwelly ar bhrollach an fhoclóra faoi na fadhbanna a bhain leis an tionscadal. Ní raibh léamh ná scríobh na teanga ag formhór na gcainteoirí agus dá bhrí sin níorbh fhéidir leo litriú na bhfocal a thabhairt dó. Bhí drogall ar chainteoirí dúchais Gàidhlig a labhairt le foghlaimeoir, agus b'éigean dó a ligean air gur chainteoir dúchais é.
Tá breis agus 70,000 iontráil i bhFaclair Gàidhlig-Beurla agus meastar go forleathan gurb é an foclóir is cuimsithí dá bhfuil ann i nGàidhlig.
Lacha spotghobach
Is éan í an lacha spotghobach.
Comhlachas Saorthrádála na hEorpa
Is comhaontú saorthrádála é an Comhlachas Saorthrádála na hEorpa (CSTE nó an European Free Trade Association, EFTA). Bhí ceithre tír ina mball den chomhlachas sa bhliain 2019: an Iorua, an Eilvéis, Lichtinstéin agus an Íoslainn.
Stair
Ar 1 Eanáir 1973 chuaigh an Danmhairg agus fiú an Ríocht Aontaithe isteach sa Chomhphobal Eorpach (an tAontas Eorpach níos déanaí).
Ag an am céannna, d'fhág siad an CSTE agus níor fhan ach an Ostair, an Eilvéis, an Phortaingéil agus an tSualainn sa CSTE. Tháinig an Iorua, Lichtinstéin agus an Íoslainn isteach níos déanaí. clé|mion|[[An Fhionlainn|An Fhionnlainn, 1985]]
Hornsey
Is baile é Hornsey atá suite sa bhuirg Haringey, Londain Thuaidh.
Orange, Texas
Is é Orange príomhbhaile Contae Orange, Texas. Bhí 18,595 ina gcónaí in Orange sa bhliain 2010.
Orleans House
clé|250px|mion|Orleans House Is teach mór suite sa Buirg Londan Richmond ar Tamais é Orleans House.
An Dún Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é An Dún Theas. Cruthaíodh sa bhliain 1950 é. Is é Chris Hazzard (SF) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Estadio Regional de Los Andes
Is staid ilchuspóireach spóirt i Los Andes na Sile í Estadio Regional de Los Andes. Úsáideann an fhoireann sacair Trasandino an staid faoi láthair. Is féidir 3,313 duine a thoilleadh sa staid.
Our Lady of Loreto and St Winefride's, Kew
Is eaglais Chaitliceach suite sa London Borough of Richmond upon Thames í Droichead Hammersmith.
Mark Dearey
Is polaiteoir de chuid an Chomhaontais Ghlais é Mark Dearey (rugadh 19 Márta, 1963) agus chomhalta de Sheanad Éireann. D'ainmnigh an Taoiseach é ar an 23 Feabhra 2010 i ndiaidh do Dhéirdre de Búrca éirí as.
Bhí sé ina Comhairleoir Contae roimhe sin ar Chomhairle Contae Lú agus ina bhall de Chomhairle Baile Dhún Dealgan don Chomhaontais Ghlais. Toghadh é ar an gComhairle Bhaile sa bhliain 2004 agus atoghadh é sa bhliain 2009 agus toghadh é ar an gComhairle Contae don chéad uair freisin.
Tháinig sé ar dtús roimh aird an phobail i gContae Lú sa bhliain 1994 nuair a thóg sé agus triúr eile cás dlí i gcoinne British Nuclear Fuels Limited, ag iarraidh deireadh a chur le hathphróiseáil ag Sellafield. Tá an gníomh cúirte fós ag dul ar aghaidh agus tá an grúpa Stop Thorp Alliance Dundalk i gcónaí ag lorg aird a tharraingt ar an mbaol a bhaineann le athphróiseáil breosla núicléach, malairt roghanna, agus an t-easpa phráinn a bhíonn ar Rialtais cás na hÉireann a chur ar aghaidh.
Go luath sna 1990idí d'oibrigh sé mar mhúinteoir scoile i gColáiste Éanna i mBaile Átha Cliath roimh thosú amach ar ghairm sa ghairneoireacht orgánach áit ar oibrigh sé ar feadh naoi mbliana. Tá sé ina úinéir agus ina bhainisteoir anois ar An Spirit Store, beár ceoil i nDún Dealgan.
Tá sé ina Stiúrthóir ar 'Turas', seirbhís le haghaidh andúileach druga. Tá sé ar dhuine de bhunaitheoirí an 'Newry Dundalk Farmers Market', ina Chathaoirleach ar 'Choiste Lá Fhéile Pádraig', agus ina bhall de 'Bhord Cairde na Cruinne' (Friends of the Earth), Éire.
Tá Dearey ag seasamh san Olltoghchán 2016.
Alex Higgins
Rugadh é leis an ainm Alexander Gordon Higgins ar an 18 Márta 1949 i Sandy Row, Béal Feirste, i dTuaisceart na hÉireann agus fuair sé bás sa chathair chéanna ar an 24 Iúil 2010. Ailse scornaí ba thrúig bháis dó,.
Imreoir agus duine conspóideach ach an-tharraingteach a bhí ann, a thuill an leasainm "Hurricane" de bharr an luais aird agus é i mbun imeartha.
Teampall Chastór agus Phollacs
thumb|upright|Teampall Chastór agus Phollacs san Fhóram Rómhánach Foirgneamh ársa is ea  Teampaill Chastór agus Phollacs (Iodáilis: Tempio Dei Dioscuri) san Fhóram Rómhánach, an Róimh, an Iodáil Láir. Tógadh é ar dtús mar bhuíochais as an mbua ag Cath Loch Regillus (495 BC). Ba iad Castór agus Pollacs (Gréigis: Polydeuces) na Dioscuri, nó Gemini (an "cúpla"), mic Zeus (Iúpatar) agus Leda. Tháinig an cultas reiligiún chun na Róimh ón nGréig, tríd Magna Graecia agus cultúr na Gréige ó Dheisceart na hIodáile.
Mullach an Leachta
Is baile suite i gContae an Longfoirt é Mullach an Leachta.
Amscála geolaíoch
deas|250px|thumb|Amscála geolaíoch Soláthraíonn an t-amscála geolaíoch córas le haghaidh tomhais chroineolaíocha ina gcuirtear stratagrafaíocht i gcomparáid le tréimhse ama a bhíonn in úsáid ag geolaithe, pailé-ointeolaithe agus domhaneolaithe eile chun cur síos a dhéanamh ar an t-uainiúchán agus an caidreamh idir imeachtaí a tharla le linn stair an Domhain.
Sandy Stone
Is scríbhneoir, teoiriceach méid, agus gníomhaí trasghnéasach í Allucquére Rosanne "Sandy" Stone . Is léiritheoir agus innealtóir taifeadta í Sandy Stone ag Olivia Records, lipéad feimineach leispiach.
Is bunaitheoir léinn trasinscnigh í Stone lena alt "The Empire Strikes Back: A Posttranssexual Manifesto," scríofa i 1987. Freagraíonn an t-alt ar na hionsaithe feimineacha radacach a gcreid gur mná tras ionracha iad. Tharraing an t-alt ar Judith Butler agus Donna Haraway, agus chuaigh sé i gcion ar Susan Stryker, Patrick Califia, Kate Bornstein, agus daoine eile i léinn trasinscnigh.
Platapas
Is ainmhí é an platapas lacha-ghobach. Mamach atá dúchasach d'oirthear na hAstráile atá ann. Suas le 75 cm ar fhad; an fionnadh tiubh donn; an gob bog, cosúil le gob lachan; na cosa gearr scamallach; an t-eireaball gearr leata a stórálann saill. Púitse taobh istigh den dá leiceann ina gcognaítear bia le mullaigh chranacha. Bíonn spor nimhiúil ar chos dheiridh an fhireannaigh. Áitríonn sé fionnuisce láibeach, agus itheann inveirteabraigh uisciúla, larbhaí feithidí go príomha.
Matt Groening
Is cartúnaí, scríbhneoir, léiritheoir, beochantóir, agus aisteoir glór é Matt Groening a rugadh ar an 15 Feabhra 1954. Is cruthaitheoir sraitheanna teilifíse The Simpsons (1989–inniu), Futurama (1999–2003, 2008–2013), agus Disenchantment atá le teacht sa bhliain 2018, mar aon le an stiallchartún grinn Life in Hell (1977–2012) é.
Strawberry Hill House
Is foirgneamh suite sa London Borough of Richmond upon Thames é Strawberry Hill House.
Teach solais
thumb|left|Teach solais thumb|left|Teach solais ag deireadh an domhain i Ushuaia, an Airgintín
Glenrowan
Baile beag de chuid Cheantar Rialtas Áitiúil Wangaratta, i Victoria na hAstráile is ea Glenrowan. Tá an baile suite 184 km soir ó thuaidh ón bpríomhchathair, Melbourne, 14 km ó Wangaratta, agus cóngarach do Shliabhraon Warby agus Sliabh Glenrowan. Sa daonáireamh sa bhliain 2006, bhí 952 daoine ina gcónaí ann.
Teach solais
Is túr nó struchtúr eile le solas rabhcháin é teach solais. Tugann teach solais rabhadh do longa atá amuigh ar an bhfarraige.
Glenrowan
Stair
Thugtaí Glenrowan ar an mbaile i ndiaidh na feirmeoirí James agus George Rowan, ceannródaithe a thug faoin feirmeoireacht idir na blianta 1846 agus 1858. Bhí an ceantar lonnaithe i ndeireadh na 1860í, agus d’osclaíodh Oifig an Phoist ar 22 Feabhra 1870. Tá clú agus cáil ar an mbaile de thaisme Ned Kelly, ceithearnach coille, a gabhadh ann sa bhliain 1880 tar éis léigear gearr a cuireadh ar Kelly agus a bhaicle ag na bpóilíní. D’oscail an stáisiún traenach áitiúil sa bhliain 1874, agus dhruid sé sa bhliain 1981.
Teach solais
San am ársa, las daoine tinte ar aillte chun longa a threorú. Tá tithe solais á n-úsáid leis na mílte bliain. Bhí an teach solais is sine ar a dtugtar san Éigipt Ptolemy (250 RC). Scriosadh crith talún ina dhiaidh sin. Is é Teach Solais Rinn Duáin an Teach Solais Éireannach is luaithe.
Ar dtús úsáideach coinnle chun solas a dhéanamh ach sa lá atá inniu úsáidtear leictreachas. Bíonn lionsaí timpeall an fhoinse solais chun gile agus méid an solais a mhéadú. Bhí agus tá fós an-chuid lionsaí Fresnel in úsáid, roinnt a bhíonn ag rothlú chun aitheantas faoi leith a thabhairt don áit. Nuair a bhí drochaimsir nó ceo timpeall cuireadh na bonnáin cheo i bhfeidhm mar rabhadh do mhairnéalaigh. De dheasca na teicneolaíochta tá laghdú mór tar éis teacht ar méid na mbonnán cheo a chloistear anois.
Glenrowan
An Baile Inniu
Stopann a lán daoine i nGlenrowan, agus iad ag tiomáint ar Motarbhealach Hume. I mbailecheantar Glenrowan, is féidir le turasóirí a scith a ligint, nó dul ar shiúlóid chun suíomhanna a bhaineann le léigear Kelly a fheiscint.
Tá foireann pheil Astrálach sa bhaile, a ghlacann páirt sa comórtas atá ag Cumann Pheil Ovens agus King.
Leabhair faoin gceantar agus Ned Kelly
Leabhair
Cé nach bhfuil i nGlenrowan ach baile beag, tá mórán scríofa faoin léigear deireanach den Bhaicle Kelly san áit. Cé go bpléitear comhrac sóisialta agus rogha talún iontu, tá a lán sonraí, grianghraif, léarscáileanna agus fíricí faoi Glenrowan sa bhliain 1880.
Scannáin teilifíse
William Pitt Óg
Ba é William Pitt Óg; príomh-Aire na Ríochta Aontaithe agus ceannaire an Pháirtí Tóraí. Rugadh é ar an 28 Bealtaine 1759 agus fuair bás ar an 23 Eanáir 1806.
Córas méadrach
thumb|right|350px|3 thír nár ghlac leis fós: SAM, an Libéir agus Maenmar. Is córas deachúlach é an córas méadrach, bunaithe ar an Mhéadar agus an Gram. Ghlac an Fhrainc leis an gcóras méadrach sa bhliain 1791 agus tá 3 thír nár ghlac leis fós: Stáit Aontaithe Mheiriceá (SAM), an Libéir agus Maenmar.
Soláthar Díreach
mion|Lissywollen, [[Áth Luain|Ath Luain, 2013]] mion|"An Páirtí Náisiúnta"ː bolscaireacht sa bhliain 2018 Cuimsítear le "soláthar díreach" in Éirinn  soláthar cóiríochta agus bia mar aon le liúntas seachtainiúil airgid. Meastar go bhfuil díreach os comhair leath den lucht iarrtha tearmainn ar fad in Éirinn ina gcónaí faoin soláthar díreach agus ina gcónaí sna "hIonaid Soláthair Dhírigh". Íocann an rialtas comhlachtaí príobháideacha as aire a thabhairt dos na hiarrthóirí tearmainn.
Is é an Gníomhaireacht Fáiltithe agus Imeasctha (Reception and Integration Agency nó RIA) atá freagrach as dídeanaithe agus as daoine a lorgaíonn tearmann nuair a thagann siad isteach. Bhí 4,696 dhuine ina gcónaí in ionaid soláthair dhírigh ag deireadh mhí na Nollag 2015.
Dálaí maireachtála
Bíonn na hiarrthóirí tearmainn sa mhullach ar a chéile go minic, le clann amháin i ngach seomra nó suas le ochtar sa tseomra céanna i gcás daoine singil. Níl cead acu a gcuid bia féin a ullamhú; caithfidh siad an bia a thugtar dóibh a ithe. Bhí Tá imní léirithe ag an Ombudsman in 2020 faoi chomh mífheiliúnach agus atá cúrsaí cóiríochta in ionaid soláthar.
Go háirithe, tá srianta ar an obair gur féidir leo a dhéanamh agus ar na deiseanna oideachais atá ar fáil dóibh.
Fadhbanna
Tá na dálaí maireachtála go hainnis; ní fadhb a bheadh ann b'fhéidir murach go leanann "Soláthar Díreach" ar aghaidh ar feadh tréimhse ró-fhada. Caitheann daoine dhá bhliain ins na h-óstáin seo ar an meán. Ach tá daoine áirithe a fhanann ann suas le dhá bhliain déag. Ní féidir leo aon dul chun cinn a dhéanamh ina saol le linn an tréimhse sin, rud a chiallaíonn go dtagann ísle brí ar an-chuid acu.
Stair
Ag deireadh mhí Feabhra 2021, d'fhógair Rialtas na hÉireann plean deireadh a chur le soláthar díreach faoi 2024.
Barry McGuigan
Dornálaí as Cluain Eois ba ea Barry McGuigan agus ina bhainisteoir agus ina phoiblitheoir ó shin.
in a previous incarnation, he was world champion bhí craobh an domhain aige tráth
Rinneadh curadh an domhain sa rannóg cleitmheáchan de i gCraobh Dornálaíochta an Domhain sa bhliain 1985.
Mar dhornálaí proifisiúnta bhuaigh McGuigan 32 troid as 35. Bhuaigh sé 28 acu le buillí scoir. Bhain McGuigan go leor gradam aitheantais fosta. Rinneadh ball de i Halla Chlú na Dornálaíochta Idirnáisiúnta.
Is saoránach de chuid an Ríocht Aontaithe é McGuigan (tá saoránacht Éireannach air chomh maith). Mar sin thoid McGuigan ar son na hÉireann agus ar son na Breataine chomh maith.
Óige
Rugadh Barry (Finbarr) McGuigan i gCluain Eois, Contae Mhuineacháin, ar 28 Feabhra  1961. Mar dhornálaí amaitéarach, throid McGuigan le clubanna  éagsúla thuaidh agus theas.
Throid Barry McGuigan le foireann Thuaisceart Éireann sna Cluichí  Comhlathais sa bhliain 1978. Throid sé le foireann na hÉireann sna cluichí  Oilimpeacha i 1980.
Is i mBéal Feirste is mó a bhí a lucht leanúna ann. Bhí McGuigan ábalta a dhéanamh fosta tacaíocht mhór a  fháil ó Phrotastúnaigh agus ó Chaitlicigh. Rugadh McGuigan ina Chaitliceach agus phós sé bean Phrotastúnach. Níor chaith sé dathanna ná bratacha a dhéanfadh Caitliceach  ná Protastúnach de. clé|mion|07/10/2011, Royal Albert Hall, agus bhí McGuigan ann ina phoiblitheoir
Dornálaí proifisiúnta
Thiontaigh McGuigan ina dhornálaí proifisiúnta i 1981 agus is i  mBaile Átha Cliath a bhain sé a  chéad troid phroifisiúnta.
Bhain sé troid eile ansin agus bhí  sé ar an bhealach mar dhornálaí  proifisiúnta mar is ceart. Ach cuireadh sin siar go mór nuair a  chaill sé troid chonspóideach in éadan Peter Eubanks i Londain. Ach bhain sé cúpla troid eile ina dhiaidh sin in éadan daoine  eile. Fuair sé troid eile in éadan Eubanks agus an t-am seo bhuail sé é. Díoltas! clé|mion|Barry McGuigan ag an London 2012 Boxing Arena
Bás Young Ali
I rith na bliana 1982, throid Barry McGuigan dornálaí Nigéireach darbh ainm Young Ali. Leag fear Chluain Eois amach a chéile comhraic sa 6ú babhta,  thit Ali i laige le buille scoir agus níor tháinig sé chuige  féin arís. Bhásaigh Young Ali mhí dár gcionn. Go gairid ina dhiaidh sin ba é McGuigan seaimpín an domhain.
Chuaigh an bás go mór i bhfeidhm ar McGuigan. Deir sé fós nach bhfuil lá dá dtagann nach smaoiníonn sé ar Young Ali agus ar a mhuintir.
Craobh an domhain
Sa bhliain 1983 bhain McGuigan craobh na Breataine. I 1984 throid sé in éadan Valerio Nati i mBéal Feirste i gcraobh na hEorpa. Bhain sé sin fosta. Ansin bhí a shúile ar chraobh an domhain.
I 1985 fuair sé an deis chun troid in éadan churadh an domhain Eusebio Pedroza i Londain ar 8 Meitheamh 1985. Troid fhíochmhar a bhí ann a mhair 15 bhabhta. Bhain McGuigan an troid le cinneadh na mbreitheamh. Rinneadh ‘duine spórtúil na bliana’ de chuid an  BBC de.
Crios caillte ag McGuigan
Chaill McGuigan an cinneadh. Bhí McGuigan chomh lag sin i ndiaidh na troda go raibh air dul chuig an ospidéal tamall le díhiodráitriú.
Lean McGuigan ag troid idir 1988 – 1989. Bhain sé cúpla troid ach chaill sé in éadan Jim McDonnell sa deireadh agus d’éirigh sé as dornálaíocht  go deo ansin.
Uvalde, Texas
Is é Uvalde príomhbhaile Contae Uvalde, Texas. Bhí 15,217 ina gcónaí in Uvalde sa bhliain 2020.
Stair
Bunaíodh an baile sa bhliain 1853 mar Encina. Nuair a cuireadh contae ar bun faoin ainm Uvalde sa bhliain 1856, athraíodh ainm an bhaile chomh maith. Rinneadh príomhbhaile riaracháin an chontae de freisin. Anmníodh Uvalde in onóir Juan de Ugalde, gobharnóir Texas (1729–1816, as Cádiz in Andalucia). Táirgtear mil Huajillo in Uvalde ó na 1870idí i leith.
Ar 24 Bealtaine 2022, tharla ollscaoileadh i mbunscoil in Uvalde. Maraíodh 19 páiste agus beirt dhaoine fásta.
Eoin Mac Néill
Ba scoláire Gaelach, náisiúnaí agus réabhlóidí é Eoin Mac Néill (15 Bealtaine 1867 - 15 Deireadh Fómhair 1945). Chabhraigh sé le Conradh na Gaeilge a bhunú, ba cheannaire é ar Óglaigh na hÉireann nár chuaigh le Seán Mac Réamainn le troid sa Chéad Chogadh Domhanda, agus bhí sé gníomhach sna heachtraí a chuir tús le Saorstát Éireann.
A Óige agus an tÉirí Amach
Rugadh é i nGleann Airm, Contae Aontroma agus fuair sé oideachas i nOllscoil na Banríona, Béal Feirste. Bhí suim mhór aige i Stair na hÉireann agus rinne sé a lán staidéir air. Sa bhliain 1893 bhunaigh sé Conradh na Gaeilge in éineacht le Dubhghlas de hÍde. Bhí sé ina eagarthóir ar an nuachtán "Irisleabhar na Gaeilge". Sa bhliain 1908 ceapadh é mar ollamh le seanstair na hÉireann in Ollscoil Bhaile Átha Cliath.
Ó bhí sé ag obair i gConradh na Gaeilge, casadh baill de Shinn Féin air, agus chuaigh sé féin le Náisiúnachas. Ceapadh é mar chathaoirleach ar an gComhairle a bhunaigh Óglaigh na hÉireann sa bhliain 1913; níos déanaí rinne siad ceann foirne de. Bhí Mac Néill go hiomlán i gcoinne na láimhe láidre agus na ceannairce armtha. Ní cheadódh sé a leithéid, ach amháin dá mbeadh na Sasanaigh ag ionsaí na nÓglach nó ag iarraidh fáil réitithe leo. Ní raibh sé dóchasach as an ngleic armtha in aghaidh Impireacht na Breataine. Thosaigh Bráithreachas na Poblachta (IRB) agus na ceannairí eile (Pádraig Mac Piarais ina measc) ag pleanáil éirí amach, mar sin féin, go háirithe toisc go raibh na Sasanaigh sáite i gcogadh san Eoraip, rud a d'fhág a seans féin ag na hÉireannaigh. Fuair siad cabhair ó Shéamus Ó Conghaile agus Arm Cathartha na hÉireann, nó bhí siadsan ag pleanáil éirí amach dá gcuid féin, faoi bhratach an tSóisialachais. clé|mion|25 Samhain 1913 Chuir Pádraig Mac Piarais ina luí ar Eoin Mac Néill le litir bhréagach go raibh na Sasanaigh meáite ar na hÓglaigh go léir a chimiú go luath agus dúirt sé leis go raibh trealamh cogaidh ag teacht i dtír ón nGearmáin i gceann cúpla lá.
Socraíodh an t-éirí amach ar Dhomhnach na Cásca, ach fuair Mac Néill amach gur litir bhréagach a bhí ann agus go raibh Ruairí Mac Easmainn agus na hairm go léir gafa. Ghlac sé air féin an t-éirí amach a chur ar ceal. Le cabhair ó Mhícheál Seosamh Ó Rathaille (a bhí ar aon bharúil leis faoin Éirí Amach, cé gur ghlac sé páirt sna cathanna agus go bhfuair sé bás i bpáirc an áir i ndiaidh an iomláin) chuir sé a chuid orduithe timpeall na tíre ag rá go raibh sé ar curtha ar ceal. D'fhoilsigh sé fógraí móra ar na nuachtáin freisin leis an Éirí Amach a stopadh, nó, mar a bhí le léamh ar na fógraí, "na paráidí ar Dhomhnach na Cásca" a chosc.
Chinn Pádraig Mac Piarais, Séamus Ó Conghaile agus na ceannairí eile go rachfadh an t-éirí amach ar aghaidh an lá dár gcionn. De bharr orduithe Mhic Néill, ní raibh na hÓglaigh go léir róshiúráilte cé acu a bhí an tÉirí Amach le teacht nó nach raibh, agus staon an chuid ba mhó acu ón troid, ar eagla na heagla. Thosaigh na cathanna ar Luan na Cásca, 24ú Aibreáin 1916, ach theip ar an Éirí Amach agus ghéill na hÉireannaigh ar deireadh. Ghabh na Sasanaigh mac Néill, agus gearradh príosúnacht saoil dó, cé go raibh sé ag iarraidh an cheannairc armtha a chosc.
Tar Éis an Éirí Amach
Scaoileadh saor le hEoin Mac Néill sa bhliain 1917 agus toghadh é mar bhall parlaiminte Ollscoil Náisiúnta na hÉireann i dtoghchán na bliana 1918. Cosúil leis na Sinn Féinigh eile, dhiúltaigh sé dá shuíochán i bparlaimint na Breataine Móire, ach ghlac sé ceann ina áit i nDáil Éireann, parlaimint neamhspleách na nÉireannach. Sa bhliain 1921, thacaigh sé leis an gConradh Angla-Éireannach. Ina dhiaidh seo ceapadh é mar Aire Oideachais ar chéad rialtas Shaorstát Éireann. Chuaigh a mhac in aghaidh an Chonartha, áfach, agus fuair sé bás i bpáirc an áir le linn an Chogaidh Chathartha. Mharaigh arm an tSaorstáit é i gContae Shligigh i Meán Fómhair 1922.
É féin sa Saorstát
Sa bhliain 1924 bunaíodh Coimisiún na Teorann leis an teorainn a shocrú idir an Saorstát agus an Tuaisceart. Bhí Eoin Mac Néill ina bhall den Choimisiún, ach d'éirigh sé as, nuair a d'fhoilsigh na nuachtáin tuairisc ar na hathruithe beaga a bhí le déanamh ar an teorainn.
I mí na Nollag 1925 ghéill rialtas an tSaorstáit do na Sasanaigh go bhfágfaí an teorainn mar a bhí. Chuir seo fearg ar a lán náisiúnaithe agus iad ag cur an lochta ar Eoin Mac Néill. B'éigean dó a shuíochán sa Dáil a fhágáil sa bhliain 1927.
Deireadh a Shaoil
D'éirigh sé as an bpolaitíocht go hiomláin ar deireadh agus rinneadh cathaoirleach de ar Choimisiún Lámhscríbhinní na hÉireann. D'fhoilsigh sé cúpla leabhar faoi Stair na hÉireann freisin, agus é ag obair go dian ina scoláire i mblianta deireanacha a shaoil. Fuair sé bás i mBaile Átha Cliath ar chúiseanna nádúrtha nuair a bhí sé ocht mbliana déag is trí scór d'aois. Bhí a gharmhac Mícheál Mac Dubhghaill ina Thánaiste idir 2006 agus 2007.
Contae Crawford, Arkansas
thumb|deas|Suíomh sa stát Arkansas.
Is contae in Arkansas é Contae Crawford. Is é Van Buren príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó daonra. Is contae tirim é.
Tá sé suite in iarthair an stáit, agus tá sé ag críochantacht le:
Sa bhliain 2016 bhí 62,267 duine ina gcónaí ann. Tá achar 1,564 ciliméadar cearnach (1,564/km²), agus mar sin, tá dlús daonra 40/km² sa chontae.
Stair
Bunaíodh Contae Crawford ar 18 Deireadh Fómhair 1820. Ainmníodh an contae i gcuimhne ar William H. Crawford.
Doimnic Mac Giolla Bhríde
Is amhránaí sean-nóis é Doimnic Mac Giolla Bhríde. Is cumadóir ceoil é agus seinneann sé roinnt uirlisí ceoil.
Is as an gCarraig sna Doirí Beaga, Tír Chonnaill ó dúchas Doimnic. Ba ó leithéidí Cháitlín Ní Dhomhnaill, a bhí ina comharsan aige, a fuair sé a chuid amhráin, chomh maith le bheith ag éisteacht le ceoltóirí mar Lillis Ó Laoire, Annie Eoghain Éamoinn, Mairéad Ní Mhaonaigh agus ón mháthair Nellie, atá í féin ina scoith cheoltóir.
Rinne Doimnic Mac Giolla Bhríde staidéar ar an cheol san ollscoil.