cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aontachtóirí na hÉireann
Aontachtóirí nó Dílseoirí?
Is minic nach n-aithníonn na meáin chumarsáide na h-"Aontachtóirí" agus na "Dílseoirí" thar a chéile. Mar sin féin, bíonn sé níos coitianta an téarma úd "Dílseoir" a úsáid le tagairt a dhéanamh do lucht antoisceachais atá sásta droichead a dhéanamh den dlí is den cheart leis an status quo a choinneáil i bhfeidhm sa Tuaisceart nó a bhfuil a ndearcadh ar na cúrsaí neamhghéilliúlach as an ngnáth. An chuid is mó de na hAontachtóirí, ní thabharfaidís "Dílseoirí" orthu féin. Go bunúsach, cuimsíonn an téarma "Aontachtóir" gach duine a dteastaíonn uaidh an Ríocht Aontaithe, agus an chuma atá uirthi inniu, a choinneáil aontaithe. Mar sin, is féidir an dá chiall a bhaint as an bhfocal "dílseoir": dílseacht don Aontacht, nó dílseacht do Choróin na Breataine Móire.
Ceist an Rialtas Dúchais
Sa bhliain 1800, rinneadh aon stát amháin d'Éirinn agus den Bhreatain Mhór, nuair a reachtaíodh Acht na hAontachta. Iad siúd a dtugadh Aontachtóirí orthu féin roimh an mbliain 1912, b'iadsan an dream a bhí sásta leis an Acht áirithe seo, agus iad ag déanamh a ndíchill leis an Acht a choinneáil i bhfeidhm. B'iad lucht leanúna an Rialtas Dúchais naimhde na nAontachtóirí seo. Is é an rud a bhí ag teastáil ó lucht an Rialtas Dúchais ná parlaimint fhéinrialaitheach a chur ar bun d'Éirinn. Níor thaitin an smaoineamh sin leis na hAontachtóirí, nó bhí eagla orthu go bhfágfaí na Protastúnaigh faoi leatrom in Éirinn, dá mbeadh an tír á rialú ag parlaimint áitiúil a bheadh ag cur thar maoil le Caitlicigh agus Náisiúnaithe, agus go n-iompódh a leithéid de pharlaimint an t-oileán ina phoblacht neamhspleách sa deireadh thiar thall. deas|150px|thumb|Charles Stewart Parnell B'é an Rialtas Dúchais - an pharlaimint fhéinrialaitheach gan neamhspleáchas iomlán - an polasaí a bhí ag ceannairí Náisiúnaíocha cosúil le hIsaac Butt, William Shaw, Charles Stewart Parnell, Seán Réamann, agus Seán Diolún. Nuair a tháinig Páirtí na Náisiúnaithe - ar a dtugtaí freisin Conradh an Rialtas Dúchais nó Páirtí Parlaiminteach na hÉireann - ar an bhfód, rinne sé a chuid féin den Rialtas Dúchais mar chuspóir polaitiúil. B'iad na Náisiúnaithe a fuair an chuid ba mhó de na suíocháin i ngach olltoghchán in Éirinn ó na 1870idí anuas go dtí an bhliain 1914.
Uaisle ba mhó a bhí ina nAontachtóirí taobh amuigh de Chúige Uladh - is é sin, na scothaicmí a bhí ag rialú na tíre agus a raibh tailte móra acu. In oirthuaisceart na tíre, áfach, bhí an lucht oibre féin ag tacú leis an Aontacht. Is gnách cúiseanna eacnamaíochta a lua leis an aimhrialtacht seo, nó murab ionann agus an chuid eile den tír, chuaigh an tOirthuaisceart tríd an Réabhlóid Thionsclaíoch, rud a d'fhág ní ba chosúla le Sasana ná le hÉirinn é ó thaobh an gheilleagair de. clé|mion|Covenant Commemoration Parade, M.F. 2012 Cuireadh ceithre bhille éagsúla faoi bhráid na parlaiminte i Westminster leis an Rialtas Dúchais a bhaint amach d'Éirinn. Níor tháinig an Bille um Rialtas Dúchais na hÉireann sa bhliain 1886 trí Theach na dTeachtaí riamh, ach rinne sé ciolar chiot de rialtas an Pháirtí Liobrálaigh, nuair a thréig na Fuigithe agus na Radacaigh an Páirtí Liobrálach leis an bPáirtí Liobrálach Aontachtaíoch a chur ar bun. Sa deireadh, chuaigh an páirtí seo agus an sean-Pháirtí Coimeádach le chéile, agus fáisceadh an Páirtí Coimeádach Aontachtaíoch astu - sin é an t-ainm atá ar pháirtí coimeádach na Ríochta Aontaithe inniu féin, go hoifigiúil.
Ritheadh an Bille nua um Rialtas Dúchais na hÉireann sa bhliain 1893. An turas seo, tháinig sé trí Theach na dTeachtaí, ach ansin, chuir na Tiarnaí cosc leis, nó bhí an Páirtí Coimeádach i bhfad ní ba láidre i measc na dTiarnaí ná i measc na bhFeisirí. Sa bhliain 1914, áfach, chuaigh an tAcht um Rialtas Dúchais na hÉireann ar leabhar na ndlíthe, ó bhí cumhacht lánchoisc na dTiarnaí maolaithe go mór le hAcht na Parlaiminte sa bhliain 1911. Cé go raibh an Rialtas Dúchais ar an leabhar, níor cuireadh i bhfeidhm é riamh, nó níor cheadaigh an Chéad Chogadh Domhanda é. Sa deireadh thiar thall, reachtaíodh Acht nua um Rialtas na hÉireann sa bhliain 1920. B'é an tAcht seo ba chúis le críochdheighilt na hÉireann, nó d'fhoráil sé go mbeadh dhá stát fhéinrialaitheacha ann in áit aon cheann amháin, mar atá, Tuaisceart Éireann agus Deisceart Éireann, na hAontachtóirí ina dtromlach thuaidh, agus na Náisiúnaithe theas. Bhí an chríochdheighilt seo leagtha amach i mBille na bliana 1914 féin, mar fhuascailt "shealadach", ach ní raibh sé curtha i bhfoclaibh, cé chomh fada is a mhairfeadh an stádas "sealadach" seo. Mar a thiontaigh an scéal amach, níor tháinig ach Tuaisceart Éireann ar an bhfód, ó bhunaigh na hÉireannaigh a Saorstát féin san áit a raibh an stát Deisceart ceaptha a bheith suite. deas|150px|thumb|Sior Edward Carson clé|mion|Covenant Commemoration Parade, M.F. 2012
Is iomaí cúis a bhí ag na hAontachtóirí le bheith drochamhrasach i leith an Rialtas Dúchais. Iad siúd a bhí ina nAontachtóirí i gCúige Mumhan, i gCúige Laighean, nó i gCúige Chonnacht, ba tiarnaí talún iad a raibh eagla orthu go ngearrfadh parlaimint na Náisiúnaithe cánacha móra orthu. B'eagal le cuid acu freisin go dtapódh na Caitlicigh an deis anois le Péindlíthe dá gcuid féin a imirt ar na Protastúnaigh, cosúil leis na Péindlíthe a bhí i bhfeidhm leis na Caitlicigh a choinneáil faoi smacht, lá den saol. Cuid eile, bhí siad chomh doirte don Choróin agus don Ríocht Aontaithe is go raibh drogall orthu roimh aon athrú a thiocfadh ar stádas bunreachtúil na hÉireann. Ní hionann an méid sin, áfach, agus a rá gur Aontachtóir ab ea gach Protastúnach san am, nó nach raibh ach uaisle ag tacú leis an Aontacht.
Bhí Aontachtóirí le fáil i measc an lucht oibre agus na meánaicmí chomh maith, agus d'fhéadfá teacht ar an gcorr-Chaitliceach a bhí tar éis a chuid féin a dhéanamh de dhearcadh polaitiúil na n-uasal. Ón taobh eile de, bhí a lán Protastúnach - daoine cosúil le Charles Stewart Parnell - ag taobhú leis an Rialtas Dúchais. Cúrsaí eacnamaíochta ba mhó a bhí ag déanamh scime d'Aontachtóirí áirithe i gCúige Uladh. Bhí siad barúlach, dá mbeadh parlaimint Náisiúnaíoch i mBaile Átha Cliath ag rialú na tíre, go mbeadh an chuid ba mhó d'Fheisirí na parlaiminte sin dall ar fad ar shainriachtanaisí na tionsclaíochta, ós rud é gurbh í an talmhaíocht an tslí bheatha ba thábhachtaí sa chuid eile den oileán.
Cé gurbh é Cúige Uladh dúshraith na hAontachtóireachta roimh an mbliain 1920 féin, b'as an gcuid eile d'Éirinn a tháinig ceannairí an Pháirtí Aontachtaích sa tréimhse sin féin. B'é Sior Edward Carson, an dlíodóir ó Bhaile Átha Cliath, an ceannaire ba thábhachtaí san am sin. Ní hamháin go raibh sé ag cur in aghaidh an Rialtas Dúchais, thairis sin theastaigh uaidh gach iarraidh chun críochdheighilt a chur i bhfeidhm ar Éirinn a stopadh.
Sa bhliain 1911, baineadh cuid mhór dá chumhacht de Theach na dTiarnaí, agus tháinig an chuma ar na cúrsaí nach raibh an Rialtas Dúchais inseachanta a thuilleadh. Ansin, chuir na hAontachtóirí, go háirithe na hAontachtóirí Ultacha, feachtas ar obair in aghaidh an Rialtas Dúchais - "rialtas na Róimhe", mar a deiridís féin (Home Rule is Rome Rule). Bhí siad, fiú, ag bagairt go gcuirfidís ar bun rialtas sealadach dá gcuid féin do Chúige Uladh dá dtiocfadh an Rialtas Dúchais ar an bhfód. Bhunaigh siad mílíste - Óglaigh Uladh - agus d'iompórtáil siad 25,000 raidhfil ó Impireacht na Gearmáine le cath a chur in aghaidh an Rialtas Dúchais agus ar son a rialtais shealadaigh féin, mura mbeadh aon bhealach éalaithe eile ann.
I lár na bliana 1914, bhí 90,000 fear earcaithe san fhórsa. Ó na 1880idí go dtí an bhliain 1914, bhí polaiteoirí móra Coimeádacha ag tacú leis na hAontachtóirí, go háirithe an Tiarna Randolph Churchill agus Andrew Bonar Law, a bhí lena sheal a chaitheamh ina Phríomh-Aire ar an mBreatain Mhór an lá ab fhaide anonn. Chualathas sluaghairmeanna cosúil le Cuirfidh Ulaidh cath agus beidh an lá ag Ultaibh, agus iad ag tabhairt le fios go raibh na hAontachtóirí meáite ar an Rialtas Dúchais a throid, beag beann ar an deachú.
Vladimir Zeldin
Ba aisteoir Rúiseach é Vladimir Mikhailovich Zeldin (Владимир Михайлович Зельдин), a rugadh ar an 10 Feabhra 1915 agus a fuair bás ar an 31 Deireadh Fómhair 2016. Ba é an t-aisteoir is sine sa Rúis (101 bliain d'aois) nuair a fuair sé bás.
Aontachtóirí na hÉireann
Tuaisceart Éireann
deas|200px|thumb|Contaetha an Tuaiscirt: Doire, Aontroim, an Dún, Fear Manach, Tír Eoghain agus Ard Mhacha Sa bhliain 1920, bunaíodh stáitín Thuaisceart Éireann, a raibh formhór a mhuintire ina nAontachtóirí, de réir mar a d'fhoráil an tAcht um Rialtas na hÉireann. Bhí sé ceaptha stát féinrialaitheach eile, Deisceart Éireann, a chruthú sa chuid eile den oileán, ach san am seo, bhí na hÉireannaigh Chaitliceacha tar éis droim láimhe a thabhairt leis an Rialtas Dúchais mar aidhm pholaitiúil san am seo, agus iad ag éileamh stát neamhspleách dá gcuid féin. Sa deireadh thiar, tháinig Saorstát Éireann ar an bhfód sa Deisceart. Ní raibh na hAontachtóirí ina dtromlach, go beacht barainneach, ach i gceithre chontae, mar atá, Aontroim, Doire, an Dún agus Ard Mhacha, ach mar sin féin, choinnigh siad seilbh ar Fhear Manach agus ar Thír Eoghain chomh maith. Ó tharla go raibh na contaetha fairsinge seo an-ghann i ndaonra i gcomparáid leis an gceithre chontae eile, bharúil na hAontachtóirí gurbh fhiú an beagán Caitlicigh bhreise a ligean isteach, agus na tailte móra sin ag dul leo. Mar sin féin, fágadh trí chontae eile Chúige Uladh, mar atá, Dún na nGall, Muineachán, agus an Cabhán, taobh amuigh de stáitín an Tuaiscirt agus den Ríocht Aontaithe féin. Na hAontachtóirí a raibh cónaí orthu sna contaetha seo, ba mhór an drochbhuille dóibh é. D'fhéach siad le háitiú ar a gcomh-Aontachtóirí an teorainn a athrú, ach ní raibh gar ann. Cuid mhaith acu, chuaigh siad sna B-Speisialaigh le cuidiú leis an stát nua, cé gur fhan siad féin ina gcónaí sa Saorstát.
D'áitigh Edward Carson ar James Craig, an chéad Phríomh-Aire ar Thuaisceart Éireann, féachaint chuige go bhfaigheadh na Caitlicigh thuaidh cothrom na Féinne ó rialtas an stáit nua, ionas nach gcuirfidís síocháin na sochaí ó mhaith. Ní mar sin a d'iompaigh na cúrsaí amach, áfach. Bhí leatrom á imirt ar na Caitlicigh, cé gur ábhar conspóide é i gcónaí, cé chomh coitianta a bhí sé i ndáiríre. Bhí Basil Brooke, arbh é an tríú Príomh-Aire ar an Tuaisceart é, drochamhrasach i leith an phobail Chaitlicigh, ó mharaigh na Poblachtánaigh col ceathair leis, agus iad ag bagairt go gairid ina dhiaidh sin go bhfuadóidís a mhac. Dúirt Brooke go hoscailte nár chóir do na fostóirí Protastúnacha jabanna a thabhairt ach don lucht oibre Protastúnach. Rinneadh claonroinnt ar na toghlaigh agus ar na dáilcheantair freisin lena chinntiú go bhfaigheadh na hAontachtóirí a gcuid iarrthóirí isteach fiú in áiteanna a raibh pobail mhóra Chaitliceacha iontu. Ón taobh eile de, bhí an bochtanas coitianta go leor i measc na bProtastúnach féin, agus nuair a d'ionsaigh buamadóirí na Gearmáine Béal Feirste sa bhliain 1941, tháinig sé chun solais le linn na n-oibreacha réitithe ná go raibh lucht oibre an dá phobal go mór mór faoi leatrom.
Dúirt David Trimble, a bhain amach Duais Nobel na Síochána, gur "fuar an fháilte a bhí roimh an gCaitliceach i dteach an Tuaiscirt" an chuid ba mhó den fhichiú haois, agus é ag maíomh gur ceann de chuspóirí Chomhaontú Aoine an Chéasta ab ea athrú cuma a chur ar na cúrsaí seo. Is iomaí Aontachtóir, áfach - go háirithe na hAontachtóirí Daonlathacha - a deir nach raibh leatrom á imirt ar na Caitlicigh ach go hócáidiúil, agus gur fhág trioblóidí na heacnamaíochta an dá phobal i ndrocháit.
Na Trioblóidí
deas|220px|thumb|Múrmhaisiú i mBéal Feirste Sna 1960idí, chrom Terence O'Neill, Príomh-Aire nua an Tuaiscirt, ar leasuithe sóisialta a chur i gcrích le sochaí a chur ar bun a thabharfadh cearta do na Caitlicigh féin. Ní raibh na hAontachtóirí go léir sásta leis na polasaithe seo, áfach, agus chuaigh siad chun cogaidh ar O'Neill faoi cheannas Ian Paisley, seanmóirí bunúsaíoch a chuaigh le polaitíocht. Bhí an dá phobal ag dul in adharca a chéile, agus an caidreamh trasphobail ag dul chun donais. Chuaigh na Náisiúnaithe amach sna sráid eanna le cothrom na Féinne a éileamh faoi bhratach Ghluaiseacht na gCearta Sibhialta.
Sa bhliain 1974, shínigh an lucht measartha ar an dá thaobh Comhaontú Sunningdale, a bhí ceaptha lena gceart a thabhairt do na Caitlicigh i gcúrsaí rialtais an stáitín. Ní rabhthas in ann an comhaontú sin a chur i bhfeidhm riamh, áfach, nó chuaigh lucht oibre Protastúnach Thuaisceart Éireann ar ollstailc faoi bhratach Chomhairle Lucht Oibre Uladh leis an gcomhaontú a stopadh. Ina dhiaidh sin, tháinig pleananna eile chun tosaigh leis an bhféinrialtas a chur ar bun arís sa Tuaisceart, mar atá, an "déabhlóid rollach" (rolling devolution as Béarla). An turas seo, b'iad na Caitlicigh nach raibh sásta comhoibriú a dhéanamh. I ndiaidh fiche éigin bliain de thrioblóidí, d'éirigh leis an lucht measartha ar an dá thaobh sos cogaidh a chur ar bun, agus thosaigh na comhchainteanna arbh é Comhaontú Aoine an Chéasta a dtoradh. Iarracht eile a bhí ann leis an gcumhacht a roinnt idir an dá phobal. Fuair an Comhaontú tacaíocht Pháirtí Aontachtach Uladh, ach ní raibh Aontachtóirí Daonlathacha Ian Paisley sásta leis.
Aontachtóirí i dTuaisceart Éireann inniu
Is féidir leis na hAontachtóirí i dTuaisceart Éireann a ndúchas Briotanach a chur in iúl ar a lán dóigheanna sa ghnáthshaol: is dual don Aontachtóir páipéar nuachta ar leith a léamh, tacaíocht a thabhairt d'fhoireann ar leith lúthchleasaíochta, páirt a ghlacadh i gcultúr áitiúil na nAontachtóirí nó vóta a chaitheamh i bhfách le páirtithe agus le hiarrthóirí Aontachtacha.
Is gnách glacadh leis go bhfuil na Caitlicigh ina Náisiúnaithe agus na Protastúnaigh ina nAontachtóirí, agus is minic nach n-aithnítear an tAontachtóir thar an bProtastúnach sa tráchtaireacht a dhéantar ar chúrsaí polaitíochta an stáitín. Róshimpliúchán atá ann, áfach. Tá baill Chaitliceacha i bPáirtí Aontachtach Uladh, cosúil le Sior John Gorman, a bhí ina fheisire i dtionól an Tuaiscirt sna blianta 1998-2003. Bhí sé ina Leas-Cheann Comhairle ar an tionól. Maíonn Ian Paisley, seanmóirí bunúsaíoch agus cathaoirleach an Pháirti Aontachtaigh Dhaonlathaigh, go vótálann an corr-Chaitliceach i bhfách leis, ach is follasach nach bhfuil cead isteach ag na Caitlicigh sa pháirtí féin, mar bhaill. deas|200px|thumb|Ian Paisley Ón taobh eile de, is féidir teacht ar Phrotastúnaigh a bhíonn ag vótáil an SDLP, an páirtí náisiúnaíoch measartha. Bíonn iarrthóirí Protastúnacha ar rollaí an SDLP fosta, ó am go ham, agus vótáladh isteach cúpla acu i rith na mblianta. Na Protastúnaigh atá gníomhach i Sinn Féin, áfach, is as Poblacht na hÉireann don chuid is mó acu.
Is iomaí Caitliceach freisin a chaith seal ar fiannas i bhFórsaí Armtha na Breataine Móire nó sna péas i gConstáblacht Ríoga Uladh, cé go raibh sé de nós ag na sceimhlitheoirí Caitliceacha míle murdar a bhagairt ar a leithéidí. Is léir go raibh meas an fhealltóra acu ar na péas Caitliceacha.
Is iomaí duine sa Tuaisceart nach bhfuil ina Chaitliceach ná ina Phrotastúnach. Tá na daoine ag éirí níos patuaire i leith an reiligiúin, de réir mar atá an freastal ar an Aifreann nó ar na seirbhísí Protastúnacha ag dul i laghad.
Drochaid na Cuingleum
Is baile beag nuathógtha tuaithe, suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Drochaid na Cuingleum nó Drochaid na Coileum. Tá sé suite 6 mhíle soir ó thuaidh ó Dhail nam Feart, agus 3 mhíle soir ó dheas ón Aghaidh Mhòr, i ngleann na hUisge Spè.
Aontachtóirí na hÉireann
Aontachtóirí i dTuaisceart Éireann inniu
Sa Deisceart, ba leis na meánaicmí agus na huasaicmí ba mhó a shamhlaítí an Aontachtóireacht go traidisiúnta, agus b'í Eaglais na hÉireann eaglais na nAontachtóirí. Sa Tuaisceart, áfach, is é an lucht oibre Preispitéarach crann taca na hAontachtóireachta. mion|UUP 1974 Tá go leor páirtithe polaitiúla ag na hAontachtóirí sa Tuaisceart. Faoi láthair, is iad na hAontachtóirí Daonlathacha an ceann is mó tacaíochta. Is é an tUrramach Ian Paisley cathaoirleach an pháirtí. Ar feadh i bhfad, b'é Páirtí Aontachtach Uladh an príomhpháirtí Aontachtach, agus David Trimble ina chathaoirleach air go dtí an bhliain 2005. I ndiaidh Trimble, b'é Sior Reg Empey a chuaigh i gceannas an pháirtí. Tá an dá pháirtí seo ag gníomhú ar fud an stáitín. Thairis sin, tá lucht a leanúna féin ag an bPáirtí Forásach Aontachtach i dtimpeallacht Bhéal Feirste. Cé go ndearctar ar na hAontachtóirí Forásacha mar eagras polaitiúil na sceimhlitheoirí Protastúnacha ó Fhórsa Óglaigh Uladh, bhí clú na measarthachta agus na ciallmhaireachta ar an bpolaiteoir ba thábhachtaí de chuid an pháirtí, David Ervine, a cailleadh in Eanáir 2007.
Aontachtóirí i Saorstát Éireann agus i bPoblacht na hÉireann
I ndiaidh na bliana 1890, agus go háirithe i rith na mblianta ó thús an Chead Chogadh Domhanda go dtí na 1920idí, chuaigh líon na nAontachtóirí i nDeisceart na hÉireann an oiread sin i laghad agus gur imigh an Aontachtóireacht as radharc ar fad sa saol poiblí. Is féidir míniúcháin dhifriúla a thabhairt ar an bhforbairt seo:
1) An Chéad Chogadh Domhanda féin.
Níor cuireadh an coinscríobh i bhfeidhm ar Éirinn ach i ndeireadh an chogaidh. Mar sin, iad siúd a chuaigh chun cogaidh agus a fuair bás i machaire an áir, b'Aontachtóirí iad a bhformhór, agus an dóigh a raibh na Náisiúnaithe ag cur in aghaidh na "preasála", mar a thug siad ar an gcoinscríobh.
Is é seo an míniú is fearr leis na hAontachtóirí i dTuaisceart Éireann inniu, ní nach ionadh. Deirtear go ndearna Óglaigh áirithe de chuid an IRA géarleanúint agus cineghlanadh ar na Protastúnaigh in áiteanna le linn Chogadh na Saoirse agus go gairid ina dhiaidh, thar aon áit eile i gCorcaigh, ó bhí pobal mór de lucht oibre Phrotastúnach ina gcónaí ansin. Cuid mhór de na Protastúnaigh i gCorcaigh, ba deargdhílseoirí dobhogtha iad, agus na Poblachtánaigh áitiúla chomh fanaiceach céanna. Cé gur pobal dlúth ab ea Protastúnaigh Chorcaí, ní raibh na Dílseoirí ansin ábalta an fód a sheasamh ar a son ar feadh i bhfad. Go leor acu, ní bhfuair siad de rogha ach dul ar imirce.
3) Imirce.
Níorbh iad Dílseoirí Chorcaí an t-aon dream de na Protastúnaigh a chuaigh idir dhá dtír. Sna blianta roimh Chogadh na Saoirse agus ina dhiaidh, is iomaí Protastúnach a thug aghaidh ar thíortha cosúil le Tuaisceart Éireann, an chuid eile den Ríocht Aontaithe, agus Ceanada. deas|150px|thumb|Dubhghlas de hÍde, Protastúnach agus céad Uachtarán na hÉireann4) Comhshamhlú.
Na Protastúnaigh agus na hAontachtóirí a d'fhan sa Saorstát (agus ina dhiaidh sin, sa Phoblacht), chlóigh siad le sochaí agus le cultúr na hÉireann agus ghabh siad leor, a bheag nó a mhór, leis an gcineál saol a bhí acu in Éirinn neamhspleách. Ghlac siad leis, go prionsabálta, go raibh cúis na nAontachtóirí caillte i nDeisceart na hÉireann. Le linn Chogadh Cathartha na hÉireann, léirigh an chuid ba mhó de na hAontachtóirí tacaíocht do rialtas an tSaorstáit, ó ba dóigh leo gurbh é rogha an dá dhíogha é.
De réir mar a bhí líon na bProtastúnach ag dul i laghad, bhí líon na nAontachtóirí ag titim fosta. Bhí na Protastúnaigh sásta Caitlicigh a phósadh, agus de réir ordú de chuid na hEaglaise Caitlicí, an t-ordú úd Ne Temere, chaithfí sliocht na lánúine measctha a thógáil leis an gcreideamh Caitliceach. Ansin, ní raibh moill ar na páistí luachanna agus nósanna na sochaí máguaird a ghlacadh chucu.
Cuid de na hAontachtóirí fásta féin, ní raibh drogall orthu a síocháin a shocrú le rialtas nua an tSaorstáit faoi cheannas Liam Mhic Chosgair agus Chumann na nGaedheal. Ar an 19 Eanáir 1922, tháinig Aontachtóirí ceannasacha na hÉireann le chéile, agus chinn siad ar thacaíocht iomlán a thabhairt do rialtas an tSaorstáit. Is iomaí duine acu siúd a ceapadh ina Sheanadóir ina dhiaidh sin.
Mar sin féin, ó dheireadh na bhfichidí anuas, is beag fíor-Aontachtóir a bhain amach suíochán in aon cheann de Thithe an Oireachtais. Bhí tromlach ag na hAontachtóirí i gcomhairle buirge Ráth Maonais sna fichidí, ach ansin, cuireadh atheagar ar chóras an rialtais áitiúil, ionas gur scoireadh na comhairlí buirge i mBaile Átha Cliath.
Agus an méid sin ráite, síltear go coitianta nach bhfuil na Protastúnaigh faoi leatrom i bPoblacht na hÉireann inniu ar aon dóigh chórasach. Bhí beirt Phrotastúnach, Dubhghlas de hÍde agus Erskine Hamilton Childers, ina nUachtaráin ar Éirinn, nó ba bhaill d'Eaglais na hÉireann iad. Tá Máire Mhic Róibín, a bhí ar an seachtú hUachtarán ar Éirinn, pósta ar fhear Protastúnach, Nioclás Mac Róibín, ach tógadh a gclann leis an gCaitliceachas.
Homer's Triple Bypass
Craoladh an t-aonú heipeasóid déag, "Homer's Triple Bypass", den ceathrú sraith The Simpsons ar an 17 Nollaig 1992. Scríobh Gary Apple agus Michael Carrington an eipeasóid seo. D'fhéach 23.6 milliún duine ar an eipeasóid.
Lucy Spraggan
Is ceoltóir Sasanach í Lucy Spraggan. Rugadh i Sasana í ar 21 Iúil 1991. Ghlac sí páirt ar an naoú sraith The X Factor sa bhliain 2012.
Shepparton
Cathair i Victoria, san Astráil is ea Shepparton (fuaimniú: /ˈʃɛpɚtən/). Tá sí suite ar bhruach na hAbhann Goulburn.
An Múr
Is mainistir suite i gContae Thiobraid Árann é An Múr.
Conrad I na Gearmáine
Ba é Conrad I (Gearmáinis: Konrad; c. 881-23 Nollaig 918), ar a dtugtar 'Óg', Diúc na Francóine ón bhliain 906 agus Rí na Gearmáine ó 911 go dtí 918, agus an t-aonú rí den ríshliocht na gConradach. Cé nár úsáid Conrad riamh an teideal rex Teutonicorum ("rí na nGearmánach") ná rex Romanorum ("rí na Rómhánach"), ba é an chéad rí Oir-Fhrancach é a bhí tofa ag rialtóirí na dtreabh-diúcachtaí (Gearmáinis: Stammesherzogtum), mar chomharba ar an rialtóir Cairilínseach deireanach Lughaidh an Leanbh. D'eascair an Impireacht Naofa Rómhánach as Ríocht na Gearmáine s'aigesan, le chorónú an Impire Otto I sa bhliain 962.
Graostacht
Tugtar gráisciúlacht, nó graostacht nó na focail ghraosta, ar na focail ghnáthchainte a bhfuil baint acu le cúrsaí na collaíochta, agus iad á seachaint i gcaint mhúinte. Sa Ghaeilge, bíonn sé deacair ag an bhfoghlaimeoir tuiscint cheart a fháil ar an gcuid seo den teanga, ós rud é nach mbíonn lucht na bhfoclóirí sásta iad a chur i míotar. Dá réir sin, is minic a bhaineann foghlaimeoirí úsáid as leaganacha Gaelaithe de na focail Bhéarla, agus iad amscaí go leor. Sampla samhlachúil de seo is ea an briathar feisigh/feisiú nach bhfuil bunús ar bith leis sa teanga thraidisiúnta: is dócha go bhfuil sé bunaithe ar cheann de na seach-chialla (cohabitation, wedlock) a luaitear leis an bhfocal feis i bhfoclóir Uí Dhuinnín. I bhfoclóir Uí Dhónaill, cuirtear an nod Lit: leis an bhfocal feis sa chiall sexual cohabitation, rud a chiallaíonn nach mbaineann an bhrí sin leis an bhfocal céanna ach i litríocht na Nua-Ghaeilge Clasaicí, agus nach féidir súil a bheith agat leis an gciall sin i nGaeilge na Gaeltachta ón bhfichiú haois.
Is í an úsáid is minicí a bhaintear as an bhfocal feisigh inniu ná feisigh leat, is é sin, imigh leat, bailigh leat, gread leat, croch leat; agus is léir gur iarracht é seo leis an teilgean cainte Béarla úd fuck off a aistriú go Gaeilge. Sa Ghaeilge, is féidir úsáid a bhaint as an bhfocal Béarla féin: focáil leat, ach is amhlaidh go bhfuil sin ciotach freisin. De ghnáth san am atá thart, áfach, ní dheachaigh lucht na Gaeilge i muinín na gráisciúlachta le mallacht a chur ar dhaoine, ach i dteilgeanacha cainte de chineál eile, cosúil le spréadh ort (leagan Ultach den spré, is é sin, ainm briathartha den bhriathar spréigh atá ann), nó, go díreach, mallacht ort. D'fhéadfaí droch-chríoch ort a rá freisin.
Maidir leis na focail ghráisciúla sa Ghaeilge, is dócha go bhfuil geis áirithe ar an bhfocal striapach, a chiallaíonn "bean a mbíonn caidreamh collaí aici ag fir éagsúla", "bean choiteann", "meirdreach". Aithníonn an foclóir Ó Ghlíomáil go Giniúint an teilgean cainte an t-ainm mór a thabhairt ar bhean, is é sin, ainm na striapaí a thabhairt uirthi.
Pobalscoil Ghaoth Dobhair
Is scoil i gContae Dhún na nGall í Pobalscoil Ghaoth Dobhair.
Mainistir Inis Leamhnachta
Mainistir Chistéirseach cois Siúire ba ea Mainistir Inis Leamhnachta. Tógadh í sa 12ú haois in aice le Cluain Meala i gContae Thiobraid Árann. Tiomnaíodh don Mhaighdean Mhuire í.
Stair
Bunaíodh an Mhainistir idir 1142 agus 1148 ar thailte a bhronn Maológ Ó Faoláin, tiarna na nDéise, agus Domhnall Ó Briain, rí na Mumhan. Bhí sí suite timpeall trí chiliméadar siar ó Chluain Meala ar bhruach thuaidh Abhainn na Siúire. Meastar go raibh sí le fáil beagán siar ó reilig Shéipéal Naomh Pádraig, reilig a rinneadh sa 19ú haois, láimh le sráidbhaile Pháirc an Mharla. Taifeadadh an t-ainm mar "Abby Slunnagh" i léarscáileanna agus nótaí an Down Survey.
In 1240 cuireadh manaigh Shasanacha ann ó Mhainistir Furness in áit an tseanaba, fear a coinnealbhádh in 1234 tar éis achrann dlí le hab Mhainistir Dhún Bróithe. Naoi mbliana ina dhiaidh sin fágadh Mainistir Inis Leamhnachta faoi chúram Furness seachas faoi chúram Mellifont.
Bhí baint ag an Mainistir le cúrsaí polaitíochta. In 1397 bhuail Gearóid Mac Gearailt, tríú hIarla Dheasmhumhan agus Séamas de Buitléir, tríú hIarla Urmhumhan, le chéile ann chun conradh síochána a dhéanamh.
Sa 16ú haois tháinig tailte na Mainistreach faoi smacht na mBuitléarach. Rinneadh gearán in 1537 faoi Shéamas de Buitléir, ab, agus cuntas air mar “a man of odious life, taking yearly and daily men's wives and burgess' daughters and keepeth no divine service but spends the goods of his church in voluptuosity, and mortgages the lands of his church and so the house is all decayed, and useth coyne and livery”.
Iarsmaí
Ní tásc ná tuairisc ar iarsmaí na Mainistreach anois. Theip ar na hiarrachtaí a rinne an tSuirbhéireacht Ordanáis na dúshraitheanna a aimsiú. Bhí stua amháin ar a laghad ina sheasamh fós go luath sa 19ú haois agus meastar gur baineadh feidhm as cuid mhaith de na clocha chun foirgnimh eile a thógáil: muilte áitiúla, an séipéal atá anois ann (an stua os cionn an dorais) agus an Main Guard i gCluain Meala (colúin agus na hairíonna a bhain leo siúd).
Abaí agus pearsana eile de chuid na Mainistreach
Mura ndeirtear a mhalairt, faightear gach eolas ó Burke, lgh 406–423.
Keith Moon
Bhí Keith John Moon (23 Lúnasa, 1946 – 7 Meán Fómhair, 1978) ina dhrumadóir leis an rac-bhanna Sasanach The Who. Fuair sé aitheantas agus meas mar gheall ar a chuid drumadóireacht, ach míchlúiteachas ag an am ceánna de bharr a stíl bheatha dhíobhálach. Tháinig Moon isteach sa ghrúpa in áit Doug Sandom sa bhliain 1964, agus sheinn sé ar gach albam a sheol siad óna gcéad ceann My Generation sa bhliain 1965 go dtí Who Are You sa bhliain 1978. Eisíodh an ceann seo dhá sheachtain roimh a bháis mar thoradh ar ródháileog timpisteach.
Marie d'Agoult
Beathaisnéis
Rugadh d'Agoult do Victor François de Flavigny (1770-1819), fear d'uaisle na Fraince a theith an tír le linn Réabhlóid na Fraince agus do Maria Elisabeth Bethmann (1772-1847), bean Phrotastúnach, de theaghlach uasal de bhunús na Gearmáine. D'fhill an teaghlach go dtí an Fhrainc tamall i ndiaidh bhreith Maria. Ó 1819 go 1821, fuair sí a cuid oideachais i gclochar na Sœurs du Sacré-Cœur de Jésus in Áras Biron (Músaem Rodin inniu).
Phós sí an Cunta Charles Louis Constant d’Agoult (1790-1875) agus saolaíodh beirt iníonacha dóibh, Louise (1828-1834) agus Claire (1830-1912). Bhí caidreamh suirí aici le Franz Liszt a thosaigh nuair a bhí sise 28 bliana d'aois agus eisean 6 bliana ní ba óige. Bhí triúr páistí acu. Blandine (1835–1862), chéad bhean Émile Ollivier, príomh-aire na Fraince i ndiaidh a báis in aois a 26 bliana, Cosima (1837–1930), a phós cumadóir agus stiúrthóir ceoil Hans von Bülow agus ansin Richard Wagner, agus Daniel (1839–1859), sárphianadóir a d'éag go hóg leis an eitinn. Chuir d'Agoult agus Liszt fúthu sa Ghinéiv sa bhliain 1835. Chaith siad na blianta 1837–1839 ina gcónaí i roinnt áiteanna san Iodáil.
Bhí d'Agoult mór le George Sand agus go mó faoina tionchar, ach caidreamh neamhchairdiúil a bhí acu go minic. Cuireadh Marie d'Agoult i Reilig Père-Lachaise i bPáras. mion|Marie d'Agoult t. 1861
Pete Townshend
Ceoltóir Sasanach é Pete Townshend, nó Peter Dennis Blandford Townshend mar a saolaíodh é ar an 19 Bealtaine, 1945 in Chiswick, Londain. Tá cáil mhór bainte amach ag Townshend agus a lán duaiseanna buaite aige mar ghiotáraí, cumadóir, amhránaí agus scríbhneoir. Ba leis an rac-bhanna Sasanach The Who a thuill sé an rath is mó atá aige, agus bhí an-tionchar aige leis a chuid oibre.
Cé go n-aithnítear é go mór mar ghiotáraí, tá a lán uirlisí eile seinnte aige ar a chuid albam, mar shampla an méarchlár, na drumaí, an bainseó agus an dordghiotár.
clé|200px|thumb|Pete Townshend ag seinm an [[giotár|ghiotáir le The Who sa bhliain 2007.]]
Talasgair
Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é Talasgair.
Scoil Colmcille
Is scoil i gContae Dhún na nGall í Scoil Colmcille.
Fuiliú ionchráiniach
Scanadh CAT é seo d' fuiliú sa [[spás fodhúrach de bharr tráma.|mion|clé|240px]]
Is éard is fuiliú ionchráiniach ann ná rith fola nó fuiliú, laistigh den bhlaosc.
Cúiseanna
Tarlaíonn fuiliú ionchráiniach nuair a réabtar nó nuair a sceitear fuileadán laistigh den bhlaosc. Is féidir é bheith ina thoradh ar thráma fisiciúil (mar a tharlaíonn i ngortú cloiginn) nó cúiseanna neamhtrámacha (mar a tharlaíonn i stróc fuilreatha) mar shampla i mbolgach nó i n-ainéaras réabtha. Is féidir le teiripe antaithéacht, chomh maith le mí-ord théachtadh fola nó téachtapaite an riosca go dtarlófaí fuiliú ionchráiniach a mhéadú.
An Triail (Máiréad Ní Ghráda)
Dráma le Máiréad Ní Ghráda is ea An Triail, atá ar churaclam na hArdteistiméireacht a. (tugann An Triail ar leagan Gaeilge den úrscéal Franz Kafka, aistrithe ag Risteárd Mac Annraoi). Léiríodh an dráma den chéad uair ar 22 Meán Fómhair 1964 ar stáitse An Damer agus Caitlín Maude sa phríomhpháirt.
Scríobh Máiréad Ní Ghráda an dráma seo sna 1960idí, ach tá sé chomh tráthúil sa lá atá inniu ann. Léiríonn sí samplaí maithe den imeallú a bhíodh coitianta in Éirinn maidir le máithreacha singil. Taispeánann sí smacht láidir ag an Eaglais Chaitliceach na hÉireann ar an mhuintir agus conas a bhí tionchar acu orthu ar dhaoine in Éirinn. mion|[[Máiréad Ní Ghráda |alt=|clé]]
Cúlra
Tá an dráma bunaithe in Éirinn le linn na 1960idí. Sa dráma corraitheach, trágóideach seo, feicimid an dearcadh cúng, bréagchráifeach, fimíneach a bhí ag tír Chríostaí seo i leith na cailín mar Mháire.
Sna seascaidí ba mhór an scannal é páiste a bheith ag bean shingil. "Tuairim na gcomharsan" is mó a chuireann isteach ar mháthair Mháire. Bhí cumhacht agus smacht an-láidir ag an Eaglais Chaitliceach ar an bpobal ag an am. Bhí bean shingil le leanbh ar imeall na sochaí. Bhí Máire imeallaithe ag gach duine, a teaghlach san áireamh.
Taispeánann Ní Ghráda léiriú an-dhiúltach ar shocaí na hÉireann sa dráma seo. Feicimid conas mar a déantar imeallú ar dhaoine áirithe toisc nach leanann siad na "rialacha", Tugtar léiriú dúinn den bhéalchráifeacht, forlámhas na bhfear, daoine gan scrupaill agus an striapachas,
Achoimre plota
Is dráma trágóideach é. Léiríonn Ní Ghráda, Máire in umar na haimléise agus í tréighte. Buaileann Máire le Pádraig ag an rince sa teach scoile. Titeann sí i ngrá le Pádraig. Ach tar éis tamaill an-ghairid, is léir go bhfuil sí ag iompar leanbh Phádraig,
Nuair a fhaigheann a máthair amach go bhfuil sí ag iompar clainne, déanann sí iarracht an leanbh i mbroinn Mháire a chur chun báis. Is é náire an mothúchán is láidir, agus feiceann muid é nuair a dhéanann siad tagairt don ‘tuairimí gcomharsan’. Cuireann Bean Uí Chathasaigh brú ar Mháire ainm athair an linbh a thabhairt di, ach diúltann sí; tá sí dílis dá fear.
Níl aon rogha eile as ag Máire ach dul ina haonar go Baile Átha Cliath agus saol nua a chruthú uirthi féin. Caitheann Máire tréimhse ag obair i "dTeach tearmainn". San áit sin, coinnítear máithreacha singil atá ag súil le breith i bhfad ó shúile an phobail. Taispeánann an dráma seo, conas a dhéanann an tsochaí a leithéidí do mháithreacha aonair.
Na Carachtair
Máire
Is í Máire an phríomh-charactar an dráma seo. Cailín ciúin, cúthail atá inti. Tá sí go mór faoi smacht ag a máthair. Chomh maith, tá meas aici ar a máthair agus déanann sí gach rud dá máthair mar, beidh Máire ag dul isteach sna mná rialta, dar léi, ach tá Máire féin in amhras faoi sin. Níl mórán de thaithí an tsaoil ag Máire.
Nuair a buaileann Máire le Pádraig Mac Cárthaigh den chéad uair, is cailín goilliúnach, soineanta í. Cuireann a máthair mallacht uirthi, nuair a fhaigheann sí amach go bhfuil Máire ag iompar clainne. Glaonn sí striapach uirthi, agus ruaigeann sí ón dteach í. Acht fanann Máire an-dhílís do Phádraig.
Tá saol dian, uaigneach ag Máire nuair a fhaigheann sí amach go raibh sí ag iompar clainne. Tréigeann gach duine í, a clann san áireamh mar tá siad burtha faoi ‘thuairim na gcomharsan’. I rith an dráma ar fad, tá Máire ag fás agus ag forbairt mar dhuine. Cailín ciúin, soineanta a bhí inti ar dtús, ach, faigheann sí neart agus misneach nuair a théann sí go dtí Baile Átha Cliath. Ach sroicheann sí deireadh na feide nuair a thréigeann Pádraig í agus a leanbh agus nuair a chuireann sé striapach uirthi, níl puinn dóchais fágtha aici. Mar sin, tugann sí a breithiúnas féin ar an bhfadhb ina bhfuil sí: " 'Mharaigh mé mo leanbh de bhrí gur cailín í. Fásann gach cailín suas ina bean. Ach tá m’iníon saor. Tá sí saor. Ní bheidh sí ina hóinsín bhog ghéilliúil ag aon fhear. Tá sí saor '," Bean Uí Chathasaigh (máthair Mháire) Máthair míthrocáireach, coimeádach atá inti. Glacann sí páirt thábhachtach sa dráma seo. Bhí saol crua aici ag sclábhaíocht ar an bhfeirm. Bean an-údarásach atá ann, toisc go bhfuil pleananna móra saoil leagtha amach aici don triúr páiste. Tá sí ag súil go rachadh Máire sna mná rialta, go mbeadh Seán ina shagart agus go bhfágfadh sí an fheirm do Liam,   Ní theastaíonn ar na páistí na bealaigh sin a roghnú, ach ní éisteann sí leo, Nuair a fhaigheann sí amach go bhfuil Máire torrach, tá fearg uirthi nach mbeidh sí in ann a cuid uaillmhianta a chomhlíonadh. Déanann sí iarracht leanbh sa bhroinn a mharú, mar dar léi ‘níl aon pheaca deireadh a chur le rud neamhghlan- rud a bhí mallaithe ag Dia agus ag duine’,   Níor thaispeáin sí grá mháthair dá híníon. Tá sí buartha faoi thuairimí na gcomharsan agus ceapann sí gur mór an peaca leanbh a bheith ag máthair shingil. Pádraig Mac Carthaigh Is é an fríthlaoch an dráma seo. Fear fimíneach é, iarábhar sagairt agus múinteoir scoile agus bhí meas mór ag gach duine leis. Feicimid Pádraig den chéad uair sa teach scoile. Buaileann sé le Máire. Tuigeann sé go bhfuil cumhacht aige ar Mháire agus úsáideann sé é sin chun a shlí féin a bheith aige   Meallann sé Máire. Tuigeann sé go maith go bhfuil sí óg, saonta agus simplí. Cuireann sé faoi gheasa í ag rá gur rud ‘beannaithe’ atá ar siúl eatarthu. Tá bua na cainte aige. Síleann sé go bhfuil Máire faoi smacht a máthair,   Déanann sé dúshaothrú mínáireach ar shoineantacht Mháire. Tá sé fimíneach chomh maith, mar, os comhair na muintire, is duine urramach é, an máistir scoile. Ach san oíche, i ngan fhios d’éinne, tá sé ag bualadh le Máire, agus iarrann sé uirthi gan aon rud a rá le haon duine,
Is bréagóir é, nuair a fhaigheann sé amach go bhfuil sí ag iompar clainne, tréigeann sé í, mar is ar a shon féin atá sé i gcónaí. Ag an deireadh, chuireann Máire lámh in bás féin agus maraíonn sí a leanbh. Mailí
Cara le Máire is ea Mailí. Is í an t-aon chara atá ag Máire agus mhothaíonn trua aici di. Léiríonn sí sualicí an duine ar fad an dráma, mar ní chuireann sí brú ar bith ar Mháire. Feicimid an caidreamh maith idir Mailí agus na mná eile sa Teach Tearmainn,   Buaileann Máire léi den chéad uair nuair a théann sí go dtí an Teach Tearmainn. Bhí siad sa chás céanna ach bhí Mailí sásta leis an tsocrú. Striapach is ea í, chomh maith, mar sin tá sí imeallaithe ag an tsochaí,   Is bean chinéalta, chabrach í Mailí agus feiceann sí soineantacht Mháire, tugann sí comhairle di, mar sin,  'Croith suas tú féin, ná bí suite i gcónaí ag déanamh trua duit féin ', Dar le Máire ‘Is aingeal í’, Mailí- ‘aingeal dubh’, mar is í Mailí an t-aon duine amháin a chabhraíonn léi. Tá eitic Chríostaí níos láidre ag Mailí ná duine ar bith eile.
Liam Ó Cathasaigh (deartháir Mháire) Is é Liam an deartháir is sine. Tá sé faoi bhois an chait ag a mháthair. Níl trua ar bith aige dá Mháire- nuair a fhaigheann a mháthair amach go bhfuil Máire ag iompar clainne ní thacaíonn sé léi,   Tar éis a athair a fuair bás, ghlac sé lena húdarás. Ach is léir go bhfuil eagla air roimh a mháthair, mar d'éalaíonn sé amach an bhfuinneog san oíche agus buaileann sé lena chailín Beití de Búrca. Nuair a cheistigh a mháthair é, inisíonn sé bréag dá mháthair. Tá sé féinlárnach. Deireann sé ‘''Ní mise a coimeádaí’. '' Tá comhluadar dá chuid féin aige, Seán Ó Cathasaigh (deartháir Mháire) Is é Seán an deatháir is óige. Tá sé faoin smacht ag a mháthair agus tá plean ag a mháthair go mbeidh a mac ina shagart. Cosúil le Liam, duine leithleasach atá ann; ní smaoiníonn sé ar dhuine ar bith ach air féin,
Fiú go mbeadh sé ina shagart, ní thaispeánann sé aon catharnacht do Mháire. Deireann sé ‘ní ghlacann sí Comaoineach Naofa’, Níl sé ag smaoineamh faoi conas a mhothaíonn Máire. Ní léiriíonn sé aon trua di. Dar leis, pheacaigh Máire in aghaidh Dé,
Téamaí
clé|mion|Teach tearmainn
Stair
mion|Ghlac [[Caitlín Maude an phíomh-pháirt sa chéad léiriú den dráma |alt=]]
Buddy McGirt
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea James Walter "Buddy" McGirt, a rugadh ar 17 Eanáir 1964 i mBrentwood, Nua-Eabhrac.
Mainistir Ros Cré
Is mainistir suite i gContae Thiobraid Árann í Mainistir Ros Cré.
Dail nam Breac
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Dail nam Breac.
Scoil Gheimhridh Frankie Kennedy
Is scoil i gContae Dhún na nGall í Scoil Gheimhridh Frankie Kennedy.
Florence and the Machine
Is banna ceoil indie é Florence and the Machine ó Londain. Bhain an banna ceoil cáil amach sa bhliain 2009 lena céad albam Lungs. Is í Florence Welch príomhamhránaí an bhanna. Florence Welch agus a cara Isabella Summers atá mar príomh baill an bhanna.
Witold Gombrowicz
Scríbhneoir nua-aimseartha ón bPolainn ab ea Witold Marian Gombrowicz. Rugadh i Małoszyce in aice le hOpatów é ar an 4 Lúnasa 1904, agus shíothlaigh sé i Vence san Fhrainc ar an 24 Iúil 1969, sa teach céanna, Villa Robemond inar cailleadh an scríbhneoir Sasanach D.H. Lawrence naoi mbliana déag is fiche roimhe sin. Chuir údarás na Polainne cosc iomlán ar a shaothar litríochta.
Saol
Rinne Gombrowicz staidéar ar an dlí i Vársá.
Chuaigh sé i mbun pinn, agus d'fhoilsigh sé an chéad bhailiúchán gearrscéalta sa bhliain 1933. Cúig bliana ina dhiaidh sin, tháinig an chéad úrscéal i gcló - Ferdydurke. Scéal meafarach a bhí ann, agus Gombrowicz ag tabhairt leideanna áirithe faoi homaighnéasacht an scríbhneora - i dtús an úrscéil, caithfidh laoch an úrscéil, Józio, filleadh ar an meánscoil, toisc nach bhfuil sé pósta go fóill, cé gur shlánaigh sé tríocha bliain d'aois cheana féin.
Go gairid roimh ionsaí na dtrúpaí Gearmánacha ar an bPolainn sa bhliain 1939, chuaigh Gombrowicz ar bhord loinge a thug go dtí an Airgintín é. B'éigean dó fanacht thall ansin, agus ba mhinic a bhí sé ar an mblár fholamh i rith bhlianta an chogaidh. D'fhoghlaim sé Spáinnis agus d'fhoilsigh sé leagan Spáinnise den úrscéal úd Ferdydurke, a d'aistrigh sé féin le cuidiú ó chairde áitiúla. clé|mion|244x244px|1939 Chaith Gombrowicz tréimhsí fada i bPáras. Sa bhliain 1950, d'éirigh leis teacht i dteagmháil le Kultura, iris na bPolannach i bPáras, agus bhí Jerzy Giedroyc, eagarthóir Kultura, sásta saothair le Gombrowicz a chur i gcló. Sa bhliain 1953, d'fhoilsigh Giedroyc úrscéal nua le Gombrowicz, Trans-Atlantyk, a thug cur síos fantaisíochta ar thuras an scríbhneora go dtí an Airgintín sa bhliain 1939. mion|35 sráid Chocimska, Warsaw Sna seascaidí, d'fhoilsigh Gombrowicz cúpla úrscéal eile, go háirithe Pornografia ("Pornagrafaíocht"). Níl pornagrafaíocht ar bith i gceist leis an gceann seo - níl ann go bunúsach ach cineál scéinséir a bhfuil a imeachtaí ag titim amach sa Pholainn le linn an Dara Cogadh Domhanda - cé nach raibh cur amach ar bith ag Gombrowicz ar an saol a bhí ag na Polannaigh sa tír san am sin.
Loch Sníosort
Is loch farraige é Loch Sníosort, in iarthuaisceart an Eilein Sgiathánaigh sna Na hOileáin Istigh, i gComhairle na Gàidhealtachd, idir leithinis Bhàtairnis agus Tròndairnis. Cothaíonn an Abhainn Sníosort é, a thagann ó na cnoic soir ó Bhracadal. Tugann béal an locha seo bealach isteach chuig an Minch íochtarach agus nah-Eileanan Asgrab.
Druim Earbainn
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Druim Earbainn.
Caimileon
Ainmhí feoiliteach is ea an caimileon (fine na Chamaeleonidae). Reiptíl atá ann; is laghairtí seandomhanda iad go léir. Bhí 202 speiceas de chaimileon ann i mí Meithimh na bliana 2015. Tá dathanna éagsúlacha orthu agus is féidir le roinnt mhaith díobh na dathanna a athrú. mion|Dáileadh na gcaimileon i dtíortha an tSean-Domhain
Luas
Tá níos mó ná ciall amháin leis an bhfocal luas:
Hokusai
thumb|upright|Hokusai (féinphortráid ón bhliain 1839) Ealaíontóir Seapánach ba ea Katsushika Hokusai. Rugadh in Edo (ar a dtugtar Tokyo anois) é sa bhliain 1760. 36 Radharc ar Shliabh Fuji (富嶽三十六景, Fugaku Sanjūroku-kei) an saothar is mó a thuill clú dó.
Scoil na Mainistreach
Is scoil i gContae Dhún na nGall í Scoil na Mainistreach.
Gob
200px|thumb|Goba éin Is gialla starrach adharcach é gob.
Hangzhou
Is í Hangzhou (Sínis: , pinyin: Hángzhōu nó Hangdeo) an phríomhchathair agus an chathair is mó sa chúige Zhejiang, i nDaon-Phoblacht na Síne. Tá sí ar cheann de na cathracha is cáiliúla is rathúla sa tSín ar feadh cuid mhaith de mhíle bliain anuas, i bpáirt mar gheall ar a radhairc áille nádúrtha. Meallann Loch an Iarthair mórán go dtí an ceantar. Tá sí suite cois na hIaing-tsí, 180 ciliméadar taobh thiar theas de Shang-hai.
Mainistir Naomh Crónán, Ros Cré
Is mainistir suite i gContae Thiobraid Árann í Mainistir Naomh Crónán.
Céadbhean na Cóiré Theas
Is í Céadbhean Phoblacht na Cóiré (dá ngairtear FLOTROC nó FLOSC go neamhfhoirmiúil), ar a dtugtar Céadbhean na Cóiré Theas de ghnáth, bean chéile Uachtarán na Cóiré Theas. Is í bean chéile Phríomh-Aire na Cóiré Theas Darabhean na Cóiré Theas.
Fiannamail mac Máele Tuile
Rí na Laighean de rítheaghlach Uí Máil ba ea Fiannamail mac Maoil Tuile (Sean-Ghaeilge Fiannamail mac Máele Tuile (bás 680). Aodh Dibhchine mac Seanaigh (bás 595), iar-rí, ba ea a shin-seanathair, agus  Rónán Crach, laoch b'fhéidir an tsága "Fingal Rónáin", a sheanathair.
Domnu
I Miotaseolaíocht na nGael, dia na bhFomhórach agus príomhdhia na bhFear Bolg ab ea Domnu. De réir a nóis, d'adhradh na Fir Bolg na Fomhóraigh cloíte acu. Bhí triúr mac aige Balar, Indech agus Ealatha, rud féin a thugann a thábhacht le fios. Glaodh Indeach agus Éalaithe lena ainm athartha mac Dé Domnann, agus aithníodh Elatha fosta mar dhia Domhnann. Bhí dream na bhFear Bolg ann a thug Fir Domnann orthu féin.
Fiannamail mac Máele Tuile
Sa bhliain 677, throid na Laigin in éadan an Ardrí Fíonsneachta Fleadach (bás 695) ag Cath Loch Gabhar. Bhí ár mór ar gach taobh, ach bhain Fíonsneachta. Sa bhliain 680, maraíodh Fiannamail ag duine dá mhuintir féin, darbh ainm Foichsechán, spreagadh ag an Ardrí.
Is pearsa a fheictear arís is arís eile é sa tsraith Sister Fidelma mysteries le Peter Tremayne.
Aerfort Londain-Heathrow
300px|right|thumb|Críochfort 5, Heathrow Is aerfort ollmhór i Londain é Aerfort Londain-Heathrow. Tá cúig chríochfort ag an aerfort, agus is é Heathrow an tríú aerfort is mó ar domhan (tar éis Atlanta-Hartsfield agus Chicago-O'Hare), le cúig chríochfort ann faoi láthair. Tá sé mar an bpríomh-bhunáit do British Airways.
Tá mórán conspóide ag baint leis an aerfort faoi láthair mar gheall ar thógáil an tríú rúidbhealaigh, mar beidh orthu sráidbhaile a leagadh chun é a thógáil.
Contae Caldwell, Texas
Is contae in oirdheisceart Texas é Caldwell. Is é Lockhart príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 38,066 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010, suas ó 32,194 duine sa bhliain 2000. Ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 67.9% de na daoine sa bhliain 2010 agus ba Spáinnis an phríomhtheanga ag 31.3%.
Foirmle
Is éard is brí le foirmle ná modh gearr a bhaineann úsáid as litreacha, uimhreacha agus siombailí chun tuairisc a thabhairt ar eolas casta. Úsaideann eolaithe agus an gnáthphobal araon foirmlí. Is é E = mc2 an fhoirmle is cáiliúla b'fhéidir, foirmle a cheap Albert Einstein an fisiceoir is cáiliúla de chuid na 20ú aoise.
Keiren Westwood
Imreoir sacair is ea Keiren Westwood a rugadh ar 23 Deireadh Fómhar, 1984. Is cúl báire é agus d'imir sé le Manchester City chomh maith le Carlisle United agus Coventry City. Faoi láthair tá sé ag imirt le Sunderland agus le foireann sacair náisiúnta na hÉireann chomh mhaith. Cé gur rugadh i Manchain e, tá cead aige imirt do fhoireann na hÉireann de bharr a seantuistí a tháinig ó Loch Garman.
Luch fhómhair
Ainmhí is ea an luch fhómhair. Is é an creimire is lú san Eoraip é. Tá an speiceas seo as láthair ó Éirinn. 300px|left|thumb|Luch fhómhair
Dabhach Gairbheach
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Dabhach Gairbheach.
Pedro Pablo Kuczynski
Is eacnamaí, fiontraí gnó agus polaiteoir Peiriúch é Pedro Pablo Kuczynski Godard a rugadh ar 3 Deireadh Fómhair 1938 i Líoma, Peiriú. Toghadh mar uachtarán na tíre é don téarma 2016–2021 mar chomharba ar Ollanta Humalla ach d'éirigh sé as ar 21 Márta 2018.
Bhí sé ina aire um fuinneamh agus mianaí faoi Fernando Belaúnde Terry, agus ina aire um eacnamaíocht agus airgeadas faoin Uachtarán Alejandro Toledo Manrique. Faoi láthair, is uachtarán é ar an bpáirtí Peruanos Por el Kambio (Peiriúigh ar son Athruithe). (Scríobhtar cambio, an focal Spáinnise ar "athrú", le k in ainm an pháirtí chun go mbeadh PPK air, ionann lena ainm féin.)
Iarrthóir é Kuczynski ar uachtaránacht Phoblacht Pheiriú in olltoghcháin Pheiriú na bliana 2011, ach tháinig sé isteach sa tríú háit i ndiaidh Ollanta Humala Tasso agus Keiko Fujimori Higuchi. Sheas sé ar son na huachtaránacha arís in olltoghcháin na bliana 2016 agus an uair seo, d'éirigh leis an dara háit a bhaint amach agus, mar sin, dul ar aghaidh go dtí an dara babhta den toghchán ar 10 Aibreán 2016, inar éirigh leis bua a fháil ar Keiko Fujimori le tromlach an-íseal.