cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
An tSeirbia
Spórt
Tá spórt mar gné tábhachtach i sochaí Seirbia. Tá móréileamh áirithe ar na spóirt seo a leanas sacair, cispheil, leadóg, eitpheil agus peil-uisce. Mar aon le clubanna proifisiúnta spóirt sa Spáinn tá clubanna áirithe gníomhach i spóirt éagsúla. Is iad Crvena Zvezda, Partizan, agus Beograd na clubanna lonnaithe i mBéalgrád, Vóvaidín i Novi Sad, Radnički i Kragujevac agus Spartak in Subotica na cinn is mó agus is rathúla sa tír. thumb|left|100px Is é sacair an spórt is cáiliúil i Seirbia. Thar na blianta tháinig roinnt imreoirí peile cáiliúla ón réigiúin mar Dragan Džajić agus le déanaí Nemanja Vidić (a imríonn le Manchester United), Dejan Stanković agus Branislav Ivanović. Le déanaí níl ag éirí go maith leis an bhfoireann náisiúnta cé gur glac sí páirt i gCorn an Domhain trí huaire as na cúig cinn is déanaí. Is iad Crvena Zvezda agus Partizan (as Béalgrád) na príomh clubanna sacair sa tír. Is é Red Star an t-aon club ón Oirthear a bhuaigh príomh corn UEFA (sechas Steaua Bucarest), bhuaigh siad Corn na hEorpa sa bhliain 1991. Bhí Partizan mar an chéad foireann ón oirthear a d'imir i craobh corn Eorpach (1966). Glaotar an Dearbaí Síoraí ar iompairc an dá club agus é mar an iompairc spóirt is spreagúil ar domhain. Imríonn siad i SuperLiga na Seirbia leis breathnóirí is mó as na spóirt go léir. Is é Partizan curadh na tír faoi láthair.
I leith na cisphéile is í Seirbia ceann de na tiortha is mó clú aige lasmuigh na Stáit Aontaithe. Tá craobh an domhain buaite ag na foireann na bhfear dhá huaire (1998 agus 2002), craobh na heorpa trí huaire (1995, 1997, agus 2001), agus bonn airgid sna cluichí Oilimpeacha 1996. Sa 20 bliain is déanaí tá 22 imreoirí Seirbiach tar éis imirt san NBA, Predrag "Peja" Stojaković (Sárimreoir NBA trí huaire), Vlade Divac (Sárimreoir NBA 2001 NBA agus Dámhachtain na Laoch FIBA), Predrag Danilović, Vladimir Radmanović, Nenad Krstić, Marko Jarić, agus Željko Rebrača ina measc. Tá clú agus cáil bainte amach ag "Scoil Cóitseálaí na Seirbia" de bharr na traenálaithe a tháinig uaidh. Bhí Partizan mar croabh an hEorpa sa bhliain 1992.
Francisco X. Alarcón
B'fhile Meiriceánach agus múinteoir é Francisco Xavier Alarcón (21 Feabhra 1954 – 15 Eanáir 2016). Bhí sé ar cheann den líon beag filí Chicano a bhain aitheantas amach as ucht a gcuid filíochta agus scríbhneoireachta, den chuid is mó i Spáinnis, laistigh de na Stáit Aontaithe. Aistríodh a chuid dánta chomh maith go Béarla, Gaeilge agus Sualainnis. Rinne sé go leor cur i láthair ag scoileanna poiblí ionas go bhféadfadh sé tionchar a imirt ar dhaoine óga agus iad a spreagadh chun a gcuid filíochta féin a scríobh, ach go háirithe mar gur bhraith sé gur "filí nádúrtha" iad na leanaí.
Saol
Rugadh Francisco Xavier Alarcón i Wilmington, California, agus bhí ceathrar deartháireacha agus beirt dheirfiúracha aige. Bhog sé go Guadalajara, Meicsiceo lena theaghlach, nuair a bhí sé a sé, agus ansin d'fhill sé ar ais go California nuair a bhí sé ocht mbliana déag d'aois. Bhraith Alarcón go raibh sé ina scríbhneoir nuair a bhí sé cúig bliana déag agus chabhraigh sé le hamhráin bhailéadacha a seanmháthair a thras-scríobh. Ba chainteoir dúchais na Nachuáitlise a sheanmháthair. Chruth an taithí a bhain sé amach as a bheith ag teacht i méadaíocht sna Stáit Aontaithe agus Meicsiceo araon, agus an dá chultúr a bhlais sé iontu, leis an chineál scríbhneoireachta a chum sé.
Mar dhuine fásta óg, d'fhill sé ar limistéar Los Angeles. Bhain sé ard-dioplóma scoile amach ó 'Cambria Adult School'. D'oibrigh sé i mbialanna agus mar oibrí imirceach feirme. Le linn an ama seo, chuaigh sé go dtí East Los Angeles College.
Bhain Alarcón céim amach ó California State University, Long Beach, agus Ollscoil Stanford. Le linn dó bheith sa choláiste, thosaigh sé ag scríobh filíochta, agus bhain sé le go leor ciorcail liteartha sa cheantar agus léigh sé a chuid filíochta amach os ard chomh maith ag ionaid éagsúla. Ag Stanford, idir na blianta 1978 agus 1980, rinne sé eagarthóireacht ar an iris Vortice. Sa bhliain 1982, agus é ar Fulbright Fellowship go Cathair Mheicsiceo, d'aimsigh sé orthaí Astacacha a bhí aistrithe ag sagart Meicsiceach. Ina dhiaidh sin, spreag iad siúd a scríbhneoireachta sna 'Snake Poems: An Aztec Invocation'. Chomh maith leis sin bhuail sé leis a "anamchara", an file de chuid Mheicsiceo, Elías Nandino, ar a thuras go Cathair Mheicsiceo. Alarcón was very impressed with how Nandino refused to hide his homosexuality from the world. Chuaigh an gcaoi ar dhiúltaigh Nandino a chuid homaighnéasachta a cheilt ón domhan i bhfeidhm air. Le linn a chuid ama i Meicsiceo, bhí Alarcón páirteach sa amharclann i gCathair Mheicsiceo agus rinne sé go leor taighde in El Colegio de México. Thug an deontas Fulbright deis dó taisteal go Cúba freisin.
Ringo Starr
Is ceoltóir cáiliúil é Richard Starkey MBE (rugadh é ar an 7 Iúil, 1940 i Learpholl, Sasana), nó Ringo Starr mar atá aithne níos fearr air. B'é é Starr an drumadóir leis an mbanna rac-cheoil The Beatles ó 1962 go dtí 1970. Tar éis The Beatles, bhí cúpla albam aige ina aonar. Chomh maith le sin, do dhein sé roinnt aisteoireacht leis. Sa bhliain 1984, chuir Starr i láthair an ghuth don clár teilifís Thomas the Tank Engine. Sa bhliain 1989, thosaigh sé Ringo Starr and His All-Starr Band, ag canadh amhráin Beatles agus ag seinm na drumaí.
Is drumadóir cáiliúil é a mhac Zak Starkey chomh maith, an chéad páiste a rugadh le Starr agus a iarbhean Maureen Cox sa bhliain 1965.
Tealmainn
Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Tealmainn.
Altasamat
deas|250px|thumb|Altasamat Gléasadh teileascóip lenar féidir an teileascóp a bhogadh in airde (ag luascadh ar ais chothrománach) neamhspleách ar a bhogadh ina asamat (ag rothlú ar ais cheartingearach). Baintear feidhm as ar theileascóip ollmhóra agus radaiteileascóip chomh maith le teileascóip shimplí an amaitéaraigh.
Martin O'Neill
Is traenálaí sacair Éireannach é Martin Hugh Michael O'Neill, OBE (a rugadh ar 1 Márta, 1952).
Saol
Rugadh i gCill Ria é, gar do Chúil Raithin i gContae Dhoire. D'imir sé peil Ghaelach ina óige, ag baint Corn McRory i 1970 le St. Malachy's College, Béal Feirste, sular athraigh sé go sacar.
Peileadóir
D'imir sé le Distillery F.C. agus é ina mhac léinn, ag staidéar dlí in Ollscoil na Banríona, Béal Feirste.
Níor chríochnaigh sé an chéim agus síníodh é mar pheileadóir gairmiúil i 1971. D'imir sé do Nottingham Forest faoi bhainis Brian Clough.
Bhí sé ina chaptaen d'fhoireann náisiúnta Thuaisceart Éireann a d'imir i gCorn Domhanda na Spáinne i 1982, nuair a bhuaigh siad i gcoinne na Spáinne i Valencia. D'imir sé freisin ar son Norwich City agus Manchester City sular éirigh sé as.
Traenálaí
D'fhág sé Ceiltigh Ghlaschú mar diagnóisíodh go raibh ailse limfeach ar a bhean. Tháinig sí chuici féin agus fuair sé post mar bhainisteoir le Aston Villa F.C. nuair a d'fhág David O'Leary an club.
Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 1900
Bhí Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 1900 ar siúl in Páras, An Fhrainc, ó 14 Bealtaine go 24 Deireadh Fómhair 1900.
Spóirt
Bhí 17 disciplín mar chuid den chlár Oilimpeach sa bhliain 1900:
Náisiúin rannpháirteacha
thumb|240px|Rannpháirtithe. Gorm = Páirt don chéad uair Glas = An bhfuil páirt roimhe sin.
Boinn
Náisiún ósta (Páras)
An Ghuaráinis
Is teanga í an Ghuaráinis (Guaraní a thugtar uirthi as Spáinnis, ach is é avañe'ẽ an téarma a úsáidtear sa Ghuaráinis féin), a labhraítear i Meiriceá Theas. Ceann de na teangacha Tupi í, agus aicmítear san fhoghrúpa Tupi-Ghuaraní í. Tá stádas oifigiúil aici i bParagua, agus í ó dhúchas ag formhór mhuintir na tíre sin. Labhraítear sna tíortha eile timpeall ar Pharagua í fosta, agus aitheantas oifigiúil aici mar dhara teanga oifigiúil i gcúigí Corrientes agus Misiones san Airgintín. Ceann de theangacha oifigiúla Chómhargadh na Coirceoige Theas í freisin. Is é Cómhargadh na Coirceoige Theas, nó MERCOSUR, an cómhargadh eacnamaíochta a bhunaigh an Bhrasaíl, Paragua, Uragua, agus an Airgintín sa bhliain 1991. Ñemby Ñemuha an t-ainm Guaráinise ar an eagraíocht idirnáisiúnta seo.
Salvador
Príomhchathair Bahia na Brasaíle is ea Salvador (São Salvador da Baía de Todos os Santos, go hiomlán). Tá an chathair suite ar leithinis ar chósta thoir na Brasaíle. Tá 2,902,927 duine ina gcónaí sa chathair féin agus 3,919,864 ina gcónaí sa mhórcheantar uirbeach. (daonáireamh 2010). Is í Salvador an ceathrú cathair is mó sa tír. Bunaíodh Salvador sa bhliain 1549.
An Ghuaráinis
Is í an Ghuaráinis an t-aon teanga bhundúchasach amháin i Meiriceá Theas a chuaigh in úsáid go forleathan i measc na neamh-bhundúchasach. An chuid is mó de na teangacha bundúchasacha tá siad ag géilleadh do na teangacha móra a tháinig ón Eoraip, is é sin, an Spáinnis agus an Phortaingéilis. Ba iad na hÍosánaigh a choinnigh an teanga beo thar na céadta bliain, nó bhí siad breá sásta a gcuid seanmóireachta a dhéanamh i nGuaráinis. Ba é an tÍosánach Antonio Ruiz de Montoya (1585-1652) a chuir tús le taighde teangeolaíoch na teanga lena leabhar Tesoro de la lengua guaraní ("Stórchiste na Guaráinise"), agus tuiscint íogair aige do dheacrachtaí na teanga. Bhí an-ghrá ag an Athair Antonio don teanga, agus dúirt sé go raibh an Ghuaráinis "chomh flúirseach, chomh hálainn, agus go raibh sí inchomórtais le rogha teangacha an domhain".
Salvador
Tá leabhar neamhfhicsin i nGaeilge, Favela, scríofa faoi bhruachbhaile bocht sa chathair seo ag an údar Alex Hijmans.
Músaem Harrow
Is músaem suite sa London Borough of Harrow é Músaem Harrow nó Headstone Manor Museum. Tá sé suite ar eastát an Headstone Manor. Bíonn idir thaispeántais shealadacha agus bhuanbhailiúchán faoi stair an cheantair sa músaem. Tá ceithre fhoirgneamh ann, mar atá Headstone Manor, an Ghráinseach, an Scioból Deachúna agus an Scioból Beag. Tá na foirgnimh seo go léir liostaithe agus tá suíomh an mhúsaeim ar fad ina shéadchomhartha ársa sceidealaithe. Tá taifid ar na struchtúir ann a théann siar go dtí an bhliain AD 825 agus tógádh an mainéir sa bhliain 1344.
Contae Charleston, Carolina Theas
Is contae Meiriceánach é Contae Charleston atá suite in oirthear stát Carolina Theas. Tá an contae suite feadh an chósta Atlantaigh. Sa bhliain 2015, bhí daonra 389,262 duine ann. Dúirt 10.2% den daonra as bhliain 2010 gur de shliocht Éireannach iad. Is é Charleston a phríomhbhaile contae. mion|Oileán Caper
An Ghuaráinis
De ghnáth, glactar leis gurb ionann an Ghuaráinis agus teanga oifigiúil Pharagua. Tá canúintí eile ann, agus is féidir a rá go bhfuil contanóid nó slabhra canúintí ann. Na canúintí a labhraíonn dreamanna beaga bundúchasacha, ar nós chanúintí Aché agus Mbya, bíonn siad difriúil go maith le caint na sráide sna cathracha Paraguacha, ach ar ndóigh tá Guaráinis na gcathracha breac le focail iasachta ón Spáinnis a bhíonn de dhíth le cur síos a thabhairt ar an saol nua-aimseartha. Ón taobh eile de, is follas gur choinnigh na canúintí bundúchasacha a lán seantéarmaí a bhaineann leis an saol traidisiúnta.
Ar dtús bhunaigh na hÍosánaigh cineál tearmainn nó reducciones mar a thugtar orthu as Spáinnis le haghaidh na mbundúchasach. Dialathas Caitliceach a bhí i réim sna tearmainn seo, agus an Chríostaíocht á craobhscaoileadh trí mheán na Guaráinise. Bhí na hÍosánaigh dian ag iarraidh na bundúchasaigh a iompú chun Caitliceachais, ach san am sin bhí siad ionraic ag iarraidh a gcuid paróisteánach a chosaint ar an muintir isteach a tháinig ón Eoraip agus nach raibh meas an mhadra acu ar bhunadh an Oileáin Úir, Nuair a bunaíodh Paragua mar stát neamhspleách, baineadh a sean-sainchearta de na hÍosánaigh, ach mar sin féin, mhair an teanga beo, nó bhí deachtóirí Pharagua dírithe ar an tír a choinneáil chomh scoite ón saol mór agus ab fhéidir, rud a chuidigh leis an teanga teacht slán.
Ní mharcáiltear ach na gutaí srónacha faoi bhéim. Is é sin, is é an guta faoin tilde a bheidh faoi bhéim. Na gutaí neamhshrónacha atá faoi bhéim, cuirtear an agúid (síneadh fada na Gaeilge, nó accent aigu na Fraincise) os a gcionn. Mura bhfuil aon ghuta san fhocal marcáilte, is é an guta deireanach a bheidh faoi bhéim.
Imríonn na gutaí srónacha tionchar ar na consain a thugann rompu. Mar sin, is minic a chuirtear srónaíl éigin leis an gconsan sin, ionas go ndéantar "mb" nó "m" den "b", mar shampla.
Fuaimnítear an litir "j" cosúil leis an mBéarla, nó cosúil le "d" caol na Gaeilge (bíonn an fuaimniú éagsúil ag na cainteoirí difriúla, agus é ag brath ar an gcanúint freisin).
Tá an teanga saibhir i míreanna gramadúla, ionas gur féidir a rá gur teanga iltáite nó teanga pholaisintéiseach í, cosúil lena lán teangacha san Oileán Úr. Níl inscne ghramadúil sa ghlan-Ghuaráinis, ach is minic a chluinfeá hailt dheimhneacha na Spáinnise - "la" agus "le" - sa ghnáthchaint, de thoradh shíortheagmháil an dá theanga i saol Pharagua.
Focail a tháinig ón nGuaráinis iad piorána (an t-iasc ar chuala an domhan iomrá ar a fhiacla géara) agus iaguar (cat mór Mheiriceá Theas).
Danny DeVito
Is é Michael Michael DeVito Jr. (a rugadh ar an 17 Samhain, 1944) aisteoir agus scannánóir Mheiriceánach. Fuair sé suntasacht asa ról mar fhear tacsaí Louie De Palma san clár teilifíse Taxi (1978-1983), a bhuaigh Gradam Golden Globe agus Duais Emmy.
Is réalt mór scanánaíochta é, tá aithne ag daoine air óna ról i Tin Men, Throw Momma from the Train, One Flew Over the Cuckoo's Nest, Ruthless People, Man on the Moon, Terms of Endearment, Romancing the Stone, Twins, Batman Returns,  Look Who's Talking Now, Big Fish, Other People's Money, Get Shorty, Be Cool agus L.A Confidential. Tá clú agus cáil air mar gheall ar a ghuthú i Space Jam, Hercules agus The Lorax.
Bhunaigh DeVito agus Michael Shamberg Jersey Films. Go luath ina dhiaidh sin, tháinig Stacey Sher ina chomhpháirtí comhionann. Tá cáil ar an comhlacht mar gheall ar scanáin cosúil le Pulp Fiction, Garden State agus Freedom Writers. Bhí DeVito faoi úinéireacht Jersey Television, a chuir an tsraith Comedy Central Reno911! amach. Ghlac DeVito agus a bheannchéile Rhea Perlman páirt ina scannán 1996 Matilda a bhunaíodh ar úrscéal na bpáistí Roald Dahl. Bhí DeVito ar cheann de na táirgeoirí a ainmníodh do Academy Award for Best Picture d' Erin Brockovich.
Is réalt é mar Frank Reynolds ar sitcom FX agus FXX Tá sé i gcónaí Grianmhar i Philadelphia (It's always sunny in Philadelphia). D'ordaigh sé, tháirgeadh sé agus a bhí sé le feiceáil i scannáin grafacha, gearr, uafáis dá fhiontar Idirlín The Blood Factory.
Is toradh é méid DeVito de multiple epiphyseal dysplasia (Fairbank's disease), is neamhoird géinteach tearc é a chuireann isteach a fás cnáimhe.
Saol luath
Rugadh DeVito i Neptune Township, New Jersey, mac Daniel DeVito Sr., úinéir gnó beag, agus Julia DeVito (née Moccello). D'fhás sé suas i dteaghlach de cúigear, lena thuismitheoirí agus beirt dheirfiúracha níos sine. Tá sé de shliocht na hIodáile; Tá a theaghlach ar dtús, ó San Fele, Basilicata. Tógadh é i bPáirc Asbury, Nua Jersey.
Tógadh DeVito mar Chaitliceach agus d'fhreastail sé ar Scoil Ullmhúcháin Oireachtais, scoil chónaithe i Summit, Nua Jersey, bhain sé céim amach i 1962. Chuaigh sé chuig an scoil chónaithe nuair a bhí sé 14, dúirt sé lena athair é a chur ann chun é a choimeád as triobóid. Tar éis dó an scoil chónaithe a fhágáil, thosaigh sé ag traenáil ag an Acadamh na nEalaíon Drámaíochta Meiriceánach, bhain sé céim amach anseo i 1966. Ina laethanta luath amharclainne, d'oibrigh sé leis an Amharclann Theatre Colonnades, ag Ionad Amharclainne Eugene O'Neill i bPort Láirge, Connecticut, agus lena bhean chéile denn todhchaí, Rhea Perlman a bhí le feiceáil i ndrámaí ón westbeath Playwrights Feminist Collective.
Aisteoireacht i scannán
clé|mion| DeVito ag San Diego Comic-Con International i mí Iúil 2010 Rinne DeVito aisteoireacht mar Martini san scannán 1975 One Flew Ocer the Cuckoo's Nest, ag athdhéanamh a ról ón dráma nach raibh ar Broadway leis an teideal céanna. Fuair sé clú agus cáil amach i 1978 ag imirt Louie De Palma, an riarrthóir tacsaí don fictional Sunshine Cab Company, ar an seó teilifíse hit Tacsaithe. Tar éis deireadh a chur le Tacsaithe, thosaigh DeVito gairme scannán rathúil, ag tosú le róil i dTéarmaí Deireadh Fómhair 1983, mar an bradach géagach san eachtra rómánsúil Romancing the Stone, ina bhfuil Michael Douglas agus Kathleen Turner, agus a sequel 1985, The Jewel of the Nile. Sa bhliain 1986, réitigh DeVito i nDaoine Ruthless le Bette Midler agus an Breitheamh Reinhold, agus i 1987, rinne sé an chéad ghné-ordú aige leis an greann dorcha, Throw Momma ón Traenach, ina raibh sé ina stíl le Billy Crystal agus Anne Ramsey. Dhá bhliain ina dhiaidh sin, d'éirigh DeVito le Douglas agus Turner i gCogadh na Róis, a d'ordaigh sé agus ina gcomóradh sé.
An Tairbeart, Cataibh
Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é an Tairbeart.
Contae Cherokee, Carolina Theas
Is contae Meiriceánach é Contae Cherokee atá suite i stát Carolina Theas. Sa bhliain 2015, bhí daonra 56,194 duine ann. Is é Gaffney a phríomhbhaile contae.
Marin Čilić
Is imreoir leadóige gairmiúla as an Chróit é Marin Čilić. Rugadh é ar an 28 Meán Fómhair 1988. Tá comórtas Grand Slam amháin buaite aige - 1 US Open.
Taree
Cathair i New South Wales, An Astráil, is ea Taree. Bhí 16,621 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2001.
The Burial at Thebes
Is dráma é The Burial at Thebes a scríobh an scríbhneoir clúiteach Éireannach Seamus Heaney, bunaithe ar an tragóid Ghréagach a chum Sofaicléas sa chúigiú céad roimh Chríost.
Plota
Faigheann Antagana, iníon Oedipus, amach gur mharaigh a beirt deartháireacha a chéile ag troid i gcoinne a chéile i gcogadh. Ligeann Creon rí Thebes duine dóibh a adhlacadh de réir deasghnátha na h-ama agus caitear amach an duine eile gan adhlacadh mar fhealltóir. Téann Antigone a bhfuil geallta le mac Creon, Haemon, glan ina gcoinne agus tar éis di an dearthár náirithe a adhlacadh cuirtear faoi ghlas i bpluais í le bás a fháil.
Faoin am a thagann athrú intinne ar Creon tá lámh curtha aici ina bás fhéin. Faigheann a mhaicín mhánla, Haemon agus a bhean chéile Eurydice básanna tubaisteacha freisin ag deireadh na tragóide chlasaiceach seo.
Cinedheighilt
mion|roimh na 1990idí Is éard a bhí i gceist leis an gcinedheighilt ná an córas apartheid (an apairtéid as Gaeilge, uaireanta) a bhí i bhfeidhm san Afraic Theas ón mbliain 1948 go dtí na 1990idí. Tháinig an focal féin apartheid ón Afracáinis, an leagan den Ollainnis a labhraítear san Afraic Theas, agus is é is brí leis ná "scarúint" nó "scarthacht" (apart = scartha, -heid = -cht, cf. an iarmhír -heit sa Ghearmáinis agus -hood i bhfocail Bhéarla cosúil le neighbourhood, manhood nó maidenhood).
Tháinig an córas seo in úsáid nuair a ghnóthaigh na páirtithe Búracha, an Páirtí Náisiúnaíoch agus an Páirtí Afrikaner, olltoghcháin na bliana 1948.
thumb|260px|Fógra ar an trá - Durban - 1989. Cathair Durban: De réir Alt a 37 i bhfodhlíthe na trá, níl cead isteach ach ag daoine den chine gheal sa láthair shnámha seo, a deir sé i mBéarla, in [[Afracáinis agus i Súlúis.|clé]] I ré na cinedheighilte, bhí muintir na hAfraice Theas deighilte ina gceithre chine, mar atá, na Bána, na Gormaigh, na Daiteánaigh agus na hIndiaigh, agus na dreamanna seo á gcoinneáil scartha scoite ó chéile. Luíonn sé le réasún nach raibh cead ag aon duine pósadh thar theorainn na gciníocha, ach, thairis sin, ní raibh de chead acu dul ag snámh sna cladaí céanna, úsáid a bhaint as na leithris chéanna, ná dul ar na scoileanna céanna. Rinneadh iarrachtaí leis na ciníocha éagsúla a chosaint ar chuideachta a chéile ar gach leibhéal.
Cruthú na cinedheighilte
Chualathas an focal "apartheid" an chéad uair ó bhéal Jan Smuts, thiar sa bhliain 1917, nó dhá bhliain sular bhain sé amach Príomh-Aire acht na hAfraice Theas. Deir daoine áirithe inniu nach raibh i gceist san am ach leanúint leis na dlíthe cinedheighilte a bhí i bhfeidhm san Afraic Theas roimhe sin. Bhí na dlíthe seo bunaithe ar choinníollacha na síochána a shocraigh na Sasanaigh leis na Bóraigh i ndiaidh Chogadh na mBórach. Go bunúsach, áfach, b'í an scarúint pholaitiúil éirim an scéil, seachas an chinedheighilt. Le linn an Dara Cogadh Domhanda, thosaigh an Páirtí Aontaithe ag éirí as an gcuid is déine den chinedheighilt. mion|Muizenberg, [[Cathair na Rinne, Meitheamh 1985]] I dtoghcháin na bliana 1948, bhí feachtas an Pháirtí Náisiúnta - páirtí náisiúnaíoch na mBórach - bunaithe ar cheist an pholasaí apairtéide, agus vótáladh isteach iad maille leis an bPáirtí Afrikaner. Ba é Daniel François Malan a bhain amach oifig an Phríomh-Aire. Ar an toirt, thosaigh rialtas na Náisiúnaithe ag cur córas na hapairtéide i bhfeidhm. Cuireadh cosc le caidreamh craicinn, cleamhnas agus pósadh idir daoine a bhain le dreamanna éagsúla cine, tugadh isteach aicmiú na ndaoine de réir a gcine, agus bunaíodh bord aicmiúcháin le ceist aon duine a fhuascailt nach mbeadh inaicmithe ar an chéad dul síos.
Bunús Reachtaíochta na cinedheighilte sa bhliain 1950
Seo iad na cinn ba thábhachtaí de na dlíthe a reachtaíodh le córas na hapairtéide a chur ar bun:
clé|mion|Iarracht fheallmharaithe ar Hendrik Verwoerd, 1966
Coimhlint
mion|333x333px|1993, F.W. de Klerk, Uachtarán deireanach na hAfraice Theas i ré na cinedheighilte, ar chlé, agus Nelson Mandela, Philadelphia, Pennsylvania Tharla Sléacht Sharpeville ar 21 Márta 1960ː scaoil na póilíní urchair le slua Afracach a bhí ag léirsiú in Sharpeville. Maraíodh naonúr is trí scór de dhaoine gorma sa tslad.
Chuir an lámhach uafás ar na Meáin Idirnáisiúnta ag an am.
Ar an 6 Meán Fómhair 1966, sádh le scian cúpla uair sa chroí Príomh-Aire na hAfraice Theas, Hendrik Verwoerd. Eisean a chruthaigh polasaithe ciníocha apairtéide. clé|mion|Plódcheantar Soweto Sa bhliain 1976 d'éirigh daltaí gorm a meánscoil e amach in Soweto mar agóid i gcoinne úsáid na hAfracainise mar theanga theagaisc in áit an Bhéarla. Ach b'agóid pholaitiúil í sin, agus is beag baint a bhí aici le labhairt na teanga sna ceantair ar láidre í. Maraíodh breis is 176 in Soweto ar 16 Meitheamh 1976.
Bhí an cath in aghaidh na cinedheighilte i mbéal an tsaoil mhóir ón lá sin amach. Tháinig ardú tuisceana dá bharr, agus theip ar an Apartheid de bharr dhásacht an phobail sna blianta ina dhiaidh sin.
Tranndal Beag
Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Tranndal Beag.
Cinedheighilt
Deireadh na cinedheighilte
Ar an 18 Márta 1992, vótáil na daoine geala deireadh a chur leis an gcóras cinedheighilte.
Sam Querrey
Is imreoir leadóige gairmiúla as na Stáit Aontaithe é Sam Querrey. Rugadh é ar an 7 Deireadh Fómhair 1987.
Contae Chester, Carolina Theas
Is contae Meiriceánach é Contae Chester atá suite i stát Carolina Theas. Sa bhliain 2010, bhí daonra 33,140 duine ann. Is é Chester a phríomhbhaile contae.
Beirilliam
Is é an beirilliam an ceann is éadroime de na miotail chré-alcaileacha, agus mar is dual do na miotail seo, is í an uimhir ocsaídiúcháin atá aige sna comhdhúile ceimiceacha ná +2. Nimh agus carcanaigin atá ann, agus tá comhdhúile an bheirilliam in ann damáiste tromchúiseach a dhéanamh do na scamhóga. Cé go bhfuil an beirilliam an-éadrom mar mhiotal, is féidir dearcadh air mar "throm-mhiotal" ó thaobh na tocsaineolaíochta de, ós rud é go bhfuil nimhiúlacht den chineál chéanna ag roinnt leis agus a shamhlaítear leis na trom-mhiotail.
Ainrialachas
thumb|[[Siombail ainrialachais is eol don saol mór.]] Fealsúnacht shochúil pholaitiúil é an t-ainrialachas atá bunaithe ar an bhfrithúdarásúlacht agus ar fhéineagrú spontáineach na ndaoine seachas ar struchtúir údarásúla cosúil leis an stát. Deir lucht leanúna an ainrialachais nach gá le stát a bheith ann agus gur mó a dhochar ná a shochar. Ba bhreá leis na hainrialaithe ról an údaráis sa chaidreamh idir na daoine a laghdú, nó fiú deireadh a chur leis.. B'fhearr leo sochaí gan stáit ar bith.
Beirilliam
Miotal liath sobhriste é an beirilliam, agus is sna cóimhiotail is mó a úsáidtear é. Ba iad Friedrich Wöhler agus Antoine Bussy ba thúisce a d'aonraigh beirilliam, thiar sa bhliain 1828. Roimhe sin, d'éirigh le Louis-Nicolas Vauquelin, sa bhliain 1798, ocsaíd bheirilliam a tháirgeadh.
Ainrialachas
Tá an focal ain-riaghailteachd in úsáid i nGaeilge na hAlban, agus is ionann an focal seo agus anarchism an Bhéarla, a thagann ón nGréigis, anarchos: an- = neamh-, frith-, agus archos, cumhacht.
Beirilliam
Ní bhíonn an beirilliam le fáil go rófhlúirseach sa dúlra. Thairis sin, bhí sé ag dul rite leis na miotalóirí ar feadh i bhfad modh maith oibre a fhorbairt leis an mbeirilliam a dhí-ocsaídiú go miotal. Cuid mhór de na mianraí beirilliam, is seoda iad iontu féin agus praghas mór orthu, ar nós cloch mhuirghorm, smaragaid, beiril, agus araile.
Fuair an beirilliam a ainm ó bheiril, mianra sileacáite a bhfuil beirilliam ann. Is éard atá sa bheiril ná cioglaisileacáit alúmanaim agus beirilliam, Be3Al2(SiO3)6. Go bunúsach, níl dath ar bith sa bheiril, ach is minic a chuireann truailliú de chineálacha éagsúla dath éigin sa bheiril, agus bíonn ainmneacha difriúla ar na cineálacha éagsúla beirile de réir a ndathanna: morgainít (beiril phinc), bicsbít (beiril dhearg), cloch mhuirghorm (beiril ghorm), smaragaid (beiril uaine), góisinít (beiril ghlan nach bhfuil dath inti), beiril órga (beiril bhuí) agus heileadór (beiril atá idir eatarthu idir smaragaid agus beiril bhuí).
Ainrialachas
Stair
Glactar leis nach raibh údarás ná rialtas ar bith ann sa tsochaí réamhstairiúil, mar a thuigimidne coincheap an údaráis pholaitiúil inniu. Nuair a thosaigh na catharstáit agus na stáit ag teacht ar an bhfód cuireadh bun leis an rialtas údarásúil mar rud, ach má cuireadh, ní raibh gach uile dhuine sásta leis sin. Mar sin thosaigh siad ag forbairt agus ag cur in iúl smaointí den chineál a chuirfeadh ainrialachas na nua-ré i gcuimhne, cé nach raibh an focal féin ann go fóill. Smaointeoirí sean-Ghréagacha a raibh luiteamas áirithe leis an ainrialachas ab ea Aristippus agus Zeno, agus sa tSín bhreac an fealsamh Laozi síos smaointí a raibh cuma an ainrialachais orthu sa leabhar Daodejing, a scríobh sé timpeall na bliana 400 RC.
Beirilliam
Amach ó na leaganacha éagsúla seo den bheiril, is mianraí tábhachtacha beirilliam iad an bheirtrindít (hiodrocsaíd sóraisileacáite an bheirilliam, Be4Si2O7(OH)2), an chrisibeiril (alúmanáit an bheirilliam, BeAl2O4), agus an fhéanaicít (ortaisileacáit an bheirilliam, Be2SiO4).
Ainrialachas
Stair
Chuir go leor gluaiseachtaí Criostaí ainrialachas in iúl. Mar shampla, bhunaigh na Diggers i Sasana a bhfealsúnacht ar Ghníomhartha na nAspal 4:32: "Bhí buíon na gcreidmheach ar aon aigne agus ar aon intinn le chéile. Ní deireadh aon duine acu liom ná leat faoina chuid maoine mar bhí gach ní i bpáirt acu."
Beirilliam
Is é 9Be an t-aon iseatóp cobhsaí amháin. Bíonn iarsmaí an dá iseatóp radaighníomhach úd 7Be agus 10Be ar fáil sa dúlra, agus iad ag teacht chun saoil faoi thionchar na radaíochta cosmaí.
Ainrialachas
Stair
Ba é William Godwin (1756-1836) an chéad ainrialaí nua-aimseartha, ach ba é Pierre-Joseph Proudhon an chéad ainrialaí féinfhógartha. D'úsáid sé an focal ainrialaí ina shaothar "Cad é an rud é an réadmhaoin?" (Fraincis: Qu'est-ce que la propriété?), a chuaigh i gcló i 1840. Sa saothar sin, dúirt Proudhon, "Níl sa mhaoin ach gadaíocht." Bhí tionchar ag frithchaipitlíochas Proudhon ar an ngluaiseacht ainrialach ó shin i leith. I 1844, d'fhoilsigh Max Stirner an leabhar An Duine Aonair agus a Mhaoin (Géarmainis: Der Einzige und sein Eigentum). Bhí tionchar ag Stirner ar an ainrialachas indibhidiúlach.
Beirilliam
Is dual don bheirilliam carnadh sna plandaí tobac, rud a chuireann leis an dochar a bhíonn sa tobac do na scamhóga.
Ainrialachas
Stair
In 1864, bunaíodh an Chéad Idirnáisiúntán mar eagraíocht don lucht oibre radacach san Eoraip. Bhí Karl Marx ina dhuine de cheannairí na radacach san am. D'easaontaigh na ainrialaithe le Marx faoin stát áfach, nó bhí Marx ag moladh go gcuirfí deachtóireacht na prólatáireachta ar bun i ndiaidh don stát caipitlíoch imeacht de dhroim an domhain. Ba é Mikhail Bakunin ceannaire na n-ainrialach sa Chéad Idirnáisiúntán. Ghlac ainrialaithe páirt i gComún Pháras i 1871.
Beirilliam
Is é +2 an t-aon uimhir ocsaídiúcháin a bhíonn ag an mbeirilliam ina chuid comhdhúl.
Willie O'Dea
Polaiteoir agus TD de chuid Fianna Fáil é Willie O'Dea a rugadh ar 1 de Mhí na Samhna 1952). Teachta Dála é do dháilcheantar Luimnigh Thoir. Ghlac sé ról an aire cosanta ó Mheán Fómhair na bliana 2004 go dtí an 18 lá Feabhra 2010, nuair a d'éirigh sé as i ngeall ar chonspóid a bhain le cás clúmhillte agus mionn éithigh a bheith curtha ina leith.
Sheas O'Dea in Olltoghchán 2016, agus d'éirigh leis ann le 27.8% de na vótaí céad rogha.
Am Buachaille
Is staca farraige suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é am Buachaille.
Thirty Minutes Over Tokyo
Craoladh an tríú eipeasóid is fiche, "Thirty Minutes Over Tokyo", den deichiú sraith The Simpsons ar an 16 Bealtaine 1999. Scríobh Donick Cary agus Dan Greaney an eipeasóid seo. D'fhéach 8 milliún duine ar an eipeasóid.
ETA
Is eagraíocht armtha mhídhleathach é Euskadi ta Askatasuna (as Gaeilge, Tír na mBascach agus Saoirse), a bhfuil aithne níos fearr uirthi mar ETA.
D'úsáid an bhallraíocht modhanna foréigin cosúil le dúnmharú, fuadach, sracadh agus foréigean sráide chun a chuspóirí a ghnóthú — bunú stát neamhspleách don mhuintir Bhascach i dtuaisceart na Spáinne agus iardheisceart na Fraince.
Idir 1960 agus 2010, fuair timpeall 1114 duine bás san iomlán, agus b'fhéidir 486 sna forsaí slándála nó sa rialtas. san áireamh sin. mion|Múrphictiúr ar son ETA, 2003 Tá nuachtán ann "Gara" (www.gara.net), atá ceangailte go dlúth le Batasuna (páirtí mídhleathach a bhfuil baint aige le hETA)
Stair
Dhírigh ETA a gcuid buamaí de ghnáth ar phóilíní agus ar bhaill den Guardia Civil (macasamhail an Gharda Síochána in Éirinn).
1973
Ar an 20 Nollaig 1973, feallmharaíodh Luis Carrero Blanco, faisisteach, agus príomh-aire na Spáinne. Chuir ETA buama ollmhór faoin mbóthar, 80 cileagram dinimíte a bhí ann. D'imigh an réimeas faisisteach le sruth ina dhiaidh a bháis. Bhí Francisco Franco féin ag dul in aois ag an am.
2004
220x220px|thumb|Múrphictiúr ar son ETA in Alsasua na SpáinneTháinig athrú suntasach ar shaol polaitiúil na Spáinne i ndiaidh an olltoghcháin a bhí ann ar an 14 Márta 2004, trí lá i ndiaidh uafáis an 11 Mártaː Buamáil na dtraenacha i Maidrid.
Ar an lá céanna, d’ordaigh Ana Palacio, Aire Gnóthaí Eachtracha na Spáinne, do gach ambasadóir Spáinneach gach deis a thapú chun an teachtaireacht a chur trasna gurbh iad ETA a bhí ciontach as an sléacht. Fiú ghlac 1530 Rún ó Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe gurb é ETA a bhí freagrach as an sléacht.
Ach oíche roimh an olltoghchán, ghlac rialtas an Partido Popular (ar an eite dheis) leis an bhféidearthacht nach raibh ETA, ach sceimhlitheoirí Ioslamacha, ciontach as an ár, rud a raibh na meáin chumarsáide eachtrannacha cinnte dearfach de an lá roimhe sin. Bhí an chuid is mó de mhuintir na Spáinne bréan de bhréaga an Partido Popular agus bhí léirsithe spontáineacha os comhair phríomhoifig an Partido Popular i Maidrid agus i gcathracha eile. Is é an mana a bhí le cloisteáil ná "queremos la verdad antes de votar": “táimid ag iarraidh na fírinne sula gcaithimid ár vótaí”. Bhí bua ollmhór ag an Partido Socialista san olltoghchán an lá dár gcionn. mion
2004-2005
Ritheadh bille thar a bheith conspóideach a dtugtar "Plean Ibarretxe" air (is é José Luis Ibarretxe lehendakari, nó Príomh-Aire, na mBascach) sa pharlaimint réigiúnach Bhascach ag deireadh mhí na Nollag 2004. Ba é cuspóir an bhille seo leasú a dhéanamh ar an reacht féinrialach Bascach chun Saorstát Bascach a bhunú a bheadh ceangailte le Stát na Spáinne.
2006
D'fhógair ETA sos cogaidh ar an 24 Márta 2006, tar éis 817 duine a mharú le linn a bhfeachtais. Ach ghlac ETA le pléascadh buama in aerfort Mhaidrid, Barajas, ar an 30 Nollaig 2006 inar maraíodh beirt, tar éis don rialtas Spáinneach buaileadh leo go rúnda le linn na míosa sin.
2010-2011
Tháinig sos cogaidh buan i bhfeidm.
Tranntail Mór
Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Tranntail Mór.
Contae Chesterfield, Carolina Theas
Is contae Meiriceánach é Contae Chesterfield atá suite i stát Carolina Theas. Sa bhliain 2015, bhí daonra 46,017 duine ann. Is é Chesterfield a phríomhbhaile contae.
Altastratas
250px|mionsamhail|deas|Altostratus undulatus Scamaill de shaghas an stratais nach mbíonn chomh tiubh le stratas, ag airdí timpeall 2,000-7,000 m. Scothliath, i bhfoirm leathán. Is tuar iad go bhfuil aimsir the bháistiúil, a bhaineann le fronta te, le teacht.
Horst Köhler
Is polaiteoir Gearmánach é Horst Köhler (rugadh 22 Feabhra 1943). Toghadh mar Uachtarán é ar 23 Meitheamh 2004. B'é ceannaire na Ciste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta é roimhe seo.
Oilthigh Obar Thatha
Is ollscoil suite i nDùn Dèagh é Oilthigh Obar Thatha.
Tomáš Berdych
Is imreoir leadóige gairmiúla as Poblacht na Seice é Tomáš Berdych. Rugadh é ar an 17 Meán Fómhair 1985.
Beiginis
Is í Beiginis an t-oileán is lú i measc na mBlascaodaí. Tá sí suite thart ar míle amach ó chósta Chorca Dhuibhne i gContae Chiarraí idir An Blascaod Mór agus an mórthír.
Clocha Oghaim Dhún Lóich
Séadchomhartha Náisiúnta (385) is ea Clocha Oghaim Dhún Lóich (CIIC 197–203, 241), bailiúchán atá suite i gContae Chiarraí, Éire.
Suíomh
Tá Clocha Orgáin Dhúin Lóich suite i gCúil Má Ghort, 1 km taobh ó dheas de Lios an Phúca, ó dheas den Leamhain, ag 52.06041°N, -9.63479°W
Is é Beaufort an t-ainm atá ar Lios an Phúca as Béarla, agus dá bharr tá aithne ar na clocha mar The Beaufort Stones.
Stair
Greanadh na clocha sna 5ú agus 6ú haoiseanna mar leaca uaighe. D'aimsigh seacht díobh sa bhliain 1838, mar chuid den díon uaimh thalún gar de Chaisleán Dhúin Lóich, agus bogadh tuilleadh cloch go dtí a suíomh reatha faoin mbliain 1945. Bhíodh cloch eile sa seanchill Bheanáin.
Cur síos
Tá Cloch Chill Bheanáin (CIIC 241) suite sa lár leis na clocha eile thart thimpeall uirthi.
Diosairtre
Diosairtre: Fadhbanna urlabhra i ngeall ar chur isteach mothúchánach, díobháil a bheith déanta don inchinn, neamhchomhordanaú nó spasmacht mhatáin na cainte.
Tamworth
Cathair i New South Wales, An Astráil, is ea Tamworth. Bhí thart ar 46,695 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2009.
Leabharlann Chester Beatty
mion|clé|Aitriam Leabharlann Chester Beatty clé|mion Leabharlann agus músaem is ea Leabharlann Chester Beatty, agus í suite ar thailte Chaisleán Bhaile Átha Cliath, agus ina bhfuil bailiúchán de lámhscríbhinní, de leabhair uathúla, agus de sheoda eile ón Eoraip, ón Meánoirthear, ón Afraic Thuaidh agus ón Áise.
Is ionann an t-ábhar seo agus leabharlann phríobháideach, tráth dá raibh, de Sir Alfred Chester Beatty (1875–1968), innealtóir mianadóireacht a rathúil Meiriceánach a bhí ina fhear bailiúcháin agus daonchairdis.
Nead
deas|250px|thumb|Nead
Is struchtúr é nead a thógann ainmhithe áirithe chun a n-uibheacha a chur i gcoimeád agus a n-ál a riaradh ann. Bíonn siad déanta d'ábhar orgánach, a leithéid de chipíní, d'fhéar agus de dhuilleoga. Samhlaítear le h-éin iad, ach tógann veirteabraigh eile neadacha chomh maith
Beinn Laoghail
Is sliabh in Albain í Beinn Laoghail, atá suite sa Cataibh, Comhairle na Gàidhealtachd.
Contae Clarendon, Carolina Theas
Is contae Meiriceánach é Contae Clarendon atá suite i stát Carolina Theas. Sa bhliain 2010, bhí daonra 34,971 duine ann. Is é Manning a phríomhbhaile contae.
Port-adhair Dhùn Dèagh
Is aerfort suite i nDún Déagh é Port-adhair Dhún Déagh.
Oh Brother, Where Art Thou?
Craoladh an cúigiú heipeasóid déag, "Oh Brother, Where Art Thou?", den dara sraith The Simpsons ar an 21 Feabhra 1991. Scríobh Jeff Martin an eipeasóid seo. D'fhéach 26.8 milliún duine ar an eipeasóid.
Táirgeadh
Déanann Mona Simpson agus Herb Powell a gcéad cuma san eipeasóid.
Louis Riel
clé|mion|Laoch inniu Polaiteoir ba ea Louis Riel (22 Deireadh Fómhair 1844 - 16 Samhain 1885) a bhunaigh cúige Manitoba i gCeanada. Bhí sé ina cheannaire ar na Métis, pobal ar mhachairí Cheanada sa chuid is mó. clé|mion|Manitoba Legislative Grounds D'eagraigh Riel gluaiseachtaí saoirse dá phobal féin i gcoinne rialtas na tíre. Tar éis éirí amach a eagrú sa bhliain 1869, chuaigh sé i mbun idirghabhála leis an rialtas agus bunaíodh Manitoba.
Chaith sé seal ar imirce i Stáit Aontaithe Mheiriceá mar gheall ar fhear darbh ainm Thomas Scott a chur chun báis le linn an éirí amach. Toghadh trí huaire é chuig parlaimint Cheanada agus é ar a choimeád, ach níor ghlac sé riamh lena shuíochán. Samhlaíodh dó go raibh inspioráid ó Dhia aige mar fháidh agus mar cheannaire, agus chuaigh an creideamh sin i gcionn ar a ghníomhartha.
Bhí sé rannpháirteach in éirí amach eile sa bhliain 1885. Cuireadh tréas ina leith agus cuireadh chun báis é ach maireann a cháil, go háirithe i measc cainteoirí Fraincise i gCeanada, mar laoch de chuid an ghnáthphobail. Bhí tionchar ag a dhaoradh chun báis ar an gcaidreamh a bhí acu sin leis an mhóramh sa tír go ceann i bhfad.
Bású
Crochadh Riel i bpríosún Regina ar an 16 Nollaig 1886. 'Gach aon ní a bhí déanta le blianta fada chun cairdeas agus comhoibriú a chothú idir an dá chine agus an dá chreideamh, bhí sé curtha ó mhaith nuair a crochadh Louis Riel.‘
Stac Leibhinis
Is staca farraige é Stac Leibhinis, ar an cósta den Hiort, i gComhairle nan Eilean Siar.
Sacar na mban
Cluiche foirne atá i gceist le sacar na mBan..
Contae Colleton, Carolina Theas
Is contae Meiriceánach é Contae Colleton atá suite i stát Carolina Theas. Sa bhliain 2015, bhí daonra 37,731 duine ann. Is é Walterboro a phríomhbhaile contae.
Sacar na mban
Stair
Is i mí Dheireadh Fómhair i 1917 i monarchan i Preston, i Lancashire i dTuaisceart Shasana, áit a raibh mná fostaithe chun obair chogaidh a dhéanamh, a thosaigh mná ag imirt sacar den chéad uair i Sasana. Ar deireadh thiar thall bhí deireadh tagtha le lámh láidir na bhfear agus bhí éirí amach dá gcuid féin ag na mná.
Air Cuan Dubh Drilseach
Is úrscéal le Tim Armstrong é Air Cuan Dubh Drilseach (Gaeilge: Ar Fharraige Dhubh Thrilseach) a d'fhoilsigh CLÀR sa bhliain 2013.
Is é Air Cuan Dubh Drilseach an chéad leabhar cruafhicsean eolaíochta sa Ghàidhlig a scríobhadh do dhaoine fásta. Cuimsíonn an scéal gnéithe den cheoldráma spáis, cibearphonc, rómánsaíocht, agus eachtraí bhanna ceoil an bhóthair.
Sacar na mban
Stair
Ba le beirt Albanach, W.B. Dick agus John Kerr an monarchan, áit ar oibrigh na mná ag déanamh armlón nuair a thosaigh an cogadh i 1914.
Beinn Mhór Asaint
Is sliabh in Albain í Beinn Mhór Asaint, atá suite sa Cataibh, Comhairle na Gàidhealtachd.
Sacar na mban
Stair
I ndáiríre bhí na Sasanaigh ag leanacht traidisiún na Meiriceánach sa chaoi is go mbeadh foireann sacair ag na mná. Théadh na mná amach ar a mbriseadh ag imirt sa chlós. Bhíodh na fir ag spochadh astu ag rá nach raibhadar rómhaith ag imirt.Ghríosaigh sé seo na mná agus chuireadar foireann le chéile agus d'imríodar cluiche in aghaidh na bhfear. Cé go luaitear sa stair gur imríodar a chéile, níl aon chaint ar thoradh an chluiche. B'iad seo foireann sacair Dick Kerr. D'fhan an fhoireann seo ag imirt ar feadh 48 bliain agus bhain siad stangadh as lucht leanúna an tsacair i Sasana a raibh forlámhas na bhfear i bhfeidhm ann i gcónaí.
Ar Lá le Stiofáin i 1920, imríodh cluiche an-cháiliúil i bPáirc Goodison i Learphóil idir mná Dick, Kerr agus foireann Lancashire eile, mná St. Helen's. Bhí slua an-mhór ag an gcluiche(53,000 taobh istigh den staid agus 10 go 15,000 lucht leanúna taobh amuigh nuair a bhí an staid líonta go béal.
Air Cuan Dubh Drilseach
Leagan Gaeilge
Foilsíodh leagan Gaeilge sa bhliain 2020. Leabhar Breac a d'fhoilsigh Tinte na Farraige Duibhe, aistriúchán a rinne Eoin P. Ó Murchú. Ainmníodh an t-aistriúchán ar ghearrliosta aistriúchán Ghradam de Bhaldraithe ag duaiseanna liteartha an Oireachtais.
Sacar na mban
Stair
I 1921 b'éigean don eagraíocht sacar i Londain, an FA cosc a chur ar mhná bheith ag imirt sacar ar feadh 50 bliain.
I ndáiríre ní bheidh a fhios againn go deo cé chomh maith is a bhí an fhoireann seo i gcomparáid le foirne mná sa lá atá inniu ann. Rud amháin atá cinnte ná gur sheas an fhoireann seo an fód ar feadh 48 bliain; d'imir siad 828 cluiche; bhuaigh siad 758 acu; bhí siad ar comhscór i 46 cluiche agus níor cháilleadar ach 24 cluiche. Scóráil siad 3,500 cúl ar fad i rith a dtréimhse imeartha.
Cluichí Oilimpeacha agus FIFA
thumb|Corn UEFA 2005, Potsdam I 1966 tugadh isteach 'Sacar na mBan' 'sna Cluichí Oilimpeacha. Bhuaigh foireann Mheiriceá an bonn óir. Ansin i 1999 bhí 'Corn an Domhain' i ' Sacar na mBan' ar siúl. Arís bhí an bua ag na Stáit Aontaithe ar chiceanna pionóis in aghaidh an tSín. mion|Defence Forces Ladies Soccer, FAI Ladies Junior Cup Final 2009
Sacar na mBan in Éirinn
Tá cúpla club i ngach contae in Éirinn. Imrítear é ó aois an-óg. Tá foirne an-láidir 'sna coláistí tríú leibhéal ar nós foireann sacar na mban Ollscoil Luimnigh, Institiúid Theicneolaíochta Leitir Ceanainn, Port Láirge agus Ollscoil na hÉireann, Gaillimh.
Sacar na mBan i nGaillimh
I nGaillimh imríonn foireann Sacar na mBan Salthill Devon a gcuid cluichí i Drom i Rahún.Anseo tá áiseanna traenála den scoth acu, ina measc tá páirceanna 'astro-turf', páirceanna atá feiliúnach le n-imirt orthu in aon aimsir. Tá foireann sách láidir acu. Tosaíonn traenáil i mí Feabhra agus leanann an séasúr ag aghaidh go dtí Deireadh Fómhair.Bíonn traenáil dhá oíche in aghaidh na seachtaine le cluiche gach deireadh seachtaine sa réamh-shéasúr.Tá an fhoireann ag cuartú imreoirí nua an t-am ar fad chun an fhoireann a láidriú agus a neartú. Rud amháin atá cinnte ná go bhfuil 'Sacar na mBan' ag fás i gcónaí ar fud an domhain.Tá an todhchaí ag breathnú thar bheith sláintiúil.
Andy Murray
Is imreoir leadóige gairmiúla as an Ríocht Aontaithe é Andy Murray. Rugadh é ar an 15 Bealtaine 1987. Tá 3 comórtas Grand Slam buaite aige - 2 Wimbledon agus 1 US Open.
D'fhógair Murray ar an 11 Eanáir 2019, go mbeadh sé ag dul ar scor go luath agus ba mhaith leis Wimbeldon a bheith mar chomórtas deireanach.
Opus Dei
Is é aidhm na heagraíochta ná deis a thabhairt do thuataí de chuid na hEaglaise Caitlicí Rómhánaí saol sásúil do Dhia a bheith acu, a saol gairmiúil agus saol sa bhaile san áireamh, trí oideachas agus cabhair ó bhaill eile.
Tarraingíodh aird ar an eagraíocht go hidirnáisiúnta le blianta beaga anuas mar gheall ar an úrscéal ficseanúil The Da Vinci Code agus an scannán a rinneadh de sa bhliain 2006.
Albrecht Altdorfer
Péintéir, greanadóir is ailtire a saolaíodh i Regensburg na Gearmáine ab ea Albrecht Altdorfer (c 1480-1538). I measc na bpríomhbhall de Scoil na Danóibe de phéintéireacht na Gearmáine. Den chuid is mó, léirigh a shaothair ábhair bhíobalta is stairiúla, suite i gcúlionaid tírphictiúir.
Crosáidí
deas|225px|thumb|an Neasoirthear Cogaí naofa de chuid na Meánaoise a bhí i gceist leis na Crosáidí. Ba Chaitlicigh as iarthar na hEorpa iad formhór na gCrosáidí (go mór mhór ón bhFrainc agus on Impireacht Naofa Rómhánach), ach bhí baill den Eaglais Cheartchreidmheach páirteach ann freisin. Ba iad Moslamaigh an Mheáin-Oirthear an príomhfhreasúra, cé gur troideadh crosáidí i gcoinne fhórsaí eile chomh maith, mar shampla Cearchreidmhigh, eiricigh, págánaigh agus Giúdaigh. Mhair ré na gCrosáidí sa Talamh Naofa ó 1095 go 1291. Fearadh crosáidi eile sa Spáinn agus in oirthear na hEorpa fiú sa 15ú céad. Bhí oidhreacht na gCrosáidí an-tábhachtach ó thaobh na polaítíochta, na heacnamaíochta agus an tsochaí de, agus tá tionchar na gCrosáidí fós ann. Bhí tionchar mór acu ar stair an Mheáin-Oirthir agus thar na blianta thug na crosáidirí cineálacha nua bia agus éadaigh ar ais leo chun na hEorpa, mar shampla rís, torthaí, rugaí, taipéisí agus spíosraí.
Cúlra
Bhí se de nós ag Críostaithe dul ar oilithreacht chuig an Talamh Naofa. Bhí sé faoi smacht na Rómhánach in aimsir Chríost ach ghabh na hArabaigh é ina dhiaidh sin, agus ón mbliain 1070 ar aghaidh, bhí siad faoi smacht na dTurcach. Bhí scéalta uafáis ann san Eoraip faoi chruálacht na dTurcach: dar leis na scéalta, robáladh cuid mhór Críostaithe, buaileadh go holc iad agus maraíodh cuid díobh, fiú.
D’iarr an Pápa Urbánas II ar phobal na Críostaíochta san Eoraip dul go dtí an Meán-Oirthear chun cabhrú leis na Biosántaigh i gcoinne na Moslamach, agus chun an Talamh Naofa a athghabháil. Tháinig na sluaite as gach aird ar iarratas seo an Phápa. Crosáidí a thugtar ar na cogaí toisc go mbíodh cros dhearg ar a mbrollach agus ar a gcuid bratacha.
Chaitheadh na ridirí crosáide cathéide throm agus d'úsáideadh sé claíomh agus lansa. Is mall a ghluaiseadh airm na gCrosáidithe. Chuireadh an teas fiánta agus an chathéide throm isteach go mór orthu. Is iomaí sos a bhíodh de dhíth ar na fir agus na capaill. Thóg prionsaí agus ridirí caisleáin agus bhunaigh ríochta sna críocha a bhfuaireadar seilbh orthu. Ar son an chreidimh a fearadh na Crosáidí ach. le fírinne, eachtraíocht agus creachadh na príomhchuspóirí a bhí ag go leor crosáídirí.
An Chéad Chrosáid 1095–1099
deas|250px|thumb|Comhairle na Clermont Fuair na Crosáidirí seilbh ar Nicaea ar an 19 Meitheamh 1097.. Ghluaiseadar trí Anatolia. Cuireadh tús le léigear Antioch i mí Dheireadh Fómhair 1097 agus gabhadh an chathair faoi dheireadh i mí an Mheitheamh 1098. D’ionsaigh arm Moslamach faoi cheannas Kerbogha Antioch láithreach, ach buaileadh iad ar an 28 Meitheamh. Thug na crosáidirí aghadh ar Iarúsailéim agus bhaineadar a gceann scribe amach faoi dheireadh ar an 7 Meitheamh 1099.. Buaileadh Giúdaigh agus Moslamaigh na cathrach agus gabhadh Iarúsailéim ar an 15 Iúil 1099. Maraíodh na Giúdaigh agus Moslamaigh go léir. Chruthaigh na crosáidirí stáit nua sna críocha nua, mar shampla Ríocht Iarúsailéim. Sa bhliain 1101, rug Turcaigh faoi cheannas Kilij Arslan an bua leo i gcoinne airm eile i dtrí chath.
An Frith-Ghiúdachas
D'athbheoigh an Eaglais miotais i dtaobh na nGiúdach i dtréimhse na gCrosáidí. Chuir bolscairí na linne tuilleadh leis na seanmhiotais, fiú, nó ba sa 12ú haois a cuireadh i leith na nGiúdach an chéad uair go raibh siad ag marú páistí Críostaí ina gcuid searmanas nó ag nimhiú na dtoibreacha. Dúradh gurbh é an Diabhal a bhí ina Dhia acu agus go raibh an Diabhal in ann cumhachtaí neamhshaolta draíochta a bhronnadh orthu. Maidir leis an gcomhcheilg dhomhanda, bhí saol réasúnta sábháilte ag na Giúdaigh sa Spáinn Mhoslamach san am seo, agus chreid a lán go raibh comhairle rúnda raibithe ag obair sa tír sin le cogadh draíochta a chur ar na Críostaithe. Sa bhliain 1095 a cuireadh tús leis an Chéad Chrosáid agus sa dara leath de na 1090í d’ionsaigh “crosáidirí” Giúdaigh sa Fhrainc, sa Ghearmáín agus in oirthear na hEorpa, in ainneoin tola na n-easpag.
Bhí cuid mhór easpag ag iarraidh an tseafóid seo a chosc agus a chur faoi chois, ach má bhí féin, ba mhinic a bhí sagairt breá sásta smaointí den chineál seo a chraobhscaoileadh, agus sa deireadh, chuaigh siad i bhfairsinge i measc na bhfíréan. Bhí sé de chlaonadh sna Giúdaigh gan an iomarca caidrimh a bheith acu le lucht na gcreideamh eile, nó chaithfeadh an Giúdach dílis aird a thabhairt ar na geasa éagsúla a bhaineann lena chreideamh féin (na rialacha i leith an chineál bia is féidir leis a ithe, mar shampla). Mar sin, ní raibh mórán eolais ag na Críostaithe ar shaol na nGiúdach pé scéal é, ná aithne acu ar Ghiúdaigh indibhidiúla. Bhí siad ábalta a rogha rud a chreidiúint faoi chine chomh seachantach sin, rud a thug spreagadh do chailleacha an uafáis. Nuair a thosaigh na Críostaithe ag ionsaí agus ag géarleanúint na nGiúdach, ní raibh siad siúd in ann a dhath eile a dhéanamh ach éirí ní ba seachantaí sin, agus bhain na Críostaithe a gcuid conclúidí as sin. Fáinne fí a bhí ann.