cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Murchadh Ó Briain, Iarla Inse Chuinn
Fear an Rí
Chríochnaigh an comhrac faoi shamhradh na bliana 1649, ach bhain sé de neart na Ríogaithe agus iad ag cur i gcoinne Chromail. Bhí an Brianach i láthair ag Cath Ráth Maonais nuair a buadh go dona ar na Ríogaithe, cé gur tháinig a chuid saighdiúirí ina gcúlgharda idir an fuíoll agus an namhaid. clé|mion|le John Michael Wright (1617–1694) Trí mhí ina dhiaidh sin, d’ionsaigh sé na Parlaimintigh ach buadh air ag Cath an Inbhir Mhóir sa bhliain 1649, agus bhain an díomua seo go mór dá chlú. I gceann bliana bhí droch-chuma ar chás na Ríogaithe. I Mí Mhárta bhris Broghill an cath ar roinnt complachtaí a bhí dílis don Bhrianach go fóill, agus faoi Mhí na Bealtaine 1650, bhí mórán dá chuid saighdiúirí Protastúnacha eile dulta leis na Parlaimintigh. Ba ghearr go ndeachaigh an Brianach chun na Fraince ina dheoraí in éineacht leis an mBuitléarach.
Athbhunú
Thug an Brianach Séarlas II ar a thaobh agus rinneadh Iarla de sa bhliain 1654. Bhí sé ag troid san Iodáil in arm na Fraince agus arís sa Chatalóin i rith Chogadh na mBuanaithe sna blianta 1654 agus 1655, nuair a d’iompaigh sé ina Chaitliceach.
Nuair a tháinig Séarlas i réim, fuair an Brianach a chuid tailte ar ais i gCúige Mumhan, ach ceileadh an Uachtaránacht air toisc gur Chaitliceach é. Eisean a bhí i gceannas fórsa sluaíochta gan rath a chuir Séarlas II chun cuidiú leis na Portaingéal aigh sa bhliain 1662, agus ina dhiaidh sin chónaigh sé go suaimhneach in Éirinn go dtí lá a bháis sa bhliain 1674.
Universala Kongreso de Esperanto, 1905
thumb|right|Cárta poist: Roinnt de na hionadaithe a bhi rannpháirteach sa Chomhdhála ag freastal ar rince. Tá an [[L. L. Zamenhof|Dr.Zamenhof féin le feiceáil i measc an tsluana.]] Bhuail Universala Kongreso de Esperanto le chéile den chéad uair riamh sa bhliain 1905, agus lean sí ar aghaidh ón 7ú go dtí an 12ú Lúnasa 1905 i mBoulogne-sur-Mer, An Fhrainc.
Gresham, Oregon
mion|250px|Gresham Cathair i dtuaisceart Oregon is ea Gresham. Sa bhliain 2010 fuarthas 105,594 duine ina gcónaí in Gresham.
CLG Chontae Dhún na nGall
Is é atá i gceist le CLG Chontae Dhún na nGall ná an eagraíocht a reachtálaíonn na cluichí Gaelacha a imrítear i gContae Dhún na nGall faoi cheannas Chumann Lúthchleas Gael. Is iad iománaíocht, peil Ghaelach, cluiche corr, liathróid láimhe agus camógaíocht na cluichí a imrítear ann.
Foireann
Scuad in aghaidh Tír Eoghain, 2019 Craobhchomórtas Sinsear na hÉireann sa Pheil, Meitheamh 8ú, 2019
Liam Mac Riocaird
Fear spóirt Éireannach ab ea Liam Mac Riocaird, nó Billy Rackard mar a ghlaodh air as Béarla (1930 - 23 Márta, 2009). Iománaí aithnidiúil a bhí ann, a d'imir an spórt ag an leibhéal is airde sa tír le foireann Loch Garman agus a chlub Rath an Iúir. Bhuaigh sé trí bhonn i gCraobh na hÉireann, agus b'eisean a d'ardaigh an corn sa bhliain 1962 agus é ina chaptaen ar an bhfoireann.
Bhí Billy ar dhuine de na deartháireacha iomráiteacha Mhic Riocaird (Nicky agus Bobby an bheirt eile) a d'imir iomáint leis an gclub agus an gcontae.
Aberconwy (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
mion|clé|Aberconwy Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Aberconwy. Cruthaíodh sa bhliain 2010 é. Is é Guto Bebb (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Sliotar
thumb|Camán agus sliotar Is é an sliotar an liathróid a bhaintear úsáid as i gcluiche corr agus iomáint. Fadó, rinneadh as cré-umha, téad nó gruaig é. Anois, déantar le leathar agus corc é.
Port na Farraige Goirt
Is é Port na Farraige Goirt nó Una ballata del mare salato (Iodáilis) agus La Ballade de la mér salée (Fraincis), an chéad leabhar sa tsraith Corto Maltese, úrscéal grafach le Hugo Pratt a foilsíodh ó Iúil 1967 go Feabhra 1969 sa mhíosachán Iodálach Il Sergente Kirk. Foilsíodh an chead aistriúchán Fraincise in Eanáir 1973 in France-Soir, sular fhoilsigh Casterman i bhfoirm leabhair é i 1975. Bronnadh an duais don saothar eachtrannach is fearr ar an leabhar ag Féile Angoulême 1976.
"Aithnítear go coitianta a thábhacht stairiúil", dar le hErwin Dejasse "mar an chéad fhíorúrscéal grafach ". Taobh amuigh dá bhuanna ealaíne, chruthaigh sé do na foilsitheoirí go raibh brabús le déanamh as úrscéal grafach a mbeadh níos mó ná an gnáth 44 nó 46 leathanach ann.
Is sa Mheilinéis idir Samhain 1913 agus Eanáir 1915 a thiteann an scéal amach. Léirítear ann Raspúitín, Corto Maltese agus na col ceathracha Groovesnore, agus iad ag imeacht ó oileán go hoileán i scéal foghlaíochta mara i bhfíorthús an Chéad Chogaidh Dhomhanda.
Gort an Choirce
Tá Gort an Choirce (Béarla: Gortahork) ina shuí in iarthuaisceart Chontae Dhún na nGall. Is baile é ina labhraíonn an chuid is mó de na daoine Gaeilge agus chiallaíonn sé sin gur Gaeltacht é. Bhí cónaí ar 1,705 duine i dtoghroinn Gort an Choirce sa bhliain 2011. Labhair 66.2% de dhaonra an toghroinn an Gaeilge go laethúil (lasmuigh den chóras oideachas) i 2011. Ba í an toghroinn ba láidre i nGaeltacht Tír Chonaill sa bhliain 2011 ó thaobh labhairt na Gaeilge de. Bhí cónaí ar 185 duine sa sráidbhaile i 2016.
Tábla daonra
Taispeánann an tábla seo thíos athruithe i ndaonra an bhaile ins na blianta anuas:
Darfhasaidh
Is baile suite i bhFìobha é Darfhasaidh.
Thomas J. O'Connell
Polaiteoir Éireannach ab ea Thomas J. O'Connell (21 Samhain 1882 - 22 Meitheamh 1969). Bhí sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre.
Éistibh, a lucht an tighe-se
Chum Iseabail Ní Mheic Cailéin, fl. 1500, an dán Éistibh, a lucht an tighe-se Bean uasal agus file i gcúirt Inbhir Aora a bhí inti. De réir dealraimh, ba bhean nó iníon Chailein í, céad iarla Earra Ghàidheal (†1493). Tá trí dhán an fhile seo caomhnaithe i Leabhar Deadhan Lios Móir: 'Atá fleasgach ar mo thí', Éistibh, a lucht an tighe-se agus 'Is mairg dá ngalar an grádh'.
De réir Thomas Owen Clancy tugann an t-údar le fios sa dán i bhfoirm maíomh gáirsiúil, go bhfuil méid agus cumhacht faoi leith ag bhod sagairt an tí cúirte. Tá amhras curtha i leith bharántúlacht an mhilleáin seo ar an fhile Iseabail, ach gan fhorais shubstaintiúla.
An dán
i Leabhar Deathan Lios Mòir
Estyf, a lucht in ti so, re skail na bod breour, dy hantyth mo chreissy cwt dane skallow dy screyf.
Da leneour bod braiwillycht dy vy sin amsyr royn, tak far in nvrd ċrawe so bod is ċaf mor roynne.
Bod mo haggird horistil ga ty go fad sessowyt, otha keynn an quhallavir in reyf ata na vackann.
Atta reyf roiravyr an sin sne skail breg, notcha cholai choyravyr woa vod arriss es. Estyve.
Aistriúchán go Gàidhlig an lae inniu
Cill Cholmáin, Contae Mhaigh Eo
Is sráidbhaile í Cill Cholmáin. Tá an baile suite i gClann Mhuiris, i gContae Mhaigh Eo.
Éistibh, a lucht an tighe-se
An dán
Éistibh, a Luchd an tighe-se re scél na mbod brioghmhar do shanntaich mo chridhe-sa cuid dana scéalaibh do sgríobhadh.
Cé líonmhor bod bréagh-bhileach do bhí san aimsir romhainn tá aig fear an úird chrábhaidh seo bod as cho mór righinn.
Bod mo shagairt thuarasdail cé tá cho fada seasmhach o tha céin ní chualabhair an reabh atá ina mhacan.
Atá a riabh ro-reamhar an sin's ní h-é scéal bréagach nocha chuala cho-reamhar mhotha bhod arís. Éistibh.
Aistriúchán go Gaeilge an lae inniu
Éistigí, a lucht a' tí-se re scéal na mbod bríomhar do shantaigh mo chroí-sa cuid dena scéalaibh, scríobhfaidh mé.
Bod mo shagairt thuarastail cé comh fada seasmhach ó le cianaibh ní chualadar an cleas atá ina bhod
Tá a bhod ró-reamhar ansin is ní hé scéal bréagach níor chuala bod comh-reamhar níos móire roimhe. Éistigí.
Tottington, Mórcheantar Mhanchain
Is ceantar suite i Mórcheantar Mhanchain é Tottington.
Charleston Thuaidh, Carolina Theas
Cathair i iarthar-lár Carolina Theas is ea Charleston Thuaidh. Sa bhliain 2010 fuarthas 115,942 duine ina gcónaí in Charleston Thuaidh.
Richard Farley
Is sladmharfóir Meiriceánach é Richard Farley, a mharaigh seachtar duine sa bhliain 1988.
Seán Ardagh
Ba Teachta Dála é Seán Ardagh (25 Samhain 1947 – 17 Bealtaine 2016). Ba Baile Átha Cliath Theas Láir é a dháilcheantar. Ball d'Fhianna Fáil a bhí ann. Toghadh go dtí Dáil Éireann sa bhliain 1997 é agus choimeád sé a shuíochán ón shin go 2011.
Bro Morgannwg (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
mion|clé|Bro Morgannwg Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Bro Morgannwg. Cruthaíodh sa bhliain 1983 é. Is é Alun Cairns (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Oaxaca
Ceann de na 32 stát de chuid Mheicsiceo atá in Oaxaca, nó Saorstát Flaithiúnais Oaxaca (Spáinnis: Estado Libre y Soberano de Oaxaca). Tá sí roinnte ina 570 bardas, a bhfuil 418 acu (beagnach trí cheathrú) á rialú ag an gcóras usos y costumbres (Gaeilge:custaim agus traidisiúin). Is í Oaxaca de Juárez príomhchathair an stáit, agus is é an ceantar timpeall Oaxaca an dara ceantar uirbeach is mó i Meicsiceo - is é an ceantar timpeall na príomhchathrach an ceann is mó, ar ndóigh.
Tá an stát seo suite ar chósta thiar Mheicsiceo, chois an Aigéin Chiúin, agus é ag críochantacht le Guerrero, Puebla, Veracruz, agus Chiapas. Sa taobh ó dheas, tá cósta suntasach ag Oaxaca ar an Aigéan Ciúin.
Is fearr aithne ar an stát as a chuid daoine dúchasacha agus cultúir, agus a ealaín uathúil. Is iad na pobail dhúchasacha na Zapotec agus na Mixtec na cinn is líonmhaire agus is cáiliúla, ach tá sé cinn déag ann a aithnítear go hoifigiúil.
Louis de Beaufront
Bhí tionchar ollmhór ag Louis de Beaufront (3 Deireadh Fómhair 1855 – 8 Eanáir 1935) ar fhorbairt Ido, teanga idirnáisiúnta chúnta. I dtús báire bhí sé ar son na Sparantaise agus a bhí sé freagrach den chuid is mó le luath-dháileadh na teanga in iarthar na hEorpa. Chomh maith le sin, bhí sé i measc na ndaoine a chéad thug tacaíocht di sa Fhrainc.
Darkhan-Uul (Cúige)
Cúige (Aimag) de chuid na Mongóile is ea Darkhan-Uul Aimag. Tá an cúige suite i dtuaisceart na tíre. Is é Darkhan an phríomhchathair. Bunaíodh an cúige sa bhliain 1994.
Na hAonaid Riaracháin
thumb|right|250px|Ceantair Darkhan-Uul
Máisiúnachas
mion|suaitheantas Is éard atá i gceist le máisiúnachas (freemasonry) ná eagraíocht shóisialta a tháinig ar an saol sna 17ú agus 18ú haoiseanna ar an laghad. Bhí an Eaglais Chaitliceach Rómhánach ariamh ina choinne.mion|An Goose agus Gridiron, mar ar bunaíodh an chéad lóiste Máisiúnach|256x256px
Stair
clé|mion|Bóthar Glenogle, [[Dún Éideann]] Bunaíodh an máisiúnachas i Sasana sa bhliain 1717 nuair a tháinig scata fear le chéile sa teach ósta Goose and Gridiron i Londain. Chuir siad an chéad Lóiste Mór ar bun.
Gearmáin na Naitsithe
clé|mion|[[Josephine Baker; ghlac sé ballraíocht sa chraobh  Nouvelle Jérusalem]] Scríobh Hitler nach raibh sna Máisiúin ach balbháin de chuid na comhcheilge Giúdaí, agus go raibh siad ag scaipeadh síochán achais a bhí ag cur fearúlacht agus cogúlacht an fhir Ghearmánaigh ó mhaith.
Ar an 8 Eanáir 1934 sa Ghearmáin, cuireadh cosc leis an máisiúnachas ar fad. Choigistigh Roinn Gnóthaí Inmheánacha na Gearmáine maoin agus fáltas na gcraobhacha máisiúnacha. Aon duine a bhí ina mháisiún nuair a shealbhaigh Hitler an chumhacht sa Ghearmáin, ní raibh cead aige ballraíocht a lorg i bpáirtí na Naitsithe ná oifig phoiblí a shealbhú.
Dhearc an páirtí ar na máisiúin mar naimhde ar chúiseanna idé-eolaíocht a. Dá bharr sin, bhí ar na máisiúin sna campaí géibhinn níos déanaí triantán dearg a chaitheamh lena stádas mar chimí polaitiúla a thaispeáint don tsaol ina dtimpeall.
Pompano Beach, Florida
Cathair i ndeisceart Florida is ea Pompano Beach. Sa bhliain 2010 fuarthas 99,845 duine ina gcónaí in Pompano Beach.
Máisiúnachas
In Éirinn
Ceaptar gur bunaíodh an chéad Lóiste Mór in Éirinn sa bhliain 1725. Is é an Lóiste Mór Éireannach an dara ceann ar domhan dár bunaíodh agus is é an ceann is sine dá maireann inniu.
Tyldesley
Is ceantar suite i Manchain Mhór é Tyldesley.
Dhanurasana
200px|thumb|Cleachtadh ióga Daṇḍāyamana Dhanurāsana, déanta faoi dhó i rang ióga te 200px|thumb|Cleachtadh ióga Dhanurāsana, déanta faoi dhó i rang ióga te
Is ceann de na staidiúirí úsáidtear i gcleachtadh Ióga Bikram é Dhanurasana (Sanscrait: धनुरासन Dhanurāsana; Béarla: bow pose) nó Daṇḍāyamana Dhanurasana (दण्डायमन जानुशीर्षासन, Béarla: standing bow pose). Ciallaíonn ainm an staidiúir seo Staidiúir an Bhogha i nGaeilge.
Feidhm agus Tairbhí
Tá an staidiúir seo d'acmhainn do leasracha agus do bhalla an bhoilg a dhaingnú, agus do chothrom a choinneáil agus fhorbairt.
Céis
Is baile i nGallaibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Céis.
An Dìseart (Fìobha)
Is baile suite i bhFìobha é An Dìseart.
Centennial, Colorado
Cathair i iarthar-lár Colorado is ea Centennial. Sa bhliain 2010 fuarthas 100,377 duine ina gcónaí in Centennial.
An Ealaidh
Is baile suite i bhFìobha é an Ealaidh.
Sharon Stone
Is ban-aisteoir Meiriceánach í Sharon Vonne Stone, a rugadh ar an 10 Márta 1958.
Lios Ceannúir
thumb|Lios Ceannúir Sráidbhaile in Éirinn is ea Lios Ceannúir (nó Lios ua Concobhair). Tá an baile suite ar chósta thiar na tíre i gContae an Chláir. Tá sé lonnaithe ar bhóthar an R478 idir an Leachtagus Dúlainn. Sa chéad leath den fhichiú haois bhí sé i nGaeltacht an Chláir. Tá Aillte an Mhothair 5km (trí mhíle) siar ón sráidbhaile. Rugadh John Philip Holland sa cheantar. Bhí cónaí ar 129 duine i shráidbhaile Lios Ceannúir sa bhliain 2011.
Louis Couturat
Loighceoir, matamaiticeoir, fealsamh, agus teangeolaí Francach ab ea Louis Couturat (17 Eanáir, 1868 - 3 Lúnasa, 1914).
Lios Uí Chathasaigh
Sráidbhaile in Éirinn is ea Lios Uí Chathasaigh (Béarla: Lissycasey ). Tá an baile suite in iarthar na tíre i gContae an Chláir.
Westhoughton
Is ceantar suite i Manchain Mhór é Westhoughton.
Inbhir Chéitinn
Is baile suite i bhFìobha é Inbhir Chéitinn.
Dail Healabhaig
Is baile i nGallaibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Dail Healabhaig.
Dùn Bheathadh
Is baile i nGallaibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Dùn Bheathadh.
Léopold Leau
Matamaiticeoir Francach ab ea Léopold Leau (6 Aibreán 1868 – 28 Nollaig 1943), agus tá aithne air go príomha mar gheall ar an bhaint a bhí aige leis na teangacha idirnáisiúnta cúnta, Esperanto agus Ido go háirithe.
Teach Chaoin
Is paróiste é Teach Chaoin. Tá sé suite i gClann Mhuiris, i gContae Mhaigh Eo.
Brycheiniog a Sir Faesyfed (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
mion|clé|Brycheiniog a Sir Faesyfed Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Brycheiniog a Sir Faesyfed. Cruthaíodh sa bhliain 1918 é. Is é Christopher Davies (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Tara Reid
Is ban-aisteoir Meiriceánach í Tara Donna Reid , a rugadh ar an 8 Samhain 1975.
Lakeland, Florida
Cathair i ndeisceart Florida is ea Lakeland. Sa bhliain 2010 fuarthas 97,422 duine ina gcónaí in Lakeland.
Achadh Mór, Contae Mhaigh Eo
Is sráidbhaile é Achadh Mór. Tá sé suite i gCoistealaigh, i gContae Mhaigh Eo. clé|mion|[[Tadhg Mac Dhonnagáin]]
Thomas Johnson
Polaiteoir Éireannach ab ea Thomas Johnson (17 Bealtaine 1872 - 17 Eanáir 1963). Bhí sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre.
Whitefield, Manchain Mhór
Is ceantar suite i Manchain Mhór é Whitefield.
Míol mór socach an tSrutha
Ainmhí mór is ea míol mór socach an tSrutha.
Fáclann
Is baile suite i bhFìobha é Fáclann.
Billings, Montana
mion|clé|250px|Billings Cathair i ndeisceart Montana is ea Billings. Sa bhliain 2010 fuarthas 104,170 duine ina gcónaí in Billings.
Aistriú ionfhallópach gaiméití
deas|200px|thumb|Aistriú ionfhallópach gaiméití Próiseas a úsáidtear chun neamhthorthúlacht a leigheas. Bailítear ubháin ó dhromchlaí na n-ubhagán tar éis na hubhagáin a spreagadh le gónadatróifin nó druga eile le gníomhú den saghas céanna. Ansin cuirtear iad seo isteach sa bhroinn le speirmeacha an athar chun ligean do thoirchiú nádúrtha tarlú.
Míleac, Contae an Chláir
Sráidbhaile in Éirinn is ea Míleac. Tá an baile suite in iarthar na tíre i gContae an Chláir, i ngar do Chathair Luimnigh.
Hillsboro, Oregon
Cathair in iarthuaisceart Oregon is ea Hillsboro. Sa bhliain 2010 fuarthas 91,611 duine ina gcónaí in Hillsboro.
Béal Átha na gCoistealach
Is sráidbhaile é Béal Átha na gCoistealach. Tá sé suite i gCoistealaigh, i gContae Mhaigh Eo.
An Dail Shuas
Is baile i nGallaibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é an Dail Shuas (Béarla: Westerdale).
Aiteal
Crann nó tom síorghlas buaircíneach, dúchasach don chuid is mó den leathsféar thuaidh. Dhá shaghas duilleog, snáthaidchruthach nó lannchruthach, agus ar ghnéithe áirithe an dá shaghas le chéile ar an gcrann céanna. Na buaircíní méith, cosúil le caora, an t-adhmad fadsaolach. Táirgeann an duilliúr ola a úsáidtear i gcumhrán. Úsáidtear na caora chun blas a thabhairt do bhiotáille Ghinéive.
Monica Bellucci
Is aisteoir Iodálach í Monica Bellucci, a rugadh ar an 30 Meán Fómhair 1964.
Ann Radcliffe
clé|mion|[[:en:The_Mysteries_of_Udolpho|The Mysteries of Udolpho 1794]] clé|mion|"The Female Advocate", 1799 Údar Sasanach ba ea Ann Radcliffe (9 Iúil 1764 – 7 Feabhra 1823) a bhí ina ceannródaí i réimse na n-úrscéalta gotacha. Scríobh sí faoin ainm cleite "Mrs. Radcliffe".
Gorllewin Caerfyrddin a De Sir Benfro (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
mion|clé|Gorllewin Caerfyrddin a De Sir Benfro Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Gorllewin Caerfyrddin a De Sir Benfro. Cruthaíodh sa bhliain 1997 é. Is é Simon Hart (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Ann Radcliffe
D'éirigh go han-mhaith léi. Shaothraigh sí na múrtha airgid as a cuid leabhar; fuair sí íocaíocht i bhfad ní b'airde ná an chuid ba mhó de na scríbhneoirí eile ag an am, cuma fir nó mná a bheith i gceist. Ach rinneadh dearmad áirithe ar a chuid úrscéalta ina dhiaidh sin.
Saol
Duine príobháideach ba ea í. Is beag atá ar eolas againn faoina saol inniu, Ach scríobh sé "The Female Advocate" sa bhliain 1799. Am réabhlóid each a bhí ann agus bhí sí an-tógtha leis an bhfeimineachas.
Tháinig fiabhras ar Radcliffe agus d’éag sí ar an 7ú lá Feabhra 1823 (58 mblian d’aois a bhí sí ag an am). clé|mion|[[:en:The_Castles_of_Athlin_and_Dunbayne|The Castles of Athlin and Dunbayne 1789]]
Saothar
Scríobh Mrs. Radcliffe scéinséirí mistéire a bhí leagtha amach go cliste agus thug sí téamaí ceannairceacha isteach sna scéalta sin. Mhúscail sí spéis as cuimse i ngnéithe den osnádúr, rud a bhí neamhchoitianta ag an am agus in ainneoin na theagasc na gCríostaithe. Ach bhí míniú réasúnach ar na mistéirí sna scéalta sin i gcónaí. Nuair a bhí casadh aisteach sa scéal, bhí bunchúiseanna nádúrtha a mhíneodh an casadh céanna.
Chuaigh dea-iompar a cuid banlaochra i bhfeidhm ar na léirmheastóirí. Is i ngeall air seo gur tosaíodh ar glacadh leis an úrscéal gotach mar fhoirm inghlactha shóisialta. clé|mion|Uaigh i lár, [[Reilig|reilig Linwood]]
Naisc
Project Gutenberg
Míol mór glas
Ainmhí mór is ea an míol mór glas.
Worsley
Is ceantar suite i Manchain Mhór é Worsley.
Sandra Bullock
Is ban-aisteoir Meiriceánach í Sandra Annette Bullock , a rugadh ar an 26 Iúil 1964.
Gradaim agus ainmniúcháin
Tá 104 gradam buaite ag Bullock.
Sandy Springs, Georgia
Cathair i lár Georgia is ea Sandy Springs. Sa bhliain 2010 fuarthas 93,853 duine ina gcónaí in Sandy Springs.
Cosc ar Alcól sna Stáit Aontaithe
mion|clé|250px|Gníomhaí ag scriosadh fleascáin d'alcól ([[Chicago, 1921)]]
Rinneadh aisghairm ar an leasú sa bhliain 1933 agus mhair an toirmeasc go dtí 22 Márta 1933. clé|mion|220x220px|Gardaí i [[Detroit, Michigan|Detroit ag scrúdú fairis a bhí aimsithe acu i ngrúdlann fholaitheach, a bhí faoi thalamh, le linn ré an toirmisc.]]
Stair
Déanann "Ré an toirmisc" tagairt don tréimhse seo i stair SAM nuair a rinne na húdaráis iarracht cosc a chur ar alcól. Bhí cosc ar dhíolachán agus fiú déantúsaíocht agus tomhaltas na ndeochanna meisciúla curtha i bhfeidhm de réir an Ocht Leasú Déag de Bhunreacht Stáit Aontaithe Mheiriceá.
Vótáil an Seanad ar son an leasú ar an mBunreacht don chéad uair ar an 1 Lúnasa 1917. Bhí eagraíochtaí reiligiúnach agus pholaitiúla ann ag lorg toirmisc a chur i bhfeidhm. Vótáil na Poblachtaigh agus na Daonlathaithe araon don leasú.
Spreag an Toirmeasc laghdú ar an ólachán. Bhí ísliú suntasach ar líon na gcásanna ciorróise, mar shampla.
Ag an am céanna, deirtear gur spreag sé breabaireacht i measc oifigigh péas agus rialtais. Seo aimsir na 'bootleggers' agus na drongadóirí, ar nós Al Capone agus Bugs Moran. Faoin bhliain 1927, bhí thart 30,000 síbín, no speakeasies, sa tír, líon dhá oiread níos mó ná an méid tithe tábhairne dleathacha a bhí ann roimh an Toirmeasc.
Chuir an Toirmeasc go suntasach le heacnamaíocht na dtíortha máguaird. Deirtear gur shábháil sé na Bahámaí ón chlisiúnas. clé|mion|Gluaiseacht in aghaidh an Ólacháin ("Woman's Christian Temperance Union")
William O'Brien (Páirtí an Lucht Oibre)
Polaiteoir Éireannach ab ea William O'Brien (23 Eanáir 1881 - 31 Deireadh Fómhair 1968). Bhí sé ina bhall de Pháirtí Náisiúnta an Lucht Oibre ar dtús agus ansin Páirtí an Lucht Oibre.
Inbhir Lìobhann
deas|250px|thumb|Inbhir Lìobhann Is baile suite i bhFìobha é Inbhir Lìobhann.
Mícheál Seosamh Ó Rathaille
Náisiúnaí Éireannach a ghlac páirt in Éirí Amach na Cásca sa bhliain 1916 ab ea Mícheál Seosamh Ó Rathaille (22 Aibreán, 1875 - 29 Aibreán, 1916) nó The O'Rahilly ("An Rathailleach"), mar a thugtaí air go minic.
Fuair sé bás i bpáirc an áir in Éirí Amach na Cásca sa bhliain 1916. Bhí sé ina Phoblachtach díograiseach, agus é ina bhall de Choiste Gnó Chonradh na Gaeilge.
Bhí sé measartha saibhir, nó nuair a bhí an tÉirí Amach thart, bhí sé le léamh ar an Irish Times go raibh ioncam tráthrialta £900 i ndiaidh na bliana aige, agus é ag caitheamh cuid mhaith de ag tabhairt tacaíochta do chúis na Náisiúnaithe.
Níos tábhachtaí fós, bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí Óglaigh na hÉireann. Le cabhair Erskine Childers agus na Gearmáine, d'eagraigh sé an chéad lastas arm leis na hÓglaigh a armáil. Raidhfilí Mauser a bhí ann, agus iad le teacht i dtír i mBinn Éadair.
Luathshaol
Rugadh Mícheál Seosamh Ó Rathaille ar an 22 Aibreán 1875 i mBéal Átha Longphoirt, Contae Chiarraí. Cailleadh é ar an 29 Aibreán 1916, i mBaile Átha Cliath.
Fear mór taistil a bhí ann, nó chaith sé conablach deich mbliana sna Stáit Aontaithe agus san Eoraip, sular chuir sé faoi i mBaile Átha Cliath. mion|Plaic cuimhneacháin, An Raitheallach, Paráid Uí Rathaille, inniu ar chúl Jury's Hotel. leis an teachtaireacht dheireanach a scríobh sé|alt=|clé|266x266px
Óglaigh na hÉireann
Ní raibh an Rathailleach ina bhall de Bhráithreachas na Poblachta, agus dá thoradh sin ní raibh a fhios aige go raibh an tÉirí Amach ar na bacáin. Rinne an Bráithreachas iarracht na pleananna a choinneáil folaithe ar dhaoine mar Bulmer Hobson, Eoin Mac Néill agus Ó Raithille, nó bhí siad den bharúil nár chóir dul chun ceannairce ar na Sasanaigh, mura mbeidís siúd ag iarraidh na hÓglaigh a ionsaí. mion|287x287px Nuair a fuair Bulmer Hobson amach faoi na pleananna, d'fhuadaigh an Bráithreachas é, ar eagla go sceithfeadh sé orthu, ach ansin, chuala an Rathailleach iomrá ar an bhfuadach. Chuaigh sé go Scoil Éanna le labhairt le Pádraig Mac Piarais. Bhí fearg an domhain air, agus bhagair sé aon duine a lámhach a dhéanfadh iarracht an cleas céanna a imirt airsean. D'éirigh leis an bPiarsach maolú ar a fhearg, ach mar sin féin, bhí sé meáite ar an Éirí Amach a chosc.
mion|"Birth of the Irish Republic" le Walter Paget D'fhill an Rathailleach abhaile agus chuala sé go rachadh an tÉirí Amach ar aghaidh ar aon chaoi, ar Luan na Cásca. Mar sin, d'éirigh leis an tÉirí Amach a stopadh sa tír ar fad, ach amháin i mBaile Átha Cliath féin.
Eirí Amach na Cásca
Chuaigh an Rathailleach i dteagmháil leis na ceannairí - an Piarsach, Séamas Ó Conghaile agus an chuid eile acu - le go bhféadfadh sé páirt a ghlacadh sa cheannairc mar sin féin, agus d'ainneoin a chuid iarrachtaí an cheannairc a chur ar ceal, agus d'ainneoin a dhiantuairime go raibh an tÉirí Amach teipthe cibé scéal é,. Cheap an Rathailleach go mba cheart go dtroidfeadh sé in éineacht leis na hÓglaigh, ó chabhraigh sé an oiread sin leis an eagraíocht a chruthú. mion|Ard Oigig an Phoist Le linn an Éirí Amach, bhí an Rathailleach ag troid in Ard-Oifig an Phoist, ach ó bhí sé feargach leis na ceannairí i gcónaí, d'fhan sé an chuid ba mhó den am thuas an staighre, le nach gcaithfeadh sé a bheith i dteagmháil leo siúd.
I ndiaidh an Éirí Amach, dúirt an Dara Leifteanant A.D. Chalmers leis na nuachtáin go raibh an Rathailleach ina cheann mhaith dó. Ar dtús, chuir Mícheál Ó Coileáin, nach raibh ann san am seo ach Captaen óg de chuid na nÓglach, ceangal na gcúig gcaol air agus d'fhág mar sin é i mbosca teileafóin. Trí huaire an chloig ina dhiaidh sin, scaoil na hÓglaigh as an doghrainn é agus thug siad go hArd-Oifig an Phoist é. Nuair a chonaic an Rathailleach é, chuir sé ag coinneáil súile ar an aicsean é, lena chinntiú nach ngoidfeadh aon duine a dhath, agus thug sé rabhadh dá chuid fear féachaint chuige nach ndéanfadh aon duine dochar don tsaighdiúir.
Tarsaire
Ainmhí is ea an tarsaire.
Mícheál Seosamh Ó Rathaille
Bás
mion|Sráid Anraí agus an GPO Dé hAoine, an 28ú lá de Mhi Aibreáin, agus Oifig an Phoist trí thine, thairg an Rathailleach grúpa fear a thabhairt leis agus slí éalaithe a fháil. Ag trasnú Shráid Uí Mhórdha dóibh, fuair siad iad féin faoi thine ó mheaisínghunna de chuid na Sasanach. Ghoin an meaisínghunna an Rathailleach go dona, agus thit sé ina chnap ar an tsráid, ar thairseach os comhair dorais éigin. Bhí sé ag cur na sruthanna fola, ach ina dhiaidh sin féin, d'éirigh leis ruathar a thabhairt trasna na sráide, i dtreo Lána Sackville (inniu, Paráid Uí Rathaille). D'aimsigh an meaisínghunna é arís, ansin.
Tá an dá b'fhéidir ann, ach deirtear go raibh sé ina bheo i gcónaí, naoi n-uaire an chloig i ndiaidh an eachtra seo, ó oíche na hAoine go dtí tráthnóna an tSathairn, nuair a bhí na hÓglaigh tar éis géilleadh do na Sasanaigh cheana féin.
Tríocha bliain i ndiaidh na n-imeachtaí, breacadh an ráiteas síos ón tiománaí otharchairr Albert Mitchell go raibh sé díreach ag tiomáint, tamall roimh an deireadh seachtaine nó ina thús, nuair a tharraing sáirsint a aird ar chorp a bhí ina luí thíos i ngáitéar Shráid Uí Mhórdha, agus é gléasta i gculaith iathghlas na hÉireann. Is cosúil go raibh an fear ina bheo fós, agus thug Mitchell in amhail é a iompar go dtí an t-otharcharr. Ansin, áfach, tháinig oifigeach Sasanach trasna chuige, agus choisc sé air agus ar a fhoireann baint don fhear. Bhí orthu, mar sin, an fear a fhágáil an áit a raibh sé, agus é ag saothrú an bháis. Tháinig siad ar ais níos déanaí, agus bhí saighdiúir ag gardáil na háite. Dúradh le Mitchell ina dhiaidh sin gurbh é an Rathailleach a bhí ann.
thumb|upright|Plaic cuimhneacháin i m[[Béal Átha Longfoirt, Ciarraí|alt=]]
Adieu
D'ainneoin an Rathailleach a bheith i bpian mhór agus an bás ag druidim leis, scríobh sé teachtaireacht dheireanach chuig a bhean chéile, Nancy.
Seo a raibh le léamh ansin: "'Scríofa i ndiaidh an urchair a bhuail mé. A ghrá gheal, a Nancy, bhuail urchar mé díreach nuair a bhí mé ag treorú lucht ruathair suas sráid Uí Mhórdha. Fuair mé foscadh i ndoras éigin. Chuala mé fir ag dhíriú orm agus rith mé síos an lána, áit a bhfuil mé anois. Tá níos mó ná piléar amháin ionam, is dóigh liom.""Grá mór duit, a mhuirnín, do na buachaillí agus do Neill is d'Anna. Troid mhaith a bhí ann ar aon nós.""Le do thoil seol chuig Nannie Uí Rathaille, 40 Páirc Herbert, Baile Átha Cliath. Slán a chailín mo chroí.'"
Míol mór dronnach
Ainmhí mór is ea an míol mór dronnach.
Lewisville, Texas
Cathair in oirthear Texas is ea Lewisville. Sa bhliain 2010 fuarthas 95,290 duine ina gcónaí in Lewisville.
Pápa Leon X
Rugadh an Pápa Leon X ar an 11ú Nollaig, 1475, leis an ainm Giovanni di Lorenzo de' Medici. Bhí sé mar an Pápa ón 9ú Márta 1513 go dtí a bháis i 1521. Tá sé ceaptha bheith mar an Pápa is tábhachtaí i rith an Renaissance, agus bhí a cinneadh chun saol loghanna a cheadú cheann de na cúinsí ag baint leis an Reifirméisean.
Rug sé i bhFlórans sa bhliain 1475 mar an dara mac le Lorenzo de Medici. Bhí an oideachas is fearr ar fáil dó mar gheall ar cumhacht agus saibhreas a hathair. Ó 1489 rinne sé staidéir ar an diagacht agus dlí canónta ag Ollscoil Pisa. I 1492, rinne mar bhaill de Ollscoil na gCairdinéal é, gan é a bheith mar sagart roimh ré. Rinne sé an cinneadh chun a bheith ina chónaí sa Róimh, ach mar gheall ar bás a hathair agus toghadh an Pápa nua, bhog sé ar ais go bhFlórans.
Ó 1494 go 1500, rinne sé taistil thar timpeall ar Tuaisceart na hEorpa. I 1500, bhog sé ar ais don Róimh, agus d’fhan sé ann. Rinne é mar leagáid an Phápa do Bologna agus Romagna i 1511, agus i 1512 bhí sé ag stiúir thar athbhunú cumhacht na Medicis go bhFlórans.
I 1513 fuair an Pápa Julius II, bás. Bhí ar Ollscoil na gCairdinéal Pápa nua a phioca. Tar éis íosmachnamh a dhéanamh, phioc siad an Cardinéal de Medici mar Pápa. Thóg sé an ainm Leon X. mion|An Pápa Leon X.|clé Ag 37 bliain d’aois, bhí an Pápa seo mar samhail de idéal an Renaissance. Bhí an Pápa seo ciúin agus suaimhneach, difriúil leis an saighdiúir-Pápa roimhe é, Julius II.
Bhí Leo an-flaithiúl leis a chuid airgead féin, agus airgead an Eaglais. Faoi a chuid Pátrúnacht, rinne an Róimh mar lárionad cultúr an dhoman thiar arís eile. Bhí tógáil Baisleac Naomh Peadar - a roimh tosaithe faoi Julius II - déanta i bhfad níos sciobtha, bhí bailiúchán Leabharlann na Vatacáine méadaithe go mór, agus chaitear an t-uafás airgead ar na healaíona, a chuaigh faoi bhláth de bharr. Freisin, rinne cráifeacht an Pápa níos faoi faoi Leon, a raibh droch-cháil air mar gheall ar cúpla de na Pápaí roimh ré.
Thóg an 5ú Comhairle Lateran an chéad chuig bhliain dá phápacht suas, mar bhí súil aige go mbeidh sé in ann leasú a dhéanamh ar an Eaglais Chaitliceach. Theip sé leis an tasc seo, áfach, agus níor rinne sé mórán.
Thug Leon faomhadh loghanna a dhíol sa bhliain 1517 chun airgead a fháil don Eaglais. Duiridh le muintir na hEorpa go rachaidh siad díreach go Neamh má cheannaigh siad na loghanna seo. An fá a raibh an Pápa ag bailiú airgead ná chun críochnú tógáil Baisleac Naomh Peadar. Bhí sé i gceist aige freisin leath don airgead a raibh bailithe a thabhairt d’Ard Easpaig Mainz freisin. Bhí iasacht airgead tógtha ag Ard-Easpaig Mainz chun a phost a cheannach.
Nuair a chuala fear darbh ainm Mártan Liútar faoi seo bhí sé ar buille. Bheartaigh sé 95 de na rudaí a raibh mícheart leis an Eaglais a scríobh síos, agus chroch sé iad sa séipéil i Wittenberg.
Nuair a chuala an Pápa go raibh daoine ag ceistiú an Eaglais chuir sé alltacht air. Thosaigh sé Liútar a stopadh.
Bhí díospóireacht poiblí idir Liútar agus díogaire cáiliúil ag an am, Johann Eck. I rith na díospóireachta cheistigh Liútar údarás an Pápa. Scríobh an Pápa litir do Liútar ag rá go raibh air gach rud a raibh ráite aige a shéanadh nó go gcuirfeadh sé faoi choinnealbh é. Glaoitear an Exsurge Domine ar an litir seo. An freagra a raibh ag Liútar ná chun an litir a dhó go poiblí chomh maith le roinnt leabhar Caitliceach. Nuair a chuala an Pápa faoi seo chuir sé Liútar faoi choinnealbhá.
Níor rinne Leon mórán faoi an Ghearmáin agus tuaisceart na hEorpa ag brise ón Eaglais Chaitliceach. Fuair sé bás ar an 1ú Nollaig 1521. Bhí sé curtha ina luí i Santa Maria sopra Minerva.
Mullach
Sráidbhaile in Éirinn is ea Mullach. Tá an baile suite in iarthar na tíre i gContae an Chláir. Bhí cónaí ar 229 duine ann sa bhliain 2006 agus 680 duine sa cheantar ar fad.
Acocks Green
Is ceantar suite in oirdheisceart Bhirmingham é Acocks Green.
Luacharas
Is baile suite i bhFìobha é Luacharas (nó Luachar, agus Leuchars i mBéarla).
Steatoda grossa
thumb|Steatoda grossa San Astráil tugtar an “damhán donn tí” ar Steatoda grossa. Gnáthspéiceas é san Astraláise, i Meiriceá Thuaidh agus san Eoraip.
Tá bolg mór cruinn ar S. grossa. Tá an ceann baininscneach 6-10.5 mm ar fad, agus an ceann firinscneach beagán níos giorra. Tá dath dorcha ar S. grossa agus é idir donnchorcra agus dubh. De ghnáth tá cosa an chinn fhirinscnigh beagán níos rua ná cosa na chinn bhaininscnigh.
Is féidir leis an gceann baininscneach maireachtáil chomh fada le sé bliana, ach is annamh a mhaireann an ceann firinscneach níos faide ná bliain go leith. Is féidir leis an damhán seo teacht gan bhia ar feadh tamall maith ach uisce a bheith ar fáil.
Is féidir leis an gceann baininscneach trí shac nó os a chionn a bhreith in aghaidh na bliana, agus idir 40 agus 100 ubh i ngach sac. Bíonn an mháthair á bhfaire agus an t-ál ag ullmhú chun teacht amach. Tagann an damháiníní amach i gceann míosa tar éis bhreith an tsaic.
Ar nós ball eile den fhine Theridiidae, déanann S. grossa líon, agus braitheann sé ar chrith na dtéad chun rabhadh a fháil faoi chreach nó faoi namhaid. Níl fonn ionsaithe air, agus is nós aige teitheadh roimh ainmhí mór nó dhuine.
Nimh
Is féidir le nimh an damháin seo dochar a dhéanamh do dhaoine, cé nach buan an rian a fhágtar orthu. Éiríonn spuaiceanna ar a gcraiceann agus ní bhíonn siad ar fónamh ar feadh roinnt laethanta. Tá frithnimh Latrodectus go maith chun an tinneas a leigheas.
Píolótach fadeiteach
Ainmhí mór is ea an píolótach fadeiteach.
Greeley, Colorado
Cathair i iarthar-lár Colorado is ea Greeley. Sa bhliain 2010 fuarthas 92,889 duine ina gcónaí in Greeley.
Maldwyn (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
mion|clé|Maldwyn Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Maldwyn. Cruthaíodh sa bhliain 1542 é. Is é Glyn Davies (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Coill na Cleithe
Is sráidbhaile í Coill na Cleithe. Tá sí suite i gCoistealaigh, i gContae Mhaigh Eo.
Davie, Florida
Cathair i ndeisceart Florida is ea Davie. Sa bhliain 2010 fuarthas 91,992 duine ina gcónaí in Davie.
An Scairbh
Baile in Éirinn is ea an Scairbh. Tá an baile suite in oirthear na tíre i gContae an Chláir. Bhí cónaí ar 816 duine i Scairbh sa bhliain 2011.
Maigh Chromtha
Baile margaidh in Iarthar Chorcaí is ea Maigh Chromtha (Macroom as Béarla). Sníonn an tSuláin, craobh-abhainn de chuid na Laoi, tríd an mbaile. Bhí 2,985 duine ina gcónaí ar an mbaile, de réir an daonáirimh a rinneadh sa bhliain 2002.
Bhí an bua ag foireann peile Mhaigh Chromtha i gCraobh Idirmheánach an Chontae sa bhliain 2010.
Naisc Sheachtracha
thumb|clé|250px|Caisleán Mhaigh Chromtha, i lár an bhaile
Alum Rock, Birmingham
Is ceantar suite i mBirmingham é Alum Rock.
Caisleán an Dumha
mion|Bun an Fheadáin Is sráidbhaile é Caisleán an Dumha nó '''Doocastle. ''' Tá sé suite idir Bun an Fheadáin agus Coistealaigh, ar theorainn Chontae Shligigh agus Mhaigh Eo.
Montalegre
Sráidbhaile i dtuaisceart na Portaingéile is ea Montalegre. An bhrí atá ag ainm an bhaile seo ná 'sliabh sona'. Bhí 1,800 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011.
Balaenoptera physalus
Is speiceas míolta móra é Balaenoptera physalus. Tugtar an droimeiteach air go coitianta, cé go n-úsáidtear an téarma seo ar speicis eile de chuid na fine Balaenopteridae freisin.
Montalegre
Cónaíonn Carlos Filipe ann.
Loch Geallaidh
Is baile suite i bhFìobha é Loch Gheallaidh nó Loch Geallaidh.
Fiachra Ó Ceallaigh
Easpag Éireannach as Contae an Chláir ab ea Fiachra Ó Ceallaigh OFM.
Ashted
Is ceantar suite i mBirmingham é Ashted.
Fiachra Ó Ceallaigh
Athair
Bhí a athair, Séan Ó Ceallaigh, mar phríomhoide ar Choláiste Eoghan Uí Chomhraí agus mar Theachta Dála don chontae.
Saol
Bhí Gaeilge ag Fiachra ón gcliabhán. Bhain sé amach cáilíochtaí sa diagacht i Lobháin agus sa Róimh. Bhí sé ina phroibhinseal Phroinsiasaigh Éireann ó 1987 i leith. Easpag cúnta ar Dheoise Bhaile Átha Cliath ab ea é freisin ó 1994 go dtí gur éirigh as sa bhliain 2009.
Robert Gascoyne-Cecil, 3ú Marcas Salisbury
Ba pholaiteoir agus Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe é Robert Arthur Talbot Gascoyne-Cecil, 3ú Marcas Salisbury a rugadh ar an 3 Feabhra 1830 – 22 Lúnasa 1903.
Loch nam Madadh
Is é Loch nam Madadh príomhbhaile ar an Uibhist a-Tuath, Comhairle nan Eilean Siar.
Máel Gualae mac Donngaile
Rí na Mumhan d'Eoghanacht Chaisil ba ea Maol Guala mac Donnghaile (Sean-Ghaeilge Máel Gualae mac Donngaile) (bás 859). Ba bhall é de Chlann Fáilbhe. Tnúthgal mac Donngaile (bás 820), rí Mumhan dar le roinnt foinsí, ba ea a sheanathair, agus Áilgenán mac Donngaile (bás 853), rí Mumhan fosta, ba ea a dheartháir. Bhí sé i réim ón mbliain 856 go 859.
Gael agus Gall
Tar éis bhás a dhearthár, Áilgenán, sa bhliain 853, bhí idir-ríocht ann agus tháinig Maol Guala i gcoróin sa bhliain in 856.
Le linn na hidir-ríochta, chuaigh Ardrí na hÉireann, Maol Seachnaill mac Maoil Rúnaí (bás 862) de Chjlann Cholmáin, ar feachtas sa Mhumhan isteach sa bhliain 854 chomh fada is teorannacha na nDéise agus ghabh gialla. Insítear i nAnnála Easpacha na hÉireann gur chuir an Ardrí a dheartháir chéile, Cearbhall, chuig an Mumhain fosta chun gialla a éileamh. De réir Annála na gCeithre Máistrí, ba iad na Lochlannaigh a chuir freasúra in aghaidh an Ardrí ar bun sa Mhumhain. Tháinig an tArdrí ar ais go Caiseal sa bhliain 856 agus ghabh sé tuilleadh giall, is dócha ag am thrácht i réim Mhaoil Guala.
Timpeall na bliana 855, d'iarr fir na Mumhan ar Chearbhall Osraí cuidiú leo in i gcoinne na Lochlannaigh. Tháinig Cearbhall le slua na nDúghall, faoi cheannas pearsa darbh ainm Horm, agus thimpeallaigh agus mharaigh siad iad. Sa bhliain 856, mharaigh buíon na Lochlannach Gormán Lonáin, ridhamhna, ag Loch Ceann. Sa bhliain 857, bhuaigh Cearbhall agus a chomhghuaillithe Dúghailleacha, Amhlaoibh Conung agus Íomhar, in éadan na Lochlannach na nGall Gael faoi Kettil "Fionn" i nAradh Tíre i dtuaisceart Thiobraid Árann.
An tArdrí
Sa bhliain 858, chuaigh Máel Sechnaill le slua mór Éireannach sa Mhumhain isteach, chun gialla a éileamh. An uair seo, bhí Cearbhall i gcomhaontas le Maol Guala, ag fanacht i gcampa a Bealach Gabhrán i ndeisceart Osraí (An Droichead Nua ar bhruach na Bearú, b'fhéidir). Roinn Maol Seachnaill a n-airm, ámh, agus chloígh sé go millteanach iad ag Cath Charn Lugdoch (gar de Phort Láirge). Maraíodh rí na nDéise, Maol Crón mac Muireadaigh. D'fhan an tArdrí i nImleach le feadh míosa, ag déanamh creacha sa Mhumhain chomh fada leis an muir sa Deasmhumhain, agus ghabh sé gialla as gach tuath na Mumhan.
Tar éis cliste na Mumhan, ghéill Cearbhall don Ardrí freisin, agus thug gialla dó. An bhliain dár gcionn ámh, thug Cearbhall agus a chomhghuaillithe Dúghailleacha a ndúshlán Maol Seachnaill agus chuaigh i gceannas slua i Ríocht na Mí Issachar. Tharla tionól ríoga mar thoradh seo ag Ráith Aeda Meic Bric (Ráth Aodha, Contae na hIarmhí, an lae inniu). Scaradh ríocht na nOsraí ó ríocht na Mumhan, agus cuireadh í faoi smacht díreach an Ardrí. Ghlac Maol Guala leis an aistriú údaráis seo.
Bás
An bhliain chéanna (859), ghabh na Lochlannaigh Maol Guala, agus d'imrígh siad a bhás air le clocha.
Rinneadh níos deireanaí rí na Mumhan dá mhac Dubh Lachtna (bás 895).
Alfred Milner
Bhí Alfred Milner (23 Márta 1854 – 13 Bealtaine 1925) ina riarthóir cóilíneach agus státaire Briotanach. Bhí sé ina Ard-Choimisinéir san Afraic Theas agus den chuid ba mhó ba é a bhí freagrach as Dara Cogadh na mBórach.
Edison, New Jersey
Cathair i lár New Jersey is ea Edison. Sa bhliain 2010 fuarthas 99,967 duine ina gcónaí in Edison.
Lakewood Township, New Jersey
mion|250px|Lakewood Township Bailecheantar in oirthear New Jersey is ea Lakewood Township. Sa bhliain 2010 fuarthas 92,843 duine ina gcónaí in Lakewood Township.
Manainn, Contae Mhaigh Eo
Is sráidbhaile í Manainn. Tá an baile suite i gCoistealaigh, i gContae Mhaigh Eo.
An Choill Gharbh, Contae Mhaigh Eo (Achadh Mór)
Is sráidbhaile í an Choill Gharbh. Tá sí suite i gCoistealaigh, i gContae Mhaigh Eo.
Latharan
Is baile i nGallaibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Latharan.
Fleasg
Is baile suite i bhFìobha é Fleasg.
Tuaim Gréine
Sráidbhaile in Éirinn is ea Tuaim Gréine. Tá an baile suite in iarthar na tíre i gContae an Chláir.
An tOchtú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann
mion|2018 Cuireadh cearta beatha na gine sa bhroinn ar chomhchéim le cearta beatha na máthar leis an Acht um an Ochtú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann. In éifeacht, chuir an leasú seo cosc ar ghinmhilleadh in Éirinn. Bhí sé mídhleathach ach amháin sa gcás go raibh saol na máthar i mbaol, baol féinmharaithe san áireamh.
Glacadh leis an Acht um an Ochtú Leasú ar an mBunreacht, 1983 le reifreann ar an 7 Meán Fómhair 1983.
Athruithe ar théacs an Bhunreachta
Cuireadh fo-alt isteach i ndiaidh Roinn 3 d'Airteagal 40 leis an Leasú seo:
"Admhaíonn an Stát ceart na mbeo gan breith chun a mbeatha agus, ag féachaint go cuí do chomhcheart na máthar chun a beatha, ráthaíonn sé gan cur isteach lena dhlíthe ar an gceart sin agus ráthaíonn fós an ceart sin a chosaint is a shuíomh lena dhlíthe sa mhéid gur féidir é."
2012/2013
De bharr bás tubaisteach Savita Halappanavar sa bhliain 2012, chuir reachtaíocht nua le chéile, an Bille um Chosaint na Beatha le linn Toirchis (2013). "Ach ait go leor, ní léir go sabhálfadh an reachtaíocht bean a bheadh sa chás céanna le Savita".
Aisghairm
I reifreann ar an 25 Bealtaine 2018, vótáil muintir na hÉireann (66% i bhfabhar agus 34% i gcoinne) chun an tOchtú Leasú a aisghairm. Glacadh leis an mBille um an Seú Leasú is Tríocha ar an mBunreacht 2018. D'fhonn na forálacha atá leagtha síos in Airteagal 40.3.3 den bhunreacht a scriosadh agus an méid seo a leanas a chur ina háit:"'Féadfar socrú a dhéanamh le dlí chun foirceannadh toirchis a rialáil.'"
Droimeiteach beag
Is míol mór bailíneach é an droimeiteach beag (Balaenoptera acutorostrata) agus is é an rorcual is lú. Faightear é san Atlantach Thuaidh agus san Aigéan Ciúin Thuaidh. Níor seilgeadh an droimeiteach beag nuair a bhí seilg an mhíl mhóir i mbarr a réime, toisc go bhfuil sé beag, ach seilgtear é mar chuid den tseilg mhídhleathach a dhéantar ar an míol mór sa lá atá inniu ann.
Davenport, Iowa
mion|250px|Davenport Cathair in oirthear Iowa is ea Davenport. Sa bhliain 2010 fuarthas 99,685 duine ina gcónaí in Davenport.
Ceol damhsa leictreonach
Thosaigh ceol damhsa leictreonach (nó EDM Electronic dance music) i rith na n-ochtóidí nuair a thosaigh grúpaí ceol agus amhránaithe ag úsáid sintéiseoirí, meaisíní drumadóireachta agus seichamhór. Shíolraigh sí ó cheol dioscó na seachtóidí, agus faoi láthair is seánra leathan ceol í le iliomad fo-sheánraí. Ba ea Kraftwerk an chéad grúpa a chum ceol damhsa leictreonach. Bhain siad úsáid as ríomhairí agus teicneolaíocht don chéad uair. Bhí tionchar mhór acu ar an seánra iomlán. Tháinig fás mhór sna hochtóidí le chabhair ríomhairí pearsanta.
Mynwy (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
mion|clé|Mynwy Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Mynwy. Cruthaíodh sa bhliain 1918 é. Is é David Davies (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Edward Smith-Stanley, 14ú Iarla Derby
Ba pholaiteoir agus Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe é Edward George Geoffrey Smith-Stanley, 14ú Iarla Derby, a rugadh ar an 29 Márta 1799 – 23 Deireadh Fómhair 1869.
Marc Innis
Is baile suite i bhFìobha é Marc Innis.
Buamáil Chathair Alastair, 2011
Fuair triúr daoine is fiche bás mar thoradh an t-ionsaí, a tharla mar adhraitheoirí Críostaí seirbhís athbhliain a fhágáil. Bhí 97 níos mó gortaithe.
Bríd Ní Mhóráin
Is scríbhneoir agus file Corcaíoch í Bríd Ní Mhóráin, a rugadh in Áth Trasna sa bhliain 1951.
Saothair eile
Sa bhliain 1997, d'fhoilsigh An Sagart Thiar sa Mhainistir atá an Ghaolainn Bhreá, leabhar faoi mheath na Gaolainne i ndeisceart Ghaeltacht Chiarraí. Ba í Ní Mhóráin eagarthóir Idir Chruach is Chuan-Cúirt Phiarais (2007), agus eagarthóir Gaeilge The Best of Irish Poetry/Rogha Dánta 2008 (Munster Literature).
Tá a dánta le fáil in Cúm, The Kerry Anthology, The Field Day Book, The White Page/An Bhileog Bhán Irish Women Poets of the twentieth Century..
Aiteann
Tor le duilleoga lannacha is bláthanna buí cumhra i bhfoirm piseanna is ea an aiteann. Suas le 2 m ar airde. Fairsing in Éirinn. Den chineál Ulex europeaus. Úsáidtear é chun ithir ghaineamhach a choinneáil daingnithe nó fálta a dhéanamh thart ar pháirceanna. Fadó bhí sé ina bhia d'ainmhithe. Dhéantaí camáin as a adhmad. D'úsáidtí mar luibh é mar leigheas ar an mbuíochán, galar duán, galar croí is casacht. Tá an dara cineál ann, aiteann gaelach, atá go fairsing in Éirinn freisin. Fasánn sé seo níos ísle, agus tagann na bláthanna air níos déanaí sa bhliain. mion|Fear i g[[Gleann Seisce, Contae Aontroma, sa sean-am ag bualadh aitinn i gcomhar na gcapall]]
Paul Ryan
Rugadh Paul Ryan in Janesville, Wisconsin. Is Caitliceach é Ryan, agus é de shliocht Éireannach agus Gearmánach. Tá sé pósta le Janna Little, aturnae cánach, agus tá trí pháiste acu.
Càirinis
Is é Cáirinis sráidbhaile ar an Uibhist a-Tuath, Comhairle nan Eilean Siar.
John Diefenbaker
Ba pholaiteoir é John George Diefenbaker (18 Meán Fómhair 1895 – 16 Lúnasa 1979). B'eisean an tríú Príomh-Aire dhéag ar Cheanada, agus é in san oifig sin ón 21 Meitheamh, 1957 go dtí an 22 Aibreán 1963. Rugadh in iardheisceart Ontario é sa bhliain 1895. Ansin, nuair a bhí sé in aois a ocht mbliana thug a theaghlach aghaidh ar an iarthar, mar atá go dtí an chuid de Chríocha an Iarthuaiscirt a rinneadh cúige Saskatchewan de go gairid ina dhiaidh sin. Ba ansin a d’fhás sé aníos. Chuir sé suim sa pholaitíocht ó aois óg.
Rinneadh dlíodóir de i ndiaidh seirbhís míleata a dhéanamh sa Chéad Chogadh Domhanda. Chuaigh sé leis an bpolaitíocht freisin cé nach raibh ráth ar a chuid iarrachtaí gur bhain sé suíochán amach i dTeach na dTeachtaí in Ottawa sa bhliain 1940. Ball den Pháirtí Coimeádach Forásach (Progressive Conservative Party i mBéarla) a bhí ann.
D’éirigh leis dul i gceannas ar na Coimeádaigh Fhorásacha sa bhliain 1956 agus d’fhan sé sa phost sin ar feadh 11 bhliain. Sa bhliain 1957, fuair an páirtí an bua sa toghchán náisiúnta agus d'éirigh sé ina phríomh-aire ar an tír. D’fhan sé sa phost sin go dtí 1963.
Juan Rulfo
Scríbhneoir Meicsiceach ab ea Juan Rulfo (fíorainm: Juan Nepomuceno Carlos Pérez-Rulfo Vizcaíno). Rugadh i Sayula (stát Jalisco) i Meicsiceo é ar an 16 Bealtaine 1917, agus fuair sé bás i gCathair Mheicsiceo ar an 7 Eanáir 1986.
Cé nár fhoilsigh sé riamh ach dhá leabhar, agus iad féin sách seang, glactar leis inniu go raibh tionchar mór aige ar scríbhneoirí de chuid Mheiriceá Laidinigh agus ar fhorbairt an réalachais draíochta.
Scríobh sé úrscéal amháin, Pedro Páramo, agus cnuasach amháin gearrscéalta, El Llano en Llamas ("An Machaire ar Bharr Lasrach"). clé|mion|A la batalla (Cristeros) 1928