cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cogadh na Saoirse (An Spáinn)
Bhí Cogadh Saoirse na Spáinne nó Cogadh na Leithinse (Guerra de la Independencia Española ), cogadh sa Spáinn i rith Cogaidh Napoleon. Bhí muintir na Spáinne ag troid leis an bPoirtingéil agus Sasana in aghaidh Impireacht na Fraince. Lean an cogadh ó forghabháil na Spáinne sa bhliain 1808 go dtí ghéilleadh Napoleon sa bhliain 1814.
Bhí an cogadh seo, cheann de na chéad cogaidh i gcomhair saoirse náisiúnta agus an chéad treallchogadh. Lean an cogadh chomh fada sin toisc nach raibh airm mór Napoleon in ann muintir na Spáinne a chuir faoi chois. Chuir na "guerrilleros", nó an treallchogaíocht, brú ar saighdiúirí na Fraince.
mion|clé|La defensa del parque de Monteleón, 2 de mayo, [[Maidrid, Joaquín Sorolla]]
Ghabh saighdiúirí Napoleón, cathracha éagsúla agus rinne siad iarracht ansin an Phortaingéil a thógáil. Nuair a fuair siad réidh leis an rí, spreag seo éirí amach ar fud na tíre, glaotar go minic "El Dos de mayo de 1808" sé sin 2 Bealtaine, 1808. Fad is a bhí na guerrilleros ag troid taobh thiar de línte na naimhde, bhí airm na Sasanaigh agus na Portaingéile ag ionsaí fórsaí na Fraince, ag déanamh iarracht atreorú a dhéanamh orthu.
I ndeireadh na cogadh bhí fórsaí na Fraince an-lag. Bhí naimhde na Fraince in ann ionradh a dhéanamh ar an Spáinne. Cuireadh ar na Franciah cúlú go dtí sléibhte na Piréiní.
An cogadh sna healaíona
Léirigh Francisco Goya radharcanna uafáis sna pictiúir sa tsraith Los Desastres de la Guerra a thaispéain radharcanna doshamhlaithe a tharla le linn Chogadh na Leithinse.
Acht Bunreachta (Leasú Uimhir 16), 1929
link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Seal_of_the_Irish_Free_State.png|alt=|mion|Séala Mor do Shaorstát Éireann Rinneadh trí leasú ar Bhunreacht Shaorstát Éireann ar an 14 Bealtaine 1929 (uimhreacha 14-16).
Faoin leasú ba thábhachtaí i measc na dtrí cinn, Leasú Uimhir 16, cuireadh fad ocht mbliana (ó 1930 go dtí 1938) leis an tréimhse inar fhéad an tOireachtas leasuithe a dhéanamh ar an mBunreacht gan iad a chur faoi reifreann an phobail.
Sheas an Chúirt Uachtarach le bailíocht an Achta seo (in ainneoin na breithe easaontaí a thug an Príomh-Bhreitheamh Ó Cinnéide) sa chás The State (Ryan) v Lennon [1935] IR 170.
Oideachas
mion|Bamozai, an Afganastái mion|Téann indoctrination sa seomra ranga, ionchorprú ábhar polaitiúil san ábhar staidéir nó múinteoirí a bhaineann mí-úsáid as a ról chun mic léinn a ionchoiriú i gcoinne chuspóirí an oideachais a lorgaíonn saoirse smaoinimh agus smaointeoireacht chriticiúil. Is é an t-oideachas an léann nó scolaíocht a thugtar do dhuine, mar aon leis an traenáil agus an múnlú a chuirtear air. Sa domhan thiar, tá ceart ag gach duine, agus is é an gnás inniu, oideachas a fháil ó aois óg go haois idir 15 agus 18, de ghnáth 18 bliain d'aois.
San oideas foirmiúil, labhraítear ar thrí leibhéal: Bunoideachas, Meánoideachas agus Ardoideachas.
Bunoideachas
Sa bhunoideachas (bunscoil eanna), isghnách do leanaí a bheith ann idir 5/6 bliain agus 11/12 bliain. clé|mion|333x333px|litearthacht
Meánoideachas
Leanann an meánoideachas (meánscoil eanna) ó aois 11-12 go haois 17 nó 20, ag brath ar an gcóras agus ar an dlí.
Ardoideachas
Leantar d'ardoideachas in ollscoil nó i gcoláiste. Is gnách do scoláire in ardoideachas céim bhaitsiléara nó dioplóma a bhaint amach. Leagtar cúrsa oidis 3 nó 4 bliana amach do chúrsa bhaitsiléara, ach bíonn dioplóma le fáil i gcúrsaí gairmiúla áirithe tar éis bliana go leith nó dhá bhliain. Tugtar comhchéim (Associate's Degree) tar éis chúrsaí 2 bhliana i Stáit Aontaithe Mheiriceá.deas|250px|thumb|Meánoideachas
In Éirinn
In Éirinn in aimsir na bPéindlíthe, bhíodh scoileanna chois claí ar bun faoin tír, mar go raibh an oiread sin coscanna i gcoinne na teanga n Gaeilge agus i gcoinne an chreidimh Chaitlicigh. clé|mion|[[Louis Braille|Braille]]
Francois-Andre Philidor
Cumadóir Francach agus imreoir fichille ab ea François-André Danican Philidor (7 Meán Fómhair 1726 – 31 Lúnasa 1795). Chuir sé le forbairt an opéra comique. Meastar go forleathan é mar an t-imreoir fichille is fearr dá aois; ceapadh mar lámhleabhar caighdeánach fichille é a leabhar Analyse du jeu des Échecs le céad bliain ar a laghad. Shíolraigh Philidor ó theaghlach cáiliúil ceoltóirí agus cumadóirí. Danican an t-ainm bunaidh a bhí ar a mhuintir, ach thug Louis XIII an leasainm Philidor ar a sheanathair François-André, toisc gur chuir a sheinm óbó i gcuimhne don rí virtuoso Iodálach darb ainm Filidori. Mar sin tháinig Philidor ó chúlra gairmiúil ceoil agus mheas sé nach raibh i ficheall ach caitheamh aimsire, cé gur de bharr a chumas fichille go príomha a chuimhnítear air inniu.
Gairm mar chumadóir
Chuaigh Philidor isteach i gcór ríoga Louis XV i 1732 ag 6 bliana d’aois, agus rinne sé a chéad iarracht ar cheol a chumadh ag aois 11. Thug an cór léiriú don rí beagnach gach lá, agus nuair a bhí na hamhránaithe ag fanacht le teacht an rí, d'imir siad ficheall chun a leadrán a mhaolú. Deirtear gur spreag sé seo suim Philidor san fhicheall. Ag tosú thart ar 1740, bhí sé ina chónaí agus ag obair i bPáras mar thaibheoir, múinteoir agus cóipeoir ceoil. Le linn an ama seo bhuail Philidor le Diderot, a thug Philidor le subtil (cáiréiseach) air in Le neveu de Rameau. Chaith sé cuid mhaith den tréimhse 1745–1754 i Londain agus bhí baint aige le Samuel Johnson agus Charles Burney. D’fhill sé ar an Fhrainc i 1754 agus chaith sé a dhúthracht uilig leis an gcumadóireacht cheoil. Bhí an-tóir ar a chuid ceoldrámaí sna 1750idí agus na 1760idí. Ba iad na trí shaothar is rathúla a bhí aige ná Le sorcier (1764), Tom Jones (Henry Fielding, 1765), agus Ernelinde, princesse de Norvège (1767). Bhí Philidor i measc na gcumadóirí ceoldráma is mó le rá sa Fhrainc ar feadh tamaill, agus le linn a ghairmréime ceoil rinne os cionn 20 opéras comiques agus dhá tragédies-lyriques. Scríobh sé cantatas agus móitéiteanna freisin.
Mheas roinnt daoine go raibh a cheol ró-Iodálach áfach, agus, amach ó na 1770idí, thosaigh a chuid cheoil ag imeacht as faisean. Ag an am céanna, cé nach raibh ficheall imeartha i ndáiríre aige le fiche bliain, thosaigh Philidor chuirí a fháil ó Shasana (áit a raibh na chéad chlubanna fichille bunaithe le déanaí) chun páirt a ghlacadh i gcluichí taispeántais, agus é ag imirt le dallóg air go minic. Rinneadh gnáthamh bliantúil de na cuairteanna seo, agus íocadh luach saothair le Philidor ina leith. Mar sin, mar gheall ar mheath ghairm Philidor sa cheol, chuir sé dara gairm ar bun mar imreoir fichille, gníomhaíocht ar mheas sé go dtí seo mar 'caitheamh aimsire'.
Gairm fichille
D'éirigh Philidor ina duine de imreoirí is fearr sa Fhrainc faoi stiúir Legall de Kermeur, an t-imreoir ab fhearr ó circa 1730 go 1755. Ar dtús, d'fhéadfadh Legall cis caisil a thabhairt do Philidor, is é sin le rá, d'imir an t-imreoir ní ba láidre gan ach caiseal amháin. Taobh istigh de thrí bliana, áfach, tharraing Philidor cothrom le Legall agus ansin sháraigh sé é. Thosaigh Philidor ag imirt go rialta timpeall na bliana 1740 ag Mecca fichille na Fraince, an Café de la Régence. Thug sé cuairt ar Shasana i 1747 agus bhuaigh sé glan ar Philipp Stamma ón tSiria i gcluiche, cé gur thug Philidor buntáiste do Stamma as an chéad bhogadh i ngach cluiche agus mheasúnaigh sé gach comhscór mar bhua do Stamma.
Blianta deiridh agus oidhreacht
D'fhág sé an Fhrainc mar gheall ar an Réabhlóid (1789–1799). Ní chuir Philidor a thuairimí polaitiúla in iúl go neamhbhalbh, agus is dóichi go raibh sé air teitheadh toisc go raibh a ainm ar liosta díbeartha a d'eisigh an Convention Nationale, mar gheall ar an mbaint traidisiúnta a mhuintire le teaghlaigh an Rí. Fuair Philidor bás nuair a bhí sé ar deoraíocht i Londain i 1795. Meastar go raibh sé an t-imreoir is fearr ar domhan le 50 bliain. Is dócha go raibh sé thart ar 200 pointe ELO níos fearr ná aon duine eile.
Erik Bruhn
D'éirigh go maith le Bruhn agus é ag damhsa le Den Kongelige Ballet ("An Bailé Ríoga") i gCóbanhávan. Ansin, ar 1 Bealtaine 1955 dhamhsaigh sé leis an Ballet Theatre i Nua-Eabhrac, ócáid ar ar imir sé ról Albrecht in Giselle os comhair Alicia Markova, damhsóir a bhí 20 bliain níos sine ná é. Thóg a chuid damhsaíochta callán an lá sin agus bheoaigh a saol gairmiúil go hidirnáisiúnta. D'éirigh Bruhn as Den Kongelige Ballet sa bhliain agus i mí na Bealtaine chuaigh sé leis an Ballet Theatre. D'fhan sé leosan ar feadh 10 mbliana, cé gur chothaigh sé caidreamh le compántais bailé mhóra eile, san Eoraip go háirithe, sna blianta céanna. mion|175px|Bruhn ag damhsa le Maria Tallchief, 1961
An Ríshliocht Sasánach
mion|[[Ardaisír a hAon]] Bhí an ríshliocht Sasánach ag rialú na hIaráine sna blianta 224-651 i ndiaidh bhreith Chríost. Tháinig na Sasánaigh i ndiaidh na nArsaicídeach, nó na bPairtiach, nuair a bhris Ardaisír a hAon (nó Artaxerxes, mar a thug na Gréagaigh is na Rómhánaigh air) an cath ar Artabanus IV, rí deireanach na bPairtiach.
Tháinig deireadh leis an ríshliocht Sasánach sa bhliain 651, nuair a fuair trúpaí na Cailifeachta Arabaí an lámh ab fhearr ar Yazdegerd III.
Pádraig Ó Riain
Is iománaí é Pádraig Ó Riain, nó Patrick Ryan mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é sa bhliain 1995. Is as Contae Luimnigh é.
Déise Íochtarach
Barúntacht suite i gContae na Mí is ea Déise Íochtarach.
Céislínteas
Athlasadh géar nó ainsealach na gcéislíní, de bharr ionfhabhtuithe le streipteacocas de ghnáth. Bíonn cóiréail le frithbheataigh rathúil ina choinne. Is annamh a bhaintear na céislíní amach anois, ach nuair a tharlaíonn ionfhabhtú an-trom nó ionfhabhtú arís is arís eile.
Eoraidícé
Is pearsa baint le miotaseolaíocht na Gréige í Eoraidícé.
Leathchapall
mion|Leathchapall Normannach Saghas capaill a fhaightear nuair a chrosphóraítear capall cairte le capall rása is ea leathchapall. 1.5-1.6 m ar airde. An cholainn domhain gearr. Béasach socair, gan luas ard.
Oskari Tokoi
Polaiteoir agus iriseoir Fionlannach a bhí in Oskari Tokoi (rugadh i gKannus ar an 15 Bealtaine 1873 é, agus fuair sé bás ar an 4 Aibreán 1963 i Leominster, Massachusetts).
Saol
Nuair a tháinig sé i mbun a mhéide, chuaigh sé go dtí na Stáit Aontaithe agus chaith sé naoi mbliana ag obair ansin, go háirithe sna poill mhianaigh. Chuaigh sé sa cheardchumann ansin agus fuair sé aithne ar an Sóisialachas agus ar ghluaiseacht an lucht oibre. Sa bhliain 1900, d'fhill sé go Kannus. Bhunaigh sé siopa ansin, agus chuaigh sé le feirmeoireacht chomh maith. Sa bhliain 1905, toghadh ina chathaoirleach ar chumann an lucht oibre i gKannus é, agus dhá bhliain ina dhiaidh sin, vótáladh isteach é mar Fheisire do na Daonlathaigh Shóisialta. Chuaigh sé i gceannas ar cheardchumainn na Fionlainne sa bhliain 1912, agus trí bliana ina dhiaidh sin, bhí sé ina Phríomh-Aire ar Ard-Diúcacht na Fionlainne, nó, de réir théarmaíocht na linne, rinneadh cathaoirleach ar Sheanad na Fionlainne de. Ba eisean an chéad Daonlathach Sóisialach a bhí ina Phríomh-Aire ar an bhFionlainn.
Bhí Tokoi pósta ar Hanna, née Räinä, ón mbliain 1897 anuas, agus saolaíodh seisear clainne dóibh. Chuaigh ceal i mbeirt acu nuair a bhí Hanna agus Oskari ar a seachnadh ó na Bána sa Rúis i ndiaidh Chogadh Cathartha na Fionlainne, ach sa bhliain 1924, d'éirigh le Hanna agus an ceathrar eile na Stáit Aontaithe a bhaint amach. Fuair Hanna bás i bhFitchburg sa bhliain 1938, agus sa bhliain a bhí chugainn phós an bhaintreach fir Eva Pearl Johanson-Whiteker, bean Mheiriceánach.
Nuair a phléasc an cogadh amach idir an Fhionlainn agus na Stáit Aontaithe, bhí Oskari Tokoi ina Leas-Uachtarán ar an gcumann a bunaíodh sna Stáit Aontaithe le cabhair agus fóirithint a thabhairt don Fhionlainn agus do mhuintir na Fionlainne. Bhí pionós an bháis ag bagairt ar Tokoi i gcónaí, dá bhfillfeadh sé go dtí an Fhionlainn, ó bhí sé ina bhall de rialtas na nDearg le linn an chogaidh chathartha, ach sa bhliain 1944, reachtaigh parlaimint na Fionlainne dlí speisialta, Lex Tokoi, le hé a dhíolmhú ón bpionós, mar aitheantas don obair a rinne sé sna Stáit Aontaithe ar son a thíre. Níor shocraigh Tokoi síos san Fhionlainn ina dhiaidh sin féin, ach tháinig sé ar cuairt cúpla uair. Fuair sé bás i Meiriceá.
Oidhreacht
Ainmníodh Tokoinranta ("Cladach Tokoi"), ceann de na páirceanna poiblí i Heilsincí, as Oskari Tokoi.
Scanadh héiliciúil
Córas taifeadta le téip mhaighnéadach, ina bhfilltear an téip i gcuid de héilics thart ar dhruma a iompraíonn dhá cheann rothlaithe, nó níos mó, a tharraingíonn sraith rianta ar fiar trasna a leithid. Is mó go mór luas coibhneasta an chinn i leith na téipe, an fíorluas scríofa, ná luas na téipe féin, agus mar sin is féidir leis minicíochtaí an-arda a thaifeadadh go barrainneach. Saothraíodh an teicníocht ar dtús i gcomhair fístaifeadta, ach cuireadh i bhfeidhm níos déanaí i dtaifeadáin ard-dílseachta fuaime freisin é.
Máinliacht
Craobh den leigheas é an mháinliacht a bhaineann le galair a bhfuil leigheas orthu tré obráid, agus leis na modhanna a n-úsáidtear leis an leigheas sin a chur ar bun. Tugtar máinlia ar dhochtúir leighis a dhéanann freastal ar a leithéid d'othair, agus a dhéanann na hobráid, go háirithe nuair is comhairleoir leighis é.
In ospidéil is mó a dhéanann máinlianna a gcuid oibre in Éirinn, ach i dtíortha eile, tugann máinlianna go leor comhairle agus déanann siad a lán obráid ina gcuid seomraí freastal féin, go háirithe i Stáit Aontaithe Mheiriceá.
Go traidisiúnta in Éirinn, dheineadh máinlianna ghinearálta an méid is mó obráid, ach de réir a chéile anois is saineolaithe a dhéanann cuid mhór den obair. Ag an am chéanna, táthar ag dúnadh ospidéil beaga agus ag cur roinn um mháinliacht speisialtach ar bun sna cinn a fhanann. Mar shampla, tá máinlianna ann nach ndéanann ach obráid ar an gcóras néarach, ar a dtugtar néaramháinlia.
Déise Uachtarach
Barúntacht suite i gContae na Mí is ea Déise Uachtarach.
Céitidid
Feithid mhór, cosúil le dreoilín teaspaigh, ina bhfuil cumarsáid trí fhuaim forbartha go mór. Tá feadán claíomhchruthach ubh-bheirthe aici go háirithe. Tugtar dreoilín teaspaigh fadadharcach uirthi freisin. Itheann sí plandaí den chuid is mó.
Gal of Constant Sorrow
Craoladh "Gal of Constant Sorrow", an ceathrú heipeasóid déag den seachtú sraith is fiche de The Simpsons ar an 21 Feabhra 2016. Scríobh Carolyn Omine an eipeasóid seo. D'fhéach 3.10 milliún duine ar an eipeasóid.
Brión mac Echach Muigmedóin
Beatha
I dteannta lena deartháireacha Ailill agus Fiachra, sinsear Chonnacht ba ea Brian. Niall Naoighiallach (Níall Noígíallach), sinsear Uí Néill, ba ea a leasdeartháir níos óige. De réir an sean-nóis, fuair a athair bás sa bhliain 362.
Brian Ó hÓgáin (Tiobraid Árann)
Is iománaí é Brian Ó hÓgáin, nó Brian Hogan mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh ar an 9 Iúil 1996 i Lothra, Contae Thiobraid Árann é.
Brión mac Echach Muigmedóin
Beatha
Insítear scéal Bhriain agus a dheartháireacha in Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin. Mac is fearr lena mháthair Mongfionn (Mongfind) ba ea Brian. Ba mhaith léi go dtiocfadh Brian i gcomharbacht ar a athair Eochaid ach tháinig Niall i gcoróin ina ionad. Rinne sé a churadh de Bhrian.
Tháinig Brian i gcoróin sa Connacht, agus tharla cogadh idir é agus Fiachra dá bharr. Chloígh Brian Fiachra i gCath Damchluain. D'athchruinnigh Nath Í mac Fiachrach ámh agus ag Dara Cath Dhúchluain, cloíodh agus maraíodh Brian. Adhlacadh Brian ag Ros Cam.
Oidhreacht
Le feadh míle bliain ina dhiaidh, d'éirigh a lán dá mhuintir, aitheanta mar Uí Bhriúin, ina Ríthe na gConnacht. De shliocht Uí Briúin Aí ba ea Toirdhealbhach Ó Conchúir, a rinneadh Ardrí na hÉireann de sa bhliain 1166.
Dar le Tíreachán, thug Naomh Pádraig cuairt ar "áras mic Bhriain" ag Duma Selchae ar Mag nAí, ach ní deir sé cérbh iad. De réir ailt chomhionainn in Vita tripartita Sancti Patricii, a théann siar b'fhéidir go dtí an 9ú haois, bhí seisear mac ann. I bhfoinsí níos déanaí ámh, maítear go raibh ceathrar mac is fiche ag Brian. Is dócha gur cumadh ginealaigh Uí Bhriúin do threibheanba faoi mar a thángadar faoina smacht, amhail is Uí Bhriúin Uamhaill, Uí Bhriúin Ratha agus Uí Bhriúin Sionna.
Na Dualaigh
Is grúpa eitneach Bantúch iad na Dualaigh (nó Sawa) ón gCamarún. Cónaíonn siad go príomha i réigiún cladachúil agus iardheisceart Chamarún agus is cuid de na Sawabantú nó "daoine cósta". Chuir an Dualaigh fáilte roimh bheartais choilíneacha na Gearmáine agus na Fraince. Mhéadaigh líon na nAfracach a labhraíonn Gearmáinis ina labhraítear Gearmáinis i gceithre choilíneacht Ghearmánach in Iarthar na hAfraice roimh 1914. Chuir ceannaireacht na nDualach in 1884 an treibh faoi rial na nGearmánach. D'iompaigh an chuid is mó acu ar an Phrotastúnachas agus cuireadh oideachas orthu ar nós na Gearmáine. B'fhearr le hoifigigh choilíneacha agus le lucht gnó iad a bheith mar chléirigh neamhchostasach in oifigí rialtais agus gnólachtaí na Gearmáine san Afraic. Bhí an-tionchar acu go stairiúil i gCamarún mar gheall ar an teagmháil fhada a bhí acu le hEorpaigh, an ráta ard oideachais, agus an rachmais a gnóthaíodh thar na céadta bliain mar thrádálaithe sclábhaithe agus úinéirí talún.
Leabhar na hUidhre
Is lámhscríbhinn phárpháipéir Ghaeilge ón 12ú haois í Leabhar na hUidhre (Sean-Ghaeilge Lebor na hUidre; nó Leabhar na Bó Doinne, Béarla "Book of the Dun Cow"). Is í an lámhscríbhinn is sine as Gaeilge atá ar marthain, caomhnaithe anois in Acadamh Ríoga na hÉireann, RIA MS 23 E 25. Tá sí an-damáistithe: níl inti anois ach 67 leathanach agus go leor téacsanna atá neamhiomlán. Tugadh a leasainm di de dheasca seanscéil mí-aimsearthaigh go ndearnadh í as seithe bó doinne le Naomh Ciarán Chluain Mhic Nóis.
Stair
Meastar go raibh triúr scríbhneoirí i mbun oibre ar an leabhar. D'aithin Richard Irvine Best thar a chéile iad de réir a lámhscríbhneoireachta, agus thug sé na litreacha A, M agus H dóibh. Creidtear gur chomhaoiseach iad A agus M. Thosaigh scríobhaí A an obair, ag scríobh na chéad leathanach de théacsanna ar leith, agus lean M ar aghaidh léi. D'aithin Best scríobhaí M le Máel Muire mac Céilechair meic Cuinn na mBocht, de réir fianaise dhá probationes pennae san imeall, agus an scríbhneoir ag cleachtadh a shíniú. Áit eile sa lámhscríbhinn i nóta níos déanaí, aithnítear Máel Muire mar an té "a scríobh agus a thiomsaigh an leabhar seo ó leabhair éagsúla". Tá a dhúnmharú ag Cluain Mhic Nóis i 1106 cláraithe in Annála na gCeithre Máistrí, rud a thugann am agus áit is déanaí don chuid is mó den lámhscríbhinn. Tamall ina dhiaidh, chuir H (ainmnithe de bharr dhá sheanmóir (Homailí) dá chuid) téacsanna nua éagsúla leis an leabhar, uaireanta thar an mbunchóip (pailmseist), uaireanta ar leathanaigh nua. Bunaithe ar ortagrafaíocht agus ar fhocail iasachta Béarla, molann Gearóid Mac Eoin go raibh H ag scríobh ag druidim leis an 13ú haois.
Tar éis díscaoileadh na mainistreach, tháinig an lámhscríbhinn i seilbh chlann Uí Dhomhnaill as Contae Dhún na nGall. Bhí sí acusan go dtí 1359, nuair a chuireadh ar fhuascailt ise agus an Leabhar Gearr atá caillte, ar son baill na clainne a bhí ina bpríosúnaigh ag Cathal Óg Ó Conchobhair Sligigh (bás. 3ú Mí na Samhna 1362). Fuair Aodh Rua Ua Dónaill an lámhscríbhinn ar ais i 1470, agus d'fhan sí i nDún na nGall go dtí 1631 ar a laghad, nuair a cuireadh tiomsú Annála na gCeithre Máistrí i gcrích. Ní fios cá raibh sí as sin amach go dtí 1837, agus í mar chuid de bhailiúchán Messrs. Hodges & Smith, Faiche an Choláiste, Baile Átha Cliath. Tá sí luaite le George Petrie ina aiste dar teideal "History and Antiquities of Tara Hill". Ceannaíodh bailiúchán Hodges & Smith, 227 lámhscríbhinn san áireamh, ag an ARÉ i 1844.
Foilsíodh macasamhail liteagrafach na lámhscríbhinne leis an ARÉ i 1870. Foilsíodh leagan dioplómatúil i 1929 le Best agus Osborn Bergin, agus na trí lámh idirdhealaithe le cló-aghaidheanna éagsúla. Tá scanacháin dhigitigh le fáil ar an suíomh Irish Script Online.
Ábhair
Téacsanna atá ann fós sna leathnaigh a mhaireann, agus a riocht caomhnaithe:
Scanadh le léasar
Sa chóras taifeadta dhigitigh ina ndéantar poill de dhoimhneachtaí éagsúla ar raonta ciorclacha i ndromchla miotalaithe diosca phlaistigh chun comhartha fuaime, físe nó sonraí eile a thaifeadadh, faightear an bunchomhartha ar ais trí na raonta seo a ghluaiseacht thar léas léasair. Le fótabhraiteoir a ghlactar an comhartha digiteach ó gach poll, agus tar éis na comharthaí sin a phróiseáil is féidir an bhunfhuaim a athsheinm nó an bhuníomhá a thaispeáint.
Académie française
mion|[[Cardinal de Richelieu]] Comhairle teanga is ea L’Académie française (Gaeilge: Acadamh na Fraincise) a stiúrann an Fhraincis. Ba é an Cairdinéal de Richelieu a bhunaigh í sa bhliain 1635, rud a dhein sé i gcaitheamh réimeas Louis XIII. Tá sí ar cheann desna hinstitiúidí is ársa sa Fhrainc. mion|Foclóir, 1835 Tá 40 ball inti agus is iad na baill atá inti cheana féin a thoghann baill nua.
Feidhmeanna
De réir alt XXIV desna Statuts, is é "an phríomhfheidhm ag an Acadamh a bheith ag obair, chomh cáiréiseach is chomh dícheallach agus is féidir, chun rialacha chinnteacha a thabhairt dár dteanga agus chun fíortheanga líofa, teanga in ann na ceirdeanna agus na heolaíochtaí a chur síos, a dhéanamh di leis."
In aice leis an ailt thuas, bíonn an Académie française ag déanamh freastail ar an bhFraincis. Le cois an fheidhm sin, bíonn an tAcadamh ina pátrún ar an teanga leis. mion|scigphictiúr sa bhliain 1834.... conspóideach i gcónaí
Freastal a dhéanamh ar an bhFraincis
D'oibrigh an tAcadamh san am atá thart le caoi a chur ar an teanga, chun oidhreacht choitianta a dhéanamh di do mhuintir na Fraince ar fad, agus dóibh siúd ar fad a labhraíonn an Fhraincis. mion|ball faoi éide ghléasta Sa lá atá inniu ann, is é gá ná a cuid tréithe a choinneáil agus feigheal a dhéanamh ar fhorbairtí riachtanacha. Cuireann an tAcadamh úsáid mhaith in iúl. Déantar sin trí chruthú fhoclóir an Acadaimh Fhrancaigh (Dictionnaire de l'Académie française) a shocraíonn úsáid na teanga, ach freisin trína chuid comhairle agus tré bheith páirteach i gcoimisiúin éagsúla ar fhoclaíocht.
Patrúnacht
Cuireadh i ndán don eagraíocht an dara cuspóir - an phátrúnacht, nó coimirce ar obair liteartha - nár feiceadh a gá ag tús na heagraíochta, tré bhronntanais agus oidhreachtaí a tugadh di. Bronnann an tAcadamh tuairim is seasca duais litríochta 'chuile bhlian ar dhaoine.
Ba chóir Grand prix de la francophonie (Gaeilge: 'Duais Mór Réimse na Fraincise'), duais a bhronntar 'gach bliain ó 1986 i leith agus a thugann le fios suim leanúnach an Acadaimh i mbláthú na Fraincise sa domhain, a lua go háirithe.
Chomh maith leis sin, tugann an tAcadamh síntiúis do chumainn liteartha agus eolacha, do thograí charthanacha, do go leor clann i ngátar, do bhaintrigh, do dhaoine in ísle fabhair nó a rinne éacht lena dtabhairt féin suas ag cuspóir thábhachtach, chomh maith le roinnt sparáin (Sparáin Zellidja, Neveux, Corblin, Damade).
Stair
Chuir Cairdinéal de Richelieu an tAcadamh ar bun sa bhliain 1635. Cuireann na dlíthe agus rialacha a chuir an Cairdinéal ar aghaidh, chomh maith leis na lettres patentes a chuir Louis XIII a ainm leo sa bhliain 1635 agus a chláraigh an Pharlaimint sa bhliain 1637, a carachtar oifigiúil mar chomhlacht um fhir litreacha, a bhíodh ag teacht le chéile i mbealach neamhfhoirmiúil roimhe sin, ar bun.
B'é an misean a tugadh dó óna thús an Fhraincis a dhaingniú, rialacha a thabhairt di, agus í a fhágáil glan agus ion-tuigthe don uile dhuine. Uaidh sin, b'éigean dó tosú le foclóir a chumadh.
Foilsíodh an chéad eagrán de sin sa bhliain 1694, agus na cinn eile sna blianta 1718, 1740, 1762, 1798, 1835, 1878, 1932-1935, 1992. Tá an naoú cheann den fhoclóir á fhoilsiú faoi láthair.
Tionóladh an tAcadamh a chuid cruinnithe ar dtús i dteach duine éigin dá chuid ball, agus ina dhiaidh sin i chancelier Séguier ó 1639 ar aghaidh, sa Louvre ó 1672 ar aghaidh, agus ar deireadh i gColáiste na gCeithe Náisiún nó Collège des Quatre-Nations, ar deineadh ceannáras an Acadaimh de, ó 1805 go dtí an lá atá inniu ann.
I rith na dtrí gcéad bliain go leith atá sé ar an saol, d'éirigh leis a chuid institiúide a choinneáil beo, agus d'fheidhmigh siad go rialta, seachas an mhíshocracht idir 1793 agus 1803.
D'fhógair an Cairdinéal de Richelieu mar chosantóir ar an Acadamh é féin. Ar a bhás, b'é an seansealéar Séguieran a thug an chosaint seo dó, agus ansin Louis XIV agus, as sin amach, na ríthe, impirí agus cinn stát ar fad ar an bhFrainc.
== Na Déithe Buana (Les Immortels) == Tá 40 baill san Acadamh ar a mhéad agus is iad na baill atáid ann iad féin a thoghann ball nua más gá. Óna thús anall, ghlac sé le níos mó ná 700 ball.
Tugann sé le chéile filí, úrscéalaithe, fir amharclainne, fealsúnaithe, dochtúirí leighis, fir eolaíochta, eitneolaithe, léirmheastóirí ealaíne, saighdiúirí, fir stát, agus fir Eaglaise, agus rinne gach duine acu maisiú ar leith ar an bhFraincis.
Óna dhéantús éagsúil, tugann sé pictiúir fíor den taileann, den intleacht, den chultúr, den tsamhlaíocht litreach agus eolaíoch atá mar bhonn ag le génie de la France.
Ón gcomhartha agus mana (« À l'immortalité ») atá ar an gclaidheamh a thug bunaitheoir an Acadaimh, an Cairdinéal de Richelieu, don Acadamh a thagann leasainm na scoláirí, na Déithe Buana nó les immortels. mion|1768, foclóir Bíonn cleachtadh acu, agus tá go fóill, ar bhreithiúnais soiléir a thabhairt ar úsáid cheart focal, agus as sin ar na coincheapa agus na luachanna a iompraíonn siadsin a shainmhíniú. Tá a n-údarás morálta in ábhair teanga bunaithe in úsáid agus i dtraidisiún.
Dearadh an ionnar ghlas cháiliúil, a iompraíonn na scoláirí, leis an bicorne, an cába agus an chlaíomh, i rith suíomh shollúnta bliantúil an Acadaimh faoin Coupole, in aimsir an Consulat. Úsáidtear i measc baill go léir an Institut de France (Gaeilge: 'Institiúid na Fraince') é. Meastar go minic gur sórt choisreacan thar chách é toghadh duine go dtí an tAcadamh.
"An 41ú chathaoir"
Bhí go leor scríbhneoirí, cáiliúil go minic, nár éirigh leo ariamh dul trí gheataí an Acadaimh uasail, ar chúiseanna éagsúla, mar nárbh iarrthóirí riamh iad, mar nár glacadh lena n-iarratais, nó mar gur thóg an bás leis iad roimh a n-am. B'é Arsène Houssaye a cheap an t-ainm 41ú chathaoir chun na húdair sin a chur i gcéill i L'histoire du 41ème fauteuil de l'Académie française in 1885.
Innis Fada
Is oileán i Loch Laomainn é Innis Fada, atá suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd, in iarthar na hAlban. Tá Innis Fada 1.35 km ar fad agus achar 40 heicteár aige. Is é a phointe is airde na 25 méadar. Tá an t-oileán ina chuid de pharóiste Innis na Cailleach (Béarla:Parish of Buchanan ) in iarthar lár na hAlban, a bhíodh mar chuid de Shiorróid Shruighlea agus atá anois faoi Comhairle Shruighlea.
Taisce Aithris Filíochta na hÉireann
Bunaíodh Taisce Aithris Filíochta na hÉireann sa bhliain 2014 chun aithris filíochta a thaifeadadh ar mhaithe le hoidhreacht chultúrtha na filíochta Éireannaí a chaomhnú. Sheol an tAire Stáit Heather Humphreys an Taisce go hoifigiúil ar an 2 Nollaig 2015.
Innis Fada
Tá cuid d'Innis Fada faoi chrainn agus tá beirt ina chónaí ann. Tá ceithre theach in Innis Fada, bungaló nuachóirithe a bhí mar an teach feirme bunaidh agus teach adhmaid a úsáideadh mar theach saoire.
Taisce Aithris Filíochta na hÉireann
Cartlann atá sa Taisce de dhánta atá scríofa ag filí agus údair na hÉireann, i nGaeilge agus i mBéarla. Tá tograí cosúil leis seo ag University of Pennsylvania (PennSound) agus Harvard University (Woodbury Poetry Room) cheana. Tá Taisce Aithris Filíochta na hÉireann mar chuid de Leabharlann Dhigiteach an Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath.
Déanann na filí dánta a léamh agus a mhíniú, agus uaireanta cuireann siad lámhscríbhinn ar fáil do chnuasach na Leabharlainne sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath. I measc na bhfilí atá tar éis a gcuid saothar a chur sa Taisce tá Moya Cannon, Eiléan Ní Chuilleanáin, Theo Dorgan, Biddy Jenkinson, Paula Meehan, Pádraig Ó Snodaigh, Aifric Mac Aodha agus Gabriel Rosenstock.
Innis Fada
Tá oileán an-bheag Eilean nan Darach díreach taobh thiar dá rinn thiar theas.
Tá canáil ar an oileán atá 400 méadar ar fad, ceangailte leis an drioglann.
Stair
Tar éis dúnadh na stileanna fuisce aindleathacha timpeall an locha, bunaíodh drioglann chláraithe in Innis Fada. Tá na fothracha le feiscint go dtí an lá atá inniu ann. Ghlac Clann Phàrlain seilbh ar Innis Fada go luath san 18ú haois, a raibh drioglann rialtais á reáchtáil acu go dtí lár an 19ú haois, agus a sliocht a reáchtálann an bádchlós ag Baile Mo Chatha in aice láimhe, chomh maith le seirbhís poist an oileáin.I measc na n-úinéirí eile bhí Diúic a' Mhonaidh Roise, agus Charles Collins, bunaitheoir an an teaghlach cáiliúil foilsitheoireachta.
Leathóg mhín
Is éard is leathóg mhín ann ná leathóg choiteann Eorpach a fhaightear sna farraigí scairbhe ó thuaisceart na hIorua go Bá na Bioscáine. An cholainn ubhchruthach, suas le 65 cm ar fhad. An béal beag. Donn le mósáic de phaistí buí is glasa. Itheann sí péisteanna mara den chuid is mó. Bia-iasc luachmhar a ghabhtar le líonta agus trálaeirí.
Liacht bhan
thumb|right|228px| 1822 Tugtar liacht bhan nó gínéiceolaíocht (ar bhrí leis as Gréigis ná eolaíocht ban) ar an gcraobh den leigheas a bhaineann le galair agus mífheidhmiú chórais giniúna ban. Lia ban a thugtar ar dhochtúir leighis a dhéanann freastal ar mhná le béim ar a mbaill giniúna.
Cnáimhseachas a thugtar ar gcraobh den leigheas a bhaineann le haire ban torrach, agus go minic a chleachtann dochtúir an dá cheird, mar go bhfuil an traenáil i gcoitinn acu.
Lámhach Marjory Stoneman Douglas High School
mion|Cuireadh an t-ionsaitheoir, Nikolas Cruz, faoi ghlas|clé Lá 'le Vailintín 2018 a thug iarscoláire 19 mbliana déag faoi ruathar lámhaigh ar Marjory Stoneman Douglas High School, ardscoil i bParkland, Florida (thart ar 80 ciliméadar ó thuaidh de Mhiami). Maraíodh seacht nduine dhéag de bharr a gcaite (14 dalta agus triúr den bhfoireann) agus gortaíodh go leor eile san ionsaí; maraíodh an cóitseálaí peil e san eachtra. mion|Bhí póílín ar gharda sa scoil, Scot Peterson, agus gunna aige, ach d'fhan sé amuigh.|clé Bhí Adelina Hurley, déagóir 16 bliana d'aois arb as Éirinn í, i  measc na ndaltaí a bhí sáinnithe sa sléacht. Bhí cuimhne ag Adelina ar an scanradh a bhí ar gach duine, ar an screadaíl, ar na gcaoineadh a bhí gach áit agus an fonn a bhí ar gach duine rith leis ngunnadóir a sheachaint. mion|agóid|clé Bhí an t-ionsaitheoir, Nikolas Cruz, curtha ar fionraí ag an scoil de bharr a chuid iompair, ar chúiseanna a bhain le cúrsaí smachtaithe, nuair a bhí sé ag freastal uirthi. Dúirt lucht na scoile gur cadhan aonair ba ea Nikolas Cruz.
Bhí póílín ar gharda sa scoil, Scot Peterson, agus gunna aige, ach d'fhan sé amuigh. Sa bhliain 2019, cuireadh faillí ina leith.
Oidhreacht
Tá cáil ar na marthanóirí ó shin as an bhfeachtasaíocht agus stocaireacht a dhéanann siad in aghaidh fhoréigean gunnaí.
Buaicfhosfar
mion|Graf a léiríonn táirgeadh domhanda na fosfáite carraige (nó [[Fosfairít), 1900-2016, a tuairiscíodh ag 'Suirbhéireacht Gheolaíochta na Stát Aontaithe' (SGSA). ]] Coincheap is ea an téarma buaicfhosfar chun cur síos a dhéanamh ar an bhomaite a shroiseann an cine daonna an t-uasmhéid ráta táirgthe dhomhanda den mhianra fosfar, mar amhábhar tionsclaíoch agus tráchtála. Mar an gcéanna, baintear úsáidtear as an téarma aithnidiúil Buaic na hola. Ardaíodh an cheist i ndíospóireacht faoi cé acu an gearr uainn "buaicfhosfar"  nó nach raibh, thart ar 2010, ach den chuid is mó rinneadh beag is fiú den smaoineamh, tar éis gur mhéadaigh an SGSA agus eagraíochtaí eile meastacháin domhanda de na hacmhainní fosfair a bheidh ar fáil.
Acmhainn fhinideach (teoranta) is ea fosfar a mbíonn go forleathan i screamh an Domhain agus in orgánaigh bheo, ach réasúnta gann i gcruthanna tiubhaithe, nach bhfuil dáilte amach go cothrom ar fud an Domhain. An t-aon  modh táirgthe cost-éifeachtúil go dtí seo is ea mianadóireacht na fosfáite carraige, ach níl stoc  suntasach ann ach ag cúpla tír. Is iad na ceithre ar bharr an liosta ná, Maracó, an tSín, an Ailgéir agus an tSiria. Bíonn athrú suntasach ar mheastacháin an táirgthe amach anseo, ag brath ar shamhaltú agus ar bharúlacha ar  thoirteanna inbhainthe, ach tá sé dosheachanta go mbeidh táirgeadh na fosfáite carraige go mór faoi thionchar Mharacó sa todhchaí intuartha.
Niall mac Cearnaigh Sotal
Rí Dheisceart Bhreá de chlann Uí Chearnaigh as Loch Gabhair, de rítheaghlach Shíol Aodha Sláine, géag d'Uí Néill an Deiscirt, ba ea Niall mac Cearnaigh Sotal (Sean-Ghaeilge Niall mac Cernaig Sotal) (bás 701). Diarmait mac Áedo Sláine (bás 665), Ardrí, ba ea a sheanathair. D'éag a athair, Cearnach Sotal, de phlá sa bhliain 664.
Beatha
Le linn shaol Néill, bhíodh achrann agus iomaíocht idir clanna tuaisceartacha Shíol Aodha Sláine, Uí Chonaing as Cnóbha agus the Síol Dlúthaigh as Fir Cúl Bhreá san áireamh, agus na clanna deisceartacha, Uí Chearnaigh ina measc. Sa bhliain 688, chloígh Niall Conghalach mac Conaing Choirre (bás 696) Uí Chonaing agus a chomhghuaillithe as na Ciannachta ag Cath Imligh Pich. Tharla an cath seo agus an tArdrí Fíonsneachta Fleách as Breá (bás 695) go sealadach éirithe as a choróin. D'fhéadfadh é go raibh ann ná an dá chlann ag iarraidh cheannas Bhreá a bhaint amach. Tháinig Fíonsneachta ar agus i gcoróin sa bhliain 689 ach mharaigh é Conghalach sa bhliain 695, a rinneadh féin ansin rí Bhreá de.
Feictear Niall mar ráthóir ar Cháin Adhamhnáin le Naomh Adhamhnán, sonraithe ag Sionad Bhiorra sa bhliain 697, ina nglaoitear rí Mhaigh Bhreá air. Glaoitear rí Dheisceart Bhreá ar a dheartháir, Conall Grant (bás 718). Feictear mac Néill, Maine (bás 712), mar ráthóir. Cuireadh na teidil seo keys ag téacs sa bhliain 727, ach ní fheictear an teideal th rí 'Deisceird Breg' i nAnnála Uladh go dtí 751.
Sa bhliain 701, maraíodh Niall ag rí Uí Chonaing Breá, Iorghalach mac Conaing Choirre (bás 702), ag Drumain Ua Casan. Dar le hAnnála Easpacha na hÉireann, bhí Niall faoi chosaint Adhamhnáin, agus chuir an naomh mallacht ar Iorghalach dá bharr.
Clann
I measc mhic Néill a bhfuil aithne orthu, bhí a leanas:
Éadaí sráide
Is stíl d'éadaí réchúiseach é éadaí sráide a tháinig chun cinn domhanda sna 1990idí. D'fhás sé as faisean hip hop Nua-Eabhrac agus an cultúr surfála de chuid California chun gnéithe d'éadaí spóirt, punc, clárscátála agus faisean sráide na Seapáine a chuimsiú. Faoi dheireadh tháinig tionchar ag haute couture. Díríonn sé go minic ar "píosaí réchúiseach, compordacha cosúil le bríste géine, T-léinte, caipíní daorchluiche, agus bróga reatha ", agus eisiachais trí ghanntanas táirgí a chruthú d'aon ghnó. Leanann díograiseoirí brandaí ar leith agus déanann siad iarracht eisiúintí d'eagrán teoranta a fháil.
Stair
Glactar leis go ginearálta gur tógadh stíl éadaí sráide as cultúr hip-hop Chathair Nua-Eabhrac ag deireadh na 1970í agus tús na 1980í, le gnéithe de chultúr surfála Los Angeles. Thóg na héadaí sráide luaithe ó na 1970í agus 1980idí inspioráid ón aeistéitic déan-tú-féin-é de phunc, faisean sráide na Seapáine, tonn nua, miotal trom, agus éadaí spóirt oidhreacht agus brandaí faisean bunaithe d'éadaí oibre ar nós Schott NYC, Dr Martens, Kangol, Fila agus Adidas.
Ag deireadh na 1980í, thosaigh an dearthóir de chlár surfála Shawn Stussy ag díol T-léinte clóite leis an síniú trádmharc céanna a chuir sé ar a chláir surfála saincheaptha. I dtosach báire dhíol sé na hearraí óna charr fhéin, leathnaigh Stussy an díolachán go búitící nuair a mhéadaigh an t-éileamh. Ansin de réir mar a bhain na ndíolachán a mbuaic amach, bhog Stüssy isteach i ndíolacháin eisiacha chun ganntanas táirgí a chruthú, rud a bhunaigh fócas éadaí sráide ar T-léinte agus eisiachais. mion| Is bróg laethúil iad buataisí Timberland in éadaí sráide. Go luath sna 1990idí, thosaigh lipéid ceoil a bhain le gníomhartha hip-hop coitianta mar Tommy Boy Records, Def Jam Recordings, agus Delicious Vinyl ag díol earraí brandáilte bróidnithe ar sheaicéid éadaí oibre agus letterman a rinne cuideachtaí mar Carhartt. Faoi lár na ndeich mbliana, bhí cláir scátála agus rap gangsta ag dul i bhfeidhm ar éadaí sráide. Bhí tionchar suntasach ag saincheadúnais spóirt gairmiúla Mheiriceá ar an ardán, go háirithe caipíní agus seaicéid New York Yankees, Los Angeles Raiders agus Chicago Bulls, lena dtáirgeadh geansaithe foirne ró-mhór, chomh maith le buataisí ó The Timberland Company agus an eisiúint don dearadh bróg is déanaí ó Nike, Inc. Ina dhiaidh sin sheol príomhfheidhmeannaigh na gcuideachtaí ceoil branda, le Russell Simmons ó Def Jam ag seoladh a lipéad Phat Farm, Sean Combs of Bad Boy le Sean John, agus Jay-Z agus Damon Dash ó Roc-a-Fella Records ag seoladh Rocawear.
Éadaí spóirt só
Sna 2010í, bhí an-tóir ar roinnt brandaí éadaí sráide chomh mór leis na brandaí faisin is mionlach go stairiúil. Luaigh Iris Complex Stüssy, Supreme, agus A Bathing Ape mar na brandaí is fearr d’éadaí sráide, agus chuaigh go leor ar aghaidh le comhoibriú ar bhailiúcháin capsúil ardfhaiseanta ar nós Supreme x Louis Vuitton, Fila x Fendi, A Bathing Ape x Commes des Garcons, agus Stussy x Dior. mion| D'fhorbair Alexander Wang "éadaí spóirt só" ina bhranda comhionann. Tá tionchar méadaithe ag éadaí sráide comhaimseartha ar haute couture, agus tá tionchar ag seónna rúidbhealaigh air féin. Bhí tionchar mór ag dearthóirí ar nós Virgil Abloh agus Raf Simons ar éabhlóid éadaí sráide trína dtionchar ar hip hop agus ar chultúr móréilimh. Bhí dearthóirí eile ar nós Demna Gvasalia, stiúrthóir cruthaitheach Vetements agus Balenciaga, chun tosaigh ar threochtaí ar nós an bróga reatha trom agus cochaill ró-mhór.
Is stíl chuimsitheach faisin é éadaí sráide toisc gur stíl neodrach é ó thaobh inscne de agus go minic deartha ag daoine ó go leor eitneachtaí agus cúlraí éagsúla.
Cultúr "Hypebeast"
Is ghnáth-théarma é cultúr "Hypebeast" (ó am go chéile "hype beast") a measadh ar dtús mar théarma dímheasúil go dtí gur athraigh iriseoir agus fear gnó ó Hong Cong, <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Kevin_Ma" rel="mw:ExtLink" title="Kevin Ma" class="cx-link" data-linkid="98">Kevin Ma</a>, é mar ainm a bhlag faisin, Hypebeast. Fiú amháin tar éis do bhlag faisin Ma leathnú chuig suíomh gréasáin a bhfuil cáil dhomhanda air, bhí ciall dhiúltach ag "hypebeast" go fóill sna SA: is é sin de bharr easpa barántúlachta agus spéis i leanúint treochtaí reatha amháin. Sa Ríocht Aontaithe, is ábhar millteanach é an "hypebeast" do hipster a chionnaíonn éadaí sráide dearthóra agus nach gceannaíonn ach na heisiúintí is déanaí, mar aithris íorónta ar dhaoine cáiliúla cosúil le Kanye West. Cé go ndéanfaidh go leor daoine tagairt dóibh féin mar "hypebeasts", ag glacadh leis mar théarma misnigh (cosúil le héabhlóid an téarma otaku i gcultúr móréilimh na Seapáine) freagraíonn daoine eile fós don chiall dhiúltach.
Le treocht le hainmneacha branda ag méadú agus lógónna ar éadaí, tá forbairt ar "cultúr hypebeast" ceangailte le héadaí sráide ó lár na 2000í. Sainmhínítear "hypebeasts" mar éadaí agus gabhálais a cheannach le dul i bhfeidhm ar dhaoine eile. Tá an treocht seo spreagtha ag faisean na 1990í le haghaidh éadaí atá clúdaithe in ainmneacha branda agus lógónna. Go hiondúil caitheann "hypebeasts" ainmneacha branda éagsúla ag an am céanna chun a saibhreas a chothú agus chun treochtaí coitianta a thaispeáint. Comhpháirt eile de "cultúr hypebeast" ná an nasc le hathdhíoltóirí. Ceannóidh athdhíoltóirí bróga reatha atá ag treochtáil atá le teacht chun é a athdhíol ar phraghas fiafraithe níos airde níos déanaí. Is féidir leis an margadh athdhíola agus "hypebeasts" brabús a bhaint as brandaí trí iad a cheannach le haghaidh an treocht seachas a dtábhacht chultúrtha.
Cultúr bróga reatha
Bhí bróga reatha mar chuid d’éadaí sráide ó dheireadh na 1970idí. Faoi dheireadh na 1980í, bhí an bhailiúcháin de bhróga reatha mar chuid lárnach den fhochultúr éadaí sráide, go háirithe de bharr na bróga sínithe an chispheileora Michael Jordan. Bróga reatha eile d’éadaí sráide is ea an Nike Air Force 1, a bhfuil an-tóir air sna radhairc hip hop, gaiste agus grime. Cé go bhfuil athrú tagtha ar stíl na mbróg, tá an nasc idir cultúr bróga reatha agus éadaí sráide fós láidir. Tá luach thart ar $85 billiún USD ar an margadh sneaker in 2022 agus meastar go sroichfidh sé $120 billiún faoi 2026.
Tagairtí
<references group="" responsive="1">
Tuan mac Cairill
I Miotaseolaíocht na nGael, ba dhíseartach é Tuan mac Cairill, duine de mhuintir Pharthaláin. É féin amháin a tháinig slán ón bplá (nó de bharr na Díle) a mharaigh gach duine eile. Ba chuimhin leis a chonaic sna saolta éagsúla a bhí aige. Rinne sé é féin a chlaochlú ó ainmhí go hainmhí, deirtear, agus tháinig sé slán go dtí ré na Críostaíochta agus, i gcomhrá le Finnian Magh Bile, d'inis sé a chuid staire agus stair na hÉireann ó ré a mhuintire go teacht Naomh Pádraig.
Lámhscríbhinní
Caomhnaítear seanscéal Tuain i dtrí lámhscríbhinn:
Achoimre
Ba dhíthreabhach é Tuan, a dúirt le Naomh Fionnán gur rugadh é 2,000 bliain ó shin agus go bhfaca sé na rabhartaí d'ionróirí a tháinig go hÉirinn Ársa - muintir Neimhidh, na Fir Bholg agus na Tuatha Dé Danann.
Ina aonar ag faire ar an tír, d'éirigh sé gruagach, iongtha agus liath. Agus ionradh muintir  Neimhidh (a bhí, a dúirt sé, deartháir a athar, a uncail) feicthe aige, dhúisigh sé maidin amháin, athbhreithe i riocht carria óig láidir. D'éag muintir Neimhidh agus é ag faire orthu. Athrugadh arís é i riocht toirc allta óig, agus d'éirigh sé ina rí thréad na dtorc. Sa dúiche seo, chonaic sé an t-ionsaí ar Éirinn ag Semion, ceannaire na bhFear Boilg. Ansin, athrugadh é mar sheabhac mór (nó iolar) agus chonaic sé na Tuatha Dé Danann agus muintir Mhíl Easpáine ag teacht chun Éire a gabháil.
Ina dhiaidh sin, athrugadh é i riocht bradáin. Gabhadh é ag giolla taoisigh darbh ainm Caireall, agus d'ith a bhean chéile é in aon alp amháin. Chuaigh sé isteach ina broinn, agus athrugadh arís é mar Thuan Mac Cairill. I ndeireadh na dála, iompraíodh é ina Chríostaí, agus labhair sé le Naomh Pádraig agus Colum Cille.
An tAerchaidéal
Is réaltbhuíon réasúnta nua í an tAerchaidéal óir ní ceapadh go dtí an 18ú haois í, ós rud é go raibh sí ródhoiléir lena admháil ag na seanghréagaigh. Ghlac an IAU léi mar cheann den 88 réaltbhuíon nua-aimseartha. Ag tosú i dtuaisceart na réaltbhuíne, seo iad a leanas na réaltbhuíonta atá timpeall an Aerchaidéil: an Phéist Uisce, Compás an Mhairnéalaigh, na Seolta, agus faoi dheireadh an Ceinteár.
Tugtar Antlia mar ainm Laidine ar an réaltbhuíon seo, rud a chiallaíonn "aerchaidéal".
Stair
Ba é an réalteolaí Francach an tAb Nicolas Louis de Lacaille a chruthaigh réaltbhuíon an Aerchaidéil. Chaith Lacaille na blianta 1751 agus 1752 san Afraic Theas agus é ag clárú réaltaí an leathsféir theas. Bhí beagnach 10,000 réalta agus 42 réada domhainspéire ar an léarscáil neamhaí a rinne sé ag an am sin. Tháinig amach an chéad eagrán sa bhliain 1756 ach ní raibh ann ach plánaisféar agus é sa teanga Fraincise. Níor foilsíodh an chatalóg iomlán agus eagrán deifnídeach an phlánaisféir go dtí an bhliain 1763, bliain amháin tar éis bhás Lacaille. Coelum Australe Stelliferum an t-ainm a thug Lacaille ar an leabhar seo. San eagrán seo, d'aistrigh sé na hainmneacha ón bhFraincis go dtí an Laidin, agus chuir sé trí réaltbhuíon na Cíle, na Seolta agus Dheireadh na Loinge in áit Argo Navis (nó Le Navire, mar a thug sé air sa chéad eagrán).
Le linn dó a bheith ag cur i gclár na réaltaí theas, chum Lacaille ceithre réaltbhuíon déag chun áiteanna éigin i ndeisceart na spéartha a líonadh nach raibh a lán réaltaí iontu – agus an tAerchaidéal ina measc (féach an bosca thíos). Sa lá atá inniu ann glacann an an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta (ARI) le gach ceann de na réaltbhuíonta sin; agus glactar freisin leis na trí réaltbhuíon a rinne Lacaille as an Long.
La Machine Pneumatique agus Antlia pneumatica (.i. an t-ainm Fraincise agus an t-ainm Laidine ar an aerchaidéal a chum an t-eolaí Éireannach Robert Boyle) na h-ainmneacha a thug Lacaille uirthi ar dtús, ach giorraíodh idir sin is tráthas an ceann Laidine; dá bhrí sin tugtar an tAerchaidéal ar an réaltbhuíon seo as Gaeilge.
Is suimiúil a thabhairt faoi deara nach ndearna Lacaille aon iarracht de réir cosúlachta na litreacha Bayer a dháileadh ar na réaltaí de réir a ngile dealraithí.
Miotaseolaíocht
Ós rud é nár cruthaíodh réaltbhuíon an Aerchaidéil go dtí an 18ú haois, níl aon bhaint aici le miotaseolaíocht an tSeansaoil. Lena chois sin, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht leis an Aerchaidéal ós rud é gur scoir Lacaille den thraidisiún sin ar dá réir a d'ainmnítí na réaltbhuíonta as carachtair mhiotaseolaíocha; ina áit sin roghnaigh sé go formhór ainmneacha uirlisí a úsáidtear sna heolaíochtaí.
Damhliag Íochtarach
Is barúntacht suite i gContae na Mí í Damhliag Íochtarach.
Séamus Ó Cinnéide
Is iománaí agus peileadóir Ghaelaché Séamus Ó Cinnéide, nó Séamus Kennedy mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 26 Meitheamh 1993. Is as Contae Thiobraid Árann é.
Flannery O'Connor
Scríbhneoir Meiriceánach a rugadh i Savannah, Georgia ab ea Mary Flannery O'Connor (25 Márta 1925 – 3 Lúnasa 1964).
Benvenuto Cellini
mion|Saliera (sailtéar) Cellini, ór ar bhonn éabainn agus cruan air in áiteanna (Páras, 1540-43) Gabha óir, dealbhóir, greanadóir is údar a rugadh i bhFirenze na hIodáile ab ea Benvenuto Cellini (3 Samhain 1500 – 13 Feabhra 1571). Cáil air as a dhírbheathaisnéis Vita (Beatha, 1558-1562), sáiltéar óir a rinne sé do Phroinsias I na Fraince, agus a dhealbh cré-umha Peirséas.
Northrop Grumman B-21 Raider
Is é an Northrop Grumman B -21 Raider an buamadóir straitéiseach Meiriceánach á bhforbairt d'Aerfhórsa na Stáit Aontaithe (AFSA) ag Northrop Grumman. Mar chuid den chlár Bhuamadóir Ionsaithe Fadraoin (B-IFR), tá sé le bheith ina buamadóir straitéiseach idir-ilchríochach fadraoin, téaltaitheach don AFAS, atá in ann airm thraidisiúnta agus teirmeanúicléacha a sheachadadh.
An Chipir Thuaidh
clé|mion Is tír de facto sa Mheánmhuir Thoir í An Chipir Thuaidh (Northern Cyprus), nach bhfuil aitheanta go hoifigiúil san Aontas Eorpach. clé|mion|An tUachtarán Makarios, Dr. Fazıl Küçük, fear as na N.A. agus Rauf Denktaş ar dheis Tarlaíonn sé nach n-aithnítear “Poblacht Thurcach na Cipire Thuaidh" (Turkish Republic of Northern Cyprus) go hoifigiúil ag aon tír ach ag an Tuirc féin.
Damhliag Uachtarach
Is barúntacht suite i gContae na Mí í Damhliag Uachtarach.
Marcus Vipsanius Agrippa
Ba pholaiteoir, státaire agus ceannasóir Rómhánach é Marcus Vipsanius Agrippa nó Agrippa (63 RC - 12 RC). Bhí sé ina shinsear ag na hImpirí Ágastas, Tiberius, Caligula agus Nearó.
Bhí Agrippa ceannasóir cabhlaigh faoi Octavianus agus bhí sé freagrach don chuid is mó de na buanna bainte amach ag Octavianus, m.sh. bua i gCath Actium i gcoinne Marcus Antonius agus banríon Cléópatra sa bhliain 31 RC. Thosaigh Agrippa ag tógáil Teampall na nDéithe sa Róimh chun comóradh a dhéanamh ar Chath Actium sa bhliain 27 RC.
George Carew, 1ú Iarla Totnes
Sheirbheáil George Carew, 1ú Iarla Totnes (29 Bealtaine 1555 - 27 Márta 1629) faoin mBanríon Eilís I le linn Athchoncas na hÉireann agus ceapadh é leis an teideal 'Uachtarán na Mumhan'. Bhí sé ina shaineolaí ar an araltas, agus ina údar ar Carew's Scroll of Arms 1588, Collected from Churches in Devonshire etc., with Additions from Joseph Holland's Collection of Arms 1579.