cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
An tSionainn
Cúrsa na hAbhann
thumb|280px|Traonach Ritheann an tSionna trí lár cothrom na hÉireann agus ní cailleann sí ach 6m d'airde idir Loch Ailinn agus Cill Dálua ar taobh theas Loch Deirg. Dá bhrí sin, is minic a bhíonn tuilte móra sa gheimhreadh ar bhruacha na h-abhann idir Cara Droma Rúisc agus Port Omna.
Sa limistéar idir Áth Luain agus Cluain Mhic Nois, na "Callows", ní bhíonn talamh na móinéir tirim go leor chun an féar a bhaint le meaisín go dtí lár an tsamhraidh agus, dá bhrí sin, is ann tearmann is mó an traonaigh ar mhórthír na hÉireann, éan le glao sainiúil a bhí an-choitianta sa tír tráth.
Tá an-chuid portaigh ar bhruachanna na Sionainne i gContae an Longfoirt, Contae Ros Comáin, Contae Uíbh Fhailí agus Contae na hIarmhí. Bhíodh stáisiúin ginte móna i mBaile an Liag agus i nDroichead na Sionainne ach tá siad á dhúnadh anois.
Titeann an abha tuairim 65m d'airde idir Cill Dálua agus Luimneach a bhfuil gan ach 20km i bhfad óna chéile.
Bailte
Is í Luimneach (daonra 100,000) an chathair is mó ar bhruach na Sionainne agus, ag teacht aduaidh óna foinse, is iad Drom Seanbhó, Cara Droma Rúisc, Ruascaigh (Contae Liatroma), Tearmann Barra, Baile an Liag (Contae Ros Comáin), Cluain Dara (Contae an Longfoirt), Áth Luain (Contae na hIarmhí), Beannchor (Contae Uíbh Fhailí), Port Omna (Contae na Gaillimhe), Baile Uí Bheoláin, Scairbh, Cill Dálua, Droiched Uí Bhriain (Contae an Chláir), Drom Inbhir (Contae Thiobraid Árann) agus Caisleán Uí gConaig (Contae Luimnigh) na príomhbhailte eile.
thumb|280px|Caisleán an Rí Eoin agus Droichead Thumhan ar Abhann na Sionainne i gCathair Luimnigh Ar Bhéal na Sionainne, tá Eas Géibhtine, Faing agus an Gleann (Contae Luimnigh) agus Tairbeart agus Béal Átha Longphoirt (Contae Chiarraí) suite ar an dtaobh theas agus Sionna, Caisleáin an Chláir, Baile na Cailleach, Leaba Síodach, Cill Íomair, Cill Rois agus Carraig an Chabhaltaigh (Contae an Chláir) ar an mbruach thuaidh.
Calafoirt, Aerfoirt agus Tionscal
Cuan domhain atá i mBéal na Sionainne agus tá trí calafoirt ann, an príomhcheann í bhFaing i gContae Luimnigh, i gcathair Luimnigh agus i gCill Rois i gContae an Chláir. Ritheann bád farantóireachta trasna Bhéal na Sionainne idir Thairbeart agus Cill Íomair.
Tá Aerfort na Sionna suite gar do Bhéal na Feargasa, a osclaíodh faoi rialtas Sheáin Lemass. Tógadh baile nua ar a hinbhear freisin, i Rinn Eanna, leis an ainm Baile na Sionna faoin rialtas céanna. Roimh oscailt an aerfoirt, ba as Faing a d'eitil báid eitilte trasna an Atlantaigh.
Tá aithne, chomh maith, uirthi ó scéim na Sionna. Sa bhliain 1929, osclaíodh stáisiún ginte cumhacht uisce in Ard na Croise, an chéad mhórscéim innealltóireachta a thógadh tar éis baint amach saoirse na hÉireann. Gineadh éileamh uile leictreachais na tíre in Ard na Croise ó oscailt an stáisiúin suas go dtí blianta na caogaidí.
thumb|280px|Calafort Faing ar bhruach theas Béal na Sionainne i gContae Luimnigh Ar Bhéal na Sionainne i gContae Luimnigh idir Faing agus Eas Géibhtine, tá Alumina Eachinis, ceann des na scaglanna alumina is mó ar domhain. Idir Cill Rois agus Cill Íomair, tá an stáisiún ginte is mó in Éirinn.
Iascaireacht
Tá clú fós ar an Sionna mar ionad iascaigh bradán, breac agus éisc garbha, go mór mór i mbailte ar nós Caisleán Uí gConaig (Contae Luimnigh), Droichead Uí Bhriain agus Cluain Lára (Contae an Chláir), Tearman Barra agus Baile an Liag (Contae Ros Comáin) agus Cara Droma Rúisc (Contae Liatroma).
Last-Iompar
Ba iad an tSionna agus a canálacha an príomhcheangal idir Luimneach, Baile Átha Cliath, Port Láirge agus bailte móra Lár-Thír na hÉireann on 18ú haois agus teacht an iarnróid tuairim na bliana 1845. Thóg an Chomhlucht Canáil Mhóir na hÉireann canáil idir Baile Átha Cliath agus Cuan na Sionainne i gContae Uíbh Fhailí agus leathnaíodh an córas tríd an Sionna, Loch Deirg agus Canál an Abhainn Duibh síos go dtí Luimneach.
Tar éis tógáil an scéim ídre-leictreach, aistríodh an trácht idir Cill Dálua agus Luimneach ó Chanál an Abhainn Duibh go dtí Canál Ard na Croise. Tá dhá chomhlán uisce móra i ndiaidh a chéile thart ar an stáisiúin ginte trínar féidir bád éirí nó ísliú 30m.
Trácht Saoire
thumb|280px|Iarsma chaisleáin ar bhruach na Sionainne i gCluain Mhic Nois, Contae Uíbh Fhailí Dúnadh an Canál Mór do last-iompar sa bhliain 1961 ach athosclaíodh córas Íochtar na Sionainne do thrácht saoire sa bhliain 2001 nuair a thógadh córas nua chomhlán uisce idir Abhann na Mainistreach agus an tSionainn i gcathair Luimnigh. Faoi láthair na huaire, tá na ceangail canálacha seo a leanas ó Luimneach ar chóras na Sionainne: Tá pleananna ann chomh mhaith chun an córas a nascadh le córas na Banna trí athoscailt Canáil Uladh idir Loch Éirne Uachtar agus Loch n-Eachadh agus, dá bharr, bailte ar nós Cúl Raithin, Port an Dúnáin agus Muineachán a cheangailt le Luimneach.
Seoltóireacht
Ceaptar gurb i nDrom Inbhir ar bhruach Loch Deirg i gContae Thiobraid Árann a bhunaíodh an céad club seoltóireachta in Éirinn ar thús an 18ú haois. Tá clubanna eile anois ann i bhFaing, i gCill Rois, i gCill Dálua, i mBaile Uí Bheoláin, in Áth Luain, i gCara Droma Rúisc agus i mbailte eile ar bhruach na h-abhann.
Na hIndiacha Thiar
deas|250px|thumb|Na hIndiacha Thiar Is oileáin sa Mhuir Chairib iad na hIndiacha Thiar.
The X Factor (RA)
Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag Simon Cowell é The X Factor, a tosaíodh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2004. Tá sé ar ITV i Ríocht Aontaithe agus ar Virgin Media One in Éireann.
Is iad Simon Cowell, Robbie Williams, Ayda Field agus Louis Tomlinson na breithiúna ar an gclár faoi láthair, agus bíonn orthu breithiúnas a thabhairt ar na hiomaitheoirí gach uile sheachtain. B'iad Gary Barlow, Dannii Minogue, Kelly Rowland, Tulisa Contostavlos, Rita Ora, Mel B, Cheryl Fernandez-Versini, Nick Grimshaw, Nicole Scherzinger, Louis Walsh agus Sharon Osbourne na breithiúna roimhe seo ar an seó.
Is iad buaiteoirí an chláir go dtí seo; Steve Brookstein, Shayne Ward, Leona Lewis, Leon Jackson, Alexandra Burke, Joe McElderry, Matt Cardle, Little Mix, James Arthur, Sam Bailey, Ben Haenow, Louisa Johnson, Matt Terry, Rak-Su agus Dalton Harris.
Láithreoirí
D'fhág Dermot O'Leary ar an 27ú Márta 2015 agus d'fhill Caroline Flack agus Olly Murs tar in áit. D'fhill Caroline tar éis easpa bliana agus Olly tar éis easpa dhá bhliain.
Xtra Bites
Thosaigh Xtra Bites i 2017, ag teacht in áit The Xtra Factor. Craolann sé ar líne. Chuir Becca Dudley an chéad sraith i láthair le Dudley agus Tinea Taylor ag cur an dara sraith i láthair.
The X Factor: Battle of the Stars
Ba leagan duine cáiliúil é The X Factor: Battle of the Stars. Thosaigh sé ar an 29 Bealtaine, 2006 agus chríochnaigh sé ar 5 Meiteamh, 2006. Bhuaigh Lucy Benjamin an tsraith.
2023 sa spórt
Is liosta é seo d'eachtraí spóirt sa bhliain 2023.
Madragal
Is é is madragal ann ná amhrán ilfhónach, saolta gan tionlacan uirlisí de ghnáth. Saothraíodh go príomha é san Iodáil sa 16ú céad nuair a bhí Palestrina, Lassus, Gabrieli, Marenzio is eile i mbun a gceaptha. Meascán oiriúnach de stíl chordach is stíl chuntraphointeach, agus véarsaí tromchúiseacha is grámhara. Sa 17ú céad tháinig airíonna Barócacha isteach sna madragail Iodálacha (ceol aonair gutha, tionlacan continuo agus riachtanach iontu, i gceapadóireacht Monteverdi). Ar deireadh tháinig an chantáid ina ionad.
Feidhmchláirín
Clár beag gearr ríomhaire, scríofa i dteanga cosúil le Java, is ea feidhmchláirín. Is féidir glaoch air ó dhoiciméad gréasáin le linn don doiciméad a bheith á phróiseáil ag brabhsálaí Gréasáin. Nuair a ghlaotar ar an bhfeidhmchláirín, íoslódáiltear é ón ngréasán agus ritear ar ríomhaire an úsáideora é. Is áisiúil an teanga Java chuige seo, gan bagairt do shlándáil ríomhaire is sonraí an úsáideora.
Cófradhamba
deas|250px|thumb|Cófradhamba Struchtúr neamhbhuan a dheartar chun uisce nó talamh bhog a choinneáil amach as ionad mar a bhfuil bunsraitheanna á dtógáil. De ghnáth, damba nó bratpheileáil a bhíonn ann. Uaireanta is gá struchtúir níos críochnúla a dhéanamh don ghnó, mar shampla, le dhá líne bhratpheileálacha agus líonadh ithreach eatarthu, nó ballaí déanta as cealla cruach.
Teocht fhliuchbholgáin
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/09/Sling_psychrometer.JPG/220px-Sling_psychrometer.JPG|mion| Lúb sícriméadair. Tá an cochall fliuch le huisce driogtha agus castar an sícriméadar timpeall, ar feadh nóiméid nó níos mó, roimh é a léamh. Is éard is teocht fhliuchbholgáin (TFB) ann ná an teocht a léitear le teirmiméadar atá clúdaithe in éadach, sáithithe in uisce ag teocht chomhthimpeallach, a gcuirtear aer thairis. Tugtar teirmiméadar fliuchbholgáin ar an ngléas seo. Ag bogthaise choibhneasta 100%, is ionann an teocht fhliuchbholgáin agus teocht an aeir (teocht an bholgáin thirim); ag bogthaise níos ísle tá an teocht fhliuchbholgáin níos ísle ná teocht an bholgáin thirim, mar gheall ar fhuarú galaithe.
Franz Werfel
Scríbhneoir Ostarach ab ea Franz Viktor Werfel a rugadh ar an 10ú lá de Mhí Mheán Fómhair sa bhliain 1890 i bPrág agus a shíothlaigh ar an 26ú lá de Mhí Lúnasa sa bhliain 1945 i mBeverly Hills. D'éalaigh sé roimh na Naitsithe go dtí na Stáit Aontaithe agus sa bhliain 1941 bhain sé amach saoránacht na tíre sin. Ba é an t-eispriseanachas liriciúil an sruth ealaíonta ar chloígh sé leis.
Bhí an-ráchairt ar a chuid scríbhinní sna 1920idí agus sna 1930idí. Ba iad na drámaí agus na saothair phróis ba mhó a thuill clú dó. É féin áfach ba iad a chuid dánta ba mhó a thaitin leis. Is iad na húrscéalta is mó ná ''Verdi. Roman der Oper ón mbliain 1924; Die vierzig Tage des Musa Dagh ón mbliain 1933 (níor tháinig an dara himleabhar i gcló ach sa bhliain 1947) agus Das Lied von Bernadette'' ón mbliain 1941.
Yaoundé
Príomhchathair Chamarún, san Afraic Fho-Shahárach is ea Yaoundé. Tá Yaoundé suite i lár na tíre timpeall is 750 méadar (2,500 troighe) os cionn leibhéal na farraige. Bhí cónaí ar 2,440,462 duine sa chathair sa bhliain 2012. Is é an dara cathair is mó sa tír, i ndiaidh Douala.mion|An margadh lárnach i Yaoundé|clé|177x177px
Stair
clé|mion|Palais des Congrès|177x177px Ar an 12/13 Iúil 1884, ghlac an Ghearmáin seilbh ar Chamarún. Bhí an pobal roinnte ina threibheanna. Ar an 12 Iúil, shínigh na 'ríthe" (nó tréanfhir) Ndumbé Lobé Bell agus Akwa "Conradh' leis na comhlachtaí Gearmánacha, 'Conradh Douala',  Tugadh suas ceannasachta na tíre;  clé|mion|[[Ardeaglais|177x177px]]Cuireadh tús le trádáil sa tír ag an am céanna; cheannaigh na hEorpaigh eabhar agus rubar ó na hAfaicigh, a cheannaigh iarann agus éadaigh ó na hEorpaigh.
Bhí ionad taighde talmhaíochta i Yaoundé ar siúl ó mhí Nollag na bliana 1889 go mí Bealtaine sa bhliain 1895 faoi stiúradh an luibheolaí Gearmánach August Georg Zenker. Ansin rinne taiscéalaithe ón nGearmáin socrú le taoisigh áitiúla chun lonnaíocht a bhunú ar an taobh thuaidh de na foraoisí báistí. Chuir an Maor Dominik garastún Gearmánach ar bun in Yaoundé sa bhliain 1895, agus cuireadh tús le misean agus scoil go gairid ina dhiaidh.
Ainmníodh an lonnaíocht "Jaunde" as an bpobal Yaunde (nó Ewodendo) sa cheantar. Coilíneacht Ghearmánach cheart ab ea Camarún faoin am sin.
Cuireadh smacht na nGearmánach ar Yaoundé (agus ar an tír) ar ceal le linn an Chéad Chogaidh Dhomhanda.
Rinne na Francaigh príomhchathair Chamarún de Yaoundé sa bhliain 1922.
D'fhan Douala ní ba thábhachtaí go dtí 1957, ach chuaigh Yaoundé chun tosaí ar Douala as sin amach mar gheall ar fhadhbanna eacnamaíochta (géarchéim an chócó) agus ar mhíshuaimhneas polaitiúil faoin gcósta.mion|Staidiam Ahmadou Ahidjo i Yaoundé|177x177px
Geilleagar
Fostaítear a lán daoine sa tseirbhís sibhialta nó ar bhealaigh eile a bhaineann le stádas Yaoundé mar phríomhchathair, mar shampla, ag obair d'ambasáidí nó d'eagraíochtaí idirnáisiúnta. Tá roinnt bainc eanna, ollscoil eanna agus ospidéil ann agus mar sin tá seirbhísí tábhachtach i ngeilleagar na háite.
Próiseáiltear nó táirgtear beoir, cré, agus earraí gloine agus adhmaid, agus dáiltear earraí réigiúnda mar chaife, chócó, chopra, siúcra cána, agus rubar.
Cleachtaíonn lucht na cathrach talmhaíocht uirbeach agus mar sin bíonn muca agus sicíní fairsing ann.
Smalltalk
An chéad teanga chláraithe ríomhaire a bhí bunaithe ar oibiachtaí, a saothraíodh ag Xerox PARC.
Dícear
Is ainmhí é an dícear. Mamach atá ann.
Cathal mac Muirgiussa
Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin ba ea Cathal mac Muiriosa (Sean-Ghaeilge Cathal mac Muirgiussa) (bás 839). Muiris mac Tomaltaigh (bás 815), iar-rí, ba ea a athair. Síol Muireadhaigh ba ea a mhuintir. Bhí sé i gcoróin ón mbliain 833 go dtí 839, i gcomharbacht ar a uncail, Diarmaid mac Tomaltaigh (bás 833).
Le linn a réimeas, thosaigh arís ionsaithe Lochlannacha. Sa bhliain 836, rinne siad ollscrios crua ar tailte uile na gConnacht ón Sionainn go dtí an cósta thiar. Sa bhliain 838, maraíodh deartháir Chathail, Maol Dúin, ag tríd ina n-éadan.
''Sa bhliain 837, rinne rí cumhachtach na Mumhan, Feilimí mac Criomhthainn (bás 847), ionsaí ar na Connachta agus chreach sé Uí Mhaine. Chuir Cathal an t-ionsaí seo ó dheas ag Magh Aoi (Mag nAi).
Tar éis a bháis, briseadh an smacht ó oidhreacht a bhí ag a chlann ar an ríoghacht, le teacht chun cinn Murchadh mac Aodha de Shíol Chathail. Tháinig a mhuintir i réim sa bhliain 855, and, nuair a rinneadh rí Chonnacht dá nia, Conchúr mac Taidhg Mhóir (bás 882).
30 Nollaig
Is é an 30 Nollaig an 364ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 35ú lá i mbliain bhisigh. Tá aon lá fágtha sa bhliain.
Nollaig Ó Muraíle
Scoláire Éireannach is ea Nollaig Ó Muraíle. D'fhoilsigh sé eagrán mór le rá de Leabhar na nGinealach le Dubhaltach Mac Firbhisigh sa bhliain 2004. Rinneadh ball d'Acadamh Ríoga na hÉireann é sa bhliain 2009.
Cluain Life
Is bruachbhaile i dtuaisceart Bhaile Átha Cliath í Cluain Life, cóngaracht do - Baile Bocht agus Droim Conrach. Tá Páirc an Chrócaigh suite ann.
2011 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 2011.
Feidhmeanna fuinnimh
Is iad na feidhmeanna trádálacha is mó a bhaintear as fuinneamh bunúsach ná chun leictreachas a ghiniúint, i gcomhair feithiclí iompair is taistil, cúrsaí tionsclaíochta, teaghlaigh, agus cúrsaí trádála. Baineann na Stáit Aontaithe, ina bhfuil 5% de dhaonra an Domhain, feidhm as breis is 25% d'ola an Domhain, suas le 43% de sin i gcúrsaí iompair.
Joseph McGrath (réabhlóidí agus fear gnó)
Ba fhear gnó rathúil agus pholaiteoir Éireannach le Sinn Féin é Joe McGrath nó Seosamh Mac Craith (13 Lúnasa 1887 – 1 Márta 1966). Ba é bunaitheeoir Scuabgheall Ospidéil na hÉirean é.
Réabhlóidí
Throid Joe McGrath i Lána Mhuire Mhaith i 1916. Gabhadh é i ndiaidh an Éirí Amach agus imtheorannaíodh é i bPríosúin Wormwood Scrubs agus Brixton i Sasana. Toghadh é le haghaidh Shinn Féin ina dhiaidh sin agus ghlac sé páirt i ngnóthaí Éireannacha i rith Chogadh na Saoirse agus an Chogaidh Chathartha.
Lucht an rachmais
Ba é McGrath bunaitheoir Scuabgheall Ospidéil na hÉirean. Ach bhí an t-éilliú i réim fud fad an chórais.
Cheannaigh sé Teach Chábán tSíle agus na tailte mórthimpeall air.
Madra Cluana Dúitseach
thumb|240px|Madra Cluana Dúitseach Is madadh clóis é madra Cluana Dúitseach.
Lao mac Rianghabhra
Sa Rúraíocht, carbadóir agus dlúthchara an laoich, Cú Chulainn ab ea Lao mac Rianghabhra (Sean-Ghaeilge Láeg nó Lóeg mac Ríangabra  ). Ba iad Liath Macha agus Dub Sainglend a chapaill.
mion|links|Cú Chulainn agus a charbadóir Lao
Fuair Lao máistreacht ar na trí búada aradnachta: léim thar boilg (bearna, claí), foscul n-diriuch, agus lascadh na fuipe. Agus é i mbun troda, thógadh sé leis ionar de leathar fia, caol agus éadrom ionas nach srianfaí a gluaiseacht; brat draíochta cleite; clogad ornaithe; agus banda dearg cinn, suaitheantas an charbadóra. Chosnaíodh sé na capaill i bhfeisteas iarainn, agus chóiríodh sé an carbad le corráin agus sleánna de gach saghas. De ráiteas draíochta, dhéanadh sé dofheicthe an carbad.
2020 sa teilifís
Is liosta é seo d'eachtraí teilifíse sa bhliain 2020.
Lao mac Rianghabhra
Sa Táin Bó Cuailnge, agus Cú Chulainn ag dul i léig ina chomhrac aonair le Ferdia, rinne Lao magadh faoi chun é a spreagadh. Agus a riastradh dúisithe ann, shín Lao amach chuige sleá an bháis, an Gáe Bulg, lena mharaigh sé a chéile comhraic.
Sa scéal Searg Chú Chulainn, chuaigh Láeg go dtí Mag Mell in éineacht le Lí Ban, deirfiúr Faind, agus rinne sé cur síos flaithiúileach ar an áit agus é fillte abhaile.
Sa scéal Anbhás Chú Chulainn, bhí an-fhadhb ag Lao na capaill a chuir faoi úim, agus colg ag teacht orthu, a chapall dílis Liath Macha ach go háirithe. Thuig Lao gur thuar é sin agus thug sé rabhadh dá thaoisigh roimh a dturas go dtí Muirtheimhne, baile Chú Chulainn. Insítear sa sliocht Brisleach Mhór Maighe Muirtheimhne gur maraíodh Lao le sleá Chú Chulainn féin (caite ag Lugaid mac Con Roí), toisc gur gá de bharr gláimhe dhícheann an sleá a thabhairt dá naimhde.
Smaointurgnamh
Sa bhfisic, turgnamh a fheiceann eolaí ina aigne ach nach ndéanann go praiticiúil de bhrí go mbeadh sé ródheacair, ach a d'fhéadfadh prionsabail thábhachtacha a léiriú mar sin féin. Mar seo a shamhlaigh Einstein cad a tharlódh in ardaitheoirí luasghéaraithe is saorthitime, agus a d'fhorbair prionsabal na coibhneasachta.
Richard Smalley
Ceimicí a rugadh in Akron, Ohio ab ea Richard E. Smalley (6 Meitheamh 1943 – 28 Deireadh Fómhair 2005). D'fhás sé aníos in Kansas City. Rinne staidéar ag Ollscoil Michigan (B.S., 1965), Ollscoil Princeton (Ph.D., 1973), agus Ollscoil Chicago (clár iar-dochtúra). Ollamh ag Ollscoil Rice in Houston, Texas a bhí ann agus ba in Houston a d'éag sé. Ceannródaí na nanaitheicneolaíochta a bhí ann.
Ag obair lena chomhghleacaithe Robert Curl is Harold Kroto ar ábhair leathsheoltacha, tháinig sé ar ábhar nua de thimpiste i 1985. Ag eisídiú adaimh carbóin as dromchla le léas léasair, á bhfuarú is á sú isteach i bhfolús, ba mhóilíní le 60 adamh carbóin iontu, is uaireanta le 70 adamh carbóin, a fuair siad mar thoradh den chuid is mó. Ba é seo 3ú allatróp an charbóin, C60. Graifít, a bhfuil cruth leatháin uirthi, is diamant, a bhfuil cruth teitrihéidreach air, an dá cheann eile. Chinn na taighdeoirí gur cruth cáis sféarúla, cosúil leis an gcruinneachán geodasach a dhear Buckminster Fuller, cosúil le liathróid sacair, a bhí san allatróp nua, le hadamh carbóin ag gach cúinne. Tús ab ea na millíní bucaí nó na fullairéiní seo le réimse torthúil lán-nua ceimice, an nanaiceimic. Bronnadh Duais Nobel na Ceimice ar an triúr i 1996.
John O'Hart
Gineolaí Éireannach ba ea  John O'Hart  (1824–1902). Rugadh é i gCrois Mhaoilíona, Contae Mhaigh Eo. Caitliceach Rómhánach agus náisiúnaí Éireannach díograiseach, bhí sé ar intinn ag O'Hart éirí ina shagart ach ina ionad sin chaith sé dhá bhliain ina gharda. Bronnadh Associate in Arts air ó Ollscoil na Banríona, Béal Feirste. D'oibrigh sé sa Commissioners of National Education le linn an Ghorta Mhóir. D'oibrigh sé mar ghineolaí agus bhí suim aige i stair na hÉireann. Fuair sé bás sa bhliain 1902 in Cluain Tarbh, agus é 78 bliain d'aois.
Maes Howe
Tuama seomrach ón 3ú mílaois RC ar Thìr Mòr Arcaibh na hAlban is ea Maes Howe, agus cosúil ar shlí le Sí an Bhrú i gContae na Mí.
John O'Hart
Foilsíodh a shaothar Irish pedigrees; or, The origin and stem of the Irish nation don chéad uair sa bhliain 1876, agus go leor eile ó shin i leith. Foilsíodh The Irish and Anglo-Irish landed gentry le 800 leathanach, don chéad uair sa bhliain 1884, agus arís sa bhliain 1969, agus réamhrá ann le hEdward MacLysaght, céad Príomh-Aralt na hÉireann.
Bhí Cú Choigcríche Ó Cléirigh, Dubhaltach Mac Firbhisigh agus Ó Fearghail, i dteannta le hAnnála na gCeithre Máistrí, ina bhfoinsí dó dosna ginealaigh mheánaoiseacha. Do ghinealaigh ina dhiaidh sin, bhain sé úsáid as saothair le Bernard Burke, John Collins agus eile.
Maes Howe
Faoi thulach 35 m ar thrastomhas, tá an bealach isteach, le ballaí cloch tirim, 7.3 m ar fhad.
Liosta na bhfocal Laidineach agus Gréagach a úsáidtear go coitianta in ainmneacha córasacha
Tá sé i gceist leis an liosta focal Laidineach agus Gréagach seo, a n-úsáidtear go coitianta in ainmneacha córasacha, go mbeadh sé ina lámh chúnta dóibh siúd nach bhfuil tuiscint acu ar na dteangacha clasaiceacha, le haghaidh ainmneacha eolaíochta agus ainmneacha na n-orgánach a chur de ghlanmheabhair. Tá an ainmníocht dhéthéarmach a n-úsáidtear le haghaidh ainmhithe agus plandaí den chuid is mó díorthaíthe ón Laidin agus ón Ghréigis, mar atá cuid de na hainmneacha a úsáidtear le haghaidh na nuastacsón, mar shampla óird agus os a gcionn. Ag an am nuair d’fhoilsigh an bitheolaí Carl Linnaeus (1707-1778) na leabhair atá glactha leo anois mar thúsphointe na n-ainmníocht dhéthéarmach, d'úsáidtí an Laidin in Iarthar na hEeorpa mar theanga choitianta na heolaíochta, agus bhí ainmneacha na i Laidin nó Ghréigis: Lean Linnaeus an cleachtas seo.
Cé nach bhfuil an Laidin in úsáid den chuid is mó anois ach amháin ag scoláirí clasaiceacha, nó chun críocha áirithe san luibheolaíocht, san leigheas agus san Eaglais Chaitliceach Rómhánach, is féidir í a fháil fós in ainmneacha eolaíochta. Is cuidiú é a bheith in ann foinse na n-ainmneacha eolaíochta a thuiscint. Cé nach gcomhfhreagraíonn na hainmneacha Laidine i gcónaí leis na hainmneacha coitianta atá ann faoi láthair i mGaeilge, is minic a bhaineann siad leo, agus má thuigtear a bhríonna, is furasta iad a thabhairt chun cuimhne. Is minic a léiríonn an t-ainm déthéarmach eolas teoranta nó scéal scéil faoi speiceas ag an am a ainmníodh é. Mar shampla, ní gá gur ainmhithe pluaise iad Pan troglodytes, an simpeansaí, agus Troglodytes troglodytes, an dreoilín.
Uaireanta is é an t-ainm Laidine nó Gréigise an t-ainm géinis nó an tuairisceoir sainiúil don ainmhí (mar shampla, is é 'Canis' an focal Laidine do mhadra). B'fhéidir nach mbeidh na focail seo san áireamh sa tábla thíos, mura dtarlóidh siad ach amháin le haghaidh tacsóin amháin nó dhá thacsón. Ina áit sin, is iad na focail atá liostaithe thíos ná na haidiachtaí coiteanna agus mionathraitheoirí eile a tharlaíonn arís agus arís eile in ainmneacha eolaíocha go leor orgánach (i níos mó ná géineas amháin).
Athraíonn aidiachtaí de réir inscne, agus i bhformhór na gcásanna bíonn an fhoirm leama (an fhoirm ainmneach fhirinscneach uathúil) liostaithe anseo. Críochnaíon na haidiachtaí sa chéad díochlaonadh agus sa sa dara díochlaonadh in -us (firinscneach), -a (baininscneach) agus -um (neodrach), ach athraíonn aidiachtaí sa tríú díochlaonadh a críochnaíonn in -is (firinscneach agus baininscneach) go -e (neodrach). Mar shampla, tá versus liostaithe gan na leaganacha d'Aloe vera nó Galium verum.
Tá cuid de na trasléirithe Gréagacha tugtha san tSean-Ghréigis, agus roinnt eile san Nua-Ghréigis.
The Host (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an dara heipeasóid, "The Host" den dara sraith The X-Files ar an 23 Meán Fómhair 1994. Scríobh Chris Carter an eipeasóid seo. D'fhéach 15.9 milliún duine ar an eipeasóid.
An Ráth Gheal
Is dún cnoic ilbhallaí é an Ráth Gheal i ngar do Shíol Éalaigh, Contae Chill Mhantáin. Téann an suíomh siar go dtí an Chré-Umhaois. Tá trí bhalla cloiche chomhlárnacha ann, chomh maith le balla moirtéil sa lár a tógadh sa Meánaois. Is séadchomhartha náisiúnta é an Ráth Gheal atá faoi chúram an stáit.
Áed in Gai Bernaig
Tháinig Aodh i gcomharbacht ar Art Ualach Ó Ruairc, maraithe ag Cineál Chonaill.
An Ráth Gheal
Rinneadh tochailt seandálaíochta neamhiomlán sna 1970idí faoi stiúir Barry Raftery. Fuarthas go leor déantúsán ann, soithí ceirmeacha, sligí cré-earra, agus coirníní gloine san áireamh, a léiríonn gur baineadh úsáid as an suíomh idir lár agus deireadh na Cré-Umhaoise. Fuarthas roinnt earraí óir ann freisin, chomh maith le láthair adhlactha a nascadh le húsáid níos déanaí ar an suíomh. Creidtear freisin go léiríonn na hadhlacthaí go raibh tábhacht deasghnátha ar leith ag baint leis an suíomh.
Tá go leor finscéalta a bhaineann leis an Ráth Gheal, scéalta faoi na daoine maithe san áireamh. Deirtear freisin gur suíomh oilithreachta do lánúineacha gan chlann é.
Áed in Gai Bernaig
I mí na Nollag 1061, tháinig Aodh slán as ionradh a rinne Muintir Mhurchadha Uí Bhriúin. Cuireadh an ruaig ar an muintir úd go hIar Connacht dá bharr. Mharaigh an mhuintir chéanna Tadhg, mac Aodha, i mí Bealtaine 1062.
Sa bhliain 1067, d'éag Aodh i mbun troda in éadan Aodha mhic Airt Uallaigh Ó Ruairc, a d'éirigh ansin ina rí Chonnacht.
Geneviève Néron
Tar éis di cúrsaí scannán aíochta agus aisteoireachta a dhéanamh rinne sí páirteanna i ndrámaí beaga agus thosaigh sí obair a fháil ar an teilifís.
Ón mbliain 2005 i leith tá sí ag seinm lena grúpa rac-cheoil agus ceoil tíre Madame Moustache. Ise an príomhamhránaí agus an dordghiotáraí. Tháinig a gcéad albam, Au nom du countr(i), amach in 2008.
Tá sí sáite i ngnóthaí timpeallacht a. Bhí sí páirteach sa tionscadal comhshaoil “Vu du large II” agus in 2007 thosaigh sí féin agus Christophe Rapin ag cur Rallye Müvmedia, clár taistil, i láthair ar Télé-Québec. .
Tadhg mac Briain
Ba mac é  Tadhg mac Briain  (Meán-Ghaeilge  Tadc mac Briain) (bás 1023) le Brian Bóramha agus Eachradh, iníon Charlais mhic Ailealla Uí Aodha Odba. Bhí mac amháin ag Tadhg, Toirdhealbhach Ua Briain, lena bhean chéile Mór ní Ghiolla Bhríde Uí Mhaoil Mhuaidh de Cineál Fhiachach.
Tar éis bás Bhriain Bhóramha i gCath Chluain Tarbh sa bhliain 1014, éilitheoir dáiríre a bhí Tadhg ar ríogacht na Mumhan, a agus a dheartháir Donnchadh mac Briain ina chéile comhraic. Maraíodh Tadhg faoi threoir Dhonnchadha sa bhliain 1023.
Lárchóras na néaróg
Is é lárchóras na néaróg an chuid den néarchóras ina bhfuil an inchinn agus corda an dromlaigh. Is é an néarchóras imeallach an phríomhchuid eile. Déanann lárchóras na néaróg rialú ar chumais an choirp cosúil le smaoineamh, cuimhne, mothúcháin, agus gluaiseacht.
Cogaíocht bhaictéareolaíoch
Foirm chogaíochta ina n-úsáidtear gníomhaithe orgánacha, baictéir is víris, chun galair mharfacha a thabhairt do naimhde. Rinneadh taighde ar an-chuid gníomhaithe mar seo, an t-antracs, an plá, an t-ispíneachas is eile. Gineadh histéire fhorleathan sna Stáit Aontaithe tar éis ionsaithe 11 Meán Fómhair 2001 go ndéanfaí ionsaithe baictéareolaíocha, rud nár tharla — ach amháin eachtra aisteach nár míníodh i gceart fós, inar ionfhabhtaíodh daoine aonaracha de bharr litreacha is pacáistí a bhí truaillithe le hantrasc a fuarthas tríd an bpost.
Tomás Ó Néill Ruiséal
Léirigh sé a thiomantas chun an Ghaeilge a athbheochan i mBaile Átha Cliath trí aistí agus léachtaí a eagrú. Is mar thoradh ar a chuid iarrachtaí chun bród a chothú i measc na nÉireannach as a dteanga agus a gceol ársa a bunaíodh Conradh na Gaeilge i 1893 agus an chéad Fhéile Cheoil i 1897.
Cuireadh roinnt saothair liteartha de chuid Ruiséil i gcló, lena n-áirítear:
Goídel Glas
De réir miotaseolaíocht Ghaelach agus Albach na meánaoise, ba chruthaitheoir na dteangacha gaelacha, agus sinsear eapainmneach na nGael é Gael Glas (Sean-Ghaeilge Goídel Glas ). Téann an seanós siar go dtí an 11ú haois agus Leabhar Gabhála na hÉireann (LGÉ). Tá leagan Albanach ann le John of Fordun (bás. 1384).
Leabhar Gabhála na hÉireann
Is cur síos miotasach é an scéal san LGÉ ar bhunús na nGael, agus iad sliocht de thaoiseach Scitiach Fénius Farsaid, ar cheann den bheirt thaoiseach is seachtó a thóg an Túr Bháibil. Ba mhac Niul mac Fénius agus Scota (iníon Faró na hÉigipte) é Goídel Glas. Creidtear gur chum sé na Teangacha Ceilteacha) ón dá teanga is seachtó a tháinig ann tar éis an mearbhall teangacha. D'fhulaing a mhuintir, na Gaeil, sraith cora casta ar nós is soiléir Tuatha Dé (Iosraeilítigh) an tSean-Tiomna. Bhí siad faoi rath san Éigipt i rith ré Mhaois ach d'imigh leo le linn an Eacsadas.  Chuaigh siad ar fánaíocht ar fud an domhain ar feadh 440 bliain sular lonnaigh siad san Íbéir. Bhunaigh Breogán de mhuintir Goídil cathair ann darbh ainm Brigantia, agus thóg sé túr óna bhfuair a mhac Íth óna bharr spléachadh ar Éirinn.  D'fhéadfadh gurb ionann  Brigantia agus Bragança sa Phortaingéil, nó b'fhéidir A Coruña i nGalicia (darbh ainm Brigantium ag an am sin), agus gurb ionann Túr Bhreogháin agus Túr Earcail, a thóg na Rómhánaigh ag A Coruña.
Tá staróg ann san LGE a insíonn conas a leigheasadh Goídel Glas mac Niul ar greim nathrach nimhe, nuair a ghuigh Maois go díograiseach agus leag a mhaide ar chneá an stócaigh. Faightear i sroichte idirshuite níos luaite faoi Ghoídel: "glas a lámha agus a chulaith". Chuireann leagan Mhichíl Uí Chléirigh den LGÉ leis an scéal gur fhág greim na nathrach fáinne ghlas ar an ngarsún, agus dá bharr a leasainm Goídel Glas (an dath). Deir Céitinn é seo chomh maith, ag lua a rann sanasach, cé go dtugann sé réamhrá maidir le díorthú eile den leasainm, sa bhrí "faoi ghlas".
John of Fordun
Tá leagan Albanach ann den eachtra Ghoídil Ghlais agus Scota, caomhnaithe ag John of Fordun. Is amhlaidh nach bhfuil an leagan seo bunaithe ar an gcuntas san LGÉ. Déanann Fordun teacht ar go leor foinsí, ag iarraidh iad go léir a thiomsú i n-aon stair amháin.
Sa leagan seo, is mac é Gaythelos, mar a ghlaoitear ar Ghoídel Glas, de "rí éigin de thíortha na Gréige, 'sé sin, darb ainm Neolus, nó Heolaus", a díbríodh go dtí An Éigipt. Chuaigh sé mar ghiolla i gcúirt an Fharó, agus phós iníon an Fharó, Scota. Insítear conas a díbríodh Gaythelos ón Éigipt — de bharr éirí amach i ndiaidh bás an Fharó agus a airm sa Mhuir Rua; ar tóir Mhaois; ar eagla Plánna na hÉigipte; nó, tar éis ionraithe Aetópaigh — ach i ndeireadh na dála, cuireadh Gaythelos agus Scota ar deoraíocht i dteannta le huaisle Tréigeadh agus Éigipteach, agus lonnaigh siad san Ibéir tar éis tréimhse fada ag fámaireacht, sa cheantar iarthuaisceart darbh ainm Brigancia (cathair A Coruña, aitheanta ag na Rómhánaigh mar Brigantium).
Dúradh gur bhunaitheoir na cathrach Porto é Gaythelos. De réir roinnt sean scríbhneoirí, tháinig sé i dtír sa chuan "Portus Gaythelos" mar a thug sé air, agus a thug a ainm don tír iomlán, Portaingéil.
Héilics
Is ainm é héilics a úsáidtear chun struchtúr nó próiseas a léiriú a bhfuil cruth ciorclach nó casadh aige. Is féidir leis an téarma seo a bheith i gceist in iliomad disciplíní, ón mhatamaitic go dtí an bhitheolaíocht, áit a bhfuil sé ag tagairt go hiondúil do struchtúr an DNA, a bhfuil cruth héiliciúil aige.
Feidhmiúlachas
San ealaín is an ailtireacht, teoiric atá bunaithe ar fhealsúnacht ársa na Gréige gur cheart gurb ionann, nó ar a laghad gur gaolmhar, áilleacht is éifeacht fheidhmiúil. Pléadh ó am go chéile é san 18ú-19ú céad, ach tháinig sé sa bhfaisean i ndáiríre sna 1920idí-1930idí, faoi thionchar an Bauhaus go háirithe. Mar shampla, de réir na teoirice seo, chinn feidhmeanna foirgnimh cruth an fhoirgnimh, agus sainmhíníodh teach mar mheaisín le maireachtáil ann.
Dioscliosta Lily Allen
Rinne an ceoltóir Briotanach Lily Allen trí albaim stiúideo.
Siontáis chorismate
alt=Ribbon diagram of the 1ZTB structure.|deas|mion| Léaráid ribíneach de struchtúr 1ZTB,Siontáis chorismate aonraithe ó [[:en:Mycobacterium_tuberculosis|Mycobacterium tuberculosis.. ]] San einsímeolaíocht, is éard is siontáis chorismate (EC 4.2.3.5) ná einsím a chatalaíonn an t-imoibriú ceimiceach
Dá réir sin, tá substráit amháin ag an einsím seo, 5-O- (1-carbocsaivinil) -3-fosfaishicimate, agus dhá tháirge, chorismate agus fosfáit.
Baineann an einsím seo le fine de liáisí go sonrach na liáisí carbóin-ocsaigine sin atá ag gníomhú ar fosfáití. Is é ainm córasach an aicme einsím seo ná 5-O- (1-carbocsaivinil) -3-fosfaishicimate fosfáit-liáise (chorismatefhoirmiú). Tugtar 5-O- (1-carbocsaivinil) -3-fosfaishicimate fosfáit-liáise ar an einsím seo freisin. Glacann an einsím seo páirt i mbithshintéis feiniolalainín, tirisín agus tripteafan.
Smart 1
Taiscéalaí Gealaí a lainseáil an ESA i 2003, an chéad aistear Eorpach don Ghealach. Fuinnmhithe le solas na Gréine, dearadh an spásárthach chun fithis íseal a ghabháil timpeall na Gealaí, ag trasnú thar imlíne a bheadh díláithrithe pas beag go huilleach ó thimthriall go timthriall. Chun léarscáil X-ghathach den dromchla a tharraingt a cuireadh chun na Gealaí é, iarracht ar conas a tógadh an Ghealach a dhéanamh amach. Tar éis an chéad fhithis chuí a ghlacadh i 2005 cuireadh an speictriméadar X-ghathach chun oibre go leanúnach ag anailísiú na ndúl ceimiceach ar dhromchla na Gealaí. Meastar go gcuirfidh an taighde seo go mór lenár dtuiscint ar bhunús is éabhlóid na Gealaí.
2012 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 2012.
Féileacán cachtais
Féileacán beag neamhlonrach le sciatháin thosaigh chaola is sciatháin chúil leathana is ea an féileacán cachtais (Cactoblastis cactorum). Tugadh isteach san Astráil go rathúil é i 1925 chun cosc a chur le leathadh an chachtais phiorra dheilgnigh. Milleann na cruimheanna na plandaí cachtais seo trí thochailt isteach sna gais.
Cogaíocht bhitheolaíoch
deas|200px|thumb|Cogaíocht bhitheolaíoch Cuimsíonn an téarma seo cogaíocht bhaictéareolaíoch ina n-úsáidtear miocrogánaigh nádúrtha mar airm agus tocsainí ar ceimiceáin nimhiúla iad ó fhoinsí nádúrtha. Toirmisctear déanamh is stoc-charnadh na n-oibreán seo faoi chomhaontú de chuid na Náisiún Aontaithe (1972), ach ceadaítear taighde orthu.
Smealt
Iasc beag é an smealt le colainn chaol atá forleathan i bhfarraigí cois cladaigh sna réigiúin mheasartha is thrópaiceacha. Géineas Osmerus. De ghnáth 10-15 cm ar fhad. Go minic le dromchla uachtarach scothghlas is líne airgeadach shonrach ar feadh an taoibh. Na súile mór. Cuimsíonn sé an smealt gainimh atá coitianta in oirthear an Atlantaigh thuaidh.
Thomas Kelly
Ba pholaiteoir Éireannach le Sinn Féin é Thomas Kelly (13 Meán Fómhair 1868 – 20 Aibreán 1942).
Domhnall Ó Conchúir
Rí na gConnacht ba ea Domhnall mac Ruairí Ó Conchúir (Meán-Ghaeilge Domnall mac Ruaidrí Ua Conchobair (1102–1106). An dara mac le Ruairí na Saidhe Buí a rinneadh rí de, ba ea Domhnall.  An fear deireanach de chlann Ua Ruairc Bhréifne bá ea é, dá ndearnadh rí Chonnacht de.
Chuir sé Domhnall mac Tiarnáin Ó Ruairc as a choróin, le tacaíocht ó Mhuircheartach Ó Briain, deartháir chéile a athar, Ruairí. Sa bhliain 1106, ámh, rinne Muircheartach Domhnall a chur as a choróin ar son a dhearthár níos óige, Toirdhealbhach. Ní fios cinniúint Domhnaill. Chaith Toirdhealbhach dua le sliochtaigh a mhuintire a scriosadh ón taifead ginealais, go raibh an comharbas ag a chlann amháin.
2021 sa teilifís
Is liosta é seo d'eachtraí teilifíse sa bhliain 2021.
Scór polaigéineach
Is tomhas é an scór polaigéineach a úsáidtear le haghaidh measúnú ar an gcaoi a bhfuil géinte éagsúla ag oibriú le chéile chun tréith nó galair áirithe a thiomáint. Is féidir leis an scór seo a bheith úsáideach chun torthaí sláinte nó tréithe pearsantachta a thuar.
Bhí sé léirithe go soiléir trí staidéir ghéiniteacha go bhfuil tionchar mór ag an scór polaigéineach ar ghnéithe den duine cosúil leis an gcumas intleachtúil, an méid coirp, agus galar croí. Is é an t-athrú ar leibhéal na ngéinte a mhíníonn an chuid is mó de na difríochtaí idir daoine i gcás na dtréithe sin.
Níl aon amhras ach go bhfuil ról lárnach ag géinte i bhformhór na dtréithe a fheictear i ndaoine. Is minic a bhíonn na géinte atáimid ag iompar iontach cumhachtach agus iad ag brath ar ár scór polaigéineach.
Blood (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an tríú heipeasóid, "Blood" den dara sraith The X-Files ar an 30 Meán Fómhair 1994. Scríobh Darin Morgan, Glen Morgan, agus James Wong an eipeasóid seo. D'fhéach 14.8 milliún duine ar an eipeasóid.
Féileacán gabhalearrach
Féileacán mór daite, na sciatháin chúil fadaithe ina n-eireabaill chaola. Ní maith le hainmhithe creiche na larbhaí ná na féileacáin fhásta.
31 Nollaig
Is é an 31 Nollaig an 365ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 366ú lá i mbliain bhisigh. Seo an lá deireanach den bhliain. Tugtar lá cinn bliana ar an lá seo.
An Choméide Dhiaga
clé|250px|mion|An chéad eagrán a tháinig i gcló ar an [[11 Aibreán 1472.]] Laoi fada as Iodáilis a chum Dainté Ailigéirí is ea an Choiméide Dhiaga. Thosaigh sé á scríobh thart ar an mbliain 1308 agus chríochnaigh sé air sa bhliain 1320, bliain amháin roimh a bhás. Meastar go gur í an phríomhobair i litríocht na hIodáilise í agus gur ceann de príomhshaothair na litríochta domhanda atá inti. Léiríonn fís chruthaitheach an dáin ar an saol eile amharc an domhain meánaoiseach mar a bhí sé san Iarthar sa 14ú haois. Chabhraigh sé chun Tuscáinis (teanga an dáin) a bhunú mar an teanga chaighdeánach na hIodáile. Tá trí pháirt aige: Inferno (“Ifreann”), Purgatorio (“Purgadóir”) agus Paradiso (“Parthas”).
De réir a bunbhrí, eachtraíonn an Choméide Dhiaga dóigh an anam i ndiaidh an bháis agus cuireann sí síos ar an gceartas Dé mar phionós nó mar luach saothair agus ar thaistil Dháinté tríd an Ifreann, an bPurgadóir agus an bParthas. Go fáthchiallach, cuireann an dán síos taisteal an anama chun Dé ag tosú leis an aitheantas agus an diúltú peaca (Inferno), ag leanúint ar aghaidh leis an saol aithríoch Críostaí (Purgatorio), agus ag críochnú le héirí an anama chun Dé (Paradiso). Bunaíonn Dainté a chuid eolais ar an diagacht agus ar an bhfealsúnacht na hEaglaise Caitleacaí Rómhánaí (ar an bhfealsúnacht Thomás Acain go háirithe, a scríobhadh le Tomás sna Summa Theologica).
Aistriúcháin
Tá leagan Gaeilge de ann faoin teideal An Choiméide Dhiaga, scríofa le Pádraig De Brún agus foilsithe sa mbliain 1997. Céad aistriúcháin den Inferno a fhoilsíodh sa mbliain 1963.
Ascar
Is é Ascar (Sean-Lochlainnis: Ásgarðr "clós na nÆsir") domhan na ndéithe Æsir i Miotaseolaíocht na Lochlannach. Ceapann neart taighdeoirí go bhfuil Ascar ar cheann de na 'naoi ndomhan' a luaitear sa miotaseolaíocht. Tá sé sa tairngreacht go scriosfar é i rith Ragnarök (clapsholas na ndéithe).
thumb|244px|Ascar agus an droichead, Bifröst, le hOtto Schenk
Sanasaíocht
Ciallaíonn áss 'duine de na déithe Æsir' i Sean-Lochlainnis. Is éard is garðr ná ceantar atá dúnta; tá gaol ann idir an focal sin agus garda agus gairdín na Gaeilge agus guard, yard agus garden an Bhéarla. Is leagan galldaithe den chomhfhocal Ásgarðr é Asgard, agus is gaelú de seo é Ascar.
Stair Ascair
Chreideadh na Lochlannaigh gurb áit álainn é Ascar ina raibh cónaí ar na déithe Æsir. Bhí Óidin ina thiarna ar an tír sin.
De réir na miotaseolaíochta, bhí Ascar gan bhalla gan chosaint tráth, ach thug Jötunn (fathach), a mhaígh gurb iontach an gabha é, cuairt ar na hÆsir. Gheall sé go gcuirfeadh sé balla thart ar Ascar taobh istigh de thrí gheimhreadh, dá dtabharfadh na hÆsir an ghrian, an ghealach agus an bandia Frae dó i ndíol ar a chuid oibre. D’aontaigh na déithe leis, ach dúirt siad go gcaithfidh an fathach an balla a chríochnú taobh istigh d’aon gheimhreadh amháin. Tar éis tamaill, bhí an chuma ar an scéal go raibh an fathach agus a chúntóir, sin a stail, Svaðilfari, chun a gcuid oibre a chríochnú in am, rud nach raibh na déithe ag súil leis. Sa chaoi go mbeidís in ann an ghrian, an ghealach agus Frae a choinneáil, rinne an dia Láca láir de féin le draíocht. D’imigh Svaðilfari le dul sa tóir ar an láir, agus ní raibh an fathach in ann an balla a chríochnú gan é féin. Mharaigh Túr an fathach lena chasúr, Mjölnir, agus chríochnaigh na hÆsir féin an balla cosanta. Cúpla mí ina dhiaidh sin, rug Láca searrach, an stail ochtchosach, Sleipnir.
Bifröst
Is tuar ceatha é Bifröst atá mar dhroichead idir Ascar na ndéithe agus Miðgarðr na ndaoine. Tairngríodh go scriosfar é ag na fathaigh i rith Ragnarök.
Valhalla agus Fólkvangr
Cuid de halla Óidin, Glaðsheimr, is ea Valhalla, agus halla Frae is ea Fólkvangr, ina chónaíonn siad siúd a fuair bás sa chogadh. Einherjar atá ar mhuintir Valhalla, agus troidfidh siad in aghaidh an oilc ag Ragnarök. Tá cónaí ar na Vailcírí (bansprideanna a bhailíonn na mairbh i ndiaidh cathanna) i Valhalla freisin.
Tobar Urd
Tá Tobar Urd suite in aice le fréamh leis an gcrann Yggdrasill. Buaileann na déithe le chéile ann, agus tá cónaí ann ar na Noirn.
Áiteanna eile
-Bilskírnir, halla Túir
-Himinbjörg, halla Héamdail
-Fensilar, halla Fhroig
-Breiðablikk, halla Baldair
-Landvidi, halla Víodair
-Nóatún, halla Nióird
-Ydalir, halla Úllair
-Vingol, halla na mbandéithe
-Tobar Mhimír, ina bhfuil cónaí ar cheann beo an fhathaigh dhea-mhéiniúla, Mimír
Sa chultúr coiteann
Feictear Ascar sa scannán Thor: Ragnarok (2017) agus i ngreannáin, scannáin, cláir theilifíse, agus físchluichí eile a bhaineann le Cruinne Marvel.
Féach freisin
-An tAscar, luamh a bhfuil ainm an domhain mhiotasaigh air óir tógadh ag Ioruach é.
29 Feabhra
Is é an 29 Feabhra an 60ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 306 lá fágtha sa bhliain.
Valladolid
Is í Valladolid de facto príomhchathair chomhphobail féinrialaithe na Caistíle agus León sa Spáinn agus í mar phríomhchathair chúige Valladolid chomh maith. Tá sí súite ar abhainn an Pisuerga agus taobh istigh den réigiún Ribera del Duero, sa agus mar chuid de réigiúin stairiúil an Chaistíl. Bhí thart ar 521,130 ina gcónaí ann sa bhliain 2017, sé sin an 13ú bardas is mó sa Spáinn agus an chathair is mó in iarthuaisceart na tíre.
Sanasaíochta
Glaotar Pucela uirthi freisin, leasainm, nach bhfuiltear cinnte cá as a tháinig sé, ach b'fhéidir go bhfuil sé ceangailte leis na ridirí a chuaigh le "Juana de Arco".
Stair
Ghabh na Muraigh an ait sa 10ú haois. D'fheabhsaigh an cunta Pedro Ansúrez an sráidbhaile sa 11ú haois; sa 15ú haois bhí sé mar ait chónaithe do ríthe Castilla agus mar phríomhchathair Ríocht na Spáinne go dtí 1561, nuair a bhog Pilib II an phríomhchathair go Maidrid. Pósadh Na Monarcaí Caitliceacha iad ar an 19 Deireadh Fómhair, 1469, i Valladolid. D'aontaigh an pósadh an choróin na Caistíle agus na hAragóine faoin dteaghlach chéanna. Fuair Criostóir Colambas bás i Valladolid sa bhliain 1506 i dteach a bhfuil mar iarsmalann dó. Rinne Pilib III príomhchathair arís di, idir 1601 agus 1606. Adhlacadh Aodh Rua Ó Dónaill sa bhliain 1602 i Mainistir na bProinsiasach sa bPlaza Mayor, mar a thuairiscítear sa Beatha Aodha Ruaidh Uí Dhomhnaill, le Lughaidh Ó Cléirigh, áit a bhfuil Valladolid litrithe mar Uualladolid i nGaeilge
I measc Séadchomharthaí an chathair tá, an ardeaglais neamhchríochnaithe, Eaglais Santa Maria la Antigua, an Plaza Mayor (rinneadh cóip den chearnóg seo i Maidrid agus áiteanna eile ar fud an domhain Spáinnigh), an Iarsmalann Dealbhóireachta Náisiúnta, in aice le hEaglais Naomh Pól, ait a raibh an cnuasach ba mhó de dhealbha adhmaid polacrómataigh sa Spáinn, agus dámh dlí d'Ollscoil Valladolid, tá aghaidh an Ollscoil seo ar cheann de na oibreacha Narciso Tomei a bhfuil fágtha. Tá an iarsmalann Eolaíochta in aice abhainn na Pisuerga. Tá an t-aon teach de Miguel de Cervantes a bhfuil fós ag seasamh suite i Valladolid fosta. Cé nach bhfuil an ardeaglais críochnaithe, bhí ardeaglais Valladolid deartha ag Juan de Herrera, a bhí mar ailtire do El Escorial.
Seán O'Mahony
Ba pholaiteoir Éireannach le Sinn Féin é Seán O'Mahony (1864 – 28 Samhain 1934).
Bedřich Smetana
Cumadóir a rugadh i Litomyšl i bPoblacht na Seice (sa Bhóihéim in impireacht na hOstaire ag an am) ab ea Bedřich Smetana (1824-1884). A shaothar cumadóireachta an-náisiúnaíoch, ina measc 9 gceoldráma, Prodana Nevěsta (An Bhrídeach Bhabhtálaithe, 1866) go háirithe, saothair seomra, siansaí, agus sraith dánta siansacha Má Vlast (Mo Thír Dhúchais, 1874-1879).
Michael Staines
Ba pholaiteoir Éireannach de chuid Shinn Féin é Michael Joseph Staines (Mícheál de Staíneas) (1 Bealtaine 1885 – 26 Deireadh Fómhair 1955).
Saol
Rugadh Staines i mBaile Uí Fhiacháin, Contae Mhaigh Eo. Rugadh a mháthair Margaret ann freisin. Bhí a athair Edward ina Oifigeach RIC (Constáblacht Ríoga na hÉireann) ann. <
Bhí Staines ina bhall den Bhráithreachas (IRB), ceaptha mar Cheathrúnach in Ardoifig an Phoist i rith Éirí Amach 1916.
Imtheorannaíodh Staines i bhFrongoch. Toghadh é mar Cheannfort na bpríosúnach, (nuair a bhí an J.J. O'Connell curtha chuig Príosún Reading ar an an 30 Meitheamh).Rinne W.J. Brennan-Whitmore cur síos ar Staines mar "oifigeach an-éifeachtach a thuill meas ó gach aon phríosúnach a bhí ann.”
Ar ais in ÉIrinn sa bhliain 1917, d'oibrigh sé i gcuideachta lucht Shinn Féin: Éamon de Valera, James Ryan, Eamonn Duggan srl. D'éirigh sé ina bhanisteoir sa pháirtí. Sa bhliain 2018, toghadh é mar Teachta Westminster sa toghcheantar "Naomh Michan" i mBaile Átha Cliath.
D'fhreastai sé ar Dháil Éireann agus ar Bhardas Bhaile Átha Cliath. Atoghadh é sa bhliain 1921 agus arís i 1922 do dháilcheantar Bhaile Átha Cliath Thiar-Thuaidh.
Dante Alighieri
Dante Alighieri nó Dante (29 Bealtaine 1265, Flóiréans - 23/24 Meán Fómhair 1321, Ravéanna), scríbhneoir is polaiteoir, céad mhórfhile na hIodáilise ar a dtugtar il sommo poeta. Rugadh é i bhFlórans i 1265, fuair sé bás i Ravéanna i 1321 ina dheoraí.
Michael Staines
Saol
Ceapadh é mar an chéad choimisinéir ar an Gharda Síochána in Aibreán 1922. Ach tharla ceannairc i gCill Dara an mhí dár gcionn  agus cuireadh Eoin Ó Dubhthaigh in áit Staines mar choimisinéir i mí Mheán Fómhair 1922.
Níor toghadh Staines chuig An Chéad Seanad sa bhliain 1925.
Dante Alighieri
Chuir an Moinsíneoir Pádraig de Brún Gaeilge ar an gCoiméide Dhiaga, saothar a foilsíodh sa bhliain 1963.
The Clancy Brothers
Thosaigh an grúpa cheol, The Clancy Brothers, nó na Deartháireacha Clancy (Tom, Paddy agus Liam), in éineacht le Tommy Makem ag seinm amhráin tíre na hÉireann le chéile sna i lár na 1950idí. clé|mion|Odetta agus Liam Clancy, Féile Clonmel Junction, 7 Iúil 2006
Gairm
Chuaigh muintir Clancy ar imirce chuig na Stáit Aontaithe sna luath-1950idí (Makem, an ceann deireannach, sa bhliain 1955).. clé|mion|tsaintréith den Clancy - an [[Geansaí Árannach|geansaí Árann]] Tháinig an chéad albam, ' The Rising of the Moon' amach sa bhliain 1956. Ar dtús, bhíodh an ceathrar acu ag canadh le chéile, go hiondúil in armóin /i gcomhcheol, le giotár agus faoi dheireadh le tionlacan bainseó Tommy Makem.
Bhí an cóiriú agus an canadh níos cosúla le grúpaí Meiriceánacha ná le grúpaí traidisiúnta in Éirinn. Ach bhí tionchar nach beag acu ar na hamhránaithe tíre timpeall an ama seo. Nuair a bhog Bob Dylan go dtí Greenwich Village, Nua-Eabhrac, i dtús na seascaidí agus é ina fhear óg, bhí Dylan faoi gheasa ag The Clancy Brothers agus Tommy Makem.
Níor aontaigh go leor ceoltóirí traidisiúnta in Éirinn leis an gceol a bhí ar siúl ag muintir Clancy. Ach sna Stáit Aontaithe, bhí Bob Dylan agus amhránaithe tíre eile faoi gheasa ag éisteacht agus ag faire orthu. Sna 1960idí, bhí na Clancy Brothers agus Tommy Makem in ard a réime i Meiriceá. clé|mion|Tommy Makem sa bhliain 2005 In Éirinn, bhí athbheochan an cheoil traidisiúnta faoi lán tseoil. Sheinn Ciarán Mac Mathúna a gcuid amhrán ar an raidió náisiúnta agus d’éirigh na Clancy Brothers níos clúití in Éirinn.
De réir mar a chuaigh na 1960idí ar aghaidh, thosaigh grúpaí eile ag déanamh aithrise ar an stíl a bhí ag na deartháireacha Clancy.
Ceol
Ba ar an amhránaíocht is mó a bhí an bhéim i gceol na ndeartháireacha Clancy agus Tommy Makem agus thug siad inspioráid do ghrúpaí cosúil leis na Dubliners, Na Furey Brothers agus Sweeney’s Men.