cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Coláiste Naomh Antaine
Stair
De ghnáth bhíodh idir tríocha agus dhá scór bráithre sa teach agus théadh roinnt acu go hÉirinn agus go hAlban ina misinéirí. Bhí ardchlú ar an gColáiste mar ionad léinn agus is ann, leis, a forbraíodh an chlódóireacht Ghaeilge; is iomaí sin saothar creidimh, staire agus leabhar tagartha Gaeilge a cuireadh i gcló sa Choláiste. Bhí spiorad an Fhrith-Reifirméisin le sonrú go láidir sna saothair sin agus chuaigh siad i bhfeidhm go mór ar lucht creidimh in Éirinn, in Ultaibh go háirithe. Comhairleoirí leis na ceannairí Ultacha a bhí ag cur fúthu in Ísiltír na Spáinne a bhí sna Proinsiasaigh agus nuair a ceapadh Aodh Mac Aingil ina Ardshéiplíneach don Reisimint Ghaelach agus ina Bhardach ar an gColáiste araon neartaigh ar an tábhacht a bhí ag an gColáiste.
An Ailgéir
Tíreolaíocht
Le hachar 2,381,741 ciliméadar cearnach, is í an Ailgéir an deichiú tír is mó sa domhain agus an tír is mó san Afraic.
Barraba
Baile i New South Wales, Astráil is ea Barraba. Tá daonra timpeall 2,180 ann.
Coláiste Naomh Antaine
Stair
Bhí dlúthbhaint ag lucht an Choláiste le roinnt pleananna a beartaíodh maidir le hionradh a dhéanamh ar Éireann ar chostas na Spáinne, ionradh ina mbeadh reisimintí Gaelacha i Mór-Roinn na hEorpa ar thús cadhnaíochta. Tháinig meath ar líon na bProinsiasach tar éis ré Chromail agus is ionad cultúrtha Teach San Antoine anois ar a dtugtar The Louvain Institute for Ireland in Europe ('Insitiúid Lováin ar mhaithe le hÉirinn san Eoraip').
An Chlólann
Ba ghearr go raibh an coláiste i gcroílár fheachtas na bProinsiasach in aghaidh an reifirméisin in Éirinn. Chuir na Proinsiasaigh rompu clólann a bhunú chun ábhar spioradálta a leathadh in Éirinn. Chuir siad clólann agus cló Gaelach á ndéanamh i 1611, agus ba an i 1616 a clóbhualadh leabhar an athar Fhlaithrí féin, Desiderius, nó Sgathán an Chrábhaidh. I 1618 foilsíodh Scathán Shacramuinte na hAithrídhe le hAodh Mac Cathmhaoil (Aodh mac Aingil). Chomh maith leis na leabhair dhiaganta d'fhoilsigh na bráithre ábhar eile i nGaeilge.
An Ailgéir
Tíreolaíocht
Is iad na Beirbeirigh pobal dúchasach na tíre.
Coláiste Naomh Antaine
An Chlólann
B'as an gcoláiste a cuireadh Micheál Ó Cléirigh go hÉirinn chun ábhar a bhailiú do Annála na gCeithre Máistrí. D'fhoilsigh na Bráithre foclóir Gaeilge Uí Chléirigh sa bhliain 1643. Bhí an sagart Brian Mac Giolla Coinnigh ina ghairdian ar an gcoláiste ó na blianta 1637-1641, agus foilsíodh a Riaghuileacha Threas Uird S. Froinsias i Lobháin sa bhliain 1641.
Ba i gColáiste Naomh Antaine a chaith an captaen Somhairle Mac Domhnaill deireadh a shaoil. Ceaptar gur ag an gcoláiste a d'fhág sé Duanaire Finn, an leabhar laoithe fiannaíochta a chur sé á scríobh c.1630.
An Ailgéir
Stair
Is iomaí impireacht agus ríora a raibh páirt acu i stair na hAilgéire: na Núimideánaigh, na Féinícigh, na Cartagaigh, na Rómhánaigh, na Vandail, na Biosántaigh, na hUmayyadaigh, na hAbasaigh, na hIdreasaigh, na hAghlabaigh, na Rustamaigh, na Fataimítigh, na Sirígh, na Hammadaigh, na hAlmoraibhítigh, na hAlmohadaigh, na Spáinnigh, na hOtamánaigh agus na Francaigh
Ba choilíneacht Fhrancach í ón mbliain 1830 go dtí an bhliain 1962 nuair a fuair sí a neamhspleáchas tar éis Chogadh Saoirse na hAilgéire, comhrac fuascailte a mhair ocht mbliana agus a thiontaigh ina chogadh cathartha roimh a chríoch.
Cathair Luail
Cathair sa Bhreatain is ea Cathair Luail (Carlisle). Tá an chathair suite i gCumbria, Iarthuaisceart Shasana.
Sands End
Is baile é Sands End atá suite sa bhuirg London Borough of Hammersmith and Fulham, Londain thiar.
Mícheál Ó Cléirigh
Staraí agus príomhúdar Annála na gCeithre Máistrí ab ea Mícheál Ó Cléirigh (t. 1590 – 1643) Scríobh sé na hAnnála in éineacht le Lughaidh Ó Cléirigh, Fearghas Ó Maolchonaire agus Lughaidh Ó Duibhgeannáin. Duine den teaghlach clúiteach staraithe ó Chill Bhairdne i dTír Chonaill. Tadhg an t-ainm a baistíodh air, agus tugadh Tadhg an tSléibhe go coitianta air, nó gur thóg sé an t-ainm Mícheál nuair a chuaigh sé sna Bráithre Proinsiasacha i gColáiste Naomh Antaine i Lobháin.
Faoi stiúir an ghairdiain, Aodh Buí Mac an Bhaird (1580-1635), cuireadh go hÉirinn ag bailiú seanchais ó lámhscríbhinní é, agus le cúnamh óna chomhleacaithe, Cú Choigcríche Ó Cléirigh, Fearfeasa Ó Maolchonaire, Lughaidh Ó Duibhgeannáin, chuir sé i dtoll a chéile An Reim Rioghroidhe i 1630, An Leabhar Gabhála i 1631, agus an t-ollsaothar ar a tugadh Annála na gCeithre Máistrí (1636). D’oibrigh sé freisin ar an naomhsheanchas agus ar fhoclóir a foilsíodh i 1643. Cailleadh i Lobháin é c.1643
Déantar léiriú ficseanúil ar Mhícheál Ó Cléirigh i Lobháin san úrscéal An Cléireach (Leabhar Breac 2007) le Darach Ó Scolaí.
Beith
Is crann í an bheith (Sean-Ghaeilge: beithe, Breatnais: bedw, Briotáinis: bezuenn, Ceiltis: betvâ, Laidin: betula, Fraincis: boule) san fhine Betulacaeae sa ghéineas Betula. Ní fhásann siad rómhór, ach bíonn siad níos mó ná sceacha. Tá siad gaolta leis an teaghlach Fagaceae, ina bhfuil na daracha agus na fáibhilí.
Cuirtear an t-ainm “Beith” ar an dara litir den tsean-aibítir Ghaeilge.
Berrigan
Baile i New South Wales, na Astráile is ea Berrigan. Tá tuairim is 900 duine ina gcónaí ann. Tá club gailf, dhá bhunscoil agus dhá theach tábhairne ann. Bíonn rásaíocht chapall ar siúl ann: an Berrigan Gold Cup.
Gleann Crí
Tá Gleann Crí suite in oirthear na hÉireann i sléibhte Chill Mhantáin. Sníonn an Deargail tríd an ngleann. Rinneadh na scannáin Casino Royale (1967), Where's Jack? (1969), Zardoz (1973), The First Great Train Robbery (1978) agus Green Journey (1990)'' ann.
Walham Green
Is baile é Walham Green atá suite sa bhuirg London Borough of Hammersmith and Fulham, Londain thiar.
Hollands Kroon
Is bardas san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír í Hollands Kroon. Bhí 47,535 duine ina gcónaí in Hollands Kroon sa bhliain 2014.
Nasc seachtrach
http://www.hollandskroon.nl/
Hoorn
Is bardas agus baile san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é Hoorn. Bhí 71,888 duine ina gcónaí i Hoorn sa bhliain 2014.
mion|lár|600px|Radharc ar lár Hoorn
Nasc seachtrach
http://www.hoorn.nl/
Dara O'Rourke
Is eolaí comhshaoil, eolaí faisnéise agus ollamh in Ollscoil California, Berkeley é Dara O'Rourke, (An Ghaeilge: Dara Ó Ruairc), áit a bhfuil ceapachán aige sa Roinn Eolaíochta Comhshaoil, Polasaí agus Bainistíochta. Bhunaigh sé an GoodGuide, uirlis tomhaltóra ar líne chun faisnéis a fháil faoi shlabhra soláthair de tháirgí an tomhaltóra, amhail bréagáin, bia, agus glantaigh. Roimh theagasc i mBerkeley, mhúin O'Rourke ag an Institiúid Teicneolaíochta Massachusetts.
Northampton
Baile sa Bhreatain is ea Northampton. Tá an baile suite i Northamptonshire, Sasana, sa Lár-Réigiún Thoir.
Bingara
Baile i New South Wales, Astráil is ea Bingara. Tá daonra timpeall 2,000 ann.
Gráinseach Choinn
Is baile in Éirinn í Gráinseach Choinn (Béarla: Grangecon). Tá sí suite in iarthar Chontae Chill Mhantáin. Tá timpeall is 200 duine ina gcónaí inti.
Pablo Zabaleta
Is imreoir sacair Airgintíneach é Pablo Javier Zabaleta Girod a rugadh ar an 16 Eanáir 1985 i mBuenos Aires. Imríonn sé faoi láthair le West Ham.
Seó-bhanna
Seóbhanna a thugtar ar fhoireann cheoil de chineál ar leith a bhí faiseanta sna hallaí damhsa in Éirinn ó lár na gcaogaidí go dtí deireadh na seachtóidí. Go bunúsach, bannaí ceoil ab ea na seó-bhannaí a bhí ag déanamh aithris ar bhannaí móra Dixieland. Go tipiciúil, bhí timpeall deichniúr ceoltóirí, nó uimhir éigin idir a sé agus a dó déag, ar sheóbhanna, agus duine nó beirt ag déanamh amhránaíochta. Bhí an-éagsúlacht cheoil á seinm ag na seó-bhannaí. Go prionsabálta, bhí siad ag seinm an chineál ceoil a raibh ráchairt air ag an lucht éisteachta - idir shnagcheol, rac-cheol, cheol Gaelach, agus country and western.
Roimh thréimhse na seó-bhannaí, bhíodh ceoltóirí na hallaí damhsa ina suí ar chathaoireacha agus iad ag léamh a gcuid cheoil ón mbilleog. Nuair a thosaigh siad féin ag damhsa nó ag bogadh i rithim an cheoil ar an stáitse, tháinig an seóbhanna ar an bhfód mar choincheap. Ní fhéadfadh na ceoltóirí a gcuid nótaí a léamh ón mbilleog agus iad ag gluaiseacht ar an stáitse, rud a d'fhág blas áirithe tobchumtha nó spontáineach ar an gceol.
B'é Clipper Carlton an chéad seóbhanna a bhí ann, ach dealraíonn sé gurbh é an t-amhrán mór-ratha The Hucklebuck le Brendan Bowyer agus an Royal Showband ba mhó a tharraing súil na ndaoine ar na seó-bhannaí mar fheiniméan. Bhíodh Dickie Rock ag canadh amhrán de chuid Elvis Presley agus é ag cur an chineál únfairte de a shamhlaítí le fear mór an pheilbhis féin. Bhí Dickie ina bhall den Miami Showband, tráth. Ní ba deireanaí, rinne na sceimhlitheoirí Protastúnacha ródach uafásach ar an mbanna sin, toisc go raibh idir Phrotastúnaigh agus Chaitlicigh ag freastal ar ghigeanna an bhanna, rud nár thaitin leis na dearg-Dhílseoirí.
Lus taghla
Is planda é an lus taghla.
Seó-bhanna
Na hallaí rince ina mbíodh na seó-bhannaí ag seinm, ní bhíodh iontu ach sciobóil ar imeall an bhaile, go bunúsach. Bhí siad péinteáilte i ndathanna geala, áfach, agus ainmneacha ar nós "Fairyland", "Dreamland", nó "Wonderland" orthu. Gnóthadóirí áitiúla a thóg iad agus a choinnigh ag obair iad.
Ní bhíodh ceadúnas ag na hallaí rince biotáille a dhíol. Thar aon rud eile, ní bhíodh aon halla rince in úsáid ach uair amháin in aghaidh cúpla seachtain, agus níorbh fhiú ceadúnas a lorg d'aon áit a bhíodh díomhaoin an chuid ba mhó den am. Thairis sin, bhí na sagairt an-bhuartha faoin gcaidreamh collaí a thiocfadh sna sálaí ag an mbiotáille in áiteanna a rabhthas ag damhsa. Ba mhinic a thagadh sagart an pharóiste ag coinneáil súile ar na daoine óga, ar eagla go mbeidís ag spallaíocht go ródhána i dtimpeallacht áit an damhsa. In imeacht na mblianta, chuaigh an tsaoirse chollaí i bhfairsinge, ach níor ceadaíodh an biotáille sna hallaí rince riamh, go hoifigiúil ar a laghad.
Is iomaí ceoltóir clúiteach in Éirinn a chuir tosach lena chaithréim ag seinm i gceann de na seó-bhannaí. Iar-cheoltóirí seó-bhannaí is ea Brendan Bowyer, Van Morrison, agus Ruairí Ó Gallchóir.
Ós rud é nach raibh an chuid ba mhó de na seó-bhannaí ach ag seinm popcheol idirnáisiúnta nó ceol siamsaíochta de chineál éigin, is iomaí duine a fuair locht orthu nuair a tháinig ré nua. Is é an bhreith a thug Bob Geldof ar thréimhse na seó-bhannaí ná "fásach na ceoltóireachta", agus é den tuairim nach raibh maith ar bith sna bannaí seo. Mar sin féin, leis na blianta beaga anuas, tá na hÉireannaigh ag cur suim nua sna seó-bhannaí agus i ré na seó-bhannaí. Tuigtear anois gur ceardscoil thábhachtach a bhí sna bannaí seo dóibh siúd a bhí ag dul le ceoltóireacht sna caogaidí agus sna seascaidí.
Cill Gharbháin, Contae Chiarraí
Sráidbhaile in Éirinn is ea Cill Gharbháin. Tá an baile suite in iardheisceart na tíre i gContae Chiarraí.
White City
Is baile é White City atá suite sa bhuirg London Borough of Hammersmith and Fulham, Londain thiar.
Beinin
Is tír san Afraic í Beinin. Is í Porto-Novo an phríomhchathair, cé go bhfuil an rialtas suite i gCotonou. Is iar-choilíneacht de chuid na Fraince í.
Tá sé ag roinnt teorainn le Tóga, Buircíne Fasó, an Nígir agus an Nigéir. Tá an mórchuid den daonra ina gcónaí i ngar don chósta. Tá achar 114763km^2 i mBeinin. De réir torthaí na taighde daonra a bhí déanta sa bhliain 2016 ceaptar go bhfuil daonra 10.87 milliún i mBeinin.
mion|clé|Baile beag cois na Sléibhte Atakora i dtuaisceart Bheinin
Huizen
Is bardas agus sraidbaile san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é Huizen. Bhí 41,236 duine ina gcónaí i Huizen sa bhliain 2014.
Nasc seachtrach
http://www.huizen.nl/
Bland
Bardas (nó ceantar rialtas áitiúil) i New South Wales Astráil is ea Bland. Tá daonra timpeall 6,500 ann.
1899
Tarluithe
mion|235px|Éirí Amach na mBocsar
Seamhan
mion|238x238px|[[Coiscín le seamhan]] Is sreabhán nó leacht bán é seamhan a iompraíonn na milliúin milliúin ceall beag bídeach speirme de ghnáth. Mar sin, leacht orgánach is ea seamhan a mbíonn spermatozoa ann go hiondúil.
Déantar é a thál ag faireoga gnéis an fhireannaigh sna hainmhithe agus is féidir leis uibheacha an bhainneanaigh a thoirchiú. Seolann an fireannach isteach sa bhainneanach é ag súnás. clé|mion|155x155px|seamhan ar mbord
Uimhir dhénártha
Is uimhir í an uimhir dhénártha atá bunaithe ar an dá shiombail 0 is 1, a úsáidtear i ríomhairí. I ngnáthuimhir dheachúlach baintear feidhm as 10 siombail—0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9—chun seasamh d'aon uimhir ar leith. I gcórais ríomhaireachta, áfach, baintear feidhm as feistí leictreonacha déstaideacha chun uimhreacha a stóráil is a láimhseáil. Tugtar giotáin (digití dénártha) ar na siombailí seo 0 is 1. Is féidir aon uimhir a scríobh sa bhfoirm seo ach dóthain giotán a úsáid: 0 = 00000000, 1 = 00000001, 2 = 00000010, 3 = 0000011, 4 = 00000100, 5 = 00000101, 6 = 00000110, 7 = 00000111, 8 = 00001000, 9 = 00001001. De ghnáth úsáidtear aonad 8 ngiotán i ríomhairí, agus tugtar beart air. Baintear feidhm as foirm dhénártha chun seasamh do litreacha is chomharthaí eile in ASCII, an cód a úsáidtear go forleathan i ríomhairí.
An Bhotsuáin
Is tír san Afraic í an Bhotsuáin. Lefatshe la Botswana a thugtar uirthi as Tswana. Is í Gaborone an phríomhchathair. Is iar-choilíneacht de chuid Impireacht na Breataine í agus thugtaí Bechuanaland uirthi. Baisteadh an t-ainm nua uirthi sa bhliain 1966 tar éis di neamhspleáchas a bhaint amach mar thír dhaonlathach. "Batswana" a thugtar ar mhuintir na tíre (singular: Motswana).
Clúdaíonn Fásach Kalahari suas le 70% den tír. Tá an Afraic Theas, an Namaib, an tSiombáib agus an tSaimbia ag críochantacht léi.
Nan Tom Teaimín
Traditional Songs from Connemara
Ba é an chéad dlúthdhiosca ó Nan Tom Teaimín. Dar le Cló Iar-Chonnachta, “is léir ón dlúthdhiosca seo go luíonn dúchas an cheoil agus na n-amhrán go domhain i Nan”. Tá deich rianta in iomlán ar an albam seo, ocht n-amhrán ar an sean nós agus dhá bhailéad Béarla. (Tagairt: CICD 149)
The Banks of the Old Ponchartrain
(Tagairt: NTTCD003)
An tSiombáib
Is tír thalamhiata í an tSiombáib, go hoifigiúil Poblacht na Siombáibe, atá suite in oirdheisceart na hAfraice. Tá teorainn aici leis an Afraic Theas sa deisceart, an mBotsuáin san iardheisceart, an tSaimbia sa tuaisceart agus Mósaimbíc san oirthear. Is ball den Aontas Afracach í. Is í Harare an phríomhchathair agus an chathair is mó.
Sanasaíocht
Tagann an t-ainm "An tSiombáib" ón gcathair mheánaoiseach, An tSiombáib Mhór. Ba é An Róidéis (Rhodesia as Béarla) ainm na tíre faoin rialtas mionlaigh ghil go dtí an bhliain 1980. Ainmníodh i ndiaidh an choilínigh, Cecil Rhodes.
Polaitíocht
Bhí go leor foréigin sa tír mar gheall ar na toghcháin i Márta 2008. D'éirigh Robert Mugabe as uachtarán sa bhliain 2017.
An Grianán
Baile in Éirinn, i gContae Chill Mhantáin, is ea An Grianán.
Lincoln
Cathair i Lincolnshire sa Bhreatain is ea Lincoln. Tá an chathair suite i Sasana, sa Lár-Réigiún Thoir.
Blayney
Baile i New South Wales, Astráil is ea Blayney. Tá daonra timpeall 6,700 ann.
Dúidéineam
mion|clé| 1 [[Béalchuas 4 Teanga 6 Faireoga seileacha 7 Fotheangach 8 Fomhandabail 9 Paróitid 10 Faraing 11 Éasafagas 12 Ae 13 Máilín domlais 14 Comhdhucht domlais 15 Goile 16 Paincréas 17 Ducht paincréasach 19 Dúidéineam 21 Iléam 22 Aipindic 23 Drólann 24 Drólann thrasnach 25 Drólann ardaitheach 26 Caochán(anatamaíocht) 27 Drólann íslitheach 29 Reicteam 30 Anas]]
Is é an dúidéineam an chéad chuid den stéig bheag sa chuid is mó de na hard-veirteabraigh, lena n-áirítear mamaigh, reiptílí, agus éin. Sna héisc, ní bhíonn rannáin an stéig bhig chomh soiléir agus is féidir na téarmaí stéig thosaigh nó stéig neasach a úsáid in ionad an dúidéinim. Sna mamaigh féadfaidh an dúidéineam a bheith ar an phríomhsuíomh le haghaidh ionsúite an iarainn. Tagann an dúidéineam roimh an aoineán agus an iléam agus is é an chuid is giorra den stéig bheag é, agus is ann a tharlaíonn an díleá ceimiceach is mó. tagann an t-ainm dúidéineam ón Laidin duodenum digitorum nó 12 méar de leithead.
Easóg
Cineál ainmhí beag feoiliteach í an easóg (Mustela herminea). Ainmneacha Gaeilge eile iad eas, beainín uasal agus cailín uasal. Bíonn na heasóga le fáil sna réigiúin mheasartha, fho-artacha agus artacha san Eoraip, san Áise agus i Meiriceá Thuaidh. Tugadh roinnt acu go dtí an Nua-Shéalainn freisin le srianta a chur leis na coiníní a bhí ag rith damhsa ar fud na n-oileán.
Bíonn na heasóga amuigh istoíche nó le creapascal an lae. Uaireanta, d'fheicfeá ceann acu de lá freisin.
Maraíonn an easóg feithidí, coiníní, creimirí cosúil le luchóga agus francaigh, éanacha, agus uaireanta, éisc. Tá an easóg in ann ainmhithe is mó ná í féin a mharú. Nuair is féidir léi níos mó ainmhithe a mharú ná a ithe, cuireann sí an farasbarr acu i dtaisce le haghaidh na coise tinne.
Tugann an easóg an-aire dá chríoch féin, agus í ag cur ruaigeadh ar na heasóga eile den ghnéas chéanna a chastar uirthi taobh istigh dá raon. Bíonn níos mó ná aon phluais aici taobh istigh dá raon, agus is minic a bhaineann sí úsáid as pluaiseanna na n-ainmhithe a mharaíonn sí. Cé go bhfuil an easóg chomh beag is atá, tá an baineannach an-fhada ag iompar clainne, mar atá, aon mhí déag. Luíonn sé le réasún nach féidir leis an easóg ach aon ál amháin a bhreith in aghaidh na bliana.
Bíonn an easóg donn, ach i dtíortha ina mbíonn sé ag síobadh sneachta sa gheimhreadh, iompaíonn an easóg bán le nach n-aithneofaí thar an sneachta í.
Bonnán ceo
mionsamhail|Bonnán Ceo Is fógra fuaime é bonnán ceo a úsáidtear mar rabhadh do mhairnéalaigh in aimsir cheobhránach. Úsáidtear iad nuair bhíonn an infheictheacht lag. Bhíodh a lán bonnán ceo á n-úsáid ach de réir mar a tháinig feabhas ar an teicneolaíocht tháinig laghdú ar úsáid na mbonnán ceo. Is minic a bhíonn siad ar thithe solais. Tá na cinn mhóra chumhachtacha ar nós an Diaphone tar éis dul in éag agus na cinn a úsáidtear anois is cinn leictreacha iad.
Fontenoy
Tá mórán ciall leis an focail Fontenoy:
Magairlín an loscáin
Is planda é magairlín an loscáin.
Áed mac Bricc
Ba easpag agus naomh é Áed mac Bricc  (bás - 589).
Bogan
Bardas (nó ceantar rialtais áitiúil) i New South Wales, an Astráil is ea Bogan. Tá daonra timpeall 3,100 ann.
Koggenland
Is bardas san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é Koggenland. Bhí 22,425 duine ina gcónaí i Koggenland sa bhliain 2014.
An Bhurúin
Is tír san Afraic í an Bhurúin. Is í Bujumbura an phríomhchathair. Is iar-choilíneacht Bheilgeach í. mion|clé|Iascairí ar bhruach [[Loch Tanganyika sa Bhurúin]]
Bombala
Baile i New South Wales, Astráil is ea Bombala. Tá daonra timpeall 2,545 ann.
An Láithreach
Baile in Éirinn is ea An Láithreach atá suite sna sléibhte i gContae Chill Mhantáin i gceantar coillteach. Tá 357 duine ina gcónaí ann.
Leic Snámha
Sráidbhaile in Éirinn is ea Leic Snámha. Úsáidtear 'Leac Snámha' go coitianta anois. Tá an baile suite in iardheisceart na tíre i gContae Chiarraí. Bunaíodh an sráidbhaile i ré na Normannach in aice le habhainn na Bríce i dtuaisceart an chontae.
Tagairtí
.
Andriy Yarmolenko
Is imreoir sacair Rúiseach é Andriy Yarmolenko a rugadh ar an 23 Deireadh Fómhair 1989 i Saint Petersburg. Imríonn sé faoi láthair le West Ham.
Landsmeer
Is bardas agus baile san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é Landsmeer. Bhí 10,690 duine ina gcónaí i Landsmeer sa bhliain 2014.
Boorowa
Baile i New South Wales, Astráil is ea Boorowa. Tá daonra timpeall 2,476 ann.
Landsmeer
Nasc seachtrach
http://www.landsmeer.nl/
An Ghaeilge in Albain
deas|250px|thumb|[[Drochaid an Chóta, Albain|Drochaid an Chóta]] Tá stair fhada ag an nGaeilge in Albain. Meastar gur thug coilínigh Éireannacha an Ghaeilge leo go hAlbain den chéad uair sa cheathrú céad. Sin mar a thosaigh stair na Gaeilge in Albain. I ndiaidh na Meánaoise, tháinig meath ar an nGaeilge in Albain, ach tá Gaeilge na hAlban fós beo. Sa 19ú haois bhain faoi 500,000 Éireannach amach an tír sin, a bhformhór as Contae Dhún na nGall, agus Gaeilge na hÉireann á labhairt ag cuid mhaith de na daoine seo.
Glaschú
Tá ranganna Gaeilge ar fáil sa Daisy Street, Cnoc a' Ghobhainn.
Nuacht bhallach
Is planda í an nuacht bhallach (Dactylorhiza fuchsii).
An Seanphobal
Sráidbhaile Gaeltachta i ndeisceart na hÉireann is ea an Seanphobal.
An sráidbhaile
Tá sé suite in iarthar Chontae Phort Láirge i nGaeltacht na nDéise os cionn na lonnaíochtaí seo leanas: Maoil a’ Chóirne, Baile na nGall, Heilbhic. Limistéar ciúin tuaithe atá ann, gar d'Aird Mhór. Paróiste cuibheasach mór atá ann (cúig chiliméadar cearnach is tríocha).
Tá roinnt seirbhísí poiblí ar fáil ann, mar shampla bunscoil agus séipéal. Sa bhliain 2003, ceadaíodh pleanáil d’ionad pobail agus do naíolann in aice leis agus soir ón séipéal, le rochtain go talamh cúil agus páirc sacair sa todhchaí.
Stair
Deirtear gur bhunaigh Naomh Colmán an Seanphobal i bhfad sular tháinig Naomh Pádraig go hÉirinn agus fiú sular tháinig Naomh Deaglán go dtí Aird Mhór. Roimh an Drochshaol bhí an daonra i bhfad níos mó ná mar atá sé anois.
Teach solais
An ghné is mó de dhéantús an duine ar líne an chósta ná teach solais Mhion Ard is ea -- téann a stair siar go dtí an bhliain 1851. Tá líne an chósta contúirteach go leor agus mar sin is léir tá an teach solais riachtanach.
An Chailleach Béarra
Struchtúr eile de dhéantús an duine is ea an Chailleach Béara: seo tuama meigiliteach a théann siar go dtí 2,000 RC. Léiríonn na radhairc ar oirthear Phort Láirge agus Chontae Loch Garman go dtí Rinn Duáin agus níos faide soir cén fáth gur roghnaíodh an áit seo leis an tuama a thógáil.
Oidhreacht nádúrtha
Cuimsíonn líne an chósta (in aice leis an mbá, an Mheá) muirdhreach aillte, thart ar seachtó méadar in airde, agus roinnt silteán sruthanna agus bánna beaga freisin. Meallann an féarach ar na haillte a lán éan mara. Taitníonn an ceantar leo siúd a bhfuil suim acu sa dúlra agus sna héin.
Spórt
Tá cumann de chuid CLG sa cheantar - is í an pheil an spórt is mó a imrítear ann. Bhuaigh na Shocks Craobh Shóisear an Chontae sa bhliain 1949. Imríonn iománaithe an cheantair le foireann na Rinne.
Chicago
Is de shliocht Maurice Daley iad Richard J. Daley agus Richard M. Daley, a bhí mar mhéaraí ar Chicago ar feadh tamaill fhada. D'fhág Maurice An Seanphobal sa dara leath den 19ú céad.
Principal Skinner
Is é W. Seymour Skinner (rugadh Armin Tamzarian) ceann de na carachtair sa tsraith theilifíse bheoite The Simpsons. Tá sé guthaithe ag Harry Shearer. Is phríomhoide é sa Springfield Elementary School. Tá sé ina chónaí le Agnes Skinner. Bhí sé ar an gclár den chéad uair san eipeasóid "Simpsons Roasting on an Open Fire".
Angóla
Is tír san Afraic í Angóla, nó Poblacht Angóla, mar a thugtar uirthi go hoifigiúil, nó República de Angola as Portaingéilis. Tá sí ag críochantacht leis an tSaimbia thoir, an Namaib theas, agus Poblacht Dhaonlathach an Chongó thuaidh, ach tá eachtarchríoch bheag, Cabinda, suite idir an dá Chongó (Poblacht an Chongó agus Poblacht Dhaonlathach an Chongó). Is é an tAigéan Atlantach an teorainn thiar. Is í Luanda an phríomhchathair, agus cúig mhilliún duine ina gcónaí ansin - aon cheathrú cuid de mhuintir na tíre go léir, beagnach. Cathracha tábhachtacha eile iad Benguela, Sumbe, Lubango agus Namibe, mar shampla.
Is í an Phortaingéilis an teanga oifigiúil náisiúnta, agus í á labhairt go forleathan mar theanga dhúchais in Angóla, fiú ag na bundúchasaigh. Glactar leis go bhfuil sí ó dhúchas ag 80 % de mhuintir na tíre. Is í an teanga Kimbundu an ceann is tábhachtaí de na teangacha bundúchasacha, agus is teanga Bhantúch í, cosúil leis an Svahaílis.
Stair
Tháinig na Portaingéalaigh go hAngóla an chéad uair faoi dheireadh na cúigiú haoise déag. San am sin, bhí na ríochtaí beaga úd Ndongo agus Lunda anseo - ríochtaí a bhí faoi fhorlámhas an Chongó. Shocraigh na Portaingéalaigh conradh faoi chaidreamh taidhleoireachta leis an gCongó sa bhliain 1483, agus rinne siad lárionad tábhachtach tráchtála den cheantar seo. Sa bhliain 1575, bhunaigh an taiscéalaí Portaingéalach Paulo Dias de Novais cathair Luanda, nó São Paulo de Loanda, Naomh Pól ó Loanda, mar a bhaist sé ar an áit. Chuaigh céad comhluadar de choilínithe a chónaí i Luanda ar dtús, agus fuair siad ceithre céad saighdiúir mar gharda cosanta.
Áit thábhachtach eile a bhí i mBenguela. Bunaíodh mar dhún is mar bhunáit mhíleata í ar dtús, thiar sa bhliain 1587, agus hiompaíodh ina cathair í sa bhliain 1617.
Is iar-choilíneacht Phortaingéalach í a fuair a neamhspleáchas san bhliain 1975. Díreach ina dhiaidh sin thosaigh cogadh san tír idir trí grúpaí - UNITA (União Nacional para a Independência Total de Angola), an MPLA (Movimento Popular para a Libertação de Angola) agus an FNLA (Frente Nacional para Libertação de Angola). D'fhág na Portaingéalaigh an tír go tapaidh gan rialtais eile a chuir i bhfeidhm agus d'éirigh leis an MPLA rialtais a chruthú sa phríomhchathair díreach ina dhiaidh sin. D'fhéach an FNLA agus an UNITA ruaigeadh a chur ar an MPLA ach níor éirigh leo. Don chéad dul síos d'ionsaigh an FNLA an tír ón tSáír (anois Poblacht Dhaonlathach an Chongó) le cabhair ó na Meiriceánaigh agus ó Mhobutu Sese Seko, deachtóir na Sáíre. Cuireadh scaipeadh ar fhórsaí an FNLA le cabhair saighdiuirí Cúbacha; chuir na Cúbaigh ruaigeadh ar an UNITA agus ar na fórsaí ón Afraic Theas a bhí ag máirseáil aneas i dtreo na príomhchathrach díreach ina dhiaidh sin. Ba é sin deireadh an FNLA mar grúpa armtha, ach lean an UNITA leo ag troid go dtí an bhliain 2002 nuair a maraíodh ceannaire UNITA, Jonas Savimbi, i gceanntair Moxico in oirthear na tíre.
Tíreolaíocht
Tá teorainneacha aici leis an Namaib, Poblacht Dhaonlathach an Chongó, an tSaimbia, Poblacht an Chongó agus cósta an Aigéin Atlantaigh. Is í an Cúige Cabinda a bhfuil in aice Poblacht an Chongó, nó Congó-Brassabhíl, mar a ghlaotar air sa réigiún de ghnáth.
Is é ceantar an Plan-Alto an ceantar is airde sa tír; téann aibhneacha ón Plan-Alto i dtrí threo - ó thuaidh isteach in abhainn An Chongó, siar díreach go dtí cósta Angóla féin, agus soir, mar shampla an Luena a théann isteach in Abhainn an Sambesí.
Eacnamaíocht
Ba é ola foinse airgead rialtais an MPLA le rith an cogadh in Angóla agus tá sé fíor tábhachtach do cúrsaí eacnamaíochta an tír fós. Tá formhór ola na tíre suite faoin farraige in aice le cósta an tír go h-airithe in aice le Cabinda. De bharr feabhsaí teicneolaíochta is féidir ola a ghabháil níos faide don cósta i bhfarraige domhain ná riamh agus dá bharr sin tá ionadaí ola na tíre ag fás go fóill. Tagainn tuairim is 8 go 10% do iomportaí ola Meiriceá ó Angóla, is tá na comhlachtaí mór ollaigh go léir ag obair ann. Thosaigh an tSín ag baint ola amach don tír i mbliana freisin. Chuaigh Angóla isteach i OPEC i mbliana, an céad tír a chuaigh isteach inti ó na seachtóidí anuas.
Chomh maith le ola, tá foinse eile ssaibreas sa tír. Úsáid UNITA airgead ó diamantaí a dhíol - diamantaí fuil mar a ghlaotar orthu chun airgead a bhaint amach i gcomhair a cogadh agus tá diamataí ann fós. Lasmuigh do sin, tá talún maith sa tír agus is féidir bia, cadás agus tobac a fás ann.
Cúrsaí Slándála
Cé go bhfuil an saibhreas seo go léir i láimh ceannairí na tíre, tá Angóla fós ceann do tíre ba mheasa sa domhain chun bheith ina páiste ann. Faigheann páiste amháin i cúig bás roimh cúig bliain d'aois. Níl an rialtais ag déeanamh go leor chun a daoine féin a chabhrú leis an saibhreas atá sa tír
Scairteach an Ghlinne
Sráidbhaile in Éirinn is ea Scairteach an Ghlinne. Tá an sráidbhaile suite in iardheisceart na tíre i gContae Chiarraí.
Coll
Luaitear an Coll, i bhfoclóirí na Gaeilge, mar an tríú litir den aibítir.
Ian Paisley
Polaiteoir agus eaglaiseach i dTuaisceart Éireann ab ea an tOirmhinneach Ian Richard Kyle Paisley, Barún Thaobh na Banna, CB (6 Aibreán 1926 - 12 Meán Fómhair 2014).
Carlos Palomino
Dornálaí Meicsiceach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea Carlos Palomino, a rugadh ar 10 Lúnasa, 1949 i San Luis Río Colorado, Sonora.
Ian Paisley
Teachta Parlaiminte d'Aontroim Uachtarach a bhí ann ón mbliain 1970 go 2010, agus comhalta i Stormon (nó Tionól Thuaisceart Éireann) ó 1998 go 2011.
Bhí sé de mhisneach ag Paisley beart a dhéanamh de réir a chuid tuairimí. Ach tharraing sé go leor conspóide as ucht a chuid argóintí ar an bpoblachtánachas in Éirinn agus ar an Eaglais Chaitliceach Rómhánach.
Cúlra
Saolaíodh Ian Paisley ar 6 Aibreán 1926 in Ard Mhacha. Ach d'fhás sé aníos i mBaile Meánach, áit a raibh a athair ina mhinistir do na Baistithe Neamhspleácha.
B'é a mháthair, Isabella Paisley ó Albain, a chuir i dtreo an tSoiscéalachais é nuair a bhí sé sé bliana d'aois.
Nuair a chríochnaigh sé a chuid scolaíochta i mBaile Meánach, chuaigh sé ag obair ar fheirm i gContae Thír Eoghain.
Preispitéireachas
Bhí Paisley ar duine acu a bhunaigh Eaglais Shaor-Phreispitéireach Uladh agus ina Mhodhnóir ar an eaglais chéanna.
Nuair a bhí Paisley ina dhéagóir, agus an dara cogadh domhanda ar siúl, mhothaigh Paisley gur chóir dó dul le reiligiún mar shlí bheatha, agus rinne sé staidéar ar an diagacht i gcoláiste bunúsaíoch sa Bhreatain Bheag agus i mBéal Feirste, cé nár bhain sé amach céim i gceachtar den dá scoil.
Oirníodh Paisley mar mhinistir Protastúnach i mBéal Feirste sa bhliain 1946. Bhí ministrí ó cheithre eaglais éagsúla páirteach sa t-searmanas, ach bhí sé ina ábhar conspóide i gcónaí, an raibh údarás ceart eaglasta acu le páirt a ghlacadh nó le dintiúirí a bhronnadh ar Phaisley. Ina dhiaidh sin, bhí deacrachtaí ag Paisley cead seanmóireachta a fháil ón Eaglais Phreispitéireach, agus sa deireadh thiar thall, bhunaigh sé agus lucht a thacaíochta an Eaglais Shaor-Phreispitéireach ar an gCrois Ghearr ar Lá Fhéile Pádraig sa bhliain 1951. mion|Séipéal Saor-Phreispitéireach Bhaile na hInse, Samhain 2010|clé An dochtúireacht a bhí ag Paisley, ba dochtúireacht oinigh é a fuair sé ó Ollscoil Bob Jones. Coláiste bunúsaíoch Críostaí is ea an ollscoil seo agus í lonnaithe i nGreenville i gCarolina Theas sna Stáit Aontaithe. Bhí Paisley mór le mac an fhir a bhunaigh an ollscoil, Bob Jones Jr., ceannaire bunúsaíoch Críostaí sna Stáit a fuair bás sa bhliain 1997. Bhí dlúthchaidreamh ag Paisley le hOllscoil Bob Jones, agus é ag labhairt go poiblí ansin ó am go ham.
Bhunaigh Paisley nuachtán dá chuid féin, an Protestant Telegraph, lena theachtaireacht féin a reic. Níos déanaí, bhí suíomh gréasáin aige, Institiúid Eorpach an Léinn Phrotastúnaigh, a dhéanann an gnó céanna. Bhí an dúrud leabhar, bileog agus paimfléad scríofa aige ina bpléann sé cúrsaí an reiligiúin agus na polaitíochta, agus a chuid scríbhinní á ndíol go fairsing sna Stáit Aontaithe féin, rud a chinntíonn teacht isteach maith do Phaisley agus a mhuintir.
1950idí
mion|Fish and Chip Shop, For Cod and Ulster, East Belfast|clé Sa bhliain 1956, bhunaigh Paisley agus roinnt Phrotastúnach eile an eagraíocht úd UPA, nó Gníomhaíocht Phrotastúnach Uladh. Bhí cuid mhór de bhunaitheoirí na heagraíochta seo le ról tábhachtach a dhéanamh i saol na nAontachtóirí sna blianta a bhí le teacht. Go bunúsach, bhí an tUPA ceaptha le haghaidh téisclime roimh ionsaithe an IRA trí dhaoine saorthoilteanacha as measc an phobail a earcú le dul ar patról, trí bharacáidí a thógáil agus trí shúil a choinneáil ar dhaoine a d'fhéadfadh a bheith ag comhoibriú leis an IRA. Mar a thiontaigh na cúrsaí amach, áfach, ní raibh gá le gníomhaíocht shaorthoilteanach den chineál sin san am, ós rud é gurbh é Feachtas na Teorann an chloch ba mhó ar phaidrín an IRA san am. Mar sin féin, fágadh struchtúr an UPA gníomhach, agus bhain Paisley úsáid as lena theachtaireacht féin a reic ag cruinnithe. B'ansin a tharraing sé súil an tsaoil mhóir air féin an chéad uair, agus é ag tarraingt trioblóide agus corraíola lena chuid óráidí binbe.
1960idí
mion|2008 - Signing of the Joint Agreement between Scotland and Northern Ireland (Ian Paisley agus [[Máirtín Mag Aonghusa).|clé]] Sna seascaidí, bhí Paisley ar thús cadhnaíochta ag cur in aghaidh an dóigh a raibh Terence O'Neill, príomh-aire an Tuaiscirt, ag iarraidh comhréiteach a shocrú agus spiorad dea-chomharsanachta a chothú le Poblacht na hÉireann.
B'ionann sin, dar le Paisley, agus tréas, go háirithe nuair a chuaigh an Niallach i dteagmháil phearsanta le Seán Lemass, Taoiseach na Poblachta. Cé gur pragmatach agus praiticiúil ab ea Lemass, cosúil leis an Niallach féin, bhí Paisley an-mhímhuiníneach as, ó ghlac sé páirt in Éirí Amach na Cásca ina óige. Chuir Paisley in aghaidh iarrachtaí an Niallaigh cearta mionlaigh a bhronnadh ar na Caitlicigh agus stop a chur le cleachtais áirithe a bhí ag buanú drocháit na gCaitliceach sa tsochaí, ar nós chlaonroinnt na dtoghlach.
1964
Sa bhliain 1964, d'éiligh Paisley ar Chonstáblacht Ríoga Uladh go mbainfí trídhathach na hÉireann d'oifigí Shinn Féin i mBéal Feirste agus comhlíonadh an t-éileamh seo.
1969
thumb|Ian Paisley (ar chlé) le [[George W. Bush agus Máirtín Mag Aonghusa (2007)|clé]]
1970idí
Ar an 16 Aibreán 1970, bhuaigh Paisley suíochán i bParlaimint Thuaisceart Éireann. Ansin ar an 18 Meitheamh 1970, toghadh Paisley chun na parlaiminte i Westminster. Bhí air cúl a thabhairt lena shaol príobháideach nuair a thug sé aghaidh ar an bpolaitíocht. Bhí Paisley ansin ina cheannaire ar an bPáirtí Aontachtach Daonlathach ón bhliain 1971 go 2008
De réir cáipéisí de chuid Rialtas na Ríochta Aontaithe a tháinig chun solais sa bhliain 2002, d'fhéach Paisley le comhréiteach a bhaint amach leis an SDLP sa bhliain 1971, agus an Rúnaí Caibinéid Sior Burke Trend ina idirghabhálaí eatarthu. Thug Paisley le fios go bhféadfadh sé "socrú a chur ar bun leis na ceannairí Caitliceacha agus córas nua rialtais a thógáil ar an dúshraith seo".
Dealraíonn sé, áfach, nach bhfuair Paisley ach an dubheiteach, nuair a tuigeadh don SDLP go mbeadh an comhréiteach seo féin ag fabhrú do na hAontachtóirí i gcónaí. Seo an méid a bhí le rá ag Paisley féin i dtaobh an chomhréitigh:
mion|14 Bealtaine 2007|clé|226x226px Bhí Paisley míshásta leis an dóigh ar chuir rialtas Edward Heath Parlaimint Thuaisceart Éireann ar fionraí sa bhliain 1972 leis an stáitín a rialú go díreach ó Londain.
Chuir Paisley in aghaidh Chomhaontú Sunningdale, arbh iarracht uaillmhianach é le baint Phoblacht na hÉireann, Thuaisceart Éireann agus na Ríochta Aontaithe le chéile a athshainiú ó bhonn. Bhí an comhaontú seo ag gealladh comhrialtas an dá phobal (nó Coiste Feidhmiúcháin Cumhachtroinnte), chomh maith le Comhairle na hÉireann a nascfadh an dá stát ar oileán na hÉireann ar leibhéal dlíthiúil (cé nach n-athródh sí stádas bunreachtúil an stáitín). Bhí an-pháirt ag lucht leanúna Paisley sa stailc a chuir comhaontú Sunningdale ar neamhní.
An Eoraip
Bhí Paisley ina Fheisire Eorpach do Thuaisceart Éireann sna blianta 1979-2004.
Ord Oráisteach
Bhí Paisley ina baill de na Printisigh, eagraíocht na nDílseoirí i nDoire. Bhí sé ina bhall den Ord Oráisteach freisin, tráth. Sa bhliain 1962, áfach, chuaigh ball sinsearach dá lóiste ag éisteacht Aifrinn Chaitlicigh. D'éirigh Paisley as an eagraíocht mar agóid, nuair nach bhfuair an "fealltóir" an pionós ba chuí dó, dar le Paisley. Bhí baint aige leis an Ord Oráisteach Neamhspleách, agus é ag óráidíocht ar a bhfeis siúd gach bliain, ar an dóú lá déag de Mhí Iúil.
Ar Scor
mion|Eileen Paisley|cléTar éis do Paisley éirí as Teach na dTeachtaí, uaislíodh é ar an 18 Meitheamh 2010 nuair a rinneadh Barún Thaobh na Banna, as Aontroim Thuaidh i gContae Aontroma, de.
Ba bhall Paisley de Chomhairle na Banríona.
Fuair sé bás ar 12 Meán Fómhair 2014.
Saol Pearsanta
Bhí sé pósta ar Eileen Paisley, agus bhí cúigear clainne acu. Chuaigh Rhonda agus Ian le polaitíocht, ar nós a n-athara.
An Leacain
Sráidbhaile i gContae Chill Mhantáin, in Éirinn is ea An Leacain (Béarla: Lacken nó Lackan).
Gascogne
Ba phrionsacht í an Ghascogne (nó La Gascogne sa bhFraincis) sna Lúth-Mheánaoiseanna in iardheisceart na Fraince.
Sa bhliain 1790, agus Réabhlóid na Fraince críochnaithe, bunaíodh na 'limistéir riaracháin' nó departments fud fad na Fraince agus roinneadh agus cumascadh an Ghascogne ina chodanna agus tá sí anois spréite i measc departments éagsúla.
Duais Nobel
Bronntar duaiseanna Nobel ón mbliain 1901 anuas sna disciplíní a leanas:
Egon Erwin Kisch
Scríbhneoir agus iriseoir Gearmáinise de phór Ghiúdach a bhí in Egon Erwin Kisch, a rugadh i bPrág ar an 29 Aibreán 1885 agus a fuair bás san áit chéanna ar an 31 Máirta 1948. Chaith sé tréimhse fhada dá shaol sa tSeicslóvaic neamhspleách, agus Seicis líofa aige, ach is trí mheán na Gearmáinise a scríobh sé a chuid saothair. Bhí sé ar na daoine ba mhó a d'fhorbair modhanna oibre na hiriseoireachta iniúchaí, agus is é an leasainm a bhí air ná Der rasende Reporter - "An Tuairisceoir ar Buile".
Ialtóg ghiobach Alcathoe
Is ainmhí í an ialtóg ghiobach Alcathoe. Mamach atá ann.
Oileán Baoi
Is oileán Éireannach é Oileán Baoi.
Maigh Mheáin
Sráidbhaile in Éirinn is ea Maigh Mheáin. Tá an sráidbhaile suite in iardheisceart na tíre i gContae Chiarraí.
.
Edna Krabappel
Duine de na carachtair sa tsraith theilifíse bheoite The Simpsons is ea Edna Krabappel. Bhí sí guthaithe ag Marcia Wallace. Is múinteoir í sa Springfield Elementary School. Bhí sí ar an gclár den chéad uair san eipeasóid "Bart the Genius".
Seán Ó Riada
Cumadóir ab ea Seán Ó Riada (1 Lúnasa, 1931 – 3 Deireadh Fómhair, 1971), nó John Reidy mar a baisteadh air. Is dóigh gurb é an duine ba mhó a raibh tionchar aige ar athnuachan an cheoil thraidisiúnta in Éirinn ó na 1960í i leith. Rinne sé é sin trína rannpháirtíocht i gCeoltóirí Chualann, trína shaothar ceoil, a chuid scríbhinní agus a chuid craolachán ar an ábhar. Ní amháin ceoltóir ab ea Seán Ó Riada, ach freisin treoraí ar bhanna ceoil, ealaíontóir, scoláire, scannánóir agus Gaeilgeoir. D’fhág a chuid ceoil ach go háirithe a rian go láidir ar an náisiún Gaelach. Bhain Seán Ó Riada stádas agus tábhacht amach i saol na hÉireann agus chuir sé aithne ar mhóruaisle na tíre.
Óige
Rugadh John Reidy mar ab ainm dó ar dtús i gCathair Chorcaí, agus d'aistrigh an teaghlach go hÁth Dara i gContae Luimnigh go gairid ina dhiaidh sin. Fuair sé a chuid meánscolaíochta i gColáiste Naomh Fionnbarra, Fearann Phiarais. Sheinneadh sé an veidhlín, an pianó agus an t-orgán agus rinne sé staidéar ar na clasaicí i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh. Sa choláiste dó bhí sé ina reachtaire ar an gcumann fealsúnachta. Bronnadh céim air i 1952.
Sa bhliain chéanna deineadh stiúrthóir cúnta de i Raidió Éireann. Phós sé Ruth Coughlan i 1953. Sna tráthnónta bhíodh sé ag seinm le bannaí rince. I 1955 d’éirigh an Riadach as a phost gradamúil, agus chaith sé seal beag sa Fhrainc. Agus é i mbun staidéir faoi Aloys Fleischman chum sé ceol avant-garde.
Mise Éire
Mar chumadóir clasaiceach ba é cumas an Riadaigh ceol a chumadh don amharclann agus don scannán. I 1959, scríobh sé an scór le haghaidh scannán faisnéise a bhí á chur le chéile ag George Morrison dar teideal “Mise Éire”. Tá cur síos sa scannán ar Éirí Amach na Cásca 1916. thumb|deas|220px|Ceol an scannáin le Seán Ó Riada, Ceolfhoireann Shiansach Radio Éireann a sheinn. Ceirnín [[Gael-Linn|Ghael-Linn, Luas 45, GL12.]] Baineadh leas as an scór i go leor scannán eile agus tá sé le fáil i bhfoirm dlúthdhiosca faoi mar atá ceol scannán eile, “Saoirse” (1960) agus “An Tine Bheo”. Ó Riada féin a bhí ina stiúrthóir ar thaifeadadh cheol na scannán úd. Sna saothair seo, déantar foinn thraidisiúnta Ghaelacha agus amhráin ar an sean-nóis a chomhcheangal le cóiriú ceolfhoirneach. Bhí a leithéid sin déanta cheana féin ag Ralph Vaughan Williams le ceol traidisiúnta Shasana. Ach sna 1950í ba bheag meas a bhí ag daoine ar an gCeol traidisiúnta na hÉireann. Rinne an Riadach a chéad iarracht ar amhrán Gaelach a chomhcheangal le ceol clasaiceach i 1958 nuair a rinne stáisiún raidió i gCorcaigh coimisiúnú ar shaothar gairid dá chuid. Bhain sé cáil náisiúnta amach le “Mise Éire” agus thug sin an deis dó tús a chur le sraith chlár raidió faoin teideal “Our Musical Heritage”. Mhol sé do dhaoine éisteacht le hamhrán sean-nóis faoi mar a d’éistfeadh páiste leis. .
Ceoltóirí Chualann
Bhíodh ceol tíre na hÉireann á sheinm ag grúpaí i dtábhairní thar lear ag an am sin.. Ach níor chuala muintir na hÉireann ceol traidisiúnta á sheinm ag grúpa ar an nós ‘ensemble’. Bhí cuid de bhaill Cheoltóirí Chualann ina mbaill de ghrúpa nua eile darb ainm ‘Na Chieftains’, grúpa a bhain cáil idirnáisiúnta amach ina dhiaidh sin.
Rinne Ceoltóirí Chualann taifeadadh ar fhuaimrian an scannáin “Playboy of the Western World” (dráma bunaidh de chuid John Millington Synge) i 1963. Sheinn siad é den uair dheireanach i 1969 agus eisíodh taifeadadh den cheolchoirm sin faoin ainm “Ó Riada sa Gaiety”.
Blianta deiridh
right| thumb |[[Dealbh Ó Riada, déanta as copar.]]
I 1964 bhog Ó Riada go Gaeltacht Chúil Aodha in iarthar Chorcaí. Chuir sé ina luí ar a bhean, Ruth, an Ghaeilge a fhoghlaim laistigh de thrí mhí. Bhunaigh sé cór gutha fear ar ar thug sé “Cór Chúil Aodha”.
Thosaigh sé ag cur suime i gceol córach eaglasta agus chum sé ceol don Aifreann, ar a dtugtar “Aifreann Uí Riada”. Chuaigh sé go mór i gcion ar phobal na hÉireann agus go háirithe ar lucht labhartha na Gaeilge. Saothar eile dá chuid ab ea “Five Greek Epigrams” agus Holdlerin Songs”.
Chóirigh Ó Riada leagan ceoil le haghaidh fhilíocht Thomas Kinsella agus mar chúiteamh air sin mhol an file an Riadach trí véarsaíocht. Bhi laige ae géiniteach aige agus mar sin bhuail cioróis an ae é dá bharr. Cailleadh é in Ospidéal an Rí i Londain áit ar cuireadh é ag súil lena leigheas. Cuireadh é i reilig Naomh Gobnatan, Baile Mhúirne, Contae Chorcaí. Sheinn an píobaire cáiliúil Willie Clancy ag a shochraid.
Paul Cézanne
Ealaíontóir Francach ab ea Paul Cézanne (19 Eanáir 1839 – 22 Deireadh Fómhair 1906).
Byron Bay
Baile i New South Wales, Astráil is ea Byron Bay. Tá daonra timpeall 5,609 ann.
Oileán na gCánóg
Is oileán Éireannach é Oileán na gCánóg.
An t-éiceachóras
Limistéar faoi Chosaint Speisialta atá ann agus é ina meán síolraithe don iliomad speicis amhail gobdhearg, agus an puifín.
Baile Phámar
Sráidbhaile agus bruachbhaile de chuid Bhaile Átha Cliath is ea Baile Phámar (Béarla: Palmerstown). Is cuid den cheantar riarthach Contae Átha Cliath Theas é.
Gleann Beithe
Sráidbhaile nó baile in Éirinn is ea Gleann Beithe (ginideach: Ghleann Beithe). Ainm deimhnithe is ea Gleann Beithe as Gaeilge. Tháinig an t-ainm as na focail gleann (an áit) agus beith (an crann). Tá an sráidbhaile suite in iardheisceart na tíre i gContae Chiarraí i mbarúntacht Uíbh Ráthach i bparóiste dlí Gleann Beithe. Tugtar Glenbeigh nó Glanbehy as Béarla. Tá Trá Ros Beithe suite in aice leis an baile Gleann Beithe.
An Chrois, Contae Chill Mhantáin (Bailte Bhuí)
Baile in iarthar Chill Mhantáin in Éirinn is ea an Chrois nó Móin an Bhealaigh (Béarla: Valleymount).
Bourke
Is baile agus limistéir rialtais áitiúil é Bourke atá suite i dtuaisceart stát New South Wales insan Astráil. Aimsithe tuairim ar 800 ciliméadar iarthuaisceart ó Sydney, príomhchathair an stáit, ar bhruach abhann Darling. Tugtar an t-ainm Barwon ar réimse na habhann céanna taobh amuigh den bhaile. Tá daonra na háite timpeall 4000 agus tá leath acu ina mbundúchasaigh.
Uimhir fhoirfe
Sa mhatamaitic, is uimhir í an uimhir fhoirfe a bhfuil suim a roinnteoirí cothrom leis an uimhir féin. Mar shampla is iad roinnteoirí 6 ná 1, 2, 3, agus 1 + 2 + 3 = 6. Is iad roinnteoirí 28 ná 1, 2, 4, 7, 14, agus 1 + 2 + 4 + 7 + 14 = 28. Is í 496 an chéad uimhir fhoirfe eile. Thug Eoiclídéas an fhoirmle seo ina Uraiceacht chun uimhreacha foirfe a aimsiú: más uimhir phríomha í 2n - 1, is uimhir fhoirfe 2n-1 (2n - 1). Is ré-uimhreacha iad na huimhreacha foirfe ar fad a aimsíodh do dtí seo, níl a fhios an bhfuil a leithéid de rud agus corruimhir fhoirfe ann.
Bourke
Shroich na chéad lonnaitheoirí Sasanacha sa bhliain 1820 agus tugadh Prattenville ar an mbaile ar dtús ach níos déanaí aistríodh chun an ainm láithreach é in hómós do Richard Bourke a bhí ina ghobharnóir ar NSW sna tríochaidí. Tháinig líne traenach ann sa bhliain 1895 ach bhí an-díobháil déanta mar gheall ar na tuilte a thit amach agus dúnadh an líne dá bharr sin.
Westlife
Is popbhanna Éireannach é Westlife as Sligeach agus Baile Átha Cliath. Tháinig Kian Egan, Mark Feehily, Shane Filan, Nicky Byrne, agus Brian McFadden le chéile i 1998 agus scaoil siad a gcéad albam - Westlife i 1999. Is é Louis Walsh (iarbhainisteoir Boyzone) a mbainisteoir. Faoi láthair, tá sé albam acu agus chuaigh trí cinn go dtí an chéad áit sna cairteacha sa Ríocht Aontaithe. Tá 14 shinglí a chuaigh go dtí uimhir 1 acu. D'fhág Brian McFadden an banna i 2004 ach lean Westlife ar aghaidh gan é.
Foirmiú
Roimh Weslife bhí Kian, Mark agus Shane i bpopbhanna eile darbh ainm IOYOU le triúr fear eile ó Sligeach. Bhí Mary McDonagh mar bhainisteoir an bhanna agus cuireadh singil amach darbh ainm "Together Girl Forever". D'imigh máthair Shane i dteagmháil le bainisteoir Boyzone, Louis Walsh, bhí suim aige sa bhanna ach ní raibh Simon Cowell sásta go leor leo. Bhí triúr caite amach ón mbanna agus bhí triallaithe do bheirt ball nua eagraithe i mBaile Átha Cliath, sa chaoi seo tháinig siad ar Brian McFadden agus Nicky Byrne. Foirmíodh an grúpa nua seo ar 3ú Iúil 1998 faoin ainm Westside ach bhí an t-ainm seo tógtha cheana féin agus athraíodh é go Westlife.
VietJet Air
Is VietJet Air aerlíne bhuiséad Vítneaimis. Tá ceanncheathrú i Hanoi. Is é an t-ionad gníomhaíochta ó Aerfort Tan Son Nhat i Cathair Ho Chi Minh. A bunaíodh sa bhliain 2007. VietJet Aeir raibh an chuideachta thosaigh ag feidhmiú i 2011. Tá eitiltí go chuid is mó de na haerfoirt i Vítneam (Hanoi, Hai Phong, Thanh Hoa, Vinh, Dong Hoi, Da Nang, Hue, Quy Nhon, Nha Trang, Buon Me Thuot, Da Lat, Can Tho, Phu Quoc) agus roinnt aerfoirt idirnáisiúnta ((Singapore, Bangkok, Seoul, Taipei, Siem Reap). Ón chéad eitilt go dtí an 31 Nollaig 2014, tá an aerlíne sheirbheáil 10 milliún paisinéirí. I mí Feabhra 2014, shínigh sé ordú ceannaigh le Airbus a cheannach 63 aerárthaí. Tá pleananna a cheannach 30 níos mó agus chun léasa seacht níos mó.
Cabonne
Bardas (nó ceantar rialtas áitiúil) i New South Wales, Astráil is ea Cabonne. Tá daonra timpeall 12,600 ann.
Sceilig Bheag
Is oileán Éireannach í Sceilig Bheag.
Vittorio Emanuele II na Saváí
B'é Vittorio Emanuele II na Saváí (Iodáilis: Vittorio Emanuele II di Savoia), (14 Márta, 1820 – 9 Eanáir, 1878) 'Rí na hIodáile', agus Rí Phiedmont, na Saváí, agus na Sairdíne ó 1849 go dtí 1861. Ghlac sé an teideal "Rí na hIodáile" ar an 18ú Mí Feabhra, 1861, agus b'é an chéad rí é ar an Iodáil aontaithe, teideal a choimeád sé go lá a bháis sa bhliain 1878.
260 px|thumb|left|Dealbh an Rí Emanuele 11 i gCathair na Veinéise
An Fhianait
Sráidbhaile in Éirinn is ea An Fhianait. Tá an sráidbhaile suite in iardheisceart na tíre i gContae Chiarraí, i ngar do Thrá Lí.
Groundskeeper Willie
Is é William "Willie" MacDougal nó Groundskeeper Willie ceann de na carachtair sa tsraith theilifíse bheoite The Simpsons. Tá sé guthaithe ag Dan Castellaneta. Bhí sé ar an gclár den chéad uair san eipeasóid "Principal Charming".
Na Scealaga
Is oileáin Éireannacha iad na Scealaga. Tá dhá oileán scile ann, Sceilig Mhichíl, an ceann is mó agus Sceilig Bheag an ceann is lú.
Flaithrí Ó Maolchonaire
Proinsiasach Éireannach agus diagaire mór le rá ab ea Flaithrí Ó Maolchonaire (Béarla: Florence Conry, Laidin: Florentius Conrius). Mhair sé sa 16ú agus sa 17ú haois, agus aithnítear ar mhórscríbhneoirí Gaeilge na linne é.
A Shaol
Tháinig Flaithrí chun saoil i Figh i gContae Ros Comáin, thart ar an mbliain 1560. Fítheal Ó Maolchonaire ab ainm dá athair, agus Onóra a bhí ar a mháthair. Bhí an litríocht agus an seanchas i ndúchas a mhuintire, agus iad ina n-ollúna ag Síol Muireadhaigh i gCúige Chonnacht. Mar sin, fuair sé oiliúint an ollaimh, idir fhilíocht, stair agus seanchas. Bhí cáil ar leith ar a sheanathair, Muirgheas Mac Pháidín Uí Mhaolchonaire, nó ba croiniceoir tábhachtach é sa 16ú haois.