cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
SS Ahnenerbe
I nDiaidh an Chogaidh
Daoradh Wolfgang Sievers, Ard-Rúnaí Ahnenerbe, chun báis i bpróis dlí na ndochtúirí Naitsíocha i Nürnberg ar an 20 Lúnasa 1947. Ar an 2 Meitheamh 1948, cuireadh chun báis é i bPeannadlann Landsberg - an áit chéanna inar chaith Hitler seal ina phríosúnach sna fichidí. Maidir le Rascher, cuireadh chun báis ar ordú Himmler é go gairid roimh dheireadh an chogaidh. D'éirigh le cuid mhaith de shaineolaithe Ahnenerbe, áfach, teacht réasúnta slán as na himeachtaí i ndiaidh an chogaidh, agus chuaigh siad le saothar eolaíochta arís i ndiaidh tamaill. Sa bhliain 1980, mar shampla, rinne Hermann Wirth iarracht músaem antraipeolaíochta a chur ar bun lena chuid smaointeachais a scaipeadh, agus tacaíocht aige ó pholaiteoir chomh frith-Naitsíoch le Willy Brandt, ach nuair a d'fhoilsigh an seachtanán Der Spiegel alt cuimsitheach faoi chúlra Naitsíoch Wirth, cuireadh tionscadal an mhúsaeim ar ceal.
Niall Ó Dónaill
Saothair
Thairis sin, d'fhoilsigh sé leabhar stairsheanchais faoi cheantar na Rosann sa bhliain 1952, Na Glúnta Rosannacha - ceann den bheagán leabhar Gaeilge a úsáideann litriú caighdeánach agus cló Gaelach.
Scríobh sé beathaisnéis Sheán Mhistéil chomh maith, agus rinne sé a lán aistriúchán.
Ba eisean a chuir in eagar Cora Cinniúna, Cith is Dealán, Nuair a Bhí Mé Óg agus Caisleáin Óir le Séamus Ó Grianna i litriú nua-aimseartha a bhí inléite acu siúd nach raibh taithí acu ach ar an gCaighdeán.
Sonraí pearsanta
Fuair a bhean Sorcha bás ar 5 Eanáir 1995 agus d’éag an Dálach 10 Feabhra na bliana céanna; in Ascaill Vernon, Cluain Tarbh, Baile Átha Cliath, a bhí cónaí orthu. Cuireadh iad i nGlas Naíon.
Rochdale
Is ceantar suite i Manchain Mhór é Rochdale.
Pectinodontidae
Fine de sheilidí mara nó fíorbhairnigh, moilisc ghastrapódacha mara, is ea na Pectinodontidae, sa chlád Patellogastropoda.
Tacsanomaíocht
Rangaíodh an fine seo mar fhofhine Pectinodontinae (chomh maith le Acmaeinae agus Rhodopetalinae) san fhine Acmeaidae i dTacsanomaíocht na nGastropoda, ag Bouchet & Rocroi (2005).
D'ardaigh Nakano & Ozawa (2007) Pectinodontinae go dtí leibhéal an fhine Pectinodontidae bunaithe ar thaighde fíligéineolaíochta móilíneacha.
Cládagram ag taispeáint caidreamh fíliginiteach na bPatellogastropoda:
Genera
Pectinodonta - tá
na cinn is luaithe atá ar eolas Pectinodonta are from Late Oligocene
Problacmaea
Bathyacmaea
Aoife Ní Scolaí
clé|mion|2004ː An Feisire Eorpach [[Seán Ó Neachtain i gcuideachta Phanu Höglund, Aoife Ní Scolaí agus Phádraig Uí Laighin. Shínigh ochtó míle duine an achainí Idirlín ag éileamh stádas oifigiúil iomlán don Ghaeilge san Aontas Eorpach. ]] Duine de phríomhghníomhaithe ghluaiseacht na Gaeilge is ea Aoife Ní Scolaí. Chomhordaigh sí rannpháirtíocht Chonradh na Gaeilge san fheachtas chun stádas oifigiúil a bhaint amach don Ghaeilge san Aontas Eorpach, sna blianta 2003-2004.
Bhí sí ina Príomhfheidhmeannach Gníomhach ag Conradh na Gaeilge san am sin, ach d'éirigh sí as oifig i dtús na bliana 2005, ó bhí sí míshásta le Foras na Gaeilge.
October (albam)
Is é October an dara halbam ón racbhanna U2. Scaoileadh é ar an 12 Deireadh Fómhair, 1981.
Clár
Is iad seo na hamhráin:
Boy (albam)
clé|mion|Boy Tourː Bono agus the Edge / U2 ar an stáitse sa Ryerson Theatre, Toronto, Canada, 19 Bealtaine 1981 Is é Boy an chéad albam ón racbhanna U2. Scaoileadh é ar an 20 Deireadh Fómhair 1980. Bhí leithéidí "I will follow" air. Taifeadadh an t-albam i Windmill Lane Studios. clé|mion|Taifeadadh an t-albam i [[Windmill Lane Studios., BÁC]] D'éirigh thar barr leis in Éirinn. D’éirigh go maith leis an albam thar lear chomh maith, an chéad uair riamh d'éirigh go geal le albam rac a bhí léirithe in Éirinn. Éist le Steve Lillywhite ag labhairt faoi Boy anseo ar RTÉ.
Chuir U2 an dara halbam amach ansin i 1981, mar a bhí October.
Cleveland (idirdhealú)
Tugtar Cleveland ar:
Boy (albam)
Clár
Is iad seo na hamhráin:
Brick Lane
mion|clé|Comhartha sráid Brick Lane scríofa i m[[An Béarla|Béarla agus an Bheangáilis]] Is sráid aithnidiúil suite sa London Borough of Tower Hamlets í Brick Lane.
Paul Hogan
Is aisteoir Gael-Astrálach é Paul Hogan a rugadh ar an 8 Deireadh Fómhair 1939.
Mala
Baile in Éirinn is ea Mala. Tá an baile suite i gContae Chorcaí. Bhí 7,864 duine ina gcónaí i Mala sa bhliain 2006. clé|mion|Droichead Mhala
Tuirlingt éigeandála, 1983
Ar 18 Aibreán 1983, thuirling eitleán as Meicsiceo ar ráschúrsa Chorcaí, Mala, Bhí ar an Gulfstream, eitleán príobháideach, tuirlingt éigeandála a dhéanamh. Tógadh rúidbhealach agus d'éirigh an t-eitleán san aer 39 lá níos déanaí, ar 27 Bealtaine 1983.
Bhuia
Is oileán é Bhuia, gar do Beinn na Faoghla sna hOileáin Siar, i gComhairle nan Eilean Siar.
Banc ceannais
Naisc sheachtracha
thumb|[[Banc Ceannais na hÉireann roimh 2016]]
William Brown (aimiréal)
Ba aimiréal Gael-Airgintíneach é William Brown  (22 Meitheamh 1777 – 3 Márta 1857. Guillermo Brown a thugtaí air uaireanta. Rugadh é i mBéal Easa, Contae Mhaigh Eo, agus sa bhliain 1786 thug a theaghlach aghaidh ar Philadelphia, sna Stáit Aontaithe. Go gairid ina dhiaidh fuair an duine a bhí ag cabhrú leo bás leis an bhfiabhras buí agus cailleadh athair William Brown den chúis chéanna. I ndiaidh na mblianta a chaitheamh leis an bhfarraige, chuir sé faoi sa bhliain 1809 in Montevideo, agus in Buenos Aires na hAirgintíne an bhliain ina dhiaidh.
Bhain sé stádas mar aimiréal amach i gcabhlach na hAirgintíne. Ghlac sé páirt i gcogadh an neamhspleáchais ón Spáinn sa tír úd, sa chogadh leis an mBrasaíl agus i gcogaíocht chathartha san Airgintín.
Institiúid Creidmheasa
Is iad institiúidí creidmheasa na bainc agus na bainc thaisce na cineálacha institiúidí creidmheasa is coitianta. De réir Airteagal 1(1) de Threoir 200/12/CE, is éard é institiúid creidmheasa ná Ciallóidh "Airgead Leictreonach" luach airgeadaíochta, léirithe trí éileamh ar an eisitheoir, atá:
Trafford
Is ceantar suite i Manchain Mhór é Trafford.
Danny Murphy
Is iarimreoir sacair é Danny Murphy (rugadh ar 18 Márta 1977 in Chester, Sasana). Imreoir lár-páirce a bhí ann. D'imir sé le Blackburn Rovers ag an deireadh (2012–2013), agus le Fulham F.C. roimhe sin. Bhí tréimhse maith ag Murphy le Liverpool F.C., ach d'fhág sé an club ar 10 Lúnasa, 2004 chun imirt le Charlton Athletic F.C. i Londain. Shínigh Murphy le Spurs ar 31 Eanáir 2006.
D'imir Murphy leis an bhfoireann náisiúnta Sasanach chomh maith, agus cúl amháin aige.
Stephen Kelly
Is peileadóir sacair as Baile Átha Cliath, Poblacht na hÉireann é Stephen Kelly, nó Steo go minic (rugadh 6 Meán Fómhair, 1983). Tá Kelly ag imirt le Fulham i Sasana, agus an fhoireann náisiúnta Phoblacht na hÉireann. D'imir sé cheana le Birmingham City
Baile Átha Buí, Contae Uíbh Fhailí
Is baile suite i gContae Uíbh Fhailí é Baile Átha Buí.
Yukon
mion|Sráid in [[Dawson City, sa Yukon]] Is críoch in iarthuaisceart Cheanada é an Yukon. Rinneadh an chríoch Yukon sa bhliain 1898 de na codanna ab fhaide siar de Chríocha an Iarthuaiscirt mar gheall ar an bhfás daonra a tharla le linn ruaig an óir sa Yukon sa tréimhse sin. Ainmníodh Yukon as an Abhainn Yukon.
Tíreolas
Tá aeráid Artach i dtuaisceart Yukon, fo-artach i lár na críche agus bogthais measartha sa deisceart, taobh ó dheas de Whitehorse. Téann na haibhneacha Stewart, Peel agus Yukon tríd. Is é Mount Logan (5,959 méadar ar airde, .i. 19,551 troigh), i bPáirc agus Anasclann Náisiúnta Kluane, an sliabh is airde i Yukon agus i gCeanada, agus an dara sliabh is airde i Meiriceá Thuaidh ar fad (i ndiaidh Denali/Mount McKinley in Alasca).
Altrincham
Is ceantar suite i Manchain Mhór é Altrincham.
Yukon
Stair
Thosaigh teagmháil leis na hEorpaigh in Yukon go luath san 19ú haois le teacht corrthrádálaí fionnaidh. Tháinig misinéirí Anglacánacha agus Caitliceacha ní ba dhéanaí. Faoi na 1870idí, thosaigh daoine ag teacht ar lorg an óir agus thosaigh rialtas Cheanada seirbhísí póilíneachta agus a leithéid a fhorbairt ann. Bhí siad réidh nuair a thosaigh an ruaig mhór sa bhliain 1898. Phlódaigh idir 30,000 agus 40,000 duine isteach i Yukon sa sa tréimhse 1898–1901. Timpeall ar 27,000 duine a bhí ann nuair a thráigh an tobar úd agus níor tháinig athrú rómhór ar an líon sin go dtí na 1990idí.
Rinn an Scidígh
Sráidbhaile in Éirinn is ea Rinn an Scidígh. Tá an baile suite i gContae Chorcaí.
Yukon
Stair
Tháinig polaitíocht na bpáirtithe eagraithe isteach sa bhliain 1978. Thosaigh na Chéad Náisiúin ag cur brú ar an rialtas sna cúirteanna agus i bparlaimint na críche ina dhiaidh sin freisin, ag iarraidh a gcearta polaitiúla, cultúrtha agus sóisialta a bhaint amach.
Teangacha
Sa bhliain 2011 bhí Béarla an teanga is comónta i Yukon agus í an mháthairtheanga do 28,065(82.8%) duine, bhí Fraincis an dara teanga is comónta agus í an mháthairtheanga do 1,455(4.3%) duine. Bhí Gearmáinis an teanga neamh oifigiúil is comónta agus í an mháthairtheanga do 805(2.4%) duine i Yukon.
Geilleagar
Mianadóireacht an tionscal is tábhachtaí sa Yukon. Baintear luaidhe, sinc, airgead, ór agus copar den talamh. Gintear hidrileictreachas ann freisin. Déantar troscán, éadaigh agus earraí traidisiúnta. Na gníomhaíochtaí traidisiúnta ar nós na seilge agus na hiascaireachta, tá siad ag dul i léig. Is í an earnáil phoiblí an ceann is mó agus 5,000 duine fostaithe inti as na 12,500 atá fostaithe sa gheilleagar ar fad.
Tá an turasóireacht tábhachtach sa Yukon freisin. Tá sí bunaithe ar stair na háite agus ar an dúlra, go mór mhór ar na trí pháirc náisiúnta agus na ceithre cinn de chuid na críche atá ann. Táthar ar thóir an pheitriliam agus an gháis nádúrtha, agus táthar ag súil le forbairt shuntasach na tionsclaíochta úd gan rómhoill. Tá breithniú á dhéanamh ar dhá phíblíne móra a thógáil leis an ola is gás a iompar go háiteanna eile i gCeanada agus sna Stáit Aontaithe.
mion|Is é Mount Logan, sa Yukon, an sliabh is airde i gCeanada
Caisteal Bhuirgh
Is caisleán beag meánaoiseach é Caisteal Bhuirgh, ar an mBeinn na Faoghla sna hOileáin Siar, i gComhairle nan Eilean Siar.
C. G. E. Mannerheim
mion|Mannerheim sa bhliain [[1942.]] Bhí Carl Gustaf Emil Mannerheim (Askainen 4 Meitheamh 1867 - Lausanne 27 Eanáir 1951) ar an séú hUachtarán ar Phoblacht na Fionlainne. Oifigeach in Arm Impiriúil na Rúise a bhí ann ar dtús, ach nuair a chuir an réabhlóid deireadh leis an Impireacht, d'fhill sé ar an bhFionlainn, áit ar éirigh leis fós an-cháil a bhaint amach dó féin mar ardcheannasaí airm agus mar Uachtarán.
East Smithfield
Is baile é East Smithfield atá suite sa bhuirg Tower Hamlets, Londain Thoir.
Ashton-in-Makerfield
Is ceantar suite i Manchain Mhór é Ashton-in-Makerfield.
Próitéin
thumb|right|Léiriúchán de struchtúr tríthoiseach na próitéine mióglóibin, a léiríonn a halfa-héilicseanna turcaidí. Ba é seo an chéad próitéine ina raibh a struchtúir léirithe trí criostalagrafaíocht x-ghathacha. Sa lár ar dheis, i measc na gcornaí, tá grúpa próistéiteach ar a dtugtar 'haemgrúpa' (léirithe i ndath liath) le móilín ocsaigine nasctha (dearg)Is comhdhúile bithcheimiceacha iad na próitéiní a bhíonn comhdhéanta de polaipeiptíd amháin nó níos mó, a bhíonn fillte de ghnáth i gcruth cruinneogach nó snáithíneach, a éascíonn feidhm bhitheolaíochta.
Carillion
deas|250px|thumb|Beetham Tower, [[Manchain. Carillion a thóg é.]] Is comhlacht tógála Briotanach é Carillion. Tá a cheanncheathrú suite i Wolverhampton.
The White Stripes
Banna rac-cheoil as Detroit, Michigan i Stáit Aontaithe Mheiriceá ab ea The White Stripes. Sheinn siad rac-cheol bunúsach agus simplí, agus tá cúpla albam eisithe acu a raibh an-tóir orthu, mar atá, Elephant agus White Blood Cells.
An Biobío
Is abhainn sa Sile í an Biobío. Tá an Biobío 380km ar leithead.
Común Pháras
Ba rialtas radacach sóisialach agus réabhlóideach é Común Pháras, a rialaigh Páras ón 18ú Márta go dtí an 28 Bealtaine 1871. Ní raibh an comhlacht tofa i gceannas ar Pháras ach ar feadh dhá mhí. Thit an tóin as faoi dheireadh agus troid sráide fhuilteach ar siúl. Scriosadh roinnt mhór den chathair ag lámhach airtléire. Cuireadh gialla is cimí chun báis go hachomair.
Cúlra
D’fhág an Réabhlóid Thionsclaíoch gur scoilteadh sochaí na Fraince. Tháinig meánaicme shaibhir nua chun cinn ar a dtugtaí an bourgeoisie. Ach lena hais sin, bhí bochtaineacht agus cruatan ann go forleathan i measc an ghnáthphobail.
Nuair a rug an Phrúis bua ar an tír sa Chogadh Franc-Phrúiseach sa bhliain 1870 thapaigh na hoibrithe an deis chun rialtas réabhlóideach, nó Común, a eagrú chun troid ar son cearta sóisialta.
I ndiaidh bhriseadh na hImpire Napoleon III, i mí Mheán Fómhair 1870, thit Dara Impireacht na Fraince go tapa. Ina hionad, d'éirigh an Tríú Phoblacht chun chogadh a fhógairt ar an Phrúis, a chur Páras faoi léigear brúidiúil, ar feadh cheithre mhí.
Común
clé|mion|177x177px|baracáidí, Place Vendome Thosaigh an Común ar 18 Márta 1871. Mharaigh an Gharda Náisiúnta dhá ghinearál de chuid an Airm ar na lá sin. Bhris réabhlóid amach agus chuaigh fir óga amach ar shráid eanna chathair Pháras agus thóg siad baracáidí.
Ar an 28 Márta, tháinig Común Pháras le chéile mar chomhlacht tofa den chéad uair. clé|mion|177x177px|Sléacht Diúltaigh an comúin glacadh le údarás an rialtais. Thosaigh Arm na Fraince ag cur lucht an chomúin faoi chois, ó 21 Bealtaine 1871 amach, "La semaine sanglante" nó "An tSeachtain fhuilteach". Níor mhair an troid i bhfad agus brúdh an réabhlóid faoi chois, gan taise gan trócaire.
Iarmhairtí
Bhí an-tionchar ag na hathchóirithe sóisialta agus polaitiúla a rinneadh le linn an Commune ar ainrialaithe, sóisialaithe agus ina dhiaidh sin cumannaithe, agus iad ag iad ag machnamh ar na ceachtanna a d'fhéadfaí a tharraingt faoi nádúr an stáit, an dlí agus an údaráis pholaitiúil i sochaí iar-réabhlóideach.
Bhí tionchar suntasach ag na ndíospóireachtaí faoi na beartais agus toradh an chomúin ar smaointe Karl Marx, a rinne cur síos air mar shampla de "dheachtóireacht na prólatáireachta". clé|mion|257x257px|"Le Dernier Jour de la Commune", bolscaireacht ó 1871
Deaglán de Bréadún
Deaglán de Bréadún, iriseoir agus scríbhneoir Éireannach.
Is iriseoir é Deaglán de Bréadún a bhfuil gradaim buaite aige agus a scríobh do The Irish Times agus do The Irish Sun. Is iomaí leabhar atá scríofa aige: Scealloga (1990), ar An Taobh Thall den Díoltas: ag Déanamh Síochána i Dtuaisceart Éireann (2008), Power Drama: An t-Ardú de nua-Aimseartha Shinn féin (2015) cuir i gcás. Sa bhliain 2016 d’fhoilsigh Cois Life leabhar eile dá chuid darb ainm Cinnlínte: Saol an Iriseora, cnuasach alt a roghnaíodh as scoth a chuid saothar thar na blianta.
Contae Winston, Alabama
Is contae in Alabama é Contae Winston. Tá sé suite in iarthuaisceart an stáit. Tá an dlús daonra (15/km²) ann. Is é Double Springs príomhbhaile an chontae, ach is Haleyville an bhaile is mó. Sa bhliain 2016 bhí 23,805 daoine ina gcónaí ann. Tá sé ag críochantacht le Contaetha Cullman, Franklin, Marion, Lawrence, agus Walker.
Stair
Bunaíodh Contae Winston ar 12 Feabhra 1850. Ainmníodh an contae i gcuimhne ar John A. Winston.
WTA Tour 2008
Is liosta é seo de na heachtraí a tharla sa bhliain 2008 i leadóg ar an WTA Tour. Ba é seo an 38ú eagrán. Bhuaigh Serena Williams, Dinara Safina agus Jelena Janković na craobhacha is mó le 4. Bhuaigh Serena Williams an airgead is mó le $3,852,173 agus bhuaigh Jelena Janković na pointí is mó le 4,786 pointe. Ba í Serena Williams imreoir na bliana agus Caroline Wozniacki imreoir nua na bliana.
Contae Wilcox, Alabama
Is contae in Alabama é Contae Wilcox. Tá sé suite i ndeisceart an stáit. Tá an dlús daonra (5/km²) ann. Is é Camden príomhbhaile an chontae. Sa bhliain 2016 bhí 10,986 daoine ina gcónaí ann. Tá sé ag críochantacht le Contaetha Butler, Clarke, Dallas, Lowndes, Marengo, agus Monroe.
Stair
Bunaíodh Contae Wilcox ar 13 Nollaig 1819. Ainmníodh an contae i gcuimhne ar Leifteanant airm SAM Joseph M. Wilcox.
Timmy Dooley
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é  Timmy Dooley (rugadh é ar an 13 Feabhra 1969). Tá sé ina bhall de Fianna Fáil.
Family Guy (séasúr 8)
Craoladh an ochtú séasúr Family Guy idir Meán Fómhair 27, 2009 agus Meitheamh 20, 2010 ag tosú le "Road to the Multiverse".
2017 i leadóg
Is liosta é seo de na heachtraí a tharla sa bhliain 2017 i leadóg.
Cluichí Oileán 2017
Thóg na Cluichí Oileán 2017 ar siúl idir an 24ú Meitheamh agus an 30ú Meitheamh 2017. Bhí léadóg mar chuid de na spóirt ann.
Bord na Gaeilge
mion Eagraíocht stáit i bPoblacht na hÉireann ab ea Bord na Gaeilge a bunaíodh leis an Acht um Bord na Gaeilge i 1978 chun úsáid na Gaeilge mar theanga bheo agus mar ghnáthmheán cumarsáide a chur chun cinn.
Tógadh isteach i bhForas na Gaeilge i Nollaig, 1999 é, in éineacht leis an nGúm agus leis an gCoiste Téarmaíochta.
Naomh Maighréad na hAlban
Ba banphrionsa Sasanach agus banríon Albanach í Naomh Maighréad na hAlban (Gaeilge na hAlban; Naomh Maighréad na h-Alba), ar a dtugtaí Maighread de Wessex agus uaireanta Péarla na hAlban.
Phaedrus (Aithneach)
Sean-Aithneach uasaicmeach, ab ea Phaedrus, mac Phythocles, a tháinig ón bruachbhaile Myrrhinus (An tSean-Ghréigis:Μυρρινοῦς), c 444-393 R.Ch. agus a bhí bainteach le ciorcal órga an fhealsaimh Shócraitéas. Díotáladh é i rúndiamhra an Eileosas a mhaslú sa bhliain 415 le linn Chogadh na Peilipinéise, rud a chuir air teitheadh ón Aithin.
Naomh Maighréad na hAlban
Rugadh í san Ungáir agus fuair sí bás i gCaisteal Dhún Éideann, Albain, freisin.
Phaedrus (Aithneach)
Is fearr aithne air mar gheall ar a thuairisce i gcomhráite Phlatón. Spreag a ról, a bhí earótach ó thaobh na fealsúnachta de ina idirphlé gan ainm, agus an Siompóisiam údair níos faide anonn, ó Alexis an sean-drámadóir, go dtí a leithéid agus Robert M. Pirsig agus Martha Nussbaum fealsúna comhaimseartha.
LISP
Teanga ríomhchlárúcháin den tríú ghlúin is ea an LISP, acrainm do LIStProcessing an Bhéarla. Tháinig an teanga seo ar an saol i 1958. Chruthaigh John McCarthy agus a chomhghleacaithe í i MIT. Úsáidtear an teanga i réimse na hintleachta saorga.
Ros Ó gCairbre
Baile in Éirinn is ea Ros Ó gCairbre. Tá an baile suite i gContae Chorcaí. mionsamhail|left|Ardeaglais
War (albam)
Is é War an tríú halbam ón racbhanna U2. Scaoileadh é ar an 28 Feabhra, 1983.
Clár
Is iad seo na hamhráin:
Damian Thompson
Iriseoir Sasanach is ea Damian Thompson a rugadh sa bhliain 1962. Is é comheagarthóir ar The Spectator agus stiúrthóir eagarfhocal ar The Catholic Herald.
Zootopia
Scannán beochana Meiriceánach is ea Zootopia a rinneadh sa bhliain 2016.
Myles Keogh
Polaiteoir Éireannach ab ea Myles Keogh ( - 30 Lúnasa 1952). Bhí sé ina bhall de Chumann na nGaedheal agus ansin Fine Gael.
Zootopia
Ainmhithe atrapamorfacha is ea na carachtair sa scannán agus iad ina gcónaí i gcathair ar a dtugtar Zootopia. Cuidíonn Nick Wilde, sionnach, le Judy Hopps, coinnín agus ceannasaí ar na bóilíní sa chathair, cás a réiteach. Tá comhréitiú agus síocháin ar siúl sa chathair le fada an lá idir na creacha agus na creachadóirí, ach tá siad seo ag tosnú ag éirí fiáin arís agus níl fhios cén fáth.
Beinn Chíochan
Is sliabh in Albain í Beinn Chíochan, atá suite i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain.
Beinn na Cíche
Is sliabh in Albain í Beinn na Cíche, atá suite i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain.
Sintéis
mion|σύνθεσις Cur le chéile na n-eilimintí idirdhealaithe sa réaltacht nó sa choincheap a mbainfidís leis is ea Sintéis (Gréigis; σύνθεσις  Béarla, synthesis).
Inis Meáin
Tá Inis Meáin mar cheann d’Oileáin Árann i gcuan na Gaillimhe. Mar is léir ón ainm, tá Inis Meáin suite i lár báire idir an dá oileán eile, Inis Mór (an ceann is mó de na trí hoileáin) agus Inis Oírr (an t-oileán is faide soir agus is gaire do chósta Chontae an Chláir).
Tá an t-oileán 4 km x 2.5 km trí mhíle ar fad agus ar leithead. Tuairim is 150-200 duine atá ag maireachtáil ann. Tá sé suite cúig mhíle déag ó chósta thiar Chonamara in iarthar na hÉireann, 30 míle ó chathair na Gaillimhe. Fíor-Ghaeltacht atá ann.
Thar na blianta thug roinnt de na filí agus scríbhneoirí cáiliúla in Éirinn cuairt ar Inis Meáin, mar shampla John Millington Synge, Augusta Gregory agus Pádraig Mac Piarais le tabhairt faoina gcuid scríbhneoireachta agus le Gaeilge a fhoghlaim chomh maith. Mar thoradh air sin, fuair an t-oileán an leasainm "Ollscoil na Gaeilge".
An t-oileán
Tá réimse mór leacracha cloch aoil le feicáil in Inis Meáin, rud nach bhfuil fairsing ar fud na hEorapa. D’oibrigh muintir an oileáin leis na glúnta leis an talamh a stocáil. Thógadar claíocha cloch le talamh an oileáin a roinnt agus le foscadh a thabhairt do dhuine agus d’ainmhí.
Áiseanna agus seirbhísí
Ní raibh mórán áiseanna le fáil in Inis Meáin sa sean-am ach sa lá atá inniu ann tá teilifíseanna, leathanbhanda srl le fáil. Tá neart lóistín le fáil ar an oileán, ina measc óstán, B&B agus tithe lóistín. Níl ach siopa amháin, séipéal amháin agus teach tábhairne amháin ann. Bíonn banaltra lánaimsire ag freastal ar mhunitir na háite, chomh maith le dochtúir 3 uair sa tseachtain. Tá trí mhuileann gaoithe in Inis Meáin agus úsáidtear an fuinneamh a ghnítear le díshallanú a dhéanamh ar an sáile. Bíonn an t-ionad tumadóireachta gnóthach i rith an tsamhraidh. Tá sé suite le taobh na dTithe Saoire.
Tagann bád go hInis Meáin ó chalafort Ros a’ Mhíl 2 uair sa ló. Tá aeradróm in Inis Meáin agus bíonn eitilt de chuid Aer Árann ann faoi dhó sa ló.
Cniotáil Inis Meáin
Tá comhlacht cníotála, Cniotnáil Inis Meáin ann. Bíonn earraí an chomhlachta seo ar díol i gcathracha móra ar fud an domhain.
An Ghaeilge ar Inis Meáin
Tá An Ghaeilge fós mar ghnáth-theanga an phobail in Inis Meáin. I ndaonáireamh 2016 fuaireadh amach go bhfuil Gaeilge ag 84.4% de mhuintir an oileáin agus go labhraíonn 80.4% den ndaonra an Ghaeilge chuile lá.
Dún Chonchúir
thumb|Dún Chonchúir Is é Dún Chonchúir an ceann is feiceálaí de chaisil chiorclacha nó ubhchruthacha na n-oileán: an caiseal cloiche is mó d'aon cheann eile dá leithéid in Oileáin Árann. Tá sé suite ar an bpointe is airde d'Inis Meáin.
Dún Fearbhaí
Is éard atá i gceist le Dún Fearbhaí ná caiseal a tógadh san ochtú nó sa naoú haois. Tá an dún seo neamhghnáthach sa mhéid is go bhfuil cruth cearnógach air seachas an gnáthchruth ciorclach. De réir cosúlachta d’úsáidtí é ar chúiseanna cosanta agus deasghnátha.
Cathaoir Synge agus Teach Synge
thumb|Teach Synge, atá ina mhúsaem anois Is amhlaidh gur anseo a fuair JM Synge a chuid inspioráide agus é ag scríobh The Playboy of the Western World, Riders to the Sea srl. Ba mhinic leis teacht chuig Inis Meáín: chaith sé samhraidh 1898-1902 ar an oileán.
Ba í an "chathaoir" an áit ab ansa leis ann. Tá sí le fáil ag barr na haille le taobh Inis Mór agus radharc le fáil ar an oileán sin agus ar an Aigéan Atlantach.
Leaba Dhiarmada agus Ghráinne
Seo an séadchomhartha stairiúil is luaithe in Inis Meáin: uaigh a bhaineann leis an tréimhse neoiliteach nó an Chré-umaois luath (c. 4000 – 1400 roimh Chríost). Fuair sé a ainm ón lánúin tragóideach ó mhiotaseolaíocht ársa na hÉireann.
Teampall na Seacht Mac Rí
Níl mórán den séipéal seo fágtha. Deirtear go bhfuil an naomh óna bhfaigheann sé a ainm curtha in aice an tséipéil ag an doras ó dheas. San am ar caitheadh b’áit oilithreachta do mhuintir an cheantair agus d’oilithrigh ó mhórthír na hÉireann é. Bíonn stáisiúin anseo gach bliain ar an 15 Lúnasa.
Detroit, Michigan
Is í Detroit an chathair is mó i stát Michigan, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bunaíodh Detroit sa bhliain 1701 ag na Francaigh, agus inniu is cathair thábhachtach í i gcúrsaí tionsclaíochta agus ceoil. Mar thoradh, tugtar na leasainmneacha Motor City agus Motown ar an gcathair go minic. De réir dhaonáireamh na bliana 2010, bhí 713,777 duine ina gcónaí i Detroit. Sa bhliain 2007 fuarthas 916,952 ina gcónaí sa chathair. 'S é seo an titim daonra is mó ariamh i measc cathracha os cionn 100,000 duine sna Stáit Aontaithe.
Dónal Óg Ó Cíosóg
Iománaí as Cluain i gContae Chorcaí is ea Dónal Óg Ó Cíosóg (Béarla: Dónal Óg Cusack). Imríonn sé mar chúl báire dá chlub áitiúil agus le foireann a chontae.
Taobh amuigh den pháirc imeartha, bhí a ainm i mbéal an phobail sa bhliain 2008 mar bhall gníomhach den dream siúd a bhí ag iarraidh fáil réidh le bainisteoir Gerald McCarthy. Lean an t-achrann ar feadh míosa, go dtí gur éirigh McCarthy as dá bharr.
Fear aerach atá ann, rud a thug sé le fios i mí Dheireadh Fómhair 2009 i ndírbheathaisnéis s'aige, Come What May, agus labhair sé faoin ábhar le Ryan Tubridy ar chlár an Late Late Show na seachtaine chéanna.
Robert Ballagh
Is ealaíontóir, péintéir agus dearthóir Éireannach é Robert "Bobby" Ballagh. Rugadh i mBaile Átha Cliath é 22 Meán Fómhair, 1943 agus rinne sé a chuid staidéir ag Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath ar Shráid Bolton.
Ní chloíonn Ballagh le haon stíl amháin. Clúdaíonn a chuid ealaíne réimse leathan stíle ar nós pop-ealaín, iarnua-aoiseachas, scáthú hipirleaisteach agus foirmiúlachas, chomh maith le neart ábhair a bhaineann le cúrsaí litríochta, stairiúla agus polataíochta.
Luathshaol
Tagann Robert Ballagh ó chúlra meánaicme i mBaile Átha Cliath. Rugadh sa phríomhchaithair é, 22ú Meán Fómhair, 1943. Tá deighilt cultúrtha na tréimhse seo le feiceáil óna thuimitheoirí; Nancy agus Robert Ballagh. Ba Chaitliceach í Nancy, a mháthair agus ba Phreispitéireach é Robert, a athair. D'iompaigh a athair go gCaitliceachas tar éis á pósadh. Chónaigh siad ag 14 Sráid Elgin, Droichead na Dothra
D'fhreastail Robert Ballagh ar Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath ar sráid Bolton, áit a dhearna sé staidéar ar ailtireacht. Ealaíontóir féin-múinte a bhí ann agus ní in aon stíl amháin a luíonn a scileanna ealaíon. Clúdaíonn a shaothar pop-ealaín, dearadh seiteanna agus stampaí, portráidí agus neart eile. Tar éis 3 bliana san ollscoil, ba léir go raibh tionchar ag an ailtreachas ar a chuid ealaíon. Dar leisean, bíonn a fhios aige roimh ré an íomhá atá uaidh, cosúil le tógáil tí "I generally make very few changes once I've worked out the picture...generally the house is built according to the blueprints...it's all planned and worked out
Chuaigh Ballagh ar an dól don chéad uair sna seascaidí nuair a chaill sé a phost mar línitheoir ailtireachta.
Baile Átha Cliath
D'éirigh suim Ballagh i gcúrsaí polaitíochta níos treise fad is d'fhorbair sé a chuid oibre. Léirítear seo in Figures Looking at an Exhibition mar shampla. Bhí sé ag iarraidh a chuid chúlra agus a thaithí féin a chur in iúl mar ealaíontóir ina chónaí i mBaile Átha Cliath sa fichiú aois déag. Léiríonn a obair, go háirithe an obair a rinne se in 1982, gnéithe dá shaol féin.
D'fhoilsigh sé leabhar grianghraf Bhaile Átha Cliath in 1981. Bhí sé ar intinn Ballagh chreimeadh na cathrach a thaifead sa leabhar. Feiceann sé codarsnacht idir a áit chónaithe sna caogaidí agus an t-athrú tapaigh a bhí le feiceáil i mBaile Átha Cliath sna hochtaidí. Fuair Ballagh inspioráid ó James Joyce agus a iarrachtaí le cur síos a dhéanamh ar Bhaile Átha Cliath agus a muintir. Clúdaíonn na grianghraif foirgnimh gnó, dealbh, gairdíní, abhainn, séipéil, páirceanna agus neart eile. Dúirt Robert go raibh sé ag iarraidh "to see something special in the simplest of things has...been my goal in the preparation of this book"
Bhí rath idirnáisiúnta ar Ballagh ag é 33 bliain d'aois ach ní raibh mórán le taispeáit aige maidir le hairgead. Bhí ciall airgeadais le fanacht i gCloch Leathan i mBaile Átha Cliath i dteachín breá simplí.
Dearthóir
Clúdaíonn scileanna Ballagh neart réimse dearthóireachta chomh maith le healaín. Tá clú agus cáil air ina dearthóir den seit stáitse do "Riverdance"
Go dtí le déanaí, bhí Robert Ballagh ceann de na healaíontóir is cáiliúla in Éirinn sa chaoi ina a mbeadh aithne ag gach duine ar a shaothair, fiú i ngan fhios dóibh féin.
Càrn an t-Sabhail
Is sliabh in Albain í Cárn an t-Sabhail, atá suite i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain.
Breacánach
Is baile suite i gContae Uíbh Fhailí é Breacánach.
Ashton-under-Lyne
Is ceantar atá suite i Manchain Mhór é Ashton-under-Lyne. Áit fhliuch nárbh fhiú mórán a bhíodh ann. Ansin mar thoradh ar an Réabhlóid Thionsclaíoch, d'éirigh Ashton-under-Lyne ina bhaile muileann, an lár de líonra canálacha agus bóithre iarainn. Bhí 45,198 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011.
Robert Dowds
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é  Robert Dowds. Tá sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre.
Mary Anne Sadlier
Scríbhneoir Éireannach ab ea Mary Anne Madden Sadlier (31 Nollaig 1820–5 Aibreán 1903). Foilsíodh tuairim is seasca úrscéal agus roinnt mhaith scéalta níos giorra óna peann. Scríobh sí do na himircí Éireannacha sna Stáit Aontaithe agus Ceanada, á spreagadh chun cloí leis an gcreideamh Caitliceach. Agus an sprioc sin á chur i bhfeidhm, phléigh sí téamaí gaolmhara mar an frith-Chaitliceachas, an Gorta Mór, an eisimirce agus an tseirbhís tí. Scríobh sí go minic faoin ainm "Mrs. J. Sadlier".
Robert Dowds
Níor ghlac sé páirt san Olltoghchán 2016.
Mary Anne Sadlier
A beathaisnéis
Rugadh í mar Mary Anne Madden ar ar an Muinchille, i gContae an Chabháin, in Éirinn. I ndiaidh bás a hathar, ceannaí darbh ainm Francis, thug Mary Madden a haghaidh ar Mheiriceá Thuaidh ag cur fúithi in Sainte-Marthe, Québec sa bhliain 1844. Ba ansin a phós sí James Sadlier, foilsitheoir agus Éireannach, ar an 24 Samhain, 1846. Tháinig Sadlier in inmhe mar scríbhneoir i ndiaidh a pósta. D'fhoilsigh Sadlier ocht leabhar déag i gCeanada—cúig úrscéal, cnuasach gearrscéalta, caiticeasma agus naoi n-aistriúchán ón Fhraincis—chomh maith le roinnt alt a thug sí saor in aisce d'iriseáin mar The Pilot agus American Celt.
Tar éis an tréimhse seo, bhog sise agus a fear céile go Cathair Nua-Eabhrac mar ar chaitheadh léi mar phríomhscríbhneoir Caitliceach.
I ndiaidh 9 bliana i Nua-Eabhrac, d'fhill Sadlier go Ceanada. Fuair sí bás ar 5 Aibreán 1903 i Montréal, Québec.
Massachusetts Institute of Technology
Institiúid teicneolaíochta agus ollscoil phríobháideach Mheiriceánach is ea an Massachusetts Institute of Technology, a bhfuil aithne níos fearr uirthi ar fud an domhain faoina acrainm MIT. Bunaíodh í sa bhliain 1861 i Cambridge, Massachusetts, chun forbairt thionsclaíoch SAM a threisiú. Tá 63 duais Nobel bainte ag taighdeoirí ó MIT.
Is ann a bhunaigh Nicolas Negroponte an Media Lab i 1985, tionscnamh a leathnaíodh go hÉirinn le bunú Media Lab Europe i mBaile Átha Cliath i 2001 i gcomhar le rialtas na hÉireann. Theip ar an tionscnamh seo agus dúnadh é in Eanáir 2005.
Tá páirt thábhachtach ag go leor de na taighdeoirí is na mic léinn i ngluaiseacht na mbogearraí saor in aisce. Tá cáil idirnáisiúnta bainte amach ag daoine ar nós Richard Stallman mar gheall ar an obair seo.
Tagairtí
thumb|left|250px
Clád
Is éard is clád ann (ón Ghréigis: Κλάδος, klados "craobh") ná grúpa orgánach le ginealas coitianta agus ag gach de dírshliocht acu, agus is ionann é agus "craobh" amháin ar "chrann na beatha"
Sanasaíocht
Cheap an bitheolaí Julian Huxley an téarma "clade" sa bhliain 1957 chun tagairt a dhéanamh ar thoradh an phróisis Cládaghineas, coincheap a fuair sé ar iasacht ó Bhernhard Rensch. Is cládanna iad go leor grúpaí d'ainmnithe coitianta, mar shampla, creimirí, nó feithidí; mar gheall gur i ngach cás díobh, bíonn a n-ainmneacha comhdhéanta de shinsear coitianta, maille lena n-iaróibh go léir. Mar shampla, brainse de mamaigh is ea na creimirí a scoilt amach ón chlád Dinosauria, ag deireadh na tréimhse nuair nach raibh na Dinosauria ina veirteabraigh trastíre ceannasach, 66 milliún bliain ó shin. Is clád iad an daonra bunaidh agus a chuid sliocht go léir. Is ionann clád na gcreimirí agus an t-ord Rodentia, agus clád na bhfeithidí leis an ord Insecta. Áirítear sna cládanna seo cládanna níos lú, ar nós an iora talún nó an tseangáin, gach ceann acu a bhíonn comhdhéanta de chládanna níos lú fós. Bíonn an clád "Rodentia" san áireamh freisin sna cládanna mamach, veirteabrach agus ainmhí.
Sainmhínithe
Bíonn an clád, de réir sainmhínithe monaifíléiteach, rud a chiallaíonn go bhfuil sinsear amháin aige (orgánach, daonra, nó speiceas) agus a sliocht uile. Is féidir go mbeadh an sinsear aitheanta nó anaithnid; is féidir le haon agus gach ball den chlád a bheith ar mharthain nó imithe in éag.
Saint Paul, Minnesota
Is í Saint Paul príomhchathair an stáit Minnesota sna Stáit Aontaithe. Is é an chathair is mó i gContae Ramsey agus an dara cathair is mó sa stát i ndiaidh Minneapolis. "Twin Cities" a thugtar air agus ar Minneapolis. Tá sé suite ar Abhainn Mississippi. Bhí 311,527 duine ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2020.
Atherton, Manchain Mhór
Is ceantar suite i Manchain Mhór é Atherton.
Máire Ní Chrualaoich
Is cuid suntas í an file Muimhneach Máire Ní Chrualaoich (fl. 1750) sa mhéid nach bhfuil aon dán léi ar marthain, cé go raibh ardmheas uirthi lena linn. Thugtaí “Sápphó na Mumhan” uirthi.
Fuair sí bás in 1761. Níl de chuimhneachán uirthi ach trí dhán ghearra le Seán Ó Murchadha na Ráithíneach, Seán Ó Tuama an Ghrinn agus Tadhg Gaelach Ó Súilleabháin faoi seach. Mhol Tadhg Gaelach í mar a leanas:
Mhol Seán Ó Murchadha mar seo í:
Baisileasc (miotaseolaíoch)
I bhfinscéalta na hEorpa, is reiptíl miotaseolaíoch é an Rínathair nó an Baisileasc. Ba í "Rí na Naithreacha" í an Rínathair (ach tabhair faoi deara go bhfuil an focal baininscneach), agus deirtí go raibh sí ábalta fear fásta a mharú ach amharc air.
Bhí an creideamh sa Rínathair comónta i measc gnáthdhaoine sa tSean-Ghréig agus sa tSean-Róimh, agus tá an ollphéist luaite cúpla uair sa Bhíobla (m.sh. Íseáia 59:5).
Sanasaíocht
Tagann na téarmaí Gaeilge ó βασιλίσκος Basilískos na Gréigise, a chiallaíonn "rí beag". Is gaelú den Ghréigis é Baisileasc, ach feictear an focal rínathair leis. Déantar idirdhealú, áfach, idir í seo agus an rí-nathair, Lampropeltis getulis.
I gcultúr coiteann
Tá ról tábhachtach ag an mbaisileasc sa tsraith úrscéalta  Harry Potter, scríofa ag J. K. Rowling, ach go háirithe ina dara leabhar, Harry Potter agus an Seomra Diamhair (Harry Potter and the Chamber of Secrets as Béarla). Ann sin, léirítear an rínathair mar nathair ollmhór a mharaíonn daoine trí bhreathnú orthu go díreach, ach a chlochraíonn iad má fhéachtar uirthi trí mheán eile (m.sh. scáthán, uisce nó trí chorp taibhse).
An Sciobairín
Baile in Éirinn is ea an Sciobairín. Tá an baile suite i gContae Chorcaí. mion|Foirgnimh i lár an Sciobairín
Dlí Godwin
deas|mion|220px|Mike Godwin
Cárn a' Mháim
Is sliabh in Albain í Cárn a' Mháim, atá suite i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain.
Dlí Godwin
Is ionann Dlí Godwin (nó Riail Godwin ar Chomparáidí le Naitsithe) agus nath a chruthaigh Mike Godwin sa bhliain 1990. Deir an dlí seo:
Dá fhad is a leanann díospóireacht idirlín ar aghaidh, is ea is mó an dóchúlacht go ndéanfar comparáid leis na Naitsithe nó le Hitler.
Luaitear Dlí Godwin go minic i ndíospóireachtaí idirlín mar rabhadh, le cur i gcoinne reitric ghríosaitheach nó comparáidí áiféiseacha.
Ní dhéanann an riail seo aon bhreithiúnas ar oiriúnacht na tagartha nó na comparáide ar leith le Hitler nó leis na Naitsithe, ach dearbhaíonn sí gur mó an dóchúlacht go bhfuil a leithéid le teacht. Is ar an mbunús go mbeadh a leithéid de chomparáid oiriúnach i gcásanna áirithe, go mba cheart ró-úsáid na gcomparáidí le Naitsithe agus Hitler a sheachaint, mar go maolaíonn siad éifeacht comparáide dlisteanaí, dar le Godwin.
Cé gur ceapadh Dlí Godwin ar dtús le haghaidh na ndíospóireachtaí ar Usenet newsgroup, tá an dlí á lua anois le haghaidh díospóireacht shnáithithe ar bith ar líne: liostaí ríomhphoist, cláir teachtaireachtaí, seomraí cainte agus le déanaí, ar shnáitheanna ráiteas ar bhlaganna agus leathanaigh cainte vicí.
Samplaí agus úsáid
Tá traidisiún ann i go leor de na grúpaí nuachta agus i bhfóraim díospóireachta idirlín, go bhfuil deireadh na feide bainte amach ag an snáithe chomh luath is a dhéantar a leithéid de chomparáid agus go bhfuil an argóint "caillte" ar an bpointe boise ag an duine a luaigh na Naitsithe. Tugtar Dlí Godwin ar a leithéid de phrionsabal go minic. Is tuairim choitianta í gur drochbhéas é a leithéid de chomparáid a dhéanamh d'fhonn deireadh a chur leis an díospóireacht.
Ach is féidir mí-úsáid a bhaint as Dlí Godwin, mar ábhar seachráin nó cur i gcéill, a dhéanann iarracht argóint an chomhraic chéile a léiriú mar áibhéil, go háirithe má tá na comparáidí atá á ndéanamh don argóint, oiriúnach don chás. Mhaígh alt san irisleabhar Reason, go mbíonn mí-úsáid á baint as Dlí Godwin chun a bheith ag magadh faoi chomparáidí a bhfuil fiúntas leo go minic.
Andrew Doyle
Sheas sé san Olltoghchán 2016 agus toghadh é le 8.8% de na vótaí céad rogha.
Tom McEllistrim (1894–1973)
Polaiteoir Éireannach ab ea Tom McEllistrim (14 Deireadh Fómhair 1894 - 4 Nollaig 1973). Bhí sé ina bhall de Shinn Féin ar dtús agus ansin Fianna Fáil.
Teamplóirí
clé|250px|mion|Séala Teamplóirí Ord míleata Caitliceach aitheanta i 1139 trí bulla de chuid an Phápa Omne Datum Optimum an Suí Naofa. Bhí an t-ord bunaithe i 1119 agus gníomhach as timpeall 1129 go 1 312 Séard a bhí sna Teamplóir, ná ord mileata idirnáisiúnta a bunaíodh chun cosaint a thabhairt d'oilithrigh chun an Talamh Naofa. Thiteadar amach le Rí na Fraince sa mbliain 1307, deineadh géarleanúint orthu ar an Mór-roinn agus dúnadh síos iad i Sasana agus in Éirinn. Tugadh a gcuid eastát go dtí a namhaid, na Spidiléirí. Chónaigh furmhór na n-ord rialta mainistreacha, le gairdín beag timpeallaithe le foirgnimh, ach chónaigh na Teamplóirí i gcraobhthithe.
Nicearagua
Is tír i Meiriceá Láir í Poblacht Nicearagua (as Spáinnis: República de Nicaragua) a bhfuil teorainneacha aici le Hondúras ó thuaidh agus Cósta Ríce ó dheas.
Tá cósta an iarthair ar an Aigéan Ciúin agus cósta an oirthir ar an Mhuir Chairib. Is í Managua an príomhchathair.
Is í an tír is mó i Meiriceá Láir í Nicearagua ó thaobh na fairsinge de cé nach bhfuil an daonra níos mó ná na tíortha eile sa réigiún.
Tíreolaíocht
[[Image:NicaraguaDepartmentsNumbered.png|thumb|Ranna (príomhbhailte):
1 Boaco (Boaco) 2 Carazo (Jinotepe) 3 Chinandega (Chinandega) 4 Juigalpa (Chontales) 5 Estelí (Estelí) 6 Granada (Granada) 7 Jinotega (Jinotega) 8 León (León) 9 Madriz (Somoto) 10 Managua (Managua) 11 Masaya (Masaya) 12 Matagalpa (Matagalpa) 13 Nueva Segovia (Ocotal) 14 Rivas (Rivas) 15 Río San Juan (San Carlos)
Réigiúin Uathrialacha 16 Región Autónoma del Atlántico Norte, RAAN (Bilwi) 17 Región Autónoma del Atlántico Sur, RAAS (Bluefields)]]
Tá Managua, an phríomhchathair, ina bhfuil timpeall 27% den daonra ina gcónaí, suite ar bhruacha loch Mhanagua. Tá trí réigiún difriúla i Nicearagua - ísealchríocha an Aigéin Chiúin, sléibhte an lár-thuaiscirt agus na hÍsealchríocha Atlantacha.
Tá roinnt bolcáin lonnaithe in iarthar na tíre, mar shampla Mombacho díreach taobh amuigh de Granada agus Momotombo gar do León.
Tá an dara foraois bháistí is mó i Meiriceá sa cheantar Atlantach. Níl mórán daoine ina gcónaí ann agus tá an cósta níos gairbhe ná cósta an Aigéin Chiúin.
Teangacha
Cosúil leis an gcuid eile den réigiún, ba choilíneacht Spáinneach í go dtí gur baineadh a neamhspleáchas amach i 1850. Mar thoradh ar sin, is í an Spáinnis an teanga oifigiúil cé go labhraítear teangacha eile ar chósta na Cairibe, an Béarla ina measc.
Timpeall Bluefields cloistear níos mó Béarla ná Spáinnis, mar gheall ar stair an cheantair sin mar choilíneacht Sasanach, agus tá an ceantar níos cosúla le tíortha na Cairibe ná an chuid eile de Nicearagua.
Stair
Thóg Nicearagua a hainm ó cheannaire treibhe, Nicaroa, a bhí ina chónaí ar bhruacha Loch Mhanagua nuair a tháinig na chéad ionróirí Spáinneacha sna 1520í. Chuir na Spáinnigh an t-ainm sin le chéile leis an bhfocal agua nó uisce, mar gheall ar na locha móra sna críocha sin. Chuir an conquistador Francisco Hernández de Córdoba tús le dhá lonnaíocht, Granada ar Loch Nicearagua agus León taobh thoir de Loch Mhanagua, i 1524. Ba chuid de ríocht Ghuatamala faoi choróin na Spáinne na bailte sin. Tógadh isteach in Impireacht Mheicsiceo an tír roimh neamhspleáchas a bhaint amach mar chuid de Phoblacht Chónaidhmeach Mheiriceá Láir i 1821. Bhain an tír staid amach mar phoblacht i 1838 le briseadh na Cónaidhme. Bhí an tír scoilte idir lucht liobrálach i León agus lucht coimeádach i nGranada. Pléascadh cogaí cathartha amach uaireanta eatarthu mar gheall ar an teannas a bhí ann. Le linn an 19ú haois d'éirigh go maith leis an dtír agus tháinig inimircigh Eorpacha nua ón Ghearmáin is ón Iodáil.
Somoza
Bhí Nicearagua faoi réim chlann amháin don chuid is mó den 20ú haois, an chlann Somoza. Tháinig Muirshaighdiúirí na Stát Aontaithe i dtír i 1909 chun an t-uachtarán Zelaya a ruaigeadh. Bhunaigh SAM an Garda Náisiúnta i 1927 faoi chomhaontú a dhearbhaigh siad chun deireadh a chur leis an iliomad arm beaga a bhí sa tír. Chuir ginearál amháin i gcoinne an chomhaontaithe sin, Augusto César Sandino, agus rinne sé ionsaithe óna chríocha sna sléibhte i dtuaisceart na tíre ó 1927 go 1933, nuair a d'fhág na Muirshaighdiúirí an tír. Tháinig Anastasio Somoza García chun cinn i bpolaitíocht na tíre. Mharaigh lucht Shomoza Sandino tar éis cuireadh a thabhairt dó teacht chun cainte leis i 1934. Thóg Somoza an uachtaránacht i 1936. Dúnmharaíodh é i 1956. Tháinig a mhic i gcomharba air, Luis Somoza Debayle a fuair bás i 1967 agus Anastasio Somoza Debayle. clé|mion|Na bolcáin Tar éis an éirí amach i gCúba ag deireadh na 1950í, bhí na fórsaí frith-Shomoza go mór faoi thionchar na réabhlóide sin. Bhunaigh siad eagraíocht faoin ainm Frente Sandinista de Liberación Nacional (FSLN) agus Sandinistas a tugadh orthu. Bhí ceannfort na heagraíochta lonnaithe i gCósta Ríce.
Rinne Somoza iarracht iad a chur faoi chois, le cabhair ó SAM, ach faoi dheireadh bhí air olltoghchán a eagrú i 1963, cé gur lean an deachtóireacht ar aghaidh.
Bhuail crith talún cathair Mhanagua ar 23 Nollaig 1972. D'fhág thart faoi 4-11,000 marbh.
Fuair an tír cúnamh idirnáisiúnta a chuir Somoza agus a chomhghleacaithe ina bpócaí féin, in ionad an chathair a atógáil. D'iompaigh meánaicme na tíre i gcoinne Somoza ina dhiaidh sin.
Saindinistigh
Chuir na Saindinistigh deireadh le réimeas mhuintir Somoza i mí Iúil 1979 lena réabhlóid agus tháinig Daniel Ortega chun cumhachta. mion|An talamh Chuir rialtas Ronald Reagan cosc iomlán trádála i bhfeidhm agus thosaigh siad aire míleata a thabhairt do shean-arm Shomoza, ar a tugadh na Contras nó Contraigh (ciallaíonn contra i gcoinne nó frith i Spáinnis). Rinne an choimhlint is an cosc trádála damáiste ollmhór don gheilleagar agus ní raibh na Saindinistigh in ann páirteanna breise a fháil do stáisiúin leictreachas agus a leithéid. Tháinig an cairdinéal Obando y Bravo amach mar phríomhphearsa an fhreasúra le linn na 1980í. Thug sé cuairteanna ar Mhiami, ceanncheathrú na gContrach, mar idirghabhálaí idir na Saindinistigh is na Contraigh. clé|mion|Na cúige Bhuaigh Violeta Chamorro, baintreach an eagarthóra nuachtáin frith-Somoza Pedro Joaquín Chamorro a dúnmharaíodh in Eanáir 1978, an toghchán uachtaránachta mí Feabhra 1990 mar cheannaire ar chomhghuaillíocht frith-Shaindinisteach. Chuir rialtas George Bush, a tháinig mar chomharba ar Reagan, deireadh leis an gcosc trádála láithreach. Tháinig iar-mhéara Mhanagua, Arnoldo Alemán, i gcomharba ar Chamorro i 1996.
Bhuaigh Enrique Bolaños an t-olltoghchán i gcoinne Ortega i 2001.
Bhain Daniel Ortega an uachtaránacht amach don tríú huair ar 5 Samhain 2006.
Polaitíocht
Is poblacht í Nicearagua faoi chóras uachtarán achta. mion|Miss Nicaragua 2013 Ó thaobh an riaracháin de, tá an tír eagraithe i gcúig roinn déag (departamentos) agus dhá réigiún uathrialacha, de réir shamhail na Spáinne, Región Autónoma del Atlántico Norte agus Región Autónoma del Atlántico Sur, ar a dtugtar RAAN agus RAAS.
Roimh 1985 ní raibh ach aon réigiún ann, Zelaya.
Cultúr
Tá daonra Nicearagua an-óg le timpeall 40% faoi ocht mbliana déag d'aois. Is mestizos iad an chuid is mó dóibh. Tá iarthar na tíre go mór faoi thionchar chultúr na Spáinne ós rud é gur choilíneacht Spáinneach a bhí ann agus tá na búndúchasaigh a bhí ann roimh theacht na n-ionróirí measctha leis an bpobal Latino don chuid is mó. clé|mion|Ardeaglais Granada Ba choimirceas Briotanach é oirthear na tíre agus tá an Béarla á labhairt ann fós. Tá daoine ó bhunú Afracach ann freisin, lena gceol damhsa féin, an Palo de mayo.
Tá cáil ar fhilíocht Nicearagua i measc na tíortha ina labhraítear Spáinnis agus is ceann de na filí is mó aithne é Darío Rubén.
An Oitir
Is baile beag suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd, in iarthar na hAlban, é an Oitir. Caladh a bhíodh ann don bhád trasna Locha Fine.
Teaneck, New Jersey
Baile atá suite i gContae Bergen, i dtuaisceart New Jersey, is ea Teaneck. Is é an dara baile is mó i gContae Bergen, i ndiaidh Hackensack. Fuarthas 39,776 duine ina gcónaí le linn dhaonáireamh na bliana 2010 agus sa bhliain 2014, measadh 40,587 duine ina gcónaí ann.
Bhí na Lenape ina gcónaí ann leis na mílte bliana, agus thosaigh na hEorpaigh ag cur fúthu ar an laghad chomh fada siar leis an mbliain 1704. Cuireadh Teaneck ar bun é mar bhaile faoi leith sa bhliain 1895. D'fhás an baile go mór i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda agus, sa bhliain 1949, roghnaíodh é mar bhaile samplach na Stát Aontaithe. Fobhaile meánaicmeach de chuid Chathair Nua-Eabhrac atá ann. mion|Teach Brinkerhoff-Demarest. Tógadh sa bhliain 1728 é.
Tá Teaneck suite ag gabhal na mórbhealach I-95 agus I-80. Is é Teaneck críoch thoir I-80, mórbhealach tras-ilchríche. Téann Mórbhealach 4 tríd ar a bhealach i dtreo Droichead Washington agus Cathair Nua-Eabhrac.
Aibítir Choptach
Is í an aibítir Choptach an aibítir ina scríobhtar an Choptais. Tá sí fós á húsáid sna heaglaisí Coptacha faoi láthair.
Bruce Willis
Is iar-aisteoir Meiriceánach é Bruce Willis, a rugadh ar an 19 Márta 1955.
Tháinig néaltrú air agus chuaigh sí ar scor sa bhliain 2022.
An Bhrosnach, Contae Uíbh Fhailí
Is baile suite i gContae Uíbh Fhailí í an Bhrosnach.
An Seangharraí
Baile in Éirinn is ea An Seangharraí. Tá an baile suite i gContae Chorcaí.
Brian Ó Murchú
Iománaí is ea Brian Ó Murchú (Béarla: Brian Murphy) a rugadh sa bhliain 1982. Is as Contae Chorcaí é agus d'imir sé dá fhoireann chontae idir 2004 agus 2008. Ba chosantóir é, ar bronnadh Sárimreoir na bliana air sa bhliain 2006.
Audenshaw
Is ceantar suite i Manchain Mhór é Audenshaw.
Lócaiste (idirdhealú)
Tugtar lócaiste ar:
An Tibéid
. Tá an bhratach seo mídhleathach sa Tibéid inniu, faoi dhlí na Síne|alt=]]
Réigiún san Áise is ea an Tibéid. Tá sí suite ar ardchlár i dtuaisceart na Himiléithe. 4,900 méadar an mheán-airde agus is é an réigiún is airde ar domhan é.
Inniu tá an tír faoi smacht Dhaon-Phoblacht na Síne. Tá Rialtas na Tibéide ar deoraíocht i nDaramsala na hIndia. mion|Bunaíodh an [[mainistir ag Samye faoi phátrúnacht Trisong Detsen timpeall 790]]
Stair
Fógraíodh an chéad stát Tibéadach i ngleann na habhann Yarlung Tsangpo, an abhainn níos faide sa Tibéid. Timpeall 600, tháinig Namri Songtsen  i gcumhacht; tugadh an chumhacht do rialtas láir agus ainmníodh Lása mar phríomhchathair. Mhéadaigh an ríocht seo faoi smacht a mhic Songtsen Gampo a bhunaigh Impireacht na Tibéide.