cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Círéibeacha Stonewall
Imeachtaí
Sa deireadh thiar, gabhadh 13 dhuine agus bhí an pobal LADT+ i ndeireadh na feide. Bhí daoine leispiacha, aeracha, déghnéasacha agus trasinscneacha ag seasamh an fhóid.
'Bród'
Ar an 2 Samhain 1969, mhol Craig Rodwell, a pháirtí Fred Sargent, Ellen Broidy agus Linda Rhodes go mbeadh mórshiúl i gCathair Nua-Eabhrac an samhradh ina dhiaidh sin mar chuimhneachán ar na hagóidí a bhí ann bliain roimhe sin.
Bhí an chéad mhórshiúl ar an 28 Meitheamh 1970. Tugadh 'Christopher Street Liberation Day' ar an mórshiúl i Nua-Eabhrac (as Christopher Street - an tsráid ar a bhfuil an Stonewall Inn suite). D'éirigh go maith leis agus cuireadh tús le mórshiúlta ar fud na Stát Aontaithe agus ansin ar fud an domhain. Tugtar 'Christopher Street Day' ar na féilte Bród i roinnt cathracha sa Ghearmáin fós.
Cuirtear síos don ghníomhaí déghnéasach Brenda Howard gurbh ise a thug an t-ainm 'Pride' ('Bród') ar an imeacht. Is mar gheall air seo a tugadh ‘The Mother of Pride’ ('Máthair Bród') uirthi ina dhiaidh sin.
Éire
Ba mhór an tionchar a bhí ag na cúrsaí i Nua-Eabhrac ar Éirinn.
Comhionannas inscne
mion Is ionann comhionannas inscne is cearta, freagrachtaí agus deiseanna comhionanna a bheith ag mná agus ag fir, ag buachaillí agus ag cailíní. Ní hionann comhionannas go mbeadh mná agus fir mar an gcéanna, ach ciallaíonn sé NACH mbeidh cearta, freagrachtaí agus deiseanna na mban agus na bhfear ag brath ar cibé an fear nó bean iad.
Ciallaíonn sé sin cothroime rochtana ar acmhainní agus ar thairbhí agus cothroime rialaithe ina dtaobh, mar aon le cothroime rannpháirtíochta i gcinnteoireacht pholaitiúil agus comhionannas faoin dlí. Ba cheart rochtain a bheith ag gach duine ar an gcúram sláinte céanna, ar an oideachas céanna agus ar na poist chéanna.
Forbairt
Cé gur saincheist dhomhanda é neamhionannas inscne, is measa fós é i gcás bochtaineachta. Is príomhthoisc é freisin maidir le marthanacht bochtaineachta.
Nuair nach mbíonn cothroime rochtana ag mná ná ag fir ar acmhainní nó ar chomhdheiseanna chun páirt a ghlacadh i gcinnteoireacht, bíonn costais eacnamaíoch a agus sóisialta dhíreacha ann. Cuireann sé sin isteach ar mhná ach bíonn iarmhairtí ann freisin dá leanaí, dá bpobail agus dá dtíortha.
Oideachas
I mí Dheireadh Fómhair 2022, d’fhoilsigh I Wish, eagraíocht for-rochtana oideachais ETIM (eolaíocht, teicneolaíocht, innealtóireacht agus mata) na hÉireann torthaí a taighde. Fuarthas amach go bhfuil athrú le déanaí ar dhearcadh cailíní sna déaga i leith gairm bheatha a bheith acu in ábhair ETIM agus ochtó a ceathair faoin gcéad de chailíní sna déaga ag iarraidh tuilleadh eolais a fháil faoi ETIM, i gcomparáid le caoga a trí faoin gcéad sa bhliain dhá mhíle is a sé. Léirigh an suirbhé freisin go bhfuil an dearcadh seo ag éirí níos dearfaí in ainneoin torthaí níos imníche.
Muirghius mac Aodha
Rí Uí Dhiarmada ba ea Muirghius mac Aodha (bás 999).
Flann mac Maoil Tuile
Rí Ailigh de Chineál Eoghain, clann Uí Néill an Tuaiscirt, ba ea Flann mac Maoil Tuile (Sean-Ghaeilge Fland mac Máele Tuile (died 700), aitheanta furasta mar Flann Finn nó Flann Albus.  Crannmhaol mac Suibhne (bás c. 660), iar-rí Ailigh, ba ea a sheanathair, agus Suibhne Meann (bás 628), Ardrí Éireann, a shin-seanathair.
Muirghius mac Aodha
Maraíodh é sa bhliain 999 ag a mhuintir féin.
Flann mac Maoil Tuile
Tugtar réimeas 12 bliain dó i Sioncronachtaí Laud, agus sé bliana ina dhiaidh do dheartháir leis darbh ainm Urthuile. Le chéile, bhí siad i réim idir na blianta 681 agus 700, ach ní fios go cruinn an chroineolaíocht. Feictear Flann mar ráthóir Cháin Adhamhnáin ag Sionad Bhiorra sa bhliain 697, maraon le hUrthuile, cé go tugtar an teideal rí ach d'Fhlann. Sa bhliain 700, insítear sna hannála gur díbríodh Urthuile agus go ndeachaigh sé chuig an mBreatain. Inis ansin go bhfuair Flann bás an bhliain chéanna. De réir Chronicum Scotorum, maraíodh é.
Feictear sna ginealaigh go raibh mac le Fhan darbh ainm Díchon, a bhí a dubhó Maol Phádraig (Máel Pátric) ina bhunaitheoir Mhic Giolla Phádraig ag ach raibh tailte acu in oirthear Thír Eoghain.
Amharclann na Mainistreach
Is amharclann i mBaile Átha Cliath, i bPoblacht na hÉireann í Amharclann na Mainistreach, glaotar Amharclann Náisiúnta na hÉireann air chomh maith a d'osclaítear don chéad uair ar an 27ú Nollag 1904. Cé gur cailleadh an bunfoirgneamh i dtine i 1951, tá sé fós gníomhach sá lá atá inniu ann. Ba í Amharclann na Mainistreach an chéad amharclann fóirdheonaithe ag an stát i ndomhan an Bhéarla; ó 1925 ar aghaidh fuair sí fóirdheontas bliantúil ó Saorstát Éireann. Tá an Máinistreach lonnaithe ag 26 Sráid Íochtar na Mainistreach, Baile Átha Cliath 1 ó mí Iúil 1966.
Bhí an amharclann an-bainteach le scríbhneoirí Athbheochan Liteartha na hÉireann ina blianta luath agus bhí go leor de na scríbhneoirí páirteach i mbunú an amharclann agus scríobh an chuid is mó dóibh drámaí a bhí ar siúl ann ag pointí áirithe. Bhí cuid mhaith de na scríbhneoirí agus aisteorí is mór le rá páirteach leis an Mainistreach, William Butler Yeats, Lady Gregory, Sean O'Casey agus John Millington Synge ach go háirithe. Tá sí an tábhachtach i dtionscal turasóireachta na hÉireann chomh maith.
Bunús
140px|thumb|right|Póstaer na chéad oíche san amharclann. Ba iad W.B. Yeats agus Lady Augusta Gregory a bhunaigh Amharclann na Mainistreach i 1903. Roimhe sin, bhí Amharclann Liteartha na hÉireann agus An Cumann Drámata Náisiúnta ann chun drámaíocht a chur ar taispeáint do lucht féachana na hÉireann. Bhí Amharclann Liteartha na hÉireann bunaithe ag Yeats, Gregory agus ag Edward Martyn sa bhliain 1899 agus d'eascair Amharclann na Mainistreach as an gcompántas sin, agus í ag feidhmiú faoin ainm Cumann Náisiúnta Amharclannaíochta na hÉireann. Bhronn bean darb ainm Annie Horniman pátrúnacht ar an tionscnamh agus d'éirigh leo suíomh a cheannach don amharclann nua ar Shráid na Mainistreach agus osclaíodh na doirse don chéad seó ar 27 Nollaig 1904. Ba é On Baile's Strand, ar dhráma é le W.B. Yeats féin, an chéad dráma a cuireadh os comhair an phobail san amharclann nua. Bhronn an Saorstát nua fóirdheontas ar an amharclann náisiúnta i 1925 agus tá cáil uirthi mar gheall air sin, toisc gurbh í an chéad amharclann i saol an Bhéarla a fuair maoiniú stáit.
Drámaí conspóideacha
mion|Seán O'Casey Tharraing cuid de na drámaí go leor achrainn ar lucht na hamharclainne i rith na mblianta. Bhí sé ina chíréib nuair a léiríodh The Playboy of the Western World den chéad uair in Eanáir 1907, toisc gur mheas cuid mhaith den lucht féachana go raibh an dráma ina mhasla do mhná na hÉireann. Tharla an rud céanna i 1926 nuair a léiríodh The Plough and the Stars le Seán O'Casey den chéad uair agus daoine áirithe den tuairim nár léirigh an dráma go leor urraime do cheannairí Éirí Amach na Cásca.
Athlonnú arís san 21ú haois
mion|Amharclann na Mainistreach I mí Mheán Fómhair 2006, sheol rialtas na hÉireann comórtas idirnáisiúnta dearaidh chun foirgneamh nua buan a chruthú d'Amharclann na Mainistreach ar shuíomh nua ag Cé Sheoirse, ar thaobh theas na cathrach. Fógraíodh coiste moltóireachta an chomórtais seo i nDeireadh Fómhair 2007. Agus an comórtas seo á thabhairt chun críche, tá go leor uasghrádú agus athchóiriú déanta ag lucht na hamharclainne ag tús an 21ú haois, le cur le heispéireas amharclannaíochta an lucht féachana san fhoirgneamh a tógadh sna naoi déag seascaidí.
Corvidae
Is fine iltíreach é Corvidae d'éin pasaireacha oscineacha ina bhfuil na préacháin, na fiacha, na rúcaigh, na cága, na scréachóga, na snaganna breaca, Crypsirininae, Pyrrhocorax, agus Nucifraga. Tugtar coirbhideach ar bhall den fhine seo i nGaeilge.
Faoi láthair tá 133 speiceas san áireamh san bhfine seo. Cuimsíonn an géineas Corvus, lena n-áirítear na cága, na préacháin, na rúcaigh, agus na fiacha, níos mó ná an tríú cuid den bhfine ar fad. Is iad na coirbhidigh na pasairigh is mó.
Díleá
mion Próiseas fiseolaíoch in ainmhithe ina mbristear síos ábhair choimpléascacha bia ag einsímí ina gcomhábhair níos simplí (cosúil le monaishiúicrídí, aimíonaigéid, aigéid shailleacha is ábhair eile) ar féidir leis an gcolainn iad a ionsú is a úsáid sna cealla. In ainmhithe áirithe (cosúil le prótasóin is porifera), díleá iomlán incheallach a bhíonn i gceist. Tógann cill amháin an bia isteach, díleánn é, agus eisfhearann an fuíoll. Braitheann an-chuid ainmhithe ar dhíleá eachtarcheallach go hiomlán (na veirteabraigh is na hartrapóid, mar shampla). Sa chás seo táltar sreabháin atá lán d'einsímí isteach i gcuas chonair an díleá, agus tarlaíonn díleá ansin. In ainmhithe eile (cosúil le céalantrátaigh is moilisc dhébhlaoscacha) tarlaíonn díleá taobh istigh is amuigh de na cealla.
Baile na Manach, Contae Aontroma
Is baile fearainn i gContae Aontroma é Baile na Manach (Béarla: Monkstown).
Gordon Elliott
Is traenálaí capall Éireannach é Gordon Elliott a rugadh sa bhliain 1978. Tá sé lonnaithe i ngraí i dTeach Coillean Traí, i Maigh Dearmhaí, Contae na Mí, áit a cheannaigh sé sa bhliain 2011.
A shaol
Rugadh i gCnoc an Línsigh, Contae na Mí é agus tar éis fhágaint na scoile dó, chaith sé tamall maith ag marcaíocht go proifisiúnta le rath nach beag, sular luí sé isteach le traenáil capall lánaimseartha. Bhí bua ollmhór aige san 'Grand National' in Aintree le Silver Birch sa bhliain 2007. B'é an buaiteoir ab óige riamh é ag aois fiche naoi mbliana dó. Ba leis Brian Walsh an capall agus b'é Robbie Power an marcaigh. Tá saol ghairmiúl Elliot imithe ó neart go neart ó shin. Bhain sé an 'Aintree Grand National' don tarna uair ar an 14 Aibreán 2018 leis an gcapall Tiger Roll le Davy Russell sa diallait agus ba é Michael O'Leary an úinéir.
Achadh Rumasdail
Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd é Achadh Rumasdail.
Domhnach Mór (Contae Laoise)
Baile in Éirinn is ea Domhnach Mór (Donaghmore). Tá an baile suite in iardheisceart na tíre i gContae Laoise.
Teach na hIonadaithe, Stáit Aontaithe Mheiriceá
Is é Teach na hIonadaithe teach íochtarach Chomhdháil na Stát Aontaithe. An Seanad a thugtar ar an teach uachtarach.
Cúlra
Nuair a socraíodh córas bunreachtúil na Stát Aontaithe, theastaigh ó ailtirí an chórais - Aithreacha Bunaithe na Stát Aontaithe, mar a thugann na Meiriceánaigh orthu - dhá sheomra parlaiminte a chur ar bun. Is é an ról a cheap siad do Theach na nIonadaithe ná toil na sluaite a chur in iúl. San am céanna, bhí siad den tuairim go mbeadh gá leis an Seanad le maolú ar na hathruithe a thiocfadh ar intinn na sluaite agus na n-ionadaithe.
Eagraíocht
Tá ionadaíocht chionmhar ag muintir gach Stát de réir a dhaonra. Sa bhliain 2023, bhí ceithre chéad tríocha cúigear ionadaí ar an Teach, líon a socraíodh in Acht an Ath-Chionroinnte, nó an Reapportionment Act, sa bhliain 1929, ach más gá, tá na cumhachtaí ag an gComhdháil an líon seo a athrú. Caitheann gach ionadaí téarma dhá bhliain ar an Teach, agus is féidir é a atoghadh arís agus arís eile, gan teorannú ar bith. Is iad baill an Tí a thoghann Ceann Comhairle an Tí, nó an Speaker, mar a thugtar air as Béarla.
Túathal mac Máele-Brigte
Rí na Laighean de rítheaghlach Uí Dhúnlainge ba ea Tuathal mac Maoilbhríde (Sean-Ghaeilge Túathal mac Máele-Brigte) (bás 854). D'fhéadfadh é gurbh é Muiredach mac Brain (bás 818), iar-rí, a athair, b'fhéidir. Glaoitear sna hannála mac Maoilbhríde air, cé nach fios cé hé an té.
Is doiléir iad na ríliostaí Laighneacha sa tréimhse seo. Sa Leabhar Laighneach, tagann Lorcán i gcomharbacht ar Ruarc mac Brain (bás 862) Uí Dhúnchada agus Tuathal mac Maoilbhríde (bás 854) i gcomharbacht airsean. Dar leis na liostaí ann, bhí réimeas 9 mbliana ag Ruarc (c. 838-847) agus 3 bliana ag Túathal (c. 851-854). Dá mba fhíor, bheadh Lorcán i réim c. 847-851. Molann Francis John Byrne gurb í cúis an mhearbhaill seo ná gur lag a bhí ríthe Uí Dhúnlainge ag an am de bharr cumhacht a gcomharsan, Cearbhall mac Dunlaing (bás 888), rí na nOsraí, cé nach ndearna rí Laigean de féin riamh.
Ina thásc sna hannála don bhliain 854, insítear gur maraíodh go fealltach é ag a mhuintir féin. Ní thugtar dó ach an teideal rí Uí Dhúnlainge.
An tArdlios
Baile in Éirinn is ea An tArdlios (Arless). Tá an baile suite in iardheisceart na tíre i gContae Laoise.
Max Barskih
Is amhránaí Úcránach é Max Barskih (fíorainm: Mykola Mykolaiovych Bortnyk), a rugadh ar an 8 Márta 1990 i Kherson. Anois, tá cónaí air i gCív.
Midnight Rx
Craoladh an séú heipeasóid, "Midnight Rx", den séú sraith déag The Simpsons ar an 16 Eanáir 2005. Scríobh Marc Wilmore an eipeasóid seo. D'fhéach 8.11 milliún duine ar an eipeasóid.
Avram Hershko
Bitheolaí a rugadh ar 31 Nollaig 1937 i gKarkag na hUngáire is ea Avram Hershko. Leis an ainm Herskó Ferenc a rugadh é. Chuir sé faoi in Iosrael sa bhliain 1950. Bhain sé dochtúireacht amach in Iarúsailéim agus oibríonn sé anois leis an Technion in Haifa. Roinn sé Duais Nobel na Ceimice i 2004 le Aaron Ciechanover is Irwin Rose as a bhfionnachtain go bhfuil meicníocht ann chun próitéiní a dhíghrádú trí mheán úibicitine.
Drochaid Sguideil
Is sráidbhaile suite i Ros, Comhairle na Gàidhealtachd, Albain é Drochaid Sguideil.
Maria Cantwell
Is í Maria E. Cantwell (23 Deireadh Fómhair 1958 a rugadh í) Seanadóir na Stát Aontaithe sóisearach ó Stát Washington. Is ball den Pháirtí Daonlathach í. Toghadh go dtí an Seanad í sa bhliain 2001 agus arís sa bhliain 2006.
Rugadh in Indianapolis, Indiana í. Chuaigh sí go hOllscoil Miami in Oxford, Ohio tar éis na hardscoile. Bhain sí amach céim i riarachán poiblí. Thug sí aghaidh ar Seattle, Washington sa bhliain 1983.
Magh an Fhúcadair
Is sráidbhaile suite i gComhairle Mhoireibh í Magh an Fhùcadair (Gaeilge: Má an Úcaire).
'Tis the 30th Season
Craoladh an deichiú heipeasóid, "'Tis the 30th Season", den tríochadú sraith de The Simpsons ar an 9 Nollaig 2018. Scríobh Jeff Westbrook an eipeasóid seo. D'fhéach 7.53 milliún duine ar an eipeasóid.
Díluchtú corónach
Is díluchtú leictreach i gcomhar le hastú solais ghoirm é an díluchtú corónach a tharlaíonn san aer mórthimpeall ar fhoinsí réimse dhéin leictrigh uaireanta. Luasghéaraítear leictreoin is iain san aer ag an réimse, rud a tháirgeann tuilleadh ian. Gintear solas nuair a athchuingríonn iain le leictreoin.
Baile na Manach (idirdhealú)
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Baile na Manach air:
Earcail (réaltbhuíon)
Tá Earcail ar an gcúigiú réaltbhuíon is mó i measc na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha. Bhí sé ar cheann freisin de na 48 réaltbhuíon ar chatalóg Tholamaes. Hercules an t-ainm Laidine a thugtar ar Earcail, sin le rá laoch mhiotaseolaíocht na Gréige darbh ainm Herakles.
An Bealach Mór
Baile in Éirinn is ea an Bealach Mór (Ballaghmore). Tá an baile suite in iardheisceart na tíre i gContae Laoise.
4 Nollaig
Is é an 4 Nollaig an 338ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 339ú lá i mbliain bhisigh. Tá 27 lá fágtha sa bhliain.
An Truthail
Is sráidbhaile suite in Inbhear Áir í an Truthail.
Gustav Hertz
Fisiceoir Gearmánach ab ea Gustav Hertz (22 Iúil 1887 - 30 Deireadh Fómhair 1975). Bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice le Franck sa bhliain 1925 as dlíthe imbhualadh ábhar le leictreoin a mhíniú. Rinne sé taighde núicléach san Aontas Sóivéadach i ndiaidh an dara cogadh domhanda.
Baile Briotáis
Baile in Éirinn is ea Baile Briotáis (Ballybrittas). Tá an baile suite in iardheisceart na tíre i gContae Laoise.
Aifric
Is sraith theilifíse do dhaoine óga í Aifric. Thosaigh an tsraith ag craoladh ar an 31ú lá de Dheireadh Fómhair 2006. Tá an phríomhpháirt ag Clíona Ní Chiosáin. Tá sé bunaithe ar saol chailín a bhogann lena teaghlach ó Bhaile Átha Cliath siar go dtí Conamara.
Cille Bhraonaidh
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Áir a Tuath é Cille Bhraonaidh.
Pirealú
Dianscaoileadh ábhair trí théamh gan ocsaigin a bheith i láthair, próiseas a tháirgeann comhdhúile níos simplí de ghnáth. Sampla tábhachtach pirealaithe is ea cnagadh peitriliam, ina n-athraítear alcáin ina n-ailcéiní is ina n-alcáin níos giorra (mar shampla athrú própáin in eitéin is meatán, CH3CH2CH3 → CH2=CH2 + CH4).
An Faolchú
Is réaltbhuíon réasúnta gheal é an Faolchú atá le feiceáil ar an leathsféar neamhaí theas. Tá an réaltbhuíon seo ar cheann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha, agus tá sé ar cheann chomh maith de na 48 réaltbhuíon ar chatalóg Tholamaes. Lupus a thugtar ar an bhFaolchú mar ainm Laidine, focal a chiallaíonn "mac tíre".
Preastabhaig
Is sráidbhaile suite in Inbhear Áir é Preastabhaig.
Annraoi Ó Liatháin
Scríbhneoir Éireannach ab ea Annraoi Ó Liatháin (1917 - 1981). Bhí stíl chorraitheach éasca scríbhneoireachta aige a mheall go leor daoine óga i leith na léitheoireachta Gaeilge, go háirithe sa leabhar Laochra na Machairí, stair na Meiriceánach Dúchasach a throid in aghaidh ionradh na Stát Aontaithe ar a dtailte sa 19ú céad. Ní raibh sé ina chainteoir dúchais sa chiall is déine, ach is minic a chuaigh sé ar cuairt go Gaeltacht na Rinne i gContae Phort Láirge nuair a bhí sé ina pháiste. Tá blas na canúna sin ar go leor dár scríobh sé. Chaith sé seal ina óige ina bhall de Chraobh na hAiséirí de Chonradh na Gaeilge, craobh a d'iompaigh ina heagraíocht neamhspleách pholaitiúil faoin ainm Glúin na Buaidhe (leagan Ghaeilge Uladh de "Ghlúin an Bhua" an Chaighdeáin). Ba bhall gníomhach é de Shinn Féin agus chaith sé seal ina uachtarán ar Chonradh na Gaeilge.
Fuair Annraoi Ó Liatháin bás i dtús na n-ochtóidí. B'é Cois tSiúire (1981) an leabhar deireanach a chríochnaigh sé. Leabhar taistil ar cheantar na nDéise agus ar dheisceart Chontae Thiobraid Árann atá ann.
Saothair
I measc a chuid saothair tá:
De na leabhair thuas, is iad Luaithreach an Bhua agus Nead na gCreabhar an dá cheann is fusa atá ar fáil inniu, is dócha. Is é is ábhar leis an úrscéal Luaithreach an Bhua ná troid éadóchasach na bPoblachtach ar na Státairí in Éirinn le linn an Chogaidh Chathartha, nuair a bhí Mícheál Ó Coileáin tar éis an Conradh Angla-Éireannach a shíniú. Maidir le Nead na gCreabhar, scéinséir crua cranraithe is ea é a chuirfeadh Alistair MacLean i gcuimhne duit. Is í an phríomhdhifríocht idir an Nead agus na gnáthscéinséirí ná gur Sasanaigh atá sna bithiúnaigh, cineál spiairí agus iad imithe le fiántas in Éirinn. Tá sean-chliché an Éireannaigh fhiain iompaithe bun os cionn ag an scríbhneoir, mar sin. Déanta na fírinne, baineann Annraoi a chasadh leath-ghreannmhar féin as gach cliché de chuid genre liteartha na scéinséirí sa leabhar seo. Tá laoch an scéil cosúil le cuid mhór laochra i scannáin ar nós The Dirty Dozen: fear is ea é a chuir an iliomad craiceann de ag iarraidh a áit féin a bhaint amach sa saol, ach níor theip an tuathal air riamh sna hiarrachtaí seo. Cineál laoch ócáidiúil atá ann, mar sin, nó fiú frithlaoch. Ach ós rud é gur frithlaoch fíor-Ghaelach é, tá an tsagartóireacht ar ceann de na gairmeacha nár éirigh leis! Siúd is go bhfuil greann ciúin den chineál seo ag dul leis an leabhar, is furasta léamh an ghnáthscéinséara a bhaint as chomh maith, nó coinníonn Annraoi sceitimíní ar an léitheoir ó thús go deireadh an scéil.
Dáileadh cosmapolaiteach
Sa bhitheolaíocht, deirtear go bhfuil dáileadh cosmapolaiteach nó iltíreach ag tacsón má shíneann a raon trasna an domhain ar fad nó an chuid is mó den domhan i ngnáthóga cuí. Deirtear go léiríonn tacsón den sórt sin, speiceas de ghnáth, cosmapolaiteachas nó iltíreachas. Tá a mhalairt fíor maidir le speicis dhúchasacha, atá le fáil in aon suíomh geografach amháin.
Téarmaí agus coincheapa gaolmhara
Tá an téarma paindéimeachas in úsáid freisin, ach níl gach údar i gcomhréir le chéile sa chiall ina n-úsáideann siad an téarma; labhraíonn cuid acu ar an phaindéimeachas go príomha agus iad ag tagairt do ghalair agus do phaindéimea, agus cuid eile mar théarma idirmheánach idir eindéimeachas agus cosmapolaiteachas, i ndáiríre feictear ar phaindéimeachas mar fhochosmapolaiteachas. Ciallaíonn sé seo gearr do chosmapolaiteachas, ach le bearnaí móra sa dáileadh, abair, as láthair iomlán ón Astráil. Athraíonn an téarmaíocht, agus tá roinnt díospóireachta ann maidir le cé acu an bhfuil a mhalairt fíor idir eindéimeachas agus paindéimeachas nó cosmapolaiteachas..
Heinrich Rudolf Hertz
Fisicí a rugadh i Hamburg na Gearmáine ab ea Heinrich Rudolf Hertz (22 Feabhra 1857 – 1 Eanáir 1894). Rinne sé saothar tábhachtach ar thonnta leictreamaighnéadacha, agus d'fhionn tonnta raidió. Ainmnítear aonad tomhais SI na minicíochta as, an heirts.
Mac Con Cheanainn
Rí Uí Dhiarmada ba ea Mac Con Cheanainn (bás 1021).
Beatha
Níl ainm an mhic seo le Con Cheanainn ar an eolas, ach deirtear ina thásc don bhliain 1021 gur rí Uí Dhiarmada é.
D'éag a athair sa bhliain 991 i mbun cogaidh comharbachta. As réimeas an mac ar aghaidh, sinsear ríthe Uí Dhiarmadathe ba ea Cú Cheanainn agus glac an rítheaghlach an sloinne, Ó Coincheanainn.
Seo a leanas tásc Mhic Con Cheanainn i nAnnála na gCeithre Máistrí:
Sid Vicious
Ceoltóir ab ea Sid Vicious (10 Bealtaine 1957 Londain - 2 Feabhra 1979 Nua-Eabhrac). Rugadh é leis an ainm John Simon Ritchie-Beverly, agus bhain sé clú amach ina dhordghiotáraí leis an mbanna punc-rac. The Sex Pistols sna 1970í. Cuireadh Vicious faoi ghlas i 1978 tar éis báis a bhean chéile Nancy Spungeon. Cailleadh Vicious féin an bhliain ina dhiaidh.
Sid Vicious
<div style="float: right; margin: 1em 1em 0 0; padding: 0.5em; background: #fffff4; border: 1px solid #ddddbb; width: 250px;"> Sid Vicious: Undermine their pompous authority, reject their moral standards, make Anarchy and disorder your trademarks, cause as much chaos and disruption as possible but don’t let them take you alive.
Maighnéadón Bohr
Móimint mháighnéadach an leictreoin a fhaightear ó mheicnic chandamach choibhneasaíoch, ag glacadh an leictreoin mar phonc-cháithnín.
Ainmnithe as Niels Bohr. Is é μB a shiombail. μB = e h/(2 π m), mar arb é e lucht an leictreoin, m mais an leictreoin, agus h tairiseach Planck. μB = 9.274 × 10 -24 J T -1 (giúil in aghaidh an teisle).
Bíonn luach na móiminte maighnéadaí a thomhaistear rud beag difriúil ón luach seo, a thairgeann gur gá ceartúcháin sa mheicnic chandamach. Sainmhínítear an maighnéatrón núicléach (μN) ar an dóigh chéanna, ach mais an phrótóin in ionad mais an leictreoin: μN = e h/(2 π mp) = 5.051 × 10 -27 J T -1.
Tagairtí
An Chirgisis
mion|Ceantar na Cirgiseoraí Is í an Chirgisis (кыргызча, قىرعىزچه, kyrgyzcha nó кыргыз тили, قىرعىز تيلى, kyrgyz tili) an teanga stáit a labhraítear sa Chirgeastáin. Teanga Thurcach atá ann, agus í gaolmhar leis na teangacha a labhraítear san Úisbéiceastáin, sa Chasacstáin, sa Tuircméanastáin, san Asarbaiseáin agus sa Tuirc. Is grúpa eitneach Áiseach iad na Cirgeasaigh. Is í an Chirgisis a bpríomhtheanga. Is í an Chirgisis "teanga stáit" na Cirgeastáine, ach san am céanna, is í an Rúisis an "teanga oifigiúil".
Is í an Rúisis an teanga uirbeach sna cathracha sa Chirgeastáin. Ní labhraíonn a lán daoine Cirgeasacha an Chirgisis, i measc na ndaoine óga go háirithe mar is é an Rúisis an phríomhtheanga sna príomhchathracha.
Consain sa Chirgisis
Úsáidtear (f), (v) agus (x) i bhfocail iasachta amháin.
Aibítir
mion|189x189px|Méarchlár an Chirgisis Úsáidtear an aibítir Choireallach sa Chirgeastáín, is é sin aibítir na Rúisise móide na litreacha ң, ө, agus ү.
Úsáidtear an aibítir Araibeach san Úirtheorainn, sa tSín.
Cé nach bhfuíl aon aibítir Rómhánach oifigiúil i gcomhair na Cirgisise, scríobhtar téacsanna áirithe san aibítir Tuircise, leis na litreacha breise "ñ" /ŋ/ agus "q" /q/.
Córas na dtuiseal
Tá 6 tuiseal sa Chirgisis. Braitheann an sórt foirceann ar chomhcheol na nguta agus na consain in aice leis.
Forainmneacha
Tá 8 forainmneacha pearsanta ag Cirgisis:
Maol Dúin mac Aodha Alláin
Rí Ailigh de Chineál Eoghain, clann Uí Néill an Tuaiscirt, ba ea Maol Dúin mac Aodha Alláinn (Sean-Ghaeilge Máel Dúin mac Áedo Alláin) (bás 788). Áed Allán (bás 743), Ardrí Éireann, ba ea a athair. Bhí sé i réim ón 770 go dtí 788.
Andrew Johnson
Ba é Andrew Johnson (29 Mí na Nollag 1808 – 31 Iúil 1875) an 17ú uachtarán ar Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bhí sé i bhfeidhmeannas ón 15 Aibreán 1865 go dtí an 4 Márta 1869. Ceapadh é mar Uachtarán i ndiaidh feallmharú Abraham Lincoln sa bhliain 1865.
Maol Dúin mac Aodha Alláin
Le linn réimeas Donnchadha na Mí, bhí Cineál iomaíochta Chonaill i gceannas sa tuaisceart. Tugtar an teideal rí an Fhocla ([rex] ind Fhoclai) do Dhomhnall mac Aodha Mhuindeirg (bás 804). Sa bhliain 787 ámh, chloígh Maol Dúin Domhnall agus Cineál Chonaill agus tháinig chun cinn sa tuaisceart. Ina thásc don bhliain 788, tugtar an teideal rí an Fhocla dó.
Tháinig i gcomharbacht air a chol ceathrar Aodha Oirdní (bás 819), a d'éirigh ina Ardrí sa bhliain 797. Rinneadh rí Ailigh fosta dá mhac Murchadh (bás 823).
Andrew Johnson
Rinneadh iarrachtaí Johnson a tháinseamh cúpla uair, ach theip orthu.
Sa bhliain 1869 bhí náire ar Johnson agus ní dheachaigh sé chuig insealbhú Ulysses S Grant.
Sinn Féin
Is páirtí náisiúnach bunreachtúla Éireannach é Sinn Féin. Tá stair fhada ag an bpáirtí seo, agus é ar thús cadhnaíochta ag cur shaoirse na hÉireann chun cinn le céad bliain anuas. B'é an páirtí seo a chuir cor i gcinniúint na hÉireann agus a bhain amach neamhspleách as don tír.
Na blianta luatha
clé|mion|244x244px|[[Art Ó Gríofa]] Bhunaigh Art Ó Gríofa “Cumann na nGaedheal” ar an 30 Meán Fómhair 1900 a d’éirigh “Sinn Féin” níos déanaí sa bhliain 1905.
Bhunaigh Art Ó Gríofa agus an "chéad" Sinn Féin ar an 28 Samhain 1905, sa Rotunda, BÁC. Ba é Edward Martyn a bhí sa chathaoir 28 Samhain 1905 sa Rotunda nuair a bunaíodh gluaiseacht Sinn Féin. Ba é a gcéad uachtarán é. Mar ghluaiseacht a bhreathnaigh sé orthu agus ní mar pháirtí polaitiúil. .
Bhí an Gríofach báúil le Poblacht neamhspleách in Éirinn. San am céanna, thuig sé nach mbeadh sé furasta a leithéid de chuspóir a bhaint amach, agus mar sin, b'í an chéad aidhm a chuir sé roimh an bpáirtí ná féinrialtas nó neamhspleáchas teoranta: ní bheadh sé réasúnta ná réadúil an nasc leis an mBreatain Mhór a bhriseadh go huile is go hiomlán, dar leis, ach feabhas mór a bheadh san fhéinrialtas teoranta féin. "Démhonarcacht" is féidir a thabhairt ar an réiteach a bhí i gceist ag an nGríofach, nó bhí a chuspóir múnlaithe ar an gcineál monarcacht dhúbailte a cuireadh i bhfeidhm ar an Ungáir sa bhliain 1867, nuair a bhí an tír sin ceangailte den Ostair in Impireacht na hOstaire agus na hUngáire.
Nuair a cuireadh ceannairí an Éirí Amach, ar nós an Phiarsaigh féin, chun báis, d'éirigh na Náisiúnaithe i bhfad ní b'fhíochmhaire agus ní ba radacaí ina meon. Ní raibh eagraíocht pholaitiúil dá gcuid féin ag lucht an Éirí Amach, áfach, agus chuaigh siad chun caibidlíochta leis an nGríofach chun Sinn Féin a iompú ina pháirtí réabhlóid each. clé|mion|póstaer, 1918
Sinn Féin i ndiaidh 1918
Roimh thoghchán na bliana 1918, chuaigh ceannairí nua i seilbh Shinn Féin. D'fhág Art Ó Gríofa an halmadóir ag Éamon de Valera agus ag daoine eile a tháinig ina mbeo as an díoltas a d'agair na Gaill ar lucht an Éirí Amach. Ansin, bhí Sinn Féin ina pháirtí Poblachtánach go hiomlán.
I rith an chogaidh seo, bhí Sinn Féin i gceann rialtas réabhlóideach na hÉireann. Nuair a shínigh toscairí na hÉireann an Cogadh Angla-Éireannach, áfach, scoilt an páirtí ina dhá chuid. Chaith tromlach na dTeachtaí Dála a gcuid vótaí ar son an Chonartha, 64 vóta ar fad, ach mar sin féin, dhiúltaigh mionlach mór acu don Chonradh, 57 vóta ar fad. Thairis sin, bhí tromlach na nÓglach ag tacú leis an mionlach seo. mion|Sinn Féin Bank, 1908 go D.F1921, 6 [[Sráid Fhearchair, BÁC]]
Sinn Féin i ndiaidh an Chonartha
Bhí scoilt sa pháirtí maidir leis an gConradh Angla-Éireannach sa bhliain 1921. An taobh de Shinn Féin a dhiúltaigh don Chonradh, thug siad Sinn Féin orthu féin go fóill. Iad siúd a thacaigh leis an gConradh, is é an t-ainm a ghlac siad orthu féin ná Cumann na nGaedheal - nó Cumann na nGael i litriú an lae inniu. Chuir an dá pháirtí seo cogadh cruálach ar a chéile, Cogadh na gCarad, nó Cogadh Cathartha na hÉireann.
Mar sin féin, mhol de Valera do Shinn Féin páirt a ghlacadh sna toghcháin agus an chumhacht a bhaint amach sa tír ar dhóigh pholaitiúil, in áit na láimhe láidre. Chuir sé an cheist ar vóta ansin, agus nuair a chaill sé an vóta, d'fhág sé Sinn Féin le páirtí dá chuid féin - Fianna Fáil - a bhunú dóibh siúd a bhí sásta triail a bhaint as an gcóras polaitíochta bunreachtúla. mion|"Up Sinn Féin", ar an Austin Armoured Car, 12 Aibreán 1920
Sinn Féin 1930 - 1970
Sa bhliain 1939, d'éirigh leis an bpáirtí agus leis an arm teacht chun réitigh sa deireadh thiar thall, ach mar sin féin, chuir polasaí neamhfhreastail an pháirtí an-bhac ar a fhás is ar a fhorbairt.
Sna seascaidí, thiontaigh gluaiseacht na Poblachta ar chlé, nuair a rinne go leor de na Poblachtánaigh a gcuid féin den anailís Mharxach ar chás na hÉireann. Ní raibh iomlán na gcomhaltaí sásta leis an gcasadh seo, agus ag Ard-Fheis an pháirtí sa bhliain 1970, chuaigh scoilt nua air. Iad siúd a chloígh leis an Náisiúnachas traidisiúnta, chuir siad Sinn Féin Sealadach ar bun, agus an chuid eile, chuaigh siad le polaitíocht na heite chlé i Sinn Féin Oifigiúil.
Sinn Féin i ndiaidh na scoilte
mion|Póstaer Shinn Féin i m[[Baile Átha Cliath.]]
Is é Sinn Féin Sealadach an páirtí a bhíonn i gceist ag lucht an lae inniu, nuair a dhéanann siad tagairt do "Shinn Féin". I rith na dTrioblóidí sa Tuaisceart, ba nós dearcadh ar Shinn Féin mar chraobh pholaitiúil an IRA.
Ba é Ruairí Ó Brádaigh a bhí ina chathaoirleach ar an bpáirtí i dtús báire, ach inniu, is é Gearóid Mac Ádhaimh an ceannaire. Ó na hochtóidí i leith, tháinig athrú ar sheasamh polaitiúil an pháirtí de réir a chéile, agus iad ag tréigean mheon na gleice armtha ar mhaithe leis an bpolaitíocht bhunreachtúil. Dá thoradh sin, scoilt an páirtí arís, agus sin faoi dhó. Sa bhliain 1986, ghlac an páirtí leis an moladh éirí as polasaí an neamhfhreastail i leith Dháil Éireann agus suíocháin a lorg sa Dáil. Ansin, thréig Ruairí Ó Brádaigh agus lucht a leanúna an páirtí le Sinn Féin Poblachtach a bhunú. Tháinig scoilt nua ar an bpáirtí agus ar an IRA nuair a thoiligh an páirtí leis an sos cogaidh sa Tuaisceart. Iad siúd a dhiúltaigh don tsíocháin, bhunaigh siad an Real-IRA. Mar sin féin, chuaigh Sinn Féin ó neart go neart sna toghcháin, agus in olltoghchán na Breataine sa bhliain 2005; bhuaigh an páirtí sé shuíochán, agus é ar an bpáirtí náisiúnaíoch is mó anois i dTuaisceart Éireann. clé|mion|Oifig de chuid an pháirtí, Bóthar Ormeau, [[Béal Feirste]]
Sinn Féin an lae inniu
Tá Sinn Féin páirteach sna hinstitiúidí polaitiúla ó thuaidh agus ó dheas. Bhí Máirtín Mac Aonghusa (Martin McGuinness) ina Leas-Chéadaire sna 6 chontae sna 2010idí. Bhí borradh nach beag faoi thacaíocht don pháirt ó dheas ag an am sin. In Olltoghchán na hÉireann, 2020, bhuaigh an páirtí 37 suíochán i nDáil Éireann agus an líon is airde de vótaí céadrogha de na páirtithe ar fad, an toradh is fearr a bhí acu i stair an stáit neamhspleáigh.
Meastar gur páirtí de chuid na heite clé é Sinn Féin, agus iad ag tacú le cearta lucht oibre níos láidre, dáileadh níos cothroime den tsaibhreas, agus leibhéalta níos airde de chaitheamh poiblí. Meastar chomh maith gur páirtí liobrálach é i dtaobh na gceisteanna sóisialta, iad ag tacú mar shampla le haisghairm an ochtú leasú sa reifreann a ritheadh i bPoblacht na hÉireann i 2018.
Ógra Shinn Féin
Tá eite óg ag an pháirtí darb ainm Ógra Shinn Féin. Is eagraíocht í atá gníomhach ar chúrsaí a bhaineann le hógánach Éireannach dar leo féin. Tá siad i mbun feachtasaíochta ar réimse ábhar, mar shampla, ceisteanna sóisialta: drugaí, féinmharú, bochtanas mac léinn agus cearta na n-oibrithe, agus tá siad glórach ar athaontú na hÉireann agus cur chun cinn neamhspleáchas na tíre. mion|Sinn Féin, Béal Feirste
Polasaithe sna 2010dí
mion
Dímheáchan
Tá an-taighde ar siúl, go mór mór ar an tointeálaí spáis, ar na saghsanna turgnamh is próiseas is féidir a dhéanamh sa staid gan mheáchan, féachaint an féidir tionsclaíochtaí nua a bhunú air seo. Ag tosú ó smaoineamh ar an staid gan mheáchan nó dul i léig na domhantarraingthe, shaothraigh Einstein teoiric na coibhneasachta ginearálta i 1916.
An Chiméiris
Is í an Chiméiris, nó an Chambóidis, teanga oifigiúil na Cambóide. Ceann de na teangacha Astráiseacha í, cosúil leis an Vítneaimis, agus í ó dhúchas ag cúig mhilliún déag de dhaoine, a bheag nó a mhór - is deacair líon cruinn na gcainteoirí a shocrú, agus is féidir go bhfuil fiche milliún acu ann. Tá cónaí ar an gcuid is mó de na cainteoirí sa Chambóid féin, ar ndóigh, ach tá diaspóra mór ann i dtíortha eile, ar nós na Téalainne, na Fraince, na hAstráile agus na Stát Aontaithe. Tá gaol sách gar aici leis an teanga Mon, a bhí ina teanga thábhachtach in Oirdheisceart na hÁise tráth, cé go bhfuil a cuid cainteoirí scaipthe ar fud an réigiúin anois. Fuair an Chiméiris cuid mhór focal ón bPáilis agus ón tSanscrait, toisc gur teangacha tábhachtacha iad siúd i gcreideamh na tíre, an Búdachas. Is follasach go raibh an-tionchar ag teangacha beo an réigiúin ar an gCiméiris fosta, an Téalainnis agus an Vítneaimis mar shampla.
Murab ionann agus an chuid is mó de theangacha an réigiúin, ní teanga thonúil í an Chiméiris. Tá córas scríbhneoireachta dá cuid féin ag an gCiméiris, ar a dtugtar aksar khmer, agus is aibítir shiollach é.
Humbaigh
Is baile suite i Labhaidh Thoir é Humbaigh.
Piréis
Trádainm ar ghloine bhóraisileacáite le tiúchan ard silice inti, roinnt bóróin is roinnt alúmanaim. An-áisiúil sa cheimic mar gheall ar a neart mór meicniúil is a frithsheasmhacht i gcoinne alcailí láidre is aigéad láidir. Is áisiúil í sa bhfisic freisin, mar go bhfuil comhéifeacht íseal forbartha teirmí aici, agus mar sin bíonn sí frithsheasmhach i gcoinne croite theirmigh. Na hairíonna seo áisiúil ina húsáid fhorleathan sa chistin.
Alismatales
mion|330x330px| Dracunculus vulgaris den fhine Araceae sa [[An Chréit|Chréit, an Ghréig .]] mion|220x220px| Ottelia alismoides den fhine Hydrocharitaceae i [[Hyderabad, an India.]] Ord de phlandaí bláthanna iad na hAlismatales lena n-áirítear thart ar 4500 speiceas. Tá plandaí a shanntar don ordú seo den chuid is mó trópaiceach nó uisceach. Fásann cuid acu san fhíoruisce, cuid eile i ngnáthóga muirí.
Cur síos
Cuimsíonn na hAlismatales plandaí bláthanna luibheacha de ghnáthóga uisceacha agus riascacha go minic, agus na monacotailéadóin amháin ar a dtugtar suthanna glasa seachas na hAmaryllidaceae. Áiríonn siad freisin an t-aon angaispeirm mhuirí a fhásann go hiomlán faoi uisce, na féir mara. De ghnáth socraítear na bláthanna i mbláthraí, agus níl inspeirm ag na síolta aibí.
Cluichí Comhlathais 2014
B'ócáid idirnáisiúnta spóirt iad na XXú Cluichí Comhlathais 2014 i nGlaschú, Albain ó 23 Iúil - 3 Lúnasa 2014. Bhí siad ar an gceann is mó ócáid il-spórt ar siúl in Albain, le 4,947 lúthchleasaithe ó 71 náisiún agus na críocha éagsúla ag iomaíocht i 18 spórt.
Bord bonn
36 de na 71 náisiún rannpháirteacha a thuilleamh boinn.
Dinealascnaideach
Orgánach micreascópach aoncheallach a rangaítear mar alga nó prótasón lascnaideach. Uaireanta bíonn clóraifill iontu le haghaidh fótaisintéise. Bíonn dhá orgánaid shainiúla air, cosúil le lascnaidí, is ceann acu ina luí in eitre timpeall na cille. An chuid is mó de na speicis iniata i mblaosc dhocht le screamh silice uirthi.
Mícheál Dáibhéad
Bhí Mícheál Mac Daibhéid, Mícheál Dáibhéad nó Michael Davitt (25 Márta 1846 – 30 Bealtaine 1906) ina fheachtasóir sóisialta agus ina náisiúnach, as Contae Mhaigh Eo; ba é a bhunaigh Conradh na Talún.
Tús a shaoil
Rugadh Mícheál Mac Daibhéid sa tSráid i gCo. Mhaigh Eo ag an tréimhse ba mheasa den Ghorta Mór. Ba é an dara páiste de chúigear clainne é a saolaíodh do Martin agus do Sabrina Daibhéad. Nuair a bhí Mícheál sé bliana d’aois díshealbhaíodh a mhuintir agus bhí ar a athair dul ar imirce go Sasana ar thóir oibre.
Nuair a dhiúltaigh a bhean chéile agus a mhuintir dul isteach i dteach na mbocht, tháinig an sagart paróiste sa tSráid, An tAthair John McHugh, i gcabhair orthu agus thug sé dídean dóibh. Ar deireadh, i 1855, chuaigh Bean Dhaibhéid agus na páistí thar sáile go dtí an baile tionsclaíoch Haslingden i Lancashire mar a raibh Martin ina chónaí.
Ní raibh Mícheál ach deich mbliana d’aois nuair a chuaigh sé ag obair i muileann cadáis. Ach faoi cheann dhá bhliain, bhain timpiste le meaisín sníomhacháin dó agus b’éigean an ghéag dheas a bhaint de.
I ngeall ar an ngortú sin, d’fhreastail sé ar scoil Wesleyan ar feadh dhá bhliain nó go ndeachaigh sé ag obair i gclólann. Is thart faoin am seo a chur sé spéis i stair na hÉireann.
Na Fíníní
mion|clé|roimh 1896
Ba í an spéis seo a spreag é le dul isteach i mBráithreachas Phoblacht na hÉireann (BPÉ), nó na Fíníní, i 1865. Dhá bhliain ina dhiaidh sin d’éirigh sé as a phost le bheith ina Ard-Rúnaí ar na Fíníní i dTuaisceart na Sasana agus in Albain.
Gabhadh i Londain é i 1870 agus é ag fanacht le seilbh a ghlacadh ar lastas airm. Daoradh téarma cúig bliana déag príosúnachta air ach ní raibh air ach seacht mbliana a chur isteach. Ar 19 Nollaig 1877 ligeadh é féin agus na príosúnaigh pholaitíochta eile amach faoi choinníollacha áirithe. Ach lean sé dá chuid imeachtaí agus tamall ina dhiaidh sin ceapadh ar Ard-Chomhairle BPÉ é.
Nuair a scaoileadh saor é, chuaigh sé go Meiriceá ag lorg tacaíochta ó Ghael-Mheiriceánacha dá bheartas nua “The Land for the People”. Chuir sé faoi in Philadelphia in 1873 agus a mháthair agus triúr deirfiúr in éineacht leis. Ba le linn dó a bheith i bpríosún gur rith sé leis nach raibh de leigheas ar fhadhbanna na hÉireann ach ligean do mhuintir na tíre an talamh a shealbhú.
Is minic a chualathas é ag rá a leithéid seo ag cruinnithe ina dhiaidh sin: “The land question can be definitely settled only by making the cultivators of the soil the proprietors”. I 1870 thug Rialtas na Breataine Acht Talún isteach a raibh “cíosanna cothroma” mar chuspóir aige: ach shíl Mac Daibhéad nár leor sin, mar ní bheadh dul chun cinn déanta ag cosmhuintir na hÉireann go dtí go mbeadh ceart acu ar a gcuid talún féin.
Cogadh na Talún
mion|clé|Díbirt, 1879
Ar theacht abhaile dó i 1879 bhí dálaí an ghorta ar Iarthar na hÉireann arís. Bhí sé ar cheann de na blianta ba fhliche riamh agus bhí teipthe ar bharr na bprátaí don tríú bliain as a chéile. D’fhreastail an Daibhéadach ar chruinniú mór ar an mBaile Gaelach, Co. Mhaigh Eo ar 20 Aibreán mar a leagadh síos pleananna le haghaidh ollfheachtas agóide a raibh sé mar aidhm aici cíosanna a ísliú. I gCaisleán an Bharraigh ar 16 Lúnasa 1879 bunaíodh Conradh na Talún Mhaigh Eo go foirmiúil le lántacaíocht ó Shéarlas Stíobhardach Parnell (Charles Stewart Parnell). Ar 21 Deireadh Fómhair ceapadh Parnell ina Uachtarán ar Chonradh na Talún agus bhí an Daibhéadach ar dhuine de na rúnaithe air. Anois bhí gach cuid den fheachtas agóide agus den ghluaiseacht faoi chearta talún faoi aon scáth amháin. Ba é a bhí de dhíth ar Cogadh na Talún ná cíos cóir, cinnteacht seilbhe agus ceart díola agus ón uair sin go 1882 tugadh faoin gcath le dúthracht. Cuireadh an Daibhéadach i bpríosún arís in 1881 de bharr a chuid óráidí.
Toghadh mar fheisire parlaiminte é do Chontae na Mí é sa bhliain 1882. Ach níor acmhainn dó freastal ar an bParlaimint de bharr gur i bpríosún a bhí sé ag an am.
Scaoileadh saor é i mí na Bealtaine 1882. Nuair a ligeadh amach é in 1882 chuaigh sé i mbun feachtais le go mbeadh úinéireacht ar thalamh na hÉireann ag an Stát chomh maith le comhghuaillíocht a thionscnamh idir lucht oibre na Breataine, oibrithe na hÉireann agus feirmeoirí tionóntachta.
Chuaigh sé go Meiriceá i mí Iúil
In 1883 cuireadh i bpríosún arís é, ar feadh ceithre mhí, an uair dheireannach.
Cé nach raibh sé féin agus Parnell ar aon tuairim faoi cheist na talún thug sé lántacaíocht don chomhghuaillíocht Liobarálach / Náisiúnach - fiú in 1890 nuair a bhí scoilt sa pháirtí de bharr cholscaradh Pharnell. Thaobhaigh sé leis an bhfaicsean frith-Pharnell sa Pharlaimint ach de réir a chéile ghéaraigh ar a mhífhoighne nuair a chonacthas dó an easpa cumais nó tola ag an institiúid sin le deireadh a chur leis an éagóir. Agus Dáil na Breataine á fhágáil ina dhiaidh aige in 1886 thuar sé “no just cause could succeed there unless backed by physical force”.
Dul chun cinn
A bhuíochas d’iarrachtaí leanúnacha Mhíchíl Mac Dhaibhéid, tugadh tuilleadh achtanna talún isteach i ndiaidh an chéad Acht Talún de chuid Gladstone in 1870. Ba é an cheann ba thábhachtaí Acht na Talún 1881 a thug aitheantas ar deireadh do na 3C-anna (Cíos cothrom, Cinnteacht seilbhe, agus Ceart díol).
I 1903 tháinig Acht Wyndham i bhfeidhm - acht a chuir ina luí go láidir ar Thiarnaí Talún a gcuid eastát a dhíol le Coimisiún na Talún. Ba iad anáidí feirme in ionad cíosa a bheadh le híoc ina dhiaidh sin. I ndeireadh na dála d’aistreofaí úinéireacht talún ó na tiarnaí talún go dtí na tionóntaí. Bhí cuspóir an Daibhéadaigh curtha i gcrích ar deireadh. D’easaontaigh sé le hAcht Wyndham toisc nár chóir tiarnaí talún a chúiteamh ar thalamh ar leis An Stát é, dar leis.
Bás agus tionchar
Nuair a d’éag an Daibhéadach i 1906, d’fhreastail Fear-Ionad an Rí ar an tsochraid, rud a léirigh an turas polaitiúil ar feadh tríocha bliain.
Tá sé curtha sa tSráid, a bhaile dúchais. Tá an droichead idir Oileán Acla agus an mórthír a bhaisteadh as Daibhéad.
Áirítear é leis ar dhuine de bhunaitheoirí Pháirtí Lucht Oibre na Breataine chomh maith le bheith ina inspioráid don Irish Land and Labour Association le D.D. Sheehan. Dúirt Mahatma Gandhi roinnt blianta ina dhiaidh sin go ndeachaigh An Daibhéadach agus Conradh na Talún go mór i gcion air agus an ghluaiseacht um léirsiú síochána á bunú aige san India.
Rock and Roll Hall of Fame
Músaem cois Loch Erie i Cleveland, Ohio, SAM is ea an Rock and Roll Hall of Fame and Museum. Bunaíodh i gCathair Nua-Eabhrac é sa bhliain 1983.
Baile Uí Bhróithe
Baile in Éirinn is ea Baile Uí Bhróithe (Ballybrophy). Tá an baile suite in iardheisceart na tíre i gContae Laoise.
Contae Grant, Arkansas
thumb|deas|Suíomh sa stát Arkansas.
Tá sé suite i lár an stáit, agus tá sé ag críochantacht le:
Sa bhliain 2016 bhí 18,082 duine ina gcónaí ann. Tá achar 1,639 ciliméadar cearnach (1,639/km²), agus mar sin, tá dlús daonra 11/km² sa chontae.
Stair
Bunaíodh Contae Grant ar 4 Feabhra 1869. Ainmníodh an contae i gcuimhne ar Ulysses S. Grant, an 18ú Uachtarán na Stát Aontaithe.
Beach House (Brooklyn Nine-Nine)
Craoladh an dara heipeasóid déag, "Beach House", den dara sraith Brooklyn Nine-Nine ar an 4 Eanáir, 2015. Scríobh Lakshmi Sundaram agus David Phillips an eipeasóid seo. D'fhéach 3.29 milliún duine ar an eipeasóid.
Léaráid Hertzsprung-Russell
Graf le comhordanáidí, lárphointí speictream réaltaí ar an x-ais, agus lonrachas réaltaí ar an y-ais, ina gcuirtear spota i gcomhair gach réalta. Faightear go luíonn na gnáthréaltaí atá ag comhleá is ag ídiú hidrigine ar bhanda trasnánach a shíneann ó luach ard lonrachais is lárphointe speictrim íseal síos go dtí lonrachas íseal is lárphointe speictrim ard. Tugtar an príomhsheicheamh ar na réaltaí sa bhanda seo. Titeann abhacréaltaí bána cuid mhaith faoi bhun banda an phríomhsheichimh. Titeann ollréaltaí dearga i mbailiúchán go maith os cionn an bhanda, agus na forollréaltaí os cionn na n-ollréaltaí dearga. Réalteolaí Danmhargach, Ejnar Hertzsprung (1873-1967), agus réalteolaí Meiriceánach, Henry Russell (1877-1957), a rinne an léaráid cuimsithe seo ar na réaltaí, timpeall an ama chéanna agus neamhspleách ar a chéile.
1808
Tarluithe
mion|Unspunnenfest na bliana 1808 san [[An Eilvéis|Eilvéis. Tá Unspunnenfest á cheiliúradh sa tír úd gach 12 bhliain nó mar sin. Tá an fhéile dírithe ar ghnéithe éagsúla de chultúr na hEilivéise.]]
Éan Parthais (réaltbhuíon)
Réaltbhuíon dhoiléir dheisceartach is ea Éan Parthais nach raibh infheicthe ag na Sean-Ghréagaigh; tá sé ar cheann den dá réaltbhuíon déag a chruthaigh Pieter Dirkszoon Keyser agus Frederick de Houtman idir na blianta 1595 agus 1597 ar son an réalteolaí Phléimeannaigh Petrus Plancius. Thug an réalteolaí amaitéarach Gearmánach Johann Bayer isteach ina léarscáil neamhaí Uranometria é sa bhliain 1603.
Apus an t-ainm Laidine a thugtar ar an realtbhuíon seo, focal a thagann ón nGréigis απους, a chiallaíonn "gan chosa". Is é an fhine éan Paradisaeidae atá i gceist, fine a chuimsíonn níos mó ná daichead speiceas éan.
Stair
Ba iad an bheirt mhairnéalach Ollannacha Pieter Dirkszoon Keyser agus Frederick de Houtman a chruthaigh réaltbhuíon Éan Parthais idir na blianta 1595 agus 1597. Ar an 2 Aibreán 1595 chuir ceithre long chun na farraige ó Texel san Ollainn; ba é sin an chéad loingeas Ollannach a thaistil ar na hIndiacha Thoir. Bhí Keyser mar ardmháta agus ardphíolóta ar bord na loinge Hollandia sa loingeas.
Roimhe sin, áfach, rinne an ministir Pléimeannach Petrus Plancius teagmháil leis. Bhí Plancius ar cheann de bhunaitheoirí Chomhlacht Dúitseach na hIndia Thoir, ach bhí sé ina réalteolaí agus a chartagrafaí chomh maith. Sa bhliain 1589 rinne sé cruinneog neamhaí, ach níorbh fhéidir leis réigiún an phoil neamhaí theas a líonadh toisc nach raibh mórán eolais ar fáil i dtaobh cheantar sin na spéire. Mar sin de, thug sé gléasra réalteolaíoch do Keyser agus mhúin sé é conas é a úsáid chun réaltléarscáil a tharraingt den leathsféar neamhaí theas.
Sa lá atá inniu ann, glacann an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta le gach ceann de na réaltbhuíonta a chruthaigh Keyser agus de Houtman (féach an bosca thíos) – agus an Colgán san áireamh. Is é an t-ainm Ollainnise a thug an bheirt mhairnéalach ar an réaltbhuíon seo ná De Paradijs Voghel. Apis Indica an t-ainm Laidine a thug Plancius uirthi, rud a chiallaíonn an Bheach Indiach. Avis Indica, a chiallaíonn an tÉan Indiach, ainm eile a thugadh uirthi; is dócha gurbh é seo a bhí i gceist ag Plancius. Ba é an tAb Nicolas Louis de Lacaille a thug Apus uirthi sa bhliain 1763, an t-ainm a thugtar uirthi go hoifigiúil sa lá atá inniu ann.
Miotaseolaíocht
Ós rud é gur réaltbhuíon nua-aimseartha í Éan Parthais, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht léi.
An Charraig Dhubh
Sráidbhaile is ea an Charraig Dhubh (Béarla: Blackrock) i gContae Átha Cliath, Éire.
Pirileictreachas
Tá criostail ar leith ann ina n-athraíonn an mhóimint dhépholach leictreach iomlán leis an teocht, ach a bhíonn neamhíogair do réimse leictreach a chuirtear i bhfeidhm orthu (mar shampla, niabáit litiam, LiNbO3). Gaol acu le hábhair fhearóileictreacha.
Baile Mhic Mhaoilir
Baile in Éirinn is ea Baile Mhic Mhaoilir (Ballickmoyler). Tá an baile suite in iardheisceart na tíre i gContae Laoise.
Leic Ainimhe
Sráidbhaile agus baile fearainn in iarthar Chontae Mhaigh Eo timpeall 2km thiar ó Mhuraisc is ea Leic Ainimhe nó Leac an Anfa (Béarla: Lecanvey nó Leckanvy). Tá eaglais Chaitliceach ann, maraon le trá bheag (le Cé Leic Ainimhe) agus teach tábhairne. left|thumb|Fuineadh na gréine ar [[Acaill os cionn cé Leic Ainimhe; Oileán Chliara ar dheis.]]