cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dúnmharú Ana Kriégel
Dúnmharú
Bhuail "Buachaill B" síos chuig teach Ana tráthnóna Dé Luain 14 Bealtaine 2018 agus go ndúirt sé léi go raibh "Buachaill A" ag iarraidh bualadh léi sa pháirc.
Rinneadh ionsaí brúidiúil ar Ana. Fuarthas an corp i seomra dorcha i dteach tréigthe, seanteach feirme, ar imeall Pháirc San Caitríona, agus iallach ar a muineál. Bhí an corp nocht - seachas péire stocaí - ar an urlár. Bhí a cuid gruaige smeartha ar a héadan agus bhí fuil ar a béal agus ar a srón. Bhí a lámh dheas sínte amach aici agus méaracha a láimhe clé faoin iallach ar a muineál, amhail is go raibh sí ag streachailt leis an gceangal agus ag iarradh é a scaoileadh uaithi.
Triail
Bhí sé séanta ag beirt bhuachaillí, trí bliana déag d'aois sa bhliain 2018, gur dhúnmharaigh siad Ana. Phléadáil duine de na buachaillí, "Boy A", neamhchiontach freisin in ionsaí gnéis a dhéanamh uirthi.
Chinn an giúiré gur mharaigh an chéad duine acu, "Buachaill A", an cailín óg nuair a rinne sé a ceann agus a muineál a ghortú go dona. Ciontaíodh chomh maith é as ionsaí gnéis foréigneach a dhéanamh uirthi.
Fuarthas gur mheall an dara buachaill, "Buachaill B", an cailín óna teach agus fios aige céard a bhí i ndán di. D’fhéach sé ar an gcailín á hionsaí agus cheil sé eolas ina dhiaidh sin faoin dúnmharú.
Pionós
Téarma saoil faoi choinneáil a gearradh ar Bhuachaill A ach déanfar athbhreithniú ar an bpianbhreith sin faoi cheann 12 bliain féachaint ar cheart é a scoileadh saor.
Téarma 15 bliain faoi choinneáil a gearradh ar Bhuachaill B agus déanfar athbhreithniú air sin faoi cheann ocht mbliana.
Sa bhliain 2022, rinne Buachaill B achomharc in aghaidh a chiontaithe agus teastaíonn uaidh fianaise úr a chur faoi bhráid na cúirte..
Ana
Dúirt an Breitheamh ag an am go raibh beatha Ana ‘an-luachmhar’ agus go n-aireoidh a teaghlach uathu í an chuid eile dá saol. Dúirt sé gur cailín óg folláin a bhí inti a raibh a saol ar fad amach roimpi agus go raibh níos mó ina saol ná an choir seo. Bhí a saol lán le “fuinneamh, spraoi, grá, damhsa agus ceol”.
Ina ráiteas tionchair íospartaigh, dúirt máthair Ana Kriégel, Geraldine, nach raibh sa saol ach anó d’uireasa a n-iníne. Bhí Ana “ar an bpáiste is aoibhne ar domhan”, a dúirt sí.
Cúlra
Ceantar é Leamhcán in iarthar Bhaile Átha Cliath a bhfuil Gaeilge á labhairt go forleathan ann. Tá Gaelscoil Naomh Pádraig ann, agus Gaelcholáiste.
Joseph Heller
Scríbhneoir Meiriceánach a rugadh i mBrooklyn i Nua-Eabhrac ab ea Joseph Heller (1 Bealtaine 1923 – 12 Nollaig 1999). clé|mion
Saothair
I measc saothair Joseph Heller tá:
Giorgia Meloni
Is polaiteoir agus iriseoir Iodálach í Giorgia Meloni. Rugadh ar 15 Eanáir 1977 sa Róimh í. Tá sí mar cheannaire ar pháirtí ar a dtugtar Fratelli d'Italia. Tá sí i bhfách leis an eite dheas.
Saol pearsanta
Tá sí i gcaidreamh le Andrea Giambruno. Tá iníon amháin acu. Is Críostaí í.
Zeppo Marx
Ba é Herbert Manfred Marx, ach, i mbéal an phobail, Zeppo Marx (25 Feabhra, 1901 – 30 Samhain, 1979) ceann de na Bráithreacha Mharxs, grúpa de shiamsóirí Vaudeville agus Amharclann Bhroadway a bhain clú níos déanaí amach mar fhuirseoirí san tionscal scannáiníochta.
Abhainn Bhalgaidh
Is abhainn suite i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain í Abhainn Bhalgaidh.
Foraoisí tuaisceartacha
Foraoisí dlútha buaircíneacha i Meiriceá Thuaidh, an Eoraip agus deisceart na hÁise. Speicis shainiúla crann iontu, ina measc an ghiúis, an ghiúis himlice is an ghiúis ghallda, agus an péine i réigiúin níos oscailte. Ní hionann amach is amach na foraoisí tuaisceartacha seo agus an tadhga atá ar an taobh ó thuaidh den chrios seo, mar a bhfuil na crainn níos éadlúithe agus a sroicheann níos mó de sholas na Gréine an talamh.
Uisge Dubh Èireann
Is abhainn suite i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain, in oirthuaisceart na hAlban í Uisge Dubh Èireann (Béarla: River Deveron, ar a dtugtaí annalód River Dovern). Tá fad 97 km ag an abhainn, agus tá cáil uirthi as iascaireacht na mbradán Atlantach, breac geal agus breac. Ina réimsí uachtair sreabhann uisce móinteach thar dhromchla de shcaineagáin agus carraigeacha agus sreabhann sé go tapa.
Ioslamachas
Is é is Ioslamachas ann ná idé-eolaíocht pholaitiúil atá bunaithe ar an smaoineamh gur chóir an stát agus an córas polaitiúil a thógáil ar an Ioslam. Go minic, síltear gurb ionann an tIoslamachas agus an bhunúsaíocht Ioslamach.
Sú
mion An leacht i dtoradh nó i nglasra srl is ea sú (mar shampla, sú oráiste, sú crainn).
Corn Alpach
Féach freisin
clé|250px|thumb|Corn Alpach
Foraoisiú
Athphlandáil talamh coille chun adhmad trádálach a tháirgeadh (mar shampla, fáschoillte cónaiféar ar thalamh ard), cosc a chur ar chaitheamh na hithreach nó tuilte tobanna, nó leathnú an ghaineamhlaigh le crios cosanta fásra ar thalamh lom.
Creidhne
I Miotaseolaíocht na nGael, gabha óir na dTuath Dé Danann ab ea Creidhne (Sean-Ghaeilge Credne), mac Brigit agus Tuireann. D'oibrigh sé chomh maith le cré-umha agus prás. Bhí clú agus cáil ar seisean agus a bheirt dheartháireacha, Goibniu agus Luchtaine, mar na Trí Dé Dána, a ghaibhnigh hairm na dTuatha Dé a bheartaigh siad sna cathanna in éadan na bhFomhórach.
Deirtear gur chruthaigh Creidhne agus Dian Cécht do Nuada a lámh airgid.
Tógtar go minic Creidhne in ábhraíocht Creidne, gaiscíoch na bhFiann.
Stíl na Banríona Anna
mion|Bord as [[Boston, Massachusetts ón 18ú haois i Stíl na Banríona Anna]] Ailtireacht, troscán is soithí airgid a dearadh le linn réimeas Anna i Sasana (1702-1714), comhréireanna tomhaiste go cúramach, gan maisiúchán breise. Cuireadh cruthanna fiala Barócacha is cosa téagartha snoite ar chathaoireacha, chaibinéid is troscán eile. Tháinig an stíl chéanna ar ais sa bhfaisean ag deireadh an 19ú céad nuair a tógadh fuinneoga muilleanacha, bríceadóireacht ghalánta, agus simléir ghrúpáilte mhaorga.
Plasma cúpláilte go hionduchtach
mion| Fíor 1. Pictiúr de thóirse anailíseach PCI Is éard is plasma cúpláilte go hionduchtach (PCI) ann ná cineál foinse phlasma ina soláthraíonn sruthanna leictreacha an fuinneamh a tháirgtear trí ionduchtú leictreamaighnéadach, is é sin, ag réimsí maighnéadacha aga-athraitheacha.
Oibríocht
clé|mion|398x398px| Fíor 2. Tóirse Plasma cúpláite go hionduchtach a thógáil. A: sreabhadh tadhlaíoch gáis fuaraithe chuig an bhfeadán grianchloiche seachtrach. B: sreabhadh gal-díluchtaithe, (de ghnáth Ar).C: sreabhadh gáis iompróra le sampla D: corna ionduchtaithe a chruthaíonn an réimse láidir maighnéadach taobh istigh den tóirse E: veicteoirí fórsa an réimse mhaighnéadaigh F : an tóirse plasma (an díluchtúchán). Tá trí chineál céimseata PCI ann: plánach (Fíor 3 (a)), sorcóireach (Fíor 3 (b)), agus leath-toróideach (Fíor 3 (c)). mion| Fíor 3. Gnáth plasma-ionduchtóirí
Teilgean Mercator
Fortheilgean a cheap Gerardus Mercator i 1569, a úsáideadh ar dtús don loingseoireacht. Réiteach ar bhunfhadhb, conas dromchla sféarúil a tharraingt ar pháipéar plánach. Bunaithe ar gach domhanleithead a tharraingt ar comhfhad leis an meánchiorcal, agus mar sin, méadaíonn an fad idir na fadlínte de réir mar a mhéadaíonn an fad ón meánchiorcal. Is líne dhíreach ar léarscáil i bhfortheilgean Mercator aon líne ina gcoinnítear luí na líne tairiseach in ionad na líne cuartha mar atá ar an gcruinneog. Is é an díchumadh is mó go mbíonn an fhairsinge áibhéileach ag domhanleithid arda. Bíonn an chuma ar an nGraonlainn go bhfuil sí chomh mór le Meiriceá Theas, bíodh is nach bhfuil i ndáiríre ach timpeall 10% a méide inti.
155
Básanna
150er
Corn Sasanach
Gaothuirlis ceoil le cró atá beagnach cónach, déghiolcach, le clog oirirc bolgánchruthach. Ní corn é, agus ní Sasanach é. Le fírinne, is óbó teanóir é, gléas trasuite in F a fhuaimníonn cúigeach faoin airde scríofa.
George Robey
B'aisteoir Sasanach é Sir George Edward Wade (20 Meán Fómhair 1869 – 29 Samhain 1954).
Uisge Íle
Is abhainn suite i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain é Uisge Íle.
An Búdachas
thumb|Dealbh den Bhúda, agus é [[Suíomh na loiteoige|ina shuí ar nós na loiteoige.]] Is reiligiún é an Búdachas a chleachtar in Oirthear na hÁise thar aon réigiún eile ar domhan. Cuireann an creideamh seo béim ar an rinnfheitheamh agus ar an soilsiú is toradh don rinnfheitheamh. Tá an creideamh bunaithe ar theagasc Siddhartha Gautama, an chéad Bhúda - is é is brí leis an téarma sin "Búda" ná "an té a mhúscail", "an té atá ina dhúiseacht". Tháinig sé ar an bhfód san áit a bhfuil Neipeal inniu, agus chaith sé conablach a shaoil i dTuaisceart na hIndia ag teagasc. Creidtear gurb ansin a fuair sé bás freisin, timpeall ar 400 bliain roimh bhreith Chríost.
Dearcann lucht leanúna an Bhúdachais ar Gautama féin mar theagascóir thar aon rud eile, duine a fuair tuiscint ar fhíornádúr na hollchruinne - is é sin, soilsiú. Nuair a fuair sé soilsiú, shaor sé é féin ó fháinne fí an bháis agus na breithe agus bhain sé amach an nirbheána. Thál sé a chuid eagnaíochta ar na daoine le cuidiú leo an cuspóir céanna a shroicheadh.
Is creideamh é Búdachas a chuireann béim ar rinnfheitheamh chun soilsiú a fháil. Thosaigh An Búda Gautama an creideamh seo nuair a fuair sé soilsiú tar éis rinnfheitheamh a dhéanamh faoi chrann Bhodhi, de réir an fhinscéil.
Uisge Ùigidh
Is abhainn suite i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain é Uisge Ùigidh.
An Búdachas
Is iad na ceithre fhírinne thriathacha agus an conair na n-ocht rian  bunús an chreidimh. Chun soilsiú agus nirbheána a fháil, caithfidh tú na Ceithre Fhírinne Thriathacha a thuiscint agus Conair na n-Ocht Rian a leanúint. De réir na mBúdach, athbhreitear gach duine chomh fada nach bhfuil soilsiú aige, ach nuair a fhaigheann sé soilsiú, stopann an ciorcal athbhreithimh agus sroicheann an duine nirbheána.
Tá daoine ann a bhfuil soilsiú acu, nach bhfuil siad marbh fós agus nach bhfuil siad ina mBúdaí fós, go dtugtar Bodhisattva orthu. Is é an chúis sa shaol atá acu ná cabhair a thabhairt do dhaoine a bhíonn ag lorg soilsithe.
Newcastle United Football Club
Club peile Sasanach is ea Newcastle United Football Club. Imríonn sé i St. James' Park agus sa Premier League. Steve Bruce traenálaí atá ag obair lena Magpies.
Ceolaire Ménétries
Is éan í an ceolaire Ménétries (Sylvia mystacea). Is baill d'fhine na Sylviidae iad.
Ceolaire tiubhghobach
Is éan é an ceolaire tiubhghobach. Is baill d'fhine na Sylviidae iad.
Eilean Mhoire
Is oileán san Linne Chluaidh é Eilean Moire ( Béarla : Lady Isle ). Is iad seo a comhordanáidí : 55° 31′ 36″ Thuaidh agus 4° 44′ 4″ Thiar.
James Knox Polk
Bhí sé i bhfeidhmeannas ón 4 Márta 1845 go dtí an 4 Márta 1849. Ba é James Knox Polk (2 Samhain, 1795 – 15 Meitheamh, 1849) an 11ú uachtarán ar na Stáit Aontaithe, i bhfeidhmeannas ón 4 Márta 1845 go dtí an 4 Márta 1849 Roimhe sin bhí sé ar an 13ú Spéicéir de Theach na nIonadaithe (1835-1839) agus an naoú Gobharnóir Tennessee (1839–1841). Bhí sé ina dhalta coimirce d'Andrew Jackson, ina bhall den Pháirtí Daonlathach agus i bhfách le daonlathas jacksoniana. Tá cáil ar Polk go príomha mar gheall ar leathnú a dhéanamh ar chríoch na Stát Aontaithe tríd an gCogadh Mheicsiceo-Mheiriceánach; le linn a uachtaránachta, tháinig méadú suntasach ar na Stáit Aontaithe nuair a cuireadh Poblacht Texas, Críoch Oregon, agus Géilleadh Meicsiceach i bhfeidhm, tar éis bua Mheiriceá sa Chogadh Mheicsiceo-Mheiriceánach.
Tar éis dó cleachtadh dlí rathúil a thógáil i dTennessee, toghadh Polk chuig a reachtas stáit sa bhliain 1823 agus ansin chuig Theach Ionadaithe na Stát Aontaithe i 1825, agus thug sé tacaíocht láidir d'Andrew Jackson. Tar éis dó bheith i bhfeidhmeannas mar chathaoirleach ar an gCoiste um Bealaí agus Modhanna, rinneadh Spéicéir an Tí de in 1835, an t-aon duine amháin a chaith seal mar Spéicéir agus mar Uachtarán SAM. D'fhág Polk Comhdháil na Stát Aontaithe agus é ag dul san iomaíocht sa toghchána le haghaidh gobharnóir Tennessee, a bhuaigh sé i 1839, ach a chaill se i 1841 agus 1843. Ní raibh aon choinne leis go mbuafadh sé i dtoghchán uachtaránachta 1844 mar ainmní an Pháirtí Dhaonlathaigh; d'iontráil sé coinbhinsiún a pháirtí mar ainmní féideartha don leasuachtarán ach tháinig sé chun cinn mar phríomh-iarrthóir ar an dticéad nuair nach bhféadfadh aon iarrthóir uachtaránachta an tromlach dhá thrian is gá a fháil. San olltoghchán, bhuaigh Polk ar Henry Clay de chuid Pháirtí na bhFuigeanna.
Tar éis idirbheartaíochta lán le baol cogaidh, tháinig sé ar shocrú leis an mBreatain Mhór mar gheall ar Chríoch Oregon, a raibh easaontas ann faoi, agus a raibh roinnte feadh an 49ú líne leithid. Bhain Polk an bua amach sa Chogadh Meicsiceach-Mheiriceánach, a raibh de thoradh air gur scoir Meicsiceo as Iardheisceart Mheiriceá ar fad. Fuair sé laghdú suntasach ar rátaí taraife le 'Walker tariff', sa bhliain 1846. An bhliain chéanna, bhain sé amach a sprioc mhór eile, athbhunú córas an Státchiste Neamhspleách. Mar is dual dá fheachtas toghchánaíochta, d'fhán Polk téarma amháin i bhfeidhmeannas agus d;fhill se ar ais chuig Tennessee, áit a bhfuair sé bás trí mhí tar éis dó an Teach Bán a fhágáil.
Stíl Eilís
Foirm ailtireachta ó luath-Athbheochan Shasana a thosaigh le linn réimeas Eilís I (1558-1603). Ba iad aghaidheanna siméadracha, maisiúchán Ollannach, fuinneoga móra agus pleananna E-chruthacha nó H-chruthacha na sainmharcanna. Mar shampla, Longleat (c 1568 ar aghaidh).
Michael Wilding (aisteoir)
B'aisteoir Sasanach é Michael Charles Gauntlet Wilding (23 Iúil 1912 – 8 Iúil 1979).
Paul Robeson
B'aisteoir Meiriceánach é Paul Leroy Robeson (9 Aibreán 1898 – 23 Eanáir 1976).
Scat Mòr is Scat Beag
Is oileáin iad Sgat Mòr agus Sgat Beag san Linne Chluaidh. Is iad seo a leanas a gcomhordanáidí : 55° 50′ 52.98″ ó thuaidh agus 5° 18′ 29.56″ Thiar.
Tá Scat Mór suite ag béal Loch Fine. Tá an t-oileán an-réidh, agus níl sé níos airde ná 11 méadaros cionn na farraige.Tá teach solais beag ann.
Tá Scat Beag cosúil leis ach beagán níos lú. Tá sé suite timpeall ciliméadar soir ón Sgat Mór.
Neamhord itheacháin
Is éard is neamhoird itheacháin ann ná neamhoird a aithnítear le nósanna itheacháin neamhghnácha mar iontógáil bia neamhleor nó iomarcach atá chun aimhleasa na sláinte fisiciúla agus meabhraí sa duine aonair. Tá anoireicse néarógach agus búilime néarógach ar na foirmeacha sonracha is coitianta de neamhoird itheacháin.
Uinseann de Pól
Sagart Francach ba ea Uinseann de Pól nó Vincent de Paul (24 Aibreán 1581 i bPouy - 27 Meán Fómhair 1660 i bPáras na Fraince).
Bill Bailey
Mark "Bill" Bailey i Sasana ar an 13 Eanáir 1964. Is fuirseoir, aisteoir agus ceoltóir é. Ghlac sé páirt sa chlár Black Books mar Manny. Is aoi rialtach é ar na cláranna QI:Quite Interesting agus Never Mind the Buzzcocks.
Cathal Goulding
mion| [[IRA Oifigiúil, cuimhneachán i mBéal Feirste ]] Bhí Cathal Goulding (2 Eanáir 1923 - 26 Nollaig 1998) ina Cheann Foirne ar an IRA (roimh an scoilt sa bhliain 1972) agus níos déanaí, ar an IRA Oifigiúil. Sna 1970idí, d'éirigh Goulding go mór i bhfách leis an eite chlé, agus cheap sé nach bhféadfaí níos mó a bhaint amach leis an lámh láidir is go raibh gá le straitéis neamhfhoréigneach chun cearta a bhaint amach.
Saol
Bhí Goulding ar dhuine den seachtar clainne a saolaíodh do lánúin Phoblachtach i mBaile Átha Cliath. Ní raibh ann ach déagóir, nuair a chuaigh sé i bhFianna Éireann, óg-eagraíocht an IRA. Nuair a shlánaigh sé seacht mbliana déag d'aois sa bhliain 1939, chuaigh sé ar aghaidh san IRA féin.
'An ghleic armáilte'
Sa bhliain 1945, bhí sé páirteach sna hiarrachtaí chun an tIRA a chur ar bun arís, chomh fannlag agus a bhí an eagraíocht fágtha ag an gcath a chuir údaráis an dá stát in oileán na hÉireann uirthi. Bhí sé ar dhuine den chúigear is fiche a tháinig le chéile i dteach tábhairne Uí Néill i Sráid an Phiarsaigh leis an IRA i mBaile Átha Cliath a atosú. Chóirigh sé an chéad chruinniú náisiúnta do ghníomhaígh an IRA i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1946. Nuair a rinne an Garda Síochána ruathar ar an gcruinniú, rugadh air in éineacht le John Joe McGirl agus deichniúr eile, agus gearradh dhá mhí déag príosún achta air.
Nuair a scaoileadh saor é arís, chuaigh Goulding ag eagrú campaí traenála don IRA sna sléibhte i gContae Átha Cliath. Sa bhliain 1953, rinne sé, in éineacht le Seán Mac Stiofáin agus Mánus Canning, ruathar ar scoil traenála oifigeach a bhí Arm na Breataine a reáchtáil i bhFelstead, Essex, le hairm a ghoid. An uair seo, fuair an triúr acu téarma príosúnachta ocht mbliana, ach scaoileadh saor iad sa bhliain 1958, nuair nach raibh ach cúig bliana curtha isteach acu.
Sa bhliain 1959, rinneadh Ceathrúmháistir Ginearálta de Goulding, agus sa bhliain 1962, bhí sé ina Cheann Foirne. I bhFeabhra sa bhliain 1966, rugadh air agus ar Sheán Garland in éineacht, ó bhí siad i seilbh gunnáin agus muinisin.
Scoilt
I mí Lúnasa sa bhliain 1969, d'eisigh Goulding ráiteas, inar impigh sé ar fhórsaí armtha na hÉireann Tuaisceart Éireann a ionsaí leis na Caitlicigh áitiúla a chosaint ar na Dílseoirí.
Bhí Goulding an-ghníomhach ag iarraidh idé-eolaíocht na heite chlé a scaipeadh i measc an IRA sna seascaidí. Ní raibh sé sásta leis an dóigh a raibh an tIRA ag staonadh ón saol polaitíochta, agus chuaigh sé i dtuilleamaí an Mharxachais leis na Trioblóidí a anailísiú. Bhí sé inbharúla go raibh an stát Gallda d'aonturas ag scaradh an lucht oibre Caitliceach agus Protastúnach ó chéile tríd an seicteachas a chothú ina measc, ionas nach gcuirfidís le chéile lena bhfíor-dhúshaothróirí buirgéiseacha a chur ó chumhacht.
Dhiúltaigh an chuid ba mhó den IRA an anailís seo go hiomlán. Chuir siadsan an tIRA Sealadach ar bun sa bhliain 1969 agus mar sin, tháinig scoilt ar an IRA.
Polaitíocht
Lean Goulding leis ina Cheann Foirne ar an IRA Oifigiúil go dtí an bhliain 1972. Ar dtús, bhí "na hOifigiúlaigh", chomh maith leis na Sealadaigh, ag cur catha ar na Sasanaigh agus ar na Dílseoirí, ach bhí Goulding den tuairim nach raibh an ghleic armáilte ach ag cur le scoilt an lucht oibre. I bhfianaise an tsamhnais a chuir marú saighdiúra Shasanaigh i nDoire agus buamáil na mbeairicí in Aldershot ar an saol mór, d'fhógair an tIRA Oifigiúil sos cogaidh sa bhliain 1972.
Bhí Goulding chun tosaigh sna hiarrachtaí chun páirtí dlisteanach Sóisialach - Páirtí na nOibrithe - a dhéanamh de Shinn Féin Oifigiúil. Mar sin féin, sa bhliain 1992, chuir sé in iúl go raibh sé míshásta leis na leasuithe polaitiúla a bhí á moladh ag Proinsias De Rossa, cathaoirleach an pháirtí. Iar-Phoblachtánach míleata ab ea de Rossa agus é iompaithe ina shíochánaí agus ina athbhreithniúchaí. I ndiaidh do de Rossa páirtí úr an Daonlathais Chlé a fhoirmiú, d'fhan Goulding ina pháirtí féin, ó bhí sé den tuairim go raibh de Rossa i ndiaidh an iomarca den sóisialachas a thabhairt suas, agus nach raibh sé ach ag iarraidh oifig pholaitiúil a bhaint amach dó féin.
Bás
Ag éirí sean dó, chaitheadh Goulding an chuid ba mhó dá am ina theach fóillíochta "The Schemer" i gContae Cheatharlach. Fuair sé bás le hailse i mBaile Átha Cliath nuair a bhí sé sé bliana déag is trí scór d'aois.
Bhí sé bliana déag dá shaol caite aige i bpríosúin na hÉireann is na Ríochta Aontaithe.
Stíl idirnáisiúnta
Téarma a tugadh sna Stáit Aontaithe ar stíl nua ailtireachta a saothraíodh san Eoraip go príomha ó na 1920idí. Tugadh an Ghluaiseacht Nua-Aoiseach uirthi freisin. I measc a saintréithe bhí cruthanna geoiméadracha, easpa maisithe nó tagairtí stairiúla, ballaí bána rindreáilte, díonta cothrománacha, fairsingí móra gloine, agus ceapacháin neamhshiméadracha. Cuireadh i bhfeidhm ar dtús í i scéimeanna tithíochta caighdeánaithe do dhaoine ar ioncam íseal.
An t-Eilean Sgitheanach
Is oileán Albanach é an t-Eilean Sgitheanach (uaireanta An tOileán Sciathánach i nGaeilge na hÉireann agus Isle of Skye i mBéarla), atá suite in aice le cósta iarthair na tíre, i gComhairle na Gàidhealtachd. Is é "Eilean a' Cheò" leasainm an oileáin. Bhí timpeall ar 31% de dhaonra an oileáin ina gcainteoirí Ghaeilge na hAlban sa bhliain 2002.
Ecne
I Miotaseolaíocht na nGael, dia na heagnaíochta agus an eolais ab ea Eagna (Sean-Ghaeilge Ecne) na dTuath Dé Danann.
Bhí triúr aithreacha ag Eagna, na deartháireacha Brian, Iuchar, agus Iucharba, mic Brigid agus Tuireann. Tá aitheanta orthu triúr mar na Trí Dé Danann, ach is féidir é seo a léamh mar Trí Dé Dána, nó eolais. Seasann airíonna gaolmhara ina sliocht, agus is é Eagna mac an triúir acu, rud a chuireann i gcuimhne sean-nós Ceilteach an pholandrais.
In Irish Druids and Old Irish Religions, deir James Bonwick gur bean í Eagna, agus bandia na filíochta.
Stephen Fry
Is údar, aisteoir, fuirseoir agus láithreoir teilifíse Sasanach é Stephen Fry. Rugadh é ar 24 Lúnasa 1957 in Hampstead, Londain. Tá a lán leabhar scríofa aige agus tá sé mar láithreoir ar an seó QI: Quite Interesting.
Forbairt theirmeach
Nuair a ardaítear teocht ábhair, forbraíonn an t-ábhar sin i ngach treo. Tarlaíonn sé seo de bharr méadú i ngluaiseacht theirmeach na n-adamh. Tarlaíonn forbairt líneach i dtreo ar bith a bhraitheann ar an bhfad tosaigh, an t-ardú teochta, agus tairiseach an ábhair, a dtugtar an chomhéifeacht forbartha líní air. Tarlaíonn forbairt thortoimhseach freisin, a bhraitheann ar an toirt thosaigh, an t-ardú teochta agus tairiseach an ábhair, a dtugtar an chomhéifeacht forbartha tortoimhsí air. Tomhaistear na tairisigh seo d'ábhair éagsúla, agus is áisiúil iad seo le hiompar na n-ábhar is iad faoi ardteocht a thuiscint.
Adolphe Menjou
B'aisteoir Meiriceánach é Adolphe Jean Menjou (18 Feabhra 1890 – 29 Deireadh Fómhair 1963). Ainmníodh é don ngradam Aisteoir Is Fearr sna gradaim Academy i 1931.
Xiang Zhongfa
Bhí Xiang Zhongfa ar cheann de na ceannairí sinsearacha luatha i bPáirtí Cumannach na Síne (PCS). (Sínis shimplithe:向忠发 Sínis thraidisiúnta: 向忠發 ; pinyin:  Xiàng Zhōngfǎ 1879 – Meitheamh 24, 1931 ).
Luathshaol
Rugadh Xiang i 1879 do theaghlach bocht a bhí ina gcónaí i Hanchuan, Hubei. D'éirigh sé as an mbunscoil chun bogadh lena thuismitheoirí go teach a shinsear i Hubei. Nuair a bhí sé 14 bliana d’aois, rinneadh printíseach de i monarcha airm i gcontae Hanyang, i Wuhan.
Nuair a dhún an mhonarcha, fuair Xiang obair mar sheirbhíseach i Jiangxi. Trí bliana ina dhiaidh sin, mhol a fhostóir dó obair do chuideachta lín i Wuhan. Fuair sé ardú céime go 'dara máta' agus ceithre mhí ina dhiaidh sin rinneadh 'príomh-mháta' de tar éis dhá bhliain.
Tar éis roinnt blianta, d’aistrigh Xiang go long de chuid na cuideachta líneála mór Han Zhiping. Toghadh é mar cheannaire ceardchumann saothair mar gheall ar a litearthacht agus a ghníomhaíocht i ngluaiseachtaí oibrithe. I 1921, rinneadh Xiang mar Leas-Chathaoirleach ar aontas saothair Han Zhiping agus chuaigh sé isteach i bPáirtí Cumannach na Síne.
Mar a tháinig sé i gcumhacht
Le linn na Sluaíochta Tuaisceartaí, ghlac arm
Pháirtí Náisiúnach na Síne (an Kuomintang nó KMT) seilbh ar chodanna áirithe de Hubei agus mháirseáil siad i dtreo Wuhan. D'eagraigh Xiang agus Xu Baihao oibrithe le haghaidh stailceanna i gcoinne na dtaoiseach cogaí áitiúil agus bhunaigh siad Aontas Saothair Chúige Hubei, ag cabhrú go mór leis an arm KMT. Tar éis do cheanncheathrú Pháirtí Chumannaigh na Síne a bhogadh go Wuhan, toghadh Xiang ina bhall de Lárchoiste an  Pháirtí Chumannaigh as a obair mhór ar son na cúise. Bhí Xiang ansin i measc na ngníomhaithe oibrithe ba shuntasaí, in éineacht le Su Zhaozheng, Wang Hebo agus Deng Pei.
Forbairt inchinne sa leanbh
Is fíorbheag é an tuiscint ar an inchinn agus conas a fhoghlaimíonn sí ábhair chomh casta le loighic, moráltacht, is mothúchán. Is eol, áfach, go mbíonn an inchinn á cumadh is á heagrú fós tar éis breithe. Bíonn i bhfad níos lú sionapsaí — na ceangail idir cealla néarógacha — ag leanbh an-óg ná ag duine fásta. Ag aois a 2 bíonn an oiread céanna sionapsaí acu. Ag aois 4-10 bíonn farasbarr díobh ag an bpáiste thar an duine fásta, agus faoi 16 bhliain bíonn líon an duine fhásta ag an duine óg arís. Ní fios cén bhaint a bhíonn ag géinte is cleachtaí leis an bhforbairt seo, ná cé na cleachtaí atá inmholta d'fhonn an inchinn a fhorbairt oiread agus is féidir. Ó thaobh fiseolaíochta de, tá an-chuid taighde ag díriú ar choirtéis an éadain san inchinn, a bhíonn an-ghníomhach ina meitibileacht ag aois 6 mhí-2 bhliain, agus arís le linn caithreachais, rud a d'fhéadfadh a bheith bainteach le forbairt mhothúchánach nó chognaíoch. Aisteach go leor, bíonn an maothán clé gníomhach nuair a mhothaíonn an duine óg sonas, áthas nó spéis, ach an maothán deas a bhíonn san áireamh agus mothú diúltach aici/aige. Meastar uaidh sin go dtéann cleachtaí áirithe, ag céimeanna forbartha faoi leith, i bhfeidhm ar na ciorcaid is na ceangail mhothúchánacha sa choirtéis sin. Ach tá obair ollmhór taighde le déanamh chun na forbairtí is torthaí seo a léiriú.
Liosta de na daoine atá ainmnithe i bPáipéir Pandora
Is páirtliosta é seo de dhaoine atá ainmnithe i bPáipéir Pandora mar scairshealbhóirí, stiúrthóirí agus tairbhithe de chuideachtaí easchósta. San iomlán, tá 35 ceannaire náisiúnta reatha agus iarcheannairí náisiúnta le feiceáil sa sceitheadh, in éineacht le 400 oifigeach as beagnach 100 tír. Ainmníodh níos mó ná 100 billiúnaí, 29,000 cuntas easchósta, 30 ceannaire reatha agus iarcheannairí, agus 300 oifigeach poiblí sna chéad sceitheanna i mí Dheireadh Fómhair 2021. D’fhéadfadh $ 32 trilliún a bheith curtha i bhfolach ó chríocha cánach, de réir tuairiscí
Ballnasc trasnach an atlais
mion|clé Cuid den veirteabraí an mhuiníl is ea ballnasc trasnach an atlais.
Sinéad Diver
Lúthchleasaí Éireannach í Sinéad Diver, a rugadh ar an 17 Feabhra 1977 i mBéal an Mhuirthead, Contae Mhaigh Eo. Is ar son na hAstráile a bhí sí san iomaíocht ag na Cluichí Oilimpeacha agus ina cónaí san Astráil ó chuaigh sí ar imirce in 2002.
Gairm
Níor thosaigh ag glacadh páirte i rásaí go dtí 2011 ach tá dul chun cinn iontach déanta aici ó shin.
Ghlac sí páirt ar son na hAstráile i gcraobh lúthchleasaíochta an domhain i mBéising in 2015 agus i Londain in 2017 chomh maith.
Chríochnaigh sí sa seachtú háit i Maratón Londan mí Aibreáin 2019.
Chríochnaigh sí sa 14ú áit sa rás 10,000m i gCraobh Lúthchleasaíochta an Domhain i Doha mí Mheán Fómhair 20i9.
Sa bhliain 2019, chríochnaigh Diver Maratón Nua-Eabhrac in am 2:26:23. Bhí áit bainte amach aici ag na Cluichí Oilimpeacha i dTóiceo de bharr an ghaisce sin.
Pearsanta
Tá ceangail láidir ag Diver le Gaeltacht Thír Chonaill. Is as an mBun Beag i nGaoth Dobhair dá hathair, Eddie.
Stíl mhaisithe
Foirm ailtireachta Gotaí Sasanaí a bhí chun cinn sa 13ú-14ú céad (Decorated Gothic i mBéarla). Ba shainiúil gur maisíodh an oiread den dromchla is ab fhéidir, go minic le duilleoga stílithe is an cuar S-dúbailte a dtugtar an cíoma air. Is samplaí maithe Ardeaglais Wells (1290-c 1340) agus Séipéil na Banríona is an tOchtagán in Ely (1321-1353).
Mercury
Na chéad eitiltí spáis Meiriceánacha a raibh foireann ar bord. Rinneadh an chéad eitilt fhofhithiseach i 1961 le Alan Shepard i gceannas, agus an chéad eitilt fhithiseach i 1962 le John Glenn i gceannas. Thaispeáin na heitiltí trialacha seo gur fheidhmigh an córas cothaithe beatha ar bord go maith, agus d'fhoghlaim siad ceachtanna ar úsáid na roicéad moillithe chun teacht amach as an bhfithis, cosc le cúltarraingt na hathiontrála san atmaisféar, tuirlingt ar an uisce, agus tarrtháil an spásárthaigh ón bhfarraige. Rinneadh dhá eitilt fhofhithiseacha agus 4 eitilt fhithiseach sa chlár. Réamhtheachtaire ar chláir Gemini is Apollo.
Creideamh in Éirinn
Tá os cionn 95% de phobal i bPoblacht na hÉireann, in ainm a bheith ceangailte leis an gCaitliceachas (Eaglais an Chaitliceachais Rómhánaigh) le mionlaigh a bhaineann leis na heaglais Protastúnacha. Ina measc siúd tá an eaglais Phreispitéireach, an eaglais Mheitideach, Eaglais na hÉireann agus eaglaisí eile Phrotastúnacha. De réir Eaglais na hÉireann í féin, is Eaglais Chaitliceach Anglacánach atá inti. Tá méadú ag teacht ar phobail eile ó na 1990í i leith, é ar fad, nach mór, ag baint le hinimirce. Tá Giúdaigh, Moslamaigh agus Hiondúigh anois sa tír, maille le Búdaithe agus creidimh eile.
Virginia Woolf
Scríbhneoir Sasanach a rugadh i Londain ab ea Adeline Virginia Woolf (25 Eanáir 1882 – 28 Márta 1941). Tá ardmheas ag lucht na critice liteartha uirthi mar dhuine de na nua-aoisithe ba thábhachtaí ar domhan. Fuair sí bás ar an 28 Márta 1941 tar éis di pócaí a cótaí a líonadh le clocha agus siúl isteach san abhainn Ouse, gar dá háit cónaithe.
Ba phearsa mhór í Virginia Woolf sa tréimhse idir an dá chogadh domhanda, go mórmhór i Londain Shasana. Bhí sí ar dhuine de na baill ba cháiliúla de Chumann Bloomsbury (grúpa liteartha ina raibh E.M. Forster agus John Maynard Keynes páirteach freisin).
I measc na saothar is mó le rá aici, tá na húrscéal ta Mrs Dalloway (1925), To the Lighthouse (1927) agus Orlando (1925), agus an t-alt A Room of One's Own (1929), inar scríobh sí: "Ní mór do bhean airgead agus seomra dá cuid féin a bheith aici má tá sí chun ficsean a scríobh".
A Céad Óige
thumb|180px|Virginia óg ar ghlúin a máthar, le Henry H. H. Cameron, 1884 Rugadh Virginia Adeline Woolf (née Stephen) i Londain Shasana sa bhliain 1882. Rugadh a máthair, spéirbhean chlúiteach a raibh Julia Prinsep Stephen (née Jackson) uirthi, san India sa bhliain 1846 agus b'iad an dochtúir John agus Maria Pattle Jackson a tuismitheoirí. D'aistrigh máthair Virginia Woolf anoir go Sasana sa bhliain 1848, agus beadh ina cuspa d'ealaíontóirí réamh-Rafaeilíteacha le leithéid Edward Burne Jones. Ba staraí aithnidiúil, údar, léirmheastóir agus sléibhteoir é athair Virginia Woolf, Sir Leslie Stephen.
Ba thimpeallacht lán de thionchar an aois liteartha Victeoiriaigh é baile Virginia Woolf. Bhí Sir Leslie Stephen tábhachtach sna hearnálacha léirmheastóireachta, beathaisnéisí agus eagarthóir eachta. Ba í bean Sir Leslie Stephen, Harriet Thackeray, an iníon b'óige de chuid Thackeray. I measc na gcuairteoirí rialta ar an teach, bhí Henry James, George Henry Lewes, Julia Margaret Cameron (aintín Julia Stephen), agus James Russell Lowell. thumb|left|200px|Julia Prinsep Stephen le Edward Burne-Jones, 1866 Ní raibh máthair Virginia Woolf gan bhaint aici le pearsana mhóra an lae ach an oiread. Ba bhanghiolla de chuid Marie Antoinette na hOstaire í duine de shinsearaigh Julia Stephen, agus tá a lán banghaolta de chuid Julia (í féin san áireamh) le feiceáil sna phictiúir is ghrianghraif réamh-Rafaeilíteacha, inar oibrigh siad mar chuspaí.
Bhí leabharlann fhairsing chumsitheach sa teach acu, agus b'í seo an áis oideachais ba thábhachtaí a bhí ag Virginia agus ag a deirfiúr Vanessa, mar nach bhfuair siad an t-oideachas foirmiúil a cuireadh ar fáil dá deartháireacha. B'údar éada é seo do Virginia Woolf riamh, agus b'oth léi nár cuireadh í ar chomhchéim leofar, a seoladh chun na Droichid Caim, áit ina bhfuair siad oideachas den chéad scoth.
Dar le cuimhní cinn Virginia Woolf, áfach, nárbh ea Londain, ach St. Ives i gCorn na Breataine an áit a raibh cumha aici dó. Is ann a chaith sí gach samhradh i dteanna a muintire go dtí an bhliain 1895. Tá teach saoire mhuintir Stephen, Talland House, fós ina sheasamh sa lá atá inniu ann, cé go bhfuil sé athchóirithe anois i gceithre shó-árasán ag an úinéir nua.
Tá tábhacht agus tionchar thírdhreach Chorn na Breataine le sonrú tríd síos shaothair Virginia Woolf, ach tagann an tagairt is starógaí dá bhfuil iontu chun cinn san úrscéal To the Lighthouse, scéal ina bhfuil tábhacht ar leith ag baint le teach solais atá suite cúpla míle amuigh ón chósta. Tá an teach solais féin bunaithe ar an teach solais ag Godrevy, in iarthar Chorn na Breataine.
D'fhulaing Virginia Woolf a céad chliseadh néarógach in aois trí bliana déag di, i ndiaidh bháis tobainn a máthar sa bhliain 1895. Níorbh fhada gur bhuail tubaiste eile muintir Stephen, is é sin, bás leathdheirfiúr Virginia Woolf, Stella Duckworth, dhá bhliain ina dhiaidh sin. Níorbh iad tubaistí dosheachanta amháin a d'fhág a rian ar anam is ar aigne Virginia Woolf le linn a hóige, áfach. Nochtaigh sí san alt A Sketch of the Past (1939) go mbíodh a dá leathdheartháir, Gerald agus George Duckworth, ag tabhairt drochíde ghnéis uirthi féin agus ar a dheirfiúr Vanessa ar bhonn córasach. thumb|right|200px|Virginia Woolf i gcuideachta a hathar le [[George Charles Beresford, 1902]] clé|mion|242x242px|1902 In ainneoin a hanró, áfach, d'éirigh le Virginia cúrsa staidéir a chur i gcrích in ionad na mban i gColáiste an Rí i Londain Shasana. Sna blianta idir 1897 is 1901, rinne Woolf staidéar ar an Ghearmáinis, ar an Laidin, ar an Ghréigis agus sa stair.
An Coimhthíoch
Séamus Mac Conmara: Scéal scéil - níos aistí ná ficsean [The story of a story - stranger than fiction]
Virginia Woolf
A Céad Óige
Bhí grá agus ómós an domhain ag Virginia Woolf dá hathair Leslie Stephen riamh, agus is dá bharr sin go ndeachaigh a bhás chomh mór i bhfeidhm uirthi nuair a cailleadh é de bharr ailse sa bhliain 1904. D'fhulaing sí cliseadh néarach eile agus bhí an ceann sin chomh tromchúiseach is gur cuireadh í faoi ghlas agus faoi chúram síciatrach ar feadh tamaill. Tar éis bháis Leslie Stephen, d'aistrigh Virginia, a deirfiúr is a beirt leathdheartháir ón seanteach ag Hyde Park Gate go teach eile ag 46 Gordon Square i mBloomsbury (ceantar atá suite i gcroílár Londan Shasana).
An Coimhthíoch
D'fhoilsigh Oifig an tSoláthair An Coimhthigheach le Séamus Mac Conmara den chéad uair i 1939, trí bliana i ndiaidh don údar bás a fháil den eitinn agus gan ach seacht mbliana is fiche slánaithe aige. Bhain an leabhar duais an Chraoibhín sa bhliain 1940 agus d’athfhoilsigh Oifig an tSoláthair cúig uaire a fhad le 1970 é.
Virginia Woolf
Bloomsbury
thumb|right|Bob HMS Dreadnought. Is í Virginia Woolf an chéad duine ar chlé Níorbh fhada an lá ó bhog Virginia Woolf agus a muintir chun na háite go raibh a dteach i mBloomsbury ag croílár ghrúpa úr liteartha is ealaíne, mar atá Cumann Bhloomsbury. Thug suíomh áisiúil an tí deis do Virginia óg aithne a chur ar leithéidí Lytton Strachey, Clive Bell, Rupert Brooke, Saxon Sydney-Turner, Duncan Grant, Roger Fry agus Leonard Woolf, an fear a bheadh ina fear céile níos deireanaí.
An Coimhthíoch
Conspóid Chóipchirt
D’fhoilsigh Coiscéim leabhairín de mo chuid féin i 1988 a chuir síos ar shaol agus ar scríbhneoireacht Shéamais Mhic Conmara, obair a chéadspreag An Dr. Diarmaid Ó Doibhlín, go ndéana Dia trócaire air. Ní raibh sé ach cúpla bliain ina dhiaidh sin nuair a rinne Éireannach, a bhí ina chónaí thar sáile, teagmháil liom. Mhínigh sé gur seoladh mo leabhairín féin chuige agus i ndiaidh á léamh gur mheas sé gur léigh sé úrscéal eile cheana a bhí, dar leis, an-chosúil le ‘An Coimhthíoch’ agus bhí sé ag déanamh an dtiocfadh liom an chosúlacht a fhiosrú dó.
Coróin (luibheolaíocht)
Sa luibheolaíocht, fadú coróinín (na peitil) an bhlátha. Mar shampla, trumpa lárnach lus an chromchinn.
Virginia Woolf
Bloomsbury
Bhain baill an chumainn áit amach i mbéal an phobail den chéad uair sa bhliain 1910, i ndiaidh dóibh Bob HMS Dreadnought ("The Dreadnought Hoax") a bhualadh ar an Chabhlach Ríoga (cabhlach na Breataine). Is é a tharla ar an lá féin ná gur thug seisear ball den Chumann le tuiscint don Chabhlach Ríoga gur daoine de ríshliocht na hAibisíne a bhí iontu, agus go raibh siad ag iarraidh cigireacht a dhéanamh ar HMS Dreadnought, a bhí feistithe i bPortland, i nDorsetshire. Chuir na cleasaithe dath dorcha ar a gcraiceann agus feisteas "ríoga" orthu, maraon le folt agus féasóga bréagacha. Ba é Horace de Vere Cole, file agus cleasaí cáiliúil a rugadh i mBaile an Churraigh, Contae Chorcaí, ceann feadhna na gcleasaithe. Scríobh Virginia Woolf óráid faoin eachtra atá ar fáil in atheagrú an leabhair The Platform of Time, a foilsíodh sa bhliain 2008. clé|mion|247x247px|1939 Traidhfil de bhlianta i ndiaidh dóibh bogadh isteach sa teach nua ag Gordon Square, phós deirfiúr Virginia Woolf, Vanessa, ar an léirmheastóir ealaíne Clive Bell agus b'éigean do Virginia is dá deartháir, Adrian, bogadh amach. Shocraigh siad síos i dteach eile sa cheantar céanna, i bhFitzroy Square, ach ní mó ná sásta a bhí siad faoin tsocrú sin agus ba thréimhse thar a bheith míshásta é do Virginia ach go háirithe. Bhí Virginia go mór in éad lena deirfiúr as siocair í a bheith pósta agus Virginia féin a bheith fágtha ina haonar. Chuir Virginia céiliúr ar Chlive Bell agus chruthaigh sé sin go leor amhrais is drochfhola idir an dá deirfiúr.
An Coimhthíoch
Conspóid Chóipchirt
Is é an teideal atá ar an leabhar Béarla sin ná ‘The Stranger’, “a novel by Malachy G. Carroll” foilsithe ag ‘The Bruce Publishing Company, Milwaukee’, “COPYRIGHT, 1952, MALACHY G. CARROLL” – “his first book to be published in the United States”.
Virginia Woolf
Bloomsbury
Cúpla bliain ina dhiaidh sin, áfach, sa bhliain 1912, phós Virginia féin ar Leonard Woolf, státseirbhíseach a bhí ar shos sabóideach óna chuid oibre i Srí Lanca, agus, go deimhin, ina bhall de Chumann Bloomsbury. Dúirt Virginia ag an am gur "Giúdach gan pingin rua aige" a bhí ann agus thug sí le tuiscint dá cuid cairde go raibh náire uirthi as a bheith pósta ar ghiúdach. Ina ainneoin sin, áfach, mhair an pósadh go lá a báis. Bhain Virginia idir shult agus shuaimhneas as a bheith in éineacht le Leonard Woolf ar bhonn pearsanta agus gairmiúil. Sa bhliain 1917, chuir an lanúin an Hogarth Press ar bun, foilsitheoir a chuirfeadh gach aon úrscéal de chuid Virginia Woolf i gcló, maraon le saothair ó phinn scríbhneoirí eile, leithéidí T.S. Eliot agus Laurens van der Post.
An Coimhthíoch
Conspóid Chóipchirt
Deir tús an bhlurba ar chlúdach dusta an leabhair sin:
“The depth of human loneliness and the height of spiritual heroism are touched in this penetrating story of a defrocked priest who must live as a stranger among the townspeople of an Irish village, shackled to a secret stronger than death”.
Virginia Woolf
Gairm bheatha
Cuireadh tús le gairm Virginia Woolf mar scríbhneoir gairmiúil le halt mar gheall ar Haworth, baile mhuintir Brontë, sa Times Literary Supplement sa bhliain 1900. mion|Virginia Woolf i gCearnóg Tavistock, dealbh bhrád déanta ar dtúß i 1931
An Coimhthíoch
Príomhphlota an dá leabhar
Baineann an dá phríomhphlota le hÉireannach óg a chuaigh chun na sagartóireachta agus ar tugadh a chéad pharóiste dó i Sasana. Le linn dó bheith ar shos ghairid, nuair a bhí sé ag stopadh in óstán, tháinig strainséar chuig doras a sheomra agus d’iarr air éisteacht lena fhaoistin. Le linn na faoistine d’fhág an duine anaithnid ábhar goidte i bhfolach i seomra an tsagairt óig i ngan fhios dó. Dar ndóighe, aimsíodh an t-ábhar i seomra an tsagairt, ciontaíodh as gadaíocht é, gearradh tréimhse i bpríosún air agus chuir an eaglais ó chóta é.
Virginia Woolf
Beathaisnéisí
D'fhoilsigh Virginia Woolf trí leabhar ar chur sí "beathaisnéisí" orthu, ach tá easaontú faoin teideal sin a chur orthu, mar gheall ar stíl scríbhneoireachta Woolf, a raibh dlúthbhaint aige le ficsean.
An Coimhthíoch
Príomhphlota an dá leabhar
Ar saoradh ón phríosún dó tar éis roinnt blianta d’fhill an tÉireannach óg go hÉirinn agus bhain sé faoi i gceantar ó thuaidh, áit nach raibh aithne ag éinne air. Fuair sé obair i muileann, d’fhan sé ar feadh roinnt míonna agus bhí meas ag an phobal air mar oibrí maith agus mar dhuine séimh, múinte, flaithiúil, cráifeach a choinnigh dó féin. Ar an drochuair tar éis tamaill d’aithin iarchime eile é agus tháinig an scéal amach dá bharr gur chaith sé am i bpríosún i Sasana as gadaíocht – rud nár shéan sé nuair a chuir ball an phobail ceist dhíreach air. Leis sin thiontaigh an chuid is mó den phobal ina éadan go dtí go bhfuarthas amach gur sagart as éide é a ciontaíodh go héagórach siocair go raibh sé dílis do rúndacht na faoistine. Ar fhoghlaim iomlán scéal an choimhthígh ghlac an eaglais ar ais isteach é agus a onóir athnuaithe.
Na Carachtair
Maidir le carachtair an dá scéil de, is suimiúil na comparáidí agus na contrárthachtaí atá eatarthu sa dá leabhar, fiú i dtaobh le rud chomh simplí lena n-ainmneacha, mar shampla:
Is furasta a fheiceáil ón liosta seo go bhfuil comparáid shofheicthe idir ainmneacha na bpríomhcharactar sa dá leabhar agus is suimiúil a aithint go bhfuil ainmneacha na mioncharachtar níos éagsúla óna chéile.
Rólanna na gCarachtar
Is lú na difríochtaí atá idir rólanna na bpríomhcharachtar in insint scéal an dá leabhar, den chuid is mó, chomh fada agus a théann siad i bhfeidhm ar phríomhphlota an dá leabhar; is beag nach bhfuil rólanna cuid mhaith de na carachtair mar a bheadh siad ina bhfrithchaithimh shiméadracha ar a chéile.
Tá carachtair áirithe atá le sonrú sa dá leabhar ach go bhfuil eachtraí agus tábhacht a rólanna laghdaithe nó méadaithe, ag brath ar an leabhar atá faoi mheas. Mar shampla, i ‘An Coimhthíoch’ forbraítear carachtar fiancé Neil, Tom, go bhfuil ról níos lárnaí i bhforbairt an scéil agus i réiteach mhistéir an choimhthígh aige. I gcaibidil a trí cuirtear síos ar an chumann idir Tom agus Neil, an dearcadh a bhí ag tuismitheoirí Neil air agus ar a imeacht ó Chorcaigh go Meiriceá chun airgead a bhailiú a fágadh dó tar éis bhás a uncail. Pléitear cumann na lánúine arís i gcaibidil a hocht, i gcaibidil a deich agus i gcaibidil a haon déag. I gcaibidil a naoi tá Tom páirteach i ndíospóireacht ar pholaitíocht na tíre, gné nach bhfuil i ‘The Stranger’; b’fhéidir gur ceapadh go mbeadh an ghné seo níos conspóidí dá mbeadh sí ar fáil níos leithne i leaganacha Béarla sa bhaile agus thar sáile. Níos moille is é Tom a aimsíonn an Muirthileach ar thaobh an bhealaigh mhóir agus é ag rámhaille ina thinneas; is é Tom a fhoghlaimíonn i dtosach gur sagart as éide atá ann agus a phléann an cás leis an sagart paróiste. Seo an rud a spreagann seanchuimhne ag an Athair Ó Néill agus is cúis le fiosrú agus le fuascailt chúlra an choimhthígh as sin amach.
I ‘The Stranger’, mar shampla, tugtar ról níos lárnaí do Luke, deartháir Patch, mar mhodh ghluaiseacht chun tosaigh an scéil, agus is í Nell a fhoghlaimíonn ar dtús, ach de thaisme chomh maith, gur sagart as éide an coimhthíoch nuair a chluineann sí ag tabhairt aspalóid ina pheacaí do Luke é.
Carachtair Thánaisteacha Bhreise
Tá cúpla mioncharachtar i leabhar amháin nach bhfuil le sonrú sa leabhar eile, mar shampla:
I ‘An Coimhthíoch’
1.	Ralph Massington a rinne an gadaíocht san óstán i Sasana agus a d’fhág an t-ábhar goidte i seomra an tsagairt. 2.	An tAthair Langdon a fuair admháil ghadaíochta shínithe ó Massington agus é ar leaba a bháis i Sasana agus a thaistil go hÉirinn leis an nuacht.
I ‘The Stranger’
A.	An striapach ar chas Luke Rafferty uirthi ar an tsráid in Iúr Chinn Trá, tar éis dó bean eile a robáil, a ba chúis le haithreachas a mhúscailt i Luke. B.	Old Tom, an tseanchomharsa ar ghoid Patch Rafferty airgead a shocraide uaidh agus an fear a dhúnmharaigh Luke.
Mionchúinsí eile na leabhar
Samplaí codanna atá mar an gcéanna sa dá leabhar:
Samplaí codanna atá éagsúil i ‘The Stranger’:
Is iomaí mionphointe eile a bhfuil comhmhacalla de le sonrú idir an dá leabhar agus ar ócáidí eile tá mioneachtraí ann a thiteann in ord difriúil eatarthu. D’ainneoin na miondifríochtaí éagsúla thiocfadh a mhaíomh nach bhfuil difear sonraíoch i bpríomhimeachtaí phlotaí an dá leabhar. D’fhéadfadh dá bharr sin fosta a mhaíomh go bhfuil na laigí ceannann céanna le sonrú sa dá leabhar ó thaobh saothair litearthachta de.
Foilsiú in Éirinn
D’fhoilsigh Mercier Press leabhar dar teideal ‘The Stranger’ in Éirinn i mí na Samhna 1951, le Carroll nuair a bhí sé thart faoi trí bliana is tríocha d’aois, agus cuireadh an “NOTE” a leanas chun tosaigh ar an fhoilsiúchán sin:
“AUTHOR’S NOTE I am indebted to a Gaelic novel “An Coimthigheach”* by the late Seamus Mac Conmara, and published for the Department of Education by Oifig an tSolathair, Dublin, for the bones of the plot of this novel. Where, however, my work coincides with that of Mac Conmara the result is an adaptation not a translation. Several new characters and many new situations have been introduced. I wish to express my gratitude to the Department of Education for their kindness in allowing me to make use of their publication in this way. M.G.C. Published 1940: sale price 2s.6d.”
Mar sin de, idir an “NOTE” seo agus cosúlachtaí an dá leabhar is léir go raibh Carroll breá eolach ar ‘An Coimhthigheach’ sular foilsíodh ‘The Stranger’. Dar ndóighe, aithnítear go raibh ról ag Oifig an tSolathair i gcibé cineál comhaontú a rinneadh le Carroll roimh ré. Bhí ‘An Coimhthigheach’ eisithe trí huaire um 1950 agus bhí méid áirithe clú air in Éirinn. Is léir gur socraíodh ar dhóigh éigin go raibh an “NOTE” sin riachtanach sa leabhar Béarla a bhí le bheith foilsithe in Éirinn, fiú má bhí cibé aitheantas do ‘An Coimhthigheach’ cineál drogallach agus teoranta go maith ann.
Chomh fada agus a thig liom a dhéanamh amach is doiligh glacadh leis go bhfuil “Several new characters and many new situations … introduced” i ‘The Stranger’ diomaite de mhionrólanna Luke, Old Tom agus an striapach; is beag tábhacht atá leo siúd diomaite de Luke, chomh fada agus a bhaineann siad leis an phríomhphlota de. Maidir le hathrú ról Luke féin, d’fhéadfadh a mhaíomh go bhfuil an múnlú is tábhachtaí a rinneadh amscaí go leor; is éadóigh ar fad gur tógadh fíorghadaí na seodra i sráidbhaile in Éirinn ar tharla go ndeachaigh an Stranger chuici nuair a saoradh ó phríosún é, agus murab é sin amhlaidh ní oibreodh príomhphlota ‘The Stranger’ ar chor ar bith!
Is doiligh gan samhlú gurb é an ráiteas a leanas an chuid is lú a d’fhéadfadh a rá faoin chosúlacht láidir idir an dá phlota: “Where, however, my work coincides with that of Mac Conmara …” Tá an chuma air gur roghnaíodh an fhoclaíocht sa ráiteas seo ar mhaithe le cur ina luí ar an léitheoir gur fíorbheag í an chosúlacht idir scéal an dá leabhar agus gur beag go raibh an dara leabhar i dtuilleamaí an chéad leabhair. Dar ndóighe, ní féidir léitheoir sin a mheas muna bhfuil sé féin in ann an dá leabhar a léamh.
Agus nuair a mhaítear “… the bones of the plot of this novel”, is doiligh gan a bheith den tuairim gurb ionann “the bones” céanna agus an príomhphlota iomlán.
Nuair a mhínítear “… the result is an adaptation not a translation”, d’fhéadfadh a mholadh go dtugann an focal “adaptation” neamhchiontacht le fios. Is cosúil gur úsáideadh a leithéid d’aonturas le cur ina luí ar an saol go raibh iarracht neamhurchóideach déanta chun píosa oibre a rinneadh cheana a athchruthú. Ach is amhlaidh go léiríonn cóiriú aon saothar macasamhlú dáiríre an bhunsaothair – ní bheadh cóiriú i gceist muna raibh sin amhlaidh! Ach an ndéantar i gcónaí de mheon macánta é?
Foilsiú i Sasana agus sna Stáit Aontaithe
Tá sé suimiúil a thabhairt faoi deara nach raibh an “NOTE” a bhí chun tosaigh i leabhar an Mercier Press i Samhain 1951, nach raibh sé sin san áireamh sa leabhar a d’fhoilsigh The Bruce Publishing Company i Milwaukee dhá mhí níos moille i mí Eanáir 1952. Foilsíodh an leabhar i Sasana chomh maith tríd an Catholic Book Club7, an bhliain chéanna, 1951, ach ní fios an raibh an “NOTE” teoranta sin cláraithe sa leagan sin den leabhar.
Dála an scéil, tá athruithe beaga focal le sonrú fiú idir na leaganacha Béarla, mar shampla:
Mercier Press (1951), lch.6: “His pipe gurgled nicotinely in its twisted shank as though it were whispering advice.”
The Bruce Publishing Company (1952), lch.7: “His pipe gurgled in its twisted shank as though it were whispering advice.”