cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Conmhaicne Mara
Críocha
Glaoitear Iar Chonnacht anois ar thailte Chonamara, .i., an Ghaillimh taobh thiar de Loch Coirib agus cuid bheag de Mhaigh Eo. Tá paróiste Cill Chonaicne taobh thiar de Bhaile Locha Riach.
Emmet Daltún
Cogadh Saoirse na hÉireann
Ar dhíshlógadh in Aibreán 1919, d’fhill Daltún ar ais go hÉirinn. Ansin, nuair a fuair sé amach go ndeachaigh a dheartháir níos óige Charlie isteach san IRA, lean Dalton féin a chulaith. Rinne Daltún trácht ina dhiaidh sin ar an contrárthacht dhealraitheach a bhí ag troid le Arm na Breataine agus ina choinne trína rá gur throid sé ar son na hÉireann leis na Breataine agus gur throid sé ar son na hÉireann ina gcoinne.
Conmhaicne Mara
Stair
Clann Uí Chaollaí ba ea taoisigh Chonmaicne Mara, clanna Mhic Chonghaile (an chlann is sine), Uí Dhubhánaigh agus O’Cloherty ina gcadet leo, agus Uí Fhallúin a mbreithimh oidhreachta. D'athlonnaigh clann Uí Chaollaí chuig Uí Oirbsean, ach cuireadh faoi bhrú arís iad roinnt blianta ina dhiaidh sin. D'fhág clann Mhic Chonghaile ar leithinis Bhaile Conaola, agus tháinig Uí Fhlaithbheartaigh mar chomharsana orthu.
Emmet Daltún
Cogadh Saoirse na hÉireann
Tháinig Daltún chun bheith ina chomhghleacaí dlúth le Mícheál Ó Coileáin agus d’ardaigh sé go gasta chun bheith ina Stiúrthóir Faisnéise ar an IRA - agus bhí baint aige leis an "Scuad", an t-aonad feallmharú atá lonnaithe i mBaile Átha Cliath. An 14 Bealtaine 1921, stiúraigh Daltún oibríocht le Paddy Daly a cheap Daltún agus Ó Coileáin. Dearadh é chun Gin. Sean McEoin a tharrtháil ó Phríosún Mountjoy ag baint úsáide as carr armúrtha Briotanach a ndearnadh fuadach air agus dhá cheann de shean éide Arm na Breataine Daltún.
Conmhaicne Mara
Stair
Sa tuairisc ar fiosrú cúirte sa bhliain 1607, feictear cinn na fine sa bharúntacht, Baile na hInse mar a leanas: Ó Fhlaitheartaigh as Bun Abhann, Mac Conraoi, Mac Conchúir, Mac Donnchadha, Ó Dubháin, Ó Laoi agus Mac Conghaile.
Emmet Daltún
Cogadh Cathartha na hÉireann
D’aontaigh Daltún le Ó Coileáin agus é ag glacadh leis an gConradh Angla-Éireannach i 1922 agus bhí sé ar cheann de na chéad oifigigh - Maorghinearál - san Arm Náisiúnta nua a bhunaigh Rialtas Sealadach na hÉireann i Saorstát na hÉireann. Chuir cuid mhór den IRA i gcoinne an Chonartha agus tháinig an Cogadh Cathartha idir faicsin pro agus frithchonartha sa deireadh. Bhí Daltún i gceannas ar trúpaí a rinne ionsaí ar na Ceithre Chúirt i gCath Bhaile Átha Cliath a chuir tús leis an gcogadh i mí an Mheithimh 1922.
Chuir cuid mhór den IRA i gcoinne an Chonartha agus tháinig an Cogadh Cathartha as an gcoinbhleacht idir na faicsin pro agus frithchonartha.
Bhí Daltún i gceannas ar trúpaí a rinne ionsaí ar Na Ceithre Chúirteanna i gCath Bhaile Átha Cliath a chuir tús leis an gcogadh i mí an Mheithimh 1922. D'ordaigh Ó Coileáin do Daltún, mar oifigeach idirchaidrimh mhíleata leis na Breataine le linn an tsosa, smacht a fháil ar an dá ghunna 18 punt. ó na Breataine a cuireadh oiliúint orthu ar na foirgnimh. Tháinig Daltún chun bheith ina cheannasaí ar Arm an tSaorstáit faoi threoir Mulcahy. Bhí sé ina cheannasaí ar ionsaitheacha Shaorstát na hÉireann idir Iúil agus Lúnasa 1922 a scaoil na trodaithe Frith-Chonartha ó bhailte na Mumhan. Mhol Daltún ionsaithe ar ghrinneall na farraige chun na suíomhanna Frithchonartha a thógáil ón gcúl agus bhí sé i gceannas ar thuirlingt chabhlaigh amháin den sórt sin a thug cathair Chorcaí go luath i mí Lúnasa. In ainneoin dílseachta daingean don Arm Náisiúnta, bhí sé criticiúil ar mhainneachtain an tSaorstáit a bhua a leanúint, ag ligean don IRA Frithchonartha athghrúpáil ag atosú an chogaíocht eadarnaíoch a tosaíodh i 1919.
Ar 22 Lúnasa 1922, chuaigh sé in éineacht le Mícheál Ó Coileáin ar camchuairt i gconmhaí timpeall tuaithe thiar Chorcaí. Luadh an conbhua in aice le Béal na Bláth. Chuir Daltún comhairle air tiomáint ar aghaidh, ach d’áitigh Ó Coileáin, nach raibh mórán taithí comhraic aige, stad chun troid. Maraíodh Ó Coileáin sa chomhrac dóiteáin.
Phós Daltún go gairid ina dhiaidh sin (an 9 Deireadh Fómhair 1922 le Alice Shannon) in Óstán Imperial Chorcaí. Faoi Nollaig 1922 bhí sé tar éis éirí as a cheannas san Arm. Chuir sé i gcoinne marú príosúnach poblachtach a léirigh na céimeanna deireanacha den Chogadh Cathartha. Tar éis dó a bheith ag obair go gairid mar chléireach Seanad na hÉireann, d’fhág sé an post seo ag obair i dtionscal na scannán.
Tionscal na scannán
Le daichead bliain ina dhiaidh sin, d’oibrigh Daltún in Éirinn agus i Meiriceá i léiriúchán scannán. I 1958 bhunaigh sé "Irish Ardmore Studios" i mBré. Chuidigh a chuideachta le scannáin a dhéanamh mar The Blue Max, The Spy Who Came in from the Cold agus The Lion in Winter, a ndearnadh scannánú orthu go léir in Éirinn. Is í an t-aisteoir Éireannach Audrey Dalton a iníon.
Bás
D’éag Emmet Daltún i dteach a iníne Nuala i mBaile Átha Cliath i 1978 ar a 80ú breithlá. Ní fhaca sé riamh an scannán a rinne Cathal O’Shannon de RTÉ ar a shaol. Le linn dóibh an scannán a dhéanamh thug siad cuairt ar na láithreacha catha sa Fhrainc (lena n-áirítear Ginchy agus Guillemont ar abhainn an Somme), Campa Kilworth i gCorcaigh, Béal na mBláth, agus áiteanna eile nár thug Daltún cuairt orthu ó na blianta roimhe sin. Ba mhian leis go ndéanfaí é a adhlacadh chomh gar agus is féidir dá chara Mícheál Ó Coileáin i Reilig Ghlas Naíon i mBaile Átha Cliath agus adhlacadh é i Márta 1978 tar éis sochraide míleata. Níor fhreastail aon cheann de na hairí nó Teachtanna Dála rialtais Fhianna Fail a bhí i gceannas.
Suman Pokhrel
Is file, liriceoir, drámadóir, aistritheoir, agus ealaíontóir ilteangach Neipealach é Suman Pokhrel (Neipeailis: सुमन पोखरेल; a rugadh ar 21 Meán Fómhair 1967). Meastar go bhfuil sé ar cheann de na guthanna cruthaitheacha is tábhachtaí san Áise Theas.
Bronnadh Gradam Liteartha SAARC air faoi dhó, in 2013 agus 2015 as a chuid filíochta féin agus as an méid atá déanta aige ar son na filíochta agus na healaíne i réigiún na hÁise Theas.
Cathleen Ni Houlihan
Léiríodh Cathleen Ni Houlihan, ceann de na drámaí is mó chlú de chuid William Butler Yeats, ar 2 Aibreán 1902 den chéad uair.
Bhí Máire Nic Shiubhlaigh ar bhunaitheoirí Amharclann na Mainistreach agus ise sa phríomhról mná ar oíche oscailte na hamharclainne sa bhliain 1904, is é sin Cathleen Ni Houlihan,
Smaoinigh Yeats gur chabhraigh sé le hÉirí Amach na Cásca. “Did that play of mine send out certain men the English shot?” a scríobh sé níos mó ná 20 bhliain tar éis na hócáide. Bheadh an seanbhean bhocht ina banríon álainn dá mbeadh fir óga sásta daoine a mharú agus fáil bás di.
Caisleán Bhaile an Chinligh
Is cosúil go dtagann ainm Chaisleán Bhaile an Chinligh, gar do Dheilgne agus na Clocha Liatha i gContae Chill Mhantáin, ó Albert de Kenley, Sirriam Chill Dara, a fuair seilbh ar na tailte ag tús an 14ú haois. Ceaptar gur thóg Albert de Kenley an caisleán timpeall an ama seo. Is éard atá sa chaisleán ná na hiarsmaí de theach halla, ina mbíodh boghta bairille os cionn an bhunurláir. Ar an gcéad urlár bhí an halla agus an limistéar cónaithe. Ar an taobh thiar tá túirín, a cruthaíodh le haghaidh an losáin nó na seomraí leithris ag leibhéil an chéad urláir agus an uchtbhalla. Léiríonn pictiúir ón 19ú haois go raibh túr ard caol ann le haghaidh an staighre ar an taobh thoir den halla, ach thit sé seo ina dhiaidh sin. Sa bhliain 1377 ghabh muintir Uí Bhroin an caisleán. Thar fán am seo ghlac muintir Archbold seilbh ar an gcaisleán.
Fuachtán
Réigiúin scothghorma an chraicinn ar na méara is na méara coise, beagán ata, a tharlaíonn mar thoradh ar nochtadh iomarcach don fhuacht. Éiríonn na loit dearg tochasach nuair a théitear na baill fhuaraithe.
Sásra Cobhsaíochta Eorpach
Is ciste é an Sásra Cobhsaíochta Eorpach (SCE) a chuideoidh leis na tíortha i limistéar an euro nach féidir leo airgead a fháil ar iasacht ó na margaí airgeadais. Tabharfar iasachtaí do na tíortha sin má aontaíonn siad a ngeilleagair a athchóiriú agus a gcobhsaíocht airgeadais a athshlánú. Is ciste tarrthála deiridh nó 'Cúlstop' é chun an t-airgeadra aonair a chosaint.
Friteochtaí
Is éard is friteochtaí ann ná substaint a laghdaíonn fiabhras.
Cearrbhacán mara
Is planda é an cearrbhacán mara.
Frontaí aeir
I gcúrsaí meitéareolaíochta, téitear nó fuaraítear an t-aer os cionn na talún ag dromchla te nó dromchla fuar faoi seach. Ar fud an Domhain go léir, tá timpeall 20 bunionad ina gcruthaítear toirteanna ollmhóra aeir. Mar shampla, ar mhachairí Cheanada déantar toirt ollmhór aeir fhuair, agus ar Mhuir Chairib toirt ollmhór aeir the. Nuair a ghluaiseann na toirteanna seo amach óna mbunionaid, athraíonn siad an aimsir. Is é an rud is tábhachtaí ina leith ná cad a tharlaíonn nuair a thagann dhá cheann acu le chéile chun fronta aeir a chruthú. 4 shaghas fronta is féidir a bheith ann: fuar, te, fosaithe agus calctha. I bhfronta fuar, tagann toirt aeir fhuair chun toirt the a chur siar. De bhrí gur aer dlúth trom é aer fuar, brúnn an toirt fhuar i bhfoirm dinge faoi bhun an aeir the. Ar feadh an fhronta seo, comhdhlúthaítear an taise san aer te, agus mar thoradh cruthaítear scamaill is titeann báisteach nó fiú sneachta. De réir mar a théann an fronta fuar ar aghaidh éiríonn na scamaill níos airde, go mbíonn an aimsir socair fionnuar. I bhfronta te, mar mhalairt, tagann toirt aeir the chun toirt fhuar a ruaigeadh. De bhrí gur aer éadrom éadlúth é aer te, brúnn an toirt the, i bhfoirm dinge atá droim ar ais, anuas ar an aer te. Ar feadh an fhronta the comhdhlúthaítear aon taise atá san aer te, agus mar thoradh cruthaítear scamaill is titeann báisteach. De réir mar a théann an fronta te ar aghaidh éiríonn na scamaill níos ísle, go mbíonn an aimsir ceobhránach. I bhfronta fosaithe, gluaiseann dhá thoirt i gcoinne a chéile, toirt fhuar is toirt the, ag meascadh de réir a chéile. I bhfronta calctha (oclúidithe), gluaiseann toirt fhuar i gcoinne toirte te, ach le toirt fhuar eile taobh thiar den toirt the, ionas nach féidir leis an toirt the ach gluaiseacht suas. Bíonn a leithéid an-mharbhánta.
Yanceyville, Carolina Thuaidh
Is é Yanceyville príomhbhaile Contae Caswell, Carolina Thuaidh. Bhí 2,039 ina gcónaí i Yanceyville sa bhliain 2010.
Pteridophyta
Is planda soithíoch é pteridophyte (le xiléim agus floem ) a scaipeann spóir. Toisc nach dtáirgeann na pteridophytes bláthanna ná síolta, tugtar " crioptagaim " orthu uaireanta, rud a chiallaíonn go bhfuil a n-acmhainn atáirgeadh i bhfolach.
Is pteridophytes iad Filicophyta, Equisetum (a gcaitear go minic leo mar raithneach ), agus Lycophyta ( garbhógaí, caonaigh spícíneacha, agus lus an chleite). Mar sin féin, ní grúpa monaifileach iad mar go bhfuil gaol níos dlúithe ag raithní (agus eireabaill capaill) le plandaí síl ná le na lycophytes. Mar sin, ní tacsón a nglactar go forleathan leis a thuilleadh é "Pteridophyta", ach tá an téarma pteridophyte fós sa ghnáthchaint, mar atá 'pteridology' agus 'pteridologist' mar eolaíocht agus a chleachtóir, faoi seach.
Tá saolré ag baint le raithneach agus lycophytes agus is minic a dhéantar plé nó staidéar i dteannta a chéile orthu, mar shampla ag an International Association of Pteridologists agus an Pteridophyte Phylogeny Group.
Georges Carpentier
Dornálaí Francach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea Georges Carpentier, a rugadh ar 12 Eanáir, 1894 i Liévin, an Fhrainc agus a fuair bás ar an 28 Deireadh Fómhair, 1975.
Míol uisce
Crústach uisce locha is abhann a fhaightear in uisce marbh nó mallghluaiste ina bhfuil plandaí lofa. A dheighleoga bolgacha comhleáite le chéile. Iompraíonn an baineannach aibí an t-ál i bpúitse faoi bhun an tóraics. Itheann sé fásra lofa.
Christabel Pankhurst
Ba ghníomhaí polaitiúil agus sufraigéid Sasanach Dame Christabel Harriette Pankhurst (22 Meán Fómhair 1880 in Manchain – 13 Feabhra 1958). B'iníon í le Emmeline Pankhurst. ceannaire an ghluaiseacht sufraigéid Briotanach.
D'éirigh sí sna 1920idí ina Ateachtach an Seachtú Lá i gCalifornia. Fuair sí bás tobann ar 13 Feabhra 1958.
Asterix agus an Corrán Óir
Leabhar do pháistí de chuid an chartúnaí Francach René Goscinny is ea Asterix agus an Corrán Óir. An 2ú leabhar sa tsraith Asterix atá ann
Frith-athlastach
Is éard is frith-athlastach ann ná substaint nó cóireáil a laghdaíonn athlasadh nó at. Cuimsíonn drugaí frith-athlastacha thart ar leath de na hanailgéisigh. Leigheasann na drugaí seo pian trí athlasta a laghdú murab ionann is na hópóidigh a théann i bhfeidhm ar lárchóras na néaróg chun comharthaíochta pian san inchinn a chosc.
Leithinis Avalon
Leithinis mhór í Leithinis Avalon (9,270 ciliméadar²) atá suite in oirdheisceart Thalamh an Éisc. Tá Baile Sheáin, príomhchathair Thalamh an Éisc agus Labradar, suite ar Leithinis Avalon.
280px|thumb|[[Cósta na Leithinse]]
Newton, Carolina Thuaidh
Is é Newton príomhbhaile Contae Catawba, Carolina Thuaidh. Bhí 12,968 ina gcónaí i Newton sa bhliain 2010.
Ros Láir
mion|Calafort Ros Láir Tá Ros Láir suite in oirdheisceart chontae Loch Garman, tuairim agus 20 chiliméadar ó dheas as baile Loch Garman. Is é a phríomhthábhacht ná an calafort a thugann paisinéirí agus gluaisteáin ar bord loinge go hAbertawe agus Penfro sa Bhreatain Bheag ar feadh na bliana, agus go dtí an Fhrainc cuid den bhliain. Tá dhá shráidbhaile leis an ainm seo inniu, Calafort Ros Láir, mar a bhfuil an calafort, agus Trá Ros Láir, ar áit saoire é don chuid is mó. I Ros Láir atá an Dr Ó Tuama, teachta dála (TD) neamhspleách dháilcheantar Loch Garman bunaithe.
Taiceon
Buncháithnín hipitéiseach le mais shamhailteach m (is é sin, m 2 < 0) ar féidir leis taisteal ar luas níos mó ná luas forleata an tsolais gan an choibhneasacht speisialta a shárú. Réamhinsítear iarmhairtí a bheadh inbhraite, ach níor braitheadh a leithéid fós.
Clochrán earr-rua
Is éan é an clochrán earr-rua. Is ball d'fhine na Muscicapidae é.
Pittsboro, Carolina Thuaidh
Is é Pittsboro príomhbhaile Contae Alexander, Carolina Thuaidh. Bhí 3,743 ina gcónaí i bPittsboro sa bhliain 2010.
Nascadh miotalach
mion| Sampla a thaispeánann nascadh miotalach. Léiríonn + [[Ian|caitiain, - is ionann é agus na leictreoin ag sreabhadh go saor.]] Is cineál nasctha cheimicigh é nascadh miotalach a eascraíonn as an bhfórsa tarraingteach leictreastatach idir leictreoin sheolta (i bhfoirm néal leictreon de leictreoin dílogánanta) agus iain mhiotail luchtaithe go dearfach. D'fhéadfadh a rá gur ag comhroinnt leictreon saor i measc struchtúr d'iain (caitiain) luchtaithe go deimhneach ata i gceist. Is cúis le nascadh miotalach go leor airíonna fisiciúla atá ag miotail, mar shampla righneas, insínteacht, seoltacht theirmeach agus friotachas  agus seoltacht leicteach, teimhneacht agus loinnir.
Seán Ó Caoimh
Is iarpheileadóir Ghaelach ó Chontae Uíbh Fhailí é Seán Ó Caoimh (John O'Keeffe sa Bhéarla). Rugadh é ar an 15 Aibreán 1951. D'imir sé le haghaidh Ciarraí agus Aibhistín de Staic. Bronnadh cúig ghradam 'All Stars' air: 1973, 1975, 1976, 1978, agus 1979.
Josef Locke (teanór, 1917-1999)
clé|mion|Cuimhneachán, City Hotel, Queen's Quay, Doire Teanór as Doire, a raibh clú air ar fud an domhain, ab ea Joseph McLaughlin, Seosamh Mac Lochlainn nó Josef Locke, a ainm stáitse (23 Márta 1917 – 15 Deireadh Fómhair 1999). Tugadh "The Singing Bobby" air chomh maith (chuaigh sé sna póilíní, an RUC, nuair a bhí sé óg). clé|mion|ag casadh Puccini san [[Amharclann an Olympia|Olympia agus é óg ]]
Saol
clé|mion|Chas Laocke sa Desert Inn in Las Vegas Tháinig McLaughlin chun tosaigh sa chomórtas teanór sna 1930idí i nDoire. Go gairid i ndiaidh an corn a bhaint amach i bhFeis Dhoire, bhí McLaughlin ag canadh Puccini in Amharclann an Olympia i mBaile Átha Cliath.
Chuirfeadh an domhan Sasanach, BBC agus Blackpool, agus an domhan Meiriceánach, Las Vegas, aithne air mar Josef Locke, leagan rómánsúil dar leo mar chomharba ar Richard Tauber.
Ba é an t-aisteoir ba mhó pá é i Sasana an t-am sin. Ach tar éis tuarastal Las Vegas, níor fhéad Locke canadh in áit ar bith ar airgead ba lú.
Féach ar an scannán ó 1992, “Hear My Song”.
D'éag Locke ar 15 Deireadh Fómhair 1999, in aois 82 bliain dó.
Cuntas finné súl
"'Deirfiúr dom (Lorcán Ó Treasaigh) a thug dom an t-airgead le dul isteach ar an tram (leath-phraghas mar bhuachaill scoile) agus suas chun an lochta (a dtugaimis na 'déithe' air) agus ar naoi bpingine taitneamh a bhaint as 'matinée' an tSathairn. Dearmad go brách ní dhéanfaidh mé ar shaibhreas an ghlóir óig sin a líon an amharclainn go réidh gan gairbhe. Anois nach bhfuair mise luach mo naoi bpingine an tráthnóna Sathairn sin i lochta an Olympia nuair a theilg Seosamh Mac Lochlainn, gan micreafón, gan cabhair leictreach, a ghlór úr oirirc uaidh. Chuir sé croí bhuachaill scoile ar snámh an lá sin ar mhuir rachmasach an cheoil.'" clé|mion|Cuimhneachán, City Hotel, Queen's Quay, Doire
Seal
Amhránaí Sasanach is ea Seal a rugadh Henry Olusegun Adeola Samuel' ar an 19 Feabhra 1963 i bPaddington, Londain.
Asterix i dTír na Sasanach
Leabhar do pháistí de chuid an chartúnaí Francach René Goscinny is ea Asterix i dTír na Sasanach. An 8ú leabhar sa tsraith Asterix atá ann
Míolcheard
Is fíneog sheadánach a fhaightear i ndaoine é míolcheard. Cuireann sé bun le tochas de bhrí go bpollann sí i gciseal ceiritineach an chraicinn: beireann an baineannach na huibheacha sa pholl, agus itheann na larbhaí is na nimfeacha an craiceann. Tugtar galar an tochais air seo, a scaipeann ó dhuine go duine trí thadhall díreach. I dtíortha trópaiceacha, is minic a tharlaíonn ionfhabhtú streipteacocais anuas air.
Arthur Eichengrün
Ba cheimiceoir Gearmánach é Arthur Eichengrün (13 Lúnasa 1867 - 23 Nollaig 1949) a rugadh in Aachen. Ba Ghiúdach a athair a bhí ina mhangaire agus déantúsóir éadaí. Rinne sé staidéar ar an gcheimic in Ollscoil Aachen agus Ollscoil Bheirlín sular bhain sé dochtúireacht amach sa bhliain 1890 in Erlangen.
Ai Weiwei
Ealaíontóir Síneach atá i Ai Weiwei (a rugadh sa bhliain 1957).
Saol
Chaith Ai Weiwei a óige i gcampa sclábhaíocht a, nuair a cuireadh a athair, an file Síneach Ai Qing ansin le linn Réabhlóid an Chultúir sa bhliain 1958. D’fhill an teaghlach go Béising arís i 1975. Is dócha go ndeachaigh an tréimhse seo go mór i bhfeidhm ar WeiWei, mar gur bheartaigh sé seasamh a ghlacadh ar son na saoirse. clé|mion|177x177px|Phoenix, 2015
Murphy, Carolina Thuaidh
Is é Murphy príomhbhaile Contae Cherokee, Carolina Thuaidh. Bhí 1,627 ina gcónaí i Murphy sa bhliain 2010.
Aoife (iníon Bhodhbh Dheirg)
I Miotaseolaíocht na nGael, dara bean chéile Ler ab ea Aoife iníon Bhodhbh Dheirg.
Praiseach thrá
Planda ilbhliantúil atá dúchasach do chóstaí Atlantacha na hEorpa is ea praiseach thrá (Crambe maritima). Na fréamhacha méith, na duilleoga mór scothghorm cosúil le cabáiste, na bláthanna croischruthach bán. Itear na péacáin luathbhorrtha bhánaithe mar ghlasra.
Críonlobhadh
deas|250px|thumb|Críonlobhadh arna dhéanamh ag fungas donn darbh ainm eolaíochta Serpula lacrymans Is cineál suntasach meath adhmaid é críonlobhadh a bhfuil fungas ar leith mar chúis leis. Nuair a bhíonn adhmad ionfhabhtaithe, feictear snáithíní bána (mícéiliamaí) ag fás air. Bíonn na coirp thorthaithe leathrúil ag iompar na spór meirgdhaite. Coitianta go leor in adhmad struchtúrtha foirgneamh faoi chúinsí taise drochaeraithe.
Micheál Mac Gréil
Socheolaí, taighdeoir, Íosánach, agus fear feachtais ar son an chirt shóisialta agus ar son na Gaeilge ab ea an tAthair Micheál Mac Gréil, S.J. (23 Márta 1931 – 21 Eanáir 2023).
Saol
mion|2013
El Mundo Gira (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an t-aonú heipeasóid déag, "El Mundo Gira" den cheathrú sraith The X-Files ar an 12 Eanáir 1997. Scríobh John Shiban an eipeasóid seo. D'fhéach 22.37 milliún duine ar an eipeasóid.
Micheál Mac Gréil
Óige
mion|[[oilithreacht Mhám Éan]] I gCluain na Slí i gContae Laoise a rugadh Micheál Mac Gréil i 1931. Ach is in aice le Cathair na Mart i gContae Mhaigh Eo a d’fhás sé aníos agus is ansin a fuair sé a chuid scolaíochta ó na Bráithre Críostaí. I 1950 chuaigh sé isteach sna Fórsaí Cosanta mar oifigeach agus chaith sé naoi mbliana leo. Ansin chinn sé tabhairt faoin staidéar mar ábhar sagairt le hOrd na nÍosánach.
Agus é i mbun staidéir chaith sé tamall i gColáiste na nGael i Leuven na Beilge, tamall in Ollscoil Kent State in Ohio Mheiriceá agus in ionad léinn na nÍosánach i bPáirc Bhaile an Mhuilinn i mBaile Átha Cliath. Oirníodh ina shagart in ord na nÍosánach é i 1969 agus lean sé lena chuid staidéir sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath mar ar thuill sé dochtúireacht sa tsocheolaíocht.
Taighde
Ag léachtóireacht sa tsocheolaíocht in Ollscoil Mhá Nuad a bhí sé i 1971 nuair a rinne sé trí shuirbhé cheannródaíocha ar an gclaontacht agus an chaoinfhulaingt sa tír seo, taighde a foilsíodh i 1978 ina leabhar tábhachtach Prejudice And Tolerance in Ireland, leabhar ar ar bronnadh duais chuimhneacháin Christopher Ewart-Biggs.
Sa bhliain 2007 foilsíodh a thuarascáil ‘The Irish Language and the Irish People’, inar léiríodh go raibh leibhéal ard tacaíochta d’athbheochan agus caomhnú na Gaeilge le fáil ó dhaoine a d’fhreagair an suirbhé, iad siúd a rugadh in Éirinn agus daoine a bhí tar éis teacht thar loch isteach. Ba é an tAthair Mac Gréil a bhí taobh thiar den eagraíocht Feachtas, grúpa do dhaoine óga, arbh é an sprioc a bhí leis deis a thabhairt dóibh Gaeilge a labhairt lena gcairde ag imeachtaí sóisialta is spraoi.
In 2010 foilsíodh The Emancipation of the Travelling People inar áitigh Micheál Mac Gréil go raibh an leithcheal a bhíothas a dhéanamh ar an lucht taistil ar cheann de “na húdair náire ba mhó ag an stát seo ó fuair sé a neamhspleáchas 86 bliain roimhe sin”.
Feachtasóir
Ba mhinic a labhair Mac Gréil faoin ngá a bhí ann an córas pionósach sa tír a leasú agus ba mhór aige freisin díchoiriúlú na homaighnéasachta.
Mhúscail sé spéis i gcás an Lucht Siúil in Éirinn agus i saibhreas a gcultúir agus an droch-chaoi a gcaitear leo sa tsochaí.
Bhí sé i mbun feachtais leis an mbóthar iarainn ó Chúil Mhuine i Sligeach go Luimneach a athoscailt.
Creideamh
Bhí an tsagartóireacht an-tábhachtach dó. Chreid sé go mór go bhfuil saol eile ann tar éis an chinn seo. Bhí luí mór aige leis an gcreideamh traidisiúnta agus is é sin a thug air tabhairt faoi athbheochan a dhéanamh ar oilithreacht Mhám Éan in aice an Mháma i gConamara. Ba as ceantar an Mháma dá mháthair agus ceangal dlúth aige le muintir na háite.
Gaeilge
I gConradh na Gaeilge i mBaile Átha Cliath agus i Maigh Eo, rinne sé "obair as pabhar" don Ghaeilge. Bhunaigh sé "Feachtas" sna 1970idí.
D'fhoilsigh sé taighde an-tábhachtach maidir le tuairimí an phobail faoin nGaeilge agus a gcumas sa teanga chéanna, sa bhliain 2007-2008, The Irish Language and the Irish People, a report on attitudes towards the Irish language in Ireland.
Buí mór
Is planda í an bhuí mór.
Fuaidreán
Is é is fuaidreán ann ná meascán ina bhfuil páirteagail (solaid nó leachta) easraithe i bpas eile (leacht nó gás) agus nach dtuaslagann siad ann. Bíonn teorainn le cé chomh fada is a fhanann fuaidreán cobhsaí, agus ar deireadh síothlaíonn sé i bpais scoite.
Críonóideach
thumb|Jimbacrinus bostocki Inveirteabrach bunúsach mara, ar eicínideirmeach é, a bhíonn ceangailte de ghnáth le grinneall na farraige le gas fada. Uaireanta nasctha ag a bhun (suite) nó ar snámh go saor. An béal is na géaga uachtaracha ar an taobh thuas. Itheann an chuid is mó díobh páirteagail chrochta a iompraítear don bhéal ar feadh eitrí bia ar na géaga uachtaracha. An taifead iontaiseach an-fhada. Timpeall 650 speiceas beo, a fhaightear ón uisce tanaí amach go dtí an fharraige dhomhain. Tugtar an chleiteach mhara is an chrosóg chleiteach air freisin.
Diarmuid Ó Mochóir (Mór)
Ba oifigeach airm agus pheileadóir Gaelach ó Chontae Ros Comáin é Diarmuid Ó Mochóir (Matt Connor sa Bhéarla). Rugadh é ar an 24 Feabhra 1948. Fuair sé bás ar an 23 Meitheamh 2010. D'imir sé le haghaidh Ros Comáin agus na Sairséalaigh. Bronnadh dhá ghradam 'All Stars' air: 1974 agus 1979.
Asterix Gliaire
Leabhar do pháistí de chuid an chartúnaí Francach René Goscinny is ea Asterix Gliaire (Fraincis: Astérix gladiateur). An 4ú leabhar sa tsraith Asterix atá ann.
Gibson EB-0
Is dordghiotár é an Gibson EB-0 a thug an comhlacht Gibson isteach sa bhliain 1959. Nuair a cuireadh deireadh lena tháirgeadh sa bhliain 1979, tógadh 20,844 ionstraim san iomlán.
Disenchantment
Is dráma grinn suímh beoite fantaisíochta do dhaoine fásta Mheiriceá é Disenchantment a chruthaigh Matt Groening do Netflix. Is é an tsraith an chéad léiriú de chuid Groening le feiceáil go heisiach ar sheirbhís sruthú; chruthaigh sé The Simpsons agus Futurama roimhe seo don Fox Broadcasting Company. Suite i ríocht fantaisíochta meánaoiseach Dreamland, leanann an tsraith scéal Bean, banphrionsa ceannairceach agus alcólach, a compánach elf naive Elfo, agus a “deamhan pearsanta” millteach Luci. Réitíonn disenchantment guthanna Abbi Jacobson, Eric Andre, Nat Faxon, John DiMaggio, Tress MacNeille, Matt Berry, David Herman, Maurice LaMarche, Lucy Montgomery, agus Billy West.
Scaoileadh na chéad deich eipeasóid an 17 Lúnasa, 2018, agus scaoileadh na deich gcinn eile an 20 Meán Fómhair, 2019. I mí Dheireadh Fómhair 2018, rinne Netflix an tsraith a athnuachan le haghaidh 20 eipeasóid bhreise. Scaoileadh an chéad deich gcinn acu sin an 15 Eanáir, 2021.
Cuid 3
Caithfidh Bean a cluiche banphrionsa a mhéadú i measc ceapacha ríoga, rúndiamhair a dhoimhniú, éagobhsaíocht mhéadaitheach King Zøg agus imní faoi cé a rialóidh Dreamland.
Teilgthe gutha agus carachtair
mar Pendergast, ceann ridirí an Rí Zøg.
Nat Faxon mar Elfo, elf 18 mbliana d’aois as Elfwood. Tá sé dóchasach agus is maith leis candy.
John DiMaggio mar Rí Zøg, athair Bean agus rialtóir Dreamland de Theach Ríoga Grunkwitz.
Matt Berry mar Phrionsa Merkimer, as ríocht Bentwood, atá socraithe chun Bean a phósadh, ach a iompaíodh ina mhuc.
Maurice LaMarche mar Odval, príomh-aire trí shúile Dreamland.
Sharon Horgan mar Bhanríon Dagmar, máthair Bean agus céad bhean King Zøg.
Hayesville, Carolina Thuaidh
Is é Hayesville príomhbhaile Contae Clay, Carolina Thuaidh. Bhí 311 ina gcónaí i Hayesville sa bhliain 2010.
Scoil Pháirc an Fhionn Uisce
Coimisinéirí na gCoillte agus na bhForaoiseacha a thóg Scoil Pháirc an Fhionn Uisce in 1848 le cúram a dhéanamh do chlann a gcuid fostaithe. Úsáidtear anois í mar scoil speisialta. Aimsir thoghcháin, is anseo a théann daoine a bhfuil cónaí orthu sa Páirc an Fhionnuisce, lena n-áirítear líon tí an Uachtaráin, chun vóta a chaitheamh.
Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath
Is lárionad taighde é Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath, bunaithe sa bhliain 1940 ag an Taoiseach Éamon de Valera. Tá trí scoil ann: Scoil na Fisice Teoiriciúla, Scoil na Fisice Cosmaí, agus Scoil an Léinn Cheiltigh.
Spásteileascóp James Webb
Bíonn DIAS in Éirinn ag comhoibriú chun curuearraí agus bogearraí a fhorbairt do Spásteileascóp James Webb. D’fhorbairt DIAS crua-earraí. Sa bhliain 2013, bhog DIAS chuig an fhorbairt ar bhogearraí don MIRI /Spásteileascóp James Webb.
Anois tá DIAS ag gabháil do bhogearraí a fhorbairt.
Stáisiún Bhaile Mhic Gormáin
Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite i mBaile Mhic Gormáin i gContae na Mí é Stáisiún Bhaile Mhic Gormáin.
Foireann sacair ban Phoblacht na hÉireann
Déanann foireann sacair ban Phoblacht na hÉireann ionadaíocht ar son Phoblacht na hÉireann i gcomórtais sacair idirnáisiúnta. Cuirtear na 'Cailíní i nGlas' orthu mar leasainm.
2011
Bunaíodh Sraith Náisiúnta na mBan in Éirinn, nó Príomhroinn na mBan SSE Airtricity mar atá uirthi anois, in 2011.
2012
Sa bhliain 2012, bhí an fhoireann ag uimhir 28 ar liosta FIFA agus 17 i rangú na hEorpa, faoi stiúir an bhainisteora Sue Ronan.
2022
Bhain foireann na hÉireann áit amach ag Corn an Domhain den chéad uair riamh nuair a fuair siad an ceann is fearr ar Albain i nGlaschú ar 11 Deireadh Fómhair 2022.
Conspóid
I mí Dheireadh Fómhair 2022, foilsíodh físeán ar na meáin shóisialta de na mná sa seomra feistis i ndiaidh an chluiche agus rosc catha ag moladh an IRA á bhladhradh acu. Scaipeadh físeán d’imreoirí ag canadh an amhráin ‘Celtic Symphony’ de chuid na Wolfe Tones. Bhí roinnt imreoirí le feiceáil ag canadh na liricí ‘Ooh, ah, up the Ra’ atá mar chuid den amhrán.
Tá fíneáil de €20,000 gearrtha ag Aontas Chumann Sacair na hEorpa (UEFA) ar Chumann Peile na hÉireann (FAI). Mhaígh UEFA gur sháraigh foireann sacair le Poblacht na hÉireann rialacha i dtaca le dea-iompar Bhí leithscéal gafa ag Cumann Peile na hÉireann (FAI) faoi.
Amhrán d’fhoireann na mban
Chum an t-údar Ré Ó Laighléis amhrán Amhrán dátheangach d’fhoireann na mban. Is é Céim ar Chéim an t-ainm atá ar an amhrán agus canann Anna Mullarkey é. Is sinne Mná na hÉireann,
Is muid a dhéanfaidh beart,
Is sinn a bhéarfaidh bua
And we’re only at the start
Of all we can achieve ...
An fhoireann sa bhliain 2022/2023
Ainmníodh an fhoireann seo a leanas le haghaidh cluiche cáilithe Corn Domhanda FIFA na mBan 2023 ar an 21 Deireadh Fómhair 2022. Bhí Éire ag tabhairt aghaidh ar an Astráil, ar Cheanada agus ar an Nigéir i nGrúpa B Bhí an Astráil agus Ceanada sa 10ú háit agus sa 7ú háit ar domhan faoi seach, agus mar sin, rogha na coitiantachta chun teacht amach as an ghrúpa.
Buí beag
Is planda í an buí beag.
Shelby, Carolina Thuaidh
Is é Shelby príomhbhaile Contae Alexander, Carolina Thuaidh. Bhí 20,323 ina gcónaí i Shelby sa bhliain 2010.
Míolgheografaíocht
Staidéar ar dháileadh ainmhithe is a ngnéithe ar fud an Domhain, mar a bhí is atá, ag iarraidh an dáileadh a thuiscint ó phróisis imirce is iompair, baic nádúrtha, athruithe aeráide, deascadh na n-ilchríoch teicteonach, tubaistí nádúrtha, agus eile.
Stáisiún na hInse
Is stáisiún suite i gContae na Mí é Stáisiún na hInse.
Scoil Chlasaiceach Naomh Pádraig
Is scoil suite i gContae na Mí í Scoil Chlasaiceach Naomh Pádraig.
1959
Eachtraí
mion|225 px|dheis|Uaigh Buddy Holly. Eisean ar an gceathrar a fuair bás i dtimpiste eitleáin ar an 3ú Feabhra, 1959. The Day the Music Died a bhaisteadh ar an lá úd san amhrán cáiliúil "American Pie".
Bailín
thumb|Béal na míolta móra bailíneacha Is éard is bailín  ann ná córas scagbheathaithe taobh istigh de bhéil na míolta móra bailíneacha. Chun bailín a úsáid, osclaíonn an míol mór a bhéal ar dtús chun uisce a ghlacadh isteach. Ansin brúnn an míol mór an t-uisce amach, agus scagann an míol mór ainmhithe ar nós na gcrilleanna, agus fanann siad mar fhoinse bia don míol mór. Tá bailíní cosúil le guairí agus tá ceiritin ann, an tsubstaint chéanna a fhaightear in ingne, craiceann agus gruaig an duine. Is díorthach craicinn é bailín. I roinnt míolta móra, amhail an míol mór ceann bogha (Balaena mysticetus), bíonntá bailíní níos faide ná a chéile acu. Ní úsáideann míolta móra eile, cosúil leis an míol mór glas (Eschrichtius robustus), ach taobh amháin dá gcuid bailín. Socraítear na guairí bailíneacha seo i bplátaí trasna giall uachtarach na míolta móra.
René Goscinny
Cartúnaí Francach a rugadh i bPáras, an Fhrainc, ab ea René Goscinny (14 Lúnasa 1926 – 5 Samhain 1977).
Crioptanailís
deas|250px|thumb|Crioptanailís Léamh (is tuiscint) nó réiteach cóid teachtaireachtaí rúnda a ionchódaíodh thar ceann daoine eile. Mar thoradh ar úsáid cód is rúnscríbhinní chun eolas íogair a choimeád ó naimhde, d'fhás an t-éileamh frithghníomhach ar chrioptanailís. Is gá an teachtaireacht rúnda a ghabháil is a anailísiú chun an cód a bhriseadh is an bhrí a dhéanamh amach. Bealach amháin anailíse is ea minicíocht litreacha a chomhaireamh, féachaint an bhfuil siad cosúil leis na gnáthmhinicíochtaí sa teanga sin. Cuardaítear patrúin eile sna litreacha freisin. Cabhraíonn ríomhairí digiteacha go mór san obair seo, ach is dóigh go gcabhraíonn siad le dearthóirí na gcód chomh mór is a chabhraíonn le bristeoirí na gcód.
Cogadh na Saoirse (Éire)
Tús an Chogaidh
Tháinig an chéad Dáil le chéile ar an lá céanna trí sheans. I dTeach an Ard-Mhéara i mBaile Átha Cliath, tháinig ionadaithe tofa Shinn Féin le chéile leis an gCéad Dáil a chur ar siúl. I seisiún a reáchtáiltear as Gaeilge, daingníonn an Dáil a Bhunreacht féin agus ritear “Clár Oibre Poblacánaighe”. Agus Éamon de Valera i bpríosún, toghtar Cathal Brugha ina Uachtarán sealadach ar an Dáil. Ansin ghlac siad le Forógra na Cásca ó 1916. Ar an ócáid chéanna, thug siad foláireamh do na fórsaí Gallda a bhí ar garastún in Éirinn imeacht as an tír. Thairis sin, d'iarr siad ar thíortha saora an domhain aitheantas a thabhairt don Phoblacht úrbhunaithe.
Dhá lá ina dhiaidh sin (23 Eanáir 1919), d'fhógair rialtas na Breataine gur limistéar míleata speisialta é Tiobráid Árann Theas agus cuirtear faoi choimirce an Achta um Chosaint na Ríochta é.
I dtús na cogaíochta, ní raibh na hÓglaigh ach ag déanamh loitiméireacht agus sabaitéireacht ar mhaoin shaolta de chuid Rialtas na Breataine, ag bailiú airgid, airm agus lón cogaidh nó ag feallmharú feidhmeannaigh mhór le rá de chuid an rialtais. Rinne siad aithris ar an oirbheartaíocht a thuill a gclú do na Bóraigh, is é sin, bhí Óglaigh ag déanamh ionsaithe treallchogaíochta i dtoibinne gan sainéide mhíleata a chaitheamh. clé|mion|Constáblacht Ríoga na hÉireann, 1917 Bhí bunús phobal na hÉireann go mór i gcoinne an fhoréigin ar dtús. Ní raibh gach duine de na hÉireannaigh féin sásta leis cogaíocht, ós rud é gur fágadh a chead ag na Sasanaigh, de réir dhlí the agus chonarthaí idirnáisiúnta cogaidh, aon Óglach a chimeofaí a chur chun báis mar shabaitéir, gan stádas oifigiúil an chime cogaidh a ghéilleadh dó. clé|mion|RIC i Co Luimneach, 1920 De réir a chéile, áfach, tháinig malairt tuairim acu, agus an dóigh a ndeachaigh ruathair fhuillteacha na saighdiúirí Gallda i bhfeidhm orthu. Ba mhinic nach n-aithníodh na Sasanaigh an sibhialtach thar an Óglach, agus iad ag rith damhsa ar fud na tíre. In áit cogadh ciallmhar a chur, ba ghnách leo daoine a chéasadh agus foirgnimh a chur trí thine gan chúis cheart. Is iomaí Éireannach, agus é idir dhá chomhairle faoi chúis na Poblachta ar dtús, a thug tacaíocht don ghluaiseacht sa deireadh, i bhfianaise an léirscrios a bhí fórsaí an Rí a dhéanamh ar an tír. I dtús na bliana 1920, bhí Éire ar fad ar bharr lasrach le trioblóidí is le foréigean den chineál seo.
Mheas Art Ó Gríofa go ndearna fórsaí na Corónach 38,720 ruathar ar thithe príobháideacha, gur ghabh siad 4,982 duine agus gur mharaigh siad 77 duine neamharmtha, idir Phoblachtánaigh agus ghnáthshibhialtaigh, sna chéad ocht mí dhéag den chogadh. Chuir Ó Gríofa "cúirteanna na Dála" ag obair mar mhalairt chóras dlí de rogha ar dhlí na Breataine Móire. B'iad na cúirteanna seo a chuir údarás an IRA i bhfeidhm ar an tír go forleathan agus a threascair cumhacht na Sasanach in Éirinn ón taobh istigh.
Is iomaí ruathar a thug an tIRA faoi Chonstáblacht Ríoga na hÉireann (RIC). As measc na nGael Caitliceach a hearcaíodh an chuid is mó de bhaill an fhórsa seo, agus meas na bhfealltóirí ag an IRA orthu dá réir. Ba ghnách leis an IRA beairicí de chuid na Constáblachta a ionsaí, go háirithe na cinn a bhí suite in áiteanna iargúlta. Bhí 9,700 ball ag an bhfórsa, agus iad lonnaithe i 1,500 beairic ar fud na tíre. Thug baill áirithe den fhórsa cabhair - idir airm is eolas - don IRA. Maraíodh 165 agus gortaíodh 251 duine acu i rith an chogaidh.
Mícheál Ó Coileáin agus an tIRA
thumb|[[Mícheál Ó Coileáin sa bhliain 1921]]
B'é Mícheál Ó Coileáin an duine ba mhó a rinne le heagraíocht cheart mhíleata a dhéanamh den IRA. Bhí sé in ainm is a bheith ina Aire Airgeadais i Rialtas sealadach na Poblachta, ach b'ar cúrsaí airgeadais na nÓglach ba mhó a bhí a aire, agus é ag bailiú idir ghléasra cogaidh agus airgead don ghluaiseacht. Bhíodh an-lámh aige i roghnú na n-oifigeach fosta. Bhí an-intleacht aige, agus é in ann an éirim seo a chur i bhfeidhm ar chúrsaí na nÓglach go héifeachtach, rud a d'fhág cuid mhaith daoine faoina dhraíocht.
Cé go raibh timpeall 100,000 ball ag an IRA de réir na ndoiciméad, mheas Ó Coileáin nach raibh páirt sa chogadh ach ag 15,000 acu agus nach raibh níos mó ná 3,000 ar fiannas ag aon am ar leith.
Cogaíocht eadarnaíoch
mion|colún reatha uimhir a dó, [[Seán Hogan, 3rd Tipperary Brigade, 1921]] Bhí ceannairí clúiteacha ann ar nós Dhónaill Uí Bhraoin agus Thomáis de Barra i gceannas ar cholúin reatha, grúpaí le thart ar 100 fear a bhí in ann luíocháin a eagrú go h-éifeachtach roimh na fórsaí Gallda. Ó bhí aithne níos fearr ar an gceantar máguaird acusan ná ag na saighdiúirí Gallda, bhí siad in ann teitheadh ó na Sasanaigh i ndiaidh na teagmhála. clé|mion|220x220px|[[Dónall Ó Braoin|Dónaill Uí Bhraoin]] mion|345x345px|[[Seán Hogan]] Bhí eagraíochtaí tacaíochta ag cabhrú leis an IRA - Cumann na mBan agus Fianna Éireann (eagraíocht na n-óg). Bhí baill na n-eagraíochtaí seo ina dtimirí agus ina gcúntóirí ag an IRA, agus iad ag cuidiú leis na hÓglaigh a gcuid arm a iompar, ag gléasadh bia dóibh nó ag tabhairt dídin sna "tithe sábháilte" d'Óglaigh. Bhí cuid mhór den daonra ar fad sásta lámh chúnta a shíneadh do na hÓglaigh ar an dóigh seo, agus an dóigh ar mhill na Sasanaigh a gclú féin ó thús an chogaidh i leith. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Soloheadbeg%20proclomation.jpg|mion|Luíochán na Sulchóide Bige  eisíodh forógra, 19 Eanáir 1919Thosaigh polasaí neamhoifigiúil seo na loitiméireachta i Mainistir Fhear Maí i gCo. Chorcaí i Mí Mheán Fómhair den bhliain 1919. Rinne dhá chéad duine de shaighdiúirí Gallda smidiríní de na gnóthais ba thábhachtaí san áit, agus iad ar buile nuair a mharaigh an tIRA duine acu toisc gur dhiúltaigh sé a chuid arm a thabhairt uaidh. Tharla a leithéid eile in áiteanna cosúil le Luimneach agus Baile Brigín, agus nuair a chuala an saol mór orthu, rinne siad dochar do chúis na Breataine Móire sa bhaile agus i gcéin.
I Mí Aibreáin, i ndiaidh don IRA sraith ruathar a dhéanamh, ní raibh an Bhreatain Mhór in ann cánacha a bhailiú in Éirinn a thuilleadh. Ina áit sin, leag an Coileánach amach scéim - an tIasacht Náisiúnta - le sórt cánacha a bhailiú ó mhuintir na hÉireann chun an Phoblacht úrbhunaithe a mhaoiniú. Chuir na Sasanaigh an Giúistís Cónaitheach (Resident Magistrate) Alan Bell ó Bheannchar ar lorg an airgid seo, agus d'éirigh leis 71,000 punt a choigistiú ón IRA. D'fhéadfadh sé seilbh a ghlacadh ar thuilleadh, agus é ag déanamh an-dul chun cinn ag déanamh fiosraithe sna bainc, ach go bé gur mharaigh an tIRA é sula raibh de sheal aige é sin a chur i gcrích. Ar an 26ú lá de Mhí na Márta, 1920, tarraingíodh amach as tram é i dTuaisceart Bhaile Átha Cliath agus scaoileadh trí urchar ina chloigeann.
Ag deireadh na bliana sin, bhí an scéim i ndiaidh 357,000 punt a thabhú don IRA. D'fhaigheadh na comhairlí áitiúla rátaí as an gciste seo, nó bhí siad faoi smacht an IRA, agus ní íocfaidís cianóg rua le fórsaí na Corónach .thumb|left|200px|Eamon de Valera [[Príomh-Aire (1919-Lúnasa 1921) agus Uachtarán Phoblacht na hÉireann (Lúnasa-Nollaig 1921) ]]
Éamon de Valera
Chaith Éamon de Valera tús an chogaidh sna Stáit Aontaithe, agus é ag iarraidh tacaíocht na Meiriceánach a bhaint amach don Phoblacht úr. Nuair a tháinig sé abhaile i ndeireadh na bliana 1920, d'éiligh sé in óráid a thug sé sa Dáil go n-éireodh na hÓglaigh as an treallchogaíocht, as na luíocháin agus as an eadarnaí.
Bhí de Valera inbharúla nach ndéanfadh a leithéid ach dochar is damáiste do chúis na hÉireann, ó ba chruthúnas é ar iarrachtaí na bolscaireachta Gallda an tIRA a chur os comhair an tsaoil mhóir mar dhrong de sceimhlitheoirí. B'fhearr, dar leis, cogaíocht chomhghnásach a chleachtadh. Ar ndóigh, ní bhfuair de Valera ón Dáil ach diúltú glan, nó ní fhéadfadh an tIRA bua a bhreith ar shaighdiúirí na Breataine Móire, agus an taithí oibre a fuair siadsan sa Chéad Chogadh Domhanda, ach dul i dtuilleamaí oirbheartaíocht an treallchogaidh.
Na Dúchrónaigh is na Póilíní Cúnta
mion|[[Dúchrónaigh|Na Dúchrónaigh|220x220px]] Nuair a bhí Constáblacht Ríoga na hÉireann ag titim as a chéile, cuireadh fórsaí cúltaca chucu mar chuidiú - na Dúchrónaigh agus na Póilíní Cúnta. Ba iarshaighdiúirí Gallda iad na Dúchrónaigh ó aimsir an chéad chogadh domhanda, fir a chaith seal i ndiaidh seala sna trinsí i rith an chogaidh. Tugadh an t-ainm sin orthu mar gheall ar dhath a n-éide, nó bhí sórt éide thobchumtha orthu nach raibh cosúil le sainéide an tsaighdiúra ná an phóilín. 7,000 fear a bhí ann. Bhí aithne orthu mar shlua míthrócaireach, fuilteach agus rinne siad go leor damáiste d'íomhá an rialtais Bhriotanaigh in Éirinn. Mar sin féin, níor spáráil Winston Churchill na focail mholta orthu ar aon nós, agus é den tuairim gurbh iad togha agus rogha fear na Breataine Móire iad.
Níorbh é sin an cineál aithne a fuair na hÉireannaigh ar na Dúchrónaigh, áfach. Go bunúsach, ní raibh oiliúint cheart póilíneachta orthu ar aon nós, ná aon duine i gceannas orthu a mbeadh fios a ghnó aige. Mar sin, chaith siad an chuid ba mhó den am ag ionsaí sibhialtaigh, ag cur tithe trí thine, ag marú rompu agus ag déanamh loitiméireachta. Ó bhí sé áitithe orthu gurbh í an Ghaeilge teanga na sceimhlitheoirí, agus gur eagraíocht de chuid na sceimhlitheoirí ab ea Conradh na Gaeilge, d'ionsaigh siad timirí de chuid an Chonartha. clé|mion|220x220px|ionsaí ar [[Óstán|"Óstán London and North Western", BÁC, 21 Aibreán 1921 - Na Dúchrónaigh sásta leo féin]] Cuireadh ina leith freisin gur éignigh siad mná agus cailíní, agus níl aon chúis cheart ann nach mbeadh a leithéid ag tarlú agus na sluaite d'fhir armtha gan smacht ceart míleata orthu ag fánaíocht timpeall ar fud na tíre. Tríd is tríd, níl sé as cosán gur drong sceimhlitheoireachta ab ea na Dúchrónaigh nach ndearna aon rud fónta. Na trioblóidí a tharraingídís, ní raibh siad ach ag cur dea-chlú na Breataine Móire ó mhaith. clé|mion|220x220px|Ospidéal sráid Jervis, BÁC, Domhnach na Fola, 21 Samhain 1920 Ba iar-oifigigh ó Arm na Breataine iad na Póilíní Cúnta nó Auxiliaries as Béarla. Bhí 1,700 fear acu ag obair in Éirinn, agus cuireadh isteach iad i ndiaidh chliseadh na nDúchrónach an tIRA a chur faoi smacht. Bhí siad lán chomh cruálach leis na Dúchrónaigh, ach má bhí féin, bhí siad ag cruthú ábhairín níos fearr ná iad siúd ag teacht chun teagmhála leis na hÓglaigh agus ag cur catha orthu. clé|mion|220x220px|"drong Chaireo" Bhí an rialtas Briotanach sásta cead a gcos a fhágáil ag na fórsaí speisialta seo, siúd is gur ghnách leis an lucht rialtais sa Bhreatain Mhór séanadh go rabhthas ag iarraidh díoltas a imirt ar mhuintir na hÉireann - nílim ag iarraidh sásamh a bhaint astu, ach mura bhfuil féin, tá sé ag éirí linn damanta maith, mar a dúirt an Tiarna Hugh Cecil. I Mí Eanáir den bhliain 1921, chaith fórsaí na Corónach uathu an cur i gcéill, agus thosaigh an "díoltas oifigiúil" nuair a dódh seacht dteach i Mainistir na Corann, Co. Chorcaí.
Lá amháin, i Mí na Samhna 1920, mharaigh gníomhairí de chuid an Choileánaigh naonúr fear déag de chuid rúnseirbhísí na Breataine Móire - "drong Chaireo", mar a thugtaí orthu. D'imir na Póilíní Cúnta díoltas uafásach ar na sibhialtaigh. Tháinig díorma acu isteach ar Pháirc an Chrócaigh le linn báire agus loisc siad meaisínghunnaí ar an lucht féachana, ionas gur maraíodh ceathrar déag. Fágadh 65 duine gonta i ndiaidh an ionsaí, leis. Ar an lá céanna, maraíodh beirt Óglach agus a gcara i gCaisleán Bhaile Átha Cliath "agus iad ag iarraidh éalú". Baisteadh Domhnach na Fola ar lá na n-imeachtaí seo. Inniu, tugtar Seastán Uí Ógáin ar cheann de na seastáin i bPáirc an Chrócaigh, i ndilchuimhne ar an imreoir ó Thiobraid Árann a fuair bás san ionsaí.
Contae Chorcaí ar Bharr Lasrach
mion|435x435px|[[Tomás Mac Curtáin]] Taobh amuigh de Bhaile Átha Cliath, b'i gContae Chorcaí ba mhó a bhí an cath á chur. Ansin a baineadh an chéad triail as cuid mhaith de na drochnósanna cogaíochta a chuir fórsaí na Corónach i bhfeidhm ina dhiaidh sin, cosúil leis an loitiméireacht mar dhíoltas as ionsaithe de chuid na nÓglach, nó le feallmharú na bPoblachtánach mór le rá.
I Mí na Márta, 1920, mharaigh fir a raibh dath dubh curtha ar a n-aghaidheanna Tomás Mac Curtáin, Ard-Mhéara Chathair Chorcaí, os comhair shúile a mhná céile, siocair is gur ball de Shinn Féin ab ea an Méara. Ina dhiaidh sin, chonacthas na fir chéanna ag filleadh ar bheairic na bpéas.
An fear a tháinig i gcomharbas ar an gCuirtíneach mar Ard-Mhéara, Traolach Mac Suibhne, shíothlaigh seisean i bPríosún Brixton sa Bhreatain Mhór agus é ar stailc ocrais. An giúiré a d'fhiosraigh imthoscaí a bháis, chuir sé dúnmharú toilghnústa i leith David Lloyd George agus an Chigire Ceantair Swanzy; agus ina dhiaidh sin, mharaigh na hÓglaigh Swanzy i Lios na gCearbhach, Co. Aontroma. clé|mion|293x293px|[[David Lloyd George]] I Mí Lúnasa den bhliain 1920, chuir an rialtas na cúirteanna cróinéara ar fad ar ceal, ó bhí siad ag seirbheáil an iomarca barántas in aghaidh saighdiúirí de chuid fhórsaí na Corónach. Cuireadh "cúirteanna míleata fiosraithe" in áit na gcúirteanna cróinéara.
B'i gCorcaigh a tháinig na chéad Cholúin Reatha ar an bhfód, leis. Is é an rud a bhí i gceist le Colún Reatha ná díorma armtha agus thart ar chéad fear ann, agus iad in ann fórsaí na Corónach  a ionsaí ón eadarnaí agus a n-éalú a dhéanamh sula raibh d'uain ag an namhaid teacht ar a lorg, nó fir de mhuintir na háite a bhíodh iontu agus aithne acu ar an tír-raon agus ar an timpeallacht.
Bhí an dá thaobh ag milleánú a chéile faoi mharú príosúnach neamharmtha. Ghreamaigh míchlú den chineál seo de Reisimint Essex in Arm na Breataine Móire, ach go háirithe. clé|mion|luíochán [[Cill Mhíchil|Chill Mhíchil]]I Mí na Samhna 1920, seachtain amháin i ndiaidh Dhomhnach na Fola i mBaile Átha Cliath, rinne díorma d'Óglaigh ó Iarthar Chorcaí, agus Tomás de Barra (Tom Barry) i gceannas orthu, ionsaí luíocháin ar phatról de Phóilíní Cúnta i gCill Mhíchí l, Co. Chorcaí, agus maraíodh an t-iomlán de na Briotanaigh - ochtar fear déag ar fad - sa teagmháil. Is é an chiall a bhain fórsaí na Corónach as an scéal ná gur maraíodh cuid de na péas i ndiaidh dóibh géilleadh. Deir na hÓglaigh, áfach, gur géilleadh bréagach a bhí ann, agus nach gnách ceathrú anama a thabhairt d'aon duine i ndiaidh a leithéide, sa chogadh. Sórt cloch mhíle a bhí i gceist le luíochán Chill Mhíchil, nó ina dhiaidh sin, chuaigh an cogadh an oiread sin chun géire agus gur chuir na Sasanaigh dlí airm i bhfeidhm ar Chúige Mumhan go léir.
Ar 11/12 Nollaig 1920, chuir fórsaí na Corónach lár chathair Chorcaí trí thine, agus iad ag stopadh na bhfear dóiteáin ón tine a mhúchadh.