cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Henry Joseph Monck Mason
Bíoblóireacht
Sa bhliain 1818, bhunaigh Monck Mason an Irish Society for Promoting the Education of the Native Irish through the Medium of Their Own Language i mBaile Átha Cliath. Bhí sé mar aidhm ag an Society scrioptúr reiligiúnach a chur ar fáil i nGaeilge. Ach ní aidhm acadúil a bhí i gceist leis an tionscnamh sin, áfach... spreag an tionscnamh chun go gcuirfí ar a gcumas do dhaoine a bheith in ann an Bíobla Gaeilge a léamh. Feachtas a bhí ann ag iarraidh daoine a iompú i dtreo an chreidimh Protastún ach.
In 1830 d’fhoilsigh an Scoiety Bíobla agus Tiomna Nua a chuir Éadbhard Ó Raghallaigh in eagar faoi mhaoirseacht Monck Mason.
Cathaoir na Gaeilge, TCD
Ba é ba mhó faoi deara gur bunaíodh cathaoir na Gaeilge i gColáiste na Tríonóide sa bhliain 1838. Ach ní raibh aidhm acadúil i gceist ag an am sin; bhí na mic léinn oilte chun seanmóirí a thabhairt trí mheán na Gaeilge agus ar an gcaoi sin daoine arbh í an Ghaeilge a dteanga dhúchais a mhealladh le hiompú ina bProtastúnaigh agus freastal ar a gcuid riachtanas spioradálta.
In 1844, bhunaigh an Irish Society péire scoláireacht i gcuimhne William Bedell (1571-1642) agus Monck Mason taobh thiar den tionscnamh.
Deoirinis
mion|Deoirinis Is oileán Éireannach é Deoirinis, é suite i gCuan Mó i gContae Mhaigh Eo. Tá sé neamháitrithe. "Oileán na Beatles" a thugtaí air uaireanta, siocair gur le John Lennon é tráth.
Oileán na Cathrach
Bhí mainistir ar an oileán go luath i ré na Críostaíochta agus tá iarsmaí de shéipéal agus de na ballaí timpeall air le feiceáil go fóill, in éineacht le roinnt leac greanta. Ceaptar go bhfuil a rian de dhíthreabha manach ón seachtú haois ar an oileán freisin.
Déantar oilithreacht go dtí an t-oileán leis na cianta, go mór mhór ar an 15ú Lúnasa, 's é sin, ar Lá Fhéile Muire Mór. Sroichtear an t-oileán ar bhád as Inis Toirc, de ghnáth.
Batman Begins
Is scannán é Batman Begins atá bunaithe ar an comic le Bob Kane agus Bill Finger. B'é Christopher Nolan stiúrthóir an scannáin, agus Christian Bale a ghlac páirt Batman/Bruce Wayne.
Bus Átha Cliath
Is oibritheoir busanna é Bus Átha Cliath a chuireann seirbhísí ar fáil i mBaile Átha Cliath. Is fochomhlacht de Chóras Iompair Éireann é. D'iompair an comhlacht 139.4 milliún paisinéir i 2017.
Topher Grace
Is aisteoir Meiriceánach é Christopher John "Topher" Grace, a rugadh ar an 12 Iúil 1978.
An Siopa Dubh
Sráidbhaile beag in Éirinn is ea An Siopa Dubh. Tá sé suite in Uíbh Ráthach, i gContae Chiarraí, ar bhóthar an N70. Castlecove ("cuan an chaisleáin") a thugtar air i mBéarla. Tá tigh tábhairne ar a dtugtar An Siopa Dubh sa sráidbhaile.
Oileán Máistir
Is oileán Éireannach é Oileán Máistir. Tearmann éan atá ann anois.
An t-éiceachóras
Bíonn puifíní Atlantach (Fratercula arctica) agus guairdeall ar an oileán gach samhradh. Cuairt géanna sa gheimhreadh.
Talamh
deas|250px|thumb|An domhanː talamh agus farraige Uachtar crua an domhain os cionn uisce nó faoi uisce is ea an talamh.
Sideshow Bob
Duine de na carachtair sa tsraith theilifíse bheoite The Simpsons is ea an Dr. Robert Underdunk Terwilliger Jr., Ph.D. nó Sideshow Bob mar is fearr aithne air. Tá Sideshow Bob guthaithe ag Kelsey Grammer. Bhí sé ar an gclár den chéad uair san eipeasóid "The Telltale Head". Gí go bhfuair an carachtar ard-oideachas in Ollscoil Yale, bhí sé ag obair mar chúntóir le Krusty the Clown. I ndiaidh barraíocht drochíde a fhulaingt uaidh seo, cuireann Sideshow Bob coir i leith Krusty go bradach. Le cuidiú Bart Simpson, nochtar an scéim agus cuirtear Bob i bpríosún.
Úiréime
Méadú i dtiúchan na húiré sa bhfuil. Ceann de na mínormáltachtaí ceimiceacha is luaithe a bhraitear i gcliseadh na nduán. Déanann sí an craiceann liomóidbhuí. Faoi seo cuimsíonn an téarma na mínormáltachtaí ceimiceacha go léir sa bhfuil le linn cliseadh na nduán.
Gleacaíocht ag na Cluichí Oileán 2017
Thóg gleacaíocht ar siúl ag na Cluichí Oileán 2017. Thóg na comórtais ar siúl ar an 25ú, 28ú agus an 30ú lá de Mheitheamh 2017.
Bord bonn
Oileán ósta (Gotland)
Txillardegi
Teangeolaí, polaiteoir, agus scríbhneoir Bascach ab ea José Luis Álvarez Enparantza (27 Meán Fómhair 1929 – 14 Eanáir 2012), nó Txillardegi, mar ab fhearr aithne air. Bhí tionchar mór aige ar náisiúnachas agus ar chultúr na mBascach sa dara leath den 20ú haois. clé|mion
Saol
mion|1999|clé Saolaíodh Txillardegi i Donostia, cúige Gipuzkoa, Ach níor fhoghlaim sé an Bhascais go dtí go raibh 17 mbliana déag d'aois slánaithe aige.
Rinne Álvarez Enparantza (nó Emparanza, mar a chuirtí Spáinnis ar shloinneadh a mháthar ar uairibh) staidéar ar an innealtóireacht i mBilbao, agus ar an teangeolaíocht i bPáras.
Sa bhliain 1957, rinneadh "ball comhfhreagrais" den Euskaltzaindia (Academia de la Lengua Vasca, Acadamh na Bascaise) de. Cuireadh tús le caighdeánú na Bascaise ag an am sin agus bhí ról an-tábhachtach ag Txillardegi san obair sin. Ghlac an tAcadamh le formhór a chuid mholtaí maidir leis an ortagrafaíocht agus leis an morfeolaíocht do chaighdeán na Bascaise.
Sa bhliain 1993, rinneadh ball de Choimisiún na Foghraíochta de chuid an Acadaimh de. Moladh dhá uair é mar bhall iomlán d'Euskaltzaindia, ach diúltaíodh dó ar chúiseanna polaitiúla. Nuair a bhí sé le moladh don tríú huair, dhiúltaigh sé féin don mholadh.
Bhí an fhealsúnacht a bhí aige bunaithe ar na pointí seo leanas:
Scríbhneoireacht
Scríbhneoir aitheanta ab ea é chomh maith, agus d'úsáideadh sé na hainmneacha cleite Larresoro, Igara agus Usako. Is mó leabhar dá chuid atá foilsithe, don chuid is mó faoin mBascais agus faoi ghramadach na teangan. Tá úrscéalta agus aistí polaitiúla scríte chomh maith aige. Deirtear i leith a shaothair Leturiaren egunkari ezkutua (1957) gurb é an chéad úrscéal nua-aimseartha a scríobhadh as Bascais, agus is líne shoiléir é a dheineann dhá leath de litríocht na Bascaise.
I measc na nithe eile a scríobh sé tá na húrscéalta Haizeaz bestaldetik (1979) agus Putzu (1999); na haistí clúiteacha Huntaz eta hartaz (1965), Hizkuntza eta pentsakera (1972) agus Euskal Herria helburu (1994), agus na leabhair acadúla Euskal fonologia (1980), Euskal azentuaz (1984) agus Elebidun gizartearen azterketa matematikoa (1984).clé|mion|Txillardegi sa bhliain 2011Sa bhliain 1968 bhuaigh sé duais Txomin Agirre as an úrscéal Elsa Scheelen. Bhuaigh sé duais Andima i gCaracas sa bhliain 1969 chomh maith, as leabhair ar mhúineadh na matamaitice. Bhuaigh sé an Silver Lauburu as an leabhar Euskal Gramatika i mBilbao sa bhliain 1980.
Sna 1970idí, bhí Txillardegi ar dhuine de chomhbhunaitheoirí Euskal Herrian Euskaraz, gluaiseacht na Bascaise. Sa bhliain 1982 thosnaigh sé ag léachtóireacht i nOllscoil Thír na mBascach; rinneadh ollamh emeritus de chuid na hOllscoile sin de ina dhiaidh sin.
I mbunachar Inguma, comhphobal eolaíoch agus intleachtúil na mBascach, tá tagairtí d'oiread le 122 earraí (nuachtáin, leabhair, léachtaí, srl) a chruthaigh Txillardegi.clé|mion|Literaktum 2013 LTKM kartela
Gníomartha polaitiúla
Ball de Pháirtí Náisiúnach nam Bascach (PNV) ab ea é nuair a bhí sé óg; bhí sé go gníomhach ar son chosaint agus staidéar na Bascaise mar bhunús féiniúlacht na mBascach.
Tháinig díomá air leis an PNV, agus ina dhiaidh sin, bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí ETA sa bhliain 1959, mar aon le grúpa de náisiúnaithe óga, agus bhí sé le haithint mar cheann bhrainse chultúrtha na gluaiseachta. Sa bhliain 1961 theith sé ar a choimeád agus mhair sé i bPáras agus sa Bhruiséil; d'fhill sé sa bhliain 1967.
Carman
I miotaseolaíocht na nGael, gaiscíoch agus bandraoi as An Aithin ba ea Carman. Rinne sí agus a triúr mac, Dubh, Dother agus Dian, ionradh ar Éirinn le linn ré na dTuath Dé Danann. Lena cumhachtaí draíochta, scrios sí gach toradh na hÉireann.
Txillardegi
Gníomartha polaitiúla
Ó tháinig sé ar an tuiscint nach raibh éifeacht chóir leis an gcoimhlint armtha, bhí sé gníomhach tamall i nAralar, agus ina dhiaidh sin chuir sé faid idir é féin agus an choimhlint armtha nuair a ghlac an pháirtí páirt i ngníomh páirtíochta leo siúd a fhulaing an foréigean ó ETA, ócáid a eagraigh rialtas Thír na mBascach. mion|Txillardegi sorkuntza Sheasamh sé i dtoghcháin na gcathrach mar chuid den chomhghuaillíocht Ezker Batua Berdeak (Izquiera Unida - Verdes, An Eite Chlé Aontaithe - na Glasaigh). Sa toghchán ginearálta sa bhliain 2008, d'fhógair sé go mbeadh sé ina iarrthóir don Seanad don pháirtí Eusko Abertzale Ekintza (Acción Nacionalista Vasca, Gníomh Náisiúnach na mBascach) do cheantar Guipúzcoa.
Carman
Thug ceathrar na dTuath Dé Danann, Crichinbel, Lugh, Bé Chuille agus Aoi, a ndúshlán Carman agus a mic. Tugadh ar na mic Éire a fhágáil, agus cuireadh Carman i bpríosún. D'éag sí de dhúil, agus adhlacadh í í Loch Garman i measc crainn darach. Thochail breas a huaigh, agus ainmníodh an áit úd aisti. Deirtear gur bhunaigh na Tuatha Dé Aonach Charmáin i mí Lúnasa ina hómós.
Insítear a scéal i ndán an Dinnseanchais, in a deirtear go bhfuair sí bás sa bhliain 600 RC.
Comhdháil na hÉireann
mion|[[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Coláiste na Tríonóide agus Teach an Leasrí (Regent House), áit a raibh an Chomhdháil ar siúl]] Ar 25 Iúil 1917, tháinig Comhdháil na hÉireann le chéile i mBaile Átha Cliath. Reáchtáladh Lloyd George an cruinniú ar mholadh ó John Redmond chun socrú polaitiúil a dhéanamh ar cheist bhunreachtúil na hÉireann, agus é ag iarraidh teacht ar réiteach maidir le féinrialú na hÉireann, agus céim chun tosaigh maidir le heisiamh na sé chontae a chur i bhfeidhm. clé|mion|Bhí Sir [[Horace Plunkett ina chathaoirleach air. ]]
Imeachtaí
Tharla cliseadh Chomhdháil na hÉireann in Aibreán 1918.
Dub-dá-Bairenn mac Domnaill
Rí na Mumhan d'Eoghanacht Raithlinn ba ea Dubh-Dá-Bhoireann mac Domhnaill (Meán-Ghaeilge Dub dá Bairenn mac Domnaill) (bás 959). Ball ba ea é de chlann Uí Laoghaire, de shliocht Laoghaire mhic Criomhthainn mhic Eachach (Uí Echach Muman) mhic Luithigh mhic Conall Corc.
An Libia
Is tír san Afraic í an Libia. Is í Tripilí an phríomhchathair. Is iar-choilíneacht de chuid na hIodáile í, suite idir an Éigipt agus an Túinéis agus teorainneacha aici chomh maith leis an Nígir, an tSúdáin, agus Sead. Tír mhór í, 1,759,540 ciliméadar cearnach, agus níl cuid ar bith di faoi uisce. Aeráid Mheánmharach atá fán chósta, ach is fásach te tirim lom atá sa mhórchuid den tír. Le blianta anuas tá Tionscadal na hAbhann Móire ar bun chun uisce atá faoi thalamh sa Sahára a thabhairt go cathracha an chósta, an tionscadal uisce is mó sa domhan ach tá an fásach ag méadú i gcónaí.
Stair
I ndiaidh do mhórchumhachtaí na hEorpa ruathar a dhéanamh ar an Afraic sa naoú haois déag, agus coilíneachtaí a dhéanamh d'fhormhór na hilchríche, ghabh an Iodáil seilbh ar an Libia i 1911.
Ré Gaddafi
Bronnadh neamhspleáchas ar Libia i mí na Nollag 1951. Bhí rí i gceannas na tíre ar feadh tamaill go dtí gur éirigh an t-arm amach ina choinne faoin gCornal Gaddafi, an té atá i gceannas i Libia ó Mheán Fómhair 1969 go dtí 2011.
Córas ina raibh meascán den sóisialachas agus de dhlí traidisiúnta Arabach a bhunaigh Gaddafi ina raibh an pobal in ainm iad féin a rialadh. Ach go praiticiúil, deachtóireacht mhíleata a bhí sa Libia, agus thug an ceannaire tacaíocht do naimhde Iosraeil, Mheiriceá agus na Breataine ó tháinig sé i gcumhacht.
Dub-dá-Bairenn mac Domnaill
Is annamh a bhí ball d'Eoghanacht Raithlinn ina rí Mumhan. Ba é Feilimí mac Tiarnaigh de Chineál Aodha ag deireadh na 6ú haoise an rí deireanach roimh Dubh-Dá-Bhoireann.
Seo a leanas ginealach traidisiúnta Dhuibh-Dá-Bhoireann: Don bhliain 957, déanann Annála na gCeithre Máistrí bás a réamhtheachtaí, Maol Fathardaigh mac Flainn, agus dhá bhliain ina dhiaidh sin a bhás féin. Aontaíonn Sioncronachtaí Laud leis an achar sna seo. Tháinig Fear Grá mac Cléirigh d'Eoghanacht Chaisil, i gcomharbacht air.
Tugtar na teideal Rí Raithlinn agus rídhamhna Chaisil dá mhac Dunlaing, nuair a d'éag sé sa bhliain 988 ag Cath Loch Ribh i gcomhaontas le Ríthe Lochlannach Phort Láirge. Chloígh fir na gConnacht. Maraíodh rídhamhna Chonnacht Muirgheas mac Conchobhair, agus an choimhlint faoi lán seoil.
Sraithmharfóir
mion|374x374px|Illustrated Police News - Jack the Ripper, c 1889 Is éard is sraithmharfóir (nó dúnmharfóir srathach) ann ná duine a bhfuil triúr daoine, ar a laghad, maraithe aige ar mhaithe le sult agus sásamh síceolaíoch, agus tréimhse sách fada scíthe idir gach dhá dhúnmharú. Is é sin, bíonn sé ag marú duine i ndiaidh duine go tráthrialta.
Sainmhíniú
Bíonn neamhord frithshóisialta pearsantachta de chineál éigin ag luí ar na sraithmharfóirí go léir, ach má bhíonn féin, is annamh is féidir síceapaite i gciall cheart an téarma a chur ina leith. Ní bhíonn siad ina síocóisigh, áfach - is é sin, ní aithneofá ar dhuine acu gur "fear buile" atá agat ansin. A mhalairt ar fad, is féidir leo "púicín na slánchéille" a chur orthu féin.
Is minic a bhaineann siad sult collaí de chineál éigin as a gcuid gníomhartha. De ghnáth, is féidir scéim éigin a aithint ar na dúnmharuithe a dhéanann an sraithmharfóir - bíonn na híobartaigh cosúil le chéile, nó tugann an ciontóir an íde chéanna do gach corpán, mar shampla.
Dealraíonn sé gur cumadh an focal féin "sraithmharfóir" (Béarla: serial killer) thiar sna seachtóidí, nuair a bhí sraithmharfóirí míchlúiteacha cosúil le Ted Bundy agus David Berkowitz i mbéal an phobail. Is dócha gur gníomhaire de chuid an FBI a cheap an téarma - b'fhéidir Robert Ressler, a bhí sáite ina lán fiosruithe faoi shraithmharfóirí, go háirithe cásanna Jeffrey Dahmer agus Richard Chase.
Is gá an difríocht a aithint idir an sraithmharfóir agus an sluamharfóir (nó an spraoimharfóir) ná go maraíonn an sraithmharfóir a chuid íobartach ina nduine agus ina nduine, de ghnáth, leis an dúil a shásamh agus go gcaithfidh sé scíth a ligean idir na hócáidí. An spraoimharfóir, arís, tá sé ag dul le dúchas ag marú daoine roimhe gan scíth ar bith a bheith ag teastáil uaidh. mion|[[Ted Bundy]]
Sraithmharfóirí ar chuala an saol mór iomrá orthu
clé|mion|John Wayne Gacy
An Libia
Ré Gaddafi
Rinne Gaddafi ionsaithe chomh maith ar Sead ar mhaithe le greim a fháil ar mhianaigh luachmhara sa tír sin, agus theastaigh uaidh tíortha Arabacha na hAfraice a aontú le chéile faoina cheannas féin.
Éirí amach, 2011
Sa bhliain 2011, mar chuid den Earrach Arabach, thosaigh éirí amach sa Libia i gcoinne réimeas Gaddafi. D'eisigh an Chúirt Choiriúil Idirnáisiúnta barántas gafa ar Gadaffi agus, faoi cheannasaíocht na Ríochta Aontaithe agus Fraince, thug roinnt tíortha cúnamh do na reibiliúnaigh Libiacha.
Ar 22 Lúnasa 2011 rinne na reibiliúnaigh a mbealach isteach sa phríomhchathair agus an lá ina dhiaidh sin bhris siad isteach i ndaingean Gaddafi sa chathair chéanna. D'éalaigh sé go dtí an chathair Sirte. Maraíodh ansin é ar 20 Deireadh Fómhair 2011. Bhí an chuid is mo den tír faoi smacht an Chomhairle Idirthréimhseach Náisiúnta de chuid na reibiliúnach... ar feadh cúpla seachtain.
Ainrialachas, 2011 - inniu
D'imigh an tír le hainrialtacht beagnach láithreach. Agus tá an ainriail i réim sa tír ó shin i leith.
Dúirt Barack Obama ar an 7 Márta 2016 go raibh praiseach d'obair a bhí ann, agus chuir sé cuid den locht ar David Cameron agus Nicolas Sarkozy.
Geilleagar
Is ar an ola a bhraitheann eacnamaíocht na tíre go hiomlán. Tá daonra 6,355,000 aici.
Naisc sheachtracha
400px|left|thumb|Amharclann - Sabratha
Beanntraí
Baile i gContae Chorcaí is ea Beanntraí.
Rugadh William Máirtín Ó Murchadha i mBeanntraí sa bhliain 1844.
Anhui
Cúige is ea Anhui (Sínis: 安徽省, Pinyin: Ānhuī Shěng) i nDaon-Phoblacht na Síne. Tá an cúige suite in oirthear na tíre.
Rannta rialacháin
Tá an Chúige Anhui roinnte ina 16 roinnt ar leibhéal an mhaoracht (Béarla: prefecture), mar a leanas seo:
Fat Tony
Ba é Marion Anthony "Fat Tony" D'Amico ceann de na carachtair sa tsraith theilifíse bheoite The Simpsons. Tá sé guthaithe ag Joe Mantegna. Bhí sé ar an gclár den chéad uair san eipeasóid "Bart the Murderer".
Dáileadh Aonfhoirmeach Leanúnach
Is dáileadh dóchúlachta leanúnach sa dhóchúlacht é an dáileadh aonfhoirmeach. Tá dóchúlachtaí comhionanna ag gach luach sa thaca.
Cearbhall Óg Ó Dálaigh
Ainm coitianta i measc muintir Dhálaigh ab ea Cearbhall, agus bhí níos mó ná file amháin den sloinne sin a raibh an t-ainm sin air. B’as an bPailís, láimh le Guaire, i gContae Loch Garman don Chearbhall Óg Ó Dálaigh a chuirtear ina leith gur chum sé an t-amhrán Eileanóir a Rúin. Iníon le Sir Murchadh Caomhánach ab ea Eileanóir, as Poll an Mhóintigh, láimh le Ros Mhic Thriúin i gContae Loch Garman.
Eileanóir a Rún
De réir an tseanchais d’éalaigh Eileanóir Chaomhánach le Cearbhall an lá a raibh sí ceaptha fear eile a phósadh. Deirtear gur tháinig sé chuig an gcóisir bainise chun ceol a chasadh agus gur thit sé i ngrá leis an mbrídeog. Chum sé an t-amhrán Eileanóir a Rún ansin chun í a mhealladh leis.
Amhráin agus Dánta Eile
Tá amhrán eile ar marthain, i stíl na crosántachta, Seachrán Chearbhaill, a bhaineann leis an scéal céanna, agus leagtar ar Chearbhall Óg freisin é. Chomh maith leis sin tá dán i lámhscríbhinn againn ó Chearbhall céanna agus é mar fhreagra ar dhán ón athair Pádraigín Haicéad. Cuireadh an scéal Mac na Míchomhairle ina leith go coitianta sa bhéaloideas, ach meastar anois nach bhfuil aon bhunús leis sin.
Cearbhall Óg Ó Dálaigh sa Cheol
Tá leagan de Sheachrán Cheabhall le Joe Éinniu ar fáil ar dhlúthdhiosca leis an leabhar Joe Éinniu: Nár fhágha mé Bás Choíche le Liam Mac Con Iomaire (Cló Iarchonnachta 2007); agus leagan eile de ar dhlúthdhiosca le Peadar Ó Ceannabháin, Mo Chuid den tSaol (Cló-Iarchonnachta). Ceapadh go coitianta gur bhain an Seachrán le scéal nach maireann a scríobh Cearbhall Óg, scéal a bhfuil tagairtí do sna lámhscríbhinní mar 'Aiste Chearbhaill'.
Cearbhall Óg Ó Dálaigh sa Litríocht
Déantar léiriú ficseanúil ar Chearbhall Óg Ó Dálaigh san úrscéal An Cléireach (Leabhar Breac 2007) le Darach Ó Scolaí, a lonnaíonn in arm an Rí é i 1651 agus san Ísiltír Spáinneach i 1662.
Bruno Mars
Is amhránaí agus scríbhneoir amhráin é Bruno Mars a rugadh faoin ainm Peter Gene Hernandez ar an 8 Deireadh Fómhair 1985. Rugadh agus tógadh i Honolulu, Hawaii é. Thosaigh sé ag canadh nuair a bhí sé óg agus tar éis scoil bhog sé go Los Angeles.
Gradam agus ainmniúcháin
Tá 124 gradam buaite ag Mars. Tá 256 ainmniúchán faighte aige.
DNA Tour
Is é DNA Tour an chéad camchuairt ag an bpopghrúpa Little Mix i dtacaíocht lena a gcéad albam, DNA. Thosaigh an chamchuairt ar an 25 Eanáir 2013 agus chríochnaigh sé ar an 24 Feabhra 2013.
Fear Grá mac Cléirigh
Rí na Mumhan d'Eoghanacht Chaisil ba ea Fear Grá mac Cléirigh (Meán-Ghaeilge Fer Gráid mac Cléirig) (bás 961). Áilgenán mac Donngaile, rí Mumhan, ba ea a shin-seanathair. Bhí sé i réim ón mbliain 959 go 961.
Ba bhall de Chlann Failbhe é Fear Grá. Tháinig sé i gcoróin i gcomharbacht ar Dhubh-Dá-Boirenn mac Domhnaill d'Eoghanacht Raithlinn. Bhí réimeas gearr aige, maraithe ag a mhuintir féin sa bhliain 961. Tháinig a ghaol Donnchadh mac Ceallacháin i gcomharbacht air.
José Torres
Dornálaí Pórtó Ríceach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea José ("Chegüi") Torres, a rugadh ar 3 Bealtaine, 1936 i bPonce, Pórtó Ríce agus a fuair bás ar an 19 Eanáir, 2009.
Síota
Ainmhí feoiliteach is ea an síota. Ball d'fhine na gcat (Felidae) atá ann. Tá síotaí le fáil san Afraic agus in iardheisceart na hÁise. Bíonn na síotaí, de ghnáth, 1.15 - 1.35 méadar ar fad, agus 40 - 65 cileagram ar mheáchan. Tá an baineannach beagán níos lú ná an fireannach.
Inis Muirígh
Is oileán Éireannach í Inis Muirígh.
Féach freisin
Naomh Molaise
Christopher Nolan (stiúrthóir)
Is stiúrthóir, léiritheoir, agus scríbhneoir scannáin Angla-Mheiriceánach é Christopher Robert Nolan (30 Iúil 1970 a rugadh é). Níl an oiread sin scannán tugtha ar an bport aige, dhá cheann déag san iomlán (go dtí 2023), ach d’éirigh leo ar fad an sprioc a aimsiú. clé|mion|Christopher Nolan,2010
Claude Debussy
Ba chumadóir Francach Claude Debussy (IPA: [klod aʃil dəbysi]) (22 Lúnasa 1862 – 25 Márta 1918). In éineacht le Maurice Ravel, ba cheann de mhór-chumadóirí na linne ar an stíl 'impriseanaíoch" é. clé|mion|1884 clé|mion|Debussy san atelier Nadar, 1908 Tá Debussy ar cheann de na cumadóirí Francach a is tábhachtaí sa 19ú/20ú haois. Ach ní bhfuair sé an t-aitheantas a bhí ag dul dó, fiú ag deireadh a shaoil. Bronnadh an 'Chevalier de la Légion d'honneur' air sa bhliain 1903, onóir bheag. Ach níor ligeadh isteach in Institut de France é riamh.
Beatha
Amach sna daichidí a bhí Debussy nuair a tháinig galar díblithe air. Diagnóisíodh é le hailse na drólainne in 1909. Rinneadh colastóime air sa bhliain 1915. Ní faoiseamh a fuair sé ach a mhalairt. Fuair sé bás, cúpla bliain níos déanaí, ar 25 Márta 1918 i bPáras. Ní raibh ach 55 bliain d'aois aige.
Bhí sochraid an-bheag air, agus an Cogadh Mór faoi lánseol. clé|mion|Clair de lune (Claude Debussy) Suite bergamasque
Ceol
D'úsáid Debussy cordaí bunaithe ar cheathracha go minic ina chuid ceoil.
Rince
Nuair a thug sé an deis do Nijinsky píosa a chruthú le ceol de chuid Debussy – “Prélude à l’après-midi d’un faune” – thóg an cur chuige avant-garde racán agus scannal dochreidte. clé|mion|Debussy ː Après midi d'un faune
An tOileán Bréan
Is oileán Éireannach é an tOileán Bréan. Tá sé suite ag béal chuan na gCealla Beag, i gContae Dhún na nGall. Tá teach solais ar an oileán a tógadh sa bhliain 1838 agus a bhaintear úsáid as go fóill.
Na Stáit Bhaltacha
thumb|260px|Léarscáil - Na Stáit Bhaltacha Is iad na Stáit Bhaltacha na cinn a leanas:
Baineann na tíortha seo leis an AE, leis na Náisiúin Aontaithe agus le hECAT.
Inis Mhic an Doirn
Is oileán Éireannach í Inis Mhic an Doirn.
Nina Simone
Amhránaí Meiriceánach ab ea Nina Simone, a rugadh Eunice Kathleen Waymon ar an 21 Feabhra, 1933 i dTryon, Carolina Thuaidh. Fuair sí bás ar an 21 Aibreán, 2003.
Uirlis
deas|250px|thumb|Uirlisí Aon fhearas a mbaintear feidhm as chun saothar a chur i gcrích is ea uirlis. Anallód dhéantaí na tuanna luatha trí fhaobhar a chur ar phíosa cloch thine.
Tá ilghnéitheacht uirlisí nua-aoiseacha ann anois, go minic fuinnmhithe le leictreachas is stiúrtha ag ríomhairí, agus iad oiriúnaithe d'obair ar scálaí éagsúla, ó na holltochaltóirí a úsáidtear sa mhianadóireacht is tochailt tollán síos go dtí an scála adamhach sna meaisíní lenar féidir adaimh aonaracha a aistriú is a chur in ionad ar leith chun ábhair a thógáil adamh i ndiaidh adaimh.
Stair
Timpeall 4000 RC cuireadh uirlisí cré-umha in ionad na n-uirlisí cloiche, agus ina dhiaidh sin fós uirlisí iarainn.
Baineadh feidhm astu seo chun ionstraimí is meaisíní simplí a dhéanamh. Sa Réabhlóid Thionsclaíoch tháinig uirlisí meaisín chun cinn agus d'éirigh an t-olltáirgeadh indéanta de réir a chéile.
Noel Browne
Dochtúir agus polaiteoir Éireannach ab ea Noel Browne nó Nollaig Críostóir de Brún (20 Nollaig 1915 - 21 Bealtaine 1997). Ceapadh ina Aire Sláinte é ar a gcéad lá sa Dáil. Rinne a Scéim Mháthar agus Linbh a lán dochair don rialtas idirpháirtí 1948-1951.
Ba ionadaí conspóideach é i gcónaí. Ba Theachta Dála é do chúig pháirtí polaitiúil - Clann na Poblachta (caite amach), Fianna Fáil (caite amach), Páirtí Náisiúnta Daonlathach Forásach (comh-bhunaitheoir), Páirtí an Lucht Oibre (caite amach) agus Páirtí Sóisialach an Lucht Oibre (comh-bhunaitheoir).
Tús a shaoil
Rugadh Nollaig de Brún i bPort Láirge agus d'éirigh sé aníos i nDoire, in Áth Luain agus i mBaile an Róba. Ba chigire don NSPCC a athair agus, ceaptar mar thoradh dá chuid oibre, bhí an teaghlach buailte ag an ngalar eitinn.
Bciob an eitinn léi a athair agus a mháthair sna 1920í, sara raibh na ceithre bliana déag sáraithe aige. Cailleadh a dheirfiúr Eileen leis an ngalar blianta beaga ina dhiaidh sin. Ba iad na tragóidí seo a spreag é dul ar a oilithreacht cheanndána i gcoinne an bhochtanais.
Ba í Eileen an té ba shine sa chlann agus ba í a chabhraigh leis an teaghlach bogadh go Sasana nuair a cailleadh an t-athair. Murach an cinneadh sin, ba i scoil saothair a bheadh na leanaí óir gur cailleadh an mháthair tamall beag ina dhiaidh sin. Ba iad teagmhálacha Eileen, an chinniúint agus sciorta den ádh a sheol Browne ar bhóthar an léinn agus an leighis.
An Chruit
Is oileáin in Éirinn í an Chruit. Tá sí suite sna Rosa, in iarthar Chontae Dhún na nGall. Tá an t-oileán ceangailte leis an mhór-roinn le droichead.
Noel Browne
Tús a shaoil
Ligeadh Browne isteach saor in aisce dó go St. Anthonys, scoil in Eastbourne, Sasana. Bhuaigh sé scoláireacht do Beaumont College, scoil de chuid na nÍosánach gar do Old Windsor, Berkshire. Bhí cara aige sa scoil sin darbh ainm Neville Chance, buachaill ó Bhaile Átha Cliath. D'íoc athair Neville Chance, an máinlia Arthur Chance, as costas oiliúna de Brúin i gColáiste na Tríonóide ina dhiaidh sin, áit ina bhain sé céim dochtúireachta amach.
Bhí de Brún buailte ag an eitinn arís sa bhliain 1940 agus é fós ina mhacléinn. D'íoc an teaghlach Chance as cúrsa leighis a cuireadh air i sanatóir i Midhurst, Sussex. D'éirigh sé sna scrúdaithe dochtúireachta sa bhliain 1942, tar éis dó filleadh ar a sheanléim.
Cháiligh sé mar dhochtúir i gColáiste na Tríonóide. Thosaigh de Brún ag obair mar imtheorannach leighis in Ospidéal Dr Steevens i mBaile Átha Cliath. D'oibrigh sé i roinnt mhaith sanatóirí in Éirinn agus i Sasana ina dhiaidh sin agus chonaic sé léirscrios na heitinn e. Thuig sé nach féidir leis dul i ngleic leis an ngalar gan páirt a ghlacadh i gcúrsaí polaitíocht a.
Clann na Poblachta
Chuaigh de Brún isteach i bpáirtí nua poblachtánach, Clann na Poblachta. Toghadh é don Dáil in olltoghchán 1948. Chuir ceannaire an pháirtí, Seán Mac Giolla Bhríde, ionadh ar dhaoine nuair a roghnaigh sé de Brún mar cheann den dá airí a bhí ag an bpáirtí sa chomhrialtas idir pháirtí a tháinig isteach. Ceapadh é mar Aire Sláinte. Tá sé ar dhuine den fhíorbheagán Teachtaí a roghnaíodh mar aire rialtais ar a gcéad lá sa Dáil.
Ar 14 Iúil 1949, ba é de Brún an t-aon aire rialtais a bhí i láthair ag sochraid Phrotastúnach (Eaglais na hÉireann) Dhubhghlas de hÍde.
Aire Sláinte
mion|Lucht taistil in Éirinn, 1946, Máthair agus Leanbh|clé Rinne de Brún gaisce mar Aire Sláinte sa chomhrac i gcoinne na heitinne, galar a dhein slad ar an bpobal an uair úd. D'éirigh sé ina aire ag am céanna a bhí drugaí nua ar fáil (vacsaín BCG agus an phenicillin, mar shampla). Bhí na drugaí nua ábalta galair éagsúla a leigheas, rud a bhí do-dhéanta roimhe sin.
Chuir de Brún scéim scagthastála don eitinn ar bun a bhí saor in aisce don phobal. Dhíol sé acmhainní na roinne chun íoc as a fheachtas, a d'ísligh go mór ráta na heitinne in Éirinn.
An Scéim Mháthar agus Linbh
Rinne de Brún iarracht an Scéim Mháthar agus Linbh a chur i bhfeidhm. Chuirfeadh an scéim cúram sláinte saor in aisce ar fáil, coincheap radacach ag an am. Chuir an Eaglais agus na dochtúirí in aghaidh na scéime. Níor thacaigh na hairí rialtais eile le de Brún agjus bhí port na scéime agus Browne seinnte. .
D'éirigh de Brún as mar Aire Sláinte ar an 11 Aibreán 1951.
Bhí iarmhairtí fadtréimhseacha ag baint leis an scannal seo do Browne féin agus dá chlann; dúirt sé go raibh sé an-deacair dóibh scoil a fháil don bheirt chailíní. An t-amhras agus doras an doichill a bhí rompu i measc na bunaíochta agus cuid den phobal.
Níos déanaí sa pholaitíocht
Cé gur toghadh de Brún go rialta ina dhiaidh sin, bhí sé i gcónaí ar imeall na polaitíochta. Díbríodh de Brún ó Chlann na Poblachta sa bhliain 1951 ach toghadh é mar Theachta Dála neamhspleách ag an chéad olltoghchán eile (30 Bealtaine 1951).
Chuaigh de Brún isteach i bhFianna Fáil sa bhliain 1953 ach chaill sé a shuíochán Dála in olltoghchán 1954. Caitheadh amach ó Fhianna Fáil é níos déanaí.
Toghadh é mar iarrthóir neamhspleách in olltoghchán 1957. Bhunaigh sé an Páirtí Náisiúnta Daonlathach Forásach le Jack McQuillan sa bhliain 1958. Toghadh arís é in olltoghchán 1961.
Chuaigh de Brún agus McQuillan isteach i bPáirtí an Lucht Oibre sa bhliain 1963. Dhíscoir siad na Daonlathaithe Forchéimnitheacha Náisiúnta. Chaill de Brún a shuíochán in olltoghchán 1965 ach toghadh é arís in olltoghchán 1969
Ní bhfuair sé ainmniúchán ón bpáirtí d'olltoghchán 1973 ach toghadh é do Sheanad Éireann. Caitheadh amach ó Pháirtí an Lucht Oibre é go luath ina dhiaidh sin.
Bhain sé suíochán Dála amach arís in olltoghchán 1977 mar iarrthóir neamhspleách. Bhunaigh sé páirtí nua, Páirtí Soisialach an Lucht Oibre, ach ba é de Brún an t-aon TD a bhí ag an bpáirtí.
D'éirigh sé as an pholaitíocht ag olltoghchán Mhí Feabhra 1982.
Uachtaránacht 1990
Rinneadh roinnt ball ar eite chlé Pháirtí an Lucht Oibre iarracht ainmniúchán a fháil do de Brún do thoghchán uachtaránach 1990. Cé nach raibh sláinte de Brúin rómhaith, bhí sé sásta a ainm a chur san áireamh. Ní raibh ceannaireacht Pháirtí an Lucht Oibre sásta áfach - bhí sé beartaithe acu cheana féin go mbeadh Máire Mhic Róibín iarrthóir an pháirtí. Cheap siad nach raibh meas ag de Brún don pháirtí agus go mbeadh sé uafásach mar iarrthóir. Nuair a d'inis Risteard Mac An Earraigh do de Brún nach mbeadh sé roghnaithe mar iarrthóir an pháirtí chuir de Brún an fón síos. Thacaigh de Brún le iarrthóir Fhine Gael, Austin Currie. Bhí sé i gcónaí ag gearán faoi Mhic Róibín go dtí deireadh a shaol seacht mbliana ina dhiaidh sin.
Pearsantacht de Brúin
Lean conspóid i gcónaí de Brún. Ba liobrálaí dinimiciúil é a sheas an fód in éadan an Chaitliceachais choimeádaigh de réir a lucht leanúna. Ba dhuine neamhfhorasta conróideach é agus bhí sé féin freagrach don chuid is mó de na deacrachtaí a bhí aige de réir a chuid naimhde.
Foilsíodh a fhéinbheathaisnéis Against the Tide sa bhliain 1986, rud a tharraing níos mó conspóide air. Cheistigh roinnt staraithe, Dr Ruth Barrington ina measc, iontaofacht an leabhair.
Tar éis dó éirí as, bhog de Brún go dtí Baile na hAbhann, Contae na Gaillimhe lena bhean Phyllis. Fuair sé bás ann ar 21 Bealtaine 1997 agus é 81 bhliain d'aois.
Saol i gConamara
Fuair Browne agus a chlann tearmann i gConamara sna 1960idí-luath agus ba léir go raibh an-nasc acu leis an gceantar. Níos déanaí labhair Browne féin faoin bhfonn a bhí air an Ghaeilge a fhoghlaim agus bhí sé ábalta comhrá as Gaeilge a choinneáil ar siúl.
Rún 68/262 ó Chomhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe
Ritheadh an Rún 68/262 ó Chomhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe, dar teideal "Sláine chríce na hÚcráine", an 27 Márta 2014, ag an 68ú de Chomhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe. Chuaigh sé i ngleic ar iarscríbhinn na Rúise sa Chrimé.
Dhearbhaigh an rún neamhcheangailteach, le tacaíocht ón 100 baill de na Náisiún Aontaithe, tiomantas an Chomhthionóil Ghinearálta sláine críce na hÚcráine taobh istigh dá theorainneacha a aithnítear go hidirnáisiúnta agus chuir sé béim ar an neamhdhlisteanacht reifreann na Crimé 2014. Vótáil aon cheann déag (11) náisiún i gcoinne an rúin, staon 58, agus bhí 24 stát eile as láthair.
Padaí Mhicheáil Airt (The Invincibles)
thumb|Póstaer chuimhneacháin Poblachtach as Mín an Chladaigh, Gaoth Dobhair ba ea Padaí Mhicheáil Airt nó Pádraig Mhícheál Airt Ó Domhnaill (1838 - 17 Nollaig 1883). Mharaigh sé an brathadóir cáiliúil James Carey.
Rún 68/262 ó Chomhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe
Thug Ceanada, Cósta Ríce, an Ghearmáin, an Liotuáin, an Pholainn agus an Úcráin an rún isteach. Roimh ghlac an Chomhthionól Ginearálta an rúin, bhí iarrachtaí gan rath ag an Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe, a thionóil seacht seisiún chun dul i ngleic ar an ghéarchéim na Crimé, a chuir an Rúis bac orthu lena cros.
Padaí Mhicheáil Airt (The Invincibles)
Dúnmharú
Thug Padaí, le Siobhán Ní Ghallchóir (as a bhaile féin) a aghaidh ar an Afraic Theas i mí Iúil 1883, ar an long Kinfauns Castle.
Bhí James Carey agus a bhean agus a seachtar clainne ar an long céanna. Bhí Carey faoi ainm bréige 'Power'.
D'aistrigh siad i bPort Elizabeth go long eile, an 'Melrose', a bhí ar a bealach go Durban sa Natal.
D'ól Carey cuid mhór agus bhí sé béalscaoilte. Chuir sé aithne ar Phadaí agus d'imir siad cártaí. D'éirigh achrann eatarthu. Scaoil Padaí trí urchar i gcorp an fhealltóra.
Fuarthas ciontach é i gcás cúirte i Londain. Cuireadh chun báis i Londain ar an 17 Nollaig 1883.
2021
Tháinig fianaise chun solais sa bhliain 2021 as comhaid a coinníodh faoi rún ar feadh níos mó ná 100 bliain a chothaigh amhras faoin chás. mion|[[Reilig Ghlas Naíon]] I gcomhaid Roinn Gnóthaí Baile na Breataine a aimsíodh an fhianaise gur choinnigh breitheamh i gcúirt an Old Bailey eolas tábhachtach siar ón gcúirt.
De réir na fianaise seo, mheas an giúiré nach le mailís a ghníomhaigh Padaí Mhicheáil Airt nuair a scaoil sé Carey. Ach is dúnorgain seachas dúnmharú a bhíodh i gceist an uair sin dá maraítí duine gan mhailís. Cúpla bliain príosúin a bhíodh i gceist sna cúinsí sin, in áit phionós an bháis trí chrochadh nuair ba dhúnmharú le mailís a bhíodh i gceist.
Cuimhneacháin
Tógadh leacht i gcuimhne Phadaí (cros Cheilteach) i nGaoth Dobhair sa bhliain 1954. leis an inscríbhinnː"I ndíl chuimhe ar Phádraig Ó Domhnaill as paróiste Ghaoth Dobhair a cuireadh chun báis i bpríosún Newgate i Londain ar an 17 Nollaig 1883 de thairbhe a ard dhílseachta d'Éirinn."Tógadh leacht eile i Reilig Ghlas Naíon.
Móilín
thumb|deas|500px|Móilíní Is éard is móilín ann ná an cáithnín is lú a fhaightear go nádúrtha d'aon dúil nó comhdhúil. I gcás cuid de na dúile, is é an t-adamh féin an móilín, mar shampla héiliam (He) is neon (Ne). I gcásanna eile, tá dhá adamh sa mhóilín, mar shamplaí hidrigin (H), nítrigin (N) is ocsaigin (O). Cuirtear an t-eolas seo in iúl tríd an iarfhoscript 2 a scríobh leis an tsiombail, mar seo: H2, N2, O2. Ina lán ábhar eile ar comhdhúile iad, bíonn níos mó ná adaimh dúile amháin greamaithe dá chéile. I móilín uisce, mar shampla, tá dhá adamh hidrigine i dteannta adamh amháin ocsaigine: mar sin, scríobhtar an tsiombail d'uisce mar H2O. Tá ábhair eile fós ann ina bhfuil na mílte adamh i ngach móilín, mar shampla, próitéiní, carbaihiodráití, DNA is a lán eile.
Carl Jung
Síciatraí agus smaointeoir Eilvéiseach ab ea Carl Gustav Jung (26 Iúil, 1875 – 6 Meitheamh, 1961). Rugadh in Kesswil na hEilvéise é. Comhoibritheoir le Freud ar dtús, ach de réir a chéile d'easaontaigh sé le coincheap Freud go raibh bunús sícighnéasach le gach néaróis. Scríobh sé Wandlung und Symbole der Libido (Claochlú is Comharthaí an Libídeo, 1911-12) chun an t-easaontas a mhíniú, agus tharla scoilt eatarthu. D'fhorbair sé a theoiricí féin, an tsíceolaíocht anailíseach, ag cuimsiú saghsanna síceolaíocha (mar shampla, indíritheoir is eisdíritheoir), staidéar ar an neamhchomhfhiosacht chomhchoitianta, agus coincheap na síce mar chóras féinrialaithe, á cur féin in iúl trí phróiseas indibhidithe.
Móilín
Tugtar ceimic mhóilíneach nó fisic mhóilíneach ar na heolaíochtaí a bhaineann leis an ábhar seo, ag brath ar chlaonadh an fhócais.
21ú céad
Forbhreathnú
Thosaigh an 21ú haois ar an 1 Eanáir 2001 agus críochnóidh sé ar an 31 Nollaig 2100.
Sóivéid Luimnigh
mion|clé|Ag bualadh "airgid" ag an am Sa bhliain 1919, d’eagraigh lucht oibre i Luimneach stailc ghinearálta, ar tugadh an ‘Limerick Soviet’ nó ' Sóivéid Luimnigh' air. Tharla na hagóidí i Luimneach - cathair agus contae -  idir an 14 Aibreán agus an 27 Aibreán 1919.
Tharraing an téarma "Sóivéid" achrann ach ní raibh ann ach stailc ghinearálta;  ní raibh réabhlóid iomlán ar siúl. Ach ghabh na ceardchumannaigh agus Óglaigh seilbh ar shaol eacnamaíocht a na cathrach. agus thosaigh na húdaráis ag bualadh airgid fiú.
Oisín mac Finn
Tuistí
Rinne an drochdraoi, Fear Doirche, fia dá mháthair, Sadhbh. Agus Fionn i mbun seilge, rug sé uirthi ach níor mharaigh sé í, agus d'iompaigh sí ar ais ina riocht daonna. D'éirigh Fionn as troid agus seilg chun socrú síos le Sadhbh, agus ar ball beag, d'éirigh sí torrach. Ainmníodh a mac as a tocht fiáin.
Sóivéid Luimnigh
Na hImeachtaí
Bhí Luimneach ar na contaetha is gníomhaí le linn Éirí Amach na Cásca agus bhí an ghníomhaíocht radacach le sonrú arís le linn na tréimhse corraithí sin in 1919. Ag tús Chogadh na Saoirse, bhí teannas láidir sa cheantar. Dúirt Arm na Breataine go mbeadh Luimneach ina ‘Limistéar Míleata Speisialta’ fén, acht dar teideal DORA (Defence of the Realm Act). Chuimsigh an tAcht Míleata sin an chuid is mó de chathair Luimnigh agus cuid den chontae leis.
Eagraíodh stailc ghinearálta i Luimneach ar an 13 Aibreán 1919. Rinne lucht ceirde Chomhairle Luimnigh agóid i gcoinne dhearbhú Arm na Breataine go mbeadh an chathair ina ‘Limistéar Míleata Speisialta’.
Oisín mac Finn
Tuistí
Rinne Fear Doirche fia di arís, ámh, agus d'fhill sí go dtí an fiántas. Seacht mbliana ina dhiaidh, d'aimsigh Fionn a mhac, lomnocht ar Bhinn Ghulbain.
I scéalta eile, bhuail Oisín le Fionn don chéad uair mar dhuine fásta, agus bhí siad ag iomaíocht thar muc rósta sular aithin siad a chéile.
Sóivéid Luimnigh
Na hImeachtaí
Ar an 14 Aibreán, thosaigh ollstailc na Sóivéide Luimnigh, le forógra na saoirse sóivéadach. Ba iad cosmhuintir na cathrach a chinntigh astu féin go mbeadh airgead agus bia ag na daoine ar feadh thréimhse na hagóidíochta. mion|Constáblacht Ríoga na hÉireann (RIC) agus saighdiúirí i Luimneach. Ar an 27 Aibreán, chríochnaigh ollstailc na Sóivéide Luimnigh, nuair a ghlaoigh ardmhéara Luimnigh (Alphonsus O'Mara) agus an eaglais (easpag Denis Hallinan) ar na hoibrithe chun stop a chur leis an agóid.
Cúlra in Éirinn
Le linn Chogadh na Saoirse (1919-1921), bhí dhá údarás i gcomhrac lena chéile i Luimneach le linn Cogadh na Saoirse, Rialtas na Breataine agus Rialtas na Poblachta a bhunaigh Dáil Éireann, lena gcúirteanna, póilíní agus airm féin ag an mbeirt araon. Cuireadh cuid mhór cathanna i Luimneach agus sa cheantar máguaird, agus bhí teannas láidir sa cheantar.
Oisín mac Finn
Tír na nÓg
Is é Oisín in Tír na nÓg a echtra is cáiliúla. Thug bansidhe cuairt air, Niamh Chinn Óir iníon Manannán mac Lir. De bharr tairngreachta, d'iompaigh athair Niamh a ceann i riocht cheann muice. Dúirt sí le hOisín go n-iompaíodh ina bunriocht dá bpósfadh sé í. Thoiligh sé agus chuaigh siad ar ais go Tír na nÓg, agus rinneadh rí d'Oisín. Rugadh triúr páistí dóibh, mac Oscar, iníon Plúr na mBan, agus dara mac, Fionn.
Sóivéid Luimnigh
Cúlra idirnáisiúnta
clé|mion|"Bruree Workers Soviet Mills", 1921 Is é is ciall leis an bhfocal Rúisise úd Совет [sɐˈvʲɛt]/Sovet ná "comhairle". Bhain na Boilséivigh a leas féin as na sóivéidí, agus d'éiligh Léinín "an chumhacht iomlán a bhaint amach do na sóivéidí". Tharraing an ainm "Sóivéid" in Éirinn achrann mar sin, mar bhí eagla ar na fórsaí imchoimeádach.
Tíogar
Is ainmhí feoiliteach é an tíogar (Panthera tigris). Mamach atá ann, an cat is mó dá bhfuil ann.
Sóivéid Luimnigh
Cáil thar lear
Threisigh cáil an radacachais ar Luimneach ar fud an domhain. Bhí go leor iriseoirí idirnáisiúnta sa chathair ag an am, mar bhí rás trasatlantach ar siúl.
Oisín mac Finn
Tír na nÓg
Tar éis trí bliana dar leis ach 300 bliain le fírinne, d'éirigh fonn ar Oisín filleadh ar Éirinn sin agus cumha air i ndiaidh a mhuintire (nath cainte sa Ghaeilge é: Oisín i ndiaidh na Féinne). Thoiligh Niamh go doicheallach, agus thug sí a capall bán, Embarr, dó. Chuir sí gréas air gan tuirlingt don chapall - dá leagfadh a chosa an chré, gheobhadh na 300 bliain an lámh in uachtar air, agus d'éireodh sé sean and seargtha.
Tíogar
Tá an chuma ar an scéal nach bhfuil ach 5000-7000 tíogar fágtha ar domhan. Meastar go bhfuil níos lú na 2500 tíogar fásta sa nádúr. Timpeall na bliana 1900 bhí 100,000 tíogar ann. Bhí naoi bhfospeiceas ann tráth, ach d’éirigh tíogar Bali, an tíogar Iávach agus an tíogar Caispeach díobhaí. Níl ach sé fhospeiceas ann anois, agus iad uile i mbaol.
Oisín mac Finn
Tír na nÓg
De réir scéal amháin, tháinig sé o dtír ag Bá Bhaile an Sceilg (ní i bhfad ó Bhealach Oisín ). I seanscéal eile, d'fhill Oisín ar Chnoc Alúine (Almu), baile Fhionn, tréigthe agus drochbhail air.
Níos déanaí, i nGleann na Smól, Áth Cliath, thit sé dá dhiallait tar éis dó iarracht a dhéanamh carraig mhór a iompar, agus rinneadh seanfhear dó, dteach de réir tuar Niamh. D'fhill an capall ar ais go Tír na nÓg.
Tíogar
Tá a ghnáthóg á chailliúint ag an tíogar agus maraítear tíogair beagnach gach lá mar úsáidtear a bhfionnadh agus a gcoirp sa leigheas traidisúnta.
Oisín mac Finn
Tír na nÓg
I leaganacha éagsúla, thug Naomh Pádraig cuairt ar Oisín, a d'inis scéalta na bhFiann dó, sula bhfuair sé bás go gairid ina dhiaidh.
Naomh Pádraig
Dúradh gur chasta é an caidreamh idir Oisín agus Naomh Pádraig, agus go raibh fearg orthu beirt rosc go raibh malairt cur chuige acu. Rinne Pádraig iarracht Oisín a thiontú, ach b'fhuath le hOisín a chuid teagasc.
Insítear sa scéal Agallamh na Seanórach, gur mhair Oisín agus a chomhghuaillí Caílte mac Rónáin go dtí linn Naomh Pádraig, agus d'inis siad scéalta na bhFiann dó. Foinse an dáin The Wanderings of Oisin le William Butler Yeats is ea an scéal seo. I leaganacha éagsúla den scéal, nó cosnaíonn Oisín creideamh na ndraoithe, nó tiontaíonn sé ina Chríostaí.
Uaigh
Níltear ar aon intinn maidir le suíomh uaigh Oisín.
Tá ráflaí ann gurb i nGleann Amain i bPeairt na hAlban í an uaigh. Scríobh Wordsworth dán mar gheall uirthi, darb ainm "Glen-Almain, the Narrow Glen".
De réir eile, sna Gleannta Aontroma atá sí, ag suíomh ina bhfuil carn meigiliteach aitheanta leis na glúnta mar "Uaigh Oisín", suite ar leiceann cnoic i Lúb an tSámhais, gar den Abhainn Glenaan, laistigh den sráidbhaile Bhun Abhann Dalla ar chósta thuaidh Chontae Aontroma.
Ossian le Macpherson
An scéalaí agus údar mar dhea de shraith dánta is ea Ossian, foilsithe ag James Macpherson sna 1760í, agus bunaithe ar Oisín. Mhaígh Macpherson gur aistrigh sé na dánta ó fhoinsí as Gaeilge na hAlban. Cé go raibh easaontas ann faoina mbarántúlacht, bhí tionchar ar leith ag a dhánta ar scríbhneoirí amhail is Goethe agus Walter Scott agus é óg. . Trá sé léirithe ag scoláirí an lae inniu gur bunaíodh na dánta ar fhíorbhailéid Ghaelacha, ach gur chóirigh Macpherson iad le haghaidh smaointeoireachta a linne féin, ag athrú na bpearsana agus ábhar, agus ag cur go leor dá chuid féin isteach.
Gulfport, Mississippi
Is cathair de chuid stát Mississippi, Stáit Aontaithe Mheiriceá, é Gulfport. Is é Gulfport an dara cathair is mó sa stát. Tá timpeall is 69,220 (2010) duine ina gcónaí sa chathair agus is é an príomhbhaile contae é i gContae Harrison. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1898. Tá Gulfport suite ar Mhurascaill Mheicsiceo.
Maracó
Is tír san Afraic Thuaidh é Maracó, nó Ríocht Mharacó go hoifigiúil, (as Araibis: المملكة المغربية al-Mamlakah al-Maġribiyya, nó: المغرب al-Maġrib) le thart ar 32 milliún duine ina gcónaí ina 447,000 km². Is é Rabat an phríomhchathair, ach is é Casablanca an chathair is mó. Clúdaítear an cósta thiar leis an Aigéan Atlantach, agus an cósta thuaidh leis an Meánmhuir. Tá teorainn aige leis An Ailgéir, An Spáinn agus An Sahára Thiar ó dheas. Is iar-choilíneacht Fhrancach í.
Liosta de charachtair Ros na Rún (2015)
Tiarnan McAleese
Bhí Tiarnan McAleese (Breandán De Gallí) ar an gclár den chéad uair i Mí Eanáir, 2015. Is dochtúir é.
Eibhlín Fallon
Bhí Eibhlín Fallon (Bríd Mc Carthy) ar an gclár den chéad uair ar an 13 Eanáir, 2015. Is máthair Laoise Fallon (Seosaimhín Uí Shuilleabháin) í.
Laoise Ní Fhallúin
Bhí Laoise Ní Fhallúin (Seosaimhín Uí Shuilleabháin) ar an gclár den chéad uair ar an 13 Eanáir, 2015. Is ionion Peadar Ó Conghaile (Joe Steve Ó Neachtain) agus Eibhlín Fallon (Bríd Mc Carthy) í.
Nina Brennan
Bhí Nina Brennan (Aoife Ní Chualáin) ar an gclár den chéad uair ar an 29 Eanáir, 2015.
Jimmy Ó Ceanndubháin
Thóg sé ródháileog drugaí.
Eric O'Shea
Bhí Eric O'Shea (Donagh Deeney) ar an gclár den chéad uair ar an 15 Deireadh Fómhair, 2015.
Janice Ní Churraoin
Bhí Janice Ní Churraoin (Kate Finegan) ar an gclár den chéad uair ar an 3 Samhain, 2015. Oibríonn sí sa chógaslann.
Deirdre Daly
Bhí Deirdre Daly (Máirín de Buitléir) ar an gclár den chéad uair ar an 12 Samhain, 2015.
Phos Deirdre Mack Ó Riain (Pól Ó Gríofa) ach ar lá na mbainise d'inis sé léi gur chodail sé lena deirfiúr Katy (Bridín Ní Mhaoldomhnaigh). Fuair Katy ag súil le leanbh agus bíonn seans maith go bhfuil Mack athair an leanbh.
Noreen Daly
Bhí Noreen Daly (Máire Uí Rabhartaigh) ar an gclár den chéad uair ar an 19 Samhain, 2015.
Annette Ní Dhonnchú
Bhí Annette Ní Dhonnchú (Mali Uí Chlochartaigh) ar an gclár den chéad uair ar an 19 Samhain, 2015.
Alison Ní Dhonnchú
Bhí Alison Ní Dhonnchú (Síofra Brady) ar an gclár den chéad uair ar an 26 Samhain, 2015.
Sorcha Ní Chonchubhair
Bhí Sorcha Ní Chonchubhair (Caitríona Ní Dhomhnaill) ar an gclár den chéad uair ar an 10 Nollaig, 2015.
Liam Óg Ó Conghaile
Bhí Liam Óg Ó Conghaile; iar Nollaig (Daniel Brennan) ar an gclár den chéad uair ar an 24 Nollaig, 2015.
Uirlis feaga
mion|clé|Dhá uirlis feaga á seinnt, mar atá trumpa (clé) agus sacsafón (dheis) Aon ghaothuirlis ceoil ina ngintear an fhuaim trí shreabh aeir a dhéanamh chun giolcach (déanta as cána, miotal nó plaisteach) a chur ag crith. Is féidir giolcach shingil (mar atá sa chlairnéid) nó dé-ghiolcach (mar atá san óbó) a úsáid. Is féidir í a chrith go saor (mar a tharlaíonn san orgán béil) nó a rialú ag liopaí an tseinnteora (mar a tharlaíonn i ngléasanna uile na ceolfhoirne). Bíonn a tondath oirirc ag gach saghas, agus braitheann sé ar mhéid is cruth na huirlise. Is iad na príomhuirlisí giolcaí sa cheolfhoireann ná an t-óbó, an corn Sasanach, an chlairnéid, an dordchlairinéid, an basún, agus an dordbhasún.
Cúige na hAstracáine
Is cúige de chuid na Rúise é Cúige na hAstracáine. Tá an cúige suite i ndeisceart na tíre ar chósta Mhuir Chaisp.
Nollaig Ní Laoire
Beathaisnéis
mion|clé
Tá Nollaig Ní Laoire as Dún Doire, gar go leor do Ráth Chairn i gContae na Mí. Tá an ceol ó dhúchas i ó Ghaeltacht na Mí, agus is minic cloiste ag féilte agus i gcuideachta é.
Tá Nollaig Ní Laoire ag múineadh i nGaelscoil na Cille I gCill Dhéagláin.
Jason Statham
Is aisteoir Sasanach é Jason Statham (a rugadh ar an 26 Iúil 1967).
Mailí
bhliIs tír san Afraic í Mailí, nó Poblacht Mhailí. Is í Bamako an phríomhchathair. Is iar-choilíneacht Fhrancach í. Tá Mailí ar an tseachtú tír is mó san Afraic, agus teorainneacha aici leis an Ailgéir, leis an Nígir, le Buircíne Fasó, leis an gCósta Eabhair, leis an nGuine, leis an tSeineagáil agus leis an Máratáin. Tá Mailí corradh is 1,240,000 ciliméadar cearnach ar achar, agus trí mhilliún déag de dhaoine ina gcónaí ansin.