cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Antonio Onofri
mion|333x333px|Viale Antonio Onofri, 14, 47890 Città di San Marino Ba pholaiteoir agus taidhleoir na San Mairíne é  Antonio Onofri (a rugadh 1759, a fuair bás an 26 Feabhra 1825), a bhí ina figiúr lárnach i saol polaitiúil na tíre sa chéad leath den 19ú hAois. Bhain a chuid "críonnacht agus tírghrá" le linn an tréimhse dúshlánach seo i stair na Poblachta amach dealbh dó sa Halla Chomhairle Phoiblí; chomh maith le sin, thuill sé an cur síos "Athair dá chuid tír".
Saol
Ba bhall é theaghlaigh ársa a bhí tionchar iontach á imirt acu ar dán na Phoblachta ar feadh na gcéadta bliain. Bhain sé amach oideachas críochnúil i bhfealsúnacht agus dlí. I 1787, bhísé ceaptha mar rúnaí stáit, agus sa bhliain 1789 bhí sé tofa ina bhall den Chomhairle Mór agus Ginearálta. I rith a ghníomhréim fada, ceapadh sé freisin mar Captaen Ríoga seacht n-uaire. clé|mion|333x333px|Guaita, San Marino Tá éacht Onofri ceangalta ach go háirithe le cúrsaí polasaithe eachtrach, ina bhaineadh amach aitheantas do San Mairíne ag roinnt tíortha Eorpacha eile. I 1797, nuair a bhí campa ag Napoleon Bonaparte ag Pesaro (nach fada ó San Mairíne), diúltaíodh go grástúil ofráil ó toscaire an Ghinearáil, Gaspard Monge, go bhfórlíonóidh fearann na tíre.
Sin ráite, ghlac Onofri le 15,000 "quintal" chruithneachta agus gealltanas ceithre ball airtléire. Níor seoladh na gunnaí móra riamh, sa dheireadh. Chuir Onofri faoi deara dar le taithí San Mairíne go raibh sé mar an coisint is mó a bhí acu gan fearann chomharsan a shántú  Sheas Onofri ar an rogha stuama sin leis an argóint: "críochnaíonn cogaí, ach fanann comharsana. Tá sé ráite gur bhfág an rogha sin an Poblacht slán ó dhrochthorthaí i ndiaidh threascartha Napoleon. mion Sa bhliain 1798, shínigh Onofri conradh le Poblacht Róimhe faoi chúrsaí trádála agus caidreamh cairdiúla. Cúple mí ina dhiaidh sin, rinneadh an méid céanna leis an bPoblacht Ciosalpach.  Shroicheadh comhaontú cosúil le Phoblacht na hIodáile, a ghlac áit an dhá ceann thuas, i mí Meithimh 1802.
Ar 26 Bealtaine 1805, arís ina Chaptaein Ríoga, d'fhreastail sé ar coróineacht Napoleon Bonaparte mar Rí na hIodáile in Milano, agus fuair sé éisteacht lách leis an Impire reatha. clé|mion|[[Pápa Leo XII]] I ndiaidh Comhdháil Vín, chabhair Onofri le caidreamh maith a cruthú le Louis XVIII, Charles X and Louis Philippe. Chomh maith le sin, rinne sé idirbheartíocht ar son na tíre, í á chur faoi fhabhar an bPápa Leo XII. Tar éis éisteacht le Onofri, scríobh an Pápa chuig na Captaein Ríoga iad a thabhairt faoina "chairdeas dóibh agus na coinbhinsiúin ársa a athnuachan leo".
Tionchar
I 2005, reáchtáladh comóradh 180 bliana bháis Onofri agus rinneadh bonn airgid €5 speisialta.
Toro (greannáin)
Is ainm ar dhá charachtar a dhéanann cumaí i ngreannáin Meiriceánacha foilsithe ag Marvel Comics. Rinne an chéad Toro cumaí i Timely Comics.
Stair foilsitheoireacht
Rinne an chéad Toro a chéad chuma i Timely Comics' Human Torch Comics #2 (ag teacht amach san fhómhar 1940).
Beathaisnéis
Rugadh Thomas Raymond i gCathair Nua-Eabhrac. Fuair a thuismitheoirí bás i dtimpiste traein.
Órlaithí Flynn
Iníon Phatrick Flynn, poblachtánach Éireannach in Iarthar Bhéal Feirste, cuireadh oideachas uirthi i St. Dominic's Grammar School (Gaeilge: Scoil Ghramadaí Naomh Doiminic) sula ndearna sí staidéar ar pholaitíocht in Ollscoil Uladh. Ansin chríochnaigh sí Céim Máistir i bpolaitíocht na hÉireann in Ollscoil na Banríona, Béal Feirste.
Ina déagóir, ghlac Flynn ballraíocht i Sinn Féin. D’oibrigh sí mar chomhairleoir do roinnt polaiteoirí i ndiaidh a chéile: Rosie McCorley, Sue Ramsey agus, ar deireadh, Alex Maskey. Sa bhliain 2016, roghnaigh an páirtí í le bheith ina Ball den Tionól Reachtach do Bhéal Feirste Thiar, ag teacht in áit Jennifer McCann. Atoghadh Flynn i dtoghcháin an tionóil i mí an Mhárta 2017.
Scoil Chuimsitheach na Páirce Nua
Meánscoil chomhoideachais, chuimsitheach, gan táille, i gcúram Eaglais na hÉireann is ea Scoil na Páirce Nua (Béarla: Newpark Comprehensive School), atá suite ar Ascaill Pháirc an Bhaile Nua ar an gCarraig Dhubh, i gContae Átha Cliath, Éire.
Bunaíodh an scoil mar Scoil Chuimsitheach na Páirce Nua i 1972 tar éis Scoil Bhaile an Rí agus Scoil Abhóca a chónascadh le chéile, chun chomhoideachais gan táille a chur ar fáil do Phobal Eaglais na hÉireann in Áth Cliath Theas. Anois, tá an bhunaidhm chéanna ag an scoil. Ach, cé go bhfuil meon na hEaglaise ann, tá beartas oscailteachta ann maidir le traidisiúin agus le cultúir. Mar scoil chuimsitheach, cuireann Scoil na Páirce Nua fáilte roimh bhuachaillí agus roimh chailíní cibé creideamh nó eitneacht.
An Campas
thumb|230px|Plean campais Scoil na Páirce Nua Tá achar campais Scoil na Páirce Nua 32,375m² (8 acraí) i méid. Tá foirgneamh saintógtha lárnach don scoil, rud a bhí oscailte i 1974, ach baintear úsáid as dhá theach mhóra, "Melfield" agus "Belfort" (ar a dtugann na daltaí "the Red-Brick"), fortheach saintógtha ar Belfort (Foirgneamh F), teach geata agus seomraí coimhdeacha eile freisin.
Spórt
Imríonn Scoil na Páirce Nua haca agus rugbaí go traidisiúnta. Le déanaí, tá cispheil á himirt sa scoil chomh maith.
Haca
thumb|230px|Na Laethanta Órga: Sinsir na Páirce Nua, Buaiteoirí Sraith Laighean 1995-96 San am atá thart, bhí clú ar Scoil na Páirce Nua mar mhórscoil haca. I dtaca le Club Haca Abhóca, bhuaigh siad roinnt comórtas náisiúnta ⁊ idirnáisiúnta. Ar an drochuair, mar gheall ar chúiseanna éagsúla, bhí haca ag Scoil na Páirce Nua tar éis titim chun raice ag deireadh na nóchaidí agus tá an cás ag an nóiméad fós i bhfad níos measa ná na laethanta órga. Tar éis oscailt páirce nua de chuid Chlub Haca Abhóca ar champas na scoile áfach, tá haca sa scoil ar a seanléim arís.
Imríonn buachaillí ⁊ cailíní ar gach aois haca i Scoil na Páirce Nua.
Oakwood, Leeds
Is ceantar suite i Leeds é Oakwood.
Muraisc
Tagairtí
clé|250px|thumb|Dealbh cuimhneacháin [[an Gorta Mór]]
Moor Allerton
Is ceantar suite i Leeds é Moor Allerton.
Emmett Till
Déagóir Afrai-Mheiriceánach ab ea Emmet Till (25 Iúil 1941 – 28 Lúnasa 1955) a dúnmharaíodh go barbartha i Mississippi le linn an ré Dlíthe Jim Crow.
Dúnmharú
clé|mion|Cuimhneachán Rugadh Emmett Till in Chicago na bliana 1941. Maraíodh a athair i dtreo dheireadh an Dara Cogadh Domhanda. Ba iad a mháthair Mamie agus a sheanmháthair Alma a thóg é. D’éalaigh Mamie agus Alma as Mississippi ciníoch na bhfichidí mar chuid den ‘Great Migration’. Chuireadar fúthu in Chicago. clé|mion|an siopa grósaera sa bhliain 2005 I samhradh na bliana 1955 agus gan Till ach ceithre bliana déaga, cinntear go rachadh sé ar cuairt leis féin chuig daoine muinteartha i Mississippi, óir go raibh na Dlíthe Jim Crow in ard a réime sa Stát ag an am sin.
Ansin tarlaíonn eachtra chinniúnach agus Till i siopa mar a bhfuil bean phósta agus óg (21), Carolyn Bryant (Bennett), ag tindeáil air. Níl a fhios againn céard a tharla i ndáiríre ach bhraith Bryant 'maslaithe'. B'fhéidir gur mhaslaigh Till, 14 ag an am. í gan fhios dó féin.
Cúpla lá ina dhiaidh sin d’fhuadaigh fear céile Carolyn agus a leasdeartháir Till. Fuarthas corp Till briste brúite in abhainn an Tallachatchie ina dhiaidh sin.
Tórramh agus feachtas
Sheoladh an corp ar ais chuig Chicago. D'éiligh máthair Till, Mamie, go mbeadh an chónra oscailte ag tórramh Till. Thug sí cuireadh do ghrianghrafadóir pictiúr a thógaint le go bhfeicfeadh an saol mór an drochíde a tugadh dá mac.
Chuir na himeachtaí seo alltacht ar an bpobal agus suim sa chás. Seans go raibh tionchar acu ar an gcinneadh dúnmharú a chur i leith an bheirt fhear, Roy Bryant (fear céile Carolyn) agus a dheartháir, J.W. Milam,. Ach fuarthas neamhchiontach i ngach cúis iad. Dá bharr sin, bhailigh an feachtas cearta sibhialta neart, ag cur i gcoinne an chiníochais, atá go rábach, ó dheas fós.
Sa bhliain 2023, maireann Carolyn Bryant Donham (in aois 88 di) i gcónaí.
Haca
Is saghas spóirt é Haca.
112 (uimhir theileafóin)
Is uimhir éigeandála é 112. Baintear feidhm as an uimhir seo ar fud an domhain, go háirithe san Eoraip. Trí fheidhm a bhaint as an uimhir seo, is féidir fios a chur ar na gardaí, ar sheirbhísí dóiteáin, ar sheirbhísí sláinte, agus araile, am ar bith.
Tíortha
Is féidir 112 a úsáid sna 28 ballstáit den chomhphobal Eorpach, maraon le go leor tíortha eile timpeall an domhain, ar nós an Rúis, an Eilvéis, an Úcráin, an Íoslainn nó an Iorua. I Meiriceá nó i gCeanada cuirtear an glaoiteoir ar aghaidh go huathoibríoch chomh luath agus a dhiailítear 112. Tá eolas ag roinnt tíortha de chuid Mheiriceá Laidinigh freisin – mar shampla Cósta Ríce. Ina theannta sin úsáidtear 112 sna ceantair timpeall an Aigeán Ciúin, mar shampla Vanúatu agus Nua Shéalainn. Tá go leor ionaid rialaithe in ann déileáil le glaochanna éigeandála i dteangacha éagsúla. Maraon leis an uimhir éigeandála Eorpach tá an uimhir éigeandála náisiúnta fós bailí.
Buanna 112 agus tú ag úsáid guthán soghluaiste
Mura bhfuil glacadh ar bith le fáil ar líonra barrfhabhair an chárta SIM, trasnófar an glaoch go dtí líonra eachtrach (soláthróir guthán soghluaiste difriúil), má bhíonn sé ar fáil. Ansin tagann ‘Glaochanna Éigeandála amháin’ ar an scailéan. I gcásanna áirithe, is féidir glaochanna a dhéanamh ar uimhreacha éigeandála nuair nach féidir glaochanna eile a dhéanamh, mar shampla, nuair a bhíonn bac ar an nguthán ó ghlaochanna amach mar gheall ar bhillí neamhíoctha. Ina theannta sin, ní gá díghlasáil a dhéanamh ar an nguthán soghluaiste nó cód PIN a chur isteach chun glao ar 112. Chun mí-úsáid a sheachaint, ní féidir glaoch éigeandála a dhéanamh i dtíortha áirithe (mar shampla an Bheilg, an Iodáil, an Romáin, an Eilvéis, an Bhreatain Mhór, an Chipir agus an Ghearmáin) gan cód SIM feidhme.
An tEanáir
Tagann an t-ainm ón Laidin Januarius (le Janus - dia na ngeataí agus na ndoirse ag na Rómhánaigh). Sean-nós atá ann doirse a bheannú tráth na hEipeafáine (6 Eanáir) – chun a chur i gcuimhne dúinn fáilte a chur roimh dhaoine agus aíonna nua le linn na bliana amach romhainn. Scríobhann roinnt daoine an dáta agus na litreacha CMB thar an doras freisin. Is iad seo túslitreacha ainmneacha traidisiúnta an Triúr Saoithe: Caspar, Meilcíór agus Baltazár.
112 (uimhir theileafóin)
Lá an uimhir éigeandála Eorpach, agus an leibhéal de cháil
Sa bhliain 2007, chinntigh Parlaimint na hEorpa nach raibh eolas ag go leor daoine ar an uimhir éigeandála 112 agus cén áit is féidir é a úsáid. Sa bhliain 2008, ní raibh eolas ag ach 28% de dhaonra na hEorpa faoin uimhir éigeandála ar fud na hEorpa. Chun feasacht a spreagadh ar 112, shínigh Coimisiún na hEorpa, Parlaimint na hEorpa agus Comhairle na hEorpa rún trí pháirtí sa bhliain 2009 agus d’fhógraigh siad 11 Feabhra (11/2) ‘Lá Eorpa 112’. Go háirithe ar an lá seo, ba chóir go mbeadh imeachtaí ar siúl chun feasacht a spreagadh agus úsáid ceart a dhéanamh den uimhir éigeandála Eorpach. Sa bhliain 2013 cheana féin bhí eolas ag thart ar 27% de shaoránaigh Eorpacha faoin úsáid ar fud na hEorpa de 112. Céatadán 29% a bhí ann in Éirinn.
Stair
Chinntigh Comhairle na nAirí Eorpa tús ré an uimhir éigeandála Eorpach sa bhliain 1991 mar thoradh ar mholadh Coimisiún na hEorpa. Ó shin, dhaingnigh 112 sa phróiseas reachtach.
112 mar shiombail Eorpach
Tá go leor feidhmeanna suiméala éagsúla ag an uimhir éigeandála Eorpach. Tógann 112 seirbhísí éigeandála agus tarrthála, briogáid dóiteáin agus gardaí tarrthála ó fud na hEorpa le chéile – i dtíortha áirithe fiú amháin ionaid uimhir éigeandála. Ceanglaíonn an uimhir éigeandála coitianta eagraíochtaí tarrthála na hEorpa le chéile agus is mar shiombail é de chultúr an chúnaimh. Tá feasacht ag méadú lá i ndiaidh lae ar 112 mar uimhir éigeandála, freisin is siombail é 112 den Aontas Eorpach.
Linton Thoir
Is baile suite i Lodainn an Ear é Linton Thoir.
Baile an Tobair
Baile beag i ndeisceart Chontae Mhaigh Eo is ea Baile an Tobair (Ballintubber as Béarla).
1875
Tarluithe
mion|The Girl I Left Behind ("An cailín a d'fhág mé i mo dhiaidh"), péintéireacht le Eastman Johnson, 1875
Piriméadar
Saghas teirmiméadair chun teochtaí an-arda a thomhas. I bpiriméadar optúil, cuirtear dath an réada the i gcomparáid le dath filiméid théite a bhfuil sruth rialaithe ag rith ann. Nuair a réitíonn na dathanna le chéile, is ionann teocht an réada is teocht an fhiliméid. Bíonn teocht an fhiliméid grádaithe i leith an tsrutha ann roimh ré.
Dingeán
deas|200px|thumb|Dingeán Leathán ceartingearach carraige doigheartha a ghearrann trí bhuncharraig na háite is a instealladh faoi bhrú nuair a bhí sé leáite. Faightear saithí dingeán gathach a tharla sa phróiseas cruinneachánaithe i gcomhar le hionsá mór carraige doigheartha. Faightear córais dingeán comhthreomhar a tharla mar thoradh ar an teannas gar do na dromanna i lár na n-aigéan. Comhdhéanta as carraig bhunata dhoigheartha (dolairít, de ghnáth) is féidir le tiús an dingeáin a bheith cúpla ceintiméadar suas go dtí na deicheanna méadar, agus fad an dingeáin a bheith suas leis na céadta ciliméadar.
Pirimidíní
Grúpa bun orgánach, arb iad na cinn is tábhachtaí cíotóisín, timín is úraicil, codanna de shlabhraí núicléitídeacha DNA is RNA.
Dinimic
Sa mheicnic, staidéar ar airíonna gluaisne réad, agus na gaolta idir na gluaisní is na fórsaí is bun leo. Ní hionann í is cinéamaitic, a dhíríonn ar na gluaisní amháin gan aird a thabhairt ar na fórsaí.
Ormastan
Is baile suite i Labhaidh Thoir é Ormastan.
Tál Cas
mion|Léarscáil Thuamhan 1200 le Tríocha Uí mBloid, Tríocha Céd cClann cCaisín agus Cenél Fearmaic, críocha ársa Dhál Chais. Sinsear eapainmneach Dhál Chais ba ea Cas nó Tál Cas.
Beatha
Conall Eachluath ba ea a athair agus Coirpthe iníon Eochach Mugmedóin a mháthair. Gabha ba ea a athair altrama, agus dá bharr a leasainm. D'éirigh sé ina rí Tuamhan. Rinne sé gabháil chine dá gcuid críoch i measc a thriúr mac déag. Tháinig a mhac is sine Blait i gcomharbacht air mar rí.
Muintir
thumb|Tree graph showing relationships between the Dalcassian septs.
'' He had thirteen sons, at least three of which would found substantial lineages whose descendants would rule as lords over substantial territories:
AND
I measc daoine a mhaíonn gur de shliocht Dál Chais iad, tá comhchoibhneas suntasach ann ó thaobh staitistice de, le síniú Y-AND R-L226 a bheith ann. Meastar dá bharr go raibh an sóchán seo ag a sinsear.
Lorcán mac Lachtna
Rí Dhál Chais ba ea  Lorcán mac Lachtna  (fosta  Lorcán Loch Deirgdheirc  nó  Lorcán na Long ) (bás 942).
Bás
Dar le O'Hart, fuair sé bás sa bhliain 942, agus tháinig a mac Cinnéidigh in gcomharbacht air.
Clann
Bhí ceathrar mac ag Lorcán, a bhunaigh uile a gclann féin:
William Wyndham Grenville, 1ú Bharún Grenville
Ba pholaiteoir agus Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe é William Wyndham Grenville, 1ú Bharún Grenville, a rugadh ar an 25 Deireadh Fómhair 1759 – 12 Eanáir 1834.
Contae Greene, Arkansas
thumb|deas|Suíomh sa stát Arkansas.
Is contae in Arkansas é Contae Greene. Is é Paragould príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó daonra.
Tá sé suite in oirthuaisceart an stáit, agus tá sé ag críochantacht le:
Sa bhliain 2016 bhí 44,598 duine ina gcónaí ann. Tá achar 1,502 ciliméadar cearnach (1,502/km²), agus mar sin, tá dlús daonra 28/km² sa chontae.
Stair
Bunaíodh Contae Greene ar 5 Samhain 1833. Ainmníodh an bhaile i gcuimhne ar Nathanael Greene, mílísteoir Meiriceánach.
Ed Asner
Is aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach é Eddie Asner (15 Samhain 1929 - 29 Lúnasa 2021). Cuimhnítear air a ról mar Lou Grant sna 1970idí agus luath-1980idí ar an The Mary Tyler Moore Show agus ar an tsraith theilifíse a spreag an seó sin, Lou Grant.
Gradaim agus ainmniúcháin
Tá 25 gradam buaite ag Asner. Tá 47 ainmniúchán faighte aige.
Coimisinéir (Parlaimint na hAlban)
Ba reachtais aon seomra iad Parlaimint na hAlban (ar a dtugtar na Trí Eastát freisin) agus Coinbhinsiún na nEastát, mar sin shuigh na coimisinéirí taobh le prealáid (an Chéad Eastát) agus baill den uaisle (an Dara hEastát).
Coimisinéirí na mBuirgí
Ba iad Coimisinéirí na mBuirgí an tríú heastát, agus ba iad an grúpa coimisinéirí ba faide bunaithe agus ba chumhachtaí sa pharlaimint. D'fhreastail siad ar dtús sa bhliain 1326.
Is minic a ghníomhaigh agus a rinne na coimisinéirí stocaireacht le chéile, le cúnamh ón bhfíric gur minic a bhuail Coinbhinsiún na mBuirgí Ríoga i gcomhar le seisiúin pharlaiminteacha.
Coimisinéirí na Síreanna
Ón 16ú haois ar aghaidh, atheagraíodh dara heastát na n-uaisle trí choimisinéirí síreanna ó na huaisle íochtaracha a roghnú: maíodh gur chruthaigh sé seo an ceathrú heastát.
Sheol gach sír (contae), ceantar rialtais áitiúil (Béarla: stewartry) nó constáblacht bheirt chonstáblachtchun na parlaiminte, cé is moite de na síreanna beaga Chloch Mhanannáin agus Chinn Rois nár sheol ach ceann amháin. Ní raibh ach vóta amháin ag gach sír, áfach, rud a chiallaíonn go raibh ar an dá choimisinéir comhoibriú agus comhréiteach a dhéanamh lena chéile. Is cosúil go raibh plena potestas (lánchumhacht) ina sheilbh acu, agus níor ghá dóibh dul i gcomhairle lena dtoghthóirí.
Ba mhionbharúin iad na coimisinéirí contae, agus ba é an toghchán síreanna ba luaithe a taifeadadh ná an toghcháin i Siorrachd Obar Dheathain ar an 31 Eanáir 1596.
Leathnaigh cumhachtaí na gcoimisinéirí síreanna go mór le himeacht ama, go háirithe leis an laghdú fadtéarmach ar chumhacht na bprealáidí. Sa bhliain 1640, chuir na Cúnantóirí deireadh leis na heaspagóideachtaí, agus tugadh a vóta féin do gach coimisinéir síre. Lean an socrú seo ar aghaidh le hAthchóiriú na hEaspagóideachtah in Albain sa bhliain1662..
Dinimít
deas|250px|thumb|Dinimít Téarma ginearálta ar thréanphléascáin thionsclaíocha a chuimsíonn nítriglicrín asúite ar ábhar neamhphléascach póiriúil nó gráinneach (cosúil le Kieselguhr, cré dhiatómúil, an t-ábhar i bhfionnachtain Nobel) chun íogaireacht an mheascáin do thurraing a laghdú.
Vasily Arkhipov (ginearál)
Oifigeach ab ea Vasily Sergeyevich Arkhipov (Василий Сергеевич Архипов; 29 Nollaig 1906 – 13 Meitheamh 1985) i dtrúpaí tancanna an Airm Dheirg, ar bronnadh an teideal Laoch an Aontais Shóivéadaigh air faoi dhó as a chuid gníomhartha sa Chogadh Gheimhridh agus sa Dara Cogadh Domhanda. Fuair sé ardú céime trí na ranganna go céim chornail ghinearálta le linn an Chogaidh Fhuair.
Mar gheall ar a cheannaireacht ar chomplacht na dtancanna den 112ú Cathlán Tancanna den 35ú Briogáid Tancanna Éadroma i gCogadh an Gheimhridh, bronnadh an teideal Laoch an Aontais Shóivéadaigh ar Arkhipov. Bhí Arkhipov i gceannas ar an 53ú Briogáid Tancanna na nGardaí ó shamhradh na bliana 1943 agus bronnadh an dara Réalt Óir air as a cheannaireacht ar an mbriogáid san Ionsaí Viostúile-Oder. I ndiaidh an chogaidh, bhí Arkhipov i gceannas ar an 6ú Rannán fórsaí armúrtha Cheantar Míleata na Turcastáine, agus 1ú Arm na nGardaí. Tháinig deireadh lena ghairmré mar chomhairleoir d' Arm Náisiúnta PhobailOirthear na Gearmáine i ndiaidh an chogaidh.
Luathshaol agus seirbhís réamhchogaidh
Rugadh Arkhipov an 29 Nollaig 1906 i sráidbhaile Tyuntnyary, Gobharnóireacht Perm, agus d'oibrigh sé mar aoire agus é ag dul tríd an mbunscoil, rud a chríochnaigh sé sa bhliain 1921. Bhí sé ina phrintíseach ag ceardlann úmacha agus ina oibrí i muileann i Chelyabinsk idir 1921 agus 1924. Go dtí 1927, bhí Arkhipov ina oibrí ag foirnéise guail Verkhneklimsk in aice le Zlatoust, agus ansin ina oibrí láimhe ag stáisiún cumhachta hidrileictreach i Chelyabinsk.
Dréachtaíodh isteach san Arm Dearg é i mí na Samhna 1928, ag obair leis an 24ú Rannán Raidhfil. Bhain sé céim amach ó scoil an 70ú Reisimint Raidhfil den rannán i Vinnytsia i 1929 agus rinneadh ceannaire scuaid, ceannasaí cúnta buíon, agus ceannasaí buíon leis an reisimint. D’aistrigh sé go dtí an 24ú Cathlán Tancanna den rannán chun bheith ina cheannasaí buíon tancanna agus ina phríomhfheidhmeannach cúnta na scoile cathlán do phearsanra go luath sna 1930idí. Bhain Arkhipov céim amach ó Chúrsaí Oiliúna Cheannasaí Buíne ag Scoil Coisithe Odessa i 1931, agus na Cúrsaí um Athoiliúint Pearsanra Ceannais i gCeantar Míleata na hÚcráine ag Zhitomir bliain ina dhiaidh sin.
An Geal Áth
Is baile suite i gComhairle nan Críochan é an Geal Áth.
Vasily Arkhipov (ginearál)
Luathshaol agus seirbhís réamhchogaidh
Tar éis Cúrsaí Armúrtha Leningrad a chríochnú chun Chaidre Ceannasaíochta a Fheabhsú i Meán Fómhair 1938, cuireadh Arkhipov chuig Ceantar Míleata Leningrad, chun bheith ina cheannasaí cuideachta sa chathlán traenála tancanna den 11ú Briogáid Tancanna ar Leith agus ina dhiaidh sin ina cheannasaí cuideachta sa 112ú Tancanna ar Leith. Cathlán den 35ú Briogáid Tancanna Éadroma. Throid sé i gCogadh an Gheimhridh leis an mbriogáid, agus as a mhisneach i mbriseadh tríd Líne Mannerheim rinneadh Arkhipov, a bhí ina chaptaen ag an am, ina Laoch ar an Aontas Sóivéadach agus bronnadh Ord Leinín air an 21 Márta 1940. Bhí sé i gceannas ar an 108ú Cathlán Tancanna ar Leith den bhriogáid ó Dheireadh Fómhair 1940 agus i mBealtaine 1941 ceapadh é ina cheannasaí ar chathlán taiscéalaíochta an 43ú Rannán Tancanna, a bhí lonnaithe i gCeantar Speisialta Míleata Chív.
Māori
Is iad na Māori (Maoraigh) bundúchasaigh Pholainéiseacha na Nua-Shéalainne.
Sali Berisha
Tá an Dr. Sali Ram Berisha (15 Deireadh Fómhair, 1944 a rugadh é) ina Phríomh-Aire ar an Albáin ó 3 Meán Fómhair, 2005. Bhí sé ina uachtarán ó 1992 go 1997.
Rugadh i Vicidol, sráidbhaile gar do theorainn na Seirbia, i réigiún Tropojë é.
Baile Ùr Chille Bhoisil
Is baile suite i gComhairle nan Críochan é Baile Úr Chille Bhoisil.
Deadard
Is baile suite i gComhairle nan Críochan é Deadard.
Pirít
Is éard is pirít ann ná mianra miotalach. FeS2 is foirmle cheimiceach di. Is í an phirít an mianra sulfíde is flúirsí. Go hiondúil, faightear í mar chriostail chiúbacha dhea-fhoirmithe. Tugtar bréagór uirthi freisin mar gheall ar a dath. Úsáidtear mar fhoinse sulfair í agus i ndéanamh aigéid shulfaraigh.
Murchadh mac Maoil Dúin
Rí Ailigh de Chineál Eoghain, clann Uí Néill an Tuaiscirt, ba ea Murchadh mac Maoil Dúin (Sean-Ghaeilge Murchad mac Máele Dúin) (beo 819–833). Maol Dúin mac Aodha Alláin (bás 788), iar-rí, ba ea a athair, Áed Allán (bás 743), Ardrí Éireann, a shin-seanathair. Bhí sé i réim ón mbliain 819 go dtí 823.
Tháinig sé i gcoróin tar éis bás a ghaol, an tArdrí Aodh Oirdní sa bhliain 819. D'éirigh Conchúr mac Donnchadha (bás 833), de Clann Cholmáin, Uí Néill an Deiscirt, ina Ardrí, áfach. B'éigean do Mhurchadh lena linn sin caitheamh le dúshlán dá cheannas i measc Uí Néill an Tuaiscirt. Sa bhliain 819, chloígh sé Máel Bresail mac Murchada de Cineál iomaíochta Chonaill, a maraíodh sa choimheascar.
Sa bhliain 823, cuireadh Murchadha as a choróin de bharr a chuid teipeanna ag a chol seisear, Niall Caille (bás 846). Is amhlaidh gur ghlac Murchadh a chinniúint. Feictear é sin i dheireanach ag tacú le Niall agus Lochlannaigh in Daire Calgaig (Doire) a chloí sa bhliain 833.
B'fhéidir é go raibh bean chéile Lochlannach ag Murchadh. Feictear sna ginealaigh mac leis darbh ainm Erulb, nó Herulfr as Sean-Ioruais. B'athair Bhirn, sinsear Chlann Bhirn suite i nDún Geanainn, Tír Eoghain, é Ruairí, mac eile leis.
Jay Rockefeller
Is é John Davison Rockefeller IV (18 Meitheamh 1937 a rugadh é), Seanadóir na Stát Aontaithe sinsearach ó Virginia Thiar. Is ball den Pháirtí Daonlathach é. Toghadh go dtí an Seanad sa bhliain 1985 é. Bhí sé ina ghobharnóir ar Virginia Thiar ó 1977 go dtí 1985.
Glen Campbell
Amhránaí agus aisteoir ab ea Glen Travis Campbell  (22 Aibreán, 1936 – 8 Lúnasa, 2017, Billstown, Arkansas, na Stáit Aontaithe).
Camas Long
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Lannraig a Deas é Camas Long.
Pirixéiní
Grúpa mór mianraí sileacáite a chuimsíonn cuid mhaith mianraí a foirmíodh ag carraig. Cosúil le hamfabóil, ach le struchtúr aonslabhra teitrihéadráin sileacáite, gan na hiain hiodrocsaile. Baill shuntasacha den ghrúpa is ea eanstaitít, dia-opsaíd, pidseoinít is séidít. I láthair i gcarraigeacha doigheartha is meiteamorfacha.
Bóilíd
mion|[[Bóilíd Chelyabinsk|Bóilíd Chelyabinsk (2013)]] Dreige atá lonrach thar an gcoitiantacht, nó caor thine, a phléascann san atmaisféar, is ea bóilíd (nó sárbhóilíd uaireanta). Déanann sí pléasc an-ghlórach. Uaireanta scaipeann treascarnach chlochach thar fhairsinge an-leathan ar Domhan.
Ruarc mac Brain
Rí na Laighean de rítheaghlach Uí Dhúnlainge ba ea Ruarc mac Brain (bás 862). An ceathrú rí ba ea é as deichniúr dá chlann féin, Uí Dhúnchadha, bunaithe ar Chnoc Liamhna, Áth Cloch, Contae Chill Dara. Bran mac Faoláin ba ea a athair. Duine de bheirt mhac Brain a rinneadh rí na Laigean de.
Is doiléir í comharbacht ríthe na Laighean sa tréimhse úd. Dar leis na ríliostaí, tháinig Ruarc i gcomharbacht ar a athair, agus Lorcán mac Ceallaigh, Tuathal mac Maoilbhríde agus Muireacán mac Diarmada ar a seal i gcomharbacht airsean.
Pósadh in Ioslam
deas|250px|thumb|Pósadh in Ioslam Is conradh dleathach é, pósadh in Ioslam, idir fear agus bean nó mná. Tá sé ceadaithe ag fir Moslamach, de réir dlí sharia, polaigíneas a chleachtadh. Is féidir, de réir an Córan, suas le ceathrar mhná chéile dlíthiúil a bheith ag fear amháin ag an am céanna. Friesin, is féidir fir Moslamach mná Chríostaí a phósadh ach níl sé ceadaithe le haghaidh mná Mhoslamach fir Chríostaí a phósadh de réir an Córan.
Christchurch
clé|mion|An tuaisceart clé|mion|dánlann Is í Christchurch an chathair is mó ar Oileán Theas na Nua-Shéalainne, agus an chathair leis an dara limistéar uirbeach is mó sa tír sin (i ndiaidh Auckland). Tá sí suite ar bhruach na hAvon i réigiún Canterbury.
Is é Ōtautahi an t-ainm Māori atá ar an chathair, agus tugtar 'The Garden City' (Cathair an Ghairdín) uirthi mar leasainm. clé|mion|Town Hall of the Performing Arts
Victor Franz Hess
Fisicí a rugadh i Waldstein na hOstaire ab ea Victor Franz Hess (24 Meitheamh 1883 – 17 Nollaig 1964). Thóg sé soithigh ianúcháin suas i mbalúin leis (1911-1912) agus fuair amach gur mhéadaigh an déine radaíochta de réir na hairde san atmaisféar. Chruthaigh sé gur tháinig an radaíocht ardfhuinnimh ón spás amuigh, gur radaíocht chosmach í. Chabhraigh sé le ráta astaithe alfa-cháithníní ó ghram raidiam a thomhas i 1918. Roinn sé Duais Nobel na Fisice le Carl Anderson i 1936 as a shaothar bunúsach ar ghathanna cosmacha. D'éag sé i Mount Vernon, Nua-Eabhrac.
Chuir sé faoi sna Stáit Aontaithe sa bhliain 1938 chun géarleanúint na Naitsíoch a sheachaint. Ba Ghiúdach í an chéad bhean chéile aige. D'fhan siad sna Stáit Aontaithe agus sa bhliain 1944 ghlac sé saoránacht Mheiriceánach.
Domhnach na Cruaiche
mion|Slua ar mhullach na cruaiche fadó mion|clé mion|cléTugann na mílte Cruach Phádraig orthu féin ar Dhomhnach na Cruaiche (Garland Sunday nó Reek Sunday), oilithreacht ar an Domhnach deireanach de mhí Iúil go hiondúil. Tugann na hoilithrigh aghaidh ar Chruach Pádraig chun meas a léiriú d'Éarlamh na hÉireann trí aifreann a léamh ar mhullach na cruaiche. mion mion Is gnách go meallann an oilithreacht na mílte duine le tabhairt faoin dúshlán. Tugann roinnt oilithreach aghaidh ar an gCruach cosnochta nó fiú ar a lámha agus ar a nglúine. mion|clé
Stair
Téann an traidisiún siar breis agus cúig mhíle go leith bliain. Fadó Domhnach Crom Dubh a bhí á chomóradh (agus á fhulaingt b’fhéidir) ó dheas ar Chnoc Bhréanainn i gCiarraí, in Iarthar Dhuíbhneach.
Ceann an Mhaighe
Nuair a luaitear Ceann an Mhaighe (Béarla: Canovee, ársa: Cannaway), 'séard atá i gceist ná pobal tuaithe, ceantar tuathúil is núicléas shráidbhaile i nGleann na Laoi, Contae Chorcaí, Éire. Tá iarpharóiste Caitliceach is Eaglais na hÉireann, Cannaway, mar lár ag an gceantar seo i mBarúntacht Mhúscraí Thoir.
An Ruadh-Ghleann
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Lannraig a Deas é an Ruadh-Ghleann.
Gairdíní na Lus
Clár Gaeilge atá á chraoladh ar TG4 ó 23 Aibreán, 2015 ar aghaidh é Gairdíní na Lus. Sraith a thugann domhan álainn draíochtúil Gharraithe Náisiúnta na Lus ina bheatha. Déanadh scannánaíocht ar an tsraith seo thar thréimhse bliana; rud a thugann deis dúinn aithne a chur ar na Garraithe le linn na gceithre shéasúr.
Weetwood
Is ceantar suite i Leeds é Weetwood.
Muircheartach mac Toirdhealbhach Ua Briain
Rí Mumhan le seal gairid idir na blianta 1167 agus 1168 ba ea  Muircheartach mac Toirdhealbhach Ua Briain  (bás 1168).
Beatha
Tar éis bhás Toirdhealbaigh Uí Bhriain sa bhliain 1167, tháinig a mhac is sine, Muicheartach, i gcomharbacht air. An bhliain dár gcionn, maraíodh Muichertach 'Oidhre Éireann' ag a chol ceathrar Conchúr garmhac Chonchúir Uí Bhriain. Ar an dtoirt, maraíodh an marfóir agus a lucht comhcheilge de chlann Uí Fhaoláin. Tháinig ansin Domnall Mór Ua Briain i gcoróin, deartháir níos óige Mhuicheartaigh.
Clann
Bhí mac amháin ag Muircheartach, Donnchad maraithe sa bhliain 1194 par ag a chol ceathrar, Muircheartach Finn mac Domhnaill Mhóir.
Baile an t-Saoir
deas|250px|thumb|Baile an t-Saoir Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Lannraig a Deas é Baile an t-Saoir.
The Wedding Squanchers
Chraol "The Wedding Squanchers", an deichiú agus an eipeasóid deireanach den dara sraith Rick and Morty, ar an 4 Deireadh Fómhair, 2015. Scríobh Tom Kauffman an eipeasóid seo. D'fhéach 1.84 milliún duine ar an eipeasóid.
Pis chumhra
Planda bliantúil dreaptha atá dúchasach don tSicil is deisceart na hIodáile is ea an phis chumhra (Lathyrus odoratus). Fástar go forleathan í mar mhaisiúchán. Sciatháin leathana ar na gais a fhásann thar 2 m ar airde. Na duilleoga roinnte le dhá dhuilleoigín ubhchruthacha/dhronuilleacha mhínphioracha is teannóga géagacha. Na bláthanna suas le 3.5 cm ar fhad le boladh cumhra, is iad iompartha in ascaillí na mbláthanna uachtaracha. Na bláthanna corcra ar phlandaí fiáine, ach tar éis na mblianta diansaothraithe is dianphóraithe, tá plandaí saothraithe ar fáil anois le raon mór dathanna.
Dinnireacht
Tá an dá chineál coitianta ar fud an domhain.
An Márta
clé|mion|"Lá [[gaoth|gaofar" le George Morland (1763-1804)]] Is é Márta nó Mí Mhárta an tríú mí den bhliain, agus lá is tríocha ann. Tagann an t-ainm ó Martius, mí Rómhánach.
Valentina Matviyenko
Is polaiteoir Rúiseach agus gobharnóir Chathair Pheadair í Valentina Ivanovna Matviyenko (Rúisis: Валентина Ивановна Матвиенко) a rugadh i Shepetovka, an Úcráin ar 7 Aibreán 1949.
Ionsaí Barcelona 2017
Tharla eachtraí sceimhlitheoireachta Ioslamacha in oirthear na Spáinne ar an 16-18 Lúnasa 2018. Bhí cúpla sceimhlitheoir páirteach sna ionsaithe.
Alcanar
Tharla pléasc ar an 16 Lúnasa 2017. Maraíodh bean amháin. Scriosadh teach.
Las Ramblas
Tharla ionsaí i mBarcelona. Ar an 17 Lúnasa 2017, tiomáineadh veain bhán isteach i lár ghrúpa mór coisithe ar an bpríomhshráid (La Rambla (nó Las Ramblas), ag fágáil cúig duine dhéag marbh agus níos mó ná 130 gortaithe. Theith an tiománaí tar éis an ionsaithe (Younes Abouya, 22 bliain d'aois ó Mharacó - féach thíos).
Tharla an t-ionsaí thart ar 15h50 am na hÉireann. Bhí na sráideanna agus stáisiúin Metro agus traenach sa cheantar dúnta ag na póilíní ar feadh cúpla uair ina dhiaidh.
Cambrils
Cúpla sceimhlitheoireachta Ioslamach a bhí páirteach san ionsaí seo ar an 18 Lúnasa 2017. Maráiodh cúigear. Mharaigh póilíní na Spáinne cúigear  nuair a thiomáin siad carr faoi luas trí cheantar coisithe a bhí pacáilte le turasaóirí ag an am. Carr dubh don déanamh Audi a tiomáineadh faoi luas trí cheantar coisithe i mbaile mór turasóireachta Cambrils, 120 cilliméadar ó dheas do Bharcelona. Chaith na Mossos (gardaí) an cúigear a bhí sa charr, maraíodh ceathrar acu sin ar an dtoirt, agus bhásaigh an cúigiú duine níos déanaí.
Maraíodh bean amháin agus gortaíodh póilín agus 5 sibhialtach eile san ionsaí i Cambrills.
Sant Just Desvern
Maráiodh fear amháin, an tiománaí, ar an 17 Lúnasa 2017. Gortaíodh beirt Mossos (gardaí).
Subirats
Ar an 21 Lúnasa, i gceantar Subirats in iarthar Barcelona, d'éirigh le póilíní i Barcelona, Younes Abouya (22 bliain d'aois ó Mharacó) a mharú. Bhí pléascáin fáiscthe dá chorp aige. Deirtear gurb eisean a thiomáin an veain isteach i slua, a raibh bás 15 duine mar thoradh air.
Walter Rudolf Hess
Fiseolaí a rugadh i bhFrauenfeld na hEilvéise ab ea Walter Rudolf Hess (17 Márta 1881 – 12 Lúnasa 1973). Rinne sé taighde ar rialú bhrú na fola, ráta buailte an chroí, agus a ngaolta siúd le riospráid. Ó 1925 dhírigh a thaighde ar fheidhmeanna na struchtúr ag bun na hinchinne. Shaothraigh sé leictreoidí míne snáthaide le pointí áitiúla san inchinn a spreagadh, agus thaispeáin gur athraigh spreagthaí ag pointí ar leith sa hipeatalamas teocht na colainne, ráta an chroí, nó brú na fola, rud a chuir fearg, spreagadh chun gnéis, nó codladh ar dhuine. Sa bhliain 1949 bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis le António Egas Muniz as a shaothar cuimsitheach ar an inchinn.
Comh Dobhair Alt
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Lannraig a Deas é Comh Dobhair Alt.
The Groves
Is ceantar suite in Eabhrac é The Groves.
Allmhagh a Deas
Is baile suite i gComhairle na h-Eaglaise Brice é Allmhagh a Deas.
Mark Durkan
Polaiteoir i dTuaisceart Éireann is ea Mark Durkan (rugadh ar an 26 Meitheamh 1960 é) a bhíodh ina cheannaire ar Pháirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre (SDLP) ó 2001 go 2010. Sular cuireadh Tionól Thuaisceart Éireann ar fionraí, bhí sé ina LeasChéad-Aire.
Tá Durkan ina Fheisire do thoghlach an Fheabhail, an suíochán céanna a bhí ag John Hume roimh ré. Choiméad sé a shuíochán in Ollthoghchán na Breataine 2005 d'ainneoin brú láidre de chuid Shinn Féin agus an gabháil go bhuaigh Sinn Féin an suíochán.
Payback (Brooklyn Nine-Nine)
Craoladh an tríú heipeasóid déag, "Payback", den dara sraith Brooklyn Nine-Nine ar an 11 Eanáir, 2015. Scríobh Norm Hiscock agus Brigitte Munoz-Liebowitz an eipeasóid seo. D'fhéach 2.79 milliún duine ar an eipeasóid.
Andrea Pisano
Dealbhóir a rugadh i bPontadera na hIodáile ab ea Andrea Pisano (c 1290-1349). D'oibrigh sé i bhFirenze agus chríochnaigh na doirse cré-umha is luaithe ar an mbaistealann ansin (1336). Fuair sé bás in Orvieto.
Sannda Mhòr
Is sráidbhaile suite i Ros, Comhairle na Gàidhealtachd, Albain é Sannda Mhòr.
Am Binnean
Is baile suite i gComhairle na h-Eaglaise Brice é am Binnean.
Contae Clay, Arkansas
Is contae in Arkansas é Contae Clay. Is iad Sheridan agus Corning príomhbhailte an chontae, agus is Sheridan an chathair is mó daonra. Is contae tirim é.
Tá sé suite in oirthuaisceart an stáit, agus tá sé ag críochantacht le:
Stair
Bunaíodh Contae Clay ar 24 Márta 1873.Ainmníodh an contae i gcuimhne ar John M. Clayton, seanadóir.
Osmondthorpe
Is ceantar suite i Leeds é Osmondthorpe.
Michael Bloomberg
Is fearr gnó, polaiteoir agus daonchara Meiriceánach é Michael Rubens "Mike" Bloomberg (a rugadh ar 14 Feabhra 1942). Bunaitheoir Bloomberg L.P. atá ann. Is é an 108ú méara ar Chathair Nua-Eabhrac é agus an 20ú méara ó comhdhlúthaíodh buirgí na cathrach sa bhliain 1898.
A luathshaol
Rugadh agus tógadh i dteaghlach Giúdach i Medford, Massachusetts, bruachbhaile de chuid Bhostúin, é. Gasóg Iolair atá ann. D'fhreastail sé ar Ollscoil Johns Hopkins, mar ar chuir sé isteach ar Phi Kappa Psi agus bhain sé amach céim Baitsiléir Eolaíochta in Innealtóireacht Leictreonaice sa bhliain 1964. Níos déanaí bhain sé amach Máistir Riaracháin Ghnó ó Scoil Ghnó Harvard.
A shaol gnó
Bhí sé ina pháirtí ginearálta ag Salomon Brothers, banc infheistíochta, mar a raibh sé i mbun trádáil cothromais agus níos déanaí forbairt córais. Chuir sé a mhaoin sa chomhlacht féin, Bloomberg L.P., ag díol teirminéal eolais airgeadais le Wall Street. Teirminéil Bloomberg a thugtar orthu seo. Thosaigh an comhlacht stáisiún raidió i Nua-Eabhrac.
De réir an irisleabhair Forbes is é Bloomberg an 7ú duine is saibhre sna Stáit Aontaithe agus an 13ú duine is saibhre ar domhan é. Measadh $31bn a bheith aige.
Scríobh sé féinbheathaisnéis dar theideal Bloomberg by Bloomberg sa bhliain 1997 (ISBN 0-471-15545-4).
A shaol polaitiúil
Bhí Bloomberg ina bhall den Páirtí Daonlathach ach sheas sé mar iarrthóir den Pháirtí Poblachtach sa toghchán ar son méara. Bhuaigh Bloomberg i gcoinne Herman Badillo sa réamhthoghchán Poblachtach. Toghadh ar an gcéad uair ar 6 Samhain 2001 é nuair a fuair sé an bua ar Mark J. Green agus arís ar 8 Samhain 2005. Sheas sé don tríú téarma mar mhéara sa bhliain 2009, rud conspóideach mar bhí méaraí Nua-Eabhrac teoranta do dhá théarma. D'athraigh Comhairle na Cathrach an dlí ar 8 Deireadh Fómhair 2008 agus bhí Bloomberg ábalta dul ar aghaidh lena fheachtas atofa. Sheas sé mar iarrthóir an Páirtí Phoblachtaigh agus an Pháirtí Independence. Conspóid eile é ainmniúcháin an dara páirtí seo mar gheall ar íocaíochtaí de luach $600,000 an ceann a thug sé dóibh. Atoghadh é agus 50.7% de na vótaí aige. Tháinig a tríú téarma chun deiridh ar an 1 Eanáir 2014 nuair a ghlac Bill de Blasio mionn na hoifige mar mhéara Chathair Nua-Eabhrac.
Baile nan Cnoc
Is baile suite i gComhairle na h-Eaglaise Brice é Baile nan Cnoc.
Dí-ocsaídiú
Próiseas nó imoibriú ceimiceach ina ngnóthaítear leictreoin, a thionlacann ocsaídiú, nó cailliúint leictreon, i gcónaí. Go minic tarlaíonn gnóthú hidrigine is cailliúint oscaigine ag comhdhúil freisin.
Nicola Pisano
Dealbhóir a rugadh in Apulia na hIodáile, meastar ab ea Nicola Pisano (c 1225-1278/84). I measc a shárshaothar tá an phuilpid sa bhaistealann i bPisa (1260) agus an phuilpid in Ardeaglais Siena (1268).
Am Poll Glas
Is sráidbhaile suite i Ros, Comhairle na Gàidhealtachd, Albain é am Poll Glas.
17 Márta
Is é an 17 Márta an 76ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 77ú lá i mbliain bhisigh. Tá 289 lá fágtha sa bhliain.
Heteroptera
Ord mór feithidí a chuimsíonn na fíorfhrídí. De ghnáth, an cholainn brúite síos, na sciatháin thosaigh leathrúil ag a mbun is scannánach ag a gceann. Codanna an bhéil athraithe chun tollta nó diúil. Itheann siad plandaí, fungais nó creach. Gan pas pupach sa timthriall beatha. Timpeall 35,000 speiceas ann, ina measc cuid mhaith lotnaidí barr is iompróirí galar.
Urrath
Is sráidbhaile suite i Ros, Comhairle na Gàidhealtachd, Albain é Urrath.
Bruach Charrainn
Is baile suite i gComhairle na h-Eaglaise Brice é Bruach Charrainn.
Oulton, Yorkshire Thiar
Is ceantar suite i Leeds é Oulton.
Matthias Bachinger
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Ghearmáin é Matthias Bachinger. Rugadh é ar an 2 Aibreán 1987.
Dióirít
mion|Dióirít Carraig dhoigheartha gharbhghráinníneach idirmheánach a chuimsíonn iathchloch plagacláis, mianraí fearómaighnéadacha, agus suas le 10% grianchloiche.
Muireacán mac Diarmada
Rí na Laighean de rítheaghlach Uí Dhúnlainge ba ea Muireacán mac Diarmada (Sean-Ghaeilge Muirecán mac Diarmata) Uí Fhaoláin (bás 863). Diarmaid mac Ruairí (bás 832), rí Oirthear Life, ba ea a athair. Muireadach mac Ruairí (bás 829) ba ea a uncail, agus Ruairí mac Faoláin (bás 785) a sheanathair, iar-ríthe Laigean beirt.
Baile Labhrainn
Is baile suite i gComhairle na h-Eaglaise Brice é Baile Labhrainn.
Muireacán mac Diarmada
Is doiléir iad na ríliostaí Laighneacha sa tréimhse seo. Sna ríliostaí le fáil sa Leabhar Laighneach, feictear é i ndeireadh dhá rí a fuair bás ina dhiaidhse (869 agus 885), agus fuair an chéad rí eile sa liosta, Tuathal mac Maoilbhríde, bás sa bhliain 854. Fuair iar-rí eile, Ruarc mac Brain, bás sa bhliain 862. Tugtar réimeas aon bhliain amháin dó, 862 - 863, dá mba fhíor. Molann Francis John Byrne gurb í cúis an mhearbhaill seo ná gur lag a bhí ríthe Uí Dhúnlainge ag an am de bharr cumhacht a gcomharsan, Cearbhall mac Dunlaing (bás 888), rí na nOsraí, cé nach ndearna rí Laigean de féin riamh.
Insítear ina thásc sna hannála don bhliain 863 gur mharaigh Lochlannaigh é. Ní thugtar ann ach an teideal rí an Náis agus Oirthear Life.
Rinneadh ríthe Laigean fosta dá mhic, Domhnall (bás 884) agus Cearbhall (bás 904). Bhí a mhac Máel Mórda (bás 917) ina rí Oirthear Life.
Colette Ní Ghallchóir
Rugadh an file agus múinteoir Colette Ní Ghallchóir ar an gCruach Ghorm i nDún na nGall agus an Ghaeilge mar theanga dhúchais aici.
Tá céim Baitsiléir Oideachais agus Dioplóma san Oideachas Feabhais aici, in éineacht le Baitsiléir Ealaíona sa Ghaeilge agus i Litríocht na Gaeilge.
Tá dánta léi le fáil in Writing Home agus in The Field Day Anthology of Irish Women’s Poetry. Bhí sí páirteach i dTuras na mBard in Albain agus in obair Institiúid Chultúrtha na hIodáile sa tSicil. Foilsíodh dánta léi ar irisí liteartha na hÉireann.
Tá dhá chnuasach filíochta foilsithe aici (ceann le haistriúcháin) agus foilsíodh dánta léi i nduanaire.
Painthorpe
Is ceantar suite i Leeds é Painthorpe.
Jessica Pegula
Is imreoir leadóige gairmiúla as na Stáit Aontaithe í Jessica Pegula. Rugadh í ar an 24 Feabhra, 1994.
Binn Éadair
300px|deas|thumb|Ceann Bhinn Éadair. Sráidbhaile cois farraige ar an taobh thuaidh de Bhaile Átha Cliath í Binn Éadair. Tá an chuid is mó den bhaile suite ar leithinis i gCuan Bhaile Átha Cliath, ar a dtugtar Ceann Bhinn Éadair. Cuid de Fine Gall atá ann. Dar le daonáireamh 2016, bhí 8,277 duine ina gcónaí ann.
Tá calafort iascaireacht a agus seoltóireacht a ann. clé|mion|teach solais
Tíreolaíocht
Tá Binn Éadair suite 13 ciliméadar (8.1 míle) soir ó thuaidh ón ardchathair. Tá an sráidbhaile féin lonnaithe ar an bpointe den leithinis is faide ó thuaidh. Níl ach baile amháin eile in aice leis - mar atá, Cill Fhionntáin. clé|mion|an trá
Stair
Tá caisleán de chuid an 15ú haois ann agus tuama réamhstairiúil a dtugtar Uaigh Aoidín air. clé|mion|[[caisleán]] Tugadh 900 gunna isteach anseo chun na hÓglaigh a armáil i mí Iúil 1914.
Anthony Hewish
Radairéalteolaí a rugadh i bhFowydh i gCorn na Breataine is ea Anthony Hewish (11 Bealtaine 1924-13 Meán Fómhair 2021). Lena mhac léinn Susan Jocelyn (Burnell) Bell (1943-), d'fhionn sé pulsáir. Roinn sé Duais Nobel na Fisice sa bhliain 1974 le Martin Ryle, a mhúinteoir féin, as an obair ar phulsáir. left|mion
Neig
Is sráidbhaile suite i Ros, Comhairle na Gàidhealtachd, Albain é Neig.
Park Thiar, Leeds
Is ceantar suite i Leeds é Park Thiar.
An Féinics
Réaltbhuíon dhoiléir dheisceartach is ea an Féinics, ceann den dá réaltbhuíon déag a chruthaigh Pieter Dirkszoon Keyser agus Frederick de Houtman idir na blianta 1595 agus 1597 ar son an réalteolaí Phléimeannaigh Petrus Plancius. Thug an réalteolaí amaitéarach Gearmánach Johann Bayer isteach ina léarscáil neamhaí Uranometria é sa bhliain 1603.
I measc líon réaltaí na réaltbhuíne seo níl ach trí cinn déag níos gile ná an cúigiú méid.
Stair
Ba iad an bheirt mhairnéalach Ollannacha Pieter Dirkszoon Keyser agus Frederick de Houtman a chruthaigh réaltbhuíon an Fhéinics idir na blianta 1595 agus 1597. Ar an 2 Aibreán 1595 chuir ceithre long chun na farraige ó Texel san Ollainn; ba é sin an chéad loingeas Ollannach a thaistil ar na hIndiacha Thoir. Bhí Keyser mar ardmháta agus ardphíolóta ar bord na loinge Hollandia sa loingeas.
Roimhe sin, áfach, rinne an ministir Pléimeannach Petrus Plancius teagmháil leis. Bhí Plancius ar cheann de bhunaitheoirí Chomhlacht Dúitseach na hIndia Thoir, ach bhí sé ina réalteolaí agus a chartagrafaí chomh maith. Sa bhliain 1589 rinne sé cruinneog neamhaí, ach níorbh fhéidir leis réigiún an phoil neamhaí theas a líonadh toisc nach raibh mórán eolais ar fáil i dtaobh cheantar sin na spéire. Mar sin de, thug sé gléasra réalteolaíoch do Keyser agus mhúin sé é conas é a úsáid chun réaltléarscáil a tharraingt den leathsféar neamhaí theas.
Fuair Keyser bás sa bhliain 1596, ach chríochnaigh a chúntóir Frederick de Houtman (in éineacht le mairnéalach eile, Vechter Willemsz) an léarscáil. Sa bhliain 1597 tháinig an loingeas ar ais go dtí an Ollainn, agus thug de Houtman an léarscáil neamhaí agus réaltchatalóg do Plancius. Bhí 12 réaltbhuíon nua ar an léarscáil agus 135 réalta ar an gcatalóg. Sa bhliain 1592 rinne Plancius cruinneog neamhaí nua a thug isteach na réaltaí agus na réaltbhuíonta nua (chomh maith le réaltbhuíon eile a chruthaigh sé féin, .i. an Colm). Sa bhliain 1603 tháinig na réaltbhuíonta nua amach i gcló don chéad uair ar réaltatlas Uranometria de chuid an réalteolaí amaitéaraigh Gearmánaigh Johann Bayer.
Sa lá atá inniu ann, glacann an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta le gach ceann de na réaltbhuíonta a chruthaigh Keyser agus de Houtman (féach an bosca thíos) – agus an Féinics san áireamh. Is é an t-ainm Ollainnise a thug an bheirt mhairnéalach ar an réaltbhuíon seo ná Den Voghel Fenicx, ach d'aistrigh Plancius go Laidin é mar Phoenix.
Amanda Anisimova
Is imreoir leadóige gairmiúil as na Stáit Aontaithe í Amanda Anisimova. Rugadh í ar an 31 Lúnasa 2001.
Pendas Fields
Is ceantar suite i Leeds é Pendas Fields.
Calafornaidh
Is baile suite i gComhairle na h-Eaglaise Brice in Albain é Calafornaidh.
Manachainn Rois
Is sráidbhaile suite i Ros, Comhairle na Gàidhealtachd, é Manachainn Rois.
An Ostair
Poblacht i lár na hEorpa í an Ostair (Gearmáinis: Österreich), ar mar a dtugtar go hoifigiúl Poblacht na hOstaire (Gearmáinis: Republik Österreich). Tá teorannacha aici leis an nGearmáin, leis an tSeic, leis an tSlóvaic, leis an Ungáir, leis an tSlóivéin, leis an Iodáil, le Lichtinstéin agus leis an Eilvéis. Is é Vín príomhchathair na tíre.
Boiníotó aigéanach
Cineál beag tuinnín a bhíonn forleathan i bhfarraigí trópaiceacha is measartha gar go leor don chósta is ea an boiníotó aigéanach. Bíonn sé flúirseach go háitiúil, an-tábhachtach in iascaireachtaí tráchtála tuinnín is iascaireacht spóirt. Suas le 1 m ar fhad, an taobh uachtarach gorm, na taobhanna airgeadach le fadbhandaí dorcha.
An Ostair
Stair
Bhí daoine ina gcónaí i gceantar na Danóibe timpeall 80,000 bliain ó shin, ach níor tháinig aon fhorbairt ar stát ar bith sa cheantar go dtí gur ghabh na Rómhánaigh seilbh air timpeall aimsir Chríosta. Cúige ar theorainn impireacht Charlemagne a bhí san Ostair go luath sna meánaoiseanna, go dtí gur tháinig na Magyar, nó na hUngáirigh sa deichiú haois. Tháinig rítheaghlach Babenberg chun cinn agus bunaíodh stát lena phríomhchathair i Vín i 1116. Ba chuid d'impireacht naofa na Róimhe (impireacht Gearmánach i ndáiríre) í an Ostair as sin go ceann blianta fada.
D'athraigh na hOstaraigh a ndílseacht ar feadh tamaill go rithe na Bóithéime agus de réir a chéile tháinig rítheaghlach nua i dtreis, ceann de na teaghlaigh ba chumhachtaí a bhí riamh san Eoraip, na Hapsburg. Bhí siad ina rithe ar an Ostair agus ar an Bhóithéim agus tháinig tailte eile timpeall ar an Ostair, agus i bhfad i gcéin (ríocht na Spáinne agus a tailte thar lear san áireamh) ina seilbh. Bhí iomaíocht ghéar idir í féin agus Impireacht Ottomach na Tuirce agus rinne na Turcaigh léigear ar Vín in 1529 agus i 1683.