cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Joe Locke
Gairm
I mí Aibreáin 2021, fógraíodh go raibh Locke mar an bpríomhpháirt de Charlie Spring sa sraith Heartstopper ar Netflix. Cóiriú is ea é ar úrscéal grafach den ainm céanna le hAlice Oseman. Roghnaíodh é as 10,000 aisteoirí eile tar éis trialach aisteoireachta. Rinne sé páirt dalta 14-15 bhliana d'aois i scoil ghramadaí bhuachaillí.
I mí na Samhna 2022, fógraíodh go raibh sé ag glacadh páirte sa sraith Agatha: Coven of Chaos le Marvel Studios ar Disney+.
Saol pearsanta
Tháinig sé amach mar duine aerach ar Instagram nuair a bhí sé 12 bhliana d'aois. D'inis sé lena mháthair é freisin. Thuig sé nach raibh sé reidh teacht amach don domhan, de bharr scrios sé an phostáil agus níor tháinig sé amach arís go dtí go raibh 15 bhliana d'aois aige.
Crann na nDéithe
Crann duillsilteach a fhásann go tapa suas go 20-30 m ar airde is ea Crann na nDéithe (Ailanthus altissima). Dúchasach don tSín, agus plandaítear é go forleathan mar mhaisiúchán, mar scáth, is chun an ithir a chobhsú. Na duilleoga cleiteach le 13-25 duilleoigín fiaclach (le 2-4 fhiacail), iad dearg nuair a bhíonn siad óg. Na bláthanna i gcrobhaingí móra, réaltach scothghlas/bán le boladh láidir. Sciathán fadaithe ar na torthaí.
Fritz Bayerlein
Dara Cogadh Domhanda
clé|mion| [[Erwin Rommel|Rommel, Bayerlein (lár), agus Albert Kesselring .]] D'fheidhmigh Bayerlein mar oifigeach foirne don Ghinearál Heinz Guderian le haghaidh ionradh na Polainne agus Cath na Fraince. In Oibríocht Barbarossa, ionradh an Aontais Shóivéadaigh, i mí an Mheithimh 1941, cuireadh Bayerlein chuig na foirne ag Panzerghrúpa 2 de chuid Guderian. Tar éis Chath Kiev, aistríodh Bayerlein chuig foireann an Ghinearáloberst Erwin Rommel. Aistríodh Bayerlein go dtí an Führerreserve i Lúnasa 1942, ansin cuireadh é ag obair san Afrika Korps mar Cheann Foirne.
God Save the King
Is é God Save the King (Gaeilge: Go sabhála Dia an Rí) amhrán náisiúnta na Ríochta Aontaithe.
Seo an téacs i nGaeilge na hAlban:
Dhia, thoir d ar n-uachdran gaoil Sonas is sìneadh saoghl; Dhia, dìon an Rìgh; Deònaich dha buaidh sa chòir, Ard-ghreadhnachas is glòir, Fad-riaghladh aoibhinn, mòr; Dhia, dìon an Rìgh !
Millíní Bucky
C60, ainm a thugtar ar allatróp cobhsaí nua-aimsithe carbóin ina bhfuil 60 móilín carbóin. A struchtúr gar do bheith ina dhromchla sféir, díreach cosúil leis an gcruinneachán geodasach a dhear Buckminster Fuller, na móilíní carbóin leagtha amach, ceann amháin ag gach cúinne. An saghas céanna struchtúir a bhíonn i gcraiceann liathróid sacair. Is é seo 3ú allatróp an charbóin, arb iad diamant is graifít na cinn eile. Tugtar fullairéiní freisin ar mhillíní Bucky, a bhfuil a bhfeidhmeanna á saothrú anois. Ceaptar go mbeidh an t-ábhar áisiúil mar bhealadh is clúdach fíorchrua i gcomhair dromchlaí agus a lán eile.
Suaimhneasán
Druga a úsáidtear chun othair imníocha a shuaimhniú gan iad a chur ina gcodladh. I gcás cuid mhaith suaimhneasán, feidhmíonn siad mar oibreáin codlata nuair is mór an dáileog. Le fada, ba é fionóbarbatón an suaimhneasán ba choitianta, ach tá drugaí nua curtha ina ionad, cosúil leis na beansóidé-asaipíní (mar shampla, dé-asaipeam) atá níos sábháilte ná dionóbarbatón. Sa 19ú céad bhíodh bróimídí, hiodráit clórail is paraildéad in úsáid.
An Phatagóin
Ceantar tíreolaíoch i Meiriceá Theas is ea an Phatagóin a shíneann ón tSíle ar fud na nAindéis agus tríd an Airgintín freisin.
Tíreolaíocht
Ar thaobh na Síle de na hAindéis Phatagónacha, leathnaíonn sí ó dheas de dhomhanleithead 42° Theas, agus áirítear léi an chuid theas de roinn pholaitiúil Los Lagos agus ceantracha Aysén agus Magallanes (seachas an chuid sin den Antartach atá á éileamh ag an tSile). Ar thaobh na hAirgintíne de na hAindéis Phatagónacha, leathnaíonn sí ó dheas de na haibhneacha Neuquén agus Río Colorado, lena n-áirítear na stáit Neuquén, Río Negro, Subut, Santa Cruz, an Tír Fhuar agus an chuid theas de Chúige Buenos Aires. Díorthaítear "Patagóin" ó na Patagones, an t-ainm a bhí ar na chéad daoine a shroich an áit na mílte bliain ó shin.
San Airgintín, roinntear an Phatagóin i gceithre cúigí:
Idir 1865 agus 1912, tháinig daoine ón mBreatain Bheag chun lonnaithe sa Phatagóin. "Y Wladfa" ("An Choilíneacht") a thugtar ar an togra sin. Tá roinnt cainteoirí Breatnaise fós i gcúige Subut sa lá atá inniu ann. Déantar iarrachtaí leis an mBreatnais a choinneáil beo san áit.
The Telltale Head
Craoladh an t-ochtú heipeasóid, "The Telltale Head", den chéad sraith The Simpsons ar an 25 Feabhra 1990. Scríobh Al Jean, Mike Reiss agus Sam Simon an eipeasóid seo. D'fhéach 28 milliún duine ar an eipeasóid.
Tonn fhuaimiúil
Is cineál forleata fuinnimh iad tonnta fuaimiúla trí mheán trí luchtú agus díluchtú aidiabatach. I measc na gcainníochtaí tábhachtacha chun cur síos a dhéanamh ar thonnta fuaimiúla tá brú fuaimiúil, treoluas cáithnín, díláithriú cáithníní agus déine fuaimiúil. Taistealaíonn tonnta fuaimiúla le treoluas fuaimiúil sainiúil a bhraitheann ar an meán a bhfuil siad ag dul tríd. Samplaí de thonnta fuaimiúla is ea fuaim inchloiste ó chainteoir (tonnta ag taisteal tríd an aer ar luas fuaime), tonnta seismeacha (creathanna talún ag taisteal tríd an domhan), nó ultrafhuaim a úsáidtear le haghaidh íomháithe leighis (tonnta ag taisteal tríd an gcorp).
Cothromóid tonnta fuaimiúla
Déanann an chothromóid tonnta fuaimiúla cur síos ar iomadú na dtonnta fuaime. Tugtar an chothromóid tonnta fuaimiúla do bhrú fuaime i toise amháin leáit
Maidir le meáin chaillteacha, ní mór samhlacha níos casta a chur i bhfeidhm chun maolú atá spleách ar an mhinicíocht agus céim luais a chur san áireamh. Áirítear le samhlacha den sórt sin cothromóidí tonnta fuaimiúla a ionchorpraíonn téarmaí díorthacha codánacha, féach freisin an t-alt maolúchán fuaimiúil.
Thug D'Alembert an réiteach ginearálta don chothromóid tonnta caillteacha. Le haghaidh brú fuaime, bheadh an réiteacháit
Le haghaidh R=1 bíonn an tonn ina tonn taistil ag gluaiseacht ar dheis, le haghaidh R=0 déantar tonn taistil den tonn ag gluaiseacht ar chlé. Is féidir tonn sheasta a fháil trí R=0.5.
Céim
I dtonn taistil tá brú agus treoluas na gcáithníní i gcéim, rud a chiallaíonn gurb í an phasuillinn idir an dá chainníocht ná nialas.
Is féidir é seo a chruthú go héasca ag baint úsáide as dlí an gháis idéalaighpV = nRTáit
Meas toirt V. De réir mar a fhorleathann  tonn fuaimiúil tríd an toirt, tarlaíonn comhbhrú agus dí-chomhbhrú aidiabatach. Maidir le hathrú adiabatach bíonn an coibhneas seo a leanas idir toirt V de dháileacht sreabháin agus seasann an brú p ann.san áit \gamma an t-innéacs aidiabatach gan aonad, agus a chiallaíonn an foscríbhinn m meánluach na hathróige faoi seach.
De réir mar a fhorleathann fuaimthonn trí thoirt, tarlaíonn díláithriú cothrománach an cháithníní \eta feadh treo forleata na toinne.áit
Ón gcothromóid seo is féidir a fheiceáil nuair a bhíonn brú ar a uasleibhéal, go sroicheann díláithriú na gcáithníní ón meánsuíomh nialas. Mar a luadh cheana, is féidir an brú ascalach do thonn ata ag taistil ar dheis a thabhairt leÓs rud é go bhfuil an díláithriú uasta nuair a bhíonn an brú náid, tá  pasdifríocht 90 céim, mar sin tugtar díláithriú trí
Crannlann
deas|250px|thumb|Crannlann Luibhghairdín nó cuid de luibhghairdín a úsáidtear chun crainn, toim is féithleoga a léiriú, agus staidéar a dhéanamh orthu.
Henry Clay Frick
Tionsclaí a rugadh i West Overton, Pennsylvania ab ea Henry Clay Frick (9 Nollaig 1849-2 Nollaig 1919). Ceapadh ina chathaoirleach ar chomhlacht Carnegie Steel é i 1889, agus d'atheagraigh é gur tháinig sé le bheith ar an gcomhlacht cruach is mó ar Domhan, United States Steel. Ina stiúrthóir ar an gcomhlacht ó 1901.
Suaiteacht
Nuair a tharlaíonn athruithe sa bhrú is an luas go taomach an t-am ar fad i sreabhadh sreabháin (mar sampla, an ghaoth nó uisce ag déanamh guairneán timpeall ar bhac sa sreabhadh). Éiríonn an sreabhadh i bpíobán suaite nuair a mhéadaíonn an ráta sreafa a dhóthain.
Maureen Connolly
Imreoir leadóige Meiriceánach, de shliocht Éireannach, ab ea Maureen Connolly (17 Deireadh Fómhair 1934 - 21 Meitheamh 1969), agus duine de na himreoirí leadóige ab fhearr a bhí riamh ann. Baisteadh ‘Little Mo’ uirthi.
Tús a shaoil
I San Diego i California a saolaíodh Maureen Connolly ar an 17 Deireadh Fómhair 1934. Oifigeach i gCabhlach Mheiriceá ab ea a hathair, Martin Connolly, agus ba as Montana dá máthair Jessamine. Scaradar siúd lena chéile nuair nach raibh an leanbh ach ceithre bliana d’aois.
Agus í ag éirí aníos, is éard a deirtí léi nuair a chuireadh sí tuairisc a hathar gurbh amhlaidh a maraíodh i dtimpiste é. Ní nach ionadh, chreid Maureen sin go dtáinig an lá gur thug sé cuairt uirthi in ospidéal agus cóir leighis ag dul ar ghortú a d’fhág go mb’éigean di éirí as an imirt agus gan í ach scór bliain d’aois.
Agus í ag freastal ar an scoil bheag, bhí Maureen an-tógtha leis an leadóg. Ach ba i dtreo an cheoil a mhol a máthair di a dhul – ba cheoltóir gairmiúil an dara fear a phós sise.
Infheistíocht dhíreach eachtrach
deas|350x350px| Infheistíocht Dhíreach Eachtrach Domhanda deas|350x350px| Infheistíocht Dhíreach Eachtrach de réir Tíre Is éard atá is  infheistíocht dhíreach eachtrach (IDE) ná infheistíocht i bhfoirm úinéireachta rialaithe i ngnó i dtír amháin ag eintiteas atá lonnaithe i dtír eile. Mar sin déantar idirdhealú idir í agus Infheistíocht phunann eachtrach ag coincheap rialaithe dírí.
Maureen Connolly
Tús a shaoil
Bhí sé fánach aici – bhí siad beirt cráite ag an gcailín beag agus í ag impí orthu raicéad leadóige a cheannach di. Bhí sí deich mbliana d’aois nuair a fuair sí a mian. $1.50 a tugadh air agus murar baineadh úsáid as – Maureen ag cleachtadh trí agus ceithre huaire an chloig in aghaidh an lae. Bhí an t-ádh freisin uirthi gur bhuail scoth an chóitseálaí léi – Eleanor ‘Teach’ Tennant.
Lasmuigh den chúirt leadóige, cailín óg séimh, mánla ab ea an Conghaileach. Ina cuid imeartha bhí sí fíochmhar agus fuil an bhua thar a bheith láidir ina cuislí. I 1947, agus gan í ach 13 bliana d’aois, d’imir sí i gcomórtas measctha dúbailte le Ted Schroeder a raibh craobhacha Wimbledon agus na Státaí buaite aige.
Gairm
An bhliain dár gcionn, 1948, bhí sí ar an mbean ab óige (14 bliana) a bhuaigh Craobh Náisiúnta na Stát Aontaithe riamh agus.
Ní raibh ‘Little Mo’ 17 bliana d’aois féin nuair a bhuaigh sí Craobh Náisiúnta na mBan sna Stáit Aontaithe i 1951, rud a rinne sí arís an bhliain dár gcionn agus arís i 1953. Ba í Seaimpín na mBan i Wimbledon i 1952 agus i 1954 í (tháinig sí go hÉirinn i ndiaidh na gcomórtas sin an dá bhliain chéanna gur bhuaigh sí Craobh na hÉireann).
Sa bhliain 1953 rinne Connolly éacht nach raibh déanta ag aon imreoir leadóige ban riamh roimhe sin nuair a bhuaigh sí an Churadhmhír nó an Grand Slam – craobhacha na hAstráile agus na Fraince aici chomh maith le cinn Wimbledon agus na Státaí, in imeacht aon bhliain amháin. Ó shin d’éirigh le Margaret Court (1970) agus le Steffi Graf (1988) an gaisce céanna a dhéanamh, ach b’óige Connolly ná ceachtar acu.
Bhronn an Associated Press an gradam ‘Lúthchleasaí Mná na Bliana’ uirthi i 1951, 1952 agus 1953 agus ba í a bhí ar bharr Ord Fiúntais na mBan sa Leadóg i 1952, 1953 agus 1954. mion|Maureen Connolly agus Doris Hart, 1953, Tennis Noordwijk san Ísiltír
Gortú agus bás roimh am
Ní raibh Connolly na scór bliain féin nuair a bhain gortú di a d’fhág go raibh deireadh lena cuid imeartha. Ar dhroim capaill a bhí sí nuair a scanraíodh an t-ainmhí agus chaith sé an marcach isteach faoi leoraí. Déanadh praiseach dá cos agus cé go raibh súil ag Maureen féin agus ag na dochtúirí a bhí ag tabhairt aire di go mbeadh ar a cumas filleadh ar an imirt, ar an 22 Feabhra 1955 d’fhógair ‘Little Mo’ go raibh deireadh lena cuid imeartha – gan í 21 bliain d’aois féin.
Agus í féin agus a fear céile ag cur fúthu i Dallas, bhuail ailse ubhagáin an Conghaileach agus bhásaigh sí ansiúd ar an 21 Meitheamh 1969 in aois a 34 bliain.
Buddy Ebsen
B'aisteoir Meiriceánach é Buddy Ebsen (2 Aibreán 1908 – 6 Iúil 2003). Chlúdaigh a shaol gairmiúil 70 bliain. Cuimhnítear é go mór mhór as a ról mar Jed Clampett ar an sitcom ar CBS The Beverly Hillbillies (1962–1971) agus as an ról teidil a rinne sé sa tsraith theilifíse bleachtaireachta Barnaby Jones (1973–1980).
Bhí Ebsen ina dhamhsóir sular chuaigh sé leis an aisteoireacht sna scannáin ag tosnú le Broadway Melody (1936). Bhí sé le feiceáil mar dhamhsóir in éineacht leis an aisteoir óg úd Shirley Temple in Captain January (1936).
Carlina acaulis
'
Tagann an t-ainm géinis acaulis ón fhocal an chiall atá leis sa [[Laidin ná 'gan ghas' nó chos'
Fásann na duilleoga spíonacha, liopacleiteacha i mbunróiséad thart ar 20  ar a thrastomhas. Táirgtear na bláthanna i mbláthcheann mór (suas go dtí 10 cm) de bhláthóga gealbhána gathacha thart timpeall ar dhiosca lárnach. Tá na bláthóga dioscóideacha feadánach agus dath buí-donn orthu. Chun an phailin, a chosaint, dúnann an ceann in aimsir fhliuch, feiniméan béaloidis a dhéanann fáistine ar sheal báistí, Bíonn an plánda faoi bhláth idir Lúnasa agus Meán Fómhair.
Milliún treoir sa soicind
Tomhas ar luas ríomhaire i ndéanamh oibríochtaí, agus mar sin ar chumas ríofa an ríomhaire. Ceann d'airíonna ríomhaire a ndéanann na déantóirí ríomhairí pearsanta feabhas orthu le himeacht ama.
Crannteorainn
deas|250px|thumb|Crannteorainn Is é is crannteorainn ann ná teorainn nach n-éiríonn le crainn fás taobh thuas di. Tá líne eile ann freisin nach n-éiríonn le crainn fás rathúil iomlána a bhaint amach os a cionn. Idir an dá líne, bíonn na crainn cranda.
Fríd mharaithe
Feithid bheag le srón chónchruthach a itheann sreabháin as colainneacha artrapód beag. Go minic, ceileann na staideanna neamhaibí iad féin le bruscar is dramhaíl. Súnn cuid acu fuil veirteabrach, agus bíonn siad tábhachtach ó thaobh sláinte mar go scaipeann siad galar Chagas.
Ridoyanul Hoq
Is léiritheoir scannán agus aisteoir é Ridoyanul Hoq Siyam. Rugadh é ar an 2 Samhain 1998 sa Bhanglaidéis.
Uibhist a Tuath
mion|clé|180px|[[Landsat Uibhist a-Tuath]]
Is é Uibhist a Tuath an deichiú hoileán Albanach is mó agus an tríú hoileán déag is mó mórthimpeall na Breataine Móire. Tá achar de 117 míle cearnach (303 km2) aige, mar sin. tá sé beagán níos lú ná Uibhist a Deas. Tá Uibhist a Tuath ceangailte le Beinn na Faoghla le cabhsa trí Eilean Ghriomasaigh agus le Beàrnaraigh agus leis a' Bhaile Shear le cabhsa eile. Tá an t-oileán mín réidh, ach amháin san oirdheisceart, agus tá flúirse portach, cnoc agus lochanna ann. Tá níos mó ná leath an oileáin clúdaithe le uisce. Tá meascán d' fhíor-uisce agus de sháile ins an chuid is mó de na lochanna agus tá seo ag soláthair gnáthóige ilchineálaí do na héin agus d'ainmhithe eile. Is é Uibhist a-Tuath suite i gComhairle nan Eilean Siar. I 2011 bhí 887 (61%) cainteoirí Gaeilge na hAlban.
Pa Daly
Is polaiteoir Éireannach é Pa Daly ar ball de Shinn Féin é. Toghadh Daly don Dáil i mí Feabhra 2020.
Glaodh chun an barra é sa bhliain 1996. D'oibrigh sé sna Stáit Aontaithe ar feadh tamaill sular chuir sé faoi i mBaile Átha Cliath. D'fhill sé sa deireadh go Tra Lí, agus chuir sé cleachtadh dlí ar siúl.
Tá Daly pósta ar Mary agus tá ceathrar páistí acu. Glacann sé páirt sna clubanna CLG agus sacair, agus sa Tralee Parkrun, chomh maith.
Blanche Yurka
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Blanche Yurka (19 Meitheamh 1887 – 6 Meitheamh 1974).
Frances Langford
Ba amhránaí agus ban-aisteoir Meiriceánach í Julia Frances Langford (4 Aibreán 1913 – 11 Iúil 2005). Oileadh í ar dtús mar amhránaí ceoldrámaíochta. Bhí sí mór ar an raidió le linn Ré Órga an Raidió. D'imir sí rólanna i scannáin agus ar an teilifís ar feadh fiche bliain ia dhiaidh sin. "Filiméala na GIs" a tugadh uirthi mar leasainm mar gheall ar a méid oibre a rinne sí leis an USO agus Bob Hope ag cur siamsaíochta ar fáil do shaighdiúirí Meiriceánacha.
Síomóntacht
mion|Simon Magus agus Petrus, le Nucci, Avanzino (1620) Ag ceannach nó ag díol poist cumhachtacha san Eaglais is ea síomóntacht (simony i mBéarla), nó go bunúsach, breabaireacht (ag glacadh le hairgead chun poist tábhachtacha a bhronnadh). Tharla an míchleachtas seo go minic sans Eaglais roimh an Reifirméisean.
Chuir Comhairle Trent cosc ar an tSíomóntacht agus ar an fhiníochas.
Suaitheadh (iarann)
Ciall amháin is ea an próiseas chun muciarann (le tiúchan ard carbóin) a mhalartú ina iarann saoirsithe (le tiúchan an-íseal carbóin) trína leá i bhfoirnéis bheag ina n-oibrítear é chun an carbón a bhaint as trí ocsaídiú leis an aer, agus an tslaig a bhaint trí easbhrú. Dhéantaí é seo leis na lámha, ach déantar go meicniúil anois é. Ciall eile is ea corraí meascán coincréite chun síothlú a chur ar aghaidh is comhdhéanamh aonfhoirmeach a bhaint amach.
Criostalstruchtúr
mion| Struchtúr criostail [[Clóiríd sóidiam|an tsalainn mhín (sóidiam i gcorcra, clóiríd in uaine)]] Sa chriostalagrafaíocht, is éard atá i struchtúr criostail ná cur síos ar shocrú ordaithe na n-adamh, na n- iain nó na móilíní in ábhar criostalach. Tarlaíonn struchtúir ordaithe ó nádúr intreach na gcáithníní comhpháirte chun patrúin siméadracha a fhoirmiú arís agus arís eile feadh phríomhthreoracha an spáis tríthoiseach san ábhar.
Anthony Stokes
Is imreoir sacair Éireannach as Baile Átha Cliath é Anthony Stokes. Rugadh sa bhliain 1988 é ar an 25ú Iúil. Chuaigh sé go dtí Arsenal ó Shelbourne, nuair a bhí sé 15 bliana d'aois. Chuaigh sé amach ar iasacht chuig an club Albanach Falkirk ach tar éis sé chluiche déag agus ceithre chúl déag, cheannaigh Roy Keane é le haghaidh Sunderland i Eanáir 2007. D'imir sé ar fhoireann na hÉireann i gcoinne San Mairíne i Feabhra 2007.
Sa bhliain 2009, d'fhill sé ar Albain arís chun imirt le Hibernian agus sa bhliain 2010 cheannaigh Ceiltigh Ghlaschú é.
Life on the Fast Lane
Táirgeadh
Déanann Lenny Leonard agus Helen Lovejoy a gcéad cuma san eipeasóid.
Mainistir Mhuraisce
Tá Mainistir Mhuraisce suite ar chladaí Chuan Mó agus faoi scáth Chruach Phádraig. Bhunaigh na bráithre Agaistíneacha an mhainistir sa bhliain 1456 mar gheall 'nach bhfuil fios a gcreideamh tugtha do mhuintir na dúiche go dtí seo'.
Bhronn Aodh Ó Máille, an taoiseach áitiúil Gaelach, an talamh ar na bráithre. Cuimsíonn na fothraigh foirgneamh ar chruth 'L' ina raibh séipéal, sacraistí agus seomra caibidle ina dtagadh na bráithre le chéile chun gnó a phlé agus chun an chaibidil ar riail an oird a léamh go laethúil.
Tá an séipéal fada agus caol, díreach mar a bhíonn séipéil Agaistíneacha.
Tá mínfhuinneog ar an taobh thoir, le cloigne snoite daonna ar an mballa taobh amuigh de. Tá roinnt mínfhuinneog ar an mballa ó dheas a bhfuil forbhallaí os a chionn. Tugann sé seo le fios dúinn go ndearnadh daingniú de chineál éigin ar an bhfoirgneamh.
Inniu
Níl fágtha inniu den túr ar thaobh thiar an tséipéil ach bonnlíne de shiléar greanta easnach.
Junichiro Koizumi
Polaiteoir agus iar-phríomhaire Seapánach is ea Junichiro Koizumi (Seapáinis: 小泉純一郎), a rugadh i Yokosuka ar 8 Eanáir, 1942. Toghadh é ina phríomh-aire ar 26 Aibreán 2001.
Gene Autry
B'aisteoir agus amhránaí Meiriceánach í Orvon Grover "Gene" Autry (29 Meán Fómahair 1907 – 2 Deireadh Fómhair 1998).
Vladimir Vysotsky
thumb|228px| Amhránaí, scríbhneoir amhrán, file agus aisteoir Sóivéadach agus Rúiseach ba ea Vladimir Semyonovich Vysotsky (Rúisis:Влади́мир Семёнович Высо́цкий, 25 Eanáir 1938 i Moscó - 25 Iúil 1980 Moscó). Bhí tionchar ollmhór aige ar chultúr na Rúise.
C.B. na h-Eaglaise Brice
Club sacair Albanach is ea C.B. na h-Eaglaise Brice nó Falkirk F.C..
Beinn nam Fadhla
Oileán de chuid na nOileán Siar, Comhairle nan Eilean Siar, is ea Beinn nam Fadhla, idir Uibhist a-Tuath agus Uibhist a Deas, ar chósta thiar na hAlban, san Aigéan Atlantach.
Domhnall Caomhánach
Rí Laighean agus sinsear na gCaomhánach de chlann Uí Chinnsealaigh ba ea Domhnall Caomhánach (Domhnall mac Diarmada Mac Murchadha), a bhí i réim ón bhliain 1171 go dtí 1175.
Caomhánach
Cuireadh Domhnall ar altramas le haghaidh a chuid oideachais chuig Mainistir Naomh Caomháin i nGuaire, Loch Garman. Ag iarraidh cloí a bhaint amach air féin óna dheartháireacha eile, ghlac Domhnall da bharr mar leasainm Caomhánach. Mar mhalairt ar an ngnáthnós, ghlac a mhuintir an t-ainm mar a sloinne.
Rí Laigean
Tar éis bhás a athar, Diarmaid Mac Murchadha, sa bhliain in 1171, forógraíodh Domhnall was proclaimed rí Laighean ag roinnt taoisigh, faoi réir an Fhéineachais. Mar mhalairt, mhaígh na Normannaigh gurbh é Strongbow an comharba dlisteanach, mar thoradh a phósta le deirfiúr Dhomhnaill, Aoife. Ar aon chuma, bhí Laighin tógtha ag Diarmaid mar spré d'Aoife, agus níl taifead ann ar chuir Domhnall go poiblí i gcoinne na spré.
Sa bhliain 1175, insítear i nAnnála na gCeithre Máistrí gur maraíodh Domhnall ag Ó Foirtchirn agus Ó Nóláin i rith Chath an Náis. Adhlacadh é gar dá athair Diarmaid sa reilig i bhFearna. Tháinig a gharmhac Muirchertach mac Domhnaill Óig i gcumhacht air mar rí.
Jeff Fortenberry
Is polaiteoir agus eacnamaí Meiriceánach é Jeffrey Lane Fortenberry (rugadh 27 Nollaig, 1960) atá ag fónamh mar ionadaí SAM do 1ú ceantar comhdhála Nebraska ó 2005.district ó 2005. Is ball den Pháirtí Poblachtach é, agus tá a cheantar lonnaithe i Lincoln agus cuimsíonn sé an chuid is mó d'oirthear amn stáit lasmuigh d'Omaha. Tá sé ina dhéan ar thoscaireacht chomhdhála Nebraska.
Líológ
Tom nó crann beag duillsilteach, dúchasach do na Balcáin is ea an líológ (Syringa vulgaris). Tugtar an chraobh liathchorcra air freisin. Fásann sí 3-7 m ar airde, cruinneachánach, agus cuireann meatháin amach go fras. Na duilleoga idir ubhchruthach is croíchruthach i bpéirí urchomhaireacha. Na bláthanna i mbláthraí dlútha cónacha, feadánach le 4 mhaothán leata, liathchorcra nó bán, cumhra. Saothraítear go forleathan mar mhaisiúchán é.
Nascadh ianach
deas|mion|300x300px| [[Sóidiam|Adaimh shóidiam agus fluairín ag dul faoi imoibriú ocsdí chun iain sóidiam agus iain fluairíde a fhoirmiú. Cailleann sóidiam a leictreoin sheachtracha chun cumraíocht leictreon cobhsaí a thabhairt dó, agus téann an leictreon seo isteach san adamh fluairín go heisiteirmeach. Ansin, aomtar na hiain — go hiondúil leor acu — atá luchtaithe go urchomhaireach lena chéile chun fluairíd sóidiam sholadach a dhéanamh]]
Seolann comhdhúile ianacha leictreachas nuair a bhíonn siad leáite nó i dtuaslagán, ní gnách nuair a bhíonn siad soladach. De ghnáth bíonn leáphointe ard ag comhdhúile ianacha, ag brath ar lucht na n-ian atá iontu. Dá airde an luchta is láidre na fórsaí comhtháite agus is airde an leáphointe. Is gnách go mbíonn siad intuaslagtha in uisce; dá láidre na fórsaí comhtháite, is ísle an intuaslagthacht.
Forléargas ginearálta
Is gnách go mbíonn adaimh a bhfuil fiús-sceall beagnach iomlán nó beagnach folamh acu an-imoibríoch. Is minic nach mbíonn ach fithiseán folamh amháin nó dhó ag adamh atá leictridhiúltach go láidir (mar a tharlaíonn le halaiginí) ina bhfiús-sceall, agus is minic a nasctar iad le móilíní eile nó faigheann siad leictreoin chun ainian a fhoirmiú. Is beag fiúsleictreon atá in adaimh atá leictridhiúltach go lag (cosúil le miotail alcaile), ar féidir iad a roinnt go héasca le hadaimh atá leictridhiúltach go láidir. Mar thoradh air sin, bíonn claonadh ag adaimh atá leictridhiúltach go lag a néalta leictreon a díchumadh agus caitiain a fhoirmiú.
Déanmhaíocht
Mar shampla, is é clóiríd sóidiam an salann mín. Nuair a nasctar sóidiam (Na) agus clóirín (Cl) le chéile, cailleann gach uile adaimh sóidiam leictreon, agus cruthaítear caitian (Na +), agus gnóthaíonn na hadaimh clóirín leictreon chun ainian (Cl−) a dhéanamh. Ansin mealltar na hiain seo dá chéile i gcóimheas 1:1 chun clóiríd sóidiam (NaCl) a dhéanamh.
Chun neodracht luchta a choinneáil, áfach, tugtar faoi deara cóimheasa dochta idir ainiain agus caitiain ionas go gcloíonn comhdhúile ianacha, go ginearálta, le rialacha na stócaiméadrachta in ainneoin nach comhdhúile móilíneacha iad. Maidir le comhdhúile atá trasdultach chuig na gcóimhiotal agus a bhfuil nasccadh éagsúil ianach agus miotalach acu, b’fhéidir nach amhlaidh an cás níos mó, mar cruthaíonn go leor sulfídí, .i., comhdhúile neamh-stócaiméadracha.
Tugtar salainn ar go leor comhdhúile ianacha mar is féidir iad a fhoirmiú freisin trí imoibriú neodrúcháin de bhonn d'Arrhenius cosúil le NaOH le haigéad d'Arrhenius cosúil le HCl
Deirtear sa Bhéarla ansin gurb éard atá sa salann NaCl na an acid rest Cl− agus an base rest Na+.
Imoibriú inteirmeach ata i gceist leis na leictreoin a bhaint agus caitian a fhoirmiú, ag ardú fuinneamh foriomlán an chórais. D’fhéadfadh go mbeadh athruithe fuinnimh ann freisin a bhaineann le briseadh na nascanna atá ann cheana nó le níos mó ná leictreon amháin a chur le hiain chun ainiain a fhoirmiú. Mar sin féin, nuair a ghlacann an t-ainian le fiúsleictreon an chaitiain agus na hiain a aomadh ina dhiaidh sin chuig a chéile, scaoileann siad fuinneamh (laitíse), agus dá bhrí sin, laghdaíonn sé fuinneamh foriomlán an chórais.
Ní tharlóidh nascadh ianach ach amháin má tá an t-athrú fuinnimh foriomlán don imoibriú fabhrach. Go ginearálta, tá an t-imoibriú eisiteirmeach, ach, .i., bíonn foirmiú na hocsaíde mearcaraí (HgO) inteirmeach. Is mórfhachtóir i luchtú na n-ian mar thoradh air sin ar neart an nasctha ianaigh, .i. coinníonn fórsaí leictreastatacha an salann C + A− le chéile ceithre huaire níos laige ná C2 + A2−, de réir dhlí Coulomb, áit a léiríonn C agus A caitian cineálach agus ainian faoi seach. Déantar neamhaird de mhéideanna na n-ian agus pacáil áirithe na laitíse san argóint sáchshimplíoch seo.
Struchtúir
Cruthaíonn comhdhúile ianacha sa staid sholadach struchtúir laitíse. Is iad an dá phríomhfhachtóir a bhaineann le cruth na laitíse a chinneadh ná luchtanna coibhneasta na n-ian agus a mhéideanna coibhneasta. Glacann roinnt comhdhúl le struchtúir áirithe; mar shampla, glacann go leor hailídí alcaile struchtúr an chlochshalainn freisin, sé sin clóiríd sóidiam, agus ocsaídí dénártha mar ocsaíd mhaignéisiam. Soláthraíonn rialacha Pauling treoirlínte chun struchtúir criostail criostail ianach a thuar agus a réasúnú.
Neart an nasctha
Is féidir na fórsaí aomtha a shainíonn neart an nasctha ianaigh a shamhaltú le Dlí Coulomb. Is gnách go mbíonn láidreachtaí na nasc ianach (athraíonn raonta tagartha) idir 170 agus 1500 kJ / mol.
Suanacht
Sa bhitheolaíocht, is éard is suanacht ann ná staid neamhghníomhaíochta coibhneasta meitibilí i bplanda nó ainmhí, mar a fhaightear sa gheimhreadh (geimhriú) is an samhradh (samhrú). Úsáidtear an coincheap maidir le síolta is bachlóga inmharthana nach nginidíonn nó nach bpéacann faoi chúinsí fabhracha.
Nascadh ianach
Éifeachtí polarúcháin
Bíonn iain i laitísí criostail de chomhdhúile ianacha amháin sféarúil; áfach, má tá an t-ian dearfach beag agus / nó luchtaithe go mór, cuirfidh sé néal leictrein an iain dhiúltaigh as a riocht, éifeacht a achoimrítear i Rialacha Fajans. Mar thoradh ar pholarúchán na n-ian diúltach idir an dá  núicléas, is é sin, comhfhiúsacht pháirteach. Is fusa iain dhiúltacha atá níos mó a pholarú, ach de ghnáth ní bhíonn an éifeacht tábhachtach ach nuair a bhíonn iain dhearfacha le luchtanna de 3+ (e.g. Al 3+) i gceist. Taispeánann 2+ iain (Bí 2+) nó fiú 1+ (Li +) roinnt cumhachta polaraithe toisc go bhfuil a méideanna chomh beag (m.sh., tá LiI ianach ach tá roinnt nasctha chomhfhiúsaigh i láthair). Tabhair faoi deara nach é seo an éifeacht polaraithe a thagraíonn do dhíláithriú ian sa laitís mar gheall ar réimse leictreach a chur i bhfeidhm.
Comparáid le nascadh comhfhiúsach
Is é is nasc comhfhiúsach ann ná aomadh leictreastatach idir leictreondís chomhroinnte agus núicléis na n-adamh nasctha.
I nascadh ianach, bíonn na hadaimh nasctha le fórsa aomtha ag iain luchtaithe go hurchomhaireach, ach, i nascadh comhfhiúsach, bíonn adaimh nasctha le leictreoin a riartar chun cumraíochtaí leictreon cobhsaí a bhaint amach. Maidir le nascadh comhfhiúsach, socraítear an gheoiméadracht mhóilíneach timpeall gach adamh de réir theoiric éartha leictreondís an fhiús-scealla (TÉLDFS), ach, in ábhair ianacha, leanann an gheoiméadracht rialacha an teannphacáistithe uasmhéide. D’fhéadfaí a rá go bhfuil an nascadh comhfhiúsach níos treoiche, sa mhéid is go bhfuil an pionós fuinnimh, as gan cloí leis na nascuillinneacha is fearr, mór go leor, ach níl aon phionós den sórt sin ag an nascadh ianach. Níl aon leictreondíse roinnte ann chun a chéile a éaradh, ba cheart na hiain a phacáil chomh héifeachtúil agus is féidir. Is minic a bhíonn uimhreacha comhordúcháin i bhfad níos airde mar thoradh air seo. I NaCl, tá 6 nasc ag gach ian agus tá gach nascuillinn 90 °. Is í an uimhir chomhordúcháin i CsCl ná 8. I gcomparáid leis sin, is gnách go mbíonn ceithre nasc ar a mhéad ag carbón.
Ní féidir fíornascadh (nó íon-nascadh) ianach a bheith ann, áfach, toisc go gceadaíonn gaireacht na n-eintiteas, a bhfuil baint acu leis an nascadh, méid áirithe de dhlús leictreon a roinnt eatarthu. Dá bhrí sin, tá carachtar comhfhiúsach ag gach nascadh ianach. Dá bhrí sin, meastar go bhfuil nascadh ianach sa chás go bhfuil an carachtar ianach níos mó ná an carachtar comhfhiúsach. Dá mhéad é an difríocht i leictridhiúltacht idir an dá chineál adamh atá bainteach leis an nascadh, is ianaí (is polaí) atá sé. Tugtar naisc chomhfhiúsacha pholacha ar naisc a bhfuil carachtar páirteach ianach agus páirteach comhfhiúsach acu. Mar shampla, tá comhfhiúsacht cúpla faoin gcéad ag idirghníomhaíochtaí Na-Cl agus Mg - O, agus is gnách go mbíonn naisc Si-O ~ 50% ianach agus ~ 50% comhfhiúsach. Mheas Pauling go bhfreagraíonn difríocht leictridhiúltachta de 1.7 (ar scála Pauling) do charachtar ianach 50%, ionas go bhfreagraíonn difríocht níos mó ná 1.7 do naisc atá ianach den chuid is mó.
Is féidir carachtar ianach i naisc chomhfhiúsacha a thomhas go díreach le haghaidh adamh a bhfuil núicléis cheathairpholacha acu (2H, 14N, 81,79Br, 35,37Cl nó 127I). De ghnáth, is réada iad na núicléis seo de staidéir athshondais pholaigh núicléacha (APN) agus staidéir athshondais mhaighnéadaigh núicléach (AMN). Is sainairíonna na hidirghníomhaíochtaí idir na móimintí cearnacha núicléacha Q agus grádáin na réimsí leictreacha (GRL) trí na dtairiseach cúplálach ceathairpholach núicléach.
sa chás go bhfreagraíonn an téarma  eq  zz do phríomh-chomhpháirt an teinseora GRL, agus gurb e an bunlucht. Ina dhiaidh sin, osclaíonn grádán an réimse leictrigh an bealach chun tuairisc a thabhairt ar mhodhanna nasctha i móilíní nuair a dhéantar luachanna GRL a chinneadh go cruinn trí mhodhanna APN nó AMN.
Go ginearálta, nuair a tharlaíonn an nascadh ianach sa staid sholadach (nó leachtach), ní féidir labhairt faoi “nasc ianach” singil idir dhá adamh aonair, toisc go bhfuil na cumhachtaí comhtháite a choinníonn an laitís le chéile de chineál ní ba choitinne. Tá sé seo an-éagsúil i gcás an nasctha comhfhiúsaigh, áit ar féidir linn labhairt go minic faoi nasc ar leith atá comhroinnte idir dhá adamh ar leith. Mar sin féin, fiú má nascadh ianach comhroinnte le roinnt comhfhiúsachta, ní gá gur naisc scoite de chineál logánta an toradh. I gcásanna den sórt sin, is minic go gcaithfear tuairisc a thabhairt ar an nascadh a leanann as i dtéarmaí bandastruchtúir arb éard atá ann fithiseáin mhóilíneacha ábhalmhóra a chuimsíonn an criostail iomlán. Dá bhrí sin, is minic a choinníonn an nascadh soladach a nádúr comhchoiteann seachas logánta. Nuair a laghdaítear an difríocht i leictridhiúltacht, ansin d’fhéadfadh leathsheoltóir, leathmhiotal nó seoltóir miotalach le nascadh miotalach a bheith mar thoradh ar an nascadh.
The Lives of a Bengal Lancer (scannán)
Scannán dráma Meiriceánach is ea The Lives of a Bengal Lancer a rinneadh sa bhliain 1935.
Sotorasib
Is cógas frith-ailse é Sotorasib, a dhíoltar faoi na hainmneacha branda Lumakras agus Lumykras, agus a úsáidtear chun ailse neamh-bheagcheallach na scamhóg (ANBCS) a chóireáil. Díríonn sé ar shóchán ar leith, G12C, sa phróitéin KRAS atá freagrach as cineálacha éagsúla ailse.
I measc na fo-iarsmaí is coitianta tá buinneach, pian mhatánchnámharlaigh, masmas, tuirse, damáiste ae agus casacht.
Tá Sotorasib ina choscóir ar an theaghlach RAS GTPase. Is ionann sócháin KRAS G12C agus thart ar 13% de na sócháin in ailsí scamhóg cille neamh-bheag.
Ceadaíodh Sotorasib le haghaidh úsáide míochaine sna Stáit Aontaithe i mBealtaine 2021.
Uibhist a Deas
Is ceann d'Oileáin Siar, Comhairle nan Eilean Siar, é Uibhist a Deas. Thug daonáireamh 2001 le fios go raibh daonra cónaitheach de ghnáth de 1,818 aige. Tá anaclann dúlra agus roinnt láithreacha seandálaíochta suimiúla ann, lena náirítear an t-aonú suíomh sa Bhreatain Mhór inar aimsíodh mumaithe.
Pádraig Mac Piarais
Tús a shaoil
200px|clé|thumb|27 Sráid an Phiarsaigh, áit ina rugadh Pádraig agus [[Liam Mac Piarais.]]
Luathshaol
Rugadh Pádraig Mac Piarais i dteach ag 27 Great Brunswick Street (Sráid an Phiarsaigh inniu) i mBaile Átha Cliath sa mbliain 1879. Dealbhóir agus saor cloiche ó Bhirmingham Shasana ó dhúchas a bhí ina athair James, Protastúnach a chuir a ghnó féin ar bun sna 1850idí a bhain rath nach beag amach. Dá bhrí sin, clann compordach meánaicmeach a bhí iontu.
Fuair an Piarsach a chuid bunoideachais ó na na Bráithre Críostaí.
Dlíodóir
mion|Thóg an Piarsach teach beag ceanntuí dó féin i [[Ros Muc |300x300px]] Céimí de chuid Ollscoil Ríoga na hÉireann (BA sna Nuatheangacha 1901) ba ea é. Ag an am céanna glaodh chun Bharra na hÉireann sa bhliain ar bronnadh céim air.
Margaret Lindsay
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Margaret Lindsay (19 Meán Fómhair 1910 – 9 Bealtaine 1981).
Pádraig Mac Piarais
Dlíodóir
Níor láithrigh sé sa chúirt ach uair amháin áfach, sa bhliain 1905, nuair a bhí sé ina ionadaí (gan rath) do Niall Mac Giolla Bhrígde, duine ar cuireadh ina leith gur thaispeáin sé comhartha "doléite" ar an gcarr asail a bhí aige (is é sin le rá ceann a scríobhadh i nGaeilge). Cf. 𝙈𝙘𝘽𝙧𝙞𝙙𝙚 𝙫 𝙈𝙘𝙂𝙤𝙫𝙚𝙧𝙣 [1906] 2 IR 181). Cheap siad go raibh cás láidir acu ach chaill siad. Mhothaigh an Piarsach go ndearnadh éagóir sa chás. Réitigh an bharúil sin a bhealach i dtreo náisiúnachas na láimhe láidre. Agus níor spreag an cás sin é le dul leis an dlí mar cheann dá shlíte bheatha.
Gaeilgeoir
Sa mbliain 1898 chaith an Piarsach agus John Milington Synge tamall ar oileáin Arainn ag foghlaim ó Mhairtín O'Conghaile. B’iomaí tréimhse a chaith sé i gConamara ag foghlaim na teanga, go dtí 1915.
I mí an Mharta 1903 chur an Piarsach isteach ar phost mar eagarthóir ar an gClaidheamh Soluis (iris Chonradh na Gaeilge) agus fuair sé é. Choinnigh sé an post sin go dtí deireadh na bliana 1909.
I mí Aibreáin 1903 bhí air dul ar thuras go dtí Ros Muc don chéad uair ag obair mar "scrúdaitheoir" do Chonradh na Gaeilge. Bhí muintir na háite ag fanacht leis ag an stáisiún traenach ag an Teach Dóite. Nuair a tháinig an Piarsach chomh fada leo thug siad faoi deara nach mbeadh aon áit le fanacht aige, mar sin, shocraigh siad go bhfanfadh sé Tí Mháille áit a bhfuil an siopa agus Oifig an Phoist fós ann. mion|[[Scoil Éanna (iarsmalainn inniu)]]
Chaith an Piarsach an t-am san áit ag cur daoine "faoi scrúdú Gaeilge". Chuaigh an áit go mór ar an bPiarsach agus gur fhan sé cúpla lá sa mbreis sa gceantar. Is ag an scoil a chur an Piarsach aithne ar Colm O’ Gaora a bhí ina príomhoide ag an am i scoil an Ghoirt Mhóir. (Ba fhear é a bhí an-pháirteach leis an éirí amach é Colm níos déanaí). mion|220x220px|óráid cois uaighe, [[Sochraid Dhiarmada Uí Dhonnabháin Rosa, Lúnasa 1915]]Thóg an Piarsach teach beag ceanntuí dó féin i Ros Muc (ar an Turloch, a bhí ag breathnú amach ar Loch Eiriulach agus Cnoc an Dámh áit a bhfuil an mhéanscoil, séipéal, stáisiún gardaí thíos faoi). Chuir sé aithne mhaith ar mhuintir na háite. Sna 1910idí, nuair a cuireadh na hÓglaigh ar bun, bhí lámh aige san obair sin, freisin - bhunaigh sé buíon acu i Ros Muc. mion|óráid cois uaighe, [[Sochraid Dhiarmada Uí Dhonnabháin Rosa, Lúnasa 1915]]
Oideachasóir
Ba iad aidhmeanna na scoile ná: mion|Padraic Pearse ar chlé agus Peter Slattery ar dheis i [[Scoil Éanna ]]
Scoil dátheangach buachaillí a bhí ann. D’fhoghlaim na daltaí Stair agus Tír Eolas na hÉireann, staidéar ar an dúlra, agus eolaíocht. Bhí an drámaíocht i bhfad chun tosaigh i gcomparad le scoileanna eile ag an am.
Bhog an scoil go dtí Rath Farnáin sa mbliain 1910. Ar bhalla na scoile bhí nath cainte ó laoch na bhFiann Cú Chulainn
Bhain deacrachtaí airgid le gnó mheánscoileanna na linne sin. Chaith an Piarsach trí mhí (8 Feabhra-7 Bealtaine) sna Stáit Aontaithe ag bailiú thart ar £1,000. Ba é ‘Robert Emmet and the Ireland of Today’ ábhar na léachta a thug sé in Nua Eabhrach.
Éirí Amach na Cásca
Ba bhall gníomhach de Bhráithreachas na Poblachta (The Irish Republican Brotherhood) é an Piarsach.
I mí Iúil 1914 tháinig gúnnaí agus urchair isteach ag cuan Bhinn Éadair; is sa Scoil Eanna a cuireadh iad i bhfolach.
Ar an 1 Lúnasa 1915 thug an Piarsach an óráid cháiliúil ag uaigh Uí Dhonnabháin Rosa, is i Ros Muc a scríobh:
Ghlac an Piarsach páirt in Éirí Amach na Cásca in Éirinn in 1916. Toghadh é ina uachtarán ar Phoblacht na hÉireann agus léigh sé Forógra na Poblachta lasmuigh de Ardoifig an Phoist ag tús an Éirí Amach. Mhair an tÉirí Amach ar feadh seachtaine tar éis nar cheap duine ar bith go mbeadh na hÓglaigh in ann fanacht chomh fada sin mar bhí rudaí ag dul in olcas. Ach nuair a chonaic an Piarsach an slad a bhí á dhéanamh ar Bhaile Átha Cliath de bharr na troda chinn sé géilleadh d'Arm na Breataine. Bhí ollscriosadh déanta ar chathair na tíre, agus is ar mhaithe leis na daoine gur ghéill an Piarsach “To prevent the further slaughter of unarmed people and in the hope of saving of our followers”. Ar an 29 Aibreán 1916 ag 3.30 ghéill siad d’arm Shasana. mion|géilleadh gan choinníoll Daoradh an Piarsach chun báis; cuireadh é féin agus a dheartháir Liam (Willie) chun báis i gclós Phríosún Chill Mhaighneann chomh maith le dáréag eile de cheannairí an Éirí Amach. mion|Dealbh, Tralaí, Ciarraí An oíche a raibh sé ag fanacht lena bhás, scríobh sé litir chuig a mhatháir, chuig a dheartháir Liam, agus scríobh cuntas ar a thriall. Cuireadh chun báis é ar an 3 Bealtaine 1916 i bpríosún Chill Mhaighneann. Cuireadh a dheartháir chun báis an lá dár gcionn. Cuireadh é agus na Ceannairí Óglaigh eile i mBairic Mhileata sna glasáin.
Scríbhneoireacht
mion|Cuimneachán, The Pearse Centre, 27 [[Sráid an Phiarsaigh, BÁC]] Scríobh an Piarsach dánta agus scéalta agus drámaí i nGaeilge, m. sh. An Mháthair, Íosagán, an Rí, An Gadaí, srl. Scríobh sé cuid mhaith i mBéarla, chomh maith, ag gríosadh na nGael chun troid a chur ar son na saoirse.
Bhí an-tóir ag an bPiarsach ar Iarthar na hÉireann agus feictear é sin ina chuid scéalta agus filíochta.
Chreid an Piarsach go raibh dlúthbhaint ag an gcúltúr le féiniúlacht na tíre. Nath cainte a chloistear go fíormhinic ná ‘tír gan teanga tír gan anam’ cuireann sé seo go mór leis an meon deafach faoi Éirinn. Chun scoilt cuimsitheach a dhéanamh idir Éire agus Sasana ba cheart an dá chultúr a scaipeadh chomh fada óna chéile agus gur féidir.
Suansiúl
Riocht ina n-éiríonn duine atá ina chodladh ón leaba is a shiúlann mórthimpeall ar feadh tréimhse. Ní bhíonn aon bhaint aige le brionglóidí, ach tarlaíonn sé go príomha nuair a bhíonn duine faoi strus. Níos coitianta i measc páistí, agus den chuid is mó tagann deireadh leis faoi theacht in oirbheart don pháiste. Meastar nach mbíonn aon iarmhairtí fadtréimhseacha air, agus is é an rud is tábhachtaí ná timpeallacht shábháilte a soláthar don suansiúlaí (mar shampla, an bealach go dtí staighre a chosc).
Pádraig Mac Piarais
Naisc sheachtracha
clé|mion|Forógra na Poblachta (Leagan Gaeilge)
Åbo Akademi
Is í Åbo Akademi (Túrcú, An Fhionlainn) an t-aon ollscoil amháin taobh amuigh den tSualainn ina bhfuiltear ag teagasc trí mheán na Sualainnise. Bunaíodh an ollscoil sa bhliain 1918, agus san am sin, bhí trí roinn ann: Roinn na nEalaíon, Roinn na Matamaitice is na hEolaíochta, agus Roinn na hEolaíochta Polaitiúla.
Howard James Hubbard
Luathshaol agus ministreacht
Rugadh Howard Hubbard i Troy, Nua-Eabhrac, do Howard agus Elizabeth Hubbard. D’fhreastail sé ar Scoil Phádraig agus ar Institiúid La Salle, ag dul isteach i Seimineár Mater Christi sa bhliain 1956. Chuir sé a chuid staidéir ar aghaidh ag St. Joseph's Seminary, Dunwoodie, (áit a bhfuair sé céim choláiste san fhealsúnacht) agus ag an Pontificia Università Gregoriana sa Róimh. Le linn dó a bheith sa Róimh, gaireadh Hubbard chun na sagartachta ar 18 Nollaig, 1963. Rinne sé staidéar iarchéime i réimse na seirbhísí sóisialta ag Ollscoil Chaitliceach Mheiriceá i Washington, DC
Sochraid
mion|Bhí tórramh ollmhór le [[Diarmaid Ó Donnabháin Rosa]] Tionlacan coirp chun na huaighe is ea sochraid, nó tórramh (nó tionlacan).
Bágh a' Chaisteil
Is é Bágh a' Chaisteil príomh-bhaile Bharraigh, Comhairle nan Eilean Siar. Tá Caisteal Chiosmuil suite ar chreig sa bhá.
Homer's Night Out
Craoladh an deichiú heipeasóid, "Homer's Night Out", den chéad sraith The Simpsons ar an 25 Márta 1990. Scríobh Jon Vitti an eipeasóid seo. D'fhéach 30.3 milliún duine ar an eipeasóid.
Táirgeadh
Déanann Carl Carlson a chéad cuma san eipeasóid.
César Milstein
Bitheolaí móilíneach a rugadh i mBahia Blanca na hAirgintíne ab ea César Milstein (8 Deireadh Fómhair 1927 – 24 Márta 2002). I gcomhar le Georges Köhler, rinne sé taighde bunúsach ar tháirgeadh antasubstaintí mónaclónacha, agus roinn Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis i 1984 le Neils Jerne is Köhler as.
Craobhlasrach
deas|200px|thumb|Craobhlasrach In ailtireacht Ghotach dhéanach na Fraince, a bhí forleathan sa 15ú céad, ba mhinic eangach thonnach, cosúil le lasracha, in úsáid mar mhaisiúchán. Bhí sé an-choitianta sa Normainn.
Rialú teorann
mion Ciallaíonn “pointe trasnaithe teorann” aon phointe trasnaithe atá údaraithe ag na húdaráis inniúla chun teorainneacha seachtracha a thrasnú.
Miltreoir
Marcanna a threoraíonn pailneoirí i dtreo an neachtair sa bhláth, de ghnáth patrún línte nó poncanna ar pheitil blátha.
Matti Vanhanen
Iar-Phríomh-Aire na Fionlainne is ea Matti Taneli Vanhanen. Rugadh i Jyväskylä ar an 4 Samhain 1955 é. Bhain sé amach an oifig ar an 24 Meitheamh 2003, nuair a bhí Anneli Jäätteenmäki éirithe as an bPríomh-Aireacht.
Tá céim ag Matti Vanhanen in eolaíocht pholaitiúil ("máistir na státaireachta" de réir théarmaíocht na Fionlainne). Vótáladh isteach sa Pharlaimint é sa bhliain 1991. Roimhe sin, bhí sé ag obair ina eagarthóir ar nuachtán áitiúil i Vantaa.
Rinneadh Aire Cosanta de Matti Vanhanen sa bhliain 2003, agus cheap Ard-Fheis Neamhghnách an Pháirtí Láir ina Chathaoirleach ar an bpáirtí é i Mí Dheireadh Fómhair sa bhliain chéanna. Ar an 16 Aibreán 2005, d'ainmnigh Matti Vanhanen é féin ina iarrthóir Uachtaránachta don Pháirtí Láir. Níor éirigh leis chomh maith is a shíltí roimh an toghchán, nó ní bhfuair sé ach 18,6 % de na vótaí.
Tá beirt chlainne ag Matti Vanhanen ón bpósadh a bhí aige lena iarbhean chéile Merja, mar atá, an iníon Annastiina (1991) agus an mac Juhana (1994). Phós sé Merja sa bhliain 1985, agus fuair siad colscaradh go gairid roimh an toghchán Uachtaránachta. Is é an t-iar-Ollamh Tatu Vanhanen athair Matti.
Eugene Pallette
B'aisteoir Meiriceánach é Eugene William Pallette (8 Iúil 1889 – 3 Meán Fómhair 1954).
RMS Leinster
mion|Bratach, City of Dublin Steam Packet Company Bhí an RMS (Royal Mail Ship ) Leinster ina long phaisinéirí agus bád poist ó 1897 go dtí an 10 Deireadh Fómhair 1918. Bhí an long faoi úinéireacht agus á feidhmiú ag Comhlacht Paicéad Gaile, Cathair Bhaile Átha Cliath (City of Dublin Steam Packet Company)ˈ. Le linn an Chéad Chogadh Domhanda, ionsaíodh an Leinster agus chuaigh sí go tóin poill i gcúpla nóiméad. mion|chuaigh an RMS Leinster thar [[Teach solais|Theach Solais na Cise]]
Seirbhís
Bhí RMS Leinster ar cheann de cheithre chomhlong a d’iompair post agus paisnéirí idir "Kingstown" (Dún Laoghaire inniu) agus Caergybi (Holyhead) sa Bhreatain Bheag. Bhí oifig phoist ar gach ceann de na longa (bád poist ) agus rinne foireann ó phríomhoifig shórtála Bhaile Átha Cliath sortáil ar phost ann. Bhí ceithre long sa loingeas agus tugadh ainmneacha na cúigí Éireannacha orthu.
Bá
mion Gnáth-thuras a bhí ann Déardaoin, an 10 Deireadh Fómhair 1918. Díreach roimh a 9 a chlog ar maidin, thug an RMS Leinster faoina turas deireanach ó Ché Carlisle i nDún Laoghaire (Kingstown tráth dá raibh) go Caergybi (Holyhead) sa Bhreatain Bheag.
Bhí 771 duine ar bord ar a laghad, idir bhaill de chriú na loinge (77), phaisinéirí sibhialta, agus phearsanra míleata agus leighis. Ba bhaill den arm - saighdiúirí, mairnéalaigh, aerfhir agus banaltraí - formhór na bpaisinéirí (timpeall 500). Bhí cuid acu ag filleadh ar an gcogadh tar éis saoire. Bhí fostaithe Oifig an Phoist ann (22 in iomlán) a bhí ag obair sa seomra poist, ag sórtáil litreacha agus pacáistí i gcomhair an chéad chéim eile den turas.
Idir 09:30 a.m. agus 09.40 a.m., chuaigh an RMS Leinster thar Theach Solais na Cise. Go gairid ina dhiaidh sin, 7km ó Kingstown (Dún Laoghaire inniu) bhuail dhá thoirpéad í.
Scaoil fomhuireán Gearmánach, UB-123, í. Scaoil sí trí thoirpéad léi. Taobh istigh de 8 nóiméad, bhí an Leinster imithe go grinneall. mion|Comóradh, 2018 Cailleadh 564 duine ar a laghad dá toradh. Tháinig 207 slán as. Ba í an tubaiste muirí ba mheasa riamh i Muir Éireann, agus an dara tragóid ba mhó i bhfarraigí na hÉireann, tar éis an Lusitania sa bhliain 1915.
U-Boot
Bhí cogadh síceolaíoch ar bun ag na U-Boot (fomhuireáin) de chuid na Gearmáine. Bhí Oberleutnant zur See Robert Ramm (27 mbliana d’aois) i gceannas ar UB123. Seachtain níos déanaí, bhuail UB123 mianach agus maraíodh an criú go léir. Cailleadh UB-123 agus a chriú de 36 bhall i log mianach sa Mhuir Thuaidh. Bhí formhór an chriú naoi déag nó fiche bliain d’aois.
Tionchar
Bhí tionchar forleathan ag tubaiste an RMS Leinster ar an bpobal in Éirinn Deireadh an chogaidh a bhí ann agus cailleadh na beatha go fánach. Agus le linn na mbliana 1918, bhí bagairt an choinscríofa ag dul i bhfeidhm ar an tír. Rinneadh radacú ar mheon na nÉireannach mar sin.
Ar an 10 Deireadh Fómhair 2018, d’eisigh An Post stampa chun céad bliain chur go tóin poill RMS Leinster a chomóradh.
1167
Bhí an bhliain 1167 (MCLXVII) coitianta ag tosú ar Dé Domhnaigh an fhéilire Julian
Craosaire
Is liamhán mór cumasach a fhaightear amuigh san aigéan oscailte san Atlantach thuaidh is an Mheanmhuir é an craosaire. Itheann sé éisc is scuideanna den chuid is mó. Neamhurchóideach de ghnáth. Iasc suntasach spóirt, a ghabhtar ar línte fada.
Substaint P
Substaint cheimiceach (peiptíd) a fhaightear ar fud na colainne, agus ag tiúchan an-ard sa phutóg, corda an dromlaigh is an inchinn. Ní léir fós a feidhm fhiseolaíoch. Is féidir go bhfeidhmíonn sí mar néartharchuradóir sna néaróin a iompraíonn eolas céadfach ó ghabhdóirí forimeallacha péine isteach sa néarchóras lárnach.
Tonn dhamhnach
Mhol an fisiceoir Francach Louis de Broglie an coincheap go n-iompraíonn damhna mar a bheadh tonn ann sa bhliain 1924. Tugtar hipitéis de Broglie air freisin. Tugtar  tonnta de Broglie  ar thonnta an damhna.