cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
An Sruth (Victoria)
Is é Stáisiún Comharthaíochta Rinn Lonsdale a stiúrann teacht agus imeacht na long idir na Reanna. Ní ceadmhach do longa móra teacht isteach mura bhfuil píolóta cáilithe ar bord. Thosaigh an tseirbhís sa bhliain 1839: dhéanadh na píolótaí campáil ar an trá agus thugadh daoránaigh amach chun na long iad i mbáid mhíolta móra. Faoi láthair tá tríocha píolóta ann agus lainsí den saghas is nua acu. Tá Solas Íseal Queenscliff (“an teach solais bán”) agus Solas Ard Queenscliff (“an teach solais dubh”) mar shoilse stiúrtha chun longa a thabhairt tríd an bpríomhchuisle, in éineacht le solas dearg Thúr Hume agus solas uaine Thúr Murray.
2001
Is gnáthbhliain an bhliain 2001
Eachtraí
mion|275px|dheis|11 Meán Fómhair: D'ionsaigh dhá fhoireann de chuid Al-Qaeda an World Trade Center i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac le dhá eitleán ar thóg siad seilbh orthu. Sa phictiúr seo thuas tá suíomh an ionsaithe 11 lá ina dhiaidh sin.]]
Yury Luzhkov
Is polaiteoir Rúiseach agus gobharnóir Mhoscó é Yury Mikhailovisch Luzhkov (Rúisis: Юрий Михайлович Лужков) a rugadh i Moscó na Rúise ar an 21 Meán Fómhair 1936.
Austropuccinia psidii
Is brúth plandaí é Austropuccinia psidii, ar a dtugtar brúth miortail, brúth guábha, nó brúth ʻōhiʻa, atá dúchasach do Mheiriceá Theas agus a théann i bhfeidhm ar phlandaí san fhine Myrtaceae. Tá sé ina bhall den choimpléasc fungasach ar a dtugtar an brúth guábha. Bíonn dath sainiúil buí go flannbhuí ar na spóir, agus iad timpeallaithe ag fáinne corcra uaireanta. Faightear iad ar loit ar fhás nua lena n-áirítear buinneoga, duilleoga, bachlóga agus torthaí. Éiríonn na duilleoga lúbtha agus féadfaidh siad bás a fháil. D'fhéadfadh bás an phlanda óstaigh a bheith mar thoradh ar ionfhabhtuithe i speicis atá thar a bheith so-ghabhálach.
Edward Marshall Hall
Bhí a chuid roscaireachta suaithinseach de bharr a déine mothúchánaí, go mór mór má bhí bean á cosaint aige, ach bhí tionchar i bhfad níos lú aige i réimse na polaitíochta, cé go raibh sé ina Fheisire Aontachtach é, ó 1900 go 1906 agus arís ó 1910 go 1916.
Theip air an aidhm a bhí aige go gceapfaí ina bhreitheamh den Ard-Chúirt é a bhaint amach; dealraíonn sé gurb é an fáth a bhí leis sin ná gur measadh go raibh sé i bhfad ní b'fhearr mar abhcóide ná mar a bhí sé mar dhlíodóir.
Domhnall mac Aodha Mhuindeirg
Rí Thír Chonaill, de chuid Uí Néill an Tuaiscirt, ba ea Domhnall mac Aodha Mhuindeirg (Sean-Ghaeilge Domnall mac Áeda Muindeirg) (bás 804). Tugadh scairt an teideal "Rí an Tuaiscirt" dó. Aodh Muindearg (bás 747) ba ea a athair, agus Flaithbheartach mac Loingsigh (bás 765), Ardrí Éireann, a sheanathair.
Beatha
Le linn na hochtú haoise, bhí na Cineálacha Chonaill agus Eoghain in iomaíocht le chéile sa tuaisceart. Bhí athair Dhomhnaill aitheanta mar rí an Tuaiscirt agus ionadaí an Ardrí, Domnall Midi (bás 763) de Chlann Cholmáin, Uí Néill an Deiscirt. Níor aithníodh a chomharbaí, áfach, agus sa bhliain 763, d'éirigh Niall Frasach (bás 778) de Chineál Eoghain ina Ardrí.
Tar éis dúnmharú a uncail Murchadh mac Flaithbheartaigh sa bhliain 767, tháinig Domhnall i gcoróin mar rí Chineál Chonaill. Tar éis éirí as Néill Frasaigh sa bhliain 770 nó 772, rinne Domhnall ansin a thriail ar cheannas an tuaiscirt. Sa bhliain 779, tháinig an Ardrí nua, Donnchadh na Mí (bás 797) de Chlann Cholmáin, ar feachtas ó thuaidh agus ghabh gialla ó Dhomhnall, ar a dtugtar an teideal rí an Tuaiscirt ag an am seo. Dheimhnigh Domhnall a chumhacht ina cheantar féin le bua in éadan Chineál Bhógaine (géag Chineál Chonaill suite i mBáinigh) sa bhliain 784.
Sa bhliain 787, cloíodh Domhnall i mbun chatha ag Maol Dúin mac Aodha Sláine (bás 788) de Chineál Eoghain agus chaill a cheannas sa tuaisceart. Tar éis bhás Mhaoil Dúin, rinne Domhnall ath-thriail ach cloíodh é sa bhliain 789 i gCath Clóitech (now Clóidigh (Tír Eoghain) ar bhruach na Finne) ag Aodh Oirdní (bás 819) de Chineál Eoghain. D'éirighAodha Oirdní ina Ardrí sa bhliain 798.
Bhí Domhnall aitheanta mar rí an Tuaiscirt ina thásc don bhliain 804 ach ní fios conas a d'éirigh leis an teideal a fháil ar ais.
Kensington, Learpholl
Is ceantar suite i Learpholl é Kensington.
Glenwood Springs, Colorado
Is cathair í Glenwood Springs atá suite in Colorado, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Tá Glenwood Springs suite i gContae Garfield. Tá Leo Mckinney ina méara ann. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1883.
20ú hAois Ghearr
mion|[[Eric Hobsbawm]] Is téarma é “an 20ú hAois Ghearr" a chuireann san áireamh nach bhfuil céadta bliain ró-oiriúnach mar aonad ama chun cur síos a dhéanamh ar réanna stairiúla, ós rud é nach gcloíonn imeachtaí stairiúla le dátaí. Ba é an staraí Ungárach Iván T. Berend a chum an téarma, ach tháinig an-tóir air tar éis don staraí Briotanach Eric Hobsbawm é a úsáid in The Age of Extremes, leabhar 1994 a léadh go forleathan. mion|[[Francis Fukuyama]] Úsáidtear an aidiacht "gearr" le haghaidh an 20ú haois sa chás seo mar gheall go bhfuil an-chuid cosúlachtaí idir an tréimhse roimh an Chéad Chogaidh Dhomhanda agus an 19ú haois, sa chaoi is gur féidir iad a thabhairt le chéile mar aon ré amháin. Tháinig go leor athruithe ar an ord domhanda de bharr an chogaidh, áfach (e.g. ollslógadh), agus go mór mór de bharr na n-eachtraí suntasacha a chuir deireadh leis (réabhlóidí sa Rúis in 1917, sa Ghearmáin agus san Ostair in 1918). Agus meath ag teacht ar mhonarcachtaí i roinnt tíortha na hEorpa, bhí ord nua polaitíochta i gcumhacht in iliomad tíortha i Lár agus Oirthear na hEorpa chomh maith leis na Balcáin.
Ba iad deireadh an Aontais Shóivéadaigh in 1991 agus oscailt Bhloc an Oirthir i dtreo an iarthair ó 1989 na heachtraí a chuir stop leis an gcoimhlint ba thábhachtaí sa dara leath den 20ú haois (an Cogadh Fuar), ionas gur féidir glacadh leis gur thosaigh ré nua ag an bpointe seo. Is minic a thagraítear don tréimhse seo ó 1914 go 1989 mar “aois na n-idé-eolaíochtaí”, mar go raibh an-tionchar ag idé-eolaíochtaí éagsúla ar nós an faisisteachas agus an cumannachas in achar réasúnta gearr. Ba mhór an dul chun cinn a rinneadh i réimse na heolaíochta agus na teicneolaíochta ag an am céanna, amhail airm núicléacha, an tuirlingt ar an ngealach, teicneolaíocht leighis, teilifís, agus meáin chumarsáide eile.
Ós rud é gur thit formhór shaintréithe an 20ú haois i dtréimhse 75 bliain, tá an chuma ar an scéal go bhfuil sé thart ar 25 bliain "róghearr". Is féidir an ré ó 1789 go 1914/1918 a mheas mar aonad ar an mbealach céanna, ar a dtugtar an "19ú haois fhada”. Tá tubaiste an Chéad Chogaidh Dhomhanda mar deighilt idir an dá ré seo. Tagraítear don 20ú haois mar "aois Mheiriceá" agus don 19ú haois mar "aois na hEorpa" freisin, ós rud é gurbh iad SAM agus mórthíortha na hEorpa faoi seach na náisiúin is cumhachtaí ar domhan, go eacnamaíoch agus go míleata. I ndiaidh scriosta na hEorpa sa dá chogadh domhanda in 1917 agus 1945, ba iad SAM agus APSS an dá ollchumhacht ar domhan.
An t-Am tar éis 1989
Meastar gur tháinig ord nua ar an domhan in 1989 a chuir deireadh leis an gcoimhlint idé-eolaíoch, coimhlint a bhí ina saintréithe den 20ú haois. Ina háit sin, tháinig éiginnteacht agus amhras chun cinn sa pholaitíocht idirnáisiúnta.
Feictear Ionsaithe 11 Meán Fómhair 2001 go forleathan mar thús ré nua, agus is i gcomhthéacs seo an Chogaidh in éadan na Sceimhlitheoireachta a phléitear “Atosú na Staire” (mar fhreagairt ar choincheap "Dheireadh na Staire" a raibh go leor údar nualiobrálach ar nós Francis Fukuyama ag súil leis sna 1990idí) nó an “Neamhord Domhanda Nua”.
Stuart Olding
Is imreoir idirnáisiúnta rugbaí idirnáisiúnta na hÉireann é Stuart Olding a imríonn go príomha sa lár, ach sa chúlra freisin. Ó 2018, tá sé ag imirt le CA Brive agus ó 2013 le foireann náisiúnta na hÉireann.
Plandáil
Córas talmhaíochta a fhaightear i dtíortha trópaiceacha is fothrópaiceacha mar oidhreacht an choilíneachais. Bhí na plandálacha mór, faoi úinéireacht chomhlachtaí diansaothair. Nuair a bhain na tíortha sin neamhspleáchas amach roinneadh cuid mhaith plandálacha in aonaid níos lú. I bhfeidhm fós le barra easportála cosúil le caife, tae, rubar is cadás, ach sna fáschoillte i dtíortha measartha freisin.
Histiceimic
Ceimic na bhfíochán bitheolaíoch beo. An-tábhachtach i staidéar ar an bhfreagairt imdhíonach (mar shampla, i máinliacht ionchlannú organ).
Angiospermae
Is iad na plandaí bláthanna, ar a dtugtar freisin Angiospermae nó Magnoliophyta, an grúpa is éagsúla de na plandaí talún, le 416 fine, thart ar 13,164 géineas agus c. 295,383 speiceas is eol dúinn. Cosúil le gimnispeirmeacha, is plandaí a tháirgeann síolta iad na hangaispeirmeacha. Mar sin féin, tá tréithe difriúla acu a dhéanann idirdhealú idir iad agus na gimnispeirmeacha, lena n-áirítear bláthanna, inspeirm laistigh de na síolta, agus torthaí a tháirgeadh ina bhfuil síolta ann. De ghnáth, ó thaobh na sanasaíochta de, ciallaíonn 'angaispeirm' planda a tháirgeann síolta laistigh d'imfhálú; i bhfocail eile, planda torthach. Tagann an téarma ón bhfocal Gréigise angeion ("soitheach" nó "coimeádán") agus sperma("síolta")
Cur síos
Tháinig sinsearaigh na mplandaí bláthanna ó na gimnispeirmeacha san Triasach, 245 go 202 milliún bliain ó shin (mbós), agus is eol dúinn na chéad phlandaí bláthanna ó 160 mbós. D'éagsúlaigh siad go forleathan san Tréimhse Luathchailcheach, agus bhíodar forleathan ag mbós, agus tháinig siad in áit na mbuaircíneach mar na crainn is ceannasaí ó 100 go 60 mbós
Sna plandaí bláthanna, is gné shainiúil í an síol a bheith clúdaithe taobh istigh d'ubhagán, a bhfuil fadú speisialta aige, an stiogma, chun an pailin a fháil. Déanann na gaiméití fireanna a tháirgeann an pailin an t-ubhán a dhéthoirchiú, chun siogóit a chruthú is sainfhíochán chun an síol a stóráil (an t-insíol) a dhéanamh. Fásann fíochán féitheach tánaisteach ó na cisil chaimbiacha, agus cuimsíonn cealla atá sainiúil do phlandaí bláfara: soithigh sa xiléim, cealla compánaigh sa bhflóéim. Cuimsíonn an grúpa plandaí seo na plandaí go léir ar bláth an t-orgán atáirgthe iontu. Na plandaí féitheacha is flúirsí ó thaobh uimhreacha is dáileadh ar Domhan, timpeall 250,000 speiceas ann. Roinntear iad ina monachotailéadóin is ina ndéchotailéadóin, agus ina dhiaidh sin ina n-oird is ina gclanna.
Bíonn difríochtaí idir na hangaispeirmeacha ó shíolphlandaí eile ar bhealaí éagsúla, a bhfuil cur síos orthu sa tábla thíos. Tógtha le chéile, chuir na saintréithe idirdhealaitheacha seo ar chumas na n-angaispeirmeacha a bheith ar na plandaí talún is éagsúla agus iomadúla agus is tábhachtaí atá tábhachtach ó thaobh gnó de do dhaoine (seachas na foraoisí giúiseacha).
Anatamaíocht shoithíoch
Sáraíonn méid agus castacht fhoirmiú an fhíocháin i bplandaí bláthanna ná a leithéid i ngimnispeirmeacha. Eagraítear na bearta soithíocha den ghas ionas go bhfoirmíonn an xiléim agus an fléim fáinní comhchruinnithe.
Sna déchotailéadóin, socraítear na bearta sna gais an-óga i bhfáinne oscailte, ag scaradh an laín lárnaigh ón choirtéis sheachtrach. I ngach beart, ag scaradh na xiléim agus an fhléim, tá sraith de mhíristéama nó d'fhíochán foirmitheach gníomhach ar a dtugtar an caimbiam. Trí shraith de chaimbiam idir na mbearta (caimbiam idirbhirtíneach) a chruthú, déantar fáinne iomlán, agus bíonn méadú tréimhsiúil rialta i dtiús de thoradh ar fhorbairt na xiléime ar an taobh istigh agus an fhléim ar an taobh amuigh. Brúitear an fléim bog, ach leanann an t-adhmad crua ar aghaidh agus déanann sé an chuid is mó den ghas agus de bhrainsí na hilbhliantóige adhmadaí. Mar gheall ar dhifríochtaí i gcarachtar na n-eilimintí a tháirgtear ag tús agus deireadh an tséasúir, déantar an t-adhmad a mharcáil i dtrasbhealaigh i bhfáinní comhchruinnithe, ceann amháin le haghaidh gach séasúr fáis, ar a dtugtar fáinní bliantúla. I measc na monacotailéadón, tá na bearta níos iomadúla sa ghas óg agus tá siad scaipthe tríd an bhfíochán talún. Níl aon chaimbiam iontu agus nuair atá siad cruthaithe ní mhéadaíonn trastomhas an ghais ach amháin i gcásanna eisceachtúla.
Foilseacháin Náisiúnta Teoranta
Comhlacht foilsitheoireachta Éireannach as Baile Átha Cliath ab ea Foilseacháin Náisiúnta Teoranta (nó FNT uaireanta).
Saothair
Bhaineadar úsáid as na clódóirí Muintir Ghormáin i nGaillimh agus a gclólann féin i gCathair na Mart.
Dick Turpin
Ba fhoghlaí bóthair Sasanach é Richard "Dick" Turpin (baist. 21 Meán Fómhair 1705 – 7 Aibreán 1739). Rugadh in Hempstead, Essex, é agus baisteadh é ar an 21 lá de mhí Mheán Fómhar na bliana.
Marie Antoinette na hOstaire
Cuireadh ardtréas ina leith agus ciontaíodh í ina éineacht lena fear céile. Chuaigh sí chun an ghilitín ar 16ú Deireadh Fómhair 1793 mar gheall air sin.
Diarmaid Ua Madadháin
Rí Síol Anmchadha agus Uí Mhaine ba ea  Diarmaid Ua Madadháin  (bás 1135).
Cúlra
Madadhán Reamhar Ua Madadháin (bás 1096) ba ea athair Dhiarmada. Chomh maith le bheith ina rí Shíol Anmchadha, ba é an duine deireanach dá mhuintir a rinneadh rí Uí Mhaine de, c. 1134.
Ua Fuirg agus Ua Cinnéidigh
Sa bhliain 1131, bhí Diarmaid ciontach i marú Dhomhnaill Uí Fuirg, tiarna Uí Forgo. Bhain ard-rí Dhomhnaill, Giolla Chaoimhín Ua Ceannéidigh a dhíoltas amach nuair a mharaigh sé Diarmaid sa bhliain 1135. Tháinig Cú Choirne Ua Madadháin (bás 1158) i gcomharbacht air.
Clann
Ní aithne ar bhean chéile Dhiarmada. Bhí ar a laghad ceathrar mac aige:
La Rambla, Barcelona
Is sráid i mBarcelona lárnach í La Rambla (nó Las Ramblas). Bíonn an-tóir ag turasóirí agus daoine áitiúla inti freisin.
17 Lúnasa 2017
Tharla ionsaí sceimhlitheoireachta i mBarcelona. Ar an 17 Lúnasa 2017, tiomáineadh veain bhán isteach i lár ghrúpa mór coisithe ar an bpríomhshráid La Ramblas, ag fágáil cúig duine dhéag marbh agus níos mó ná 130 gortaithe. Theith an tiománaí tar éis an ionsaithe (Younes Abouya, 22 bliain d'aois ó Mharacó.   → Féach freisinː 2017 Ionsaí Barcelona.
Socrú núicléach leis an Iaráin
mion|clé|Sínitheoirí an chomhaontaithe JCPOA, an tAontas Eorpach ina measc
Sa bhliain 2015, bhí réiteach núicléach déanta ag An Iaráin le sé cinn de na Cumhachtaí Móra; tugadh an socrú núicléach leis an Iaráin air, nó an Joint Comprehensive Plan of Action (an JCPOA) tar éis breis is 10 mbliana taidhleoireacht a. Le linn na mblianta 2015-2016, bhí cigirí idirnáisiúnta in ann breathnú níos géire ar chúrsaí núicléacha sa Iaráin. Ar an dtaobh eile den mhargadh, tháinig maoladh ar na smachtbhannaí a bhí á leagan ar an Iaráin leis na blianta.
Ach rinne go leor daoine cáineadh ar an gcomhaontú: lucht tacaíochta an chogaidh i gComhdháil SAM (na Poblachtánaigh) agus na dochtairí i gceannaireacht na hIaráine, Iosrael agus na hAraibe Sádaí. Mar sin, nuair a toghadh Trump, d'éirigh na Stáit Aontaithe as an margadh go gairid ina dhiaidh.
Níor chas Hassan Rouhani, Uachtarán na hIaráine, riamh le Trump;  tuairimíocht gan dealramh a bhí ann sa bhliain 2019.
Comhaontú nua ?
Laghdódh comhaontú nua an baol atá ann go ndéanfar iomadú ar airm núicléacha sa réigiún.
Sa bhliain 2021, bhí Éire ceaptha ag na Náisiúin Aontaithe mar áisitheoir san aighneas seo i dtaca le margadh 2015, agus ag áiteamh ar an Iaráin agus na Stáit Aontaithe a bheith rannpháirteach arís sa socrú. Chas Simon Coveney le Hassan Rouhani nuair a bhí sé fós ina Uachtarán sa bhliain 2021,
Bhí Rouhani ar an eite mheasartha san Iaráin (ach tá roinnt na cumhachta san Iaráin, idir na Mullánna, na polaiteoirí agus an t-arm), I Lúnasa 2021, toghadh Ebrahim Raisi, den dream is diongbháilte i dTehrān.
Louis de Paor
Scríbhneoir Corcaíoch is ea Louis de Paor, a saolaíodh sa bhliain 1961.
Saol
Bhí Louis ar an duine ba shine de naonúr daoine clainne (iad uile ina mbuachaillí). Fiaclóirí ba ea a thuismitheoirí. Chuaigh Louis ar bhunscoil i mBaile an Easpaig agus ar Choláiste an Spioraid Naoimh idir na blianta 1973 agus 1978. Thaitin an scoil leis:
Thug sé a aghaidh ansin ar Choláiste na hOllscoile, Corcaigh. Ghnóthaigh sé bunchéim sa Ghaeilge agus sa Léann Dúchais sa bhliain 1981 agus dochtúireacht sa bhliain 1986 ar ghearrscéalaíocht Mháirtín Uí Chadhain.
An Astráil agus ar ais
Ó 1984 go 1988 bhí an Paorach mar eagarthóir cúnta ar Innti go ndearnadh eagarthóir na hirise sin de, cúram a bhí air go dtí an bhliain 1990. Bhí sé ina chónaí i mBaile an Easpaig agus i gcathracha eile in Éirinn go dtí go ndeachaigh sé féin agus Shirley, a bhean chéile, chun Melbourne san Astráil sa bhliain 1987. Chaith sé tamall mar Léachtóir Cuarda i Roinn an Léinn Cheiltigh in Ollscoil Sydney, agus mar láithreoir agus léiritheoir ar chlár raidió Gaeilge i Melbourne. Lean sé air ag cumadh filíochta agus bhronn Comhairle Ealaíon na hAstráile sparánachtaí air sna blianta 1990, 1991 agus 1995.
D'fhill sé féin agus a mhuirín ar Éirinn sa bhliain 1996 agus chuir siad fúthu in Uachtar Ard i gContae na Gaillimhe. Ghlac sé post mar Stiúrthóir ar Ionad an Léinn Éireannaigh in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh.
Sa bhliain 2012 thug sé féin agus an scannánaí Paula Kehoe cuairt ar an Astráil chun scannán faisnéise a dhéanamh do TG4 faoin gcaidreamh stairiúil idir Éireannaigh agus Bundúchasaigh.
Tréithe a chuid filíochta
Dánta soiléire díreacha a chumadh de Paor ar dtús. De réir a chéile d'éirigh siad níos dorcha agus níos casta, athrú a bhí le haithint ar a shaothar ón uair a d'fhág sé an Astráil. Mar sin féin, tá de Paor ina fhile "poiblí" i gcónaí sa mhéid gur minic é ag léamh a chuid filíochta os comhair an phobail.
Duaiseanna
Ghnóthaigh a chéad chnuasach dánta, Próca solais is luatha (Coiscéim, 1988), Duais an Ríordánaigh san Oireachtas agus tá an duais sin bainte aige trí huaire eile ó shin le cnuasaigh eile, mar shampla 30 dán (Coiscéim, 1992). Sa bhliain 2000 bronnadh Duais Lawrence O'Shaughnessy, gradam mór Meiriceánach, air.
An Ghearmáin
Is tír mhór i lár na hEorpa í an Ghearmáin nó an Almáin (Gearmáinis: Deutschland), nó Poblacht Chónaidhme na Gearmáine (Gearmáinis: Bundesrepublik Deutschland) go hoifigiúil, a raibh thart ar 83 milliún duine ina gcónaí inti sa bhliain 2019. Is ball den Aontas Eorpach í. Tá teorainn aici leis an Ísiltír, an Danmhairg, an Pholainn, an tSeic, an Ostair, an Eilvéis, an Fhrainc, Lucsamburg, agus an Bheilg. Is í Beirlín an phríomhchathair agus an chathair is mó, agus thart ar 3.7 milliún duine ina gcónaí inti sa bhliain 2021.
Gustavo Petro
Is uachtarán ar an Cholóim é Gustavo Petro (a rugadh ar 19 Aibreán 1960), an chéad Uachtarán de chuid an eite chlé sa tír.
An Ghearmáin
Stair
mionsamhail|150px|clé|Na limistéir a bhí faoi chois ag na cumhachtaí forghabhála i ndiaidh ghéilleadh na Gearmáine sa bhliain 1945Tar éis ré na Naitsithe agus an Dara Cogadh Domhanda, roinneadh an tír ina ceithre limistéar, agus fuair gach cumhacht forghabhála a limistéar féin le rialú. Chuaigh na trí limistéar iartharacha, an ceann Francach, an ceann Meiriceánach, agus ceann na Breataine, le chéile ina "Trizone", nó limistéar aontaithe, agus i 1949, d'iompaigh an "Trizone" ina poblacht neamhspleách, Poblacht Chónaidhme na Gearmáine nó an "Iar-Ghearmáin". An chuid den tír a bhí faoi smacht na Sóivéadach, bhain sí amach cineál neamhspleáchas freisin mar stát satailíteach ar cuireadh an Cumannachas i réim ann, is é sin, Poblacht Dhaonlathach na Gearmáine. Fágadh an chuid iartharach de Bheirlín timpeallaithe ag críocha na "Poblachta Daonlathaí" nó na "hOir-Gearmáine", agus bhí caidreamh an dá Ghearmáin ina ábhar mór conspóide agus teannais idirnáisiúnta go dtí gur thit an tóin as an gcóras Cumannach i ndeireadh na n-ochtóidí. Daingníodh teorainn thiar na hOir-Ghearmáine leis na daoine a choinneáil istigh, agus sa bhliain 1961, tógadh balla idir an dá leath de Bheirlín leis an mbealach éalaithe deireanach a dhúnadh. Bhí rialtas na hOir-Ghearmáine ag obair sa leath thoir den chathair, ach ba í Bonn, cathair réasúnta beag cois na Réine in iarthar na Gearmáine, a bhí ina príomhchathair ag an bPoblacht Chónaidhme go dtí an t-athaontú sa bhliain 1990. Nuair a athaontaíodh an tír, aistríodh an phríomhchathair ar ais go dtí sean-phríomhchathair na Gearmáine, Beirlín. Nuair a cuireadh an 17 milliún a bhí ina gcónaí san Oir-Ghearmáin, le 63 milliún na Poblachta Cónaidhme, bhí an Ghearmáin ar an tír ba mhó is ba chumhachtaí i Lár na hEorpa arís, rud a chuir scanradh ar chuid mhaith de na comharsana, le taobhshúil ar an taithí a bhí acu ar an nGearmáin i ndiaidh dhá chogadh domhanda.
Gustavo Petro
Bhí bua stairiúil ag Gustavo Petro, iar-réabhlóidí, i dtoghchán uachtaránachta na Colóime ar 19 Meitheamh 2022. Ba é an chéad uair a toghadh fear den eite chlé. Is Afra-Cholómach agus bean an leas-Uachtarán, Francia Márquez.
An Ghearmáin
Stair
Bhí an tsean-Phoblacht Chónaidhme ina ballstát den Aontas Eorpach cheana féin, ó chuaigh sí sa Chómhargadh sna seascaidí. Mar sin féin, bhí difríochtaí móra le sárú leis an dá Ghearmáin a chomhdhlúthú. Tháinig méadú mór ar chostais an stáit agus é ag iarraidh forbairt a dhéanamh ar an oirthear. Bhí dífhostaíocht an-ard san oirthear, rud nár tháinig mórán feabhais air idir an dá linn, agus b'éigean do lucht rialtais na Gearmáine laghduithe móra a dhéanamh ar an mbuiséad leasa shóisialta, fiú nuair a bhí na Daonlathaigh Shóisialta (SPD) ag rialú na tíre.
Gustavo Petro
Bhí Petro ina bhall den 19th of April Movement (M-19) sna 1970idí agus 1980idí. Gabhadh é sa bhliain 1985 as armlón a bheith ina sheilbh go mídhleathach aige.
An Ghearmáin
Polaitíocht
Poblacht fheidearálach, pharlaiminteach, agus dhaonlathach is ea an Ghearmáin. Oibríonn córas polaitiúil na Gearmáine faoi chreat atá leagtha amach sa doiciméad bunreachtúil faoin ainm Grundgesetz (Dlí Bunúsach). De ghnáth, teastaíonn tromlach dhá thrian de bhaill uilig an dá dhlísheomra chun an Grundgesetz a leasú. Is iad prionsabail bhunúsacha an Grundgesetz, mar atá léirithe sna hairteagail a ráthaíonn dínit an duine, ná scaradh na gcumhachtaí, an struchtúr cónaidhmeach, agus riail an dlí a bheith bailí go suthain. left|mion|Comhdhéanamh polaitiúil an Bundestag i ndiaidh toghchán feidearálach 2021 Tá dhá dhlísheomra ag an leibhéal feidearálach: an Bundestag, an teach íochtarach, agus an Bundesrat, an teach uachtarach. Is í an Bundestag an seomra is cumhachtaí díobh. Ó tharla an toghchán feidearálach is déanaí i 2021, tá ocht bpáirtí polaitíochta a bhfuil ionadú acu ann. Is iad na Daonlathaithe Sóisialta (daonlathach-sóisialach, lár-chlé), Comhghuaillíocht 90/Na Glasaigh (glas, lár-chlé), agus na Daonlathaithe Saora (liobrálach, lár-dheis) na trí pháirtí atá i mbun rialtais i láthair na huaire. Sa fhreasúra, tá an tAontas Daonlathach Críostach agus a bpairtnéirí an tAontas Sóisialta Críostach (Daonlathach-Críostach, lár-dheis), Rogha Eile don Ghearmáin (fad-dheis), An Eite Chlé (sóisialach, fad-chlé), agus Cumann Vótóirí Schleswig Theas, páirtí a dhéanann ionadaíocht ar son na mionlach eitneach Danmhairgeach agus Freaslannach. Is ball de na Daonlathaithe Sóisialta é Seansailéir na Gearmáine, Olaf Scholz.
Gustavo Petro
Bhí Pero ina Mhéara in Bogotá, príomhchathair na tíre, idir 2012–2014 agus 2014–2015.
An Ghearmáin
Geilleagar
left|mion|Spéirlíne [[Frankfurt, ionad airgeadais is mó na Gearmáine]]
Staitisticí
Is é geilleagar na Gearmáine an ceathrú ceann is mó ar domhan de réir OTI ainmniúla agus an cúigiú ceann de réir OTI PCC. Is í an tríú hearnáil an earnáil eacnamaíochta is mó: í ag cruthú 71% den OTI i gcomparáid le 28% ón dara hearnáil agus 1% ón chéad earnáil. Is í an Ghearmáin an tríú honnmhairteoir earraí is mó ar domhan, agus baineann sí sochar as a bheith ar ceann de na tíortha is lú éillithe ar domhan - an 10ú tír is fearr as 176 tír a tomhaiseadh, de réir Transparency International sa bhliain 2016. I Mí Dheireadh Fómhair 2022, bhí ráta dífhostaíochta na tíre ar 3.0%, an tríú leibhéal ba lú san Aontas Eorpach.
De réir Innéacs an Fhorbartha Dhaonna, Socraithe don Éagothroime, 2022 na Náisiún Aontaithe (en), innéacs a dhéanann iarracht an caighdeán maireachtála a thomas i ngach tír de réir gnéithe eacnamaíochta agus neamheacnamaíochta, is í an Ghearmáin an 8ú tír is fearr forbartha ar domhan, as 156 tír a tomhaiseadh. Fágann sin í ar an gcúigiú tír is fearr forbartha as 27 ballstát an Aontais Eorpaigh.
I dTuarascáil Sonas Domhanda 2018 na Náisiún Aontaithe, measadh gurbh í an Ghearmáin an 15ú tír ba shona, as 156 tír.
Airgeadra
Ba é marg na Gearmáine a bhí in úsáid ó leasú an airgeadra (Die Währungsreform) sa bhliain 1948 go dtí gur tugadh an euro isteach sa bhliain 2002.
Sacar
left|mion|Foireann sacair fhireann na Gearmáine ag imirt in aghaidh na [[An Airgintín|hAirgintíne i gcluiche ceannais Chorn an Domhain 2014]] Tá clú agus cáil ar fhoirne sacair náisiúnta na Gearmáine, foireann na bhfear agus foireann na mban araon. Tá Corn an Domhain buaite ag foireann bhaineann na Gearmáine faoi dhó agus Craobh na hEorpa buaite acu ocht n-uaire; tá Corn an Domhain buaite ag foireann fhireann na Gearmáine nó na Gearmáine Thiar ceithre huaire agus Craobh na hEorpa trí huaire. Tá sraitheanna móra ag an nGearmáin, an Fußball-Bundesliga agus an Frauen-Bundesliga i gcomhair fir agus mná faoi seach.
Stáit
Tá 16 stát nó Bundesländer (uatha: Bundesland) sa Ghearmáin.
Cath Átha Cliath
Ar an 28 Meitheamh 1922, cuireadh tús leis an gCogadh Cathartha, agus Cath Átha Cliath, nuair a rinne fórsaí an rialtais shealadaigh ionsaí ar fhórsaí frithchonartha an IRA. Mhair an chogaíocht go dtí an 5 Iúil 1922 agus bua cuimsitheach ag an rialtas sealadach agus Michael Collins.
Leamhsháinn na gCeithre gCúirteanna
Bhí na fórsaí frithchonartha ag cur fúthu sna Ceithre Cúirteanna ó mhí Aibreáin amach. Shealbhaigh Ruairí Ó Conchúir agus a chuid Óglach an foirgneamh in iarracht chun arm na mBreataine a spreagadh chun dul leis an troid den athuair. Ar an 14 Aibreán 1922, gabh Ó Conchubhair agus timpeall 200 poblachtánach frith-Chonartha eile na Ceithre Cúirteanna agus roinnt foirgneamh eile, an Oifig Ballasta agus Halla na Máisiún ar Shráid Theach Laighean ina measc. Bhí Seán Lemass, a bhí ina Thaoiseach sna 1960í, ar dhuine de na hÓglaigh seo.
D’fhág sé sin go raibh aincheist ag rialtas an Saorstáit, faoi cheannas Mhichíl Uí Choileáin agus Airt Uí Ghríofa cad ba cheart a dhéanamh - dul ar ais sa troid i gcoinne fhórsaí míleata na mBreataine nó dul isteach i gcomhraic i gcoinne a iarchomráithithe sna Ceithre Cúirteanna. Bhí Art Ó Gríofa ag éileamh go n-imreofaí an lámh láidir ar an dream dobhogtha gan mhoill, ach b'fhearr leis an gCoileánach na Poblachtánaigh a fhágáil ag fanacht istigh sna Ceithre Chúirteanna, go dtí go dtuirseoidís de.
Feallmharaíodh An Ridire, an Chéad Baronet, Henry Wilson i Londain ar an 22 Meitheamh. Bhí an Marascail Machaire Wilson ina chomhairleoir slándála do Phríomh-Aire Thuaisceart Éirean, James Craig ag an am, agus i gceannas ar an arm Briotanach i rith an Chéad Chogadh Domhanda.
Chuir an eachtra seo fearg ar Lloyd George agus Churchill agus bhíothas den tuairim gur poblachtánaigh frith-Chonartha ba chúis a thug an t-ordú chun Wilson a mharú. Mar sin, thug an Bhreatain ordú don rialtas sealadach in Éirinn lucht an IRA sna Ceithre Cúirteanna a dhíothú.
Imeachtaí
Ar 26 Meitheamh 1922, fuadaíodh Ginger O'Connell, ina Leas-Cheann Foirne in Arm Shaorstát. Coimeádadh é sna Ceithre Cúirteanna agus bhí sé an-mhór le Ruairí Ó Conchúir (mic léinn le chéile i gCOBÁC). Thug fuadach O’Connell údar do Mhícheál Ó Coiléain ionsaí a dhéanamh.
Ar 28 Meitheamh, thosaigh baráiste airtléire. Scriosadh an foirgneamh faoi chith na sliogán, agus, thar aon rud eile, chuir pléasc mhillteanach sciathán thiar an fhoirgnimh de dhroim an domhain ar fad. Sa teagmháil seo, chuaigh sean-chartlann na dtaifead poiblí trí thine go hiomlán. Cé nár gortaíodh mórán daoine le linn na caismirte, scriosadh Oifig na dTaifead Poiblí.
Mhair an cath go ceann 60 uair an chloig go dtí gur ghéill na frithchonraitheoirí ar 30 Meitheamh. Bhí an scrios ina ábhar conspóide ar feadh i bhfad, an raibh na frith-chonraitheoirí tar éis buamaí bobghaiste a fhágáil sa chartlann ? Dhiúltaigh siad don líomhain seo, áfach, agus iad ag áitiú nach bobghaiste a bhí ann, ach a gcuid lón cogaidh. Is fíor go raibh siad ag baint úsáide as an gcartlann mar stóras muinisin, ach ní raibh mianaigh d'aon chineál curtha ansin.
Ghéill na poblachtaigh sna Ceithre Cúirteanna ar 30 Meitheamh ach ansin d’fhorghabh cuid de na ceannasaithe dá gcuid Sráid Uí Chonaill, agus bhí troid ar an tsráid ann le aghaidh cúpla lá eile sular éirigh le hairm an Saorstáit an phríomhchathair a dhaingniú, ar an 5 Iúil 2022.
Maraíodh níos mó ná 44 comhraiceoir le linn na troda, an poblachtánach sinsearach Cathal Brugha ina measc. Maraíodh 69 ar a laghad. I ndiaidh na gcathanna i mBaile Átha Cliath, bhí an Rialtas Sealadach go hiomlán i seilbh na príomhchathrach
Aspen, Colorado
Is cathair í Aspen atá suite in Colorado, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Tá Aspen suite i gContae Pitkin. Tá Steve Skadron ina mhéara air. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1879.
Sléacht Columbine
Ar 20 Aibreán 1999, in Ardscoil Columbine i gColorado, maraíodh beirt mhac léinn déag agus múinteoir amháin, agus gortaíodh triúr is fiche eile i slad tragóideach a tharraing aird mhórphobail an domhain ar an mbaile beag.
mion|clé|Liosta daoine a fuair bás
Imeachtaí
Is é Columbine ainm na meánscoil e i gColorado inar scaoileadh chun báis dhá dhalta dhéag agus múinteoir ar 20 Aibreán 1999. Gortaíodh triúr is fiche eile. Beirt dhéagóirí a thug faoin ionsaí seo le gunnaí ‘dleathacha’..Ttharraing an slad aird mhórphobail an domhain ar an mbaile beag.
mion|clé|Cuimhneachán
Beirt dhéagóirí a thug faoin ionsaí seo le gunnaí ‘dleathacha’.
Oidhreacht
Sa bhliain 2002, tháinig an scannán polaitiúil *Bowling for Columbine" amach, de chuid Michael Moore. Chuir an scannán síos ar chultúr na ngunnaí sna Stáit Aontaithe, agus an dóigh ina maireann daoine faoi scáth na himní agus na heagla an t-am ar fad.
Cúpla Kray
Agus iad i gceannas ar an drong úd The Firm, bhíodar beirt go mór chun cinn in oirthear Londan sna 1950idi agus 1960idí.
Jamie Bryson
Is gníomhaí dílseach agus blagálaí é Jamie Bryson (Gaeilge:Séamas Ó Muirgheasáin). Rugadh é i nDomhnach Daoi, Tuaisceart na hÉireann i 1990.
Bulmer Hobson
Ba náisiúnaí, sóisialaí agus iriseoir Éireannach é Bulmer Hobson (14 Eanáir 1882 – 8 Lúnasa 1969), a rugadh i mBéal Feirste.
Ball den IRB agus Óglaigh na hÉireann ab ea é. Ach ní raibh sé páirteach in Éirí Amach na Cásca sa bhliain 1916, mar níor aontaigh sé leis an scéim agus rinne sé iarracht an eachtra ar fad a chur ar ceal, in éineacht le Eoin Mac Néill. D'ainneoin an rud sin, bhí sé an-ghníomhach sa ghluaiseacht roimhe sin, ag obair go dian le Tomás Ó Cléirigh agus Séamas Ó Conghaile go háirithe.
1760í
Cinn stát
Ríocht na Sicile Seoirse II
Peadar III
Histireachtóime
Obráid ina dtógtar an bhroinn amach. Gá léi i gcás ailse urchóideach na broinne, fáis éadroim (fiobróidigh) nuair a éiríonn siad rómhór, agus rith doshrianta fola sa bhfaighin le linn míostraithe nó tar éis breithe.
Starraicín iarainn
Is feithid é an starraicín iarainn. Ball d'fhine na Notodontidae atá ann.
Meg Connery
Ba shufragéid agus gníomhaithe Éireannacha í  Meg Connery  (1879-1956).
Saol
Rugadh Connery i gCathair na Mart, Contae Mhaigh Eo. Ba é Con Connery an fear céile aici agus phós siad agus í ina fichidí. Is beag eolas atá againn fúithi roimh a rannpháirtíocht san Irish Women ' s Franchise League. D'oibrigh Connery le Hanna Sheehy-Skeffington agus ba leas-cathaoirleach an Irish Women's Franchise League í. Tá cáil aici as a cuid gníomhaíochta, ag briseadh fuinneoga agus ag caitheamh clocha, chomh maith le léiriú poiliticiúla, ag obair ar an Irish Citizen agus nuair a chuireadh i bpríosún í ar son na cúise. Tá clú áirithe uirthias an ngrianghraf a ghlacadh di ag tabhairt cóipeanna den Irish Citizen do Bonar Law agus do Sir Edward Carson.
Príosúnacht agus léirithe
Níor cheap Connery go mbeidh mná ag caitheamh a gcuid vótaí i mbealach difriúil ná fir, nó go mbeidís ag baint úsáid as a vóta a chaitheamh i mbealach níos éifeachtaí. Bhí sí i gcoinne an caighdeáin dúbailte a tharla idir mná agus fir. Scríobh sí faoin ábhar sin san Irish Times níos mó ná uair amháin. In Ireland, as elsewhere, public morals must continue in an unhealthy state while we tolerate the shameful double moral standard Cé go raibh sí curtha i bpríosún go rialta le haghaidh scriosadh maoine bhí Connery go hiomlán i gcoinne úsáid foréigin chun an vóta a fháil. Cuireadh i bpríosún í ar feadh seachtaine i mí na Samhna 1911 tar éis léiriú agus cuireadh arís í i mí na Samhna 1912 nuair a bhí sí in éineacht leis an ngrúpa a bhris fuinneoga ag Teach an Chustaim. I 1912 rinne sí trasnaíl ar Winston Churchill. I 1914 d'eagraigh Connery na chéad óráidí ar ceart vótála na mban i Longfort, Liatroim agus Ros Comáin. I mí Eanáir 1913 bhris sí fuinneoga Chaisleán Bhaile Átha Cliath arís agus gabhadh í, agus an uair seo chaith sí mí i bpríosún. Le linn an ama seo, agus í i dTulach Mhór, chuaigh na mná ar stailc ocrais mar chuid den a n-éileamh le bheith caite mar phríosúnaigh pholaitiúla. D'fhulaing ceann de na príosúnaigh eile, Hoskins, as cliseadh croí agus scaoileadh í. D'éirigh leis na mná eile. Chaill Connery leanbh i mí Meithimh 1914. As sin amach thosaigh a cuid sláinte ag dul in olcas.
Tuilleadh léitheoireachta
<div class="cx-template-editor-title" title="Formats a citation to a website using the provided information such as URL and title. Used only for sources that are not correctly described by the specific citation templates for books, journals, news sources, etc.">Cite web  URL <span data-key="url" title="The URL of the online location where the text of the publication can be found. Requires schemes of the type "http://..." or maybe even the  protocol relative scheme "//..."" class="cx-template-editor-param-desc">   https://artsandculture.google.com/exhibit/WAKykHy0PC6zKA     Title <span data-key="title" title="The title of the source page on the website; will display with quotation marks added. Usually found at the top of your web browser. Not the name of the website." class="cx-template-editor-param-desc"> Violence Ridicule and Silence    Website <span data-key="website" title="Name of the website; may be wikilinked; will display in italics. Having both 'Publisher' and 'Website' is redundant in most cases" class="cx-template-editor-param-desc">  Google Cultural Institute    URL access date <span data-key="access-date" title="The full date when the original URL was accessed; do not wikilink" class="cx-template-editor-param-desc">  2018-12-06
Foghlam Alba
Is gníomhaireacht feidhmiúcháin suite i gComhairle Lodainn an Iar é Foghlam Alba.
Terry Scott
B'aisteoir Sasanach é Owen John "Terry" Scott (a rugadh ar an 4 Bealtaine 1927 agus a fuair bás ar an 26 Iúil 1994).
Borógach
Is saghas mismíne atá dúchasach don Eoraip is an Mheánmhuir, ach a fhaightear i Meiriceá Thuaidh freisin, í an bhorógach. Na gais dreaptha mata-fhoirmithe, na duilleoga eadrom glas, na bláthanna liathchorcra. An boladh láidir, rud beag cosúil le miontas piobair. Úsáidtear in anraithí is búistí sa chistin é. Fástar uaireanta mar phlanda plásóige é. Moltar é, i bhfoirm tae chaoin spíosraithe, mar leigheas luibhe. Ach tá a chuid olaí nimhiúil agus féadfaidh siad a bheith marfach ach farasbarr de a ionghabháil.
Jim Reeves
Amhránaí ab ea James Travis Reeves (20 Lúnasa, 1923 – 31 Iúil, 1964), i nGalloway, Texas, na Stáit Aontaithe.
Imleach
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Imleach air:
Giolla Fionn mac Mhic Uallacháin
Beatha
Ar cheann de bheagán dá chlann, Mhic Uallacháin, ba ea Giolla Fionn a fheictear luaite sna hannála Éireann.
I measc sliochtaigh Ghiolla Fhionn, tá an tOllamh Nicholas Colohan (1806-1890) agus Arthur Colahan (1884–1952).
Nua-Chritic
Is éard a bhí i gceist leis an Nua-Chritic ná gluaiseacht teoirice litríochta a bhí chun tosaigh i measc lucht taighde na litríochta sna Stáit Aontaithe i lár na fichiú haoise. Chuir an Nua-Chritic béim ar leith ar gharléamh (mionléamh cúramach) na litríochta lena aithint conas a bhí an saothar litríochta ag obair agus ag dul i gcion ar an léitheoir mar rud ann féin.
Stair
D'fhorbair an Nua-Chritic sna fichidí agus sna tríochaidí, agus bhain sí amach buaic a tionchair sna daichidí agus sna caogaidí. Fuair an ghluaiseacht a hainm ón saothar teoiriciúil The New Criticism a tháinig ó pheann John Crowe Ransom agus a foilsíodh sa bhliain 1941. Bhí na Nua-Chriticeoirí barúlach gur chóir don taighdeoir litríochta gan bacadh le rudaí cosúil le haisfhreagra an léitheora, tucaidí an scríbhneora, comhthéacs cultúrtha an tsaothair, agus breithiúnas morálta. Ba iad na haistí Criticism, Inc. le Crowe Ransom agus Miss Emily and the Bibliographers le hAllen Tate ba thúisce a leag amach tuiscint aeistéitiúil na Nua-Chriticeoirí ar an saothar liteartha.
Ba ghnách leis na Nua-Chriticeoirí gach téacs a "gharléamh" - mionanailis a dhéanamh ar ghnéithe na teanga sa téacs - agus ba é a dtuiscint ná go raibh dlúthbhaint ag struchtúr na teanga agus ciall an tsaothair, agus nár chóir an dá rud a anailísiú beag beann ar a chéile. Roimh lá na Nua-Chritice bhí na hollúna le Béarla sna hollscoileanna Meiriceánacha ag cur na béime ba mhó ar chúlrú an téacs, ar na saothair staire, bheathaisnéise nó theangeolaíochta a scríobhadh faoi shaothar liteartha áirithe nó faoi scríbhneoir áirithe, seachas ar mhionanailis an téacs féin. An cineál modhanna oibre a bhí an Nua-Chritic a mholadh glacadh leis nach criticeoireacht acadúil a bhí iontu ach rudaí a rithfeadh le léirmheastóirí ar na nuachtáin a dhéanamh. D'athraigh an Nua-Chritic an scéal ó bhonn, áfach. Ar dtús bhí na hollúna seanbhunaithe go tréan in aghaidh an chur chuige nua a chuir an oiread sin béime ar an staidéar téacsúil, ach sa deireadh rinne an Nua-Chritic fódú sna hollscoileanna, agus bhí sí ar an gcur chuige ba thábhachtaí in ollscoileanna Mheiriceá go dtí gur tháinig modhanna nua léirmheastóireachta chun saoil sna seachtóidí.
Ní féidir a rá gur grúpa ceart taighdeoirí ab ea na Nua-Chriticeoirí. Go bunúsach, ba iad daltaí John Crowe Ransom iad, agus é ag teagasc in Ollscoil Vanderbilt (i Nashville, Tennessee), ba mhó a chuir chun cinn na modhanna léirmheastóireachta seo. B'as stáit an Deiscirt dóibh, nó don bhunús acu, cosúil le Robert Penn Warren, Allen Tate, nó Cleanth Brooks. Mar sin féin, is deacair a rá an "scoil" cheart criticeoireachta a bhí ann. Cé go bhfuil smaointí, idéanna nó modhanna oibre ann ar féidir a rá gur cuid den "Nua-Chritic" iad, ní dheachaigh na "Nua-Chriticeoirí" le chéile riamh le forógra nó mór-chomhshaothar a fhoilsiú agus an "Nua-Chritic" a leagan amach in éineacht.
Sa bhliain 1946 d'fhoilsigh William K. Wimsatt agus Monroe Beardsley aiste thábhachtach chonspóideach faoin teideal The Intentional Fallacy - "Iomrall an Chuspóra" - inar áitigh siad gan an iomarca airde a thabhairt ar chuspóir an údair mar a thug an t-údar féin le fios é. Ina áit sin, dar leo, ba iad focail an údair ar an leathanach - an téacs féin - an t-aon rud ar chóir don léirmheastóir is don taighdeoir a phlé. Ba chuma faoina ndúirt an scríbhneoir féin i dtaobh a chuid cuspóirí - b'fhéidir gur iarracht a bhí ann na taighdeoirí a chur ar strae d'aon ogham.
In aiste eile, The Affective Fallacy - "Iomrall an Mhothaithe" - dúirt Wimsatt agus Beardsley nach raibh tábhacht ar leith ag baint le mothuithe ná le haisfhreagraí an léitheora ó thaobh anailís an téacs de. I bhfad ina dhiaidh sin, tháinig scoil taighde - scoil fhreagairt an léitheora (Rezeptionstheorie mar a deir an Ghearmáinis, nó teoiric an aisfhreagra) - ar an bhfód a d'ionsaigh go tréan an ghné seo den Nua-Chritic. Íorónta go léir fuair Stanley Fish, duine de bhoic mhóra scoil fhreagairt an léitheora, oiliúint chuimsitheach Nua-Chritice. Lochtaigh sé The Affective Fallacy go trom ina aiste féin Literature and the Reader sa bhliain 1970.
Bhí ráchairt mhór ar an Nua-Chritic sna hollscoileanna Meiriceánacha i mblianta an Chogaidh Fhuair, ós rud é gur cur chuige a bhí ann nár bhac leis an bpolaitíocht ná le cuspóirí criticiúla nó radacacha an scríbhneora i leith na sochaí. Thairis sin, cur chuige a bhí ann a bhí réasúnta intuigthe ag cách. Leis an ráchairt sin a shásamh d'fhoilsigh Beardsley agus Wimsatt dhá théacsleabhar - Understanding Poetry agus Understanding Fiction - a raibh stádas an téacsleabhair chaighdeánaigh acu sna hollscoileanna Meiriceánacha ó na caogaidí go dtí na seachtóidí.
Má dhéanaimid staidéar ar shliocht as téacs liteartha, pé acu prós nó dán atá ann, de réir mhodh oibre na Nua-Chritice, scrúdóidh muid go mionchruinn é ar dhóigheanna éagsúla. Caithfidh muid úsáid a bhaint as eilimintí foirmiúla, ar nós na ríme, na rithime, na meadrachta, an tsuímh, na carachtrachta, agus an phlota le téama an téacs a aithint agus a chinntiú. Sa bhreis ar an téama, caithfidh an Nua-Chriticeoir dul ar lorg íoróine, aoire, débhrí, teannais, agus paradacsaí leis an léamh "ceart" ar an téacs a shocrú, dar leo. IS é an locht a fuarthas ar an gcur chuige seo ná gur iarracht choimeádach atá ann leis an téacs a scaradh leis an domhan agus le cúrsaí polaitiúla ar nós cine, aicme, agus inscne.
Cé nach bhfuil a seancheannas ag an Nua-Chritic a thuilleadh sna hollscoileanna Meiriceánacha, baintear úsáid as a modhanna oibre i gcónaí mar uirlisí praiticiúla. Cuid thábhachtach é an garléamh den taighde a dhéanann scoileanna eile critice - an t-iarstruchtúrachas, an dithógáil, agus scoil fhreagairt an léitheora, mar shamplaí - ar an saothar liteartha.
Plasma (fisic)
Sa bhfisic, an 4ú staid damhna ar sreabhán ian is leictreon saor é, cumtha mar shampla trí ghás a théamh go dtí teocht an-ard. Bíonn fórsaí láidre leictreacha idir na cáithníní ann. Bíonn plasma taobh istigh de lampa feadáin fhluairisigh, agus i gcroíleacán na Gréine is na réaltaí eile. Baineann an phlasma-fhisic le staidéar na bplasmaí. Scéim ollmhór taighde is forbartha atá ar siúl sna Stáit Aontaithe, an Eoraip is dtíortha eile ar phlasmaí is ea an iarracht chun fuinneamh leictreach a ghiniúint trí chomhleá núicleach. In iarracht amháin, sáinnítear plasma áirithe i réimse maighnéadach i bhfoirm taoschnó, agus is é átá i gceist an plasma sin a théamh ar mhodh leictreach chun teochtaí arda ag a dtarlóidh an comhleá faoi stiúir.
Sebastian Vettel
Is tiománaí Gearmánach Fhoirmle a hAon é Sebastian Vettel (a rugadh i Heppenheim ar 3 Iúil 1987). Bhí Vettel ina sheaimpín domhanda sa spóirt 4 bliana as a chéile idir 2010-13. Sa bhliain 2021, ghlac sé páirt i gCraobh Dhomhanda Foirmle a hAon leis an bhfoireann Aston Martin. Thiomáin sé le BMW-Sauber, Torro Rosso, Red Bull agus Ferrari roimhe sin. Ba le Red Bull a bhuaigh sé na craobhacha domhanda 2010-13 agus bhí sé leis an bhfoireann Ferrari ina dhiaidh sin.
I mí Iúil 2022, bhí sé fógraithe ag an tiománaí rás go bhfuil sé chun éirí as ag deireadh an tséasúir 2022. 'Cúrsaí clainne' faoi ndear a chinneadh seasamh go leataobh ón spóirt.
Saol pearsanta
Tá sé pósta le Hanna Prater. Tá triúr clainne acu. Tá Gearmáinis, Fraincis, Iodáilis agus Béarla aige.
Pádraig Standún
Scríbhneoir Éireannach is ea Pádraig Standún.
Saol agus scríbhneoireacht
Rugadh Pádraig Standún i gContae Mhaigh Eo sa bhliain 1946. Is gníomhaí agus sagart é a bhfuil cáil leathan air. Is iomaí úrscéal agus dráma atá scríofa aige.
Bhí dráma leis, Uisceinafhíon, ar an ngearrliosta do ghradam litríochta Chló Iar Chonnachta sa bhliain 2001. Bhunaigh Bob Quinn an scannán, Budawanny (1987) ar úrscéal dá chuid, Súil le Breith.
Histiréis leaisteach
Airí ábhar ar leith, cosúil le rubar, nuair is mó an straidhn de bharr struis ar leith nuair a bhíonn an strus á mhéadú ná nuair a bhíonn sé á laghdú. I ngraf an struis i gcoinne na straidhne, nuair a mhéadaítear an strus de réir a chéile is a laghdaítear é de réir a chéile ansin, faightear lúb, agus bíonn fairsinge na lúibe i gcomhréir leis an bhfuinneamh a ídítear san ábhar sa phróiseas inchúlaithe sin. Más mór fairsinge na lúibe, dhéanfadh an t-ábhar sin maolaire maith turrainge.
Daily Ireland
Nuachtán Béarla ab ea Daily Ireland a fhoilsiodh go laethúil ó Eanáir 2005 go Meán Fómhair 2006 i mBéal Feirste. Díríodh a chuid scéalta ar ábhar Éireannach agus cúrsaí idirnáisiúnta, spórt, taisteal, gnó, léirmheasanna, meáin chumarsáide agus oideachas. Foilsíodh é don chéad uair i mí Eanáir, 2005 faoi choimirce an Andersonstown News.
Iarnród Dhún Pádraig agus Chontae an Dúin
Is é an t-Iarnród Dúin Pádraig agus Contae an Dúin ná iarsmalann iarnróid atá suite i nDún Pádraig, Contae an Dúin, Tuaisceart Éireann. Is é an t-aon iarsmalann iarnróid leathan amháin in Éirinn é. Tá trí mhíle ráille ag an iarnród, a thosaínn ag an stáisiún i mbaile mór Dúin Pádraig agus ritheann go dtí Mainistir na hInse ó thuaidh, agus go dtí uaigh Magnus III, Rí Lochlann ó theas. clé|mion|Stáisiún Dola Dúin Pádraig, tógadh sa bhliain 1892 Is leis an iarnród bailiúchán mór galinneall, inneall díosal, agus carráistí ón 1860idí go dtí na 1980idí. Oibrítear an t-iarnród ar fad ag saorálaithe, a athchóiríonn agus thugann aire do rothstoc agus dhéantáin na hiarnróid.
Stair
Tógadh an iarsmalann ar an áit ina raibh Iarnród Bhéal Feirste agus Contae an Dúin, a chuaigh idir Béal Feirste, Dún Pádraig, agus an Caisleán Nua. Dúnadh an t-iarnród go dtí Dún Pádraig i 1950, agus baineadh na ráillí ón líne i 1953.
Sna 1980idí, bhunaigh ailtire áitiúil Gerry Cochrane cumann saorálach chun cuid den iarnród a atógáil. Athchóiríodh an líne go dtí Stáisiún Dola Dúin Pádraig, míle amháin amuigh ó Dhún Pádraig; osclaíodh an t-iarnród nua i 1987. Síneadh an líne go dtí Stáisiún Uaighe Rí Magnus i 1995, agus go dtí Stáisiún Mhainistir na hInse i 2005.
Rothstoc
Tá trí ghalinneall umar ag an iarnród: uimhreacha 1, 3, agus 90. Tógadh Uimh. 1 agus 3 ag Orenstein & Koppel le linn na 1930idí sa Ghearmáin le haghaidh ag siúntadh ar son Chomhlacht Siúicre Éireann. Tógadh uimhir 90 in Inse Chóir ag Mór-Iarnród an Deiscirt agus an Iarthair sa bhliain 1875 – is é an dara hinneall traenach is sine in Éirinn é.
Freisin, tá ocht n-inneall díosail i nDún Pádraig – is leis an iarnród trí cinn acu, agus is le Grúpa Tarraingthe na hÉireann cúig cinn acu.clé|mion|Galinneall O&K Uimh. 3 ag an mbothán comharthaí i nDún Pádraig, 2005
Plasma cuarc/glúón
Staid damhna a chuimsíonn gás (plasma) cuarc saor is glúón. De ghnáth bíonn cuairc, a chomhdhéanann cáithníní fo-adamhacha cosúil le prótóin is neodróin, nasctha le chéile gan cead a bheith saor ón meicníocht nasctha. Bíonn na glúóin, a iompraíonn an fórsa láidir a choinníonn na cuairc le chéile, teorannaithe mar an gcéanna. Ach de réir teoiric idirghníomhaithe na gcuarc is na nglúón (crómaidinimic chandamach), má bhíonn an teocht is an brú ard a dhóthain, ní fhanann na cuairc is na glúóin taobh istigh de theorannuithe na staideanna comhghnásacha ach foirmíonn plasma cuarc is glúón saorghluaiseachta. Tá fianaise ar a leithéid de phlasma i dtorthaí imbhuailtí tromnúicléas i CERN sa Ghinéiv (1997, 2000). Samhlaítear go raibh plasma cuarc/glúón ann díreach i ndiaidh na hOllphléisce.
Leamhan clúmhach bán
mion Is feithid é an leamhan clúmhach bán. Ball d'fhine na Lymantriidae atá ann.
Iain Duncan Smith
Polaiteoir de chuid Pháirtí Choimeádach sa Ríocht Aontaithe is ea Iain Duncan Smith. Rugadh i nDún Éideann, Albain é ar an 9 Aibreán 1954.
Borradh stoirme
Déantar an chuid is mó den dochar ó thuilte i stoirmeacha gaoithe, tíofúin is stoirmeacha móra eile trí bhorradh stoirme. clé|mion| SLOSH run