cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nua-Gheirsí
Stair
Is dócha gur Giovanni da Verrazanno, maraí i seirbhís na Fraince, an chéad Eorpach a thaiscéal cósta Atlantach Nua-Gheirsí. Thaiscéal Henry Hudson, Sasanach i seirbhís na hÍsiltíre, an cósta níos faide ó thuaidh, timpeall Bhá Sandy Hook agus suas an abhainn Hudson. Chuaigh Cornelius Mey suas an Abhainn Delaware sa bhliain 1614 agus é ag taiscéaladh ar son na hÍsiltíre chomh maith.
Trádáil fhionnaidh an bealach ba mhó a bhí teagmháil idir na Lenape agus na hOllannaigh ar dtús. Ollannach darbh ainm Pauw a chéad chuir síos i Nua-Gheirsí, trasna na hAbhann Thuaidh (.i. an Hudson inniu) ó Nua-Amstardam, ar an roinn theas den oileán Manhattan. Cheannaigh sé an talamh ó na hIndiaigh. B'ait leo siúd úinéireacht talaimh ach bhí sé mar riail ag Comhlacht Dúitseach na hIndia Thoir gur ghá le lonnaitheoirí sna limistéir a bhí faoi smacht an chomhlachta a gcuid talamh a cheannach. Pavonia a baisteadh ar thailte Pauw. Bhí Pavonia agus na lonnachtaí Ollannacha eile a tháinig ina dhiaidh i Nua-Gheirsí faoi riail Nua-Amstardam mar chuid den Nua-Ísiltír (Nieuw-Nederland). Sa bhliain 1638 cuireadh coilíneacht Shualannach ar bun san áit a bhfuil Wilmington, Delaware anois. De réir mar a d'fhás an choilíneacht sin (an Nua-Shualainn, nó Nye Sverige), lonnaigh cuid de na coilínigh Shualannacha agus Fhionlannacha ar an taobh eile den Abhainn Delaware, i ndeisceart Nua-Gheirsí. Faoi stiúradh Peter Miniut a chruthaigh an Nua-Shualainn, Vallúnach a bhí ina stiúrthóir ar an Nua-Ísiltír roimhe sin (1626–1631). Thóg na Ollannaigh seilbh ar an gcoilíneacht Shualannach ní ba dhéanaí agus ar 24 Meitheamh 1664 thóg cabhlach faoi stiúradh an Choirnéil Richard Nicolls seilbh ar an Nua-Ísiltír in ainm rí na Breataine Móire. mion|clé|Dobharbhearna an Delaware idir Nua-Gheirsí (ar dheis) agus Pennsylvania (ar clé)
Thug an Rí Séamas II an talamh ar fad idir na haibhneacha Hudson agus Delaware (.i.Nua-Gheirsí) do bheirt chairde a sheas leis an Teaghlach Ríoga le linn Chogadh Cathartha Shasana, mar atá, Sir George Carteret agus agus an Tiarna Berkeley of Stratton. Ainmníodh an áit Cúige Nua-Gheirsí in onóir an oileán Gheirsí, a thug tearmann don Rí Séarlas II sa chogadh (agus arbh í an áit inar rugadh Carteret). Sa bhliain 1673 dhíol Berkeley a chuid féin den choilíneacht le baill de Chumainn na gCarad agus d'fhág sin Nua-Gheirsí roinnte ina dhá leath, Jersey Thoir agus Jersey Thiar. Maireann cuid den teorainn idir an dá leath mar theorainneacha contae inniu. mion|Nua-Gheirsí Thoir agus Thiar
Nua-Gheirsí an t-aon choilíneacht Bhriotanach i Meiriceá arbh iad daoine as coilíneachtaí eile, agus ní as an Eoraip, tromlach na lonnaitheoirí den chine gheal. Lean lonnaíochtaí na nOllannacha ag fás in oirthuaisceart an stáit faoi na Sasanaigh. Bhí páirt mhór ag Eaglais Leasaithe na hOllainne iontu. Tháinig Preisbitéirigh Albanacha go Nua-Gheirsí san tréimhse sin freisin ach ba dhaoine as Nua-Eabhrac agus as Sasana Nua a chuir fúthu ansin sa chuid ba mhó, go háirithe Comhthionólaithe as Sasana Nua. Aithníodh saoirse creidimh sa dá leath den choilíneacht. Cuireadh an chéad tearmann Indiach sna Stáit Aontaithe ar bun in Indian Mills, i lár dheisceart Nua-Gheirsí, sa bhliain 1758, ach thug formhór na Lenape a aghaidh ar áiteanna níos faide siar nó fuair siad tearmann as a stuaim féin sna cnoic agus sléibhte. Ghlac siadsan le sclábhaithe agus daoine eile a bhí ag éalú an dlí.
Mhair an scoilt thoir-thiar chomh fada agus mhair an dílseánacht nó úinéireacht phríobháideach (1674–1702) sa choilíneacht. Sa bhliain 1702 d'athaontaigh na Briotanaigh Nua-Gheirsí mar choilíneacht ríoga seachas seachas mar choilíneacht dhílseánach. Sna blianta 1708–1738, áfach, bhí Nua-Gheirsí faoi riail Nua-Eabhrac. Bhí muintir Nua-Gheirsí go mór ina choinne sin agus sa bhliain 1738 cheap an Rí an Breitheamh Lewis Morris mar ghobharnóir ar an gcoilíneacht.
I mí Iúil, 1776, chuir ionadaithe Nua-Gheirsí a n-ainm le Forógra an Neamhspleáchais. Fearadh cuid mhaith den chogadh a bhris amach dá bharr sin i Nua-Gheirsí. Bhí ceannáras an airm faoi Washington in Nua-Gheirsí ar feadh dhá gheimhreadh. Bhí Cathanna Trenton, Monmouth agus Princeton ar na cathanna móra a bualadh in Nua-Gheirsí sa Réabhlóid Mheiriceánach. Bhí ról sách tábhachtach ag Nua-Gheirsí lasmuigh de pháirc an áir freisin. Faoi cheannas William Paterson chuidigh an stát le comhréitiú a dhéanamh idir na stáit mhóra agus na cinn bheaga. mion|275px|Osclaíodh an chéad phictiúrlann faoi aer le haghaidh daoine i gcarranna ar domhan in [[Camden, New Jersey|Camden, Nua-Gheirsí sa bhliain 1933.]]
Dalta na stáit eile i dtuaisceart na tíre cuireadh acht i bhfeidhm i Nua-Gheirsí sa bhliain le cosc a chur le sclábhaíocht de réir a chéile. Faoi na 1830idí bhí formhór na ndaoine gorma saor; bhí timpeall is deichniúr sclábhaithe aosta sa stát nuair a cuireadh deireadh leis an sclábhaíocht ar fud na tíre sa bhliain 1865.
Forbraíodh a lán tionsclaíochta i Nua-Gheirsí i luathbhlianta na tíre nua agus le linn an 19ú haois. Bhunaigh Alexander Hamilton in éineacht le scata daoine eile comhlacht darbh ainm Society for the Establishment of Useful Manufactures (SUM) sa bhliain 1791. D'fhostaigh an grúpa Pierre Charles L'Enfant le cathair a phleanáil don cheantar timpeall ar na hEasa Móra ar an Abhainn Passaic i dtuaisceart an stáit le feidhm a bhaint as fuinneamh na n-eas ansin. Paterson a baisteadh ar an gcathair in onóir William Paterson.
Mar gheall ar an méid monarchana agus infreastruchtúr iompair a tógadh i Nua-Gheirsí, bhí páirt thábhachtach ag an stát le linn an dá chogadh domhanda sa chéad leath den 20ú haois. Cuireadh na mílte saighdiúirí go dtí an Eoraip sa Chéad Chogadh Domhanda ó dhugaí in Hoboken. Tógadh cuid de na longa a d'iompair iad i Nua-Gheirsí freisin, sna ceártaí longa i gCamden agus Bayonne. Ar na déantúisí míleata eile a rinneadh i Nua-Gheirsí bhí armlón, gléasanna cumarsáide, agus ceimicigh. Idir an dá chogadh, roimhe sin agus ina dhiaidh, tógadh tionscail thíthíochta, áiseanna gnó, monarchana agus na háiseanna a ghabhann leo i gceantracha i Nua-Gheirsí a bhí faoin tuath. D'fhág sin fás an-mhór ar na fo-bhailte ar fud an stát, cé gur tháinig meath millteanach ar na cathracha. Níl mórán cathracha móra i Nua-Gheirsí i gcomparáid le stáit agus tíortha eile. Ina áit sin tá na céadta bailte, idir bheag agus mhór, iad buailte lena chéile i réimsí fada uirbeacha agus a rialtas féin ag gach aon cheann díobh.
Geilleagar
Is é Nua-Gheirsí an darna stát Meiriceánach is saibhre de réir ioncam teaghlaigh—$71,180 sa bhliain. $51,358 an teacht isteach ag an meán duine aonair. $487 bn an olltáirgeacht stáit sa bhliain 2010..
Déimeagrafaic
De réir mheastachán Bhiúró an Daonáirimh, bhí 8,938,125 duine ina gcónaí i Nua-Gheirsí sa bhliain 2014, méadú 1.66% ar na 8,791,894 duine a fuarthas le linn Dhaonáireamh 2010. Ó thaobh cine de, ba den chine geal iad 68.6% de dhaonra an stáit sa bhliain 2010. Ba 13.7% de na daoine de shliocht Afracach agus 8.3% de shliocht Áiseach. Ba de chúlra "Latino" 17.7% de mhuintir Nua-Gheirsí agus dúradh Spáinnis a bheith á labhairt mar phríomhtheanga sa bhaile ag 14.59% de na daoine os cionn 5 bliana d'aois. Bhí teanga éigin seachas Béarla mar theanga dhúchais ag 28.69%, is é sin 2,345,644 duine.
Neyland
51.7097°N, -4.9505°W
Baile i Sir Benfro, an Bhreatain Bheag, is ea Neyland, 125.3 km ó Caerdydd agus 334 ó Londain. Tá daonra 3,364 ann, agus tá 361 (10.7%) in ann Breatnais a labhairt.
Polaitíocht
mion|"Marcas de Grás", [[Breithiúnas, dráma le Máiréad Ní Ghráda ]] Próiseas agus modh na cinnteoireachta i measc daoine is ea an pholaitíocht. Baineann sé le gach gné don idirghníomhaíocht i ngrúpaí, i gcúrsaí gnó, acadúla, creidimh agus rialtóireachta. Ó cuireadh eagar ar dhaoine an chéad lá ba ghá dóibh dualgaisí agus pribhléidí a roinnt eatarthu agus ba chuid nádúrtha den éabhlóid é go mbeadh iomaíocht agus comhoibriú ann. mion|Feachtas toghchánaíochtaDe réir mar a d'éirigh na grúpaí daoine níos sofaisticiúla cuireadh tús le ceirdeanna speisialta ar nós sagairt, dlíodóirí, bailitheoirí cánach, riarthóirí agus mar sin de agus d'fhorbairt córais éagsúla chun an comhoibriú agus an iomaíocht eatarthu a choinneáil faoi smacht.
Is ón bhfocal Gréigise polis a thagann 'polaitíocht', rud a léiríonn cé chomh lárnach is atá an chathair mar ionad polaitiúil. De ghnáth is i gcomhthéacs riarachán rialtais a phléitear an pholaitíocht inniu.
Idéolaíocht pholaitiúla
Sa pholaitíocht nua-aimseartha roinntear an idé-eolaíocht ina dhá leath - an Eite Chlé is an Eite Dheis.
É sin ráite tá sé fíor dheacair idirdhealú a dhéanamh idir an dá fhealsúnacht i dtíortha daonlathacha na hEorpa.
In Éirinn bheadh sé deacair an t-idirdhealú sin a dhéanamh go mór mhór idir na príomhpháirtithe. Bheadh sé deacair ag aon saineolaí é sin a dhéanamh.
Féach freisin
Breithiúnas, le Máiréad Ní Ghráda
Síciatracht
mion|Siomból Is é atá sa síciatracht ná an chraobh den leigheas a bhaineann leis an meabhar agus le galar meabhar nó galar intinne.
Toirneach
雷
Síciatracht
Tugtar síciatraí ar dhochtúir leighis a chleachtann síciatracht.
Tugtar síceolaí ar dhuine a traenáladh i ngnáth-shíceolaíocht agus i síceolaíocht galra meabhar, de ghnáth gan traenáil sa leigheas. Tugtar néareolaí ar dhochtúr leighis a chleachtann le hothair a bhfuil galra néaracha orthu nach gnáthach galra intinne a thabhairt orthu, m.sh. titeamas, galar Pharkinson nó stróc.
Seachas galar meabhar ar nós schizophrenia nó mire thaghdach, bíonn freastal ag síciatrithe orthu siúd a mbíonn trioblóid míshuaimhneachas, trioblóid clainne, pósta nó cúpla orthu, chomh maith leo siúd a mbíonn dementia (gealtachas le cailliúnt scileanna agus cuimhne) nó mallintinneacht orthu.
Déanann síciatrigh áirithe speisialtiacht le hobair le gasúir agus leanaí, le sean-aoisigh, leo siúd atá trioblóid acu a bhaineann le drogaí nó le biotáille, nó leo siúd atá i dtrioblóid leis an dlí. Déanann cuid eile speisialacht ag obair le daoine a bhfuil tinnis coirp orthu, nó leo siúd atá i ndiaidh bheith i dtionóisc nó a raibh meall san inchinn acu a rinne dochar don inchinn.
Stair
Cuireadh tús leis an gcóras rangú atá inniu againn ag deireadh an 19ú haois, nuair a rinne Kraepelin na Gearmáine idirdhealú idir mire thaghdach agus dementia praecox. Is éard atá i gceist le dementia praecox ná meabharghalar a thosaíonn go luath agus lena dtéann an duine i léig de réir a chéile, go minic le mealladh (delusion an Bhéarla) nó bréagchéadfaí (hallucinations an Bhéarla). Cuireadh leis an obair seo nuair a scríobh faoin hebephrenia agus Kahlbaum faoin katatonia. Freisin, rinne Schneider cur síos an-úsaideach ar siomptaim an dementia praecox, cur síos a húsáidtear go dtí an lá atá inniu ann. scitsifréine (Schizophrenia) an t-ainm a thugtar inniu ar an gcuid is mó díobh siúd a mbíodh dementia praecox orthu.
Ba á Sigmund Freud a chuir an sícanailís ar bun i Vín na hOstaire ag tús an 20ú Aois, córas teiripe a bhí an-tábhachtach i bhforbairt na síciatrachta, agus a bhaintear feidhm fós as, go háirithe ag teiripeoirí agus ag dochtúirí príobháideacha.
Ar feadh i bhfad ina dhiaidh sin, ní raibh mórán leigheas cheart ar mheabhar ghalar, ach an duine a bhí tinn a chur in ospidéal nó in institiúid eile. Ach 'sna 1950aí, thángathas ar chlorpromazine, nó Largactil, sa bhFrainc, an chéad cheann des na drogaí frith-mhire, agus chuir sé sin athrú mór ar chleachtadh an síciatracht.
In Éirinn
In Éirinn, i ndiaidh traenála ghinearálta san ollscoil i ndámh an leighis, is gá traenál ar feadh 4-6 bhliana sa bhreis agus scrúdaithe Choláiste Ríoga na Síciatraithe a phasáil chun cleachtadh mar chomhairlitheoir síciatrach.
Michael Davitt (file)
Saol
Chuaigh Davitt chuig Coláiste na hOllscoile Corcaigh. Bhunaigh agus d'eagraigh sé an iris filíochta Innti.
Sna 1980idí, d'oibrigh Davitt le RTÉ mar thuairisceoir agus láithreoir.
Sa bhliain 1994, bhronn An Institiúid Chultúrtha Ghael-Mheiriceánach Duais an Bhuitléaraigh ar Davitt.
Bhí sé ina bhall d'Aosdána. clé|mion
Conspóidí
Sna 1970idí, bhí Davitt ag obair mar theagascóir sna campaí samhraidh de chuid Gael Linn. Níos déanaí, ciontaíodh Davitt as mí-úsáid gnéis. Bhí caidreamh aige le Bláthnaid Ní Chofaigh.
Rug an bás go tobann ar Davitt agus é amuigh ag siúl i gContae Shligigh ar an 19 Meitheamh 2005. Bhí fadhb ólacháin ag cur air sna 2000idí.
Leslie Phillips
Ba aisteoir Sasanach é Leslie Samuel Phillips (a rugadh ar an 20 Aibreán 1924 - 7 Samhain 2022).
Ricin
Próitéin fhíornimhiúil atá i láthair i bpónaire ricne, a úsáideadh i bhfeallmharuithe polaitiúla. Luaitear í mar oibreán a fhéadfar a úsáid i gcogaíocht cheimiceach.
Betty Driver
Is aisteoir Sasanach í Elizabeth Mary "Betty" Driver. Rugadh í ar an 20 Bealtaine 1920 agus fuair sí bás ar an 15 Deireadh Fómhair 2011. Ghlac Driver an pháirt mar Betty Williams sa sobalchlár Coronation Street.
Calchló
mion|Sampla de chalchló a rinne Fox Talbot i Sasana sna 1840idí Foirm an-luath grianghrafadóireachta a bhfuair Fox Talbot paitinn uirthi i 1841 is ea an calchló. Bhain sé feidhm as páipéar a bhí íograithe le hiaidíd airgid chun íomhá claonchló a táirgeadh.
An Íogbóis
Is teanga í An Íogbóis atá ina phríomh-teanga dhúchais de chuid na nÍogbó, grúpa meiteiteach ó Dheisceart na Nigéire.
Sócmhainn airgeadais
mion|333x333px|sócmhainní agus dliteanais i [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|SAM]] Áirge nó maoin airgeadais is ea sócmhainn airgeadais (Béarlaː Financial asset) ar le gnó nó duine aonair í agus a bhfuil luach airgid aici, ar a n-áirítear scaireanna, bintiúir, bannaí, iontaobhais aonad, airgeadra, taiscí bainc, agus cearta ar airgead a tugadh ar iasacht nó a cuireadh i dtaisce.
Ní áirítear sócmhainní fisiciúla ar nós fearais agus trealaimh, talamh, agus buanearraí (gluaisteáin, etc.) nó fiú polasaithe árachais mar urrús.
Léiritheoir scannáin
mionIs éard is léiritheoir scannáin ann ná an té atá i gceannas ar léiriú scannáin, nó ar chraoladh clár teilifise srl.
Bíonn sé de dhualgas ar an léiritheoir a chinntiú go gcríochnaítear an scannán in am, go bhfuil sé ar ardchaighdeán agus go bhfuil sé laistigh den bhuiséad. Post gnóthach, dúshlánach atá ann.
Onllwyn
51.7789°N, -3.6767°W
Baile i Castell-nedd Port Talbot, an Bhreatain Bheag, is ea Onllwyn, 48 km ó Caerdydd agus 247 ó Londain. Tá daonra 1,161 ann, agus tá 222 (19.1%) in ann Breatnais a labhairt.
Jill Gascoine
B'aisteoir Sasanach í Jill Viola Gascoine a rugadh i Lambeth, Londain ar an 11 Aibreán 1937 agus a fuair bás ar an 29 Aibreán 2020.
Droichead Leamhcáin
Is droichead suite i Leamhcán i gContae Bhaile Átha Cliath é Droichead Leamhcáin.
Eric Lopez
Is aisteoir gutha Meiriceánach é Eric Lopez, a rugadh sa bhliain 20 Aibreán 1978 in La Habana, Cúba.
John Kerr
Fisicí a saolaíodh in Aird Rosain na hAlban ab ea John Kerr (17 Nollaig 1824 - 15 Lúnasa 1907). Léirigh sé airíonna suntasacha an tsolais pholaraithe i réimsí maighnéadacha is leictreacha. In iarmhairt Kerr, a ainmníodh as, frithchaitear solas ionsaitheach atá polaraithe go plánach ag leictreamaighnéad, agus braitear go bhfuil an solas frithchaite polaraithe go héilipseach.
Simpsorama
Craoladh an séú heipeasóid, "Simpsorama", den séú sraith is fiche The Simpsons ar an 9 Samhain 2014. Scríobh J. Stewart Burns an eipeasóid seo. D'fhéach 6.70 milliún duine ar an eipeasóid.
Panghnéasacht
Is éard is panghnéasacht ann ná mealladh gnéasach, rómánsúil nó mothúchánach i dtreo daoine de gach inscne, nó fiú beag beann ar a bhféiniúlacht ghnéis nó inscne.
Ian Gow (Teachta Parlaiminte)
clé|mion|rinne an t[[IRA Sealadach|IRA ionsaí dásachtach i Westminster]] Feisire i bparlaimint Westminster ba ea Ian Reginald Edward Gow (/ɡaʊ/; 11 Feabhra 1937 – 30 Iúil 1990). Tóraí, bhí Gow i bhfad amach ar an eite dheis agus an-mhór leis an Príomh-Aire, Margaret Thatcher. Ghoill sé go smior ar Thatcher gur éirigh leis an IRA ionsaí mar sin a dhéanamh i Westminster agus ghoill sé uirthi lena chois gur maraíodh dlúthchara léi.
Feallmharú
Buama cairr i bparlaimint Westminster a thug a bhás ar 30 Iúil 1990. Ghlac na Sealadaigh freagracht as.
Phéasc carrbhuama eile i Westminster sa bhliain 1979 agus maraíodh dlúthchara eile le Thatcher, Airey Neave. Rinneadh ionaí ar Thatcher féin sa bhliain 1984 (Buamáil Brighton)
An chéad fheallmharú MP eile ba ea Jo Cox, Eorabhách, sa bhliain 2016.
Terry-Thomas
B'aisteoir Sasanach é Terry-Thomas (a rugadh Thomas Terry Hoar Stevens ar an 10 Iúil 1911 agus a fuair bás ar an 8 Eanáir 1990).
Elly Schlein
Is polaiteoir Iodálach í Elena Ethel "Elly" Schlein (rugadh 4 Bealtaine 1985) agus is rúnaí tofa í de chuid an Pháirtí Dhaonlathaigh (PD).(Partito Democratico) Tá sí ina ball de Theach na dTeachtaí (Camera dei deputati) san Iodáil agus roimhe seo bhí sí ina leasuachtarán ar Emilia-Romagna agus ina Feisire de Pharlaimint na hEorpa. Gan choinne, i mí Feabhra 2023, toghadh í mar rúnaí nua an PD.
Luathshaol agus oideachas
Níos déanaí ina saol, bhog Schlein go Bologna. Bhain sí céim amach sa Dlí in Ollscoil Bhologna sa bhliain 2011, ag plé tráchtas ar an Dhlí Bunreachtúil.
Owrtyn
Baile i Wrecsam, an Bhreatain Bheag, is ea Owrtyn, 166.5 km ó Caerdydd agus 251 ó Londain. Tá daonra 1,342 ann, agus tá 118 (8.8%) in ann Breatnais a labhairt.
Elly Schlein
I dtús, 2008–2013
In 2008 agus 2012, rinne Schlein obair dheonach ar dhá fheachtas uachtaránachta Barack Obama sna Stáit Aontaithe. In 2011, bhí sí ar dhuine de bhunaitheoirí an chumainn mac léinn ollscoile ar a dtugtar Progrè, cumann a dhéileáil le tuairimí an phobail a dhoimhniú agus a íogrú ar shaincheisteanna a bhain le beartais imirce agus réaltacht an phríosúin.
I mí Aibreáin 2013, fuair Romano Prodi, iar-Phríomh-Aire na hIodáile agus uachtarán an Pháirtí Daonlathaigh (PD) (Partito Democratico, PD), tacaíocht níos lú ná 100 toghthóir comhrialtas lár-chlé agus d’éirigh sé as feachtas toghcháin uachtaránachta na hIodáile 2013. Mar fhreagra, thug Schlein saol don fheachtas slógtha ar a dtugtar #OccupyPD, a cháin iad siúd a bhí taobh thiar de chailliúint Phrodi agus a chuir i gcoinne ollchomhrialtais a chur ar bun, sé sin Comh-aireacht Letta. Le linn thoghchán ceannaireachta PD 2013 ar an 8 Nollaig, thug Schlein a tacaíocht do Giuseppe Civati, a tháinig sa tríú háit.
Feisire de Pharlaimint na hEorpa, 2014–2019
I mí Feabhra 2014, sheas Schlein leis an PD le haghaidh suíochán i bParlaimint na hEorpa i dtoghcheantar an Oirthuaiscirt. I dtoghchán Pharlaimint na hEorpa 2014 san Iodáil, toghadh chuig Parlaimint na hEorpa í. D’fhreastal sí ar Choiste Forbartha Pharlaimint na hEorpa .Chomh maith lena tascanna coiste, bhí sí mar chuid de thoscaireacht na parlaiminte ar Choiste Parlaiminteach Cobhsaíochta agus Comhlachais an Aontais Eorpaigh-na hAlbáine.
30 Eanáir
Is é an 30 Eanáir an 30ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 335 lá fágtha sa bhliain nó 336 i mbliain bhisigh.
Elly Schlein
I dtús, 2008–2013
I mí na Bealtaine 2015, d'fhógair Schlein trí theachtaireacht ar Facebook go raibh sí ag fágáil an PD, agus í i mbun easaontais dhomhain le seasamh nua polaitíochta an pháirtí curtha i bhfeidhm ag rúnaí an pháirtí agus príomh- aire na hIodáile Matteo Renzi, agus chuaigh sí isteach in Possibile, an páirtí a bhunaigh Civati. I mí Aibreáin 2019, d'fhógair Schlein go raibh sé ar intinn aici gan seasamh i dtoghchán Pharlaimint na hEorpa 2019 san Iodáil..
Leas-Uachtarán Emilia-Romagna, 2020 -2022
I dtoghchán réigiúnach Emilia - Romagna 2020 an 26 Eanáir, rith Schlein mar iarrthóir ar bhall de chomhairle réigiúnach Emilia-Romagna mar chuid de chomhghuaillíocht toghcháin den eite chlé darb ainm Emilia - Romagna Éiceolaí Misniúil agus Forásach. Toghadh í trí níos mó ná 22,000 vóta a bhaint amach, agus í ar an gcomhairleoir is mó a vótáladh i stair réigiúnach, agus cheap Stefano Bonaccini í mar leasuachtarán ina dhiaidh sin. I mí Feabhra 2020, thairg rúnaí an PD, Nicola Zingaretti, áit uachtaránachta an pháirtí do Schlein a d'fhág Paolo Gentiloni folamh..
Saol pearsanta
I mí Feabhra 2020, thug Schlein le fios go raibh sí dhéghnéasach. Déanann sí cur síos uirthi féin mar bhean dhéghnéasach, fheimineach, agus fhorásach. I mí na Nollag 2022, scrios coirloisceoirí carr a d'úsáid a deirfiúr, Susanna Schlein, taidhleoir gairme a bhí ag obair san Aithin, ag spreagadh phríomh-aire reatha na hIodáile Giorgia Meloni chun a “imní as cuimse” a chur in iúl.
Rickettsia
Saghas miocrorgánaigh shlatchruthaigh le cillscannán cosúil le baictéar. Atáirgeann siad gar do chealla an ainmhí óstaigh nó taobh istigh díobh. Is iad artrapóid na príomhóstaigh de ghnáth, agus feidhmíonn siad chun na miocrorgánaigh a iompar isteach in óstaigh veirteabracha. Cuireann saghsanna éasgúla Rickettsia tús le tífeas, fiabhras trinse, is galair dhaonna éagsúla eile.
Jeff Foxworthy
Is aisteoir Meiriceánach é Jeffrey Marshall "Jeff" Foxworthy, a rugadh sa bhliain 1958.
Bella Hadid
Mainicín faisin Meiriceánach is ea Isabella Khair Hadid. Rugadh in Los Angeles, California í an 9 Deireadh Fómhair 1996.
Falcóg mhór
Is éard atá i gceist leis an bhfalcóg mhór ná speiceas éin a chuaigh in éag faoi lár na naoú haoise déag. Is é an t-ainm eolaíoch atá air ná Pinguinus impennis. Cé go bhfuil an fhalcóg mhór cosúil leis na piongainí, níl sí gaolmhar leo - fuair siad a n-ainm uaithi, áfach, nó is é pen gwyn ainm Breatnaise na falcóige móire, agus chuaigh sé in úsáid i dteangacha eile fosta. Ceann de na hAlcidae í an fhalcóg mhór, is é sin, bhí dlúthghaol aici leis an bhforacha (an t-éan aille) Uria aalge agus leis an gcrosán Alca torda. Bhí an fhalcóg mhór 75-85 ceintiméadair ar airde agus timpeall ar chúig cileagraim ar meáchan.
Ní chuireadh an fhalcóg mhór ach aon ubh amháin in aghaidh aon séasúr goir amháin, rud a chiallaigh go raibh líon na n-éanacha seo sách mall ag dul i méadaíocht fiú faoi na himthosca ab fhabhraí. Ní raibh siad in ann eitilt ar bith a dhéanamh, agus nuair a thagadh na foghlaeirí, bhíodh na falcóga móra sách mall ag teitheadh uathu. Bhí an-mheas ag na mairnéalaigh ar fheoil na falcóige móire, agus fuarthas a cuid cleití úsáideach chomh maith. Mar sin, ní ábhar iontais é i ndiaidh an iomláin an dóigh a ndeachaigh an t-éan seo in éag.
Roimh dhíothú an speicis bhí an fhalcóg mhór le feiceáil ar feadh an Atlantaigh Thuaidh san Oileán Úr agus san Eoraip araon, agus í ag marú iasc. Dealraíonn sé áfach nach raibh ach fiche áit ag an bhfalcóg mhór ar fud an domhain le neadacha a thógáil agus an ubh aonair a ghoradh. Bhí aillte arda agus fargáin ag teastáil ón bhfalcóg mhór le haghaidh na neide, agus ní raibh an timpeallacht oiriúnach ar fáil di ach i mbeagán áiteanna.
An lánúin dheireanach a bhí ag goradh uibhe, maraíodh í in Eldey, oileán beag in aice leis an Íoslainn, sa bhliain 1844. Cuireadh sonrú san éan deireanach den speiceas i dTalamh an Éisc sa bhliain 1852.
Ar na saolta deireanacha seo táthar ag caint ar athbheochan an speicis trí úsáid a bhaint as pé iarsmaí ADN atá fágtha de sna iarsmalanna staire nádúrtha, go háirithe sna héanacha a ndearnadh seitheadóireacht orthu.
Féach freisin
Colm imirce
Pant
51.7713°N, -3.3608°W
Baile i Merthyr Tudful, an Bhreatain Bheag, is ea Pant, 34.8 km ó Caerdydd agus 225 ó Londain. Tá daonra 2,579 ann, agus tá 177 (6.9%) in ann Breatnais a labhairt.
Carlos Mencia
Is aisteoir Meiriceánach é Ned Arnel Mencía, a rugadh sa bhliain 1967.
Philip Lowrie
mion| Is aisteoir Sasanach é Colin Philip Lowrie. Rugadh é ar an 20 Meitheamh 1936. Ghlac Lowrie an pháirt mar Dennis Tanner sa sobalchlár Coronation Street sna blianta 1960–1968, agus arís i 2011–2014.
Lincse Cheanadach
Is ainmhí í an lincse Cheanadach. Mamach atá ann.
Meatánóáit eitile
Eistear is ea meatánóáit eitile nó formáit eitile, a fhoirmítear nuair a imoibríonn eatánól (alcól) le haigéad formach (aigéad carbocsaileach). Is saintréith dá cuid an boladh rum, agus tá sí freagrach go páirteach freisin as blas sútha craobh. Tarlaíonn sí go nádúrtha i gcorp seangáin agus i ngathanna na mbeach.
Nochtadh
De ghnáth, measann an tÚdarás Bia agus Drugaí sna Stáit Aontaithe go bhfuil meatánóáit eitile sábháilte.
Charles F. Kettering
Innealtóir is ceapadóir a saolaíodh i Loudonville, Ohio ab ea Charles Franklin Kettering (29 Lúnasa 1876 - 25 Samhain 1958). D'fhionn sé an mótar dúisithe i gcomhair gluaisteán. Mhínigh sé an chúis le cnagadh in innill gluaisteán. D'fhionn sé an t-ábhar cuisnithe Freon, ceann de na clórafluaracarbóin.
Cogadh Saoirse na hAilgéire
Ba cheann de na cogaí díchóilínithe ba thábhachtaí agus ba chasta é Cogadh Saoirse na hAilgéire (1954–62). Ní raibh na Francaigh cinnte céard le déanamh san Ailgéir sa tréimhse seo. Bhí thart ar mhilliúin coilíneach Eorpach ina gcónaí san Ailgéir. Bhí an t-achrann chomh dona sin gur bheag nach raibh cogadh cathartha sa bhFrainc dá bharr. mion|clé|220x220px|Baracáidí i g[[Cathair na hAilgéire le linn an chogaidh (1960)|alt=]] Bhí na Harkis (dílseoirí Moslamacha Arab-Ailgéaracha) i gcoinne an FLN (Fronta Náisiúnta Fuascailte), Gluaiseacht Náisiúnta na hAilgéire (MNA), le tacaíocht ón bPáirtí Cumannach Francach agus Páirtí Cumannach na hAilgéire. Ag an am chéile, bhí na Pieds-Noirs (na hAilgéir-Eorpaigh) ina liobrálaigh (Eorpaigh-Ailgéirigh), le roinnt Arab-Ailgéirigh, a bhí i bhfabhar an neamhspleáchais.
Tá an cogadh tábhachtach ó thaobh
Cúlra
I dtús na 1950idí, rinne an Fhrainc iarracht Vítneam a ath-thógaint. Ach theip uirthi agus cuireadh tús leis an gCéad Chogadh Ind-Síneach. Chaill na Francaigh an cogadh sin ag Cath Dien Bien Phu sa bhliain 1954. Díreach ina dhiaidh sin, bhris Cogadh Saoirse na hAilgéire amach san Ailgéir. clé|mion|"[[Sceimhlitheoireacht|sceimhlitheoirí"]]
1954
Sa bhliain 1954, bhí an Ailgéir fós measta mar chuid inmheánach den Fhrainc.
I Mí na Samhna 1954, i rith an Toussaint Rouge (Samhain na Fola), thit rialtas na Fraince as a chéile (an Ceathrú Poblacht a bhí i réim). Faoi ordaithe rialtas Guy Mollet (SFIO nó Sóisialach), thosaigh arm na Fraince feachtas "síothú" san Ailgéir. Chas an "oibríocht Ordaithe Poiblí" go tapa i gcogadh iomlán.
Bhí na hAilgéaraigh i dtús báire i bhfabhar na síochána, ag díriú i gcomhair an neamhspleáchais iomláin. Scoilt an Fhrainc de bharr cúrsaí san "Ailgéir Fhrancach" (l'Algérie Française), caomhnú an rialtas, agus ghlacadh le idirbheartaíocht agus stádas idir Rialtas Dúchais agus iomlánú i bPoblacht na Fraince. clé|mion|1956ː [[físeán]]
1956
Tharla an ghéarchéim Shuais (Suez) sa bhliain 1956, idirghabháil mhíleata mhí-ámharach. Mar leithscéal, dúirt rialtas na Fraince go raibh an tUachtarán Nasser ag tabhairt cabhrach don FLN. Ach eachtra mhíleata mhí-ámharach a bhí ann. Lagaigh an géarchéim seo an Fhrainc agus an Ríocht Aontaithe ar thaobh idirnáisiúnta.
1958
Sa bhliain 1958, thit an rialtas. Díscaoileadh an Ceathrú Poblacht agus bunaíodh Cúigiú Poblacht na Fraince, le huachtarán láidir, Charles de Gaulle, Bealtaine 1958. Bhí sé in ann an tír a choimeád le chéile fad is bhí sé ag iarraidh deireadh a chur leis an gcogadh. clé|mion|Pléascadh d'OAS, 1 Eanáir 1962 : Bab-el-Oued, Alger Fuair de Gaulle níos mó cumhachtaí mar Uachtarán. Cheap arm na Fraince go mbeadh de Gaulle in ann an Ailgéir a choimeád sa Chomhphobal Francach, ina raibh coilíneachtaí eile na Fraince. Ach diaidh ar ndiaidh, bhí de Gaulle ag claonadh do neamhspleáchas don Ailgéir. clé|mion|1958
1962
Ar 18 Márta 1962, síníodh Comhaontú Évian, conradh síochána a chuir deireadh leis an gcogadh idir Arm na Fraince agus an FLN, gluaiseacht na saoirse, san Ailgéir. Fógraíodh sos comhraic ina measc siúd a bhí i mbun cogaíochta, a tháinig i bhfeidhm an lá dár gcionn, an 19 Márta.
Chaith na hAilgéaraigh mar sin díobh cuing an choilíneachais.
Teilifís ciorcaid iata
Córas léirithe íomhánna is ea teilifís ciorcaid iata (TCI), ina mbíonn an físcheamara ceangailte go díreach leis an scáileán léirithe, fiú ag fad mór amach, in ionad le tarchur craolta nó taifeadadh idirmheánach. Úsáidtear a leithéid i bhfaireachas, léirithe eolaíochta is máinliachta, agus cianscrúdu i dtionscail.
Manglam
Is deoch é an manglam a chuimsíonn dhá chomhábhar nó níos mó, agus alcól ar cheann acu.
Spásteileascóp Kepler
mion|clé|Spásteileascóp Kepler á thógáil i monarcha de chuid Astrotech Lainseáil NASA Spásteileascóp Kepler sa bhliain 2009 chun pláinéid a chuardach trí thrasnuithe scáthanna thar réaltaí a iniúchadh. Is í fithis an domhain féin atá ag Kepler, agus tá sé ag streachailt i ndiaidh an domhain.
Féachann an teileascóp ar níos mó ná 150,000 réalta go comhuaineach leanúnach, agus tarchuireann na híomhánna ar ais chuig ríomhairí NASA. Iniúchann na ríomhairí na trasnuithe pláinéadacha ag iarraidh tréimhsiúlachtaí a aimsiú, rud a léireodh gur pláinéad a bheadh mar bhun leis, agus léireodh méid an scátha méid an phláinéid sin. clé|mion Tá níos mó ná 400 pláinéad mar seo níos mó ná an domhan aimsithe, b'fhéidir de bhrí go bhfuil sé níos éasca cinn mhóra a bhrath.
Tintreach
deas|250px|thumb|Tintreach. In aimsir thirim, luchtaítear scamaill le lucht leictreach - tintreach - trí fharasbarr leictreon a fháil ón aer nó leictreoin a chailliúint don aer, agus iad ag taisteal tríd an aer.
De bharr an aistriú luchta seo, tagann na scamaill le bheith ag ardvoltas i leith a chéile is na talún.
Má tharlaíonn grádán voltais mór go leor idir dhá scamall, nó idir scamall is talamh, ianaíonn sé an t-aer, rud a dhéanann seoltóir leictreon de, agus díluchtaítear na scamaill de phreab.
San ianú aeir seo, téitear móilíní an aeir an oiread sin go mbíonn siad gealbhruthach agus go n-astaíonn siad solas infheicthe ar feadh conair na leictreon. clé|mion Splanc tintrí is ea an chonair solais seo. Is splanc thintrí a bhíonn sa chonair seo sholais agus is plimp thoirní a bhíonn san fhuaim.
Bíonn an-chuid fuinnimh i splanc thintrí, agus má bhuaileann sé crann nó foirgneamh is féidir le dochar mór tarlú dá bharr. Mar sin, is inmholta seoltóir tintrí (slata tintrí copair) a chur le foirgnimh arda chun an díluchtú a tharraingt tríd seachas tríd an bhfoirgneamh féin. Ar an tslí sin, is tríothu sin, agus ní tríd an bhfoirgneamh féin, a tharraingítear an díluchtú. mion
Tagairtí
Åska
William Roache
Is aisteoir Sasanach é William Patrick "Bill" Roache. Rugadh é ar an 25 Aibreán 1932. Glacann Roache an pháirt mar Ken Barlow sa sobalchlár Coronation Street.
Christina Ricci
Is ban-aisteoir Meiriceánach é Christina Ricci, a rugadh sa bhliain 1980.
3 Meitheamh
Is é an 3 Meitheamh an 154ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 155ú lá i mbliain bhisigh. Tá 211 lá fágtha sa bhliain.
Blazed and Confused
Craoladh an seachtú heipeasóid, "Blazed and Confused", den séú sraith is fiche The Simpsons ar an 16 Samhain 2014. Scríobh Carolyn Omine agus William Wright an eipeasóid seo. D'fhéach 6.70 milliún duine ar an eipeasóid.
Ialtóg fhadchluasach Chanárach
Is ainmhí í an ialtóg fhadchluasach Chanárach. Mamach atá ann.
Parc
51.7567°N, -3.3861°W
Baile i Merthyr Tudful, an Bhreatain Bheag, is ea Parc, 34 km ó Caerdydd agus 227 ó Londain. Tá daonra 4,213 ann, agus tá 335 (8%) in ann Breatnais a labhairt.
Callaistéinic
deas|150px|thumb|Callaistéinic Ealaín is cleachtadh aclaíochtaí colainne chun gluaiseachtaí na colainne a choinneáil mín éasca grástúil. Go minic déantar na haclaíochtaí le gléasanna láimhe, cosúil le cleitheanna, fáinní is liathróidí.
26 Samhain
Is é an 26 Samhain an 330ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 331ú lá i mbliain bhisigh. Tá 35 lá fágtha sa bhliain.
Parc Caia
53.0448°N, -2.9683°W
Baile i Wrecsam, an Bhreatain Bheag, is ea Parc Caia, 174.5 km ó Caerdydd agus 258 ó Londain. Tá daonra 11,846 ann, agus tá 1,070 (9%) in ann Breatnais a labhairt.
Alexander Briant
Naomh Caitliceach is ea Alexander Briant, a rugadh ar an 17 Lúnasa 1556 i Somerset agus a cuireadh chun báis ar an 1 Nollaig 1581, i dTyburn, Londain.
Rodney Bewes
B'aisteoir Sasanach é Rodney Bewes (a rugadh ar an 27 Samhain 1937 i Bierley, Yorkshire Thiar agus a fuair bás ar an 21 Samhain 2017).
Jeff Horn
Dornálaí Astrálach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea Jeffrey Christopher Horn Jr., a rugadh ar 4 Feabhra 1988 i mBrisbane, Queensland.
Callagrafaíocht
deas|250px|thumb|Callagrafaíocht Ealaín na peannaireachta, nó scríbhneoireacht den fhoirmiúlachas is airde. Foirm thábhachtach ealaíne in oirthear na hÁise (an tSín, an tSeapáin is an Chóiré) agus sna tíortha Arabacha. Suntasach in Éirinn tráth. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:%D8%A3%D8%A8%D9%88%20%D8%AD%D8%A7%D9%85%D8%AF%20%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%B2%D8%A7%D9%84%D9%8A.png|clé|mion|[[Al-Ghazali i gcallagrafaíocht Arabach]]
Georg Friedrich Bernhardt Riemann
Matamaiticeoir a rugadh i mBreselentz na Gearmáine ab ea Georg Friedrich Bernhardt Riemann (17 Meán Fómhair 1826 – 6 Iúil 1866). D'fhreastail sé ar Ollscoileanna Göttingen agus Bheirlín. Go luath, rinne sé saothar suntasach ar theoiric na bhfeidhmeanna, agus tá cáil mhór air as a shaothar chun geoiméadracht neamh-Eoiclídeach a fhorbairt. Fuair sé bás i Selasca na hIodáile.
Airgead teimhneach
I bpolaitíocht na Stát Aontaithe, tagraíonn airgead teimhneach (Béarla: Dark money) do chaiteachas polaitiúil eagraíochtaí neamhbhrabúis - mar shampla, 501 (c) (4) (leas sóisialta) 501 (c) (5) (ceardchumainn) agus 501 (c) (6) grúpaí (comhlachas trádála) - nach gceanglaítear orthu a ndeontóirí a nochtadh. Féadfaidh eagraíochtaí den sórt sin síntiúis neamhtheoranta a fháil ó chorparáidí, daoine aonair agus ceardchumainn. Ar an mbealach seo, is féidir lena ndeontóirí cistí a chaitheamh chun tionchar a imirt ar thoghcháin, gan a fhios ag vótálaithe cá as a tháinig an t-airgead. Chuaigh airgead teimhneach isteach sa pholaitíocht ar dtús le Buckley v. Valeo (1976) nuair a leag Cúirt Uachtarach na Stát Aontaithe Ocht bhFocal Draíochta amach a shainíonn an difríocht idir toghchán agus abhcóideacht.
Ice Age: The Meltdown
Scannán de chuid Blue Sky Studios is ea Ice Age: The Meltdown a seoladh (sna pictiúrlanna) sa bhliain 2006. Leanann sé ar aghaidh le scéal Ice Age. Ghlac Ray Romano, John Leguizamo, Denis Leary, agus Queen Latifah páirt ann. Ba é Carlos Saldanha an stiúrthóir.
Wolfgang Ketterle
Fisicí a saolaíodh i Heidelberg na Gearmáine is ea Wolfgang Ketterle (21 Deireadh Fómhair 1957). D'oibrigh sé sna Stáit Aontaithe an chuid is mó dá shaolré. I 2001 bhuaigh sé Duais Nobel sa bhfisic, le Carl Wieman is Eric Cornell, as a thaighde ar chomhdhlúthú Bose-Einstein gás caol de mhiotail alcaile—staid nua damhna — agus airíonna na gcomhdhlúthuithe céanna.
Aonach an Phoic
Reáchtáiltear Aonach an Phoic (Béarla: Puck Fair) i gCill Orglan i lár mhí Lúnasa gach bliain. Tá an t-aonach seo ar cheann de na haontaí is sine in Éirinn. Bailíonn na sluaite i gCill Orglan gach aon bhliain chun radharc a fháil ar an bpoc gabhair cáiliúil, "Rí na gCnoc". mion|clé
Stair
Deirtear go bhfuil sé 400 bliain ar a laghad ó tosaíodh ag sáinniú poc fiáin ar feadh 3 lá agus 3 oíche, leathchéad troigh os cionn na sráide i gCill Orglan mar chuid de cheiliúradh an fhómhair.
Seanchas
Ní fios go díreach cén bhliain ar cuireadh tús leis an aonach, ach tá traidisiún fada agus go leor scéalta suimiúla ag gabháil leis.
Dar le cuntas amháin, rinneadh iarracht aonach a bhunú i gCill Orglan na blianta ó shin, ach ní raibh aon eallaí, seachas gabhair, ar fáil don aonach. Faightear insint eile ar an scéal céanna anseo sa chaoi a ndeirtear gur aonach seanbhunaithe é a reáchtáladh ar an 11 Lúnasa gach bliain ar feadh i bhfad. Ní raibh ach sean-phoc gabhair ar fáil bliain amháin agus dá bhrí sin, déantar ceiliúradh air ag Aonach an Phoic ó shin i leith.
Dar le cuntas amháin eile, ba é an gabhar a thug rabhadh do mhuintir Chill Orglan go raibh saighdiúirí ag druidim i dtreo an bhaile le linn aimsir Chromail. Thug an rabhadh sin deis do mhuintir na háite teitheadh roimh theacht na saighdiúirí. Déantar ceiliúradh ar an bpoc gabhair, nó “Rí Ríocht Chiarraí” ó shin i leith.
Faightear leagan eile den scéal céanna sa chuntas seo as Baile an Mhuilinn, Co. Chiarraí. Deirtear go raibh saighdiúirí Chromail cóngarach do cheantar Chathair Saidhbhín agus iad ag tabhairt ruaig chreiche ar lorg eallaigh. Bhí madraí ag seoladh na n-eallaí agus bhí orthu fiord a thrasnú nuair a shroich siad Cill Orglan. Sheas poc gabhair os a gcomhair amach agus chuir sé eagla ar na madraí agus d’imigh na heallaí abhaile in ainneoin orduithe na saighdiúirí.clé|mion
Conspóid
Sna 2020idí, bhí ciorrú mór ar an lear ama a chaitheann an poc gabhair crochta os cionn Chill Orglan, agus é sáinnithe i gcliabhán miotail os cionn na sluaite ar an mbaile. Sa bhliain 2022, tugadh anuas roinnt babhtaí an poc ar chomhairle tréadliachta.
In 2023, crochadh "Rí na gCnoc" ar feadh tamaillín gearr an 10ú lá de mhí Lúnasa. Tugadh anuas ansin é, agus crochadh arís é ar an ardán arís ag clabhsúr na féile, an 12ú Lúnasa.
Bethany Platt
Is carachtar ficseanúil í Bethany Britney Platt ar an gclár teilifíse Coronation Street. Glacann Lucy Fallon an pháirt mar Bethany. Chonacthas Bethany ar an gclár den chéad uair ar an 4 Meitheamh 2000.
Caisleán Bhaile na dTrí Chaisleán
Scriosadh leath den chaisleán seo a tógadh i ndeireadh na 14ú haoise nó sa 15ú haois. Ar fhánán a bhfuil a aghaidh soir agus atá ag breathnú amach thar ghleann na Life atá an foirgneamh dronuilleogach seo. Tá sé trí stór ar airde agus tá túirín a bhfuil staighre ann ag gobadh amach as coirnéal amháin. Tá díon boghtach os cionn an urláir uachtaraigh, mar is gnách le caisleáin bheaga i gceantar Bhaile Átha Cliath. Tá áit bhreá tine i seomra an chéad urlár, maisiúcháin snoite ar na fuinneoga, agus garderobe (leithreas). Shín an túr siar ar dtús, ach níl fágtha den taobh sin ach bun na mballaí agus tús lusca eile cloiche. Tá doirse idir an dá chuid den fhoirgneamh le feiceáil go fóill. Is cosúil go raibh dhá chaisleán eile sa chomharsanacht tráth agus sin an fáth ar tugadh Baile na dTrí Chaisleán ar an áit.
Peter Handcock
Oifigeach san arm Briotanach ba ea Leifteanaint Peter Handcock (17 Feabhra 1868 – 27 Feabhra 1902).
Mhaígh Handcock agus Morant gur
Cúisíodh beirt eile, An Mhaoir Robert Lenehan (Roibeard Uí Léanacháin) agus An Chaptaein Alfred Taylor (a rugadh i mBaile Átha Cliath). Bhí na hionchúisitheoirí míleata ag díriú go príomha orthu, mar na tionscnóirí a bhí taobh thiar de na cionta. Ach níor thoiligh Morant nó Handcock tiontú i d'fhinné ar son an Rí in aghaidh Lenehan agus Taylor agus fuarthas iad araon neamhchiontach.
Hipearnasc
mion| léirítear hipearnasc ar an Vicipéid le cló gorm, ach gan líne faoi ! Is éard is hipearnasc (nó nasc) ann ná tagairt ar leathanach gréasáin do phíosa eolais eile. Nuair a chliceáiltear ar hipearnasc, osclaítear an píosa eolais eile i bhfuinneog nua nó thar an leathanach a bhí á léamh agat.
Déanann hipearnasc tagairt don URL don phíosa eolais sin. Go hiondúil léirítear hipearnasc i mbealach ar leith ar an leathanach gréasáin ionas go n-aithneoidh an léitheoir gur hipearnasc atá ann.
Mar shampla, cuirtear líne faoi fhocal nó úsáidtear dath nó pictiúr ar leith. Is minic a bhíonn roghchlár ag láithreán gréasáin in áit faoi leith ar gach leathanach ionas go mbeidh sé éasca ag an úsáideoir nascleanúint a dhéanamh tríd an láithreán.
Go hiondúil, léirítear hipearnasc ar an Vicipéid le cló gorm (gan líne faoi).
Blaisín (scannánaíocht)
mion|blaisín. The African Queen (1951) I réimse na scannánaíochta, cnuasach beag seatanna is ea blaisín (trailer nó teaser i mBéarla); eisítear blaisíní mar ábhar poiblíochta do scannán, chun lucht féachana a mhealladh.
Mar shampla, is é BREAK-OUT PICTURES dáileoir an scannáin An Cailín Ciúin, agus chuir siad blaisín ar fáil chun lucht féachana a mhealladh chuig an scannán.
Pelenna
51.6492°N, -3.7359°W
Lá Domhanda Shaoirse an Phreasa
Nár ghnách, ag lucht na nuachtán, más go mórchúiseach é, an ‘ceathrú heastát’ a lua leo féin, agus iad, gan amhras, ag cur ina luí ar an gcuid eile againn gur géag riachtanach agus ceartbhunaithe den chóras daonlathach iad. Agus is mian leis an Aontas Eorpach an prionsabal a leanas a mheabhrú: go bhfuil “bunú, caomhnú agus cothú preasa atá neamhspleách, iolraíoch agus saor riachtanach d’fhorbairt agus do chaomhnú an daonlathais i náisiún agus don fhorbairt eacnamaíoch”.
Pelenna
Baile i Castell-nedd Port Talbot, an Bhreatain Bheag, is ea Pelenna, 43.1 km ó Caerdydd agus 250 ó Londain. Tá daonra 1,113 ann, agus tá 178 (16%) in ann Breatnais a labhairt.
Lá Domhanda Shaoirse an Phreasa
Rinneadh "Dearbhú Windhoek" ar 3 Bealtaine 1991. Baineann Éire rangú maith amach ó shin le "Reporters without Frontiers" (sa 13ú háit as 180 tír sa bhliain 2020).
Rialachán preasa in Éirinn
Le bunú Chomhairle Preasa na hÉireann agus Oifig an Ombudsman Preasa ar an 1 Eanáir 2008, tá teacht ag gach duine in Éirinn ar mhodh neamhspleách le haghaidh gearáin phreasa atá sciobtha cothrom agus saor in aisce. clé|mion|177x177px|Clement Wulf-Soulage, Naomh Lucia, 2017
Conradh na Talún
Eagraíocht pholaitiúil ab ea Conradh na Talún (Béarla: Irish National Land League) a bhí gníomhach in Éirinn san 19ú haois. Bhíodh an Conradh ag iarraidh cabhair a thabhairt do na feirmeoirí tionóntacha sa tír. An phríomhaidhm a bhí aige ná deireadh a chuir leis na Tiarnaí Talún agus an talamh a thabhairt do na feirmeoirí a bhí ag déanamh na hoibre dóibh.
Ar an 20 Aibreán, 1879, bhí ollchruinniú ar siúl i mBaile na hÉireann in aice le Clár Clainne Mhuiris, i gContae Mhaigh Eo. Deirtear go raibh suas le 20,000 duine i láthair. Tar éis an chruinniú seo, bunaíodh conradh talún áitiúil chun cíosanna a ísliú, go háirithe i Maigh Eo agus i gCúige Chonnacht.
Bunú an Chonartha
Bunaíodh Conradh Talún Náisiúnta na hÉireann i gCaisleán an Bharraigh ag an Óstán Impiriúil, ar an 21 Deireadh Fómhair 1879. Roghnaíodh Charles Stewart Parnell mar uachtarán, agus Mícheál Dáibhéad, A.J. Kettle agus Thomas Brennan ina rúnaithe. Feachtasóir tábhachtach eile ab ea John Dillon.
thumb|Póstaer ó Chonradh na Talún (1880idí)
Na príomhaidhmeanna a bhí luaite i rúin an chruinniú ná:
Thaistil baill den chonradh go dtí Stáit Aontaithe Mheiriceá chun airgead a bhailiú, Charles Stewart Parnell, John Dillon, Mícheál Dáibhéad, ina measc. Bunaíodh brainsí den chonradh in Albain chomh maith.
Cogadh na Talún
Troideadh Cogadh na Talún idir na blianta 1880 agus 1892, agus an Conradh ag iarraidh "na trí F-anna" mar a thugtaí orthu as Béarla a bhaint amach: Cíos Cothrom, Ceart Díol agus Cinnteacht Seilbhe, rud a bhí éilithe don chéad uair ag Léig Chearta na dTionóntaí sa bhliain 1850.
Roghnóidh an Chonradh cíos cothrom agus spreag a thabhairt chuig a chuid baill an praghas chuir os chomhair Tiarna Talún. Dá má rud é gur dhiúltóidh an Tiarna Talún, íochfadh an tionónta an cíos chuidigh an chonradh agus ni bhfaigheadh an Tiarna Talún aon airgid.
Sampla amháin ná an canóin Ulick Burke, baill den Eaglais Chaitliceach, ar deireadh ísligh sé a chuid cíosanna 25%. Ach bhí tiarnaí Talúin a throid in aghaidh na bearta seo agus bhí dúnmharú ar an dá taobhanna. Go ginearálta bhí Constáblacht Ríoga na hÉireann ar taobh na Tiarnaí Talún. Ar dtús báire ní raibh aon fadhbanna reiligiún le chruinnithe an chonradh ar siúl i Lóistín Oráiste, ach chuireadh stop le seo, nuair a chuaigh na Tiarnaí Talúin i bhfeidhm ar an tOrd Oráisteach.
Nuair a bhí an eachtra seo thart, chuir Parnell tús le Léig Náisiúnta na hÉireann, a bhí bunaithe air.
Le cúpla deichnúra i ndiaidh bunú an chonradh, de bharr tionchar fír cosúil le William O'Brien, bhí feabhas ar an saol do fheirimeoirí, agus go háirithe i ndiaidh Acht an Lucht oibre 1906 agus 1911, bhí an talamh i láimhe na fheirmeoirí beaga in ionad na Tiarnaí Talamh lena lán talamh.
Bandia an fhlaithis
Is téarma acadúil é  Bandia an Fhlaithis, a fheictear de ghnáth i Léann Ceilteach, cé go bhfuil an smaoineamh céanna ann i nósanna eile faoin ainm hieros gamos. Is bandia í, ina samhail den tuath, a bhronnann flaitheas ar rí á phósadh nó as caidreamh collaí a bheith aici leis.
Tagann roinnt scéalta dá leithéid leis an moitíf Loathly Lady (D732 sa Motif-Index le Stith Thompson). Cáintear é áfach as a rá go bhfuil gach bean láidir ina bandia flaithis.
Fianaise stairiúil
Dar le cuir síos Gréagacha agus Rómhánacha, d'fhéadfadh é gur dhéithe iad mná Ceilteacha stairiúla sábháil is Camma agus Cartimandua. Is léir é fosta go raibh banais idir an rí agus a thiarnas. Sna deasghnátha aitheanta mar feiseanna, bhíodh ann idir gníomhaíocht ghnéasach agus capaill. Is graosta fós, maíonn Giraldus Cambrensis in Topographia Hibernica den bhliain 1188, go mbeirtí rí nua Chineál Chonaill, barróg ghnéasach ar chapall bán, a mharaítí ansin chun anraith a dhéanamh. Nití an rí féin san anraith, agus d'óladh an rí agus a mhuintir ansin é.
Is scéal suntasach ó thaobh an troip seo é Echtra Mac nEchach. Tairgeann bean ghránna uisce dosna mic ar son póige. Is é Niall amháin a phógann le fonn í, agus thairis sin tá gnéas aige leis. Leis sin, iompaíonn an cailleach ina bean álainn, agus aithrisíonn do an rann a leanas: Is léir gur bréagstair é an scéal chun tacú a thabhairt le ceannaireacht chlann Uí Néill i nÉirinn.
Léirmheas
'' The fairly strong evidence for a tradition of sovereignty goddesses in early Ireland has led to a fashion in Celtic scholarship for interpreting other female characters as euhemerised sovereignty goddesses, or for arguing that the portrayals of women have been influenced by traditions of sovereignty goddesses.
'' This way of reading medieval Celtic female characters goes back to the 1920s, and is related to the myth and ritual school of scholarship. Mar shampla example, the protagonist of the Welsh Canu Heledd is sometimes read in this way, and figures as diverse as Guenevere;  the Cailleach Bhéirre; Medb; Rhiannon; warrior women such as the Morrígan, Macha agus Badb; and the loathly lady of Chaucer's Wife of Bath's Tale have been viewed in the same light. Britta Irslinger has argued that female characters in early Irish literature whose names relate to ruling or the supernatural, or who have been named after kingdoms, originate as sovereignty goddesses, whereas those whose names relate to drink or some other benefit of the hall were queens.
'' However, recent scholarship has tended to criticise these assumptions, in both medieval Irish and related material. For example, the portrayals of Gormflaith ingen Donncadha (bás 861), Gormflaith ingen Flann Sinna (c. 870–948), and Gormflaith ingen Murchada (960–1030) have all been read as showing influence from the idea of the sovereignty goddess, but this has been shown to rest on little evidence. Likewise the role of the Empress of Constantinople, who appears in the Middle Welsh Peredur but not in its French source, has been found to be open to other readings. Even where female characters might historically owe something to traditions of sovereignty goddesses, reading them primarily through this lens has been argued to be limiting and reductive.
John Tartaglia
Is aisteoir Meiriceánach é Joanthan Nicholas "John" Tartaglia, a rugadh sa bhliain 1978.
Patraisc thiucair
Is éan é phatraisc thiucair (Alectoris chukar).
Covercraft
Craoladh an t-ochtú heipeasóid, "Covercraft", den séú sraith is fiche The Simpsons ar an 23 Samhain 2014. Scríobh Matt Selman an eipeasóid seo. D'fhéach 3.45 milliún duine ar an eipeasóid.