cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gabhlán creige
Is speicis iad seo de ghnáthóga sléibhtiúla craragacha, cé go mbíonn na trí cinn ina gcónaí go minic in áitribh dhaonna freisin. Tá gabhlán carraige na hAfraice agus gabhlán creige breacdhorcha na hÁise Theas cónaitheach, ach is imirceach páirteach é an gabhlán creige Eoráiseach; is cónaitheoirí den chuid mó iad na héin atá ag pórú i ndeisceart na hEorpa, ach is imirceoiríiad roinnt póraitheoirí tuaisceartacha agus an chuid is mó d'éin na hÁise, ag geimhriú i dtuaisceart na hAfraice nó san India. De ghnáth ní chruthaíonn siad coilíneachtaí móra pórúcháin, ach tá siad níos tréadúla lasmuigh de shéasúr an ghoir. Tógann na gabhláin seo neadacha néata láibe faoi aillte crochta nó i scáintí sna sléibhte, agus tá siad oiriúnaithe go fonnmhar do na haillte saorga a sholáthraíonn foirgnimh agus droichid mhótarbhealaigh. Is féidir suas le cúig ubh, bán le balscóidí dorcha ag an taobh níos leithne, a leagan, agus tá an dara baisc uibheacha coitianta. De ghnáth, itheann na gabhlain Ptyonoprogne feithidí a ghabhtar ar eitilt, agus téann siad ar patról in aice leis an suíomh pórúcháin le heitilt mhall fiaigh agus iad ag iarraidh a gcreach a fháil. Féadfaidh fabhcúin iad a fhiach agus féadfaidh siad a bheith ionfhabhtaithe le fíneoga agus le dreancaidí, ach ciallaíonn a raonta móra agus a ndaonraí móra nach meastar go bhfuil aon cheann de na gabhláin seo faoi bhagairt, agus go bhfuil siad go léir rangaithe mar 'Speiceas is lú imní' ar Liosta Dearg an AICD.
Tacsanomaíocht
Is iad na ceithre speiceas Ptyonoprogne an gabhlán creige Eoráiseach (P. rupestris) curtha síos mar Hirundo rupestris ag an nádúraí Iodálach Giovanni Antonio Scopoli sa bhliain 1769, an gabhlán creige bán (P. obsoleta), curtha síos ag Jean Cabanis i 1850, an gabhlán creige carraige (P. fuligula), curtha síos ag an zó-eolaí Gearmánach Martin Liinty i 1842, agus an gabhlán creige breacdhorcha (P. concolor) curtha síos go foirmiúil i 1832 mar Hirundo concolor ag an saighdiúir Breatanache agus an t-éaneolaí William Henry Sykes. D'aistrigh an t-éaneolaí Gearmánach Heinrich Gustav Reichenbach iad chuig an ghéineas nua Ptyonoprogne sa bhliain 1850. Díorthaítear ainm an ghéinis ó ghéineas ptuon (πτύον), "fean", ag tagairt do chruth an eireabaill oscailte, agus Procne (Πρόκνη), cailín miotaseolaíoch a ndearnadh fáinleog di.
Brídóg Ní Bhuachalla
Láithreoir raidió agus teilifíse in Éirinn í Brídóg Ní Bhuachalla. Tháinig chun tosaigh ag cur an chláir Cúrsaí ar RTÉ i láthair sna 1980aí. Faoi láthair cuireann sí an clár raidió Seó Beo an tSathairn i láthair do Raidió na Gaeltachta.
1960 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1960.
Port Stíobhaird
Is baile suite i gContae Dhoire é Port Stíobhaird.
Teredo
Géineas breallach sáile is ea Teredo a thochlaíonn adhmad agus a chónaíonn laistigh de na tolláin a chruthaíonn siad. Tugtar rincs, giúrann, nó gríorac orthu go coitianta. Is moilisc dhébhlaoscacha mhara (fíleam Mollusca) san fhine thacsanomaíoch Teredinidae iad. Is é Teredo navalis an speiceas tíopúil.
Cosúil leis an gcuid is mó de dhébhlaoscaigh mara, is scagbheathóirí iad, is é sin le rá go n-itheann siad cáithníní beaga ar snámh san uisce. Itheann siad adhmad freisin mar bhia tánaisteach le cúnamh ó bhaictéir taobh istigh dá gcealla. Mar sin féin, ní cuid riachtanach dá n-aiste bia é an t-adhmad, agus is féidir leo maireachtáil ar dhromchlaí atá déanta as ábhar seachas adhmad.
Rinne Séamus Mac an Iomaire cur síos ar an ngiúrann (scríobh sé “an giúirlinn”) ina leabhar Cladaí Chonamara: Is mór an scrios a níos an phéist aisteach seo ar adhmad. Is minic a chonaic mé saltracha, sparraí, pleaneanna, boscaí, bairillí agus aon rud eile mar sin a bhíodh i bhfad i bhfarraige lomlán le poill acu...
Beidh siad sin ag méadú agus ag neartú de réir a chéile go mbí siad in inmhe, agus i rith an ama sin beidh siad ag géarú agus ag tolladh na maidí agus beidh na poill ag fairsingiú isteach de réir mar a bheas siadsan ag gabháil i méid. Faoí cheann ceathair nó a cúig de mhíonna bíonn damáiste mór déanta acu. Níl ann ach go dtabharfá faoi deara béal an phoill tá sé chomh cúng sin, ach tá sé chomh ramhar istigh san adhmad agus go mb'fhéidir leat do mhéir a chur ann, cuid den phéist taobh istigh agus cuid ar an taobh amuigh, agus an dá chuid i ngreamú dá chéile ag béal an phoill le féith atá chomh caol le ribe gruaige...
Poill chama a níos siad agus iad chomh gar dá chéile agus is féidir leo a bheith, chomh sleamhain le gloine ar an taobh istigh agus iad smeartha le cóta tanaí crua aoil de bharr shaothar na ngiúirlinneacha ar an aistir fhada ar ucht ard na dtonn...
Speiceas
I measc na speiceas laistigh de ghéineas Teredo:
Ravi Shankar
Seinnteoir siotáir a rugadh i mBenares na hIndia ab ea Ravi Shankar (7 Aibreán 1920 - 11 Nollaig 2012). Trí thaifid is coirmeacha ceoil in an-chuid tíortha, rinne sé éacht chun ceol clasaiceach na hIndia a chur in iúl do phobal an Domhain.
Febris
Is í Febris (Laidin ar fiabhras) dia an fhiabhrais i miotaseolaíocht Rómhánach.
John Bannister Goodenough
Eolaí ábhar Meiriceánach, fisiceoir soladstaide, agus buaiteoir dhuais Nobel sa cheimic ab ea John Bannister Goodenough (25 Iúil, 1922 – 25 Meitheamh, 2023). Bhí sé ina ollamh le hEolaíocht Mheicniúil, Ábhar, agus Innealtóireacht Leictreach in Ollscoil Texas in Austin. Tugtar creidiúint fhorleathan dó as sainaithint agus forbairt na gceallraí ian litiam, as rialacha Goodenough-Kanamori a fhorbairt chun comhartha an fhormhalartaithe mhaighnéadaigh in ábhair a chinneadh, agus as forbairtí ceannródaíocha i gcuimhne randamrochtana ríomhaire.
Svetlana Savitskaya
Is iar-spásaire Sóivéadach agus eitleoir í Svetlana Savitskaya (a rugadh ar 8 Lúnasa 1948).
UCI World Tour
Is comórtas rothaíochta é Turas Domhanda UCI (L'UCI World Tour i Bhfraincis) a thugann foirne agus rásaí rothaíochta le chéile a bhfuil ceadúnas WorldTour (an leibhéal is airde de rothaíocht bóthair idirnáisiúnta d’fhir) faighte acu. Chruthaigh an UCI (Union cycliste internationale) é i 2004 faoin ainm UCI ProTour, agus tharla a chéad eagrán i 2005. Tá ceadúnas Turas Domhanda UCI ag ocht bhfoireann déag ar a mhéad agus tugtar WorldTeams orthu. Tugann an stádas seo an dearbhú agus an oibleagáid dóibh páirt a ghlacadh sna himeachtaí ciorcaid.
Fornax
Is í Fornax (Laidin ar oigheann) dia an oighinn i miotaseolaíocht Rómhánach.
UCI World Tour
Féadfaidh foirne nach bhfuil stádas WorldTeam acu páirt a ghlacadh sna rásaí seo, agus leas a bhaint as cuirí.
Rásaí
Liostaíonn an tábla seo na 35 rás do 2021, in ord cróineolaíoch.
Iar-rásaí
Baineadh deich rás as féilire Turas Domhanda UCI toisc go bhfuil siad imithe nó toisc gur tarraingíodh siar an ceadúnas uathu.
Ús iolraithe
mion Próiseas ina n-athinfheistítear gach íocaíocht úis chun breis úis a thuilleamh is ea Ús iolraithe.
Allt Mhic Dhuibhleacháin
Is baile é Allt Mhic Dhuibhleacháin (Alt na nGealbhán go minic) atá suite i gContae Dhoire.
Abundantia
Is í Abundantia (Laidin ar flúirse) dia na flúirse i miotaseolaíocht Rómhánach.
Droim na hUamha
Is baile suite i gContae Dhoire é Droim na hUamha.
Éisteolaíocht
Is éard atá i geist le héisteolaíocht ná staidéar ar fhiseolaíocht na héisteachta, agus galair a chuireann isteach ar an gcluas eachtrach, láir nó inmheánach is an néaróg éisteachta.
Baineann sí le caomhnú na héisteachta, measúnú is sainiú lagú éisteachta, agus athshlánú daoine le lagú éisteachta. Tugtar closmhéadaracht ar thomhas eolaíoch ar an éisteacht. Úsáidtear closmhéadar chuige, agus táirgeann an closmhéadar closghram.
Trom agus Éadrom
Trom agus Éadrom. Clár teilifíse tráthnóna, ar mhúnla an Today Show i Meiriceá agus an Late Late Show in Éirinn, a chraol RTÉ sna 1970aí. Liam Ó Murchú a chur i láthair.
Long choimeádáin
mion|250px|Tá an CSCL Globe ar na longa coimeádáin is mó ar domhan. Long cheallach a deartar chun boscaí 6 m nó 12 m ar fhad, a dtugtar coimeádáin orthu, a iompar in ionaid réamhshocraithe. Ní bhíonn aon fhadhbanna stuála ná ceangail ann, ní hionann is longa traidisiúnta. Tógadh na chéad longa don ghnó seo i 1966. Faoi lár na 1990idí bhí olltonnáiste timpeall 30 milliún tonna de longa mar seo ann, agus sin á méadú beagnach gach bliain ó shin.
An Ostrabóitne Theas
Ceann de réigiúin na Fionlainne is ea an Ostrabóitne Theas (Fionlainnis: Etelä-Pohjanmaa; Sualainnis: Södra Österbotten). Tá sé ag críochantacht leis na réigiúin eile Lár na hOstrabóitne, an Ostrabóitne, Pirkanmaa, Satakunta agus Lár na Fionlainne.
Is í Seinäjoki an phríomhchathair agus an chathair is mó.
Bardais
Tá an Ostrabóitne Theas roinnte ina seacht mbardas déag.
Jeddah
Cathair le 3,400,000 (2006) duine í Jeddah, atá suite san Araib Shádach.
250px|thumb|left|An scairdeán uisce is airde sa domhan
Ardscoil Mhuire
Is meánscoil deonach do chailíní aonghnéis Chaitliceach de chuid na hÉireann í Ardscoil Mhuire atá suite i Mackney, in aice le Béal Átha na Sluaighe i gContae na Gaillimhe. Is faoi iontaobhas an Iontaobhas na hÉireann um Oideachas Caitliceach (CEIST).
Stair
Bunaíodh Ardscoil Mhuire ag an Trócaire na Siúracha in mBéal Átha na Sluaighe i 1919. I mí Eanáir 2003, bhog an scoil go dtí an láthair reatha i Mackney, in aice le Béal Átha na Sluaighe, Contae na Gaillimhe.
An 9 Márta 2019, tionóladh Lá na hOidhreachta i gcomhthráth le comóradh 100 bliain na scoile, agus cuireadh tús le ceiliúradh an 5 Feabhra 2019.
Amhail 2020, is í Pádraigín Ní Ghiolla Chaillin príomhoide na scoile.
Curaclam
Cuireann an scoil timthriallta an Teastais Shóisearaigh agus an Ardteistiméireachta agus timthriall Idirbhliana ar fáil. Cuireann Ardscoil Mhuire na ábhair thábhachtacha go léir ar fáil, mar aon le ealaíona ceoil, urlabhra agus drámaíocht, tíos, díospóireachtaí, labhairt go poiblí agus clár teicneolaíochta.
Eite (iasc)
Ball seachtrach scannánach ag ainmhithe uisciúla, na héisc is na míolta móra, a úsáideann siad chun gluaiseachta is ionrámhála. Uaireanta, bíonn siad modhnaithe ina súiteoirí nó ina nascóirí. Bíonn na heití meánacha droma timpireach nó eireaballach. Bíonn na heití cliathánacha ina bpéirí, uchtach nó peilbheach.
Fecunditas
Is í Fecunditas (Laidin ar torthúlacht) dia na torthúlachta i miotaseolaíocht Rómhánach.
Comhphlánaraíocht
Sa chéimseata, tá sraith de phointí sa spás ar comhphlána má tá plána geoiméadrach ann a chuimsíonn iad go léir. Mar shampla, bíonn trí phointe i gcónaí comhphlánach, agus má tá na pointí ar leith agus neamh-chomhlíneach, tá an plána a shocraíonn siad uathúil. Mar sin féin, ní bheidh sraith de cheithre phointe ar leith nó níos mó, go ginearálta, suite in aon phlána amháin.
I mBéal na Stoirme (scannán 2014)
mion|[[Inis Bó Finne (Contae Dhún na nGall)|Inis Bó Finne]] Scannán de chuid Loïc Jourdain is ea I mBéal na Stoirme nó A Turning Tide in the Life of Man (a tháinig amach sa bhliain 2014).
Scéal pearsanta John O’Brien atá sa scannán seo, a rinneadh thar thréimhse ocht mbliana. Iascaire beag ó Inis Bó Finne ba é an tUasal O’Brien a sheas roimh na húdaráis san Eoraip chun a chearta iascaireacht a seanbhunaithe i bhfarraigí Dhún na nGall a chosaint.
Léargas atá sa scannán seo ar na dúshláin mhóra a bhíonn le sárú ag iascairí beaga agus ag na pobail ina maireann siad. Feictear Seán ag bualadh le boic mhóra sa Bhruiséil féachaint an féidir leis dul i gcion orthu agus cearta iascaigh a shinsear sna farraigí amach ó chósta Thír Chonaill a chosaint.
Déantar iarracht sa scannán teacht ar fhoinsí na ndúshlán is na ndlíthe a gcaithfidh iascairí dul i ngleic sa lá inniu agus ciortar an tionchar atá ag cinnithe polaitíochta ar shlí bheatha agus ar shaol pobail bheaga cois farraige.
Giraldus Cambrensis
Ba shagart agus staraí Cambra-Normannach é Giraldus Cambrensis (Gaeilge: Gearailt na Breataine Bige; Breatnais: Gerallt Gymro c. 1146 – c. 1223). Mar chléireach ríoga don rí agus do bheirt ardeaspag, thaistil sé go forleathan agus scríobh sé go forleathan. Rinne sé staidéar agus theagasc sé sa Fhrainc agus thug sé cuairt ar an Róimh arís agus arís eile, ag bualadh leis an bPápa. Ainmníodh é le haghaidh go leor easpagóideachtaí, ach dhiúltaigh sé iad, le súil a bheith ina Easpag ar Thithe Dáibhí (Breatnais: Esgobaeth Tyddewi) ach níor éirigh leis in ainneoin go raibh tacaíocht shuntasach aige. Ba é 'Ard-Deagánach Aberhonddu' an post deiridh a bhí aige agus chuaigh sé ar scor ó staidéar acadúil don chuid eile dá shaol.
Long fhada
Soitheach a d'úsáid na hUiginnigh ar a n-aistir taiscéalaithe, slada is gabhála ab ea an long fhada. Rianaíonn an longfhada is luaithe a fuarthas ó pleancanna siar go c. 350 RC. Bhí na cinn ab fhaide 45 m ar fhad, déanta as cláir fhorluiteacha adhmaid (scairdhéanta), an-láidir, agus tiomáinte ag maidí rámha is seolta. Mar gheall ar keel comhréidh, d’fhéadfaidís taisteal ar muir agus in aibhneacha éadomhain. D'iompair siad 30-40 fear de ghnáth, ach bhí spás dá thuilleadh (don chreach is na príosúnaigh). Uaireanta, bhí soithigh níos mó acu a bhí in ann a dhá oiread sin a iompar.
Grand Prix 1987
Is liosta é seo de na heachtraí a tharla sa bhliain 1987 i leadóg ar an Grand Prix. Bhuaigh Ivan Lendl na craobhacha is mó le 8, an airgead is mó le $2,003,656 agus na pointí is mó. Ba é Ivan Lendl imreoir na bliana.
R.D. Laing (síciatraí)
Bhí Ronald D. Laing, nó R.D. Laing de ghnáth, ina shíciatraí clúiteach sa Bhreatain (7 Deireadh Fómhair 1927 i nGlaschú - 23 Lúnasa 1989).
A Shaol
Tar éis dintiúir i leigheas agus síciatracht a bhaint amach, d'oibrigh Laing san arm agus i ndiaidh sin in Ollscoil Ghlaschú go dtí gur fostaíodh é mar shíciatraí sa Tavistock Clinic i Londain.
Ceann de na rudaí ab aistí agus ba cheannródaí dá ndearnadh sé ná go ndeachaigh sé ag cónaí le hothair a bhí buailte le scitsifréine ar feadh tréimhse sách fada i dteach i Londain sa bhliain 1965. Rinneadh scannáin faoin eachtra seo sa bhliain 1972 ar a dtugtar Asylum (Tearmainn).
Fuair sé bás go tobann agus é ag imirt leadóig e i St. Tropez san Fhrainc sa bhliain 1989.
A Chuid Oibre
Bhain an chuid ba chlúití dá chuid oibre le tréan iarracht an mhistéir a bhaineas le na tinneas inchinne troma a dhíbirt. Bhí sé den tuairim go raibh na tinnis seo intuigthe i gcomhthéacs saoil, sa chaidreamh teaghlaigh agus sa tsochaí ina raibh an t-othar suite.
Scríobh sé roinnt mhaith leabhar ar an ábhar seo - ina measc, The Divided Self, 1960 (An Duine Féin Roinnte) agus The Politics of Experience, 1967. (Polaitíocht na Taithí).
Thug an síceaolaí clúitach Albanach, R.D. Laing (1927-1989) cuairt ar Cheanada cúpla bliain sula bhfuair sé bás. Rinneadh fístéipeáil ar na ceardlanna agus seimineáir a thug sé. Thug sé cur síos ar eachtra amháin mar seo a leanas: lá amháin bhí sé ag roinnt scéalta greannmhara le hothar a bhí faoin chúram don dúlagar. Ag deireadh na gcaoga nóiméad léim an t-othar go sona i dtreo an dorais, chomh sásta le píobaire, ansin stop sé amhail is dá mbeadh mearbhall air, chas ar ais chuig Laing agus, ag smaoineamh go b’fhéidir nach bhfuair sé luach a chuid airgid, dúirt, “Ach tháinig mé anseo chun labhairt faoi mo dhúlagar!”, agus d’fhreagair Laing leis, “Smaoinigh air seo: cá raibh do dhúlagar don chaoga nóiméad a fhad is a dhríomar ar rud éigin eile?”
Severus Snape
Is carachtar ficseanúil i sraith leabhar agus i sraith scannán Harry Potter é Severus Snape. Múineann an tOllamh Snape na Posóidí ar Scoil Chomhoideachais Draíodóireachta Hogwarts, agus bíonn sé ag bulaíocht phríomhcharachtar na sraithe, Harry Potter féin. Ach ceileann a phearsantacht shearbhasach mothúcháin chasta: nochtar tar éis bhás Snape sa leabhar deireanach go raibh grá aige do mháthair Harry, Lily, agus gur thréig sé an Tiarna Dubh mar gheall air sin; ach chaith sé go dona le Harry mar go raibh cuma a athar air.
Alan Rickman a rinne páirt Snape sna scannáin atá bunaithe ar na leabhair; ba é rogha an údair féin é.
Tóras
mion|clé|De réir mar a laghdaítear an t-achar ó ais imrothlaithe, athraíonn an tóras fáinne go dtí tóras adhairce, ansin tóras fearsaide, agus ar deireadh meathann sé isteach i sféar clúdaithe dúbailte. mion|clé|Tóras le cóimheas treoíochta 3 mar tháirge de chiorcal níos lú (dearg) agus níos mó (maigeanta).
Fraus
Is í Fraus (Laidin ar calaois) dia na calaoise i miotaseolaíocht Rómhánach.
Geosadán
Is baile suite i gContae Dhoire é Geosadán.
Lár na hOstrabóitne
Ceann de réigiúin na Fionlainne is ea Lár na hOstrabóitne (Fionlainnis: Keski-Pohjanmaa; Sualainnis: Mellersta Österbotten). Tá sé ag críochantacht leis na réigiúin eile an Ostrabóitne, an Ostrabóitne Thuaidh, Lár na Fionlainne agus an Ostrabóitne Theas.
Is í Kokkola an phríomhchathair agus an chathair is mó.
Bardais
Tá Lár na hOstrabóitne roinnte ina ocht mbardas. Tá stádas baile/cathrach ag péire dóibh (sa chló trom).
Ferdia
Sa Rúraíocht, ba laoch na gConnacht é Ferdia (Sean-Ghaeilge Ferdiad, Fer Diad), mac Damáin, mac Dáire na bhFear Domnann. Sa Táin Bó Cúailnge, tharla go raibh sé in aghaidh a dhearthár altrama, comrádaí airm faoi Scáthach agus a dhlúthchara, Cú Chulainn, arbh fhéidir gurbh a leannán é.
thumb|200px|"Ferdia Falls at the Hand of Cuchulain", léaráid le [[Stephen Reid (artist)|Stephen Reid ón leabhar The Boys' Cuchulainn, le hEleanor Hull, 1904.]]
Bhí siad ag troid ar feadh trí lá, ar dtús le hocht gclaíomh agus sleánna, ansin le gathanna, agus i ndeireadh na dála claimhte troma. Ar an tríú lá, agus an lámh in uachtar á bhaint ag Ferdia, ghlaoigh Cú Chulainn ar a charabadóir, Lao, le haghaidh an Gha Bolg. Chaith Cú Chulainn sleá éadrom i dtreo Fherdiad, a chuir é a sciath a ardú. Phioc Cú Chulainn an Ga Bolg suas ina ladhracha agus bhrúigh é tríd a thóin, agus maraíodh é. Thóg Lao an Ga amach as a chorp, agus chaoinigh Cú Chulainn Ferdia, ag moladh a nirt agus chrógachta:
Tá áit a bháis, Baile Átha Fhirdhia, Contae Lú, ainmnithe as.
Creidtear ag scoláirí gur cuireadh an troid idir Cú Chulainn agus Ferdia níos deireanaí sa Táin, ar a laghad ón 11ú haois, bunaithe ar sraitheanna níos luaite sa scéal.
Móin na nIonadh
Is baile suite i gContae Dhoire í Móin na nIonadh.
Murchad Midi
Rí Uisnigh de Chlann Cholmáin, géag d'Uí Néill an Deiscirt ba ea Murchadh na Mí mac Diarmada (Sean-Ghaeilge Murchad Midi mac Diarmato) (died 715). Tháinig sé i réim i gcomharbacht ar a athair, Diarmait Dian sa bhliain 689.
mion|Éire san 8ú haois. Tá Uisneach suite faoina focail "Southern Uí Néill".
Beatha
Measadh gurbh fhíor-lár na tíre é Cnoc Uisnigh. Bhíodh Clann Cholmáin de shliocht Colmáin Mór mac Dhiarmada mhic Cearbhaill, i gceannas ann. Sa 7ú haois, bhíodh a ngaoil comhraic, Síol Aodha Sláine as Áth Cliath agus an Mí, ina bpríomhchlann i measc Uí Néill an Deiscirt. Roghnaítí an Ard-ríogacht eatarthu agus a ngaoil tuaisceartach, Cineál Chonaill.
Bhí Murchadh ina ráthóir Cháin Adhamhnáin socraithe ag Sionad Bhiorra sa bhliain 697. Seachas sin, is beag tuairiscí atá le fáil faoi Murchadha sna hannála Éireann. Mharaigh a dheartháir, Bodbchad sa bhliain 704 i gCath Claenath gar de Chlaonadh, Contae Chill Dara, ag troid in éineacht le Fógartach mac Néill in éadan, Cheallaigh Chualann, rí Laigean.
Sa bhliain 714, tharla Cath Bile Tened gar de Maigh nEalta idir Clann Cholmáin, faoi cheannas Murchadha, agus Síol Aodha Sláine. Maraíodh deartháireacha Murchadha, Aodh agus Colga, sa chéad bhabhta. Maraíodh Fhan Aodha, rí Fir Cúl Bhreá de Síol Dlúthaigh, sa dara babhta. Sean-achrann a bhí ann. Bhí Diarmaid athair Murchadha maraithe ag Aodh athair Flainn sa bhliain 689. Ar an lá céanna, bhuaigh fir na Mí in éadan mhuintir Uí Fhailí agus mharaigh a rí, Forbasach ó Conghaile.
Go gairid i ndiaidh sin, cuireadh an ruaig ar thaoiseach Shíol Aodha Sláine, Fógartach mac Néill, agus cúrsaí go dtí an Bhreatain".   Dar le roinnt foinsí nua deireanaí, chuir an tArdrí Fearghal mac Maoil Dúin amach é.  Dar le roinnt eile, bhí sé féin ina Ardrí.  Is amhlaidh ámh gurbh é Murchadh a chuir Fógartach as a choróin.
Bás
Maraíodh Murchadh sa bhliain 715 ag uncail Fógartaigh, Conall Grant. Tugtar an teideal neamhghnách "rí Uí Néill" dó i nAnnála Uladh agus i nAnnála Tiarnaigh. Is dócha go dtagann an teideal úd le "rí an Tuaiscirt" a thugtaí do Ríthe Uí Néill an Tuaiscirt mar áiríodh mar ardríthe, agus go gcuireann seo uile in úil go raibh Murchadh ina ionadaí an Ardrí, Fearghal, a deisceart.
Clann
Bhí beirt mhac ar a laghad ag Murchadh: Domhnall na Mí, Ardrí; agus Cairbre, a fuair bás sa bhliain 749. D'fhéadfadh é gurbh é Breasal, maraithe sa bhliain 764, mac eile leis. Rinneadh rí Uisnigh de Domhnall, ach tháinig Fógartach ar ais ón mBreatain sa bhliain 716 agus is léir gur phríomhrí Uí Néill an Deiscirt ba ea é.
Machaire Rátha
Is baile é Machaire Rátha (Maghera; Machera) áta lonnaithe i gCondae Dhoire, Cúige Uladh, Éire. I ndaonáireamh 2011 bhí daonra 4,220 ann, méadú ó dhaonra 3,711 i ndaonáireamh 2001. Tá sé suite i gCeantar Lár Uladh, chomh maith le paróiste sibhialta Mhachaire Rátha, a ainmníodh ina dhiaidh, agus iar-bharúntacht Loch Inse Uí Fhloinn.
Stair
Téann stair an bhaile siar go dtí an 6ú haois ar a laghad go dtí an mhainistir a bhunaigh Naomh Lurach, a thug Naomh Pádraig chun na Críostaíochta. Bhí suíochán Chenél nEoghain ag Ráth Luraigh i Machaire Rátha, dár le hAnnála Uladh. Tá an seán eaglais agus an eaglais Anglacánach i Machaire Rátha ainmnithe i ndiaidh Naomh Lurach.
Ba lonnaíocht de chuid coilínigh Albannacha a bhí insan bhaile insan 17ú haois agus bhí aighneas eatarthu agus na daoine dúchasacha. Mar shampla, ar an 12 Iúil 1830, mar thoradh ar mháirseálacha de chuid na Fir Bhuí bhí coimhlint idir Fir Buí agus Ribínigh i Machaire Rátha agus ar an Seanhhullach. Dhó Protastúnaigh roinnt tithe Caitliceacha i ndiaidh na troideanna seo.
Na Trioblóidí
D’fhulaing Maghera foréigean suntasach le linn na dTrioblóidí. Maraíodh ceathrar déag san iomlán, leath acu ina mbaill d'fhórsaí na Breataine agus beirt eile mar thoradh ar bhallraíocht teaghlaigh i Reisimint Cosanta Uladh. Bhí Óglaigh na hÉireann freagrach as deich gcinn de na básanna.
Rialachas
Tá an baile mar chuid de Chomhairle Ceantair Lár Uladh. Tá sé suite i dtoghcheantar Charn Tóchair ina bhfuil na ceantaracha Gleann Shéain Íochtarach, Baile an tSuaitrigh, Tamhlacht Uí Chroiligh, Gleann agus Machaire Rátha. I dtoghcháin ceantair 2015, thogh Carn Tóchair triúr chomhairleoir ó Shinn Féin, duine ón SDLP agus ón DUP faoi seach chuig an chomhairle.
Edward Gwynn
Scoláire na Sean-Ghaeilge agus Litríochta Ceiltí ba ea  Edward John Gwynn  (Ráth Mealtain, Dún na nGall 1d Aibreán 1868 – 10ú Feabhra 1941 Baile Átha Cliath). Bhí sé fosta ina  ón mbliain 1927 go dtí 1937 agus ina Uachtarán Acadamh Ríoga na hÉireann ó 1934 go 1937.
Machaire Rátha
Áiteanna atá inspéise
mion|250x250px| Sean-Eaglais Naomh Lurach I measc na bhfoirgneamh suntasacha i Machaire Rátha tá Eaglais Naomh Lurach, a bunaíodh sa bhliain 500AD, mar mhainistir ar dtús. D’fhás an baile thart ar an tséipéil seo. Bhí tábhacht na mainistreach chomh mór sin go raibh suíochán an easpaig i Machaire Rátha sa darna agus sa tríú haoiseanna déaga. Rinne na Lochlannaigh ruathar ar an Eaglais, áfach, agus chuaigh sí i léig agus tá sí anois faoi chúram an tSeirbhís Oidhreachta agus Comhshaoil. Laistigh de na fothracha, mar ionsuiteán ar an bhalla thiar, tá dealbh den chéasadh, a cheaptar a tháinig ón 10ú haois - rud a chiallaíonn go bhfuil sé ar cheann de na léirithe is luaithe den chéasadh a mhaireann in Éirinn. Is é Naomh Lurach naomh an bhaile. Tá an muileann línéadaigh is sine in Éirinn, comhlacht William Clark & Sons a bunaíodh i 1736, sa bhaile.
Eaglaisí
In eaglais Chaitliceach Naomh Pádraig, tá cloch chinn a dhéanann cuimhneamh ar an líon mór daoine a fuair bás sa pharóiste le linn an Ghorta ann. I dteach pobail Eaglais na hÉireann Naomh Lurach tá leac cuimhneachán ann tiomnaithe do daoine áitiúla a fuair bás sa dá chogadh domhanda. Tá plaic práis san eaglais Phreispitéireach i gcuimhne orthu siúd a rinne seirbhís le linn an Chéad Chogaidh Dhomhanda. Tá cuimhneacháin ag an dá eaglais Phrotastúnacha do dhaoine áitiúla a mharaigh Óglaigh na hÉireann. Tá cuimhneacháin san eaglais Anglacánach i gcuimhne ar Alan Clark agus John Proctor, saighdiúraí ó Reisimint Cosanta Uladh de chuid airm na Breataine a mharaigh na hÓglaigh. Tá fuinneog cuimhneacháin ag an eaglais Phreispitéireach do bhaill UDR agus RUC a mharaigh Óglaigh na hÉireann.
Edward Gwynn
Beatha
Rugadh Edward John (E.J.) Gwynn, at Aughnagaddy in Ráth Mealtain, Contae Dhún na nGall. John Gwynn D.D. agus Lucy Josephine O'Brien ba ea a thuistí.
Machaire Rátha
Eaglaisí
mion| Eaglais Chaitliceach Naomh Máire, Machaire Rátha mion|250x250px| Eaglais na hÉireann, Machare Rátha
Edward Gwynn
Beatha
D'fhreastail sé ar St Columba's College, Ráth Fearnáin, agus tar éis sin Coláiste na Tríonóide. Sa bhliain 1888, bhain sé scoláireacht amach le léann clasaiceach. Bhain sé céim le gradam amach, ag bua boinn óir i léann clasaiceach chomh maith le heitic agus loighic. Sa bhliain 1893, toghadh é ina Chomhalta an Choláiste.
Machaire Rátha
Iompar
Fosclaíodh stáisiún iarnróid Mhachaire Rátha ar an 18 Nollaig 1880, dhruid sé do thrácht paisinéirí ar an 28 Lúnasa 1950 agus dhruid sé go hiomlán ar an 1 Deireadh Fómhair 1959. mion| Scioból Earraí Mhachaire Rátha, anois ag stáisiún iarnróid Dhún Phádraig ar Iarnród Dhún Phádraig agus Contae an Dúin.
Scoileanna
Tá trí bhunscoil beárla, Gael-bhunscoil amháin agus meánscoil amháin i Machaire Rátha.
Edward Gwynn
Beatha
Thosaigh Gwynn ansin ag déanamh taighde ar an Sean-Ghaeilge, faoi choimirce Acadamh Ríoga na hÉireann. Toghadh ina bhall den Acadamh sa bhliain 1896, agus dhá bhliain níos deireanaí ceapadh é ina Ollamh le Teangacha Ceilteacha. Bhí sé ina Uachtaráin an Acadamh idir na blianta 1934 agus 1937. D'fhoilsigh Gwynn an-chuid alt agus aistriúchán, ina measc a eagrán den Dinnseanchas, téacsanna faoi shaol na manach i dTamhlacht agus catalóg de lámhscríbhinní an Acadaimh.
Sa bhliain 1903, bhí Gwynn páirteach i mbunú Scoil an Léinn Ghaelaigh i mBaile Átha Cliath, agus é ina léachtóir agus gobharnóir. Idir na blianta 1905 agus 1915, chuaigh sé i mbun seirbhíse leis an  Commission for National Education. Sa bhliain 1907, ceapadh é mar an gcéad Léachtóir le Teangacha Ceilteacha i gColáiste na Tríonóide.
Timpeall an ama seo, moladh plean conspóideach chun coláiste nua a bhunú le haghaidh daltaí Caitliceacha amháin, ceangailte go cónaidhmeach le Coláiste na Tríonóide. Mheas that the plan would prove unworkable, Gwynn nárbh fhéidir a lán úd a chur i bhfeidhm, agus labhair sé amach ina choinne. Caitheadh an plean i dtraipisí ina dhiaidh sin.
Le linn a shaoil, bronnadh ar Gwynn roinnt mhaith aitheantais as ucht a chuid oibre ar son scoláireachta Éireannaí. Fuair sé céim D.Litt.Celt. ó Ollscoil na hÉireann sa bhliain 1926, agus céimeanna dochtúra onóracha eile ó ollscoileanna Oxford, Glasgow, Wales agus Durham.
Sa bhliain 1927, ceapadh Gwynn ina Phrapast Choláiste na Tríonóide. D'oibrigh sé go dtí gur éirigh sé tinn leis an eitinn, a bhuail air don chéad roimh 1913 agus b'éigean dó éirí as a phost sa bhliain 1937. Rinneadh Comhalta Onórach de ag an am sin.
Clann
Phós Edward Gwynn le hOlive Mary Ponsonby (1881–1970), iníon le Colonel Justinian Gordon Ponsonby, sa bhliain 1906. Bhí chúigear clann acu:
Clódóireacht
200px|mionsamhail|deas|Páipéar nuachta i mbun priontála Is éard atá i gceist le clódóireacht ná teicníochtaí chun íomhá (le focail, léaráidí is/nó íomhá theibí le dathanna éagsúla inti) a leagan ar bhun éigin i sraith cóipeanna comhionanna. De ghnáth, is páipéar an bun agus is dúch an t-ábhar daite. Is iad na príomhtheicníochtaí ná rilíf (litirphreas is fleisceagrafaíocht), plánagrafaíocht (liotagrafaíocht), agus inghearradh nó intaglio (greanphriontáil, greanadóireacht, turbhior, meisitint, eitseáil). Is é litirphreas an fhoirm is seanda, agus cuid mhaith de stair na clódóireachta, is í stair an litirphreasa í. Braitheann an teicníocht seo ar chló is bloic inaistrithe adhmaid agus brú sa phreas chun an dúch a aistriú go sásúil ón gcló don pháipéar. Is dócha gur thosaigh an chlódóireacht sa tSín sa 6ú céad, chun téacsleabhair i gcomhair scrúduithe is téacsanna Búdacha a chur ar fáil. Bhí nuachtáin sa tSín timpeall 860 AD. Is iad na leabhair clóbhuailte is seanda an Vajracchedikā Prajñāpāramitā Sūtra (Sútra Diamantach, 868) a rinne Wang Jie, agus 120 imleabhar de chlasaicí Confúicis (932-953). Saothraíodh plátaí miotalacha san 11ú céad, agus cló inghluaiste miotalach timpeall 1050. Is dócha gur fhoghlaim an Eoraip mar gheall ar chlódóireacht ó na hArabaigh, nó b'fhéidir ó bhloc-chlódóireacht na hÉigipte a bhí ar siúl faoi 1300. Tá samplaí de bhloc-chlódóireacht Eorpach ó 1375 ar fáil fós. Thosaigh Gutenberg ag clódóireacht i 1436, agus Caxton i 1475. Feabhsaíodh an preas adhmaid leis an bpreas Ollannach a tugadh isteach i Meiriceá i 1639. Tháinig an chéad phreas iomlán miotalach, an Stanhope, in ionad an phreasa Ollannaigh i 1795. Rinneadh feabhsuithe forchéimnitheacha ar an bpreas sa 19ú-20ú céad, chun priontáil ar dhá thaobh an pháipéir, le dhá dhath, ar luas níos mó (i meaisíní le pláta cuartha), agus eile. Ag tús an 20ú céad tháinig seachliteagreafaíocht ar an bhfód, ag éirí an-choitianta. Géaraíodh na modhanna clóchuradóireachta: saothraíodh modhanna a bhí bunaithe ar scannáin, agus ansin ar ríomhairí, ionas go bhfuil ceird na clóchuradóireachta imithe i léig ach ar éigin. Déantar an páipéar a láimhseáil ar bhealaí éagsúla freisin, ina leathanaigh nó ó rollaí leanúnacha, agus is féidir an ceangal is an bearradh a dhéanamh go huathoibríoch faoi rialú ríomhaire den chuid is mó.
Leathanbhanda
Is ard-ráta tharchur sonraí é rochtain Idirlín leathanbhanda nó leathanbhanda mar a thugtar de ghnáth air. Tugann nasc Idirlín le leathanbhanda bunráta 512kbps don úsáideoir. Tá na rátaí leathanbhanda i bhfad níos tapúla ná na rátaí a thugadh móideim nasc diailithe nó ceangail ISDN, a ofráladh ráta 56kbps nó 128kbps, ag tús an ré idirlín sna 1990í.
Is féidir an teicneolaíocht a úsáidtear chun leathbhanda a chur ar fáil a roinnt mar a leanas: Is é atá i gceist le Líne Dhigiteach Rannpháirtí DSL nó Digital Subscriber Line as Béarla ná nasc a bhaineann úsáid as an líne gutháin atá ann cheanna. Tá dhá rogha ann chun ceangail a dhéanamh leis an líonra le DSL, líne shiméadrach lena bhfuil na rátaí uaslódála is na rátaí íoslódála den ráta céanna agus líne neamhshiméadrach, nuair is féidir ráta níos airde uaslódála a ofráil mar caitheann an gnáth-úsáideoir Idirlín níos mó ama ag uaslódáil.
Ofrálann na comhlachtaí seo a leanas seirbhís leathanbhanda baile in Éirinn:
Tá grúpa tacaíochta ann do thomhaltóirí atá ag iarraidh seirbhísí leathanbhanda in Éirinn a fheabhsú, IrelandOffline. Cuireann siad brú ar Comreg, an rialaitheoir teileachumarsáide, praghsanna níos lú a thógáil isteach trí riaileanna nua a bhunú.
Samas na Tráicia
Is oileán Gréagach é Samas na Tráicia (ar a dtugtar Σαμοθράκη / Samothráki sa Ghréigis), sa Mhuir Aeigéach thuaidh. Is bardas é laistigh d'aonad réigiúnach Evros de chuid na Tráicia. Tá an t-oileán 17 km ar fhad agus tá sé 178 km cearnach i méid agus tá daonra de 2,859 ann (daonáireamh 2011). Is iad na príomhthionscail atá aige ná iascaireacht agus turasóireacht. I measc na n-acmhainní ar an oileán tá eibhear agus basalt. Ceann de na hoileáin is gairbhe sa Ghréig é Samas na Tráicia.'''.
Stair
Bhí an chathair ársa, ar a dtugtar fothracha Palaeopoli ("seanchathair"), suite ar an gcósta thuaidh. Tá go leor iarsmaí fós ann de na ballaí ársa, a tógadh i stíl ollmhór Chioclópach, chomh maith le Tearmann na nDéithe Móra, áit ar tharla rúndiamhra mistéireacha (Rúndiamhra an Shamatracae) a bhí oscailte do sclábhaithe agus do dhaoine saora (cosúil leis na Rúndiamhra Eileosasacha). Luann Demetrios ó Sceipsis Rúndiamhra an Shamatracae.
Ghlac na Peirsigh seilbh ar Shamas na Tráicia sa bhliain 508 RCh, nuair a thit sé faoi smacht na hAithne ina dhiaidh sin, agus bhí sé ina bhall de Léig Dhéileas sa 5ú haois RC. Smachtaigh Pilib II na Macadóine é, agus as sin go 168 RC bhí sé faoi ardcheannas na Macadóine. Le Cath Phidna bhain Samas na Tráicia neamhspleáchas amach, stádas a chríochnaigh nuair a shúigh Veaspáisian an t-oileán isteach in Impireacht na Róimhe sa bhliain AD 70.
Luaitear an t-oileán i Leagan an Rí Shéamais den Bhíobla, leis an ainm Samothracia.
Le linn na tréimhse Rómhánach agus go háirithe na tréimhse impiriúla, a bhuí le spéis na n-impirí Rómhánacha, sháraigh fairsinge Thearmann na Déithe Móra teorainneacha na Gréige agus rinneadh ionad reiligiúnach idirnáisiúnta den oileán, áit ar tháinig oilithrigh ó gach cearn den domhan Rómhánach. Seachas an tearmann cáiliúil, a raibh ról cinntitheach aige freisin i bhforbairt mhór an oileáin bhí a dhá chalafort, suite ar bhóthar na farraige ón Tráicia - go dtí an Mhacadóin. Ina theannta sin, bhí ról tábhachtach ag a sealúchais i bPerea, ar ghéill na Rómhánaigh dó ar a laghad le linn na tréimhse impiriúla, mar is léir ó inscríbhinní an 1ú haois AD.
Taifeadann Leabhar na nAchtanna sa Bhíobla Críostaí gur sheol an tAspal Pól, ar a dhara turas misinéireachta lasmuigh den Phalaistín, ón Thróás go Samas na Tráicia agus gur chaith sé oíche amháin ansin ar a bhealach go dtí an Mhacadóin.
clé|mion| Tearmann na nDéithe Móra, Paleopolis. clé|mion| Samas na Tráicia, le Sliabh Fengari sa chúlra. mion|200x200px| Tírdhreach deas|mion|270x270px| Eas agus lochán, tréithe an oileáin. mion|209x209px| Samas na Tráicia le Francesco Piacenza, 1688 mion| Radharc de Samas na Tráicia.
Clog (clingire)
deas|200px|thumb|Clog Soitheach cuasach cré-umha nó ábhair eile a chritheann nuair a bhuailtear é chun fuaim choimpléascach chlingíneach a dhéanamh. Má dhéantar an clog a thiúnadh, is féidir nóta ceoil d'airde ar leith a chloisteáil uaidh. Tá cloig, ar chruthanna is méideanna éagsúla, in úsáid le níos mó ná 4,000 bliain. B'fhéidir gurb é clog ollmhór an tSáir, an Tsarsky Kolokol sa Chreimil i Moscó, an ceann is mó ar Domhan, 6.9 m ar trastomhas is 200 tonna meáchain. Cruth cupáin bun os cionn atá ar an bhfathach seo, agus buailtear é le teanga atá crochta istigh ann. I gcásanna eile (na cloig mhóra i dteampaill Bhúdacha, mar shampla) buailtear an clog le slat throm chothrománach ar an taobh amuigh.
OBN
Is cainéal teilifíse é OBN (giorrúchán ar Open Broadcast Network), sa Bhoisnia agus sa Heirseagaivéin. Cuireadh tús leis ar dtús sa bhliain 1996 tar éis dheireadh an Chogaidh Chathartha ar thionscnamh ohr (Oifig an Ardionadaí) chun rogha eile a thairiscint ar na cainéil eile a bhí ann ar a bhfuil meon an-náisiúnaíoch.
Ed Joyce
Is iarchruicéadaí é Edmund Christopher Joyce (a rugadh ar an 22 Meán Fómhair 1978). D'imir sé cruicéad in Éirinn agus i Sasana. Meastar gurb é an cruicéadaí is fearr ag Éirinn riamh.
Saol
Rugadh Joyce i mBaile Átha Cliath; d'fhreastail sé ar Bhunscoil Naomh Pádraig i mBré, Contae Chill Mhantáin agus ar Choláiste na Toirbhirte, Bré, agus rinne sé staidéar ar an eacnamaíocht i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath.
Thosaigh a ghairm bheatha le Middlesex, agus bhog sé go dtí Sussex sa bhliain 2009, sular fhill sé ar Éirinn chun imirt le Laighin Lightning i gCraobhchomórtas na gCúigí. Ba shlacaí ciotógach é.
D'imir sé ar son Shasana sa bhliain 2006-07 (Ashes Series) agus Corn an Domhain. Nuair thit a rangú le Sasana, thug an Chomhairle Cruicéid Idirnáisiúnta (ICC) díolúine ar leith dó chun imirt ar son na hÉireann sa bhliain 2011 agus an Corn an Domhain ag an am.
Teaghlaigh
Tá naonúr clainne aige, gach duine acu ag imirt don Chlub Cruicéid i mBré. D'imir a dheartháireacha Gus agus Dominick agus a dheirfiúracha Isobel agus Cecelia ar son na hÉireann chomh maith.
Uimhir adamhach
mionsamhail|Z - uimhir adamhach Is éard is uimhir adamhach (Z) adaimh ann ná líon na bprótón i núicléas an adaimh sin. Is ionann uimhir na leictreon atá ag timpeallú an núicléis d'adamh shúil ar leith agus uimhir asamhach Z na dúile. Baineann uimhir adamhach dhifriúil le gach dúil cheimiceach, .i. is í uimhir adamhach ocsaigin a hocht (mar tá 8 bprótón sa núicléas) ach is í uimhir adamhach Nitrigín a seacht (mar tá 7 bprótón sa núicléas).
Stair
Is í an bhrí a bhíodh leis an uimhir adamhach ná uimhir na háite ina bhfuil an dúil suite i dTábla Peiriadach na nDúl. Nuair a leag Mendeleev Tábla Peiriadach na ndúl amach an chéad uair, leag sé na dúile amach sa tábla in ord a maiseanna adamhacha agus i ngrúpaí a bhí eagraithe de réir a gcosúlachtaí ceimiceacha. Tugadh roinnt neamhrialtachtaí nó neamh-chomhoiriúnachtaí faoi deara, áfach.
Mar shampla, bhí an cuma ann go raibh an t-iaidín agus an teallúiriam san ord mícheart agus dá mbabhtálfaí iad, go mbeadh níos mó céille ag baint leis an ord ó thaobh na n-airíonna ceimiceacha de. Ba chiallmhaire an mhaise é, mar sin, na dúile a liostáil de réir a n-uimhreacha adamhacha. Bhí an chuma ar an scéal go raibh gaol ag an uimhir leis an mais adamhach, ach, mar a léiríodh sa neamhrialtacht thuasluaite, ba léir go gcaithfí airíonna eile a chur san áireamh.
Tá dlúthcheangal idir an uimhir adamhach agus an mhaisuimhir (cé gur cheart iad a idirdhealú óna chéile). Is ionann maisuimhir an adaimh agus an líon núicléón (prótóin agus neodróin) sa núicléas adamhach. Go minic, léirítear an mhaisuimhir i ndiaidh ainm na dúile, .i. Carbon-14 (in úsáid i ndátú radacarbóin).
Akshata Murty
Dearthóir faisin as an India is ea Akshata Narayan Murty (a rugadh ar an 1 Aibreán 1980). Is iníon í le N. R. Narayana Murthy, fear a bhunaigh Infosys, cuideachta ilnáisiúnta teicneolaíochta faisnéise san India, agus Sudha Murty. Tá sciar 0.93% aici sa chuideachta. Bhí a saibhreas pearsanta mar ábhar plé i meáin na Breataine in 2022 i gcomhthéacs a stádas neamhchónaitheach a éileamh sa Ríocht Aontaithe.
Charles Stewart Parnell
Polaiteoir Éireannach ab ea Charles Stewart Parnell (27 Meitheamh, 1846 – 6 Deireadh Fómhair, 1891).
Duine de na ceannairí ba thábhachtaí in Éirinn agus sa Ríocht Aontaithe sa naoú haois déag ab ea Parnell, agus tugtar an leasainm "Rí gan choróin na hÉireann" air. Ba bhall de Theach na dTeachtaí é ó 1875 ar aghaidh. Uachtarán Chonartha na Talún ab ea é, agus theastaigh Rialtas Dúchais uaidh.
Bhí cónaí air i nGleanntáin na hAbhainn, Ráth Droma, Contae Chill Mhantáin, agus tá a eastát oscailte don phobal inniu. clé|mion|208x208px|Bolscareacht ó Punch (1882) Parnell mar "Irish Frankenstein"
Conradh na Talún
Bhunaigh Mícheál Dáibhéad Conradh na Talún sa bhliain 1879. Ba é Parnell an chéad uachtarán ar an gConradh. Theastaigh ó Chonradh na Talún deireadh a chur le cíosanna arda agus díshealbhú, agus deis a thabhairt do thionúntaí an talamh a cheannach dóibh féin. Bhí modhanna síochánta ag an gConradh. Cuireadh cruinnithe ar siúl áit ar bith a raibh trioblóid ann, agus mhol an Conradh baghcat a dhéanamh. clé|mion|242x242px|[[Baghcat (agóid)|Captaen Boycott]] Chuir cumhacht an Chonartha eagla ar an rialtas Gallda agus gabhadh Parnell. Bhí sé i bpríosún ar feadh tamaill. Scaoileadh saor é nuair a dhiúltaigh tionóntaí cíos ar bith a íoc. Sa bhliain 1881 tháinig acht i bhfeidhm a bhunaigh cúirteanna talún chun cíos cothrom a shocrú. As sin amach ní bheadh tiarna talún in ann tionónta a dhíshealbhú má bhí an cíos íoctha aige.
Sa bhliain 1879, chuaigh sé go Meiriceá chun airgead a bhailiú agus cabhair a lorg. Bhí an-tóir air i measc na ndaoine.
Thaistil Parnell an tír ag cur ina luí ar na daoine tacú le leasú chóras na talún. Ar an 19 Meán Fómhair 1880 in Inis, contae an Chláir, thug Parnell óráid cáiliúil ag moladh modhanna síochánta nuair a spreag sé neamhíocaíocht cíosa agus baghcait. Ach bhain Parnell úsáid as na focail "shun" (seachain) agus "coventry" ag an am. Thug an pobal cúl droma do Captaen Boycott cúpla lá níos déanaí agus tháinig an focal " baghcat" i bhfeidhm. clé|mion|204x204px|Katharine O'Shea (Mrs Charles Stewart Parnell)
Rialtas Dúchais
Ar an 28 Lúnasa 1877, toghadh Charles Stewart Parnell ina uachtarán ar Pháirtí an Rialtais Dúchais (tugadh an “Chónaidhm” air ag an am). Thug an BPE (Bráithreachas Phoblacht na hÉireann) tacaíocht dó is cosúil. Chuir siad an ruaig ar Issac Butt agus an dearcadh measartha a bhí aige i leith roinnt mhaith ceisteanna.
Theastaigh ó Pharnell deireadh a chur le hAcht an Aontais agus Rialtas Dúchais a bhaint amach.
Ar 17 Bealtaine 1880, toghadh Charles Stewart Parnell ina chathaoirleach  ar Léig an Rialtais Dúchais. Amach le William Shaw, a bhí ina mhinistir Protastúnach agus ina Fhuig (Whig).
Bhí Cogadh na Talún ar tí briseadh amach ag an am..
Sa bhliain 1881 cuireadh an "Rí gan choróin” faoi ghlas agus i 1882, siníodh “Conradh” Kilmainham. Aus 'é Charles Stewart Parnell a bhunaigh an Páirtí Parlaiminteach na hÉireann sa bhliain 1882, in áit Léig an Rialtais Dúchais ,
Ritheadh bille um Rialtas Dúchais na hÉireann sa bhliain 1886, ach ní bhfuair sé faomhadh Theach na dTeachtaí.
Bhí scoilt sa Pháirtí Parlaiminteach na hÉireann nuair a thit Parnell sa bhliain 1891.
thumb|207x207px|Dealbh chuimhneacháin i mBaile Átha Cliath ar Shráid Pharnell|alt=|clé
Scannal O'Shea
Sa bhliain 1890 d'fhógair Parnell go raibh sé chun Katharine O'Shea a phósadh, bean a bhí tar éis colscaradh a fháil. Bhí adhaltranas ar siúl ag Parnell agus Kitty O'Shea roimhe sin. Chuir an scannal isteach ar a lán daoine. Labhair go leor díobh amach i gcoinne Pharnell, agus chaill sé cuid mhaith dá thacaíocht.
Phós Parnell O'Shea ar 25 Meitheamh, 1891.
Bás agus sochraid
Cuireadh san uaigh i Reilig Ghlas Naíon é. mion|204x204px|1881: an "Rí gan choróin”
Garbhachadh
Is baile suite i gContae Dhoire é Garbhachadh.
John Joe Doyle
Chaith John Joe Doyle (14 Meitheamh 1906 – 11 Lúnasa 2000) dhá bhliain déag i mbun iomána ar fhoireann an Chláir (1926-1938), ar an mbáireoir ab fhearr in Éirinn lena linn féin.. Ba é a leasainm a chuidigh leis – John Joe ‘Goggles’ Doyle.
Beatha
Fiú agus é ag dul ag an scoil, ní go maith a bhí amharc na súl ag John Joe. Agus é ina dhéagóir, bhí sé ar dhuine de na hiománaithe óga ab fhearr ina cheantar. Fós agus é ag déanamh ar aois fir, bhí brath air éirí as an imirt ar fad mar go raibh a amharc chomh dona sin.
Le linn a chuid imeartha bhuaigh an Dálach  craobh a chontae leathdhosaen uair le Cora Chaitlín.
Ba é a bhí ina chaptaen nuair a chliseadar de chúl in aghaidh Chill Chainnigh i gCluiche Ceannais na hÉireann.
Bhí an Dálach 92 bliain d’aois nuair a bhásaigh sé in 2000. Tá sé le feiceáil fós i Músaem an Chláir (Inis).
Éitear
Comhdhúil orgánach ina bhfuil adamh oscaigine nasctha le dhá ghrúpa ailcile. Comhdhúile réasúnta neamhimoibríoch is ea iad. An ceann is fearr eolas air is ea éitear eitile, CH3CH2-O-CH2-CH3, leacht so-ghalaithe le fiuchphointe 35 °C, a úsáidtear mar ainéistéiseach.
Spéirling Leslie
Cruthaíodh Spéirling Leslie ar an 23 Meán Fómhair 2018 mar an dara stoirm déag de Shéasúr na hairicíní an tAtlantach 2018. Bhuail an spéirling na hAsóir, Beirmiúda, Maidéara, Leithinis na hIbéire agus An Fhrainc. Fuair duine amháin bás mar gheall an spéirling agus 13 duine eile ag fáil bás go hindíreach.
Marianus Scottus
deas|250px|thumb|Mainistir Mhaigh Bhile Manach agus croiniceoir Gaelach ab ea Marianus Scottus (Gaeilge: Muiredach mac Robartaig); (1028- circa. 1081) a bhunaigh an mhainistir Kloster Weih Sankt Peteri (Mainistir Naomh Peadar) i Ratisbona. Scríobh sé féin a leasainm le dhá t ("Scottus", cf. Vín, Leabharlann Náisiúnta na hOstaire, Cod. 1247).
Paul Girvan
Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é Paul Girvan a rugadh ar an 6 Iúil, 1963. I mí Meitheamh 2017, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Aontroim Theas.
Marianus Scottus
Luathshaol
Is dócha gurb in iarthuaisceart Uladh a rugadh é, agus gur bhain sé leis an teaghlach 'Maic Robartaig', a bhí ina chomharba eaglasta agus ina choimeadaithe oidhreachtúla Chathach Cholm Cille.
Chuaigh sé isteach i mainistir Mhagh Bhile, (i mBaile Nua na hArda, Contae an Dúin) nuair a bhí sé 24 bliana d’aois.
Oilithreacht
Sa bhliain 1067 d’fhág sé a thír dhúchais, agus é ar oilithreach le beirt chompánach darb ainm Johannes agus Candidus chun na Róimhe.
Ar an mbealach ansin ina ionad sin chinn sé ar dhul isteach i mainistir Michelsberg in aice le Bamberg mar Bheinidicteach. Tuairiscítear go hanacronachas gur spreag an tEaspag Otto von Bamberg é féin agus a chompánaigh chun páirt a ghlacadh ann. Bhog Marianus go Regensburg ar a dhéanaí i 1074, áit a bhfuair sé lóistín i mainistir mná Niedermünster i dtosach (b’fhéidir roimhe sin freisin i mainistir mná Obermünster) agus tháirg sé lámhscríbhinní le haghaidh maireachtála.
Sa bhliain 1075/1076 bhronn máthairab Obermünster Eaglais Choiscthe Naomh Peadar air, áit ar shocraigh sé agus ar bhunaigh sé pobal mainistreach sa deireadh, a mhéadaigh go tapa ag oilithrigh Éireannacha eile agus bhí sé i gceannas ar mhodh aba (go hoifigiúil bhí sé i seilbh na hoifige mar ab). De réir a chéile ba núicléas do mhainistreacha na nGael iad, mainistir Weih Sankt Peter agus mainistir Éireannach Naomh Jakob, a bunaíodh i Regensburg go luath ina dhiaidh sin (cé gur tar éis bhás Marianus atharla sin). Mastar gurb é Marianus athair bunaitheach na mainistreacha Gaelacha (Schottenkloster) seo amháin.
A dhearbhú ina bheannaitheach
Ag tús na 1080idí, is dócha i 1081, d’éag Marianus. Tar éis a bháis, beannaíodh é agus ceiliúrtar a lá féasta an 17 Aibreán, nó, de réir na Bollandistes, an 9ú Feabhra.
Saothair
Scríobh Marianus Cronica Clara, a mhaíonn gur 'stair uilíoch' í, ó chruthú an domhain go dtí an bhliain 1082. Faightear dé-chóras uimhrithe bunaithe ar míthuiscint go ndearna Dionysius Exiguus botún 22 bliain ina chuid socruithe. An-mór le rá a bhí an croinic le linn na meánaoise agus, i Sasana, baineadh an-úsáid as, ag John of Worcester agus scríbhneoirí eile. Foilsíodh é ar dtús i mBasel sa bhliain 1559 agus d'eagraigh Georg Waitz é le réamhrá ar son Monumenta Germaniae Historica: Scriptores, iml. V.
Ceathramha Cláir
Is baile suite i gContae Dhoire é Ceathramha Cláir.
Grand Prix 1988
Is liosta é seo de na heachtraí a tharla sa bhliain 1988 i leadóg ar an Grand Prix. Bhuaigh Boris Becker na craobhacha is mó le 7 agus bhuaigh Mats Wilander an airgead is mó le $1,719,381 agus na pointí is mó. Ba é Mats Wilander imreoir na bliana.
An Ostrabóitne
Ceann de réigiúin na Fionlainne is ea an Ostrabóitne (Fionlainnis: Pohjanmaa; Sualainnis: Österbotten). Tá sé ag críochantacht leis na réigiúin eile Lár na hOstrabóitne, an Ostrabóitne Theas agus Satakunta. Tá an Ostrabóitne ar cheann den phéire réigiún ina bhfuil móramh Sualainnise á labhairt ann (Oileáin Åland an ceann eile).
Is í Vaasa an phríomhchathair agus an chathair is mó.
Bardais
Tá an Ostrabóitne roinnte ina cúig bhardas déag. Tá stádas cathrach/baile ag sé cinn dóibh (sa chló trom).
Éitear (teoiriciúil)
Ábhar a gcreidtí uair dá raibh go líonann sé an spás uile, mar gur ghá a leithéid, de réir thuiscint na linne, chun gurbh fhéidir solas a fhorleathadh. Bhí turgnamh Michelson-Morley tábhachtach mar chruthú nach raibh a leithéid ann in aon chor, agus nach raibh gá leis i dteoiric nua-aoiseach an tsolais.
Tíreachán
Scríbhneoir agus easpag Éireannach den 7ú haois ba ea Tírechán (Sean-Ghaeilge Tírechán). Ba as Cuan Chill Ala, Contae Mhaigh Eo é. Tá clú aige as a shaothar “Bailiúcháin,” scríbhinní maidir le Naomh Pádraig caomhnaithe i Leabhar Ard Mhacha.