cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ADN seachchrómasómach
Ciorclach
Tá cineál ar leith DNA eischromosomal, sainithe mar ecDNA, le feiceáil go coitianta i gcealla ailse daonna. Tá géinte amháin nó níos mó ag ecDNA a fhaightear i gcealla ailse a thugann buntáiste roghnach. tá ecDNA i bhfad níos mó ná eccDNA, agus tá siad le feiceáil ag micreascópacht solais. Is gnách go mbíonn raon méide ecDNA in ailsí ó 1-3 MB agus níos faide anonn. Fuarthas móilíní móra ecDNA i núicléis na gcealla ailse daonna agus taispeántar go n-iompraíonn siad go leor cóipeanna de oncogenes tiománaithe, a thrascríobhtar i gcealla meall. Bunaithe ar an bhfianaise seo ceaptar go gcuireann ecDNA le fás ailse.
Tá uirlisí speisialaithe ann a cheadaíonn ecDNA a aithint, mar
Víreasach
Is sampla iad DNA víreasach de DNA extrachromosomal. Tá sé ríthábhachtach géanóim víreasacha a thuiscint chun éabhlóid agus sóchán an víris a thuiscint. Ionchorpraíonn roinnt víris, mar VEID agus víris oncogenic, a DNA féin isteach i ngéanóm na cille ósta. Is féidir le géanóim víreasacha a bheith comhdhéanta de DNA aonshnáithe (ssDNA), DNA snáithe dúbailte (dsDNA) agus is féidir iad a fháil i bhfoirm líneach agus i bhfoirm chiorclach araon.
Sampla amháin d’ionfhabhtú víreas arb ionann é agus DNA eischromosómach is ea an papillomavirus daonna (HPV). Téann trí chéim ar leith den mhacasamhlú trí ghéanóim DNA HPV: bunú, cothabháil agus aimpliú. Ionfhabhtaíonn HPV cealla epithelial sa chonair anogenital agus sa chuas béil. De ghnáth, aimsítear agus glantar HPV ag an gcóras imdhíonachta. Is cuid thábhachtach de fhreagairtí imdhíonachta é DNA víreasach a aithint. Chun go mairfidh an víreas seo, ní mór an genome ciorclach a mhacasamhlú agus a fháil le hoidhreacht le linn deighilt cille.
Aithint óstchille
Aithníodh Cosán na Dola, i bhfeithidí ar dtús, mar chonair a ligeann do chineálacha áirithe cille gníomhú mar bhraiteoirí atá in ann éagsúlacht de ghéanóim baictéaracha nó víreasacha agus PAMPS (patrúin mhóilíneacha a bhaineann le pataigin) a bhrath. Is eol gur gníomhaitheoirí láidre iad PAMPanna ar chomharthaíocht imdhíonachta dúchasach. Tá thart ar 10 nglacadóir cosúil le Dola (TLRanna) daonna. Aimsíonn TLRanna éagsúla sa duine PAMPS éagsúla: lipopolysaccharides ag TLR4, dsRNA víreasach ag TLR3, ssRNA víreasach ag TLR7 / TLR8, DNA víreasach nó baictéarach neamhmheitiolaithe faoi TLR9. Tháinig TLR9 chun cinn chun DNA CpG a fhaightear go coitianta i mbaictéir agus i víris a bhrath agus chun tús a chur le táirgeadh IFN (interferons de chineál I) agus cítocíní eile.
Oidhreachtúlacht
mion|458x458px| Oidhreacht mhiteacoindreach i ndaoine: tarchuirtear an ADN miteacoindreach agus a sócháin go máthartha. Tá difríocht idir oidhreacht DNA eischromosómach agus oidhreacht DNA núicléach a fhaightear i gcromosóim. Murab ionann agus crómasóim, níl láriméiriúin in ecDNA agus mar sin taispeánann sé patrún oidhreachta neamh-Mhindeile a chruthaíonn daonraí cealla ilchineálacha. I ndaoine, faightear beagnach an cíteaplasma ar fad ó ubh na máthar. Ar an gcúis seo, faightear DNA organelle, lena n-áirítear mtDNA, ón máthair. Beidh sócháin i mtDNA nó DNA cíteaplasmach eile le hoidhreacht ón máthair freisin. Is sampla í an oidhreacht aontuismitheora seo d’ oidhreacht neamh-Mhindelíneach. Taispeánann plandaí oidhreacht mtDNA aontuismitheora freisin. Faigheann an chuid is mó de na plandaí mtDNA ó thaobh na máthar le hoidhreacht amháin a tugadh faoi deara ná an t-adhmad dearg Sequoia sempervirens a fhaigheann mtDNA mar oidhreacht.
Tá dhá theoiric ann cén fáth a tharchuirtear an mtDNA paternal go dtí an sliocht go hannamh. Is é ceann amháin go simplí go bhfuil mtDNA paternal ag tiúchan chomh híseal sin ná an mtDNA máthar agus mar sin níl sé inbhraite sa sliocht. Baineann dara teoiric níos casta le díleá an mtDNA atharthachta chun a oidhreacht a chosc. Tá sé teoiricithe go bhféadfadh oidhreacht aontuismitheora mtDNA, a bhfuil ráta sócháin ard, a bheith ina meicníocht chun homoplasmy DNA cíteaplasmach a chothabháil.
Tábhacht chliniciúil
Uaireanta ar a dtugtar EEanna, tá baint ag eilimintí extrachromosomal, le héagobhsaíocht ghéanómach in eukaryotes. Faightear go coitianta DNAanna ildispersed beaga (spcDNAs), cineál eccDNA, i gcomhar le héagobhsaíocht ghéanóim. Díorthaítear spcDNAanna ó sheichimh athchleachtach ar nós DNA satailíte, eilimintí DNA cosúil le haisvíreas, agus eilimintí in-aistrithe sa ghéanóm. Ceaptar gur táirgí ó athshocruithe géine iad.
Go stairiúil, tagraíodh do DNA extrachromosomal (ecDNA) a fuarthas in ailse mar chrómasóm nóiméad dúbailte (DMs), a chuirtear i láthair mar chomhlachtaí crómatáin péireáilte faoi mhicreascópacht éadrom. Is ionann crómasóm dúbailte nóiméid agus ~30% de speictream ecDNA ina bhfuil ailse, lena n-áirítear coirp aonair agus fuarthas amach go bhfuil an t-ábhar céanna géine iontu agus na coirp singil. Cuimsíonn nodaireacht ecDNA gach cineál den DNA mór eischromosómach ina bhfuil oncogen a fhaightear i gcealla ailse. Feictear an cineál ecDNA seo go coitianta i gcealla ailse de chuid histeolaíochtaí éagsúla, ach ní bhíonn sé riamh i ngnáthchealla. Ceaptar go dtáirgtear ecDNA trí bhriseadh snáithe dúbailte i gcromosóim nó ró-mhacasamhlú DNA in orgánach. Léiríonn staidéir gur féidir leibhéil níos airde EEanna a thabhairt faoi deara i gcásanna ailse agus éagobhsaíocht ghéanómach eile.
Is féidir le DNA miteacoindreach ról a bheith aige maidir le tosú an ghalair ar bhealaí éagsúla. Sócháin pointe i nó socruithe malartacha géine de mtDNA a bheith nasctha le galair éagsúla a théann i bhfeidhm ar an croí, lárchóras na néaróg, córas inchríneacha, conradh gastrointestinal, súl, agus na duáin. D'fhéadfadh fo-thacar iomlán galair ar a dtugtar siondróm ídiú mitochondrial (MDDs) a bheith mar thoradh ar chailliúint an méid mtDNA atá i láthair sna mitochondria a théann i bhfeidhm ar an ae, ar an néarchóras lárnach agus imeallach, ar mhatán mín agus ar éisteacht i ndaoine. Tá torthaí measctha, agus uaireanta contrártha, i staidéir a dhéanann iarracht uimhir chóip mtDNA a nascadh leis an mbaol a bhaineann le hailse áirithe a fhorbairt. Rinneadh staidéir a thaispeánann go bhfuil baint idir leibhéil mtDNA méadaithe agus laghdaithe agus an baol méadaithe ailse chíche a fhorbairt. Tugadh faoi deara go bhfuil baint dhearfach idir leibhéil mhéadaithe mtDNA agus riosca méadaithe chun siadaí duáin a fhorbairt ach ní cosúil go bhfuil nasc idir leibhéil mtDNA agus forbairt ailse boilg.
Ról ADNsc in ailse
Tá aimpliú géine i measc na meicníochtaí is coitianta a bhaineann le gníomhachtú oncogene. Is minic a bhíonn aimplithe géine in ailse ar eilimintí extrachromosomal, ciorclach. Ceann de phríomhfheidhmeanna ecDNA in ailse is ea cur ar chumas an siadaí teacht go tapa ar líon ard cóipe, agus ag an am céanna ilchineálacht ghéiniteach gasta ollmhór cille-go-ceall a chur chun cinn. Tá na oncogenes aimplithe is coitianta in ailse le fáil ar ecDNA agus léiríodh go bhfuil siad an-dinimiciúil, ag ath-chomhtháthú i gcromosóim neamhdhúchasacha mar réigiúin staining aonchineálach (HSRanna) agus ag athrú uimhreacha cóip agus comhdhéanamh mar fhreagra ar cóireálacha éagsúla drugaí.
Tá difríocht idir cruth ciorclach ecDNA agus struchtúr líneach DNA crómasómach ar bhealaí brí a mbíonn tionchar acu ar phataigineas ailse. Tá aschur tras-scríobhach ollmhór ag oncogenes atá ionchódaithe ar ecDNA, rangaithe sa 1% is fearr de ghéinte sa tras-scríbhinn iomlán. I gcodarsnacht le plasmids baictéarach nó DNA mitochondrial, tá ecDNA chromatinized, ina bhfuil leibhéil arda de marcanna histone gníomhach, ach gann de marcanna histone repressive. Níl an dhlúthú ardoird atá i láthair ar DNA crómasómach ar an ailtireacht chromatin ecDNA agus tá sé ar cheann de na DNA is inrochtana sa ghéanóim ailse ar fad.
D’fhéadfaí EcDNAanna a chnuasach le chéile laistigh den núicléas, ar féidir moil ecDNA a thabhairt orthu. Go spásúil, d’fhéadfadh moil ecDNA a bheith ina gcúis le hidirghníomhaíochtaí idirmhóilíneacha feabhsaitheoir-géine chun ró-eisiúint oncogene a chur chun cinn.
Réaltachas
Grúpa feiceálach nó suntasach réaltaí atá níos lú ná réaltbhuíon. Sampla is ea an Camchéachta.
Cadhan
Is gé atá dúchasach don leathsféar thuaidh é an cadhan (Branta bernicla). Síolraíonn sé san Artach ard, agus déanann imirce do chóstaí measartha ó thuaidh sa gheimhreadh. Itheann sé an féar mara, an mhiléarach, den chuid is mó. Is annamh a neadaíonn sé i mbraighdeanas, ní hionann agus an chuid is mó de na géanna eile.
Praslacha mharmarach
Is éan í an phraslacha mharmarach. Is baill d'fhine na Anatidae iad.
Marshall, Texas
Cathair mhór atá suite in oirthuaisceart Texas is ea Marshall. Tá sí gar don na teoranna na Louisiana agus na Arkansas. Is í an phríomhchathair na Contae Harrison. Tá daonra in iomlán de 23,935 i 2000 dar le daonáireamh na S.A.
Abhainn Rosien
Is abhainn i ndeisceart Oileán Mhanann í Abhainn Rosien (Béarla: Silver Burn). Tosaíonn an abhainn i ngar do Baarool Jiass agus ritheann sí ó dheas go Baile Chaistil, áit a dtéann sí isteach i Muir Éireann. Ar an mbealach go dtí an mhuir, téann an abhainn thar Balley Keeill Varkysh (Baile Chill Mharcais) agus trí Balley Sallagh, áit a dtéann sí faoi Dhroichead na Manach, agus ansin isteach san fharraige ag Baile Chaistil.
Tír Eoghain
Ríocht Ghaelach na meánaoise, agus níos deireanaí iarlacht i Ríocht na hÉireann, ba ea Tír Eoghain. Suite i lár-iarthar na nUladh a bhí sí, i gcodanna contaetha Tír Eoghain, Ard Mhacha agus Doire an lae inniu. Áit dúchais Cineál Eoghain de chuid Uí Néill an Tuaiscirt a bhí ann. D'imigh cuid éigin soir ó thuaidh as an ríocht faoi cheannas géag de chlann Uí Néill, agus leathadar faoin ainm Clann Aodha Bhuí.
Droichead George Washington
Tá an droichead 4,760 troighe (1,450 méadar) ar fad, 119 troighe (36 m) ar leithead, agus 604 troighe (184 m) os cionn an Hudson. Tá talamh ard ar an thaobh den abhainn agus le linn na Réabhlóide Mheiriceánaí bhí dúnfort cóngarach do dhá cheann an droichid, Fort Lee i New Jersey agus Fort Washington i Manhattan ar na hairde. Sular tógadh an droichead chuireadh na haillte ar thaobh New Jersey (na Pallisades) bac ar theagmháil idir an dá thaobh den abhainn.
Tír Eoghain
Stair
Ó thús a bunaithe ag Eoghan mac Néill sa 5ú haois, fo-aonaid Ailigh ba ea an tuath, i dteannta le Cineál Chonaill, gaoil trí Niall Naoighiallach, mar a mhaíodh. Bhíodh Cineál Eoghain chun tosaigh mar ríthe na tuatha, de ghnáth. Thángadar i réim agus cumhacht na nUladh ag dul i léig, a laghdaigh a riocht in oirthuaisceart na cúige.
Sa 12ú haois, scaradh ríocht Ailigh in dhá leath, agus d'éirigh Cenél nEógain ina Tír Eoghain. Bhí an tír réir cheannas ar dtús Mhic Lochlainn agus níos deireanaí clann Uí Néill. D'éirigh an chuid eile d'Aileach, Cineál Chonaill, ina Tír Chonaill.
Roimh ionradh na Normannach ar na hUlaid sa bhliain 1177, bhí Tír Eoghain an ríocht úd suntasaí i dtuaisceart Éireann, agus bhain sí an stádas sin amach arís tar éis teip Iarlacht Uladh sa 14ú haois. Le linn réimeas Eilís I Shasana, d'éirigh an tuath ina hiarlacht laistigh de Ríocht na hÉireann. I ndeireadh na dála áfach, laghdaíodh méad agus tionchar Thír Eoghain, agus cruthaíodh na contaetha Ard Mhacha agus Tír Eoghain aisti.
Le linn réimeas Séamas I Shasana, laghdaíodh Tír Eoghain tuilleadh, nuair a tugadh a barúntacht Loch Inse Uí Fhloinn sa chontae nua Dhoire isteach. D'éirigh clann Uí Néill amach arís is arís eile, an iarracht dheireanach faoi Aodh Mór Ó Néill, Iarla Thír Eoghain, a d'éalaigh ó Éirinn sa bhliain 1607 mar chuid de Theitheadh na nIarlaí.
Murchadh mac Aodha Uí Mhaine
Tríú rí is tríocha Uí Mhaine ba ea  Murchadh mac Aodha  (bás 960 ).
Is doiléir é réimeas Mhurchadha. Seo a leanas roinnt eachtraí a tharla in Uí Maine, sna Connachta agus i nÉirinn le linn a shaoil:
William Haliday
Scoláire Éireannach a raibh an-spéis aige sa Ghaeilge ab ea William Haliday (1788–1812). Uaireanta d’úsáideadh sé leagan Gaelaithe dá ainm, William O’Hara, agus i ndoiciméid áirithe mílitrítear a shloinne mar Halliday. Mac le ceardaí as Baile Átha Cliath é, agus rugadh timpeall na bliana 1788 é. Rinne sé staidéar ar an nGaeilge, agus d'fhoilsigh sé leabhar gramadaí nuair a bhí sé 19 bliain d'aois faoin ainm cleite Edmond O’Connell (a shínigh sé E.O’C). Oileadh mar aturnae é. I 1808, in éineacht le hÉadbhard Ó Raghallaigh, an Dochtúir John Lanigan, agus an tAthair Pól Ó Briain (Ollamh le Gaeilge i gColáiste Phádraig, Má Nuad), bhunaigh sé Cumann Gaelach Bhaile Átha Cliath (Gaelic Society of Dublin), mar iarracht ar an nGaeilge a shábháil.
Formáid na Normainne
clé|mion|Cruinniú ag "Formáid na Normainne", [[Páras, 9 Nollaig 2019]]
Tugtar Formáid na Normainne (Format Normandie), ar an ghrúpa stát a tháinig le chéile d'fhonn an Cogadh san Donbas agus an Cogadh Rúis-Úcránach níos leithne a réiteach. Tháinig na ceithre thír a chomhdhéanann an grúpa - an Ghearmáin, an Rúis, an Úcráin, agus an Fhrainc - le chéile den chéad uair go neamhfhoirmiúil in 2014 le linn chomóradh 70 bliain de cheiliúradh D-Day sa Normainn, an Fhrainc. I
Cruthú agus comhdhéanamh
Cruthaíodh an grúpa ar an 6 Meitheamh 2014, nuair a tháinig ceannairí ón bhFrainc, ón nGearmáin, ón Rúis agus ón Úcráin le chéile ar imeall chomóradh 70 bliain de theacht i dtír na gcomhghuaillithe D-Day sa Normainn. Feidhmíonn sé go príomha trí ghlaonna teileafóin idir na ceannairí agus a n-airí gnóthaí eachtracha faoi seach. Leathnaíodh Formáid na Normainne uaireanta chun an Bhealarúis, an Iodáil agus an Ríocht Aontaithe a chuimsiú.
2014
Mar thoradh ar chainteanna luatha in 2014 bunaíodh an Grúpa Teagmhála Tríthaobhach chun tuilleadh cainteanna a éascú idir an Rúis agus an Úcráin. Mar thoradh air seo, mar aon le hidirghabháil trí Fhoirmle na Normainne, bunaíodh Prótacal Mhionsc. Sa chomhaontú seo, a síníodh i Meán Fómhair 2014, leagadh amach roinnt forálacha maidir le síocháin i Réigiún Donbas agus sa Chrimé.
2015
Toisc gur síortheip ar an gcaidreamh go luath in 2015, tháinig Formáid na Normainne le chéile le linn cainteanna sa Bhealarúis ón 11 go dtí an 12 Feabhra 2015. Thionscain seo le comhphlean taidhleoireachta idir an Fhrainc agus an Ghearmáin, a idirbheartaíodh thar oíche ar feadh níos mó ná sé huaire déag fad is a tháinig an grúpa le chéile i Minsc. Leis an bpacáiste a bhí ag teacht chun cinn, Minsc II, rinneadh sosanna cogaidh a chaibidliú chomh maith le hathchóirithe baile a bhí beartaithe san Úcráin.
Cuireadh stop leis an gcaibidlíocht agus leis na cainteanna ó 2016 go dtí fómhar 2019.
2019
Ina aitheasc tionscnaimh i mí na Bealtaine 2019, thug Uachtarán na hÚcráine Volodymyr Zelenskyy tús áite do chainteanna síochána leis an Rúis. D’athdhearbhaigh sé an tosaíocht sin i mí Iúil na bliana sin nuair a thug sé cuireadh do na náisiúin eile dul chuig idirphlé trí YouTube. Dúirt sé: ""Déanaimis plé ar cé leis an Chrimé agus cé nach bhfuil i réigiún Donbas ."
Go luath i mí Mheán Fómhair 2019, luaigh Uachtarán na Fraince Emmanuel Macron agus Uachtarán na Rúise Vladimir Putin go raibh sé ar intinn acu cruinniú i bhFormáid na Normainne a thionól. Ar an 21 Meán Fómhair, luadh go raibh "sáraíocht leanúnach" ina chúis le " tarraingt in aghaidh a chéile pholaitiúil" ar na réamhbhearta caibidlíochta, ó bhí chruinniú Fhormáid na Normainne in 2016 i mBeirlín. Go déanach i mí Mheán Fómhair freisin, rinne glao gutháin idir Uachtarán na Stát Aontaithe Donald Trump agus Zelenskyy inar chuir an dara ceann síos ar thacaíocht na Fraince agus na Gearmáine mar fuarchúiseach damáiste d'íomhá Zelenskyy san Eoraip. Ar 10 Deireadh Fómhair, rinne Zelenskyy a ráiteas arís ag comhdháil nuachta poiblí. Ar 10 Deireadh Fómhair, rinne Zelenskyy a ráiteas arís ag comhdháil nuachta poiblí. . An 16 Deireadh Fómhair, chinn ceannairí na Fraince agus na Gearmáine cruinniú eile i bhFormáid na Normainne a shochrú.
2022
Reáchtáladh cruinniú i bhFormáid na Normainne idir ionadaithe na gceithre thír i bPáras an 26 Eanáir 2022 i gcomhthéacs na tréimhse roimh ionradh na Rúise ar an Úcráin in 2022, agus ina dhiaidh sin beidh comhrá teileafóin idir Uachtarán na Fraince agus Uachtarán na Rúise ar an 28 Eanáir. Dhearbhaigh ionadaithe na gceithre rialtas a dtacaíocht do Mhionsc II agus gheall siad go réiteoidís easaontais a bhí ann cheana féin. Thacaigh siad le sos comhraic neamhchoinníollach, agus thacaigh siad le sos cogaidh an 22 Iúil 2020 a neartú, neamhspleách ar a n-easaontachtaí maidir le comhpháirteanna eile de Mhionsc II a chur chun feidhme. Bhí sé beartaithe cruinniú leantach a reáchtáil i mBeirlín coicís ina dhiaidh sin. Níor comhaontaíodh ar aon dearbhú comhpháirteach ag deireadh an chruinnithe i bhFormáid na Normainne naoi n - uaire an chloig a tionóladh ar an 10 Feabhra, ach bheartaigh na hionadaithe teacht le chéile arís i mí an Mhárta. Níor tharla an cruinniú seo riamh tar éis ionradh na Rúise ar an Úcráin an 24 Feabhra 2022. D'fhógair Zelenskyy ina dhiaidh sin gur "scriosadh" Formáid na Normainne mar gheall ar ghníomhartha na Rúise. Leanann an Fhrainc agus an Ghearmáin de bheith páirteach i gcainteanna síochána idir an dá thír, agus iad ag tabhairt tacaíochta don Úcráin agus iad ag cáineadh na Rúise.
Annie Ernaux
Scríbhneoir Francach is ea Annie Ernaux, née Duchesne (a rugadh ar 1 Meán Fómhair 1940). Bhuaigh sí Duais Nobel na Litríochta sa bhliain 2022. clé|mion|Cannes, 2022
Formáid na Normainne
Cruinnithe
Tionóladh na chéad sé chruinniú ó 2014 go 2019.
Annie Ernaux
Saol
Rugadh agus tógadh Ernaux sa Normainn i dtuaisceart na Fraince, Ní raibh mórán de chuid an tsaoil ag a muintir, daoine den lucht oibre. agus ar chlé.
Saothar
Scríobhann Ernaux saothair neamhfhicsin chomh maith le húrscéalta. Rinneadh an Coiste Nobel tagairt don "mhisneach agus géire thomhaiste lena nochtann Ernaux bunchúiseanna, coimhthíos agus srianta comhchoiteanna na cuimhne pearsanta." Is í an chéad scríbhneoir Francach a bhain Duais Nobel na Litríochta ó bhí 2014 ann agus bhain Patrick Modiano an Nobel.
Féach freisin
Patrick Modiano
Maol Dúin
I miotaseolaíocht na nGael, scéal Iomraimh is ea Iomramh Curach Mhaoil Dúin (Sean-Ghaeilge Immram Curaig Maíle Dúin). Máel Dúin mac Ailealla Eochair Agartha is ea laoch an scéil. Is dúnmharú a athar é spreagadh an tsága.
Stair an téacs
Is scéal den genre Immram, spreagtha b'fhéidir ag na scéalta clasaiceacha agus a laochra Jason, Odaiséas agus Aeinéas.
Téann an scéal féin, idir phrós agus fhilíocht Sean-Ghaeilge, siar go dtí an 8ú haoise. Caomhnaítear an téacs i leagan Meán-Ghaeilge ón de chuid na 11ú haoise, luaite le Áed the Fair, a deirtear gurbh "ard ollamh" é. Faightear an téacs i Leabhar na hUidhre; lámhscríbhinn in Acadamh Ríoga na hÉireann; agus i ''Leabhar Buí Leacáin, MS. H. 216, Leabharlann Choláiste na Tríonóide. Tá blúiríní le feiceáil in Harleian MS. 5280 agus Egerton MS. 1782 sa British Museum.
Scéal
D'éignigh an gaiscíoch istAilill Eochair Agartha (Ailill Ochair Aghra) bean rialta as mainistir Chill Dara, agus rugadh Maol Dúin mar thoradh. Tar éis dúnmharú a athar ag foghlaí, tógadh é chuig dún an rí. Nuair a chuala sé sa deireadh scéal a thuistí – bás a athar ach go háirithe – d'imigh sé ar turas mara le currach le roinnt er compánach, chun díoltas a bhaint amach.
Ag triall ar muir, bhuail siad ar scata oileán le seangáin daoniteacha, éin a d'itheadh úil óir (féach freisin Avalon), ar oileán na gáire síoraí b'éigean dóibh compánach a fhágáil ann (féach freisin Immram Brain). Shroich siad faoi dheireadh oileán banfhlatha, agus cuireadh fáilte rompu le trí lá. Ach nuair a d'fhiafraigh compánach di ar mhaith léi fanacht le Maol Dúin, cuireadh ar an dtoirt an ruaig orthu ar an bhfarraige mhór amach ag ceo draíochta (Fíth-fáth). Lean siad leo ar fánach, agus tar éis cuairt a thabhairt ar níos mó ná tríocha oileán, tháinig siad ar ais go hÉirinn. D'aimsigh Maol Dúin marfóirí a athar, agus mhaith sé iad as carthanas chríostaí.
Ábhar Críostaí
Molann Hans Oskamp gurb é Immram Maíle Dúin an scéal is luaite a bhaineann leas gan idirdhealú as ábhar págánach agus Críostaí indiscriminately. Tugann Elva Johnston faoi ndeara go dtugann an mhoill breis ama do Mhaol Dúin chun athmhachnamh a dhéanamh ar a dhíoltas, agus ríthábhachtach dá bharr ina slánú. Tá buíochas Mhaoil Dúin as ucht cabhair Dé níos treise ná fonn díoltais.
Cóirithe
mion|upright|"The mill of Grudging" le [[John D. Batten, in The Book of Wonder Voyages le Joseph Jacobs]]
Lagopus
Is géineas beag éan é Lagopus sa fhofhine cearca fraoigh ar a dtugtar tarmachan go coitianta. Tá trí speiceas beo sa ghéineas seo, le go leor fospeiceas taifeadta, iad go léir ina gcónaí i dtundra nó i gceantair fhuar ardtailte.
Tacsanomaíocht agus sanasaíocht
Tagann an t-ainm Béarla ptarmigan ó ainm i nGaeilge na hAlban don éan, tarmachan, nach fios cén bunús atá leis. Cuireadh an p- leis mar gheall ar an tuairim mhícheart gur ón nGréigis a tháinig an focal, amhail is dá mbeadh baint ag an bhfocal leis an bhfocal Gréigise πτερόν (pterón), 'sciathán'.
An Chomhairle Náisiúnta Eacnamaíoch agus Sóisialach
Is comhlacht neamhspleách í an Chomhairle Náisiúnta Eacnamaíoch agus Shóisialta (CNES)  (Béarla: The National Economic and Social Council (NESC) a thugann comhairle don Taoiseach ar réimsí beartas a bhaineann le forbairt shóisialta agus eacnamaíoch. Bhí sé mar chuid den tsamhail Comhpháirtíochta Sóisialta a tháinig chun bheith ina chuid de pholaitíocht na hÉireann roimh bhlianta an Tíogair Cheiltigh.  Féadann a thorthaí cuid mhaith faisnéise a choinneáil faoi fhadhbanna in oibríochtaí na hearnála poiblí atá ann cheana, amhail an chaoi a spreagtar daoine dífhostaithe chun fanacht dífhostaithe, ach ní ghníomhaítear i gcónaí ar na torthaí seo.
Oileán Comhroinnte
Tá CNES, ar iarratas ó Roinn an Taoisigh, ag tabhairt faoi chlár taighde i láthair na huaire a bhfuil sé mar aidhm aige tuarascáil chuimsitheach ar an Oileán Comhroinnte a chur le chéile deireanach i 2021/go luath i 2022. Tá roinnt ábhar foilsithe cheana féin mar chuid den obair seo, ar obair leanúnach í.
Ar an gcéad dul síos, tá Páipéar Scóipe: Tionscadail, Dul Chun Cinn agus Beartas foilsithe ag an gComhairle Náisiúnta Eacnamaíoch agus Shóisialta ina leagtar amach an cur chuige atá molta chun taighde a dhéanamh ar an tionscnamh um Oileán Comhroinnte. Cabhróidh taighde NESC le bonn eolais a fhorbairt agus comhthuiscint a chothú ar na bealaí inar féidir an chomhpháirtíocht a chur chun cinn i roinnt réimsí eacnamaíocha, sóisialta agus comhshaoil in Éirinn, Thuaidh agus Theas, agus idir na hoileáin seo Thoir agus Thiar freisin.
Ar an tríú dul síos, tá dhá pháipéar taighde foilsithe ag an NESC ina ndéantar scrúdú ar an luach a bhaineann le tuiscint a fháil ar na cineálacha éagsúla ceantair thuaithe atá ann agus ar na deiseanna teacht aniar eacnamaíochta a fhorbairt fad is atá Éire ag aistriú chuig geilleagar agus sochaí ísealcharbóin, digiteach agus atá faoi bhláth.
Ar an gceathrú dul síos, foilsíodh Páipéar Rúnaíochta maidir leis an gclár Dea-Phoist. Sainaithnítear sa pháipéar seo gurb é atá i gceist leis an gclár ‘dea-phoist’ ná iarracht as éadan a dhéanamh i leith beartais a chur chun cinn a d’fheabhsódh caighdeán agus táirgiúlacht na hoibre agus eispéiris, ioncaim agus caighdeán maireachtála na n-oibrithe. Tá an clár oibre seo dírithe ar shraith beart agus gníomhaíochtaí a aimsiú a chuirfeadh feabhas ar chaighdeán na bpost laistigh den mhargadh fostaíochta. Baineadh úsáid as agallaimh le páirtithe leasmhara in Éirinn agus i dTuaisceart Éireann agus fuarthas amach go bhfuil tacaíocht láidir ann do chur chuige uile-oileáin maidir le cruthú ‘dea-phoist’.
Ar an gcuigiú dul síos, tá foilseachán ina dtugtar léargas ginearálta ar phríomhtháscairí eacnamaíochta sa dá chuid den oileán agus aon cheangal atá eatarthu ar fáil chomh maith. Scrúdaítear i dtuarascáil bhainteach (A Regional Perspective on Ireland, North and South) na gnéithe eacnamaíochta a bhaineann le réigiúin ar fud an oileáin agus breithnítear fadhbanna forbartha sna réigiúin inti chomh maith.
Ar deireadh, foilsíodh tuarascáil ar Eolas agus Ceachtanna a Roinnt maidir le Bochtaineacht a Chomhrac chomh maith. Is é toradh na tuarascála gur cúis imní í an bhochtaineacht ar an dá chuid den oileán agus déantar iniúchadh inti ar dheiseanna chun eolas agus ceachtanna a roinnt lena n-oibreofar i dtreo an bhochtaineacht a laghdú ar fud an oileáin.
Forbairt Inbhuanaithe agus Gníomhú ar son na hAeráide
I Ráiteas ón gComhairle Bunús an Téarnaimh i bhForbairt Inbhuanaithe tugtar breac-chuntas ar a thábhachtaí atá sé an téarnamh a bhunú i bhforbairt inbhuanaithe. Is féidir agus ba cheart é seo a mheas in éineacht le hobair eile na Comhairle ar shaincheisteanna eacnamaíocha agus sóisialta agus obair na Rúnaíochta ar ghéarchéim Covid-19. Áitíonn sé go bhfuil fianaise ann go hidirnáisiúnta, agus in Éirinn, go bhféadfadh sé gur anois an t-am le hathshocrú i dtéarmaí uaillmhian agus gníomhaíochta chun astaíochtaí agus caillteanas bithéagsúlachta a laghdú. Leagtar amach sa Ráiteas an méid is féidir leis an NESC a dhéanamh chun cabhrú le córas beartais na hÉireann an deis seo a thapú.
Tá an NESC ag obair ar roinnt príomhréimsí, a shainaithnítear sa Ráiteas. Áirítear orthu sin:
Úsáid Talún, Luach Talún agus Forbairt Uirbeach
Bhí tábhacht ag baint leis an NESC chun cuidiú le comhaontú a fhorbairt i measc grúpaí ilghnéitheacha eacnamaíochta agus sóisialta ar cheist na tithíochta. Rinneadh sin trí chuidiú comhthuiscint a chruthú nach mór d’Éirinn athrú bunúsach a dhéanamh ar an gcóras forbartha uirbí, bainistithe talún agus soláthair tithíochta atá aici. Caithfidh Éire teacht chun cinn ó chóras amhantrach agus an-timthriallach go córas tithíochta atá inacmhainne go buan, seasmhach agus níos inbhuanaithe.
Ag féachaint chun cinn, tá sé beartaithe go leanfadh an NESC ar aghaidh ag fiosrú bealaí ina mbeadh sí ábalta cuidiú ar bhealach fiúntach. An chéad chéim ina leith sin ná Tithíocht do Chách a bhreithniú chomh maith le breithniú a dhéanamh ar na naisc atá aige le hobair an NESC, ar na láidreachtaí agus ar na saincheisteanna atá le plé.
Is féidir teacht ar obair Chomhairle agus Rúnaíocht an NESC sa réimse seo ar na leathanaigh seo a leanas:
Léitheoireacht bhreise:
Tógann an obair seo ar na ceithre thuarascáil ar thithíocht agus ar thalamh a d’aontaigh an Chomhairle ina téarma roimhe seo:
An Creat Folláine
I ndiaidh a cuid oibre ar Chreat Folláine na hÉireann: Tuarascáil Chomhairliúcháin, tá tús curtha ag an NESC anois le dara céim na hoibre chun tacú le creat folláine cuimsitheach a fhorbairt. Beidh dhá réimse dírithe ar:
Foilseofar aschuir ón dara céim seo den obair sa chéad leath den bhliain 2022.
Féach an Tairseach Folláine chun tuilleadh eolais a fháil faoi thionscnamh an Rialtais, Creat Folláine d’Éirinn.
Ceachtanna atá foghlamtha de bharr na Paindéime
De bharr an chineáil paindéime atá sa phaindéim Covid-19, tá tionchar imeartha aici ar beagnach gach gné den saol: ón mbealach a ndéanaimid caidreamh le daoine agus a gcasaimid lena chéile, an bealach a mbímid ag foghlaim, go dtí an bealach a gceannaímid nithe, agus neart eile. Tabharfaidh na tionchair seo ceachtanna dúinn maidir le go leor gnéithe a bhaineann leis an domhan seo, beartais phoiblí ina measc. Is iad na ceachtanna sin a bhfuilimid ag díriú orthu sa tionscadal seo.
Luaitear sa straitéis a d’fhoilsigh an Rialtas le gairid Tuiscint Nua ar an Dúshlán: Leanúint dár dTéarnamh agus Athnascadh, go bhfuil sé tábhachtach freagairt na hÉireann ar an bpaindéim a thuiscint, greim a fháil ar an méid a foghlaimíodh agus ar an taithí a bhfuarthas ar mhaithe le cuidiú le pleanáil amach anseo (2021: 7.
I Márta na bliana 2020, díreach nuair a bhí an phaindéim ag tosú, d’fhoilsigh an Chomhairle Tuarascáil Uimh.149, Aghaidh a thabhairt ar Leochaileacht Fostaíochta mar chuid d’Aistriú Cóir in Éirinn. Ar cheann de phríomhchonclúidí na hoibre sin bhí, i bhfianaise na neamhchinnteachta a bhaineann le nádúr díreach turraingí ar an ngeilleagar agus ar an tsochaí (e.g. na hathruithe go dtí todhchaí ísealcharbóin agus todhchaí níos digití), nach mór don bhéim sa bheartas a bheith ar earnálacha, pobail, agus oibrithe leochaileacha a aithint, agus na réitigh áit-bhunaithe a comhtháirgeadh. Tá torthaí na Comhairle treisithe ag taithí na hÉireann ar Covid-19 le 18 mí, agus beidh an tionscadal seo i bhfeidhm ar an gcur chuige sin agus cuirfidh an tionscadal seo leis an gcur chuige sin i ndáil leis an bpaindéim a bhreithniú ar bhealach atá ailínithe leis an gcur chuige atá luaite ag an Rialtas. Ag tógáil air sin agus ar obair ábhartha eile an NESC, tá sé beartaithe go ndéanfadh an NESC gnéithe de fhreagairt na hÉireann ar an ngéarchéim Covid-19 a mheas, ag díriú ar thrí cheist:
Obair Bhainteach:
Cuimsiú Digiteach in Éirinn: Nascacht, Feistí & Scileanna
Caidreamh Nua a Thógáil idir Eagraíochtaí Deonacha agus an Stát sna hEarnálacha Sláinte agus Cúraim Shóisialaigh
Inscne agus Covid-19 in Éirinn
Glao Pobail: Foghlaim don Todhchaí
Tionchair Covid-19 ar Ghrúpaí Mionlaigh Eitneacha agus Imircigh in Éirinn
Leabhar Aifrinn Stowe
Lámhscríbhinn dhathmhaisithe Éireannach scríofa go formhór as Laidin, cuid bheag de as Sean-Ghaeilge, is ea  Leabhar Aifrinn Lothra  (aitheanta fosta mar as  Leabhar Aifrinn Stowe), atá ó cheart ina sacraiminteach seachas leabhar aifrinn. Scríobhadh é go déanach san ochtú nó go luath sa naoú haois, is dócha tar éis na bliana 792. I lár na 11ú haoise, cuireadh gluaiseanna leis agus athscríobhadh roinnt leathanach ag Mainistir Lothra i gContae Thiobraid Árann.
Bhí seanscéal ann a dúradh gur fhág an lámhscríbhinn agus an cumhdach Éire timpeall na bliana 1375, ach is dócha nach ceart é seo, óir go bhfuarthas iad laistigh de bhalla i gCaisleán Leacaoin gar de Lothra sa 18ú haois. Bhí siad curtha ann chun iad a chosaint ó na Normannaigh agus níos déanaí na Protastúnaigh, maraon le bradaithe Éireannacha.
Tháinig an leabhar ar ais go hÉirinn san 18ú haois i measc lámhscríbhinní Stowe bailithe ag George Grenville as Stowe House, agus dá bharr glaoitear as Béarla  the "Stowe" Missal  air. Tháinig é siúd agus lámhscríbhinní Éireannacha i seilbh Acadamh Ríoga na hÉireann sa bhliain 1883, áit atá sé anois, faoin uimhir catalóige LS D II 3. Scaradh an cumhdach ansin ón leabhar, agus cuireadh é i nArd-Mhúsaem na hÉireann (uimhir 1883, 614a).
mion|200px|[[Fóilió 12r. 150 x 120mm ar fad]] mion|[[Portráidí Soiscéalaí, fóilió 11v]] left|mion|fóilió 1r upright=1.2|mion|Tulmhaisiú upright=1.2|mion|left|Taobh cúil den chumdach mion|upright=1.4|Taobh fada clé thumb|upright=1.4|Taobh gearr íochtarach <!--
Manuscript
mion|[[Evangelist portrait fól 11 v]]
There are 67 folios, measuring 15 cm x 12 cm. It is mostly written in Latin; only the last three folios are in old Irish. These contain a short treatise on the Mass and, on the last page, folio 67v, three spells "against injury to the eye, thorns, and disease of the urine". The Latin sections contain extracts from the Gospel of John (opening with f 1), which were probably from another manuscript and are the most heavily illuminated, then the order of Mass and some special Masses (f 12), the Order of Baptism and of Communion for the newly baptised (f 46v), and the Order for the Visitation of the Sick and Last Rites (f 60). The original manuscript is dated to before 800 based on the inclusion of prayers for St. Ruain (d. 792); his monastery in Tallaght, in today's County Dublin is the most likely place where it was first copied.
The version of the mass used is thought to be older than the manuscript, and reflects the early usage of Celtic Christianity. The five original scribes of the Missal wrote in an angular majuscule script. A more cursive hand was used by a scribe signing himself Moél Caích (f 37) who revised several pages and added to the mixture of Gallican and Roman elements found in the text of the prayers. A later scribe, working before 1033, decorated the plain initials with heads and other designs using a pointed pen. The dating to before 1033 for the later phase is assumed as that was the year Find Ua Dungalaig, the presumed commissioner of the shrine of the missal, died.
A few initials are decorated, notably on f 1, where extracts from John contain a "crude" full page evangelist portrait the saint with his symbol of the eagle, decorated with Insular interlace. The lower end of the page contains the body of an elongated animal. Apart from the eagle, it is rather similar to the portrait of John in the Book of Mulling, and its style has been compared to the 8th century Lindisfarne Gospels. Other folio initials are of the "knotted wire" type (f 48r & 51r). Two folios show human faces within the letters O (f 12v) and D, with the latter resembling anthropomorphic designs in the Book of Kells.
The manuscript's small size indicates that it was intended to be portable "pocket book" that could be carried by a cleric for mass in nearby towns and villages, or used at baptisms or for last rites.
Cumdach (book-shrine)
The manuscript retains its cumdach or book-shrine, a distinctively Irish form of reliquary case for books associated with an important religious figure; this is one of only five early examples. It is a box with metalwork plaques attached with nails to a wooden core of oak. The metalwork is elaborately decorated, with some animal and human figures, and one face and the sides probably date to between 1026 and 1033, on the basis of inscriptions recording its donation and making, while the other face is later, and can be dated to about 1375, again from its inscriptions. The 11th century dating makes it one of the oldest known cumdachs, after the Soiscél Molaisse of 1001–1011.
The older "lower" face, which is currently detached from the case, is in silver-gilt copper alloy, with a large cross inside a border that carries the inscription in Irish, which also runs along the arms of the cross. The centre of the cross was later replaced ("severely embellished" as the National Museum put it), probably at the same time as the later face, by a setting for a large stone (now missing) with four lobed sections, similar to the centre of the later face.
The inscription has missing sections because of this, but can mostly be reconstructed: "It asks for a prayer for the abbot of Lorrha, Mathgamain Ua Cathail (+1037) and for Find Ua Dúngalaigh, king of Múscraige Tíre (+1033). It also mentions Donnchadh mac Briain, son of Brian Boru, styled 'king of Ireland', Mac Raith Ua Donnchada, king of the Eoganacht of Cashel (+1052) as well as the name of the maker, Donnchadh Ua Taccáin a monk 'of the community of Cluain (Clonmacnoise)'." The four spaces between cross and border have panels of geometric openwork decoration, and there are small panels with knotwork decoration at the corners of the border and inside the curved ends of the cross members.
The sides have unsilvered copper alloy plaques with figures of angels, animals, clergy and warriors, set in decorative backgrounds. The newer "upper" face, of silver-gilt, is again centred on a cross with a large oval rock crystal stone at the centre and lobed surrounds, and other gems. The inscription, engraved on plain silver plaques, runs round the border and the spaces between cross and border have four engraved figures of the crucified Christ, Virgin and Child, a bishop making a blessing gesture, and a cleric holding a book (possibly St John). The inscription "invokes a prayer for Pilib Ó Ceinnéidigh, 'king of Ormond' and his wife Áine, both of whom died in 1381. It also refers to Giolla Ruadhán Ó Macáin, abbot of the Augustinian priory of Lorrha and the maker, Domhnall Ó Tolairi".
Black niello is used to bring out the engraved lines of the inscription and figures, and the technique is very similar to that of the later work on the Shrine of Saint Patrick's Tooth (also in the NMI), which was also given a makeover in the 1370s, for a patron some 50 km from Lorrha. They were probably added to by the same artist, something that can only rarely be seen in the few survivals of medieval goldsmith's work. -->
Féilte Gaeilge
Seo thíos liosta des na féilte arb í an Ghaeilge príomhtheanga na n-imeachtaí.
Neimheadh
Is pearsa i Miotaseolaíocht na nGael é Neimheadh (Sean-Ghaeilge Nemed nó Nimeth). De réir Leabhar Gabhála na hÉireann (bailithe san 11ú haois), ba cheannaire é den tríú dream a tháinig mar lonnaitheoirí go hÉirinn – 'sé sin, i ndiaidh mhuintir Cheasrach agus mhuintir Pharthaláin. Deirtear gur tháinig siad 30 bliain tar éis éaga mhuintir Parthaláin. Is léir gur éag muintir Neimhidh, agus/nó d'fhág siad Éire arís.
Sanasaíocht
As Sean-Ghaeilge, ciallaíonn neimed "gustalach" nó "naofa". Feictear an fhréamh Prótai-Cheiltis *nemos fós san fhocal Nua-Ghaeilge "neamh". Sna seanchreidimh Cheilteacha ar fud na hEorpa, b'áit adhartha é nemeton (ina measc teampaill, scrínte agus suíomhanna naofa nádúrtha).
Feictear an fhréamh chéanna i logainmneacha ar fud na hEorpa ceiltí, ón Spáinn agus Albain go Galatia (sa Tuirc an lae inniu), an treabh darbh ainm Nemetes as ceantar lárnach na Réine, agus a bhandia Nemetona.
Ginealach
De réir Leabhar Gabhála na hÉireann, tá ginealach ag Neimheid a théann siar chuig Naoi, maraon leis na lonnaitheoirí a tháinig roimhe. Ba é Nemed mac Agnoman of Scythia, mac Piamp, mac Tait, mac Sera, mac Sru, mac Esru, mac Friamaint, mac Fathochta, mac Magog, mac Japheth, mac Naoi. De réir seanscéalta eile, ba de shliocht mac Phartaláin é Nemed, darbh ainm Agla i gceantair oirthearacha.
Teacht i dtír
Tugtar dhá dháta sách éagsúla do theacht mhuintir Neimhidh: 2350 RC de réir Annála na gCeithre Máistrí, nó 1731 RC i cróineolaíocht Sheathrúin Chéitinne.
Ghlan muintir Neimhidh dhá mhagh déag: Mag Cera, Mag Eba, Mag Cuile Tolaid agus Mag Luirg i gConnacht; Mag Seired i dTethba; Mag Tochair i dTír Eoghain; Mag Selmne in Dál Araide; Mag Macha in Airgíalla; Mag Muirthemne in Brega; Mag Bernsa i Laighin; agus Leccmag agus Mag Moda i Mumhan.
Thóg siad i dteannta sin dhá dhún ríoga: Ráth Chimbaith i Semne agus Ráth Chindeich in Uí Nialláin. Thochail Boc, Roboc, Ruibne agus Rotan, ceathrar mac Matan Munremar, an dún Ráth Chindeich laistigh d'aon lá amháin. Mharaigh Neimheadh iad roimh éirí na gréine an mhaidin dár gcionn.
Sceith ceithre loch as an talamh le linn ré Neimhidh, ina measc Loch Ainninn, a sceith amach nuair a bhí uaigh Anninne á tochailt. Is iad na trí loch eile ná: Loch gCál in Uí Nialláin, Loch Munremair i Luigne, agus Loch Dairbhreach sa Mhí.
Na Fomhóraigh
Bhuaigh Neimheadh ceithre chath in éadan na bhFomhórach. Tharla na cathanna seo ag Ros Fraechain, inar maraíodh ríthe na bhFomhórach Sengann agus Gann; ag Badbgna i gConnacht; a Cnamros i Laighin, inar maraíodh Artur, chéadmhac Neimhidh a rugadh in Éirinn; agus ag Murbolg i nDál Riata, inar maraíodh Starn ag an Fomhórach Conand.
Naoi mbliana tar éis a theachta, fuair Neimheadh bás den phlá,I dteannta le trí mhíle dá mhuintir. Trá a uaigh ar an gcnoc Ard Nemid ar An Oileán Mór i gCuan Chorcaí. Chuir na Fomhóraigh Morc agus Conand faoi chois muintir Neimhidh a tháinig slán. Gach Samhain, b'éigean dóibh dhá thrian dá bpáistí, dá gcuid grán agus dá gcuid bainne a thabhairt do na Fomhóraigh. Is amhlaidh gurb í an cháin seo "breac-chuimhne den íobairt a dhéantaí ag tús an gheimhridh, nuair a bhíodh cumhachtl an dorchadais agus an meatha i dtreis".
Tar éis tréimhse fada, d'éirigh Muintir Neimheadh amach in éadan na bhFomhórach agus d'ionsaigh siad áit chónaithe Chonand, a thúr ar oileán Thoraí, le 60,000 gaiscíoch (30,000 ar mhír, 30,000 ar thalamh), agus chloígh siad Conand. Thosaigh Morc ionsaí ansin, ach bádh muintir Neimhidh go léir, nach mór, de bharr tonn tuile. Níor éalaigh ach aon long amháin le tríocha fear. Chuaigh chuid acu go dtí "tuaisceart an domhain", cuid eile go Breatain, sinsir na mBriotanach, agus an chuid eile go dtí deisceart na Gréige. Ní raibh duine ná deoraí at an oileán ansin le haghaidh 200 bliain anuas.
Historia Brittonum
Insítear san Historia Brittonum — a scríobhadh muis luaite ná an is Leabhar Gabhála — nach raibh ach trí lonnuithe in Éirinn, agus muintir Neimheidh an dara dream acu. Deir sé gur tháinig siad ó Iberia agus d'fhan in Éirinn ar feadh tamaill fhada ach againn d'fhill ar ais go hIberia. Sa Leabhar Gabhála, ardaítear méad na lonnuithe go sé chinn agus muintir Neimheidh an tríú dream acu. D'fhéadfadh é go ndearna sin chun bheith ar chomhmhéad le Sex Aetates Mundi.
Áth Gó
Is baile fearainn suite i gContae Bhaile Átha Cliath é Áth Gó.
Neimheadh
Historia Brittonum
San Historia Brittonum, insítear scéal faoi lonnaitheoirí a bádh agus iad ag iarraidh túr a ionsú ón mhuir. Sa scéal seo ámh, is iad muintir Mhíl Easpáine ionsaitheoirí an túir, déanta as gloine.
Chomhainm
Tá lua eile ann i miotaseolaíocht na nGael do phearsa darb ainm Nemed, 'sé sin, Nemed mac Nama. D'fhéadadh é nó nach gurb é an duine céanna luaite san LGE. Insítear gur ghaiscíoch-rí mór le rá é an Nemed seo, a thóg dhá chapall le Sióga de Sid Ercmon. Nuair a scaoileadh na capaill ón sidhe, scuab sruthán darbh ainm Uanob nó Oin Aub ("cúr-abha") iad agus chuir cúr thar an tír ar feadh bliana. Luaigh Cú Chulainn an abha mar seo: "Tháinig mé thar chúr dhá chapall Eamhana".
Llangurig
52.4058°N, -3.6047°W
Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea Llangurig, 107 km ó Caerdydd agus 258 ó Londain. Tá daonra 703 ann, agus tá 122 (17.4%) in ann Breatnais a labhairt.
Itäkeskus
Is comharsanacht é Itäkeskus (Sualainnis: Östra centrum) atá suite i mbuirg Heilsincí na Fionlainne. Ciallaíonn an logainm go litriúil “an t-ionad thoir”.
Hartshill Park
Is anaclann dúlra suite i Stoke-on-Trent é Hartshill Park.
An Eaglais Bhreac
deas|250px|thumb|An Eaglais Bhreac Is baile suite i gComhairle na h-Eaglaise Brice í an Eaglais Bhreac. Bhí Am Mòd Nàiseanta Rìoghail ar siúl idir an 10 agus 18 Deireadh Fómhair, 2008.
Stair
Sa bhliain 1298 chaill Uilleam Uallas Blàr na h-Eaglaise Bricee in aghaidh airm a bhí trí huaire níos líonmhaire ná an t-arm s'aige féin. Troideadh an dàrna Blàr na h-Eaglaise Brice ar an 17 Eanáir 1746, ar Mhonaradh na hEaglaise Brice, timpeall trí mhíle siar ó dheas ón mbaile. Ba é seo an darna cath an Éirí Amach Seacaibíteach, 1745-1746.
The Daughter Also Rises
Craoladh an tríú heipeasóid déag, "The Daughter Also Rises", den tríú sraith is fiche The Simpsons ar an 12 Feabhra 2012. Scríobh Rob LaZebnik an eipeasóid seo. D'fhéach 4.26 milliún duine ar an eipeasóid.
Ionduchtas
Tomhas ar chumas corna i gciorcad leictreach voltas a ionduchtú i gcorna eile (comhionduchtas) nó ann féin (féinionduchtas) trí réimsí maighnéadacha athraitheacha. Is i hanraí (H) a thomhaistear é. Is ionann é agus cóimheas an fhórsa leictreaghluaisnigh a ionduchtaítear is ráta athraithe an tsruth ionchuir a chruthaíonn an réimse maighnéadach athraitheach.
Fionn Treabh
Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Fionn Treabh.
Tochmarc Becfola
I miotaseolaíocht na nGael, scéal de chuid Scéalaíocht na Ríthe is ea Tochmharc Beagfholadh (Sean-Ghaeilge Tochmarc Becfola ). Caomhnaítear an leagan is sine i Leabhar Buí Leacáin, agus leagan eile i lámhscríbhinn de chuid na 16ú haoise.
Scéal
Tá Ardrí na hÉireann, Diarmaid mac Aodha Sláine, i mbun seilge leis an tiarna, Criomhthann. Feiceann siad síog ag teacht as a Sídh. Titeann an rí i ngrá léi agus tugann sé í abhaile chuig Teamhraigh. Da die Frau jede Auskunft verweigert, tugann sé an t-ainm Becfola (beag-fala nó -foladh, is é sin a rá, gan spré) di agus pósann sé í. Tá sise i ngrá le Criomhthann ámh, agus ealaíon na leannáin. Sa choill, cuireann síofraí Becfola amú agus is ar éigin go n-éiríonn léi mic tíre ar a tóir a éalú. Agus í lag leis an ocras, buaileann sí le fear rúndiamhair, a thógann í chuig oileán, ach tógann sé ansin Becfola ar ais chuig Teamhraigh.
Lena linn seo ámh, níl aon am dulta thart, agus níl sé tugtha faoi ndeara go raibh sí as láthair. Socraíonn sí fanacht le Diarmaid, ach tagann manach go Teamhair agus deir sé go bhfaca sé i le fear eile ar an oileán agus cuireann sé go poiblí adhaltranas ina leith. Admhaíonn sí go bhfuil siad ciontach agus fágann sé Teamhair go deo.
Tá an rí sa scéal seo bunaithe ar an rí stairiúil, Diarmaid mac Aodha Sláine. Feictear é fosta sa scéal Scéla Cano meic Gartnáin. Bhí sé i réim lena dheartháir Bláthnat ón mbliain 642 go dtí 664.
Craobhchomórtais na hEorpa 2018
Tá an chéad eagrán den Craobhchomórtais na hEorpa ar siúl ó 2 Lúnasa 2018 go 12 Lúnasa 2018. Is iad Beirlín, An Ghearmáin agus Glaschú, Albain na cathracha ag óstáil na raobhchomórtais.
Bord bonn
mion|250px|Bhuaigh An Rúis Corn Craobhchomórtais na hEorpa Náisiúin óstaí (An Bhreatain Mhór agus An Ghearmáin)
Póiseard cíordhearg
Is éan é an póiseard cíordhearg (Netta rufina). Is é netta an t-ainm Gréigise ar "lacha" agus ciallaíonn rufina "ór-rua" i Laidin. I féidir teacht ar an bpóiseard chiordhearg idir oirthear na Spáinne agus iarthair na Síne. Is ball d'fhine na nAnatidae é.
Heron Cross
Is ceantar suite i Stoke-on-Trent é Heron Cross.
Llangwm
52.9888°N, -3.5401°W
Baile i Conwy, an Bhreatain Bheag, is ea Llangwm, 169.6 km ó Caerdydd agus 285 ó Londain. Tá daonra 462 ann, agus tá 284 (61.5%) in ann Breatnais a labhairt.
Sceadach
Is éan í an sceadach (Melanitta fusca). Is baill d'fhine na Anatidae iad. Faightear an speiceas seo i líon beag in Éirinn de ghnáth i gcuideachta scótar.
Hartshill, Staffordshire
Is ceantar suite i Stoke-on-Trent é Hartshill.
Baile Scadán
Is baile fearainn suite i gContae Bhaile Átha Cliath é Baile Scadán.
Naomh Molaise (Inis Muirígh)
Easpag Gaelach ba ea Naomh Molaise a bhunaigh mainistir ar Inis Muirígh, Co. Shligigh. Comórtar an naomh ar 12 Lúnasa.