cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dlí Zipf
Inspreagadh
Is iomaí modh agus teoiric ata ann le teanga a theagasc. Ar cheann acu tá ceachtanna agus ábhar teagaisc a bhunú ar na focail is coitianta a úsáidtear sa teanga. Rinne an tAthair Colmán Ó hUllacháin agus a chomhghleacaithe i dTeanglann Rinn Mhic Gormáin taighde ceannródaíocht ar an ghné seo den Ghaeilge sna seascaidí. Foilsíodh torthaí an taighde sin i 'Buntús Gaeilge' (An Roinn Oideachais 1966). D'fhoilsigh 'Breacadh', eagraíocht a bhunaíodh sa bhliain 20000 le tacaíocht a thabhairt do Chóistí Gairmoideachais a gcuid seirbhísí do dhaoine fásta a chur ar fail trí Ghaeilge sa Ghaeltacht, 'Líostaí Bhreachadh'. Is éard is 'Líostaí Bhreachadh' na leabhar ina bhfuil liostaí na bhfocal is coitianta sa teanga bailithe le chéile in ord minicíochta. Tá na focail is coitianta ón nuachtán 'Lá', agus an nuachtán 'Foinse' luaite san tionscnamh seo. As 200,000 focal i 'Foinse' bhí 11,907 (circa) focail éagsúil ón a chéile. Tharla an 100 focal is coitianta 51.4% uair, an 200 focal is coitianta 60.02%, an 300 is coitianta 65.04% an 400 is coitianta 68.53% agus an 500 focal is coitianta 71.16% uair. Seo a leanas liosta na bhfocal ó 1 go 10 is minicí;
An Marcach
Is baile suite i gContae Thiobraid Árann é an Marcach.
Speiceas is lú imní
Is éard is speiceas is lú imní (LI) ann, ná speiceas atá rangaithe ag an tAontas Idirnáisiúnta do Chaomhnú an Dúlra (AICD) a mheas nach fócas caomhnaithe speiceas é. Ní cháilíonn sé go bhfuil siad i mbaol, cóir a bheith i mbaol, nó (roimh 2001) caomhantas-spleách.
Ní féidir an catagóir is lú imní (Béarla: Least Concern) a shannadh do speiceas mura ndearnadh meastóireacht ar a stádas daonra. Is é sin, tá faisnéis leordhóthanach ag teastáil chun measúnú díreach, nó indíreach, a dhéanamh ar riosca a dhíothaithe, bunaithe ar a dháileadh nó ar a stádas daonra.
Ó 2001 tá an giorrúchán "LC" (ón Bhéarla 'Least-concern) sa chatagóir, 'Categories & Criteria' (version 3.1) de chuid an AICD. Mar sin féin, úsáideann thart ar 20% den tacsóin "is lú imní" (3261 de 15636) i mbunachar sonraí AICD an cód "LR / lc", a thugann le fios nach ndearnadh athmheastóireacht orthu ó 2000. Roimh 2001 bhí “LI” ( "is lú imhí" nó of "least-concern" sa Bhéarla) mar fhochatagóir den chatagóir “Riosca Íochtarach” ("Lower Risk" sa Bhéarla) agus sannadh an cód “LR / lc” nó "lc" dó.
Cé nach measann an AICD "imní is lú" mar chatagóir sa liosta dearg, sannann Liosta Dearg an AICD 2006 an catagóir do 15636 tacsón fós. Is é líon na speiceas ainmhithe atá liostaithe sa chatagóir seo ná 14033 (lena n-áirítear roinnt speiceas neamhléirithe mar fhrog ón ngéineas Philautus ). Tá 101 fospeiceas ainmhithe liostaithe agus 1500 tacsón plandaí (1410 speiceas, 55 fospeiceas, agus 35 cineál). Níl an t-aicmiú ag aon fhungas ná protista, cé nach ndearna an AICD ach ceithre speiceas sna ríochtaí sin a mheas. Cáilíonn daoine don chatagóir seo, agus in 2008 rinne an AICD measúnú foirmiúil orthu.
Leadenhall Market
Is margadh suite i gCathair Londan é Leadenhall Market.
Marge Gets a Job
Craoladh an seachtú heipeasóid, "Marge Gets a Job", den ceathrú sraith The Simpsons ar an 5 Samhain 1992. Scríobh Bill Oakley agus Josh Weinstein an eipeasóid seo. D'fhéach 22.9 milliún duine ar an eipeasóid.
Eddie Mustafa Muhammad
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, is ea Eddie Mustafa Muhammad, a rugadh Edward Dean Gregory ar an 30 Aibreán, 1952 i mBrooklyn, Nua-Eabhrac.
Bibi Baskin
Is iar-chraoltóir raidió agus teilifíse le Raidió Teilifís Éireann (RTÉ) í Olive “Bibi” Baskin.
Saol
mion|Príomhshráid Ard an Rátha, Co. Dhún na nGall Is as Ard an Rátha, Contae Dhún na nGall í. D'oibrigh Baskin mar mhúinteoir Gaeilge ag tús a gairme.
Bhí sí ina heagarthóir ar an nuachtán Gaeilge Anois ó 1984 go 1986, sular thosaigh sí ag obair le RTÉ. Chuir Baskin an clár ‘Evening Extra’ (1986-88) i láthair chomh maith le ‘Bibi’ agus ‘It’s Bibi’. D'fhág sí RTÉ sa bhliain 1994 ar feadh tréimhse chun obair i Nua-Eabhrac agus Sasana.
Sa bhliain 1998 chuir sí an clár ‘The Saturday Show’ i láthair. Mar aon leis an obair aici le RTÉ, d'oibrigh sí mar iriseoir agus scríbhneoir le hirisí agus nuachtáin éagsúla. clé|mion|Alleppey, [[Kerala]] D'fhág Baskin RTÉ arís agus shocraigh sí ar dhul go Sussex Thiar, Sasana, áit ar fhan ar feadh cúig bliana ag obair ar thograí éagsúla, is ag scríobh leabhair.
Bhí suim mhór aici san Ayurveda. Chuaigh sí ar thuras chuig Kerala sa bhliain 2001. D'fhan sí ann ar feadh 15 bliana, mar bhainisteoir ar óstán sómasach in Alleppey, Kerala, an India.
Ba mholtóir í ar chlár RTÉ, Fáilte Towers, sa bhliain 2008.
Teanga shaorga
Is é is teanga shaorga ann ná teanga atá déanta ag duine éigin, teanga a bhfuil gramadach, focail agus comhréir cumtha d'aon ghnó di, mar shampla an Esperanto.
Mavis Wilton
Is carachtar ficseanúil í Mavis Wilton (née Riley) ar an sobalchlár teilifíse Briotanach de chuid ITV Coronation Street. Ghlac Thelma Barlow an pháirt mar Mavis.
Mildura
Cathair in iarthuaisceart Victoria is ea Mildura. Tá sí suite i réigiún Sunraysia, ar bhruach na hAbhann Murray. Bhí thart ar 50,000 duine ina gcónaí sa cheantar sa bhliain 2010.
Fraimis
Galar teochriosach is ea an fhraimis a aithnítear ar athlasadh an chraicinn agus na cnámha. Is é is cúis leis ná an baictéar spireacaetach úd Treponema pallidum pertenue, agus é dlúthghaolmhar leis an spireacaet is cúis leis an tsifilis (an ghallbholgach, an bholgach Fhrancach). Bíonn an fhraimis le fáil i réigiúin fhliucha thrópaiceacha, ar nós na hAigéine, na hAfraice, na hÁise agus Mheiriceá Theas.
Brandub mac Echach
Dar leis an Leabhar Laighneach, tháinig Brandub i gcomharbacht ar Aodh Cearr mac Colmáin Mhóir (bás 595) Uí Dhúnlainge mar rí Laigean, ach i ndáiríre, ba é Aodh Dibhchine mac Seanaigh Uí Mháil a bhí i gceist. Tugtar réimeas 10 mbliana do sa Leabhar úd.
Sága breithe
Faightear an dán Gein Branduib maic Echach ocus Aedáin maic Gabráin sa lámhscríbhinn Rawlinson B 502, a théann siar go c. 1130. Insítear sa dán gur chuir Faoláin mac Síoláin (a réamhtheachtaí mar rí Uí Chinnsealaigh) an ruaig ar Eacha as Laigin amach, agus gur tháinig sé go dtí Dál Riada ag cúirt Ghabhráin. Rugadh ann Brandubh agus a leathchúpla Aodhán le hEacha, agus, ar an oíche cheannann chéanna, cúpla cailín le Gabrán. Rinneadh Aodhán agus cailín acu a mhalartú ansin, ionas go raibh mac ag gach clann. Rinne Aodhán in am trátha éileamh ar ríogacht na hÉireann agus d'ionsaigh sé na Laigin.
Ní féidir ach barúil a thabhairt ar cumadh an scéal nó an raibh sé bunaithe ar gaol altramais idir Brandubh agus Aodhán.
Cosaint na Laighean
Feictear Brandubh don chéad uair sna hannála sa bhliain 590 mar bhuaiteoir ag Cath Magh Ochtair (Cluain Conaire, Cill Dara) in éadan Ui Néil.
Sa bhliain 598, chloígh Brandubh Ardrí na hÉireann Uí Néill, Aodh mac Ainmhuireach de Chineál Chonaill ag Cath Dhún Bolg (Dún Buaice, Contae Chill Mhantáin) inar maraíodh an tArdrí, agus cuireadh cosc ar shíneadh theas Uí Néill. Insítear sna hannála agus sa sága Bóramha Laighean gur tharla an cath agus Cummascach mac Aodha maraithe ag Brandubh sa bhliain 597 ag Dún Buchat.
Bhí cabhair ag Brandubh ó Naomh Aodhán Fhearna (bás 632), a rinne iarracht sos cogaidh a shocrú leis an Ardrí. Bheartaigh Aodhán seift ansin chun gaiscígh Bhranduibh a sciobadh i gcampa an namhad isteach, i bhfolach i gciseáin bhia. Insítear fosta gur throid na hUlaid ar son na Laigean, agus gur mharaigh rí na nOiriall ag troid ar son an Ardrí. Bronnadh Fearna ar Aodhán tar éis an chatha mar bhuíochas.
De réir dánta níos deireanaí sa Leabhar Laighneach, a luann a "seacht mbuille in aghaidh Bhreá", b'fhéidir é go bhfuair sé ar ais tailte Uí Néill i lár na tíre. Luaitear seo furasta sna hannála don bhliain 599. Cé gur bhaill de ghéag eile iad, thug ríthe Uí Chinnsealaigh níos deireanaí, amhail is Diarmaid mac Maoil na mBó agus a gharmhac Diarmaid mac Murchadha, rath Bhranduibh chugat féin.
Sa bhliain 605, cloíodh Brandubh ag an Ardrí Aodh Fuariodhnach de Chineál Eoghain ag Cath Slaebre. Mharaigh é ansin ag a dheartháir chéile, Sarán Saebderc.
Muintir
Tá dhá mhuintir ann a rianaíonn a sinsearacht ó Bhrandubh: Fir Thulach (Contae na hIarmhí), faoi cheannas Chlann Cholmáin níos deireanaí, agus Uí Felmeda (Contae Cheatharlach).
Mainistir na Croise Naofa
Mainistir Chistéirsteach athchóirithe atá láimh le Dúrlas Éile i gContae Thiobraid Árann is ea Mainistir na Croise Naofa agus í suite ar bhruach na Siúire. Tá sí ainmnithe as taise de chuid na Croise Naofa a coinníodh i dtaisce ann.
Mainistir Chluain Meala
Is mainistir suite i gContae Thiobraid Árann í Mainistir Chluain Meala.
Mainistir na Croise Naofa
Thug an Bhanríon Isibéal ó Angoulême, Plantagenet, an taise chun na hÉireann in 1233. Ba í baintreach Sheoin Rí Shasana í, agus d’atóg í an mhainistir.
De thoradh na taise rinneadh áit mhór oilithreachta den mhainistir, agus rinne an Ridire Henry Sydney í a ghearán leis an mBanríon Eilís I in 1567.
Ba í an bhliain 1632 an uair dheireanach a nochtadh an taise don phobal, agus chuaigh an mhainistir chun raice tar éis chogadh Chromail, cé gur lean ar bhunadh na háite ag cur a muintire i measc na bhfothracha i ndiaidh 1740.
Rinneadh séadchomhartha náisiúnta de Mhainistir na Croise Naofa in 1880 “to be preserved and not used as a place of worship”. Rith an Dáil dlí speisialta ar an 21 Eanáir 1969, ag comóradh a caogadú bliain, chun a cheadú go n-úsáidfí an mhainistir mar ionad adhartha Caitlicí arís, rud nach gnách agus séadchomhartha i gceist. Sholáthair Sacraisteoir Bhaisleac Naomh Peadar sa Vatacáin tais dhearbhaithe den Chros Naofa, agus cuireadh caoi nua ar chomhartha Chros na gCrosáidirí sa mhainistir.
Tá cuntas ar Mhainistir na Croise Naofa sa bhéaloideas:
Millennium Bridge, Londain
clé|250px|mion|Millennium Bridge Is droichead suite i gCathair Londan é Millennium Bridge.
Moorfields
Is ceantar suite i gCathair Londan é Moorfields.
Úll
Is toradh an chrainn úll é an t-úll, nó Malus domestica. Ball d’fhine na rósanna ata ann, is é sin, ball den fhine Rosaceae. Is ball den ghéineas Malus é chomh maith, dála a lán torthaí eile dá n-itheann daoine. Is crann beag duillsilteach é an crann. “Rí na dtorthaí” a thugtar ar an toradh as é a bheith á shaothrú chomh fada agus chomh forleathan agus atá sé. Is as lár na hÁise an t-úll ón tús—fásann a shinsearach, an t-alma (Malus sieversii), ansin i gcónaí. Saothraítear an t-úll anois ar fud na gcreasanna measartha, theas agus thuaidh.
Harold Wilson
Bás
Sna 1970idí, bhí Wilson ag fulaingt leis an ngalar Alzheimer (sna caogaidí a bhí sé ag an am). Bhíodh sé ag ól, fiú roimh dhíospóireachtaí móra parlaiminte. Síorchaiteoir ba ea é chomh maith. D’éag sé ar an 24 Bealtaine 1995. Bhuail ailse na drólainne é chomh maith le galar Alzheimer srl.
Contae Bosque, Texas
Is contae in oirthuaisceart Texas é Bosque. Is é Meridian príomhbhaile an chontae. Is é Clifton an chathair is mó sa chontae. Bhí 18,212 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010, suas ó 17,204 duine sa bhliain 2000. Ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 87.6% de na daoine sa bhliain 2010 agus ba Spáinnis an phríomhtheanga ag 12%.
Pahlavi
Is teanga Ind-Eorpach í Pahlavi. Tugtar Pehlevia nó An Mheán-Pheirsis uirthi freisin. Ba é Pārsīk ("teanga Pārs") an bunainm a bhí air.
200px|mion|clé|Seanscríbhinn i bPahlavi
Níl sí beo sa lá atá inniu, ach bhíothas á labhairt in impireacht na Peirse, go háirithe le linn impireacht Sassanid (224-654 CE). Toisc go raibh ardstádas ar an teanga, bhí sí in úsáid i réigiúin eile freisin. Tháinig Pahlavi ón tSean-Pheirsis, agus sa 9ú haois d'athraigh sé go dtí an Pheirsis atá á labhairt inniu.
Ceòlas
Is scoil cheoil í Ceòlas a tionóltar in Uibhist a Deas gach bliain.
Pilot (American Horror Story)
Craoladh an chéad eipeasóid, "Pilot" den chéad sraith American Horror Story ar an 5 Deireadh Fómhair 2011. Scríobh Ryan Murphy agus Brad Falchuk an eipeasóid seo. D'fhéach 3.18 milliún duine ar an eipeasóid.
Mainistir Naomh Aibhe, Imleach
Is mainistir suite i gContae Thiobraid Árann í Mainistir Naomh Aibhe.
Gearóid Mac Eoin
Fear léinn Éireannach is ea Gearóid Mac Eoin (rugadh 25 Eanáir 1929)
Mainistir Dhoiminiceach Chaisil
Mainistir meánaoiseach i gContae Thiobraid Árann is ea Mainistir Dhoiminic Chaisil (Mainistir Naomh Dhoiminic). Tá sí le fáil 300 méadar soir ó dheas ó Charraig Phádraig.
Stair
Bhunaigh Dáibhí Mac Ceallaigh, Ardeaspag Chaisil, í in 1243, le linn Anraoi III Shasana, agus tugadh manaigh isteach ó Chorcaigh. Sna blianta 1256, 1289 agus 1307 chuir Uachtarántacht na nDoiminiceach in Éirinn a caibidil chúigeach ar bun ann.
Rinneadh eaglais na mainistreach a mhéadú timpeall na bliana 1270. Dódh an mhainistir de thimpiste ina dhiaidh sin, ach atógadh í agus chomhbhunaigh Seán Cantwell II í in 1480. Chuir an Prióir Éadbhard de Brún cuid di ar léas sna blianta 1535-6. In 1540 scaoileadh í agus tugadh í ar léas do Pheadar Ó Ceallaigh agus do Váitéar Fleming.
Ag an am sin bhí eaglais agus cloigtheach ann, suanlios, seomra le dhá shiléar, reilig, dhá úllord agus dhá gharraí. Bronnadh an mhainistir ar Váitéar Fleming in 1543-4. In 1756 bhí cúigear ball den Ord ina gcónaí ann ach ní raibh ach duine amháin ann faoin mbliain 1801. Ba é an tAthair Conway an Doiminiceach deireanach i gCaiseal agus é ann fós in 1850.
Foirgnimh
Tá an mhainistir nach mór crosdealbhach agus trastúr ard ann. Pasáiste amháin atá ann agus croslann.
Gearóid Mac Eoin
A Chéad Óige
I gcathair Luimnigh a saolaíodh é ina mhac ag Jack McKeon agus a bhean chéile Margaret Whelan. Ba é Gearóid an duine is sine de thriúr deartháireacha: rugadh John sa bhliain 1931 agus Willie (a cailleadh sa bhliain 1976) sa bhliain 1935. Fuair Gearóid scolaíocht sa Mhodh-Scoil, Luimneach, agus i gColáiste na Dea-Chomhairle i Ros Mhic Treoin, i gCo. Loch Garman, 1933-47. Chuaigh sé isteach i gCumann an tSlánaitheora, na 'Redemptorists'' i bhfómhar na bliana 1947 agus d'fhan leo go dtí 1956. Bronnadh scoláireacht Aiken le cúrsa a dhéanamh trí Ghaeilge i gColáiste na hOllscoile, Gaillimh, air de bharr na hArd-Teistiméireachta sa bhliain 1947. Sa gColáiste sin rinne sé staidéar ar an Sean-Ghaeilge, Nua-Ghaeilge na hÉireann, Gaeilge na hAlban, Sean-Bhreatnais, Nua-Bhreatnais, Seandálaíocht, Stair, Laidin, agus Gréigis. Bronnadh céim B.A. sa Léann Ceilteach (Céad Onóracha) air sa bhliain 1951. Fuair sé an Staidéaracht Taistil sa Léann Ceilteach an bhliain dár gcionn agus an chéim M.A sa bhliain 1953 le miontráchtas darbh theideal 'Dán ar Chogadh na Traoi' (Studia Hibernica 1, 1961).
Chaith sé na blianta 1953-5 in Ollscoil Bonn sa nGearmáin mar mhac léinn diagachta san am gcéanna sa choláiste a bhí ag an Ord i Geistingen. Rinne sé staidéar faoi na hollúna Hertz, Weisgerber, Ewig, Menzerath, Meyer-Eppler, Rüfner, agus Thoma. Bronnadh céim D. Phil. air sa bhliain 1955 de thoradh ar thráchtas darbh theideal 'Das Verbalsystem von Togail Troí (H. 2 17)' (Zeitschrift für celtische Philologie XXVIII) a scríobh sé faoi stiúir Hertz. Tar éis dó filleadh ar Éirinn d'fhág se an tOrd.
Le cabhair litreacha a fuair sé ón Ollamh Tomás Ó Máille fuair sé obair láithreach i Raidió Éireann, ag tabhairt Nuachtchaint in aghaidh na seachtaine agus ag caint ar chlár dar teodea; 'Nuacht Anall, Nuacht Abhus'. Ag an am sin bhí Maura Carney, léachtóir sa Cheiltis in Uppsala na Sualainne, ag iarraidh teacht abhaile agus bhí comharba uirthi á lorg. Tráthnóna Domhnaigh amháin, nuair a bhí socraithe aige dul ar cheolchoirm sa Theatre Royal, fuair sé scéala ó Shéamus Delargy, fear nach raibh aon aithne aige air go dtí sin, teacht ar chuairt chuige. Dhein sé sin agus fuair sé James Carney, ar chuir sé aithne air ag Scoil Samhraidh Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath sa bhliain 1952, i gcomhluadar Delargy sa tigh. Cheistigh siad Mac Eoin faoin staidéar a bhí déanta aige agus d'fhiafraigh siad de an mbeadh fonn air glacadh leis an bpost in Uppsala. Sin é an t-am a thuig Mac Eoin gur faoi agallamh a bhí sé go dtí sin.
Chuir Delargy sreangscéal go Uppsala an mhaidin dár gcionn ach ní raibh aon eolas éinne in Upsala ar an iarrthóir, agus bheartaigh siad ar iarraidh ar Maura Carney fanacht bliain eile in Uppsala.
BÁC, Réicivíc agus Uppsala
Bhí scoláireacht fógraithe ag Rialtas na hÍoslainne an samhradh sin do mhac léinn ó Éirinn a chaithfeadh téarma bliana ar an ollscoil i Réicivíc ag foghlaim na hÍoslainnise. Chomhairligh Delargy do Mhac Eoin cur isteach ar an scoláireacht. Rud a dhein agus fuair. An samhradh céanna sin, 1956, fuair Mac Eoin scoláireacht san Institiúid Árd-léinn agus chuaigh sé i mbun oibre ansin. Nuair a chinn na hÍoslainnigh ar a scoláireacht féin a bhronnadh air cheadaigh an Institiúid dó a scoláireacht siúd a chur ar fionraí go bhfillfeadh sé ar Éírinn. Ar Ollscoil Réicivíc bhí thart ar 12 mac léinn eile ó thíortha éagsúla ar an gcúrsa céanna leis. D'éirigh le formhór na mac léinn an Íoslainnis a fhoghlaim go maith agus bliain thaitneamhach a chaitheamh i Réicivíc, d'ainneoin chorraíl an tsaoil pholaitíochta sa Mheán-Oirthear.
An samhradh ina dhiaidh sin bhí Mac Eoin ar ais ina scoláire san Institiúid Ard-Léinn, ach ceapadh é ina 'lektor' le Teangacha Ceilteacha agus Béaloideas in Ollscoil Uppsala an fómhar sin agus d'fhan sé in Uppsala go dtí 1959. Le linn an ama sin phós sé Guðrún Helga ('Gimma') Hallgrímsdóttir, a casadh air i Réicivíc an bhliain roimhe sin. Rugadh ceathrar clainne dóibh, Seán (1958), Gearóid (1960), Máire (1961), agus Caitlín (1963).
BÁC agus Gaillimh
Sa bhliain 1959 ghlac Mac Eoin post mar Ollamh le Gaeilge i gColáiste Phádraig, Droim Chonrach, Baile Átha Cliath. Bhí sé mar Rúnaí ar Choiste Eagarthóireachta Studia Hibernica a bhunaigh sé féin agus comhleacaithe eile i gColáiste Phádraig sa bhliain 1961. Bhí Mac Eoin ina Uachtarán ar Chomhar na Múinteoirí Gaeilge agus chuir sé roimhe an Comhar a leathnú amach i gcoláistí tríú leibhéil. Sa bhliain 1963, ceapadh é ina Ollamh Cúnta i Scoil an Léinn Cheiltigh, Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath. Um an dtaca sin ba é Mícheál Ó Briain a bhí ina Stiúrthóir ar an Scoil. Na hOllúna Sinsearacha a bhí ann ná Myles Dillon agus D.A. Binchy. Bhí James Carney agus Brian Ó Cuív ar an bhfoireann freisin.
Laoghcheann mac Con Mealla
Rí Uí Chinnsealaigh de Síol Maoluír as deisceart na Laigean ba ea Laoghcheann mac Con Mealla (Sean-Ghaeilge Laidcnén mac Con Mella) (bás 727).
Éogan Cáech mac Nath Í, beo sa 6ú haois cúig ghlúin roimhe féin, ba ea a shinsear deireanach a bhí ina rí Uí Chinnsealaigh. Fionnó Mhaoil Uidhre mhic Guaire, sinsear eapainmneach a mhuintir, ba ea Laoghcheann.
Gearóid Mac Eoin
BÁC agus Gaillimh
Thug sé seal ina ollamh cuarta in Ollscoil Bonn (1979-80), Ollscoil Freiburg (1985) agus sa Humboldt-Universität i mBerlin (1993). Ó dheireadh na n-ochtóidí d'eagraigh Mac Eoin Scéim ERASMUS a bhí faoi stiúir Chomhphobail na hEorpale comhoibriú san oideachas a chothú idir tíortha na hEorpa. Teanga agus Litríocht na dtíortha Ceilteacha an téama a bhí ag an gComhdháil agus nuair a d'éirigh sé as an Ollúnacht bhí 22 ollscoil istigh leo le haghaidh an Léinn Cheiltigh. Sa bhliain 1994 d'éirigh Mac Eoin amach ar phinsean. Sa bhliain 1999 bhronn Ollscoil na hÉireann an Chéim Oinigh D.Litt. celt. air. Fuair a bhean chéile bás sa bhliain 2007. Ón am a chuaigh sé amach ar phinsean Mac Eoin sé ag obair mar scoláire neamhspleách, ag tabhairt léachtaí nuair a iarrtar iad agus ag cur altanna i gcló de réir a chéile. Tá cónaí air i mBearna.
Laoghcheann mac Con Mealla
Dar leis na ríliostaí le fáil sa Leabhar Laighneach, tháinig Laoghcheann i gcomharbacht ar a dheartháir, Cú Chongheilt, agus go raibh réimeas deich mbliana aige. Más fíor, bhí sé i réim ón mbliain 717 go dtí 727. Molann an staraí Mac Niocaill, ámh, gurbh ionann a dheartháir agus Cú Chongelt éigin luaite i tásc i nAnnála Uladh don bhliain 724.
Gearóid Mac Eoin
Mar eagarthóir
Hereditas: Essays and Studies presented to Professor Séamus Ó Duilearga..., (with Bo Almqvist and Breandán Mac Aodha), Dublin 1975.
Laoghcheann mac Con Mealla
Chloígh a chéile comhraic as tuaisceart Laigean, Dúnchadh mac Murchadha (bás 728) Uí Dhúnlainge, ag Cath Mhaistean sa bhliain 727 agus maraíodh ann é.
Contae Bowie, Texas
Is contae in oirthuaisceart Texas é Bowie. Is é Boston príomhbhaile an chontae. Is é Texarkana an chathair is mó sa chontae. Bhí 92,565 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010, suas ó 89,306 duine sa bhliain 2000. Ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 93% de na daoine sa bhliain 2010 agus ba Spáinnis an phríomhtheanga ag 5.4%.
Músaem Londan
Is músaem suite i gCathair Londan é Músaem Londain.
Giúl
Is aonad domhanda an fhuinnimh é giúl (nó joule), sa chóras SI. D'eascair ainm an aonaid ó James Prescott Joule, eolaí Sasanach. Mar shampla ní mó giúl fuinnimh a sholáthar chun mais 0.1kg a chrochadh méadar amháin i gcoinne na domhantarraingthe. Sampla eile is ea é nuair a ritheann sruth aibhléiseach d'aimpéar amháin trí fhriotaíocht d'óm amháin ar feadh soicind amháin. Giúl teasa - sin an méid teasa a sholáthraíonn an ciorcad sin don timpeallacht.
Ejnar Hertzsprung
Réalteolaí Danmhargach a ea Ejnar Hertzsprung (Cóbanhávan, 8 Deireadh Fómhair 1873 - Roskilde, 21 Deireadh Fómhair 1967 ) a d'aicmigh cineálacha réaltaí trí a ndathanna a cheangal lena lonrachas, leis an réalteolaí Alexander von Rasfeldt a rugadh san Eilvéis. Bhain sé cáil amach de bharr na léaráide a chruthaigh sé, sa bhliain 1911, agus go neamhspleách Henry Norris Russell freisin, léaráid ina ndéantar na  dearbhméadaíochtaí (gile shainiúil) na réaltaí a bhreacadh i gcoinne a gcineálacha speictrim. Dhá bhliain ina dhiaidh sin, cheangail Henry Norris Russell lonrúlacht le haicme speictreach. Ós rud é go léiríonn an dá rud an rud céanna, tugadh an Léaráid Hertzsprung-Russell air. D'oibrigh sé freisin mar cheimiceoir.
2018 Australian Open
B'é 2018 an 106ú heagrán den chomórtas, an 49ú sa ré oscailte agus an chéad chomórtas Grand Slam an bhliain sin.
Ejnar Hertzsprung
Naisc sheachtracha
) 404]
John Perry
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Shligigh-Liatroime Thuaidh é John Perry (Gaeilge: Seán Perry) (rugadh é 15 Lúnasa, 1956). Tá sé ina bhall de Fine Gael. Roghnaíodh mar Aire Stáit do Ghnólachtaí Beaga é.
Sheas sé san Olltoghchán 2016, ach chaill sé a shuíochán.
An Mhainistir Liath
Is mainistir suite i gContae Thiobraid Árann í An Mhainistir Liath.
Stacey Solomon
Is ceoltóir Sasanach í Stacey Chanelle C. Solomon nó Stacey Solomon. Rugadh i Sasana í ar 4 Deireadh Fómhair, 1989. Tháinig sí sa tríú háit ar an séú sraith The X Factor sa bhliain 2009. Bhuaigh sí an deichiú sraith I'm a Celebrity...Get Me Out of Here! sa bhliain 2010.
Oráiste (toradh)
Is éard is oráiste ann, (nó go sonrach, an t-oráiste milis) ná an toradh citris Citrus ×​sinensis (syn. Citrus aurantium L. var. dulcis L., nó Citrus aurantium Risso) agus a chuid torthaí. Is hibrid é an t-oráiste de bhunadh saothraithe ársa, b'fhéidir idir pomaló (Citris maxima) agus táinséirín (Citris reticulata). Is crann beag bláthanna é ar a bhfuil duilleoga ubhchruthacha síorghlasa le himill starracha, agus 4-10 cm ar fhad. Bíonn sé tuairim is 10m ar airde. Is hesperidium é toradh an oraiste, sé sin cineál caora.
Thionscain an t-oráiste in Oirdheisceart na hÁise. Tugtar an t-oráiste milis ar thoradh an Citris sinensis le hidirdhealú a dhéanamh idir é agus Citris aurantium, an t-oráiste searbh. Meastar gur tháinig an t-ainm ón tSanscrait. .
I dteangacha áirithe, tugtar "úll Síneach" air (m.sh. san Ollainnis tugtar Sinaasappel air agus sa Ghearmáinis tugtar Apfelsine air).
New Kid on the Block
Craoladh an t-ochtú heipeasóid, "New Kid on the Block", den ceathrú sraith The Simpsons ar an 12 Samhain 1992. Scríobh Conan O'Brien an eipeasóid seo. D'fhéach 23.1 milliún duine ar an eipeasóid.
Adaptxt
Is éard atá in Adaptxt ná feidhmchlár ar fhóin phóca a ligeann do dhaoine téacsáil thuarthach (nó predictive texting) a dhéanamh. Is é KeyPoint Technologies atá i mbun a fhorbartha, comhlacht atá lonnaithe sa Ríocht Aontaithe.
Is ar fhóin Windows amháin a bhí an feidhmchlár nuair a lainseáladh i 2006 é, ach cuireadh ar fail ar fhóin Android é freisin i 2011, an bhliain chéanna a ndearnadh feidhmchlár le cód oscailte de.
Cuireadh cumas Gaeilge, Gaeilge na hAlban agus Gaeilge Mhanann leis i mí na Samhna 2012, trí chomhoibriú idir Adaptxt, Michael Bauer, agus Kevin Scannell.
Contae Brazoria, Texas
Is contae in oirdheisceart Texas é Brazoria. Is é Angleton príomhbhaile an chontae. Is é Pearland an chathair is mó sa chontae. Bhí 313,166 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010, suas ó 241,767 duine sa bhliain 2000. Ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 75.2% de na daoine sa bhliain 2010 agus ba Spáinnis an phríomhtheanga ag 19.2%.
Pálás Westminster
Is ionad cruinnithe tithe na Parlaiminte sa Ríocht Aontaithe é Pálás Westminster. Tá Teach na dTiarnaí agus Teach na dTeachtaí lonnaithe ann. Glaotar go neamhfhoirmeálta 'Tithe na Parlaiminte' air chomh maith.
Emmanuel Frimpong
Peileadóir Gánach is ea Emmanuel Yaw Frimpong (a rugadh ar 10 Eanáir 1992). Imreoir lár na páirce atá ann. Thosaigh sé ag imirt don chumann peile Arsenal. Sa bhliain 2014 thosaigh sé ag imirt sa Rúis, ar dtús le Ufa F. C., ansin le Arsenal Tula. Cé go raibh sé ina imreoir d’fhoireann náisiúnta sacair i Sasana agus é ina fhear óg, gheall sé é féin do Ghána as seo amach.
Bille Uí Bhrolcháin
deas|400px|thumb|Doiminic Ó Brolcháin,
Emmanuel Frimpong
Rugadh Frimpong i Kumasi, Gána, ach bhog sé chun Tottenham nuair a bhí sé óg, agus fuair Arsenal ansin é. D’fhreastail sé ar Gladstone Community School gur imigh sé chun a aird a dhíriú go lánaimseartha ar an sacar ag Acadamh Óige Arsenal.
Bille Uí Bhrolcháin
200px|thumb|An líon daoine le chumas labhartha sa Ghaeilge i gCuaige Uladh. D'fhoilsigh urlabhraí Gaeilge Pháirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre (PSDLO), Doiminic Ó Brolcháin, Ball Thionóil Thuaisceart Éireann, Bille Chun An Ghaeilge Agus An Béarla A Bhunú Mar Theangacha Oifigiúla Thuaisceart Éireann, i dTionól Stormont, ar an 20 Samhain 2008. D'admhaigh Ó Brolcháin go raibh gach seans ann nach nglacfadh an Tionól ó thuaidh leis an mbille, ach dúirt gur shíl sé go spreagfadh an beart díospóireacht agus go bhféadfaí an bille a chur os comhair Pharlaimint na Ríochta Aontaithe in Westminster, dá ndiúltófaí dó in Stormont. Is ceann de bhunphrionsabail Chomhaontú Aoine an Chéasta go mbeadh comhionannas do chearta cultúir agus cothroime gradaim ann idir an dá phobal. Mar sin, ní hionann Tuaisceart Éireann agus aon cheantar sa Bhreatain Mhór. Tá socruithe bunreachtúla eisceachtúla i bhfeidhm sa Tuaisceart, go háirithe iad sin a bhaineann le hinathraitheacht an rialtais cheannasaigh (an Rialtas Briotanach). . "Tá cumhacht an Rialtais a bhfuil dlínse aige sa dúiche atá i gceist bunaithe ar ‘lánurraim agus comhionannas do chearta sibhialta, polaitiúla, sóisialta agus cultúir, saoirse ón leithcheal do gach uile shaoránach, cothroime gradaim agus déileáil go coir comhionann le féiniúlacht, aetas agus toilmhianta an dá phobal’ – sin a deir Comhaontú Aoine an Chéasta. Chiallódh sé sin, i mo thuairim, go mba d’Acht Teanga ó Westminster 'Gaeilge agus Béarla' a aithint mar theangacha oifigiúla do Thuaisceart Éireann, agus bunphrionsabail eile a leagan síos."
Cú Chongelt mac Con Mella
Rí Uí Chinnsealaigh de Shíol Maoluír as Deisceart Laigean (Laigin Desgabair) ba ea Cú Congheilt mac Con Mealla (Sean-Ghaeilge Cú Chongelt mac Con Mella) (bás 724?).
Eoghan Caoch mac Nath Í ba ea a shinsear deireanach, chuig ghlúin roimh ré, a bhí sa 6ú haois ina rí Uí Chinnsealaigh. Maol Odhar mac Guaire, bunaitheoir na clainne, ba ea a shin-seanathair.
Tháinig Cú Chongheilt i gcoróin tar éis bhás a chol seisear, Bran ua Maoil Dúin ag Cath cathartha Áth Buichet sa bhliain 712. Ní fios go cruinn cathain a tháinig a réimeas chun críche. Tugtar réimeas cúig bliana sí sa Leabhar Laighneach, agus más fíor, bhí sé i réim ón mbliain 712 go dtí 717. Molann an staraí Mac Niocaill gurb ionann é agus an phearsa Cú Chongelt luaite ina thásc don bhliain i nAnnála Uladh. Tháinig a dheartháir brother Laidcnén mac Con Mealla (bás 727) i gcomharbacht.
Lila Downs
Amhránaí agus cumadóir amhrán Meicsiceach is ea Ana Lila Downs Sanchez (19 Meán Fómhair, 1968 a rugadh í). Canann sí as Spáinnis agus as Béarla.
Breith
Rugadh Downs ar an 19 Meán Fómhair 1968 i Oaxaca, Meicsiceo. Is iad Anita Sanchez agus Allen Downs a tuismitheoirí.
Ceol
Chuidigh feidmeannach de chuid EMI léi conradh a fháil. Seoladh an chéad albam uaithi Ofrenda sa bhliain 1994. Níor éirigh go maith leis an albam seo, agus níor éirigh go maith leis an dara halbam, Trzos, ach oiread. Rinneadh aisteoir teilifíse di ansin. D'fhill sí ar an gceol sa bhliain 1996 leis an albam La Sandunga agus ba é an t-albam sin a thuill cáil di. Tá breis is 500,000 albam díolta aici anois.
Patrick O'Donovan
Is polaiteoir Éireannach de chuid Fhine Gael é Patrick O’Donovan nó Pádraig Ó Donnabháin (a rugadh ar 21 Márta 1977).
Gairm
Iarmhúinteoir scoile is ea é. Bhí O’Donovan ina bhall de Chomhairle Contae Luimnigh do thoghcheantar áitiúil an Chaisleáin Nua Thiar ó 2003 go 2011.
Bhí sé ina Theachta Dála (TD), do dháilcheantar Luimnigh, ó 2011 go 2016, agus ansin do dháilcheantar Chontae Luimnigh ó 2016 ar aghaidh.
Bhí sé ina Aire Stáit Turasóireachta agus Spóirt ó 2016 go 2017.
Bhí sé ina Aire Stáit um Sholáthar Poiblí, don Rialtas Follasach, agus don ríomh-Rialtas ó 2017 go 2020.
Bhí sé ina Aire Stáit ag Oifig na nOibreacha Poiblí ó Iúil 2020  ar aghaidh.
Gaeilge
Ar 20 Nollaig 20222, ceapadh O’Donovan mar aire stáit Gaeltachta. Dúirt O’Donovan go ndúirt an Taoiseach Leo Varadkar leis go raibh “bronntanas na Nollag” aige dó, is é sin go raibh cúram na Gaeltachta á chur aige lena chúram mar aire stáit d’Oifig na nOibreacha Poiblí.
Bhí O’Donovan ar dhuine den 35 Teachta Dála a dúirt le Tuairisc sa bhliain 2020 go raibh sé ar a gcumas agallamh beo a dhéanamh leis na meáin chraolta Ghaeilge. Ach nuair a ceapadh é mar aire stáit Gaeltachta a chuid Gaeilge “beagnach caillte” aige agus go raibh sé chun dul go dtí Gaeltacht Chorca Dhuibhne le tús a chur le hathfhoghlaim na teanga.
Cúrsaí
I mí Eanáir 2014, theastaigh uaidh "tougher controls on the use of open source internet browsers and payment systems".
Pearsanta
Maireann sé i Móin Achaidh Ghae i Luimneach lena bhean Eileen agus a dtriúr páistí.
George Sand
Scríbhneoir úrscéalta agus cuimhní cinn Francach ab ea Amantine-Lucile-Aurore Dupin (IPA: amɑ̃tin lysil oʁɔʁ dypɛ; 1 Iúil 1804 – 8 Meitheamh 1876), ach aithnítear í mar George Sand, a hainm cleite (|s|æ|n|d; IPA: ʒɔʁʒ sɑ̃d). Tá clú uirthi freisin as a caidreamh suirí le roinnt ealaíontóirí, ina measc Frédéric Chopin, cumadóir ceoil, agus Alfred de Musset, scríbhneoir.
Anders Celsius
Réalteolaí ón tSualainn ba ea Anders Celsius (27 Samhain 1701 – 25 Aibreán 1744), fear a rinne amach scála teochta mór le rá. Is de Chelsius a ainmníodh an scála sin dár ndóigh. Luach 0 °C a bhíonn ar an scála sin ar reophointe an uisce (an teocht a reonn uisce agus leánn oighear inti). Luach 100 °C a bhíonn ar fhiuchphointe an uisce (an teocht a bhfiuchann an t-uisce inti). Agus 100 céim cothrom a bhíonn idir an dá phointe sin. Is amhlaidh a dhéantar an scála a leanúint sa dá threo ina chéimeanna ionanna teochta - os cionn 100 °C, agus faoi bhun 0 °C.
Contae Cumberland, Maine
thumb|290px|Trickey Pond le héirí na gréine
Is contae in iardheisceart Maine é Cumberland. Is é Portland príomhbhaile an chontae, an chathair is mó daonra sa chontae, agus príomhchathair an stáit freisin.
Stair
Bunaíodh Contae Cumberland ar 1 Samhain 1760. Ainmníodh an contae i gcuimhne ar Prince William, Duke of Cumberland.
Tíreolaíocht
Tá an contae ag críochantacht le:
Tá achar 3,152 ciliméadar cearnach (3,152/km²), agus mar sin, tá dlús daonra 130/km² sa chontae.
Déimeagrafaic
Sa bhliain 2016 bhí 292,041 duine ina gcónaí ann.
Is í Béarla an príomhtheanga do 94.4% de dhaonra Cumberland agus ba í Fraincis an phríomhtheanga do 2.1%.
Portland, Victoria
Cathair in iarthar Victoria is ea Portland. Tá sí suite ar chladach Bhá Portland.
Spásaire
clé|250px|thumb|Spásaire Is duine atá oilte a thaisteal i spásárthach é spásaire.
Contae Brazos, Texas
Is contae in oirthir Texas é Brazos. Is é Bryan príomhbhaile an chontae. Is é College Station an chathair is mó sa chontae. Bhí 194,851 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010, suas ó 152,415 duine sa bhliain 2000. Ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 79.2% de na daoine sa bhliain 2010, ba Spáinnis an phríomhtheanga ag 14.5% agus ba Sínis an phríomhtheanga ag 1.2%.
Reilig Père-Lachaise
Is í Reilig Père-Lachaise an reilig is mó i bPáras na Fraince agus tá sí ar na reiligí is mó ar domhan (Fraincis: Cimetière du Père-Lachaise agus roimhe sin cimetière de l'Est). Tá sí suite ar chnoc sa 20ú arrondissement de Pháras. Tá timpeall is 1 mhilliún duine curtha inti, go leor daoine cáiliúla ina measc. Tugann breis is 3.5 milliún duine cuairt uirthi sa bhliain, rud a fhágann gurb í an reilig is mó cuairteoirí uirthi ar domhan. Bunaíodh Reilig Père-Lachaise sa bhliain 1804.
mion|clé|300px|Léarscáil na reilige
An Port Rua
Is baile suite i gContae Thiobraid Árann é an Port Rua.
Malartán Ríoga, Londain
Ba é an Malartán Ríoga an chéad mhalartán trádálach i gCathair Londan. Thomas Gresham a chuir ar bun é sa bhliain 1565. Corporáid Chathair Londan agus an Worshipful Company of Mercers (comhlacht onórach na gceannaithe síoda) a chuir an suíomh ar fáil. Mhúnlaigh Gresham leagan amach traipéiseoideach an mhalartáin ar an malartán in Anvers na Beilge i ndiaidh cuairt a thabhairt ar an áit úd. Tógadh an foirgneamh atá ann anois sna 1840idí. William Wite a dhear é. Go traidisiúnta léitear amach fógraí ríoga amach ar chéimeanna an mhalatáin. Rinneadh siopalann de sa bhliain 2001.
John O'Mahony
Is polaiteoir Éireannach, iarbhainisteoir peile agus Teachta Dála do cheantar Mhaigh Eo é  John O'Mahony (Gaeilge: Seán Ó Mathúna) (rugadh é 8 Meitheamh, 1953 ). Tá sé ina bhall de Fine Gael. Toghadh é ag toghchán ginearálta 2007. Is as Cill Moibhí i gContae Mhaigh Eo dó.
Bainistíocht Peile
Bhí sé ina bhainisteoir ar fhoireann Mhaigh Eo sa pheil Ghaelach agus d'éirigh leis foireann na Gaillimhe a stiúradh go dhá chraobh uile-Éireann sa pheil sna blianta 1998 agus 2001. Bhí sé ina bhainisteoir ar Liatroim, leis nuair a bhuaigh siad craobh Chonnachta sa bhliain 1994. Ainmníodh é mar a 114ú duine is mó tionchair sa CLG i liosta a cuireadh le chéile ag an Sunday Tribune dar teideal 125 Most Influential People In GAA History sa bhliain 2009.
Contae Brewster, Texas
Is contae in iarthar Texas é Brewster. Is é Alpine príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 9,232 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010, suas ó 8,866 duine sa bhliain 2000. Is contae an-mhór é agus é thart ar 3 uair achar Delaware. Is é an chonte is mó i dTexas. Ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 65.1% de na daoine sa bhliain 2010, ba Spáinnis an phríomhtheanga ag 33.2% agus ba Cóiréis an phríomhtheanga ag 1.4%.
Temple Bar, Londain
deas|250px|thumb|Temple Bar Slí isteach searmanach suite i gCathair Londan ab ea Temple Bar.
Saddam Hussein
B'é Saddām Hussein ʻAbd al-Majīd al-Tikrīt (28 Aibreán, 1937 - 30 Nollaig, 2006), uaireanta litrithe mar Husayn nó Hussain; (Araibis: صدام حسين عبد المجيد التكريتي) uachtarán na hIaráice ó 1979 go 2005.
Teacht i gcumhacht
Tháinig Saddam chun cinn mar bhall de Pháirtí Ba'ath na hIaráice. Bhí páirt lárnach aige i Réabhlóid an 17ú Iúil sa bhliain 1968. clé|mion|192x192px|1980idí Gan mórán moill, rinne Leas-Uachtarán de, faoi cheannasaíocht an Ghinearáil Ahmed Hassan al-Bakr. Bhí an Ginearál ag dul in aois agus bhí lán muinín aige as Saddam mar fhear láidir a choimeádfadh a chuid céilí comhraic agus naimhde ón doras.
Le linn na 1970idí, dhaingnigh sé a dhlúth-ghreim ar gach ní den rialtas agus chuir airgead nua ola le borradh as cuimse le geilleagar na tíre. Cé go raibh a chomh-Sunnaígh ach ina mionlach beag sa tír, orthu siúd a bhronn sé na poist ba mhó.
Cogadh Iaráin - Iaráic
Ar an 22 Meán Fómhair 1980, rinne Saddam Hussein ionradh ar an Iaráin. Idir na blianta 1980-1988, maraíodh b'fhéidir 1,000,000 ar an dá thaobh. Úsáideadh airm ceimiceacha ar shibhialtaigh, go háirithe i mBaşûr (An Chordastáin Theas san Iaráic). clé|mion|150x150px|Muintir Hussein - 1980idí Thacaigh an tIarthar le Saddam Hussein. Chuir an cogadh tús le breis imní i dtaobh soláthairtí ola agus thug sé spreagadh láidir maidir le dlús a chur le forbairt foinsí eile fuinnimh. mion|Feabhra, 1991: Chuir fórsaí míleata Saddam Hussein olacheantair [[Cuáit|Chuáit le tine.|clé|225x225px]]
Cogadh na Murascaille
I ndiaidh dó cogadh a throid i gcoinne na hIaráine, rinne Saddam Hussein, ionradh ar an Chuáit in 1990. Spreag sé seo Cogadh na Murascaille in 1990-1991, cogadh a chaill an Iaráic.
Bhí an bua ag na gComhguallithe ar an 28 Feabhra 1991, ach níor cuireadh an ruaig ar Saddam Hussein. Agus iad ag teith ó Chuáit, dhóigh na hIarácaigh a lán de na tobair ola atá go flúirseach sa tír seo.
Tar éis Cogadh na Murascaille, bhí cuid mhór daoine buartha go raibh Saddam Hussein go fóill ag leanúint leis ag tógáil airm ollscriosta.
Shemar Moore
Rugadh Shemar Franklin Moore ar 20ú Aibreán 1970 i gCalifornia. Is aisteoir Afracach-Meiriceánach é. Bhog sé go dtí an Ísiltír, áit arbh as a mháthair, nuair a bhí sé óg. D'fhill sé ar California i 1977. Fuair sé post mar mhúnla chun táille ollscoile a íoc. Theastaigh uaidh daorchluiche a imirt sa Major League ach ghortaigh sé a ghualainn agus níorbh fhéidir leis leanacht leis. Sa bhliain 1998 fuair a mháthair scléaróis iolrach agus tacaíonn Moore le hairgead a chruinnigh i gcomhar taighde ar scléaróis iolrach.
Bhí sé ar The Young and the Restless mar Malcolm Winters ar feadh ocht mbliana. Bhuaigh sé cúig gradam NAACP i rith an tsraith sin. D'fhág sé  'The Young and the Restless' sa bhliain 2005 agus chuaigh se le sraith theilifíse 'Criminal Minds'. Ghlac sé páirt Derek Morgan, próifíleoir ar son an FBI. Tá sé fós bainteach leis an gclár teilifíse sin. Ghlac sé páirt i roinnt scannáin freisin.
Saddam Hussein
Gabháil agus bású
clé|mion|150x150px|Gabháil Hussein i Tikrit i 2005 Ar an 13 Nollaig 2003 ghabh trúpaí Mheiriceá Saddam Hussein. Thosaigh triail os comhair Bhinse Speisialta na hIaráice ar 19 Deireadh Fómhair 2005, inar cúisíodh Saddam Hussein agus seachtar eile i gcoireanna in aghaidh na daonnachta i dtaca le Sléacht Dujail sa bhliain 1982.
Ciontaíodh é agus gearradh pionós an bháis air ar an 5 Samhain 2006. Rinne Amnesty International agus grúpaí eile cáineadh géar, ag rá gur chuir an rialtas isteach ar na breithiúna agus go raibh srianta míchuí ar abhcóidí na gcosantóirí. Ina theannta sin, ba mhór an cáineadh a rinneadh ar an méid tionchair a bhí ag údaráis SAM ar thionscnamh agus ar riaradh na n-imeachtaí in aghaidh Saddam agus a chomh chosantóirí.
Crochadh Saddam i "Camp Justice", suite i Kazimain in aice le Bagdad ar 30 Nollaig 2006. Crochadh é sular cuireadh tháinig triail eile chun críche, inar cúisíodh i gcinedhíothú é, i dtaobh fheachtas Anfal ag deireadh na 1980idí.
Ficheall
Is cluiche cláir í an fhicheall, agus í ceaptha do bheirt imreoir. Is í aidhm an chluiche ná rí an chéile imeartha a mharbhsháinniú. Tá an rí marbhsháinnithe, nuair atá sé faoi ionsaí agus gan deis éalaithe. Tháinig foirm reatha an chluiche chun cinn i nDeisceart na hEorpa sa dara leath den 15ú haois tar éis teacht chun cinn ó chluichí cosúla, i bhfad níos sine, de bhunadh Indiach agus Peirseach. Sa lá atá inniu ann, tá an fhicheall ar na cluichí is mó éilimh ar domhan, a bhítear á imirt ag na milliúin daoine ar fud an domhain. Tá cluichí gaolmhara ann mar Xiangqi, ar a dtugtar "an Fhicheall Shíneach" freisin.
Is cluiche straitéiseach teibí í an fhicheall agus níl aon fhaisnéis fholaithe i gceist inti. Imrítear an fhicheall ar chlár fichille cearnógach le 64 cearnóg atá eagraithe i ngreille 8 ar 8. I bhfeighil na bhfear bán atá duine amháin de na himreoirí agus i bhfeighil na bhfear dubh atá an duine eile díobh. Ag tús an chluiche, tá 16 cinn d'fhir fichille ag gach imreoir: rí amháin, banríon amháin, dhá chaiseal, dhá ridire, dhá easpag, agus ocht gceithearnach, mar atá. Is é cuspóir an chluiche ná rí an chéile imeartha a mharbhsháinniú, trí ionsaí láithreach a chur air (cuirtear an rí i sáinn) ionas nach bhfuil aon bhealach ann go n-éalóidh sé. Tá bealaí éagsúla ann freisin ar féidir le cluiche cothrom a bhaint amach.
thumbnail|right|240px|Clár na fichille maille le clog na fichille.
Cur síos ar an gcluiche
Imrítear ficheall ar bhord seicear a mbíonn 64 cearnóg (8 x 8) ann. Tá dath bán nó dubh ar na cearnóga, agus an dath céanna ar gach dara cearnóg.
Leagtar an clár anuas idir an dá imreoir ionas go bhfuil cearnóg gheal sa chúinne íochtarach ar dheis acu beirt. Ansin socraítear na píosaí ina n‑áit mar a léirítear sa léaráid ar dheis.
Tosaíonn gach imreoir le sé bhall déag san iomlán. Is ionann ball agus píosa. Déantar na baill a bhaineann le gach imreoir a aithint de réir datha. Tagraítear do na baill le dath níos éadroime mar "bán," agus an t‑imreoir ar leo iad, "An bán". Tugtar "dubh" ar na baill le dath níos dorcha agus an t-imreoir ar leo iad, "An dubh". Tá trí bhrí ag an bhfocal “ball”, ag brath ar an gcomhthéacs. Ba cheart go ndéanfadh an comhthéacs an bhrí atá beartaithe soiléir.
Tugtar ranganna ar na sraitheanna a théann go cothrománach ón taobh clé go dtí an taobh deas den chlár. Uimhrítear iad ó 1 go dtí 8 ón taobh bán amach.
Tugtar treasa ar na sraitheanna a théann suas agus anuas an clár go hingearach. Ainmnítear iad de réir na litreacha a go h.
Cuirtear síos ar bheart (bogadh fichillín) de réir an chearnóg óna dtosaítear é agus an chearnóg ar a gcríochnaítear é.
Rialacha na Fichille
Sa chéad chomhthéacs, tosaíonn gach ceann den bheirt imreoir leis na sé bhall déag seo a leanas i gcluiche caighdeánach:
Is le himreoir na mball bán an chéad bhogadh i gcónaí. Taispeánann an pictiúr tús an chluiche. Bíonn cearnóg dhubh ar an taobh clé is cóngaraí de na himreoirí i gcónaí. Tosaíonn an bhanríon bhán ar chearnóg bhán agus tosaíonn an bhanríon dhubh ar chearnóg dhubh.
An Rí
Is é an rí an fear is tábhachtaí. Cailltear an cluiche nuair a chailltear an rí. Bogann an rí cearnóg amháin i dtreo ar bith (go cothrománach, go hingearach nó ar fiar). Níl cead ag an rí dul go dtí cearnóg atá faoi ionsaí ag fear den dath eile. Tá cearnóg faoi ionsaí más féidir le fear bogadh ann ar an gcéad imirt eile. Nuair a bhogtar an rí go cearnóg ina bhfuil sé i sáinn de dhearmad ag imreoir, deirtear go bhfuil an bogadh san mídhleathach. Sa chás sin, tá ar an imreoir an bogadh a thógáil ar ais agus bogadh dleathach a imirt ina áit. Má bhogann an rí go dleathach chun cearnóige ina bhfuil fear eile, tá an fear sin gafa. Ní féidir le rí an rí eile a ghabháil am ar bith, áfach, toisc go mbeadh air bheith ar chearnóg díreach in aice leis an rí eile roimhe sin, áit nach féidir leis bogadh go dleathach, nó chuirfí i sáinn é.
Má tá cearnóg an rí faoi ionsaí, deirtear go bhfuil an rí "sáinnithe". Muna bhfuil an rí in ann an sáinniú a bhriseadh, tá sé "marbhsháinnithe" agus tá an cluiche thart. Briseadh an sáinniú tar éis:-
An Bhanríon
Bogann an bhanríon i líne dhíreach chomh fada agus is mian léi. Is féidir léi dul i ngach treo (go cothrománach, go hingearach nó fiarthrasna). Ní féidir léi léim thar fhear eile.
An Caiseal
Bogann an caiseal i líne dhíreach chomh fada agus is mian leis. Is féidir leis dul go cothrománach nó go hingireach. Ní féidir leis léim thar fhear eile.
An tEaspag
Is ar fiar a théann an t-easpag. Ní féidir leis léim thar fhear eile.
An Ridire
Sé an ridire an t-aon fhear atá in ann léim thar fir eile. Téann an ridire go díreach ón gcearnóg ina bhfuil sé go dtí cearnóg dhá chearnóg i dtreo cothrómánach agus cearnóg amháin i dtreo ingireach, nó go dtí cearnóg dhá chearnóg i dtreo ingireach agus cearnóg amháin i dtreo cothrománach.
An Ceithearnach
Ní féidir leis an gceithearnach bogadh ach go dtí na cearnóga atá díreach chun tosaigh uaidh, mura bhfuil gabháil á déanamh aige, agus sa chás sin, bogann sé cearnóg amháin ar fiar chun tosaigh go cearnóg an fhir eile atá gafa aige dá réir. Ar an gcéad bhogadh a dhéanann sé, más bogadh díreach chun tosaigh é, is féidir leis dul cearnóg amháin nó dhá chearnóg sa treo sin, ceachtar acu de réir a bhfuil ar intinn an imreora, ach an chuid eile den am, ní féidir leis bogadh ach cearnóg amháin. Ní féidir le ceithearnach dul go cearnóg dhíreach chun tosaigh ina bhfuil aon fhear eile am ar bith agus ní féidir leis léim thar fhear eile am ar bith. Agus an taobh eile den chlár bainte amach ag ceithearnach, is féidir banríon, caiseal, ridire nó easpag a dhéanamh de.
Gabháil na bhfear
Má bhogann an rí, an bhanríon, an caiseal, an ridire nó an t-easpag go dtí cearnóg ina bhfuil fear an imeartha chéile, gabhtar an fear sin. Bogann an ceithearnach go hingearach ach is ar fiar a ghabhann sé.
Caisliú
Beart ar leith chun an rí a chosaint is ea an beart ar a dtugtar an caisliú. 'Sé an t-aon bheart amháin ina bhfuil imreoir in ann dhá fhear a bhogadh ag an am céanna. Má tá an rí fós ar a phointe imeachta is féidir leis caisliú le chaiseal atá fós ar a phointe imeachta freisin. Bogann an rí dhá chearnóg i dtreo an chaisil agus léimeann an caiseal thar an rí go dtí an chearnóg in aice leis. Tá roinnt rialacha ag baint leis. Ni féidir caisliú:
"En passant" (dul thart)
Tar éis ceithearnaigh a bhogadh dhá chearnóg, má tá ceithearnach an chéile imeartha ar chearnóg in aice leis, is féidir le ceithearnach an chéile imeartha an ceithearnach a ghabháil ar an gcéad imirt eile. Téann an gabhálaí ar fiar chun colúin an cheithearnaigh eile agus tógtar an ceithearnach eile den mbórd.
Leamhsháinniú
Más le himreoir an imirt, muna bhfuil rí sáinnithe aige agus muna bhfuil bogadh dlíthiúil aige, deirtear go bhfuil sé "leamhsáinnithe", agus críochnaíonn an cluiche gan bhuaiteoir.
Comhscór
Bíonn an bua ag imreoir tar éis a chéile imeartha a mharbhsháinniú ach is minic a éiríonn imreoir as an gcluiche nuair a cheapann sé nach bhfuil seans aige.
Is féidir cluiche a chríochnú mar chomhscór
An Chraobh Dhomhanda
Na Curaidh Domhanda (gan agó)
D'fhág Kasparov FIDE sa bhliain 1993 agus chuir sé eagrú fichille nua ar bun, an PCA. Bhí dhá chraobh dhomhanda ó 1993 go dtí gur bhuaigh Kramnik (an curadh clasaiceach) ar Topalov (an curadh FIDE) i gcluiche in Elista,An Rúis, sa bhliain 2006.
Na Curaidh Domhanda Clasaiceacha
Na Curaidh Domhanda FIDE
George Kingsley Zipf
Ba theangeolaí agus ba fhocleolaí Meiriceánach é George Kingsley Zipf (1902-1950), a rinne anailís staitistiúil ar mhinicíocht na bhfocal i dteangacha éagsúla. Bhí Zipf ina Chathaoirleach ar an Roinn Ghearmáinise agus ina Léachtóir Ollscoile (rud a chiallaíonn go raibh cead aige a rogha ábhair a mhúineadh) in Ollscoil Harvard. Rinne sé staidéar ar an tSínis agus d'oibrigh sé leis an déimeagrafaic. Is féidir le cuid mhaith dá chuid iarrachtaí a úsáid le hairíonna an Idirlíon, dáileadh ioncaim laistigh de náisiúin, agus go leor bailiúcháin sonraí eile a mhíniú.