cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Prometheus
Is satailít inmheánach ag Satarn é Prometheus. Fionnadh é sa bhliain 1980 ám éigin roimh 25ú Deireadh Fómhair as íomhánna curtha ag Voyager 1 agus tugadh S/1980 S 27 dó mar ainm sealadach. Go mall sa bhliain 1985 bronnadh an t-ainm Prometheus – ceann de na Tíotáin sa mhiotaseolaíocht ghréagach. Glaotar Satarn XVI (16) air fréisin. Tá Prometheus fíor-shínte, ag tomhas 136 km x 79 km x 59 km (85 mi x 49 mi x 37 mi). Tá cuid mhaith droimeanna agus gleannta aige agus tá uimhir de cráitéir iombualaí de mhéid timpeall 20 km (12 mi) le feiceáil ach tá níos lú cráitéir aige na tá ag a chomharsana Pandora,Epimetheus agus Janus. Is dócha óna dlús an íseal agus óna bhánacht ard go bhfuil Prometheus ina réad go h-an scagach, oighreata.
FIFA
[[Íomhá:World Map FIFA.svg|mion|clé|300px|Na sé cónaidhmeanna mór-roinneach:
{{legend|#ffb6c1|AFC (An Áise agus an Astráil)}} {{legend|#deb887|CAF (An Afraic)}} {{legend|#db7093|CONCACAF (Meiriceá Thuaidh, Meiriceá Láir, an Chairib)}} {{legend|#8fbc8f|CONMEBOL (Meiriceá Theas)}} {{legend|#ffd700|OFC (An Aigéine)}} {{legend|#4682b4|UEFA (An Eoraip)}} ]] Is é an Fédération Internationale de Football Association, nó FIFA (An Comhaontas Idirnáisiúnta Sacair as Gaeilge), an bord bainistíochta idirnáisiúnta sacair agus an eagraíocht spóirt is mó sa Domhan. Tá a cheanncheathrú suite i Zürich, san Eilvéis.
Bunaíodh FIFA i bPáras ar an 21 Bealtaine 1904, agus b'é an Francach Robert Guérin an chéad Uachtarán. Le teann urraime don traidisiún, coinníodh an t-ainm Fraincise agus a ghiorrúchán in úsáid go dtí an lá atá inniu ann, fiú i dtíortha nach gcluinfeá focal Fraincise iontu.
Ba ea Sepp Blatter, fear conspóideach, uachtarán FIFA, ó 1998 go 2015.
1932 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1932.
Droim na hUinseann
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Droim na hUinseann air:
Seancar
Galar a tharchuirtear trí ghnéas de ghnáth is ea Seancar (chancre i mBéarla). Cuireann seancar tús le hothrais is fiafháis ar na baill ghiniúna go hannamh. mion|clé|Seancar ar an teanga Bíonn seancar coitianta san Afraic is deisceart na hÁise.
Tagairtí
clé|mion
Trent Lott
Ba seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá shóisearach é Chester Trent Lott (9 Deireadh Fómhair, 1941 ar rugadh é) seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá shóisearach ó Mississippi. Is ball den Páirtí Poblachtach é. Toghadh ar dtús go dtí an Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá i 1989.
Denis Donaldson
Iarbhall den IRA a bhí i Denis Donaldson, nó Donncha Mac Dónaill (1950 – 4 Aibreán 2006) a d’iompaigh ina sceithire don MI5, an feidhmeannach ba shinsearaí de chuid na Sealadach – idir IRA agus Shinn Féin – a bhí ina bhrathadóir.
Colm Cille
Is é Colm Cille (Colmcille nó Columba i mBéarla) an naomh Gaelach is mó a urramaítear go traidisiúnta i gCúige Uladh (7 Nollaig 521 – 9 Meitheamh 597). Ba i nGartán i gCo Dhún na nGall a rugadh Naomh Colm Cille sa bhliain 521, ach ba i nDoire a bhunaigh sé a chéad mhainistir atá in aice le Séipéal Naomh Aibhistín taobh istigh de bhallaí na cathrach.
Denis Donaldson
Gairm
Chaith sé seal i gCarcair na Ceise Fada sna 1970idí.
Sheas Donaldson i dtoghchán Westminster do Shinn Féin sa bhliain 1983. D’oibrigh sé mar riarthóir an pháirtí i dTionól Stormont ó lár na 1990idí.
Colm Cille
Tús a shaoil
Rugadh ar an 7 Nollaig 521 é i nGartán i gContae Dhún na nGall, thart ar fhiche ciliméadar soir ó dheas ó Chloich Cheann Fhaola. Bhí pór uasal ann, agus gaol aige leis na hUí Néill - le sliocht Néill Naoighiallaigh, ríthe Gaelacha Uladh.
Kaiser Chiefs
Is banna ceoil é Kaiser Chiefs as Sasana. Tá dhá albam acu: Employment (2005) agus Yours Truly, Angry Mob (2007).
Colm Cille
Tús a shaoil
Nuair a bhí sé óg, shocraigh sé gur mhaith leis bheith ina mhanach. Chaith sé a óige i dTír Chonaill, i nGartán agus in áit a dtugtar Gleann Cholm Cille air anois, den chuid is mó. An Luathré Chríostaí a bhí ann agus bhí mainistreacha breactha ar fud na tíre.
Denis Donaldson
Gairm
Maíonn lucht faisnéise gurb é príomhról Donaldson tionchar a imirt ar phoblachtánaithe chun iad a bhogadh i dtreo na síochána sna 1990idí.
Kaiser Chiefs
Is iad na Kaiser Chiefs: Vijay Mistry, Simon Rix, Nick Baines, Andrew White agus Ricky Wilson.
Colm Cille
Tús a shaoil
Rinne sé staidéar faoi Naomh Finnian Mhá Bhile agus Naomh Finnian Chluain Ioraird. Bhí Colm Cille ar thóir Dé agus an léinn, agus tharraing sé air idir léann na Críostaíochta agus léann dúchasach na nGael sna scoileanna ar ar fhreastail sé i gContae an Dúin agus i gCúige Laighean.
Ainm
Is é Criomhthann nó Criomhachán an chéad ainm a baisteadh air. Ach ós rud é go raibh sé ina aifreannach díograiseach dúthrachtach, agus é ag tarraingt ar an eaglais ó bhí sé óg, thosaigh na daoine ag tabhairt Colm na Cille air. Thug a chairde an t-ainm Colm Cille air toisc go raibh sé deas, cineálta agus séimh, cosúil leis an éan an colm. Fuair sé an dara cuid dá ainm toisc go raibh sé le feiceáil sa mhainistir go minic. clé|mion|Eaglais, [[Gartán]]
Cioglóideach
right|frame|Cioglóideach
An chonair a rianaíonn pointe ar imlíne ciorcail de réir mar a rollann an ciorcal ar feadh líne dírí. Is féidir cothromóidí na conaire seo a scríobh i dtéarmaí gha an chiorcail a, is na huillinne ar chas an ciorcal tríthi θ: x = a (θ-sinθ), y = a (1-cosθ).
Colm Cille
Misinéireacht
Nuair a bhí an scolaíocht críochnaithe aige, chuaigh Colm Cille ag déanamh misinéireachta. Is iomaí mainistir agus scoil a bhunaigh sé, is cosúil.
Chaith Colmcille tréimhsí i Maigh Bhile (mainistir i mBaile Nua na hArda i gContae an Dúin), i gCluain Ioraird na Mí, agus i nGlas Naíon i mBaile Átha Cliath, sular fhill sé ar Thír Chonaill i dtréimhse dá shaol ina raibh tionchar mór aige ar an áit ina bhfuil paróiste Chloich Cheann Fhaola inniu.
Thóg Colm Cille a chéad mhainistir i nDoire sa bhliain 545. Tugtar Doire Cholm Cille ar an áit freisin, in ómós do Cholm Cille.
Bhunaigh Colmcille mainistreacha in Albain chomh maith. Oileán Í a bhí mar chroílár a chuid oibre ministreachta in Albain. Tá tionchar Cholmcille le feiceáil ar fud an oileáin sin, agus ar fud na hAlban.
Cogadh agus inimirce
Ba dhóbair do Cholm Cille nárbh é a shaint i léann a chaill é. Bhí spéis mhór ag Colm Cille i leabhar cáiliúil agus rinne sé cóip de gan chead. Ba le duine darbh ainm Fionán an leabhar.
Rinne Fionán gearán leis an rí. D’iarr an rí ar Cholm Cille an chóip a thabhairt d’Fhionán ach dhiúltaigh sé. D'éirigh ina chogadh dearg idir lucht leanúna na beirte eaglaiseach agus thosaigh Colm Cille agus a chairde ag troid i gcoinne arm an rí. Troideadh cath mór i gContae Shligigh sular tháinig an scéal chun réitigh. Fuair na céadta duine bás is cosúil.mion|Gartan Ráth Cnó Colm Cille 1400Fuair Fíonán an leabhar ar ais sa deireadh - ón lá sin, thugtaí "An Cathach" ar an gcóip sin den leabhar.
D’fhág Colm Cille Éire mar gheall ar an mbrón a bhí air. Chuaigh Colm Cille ag misinéireacht in Albain mar bhreithiúnas aithrí. D’imigh sé féin agus manaigh eile ar bhád go hOileán Í, Oileán beag ar chósta na hAlban. Thóg sé mainistir eile ansin. Chaith Colm Cille an chuid eile dá shaol ar Oileán Í Í (Í Cholm Cille). B'ón áit sin a chuaigh an Chríostaíocht i bhfairsinge ar fud na hAlban.
Bás agus oidhreacht
Fuair Colm Cille bás ina mhainistir féin in Í ar an 9 Meitheamh 597.
Bíonn Lá Fhéile Colm Cille ann ar an 9ú Meitheamh gach bliain. Téann go leor daoine ar thuras go hOileán Í go fóill. Tá Naomh Colm Cille chomh tábhachtach le Naomh Pádraig agus le Naomh Bríd in Éirinn.
Denis Donaldson
Gairm
Dúirt an feisire Parlaiminte Jeffrey Donaldson ón DUP go bhfuil seisean beo inniu, a bhuíochas do ghníomhaire a thug foláireamh dó faoi ionsaí a bhí beartaithe air.
Ghabh an PSNI in 2002 é as a bheith ina bhall de bhuíon spiairí poblachtacha. Ach tháinig sé chun solais ina dhiaidh sin nach raibh sa ruathar a thug na póilíní ar oifigí Shinn Féin ach iarracht lena stádas mar phoblachtach sinsearach a dhaingniú agus a ról mar sceithire a cheilt.
Feallmharú
Dúirt Uachtarán Shinn Féin Gerry Adams i mí na Nollag na bliana 2005 gur sceithire a bhí i Donaldson a bhí ag tabhairt eolais don PSNI agus don MI5.
Gáia
Is pearsa bainte le miotaseolaíocht na Gréige í Gáia (Gaia, Gaea, nó Ge as Béarla.)
Denis Donaldson
Feallmharú
Chuaigh Donaldson i bhfolach i nDún na nGall agus is ann a bhí sé nuair a tháinig iriseoirí air sna seachtainí sular maraíodh é.
Feallmharaíodh Donaldson ar 4 Aibreán 2006 sna Gleannta. Thángthas ar chorp Donaldson i dteach saoire sna Gleannta ina raibh sé ina chónaí le cúpla mí i ndiaidh dó ráiteas a léamh ar RTÉ inar admhaigh sé gur sceithire a bhí ann.
Cuireadh an locht ar dtús ar an IRA Sealadach as an dúnmharú ach ghlac an Fíor-IRA freagracht trí bliana i ndiaidh a bháis.
Neamh-chomhfhoirmeacht Hutton
Is ainm é Neamh-chomhfhoirmeacht Hutton a thugtar ar láithreáin shuntasacha gheolaíocha éagsúla a d’aithin James Hutton, geolaí Albanach ón 18ú haois, mar áiteanna inar féidir an t-acomhal idir dhá chineál foirmíochtaí carraige a fheiceáil. Léiríonn an feiniméan geolaíoch seo an láthair ina bhfuil foirmíochtaí carraige cruthaithe ag amanna éagsúla agus fórsaí éagsúla buailte ar a chéile. Do Hutton, chuir a leithéid de neamh-chomhfhoirmeacht fianaise ar fáil dá chuid teoiricí Plútónacha ar aonfhoirmeachas agus aois an Domhain.
Is éard is aonfhoirmeachas ann na aon bhriseadh i ngnáthdhul chun cinn na sil-leagan dríodair, a leagtar an níos nuaí ar bharr an níos sine.
Ina chuardach, scrúdaigh Hutton agus a chomhghleacaithe lomáin charraige agus aillte, cois abhann agus farraige araon, agus d'aimsigh siad roinnt láithreacha inar leagadh dhá chineál carraige  in aice leo, agus an ceann is suntasaí ag an ceann is suntasaí ag Siccar Point ar chósta Berwickshire.
Teoiric na bhfoirmíochtaí carraige
Rith smaointe éagsúla le Hutton chun na foirmíochtaí carraige a chonaic sé a mhíniú, agus, tar éis ceathrú céad bliain d'obair, léigh sé a pháipéar, Teoiric na Cruinne (Theory of the Earth); nó Imscrúdú ar na Dlíthe is Inbhraite i gComhdhéanamh, Díscaoileadh agus Athchóiriú Talún ar an gCruinne, chuig Cumann Ríoga Dhún Éideann an 7 Márta agus 4 Aibreán 1785. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f4/Trans_Royal_Society_of_Edinburgh_cover.jpg/170px-Trans_Royal_Society_of_Edinburgh_cover.jpg|clé|mion| Clúdach na hirise Transactions of the Royal Society of Edinburgh . Is é seo an t-eagrán inar fhoilsigh James Hutton a Theory of the Earth i 1788. Níos déanaí an bhliain sin léigh Hutton sliocht as ' Concerning the System of the Earth, its Duration and Stability' do chruinniú de chuid an Chumainn, agus chuir sé i gcló agus scaipeadh go príobháideach é. Istigh ann, thug sé breac-chuntas ar a theoiric, ag rá "solid parts of the present land appear in general, to have been composed of the productions of the sea, and of other materials similar to those now found upon the shores.".
taoidí, sruthanna, agus "such operations at the bottom of the sea as now take place" cé go "while the present land was forming at the bottom of the ocean, the former land maintained plants and animals; at least the sea was then inhabited by animals, in a similar manner as it is at present" agus gur trí oibríochtaí aiceanta a bhí bainte le comhdhlúthú maiseanna d'ábhair scaoilte a bailíodh ag grinneall na farraige a táirgeadh an chuid is mó den talamh, mura go léir é, agus ina dhiaidh sin na maiseanna comhdhlúite a ardú go dtí an t - ionad ina bhfuil siad faoi láthair.
Cuardach Hutton le haghaidh neamh-chomhfhoirmeachtaí
Bhí léirmhíniú déanta ag geolaithe luatha ar neamh-chomhfhoirmeachtaí uilleacha i dtéarmaí an Neiptiúnachais (ag dearbhú go raibh carraigeacha déanta ó criostalú mianraí ó uiscí aigéan tar éis na Díleann Móire) ach theastaigh ó Hutton scrúdú a dhéanamh ar fhoirmíochtaí den sórt sin chun tacú dá theoiric Phlútónach, ina ndéantar carraigeacha. ó ghníomhaíocht bholcánach. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e7/Hutton%27s_Glen_Tilt_exposure_at_Dail-an-eas_Bridge.jpg/170px-Hutton%27s_Glen_Tilt_exposure_at_Dail-an-eas_Bridge.jpg|mion| Nochtadh Ghleann Teilt Hutton ag Droichead Dail an Easa ag suíomh thuas an abhainnin ó Thaigh na Frìthe, a tharraing John Clerk ó Eldin i 1785; N 56.85109, W 3.74187 Sa bhliain 1785, ar an chéad turas taighde allamuigh de chuid Hutton, thug Diúc Athaill cuireadh dó dul sa tóir ar nochtaí i ngleann thar cuimse díreach, domhain-ghearrtha i nGarbhchríocha na hAlban ar a dtugtar Gleann Teilt, in aice le baile darb ainm Blàr Athall. Níos faide suas an sruth ó bhoth seilge de chuid an Diúic, ar a dtugtar Thaigh na Frìthe, fuair Hutton agus a chara, John Clerk de Eldin, ag Droichead Dhail an Easa a léirigh go raibh féitheacha de bhrutheibhear dearg insteallta isteach i bhfoirmíochtaí níos sine de sheansiostaí liatha. Chruthaigh an fhionnachtain seo go raibh teoiric Werner ar Neiptiúnachas mícheart. D'áitigh Werner gur cruthaíodh carraigeacha dríodair, lena n-áirítear carraigeacha ar a dtugtar carraigeacha meiteamorfacha mar siostaí anois, tar éis eibhir. Tharraing John Clerk na nochtaí seo le cruinneas an-mhaith agus cuireann na léaráidí seo fianaise thábhachtach físe ar fhionnachtana Hutton. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0d/Hutton_Unconformity%2C_Jedburgh.jpg/220px-Hutton_Unconformity%2C_Jedburgh.jpg|deas|mion| Neamh-chomhfhoirmeacht Hutton ag Inchbonny, [[Deadard . Taispeánann grianghraf an radharc reatha (2003), thíos le léaráid Clerk de Eldin de 1787; N 55.4721, W 2.5545]]
Colm de Bhailís
Bhí an file tuaithe céad agus a hocht mbliana d’aois, más fíor, nuair a foilsíodh “Amhráin Chuilm de Bhailís” sa bhliain 1904. Beagnach 110 bliain d’aois a bhí an file pobail nuair a cailleadh é i 1906.
Saol
clé|mion|Leitir Mealláin Saolaíodh i gCeantar na nOileán i gConamara é. Ní fios an i Leitir Mealláin, i nGarmna nó i mBaile na Cille a rugadh é.
Sáibhéar agus saor cloiche a bhí i gColm de Bhailís, agus bhíodh sé ag cur caoi ar thithe freisin. Chaith sé a óige sa cheantar áitiúil, ach ina dhiaidh sin rinne sé go leor taistil. Chaith sé seal i gCathair na Mart, tamall sa Tulach Mór agus aon bhliain déag i gCill Rois i gContae an Chláir. Bhíodh sé ag obair in áiteanna éagsúla i gConamara chomh maith. Agus é tuirseach den taisteal, chuir sé faoi ina cheantar dúchais, i mBaile na Cille. clé|mion|Tá Leitir Mealláin suite i gcróilár Ghaeltacht Chonamara Bhí sé pósta le Siobhán Frainc Ní Lochlainn ar dtús. Cailleadh Tomás, an t-aon mhac amháin a bhí acu, leis an eitinn sa mbliain 1877.
Fuair Úna, a dhara bean, bás thart ar an mbliain 1900. Bhí de Bhailís an-aosta anois. Tamall ina dhiaidh sin bhí air a theach féin a fhágáil agus d'aistrigh sé go Teach na mBocht in Uachtar Ard. Ghlac an bainisteoir, Isodore Darcy, trua dó agus d'iarr sí ar ógánach as an áit, Pádraig Ó Domhnalláin (1884-1960) comhluadar a choinneáil leis an bhfile, agus aire a thabhairt dó. clé|mion|[[Ceantar na nOileán ]] Bhí clú agus cáil ar Cholm de Bhailís agus ar a chuid amhrán sa cheantar faoin am sin. Ach ní raibh a fhios ag mórán daoine go raibh an file féin fós beo agus ina chónaí i dTeach na mBocht in Uachtar Ard. Scríobh Ó Domhnalláin amhráin síos ó bhéal de Bhailís agus foilsíodh alt faoi san iris Celtia (D.F. 1902). mion|An Claideamnh Soluis, 1903|clé
Chuir Ó Domhnalláin síos air in alt a foilsíodh sa gClaidheamh Solais i mí na Bealtaine 1903. As sin tháinig achainí ó Phádraig Mac Piarais chun airgead a bhailiú le teach dá chuid féin a chur ar fáil do Cholm. Chaith de Bhailís 1903-1905 i dteach áitiúil mar sin. Ach b'éigean dó filleadh ar Theach na mBocht i ndeireadh a shaoil agus fuair sé bás ann ar 27 Feabhra 1906.
Cuireadh i reilig Chill Chuimín, in Uachtar Ard, é.
Saothar
Tá an-tóir ar a shaothar i gcónaí, agus tá amhráin dá chuid le cloisteáil fós i gConamara. Tá Cúirt an tSrutháin Bhuí, Amhrán an Tae, Beartlín an Gadaí, An Seanduine Cam, an Luch i nGarraí Fataí agus An Bás ar na hamhráin is mó atá luaite leis.
Foilseacháin
D'fhoilsigh Conradh na Gaeilge cnuasach dar teideal Amhráin Chuilm de Bhailís sa mbliain 1904, ina raibh na hamhráin a bhí bailithe ag Pádraig Ó Domhnalláin síos ar fáil.
D'fhoilsigh Cló Iar–Chonnacht dlúthdhiosca, Fleadh 'gus Féasta, Amhráin Choilm de Bhailís sa mbliain 1995, agus leabhar, Amhráin Choilm de Bhailís, sa mbliain 1995.
Chuir Gearóid Denvir an leabhar seo in eagar, ina bhfuil trí amhrán breise, chomh maith leis na seacht gcinn déag a bhailigh Ó Domhnalláin. Bráca a thóg de Bhailís i Leitir Caladh a spreag Cúirt an tSruthan Bhuí.
Rinne Máirtín Tom Sheáinín Mac Donnchadha athchóiriú ar an "gCúirt". Tá sí lonnaithe gar do Brandy Harbour, agus déantar de Bhailís a chomóradh gach bliain.
Pirkanmaa
Ceann de réigiúin na Fionlainne is ea Pirkanmaa (Sualainnis: Birkaland). Tá sé ag críochantacht leis na réigiúin eile Satakunta, Bun na Tabhastlainne, Päijät-Häme, an Ostrabóitne Theas, Lár na Fionlainne agus Iardheisceart na Fionlainne.
Bardais
Tá Pirkanmaa roinnte ina 22 bardas. Tá stádas cathrach ag aon cheann déag dóibh (sa chló trom).
Lile
Planda ilbhliantúil le bleib, déanta as duilleoga lannacha ata ag dul thar a chéile. Dúchasach do réigiúin mheasartha sa leathsféar thuaidh. An gas ag dul suas go díreach, neamhghéagach le cuid mhaith duilleog caol ailtéarnach nó bíseach. 6 theascán mór foirceanta iombhlátha ar na bláthanna, go minic ar crochadh. Trumpa-chruthach de ghnáth. nó an t-iombhláth rollta ar gcúl, cosúil le caipín Turcaigh. An-chuid dathanna, ach bán den chuid is mó, agus buí go dtí dearg is corcra, go minic ballach. Na staimíní fada ag gobadh amach. I gcuid mhaith saghsanna, tá na bláthanna an-chumhra.
22 Nollaig
Is é an 22 Nollaig an 356ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 357ú lá i mbliain bhisigh. Tá 9 lá fágtha sa bhliain.
Na focail is coitianta sa Ghaeilge
Is éard atá i gceist leis na focail is coitianta sa Ghaeilge ná na focail is mó a deirtear nó a scríobhtar sa Ghaeilge.
Is féidir cuardach a dhéanamh ar cé chomh coitianta is atá focal sa Ghaeilge ar an suíomh http://www.potafocal.com/gt/
Tá inneachar an bhosca ‘Staitisticí’ ann bunaithe ar Liosta Minicíochta Focal Gaeilge atá faoi cheadúnas Open Database License. Tá sé le fáil anseo https://github.com/michmech/irish-word-frequency
Sampla
Is é am an 66ú focal is minice úsáid sa Ghaeilge. Tagann sé chun cinn uair amháin i ngach 794 focal.
Corpas na Gaeilge Comhaimseartha
Tá 33.5 milliún focal i gCorpas na Gaeilge Comhaimseartha faoi láthair.
Is iad na focail is airde minicíochta sa chorpas ná na feidhmfhocail, faoi mar a bheifí ag súil leis. Is éard is feidhmfhocal ann ná focal atá ar bheagán brí nuair a léitear ina aonar é, nó atá débhríoch gan aon chomhthéacs, nó a úsáidtear le tuiseal focal a athrú, mar shampla. Tugtar na brífhocail ar na focail eile; is iad sin na briathra, ainmfhocail, aidiachtaí, agus dobhriathra. Is iad na deich bhfocal is airde minicíochta sa chorpas: an, a, ar, agus, na, go, i, ag, le, is.
Is iad seo an 10 dtéacschomhartha is airde minicíochta don dá roinn chainte úd, briathra agus ainmfhocail:
Féach an spléachadh seo de na téacscomharthaí is airde minicíochta a bhí rangaithe mar ainmfhocail san Oxford English Corpus (OEC) agus sa Corpus of Contemporary American English (COCA).
Focal	Rangú de réir minicíochta in OEC	Rangú de réir minicíochta in COCA One	35	51 Time	55	52 People	61	62 Year	63	54 Back	81	108 Two	84	80 Way	90	84 Day	98	90
Ciombail
Gléas ceoil an-ársa. Sa cheolfhoireann nua-aoiseach bíonn na ciombail i bpéirí, déanta as cóimhiotal copair is stáin, le trastomhas 40-50 cm. Buailtear le chéile iad, aghaidh ar aghaidh, nó crochtar ar sheastán agus buailtear iad le bata druma. Ní bhíonn airde ar leith acu, ach bíonn ciombail bheaga sheanaimseartha, a dtugtar crotail orthu, tiúnta d'airdí cruinne. Bíonn sraith ciombal saor ar sheastáin i dtrealamh an drumadóir snagcheoil.
Eatánól
Is comhdhúil orgánach é eatánól (ar a dtugtar alcól eitile nó go hiondúil alcól). Is alcól simplí é leis an bhfoirmle ceimiceach C2H6O. Is féidir a fhoirmle a scríobh freisin mar CH3CH2OH nó C2H5OH (grúpa eitile atá nasctha le grúpa hiodrocsaile). Is leacht so-ghalaithe, inadhainte, éadathach é eatánól le boladh sainiúil cosúil le fíon agus blas géar.[11][12] Is druga sícighníomhach áineasa é, an comhábhar gníomhach i ndeochanna alcólacha.
Táirgtear eatánól go nádúrtha trí phróiseas coipthe siúcraí ag giostaí nó trí phróisis pheitriceimiceacha amhail hiodráitiú eitéine. Tá feidhm leighis aige mar antaiseipteán agus díghalrán. Úsáidtear é mar thuaslagóir ceimiceach agus i sintéis comhdhúile orgánacha, agus mar fhoinse breosla. Is féidir eatánól a dhíhiodráitiú freisin chun eitiléin a dhéanamh, bunábhar ceimiceach tábhachtach.agus i sintéis comhdhúile orgánacha, agus mar fhoinse breosla. Is féidir eatánól a dhíhiodráitiú freisin chun eitéin a dhéanamh, bunábhar ceimiceach tábhachtach.
Seandálaíocht chomhshaoil
Staidéar ar chomhshaolta ón am atá imithe, agus imoibrithe éiceolaíocha idir daoine, ainmhithe is plandaí thar na haoiseanna. Is iad bunábhair an staidéir ná cnámha is fiacla ainmhithe, pailin is plandaí caomhnaithe, agus iarmhair seilidí, iasc, feithidí, ithreacha is moirtithe.
Jennifer Aniston
Is ban-aisteoir Meiriceánach í Jennifer Joanne Aniston (a rugadh ar an 11 Feabhra 1969 i Sherman Oaks, Los Angeles, California). Tá cáil bainte amach aici mar an gcarachtar Rachel Green ar an gclár teilifíse Friends. Phós sí an t-aisteoir Brad Pitt ar an 29 Iúil 2000, agus scar siad óna gcéile ar an 7 Eanáir 2005. Chuir Aniston isteach ar cholscaradh go hoifigiúil ar an 25 Márta 2005. Luaigh sí difríochtaí doréitithe.
Tús a saoil
Is cosúil gur theastaigh ó athair Jennifer go mbeadh sí ina haisteoir cosúil leis féin, mar sin d’iarr sé ar Telly Savalas ("Kojak") a bheith ina athair baistí aici agus d’athraigh sé an sloinne a bhí ag an gclann ó Anastassakis go Aniston. Tar éis don chlann bliain amháin a chaitheamh ina gcónaí sa Ghréig, bhog siad ar ais go Nua-Eabhrac, áit a bhfuair athair Jennifer, John Aniston, páirt sa chlár Love of Life agus, níos déanaí, Search for Tomorrow. I 1985, bhog an chlann go Los Angeles nuair a fuair John Aniston páirt in Days of Our Lives.
Slí bheatha
D’fhreastail Jennifer ar an New York High School of Performing Arts sa bhliain 1987 agus bhí sí mar bhall den chlub drámaíochta ansin. D’fhás an dúil a bhí aici bheith ina haisteoir nuair a d’oibrigh sí sna léiriúchán For Dear Life agus Dancing on Checker's Grave. I 1989 bhog Jennifer go Hollywood agus fuair sí a céad pháirt teilifíse sa chlár teilifíse Molloy.
Sa bhliain 1994, d’iarr léiritheoirí cláir nua, Friends, ar Aniston triail a dhéanamh i gcomhair ról mar Monica Geller ach chuir sí ina luí orthu go mbeadh an carachtar Rachel Green i bhfad níb oiriúnaí di. D’oibrigh sí ar an gclár céanna sin go dtí gur tháinig deireadh leis sa bhliain 2004.
Tá Aniston tar éis bheith i go leor scannán de chuid Hollywood freisin, ina measc Picture Perfect, The Object of My Affection, Office Space, Rock Star, The Good Girl, Bruce Almighty agus Along Came Polly.
Gradaim agus ainmniúcháin
Tá 41 gradam buaite ag Aniston.
Colcas
Ba réigiún ársa í Colcas a bhí suite ar chósta thoir na Mara Duibhe.
Droichead na Carraige (idirdhealú)
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Droichead na Carraige air:
Eatramh (matamaitic)
Sa mhatamaitic, déanann gach uimhir idir dhá uimhir fhosaithe, a agus b, eatramh oscailte, a scríobhtar mar (a, b). Má chuimsíonn an t-eatramh na huimhreacha a is b, tugtar eatramh iata [a, b] air. Tugtar teorainneacha an eatraimh ar a is b. Léirítear eatramh oscailte ar an uimhirlíne le críochchiorcal neamhscáthlínithe. Bíonn críoch-chiorcal scáthlínithe ag eatramh iata.
Cioglatrón
deas|200px|thumb|Cioglatrón Is éard atá sa chioglatrón ná luasaire cáithníní ina ndéantar cáithníní fo-adamhacha a luasghéarú go dtí luasanna is fuinnimh mhóra chun taighde a dhéanamh ar an núicléas is a chomhdhéanamh. Dhá bhosca leathchiorclacha chothrománacha mhiotalacha a bhíonn ann, agus réimse maighnéadach ingearach dóibh. Is féidir réimse ailtéarnach leictreach a chur idir an dá leath. Gintear na cáithníní i lár baill, agus luasghéaraítear iad ar raon bíseach amach ón bhfoinse ag an dá réimse leictreacha i bplána an bhosca atá ingearach leis an réimse maighnéadach. Úsáidtear é in imbhuailteoirí áirithe.
Crios guailleach
Is é an crios guailleach nó an crios brollaigh an tsraith cnámha sa cnámharlach aipindiceach, a nascann leis an ghéag láimhe ar gach taobh. I ndaoine, cuimsíonn sé an dealrachán agus an slinneán; sna speicis sin le trí chnámha sa ghualainn, tá sé comhdhéanta den dealrachán, den slinneán, agus an coracóideach. Níl ach an slinneán ag roinnt speiceas mamach (mar an madra agus an capall).
Cioglatrón
Stair
Sa bhliain 1928 chéadcheap an fisiceoir Ungárach Leo Szilárd an luasaire líneach agus bhain sé amach paitinn dó. Sa bhliain a bhí chugainn bhí Szilárd ar an gcéad duine a luaigh "coinníoll athshondais" an ghléasra chiorclaigh luasghéaraithigh (coincheap ar a dtugtar minicíocht an chioglatróin inniu) in iarratas paitinne sa Ghearmáin. Eisean a chéadcheap an cioglatrón agus an peinteatrón agus a chuir paitinn orthu. Cúpla mí ina dhiaidh sin rith bunsmaoineamh an chioglatróin le hErnest Lawrence i ndiaidh dó alt eolaíoch leis an bhfisiceoir Rolf Widerøe inar tugadh cur síos ar an luasaire líneach cáithníní síobfheadánbhunaithe. D'fhoilsigh Lawrence alt ar an iris úd Science sa bhliain 1930 agus bhain sé amach paitinn dá chioglatrón féin sa bhliain 1932. D'úsáid sé seanmhaighnéid mhóra leictreacha a bhí díchoimisiúnaithe ag an bhFederal Telegraph Company: páirteanna ab ea iad i stua-tharchuradóirí raidió, ar dtús. Bhí ról tábhachtach ag an mac léinn iarchéime M. Stanley Livingston agus é ag iompú scéimeanna teoiriciúla Lawrence go gléasra a bhí ag obair. Sna tríochaidí chuir Lawrence agus a fhoireann i dtoll le chéile sraith cioglatrón i Saotharlann na Radaíochta in Ollscoil California i mBerkeley a bhí ní ba chumhachtaí ná aon luasaire eile san am. Sa bhliain 1945 d'fhorbair Lawrence an chéad sincricioglatrón, ach roimhe sin féin - sa bhliain 1939 - thabhaigh a obair ar an gcioglatrón duais Nobel san fhisic dó.
An chéad chioglatrón a tógadh san Eoraip, ba iad na fisiceoirí in Institiúid an Raidiam i Leningrad (An tAontas Sóivéadach) a chruthaigh é. Ba é Vitalii Khlopin a bhí i gceannas ar roinn na fisice san institiúid, agus ba iad Georgii Gamov (nó George Gamow, mar a litríodh sé a ainm i ndiaidh dó socrú síos sna Stáit Aontaithe) agus Lev Mysovskii a mhol go dtógfaí cioglatrón le haghaidh na hinstitiúide. Thosaigh an cioglatrón sin ag obair sa bhliain 1937.
Sa Ghearmáin Naitsíoch tógadh an chéad chioglatrón sa bhliain 1937 i Saotharlann Otto Hahn, Institiúid an Impire Uilliam (Kaiser-Wilhelm-Institut) in Dahlem (Beirlín). Bhaineadh Rudolf Fleischmann leas as an gcioglatrón seo chomh maith. Tógadh cioglatrón eile i Heidelberg, agus ba iad Walther Bothe agus Wolfgang Genther a bhí i gceannas ar an obair. Fuair siad tacaíocht ón Heereswaffenamt, is é sin, Oifig Arm na bhFórsaí Armtha. Thosaigh an cioglatrón seo ag obair sa bhliain 1943.
Lile na Cásca
Planda ilbhliantúil le gas méith, dúchasach don Afraic Theas, a tugadh isteach in an-chuid tíortha eile. Na duilleoga mór, ar chruth rinn saighde, snasta. An bláth foirmithe as spáideog bhuí shorcóireach, timpeallaithe le truaill. An spáidín bán 15 cm ar fhad.
Philip McGuigan
Is polaiteoir de chuid Shinn Féin é Philip McGuigan (Pilip Mac Guagáin). Rugadh é i 1973. Is Comhalta den Tionól Reachtach í d'Aontroim Thuaidh, ó 2003 go 2007 agus ó 2016 ar aghaidh.
Cairibigh
Is dream eitneach Meiriceánaigh Dhúchasacha iad na Cairibigh.
Almannaigh
Ba chónaidhm de threibheanna Gearmánacha ar abhainn na Réine uachtairí í na hAlmannaigh. Rinne Cassius Dio trácht orthu ar dtús i gcomhthéacs fheachtas Caracallade chuid na bliana 213 AD. Ghabh na  hAlmannaigh Agri Decumates sa bhliain 260 AD, agus ina dhiaidh sin leathadar isteach go dtí an Alsáis, agus go dtí tuaisceart na hEilvéise, ag fáil faoi réir bhunú na Sean-Ghearmáinis Uachtaraí sa réigiún sin.
Sa bhliain 496 AD, chloígh Clóvas ceannaire na bhFranc na hAlmannaigh, agus ionchorpaigh sé iad istigh ina thiarnaisí féin. Luaitear iad go fóill mar comhghuailí págánacha de chuid na bhFranc Críostaí. Le linn an 7ú céad, de réir a chéile, Chríostíodh na hAlmannaigh. Is taifead é an Lex Alamannorum, ar a n-dlí gnách le linn na tréimhse seo. Go dtí an 8ú haois, bhí ardfhlaithiúnas na bhFranc thar Alemannia den chuid is mó ainmniúil. Ach, i ndiaidh éirí amach Theudebald Diúc Alamannia, cuir Carloman I uaisleacht na nAlmannach chun báis, agus cuir sé diúic Fhrancach isteach ina n-áit.
Ciombalam
Saghas téadchláir ón Ungáir, a fhaightear i dtíortha eile in oirthear na hEorpa. Bíonn cinn bheaga iniompartha ar stropa thar ghuaillí an tseinnteora. Bhain Liszt, Kodály, Bartók is cumadóirí eile úsáid as an gciombalam ceolchoirme ina gcumadóireacht ceolfhoirne.
Cómáinsí
Is dream eitneach Meiriceánach Dúchasach iad na Cómáinsí (Comanche: Nʉmʉnʉʉ) a shíolraíonn ó na Machairí Móra in iarthuaisceart Texas, oirthear Nua-Mheicsiceo, oirdheisceart Colorado, iardheisceart Kansas, iarthar Oklahoma agus tuaisceart Chihuahua. I Stáit Aontaithe Mheiriceá an lae inniu, tugtar aitheantas oifigiúil orthu mar an Náisiún Cómáinsí le ceanncheathrú acu i Lawton, Oklahoma.
"Tiarnaí na Machairí Móra" a thugtaí orthu. Síolraíonn ainm na treibhe ón teideal a thug na hUte orthu: kɨmantsi ("namhaid").
Órlaith ingen Cennétig
Banríon Éireann ba ea Órlaith íngen Cennétig. Cuireadh chun báis as adhaltranas í sa bhliain 941.
Is í Órlaith an t-aon iníon amháin le Cinnéide mac Lorcáin, rí Tuamhan (bás 951) a fheictear sna hannála. I measc a dheartháireacha, bhí Mathúin (rí Mhumhan c. 970-976) agus Brian Bóramha (Ardrí na hÉireann 1002–14). An dara céile leis an Ardrí, Donnchad Donn, a bhí sí.
Cúisíodh Órlaith i gcaidreamh collaí lena leasmhac, Aonghas mac Donnchadha Dhoinn. Fuarthas ciontach í agus cuireadh chun báis í, cé nach fios cén chaoi. Mhair Aonghas agus tháinig seo gcomharbacht ar a athair. Ní fios an raibh clann aici féin.
Tagairt annál
Insítear i Chronicon Scotorum sub anno 941, state that:
Craígh
clé|250px|mion|Craíoch Is dream eitneach Meiriceánaigh Dhúchasacha iad na Craígh.
Móhácaigh
Is dream eitneach Meiriceánaigh Dhúchasacha iad na Móhácaigh. Tugann na Móhácaigh na Kanien'kéha (Muintir na Breochloiche) orthu féin, agus tugann na Móhácaigh Kanien'kehá:ka (Áit Na Muintire Na Breochloiche) ar a dtír. Cuid acu a labhraíonn an Mháháicis. Bhí na Móhácaigh ina mball de cónaidhm Haudenosaunee. Tá siad ina gcónaí i Nua-Eabhrac agus i gQuébec. Sa cónaidhm Haudenosaunee, "Na Coimeádaithe An Dorais Oirthearaigh " a tugtar orthu, mar tá siad ina gcónaí in oirthear. Kanesatake, Kahnawake, agus Akwesasne a tugthat ar na pobail Mhóhácacha in Québec.
Séasúr stoirm ghaoithe na hEorpa 2018–19
Stoirm Bronagh
Chruthaíodh Stoirm Bronagh ar an 20 Meán Fómhair 2018 agus scaip an stoirm ar an 25 Meán Fómhair 2018. Ní bhfuair éinne bás de bharr an stoirm.
Stoirm Callum
Chruthaíodh Stoirm Callum ar an 10 Deireadh Fómhair 2018 agus scaip an stoirm ar an 13 Deireadh Fómhair 2018. Fuair beirt bás de bharr an stoirm: bean agus fear.
Stoirm Adrian
Chruthaíodh Stoirm Adrian ar an 28 Deireadh Fómhair 2018 agus scaip an stoirm ar an 31 Deireadh Fómhair 2018. Fuair 12 duine bás mar gheall. Bhuail an stoirm An Bheilg, An Fhrainc, An Iodáil, An Ísiltír, An Spáinn agus an Ríocht Aontaithe.
Stoirm Beatriz
Chruthaíodh Stoirm Beatriz ar an 6 Samhain 2018 agus scaip an stoirm ar an 9 Samhain 2018.
Adetokunbo Ademola
Dara Príomh-Bhreitheamh na Nigéire, agus prionsa Egbach, ab ea "Ọmọba" An Ridire Adetokunbo Ademola (1 Feabhra 1906 – 29 Eanáir 1993).
Saol
Mac le Ademola II, Alake Thír na nEgbach in Abeokuta, cathair in iardheisceart na Nigéire, ab ea é. Mar sin, ba phrionsa de chuid na nIarúbach é.
Rinne Ademola staidéar ar an dlí i gColáiste Selwyn, Cambridge. Glaodh chun an Bharra air ag an Teampall Láir, Londain sa bhliain 1934. clé|mion|Dealbh i [[Lagos, ionracas na córa]] Tar éis dó bheith ag obair mar státseirbhíseach agus giúistís, le briseadh ag cleachtadh go príobháideach (1936-39), ceapadh Ademola ina bhreitheamh sa bhliain 1949.
Rinneadh Príomh-Bhreitheamh Iarthar na Nigéire de sa bhliain 1955 agus Príomh-Bhreitheamh na tíre ar fad trí bliana dár gcionn, 1958. Agus Ademola ina Phríomh-Bhreitheamh, bhí ról ríthábhachtach aige maidir leis an Nigéir a choimeád le chéile le linn na tréimhse an-chorrach, an Cogadh Cathartha, ag deireadh na 1960idí agus tús na 1970idí. Bhí de chlú air gur fear céillí, críonna é, agus ionraic chomh maith.
In éineacht leis An Dochtúir Teslin Olawale Elias, a bhí ina Phríomh-Bhreitheamh ina dhiaidh, bhí páirt mhór aige agus Scoil Dlí na Nigéire á cur ar bun.
Reisimint Pharaisiút
An reisimint i dTuaisceart Éireann
Ar Domhnach na Fola (1972), mharaigh baill an reisimint 13, an chuid acu go léir gan arm.
Cióbha
Is dream eitneach Meiriceánaigh Dhúchasacha iad na Cióbha.
Lomra an Óir
deas|215px|thumb|Lomra an Óir I miotaseolaíocht na Gréige, ba lomra de chuid an reithe sciathánaigh órlomraigh Chrysomallos é Lomra an Óir (, Chrysómallon déras). Tharrtháil Chrysomallos Phrixus agus thug go Colcas é, áit ar ofráil Phrixus an reithe mar íobairt do Shéas. Thug Phrixus an lomra don Rí Aidhéitéas a choinnigh i ndoire naofa é, áit ar ghoid Iasón agus na hArganátaigh é le cabhair ó Mhéidé, iníon Aidhéitéis. Is siombail den údarás agus den ríogacht é an lomra.
Kainuu
Ceann de réigiúin na Fionlainne is ea Kainuu (Sualainnis: Kajanaland; Rúisis: Кайнуу). Tá sé ag críochantacht leis na réigiúin eile seo a leanas: an Ostrabóitne Thuaidh, an Chairéil Thuaidh, an tSabhóin Thuaidh agus teorainn na Rúise.
Thugtaí Kvenland air sna sean-shágaí Lochlainnise.
Bardais
Tá an Ostrabóitne Thuaidh roinnte ina 8 bardas.
Hermann Ebbinghaus
Síceolaí turgnamhach a rugadh i mBarmen na Gearmáine ab ea Hermann Ebbinghaus (24 Eanáir 1850 – 26 Feabhra 1909). Scríobh sé leabhar cáiliúil, Über das Gedächtnis (Ar an gCuimhne, 1885), ar a thaighde turgnamhach i dtaobh na cuimhne, an chéad duine a rinne a leithéid.
Lile na ngleanntán
Planda ilbhliantúil a fhásann 20 cm ar airde, dúchasach don Eoraip is an Áise is ea lile na ngleanntán (Convallaria majalis). Bíonn na duilleoga ubhchruthach agus i bpéirí, na gais mar a bheadh i dtruaill, an bláthra caol aontaobhach, na bláthanna bána cúmhra ag cromadh ina gcloig chruinne le 6 mhaothán gearr, na caora dearg. Saothraítear í mar mhaisiúchán agus foinse cumhráin.
Próinséas Ní Chatháin
Scoláire agus foclóirí Gaeilge ab ea (Máire) Próinséas Ní Chatháin (1936 – 24 Samhain 2018), a chuir go mór le príomhfhoclóir na Sean-Ghaeilge agus na Meán-Ghaeilge (Dictionary of the Irish Language) faoi scáth Acadamh Ríoga na hÉireann. Bhí post aici mar Ollamh le Gaeilge Luath agus Gaeilge na Meánaoise sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath.
Rinne Ní Chatháin a cuid staidéir i gColáiste na hOllscoile Gaillimh (Ollscoil na hÉireann Gaillimh anois) faoi stiúir Kathleen Mulchrone, áit ar bronnadh BA uirthi (1956). Fuair sí Scoláireacht Taistil ó Ollscoil na hÉireann chun staidéar a dhéanamh i mBonn na Gearmáine, agus ansin d'fhreastail sí ar Ollscoil Dhún Éideann áit ar bhain sí PhD amach sa bhliain 1966. Bhí sí ina Scoláire i Scoil an Léinn Cheiltigh in Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath idir 1962 agus 1965, agus cúig bliana is fiche ina dhiaidh sin, shuigh sí ar bhord rialaithe na Scoile sin (1987–88).
Thosaigh sí ar a gairm múinteoireachta mar léachtóir cuartaíochta in Ollscoil Pennsylvania, agus ina dhiaidh sin, sa bhliain 1967, ghlac sí le post i Roinn na Sean-Ghaeilge sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, áit ar fuair sí ardú céime ó léachtóir cúnta go hollamh le linn na fiche bliain ina dhiaidh sin. Bhunaigh sí M.Phil. idirdhisciplíneach i gcomhar leis an staraí an tOllamh Francis John Byrne, agus níos déanaí bhí baint aici le bunú cúrsa fochéime ar Shibhialtacht na gCeilteach.
Bhí sí ina hUachtarán ar Chumann Ríoga Ársaíochta na hÉireann ó 1997 go 2000. In 2002 foilsíodh festschrift ina honóir dar teideal Ogma: essays in Celtic Studies in honour of Próinséas Ní Chatháin, arna chur in eagar ag iar-chomhghleacaithe dá cuid, Michael Richter agus Jean-Michel Picard.
Ciondáil mholta laethúil
Caighdeán ar féidir ionghabháil chothaitheach an phobail a thomhas ina leith (RDA i mBéarla). Moltar RDA do gach cothaitheach, agus daoine le riachtanais arda mheitibileacha san áireamh. De ghnáth, áirítear an RDA mar shuim na meanchiondála riachtanaí don chothaitheach sin agus dhá dhiall chaighdeánacha. Measann saineolaithe cothaithe áirithe go mb'fhéidir go bhfuil na luachanna RDA socraithe ró-ard.
21 Nollaig
Is é an 21 Nollaig an 355ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 356ú lá i mbliain bhisigh. Tá 10 lá fágtha sa bhliain.
Glúineach shléibhe
Is planda í an ghlúineach shléibhe.
Nicholas Ray
Stiúrthóir scannáin Meiriceánach ab ea Nicholas Ray (7 Lúnasa, 1911 - 16 Meitheamh, 1979), a saolaíodh leis an ainm Nicholas Kienzle. Stiúradh a chéad scannán, They Live By Night, i 1947. Is é an cháil is mó atá air ná gur stiúir sé  Rebel Without a Cause le James Dean. Bhí clú bainte amach aige mar gheall ar a stíl réalaíoch sóisialta agus téamaí sóisialacha ag an am sin sna 1950idí.
Bhí mac léinn ollscoile Jim Jarmusch mar chúntóir ranga ag Nicholas Ray nuair a bhí sé ag teagasc san New York University's Tisch School of the Arts. Thug Ray cabhair dó deontas a fháil le haghaidh a tionscnamh tráchtais Permanent Vacation.
Cionnabar
Mianra suilfíd mearcair, HgS. Príomh-mhianach mearcair. Cuimsíonn sé criostail bheaga bhoga dhearga a cruthaíodh i bhféitheacha hidriteirmeacha is deascáin bholcánacha. Úsáidtear é sa lí mhianrach flanndearg.
Dlí na hAlban
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/95/Parliament_House%2C_Edinburgh.JPG/220px-Parliament_House%2C_Edinburgh.JPG|mion| Is é Teach na Parlaiminte sa Sean Bhaile Dhùn Èideann, [[Dùn Èideann, baile Chúirteanna Uachtarach na hAlban .]] Is éard is Dlí na hAlban (Gaeilge ná hAlban:Lagh na h-Alba) ann córas dlí na hAlban. Is córas dlí hibrideach nó measctha é ina bhfuil gnéithe den dlí sibhialta agus den dlí coiteann, a rianaíonn a fhréamhacha go dtí roinnt foinsí stairiúla éagsúla. In éineacht le dlí Shasana agus dlí Thuaisceart Éireann, tá sé ar cheann de thrí chóras dlí na Ríochta Aontaithe. Mar sin féin, tá a bhunús uathúil féin, institiúidí agus nomen juris.
Aithnítear ceithre fhoinse dlí i ndlí na hAlban: reachtaíocht, fasach dlíthiúil, scríbhinní acadúla sonracha, agus nósmhaireacht. Féadfaidh Parlaimint na hAlban agus Parlaimint na Ríochta Aontaithe reachtaíocht a bhaineann le hAlbain a rith. Tá roinnt reachtaíochta a rith Parlaimint na hAlban roimh 1707 fós bailí freisin.
Ó bhí Acht an Aontais le Sasana 1707 ann, tá reachtas roinnte ag Albain le Sasana agus an Bhreatain Bheag. Choinnigh Albain córas dlí a bhí difriúil go bunúsach ón taobh ó dheas den teorainn, ach d'imir an tAontas tionchar Sasanach ar dhlí na hAlban. Ó tháinig an RA isteach san Aontas Eorpach, tá tionchar freisin ag dlí na hAlban ar an dlí Eorpach faoi Chonarthaí an Aontais Eorpaigh, ar cheanglais an Choinbhinsiúin Eorpaigh um Chearta an Duine (a rinne comhaltaí de Chomhairle na hEorpa) agus cruthú Pharlaimint chineachta na hAlban, a fhéadfaidh reachtaíocht a rith laistigh de gach réimse nach bhfuil forchoimeádta do Westminster, mar atá sonraithe in Acht na hAlban 1998.
Tá ceanglas dlíthiúil ar gach dlí déabhlóidithe Albanach freisin a choinneáil in ailíniú rialála le gach Dlí AE sa todhchaí faoi fhorálacha an Achta um Tharraingt Siar ón Aontas Eorpach (Leanúnachas) (Albain) 2020 na RA tar éis do Pharlaimint na hAlban é a rith i mí na Nollag 2020. Fuair sé aontú Ríoga an 29 Eanáir 2021 agus tháinig sé i bhfeidhm an lá céanna.
Albain mar dhlínse ar leith
Tá an Ríocht Aontaithe, ar bhonn breithiúnach, comhdhéanta de thrí dhlínse : Sasana agus an Bhreatain Bheag, Albain, agus Tuaisceart Éireann. Tá difríochtaí tábhachtacha idir dlí na hAlban, dlí Shasana agus dlí Thuaisceart Éireann i réimsí ar nós dlí réadmhaoine, dlí coiriúil, dlí iontaobhais, dlí oidhreachta, dlí na fianaise agus an dlí teaghlaigh fad is atá cosúlachtaí níos mó i réimsí leasa na Ríochta Aontaithe uile. amhail dlí tráchtála, cearta tomhaltóirí, cánachas, dlí fostaíochta agus rialacháin sláinte agus sábháilteachta.
I measc samplaí de dhifríochtaí idir na dlínsí tá aois na hinniúlachta dlíthiúla (16 bliana d’aois in Albain ach 18 mbliana d’aois i Sasana agus sa Bhreatain Bheag), agus an fhíric nach raibh cothromas riamh ina bhrainse ar leith de dhlí na hAlban. I measc roinnt samplaí sa dlí coiriúil tá:
Tá difríochtaí freisin sa téarmaíocht a úsáidtear idir na dlínsí. Mar shampla, in Albain níl aon cúirteanna dúiche nó Cúirt na Corónach, ach tá cúirteanna na ngiúistísí síochána, cúirteanna na sirriamí agus an Coláiste Breithiúnais. Soláthraíonn Seirbhís an Aturnae Stáit an tseirbhís ionchúisimh phoiblí neamhspleách d'Albain cosúil le Seirbhís Ionchúiseamh na Corónach i Sasana agus sa Bhreatain Bheag agus an tSeirbhís Ionchúiseamh Poiblí i dTuaisceart Éireann.
Stair
Is féidir dlí na hAlban a rianú go dtí a thús tosaigh mar roinnt córas saincheaptha éagsúil i measc chultúir luatha na hAlban go dtí a ról nua-aimseartha mar cheann de thrí dhlínse dlí na Ríochta Aontaithe. Chruthaigh foinsí stairiúla éagsúla dhlí na hAlban, lena n-áirítear nósmhaireacht, dlí feodach, dlí canónach, sibhialtach ius commune agus dlí Shasana, córas dlí hibrideach nó measctha.
Dháréag Oilimpeach
mion|Déithe Oilimpeas. Ar deiseal ón meánuachtar atá: Séas agus Héafaestas agus Atéiné agus Apalló agus Héirméas agus Artaimís agus Poiséadón agus Earós agus Afraidíté agus Áiréas agus Dinísias agus Háidéas agus Heistia agus Déiméitéir agus Héire. I reiligiún agus i miotaseolaíocht na Sean-Ghréige, is iad an Dáréag Oilimpeach na príomhdhéithe de chuid an Phaintéóin Ghréagaigh, a meastar go coitianta gurb iad Séas, Héire, Poiséadón, Déiméitéir, Aitéiné, Apalló, Artaimís, Airéas, Héafaestas, Afraidíté, Heirméas, agus Heistia nó Dinísias. Tugadh Oilimpigh orthu mar, de réir traidisiúin, bhí cónaí orthu ar Shliabh Oilimpeas.
Dlí na hAlban
Stair
Tuairimeach den chuid is mó is ea nádúr dhlí na hAlban roimh an 12ú haois, ach is dócha gur meascán de thraidisiúin dhlíthiúla éagsúla a bhí ann a léirigh na cultúir éagsúla a raibh cónaí orthu ar an talamh ag an am, lena n-áirítear nósanna Gaelacha, Breatnaise, Lochlannacha agus Angla-Shacsanach. Tá fianaise ann a thabharfadh le tuiscint go raibh nós na nGael fós le sonrú i ndlíthe an phósta sa 17ú haois ar an nGidhealtacht agus sna hOileáin, contrártha le prionsabail reiligiúnacha Chaitliceacha. Trí Ríocht na hAlban a bhunú agus trí na cultúir máguaird, a smachtú le Cath Carham, bunaíodh teorainneacha dlí chomhaimseartha Mhórthír na hAlban. Cuireadh Na h-Eileanan Siar leis tar éis Blàr na Learga sa bhliain 1263, agus na hOileáin Na h-Eileanan a Tuath a fuarthas sa bhliain 1469, rud a chríochnaigh mar dhlínse dhlíthiúil na hAlban inniu.
Dháréag Oilimpeach
Cé gur dia mór le rá é Háidéas agus gur deartháir é de chéad ghlúin na nOilimpeach (Séas, Poiséadón, Héire, Déiméitéir agus Heistia), ba í a ríocht ná an domhan thíos, i bhfad ó Shliabh Oilimpeas, agus mar sin de ghnáth níor measadh gur ceann é de na hOilimpigh.
Dlí na hAlban
Stair
Ón 12ú haois tugadh isteach an feodachas de réir a chéile go hAlbain agus bhunaigh sé tionacht talún feodach thar go leor áiteanna sa deisceart agus san oirthear, a scaipeadh ó thuaidh sa deireadh.. De réir mar a thosaigh an feodachas ag forbairt in Albain thosaigh córais luathchúirte ag forbairt, lena n-áirítear foirmeacha luatha de Chúirteanna Sirriam.
Cos dhaonna
Is í an chos dhaonna, de réir bhrí ghinearálta an fhocail, ná an ghéag íochtarach iomlán  den chorp daonna, lena n-áirítear an chos, cnámh na leise agus fiú an cromán nó réigiún an mháis. Mar sin féin, ní thagraíonn an sainmhíniú san anatamaíocht dhaonna ach amháin don chuid den ghéag íochtair a shíneann ó na glúine go dtí an rúitín, ar a dtugtar an crus  nó, go háirithe in úsáid neamhtheicniúil, an lorga. Úsáidtear cosa le haghaidh seasaimh, agus réimse gníomhaíochtaí fóillíochta mar rince, agus is cuid shuntasach de mhais an duine é. Is gnách go mbíonn tulchlaonadhcromáin agus uillinneacha glúnníos mó ag cosa baineanna, ach bíonn faid na bhféimear agus na dtibianna níos giorra ná iad siúd atá ag fir.
Dlí na hAlban
Stair
Faoi Raibeart I na h-Alba tháinig méadú ar thábhacht Pharlaimint na hAlban de réir mar a ghlaoigh sé parlaimintí níos minice, agus mar gheall ar a comhdhéanamh, cuireadh níos mó ionadaíochta ó na bardaí agus ó na húinéirí talún beaga san áireamh.. Sa bhliain 1399 bhunaigh an Chomhairle Ghinearálta gur cheart don Rí parlaimint a thionól uair amháin sa bhliain ar a laghad ar feadh na dtrí bliana atá le teacht ionas "that his subjects are served by the law”. Sa bhliain 1318 d'achtaigh parlaimint ag Sgàin cód dlí a tharraing ar chleachtais níos sine, ach bhí an lámh in uachtar freisin ag imeachtaí reatha agus a dhírigh ar chúrsaí míleata agus ar sheoladh Chogadh Saoirse na hAlban.
Ón 14ú haois, tá samplaí againn fós de luathlitríocht dlí na hAlban, mar an Regiam Majestatem (ar nós imeachta sna cúirteanna ríoga) agus an Quoniam Attachiamenta (ar nós imeachta ag cúirteanna an mbarún). Bhí forálacha ó dhlí na Róimhe ag an dá théacs thábhachtach seo, agus iad á gcóipeáil, agus cuireadh isteach nó forbraíodh an ius commune, rud a thaispeánann an tionchar a bhí ag an dá fhoinse seo ar dhlí na hAlban.
Ó réimeas an Rí Séamas I go dtí an Rí Séamas V thosaigh gairm an dlí ag forbairt agus lárnaíodh riarachán an cheartais choiriúil agus shibhialta. Glaodh ar Pharlaimint na hAlban de ghnáth ar bhonn bliantúil, le linn na tréimhse seo agus rinneadh a ballraíocht a shainiú tuilleadh. Rianaíonn éabhlóid na Cúirte Seisiúin nua-aimseartha a stair chomh maith go dtí an 15ú haois agus go luath sa 16ú haois nuair a bunaíodh sainghrúpa comhairleoirí don Rí, ag teacht chun cinn ó Chomhairle an Rí a dhéileáil le riaradh an cheartais amháin. Sa bhliain 1528, socraíodh go raibh na Tiarnaí Comhairle nár ceapadh ar an gcomhlacht seo le cur as an lucht éisteachta agus ba é an comhlacht seo freisin a bhí ina Choláiste Dlí agus Cirt ceithre bliana ina dhiaidh sin sa bhliain 1532..
Bhunaigh an Réabhlóid Ghlórmhar 1688 agus an Claim of Right 1689 (Éileamh Cirt 1689) Flaitheas Parlaiminteach in Albain, agus chumasc Achtanna an Aontais 1707 Ríocht na hAlban agus Ríocht Shasana chun Ríocht nua na Breataine Móire a chruthú. Dhearbhaigh Airteagal 19 den Acht údarás leanúnach an Choláiste Breithiúnais, na Cúirte Seisiúin agus na Cúirte Breithiúnais in Albain. Chomhcheangail Airteagal 3, áfach, Eastáit na hAlban le Parlaimint Shasana chun Parlaimint na Breataine Móire a bhunú, agus a suíomh i bPálás Westminster, Londain. Faoi théarmaí Acht an Aontais, choinnigh Albain a córais dlí, oideachais agus Eaglaise féin (polaití Preispitéireach Eaglais na hAlban), ar leithligh ón gcuid eile den tír.