cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Warham St Leger
Luathshaol
Bhain a athair an deartháir ba shine William as oidhreacht mar gheall ar a stíl mhaireachtála ainrianta; rinneadh Máistir na Rollaí in Éirinn den tríú deartháir, Anthony, sa bhliain 1593. Ghlac Warham páirt in ionradh an Protector Somerset ar Albain sa bhliain 1547 mar bhí sé ina phríosúnach ann go dtí Eanáir 1550, nuair a fuasclaíodh é. Sa bhliain 1553 throid sé in aghaidh lucht tacaíochta éirí amach Wyatt i Kent, agus b’fhéidir gur chaith sé seal in Éirinn faoina athair le linn réimeas Mháire. Timpeall na bliana 1559 ainmníodh é ina choimisinéir chun lámhscríbhinní agus leabhair John Bale a thabhairt ar ais go Sasana. Sa bhliain 1560 bhí sé ina Ard-Sirriam ar Kent. Níorbh fhada go raibh sé ina bhall de Phrí-Chomhairle na hÉireann, agus i mí Iúil 1565 rinneadh ridire de. Bhí cinneadh déanta ag an mBanríon Eilís rialtas uachtaránachta a bhunú i gCúige Mumhan, agus i mí Eanáir 1566 ainmníodh St Leger mar Uachtarán na Mumhan, ach go háitiúil ag Sir Henry Sidney, Fear Ionaid na hÉireann ; fuair sé treoracha dar dáta 1 Feabhra, agus an mhí dár gcionn cuireadh é i gceannas ar gach léibhinn i gCúige Mumhan. Dhiúltaigh Éilis, áfach, ceapachán St Leger a dheimhniú. An chúis a bhí leis sin ná go raibh nimh san fheoil ag St Leger do Thomás Dubh de Buitléir, 10ú hIarla Urumhan, col ceathrair don Bhanríon ar thaobh na Boleyn dá mhuintir, agus carad dá réir le Gearailt Mac Gearailt, 14ú Iarla Dheasumhan; agus go luath sa bhliain 1565, thug an bhanríon le fios go raibh  doicheall ar St Leger roimh an Iarla a ghabháil. Athghaireadh St Leger dá bharr sin, agus i mí na Samhna 1568 rinneadh uachtarán na Mumhan de Sir John Perrot.
Bull-E
Craoladh an t-aonú heipeasóid is fiche, "Bull-E", den séú sraith is fiche The Simpsons ar an 10 Bealtaine 2015. Scríobh Tim Long an eipeasóid seo. D'fhéach 2.77 milliún duine ar an eipeasóid.
Néareolaíocht
Tugtar néareolaíocht ar an roinn sin den leigheas a bhaineann le tubaistí agus galair a bhaineann leis na gcillín néarach (néaróg). Tugtar néareolaí ar dhochtúir leighis a dhéanann freastal ar othair a bhfuil galra néaracha orthu, m.sh. titimeas, galar Parkinson nó stróc.
In Éirinn, i ndiaidh traenála ghinearálta san ollscoil i ndámh an leighis, is gá do dhochtúir traenáil ar feadh 4-8 bliana sa bhreis agus scrúdaithe ar an néareolaíocht a phasáil le bheith ina chomhairleoir néareolaíochta.
Is roinnchuid den néareolaíocht an néarafiseolaíocht, a bhaineann le tomhais agus patrúin an imeachta sna cillíní néaracha.
Cath Kherson
Thosaigh Cath Kherson san Ucráin ar 24 Feabhra 2022 agus tháinig deireadh leis ar 11 Samhain 2022.
Seilbh ar Kherson
Go luath sa chogadh d’éirigh leis na Rúisigh seilbh a ghlacadh ar cheann droichid ar bhruach thuaidh abhainn an Dnipro timpeall Kherson agus chuir siad leis go dtí gur stopadh iad lasmuigh de Mykolaiv. Ag tús an chogaidh d’éirigh leis na Rúisigh Kherson a bhaint amach go han-tapa agus tuairiscíodh go raibh siad in ann an droichead ar an Dnipro a thrasnú le cúnamh ó ghníomhaire de chuid fhórsaí slándála na hÚcráine. Briseadh ginearál de chuid seirbhís faisnéise agus slándála na hÚcráine as a phost in Kherson toisc gur cuireadh ina leith gur chomhoibrigh sé leis na Rúisigh roimh an ionradh.
Tar éis dóibh seilbh a ghlacadh ar Kherson agus ar an aerfort thug siad a n-aghaidh ar Mykolaiv níos faide ó thuaidh chun an bealach chuig Odesa a oscailt. Ach d’éirigh leis na hÚcránaigh iad a stopadh agus an ruaig an chur orthu taobh amuigh de Mykolaiv.
Ba í Kherson an t-aon phríomhchathair réigiúnach a tháinig faoi smacht na Rúiseach ó rinne siad ionradh ar an Úcráin ar 24 Feabhra 2022. Níos measa, bhí an Úcráin i mbaol ionsaithe i dtreo Mykolaiv agus chalafort Odesa nó i dtreo chathair Kryvyi Rih agus lár na tíre. mion
Frithionsaí
Sheol na hÚcráinaigh ionsaithe i mí Mhéan Fómhair 2022 ar thrí ais: aniar aduaidh ó Mykolaiv, ar lár an chinn droichid agus anoir aduaidh ar an gceann droichid. Níor éirigh leo bogadh go tapa trí línte cosanta na Rúiseach. Níor tháinig na frithionsaithe timpeall Kherson aniar aduaidh ar na Rúisigh toisc gur mhaígh na hÚcránaigh go raibh siad chun an feachtas a sheoladh. mion|1 Meán Fómhair 2022 Measadh go raibh idir 20,000 agus 25,000 saighdiúir ag na Rúisigh timpeall Kherson ag an am. De réir measúnaithe éagsúla bhí fórsa den mhéid céanna ag na hÚcránaigh sa cheantar.
Mar gheall ar na hionsaithe na Úcráine ar na droichid agus scrios na n-armlann, bhí ar na Rúisigh báid farantóireachta, báirsí agus droichid phontúin a úsáid chun an abhainn a thrasnú agus a gcuid trúpaí a athsholáthar.
Reifreann
Reachtáladh 'reifrinn' idir 23-27 Meán Fómhair i Kherson agus réigiún eile. Cuireadh ceist ar na pobail iontu ar mhaith leo a bheith mar chuid den Rúis. Dúirt Uachtarán na Rúise, Vladimir Putin, go raibh "rogha shoiléir" déanta ag muintir Kherson nuair a léirigh siad gurbh fhearr leo a bheith faoi smacht Mhoscó.
mion|agóid i Kherson, Márta 2022
Saoradh
Ghlac an Úcráin seilbh ar Kherson ar 11 Samhain. Bhí coirp shibhialtaigh agus shaighdiúirí faighte sa chathair.
Dúirt Rialtas na Rúise gur cuid den mháthairthír i gcónaí í Kherson, idir an chathair agus an t-oblast (nó cúige). Bhí cuid den oblast i gcónaí faoi smacht na Rúiseach. I ndeireadh na bliana 2022, bhí na Rúisigh lonnaithe ar bhruach thoir na Dnípire díreach ar aghaidh a gcéilí comhraic Úcránacha ar an mbruach thiar, agus bhí an dianchogaíocht ag leanacht ar aghaidh i gcónaí in oirthear na hÚcráine. Ach méadóidh athghabháil chathair Kherson an raon a bheidh ag córas diúracáin ar nós HIMARS chun stoc armlóin agus línte soláthar na Rúiseach a bhualadh.
Cú Chulainn
thumb|upright|Séadanda, pictiúr le Stephen Reid (1904) I luathlitríocht na hÉireann, ba é Cú Chulainn (Cú Chulaind nó Cúchulainn) príomhlaoch na nUltach sna laochscéalta Rúraíochta agus an príomhphearsa sa seanscéal Táin Bó Cuailgne. Séadanda (nó Setanta) a bhí mar ainm air ina óige. Ba í Deichtíne (nó Deichtine), deirfiúr Chonchúir mhic Neasa, a mháthair, agus ba é Sualdamh, (fear céile Dheichtine), a athair. I leaganacha áirithe de na scéalta deirtear gurbh é an dia Lugh a athair. Ba é Conall Cearnach a dheartháir altrama, agus bhí Fearghas Mac Róigh ar dhuine dá leasaithreacha. Ba é an gaiscíoch ba cháiliúla é ar an gCraobh Rua.
Óige Chú Chulainn
Oileadh Séadanda i gcúirt Chonchúir in Eamhain Mhacha agus, ina óige dó, thuar an draoi Cathbhadh go mbainfeadh sé cáil amach ach go mbeadh saol gearr aige. Bhain Séadanda cáil amach mar Chú Chulainn tar éis dó cú an ghabha, Culann, a mharú agus gealladh a thabhairt dó go mbeadh sé féin ina chú faire aige nó go mbeadh cú a dhiongbhála oilte aige. Ba é Laogh mac Rianghabhra carbadóir Chú Chulainn, agus ba iad an Liath Macha agus Dubh Saighleann an dá chapall a bhí aige. Bhí sé de cháil air go dtagadh riastradh air le linn catha.
Táin Bó Cuailgne
Insítear go leor scéalta ar Chú Chulainn, mar a mheall sé Eimhear (nó Emer) mar bhean aige; mar a mharaigh sé an laoch Muimhneach Cú Roí; mar a mharaigh sé a mhac féin Connla; agus mar a bhain sé an curadhmhír amach ag fleá Bhricreann, ach is é an Táin (Táin Bó Cuailgne) an scéal is mó díobh. In aois a sheacht mbliana déag dó chosain sé Cúige Uladh in aghaidh shluaite cheithre chúige na hÉireann faoi cheannas Mhéabha, banríon Chonnacht, le linn Táin Bó Cuailgne, fad a bhí laochra eile na nUltach ar an leaba leis an gCeas Naíon, tinneas a d'fhág tréithlag iad. Ba ar Tháin Bó Cuailgne a throid Cú Chulainn comhrac aonair lena chara Feardia agus a mharaigh sé é. Chosain Cú Chulainn an cúige ar ollshluaite Mhéabha gur éirigh le Conchúr agus laochra na Craoibhe Rua teacht i gcabhair agus arm Mhéabha a ruaigeadh.
Bás Chú Chulainn
Sa scéal Aided Chon Culaind déantar cur síos ar chath deireanach an laoich. I ndíoltas as Táin Bó Cuailgne chuir Méabh triúr mac is triúr iníon Chailitín ag foghlaim draíochta chun Cú Chulainn a mharú, agus ghríosaigh sé mórghaiscígh na tíre chun díoltas a bhaint amach i marú a ndaoine muinteartha i dTáin Bó Cuailgne. Chruinnigh sí ollsluaite cheithre mhórchúige Éireann agus rinne siad ionradh ar Chúige Uladh. Cé gur chomhairligh Conchúr agus uaisle na nUltach do Chú Chulainn fanacht glan ar Chlann Chaitilín go n-ídeodh Cathbhadh a ndraíocht orthu, mealladh Cú Chulainn amach ina aonar in aghaidh na n-ollsluaite agus maraíodh é.
Cú Chulainn mar Laoch
Tá cosúlachtaí idir Cú Chulainn agus Rostam, laoch mór litríochta na bPeirseach, chomh maith leis an laoch Gréagach Heracles, agus Hildebrand na nGearmánach, rud a thabharfadh le tuiscint go raibh bunús Ind-Eorpach leis an scéal.
Aodh Rón mac Cathail
Rí Uí Fhailí ba ea  Aodh Rón mac Cathail  (Sean-Ghaeilge  Áed Rón mac Cathail) (bás 604). Bruidge mac Nath Í (bás 579), iar-rí, ba ea a sheanathair.
Feictear Aodh sa ríliosta sa Leabhar Laighneach ach faoin ainm Aed Róin mac Falge Ruit (tugtar réimeas deich mbliana do sa liosta). Luaitear é i ndán maidir leis an ndún ríoga ag Ráth Iomgháin. Deirtear sa dán is go raibh a athair, Cathal mac Bruí, fosta ina rí, acu ní fheictear é nó sna hannála nó sna ginealaigh.
Rinne Aodh comhaontas le Síol Aodha Sláine in éadan Chlann Cholmáin san aighneas i measc Uí Néill an Deiscirt. Maraíodh é mar thoradh sa bhliain 604, ar an lá céanna a maraíodh Aodh Sláine, agus tháinig Conall Guthbhinn (bás 635), rí Uisnigh, chun cinn.
Rinneadh rí Uí Fhailí dá mhac, Ailill. De shliocht a dhearthár, Maol Umha, a bhí an chuid is mó de ríthe eile, áfach.
Aaron Ramsey
Is imreoir peile é Aaron James Ramsey. Rugadh é ar an 26 Nollaig 1990. Imríonn sé do Juventus agus Foireann náisiúnta peile na Breataine Bige.
Péine Corsacach
Péine Corsacach a thugtar ar chineál crann (Pinus nigra fosp. laricio).
Ossett
Is baile suite i Yorkshire Thiar é Ossett.
Capall tarraingthe
mion| Is capall mór trom é an capall tarraingthe atá oiriúnach d'obair feirme mion| Dhá chapall faoin g[[céachta]] Is éard is capall tarraingthe (nó capall oibre) ann ná capall mór trom a úsáidtear chun tascanna crua a dhéanamh, mar shampla treabhadh nó obair eile ar an bhfeirm. Tá roinnt pórtha ann, a bhfuil tréithe éagsúla acu, ach tá tréithe áirithe ag baint leo go léir: láidreacht, foighne, agus ceansacht. Dá bharr seo, bhí capaill tarraingthe fíor-riachtanach d'fheirmeoirí leis na glúnta sa ré réamhthionsclaíochta.
Is iomaí feidhm a bhaintear as capaill tarraingthe agus capaill tarraingthe de phór measctha, mar shampla feirmeoireacht, taispeántais capall, lománaíocht, agus caitheamh aimsire. Is minic a úsáidtear capaill tarraingthe sa chrosphórú, go háirithe le pórtha éadroma marcaíochta ar nós na gcapall folaíochta. Cé go n-úsáidtear an chuid is mó de chapaill tarraingthe le haghaidh tiomána, is féidir iad a mharcaíocht freisin, agus tá roinnt de na pórtha níos éadroime an-chumasach faoi dhiallait.
Tréithe
Tá capaill tarraingthe so-aitheanta mar gheall ar an airde mhór agus téagar maith atá iontu. Go ginearálta, bíonn guaillí níos dírí acu, rud a tháirgeann gluaiseacht níos dírí agus cruth atá an-oiriúnach don tarraingt. Bíonn droim gearr leathan agus ceathrúna deiridh cumhachtach acu, arís an-oiriúnach don tarraingt. Ina theannta sin, is gnách go mbíonn cnámha troma ag na capaill tarraingthe, agus clúmh fada timpeall na gcrúb. Tá leathaghaidh dhíreach nó “srón Rómhánach” ag go leor acu. Bíonn siad idir sé agus naoi lámha déag ar airde (.i. idir 163 agus 193 cm), agus idir 650 agus 900 kg.
Is dócha gurbh é capall síreach darbh ainm Sampson (“Mammoth” níos déanaí), a rugadh sa bhliain 1846, an capall is mó sa stair. Bhí sé 21.2 lámha (218 cm) in airde ag a dhronnóg, agus measadh go raibh a bhuaicmheáchan thart ar 1524 kg.
Béal an Átha
Baile i dtuaisceart Chontae Mhaigh Eo is ea Béal an Átha nó Béal Átha an Fheadha (Ballina as Béarla). Is é an dara bhaile is mó sa chontae sin i ndiaidh Chaisleáin an Bharraigh, agus é suite ar inbhear na Muaidhe, agus tá daonra tuairim is 9000 ann. left|281px|thumb|[[Abhainn na Muaidhe]]
Glan'rafon
Baile i Caerdydd, an Bhreatain Bheag, is ea Glan'rafon (Béarla: Riverside), 1.1 km ó Caerdydd agus 212 ó Londain. Tá daonra 13,171 ann, agus tá 1,808 (13.7%) in ann Breatnais a labhairt.
Buaile an Bhodaigh
Réaltnéal lonrach i réaltbhuíon an Bhodaigh is ea Buaile an Bhodaigh, nó réaltnéal Oiríon. Tá fordhath uaine ann, agus é le haithint in aice le Slat an Bhodaigh. Tá réaltbhraisle oscailte an-óg, an Traipéisiam, le feiceáil sa réaltnéal seo.
Móin an Iarla
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Móin an Iarla air:
An Tobar
Tá níos mó ná ciall amháin leis An Tobar nó Tobar:
Balla an Bhulla
deas|250px|thumb|Balla an Bhulla Is balla suite i gContae Bhaile Átha Cliath é Balla an Bhulla.
Caolán
deas|200px|thumb|Caolán Corda láidir a dhéantar as stéig caorach (stéig capaill nó asail, uaireanta). Glantar an stéig, cuirtear ar maos i dtuaslagán alcaile is steirilítear í le gal sulfair. D'úsáidtí é mar théada ar ghléasanna ceoil is le haghaidh uamanna máinliachta (áit a bhfuil snáithíní sintéisithe curtha ina ionad den chuid is mó).
Ailill mac Aodha Róin
Rí Uí Fhailí ba ea  Ailill mac Aodha Róin  (Sean-Ghaeilge  Ailill mac Áedo Róin) (bás 639). Áed Rón mac Cathail (bás 604), iar-rí, ba ea a athair.
Feictear é sa ríliosta sa Leabhar Laighneach agus luaitear é fosta i ndán maidir leis an ndún ríoga ag Ráth Iomgháin. Is dóigh go raibh sé i réim ón mbliain 604 go dtí 639.
Ní tuairiscítear sna hannála ach gur éag sé, gan sonraí. De shliocht a uncail, Maol Umha, a bhí ríthe a tháinig ina dhiaidh.
Gearailt Mac Gearailt, 14ú Iarla Dheasumhan
Bhí cuid mhór de Chúige Mumhan faoi úinéireacht ag Gearailt Mac Gearailt, 14ú Iarla Dheasumhan (c. 1533 - 1583), a áirítear freisin mar an 15ú nó 16ú Iarla. Sa bhliain 1565 throid sé an cath príobháideach darbh ainm Cath Átha Mheáin i gcoinne a chomharsana, na Buitléirigh. Ina dhiaidh sin, coinníodh é ar feadh tamaill i dTúr Londan. Cé gur tharla an Chéad Éirí Amach i Ina dhiaidh sin, bhí sé faoi choinneáil i dTúr Londan ar feadh tamaill. Cé gur tharla Céad Éirí Amach Deasumhan nuair a bhí sé as láthair, bhí sé i gceannas ar Dhara Éirí Amach Deasumhan ó 1579 go dtí a bhás agus dá bhrí sin glaodh The Rebel Earl air mar sin. Rinneadh ionsaí air i 1582 agus chuaigh sé i bhfolach ach rugadh air agus maraíodh é.
Rugadh Gearailt timpeall na bliana 1533. Ba é an mac ba shine é ag Séamus Mac Seáin mac Ghearailt ag a dhara bean chéile, Mór Uí Chaerbhaill. Toisc gurbh é Séamus (nó James sa Bhéarla) an t-ainm a bhí ar a athair, tugadh  “mac  Seáin “ nó “fitz James” air freisin, i ndiaidh an phatrúin Normannaigh. Ba é a ainm iomlán, mar sin: “Gearailt Mac Séamuis Mac Gearailt" nó "Gerald FitzJames FitzGerald". Ba é an 13ú (nó 14ú nó 15ú) Iarla Dheasumhan a athair. Phós a athair Siobhán de Róiste (Béarla: Joan Roache) mar a chéad bhean bhean chéile, a gharneacht agus bhí mac aige uaithi a mb'é Tomás an t - ainm a bhí air. Shéan a athair Siobhán mar gheall ar ghaol fola agus measadh Thomas a bheith neamhdhlisteanach. Ba chraobh shóisearach de Shean-Ghearaltaigh Shasana iad Gearaltaigh Dheasumhan, agus ba iad Gearaltaigh Chill Dara an chraobh shinsearach díobh.
Cearbhailligh ab ea máthair Ghearailt. Bhí beirt deartháireacha agus cúigear deirfiúracha aige.
Pan Am Eitilt 103 (1988)
Ar 21 Nollaig 1988, maraíodh 270 duine nuair a phléasc buama ar bord eitilte de chuid Pan Am i Lockerbie (Loch Earbaí), Alban. Sceimhlitheoireacht Libiach státurraithe a bhí i gceist. mion|clé Deirtear gur ordaigh Qaddafi buamáil Loch Earbaí le díoltas a bhaint amach ar an ionsaí a rinne SAM ar a theach cónaithe, inar maraíodh a iníon altrama dhá bhliain d’aois, dhá bhliain roimh Loch Earbaí. "Ach bhí lámh ag Iosrael sa scéal sin chomh maith...".
Cúlra
mion|clé|Cuimhneachán i reilig Lockerbie Sna 1980idí, bhí an Libia faoi réimeas an Choirnéil Gaddafi, deachtóir a bhí imeallaithe ag mórán mar thoradh ar a chuid tacaíochta do ghrúpaí sceimhlitheoireachta, an tIRA ina measc. ‘Mad dog of the Middle East,’ a bhí baiste ag an Uachtarán Reagan air go drochmheastúil agus in ábhar cartlainne d’fhógair an t-iriseoir Eamonn McCann gurb é a bhí ag éirí thiar as gach eachtra sceimhlitheoireachta san Eoraip sna hochtóidí. Ba é an sléacht a bhain le buamáil Pan Am 103 os cionn Lockerbie na hAlban an eachtra ba mhíchlúití acu.
An sceimhlitheoir
Cúisíodh Abdel Baset al Megrahi agus gearradh príosúnacht saoil air sa bhliain 2001. Chuir muintir na Libia fáilte mhór roimh al Megrahi nuair a scaoileadh saor é sa bhliain 2009 ar bhonn atrua.
Iarmhairtí
D'imigh an comhlacht Pan AM, an aerlíne is is cáiliúla i SAM ag an am, bancbhriste sa bhliain 1991. mion|clé|Cuimhneachán i reilig Arlington, [[Virginia]]
Rogiet
51.5881°N, -2.7774°W
Baile i Sir Fynwy, an Bhreatain Bheag, is ea Rogiet, 30 km ó Caerdydd agus 183 ó Londain. Tá daonra 1,747 ann, agus tá 272 (15.6%) in ann Breatnais a labhairt.
Jakob Ingebrigtsen
Is reathaí meánfhad as an Iorua é Jakob Ingebrigtsen. Rugadh é ar an 19 Meán Fómhair 2000 i Sandnes, An Iorua. Is deartháir le Henrik Ingebrigtsen agus Filip Ingebrigtsen é.
Raising Gazorpazorp
Craoladh an seachtú heipeasóid, "Raising Gazorpazorp", den chéad sraith Rick and Morty ar an 10 Márta, 2014. Scríobh Eric Acosta agus Wade Randolph an eipeasóid seo. D'fhéach 1.76 milliún duine ar an eipeasóid.
Busáras
deas|250px|thumb|Busáras Is é Busáras (nó Áras Mhic Dhiarmada mar a thugtar go hoifigiúil ar an bhfoirgneamh) an príomhstáisiún bus i mBaile Átha Cliath. An stáisiún is mó de chuid Bhus Éireann atá ann.
Shipley, Yorkshire Thiar
Is baile suite i Yorkshire Thiar é Shipley.
Caolsáile
Góilín cósta fada caol le taobhanna géara a shíneann isteach go fada faoin tír, doimhneacht an-mhór ann go minic é caolsáile (fiord nó caoláire uaireanta chomh maith). An chuid is mó díobh, is gleannta báite iad a cruthaíodh trí chreimeadh oighir, le hardú na farraige ina dhiaidh sin tar éis cúlú an oighir. Tá na caolsáilí is fearr eolais san Iorua is an Ghraonlainn.
Toghchán Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath, 2019
Reáchtáladh toghchán do Chomhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath ar an 24 Bealtaine 2019.
Rosemarket
51.7368°N, -4.9656°W
Baile i Sir Benfro, an Bhreatain Bheag, is ea Rosemarket, 126.9 km ó Caerdydd agus 335 ó Londain. Tá daonra 594 ann, agus tá 95 (16%) in ann Breatnais a labhairt.
Billy Hutchinson
Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é Billy "Hutchie" Hutchinson (Uilliam Ó Huitseacháin). Tá sé ina cheannaire ar an bPáirtí Aontachtach Forásach. Ba chomhalta den Tionól Reachtach é do Bhéal Feirste Thuaidh, ó 1998 go 2003.
Saol pearsanta
Is as Bóthar na Seanchille é. Is aindiachaí é.
Balla an Bhulla Theas
Is balla suite i gContae Bhaile Átha Cliath é Balla an Bhulla Theas.
An Tobar (leabhar)
Is úrscéal Gaeilge simplí é An Tobar le Ruaidhrí Ó Báille atá lonnaithe i mBaile Átha Cliath, in Éirinn.
Henrik Ingebrigtsen
Is reathaí meánfhad as an Iorua é Henrik Ingebrigtsen. Rugadh é ar an 24 Feabhra 1991 i Sandnes, An Iorua. Is deartháir le Jakob Ingebrigtsen agus Filip Ingebrigtsen é.
Glac sé páirt sa Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2012 ar son na hIorua. Tháinig sé sa chúigiú háit sa rás 1500 méadar. Bhuaigh sé bonn airgid amháin ag na Craobhchomórtais na hEorpa 2018 sa rás 3000 méadar.
Bolgach Moncaí
Is galar tógálach víreasach í an bholgach moncaí a thagann ar ainmhithe áirithe, daoine san áireamh. Is iad fiabhras, tinneas cinn, pianta matáin, nóid limfe atá, agus tuirse na comharthaí is luaithe. Ina dhiaidh sin tagann gríos ar an othar ar a dtagann spuaiceanna agus gearb. 10 lá an tréimhse is tipiciúla ó theagmháil go tús na gcomharthaí. De ghnáth maireann na comharthaí idir dhá agus ceithre seachtaine.
Stair
mion|minicíocht, Bealtane 2022 Sa bhliain 1958 a aithníodh an bholgach moncaí den chéad uair, i measc mhoncaí saotharlainne i gCóbanhávan na Danmhairge. Ní stór nádúrtha an víris iad moncaithe. Thángthas ar na chéad chásanna i ndaoine in 1970 i bPoblacht Dhaonlathach an Chongó.
Rianaíodh ráig sna Stáit Aontaithe in 2003 ar ais go siopa peataí inar díoladh creimirí a iompórtáladh ó Ghána iad. deas|mion| Dul chun cinn loit bholgach moncaí
Comharthaí
Is iad fiabhras, tinneas cinn, pianta matáin, at sna nóid limfe, agus tuirse na comharthaí is luaithe. Bíonn an galar cosúil leis an deilgneach, an bhruitíneach agus an bholgach Dé ar an taobh amuigh ar tús, ach aithnítear an bholgach moncaí ar at suntasach na bhfaireog. De ghnáth bíonn sé seo le feiceáil in aice leis an gcluas agus leis an bhfód, sa mhuineál, nó sa bhléin roimh thús an ghrís.
Tar éis cúpla lá fiabhrais, is gnách go bhfeictear loit ar an aghaidh sula dtagann siad ar áiteanna eile, na lámha agus na cosa mar shampla. Is minic a thagann loit ar na bosa, ar na boinn, sa bhéal, ar na giniúna agus sna súile freisin. D'fhéadfadh an duine atá buailte fanacht tinn idir dhá agus ceithre seachtaine.
Scaipeadh
Tagann an víreas isteach sa chorp trí chraiceann briste (fiú mura bhfuil sé le feiceáil), nó na seicní múcasacha (súile, srón nó béal) don chuid is mó. Ceaptar go scaiptear ó dhuine go duine é trí dhlúth-theagmháil le duine ionfhabhtaithe. Is féidir é a tharchur ó ainmhí go duine tarlú trí ghreim nó scríobadh, ullmhú feola fiáine, teagmháil dhíreach le sreabháin choirp nó fíochán loit, nó teagmháil indíreach le fíochán loit, trí leapachas éillithe mar shampla.
Ráig sa bhliain 2022
Idir Bealtaine-Iúil 2022, bhí 16,000 cás dearbhaithe ar fud an domhain. Thosaigh an ráig seo sa Ríocht Aontaithe i mí na Bealtaine 2022, agus tharla an líon is mó cásanna sa Bhreatain.
Dhearbhaigh an Lárionad Eorpach um Ghalair a Chosc agus a Rialú gur taifeadadh cúpla céad cás den bholgach moncaí faoi Bhealtaine 2022, taobh amuigh de thíortha ina bhfuil an víreas eindéimeach. B'shin é an chéad uair a tuairisicíodh cásanna den ghalar san Eoraip nach raibh aon nasc eipidéimeolaíochta acu le hiarthar nó lár na hAfraice. Bhí cás amháin ar a laghad den bholgach moncaí taifeadta i mbreis agus dosaen tír nach mbeadh aon tsúil leis an ngalar, ar tíortha Eorpacha a bhformhór. Deimhníodh cásanna i roinnt tíortha san Eoraip agus i Meiriceá Thuaidh, chomh maith leis an Astráil agus Iosrael ina measc.
Tá vacsaín ar fáil.
Bolgach moncaí in Éirinn
Ar 27 Iúil 20222, dúirt an tAire Sláinte, Stephen Donnelly go raibh 70 cás de bholgach an mhoncaí atá sa Stát agus go raibh vacsaíní breise á soláthar.
Féach freisin
Bolgach
Comhairle Baile Obar Dheathain
Déanann Comhairle Cathrach Obar Dheathain ionadaíocht ar limistéar na comhairle in Albain, a dhéileálann le hObar Dheathain.
Cufróg Lawson
Saghas cufróg bhréige is ea cufróg Lawson (Chamaecyparis lawsoniana). Is féidir í a aithint as an mboladh óna duilliúr brúite, atá cosúil le peirsil. An-athraitheach ó thaobh airde, crutha, craobhtha is datha. Dúchasach do stáit Oregon (deisceartach) is California (tuaisceartach), ach i measc na gcrann is leithne a shaothraítear, agus tá timpeall 200 saghas sa chlann.
Séamus Mac Seáin Mac Gearailt, 13ú Iarla Dheasumhan
Áirítear Séamus Mac Seáin Mac Gearailt, 13ú Iarla Dheasumhan (a fuair bás 1558), freisin mar an 14ú Iarla, a rialaigh 22 bliain, ar dtús ar feadh 4 bliana mar Iarla de facto go dtí bás Shéamuis Mhic Gearailt, de jure an 12ú Iarla Dheasumhan, ar a dtugtar 'péitse cúirte'. Mharaigh Totane, deartháir Shéamuis Mhic Gearailt é.
Choinnigh Séamus Mac Seáin é féin i gcumhacht trí thaidhleoireacht sciliúil, a sheachain coinbhleacht agus scrios armtha. Ceapadh é ina Ard-Chisteoir ar Éirinn sa bhliain 1547.
Cnoc an gCapall
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Cnoc na gCapall air:
Ionsaí ar American Airlines Eitilt 63, Páras - Miami (2001)
clé|mion|American Airlines Eitilt 63 ... Boeing 767 cosúil leis an eitleán seo|200x200px
Ar an 22 Nollaig 2001, rinneadh ionsaí American Airlines Eitilt 63 ó Pháras go Miami. D’éirigh leis an sceimhlitheoir, Richard Reid, cor a chur ar na póilíní ag Aerfort Charles de Gaulle i bPáras. Chuaigh sé ar bord American Airlines Eitilt 63 ó Pháras go Miami agus buama ina bhróg. Ach thosaigh troid ar bhord an eitleáin idir Reid agus na haeróstaigh. Rinne an t-eitleán tuirlingt éigeandála i mBostún.
Iarmhairt
Anois níl cead ag paisinéirí ach méideanna beaga de leacht anna a chur ina gcuid bagáiste.
Próitéóm
Tugtar an próitéóm ar iomlán na bpróitéiní go léir i neach beo, i bhfíochán, i gcill nó i gcealla, faoi choinníollacha atá sainithe go beacht agus ag pointe áirithe ama (m.sh. an próitéamaí daonna, an tiúbair prátaí, an chill bhaictéarach, an núicléas cille). Is éard is próitéamaíocht ann ná staidéar ar an bpróitéóm.
4 Samhain
Is é an 4 Samhain an 308ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 309ú lá i mbliain bhisigh. Tá 57 lá fágtha sa bhliain.
Eisiatóir seoidire
deas|mion|300x300px| Eisiatóir seoidire i gcruth cat Úsáidtear eisiatóir seoidire chun deireadh a chur le siorraidh fuar agus le caillteanas teasa mall.
Doras
Cuirtear eisiatóir seoidire dorais ag bun an dorais chun an bhearna atá suite ar an tairseach a chlúdach.
Tugtar "nathracha dorais" san Astráil de ghnáth ar eisiatóirí seoidire fabraice feadánacha gaineamh-líonta. Dúirt Jenny Agutter leis an Guardian gur bhain an t-óstán san Outback inar fhan siad agus iad ag déanamh Walkabout úsáid astu chun nathracha nimhiúla a choinneáil amach as seomraí na n-aíonna.
Poll eochrach
Is féidir poill na n-eochracha a bheith seoidire díonta le clúdach dílsithe poll eochrach simplí atá feistithe ar an taobh istigh den doras.
Simléir
Is féidir múcháin simléir nach n-úsáidtear nó nach n-úsáidtear go minic a dhíonadhh le heisiatóirí balún nó fabraice atá feistithe sa chuid íochtair den mhúchán.
Giúdachas Raibíneach
I ndiaidh chódú an Talmuid, sna luathaoiseanna tar éis scrios an Dara Teampaill, sa bhliain 70 A.D., is ón Ghiúdachas Raibíneach nó 'Ghiúdachas na Raibithe' (Eabhrais: "Yehadut Rabanit" - יהדות רבנית) a shíolraíonn na cineálacha éagsúla den reiligiún Giúdach atá againn, sa lá atá inniu ann.
Tar éis scrios Iarúsailéim, bhí deireadh leis na searmanais sa Teampall, ionad lárnach na nGiúdach go dtí sin, agus an gcóras casta íobartach a ghabh leis. Is é a rinne na Raibithe ina dhiaidh sin ná an Giúdachas a fhorbairt agus é a chur in oiriúint don saol nua sa Phalaistín faoi réim na Rómhánach. Tháinig an Giúdachas Raibíneach chun cinn i measc na nGiúdach sa Diaspóra, idir an dara agus an séú céad A.D.. Chuir forbairt an Torah ó Bhéal agus an Talmuid smacht ar léirmhíniú an scrioptúir Ghiúdach agus spreag sé cleachtadh reiligiúnach in éagmais an Teampaill, Ba bhunphrionsabal dá gcóras reiligiúnach gur nocht Dia Torah Dúbailte dóibh – an Torah Scríofa .i. an Sean-Tiomna, agus an Torah ó Bhéal, is é sin na dlíthe a nochtadh ar Shliabh Shíonáí agus a tháinig anuas ó ghlúin go glúin gan aon athrú ó aimsir Mhaois go dtí ré na Raibithe.
Judaismus
Cillíne mac Forannáin
Rí Uí Fhailí ba ea  Cillíne mac Forannáin  (bás 652). Dubhó ba ea é le Máel Uma, deartháir le hAodh Róin mac Cathail (bás 604), iar-rí.
Feictear é sa ríliosta sa Leabhar Laighneach agus fosta i ndán maidir leis an ndún ríoga ag Ráth Iomgháin. Ní fios go cruinn dátaí a réimis. Cé go bhfuil sé sa ríliosta tar éis Ailealla mhic Aodha Róin (bás 639), luaitear sa dán rí darbh ainm Conaing idir eatarthu.
Maraíodh Cillíne let linn aighneas cathartha ag Cath Cúil Corra. Is amhlaidh gur tháinig Máel Dúin éigin i gcomharbacht air. Rinne níos deireanaí rí dá nia, Flann Dhá Congal.
Róbaitic
mion|REEM-A daonnóideach (humanoid), Davide Faconti, Pal Technology, www.pal-robotics.com
Is meascán de raon disciplíní é róbataic, lena n-áirítear ríomheolaíocht agus innealtóireacht mheicniúil agus leictreonach, le tacú le dearadh, oibriú, táirgeadh agus cur i bhfeidhm na róbat. Chomh maith leis sin, ionchorpraíonn sé úsáid chórais rialaithe na ríomhairí i bpróiseáil na faisnéise agus an dóigh a gcuireann siad aiseolas ó bhraiteoirí i bhfeidhm, aiseolas a úsáidtear mar eilimintí ionchuir.
Is é an tuairim eile faoi róbaitic is ea gur úsáid na gcóras rialaithe agus na dteicneolaíochtaí faisnéisego agus na dteicneolaíochtaí faisnéise í leis an ghá le hobair daoine i dtáirgeadh earraí agus seirbhísí a laghdú. I raon feidhme na tionsclaíochta, is céim níos faide ná an meicniú é an t-uathoibriú.
Stair
An scríbhneoir cáiliúil ficsean eolaíochta Isaac Azimov a chum an focal robot i scéal i 1942.
Táirgeacht
Is minic róbait in úsáid i gcórais déantúsaíochta uathoibríche, mar shampla i ndéanamh gluaisteán ar línte cóimeála. Is féidir iad a úsáid mar bhraiteoirí, feistithe le radharc saorga, tadhall is brath teochta.
Cuid mhaith díobh in ann socruithe a dhéanamh gan idirghabháil an oibreora, trí ríomhchláir a forbraíodh ó eolas an tsaineolaí ar an ngnó.
Próitéamaíocht
deas|mion|300x300px| Ullmhúchán róbatach de samplaí dí-asú/ ianú léasair mhaitrís-chuidithe Is éard is próitéamaíocht   ann ná staidéar mórscála ar phróitéiní. Is codanna ríthábhachtacha d’orgánaigh bheo iad próitéiní, a bhfuil go leor feidhmeanna acu amhail foirmiú snáithíní struchtúracha d'fhíochán matáin, díleá einsímeach bia, nó sintéis agus macasamhlú ADN. Ina theannta sin, cuimsíonn cineálacha eile próitéiní antasubstaintí a chosnaíonn orgánach ó ionfhabhtú, agus hormóin a sheolann comharthaí tábhachtacha ar fud na colainne..
Róbaitic
Táirgeacht
Nuair a bhíonn róbat i bhfoirm dhaonna, tugtar andróideach air.
Próitéamaíocht
Is é an próitéóm ná an tsraith iomlán de phróitéiní arna dtáirgeadh nó arna modhnú ag orgánach nó córas. Cumasaíonn próitéamaíocht líon na bpróitéiní atá ag síormhéadú a aithint. Athraíonn sé seo de réir riachtanais ama agus riachtanais ar leith, nó strus, a théann cill nó orgánach faoi.
Is fearann idirdhisciplíneach é próitéamaíocht a bhain tairbhe mhór as faisnéis ghéiniteach na dtionscadal géanóim éagsúla, lena n-áirítear Tionscadal an Ghéanóim Dhaonna. Clúdaíonn sé taiscéalaíocht próitéamaí ón leibhéal foriomlán de chomhdhéanamh, de struchtúr agus de ghníomhaíocht próitéine, agus is comhpháirt thábhachtach é de ghéanómaíocht fheidhmiúil.
De ghnáth, léiríonn an phróitéamaíocht an anailís thurgnamhach ar scála mór ar phróitéiní agus ar phróitéóim, ach is minic a thagraíonn sé go sonrach d’ íonú próitéine agus mais-speictriméadracht.
Ceathrú Thaidhg
Ceantar in Iorras i dtuaisceart Chontae Mhaigh Eo in iarthar na hÉireann is ea Ceathrú Thaidhg (Béarla: Carrowteige - ach níl stádas oifigiúil ag an bhfoirm ghalldaithe, ós rud é gur ceantar Gaeltachta é seo). Tá Ceathrú Thaidhg suite i nGaeltacht Mhaigh Eo agus deirtear gurb é an ceantar seo an ceantar Gaeltachta is láidre sa gcontae. Deirtear chomh maith go bhfuil an Ghaeilge sa gceantar seo leathbhealach idir Gaeilge Chonamara agus Gaeilig Thír Chonaill i dtaobh an fhoclóra dhó.
Tá baile Cheathrú Thaidhg suite in Iorras idir Ceathrú na gCloch agus Port a' Chlóidh, dhá mhíle is fiche ó Bhéal a' Mhuirthead. Tá sé cois trá agus lonnaithe idir dhá chnoc - Cnoc a' Ghairtéil agus Cnoc an Daimh. Tá teach an phosta, siopa, ionad eolais na Seanscoile, naíonra, scoil náisiúnta, halla, séipéal Mhuire gan Smál agus teach an phobail i gCeathrú Thaidhg. Tá na tithe scartha amach óna chéile. Tagann roinnt mhaith cuairteoirí chun an cheantair, agus scoláirí ag foghlaim Gaeilge. Níl trá ar bith sa mbaile féin ach tá sé gar do thrá na Rinne Rua.
Silsden
Is baile suite i Yorkshire Thiar é Silsden.
Rudbaxton
51.8453°N, -4.9599°W
Baile i Sir Benfro, an Bhreatain Bheag, is ea Rudbaxton, 129.6 km ó Caerdydd agus 335 ó Londain. Tá daonra 749 ann, agus tá 136 (18.2%) in ann Breatnais a labhairt.
An Mishnah
Is cnuasach é an Mishnah de dhlíthe Giúdacha agus iad curtha in eagar i sé ‘ord.’ Ba é an Raibí Iúdá, Prionsa, a thiomsaigh é timpeall na bliana 200 A.D.
Dina Asher-Smith
Is rábálaí Briotanach í Dina Asher-Smith. Rugadh í ar an 4 Nollaig 1995 i Orpington, Londain, Sasana.
Ag na Cluichí Comhlathais 2018 i nGold Coast, An Astráil, bhuaigh Asher-Smith bonn óir sa rás sealaíochta 4×100 m agus bonn cré-umha sa 200 m. Ag Craobhchomórtais na hEorpa 2018 i mBeirlín, An Ghearmáin, bhuaigh sí trí bhonn óir: 100 m, 200 m agus rás sealaíochta 4×100 m.
Sowerby Bridge
Is baile suite i Yorkshire Thiar é Sowerby Bridge.
Coláiste Ailbhe
deas|250px|thumb|Coláiste Ailbhe Is foirgneamh suite in Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath, gContae Bhaile Átha Cliath é Coláiste Ailbhe.
Rick Sanchez
Is é Rick Sanchez ceann de na carachtair sa tsraith theilifíse bheoite Rick and Morty. Tá sé guthaithe ag Justin Roiland. Bhí sé ar an gclár den chéad uair san eipeasóid "Pilot". Tá an charachtair bunaithe ar Emmet Brown ó Back to the Future.
Is athair Beth Smith agus an seanathair Morty agus Summer é. Tá Rick léirithe mar eolaí craiceáilte.
Rixty Minutes
Craoladh an ochtú heipeasóid, "Rixty Minutes", den chéad sraith Rick and Morty ar an 17 Márta, 2014. Scríobh Tom Kauffman agus Justin Roiland an eipeasóid seo. D'fhéach 1.48 milliún duine ar an eipeasóid.
Bréandroim
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Bréandroim air:
Seán Mac Gearailt, 12 Iarla Dheasumhan, de facto
Deartháir le Tomás Mac Gearailt, 11ú Iarla Dheasumhan, ab ea Seán Mac Gearailt, 12ú Iarla Dheasumhan de facto (d'éag Nollaig 1536). Ar bhás a dhearthár sa bhliain 1534, cheistigh Seán teideal gharmhac a dhearthár Séamus Mac Gearailt, 12ú Iarla Dheasumhan don iarlacht, de jure.
Todmorden
Is baile suite i Yorkshire Thiar é Todmorden.
Cnáimhseachas
Brainse den mhíochaine a bhaineann le toircheas is luí seoil is ea cnáimhseachas (nó asaoideolaíocht uaireanta).
Cúram
Cleachtann lia, bean chabhrach, bean ghlúine, cnáimhseoir nó cnáimhseach an cnáimhseachas, sé sin, aire ban torrach chomh maith le bainistíocht na breithe féin. Tugtar cúram ann do chonair atáirgthe na mban agus a bpáistí i rith toirchis, bhreith an linbh agus na tréimhse iarbhreithe. Tagann san áireamh ː
De ghnáth, san iarthar inniu, déanann an cnáimhseoir cuid mhór dá chuid oibre in ospidéal. clé|mion|Eucharius Rößlin, Der Swangern frawen, timpeall 1515
Stair
Bhíodh cúram le linn luí seoil i lámha na mban, agus thosaigh ag teacht faoin lucht leighis sa l6ú céad.
Tháinig teanchair in úsáid sa 17ú haois le cabhrú sa bhreith.
James Young Simpson is túisce a bhain leas as cabhair ainéistéisigh (seachas ainéistéiseach eipeadúrach) le linn tabhairt an pháiste ón mbean. Ach inniu, déantar an gnó gan ainéistéiseach go fairsing ar fud an domhain.
Dafne Schippers
Is rábálaí raoin agus faiche Ollannach í Dafne Schippers. Rugadh í ar an 15 Meitheamh 1992 in Utrecht, An Ísiltír.
Ag na Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016 i Rio de Janeiro, An Bhrasaíl, bhuaigh sí bonn airgid sa rás 200 méadar. Ag Craobhchomórtais na hEorpa 2018 i mBeirlín, An Ghearmáin, bhuaigh sí dhá bhonn airgid: 200 m agus sa rás sealaíochta 4×100 m agus bonn cré-umha sa rás 100 m.
Wetherby
Is baile suite i Yorkshire Thiar é Wetherby.
Prótacal Kyoto, 1997
Cúlra
Tar éis na socruithe mar gheall ar an athrú aeráide is an forthéamh domhanda a glacadh ag an gcruinniú mullaigh i Rio de Janeiro i 1992, glacadh le dréachtchonradh don tréimhse 2005-12 ag cruinniú mullaigh i gcathair Kyoto na Seapáine sa bhliain 1997.
Conradh
mion|clé
Tháinig an conradh aeráide i bhfeidhm sa bhliain 2005 chun gearradh siar 5.2% a dhéanamh ar astaíochtaí gás ceaptha teasa (dé-ocsaíd charbóin is eile) i gcomparáid le leibhéal 1990.
Iarmhairtí
Faoi 2008 bhí tiúchan na ngás méadaithe 6% ar fud an Domhain ná i 1990, agus bhí na Stáit Aontaithe amháin ag astú 10% níos mó fós ná i 1990. Níor éirigh ach leis an nGearmáin, an Rúis is an Bhreatain aon laghduithe a dhéanamh ar a sceitheadh. Anuas air sin, bhí na tíortha i mbéal forbartha, an tSín is an India go príomha, ag cur go mór lena sceitheadh.
Conspóidí
D'aistharraing na Stáit Aontaithe ó chóras Kyoto i 2001. Níos measa fós, de bhrí gur tháinig siad le bheith ina dtíortha tionsclaíocha go déanach, níor tugadh tíortha móra atá ag forbairt —an tSín, an India, an Bhrasaíl, an Indinéis, is eile — isteach in aon chor.
Bhí dréachtchonradh nua á ullmhú le síniú i gCobanhávan i 2009, ach theip ar an gcruinniú mullaigh sin aon socrú a dhéanamh.
Éire
Bhí Éire i dtrioblóid le Coimisiún na hEorpa as a bheith ag sárú spriocanna Phrótacal Kyoto.
Ba ea í gníomhsprioc na hÉireann don bhliain 2012 faoin gconradh, taobh istigh de sprioc an Aontais Eorpaigh, astaíocht a bheidh 13% ar a méid os cionn ár leibhéil i 1990.
Adam Peaty
Is snámhóir Briotanach é Adam George Peaty. Rugadh é ar an 28 Nollaig 1994, in Uttoxeter, Sasana.
Ghlac sé páirt i gCluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016, ag bua bonn óir sa snámh brollaigh 100m agus bonn airgid sa meascra 4 × 100 m. Bhuaigh sé ceathair bhonn óir ag Craobhchomórtais na hEorpa 2018: snámh brollaigh 50 m, snámh brollaigh 100 m, meascra measctha 4×100 m agus meascra 4x100 m.
Na Cúirteanna Breithiúnais Coiriúla
deas|250px|thumb|Na Cúirteanna Breithiúnais Coiriúla Is foirgneamh cúirte é na Cúirteanna Breithiúnais Coiriúla (Béarla: The Criminal Courts of Justice) atá suite i mBaile Átha Cliath. Ní éistear ann ach cásanna coiriúla amháin. Tá sé suite in aice le Páirc an Fhionnuisce, ar Shráid Gheata na Páirce.
Osclaíodh é go hoifigiúil in Eanáir 2010, agus as sin amach is é an príomhlonnaíocht le haghaidh éisteachtaí cásanna coiriúla i mBaile Átha Cliath.
James Hunt
deas|250px|thumb|James Hunt Tiománaí Foirmle a hAon ó Shasana ab ea James Simon Wallis Hunt, a rugadh ar 29 Lúnasa 1947 i mBelmont, Surrey agus a fuair bás ar an 15 Meitheamh 1993 i Wimbledon, Londain Mhór.
Saltney
Baile i Sir y Fflint, an Bhreatain Bheag, is ea Saltney, 189.2 km ó Caerdydd agus 266 ó Londain. Tá daonra 4,896 ann, agus tá 321 (6.6%) in ann Breatnais a labhairt.
An Labhráise
deas|250px|thumb|An Labhráise Ainm a thugtar ar an ollilchríoch ó thuaidh, a chuimsíonn Meiriceá Thuaidh, Eoraip is Áise an lae inniu (gan an India san áireamh), a thosaigh ag scaradh ón aon mhais amháin talún Pangaea timpeall 200 milliún bliain ó shin. Tugtar Gonduanalainn ar an ollilchríoch a bhí fágtha.
Cluain Lao
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Cluain Lao air:
Beannchar (Contae Mhaigh Eo)
Choinadaigh (Kennedy's Wood) a thugtaí ar an áit, ainm atá le fáil ar mhapaí ó 1724 - 1829. 'Coineadach' a bhí ag Seán Ó Donnabháin air in Ordnance Survey Name Books na bliana 1838. Sa bhliain 1802 thug James McPartlan (Statistical Survey lch.159) 'Cahal' ar an sráidbhaile agus dúirt go mbíodh aonaigh ar siúl ann: "Aonach Chathail" a thugadh muintir an cheantair air. Ba é Major Denis Bingham a bhaist an t-ainm 'Bangor' nó "Beannchar" ar an mbaile.
thumb|left|Beannchar
Jackie Stewart
Tiománaí Foirmle a hAon ó Albain is ea Sir John Young "Jackie" Stewart, a rugadh ar 11 Meitheamh 1939 i Milton, Dún Breatainn.
Labhras
Tom nó crann síorghlas a fhásann 20 m ar airde, dúchasach don Mheánmhuir is ea Labhras (Laurus nobilis). Na duilleoga leathrúil sleá-chruthach le himeall tonnach. Na bláthanna fireanna is baineanna buí nó bán ceathairliopach. Na caora dubh. Labhras na bhfilí is na mbuaiteoirí san aimsir chlasaiceach. Anois is luibh choitianta pota é.
Frederick Chapman Robbins
Fiseolaí a rugadh in Auburn, Alabama, ab ea Frederick Chapman Robbins (25 Lúnasa 1916 - 4 Lúnasa 2003). Roinn sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis le John Enders is Thomas Weller i 1954 as a dtaighde ar shaothrú víreas an pholaimiailítis i gcealla fíochán daonna, rud a bhrostaigh saothrú na vacsaíne i gcoinne polaimiailítis ag Jonas Salk. Cathaoirleach ar an gcoimisiún a stiúraigh díothú an pholaimiailítis i Meiriceá Thuaidh, Láir is Theas i 1996.
Caonach spícíneach
Speiceas an-mhór plandaí, an chuid is mó díobh trópaiceach, a iompraíonn spóir, agus atá gaolmhar le garbhógach is lus an chleite is ea caonach spícíneach. An gas fada rialta géagach le cuid mhaith duilleog beag i 4 shraith, iad go léir cosúil le chéile, nó dhá shraith uachtaracha bheaga agus dhá shraith eile níos mó is ag leathadh. Na spóragáin leagtha amach i strobalais ar dhéanamh cón. An t-aon bhall atá fágtha den rang ársa Lycopsida.
Saundersfoot
51.7114°N, -4.6996°W
Coláiste Ríoga na hEolaíochta d'Éirinn
Ba choláiste suite i gContae Bhaile Átha Cliath é Coláiste Ríoga na hEolaíochta d'Éirinn (Béarla: Royal College of Science for Ireland ).
Saundersfoot
Baile i Sir Benfro, an Bhreatain Bheag, is ea Saundersfoot, 108.4 km ó Caerdydd agus 317 ó Londain. Tá daonra 2,568 ann, agus tá 269 (10.5%) in ann Breatnais a labhairt.
Wallace Wolodarsky
Is scríbhneoir agus stiúrthóir teilifíse, mar aon le stiúrthóir scannáin agus aisteoir glóir é Wallace Wolodarsky (nó Wally Wolodarsky). Bhí sé ina scríbhneoir agus stiúrthóir roinnt eipeasóidí don sraith theilifíse The Simpsons é, agus bhí sé ina aisteoir don scannáin Rushmore agus The Darjeeling Limited, mar aon lena aisteoir glóir don 'Fantastic Mr. Fox agus A Dog's Purpose''.
Liosta eipeasóidí scríofa le Wallace Wolodarsky
Scríobh Wallace Wolodarsky roinnt eipeasóidí The Simpsons idir 1990 agus 1993 leis a chomhpháirtí scríbhneoireachta Jay Kogen, a leanas san áireamh:
Sir Drefaldwyn
Bhí Sir Drefaldwyn (freisin Sir Faldwyn ; Béarla : Montgomeryshire ) ar cheann de 13 contae sa Bhreatain Bheag roimh atheagrú na rialtais áitiúla i 1974. Bhí sé bunaithe ar sheancheantar Maldwyn, agus a lárionad riaracháin i Trefaldwyn. Is cuid de chontae Powys an ceantar inniu.
Something Ricked This Way Comes
Craoladh an naoú heipeasóid, "Something Ricked This Way Comes", den chéad sraith Rick and Morty ar an 24 Márta, 2014. Scríobh Mike McMahan an eipeasóid seo. D'fhéach 1.54 milliún duine ar an eipeasóid.
Thomas Stukley
Ba amhas Sasanach é Thomas Stucley (c. 1525 – 4 Lúnasa 1578),  – 4 Lúnasa 1578), scríofa freisin Stukeley nó Stukley agus ar a dtugtar an Lusty Stucley, a throid sa Fhrainc, in Éirinn, agus ag Cath Lepanto (1571) agus a maraíodh ag Cath Alcazar (1578), ag troid in aghaidh arm Mharacó. Bhí sé ina Chaitliceach Rómhánach a dhiúltaigh freastal ar sheirbhísí eaglaise de chuid na nAnglacánach, agus ina reibiliúnach i gcoinne na Banríona Protastúnaí Eilís I.
Llanymynech
Sráidbhaile ar theorainn Shasana agus na Breataine Bige is ea Llanymynech, timpeall leath bealaigh idir Croesoswallt agus Y Trallwng, in aice le bruach Afon Efyrnwy. Tá leath thiar an tsráidbhaile laistigh de phobal Carreghwfa i Powys, agus is údarás aonadach Shropshire é an leath thoir de pharóiste sibhialta Llanymynech agus Pant.
Ritheann an teorainn don chuid is mó feadh aghaidheanna na bhfoirgneamh ar an taobh thoir (Sasanach) de phríomhshráid an tsráidbhaile, leis an leath thoir den sráidbhaile i Sasana agus an leath thiar sa Bhreatain Bheag. Tá séipéal paróiste Eaglais Shasana Naomh Agatha suite díreach i Sasana, cé go luíonn an sráidbhaile ar fad sa pharóiste eaglasta céanna. Chuaigh an teorainn tríd 'An Leon' (an teach tábhairne) atá dúnta anois, a raibh dhá bheár i Shropshire agus ceann i Sir Drefaldwyn. Ag am amháin tagraíodh do chontaetha na Breataine Bige mar “fliuch” nó “tirim” ag brath ar an bhféadfadh daoine ól i dtithe tábhairne ar an Domhnach. Nuair a bhí Sir Drefaldwyn tirim bhí sé dleathach ól ar an Domhnach in dhá bheár Sasanach den Leon, ach ní sa bheár Breatnach. Tá dhá cheann de na tithe tábhairne atá ar oscailt sa sráidbhaile go hiomlán i Sasana agus tá an tríú ceann sa Bhreatain Bheag.
Seán Ua Cearnaigh
Saol
Cé gur bainisteoir foraoiseachta a bhí ann, bhí an-suim aige sa léitheoireacht agus sa scríbhneoireacht. D'fhoilsigh sé aistí faoi stair cheantar Loch Garman chomh maith le húrscéalta beaga soléite le haghaidh léitheoirí óga. Bhí sé 65 bliain d'aois nuair a foilsíodh a chéad leabhar sa bhliain 1998. T
Ba bhall é de bhuanchoiste Chonradh na Gaeilge agus ainmníodh é d'uachtaránacht na heagraíochta sin.
Saothar
Bhí cuid mhaith de na húrscéalta suite i dtréimhse chorrach éigin i stair na hÉireann agus ábhar tírghráúil á phlé iontu. Bhí stíl shoiléir nádúrtha aige agus bíonn a chuid leabhar oiriúnach chomh maith do na foghlaimeoirí fásta freisin.
Midreasch
mion|389x389px| Leathanach teidil ón 'Midreasach Tehillim (Prág, 1613), ó Chiclipéid na nGiúdach, 1906.
Tugann an téarma midreasach (Eabhrais: מִדְרָשׁ midra; iol. מִדְרָשִׁים midrashim) dhá rud le fios:
Léiríonn sé an tríú ceann de na ceithre mhodh léirmhínithe raibíneacha ar an mBíobla Eabhraise, agus tá sé foroinnte ina mhidreasach halacha ((Eabhrais: מדרש הלכה) a bhfuil sé ar intinn aige dlíthe a dhíorthú ón téacs, agus an midreasach aggádá, chun críocha homaileacha go ginearálta.
De réir dealraimh, bhí an midreasach laghdaithe le fada, mar gheall ar a ghné bhéaloidis agus shaonta, ach spreag scoláirí bíoblóireachta athbheochan suime ar an mhidreasach nuair a d’aimsigh siad, taobh thiar dá éisegéisís dealraitheacha iomarcacha, cosúlachtaí a bhí bunaithe ar idirthéacsúlacht an Bhíobla, agus a thabharfadh, de réir roinnt daoine, léargas breise ar thráchtaireachtaí téacsúla roimhe seo.
Thomas Garnet
Is naomh Sasanach é Thomas Garnet. Rugadh é sa bhliain 1585 i Southwark. Cuireadh chun báis é ar an 23 Meitheamh 1608, i dTyburn, Londain.
William Heath Robinson
Cartúnaí, ealaíontóir is maisitheoir leabhar a rugadh i Londain ab ea William Heath Robinson (1872-1944). An-cháil air as a líníochtaí greannmhara ag aoradh aois na meaisíní, ag léiriú gléasanna Heath Robinson le dearaí seafóideacha aimhréiteacha chun tasc simplí praiticiúil a dhéanamh, cosúil le hardú hata.
An Gallbhaile (idirdhealú)
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm An Gallbhaile air:
Sarah Sjöström
mion|250px|Sjöström i 2015 Is snámhóir Sualannach í Sarah Fredrika Sjöström. Rugadh í ar an 17 Lúnasa 1993, i Salem, An tSualainn.
James Cameron (stiúrthóir scannán)
clé|mion|Deepsea  Challenger Is stiúrthóir scannán agus taiscéalaí cáiliúil aigéan é James Cameron (a rugadh ar 16 Lúnasa 1954).
Sarah Sjöström
Ghlac sí páirt i gCluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016, ag bua bonn óir sa snámh féileacáin 100m, bonn airgid sa saorstíl 200m agus bonn cré-umha sa saorstíl 100m. Bhuaigh sí ceathair bhonn óir ag Craobhchomórtais na hEorpa 2018: saorstíl 50m, saorstíl 100m, féileacáin 50m agus féileacáin 100m.
James Cameron (stiúrthóir scannán)
Tá dháréag tar éis cuairt a thabhairt ar an ngealach ach níl ach triúr tar éis cuairt a thabhairt ar An Trinse Máirianach. Ar an 26 Márta 2012, ba é James Cameron an tríú duine a chuaigh síos ann.
Ina aonar a rinne Cameron an tumadh agus é san fhomhuireán Deepsea Challenger. Sheol sé ar ais an tvuít seo nuair a bhain sé tóin na farraige amach:"‘Just arrived at the ocean’s deepest pt. Hitting bottom never felt so good. Can’t wait to share what I’m seeing w/you.’"
Scleddau
51.9678°N, -4.9933°W
Baile i Sir Benfro, an Bhreatain Bheag, is ea Scleddau, 136.5 km ó Caerdydd agus 339 ó Londain. Tá daonra 971 ann, agus tá 332 (34.2%) in ann Breatnais a labhairt.
Peter Dinklage
Is aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach é Peter Hayden Dinklage, a rugadh sa bhliain 1969.
Mícheál Mac Dubhghaill
Is iarpholaiteoir agus iar-Ard-Aighne na hÉireann é Mícheál Mac Dubhghaill (Béarla: Michael McDowell) (1 Bealtaine 1951 a rugadh é).
Saol Polaitiúil
Ba Theachta Dála é ar son Bhaile Átha Cliath Thoir Theas. Toghadh é chun na Dála an chéad uair sa bhliain 1987, agus dhá uair eile (1992 agus 2002) ina dhiaidh sin.
Ba é an tAire Dlí agus Cirt, Comhionannais agus Athchóirithe Dlí ón mbliain 2002 go 2007.