cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wilhelm Steinitz
Réim mar churaidh an domhain
Sa bhliain 1887 chuireadh tús le hobair ar rialacháin a dhréachtú le haghaidh stáitsiú chomórtais chraobh an domhain amach anseo. Thacaigh Steinitz go gníomhach leis an iarracht seo ach, taobh amuigh an tionscadal seo, thairg Club Fichille La Habana urraíocht a dhéanamh ar chluiche idir Steinitz agus cibé imreoir a roghnódh sé mar chéile comhraic fiúntach. D'ainmnigh Steinitz Mikhail Chigorin as an Rúis, cé nach bhfuil sé go hiomlán soiléir go mhead Steinitz an cluiche seo mar chluiche do chraobh an domhain. Níor fhorbair an cluiche ón tionscnamh ina raibh Steinitz ag baint leis, agus sheachain Steinitz agus an frása Craobh Domhanda go feiceálach. Cibé stádas a bhí ag an gcluiche, imríodh é i gCúba idir mí Eanáir agus Feabhra 1889, agus bhuaigh Steinitz é 10½-6½.
Mar an chéad Craobh Domhanda Fichille eile, imríodh comórtas i Nua-Eabhrac 1889 faoin choimirce American Chess Congress. Níor ghlac Steinitz pairt sa chomórtas seo, áfach, agus nuair a chríochnaigh Chigorin agus Max Weiss ar comhscór sa chéad áit tar éis cluichí réiteach, d'fhill Weiss filleadh ar a chuid oibre don Bhanc Rothschild, ag géilleadh don teideal Chigorin. I ndeireadh na dála, fágadh don imreoir sa tríú áit Isidor Gunsberg ón Ungáir imirt in aghaidh Steinitz don teideal, agus bhuaigh Steinitz 10½–8½. Níor usáideadh an struchtúr comhchasta seo arís agus i 1892 shocraigh athchluiche idir Steinitz agus Chigorin i La Habana i 1892, cluiche ina bhuaigh Steinitz 12½-10½.
Craobh Domhanda Fichille 1894 agus cailleadh in aghaidh Lasker
Faoin am seo, bhí Steinitz ag labhairt go poiblí faoi dul ar scor ón ficheall, ach d'athraigh sé a intinn nuair a thug Emanuel Lasker, Gearmánach 26 bliain d'aois, dúshlán air. Bhí sraith buanna as a chéile ag Lasker ina ghairm gearr, agus thairg sé geall $5,000 chun imirt le Steinitz. Ní raibh Lasker in ann an t-airgead a bhailiú, áfach, agus tar éis sraith laghduithe bhí sé ar Steinitz geall $2,000 a taobh a glacadh, suim níos lú ná cuid de chluichí níos luaithe Steinitz. Cé gur moladh é seo go poiblí mar ghníomh spórtúlachta ón Steinitz, is é is dóichi ná a malairt ná go raibh an t-airgead ag teastáil go géar uaidh.
216x216px|thumb|Lasker i 1909.
Imríodh an cluiche i 1894 i Nua-Eabhrac, Filideilfia agus Montreal, Ceanada. Cheapadh go mbuafeadh Steinitz go héasca (ag Steinitz féin) agus b'ábhar iontais é nuair a bhuaigh Lasker an chéad chluiche. Tháinig Steinitz ar ais le buachaint sa an dara cluiche agus bhí sé in ann an t-iarmhéid a choinneáil go dtí an séú cluiche. As sin amach, áfach, bhuaigh Lasker na cluichí go léir ón cluiche 7 go dtí an 11ú cluiche. D'iarr Steinitz sos seachtaine agus nuair a thosaigh an cluiche arís, bhí feabhas air agus bhuaigh sé an 13ú agus an 14ú cluichí. Tar éis buachaint Lasker sa 15ú agus 16ú, áfach, ní raibh Steinitz in ann cúiteamh a dhéanamh ar a chaillteanais níos luaithe. Mar sin, tháinig deireadh leis an réim Steinitz agus bhí Lasker ar an curadh fichille an domhain nua.
Tar éis dó an teideal a chailleadh, d'imir Steinitz i gcomórtais níos minice ná mar a bhí roimhe. Bhuaigh séi Nua-Eabhrac 1894 agus Hastings 1895. Ag comórtas an-láidir le Lasker, Chigorin agus Pillsbury i St Petersburg 1895 fuair sé an dara háit taobh thiar de Lasker, ag bunú a éileamh ar athimirt. Tharla sé seo idir mí na Samhna 1896 agus Eanáir 1897 i Moscó, ach léirigh an toradh cumas lagaithe Steinitz. Ní bhuaigh sé ach dhá chluiche, agus chaill sé 10 gcinn. Go gairid i ndiaidh an chluiche, bhí cliseadh néarógach ag Steinitz agus coinníodh i sanatorium i Moscó ar feadh 40 lá. Tuairiscíodh gur cheap na dochtúirí ar feadh tamaill gur gealt a bhí ann agus é ag ligint air gur imreoir fichille cailiúil é. Mhill na blianta deiridh Steinitz ag meabhairghalar agus bochtaineacht. Maíonn roinnt údair gur fuair sé sifilis, a d’fhéadfadh a bheith ina chúis leis na cliseadh. Sna míonna roimh a bhás, chaith sé tréimshe ama eile i ngealtlann. Níor thug a ghníomhaíochtaí fichille aon luach saothair mhóra airgeadais, agus fuair sé bás in Ospidéal Stáit Manhattan ar 12 Lúnasa 1900, de bharr taom croí.
An Scrín, Contae na Mí
Sráidbhaile atá suite i lár Chontae na Mí, Poblacht na hÉireann í an Scrín nó Scrín Cholm Cille (Skryne/Skreen as Béarla).
Cineamatagrafaíocht dhaite
deas|250px|thumb|Cineamatagrafaíocht dhaite Dathaíodh gnáthscannáin dhubha is bhána (monacrómatach) de láimh nó le próiseas ceimiceach chomh luath leis na 1890idí, ach níorbh fhíorscannáin reatha fhótagrafacha iad sin. Tháinig Kinemacolor amach sna Stáit Aontaithe i 1906, agus d'éirigh leis ar feadh scathaimh mar úrnuacht.
D'fheidhmigh sé trí fhrámaí leanúnacha dubha is bána a theilgean trí scagaire dearg i ndiaidh scagaire ghormghlais, ag brath ar mharthanacht radharc na súl chun an íomhá shuimithe dhé-dhathach a aireachtáil.
Tugadh córais éagsúla dhaite isteach i 1928-1940 (Technicolor, Francita, Opticolor, Dufay) ach níor éirigh ach le Technicolor a bheith éifeachtach chun cóipeanna na scannán a dhéanamh go héasca le dáileadh ar na pictiúrlanna. Shaothraigh Technicolor ceamara trídhathach le 3 spól scannán a rinne 3 íomhá dhubh is bhán de na dathdhealuithe.
Sa phictiúrlann teilgeadh an 3 dhathdhealú trí na scagairí cuí chun gur fhorluigh siad ar a chéile ar an scáileán chun íomhá dhaite a léiriú. Sna 1950idí cheap comhlacht Kodak córas le scannán fótagrafach daite (Eastmancolor), agus faoi 1955 bhí seanchóras Technicolor imithe i léig.
De réir a chéile dhíláithrigh an córas nua daite an chineamatagrafaíocht dhubh is bhán go hiomlán, beagnach.
Eanach Cluana
Is baile suite i gContae an Dúin é Eanach Cluana.
Eanón
Is éard is eanón ann, ar a dtugtar freisin α, β-carbóinile neamhsháithithe, ná cineál de chomhdhúile orgánach comhdhéanta de ailcéin comhchuingithe le céatón. Tugtar céatón meitile vinile (bútánón) nó CH2 = CHCOCH3 ar an t-eanón is simplí. Is é an t-éanal an β-aildéad neamhsháithithe comhfhreagrach, mar shampla acroiléin (CH2 = CHCHO).
Patricia O'Lynn
Saol pearsanta
Tá céim dochtúra aici.
29 Iúil
Is é an 29 Iúil an 210ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 211ú lá i mbliain bhisigh. Tá 155 lá fágtha sa bhliain.
Daoine a fuair bás ar an lá seo
thumb|Ólavur Halgi (Naomh Amhlaoibh)
Alex Easton
Is polaiteoir aontachtach é Alex Easton. Rugadh é ar 19 Bealtaine 1969. Is Comhalta den Tionól Reachtach é don Dún Thuaidh, ó 2003 ar aghaidh. Is iarbhall den Pháirtí Aontachtach Daonlathach é.
Saol pearsanta
Is Fear Buí é. Is Anglacánach é.
Edward Lewis
Bitheolaí a rugadh i Wilkes-Barre, Pennsylvania, ab ea Edward B. Lewis (20 Bealtaine 1918 - 21 Iúil 2004). I 1995, le Christiane Nüsslein-Volhard is Eric Francis Wieschaus, bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis as a thaighde ar na bealaí a rialaíonn na géinte forbairt is luathfhás sa suth daonna.
Léigear Mequinenza
mion|[[Mequinenza.]] I Léigear Mequinenza (15 Bealtaine go 8 Meitheamh 1810) d’infheistigh cór Impiriúil Francach 16,000 fear faoi cheannas Louis Gabriel Suchet garastún Spáinneach 1,000 duine faoin gCòirneal Carbóin. Ghlac na Francaigh Mequinenza agus a chaisleán tar éis obráid a mhair thart ar thrí seachtaine. Tharla an gníomh le linn an Chogaidh Leithinis, a bhí mar chuid de Chogaí Napoleon. Tá Mequinenza suite ag cumar Aibhneacha Ebro agus Segre thart ar 131 mi siar ó Barcelona.
Cúlra
Le linn an Dara Léigear de Zaragoza, chuir a chosantóirí Spáinneacha in aghaidh na Fraince go géar ar feadh roinnt míonna. Thit an chathair sa deireadh an 20 Feabhra 1809 agus maraíodh nó gabhadh a garastún mór. Agus an chuid is mó de chosantóirí Aragon scriosta, rinne Cór na Fraince III faoi Ghinearál na Rannóige Jean-Andoche Junot agus V Corps faoi Marshal Édouard Mortier constaic ghleann Abhainn Ebro go tapa. Ghéill dún cumhachtach Jaca go bog do Mortier an 21 Márta 1809 agus áitíodh bailte Monzón agus Fraga go luath. Dhiúltaigh caisleán Mequinenza géilleadh, áfach, nuair a thoghairm colún Francach é. Tar éis do Mortier teacht os comhair an chaisleáin go pearsanta le briogáid coisithe, dhiúltaigh a cheannasaí caipitliú arís. Tharraing marsal na Fraince siar, ag pleanáil filleadh tar éis dó an chuid eile d’oirthear Aragon a cheansú. D'eisigh an tImpire Napoleon orduithe, áfach, an 5 Aibreán don V Corps tarraingt siar go Tudela. Bhí Cogadh na Cúigiú Comhrialtas ar tí tosú agus bhí a fhios ag an impire go bhféadfadh go mbeadh trúpaí Mortier ag teastáil uaidh chun a arm sa Ghearmáin a threisiú. D’fhág sé seo ar an gCór III Aragon a shealbhú gan ach 15,000 trúpa ann. Ag an am céanna chuir an t-impire ionad Ghinearál na Rannóige Louis Gabriel Suchet in ionad Junot.
Nótaí
<references group="" responsive="1">
Nintendo Wii
Is é an Nintendo Wii (wee) an 5ú consól cluichí ata déanta ag Nintendo. Scaoileadh ar an 19ú Samhain 2006 é, cúig bliana i ndiaidh an GameCube. Tháinig clú air mar gheall ar an gcianrialú nuálach atá ag an Wii. Chualathas faoin Wii sa bhliain 2004 nuair a bhí an t-ainm 'Revolution' air. I mí an Mhárta 2007, bhí níos mó ná 200 cluiche Wii ar fáil.
Spéirling Michael
Cruthaíodh Spéirling Michael ar an 7 Deireadh Fómhair 2018 mar an tríú stoirm déag de Shéasúr na hairicíní an tAtlantach 2018. Bhuail an spéirling Meiriceá Láir, Leithinis na Yucatán, na hOileáin Caymen, Cúba, Meiriceá Thoir Theas, Cósta Thoir Meiriceá, Ceanada Atlantach agus Leithinis na hIbéire. Fuair 33 duine bás mar gheall ar an spéirling: 18 sna Stáit Aontaithe, 8 i Hondúras, 4 i Nicearagua agus 3 in tSalvadóir. Scaip an stoirm ar an 15 Deireadh Fómhair 2018.
Éasafagas
Cuid den diúlfaíoch, an feadán fada matánach a ghabhann ó íochtar na farainge tríd an tóracs go dtí an goile. Timpeall 24 cm ar fhad i nduine fásta, líneáilte taobh istigh le cisil lannacha eipitéiliam. An chuid is matánaí de chonair an díleá. Teannann sé solaid is leachtanna a thógann an béal isteach le tonnta craptha a chuid matán, a dtugtar imfháscadh air, i dtreo an ghoile. Tá go leor cúnguithe ar feadh a chúrsa, a chuireann moill ar an ábhar atá á theannadh síos ann. Má bhíonn ábhar creimneach san ábhar a shlogtar siar, déantar níos mó damáiste don éasafagas ag na pointí cúngaithe sin ná áiteanna eile.
Cinearáiria
Tom beag a fhásann 60 cm nó mar sin ar airde, dúchasach don Afraic is Madagascar, is ea cinearáiria. An gas an-ghéagach ón mbun. Na duilleoga cruinn, rud beag maothánach, tiubh giobach bán faoina mbun. An iliomad bláthcheann, cosúil le nóiníní, i gcrobhaingí dlútha barrleata, dearg go dúghorm/vialait. Díorthaíodh na cineálacha i ngairdíní ó speiceas gaolmhar atá dúchasach do na hOileáin Chanáracha.
Radhabinod Pal
clé|mion|1946 Bhí Radhabinod Pal (27 Eanáir 1886 – 10 Eanáir 1967) ina dhlíodóir, acadóir agus breitheamh de chuid na hIndia (na Beangáile, go sonrach).
Mónaidh Riabhach
Is baile suite i gContae an Dúin é Mónaidh Riabhach.
Radhabinod Pal
Saol
clé|mion|133x133px|Ard-Chúirt [[Calcúta|Chalcúta]] Is fearr aithne ar Phal mar gheall ar an ráiteas easaontach a thug sé mar bhall den Bhinse Míleata Idirnáisiúnta don Chianoirthear (tá ardmheas sa tSeapáin air dá bharr). D'éigiontaigh Pal gach cosantóir i ngach cúis, ag rá nach raibh ach saghas "ceartas an bhuaiteora" sa Bhinse.
Breitheamh d'Ard-Chúirt Chalcúta ó 1941, bhí Pal ina bhall den Choimisiún Dlí Idirnáisiúnta ó 1952 go dtí go bhfuair sé bás.
Bhí Pal ina ollamh i gColáiste Dlí Ollscoil Chalcúta ó 1923 go 1936. Rinneadh Leas-seansailéir na hOllscoile de sa bhliain 1944.
Gilbert Newton Lewis
Ceimicí fisiciúil a rugadh i Weymouth, Massachusetts ab ea Gilbert Newton Lewis (23 Deireadh Fómhair 1875 - 23 Márta 1946). Ceannródaí i bhfeidhmiú phrionsabail is mhodhanna oibre na fisice sa cheimic, agus dhírigh sé cuid mhaith dá thaighde ar eagar na leictreon sna scealla timpeall ar núicléis adamh.
Amalgaid mac Fiachrach
Rí na gConnacht de chlann Uí Fhiachrach ba ea Amhalaidh mac Fiachra (Sean-Ghaeilge Amalgaid mac Fiachrach) (bás 440 ). Fiachra mac Echach Mugmedóin ba ea athair, agus Ardrí Eochaid Mugmedón (bás 362) a sheanathair.
Féilíneach
I dtéarmaí ginearálta, is éard is brí leis an bhfocal féilíneach (Béarla: feline) ná ball ar bith d'fhine na gcat (Felidae), leis na fofhinte Pantherinae (leoin, tíogair, srl.) agus Felinae (cait bhaile, síotaí, lincsí, srl.) san áireamh. Ach de réir nósmhaireacht na tacsanomaíochta, is baill den fhofhine Felinae amháin atá i gceist.
Amalgaid mac Fiachrach
Tar éis a bháis, tharla achrann comharbachta i dTír Amhlaidh idir a mhic Aonghas (Óengus) agus Éanna (Éndae). Shocraigh Naomh Pádraig leis an Ardrí Laoghaire mac Néill (bás 462) a dheartháir Eoghan (bás 465) go ndéanfaidís idirghabháil san aighneas. Rinne Éanna a mac Conall a bhaisteadh agus chuir sé i seirbhís Phádraig é chun a chuid tacaíochta a chúiteamh leis.
Seadeolaíocht
Is éard is seadeolaíocht ann ná an disciplín eolaíoch a bhaineann le staidéar a dhéanamh ar bhitheolaíocht na seadán agus na galair sheadánacha, lena n-áirítear dáileadh, bithcheimic, fiseolaíocht, bitheolaíocht mhóilíneach, éiceolaíocht, éabhlóid agus gnéithe cliniciúla na seadán, lena n-áirítear freagairt an óstaigh ar na hoibreáin sin.
Go ginearálta, cuimsíonn na seadáin víris is baictéir, iad siúd atá neamhurchóideach is iad siúd a chuireann tús le galair, ach de ghnáth bíonn an staidéar teorannaithe do phrótasóin (aiméibí is eile), péisteanna, artrapóid a dhéanann dochar do dhaoine trí nimh a dhéanamh, fuil a dhiúl is galair a iompar (mar shampla, corrmhíolta, míoltóga gainimh is míolta), nó maireachtáil ar an gcraiceann agus tochas is galar an tochais a chur air (mar shampla, míolta cartáin).
Notonecta
Géineas feithidí uisceacha is ea Notonecta san fhine Notonectidae, fofhine Notonectinae. Is feithidí feoiliteacha iad.
Borróg
Is císte beag milis é borróg agus cruth ciorclach uirthi de ghnáth. Bíonn sí beag go leor ionas gur féidir le duine í a choinneáil ina lámh. Fuintear i gcupán páipéir í, agus cuirtear siúcra, uachtar buailte nó maisiú eile uirthi.
Itear í léi féin nó i dteannta tae nó caife. Bíonn éileamh ar bharróga ag cóisirí páistí.
Vallabhbhai Patel
Dlíodóir agus polaiteoir de chuid na hIndia ab ea Vallabhbhai Jhaverbhai Patel ( Gúisearáitis: [ʋəlːəbːʰɑi dʒʰəʋeɾbʰɑi pəʈel]; pə-TEL; 31 Deireadh Fómhair 1875 – 15 Nollaig 1950). Tugadh Sardar (nó Taoiseach) air mar leasainm.
Saol
clé|mion|'Dealbh an Aontais', an dealbh is mó ar domhan in Gujarat D'éirigh go maith le Sardar mar dhlíodóir ar feadh roinnt mhaith blianta.
Rinneadh ceannaire de chuid Chomhdháil Náisiúnta na hIndia de sa bhliain 1931. Bhí Sardar ar na cosantóirí ba dhílse a bhí ag Gandhi le linn feachtas, cosúil leis na gluaiseachtaí um an Neamh-chomhoibriú agus "Scoir an India".
Séadaire cairdiach
mion| Séadaire cairdiach Sa chroí, tá cealla sa nód sinatriach a dhípholaraíonn is a pholaraíonn go spontáineach tréimhsiúil timpeall uair gach soicind, agus spreagann an próiseas leictreach seo dípholarú / polarú de réir eagair i ngach cill sa chroí.
Vallabhbhai Patel
Saol
Mar Aire Gnóthaí Baile agus an Leas-Phríomh-Aire ón mbliain 1947 go dtí gur éag sé, bhí páirt lárnach aige i lánpháirtiú na stát "prionsúil" (Gujarat, Bhopal, Cochin srl) isteach in Aontas na hIndia agus i bhforbairt sheirbhísí náisiúnta le haghaidh an riaracháin agus na póilíneachta agus páirteanna eile den stát.
Bhuail taom croí é ar 15 Nollaig 1950, in aois 75 dó.
Séadaire cairdiach
Mar thoradh ar na hathruithe leictreacha seo, crapann matáin an chroí timpeall uair gach soicind, agus feidhmíonn na cealla sa nód sinatriach mar shéadaire nó maor am a an chroí.
Má tharlaíonn fabht sa chóras seo, cuirtear cosc ar chrapadh tréimhsiúil an chroí agus is baolach é sin do dhuine.
I gcás nach féidir an mí-ord a réiteach le drugaí, ionphlandaítear séadaire cairdiach saorga chun duine a shábháil, ascaltóir leictreonach, fuinnmhithe le batairí, a chuirtear faoin gcraiceann agus a cheanglaítear le leictreoidí atá greamaithe leis an gcroí. clé|mion Leis seo is féidir rithim normálta buailte is craptha an chroí agus caidéalú fola na beatha timpeall na colainne a choinneáil.
Stair
Ar an 8 Deireadh Fómhair 1958, bhí séadaire cairdiach inmheánach ionphlandaithe don chéad uair, san Institiúid Karolinska i bpríomhchathair na Sualainne, Stócólm.
Meriwether Lewis
Taiscéalaí a saolaíodh i Charlottesville, Virginia ab ea Meriwether Lewis (18 Lúnasa 1774 – 11 Deireadh Fómhair 1809). Ina chomhcheannaire le William Clark ar an gcéad aistear rathúil fillte trasilchríochach thar tír trasna na Stát Aontaithe ón Aigéan Atlantach go dtí an tAigéan Ciúin (aistear Lewis is Clark, 1804-1806).
Séamas I, Rí na nAlbanach
Bhí Séamas I (10 Nollaig, 1394 - 21 Feabhra, 1437) ina rí ainmniúil ar Albain, ó 4 Aibreán, 1406 go dtí go bhfuair sé bás, cé nár chleacht sé rialú éifeachtach go dtí Mí na Bealtaine 1424.
Chaith sé an chuid ba luaithe dá chuid réimis mar phríosúnach i Sasana. Ar a scaoileadh, rinne sé iarracht monarc láidir lárnaithe a chruthú in Albain, agus feallmharaíodh é ag aicmí uaisle easaontacha.
Mhic Cárthaigh
Clann de chuid Eoghanachta na Mumhan ba ea Mhic Cárthaigh. Bhí roinnt géaga ann den chlann, ina measc Mhic Cárthaigh Riabhach, Mhic Cárthaigh Mhúscraí agus Mhic Cárthaigh Dhúiche Eala. As líon daoine Éireannacha leis an sloinne Mac Cárthaigh, tá cónaí ar seasca fán gcéad acu i gContae Chorcaí, áit a raibh an-chumhacht acu sa Mheánaois.
mion|170px|Armas Mhic Cárthaigh.
Stair
Is é sinsear na clainne é Cárthach, rí Eoghanacht Chaisil king, a fuair bás sa bhliain 1045 de thairbhe tine tí lasaithe d'aon ghnó ag duine Uí Lonargáin (de bhall Dál gCais, céilí comhraic na nEoghanacht). Deargnamhaid an Ardrí, Brian Bóramha, ba é Cárthach. Cuireadh an ruaig ar réamhdhream Mhic Cárthaigh as a cheantar dúchais ar Mhachaire na Mumhan, Contae Thiobraid Árann, de bharr leathadh Uí Bhriain i lár na 12ú haoise.
Bhí beirt mhac, Tadhg agus Cormac, ag Muireadhach mac Cárthaigh (bás 1092). Ghlacadar beirt ainm a seanathair mar shloinne, .i. Mac Cárthaigh. Sa bhliain 1118, críochdheighleadh ríocht na Mumhan i ndá leath, Tuamhain agus Deasumhain, ag Conradh Ghleann Maghair. Rinneadh chéad rí Dheasumhan de Thadhg.
Le cúig aois anuas, bhí an chlann chun cinn sa Mhumhain. Bhí ceithre mhór-ghéag ann; Choinnigh na clanna is orthu ag troid in éadan chúngach na Normannach agus na Sasanach suas go dtí an seachtú haois déag nuair a chailleadar beagnach gach rud. Mar eisceacht, fuair an chlann White, sliochtaigh Chormaic Láidir Mhic Cárthaigh, le hoidhreacht Caisleán Mhaigh Chromtha. Dódh an caisleán sa bhliain 1922 agus is cuid de chlub gailf inniu é.
Tá an-chuid tagairtí do chlann Mhic Cárthaigh Anna hannála, i nAnnála Inis Faithlinn ach go háirithe. Saoirbhreathach (galldaithe mar Justin) ba ea athair Chárthaigh, ainm atá le fáil sa chlann le feadh na gcianta, matáin le Finghin (galldaithe mar Florence, sa ghnáthchaint Flurry).
Bhí an choróin i seilbh Mhic Cárthaigh, de réir tánaisteacht an Fhéineachais suas go dtí scaoileadh na ríochta sa bhliain 1596.
Clanna
Feictear sin chlann déag mhic Cárthaigh sa King's History of Co. Kerry:
Tá garghaol idir Mhic Cárthaigh agus roinnt teaghlaigh na Mumhan eile, san áireamh Uí Shuilleabháin, Uí Cheallacháin, Uí Chaoimh, Uí Dhonnchadha agus Uí Dhonnabháin. Bhí luathchlann Mhic Cárthaigh Anna ghlaoiti Mhic Amhlaoibh orthu féin.
Éasc (geolaíocht)
Sa gheolaíocht, scoilt nó gág i gcarraig, ar tharla díláithriú ar feadh an éisc de bharr struis taobh istigh den Domhan. Nuair is díláithriú ingearach a tharla, is éasc normálta é sin agus strus comhbhrúiteach ba chúis leis. I gcásanna thar mean, sáitear taobh amháin den charraig suas os cionn an taoibh eile. I gcúléisc, mar mhalairt, forleathnú screamh an Dómhain is bun leis. Is samplaí drámata den éasc seo an Cainneoin Mór sna Stáit Aontaithe agus an Scoiltghleann in iarthar na hAfraice. Maidir le héisc sractha, scaoiltear strus comhbhrúiteach trí dhíláithriú i leataobh, agus is sampla suntasach de seo Éasc San Andreas i gCalifornia.
Castagnari
Is comhlacht Iodálach, lonnaithe in Recanati, a dhéanann boscaí ceoil agus mileoidin é Castagnari.
Dauí Tenga Uma
Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin ba ea  Dauí Teanga Umha (Sean-Ghaeilge Dauí Tenga Uma) (bás 500 ). Tugadh an leasainm "Teanga Umha" do de bharr blas a chuid cainte. Tháinig sé i gcoróin i gcomharbacht ar Ailill Molt Uí Fhiachrach (bás 484).
Beatha
Feictear Dauí Teanga Umha sna ginealaigh mar gar-fhionnó Bhriain, sinsear eapainmneach a chlainne. Deirtear go háirithe gur sinsear Uí Bhriúin Seola é féin. Creideann Francis Byrne gurb ionann é agus a shin-sin-seanathair, dá mbá fhíor, Dauí Galach, óir gur bréag iad luathghinealaigh Uí Bhriúin. Luann Keating dhá phóstaí ina chlann:
Sa bhliain 500, cloíodh agus maraíodh Daui i gCath Segsa (Seghais nó An Bhúill) ag a mhac chéile féin, Muircheartach. Deirtear sna hannála gurbh í Duinseach ba chúis an chogaidh.
The Voice of Ireland (sraith 1)
Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag John de Mol é The Voice of Ireland (Gaeilge: Guth na hÉireann). Thosaigh an chéad sraith de The Voice of Ireland ar 8 Eanáir 2012 agus chríochnaigh sé ar 29 Aibreán 2012. Thóg sé ar siúl i The Helix i mBaile Átha Cliath.
B'iad Bressie, Kian Egan, Sharon Corr agus Brian Kennedy na breithiúna don tsraith seo. D'fhág Brian tar éis an tsraith seo. Bhuaigh Pat Byrne an tsraith agus tháinig Richie Hayes sa dara háit.
Tar éis na Éisteachtaí nDall bhí 12 ealaíontóir ar na bhfoirne.
D'fhág Brian Kennedy tar éis an tsraith seo.
Cinéisic
mion|comharthaíocht lámh Staidéar ar theanga fheiceálach colainne mar chumarsáid is ea cinéisic, nó "comharthaíocht choirp" mar a deirtear go minic. Baineann sí le gluaisní is coir ghnácha a chuireann teachtaireachtaí beartaithe in iúl, agus leis an mbealach a soláthraíonn dreacha aghaidhe, gluaisní colainne is staidiúir, patrúin de leideanna ainneonacha do staid mothúcháin an duine atá á scrúdú, agus nádúr an imoibrithe shóisialta.
Déanann cinéisic staidéar go háirithe ar an mbealach a mbíonn difríochtaí céille i gcultúir dhifriúla i gcaochadh súile, gluaisne malaí, meangadh, croitheadh láimhe, coir méire, agus gluaisní eile aghaidhe is géag.
Comhdhúil orgánach
Aon bhall d'aicme mhór de na comhdhúile cheimiceacha ghásacha, leachtacha, nó sholadacha, ina mbíonn carbón sna móilíní s'acu tugtar comhdhúil órgánach air. Ar chúiseanna stairiúla a phléitear thíos, bíonn roinnt cineálacha de chomhdhúile ina mbíonn carbón iontu, ar nós cairbídí, carbónáití, ocsaídí shimplí de charbón (ar nós CO agus CO2), agus de na ciainídí, a mheastar mar neamhorgánach. An t-idirdhealú idir comhdhúil orgánach agus neamhorgánach charbóin, cé go bhfuil sé "úsáideach le haghaidh na Ceimice a cur in ord nó in eagar... tá sí beagán treallach". .
Bíonn an cheimic orgánach ag plé le gach gné de na comhdhúile orgánacha. Tugtar 'sintéis orgánach' ar an mhodheolaíocht len iad a n-ullmhú.
Rafael Orozco Maestre
Amhránaí, ceoltóir amhrán Colómach a bhí i Rafael José Orozco Maestre (a rugadh i nBecerril, Colómach ar an 24 Márta 1954 agus a cailleadh i Barranquilla ar an 11 Meitheamh 1992).
Constáblacht Ríoga na hÉireann
|mion|Léarscáil de dhlínse Chonstáblacht Ríoga na hÉireann.
Constáblacht Ríoga na hÉireann ("Royal Irish Constabulary", RIC), nó "na saighdiúirí dubha", mar a thugtaí ar na constáblaí sa Ghaeltacht (cf. saothar Sheáin Bháin Mhic Mheanmain), ar ceann den dá chonstáblacht a bhí ag obair in Éirinn i dtús na fichiú haoise, in éineacht le Póilíní Chathair Átha Cliath (Dublin Metropolitan Police). Bhí constáblachtaí dá gcuid féin ag Doire agus ag Béal Feirste roimh an mbliain 1870, ach scoireadh sa bhliain sin iad, ó bhí siad sáite san fhoréigean seicteach. Ba í an Chonstáblacht Ríoga a ghlac uirthi cúraimí na gconstáblachtaí seo ansin. Sa bhliain 1922, cuireadh deireadh leis an gConstáblacht Ríoga, agus tháinig dhá fhórsa poilíneachta nua ina háit, mar atá, an Garda Síochána i Saorstát Éireann agus Constáblacht Ríoga Uladh (Royal Ulster Constabulary, RUC) i dTuaisceart Éireann.
Caitlicigh ab ea formhór mór na gconstáblaí, ach ní raibh siad chomh coitianta sin i measc an lucht ceannais. Bhí córas póilíneachta na Constáblachta Ríoga ina mhúnla do Phóilíní Capall Iarthuaisceart Cheanada, nuair a bhí rialtas cónaidhme Cheanada ag iarraidh an bealach ab fhearr a oibriú amach leis an dlí a choinneáil i bhfeidhm sna Críocha Thiar Thuaidh.
Stair na Póilíníochta in Éirinn
Tháinig an chéad fhórsa póilíní ar an bhfód in Éirinn, nuair a reachtaíodh an tAcht um Choimeád na Síochána sa bhliain 1814. Bunaíodh an Chonstáblacht féin sa bhliain 1822, nuair a reachtaíodh an tAcht um Chonstáblacht na hÉireann. Ceann de na chéad dualgaisí dár thit ar a crann ab ea na deachúna a ghearradh de na Caitlicigh le lámh láidir le linn Chogadh na nDeachún. D'fhoráil an tAcht gur cuireadh fórsa póilíní ar bun i ngach barúntacht, agus na hardchonstáblaí is na cigirí ginearálta faoi cheannas an riaracháin shibhialta i gCaisleán Bhaile Átha Cliath. Sa bhliain 1841, bhí níos mó ná ocht míle sé chéad fear ag obair ina gconstáblaí. San am sin, bhí inneall nua curtha ar an bhfórsa le hacht a reachtaíodh sa bhliain 1836, agus heisíodh na chéad rialacha don Chonstáblacht da bhliain 1837. Bhí na constáblaí á gcoinneáil faoi dhiansmacht, agus ní raibh an phá thar moladh beirte. Chaithfeadh siad troid a chur ar na scológa bochta faoin tuath, nó bhí na bochtáin ag dul i rúnchumainn ar nós na Ribíneach, a d'ionsaíodh na tiarnaí talún agus a maoin shaolta.
Ní raibh lé ná luiteamas ag an gconstáblacht leis an scarúnachas Éireannach, rud a léirigh siad go héifeachtúil sa bhliain 1848, nuair a chloígh siad éirí amach na hÉireann Óige a raibh Uilliam Mac Gabhann Ó Briain i gceannas uirthi. Tháinig turadh ina dhiaidh sin i gcúrsaí na tíre. Mar sin féin, bhí Bráithreachas na Poblachta, a bunaíodh sa bhliain 1858, ag beartú éirí amach armtha in aghaidh an rialtais Ghallda. Tháinig na pleananna seo i gcrích sa bhliain 1867 le hÉirí Amach na bhFíníní, agus na stáisiúin iargúlta de chuid na Constáblachta á n-ionsaí ag na Fíníní. Ní raibh moill ar bith ar na constáblaí an reibiliún seo a chur faoi chois ach an oiread, nó bhí na Fíníní insíothlaithe le spiairí agus le brathadóirí.
Ba ansin a bhronn an Bhanríon Victeoiria an chéimíocht "ríoga" ar an gconstáblacht mar aitheantas as ucht na hoibre a rinne na póilíní ag cloí na gceannairceoirí, agus fuair an chonstáblacht cead suaitheantais Ord Ró-Oirirc Naomh Pádraig a úsáid. Chabhraigh an Chonstáblacht leis an tsochaí a thabhairt chun síochána, agus mionchoireanna ar nós ólachan poiblí agus mionghadaíocht ag teacht in áit na dtrioblóidí tuaithe, na rúnchumann agus na sluachorraíola armtha a bhí ní ba choitianta i dtús na naoú haoise déag. Ba é Cogadh na Talún sna blianta 1879-82 an phríomheisceacht ón gclaonadh seo. Ní raibh an saol chomh séimh céanna i mBéal Feirste, príomhchathair Chúige Uladh, a bhí as aice láimhe na Constáblachta. D'fhág an teannas seicteach idir na Caitlicigh agus na Protastúnaigh a shliocht ar shaol na háite, agus phléasc trioblóidí tromchúiseacha amach sna blianta 1857, 1864, 1872 agus 1886. Sa deireadh, bhain na húdaráis an tátal as an scéal nach raibh aon mhaith sna péas áitiúla, agus b'í Constáblacht Ríoga na hÉireann a ghlac an fhreagracht as an bpóilíníocht i mBéal Feirste féin.
Bhí na "saighdiúirí dubha" le feiceáil ar fud na tíre ó na 1850idí anuas, agus deonaíodh dualgaisí nua dóibh i gcúrsaí an rialtais áitiúil, rud a d'fhág na constáblaí fite fuaite le saol an phobail san áit a raibh siad ar garastún. Sa bhliain 1901, bhí, ar a laghad, 1,600 beairic agus 11,000 constábla ann. An chuid ba mhó de na constáblaí ab ísle céim, go háirithe faoin tuaith, bhí siad an-chosúil leis na daoine ina dtimpeall, idir aicme shóisialta, chreideamh, agus chúlra ginearálta. Mar sin, ní raibh sé coitianta ar aon nós go mbeadh Protastúnaigh ag póilíniú pobail Chaitliceacha. Bhí cuid mhaith den phobal Chaitliceach míshásta leis na constáblaí sa naoú haois déag, agus iad ag cuidiú leis na baillí daoine bochta a dhíshealbhú, ag géarleanúint lucht ceannais Chonradh na Talún, agus (rud atá le léamh go fairsing i litríocht na Gaeltachta) ag ionsaí na stiléirí.
Mar sin féin, agus an saol ag dul chun suaimhnis agus chun síochána ag druidim chun deiridh don naoú haois déag, thug cuid mhór den tsochaí faomhadh agus formhuiniú don Chonstáblacht, ós rud é gur eagraíocht éifeachtúil a bhí ann agus í ina réamh-mhúnla d'fhórsaí póilíneachta ar fud na hImpireachta ar fad. Bhí cuma mhíleata ar an gConstáblacht agus nósanna míleata aici, idir bheairicí (nach raibh iontu go minic ach gnáth-thithe ar cíos, áfach), cairbíní, agus druileáil i stíl an airm. Ní raibh an chosúlacht sin ar na póilíní sibhialta sa Bhreatain Mhór agus i mBaile Átha Cliath. Ó tháinig an Chonstáblacht chun saoil, d'aithneofá "na saighdiúirí dubha" ar an tsainéide dhubhuaine le cnaipí airgid ghil agus le suaitheantais na constáblachta.
Nuair a thosaigh na náisiúnaithe Éireannacha ag éileamh Rialtas Dúchais sna blianta roimh an Chéad Chogadh Domhanda, fuair na "saighdiúirí dubha" féin tuilleadh oibre le déanamh. Bhí an tsochaí á streachailt ag teannas láidir nuair a bhí an tríú Bille um Rialtas Dúchais á rith ag Pairlimint Westminster, sa bhliain 1912. Bhunaigh lucht cáinte an Bhille Óglaigh Uladh (UVF) i Mí Eanáir 1913, agus iad siúd a bhí ar son an Rialtas Dúchais, chuir siadsan bun le hÓglaigh na hÉireann. Bhí níos mó ná 250,000 Óglach den dá chineál ann, agus cuma an airm phríobháidigh ar an dá fhórsa. B'iad na náisiúnaithe ba mhó a bhí á gciapadh ag an gConstáblacht, ach fágadh cead a gcinn is a gcos ag Óglaigh Uladh, an chuid ba mhó den am. Bunaíodh Sinn Féin sa bhliain 1905. Chuaigh an saol polaitiúil chun fíochmhaireachta, agus sa deireadh thiar thall, chuaigh na hÉireannaigh chun cogaidh lena dtír a shaoradh.
Le linn Chogadh na Saoirse
Nuair a ghnóthaigh Sinn Féin olltoghchán na bliana 1918, chuir na Feisirí Náisiúnaíocha parlaimint neamhspleách, Dáil Éireann, ar bun. B'ansin a thosaigh an treallchogadh in Éirinn. Rinne Óglaigh na hÉireann ionsaí i ndiaidh a chéile ar fhórsaí na Corónach de réir na n-orduithe a fuair siad ó Mhícheál Ó Coileáin, agus ó b'iad na constáblaí an chéad líne chosanta a bhí ag an gCoróin, b'iad an dream ba mhó a bhí thíos le hionsaithe na nÓglach. Ó Fhómhar na bliana 1919 ar aghaidh, b'éigean dóibh na beairicí in áiteanna iargúlta a thréigean. San am céanna, chuir na hÓglaigh baghcat in aghaidh na Constáblachta i bhfeidhm, agus tháinig córas cúirteanna agus póilíneachta de chuid Shinn Féin in úsáid i measc na ndaoine. Bhítí ag bagairt an mhíle murdar ar na constáblaí, agus is iomaí duine acu a feallmharaíodh i ndáiríre. Ba chuid é seo de straitéis mheabhrach a bhí ag na hÓglaigh greim láimhe na Corónach a scaoileadh de na ceantair thuaithe. De réir ráiteas an Tiarna Curzon, Aire Cúrsaí Eachtracha na Ríochta Aontaithe, bhí 117 constáblaí maraithe agus 185 gonta ag na hÓglaigh roimh Mhí Dheireadh Fómhair na bliana 1920. Ar feadh trí míosa sa bhliain chéanna, d'éirigh sé chéad duine as an gconstáblacht, agus ní raibh ach naoi míle go leith acu ann i dtús na ceannairce féin.
Le fortacht a thabhairt don Chonstáblacht, agus í ag titim as a chéile le teann lagmhisnigh, d'fhruiligh Rialtas na Breataine fórsaí breise as measc iarshaighdiúirí Sasanacha agus Albanacha a bhí go díreach tar éis teacht abhaile ón Chéad Chogadh Domhanda. Cuireadh na hearcaigh seo go hÉirinn sa bhliain 1920. B'iadsan na Dúchrónaigh agus na Póilíní Cúnta a tharraing an oiread sin náire ar an mBreatain Mhór agus go ndeachaigh na Sasanaigh chun comhchainteanna leis na hÉireannaigh. Mar a dúirt Páidín Ó Sé, a raibh a athair ina ghnáthchonstábla san am: ''Plá agus tabhartas ó Dhía ab ea iad san am céanna. Tháinig siad chun cabhrach, ach chuir siad sceimhle agus scanradh orthu sin féin a bhí ag súil le cúnamh uathu''. D'éirigh cuid mhaith de na constáblaí as, agus an samhnas a chuir brúidiúlacht uafásach na nDúchrónach orthu. Bhí cuid mhaith eile ag comhoibriú leis na hÓglaigh, cuid acu ag iarraidh teacht slán as an gcogadh agus an chuid eile ag éirí báúil le cúis na nÓglach dáiríre píre. Bhí constáblaí báúla ag cabhrú leis na hÓglaigh, mar shampla, nuair a rinne siad foghail ar bheairic na Constáblachta sa Chorr Chríochach i gContae Thír Eoghain i Meitheamh na bliana 1920. Shealbhaigh na hÓglaigh an bheairic ar an Scoil i gContae Chorcaí ar an dóigh chéanna. I Mí Dheireadh Fómhair 1920, fuair na constáblaí ardú pá, ó bhí sé ag éirí ní ba deacra bia agus beatha a choinneáil leat ar an obair seo. Bhí na siopaí á ndiúltú faoi sheirbhís, de réir mar a bhí ordaithe ag Dáil Éireann.
Tanka
mion|Takuboku Ishikawa in Bunkyo, Tóiceo Is seánra filíochta de chuid na Seapáine é an tanka (短歌, gearrdán).
Constáblacht Ríoga na hÉireann
Le linn Chogadh na Saoirse
I Mí na Nollag 1920, rinne an tAcht um Rialtas na hÉireann críochdheighilt ar an tír, agus i Mí Iúil 1920, tháinig an sos cogaidh i bhfeidhm. I rith dhá bhliain, bhí 418 ball den Chonstáblacht maraithe. In Eanáir na bliana 1922, cuireadh deireadh le Constáblacht Ríoga na hÉireann, agus tháinig an Garda Síochána i gcomharbas uirthi sa Saorstát. B'í Constáblacht Ríoga Uladh a ghlac uirthi féin na dualgaisí céanna i dTuaisceart Éireann.
Tanka
Foirm
Cúig líne atá ann de ghnáth leis an bpatrún siollaí seo a leanas.
Constáblacht Ríoga na hÉireann
Le linn Chogadh na Saoirse
Is iomaí constábla a chuaigh ó thuaidh le dul i gConstablacht Ríoga Uladh. Dá thoradh sin, bhí 40%, nó beirt fhear as gach cúigear, ina gCaitlicigh san fhórsa sin nuair a tháinig sé chun saoil. Nuair a chuaigh na fir seo ar pinsean, áfach, thit an uimhir sin síos go 8%, ó bhí spiorad láidir Aontachtach na Constáblachta doicheallach roimh Chaitlicigh an Tuaiscirt. Chuaigh roinnt seanchonstáblaí de chuid Chonstáblacht Ríoga na hÉireann i nGarda Síochána, ó bhí siad tar éis cuidiú agus cúnamh a thabhairt do na hÓglaigh le linn Chogadh na Saoirse. Cuid eile fós, chuaigh siad ar pinsean, agus thoiligh údaráis an tSaorstáit an pinsean sin a íoc leo. Bhí constáblaí ann, freisin, a raibh eagla orthu go n-agrófaí díoltas de shórt éigin orthu, agus d'éalaigh siadsan go dtí an Bhreatain Mhór in éineacht lena dteaghlaigh. Chuaigh cuid acu seo go dtí an Phalaistín, nó bhí póilíní ag teastáil ansin faoin am seo.
Brega
Ríocht Ghaelach na meánaoise ba ea Breá (Sean-Ghaeilge Brega), suite in oirthear na tíre. Cuid de mhuintir Uí Néill a bhí ann, Síol Aodha Sláine d'Uí Néill an Deisceart.
Tanka
Foirm
5-7-5-7-7.
Brega
Sanasaíocht
Ainmnithe as Magh Breá a bhí an dream agus a ríocht.
Tanka
Foirm
Seo é líon na siollaí in aghaidh na líne in tanka.
Brega
Tíreolas
Bhí ríocht Bhreá suite i chontaetha na Mí, Lú agus Baile Átha Cliath mar atá inniu ann. Teoranta a bhí sí ag Muir Éireann san oirthear, an Life sa deisceart, agus ó thuaidh trasna na Bóinne go dtí Sliabh Breagha the i ndeisceart an Lú. Is dócha gur luaineach í an teorainn thiar, idir Breá agus Ríocht na Mí, agus ní fios í go cruinn.
Tanka
Foirm
Tugtar an kami-no-ku ar an na chéad trí líne, agus tugtar an shimo-no-ku ar dheireadh na línte.
CinemaScope
Córas leathanscáileáin cineamatagrafaíochta, bunaithe ar cheapachán Henri Chrétien i 1927 ach curtha i bhfeidhm ag comhlacht 20th Century Fox i 1953. Bíonn lionsa anamorfach ar an gceamara a chomhbhrúnn an íomhá go cliathánach faoi dhó chun í a thaifeadadh ar scannán 35 mm, ach leathnaítear amach arís í nuair a theilgtear í trí lionsa anamorfach sa teilgeoir chun pictiúr le cóimheas aghaidhe 2.35 a léiriú.
Liosta de na iomaitheoirí The X Factor (sraith 15 an RA)
Is liosta é seo de na hiomaitheoirí ar an cúig sraith déag The X Factor.
Brega
Tíreolas
Laistigh de Bhreá bhíodh Teamhair, suíomh insealbhaithe Ard-Ríthe na hÉireann.
Ionghabháil agus críochdheighilt
Ionghabhadh Breá sa 6ú haois ag Uí Néill. Faoi lár na 8ú haoise, bhí an Síol Aodha Sláine scartha as a chéil in dhá leath ar an naimhdeas: Deisceart Breá nó ríocht Loch Gabhair, faoi cheannas Uí Chearnaigh; agus Tuaisceart Breá, nó ríocht Cnogba, faoi cheannas Uí Chonaing. In ainneoin na críochdheighilte úd, bhíodh go leor ríhe i gceannas sa dá cheantar.
Ag druidim leis an deireadh, bhí Breá faoi bhagairt na Lochlannach agus Ríocht Bhaile Átha Cliath ag teacht chun cinn, agus thit an tíocht faoi ardfhlaitheas na Mí. Nuair a roinneadh ríocth na Mí sa dara haois déag le linn Ionradh na Normannach, thit codanna de Bhreá faoi cheannas Bhréife agus ''na Laigean.
Tagairtí
Categóir:Gaeil
1928 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1928.
Díshealbhú Dhoire Bheatha
I Mí Aibreáin 1861, cuireadh tús le Díshealbhú Dhoire Bheatha i gContae Dhún na nGall. Is é an tiarna talún, John George "Black" Adair a thug fúthu. Bunaíodh Eastát Ghleann Bheatha sa bhliain 1857 nuair a cheannaigh Adair píosaí talún sa cheantar. Rinneadh 244 tionónta a dhíshealbhú le linn an Díshealbhaithe agus baineadh leas an as eastát le bheith ag seilg carrianna agus éanlaith agus ag iascach breac agus bradán.
Imeachtaí an Díshealbhaithe
Bhailigh Adair fórsa mór de bhreis is 200 saighdiúirí, foireann de 10 darbh ainm an "Crowbar Brigade' ó Chontae Thír Eoghain a d'fhostaigh sé chun na tithe a leagan, agus fórsa póilíneachta mór ó Ros Comáin agus Liatroim. Díshealbhaíodh 47 dteaghlach as a dtithe agus fágadh iad ag fánaíocht ar na bóithre ag lorg foscadh pé áit a bhféadfaí é a fháil. As na 244 dhuine a díshealbhaíodh, ba leanaí 159 acu agus urghabhadh 11,602 acra talún. Ar an Aoine i ndiaidh na ndíshealbhuithe chuir 43 ceannaire de na teaghlaigh a díbríodh isteach ar chead isteach i dTeach na mBocht Leitir Ceanainn.
Ba é an chéad teaghlach a díshealbhaíodh ná teaghlach Mrs McAlward. Bhí cuntas finné súl i nuachtán comhaimseartha i nDoire.
"The family of the Widow Mc Award was the first to face the terror of the Crowbar Brigade. The Sheriff, accompanied by Adair’s new Estate Manager, approached the house where the poor Sixty Year old woman lived with her six daughters and one son and ‘Long before the house was reached, loud cries were heard, piercing the air and soon the figures of the poor widow and her daughters were observed outside the house where they gave vent to their grief in strains of touching agony. Forced to discharge an unpleasant duty, the sheriff entered the house and delivered up possession to Mr. Adair’s steward, whereupon a Crowbar Brigade of six men who had been brought from distance immediately fell to with right good will to level the house to the ground. The scene became indescribable. The bereaved widow and her daughters were frantic with despair and throwing themselves on the ground, they became almost insensible, and bursting out in the old Irish wail - then heard by many for the first time - their terrifying cries resounded along the mountains for many miles. They had been deprived of their only shelter - the little spot made dear to them by association of the past - and with bleak poverty before them and with only the blue sky to shelter them, naturally they lost all hope and those who witnessed their agony will never forget the sight. Every heart was touched, and tears of sympathy flowed from many… the sobs of helpless children took hold of every heart."
Nuair a bhí obair Adair críochnaithe leath brat ciúin an bháis anuas ar fud an ghleanna ar fad. Bhí cuid de na díshealbhaithe ag lorg tearmainn lena dteaghlaigh, agus chríochnaigh cuid eile i dteach na mbocht. Ní bhfuair aon duine a gcuid feirmeacha ar ais agus chuaigh a bhformhór ar imirce go Meiriceá nó go dtí an Astráil ar deireadh thiar, agus tugadh Diaspóra Dhoire Bheatha orthu. Fiú de réir caighdeáin an lae sin ba ghníomh uafásach é. Reáchtáladh imscrúdú oifigiúil agus ardaíodh an cheist i bParlaimint na Breataine ach níor glacadh aon ghníomh i gcoinne Adair. D'fhan sé sa cheantar agus fuair sé bás sa bhliain 1885. Is minic a dúradh gurbh é an chúis a bhí leis an díshealbhú ná gur bhraith Adair gur scrios na tithe beaga bochta an radharc a bhí aige óna theach cónaithe nó gur minic a chuir na háitritheoirí isteach ar a chumas seilg a dhéanamh.
Chuir a bhaintreach carraig mhór á greanadh leis na focail Brave, Just and Generous ina onóir. Tá finscéal áitiúil ann gur bhuail tintreach an charraig ina dhiaidh sin, agus gur briseadh ina smidiríní í.
Roibeard III, Rí na nAlbanach
An mac is sine a bhí ag an Rí Roibeard II ba ea Roibeard III, ba í Elizabeth Mure a mháthair. Bean luí nó máistreás an Rí Roibeard II a bhí inti. Phós a thuismitheoirí go foirmiúil circa na bliana 1349, agus de réir sin, dlisteannaíodh Roibeard II. Bhí siad pósta roimhe sin, sa bhliain 1336, ach bhí amhras ann nach raibh an pósadh de réir Dlí na hEaglaise nó neamhchanónta.
Toghchán an Phápa
mion|Toghchán Benedictus XVI, 2005 Tagann an comhthionól cairdinéal (an conclave i mBéárla) le chéile go rúnda chun Pápa nua a thoghadh.
An Conclave
I ndiaidh bháis an Phápa, deimhníonn ceannaire Choláiste na gCairdinéil, an Camerlego, an bás. Ina sheasamh os comhair an choirp, glaonn sé ainm baiste an Phápa. Toisc nach gcloistear freagra, fógraíonn sé bás an Phápa. Ansin, socraíonn sé briseadh Fháinne an Phápa – ar a bhfuil greanta ainm an Phápa i réim – agus Séala an Phápa freisin. Cruthófar fáinne eile i gcomhair an phápa nuathofa níos deireanaí. Leis seo, socraíonn an Camerlego tórramh an Phápa agus na naoi lá bróin a bhíonn mar nós ar ócáid mar seo. Anois, le cuidiú ó triúr oifigeach de chuid an choláiste, stiúrainn sé an toghchán chun Pápa nua a roghnú.
Tagann Coláiste Rónaofa na gCairdinéil go haonláthair sa Vatacán i gcomhar an toghcháin idir cúig lá dhéag agus fiche lá i ndiaidh an bháis. As gach aird na cruinne, is iadsan rogha an Phápa chun cuidiú agus comhairleadh leis. Bhí 117 cairidinéal in ann vótáil i 2008.
Maidin arna mhárach, ceiliúrtar aifreann sa Séipéal Sistín. Tar éis sin, cuirtear an seisiún toghchána ar bun. De réir athrú a rinne an Pápa Pól VI, níl cead vótála ag cairdinéal atá breis is ceithre scór bliain d’aois. Cé nach toghadh ach cairdinéil leis na cianta, tá gach Caitliceach fásta fireann “papabile” (ina iarrthóir féideartha don Phápacht) de réir teoirice, ar aon nós!
Habemus papem!
I ndeireadh na dála, nuair atá cinneadh déanta ag na cairdinéil, íslíonn gach cairdinéal ceannbhrat corcra os comhair a chathaoireach agus fágtar ceannbhrat an Phápa nuathofa fillte. Cuirtear na ballóid deireanaigh sa tine agus is é an deatach bán astu an comhartha go bhfuil toradh faighte sa toghchán. Fiafraíonn Déan na gCairdinéil den ball roghnaithe an nglacann sé leis an toghchán agus má ghlacann, cén t-ainm ab fhearr leis a bheith air. Ag an bpointe seo, aithnítear é go hoifigiúil mar Pontifex Maximus, Pápa Naofa na Róimhe. I ndiaidh glactha, déantar Easpag na Róimhe de agus umhlaíonn chuile chairdinéal roimhe.
Ansin, cuirtear Éadaí na bPapacht air, soutane bán agus caipín cloiginne. Déantar seo i “Seomra na nDeor”, mar a dtugtar air, mar is annamh go mbíonn Pápa nuathofa tochtach agus sileann na deora nuair a bhraitheann sé go soiléir a raibh i ndán do ina shaol. Dá mba rud é gur toghadh fear nach raibh ina shagart, is é de dhualgas ar Déan Choláiste na gCairdinéil gach teideal eaglasta a bhronnadh air, ó shagart go heaspag, go dtí go mbeidh sé ábalta bheith ina Easpag na Róimhe, rud atá éigeantach ar gach Pápa. Más easpag é ar deoise in áit eile, mar a tharlaíonn de ghnáth, éiríonn sé as an bpost sin.
Nochtann an Pápa nua é féin ar thaobh an Déin chun Beannacht Apstaileach a thabhairt. Ba nós é an Pápa nua a iompar ar fud na gCearnóige ar an Sedia Gestatoria (Ardchathaoir an Phápa) agus Tiara (coróin) an Phápa a chur ar a cheann le go leor deasgnáith. Ba shiombalachas ríoga é seo a d’éirigh seanaoiseach sna blianta seo caite agus ba é an Pápa Eoin Pól I a chuir deireadh leis an nós seo. Níl a thuilleadh deasgnáith de dhíth mar, i ndiaidh toghcháin, níl aon neach níos uaisle san eaglais, de réir diagachta, a bhfuil an údarás aige chun a leithéid a dhéanamh.
Cúpla lá i ndiaidh an toghcháin, deirtear an chéad Aifreann Pápach. Ar siúl don altóir doibh, stadann an mórshiúil faoi thrí chun píosa línéadaigh a chur trí thine, atá ceangailte ar giolcach. Le meath na lasracha, deireann duine éigin go séimh leis an bPápa “Pater Sancte, sic transit gloria mundi” (a Athair Naofa, is mar seo a imíonn glóir an tsaoil). Deirtear seo mar chuimhneachán don Pápa gur duine fós e le bás i ndán do, cé go bhfuil post ollmhór aige sa saol seo.
Seadóg
Toradh ciotrasach is ea an tseadóg, agus í 10-25 cm ar trastomhas, comhchruinn nó piorrachruthach, le craiceann scothghlas/buí is laíon milis bándearg nó buí. Craiceann tanaí nó liathdhearg ar chuid de na cineálacha. Fástar sna trópaicí iad den chuid is mó. Dúchasach do Bharbadós mar hibrid nádúrtha a tharla de thaisme idir an oráiste milis agus an pomaló.
Coláiste Mhuire Loch an Iúir
Ghlac an coláiste an bhfrása seo mar mhana; “Teanga - Cairdeas - Cultúr”
Seadóg
Sanasaíocht
Seadóg < shaddock < Captain Shaddock (recte Philip Chaddock), a thug an toradh ón Áis go dtí na hIndiacha Thiar, más fíor.
Coláiste Mhuire Loch an Iúir
Is coláiste Gaeltachta é Coláiste Mhuire. Tá an coláiste suite i sráidbhaile beag in iarthuaisceart Chontae Dhún na nGall, darbh ainm Loch an Iúir. Tá sé leathbhealach idir Gaoth Dobhair agus An Clochán Liath,  i gceantar Gaeltachta na Rosa.
Henri Becquerel
Innealtóir agus fisiceoir as an bhFrainc ab ea Antoine Henri Becquerel, ar ar bronnadh Duais Nobel san fhisic sa bhliain 1903. Bhí sé ar an gcéad duine a d'aithin an radaighníomhaíocht mar fheiniméan, faoin am a rinne Pierre agus Marie Curie an fhionnachtain chéanna, agus roinn sé an duais leis an lánúin sin.
Coláiste Mhuire Loch an Iúir
Stair
Sular bunaíodh an coláiste Gaelach, bhí Coláiste Mhuire mar an príomhionad oideachais i gceantar na Rosann ar feadh na mblianta. Tógadh Pobalscoil na Rosann i Clóchan Liath tar éis tamaill agus mar sin d’athraigh Coláiste Mhuire go coláiste Gaelach. Bunaíodh an coláiste Gaelach i 1945 agus sa la atá inniu ann osclaíonn an coláiste ar feadh ocht seachtaine i rith an tsamhraidh chun an Ghaeilge a mhúineadh do páistí. Freastalaíonn beagnach míle mac léinn ó gach cearn de Uladh ar an gcoláiste gach bliain. Tá sé mar aidhm an choláiste úsáid agus labhairt na Gaeilge a spreagadh i measc an aosa óig.
Henri Becquerel
Luathshaol
Rugadh Henri Becquerel i bPáras ar an 15 Nollaig 1852. Bhí a thuismitheoirí ina suí go te ó thaobh an airgid de, agus bhí traidisiún fisiceoireachta ag baint leis an teaghlach le trí ghlúin anuas, nó ba fisiceoirí iad athair, seanathair agus sin-seanathair Henri. D'fhoghlaim an buachaill uraiceacht na scolaíochta i Lycée Louis-de-Grand, scoil ullmhaitheach i bPáras. Ina dhiaidh sin rinne sé staidéar ar an innealtóireacht san École Polytechnique agus in École des Ponts et Chaussées. Sa bhliain 1874 phós Becquerel an chéad bhean chéile, Lucie Zoé Marie Jamin, ach fuair sise bás nuair a rugadh an chéad mhac, Jean, di. Mar sin, rinne Becquerel athphósadh ar Louise Désirée Lorieux sa bhliain 1890.
Coláiste Mhuire Loch an Iúir
Stair
Seo nasc chuig físeán de bhean atá ag plé stair an choláiste.