cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ceallach mac Brain
Rí na Laighean de rítheaghlach Uí Dhúnlainge ba ea Ceallach mac Brain (Sean-Ghaeilge Cellach mac Brain) (bás 834). Bran Ardcheann mac Muireadaigh (bás 795), iar-rí, ba ea a athair, agus Muireadach (bás 818) a dheartháir. Bhí sé i réim ón mbliain 829 go dtí 834.
I mí Lúnasa 833, rinne Ceallach ruathair ar phobal Chill Dara, agus mharaigh sé go leor acu. Is amhlaidh go raibh ina namhaid Chill Dara i dtacaíocht le Feilimí mac Criomhthainn (bás 847) na Mumhan de chúiseanna polaitiúla nó eaglasta. Sa bhliain 831, chuaigh na Laigin in éineacht le Feilimí ar feachtas chun creach a dhéanamh i ríocht Bhreá. Rinne an tArdrí Conchúr mac Donnchadha (bás 833) de Chlann Cholmáin creach ar an Life mar dhíoltas.
Rinneadh rí Laigean dá mhac, Lorcán (fl. 848), ach de shliocht a dhearthár iad ríthe níos deireanaí Uí Mhuireadaigh.
Maol Fithrigh mac Aodha
Rí Ailigh de Chineál Eoghain, clann Uí Néill an Tuaiscirt, ba ea Maol Fithrigh mac Aodha (Sean-Ghaeilge Máel Fithrich mac Áedo) (bás 630). Áed Uaridnach (bás 612), Ardrí Éireann, ba ea a athair. Bhí sé i gcoróin ón mbliain 628 go dtí 630.
Ba bhall é Maol Fithrigh de Chineál Mhic Earca, a bhíodh i gceannas i ríogacht Ailigh go dtí a réamhtheachtaí, Suibhne Meann (bás 628) de Chineál Fhearadhaigh. Sa bhliain 630, tharla Cath Leitheirbe eatarthu agus maraíodh Maol Fithrigh ag tríd in éadan deartháir Shuibne, Earnaine mac Fiachna (bás 638). Bhí Cineál Fhearadhaigh ansin i gceannas le linn an chuid eile 7ú haois.
An Neipeailis
Is í an Neipeailis (Nepali) príomhtheanga Neipeal agus teanga oifigiúil na tíre. Tá sí á labhairt i Neipeal féin agus sna ceantair in aice leis an tír sin. Ceann de na teangacha Ind-Áiríocha is ea í, agus gaol dlúth aici, mar sin, leis an Hiondúis agus le cuid mhór eile de theangacha na hIndia. Tá an Neipeailis níos seanársa ná an Hiondúis, agus níl an oiread céanna d'fhocail Pheirsise in úsáid inti.
Is é Nepali an t-ainm oifigiúil ar an teanga sa teanga féin, ach tugtar Khaskura agus Gurkhali uirthi freisin. Is í teanga dhúchais na nGurcach í, dream eitneach ó Neipeal a bhí ag soláthar saighdiúirí d'arm coilíníoch na Sasanach i laethanta na hImpireachta Briotanaí.
Johan Hendrik van Dale
Múinteoir, cartlannaí, agus foclóirí Ollannach ab ea Johan Hendrik van Dale (15 Feabhra 1828 - 19 Bealtaine 1872). Chruthaigh sé Foclóir Mór na hOllainnise le Van Dale ( Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal  ); a foilsíodh den chéad uair sa bhliain 1874, tar éis a bháis. Ba é, agus ina eagráin ina dhiaidh sin, príomhfhoclóir na hOllainnis.
Beathaisnéis
Caithfidh gur mac léinn agus scoláire den scoth é Johan Hendrik. Agus é ocht mbliana déag d'aois, bronnadh teastas oifigiúil múinteoireachta air (onderwijsbevoegdheid ), rang a ceathair. Ceithre bliana ina dhiaidh sin, tugadh ardú céime go dtí an dara rang é. Sa bhliain 1854, ceapadh é ina phríomhoide ar an scoil phoiblí i Sluis. Sa bhliain 1857, ceapadh é ina chartlannaí cathrach oinigh. Scríobh sé téacsleabhair faoin tábhacht a bhaineann le soiléireacht teanga, agus altanna faoi stair Sluis.
Sa bhliain 1866, d'fhoilsigh sé a chéad saothar foclóireachta: Taalkundig handboekje, de alphabetische lijst van alle Nederlandsche woorden, die wegens litriú taalkundig gebruik aan eenige bedenking onderhevig zijn (" "Lámhleabhar teangeolaíoch, nó liosta aibítre de na focail Ollainnise go léir a d'fhéadfadh cur ina gcoinne, mar gheall ar a litriú nó a n-úsáid teanga"”). Sa bhliain 1867, iarradh air athbhreithniú a dhéanamh ar an Nieuw woordenboek der Nederlandsche taal (" Foclóir Nua na hOllainnise " ) de 1864 le Isaac Marcus  agus Nathan Salomon Calisch, a d'úsáid an litriú as feidhm Siedenbeek  seachas an litriú a moladh le déanaí De Vries agus Te Winkel. Ghlac sé leis an tasc, agus chríochnaigh sé laistigh de cheithre bliana. Scríobh sé sa réamhrá a ghabhann leis an gcéad eagrán, 1872:
''Het schrijven van een Woordenboek is een ondankbaar en verdrietig werk. Is er veel dat men heeft opgenomen of verbeterd, er is nog veel meer dat men vergeten heeft, dat de aandacht ontsnapt is en alzoo onverbeterd is gebleven.'' (Is tasc gan bhuíochas agus brón é foclóir a scríobh. Fiú nuair a bhíonn go leor curtha san áireamh nó ceartaithe ag duine, bíonn i bhfad níos mó fós ann a bhíonn dearmad déanta ag duine air, nó nár tharla gan fhios dó, agus mar sin atá neamhfheabhsaith go fóill.)
Bhí an foclóir á chríochnú - bhí an chéad imleabhar foilsithe cheana féin - nuair, sa bhliain 1872, nuair a tháinig an bholgach air van Dale, agus fuair sé bás di. Chríochnaigh a dhalta (kwekeling) Jan Manhave  an chuid eile de go dtí gur foilsíodh é. Cáineadh an chéad eagrán den Groot woordenboek mar nár chloí siad le caighdeáin acadúla an chruinnis; ach moladh go forleathan é freisin. Ón gceathrú heagrán ar aghaidh, agus ina leasuithe níos déanaí, tá ainm van Dale ceangailte leis an Groot woordenboek mar chomhartha ar a údarás i ngach ábhar a bhaineann leis an Ollainnis.
Helios (spásárthach)
mion|deas|thumb|Spásárthach Helios Comhaistear spáis idir an Iar-Ghearmáin is na Stáit Aontaithe ab ea an clár Helios, chun staidéar a dhéanamh ar an meán idirphláinéadach, timpeall 0.3 AU ón nGrian (is é sin, taobh istigh d'fhithis Mhearcair). Thóg na Gearmánaigh dhá spásárthach agus lainseáladh ar fheithiclí Titan III-Centaur iad i 1974 is 1976.
D'fhan siad ag obair go rathúil ar feadh 10 mbliain, ag tarchur sonraí go dtí stáisiúin talún na Gearmáine is córas NASA.
Abhainn Cheilbhinn
clé|250px|mion|Abhainn Cheilbhinn Is abhainn suite i gComhairle Cathair Ghlaschú í Abhainn Cheilbhinn.
Óglaigh Uladh
mion|Ulster Volunteer Force Eagraíocht mhíleata a bunaíodh sa bhliain 1912 chun cur i gcoinne an Rialtais Dúchais d'Éirinn is ea Óglaigh Uladh (UVF, nó as Béarla, na Ulster Volunteers, agus ina dhiaidh sin an t-Ulster Volunteer Force, nó "Fórsa Óglaigh Uladh").
1910idí
clé|mion|1914 Bhunaigh an dlíodóir Edward Carson, James Craig, agus ceannairí aontachtaithe agus dílseacha i gCúige Uladh Óglaigh Uladh an chéad uair agus bhagair siad éirí amach fuilteach dá mbunófaí parlaimint i mBaile Átha Cliath.
Home Rule is Rome Rule ("is é Rialtas na Róimhe an Rialtas Dúchais") agus Ulster will fight and Ulster will be right ("cuirfidh Ulaidh troid agus beidh an lá ag Ultaibh") na manaí a bhí acu. mion|UVF, Victoria Crosses, Béal Feirste Shínigh breis is dhá chéad míle duine Cúnant Uladh lena dtacaíocht a léiriú d'Óglaigh Uladh, agus tháinig an eagraíocht ar an bhfód agus eagar míleata uirthi. Ceannaíodh na mílte gunnaí agus armlón as Hamburg sa Ghearmáin agus tugadh isteach go Latharna iad. Dhiúltaigh oifigigh de chuid Arm na Breataine in Éirinn gníomhú in éadan na bparaimíleatach seo, agus mar sin, cuireadh bun le Óglaigh na hÉireann (IRA an lae inniu) faoi cheannas cheannaire an Pháirtí Náisiúnta, John Redmond, mar fhreagra ar Óglaigh Uladh agus an dóigh a raibh siad ag bagairt an fhéinriail a chur ar ceal.
1920idí
Nuair a ceadaíodh an fhéinriail faoi dheireadh i 1920 rinneadh críochdheighilt ar Éirinn agus tugadh a bparlaimint féin d'aontachtóirí Uladh, agus flaitheas aici ar shé chinn de chontaetha Chúige Uladh. clé|mion|Béal Feirste
Na Trioblóidí
Tháinig eagraíocht sceimhlitheoireacht a sheicteach chun cinn sna 1960idí faoin ainm Ulster Volunteer Force (UVF), agus lucht leanúna na heagraíochta ag áitiú gurb ionann í agus sean-Óglaigh Uladh.
Glactar leis gurb é an Páirtí Aontachtach Forásach an grúpa polaitiúil is cóngaraí don UVF faoi láthair, sna toghcháin leis na blianta anuas.
Earnaine mac Fiachna
Rí Ailigh de Chineál Eoghain, clann Uí Néill an Tuaiscirt, ba ea Earnaine mac Fiachna (Sean-Ghaeilge Ernaine mac Fiachnai) (bás 636). Suibne Menn (bás 628), Ardrí Éireann, ba ea a dheartháir. Bhí sé i gcoróin ón mbliain 630 go dtí 636.
Cineál Fhearadhaigh ba ea do-chlann Earnaine. Bhíodh géag iomaíochta Chineál Eoghain, darbh ainm Cineál Mhic Earca, i gceannas i ríogacht Ailigh go dtí réimeas Suibhne. Sa bhliain 630, tharla Cath idir na Cineál i gCath Leitheirbe. Bhuaigh Earnaine in éadan Mhaoil Fhithrigh mhic Aodha de Chineál Mhic Earca, a maraíodh. Tháinig Cineál Fhearadhaigh chun cinn ansin, sa chuid eile den 7ú haois. Maraíodh Ernaine sa bhliain 636 ach ní fios cérbh é a mharthóir. De réir Sioncronachtaí Laud, mharaigh a ghaoil i gCineál Eoghain, is dócha Cineál Mhic Earca.
Johannes Gutenberg
Ba chlódóir Gearmánach é Johannes Gutenberg (a rugadh timpeall 1400 i Mainz agus a fuair bás ar an 3 Feabhra 1468 san áit cheánna). Chum Guttenberg an chéad chlóphreas. Mar sin, chuir sé modh dáileacháin éifeachtach ar fáil do smaointe úra an Renaissance.
Gairm
D’fhionn Gutenberg bealach praiticiúil chun clódóireacht a dhéanamh timpeall 1450. Rinne sé litreacha beaga as miotal. Chuir sé ar fhráma adhmaid iad in ord. Chuir sé isteach sa dúch é. An t-ainm atá air seo ná cló soghluaiste.
Bhí An Bíobla Dhá Líne-is-Daichead (Die 42-zeilige Bibel) an chéad leabhar mór le rá a chlóbhuail Gutenberg leis an gclóphreas nua. Rinne Gutenberg páipéar línéadaigh agus maireann leabhair go fóill a bhí clóbhuailte ar an pháipéar sin.
Panu Petteri Höglund
Tá Panu Petteri Höglund (17 Mí na Samhna 1966 a rugadh é) ina ghníomhaí teanga agus litríochta de chuid na Gaeilge agus teangacha eile. Fionlannach ó dhúchas é, ach baineann cuid dá mhuintir leis an mionlach Sualannach, agus é féin ag glacadh páirt ghníomhach i saol cultúrtha an mhionlaigh.
Luathshaol
In Kalvola in aice le Hämeenlinna na Fionlainne a rugadh é, ach is in Varkaus in oirthear na Fionlainne a chaith sé a óige. Chaith sé roinnt blianta ag staidéar ceimice; ina dhiaidh sin, rinne sé staidéar ar an léann Gearmánach, Polannach agus Rúiseach in ollscoil Åbo Akademi ina thír féin go dtí gur bhain sé amach céim M.A. sa bhliain 1997.
Aistritheoir gairmiúil atá ann. Tá Fionlainnis, Sualainnis, Gearmáinis, Polainnis, Íoslainnis, Gaeilge, Rúisis agus Béarla aige, agus Fionlainnis curtha aige ar cheithre úrscéal Íoslainnise le hEinar Kárason.clé|mion|2004ː An Feisire Eorpach [[Seán Ó Neachtain i gcuideachta Phanu Höglund, Aoife Ní Scolaí agus Phádraig Uí Laighin. Shínigh ochtó míle duine an achainí Idirlín ag éileamh stádas oifigiúil iomlán don Ghaeilge san Aontas Eorpach. ]]
Gaeilge
mion|Séipéal i Kalvola D'fhoghlaim sé an Ghaeilge as a stuaim féin agus tá an-eolas ar litríocht agus ar chanúint Chúige Uladh aige. Tá suíomh idirlín fairsing ilteangach aige ina gcuireann sé cúis na Gaeilge chun cinn. Chomh maith lena chuid aistí faoi stair agus litríocht na Gaeilge tá úrscéal Tachtaimis an Grá Sin, gearrscéalta, cuimhní cinn, aistriúcháin agus aistí i dteangacha éagsúla scríofa aige. I Mí na Samhna, 2009, tháinig an t-úrscéal agus trí ghearrscéal i gcló faoi chlúdach aon leabhar amháin, Sciorrfhocail.
Bhí an-bhaint aige leis an bhfeachtas poiblíochta chun stádas oifigiúil a bhaint amach don Ghaeilge san Aontas Eorpach.
Conservatoire Ríoghail na h-Alba
Is scoil cheoil suite i gComhairle Cathair Ghlaschú í Conservatoire Ríoghail na h-Alba.
A1 (Tuaisceart Éireann)
Príomhbhóthar i dTuaisceart Éireann is ea an A1. Tosaíonn sé i lár Bhéal Feirste thart fá cheathrúmhíle siar ó Halla na Cathrach. Leanann sé frí dheisceart na cathrach ar Bhóthar Lios na gCearrbhach go Fionn Achaidh, Dún Muirígh, agus ina ndiaidh sin go Cathair Lios na gCearrbach féin.
Sráid na Banrighinn
deas|250px|thumb|Sráid na Banrighinn Is sráid suite i gComhairle Cathair Ghlaschú í Sráid na Banrighinn.
Cola (cathair)
Is í Cola (Rúisis: Кола) cathair agus lárionad riaracháin den Dúiche Chola de chuid Oblast Mhurmansc. Tá an chathair suite in iarthuaisceart na Rúise. Sa bhliain 2010, bhí 10,437 duine ina gcónaí i gCola. Bunaíodh í sa bhliain 1517.
Gailearaidh nan Nua-Ealain
Is gailearaí suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Gailearaidh nan Nua-Ealain.
An Chrois Ghearr
Is sráidbhaile é an Chrois Ghearr (as Béarla Crossgar) i gContae an Dúin i dTuaisceart Éireann atá suite ar an phríomhbhóthar A7 idir Tamhnaigh Naomh (Saintfield as Béarla) agus Dún Pádraig. Bhí 1,539 duine ina gcónaí ar an Chrois Ghearr de réir dhaonáireamh 2001.
Óglaigh na hÉireann
deas|250px|thumb|Bratach na hÉireann I stair agus polaitíocht na hÉireann, is iomaí eagraíocht a thugann (nó a thugtaí) an t-ainm Óglaigh na hÉireann orthu féin:
Jan Baptist van Helmont
Ceimicí a rugadh sa Bhruiséil ab ea Jan Baptist van Helmont (1579 - 30 Nollaig 1644). D'fhionn sé an téarma gás, agus ba é an chéad duine a ghlac le leáphointe oighir is fiuchphointe uisce mar chaighdeáin nó pointí tagartha i dtomhas na teochta.
An t-Srathaidh
Is sráidbhaile suite i Ros, i gComhairle na Gàidhealtachd, é an t-Srathaidh.
An Aird Mhóir
Baile fearainn in Iorras Aithneach, Contae na Gaillimhe idir Cill Chiaráin agus Carna is ea An Aird Mhóir. Tá clú agus cáil ar an áit as an gceol traidisiúnta agus as an amhránaíocht sean-nóis. Shocraigh an scéalaí mór le rá Éamon a Búrc síos san Aird Mhóir nuair a d'fhill ar Éirinn ag deireadh na 19ú haois. Is de bhunadh na hAirde Móire é an t-iarSheanadóir Trevor Ó Clochartaigh.
Tógadh Cé na hAirde Móire timpeall 1880, agus tugtar “Trá na hAille” ar an trá ó thuaidh den ché.
Luaigh an cartagrafaí Tim Robinson roinnt logainmneacha eile sa mbaile fearainn seo ar léarscáil Chonamara a d'fhoilsigh sé sa bhliain 1990:
Giolla Comáin mac Néill
Rí Uí Dhiarmada ba ea Giolla Comáin mac Néill (Meán-Ghaeilge Gilla Commáin mac Néill) (bás 991).
Stair
Ba bhall é Giolla Comáin de Shíol Muireadhaigh, a bhí ina ríthe Chonnacht bunaithe i gContae Ros Comáin. Faoi lár na 10ú haoise, fuarthas iad leata siar ó dheas in oirthuaisceart Chontae na Gaillimhe. Ghabh déag den chlann roinnt tailte, agus thugadar an t-ainm Uí Dhiarmada orthu, ainmnithe as Diarmaid Fionn mac Tomaltaigh, fionnó Indreachtaigh mhic Muireadhaigh, rí Chonnacht (bás 723).
Bás agus comharba
Feictear Giolla Comáin sna hannála ach ní sna ginealaigh. Bhí sé ina rí sa bhliain 991 ach i mbun cogaidh le Cú Ceanainn mac Taidhg. Thit siad le chéile agus rinneadh rí de M|uirghius mac Aodha. Níor fhág Giolla Comáin ina dhiaidh sin mhuintir a bhfuil aithne orthu. Tar éis na bliana 999, de shliocht Chon Cheanainn ba ea gach rí Uí Dhiarmada.
Faro del Cabo de Gata
Aeráid Faro del Cabo de Gato: 1961-1990
Chláraigh réadlann Faro de Cabo de Gata (36 ° 43'18.8 "N, 2 ° 11'34.69" W) le linn na tréimhse 1961-1990, meánfhrasaíocht bhliantúil de 156 mm.
Gailearaidh Ealain is Taig-tasgaidh Kelvingrove
clé|250px|mion|Gailearaidh Ealain is Taig-tasgaidh Kelvingrove Is gailearaí suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Gailearaidh Ealain is Taig-tasgaidh Kelvingrove.
Hemiptera
mion|250px mion|250px|[[Aifid]] Grúpa feithidí a chuimsíonn dhá ord, Homoptera is Heteroptera.
Fearg mac Crannmhaoil
Rí Ailigh de Chineál Eoghain, clann Uí Néill an Tuaiscirt, ba ea Fearg mac a Crannmhaoil (Sean-Ghaeilge Ferg mac Crundmaíl) (bás c. 668). Crannmhaol mac Suibhne (bás c. 660), iar-rí, ba ea a athair, agus Suibne Menn (bás 628), Ardrí Éireann a sheanathair. De réir Sioncronachtaí Laud, tháinig sé i chomharbacht ar a athair agus bhí réimeas 8 mbliana aige. Níl trácht ar bith le fáil air sna hannála.
Hermann von Helmholtz
Eolaí Gearmánach ab ea Hermann Ludwig Ferdinand von Helmholtz (31 Lúnasa 1821 – 8 Meán Fómhair 1894). Rinne sé taighde suntasach ar dhlí imchoimeád an fhuinnimh, teirmidinimic, leictridinimic agus leictreamaighnéadas. D'fheabhsaigh sé teoiric Young ar radharc daite na súl, agus mhínigh próiseas ceartaithe na súl. D'fhionn sé an t-oftalmascóp (1851), uirlis lenar féidir an taobh istigh den tsúil a fheiceáil.
Crannmhaol mac Suibhne
Rí Ailigh de Chineál Eoghain, clann Uí Néill an Tuaiscirt, ba ea Crannmhaol mac Suibhne) (Sean-Ghaeilge Crundmáel mac Suibni (bás c. 660) Suibhne Meann (bás 628), Ardrí Éireann, ba ea a athair. De réir Sioncronachtaí Laud, tháinig sé i gcomharbacht ar a uncail Ernaine mac Fiachnai (bás 636) agus bhí sé i gcoróin le 24 bliain, a chuireann in úil go raibh réimeas ón mbliain 636 go dtí 660 aige.
Sa bhliain 637, troideadh Cath cabhlaigh Sailtire idir Cineál Eoghain agus Dál Riada ar taobh amháin, agus Cineál Chonaill ar an taobh eile, inár bhuaigh Cineál Chonaill. Bhí Cineál Eoghain ag tacú le Conghal Caoch, rí Ulad in éadan an Ardrí Domhnall mac Aodha (bás 642) de Chineál Chonaill. Is dócha é go raibh Cineál Mhic Earca ar an bhfód, agus ní clann Chrannmhaoil, Cineál Fhearadhaigh. Bhí Suibhne athair Chrannmhaoil maraithe ag Conghal Caoch sa bhliain 628.
Níl ach eachtra amháin taifeadta faoina réimeas, mar atá Cath Flescaig, inár chloígh agus mharaigh sé Cumascach mac Ailealla, tiarna Uí Chriomthainn na nOiriall.
Rinneadh rí Ailigh fosta dá mhac, Fearg (bás c. 670). Bhí mac eile leis, Maol Tuile, ina athair Fhlainn (bás 700) agus Urthuile, ríthe Ailigh beirt.
Baile an Róba
Baile is ea Baile an Róba (Ballinrobe as Béarla) i ndeisceart Chontae Mhaigh Eo.
Óglaigh na hÉireann (1919-1922)
Eagraíocht mhíleata Éireannach ab ea Óglaigh na hÉireann, a bhí gníomhach idir na blianta 1919 agus 1922. D'fhás sé amach as grúpa eile leis an ainm céanna, Óglaigh na hÉireann, an eagraíocht a ghlac páirt in Éirí Amach na Cásca sa bhliain 1916. Nuair a d'fhógair Dáil Éireann an phoblacht nua sa bhliain 1919, haithníodh na hÓglaigh mar arm oifigiúil na tíre. Chaith siad na blianta idir 1919 agus 1922 ag troid i gcoinne Rialtas na Breataine i gCogadh na Saoirse, go dtí gur síníodh an Conradh Angla-Éireannach.
Bhí scoilt san eagraíocht maidir le tacú an chonartha, agus throid an dá thaobh in aghaidh a chéile i gCogadh Cathartha na hÉireann. D'fhan taobh amháin dílis don Saorstát mar arm oifigiúil, ag cur cogadh ar na frith-chonraitheoirí, an tIRA neamhoifigiúil, a mhairfeadh i bhfoirm éigin go dtí an lá inniu.
Acht an Aontais
mion|Ríocht na hÉireann, 1542 – 1800 Tugtar Acht na hAontachta ar:
Cráitéar Henbury
deas|250px|thumb|Cráitéar Henbury Cráitéar dreigíte i dtuaisceart na hAstráile, timpeall 100 km ó Alice Springs.
Cúrsóir Moskva de chuid na Rúise
Ar 14 Aibreán 2022, bhuail dhá dhiúracán 'Neptune' de chuid na hÚcráine an Moskva. Buille mór don Rúis ba ea é ag an am gur cuireadh an long cabhlaigh sin go tóin poill. Bhí sé ráite ag Roinn Cosanta na Rúise ar dtús gur tharla an tubaiste toisc go raibh an fharraige thar a bheith fiáin ag an am.
Monacó
Tír bheag agus tearmann cánach in iarthar na hEorpa í Prionsacht Mhonacó, nó, go simplí, Monacó (Fraincis: Principauté de Monaco, Monacais: Principatu de Múnegu). Tá sí suite cois na Meánmhara, agus teorainn aici leis an bhFrainc. Tá an stát suite timpeall sé chiliméadar déag ó theorainn na Fraince leis an Iodáil. Tá dlús an daonra i Monacó níos airde ná in aon tír eile sa domhan.
Stair
Fuair Monacó a hainm ó na Gréagaigh, a raibh coilíneacht acu sa cheantar timpeall i laethanta na seanársaíochta. Is é is brí leis an ainm - Monoikos - sa Ghréigis ná "aon teach amháin" nó "áitreabh scartha, áitreabh uaigneach, áitreabh aonaránach".
Athbhunaíodh Monacó sa bhliain 1228 mar choilíneacht de chuid Genoa. Ba é Francesco Grimaldi, "Proinsias Mailíseach", a chuir tús leis an rítheaghlach, nuair a shealbhaigh a chuid trúpaí an dún a bhí ag cosaint Charraig Mhonacó san am. Deirtear go raibh sé féin i mbréagriocht an mhanaigh Phroinsiasaigh, agus go bhfuair an áit a hainm ón gcleas cogaidh seo (Monaco = manach), ach is dócha nach bhfuil ann ach finscéal, ó bhí an t-ainm ar Mhonacó roimhe sin féin.
Bhí cumhacht absalóideach ag an bPrionsa sa tír, go dtí gur hachtaíodh an chéad Bhunreacht sa bhliain 1911.
Cailleadh Louis sa bhliain 1949, agus tháinig a gharmhac, Rainier, i gcomharbas air. Seacht mbliana ina dhiaidh, phós Rainier Grace Kelly, agus bhí ainm na prionsachta bige i mbéal an tsaoil mhóir. Bhí Rainier an-ghnóthach ag cur cuma na nua-aimsearthachta ar a thír. Sa bhliain 1962, tháinig bunreacht nua i bhfeidhm. Chuir sé deireadh leis an bpionós báis agus bhronn sé cearta sibhialta iomlána ar na mná - cead vótála, thar aon rude eile.
thumb|left
Rialtas Mhonacó
Tá Monacó ina monarcacht bhunreachtúil ón mbliain 1911 anuas. Is é an Prionsa ceann an stáit, agus is é a cheapann Príomh-Aire, nó Aire Stáit, mar a thugtar air. Go dtí an bhliain 2002, chaithfeadh an Príomh-Aire a bheith ina shaoránach Fhrancach, agus rialtas na Fraince ag moladh iarrthóirí don Phrionsa a mbainfeadh sé a rogha astu. Inniu, áfach, is féidir leis an bPríomh-Aire a bheith ina shaoránach Mhonacach freisin. Tá an Príomh-Aire i gceannas ar Chomhairle Rialtais, a bhfuil ceathrar comhaltaí uirthi. Tá parlaimint ag an bprionsacht freisin, agus muintir Mhonacó ag vótáil i dtoghcháin na parlaiminte uair in aghaidh na gceithre mblian. Tá ceathrar feisirí fichead ar an bparlaimint. Maidir le cúrsaí gnáthriaracháin na cathrach, tá comhairle cathrach ag freastal orthu, agus méara na cathrach i gceannas uirthi.
Go traidisiúnta, bhí trí bhardas (municipauté) i Monacó, is é sin, cathair Mhonacó, Monte Carlo, agus La Condamine. Inniu, tá deich mbarda (quartier) ann, mar atá, cathair Mhonacó (Monaco-Ville), Monte Carlo-Spélugues, La Rousse-Saint Roman, Larvotto-Bas Moulins, Saint Michel, La Condamine, La Colle, Les Révoires, Moneghetti, agus Fontvieille. Talamh nua atá i gceist le Fontvieille, is é sin, scraith de ghrinneall na mara a triomaíodh. Tá barda nua le cur ar bun i dtailte den chineál sin fós, mar atá, Le Portier.
Bruach Cheanalta
Is ceantar suite i gComhairle Cathair Dhún Éideann é Bruach Cheanalta.
Mao Zedong
Bhí Mao Zedong (Sínis: 毛泽东, de réir an chórais pinyin, Máo Zédōng; Shaoshan, Hunan, 26 Nollaig 1893 - Péicing, 9 Meán Fómhair 1976) ar an gcéad cheannaire Cumannach den tSín.
Ba iad na fórsaí Cumannacha a rug an chraobh leo i gcogadh cathartha na tír e úd sa bhliain 1949 agus chuir Mao deachtóireacht Chumannach ar bun.
Cuirtear ina leith go raibh a réimeas ciontach as na milliúin a mharú trí bheartais chrua eacnamaíocha agus shóisialta. Thosaigh an Réabhlóid Chultúrtha na Síne ar an 16 Bealtaine 1966 nuair a thacaigh an politburo go dílis leis na moltaí ó Mao Zedong “Fógra 16 Bealtaine” nó  五一六通知. clé|mion|193x193px|Mao Zedong, 1925
1769
Básanna
Gan dáta
Mao Zedong
Idé-eolaíocht
Is minic a thugtar 'Maochas' ar leagan Mao den idé-eolaíocht Mharcsach, cé gur thug na húdaráis Shíneacha Smaointeachas Marcsach-Leiníneach Mao Zedong air nó frith-athbhreithniú; déanann an dara téarma tagairt don athbhreithniú idé-eolaíoch a rinne ceannairí an Aontais Shóivéadaigh i ndiaidh bhás Stailín, dar le Mao.
Le cabhair Stailín a tháinig sé i réim, ach d'éirigh idir é agus na Sóivéadaigh, rud a ghríosaigh é chun tabhairt faoi cheannas a fháil ar an Chumannnachas idirnáisiúnta.
Oidhreacht
Tá an Páirtí Cumannach fós i gceannas ar an tSín, cé gurb é an caipitleachas stáit atá faoi réim anois ann.
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 2013
Ba í Craobh Shinsear Iomána na hÉireann 2013 an 126ú heagrán den Chraobh Uile-Éireann ó bunaíodh an comórtas in 1887. Thosaigh an chraobh ar an 5 Bealtaine 2013 agus chríochnaigh sí ar an 28 Meán Fómhair 2013.
Bhuaigh An Clár Corn Mhic Carthaigh den cheathrú huair tar éis bua 5-16 in aghaidh 3-16 i gcoinne Corcaigh san athimirt ar an gcluiche ceannais.
Ba é an bhliain seo a cuireadh tús le Hawk-Eye a úsáid i gcluichí Craoibhe den chéad uair.
Foirne
Ní raibh aon athrú ar na foirne ón mbliain roimhe.
Cluichí Cáiliúcháin Uile-Éireann
Ghlac na foirne a díbríodh roimh bhabhta leathcheanais chraobh na gcúigí páirt sa Réamhbhabhtas agus i mBabhta 1. Ghlac na foirne a díbríodh i gcluichí leathcheannais chraobhacha na gcúigí páirt i mBabhta 2. I mBabhta 3, d'imir buaiteoirí Bhabhta 1 i gcoinne buaiteoirí Bhabhta 2, agus chuaigh buaiteoirí na gcluichí sin ar aghaidh chuig na babhtaí Ceathrú Ceannais Uile-Éireann.
Baile GhilleMhoire
Is bruachbhaile suite i gComhairle Cathair Dhún Éideann é Baile GhilleMhoire.
Maya Widmaier-Picasso
Is iníon an phéintéira Spáinnigh Pablo Picasso agus Marie-Thérèse Walter í María de la Concepción “Maya” Widmaier-Picasso (a rugadh sa bhliain 1935 i Boulogne-Billancourt, an Fhrainc). Chaith sí cuid dá saol ag staidéar agus ag caomhnú oidhreacht a hathar.
Is í an dara duine de cheathrar clainne a hathar. Tá leathdheartháir amháin aici atá níos sine ná í, Paulo (1921–1975). Is í an damhsóir bailé Olga Khokhlova a mháthair agus is iad Bernard Ruiz-Picasso agus Marina Picasso a pháistí. Tá beirt dheartháir níos óige aici, Claude (a rugadh sa bhliain 1947) agus Paloma (a rugadh sa bhliain 1949). Is í an péintéir Françoise Gilot máthair Claude agus Paloma.
Chum Pablo Picasso go leor pictiúir de Maya, an t-sraith is suntasach ná Maya à la poupée. Sa bhliain 2017, chuir Gagosian Gallery an taispeántas Picasso agus Maya: Father and Daughter ar siúl i bPáras, arna choimeád ag Diana Widmaier Picasso. Ba é an chéad taispeántas a bhí dírithe ar phortráidí Picasso dá iníon is sine. Sa bhliain 2022, chuir Museé Picasso Paris taispeántas ar siúl darb ainm Maya Ruiz-Picasso, Fille de Pablo bunaithe ar a chuid saothair a ghabhann le Maya.
Baile Grianain
Is bruachbhaile suite i gComhairle Cathair Dhún Éideann é Baile Grianain nó Baile Griain (Balgreen).
Currach
Is bruachbhaile suite i gComhairle Cathair Dhún Éideann é Currach.
Leabhar Iósua
Is an séú leabhar sa Bhíobla é Leabhar Iósua.
The Road Trip (Brooklyn Nine-Nine)
Craoladh an naoú heipeasóid, "The Road Trip", den dara sraith Brooklyn Nine-Nine ar an 30 Samhain, 2014. Scríobh Brigitte Munoz-Liebowitz an eipeasóid seo. D'fhéach 3.11 milliún duine ar an eipeasóid.
15 Lúnasa
Is é an 15 Lúnasa an 227ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 228ú lá i mbliain bhisigh. Tá 138 lá fágtha sa bhliain.
Béal Átha hAmhnais
Baile is ea Béal Átha hAmhnais (Ballyhaunis as Béarla) i ndeisceart Chontae Mhaigh Eo. Bhí 3,008 duine ina gcónaí i mBéal Átha hAmhnais sa bhliain 2011. Tá inimircigh 42% den daonra, 2,312 daoine, Polannaigh and Pacastánaigh an formhór acu. Tá Éireannaigh 40% den daonra.
Bun (ceimic)
Tugann na ceimiceoirí bun ar na comhdhúile ceimiceacha atá in ann na haigéid a mhaolú is a neodrú. An chomhdhúil ar féidir léi páirt an bhuin a dhéanamh sna himoibriúcháin cheimiceacha, deirtear go bhfuil sí bunata. Sa chiall is bunúsaí, is bun í an chomhdhúil ar féidir léi an t-ian hidrigine H+ a ghlacadh chuici ón aigéad sa tuaslagán uisce. Tá an tuiscint seo bunaithe ar theoiric Brønsted agus Lowry faoi na bunanna agus na haigéid, ach is féidir an coincheap a chiallú ar dhóigheanna eile fós. De réir theoiric Arrhenius, is ionann bun agus comhdhúil atá in ann iain hiodrocsaíde OH- a chruthú sa tuaslagán uisce. Ón taobh eile de, tugann teoiric Lewis bun ar an móilín nó ar an adamh a bhfuil leictreondís shaor aige, ionas gur féidir leis nasc ceimiceach a cheangal d'adamh, d'ian nó de mhóilín eile a bhfuil leictreondís de dhíth air.
Calltuinn
Is cnoc suite i gComhairle Cathair Dhún Éideann é Calltuinn.
Béal Easa
Baile i dtuaisceart Chontae Mhaigh Eo is ea Béal Easa (Foxford as Béarla). Bhí 1,326 duine ina gcónaí i mBéal Easa sa bhliain 2011.
Leabhar na mBreithiúna
Is an seachtú leabhar sa Bhíobla é Leabhar na mBreithiúna.
Piotacantróp
Seanainm ar an ápa-dhuine iontaisithe, Homo erectus, a chuimsíonn Duine Iáva is Duine Phéicing.
Cas Chaolas
Is bruachbhaile suite i gComhairle Cathair Dhún Éideann é Cas Chaolas.
Leac Mailm
Is sráidbhaile suite i Ros, Comhairle na Gàidhealtachd, Albain é Leac Mailm.
Piostal
Arm láimhe a forbraíodh ar dtús ó chanónacha láimhe sa 14ú céad. Le feidhmiú phrionsabal an ghunnáin sna 1830idí ag Samuel Colt, athraíodh an piostal ina arm ilphiléar. Ba shaothrú suntasach air sin na piostail uathoibríocha de chuid Luger is Browning timpeall 1900.
Leabhar Rút
Is leabhar sa Bhíobla é Leabhar Rút.
Cathair Amain
Is bruachbhaile suite i gComhairle Cathair Dhún Éideann í Cathair Amain.
Heorastaic
Is éard is heorastaic ann ná modh oibre matamaiticiúil ina ndéantar buillí faoi thuairim, nó oibriú trí thástáil is earráid, chun fadhb a réiteach. Bíonn na buillí faoi thuairim seo bunaithe ar réamheolas is taighde ar an gcóras atá idir camáin, chun iad a dhéanamh níos oiriúnaí beaichte.
Baineann an réimse seo le hintleacht shaorga, agus is áisiúil é i gclárú an ríomhaire nuair nach féidir algartam cuimsitheach a leagan amach.
Liosta bailte sa Bhreatain Bheag
Is liosta bailte na Breataine Bige é seo, le 146 san iomlán. Sa Bhreatain Bheag, mar atá i Sasana agus i dTuaisceart Éireann, is baile é aon lonnaíocht a fuair cairt ionchorpraithe, ar a dtugtar cairt baile de ghnáth, arna cheadú ag an monarc. Tugadh ionadaíocht pharlaiminte do 55 buirg sa Bhreatain Bheag sa bhliain 1536, ach níor aithníodh san Municipal Corporations Act 1835 ach 20 buirg sa Bhreatain Bheag. Mar thoradh ar fhás uirbeach ina dhiaidh sin ainmníodh áiteanna eile mar bhuirgí, lena n-áirítear Wrecsam, Y Rhondda,Y Barri agus Merthyr Tudful, ach níor bronnadh stádas ceantair uirbeach ar go leor lonnaíochtaí eile. Ceadaíonn an Local Government Act 1972 do pharóistí sibhialta i Sasana agus sa Bhreatain Bheag iad féin a réiteach mar chomhairlí baile.
Liostaítear cathracha freisin (i gcló trom). Go dtí an 16ú haois, aithníodh baile mar chathair dá mbeadh ardeaglais deoise laistigh dá teorainneacha. Fuair cathair Tyddewi, le daonra de thart ar 2,000, stádas cathrach ar an mbealach seo. Bhain Llanelwy stádas cathrach amach in 2012 mar chuid d’ Iubhaile Diamant na Banríona Eilís II.
Tá na logainmneacha in ord aibítre, gan neamhaird a dhéanamh ar shnáithíní agus spásanna idir focail. Má thosaíonn an t-ainm leis an alt, déanfar neamhaird de sin. Tá na cathracha le feiceáil i gcló trom.
A
Aberaeron Aberafan Abercarn Aberdâr Aberdaugleddau Abergele Abergwaun Aberhonddu Abermaw Aberpennar Abersychan Abertawe Aberteifi Abertyleri · Aberystwyth Amlwch Arberth
B
Bae Colwyn Bagillt Bangor Y Bala Bargod Y Barri Bedwas Benllech Betws-y-Coed Bethesda Biwmares Blaenafon Blaenau · Blaenau Ffestiniog Y Bont-faen Brynbuga Bryn-mawr · Bwcle
C
Caerdydd Caerfyrddin Caerffili Caergybi Caernarfon Caerwys Cas-gwent Casllwchwr Casnewydd Castell-nedd Castellnewydd Emlyn Cei Connah Ceinewydd Cilgerran Cil-y-coed Clydach Coed-duon Conwy Corwen Cricieth Crucywel Crymlyn Cwmbrân Cydweli Cyffordd Llandudno
D
Degannwy Dinbych Dinbych-y-pysgod Doc Penfro Dolgellau Y Drenewydd
F
Y Fenni
Ff
Y Fflint
H
Harlech Hendy-gwyn Hen Golwyn Hwlffordd
Ll
Llanandras Llanbedr Pont Steffan Llandeilo Llandrindod Llandudno Llandysul Llanelwy Llanelli Llanfairfechan Llanfair-ym-Muallt Llanfyllin Llangefni Llangollen Llanidloes Llanilltud Fawr Llanrwst Llansawel Llantrisant Llanwrtyd Llanybydder Llanymddyfri
M
Machynlleth Maesteg Merthyr Tudful
N
Nefyn Neyland Niwbwrch
P
Penarth Pen-coed Penfro Penmaenmawr Penrhyndeudraeth Pen-y-bont ar Ogwr Pontardawe Pontarddulais Pontycymer Pontypridd Pont-y-pŵl Port Talbot Y Porth Porthaethwy Porthcawl Porthmadog Porth Tywyn Prestatyn Pwllheli
Q
Queensferry
Rh
Rhaeadr Gwy Rhisga Rhuddlan Rhuthun Rhydaman Y Rhyl Rhymni
S
Saltney Sanclêr Shotton
T
Talacharn Talgarth Tonypandy Y Trallwng Tredegar Trefaldwyn Treforys Tref-y-clawdd Trefynwy Treffynnon Tregaron Tre-gŵyr Treharris Treorci Tyddewi Tywyn, Conwy Tywyn, Gwynedd
W
Y Waun Wdig Wrecsam Yr Wyddgrug
Y
Ystradgynlais Ystrad Mynach
All's Fair in Oven War
Craoladh an dara heipeasóid, "All's Fair in Oven War", den séú sraith déag The Simpsons ar an 14 Samhain 2004. Scríobh Matt Selman an eipeasóid seo. D'fhéach 11.64 milliún duine ar an eipeasóid.
Séamas Ó Lorcáin
Ceannaire agus gníomhaí ceardchumannach Éireannach ba ea Séamas Ó Lorcáin (21 Eanáir, 1874 - 30 Eanáir, 1947), nó James "Big Jim" Larkin, mar a thugtaí air as Béarla. Saolaíodh é i Learpholl, Sasana go thuistí Éireannach. Bhog an chlann go theachín bheag ins an Bhoirinn, i ndeisceart Contae an Dúin. Fuair sé fíor-bheagáin oideachas foirmeálta de bharr go raibh an chlann beo bocht agus thosaigh sé ag obair i roinnt postanna gan é ach paiste. Bhí sé mar eagraí ceardchumann lánaimseartha ó 1905 ar aghaidh.
Bhog Ó Lorcáin go Bhéal Feirste i 1907 agus bhunaigh sé Ceardchumann Iompair agus Ilsaothair na hÉireann, Páirty Lucht Oibre na hÉireann agus Cumann Oibrithe na hÉireann. Tá cáil ar de bharr Frithdhúnadh Mór Bhaile Átha Cliath 1913 den chuid is mó, tá cuimhne ag muintir Bhaile Átha Cliath ar Ó Lorcáin fós sa lá atá inniu ann.
Ag Eagrú Gluaiseacht Lucht Oibre na hÉireann (1907-12)
I mí Eanáir 1907, thug sé faoina chéad tasc ar son gluaiseacht na gceardchumann in Éirinn, nuair a chuaigh sé go Béal Feirste chun oibrithe na ndugaí sa chathair a eagrú i gcomhair Aontas Náisiúnta na nDugairí. D'éirigh leis ceardchumann a thabhairt isteach i gomhair an lucht saothair nuair a dhiúltaigh na fostóirí freastal ar éileamh pá na hoibrithe agus ghlaoigh sé ar na ndugairí dul ar stailc i mí an Mheitheamh. Ghlac na carraeirí agus na fir guail páirt sa stailc gan mhoill, ach réitigh na fir guail a aighneas tar éis mí.
Ros Maircnidh
Is sráidbhaile suite i Ros, Comhairle na Gàidhealtachd, Albain é Ros Maircnidh.
clé|250px|thumb|Ros Mhaircnidh
Digeatálas
Ceimiceán, eastósctha as an méirín púca, atá in úsáid mar chóireáil ar chliseadh croí is éidéime (an íorpais) le 800 bliain ar a laghad is ea digeatálas. Is gliocóisídí cairdiacha na comhábhair ghníomhacha san ábhar eastósctha. Is gliocóisídí cairdiacha íonghlanta (mar shampla, diogocsain) príomhchóireáil an lae inniu ar chliseadh croí. Is tocsaineach gach aon cheann de na drugaí seo ag dáileog atá níos mó ar éigin ná na dáileoga teiripeacha.
William Henry
Ceimicí a rugadh i Manchain ab ea William Henry (12 Nollaig 1774 – 2 Meán Fómhair 1836). Cheap sé dlí a ainmníodh as, go bhfuil an oiread mól gáis a thuaslagtar i leacht i gcomhréir dhíreach le brú an gháis sin os cionn an leachta (nuair nach dtarlaíonn aon imoibriú ceimiceach eatarthu). Tagann an dlí seo san áireamh i dtáirgeadh deochanna carbónáitithe. Léiríonn sé conas a tharlaíonn galar díbhrú do thumadóir, agus conas é a leigheas.
Dail Ruigh
Is ceantar suite i gComhairle Cathair Dhún Éideann é Dail Ruigh.
Difríocht poitéinsil
deas|250px|thumb|Samplaí de dhifríocht poitéinsil iad cadhnraí. Cainníocht sa bhfisic is ea difríocht poitéinsil (leictreach), a dtugtar an voltas uirthi freisin. Úsáidtear an tsiombail U di, agus tomhaistear in aonad voltaí (V) í. Bíonn difríocht poitéinsil idir dhá phointe nuair is gá obair a dhéanamh i gcoinne réimse leictrigh chun lucht a aistriú ó phointe amháin go pointe eile. Faightear neart an réimse leictrigh idir na pointí tríd an difríocht poitéinsil eatarthu a roinnt ar an bhfad eatarthu. Tugann an difríocht poitéinsil idir teirminéil bataire tomhas ar chumas an bhataire sruth a rith timpeall ciorcaid.
Bucky (Marvel Comics)
Is ainm in úsáid ag roinnt carachtair i ngreannáin Meiriceánacha foilsithe ag Marvel Comics é Bucky, go cotianta mar chúntóir do Captain America.
James Buchanan Barnes
Ba é James Buchanan Barnes an chéad duine chun an t-ainm Bucky a húsáid.
Piostáis
Sanasaíocht
Tagann an téarma «piostáis» tríd an Laidin pistacium ón Ghréigis pistakion πιστακιον, é féin díorthaithe ón Mheán-Peirsis pistakē.
Stair
Tá an crann pistéise dúchasach do réigiúin na hÁise Láir, lena n-áirítear an Iaráin agus an Afganastáin sa lá atá inniu ann. Léiríonn seandálaíocht gur bia coitianta a bhí i síolta na piostáise chomh luath le 6750 RCR. Go dtí seo, téann an fhianaise is luaithe ar chaitheamh pistéise ar ais go dtí an Chré - umhaois i Lár na hÁise agus tagann sí ó Jarqoʻton, san an Bhaictria (n ó an Úisbéiceastáin sa lá atá inniu).
Bob Geldof
mion|Bob Geldof, 2 Feabhra 1981, Chateau Neuf, Oslo|clé Is amhránaí, scríbhneoir amhrán agus gníomhaí polaitiúil é Robert Frederick Xenon "Bob" Geldof (Roibeard Mac Giolla Dhuibh an leagan Gaeilge dá ainm is dá shloinne). Bá é Bob Geldof urlabhraí an ghrúpa Na Boomtown Rats agus ní raibh eagla riamh air labhairt amach i gcoinne rudaí nár thaitin leis. Thug Geldof cuairt ar an Aetóip i 1984 agus chuir an gorta ansin uafás air. Bhailigh sé amhránaithe agus grúpaí cáiliúla an domhain le chéile. Chuir "Band Aid" amach ceirnín an Nollaig sin. mion|Ceolchoirm "Conspiracy of Hope" 15 Meitheamh 1986, East Rutherford, NJ.|clé
Saol
clé|mion|Rock am Ring 1987
Muintir
Rugadh Geldof i mBaile Átha Cliath ar an 5 Deireadh Fómhair sa bhliain 1951.
Phós Geldof Paula Yates, láithreoir teilifís e Sasanach, sa bhliain 1986. Saolaíodh triúr clainne dóibh Scair Yates agus Geldof óna chéile sa bhliain 1995, nuair a thosaigh Yates ag siúl amach le Michael Hutchence, réalta rac-cheoil ón Astráil.
Boomtown Rats
Bhí Geldof ina amhránaí sa bhanna ceoil úd The Boomtown Rats, arb é an cheolfhoireann ba mhó le rá as Éirinn ag deireadh na seachtóidí (le U2). Ceann de na hamhráin is cáiliúla dá gcuid is ea I don’t like Mondays, a tháinig amach sa bhliain 1979. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:The_Boomtown_Rats_at_Knott's_Berry_Farm,_1981_(5486877395).jpg|alt=|mion|220x220px|The Boomtown Rats, Knott's Berry Farm, 1981|clé Tháinig deireadh leis an ngrúpa na Boomtown Rats ag Live Aid i 1985. Ach tá sé soiléir ón DVD agus ó leabhar Geldof, Is That It?, go raibh sprid an ghrúpa ag teip ar feadh roinnt blianta sula stopadar. I mBaile Átha Cliath a sheinneadar a ngig deireanach, san RDS ag Self Aid, ceolchoirm a eagraíodh le haird a tharraingt ar chruachás lucht dífhostaíocht a na tír e.
Band Aid, Live Aid, Self Aid
Bob Geldof, 18 Meán Fómhair 2007|alt=|mion|220x220px|cléSa bhliain 1984, chonaic Geldof pictiúirí uafásacha nuachta ón Aetóip, áit a raibh gorta mór ag rith damhsa faoin am sin, agus leanaí beaga ag fáil bháis ón ocras. Chuir na pictiúirí chomh mór sin as dó gur bhailigh sé grúpa de na ceoltóirí ba cháiliúla sa Bhreatain ag an am, in éineacht le Midge Ure, faoin ainm Band Aid.
D'eisigh siad an singil Do They Know It's Christmas chun airgead a bhailiú don Aetóip. B'é sin an singil ba mhó díolacháin riamh sa Ríocht Aontaithe agus fuair siad £8 milliún ar fud an domhain le haghaidh cabhrach don Aetóip.
Live Aid
mion|Comhdháil One Young World, i mBÁC, 2014|cléI ndiaidh Band Aid, chuir Geldof agus a chomhghleacaithe dhá cheolchoirm ar siúl faoin ainm Live Aid i Londain agus in Philadelphia ar an 13 Iúil den bhliain 1985. D'fhéach billiún go leith duine ar fud an domhain ar na ceolchoirmeacha a lean ar aghaidh le 16 uair ar an teilifís. Bhí níos mó ná 60 de na réaltaí ba mhó sa rac-cheol páirteach san ócáid.
Píotón
Nathair neamhnimhiúil a fhaightear san Afraic, an Áise, na hIndiacha Thoir is an Astráil. Dreapann is snámhann sé, agus beireann uibheacha. Maraíonn creach, á timpeallú is á brú trí chrapadh mhatáin a colainne.
Bob Geldof
Live Aid
Bailíodh níos mó ná £100 milliún le maolú ar an ngorta san Afraic. Lean Geldof ar aghaidh lena chuid oibre ar son na hAfraice, agus é ag tacú le hIubhaile na bliana 2000, feachtas chun fiacha na hAfraice a chur ar ceal. Thug Éireannach cáiliúil eile, Bono, tacaíocht don fheachtas céanna.
Live8
Bhí Geldof go mór i mbéal an phobail arís sa bhliain 2005 mar gheall ar an bhfeachtas Make Poverty History. D’fhoilsigh sé féin agus Nelson Mandela leabhar, Make Poverty History, i Londain.
Bhí cruinniú mór den G8 le bheith i nGleann Eigis, Dún Éideann in Albain. Thapaigh Geldof an deis le tuilleadh a dhéanamh don Afraic. Bhí Geldof ag iarraidh brú a chur ar cheannairí polaitiúla cuidiú le daoine bochta an domhain. D'eagraigh sé ceolchoirm ar an 2 Iúil 2005, Live8, chun aird an chine daonna a tharraingt ar chruinniú mullaigh an G8 in Albain an tseachtain ina dhiaidh.
Bhí Live 8 níos mó ná Live Aid. Eagraíodh ceolchoirmeacha i ngach tír sa G8. Mar sin, bhí ceolchoirmeacha i Londain, sa Róimh, i mBeirlín, i bPáras, in Philadelphia, i dToronto, i dTóiceo agus i Moscó. Eagraíodh ceolchoirm in Johannesburg chomh maith. I measc na gceoltóirí bhí Madonna, U2, Paul McCartney agus Geldof é féin.
Cúrsaí an tsaoil
I ndiaidh Live Aid bhí clú ar Bob Geldof ar fud an domhain. Lean Geldof ar aghaidh lena chuid oibre ar son na hAfraice, agus é ag tacú le hIubhaile na bliana 2000, feachtas chun fiacha na hAfraice a chur ar ceal. Thug Éireannach cáiliúil eile, Bono, tacaíocht don fheachtas céanna.
Thaistil Gelfod chuig cuid mhór áiteanna ag tógáil airgid ar son na hAfraic e. Chuaigh sé a throid leis an phríomh-aire Margaret Thatcher. Bhí sise ag iarraidh cáin a ghearradh ar an airgead a bhí á thabhairt don Afraic, ach thug Geldof uirthi athchomhairle a dhéanamh.
Sa bhliain 1991, bhunaigh Geldof Planet 24, ceann de na comhlacht aí neamhspleácha teilifíse is mó sa Bhreatain níos déanaí.
Cearta
Bhí páirt ag Geldof i bhfeachtas chun cearta na n-athracha a chur chun cinn. Bhí ar Geldof dul chun na cúirte ag iarraidh a pháistí a fháil ar ais óna bhean, agus fadhbanna meabhairshláinte aici. left|thumb|Bob ag ceol le [[Máire Ní Bhraonáin|Moya Brennan, Bono agus Chris de Burgh ag Self Aid.]]
Fuair Geldof cead amharc i ndiaidh Tigerlily. Ach ní raibh seo furasta nó bhí coimhlint mhór le dlí odóirí agus leis na cúirteanna. Bhí tionchar mór aige seo ar Geldof, agus anois tá sé ag tacú le Fathers for Justice. Is feachtas é seo le tuilleadh ceart a thabhairt d’aithreacha.
Dubhghlas de hÍde
Scoláire agus polaiteoir Éireannach ab ea Dubhghlas de hÍde (Douglas Hyde) nó an Craoibhín Aoibhinn (a ainm cleite): 17 Eanáir 1860 - 12 Iúil 1949). Duine de bunaitheoirí Chonradh na Gaeilge ba ea é agus béaloideasaí cáiliúil. Eisean an chéad duine a roghnaíodh mar Uachtarán na hÉireann, agus b'in é an post a bhí aige idir na blianta 1938 agus 1945.
Cúlra
Mac le ministir de chuid Eaglais na hÉireann Arthur Hyde ba ea Dubhghlas de hÍde. Rugadh sa Chaisleán Riabhach i gContae Ros Comáin é, áit ar chuala sé Gaeilge á labhairt ag cuid de mhuintir na tuaithe. Thosaigh sé ag bailiú scéalta agus amhrán uathu. Bhí an-suim aige i dteangacha, agus tar éis dó staidéar a dhéanamh i gColáiste na Tríonóide bhí Fraincis, Laidin, Gearmáinis, Gréigis agus Eabhrais aige.
Conradh na Gaeilge
Chuidigh sé le Conradh na Gaeilge a bhunú sa bhliain 1893 agus bhí sé tamall maith de bhlianta ina uachtarán air. B'fhearr leis an Conradh a choinneáil glan ar chúrsaí polaitíochta, agus d'éirigh sé as an gConradh ag Ard-Fheis an Chonartha i nDún Dealgan sa bhliain 1915 nuair a tháinig leithéidí Phádraig Mhic Piarais chun cinn. Bhí sé ina bhall de Choiste na Leabhar ó bunaíodh é sa bhliain 1928.
Sa bhliain 2008 agus Dáithí Mac Cárthaigh ina uachtarán, ghlac Conradh na Gaeilge le bunreacht nua a réitigh leis leagan amach neamhpholaitiúil roimh 1915 agus a d'fhág ar lár aon aon tagairt do shaoirse na hÉireann. Seo mar a fhoráiltear le Bunreacht an Chonartha: "Is í aidhm na hEagraíochta an Ghaeilge a athréimniú mar ghnáththeanga na hÉireann".
Ina Uachtarán
Ní raibh aon bhaint aige le Sinn Féin ná le gluaiseacht na saoirse, ach bhí sé sásta suíochán a ghlacadh i Seanad Éireann. Chaill sé a shuíochán sa bhliain 1925. Nuair a chuir Bunreacht Oifig an Uachtaráin ar bun sa bhliain 1937, ba é de hÍde an chéad duine a toghadh.
Robert Reich
Is ollamh Meiriceánach, údar, dlíodóir, agus tráchtaire polaitíochta é Robert Bernard Reich (a rugadh 24 Meitheamh, 1946). D'oibrigh sé i riaracháin na nUachtarán Gerald Ford agus Jimmy Carter, agus bhí sé ina Rúnaí Saothair ó 1993 go 1997 i gcomh-aireachta an Uachtaráin Bill Clinton. Bhí sé ina bhall freisin de bhord comhairleach an Uachtaráin Barack Obama um aistriú eacnamaíoch an Uachtaráin Barack Obama..
Ollamh an tSeansailéara um Beartas Poiblí is ea Reich ag Goldman School of Public Policy, UC Berkeley ó Eanáir 2006. Tráth, bhí sé ina Léachtóir ag Scoil Rialtais John F. Kennedy de chuid Ollscoil Harvard agus ina ollamh um beartas sóisialta agus eacnamaíoch ag Scoil Heller do Bheartas Sóisialta agus Bainistíocht, Ollscoil Brandeis. Bhí sé ina eagarthóir rannpháirteach ar The New Republic, The American Prospect (freisin ina chathaoirleach agus ina heagarthóir bunaidh), Harvard Business Review, The Atlantic, The New York Times, agus The Wall Street Journal.
Is tráchtaire polaitiúil é Reich ar chláir lena n-áirítear; Erin Burnett OutFront, CNN Tonight, AC360 Anderson Cooper, Hardball le Chris Matthews, This Week le George Stephanopoulos, Kudlow &amp; Company de chuid CNBC, agus APM 's Marketplace. Sa bhliain 2008, d'ainmnigh an iris <i id="mwTw">Time</i> é ar cheann de na Deich mBall Comh-aireachta is Fearr den chéid, agus sa bhliain chéanna chuir The Wall Street Journal é sa séú háit ar liosta na Smaointeoirí Gnó is mó Tionchair.
Cill Ala
thumb|left|Cill Ala: An Cloigtheach
Robert Reich
D'fhoilsigh sé 18 leabhar atá aistrithe go 22 teanga, lena n-áirítear na leabhair is mó díol; The Work of Nations, Reason, Saving Capitalism, Supercapitalism, Aftershock: The Next Economy and America's Future, agus ríomhleabhar mór-ráchairte, Beyond Outrage. Tá sé ina chathaoirleach emeritus freisin ar bhord Common Cause agus scríobhann sé a bhlag féin faoin ngeilleagar polaitiúil ag Robertreich.org. Roghnaíodh an scannán Robert Reich- Jacob Kornbluth Saving Capitalism le bheith ina Netflix Original, agus cuireadh tús leis i mí na Samhna 2017, agus bhuaigh a scannán Inequality for All Gradam Speisialta Ghiúiré na Stát Aontaithe don Ghnóthachtáil sa Scannánaíocht ag Féile Scannán Sundance 2013 in Utah.
Cill Ala
Ceantar i dtuaisceart Chontae Mhaigh Eo in iarthar na hÉireann is ea Cill Ala (Killala i mBéarla). Bhí cónaí ar 1,310 duine i dtoghroinn gCill Ala sa mbliain 2011 agus bhí cónaí ar 574 duine sa shráidbaile féin.
Robert Reich
Sa bhliain 2015, bhunaigh Reich agus Kornbluth Inequality Media, cuideachta meán digiteach neamhbhrabúis. I bhfíseáin Inequality Media bíonn Reich ag plé ábhair a bhaineann le héagothroime agus cumhacht go príomha sna Stáit Aontaithe, lena n-áirítear bunioncam uilíoch, cosaint cearta saothair, bearna rachmais ciníoch, tithíocht inacmhainne, agus claonroinnt.
Cill Ala
Stair
I 1798, tháinig arm Francach leis an nGinearál Humbert i dtír sa cheantar chun cabhair a thabhairt do na hÉireannaigh Aontaithe.
Grianghrafadóireacht
thumb|220px|[[Grianghrafadán]] Is éard atá i ngrianghrafadóireacht ná íomhá seasta a thaifeadadh ar ábhar solas-íogair go ceimic each, go meicniúil nó go digiteach. Go bunúsach ciallaíonn an focal grianghrafadóireacht scríobh le solas na gréine.
Stair
Tosaíodh ar íomhánna a cheapadh i gcamera obscura, a theilg íomhá trí lionsa laistigh de sheomra dorcha. Ba mar chabhair líníochta d'ealaíontóirí a bhí sé.
Le forbairt na ceimice tugadh faoi deara go raibh tionchar ag an solas ar cheimicí áirithe, go háirithe clóiríd airgid. Ba é Joseph Nièpce a rinne an chéad ghrianghraf i samhradh na bliana 1827. Ach ba é a chomhpháirtí Louis Daguerre a rinne forbairt ar dhóigh le plátaí grianghrafacha a tháirgeadh ionas go mbeadh íomhá buan ar fáil.
Bhí an-ráchairt ar an bpróiseas nua láithreach bonn agus tosaíodh ar phortráidí agus ar thírdhreacha a ghlacadh ar fud na hEorpa agus Mheiriceá Thuaidh. Ba chuid riachtanach de ghiúirléidí na taiscéalaíocht a é do chuid mhór de na daoine a bhí ag taisteal chuig na háiteanna ba iargúlta ar domhan. Bhí an próiseas an-chostasach áfach agus ní raibh ach íomhá amháin le fáil as.