cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
D.P. Moran
Iriseoir, agus gníomhaí ab ea Moran a throid ar son chearta mhuintir na hÉireann i gcoinne riail na Breataine. Bhí baint aige le hathbheochan na Gaeilge agus d’fhoilsigh sé go leor alt ina nuachtán ‘The Leader’ faoi thábhacht na Gaeilge agus conas a bheith i do Ghaeilge. Scríobh sé leabhar freisin darb ainm ‘The Philosophy of Irish Ireland’ scríobh sé dhá alt cáiliúil freisin darb ainm ‘The battle of two civilizations’ agus 'Is the Irish Nation Dying' sna altanna seo labhraíonn sé faoi na dúshláin atá roimh Éirinn mar thoradh ar riail Shasana
Saol
Rugadh Moran i bPort Láirge ar 22 Márta, 1869. Tógálaí ab ea a athair James agus bhí comhlacht tógála ag a athair. Ba mhac é le Elizabeth Moran. Bhí beirt dearthaireacha aige, i gcúrsaí polaitiúla chomh maith. Ba é ceann de na deartháireacha ná Edward .P. Moran, dlíodóir a bhí ina chónaí i SAM, agus duine de na dlíodóirí Meiriceánacha a mionteagascadh chun Pádraig Ó Domhnaill (a crochadh ar 17 Nollaig 1883) a chosaint.
D'eirigh an deartháir eile, Joseph, ina pholaiteoir i Londain.
Na hAindéis
thumb|left|Cono de Arita, Salta ([[An Airgintín).]] Is iad na hAindéis an sliabhraon is mó sa domhan, atá ina luí ag cósta iartharach Mheiriceá Theas. Tá an sliabhraon níos mó ná 7,000 km i bhfad, 500km i leithead agus le meán-airde 4,000 méadar. Ritheann na hAindéis trí seacht tír: an Airgintín, an Bholaiv, an tSile, an Cholóim, Eacuadór, Peiriú agus Veiniséala.
D.P. Moran
Saol
Cuireadh oideachas ar Moran i scoil na mBraithre Críostaí i Mount Sion i bPort Láirge agus ina dhiaidh sin i gColáiste Chaisleán Cnucha. i mBaile Átha Cliath.
Iriseoireacht
Sa bhliain 1887 Chuaigh Moran go Sasana chun obair mar iriseoir. Thug an feisire T.P. O’Connor a chéad phost iriseora do Moran i Londain ina pháipéar, The Star.
Ina chuid alt labhraíonn Moran faoin neamhshuim a léirigh Sasanaigh do dhaoine as Éirinn agus a n-easpa eolais ar stair agus foréigean an dá thír. Moran mar gheall ar an easpa measa atá léirithe ag daoine ó Shasana go daoine Éireannach. Mar thoradh air seo shocraigh Moran Gaeilge a fhoghlaim i Londain. Bhí sé anseo a cuireadh síos go ndúirt sé ceann dá chuid tagairtí is cáiliúla ‘Damn them for Sasanachs, here is something we have that they don’t have anyway'.
CRYSTAL
Pacáiste ríomhaire chun córais shaineolacha a shaothrú.
D.P. Moran
Iriseoireacht
Bhí baint mhór ag Moran le Conradh na Gaeilge Londain agus toghadh é ina rúnaí i 1897 agus é sa ról seo thosaigh Moran ag cur spéise i bpolaitíocht na hÉireann agus in Éirinn anuas. Thosaigh Moran ag cur spéise sa náisiúnachas agus daoine difriúla a raibh baint acu le cúrsaí poilitiúla na hÉireann ag an am
Labhraíonn Moran faoin éifeacht a bhí ag píosa Douglas Hyde ‘The neccesity for the De anglicisation of Ireland’ air i gceann dá chuid alt sa nuachtán ‘the Leader’. Labhraíonn Moran freisin faoin ngrá atá aige do Charles Stewart Parnell ina phíosaí. Dúirt Moran gur ainmnigh sé a nuachtán an Leader i ndiaidh tuairimí C.S. Parnells ar cheannaireacht.
New Ireland Review/The Philosophy of Irish Ireland
D’fhill Moran ar ais go Baile Átha Cliath sa bhliain 1898. Nuair a d’fhill Moran scríobh sé don Healyite Daily Nation agus An Claidheamh Soluis. Bhí sé ag pleanáil freisin chun a nuachtán féin a dhéanamh.
Sa bhliain 1898 d’fhill Moran ar Éirinn tar éis dhá bhliain déag i Londain. Scríobh sé alt i 1898 darb ainm ‘The New Ireland Review’. San alt míníonn Moran a chuid ama i Sasana agus an teagmháil a bhíonn aige le Sasanaigh agus le muintir na Breataine. Mar thoradh ar rath na n-alt scríobh Moran níos mó alt faoin ábhar agus rinneadh iad i leabhar darb ainm ‘The Philosophy of Irish Ireland.
Scríobh sé ailt cáiliúil ‘Is the Irish Nation Dying’ agus b’shin an chéad chaibidil de ‘The Philosophy of Irish Ireland’. Sa phíosa seo ceistíonn Moran cé chomh Gaelach is a bhí muintir na hÉireann. Cháin Moran daoine a raibh fuath acu do na Sasanaigh ach a labhair Béarla.
Cuireadh i gcló i 1905 (The Philosophy of Irish Ireland) ag D.P. Moran. Sa phíosaí labharaíonn Moran ar an gcaoi a bhfuil Éire agus daoine na hÉireann difriúil le Sasana. Spreag sé na hÉireannaigh le dul i gcoinne na Sasanaigh agus gan a ghlac leo chomh maith. Dúirt sé ‘Thou shalt be Irish, thou shall not be English’ (Moran, 1905). Mhol Moran Conradh na Gaeilge as ár bhféiniúlacht a choinneáil beo agus dúirt sé ‘each civilzation has its own rights’ (Moran, 1905). Maidir le Moran bhí náisiúnaithe Caitliceacha agus aontachtaithe Protastúnacha sa dá shibhialtacht. Ba iad na hairm náisiúnaithe sa chogadh seo an Ghaeilge agus an reiligiún Caitliceach. Thugann an píosa seo léargas suntasach sa chaoi ina bhfuil bhféiniúlacht agus dteanga fíorthábhachtach. Sa phíosa deir sé 'Our nation cannot be resurrected merely by the weakness of England, but mainly by the strength and effort of Ireland herself’. Cheap Moran bhí siad ag rá gurbh Éireannaigh iad, ach, bhí siad ag déanamh aithrise ar Shasana ag an am chéanna.
'The Leader'
Sa bhliain 1900 bhunaigh Moran an nuachtán The Leader. Ba é polasaí an pháipéir buillí marfacha a bhualadh ar an Éireannach stáitse, an seoinín, agus an ‘West Briton’, ceolta na hÉireann a chur in áit amhráin hallaí ceoil Londan, agus cabhrú le déantúsaíocht na hÉireann. Ba é príomhaidhm an nuachtáin ná a thaispeáint do dhaoine Éireannacha cad a bhí i gceist le bheith 'Gaelach' ag an am Fuair Moran an-mholadh agus tacaíocht ón Conradh na Gaeilge agus ó pholaiteoirí poblachtach. Scríobh Moran faoin bhfuath atá aige don Bhéarla agus na hagóideoirí a bhfuil cónaí orthu in éirinn. Is minic a thagair Moran do dhaoine neamh-Chaitliceach nár labhair Éireannaigh mar 'resident aliens'
Thacaigh Moran le gluaiseacht ‘buy irish’ agus scríobh sé go minic faoin údarás um fhorbairt thionsclaíoch a bunaíodh i 1903 chun forbairt thionsclaíoch ghnólachtaí beaga Éireannacha a chur chun cinn i mbailte timpeall na hÉireann. Cháin Moran cuideachtaí níos mó as gan cuidiú le cuideachtaí níos lú agus as a gcumhacht a úsáid chun úsáid na Gaeilge a chur chun cinn. Rinne an Leader poiblíocht ar go leor cuideachtaí Éireannacha agus d’fhógair sé a gcuid earraí.
Scríobh Moran a chuid smaointí trí modhanna mí oiriúnacha, cartúin agus cúrsaí staire ina chuid obair. Mhotaigh go leor de na páirtí eile go raibh obair aige claoanta agus neamh- firiciúil.
Chinga (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an deichiú heipeasóid, "Schizogeny" den chúigiú sraith The X-Files ar an 8 Feabhra 1998. Scríobh Stephen King agus Chris Carter an eipeasóid seo. D'fhéach 21.33 milliún duine ar an eipeasóid.
Teach cliste
Is éard is teach cliste ann ná teach a bhfuil gach cuid de ceangailte le cáblaí ionas gur féidir cumarsáid gutha, físe is sonraí a dhéanamh idir na seomraí is na codanna éagsúla. Is féidir a leithéid de chóras a úsáid chun monatóiriú leanúnach a dhéanamh ar an teach agus deimhin a dhéanamh go bhfuil an teocht, an soilsiú is an timpeallacht de réir mar a socraíodh. Bíonn fearais go léir an teaghlaigh, aon mhéadair is rabhaidh, ceangailte leis an ríomhaire lárnach chun gur féidir iad a chianmhonatóiriú is a chianrialú.
D.P. Moran
'The Leader'
Bhí Moran ina bhall den Chumann Liteartha Éireannach. D’fhoghlaim sé a dhóthain den Ghaeilge chun go raibh ar a chumas í a léamh. Ach ní raibh sé riamh in ann í a labhairt go líofa, agus ní raibh sé in ann í a scríobh. Ba bheag ab fhiú an Ghaeilge ar nuachtáin náisiúnta Bhéarla na hÉireann Ach bhí Gaeilge le fáil sa Leader (scríobh Pádraig Ó Duinnín tuairim 1,100 alt sa Leader sa tréimhse 1906–29; bhíodh Art Ó Cléirigh ag scríobh as Gaeilge sa Leader chomh maith, faoin ainm cleite ‘Chanel’).
Thug go leor daoine breithiúnas ar D.P Moran agus a chuid saol oibre. Braitheann daoine go raibh sé michothrom a bheith ag tábhairt amach faoi na hEireannaigh ag caint Béarla. Ach ní raibh an Ghaeilge ar eolas aige é féin. Cé gur throid Moran go láidir ar son Athbheochan na Gaeilge, rinne sé trí Béarla é.
Bhí an Móránach ina eagarthóir ar an Leader ar feadh sé bliana is tríocha go dtí go bhfuair sé bás sa bhliain 1936. Choinnigh a iníon, Nuala, an páipéar ag dul ina dhiaidh sin. D'athraigh sí an dearcadh an páipéir agus labhair sí faoi chúrsaí reatha. Tháinig deireadh leis an bpáipéar sa bhliain 1971.
Conradh na Gaeilge
Ag an am ní raibh múinteoirí ag múineadh Gaeilge sna scoileanna, ach a bhuíochas le Conradh tháinig múineadh an Ghaeilge éigeantach sa bhliain 1922 faoi acht saor-stáit na hÉireann. Mhol Moran an ócáid shuntasach seo ina nuachtán. Throid D.P. Moran fá choinne an ceart seo le haghaidh go leor bhlianta agus scríobh sé go leor píosa maidir leis an ábhar seo ina nuachtán
Bealach eile a cur Conradh na Gaeilge an teanga chun cinn ná bhunaigh siad féile chultúrtha darbh ainm “An tOireachtais”. Is ceiliúradh í an fhéile ar theanga na hÉireann trí mheáin dhrámaíocht, scríbhneoireacht agus na hamhráin. Thosaigh an tOireachtais i 1897 agus tá fós an-tóir air i measc daoine le spéis i nGaeilge nó chultúrtha cosúil le drámaíocht, damhsa srl. Arís mhol Moran an ócáid agus thaitin sé go mór leis. Bhí sé ina bhall de Chumann Liteartha Éireannach. Shíl D.P. Moran gur chóir do gach duine Éireannach litríocht a léamh trí mheán na Gaeilge. Is minic a scríobh sé faoi thábhacht litríocht agus fhilíocht na hÉireann mar fhéiniúlacht d’Éirinn ina nuachtán. Cháin D.P. Moran go leor filí agus scríbhneoirí Éireannach ina nuachtán nár scríobh ach i mBéarla amháin. Chreid sé gur contrárthacht agus áiféis í litríocht na Gaeilge i mBéarla agus gurbh í an Ghaeilge an t-aon mheán loighciúil do litríocht na Gaeilge. Ar ocáid amháin thug Moran darb ainm W.B Yeats 'a crypto protestant conman'.
Clann
Bhí Moran pósta le Teresa O ’Toole i 1901 bean as bPort Láirge. Bhí a Athair Captaen O Toole ina Ard-Mhéara ar Phort Láirge sna 1890idí. Bhí cúigear leanaí ag Moran agus O ’Toole le chéile.
Sa bhliain 1911 bhí cónaí orthu ag 43 Bóthar Anglesea i mBaile Átha Cliath. Maidir le bhfoirm an Daonáirimh bhí seisear léanaí acu, cailín amháin agus cúigear buachaillí : Nuala (9); Ciarán O’Toole (7); Eoghan O’Shea (6); David (5) agus Thomas Séamas (3). Maidir le bhfoirm chuir Moran go raibh sé daichead a dó bliain d'aois agus go raibh Teresa a bhean ceithre bliana is tríocha d'aois agus go raibh Gaeilge ag beirt acu.
Don Donald
Gearrscannán beochana Meiriceánach is ea Don Donald a rinneadh sa bhliain 1937. Is gearrscannán Donald Duck é.
Odesa
Cathair agus calafort tábhachtach in aice le Mykolaiv agus Chisinau san Úcráin is ea Odesa (Úcráinis : Одеса, IPA : oˈdɛsɐ). Tá sé suite in iardheisceart na tíre, cois na Mara Duibhe, i réigiún Odeska oblast, in aice leis an teorainn leis an Mholdáiv. Tá daonra 1,015,826 ann.
Stair
Bunaíodh Odesa i 1794 mar dhaingean.
Gal mhianaigh
Meatán a fhaightear i mianaigh. Bíonn meascán meatáin is aeir inlasta nó inphléasctha ag comhréireacha áirithe, agus ba chúis le cuid mhaith tubaistí mianaigh é. Tá gá bunúsach leis an mbaol seo a laghdú chun feidhmiú go slán sábháilte i mianaigh guail. Ceann de na bealaí is fearr chun í a bhrath is ea lampa sábháilteachta Davy.
Moirtéal
Aon cheann de na meascáin aoil is gainimh, nó stroighne is gainimh, le huisce a thugann greamú idir brící, saoirseacht cloiche is tíleanna.
Fatou Bensouda
Is Príomhionchúisitheoir na Cúirte Coiriúla Idirnáisiúnta í Fatou Bensouda (a rugadh ar 31 Eanáir 1960 sa Ghaimbia). clé|mion|251x251px|sa bhliain 2014
Saol
Duine de bhunadh na Gaimbia is ea Bensouda. Sa Nigéir a cuireadh oideachas ollscoile agus oiliúint ghairmiúil uirthi, in Ollscoil Ife agus Scoil Dlí na Nigéire. Tá máistreacht sa dlí muirí idirnáisiúnta agus dlí na farraige aici. clé|mion|177x177px|2014
Gairm
Ina theannta sin, bhí Bensouda ina bainisteoir ginearálta ar mhórbhanc tráchtála sa Gaimbia.
Fuair Bensouda duaiseanna líonmhara as a cuid oibre ar son na síochána agus na córa tríd an dlí coiriúil idirnáisiúnta.clé|mion|250x250px|2016
Pearsanta
Tá Bensouda póstta le Philip Bensouda, fear gnó, agus triúr clainne acu.
All Saints Church, Bakewell
Is eaglais Anglacánach suite i nDerbyshire é All Saints Church.
Stair
Cur síos ar an saol atá caite, agus ciall a bhaint aisti, atá i gceist le stair. Is ón Fhraincis "Histoire" a tháinig an focal go Gaeilge, agus tá a bhunús sa bhfocal Gréigise ἱστορία, historia, a chiallaíonn eolas a fuarthas trí imscrúdú. Is féidir stair réigiúin leathain agus cultúir ar fad a chur síos agus staidéar a dhéanamh orthu, nó is féidir dian-staidéar a dhéanamh ar thír, ar bhaile, ar dhuine, nó ar cheird nó aon gné eile den saol thar am.
Stair an domhain
200px|deas|thumb|Dineasáir Baineann stair an Domhain leis na heachtraí agus tréimhsí i bhforbairt an phláinéid ar feadh na 4.6 billiún bliain idir cruthú na cruinne agus an lá inniu.
Calke Abbey
Is teach mór suite i nDerbyshire í Calke Abbey.
Moirfín
Is éard is moirfín ann ná druga a dhíorthaítear ó chodlaidín, a úsáidtear chun pian ghéar a mhaolú. De bhrí gur druga andúile é, bíonn sé faoi rialú.
Is féidir le ródháileog a bheith marfach de bhrí go gcuireann sí cosc ar an riospráid. Úsáidtear freisin é in ullmhúcháin frithbhuinní.
Magician Mickey
Gearrscannán beochana Meiriceánach is ea Magician Mickey a rinneadh sa bhliain 1937. Is gearrscannán Mickey Mouse é.
Paul Jozef Crutzen
Ceimicí a rugadh in Amstardam ar an 3 Nollaig 1933 ab ea Paul Jozef Crutzen. Rinne sé taighde ar fhótaiceimic an ózóin san atmaisféar, agus léirigh i 1970 go raibh ról ag CFCanna (clórafluaracarbóin) in ídiú an ózóin sa chiseal ózóin.
Chruthaigh sé go bhfeidhmíonn siad mar chatalaígh is nach n-ídeofaí iad sna himoibrithe dochracha in aon chor. Mar sin, féadfaidh oiread beag de CFC dochar as cuimse a dhéanamh don chiseal ózóin.
Bhí an obair seo ina siocair leis an gcinneadh stop a chur le húsáid na CFCanna i gcuisneoirí is trealamh eile de réir a chéile.
Roinn sé Duais Nobel na Ceimice 1995 le Mario Molina is Sherwood Rowland.
Fuair sé bás ar 28 Eanáir 2021.
Moirtéar
Arm a úsáideann saighdiúirí coise de ghnáth, a chaitheann buama beag ar rian ard chun titim ar naimhde atá raon gearr amach uathu.
Blaidneach
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Blaidneach. Tá sé suite 5m os cionn leibhéal na mara, ar Leth-Eilean na Machrach (nó 'Leithinis an Ghoirt' as Gaeilge na hÉirean), idir Baile Nua na Stiùbhartach agus Cille Chainneir, agus taobh leis habhann an Bhlaidnigh. Tá geilleagar an bhaile bunaithe go háirithe ar an talmhaíocht, ar an turasóireacht agus ar an gcoillteoireacht. I dtaobh an oideachais, níl scoil ar bith sa bhaile, agus mar sin caithfidh dul go dtí an bhunscoil i mBaile na Clúide agus go dtí an ardscoil i mBaile Nua na Stiùbhartach.Tá cáil ar Bhlaidneach ar fud an domhain de bharr na drioglainne clúiteacha atá sa bhaile.
Bleachtphiseán
Is planda é an bleachtphiseán (Astragalus agrestis).
Mickey's Amateurs
Gearrscannán beochana Meiriceánach is ea Mickey's Amateurs a rinneadh sa bhliain 1937. Is gearrscannán Mickey Mouse é.
Giolcach shléibhe
Speiceas plandaí i gclann na bpiseanna is ea an ghiolcach shléibhe (Cytisus scoparius). Tá sé dúchasach don Eoraip agus fásann sé 2.5 m ar airde. An iliomad géag, glas díreach docht. Na duilleoga trídhuilleach den chuid is mó, a thiteann go luath. Na pisbhláthanna órga buí, suas le 2 cm ar fhad, i gcrobhaingí scaoilte duilleacha ar fhoircinn na ngéag. Na cochaill suas le 4 cm ar fhad, dubh.
Teachtaire tánaisteach
Sa bhfiseolaíocht, an téarma ar fhachtóirí idirmheánacha, cosúil le núicléitídí, fosfailipidí, iain chailciam, a bhíonn taobh istigh den chillscannán nó an chill féin. Nuair a ghníomhachtaítear iad le néaratharchuradóir nó hormóin (na príomhtheachtairí), cuirtear tús le seicheamh imeachtaí agus, faoi dheireadh, freagairt na cille (crapadh, bogadh, tál nó athrú sa ghníomhaíocht leictreach).
Cille Chainneir
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Cille Chainneir.
Ríthe Uí Fhiachrach Aidhne
Bhíodh Ríthe Uí Fhiachrach Aidhne i gceannas ar tríocha céad suite i gcúige Chonnacht.
Muintir Eolais
mion|[[Lough Scur|Caisleán Seáin agus Oileán an phriosuiin ar Loch an Scoir c. 1791]]
Rítheaghlach Chonmhaicne Réin in Éirinn na meánaoise ba ea Muintir Eolais. Le seacht gcéad bliain anuas ón 8ú haois, bhí cónaí orthu agus bhí siad i gceannas ar ceantar i ndeisceart Contae Liatroma, mar a bhí Maigh Nissi agus Maigh Réin, inniu faoi seach na barúntachtaí Liatroma agus Mhaothla.
D'éirigh tionchar Mhuintir Eolais (Mhic Raghnaill, Uí Mhaoilmhiaigh agus Mhic Sheanlaoich) níos laige agus scoilte de réir a chéile le linn na 16ú haoise. Theip an tuath le cliseadh na nGael i gCogadh na Naoi mBliana, agus chuaigh sí as cuimhne le forghabháil na hÉireann ag na Sasanaigh.
mion|Críocha Mhuintir Eolais
Teacht chun cinn Mhuintir Eolais
Eolas mac Biobhsaigh, chieftain of the Conmaicne circa AD 900, ba ea sinsear eapainmneach na muintire. Tá beag eolais againn faoi Eolas.
Príomhchlanna
Seo as leanas príomhchlanna Mhuintir Eolais:
Deir O'Hart go raibh triúr mac ag Eolas ar a laghad:
<!-- le déanamh
Cú
mion|220px|Cú Pór madra a ritear anois ar son spóirt, ach a bhíodh in úsáid leis na mílte bliain chun giorriacha, sionnaigh is fianna a sheilg. Caol le fionnadh gearr. Na cosa, an t-eireaball is an soc fada. Is mionphór an cú Iodálach. Tarlaíonn rásaíocht con ar chúrsa fálaithe ciorclach nó ubhchruthach, agus mealltar na cúnna timpeall an chúrsa le giorria meicniúil. Tógadh an chéad chúrsa mar seo in Emeryville, California i 1919.
Muintir Eolais
Ionradh (1245)
Muintir Eolais was briefly occupied during the Norman invasion of Ireland. According to the Irish Annals-"". Moy-Nissi on the eastern side of the Shannon river, was the Gaelic name given to the barony of Leitrim. The Anglo-Normans were known as clann Costello (Mac Goisdealbh).
Expulsion (1247)
In 1247 the Anglo-Normans were defeated by Ó Conchobair and MacRaghnaill forces. The Anglo-Norman Clann Costello were expelled from Muintir Eolais. The entries in the Annals of Lough Ce for 1245 and 1247 suggest a decisive defeat of Mac Costello ("De Angulo" or "Nangle"), and halted Norman claims to the territory of Muintir Eolais (until 1551AD, see below).
Battle of AthanChip (1270)
In 1270AD the Anglo-Normans were again defeated by the Irish forces of Connacht at the Battle of Áth an Chip. MacNamee states "". The battle occurred at Drumhierney townland in Muintir Eolais. In Irish "Ath-an-cip" means a fording point on a river, and battle-bridge marks a shallow fording point on the Shannon connecting Drumhierney (Leitrim village) with Battlebridge (county Roscommon) townlands.
Kildare alliance (1530-35)
In the 16th century the Muintir Eolais aligned themselves to the Kildare camp, the most powerful family in Ireland. And their kinsman Charles Reynolds had a close association with the Earl. Specifically, on 5 November 1530, the Muintir Eolais signed an agreement to pay rent to Gerald Fitzgerald, 9th Earl of Kildare, in return for military protection. The arrangement benefited both parties. ""This is the covenant and indenture that is between Gerald Fitzgerald, Earl of Kildare, and Magradhnaill [Mac Rannall] - namely, Phelim MacConcobhair Mac Concobhair Mac Murchadh, and Maelruana Mac Owen Mac William, and Ir Mac Brian Mac Owny, and James Mac Maelruana Mac Fearghal, by will and consent of each of them and of the chief men of clan Melachlain, collectively: to wit that a shilling for every quarter of land which belongs [pays rent] to O'Ruark or Magradhnaill shall be paid to the Earl every year and every All Hallows in consideration of the Earl's defending and assisting them against all men subject to his authority. The faith of God and the oaths of the Church are sworn by Magradhnaill and the aforesaid chief men in pledge of fulfilment of the Earl. The promise and troth of the Earl, on the other hand, are plighted to them for his fulfilment thereof. The witnesses present at the agreement were the EArl himself, and William Walsh, and James Boyce, and William Tuite, and Concobhair Mac Cluruadh. It was the aforesaid chief men who dictated the agreement, and Mailin-oge Mac Mailin O'Mailconery, wrote it in their presence, on the fifth day of the month of November, at Maynooth. The eight King Henry was King of England that year, Anno Domini 1530. Magradhnaill had no seal, and he ordered the Seal of the College of Maynooth to be affixed to his indenture. The Earl subjects to a penalty of three marks any one who is indebted who shall refuse a pledge to the steward, to wit Concobhair Mac Culruadh: one-half to Magradhnaill and the chief men who made this covenant, and the other half to the Earl"."
- text: original:
However, by 1533, Henry VIII of England wanted the Englishman, William Skeffington, as replacement Lord of Ireland. Gerald Fitzgerald was imprisoned in the Tower of London in spring 1534, provoking his son "Silken" Thomas into rebellion. The revolt was quickly crushed and the Earldom of Kildare extinguished. The Muintir Eolais lost a critical ally, leaving them politically and militarily vulnerable.
Reynolds treason (1536)
Charles Reynolds (1497-1535) of Muintir Eolais was a central figure in the rebellion. Dispatched as envoy to Scotland, Charles V of Spain, and Rome, he successfully persuaded the Pope to excommunicate Henry VIII of England Reynolds, before his sudden death in Rome. Reynolds was posthumously attainted for treason in 1536. His grave slab exists in Rome.
O'Rourke (1540)
The Annals of the Four Masters states "". The Muintir Eolais, and allies MacDermot from Moylurgh, violently objected to the land grab but failed to oust O'Rourke from Leitrim Village in MoyNissi ("barony of Leitrim"). O'Rourke used this presence in MoyNissi to lobby the English to recognise his claim of Lordship over both Breifny O'Rourke (north Leitrim) and Muintir Eolais (south Leitrim). This claim is an origin of the county of Leitrim ("O'Rourke's country"), but his presence at MoyNissi in "Mag Raghnaill country" was resented, and resisted in a 1556 legal Declaration.
Norman rent (1551)
In 1551, Thomas Nangle the baron of Navan made submissions to the English council of Ireland that Mag Raghnaill was refusing to pay him 100 kine yearly, plus knights fees, due to his ancestors. The Nangle claims were based on a Norman grant dating from 1220-21AD granting a tract comprising all the lands of MoyRein ("barony of Mohill"), and part of county Cavan, to Philip de Angulo, a Norman adventurer. Mag Raghnaill denied the claims arguing no such duty had been paid from the beginning of time. However both sides compromised and consented to the Council decision to awarded 6 pounds annual duty to the Baron.
Declaration (1552)
On 5 December 1552, the Muintir Eolais, with the approval of the monasteries of Conmaiche, signed a legally binding document, written in neat Irish, deeding the to Sean ("Shane") Reynolds of Clonduff in County Offaly, on condition he lobby the English on their behalf and protect their ancestral lands. The document shows Muintir Eolais opposition to "any of the O'Rourkes". This is the earliest documented mention of "county of Leitrim". The following is the only known translation.
"This is the deed of gift of the two[1] Mac Ranalds; to wit, Cahal, son of Conachar Mac Ranald, Toraylach and Gerald Magranal, heads and chiefs of their kindred, with the consent of their brethren and followers in Munterolish, to John Magranal, of Claduff, in the King's county, and to his heirs:—
Know all men, now and in the time that is yet to come, that we, Cahal, son of Conachar Magranal, of the Hill of Innis Morrin, in the county of Leitrim; Toraylach Magranal, of Drumard, chiefs of our kindred; Ferdorcha Magranal, of Drumsna, and of Lochdaw; Melachlin, son of Hubert Magranal, of Corsparrow; Moroch, son of Teig, of Cloondaa; Ir, son of Donal, of Dulach; Teig, son of William, of Screbach; Toraylach Magranal, of Loch Connow; Owen Magranal, of Loch Scur; Toraylach O'Mulvey, of Loch Crew, chief of his kindred; Teig, son of John, of Acha Cashel; Dermid Magranal, of Cool Cadarna; Cormac Magranal, of Loch Cool da 'Iach; Dermid Magranal, of Mongoarsach; Edmond Magranal, of Mohill; Jeffrey, son of Conachar, of Anagh Kinca; Toraylach Magranal, of Loch Irill; Brian Gruama, the son of Hugh, of Drumlara; Farrell Duff, the son of Hugh, of Corleih; Donacha Grana, son of Giolla Gruama, of Stookisha; Conachar, son of Giolla Gruama, of Duffcarrick; Rurie Og O'Moran, of Ty Rurie; Toraylach O'Beirne, of Mullanmoy; Gerald, son of Moylan Magranal, of Clooncalry; Melachlin, son of Conachar Magranal, of Cloonclyfa; Cahal, son of Dermid Magranal, of Rusc, alias Gort an Yure; Ir, son of Edmond, of Rathbeh; Melachlin Modara Magranal, of the Point; Edmond Mac Shanly, of Drumode Mac Shanly; Moroch, son of Melachlin, of Drumkeely; Dermid, son of the Prior, of Clonee and of Innis Rusc; Moroch Magranal, of Drumherk; Teig O'Histellan, of Drumeen; Teig Roe Magarry, of Towlag;
with the consent of our kinsmen and followers in Munterolish, for many reasons, for ourselves and our heirs, HAVE GIVEN to John Magranal, of Claduff, in the King's county, and to his heirs for ever, the yearly sum of forty-two pounds, money of England, to be raised and levied upon our aforesaid lands in Munterolish, and upon any other lands claimed by us, or in our occupation, to be paid at two terms in the year, to wit, one half on the first of May, (Beiltin,) and the other half at All Hallowntide, (Samhan;) and in case of any delay occurring as to the full payment of the aforesaid sum at the time specified, then this is our agreement with the said John, for ourselves and our heirs, with John and his heirs, that he and they, or the attorneys sent by them, shall have power to enter into our said country of Munterolish, and into our aforesaid lands, and to levy a distress, (pledge,) and to take the same with them, and to keep it until full payment is made, to wit, of forty-two pounds, and of arrears, if any such should be—
ON CONDITION, that he, the said John, shall be our protector and chieftain over us; and also that he shall repair from time to time to Dublin, to advocate our cause before the lords justices and council, at our sole charge, over and above the aforesaid sum, which we give him on account of his services; and on condition that the said John shall not put any of us out of our lands; and we promise to behave ourselves most dutifully to him, and not to adhere to any of the O'Rourkes.
There were present at this agreement, when it was ratified, and when it was interchanged, and when the seals were put upon it, to wit, God in the first place; Richard O'Hivganane; Anlan O'Molloy; Toraylach Mac Ranald; the two sons of Teig, the son of Ayan, to wit, Owen and William; Kiruah Mac Manus; Gerald, deacon of Feana; Cormac, deacon of Cloon; Conachar Mac Giolla Sooly; Manus Mac Giolla Roe; Owen O'Colla."
An Teach Órga i Samarkand
Úrscéal grafach sa tsraith Corto Maltese is ea An Teach Órga i Samarkand nó La Casa dorada di Samarkand (Iodáilis) agus La Maison dorée de Samarkand (Fraincis), scríofa agus deartha ag Hugo Pratt. Foilsíodh an chéad sliocht as An Teach Órga i Samarkand i ndubh agus bán san iris Faincise À Suivre i mí Lúnasa 1980, agus foilsíodh an leabhar ina iomláine in Iodáilis agus i bhFraincis sa bhliain 1986.
Muintir Eolais
Declaration (1552)
- text and
An Teach Órga i Samarkand
Achoimre
Cuirtear tús leis an scéal i mí na Nollag 1921 i Ródas sa Mheánmhuir agus tagann sé chun críche i mí Meán Fómhair 1922 ar an teorainn idir an Afganastáin agus an India. Tá Corto sa tóir ar órchiste Chíoras II na Peirse— a chuir Alastar Mór na Macadóine i bhfolach — agus é i ag iarraidh teacht i gcabhair ar a chara Raspúitín, príosúnach atá á choinneáil sa phríosún i Samarkand ar a dtugtar “An Teach Órga”. Chun é seo a bhaint amach caithfidh sé trí stát nua a thrasnú — Poblacht na Tuirce, an tAontas Sóivéadach, agus an Iaráin faoi cheannas Reza Pahlavi — agus é ina chogadh dearg thart timpeall air.
Muintir Eolais
Twilight of a nation (1553-1590)
Sean Reynolds of Clonduff was the agreed chieftain of Muintir Eolais between 1553–80. he built a 'Castle' at Gowly peninsula ("castle island") at Lough Scur in county Leitrim. Castle John was three stories high and surrounded by good rock land. It was residence to Sean "of the heads" Reynolds (d. 1619), Humphrey his son (d. 1661), and lastly James (d. 1729) who abandoned the castle at some point.
In 1580, Lough-Scur was attacked and by McDermot of Moylurg, historically a strong ally of the Muintir Eolais. The Annals of Loch Cé state: "" The disturbances suggest a Muintir Eolais inspired revolt against the rule of Sean Reynolds.
Nine Years' War (1590-1603)
In 1590 "" English army led by Governor Richard Bingham invaded the territory in order to oust Sir Brian O'Rourke, king of West Breifne and overlord of Muintir Eolais. Sir Brian was ousted and fled to Scotland, before eventually being extradited and sentenced to death in London in November 1591.
An Teach Órga i Samarkand
Leagan Teilifíse
Léiríodh scannán beochana den úrscéal grafach ‘’La Maison dorée de Samarkand’’ ar Canal+ in 2003, agus eisíodh an scannán ar DVD an bhliain chéanna.
Muintir Eolais
Nine Years' War (1590-1603)
""the tribes of Breifny, and of Muintir-Eolais, and of the other O'Rourkes who remained in the country, opposed the Governor, and continued spoiling every thing belonging to the English, to which they came, until the end of this year." - Annals of the Four Masters"
The kingdom was the last area in Ireland to fall to English occupation after the defeat of the Irish forces in the Nine Years' War. As the Confederation of Irish clans collapsed following Kinsale, Brian Óg banned Rory O'Donnell from entering West Breifne's territory in order to preserve the kingdom's dwindling resources. Despite this, O'Donnell was welcomed into Munitir Eolais in the summer of 1602 and given shelter for his soldiers, cattle and spoils of war "so that the English seized no portion of them; and the English of Athlone returned to their homes without gaining any victory on that day". This was a final exercise of autonomy for the Mac Raghnaill chiefs.
Lough Scur Reynolds
From the end of the Nine Years' War up until 1729 the Reynolds dynasty of Lough Scur owned large estates in south Leitrim.
Heinse
deas|250px|thumb|Heinse Is cuimhneachán réamhstairiúil socraithe ina liagchiorcal é heinse (Béarla: henge).
Muintir Eolais
Seóin "of the heads" (d. 1629)
The notoriety of "Shane" Reynolds of Lough Scur is now legendary. Tradition says he was called ("Sean of the heads") on account of all the men beheaded (or because he was head chieftain). He maintained an army of "two hundred men", and his reputation for jailing rent defaulters, and beheading people for minor offences, was widely feared. Folklore claims Sean was killed by a soldier from Longford avenging his sister's death on Prison Island. His son Maelsechlainn was killed in 1580. His grandson Sean was captured during by the 1641 Rebellion, held captive by rebels, tortured and probably executed.
Tradition recalls this Sean Reynolds of Lough Scur invited the other Muintir Eolais chieftains to his castle for a reconciliation meeting before, in cruel betrayal, beheading them all. This alleged massacre would have occurred sometime late 16th century.
Sléacht Jonestown (1978)
Fuair 909 duine (agus a gcuid páistí, 304 acu) bás le linn Sléacht Jonestown sa Ghuáin ar an 18 Samhain 1978. Nimhiú ciainíde ba thrúig bháis do 907. "Féinmharú slua" a tugadh air ag an am. Chuir an ceannaire cultais, an t-"oirmhinneach" Jim Jones, dallamullóg ar dhaoine agus ní raibh na heasaontóirí in ann éalú.
1939
Tarluithe
mion|Páistí ar tí a bheith aistrithe amach ón [[An Spáinn|Spáinn i ndiaidh briseadh na bPoblachtach Spáinneach]]
Muintir Eolais
Seóin "of the heads" (d. 1629)
""This Gall-Gaidhel (foreign gael) was John og MagRaghnaill, son of Eoghan, son of John. An Englishwoman, i.e. a Russell, was his mother. His father was a true Gaidhel. English tutelage he also received in London. It was he who first brought foreigners to Fidhnacha, after Cromwell's wars. A.D. 1652, to settle the country. He was not of the number himself; but it was by his advice, at least, they came. And he was himself sorry for it afterwards"."
Sléacht Jonestown (1978)
Bunú
Bhunaigh an Oirmh. Jim Jones, ceannaire an Peoples Temple of Christ, cultas reiligiúnach, sa bhliain 1955. Lena dheisbhéalaí, i 1965, mheall Jones a lucht leanúna – na céadta duine idir lánúnacha, daoine aonair agus páistí – bogadh ina chuideachta ó Indianapolis go Ukiah, California, an áit is mó ina mbeadh siad sábháilte dá ndéanfaí ionsaí núicléach ar Mheiriceá, bagairt ar ghlac Meiriceánaigh na 1960idí go han-dáiríre leis (féach ar "Géarchéim na nDiúracán i gCúbå̊̊").
Muintir Eolais
Prison Island (1600-1800s)
On 6 April 1605, Sean and his son Humphrey were appointed gaoler of county Leitrim. They constructed a 'prison' on 'Jail island' (Oileán an phriosuiin) in Lough Scur. The jail cells were small with holes about six inches in diameter for air. Tradition recalls many people being hanged on the island. Prison Island was abandoned sometime before Carrick on Shannon gaol was built circa 1815 and 1824. The dilapidated and unpreserved prison ruins are barely visible today. -->
Sléacht Jonestown (1978)
Bunú
Chuir Jones an muintearas chun cinn. Thóg Jim Jones agus a bhean “teaghlach tuar ceatha” páistí altramais de gach cine agus bhí fáilte roimh gach dath agus gach aicme sa Peoples Temple. Bhí spéis ag an bpobal mór i SAM, nó daoine áirithe ar aon nós, san obair sin. Bronnadh gradam fiú ar Jones in Eanáir 1977, an "Martin Luther King, Jr. Humanitarian Award".
Muintir Eolais
Sa lá atá inniu ann
Two proven descendants of Eolais are recorded. Today at Clonmacnoise monastery a carved headstone is dedicated to Ódhrán Ua hEolais (d.994), scribe of Clonmacnois, the inscription reading 'Pray for Odhrán descendant of Eolas'. Another scribe named Flannchad Ua hEolais (fl. 1101AD) held the Book of Durrow.
Sléacht Jonestown (1978)
Idé-eolaíocht
Geall le Dia a bhí in Jones i súile na ndaoine a lean é. Chuir sé dóchas ina gcroithe go raibh saol níos fearr le bheith ag gach duine acu, gur chuma faoin dath a bhí ar do chraiceann, gurbh fhéidir sochaí idéalach a thógáil ach an obair a chur isteach ann le croí mór maith agus grá agat do do chomharsana.220x220px|thumb|JonestownB’éigean an dallamullóg a chur ar dhaoine. Chuir Jones agus a chiorcal órga in iúl go raibh sé in ann daoine a leigheas fríd chumhacht a intinne. Bhuail sé bob ar dhaoine a bhí saonta go leor cheana féin go raibh sé ábalta míorúiltí a chur i gcrích.
Muintir Eolais
Sa lá atá inniu ann
Parts of Caisleán Seóin at Lough Scur collapsed circa 1908, but repairs were undertaken by a heritage preservation society. Today, badly dilapidated ruins of "Mag Raghnaill" Castles exist at both Lough Scur and Lough Rynn; neither are preserved as heritage sites.
Sléacht Jonestown (1978)
Idé-eolaíocht
Teachtaireacht thar a bheith meallacach a bhí ann. Ach de réir a d’fhás an Peoples Temple, b’amhlaidh ba dhorcha a d’éirigh an scéal.
Muintir Eolais
Sa lá atá inniu ann
After southern Ireland regained independence in 1922, the English county administrative structure was retained. The Muintir Eolais remained largely forgotten. In 1980 Leitrim County Council approved a design of Arms for County Leitrim that included the lion of O'Rourke (north Leitrim, and Carrigallen baronies), but excluded the Muintir Eolais (Mohill, and Leitrim baronies).
Sléacht Jonestown (1978)
Deoraíocht
De réir a chéile, bhí Jones ag dul as a mheabhair mar gheall ar líon na ndrugaí a raibh sé á nglacadh. Cuireadh leis an fhoréigean a bhí ag dul ar aghaidh in éadan daoine a bhfacthas dó a bheith ag briseadh na rialacha. mion|Bhí seirbhís chuimhneacháin ann sa bhliain 2011
Muintir Eolais
Sa lá atá inniu ann
The townland of Corryolus (Irish: Coraidh Eolais, "Weir of Eolus"), lying on the junction of the Shannon and Boyle river's, directly north of Carrick on Shannon, obtained its name from "Eolus" from whom the 'Muintir Eolais' are directly descended. In the remote mountainous Cuilcagh-Anierin uplands, the oligotrophic lake named "Lough Munter Eolas" marks a borderline between west Cavan and south Leitrim.
Sléacht Jonestown (1978)
Deoraíocht
Nuair a fuair an preas amach faoi cad é a bhí ag dul ar aghaidh, tháinig fainic ar Jones. D’áitigh sé ar a lucht leanúna go raibh "fórsaí dorcha" ag teacht lena sochaí a scrios. Mar sin d’imigh an uile dhuine acu chun na Guáine ar chósta thuaisceart Mheiriceá Theas i lár na 1970idí. clé|mion|Éist le Jim Jones, et al. sa Peoples Temple ar an 18 Samhain 1978 Bhí lúcháir ar an lucht leanúna, is cosúil, a bheith aontaithe le chéile arís i dtír nua. Ach níorbh fhada gur thosaigh easpa bia ag cur isteach ar mhuintir Jonestown. Bhí na húdaráis sa Ghuáin ag iarraidh a ladhar a chur isteach agus iad ar na gaobhair agus ba mheasa a d’imigh Father, mar a thug a lucht leanúna air, as a chrann cumhachta.
Muintir Eolais
Sa lá atá inniu ann
A well established traditional fiddle group, trained by a Fr. Quinn since 1966, adopted the name "Ceolus" preserving his name, and they play music garnered from local manuscripts going back almost two hundred years.
Sléacht Jonestown (1978)
1978ː an sléacht
Tugadh drochíde do dhaoine áirithe i Jonestown. Ní raibh cead acu imeacht agus dul ar ais go dtí na Stáit Aontaithe fiú. Chuala Leo Ryan, feisire SAM as San Francisco, faoi na ráflaí seo. Shocraigh sé cuairt oifigiúil a thabhairt agus iniúchadh a dhéanamh ar Jonestown.
Muintir Eolais
Sa lá atá inniu ann
The fictional land of "Clan Eolais" populated by "Eolaisans" and Sylphs, appears in the "Solas2" role playing game.
Sléacht Jonestown (1978)
1978ː an sléacht
Ar 14 Samhain, tháinig Ryan sa Ghuáin in éineacht le daoine eile: Jackie Speier, dlíodóir; Neville Annibourne, as an rialtas áitiúil; Richard Dwyer, as ambasáid SAM sa Ghuáin;  Tim Reiterman agus Greg Robinson, iriseoirí leis an San Francisco Examiner; Examiner;  Don Harris; Bob Brown; Steve Sung; Bob Flick leis an NBC;  Charles Krause leis an Washington Post;  Ron Javers leis an San Francisco Chronicle; and go leor gaolta. mion|Cuimhneachán in [[Oakland, California|Oakland, California]] Bhí na cuairteoirí in ann dul isteach sa lonnaíocht ar an 17 Samhain. Fuair siad fáilte ach bhí an chuma air nach raibh ann ach cur i gcéill. Chaith siad an oíche ann. An lá dár gcionn, an 18 Samhain, i ndiaidh an áit a fheiceáil agus scéalta daoine a chloisint, chinn siad imeacht.
Bhí dhá eitleán ann ar an aerstráice. Agus na cuairteoirí ar tí imeacht agus ina shuí sna heitleáin le filleadh abhaile, d'ionsaíodh iad. Scaoileadh marbh Leo Ryan agus cúpla eile.
Bhí a fhios ag an nóiméad sin ag gach duine go raibh Jonestown agus an fhís a bhí ag Jim Jones ag titim as a chéile. D’áitigh Jones ar a lucht leanúna bealach éalaithe a ghlacadh - féinmharú. Níos déanaí ar an lá chéanna, mharaigh 909 duine "iad féin" agus a gcuid páistí, 304 acu. Nimhiú ciainíde ba thrúig bháis do 907 díobh..
Gé Hutchins
Is éan í an ghé Hutchins (Branta hutchinsii), a thagann as Meiriceá Thuaidh den ghéineas Branta, gur (ghéanna dubha iad a chuimsíonn  an ghé Hutchins. Bíonn cluimhreach dhubh orthu den chuid is mó, a dhealaíonn iad ón speiceas liath Anser.
Cur síos
Déanann an ceann dubh agus an phíb dhubh le "smigiall" bhán idirdhealú idir an ghé seo agus na géanna eile go léir ach amháin an ghé Cheanadach (Branta canadensis ) ní ba mhó agus an ghé ghiúrainn  (B. leucopsis ) den mhéid chéanna. Tá suas le 5 fhospeiceas de ghé Hutchins ann, de mhéideanna éagsúla agus sonraí na gclúmh. Breathnaíonn an baineannach beagnach mar an gcéanna ach tá sí beagán níos éadroime agus tá guth difriúil aici. Tá sé deacair idirdhealú a dhéanamh ar chuid acu ón ghé Cheanadach, ar glacadh leis le fada gur speiceas amháin é agus an ghé Hutchins, thugtaí an ghé Cheanadach bheag ar an ghé Hutchins chomh maith leis an fhospeiseas an ghé Cheanadach a bhíonn níos lú.
Bíonn na géanna Hutchins is lú 1.4 kg (B. h. Minima) i bhfad níos lú ná aon ghé Cheanadach, ach fásann na fospeicis B. h. Hutchinsii, ag suas le 3 kg, ar an méid céanna le roinnt géanna Ceanadacha. Is ábhar conspóide é sainiúlacht na ndaonraí atá díofa sna hOileáin Komandorski agus Kuril B. h. Asiatica.
Manuel Charr
Dornálaí Liobánach, atá ina churadh domhanda trom-mheáchain, is ea Manuel Charr a rugadh Mahmoud Omeirat Charr a rugadh ar 10 Deireadh Fómhair 1984 i mBéiriút.
Gé Hutchins
Stádas
deas|mion| Teaghlach de B. h. minima
Modern Inventions
Gearrscannán beochana Meiriceánach is ea Modern Inventions a rinneadh sa bhliain 1937. Is gearrscannán Donald Duck é.
Cogadh na hAfganastáine (1979-1989)
Tharla Cogadh san Afganastáin le linn na mblianta 1979-1989. Rinne na Sóivéadaigh ionradh ar an Afganastáin sa bhliain 1979, le rialtas a bhí báúil leis na Sóivéadaigh a chur i réim. Ach faoin bhliain 1989, bhí na Rúisigh ag imeacht ón Afganastáin. Bhaist a lán daoine ‘Vítneam na Rúise’ ar an Afganastáin agus an cogadh seo..
mion|clé|Conbhua míleata de chuid an APSS
Tharla an eachtra seo le linn an Chogaidh Fhuair. Chuaigh an caidreamh idir APSS (an Rúis) agus SAM in olcas dá thairbhe. mion|clé|Tanc mion|clé|Sóivéadaigh mion|clé|Sneachta mion|clé|Rinneadh a lán damáiste ar bhonneagar na hAfganastáine le linn an chogaidh. Sa phictiúr seo rinneadh scrios ar bhaile beag.
Cúlra
Is tír shléibhtiúil í an Afganastáin atá suite ar theorainn dheisceartach an APSS; is pobal Moslamach den chuid is mó a daonra. Sa bhliain 1978, ghlac Páirtí Daonlathach Phobal na hAfganastáine (PDPA) seilbh ar an tír, agus thug siad faoi rialtas a bhí i gcoinne an bhunúsaíochais Ioslamaigh agus a bhí ar son na Rúise a bhunú. Sa bhliain 1979, caitheadh an rialtas seo amach nuair a ghlac faicsean faoi cheannas Hafizullah Amin cumhacht chucu féin.
Ba bhall é Amin den PDPA chomh maith. Ach rinne se teagmháil leis an an Ghníomhaireacht Faisnéise Coiriúla (an CIA) mar dhóigh le smacht a choinneáil ar an tír. Ní nach ionadh, ba chúis mhór buairimh ag an Rúis an smaoineamh go mbeadh baint dhíreach ag SAM leis an Afganastáin. Lena chois sin ó tharla go raibh daonra chóir a bheith go hiomlán Moslamach ag an Afganastáin, bhí muintir Mhoscó ag éirí níos buartha go bhféachfadh grúpa bunúsaíoch Moslamach, na Mujahedin, leis an réimeas PDPA a chur de dhroim seoil. mion|scrios
Ionradh
Rinne an tAontas Sóivéadach ionradh ar an Afganastáin ar an 24/25 Nollaig 1979. Bhí An tAontas Sóivéadach féachaint le réimeas inghlactha a chur ar ais in áit. Roimh i bhfad, bhí breis is 100,000 trúpa Rúiseach san Afganastáin.
Bhí trí chúis leis an ionradh go mór mórː
Bhí uachtarán SAM, Jimmy Carter ar buile faoin ionradh, ó tharla gur tharla sé le linn tréimhse détente. Agus sin ráite, ba chosúil go raibh a bhreithiúnas ar an ionradh mar ‘an bhagairt is mó don tsíocháin dhomhanda ó bhí an Dara Cogadh Domhanda ann’ rud beag áibhéalach nuair a ghlactar san áireamh roinnt de na tréimhsí móra teannais sa scór go leith bliain roimhe sin (an Cogadh na Cóiré, Cogadh Vítneam, srl).
Ba é an freagra láithreach a thug Carter smachtbhannaí a leagan ar an APSS. Bhí na Cluichí Oilimpeacha le bheith i Moscó i 1980. Chonacthas do SAM gur deis iontach a bheadh ann a thaispeáint don Rúis oiread a cháin an domhan ionradh na hAfganastáine. Mar sin de, eagraíodh baghcat ar na cluichí agus d’fhan iomaitheoirí as thar 60 náisiún sa bhaile, Éire agus SAM ina measc. mion|ag dul abhaile Dhiúltaigh Comhdháil na Stát Aontaithe an Comhaontú SALT II a cheadú, a aontaíodh níos luaithe i 1979. Ina theannta sin, d’údaraigh Carter méadú caiteachais i gcúrsaí airm.
Cogadh
Tháinig Moslamaigh ó thíortha eile le tacú leis an Mujahideen. D'fhág Osama bin Laden a bhaile san Araib Shádach le troid in éadan na Sóivéadach in Afganastáin san am sin. D'amharc na trodaithe seo ar an chogadh mar 'jiohád' nó 'chogadh naofa' agus bhí eagla orthu go raibh Ioslam faoi bhagairt sa réigiún.
Ainneoin go raibh siad i bhfad níos treise ina líon agus ina dtrealamh, fuair na fórsaí Rúiseacha amach nárbh fhéidir leo na reibiliúnaigh a chloí nó tharraing siad teaicticí treallchogaíochta chucu féin.
1989ː tarraingt siar
Sa bhliain 1985, ceapadh Mhikhail Gorbachev mar cheannaire ar an Aontas Sóivéadach. Ba ríléir dó go raibh ag teip ar an APSSS. Thuig sé a laghad bá a bhí ag an phobal sa bhaile leis an chogadh san Afganastáin agus a dhochraí a bhí sé do gheilleagar na Rúise. Chuir sé roimhe, más ea, deireadh a chur leis.
'Más mall is mithid' agus in 1988, d’fhógair Gorbachev go gcuirfeadh an Rúis deireadh lena gceangal sa tír gan barántas ar bith a éileamh ar cén cineál rialtais a thiocfadh i gcumhacht inti. Faoi mhí Feabhra 1989 aistarraingíodh trúpaí uile na Rúise amach.
Iarmhairtí an chogaidh
Bhí éifeacht ollscriosta ag an chogadh ar an Afganastáin; fágadh na cathracha loite agus an tuath dothaistil agus doghabhála (de dheasca na mianach talaimh mar shampla). As measc daonra de 15 milliún, d’fhág an choimhlint 5 mhilliún gan áit chónaithe. Rinneadh tír teifeach den Afganastáin. mion|Cuimhneachánː pomagránait nó gránáid ? Ba dhrocheispéireas pianmhar do na Rúisigh é leis. Seachas nach dtiocfadh leo na Mujahideen a chloí, fuair 20,000 Sóivéadach bás le linn an chogaidh chomh maith. Bhí costais mhóra eile ag baint leis an chogadh cé is moite den chaill dhaonna: óir dhíscigh (shúigh) sé ollmhéid airgid as an eacnamaíocht Shóivéadach a bhí lag cheana féin.
I bhfianaise ar tharla do shean-impireacht na Síne san Afganastáin fadó, do na Sasanaigh sa 19ú haois, agus do Mheiriceá sna blianta 2001-2021, ba chóir athsmaoineamh a dhéanamh faoina leithéid.
Níos tábhachtaí fós, b'fhéidir, ba ea leathnú an Bhunúsaíochais Ioslamaigh ar fud an réigiúin in aghaidh sheasmhacht an Aontais Shóivéadaigh, agus SAM níos déanaí. D'éirigh go maith le sceimhlitheoirí san Afganastáin, mar shampla Osama bin Laden, agus níos déanaí, d'fhás an seicteachas, mar shampla Sunnaíochas  v Siach, Talaban v Al Qaeda srl.
Sint Maarten
Tír bheag in oirthear Mhuir Chairib is ea Sint Maarten. Tá Sint Maarten suite ar an 40% den oileán Saint Martin is faide ó dheas. (Is cuid den Fhrainc é an 60% den oileán ó thuaidh.) Go hoifigiúil tá Sint Maarten ar na ceithre chomhthír de chuid ríocht na hÍsiltíre (is é sin, an Ísiltír féin, Arúba, Curaçao agus Sint Maarten. Tá 34 ciliméadar cearnacha (13.4 míle cearnacha) d'achar ann, agus tá 41,486 duine ina gcónaí ann de réir meastachán a rinneadh sa bhliain 2019. Is é Philipsburg an príomhbhaile.
Tá Ollainnis agus Béarla ina dteangacha oifigiúla in Sint Maarten. Is é Béarla an chéad teanga ag 67.5% de phobal na tíre agus Ollainnis an chéad teanga ag 4.2% de. Is í an Spáinnis an dara teanga agus í á labhairt ag 12.9% de phobal na tíre. Ar na teangacha eile san áit tá Criól (8.2%), Fraincis (6.6%) agus Papiamento (timpeall is 1.5%).