cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Confadh
Na Sciatháin Leathair
Go luath sa bhliain 1931, d'aithin an tréidlia H. Metivier an bhaint a bhí ag an gconfadh leis na sciatháin leathair. I Mí Mheán Fómhair 1931, tháinig an baictéareolaí J. L. Pawan ar chorpáin Negri - is é sin, lorg an víris chonfaidh - san inchinn ag sciathán leathair a bhí á iompar go haisteach. Sa bhliain 1934, chuir rialtas Oileán na Tríonóide agus Thobága tús le scéim a bhí dírithe ar líon na vaimpírí a ghearradh síos san oileán. Bhí vaimpírí le marú trí ghaistí a chur rompu, urchair a scaoileadh leo nó nimh a thabhairt dóibh, agus san am chéanna, bhí na bóithigh le cosaint ar na sciatháin leathair agus vacsaíniú saor in aisce le soláthar do na ba a bhí i mbaol.
An confadh in Éirinn
Is féidir teacht trasna ar scéalta faoi "mhadraí mire" agus faoin scaoll a chuir siad sa phobal i mbéaloideas na Gaeltachta (i saothar Sheáin Bháin Mhic Mheanman cuir i gcás). Dealraíonn sé mar sin go raibh an galar cuibheasach coitianta sna laethanta a bhí.
thumb|Othar a bhfuil confadh air, ón mbliain 1959. I Mí na Nollag 2008, d'aithin na dochtúirí an chéad chás confaidh i dTuaisceart Éireann le 70 bliain anuas. Bean a bhí i gceist ar tháinig tinneas uirthi i ndiaidh di filleadh abhaile ón gcoigríoch.
Vacsaíniú
Ní mór pas peata a bheith ann don pheata a chruthaíonn go ndearnadh an t-ainmhí a vacsaíniú in aghaidh confaidh agus go bhfuil sé nó sí acmhainneach ar thaisteal.
Ní mór gach madra, cat agus firéad a bheith vacsaínithe in aghaidh confaidh sula dtabharfar isteach go hÉirinn iad nó go tír ar bith eile san AE. Má tá amhras ar éinne go bhfuil confadh ar ainmhí, ní mór an Roinn Talmhaíochta, Bia agus Mara a chur ar an eolas láithreach, trí dhul i dteagmháil le hOifig Tréidliachta Réigiúnach an cheantair.
Ath
Cathair Bheilgeach sa Vallúin is ea Ath.
Séamus Fitzgerald
Polaiteoir Éireannach ab ea Séamus Fitzgerald (21 Lúnasa 1896 - 23 Iúil 1972). Bhí sé ina bhall de Shinn Féin ar dtús agus ansin d'Fhianna Fáil.
Linseáil
thumb|Linseáil sa bhliain 1774 Is éard is linseáil ann ná pionós báis gan triail gan chúirt, agus é curtha i gcrích ag slua gramaisce. Go coitianta, samhlaítear an téarma leis an gciníochas sna Stáit Aontaithe, agus an dóigh a mbítí ag linseáil daoine gorma ansin sna laethanta a bhí, go háirithe sna blianta 1860-1890. Go tipiciúil, chrochtaí na híobartaigh den chrann, ach ar ndóigh, is féidir linseáil a thabhairt ar dhúnmharú ar bith, ar acht is gur slua de dhaoine corraithe a rinne é.
Tá an téarma bunaithe ar shloinne an réabhlóidí Mheiriceánaigh Charles Lynch. Bhí an Loingseach seo i gceannas ar chúirt mhírialta i Virginia le linn cogadh réabhlóideach Mheiriceá, agus é ag imirt phionóis ar na dílseoirí Meiriceánacha - is é sin, na Meiriceánaigh a bhí ag tacú le cúis Shasana in aghaidh na réabhlóidithe Meiriceánacha.
Leagan Gaeilge eile é dlí Uí Loingsigh. Seo an leagan a bhí ag Cosslett Ó Cuinn san aistriúchán Gaeilge a rinne sé ar an úrscéal buachaillí bó le Federico Mediante Noceda, Peores que Lobos ("Níos measa ná na mic thíre féin" - ach is é "An Ridire Dubh" an teideal Gaeilge). Mar sin, is ionann "duine a linseáil" agus "dlí Uí Loingsigh a imirt ar dhuine".
Linseáil is ábhar don amhrán chlúiteach le hAbel Meeropol (ainm cleite: Lewis Allan), Strange Fruit, a bhí á chanadh ag Billie Holiday, an t-amhránaí cáiliúil blues, ar fud na mblianta le súil an tsaoil mhóir a tharraingt ar an gcinedheighilt i nDeisceart na Stát Aontaithe agus ar chruachás na nGormach. Tagraíonn na focail strange fruit - "toradh aisteach" - do na daoine linseáilte agus iad ar crochadh de na crainn mar a bheadh torthaí ann.
Gmail
Stair
Seoladh Gmail mar scaoileadh beta ar 1 Aibreán 2004, trí 'cuireadh-amháin'.
Rinneadh uasghrádú ar an tseirbhís ón stádas béite ar 7 Iúil 2009, chomh maith leis an gcuid eile de Sraith-aipeanna Google (Sheets, Docs, srl).
Sa bhliain 2014, seoladh leagan Gaeilge de Gmail den chéad uair.
Contae Norfolk, Massachusetts
Is contae i noirthear Massachusetts é Norfolk. Is é Dedham príomhbhaile an chontae. Sa bhliain 2010 bhí cónaí ar 670,850 duine sa chontae. Ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 85.7% de na daoine,Sínis ag 2.1%, Spáinnis ag 2%, Iodáilis ag 1% agus bhí Fraincis ag 1%. Sa bhliain 2000 ba í Gaeilge an phríomhtheanga do 1,000(0.16%).
Fódhla Ní Chuileagáin
Gaeilgeoir agus gníomhaí polaitiúil ba ea Fódhla Ní Chuileagáin (Elizabeth Mary Quilligan) (1888 – 1985) agus í dlúthpháirteach i saol na nGael in Melbourne in Victoria na hAstráile.
Rugadh í ar 28 Márta 1888 do Catherine Mary McLaughlin agus do Thomas Quilligan, oibrí cairéil. Tháinig a hathair ó Chontae Luimnigh in aois a cheithre bliana déag agus tháinig a máthair ó Chontae na Mí lena muintir nuair a bhí sí dhá bhliain d’aois.
Bhí Gaeilge ar a toil ag Fódhla agus bhí baint aici leis an William Rooney Gaelic Society in Melbourne.
Phós sí Proinsias Mac Eoghain sa bhliain 1916 agus bhí siad dlúthpháirteach i gcúrsaí cultúir agus polaitíochta in Melbourne le fada an lá. Rugadh ceathrar clainne dóibh ach cailleadh an chéad duine acu ina leanbh. Ba haitéir í Fódhla agus is minic a chaitheadh sí toradh a ceirde.
Sa bhliain 1915 chuaigh sí chun argóinte san Advocate (nuachtán Caitliceach) ar cheist neamhspleáchas na hÉireann le Morgan Jageurs, tacadóir mór Home Rule. Thaobhaigh Fódhla le Sinn Féin agus d’fhan ar an aigne sin ar feadh a saoil. Gabhadh í Lá Fhéile Pádraig 1961 le scata eile as ábhar de chuid Óglaigh na hÉireann a scaipeadh i lár chathair Melbourne. Bhí sí seacht mbliana is seachtó ag an am. Bhíodh sí i láthair ag comóradh Luan Cásca i Mór-Reilig Melbourne gach bliain.
Cailleadh í ar 21 Nollaig 1985 agus í seacht mbliana is nócha d’aois.
Arlon
Cathair Bheilgeach sa Vallúin is ea Arlon.
Fódhla Ní Chuileagáin
Tagairtí
Noone, Val (2012). Hidden Ireland in Victoria, lch 112. Ballarat Heritage Services. ISBN 978-1-876478-83-4
Naisc
Liosta stairiúil lucht Gaeilge san Astráil
Eterscél mac Máele Umai
Rí na Mumhan d'Eoghanacht Áine ba ea Eidirscéal mac Maoil Umha (Sean-Ghaeilge Eterscél mac Máele Umai (bás 721 ). Cúán mac Amalgado (bás 641), iar-rí, ba ea a sheanathair.
Tá mearbhall ann sna hannála maidir leis féin agus Ailill mac Cathail Con-gan-mháthair (bás 701). Feictear iad beirt mar ríthe sa seanscéal Seanchas Fála Chaisil, ach níl ach Eidirscéal luaite i Sioncronachtaí Laud agus an Leabhar Laighneach. Faightear fianaise le réimeas Ailealla and sna hannála. Feictear Eidirscéal mar rí na Mumhan ina shínitheoir Cháin Adhamhnán ag Biorra sa bhliain 697.
D'éirigh sé as a choróin timpeall na bliana 702 tar éis réimis sé bliana. Bhí a mhac, Cathussach, níos deireanaí ina rí na Mumhan ón mbliain 742.
Cargerie
Bailecheantar atá suite thart ar 100 km siar ó Mhelbourne, príomhchathair Victoria na hAstráile, is ea Cargerie.
Gaius Valerius Catullus
File Laidine le linn tréimhse na Poblachta ba ea Gaius Catullus Valerius (ca. 84 RC - ca. 54 RC). Léitear a chuid saothar marthanach go forleathan, agus bíonn tionchar acu go fóill ar fhilíocht na linne seo agus ar chineálacha eile ealaíne.
Beathaisnéis
Tháinig Catullus ó theaghlach mór le rá eachaíochta de chuid Verona sa Ghaill Chisalpach, agus, de réir Naomh Iaróm, rugadh é i Verona féin. Tá sé le tuiscint ó bheathaisnéis Iúil Caesar le Suetonius gur dhuine den uaisaicme é athair Catullus, agus go dtagadh Caesar ar chuairt chuige, nuair a bhí sé ina leaschonsal ar an Ghaill Chis-Alpach agus an Ghaill Trans-Alpach araon. I ceann dá chuid dánta, cuireann Catullus síos ar a fhilleadh sonasach ar ais chuig villa a theaghlaigh ag Sirmio ar Loch Garda in aice le Verona. Bhí seilbh ag an bhfile freisin ar villa in aice leis an ionad saoire faiseanta Tibur (sé sin 'Tivoli' an lae inniu). Ní mór a ghearáin mar gheall ar a bhochtaineacht a ghlacadh le gráinnín salainn.
Bhí Catullus sa Róimh, is dócha, nuair a thit sé go domhain i ngrá le "Clodia", an té a thug Catullus "Lesbia" uirthi ina dhánta grá agus gránach. Bean sofaisticiúla ó theach uasaicmeach an phaitrígh Claudii Pulchri agus deirfiúr an pholaiteora mínáirigh Publius Clodius Pulcher. Ina dhánta cuireann Catullus síos ar roinnt céimeanna éagsúla i bhforás an a ghaol le "Lesbia":an eofóiria tosaigh, amhras, scaradh, agus borradh an chrá trí thionchar caillteanais. Ní mór go leor ceisteanna a fhágáil fós gan fhreagraí - an cheist is tábhachtaí ar fad ná nach bhfuil sé soiléir cén fáth ar scoilt an lánúin - ach léiríonn dánta Catullus doimhneacht dhearfach agus léargas síceolaíoch faoin gcaidreamh. Ceann dá leithéid, le léargas ar chúiseanna a scaradh ó "Lesbia ", is ea dán 11, atá dírithe ar a chompánaigh Furius agus Aurelius ina n-iarrtar orthu masla slán a tabhairt ar aghaidh chuig Lesbia.
Ní mhaireann aon bheathaisnéis ársa den fhile: caitear a shaol a mheas ó na tagairtí scaipthe faoi ag údair ársa eile agus as a chuid dánta. Dá bhrí sin, tá sé neamhchinnte cathain a rugadh Catullus, agus cathain a bhfuair sé bás. De réir Naomh Iaróm ina leagan de Chronicon, cailleadh é ina tríochadú bliain ar an saol, agus gur rugadh é sa bhliain 87 RC. Ach tá tagairtí ina chuid dánta ar imeachtaí a tharla sna blianta 55 agus 54 RC ach glacann go leor scoláirí leis na dátaí 84 RC - 54 RC, ag ceapadh gur chomhtharlaigh a chuid dánta is déanaí agus foilsiú a 'libellus' le bhliain a bháis, tairiscint gurb éadóig. thumb|An Bhitín Bhí meas forleathan ar a dhánta ag filí eile, ach bhí gráin ar Cicero orthu mar gheall gur cheap sé go raibh siad dímhorálta. Níor mheasadh riamh Catullus i measc na n-údar sna scoileanna canónta. Mar sin féin, chuaigh sé i bhfeidhm ar bhfilí amhail Óivid, Horáit, agus Virgil. Tar éis a athfhionnachtain sna Meánaoiseanna déanacha, fuair Catullus lucht molta arís. Bhain a stíl scríbhneoireachta, a cheaptar a bheith soiléir agus gáirsiúil, croitheadh as go leor léitheoirí, idir ársa agus nua-aimseartha.
Francesco Totti
Is imreoir peile é Francesco Totti (r.27 Meán Fómhair 1976). Imríonn sé faoi láthair le A.S. Roma mar ionsaitheoir.
Clarendon, Victoria
Bailecheantar atá suite thart ar 100 km siar ó thuaidh ó Mhelbourne, príomhchathair Victoria na hAstráile, is ea Clarendon.
Ainéaladh
Is éard is ainéaladh ann ná maolú strus inmheánach i miotail i ndiaidh teaschóireála nó oibrithe (cosúil le bualadh, gaibhniú, síneadh), nó gloine i ndiaidh a múnlaithe nó a séidte. Déantar é tríd an réad a choinneáil ag teocht mheasartha chun gur féidir le hatheagrú móilíneach is criostalta tarlú, roimh é a fhuarú go mall. Feabhsaíonn sé seo airíonna fisiciúla, nó athchruthaíonn na bunairíonna.
John Michael Talbot
Amhránaí, ceoltóir, cumadóir Meiriceánach agus manach Caitliceach is ea John Michael Talbot (rugadh ar an 8 Bealtaine, 1954 i gCathair Oklahoma, Oklahoma sna Stáit Aontaithe é). Is é Talbot bunaitheoir The Brothers and Sisters of Charity in Eureka Springs, Arkansas, Stáit Aontaithe.
Eoghan Murphy
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do Bhaile Átha Cliath Thoir Theas ón mbliain 2011 é Eoghan Murphy (Gaeilge: Eoghan Ó Murchú) (rugadh é Aibreán 1982). Tá sé ina bhall d'Fhine Gael. Roimhe sin bhí sé ina chomhairleoir de chuid Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath sna blianta 2009-2011.
Sheas sé san Olltoghchán 2016 agus toghadh é le 16.5% de na vótaí céad rogha.
Tarbh ina Shuí
Beatha
Saolaíodh é in aice leis an Abhainn Grand i nDakota Theas.
Tá áit cháiliúil aige i stair Mheiriceánach agus i stair Mheiriceánach Dhúchasach mar gheall ar an pháirt a ghlac sa bhua in aghaidh Lt. Col. George Armstrong Custer agus an 7ú Reisimint Mharcra de chuid an Arm Meiriceánach ag Cath Little Bighorn ar an 25 Meitheamh 1876, rud a chonaic sé i mbrionglóid cheana féin.
Níos déanaí, chaith sé seal ag obair le Buffalo Bill Cody sa Wild West Show.
Ar 15 Nollaig 1890, mharaigh na póilíní Tarbh ina Shuí ag Tearmainn Meiriceánach Dúchasach, Standing Rock, agus iad ag iarraidh é a chur faoi ghlas. Thosaigh caismirtí idir na póilíní agus an lucht agóide a bhí ann.
Tharla sléacht coicís níos déanaí ag Wounded Knee.
Zamora
Is cathair i gcomhphobal féinrialaithe na Caistíle agus León sa Spáinn í Zamora agus í mar phríomhchathair chúige Zamora. Tá sí súite ar cnoc carraigeach in iarthuaisceart na tíre (iarthar an réigiúin) in aice teorainn na Portaingéile trasnaithe ag abhainn Duero. Bhí thart ar 63,217 ina gcónaí ann sa bhliain 2016. Tá 24 eaglais tógtha ar stíl Rómhánúil óna 12ú agus 13ú haoiseanna agus glaotar Iarsmalann Ealaín Rómhánúil dá bharr. Tá Zamora mar an chathair leis an méid is mó eaglais rómhánúil san Eoraip. Is é an tSeachtain Mhór an fhéile is tábhachtaí sa chathair.
2018 Ladies Open Lugano
Ba chomórtas WTA Tour é 2018 Ladies Open Lugano a imríodh ag Tennis Club Lido Lugano. Thosaigh an príomhchomórtas ar 9 Aibreán 2018 agus chríochnaigh sé ar 15 Aibreán 2018.
B'é 2018 an dara heagrán den chomórtas. Bhuaigh Elise Mertens comórtas na singlí le Kirsten Flipkens agus Elise Mertens ag bua comórtas na mbeirteanna.
Nivelles
Cathair Bheilgeach sa Vallúin is ea Nivelles.
Pseudalutarius nasicornis
Is speiceas dúchasach é Pseudalutarius nasicornis (Gaeilge: Iasc  líomhánach), ar a dtugtar freisin Rhinoceros leatherjacket, san India agus iarthar an Aigéin Chiúin. Maireann an t-iasc ar sceireacha, ag doimhneacht de 1 go dtí 55 méadar. Fásann an speiceas seo chomh fada agus 19 ceintiméadar (7.5 orlach). Is é seo an speiceas amháin den ghéineas a bhfuil eolas air.
Claretown
Bailecheantar atá suite thart ar 100 km siar ó thuaidh ó Mhelbourne, príomhchathair Victoria na hAstráile, is ea Claretown.
Ochtapas beag
Is moileasc é an t-ochtapas beag. Ball d'ord na nOctopoda atá ann.
Soignies
Cathair Bheilgeach sa Vallúin is ea Soignies (Ollainnis: Zinnik).
Ar cheantracha Soignies tá Casteau, suíomh cheannáras mhíleata dhomhanda ECAT ón mbliain 1967.
mion|250px|clé|La place verte agus an eaglais Saint-Vincent in Soignies
Buck Whaley’s, Sráid Liosain
Is teach tábhairne i mBaile Átha Cliath a bhí in Buck Whaley’s a bhíodh suite ar Shráid na Teamhrach (The Stone Leaf atá ann anois). Cearrbhach gan náire a toghadh go Teach na dTeachtaí in Éirinn a bhí in Thomas Whaley. ‘Buck Whaley’ nó ‘Jerusalem Whaley’ a thugtaí air leis. Sa bhliain 1788 rinne sé geall go bhféadfadh sé taisteal go hIarúsailéim agus ar ais taobh istigh de dhá bhliain. Shíl daoine go mbeadh sé ródhainséarach ar fad. Chaith sé £8,000 ar an turas ach thuill sé brabús de £7,000 nuair a d’fhill sé in am. Rinne an ceoltóir Rossa Ó Snodaigh ó Kíla an turas seo a leanúint ar an gclár Bóthar Buck do TG4.
Clarkes Hill
Bailecheantar atá suite thart ar 105 km siar ó thuaidh ó Mhelbourne, príomhchathair Victoria na hAstráile, is ea Clarkes Hill.
Leigheas ar Bhonn Fianaise
Tá sé d'aidhm ag an Leigheas ar Bhonn Fianaise (nó leigheas fianaisebhunaithe uaireanta) an fhianaise is fearr dá bhfuil fáil uirthi ón modh eolaíochta a úsáid le cinntí leighis a ghlacadh. Déanann sé iarracht neart na fianaise de bhuntáistí agus de mhíbhuntáistí chóireáil leighis chomh maith le tastálacha fáthmheasacha a mheas (ina measc easpa na cóireála).
Máire Nic Shuibhne
Polaiteoir Éireannach ab ea Máire Nic Shuibhne (27 Márta 1872 - 8 Márta 1942). Bhí sí ina ball de Shinn Féin.
San Francisco
Contae agus cathair atá ann, agus tá sé ar an 4ú cathair is mó sa stát agus an 14ú cathair is mó sa tír. Is an chathair seo sampla de cathracha-contaetha comhdhlútha, a bhfuil is aontaithe an chontae leis an gcathair iad. Tá an dara is mó dlús daonra sna Stáit Aontaithe ag an gcathair (níl ach Cathair Nua-Eabhrac níos mó dlús daonra sna SAM).
Creathanna talún
Is crios creathanna talún é San Francisco. Tarlaíonn creathanna talún móra i San Francisco mar gheall go bhfuil an chathair suite in aice leis an áit a mbuaileann Pláta an Aigéin Chiúin agus Pláta an Mheiriceá le chéile.
Stair
B'iad na Spáinnigh an chéad dream Eorpach a shocraigh síos i San Francisco, sa bhliain 1776.
Féach freisin
mion|clé|280px|Droichead Geata Óir
Leon
thumb|left|Leoin ag an [[Zú Bhaile Átha Cliath|zú i mBaile Átha Cliath]]
Finghin mac Cathail
Rí na Mumhan d'Eoghanacht Ghleanndamhnach ba ea Finghin mac Cathail Con-gan-mháthair (Sean-Ghaeilge Finguine mac Cathail Con-cen-máthair) (died 696 ). of Cathal Cú-gan-mháthair mac Cathail (bás 665) ba ea a athair. Tháinig sé i gcomharbacht ar Colgú mac Faílbe Flaind sa bhliain 678.
Le linn a réimis, cuireadh Cáin Fuithirbe i bhfeidhm ag Mag Fuithirbe, ar theorainneacha Chorcaí agus Chiarraí sa bhliain 683. Luaitear sa téacs ionadaí as gach mórthreibh na Mumhan.
Bhí mac amháin ag Finghin atá ar a bhfuil aithne air, Cathal mac Finghin (bás 742), rí cumhachtach Mhumhan.
Feictear é mar phearsa athfhillteach sa tsraith mistéir Sister Fidelma le Peter Tremayne.
New York Open
Comórtas leadóige a bhíonn ar siúl gach bliain i Uniondale, Nua-Eabhrac, Nua-Eabhrac is ea New York Open. Is páirt den ATP World Tour é an New York Open.
Stair
Imríodh an chéad chomórtas sa bhliain 2018.
Stampa poist
mion|upright|An Penny Black, an chéad stampa poist. Eisíodh sa [[Ríocht Aontaithe é sa bhliain 1840, agus mar sin is é an chéad stampa poist dár úsáideadh in Éirinn.]]
thumb|left|upright|Stampa poist: 1. Íomhá 2. Pollta 3. Ainmluach 4. Tír
Contae Plymouth, Massachusetts
Is contae in oir-deisceart Massachusetts é Plymouth. Is iad Plymouth agus Brockton príomhbhailte an chontae. Sa bhliain 2010 bhí cónaí ar 494,919 duine sa chontae. Ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 90.1% de na daoine,Spáinnis ag 2.5%, Portaingéilis ag 2.3%, Críol Fraincis ag 1.5% agus bhí Fraincis ag 1%. Sa bhliain 2000 ba í Gaeilge an phríomhtheanga do 120(0.03%).
Coimadai
Bailecheantar is ea Coimadai atá suite thart ar 60 km siar ó thuaidh ó Mhelbourne, príomhchathair Victoria na hAstráile.
Rafael Nadal
Is imreoir leadóige Spáinneach proifisiúnta é Rafael Nadal a tháinig chun tsaoil ar an 3ú Meitheamh 1986. Tá trí chraobh déag Grand Slam buaite aige go nuige seo, agus ocht ón do-dhéag sin buaite ag Rolland Garros, i bPáras. Tá clú agus cáil air de dheasca an fhoirm atá aige agus é ag imirt ar chúirteanna cré. Cuirtear an leasainm "Rí na Cré" air dá bharr sin. Tá 17 chomórtas Grand Slam buaite aige - 1 Australian Open, 11 French Open, 2 Wimbledon agus 3 US Open.
mion|250px|Rafael Nadal (2013).
Príomhoifigeach feidhmiúcháin
Is é príomhoifigeach feidhmiúcháin (POF) nó stiúrthóir feidhmiúcháin an riarthóir tarmligthe nó oifigeach corparáideach (feidhmeannach) leis an rang is airde san grádlathas de heagraíochta. Féadfaidh freagrachtaí na príomhoifigeach feidhmiúcháin a athrú de réir struchtúr, méid agus náisiúntacht na heagraíochta ach ní athraíonn spiorad an fheidhme a lán: is é POF an oifigeach is mó sinsearach de gach stiúrthóirí oibríochtúla.
Pálás Buckingham
Is é Pálás Buckingham príomháras cónaithe mhonarc na Breataine, mar atá, Eilís II. Cuirtear imeachtaí agus ócáidí stáit ar siúl sa Phálás agus is díol suime mór é do thurasóirí. Tógadh í ar dtús sa bhliain 1703 mar áras cónaithe do Dhiúc Buckingham, ach fuair Seoirse III é dó féin sa bhliain 1761. Bhíodh an t-ainm Teach Buckingham air, tráth.
Tagairtí
{{Reflist]}
Apia
Is é Apia príomhchathair Shamó, san Aigéan Ciúin, agus an chathair is mó sa tír. Tá Apia suite ar an oileán Upolu, ar lár an chósta thuaidh. Bhí 37,735 duine ina gcónaí in Apia sa bhliain 2011.
Bhí Apia ina phríomhchathair ó na 1950idí i leith. Bhí baile beag ann ina raibh cónaí ar bheagán breis agus 300 duine sular chéad tháinig na cumhachtaí Eorpacha ar an láthair. Chuaigh na Briotanaigh, na Gearmánaigh agus na Meiriceánaigh i gcoimhlint agus gach dream acu ag iarraidh smacht fháil dóibh féin ar Shamó. Sa bhliain 1889, bhí 7 long de chuid na trí thír sin sa chuan ag Apia, agus cogadh ar tí pléascadh, nuair a tháinig anfa aniar aduaidh orthu. Chuaigh 6 cinn de na long go tóin na farraige agus 200 mairnéalach Gearmánacha agus Meiriceánacha básaithe. I ndeireadh na dála, d'éirigh leis na Gearmánaigh dul i gcumhacht ar Shamó.
Apia a bhí mar phríomhchathair ar Shamó na nGearmánach ó 1900 go 1914. Lean Apia mar phríomhchathair faoi na Nua-Shéalannaigh ó 1914 go 1962, bliain ar bhain na Samóigh a neamhspleáchas amach. Sa bhliain 1929 mharaigh na Nua-Shéalannaigh deichniúr le linn léirsiú síochánta, taoiseach Samóch ina measc. Chuir na Nua-Shéalannaigh piléar ina droim agus é ag iarraidh oird agus ciúnais a chothú. "Black Saturday" a thugtar ar an mí-eachtra. Ghabh Helen Clarke, príomh-aire na Nua-Shéalainne, leithscéal oifigiúil as an tragóid sa bhliain 2002. Choimeád na Samóigh a bpríomhchathair in Apia i ndiaidh an neamhspleáchais. mion|Ardeaglais Apia
Muc
Is mamach crúbach í an mhuc, le ré-uimhir méara coise, dúchasach do choillearnach na hEorpa, na hAfraice is deisceart na hÁise. Tugtar torc ar an bhfireannach, cráin ar an mbaineannach, agus banbh ar an muc óg.
Tréithe
De ghnáth, bíonn craiceann bándearg ag muca ach bíonn dathanna difriúla orthu freisin, dubh agus donn go háirithe.
Itheann an mhuc plandaí is ainmhithe mar bhia de ghnáth ach uiliteoir is ea í.
Is ainmhí fíor-chliste é. Foghlaimíonn na muca níos tapúla ná capaill nó madraí agus tá sé éasca iad a mhúineadh. Coinníonn siad a leapacha glan agus téann siad go dtí an leithreas i gcúinne dorcha atá i bhfad ón leaba.
Le linn an tsamhraidh má bhíonn na muca amuigh faoin aer, is cosúil go mbíonn siad ag únfairt sa lathach chun iad féin a fhuarú. Ach is féidir le muca a bheith dóite ag an ngrian agus is cosaint ón ngrian í an lathach.clé|mion|Anatamaíocht
Anatamaíocht
De ghnáth, itheann muca min atá déanta as arbhar. Ach tá codarsnacht idir muca agus na hainmhithe feirme eile. Ní hamháin ábhar ó phlandaí a itheann muca, itheann siad feoil freisin. Tá daoine mar an gcéanna agus mar sin, is cosúil córas díleáite na muice agus córas díleáite an duine.
Ní hamháin táirgí feola a fhaighimid ó mhuca, tá naisc shuimiúla leis an leigheas. Tá inslin muc cosúil le hinslin dhaonna agus is féidir é a úsáid mar chógas do dhaoine le diaibéiteas. Ina theannta sin, tá craiceann muc cosúil le craiceann daoine agus úsáidtear é uaireanta nuair a dhóitear duine go dona.
Uaireanta déanann galar damáiste do chomhlaí croí an duine agus is féidir comhlaí croí muc (a dhéantar go leor oibre orthu roimh ré) a chur isteach ina n-áiteanna. Rinneadh an chéad obráid den saghas seo i 1971 agus d’éirigh leis na mílte obráidí (trasphlandú orgán) ó shin. clé|mion|Is minic a bhíonn na bainbh ag screadach agus ag brú a chéile ag iarraidh na siní is fearr a fháil.
Atáirgeadh
Chomh luath agus a bheirtear orthu, tosaíonn na bainbh ag ól bainne ó shiní ar bholg a máthar. Bíonn níos mó bainne le fáil ó chuid de na siní ná a chéile. Is minic a bhíonn na bainbh ag screadach agus ag brú a chéile ag iarraidh na siní is fearr a fháil. Bíonn an t-ál in ann bia tirim a ithe faoin am a bhíonn siad trí seachtaine d’aois.
Jules Verne
mion|left|Meastar go bhfuil The Lighthouse at the End of the World ar cheann de na húrscéalta is fearr ar stáitse liteartha Verne. Scríbhneoir úrscéalta éadroma eachtránaíochta ón bhFrainc a bhí i Jules Gabriel Verne (a rugadh i Naoned ar an 8 Feabhra 1828, agus a fuair bás in Amiens ar an 24 Márta 1905). Bhí Verne ina cheannródaí don fhicsean eolaíochta.
Muc
Atáirgeadh
Caitheann an feirmeoir trí rud a dhéanamh chun aire a thabhairt don ál sa chéad cúpla seachtain.
clé|mion|[[Bagún, ispíní, putóg dhubh agus putóg bhán srl]]
Jules Verne
Tá Verne ar dhuine de na scríbhneoirí is mó a aistrítear go teangacha eile, agus chuaigh a chuid eachtraí sciobtha dúisitheacha i bhfeidhm ar an dúrud glún de léitheoirí óga. Is iad na húrscéalta úd
ach go háirithe, a thabhaigh a chlú dó, ach bhí sé bisiúil thar na bearta, agus bhreac sé síos a lán eile freisin.
Muc
Táirgí muc
Is í feoil muc, nó muiceoil, an fheoil is coitianta ar domhan. Is ó mhuca a thagann beagnach leath den fheoil a thairgtear ar domhan.
Faightear bia eile ó mhuca chomh maith, mar shampla, ispíní, putóg dhubh agus putóg bhán. Tá ribí de ghruaig fhada ag muca ar a dtugtar guairí. Úsáidtear na guairí seo chun scuaba ealaíontóra a dhéanamh. Faightear leathar ó chraiceann muc freisin.
Jules Verne
clé|mion|jardin des plantes. [[Nantes]]
Bhí Verne in ann aireagáin na fichiú haoise agus an tionchar a bheadh acu ar an saol a shamhlú roimh ré.
Is iomaí tairngreacht dá chuid a tháinig isteach fíor i ndiaidh a bháis. Bhí sé ábalta cur síos a thabhairt ar fhomhuireán, ar spástaisteal, ar an Idirlíon agus ar na ríomhairí féin i bhfad sular tháinig a leithéidí ar an bhfód. Mar sin, fáidh a bhí ann, ar bhealach, nó sin mar a fheictear dá lán léitheoirí é inniu.
Cogadh agus Síocháin
clé|mion|stampa poist, 1956 Is leabhar é Cogadh is Síocháin (Rúisis Réamhchaighdeánaithe: Война и миръ, Voyna i mir) a scríobh Leo Tolstoy. Rinne Sergei Prokofiev ceoldráma as, agus bhí Audrey Hepburn mar phríomh-aisteoir sa scannán.
Leabhar
clé|mion|[[Cath Austerlitz|Austerlitz inniu]]"Mháirseáil na Rúisigh ar feadh dhá mhí le bheith gualainn le gualainn leis na hOstairigh. Dhá scór mhíle Rúisigh lán mustair is gairdis ach bróga briste futha i ndiaidh an aistir. Bhris Napoléon, lena 150 000 fear, ar na hOstairigh agus na Rúisigh fós ar gcúl. Ghabh sé Vín le cleas chogaidh is theith an tArdDhiúc is a rítheaghlach roimhe.Thug na Rúisigh, in éineacht leis na hOstairigh aghaidh ar Napaileoin arís taobh le Austerlitz. Ach briseadh orthu arís." (Cogadh agus Síocháin, leabhar a trí, le Leo Tolstoy) clé|mion|lámhscríbhinn Tolstoy
Lady Gaga
Amhránaí, cumadóir, léiritheoir, aisteoir agus bean ghnó Mheiriceánach atá i Stefani Joanne Angelina Germanotta, ar a dtugtar Lady Gaga uirthi ina saol proifisiúnta a rugadh i Nua-Eabhrac ar an 28 Márta 1986. Tá cáil uirthi freisin as a síorathraithe ina gairm i measc a hilchumas i dtionscadal an cheoil. Thosaigh Gaga ag casadh agus í fós ina déagóir, ag canadh ag oícheanta open mic (oícheanta a mbíonn cead ag gach éinne teacht isteach agus casadh) agus ag aisteoireacht i ndrámaí scoile. Rinne sé staidéar ag an Collaborative Arts Project 21, trí Tisch School of the Arts Ollscoil Nua-Eabhrac, sular éirigh sí as le gairm sa cheol a leanúint. Nuair a chuir Def Jam Recordings deireadh lena conradh, d’oibrigh sí mar chumadóir do Sony/ATV Music Publishing, áit ar shínigh sí comhchonradh le Interscope Records agus lipéad ceoil Akon, KonLive Distribution, sa bhliain 2007. Bhain Gaga clú agus cáil amach an bhliain dár gcionn lena céad albam riamh, The Fame (An Cháil, 2008) agus a shinglí a chuaigh go hard sna cairteacha mar Just Dance (Déan Damhsa) agus Poker Face (Strainc Phócair - strainc a chuireann tú ort féin le d’fhíormhothúcháin a choinneáil faoi rún). Atheisíodh an t-albam leis an CLF, The Fame Monster (Arracht na Cáile, 2009), a thug leis na singlí rathúla, Bad Romance (Droch-ghrá), Telephone (Teileafón) agus Alejandro.
Bhí tionchar ag rac-cheoltóirí ar nós David Bowie, Elton John agus Queen uirthi agus feictear é seo i gcúrsaí faisin agus sna físeanna ceoil a léiríonn sí. Tá cáineadh déanta ar roinnt de na físeanna atá déanta aici de dheasca na n-íomhánna a léiríonn sí iontu. Ach tá sé soiléir go bhfuil suim ag an bpobal inti mar go mbreathnaíonn breis agus billiún duine orthu ar YouTube.
Gradaim agus ainmniúcháin
Tá 233 gradam buaite ag Lady Gaga. Tá 501 ainmniúchán faighte aici.
Daingniú
thumb|210px|Cuntas ón [[Cyclopaedia, or, An universal dictionary of arts and sciences|Cyclopaedia (1728) ar na daingnithe.]] Is éard is daingniú ann áit a threisiú mar dhaingean lena cosaint ar ionsaí míleata.
Bunphrionsabail
thumb|380px|right|Daingean de chuid Phoblacht Genoa in Sudak san Úcráin. Tá dhá chuspóir ag gabháil leis an daingniú:
Stair
Is dócha gur baineadh úsáid as na daingnithe sa chéad dul síos chun sráidbhailte a chosaint. I lár na hEorpa thógadh na Ceiltigh “oppida” – bailte daingnithe ar fhág múrtha na Meánmhara a rian orthu, más fíor.
Contae Suffolk, Massachusetts
Is contae i noirthear Massachusetts é Suffolk. Is é Boston príomhbhaile an chontae. Is iad Winthrop, Chelsea agus Revere na bailte eile sa chontae, iad go léir i dtuaisceart an Chontae. Sa bhliain 2010 bhí cónaí ar 722,023 duine sa chontae. Ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 66.3% de na daoine, Spáinnis ag 14.5%, Críol Fraincis ag 3.1%, Sínis ag 2.3% agus bhí Portaingéilis ag 2.2%. Sa bhliain 2000 bhí Gaelainn an phríomhtheanga do 800(0.12%).
Daingniú
Stair
thumb|200px|right|Léaráid de dhaingean Buhen san Éigipt timpeall na bliana 1800BC. Chuir na brící pluda ar chumas daoine múrtha arda a thógáil agus daingniú de shaghas nua a chleachtadh. Tharla seo ar dtús i gceantair mhéithe an Mheánoirthir, áit ar lig an córas sóisialta mórán oibrithe a choinneáil i mbun tógála ar feadh i bhfad agus ar tháinig ríochtaí cumhachtacha i dtreis dá bharr. Sna bólaí sin a tógadh na chéad chathracha móra múrtha.
Bhain na hAsaírigh feidhm as na sluaite sclábhaithe chun páláis, teampaill agus múrtha a thógáil. Tá Uruk, áit i Sumar na Measpatáime, ar na cathracha múrtha is ársa. Roimhe sin bhí múr timpeall chathair (nó phrótachathair) Ireachó chomh luath le hocht míle bliain RCh. Thóg na sean-Éigiptigh daingin ar theorainneacha Ghleann na Níle.
An Bhalcóin (péintéireacht)
Péintéireacht ola is ea an Bhalcóin (Fraincis: Le balcon), agus is é Édouard Manet a phéinteáil an pictiúr sa bhliain 1874, a bhí ar taispeáint insan Salon de peinture et de sculpture, sa bhliain 1869. Léiríonn an phéintéireacht ceithre fhigiúir. Ar thaobh na láimhe clé tá Berthe Morisot, a phós Eugène, bean chéile deartháir Manet, sa bhliain 1874. Sa lár, tá an péintéir Jean Baptiste Antoine Guillemet. Ar dheis, tá Fanny Claus, veidhleadóir. An ceathrú figiúr, leathfholaithe sa chúlra, ar an taobh istigh, is ea, b'fhéidir, Léon Leenhoff, mac Manet. Bhí an phéintéireacht i seilbh Manet go dtí lá a bháis. Díoladh é le Gustave Caillebotte i 1884, agus tá sé á choimeád faoi láthair ag an Musée d'Orsay i bPáras.
Daingniú
Stair
Bhí bailte daingnithe le fáil i nGleann na hIndia. Faoin mbliain 3500 RCh bhí na céadta bailte beaga ar an tuilemhá, agus a lán acu daingnithe. Tháinig seandálaithe ar mhúrtha agus ar urdhúnta brící in Mundigak (c. 2500 BC) in oirdheisceart na hAfganastáine.
An Seanreacht
Chum na sean-Ghréagaigh agus na Rómhánaigh modhanna nua léigir, agus cumadh airm nua ar nós an chatafailt, an bhailiste agus an túr léigir. Chun imshuí den saghas sin a chur i gcrích b’éigean ullmhú fada a dhéanamh, agus thógfaí port (port dúbailte go minic) leis an áit a bhí faoi léigear a thimpeallú agus teacht roimh mhionruathar nó roimh arm tarrthála.
Is mór a d'fheabhsaigh na Rómhánaigh an campa daingnithe. B’fhéidir leo a leithéid de champa a thógáil i gceann cúpla uair an chloig le cré, le hadhmad agus le díog, agus ba dheacair é a ghabháil.
Bhí na Rómhánaigh go maith chun múrtha buana agus túir a thógáil, áiteanna daingnithe a chuaigh i bhfeidhm ar innealtóirí míleata na méanaoiseanna. B’an-tiubh iad na múrtha úd agus bhíodh moirtéal iontu. Is iad na cinn is mó iomrá múrtha Áiréileacha na Róimhe agus múrtha Teodósacha Chathair Chonstaintín, in éineacht le roinnt iarsmaí in áiteanna eile. Tógadh Múr Haidriain feadh thuaisceart na Breataine le linn an Impire sin (é faoi réim AD 117—138).
Nuair a threascair na Gearmánaigh an Impireacht Rómhánach in Iarthar Eorpa tháinig an daingean chun tosaigh arís mar áit dídine an tiarna áitiúil, agus ní raibh an chathair mhór mhúrtha le feiceáil arís go ceann tamaill eile. thumb|200px|right|Múr Mór na Síne.
Thosaigh an daingniú sa tSín luath go leor. Sa Ríora Shang (timpeall 1600 – 1050 BC) agus ó shin amach bhí múrtha cré á dtógáil. Bhí a leithéidí ag an bpríomhchathair in Ao. Bhíothas ag tógáil múrtha cloiche i ré na Stát Eascairdiúil (481-221 BC), ach níor baineadh feidhm mhór as an gcloch go dtí Ríora Tang (618-907 AD).
Na Meánaoiseanna
Tógadh bailte móra timpeall roinnt caisleán sna meánaoiseanna luatha. Bhíodh múr agus díog ina dtimpeall de ghnáth. Ón 12ú haois amach bunaíodh na céadta bailte ar feadh na hEorpa, agus ba bheag an mhoill orthu ceart daingnithe a fháil.
Bunaíodh mórán bailte móra, go háirithe in Oirthear Eorpa, mar chuid d’fhairsingiú críche i ré an choilínithe oirthearaigh (Ostsiedlung). Is furasta a leithéidí a aithint de bharr a leagain amach rialta agus a gcuid margaí móra. Bailte daingnithe ba ea iad, agus ní raibh stad acu ach ag treisiú na múrtha. Chuidigh tógáil na gcaisleán sna críocha úd le deireadh a chur le trádáil sclábhaithe (trádáil a bhí coitianta chomh déanach leis an 12ú haois): b’fhéidir leis na tiarnaí muintir na tuaithe a chosaint ar chreachadóirí. thumb|Múrtha [[Château-Thierry, Aisne, an Fhrainc.]]
An Nua-Aois
Thug Jean Errard, Francach, cuntas foirmiúil ar na modhanna nua daingnithe sa bhliain 1600. Thomhais sé an t-achar ba cheart a bheith idir na daingnithe i bhfianaise raon na mionarm, agus mhol sé an lámhach trasnála. Chuir Antoine Deville agus Blaise de Pagan leis an gcomhairle seo, agus iad ag tabhairt aird ar leith ar úsáid na ndúnchlaí chun dídean agus misneach a thabhairt do na cosantóirí. Is amhlaidh gur beartaíodh prionsabal na fadchosanta, prionsabal a shaothraigh máistrí eile ar nós Vauban. thumb|Daingean réalta Bourtange mar a bhí sé sa bhliain 1750 i gCúige Groningen, an Ísiltír.
Úsáid na nDaingnithe
Ní mór idirdhealú a dhéanamh idir daingnithe sealadacha (uchtbhallaí machaire agus mar sin de) agus daingnithe buana. B'éigean na cinn úd a thógáil sa chruth go gcosnófaí gach taobh díbh gach taobh eile, go dtiocfadh na daingnithe idir na cosantóirí agus urchair na naimhde, agus go scuabfadh lámhach an daingin clár iomlán an mhachaire os comhair na ndaingnithe amach.
Ba é Vauban, innealtóir Francach le linn Louis XIV, ba mhó a chuir tús leis an daingniú eolaíoch, agus tairbhe á bhaint aige as na hurdhúnta. thumb|right|Radharc aerga ar urdhúnta ag Caisleán Siklós san Ungáir. Sa 19ú haois tháinig daingnithe polagánacha i réim, ó síleadh gurbh iad ab fhearr a bheadh in ann ionsaí na ngunnaí móra nua a sheasamh. Bhaintí feidhm as lúba láidre sconsa seachas as urdhúnta. Cuma pholagánach a bhí ar na daingnithe, agus rampair ar thaobhanna an pholagáin. Leagan amach casta a bhí ar an gcóras cosanta seo – an “enceinte” nó limistéar daingnithe. Faoi dheireadh an 19ú haois bhí raon chomh fada sin ag na gunnaí móra gur síleadh gur den chríonnacht roinnt dúnta ar dícheangal a thógáil tamall amach ón limistéar úd. Bhí éagsúlacht ag baint le daingnithe machaire. Orthu sin bhí an radán agus an dúnchla cosanta, ach b’éigean iad a úsáid le chéile chun lámhach cliathánach a dhéanamh. Dhéanfaí campa daingnithe le líne dúnchlaí cearnacha agus radáin sna bearnaí. Dá mbeadh práinn le dídean d’fhéadfaí trinsí éadroma a bhaint agus an chré carntha ar a mbéal.
Téarmaí
Urdhún thumb|right|Urdhún left|thumb|190px|Plean na [[An Ghinéiv|Ginéive agus an limistéir máguaird sa bhliain 1841. Daingnithe ollmhóra ann agus mórán urdhúnta ag baint leo.]] Is éard atá in urdhún daingean beag a sheasann amach ó phríomhchlós an daingin mhóir, agus é suite i gcúinne balla dhírigh (an t-imbhalla). Ligeann sé don lucht cosanta gunnaí a dhíriú ar urdhúnta eile agus ar an imbhalla féin chun lucht ionsaithe a ruaigeadh.
Ní raibh mórán maitheasa sna seandaingnithe sa mhéid gur dheacair scaoileadh leis an namhaid agus iad siúd cóngarach do na múrtha. Anois b’fhéidir an t-imbhallaí féin a chosaint le gunna mór agus gunnaí eile a dhíriú ar thargaidí eile níos faide amach.
Is fada cineálacha difriúla urdhúnta ann:
Téarmaí Eile
thumb|right|Urdhún de chuid Chaisleán Copertino san Iodáil.
thumb|right| Is éard is cuspóir don leagarnach an namhaid a choinneáil faoi lámhach na ngunnaí chomh fada agus is féidir.
Naisc
Caisleán
Dún réaltchruthach
Ainéaras
deas|250px|thumb|Ainéaras Is éard atá i gceist le ainéaras leathnú buan artaire de bharr lagú na mballaí tar éis gortaithe, galraithe, máchail beirthe, artairiscléaróise nó hipirtheannais. Uaireanta, is féidir ainéaras a aimsiú le scrúdú láimhe dochtúra.
Den chuid is mó aimsítear é le X-ghathanna, scanadh CT, scannadh ultrafhuaime nó scrúdú ultrafhuaime Doppler. Baolach san aorta, príomhartaire na colainne trína gcaidéalann an croí an fhuil roimh í a dháileadh ar fud na colainne. clé|mion Féadfaidh an t-ainéaras séideadh suas, agus silfidh an fhuil amach ón imshruthú is isteach i gcuasa stoc na colainne, rud a fhéadfaidh a bheith marfach go tapa do dhuine.
Cóir leighis nua-aimseartha a úsáidtear chun ainéaras a smachtú is ea píosa de phíobán poileistir a chur in ionad an fhad aorta atá gortaithe.
Féadfaidh duine bás a fháil de bharr ainéarais in artaire ar bith san inchinn, má phléascann sé. Sa chás seo neartaítear an t-artaire go minic le píobán plaisteach, fíocháin as ball eile den cholainn, nó teanntán miotail timpeall air.
Aodh Rua Ó Dónaill
thumb|léaráid ealaíontóra, glóirithe|clé Tiarna Thír Chonaill ab ea Aodh Rua Ó Dónaill (1572 - 10 Meán Fómhair, 1602) a bhí páirteach i gCogadh na Naoi mBliana ó 1594 go 1603,.
Óige agus príosúnacht
Rugadh Aodh Rua sa bhliain 1571. Mac le taoiseach Thír Chonaill, Aodh mac Mánusa Ó Dónaill, ab ea é. Fionnuala Nic Dhónaill An Inghean Dubh a bhí ar a mháthair.
Tógadh ar altramas é le Mac Suibhne, tiarna Fhánaid i dtuaisceart Thír Chonaill, i gCaisleán na dTuath (taobh istigh de Chuan na gCaorach).
D'éirigh le Aodh éalú ar feadh tamaill sa bhliain 1590, ach rug na Sasanaigh air.
mion|'An Taoiseach Gaelach', le Maurice Hannon (1999), ar an N4, gar do [[Mainistir na Búille|Mhainistir na Búille, Co Ros Comáin. Tharla Cath an Chorrshléibhe (1599) 2km ón áit seo. |clé]]
Le cabhair ó Aodh Ó Néill, d'éalaigh Aodh Rua arís i mí Eanáir sa bhliain 1592 in éineacht le beirt mhac le Seán Ó Néill. Sin an t-aon uair amháin a d'éirigh le héinne éalú ó Chaisleán Bhaile Átha Cliath.
Bhí siad fuar fliuch agus iad caillte i sléibhte Chill Mhantáin. Fuair Art Ó Néill bás sna sléibhte agus bhí Aodh Rua i bponc ar feadh tamaill. Shroich sé an daingean a bhí ag Fiacha Mac Aodha Ó Broin i nGleann Molúra. Dóite ag an sioc, chaill Aodh Rua a orda coise
Cogadh na Naoi mBliana
Nuair a d'fhill Aodh ar Chúige Uladh, d'éirigh a athair as mar thaoiseach. Tháinig Aodh i gceannas ar mhuintir Dhónaill agus ar Thír Chonaill. clé|mion|Castillo de SimancasFaoin mbliain 1594, bhí Aodh Óg Uí Dhomhnaill ina cheannaire ar na Gallóglaigh in aghaidh Shasana le linn Cogadh na Naoi mBliain. Comhghuaillithe ab ea é féin agus Aodh Ó Néill nuair a thosaigh Cogadh na Naoi mBliana.
Sár i bhfad d'éirigh leis an dá Aodh smacht a fháil ar Uladh, agus ar Shligeach go luath i dhiaidh sin. Fuair siad an ceann is fearr ar na Sasanaigh ag cathanna ag Béal Átha na mBrioscaí, Cluain Tiobraid agus sa Chorrshliabh.
Oilithreacht, achainí chabhrach agus bás anabaí
Tháinig Aodh Rua Ó Domhnaill a dhéanamh creiche i dTuamhain i 1599 agus thóg leis cuid d’eallach an fhile, Maoilín Óg. D’impigh Maoilín air go dtiocfadh an fhilíocht saor ón gcreach agus tugadh an t-eallach ar ais dó. Chuir Maoilin i gcuimhne d’Aodh Rua i rann go raibh an chreach inghlactha i ndíoltas na hargana a rinne Ó Briain ar Aileach 400 bliain roimhe sin.
D’fhág Aodh Éire tar éis na Nollag sa bhliain 1602. Chuaigh sé go dtí an Spáinn chun cabhair breise a fháil, is cosúil.
Thaistil Aodh agus a lucht coimhdeachta an an gCamino Francés soir go dtí Astorga. Bhí socrú déanta go bhfanfadh Aodh Rua i Mainistir Bheinidicteach San Martín Pinario. Sa bhaile seo freisin a chas Aodh Rua Ó Domhnaill ó dheas i dtreo Valladolid, agus cúirt an Rí, go gairid roimh a bhás.
Fuair Aodh bás i gcaisleán Simancas sa bhliain 1602, áfach (10km soir ó Valladolid). Ar aon nós, chuir Rí na Spáinne, Pilib III na Spáinne, ionradh eile ar Éirinn ar ceal nuair a chuala sé an nuacht.
Chreid daoine fadó gur mharaigh spiaire é, ach b'fhéidir go raibh an plá bhúbónach i gceist. Adhlacadh Aodh i Mainistir na bProinsiasach sa bPlaza Mayor i Valladolid,  a thuairiscítear ar dtús sa Beatha Aodha Ruaidh Uí Dhomhnaill, le Lughaidh Ó Cléirigh.
Tháinig a dheartháir Ruairí Ó Dónaill i gcomharbas air.
Sa bhliain 1991, i gcaisleán Simancas, nochtadh leac chuimhneacháin ina onóir, ar a scríobhadh, "...fuair Aodh Rua Ó Domhnaill, Prionsa Thír Chonaill, bás sa Chaisleán seo i Simancas agus é ar a bhealach go Valladolid le cabhair mhíleata bhreise a lorg ar Rí Pilib III tar éis briseadh chath Chionn tSáile in Éirinn ar fhórsaí na Spáinne agus na hÉireann ag arm Shasana."
Ochtapas cluaseiteach
Is moileasc é an t-ochtapas cluaseiteach. Ball d'ord na nOctopoda atá ann.
Liosta logainmneacha i mBaile Átha Cliath agus ina timpeall
Taispeánann an liosta seo roinnt logainmneacha i mBaile Átha Cliath agus i dtimpeallacht na cathrach.
Soisíneachas
thumb|right|200px|Faustus Socinus (1539–1604), duine de lucht bunaithe an tSoisíneachais Foirceadal Críostaí is ea an Soisíneachas (Béarla: Socinianism; Gearmáinis: Sozinianismus) a bhaineann le Lelio Sozzini (Laelius Socinus) agus Fausto Sozzini (Faustus Socinus), beirt leasaitheoirí creidimh de chuid an 16ú haois. Diúltaíonn an teagasc don Tríonóid agus tá rian an liobrálachais dhiaga air.
Lelio agus Fausto Sozzini
D'eascair an foirceadal seo ó smaointeachas Lelio Sozzini (1515-1562) agus a nia Fausto Sozzini go háirithe (1539-1604). Bhain an bheirt seo leis an gcéad ghlúin agus an dara glúin de Phrotastúnaigh. Martin Luther a spreag an "Leasú" a mhill faoi chumhacht pholaitiúil agus shaolta an Phápa agus faoi réim mhorálta na hEaglaise, ó bhí sí siúd chomh truaillithe sin ag drochnósanna agus saint.
Lelio Sozzini
Teaghlach nótáilte dlí ba ea na Sozzini agus baint acu le Sienna na hIodáile, áit ar phoblacht neamhspleách í. Ó thaobh a mháthar bhí baint ag Lelio le muintir an Phápa Pius III (Francesco Tedeschi Piccolomini 1440-1503), nár mhair sa phost ach sé lá is fiche. Rinne sé staidéar ar an dlí in Padua le hómós do nós a mhuintire féin. Shíl sé gur chóir don dlí bonn tarchéimneach a bheith faoi, agus dá bhrí sin rinne sé staidéar ar an mBíobla le cúnamh na hEabhraise, na Gréigise agus na hAraibise féin. De bharr an staidéir sin tháinig dearcadh nua aige i leith na ndogmaí Críostaí agus rinne sé machnamh grinnslítheach dlíodóra ar an diagacht.
D'éalaigh Lelio ón Iodáil chun suaimhneas a fháil sa Ghinéiv, cathair Chailvíneach. Osclaíodh na súile dó agus chuaigh sé go dtí an Pholainn, áit a raibh sé ag craobhscaoileadh a theagaisc nó gur cailleadh roimh am é.
Fausto Sozzini
Bhí Fausto ag caitheamh saol sócúil i bhFlórans<re>Wilbur lgh 411-12 Ansin féin bhí suim aige sa diagacht, agus timpeall na bliana 1570 d'fhoilsigh sé De Sacrae Scripturac Auctoritate, leabhar a d'áitigh go raibh bunús ceart stairiúil leis na Scrioptúir agus a d'fháiltigh idir Chaitlicigh agus Phrotastúnaigh roimhe. I gceann tamaill ghlac sé le teagasc a uncail agus thug a aghaidh ar Basel chun an teagasc nua a chraobhscaoileadh. Is gearr gur chuir na húdaráis ina choinne, rud a thug ar Fausto an Pholainn a thabhairt air féin. Díreach mar a rinne a uncail roimhe, chuir sé aithne ar na "Bráithre Polannacha," eaglais Phrotastúnach fhrith-Thríonóideach a bunaíodh sa bhliain 1562. Cé gur tháinig siad faoina anáil, ní léir gur ligeadh isteach san eaglais riamh é mar bhall.
Faoin mbliain 1579 ba shampla suntasach é Fausto Sozzini den diagaire saolta, é féinmhúinte agus oilte chun leas na ndaoine faoi anáil a uncail Lelio. Rinne sé a thír féin den Pholainn: chuir sé faoi in Raków, áit shuaimhneach réasúnach i dtír shuaite, d’fhoghlaim sé an teanga, phós Elizabeth Morsztyn, Polannach mná, sa bhliain 1586 agus cailleadh ann sa bhliain 1604. D’fhoilsigh sé a lán aistí, ach ba é a mhórshaothar De Jesu Chiristo Servatore (Íosa Críost Slánaitheoir), leabhar a foilsíodh sa bhliain 1594 tar éis dianmhachnamh fiche bliain. Is é brí na hargóna go dtugtar "Slánaitheoir" ar Chríost toisc gur thaispeáin bealach an tslánaithe shíoraí dúinn, ní toisc gur choinnigh sé fearg Dé uainn de bharr an pionós a bhí tuillte againn a fhulaingt.
Ghlac na Bráithre Polannacha lena smaointeachas, a rinne míniú grinn ar na Scrioptúir agus ab ábhar do Chaticiosma Raków, saothar a d’fhoilsigh na Bráithre i bPolainnis sa bhliain 1605. Foilsíodh leagan Laidine sa bhliain 1609. Spréadh leaganacha de ar fud Iarthar Eorpa sa 17ú haois ina lán teangacha difriúla, agus sa bhliain 1628 tugadh "Soisíneachas" ar an smaointeachas úd san Ísiltír. I ndeireadh na dála thosaigh an ghéarleanúint. Bhí ar Fausto dídean a iarraidh i dteach duine uasail a bhí dílis dá theagasc, agus fuair sé bás ann sa bhliain 1604.
Na Soisínigh i ndiaidh Fausto
Bhí bláth agus rath ar na Soisínigh ar feadh tamaill. Bhunaigh siad coláistí, bhíodh sionaid ar siúl acu agus bhí preas clódóireachta acu a chuir ar a gcumas neart litríochta cráifí a chur amach - litríocht a bailíodh le chéile mar "Bibliotheca Antitrinitarianorum". Sa bhliain 1638 d'éiligh Caitlicigh na Polainne go ndíbreofaí na Soisínigh. Scaipeadh iad dá bharr. Is léir go raibh eagla ar na húdaráis rompu in Iarthar Eorpa ach go raibh cairde sa chúirt acu ansiúd is anseo. Ní mór an tionchar a bhí acu ar eaglaisí Protastúnacha eile.
Foirceadal
Chuir an Soisíneachas an chomhthuiscint agus an chaoinfhulaingt chun cinn agus chuir i gcoinne na géarleanúna. Tá meas comh-Chríostaithe ag na Soisínigh ar gach dream a chuireann teagasc Chríost i bhfeidhm, cuma cén rogha diagachta atá acu. Deir siad gur sa Tiomna Nua amháin atá ceart an fhoirceadail, na cráifeachta agus na moráltachta. Lochtaigh an Vatacáin iad toisc go séanann siad nach bhfuil iolracht pearsana i nDia agus iad cosúil dá bharr leis na hÚinitéirigh, dream a fhógraíonn aontacht Dé.
An Nua-Shoisíneachas
Is beag dream inniu a chloíonn le Críosteolaíocht Fausto Sozzini. Orthu siúd tá na Críostaideilfigh (1848), an Church of God General Conference (1921) agus roinnt grúpaí beaga d’”Úinitéirigh Bhíoblacha”.
Colbrook
Bailecheantar atá suite thart ar 85 km siar ó thuaidh ó Mhelbourne, príomhchathair Victoria na hAstráile, is ea Colbrook.
Patrick Hogan (Ceann Comhairle)
Polaiteoir Éireannach ab ea Patrick Hogan (10 Deireadh Fómhair 1885 - 24 Eanáir 1969). Bhí sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre.
Páirtí an Réasúin
Páirtí polaitíochta Gearmánach is ea Páirtí an Réasúin (An Ghearmáinis:Partei der Vernunft). Tá breis is ~1000 ball ann. Is é Oliver Janich ceannaire an pháirtí.
Dales Creek
Baile beag atá suite 80 km siar ó thuaidh ó Mhelbourne, príomhchathair Victoria na hAstráile, is ea Dales Creek. Sa bliain 2011, bhí 412 duine ina gcónaí ann.
Julia Gillard
Iar-pholaiteoir Astrálach is ea Julia Eileen Gillard a rugadh ar 29 Meán Fómhair 1961 sa Bhreatain Bheag), agus a tháinig i gcomharbacht ar Kevin Rudd ar an 24 Meitheamh 2010 mar 27ú Príomh-Aire na hAstráile.
Is í an chéad bhean ainmnithe mar Phríomh-Aire sa tír sin.
Toghadh í chun parlaimint na hAstráile ón ndáilcheantar Lalor, Victoria sna blianta 1998, 2001, 2004, 2007 agus 2010.
Ochtapas muscach
Is moileasc é an t-ochtapas muscach. Ball d'ord na nOctopoda atá ann.
Contae Worcester, Massachusetts
Is contae i Massachusetts é Worcester. Is é Worcester príomhbhaile an chontae. Sa bhliain 2010 bhí cónaí ar 798,552 duine sa chontae. Is í an contae leis an dara daonra is mó i Massachusetts. Ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 85.1% de na daoine,Spáinnis ag 6.1% agus bhí Fraincis ag 1.9%.