cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lughaidh na Riabh Dearg
Giniúint
Gineadh Lughaidh de chiorrú coil. Bhí a aithreacha, na trí findemna Bres, Nár agus Lothar, i mbun cogaidh i gcoinne a n- athar le haghaidh Ard Ríogacht na hÉireann. Ar an oíche roimh an gCath Druimm Criaich, bhí imní ar a ndeirfiúr Cloithre go mbásfaidís gan oidhre. Mheall sí iad triúr agus gineadh mac, Lughaidh.
Tá a bhuafhocal bunaithe an dá riabh dhearga thart ar a mhuineál agus a chom, á scaradh i dtrí srath: ós cionn a mhuiníl, bhí sé cosúil le Nár; idir a mhuineál agus a chom, Bres; ón gcom síos, Lothar.
Teacht i réim
De réir Leabhar Gabhála na hÉireann, tháinig sé i réim tar éis idirríochta cúig bliana i ndiaidh bás Chonaire; sé bliana de réir Annála na gCeithre Máistrí. Scoiltigh a athair altrama, laoch na nUladh Cú Chulainn, an Lia Fáil lena chlaíomh, toisc nár bhúir sé faoi Lughaidh. Níor bhúir sé arís choíche, ach amháin faoi Chonn Céadchatach.
Coinbhleachtaí
Rinne an draoi Eithne, iníon Eochaí Feidhil, tairngreacht go maródh í le mac a deirféar Clothru. Dá bharr, theith Ethne go Cruachan chun a mhac féin a thógáil chun saoil. Chuaigh Lughaidh ar a tóir, áfach, agus bháigh í. Ghearr sé a mac, Furbaide Fer-benn ad a broinn. In am trátha, in aois a 17, d'iarr sé díoltas a bhaint ar Lughaidh as bás a mháthar, agus mharaigh sé Clothru. Mharaigh Lughaidh Furbhaidhe dá bharr ar Shliabh Uillean.
Is amhlaidh go bhfuil roinnt tréithe an scéil seo ar nós na tairngreachta go mbásfadh Lugh Lamhfhada, mac Eithne, a sheanathair, Balor Biordhearcach.
Pósadh
Ba í a bhean chéile ná Derbhfhorghaill, iníon rí Lochlainne, a thit i ngrá ó chian le Cú Chulainn. Tháinig sí go hÉirinn ar a lorg, in éineacht lena handmaiden agus iad beirt i riocht ealaí, nasctha le slabhra óir. Chonaic Cú Chulainn agus Lughaidh iad ag eitilt thar Loch Cuan. Á ghríosú ag Lughaidh, chaith Cú Chulainn cloch thabhaill ina dtreo, a bhuail Derbhfhorghaill go broinn ann, agus thit an bheirt acu ar an trá i riocht ban. Chun a beatha a shábháil, bhí ar Cú Chulainn an chloch thabhail a dhiúl óna bolg. Mhaígh sí a ghrá dó, ach toisc go raibh a fuil blaiste aige, níorbh fhéidir leis de bharr geise í a phósadh. Instead, ghéill sé í go Lughaidh. Phós siad agus thóg siad clann.
Anbhásanna Dhearbhfhorghaille agus Lughaí
I lár an gheimhridh lá, rinne fir na nUladh galláin sneachta. Chuaigh na mná in iomaíocht ar a chéile, chun a fhiosrú cé acu gurbh fhéidir mún is doimhne insna galláin agus dá bharr, cé acu ba mheallacaí. Shroich mún Derbhfhorghaill an talamh, agus ite le héad, d'ionsaigh na mná eile í, ag baint na súl aisti, ag scoitheadh na sróine agus na gcluas di, agus ag bearradh a cuid gruaige. Thug Lughaidh faoi deara an sneachta neamhleáite ar dhíon a tí, agus tuigeadh dó go raibh sí ar tí bás d'fháil. Chuaigh seisean agus Cú Chulainn faoin dheifir isteach, ach fuair sí bás tamall ina dhiaidh. D'éag Lughaidh de bhrón. Mar chúiteamh, leag Cú Chulainn teach na mban go talamh agus iad laistigh, agus mharaigh 150 (trí chaoga) dóibh.
Roghanna eile
B'fhéidir é gur mharaigh na Trí Rúadchinn Laigen iad Lughaidh (1), a bhí páirteach i mbás Conaire Mór fosta.
Chreid O'Rahilly, thairis sin, gurb é Lughaidh Riabh Dearg ionchollú arís eile den laoch miotasach Lugaid mac Con (3, 1=2=3)'', a bhfuil gaol gar aige leis an ndream réamhstairiúil, na hÉrainn, dream as deireadh na hIarannaoise a raibh i measc ardríthe na hÉireann ba luaite a bhí ann. Ba é Conaire Mór, réamhtheachtaí díreach Lughaí, ar cheann dár sliocht is cáiliúla.
Chuaigh O'Rahilly níos faide anonn: mhol sé gurbh ionann Lughaidh na Riabh Dearg (1) agus Lugaid mac Con Roí (4, 1=4), raibh buafhocal eile aige ná mac Trí Con, agus gurbh ionann é siúd agus Lughaidh Mac Con (1=2=3=4).
Tá Lughaidh eile ann, sinsear Mhic Con, Lugaid Loígde (5).
Achar ama
Bhí sé i réim ar feadh fiche, fiche cúig nó fiche sé bliana, ag brath ar fhóinse.
I bhfoinsí ar leith, faightear croineolaíochtaí ar leith dá réim:
Dude Ranch
Is albam ón bhanna Blink-182 é Dude Ranch, a bhí eisithe ar an 17 Meitheamh, 1997.
Traic Liosta
Gach amhrán le DeLonge, Hoppus agus Raynor.
Cruel, Cruel Love
Scannán tostach Meiriceánach is ea Cruel, Cruel Love a rinneadh sa bhliain 1914.
Seán 'ac Dhonncha
Amhránaí sean-nóis Éireannach ab ea Seán 'ac Dhonncha (nó Seán 'ac onna, Johnny Joe Pheaitsín, 2 Deireadh Fómhair 1919 – 14 Nollaig 1996).
Rugadh Seán san Aird Thiar, i gCarna, Co. na Gaillimhe sa bhliain 1919. B'iascaire é a athair, Joe Phádraig Sheáin Fhéilim Mac Donncha, fear a bhí an-tógtha leis an gceol agus leis an amhránaíocht. Bhí Seán comhaois le Seosamh Ó hÉanaí agus bhí siad cairdiúil sa scoil. Ghnóthaigh Seán scoláireacht chun Coláiste Chaoimhín i mBaile Átha Cliath agus cháiligh sé mar bhunmhúinteoir sa bhliain 1940. Mhúin sé i gContae an Chabháin ó 1947, agus ina dhiaidh sin chaith sé cúig bliana is fiche ina phríomhoide ar scoil náisiúnta Áth Eascrach.
Ba é an chéad amhránaí sean-nóis a thaifead le Gael Linn. Ghnóthaigh sé bonn óir ag Oireachtas 1953, agus bronnadh Gradam Shean-nós Cois Life air sa bhliain 1995. Sa bhliain 1971, d’eisigh Claddagh Records An Aill Báin: Songs in Irish and English from Connemara. Sa bhliain 1994, chuir Cló Iar-Chonnacht dlúthdhiosca amach dá chuid amhrán i nGaeilge agus i mBéarla dar teideal Seán ‘ac Dhonncha: An Spailpín Fánach.
Phós sé Bríd Ní Eidhin sa bhliain 1956, agus bhí cúigear clainne acu: Féilim, Páraic, MacDara, Seán, and Sinéad.
Aubrey (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an dara heipeasóid déag, "Aubrey" den dara sraith The X-Files ar an 6 Eanáir 1995. Scríobh Sara B. Charno an eipeasóid seo. D'fhéach 16.2 milliún duine ar an eipeasóid.
Clann Mhíle
De réir Leabhar Gabhála na hÉireann, an cine deireanach a tháinig mar lonnaitheoirí go hÉirinn ab ea an Chlann Mhíle, nó na Gaeil féin. Tá siad ainmhithe as Míl Espáine, an leagan Gaeilge de Miles Hispaniae as Laidin.
Tháinig siad go hÉirinn ón Ibéir, tar éis céadta bliana caite acu ar muir, ag taisteal ar fud an domhain. Agus iad tagtha i dtír in Éirinn, bhuail siad leis na Tuatha Dé Danann, agus chuadar i mbun cogaidh. I ndeireadh na dála, roinn an dá dhream an tír eatarthu: an Chlann Mhíle i réim sa domhan thuas, agus na Tuath Dé fothalamh thíos san Alltar. Creidtear inniu gur bréagstair atá i gceist anseo, cumtha ag na manaigh Chríostaí i rith na meánaoise.
Miotas
Insítear sa Leabhar Gabhála na hÉireann, scríofa ag manaigh Chríostaí sa 11ú haois, go bhfuil an cine daonna síolraithe ó Adám trí mhic Naoi, agus gurbh é sinsear na nGael é ná rí na Scitia, Fénius Farsaid de shliocht Japheth mac Naoi. Deirtear gurbh ar cheann de na 72 taoiseach é Fénius a thóg an Túr Bháibil. Phós a mac Niul iníon fharó na Éigipte, darbh ainm Scota, agus bhí mac acu darbh ainm Goídel Glas (Gaedheal, Gael). Chum Goídel na teangacha Gaelacha as an dá theanga is seachtó a tharla i ndiaidh mhearbhall na dteangacha.
D'fhág muintir Goídil, na Gaeil féin, an Éigipt agus na hIosraeilítigh á fágaint (An tEacsadas), agus lonnaigh siad sa tScitia. Tamall ina dhiaidh, d'fhágadar an Scitia agus chaitheadar 340 bliain ar siúil ar domhain, ag fulaingt sraith deacrachtaí agus cor casta, maraon leis na hIosraeilítigh (agus iad ach 40 bliain san fhásach). I ndeireadh na dála, shroich siad an Ibéir agus chloígh siad í. Bhunaigh sliochtach Ghoídil, Breogán, cathair darbh ainm Brigantia. Thóg sé túr ann, agus óna bharr fuair a mhac, Íth, spléachadh ar Éirinn. Is ionann Brigantia agus A Coruña i nGalicia (aitheanta tráth mar Brigantium) agus is amhlaidh gurbh ionann túr Bréagáin agus Túr Earcail, tógtha in A Coruña ag na Rómhánaigh.
Sheol Íth agus buíon fear go dtí an t-oileán, agus cuireadh fáilte roimhe ag triúr ríthe na Tuatha Dé Danann, Mac Coill, Mac Cécht agus Mac Gréine. Maraíodh Íth ag ionsaitheoir anaithnid agus d'fhill a mhuintir ar ais go dtí an Ibéir.
Agus an t-ochtar mac de nia Íth, Míl Espáine (céadainm Galamh), i gceannas, chuaigh arm ionróirí chun díoltas an bhaint as a bhás agus Éire a chloí. Tar éis dóibh teacht i dtír, throid siad in éadan na dTuath Dé agus thug siad aghaidh ar Theamhraigh, an chathair ríoga. Ar an mbealach ann, bhuail siad ar shléibhte éagsúla le Banbha, Fódhla agus Ériu, triúr ban chéile de ríthe na hÉireann agus trébhandéithe na tíre. Gheall gach bean dea-rath ar na Gaeil, dá n-ainmneofaí an tír astu, agus gheall Amhairghin, file na nGael, go mbeadh mar a iarradar.
Ag Teamhraigh, bhuail siad leis an triúr ríthe, a chosain a mhaíomh ar an ríogacht. D'iarr siad ar sos cogaidh trí lá, agus i rith an ama seo, b'éigean do na Gaeil fanacht amuigh ar muir ar fad naoi dtonn. Thoiligh na Gaeil, ach a luaithe a raibh a mbáid naoi dtonn ón tír, mhúscail na Tuath Dé gaoth mhór a chuir bac orthu teacht ar ais i dtír. D'aithris Amhairghin dán ámh agus chiúnaigh sé an ghaoth. D'fhill na báid a tháinig slán ar ais i dtír, agus d'aontaigh an dá dream Éire a roinnt eatarthu. Thóg na Gaeil an domhan thuas, agus thóg na Tuath Dé fothalamh thíos (.i. an t-Alltar) agus chuaigh isteach sna sidhe, na tuamaí ársa le feiceáil ar fud na tíre.
Roinn Amhairghin an ríogacht idir Éireamhón sa tuaisceart agus Éibhear Fionn sa deisceart. Is amhlaidh gur bréag stair í an roinn seo, cumtha chun roinn na tíre sa 7ú/8ú haois idir Teamhair agus Caiseal a mhíniú agus a chosaint. Rianaíonn an Leabhar Gabhála sinsearacht ríshleachta na hÉireann ar ais go dtí na Gaeil de mhuintir Mhíl Easpáine, amhail is Éireamhón agus Éibhear. Creideann scoláirí an lae inniu ámh nach bhfuil ann ach carachtair bhréagacha, um tuilleadh dlisteanachta a bhronnadh ar ríshleachta na meánaoise.
Feirmeoireacht ainmhithe
Coinneáil ainmhithe ceansaithe le haghaidh bia, snáithíní, seithí nó chun ualaigh a tharraingt is a iompar. Thosaigh ceansú ainmhithe mar seo le caoirigh sa Mheánoirthear timpeall 9000 RC. Ceansaíodh muca timpeall 6000 RC, agus eallach timpeall 5500 RC. Gan feirmeoireacht orgánach a chur san áireamh, is an-dian na cleachtais i bhfeirmeoireacht ainmhithe. Fástar muca is éanlaith i bhfeirmeacha monarchan mar a ndéantar an ionghabháil bia, an teocht, an soilsiú is cúinsí eile a rialú chun uasmhéid airgid a dhéanamh. Le feabhsuithe san eolas eolaíoch ar riachtanais cothaithe ainmhithe, saothraíodh bianna chun aiste feabhsaithe bia, saibhir i hormóin is vitimíní, a chur ar fáil i rith na bliana. Déantar na hainmhithe a vacsaíniú de réir gnáthaimh agus tugtar drugaí coisceacha, le frithbheathaigh, dóibh chun galair a sheachaint. Mar thoradh ar an gcur chuige seo, méadaíodh táirgiúlacht an-chuid bianna go mór, ionas go mbíonn farasbarr mór in áiteanna. Ceist phráinneach is ea an féidir an feabhsú is an méadú sa táirgiúlacht a choinneáil ar siúl. Tá claonadh ann ainmhithe a fheabhsú trí roghnú géiniteach, inseamhnú saorga, is innealtóireacht ghéiniteach, ach ní thaitníonn sé seo le cuid mhaith tomhaltóirí.
Clann Mhíle
Miotas
San Historia Brittonum, a scríobhadh roimh an Leabhar Gabhála, insítear scéal eile faoi Chlann Mhíle. Deirtear gur sheol triúr mac de shaighdiúr na Spáinne ón Ibéir go hÉirinn i dtríocha bád agus tríocha ban i ngach ceann acu. Chonaic siad túr déanta as gloine i lár na mara agus fir ag a bharr, ach níor fhreagaíodar nuair a glaodh orthu. Rinne an chlann Mhíle an túr a ghabháil ach chuir tonn mhór gach bád nach mór go tóin poill. Níor tháinig ach bád amháin slán i dtír, agus is sinsir na nGael iad a phaisinéirí. Sa Leabhar Gabhála, is é muintir Neimhidh a bháigh ag iarraidh an túr a ghabháil.
Anailís
Creideann scoláirí an lae inniu gur bréagstair é an scéal nach mór, cumtha ag scríbhneoirí Críostaí na meánaoise. Bhí sé ag iarradh na Gaeil a nascadh le dreamanna agus imeachtaí an tSean-Tiomna, agus um miotais phágánacha dhúchasacha agus an Chríostaíocht a thabhairt le chéile. Spreagadh iad le bréagstairí Críostaí eile na meánaoise, amhail is Stair in aghaidh na bPagánach le sagart na Gailísise, Paulus Orosius, Croinic le Naomh Iaróm (Jerome, Diarmaid), agus saothair le hIsidoro.
D'fhéadfadh an maíomh gurbh í an Ghailís san Ibéir í áit tsinsearachta na nGael a bhunú ar roinnt fianaise:
Oidhreacht
Ar feadh na gcianta, d'eagraíodh miotas Chlann Mhíle um dlisteanacht polaitiúil a bhua agus a chosaint. Mar shampla, ina leabhar Two bokes of the histories of Ireland (1571), rinne Edmund Campion iarracht an miotas a agairt chun cearta ársa a mhaíomh le haghaidh riail rí na Breataine in Éirinn. In A View of the Present State of Ireland, ghlac agus dhiúltaigh Edmund Spenser codanna éagsúla den mhiotas, chun dímheas a léiriú ar na Gaeil chomh maith le coilíniú Sasanach na hÉireann san 1590í a chosaint.
Luadh an miotas i rith Iomarbhágh na bhFileadh, a mhair ó 1616 go 1624. Bhí  aighneas nimhneach ann faoi buanna an dá leath d'Éirinn a bhí i réim ag an am: an tuaisceart, air a raibh muintir Éireamhón i gceannas; agus an deisceart faoi cheannas mhuintir Éibhir
Sa leabhar Foras Feasa ar Éirinn, scríofa le Seathrún Céitinn c. 1634, déantar tagairt ar an miotas chun dlisteanacht mhaíomh na Stuart ar údarás ríoga in Éirinn, bunaithe ar an Lia Fáil. Léirigh sé gur de shliocht Naoi agus sa bharr Adám é Charles I, trí Bhrian Bóramha, Éibhear agus Galamh.
Sa ré luath-nua-aimsire, theith go leor Éireannach go dtí An Spáinn de bharr suaitheadh polaitiúil agus míleata ina dtír dhúchais. Chreidtí sa Spáinn maraon le hÉirinn gur de shliocht Mhíl Espáine ab ea na Gaeil, agus dá bharr, bronnadh ar na Gaeil gach ceart agus buntáiste dlite do ghéillsinigh na Spáinne.
I measc scéalta bhunúis den Lia Fàil na hAlban, mhol an dlíodóir Albanach Baldred Bisset gur iompaigh Scota, bean chéile Ghoídil Ghlais, an chloch ón Éigipt ársa tríd an Ibéir go hÉirinn. De réir Bisset, rinne Scota agus buíon gaiscíoch ionradh ar Albain, ag tógáil léi a cloch ríoga. I ndeireadh na dála, choigistigh Rí Éadbhard I na Sasanach í. Moltar go bhfuil gaol idir an chloch úd agus Lia Fáil na Teamhrach, a d'úsáidtí mar Chloch Insealbhaithe d'Ard-Ríthe na hÉireann.
Cló na nOileán
Córas Callagrafaíochta meánaoisí is ea  Clú na nOileán, as Éirinn ó dhúchas, a scaip go Sasana agus mór-roinn na hEorpach faoi thionchar Chríostaíochta Ceiltí. Úsáideadh é thar lear i mainistreacha amhail is Bobbio agus Fulda. Tá an cheangal idir é agus Ealaín na nOileán, go háirithe lámhscríbhinní dathmhaisithe. Bhí tionchar mór aige ar ortagrafaíocht na Gaeilge agus clónna Gaelacha an lae inniu.
mion|200px|Tús le [[Soiscéal Mharcais ón Leabhar Dharú]]
Forbraíodh na scripteanna sa 7ú haois, agus úsáideadh iad chomh déanach agus an 19ú haois, cé go raibh a bhuaicphointe idir na blianta 600 agus 850.
Laistigh den chóras, bhí an-chuid clónna ilchineálacha, úsáidte le haghaidh feidhmeanna éagsúla, mar shampla, téacsanna non-scriptural, litreacha, taifid cuntasaíochta, nótaí srl.
Dealramh
mion|[[St Chad Gospels: "Et factum est iter[um cum sabbatis ambula]ret Iesus per sata" (Marcas 2:23, lch. 151)]] mion|400px|Gaol simplithe idir scripteanna éagsúla, ag léiriú fhorbairt na scripte leath-uingí óna leaganacha Gréagacha agus Rómhánacha
Feictear go coitianta i gCló na nOileán túslitreacha móra agus poncanna dearga thart timpeall orthu. Go minic ansin, éiríonn níos lú na litreacha a leanas go dtí an ghnáth mhéid. Is saintréith na nOileán é seo, agus feictear a tionchar ar an mór-roinn.
Scríobhtar litreacha le héirithigh (b, d, h, l, srl.) le barra triantánach nó dingchruthacha. Is an-leathan iad na boghanna de litreacha amhail is b, d agus p. Tá ann sa chló an-chuid nasclitreacha agus giorrúcháin nó noda ar leith, i dteannta le hiasachtaí ó nótaí Tiro.
Tá sé molta go raibh dhá chéim forbartha ann. Sa dara chéim, feictear tionchar na scripte leath-uingí Rómhánaí, forbartha ag ag Monkwearmouth-Jarrow agus léirithe ag na Soiscéil Lindisfarne.
Úsáid
Baineadh úsáid as Cló na nOileán le haghaidh idir saothair chreidimh as Laidin agus i dteanga an phobail. I measc eiseamláirí, tá leanas:
Tá tionchar chloí na nOileán le feiceáil i bhforbairt na mionscripte Cairilínsí.
Tá an et (agus) le Tiro, <span style="font-family: segoe ui symbol, helvetica, dejavu sans, sans-serif">⁊, le feiceáil go forleathan sa script, agus scaití i gclónna Gaelacha an lae inniu atá bunaithe ar Chló na nOileán.
Unicode
Níl ach cúpla litir na nOileán ionchódaithe sa chóras Unicode, le feiceáil thíos. Ní thaispeántar ach most fonts will only display U+1D79 (ᵹ) ag an gcuid is mó de chlónna. Tá trí clónna saor in aisce ann a thacaíonn gach litir, .i. Junicode, Montagel agus Quivira. I dteannta sin, tacaíonn Gentium agus Charis SIL litreacha aibítre (U+A77x agus U+A78x).
Sa mholadh Unicode 2006 le haghaidh an chló Ghaelaigh, dúirt Michael Everson gur gá ASCII a úsáid de ghnáth agus go ndéanfadh an cló an malartú ba chuí.
LaFaro
Banna rac-cheoil as Béal Feirste, Tuaisceart na hÉireann, ab ea LaFaro
Achainí um Chearta (1628)
Ar an 7 Meitheamh 1628, thug Séarlas I a aontú d'Achainí um Chearta.  Is céim bhunúsach an Achainí i bhforbairt smaointe Sasanacha agus Meiriceánacha, maidir leis an tsaoirse bhunreachtúil agus an rialtas bunreachtúil. Leag an Pharlaimint teorainneacha síos maidir le cumhachtaí an rí, mar shampla, tugadh isteach an prionsabal nár cheart na fórsaí armtha a imlonnú chun críocha na slándála baile ach i gcásanna eisceachtúla amach is amach.
Téarmaí
Go dtí 1628, bhí "ceart diaga ríthe" nó ceart ó Dhia an crann taca a bhí ann. ach anois bhí an lámh in uachtar ag an gceart dlíthiúil.clé|mion|[[Séarlas I, Rí Shasana, na hÉireann agus na hAlban|Séarlas I, Nollaig 1627 ]]
Stair
Cuireadh iallach ar an rí chun an Achainí a ghlacadh. Bhí Séarlas i mbroid airgid, agus ní raibh an dara rogha aige.
Bhí Edward Coke ceangailte go mór leis an ionsaí a rinneadh ar mhonaplachtaí ríoga, le hAchainí um Chearta agus agóidí eile in aghaidh an rí.
Sa 18ú haois, chuir An Ridire William Blackstone an Achainí isteach ar a liosta údarásach de bun-dhlí the Shasana sna 1760idí.
Rú léana beag
Is planda é an rú léana beag.
Feirmeoireacht arúil
Feirmeoireacht ina ndéantar an talamh a threabhadh go rialta agus barra bliantúla, cosúil le gránbharra, prátaí, biatas siúcra, is glasraí a chur. An-choitianta i réigiúin leata thirime mar ar féidir an treabhadh a dhéanamh éasca go leor, agus a ligeann an samhradh tirim na barra a aibiú is a baint.
George Floyd
Fear Afrai-Mheiriceánach ab ea George Perry Floyd Jr (14 Deireadh Fómhair, 1973 - 25 Bealtaine, 2020) a maraíodh le linn gabhála póilíní i Minneapolis an 25 Bealtaine, 2020. Leathnaigh agóidí mar fhreagairt ar bhás Floyd, agus ar bhonn níos leithne chun foréigean póilíní i gcoinne Afrai-Mheiriceánaigh eile, go tapa ar fud na Stát Aontaithe agus go hidirnáisiúnta.
Beathaisnéis
Rugadh Floyd i Fayetteville, Carolina Thuaidh, agus tógadh é i Cuney Homes sa Tríú Ward de Houston, Texas. Thug cairde agus teaghlach an t-ainm Perry air agus thug siad "gentle giant" (“fathach milis”) a bhí ina thréith aige; bhí sé 1.93 méadar in airde agus meáchan 101 kg meáchain post mortem.
Ag Yates High School d’ imir Floyd ar an bhfoireann cispheile agus chuidigh sé leis an bhfoireann peile a threorú chuig craobhchomórtais stáit Texas; Chríochnaigh sé san ardscoil sa bhliain 1993. D’fhreastail sé ar Choláiste Pobail South Florida ar feadh dhá bhliain agus d’imir sé ar a fhoireann cispheile. D’aistrigh sé go Texas A&amp;M University-Kingsville, áit ar imir sé cispheil freisin, ach d'éirí sé as.
D’fhill Floyd ar Houston áit a raibh sé ina oiriúnóir feithicleach agus d’imir sé clubchispheil. Ag tosú i 1994 sheinn sé freisin mar rapálaí, ag úsáid an ainm stáitse "Big Floyd" sa ghrúpa hip hop Screwed Up Click. Creidtear gur chuir Floyd go luath le forbairt hip-hop in Houston. Ghníomhaigh sé freisin mar cheannaire pobail neamhfhoirmiúil agus mar mheantóir d’fhir óga.
Tar éis roinnt gabhála as gadaíocht agus seilbh drugaí, Cúisíodh Floyd i 2007 as robáil armtha in ionradh tí a rinne sé le cúigear fear eile agus lena linn de réir an ghearánaigh bhrúigh sé piostal i gcoinne a bolg; ghlac sé plé pléadála in 2009 agus gearradh cúig bliana sa phríosún air. Scaoileadh amach ar parúl é in 2013 tar éis ceithre bliana a chaitheamh ag an "Diboll Unit". Tar éis a scaoilte, bhí baint aige le Resurrection Houston, ministreacht áitiúil.
In 2014, bhog sé go Minneapolis, Minnesota, áit ar ghlac sé poist ag tiomáint trucail agus ag soláthar slándála i mbialann agus ina chónaí i bPáirc St. Louis. In 2017, rinne sé scannánú ar fhíseán in aghaidh foréigin ghunnaí. In 2020, chaill sé a phost slándála mar gheall ar an bpaindéim COVID-19.
Bhí cúigear leanaí aige, lena n-áirítear beirt iníonacha a bhfuil cónaí orthu i Houston, aois 6 agus 22, agus mac fásta i Bryan, Texas.
Bás
Ar 25 Bealtaine 2020, gabhadh Floyd ar chúiseamh as bille góchumtha $ 20 a thairiscint ag siopa grósaeireachta i gcomharsanacht Pháirc Powderhorn i Minneapolis. Fuair sé bás tar éis do Derek Chauvin, póilín geal, a ghlúine a bhrú ar mhuineál Floyd ar feadh beagnach naoi nóiméad le linn na gabhála. Bhí dornasc air agus bhí sé béal faoi ar an tsráid, le linn do bheirt oifigeach eile srian breise a chur ar Floyd agus chuir an ceathrú duine cosc ar lucht féachana idirghabháil a dhéanamh. Ar feadh na dtrí nóiméad deiridh sin bhí Floyd gan ghluaiseacht agus ní raibh ráta frithbhuailte air, ach ní dhearna oifigigh aon iarracht é a athbheochan. Choinnigh Chauvin a ghlúine ar mhuineál Floyd agus teicneoirí míochaine éigeandála ag teacht chun iarracht a dhéanamh é a chóireáil.
Fuair an scrúdú iarbháis oifigiúil amach gur bhuail taom croí Floyd. Ag am a bháis, bhí sé faoi thionchar fheantanail agus bhí meatfataimín ina chorp.
Fuair an dara scrúdú iarbháis, a choimisiúnaigh teaghlach Floyd, go bhfuil an “fhianaise comhsheasmhach le haisficse asphyxia mheicniúil mar chúis an bháis, le comhbhrú muineál ag srianadh imshruthú na fola chuig an inchinn, agus comhbhrú ar a dhroim ag srianadh análaithe.
Agóidí
Tar éis bhás Floyd, reáchtáladh taispeántais agus agóidí go domhanda i gcoinne fórsa iomarcach a úsáid ag oifigigh póilíní agus easpa cuntasachta póilíní. Roinneadh cuntais ar chreachadh, fhoréigean agus ghníomhaíocht ionsaitheach póilíní ag go leor de na hagóidí seo. Thit agóidí amach i mbreis agus 400 cathair ar fud 50 stát Mheiriceá agus go hidirnáisiúnta.
Cuimhneacháin agus oidhreacht
Pleanáladh seirbhísí cuimhneacháin éagsúla ar fud an domhain. Ar 4 Meitheamh, 2020, bhí seirbhís chuimhneacháin do Floyd ar siúl i Minneapolis leis an Urr. Al Sharpton ag seachadadh an aithisc. Pleanáladh seirbhísí i Carolina Thuaidh le seirbhís phoiblí agus seirbhís phríobháideach an 6 Meitheamh agus i Houston ar 8 agus 9 Meitheamh.
D'óstáil North Central University seirbhís chuimhneacháin i Minneapolis, ag fógairt scoláireacht cuimhneacháin in ainm Floyd agus ag tabhairt dúshlán do choláistí agus ollscoileanna eile an rud céanna a dhéanamh. D’fhógair uachtarán na hOllscoile, Scott Hagen, go raibh US $ 53,000 faighte i síntiúis ón 4 Meitheamh. D’fhógair Alabama State scoláireacht ag onóir Floyd agus Greg Gunn mar aisfhreagairt uaireanta an chloig ina dhiaidh sin, ag tabhairt dúshlán do choláistí agus ollscoileanna eile a bhí gorm go stairiúil an iad a leanúint; D’fhógair HBCU Ollscoil Oakwood scoláireacht an lá céanna. D’fhógair Ollscoil Stáit Missouri, Stát Oirdheisceart Missouri agus Ollscoil Ohio 5 Meitheamh go dtairgfeadh na scoileanna scoláireachtaí George Floyd. Ar 6 Meitheamh d’fhógair SUNY Buffalo State agus Copper Mountain College scoláireachtaí in ainm Floyd.
Beinn Mac Duibh
Is í Beinn Mac Duibh (Béarla: Ben Macdui nó Ben Macdhui) an bhinn is airde ins a'Mhonadh Ruadh. Is iad a comhordanáidí ná: 57 ° 4 ′ 14.35 ″ ó thuaidh agus 3 ° 40 ′ 0.66 ″ Thiar.
Tá sí 1,309 méadar in airde, agus tá sí rangaithe mar Bheinn Rothaich. Mar sin is í an dara bhinn is airde í sa Ríocht Aontaithe, i ndiaidh Bheinn Nibheis. Is í Beinn Mac Duibhar cheann de na beanna ar a dtugtar Marilyn agus Munro (gd: Beinn an Rothaich).
Tosaíonn an bealach is éasca ag carrchlós Choire Cas gar d’ Ionad Sciála an Chairn Ghorm, tá sí thart ar 7km ar aistear go dtí mullach Bheinn Mac Duibh. Tosaíonn slí eile ag Loch Etchachan.
De réir an bhéaloidis, tá bodach nó taibhse scanrúil ar a'bhinn ar a dtugtar "Am Fear Liath Mòr" (Béarla: Big Grey Man of Ben Macdhui)
Oulu
Cathair agus bardas sa réigiún Fionlannach siúd an Ostrabóitne Thuaidh is ea Oulu (Sualainnis: Uleåborg). Is í Oulu príomhchathair an réigiúin agus an chathair is mó i dtuisceart na Fionlainne ó thaobh daonra de.
Eascraíonn ainm na cathrach ón abhainn Oulujoki agus ón loch Oulujärvi.
The Star Boarder (scannán 1914)
Scannán tostach Meiriceánach is ea The Star Boarder a rinneadh sa bhliain 1914.
Cairéal Dinorwig
Iar-chairéal slinne is ea Cairéal Dinorwig, atá anois ina cheanncheathrú den Amgueddfa Lechi Cymru (Gaeilge:Músaem Slinne Náisiúnta), atá suite idir sráidbhailte Llanberis agus Dinorwig sa Bhreatain Bheag. Nuair a bhí sé i mbarr a mhaitheasa ag casadh an chéid, ba é an dara cairéal slinne is mó sa Bhreatain Bheag é (agus mar sin, ar domhan), tar éis cairéal Penrhyn in aice láimhe, gearr do Bhethesda. Chlúdaigh Dinorwig 383 ha, ina raibh dhá phríomhchairéil agus 20 áiléar i ngach ceann díobh. Cheangail córais trambhealaigh fairsinge inmheánacha na cairéil ag úsáid línte claonta chun sclátaí a iompar idir áiléir. Ó dúnadh é i 1969, tá an cairéal anois ina shuíomh don Mhúsaem Slinne Náisiúnta, áit rialta scannánaíochta agus ceann scríbe guaisdhreapadóireachta carraige.
Stair
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0d/W.W._Vivian.png/220px-W.W._Vivian.png|clé|mion| Walter Warwick Vivian, bainisteoir Dinorwig, sa bhliain 1896 Rinneadh na chéad iarrachtaí tráchtála ar mhianadóireacht slinnte i 1787 nuair a fuair comhpháirtíocht phríobháideach léas ón úinéir talún, Assheton Smith. Cé gur éirigh measartha maith leis seo, chuir tús an chogaidh leis an bhFrainc, cánacha agus costais iompair srian le forbairt an chairéil. Bunaíodh comhpháirtíocht gnó nua faoi cheannas Assheton Smith nuair a chuaigh an léas in éag in 1809 agus tháinig borradh faoin ngnó tar éis trambhealach capaill a thógáil go Y Felinheli in 1824. Ag a bhuaic ag deireadh an 19ú haois, "when it was producing an annual outcome of 100,000 tonnes",, d'fhostaigh Dinorwig níos mó ná 3,000 fear agus ba é an dara táirgeoir slinnte, ó mhianach dromchla, is mó sa tír. Cé nac raibh ach 2,000 fostaithe ann faoi 1930, lean sé i dtáirgeadh go dtí 1969.
Cairéalacht
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c9/Dinorwic_Quarry_Map.png/250px-Dinorwic_Quarry_Map.png|deas|mion|273x273px| Cairéal Dinorwig, ina dtaispeántar mórchlaonta, muilte, leibhéil, agus trambhealaí, agus Iarnród Phadarn (Rheilffordd Padarn) agus Iarnróid Dinorwig (Rheilffordd Dinorwig) Tá an fhéith mhianrach ag Dinorwig beagnach ingearach agus suite ar dhromchla an tsléibhe nó in aice leis, rud a fhágann gur féidir é a oibriú i sraith d'áiléir chéimneacha. Ní mar sin a d’fhorbair an cairéal go hiomlán, áfach.
Scaipeadh an chéad chairéal thar roinnt suíomhanna: Adelaide, Allt Ddu, Braich, Bryn Glas, Bryn Llys, Chwarel Fawr, Ellis, Garrett, Harriet, Matilda, Morgan's, Raven Rock, Sóifia, Turner, Victoria, agus Wellington. Mhair an scéal mar seo le blianta fada, go dtí lár na 1830í.
Thug an t-iarnród 1824 fadhbanna iompair. Ní raibh táirge ó na cairéil uachtaracha ina fhadhb, ach bhí cairéil Wellington, Ellis, Turner, Harriet agus Victoria faoi leibhéal an iarnróid. Réitíodh an fhadhb seo sna 1840idí nuair a tógadh an iarnród ag leibhéal an locha, agus thosaigh an cairéal mar is eol dúinn é ag teacht chun cinn.
Rinneadh cairéal Adelaide mar chuid den Allt Ddu, agus nascaíodh Chwarel Fawr agus Chwarel Goch leis freisin. Sa ‘Chairéal Mór Nua’, rinneadh cairéal ollmhór amháin de Chairéil Raven Rock agus Garret, ag oibriú mar chairéal áiléir oscailte ar thaobh cnoic, agus rochtain ag tolláin ar an dá leibhéal is ísle. Tá cairéal Harriet, Morgans agus Sóifia fós inaitheanta mar chlaiseanna ar leith inniu, miaor a rinneadh oibriú mór ar chairéal Braich de thrí chlais bheag atá buailte ar a chéile. Thíos faoi seo, ceanglaíodh áiléir Victoria agus Wellington le chéile ar thaobh an chnoic agus lean siad orthu síos in dhá phríomhoibríocht ar leith: Wellington agus Hafod Owen. Sa deireadh, bhí roinnt doirtel beag i ngach ceann acu freisin, cuid acu faoi leibhéal an locha. Níl mórán difríochta idir foirm reatha an chairéil agus a fhoirm aimsir an Chogaidh Mhóir, ach amháin tá aghaidheanna iarbhír an chairéil méadaithe agus na doirtil doimhnithe. Cinnte, bhí na príomhchlaonáin ar fad i bhfeidhm, is beag a athraíodh go dtí gur dúnadh é.
Osclaíodh cairéal Mharslyn in aice láimhe sna 1930idí chun rochtain a sholáthar ar an bpríomhfhéith slinne níos airde suas an sliabh.
Sebastiano Serlio
Beatha
Rugadh Serlio in Bologna agus bhain sé an Róimh amach i 1514. D’oibrigh sé i saotharlann Baldassare Peruzzi, mar a raibh sé go dtí gur chuir Creach na Róimhe (1527) gach tionscadal ailtireachta ar fionraí ar feadh tamaill. Chuaigh sé i mbun ceirde mar phéintéir ar dtús. Bhí sé ina chónaí sa Veinéis ó thimpeall 1527 go dtí an chéad chuid de na 1540í agus is beag rian a d’fhág sé ann.
Is éard a bhí i samhail Serlio d’éadan eaglaise leagan eagraithe clasaiceach den bhealach nua a bhí ann chun éadan a chur ar eaglais a raibh corp ard aige agus boghta air, agus taobhranna ísle aige. B’ionann seo agus éadan clasaiceach a chur ar fhoirm Ghotach, mar a rinne Alberti le Santa Maria Novella i bhFlórans (c. 1458). Smaoineamh é a bhí á phlé go forleathan sna 1530s agus é le haithint ar chló roinnt eaglaisí, ach d’fhág greanadh adhmaid Serlio i lámh gach ailtire é.
Mar innealtóir sibhialta dhearadh sé daingin.
Ba iad foilseacháin Serlio a tharraing aird François I na Fraince air. Iarradh air teacht chun na Fraince chun comhairle a thabhairt i dtaobh thógáil agus mhaisiú Phálás Fontainebleau. Ghlac sé le roinnt coimisiún príobháideach, cé nach maireann díobh i bhfoirm inaitheanta ach an Château d'Ancy-le-Franc, a tógadh i 1546 in aice le Tonnerre sa Bhurgúin.
Fuair Serlio bás timpeall 1554 in Fontainebleau tar éis dó blianta deireanacha a shaoil a chaitheamh in Lyon.
Tráchtas ailtireachta
Ba é tráchtas praiticiúil Serlio ar an ailtireacht is mó a chuaigh i bhfeidhm ar dhaoine. Cé gur scríobh Leon Battista Alberti an chéad tráchtas fada ar an ailtireacht san Athbheochan (c. 1450, foilsithe i 1486), bhí sé i Laidin agus gan léaráidí. Scríobhadh é le hintinn daonnachtaithe léannta agus pátrúin a mhealladh chomh maith le hailtirí agus tógálaithe. Is amhlaidh gurbh é Serlio an chéad duine a bhain tairbhe as léaráidí maithe chun an téacs a shoiléiriú. Scríobh sé in Iodáilis agus d’fhoilsigh sé cuid leabhar le téacsanna comhthreomhara in Iodáilis agus i bhFraincis. Bhí a thráchtas le léamh ag ailtirí, ag tógálaithe agus ag ceardaithe.
I réamhrá Leabhar IV deir Serlio gur cheart na rudaí fiúntacha atá ann a chur i leith Baldazzare Peruzzi.
Bhí Peruzzi chun tosaigh i mionstaidéar ar iarsmaí clasaiceacha, agus d’fhág sé a chuid dearaí ag Serlio. Ní fios, áfach, cén tionchar a bhí ag Peruzzi ar an saothar.
Plean agus foilsiú
Faoi 1537, nuair a foilsíodh an chéad leabhar, bhí Serlio ag obair ar an tráchtas le deich mbliana ar a laghad agus bhí seacht leabhar déanta de aige. Níor foilsíodh i rith a shaoil ach na chéad chúig leabhar. D’fhan an séú ceann ina lámhscríbhinn go dtí an fichiú haois. Scríobh sé dhá leabhar eile ar féidir iad a lua mar aguisíní: Leabhar na nDoirse, an leabhar deireanach a chuir sé i gcló, agus Faoi chuntas Phoilibias ar Leagan Amach Campa, cur síos ar leagan amach campaí Rómhánacha nach cinnte ar críochnaíodh é ná cén bhaint atá aige leis na leabhair eile.
Ní fios cén teideal ba mhian le Serlio a thabhairt don saothar - D’Architettura (“faoin Ailtireacht”), b’fhéidir, cé gur ghearr gur tugadh don chéad leabhar é. Thugtaí na Cúig nó na Seacht Leabhar Ailtireachta ar bhailiúcháin dhifriúla, de réir an ábhair. Tugtar an teideal Tutte l'opere d'architettura et prospetiva do roinnt eagrán tábhachtach, cé nár foilsíodh na naoi leabhar (nó fiú na seacht leabhar) mar eagrán amháin nó gur tháinig aistriúchán Béarla dhá imleabhar amach idir 1996 agus 2001
Ábhar
De réir uimhreacha, gluaiseann na leabhair ar aghaidh ó ábhar ginearálta go dtí sainábhar. 1: An bharrshamhail Eoiclidéach le sainmhínithe céimseatan na bpointí, na línte agus na bplánaí foirfe. 2: Bunfhoirmeacha tríthoiseacha an nádúir de réir theoiric na peirspictíochta. 3: Foirm fhoirfe na hailtireachta de réir an Phaintéoin agus fhoirgnimh “idéalaithe” an tseansaoil. 4: Rialacha na nOrd ón stíl Thuscánach go dtí na comhoird, mar atá siad le feiceáil i bhfothracha agus i dtéacs Vitruvius, agus fónamh uilíoch na nOrd chun doirse, tinteáin agus éadain pháláis a dhéanamh. 5: Úsáid na nOrd i dteampaill a chum Serlio féin. 6: Úsáid na nOrd i ndearadh tithe (de réir oird ó bhothán go pálás). 7: Fadhbanna a d’fhéadfadh a bheith ag ailtire. I ndeireadh an dara leabhar, "Di Prospettiva", tá trí radharc amharclannacha (coiméideach, tragóideach, aorach), in éineacht le plean stáitse agus trasghearradh a raibh tionchar mór acu ar amharclannaíocht na hAthbheochana.
Ó thaobh na haeistéitice de, tá Serio ar na chéad daoine a bhain feidhm as an abairt “belli arte” (“mínealaíona”).
Tionchar
Chuaigh saothar Serlio go mór i bhfeidhm ar dhaoine sa Fhrainc, san Ísiltír agus i Sasana agus é ag cur stíl na hAthbheochana Iodálaí in iúl, agus ba ghearr go raibh sé ar fáil ina lán teangacha. Sholáthair a chuid pleananna d’fhoirgnimh Rómhánacha íomhánna úsáideacha a chuirtí i gcló go minic.
I gceann cúig bliana rinne an scoláire Pléimeannach Pieter Coecke van Aelst leaganacha neamhúdaraithe de Leabhar IV i bPléimeannais, i nGearmáinis agus i bhFraincis in Antuairp; ba dhóigh le Serlio nach raibh iontu ach leaganacha suaracha falsa, ach leathnaigh siad tionchar a shaothair. Chuir dalta Coecke van Aelst, an t-ailtire agus innealtóir Ollannach Hans Vredeman de Vries, maisiú Serlio in iúl lastuaidh de na hAlpa. Bunaíodh aistriúchán Béarla Leabhair I-V a d’fhoilsigh Robert Peake I Londain i 1611 ar leagan Ollainnise a foilsíodh in Amstardam I 1606 agus é bunaithe, mórán, ar aistriúchán Coecke van Aelst. Cé nach raibh san aistriúchán Béarla ach leagan de leaganacha eile ba é an t-eagrán Béarla ba chuimsithí de Serlio é ar feadh beagnach ceithre chéad bliain. Sheas sé in aghaidh ghreanadóireachtaí Ghothaíochas Antuairp, na rudaí ba mhó a spreag ailtireacht Sheaicibíteach.
D’fhoilsigh Juan de Ayala Leabhair III & IV i Spáinnis i 1552 in Toledo leis na bunléaráidí.
Síolghé thaiga
Is éan í an shíolghé thaiga. Is baill d'fhine na Anatidae iad. Ba ghnách leis an speiceas seo agus síolghé thundra a mheas mar speiceas amháin, an shíolghé.
Geimhreadh na bliana 1946/1947 sa Bhreatain agus in Éirinn
Ar 25 Feabhra 1947, thosaigh an "Sneachta Mór" in Éirinn, 'siocán a mhair cúpla mí'. Bhí Geimhreadh na bliana 1946/1947 sa Bhreatain agus in Éirinn thar a bheith fuar, rud a bhí neamhghnách amach is amach. Bhí an aimsir feanntach agus oighreach timpeall na hEorpa chomh maith, agus na dálaí maireachtála go hainnis. Bhí an Cogadh fuar ar tí tosú.clé|mion|1947,, Castle Hill, [[Huddersfield]] clé|mion|Newsome chuig Hall Bower
Imeachtaí
Sna míonna ag tús na bliana 1947 bhí ceann de na tréimhsí fuachta b'fhaide a tharla sa chéad, agus thit sneachta i bhformhór na tíre ó dheireadh mhí Eanáir go dtí lár mhí Márta.
Cé go rabhthas tar éis sneachtaí indibhidiúla níos troime a thuairisciú, go háirithe i mí Eanáir 1917, ní raibh aon am eile cóngarach don am ina raibh aimsir chomh fuar ann a mhair ar feadh tréimhse chomh fada céanna.
Faoi thús mhí Feabhra bhí daoine ag scátáil ar lochanna reoite agus lean an fuacht gan staonadh go dtí lár mhí Márta.
Aindrias Ó Gallchóir
Ceannasaí ar Raidió na Gaeltachta agus leascheannasaí ar Theilfís RTÉ a bhí in Aindrias Ó Gallchóir. D'oibrigh sé in RTÉ ó 1957 go 1989. Cailleadh é sa bhliain 2011.
Solas (albam Seo Linn)
Is é Solas an chéad albaim stiúideo ó Seo Linn. Scaoileadh é ar an 3 Márta 2017.
Aindrias Ó Gallchóir
Rugadh agus tógadh Aindreas i nGaoth Dobhair, Contae Dhún na nGall. Bhí sé pósta ar Mháire agus bhí triúr claine orthu; Bríd, Clíona agus Aindreas.
Bhuaigh sé Gradam Jacob as a chlár faisnéise teilifíse 'On Behalf of the Provisional Government' sa bhliain 1966. Tá sé le clos agus é ag cur agallamh ar Mháirtín Ó Cadhain ar an gceirnín Máirtín Ó Cadhain (ceirnín).
Solas (albam Seo Linn)
Singlí
Is é "Ar Scáth a Chéile" an gcéad singil ón albam seo. Scaoil sé amach ar an 24 Feabhra 2014. Is singil carthanas é "Ar Scáth a Chéile". Cumtha & scríofa ag Seo Linn i gcóir Self Help Africa le linn a dturas go hUganda sa bhFómhar 2013.
Is é "D'Aon Ghuth Amháin" an dara singil. Scaoil sé amach ar an 11 Samhain 2014. Rinne siad an físeán ar an 2 Samhain.
Scaoileadh an tríú singil "Music Makers" ar an 7 Márta 2016. Shoich sé uimhir 26 ar an gcairt singil na hÉireann.
Lus na gaoithe
Is planda é lus na gaoithe.
Solas (albam Seo Linn)
Singlí
Scaoileadh an chúigiú singil "Rise" ar an 21 Feabhra 2017.
Scaoileadh an séú singil "Solas" ar an 24 Feabhra 2017. Ar a chéad seachtain fuair an t-amhrán go uimhir 94 ar an gcairt singil na hÉireann. Dfhág sé an chairt ach ar an 14 Aibreán 2017 d'ardaigh sé suas go uimhir 54.
Amhrán na Mara (scannán)
Is scannán beochana é Amhrán na Mara (Song of the Sea), a rinne an comhlacht cartúin Cartoon Saloon (lonnaithe i gCill Chainnigh) sa bhliain 2014. Tá an scéal foilsithe mar leabhar freisin.
Cúlra
Tá an plota bunaithe ar scéal rúndiamhair na banrónta (selkies), mná a thiontaíonn ina rónta. Tógann an scannán inspioráid ó Bhanrónta miotaseolaíoch a bhéaloideas na hÉireann, neacha a chónaíonn mar rónta san fharraige ach mar dhaoine ar thalamh.
Plota
clé|mion|Dealbh Selkie in Mikladalurmion|[[Colm Ó Snodaigh]]
Leanann an scéal eachtraí an phríomhcharachtair Saoirse (an leanbh-rón deireanach) agus a deartháir Ben, 10 mbliain d'aois.
Tugtar le fios ag tús an scannáin gur cailleadh máthair Shaoirse dá droim. Cé go bhfuil Saoire sé bliana d’aois, ní labhraíonn sí focal. Tá na páistí ina cónaí ar oileán mara lena n-athair, atá i bhfeighil an tí solais.
Tar éis dá máthair imeacht gan tásc gan tuairisc, tagann an tseanmháthair ar cuairt chucu go minic agus bíonn ag tathant orthu i rith an ama an t-oileán a thréigean agus bualadh fúthu sa gcathair.
Faoi dheireadh, cuirtear Ben agus Saoirse chun cónaí lena seanmháthair sa chathair.
Nuair a chinneann na páistí ar fhilleadh ar a mbaile cois farraige, tá baol ann nach n-éireoidh leo a n-aistear a chur i gcrích ach go dtarraingeofar isteach i ndomhan eile iad nach bhfuil cur amach ag Ben air ach amháin sna síscéalta a chuala sé óna mháthair. Téann na gasúir mar sin ar thuras iontach isteach i ndomhan draíochta na finscéalaíochta ársa atá ag dul i léig in iarracht filleadh ar a mbaile cois farraige. Níos faide anonn sa scannán, éalaíonn na páistí leo agus tugann siad aghaidh ar a bhfód dúchais.
Fan na slí bíonn eachtraíocht leis an slua sí, ulchabháin, Macha, Mac Lir agus go leor eile nach iad.
Léiriúchán
Is éard atá in Amhrán na Mara ná an leagan Gaeilge den scannán (an bheochan chéanna ann ach le guthanna Gaeilge) a deineadh le cómhaoiniú ó TG4. Tá guthanna Lisa Hannigan, Lucy O'Connell, Fionnula Flanagan, Brendan Gleeson, Pat Shortt, David Rawle, Jon Kenny, Liam Hourican agus Colm Ó Snodaigh le cloisteáil sa scannán. Bhí cuid de na haisteoirí céanna i gceist sa dá leagan, na piardaí móra Brendan Gleeson agus Fionnuala Flanagan san áireamh.
Duaiseanna
Bhí Amhrán na Mara ainmnithe ar gearrliosta amháin (an catagóir ‘’Scannán Beochana is Fearr’’) do dhuaiseanna na Oscars sa bhliain 2015.
Ceol
mion|[[Lisa Hannigan]]
Tá an fuaimrian foilsithe mar CD agus tá an bheochan le fáil mar DVD freisin.
Feirmeoireacht mhonarchan
Modh dian táirgthe beostoic, faoi réir rialú cruinn ar an timpeallacht is an réim cothaithe, de ghnáth. Tugtar feirmeoireacht chúbarnaí uirthi freisin. Brostaíonn sí fás na n-ainmhithe: mar shampla, aibíonn sicín cúbarnaí taobh istigh de 42 lá, mar mhalairt ar 84 lá de ghnáth. I láthair na huaire, is í seo an príomh-mhodh táirgthe uibheacha, feoil éanlaithe, is muiceola. Ní maith le cuid mhaith daoine an fheirmeoireacht seo de bharr úsáid mhinic frithbheathach, próifiolachtach, is hormón chun an táirgeadh a dhéanamh éifeachtach.
Cógaseolaíocht
Brainse d'eolaíocht an leighis a dhéanann staidéar ar ghníomhuithe, feidhmeanna is fo-iarsmaí drugaí is ea cógaseolaíocht. mion|[[Inchinn, duán, meitibileacht, saorfhréamh agus miteacoindre, agus cillscannán.]]
Stair
Baineann na tuairiscí is ársa le leighis ó fhoinsí plandúla ón tSín is an Ghréig.
Sa tSín, bhí thar 30 druga ar eolas sa 4ú céad RC, agus faoin 1ú céad AD thug leabhar mór cógasaíochta liosta de 365 leigheas. Ba é De Materia Medica (I dTaobh Ábhair Leighis, c 60 AD) le Diascóradas an chéad leabhar cógaseolaíochta san iarthar. Faoi 992 bhí eolas ag na Sínigh ar 1,748 druga is 16,000 oideas.
D'éirigh an t-ábhar ina dhisciplín eolaíochta san iarthar sa 19ú céad nuair a thosaigh ceannródaithe ag déanamh staidéar ar ghníomhuithe fiseolaíocha na ndrugaí íonaithe. Rinne Magendie an chéad anailís thurgnamhach ar ghníomhú druga íon (stricnín), agus chuir síos ar a thuilleadh drugaí ina Formulaire (Foirmleoir, 1821).
Bunaithe ar sin, rinne eolaithe Gearmánacha éacht chun an t-ábhar a fhorbairt go hacadúil is go trádálach. Rinne Oswald Schmeideberg (1838-1921) taighde ar ghníomhú digiteálais is muscairín. Rinne Hans Horst Meyer (1853-1939) taighde ar ghníomhú ainéistéiseach. Léirigh Paul Ehrlich (1854-1915) gurb ionann nó cosúil le gnáthnaisc cheimiceacha imoibrithe idir drugaí is fíocháin. Chuir John J. Abel (1857-1938) go mór le forbairt na cógaseolaíochta sna Stáit Aontaithe.
Inniu
Anois déantar taighde cógaseolaíochta i gcomhlachtaí, ollscoileanna is institiúidí taighde, agus tá 200 druga bunúsach ann, de réir mar a shainmhíonn an WHO é. Le himeacht ama tá fo-bhrainsí ar leith á saothrú, ina measc cógaseolaíocht mhóilíneach, imdhíonachógaseolaíocht is néarachógaseolaíocht, agus baineann siad seo le disciplíní eile sa bhitheolaíocht is an eolaíocht i gcoitinne.
Snáithín cothaithe
thumb|Bianna saibhir i snáithíní: torthaí, glasraí agus gráin thumb|Bíonn cion ard snáithíní i [[Bran (arbhar)|mbran cruithneachta .]] An chuid de charbaihiodráití planda nach féidir iad a dhíleá ag na heinsímí sa stéig bheag a dhíleánn carbaihiodráití de ghnáth. Tugtar gairbhseach air freisin. Cuid de na carbaihiodráití struchtúrtha i gcillbhallaí an phlanda is ea é, chomh maith le polaishiúicrídí, nach stáirse iad. Is é an snáithín is flúirsí sa nádúr an ceallalós, atá déanta as aonaid athfhillteacha glúcóis i nduail shingile fhada. Snáithíní eile is ea heimicheallalós is peictin. Coipeann baictéir cuid de na snáithíní sa stéig mhór, rud a mhéadaíonn meáchan an tuair de bharr méadú na mbaictéar faecach. Tá snáithíní eile atá níos frithbheartaí i gcoinne coipthe bhaictéaraigh, ach méadaíonn siad meáchan an tuair de bharr a n-acmhainn iompartha uisce. Moltar aiste bia le cuid mhaith snáithín ann do dhiaibéitigh anois, mar go moillíonn snáithín sa chothú fuascailt an ghlúcóis isteach in imshruthú na fola.
Cuntas comhfhreagrach
mion Go hidirnáisiúnta, déanann líon mór banc cuntas comhfhreagrach a choinneáil i mbanc comhfhreagrach i ngach tír mór le rá, chun a bheith in ann íocaíochtaí a dhéanamh sna mórairgeadraí go léir. Glacann na bainc taiscí ó bhainc i dtíortha eile agus soláthraíonn siad seirbhísí thar cheann na mbanc eile.
Bunaítear ar bhonn cómhalartach go hiondúil na cuntais; bíonn cuntas san airgeadra áitiúil ag an dá bhanc le chéile.
Síolghé thundra
Is éan í an shíolghé thundra. Is baill d'fhine na Anatidae iad. Ba ghnách leis an speiceas seo agus síolghé thaiga a mheas mar speiceas amháin, an shíolghé.
Mabel at the Wheel
Scannán tostach Meiriceánach is ea Mabel at the Wheel a rinneadh sa bhliain 1914.
Roberta Metsola
Is polaiteoir Máltach í Roberta Metsola. Is í Uachtarán Pharlaimint na hEorpa í.
Maighnéadaihidridinimic
Staidéar ar iarmhairtí réimsí leictreacha is maighnéadacha ar shreabháin leictreasheoltacha atá faoi ghluaisne is ea an mhaighnéadaihidridinimic. Tá an-chuid taighde á dhéanamh ar phrionsabail mar seo chun fuinneamh leictreach a ghiniúint. Dóitear breosla, agus usáidtear an teas uaidh sin chun sreabhán seoltach a théamh go dtí timpeall 4000 °C is a chur ag gluaiseacht trí chomhiompar trí phoil maighnéid. Ionduchtaítear sruthanna leictreacha sa sreabhán, agus faightear an fuinneamh leictreach amach uaidh trí thadhall a dhéanamh le dhá thaobh an tsreabháin. Meastar gur féidir an fuinneamh leictreach a ghiniúint le coras mar seo le héifeacht 60%, i gcomparáid le gnáthchóras ginte inar féidir éifeacht 40% ar a mhéid a bhaint amach. Níl na córais is gá chun leictreachas a ghiniúint trí mhaignéadaihidridinimic ann fós, mar baineann fadhbanna le cur i bhfeidhm an phrionsabail, ach is dócha go mbeidh a leithéid ann sna blianta atá romhainn.
Cuthbert Mayne
Is naomh Caitliceach é Cuthbert Mayne. Rugadh é sa bhliain 1544 i mBarnstaple, Devon. Cuireadh chun báis é ar an 29 Samhain 1577, i Launceston, Corn na Breataine, Sasana.
Mecklenburg-Vorpommern
Is é Mecklenburg-Vorpommern (i nGearmáinis Íochtarach: Mäkelborg-Vörpommern) an ceathrú stát déag is mó de réir daonra agus an séú stát is mó de réir achair sa Ghearmáin. Tá sé suite in oirthuaisceart na Gearmáine.
thumb|left|300px|Mecklenburg agus Vorpommern
Dough and Dynamite
Scannán tostach Meiriceánach is ea Dough and Dynamite a rinneadh sa bhliain 1914.
Stanley Cohen
Bithcheimicí a rugadh i mBrooklyn, Nua-Eabhrac ar 17 Samhain 1922 is ea Stanley Cohen. Tar éis do Rita Levi-Montalcini fachtóir fhás na néaróg a fhionnadh, d'aonraigh sé an fachtóir a d'fhionn fachtóir fhás na heipideirme. Sna 1970idí, ag obair le Herbert Boyer, chruthaigh sé an chéad orgánach DNA athchuingrigh. Le Levi-Montalcini, bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis i 1986 as a shaothar ar na fachtóirí fáis.
Ollmheall saille
mion| Cuid triomaithe d'ollmheall saille Whitechapel, ar taispeáint ag Músaem Londain Is éard is ollmheall saille ann ná mais dramhaíola cosúil le carraig i gcóras séarachais a fhoirmítear trí chomhcheangail de sholaid  neamh-bhithdhíghrádaithe sruthlaithe, mar shampla ceirtíní taise, agus meall crua de ghréisc  nó shaill chócaireachta.