cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Páipéir Phanama
Cóiré Thuaidh
Léirígh na cáipéisí go raibh cliantchomhlachtaí ag Mossack Fonseca sa gCóiré Thuaidh. Bhí siad seo ar liosta  státchiste na Stát Aontaithe den dream nach bhféadfaí a bheith iontaobhach astu agus a gcaithfí a bheith aireach fúthu. Bhí baint ag roinnt comhlachtaí le clár núiclíoch na Cóiré Thuaidh.
Bob Godwin
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea Bob Godwin, a rugadh ar 5 Bealtaine 1911 in Moultree, Georgia agus a fuair bás ar an 1 Lúnasa 1980 in Daytona Beach, Florida.
Leamhach (planda)
Is planda é an leamhach.
Peć
Is cathair sa Chosaiv í Peć.
An Derwent (abhainn)
Abhainn i nDerbyshire, Sasana is ea an Derwent. Tá sí 106 km ar fhad agus is fo-abhainn den Trent í, agus buaileann sí isteach leis an Trent ó dheas ó Derby. Le linn a cúrsa, sreabhann an abhainn trí Cheantar na mBeann (Peak District i mBéarla) agus a bunchnoic.
Mael Fabhaill Ua hEidhin
Rí Uí Fhiachrach Aidhne ba ea Maolfhabhaill Ua hEidhin (Meán-Ghaeilge Mael Fabhaill Ua hEidhin (bás 1048).
Tháinig Maolfhabhaill i gcomharbacht ar Ua Comhaltáin Ua Cléirigh.
Tharla na heachtraí a leanas le linn a réimis:
Cáitríona Ní hAodha
Rugadh in uimhir 4 Sráid Pádraig, Luimneach í sa bhliain 1818, iníon le máistear bhuíon ceol míleata Art Ó hAodha agus a bhean Máire Ní Chearrbhail, bean aimsire. Baisteadh in Airdeaglais Mhuire agus tógadh suas mar Phrotastúnach (Eaglais na hÉireann) í.
Nuair a d'fhág a hathair an teaghlach, b'éigean di tosnú ag obair mar chailín aimsire i dtigh Tiarna Luimnigh i Sráid Annraoi. Nuair a chlois an Dochtúir Knox, Easpag Protastúnach Luimnigh í ag canadh le linn a hoibre, d’íoc sé a costaisí staidéir faoin múinteoir cáiliúil Antonio Sapio i mBaile Átha Cliath.
Chan sí go poiblí don chéad uair sa bhliain 1837 i mBaile Átha Cliath agus aithníodh láithreach go raibh guth thar an ngnáth aici. Seacht mbliain ina dhiaidh sin ba í an Prima Donna in amharclann La Scala i Milano na hIodáile. Sa bhliain 1849, chan sí roimh Bhanríon Victoria Shasana agus d’fill sí ar Luimneach an bhliain dár gcionn nuair a ghlac sí an príomh-pháirt i gceoldráma Bellini La Somnambula.
Thaistil sí go forleathan san Eoraip, i Meiriceá agus san Astráil. Ainmníodh sráid ina honóir i San Francisco, áit inar phós sí a bainisteoir William Avery Bushnell sa bhliain 1857 agus ba an bhan-amhranaí ar an bpá is airde ar domhain í ag an am.
Cailleadh í ag barr a réime in aois 43 bhliain i Londain i mí Lúnasa 1861 agus adhlacadh i reilig Kensal Green sa chathair sin í.
Gjilan
Is cathair in oirthear na Cosaive í Gjilan. De réir daonra na bliana 2011, bhí 54,239 duine sa chathair féin agus 90,178 i mórcheantar na cathrach. Is Albánaigh iad formhór na ndaoine agus is Seirbiaigh iad faoi bhun 800 duine. Is Turcaigh iad 1% den daonra.
Mitrovica
Is cathair sa Chosaiv í Mitrovica.
Contae Delaware, Nua-Eabhrac
Is contae Meiriceánach é Contae Delaware atá suite i stát Nua-Eabhrac. Sa bhliain 2010, bhí daonra 47,980 duine ann. Is é Delhi a phríomhbhaile contae.
Muc fhaithneach
Muc allta atá dúchasach don Afraic ó dheas ón Sahára is ea an mhuc fhaithneach.
Tréithe
Áitríonn an mhuc fhaithneach an mínleach de ghnáth.
Nicholas Culpeper
Astralaí is lia a rugadh i Londain ab ea Nicholas Culpeper (1616-1654). I 1649 d'fhoilsigh sé an chéad aistriúchán Béarla ar Pharmocopoeia Choláiste na Lianna i Londain, lámhleabhar údarásach na ndrugaí ceadaithe, a dtréithe, a n-úsáidí, a bhfo-iarsmaí, a n-ullmhúcháin is a ndáileoga molta: A Physical Directory (Eolaí Fisiciúil) a thug sé air. I 1652 d'fhoilsigh sé The English Physician (An Lia Sasanach) agus i 1653 The Complete Herbal (An Leabhar Críochnúil Luibheolaíochta).
Lus na meall Muire
Luibh bhliantúil nó ilbhliantúil ó réigiúin mheasartha sa leathsféar thuaidh is ea lus na meall Muire (nó hocas). Na duilleoga roinnte i maotháin bhosacha. Na bláthanna le heipeacailís, cailís agus 5 pheiteal croíchruthach nó le heang dhomhain iontu, ar dhath an róis, corcra nó bán, go minic le féitheacha dorcha. Cuid mhaith staimíní ceangailte i gcolún lárnach. Fáinne leata teascán aon síol an toradh, cosúil le cáiseanna beaga. Gaolmhar le cadás agus hibisceas, ar cosúil le chéile a mbláthanna.
Ferizaj
Is cathair sa Chosaiv í Ferizaj.
Easington (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Easington. Cruthaíodh sa bhliain 1850 é. Is é Grahame Morris (LO) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Gjakova
Is cathair sa Chosaiv í Gjakova.
Gateshead (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Gateshead. Cruthaíodh sa bhliain 2010 é. Is é Ian Mearns (LO) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Contae Dutchess, Nua-Eabhrac
Is contae Meiriceánach é Contae Dutchess atá suite i stát Nua-Eabhrac. Sa bhliain 2010, bhí daonra 297,488 duine ann. Is é Poughkeepsie príomhbhaile an chontae.
Jackie Wilson
Amhránaí soul Meiriceánach ab ea Jack Leroy Wilson Jr. a rugadh ar an 9 Meitheamh 1934 i nDetroit, Michigan, agus a fuair bás ar an 21 Eanáir 1984 in Mount Holly, New Jersey. Tharraing sé aird air féin den chéad uair mar bhall de Billy Ward and His Dominoes, grúpa amhránaithe R&G. Chuaigh sé amach as féin sa bhliain 1957 agus le linn a ghairmré bhain breis is 50 singil aige na cairteanna amach, agus iad i roinnt seánraí, mar atá rithim agus gormacha, popcheol, anamcheol, doo-wop agus récheol (easy listening).
Meas torc allta
Is planda bláthanna a bhaineann leis an bhfine Hypericaceae é Hypericum androsaemum, dá ngairtear meas torc allta sa Ghaeilge. Is tor ilbhliantúil é a shroicheann suas le 70 cm ar airde, dúchasach do choillte agus do chnoic oscailte san Eoráise.
Aeons
Dísreach ceol leictreonaice déanta suas de Mhuireann Nic Amhlaoibh agus Pádraig Rynne is ea Aeons. Scaoil siad a gcéad singlí, Bealtaine agus An Fhuil, i 2016  agus a gcéad albam, Fís, i Mí na Bealtaine 2018.
Gradaim NÓS
Tá méid mhaith ainmniúchán gearrliosta faighte ag an dísreach chun gradam NÓS, agus bua acu iontu faoi dhó. Sa bhliain 2019, fuair Aeons ainmniúchán chun 'Banna/Ceoltóir na Bliana'; fuair Fís ainmniúchán chun 'Albam na Bliana', agus fuair 'Cúramaí an tSaoil', ceann de na hamhráin ar Fís, ainmniúchán chun 'Amhrán na Bliana', cé gur Kneecap a bhuaigh gach ceann de na duaiseanna sin faoi dheireadh. Sa bhliain 2017, bhuaigh Aeons dhá ghradam NÓS, do 'Físeán na Bliana', le físeán ceoil Bhealtaine, agus 'Nuíosach na Bliana', agus iad i dteideal dul san iomaíocht don ghradam sin toisc gurbh í 2016 an chéad bhliain ghníomhach dóibh. Fuair siad trí ainmniúchán eile freisin; Bealtaine agus An Fhuil araon do 'Amhrán na Bliana', agus an dísreach féin chun 'Banna/Ceoltóir na Bliana'.
Déantar achoimre ar na sonraí seo sa tábla seo thíos:
Cúltarraingt
deas|250px|thumb|Cúltarraingt Fórsa a chuireann bac ar ghluaiseacht réada trí shreabhán. Tarlaíonn sí de bharr frithchuimilte idir an réad is an sreabhán ag sreabhadh thar dhromchla an réada (cúltarraingt shlaodach nó fhrithchuimilteach) agus na difríochtaí brú de bharr an tsreafa mórthimpeall an réada (cúltarraingt foirme nó phróifíle). Tugtar friotaíocht aeir ar an gcúltarraingt ar réad i sruth aeir.
Milagro (eipeasóid The X-Files)
Craoladh "Milagro", an t-ochtú heipeasóid déag de séú sraith The X-Files ar an 18 Aibreán 1999. Scríobh John Shiban agus Frank Spotnitz an eipeasóid. D'fhéach 15.2 milliún duine ar an eipeasóid.
Contae Erie, Nua-Eabhrac
Is contae Meiriceánach é Contae Erie atá suite i stát Nua-Eabhrac. Sa bhliain 2017, bhí daonra 925,528 duine ann. Is é Buffalo a phríomhbhaile contae.
Am Magh Crom
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Am Magh Crom.
Hartlepool (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Hartlepool. Cruthaíodh sa bhliain 1974 é. Is é Mike Hill (LO) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
R. A. Stewart Macalister
Seandálaí agus scoláire Gaeilge ba ea Robert Alexander Stewart Macalister (8ú Iúil 1870 – 26ú Aibreán 1950).
Beatha
Rugadh Macalister i mBaile Átha Cliath, mac le Alexander Macalister, ina Ollamh Zó-eolaíochta, ag Coláiste na hOllscoile Bhaile Átha Cliath. Sa bhliain 1883, ceartóidh a athair ina ollamh anatomy ag Cambridge University. Cuireadh oideachas ar Robert ag The Perse School, agus ansin ag Cambridge.
Bhí suim aige ar dtús i seandálaíocht na hÉireann, ach níos deireanaí, d'éirigh sé an-tógtha le seandálaíocht bíobalta. I dteannta le Frederick J. Bliss, thocail sé roinnt bailte i gceantar Shephelah sa Phalaistín ón mbliain 1898 go dtí 1900. Bunaithe ar obair Flinders Petrie sa réimse srathagrafaíochta, d'fhorbair siad croineolaíocht don cheantar ag baint leasa as saintréitheacht cheirmeach. Tar éis de Bhliss dul ar scor, d'éirigh Macalister ina stiúrthóir tochailte ar son an Palestine Exploration Fund (PEF) sa bhliain 1901.
Ón mbliain 1902 go dtí 1909 bhí sé freagrach as tochailtí ag Gezer, díreach taobh thiar de Iarúsailéim, ar cheann desna tochailtí eolaíocha is mó sa cheantar. Fuarthas ann sampla an-luath d'fhéilire Eabhraise, Féilire Gezer.
Adhlacadh é san Ascension Parish Burial Ground, Cambridge, i dteannta lena bhean chéile, Margaret A. M. Macalister.
Teileachumarsáid sho-ghluaiste
mion Córas a chuireann ar fáil bealach éasca caothúil le cumarsáid a dhéanamh do dhaoine ar mian leo a bheith i dteagmháil is iad ag taisteal.
I láthair na huaire cuimsíonn an téarma seo raidió CB (banda na saoránach), glaoireacht raidió, agus teileafóin gluaisteáin is iniompartha a bhíonn bunaithe ar raidió ceallach.
I raidió ceallach bíonn tarchuradóirí raidió, gach ceann ag clúdach fairsinge bheag tíre (cill), ag tarchur is ag glacadh glaonna a bhaineann leis an gcóras teileachumarsáide.
B'fhorbairt mhór sna 1990idí dírdhiailiú glaonna le sás láimhe ar leith.
Faoi seo tá na sásanna láimhe forbartha chun feidhmiú mar chomhéadan le ríomhairí sa bhaile is in áiteanna eile le fuaim is ceol a ghlacadh, agus ríomhphoist, pictiúir, físeanna is scannáin a tharchur is a ghlacadh.
Mael Ruanaidh na Paidre Ua hEidhin
Rí Uí Fhiachrach Aidhne ba ea  Maol Ruanaidh na Paidre Ó hEidhin  (Meán-Ghaeilge Mael Ruanaidh na Paidre Ua hEidhin) (bás 1014).
An chéad duine dá mhuintir ba ea Maol Ruanaidh a rinneadh Aidhne de. Ba é Eoghan Ó hEidhin (II), a d'éag sa bhliain 1340, an ceann deireanach.
Comhghuaillí Bhrian Bóramha ba ea Maol Ruanaidh agus b'fhéidir go raibh gaol pósta ann. Throid sé ar son Bhriain ag Cath Chluain Tarbh sa bhliain 1014, ach d'éag sé ann.
Lá an Úitsigh
mion|clé Ceiliúrtar Lá an Úitsigh (nó Lá Punxsutawney Phil nó Groundhog Day) ar an 2 Feabhra. Tagann an t-úitseach (i Meiriceá) nó an ghráinneog (in Éirinn) amach as a leaba geimhriúcháin i dtús mí Feabhra. Sé seachtainí níos mó de gheimhreadh (má fheiceann an ghráinneog a scáil) nó earrach luath (muna bhfeiceann). Dá dtiocfadh sí amach agus dá bhfeicfeadh sí a scáile, léimfeadh sí ar ais ina nead aríst mar go mbeadh a fhios aici go raibh sé seachtainí eile de dhrochaimsir le theacht.
Muciarann
mion|Ag déanamh na muciarainne, Chicago sna 1890idí Táirge foirnéis soinneáin is ea muciarainn. Ritear an t-iarann leáite i gcainéil isteach i múnlaí a bhíonn ceangailte leis na cainéil, cosúil le hál banbh ar chíoch a máthar. Bíonn céatadán ard carbóin san iarann múnla seo, timpeall 4%, agus is gá sin a laghdú go dtí níos lú ná 1% chun cruach a tháirgeadh.
Lá an Úitsigh
Ar ndóigh, níl cónaí ar úitsigh san Eoraip ach déanann gráinneoga agus broic an tairngreacht ansin. Ceapadh go mbeadh an ghráinneog in ann tuar cruinn a dhéanamh ar an aimsir Lá Fhéile Bríde.
Piseoga eile
"Dá mbeadh an fhuiseog ag cantain Lá Fhéile Bríde, ba thaispeánadh é sin go raibh earrach breá ar an mbealach."
Cúlteilgean
deas|250px|thumb|Cúlteilgean Córas chun íomhá a theilgean ar scáileán tréshoilseach chun gur féidir í a fheiceáil ón taobh eile. Is áisiúil a leithéid nuair nach féidir an áit a bhfuil an lucht féachana a dhorchú, mar shampla i músaeim nó taispeántas, agus le teilifís ollscáileáin. I bhfoirm ar leith de chineamatagrafaíocht chumaisc tógann na haisteoirí a bpáirteanna os comhair a leithéid de scáileán agus radharc inghluaiste cúlteilgthe air seo mar chúlra don dráma.
Teileafón sceitseála
Córas, ceangailte leis an líonra teileafóin, lenar féidir líníochtaí is sceitsí a tharchur i bhfad chuig trealamh cuí glactha.
Seolann scáileán tadhallíogair sceitsí trí ríomhaire is líne teileafóin don ghlacadóir.
Teiléacs
mion|Gléas teiléacs Is é is teiléacs ann ná córas idirnáisiúnta teileagrafaíochta ina dtarchuireann na línte teileafóin teachtaireachtaí clóbhuailte.
Bíonn trealamh chun na focail clóbhuailte a chlaochlú ina gcomharthaí leictreacha, agus a mhalairt (teiliprintéirí).
Bhíodh a ghlaochomhartha is a uimhir féin ag gach rannpháirtí sa chóras. Saor go leor a bhí sé, ach timpeall 1990 bhí an córas facs tar éis teacht ina ionad, agus ó shin is é an ríomhphost an córas ardcheannasach.
Contae Essex, Nua-Eabhrac
Is contae Meiriceánach é Contae Essex atá suite i stát Nua-Eabhrac. Sa bhliain 2010, bhí daonra 39,370 duine ann. Is é Elizabethtown a phríomhbhaile contae.
Rostorrmoel
Is ceantar suite i gCorn na Breataine é Rostorrmoel (Béarla:Restormel).
Lámhach New Lodge (1973)
mion|clé|Múrphictiúr sa New Lodge Tharla lámhach New Lodge ar an 3/4 Feabhra 1973, i gceantar an New Lodge i mBéal Feirste.
Scaoileadh marbh seisear Caitliceach sa New Lodge agus beirt eile níos déanaí ar 4 Feabhra.
The Unnatural (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an naoú heipeasóid déag, "The Unnatural" den séú sraith The X-Files ar an 25 Aibreán 1999. Scríobh David Duchovny an eipeasóid seo. D'fhéach 16.88 milliún duine ar an eipeasóid.
Giolla na Naomh Ua hEidhin
Rí Uí Fhiachrach Aidhne ba ea Giolla na Naomh Ua hEidhin (bás 1100).
An tríú duine dá mhuintir ba ea Giolla na Naomh a rinneadh rí Aidhne de. Bhí sé i gcoróin le dhá bhliain is seasca aige, ar cheann desna réimis is faide atá fianaise ann dó i stair na hÉireann.
Lámhach New Lodge (1973)
Bhí líomhaintí maidir le claonpháirteachas idir an Rialtas agus na paraimíleataigh. Bhagair na gaolta an dlí ar an DPP sa bhliain 2020. mion|clé|Múrphictiúr eile
Giolla na Naomh Ua hEidhin
Sa bhliain 1055, mharaigh sé Domnhall Ruadh Ua Briain ach ní tuairiscítear an fáth.
Adhlacadh Giolla na Naomh i gCluain Mhic Nóis.
Hosni Mubarak
Iar-Uachtarán na hÉigipte ab ea Muhammad Hosni Said Mubarak (4 Bealtaine 1928 - 25 Feabhra 2020), nó Hosni Mubarak de ghnáth. Toghadh é ina uachtarán ar 14 Deireadh Fómhair 1981, an ceathrú ceann sa tír, tar éis feallmharú a réamhtheachtaithe Anwar Sadat.
Cultúr (bitheolaíocht)
deas|200px|thumb|Cultúr Sa bhitheolaíocht, pobal miocrorgánach nó ceall, díthiomsaithe ó fhíochán, a choinnítear go saorga is a fhástar i meán cothaitheach trí dheighilt neamhghnéasach. Baintear feidhm as an teicníocht i dtaighde turgnamhach sa mhicribhitheolaíocht agus feidhmeanna diagnóisithe (is cóireála, uaireanta) sa mhíochaine.
Caireo
Is é Caireo (Araibis: القاهرة‎ ​al-Qāhirah) príomhchathair na hÉigipte. Is é an chathair is mó sa tír é, agus tá sé ar an 17ú cathair is mó ar domhain. Tá Caireo suite i dtuaisceart na tíre ar bhruach na Níle agus tá timpeall is 15.2 milliún duine ina gcónaí ann.
Stair
Osclaíodh Canáil an Suez ar an 7 Márta 1869, agus de bharr sin, d'éirigh Caireo tábhachtach ó thaobh cúrsaí geopholaitíochta. Ar an 24 Nollaig 1871, bhí an chéad taibhiú den cheoldráma "Aida" le Giuseppe Verdi i gCaireo, An Éigipt.
Cultúr na hÉigipte
250px|thumb|left|Caireo.
Múchóg
Planda is ea an mhúchóg, í bliantúil nó ilbhliantúil, seadánach, gan chlóraifill. Tá 200 speiceas di sa ghéineas Orobanche. Ní bhíonn feiceálach os cionn talún ach na spící tiubha bláthaithe. Na duilleoga laghdaithe ina lanna, na bláthanna déliopach i bhfaondathanna, donn den chuid is mó. Dúchasach do réigiúin theo mheasartha sa Seandomhan. Faigheann sí gach bia trí dhiúláin, ceangailte le fréamhacha an óstaigh. I measc na n-óstach bíonn eidhneán, giolcach sléibhe, nóiníní agus cuid mhaith eile. Mar sin féin, bíonn an chuid is mó de na múchóga sainiúil d'óstach amháin nó beagán óstach.
Cartúm
Cathair san Afraic is ea Cartúm (Araibis: الخرطوم al-Ḫarṭūm), an phríomhchathair agus an dara chathair is mó sa tSúdáin. Tá an chathair suite idir an dá Níl (An Níl Bhán agus an Níl Ghoirm) i Stát Chartúm. Sa bhliain 2012 bhí 2,682,431 duine ina gcónaí inti. Is ceann do na trí chathracha í Cartúm, chomh maith le Omdurman agus Cartúm Thuaidh, is í an chathair is sine díobh, cé go bhfuil baile Soba (baile beag atá suite deich míle ó lár na cathrach ar bhruach na Níle Goirme, ach a bhfuil anois páirt don mór-bhaile) níos sine fós. Tá suas le cúig milliún daoine sna trí chathracha le chéile, le hOmdurman suite san iarthar, ar bhruach na Níle Báine agus na Níle féin agus Cartúm Thuaidh suite ar an taobh tuaisceart den Níl Ghoirm.
San teanga Arabaise, úsáidtear an focal Cartúm mar ainm píobán (mar shampla, píobán ghairdín) agus mar ainm ar shrón na heilifinte freisin. Deirtear go bhfuil cuma srón eilifinte ar cheantair na cathrach, maidir leis an tslí ina dtagann an dá Níl le chéile ann, agus an t-oileán beag (Oileán Tuti) suite i mbéal na Níle Goirme.
Stair
Do bhunaigh An Chedíbh Mohammed Ali Cartúm san bhliain 1821 mar phort don rialtas Tuirceach-Éigipteach i dtuaisceart na Súdáine. D'fhás an baile go tapaidh, mar saghasentrepôt don cheantar sa deisceart a bhí ann, go háirithe ag dul ó dheas ar an Níl Bhán. Ionad sclábhaíochta a bhí ann freisin le rith an ama seo—tógadh na sclábhaithe ón deisceart. Faoi bhrú na "cumhachtaí móra", rinne an Éigipt iarracht an sclábhaíocht seo a chosc sna 1840aí. Ar an 13ú lá de Máirt, sa bhliain 1884 chuir airm an Mahdí Cartúm faoi léigear. Bhí an saighdiúir Sasanach, Charles George Gordon, i gceannas fhórsaí na cathrach. Faoi dheireadh, ar an 26ú lá d'Eanáir, 1885, d'éirigh le hairm an Mahdí an lámh in uachtair a bhaint amach. Maraíodh Gordon i dteach an ghobharnóra, is baineadh a ceann dá choirp chun a thaispeáint don Mahdí go raibh sé marbh. Cé go bhfuair an Mahdí bás tamall beag ina dhiaidh sin, lean a rialtas (ar a nglaoitear an Mahdía) ar aghaidh go dtí 1898-1899 leis an Chalífa Abdullahi i gceannas air. Do bhunaigh rialtas an Mahdía cathair Omdurman agus úsáidtear í mar phríomhchathair an Mahdía. Ar an dara lá do Mheán Fómhair sa bhliain 1898 d'éirigh le harm Shasana faoi Sirdár Horatio Kitchener i gCath Omdurman i gcoinne airm an Mahdía, agus sna blianta ina dhiaidh sin, cuireadh an tír go léir faoi chois rialtais Bhriotanach-Éigiptigh. Rinneadh príomhchathair de Chartúm ag an am seo, don chríoch Bhriotanach-Éigipteach agus tar éis neamhspleáchas na tíre san bhliain 1956, don tír nua.
Karadon
Is ceantar suite i gCorn na Breataine é Karadon (Béarla:Caradon).
Karl Alexander Müller
Fisicí a rugadh i mBasel na hEilvéise is ea Karl Alexander Müller (r. 20 Aibreán 1927). Bhuaigh sé Duais Nobel sa bhfisic i 1987 le Georg Bednorz as a bhfionnachtana i bhforsheoltacht in ábhair cheirmeacha ag teocht réasúnta ard.
Contae Franklin, Nua-Eabhrac
Is contae Meiriceánach é Contae Franklin atá suite i stát Nua-Eabhrac. Sa bhliain 2010, bhí daonra 51,599 duine ann. Is é Malone a phríomhbhaile contae.
An Lysardh
Is leithinis suite i gCorn na Breataine é An Lysardh (Béarla: The Lizard).
MS al-Salam Boccaccio 98
Bád farantóireachta rolladh ann-rolladh as (tiomána isteach, tiomána amach nó RO/RO) ab ea an MS al-Salam Boccaccio 98.
Ar an 3 Feabhra 2006, báthadh breis is 1,000 duine nuair a chuaigh an long go grinneall sa Mhuir Rua.
Tarlaíonn timpistí go rialta san Afraic, fiú san Eoraip (mar shampla an MS Estonia sa bhliain 1994). clé|mion|220x220px|roimh 1991
Teileamhargaíocht
mion Córas margaíochta a bhaineann feidhm as an teileafón chun freagairtí a fháil ar fhógraí a mbíonn uimhreacha teileafóin orthu.
Bíonn sé i gceist freisin glaonna a chur ar ábhair custaiméara le heolas margaíochta chun orduithe is spéis a spreagadh.
Cibearbhulaíocht
mion Is éard is Cibearbhulaíocht ann ná tromaíocht a dhéantar ar dhaoine ar an idirlíon. Tháinig méadú uirthi le teacht chun cinn na teicneolaíochta. Tá dlíthe ina héadan i dtíortha áirithe. clé|mion|Leabharán Federal Trade Commission, in éineacht le [[Melania Trump]]
Creswell Crags
Is cainneon aolchloch suite i nDerbyshire é Creswell Crags.
Contae Fulton, Nua-Eabhrac
Is contae Meiriceánach é Contae Fulton atá suite i stát Nua-Eabhrac. Sa bhliain 2010, bhí daonra 55,531 duine ann. Is é Johnstown a phríomhbhaile contae.
Giolla Mo Choinne Ua Cathail
Rí Uí Fhiachrach Aidhne ba ea Giolla Mo Choinne Ua Cathail (bás 1147).
Greg Norman
Is iar-galfaire Astrálach é Gregory John Norman a rugadh i Mount Isa, Queensland ar an 10 Feabhra 1955.
Caoimhín Ó Scanaill
Is ollamh agus teangeolaí Meiriceánach é  Caoimhín Ó Scanaill (Béarla: Kevin P. Scannell). Ollamh le Ríomheolaíocht in Ollscoil Saint Louis atá ann a raibh lámh aige i gcruthú go leor uirlisí digiteacha Gaeilge.
Saol
Is Meiriceánach é an Scanallach, a rugadh i mBostún, Massachusetts sa bhliain 1970, de bhunadh Éireannach ar an dá thaobh. Rinne sé staidéar ar an matamaitic in Institiúid Teicneolaíochta Massachusetts (MIT), áit ar bronnadh BS air sa bhliain 1991. Fuair sé céim dhochtúireachta in Ollscoil California, Los Angeles (sa mhatamaitic chomh maith).
Chaith sé dhá bhliain i bpost iardhochtúireachta in Ollscoil Rice in Houston, Texas, sular thug sé faoi St. Louis sa bhliain 1998. Chaith sé bliain ar Fullbright in Éirinn ag plé le teicneolaíocht don Ghaeilge.
Thosaigh an Scanallach ag foghlaim na Gaeilge sna 1990idí. Go gairid tar éis sin, thosaigh sé ag obair ar bhogearraí éagsúla a chabhródh le foghlaimeoirí eile agus le cainteoirí dúchais an teanga a úsáid ar an ríomhaire. Ba é an litreoir GaelSpell an chéad acmhainn ríomhaireachta don teanga a rinne sé, agus foilsíodh an chéad leagan sa bhliain 2000.
Bhunaigh sé Cadhan Aonair, LLC sa bhliain 2008 mar chomhlacht príobháideach a sholáthraíonn seirbhísí teicneolaíocht a do phobal na Gaeilge ar fud an domhain. An cuspóir atá acu ná saol ríomhaireachta go hiomlán trí mheán na Gaeilge a éascú trí bhogearraí, uirlisí profála, suímh Ghréasáin, APIanna, agus logánú.
Banja Luka
Is cathair san Bhoisnia-Heirseagaivéin í Banja Luka.
Val Mulkerns
Scríbhneoir Éireannach agus ball d'Aosdána a bhí in Val Mulkerns (14 Feabhra 1925 – 10 Márta 2018). Cuireadh fáilte in Éirinn roimh an chéad úrscéal uaithi, A Time Outworn, nuair a foilsíodh é sa bhliain 1952. Lean sí ag scríobh agus ag foilsiú go dtí a bás, ach bhí sí thar a bheith bisiúil sna 1970idí agus 1980idí, idir úrscéalta agus ghearrscéalta. D'oibrigh sí freisin mar iriseoir agus colúnaí, agus bhíodh sí le cloisteáil go minic ar an raidió.
Robert Southwell (Íosánach)
Naomh Caitliceach is ea Robert Southwell, a rugadh ar an 1561 i Horsham St Faith, Norfolk agus a cuireadh chun báis ar an 21 Feabhra 1595, i dTyburn, Londain.
Lus na Maighdine Muire
Planda bliantúil nó ilbhliantúil, uaireanta ina thom, is ea lus na Maighdine Muire (Hypericum perforatum). Luaitear le Colm Cille is Muire chomh maith é. Tá sé dúchasach ar fud na réigiún measartha is na sléibhte trópaiceacha. Na duilleoga breactha le faireoga, urchomhaireach nó bíseach, an-chaol nó ubhchruthach. Na bláthanna go minic mór feiceálach, buí le 5 pheiteal is an-chuid staimíní. Capsúl nó caor an toradh. An-chuid úsáidí aige mar luibh sa sean-am: cosaint ar asarlaíocht is oilc eile, agus luibh íce. Chuir Bord Leigheasra na hÉireann cosc ar a dhíol in Éirinn mar chógas leighis i 2001, mar gheall ar na drochiarmhairtí a fhéadfaidh a bheith aige, go mór mór nuair a bhíonn cógais eile leighis in úsáid ag duine ag an am céanna.
Contae Genesee, Nua-Eabhrac
Is contae Meiriceánach é Contae Genesee atá suite i stát Nua-Eabhrac. Sa bhliain 2010, bhí daonra 60,079 duine ann. Is é Batavia a phríomhbhaile contae.
Teoiric na bhFithiseán Móilíneach
Sa cheimic, modh chun cur síos a dhéanamh ar struchtúr leictreonach móilíní ag úsáid na meicnice candamaí is ea Teoiric na bhFithiseán Móilíneach (teoiric FM nó TFM). Beartaíodh go luath sa 20ú haois é.
Muireann Nic Amhlaoibh
Ceoltóir agus amhránaí as Contae Chiarraí is ea Muireann Nic Amhlaoibh (a rugadh i 1978). Go dtí an bhliain 2016, b'í príomhamhránaí an ghrúpa traidisiúnta Danú. Ón mbliain chéanna, is leath den dísreach leictreonaice Aeons í.
Caisleán Bolsover
Is caisleán suite i nDerbyshire é Caisleán Bolsover.
Tuzla
Is cathair san Bhoisnia-Heirseagaivéin í Tuzla.
Teoiric an Fhiúsnaisc
Sa cheimic, is éard is Teoiric an Fhiúsnaisc (TF) ann ná ceann den dá theoiric bhunúsach, mar aon le Teoiric na bhFithiseán Móilíneach (FM), a forbraíodh chun modhanna na meicnice candamaí a úsáid chun nascadh ceimiceach a mhíniú. Díríonn sí ar an gcaoi a gcomhcheanglaíonn fithiseáin adamhacha na n-adamh dícheangailte chun naisc cheimiceacha aonair a chruthú, nuair a fhoirmítear móilín. I gcodarsnacht leis sin, tá fithiseáin ag teoiric na bhfithiseán móilíneach a chlúdaíonn an móilín iomlán.
Rósghlasán scarlóideach
Is éan é an rósghlasán scarlóideach. Is baill d'fhine na Fringillidae iad.
San Svaítín
Easpag Winchester ab ea San Svaítín (Béarla: Saint Swithin nó Swithun), a d'éag sa bhliain 863.
Ceiliúrtar a lá féile ar an 15 Iúil, Lá San Svaítín, nó Lá Fheile Abhóige (nó Lá Leabhóige). De réir an tseanchais, cíbe aimsir a bhíonn ann ar an 15 Iúil, tá sé tuartha go mairfidh an aimsir chéanna go ceann daichead lá eile.
Easpag a bhí ann agus d'fhág sé le huacht é a chur amuigh sa reilig nuair a gheobhadh sé bás. Rinneadh iarracht a chorp a thabhairt isteach sa tséipéal agus níor stad an bháisteach go cionn 40 lá gur fágadh amuigh é arís.
"á mbeadh sé ag fearthainn an lá san ní stadfadh sé go cionn dathad lá ach má bheadh sé go breá an lá san do bheadh sé go breá tirim."
Zenica
Is cathair san Bhoisnia-Heirseagaivéin í Zenica.
Cuingir líneach d'fhithiseáin adamhacha
Is éard is cuingir líneach d'fhithiseáin adamhacha nó (CLFA) ann ná forshuíomh candamach d'fithiseáin adamhach a agus teicníc chun na bhfithiseán móilíneach a ríomh sa cheimic chandamach. .
An Bealach Caoin Theas
Is barúntacht suite i gContae Loch Garman é an Bealach Caoin Theas.
Contae Greene, Nua-Eabhrac
Is contae Meiriceánach é Contae Greene atá suite i stát Nua-Eabhrac. Sa bhliain 2010, bhí daonra 49,221 duine ann. Is é Catskill a phríomhbhaile contae.
Cumadóireacht
300px|mionsamhail|deas|Píosa ceoil ó pheann [[Johann Sebastian Bach|J. S. Bach]] Is éard is cumadóireacht ann ná an próiseas ina gcruthaítear píosa ceoil ionas gur féidir é a sheinm arís is arís eile thar na blianta, agus an píosa ceoil a chruthaítear sa phróiseas.
Déantar idirdhealú idir cumadóireacht is féidir a athsheinm agus tobchumadh nach féidir a sheinm arís. Déanann córas casta nodaireacht ceoil cinnte go bhfuil an chumadóireacht inathsheinnte de réir rún an chumadóra. In aoiseanna roimhe seo, agus fós i gcuid mhaith de cheol an oirthir, bíonn iarmhairt chriticiúil ag an traidisiún béil.
Todóga na bhFarónna
Leabhar do pháistí de chuid an chartúnaí Bheilgigh Georges Prosper Remi faoin ainm cleite Hergé is ea Todóga na bhFarónna. An 4ú leabhar sa tsraith Tintin atá ann. Scríobh Remi i bhFraincis é faoin teideal "Les Cigares du Pharaon".
Baineann scéal Todóga na bhFarónna le heachtraí Tintin, tuairisceoir, agus a mhadra Báinín (Milou sa bhunleagan Fraincise).
Three of a Kind (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an fichiú heipeasóid déag, "Three of a Kind" den séú sraith The X-Files ar an 2 Bealtaine 1999. Scríobh Vince Gilligan agus John Shiban an eipeasóid seo. D'fhéach 12.94 milliún duine ar an eipeasóid.
Bijeljina
Is cathair san Bhoisnia-Heirseagaivéin í Bijeljina.
Beanntraí, Barúntacht, Contae Loch Garman
Is barúntacht suite i gContae Loch Garman é Beanntraí.
John Lennard-Jones
Matamaiticeoir Sasanach agus ollamh le fisic theoiriciúil in Ollscoil Bhriostó, agus ansin san eolaíocht theoiriciúil in Ollscoil Cambridge, ab ea Sir John Edward Lennard-Jones KBE, FRS (27 Deireadh Fómhair 1894 - 1 Samhain 1954). D’fhéadfaí a mheas gur tionscnóir na ríomhcheimice nua-aimseartha é.
Teileapórtáil chandamach
Bealach chun eolas candamach a aistriú ó áit amháin go háit eile. Thairg an fisicí Meiriceánach Charles Bennett is a chomhghleacaithe an coincheap i 1993, agus thug Anton Zeilinger is daoine eile an chéad léiriú air i 1996. I dteileapórtáil bunaithe ar fhótóin, is féidir staid an fhótón teachtaire (treoshuíomh a ghuaire, mar shampla) a chur ar fhótón glacadóra i bhfad amach, rud a dhíothaíonn staid an bhunfhótón teachtaire. Baineann teileapórtáil feidhm as feiniméin na haimhréidhe candamaí. Tugann sí aistriú iontaofa eolais chandamaigh ó phointe go pointe, mar a dhéantar i ríomhaire candamach, ag seachaint fadhbanna a fhéadfaidh éirí as leochaileacht na staideanna candamacha. Ach níl aon chumas ann réada móra a iompar ó áit go háit. I 2004 d'éirigh le heolaithe, ag obair go neamhspleách san Astráil is sna Stáit Aontaithe, teileapórtáil a dhéanamh go rathúil ar adaimh trí aistriú giotán candamach (cúighiotán) ó adamh amháin go hadamh eile, le cabhair an 3ú adamh cabhraitheach.
Contae Hamilton, Nua-Eabhrac
Is contae Meiriceánach é Contae Hamilton atá suite i stát Nua-Eabhrac. Sa bhliain 2010, bhí daonra 4,836 duine ann. Is é Lake Pleasant a phríomhbhaile contae.
Guaire, Barúntacht
Is barúntacht suite i gContae Loch Garman é Guaire.
1925 sa teilifís
Is liosta é seo d'eachtraí teilifíse sa bhliain 1925.
Contae Herkimer, Nua-Eabhrac
Is contae Meiriceánach é Contae Herkimer atá suite i stát Nua-Eabhrac. Sa bhliain 2010, bhí daonra 64,519 duine ann. Is é Herkimer a phríomhbhaile contae.
Prijedor
Is cathair san Bhoisnia-Heirseagaivéin í Prijedor.
Muinseac
Fíorfhia atá dúchasach don India is oirdheisceart na hÁise is ea an muinseac. Iomaire V-chruthach timpeall na haghaidhe, agus leanann géaga an V mar cholúin chnámhacha ag gobadh suas. Sna fireannaigh bíonn beanna gearra ar bharra na gcolún. Géaráin starraiceacha ag fireannaigh is baineannaigh. Is cosúil le tafann madra a ghlao.
Mostar
Is cathair san Bhoisnia-Heirseagaivéin í Mostar.
Medjugorje
Is baile san Bhoisnia-Heirseagaivéin é Medjugorje agus é suite i ndeisceart na Heirseagaivéine, gar do theorainn na Cróite. Tá cónaí ar 2,306 duine ann.
Tá Medjugorje suite i lár cheantair ina rinneadh sléacht ar a lán sibhialtach Seirbiach agus ar mhanaigh agus sagairt Chaitliceacha sa Dara Cogadh Domhanda. Sa bhliain 1981, dúirt seisear páistí gur taispeánadh Muire Ógh dóibh i bpáirc in aici Medjugorje agus tá an baile ina cheann scríbe ag a lán oilithrigh Chaitliceacha ó shin. mion|Séipéal San Jakov (San Séamus)
Pápa Innocentius X
Nuinteas an Phápa in Éirinn
Sa bhliain 1645, bhí Ardeaspag Fermo, Giovanni Battista Rinuccini mar Nuinteas an Phápa in Éirinn. Chuir an Pápa Innocent X é chun cabhrú le Caitlicigh na Comhdhála in Éirinn ina gcomhraic i gcoinne riail na bProtastúnach Sasanach agus 'chun saoirse a bhaint amach don chreideamh Caitliceach', mar a chreid sé. Mar chomrádaí taistil, bhí Rinuccini i gcomhluadar Déan Fermo, Dionisio Massari. Choimeád Massari dialann dá chuid taistil.
Scairbh Bhailis
Is barúntacht suite i gContae Loch Garman é Scairbh Bhailis.
Faró
Faró a thugtaí ar an rialtóir sa tSean-Éigipt.
Gásdlíthe
Is éard atá i gceist le gásdlíthe ná Dlí Boyle is dlí Charles le chéile, a chuireann síos ar an gcomhghaol idir brú, teocht is toirt i mais ar leith den ghás.
Achoimrítear an dá dhlí sa chothromóid p V = n R T, arb é p an brú i n mól den ghás i dtoirt V ag dearbhtheocht T. Tairiseach atá in R, a dtugtar tairiseach uilíoch na ngás air. Tugtar cothromóid staid na ngás uirthi seo.
Bob Olin
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea Robert Lous Olin, a rugadh ar 4 Iúil, 1908 i mBrooklyn, Nua-Eabhrac agus a fuair bás ar an 16 Nollaig, 1956.
Teoiric na Feidhme Dlúis
Is éard is teoiric na feidhme dlúis (TFD) ann ná modh samhaltaithe i gcomhair samhaltaithe meicniúla candamaí a ríomh, a úsáidtear san fhisic, sa cheimic agus eolaíocht na n-ábhar, chun imscrúdú a dhéanamh ar struchtúr leictreonach (nó struchtúr núicléach) (an bhunstaid  go príomha) de chórais le go leor corp, go háirithe adaimh, móilíní, agus na pasanna comhdhlúite. Ag baint úsáide as an teoiric, is féidir na hairíonna a bhaineann le córas il-leictreon a chinneadh trí úsáid a bhaint as feidhmeáin, .i. feidhmeanna feidhm eile.
ICarly
Is sraith ghrinn Mheiriceánach do dhéagóirí é iCarly a craoladh ar an Nickelodeon ó 8 Meán Fómhair 2007 go dtí 23 Nollaig 2012. Dan Schneider a chruthaigh an tsraith. Ghlac Miranda Cosgrove, Jennette McCurdy, Nathan Kress, Jerry Trainor, agus Noah Munck páirt ann.
Etta James
Amhránaí Meiriceánach ab ea Etta James a rugadh Jamesetta Hawkins ar an 25 Eanáir, 1938 agus a fuair bás ar an 20 Eanáir, 2012.
Muir
Cuid den aigéan, éadomhain go leor de ghnáth, sainmhínithe go scaoilte ag teorainneacha a bhaineann le tíortha mórthimpeall. Luíonn mara ilchríochacha os cionn cuid de scairbh ilchríochach, an Mhuir Thuaidh is Muir na Síne, mar shampla. Tá mara talamhiata, cosúil leis an Meánmhuir, aonraithe go hiomlán ar an aigéan, beagnach, gan ach cainéal caol amháin á gceangal le haigéan. Tá locha móra intíre ann freisin a dtugtar mara orthu, Muir Chaisp is an Mhuir Mharbh, mar shamplaí.
Teileascóp ciorcail fhadlínigh
Is éard is teileascóp ciorcail fhadlínigh ann ná teileascóp a dheartar go háirithe chun reanna neamhaí a bhrath is iad ag trasnú na fadlíne. Tugtar ciorcal trasdula air freisin. Suitear é ar ais fhosaithe soir-siar, é in ann luascadh ó thuaidh is ó dheas amháin, agus úsáidtear é chun am trasdula gach réalta thar an bhfadlíne áitiúil a thomhas. San am atá thart bhíodh sé tábhachtach chun ionaid réaltaí a chinneadh, ach anois is chun gluaiseachtaí neamhrialta i rothlú an Domhain a bhrath is a thomhas a úsáidtear é. De bhrí go raibh ionstraim iontaofa i nGreenwich ag an am, cinneadh i 1884 an phríomhfhadlíne (0°) a shuíomh ansin.
Contae Lewis, Nua-Eabhrac
Is contae Meiriceánach é Contae Lewis atá suite i stát Nua-Eabhrac. Sa bhliain 2010, bhí daonra 27,087 duine ann. Is é Lowville a phríomhbhaile contae.
An Chóiré Theas
Is tír in oirthear na hÁise í an Chóiré Theas. An t-ainm oifigiúil atá uirthi ná Poblacht na Cóiré. Tá an leath theas de Leithinis na Cóiré cumhdaithe aici, agus í ag críochantacht leis an gCóiré Thuaidh.
Aon tír amháin, mar atá, an Chóiré a bhí iontu go dtí an bhliain 1945. Trasna ón Muir Bhuí atá an tSín suite, agus an tSeapáin trasna ó Chaolas na Cóiré.
Tá thart ar leath de dhaonra na Cóire Theas ina gcónaí sa phríomhchathair arb í an chathair is mó sa tír freisin, Súl (nó Seoul i mBéarla). Tá sí ar an tríú ceantar cathrach is mó ar domhan.
Merle Haggard
Amhránaí Meiriceánach ab ea Merle Ronald Haggard (6 Aibreán, 1937 a rugadh é agus ar an 6 Aibreán, 2016 a fuair sé bás).
Síol Bhroin
Is barúntacht suite i gContae Loch Garman é Síol Bhroin.
Seirín ceanndubh
Is éan é an seirín ceanndubh. Is baill d'fhine na Fringillidae iad.
An tSúdáin
Is tír san Afraic í an tSúdáin, (Araibis: السودان) nó Poblacht na Súdáine (Araibis: جمهورية السودان), agus roimh 2011, an tír is mó san Afraic (bhain an tSúdáin Theas a cuid neamhspleáchais amach ó Phoblacht na Súdáine in 2011). Is í Cartúm príomhchathair na tíre. Tá sí ag críochantacht leis an Libia, An Éigipt, An Eiritré, An Aetóip, An tSúdáin Theas, Poblacht na hAfraice Láir agus le Sead.
Tíreolaíocht
Is í Cartúm príomhchathair na Súdáine. Ritheann an Níl tríd an tír; is i gCartúm a thagann an Níl Ghorm agus an Níl Bhán le chéile le haon abhainn amháin, an Níl féin, a dhéanamh. Is é Jebel Mara (nó Sliabh Mara) an sliabh is mó san tír. Tá sé suite in iarthar na tíre i Darfur.
Mogaidisiú
Is í Mogaidisiú (Somáilis: Muqdisho, Xamar; Araibis: مقديشو‎ Maqadīshū; Iodáilis: Mogadiscio) príomhchathair na Sómáile agus an chathair is mó sa tír. Tá 2,425,000 duine ina gcónaí ann. Is i ndeisceart na tíre atá an chathair lonnaithe, ina luí ag Cósta Benadir, in aice an tAigéan Indiach. Is calafort tábhachtach í go stairiúil.
An tSúdáin
Geilleagar
Tá an tSúdáin ar cheann de na tíortha is boichte ar domhan agus timpeall €680 in aghaidh na bliana an meánphá sa bhliain atá ag an 46 milliún duine atá in gcónaí ann, sa bhliain 2021.
Mogaidisiú
Thit rialtas lárnach na tíre sa bhliain 1991, agus tá troideanna ar siúl fós idir na mílístí éagsúla sa chathair. Bhí cathanna móra sa chathair sa bhliain 1993, agus arís i 2006.
An tSúdáin
Stair
Sa tseanaimsir, thugtaí an t-ainm Arabach Bilad-al-Sudan (nó as Gaeilge, ceantar na nGorm), ar an gceantar ar fad atá ar an taobh ó dheas den tSahára.
19ú haois
Ón 19ú haois i leith (ón mbliain 1820 ar aghaidh), cuireadh cuid mhaith de chríocha na Súdáine (sa tuaisceart ach go háirithe) faoi chois rialtais ar a nglaoitear Turkiyya; b'é seo an rialtas Tuirceach-Éigipteach, faoi údarás an Cheidív i gCaireo. Le linn an ama seo, thosaigh an rialtas ag gabháil sclábhaithe sa deisceart le húsáid mar shaighdiúirí, nó le hiad a dhíol.
Faoi bhrú na gcumhachtaí móra, rinne an Éigipt iarracht an sclábhaíocht a chur ar ceal sna 1840idí.
I ndeireadh na dála, d'éirigh na Súdánaigh amach i gcoinne an rialtais faoi cheannas Muhammed Ahmed, a ghlac ainm an Mhahdaí air féin. Ar an 13ú lá de Mhí na Márta, sa bhliain 1884 chuir arm an Mhahdaí Cartúm faoi léigear. B'é an ginearál Sasanach, Charles George Gordon, a bhí i gceannas ar fhórsaí na cathrach.
Sna blianta ina dhiaidh sin, cuireadh an tír ar fad faoi chois an rialtais Angla-Éigiptigh.
20ú haois ː Cogadh cathartha sa Deisceart
Sa bhliain 1956 bhain An tSúdáin amach a neamhspleáchas. D'éirigh troid idir muintir an deiscirt agus an rialtas nua i gCartúm ón mbliain 1955 amach, agus lean sé ar aghaidh i ré an neamhspleáchais féin. B'é sin an Chéad Chogadh Cathartha sa tSúdáin, nó Cogadh Anya-Nya, mar a thugtar air freisin. Is é is brí le hanya-nya sa teanga Madi ná "nimh nathrach", agus is é sin an t-ainm a ghlac arm an Deiscirt orthu féin. Tháinig deireadh leis an chéad chogadh cathartha sa bhliain 1972 le Comhaontú Addis Ababa, a bhronn féinrialtas áirithe ar an deisceart, ach thosaigh cogadh nua, an Dara Cogadh Cathartha, sa bhliain 1983. B'é ba chúis leis an gcogadh seo ná gur thit an tóin as an bhféinrialtas, nuair a bhagair an tUachtarán Jaafar Nimeiry an dlí Ioslamach a chur i bhfeidhm ar an stát ar fad, beag beann ar Chomhaontú Addis Ababa. Ansin, d'éirigh Arm Saoirse Mhuintir na Súdáine (Sudan People's Liberation Army, SPLA) amach in aghaidh an rialtais faoi cheannas John Garang.
21ú haois
Cuireadh deireadh leis an dara cogadh cathartha ar an 24ú lá de Bhealtaine sa bhliain 2004, nuair a tháinig ceannaire an SPLA, John Garang, agus Tánaiste na Súdáine ar chomhréiteach maidir leis na fadhbanna seo (Seii, 2004).
Sa bhliain 2011, bhí reifreann ann sa deisceart i dtaobh neamhspleáchais. Bhí beagnach 99% de na vótaí ar a shon agus ar an 9ú lá Iúil scair an tSúdáin Theas ón gcuid eile den tír.
An tSomáil
Is tír in oirthear na hAfraice í an tSomáil (Somáilis: Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya; Araibis: الصومال, As-Suumaal). An t-ainm oifigiúil atá uirthi ná Poblacht Chónaidhme na Somáile. Tá sí suite ar Chorn na hAfraice agus cósta aici ar an Aigéan Indiach. Tá teorainneacha aici leis an Mhurascaill Áidin ó thuaidh, an Aetóip san iarthar, an Caol Guardafui agus Muir na Somáile san oirthear agus Diobúití agus an Chéinia san iardheisceart.
An tSúdáin
Cogadh san oirthear agus i nDarfur
Cé gur baineadh síocháin amach sa deisceart sa bhliain 2011, níorbh é sin deireadh leis an tsíorchogaíocht sa tír, áfach. Lean na trioblóidí ar aghaidh in oirthear na tíre, go háirithe nuair a chuaigh dreamanna armtha (na mBeja) chun troda in aghaidh an rialtais. Ansin, thosaigh cogadh nua i nDarfur in iarthar na tíre, áit a tharla cinedhíothú. Ar an 4ú Márta, 2009, d'eisigh an Chúirt Choiriúil Idirnáisiúnta barántas gafa ar Omar al-Bashir, uachtarán na Súdáine, as coireanna cogaidh agus coireanna i gcoinne an chine dhaonna.
Cúltúr
Mar léargas ar chineál meitheal i gcúltúr na Súdáine, féach ar Naffir.
An tSomáil
Is í Mogaidisiú an phríomhchathair agus an chathair is mó. Níl aon rialtas lárnach sa tír i ndáiríre, ná aon údarás oifigiúil mar a bhítear i náisiúin eile. Is Moslamaigh iad formhór na ndaoine agus is Sunnaíoch iad formhór dóibh.
Muireachaoin
Seilide feoiliteach mara a bhfuil blaosc shainiúil air le fiafháis spíonacha is ea an mhuireachaoin. Cuid mhaith cineálacha de a itheann moilisc dhébhlaoscacha, ag brú na mblaoscanna oscailte chun a bhfuil ann a ithe. Is iad muireachaoine na Meánmhara príomhfhoinse an ábhar datha corcra ríoga.
Glasán cródheargach
Is éan é an glasán cródheargach. Is baill d'fhine na Fringillidae iad.
Teileascóp na hAstráile
Eagar radaiteileascóp ag 3 ionad i New South Wales. Mias 64 m ar leithead atá ar an gceann is mó, i bParkes, a bhaineann feidhm as sintéisiú cró chun cumas an-ard taifigh a bhaint amach. Is é seo an teileascóp is tábhachtaí sa leathsféar theas.
Muiléad
Is grúpa d'fhéar beagshíolach an-athraitheach iad na muiléid, a fhástar go forleathan ar fud an domhain mar bharr gráin nó barr fodair agus bia an duine. Baineann formhór na speiceas dá ngairtear muiléad go ginearálta leis an treibh Paniceae, ach baineann roinnt muiléad le tacsóin éagsúla eile freisin.
Is barraí tábhachtacha iad muiléid i dtrópaicí breacthura na hÁise agus na hAfraice (go háirithe san India, Mailí, an Nigéir, agus an Nígir), agus 97% de tháirgeadh muiléad i dtíortha i mbéal forbartha. Is fearr an barr seo mar gheall ar a tháirgiúlacht agus a shéasúr gearr fáis faoi choinníollacha tirime ardteochta.
Tá muiléid dúchasach do go leor áiteanna ar fud an domhain. Is é an muiléad is mó a fhástar ná an muiléad péarlach, ar barr tábhachtach é san India agus i gcodanna den Afraic. Is barr speicis thábhachtacha iad Eleusine coracana, Panicum miliaceum, agus Setaria italica.
Speiceas
Eragrostideae:
Paniceae
Andropogoneae
Néstor Kirchner (Uachtarán ar an Airgintín)
clé|mion|Néstor Kirchneragus Cristina Fernández, 2007 Bhí Néstor Kirchner (25 Feabhra 1950 – 27 Deireadh Fómhair 2010) ina iar-Uachtarán ar an Airgintín agus ina dhlíodóir. clé|mion|2009 clé|mion|2010
Saol
Agus é ina neach léinn dlí in Ollscoil Náisiúnta de La Plata, bhuail sé le Cristina Fernández agus phós sé í.
Polaitíocht
Tar éis dó a chéim a bhaint amach, chuir sé comhlacht dlí ar bun sa Phatagóin, a réigiún dúchais (chuaigh a bhean chéile isteach sa chomhlacht sa bhliain 1979.) Cé go raibh sé ag tacú Perón ón am a bhí é ina mhac léinn (agus go raibh sé ceangailte ar feadh tamaill le hantoiscigh den eite chlé sa ghluaiseacht) cuireadh fímíneacht ina leith ní ba dhéanaí, nuair a rinne sé ceann dá thosaíochtaí polaitiúla den fhreagracht as na coireanna a rinneadh faoin deachtóireacht mhíleata a bhí i gcumhacht san Airgintín ó 1976 go 1983, toisc nár tuairiscíodh go ndearna sé faic i gcoinne na deachtóireacht mar dhlíodóir agus toisc go raibh sé ag iarraidh an réimeas agus na peronistas a chur i gcomhghuaillíocht lena chéile. clé|mion|le Bush, SAM, 2003 Nuair a tháinig an daonlathas ar ais, chuaigh Kirchner leis an bpolaitíocht, ar son na peronistas. Bhí sé ina mhéara ar Río Gallegos (1987-91) agus ina ghobharnóir ar Santa Cruz (1991-2003). clé|mion|le [[Vladimir Putin, 2003]]
Uachtarán
Bhí Kirchner ina Uachtarán ar an Airgintín ó 2002 go dtí 2007.
Le linn dó a bheith ina Uachtarán, chuir sé roinnt breithiúna as oifig, a ceapadh ag rialtais a bhí ann roimhe sin ar fhorais pholaitiúla amháin agus nach raibh meas an phobail orthu. Chuir sé atheagar ar an gcóras le haghaidh na breithiúna a cheapadh, i dtreo na trédhearcachta. Ina theannta sin, cheap sé roinnt breithiúna a bhí réasúnta liobrálach, an chéad bheirt bhan a ceapadh ar an gCúirt Ceartais Uachtarach san áireamh.
Mar sin féin, dúirt lucht cáinte rialtas Kirchner nár thug sé aon aird riamh ar bhreithiúnais nár oir dó ó thaobh na polaitíochta de, in ainneoin an chuma seo ar athchóiriú.
Chomh maith leis sin, bhí Kirchner ag brú go gcuirfí an dlí a chur ar dhaoine a rinne coireanna thar ceann na deachtóireachta míleata; chuir an Chomhdháil dlíthe a chuir bac air sin ar neamhní agus dearbhaigh an Chúirt Ceartais Uachtarach go raibh siad in aghaidh an bhunreachta. Ag an am céanna, shéan sé go raibh na rudaí a rinne treallchogaithe in aghaidh an réimeis inchurtha lena chuid coireanna féin.
Roghnaigh Kirchner gan seasamh i dtoghchán uachtaránachta 2007 ach bhí an-tionchar aige fós le linn na chéad trí bliana a raibh a bhean chéile ina huachtarán. Bhí sé ina Ard-Rúnaí ar Aontas Náisiún Mheiriceá Theas ó Bhealtaine 2010 go dtí go bhfuair sé bás.
Bás
Fuair Néstor Kirchner bás tobann de bharr taom croí ar 27 Deireadh Fómhair 2010.
Bhí Cristina Fernández ina hUachtarán ar an Airgintín, i gcomharbacht Nestor, idir 2007 agus 2015 agus tá sí ina Leas-Uachtarán ar an Airgintín ó Dheireadh Fómhair 2019. Meastar go forleathan gur gur chor cinniúnach é a bhás i seasamh polaitíochta a bhean chéile, i dtreo ní ba thiarnúla agus ní ba phobalaí.
Síol Maoluír Thoir
Is barúntacht suite i gContae Loch Garman é Síol Maoluír Thoir.
Pápa Alaisdir VII
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Alaisdir VII.
Dlí sibhialta (dlí coiteann)
mion|Elements of the civil law. le Iohn Taylor, 1786 An corpas dlí a bhíonn ag tír agus a bhaineann le cearta saoránach is ea dlí sibhialta (sna dlínsí ina bhfuil an Dlí Coiteann i bhfeidhm). Baineann na dlíthe sin le coimhlintí príobháideacha idir daoine nó eagraíochtaí, seachas le cúiseanna coiriúla.
Gásól
mion|Gásól i bpróca Is é atá sa ghásól nó díosal meascán de pheitreal (a dtugtar gásailín air sna Stáit Aontaithe) agus 5-15% d'eatánól (alcól eitile, ar gá é a bheith iomlán saor ó uisce). Is féidir é a úsáid mar bhreosla ardochtáin in inneall dócháin inmheánaigh. Tábhachtach san eacnamaíocht mar bhreosla i dtíortha le soláthar réasúnta saor d'alcól eitile, cosúil leis an mBrasaíl.
Gastaireintríteas
Greannú is athlasadh in aon chuid den chonair ghastraistéigeach, de thoradh miocrorgánaigh ionfhabhtaithe de ghnáth.
Má tharlaíonn sé i naíonán, agus an cúltaisce beag uisce is salann a bhíonn aige, féadfaidh an riocht seo a bheith an-trom.
Biogenesis (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an dara heipeasóid is fiche, "Biogenesis" den séú sraith The X-Files ar an 16 Bealtaine 1999. Scríobh Frank Spotnitz, John Shiban, agus Vince Gilligan an eipeasóid seo. D'fhéach 15.38 milliún duine ar an eipeasóid.
The Adventures of Robin Hood
Scannán Meiriceánach is ea The Adventures of Robin Hood a rinneadh sa bhliain 1938.
Máire Mhic Giolla Íosa
Ba í Máire Pádraigín Mhic Giolla Íosa nó Mary McAleese (27 Meitheamh 1951 i mBéal Feirste a rugadh í) ina ochtú hUachtarán ar Éirinn ó 1997 go 2011.
Saol
Bhain Máire céim le dlí amach ó Ollscoil na Ríona i mBéal Feirste sa bhliain 1973 agus glaodh chun Barra Thuaisceart Éireann í sa bhliain 1974. Sa bhliain 1975, ceapadh í mar Ollamh Reid le Dlí Coiriúil, Coireolaíocht agus Pionóseolaíocht i gColáiste na Tríonóide i mBaile Átha Cliath. Sa bhliain 1976 phós sí an Dr. Máirtín Mac Giolla Íosa, cuntasóir agus fiaclóir. Tá triúr clainne orthu, Emma, a rugadh sa bhliain 1982 agus cúpla, Justin agus SaraMai, a rugadh sa bhliain 1985.
D'fhill sí ar Ollscoil na Ríona sa bhliain 1987 nuair a ceapadh í mar Stiúrthóir ar Institiúid an Léinn Dlí Ghairmiúil. Bhí sí ina hiarrthóir d'Fhianna Fáil in olltoghcán 1987, ach níor toghadh í. Sa bhliain 1994, ceapadh í mar an chéad Leas-Seansailéir Cúnta mná riamh ar Ollscoil na Ríona Béal Feirste.
D'oibrigh sí mar iriseoir cúrsaí reatha agus mar láithreoir raidió agus teilifíse le Radio Teilifís Éireann.clé|mion|152x152px|Mary McAleese, 2007