cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
GAAGO
Tá 180+ cluichí le fáil in 2023 chomh maith leis an gcainéal GAAGO TV. Deir CLG go ndéanfar clúdach iomlán, le tráchtaireacht agus anailís, ar 25 cluiche ar a laghad le linn na bliana. Déanfar 22 cluiche i gcomórtas Chorn Mhig Uidhir, naoi gcluiche i gcomórtas Chorn Mhic Cárthaigh agus seacht gcluiche i gCorn Tailteann a shruthú ar GAAGO amháin.
Tá costas €12 i gceist le cluiche amháin a cheannach.
Stair
Sa bhliain 2022, shocraigh Sky Television gan a gcearta CLG 9 mbliana a athnuachan. Agus deireadh tagtha leis an gconradh a bhí idir CLG agus Sky chun roinnt áirithe cluichí a chraoladh, d’fhógair CLG socrú nua craoltóireachta agus na cluichí á sruthú ar an tseirbhís GAAGO.
Dúirt Virgin "Nuair a shocraigh Sky Television gan a gcearta CLG a athnuachan, ní dheara an Cumann Lúthchleas Gael teagmháil le craoltóirí eile lena fháil amach an mbeadh suim acu na cluichí a chraoladh, ach chinn siad gan aon chúis na cluichí a chur taobh thiar de bhalla íocaíochta." Ach bhí bhí leagan eile den scéal ag CLG. iarr CLG ar Virgin Media léiriú spéise a chur faoina mbráid maidir le cearta craolta, ach go ndearna an craoltóir neamhspleách soiléir gur i gcearta do chluichí a bhí "réidh le craoladh" a bhí a spéis.
Conspóidí
Tarraingíonn GAAGO conspóid, mar is spórt amaitéarach é Gaelic, srl. Ach tuairiscítear go dtuillfidh RTÉ agus CLG €10 milliún ar GAAGO i mbliana.
Agus praghas á ghearradh ar na cluichí, tá leatrom á dhéanamh ar na daoine nach bhfuil na hacmhainní acu íoc as an tseirbhís, nó orthu siúd nach bhfuil ceangal leathanbhanda sách maith acu don chraoladh. Dúirt an Tánaiste Micheál Martin ag tús na seachtaine go mba cheart go mbeadh na cluichí le feiceáil ar stáisiún atá ar fáil saor in aisce. Dúirt an feisire Eorpach Seán Kelly go raibh CLG ag dul róthapa leis an teicneolaíocht, agus go bhfuil imní air faoi na daoine atá fágtha ina dhiaidh aige. Luaigh sé chomh maith an cleachtas ag cluichí CLG gan glacadh le hairgead tirim
Cuireadh i leith CLG go raibh ag teip orthu an iománaíocht a chur chun cinn go náisiúnta.
Gaeilge
Dúirt Ardstiúrthóir TG4, Alan Esslemont níos luaithe gur cheart go mbeadh dualgas ann cluichí móra amhail cluichí ceannais na hÉireann a chraoladh i nGaeilge agus ar an gcaighdeán céanna is a chraoltar i mBéarla iad.
John le Carré
Údar Briotanach d’úrscéalta spiaireachta ab ea John le Carré (ainm cleite), David John Moore Cornwell is fíorainm dó, (19 Deireadh Fómhair 1931 - 12 Nollaig 2020). Le linn na 1950idí agus na 1960idí, d’oibrigh sé don tSeirbhís Slándála (MI5) agus don tSeirbhís Faisnéise Rúnda (MI6). Bhí an tríú húrscéal aige, The Spy Who Came in from the Cold (1963), ina leabhar sárdhíolais idirnáisiúnta agus tá sé fós ar cheann de na saothair is cáiliúla dá chuid.
Tar éis rath an úrscéil seo, d’fhág sé MI6 le bheith ina údar lánaimseartha. I measc a chuid leabhar tá The Looking Glass War (1965), Tinker Tailor Soldier Spy (1974), Smiley's People (1979), The Little Drummer Girl (1983), The Night Manager (1993), The Tailor of Panama (1996), The Constant Gardener (2001), A Most Wanted Man (2008), agus Our Kind of Traitor (2010), gach ceann acu curtha in oiriúint don scannán nó don teilifís.
Luathshaol
Rugadh Cornwell ar 19 Deireadh Fómhair 1931 i Poole, Dorset, Sasana. Ba é Ronald Thomas Archibald (Ronnie) Cornwell (1906-75) a athair, agus ba é Olive Moore Cornwell (née Glassey, b. 1906) a mháthair. Bhí a dheartháir níos sine, Tony (1929–2017), ina fheidhmeannach fógraíochta agus ina chruicéadaí contae (i nDorset), a bhí ina chónaí sna Stáit Aontaithe. Is í a leathdheirfiúr níos óige an t-aisteoir Charlotte Cornwell. Is iar-phríomhoifigeach biúró i Washington don nuachtán The Independent é a dheartháir níos óige, Rupert Cornwell.
Dúirt Cornwell nach raibh aithne aige ar a mháthair, a thréig é nuair a bhí sé cúig bliana d’aois, go dtí gur bhuail siad lena chéile arís nuair a bhí sé 21 bliana d’aois. Cuireadh a athair i bpríosún as calaois árachais, bhí baint aige leis an Cúpla Kray, agus bhí sé i bhfiacha go leanúnach. Bhí caidreamh míshocair idir é féin agus a athair. Tuairiscíonn beathaisnéisí, "Rinne a athair, Ronnie, a rathúnas arís agus arís eile mar gheall ar chleasanna muiníne casta agus scéimeanna a thug i dtír é sa phríosún ar ócáid amháin ar a laghad. Bhí sé seo ar cheann de na tosca ba chúis le spéis le Carré i rúndiamhra. " Bhí Rick Pym, athair Magnus Pym, caimiléir a bhí tugtha don uisce faoi thalamh in A Perfect Spy, bunaithe ar Ronnie. Nuair a d’éag a athair i 1975, d’íoc Cornwell as seirbhís sochraide cuimhneacháin ach níor fhreastail sé air. mion|clé|Clúdach den leagan Iodáilise de The Russia House (1989)
Iúr
Is crann beag nó sceach shíorghlas é an t-iúr (nó an eo). Dúchasach d'iarthar an leathsféir thuaidh. Duilleoga tanaí leacaithe, ag leathadh in dhá líne chomhthreomhara. Na síolta cumhdaithe le hairil scarlóideach mhéith. An duilliúr is na síolta fíornimhiúil, ach an airil inite.
Buamáil na hÓmaí (1998)
B'é seo an buama ba mheasa ó thús na dTrioblóidí i dTuaisceart Éireann (maraíodh triúr daoine déag is fiche sna Buamálacha Bhaile Átha Cliath agus Mhuineacháin sa bhliain 1974).
An 'Fíor-IRA' a bhí freagrach as an ionsaí ach níor ciontaíodh éinne. Is iomaí náisiúnaí Éireannach a ghlac col leis na heasaontóirí Poblachtánacha i ndiaidh an bhuama seo. mion
Cúlra
Síníodh Comhaontú Aoine an Chéasta ar an 10 Aibreán 1998. Bhí Poblachtánaigh áirithe thar a bheith míshásta leis. Gan dabht theastaigh ón bhFíor IRA an tsíocháin a scrios ach d’aontaigh na polaiteoirí nach ngéillfí dóibh, ceithre mhí i ndiaidh Chomhaontú Aoine an Chéasta. mion|croí tríthoiseach
Imeachtaí
Ba i gceantar Thuaisceart Lú/Deisceart Ard Mhacha a rinneadh buama na hÓmaí, agus b’as an gceantar sin an fhoireann buamála.
Chuir fear glaoch guthán ar bhleachtairí ar an Ómaigh ar an 4 Lúnasa. Mhair an comhrá deich mbomaite. Dúirt an fear go raibh an IRA Leanúnach le hionsaí a dhéanamh ar an phéas ar an Ómaigh.
Ar lá an bhuama féin, de réir eolais a tugadh ag an Choiste Cróinéara, ní raibh péas ar bith ar dualgas i lár an bhaile ar an Ómaigh thart ar an am gur tugadh an buama isteach. Bhí dhá phatról caranna amuigh. Nuair a tháinig an rabhadh faoin bhuama, bhí dream amháin ag fiosrú eachtra in eastát tithíochta ar an taobh ó thuaidh den bhaile agus an ceann eile ag fiosrú eachtra faoin tuath.
Bhí an baile plódaithe le siopadóirí, cuairteoirí agus teaghlaigh idir shean agus óg ar an Satharn breá samhraidh sin nuair a phléasc an gaireas 500 punt ag deich nóiméad tar éis a trí. Bhí dhá leanbh, seachtar páistí scoile, seisear mac léinn, trí ghlúin d’aon chlann amháin, oibrithe sna siopaí, fir agus mná, Spáinnigh, daoine ón bPoblacht agus muintir Thír Eoghain go háirithe, i measc na marbh.
Na híospartaigh
De réir mar a chuaigh an t-am thart, fógraíodh ainmneacha na marbh. Cúpla lá níos déanaí, reáchtáladh thrí thórramh san aon lá amháin: san Eaglais Chaitliceach, in Eaglais na hÉireann agus san Eaglais Mhodhach.
Ba mhná iad 17 den 29 duine a maraíodh, bean a bhí ag súil le cúpla ina measc. Bhí Caitlicigh agus Protastúnaigh ina measc. Daoine ó áiteanna éagsúla ina measc, triúr buachaillí óga as Bun Cranncha, beirt as an Spáinn, daoine gur trí thimpiste a tharla ar an bhaile iad.
Dúnmharaíodh Maura Monaghan (1), Breda Devine (1), Oran Doherty (8), James Barker (12),  Fernando Blasco Baselga (12), Sean McLaughlin (12), Lorraine Wilson (15),  Alan Radford (16),  Brenda Logue (17),  Jolene Marlow (17), Samantha McFarland (17), Gareth Conway (18),  Deborah-Anne Cartwright (20), Julia Hughes (21), Adian Gallagher (21), Rocio Abad Ramos (23), Bryan White (27), Avril Monaghan (30) agus a cúpla sa bhroinn, Esther Gibson (36), Philomena Skelton (39), Geraldine Breslin (43), Ann McCombe (48), Brian McCrory (54), Veda Short (56), Elizabeth Rush (57), Olive Hawkes (60), Frederick White (60), Mary Grimes (66),  agus Sean McGrath (61).
Cóir
Ní raibh duine ar bith ciontaithe as an mbuamáil agus ní bhfuair gaolta na ndaoine a maraíodh i sléacht na hÓmaí ceart sna cúirteanna.
Cé gur fritheadh Colm Murphy ciontach in 2002, cuireadh an breithiúnas sin ar neamhní sa bhliain 2005 mar gur athraigh Gardaí ráiteas dá chuid.
In 2003 gearradh príosúnacht ar Michael McKevitt, ceannaire an Fíor IRA ag an am, as 'stiúir sceimhlitheoireachta' – coir nua a tugadh isteach de bharr uafás na hÓmaí. Chuir sé téarma príosúin '20 bliain' isteach. Níor éirigh le héileamh McKevitt sa bhliain 2014 go scaoilfí as an bpríosún é. Ach scaoileadh as an bpríosún é sa bhliain 2016.
Theip ar chás in aghaidh Sean Hoey sa bhliain 2006/2007.
Sa bhliain 2016, tarraingíodh siar na cúisimh in aghaidh Seamus Daly mar nach raibh an fhianaise ina choinne iontaofa.
Cás sibhialta
D’éirigh le cás sibhialta sa bhliain 2009 (tá fianaise níos láidre riachtanach i gcás coiriúil). Bhí an cás in aghaidh Seamus Daly, Colm Murphy, Liam Campbell agus Michael McKevitt, ceannaire an Fíor IRA. Ordaíodh cúiteamh £1.6 milliún do na teaghlaigh ón gceathrar ach níor íocadh é. Céim as an gcoitiantacht ab ea an cás seo, ach níor réitigh sé an t-éileamh ar an gceart.
Conspóidi
Airíonn na teaghlaigh na ndaoine a maraíodh gur lig an RUC, an PSNI, na Gardaí agus na seirbhísí faisnéise síos iad.
Roimh an 15 Lúnasa
Chinn Ombudsman na bPóilíní, Nuala O’Loan, i 2001 go raibh fiosrú an RUC easnamhach. Cuireadh glaoch fóin ar an mBrainse Speisialta an RUC ar an Ómaigh ar an 4 Lúnasa. Dúradh sa ghlaoch sin go raibh an IRA Leanúnach le hionsaí a dhéanamh ar an bhaile ar an 15 Lúnasa. Ar an 12 Lúnasa, thug an brathadóir Peter Keely le fios dá chuid láimhseálaithe go raibh an Fíor-IRA ag déanamh buama fá thuaisceart chontae Lú. Bhí an buama le cur ó thuaidh.
Sa gcomhad a chonaic an tOmbudsman bhí nóta faoin rabhadh ag rá “ní bhaineann leis an Ómaigh”. Thairis sin níor insíodh don RUC san Ómaigh faoin bhfoláireamh. Anuas air sin chinn Nuala O’Loan nár roinneadh faisnéis leis na bleachtairí a bhí ag fiosrú an ionsaithe ina dhiaidh.
Ar an lá
Ní raibh péas ar bith ar dualgas i lár an bhaile nuair a phléasc an buama. Bhí dhá phatról amuigh: ceann faoin dtuath, ceann eile ar an taobh ó thuaidh den bhaile.Ba ghnách le haonad, ina raibh 25 péas, a bheith ar patról faoi éide i gcarranna sibhialta fán cheantar. Ar an 15 Lúnasa bhí 15 acu as láthair. Bhí an deichniúr eile le cur chuig paráid ar an Chill Chaoil ar an Dún.
Níos déanaí
D’aithin athbhreithniú de chuid na bpóilíní iad féin in 2000 go raibh an fiosrú easnamhach agus go raibh gá le breis acmhainní ach níor deineadh tada faoi go ceann deich mí eile. Tá ceisteanna ann nach bhfuil freagra fós orthu faoin eolas a bhí ag na fórsaí slándála roimh ré, agus faoin dóigh gur fhiosraigh siad an scéal.
2021
Sa bhliain 2021, bhí sé tugtha le fios ag breitheamh Ardchúirte i mBéal Feirste gur róchosúil go bhféadfadh na seirbhísí slándála ionsaí buamála na hÓmaí i 1998 a chosc dá ngníomhóidís mar ba cheart roimh ré. Mhol an Breitheamh Horner do Rialtas na Breataine fiosrúchán cearta daonna a bhunú faoi conas mar a tharla an t-uafás.
2023
Bhí fiosrúchán neamhspleách bunaithe ag Rialtas na Breataine.sa bhliain 2023.
Sigmund Freud
clé|mion|250x250px|1866 (8 bliain d'aois) lena n-athair Dochtúir leighis a mhair i Vín na hOstaire ab ea Sigmund Freud (6 Bealtaine 1856 - 23 Meán Fómhair 1939). Bhí Freud ina theiripí agus néareolaí. Ba é a chuir tús leis an tsíocanailís a leagann béim ar na gnéithe neamhchomhfhiosacha an duine. clé|mion|252x252px|Freud in aois a 16 bliana in éineacht lena mháthair, Amaliaclé|mion|239x239px|teach ina chónaigh sé .. Berggasse 19, Vín
Smaointe
clé|mion|177x177px|Freud ag Ollscoil Clark i [[SAM|Meiriceá sa bhliain 1909. Tá sé ina shuí ar chlé, bata ina lámh. Carl Jung ar dheis.]]Ba é barúil Freud go mbíonn brú faoi chois á dhéanamh ar chodanna áirithe d'intinn an duine ar neamhchead don duine féin:  "'I nóchaidí an naoú haois déag, tháinig Freud ar an tuairim go raibh cuimhní ag othair leis a bhain leis an am nuair a bhí siad ina bpáistí óga, agus go raibh na cuimhní sin brúite faoi chois. Ní hé go raibh na cuimhní dearmadta, ach bhí siad brúite siar isteach sa chuid sin den intinn ar thug Freud an “neamh-chomhfhios” air. Tá an coincheap de “bhrú faoi chois” lárnach i gcóras na síocanailísee mar atá léis an neamhchomhfheasa. Ní hann don tsíocanailís gan iad'." clé|mion|243x243px|1920, Hague Rianann Freud na cuimhní coscracha seo siar go dtí fás an linbh. Is ionann an fás sin, dar leis, agus eagrú ar mhiangais an duine i leaba a chéile. Próiseas corraitheach atá anseo a chuireann comhdhéanamh na suibiachta soir siar dá buíochas. Creidtear de réir na síocanailíse gurb é coimpléasc Éadapas thar aon rud eile a chloíonn teacht aniar na suibiachta.
Céimeanna
Is leis an úd a thosaíonn an leanbh sa saol, fuinneamh ar bhunús leis ná tréith an ghnéis agus tréith an fhoréigin. Mar a théann an páiste ar aghaidh, is de réir a chéile a fhaigheann sé tuiscint níos fearr ar an saol, agus tagann an mise (nó féin) chun cinn. Is é an mise tréith réasúnta loighciúil sa duine.
Níos déanaí arís, tagann an barrmise chun solais. Is cosúil leis an gcoinsian é an barrmise (nó sárfhéin), mar go mbaineann sé le cuidiú le daoine eile agus gan dochar a dhéanamh dóibh, mar shampla.
Tá dlúthbhaint ag na céimeanna seo le fás corportha an pháiste, agus leis an dul chun cinn a dhéanann sé le hábhar a ghrá agus a ghnéis, de réir cuid leabhar Freud. clé|mion|221x221px|1926
Leabhair
Scríobh Freud leabhar tábhachtach sa bhliain 1899, dar teideal an Léirmhíniú Brionglóidí.
Scríobh Freud ar ghnéas an oideachais i leabhar dar teideal Trí Aiste ar Theoiric na Gnéasachta (1905).
Saol
Bhuail ailse géill Freud sna 1930idí. Ró-phianmhar & míchompordach, thug a chairde ródháileog moirfín dó faoi dheireadh. Fuair Freud bás (eotanáis) i Londain, Sasana ar an 23 Meán Fómhair 1939. clé|mion|177x177px|lámhscríbhinn
Eavan Boland
B'fhile, údar agus ollamh Éireannach í Eavan Frances Boland (24 Meán Fómhair 1944 – 27 Aibreán 2020). Bhí sí ina hollamh in Ollscoil Stanford, áit a raibh sí ag múineadh ó 1996. Tá a cuid oibre bunaithe ar fhéiniúlacht náisiúnta na hÉireann, agus ról na mban i stair na hÉireann. Tá rogha dánta ó shaothar filíochta Boland ar shiollabas an Ardteistiméireacht. Tá an Lannan Literary Award for Poetry buaite aici.
Bunús
Níos moille chuir Eavan Boland síos ar a máthair mar "figiúr a d'fhág lorg láidir uirthi ina saol. Thug mo mháthair tacaíocht mór dom. Mar ealaíontóir d'fhéach sí ar an saol i mbealach cruthaitheach agus lonrach". Nuair a bhí sí cúig bliana d'aois, bhog Eavan agus a clann go Londain agus d'fhan siad ansin ar feadh sé bliana. Ina dhiaidh sin, bhog siad go Nua Eabhrac. Ó bogadh ó áit go háit, chuala Eavan go leor canúint difriúla. 'Sílim gur sin an fáth gur suim agam san fhilíocht mar pháiste. Mhothaigh sé go raibh a dteanga féin aige, neamhspleách i gcónaí ó áit agus athrú.'
Óige agus Oideachas
D'fhill Boland go Baile Átha Cliath chun freastal ar an meánscoil. I rith a céad bliain ar ais in Éireann scríobh sí dán darbh ainm Liffeytown. Léirigh an dán mothúcháin Boland faoi filleadh ar Éireann. Bliain ina dhiaidh sin d'fhoilsigh sí 23 Poems, rud a chosnaigh 30 punt chun foilsiú.
"D'infheistigh mo mháthair go trom iontu agus choinnigh sí cóipeanna dóibh. Ní shílim go ndearna duine ar bith eile sin. Ní raibh sé mar rud comónta a rinne déagóirí, ach fuair mé muinín as."
Caimbriach
deas|250px|thumb|[[Tríliopaít]] An tréimhse is luaithe sa ré Phailéasóch, 590-500 milliún bliain ó shin. Bhí na farraigí an-fhorleathan, agus cuimsíonn carraigeacha ón tréimhse éagsúlacht iontach iontaisí d'inveirteabraigh mhuirí, ina measc tríliopaigh is bracapóid. Samplaí de gheolaíocht na tréimhse nochtaithe i dtuaisceart na Breataine Bige, Albain, an Iorua, an Spáinn, agus na sléibhte Apaláiseacha sna Stáit Aontaithe.
Eavan Boland
Óige agus Oideachas
D'fhreastail Boland ar Choláiste na Tríonóide ach ar chéimnigh sí i 1966 le BA i litríocht Béarla.
Gairm
De réir mar a rinne Boland níos mó staidéar ar an fhilíocht agus bualadh le níos mó filí, bhí níos mó tuiscint aici go raibh neamhaird á dhéanamh ag daoine ar ghuth filí baineannach. Spreag Sylvia Plath, Elizabeth Bishop agus Adrienne Rich Boland chun creid inti féin agus gan a cumas mar fhile a theorannú de bharr gur bean í.
Sa bhliain 1967, d'fhoilsigh sí a céad leabhar filíochta New Territory. D'fhoilsigh Alan Figgis é i mBaile Átha Cliath.
Pósadh agus Teaghlach
Phós Boland an t-úrscéalaí Kevin Casey sa bhliain 1969 agus bhog sí chuig bruachbhaile Dundrum, agus bhí dhá iníon aici. Thosaigh sí ag scríobh filíocht maidir leis an saol teaghlaigh, rud a rinne idirdhealú uirthi ó filí fírinneach.
Dhírigh a céad trí chnuasach eile The War Horse (1975), In Her Own Image (1980) agus Night Feed (1982) ar pheirspeictíocht difriúl i bhfilíocht. Déanann an dán The Famine Road comparáid idir duine a d'fhulaing ón ghorta go bean neamhthorthúil. Sa dán Child of Our Time díríonn sé ar an neamhaird a dhéantar ar mí-úsáid leanaí.
Ré Tábhachtach dá Saol
Bhí deacrachtaí ag Boland sa saol mar fhile baineannach. Rinne daoine cáineadh ar obair s'aici, agus dúirt daoine go raibh  'filí baineannach a scríobh faoi saol laethúil an bhean claonta agus nár cheart do dhaoine ias a ghlacadh go dáiríre.' Lean Boland ar aghaidh, ag déanamh neamhaird ar na ráiteas seo. In Outside History (1990) dírigh sí ar an easpa aird ar bain thar na céadta. Scríobh sí freisin faoi mí-úsáid fisiciúil agus mothúchánach, anoireicse agus an caidreamh idir máithreacha agus a n-iníon.
Llansannan
53.1787°N, -3.5948°W
Baile i gConwy, an Bhreatain Bheag, is ea Llansannan, 191 km ó Caerdydd agus 300 ó Londain. Tá daonra 1,299 ann, agus tá 831 (64%) in ann Breatnais a labhairt.
Kiss: The Remix
Is chéad albam athmheasctha é Kiss: The Remix ó Carly Rae Jepsen. Scaoileadh é sna Seapáin ar an 12 Meitheamh, 2013.
Traic Liosta
Is iad seo na hamhráin:
Réimsetheoiric chandamach
An chuid is forbartha den teoiric chandamach, ina sloinntear gach cáithnín damhna is gach cáithnín fórsa ina shuimeanna de thonnta sínis. Is gá an teoiric seo chun tuiscint a fháil ar na próisis ina gcruthaítear nó a milltear cáithníní (mar a tharlaíonn nuair a dhíothaíonn leictreoin is posatróin a chéile in imbhuailtí), agus úsáidtear í í bhfisic soladstaide is fisic na gcáithníní. Is réimsetheoiricí candamacha iad uile leictridinimic chandamach, crómaidinimic chandamach, agus teoiric Glashow-Weinberg-Salam.
Karin Boye
File agus úrscéalaí Sualannach ab ea Karin Boye (26 Deireadh Fómhair 1900 - 24 Aibreán 1940). Rugadh i Göteborg í agus d'aistrigh sí go Stócólm sa bhliain 1915. D'fhreastail sí ar Ollscoil Uppsala, an tSualainn. I measc na saothar is cáiliúla óna peann tá na leabhair filíochta "Scamaill" nó Moln (1922) agus "Na Teallaigh" nó Härdarna (1927) chomh maith leis an úrscéal Kallocain (1940).
Drugaí dearthóra
mion Is éard atá i gceist le drugaí dearthóra (Béarlaː designer drugs) nó 'siabhráin dhleathacha' ('legal highs') uaireanta ná drugaí saorga, cosúil le hamfataimíní, nach bhfuil faoi réir an dlí.
Dearann ceimicithe iad le struchtúr rud beag difriúil ó na drugaí atá clúdaithe is toirmiscthe ag an dlí, ach bíonn a bhfeidhmeanna inchurtha leis na drugaí rialaithe.
Déantar na drugaí faoi rún, agus dáiltear ar na sráideanna iad trí shiopaí beaga nó fiú díoltóirí mídhleathacha drugaí.
Tá fíorbheagán eolais faoi céard atá istigh iontu. Chomh maith leis na baoil a bhaineann le mí-úsáid drugaí, bíonn truaillithe baolacha eile sna drugaí dearthóra seo uaireanta. Tá fhios againn go bhfuil siad ábalta a bheith ina n-údar do chliseadh duánach, fadhbanna leis an chroí, paranóia agus taomanna. Tá táirgeadh, dáileadh is úsáid na n-ábhar seo ag dul i méid an t-am ar fad.
Mary Bailey
Bunús
Rugadh Mary Bailey i Caisleán Ros Mór i gContae Mhuineacháin. Is iníon í don 3ú Barún de Rhois Mhór agus Rugadh i ar an 1ú la de mí na Nollag 1890. Is bhean an-cailiúil í ar thaobh bean ag eitilt mar is í an chéad bean a fuair ceadúnas píolóta. Rinne sí a lán turasacha iontacha ach an turas ba cailiúila a rinne sí ná rinne sí turas ciorcógach ó
Óige agus Oideachas
Anseo is féidir linn níos mó a fhoghlaim faoina hóige agus mar sin de.
Ré thábhachtach dá saol
B’fhéidir go raibh tréimhse eile ann ina ndearna an bhean go leor rudaí tábhachtacha nó ina raibh taithí acu uirthi.
Gairm
Cúiseanna a bhfuil clú uirthi; tábhacht nó tionchar ag baint léi.
Saol déanach agus bás
Nuair atá sé sin indéanta, scríobhaimid faoin bhean, cén chuma a bhí ar dheireadh a saoil agus cén dóigh a bhfuair sí bás. B’fhéidir go raibh sí tinn nó go bhfuair sí bás le seanaois.
Oidhreacht
Cad eile atá againn den bhean seo? Ar fhág sí leabhair nó saothar eile, an féidir linn fós cuairt a thabhairt ar áiteanna ina raibh sí ina saol agus rianta fágtha? Rud éigin mar sin.
W
mion|clé|Sin é an litir [[Braille ar W]] Is é W, w an triú litir is fiche den aibítir Rómhánach.
Garff
Ceann de na sé sheadin (dúiche) in Oileán Mhanann is ea Garff. Tá sé suite in Oirthear Mhanann agus is iad paróistí Lonan, Maghal, Connaghyn, agus an baile beag Laksaa a chuimsítear sa sheadin.
An Tréimhse Iúrasach
Tréimhse gheolaíoch sa ré Mhéiseasóch ab ea an Tréimhse Iúrasach, 195-140 milliún bliain ó shin. Na forbairtí is sainiúla sa tréimhse ab ea na reiptílí móra a bhí i gceannas ar tír, ar muir, is san aer. Bhí na farraigí réasúnta éadomhain agus lán de bheatha (mar shampla, na hamóinítí). Tháinig éin chun cinn den chéad uair, ach bhí mamaigh an-chéadrata.
Llansantffraid Glyn Ceiriog
52.9322°N, -3.1839°W
Baile i Wrecsam, an Bhreatain Bheag, is ea Llansantffraid Glyn Ceiriog,, 161.4 km ó Caerdydd agus 262 ó Londain. Tá daonra 1,010 ann, agus tá 335 (33.2%) in ann Breatnais a labhairt.
The Saga of Carl
Craoladh an t-aonú heipeasóid is fiche, "The Saga of Carl", den cheathrú sraith is fiche The Simpsons ar an 19 Bealtaine 2013. Scríobh Eric Kaplan an eipeasóid seo. D'fhéach 4.01 milliún duine ar an eipeasóid.
Glion Faba
Ceann de na sé sheadin (dúiche) in Oileán Mhanann is ea Glion Faba (Béarla: Glenfaba). Tá sé suite in Iarthar an Oileáin agus tá dhá pharóiste ann, Carmane agus Perick.
Sieffre o Fynwy
Cléireach agus staraí as Trefynwy na Breataine Bige ab ea Sieffre o Fynwy (Galfridus Monemutensis, Galfridus Arturus, Béarla: Geoffrey of Monmouth; c. 1095 – c. 1155). Ba dhuine mór le rá i bhforbairt stair na Breataine é, agus bhí sé freagrach as an tóir a bhí ar na scéalta Artúraíochta. Is fearr aithne air as a chroinic Historia Regum Britanniae (Béarla:The History of the Kings of Britain; Gaeilge: Stair Ríthe na Breataine) a raibh an-tóir air lena linn. Aistríodh go teangacha eile é ón Laidin inar scríobhadh é. Tugadh údarás stairiúil dó go dtí an 16ú haois féin, ach meastar anois nach bhfuil sé iontaofa mar fhoinse stairiúil.
Máirtín Tom Sheáinín
Is láithreoir raidió agus amhránaí sean-nóis é Máirtín Tom Sheáinín Mac Donncha.
Gairm
Ba sa bhliain 1989 a thosaigh Máirtín Tom Sheáinín, as an Sruthán Buí i Leitir Móir, ag obair le RTÉ Raidió na Gaeltachta i stiúideo Chasla i gConamara.
Thosaigh sé ag cur an tsraith amhránaíochta Casadh an tSúgáin i láthair in 1989.
Bhí an clár Togha agus Rogha, atá ar an aer go fóill, ar cheann de na chéad chláir a bhí faoi chúram an chraoltóra nuacheaptha.
I samhradh na bliana 1998, thosaigh sé i mbun an chláir cainte Maidin Samhraidh,
Chuir sé an clár Ardtráthnóna i láthair ar Raidió na Gaeltachtaó 1998 ar aghaidh, clár a raibh sé ina bhun le 22 bliain anuas.
D'éirigh sé as a phost le Raidió na Gaeltachta in 2020, tar éis 31 bliain.
Seosamh Ó Cuaig
In Aill na Brún, Cill Chiaráin, a rugadh agus a tógadh Seosamh Ó Cuaig. Tá sé pósta le Treasa Ní Loideáin as Roisín na Mainíoch, Carna, agus tá ceathrar clainne orthu. I Raidió na Gaeltachta a oibríonn sé.
Ó d'fhág sé an mheánscoil, tá sé ag seasamh a gcearta do Chonamara agus d'Árainn.
Toghadh mar ionadaí ar Údarás na Gaeltachta é i 1999.
Toghadh mar chomhairleoir ar Chomhairle Contae na Gaillimhe i 2004 é.
Aththoghadh ar Údarás na Gaeltachta i 2005 é.
Caiméilia
Tom nó crann síorghlas, dúchasach don tSín, an tSeapáin is oirdheisceart na hÁise is ea caiméilia. Na duilleoga ailtéarnach leathrúil snasta glas; na bláthanna mór feiceálach de ghnáth, go minic cumhra, 4-7 peiteal is níos mó i gcineálacha saothraithe, bán, bándearg nó corcardhearg. An-choitianta mar mhaisiúchán. Cuimsíonn an speiceas an planda tae.
Scéalta Átha Cliath
Is clár Gaeilge atá á chraoladh ar TG4 ó 3 Samhain, 2011 ar aghaidh iad Scéalta Átha Cliath.
Cadairne
Is sa chadairne atá na magairlí ar gach beith fireann. Is ag bun an bhoid atá sé suite. Tá sé cosúil le mála beag somhúnlaithe. An fáth a bhfuil sé ann ná mar chaithfear na magairlí a choimeád beagáinín níos fuaire ná teocht an choirp. Déanann teocht díobháil dos na síolta a ghintear sna magairlí. Fásann clúmh ar an gcadairne. Teannann an cadairne má tá an teocht fuar nó nuair a bhíonn éirí ar fhear agus nuair atá sé ar tí súnás a bheith aige. Má bhuailtear fear nó ainmhí fireann sa chadairne, gortaíonn sé go dona é. Glaoitear bosán ar an gcadairne freisin.
Ciainíd
Is féidir teacht ar an gciainíd mar ghrúpa adamhach sna comhdhúile orgánacha freisin - is é sin, comhdhúile casta de chuid an charbóin. I móilíní orgánacha, níl an chiainíd ina hian, nó tá nasc comhfhiúsach idir adamh carbóin éigin agus an t-adamh carbóin sa ghrúpa ciainíde. Tugtar nítrílí ar chiainídí orgánacha den chineál seo. Is í an aiceitinítríl CH3CN an nítríl is simplí.
Nimh láidir is ea an chiainíd - is é sin, an t-ian féin. Is é is cúis leis seo ná go bhfuil sí ábalta ceann de na heinsímí a chosc atá riachtanach le leas a bhaint as an ocsaigin análaithe. Mar sin, déanann sí dochar sciobtha do na fíocháin sa cholainn atá i dtuilleamaí na riaspróide aeróbaí thar aon fhoinse fuinnimh eile - lárchóras na néaróg (an inchinn san áireamh) agus an croí, ach go háirithe. D'fhéadfá a rá gurb é is éifeacht don nimhiú ciainíde ná go dtachtfar an t-othar cé go bhfuil a dhóthain aeir agus ocsaigine ina thimpeall aige.
Na comhdhúile ina bhfuil an grúpa adamhach seo, bíonn siad go léir nimhiúil, ach braitheann sé ar chomh furasta agus atá sé an t-ian ciainíde a scaoileadh saor uathu. Mar sin, bíonn ciainídí na miotal, cosúil le KCN agus NaCN, uafásach dainséarach, nó scaoilfear an t-ian ciainíde iontu saor a thúisce is a thiocfaidh siad i dteagmháil leis an uisce. Maidir leis na nítrílí, áfach, tá nasc comhfhiúsach iontu idir an grúpa ciainíde agus an chuid eile den mhóilín, agus mar sin, bíonn sé deacair an t-ian ciainíde a dhealú, ionas go bhféadfaidh sé a chuid mioscaise a dhéanamh. Is féidir leis an meitibileacht an t-ian a scaoileadh saor ceart go leor, rud a chiallaíonn go bhfuil nimhiúlacht áirithe ag baint leis na nítrílí, ach níl siad leath chomh dona le ciainídí na miotal.
Is féidir leis an ian ciainíde páirt na liogainne a dhéanamh in iain choimpléascacha, ar nós na fearóiciainíde. Is éard atá i gceist leis an bhfearóiciainíd ná ian iarainn (II) a bhfuil sé ian ciainíde grúpáilte ina lioganna ina thimpeall. Tugtar heicsicianóifearáit (II) ar an gcoimpléasc seo freisin, agus is í an fhoirmle cheimiceach atá aige ná [Fe(CN)6]4-. Sa choimpléasc fearóiciainíde, tá na hiain chiainíde chomh dlúthcheangailte den iarann agus go bhfuil an t-iomlán sách neamhurchóideach don duine.
Is é an modh is simplí leis na hiain chiainíde a aithint ná tástáil an ghoirm phrúisigh. Go bunúsach, cuirtear beagáinín sulfáite iarainn (II), nó sulfáite feiriúla, FeSO4, leis an tuaslagadh a gcreidtear go bhfuil ciainíd ann. Má bhíonn ciainíd ann, tiocfaidh dath gorm sa tuaslagadh - an gorm prúiseach, nó comhdhúil na n-ian iarainn (II) agus na n-ian fearóiciainíde.
An Spiaire a d’Eascair as an bhFuacht
Is úrscéal spiaireachta é An Spiaire a d’Eascair as an bhFuacht  (Béarla: The Spy Who Came in from the Cold) leis an údar Briotanach John le Carré a foilsíodh i 1963.
Léiríonn sé Alec Leamas, gníomhaire Briotanach, á sheoladh chuig Oirthear na Gearmáine mar thréigeoir bréige chun bréagfhaisnéis a chothú faoi oifigeach faisnéise cumhachtach in Oirthear na Gearmáine.
Strictly Come Dancing (sraith 20)
Is comórtas damhsa teilifíse é Strictly Come Dancing, a thosaigh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2004. Tá sé ar BBC One. Cuirfidh tús leis an bhfichiú sraith i 23 Meán Fómhair, 2022, agus chríochnóidh sí i mí na Nollag 2022.
Is iad Shirley Ballas, Craig Revel Horwood, Motsi Mabuse agus Anton du Beke na breithiúna don sraith seo.
Ruth Baumgarte
Ealaíontóir baineann Gearmánach ab ea Ruth Baumgarte ( 27 Meitheamh 1923 - 7 Feabhra 2013).
Llansawel
51.6306°N, -3.8178°W
Ruth Baumgarte
Rugadh í i gCoburg agus chaith sí an chuid is mó dá saol mar shaoránach Gearmánach.
Llansawel
Baile i Castell-nedd Port Talbot, an Bhreatain Bheag, is ea Llansawel, 47.5 km ó Caerdydd agus 255 ó Londain. Tá daonra 5,723 ann, agus tá 517 (9%) in ann Breatnais a labhairt.
Inver Ayre
Ceann de na sé sheadin (dúiche) in Oileán Mhanann is ea Inver Ayre (Béarla: Ayre). Tagann an focal ayre ón tSean-Lochlainnis eyrr, focal a chiallaíonn "cladach mionduirlinge". Tá Inver Ayre suite i dtuaisceart an oileáin, agus tá trí pharóiste ann: Andreas, Breeshey as Creest ny h-Ayrey. Roimh 2016, bhí sé ina thoghcheantar don Cheathrar is Fiche agus bhí aon bhall amháin tofa aige.
Grand Prix 1970
Is liosta é seo de na heachtraí a tharla sa bhliain 1970 i leadóg ar an Grand Prix. Bhuaigh Rod Laver na craobhacha is mó le 4 agus bhuaigh Cliff Richey an airgead is mó le £25,000 agus na pointí is mó le 60 pointe.
Ruth Baumgarte
Fuair sí bás i mBielefeld.
Ashmore Park
Is ceantar suite i Wolverhampton é Ashmore Park.
Uirí
mion|clé Is sa chadairne a fhaightear na hUirí nó magairlí. Bíonn dhá ceann ag fir agus ainmhithe fireann. Gineann siad na síolta a scaoileann fear nó ainmhí fireann nuair atá comhriachtain ar siúl acu chun comhtháthú le ubhán i gcorp baineann chun tús a chur le saol nua. Tá cruth ubhchruthach ar na magairlí.
Caimeo
Bealach chun íomhá rilífe a shnoí ar bhlaosc nó cloch scothluachmhar le cisil dathanna éagsúla. Coitianta in impireacht na Róimhe, agus go dtí an lá inniu in ealaín iarthar na hEorpa. Déantar aithris air go minic i ngloine is ceirmeacht.
Drugaí frithbhaoth-thonnán
mion|sodium valproate, stiripentol, clobazam aus midazolam Is éard atá i gceist le drugaí frithbhaoth-thonnán (Béarlaː anticonvulsants) ná drugaí chun an titimeas a shrianadh. Is frithbhaoth-thonnach na suaimhneasáin uile má úsáidtear dáileog mhór, ach tá drugaí ar leith níos fearr chuige, mar atá féineabarbatón, féineatóin, valpróáit sóidiam, is clónaiseapam.
Stair
Ba é bróimíd photaisiam an chéad druga frith-thitimis a úsáideadh. An lia Sasanach Charles Locock (1799-1875) a thug isteach í i 1857, ar an tuiscint gur chuir sí srian ar libídeo (mheastaí ag an am go raibh baint idir titimeas is gníomhú gnéasach). An chéad dul chun cinn suntasach ab ea tabhairt isteach an fhéineabarbatóin sa Ghearmáin i 1912.
Elizabeth Rose Murray
Scríbhneoir Éireannach is ea Elizabeth Rose Murray.
Réinin
Hormón a thálann na duáin is a athraíonn angaiteannaigín (próitéin i bplasma na fola) chuig angaitheannain I, réamhtheachtaire neamhghníomhach angaitheannain II. Is é gnó an hormóin dheireanaigh seo na hartairíní a chrapadh (is mar sin brú na fola a mhéadú) agus tál aldaistéaróin is tart a spreagadh. An t-oibreán craptha fuileadán is cumasaí ar eolas.
Medall
Ceann de na sé sheadin (dúiche) in Oileán Mhanann is ea Medall (Béarla: Middle). Tá sé suite in oirdheisceart an oileáin, agus tá trí pharóiste ann: Braddan, Marooney agus Stondane.
Dangers on a Train
Craoladh an dara heipeasóid is fiche, "Dangers on a Train", den cheathrú sraith is fiche The Simpsons ar an 19 Bealtaine 2013. Scríobh Michael Price an eipeasóid seo. D'fhéach 4.52 milliún duine ar an eipeasóid.
Eaglaisí Ivanovo
mion|An bealach isteach chun eaglaisí Ivanovo (séipéal nua-aimseartha sa ghrianghraf) mion|Freascónna i gceann de na séipéil Is iad Eaglaisí Ivanovo sraith ceall, séipéal is eaglaisí atá gearrtha amach as éadan na carraige ar bhruacha abhainn Rusenski Lom gar do bhaile beag Ivanovo in oirthuaisceart na Bulgáire. Thóg manaigh iad sa 13ú–14ú céad. Láthair oidhreachta domhanda anois.
Maayl
Ceann de na sé sheadin (dúiche) in Oileán Mhanann is ea Maayl (Béarla: Michael). Tá sé suite in iarthuaisceart an oileáin, agus tá trí pharóiste ann: Jorby, Balley ny Loghey as Skylley Maayl. Roimh 2016, bhí sé ina thoghcheantar don Cheathrar is Fiche agus bhí aon bhall amháin tofa aige.
Llansilin
52.8454°N, -3.1745°W
Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea Llansilin, 151.8 km ó Caerdydd agus 256 ó Londain. Tá daonra 687 ann, agus tá 184 (26.8%) in ann Breatnais a labhairt.
Bilston
Is ceantar suite i Wolverhampton, Midlands Thiar é Bilston.
27 Nollaig
Is é an 27 Nollaig an 361ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 362ú lá i mbliain bhisigh. Tá 4 lá fágtha sa bhliain.
Llanstadwel
51.7055°N, -4.9621°W
Baile i Sir Benfro, an Bhreatain Bheag, is ea Llanstadwel, 126 km ó Caerdydd agus 335 ó Londain. Tá daonra 888 ann, agus tá 98 (11%) in ann Breatnais a labhairt.
Tomás Ruiséil (reibiliúnach)
Bhí Tomás Ruiséil (Béarla: Thomas Paliser Russell) ina chomhbhunaitheoir agus ina cheannaire ar na hÉireannaigh Aontaithe. Rugadh é ar an 21 Samhain 1767 agus cuireadh é chun báis ar an 21 Deireadh Fómhair 1803, de thoradh ar an pháirt a ghlac sé in Éirí Amach 1798.
An Ruiséalach i mBéal Feirste
Sa bhliain 1790, atosaigh sé a ghairm míleata mar oifigeach sóisearach san 64ú Reisimint Choisithe ('64th Regiment of Foot' sa Bhéarla), a bhí lonnaithe i mBéal Feirste.
Bhí tionscail rathúil an línéadaigh agus na teicstíle agus pobail loingis thráchtála i mBéal Feirste ag an tréimhse seo agus ghlaoití 'Aithin an Tuaiscirt' uirthi.
Mar oifigeach garastún, bhí rochtain ag an Ruiséalach ar an aicme nua gairmiúla agus gnó a bhí ag teacht chun cinn. Ba radacaithe iad cuid mhaith de na daoine seo (Preispitéirigh a bhí eisiata ón Chinsealacht mar gheall ar a gcreideamh). An tsúil a bhí acu le saoirse a spreag iad.
Bhí an réabhlóid in Éirinn faoi anáil na Fraince. Tharla Réabhlóid na Fraince sa bhliain 1789 agus Forógra  Chearta an Duine. I mBéal Feirste, bhí an t-idéalachas fós i réim. mionsamhail|Plaic chuimhneacháin, Iarsmalann Chontae an Dúin, Dún Pádraig, Mar gheall ar a aigne ghéar agus a smaointí radacacha, ba ghearr go raibh an Ruiséalach cairdiúil le Henry Joy McCracken, James Hope, Samuel Neilson agus daoine eile a bhí le ról suntasach a ghlacadh i gCumann na nÉireannach Aontaithe. D'fhorbair siad as lámha a chéile, smaointe athchóiriú parlaiminte, a chuirfí san áireamh an chuid is mó de na daoine, agus a d'fhuasclófaí na gCaitliceach.
D'fhág Tomás an arm i Mí Iúil 1791 agus d'fhreastail sé ar choinbhinsiún ar an Chlub Whig i mBéal Feirste, i gcomhair cheiliúrtha 'Lá Bastille'. B'é William Drennan a thug an t-aitheasc ag an choinbhinsiún agus mhol sé don lucht éisteachta 'bráithreachas', a bhéas mar aidhm aige "cur chun cinn scaradh ó Shasana agus comhoibriú leis gCoiste Caitliceach" a bhí ag an éirí níos radacaí, sa tóir ar leasaithe polaitiúla agus sóisialta.
D'easaontaigh sé le Wolfe Tone, agus i gceann cúpla seachtain d'fhoilsigh Tone "Argument on Behalf of the Catholics of Ireland" chun aghaidh a thabhairt ar na buarthaí.
Cuireadh fáilte agus céad roimh phaimfléad Tone agus thug sé spreagadh do bhunú Chumann na nÉireannach Aontaithe, i mBéal Feirste sa bhliain 1791. B'é cuspóir na heagraíochta ná leasú bunreachtúil, aontas i measc mhuintir na hÉireann agus deireadh a chur le gach dícháilíochtaí creidimh.
Ros Muc
Tá Ros Muc (Rosmuck as Béarla) suite ar chósta thiar na hÉireann, i gContae na Gaillimhe i lár Ghaeltacht Chonamara. Tá paróiste na Ceathrún Rua suite ar an taobh ó dheas agus paróiste Charna ar an taobh thiar. Ón tSean-Ghaeilge a thagann an logainm Ros Muc. Ciallaíonn ros "leithinis" agus muc "cnoc ciorclach"; mar sin, ciallaíonn Ros Muc "leithinis na gcnoc ciorclach".
Tomás Ruiséil (reibiliúnach)
Éireannach Aontaithe agus leasaitheoir
I Mí Eanáir 1794, ghlac an Ruiséalach post mar leabharlann aí leis an 'Chumann Bhéal Feirste le haghaidh Eolas a Spreagadh' (nó an Belfast Society for Promoting Knowledge, sa Bhéarla); athainmníodh an eagraíocht seo mar 'Halla an Línéadaigh' ina dhiaidh sin.
Ros Muc
Meastar gur tháinig na chéad daoine chun an cheantair sa bhliain 400 AD, 100 bliain sular shroich an Chríostaíocht an áit le Naomh Briocánt. Mar sin, tá daoine i Ros Muc le 1500 bliain ar a laghad.
Tomás Ruiséil (reibiliúnach)
Éireannach Aontaithe agus leasaitheoir
Thug a stádas mar leabharlann aí cead dó leanúint ar aghaidh ag forbairt a smaointí le haghaidh na nÉireannach a bhfuascailt, cé go raibh na húdaráis Bhriotanach i mBaile Átha Cliath ag éirí níos eolasaí faoi ghníomhaíochtaí agus chreidimh an Ruiséiligh agus a chuid cairde. clé|mion|258x258px|Wolfe Tone Ina dhiaidh sin, de réir mar a bhí na réabhlóid ithe ag lorg dúshláin a thabhairt do lonnaíocht nó d'forghabháil na Breataine in Éirinn, chuirfí brú ó Chaisleán Bhaile Átha Cliath iachall ar ghluaiseacht na nÉireannach Aontaithe iad féin a iompú ina n-eagraíocht fholaitheach,
Ros Muc
Is í an Ghaeilge an teanga is mó a labhraítear sa cheantar agus Gaeilge Ros Muc atá i gceist léi. Deir na staitisticí ó thoghcheantar an Turlaigh, Ros Muc, gurb é Ros Muc an ceantar is láidre Gaeltachta sa tír. Labhraíonn 91.9% de dhaoine fásta os cionn naoi mbliana déag d'aois an teanga ar bhonn laethúil. Tá timpeall 500 duine ina gcónaí i Ros Muc. Bhí titim sa daonra ar feadh 30 bliain, agus an eisimirce mar phríomhchúis. Thosaigh fás ag teacht ar an daonra arís le teacht an Tíogair Cheiltigh, áfach.
Tá coláistí samhraidh darb ainm Spleodar agus Coláiste na bhFiann suite ann. Bhí teach samhraidh ag Pádraig Mac Piarais, áit ar féidir cuairt a thabhairt air, sa cheantar chomh maith.
Tomás Ruiséil (reibiliúnach)
Basú
Cuireadh an Ruiséalach chun báis ar an 21 Deireadh Fómhair 1803 i nDún Pádraig.
Ros Muc
Bailte fearainn
Gleann Chatha, An Gort Mór, Inbhear, Turlach, Ros Dubh, An Tamhnaigh Bhig, Snámh Bó, Cill Bhriocáin, An Aill Bhuí, An tOileán Mór, An Turlach Beag, Salalaoi, An Baile Thair, An Siléar, Inis Eilte, An Cladhnach, Cladach ó Dheas, Gairfean, Ros Cíde, Doire Iorrais
Spórt
Tá na Piarsaigh, cumann peile an cheantair, lonnaithe i Ros Muc. Imríonn daoine as Ros Muc, Camus agus An Sraith Salach i gConamara leis an bhfoireann. Bunaíodh an cumann sa bhliain 1959. Is iad Marún agus Uaine a ndathanna. Ní raibh páirc imeartha ar bith acu ar dtús, ach rinneadh ceann ar shuíomh trasna ó scoil Ros Muc ar an nGort Mór. Tá an pháirc seo réitithe anois agus seastán agus seomraí feistis leis. Tá sé ar intinn ag Club Dornalaíochta Ros Muc halla agus giomnáisiam a thógáil ar an suíomh. Ba i Ros Muc a bhí an gcuid is mó de na cluichí ceannais i gComórtas Peile na Gaeltachta ar siúl sa bhliain 2009.
thumb|Teach an Phiarsaigh
Daoine cáiliúla ón gceantar
Tá 30 duine a luaitear sna leabhair Beathaisnéis a bhfuil nasc éigin acu le Ros Muc agus rugadh agus tógadh an mhórchuid acu ann. Chaith dream eile acu sealanna ann ag cur snas a gcuid Gaeilge. Is é is cáiliúla astu sin a chaith tamall ann ná an Piarsach a chuir óráid cháiliúil Uí Dhonnabháin Rossa i dtoll a chéile ann, an chaint úd a chuir an lasair sa bharrach.
Na taoidí
300px|mionsamhail|deas|Lag trá An Ghealach is mó is cúis leis na taoidí i bhfarraigí an Domhain, agus iarmhairt lag ag an nGrian orthu freisin.
Aomann imtharraingt na Gealaí an t-uisce atá ar thaobh an Domhain gar don Ghealach i dtreo na Gealaí, agus aomann sé an Domhan soladach amach ón uisce ar an taobh urchomhaireach den Domhan. Bíonn lán mara ag an dá áit urchomhaireacha sin, agus lag trá ag an dá áit atá ar trastomhas atá ingearach leis an trastomhas trí na háiteanna lán mara. Le rothlú an Domhain ar a ais, tarlaíonn dhá thaoide lán mara is dhá thaoide lag trá gach lá. Feidhmíonn imtharraingt na Gréine ar an mbealach céanna, ach de bhrí go bhfuil an Ghrian chomh fada sin amach ón Domhan, is lú ar fad a hiarmhairt ná iarmhairt na Gealaí bíodh is gur mó i bhfad a mais. Mar sin féin tarlaíonn rabharta, leis an taoide ag a huasairde, nuair a bhíonn an Ghealach, an Domhan is an Ghrian ar aon líne agus an dá imtharraingt ag feidhmiú as lámha a chéile. Nuair a bhíonn an Ghealach ina dara is a 4ú ceathrú a tharlaíonn sé seo. Ansin tarlaíonn mallmhuir leis an taoide ag a híosairde nuair a bhíonn an Ghealach is an Ghrian ar threonna ingearacha ón Domhan. Tarlaíonn sin nuair a bhíonn an Ghealach ina céad is a 3ú ceathrú.
De bhrí gur féidir iarmhairtí seo na Gealaí is na Gréine a ríomh, is féidir am is airde na taoide a ríomh i gcomhair aon áite is dáta is mian. Foilsítear an t-eolas seo i dtáblaí taoidí.
François Jacob
Bithcheimicí a rugadh i Nancy na Fraince is ea François Jacob (17 Meitheamh 1920 – 19 Aibreán 2013).
Lena chomhghleacaí Jacques Monod, rinne sé taighde bunúsach ar mheicníochtaí géiniteacha rialaithe.
Roinneadar Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis sa bhliain 1965, le André Lwoff.
D'fhoilsigh sé La Logique du vivant (Loighic na Beatha, 1970) agus La Statue intérieure (An Dealbh Inmheánach, 1974).
Blakenhall
Is ceantar suite i Wolverhampton é Blakenhall.
Rosien
Ceann de na sé sheadin (dúiche) in Oileán Mhanann is ea Rosien (Béarla: Rushen). De réir dhaonáireamh 2001, tá 1504 duine ina gcónaí ann. Tá sé suite i ndeisceart an oileáin, agus tá trí pharóiste ann: Rosien, Cairbre as Malew. Is é Balley Sallagh an sráidbhaile is mó atá ann. Tá Aerfort Oileán Mhanann agus Baarool Jiass ann freisin. De réir tíreolaíochta, tá Balley Chashtal agus na bailte beaga Purt Çhiarn agus Purt le Moirrey sa sheadin, ach ó thaobh cúrsaí riaracháin tá siad scartha amach ón sheadin.
FK Panevėžys
Is club peile é Panevėžio futbolo klubas as Panevėžys. Bunaíodh an club sa bhliain 2016, agus imríonn sé sa A lyga.
Louisa Harland
Is aisteoir Éireannach í Louisa Harland. Is fearr aithne uirthi as páirt a ghlacadh mar Orla McCool sa tsraith theilifíse Derry Girls.
Go luath ina saol
Rugadh i mBaile Átha Cliath í. Is as Tuaisceart na hÉireann do a hathair. Tá beirt deirfiúracha aici, Katie agus Ellie, agus is í Louisa an duine is óige. Fuair sí oiliúint in Mountview Academy of Theatre Arts i Londain.
Sraitheanna teilifíse agus scannáin
I ndiaidh an chéim a bhaint amach aici, thuill sí ról leanúnach mar Kayley sa tsraith theilifíse Love/Hate de chuid RTÉ a hAon. Ghlac sí páirt sna scannáin Standby (2014) le Rob Burke agus Lost in London (2017) le Woody Harrelson.
Sa bhliain 2017, fógraíodh go raibh ról tuillte aici mar Orla McCool, col ceathar Erin McQuinn (Saoirse-Monica Jackson) sa tsraith theilifíse Derry Girls de chuid Channel 4. Craoladh an chéad sraith i mí Eanáir, 2018, a bhfuair moladh mór ó na léirmheastóirí agus ón bpobal.
Ar an 26 Meitheamh 2020, rinne Harland agus a comhréaltaí Derry Girls sceitse le Saoirse Ronan le haghaidh RTÉ Does Comic Relief. Bronnadh an t-airgead a tuilleadh ón sceitse ar na daoine a ndeachaigh Paindéim COVID-19 chun dochair dóibh.
An Raidió
I mí an Mhárta 2021, ghlac Harland páirt i ndrámaíocht raidió darb ainm Endless Second, le Theo Toksvig-Stewart, ar BBC Radio 4. I mí na Bealtaine sa bhliain céanna, bhí sí ar BBC Radio 4 arís ag glacadh páirte i gcóiriú úrscéil, Snowflake, le Louise Nealon.
Drugaí thar an gcuntar
mion|1925 Is éard atá i gceist le drugaí thar an gcuntar (Béarlaː over the counter medication) ná drugaí atá ceadaithe le ceannach díreach sa siopa cógaiseora gan oideas dochtúra, cosúil le haspairín.
Bíonn deacrachtaí leis na drugaí seo ó am go chéile nuair a úsáidtear iad go neamhoiriúnach, mar shampla trí ródháileog, nó má bhíonn imoibrithe idir iad agus drugaí ar leith faoi oideas.
An Breithiúnas Deireanach (Michelangelo)
Freascó le Michelangelo is ea An Breithiúnas Deireanach (Iodáilis: Il Giudizio Universale) sa tSéipéal Sistíneach, a rinneadh in 1536 - 1541.
Clamhán cosfhada
Is éan é an clamhán cosfhada. Is baill d'fhine na Accipitridae iad.
An Breithiúnas Deireanach (Michelangelo)
Tamall gearr sula bhfuair an Pápa Cléimeans VII bás, bhronn se coimisiún ar Michelangelo chun freascó den Bhreithiúnas Deireanach a dhéanamh ar bhalla na haltóra. Ach ba é an Pápa a tháinig ina dhiaidh, Pól III Farnese, a chuir tús leis an tionscnamh agus a chuir brú ar Michelangelo an saothar a chríochnú chomh tapa agus ab fhéidir.
Cuireadh cosc iomlán, nach mór, ar fhíoracha nochta san ealaín dhiaga. Mar shampla, cáineadh An Breithiúnas Deireanach nuair a críochnaíodh é sa bhliain 1541 agus is in olcas a chuaigh an scéal le himeacht aimsire. Maidir leis na fíoracha nochta, tháinig méadú leanúnach ar lucht a gcáinte. Faoi dheireadh, rinneadh ‘leasú’ ar an fhreascó ollmhór de réir an pholasaí nua maidir leis an ealaín a aontaíodh ag Comhairle Trento.
Díbholaíoch
Níl boladh nó tuth ar allas a eascraíonn ó chorp duine. Bíonn boladh míchumhra air nuair a thosaíonn baictéir ag oibriú an allas. Rathaíonn an mionachar seo in áiteanna teomhara agus tais. Is iad na hascaillí ceann dos na háiteanna is teo de ghnáth ar chorp an duine. Solathraíonn faireoga allais maothas agus maireann an mionachar sna háiteanna seo. Cothaíonn na baictéir ar an allas agus craiceann marbh san ascaill agus scaoileann siad aigéad ina gcac. Is é an t-aigéad seo bunús an boladh bréan nach thaitníonn le daoine. Seo an fáth a chaitear díbholaíoch.
Cáitear nó cuimlítear an díbholaíoch ar na hascaillí nó ar áiteanna eile. De ghnáth bíonn leacht cumhraithe sa dhíbholaíoch. Bíonn bolaithe ann oiriúnach d'fhir agus do mhná.
UNIFIL
mion|clé|2020 Is é UNIFIL Fórsa Eatramhach na Náisiún Aontaithe sa Liobáin (Araibis: يونيفيل‎, Eabhrais: יוניפי״ל‎) nó United Nations Interim Force in Lebanon (Araibis: قوة الأمم المتحدة المؤقتة في لبنان‎, Eabhrais: כוח האו"ם הזמני בלבנון‎). Cruthaíodh UNIFIL chun maoirsiú a dhéanamh ar Fhórsaí Iosrael a bhí ag tarraingt amach as an tír agus chun síocháin agus slándáil a bhunú sa chrios teorann.
Is réimse é ina bhfuil obair uasal déanta le fada ag comhaltaí d'Óglaigh na hÉireann. mion|2013, [[Lá Idirnáisiúnta Coimeádaithe Síochána na Náisiún Aontaithe]]
1978-2001
mion|clé|45 Inf Gp UNIFIL, Campa an Churraigh, 2014 I ndiaidh ionradh Iosrael ar an Liobáin i 1978 a bunaíodh UNIFIL, chun maoirsiú a dhéanamh ar Fhórsaí Iosrael, a bhí ag tarraingt amach as an tír agus chun síocháin agus slándáil a bhunú sa limistéar.
Ón am sin go dtí mí na Samhna 2001, bhí Cathlán Coisithe (tuairim is 540 duine) ag Óglaigh na hÉireann sa Liobáin ar a ndéantaí sealaíocht gach sé mhí, chomh maith le 100 duine eile a bheith lonnaithe i gceanncheathrú UNIFIL agus sa bhFórsa Cúltaca Soghluaiste.