cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Víreas easpa imdhíonachta daonna
Stair
Ar 23 Aibreán 1984, bhí preasócáid ag Margaret Heckler, aire sláinte de chuid na Stát Aontaithe,  D'fhógair sí gur thángthas ar VEID, cúis leis an ngalar SEIF, agus go raibh scrúdú acu chun SEIF a aimsiú, go cinnte dearfa faoi dheireadh. mion|Eipidéimeolaíochtː HIV-AIDS (2020)
Eipidéimeolaíocht
Inniu, is galar paindéimeach é an VEID, agus sa bhliain 2020, meastar go raibh tolgadh an víris faighte ag corradh is 38.6 milliún de dhaoine ar fud an domhain. Fuair níos mó 1.6 milliún duine ar fud an domhain an VEID sa bhliain 2016. mion|an Roinn Sláinte, SAM, 1991 mion|London Lesbian and Gay Switchboard,, 1992
Cúiseanna
Tolgtar an víreas i dteagmháil dhíreach na seicne múcasaí nó shruth na fola le sreabhán coirp a bhfuil an víreas ann, cosúil le fuil, seamhan, sreabhán faighne, sreabhán réamhsheamhain, agus bainne cíche. Is féidir don teagmháil seo titim amach má sháitear an t-orgán gnéis san fhaighin, san anas nó sa bhéal. Is féidir, fosta, don fhuilaistriú an víreas a thabhairt ó dhuine go duine.
Baineann an priacal céanna leis an dóigh a n-úsáideann na handúiligh dhrugaí an tsnáthaid chéanna leis an druga a instealladh, nó ligeann sé do shruth fola na ndaoine éagsúla teacht i dteagmháil le chéile. Is féidir don víreas dul ón máthair go dtí an páiste nuair atá sí ag iompar clainne, ag breith an linbh nó ag tabhairt cíche dó.
Ionfhabhtú
Is é an SEIF an dóigh is tromchúisí ar féidir don ionfhabhtú leis an VEID teacht chun solais. Reitrivíreas is ea an VEID is mó a ionfhabhtaíonn comhchodanna ardtábhachtacha an chórais imdhíonachta, cosúil leis na cealla CD4+ T (sórt T-chealla iad seo), macrafagaigh agus cealla deindríteacha. Díothaíonn an VEID na cealla CD4+ T go díreach agus go hindíreach, agus ní féidir don chóras imdhíonachta oibriú i gceart in uireasa na gceall seo. Nuair nach bhfuil oiread is 200 cill den chineál seo fágtha i ngach micrilítear fola, tá an imdhíonacht cheallach caillte, agus an SEIF ar na bacáin. I ndiaidh an chéad ionfhabhtú géar, is dual don VEID é féin a choinneáil faoi cheilt ar feadh tamaill, go dtí go dtiocfaidh na chéad luathairíonna chun solais. Ina dhiaidh sin, iompóidh an t-ionfhabhtú ina ShEIF, a bheidh inaitheanta ar an mbeagán ceall den chineál CD4+ T a fhanfaidh san fhuil, chomh maith le hionfhabhtuithe ar leith a bhíonn coitianta ag na hothair SEIF.
Thairis sin, an duine a raibh an eitinn, cuir i gcás, ina leannán air sular bhuail an VEID é, agus é ina chónaí i dtír thearcfhorbartha ar bheagán dochtúirí, beidh sé i bhfad níos measa as ná an duine folláin a raibh teacht aige ar dhochtúirí ó rugadh é. Tá oidhreacht ghéiniteach an othair tábhachtach freisin, chomh maith leis an tréithchineál den víreas a tholg sé. Tá a leithéid de riocht ann agus CCR5-Δ32. Is é an rud atá i gceist leis an gcód aisteach seo ná cineál sóchán nó éalang ghéiniteach a fhágann a lorg ar chóras imdhíonachta an duine. Cé gur riocht díobhálach é go bunúsach, fágann sé an t-othar díonta ar thréithchineálacha áirithe den víreas. Bíonn tréithchineálacha éagsúla den víreas ann, agus cuid acu ag dul i gcion ar an orgánach daonna níos sciobtha ná an chuid eile. mion|an Roinn Sláinte, SAM, 1990idí
Tástáil
Duine as gach beirt, a bheag nó a mhór, dá bhfuil ionfhabhtaithe leis an VEID, níl a fhios acu an galar a bheith orthu ar aon nós sula dtaispeánann an tástáil é. An fhuil a fhaightear ó na deontóirí agus na táirgí fola a úsáidtear sna hospidéil agus sa taighde, cuirtear tástáil den chineál sin i bhfeidhm orthu le teacht ar an truailliú in am.
Tá na modhanna tipiciúla tástála dírithe ar antasubstaintí an VEID a aithint ar shreabháin choirp na n-othar. Agus an méid sin ráite, bíonn sé difriúil ag na daoine éagsúla cé chomh fada a thógann sé orthu antasubstaintí a fhorbairt a bheadh inaitheanta sa tástáil. Mar sin, níl sé as an ngnáth nach mbeadh na hantasubstaintí ann ach leathbhliain, nó fiú bliain, i ndiaidh an tolgtha.
Littleport
Is baile suite i gCambridgeshire é Littleport. Bhí 8,738 duine ina gcónaí i Littleport i 2011.
Víreas easpa imdhíonachta daonna
Tástáil
Tá gléas tástála le ceannach a aithníonn aigéad ribeanúicléasach nó aigéad dí-ocsairibeanúicléasach an VEID sula dtagann na hantasubstaintí ar an bhfód ar aon nós. Ní ghlactar leis na measúnachtaí seo go hoifigiúil le haghaidh diagnóis an ionfhabhtaithe VEID, ach mar sin féin, baintear úsáid astu go forleathan sna tíortha forbartha.
Leigheas
Níl leigheas ar bith ann faoina choinne (ach tá drugaí ar fáil a choinníonn SEIF faoi smacht sa chorp). Cé gur féidir an víreas a choinneáil siar le cóireáil, níl leigheas ann a ruaigfeadh as orgánach an othair é.
Vacsaín
Chun cosc a chur ar scaipeadh an víris tá vacsaín de dhíth. Ach, níl vacsaín ar fáil chun daoine a chosaint ón víreas. Tá taighde go leor déanta ó na 1980idí. Ar an drochuair, bíonn an cóta atá thart ar HIV déanta den phróitéin Env agus é ag athrú go minic. Dá bharr sin níor éirigh le taighdeoirí vacsaín éifeachtach a fhorbairt le Env amháin.
PrEP
Is éard atá i gceist leis an gclár PrEP nó próifiolacsas réamhnochta ná úsáid réamhchoisctheach a bhaint as cógais frith- víreasacha chun ionfhabhtú VEID a chosc
Adygea
Poblacht chónaidhme de chuid na Rúise is ea Adygea.
Mullach Breac
Is baile suite i gContae Ard Mhacha é Mullach Breac.
Adygea
Tagairtí
mion|clé|250px
Rúitín
clé|250px|mion|Rúitín Is éard is an rúitín nó an réigiún talacruach, (ar a dtugtar freisin murnán nó 'alt na coise') ná an réigiún ina mbuaileann an cnámh lorgan agus an troigh le chéile. Tá trí alt san rúitín:.. alt an rúitín féin, an t-alt fo-thalusach agus an t-alt tibifiobúlach íochtarach.
San úsáid coitianta, tagraíonn an téarma 'rúitín' go heisiach do réigiún an rúitín. I téarmaíocht leighis, is féidir "rúitín" (gan cháilitheoirí) a bheith ag tagair don réigiún iomlán nó go sonrach don réigiún talacrurach. Is iad príomh-chnamha an rúitín ná an talus (sa troigh), agus an tibia agus an fiobúl (sa lorgan). Tugtar cnámh an rúitín ar an talus. Is alt bacánach sionóibhiach an rúitín, a cheanglaíonn foircinn aimhneasacha an tibia agus an fhiobúil, san ghéag íochtarach, le ceann neasach an taluis.
Northstowe
Is baile suite i gCambridgeshire é Northstowe.
Ólchúr mac Flainn
Ba bhall é d'Uí Chonaill Gabhra, sinsir Dhónaill Uí Chonaill agus Mhíchíl Uí Choileáin. Flann mac Earca (bás 762) ba ea a athair, agus Scanlán mac Flainn (bás 786) a dheartháir, ríthe Uí Fiodhghinte beirt. .
Bhí a bpríomhchathair féin ag Uí Fiodhghinte, ag Dún Eochair, bunaithe na céadta bliain roimh am Ólchúir ag na Dáirine, iarcheannairí na Mumhan. Aithníodh Uí Fiodhghinte féin mar Dáirine, nó ar a laghad, meascán dóibh siúd agus d'Eoghanachta. Níorbh chóir ach muintir Chonaill Cjoirc a bheith go hiondúil ina ríthe Chaisil. Dá mba cheart iad na ginealaigh is sine ámh, uncail Chonaill Choirc darbh ainm Dáire Cearba ba ea sinsear Uí Fiodhghinte (agus a ngaoil Uí Liatháin).
Dá mba fhíor é gur rí Chaisil é Ólchúr, ba chomhartha é seo de mheath ciorcal istigh na nEoghanachta ag deireadh na 8ú haoise tar éis bhás Chathail mhic Finghin (bás 742). I bhfianaise a gcuid staire ámh, ní dócha é ar chor ar bith go ndearnadh rí Chaisil d'Ólchúr gan cead ón gciorcal istigh.
Is iad Annála Uladh amháin a thugann an teideal Rí Mumhan dó, ina thásc don bhliain 796. Deir Annála Inis Faithlinn ach gurbh abb tuata Inis Cathaigh é.
Tháinig a dheartháir Murchadh (bás 807) i gcomharbacht air mar Rí Uí Fiodhghinte.
Leamhan flanndearg
Is feithid é an leamhan flanndearg nó an Tyria jacobaeae. Ball d'fhine na Arctiidae atá ann.
Annie Lennox
Amhránaí Albanach is ea Ann Lennox. Rugadh in Obar Dheathain, Albain ar an 25 Nollaig 1954 í.
4-D (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an ceathrú heipeasóid, "4-D" den naoú sraith The X-Files ar an 9 Nollaig 2001. Scríobh Steven Maeda an eipeasóid seo. D'fhéach 8.9 milliún duine ar an eipeasóid.
Seán Farrell
Polaiteoir Éireannach ab ea Seán Farrell ( - 1 Lúnasa, 1972). Bhí sé ina bhall de Shinn Féin.
An Charaitsé-Shiorcáis
thumb|250px|right Poblacht chónaidhme de chuid na Rúise is ea an Charaitsé-Shiorcáis.
Iris Murdoch
Scríbhneoir is fealsamh Éireannach agus Briotanach ab ea Iris Murdoch (15 Iúil 1919–8 Feabhra 1999). Bhí sí ina húrscéalaí, file, beathaisnéisí agus hollamh. Scríobh sí na leabhair The Black Prince is The Sea, the Sea.
Milano
Is í Milano an dara cathair is mó san Iodáil agus príomhchathair réigiún Lombardia. Tá 1,308,000 duine ina gcónaí ann.
left|thumb|An Ardeaglais
Kenzo Kitakata
Úrscéalaí Seapánach is ea Kenzo Kitakata (北方 謙三 - Kitakata Kenzō) (r. 26 Deireadh Fómhair 1942) agus iomrá air de bharr a chuid scéinséirí. Rinne sé staidéar ar an dlí in Ollscoil Chuo agus bhí sé ina Uachtarán ar Scríbhneoirí Scéinséirí Mistéire na Seapáine idir na blianta 1997 agus 2001.
Beatha
Rugadh é i gCathair Karatsu i Maoracht Saga. Chuaigh sé isteach i nDámh an Dlí in Ollscoil Chuo nuair a bhí gluaiseacht radach na mac léinn i mbarr a réime. D’fhoilsigh sé scéal liteartha san iris "Shincho" (Márta 1970) agus é ina mhac léinn. Bhain sé céim amach sa bhliain 1973 agus ón mbliain 1981 amach chrom sé ar scéalta bleachtaireachta a scríobh.
Tháinig éileamh ar a shaothair agus sa bhliain 1983 rinne Yutaka Mizutani agus an stiúrthóir Eiichi Kudo scannán d’úrscéal leis. Lean roinnt scannán eile é. Sa bhliain 1989 thosaigh sé ag foilsiú úrscéalta stairiúla agus bhain Duais Shizuka Ryozaburo dá bharr. Tá a lán duaiseanna eile faighte aige ó shin.
An Mullach Glas
Is baile fearainn suite i gContae Ard Mhacha é an Mullach Glas. Tá sé siar ó thuaidh ó Iúr Cinn Trá.
Úráiniam
Is é an t-úráiniam dúil uimhir a 92, agus is é an tsiombail a sheasann dó sna foirmlí ceimiceacha ná U. Miotal geal insínte é nach bhfuil ach iseatóip radaighníomhacha aige. Tá úráiniam an dúlra comhdhéanta as ceithre iseatóp, mar atá, 238U (99.284 %), 235U (0.711 %), 234U (0.0054 %) agus 236U (iarsmaí beaga). Tá na hiseatóip seo go léir fadsaolach, nó is é úráiniam a 234 an ceann is giorra leathré - timpeall ar aon cheathrú milliún bliain. Maidir leis na hiseatóip eile, bíonn an meath ag teacht orthu siúd i bhfad níos moille fós, nó tá siad go léir na milliúin bliain ar leathré. Is é úráiniam a 238 an ceann is fadsaolaí acu go léir, nó tá sé ceithre mhórmhilliún bliain ar leathré.
Is é úráiniam a 235 an ceann is féidir a úsáid sna buamaí adamhacha agus sna himoibritheoirí núicléacha, nó is iseatóp ineamhnaithe é - go praiticiúil, is é an t-aon núiclíd ineamhnaithe a bhfuil teacht uirthi sa dúlra. Maidir leis an gcineál meath radaighníomhach a thagann ar an úráiniam, is é an t-alfa-mheath é, de ghnáth, agus is rud tipiciúil é ag núiclídí troma cosúil le hiseatóip an úráiniam.
thumb|left|Buama adamhach ag pléascadh os cionn [[Hiroshima]]
Ba é an ceimiceoir Gearmánach Martin Heinrich Klaproth a d'aithin an t-úráiniam agus a d'ainmnigh é sa bhliain 1789. An púdar dubh a d'aonraigh Klaproth, níorbh é an t-úráiniam féin é, mar a shíl sé, ach ocsaíd an úráiniam. Ba é Eugène-Melchior Péligot a rinne an chéad eiseamal den mhiotal féin, sa bhliain 1841.Níor tuigeadh radaighníomhaíocht an úráiniam roimh dheireadh na naoú haoise déag, nuair a d'aithin an t-eolaí Francach Henri Becquerel go raibh an úráinildéshulfáit potaisiam K2UO2(SO4)2 in ann "smúit" a fhágáil ar phláta neamhnochta grianghrafadóireachta. Is é an tátal a bhain sé as an scéal go raibh gathanna dofheicthe ag teacht as an úráiniam agus go raibh na gathanna seo ag oibriú ar an bpláta mar a bheadh solas iontu.
Is é an ochtocsaíd trí-úráiniam, U3O8, an chomhdhúil is tábhachtaí agus is cobhsaí dá bhfuil ag an úráiniam. Is ionann í agus an phicbhleind. Ocsaíd thábhachtach eile í an dé-ocsaíd, UO2. Tá a lán staideanna ocsaídiúcháin ag an úráiniam, ach is iad +IV agus + VI na huimhreacha ocsaídiúcháin is coitianta. Ian tábhachtach é an t-ian úráinile UO22+. San ian seo, is é an staid ocsaídiúcháin atá ag an úráiniam ná +VI, agus téann an t-ian i gcomhdhúile le hainiain na n-aigéad: samplaí iad an chlóiríd úráinile UO2Cl2 agus an tsulfáit úráinile UO2SO4.
Seán Ó Dónaill
Is iománaí é Seán Ó Dónaill. Rugadh é ar an 15 Meitheamh 1994. Is as Contae an Chláir é.
Gobadáinín píbrua
Is éan é gobadáinín píbrua (Calidris ruficollis). Is baill d'fhine na Scolopacidae é. .
Culacach
Is é is Culacach ann ná leagan Gaeilge den fhocal Rúisise кулак (kulak) a chiallaíonn "dorn dúnta" - sin, nó feirmeoir saibhir a bhfuil ag éirí leis agus a choinníonn torthaí a chuid oibre ina dhorn dúnta féin.
Cruthú na gCulacach mar aicme
Ar dtús, b'ionann na Culacaigh agus na saorfheirmeoirí a tháinig chun tosaigh sa Rúis de bharr na leasuithe sóisialta a chuir an Príomh-Aire Pyotr Stolypin i bhfeidhm sa Rúis Impiriúil ón mbliain 1906 i leith. Chruthaigh leasuithe Stolypin aigne nua úinéirí talún a raibh cead acu tailte a fháil ó na mórthiarnaí talún ar creidmheas, agus oibreacha feirme á ndéanamh acu leis na fiacha seo a ghlanadh. Ba é cuspóir na scéime seo ná tús a chur le "meánaicme" feirmeoirí.
Na Culacaigh agus na Boilséivigh
Nuair a tháinig na Boilséivigh i gcumhacht sa Rúis, is é an dearcadh a bhí acu gur cineál caipitlithe nó rachmasóirí tuaithe a bhí sna Culacaigh, agus go raibh siad ag teacht i dtír ar na scológa ba bhoichte. Thairis sin, bhí na Boilséivigh dírithe ar na tailte a chomhshealbhú agus a roinnt idir na feirmeacha comhsheilbhíochta, is é sin, na calchais. Bhí na Culacaigh ag cur isteach ar an gcomhsheilbhíocht, agus mar sin, chrom na Boilséivigh ar an "dí-Chulacú", nó "díothú na gCulacach mar aicme", ar fheachtas forleathan in aghaidh na gCulacach.
An Feachtas Frith-Chulacach
Thosaigh an feachtas frith-Chulacach sa bhliain 1929. An bhliain roimhe sin, rith an bia gann ar an arm agus ar mhuintir na gcathrach, agus bhí an rialtas Boilséiveach den tuairim go raibh sé riachtanach na tailte tuaithe a thabhairt chun comhsheilbhíochta le nach bhféadfadh na feirmeoirí an t-arbhar agus an fheoil a choinneáil as aice láimhe ó mhuintir na gcathrach i ré an ghanntanais. Chaithfeadh na feirmeoirí na hainmhithe a thabhairt uathu do na calchais - do na feirmeacha comhsheilbhíochta - rud nár thaitin leo ar aon nós. B'fhearr leo na hainmhithe a mharú agus an fheoil a ithe nó a dhíol, rud a cheadaigh an chéad pholasaí comhsheilbhíochta dóibh. Ar an mbealach seo, maraíodh na milliúin ainmhithe san Aontas Sóivéadach i rith an chéad dá mhí den bhliain 1930. Cailleadh aon cheathrú cuid de bheostoc na tíre.
D'éiligh Stailín go gcuirfí deireadh giorraisc le gach cineál diúnais agus go "leachtófaí" - is é sin, go scriosfaí - "na Culacaigh mar aicme". Thoiligh an páirtí leis an éileamh seo, agus chuaigh na Cumannaigh chun cogaidh ar na Culacaigh. Bhí cuid acu le cur chun báis, cuid eile le cimiú i gcoilíneachtaí daorbhroide, agus cuid eile fós le díbirt go himeall na tíre. Maraíodh na mílte feirmeoirí, coigistíodh a maoin shaolta, agus ruaigeadh na céadta mílte acu go dtí an tSibéir nó go Lár na hÁise.
Is minic nach bhfuair na húdaráis áitiúla ach cuóta oibre, is é sin, tugadh ordú dóibh íosmhéid áirithe Culacach a aithint agus a chimiú. Ansin, chaithfidís an líon sin daoine a ghabháil - an cuóta a chomhlíonadh - ar eagla go bhfaighidís féin trioblóidí leis an bPáirtí uilechumhachtach. Mar sin, is minic a rinneadh "Culacach" de scológ éigin nach raibh ag "dúshaothrú" ach a chlann mhac féin (ceann de chomharthaí sóirt an Chulacaigh ab ea go raibh sé ag tabhairt oibre do scológa eile ar phá - chruthaigh sin gur "caipitlí agus dúshaothróir" a bhí ann), sin nó sainaithníodh gach scológ a raibh díon miotail ar a theach mar "Chulacach" (ó nach bhféadfaidís an miotal a íoc mura raibh ailp airgid an "chaipitlí" acu). Iad siúd a bhí ag obair do na Culacaigh, cimíodh mar podkulachniki iad - lucht tacaíochta na gCulacach.
An Purgú Mór agus athbheochan an fheachtais in aghaidh na gCulacach
Cuid mhór de na Culacaigh a díbríodh go dtí an tSibéir nó an Chasacstáin, bhí siad in ann déanamh as dóibh féin agus saol réasúnta saibhir a bhaint amach dóibh féin arís. Nuair a thosaigh an Purgú Mór, glacadh leis seo mar fhianaise nach raibh an "dí-Chulacú" curtha i gcrích mar ba chóir. Mar sin, cuid mhór de na feidhmeannaigh a ghlac páirt sa chéad dí-Chulacú ón mbliain 1929 ar aghaidh, cuireadh chun báis iad nó caitheadh i dtóin phríosúin iad. Maidir leis na Culacaigh féin, ba í a ndúthracht oibre féin a chaill as an nua iad, nó de réir lámhleabhar na mBoilséiveach, ba fianaise í go raibh na Culacaigh ag sabaitéireacht agus ag dúshaothrú arís. Go háirithe, ba tromchion é go raibh na Culacaigh chomh dána is go raibh siad ní ba saibhre ná lucht na gcalchas a bhí suite in aice leo - ba í an tsabaitéireacht an t-aon mhíniúchán amháin a rith leis na hidé-eolaithe, nó, de réir an lámhleabhair chéanna, ní fhéadfadh na feirmeoirí príobháideacha a bheith níos rathúla ná na feirmeoirí comhsheilbhíochta, mura raibh camastaíl éigin idir lámha acu.
Líon na nDaoine a maraíodh
Is deacair a rá, cá mhéid daoine a fuair bás de dheasca "leachtú na gCulacach mar aicme sa tsochaí". Maidir leis na sonraí atá againn as na cartlanna Sóivéadacha, ní féidir a léamh astú go cruinn cá mhéid a tháinig slán ná cá mhéid a d'éalaigh, nó cá mhéid a gheobhadh bás gan díbirt. Ní thugann na sonraí seo le fios ach an oiread, cá mhéid a fuair báis sna príosúin nó a cuireadh chun báis sna campaí géibhinn, seachas stiúgadh le hocras is le tuirse sna coilíneachtaí daorbhroide. Thairis sin, tá a lán staraithe den tuairim gurb é an dí-Chulacú ba chúis leis an ngorta mór (an Holodomor) san Úcráin sna blianta 1932-1933.
Little Malvern Priory
Mainistir Beinidicteach suite i Worcestershire ab ea Little Malvern Priory.
An Port Mór
Is baile suite i gContae Ard Mhacha é an Port Mór.
Nihilí
Is é is brí leis an bhfocal Laidine nihil ná "neamhní, a dhath ar bith, faic na ngrást".
Kierkegaard agus an "Leibhéaladh"
Maidir leis an bhfealsamh Danmhargach Søren Kierkegaard, níor bhain sé úsáid as an téarma sin "nihileachas", ach bhí coincheap cosúil aige - "leibhéaladh". Is é is leibhéaladh ann ná an dóigh a gcuireann an duine aonair a indibhidiúlacht faoi chois, ionas nach féidir aon rud ar leith ná aon chuspóir ar leith a aithint air a thuilleadh. Mar sin, bhí sé buartha faoin nihileachas a thiocfadh ar an bhfód de dheasca an leibhéalta, is é sin, an dóigh a gcaighdeánófaí gach gné den tsaol faoi thionchar an ollchultúir nua-aimseartha, ionas nach bhfágfaí spás ná slí ag an indibhidiúlacht.
Nihileachas agus Nietzsche
Is minic a shamhlaítear coincheap an nihileachais leis an bhfealsamh Gearmánach Friedrich Nietzsche. Bhí Nietzsche den bharúil gurb ionann an nihileachas agus patuaire i leith an tsaoil - an nós cuma liom, mar a déarfá. Bhí Nietzsche an-diúltach don nihileachas sa chiall seo, agus ba é a thuairim gur nimh don anam daonna a bhí ann. Ón taobh eile de, bhí sé den tuairim gur dea-chomhartha a bhí ann má tháinig a leithéid de smaoineamh ar an bhfód agus an nihileachas, nó chreid sé gur géarchéim riachtanach a bhí ann don duine dhaonna agus go gcaithfeadh an duine a chath féin a chur ar an nihileachas - gur céim riachtanach forbartha a bhí ann.
1883
Tarluithe
mion|Brúchtadh Krakatau sna hIndiacha Thoir Ollannacha (an Indinéis inniu). Fuair 36,000 duine bás
Nihilí
Úsáid stairiúil an fhocail
Go stairiúil, tagraíonn an téarma do ghluaiseacht sa Rúis sa dara leath den naoú haois déag. Níorbh ionann iad na nihilithe seo agus nihilithe i gciall nua-aimseartha an fhocail. Go bunúsach, ba radacaigh iad na nihilithe seo a bhí den tuairim gur chóir dul i muinín na láimhe láidre le sochaí na Rúise a leasú. Bhí an-tionchar acu ar ghluaiseacht na Naroidnící agus ar Pháirtí Sóisialach Réabhlóideach na Rúise.
Ramsey, Cambridgeshire
deas|250px|thumb|Teampall Thomáis a Becket in Ramsey Is baile suite i gCambridgeshire é Ramsey. D'fhás an baile timpeall ar mhainistir Bheinidicteach. Tá 6,060 duine ina gcónaí ann.
Evanna Lynch
Is aisteoir Éireannach í Evanna Patricia Lynch (rugadh 16 Lúnasa 1991). Tháinig clú uirthi trí Luna Lovegood a imirt, carachtar tacaíochta sa tsraith scannán Harry Potter. Caitheadh Lynch mar Luna ag aois 14, agus níor ghníomhaigh sí ach i ndrámaí scoile roimhe seo. Ó 2007 go 2009, réalta sí in dhá scannán Harry Potter agus a gcluichí físe. D’fhill sí ar ais ina dhiaidh sin do na scannáin dheireanacha (Harry Potter and the Deathly Hallows) agus an chéad cheann de dhá chluiche físeáin an scannáin. Tá dhá ainmniúchán dámhachtain tuillte aici mar gheall ar obair Lynch ar an tsraith.
Laurence Brady
Polaiteoir Éireannach ab ea Laurence Brady (20 Eanáir, 1892 - 17 Aibreán, 1973). Bhí sé ina bhall de Shinn Féin ar dtús agus ansin Fianna Fáil.
Chance Milton Vought
Dearthóir is déantúsóir aerárthach a rugadh i Nua-Eabhrac ab ea Chance Milton Vought (26 Feabhra 1890 – 25 Iúil 1930). Ar Oileán Fada i Nua-Eabhrac a rugadh é agus b'ann a fuair sé bás.
Fuair Vought a chuid oideachais tríú leibhéal i bPratt Institute i gcathair Nua-Eabhrac agus in Ollscoil Pennsylvania. Mhúin na deartháireacha Wright an eitleoireacht dó, agus bhí sé mar phríomhinnealtóir i gcomhlacht Wright gur bhunaigh a chomhlacht féin, in éineacht le Birdseye Lewis, i 1917, mar atá Lewis & Vought Corp.
Dhear sé eitleáin mhíleata a raibh cáil orthu tráth:
St Ives, Cambridgeshire
Is baile suite i gCambridgeshire é St Ives. Bhí 16,384 duine ina gcónaí i St Ives i 2011.
Sezincote House
Is teach mór suite i Worcestershire é Sezincote House.
Coláiste na bhFiann
Is eagraíocht a chuireann cúrsaí samhraidh Gaeltachta ar fáil do dheágóirí le Gaeilge a fhoghlaim é Coláiste na bhFiann. Tá Coláiste na bhFiann ag ceiliúradh dhá scór bliain ag cur na Gaeilge chun cinn. Thosaigh an eagraíocht i Ros Muc, Co. na Gaillimhe sa bhliain 1968 le seasca dalta. . Thar an daichead bliain tá breis is caoga míle dalta tar éis a bheith ar chúrsa leo. Is éard atá inti ná "an tSeirbhís Náisiúnta is mó don óige tré mheán na Gaeilge". Ciallaíonn sé sin go stiúrann Coláiste na bhFiann ocht "gColáiste Samhraidh" i Ráth Cairn Co. na Mí, Ros Muc Co. na Gaillimh, Sligeach Co. Shligigh, Baile an Uairnigh Co. na Mí, Áth Luain, Contae na hIarmhí, Dún Dealgan, Contae Lú, Naomh Bréanainn Cill Airne Co. Chiarraí agus cúrsa lae i mBaile an Sceilg, Co. Chiarraí.
Úsáideadh struchtúr Choláiste na bhFiann mar theimpléad do roinnt Choláistí Samhraidh eile. Ar maidin bíonn ranganna bunaithe ar an dteanga labhartha agus bíonn imeachtaí éagsúla mar shampla ceol, ealaíon agus spóirt agus bíonn céilithe san oíche. Tá struchtúr traenála ceannasaíochta ag Coláiste na bhFiann a mhúineann forbairt sóisialta, freagracht agus neamhspleáchas do dhaoine óga.
Tá caoga club óige ar a dtugtar Cumann na bhFiann timpeall na tíre a thugann deis do dhaltaí a cuid Gaeilge a chleachtadh i rith na bliana. Bíonn imeachtaí mhóra agus turais as baile eagraithe do dhaltaí na gclubanna seo.
Cóilín Ó Riain
Is iománaí é Cóilín Ó Riain. Rugadh é ar an 2 Meán Fómhair 1988. Is as Contae an Chláir é.
Ari Þorgilsson
Ba é Ari Þorgilsson (1067–1148 AD) an croinicí ba mhó cáil san Íoslainn sna meánaoiseanna. Eisean a scríobh Íslendingabók, leabhar a thugann cuntas ar shaol na muintreacha a chuir fúthu san Íoslainn. Ba ghnách Ari Saoi (Ari hinn fróði) a thabhairt air, agus eisean an duine is túisce a scríobh stair i Sean-Lochlainnis, más fíor do Snorri Sturluson.
Bhain Ari le muintir Haukdælir agus fuair sé a chuid scolaíochta ó Teitur Ísleifsson (mac Ísleifur Gissurarson, an chéad easpag de chuid na hÍoslainne) sa scoil in Haukadalur. Is ann a fuair sé léann clasaiceach. Is léir ónar scríobh sé go raibh an-eolas aige ar staraithe Laidine ach go raibh sé beachtaithe go maith i mbéaloideas na tíre chomh maith.
Creidtear go ndearnadh sagart Críostaí d’Ari in Staður (a dtugtar Staðastaður air anois). Is beag eolas eile atá le fáil ar a bheatha.
Dennis + Gnasher
Is sraith theilifíse Astrálach-Briotanach é Dennis + Gnasher. Thosaigh sé ag craolachán as Béarla ar an 7 Meán Fómhair, 2009.
Mitsuyo Kakuta
Údar torthúil Seapánach is ea Mitsuyo Kakuta (角田 光代, Kakuta Mitsuyo. Rugadh í in Yokohama ar 8 Márta 1967. Faoi láthair tá sí ag cur Seapáinis nua-aoiseach ar Scéal Genji, scéal clasaiceach de chuid litríocht na Seapáine. Tá sí pósta leis an scríbhneoir Takami Itō.
Saothair
D’fhoilsigh sí a céad leabhar, Kōfuku na yūgi (Súgradh sona), agus í ina mac léinn i nDámh na Litríochta in Ollscoil Waseda agus bhain sí Duais Kaien do Scríbhneoirí Nua sa bhliain 1990.
Moladh an dá úrscéal a d’fhoilsigh sí sa bhliain 2002, Ekonomikaru paresu (Pálás barainneach) agus Kūchū teien (Gairdín crochta), agus bhain sí Duais Liteartha Noma agus Duais Noaki sa bhliain 2004. Tá os cionn ochtó leabhar scríofa aici.
Bhuaigh sí Duais Liteartha Chūō Kōron 2007 le húrscéal a aistríodh go Béarla mar The Eighth Day agus a rinneadh dráma teilifíse agus scannán de. Bhuaigh sí duaiseanna freisin leis an dá leabhar a d’fhoilsigh sí sa bhliain 2012, an t-úrscéal Kami no tsuki agus an cnuasach gearrscéalta Kanata no ko.
Caitlín Brugha
Polaiteoir Éireannach ab ea Caitlín Brugha (11 Nollaig, 1879 - 1 Nollaig, 1959). Bhí sí ina ball de Shinn Féin.
Cogadh Spáinn-Mheiriceánach
Coinbhleacht armtha idir Stáit Aontaithe Mheiriceá agus an Spáinn sa bhliain 1898 ab ea an Cogadh Spáinneach-Meiriceánach (An Spáinnis: Guerra hispano-americana or Guerra hispano-estadounidense; Filipínis: Digmaang Espanyol-Amerikano). clé|mion|Síníodh Conradh i b[[Páras ar 10 Nollaig 1898 Harper's Pictorial History of the War with Spain, Vol. II,  1899]] Bhris an cogadh amach ar 21 Aibreán 1898 faoi Chúba. Cuireadh an t-oileán faoi imshuí. D'fhairsing an chogaíocht go dtí na hOileáin Fhilipíneacha.
Mhair an chogaíocht deich seachtain. Síníodh Conradh i bPáras ar 10 Nollaig 1898. Ghéill an Spáinn na hOileáin do na Stáit Aontaithe.
Níos déanaí, d'éirigh na Filipínigh amach in aghaidh na Meiriceánach
Gobadáinín Baird
Is éan é gobadáinín Baird (Calidris bairdii). Is baill d'fhine na Scolopacidae é.
Tacsanomaíocht
Tagann ainm an ghéinis seo Calidris ón Ghréigis 'kalidris' nó 'skalidris', a bhí luaite ag Arastatal, agus a bhí ina chónaí cois abhann agus é liath daite. Ainmníodh ainm an speicis bairdii in onóir Spencer Fullerton Baird (1823-1887). Ba éaneolaí Meiriceánach é Baird agus bhí sé ina Rúnaí Cúnta san Institiúid Smithsonian.
Lord of the Flies (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an cúigiú heipeasóid, "Lord of the Flies" den naoú sraith The X-Files ar an 16 Nollaig 2001. Scríobh Thomas Schnauz an eipeasóid seo. D'fhéach 9.9 milliún duine ar an eipeasóid.
St Neots
Is baile suite i gCambridgeshire é St Neots. Tá sé ainmnithe i ndiaidh naomh Cornach darbh ainm Neot agus a mbíodh a chnámha san áit gur goideadh iad tamall fada ó shin. Tá breis is 30,000 duine ina gcónaí ann agus tá an baile ag fás.
Donny Lalonde
Dornálaí Ceanadach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea Donny Lalonde, a rugadh ar 12 Márta, 1960 i gKitchener, Ontario.
Mullach an Bhile
Is baile suite i gContae Ard Mhacha é Mullach an Bhile.
Jim Marshall (grianghrafadóir)
Grianghrafadóir, go minic de roc-réaltaí, ba ea James Joseph Marshall (3 Feabhra 1936, Chicago, Illinois, - 24 Márta 2010, Cathair Nua-Eabhrac, Nua-Eabhrac ).
Cheannaigh sé a chéad cheamara nuair a bhí sé fós ag freastal ar ardscoil agus thosaigh sé ag doiciméadú ceoltóirí agus ealaíontóirí i San Francisco. Tar éis roinnt blianta ar sheirbhís san aerfhórsa, tháinig sé ar ais agus bhog sé go Nua-Eabhrac. Ba é Marshall an t-aonú duine a tugadh cead dó dul ar gcúl an stáitse le linn cheolchoirm dheireanach 'The Beatles' i bPáirc Ndlstyak, San Francisco, 29 Lúnasa 1966, agus bhí sé ina phríomh-ghrianghrafadóir ag Féile Woodstock sa bhliain 1966.
I measc na grianghraif is cáiliúla a ghlac sé bhí pictiúr de Jimi Hendrix agus é i mbun a ghiotár a dhó ag Popfhéile Monterey sa bhliain 1967, pictiúr de Janis Joplin ina suí ar chochall ghluaisteáin "VW Beetle" agus a lámha ar oscaile amach aici, ag Pálás na Mínealaíon, San Francisco, sa bhliain 1968, an pictiúr de Johnny Cash ag luascadh a mhéar le linn léirithe i San Quentin, California, sa bhliain 1969. Ghlac Marshall ealaíontóirí eile freisin, m.sh. Jim Morrison agus a bhanna The Doors, Miles Davis, Brian Wilson, an banna Led Zeppelin, an banna an Rooling Stones, Ray Charles, an bhanna The Who, Bob Dylan, John Coltrane agus níos mó.
Lean Marshall ar aghaidh ag obair go dtí go bhfuair sé bás, agus thóg sé grianghraif d'ealaíontóirí, mar shampla Lenny Kravitz, Red Hot Chili Peppers, Ben Harper agus daoine eile.
Bhí cáil air as a phearsantacht bhríomhar. Chónaigh sé i gCalifornia, ach fuair sé bás i Nua-Eabhrac ar thuras ina raibh sé i gceist aige labhairt i gceantar SoHo.
Toisc nach raibh aon leanaí aige, deireadh sé "níl aon pháistí agam," "Is iad mo ghrianghraif mo chlann."
Darach Ó hEoghanáin
Is iománaí é Darach Ó hEoghanáin. Rugadh é ar an 21 Márta 1990. Is as Contae an Chláir é.
Owen Mac
Is amhránaí agus ceoltóir Éireannach é Owen Mac. Rugadh é ar an Cúil Raithin (Coleraine), Contae Dhoire, Tuaisceart Éireann, ar an 2003.
Conor Byrne
Polaiteoir Éireannach ab ea Conor Byrne ( - 19 Aibreán, 1948). Bhí sé ina bhall de Shinn Féin.
Sawston
Is baile suite i gCambridgeshire é Sawston. Bhí 7,145 duine ina gcónaí i Sawston i 2011.
Bunreacht na hÚcráine
Is é atá i mBunreacht na hÚcráine (Úcráinis: Конституція України) ná dlí bunúsach an náisiúin. Glacadh agus daingníodh leis an mBunreacht ag 5ú seisiún Verkhovna Rada na hÚcráine (Верховна Рада України) (an pharlaimint) an 28 Meitheamh 1996. Ritheadh an bunreacht le 315 vóta dearfach as 450 vóta san iomlán (as íosmhéid de 300).
Ní mór go mbeidh dlíthe eile agus gníomhartha dlíthiúla normatacha eile na hÚcráine ag cloí leis an mbunreacht. Dílsítear an ceart chun an bunreacht a leasú trí nós imeachta reachtaíochta speisialta don pharlaimint amháin. Is í Cúirt Bhunreachtúil na hÚcráine an t-aon chomhlacht ar féidir an bunreacht a léiriú agus ar féidir cinneadh a dhéanamh ar cé acu an bhfuil reachtaíocht ag cloí leis, nó nach bhfuil.
Stair
Go dtí an 8 Meitheamh 1995, bhí Bunreacht (Dlí Bunúsach) PSS na hÚcráine (a glacadh sa bhliain 1978 agus a leasaíodh go hiomadúil ina dhiaidh sin) ina dhlí uachtarach san Úcráin. Shínigh Uachtarán Leonid Kuchma agus Ceann Comhairle Oleksandr Moroz (ag gníomhú dó ar son na parlaiminte) an Comhaontú Bunreachtúil an 8 Meitheamh 1995 le haghaidh na tréimhse go dtí gur féidir Bunreacht nua a dhréachtú.
Glacadh leis an gcéad bhunreacht ó neamhspleáchas le linn seisiúin pharlaiminte thar oíche an 27 Meitheamh-28 Meitheamh 1996, ar a dtugtar "oíche bhunreachtúil na bliana 1996" go neamhoifigiúil. Síníodh agus fógraíodh Dlí Uimh. 254/96-BP maidir leis an mbunreacht a dhaingniú agus iarbhunreachtanna a chur ar neamhní agus an Comhaontú go searmanach i lár Mheithimh 1996. De réir rialú Chúirt Bhunreachtúil na hÚcráine, áfach, tháinig an Bunreacht i bhfeidhm ag an nóiméad inar fógraíodh vóta na parlaiminte an 28 Meitheamh 1996, ag timpeall is 09.00 am áitiúil Chív.
Struchtúr
Roinntear Bunreacht na hÚcráine ina 15 chaibidil:
Leasuithe
De réir Chaibidil XIII: Ní féidir Bunreacht na hÚcráine a leasú ach le toiliú dhá thrian ar a laghad de bhallraíocht bhunreachtúil Verkhovna Rada na hÚcráine. Ina theannta sin, ní féidir parlaimint na hÚcráine leasuithe ar Chaibidil I — "Prionsabail Ghinearálta," Caibidil III — "Toghcháin. Reifreann," agus Caibidil XIII — "Leasuithe a Thabhairt Isteach do Bhunreacht na hÚcráine," a thabhairt isteach gan faomhadh a fháil ó reifreann uile-Úcráineach a shainíonn Uachtarán na hÚcráine.
Liosta cathracha i gCeanada
Seo thíos '''liosta cathracha i gCeanada
Bunreacht na hÚcráine
Leasuithe 2004 - 2010
Rith an pharlaimint Dlí Uimh. 2222-IV á leasú an bhunreachta an 8 Nollaig 2004. Glacadh leis an ndlí le tromlach de 90 faoin gcéad (402 vóta dearfach, 21 vóta diúltach, agus 19 staonadh; 300 vóta dearfach ag teastáil) go comhuaineach le bearta reachtaíochta eile a bhí dírithe ar ghéarchéim thoghchán uachtaránachta na bliana 2004 a réiteach. Shínigh Uachtarán Leonid Kuchma a bhí ag dul as oifig beagnach láithreach boinn é i seomra na parlaiminte agus fógraíodh ar an lá céanna é.
Ritheadh leasuithe bunreachtúla na bliana 2004 sa Pharlaimint le comhairliúchán agus plé teoranta idir na fórsaí polaitíochta, i gcomhthéacs na Réabhlóide Oráiste. Tarraingíodh léirmheas orthu ó roinnt comhlachtaí inmheánacha (páirtithe polaitíochta na hÚcráin) agus eachtracha (Comhairle na hEorpa, Parlaimint na hEorpa agus Coimisiún na Veinéise).
Chuir Cúirt Bhunreachtúil na hÚcráine leasuithe na bliana 2004 ar ceal an 1 Deireadh Fómhair 2010, á mheas gur leasuithe neamhbhunreachtúla a bhí ann.
Tomás Ó Neachtain
Is amhránaí ar an sean-nós é  Tomás Ó Neachtain.
Buaiteoir ar Chorn Uí Riada faoi dhó ba é (1980 agus 1981).
Saol
Rugadh agus tógadh Tomás Ó Neachtain i mBaile an tSléibhe, An Spidéal i gConamara.
Tá Tomás Ó Neachtain ag casadh amhráin ó bhí sé ina bhuachaill agus chuir sí suim mhór san amhránaíocht ar an sean nós sna 1970idí nuair a chuaigh sé chuig an Oireachtas.
Buaiteoir ar Chorn Uí Riada, príomhchomórtas sean-nóis na hÉireann ag Oireachtas na Gaeilge, ba é sa bhliain 1980 agus don dara huair i 1981.
Bhí Tomás Ó Neachtain ina aoi-amhránaí ar Amhráin is Ansa Liom ar TG4 le linn an dara sraith sa bhliain 2011 is é cur síos ar na hamhráin is fearr leis, ar an stíl ceoil is ansa leis agus ar foinse na n-amhrán atá aige.
Diosceolaíocht
Corn Uí Riada Buaiteoirí 1972-2007
Naisc sheachtracha
Tomás Ó Neachtain, Corn Uí Riada, 1981 ar RTÉ
Jeff Harding
Dornálaí Astrálach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea Jeff Harding, a rugadh ar 5 Feabhra 1965 i Sydney.
1880
Tarluithe
mion|An Kölner Dom (Ardeaglais Köln) sa bhliain 1880
Sawtry
Is baile suite i gCambridgeshire é Sawtry.
Witley Court
clé|250px|mion|Witley Court Is teach mór suite i Worcestershire é Witley Court.
San Jose, California
Is cathair sa stát California, Stáit Aontaithe Mheiriceá í San Jose, atá suite i gContae Santa Clara. Is í San Jose an 3ú chathair is mó sa stát agus an 10ú chathair is mó sa tír. Tá timpeall is 989,496 (2008) duine ina gcónaí sa chathair. Is ann atá Gleann an tSileacain (Béarla: Silicon Valley), áit ina bhfuil cuid mhaith de chomhlachtaí teicneolaíochta móra lonnaithe.
Mississauga
Is cathair í Mississauga i ndeisceart Ontario i gCeanada. Sa bhliain 2011 bhí 713,443 ag maireachtáil i Mississauga. Is í an séú cathair is mó i gCeanada.
San Jose, California
Comhchathracha
San Jose nasctha le háiteanna seo a leanas:
Ciotráit sóidiam
Féadfaidh ciotráit sóidiam tagairt a dhéanamh d'aon cheann de na salainn sóidiam d' aigéad citreach (cé gurb é an tríú ceann is coitianta é):
Steinnis
Is sráidbhaile ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Steinnis.
Ciotráit sóidiam
Tugtar an uimhir E 'E331' ar na trí chineál salainn. Úsáidtear ciotráití sóidiam mar rialtóirí aigéadachta i mbia agus i ndeochanna, agus freisin mar eiblitheoirí d'olaí. Cuireann siad ar chumas cáiseanna leá gan éirí gréisceach.
Úsáidtear ciotráit sóidiam chun cosc a chur ar fuiltéachtadh fola a bhí deonaithe agus atá i dtaisce. Úsáidtear ciotráit sóidiam i saotharlann freisin chun a fháil amach an bhfuil fuil ró-tiubh agus go bhféadfadh í a bheith ina chúis le téachtadh fola nó gur féidir a rá an bhfuil an fhuil ró-tanaí roimh obráide.
Sarah Greene (aisteoir)
Is aisteoir amharclainne, teilifíse agus scannáin Éireannach í 'Sarah Greene (rugadh 21 Iúil, 1984, Corcaigh). Is fearr aithne uirthi as a ról mar Hecate Poole sa tsraith theilifíse Scary Tales. Rugadh Greene í gCorcaigh, Éire. Sa bhliain 2006 bhain sí céim amach as Scoil Aisteoireach Gaiety i mBaile Átha Cliath.
Lizzo
Is amhránaí, ceoltóir rap agus fliúiteadóir Meiriceánach í Melissa Viviane Jefferson, nó Lizzo (rugadh í ar an 27 Aibreán 1988).
Ceolchoirmeacha in Éirinn
left|mion|Lizzo ar stáitse [[Amharclann an Olympia i mBaile Átha Cliath sa bhliain 2019]] Sa bhliain 2019 chuir Lizzo ceolchoirm ar siúl in Amharclann an Olympia. Sheinn sí an fheadóg stáin le linn na ceolchoirme.
I mí Dheireadh Fómhair 2022 fógraíodh go mbeidh seó aici sa 3Arena i mBaile Átha Cliath an bhliain ina dhiaidh sin.
Voyager
Lainseáladh dhá spásárthach, Voyager 1 is Voyager 2, i 1977, bliain a raibh fithisí na bpláinéad go léir oiriúnach chun gurbh fhéidir le spásárthach amháin eitilt thar gach ceann acu is pictiúir a ghlacadh díobh in aon chamchuairt amháin. Mar sin, tar éis lainseáil Voyager 1 chuaigh sé thar Iúpatar i 1979 is thar Shatarn i 1980. Lainseáladh Voyager 2 i 1977 agus thrasnaigh sé Iúpatar i 1979, Satarn i 1981, Úránas i 1986, agus Neiptiún i 1989. Faoi 1991 bhí an dá spásárthach ag druidim i dtreo an héalastad mar a dtéann réimse maighnéadach na Gréine i léig. Ghlac siad an-chuid pictiúr de na pláinéid seo uile, agus thug an chéad léargas ar bholcáin Io, gealach de chuid Iúpatair, agus an-chuid dá bhfuil ar eolas faoi Úránas is Neiptiún. Fuinnmhithe ag gineadóirí teirmileictreacha RTG, agus an teas ó mheath mais raidiseatóip mar fhoinse teasa acu.
Seán Carroll
Polaiteoir Éireannach ab ea Seán Carroll (20 Eanáir, 1892 - 1 Feabhra, 1954). Bhí sé ina bhall de Shinn Féin ar dtús agus ansin Clann na Poblachta.
Paincréas
thumb|300px|right|PaincreásFaireog bhog mhór is ea an Paincréas (nó an briseán milis nó dúlia as Gaeilge), sa chóras díleáite agus inchríneach de chuid na veirteabraigh. Tá an Paincreás déanta as leadhbhanna beaga, a bhaineann le conair an bhia i veirteabraigh le gialla.
Cuma
I ndaoine bíonn sé 12- 1 5 cm ar fhad, ar bhalla cúil an bhoilg os comhair an dá veirteabra lumbacha uachtaracha, ag síneadh ar chlé.
Táil
Táirgeann sé tail, idir inchríneach is eiscríneach. Tá na hailbheolais táil (an chuid eiscríneach) agus insíní Langerhans (an chuid inchríneach) ann. clé|mion Tálann na hailbheolais táil meascán bunata d'einsímí díleácha (na súlaigh phaincréasacha) a ritheann isteach sa dúidéineam.
Feidhm
Téann na heinsímí seo i bhfeidhm ar charbaihiodráití, ar phróitéiní, agus ar shaillte.
Sintéisíonn is tálann insíní Langerhans (a mbíonn cealla A, B is D iontu i ndaoine) honnóin a bhfuil róI acu i meitibiliú na gcarbaihiodráití. mion|333x333px Feidhmíonn an Paincréas mar fhaireog inchríneach, ag táirgeadh hormóin tábhachtacha, lena n-áirítear inslin, glúcagón, agus somatostaitin, agus chomh maith mar fhaireog eisicríneach, ag tál súlach paincréasach ina bhfuil einsímí dhíleácha a théann trí dhuchtanna beaga isteach sa stéig.
Amhránaíocht
Is é amhránaíocht ná guth an chéad uirlis a bhíonn ag gach duine. Le rithim is tuin, is é amhránaíocht.
Baineann daoine pléisiúr as fuaimeanna, rithim agus ceol na bhfocal de ghnáth. thumb|right| [[Orla Fallon (Celtic Woman) sa bhliain 2007]]
Fiseolaíocht
Sa duine, tagann anáil ó na scamhóga. Baineann an anáil seo athshondas as na téada gutha chun amhráin a chasadh.
Oideachas
Is é eochair an oideachais cheoil sa seomra ranga é an amhránaíocht, dar leis an NCCA.
Comórtas
Deirtear gurb é an comórtas an bealach is fearr leis an amhránaíocht a chur chun cinn, mar shampla ag Oireachtas na Gaeilge agus Corn Uí Riada.
Whittlesey
Is baile suite i gCambridgeshire é Whittlesey. Bhí 15,581 duine ina gcónaí i Whittlesey i 2001.
Lurga an Iubhair
Is baile suite i gContae Aontroma é Lurga an Iubhair.
Eibhear
Is carraig dhoigheartha gharbhghráinneach (“fanairíteach”) ionsáiteach í eibhear atá comhdhéanta den chuid is mó de ghrianchloch, iathchloch alcaileach, agus plagaclás. Foirmíonn sé as magma a bhfuil cion ard silice agus ocsaídí miotail alcaile ann a fhuaraíonn go mall agus a éiríonn crua faoi thalamh. Tá sé coitianta i screamh ilchríochach an Domhain, áit a bhfaightear é in ionsánna doigheartha, chomh beag le dingeáin atá cúpla ceintiméadar trasna, agus chomh mór le batailítí thar na céadta ciliméadar cearnach. Mar shampla, tugtar “batailít na Gaillimhe” ar an gceantar i gConamara Theas a chuimsíonn Iorras Aithneach, Ceantar na nOileán, agus Cois Fharraige.
De ghnáth, ní bhíonn aon struchtúr inmheánach laistigh d'eibhear, agus bíonn sé an-chrua agus dobhriste. Mar gheall ar na hairíonna seo, úsáidtear eibhear mar chloch tógála go forleathan sa lá atá inniu ann, agus anuas trí ré na staire freisin.
Gearóidín McEvoy
Is scoláire dlí agus gníomhaí teanga Éireannach í Gearóidín McEvoy. Is iarrthóir PhD in Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath í. Déanann sí taighde ar na cearta atá ag mionlaigh theanga. D’oibrigh sí i bhFiontar (Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath), mar aistritheoir, agus sa Ghaeloideachas.
Is feimineach í agus tá sí ina ball de Lawyers for Choice.
Tá sí ina comhláithreoir ar an bpodchraoladh Motherfoclóir.
Foilseacháin agus cainteanna
‘Having Our Voices Heard – The Official Languages Act Foreshadowing the Recognition of Irish Sign Language for the Deaf Community Bill’ Human Rights in Ireland (2nd November 2016)
‘Equating Justice: Using Minority Languages at Criminal Trials’. Físeán ar fáil ar https://www.youtube.com/watch?v=KCcw90fxm98
An Sliabh Mór
Is sliabh i dtuaisceart Oileán Acla é an Sliabh Mór (671 m). Is é an sliabh is airde ar an oileán é. Tá baile tréigthe agus tuama ársa ar an bhfána theas. Bhí coilíneacht Phrotastúnach i nDumha Goirt, ar an taobh thoir den sliabh, i rith an 19ú haois. Is ag bun an tsléibhe a bhí teach saoire ag Heinrich Böll.
Rody Gorman
File is ea Rody Gorman. Rugadh é i mBaile Átha Cliath, Éire, sa bhliain 1960 ach san Eilean Sgitheanach atá sé ina chónaí anois agus i nGàidhlig is mó a scríobhann sé.
Bhí sé ina chomhalta scríbhneoireachta de chuid Choláiste na hOllscoile Corcaigh, Sabhal Mòr Ostaig agus An Lanntair ar Oileán Leòdhas. Fuair sé sparántachtaí ó HI-Arts, ón gCiste Ríoga Liteartha, ó Chumann na Scríbhneoirí, ó Chomhairle Ealain na h-Alba agus ó Chomhairle Ealaíon na hÉireann. Bhí sé ina Shain-Chomhairleoir de chuid Chomhairle Ealain na h-Alba agus ina Thionólaí ar Choiste Cearta Aistritheoireachta agus Teangeolaíochta PEN na hAlban. Tá moltóireacht déanta aige i gcomórtais liteartha. Tá sé ina eagarthóir ar An Guth, díolaim bhliantúil filíochta i nGaeilge agus i nGàidhlig. Is aistritheoir bisiúil é agus rinneadh a shaothar féin a aistriú go teangacha eile.
Brodsworth Hall
clé|250px|mion|Brodsworth Hall Is teach mór suite i Yorkshire Theas é Brodsworth Hall.
Trust No 1 (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an séú heipeasóid, "Trust No 1" den naoú sraith The X-Files ar an 6 Eanáir 2002. Scríobh Chris Carter agus Frank Spotnitz an eipeasóid seo. D'fhéach 8.4 milliún duine ar an eipeasóid.
Baile Mhontáin
Is baile suite i gContae Chorcaí é Baile Mhontáin.
David Hall
Polaiteoir Éireannach ab ea David Hall. Bhí sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre.
Tunga
Is sráidbhaile ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Tunga.
Péineas
Is é an péineas  (uaireanta dá ngairtear an bod) an príomh-ghnéasorgán a úsáideann ainmhithe fireanna chun baineannaigh (nó heirmeafraidítigh) a inseamhnú le linn na cúplála. Tarlaíonn orgáin den sórt sin i go leor ainmhithe, idir veirteabrach agus inveirteabrach, ach ní iompraíonn fireannaigh péineas i ngach speiceas ainmhí, agus sna speicis sin ina n-iompraíonn an fireann péineas mar a thugtar air, ní gá go bhfuil na péinis sna speicis éagsúla homalógach.
Sa chuid is mó de na speicis ainmhithe ina bhfuil orgán a bhféadfaí a rá go réasúnta gur péineas é, níl aon fheidhm mhór aige seachas intromission, nó ar a laghad an speirm a iompar chuig an baineannach, ach sna mamaigh phlacainteacha iompraíonn an péineas an chuid aimhneasach den úiréadra, a scaoileann fual agus seamhan araon le linn na cúplála.
Anatamaíocht
Bíonn breall ar bharr na sáfaí. Is é an breall an chuid is íogaire den bhod. Bíonn cadairne nó bosán ag bun na sáfaí. Istigh sa chadairne atá na magairlí. Is baill iad a bhfuil cruth ar nós uibheacha orthu na magairlí. Gintear síol an fhir sna magairlí.
Is é an péineas an t-aon ball den choirp, fireann nó baineann, ar féidir méadú agus laghdú as féin. Níl an cumas seo ag aon ball eile den choirp. De ghnáth, bíonn an péineas neamhtheann, ach chomh luath is a thagann éirí ar fhear, tosaíonn fuil ag líonadh an bhoid agus éiríonn sé, sé sin le rá méadaíonn sé agus éiríonn sé níos faide. Bíonn sé crua.
Beauchief Abbey
Is abtheach suite i Yorkshire Theas é Beauchief Abbey.
Hornchurch
Is baile é Hornchurch atá suite sa bhuirg Havering, Londain Thoir. I ndaonáireamh na bliana 2011 fuarthas 63,583 duine ina gcónaí ann.
Charles Voysey
mion|Clúdach leapa a dhear Voysey timpeall na bliana 1885 mion|Suíochán halla le Charles Voysey, c. 1900 Ailtire is dearthóir a rugadh i Hessle, in aice le Hull, Yorkshire ab ea Charles Francis Annesley Voysey (28 Bealtaine 1857 – 12 Feabhra 1941). Leanúnaí de chuid John Ruskin is William Morris i nGluaiseacht na nEalaíon is na gCeirdeanna. Dhear tithe tuaithe traidisiúnta le beanna méadaithe, stoic simléir, tacaí is díonta claonta fada. Rinne sé dearaí tábhachtacha eile do pháipéar balla, teicstílí, troscán is miotalóireacht. I Winchester Shasana a fuair sé bás.
Naisc sheachtracha
Beathaisnéis
Conradh Nice (2003)
mion Is conradh Eorpach é Conradh Nice. Shínigh ballstáit an Aontais Eorpaigh é i Nice na Fraince ar an 26 Feabhra 2001. Tháinig Conradh Nice i bhfeidhm ar 1 Feabhra 2003 (téacs as Gaeilge).
Ba é an cuspóir a bhí ann ná na hinstitiúidí a leasú ionas go bhféadfadh an AE feidhmiú go héifeachtúil tar éis líon 25 bhalltír a shroicheadh. Ba iad na príomhathruithe a tháinig i bhfeidhm ná na modhanna chun comhdhéanamh an Choimisiúin a athrú agus chun an córas vótála sa Chomhairle a athchóiriú. mion
Stair
Ar 7-9 Nollaig 2000, tionóladh Comhairle Eorpach i Nice na Fraince. Deimhníodh an Chomhairle gur mhaith léi go scaipfí Cairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh, a chomh-fhógair Comhairle an AE, Parlaimint na hEorpa agus an Coimisiún, chomh forleathan agus is féidir i measc shaoránaigh an Aontais. mion|[[Jacques Chirac agus Gerhard Schroeder i mbun ag an am (2003)]]Cuireann an Chomhairle fáilte roimh bhrostú na caibidlíochta aontachais leis na tíortha is iarrthóirí agus gabh sí buíochas as na hiarrachtaí a bhí déanta ag na tíortha sin chun an bealach a fhágáil le haghaidh ghlacadh agus cur chun feidhme praiticiúil an acquis; chuir sí fáilte roimh an dul chun cinn a rinneadh chun an straitéis réamhaontachais le haghaidh na Tuirce a chur chun feidhme. mion|Shínigh [[Brian Cowen nó Brian Ó Comhain an Conradh ]]Lena chois sin, phlé an Chomhairle beartas slándála agus cosanta na hEorpa, agus formheasann sí Clár Oibre Sóisialta na hEorpa, nuálaíocht agus eolas san Eoraip, comhordú idir bheartais eacnamaíocha, sláinte agus sábháilteacht tomhaltóirí, sábháilteacht mhuirí, an comhshaol, seirbhísí ar mhaithe leis an leas i gcoitinne, slándáil soláthairtí de tháirgí áirithe, saoirse, slándáil agus ceartas, cultúr, na réigiúin forimeallacha agus caidreamh seachtrach. Tugadh an Chomhdháil Idir-rialtasach chun críche le comhaontú polaitiúil ar Chonradh Nice.
Éire
Ar an 19 Deireadh Fómhair 2002, vótáladh muintir na hÉireann i bhfabhar Chonradh Nice. Ghlac muintir na hÉireann le Conradh Nice agus iad ag vótáil don dara huair.
Kenneth Erskine
Sraithmharfóir Briotanach é Kenneth Erskine, nó mar is fearr aithne an Stockwell Strangler, a rugadh ar an 1 Iúil 1963 i Hammersmith, Londain.
Juan Manuel de Rosas
Polaiteoir coimeádach Airgintíneach a rialaigh cúige Buenos Aires ó 1829 go 1852 ab ea Juan Manuel de Rosas (Juan Manuel José Domingo Ortiz de Rozas y López de Osornio, 30 Márta, 1793 - 14 Márta, 1877). Bhí cáil air as an tír a aontú, rialtas éifeachtúil a chur ar fáil, agus an eacnamaíocht a neartú.