cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cian
Béaloideas
Is amhlaidh go raibh lánleagan de scéal Chiain ar lorg cleamhnais i seanscéalta na meánaoise, ach ní chaomhnaítear anois é ach sa béaloideas, go háirithe i scéal na ba draíochta, Glas Gaibhnen, bailithe ag William Larminie. Tá scéal mar an gcéanna leis an mbó úd, a d'inis Shane O'Dugan ó Oileán Thoraí do John O'Donovan in 1835, ach go bhfuil ainm an laoich truaillithe go "Mac Cinnfhaelaidh".
Thóg Lady Gregory an dá leagan agus chuir le chéile iad. De réir a hathinsint, chuala Balar, rí na bhFomhórach, tairngreacht draoi a deir go maródh a gharmhac féin é. Chun an chinniúint seo a chosc, chuir sé a aon-iníon faoi ghlas sa Túr Mór ar Oileán Thoraí. Rinne beirt bhan déag cúram di, a d'fhéach chuige nach mbuailfeadh sí le fear choíche, ná nach bhfaigheadh fiú eolas a mbeithsine.
In am trátha, rugadh trírín di, ach bhailigh Balar i mbraillín iad agus sheol iad chun a mbás, báite i bpoll súraic. Bháigh an giolla beirt dóibh, ach thit leanbh amháin trí thimpiste isteach sa chuan, áit a tharrtháil Biróg é. Thóg sé é chuid a athair, a thug in altramas dá dheartháir, Gaibhne an gabha.
CLG Yorkshire
Is é Cumann Lúthchleas Gael, Coiste Yorkshire an eagraíocht atá freagrach as na cluichí Gaelacha a imrítear i Yorkshire, An Bhreatain, faoi cheannas Chumann Lúthchleas Gael. Tá sé mar chuid de Cumann Lúthchleas Gael na Breataine.
Bournemouth Thoir (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Bournemouth Thoir. Cruthaíodh sa bhliain 1974 é. Is é Tobias Ellwood (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Martin McGuinness
Polaiteoir Éireannach ba ea James Martin Pacelli McGuinness nó Máirtín Mac Aonghusa (23 Bealtaine 1950 – 21 Márta 2017).
Ba bhall d'Ard Chomhairle Shinn Féin é, agus d'admhaigh McGuinness go raibh sé ina bhall den IRA Sealadach sna 1970dí. Tá sé molta ar fud na cruinne mar fhear síochána, ach bhí ceisteanna i gcónaí faoi ag daoine ar mharaigh an IRA a ngaolta.
mion|2011|clé
Polaitíocht
Nuair a fógraíodh sos comhraic i 1994 i dTuaisceart Éireann, ba é McGuinness, ‘fear crua an IRA’, go háirithe a thug daoine a bhí in amhras faoin gcur chuige nua ar bhealach na síochána. Mar phríomh-idirbheartaí Shinn Féin, chothaigh sé caidreamh go héasca le lucht idirbheartaíochta ar gach taobh d’ainneoin a cháil mar fhear crua an IRA.clé|mion|222x222px|Martin McGuinness, [[Ian Paisley agus George Bush, 7 Nollaig 2007]]Bhí páirt thábhachtach ag McGuinness sna cainteanna uileghabhálacha ar siúl idir na páirtithe sna 1990idí. Ba é an toradh a bhí ar an próiseas sin ná Comhaontú Aoine an Chéasta a shínigh rialtais na hÉireann agus na Breataine ar an 10 Aibreán 1998. Bhí McGuinness ina phríomh-idirbheartaí as Sinn Féin ag an am sin.
Toghadh ina fheisire Parlaiminte é i 1997 agus ina theachta Tionóil i ndiaidh Chomhaontú Aoine an Chéasta i 1998.
Ceapadh é mar Aire Oideachais i bhFeidhmeannas an Tuaiscirt, ó 2 Nollaig 1999 – 14 D.F. 2002.
Bhí sé McGuinness ceaptha ina Leas-Chéad-Aire Thuaisceart Éireann sa chéad Feidhmeannas Comhroinnte Cumhachta (8 Bealtaine 2007 – 9 Eanáir 2017). Sin rud a chuir alltacht ar aontachtaithe, ach thuill sé meas na ndaoine a bhí ag obair leis.
Ainmníodh McGuinness ag Sinn Féin do toghchán uachtaránachta na hÉireann ar an 16 Meán Fómhair 2011.
D’éirigh McGuinness as an leas-chéad-aireacht i mí Eanáir 2017, i ngeall ar mhíshástacht Shinn Féin le hiompar an DUP, go háirithe faoin scéim fuinnimh in-athnuaite. Nuair a thit Stormont níor sheas McGuinness san toghchán i ngeall ar dhrochshláinte.mion|222x222px| an plód a bhí ag a shochraid, an slua mór ar a shochraid|clé
Saol
clé|mion|SochraidSaolaíodh McGuinness ar an 23 Bealtaine, 1950 i i dTaobh an Bhogaigh i nDoire. Ba dhuine de sheachtar clainne é.
D’fhág sé an scoil ag 15 bliain d’aois. Ina dhiaidh sin, bhí sé ina phrintíseach ag búistéir.
Uaigheanna sloic
Dhá ghrúpa tuamaí ríoga a fuarthas ag ceann thiar dhaingean na cathrach i Mícéiné na Gréige, na príomhshamplaí fionnta i 1876 ag Heinrich Schliemann (1822-1890). 6 sheomra dronuilleogach, timpeall 4.5 m × 6.4 m, gearrtha as an gcarraig, le díonta adhmaid. Gach ceann acu le 2-5 adhlacadh mórthaibhseach ón 16ú céad RC, le maisc bháis óir, seodra, soithigh óil is airm. Cheap Schliemann gurbh iad uaigheanna Agaimeimneoin is Chlítiméastra as Íliad is Odaisé Hóiméir iad, ach níl aon bhunús leis sin.
Martin McGuinness
Saol
Nuair a thosaigh na trioblóidí amach, chuaigh sé san IRA. Faoin am ar tharla Domhnach na Fola i 1972 bhí sé ina leascheannaire ar an IRA i nDoire.
Chaith sé sé mhí i bpríosún Phort Laoise i ngeall ar bhallraíocht san IRA. Dúirt sé ag fiosrú Saville faoi Dhomhnach na Fola gur fhág sé an IRA i 1974, ach chreid na húdaráis go raibh sé ar dhuine de cheannairí an IRA sna hochtóidí.
Cailleadh McGuinness ar 21 Márta, 2017. Chloígh an galar amalódóis é.
Newport News, Virginia
Is cathair de chuid stát Virginia, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í Newport News. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, tá 183,331 duine ina gcónaí sa chathair. Tá McKinley L. Price ina mhéara. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1896.
Abusir
Is pirimidí san Éigipt, iad Abusir.
Hiéana breac
Is ainmhí é an Hiéana breac (Crocuta crocuta), ar a dtugtar freisin a hiéana an gháire. Mamach atá ann. Dúchasach an lá atá inniu ann san Afraic Fho-Shahárach. Ní áirítear é mar speiceas atá i mbaol, ach tá sé ag éirí gann de réir a chéile in áiteanna nach tearmainn chosanta iad.
mion|Taispeánann an léarscáil seo raon nádúrtha hiéna an gháire
Uaimh (foirgneamh)
mion|Uaimh, Mary Todd Lincoln Cuid d'fhoirgneamh faoin bpríomhurlár, faoin talamh de ghnáth is ea an uaimh (nó lusca, crypt i mBéarla). Go minic, is cuid d'eaglais faoin talamh í, a chuimsíonn uaigheanna is taisí daonna (b'fhéidir taisí naomh agus mairtíreach agus leabhair naofa srl.).
Meancabhra
Faró Éigipteach ab ea Meancabhra réimeas 2530 r. Chr.
Tyrannosaurus rex
mion|Creatlach tyrannosaurus in iarsmalann An t-ainmhí feoiliteach tíre is mó riamh ar Domhan, dineasár a bhí i mbarr a réime sa tréimhse Chailceach, 140-65 milliún bliain ó shin. Timpeall 12 m ar fhad, blaosc ollmhór air, le gialla doimhne is fiacla cosúil le miodóga. A eireaball matánach trom. Mionghéaga tosaigh air, gan ach dhá mhéar orthu araon. Ghluaiseadh sé go mall, 4 km u -1 ar a mhéid. Meastar gur chartóir é seachas sealgaire gníomhach.
Hélinand de Froidmont
File, trouvère, croiniceoir, agus scríbhneoir eaglasta a mhair thart ar an dtréimhse idir an bhliain 1160 agus an bhliain 1237 ab ea Hélinand de Froidmont (Laidin: Helinandus Frigidimontis, nó Elinandus, Elynandus, srl.).
Beatha
Is i bPronleroy nó in Angivillers, gar do Shaint-Just-en-Chaussée, atá suite i ndépartement Oise an lae inniubh, a rugadh Hélinand de Froidmont, rud a tharla thart ar an mbliain 1160. Do fuair sé a chuid oideachais i mBeauvais agus do bhí an gramadóir Raoul, fear a dhein a chuid staidéir féin fé stiúradh Phierre Abélard, mar mhúinteoir aige.
Duine de shíol uasal ab ea Hélinand de Froidmont agus do chuir sé aithne ar neart tiarnaí agus prealáidí dá bharr. Cara ab ea é de chuid Philippe de Dreux, Easpag Bheauvais agus col ceathair leis an rí Philippe Auguste, mar shampla.
Nuair a bhí Hélinand de Froidmont ina throuvère, do chuireadh sé saothair dá chuid os comhair an phobail in áiteanna éagsúla agus do chan sé os comhair an rí agus a chúirte fiú. Tar éis dó cáil a bhaint amach mar fhile, áfach, dhein sé an cinneadh éirí as an slí bheatha san agus éirí i mbeatha manaigh. Do chuaigh sé isteach i Mainistir Chistéirseach Fhroidmont, a bhí suite i nDeoise Bheauvais. Cé gur manach a bhí ann ón am san amach, agus cé go raibh sé ina thost ar feadh tamaill, do lean Hélinand de Froidmont ar aghaidh leis an bhfilíocht; dánta de shaghas eile a bhí á scríobh aige, áfach. Idir an bhliain 1194 agus an bhliain 1197, do chum sé na véarsaí ar a dtugtar Vers de la Mort (Gaeilge: 'Véarsaí an Bháis').
Eiseamláir ab ea é den gcráifeacht agus de mhoirtniú na colainne tar éis dó dul isteach insan mainistir. Do chaith sé a chuid ama ar fad ag déanamh staidéir ar chúrsaí eaglasta agus, tar éis dó a bheith oirnithe, is leis an urnaí agus leis an scríbhneoireacht a chaitheadh sé gach lá dá shaol go dtí lá a bháis.
Do fuair sé bás ar an 3ú lá d'Fheabhra insan mbliain 1223, 1227, nó 1237. Do glacadh leis mar naomh i mBeauvais agus ba é an tríú lá d'Fheabhra lá a fhéile. Níor thug an Eaglais aitheantas mar naomh dó riamh, áfach.
Bournemouth Thiar (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Bournemouth Thiar. Cruthaíodh sa bhliain 1950 é. Is é Conor Burns (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Norfolk, Virginia
Is cathair de chuid stát Virginia, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í Norfolk. Tá Norfolk suite in oirthear an stáit, ag béal an Bhá Chesapeake. Is é lár réigiúin uirbigh ar a dtugtar Hampton-Norfolk-Newport News é. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, tá 245,803 duine ina gcónaí sa chathair. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1682.
CLG Warwickshire
Is é Cumann Lúthchleas Gael, Coiste Warwickshire an eagraíocht atá freagrach as na cluichí Gaelacha a imrítear i Warwickshire, An Bhreatain, faoi cheannas Chumann Lúthchleas Gael. Tá sé mar chuid de Cumann Lúthchleas Gael na Breataine.
Uasadh
Sa tsíciatracht, an próiseas síceolaíoch ina dtreoraítear fuinneamh is iompar do-ghlactha isteach i bpatrúin inghlactha iompair. Bíonn sochar leis seo, seachaint neamh-chomhfhiosach na himní a bhaineann le hiompar do-ghlactha is inghlactha. Sampla is ea fear óg le fuinneamh foghach a thógann páirt rathúil i spórt iomaíoch: bíonn glacadh leathan sóisialta lena éachtaí spóirt, agus seachnaíonn sé gníomhartha foghacha do-ghlactha.
Laící
Is antalóp é an laící (Kobus leche) a fhaightear i ngnáthóga bogaigh i lárdheisceart na hAfraice.
Tá sé dúchasach don Bhotsuáin, an tSaimbia, oirdheisceart Phoblacht Dhaonlathach an Chongó, oirthuaisceart na Namaib, agus oirthear Angóla, go háirithe i nDeilt Okavango, Maigh Kafue, agus Bogach Bangweulu. Tá an speiceas sách coitianta i zúnna agus ar fheirmeacha ainmhithe fiáine.
Tá laícithe fásta thart ar 90–100cm ar airde ag an ngualainn, agus tá idir 50 agus 120kg meáchain iontu de ghnáth, na fireannaigh níos troime ná na baineannaigh. Tá siad órdhonn le bolg bán. Bíonn dath níos dorcha ar fhireannaigh, ach braitheann an dath cruinn ar an bhfospeiceas. Na fireannaigh amháin a bhfuil adharca orthu, de chruth bíseach, beagáinín cosúil le lír. Bíonn na cosa deiridh níos faide go comhréireach ná mar atá ar antalóip eile, rud a éascaíonn an rith fadraoin ar thalamh riascach.
Uainíocht barr
Córas feirmeoireachta ina bhfástar barra in uainíocht. Is iad na haidhmeanna atá léi ná lotnaidí is fiailí a smachtú agus torthúlacht na talún a chaomhnú. Mar shampla, san 18ú céad i Norfolk Shasana, bhíodh uainíocht dhocht 4 bliana á cleachtadh: glasra fréimhe, eorna, seamair, cruithneacht, glasra fréimhe arís, agus mar sin ar aghaidh. Le spraeanna nua-aoiseacha is leasuithe ceimiceacha, is féidir feirmeoireacht rathúil a dhéanamh gan uainíocht, ach is féidir go ndéanfar damáiste do struchtúr na hithreach. Baineann an chuid is mó d'fheirmeoirí feidhm as roinnt uainíochta.
Jesmond
Is bruachbhaile suite i Newcastle upon Tyne é Jesmond. Bhí 11,849 duine ina gcónaí i Jesmond i 2001.
John Tyndall
Fisicí a saolaíodh i Leithghlinn an Droichid, Contae Cheatharlach, ab ea John Tyndall (2 Lúnasa 1820 - 4 Nollaig 1893). Ball den tSeirbhís Ordanáis in Éirinn (1839) agus Sasana (1842), ina innealtóir iarnróid (1844-1847). Ceapadh ina Chomhalta den Chumann Ríoga é i 1852, ina ollamh san Institiúid Ríoga i 1853. Ba chomhghleacaí ansin le Michael Faraday é, agus tháinig sé i gcomharbacht air mar stiúrthóir (1867). Rinne sé taighde suntasach ar an iliomad ábhar tábhachtach, ina measc iompar criostal i réimse maighnéadach is faoi bhrú, radaíocht teasa, teocht is radaíocht na gréine, na himoibrithe idir solas na gréine agus na gáis san atmaisféar, agus scaipeadh solais le páirteagail san atmaisféar. Mhínigh sé cén fáth go bhfuil an spéir gorm, agus an iarmhairt cheaptha teasa (iarmhairt an teach gloine) san atmaisféar de thoradh an dé-ocsaíd charbóin ann. Thaispeáin sé go bhfuil páirteagail deannaigh is páirteagail bheo san aer, agus thug isteach iarmhairt Tyndall is scaipeadh Tyndall. Chabhraigh sé le bunú an iris cháiliúil eolaíochta Nature (An Dúlra) i 1869. Ceannródaí sa scríbhneoireacht eolaíochta do ghnáthdaoine. Scríobh sé beathaisnéis Faraday, Faraday as a Discoverer (Faraday mar Fhionnachtaí, 1868), Glaciers of the Alps (Oighearshruthanna na nAlp, 1860) agus Fragments of Science for Unscientific People (Blúirí Eolaíochta do Dhaoine gan Eolaíocht, 1871).
Uathalú
Cliseadh is meath fíochán is ceall de bharr oibriú a n-einsímí féintuaslagtha (uathalaithe). Tarlaíonn sé tar éis d'orgánach bás a fháil, agus uaireanta i riochtaí paiteolaíocha cosúil le paincréitíteas i ndaoine.
Laurence Parsons
Mac le William is Mary Parsons, 4ú Iarla an Rois, réalteolaí a rugadh i mBiorra, Contae Uíbh Fhailí, in Éirinn, ab ea Laurence Parsons (17 Samhain 1840 – 29 Lúnasa 1908). Rinne sé feabhsuithe ar an dá theileascóp i bhfoirm cloig uisce chun na struchtúir mhóra throma a thiomáint is a dhíriú. Ghnóthaigh sé cáil as a thomhais leis an teileascóp 0.9 m ar theocht dhromchla na Gealaí agus grafanna na teochta ar feadh línte uirthi. Níor tuigeadh tábhacht na dtomhas seo go dtí blianta fada ina dhiaidh sin.
Rugadh Parsons i gCaisleán Bhiorra, Parsonstown, i gContae Uíbh Fhailí (Contae an Rí ag an am). Réalteolaí ab ea athair Laurence chomh maith, a thóg an teileascóp mór ar a tugadh "the Leviathan of Parsonstown". Réalteolaí amaitéarach agus grianghrafadóir a bhí ina mháthair, an Chuntaois Rosse (née Mary Field).
Roanoke, Virginia
Is cathair de chuid stát Virginia, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í Roanoke. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, tá 98,641 duine ina gcónaí sa chathair. Tá David A. Bowers ina mhéara. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1852.
Corn FIFA an Domhain 2014
Craobhchomórtas sacair ba ea Corn FIFA an Domhain 2014. Bhí sé ar siúl sa Bhrasaíl ó 12 Meitheamh go 13 Iúil 2014. Bhí 32 foireann idirnáisiúnta páirteach sa chomórtas. B'in é an dara huair dó bheith sa Bhrasaíl agus í mar an cúigiú tír len é a óstáil faoi dhó.
Cúlra
Dúirt FIFA go mbeadh comórtas na bliana 2014 ar siúl i dtír éigin i Meiriceá Theas. Bhí ceithre thír ar na hiarrthóirí:
Duaiseanna
Bhí $576 milliún ar fáil ($70m do chlubanna san áireamh), 35% sa bhreis ar chomórtas 2010. Roimh an gcomórtas fuair gach foireann $1.5 milliún (costais ullmhaithe). Fuair gach foireann a bhí páirteach sna grúpaí $8 milliún. Ina dhiaidh sin
Staideanna
Bhí na cluichí ar siúl i 12 staideanna, i 12 cathracha ar fud na Bhrasaíl:
Campaí bonn na foirne
clé|mion|An Ghearmáin 1 – an Airgintín 0:  Mario Goetze agus a cic órga a bhain an Corn an sacair don Ghearmáin  i ndiaidh am breise
Réiteoirí
Roghnaigh FIFA 25 réiteoir: 4 ón AFC, 3 ó CAF, 5 ó CONMEBOL, 3 ó CONCACAF, 1 ón OFC agus 9 ó UEFA.
Mascot
Is é Fuleco an mascot oifigiúil. Armadailín atá ann.
Uirlis cheoil oifigiúla
Is é Caxirola an uirlis cheoil oifigiúil. Is cnaguirlis í.
Liathróid
Déanann Adidas an liathróid oifigiúil, an Brazuca.
Sárimreoirí
Foinse:
Mary Parsons
Thosaigh Mary Parsons (née Field) (1813 – 1885) ar an ngrianghrafadóireacht go luath i ndiaidh a fionnachtana. Phós sí William Parsons, an 3ú larla Rosse, in 1836 agus le chéile rinneadar atógáil ar Chaisleán Bhiorra, teach a mhuintir siúd. Thóg sí seomra dorcha i gCaisleán Bhiorra, mar ar réal is a ndearna dearbhchlónna sármhaithe dá clann, an caisleán is an teileascóp mór. Le linn an Ghorta Mór, d'fhostaíodar 500 de mhuintir na háite. Bhuaigh sí bonn airgid Chumann Grianghrafadóireachta na hÉireann i 1859.
James Hargreaves
Ceapadóir a rugadh i mBlackburn Shasana, meastar, ab ea James Hargreaves (c 1720- 22 Aibreán 1778). D'fhionn sé an sinéidín (a d'ainmnigh sé as a iníon) timpeall 1764. Bhunaigh sé muileann sníomhacháin i Nottingham.
Ponferrada
Is cathair i gcomhphobal féinrialaithe na Caistíle agus León sa Spáinn í Ponferrada'. Tá sí suite i gcúige León agus í mar phríomhchathair an chontae El Bierzo. Tá sí lonnaithe in iarthuaisceart na Spáinne agus iarthar an chúige in aice teorainn na Gailíse. Luíonn sí ar abhainn Sil timpeallaithe go hiomláin ag sléibhte. Is í an chathair deireanach ar Tóchar Francach den Camino de Santiago roimh Santiago de Compostela í féin. Bhí thart ar 65,700 daoine ina gcónaí ann sa bhliain 2017 agus mar sin tá símar an 6ú chathair is mó sa réigiún. Tagann ainmn na Cathrach ón Laidin Pons Ferrata, sé sin Droichead Iarann.
Kenton, Newcastle upon Tyne
Is bruachbhaile suite i Newcastle upon Tyne é Kenton.
Baile an Chalbhaigh
Is baile suite i gContae Chill Dara é Baile an Chalbhaigh.
Kenton Thuaidh
Is bruachbhaile suite i Newcastle upon Tyne é Kenton Thuaidh.
Ouseburn
Is abhainn suite i Newcastle upon Tyne é Ouseburn.
Cealtchar
Sa Rúraíocht, is laoch na nUladh é Cealtchar (Sean-Ghaeilge Celtchar) mac Uitheachair (nó Uithidir).
Sna scéalta
Deirtear gurbh "laoch liath, ard, fíochmhar na nUladh" é Cealtchar. Chónaigh air i nDún Leathghlaise (ar a dtugtar freisin Dún, nó Ráth Chealtchair ) i nDún Pádraig, Contae an Dúin. Ba í Findmór as Dún Sobairche, Contae Aontroma a bhean chéile. Bheartaigh sé sleá darbh ainm Lúin Chealtchair, a bhfuil saint chun fola chomh láidir, go gcaithfí é a chur i gcoire nimhe chun é a smachtú.
Ag fleadh tráth, thug sé dúshlán do Cet mac Mágach ar son na curadhmhíre. D'fhreagair Cet ámh go raibh Cealtchar coillte aige le sleá ag tigh Chealtchair féin.
Agus na hUlaidh dúisithe as a gceas, tharrtháil Cealtchair agus Conchúr mac Neasa ochtar ban fuadaithe ó ochtar fear de theaghlach Ailille agus Méabha ag Áth Féinne.
Mar chúiteamh as dúnmharú Bhlaí Briugu, a luigh lena bhean chéile, cuireadh iachall ar Chealtchar an ruaig a chur ar thrí bhagairt na nUladh.
Ba é an chéad bhagairt Conganchnes mac Dedad, a bhí i mbun díoltas a bhaint ar son dúnmharú a nia Cú Raoi. Bhí craiceann fadharcánach aige, nárbh fhéidir arm ar bith polladh. Mhol Cealtchar a iníon Niamh dó chun pósadh, agus dá bharr, fuair sí amach go marófaí Conganchnes ach d'ingne dearg-the lasta isteach i mboinn a chos. Thug sí an t-eolas seo dá hathair, a rinne mar ba ghá.
Ba é an dara bagairt ná cú fíochmhar darbh ainm Luch Donn. D'aimsigh baintreach é ina choileán, agus thóg sí é ina chú ollmhór agus dosmachtaithe. Mharaigh sé caoirigh na baintrí, ansin a mic, ansin an bhaintreach féin. Ansin, chuaigh i mbun lonnaíocht a scriosadh gach oíche. D'aimsigh Cealtchar lomán fearna, tholl amach é go ndeachnaigh a lámh tríd, agus bheirigh sé é le mil, gréisc agus luibheanna, go dtí go raibh sé righin agus solúbtha. Tháinig sé i ngiorracht an chú leis an lomán thar a láimh, agus ghabh fiacla an chú ann á bhaint. Bhí Cealtchar in ann ansin a chroí a tharraingt amach tríd a bhéal, á mharú.
Ba é an tríú bagairt ná Dóelchú, madra Chealtchair féin. D'aimsíodh é mar choileán laistigh uaigh Chonganchnes. Ní ligeadh sé ach Cealtchar é a láimhseáil, ach lá amháin d'éiligh sé agus as sin amach, bhagraíodh sé ba agus caoirigh na nUladh. Chuaigh Celtchar ar thóir an mhadra agus ghlaoigh sé air. Tháinig sé chuige agus leadhb a chosa. In aghaidh a thola, mharaigh Celtchar é lean shleá. Agus an sleá á ardú aige, rith braon d'fhuil nimhiúil an mhadra síos agus trí chorp Chealtchair, á mharú.
Paradise, Tyne and Wear
Is bruachbhaile suite i Newcastle upon Tyne é Paradise.
Parklands, Newcastle upon Tyne
Is bruachbhaile suite i Newcastle upon Tyne é Parklands.
Béal Átha an Tuair
Is baile suite i gContae Chill Dara é Béal Átha an Tuair. Bhí baint mhór ag Cumann na gCarad riamh leis an mbaile seo.
Ríthe Ailigh
200px|mion|[[Grianán Ailigh]]
Red House Farm
Is bruachbhaile suite i Newcastle upon Tyne é Red House Farm.
Ríthe Ailigh
Ríthe Ailigh ba ea an teideal a dtugtar ar ríthe Uí Néill an Tuaiscirt, is é sin, críocha Cineál Chonaill agus Cineál Eoghain. I ndiaidh Cath Cloítech sa bhliain 789, as Chineál Eoghain amháin a tháinig a ríthe.
Ba é Grianán Ailigh dún na ríochta, suite ar Chnoc an Ghrianáin, Contae Dhún na nGall.
Hartaibéist
Damh-antalóp atá gaolmhar leis an tóipí is ea an hartaibéist. Dath donn éadrom uirthi.
Partanaigineas
Fás orgánaigh ón ubh gan toirchiú ag gaiméit fhireann (speirm). Uibheacha a fhásann mar seo, bíonn siad dioplóideach (le dhá fhoireann crómasóm) de ghnáth, agus comhionann leis an máthair ó thaobh na géinitice. Tá cuid mhaith orgánach, cosúil le míolta gorma, a théann trí chuid mhaith glúinte partanaigineacha baineanna, ach a tháirgeann fireannaigh agus a atáirgeann go gnéasach nuair a tharlaíonn coinníollacha deacra comhshaoil.
Ríthe Ailigh
Luath-Ríthe (5ú-8ú haoiseanna)
Seo a leanas ríthe níos luaite Cineál Eoghain agus Ailigh:
Ríthe idir 700 agus 1185
Seo a leanas ríliosta Ailigh ón mbliain 700 go dtí 1197 (c. ionradh na Normannach). Bhí roinnt dóibh ina Ard-Ríthe na hÉireann.
Ríthe iar-1185
Ón mbliain 1185 ar aghaidh, tugtar an teideal as Rí Thír Eoghain ar ríthe Cineál Eoghain. Ba é Áed Buide Ua Néill (bás 1283) an rí deireanach ar a dtugtar an teideal Rí Ailigh.
Baile Uí Bhuadáin
Is baile suite i gContae Chill Dara é Baile Uí Bhuadáin.
Diageo
Is comhlacht biotáille ilnáisiúnta é Diageo (/diˈædʒioʊ/), a bhfuil a cheanncheathrú i Londain, Sasana. Thosaigh sé sa bhliain 1997 nuair a tháinig Metropolitan PLC agus Guinness le chéile. Tá 132 suíomh ag an gcomhlacht ar fud an domhain. Ba é an driogaire is mó ar domhan é sular rug Kweichow Moutai na Síne air in 2017. Is mórdháileoir biotáille é agus is é an táirgeoir fhuisce na hAlban is mó ar domhan. I measc a bhrandaí is cáiliúla tá Johnnie Walker, Guinness, Smirnoff, Baileys, Captain Morgan, agus Tanqueray.
Sandyford, Newcastle upon Tyne
Is bruachbhaile suite i Newcastle upon Tyne é Sandyford.
Uathchóras na néaróg
Cuid den néarchóras a thugann seirbhís do na faireoga (mar shampla, na faireoga seileacha is allais), matán an chroí, agus an matán mín (mar atá i mballaí na bhfuileadán is an lamhnáin). Cuimsíonn sé grúpaí néarcheall taobh amuigh de lárchóras na néaróg, idir an córas sin is na spriocorgáin. Roinntear an t-uathchóras ina chóras simpiteach (S) atá dáilte ar fud na colainne ach ar na fuileadáin go príomha, agus ina chóras paraisimpiteach (P) atá dáilte ar an gcóras gastraistéigeach, an córas riospráide, an córas úirigéiniteach, is na súile. Nuair a bhíonn an dá fho-chóras seo, S is P, araon ceangailte le córas ar leith, is minic a bhíonn a n-iarmhairtí i gcoinne a chéile chun gur féidir cothromaíocht ilréimnithe a bheith i gceist. Mar shampla, méadaíonn gníomhaíocht S ráta buailte an chroí, ach moillíonn gníomhaíocht P an croí; bolgann S mac imrisc na súile, agus crapann P é. Den chuid is mó, ullmhaíonn fo-chóras S an cholainn i gcomhair gníomhaithe, agus feidhmíonn P chun fuinneamh a chaomhnú is scíth a ligean.
Uathghireán
Aerárthach nach bhfuil na sciatháin fosaithe air, a fhaigheann ardú ó liáin chothrománacha nach bhfuil cumhacht tiomána acu ach a chuirtear ar siúl ag sá cothrománach chun tosaigh don aerárthach, soláthraithe ag inneall. Coitianta sna 1930idí, ach faoi seo is i gcomhair spóirt is caitheamh aimsire is mó a úsáidtear é.
Walker, Newcastle upon Tyne
Is bruachbhaile suite i Newcastle upon Tyne é Walker.
Newburn
Is bruachbhaile suite i Newcastle upon Tyne é Newburn. Bhí 9,301 duine ina gcónaí i Newburn i 2001.
An Baile Mór, Contae Chill Dara
Is baile suite i gContae Chill Dara é an Baile Mór.
Charles Algernon Parsons
Sa bhliain 1884 shaothraigh sé an chéad tuirbín éifeachtach gaile ardluais chun leictreachas a ghiniúint, agus d'aithin a chumas i gcomhair tiomáint loinge. I 1897 thóg sé an chéad long a bhí tiomáinte ag inneall tuirbín gaile, an Turbinia, a bhí in ann taisteal ag 34 mhuirmhíle, i bhfad níos mó ná uasluas longa gaile go dtí sin. Bhí sé seo réabhlóideach in iompar muirí. Tógadh an chéad scriostóir a bhí fuinnmhithe le tuirbín, an Dreadnought, i 1906, rud a chuir gach long chogaidh eile i léig. Athchóiríodh nó athnuadh longa cogaidh uile na Breataine leis an tiomáint seo. Cuireadh i longa paisinéirí freisin í, an Lusitania a cuireadh go tóin le toirpéad amach ó Chóbh i 1915, agus an Mauritania a bhuaigh an ribín gorm as an aistear is tapa trasna an Atlantaigh i 1907 is 1929. I 1925 cheangail a chomhlacht Parsons le comhlacht Howard Grubb chun comhlacht nua a bhunú i Newcastle upon Tyne. I gcuan Kingston Iamáice a fuair sé bás sa bhliain 1931.
Westerhope
Is bruachbhaile suite i Newcastle upon Tyne é Westerhope.
Walkergate
Is bruachbhaile suite i Newcastle upon Tyne é Walkergate.
Westgate, Newcastle upon Tyne
Is bruachbhaile suite i Newcastle upon Tyne é Westgate.
Uathmheaisín bainc
220px|mion|Uathmheaisín bainc Ainm oifigiúil ar na scipéid seirbhíse a chuirtear os comhair banc is i gcuid mhaith áiteanna eile chun gur féidir airgead a aistarraingt is seirbhísí bainc eile a fháil de lá is d'oíche. Bíonn sé ceangailte le ríomhaire an bhainc chun gur féidir leis an gcustaiméar a chuntas a mhonatóiriú go díreach lena chárta is a uimhir aitheantais phearsanta (PIN).
Uathfhócas
Fócasú ceamara go huathoibríoch i réigiún ar leith den radharc chun íomhá ghéar a fháil. Baintear feidhm as teicníochtaí éagsúla chuige seo. Mar shampla, tá córas fuaimraonaithe ann ina dtomhaistear an fad ama a thógann sé ar bhíog ultrafhuaime taisteal amach ón gceamara agus ar ais. I gceamara frithchaithimh aonlionsa, tarchuirtear léas cónach solais ón gceamara le ceann an chóin ar an radharc, agus dhá lionsa bheaga os comhair eagair luchtchúpláilte, gabhtar dhá íomhá cheann an chóin isteach san eagar. Ón difríocht pas idir an dá íomhá seo, tiomáineann mótar beag an príomhlionsa chun an fócasú a cheartú.
CLG Lancasír
Is é Cumann Lúthchleas Gael, Coiste Lancasír an eagraíocht atá freagrach as na cluichí Gaelacha a imrítear in Lancashire, An Bhreatain, faoi cheannas Chumann Lúthchleas Gael. Tá sé mar chuid de Cumann Lúthchleas Gael na Breataine.
Iomáint
Ghlac CLG Lancasír páirt sa Chorn Lory Meagher (Leibheal 4 den Craobh Iomána Sinsearach na hÉireann) don chéad uair i 2015. Roimhe sin, d'imir na imreoirí Lancashír le foireann CLG Warwickshire.
Wingrove
Is bruachbhaile suite i Newcastle upon Tyne é Wingrove.
Leland Harrison Hartwell
Bitheolaí a rugadh i Los Angeles is ea Leland Harrison Hartwell (30 Deireadh Fómhair 1939). Le Paul Nurse is Timothy Hunt, bhuaigh sé Duais Nobel sa bhfiseolaíocht/míochaine i 2001 as a raibh léirithe acu mar gheall ar phríomhrialaitheoirí thimthriall na cille.
Pas (ciorcad)
I dteoiric na gciorcad leictreach, maidir le sruth ailtéarnach (SA), is féidir go mbeidh an sruth is an difríocht poitéinsil as comhphas le chéile. Agus iad araon ag athrú go tréimhsiúil, tarlóidh buaic an tsrutha ag rith trí ionduchtóir nó toilleoir ag am atá difriúil ón am a tharlóidh buaic an difríocht poitéinsil trasna na gcomhbhall sin. Is é sin, bíonn pasdifríocht idir an sruth is an difríocht poitéinsil.
John Harrison
Ceapadóir is uaireolaí a rugadh i bhFoulby Shasana ab ea John Harrison (24 Márta 1693 - 24 Márta 1776). Faoi 1726 bhí clog tógtha aige le gaireas cúitimh chun earráidí de bharr athruithe san aeráid a cheartú. I 1713 chuir rialtas na Breataine duaiseanna ar fáil as bealaí chun an domhanfhad a dhéanamh amach go cruinn sa loingseoireacht, rud nach mbeadh indéanta gan cloig an-chruinne. Shaothraigh Harrison croiniméadar mara, rinneadh tástáil air ar aistear ó Shasana go dtí an Iamáice i 1761-1762, agus d'éirigh leis an domhanleithead a thomhas le míchruinneas níos lú ná 3.9 km. Tar éis tástálacha breise (1765-1773) bhuaigh sé an chéad duais.
Woolsington
Is bruachbhaile suite i Newcastle upon Tyne é Woolsington. Bhí 8,706 duine ina gcónaí i Woolsington i 2010.
Uathoibriú oifige
Úsáid ríomhairí chun gnáthobair na hoifige a dhéanamh is ea uathoibriú oifige: ullmhú cáipéisí, bainistiú dialainne, bainistiú simplí comhad, is eile. Go minic bíonn na ríomhairí i ngrúpa oifigí ceangailte le chéile i líonra ceantair logánta, agus is féidir cáipéisí a roinnt go héasca is cruinnithe a eagrú.
Is féidir an rud céanna a dhéanamh ar bhonn domhanda leis an Idirlíon.
Parvaivíreas
mion|3n7x - Penaeus stylirostris densovirus capsid homo60mer + 60 Ca (buí) + 120 Mg (l.gorm) Grúpa beag víreas le DNA aonduail a ionfhabhtaíonn ainmhithe is daoine.
Bíonn parvaivíris in ainmhithe freagrach as neamhoird fola i gcait is madraí, agus tá parvaivíreas darb ainm B19 a bhíonn ciontach as galair i ndaoine.
Má tharlaíonn ionfhabhtú do leanbh, tugtar an 5ú galar ar an ngalar a tharlaíonn, le fiabhras, casacht, tinneas cinn is gríos ar na leicne (le marcanna sainiúla, ionas go mbíonn an chosúlacht ar an leanbh go bhfuair sé boiseoga ar na leicne).
Má tharlaíonn ionfhabhtú do bhean atá ag iompar clainne, is féidir go ndéanfar damáiste tromchúiseach don leanbh, fiú go bhfaighidh sé bás.
Parvaivíreas conda
Ionfhabhtú (tadhaill) tromchúiseach víreasach madraí is cainidí eile, a tháinig chun cinn i gcuid mhaith tíortha sna 1970idí. Faigheann an madra ionfhabhtaithe buinneach dhian sheasmhach le fuil, agus is féidir go mbeidh urlacan is fiabhras ard air freisin. Is féidir go bhfaighidh coileán bás go luath ón díhiodráitiú is an turraing. I gcásanna eile déantar damáiste suntasach don chroí. Coinnítear an galar faoi smacht anois le vacsaíní éifeachtacha.
An Úcráin i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Ghlac An Úcráin páirt i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse don chéad uair sa bhliain 2003.
Pointí
Seo iad na haon tír déag ba mhó a thug pointí, sa teileavóta, don Úcráin i mbabhtaí ceannais idir 2016 agus 2018:
Ar an taobh eile de, is í an aon tír amháin a chaith páirt i ngach ceann de na blianta sin nár thug a teileavóta pointe ar bith don Úcráin ná an Íoslainn.
Uathoibrí
mion|Mionsamhail é an t-uathoibrí seo de bhean atá ag riar tae. Tá an trealamh istigh di le feiceáil ar dheis Is é is uathoibrí ann ná trealamh meicniúil a dhéanann aithris ar ghníomhaíochtaí créatúir bheo, duine nó ainmhí. Tógadh a leithéid sa sean-am agus an Mheánaois. Tháinig feabhas orthu nuair a feabhsaíodh oibrithe cloig go mór sa 17ú céad. Déantar cuid acu mar bhréagáin, cuid eile le haghaidh taighde nó rialú córas, nó chun ábhair bhaolacha a chianláimhseáil.
William Parsons
3ú Iarla an Rois, réalteolaí a rugadh in Eabhrac Shasana ab ea William Parsons (17 Meitheamh 1800 – 31 Deireadh Fómhair 1867). Sna 1840idí thóg sé réadlann i gCaisleán Bhiorra is chruthaigh an teileascóp scáthánach le trastomhas 2 m, an teileascóp frithchaiteach ba mhó ar Domhan ag an am. D'éirigh leis scéim a cheapadh chun dhá scáthán mar seo, 4 thonna an ceann, a dhéanamh as cóimhiotal spéacalaim. Bhí an scáthán suite i bhfeadán adhmaid, 19 m ar fhad, is an feadán seo idir dhá bhalla throma saoirseachta. Thugtaí Leiviatan Parsonstown ar an teileascóp, an teileascóp ba mhó go ceann 70 bliain. Bhí an ionstraim seo chomh cumasach sin gurbh fhéidir réaltraí a bhreathnú leis, agus bhí an t-iarla in ann cur síos ar chruth bíseach cuid acu, rud nárbh eol ag an am. Thóg sé ionstraim eile le trastomhas 1 m freisin. Fuair Parsons bás i mBaile na Manach, i gContae Bhaile Átha Cliath, agus é 67 bliana d'aois. mion|Leiviatan Parsonstown, am éigin sular baineadh anuas é sa bhliain 1914
Uathradagrafaíocht
Teicníocht chun ionaid adamh radaighníomhach i sampla a thaifeadadh. Cuirtear an sampla ar leathán eibleachta míne fótagrafaí. Cruthaíonn an radaíocht ón sampla íomhá fholaigh d'ionaid na bhfoinsí radaíochta. Léiríonn an eibleacht réalta toilleadh radaighníomhach an tsampla: mar shampla, dáileadh iseatóip radaighníomhaigh i bhfíochán bitheolaíoch.
Radaíocht Hawking
mion Saghas radaíochta is ea Radaíocht Hawking, a réamhinis an t-eolaí Stephen Hawking i 1974 go n-astódh dúphoill go leanúnach. As na díseanna cáithníní a tháirgtear ag iarmhairtí candamacha gar do dhúpholl, asúnn an dúpholl ceann acu agus radaítear an ceann eile.
De réir na teoirice, galaíonn dúpholl go mall ina fhótóin is ina cháithníní eile go múchtar é i rois gáma-ghathanna.
Georges-Eugène Haussmann
Airgeadaí is pleanálai baile Francach ab ea Georges-Eugène Haussmann (27 Márta 1809-11 Eanáir 1891). Rugadh agus shiothlaigh sé i bPáras. Ceapadh ina mhaor ar an Seine é i 1853, agus rinne sé éacht chun cathair Pháras a fheabhsú, ag leathnú sráideanna, ag leagan amach búlbhard is páirceanna, ag tógáil droichead.
Uathoibriú
Próiseas teicniúil a rialú gan idirghabháil dhaonna chun cinntí a dhéanamh. Aisfhothaítear eolas ar thoradh oibríochta chun an chéad oibríocht eile a rialú. Córas mar seo is ea an téamh lárnach: is braiteoir an teirmeastat a chuireann eolas ar ais don téitheoir, a mhionathraíonn go huathoibríoch, ag lascadh is ag múchadh de réir mar is gá. Is uirlisí cumasacha uathoibrithe na ríomhairí a dhéanann rialú tapa ar chórais fhorleathana choimpléascacha a bheadh an-deacair am-íditheach do dhaoine. Sampla ríthábhachtach eile is ea an píolóta uathoibríoch ar eitleán, a thugann faoiseamh don phíolóta ar eitiltí idirilchríocha.
Aingeal an Tuaiscirt
deas|250px|thumb|Aingeal an Tuaiscirt Is dealbh suite i Newcastle upon Tyne é Aingeal an Tuaiscirt.
Baile Éide
Is baile suite i gContae Chill Dara é Baile Éide.
Pas (tonnghluaisne)
I dtonnghluaisne ar mhinicíocht amháin, an codán de thimthriall a bhíonn críochnaithe ag athróg ama sa chás go gcomhfhreagraíonn timthriall iomlán do 2 π (rad). Mar mhalairt, argóint feidhme a chuireann síos ar thonnghluaisne. Is ionann an phasdifríocht (i rad) agus an oiread is atá tonn amháin chun tosaigh nó chun deiridh ar thonn eile. Nuair is ionann an phasdifríocht le 0 nó 2 π, bíonn na tonnta sin i gcomhphas, ach nuair is ionann le π í, bíonn na tonnta sin i bhfrithphas. Is athrú pais é pasaistriú cosúil lena dtarlaíonn i bhfrithchaitheamh (mar shampla, maidir le solas, tarlaíonn pasaistriú de π le frithchaitheamh i scáthán). Má bhíonn dhá thonn le pasdifríocht thairiseach eatarthu, deirtear go bhfuil siad comhleanúnach.
Uathsóim
Crómasóim nach X-crómasóim ná Y-crómasóim (gnéaschrómasóim) iad. Cumadh an téarma i 1906 nuair nár tuigeadh ról an dá chrómasóm seo i gcinneadh gnéas duine. Ach tríd an scaradh seo a dhéanamh, réitíodh an bealach chun raon meicníochtaí a chabhraíonn i gcinneadh gnéas duine a anailísiú agus tuiscint orthu a chur chun cinn go mór.
Pas (damhna)
An 3 phas nó staid ar féidir go mbeidh damhna iontu: solad, leacht is gás. Braitheann pas damhna ar leith ar an teocht is an brú atá i bhfeidhm air. Tugtar an pas-trasdul ar an athrú ó phas amháin go pas eile, cosúil le fiuchadh nó leá. Léiríonn pasléaráid pasanna damhna ag teochtaí is brúnna éagsúla.
Fidil
Uirlis cheoil is ea fidil.
Uathghiniúint
Bealach anaithnid spontáineach a cheaptaí a bheith ann, roimh ré an mhicreascóip is na micribhitheolaíochta, a dtiocfadh larbhaí cuileog ar fheoil lofa nó beacáin is fungais eile chun cinn. Déanach sa 17ú céad thaispeáin Francesco Redi (1626-1694) go dtagann larbhaí cuileog ar an saol as uibheacha, bíodh is gur uibheacha bídeacha iad. Louis Pasteur (1822-1895) a thaispeáin nárbh ann don uathghiniúint maidir leis na fungais is na frídíní galair. Bhain sé feidhm as fleascán le muineál fada is cor i bhfoirm U ag barr an mhuiníl. Chuir sé tuaslagán saothrúcháin, arbh fhéidir fungais a fhás ann, sa bhfleascán seo, agus bhruith é le pé fungais a bhí ann a mharú is an tuaslagán a dhéanamh aimrid. D'fhág sé i leataobh é ansin, agus bealach ag an aer dul isteach sa bhfleascán gan a leithéid a bheith ag spóir fhrídíní na bhfungas, de bharr an choir sa mhuineál. Níor fhás aon fhungas sa tuaslagán. Ach tar éis do Pasteur an fleascán a chur ar a thaobh i dtreo is gur shnigh cuid den tuaslagán isteach sa chor i muineál an fhleascáin, mar a bhféadfadh spóir fungais a bheith, is an fleascán a fhágaint ina sheasamh arís, d'fhás fungais sa tuaslagán. Ní raibh na horgánaigh seo in ann teacht ar an saol ach ó orgánaigh eile, agus chuir sin críoch le coincheap na huathghiniúna.
Eoghan mac Néill
Bunaitheoir eapainmneach Chineál Eoghain de chuid Uí Néill an Tuaiscirt ba ea Eoghan mac Néill (Sean-Ghaeilge Eógan mac Néill) (bás c. 465 ). Niall Naoighiallach ba ea a athair, a maíodh. Bhunaigh Cineál Eoghain ríocht Ailigh agus níos deireanaí Tír Eoghain. Deirtear go bhfuil a uaigh ar Inis Eoghain i gContae Dhún na nGall.
U-bhád
Is gnáthainm ar fhomhuireán Gearmánach é U-bhád (nó U-fhomhuireán ), giorrú ar Unterseeboot. Bhí cabhlach cumasach fomhuireán ag an nGearmáin sa dá chogadh domhanda, agus is ar éigean nár bhuaigh a gcabhlach.
Eoghan mac Néill
Beatha
I measc a mhac, bhí a leanas:
Blackfriars, Newcastle
Is prióireacht suite i Newcastle upon Tyne é Blackfriars.
Franz Joseph Haydn
Cumadóir ceoil a rugadh i Rohrau na hOstaire ab ea Franz Joseph Haydn (31 Márta 1732 – 31 Bealtaine 1809). Thug sé isteach an ceathairéad téadach 4 ghluaiseacht, agus an siansa clasaiceach. I measc a shaothar tá 104 siansa, 50 coinséartó, 84 ceathairéad téadach, 24 saothar stáitse, 12 aifreann, agus cuid mhaith sonáidí méarchláir, ceol seomra, uirlise is gutha.
Ard-Eaglais Newcastle
Is ardeaglais Anglacánach suite i Newcastle upon Tyne í Ard-Eaglais Newcastle.
Baile Uí Mhadaín
Is baile suite i gContae Chill Dara é Baile Uí Mhadaín.
Passeriformes
Le níos mó ná 140 fine agus thart ar 6,500 speiceas aitheanta, is é na  Passeriformes an t-ord is mó éan agus i measc na n-ord is éagsúla de na veirteabraigh talún. Tá siad roinnte ina dtrí fHo-ord: Acanthisitti (dreoilíní na Nua-Shéalainne), Tyranni (suboscines) agus Passeri (oscines). Tá go leor grúpaí de sheadáin ghoir sna pasairigh mar na 	Viduidae, an Anomalospiza imberbis, agus na Molothrus. Tá an chuid is mó de na pasairigh uiliteach, cé go bhfuil na scréacháin. feoiliteach. Faightear na téarmaí "pasaireach" agus "Passeriformes" ón ainm Laidineach Passer domesticus, agus sa deireadh ón téarma Laidineach passer, a thagraíonn don ghealbhain agus d'éin bheaga den chineál céanna.
Ubhúlach
An ghnéaschill bhaineann i síolphlandaí a dhéanann an síol tar éis a thoirchithe. I ngimnispeirmeacha, luíonn an t-ubhóirín nochtaithe ar an gcón baineann. I bplandaí bláfara, bíonn sé clúdaithe san ubhagán.
Balla baile Newcastle
Is balla cosantach meánaoiseach suite i Newcastle upon Tyne é Balla baile Newcastle.
Pascal (aonad)
mion|clé|Blaise Pascal Is é an Pascal aonad brú an SI, leis an tsiombail Pa, ainmnithe as Blaise Pascal. Sainmhínítear é mar an mbrú de bharr meáchain 1 N ag feidhmiú ar fhairsinge 1 m 2.
Pascal (teanga)
Teanga ardleibhéil ríomhaire, ainmnithe as Blaise Pascal, a d'fhás as Algol i ndeireadh na 1960idí. An-choitianta i gcúrsaí oideachais is micriríomhairí. Forbraíodh dréacht de le haghaidh clárú bunaithe ar oibiachtaí freisin.
Cill Bhearaigh
Is baile suite i gContae Chill Dara í Cill Bhearaigh.
Salamanca
Is cathair i gcomhphobal féinrialaithe na Caistíle agus León sa Spáinn í Salamanca agus í mar phríomhchathair chúige Salamanca. Tá sí suite in iarthuaisceart na Spáinne lonnaithe i measc roinnt cnoic bruach na habhann Tormes. Tá seanlár na cathrach mar shuíomh Oidhreachta Domhanda UNESCO ón mbliain 1988. Leis an mórcheantar uirbeach san áireamh tá níos mó ná 220,000 ina gcónaí ann mar sin is í an dara chathair is mó sa Chaistíl agus León, i ndiaidh Valladolid (414,000), agus níos mó ná León (187,000) agus Burgos (176,000). Tá sé ar cheann de na cathracha ollscoile is tábhachtach sa tír, 16% de múinteoirí na Spáinnise ag teacht ón áit agus neart mic léinn idirnáisiúnta. Tá sé lonnaithe thart ar 200 ciliméadar siar ón bpríomhchathair Maidrid agus 80 cm soir ón teorainn Phortaingéalach. Bunaíodh Ollscoil Salamanca sa bhliain 1218, an ollscoil is sine sa Spáinn agus and ceathrú ollscoil is sine ar domhain. Rinne Hernán Cortés staidéar ar an ollscoil seo. Le 30,000 mic léinn, tá an ollscoil chomh maith turasóireacht príomh foinse ioncaim do gheilleagar Salamanca. Tá sí suite ar Tóchar de la Plata de ''Camino de Santiago. Tá nasc láidir ag an gcathair le stair na hÉireann de bharr Coláiste Éireannach Salamanca a bhunaíodh ann sa bhliain 1592 do mhic léinn ó Éire a bhí ag teitheadh géarleanúint na Sasnaigh. Thug an Rí agus clann na nIarlaí (mar shampla Ó Súilleabháin Béarra) tacaíocht agus airgead don choláiste. Bhí Luke Wadding mar dhiagaire agus uachtarán ar an gcoláiste ón mbliain 1617.
Stair
Thóg na Ceiltigh an chathair roimh theacht na Rómhánaigh mar dún lena dúiche a chosaint in aice na habhann Duero. Chuir Hannibal an chathair faoi léigear sa bhliain 220 RC agus d'éirigh leis é a ghabháil. I ndiaidh turnaimh na gCartagach agus leathnú Impireacht na Róimhe, bhí Salamanca mar mol tábhachtach trádála sa Spáinn Rómhánach de bharr an suíomh buntáisteach ar an Vía de la Plata, sé sin bóthar a cheangal Mérida ódheas go Astorga) ó thuaidh. Tá an droichead rómhánach ón aois seo sa 1ú haois mar chuid den bhóthair seo.
I ndiaidh Turnaimh na Rómhánaigh bhí sé mar chuid de dúiche na Viseagotaigh ach sa bhliain 712 ghéill siad do na Múraigh agus ar feadh na mblianta bhí an réigiúin seo idir na haibhneacha Duero agus Tormes mar phríomh láthair chatha idir na Ríochta Críostaithe agus Al-Andalus. Tháinig meath mar sin ar daonra Salamanca agus ní raibh sé chomh thábhachtah a thuile go dtí athghabháil an réigiúin sa bhliain 1085. Sa bhliain 1218 bhronn Alfonso IX León cairt ríoga ar Ollscoil Salamanca, agus d'éirigh leis an ollscoil bheith mar lár-ionaid foghlamtha tábhachtach san Eoraip.
I rith an 16ú haois, tháinig rath ar an gcathair (thart ar 6,500 mic léinn agus daonra 24,000). Sa tréimhse seo bhí na daoine is cliste ag an am ag freastail ar an ollscoil. D'fhás coincheapanna tábhachtach i leith dlí agus moráltacht san ollscoil seo mar shampla coincheapanna i leith cearta daonna.
I rith Cogadh Saoirse na Spáinne bhí cath tábhachtach ag Salamanca; Bhí lámh in uachtar ag arm Sasanach Anglo-Photaingéileach ar Arm na Fraince 22 Iúil, 1812. Scroisseadh iarthar Salamanca le tine gunna-mhóir. I ndiaidh roinnt huaire a chloig bhí na míte fir básaithe. thumb|right|Learscáil na Cathrach sa bhliain 1858
José Ferrer
B'aisteoir Meiriceánach é José Vicente Ferrer de Otero y Cintrón (8 Eanáir 1912 – 26 Eanáir 1992). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1951. Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe i 1951.
Heacsán
C6H14, hidreacarbón alcáin le 6 adamh carbóin. 5 isiméir struchtúrtha ann. Maidir leis an gcomhdhúil slabhra dhírigh, n-heacsán, CH3CH2CH2CH2CH2CH3, is é 69 °C a fhiuchphointe.
Ubhthoradh
mion|Ubhthorthaí Planda tomach ilbhliantúil le bláthanna tonnadóirchruthacha vialaite agus caora móra inite, dúchasach do na trópaicí sa Domhan Úr. Cruthanna is dathanna éagsúla ar na torthaí, ach ubhchruthach corcra de ghnáth. Saothraítear go forleathan é mar ghlasra bliantúil i réigiúin mheasartha.
Crochta na Gréine
Is baile suite i gContae Chill Dara é Crochta na Gréine.
Pasáiste Siar ó Thuaidh
mion|250px|Pasáistí siar ó thuaidh a théann trí oileánra Cheanada Bealach long tríd an Aigéan Artach thiar ar feadh cósta thuaidh Cheanada is Alasca, ag ceangal an Aigéin Atlantaigh leis an Aigéan Ciúin. Rinneadh cuid mhaith iarrachtaí é a aimsiú ón 16ú céad ar aghaidh, ach níor éirigh le haon taiscéalaí é a thaisteal gur éirigh le Roald Amundsen i 1903-1906. Rinne tancaer ar bhristeoir é freisin an t-aistear i 1969, an chéad long thrádálach chun é a dhéanamh.
Judy Holliday
Ba bhan-aisteoir agus amhránaí Meiriceánach í Judy Holliday (21 Meitheamh 1921 – 7 Meitheamh 1965). Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1951. Bhuaigh sí an gradam Ban-aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1951.
Baile an Stáibléaraigh
Is baile suite i gContae Chill Dara é Baile an Stáibléaraigh.
Shirley Booth
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Shirley Booth (30 Lúnasa 1898 – 16 Deireadh Fómhair 1992). Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1953. Bhuaigh sí an ghradam Ban-aisteoir is Fearr i ndráma sna gradaim Golden Globe i 1953.
Ubhán
deas|250px|thumb|Ubhán An chill aibí atáirgthe bhaineann in ainmhithe is plandaí. Sna hardainmhithe, is mó í ná an chill atáirgthe fhireann, an speirm, mar tá sí lán de bhia stóráilte, agus do-ghluaiste. Chun teacht le bheith aibí cilldeighleann an bhunchill, an t-ubhán, trí phróiseas a dtugtar méóis air. Scarann na díseanna crómasóm óna chéile agus cruthaítear dhá fho-chill, dhá ubh aibí, is leath na gcrómasóm i ngach ceann. Nuair a thoirchíonn an speirm an ubh seo, bíonn líon iomlánaithe na gcrómasón san ubh, agus tosaíonn an ubh thoirchithe ag cilldeighilt trí phróiseas a dtugtar miotóis air. Sa chás seo atáirgtear na crómasóim go léir roimh an gcilldeighilt, ionas go mbíonn an líon iomlán díobh sa dá fho-chill. Ar an mbealach seo méadaíonn na cealla ina bhfíocháin. Tarlaíonn próisis den saghas céanna i bplandaí.
Patrún breac
Íomhá ghráinneach a chruthaítear nuair a imbhuaileann léas léasair dromchla neamhshnasta. Saghas patrún trasnaíochta is ea é nach bhfaightear ach le solas léas air, mar thoradh ar a airíonna leanúnachais ar leith.
Dlí Pascal
De réir Dlí Pascal, nuair a bhíonn méadú ar bhrú ag pointe ar bith i shreabhán (gás nó leacht) sáinnithe, bíonn méadú comhionann ag gach pointe eile sa choimeádán.
Is é sreabhadh sreabháin gluaiseacht an tsreabháin ó áit amháin go háit eile, agus tomhaistear é mar an ráta sreafa, an mhais den sreabhán a théann thar phointe ar leith gach soicind. Más sreabhán dochomhbhrúite é, is fíor prionsabal an leanúnachais gurb ionann an méid den sreabhán a shreabhán isteach i líonra píobán is an méid a shreabhann amach as.
Ucailéile
150px|mion|clé|Ucailéile nua-aimseartha
Joanne Woodward
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Joanne Woodward (27 Feabhra, 1930). Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1958.
Baile Eoin
Is baile suite i gContae Chill Dara é Baile Eoin.
Pasta
Meascán uisce, plúir chrua (ón gcruithneacht dúraim) agus uaireanta uibheacha, a saothraíodh ar dtús san Iodáil. Easbhrúitear an taos trí dhíslí ar chruthanna éagsúla chun cineálacha éagsúla a tháirgeadh (canalóiní, lasáinne, macarón, núdail, raiviólaí, spaigití, tagliatelle, veirmiséilí is a lán eile). Cuid mhaith stáirse ann, agus itear é le hanlann atá bunaithe ar fheoil.
Pasiphae
An 8ú satailít nádúrtha de chuid Iúpatair, ar thángthas uirthi i 1908. 23,500,000 km amach ón bpláinéad, le trastomhas 50 km is tréimhse fithise 723 lá.
William Holden
B'aisteoir Meiriceánach é William Holden (17 Aibreán 1918 – 12 Samhain 1981). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir Is Fearr sna Gradaim Academy i 1954.
Heaptán
C7H16, hidreacarbón alcáin le 7 n-adamh carbóin. 9 n-isiméir struchtúrtha ann, agus faightear an chuid is mó díobh sa chodán gásailíneach de pheitriliam. Bíonn ceann amháin acu, ar comhdhúil slabhra dhírigh é, n-heaptán, CH3CH2CH2CH2CH2CH2CH3, freagrach thar aon chomhdhúil eile as cnagadh in innill peitril.
Pastal
Ábhar datha i bhfoirm púdair, measctha le beagán guma nó roisín, foirmithe ina shlat, cosúil le crián. Oibríonn an t-ealaíontóir díreach ar an bpáipéar (is féidir go mbeidh bándath air seo) gan aon mheán eile a úsáid. Bhí péintéireacht pastail an-choitianta san 18ú céad, sa bhFrainc go háirithe.
Anna Magnani
B'aisteoir Iodálach í Anna Magnani (7 Márta 1908 – 26 Meán Fómhair 1973). Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir Is Fearr i ngradaim an Acadaimh i 1956. Bhuaigh sí an gradam Ban-aisteoir Is Fearr i ndráma sna gradaim Golden Globe i 1956.
Prionsabal eisiaimh Pauli
Prionsabal a d'fhógair Wolfgang Pauli i 1925, nach ceadaithe d'aon dá leictreon (nó aon dá fheirmíón eile) an staid chandamach cheannann chéanna a shealbhú. Is gá an prionsabal seo chun míniú cén fáth nach dtiteann leictreoin uile an adaimh ar a chéile chuig staid amháin. Is cloch coirnéil de chuid na teoirice candamaí é.
Baile an Mhuilinn, Contae Chill Dara
Is baile suite i gContae Chill Dara é Baile an Mhuilinn.