cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ted Kennedy
A shaol sa pholaitíocht
Stiúir Kennedy feachtas atoghchánaíochta a dhearthár John don Sheanad nuair a bhí sé fós ag déanamh staidéar ar dlí.
Bhí an Cinnéideach i mbun athrú ó bhun ar an gcóras inimirce san 1960idí. Chuir an tUachtarán Johnson Ted Kennedy i gceannas ar stiúradh an Bhille tríd an Seanad agus Teach na Comhdhála i Washington D.C.. Vótáil Tithe na Comhdhála ar son an Achta, an tAcht Náisiúnachais agus Inimirce (an tAcht Hart–Celler) sa bhliain 1965.
Scannal Chappaquiddick
link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Ted_Kennedy,_1967_(cropped).jpg|alt=|clé|mion|237x237px|an Cinnéideach sa bhliain 1967 Ar an 19 Iúil 1969 tharla timpiste i Chappaquiddick faoi chúinsí amhrasacha. Níor chuir Kennedy na póilíní ar an eolas faoi thimpiste bóthair agus bás mná óige go dtí níos déanaí.
Bhí saol polaitiúil an tSeanadóra Edward Kennedy i mbaol mar gheall nár chuir sé póilíni ar an eolas faoi ar an bpointe. Bbhí míghnaoi an phobail air ón lá sin amach
Sheachain Ted Kennedy caint ar bith ar chás Chappaquiddick agus Mary Joe Kopechne i gcaitheamh a shaoil, ach amháin ina leabhar dírbheathaisnéis each, True Compass. Shéan Kennedy go raibh aon chaidreamh idir é féin agus Mary Jo Kopechne agus scríobh sé nach raibh brí ná ciall le cuimse dá bhfuil ráite faoi imeachtaí na hoíche sin. thumb|left|315x315px|Arlington|alt=
Saol pearsanta
Bhí cónaí ar an Cinnéideach i Hyannis Port, lena bhean chéile, Victoria Reggie Kennedy, agus a pháistí, Curran agus Caroline.
Bhí triúr páiste fásta aige - Kara, Edward Jr., agus Patrick, lena chéad bhean chéile Virginia Joan Bennett. Bhí ceathrar gar-pháistí aige chomh maith.
Rinneadh athair ionadaí de do seisear páiste déag eile tar éis básanna a dheartháireacha John agus Robert, iad siúd a bhí feallmharaithe sna blianta 1963 agus 1968 faoi seach.
Réamh-Chaimbriach
Is í an ré Réamh-Chaimbriach an ré gheolaíoch roimh an ré Phailéasóch, agus an ré is ársa sa réamhstair, ag tosú le cruthú an Domhain. Thóg an idirlinn 4,000-590 milliún bliain. Fo-roinntear an ré seo anois i dtréimhse Aircéach ar dtús is an tréimhse Phrótarasóch ansin. Aon fhianaise lag den bheatha a fhaightear sa ré seo, is beatha aoncheallach den chuid is mó í. Cruthaíodh screamh sheachtrach an Domhain le linn na ré seo, is carraigeacha Réamh-Chaimbriacha a fhreagraíonn thar fhairsingí ollmhóra i lár na n-ilchrioch.
Iontaise bheo
Saghas planda nó ainmhí a mhair go dtí an aois seo gan athruithe ar fiú trácht orthu thar thréimhse an-fhada ama, agus an chuid is mó dá thréithe díreach cosúil le horgánaigh atá ar chaoi eile imithe i léig, le fáil mar iontaisí amháin. Mar shampla, thángthas ar an gcéalacant sa bhfarraige amach ó dheisceart na hAfraice i 1939, sliocht grúpa a mheastaí roimhe sin a bheith imithe i léig, a raibh eolas orthu ó fhianaise na n-iontaisí.
Llanhenwg
51.6289°N, -2.9351°W
Baile i Sir Fynwy, an Bhreatain Bheag, is ea Llanhenwg, 23.4 km ó Caerdydd agus 195 ó Londain. Tá daonra 485 ann, agus tá 42 (8.7%) in ann Breatnais a labhairt.
Lúb
Agus ríomhaire á chlárú, déantar treoracha a dhearadh uaireanta nach foláir a oibriú arís agus arís eile. Is i bhfoirm lúibe a bhíonn an athobair i sreabhléaráid den chlár. Is é rud a chiallaíonn 'lúb' mar sin: athdhéanamh ar shraith treoracha ar ríomhchlár.
Galar Alzheimer
Saghas néaltrú é Galar Alzheimer, nó Alzheimers mar a thugtar air go minic. Is galar é a tharlaíonn do sheandaoine den chuid is mó, ina meathann an inchinn chun cur isteach ar gach feidhm di. Mura bhfuil togracht ghéiniteach ann (agus is annamh é), Is féidir an baol a throid le saol sláintiúil, tá a fhios againn inniu.
Eipidéimeolaíocht
clé|mion Is ar sheandaoine is mó a thagann galar Alzheimer. Ach uaireanta tagann an galar ar dhaoine níos óige sna 40idí nó sna caogaidí, má tá togracht ghéiniteach ann go háirithe.
Cuireann néaltrú, Alzheimer san áireamh, isteach ar suas le 17% de dhaoine os cionn 85 bliain d'aois.
Cúis
Ní fios cad é an rud is bun leis an aicíd, bíodh is gur léirigh eolaithe go bhfuil baint éigin ag próitéin ar leith inchinne leis an scéal.
Tá leideanna ann go mb'fhéidir gur ionfhabhtú mall víreasach, tocsainí comhshaoil (alúmanam, b'fhéidir), galar córasach meitibileachta, nó fachtóirí géiniteacha atá taobh thiar de. clé|mion|scanadh PET clé|mion
Cosc
Is féidir fáil réidh leis an mbaol ach saol sláintiúil a chaitheamh spórt, bia folláin, alcól ar bith agus imeachtaí sóisialta.
Ceiliúrtar Lá Domhanda Feasachta ar Ghalar Alzheimer ar an 21 Meán Fómhair gach bliain.
Tá an-dóchas ann gur gearr go n-aithneofar an aicíd go luath amach anseo, agus go mbeidh cóir leighis chuí le fáil. I mí Mheán Fómhair 2022, d’eisigh EISAI (Comhlacht Cógaisíochta Seapánach) agus Biogen preasráiteas go raibh dea-thorthaí á bhfáil acu ar thrialacha ; chuir an antasubstaint Lecanemab moill mheasartha ar dhul chun cinn an ghalair Alzheimer. Díríonn an antasubstaint seo ar phróitéin dhíobhálach san inchinn, an bhéite-phróitéin ailileoiseach.
Cill Chiaráin
Stair
I Lúnasa 2017, bhí suíomh idirlín faoi stair Loch Conaortha in Iorras Aithneach i gConamara curtha i dtoll a chéile ag coiste áitiúil. Bhí imní ar lucht an choiste faoin laghdú mór atá tagtha ar an daonra i Loch Conaortha le blianta agus iad ag iarraidh go gcoinneofaí cuimhne ar na daoine agus ar na nós anna a bhí ann san aimsir a caitheadh.
Galar Alzheimer
Dul chun cinn
Is é rud a tharlaíonn de dheasca na haicíde seo: cliseadh cuimhne, mearbhall, éagobhsaíocht mothála, agus de réir a chéile cliseadh na hintleacht a. De ghnáth is iad na comharthaí tosaigh ná fadhbanna le cuimhne, mar shampla dearmad a dhéanamh go minic ar eachtraí a tharla le déanaí, ainmneacha agus áiteanna. Seans go mbeidh deacracht ag an duine sna tascanna laethúla.
Bíonn athruithe san fhonn agus sa phearsantacht freisin. I gcéimeanna láir an ghalair, is féidir leis an duine dul ag fanadh, éirí corraithe i dtimpeallacht aí aitheanta.
Sna céimeanna deiridh, ní bheidh an duine in ann nithe a dhéanamh go neamhspleách agus beidh cúram leanúnach de dhíth. Deirtear ansin an bealach is fearr le dul i ngleic leis ná cinntiú gur féidir le daoine fanacht ina dtithe féin. Cinntíonn seo gur féidir leo saol níos iomláine a chaitheamh chomh maith le costas níos lú a bheith ar an Stát.
Cill Chiaráin
Stair
Tá roinnt áiseanna i gCill Chiarán chomh maith.
Galar Alzheimer
Deireadh saoil
I gcás galar Alzheimer, ní bhíonn a fhios agat cén tsiocair bháis a bheidh i ndán don othar sa deireadh, ná cén uair. Ach
Galar é Alzheimer a scriosann an intinn agus ní féidir le hintinn scriosta an cholainn a chosaint. Tá ionfhabhtuithe, míchothú de bharr deacrachtaí slogtha, agus tachtadh coitianta ach d’fhéadfadh rud ar bith tarlú do cholainn a bhfuil meath tapaidh ag teacht ar an intinn a stiúrann í. mion|clé|Cosc - imeachtaí sóisialta, mar shampla ag imirt cártaí le daoine eile clé|mion|Alzheimer's Society of Ireland
Leigheas
Faoi láthair, tugtar drugaí do dhaoine a bhfuil Alzheimer orthu chun a gcuid comharthaí a bhainistiú. Ach ní athraíonn aon cheann acu cúrsa an ghalair.
Alzheimer in Éirinn
Is galair iad galar Alzheimer - agus na cinn atá gaolta leis - a chuir as do suas nó anuas le 48,000 duine in Éirinn le linn 2015. Ach sa bhliain 2022, measadh go raibh néaltrú ar 64,000 duine in Éirinn agus go méadóidh an líon sin go 150,000 duine faoin mbliain 2045.
Cothromóid Drake
deas|150px|thumb|Dr. Frank Drake Foirmle mhatamaiticiúil chun an dóchúlacht go bhfuil intleacht eachtardhomhanda ann a mheas, a shaothraigh an réalteolaí Meiriceánach Frank Drake (1930-). Is amhlaidh a leag sé amach roinnt buntairiscintí chun cothromóid Drake a fhorbairt: meastachán ar ráta dóchúil déanta réaltaí inár réaltra féin gach bliain; an céatadán dóchúil de na réaltaí sin a bhfuil pláinéid cosúil leis an Domhan acu; an dóchúlacht go gcruthófar neacha beo ar phláinéad; an dóchúlacht go bhforbróidh beatha intleachtach; an dóchúlacht go ndéanfaidh beatha intleachtach iarracht cumarsáid a dhéanamh le domhain eile. Is suibíochtúil gach ceann de na meastacháin sin, ach mar sin féin, fiú nuair a chuirtear meastacháin fhíorbheaga san áireamh, agus a smaoinítear ar an oiread réaltraí is réaltaí sa Chruinne, tagann dóchúlacht éigin go bhfuil intleacht eachtardhomhanda áit éigin amuigh ansin amach as an gcothromóid. Thosaigh Drake cuardach ar chomharthaí raidió eachtardhomhanda i 1960, cuardach atá á leanúint is á leathnú i láthair na huaire.
Zoe Wilson
Is imreoir haca Éireannach í Zoe Wilson. Rugadh í ar an 15 Feabhra 1997. Bhí sí mar chuid de scuad na hÉireann ag Corn an Domhain 2018 i Haca na mBan nuair a tháinig siad sa dara háit.
Athrú aeráide sa tSín
mion|táirgeadh [[Gual|guail sa tSín]] Is í an tSín an truaillitheoir is mó ar domhan agus ar ndóigh, an tír is mó ar domhan ó thaobh daonra de. Sa bhliain 2018, bhí an tSín freagrach as 24% d’astaíochta gás teasa (GCT ) na cruinne (C02e). mion|athruithe teochta sa tSín In aghaidh an duine, sa bhliain 2018, scaoileadh 8.9 tonna méadrach (CO2e) sa tSín, ach 18.4 sna Stáit Aontaithe, 13.4 in Éirinn, agus 6.3 sa Fhrainc. mion|táirgeadh [[Leictreachas|leictreachais sa tSín]]
Dreidire
Soitheach a dearadh d'aon ghnó chun cartadh ar an ngrinneall a bhaint chun doimhneacht cuain is na mbealaí isteach is amach a choinneáil nó a mhéadú. Úsáidtear dreidirí chun gaineamh is gairbhéal a fháil ón ngrinneall le haghaidh tógála freisin.
Réamhdhéanamh
San ailtireacht, déanamh codanna foirgnimh nó an fhoirgnimh iomláin i monarcha nó áit éigin eile amach ón láithreán tógála. I sampla cáiliúil, is mar seo a thóg an t-ailtire Joseph Paxton an Pálás Criostail i Londain go tapa in 1851. Ach níor glacadh leis mar chleachtadh coitianta go dtí na 1920idí. Baineadh feidhm as go forleathan i ndiaidh an dara cogadh domhanda. Ach sa mheántéarma níor éirigh leis na tithe réamhdhéanta a tógadh sna 1950idi mar go raibh laigí struchtúrtha is sóisialta ag baint leo. Coitianta fós i gcás foirgnimh tionsclaíochta. Le blianta fada anois tugtar tógáil chórasach air.
Iontaise
mion|Ocenebra erinacea Iarsma d'orgánach a bhí beo uair amháin atá iompaithe go cloch agus gafa go domhain i sraith íochtarach carraig eacha is ea iontaise. Ciallaíonn sé sin go raibh rud beo ann uair amháin ach go bhfuil sé athraithe go cloch agus gafa sa charraig anois.
Cumtar iontaise nuair a imoibríonn mianraí san uisce faoin talamh le creatlaigh planda nó ainmhí, na mianraí seo ag glacadh páirte sa struchtúr in ionad dúl eile, ionas go gcruthaítear macasamhail den bhunphlanda nó an bunainmhí. clé|mion|Iontaise as [[Loch Aillionn|Loch Aillíon, ]] De bhrí go bhfuil na sraitheanna íochtaracha carraigeacha níos seanda ná na sraitheanna uachtaracha, ní mór gur ó thréimhse gheolaíoch níos seanda aon speiceas a fhaightear i sraith íochtarach ná ceann a fhaightear i sraith uachtarach.
Ó fhianaise seo na n-iontaisí, déanann na pailé-ointeolaithe staidéar ar éabhlóid na beatha ar Domhan, ó na hiontaisí is ársa — na halgaí gormghlasa a mhair timpeall 3,500 milliún bliain ó shin — go dtí na speicis bheatha atá ar Domhan inniu.
Iontaisí in Éirinn
mion| crosóg mhara beo in Éirinn inniu Sna 1980idí fuair an Dochtúir Éamon Doyle iontaise i gcarraig i gConamara. Níor fhéach eolaithe ar an iontaise go dtí an bhliain 2017. Crosóg mhara a bhí inti. Bhí sí an-bheag agus tá sí 435 milliún bliain d’aois! Ní raibh na dineasáir féin ar an saol ag an am sin.
Léiríonn sé sin go raibh Conamara – agus Éire iomlán – faoin bhfarraige fadó fadó. Agus tá gaolta leis an gcrosóg mhara fós beo i bhfarraigí na hÉireann agus gan mórán athraithe orthu ó shin.
Deirdre Duke
Is imreoir haca Éireannach í Deirdre Duke. Rugadh í ar an 9 Meitheamh 1992. Bhí sí mar chuid de scuad na hÉireann ag Corn an Domhain 2018 i Haca na mBan nuair a tháinig siad sa dara háit.
Callaire
deas|200px|thumb|Callaire bunúsach. Is rud a dhéantar le callaire: fuaim a chruthú as comharthaí leictreonacha. Is mór i gceist callaire i ngléasanna raidió agus teilifíse, i dtaifeadáin agus i gcóracha aithrise (.i. corn ceoil).
Bíonn réimse maighnéadach ag baint le sreang iompartha srutha, agus nuair a chuirtear in aice le buanmhaighnéad í, feidhmíonn an fórsa mótair ar an tsreang sin. Is mar sin a oibríonn an gnáthchallaire luailchorna.
Bíonn an buanmhaighnéad mar a bheadh cupán ann agus sorcóir ina sheasamh ina lár. Bíonn réimse gathach maighnéadach sa bhearna aeir idir an N-phol sorcóireach agus an S-phol fáinneach comhlárnach. Bíonn eiteán píobáin sa bhearna aeir agus sreang bhíseach casta uirthi. Nuair a ritheann sruth leictreach tríd an tsreang chopair sin feidhmíonn fórsa ar an tsreang - é dírithe isteach ar an maighnéad nó amach uaidh. Is amhlaidh a bhíonn an t-eiteán greamaithe de scairt chónach chairtchláir, agus an fórsa thuas, déanann sé luasghéarú isteach nó amach ar an scairt iomlán. An sruth a sheoltar tríd an tsreang, más sruth malartach closmhinicíochta é, is i bpas leis an sruth sin a ghluaiseann an scairt. Dá dheasca sin cruthaíonn crith na scairte fuaim san aer os a comhair amach. Is í minicíocht an tsrutha a shocraíonn minicíocht na fuaime, agus aimplitiúid an tsrutha, aimplitiúid na fuaime.
Llanhiledd
Baile i Blaenau Gwent, an Bhreatain Bheag, is ea Llanhiledd, 24.3 km ó Caerdydd agus 208 ó Londain. Tá daonra 4,599 ann, agus tá 325 (7.1%) in ann Breatnais a labhairt.
Réaltfhisic
Is éard atá sa réaltfhisic an chraobh den réalteolaíocht a phléann le fisic na cruinne. Déantar staidéar ar fhisic is ceimic na reanna spéire, go mór mór trí bhíthin na speictriméadarachta a ligeann dúinn comhdhéanamh na reann a dhéanamh amach. Ar na rudaí a scrúdaítear tá airíonna fisiciúla agus ceimiceacha, bunús na reann réalteolaíocha agus a n-éabhlóid siúd. Déantar staidéar ar réaltraí, ar réaltaí, ar phláinéid, ar phláinéid eachtarghréine, ar an meán idir-réaltach agus ar an gcúlra cosmach micreathonnach. Déantar a gcuid astúchán a scrúdú ar feadh an speictrim leictreamaighnéadaigh agus aird á tabhairt ar lonrachas, ar dhlús, ar chomhshuíomh ceimiceach agus ar theocht.
Ar na rudaí eile a ndéanann réaltfhisicitheoirí staidéar orthu tá cruthú agus éabhlóid an ghrianchórais, dinimic réaltach agus éabhlóid réaltach, cruthú agus éabhlóid na réaltraí, maighnéadai-hidridinimic, comhdhéanamh mórscála an ábhair sa chruinne, bunús na ngathana cosmacha, coibhneasacht ghinearálta agus cosmeolaíocht fhisiciúil. Tá baint aici siúd le teoiric na dteaghrán agus fisic réaltcháithníní.
Réaltfhisic theoiriciúil
Tá a lán uirlisí ag réaltfhisiceoirí teoiriciúla. Orthu sin tá mionsamhlacha anailíseacha (matamaiticiúla) ar nós polatróp (chun aithris a dhéanamh ar iompar réalta) agus ionsamhlúcháin ríomhaireachtúla uimhriúla. Tríd is tríd, is fearr mionsamhlacha anailíseacha a úsáid chun léargas a fháil ar bhunoibriú feiniméin. Tig le ionsamhlúcháin uimhriúla feiniméin agus iarmhairtí a léiriú.
Déanann teoiricithe iarracht ar thorthaí breathnaitheacha mionsamhlacha teoiriciúla a oibriú amach. Cuirtear sonraí nua san áireamh, agus má tá difríochtaí idir na sonraí agus an mionsamhail is gnách an t-athrú is lú a dhéanamh ar an mionsamhail ar mhaithe le réiteach. D’fhéadfaí an mhionsamhail a chaitheamh i gcártaí dá mbeadh an iomarca sonraí neamhréireacha ann.
Is féidir coibhneasacht réaltfhisiciúil a úsáid chun airíonna ollstruchtúr a bhfuil dlúthbhaint ag an domhantarraingt lena gcuid feiniméan fisiciúil a thomhas. Ina theannta sin, scrúdaítear feidhmiú na domhantarraingte sna dúphoill agus sna tonnta domhantarraingthe.
Stair
Sa bhliain 1871 cinntíodh an deagaistriú optúil nuair a chonacthas é i línte Fraunhofer agus rothlú gréine á úsáid.
Fuair Vesto Slipher amach de bharr breathnuithe a thosaigh sa bhliain 1912 go raibh deargaistriú mór ag baint leis an gcuid is mó de na réaltbhuíonta bíseacha.
Speictrim
Chun an deargaistriú a aimsiú, caithfear dul ar lorg línte ionsúcháin, línte astúcháin nó comhathruithe eile i ndlús an tsolais. Is féidir iad seo a chur i gcomparáid lena leithéidí i speictream na gcomhdhúl sa Domhan féin. Tá speictream ag baint le solas a ghluaiseann trí hidrigin agus eatraimh rialta le feiceáil ann. Má tá na heatraimh chéanna le feiceáil i dtonnfhaid aistrithe i speictream ó chianfhoinse, is féidir a rá ar an dóigh chéanna go bhfuil hidrigin i láthair.
Caithfidh an breathnaitheoir eolas a bheith aige ar an tonnfhad a thomhaisfeadh breathnaitheoir a bhí in aice na foinse agus ag gluaiseacht in éineacht léi.
FK Nevėžis
Is club peile é Nevėžio futbolo klubas as Kėdainiai. Bunaíodh an club sa bhliain 1962, agus imríonn sé sa Pirma lyga.
Iontrón
Seicheamh neamhchódaithe de núicléitídí, agus mar sin bunphéirí, taobh istigh de ghéin ar an DNA a scarann dhá chuid de sheicheamh códaithe (eastróin). Tugtar seicheamh idirghabhálach air freisin. Bíonn níos mó ná iontrón amháin i mbeagnach gach géin. An chéad chóip a dhéantar ó ghéin (an phríomhchóip) is seicheamh comhtheagmheálach de RNA neamhchódaithe (iontróin) is RNA codaithe (eastróin) í. Baintear na hiontróin agus nasctar na heastróin le chéile trí phróiseas spladhsála chun an teachtaire-RNA (mRNA) a dhéanamh. Ní bhíonn sa mRNA ach an seicheamh, gan bhriseadh, a shainíonn an phróitéin. Iompraítear an mRNA amach ón núicléas don chíteaplasma, áit a n-aistrítear an t-eolas géiniteach sa seicheamh seo ina phróitéin.
Iora rua eireabaill lannaigh
Is creimire é an iora rua ireabaill lannaigh, cosúil le hiora rua, a áitríonn coillearnach i lár na hAfraice. Ní fíoriora rua é. Ag bun an eireabaill bíonn lanna móra sa bhfo-chraiceann. 6 chineál atá cosúil le hiora rua eitilte, scannán tacaithe ag slat fhada loingeáin a thagann amach ó gach uillinn.
Llanidan
53.1779°N, -4.2528°W
Ildiachas Ceilteach
mion|upright|200px|Múnla de (tar éis AD 14) sa [[Musée de Cluny, Páras]]
Reiligiún ársa gCeilteach ba ea  Ildiachas Ceilteach.   Óir nár scríobh na Ceiltigh síos a gcuid oidis, tagann fianaise maidir lena gcreidimh ó sheandálaíocht; tuairiscí Gréag-Rómhánacha (cuid de doicheallach agus neamheolach); agus litríocht luathChríostaí. Bhí págánachas Ceilteach mar chuid de chreidimh ildiachais eile na hIarannaoisé ar fud na hEorpach. Bhí éagsúlachtaí ann de réir ceantar agus thar am, ach aithnítear ann ag a mbun "cosúlachtaí fairsinge struchtúir" agus "aonchineálacht chreidimh".
Luchóg (ríomhaireacht)
Gaireas rialaithe ríomhaire is ea luchóg nó luch ríomhaire. Liathróid le rolladh a bhíodh inti, agus bíonn lasc-chnaipí uirthi. Na lasc-chnaipí sin, tabharfaidh siad ar an ríomhaire oibríochtaí áirithe a dhéanamh. An dromchla a rolltar an liathróid air, ní foláir dó a bheith cothrománach. Ach an luchóg a aistriú timpeall, gintear an dá chineál comhartha: x-chomhartha agus y-chomhartha. Le cabhair na gcomharthaí seo aistrítear an cúrsóir soilsithe go tapa sa treo céanna ar an scáileán, agus roghnaítear orduithe ar roghchlár ansin. Tá bogearraí ann atá an-inláimhsithe le luchóg. Ní oirfeadh méarchlár leath chomh mór ina gcomhair seo.
Alison Meeke
Is imreoir haca Éireannach í Alison Meeke. Rugadh í ar an 7 Meitheamh 1991. Bhí sí mar chuid de scuad na hÉireann ag Corn an Domhain 2018 i Haca na mBan nuair a tháinig siad sa dara háit.
Cártaí Nollag
daoine
Balley Keeill Eoin
Sráidbhaile in Oileán Mhanann is ea Balley Keeill Eoin (Gaeilge: Baile Chill Eoin, Béarla: St. John's) ag an gcrosbhóthar idir bóithre A1 (Doolish - Purt ny h-Inshey) agus A3 (Balley Chashtal - Rhumsaa). Tá Cronk Keeill Eoin (Cnoc Chill Eoin) ann, chomh maith leis an mBunscoill Ghaelgagh.
Balley Keeill Vaayl
Is baile beag in iarthuaisceart Oileán Mhanann é Balley Keeill Vaayl (Gaeilge: Baile Chill Mhíchíl, Béarla: Kirk Michael).
Réamhghiorrú
San ealaín, léiriú foirmeacha, an fhoirm dhaonna ach go háirithe, i bpeirspictíocht. Mar shampla, bíonn lámh atá sínte amach i dtreo an fhéachadóra mór i gcomhréir leis an ngéag, a dhealróidh gairid nó infheicthe ar éigin. Seift choitianta ab ea í seo i bpéintéireacht bharócach is ghotach.
Cinn Mhara
Is ann a bhíonn an fhéile cheoil Ghaelaigh ar a dtugtar Fleá na gCuach.
thumb|200px|left|Dún Guaire castle
Balley ny Loghey
Sráidbhaile in Skeerey Valley ny Loghey, Oileán Mhanann is ea Balley ny Loghey (Gaeilge: Baile an Locha, Béarla: Ballaugh). Níl aon bhaile ná sráidbhaile eile sa skeerey (paróiste).
Tá teach tábhairne amháin in Balley ny Loghey - an "Raven" - agus siopa amháin ina bhfuil oifig an phoist agus caifé beag.
Tá bunscoil amháin sa sráidbhaile le haghaidh páistí idir 4 agus 11 bhliain d'aois. Faoi láthair tá 80 dalta ag freastal ar an scoil. I ndiaidh na séú bliana, freastalaíonn na daltaí ar Ardscoil Bhanríon Eilís II in Purt ny h-Inshey nó ar Scoil Ghramadaí Rhumsaa.
Minicíocht
mion|clé|Modhnú minicíochta Nuair a athraíonn paraiméadar go tréimhsiúil, mar a tharlaíonn i dtonn ar bith, bíonn a oiread sin ciogal in aghaidh an tsoicind. Minicíocht a thugtar ar an rud sin.
Aonad minicíochta is ea an heirts agus is é Hz an nod air.
Tréimhse T a thugtar ar an am a thógann aon chiogal amháin, agus más í f an mhinicíocht, tá T = 1/f.
Forleathann an tonn agus is é an fad a ghluaiseann sí i dtréimhse amháin: an tonnfhad λ. Is ionann í sin agus c T = c/f = λ, nuair is é c luas forleata na toinne.
30idí RC
thumb|Octavianus agus Marcus Antonius
Eachtraí
Tharla Cath Actium idir Octavianus agus Marcus Antonius sa bhliain 31 RC. Tháinig Octavianus mar bhuaiteoir go Cathair Alastair sa bhliain 30 RC.
An Cheathrú Rua
Sráidbhaile mór is ea an Cheathrú Rua (Carraroe as Béarla go traidisiúnta) atá suite i gContae na Gaillimhe, Éire. Tá sí i lár Ghaeltacht Chonamara agus i gcroílár Shlí an Atlantaigh Fhiáin.
An sráidbhaile
Bhí thart 2,472 duine ina gcónaí i gceantar na Ceathrún Rua sa bhliain 2017.
Tá an ceantar méadaithe go mór le blianta beaga anuas, agus dá thairbhe sin tá athrú suntasach tagtha ar an mbaile. Ní fada an lá ó nach raibh sa mbaile ach cúpla siopa, tithe ósta agus eastát tionsclaíochta amháin, ach tá go leor tógáil ar siúl sa gceantar le gairid. Tá go leor tithíochta príobháidí agus eastáit tógtha sa mbaile le cúpla bliain anuas. clé|mion|Seipéal Mhic Dara
Turasóireacht
Tá tarraingt ar an gCeathrú Rua mar cheantar turasóireacht a le fada an lá. Tá clú agus cáil ar húicéirí na Gaillimhe (Púcáin) agus ar Thrá an Dóilín (ceann de na trí cinn i gContae na Gaillimhe amháin a bhfuil Bratach Gorm bainte aici).
Gaeilge
thumb|left|Siopa sa Cheathrú Rua, 13 Samhain 2004 Is í an Ghaeilge (Canúint Chonnachta go sainiúil) príomhtheanga labhartha na Ceathrún Rua, agus tá sí ar na háiteanna is láidre Gaeilge i nGaeltacht Chonnacht agus in Éirinn na laethanta seo.
Labhraíonn 65.1% den phobal an Ghaeilge go laethúil lasmuigh den chóras oideachais, de réir fhigiúirí Údaráis na Gaeltachta.mion|120px|Áras Mháirtín Uí Chadhain|alt=
Áras Mháirtín Uí Chadhain
Tá Áras Mháirtín Uí Chadhain ar cheann de na hionaid Ghaeltachta atá ag Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge, Ollscoil na hÉireann, Gaillimh, lonnaithe ar an gCeathrú Rua. Déantar freastal ar mhic léinn lánaimseartha agus páirtaimseartha san Ionad, agus cuirtear raon leathan cúrsaí ar fáil ag gach leibhéal.
Tagairtí
mion|deas|Radharc sa Cheathrú Rua
Timothy Sullivan (breitheamh)
Abhcóide agus breitheamh Éireannach ba ea Timothy Sullivan (6 Eanáir 1874 – 12 Bealtaine 1949).
Saol
Glaodh Sullivan chun an Bharra i 1895. Níos déanaí, ghlac sé páirt sa ghluaiseacht náisiúnach i mblianta luaithe na fichiú haoise. Nuair a bunaíodh Saorstát na hÉireann ceapadh é mar chéad Uachtarán na hArd-Chúirte i 1924, post a bhí aige go dtí go bhfuair Hugh Kennedy bás i Nollaig 1936, nuair a ceapadh é ina Phríomh-Bhreitheamh na hÉireann. Bhí sé ina Phríomh-Bhreitheamh go dtí 1946, nuair a tháinig Conor Maguire ina dhiaidh.
Cásanna
Ba é an cás ba thábhachtaí a bhí aige mar Phríomh-Bhreitheamh ná seasamh na hArd-Chúirte leis an mBille um Chiontaí in Aghaidh an Stáit (Leasú) 1940, a bheartaigh géibheann coisctheach, dochinntithe a dhéanamh dleathach mar fhreagra ar fhadhb Óglaigh na hÉireann (an tIRA) mar a thug siad orthu féin, a bhí neamhdleathach ag an am sin. clé|mion|Iar-Phríomh-Bhreitheamh é Timothy Sullican sa [[Cúirt Uachtarach na hÉireann|Chúirt Uachtarach]]
Balley Sallagh
Sráidbhaile in Oileán Mhanann i ngar do Balley Chashtal is ea Balley Sallagh (Gaeilge: Baile Saileach, Béarla: Ballasalla).
Nell Regan
Is file agus scríbhneoir cruthaitheach lonnaithe in agus de chúlra Éireannach í Nell Regan.
Saol
Rugadh Regan i London sa bhliain 1969 ach d'fhás sí aníos i mBleá Cliath. D'fhreastail sí ar CÓBAC, Lancaster University and Goldsmiths, University of London. Is céimí de chuid The Poets’ House, Dún na nGall í. D'obair sí mar thaighdeoir ar chláranna faisnéise. Anois tá sí ag múineadh i mBleá Cliath. Sa bhliain 2013 ceapadh í mar stiúrthóir ar an West Cork Literary Festival.
Sa bhliain 2011, ghlac sí páirt san International Writing Program Fall Residency ag an University of Iowa in Iowa City, IA.
Duaiseanna
Bhí sí ar an ngearrliosta don Glen Dimplex New Writing Awards, Strong Awards agus Patrick Kavanagh Awards.
Ábhair
Eascraíonn filíocht Regan ó ábhair gur suim léi cosúil le stair, chultúr agus an fiadhúlra.
Filíocht
* Preparing for Spring (Galway, Arlen House, 2007/New York, Syracuse University Press, 2008)
* Bound for Home (Arlen House, 2011)
* One Still Thing (London, Enitharmon, 2014)
* Underworld (Belfast, Lapwing, 2004)
Fíor
* Field Day Anthlogy Vol 4.
* Helena Molony: a Radical Life 1883-1967 (Arlen House, 2017)
Aistriúcháin
A Gap in the Clouds. A new translation of the Ogura Hyakunin Isshu. Nell Regan and James Hadley. (Dedalus press 2021)
Págántacht
mion Duine gan chreideamh is ea págánach (nó duine nach gcreideann i nDia na gCríostaithe, na nGiúdach ná na Mahamadach).
A Tree Grows in Springfield
Craoladh an séú heipeasóid, "A Tree Grows in Springfield", den cheathrú sraith is fiche The Simpsons ar an 25 Samhain 2012. Scríobh Stephanie Gillis an eipeasóid seo. D'fhéach 7.46 milliún duine ar an eipeasóid.
Forógra na Saoirse san Iosrael
Ar 14 Bealtaine 1948, d'fhógair rialtas Iosrael go foirmeálta go raibh neamhspleáchas bainte amach aige, nó "Forógra na Saoirse”.
Llanidloes
52.4494°N, -3.5387°W
Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea Llanidloes, 110.6 km ó Caerdydd agus 256 ó Londain. Tá daonra 2,831 ann, agus tá 439 (15.5%) in ann Breatnais a labhairt.
Iora rua eitilte
Iora rua le cleitearnach mór craicinn idir a chosa tosaigh is deiridh. Téann sé ar foluain idir na crainn, suas le 450 m i léim amháin. Gníomhach le breacadh is crónú an lae. 33 speiceas san Áise, ceann amháin in oirthear na hEorpa, agus dhá cheann i Meiriceá Thuaidh.
Éanna Hardwicke
Is aisteoir Éireannach é Éanna Hardwicke (a rugadh 21 Deireadh Fómhair 1996).
Patrick Sensburg
Is polaiteoir Gearmánach é Patrick Sensburg (rugadh i Paderborn é ar an 25 Meitheamh 1971). Is ball den Pháirtí Críostaí Daonlathach é.
Ceithre Leabhar Bhinn Éadair
Tá ann sa lámhscríbhinn phárpháipéir seo téacs na gceithre Soiscéil, ach ann ámh lacunae; mar shampla, níl ann ach 5:12-10:3 de Shoiscéal Eoin. Níl ar marthain inniu ach 86 fóilió. Feictear ann script "diminuendo" ina túslitreacha, saintréith desna lámhscríbhinní scríofa le Cló na nOileán, amhail is Cathach Cholm Cille. Meastar go bhfuil obair go leor scríobhaithe le feiceáil ann, duine ar bith acu áfach den chéad aicme.
Ó thaobh na teangan de, faightear ann meascán de Vetus Latina i soiscéal Mhatha, agus teanga an-ghar den Vulgáid i Marcas, Lúcás agus Eoin.
Rinne T. K. Abbott comhthiomsú den saothar, agus d'eagraíodh é agLawlor, Hoskier agus Jülicher.
Garland of Howth
As Béarla, tugtar don leabhar an teideal  Garland of Howth.  Truailliú atá ann san fhocal garland ar an nGaeilge "Ceithre Leabhair".
Remora
mion|Reamóra a bhfuil an teasc ar a cheann le feiceáil go soiléir mion|Reamóra ar shiorc Iasc caol, i bhfine na nEcheneidae agus forleathan i bhfarraigí teo, is ea an súmaire (géineas Remora). Teasc mhór súite ar bharr an chinn lena ngreamaíonn sé go daingean le taobh éisc eile, liamhán mar shampla, nó le hainmhí eile mar an míol mór nó an turtar. 45 go 90 cm ar fhad. Túgtar súiteoir siorca air freisin.
Heirts
Is rud é heirts (hertz) ann: aonad minicíochta, agus é cothrom le ciogal in aghaidh an tsoicind. Hz an giorrúchán ar heirts. Is mar seo a chuirtear síos ar thonn nó ar radaíocht: i dtéarmaí an tonnfhaid (λ an fad ó bhuaic amháin go dtí an chéad bhuaic eile); agus i dtéarmaí na minicíochta f (an méid buaiceanna in aghaidh an tsoicind). Bíonn λ = c/f, nó f = c/λ, sa chás gurb é c luas forleata na radaíochta. kHz an giorrúchán ar chiliheirts, is é sin míle heirts, agus is ionann meigiheirts (MHz) agus milliún heirts.
Modh díreach (oideachas)
Úsáidtear an modh díreach, ar a dtugtar an modh nádúrtha uaireanta, go minic (ach ní go heisiach) le teangacha iasachta a mhúineadh, gan leas a bhaint as teanga dhúchais an fhoghlaimeora sa seomra ranga. Tá codarsnacht idir é agus modh na gramadaí-aistriúcháin agus cur chuige traidisiúnta eile.
Go ginearálta, díríonn an teagasc ar fhorbairt scileanna cainte Is iad gnéithe sainiúla an mhodha dhírigh ná:
Sa 19ú Céad ba é an modh a bheachtaigh Karl Plotz agus Johann Seidenstücker an modh ba mhó tionchar ar theagasc beotheangacha. Is iad ba bhuntréithre an mhodha seo foghlaim rialacha agus táblaí gramadaí de ghlanmheabhair agus aistriú abairtí ón da theanga sa dá threo. Mhair réim an mhodha seo ar feadh an chuid ba mhó den chéad sin. I gcás na tíre seo agus theagasc na Gaeilge is sampla réasúnta dílis den dearcadh seo an cúrsa teagaisc Easy lessons: or self-instruction in Irish leis an Chanónach Uileog de Búrca a foilsíodh i 'The Nation', Lúnasa 1858.
Ag deireadh an 19ú Céad, mar sin, thosaigh an frithghníomh ag cruinniú nirt. Bhí go leor scoláirí agus múinteoirí páirteach ann: Wilhelm Viëtor, mar shampla, a d'fhoilsigh Der Sprachunterricht muss umkehren (Gaeilge: Is gá teagasc teangacha a leasú) in 1882, inar ionsaigh sé múineadh foirmlí gramadaí agus aistriúcháin agus inar éiligh sé go mbeadh tús áite ag an chaint sa teagasc agus go bhfoghlaimeofaí an ghramadach ar bhealach ionduchtach as an chleachtadh cainte sin. Ba thábhachtach leis fosta go gcuirfí eiseamláirí nádúrtha den sprioctheanga i láthair na bhfoghlaimeoirí le go n-aithneoidísí mar theanga bheo agus ní mar shraith foirmlí marbha.
I dtrátha an ama chéanna foilsíodh L'art d'enseigner et d'étudier les langues (Gaeilge: An ealaín a bhaineann le teangacha a theagasc agus a staidéar) le F. Gouin, agus leis an leabhar sin cuireadh béim fosta ar thábhacht na gníomhaíochta fisiciúla sa phróiseas foghlama .i. gur cheart go mbeadh corp chomh maith le hinchinn an fhoghlaimeora rannpháirteach san fhoghlaim, agus chuige sin go n-úsáidfí sceitsí, mímeanna agus cluichí, srl., sa rang. Is ar an ábhar seo, ní foláir, a d'fhoilsigh Peadar Mac Fhionnlaoich, a chuir teoiricí Nicolas Gouïn Dufief in aithne do phobal na Gaeilge an chéad uair, a leabhrán Miondrámanna, in 1902.
Is suimiúil a thabhairt faoi deara nár shéan ceachtar den bheirt seo áit do chéad teanga na bhfoghlaimeoirí mar ghléas eadrána san fhoghlaim, ach is minic a tharlaíonn sé nach mbíonn deisceabail ceannródaí sásta go mbíonn a séala féin curtha acu ar an bhunsaothar. Nuair a táthaíodh na prionsabail seo uile le chéile go ndearnadh an Modh Díreach díobh, bhí cosc fógartha chomh maith ar úsáid na chéad teanga sa teagasc. Chuir an cosc seo, mar aon le gnéithe eile den mhodh, tús le díospóireacht bhríomhar a leathnaigh amach i measc lucht teagaisc theangacha agus a mhair ar feadh i bhfad cibé áit a raibh an Modh Díreach in úsáid, agus a raibh an díospóireacht a tharla i gcuid colún An Claidheamh Soluis ina macalla uirthi.
Is iontach an ceannas a bhí ag an Mhodh Díreach i mblianta tosaigh an fichiú haois ar fud cuid mhór den Eoraip. Sa Fhrainc, agus ina dhiaidh sin sa Ghearmáin, níor ceadaíodh teagasc teangacha de réir aon mhodha eile ach é sna scoileanna. Ach de réir a chéile tuigeadh nárbh fhéidir polasaí mar seo a leanúint go docht, agus ceadaíodh cuid de na cleachtais thraidisiúnta gramadach fhoirmiúil, aistriúchán, srl. - sna scoileanna arís de ghrá an chomhréitigh. Sna fichidí bhíothas ag caint ar an Mhodh Eicleicteach, nach raibh ann go bunúsach ach séala na hoifigiúlachta ar an chomhréiteach seo agus admháil nár aimsíodh go fóill an bealach órga chun na dara teanga.
In Éirinn, chuir lucht an Chonartha an-bhéim ar mhodheolaíocht an mhodha a bhí go mór i réim le linn tráth a bhunaithe, a bhuí le teoiricí Ghouin. Bhí an stíl múinteoireachta sin a shamhlaítear leis an modh díreach á moladh ag 'Aireacht na Gaeilge', ag tús an tSaorstáit agus le fada agus de shíor ag an Roinn Oideachais a tháinig I gcomharbacht uirthi
Ó thaobh na praiticiúlachta de, is minic a luadh gur ghá scil an-chumasach a bheith ag an mhúinteoir chun an Modh Díreach a fheidhmiú i gceart. Theastaigh fosta go mbeadh a leordhóthain d'áiseanna teagaisc aige/aici má bhí sé/sí leis an chéad teanga a sheachaint ina chuid oibre. Tá sé le rá gurb é sin an chéad mhóreaspa a bhí ar an mhodh teagaisc seo. Ní raibh riamh go leor de na háiseanna seo éagsúlachta iontu sin a bhí ar fáil, agus má bhí sé seo fíor ar fáil ná go leor thar lear bhí sé chomh fíor céanna in Éirinn. Tá sé le tuiscint on fthógra i Lámh-leabhar Mhodha na Ráidhte (1919) leis an Athair Domhnall O Tuathail, mar shampla, faoi léaráidí a bhí le húsáid leis an mhodh sin, agus ó na siollabais do na grúpaí éagsúla foghlaimeoirí a rianaítear sa lámhleabhar, go mbaintí feidhm as Humpty Dumpty agus An Teach a Thóg Seáinín sna ranganna do dhaoine fásta chomh maith le bunranganna na scoileanna náisiúnta. Cúrsaí nithiúla coincréiteacha ba ábhar do na ranganna seo cuid mhór, is cosúil, más fíor do na foinsí seo.
In An MacLeighinn (1912) mar shampla, ainneoin go múintear an forainm réamhfhoclach ar i gCeacht a hAon Déag, mar a mbeadh súil le habairtí ar nós ''Tá tuirse, áthas, imní, srl. orm'', níl oiread agus focal teibí amháin in iomlán an chúrsa. Ar ndóigh, d'fhéadfaí a rá nach raibh de bhuntáiste ag na scríbhneoirí seo go raibh fáil acu ar na suirbhéireachtaí minicíochta atá ag lucht scríofa cúrsaí an lae inniu, ach is mór an t-amhras go míníonn sé sin iomlán an scéil. Tar éis an tsaoil, ní raibh siad gan an t-eolas iomasach sin a thagann chuig gach múinteoir le taithí. Is é is dóichí nach bhféadfaí na codanna sin den teanga a láimhseáil le héifeacht gan na háiseanna cuí ná gan dul i muinín an Bhéarla.
''Ainneoin nach bhfuil an Modh Díreach á chleachtadh go forleathan níos mó anois, ní foláir a rá go thábhachtach gnóthaithe aige i stair na modheolaíochta teangacha. Cuid mhór de na prionsabail agus na cleachtais ar a bhfuil modhanna teagaisc an lae inniu bunaithe tús áite ag an chaint, próiseas gníomhach foghlama, foghlaim teanga ní foghlaim i dtaobh teanga, úsáid súláiseanna agus realien, srl., is i ranganna an Mhodha Dhírigh a bhláthaigh siad ar dtús agus ní beag é sin mar theist air.''
"Fiú sa lá atá inniu ann, tá an modh díreach ina chomhartha sóirt fós ar mhúineadh na Gaeilge. Cé go raibh dea-theist ar an modh díreach féin, go minic, ní bhíodh ar siúl, áfach ach orduithe á dtabhairt ag an múinteoir nó ceisteanna den chineál dúnta, an múinteoir I gcónaí ag súil leis an aon fhreagra ceart, nó caint á dhéanamh ar mhaithe le riail áirithe gramadaí a mhíniú agus a shoiléiriú. B’annamh, mar sin féin, a bhíodh deis á tabhairt do dhaltaí fíorchumarsáid a dhéanamh. Go minic is baolach gur cuireadh srian le húsáid nádúrtha na teanga i measc foghlaimeoirí laistigh den seomra ranga agus gur cloíodh, dá réir, le cineál teanga amháin ann. B’ionann an cineál teanga seo agus an teanga thuairisciúil, .i. an teagascóir nó an múinteoir ag cur na ceiste agus an fhoghlaimeoir ag tabhairt an fhreagra a fhanann taobh le cineál na teanga tuairisciúla."
Llanigon
52.0548°N, -3.1494°W
20idí RC
thumb|180px|Teampall na nDéithe (Pantheon) sa Róimh thumb|180px|Octavianus mar Ágastas sa bhliain 27 RC.
Eachtraí
Bhronn Seanad na Róimhe an teideal Ágastas ar Octavianus sa bhliain 27 RC.
Tógadh Teampall na nDéithe (nó Pantheon sa Laidin), foirgneamh mór sa Róimh, don chéad uair faoi cheannas Marcus Vipsanius Agrippa sa bhliain 27 RC.
Cath Hattin
mion|clé|Cath Hattin Tharla Cath Hattin (an Araibis: معركة حطين‎) ar an 4 Iúil 1187, idir stáit Crosáidire an Leiveaint agus na fórsaí agus an Ayyubid sabhdán Saladin (Salah ad-Din).
The Day the Earth Stood Cool
Craoladh an seachtú heipeasóid, "The Day the Earth Stood Cool", den cheathrú sraith is fiche The Simpsons ar an 9 Nollaig 2012. Scríobh Matt Selman an eipeasóid seo. D'fhéach 7.44 milliún duine ar an eipeasóid.
Sweet but Psycho
Is amhrán leis an gceoltóir Meiriceánach Ava Max é "Sweet but Psycho" (Gaeilge: Cneasta Ach Buile), eisíodh mar shingil ar an 17 Lúnasa 2018 é trí Atlantic Records. Chomh-scríobhadh é le Max in éineacht le hAndreas Haukeland, Madison Love agus Cirkut, b'é an duine deireaneach a léirigh a t-amhrán. Ar a éisiúint, chuaigh sé ar a lán seinnliostaí Spotify agus Cairteacha Víreasacha, agus shroich sé ar uimhir a haon i 11 tír le hÉire clúdaithe faoi sin.
Fáilte Chriticiúil
Agus é ag scríobh ar son Billboard, dúirt Jon ALi gurbh ghiota popcheoil atá andúile ar an toirt é.
Fís Cheoil
Stiúireadh an fhís cheoil leis an scannánóir Beangál-Meiriceánach agus eisíodh ar an 27 Lúnasa 2018 é.
Francis II na Fraince
Francis II nó Francis II (Fontainebleau, 19 Eanáir, 1544 - Orleans, 5 Nollaig, 1560), ina Rí na Fraince ó Iúil 1559 go dtí a bhás. Bhí sé ina Rí-Chuibhreann na hAlban freisin ó 1558 ar aghaidh trína phósadh leis an mBanríon Mary Stuart.
Proinsias II
rí na france Reign 10 Iúil, 1559 an 5 Nollaig, 1560 Corónú 21 Meán Fómhair, 1559 Sinsear Anraí II Comharba Carlos IX King Consort na hAlban Reign 24 Aibreán, 1558 an 5 Nollaig, 1560 Réamhtheachtaí Maria de Guise Comharba Henry Stuart, Tiarna Darnley Bhean chéile Máire na hAlban Teach Valois-Angouleme Breith 19 Eanáir, 1544 Pálás Fontainebleau, Fontainebleau, an Fhrainc Bás 5 Nollaig, 1560 (16 bliana) Orleans, an Fhrainc Adhlacadh Basilica de Saint-Denis, Saint-Denis, an Fhrainc Athair anraí II na Fraince Mam Catherine de Medici Creideamh Caitliceachas Chuaigh sé suas go ríchathaoir na Fraince ag díreach cúig bliana déag tar éis bhás thaisme a athar Anraí II. Bhí smacht mór ag a ré ghearr ar na chéad chomharthaí de Chogaí Reiligiúnacha na Fraince agus ar chailliúint sealúchais na Fraince sa Chorsaic, sa Tuscáin, i Savoy agus i mbeagnach Piedmont, le Conradh Cateau-Cambrésis.
Cé go raibh aois an tromlaigh sa Fhrainc ceithre bliana déag d’aois, chuir a mháthair Catherine de ’Medici an rialtas faoi chúram ghaolta Maria da Casa de Guise, cosantóirí móra an Chaitliceachais. Níor éirigh leo cuidiú le Caitlicigh in Albain i gcoinne leasaitheoirí Protastúnacha agus díscaoileadh an Chomhghuaillíocht Auld.
Fuair ​​Francis bás de bharr deacrachtaí otitis tar éis 17 mí ar an ríchathaoir, gan sliocht, agus mar sin d’éirigh le beirt dá dheartháireacha, ach níor éirigh le haon duine acu an teannas idir Protastúnaigh agus Caitlicigh a laghdú.
Marion Donovan
Aireagóir agus fiontraí Meiriceánach ab ea Marion O'Brien Donovan (15 Deireadh Fómhair, 1917 – 4 Samhain, 1998). Bhí sí ar cheann de na haireagóirí mná ba bhisiúla lena linn, tar éis 20 paitinn san iomlán a fháil dá cuid aireagán. Ionduchtaíodh Donovan isteach i National Inventors Hall of Fame in 2015. Is í an nuálaíocht is suntasaí a bhí aici ná clúidín linbh uiscedhíonach, in-athúsáidte, sceitedhíonach a airgeadh i 1946 tar éis go leor atrialacha. Mar thoradh air seo, cheap sí an chéad chlúidín páipéir indiúscartha, agus chuir Victor Mills, cruthaitheoir 'Pampers', an clúidín chun cinn ar bhonn tráchtála. Cheap Donovan freisin réitigh phraiticiúla bhreise ar fhadhbanna timpeall an tí. ,
Luathshaol agus oideachas
Rugadh Donovan ar 15 Deireadh Fómhair, 1917, i South Bend, Indiana. South Bend, Indiana. Tar éis dá máthair bás a fháil nuair a bhí sí seacht mbliana d'aois, thóg a hathair í, fear a bhí i mbun gléasra déantúsaíochta South Bend Lathe Works lena leathchúpla comhionann dearthár. Do chum an bheirt fhear roinnt nithe lena n-áirítear an deil, an "South Bend lathe" chun giaranna gluaisteán agus bairillí gunna a tháirgeadh. Chaith Donovan cuid mhaith dá cuid ama ag an monarcha tar éis na scoile, agus spreag a hathair, mar innealtóir agus mar nuálaí é féin, í a bheith nuálaíoch ó aois óg. Nuair a bhí sí sa bhunscoil, chruthaigh sí cineál nua púdar glantacháin fiacla le cabhair óna hathair.
Sa bhliain 1939, fuair Donovan Baitsiléir Ealaíon i mBéarla ó Choláiste Rosemont i Pennsylvania. I 1958, fuair sí céim mháistir san ailtireacht ó Ollscoil Yale, áit a raibh sí ar dhuine de thriúr ban ina rang céimithe.
Tar éis di a B.A. a thuilleamh, d'oibrigh Donovan ar feadh roinnt blianta mar Eagarthóir Cúnta Scéimhe san iris Vogue magazine i Nua Eabhrac, sular éirigh sí as chun teaghlach a thosú agus bogadh go Westport, Connecticut. Bhí Donovan pósta ar dtús leis an iompórtálaí leathair James F. Donovan i 1942 agus ina dhiaidh sin le John F. Butler i 1981. Bhí triúr mac aici.
Aireagáin
Mar bhean tí, ní fada go bhfuair Donovan eolas amach ar na heasnaimh a bhain le clúidíní coitianta. Mar gheall ar easpa uiscefhriotaíocha na clúidíní éadaigh, bheadh na leanaí fliuch i gcónaí, agus shalófaí ní hamháin a gcuid clúidíní, ach freisin na braillíní leapa agus na héadaí ar a luigh siad. Bhain Donovan triail as éadach óna cuirtíní cithfholcaidh chun forbhrat clúidíní uiscedhíonach, in-athúsáidte, sceitedhíonach inanálaithe a fhuáil le póca le haghaidh ionsáiteán ionsúiteach clúidín. Ba chúis le brístí linbh rubair, a bhí ann ag an am sin, gríos clúidín, agus d'fháisc an leaistic craiceann an naíonáin. Ina dearadh deiridh, d'úsáid sí éadach níolóin ó pharaisiúit, a bhí inanálaithe agus a chuir deireadh le gríos clúidín, agus d'úsáid sí smeachdhúntóirí miotail in ionad leaistice nó bioranna clúidín. Thug sí an "Boater" air, mar "(it) looked like a boat", nó "because it helped babies 'stay afloat'". Toisc nach raibh suim ag aon mhonaróirí sa "Boater", chinn Donovan é a mhonarú í féin. Seoladh an leagan is déanaí ag Saks Fifth Avenue i gCathair Nua Eabhrac, áit ar éirigh thar cionn leis. Fuair sí ceithre phaitinn as a cuid aireagán i 1951, a dhíol sí an bhliain sin le Keko Corporation ar $1 milliún.
Queenscliff, Victoria
Baile beag ar Leithinis Bellarine i ndeisceart Victoria na hAstráile is ea Queenscliff. Tá sé suite in aice le Port Phillip. Is é lárionad riaracháin Bhuirg Queenscliffe é. De réir dhaonáireamh na bliana 2011 bhí 4,072 duine ina gcónaí ann. B’ionad saoire cois trá é in ochtóidí an naoú haois déag: tá tarraingt na dturasóirí anois air agus cáil ar a oidhreacht Victeoireach. Caladh de chuid bhád farantóireachta Searoad go Sorrento ar Leithinis Mornington is ea é.
Stair
Roimh theacht na nEorpach bhí cónaí ar threabhchas Bengalat Bulag den treibh Wathaurong ann, dream a bhain leis na Kulin.
Tháinig an Leifteanant John Murray i Mí Eanáir na bliana 1802 agus an Captaen Matthew Flinders i Mí Aibreáin na bliana sin, ag scrúdú na tíre. Bhí an daoránach William Buckley ina chónaí leis na Bundúchasaigh ann idir na blianta 1803 agus 1835.
Sa bhliain 1836 chuir suiteoirí fúthu i gceantar darbh ainm Whale Head. Ina dhiaidh sin tugadh Leathaill Shortland ar an áit as an Leifteanant John Shortland, duine a chuidigh le suirbhéireacht a dhéanamh ar Port Phillip. Sa bhliain 1853 thug an Leifteanant Charles La Trobe Queenscliff ar an áit le hómós don Bhanríon Victoria]]. Tosaíodh ag díol talaimh ann an bhliain chéanna.
D’oscail oifig an phoist ann ar 1 Bealtaine 1853 faoin ainm Shortland's Bluff agus sa bhliain 1854 tugadh Queenscliff air.
Iascairí amháin a bhí ann ar dtús, ach ba ghearr gur phort mór tráchtála é Queenscliff agus tarraingt na ngaltán air. Cuireadh seirbhís phíolótach ar bun sa bhliain 1841 agus tógadh dhá theach solais, Solas Ard Queenscliffe agus Solas Íseal Queenscliff, sna blianta 1862 agus 1863. Bhí tábhacht le ueenscliff mar ionad míleata. Tógadh Dúnfort Queenscliff idir na blianta 1879 and 1889, agus bhí sé i gceannas ar roinnt dúnfort eile timpeall an phoirt..
Turasóireacht
Bhí tarraingt mhór turasóirí ar Queenscliff sa chuid deiridh den naoú haois déag. Thagaidís ó Melbourne ar an ngaltán rotha Ozone, turas dhá uair an chloig. Osclaíodh iarbhóthar go dtí Geelong sa bhliain 1879, rud a mhéadaigh líon na dturasóirí. Tógadh a lán óstáin sóchais dóibh: tógadh an Palace Hotel (ar tugadh an Esplanade Hotel air níos déanaí) sa bhliain 1879, an Baillieu Hotel (Ozone Hotel) sa bhliain 1881, an Vue Grande Hotel sa bhliain 1883 agus an Queenscliff Hotel sa bhliain 1887.
Cúrsaí aelaíne agus cultúir
thumb|Bád farantóireachta Searoad 'Queenscliff' á cur le balla ag Queenscliff
Féilte
Bíonn an Queenscliff Seafood Feast, ar siúl Aoine an Chéasta chun airgead a bhailiú don Royal Children's Hospital. Iascairí na háite a chuireann an t-iasc ar fáil.
Bíonn Féile Cheoil Queenscliff ar siúl ar an deireadh seachtaine deireanach de Mhí na Samhna agus éileamh mór uirthi. Tagann ceoltóirí ón mbaile agus ón gcoigríoch.
Iarsmalanna
Tá trí iarsmalann ann: Iarsmalann Stairiúil Queenscliff, Iarsmalann Mhara Queenscliffe agus Iarsmalann Dhúnfort Queenscliff.
Spórt
Tá baint ag Club Peile Queenscliff (rialacha Astrálacha) le Sraithchomórtas Peile Bellarine.
Tá cúrsa Chlub Gailf Queensland le fáil ar Oileán na nEalaí.
Meáin
Bhunaigh Greg Wane an Queenscliffe Herald sa bhliain 1999. Eisean a chuir in eagar é go dtí an bhliain 2004, nuair a cheannaigh muintir Mhurchú é. Iadsan atá á fhoilsiú faoi láthair
Iompar
Bealach Mór Bellarine an t-aon bhóthar amháin a thugann daoine isteach chun Queenscliff agus siar as sin chun Rinn Lonsdale agus Geelong.
Niall Ó Gallchóir
Is iriseoir, aistritheoir, agus file Albanach é Niall Ó Gallchóir atá ina chomhfhreagraí polaitíochta do BBC Alba agus BBC Radio nan Gàidheal. Oibríonn sé ar chláracha nuachta Gaeilge na hAlban an BBC, An Là, Aithris na Maidne, agus Aithris an Fheasgair. B'é Niall an chéad comhfhreagraí a thug tuairisc ar An Là nuair a thug sé tuairisc ó ardfheis Pháirtí an Lucht Oibre na Ríocht Aontaithe i Manchain. Scríobhann sé blag ar shuíomh idirlín Naidheachdan a' BhBC (seirbhís nuachta Ghaeilge na hAlban an BBC).
Is as Dùn Èideann do Niall agus bhain sé máistreacht chéadonóracha sa Bhéarla agus Litearthacht Albanach agus PhD i Litearthacht an Bhéarla bunaithe ar shaothar an scríbhneora Alasdair Gray amach in Ollscoil Ghlaschú. Is ar Ollscoil Ghlaschú a d'fhoghlaim sé a chuid Gaeilge. Is Comhlach Taighde Oinigh de chuid Roinn Léinn Cheiltigh na hollscoile atá ann.
Chomh maith leis sin, cumann Niall filíocht Ghaeilge. D'fhoilsigh CLÀR a chéad cnuasach filíochta, Beatha Ùr, i 2013. Sa chnuasach tá deich shoinéad fá dtaobh d'abhair difriúla agus cnuasach dánta níos faide fá Glaschú.