cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alltar
Miotaseolaíocht na nGael
Is amhlaidh go bhfuil an t-Alltar i Miotaseolaíocht na nGael mar a chéile leis an Elysium i Miotaseolaíocht na Gréige, agus d'fhéadfadh é go bhfuil chomhbhunús ársa acu i reiligiún Prótai-Ind-Eorpach. ''
Tugtar ainmneacha éagsúla ar an Alltar agus áiteanna laistigh de, san áireamh Tír nAill (Tír Eile), Tír na Tairngreachta, Tír na nÓg, Tír fo Thoinn, Tír na mBeo, Magh Meall, Magh Fhinnairgid, Magh Airgidnéal, Magh Ioldathach, Magh Chiúin, agus Eamhain Abhlach.
Tá cónaí san Alltar ar déithe na nGael, na Tuatha Dé Danann, i dteannta le roinnt laochra agus sinsear. Téitear isteach ann trí tuama ársa darbh ainm sidhe, amhail is Brú na Bóinne agus Cnoc Meadha. De réir na miotas, chúlaigh na Tuatha Dé isteach sna sídhe tar éis do chloígh na Gaeil iad, agus dá bharr glaodh an tAos Sí nó Daoine Sí orthu.
Sa miotas agus béaloideas fosta Gealach, is amanna tairseachúla iad féilte na Samhna agus na Bealtaine, nuair is é is dóichí é gur féidir teagmháil a dhéanamh leis an Alltar. I measc laochra miotasacha a thug cuairt ar air, tá Cú Chulainn, Fionn agus Bran. Go deimhin, 'sis tábhachtaí iad b'fhéidir na scéalta Iomramha ó thaobh de thurais thurais dtí an tAlltar.
mion|[[Oisín agus Niamh ag teacht chuig rítheach i dTír na nÓg, léaráid le Stephen Reid in The High Deeds of Finn (1910) le T. W. Rolleston]]
Foinse údaráis an ea an tAlltar. Sa scéal Baile in Scáil, tugann Conn Céadchathach cuairt ar theach an Alltair, áit a thugann Lugh dlisteanacht dá ríogacht agus dó siúd dá chomharbaí.
Sna miotais Ghaelacha, tá ríocht osnádúrtha eile darb ainm Teach Doinn. Creideadh go ndeachaigh anamacha na marbh ann, chun cónaí ann go síoraí, sin nó fanacht ann ar feadh tréimhse sula rachaidís go dtí an t-Alltar, nó sula bheith athionchollaithe. Chreidtí in Éirinn go ndeachaigh anamacha na marbh siar thar lear i dtreo luí na gréine. Taobh siar dusta an ea an t-oileán phantom, Uí Bhreasail.
Contae Cullman, Alabama
237x237px|deasIs contae in Alabama é Contae Cullman. Tá sé suite i dtuaisceart an stáit. Is é Cullman príomhbhaile an chontae. Sa bhliain 2016 bhí 82,471 daoine ina gcónaí ann (dlús daonra 42/km²). Tá sé ag críochantacht le Contaetha Morgan, Marshall, Blount, Walker, Winston, agus Lawrence.
Stair
Bunaíodh Contae Cullman ar 24 Eanáir 1877. Ainmníodh an contae i gcuimhne ar Choirnéal John G. Cullmann.
Addiscombe
Is baile é Addiscombe atá suite sa bhuirg London Borough of Croydon, Londain Theas.
Mona Barthel
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Ghearmáin í Mona Barthel. Rugadh í ar an 11 Iúil 1990.
An Ioruais
Is teanga Ghearmáinice Thuaidh í an Ioruais (san Ioruais: norsk) a labhraítear san Iorua den chuid is mó. Tá dhá chaighdeán ag an Ioruais, mar atá, an Nynorsk agus an Bokmål, agus stádas oifigiúil ag an dá shaghas sin Ioruaise sa tír.
Ceanada
Sa bhliain 2011 bhí an Ioruais ó dhúchas ag 5,800 duine i gCeanada. Laghdú a bhí ann i gcomparáid leis an mbliain 2006, nuair a bhí an teanga ó dhúchas ag 7,225 sa tír.
An Eilvéis
Sa bhliain 2000 bhí an Ioruais ó dhúchas ag 1,361 duine san Eilvéis.
Oileáin Fharó
I 2014 bhí an Ioruais ó dhúchas 99 duine (0.2%) sna Scigirí.
An Iorua
Is í an Ioruais teanga dhúchais na hIorua agus stádas oifigiúil aici ansin. Meastar go bhfuil sí ó dhúchas ag 95%, a bheag nó a mhór, de dhaonra na h[Iorua]].
Stáit Aontaithe Mheiriceá
De réir an American Community Survey 2006-2010 ba í an Ioruais an phríomhtheanga ag 40,637 duine i S.A.M..
Misneach (grúpa)
Is grúpa stocaireachta Gaeilge in Éirinn a bhí i Misneach. Ba é Máirtín Ó Cadhain a bhunaigh é agus bhí sé dírithe go diongbháilte ar athbheochan na Gaeilge. Ar na baill bhí; Máirtín Ó Cadhain, Deasún Breatnach, Cian Ó hÉigeartaigh, Séamus Ó Tuathail, Proinsiasa Nic Uait,Séamus Ruiséal, Eoin Ó Murchú, Micheál Mac Aonghusa,Seán Ó Beacháin
Stailc Ocrais
D'eagraigh an grúpa stailc ocrais seachtaine le linn chomóradh 50 bliain de Éirí Amach na Cásca, toisc go raibh fáillí déanta ag an stát i gcúrsaí Gaeilge agus Gaeltachta, dar leo. Ghlac Deasún Breatnach, Cian Ó hÉigeartaigh, Séamus Ó Tuathail, Proinsiasa Nic Uait, Séamus Ruiséal, Seán Ó Beacháin, Micheál Mac Aonghusa, Eoin Ó Murchú, Seán Ó Laighin, agus Fiachra Ó Dubhthaigh páirt ann. Ghlac seisear i mBéal Feirste, a chuaigh ar stailc i gCumann Chluain Ard, páirt san fheachtas céanna. Ba iad sin Séamus Mac Seáin, Tomás Ó Monacháin, Brian Ó Maoileoin, Caoimhín Ó Loingsigh, Tomas Ó Duibhir agus Donnchadh Ua Bruadair.
Gluaiseacht na Gaeilge, Gluaiseacht ar strae
D'fhoilsigh an grúpa paimfléad faoi pholaitíocht theanga na Gaeilge, Gluaiseacht na Gaeilge, Gluaiseacht ar strae a bhí bunaithe ar chaint a thug Máirtín Ó Cadhain uaidh i Lúnasa na bliana 1969. San óráid dúirt sé le Gaeilgeoirí páirt a ghlacadh in 'Athghabháil na hÉireann'. Is ón bpaimfléad seo a thagann ráiteas cáiliúil an Chadhanaigh: ' Arm cathartha Gaeilgeoirí ar son na Gaeilge agus ar son na hÉireann a theastaíos anois. '
Athnuachan
Sa bhliain 2012 fógraíodh go raibh grúpa nua le bunú faoin teideal céanna agus go raibh cead faighte ag an ngrúpa seo ó bhaill seanMhisneach an t-ainm a thabhairt orthu féin chomh maith. Tá sé i gceist ag an ngrúpa seasamh 'radacach’ a thógáil ó thaobh na Gaeilge de.
Darren Scully
Is polaiteoir Éireannach agus iar-mhéara de chuid Nás na Rí é Darren Scully. D'éirigh sé as i Samhain na bliana 2011 tar éis dó ráiteas ciníoch a dhéanamh ar an raidió. Rinne an Teachta Dála Aodán Ó Riordáin gearán leis na Gardaí Sícohána ina thaobh faoi An tAcht um Thoirmeasc ar Ghríosú chun Fuatha, 1989.
Mollusca
Bíonn an iliomad moileasc beo freisin, i bhfionnuisce agus i ngnáthóga talún. Tá siad an-éagsúil, ní hamháin i méid agus i struchtúr anatamaíocha, ach freisin in iompar agus i ngnáthóg. Go minic bíonn cos mhatánach faoina bhun is fallaing anuas air, clúdaithe le lanna cailcreacha nó blaosc sholadach chailcreach. Bíonn cuas chun tosaigh ina bhfuil na geolbhaigh le haghaidh riospráide. Ceann dea-fhorbartha ag cuid mhaith díobh, le súile is gaireas giall dioscánach. Cosnaítear orgáin an ionathair le blaosc a thálann an fhallaing.
Tá an fíleam roinnte de ghnáth i 9 nó 10 rang tacsanomaíoch, agus tá dhá cheann acu go hiomlán imithe in éag. Tá na ceifealapóid, mar shampla scuideanna, cudail agus na hochtapais, i measc na gceann is mó chun tosaigh, ó thaobh na néareolaíochta de, sna hinveirteabraigh — agus ceachtar acu, an scuid ollmhór nó an scuid ábhalmhór is ea an speiceas inveirteabrach is mó ar eolas. Is iad na gastrapóid,(seilidí agus drúchtíní) na moilisc is líonmhaire go mór i dtéarmaí na speiceas atá aicmithe, agus cuimsíonn siad 80% den iomlán. Tugtar malaceolaíocht ar an staidéar eolaíoch ar na moilisc.
Ialtóg fhadchluasach Bhalcánach
Is ainmhí í an ialtóg fhadchluasach Bhalcánach (Plecotus kolombatovici). Mamach atá ann.
Iasan Scorlóg
Peileadóir is ea Iasan Scorlóg (Béarla: Jason Sherlock). As Baile Átha Cliath dó, agus d'imir sé le foireann a chontae. Is tosaí é. Bhuaigh sé Craobh Peil Sinsearach na hÉireann lena chontae sa bhliain 1995.
James Everett
Polaiteoir Éireannach ab ea James Everett (1 Bealtaine 1894 - 18 Nollaig 1967). Bhí sé ina bhall de Shinn Féin ar dtús agus ansin de Pháirtí an Lucht Oibre.
Ashburton, Londain
Is baile é Ashburton atá suite sa bhuirg London Borough of Croydon, Londain Theas.
Wat Tyler
Ceann de cheannairí Éirí Amach na dTuathánach i Sasana ab ea Wat Tyler (4 Eanáir 1341 – 15 Meitheamh 1381). Mharaigh oifigigh de chuid an Rí Risteard II é ag Smithfield, Londain.
Broad Green, Londain
Is baile é Broad Green atá suite sa bhuirg London Borough of Croydon, Londain Theas.
Dícear bandach
Is ainmhí é an dícear bandach. Mamach atá ann.
Kiki Bertens
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Ísiltír í Kiki Bertens. Rugadh í ar an 10 Nollaig 1991.
An Mhaoilinn
Is sráidbhaile é an Mhaoilinn. Tá sé suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Uimhir choimpléascach
thumb|200px|Uimhir Choimpléascach ar an bplána coimpléascach Sa mhatamaitic, is éard is uimhir choimpléascach ann ná ball de chóras uimhreach a leathnaíonn na réaduimhreacha le huimhir speisialta darb ainm i, ar a dtugtar an t-aonad samhailteach agus a chomhlíonann an chothromóid i^2 = -1; is féidir gach uimhir choimpléascach a scríobh san fhoirm a + bi; is réaduimhreacha iad a agus b anseo. Toisc nach gcomhlíonann aon réaduimhir an chothromóid thuas, thug René Descartes uimhir shamhailteach ar i. San uimhir choimpléascach a+bi, tugtar an chuid réadach ar a agus tugtar an chuid shamhailteach ar b. Úsáidtear an tsiombail \mathbb{C} ar thacar na n-uimhreacha coimpléascacha. In ainneoin na hainmníochta stairiúla “samhailteach”, meastar go bhfuil uimhreacha coimpléascacha díreach chomh “réadach” leis na réaduimhreacha sa mhatamaitic, agus imríonn siad ról bunúsach sa chur síos eolaíochta ar an domhan nádúrtha.
Ba é Rafael Bombelli ón Iodáil a rinne cur síos ar na rialacha ailgéabracha do na huimhreacha coimpléascacha. Rinne an tÉireannach William Rowan Hamilton forbairt air seo le teoiric na gceathairníon.
Charles George Gordon
Ba ghinearál Briotanach é Charles George Gordon (28 Eanáir 1833 – 26 Eanáir 1885). Rugadh i Londain é agus maraíodh é i gCartúm, sa tSúdáin, in aois a 51 bhliana.
Gail McIntyre
Is carachtar ficseanúil í Gail Rodwell (née Potter; iar Tilsley, Platt, Hillman, agus McIntyre) ar an gclár teilifíse Coronation Street. Glacann Helen Worth an pháirt mar Gail. Bhí Gail ar an gclár den chéad uair ar an 29 Iúil 1974.
Géarchéim airgeadais 2007-2008
mion|féimheachtː Bear Stearns mion|rátaí úis, SAM mion|dhearbhaigh Lehman Brothers go raibh siad bancbhriste mion|2003-2007 i SAMː bhí an [[Giaráil chaipitiúil|ghiaráil chaipitiúil ag éirí agus ag éirí]] Tharla an ghéarchéim airgeadais 2007-2008 nuair a phléasc an bolgán tithíochta amach sna Stáit Aontaithe agus tar éis do na bainc bheith ag tabhairt iasachtaí go doscaí (iasachtú fophríomha go háirithe). mion|easpa infheistíochta i 2008 agus níos déanaí sna Stáit Aontaithe mion|̊Rinneadh Wama iarratas ar fhéimheacht mion|Tháinig AIG slán as, ach dóbair dóibh mion|Tháinig Fannie Mae agus Freddie Mac slán as, ach dóbair dóibh
Imeachtaí
mion|iasachtú fophríomha (1996-2008) mion|bhí praghsanna tithe an-ard go deo sa bhliain 2007/2008 (Case-Shiller National Home Price Index) mion|an teach a leagadh nó a dhíol agus chun gadaíocht a stopadh mion|Dow Jones 2006 - 2008
Sna Stáit Aontaithe sa bhliain 2008, tar éis do na bainc a bheith ag tabhairt iasachtaí go doscaí le blianta, bhí an t-iasachtú fophríomha i dtrioblóid. I dtús na bliana 2008, bhí ag teip ar go leor gnólachtaí. Bhí an bróicéir Bear Stearns an chéad comhlacht sistéamach chun dul i mbá. Ar an 14 Márta 2008, thug an Federal Reserve iasacht $25 billiún do Bear Stearns, bróicéir dócmhainneach i Nua-Eabhrac. Ba ualach breise é ar cháiníocóirí ag an am. Rinneadh dochar do mhuinín lucht gnó agus tháinig lagmhisneach ar infheisteoirí timpeall an domhain..
Bhí daoine ar fud an domhain buailte leis. Mar shampla, in Éirinn, ar an 17 Márta 2008, nó "Sléacht Lá le Pádraig", thit luach na scaireanna Anglo-Irish 15%.
Ar an 6 Meán Fómhair 2008, ghlac rialtas SAM seilbh a ghabháil ar Fannie Mae agus Freddie Mac.
Ar an 15 Meán Fómhair, chlis an gnólacht baincéireachta domhanda Lehman Brothers,
Ar an 26 Meán Fómhair; bhí baill Páirtí na bPoblachtánach sa Chomhdháil ag cur i gcoinne cuid den Phlean Paulson i gcónaí (bhí cainteanna ann fós faoi phlean tarrthála an chiste stát; moladh luach seacht gcéad billún dollar de dhrochfhiacha a cheannach).
Thosaigh bainc ceannais ar fud an domhain ag cur breis airgid i gcóras airgeadais an domhain, féachaint le cuidiú leis an ngearchéim airgeadais sna margadh domhanda.
Deirtear gurb iad na himeachtaí sin (cliseadh Fannie, Freddie agus Lehman) a chuir tús leis an ngéarchéim airgeadais san Eoraip. Ach tharla an cliseadh cúpla lá níos déanaí, nuair a chuaigh tarrtháil na hearnála baincéireachta i sáinn.iasachtú fophríomha
Sna Stáit Aontaithe, ar an 28 Meán Fómhair; dúirt Comhdháil na Stát Aontaithe ní bheadh ar an gcáiníocóir an difear a dhéanamh suas.
Tharla "Luan Dubh an Áir" ar an 29 Meán Fómhair. Chonacthas titim mhór ar luach scaireanna airgid ar stocmhalartáin na hEorpa go háirithe agus iad ag trádáil idir 8% -18% níos ísle ná 28 Meán Fómhair.
Beartais fhioscacha
Bhí an Géarchéim faoi lánseol nuair a toghadh Barack Obama don chéad uair mar uachtarán. Nuair a tháinig an rialtas nua ag tús na bliana 2009, cuireadh pacáiste ollmhór i bhfeidhm láithreach leis an ngeilleagar a spreagadh. Is mór idir é seo agus na polasaithe fioscacha san Eoraip ag an am, beartais déine.
Imeachtaí in Éirinn
Bhí brú nach beag ar na bainc in Éirinn. Nuair a chlis ar bhoilgeog na dtithe cónaithe sa tír seo, chonacthas a laige a bhí a leibhéil chaipitil agus a leabhair iasachta.
Thosaigh an scaoll bainc mór agus olléileamh ar an gcóras baincéireachta ar an 18 Meán Fómhair 2008. Ghlaoigh Lenihan an clár raidió Liveline agus labhair sé le Joe Duffy; bhí alltacht ar Lenihan ach ní raibh sé in ann an teannas a mhaolú.
Ghlac an rialtas Éireannach céimeanna thar a beith mór chun na taisceoirí go léir a chosaint (fiú na taisceoirí mhóra thar lear). Mar shampla, i mí Mheán Fómhair 2008, méadaíodh Scéim Ráthaíochta Taiscí na hÉireann (SRT) ó €20,000 go €100,000 agus glacadh comhair chreidmheasa faoina coimirce den chéad uair riamh.
Ar Dé Sathairn, 27 Meán Fómhair 2008, bhí Lenihan ag na rásaí capall i bPáirc Ghabhráin, Cill Chainnigh agus an ghéarchéim airgeadais ina thine bhruite ar fud an domhain. Bhí Banc Ceannais Eorpach ag iarraidh dul i dteagmháil leis agus é thar a bheith míshásta le scéim ráthaíochta na mbanc. Ach ní raibh Lenihan le fáil chun labhairt le Jean-Claude Trichet ar an lá sin.
Cúpla lá níos déanaí, tugadh isteach reachtaíocht éigeandála chun ráthaíocht gan teorainn a thabhairt do gach taisce i sé institiúid a bhí faoi úinéireacht Éireannach.
Ansin rinne an Stát na bainc a athchaipitliú, agus rinneadh Anglo Irish Bank a náisiúnú i ndeireadh na dála in 2009.
Tar éis dhá bhliain ag dul i ngleic leis an ghéarcheim airgeadais, tharls géarchéim eile sa bhliain 2010. Tháinig laghdú tubaisteach ar mhaoiniú an Stáit. Ag pointe amháin, bhí deacrachtaí ag Rialtas na hÉireann infheisteoirí a mhealladh agus rátaí úis os cionn 10%.
Ceachtanna
Léirigh an ghéarchéim airgeadais agus an meathlú eacnamaíochta gur theip ar na húdaráis, in Éirinn agus thar lear, an múnla ceart a chur ar an chóras rialúcháin airgeadais.
Samantha Stosur
Is imreoir leadóige gairmiúla as an Astráil í Samantha Stosur. Rugadh í ar an 30 Márta 1984 in Brisbane, Queensland. Bhain sí rang uimhir 1 amach san imirt dhúbailte agus d'fhan sí ann ar feadh 61 sheachtain. Faoi láthair tá sí rangaithe ag uimhir 66, ach shroich sí uimhir 4 ar feadh tamaill sa bhliain 2011. Bhí sí rangaithe mar uimhir a haon mar imreoir singil san Astráil ar feadh 452 seachtain (Deireadh Fómhair 2008 – Meitheamh 2017. Tá comórtas Grand Slam amháin buaite aici - 1 US Open. Tá cónaí uirthi ar an Gold Coast san Astráil.
Horatio Nelson
Ba aimiréal Briotanach é Horatio Nelson (29 Meán Fómhair 1758 – 21 Deireadh Fómhair 1805). Cuireadh chun tosaigh mar laoch náisiúnta é nuair a maraíodh é. Tá Nelson mar shiombail den fhéiniúlacht náisiúnta sa Bhriotain ó shin. Ceiliúrtar Lá Trafalfar fós i Londain ar an 21 Deireadh Fómhair gach bliain.
Gaeltacht Mhúscraí
Is ceantar Gaeltachta é Músgraí Uí Fhloinn (nó Gaeltacht Mhúscraí, mar a tugtar go minic air) atá suite i lár/iarthar Chontae Chorcaí, idir Maigh Chromtha is Cill Airne. Tá an ceantar roinnte ina dhá bharúntacht, Múscraí Thiar agus Múscraí Thoir. Sa dúiche seo atá Baile Mhúirne, Cill na Martra, Cúil Aodha agus Réidh na nDoirí. I gceantar Uíbh Laoghaire atá Béal Átha 'n Ghaorthaidh, i ndeisceart Mhúsgraí.
Horatio Nelson
Laoch ar lár
Maraíodh Nelson le linn chath Trafalgar, comhrac cabhlaigh a throid an Cabhlach Ríoga Briotanach i gcoinne na flíteanna chomhcheangailte de chuid a Fraince agus na Spáinne, i rith Chogadh an Tríú Comhghuaillíocht (Lúnasa–Nollaig 1805) na Cogaí Napoléon (1796–1815).
Ar an 5-9 Eanáir 1806, adhlacadh Nelson in ardeaglais Naomh Pól i Londain le lánonóracha míleata. Ócáid ollmhór a bhí ann agus tábhachtach i gcruthú na féiniúlachta náisiúnta sa Bhreatain.
Johann Rudolph Glauber
Poitigéir, ailceimicí agus ceimiceoir Gearmánach-Ollannach ab ea Johann Rudolph Glauber (1604 – 16 Márta 1670). I gKarlstadt am Main sa Ghearmáin a rugadh é.
Chaith sé cuid mhaith dá shaol i ndiaidh 1640 in Amstardam, san Ísiltír, agus fuair sé bás sa chathair úd. Áirítear é mar cheann de na chéad innealtóirí ceimiceacha.
Sa bhliain 1625 d'fionn sé cineál sulfáit sóidiam, ar a dtugtar salann Glauber air inniu.
Jeļena Ostapenko
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Laitvia í Jeļena Ostapenko. Rugadh í ar an 8 Meitheamh 1997. Tá comórtas Grand Slam amháin buaite aici - 1 French Open.
Croydon
Is baile é Croydon atá suite sa bhuirg London Borough of Croydon, Londain Theas.
Tine
300px|right|thumb|Tine i dtinteán Is saghas dócháin í an tine, imoibriú ceimiceach idir dhá cheimiceán. Is imoibriú eisiteirmeach atá i gceist, is é sin gur ligeann sé teas as. De ghnáth úsáidtear cipín chun tine a thosnú.
John Leonard
Peileadóir is ea John Leonard. As Baile Átha Cliath dó, agus d'imir sé le foireann a chontae. Ba lánchúlaí é.
David Platt (Coronation Street)
Is carachtar ficseanúil é David Daniel Platt (iar Tilsley) ar an gclár teilifíse Coronation Street. Glacann Jack P. Shepherd an pháirt mar David. Bhí David le feiceáil ar an gclár den chéad uair ar an 26 Nollaig 1990.
Gadailiniam
Is é an gadailiniam dúil uimhir a 64, agus Gd an giorrúchán a fheictear sna foirmlí ceimiceacha. Ceann de na lantanóidigh é. Fuair sé a ainm ón gceimiceoir Fionlannach Johan Gadolin, a raibh an-ról aige i dtaighde ceannródaíoch na miotal tearc-chré. Ba é an ceimiceoir Francach Paul Émile François Lecoq de Boisbaudran ba thúisce a d'aonraigh ocsaíd an ghadailiniam ó ocsaídí na lantanóideach eile, thiar sa bhliain 1886, ach ní rabhthas ábalta an miotal féin a aonrú ach le déanaí. Tá an gadailiniam in ann radaíocht neodrón a stopadh go héifeachtach, agus mar sin, úsáidtear mar sainsciath chosanta in aghaidh neodrón é. Úsáidtear gadailiniam san íomháú athshondais mhaighnéadaigh, teicníocht déanta íomhánna a cheadaíonn do na dochtúirí taighde a dhéanamh ar struchtúr inmheánach an choirp gan dul i dtuilleamaí radaíochta.
Is é +III an staid ocsaídiúcháin is dual don ghadailiniam ina chuid comhdhúl. Mar sin, is lantanóideach tipiciúil é.
Innti
mion|clé|[[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh]] Iris filíochta Gaeilge ab ea Innti, ina raibh véarsaíocht, aistí critice agus léirmheasanna. Bunaíodh é i Márta 1970 mar mhórbhileog filíochta ag mic léinn UCC, agus athbhunaíodh é mar iris sa bhliain 1980 ag Michael Davitt, ceann de na comh-bhunaitheoirí.
Chabhraigh an iris le haird an phobail a tharraingt ar obair scata fhilí óga a raibh baint acu leis an ollscoil, ina measc Nuala Ní Dhomhnaill, Liam Ó Muirthile, agus Gabriel Rosenstock.
Déantar tagairt dóibh go minic mar an grúpa Innti, a raibh an tiomantas céanna acu d'athnuachan fhilíochta na Gaeilge ó fhoinsí éagsúla chultúr chomhaimseartha ár linne.
Contae Dale, Alabama
Is contae in Alabama é Contae Dale. Tá sé suite in oirdheisceart an stáit. Tá an dlús daonra (35/km²) ann. Is é Ozark príomhbhaile an chontae. Sa bhliain 2016 bhí 49,226 daoine ina gcónaí ann. Tá sé ag críochantacht le Contaetha Barbour, Henry, Houston, Geneva, Coffee, agus Pike.
Stair
Bunaíodh Contae Dale ar 22 Nollaig 1824. Ainmníodh an contae i gcuimhne ar Choirnéal Samuel Dale.
Superman
Carachtar ficseanúil de chuid DC Comics is ea Superman, a tháinig i gcló den chead uair in Action Comics #1 i mí an Mheithimh 1938.
Sárlaoch atá ann, ceaptha agus cumtha ag an scríbhneoir Meiriceánach Jerry Siegel agus an t-ealaíontóir greannáin Meiriceánach/Ceanadach Joe Shuster sa bhliain 1932, agus an bheirt ag cur fúthu i gCleveland, Ohio.
Conal Keaney
Bhuaigh sé Craobh Peile Faoi 21 na hÉireann agus Craobh Laighean le Baile Átha Cliath i 2003. Bhuaigh sé Craobh Sinsir Peile Laighean le Baile Átha Cliath i 2005, 2006, 2007, 2008 agus i 2009. Bhuaigh Conal Craobh Sinsear Iomána Bhaile Átha Cliath i 2007, 2008 agus i 2009 le Baile Buadáin Naomh Éanna.
Thomas D'Arcy McGee
Polaiteoir Ceanadach ba ea Thomas D'Arcy Etienne Hughes McGee, PC, (13 Aibreán, 1825 – 7 Aibreán, 1868). Tháinig sé chun saoil i mbaile iargúlta Cairlinn, Contae Lú, Éire. Nuair a bhí sé ocht mbliana d'aois, d'aistrigh a theaghlach go Loch Garman, mar bhí a athair i ndiaidh post sa gharda cósta a fháil ansin.
Superman
Ó shin i leith, tá Superman dulta go mór i bhfeidhm ar an bpobal agus é ina ábhar don iliomad greannán, leabhar, sraith raidió agus teilifíse agus scannán. clé|mion|155x155px
Thomas D'Arcy McGee
Sa bhliain 1842 chuaigh sé siar go dtí na Stáit Aontaithe agus i anonn go Ceanada. Ghlac sé páirt sách thábhachtach i bpolaitíocht na tíre úd agus áirítear é mar dhuine d'aithreacha Chónaidhm Cheanada. Mhol sé do Ghaeil Cheanada seasamh leis an náisiúnachas Ceanadach ach le gaol gairid idir an tír sin agus an Bhreatain Mhór. Sheas sé i gcoinne na bhFíníní. Fuair sé bás in Ottawa, Ontario.
Superman
Tagann an leanbh Kal-El chuige féin slán sábháilte ar fhód an Domhain, ar fheirm de chuid lánúine áitiúla i gKansas. Tógann an feirmeoir agus a bhean an buachaill mar a bheadh mac ann, agus tugann siad Clarke Kent air.
Cáca Gur
Is éard is cáca Gur ann ná meascán tiubh idir dhá chiseal taosráin. Grabhróga aráin, torthaí triomaithe agus rud éigin milis leis an iomlán a choinneáil le chéile a bhíonn ina lár. Cé go luaitear ‘gurrier’ mar bhunús le hainm an cháca meastar go dtagann an t-ainm ó ‘goor’ focal Indiach ar shiúcra garbh. Tá baint ag cáca Gur le Baile Átha Cliath.
Ailtireacht Rómhánúil
deas|250px|thumb|Ailtireacht Rómhánúil Foirm ailtireachta a bhí leitheadúil in iarthar na hEorpa ón 10ú-12ú céad, a fuair an t-ainm de bhrí gur úsáideadh gnéithe Rómhánacha cosúil le colúin is áirsí cruinne, bíodh is gur úsáideadh iad ar bhealaí neamh-Rómhánacha chun cúlbhánna, aghaidheanna, túir is coirp le han-chuid sraitheanna stuabhealaí a mhaisiú. Ag druidim chun deireadh na ré sin, ba chomhartha é úsáid na mboghtaí iomaireacha go raibh tús le foirmeacha Gotacha ailtireachta. Is iad na heaglaisí ollmhóra boghtacha atá maisithe go hiontach le dealbhóireacht, cosúil leis na hardeaglaisí i nDurham Shasana is i Santiago de Compostela na Spáinne, na séadchomharthaí is fearr ollásaí san ailtireacht seo.
Ailtireacht Rómhánúil in Éirinn
Is é Séipéal Chormaic, ar Charraig Phádraig, Co. Thiobraid Árann, a coisriceadh sa bhliain 1134, an ceann is luaithe agus is fearr díobh seo in Éirinn. I measc na nuálaíochtaí ag Séipéal Chormaic, tá: ballaí d’eisléir (clocha cóirithe) gaineamhchloiche; áirsí leathchiorclacha ar fhuinneoga agus ar dhoirse; sraith ord-áirsí mar mhaisiúchán ar na doirse seo; corp agus saingeal sa leagan amach (féach thíos); réimse móitífeanna tipiciúla - fiarláin, rachtáin agus scrollaí ar mhullach colún. Ní raibh roinnt mhaith de na gnéithe atá le feiceáil i Séipéal Chormaic le feiceáil sna séipéil a tógadh ina dhiaidh sin. Roghnaigh na saoir chloiche líon teoranta de na gnéithe agus d’úsáid siad iad i stíl nua Rómhánúil-Ibeirneach. Leagadh amach corp agus saingeal eaglaise; snoíodh réimse leathan de mhóitífí Rómhánúla i ngaineamhchloch; ba mhinic a rinneadh sraith de shnoíodóireacht fhíorchasta ar an doras isteach, a bhíodh i lár na binne thiar. Is é an doras isteach ar Ardeaglais Chluain Fearta in oirthear Cho. na Gaillimhe an sampla is fearr de seo.
Contae Dallas, Alabama
Is contae in Alabama é Contae Dallas. Tá sé suite i lár an stáit. Tá an dlús daonra (17/km²) ann. Is é Selma príomhbhaile an chontae. Sa bhliain 2016 bhí 40,008 daoine ina gcónaí ann. Tá sé ag críochantacht le Contaetha Autauga, Chilton, Marengo, Lowndes, Perry, agus Wilcox.
Cuimsíonn an contae seo an bealach ar tharla na Mórshiúlta ar son na Cearta Sibhialta sa bhliain 1965.
Stair
Bunaíodh Contae Dallas ar 24 Eanáir 1877. Ainmníodh an contae i gcuimhne ar Rúnaí an Státchiste Alexander J. Dallas.
Eoraipiam
Is é an t-eoraipiam dúil uimhir a 63, agus is é Eu an tsiombail cheimiceach a sheasann dó. Ceann de na lantanóidigh agus de na miotail thearc-chré atá ann. Miotal insínte atá ann, agus é chomh bog leis an luaidhe. Faoi bhrú ard (80 GPa) agus le teocht an-lag (1.8 K), iompóidh sé ina fhorsheoltóir, is é sin, caillfidh sé a fhriotaíocht in aghaidh an tsrutha leictrigh go hiomlán. Bíonn na lantanóidigh go léir an-imoibríoch, ach is é an t-eoraipiam an ceann acu is fonnmhaire a imoibreoidh le dúile eile, le hocsaigin an atmaisféir agus leis an uisce féin.
Bíonn comhdhúile dénártha (comhdhúile dhá dhúil) den dá chineál ag an eoraipiam leis na neamh-mhiotail is tábhachtaí: déchlóiríd eoraipiam EuCl2 agus tríchlóiríd eoraipiam EuCl3, défhluairíd eoraipiam EuF2 agus trífhluairíd eoraipiam EuF3, débhróimíd eoraipiam EuBr2 agus tríbhróimíd eoraipiam EuBr3, dé-iaidíd eoraipiam EuI2 agus trí-iaidíd eoraipiam EuI3, aonocsaíd eoraipiam EuO, trí-ocsaíd dé-eoraipiam Eu2O3, agus an ocsaíd mheasctha Eu3O4. Leis an sulfar agus leis an seiléiniam, abair, is é +II an t-aon uimhir ocsaídiúcháin atá ag an eoraipiam de ghnáth: féach an aonsuilfíd eoraipiam EuS agus an aonseiléiníd eoraipiam EuSe.
Tá sé réasúnta furasta eoraipiam a dhealú ó na lantanóidigh eile, toisc go bhfuil an uimhir ocsaídiúcháin sin +II chomh coitianta sin aige. Ar an gcúis chéanna, áfach, bíonn an t-eoraipiam níos teirce sna mianraí tipiciúla lantanóideacha. Is í an bhastnaeisít an fhoinse eoraipiam is fearr. Tugtar aimhrialtacht eoraipiam ar theirce an eoraipiam i gcoibhneas na lantanóideach eile, agus is coincheap tábhachtach é sa gheocheimic, nó cuireann sé ar chumas na ngeolaithe tuairimíocht a dhéanamh maidir leis an dóigh ar shioc an laibhe go cloch. Tá sé de chlaonadh san eoraipiam carnadh sna plagacláis, agus an-suim ag na geolaithe sna plagacláis mar fhoinse thábhachtach eolais i dtaobh na n-imeachtaí geolaíocha anallód.
Tom Selleck
Is aisteoir Meiriceánach é Thomas William "Tom" Selleck , a rugadh ar an 29 Eanáir 1945. Tá cáil ar a chroiméal.
Donna Vekić
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Chróit í Donna Vekić. Rugadh í ar an 28 Meithemh 1996.
Sophie Webster
Is carachtar ficseanúil í Sophie Lauren Webster ar an sobalchlár teilifíse Briotanach de chuid ITV Coronation Street. Glacann Brooke Vincent an pháirt mar Sophie. Bhí Sophie le feiceáil ar an gclár den chéad uair riamh ar an 4 Samhain 1994.
Federico Borrell García
Rugadh é i Benilloba, Alicante agus "Taino" leasainm a bhí aige. D'oibrigh sé i muileann in Alcoi agus bhunaigh sé brainse áitiúla den grúpa ainrialach Iberian Federation of Libertarian Youth (FIJL). Bhí sé mar bhall den mhílíste áitiúla, Columna Alcoyana, le tacaíocht a thabhairt do Phoblacht na Spáinne i gcoinne fórsaí Náisiúnacha Francisco Franco.
De réir foinsí airithe, ar maidin 5 Meán Fómhair, 1936, tháinig Borrell agus thart ar caoga fir eile go Cerro Muriano in Córdoba le tacaícht don mhílíste ansin faoi cheannas General José Varela. I rith an tráthnóna sin bhí Borrell ag cosaint baitire airtléire ag cúl chathláin choisithe Alcoi nuair a ionsaigh fórsaí naimhde iad. Buaileadh Borrell go marfach thart ar cúig a chlog in aice an cnoic, La Loma de las Malagueñas. De réir foinsí rialtas na Spáinne, ba é an t-aon saighdiúir den Columna Alcoyana a fuair bás ag troid ag Cerro Muriano an lá sin.
I mí Iúil 2009, foilsigh an nuachtán El Periódico torthaí staidéar a dúirt nach raibh an phictiúr fíor.
Spíosbhurgair
Is éard is Spíosbhurgair ann ná burgair déanta as mionsa, oinniúin agus spíosraí a chlúdaítear le grabhróga speisialta. Cumadh iad go luath sna 1950idí. Ba iad an chéad táirge ón mbúistéir muiceola Maurice Walsh i nGlas Naíon iad. Frioctar iad i sceallóglanna.
Calgary Stampede
Féile mhór faoin aer den chineál ar a dtugtar "rodeo" is ea an Calgary Stampede, nó uaireanta Rodeo Calgary. Tionóltar é in Calgary, Alberta, Ceanada ar feadh deich lá gach bliain i Mí Iúil. Deirtear uaireanta gurb é “An seó faoin áer is mó ar Domhan” é. An t-imeacht bliantúil is mó i gCeanada atá ann.
Le linn seachtain an Stampede bíonn comórtaisí rodeo, seónna, ceolchoirmeacha, comórtaisí talmhaíochta, taispeántais chultúr na mBundúchasach, rásaí veaineanna bia ("chuck wagons") agus bricfeastaí pancóige ar fud na cathrach. Sa bhliain 2005, d'fhreastail 1,242,928 duine ar an Stampede. Bíonn paráid ann ar chéad lá na féile, ceann de na traidisiúin is faide siar de chuid an Stampede. Téann an pharáid 4.5 ciliméadar trí lár na cathrach, agus bíonn amach is isteach le 350,000 duine ann ag féachaint air. Craoltar ar an teilifís é freisin, é feicthe ag dhá mhilliún duine. Caitheann lucht Calgary éadaí den stíl Western le linn na féile agus maisítear na siopaí agus na hoifigí dá réir.
Cuireadh aonach ar siúl in Calgary den chéad uair sa bhliain 1884. Iarracht leis an chathair a chur chun cinn a bhí i gceist. Theip ar na hiarrachtaí den shaghas sin, áfach, go dtí an bhliain 1912, nuair a spreag fiontraí agus fear mór seó Meiriceánach darbh ainm Guy Weadick bocs móra na cathrach chun an chéad Stampede a chur ar siúl. Tháinig daoine le chéile ó na Stáit Aontaithe, Ceanada agus Meicsiceo chun cultúr agus saol an Iarthair a thaispeáint os comhair an tsaoil. mion|225px|clé|Paráid an Chalgary Stampede sa bhliain 1923 mion|225px|clé|Cailín bó ag casadh timpeall bairille ag an Calgary Stampede
Tim Robbins
Is aisteoir Meiriceánach é Timothy Francis "Tim" Robbins, a rugadh ar an 16 Deireadh Fómhair 1958.
An Lombairdis
Is teanga í an Lombairdis (nó Lombard) a labhraítear sa Lombaird, san Iodáil, agus in dhá réigiúin san Eilvéis. Teanga Rómánsach is ea í, agus labhraíonn 3.5 milliún duine an teanga sa dá thír. Níl sí ina teanga oifigiúil san Iodáil ná san Eilvéis.
Anett Kontaveit
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Eastóin í Anett Kontaveit. Rugadh í ar an 24 Nollaig 1995.
Tagairtí
mion|clé|250p|Anett Kontaveit
Harpurhey
Is ceantar suite i Manchain é Harpurhey, 3 mhíle soir ó lár na cathrach. Bhí cónaí ar 8,834 duine ann sa bhliain 2001. Luaitear Harpurhey i gcáipéisí a théann chomh fada siar leis an mbliain 1320. Rugadh Anthony Burgess, an scríbhneoir sa cheantar.
Ladybarn
Is ceantar suite i Manchain é Ladybarn.
Daniel O'Rourke
Polaiteoir Éireannach ab ea Daniel O'Rourke ( - 4 Lúnasa 1968). Bhí sé ina bhall de Shinn Féin ar dtús agus ansin d'Fhianna Fáil.
Sarah-Louise Platt
Is carachtar ficseanúil í Sarah-Louise Platt (née Tilsley; iar Grimshaw) ar an sobalchlár teilifíse Briotanach de chuid ITV Coronation Street. Glacann Tina O'Brien an pháirt mar Sarah. Chonacthas Sarah ar an gclár den chéad uair ar an 2 Feabhra 1987.
Pápa Stiofán IX
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Stiofán IX.
Prix Renaudot
Duais litríochta is ea an Prix Renaudot sa Fhrainc.
Ros Caoin Theas
Is sráidbhaile é Ros Caoin Theas. Tá sé suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Petra Kvitová
Is imreoir leadóige gairmiúla as Poblacht na Seice í Petra Kvitová. Rugadh í ar an 8 Márta 1990. Tá 2 chomórtas Grand Slam buaite aici - 2 Wimbledon.
Feachtas Gallipoli
mion|clé|Mustafa Kemal ag Gallipoli lena chuid saighdiúirí, 1915 Bhí Feachtas Gallipoli ar na cath anna ba mhó agus ab fhíochmhaire i rith an Chéad Chogaidh Dhomhanda. D'ionsaigh fórsaí na Breataine, na Fraince agus fórsaí nuachruthaithe na hAstráil e agus na Nua-Shéalainne (ANZAC), srl. an Impireacht Ottoman ag leithinis Gallipoli san Dardainéil. Lean an cogáoicht ó 25 Aibreán 1915 go 9 Eanáir 1916.
Ar deireadh, tar éis 8 mí de chogaíocht, cuireadh an ruaig ar fhórsaí na gComhghuaillithe. Bhí an-chuid taismeach ar an dá thaobh agus fuair thart ar leathmhilliún bás.
mion|clé|Atatürk, agus Cheannasaí an Airm (1918).
Cúlra
Ar 19 Feabhra 1915 d'ionsaigh fórsaí na Ríochta Aontaithe Caolas na Dardainéile, agus iad ag iarraidh Iostanbúl a bhaint amach trí Leithinis Gallipoli. Theip ar longa na Breataine briseadh tríd an gcaolas. Chinn na Briotanaigh mar sin ar thrúpaí a chur i dtír.
Bhí dhá mhóraidhm straitéiseacha leis an bhfeachtas san Dardainéilː
mion|Fiúsailéirí Ríoga na hÉireann in Gallipoli
Cogaíocht
Bhí Rannán a Naoi Déag ar garastún i nGallipoli agus Mustafa Kemal Atatürk i lár an aonaigh dá bharr. Nuair a tháinig fórsaí na hAstráile agus na Nua-Shéalainnee (ANZAC - "Australian and New Zealand Army Corps") i dtír ar 25 Aibreán 1915 san áit a bhfuil "ANZAC Cove" uirthi inniu, bhí fórsaí na Tuirce rompu, le Kemal Atatürk i mbun. Bhí na "Anzacs" faoi léigear.
Spreag Mustafa Kemal a chuid saighdiúirí leis na focail seo:
Le teacht na hoíche bhí dhá mhíle Anzac marbh agus iad ag iarraidh teannta a gcos a choinneáil ar an gcladach. Bhí siad sáinnithe ar an trá go ceann dhá sheachtain eile agus maraíodh duine as gach triúr.
I ndeireadh na dála, teip a bhí i bhfeachtas an Entente in Gallipoli in aghaidh Impireacht na Tuirce. i ndiaidh deich mí troda, thug siad a gcuid saighdiúirí leo ón Leithinis. Tháinig an feachtas chun críche ar an 9 Eanáir 1916, nuair d'fhág na fórsaí deiridh an leithinis. Gallipoli. B'é an cúlú an chuid ba éifeachtaí den bhfeachtas airm a thosaigh ar an 25ú Aibreán 1915. mion|1ú Chathlán Astrálach ag Steeles Post ar chósta Gallipoli, 3 Bealtaine 1915
Saighdiúirí Éireannacha
Bhí
i measc na n-aonad de chuid Arm na Breataine a throid ag Gallipoli.
Cé nárbh Éireannaigh iad na saighdiúirí go léir sna haonaid sin, meastar go raibh ar a laghad 3,500 fear ó gach cearn d'oileán na hÉireann ina measc siúd a maraíodh agus gur baineadh gortú do roinnt mílte Éireannach eile le linn an fheachtais. mion|Ar dheis, na [[Sagart|séiplínigh O'Connor agus Crozier, Royal Irish Rifles.]] Tháinig cuid mhaith Éireannach den chéad ghlúin i dtír i Gallipoli mar bhaill de d'fhórsaí na hAstráile agus na Nua-Shéalainne agus bhásaigh siad ann.
Ag an reilig ag V-Beach (Cape Helle),cuireadh cuid mhaith de mhuintir na hÉireann a maraíodh agus iad ag teacht i dtír. mion|dul i dtír in Gallipoli (ANZAC, 1915)
Anailís
Bhí an coinceap stráitéise slán, ach bhí an cur i bhfeidhm lag.
Dúirt Michael D. Higgins sa bhliain 2015, "Ba cheart dúinn a admháil gur ordaíodh do na fir sin bás agus fulaingt a imirt, agus iad mar chuid d’fhórsa ionsaitheach míchinniúnach a cruthaíodh gan mhachnamh ceart: thit saighdiúirí na Tuirce ina mílte agus iad ag cosaint a dtíre dúchais, agus cailleadh i bhfad níos mó díobh ná a cailleadh de na Comhghuaillithe... b’fhéidir go raibh rud éigin i bhfeachtas ionsaitheach Gallipoli, agus ina chur i gcrích anacrach, a léirítear mar eachtra nach bhfuil de chúiteamh ann ach an t-aiféala, an fearg agus, b’fhéidir, admháil na ciontachta óna húdair."
Hulme
Is ceantar suite i Manchain é Hulme.
An Chéad Chloch
Meastar go bhfuil An Chéad Chloch ar cheann de na leabhair is tábhachtaí sa Ghaeilge nua-aimseartha. Mar sin féin, tharraing téamaí rúndiamhra agus earótacha an leabhair conspóid nuair a eisíodh é.
Tracy Barlow
Is carachtar ficseanúil í Tracy Lynette Barlow (née Langton; uaireanta mar Preston, Cropper, agus McDonald) ar an gclár teilifíse Coronation Street. Glacann Kate Ford an pháirt mar Tracy. Chonacthas ar an gclár í den chéad uair ar an 24 Eanáir 1977.
Highfield Country Park
Is ceantar suite i Manchain é Highfield Country Park.
Análú
thumb|Análú Is éard is análú ann ná an t-athrú idir ionanálú gníomhach de ghásanna an aeir isteach sna scamhóga tríd an mbéal nó an tsrón agus an t-easanálú éighníomhach de ghásanna éagsúla. I rith ionanálú crapann an scairt agus na matáin idireasnacha, a mhéadaíonn cuas a chliabhraigh agus a tharraingíonn aer isteach sna scamhóga.
Nuair a shíneann na matáin seo brúitear aer amach ó na scamhóga. Is cuid den riospráid é an t-análú agus tugtar riospráid sheachtrach air uaireanta. Tá mórán cineálacha análaithe ina mbíonn an rithim, an ráta nó na tréithe ann mínormálta. mion
Anáil agus mothúcháin
Glacann muid anáil 25,000 uair gach lá gan smaoineamh air. Ach deir saineolaithe go léiríonn an tslí a nglacann muid anáil rud éigin faoinár mothúcháin, faoinár n-intinn agus faoinár gcorp.
Deir siad go n-athraíonn ár n-anáil ag brath ar ár mothúcháin, ar ár smaointe agus ar an gcineál gníomhaíochta atá ar siúl againn. Gan amhras nuair a bhíonn muid ag rith, bíonn muid ag análú níos minice.
COVID-19
Is galar riospráide an-tógálach é COVID-19, arb é coróinvíreas núíosach is cúis leis, a sainaithníodh den chéad uair i mí na Nollag 2019 i Wuhan, príomhchathair chúige Hubei na Síne. Scaip COVID-19 ar fud an domhain go tapa. D’fhógair an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte (EDS) i Márta 2020 go raibh sé ina phaindéim.
Análú
Anáil agus mothúcháin
Nuair atá muid faoi bhrú, tá análaithe doimhne ar cheann de na bealaí is fearr le strus a ísliú sa chorp. Tá sé an-mhaith anáil mhór, fhada a ghlacadh chun strus a ísliú.
COVID-19
Tréithe an ghalair
mion||clé|Víreas COVID-19
I measc na tréithe coitianta, tá fiabhras, casacht agus giorra anála. I measc na siomptóim eile, tá tuirse, pian sna matáin, buinneach, scornach tinn, cailliúint boladh, agus pian bhoilg. De ghnáth bíonn an t-am ó nochtadh do theacht na siomptóm thart ar chúig lá. ach féadfaidh sé a bheith idir dhá lá agus ceithre lá dhéag.
Scaipeadh
mion|clé|Comharthaí an Ghalair Coróinvíreas 2019 mion|clé|Ráta [[Bás|báis agus aois]]
Scaiptear an víreas go príomha idir daoine le linn dlúth-theagmhála, go minic trí bhraoiníní beaga a tháirgtear trí chasacht, ag sraothartach nó ag caint. Cé go dtáirgtear na braoiníní seo agus iad ag anáil amach, is gnách go dtiteann siad go talamh nó ar dhromchlaí. D’fhéadfadh daoine a bheith ionfhabhtaithe freisin trí dhul i dteagmháil le dromchla éillithe agus ansin a n-aghaidh.
Is féidir leis an víreas maireachtáil ar dhromchlaí ar feadh suas le 72 uair an chloig uaireanta (athraitheach ar fad).
Ionfhabhtú a chosc
I measc na mbeart a mholtar chun ionfhabhtú a chosc tá níochán láimhe go minic, fad fisiceach a choinneáil ó dhaoine eile (go háirithe uathu siúd a bhfuil comharthaí orthu), casacht agus sraothartach a chlúdach le fíochán nó uillinn inmheánach, agus lámha gan scaoileadh a choinneáil ar shiúl ón duine. Moltar maisc a úsáid.
Is éard atá i gceist le bainistíocht cóireáil comharthaí, cúram tacúil, aonrú agus bearta turgnamhacha.
Stair
Ceaptar go raibh bunús ainmhíoch ag an víreas, Ní fios cén bunús iarbhír, ach faoi mhí na Nollag 2019 ba é tarchur duine go duine ba chúis le leathadh an ionfhabhtaithe.
Léirigh staidéar ar na chéad 41 cás de COVID-19 dearbhaithe, a foilsíodh in Eanáir 2020 in The Lancet, gurb é an 1 Nollaig 2019. an dáta is luaithe ar thosaigh na hionfhabhtuithe. Thuairiscigh foilseacháin oifigiúla ón EDS gur thosaigh na hionfhabhtuithe is luaithe ar 8 Nollaig 2019.
Dhearbhaigh an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte (EDS) gur ráig Éigeandála Sláinte Poiblí de Imní Idirnáisiúnta an ráig 2019-2020 agus an phaindéim an 11 Márta 2020.
Amhail an 15 Aibreán 2020, tuairiscíodh níos mó ná 2 mhilliún cás ar fud 210 tír agus críoch, agus fuair níos mó ná 128,000 bás dá bharr. Tá níos mó ná 501,000 duine tar éis aisghabháil.
Pápa Alaisdir II
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Alaisdir II.
Mín na Cloiche Finne
Is sráidbhaile í Mín na Cloiche Finne. Tá an baile suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Levenshulme
Is ceantar suite i Manchain é Levenshulme.
Giacomo Puccini
Ba cumadóir Iodálach é Giacomo Antonio Domenico Michele Secondo Maria Puccini  (22 Nollaig 1858 – 29 Samhain 1924) a bhfuil a ceoldrámaí i measc na cinn is minice a bhíonn á taibhiú sa repertoire caighdeánach. B'é Puccini "an cumadóir is mó de ceoldráma na hIodáile i ndiaidh Verdi". Cé go raibh a chuid luath-oibre fréamhaithe sa cheoldráma traidisiúnta Iodálach rómánsúil de chuid an 19ú haois-déanach, d'fhorbair sé go rathúil a chuid oibre i stíl 'réalaíoch' verismo, agus ba cheann de na príomh-léiritheoirí é sa deireadh.
Teaghlach agus oideachas
Rugadh Puccini i Lucca san Tuscáin, sa bhliain 1858. Bhí sé ar cheann de sheachtar clainne de Mhichele Puccini agus Albina Magi. Bhí teaghlach Phuccini bunaithe i Lucca mar ríora áitiúil ceoil, ag athair a shin-seanathair, a bhí ainmnithe freisin 'Giacomo' (1712-1781). Bhí an chéad Giacomo Puccini seo ina 'maestro di cappella' den 'Catedrale San Martino' i Lucca. Tháinig a mhac Antonio Puccini i gcomharbacht air sa phost seo, agus ansin a mhac Domenico agus ansin mac Dhomenico, sé sin Michele (athair ábhair an airteagail seo). Rinne gach ceann de na fir ceoil seo staidéar ag Bologna, agus ghlac roinnt díobh staidéar breise ceoil in áiteanna eile. Rinne Domenico Puccini staidéar ar feadh tréimhse faoi Giovanni Paisiello. Chum an bheirt acu ceol don eaglais. Ina theannta sin, chum Domenico ceoldrámaí éagsúla, agus chum Michele ceoldráma amháin. Bhain athair Phuccini, sé sin Michele, clú agus dea-cháil amach ar fud thuaisceart na hIodáile, agus b' ócáid ​​bhrónach phoiblí a chuid sochraide, agus bhí a reqiiem faoi stiúir an cumadóir clúiteach Giovanni Pacini.
Oileán Baffin
deas|250px|thumb|Oileán Baffin Is oileán é Oileán Baffin atá suite i dtuaisceart Cheanada.
Audrey Roberts
Is carachtar ficseanúil í Audrey Roberts (née Potter) ar an gclár teilifíse Coronation Street. Glacann Sue Nicholls an pháirt mar Audrey. Chonacthas Audrey ar an gclár den chéad uair ar an 16 Aibreán 1979.
Lantanóidigh
Is iad na lantanóidigh nó na lantainídí na dúile ceimiceacha seo a leanas:
Is ionann "na lantanóidigh" agus "na lantainídí". Uaireanta, chloisfeá gurb é an difríocht nach n-áirítear an lantanam féin ar na "lantainídí" ach gurb ionann na "lantanóidigh" agus na lantainídí in éineacht leis an lantanam. Ní thacaíonn polasaí oifigiúil Chumann Idirnáisiúnta na gCeimiceoirí (IUPAC) i gcúrsaí téarmaíochta leis an tuiscint seo, áfach.
Is gnách "tearcithreacha" nó "miotail thearc-chré" a thabhairt ar na lantanóidigh maille leis an scaindiam agus leis an itriam, mar a chonaic muid, ach níl na lantanóidigh chomh tearc is a shílfeá. Is é an túiliam an ceann is teirce acu, ach tá sé féin níos coitianta ar an Domhan ná an t-iaidín.
Tá eisceacht amháin ann, an próiméitiam. Dúil radaighníomhach é nach bhfuil le fáil sa dúlra ach go fíor-annamh. Sa bhliain 1964, d'aithin an t-ollamh Fionlannach Olavi Erämetsä iarsmaí beaga próiméitiam in eiseamal apaitíte ó Leithinis Kola i dtuaisceart na Rúise.
Bíonn na lantanóidigh úsáideach go maith sa teicneolaíocht. Is féidir leas a bhaint as an gcuid is mó acu sa ghléasra léasair. Úsáidtear sna tiontairí catalaíocha, sna scaglanna artola, sna buanmhaighnéid, sa tionsclaíocht ghloine, sa chriadóireacht, sa mhiotalóireacht agus ar a lán dóigheanna eile iad.
Teach na dTiarnaí
Is é Teach na dTiarnaí teach uachtarach Pharlaimint na Ríochta Aontaithe;. tionóltar i bPálás Westminster ar nós Theach na dTeachtaí é. Is féidir bille nua a thionscnamh sa cheachtar acu. Is féidir do theachtaí Theach na dTiarnaí bheith ina nAire Rialtais chomh maith. Tá seirbhís tacaíochta ag Teach na dTiarna féin, ar nós Leabharlann Theach na dTiarnaí.
Ceaptar an chuid is mó dá theachtaí nua ina bpost. Tiarnaí Eaglaise agus Tiarnaí Tuata atá sa Teach. Tá suíocháin ann do 26 Tiarnaí Eaglaise a shuíonn sa Teach de bhua a ngnó eaglasta in Eaglais Shasana. Is iad na Tiarnaí Tuata an chuid eile de na baill.
Coimeádachas
Oireann an córas do na príomhpháirtithe. Uaireanta cinnte, bronntar suíocháin i dTeach na dTiarnaí ar dhaoine mar gheall ar cháil, taithí nó saineolas nach mbaineann le polaitíocht. Ach tá an bhunaíocht faoi ró-ionadaíocht.
Longsight
Is ceantar suite i Manchain é Longsight.
Contae Lowndes, Alabama
Is contae in Alabama é Contae Lowndes. Tá sé suite i ndeisceart an stáit. Tá an dlús daonra (6/km²) ann. Is é Hayneville príomhbhaile an chontae, ach is Fort Deposit an chathair is mó. Sa bhliain 2016 bhí 10,358 daoine ina gcónaí ann. Tá sé ag críochantacht le Contaetha Autauga, Crenshaw, Montgomery, Butler, Dallas, agus Wilcox.
Cuimsíonn an contae seo an bealach ar tharla na Mórshiúlta ar son na Cearta Sibhialta sa bhliain 1965.
Stair
Bunaíodh Contae Lowndes ar 20 Eanáir 1830.Ainmníodh an contae i gcuimhne ar WIlliam Lowndes, Teachta Comhdhála a thug seirbhís i dTeach na nIonadaithe ó 1811 go 1822.
Big Ben
clé|250px|mion|Big Ben Is leasainm a thugtar ar an gclog mór ag an mbun thuaidh de Thithe na Parlaiminte i Londain é Big Ben (Gaeilge: Ben Mór). Is minic, áfach, go dtugtar Big Ben ar an túr féin.
John Isner
Is imreoir leadóige gairmiúla as na Stáit Aontaithe é John Isner. Rugadh é ar an 26 Aibreán, 1985.
The Last DJ
Is albam ón bhanna Tom Petty and the Heartbreakers é The Last DJ, a eisíodh ar an 8 Deireadh Fómhair 2002.
Manchain Lár na Cathrach
Is ceantar suite i Manchain é Manchain Lár na Cathrach.
The Last DJ
Traic Liosta
Gach amhrán le Tom Petty (ach amháin iad le nótaí).
Pápa Vioctór III
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach Rómhánach é Pápa Vioctór III.
Somme (abhainn)
Is abhainn é i dtuaisceart na Fraince An Somme.
Stair
Cath an Somme, 1 Iúil 1916, agus lean sé ar aghaidh go mí na Samhna na bliana sin. Maraíodh níos mó ná 300,000 duine in aice leis an Somme sa Fhrainc.
Ross O'Carroll
Imreoir iománaíochta le Baile Átha Cliath agus Cill Mochuda na Crócaigh is ea Ross O'Carroll. D'imir sé do fhoireann shinsir Bhaile Átha Cliath den chéad uair i gComórtas Laighin 2007 i gcoinne Loch Gorman agus scóráil sé 1-01. Bhí sé ar an bpainéal nuair a bhuaigh foireann Bhaile Átha Cliath Craobh Peile na hÉireann sa bhliain 2011. Is deartháir é leis an bpeileadóir Rory O'Carroll.
Bhuaigh sé Craobh Laighin le foireann mhionúir Bhaile Átha Cliath sa bhliain 2005. Bhuaigh sé Craobh Laighin le foireann faoi 21 Bhaile Átha Cliath sa bhliain 2007. Bhuaigh sé an Corn Dr. Croke, Craobh Éireann na scoileanna le Coláistí Átha Cliath.
Caisleáin na hÉireann, 1350 - 1650
Idir na blianta 1350 agus 1650 chuaigh caisleáin na hÉireann i líonmhaireacht agus gan iontu de ghnáth ach daingean ard agus bábhún. Caisleáin iad den saghas a dtugtar “tower houses” orthu i mBéarla. Baineadh feidhm astu mar áiteanna cónaithe agus cumhachta anuas go dtí lár an 17ú haois, ach ligeadh dá bhformhór dul chun raice ina dhiaidh sin. Bhí a leithéidí eile le fáil in Albain agus ina lán tíortha eile mar a raibh rialtas na tíre lag go leor. right|thumb|170x|Caisleán Bhaile Loch Cuan, Contae an Dúin
An 14ú hAois
Sa 14ú haois tógadh a lán caisleán nua de bharr trí thiarnacht nua a chur ar bun laisteas de líne idir Baile Átha Cliath agus Luimneach: na Buitléaraigh ó dheas agus soir ón Aonach i dTiobraid Árann, Iarla Chill Dara thoir, agus Iarla Dheasmhumhan laistiar de Chontae Luimnigh.