cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lingua Libre
Lingua Libre v.1 (2016)
Mar chuid den tionscadal Teangacha na Fraince, a bhfuil sé mar aidhm aige teangacha réigiúnacha na Fraince a dhoiciméadú agus a chur chun cinn ar thionscadail Wikimedia agus Idirlín i gcoitinne, cuireadh tús le bunú Lingua Libre i mí na Samhna 2015, arna mhaoiniú i bpáirt ag DGLFLF (Délégation générale à la langue française et aux langues de France). Seoladh an chéad leagan den tionscadal i mí Lúnasa 2016. Oiriúnach do thaifeadadh fuaime amháin, taispeánadh Lingua Libre le linn ceardlainne ar an teanga Occitan i mí na Nollag 2016, agus ansin cuireadh i láthair an phobail ar líne Wikimedia agus ag imeachtaí idirnáisiúnta in 2017.
Lingua Libre v.2.2 (2020)
In 2020, rinneadh athruithe tábhachtacha ar an ardán; forbraíodh cuma nua go háirithe don suíomh, tháinig fearann .org in ionad an fhearainn .fr a úsáideadh go dtí sin, agus cuireadh tacaíocht leis do theangacha comharthaíochta trí fhístaifeadadh.
Staitisticí
Sa chéad dá bhliain de sheoladh an tionscadail, rinneadh thart ar 10,000 taifead. Bhí méadú géar ar na ranníocaíochtaí ag gabháil leis an aistriú go v.2. Méadaíodh líon na dtaifeadtaí faoi 10 i níos lú ná bliain, rud a sháraigh an tairseach 100,000 i mBealtaine 2019. Rinne 127 cainteoir i mbeagnach 50 teanga na taifeadtaí seo. Faoi Mheán Fómhair 2020, bhí níos mó ná 300,000 taifead ag an ardán i 90 teanga le níos mó ná 350 cainteoir. Baineadh an chloch mhíle taifeadta 500,000 amach i mí an Mheithimh 2021, a bhuíochas do 540 cainteoir 120 teanga.
An Teastas Sóisearach
Scrúdú poiblí dara leibhéil a stiúrann Coimisiún na Scrúduithe Stáit is ea an Teastas Sóiséarach. Déantar an scrúdú sa tríú bliain sa mheánscoil agus ní mór do na hiarrthóirí a bheith ós cionn ceithre bliana déag d'aois. Déantar idir 10 agus 11 ábhar, agus tá Béarla, Gaeilge, Matamaitic agus teanga eile ina n-ábhair éigeantacha. Ní gnách le daltaí na hÉireann an scoil a fhágáil sula mbíonn an scrúdú seo déanta acu, agus téann an formhór ar aghaidh go ceann cúpla bliain eile chun an Ardteistiméireacht a dhéanamh, an scrúdú is gá a dhéanamh chun cáiliú don tríú leibhéal oideachais.
Stair
Tháinig an Teastas Sóisearach isteach in ionad na Meánteistiméireachta go hoifigiúil i 1992. Deirtear go raibh an cúrsa nua níos solúbtha agus nua-aimseartha. Go luath ina dhiaidh b'é an teastas an t-íoschoinníoll chun post a fháil. I 1999 tar éis 10 mbliana thosaigh an Roinn Oideachais ag déanamh athbhreithniú ar na scrúdaithe. Rinneadh seo ar stair agus tíreolaíocht go háirithe. Cuireadh Oideachas Reiligiúnach agus Oideachas S S & P leis na hábhair don teastas. Tháinig reiligiún isteach diaidh ar ndiaidh agus cúpla scoil á ghlacadh sa chéad bhliain. I 2002, cuireadh cúrsa nua eolaíochta i bhfeidhm. Cuireann an cúrsa nua níos mó béime ar rannpháirtíocht agus ranganna feidhme tríd na trí bliana. Ó 2004 bhí daltaí ábalta a gcuid torthaí a fháil ar an idirlíon.
Na cúrsaí
thumb|300px|right|Leabhair chúrsa don Teastas Tógann an cúrsa sóisearach trí bliana le déanamh. Is iad na céad trí bliana sa mheánscoil atá i gceist. De ghnáth is sa chéad agus sa dara bhliain a chlúdaíonn daltaí an siollabas ar an gcúrsa agus déantar dul siar agus ullmhúcháin sa tríú bhliain. Tá an cúrsa leathan go leor - mar shampla, tá staidéir ghnó, teicneolaíocht ábhair (adhmad), ealaíon, grafaic theicniúil srl air.
Ábhair ar fáil
Seo liosta de na hábhair atá ar fáil don Teastas Sóisearach. Go minic, níl mórán de na hábhair seo ar fáil sna scoileanna. Tá na hábhair shainordaitheacha i gcló dubh, agus tá na leibhéil i lúibíní.
Oibríocht Linebacker II
Cúlra
Bhí idirbheartaíocht idir na Stáit Aontaithe agus Hanoi ar siúl i bPáras ó 1968. Ceithre bliana níos déanaí, rinne an dá thír comhaontú eatarthu féin. Bhí dáta leagtha síos, an 30 Deireadh Fómhair, chun conradh a shíniú.
Ach theip ar na hiarrachtaí teacht ar chomhaontú. nuair a dhiúltaigh rialtas an Deiscirt a mbeannacht a thabhairt don chonradh. Bhí ceannaire an deiscirt, Nguyễn Văn Thiệu, glan in éadan an chonartha. mion|Loch Huu Tiep i Hanoi inniu agus cuid den B-52 a thit isteaxh sa loch ar 27 Nollaig 1972
Obráid
Bhí an an mhoill ag cur cantail ar an tUachtarán Nixon. Rinneadh é a atoghadh sa phost agus bhí sé an-lán dó féin. Chun brú a chur ar na Vítneamaigh, d'ordaigh sé feachtas bratbhuamála ar Hanoi, cleas soiniciúil. Ach sheas na Cummanaigh an fód.
Ar 30 Nollaig 1972, d'fhógair na S-A go gcuirfeadh siad stop leis an Obráid.
Iarmhairt
Bhí an feachtas buamála ina scamall ar na cainteanna síochána. Níor éirigh le SAM géilleadh a fháil ar rud ar bith. Síníodh an socrú síochána ar 27 Eanáir 1973 san Óstán Majestic i bPáras, an leagan céanna, a bheag nó a mhór, ná an cháipéis bhí le fáil ar 30 Deireadh Fómhair 1972.
An Staidiam Náisiúnta
Is ionad dornálaíochta suite i gContae Bhaile Átha Cliath é an Staidiam Náisiúnta.
Tŷ-du
51.5914°N, -3.0588°W
Robert Hooke
Eolaí agus ailtire Sasanach ab ea Robert Hooke FRS,(18 Iúil 1635 - 3 Márta 1703), ileolaí, ar a tugadh "England's Leonardo" le déanaí, agus é ag baint úsáide as micreascóp, ba é an chéad duine a rinne íomháú ar miocrorgánach. Fiosraitheoir eolaíoch a bhí ar an ngannchuid agus é ina luath-aosacht, fuair sé saibhreas agus meas trí níos mó ná leath de na suirbhéanna ailtireachta a dhéanamh tar éis tine mór Londain i 1666. Bhí Hooke ina bhall den Chumann Ríoga freisin agus ó 1662 bhí sé ina choimeádaí ar thurgnaimh. Bhí Hooke ina Ollamh le Céimseata i gColáiste Gresham freisin.
Tŷ-du
Baile i Casnewydd, an Bhreatain Bheag, is ea Tŷ-du. Tá daonra 9,796 ann, agus tá 957 (9.8%) in ann Breatnais a labhairt.
Robert Hooke
Mar chúntóir don eolaí fisiceach Robert Boyle, thóg Hooke na caidéil fholúis a úsáideadh i dturgnaimh Boyle ar dhlí an gháis, agus rinne sé féin turgnaimh. Sa bhliain 1673, thóg Hooke an teileascóp Gréagóra is luaithe, agus ansin bhreathnaigh sé ar rothlú na pláinéid Mars agus Iúpatar. Spreag an leabhar Micrographia a scríobh Hook sa bhliain 1665 imscrúduithe micreascópacha Mar sin, ag breathnú ar iontaisí micreascópacha, thacaigh Hooke le héabhlóid bhitheolaíoch. Agus é i mbun fiosrúcháin san optaic, go sonrach le hathraonadh solais, bhain sé tonnteoiric an tsolais amach. Ba é an chéad duine é a thaifead hipitéis ar forbairt theirmeach damhna, comhdhéanamh an aeir le cáithníní beaga ag achair ní ba mhó, agus teas mar fhuinneamh.
Luathshaol
Tagann cuid mhaith dá bhfuil ar eolas faoi luathshaol Hooke ó dhírbheathaisnéis a thosaigh sé i 1696 ach nár chríochnaigh sé riamh. Luann Richard Waller é ina réamhrá le The Posthumous Works de Robert Hooke, MDSRS, a cuireadh i gcló i 1705. Is iad saothar Waller, mar aon le John Ward 's Lives of the Gresham Professors (le liosta dá mhórshaothair) agus Brief Lives John Aubrey, príomhchuntais bheathaisnéise gar-chomhaimseartha Hooke.
Rugadh Robert Hooke sa bhliain 1635 i <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Freshwater,_Isle_of_Wight" rel="mw:ExtLink" teideal="Freshwater, Isle of Wight" class="cx-link" data-linkid="113">Freshwater</a> ar Oileán Wight go Cecily Gyles agus John Hooke, sagart Anglacánach, coimeádaí Eaglais na Naomh Uile i Freshwater. Bhí beirt deartháireacha an athar John Hooke, uncailí athar Robert, ina ministrí freisin. Ba ríogaí é John Hooke, agus is dócha go raibh sé i measc an ghrúpa a chuaigh le meas a thabhairt do Séarlas I agus é ag éalú go dtí Oileán Wight. Bhíothas ag súil go rachadh Robert isteach san eaglais freisin, agus thiocfadh sé chun bheith ina ríogaí diongbháilte. Ba é Robert an duine ab óige, faoi seacht mbliana, de cheathrar siblíní, beirt bhuachaillí agus beirt chailíní. Bhí a n-athair i gceannas ar scoil áitiúil freisin, ach go pointe áirithe fuair Robert scolaíocht bhaile ón a athair. Bhí an-spéis ag Robert óg i mbreathnóireacht, oibreacha meicniúla, agus líníocht.. Dhíchóimeáil sé clog práis agus thóg sé macasamhail adhmaid a d’oibrigh “maith go leor”. Rinne sé a chuid ábhar líníochta féin as gual, cailc, agus amhiarann( ruddle). His father had speculated that he might become a watchmaker or limner (a decorator of illuminated manuscripts.</ref
159
Básanna
150er
Michael W. D'Arcy
Is Teachta Dála Éireannach le Fine Gael é Michael W. D'Arcy (rugadh 26 Feabhra 1970).
Sheas D'Arcy san Olltoghchán 2016 i Loch Garman agus toghadh é le 10.9% de na vótaí céad rogha.
Vittore Carpaccio
Péintéir a rugadh sa Veinéis ab ea Vittore Carpaccio (c 1460-c 1525). Cáil air as 9 bpictiúr a léiríonn beatha Naomh Ursula. mion|Brionglóid [[Naomh Ursula]]
Láidreacht alcóil
mion|Buidéal [[rum ar profa 75.5 é de réir an chórais Eorpaigh, nó profa 151 de réir an chórais i bhfeidhm sna Stáit Aontaithe]] Tugtar láidreacht alcóil ar thomhas ar an méid alcóil atá i ndeoch alcólach. Is é an tomhas is coitianta anois céatadán an toirt eatánóil. Mar shampla, bíonn 12% eatánóil i bhfíon dearg de ghnáth, arb ionann é is 90 ml i ngnáthbhuidéal. Is é an profa an tomhas a bhíodh in úsáid, tomhas an eatánóil i dtaca leis an tomhas chéanna ar bhiotáille profa caighdeánach. Sa bhiotáille profa bíonn 57.07% eatánóil, agus mar sin, is ionann profa 70°, mar a bheadh in uisce beatha, is neart 0.70 × 57.07 = 40%.
Tom Sheahan
Is Seanadóir Éireannach le Fine Gael é Tom Sheahan (rugadh 5 Meán Fómhair 1968).
Tubaiste Tenerife (1977)
Tharla Tubaiste Tenerife ar 27 Márta 1977 nuair a bhuail dhá Boeing 747 in aghaidh a chéile i dTenerife sna hOileáin Chanáracha. Fuair 583 bás.. Is é seo an tuairt eitleáin is marfaí riamh i stair na heitlíochta (is é an t-ionsaí 9/11 an teagmhas eitlíochta ba mharfaí). mion|clé|Léaráid Bhí ceo trom ann, agus ní mó ná go bhféadfaí dada a fheiceáil ar an an rúidbhealach. D'éirigh na píolótaí ar KLM Eitilt 4805 bréan de bheith ag fanacht is cosúil agus ghníomhaigh siad in aghaidh na dtreoracha ón lucht rialaithe aerthráchta. Réab an KLM leis síos an rúidbhealach. Ach bhí 747 eile (Pan Am Eitilt 1736) fós ag inleadh ar an rúidbhealach céanna. clé|mion|Cuimhneachánː Monumento Conmemorativo Internacional 27 de marzo de 1977 Shlog tine na heitleáin. Níor tháinig aon duine slán as KLM 4805 ach tháinig 61 ar bord an Pan Am slán as an timpiste. mion|clé|Coicís níos déanaí (6 Aibreán)ː na [[cónraí ar an rúidbhealach]] Maíodh gurbh earráid dhaonna ba chúis leis an tubaiste. Cuireadh an locht ar KLM. Mar chúiteamh, íocadh thart ar EUR 50,000 - EUR 500,000 in aghaidh an duine.
Ríthe Bhréifne
Seo a leanas liosta Ríthe Bhréifne.
Tyllgoed
51.4901°N, -3.2394°W
Baile i Caerdydd, an Bhreatain Bheag, is ea Tyllgoed, 4.6 km ó Caerdydd agus 215 ó Londain. Tá daonra 12,437 ann, agus tá 1,221 (9.8%) in ann Breatnais a labhairt.
Paddy Burke
Is Seanadóir Éireannach le Fine Gael é Paddy John Burke (rugadh 15 Eanáir 1955). Cathaoirleach ar an Seanad é sna blianta 2011-2016. Ar an Rolla Talmhaíochta atá sé.
Druga
Is éard is druga ann ná substaint cheimiceach nó bhithcheimiceach, shaorga nó nádúrtha, agus í in ann tionchar a imirt ar an dóigh a mbíonn an t-orgánach ag obair, má ghlactar isteach sa cholainn é. De réir an tsainmhínithe seo, is féidir dearcadh ar an mbia féin mar dhruga, ach sa ghnáthchaint, tá ciall níos cúinge leis an téarma, agus is é an cineál substaintí a bhíonn i gceist ansin ná cógais, vitimíní, agus drugaí mídhleathacha cosúil le heacstais, cócaon, marachuan, amfataimín agus eile. thumb|200px|right|Faireachán drugaí na gCustaim in Éirinn thumb|200px|right|Go minic, bíonn drugaí le fáil i bhfoirm [[taibléidí.]]
Sanasaíocht agus scóip
Is focal iasachta é "druga" ón mBéarla "drug". Eascraíonn an focal Béarla "drug" ón bhfocal Ollainise "droog". An bhrí atá le "droog" ná "tirim". San am atá thart bhíodh an chuid is mó de drugaí déanta as plandaí triomaithe.
Ní bhíonn sé soiléir i gcónaí cé acu bia nó druga atá i gceist - cuir i gcás caife, fíon agus beoir, mar shampla. De ghnáth, is é an difríocht idir drugaí agus bithcheimiceáin inginiúla (is é sin, substaintí bithcheimiceacha de dhéantús na colainne féin) ná go dtagann na drugaí isteach ón taobh amuigh. Níl an difríocht seo soiléir ach an oiread, áfach. Is hormón í an inslin, ó tháirgtear go nádúrtha i bpaincréas an duine í, ach san am céanna, is druga í freisin, ó thugtar inslin shintéiseach ón taobh amuigh dóibh siúd a bhfuil an diaibéiteas ag luí orthu.
Cógas
Is éard atá i gceist le cógas, cógas leighis, nó leigheas (Béarlaː medication) ná ábhar a ghlactar chun galar nó tinneas a leigheas de ghnáth.
Drugaí "aeraíochta" nó mídhleathacha
Tá neart conspóide faoi úsáid drugaí "aeraíochta" (nó drugaí áineasa), mídhleathach in Éirinn de ghnáth. Tá srianta agus rialaithe curtha orthu ag rialtais ar fud an domhain chun an troid i gcoinne mí-úsáid drugaí a láidriú.
Cusseta, Alabama
Is é Cusseta baile beag i gContae Chambers, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bunaíodh í sa bhliain 1980. Measadh 123 duine a bheith ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2016.
Stair
D'eascair ainm an bhaile ón ainm don áit seo de réir treibh Meiriceánach Dhúchasach Creek, Cusseta (nó Kasihta).
James Fintan Lalor (Éire Óg)
Réabhlóidí agus iriseoir ab ea James Fintan Lalor nó Séamas Fionntán Ó Leathlobhair (10 Márta 1809 – 27 Nollaig 1849) Ba bhall den ghluaiseacht 'Éire Óg' ba ea é.
Teangacha Briotainice
Is craobh amháin de iad na Teangacha Briotainice (ieithoedd Brythonaidd/Prydeinig; yethow brythonek/predennek; yezhoù predenek), agus is iad na teangacha Gaelacha an chraobh eile.
Maireann Breatnais agus Briotáinis gur mar theangacha pobail. Tá athbheochan ar siúl i gCorn na Breataine. D'éag Coimbris agus Cruithnis nuair a tháinig teangacha Anglach agus Gaeilis faoi seach chun cinn. Bhíodh tráth teanga Bhriotainice á labhairt ar Oileán Mhanann agus ar Inse Orc, ach tháinig faoi seach iontu Gaeilis agus Lochlainnis. Tá pobal Breatnaise in Y Wladfa (lonnú Breatnach sa Phatagóin).
Tyndyrn
51.6975°N, -2.6801°W
Baile i Sir Fynwy, an Bhreatain Bheag, is ea Tyndyrn, 41.8 km ó Caerdydd agus 178 ó Londain. Tá daonra 821 ann, agus tá 73 (8.9%) in ann Breatnais a labhairt.
153
Básanna
150er
Michael Comiskey
Is Seanadóir Éireannach le Fine Gael é Michael Comiskey (rugadh 1 Deireadh Fómhair 1953).
An Airméin
Is é an t-ainm a thugann na hAirméanaigh féin ar a dtír ná Hayastan (Հայաստան), agus é bunaithe ar ainm an laoich mhiotasaigh a chuir tús leis an tír, Haik nó Hayq. B'iad na comharsana a bhaist an t-ainm Armenia uirthi. Is dócha go raibh treibh láidir Airméanach ann a raibh an t-ainm sin uirthi. Tá Aram coitianta mar ainm Airméanach. D'fhéadfá a shíleadh go raibh taoiseach láidir ann arbh ainm dó Aram, agus gurbh iad lucht leanúna an taoisigh seo a thabhaigh an t-ainm sin don tír ansin.
Stair na hAirméine
Tír sheanársa is ea an Airméin, agus tábhacht aici mar chumhacht réigiúnach i laethanta na sean-Róimhe. Tháinig na hAirméanaigh go dtí an Airméin thart faoin mbliain 600 roimh bhreith Chríost, nuair a thit an tóin as an ríocht úd Urartu a bhí ann rompu. Ina dhiaidh sin, bhí an Airméin ina cúige Peirseach, agus na hAirméanaigh ar fiannas in arm an rí Pheirsigh. De thoradh fheachtas míleata Alastair Mhóir, tháinig stáit nua ar an bhfód, ina measc ríocht Heilléanach na hAirméine, a bunaíodh sa bhliain 190 roimh bhreith Chríost. Nuair a bhí an stát seo i mbláth a chumhachta, idir na blianta 95 agus 66 roimh bhreith Chríost, chuimsigh sé na críocha ó Chugas go dtí an Liobáin, an tSír agus oirthear na Tuirce, de réir gheografaíocht an lae inniu. Ar feadh tamaill, bhí an Airméin ar an stát ba chumhachtaí soir ó Impireacht na Róimhe. Fuair an Róimh greim ar an Airméin sa bhliain 66 roimh bhreith Chríost, agus tháinig na hAirméanaigh faoi thionchar an Iarthair i gcúrsaí polaitíochta, cultúir, agus creidimh. Ba mhinic a bhí an Airméin ina cnámh spairne idir na Rómhánaigh agus na Peirsigh.
Sna blianta 37-47 i ndiaidh bhreith Chríost, shealbhaigh na Partaigh an Airméin, ach ansin, ruaig na Rómhánaigh iad arís. Nuair a bhí Nero ina Impire sa Róimh, chuir na Rómhánaigh feachtas cogaidh ar Impireacht na bPartach, a bhí ag iarraidh an Airméin a fhorghabháil arís. D'éirigh ina chogadh idir na Rómhánaigh agus na Partaigh arís, nuair a d'ionsaigh Vologases a Ceathair, Rí na bPartach, an Airméin sa bhliain 162. I ndiaidh trí bliana cogaidh, d'éirigh leis an Impire Lucius Verus an cath a bhriseadh ar na Partaigh. Thabhaigh an feachtas seo an leasainm Armeniacus don Impire.
Sa bhliain 252, d'fhorghabh na Peirsigh, a raibh rítheaghlach na Sasánach á rialú san am seo, d'fhorghabh siad an Airméin, agus iad i seilbh na tíre go dtí gur tháinig na Rómhánach ar ais sa bhliain 287. Sa bhliain 384, chuaigh scoilt agus críochdheighilt ar an Airméin. Ghabh na Peirsigh an leath thoir, ach d'fhan na Rómhánaigh - is é sin, na Rómhánaigh Thoir, nó na Biosántaigh - i gceannas ar an leath thiar.
Teacht na Críostaíochta
Rinne na Peirsigh iarracht i lár na cúigiú haoise i ndiaidh bhreith Chríost a reiligiún féin — an Sóróstarachas — a thabhairt isteach sa leath Pheirseach den Airméin. D'éirigh na hAirméanaigh amach in aghaidh na Peirse, agus mhair siad i bhfad ag cur treallchogaidh ar na Peirsigh, go dtí go raibh an rítheaghlach Sasánach sásta a gcreideamh a ligean leo sa bhliain 484.
Sa séú haois, rinneadh cnámh spairne den Airméin idir na Sasánaigh agus na Biosántaigh. Sna blianta 591-640, bhí na Biosántaigh in ann an chuid ba mhó den Airméin a choinneáil, ach má bhí, chuir na huaisle Airméanacha go mór ina n-aghaidh.
Na Meánaoiseanna
thumb|220px|Garni, Kotayk (1ú haois) I ndeireadh na seachtú haoise, tháinig na hArabaigh i gceannas ar an Airméin, tar éis dóibh frithbheartaíocht na n-uasal Airméanach a chloí. Nuair a bhí an Chailifeacht Mhoslamach in ísle brí sa naoú haois, áfach, d'éirigh le Aiseot a hAon, sa bhliain 886, ríocht nua neamhspleách a chur ar bun san Airméin. Tháinig Aiseot a Dó i gcomharbas air, agus thug seisean na cathanna saoirse chun críche. An ríocht a bhí bunaithe ag an dá Aiseot, chuaigh sí i léig arís san aonú haois déag, agus chuir an tsíorchogaíocht agus na coimhlintí inmheánacha deireadh le neamhspleáchas na tíre. Shealbhaigh an Biosáintiam na cúigí Airméanacha ceann i ndiaidh a chéile, ach d'éirigh le teifigh ón Airméin prionsacht bheag neamhspleách, an Mhion-Airméin, a chur ar bun in oirdheisceart na Mion-Áise, sa réigiún ar a dtugtaí an Chilic sa tseanársaíocht. Chuaigh an ríocht bheag seo i dtuilleamaí na gCrosáidithe le haghaidh fortachta in aghaidh na mBiosántach agus na Moslamach. Sa bhliain 1342, thit an ríocht le muintir Lusignan, teaghlach uasal de Chrosáidirí a bhí bunaithe sa Chipir. Go gairid ina dhiaidh sin, áfach, ghabh na Mamalúcaigh Éigipteacha an Airméin, agus ansin, fuair an Impireacht Otamánach seilbh ar an tír.
An Aois Nua
Sa seachtú cogadh idir an Tuirc Otamánach agus Impireacht na Rúise, sna blianta 1828-1829, d'éirigh leis na Rúisigh an leath thoir den Airméin a sciobadh ó na Turcaigh. Nuair a cuireadh an naoú cogadh idir an dá ríocht sin, sna blianta 1877-1878, bhí an Ríocht Otamánach idir dhá thine Bhealtaine, agus géarchéim sna Balcáin san am céanna. Mar sin, ghéill na Turcaigh tuilleadh den Airméin don Rúis, go háirithe na cúigí úd Kars agus Ardahan.
I Mí an Aibreáin den bhliain 1915, chuaigh an ródach ar na hAirméanaigh sa Tuirc, nó ba ansin a thosaigh cinedhíothú na nAirméanach. Ba í gluaiseacht náisiúnaíoch na dTurcach Óg a tharraing an tubaiste seo anuas ar na hAirméanaigh, nó theastaigh uathu stát náisiúnta a dhéanamh den Tuirc, in áit an stáit ilnáisiúnta Otamánaigh.
Sna blianta 1918-1920 bhí stát dá gcuid féin ag na hAirméanaigh, agus é ag tacú leis an Entente in aghaidh na Gearmáine agus a cuid comhghuaillithe. Mar sin, gealladh neamhspleáchas don Airméin i gconradh síochána Sèvres, ach ní dheachaigh an conradh áirithe sin i bhfeidhm riamh. Sa bhliain 1920, shealbhaigh an Rúis Shóivéadach an leath thoir den Airméin. Nuair a cuireadh an tAontas Sóivéadach ar bun, chuaigh an Airméin isteach i gComhphoblacht Shóivéadach Shóisialach na Traschugaise, in éineacht leis an Asarbaiseáin agus an tSeoirsia. Ní raibh mórán ratha ar an gcomhphoblacht sin riamh, agus an trí náisiún ní ba mhíshásta ná a chéile léi. Sa bhliain 1936, cuireadh deireadh léi, agus rinneadh trí phoblacht Shóivéadacha san Aontas Sóivéadach di, mar atá, Poblacht Shóivéadach Shóisialach na hAirméine, Poblacht Shóivéadach Shóisialach na hAsarbaiseáine, agus Poblacht Shóivéadach Shóisialach na Seoirsia.
Chuaigh an Airméin Shóivéadach go mór mór chun tosaigh mar lárionad tionsclaíochta ceimicí san Aontas. Bhí déantús na mbróg agus an ríomhaireacht tábhachtach freisin, agus bhí an-ról ag na hAirméanaigh i bhforbairt na teicneolaíochta le haghaidh an spástaistil. Thairis sin, thagadh na Rúisigh go dtí an Airméin ar lorg na gréine agus an teasa. An-áit turasóireachta a bhí ann sna blianta Sóivéadacha, mar sin.
I ndeireadh na n-ochtóidí, tháinig an náisiúnachas chun cinn san Airméin, agus thosaigh na daoine ag dul chun cearmansaíochta ar an gcóras Sóivéadach. San am céanna, d'éirigh ina chogadh idir an Airméin agus an Asarbaiseáin faoin Nagarna-Carabaic, ceantar san Asarbaiseáin arbh Airméanaigh iad formhór a mhuintire.
Ar an seachtú lá de Mhí na Nollag sa bhliain 1988, rinne talamhchrith millteanach an-léirscrios i Mori, réigiún i dtuaisceart na hAirméine. Fuair 25,000 duine bás san olltubaiste seo, agus fágadh cuid mhaith daoine amuigh gan fáras gan dídean i lár an gheimhridh. Ansin, d'fháiltigh an rialtas isteach lucht fortachta ó na tíortha Iartharacha, agus tháinig na sluaite móra acu, rud nach bhfacthas a leithéid roimhe sin sa stát Sóivéadach. Cé go bhfuair bunadh na háite cuidiú uathu, níor éirigh leis an Airméin riamh caoi cheart a chur ar infreastruchtúr an cheantair arís, agus cuireann iarsmaí an léirscriosta seo isteach ar fhorbairt eacnamaíoch an réigiúin i gcónaí.
Sa bhliain 1991, bhain an Airméin amach a saoirse, nuair a thit an tóin as an Aontas Sóivéadach. Mar sin féin, níor mhaolaigh sin ar an gcoimhlint idir an Airméin agus an Asarbaiseáin. Tháinig deireadh leis an gcogaíocht sa bhliain 1994, ach má tháinig féin, níl ann ach cneas thar goimh. Inniu féin, níl an choimhlint socraithe, in ainneoin na gcomhchainteanna a bhíonn ar siúl ag lucht rialtais an dá thír ó am go ham.
Daonra
thumb|220px|Léarscáil
I Mí an Mheithimh sa bhliain 2005, measúnaíodh go raibh 2,982,904 duine ina gcónaí san Airméin, agus is í an Airméin an dara tír is dlúithe daonra de na poblachtaí iar-Shóivéadacha. Ó thit an tAontas Sóivéadach as a chéile, chaill an Airméin cuid mhaith den daonra, agus an oiread daoine is a chuaigh ar imirce. Tá an chuma ar an scéal, áfach, go bhfuil an taoide ag casadh faoi láthair, agus go dtosóidh an daonra ag dul i méadaíocht arís sa bhliain 2010.
Airméanaigh eitneacha is ea 97.9 % de mhuintir na tíre. Coirdínigh (1.3 %) agus Rúisigh (0.5 %) is ea an chuid is mó den fhuílleach, chomh maith le dornáin bheaga d'Úcránaigh, Aisírigh, Gréagaigh agus Seoirsigh. Bhí mionlach réasúnta mór d'Asarbaiseánaigh ann freisin, ach nuair a thosaigh an cogadh idir an Airméin agus an Asarbaiseáin, d'éalaigh an chuid ba mhó acu as an tír chomh sciobtha in Éirinn agus ab fhéidir leo. Sin é an rud a tharla d'Airméanaigh na hAsarbaiseáine chomh maith, nó shocraigh siad síos sna ceantair a bhí sealbhaithe ag na saighdiúirí nó na treallchogaithe Airméanacha.
Tá an chuid is mó d'Airméanaigh an domhain ina gcónaí taobh amuigh dá máthairthír inniu. Deirtear, fiú, go bhfuil ocht milliún Airméanaigh ar deoraíocht. Tá pobail Airméanacha le fáil ar fud an domhain, go háirithe sna Stáit Aontaithe, i gCeanada, sa Rúis, san Fhrainc, san Iaráin, agus sa Liobáin.
Is í an Chríostaíocht an reiligiún is mó san Airméin. Bunaíodh Eaglais na hAirméine chomh fada siar leis an gcéad aois i ndiaidh bhreith Chríost, agus deirtear gur beirt Aspal de chuid an tSlánaitheora féin, Parthalán agus Iúdás Tadáias, a chuir tús léi, nuair a bhí siad ag misinéireacht san Airméin i lár na haoise. Sin é an tuige, fosta, go dtugtar "Eaglais Aspalda na hAirméine" ar eaglais náisiúnta na tíre. Baill den Eaglais seo is ea iad 93 % de mhuintir na hAirméine. Eaglais Ortadocsach Oirthearach atá ann, agus í an-tugtha dá cuid deasghnátha agus dá seanfhoirceadal. D'fhéadfá a rá go bhfuil sí cosúil leis an Eaglais Choptach agus leis an Eaglais Shíreach. Tá Caitlicigh ann chomh maith. Tá dhá chineál Caitliceach ann dháiríre, idir Chaitlicigh Rómhánacha agus Chaitlicigh Airméanacha. An dara dream acu, tugann siad urraim don Phápa, ach san am céanna, cloíonn siad leis na deasghnátha Airméanacha. Tá dornán beag Airméanach ag dul leis na heaglaisí beaga Protastúnacha freisin. Maidir leis na Coirdínigh in iarthar na tíre, tá creideamh traidisiúnta - Yazideachas - dá gcuid féin acu.
Polaitíocht
thumb|220px|Serzh Sargsyan - 3ú Uachtarán na hAirméine Nuair a bhain an Airméin amach a saoirse arís, vótáladh Levon Ter-Petrossian isteach mar Uachtarán, agus níos mó ná ceathrar duine as gach cúigear ag tacú leis. Sa bhliain 1996, d'éirigh na toghcháin leis arís, ach b'éigean dó éirí as i ndiaidh dhá bhliain, agus na daoine ag cur in aghaidh a chuid polasaithe i leith Karabagh. Ba é an Príomh-Aire Robert Kocharyan a tháinig ina áit. Ar an 27ú lá de Mhí Dheireadh Fómhair, 1999, feallmharaíodh Ceann Comhairle na Parlaiminte Karen Demirchian agus an Príomh-Aire Vazgen Sargsian, maille le seisear eile. Ina dhiaidh sin, bhí saol polaitiúil na tíre ina phraiseach ar feadh tamaill, agus an freasúra ag cur brú ar Kocharyan scor den Uachtaránacht. Bhí Kocharyan ábalta, áfach, na trioblóidí seo a chloí.
Is é an aidhm a chuir na hAirméanaigh rompu i ndiaidh bhlianta dorcha an tSóivéadachais ná poblacht dhaonlathach den déantús Iartharach a chur ar bun. Mar sin féin, is é an breithiúnas atá tugtha ag breathnóirí idirnáisiúnta ar shaol polaitiúil na tíre nach mbíonn na toghcháin ná na reifrinn thar mholadh beirte. Ón taobh eile de, níl an Airméin leath chomh dona le formhór mór na bpoblachtaí iar-Shóivéadacha.
Is minic nach mbactar mórán leis na cearta daonna san Airméin, ach an oiread. Bíonn na póilíní ag tabhairt greidimíní do dhaoine éigiontacha agus ag stopadh dlíodóirí ó theacht ar cuairt chuig a gcuid cliant sna príosúin. Ní bhíonn mórán tuisceana ann d'aon chreideamh nach bhfuil seanbhunaithe, agus is minic a bhítear ag imeaglú lucht leanúna Fhinnéithe Iaivé nó Protastúnaigh a bhaineann le heaglaisí beaga.
Ranna riaracháin
Tá an Airméin roinnte ina deich cúige (marzer, uimhir uatha: marz) agus tá stádas riaracháin speisialta ag baint le cathair (kaghak) Eireaváin (Երևան) mar phríomhchathair na tíre. Tugtar "marzpet" (gobharnóir an marz) ar phríomhfheidhmeannach gach cúige agus ceapann rialtas na hAirméine iad. In Eireaván, is é an méara an príomhfheidhmeannach, arna cheapadh ag an uachtarán.
Tá comhphobail (hamaynker, uimhir uatha: hamaynk) laistigh de gach cúige. Tá gach comhphobal faoina rialú féin agus tá siad roinnte ina lonnaíochtaí (bnakavayrer, uimhir uatha: bnakavayr). Aicmítear lonnaíochtaí mar bhailte (kaghakner, uimhir uatha kaghak) nó mar shráidbhailte (gyugher, uimhir uatha: gyugh). Ón mbliain 2007, tá 915 comhphobal san Airméin ar mheastar go bhfuil 44 ina gcomphobail uirbeacha agus 866 ina gcomhphobail tuaithe. Tá stádas comhphobail ag Eireaván, an phríomhchathair, leis. Tá Eireaván roinnte i 12 ceantar leath-uathrialach chomh maith.
Cultúr
Tá teanga agus aibítir dá gcuid féin ag na hAirméanaigh, agus ba é Movses Khorenatsi sa chúigiú haois i ndiaidh bhreith Chríost a chuir bun leis an litríocht Airméanach. Chum sé saothar mór staraíochta a d'fhéadfá a chur i gcomparáid le Foras Feasa ar Éirinn le Seathrún Céitinn. Cur síos a bhí ann ar réamhstair na nAirméanach, agus dearcadh criticiúil ag an scríbhneoir ar na foinsí eile. Is iomaí craiceann a chuir litríocht na nAirméanach di ina dhiaidh sin. Sa naoú haois déag, tháinig an Nua-Airméinis in áit na hAirméinise Clasaicí, agus bhí scríbhneoirí ar nós Mikael Nalbandian ag iarraidh cuma na nua-aoise a chur ar an litríocht.
Tá níos mó ná sé mhíle déag de shaothair ealaíne ó na Meánaoiseanna i dtaisce i nDánlann Náisiúnta na hAirméine, chomh maith le saothair le healaíontóirí comhaimseartha Eorpacha. Thairis sin, tá sraith mhaith dánlann eile le fáil i bpríomhchathair na tíre, ar nós Músaem na hEalaíne Nua-Aimseartha, Ailéar Pictiúirí na bPáistí, agus Músaem Martiros Saryan, chomh maith lena lán ailéar príobháideach.
Gearr beag
Is éan é gearr beag. Is baill d'fhine na Rallidae é.
150
Básanna
150er
Clóraimeatán
Is comhdhúil orgánach leis an bhfoirmle cheimiceach é clóraimeatán, ar a dtugtar clóiríd mheitile freisin, Cuisneán-40, R-40 nó HCC 40. Ceann de na hala-alcáin, is gás éadathach, inlasta, gan bholadh é. Is imoibrí ríthábhachtach é clóraimeatán sa cheimic thionsclaíoch, cé go bhfuil sé i láthair go hannamh i dtáirgí tomhaltais,  agus úsáideadh é roimhe seo mar chuisneán.
Tarlú
Is halacarbón flúirseach é clóraimeatán, antrapaigineach nó nádúrtha, san atmaisféar.
Muirí
Táirgeann cultúir saotharlainne d' fhíteaplanctóin mhara (Phaeodactylum tricornutum, Phaeocystis sp., Thalassiosira weissflogii, Chaetoceros calcitrans, Isochrysis sp., Porphyridium sp., Synechococcus sp., Tetraselmis sp., Prorocentrum sp., agus Emiliana huxleyi) CH3Cl, ach i méideanna réasúnta neamhshuntasach. Léirigh staidéar fairsing ar 30 speiceas de mhacralgaí polacha sceitheadh de mhéideanna suntasacha CH3Cl i Gigartina skottsbergii agus Gymnogongrus antarcticus amháin.
Bithghineas
Sa phlanda riascach Batis maritima tá an einsím traschuráis chlóiríd mheitile a chatalaíonn sintéis CH3Cl ó S-adanóisín-L-meitiainín agus clóiríd. Íonaíodh an próitéin seo agus nochtadh é in E. coli, agus is cosúil go bhfuil sé i láthair in orgánaigh eile cosúil le fungais bánlobhaidh (Phellinus pomaceus), algaí dearga (Endocladia muricata), agus Mesembryanthemum crystallinum, agus is táirgeoirí CH3Cl gach ceann acu.
Críochdheighiltí na Polainne
Tharla críochdheighilt na Polainne i dtrí chéim ar leithligh i dtreo dheireadh an 18ú haois agus a chuir deireadh leis an stát a bheith ann, agus cuireadh deireadh leis an bPolainn cheannasach agus an Liotuáin ar feadh 123 bliana. Rinne monarcacht Habsburg, Ríocht na Prúise, agus Impireacht na Rúise na deighiltí, a roinn tailte an Chomhlathais eatarthu féin de réir a chéile, i bpróiseas na n-bhfoghabhálacha agus na n-imghabhálacha críochacha.
Tywyn
52.586°N, -4.0833°W
Baile i Gwynedd, an Bhreatain Bheag, is ea Tywyn, 137.7 km ó Caerdydd agus 296 ó Londain. Tá daonra 3,173 ann, agus tá 1,189 (37.5%) in ann Breatnais a labhairt.
Pat O'Neill
Is iar-sheanadóir Éireannach le Fine Gael é Pat O'Neill (rugadh 14 Samhain 1958).
Éifeacht Dunning-Kruger
alt=Graph showing the difference between self-perceived and actual performance|mion|300x300px| Gaol idir an mheánfheidhmíocht fhéinbhraite agus an mheánfheidhmíocht iarbhír ar scrúdú coláiste. Léiríonn an limistéar dearg an claonadh atá ag daoine nach bhfuil mórán cumais acu rómheastachán a dhéanamh ar a gcumas. Mar sin féin, tá féinmheasúnú na ndaoine ísle níos ísle ná mar a dhéanann na daoine is arda. Is claontacht chognaíoch í an éifeacht Dunning-Kruger ina mbíonn claonadh ag daoine, nach bhfuil mórán saineolais nó taithí acu maidir le cineál áirithe taisc nó réimse eolais, rómheastachán a dhéanamh ar a gcumas nó ar a n-eolas. Áiríonn roinnt taighdeoirí freisin a mhalairt éifeacht do dhaoine daoine ardchumasacha: an claonadh atá acu meastachán faoina luach a dhéanamh ar a gcuid scileanna. I gcultúr an phobail, is minic a dhéantar míthuiscint ar éifeacht Dunning-Kruger mar mhaíomh faoi ró-mhuinín ghinearálta daoine a bhfuil éirim íseal acu, in ionad rómhuiníneacht shonrach daoine neamhoilte ag tasc áirithe.
Déantar éifeacht Dunning-Kruger a thomhas de ghnáth trí fhéinmheasúnú a chur i gcomparáid le tomhas ar fheidhmíocht oibiachtúil. Mar shampla, d’fhéadfaí iarraidh ar na rannpháirtithe dul san iomaíochti i dtráth na gceist, agus ansin meastachán a dhéanamh ar cé chomh maith agus a d'éirigh leo. Féadfaidh sé seo tarlú i dtéarmaí coibhneasta nó absalóideach, i gcomparáid le piarghrúpa an duine mar céatadán na gcomhghleacaithe a sáraíodh nó i gcomparáid le caighdeáin oibiachtúla mar líon na gceisteanna a freagraíodh i gceart. Tá éifeacht Dunning-Kruger le feiceáil sa dá chás, ach tá sé níos suntasaí i dtéarmaí coibhneasta; bíonn claonadh ag buncheathairíl na rannpháirtithe iad féin a fheiceáil mar chuid den dá cheathairíl is airde. D’fhoilsigh David Dunning agus Justin Kruger an staidéar tosaigh i 1999. Dhírigh sé ar réasúnaíocht loighciúil, gramadach agus scileanna sóisialta. Ó shin i leith rinneadh staidéir éagsúla eile thar raon leathan tascanna, lena n - áirítear scileanna ó réimsí amhail gnó, polaitíocht, leigheas, tiomáint, eitlíocht, cuimhne spásúlachta, scrúduithe ar scoil, agus litearthacht.
Laiminíteas capaill
Athlasadh na struchtúr inmheánach i gcrúb an chapaill a chuireann tús le pian dhian. Bíonn céimeanna éagsúla déine ag an riocht, ag brath ar mhéid na neamhord imshruthaithe is/nó cnámh is bun leis. Tarlaíonn sé de ghnáth mar thoradh ar ghortú, ró-ithe, rómheáchan, strus, agus droch-chúram na gcrúb. Uaireanta, tarlaíonn sé de bharr tocsaeime nó galair phiotútaigh. Is gá cúram tréidliachta ar an riocht seo, chomh maith le crúite nua. Tarlaíonn sé d'ainmhithe eile le crúba freisin, agus is mór an galar é ó thaobh na heacnamaíochta de chomh maith le ó thaobh leas na n-ainmhithe.
Uplands
51.6177°N, -3.9681°W
Baile i Abertawe, an Bhreatain Bheag, is ea Uplands, 56.9 km ó Caerdydd agus 266 ó Londain. Tá daonra 15,375 ann, agus tá 1,638 (10.7%) in ann Breatnais a labhairt.
Wigan Athletic Football Club
Is club sacair Sasanach é Wigan Athletic Football Club atá ag imirt sa Premier League faoi láthair. Tá sé lonnaithe i Wigan, baile gar do Mhanchain.
thumb|left|Wigan Athletic ag imirt in aghaidh [[Chelsea F.C.]]
Leac Rosetta
Leac basailt dhuibh le hinscríbhinn as Gréigis, Éigiptis iairiglifeach (le siombailí pictiúrtha), agus Éigiptis choitianta na linne is ea an Leac Rosetta (Béarlaː Rosetta Stone). Tháinig saighdiúir Francach ar an gcloch mhór in aice leis an mbaile Rosetta san Éigipt sa bhliain 1799. Níor thuig éinne na hiairiglifí ag an am sin, ach leis na haistriúcháin ar an leac, léadh na hiairiglifí den chéad uair, agus uaidh sin na hinscríbhinní ar shéadchomharthaí ársa na sean-Éigipt e. clé|mion|na hiairiglifí
Stair
Fuarthas sa bhliain 1799 í gar do Chathair Alastair. I rith feachtas míleata na hÉigipte, ar 15 Iúil 1799, tháinig arm Napoléon Bonaparte ar an chloch ghreanta, cúpla míle ó chathair Rosetta (Rashid sa lá atá inniu ann).
Agus bua na dteangacha aige, chaith J.J. Marcel  dreas ag obair ar an ‘Leac Rosetta’ i gCaireo agus trí script uirthi – iairiglifí;  script choitinn (Demotic)  agus an tSean-Ghréigis. Rinne fear eile, Nicolas-Jacques Conté, cóip don leac agus chur sé na hinscríbhinní a bhí le feiceáil uirthi i gcló. Mar sin, bhí sé in inmhe iad a scaipeadh i measc na scoláirí.
Reifreann ar chomhionannas inscne, 2023
mion|Bunreacht na hÉireann Reáchtálfar reifreann ar chomhionannas inscne in Éirinn i mí na Samhna 2023.
Leac Rosetta
Inniu
Tá an leac le fáil I Músaem na Breataine anois.
Reifreann ar chomhionannas inscne, 2023
Stair
Sa bhliain 2021, mhol an Tionól Saoránach um Chomhionannas Inscne reifreann ar chomhionannas inscne, Airteagail 40 agus 41 de Bhunreacht na hÉireann a leasú, agus an tagairt ann faoin 'mbean sa teaghlach' a bhaint amach, tagairt seanchaite dar leo. Moladh foclaíocht úr a chur ina ionad agus tagairt shoiléir a dhéanamh sa Bhunreacht do chomhionannas inscne agus do neamh-idirdhealú.
Leac Rosetta
Inniu
Roghnaíodh an 27 Márta mar Lá an Ilteangachais.
Reifreann ar chomhionannas inscne, 2023
Stair
In 2022, bunaíodh coiste speisialta Oireachtais lena raibh molta ag an Tionól Saoránach a chíoradh.
Ronald Ross
Lia Sasanach a rugadh in Almora na hIndia ab ea Ronald Ross (13 Bealtaine 1857 – 16 Meán Fómhair 1932).
Rinne sé taighde ar thimthriall beatha an tseadáin is bun le maláire, agus leag an bhunsraith don taighde a rinne amach conas an galar a chloí. Bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis sa bhliain 1902 as seo.
Deirdre Clune
Is feisire i bParlaimint na hEorpa de chuid Fine Gael í Deirdre Clune (rugadh 1 Meitheamh 1959). Ba sheanadóir í.
An Chruithnis
Is teanga díothaithe Briotainice í  Cruithnis, labhartha ag na Cruithnigh, dream lonnaithe in oirthear agus tuaisceart na Alban ón gCianaoise Déanach go dtí Luath-Mheánaois. Is pas bheag deimhnithe díreacha atá ann den teanga, seanchas roinnt logainmneacha agus ainmneacha pearsanta ar séadchomharthaí agus i taifid chomhaimseartha na gCruithneach.
Cuireann an fhianaise teangan úd in úil gur ghaolmhar le Briotainis Choiteann é an Chruithnis, ach pléitear seo fós. Measadh sa 20ú haois gur teanga aonraíoch neamh- í. Is miontuairim é seo anois, áfach.
Tháinig Meán-Ghaeilge in áit na Cruithnise. Le linn réimis (889–900), tugadh ag eachtrannaigh an t-ainm Alba don ríocht. Ní bhfuair Cruithnis bás go tobann, ámh, go dtí b'fhéidir an t-aonú haois déag.
Réamhstair na hÉireann
mion|An Chearthrú Mhór, Contae Sligigh Tá eolas againn ar réamhstair na hÉireann mar gheall ar fhianaise sheandálaíochta agus fianaise ghéinitigh. Tá datá de thimpeall 12,500 bliain ó shin curtha ar an bhfianaise is sine atá againn de dhaoine ag maireachtáil in Éirinn. Tagann réamhstair na hÉireann chun deiridh le tús an taifid stairiúil, timpeall 400 AD. Clúdaíonn an tréimhse seo antSean-Chlochaois, Lár na Clochaoise, An Nua-Chlochaois, an Aois Chré-umha agus an Iarannaois. Cuireadh tús leis an taifead stairiúil i roinnt mhaith den Eoraip le hionraí na Rómhánach sna críocha siúd; ós rud é nach ndearna na Rómhánaigh riamh Éire a ghabháil, is é teacht na Críostaíochta, a tharla beagáinín níos déanaí, an imeacht lena gcuirtear tús leis an taifead stairiúil inti.
An tSean Chlochaois
Le linn an Oighriúcháin is déireanaí a tharla sa Phléisticéineach, chlúdaigh oighearchlúideacha a bhí breis is 3000m ar tiús tírdhreach na hÉireann, rinne siad carraigeacha agus cnámhacha a phúdrú, agus dhíothaigh aon fhianaise go raibh lonnaíochtaí daonna ann le linn na tréimhse te darbh ainm an Glenavian (fuarthas iarsmaí daonna le dáta roimh an oighriú deireanach i bhfíordheisceart na Breataine, áit nár chlúdaigh na hoighearchlúideacha í).
Le linn an Uasmhéid Oighrithe Dheireannaigh (timpeall 26,000-19,000 bliain ó shin), ba thalamh Artach garbh nó tundra a bhí ann in Éirinn. Ar dtús, síleadh gur chlúdaigh an Olloighriú Lár Tíre dhá thrian den oileán le hoighear. Sna 50 bliain anuas, léiríodh fianaise go raibh sé seo bréagach agus le déanaí, tugann foilseacháin (Greenwood agus Clark, 2009) le tuiscint go bhfacthas oighear ar chósta theas na hÉireann. Sa chéad chuid den Sealad Holaicéineach, ní raibh an aeráid oiriúnach d'fhormhór plandaí agus ainmhí na hEorpa. Ní dócha conas a mhair na daoine, cé go bhfuil a fhios againn go raibh siad ag iascaireacht.clé|mion|Léarscáil na hÉireann le linn an aois oighear seo caite. Le linn na tréimhse idir 17,500 agus 12,000 bliain ó shin, bhí bhfiagaithe/cnuasaitheoirí in ann gluaiseacht go limistéir Thuaisceart na hEorpa mar gheall gur Bølling-Allerød, tréimhse níos teo, a bheith ann. Tugann fianaise ghéiniteach le tuiscint gur thosaigh an ghluaiseacht seo in iardheisceart na hEorpa agus tugann iarsmaí fána le fios go raibh díseart san Ibéir a shroich deisceart na Fraince. Ar dtús, mheall speicis dála réinfhianna agus Áracs daoine go dtí an tuaisceart san am roimh an Aois Bóireach. Chónaigh daoine i roinnt suíomh i bhfad ó thuaidh sa tSualainn níos luaithe ná 10,000 bliain ó shin. Tugann sé seo le fios go mb'fhéidir gur lean daoine an soc oighearshrutha agus iad ag seilg.
Tháinig daoine leis na fachtóirí agus athruithe éiceolaíochta seo go dtí na criosanna gan oighear is faide ó thuaidh san Eoraip ag tús an tSealaid Holaicéineach agus chlúdaigh sé seo réigiúin gar d'Éirinn.
Bhí droichead talún idir an Bhreatain Mhór agus Éire, ach ba ghearr a mhair an ceangal sa tréimhse the agus mar gheall ar sin, ní dheachaigh ach cúpla fasra nó fana talún go Éirinn  Deirtear go mb'fhéidir go raibh an droichead imithe roimh 14,000 RCh, am atá roimh an tréimhse fuar is déanaí, an Dryas níos Óige. Bhí an Bhreatain Mhór agus mór-roinn na hEorpa ceangailte mar gheall ar leibhéal na farraige a bheith níos ísle. Mhair an droichead talún seo ar feadh níos faide ná an droichead talún idir an Bhreatain agus Éire. Is dócha, d'fhan sé seo go dtí an bhliain 5600 RCh.
Ar thaobh thoir Mhuir Éireann, aimsíodh suíomh ó 11,000 RCh a léirigh gur ith na daoine sa cheantar cothú muirí le sliogéisc san áireamh. Seans gur choilínigh na daoine seo Éire tar éis dóibh dul trasna an droichead talún, a bhí gan oighir ag an bpointe seo, a cheangal oirdhesiceart na hÉireann le Corn na Breataine. Bhí an droichead talún seo ann go dtí thart ar 14,000 RCh. Is féidir nach bhfuair na daoine seo aon acmhainní seachas sliogéisc agus dearcáin agus mar sin seans nár chónaigh na daoine an réigiún go leanúnach. Léiríonn cnámh béir, a fuarthas in Uaimh Alice agus Gwendoline, Contae an Chláir sa bhliain 1903,  go raibh daoine in Éirinn sa bhliain 10,500 RCh, áfach. Feictear marcanna ó uirlisí cloiche ar an gcnámh, agus tá radacarbón aige dátaithe 12,500 bliain ó shin.
Leis an oighearchúlú sa tuaisceart, d'ardaigh leibhéil na farraige agus cruthaíodh farraige intíre, áit a bhfuil Muir Éireann ann faoi láthair; chuir an t-eisreabhadh fionnuisce agus an t-ardú i leibhéal na farraige idir Muir Éireann agus an Mhuir Cheilteach cosc ar iontráil na flóra agus fána ón Eoraip tríd an Bhreatain. Níor tháinig nathracha (agus an chuid is mó de na reiptílí eile) go hÉirinn go deo.
Le filleadh na gcoinníollacha seacha le linn an Dryas níos Óige, a tharla in Éirinn idir 10,900 RCh agus 9700 RCh, bhí Éire fágtha bánaithe. Le linn an Dryas Níos Óige, lean leibhéal na farraige ag ardú, agus níor fhill aon droichead talún gan oighear idir an Bhreatain Mhór agus Éire riamh.
Lár na Clochaoise (An tréimhse Mhéisiliteach) (8000-4000 RCh)
mion|250x250px|Athchruthú botháin agus canú fiagaí cnuasaitheoir – Páirc Náisiúnta Oidhreachta na hÉireann. Tháinig an oighearaois deireanach in Éirinn chun críche thart ar 10-12 míle bliain ó shin. Fuarthas an fhianaise is luaithe de lonnaíochtaí an duine tar éis an oighearchúlú le dáta a théann siar go dtí thart ar 8000 RCh. Aimsíodh fianaise d'fhiagaí-cnuasaitheoir Méisiliteach ar fud an oileáin. Is iad na tochaltáin luath-Mhéisiliteach is tábhachtaí ná an suíomh lonnaíochta ag Mount Sandel i gContae Dhoire (Cúil Raithin); an créamadh ag Hermitage, Contae Luimnigh ar bhruach Abhainn na Sionainne; agus an suíomh ag Loch na Buaraí i gContae Uíbh Fháilí. Chomh maith leis na suíomhanna seo, aimsíodh scaipeadh liteach luath-Mhéisiliteach ar fud an oileáin, ó thuaidh i gContae Dhún na nGall agus ó theas i gContae Chorcaí. Cé go raibh leibhéil na farraige fós níos ísle ná mar atá siad sa lá atá inniu ann, bhí Éire ina oileán cheana féin ag an am ar tháinig na chéad lonnaitheoirí (tar éis 8000 RC). Chuaigh siad trasna na mara ó mhór-roinn na hEorpa ar bháid. Ba lonnaíochtaí cois cósta iad an chuid is mó de na suíomhanna Mhéisiliteach in Éirinn. Bhí na chéad áitritheoirí an oileáin ina maraithe a bhraith  ar an bhfarraige.
Rinne staidéar ADN a chlúdaigh na chéad daoine in Éirinn amach go ndeachaigh daoine  go Éirinn ar muir agus ar tír suas an chósta ó thuaisceart  na Spáinne agus deiceart na Fraince thart ar 9,000 bliain ó shin. Ceistíodh é seo ó shin.
Bhí aiste bia ilchineálach ag na fiagaíthe-cnuasaitheoirí Mhéisiliteach le bia mara, éin, forc fiáin agus cnónna coill. Níl aon fhianaise  ar bith ann go raibh fia ann i Lár na Clochaoise in Éirinn agus tá sé dealraitheach go tugadh an chéad fia rua isteach ar na céimeanna luath den Nua-Chlochaois. Chuaigh an daonra daonna ag seilg le sleánna, saigheada agus harpúin le lanna beaga clocha beag ar a dtugtar micrilití orthu ag an rinn agus cuirtear cnónna, torthaí agus sméara lena n-aiste bia. Chónaigh siad i foscadán séasúrach, a rinneadh as craicne ainmhithe a cuireadh thar frámaí adhmaid. Bhí teallaigh lasmuigh acu chun a mbia a chócaráil. Le linn Lár na Clochaoise,níor shroich daonra na hÉireann níos mó ná cúpla míle riamh.
An Nua-Chlochaois (4000-2500 RCh)
clé|mion|250x250px|Athchruthú botháin an luath feirmeoir Éireannach  – Páirc Náisiúnta Oidhreachta na hÉireann.Tháinig mórán ceantair isteach an Nua-Chlochaois le saothróga gránaigh, ainmhithe tréadach (daimh nó ba ceansaithe, caoirigh, gabhair), ceirdphotaireacht, sníomhachán, cultúir tithe agus adhlactha, a tháinig ag an am céanna.Thosaigh an próiseas seo i lár na hEorpa mar LBK (Cultúr Potaireachta Línigh) timpeall 6000 RCh. Laistigh de céadta bliain, feictear an cultúr seo i dtuaisceart na Fraince. Is cosúil gur fhréamhaí Potaireacht Cardial é cultúr La Hoguette, cultúr Neoilteach eile a schroich iarthuaisceart na Fraince. Thóg cultúr La Hoguette caoirigh agus gabhair. Ag an bhliain 5100 RCh, tá fianaise fheirmeoireacht déiríocht ann i dtuaiceart Shasana agus feictear ba comhaimseartha Shasana a tháinig ó "T1 Taurids" a ceansaíodh sa réigiún Aeigéach tar éis an Sealad Holaicéineach. Tháinig na hainmhithe seo ó ba LBK. Timpeall 4300 RCh, tháinig ba go tuaisceart Éireann ag deireadh Lár na Clochaoise. Tugadh an fia rua isteach ón mBreatain ag an am seo freisin.
Timpeall 4500 RCh, tháinig pacáiste Neoliteach le saothróga gránaigh, cultúr títhe (cosúil cad a bhí ag na hAlbanaigh sa tréimhse céanna) agus séadchomharthaí cloiche go hÉirinn. Iomportáladh caoirigh, gabhair, eallaí agus gránaigh ó iardheisceart mór roinn na hEorpa go hÉirinn agus tbhí méadú suntasach tagtha ar an daonra. Deirtear gurbhna chéad chéad cruthúnais soiléir riamh a tugadh d'fheirmeoireacht in Éire nó sa Bhreatain Mhór ná scian breochlach, cnáimh eallaí agus fiacail caorach a fuarthas ag Cuan an Chaoil i gCorca Dhuibhne. Ag Achaidh Chéide i gcontae Mhaigh Eo, caomhnaíodh an-córas páirceanna Neoliteach (an ceann is sine ar domhan) faoin mbrat móna. Saothraíodh cruithneacht agus eorna ag Achaidh Chéide i bpáirceanna beaga a bhí scartha óna chéile le ballaí cloiche leis na céadta bliain idir 3500 agus 3000 RCh. Tugadh pótaireacht isteach ag an am céanna. Fuarthas earraí cré a raibh béal-leathan orthu agus a bhí cruinnthónach i gCúige Uladh agus i Luimneach.
Léirigh roinnt réigiún in Éirinn patrún tréadaíochta a thugann le tuiscint gur lean roinnt daoine Neoiliteach ag bogadh ó áit go háit.Tugann sé seo le fios go raibh an tréadaíocht níos coitianta ná gníomhaíochtaí arúlachta i go leor réigiún nó go raibh roinnt an lucht oibre idir gnéithe tréadaíochta agus arúlachta sa Nua-Chlochaois.
Nuair ba threise an Nua-Chlochaois, bhí daonra an oileán de breis is 100,000 duine, nó chomh ard mar 200,000 duine. Ach, tá an chosúlacht ar an scéal gur tharla tubaiste eacnamaíochta timpeall 2500 RCh agus tháinig laghdú ar líon na daoine ar feadh tamaillín.
An Chré-Umhaois agus an Choparaois (2500-500 RCh)
mion|Déantáin na Cré-Umhaoise Thosaigh miotalóireacht in Éirinn le teacht Cultúr Bíocar. Thugtar an t-ainm seo air mar bhí cruth bíocra-clog inbhéartaithe ar an bpotaireacht. Bhí siad seo an-difriúil ón bpotáireacht Neoliteach. Faightear samplaí an photáireacht seo in Oileán Rosa i gContae Ciarraí agus ceanglaítear an mianadóireacht copair ann leis. Tá easontas ann faoin am a tháinig na Ceiltigh go hÉirinn. Measann roinnt daoine go bhfuil ceangal ag na Ceiltigh leis an gCultúr Bíocar ach is í an phríomhthuairim ná gur tháinig siad ag tús an Iarrannaois.