cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Boghdóireacht
Bunaíodh bord stiúrtha an spóirt, an Fédération Internationale de Tir à l'Arc (Cónaidhm Idirnáisiúnta na Boghdóireachta) i 1931.
Hélène Carrère d'Encausse
Tá Carrère d'Encausse de shliocht Seoirseach ar thaobh a hathar. D'uaisleacht na tíre muintir a hathar agus Rúisis, ní Seoirsis, a d'fhoghlaim sí mar a céad theanga. Fágadh beo bocht iad i ndiaidh Réabhlóid na Rúise. D'fhoghlaim Hélène Fraincis sa Bhriotáin nuair a bhí sí os cionn ceithre bliana d'aois. Tá sí de shliocht Iodálach ar thaobh a máthar. Maraíodh athair Hélène sa bhliain 1944.
Teresa Teng
Ba phopamhránaí Téavánach í Teresa Teng (Teng Li-Chun nó Deng Lijun) (29 Eanáir 1953 – 8 Bealtaine 1995). Bhí clú uirthi as a cuid amhrán tíre agus bailéad rómánsúil. Thaifead sí mórán amhrán i Mandairínis, a teanga dhúchais, agus i dTéaváinis, i Haiciainis, i gCantainis, i Seapáinis, in Indinéisis agus i mBéarla chomh maith.
Bhí an plúchadh ag cur isteach uirthi ar feadh a saoil. Fuair sí bás in 1995 den ghalar sin agus í ar saoire sa Téalainn. Bhí sí dhá bhliain is daichead d'aois.
Roald Dahl
Ba údar, gearscéalaí, file agus píolóta san RAF é Roald Dahl (13 Meán Fómhair 1916 - 23 Samhain 1990) a scríobh leabhair do pháistí den chuid is mó.
“Tá samhlaíocht dhorcha ghreannmhar ag Roald Dahl ina chuid scéalta. Agus is ceardaí focail é a bhaineann casadh is lúbadh astu chun breis grinn a fháisceadh astu. Dhíol sé timpeall dhá chéad caoga milliún leabhair go dtí 2018.
Óige
Rugadh Dahl ar an 13 Meán Fómhair 1916 i Villa Marie, Fairwater / Llandaff, Caerdydd.
Tháinig a thuismitheoirí, Harald Dahl agus Sofie Magdalene, as an Iorua. Chuaigh Harald ar imirce go dtí an Bhreatain Bheag.
Phós Harald Dahl Marie Beaurin-Gresser ar dtús. Bhí beirt pháistí acu; Ellen Marguerite agus Louis. Ar an mí-ádh, fuair Beaurin-Gresser bás sa bhliain 1907.
Ceithre bliana níos déanaí, phós sé lSofie. Bhí ceathrar clainne acu - Astri, Alfhild, Else agus Roald Dahl. Sa bhliain 1920, nuair a bhí Roald Dahl trí bliana d'aois, fuair a dheirfiúr, Astri (7), bás le aipindicíteas. Cúpla seachtain níos déanaí, fuair a hathair Harald Dahl bás le niúmóine.
Scoil Repton
D'fhreastail Roald Dahl ar Scoil Repton i Derbyshire. Níor thaitin an scoil leis. Ní gá a rá, go raibh pionós corpartha i réim, tráth, agus bhaintí leas as, anois is arís, le smacht a choinneáil ar dhaltaí. Scríóbh Dahl sa leabhar Boy: Tales of Childhoodː"'All through my school life I was appalled by the fact that masters and senior boys were allowed literally to wound other boys, and sometimes quite severely... I couldn’t get over it. I never have got over it'."Ní raibh Dahl rómhaith ag Scoil Repton ... dúirt múinteoir amháin "'I have never met anybody who so persistently writes words meaning the exact opposite of what is intended'."Ba duine ard é Dahl agus d'imir sé go leor spóirt nuair a bhí sé sa Scoil Repton, mar shampla cruicéad, sacar, raicéad scuaise agus galf. Chomh maith le spórt agus litríocht, bhí suim mór aige sa ghrianghrafaíocht.
Nuair a bhí Dahl fós ag Scoil Repton, Ní raibh an mhonarcha seacláide Cadburys rófhad ó Scoil Repton agus bhí ar na gasúir a gcuid tuairimí a thabhairt do Cadburys nuair a tháinig táirgí nua amach. . Sa bhliain 1964 scríobh Dahl Charlie agus Monarcha na Seacláide .
Cogadh
mion|Clogad leathair RAF ag Dahl|clé I mí na Samhna 1939, chuaigh Dahl sa Royal Air Force mar phíolóta san RAF le huimhir seirbhís 773022. Bhí sé i dtús i Dárasalám, agus ansin Nairobi, ag traenál ina De Havilland "Tiger Moth", d'eitil sé i d'aonar.
I ndiaidh dó cáiliú ar 24 Lúnasa 1940 ., d'eitil sé ó Abú Sueir go Mersa Matruh, san Éigipt. Ach bhí sé ag éirí dorcha agus bhí air tuirlingt sa ghaineamhlach, ach thit sé go talamh de phléist. Bhris Dahl a bhlaosc agus a srón agus d'fhág an timpiste dall ar feadh tamaill. D'fhág sé an t-ospidéal i mí Feabhra 1941 agus thosaigh sé ag eitilt arís.
Saol pearsanta
mion|Patricia Neal agus Roald Dahl|clé Phós Dahl an t-aisteoir Meiriceánach Patricia Neal ar an 2 Iúil 1953 i Nua-Eabhrac. Bhí cúigear clainne acu:
Ar 5 Nollaig 1960, gortaíodh Theo Dahl; bhuail carr é agus d'fhulaing sé go huafásach; tháinig hiodracafalas air.
In 1965, bhuial ainéaras inchinn Patricia Neal agus í ag iompar clainne le Lucy. Ach tháinig sí slán as.
Fuair Dahl agus Neal colscaradh sa bhliain 1983. Phós Dahl Felicity d'Abreu Crosland. Bhog sí isteach sa "Gipsy House", Great Missenden in Buckinghamshire. Bhí cónaí ar Dahl ann ó 1954. Scríobh sé an scéal Danny the Champion of the World ag an am sin.
Scríbhneoireacht
D'fhoilsigh Dahl a chéad scéal ar 1 Lúnasa 1942. 'A Piece of Cake'  agus é ag obair mar attaché i Washington DC ag an sin. Cheannaigh an nuachtán The Saturday Post an scéal. Thug siad míle dollar do Dahl, an t-uafás airgid ag an am. D'athraíodh an teideal go  'Shot Down Over by Libya' .
Leabhair do pháistí
Scríobh Dahl a chéad leabhar do pháistí sa bhliain 1943; ' The Gremlins' an t-ainm a bhí ar an scéal. Sheol Dahl an leabhar chuig Bean an Uachtaráin Eleanor Roosevelt agus léigh sí an scéal don a garpháistí. Ina dhiaidh sin, scríobh Dahl go leor leabhar, mar shampla Charlie agus Monarcha na Seacláide, Na Cailleacha, Danny, Seaimpín an Domhan, Na Gamail, Matilda, Boy agus a lán eile.
Dúirt an criticeoir Amanda Craig ná "He was unequivocal that it is the good, young and kind who triumph over the old, greedy and the wicked".
Is bithiúnaigh iad na daoine fásta go mnic, mar shampla, sa scéal Matilda, is í Miss Trunchbull an bithiúnach; sa scéal Fantastic Mr. Fox, is iad na feirmeoirí na bithíunacha; sa scéal Na Caileacha, is í an Grand High Witch an bithíunach, agus sa scéal James and the Giant Peach, is í Aunt Sponge an bithiúnach.
Dúirt an foclóirí Dr Susan Rennie: "'He didn't always explain what his words meant, but children can work them out because they often sound like a word they know, and he loved using onomatopoeia. For example, you know that something lickswishy and delumptious is good to eat, whereas something uckyslush or rotsome is not definitely not! He also used sounds that children love to say, like squishous and squizzle, or fizzlecrump and fizzwiggler'"
Leabhair do do dhaoine fásta
Scríobh Dahl gearrscéalta do dhaoine fásta chomh maith. Scríobh sé do Colliers, Ladies Home Journal, Playboy agus The New Yorker. Fuair Dahl gradam Edgar do na scéalta 'Someone Like You' (1954); 'The Landlady' (1959); agus 'Tales of the Unexpected: Skin' (1980).
Scripteanna scannáin
Sna 1960idí, scríobh Dahl dhá script scannán, 'You Only Live Twice' agus 'Chitty Chitty Bang Bang'. Scríobh David Seltzer an scannán 'Willy Wonka and the Chocolate Factory'. Ní raibh Dahl róshásta leis an obair, mar ní raibh béim ar bith ag Charlie sa scannán. Ní dhearna Dahl aon scannán eile. mion|Scéaltá le Roald Dahl
Bás agus oidhreacht
mion|Roald Dahl Plass Ailse ba thrúig bháis do Dhal ar 23 Samhain 1990 in Oxford, Sasana agus in aois 74 dó.
I mí na Samhain d'oscail an 'Roald Dahls Childrens Gallery' i Buckinghamshire, Sasana. Sa bhliain 2002 d'athraigh an chomhairle i Cardiff an 'Oval Basin Plaza' go 'Roald Dahl Plass'.
Bhunaigh Dahl an 'Roald Dahl Foundation'. Cabhraíonn an carthanas le daoine óga atá tinn.
Sa bhliain 2005 d'oscail an 'The Roald Dahl Museum and Story Centre' i Great Missenden, Buckinghamshire, Sasana. Gach bliain, tugann caoga míle daoine cuairt air.
Chellaston
Is ceantar suite i nDerby é Chellaston.
Little Chester
Is ceantar suite i nDerby é Little Chester.
Littleover
Is ceantar suite i nDerby é Littleover.
Markeaton
Is ceantar suite i nDerby é Markeaton.
Nikolai Ivanovich Yezhov
Oifigeach póilíneachta Sóivéadach rúnda faoi Iósaf Stailín a bhí in Nikolai Ivanovich Yezhov nó Ezhov (Rúisis: Николай Иванович Ежов, 1 Bealtaine 1895 - 4 Feabhra 1940). Ba cheannasaí an NKVD (Daonchoimeasáracht na mBeartas Inmheánach) é, ó 1936 go 1938, le linn na tréimhse is dúnaimhde den Oll-Phurgú. Tugtar an "Yezhovshchina" air (Rúisis: Ежовщина), téarma a chumadh le linn feachtais dí-Stailínú na 1950í. Tar éis dó bheith i gceannas ar mhaisghabhálacha agus básuithe le linn an Oll-Phurgaithe, d'fhulaing Yezhov an deireadh céanna. Gabhadh é, d'admhaigh sé go raibh sé ciontach agus é faoi chéasadh go raibh sé freagrach as réimse gníomhaíochtaí frith-Shóivéadacha, agus cuireadh chun báis é sa bhliain 1940. Faoi thús an Dara Cogadh Domhanda, bhí stádas an neamhdhuine pholaitiúil aige, laistigh den Aontas Sóivéadach.
Normanton, Derby
Is ceantar suite i nDerby é Normanton.
New Zealand, Derby
Is ceantar suite i nDerby é New Zealand.
Mickleover
Is ceantar suite i nDerby é Mickleover.
Oakwood, Derby
Is ceantar suite i nDerby é Oakwood.
Pasteurella multocida
Is éard is Pasteurella multocida ann ná cocabhachaillín, gram-dhiúltach, éagluaisteach, peinicillin-íogair, a bhaineann leis an bhfine Pasteurellaceae. Tá tréithchineálacha a bhaineann leis an speiceas rangaithe faoi láthair i gcúig séireaghrúpaí (A, B, D, E, F) bunaithe ar  comhdhéanamh na  gcapsúl, agus 16 seritíopaí sómacha (1-16). Tarraingíonn P. multocida'' raon de ghalair i mamaigh agus éin, lena n-áirítear calar éanlaithe, riníteas seargthach na muc agus seipticéime fuilreatha bólachta. Is féidir leis bheith freagrach as ionfhabhtú zónóiseach i ndaoine, a faightear de ghnáth trí ghreamanna nó scríobthaí ó pheataí. Íompraíonn go leor mamach (lena n-áirítear cait ceansaithe agus madraí) agus éin an baictéar mar chuid dá mhicreaflóra riospráide.
Stair
Thánaigh Louis Pasteur ar Pasteurella multocida don chéad uair sa bhliain 1878, in éin a bhí ionfhabhtaithe le chalar, agus ainmníodh an baictéir Pasteurella in ómós dó..
Galar
Tá P. multocida ina chúis le raon galair in ainmhithe fiáine agus ceansaithe, chomh maith le daoine. Is féidir baictéar a fháil in éin, cait, madraí, coiníní, eallaí agus muca. Sna héin, údar galair éanlaithe is ea P. multocida; galar suntasach a bhíonn i láthair in  éanlaithe tráchtála agus ceansaithe fud fad an domhain, go háirithe ealtaí srathaithe agus iolrúcháin. Is gnách go mbaineann na tréithchineálacha de P. multocida a mbíonn freagrach as calar éanlaithe leis na séiritíopaí 1, 3, agus 4. San fhiántas, tá sé léirithe go leanann an calar éanlaithe bealaí imirce na n-éan, go háirithe na mórghéanna sneachta. Tá dlúthbhaint ag an séiritíopa-1 le calar éanlaithe Mheiriceá Thuaidh, ach ní mhaireann an baictéar i mbogaigh ar feadh tréimhsí fada ama. I cúis le P. multocida riníteas seargthach na muc; d'fhéadfadh sé freisin bheith ina chúis le niúmóine nó  seipticéime fuilreatha bólachta.. D'fhéadfadh sé a bheith freagrach as mollmhortlaíochta na n- antalóp saigeach Is P. multocida an chúis is coitianta d'ionfhabhtú ó ionfhabhtuithe créachta, i ndiaidh madraí nó cat. De ghnáth, léiríonn an ionfhabhtú mar athlasadh san fhíochán bog laistigh de 24 uair an chloig. Go hiondúil breathnaítear áireamh ard leocaicítí agus neodraifilí, rud gur féidir imoibriú athlastach a ghnóthú as ar láthair an ionfhabhtaithe (go ginearálta ceallailíteas locáilte idirleata). . Is féidir leis ionfhabhtú a thosnú i suíomhann eile, mar shampla an chonair riospráide, agus is eol dúinn gur féidir leis bheith treagrach as liomfadanapaite réigiúnach (at na nód limfe) ann. I gcásanna níos tromchúisí, is féidir baictéiréime a bheith mar thoradh air, ag cur oistéimiailítis nó ionchairdíteas ar bun. Féadfaidh an baictéir an bhacainn fola-inchinne a thrasnú agus meiningíteas a chur ar bun.
Osmaston, Derby
Is ceantar suite i nDerby é Osmaston.
Monty Burns' Fleeing Circus
Craoladh an chéad eipeasóid, "Monty Burns' Fleeing Circus", den ochtú sraith is fiche de The Simpsons ar an 25 Meán Fómhair 2016. Scríobh Tom Gammill agus Max Pross an eipeasóid seo. D'fhéach 3.36 milliún duine ar an eipeasóid.
Rose Hill, Derby
Is ceantar suite i nDerby é Rose Hill.
Paul von Hindenburg
Ba é Paul von Hindenburg (2 Deireadh Fómhair 1847 - 2 Lúnasa 1934) dara hUachtarán na Gearmáine. Rinneadh Uachtarán de in 1925 agus bhí sé san oifig sin ar feadh naoi mbliana.
Saighdiúireacht
Tháinig von Hindenburg chun cinn i gCath Tannenberg don chéad uair (Lúnasa - Meán Fómhair 1914). Chloígh na Gearmánaigh, faoi cheannas von Hindenburg, trúpaí Impiriúla na Rúise. Cuireadh an ruaig ar dhá arm Rúiseacha. clé|mion|1914|upright
Shelton Lock
Is ceantar suite i nDerby é Shelton Lock.
Sinfin
Is ceantar suite i nDerby é Sinfin.
Spondon
Is ceantar suite i nDerby é Spondon.
Roger Bannister
Lúthchleasaí Sasanach ab ea Sir Roger Gilbert Bannister, a rugadh ar an 23 Márta 1929 i Harrow, Londain agus a fuair bás ar an 3 Márta 2018 in Oxford.
Bratach na Mongóile
Is éard is brí leis na bannaí dearga ná an chumas atá ag muintir na tíre maireachtáil agus a bheith faoi bhláth sa chomhshaol géar is lom nádúrtha atá ann sa tír. Seasann an bhanna gorma le haghaidh an spéir atá de shíor glan is gan scamall.
Sunny Hill, Derby
Is ceantar suite i nDerby é Sunny Hill.
Bratach na Mongóile
Tugtar Soyombo ar an siombail órga ar chlé. Is éard atá i gceist léi ná léiriú teibí ar dúil aiceanta éagsúla: an tine, an ghrian, an ghealach, an t-uisce agus an siombail ‘taijitu’ (nó yin-yang). D’uchtaíodh an bhratach sa bhliain 1992, tar éis don Mhongóil a bheith tiomnaithe i dtreo an daonlathas liobráileach. Tá an bhratach den lae inniu cosúil leis an cinn a bhí in úsáid roimh ré (is ón aimsir na 40idí), seachas an realt Sóisialachas ar bharr an Soyombo.
Harriet Tubman
Daonuasclóir Meiriceánach a rinne ruathair go dána inar tugadh líon mór sclábhaithe chun saoirse ab ea Harriet Tubman (née Araminta Ross; t. 1822 – 10 Márta 1913). D'fhreastail sí mar scabhta armtha agus mar spiaire d'Arm na Stát Aontaithe i gcoinne fórsaí na Cónfheidhme le linn Chogadh Cathartha na Stát Aontaithe. I ndiaidh an chogaidh agus saorú na sclábhaithe, lean sí ag obair mar dhaonnúlach agus mar fheiminí.
Saol
Rugadh Araminta Ross mar sclábhaí in Dorchester, Maryland, agus chaith roinnt úinéirí go dona léi agus í óg fós. Gortaíodh sna blianta úd í sa gcloigeann nuair a chaith fear bán píosa miotail le sclábhaí eile a chuaigh amú agus bhuail ise ina a ionad. D'fhulaing sí tinneas de chineálacha éagsúla ar feadh a saoil mar gheall air sin. Duine cráifeach a bhí inti agus ghlac sí leis na speabhraídí a thagadh uirthi mar thuair.
Cispheil in Éirinn
Cispheil in Éirinn
mion|Cispheil Dar le roinnt daoine go spóirt cineál nua í cispheil d'Éireann. Ba chluiche iompórtáilte againn óna Meiriceánaigh. Is í an fhírinne ná go raibh cispheil á imirt in Éirinn sna 1920 aí. Chuir Sairsint Doogan an cluiche in iúl do shaighdiúirí san airm. Bhí cáil ar an gcluiche mar aclaíocht do dhornálaithe. I ndiaidh roinnt ama fuair sé stádas do féin agus bhí clú ar san airm ó shin amach.
Harriet Tubman
Saol
Sa bhliain 1840, saoradh a hathair, a bhí 55 bliain d'aois, ach lean seisean ag obair don teaghlach chéanna. Faoi dheireadh 1844, phós Araminta fear gorm saor, John Tubman, agus d'athraigh sí a hainm go Harriet Tubman. Bhí sé sách comónta ar chladach thoir Maryland san am sin sclábhaithe agus daoine saora a bheith ag maireachtáil in aon teaghlach amháin. Sa bhliain 1849, d'éalaigh sí ón sclábhaíocht agus chuaigh go Philadelphia.
Cispheil in Éirinn
Cispheil in Éirinn
Bunús Cispheil - Cruthaithe ag Dr. James Naismith i Springfield, Massachusetts, i 1881. Bhí sé ag iarraidh tecaht ar chluiche le scileanna choirp a bheadh siad in ann a imirt i rith an gheimhridh nuair a bhí sé go dona i New England. D'imir siad an chéad chluiche le liathróid sacar agus dhá ciseán torthaí. Inniu is feiniméan domhanda é cispheil a bhfuil na milliúin infheistithe ann, luchleasaithe éilíte agus cluichí gach uile lá don seachtain.
I 1925 bhí dhá craobhchomórtas eiseadh sa Churragh.
Harriet Tubman
Saol
mion|Harriet Tubman ag druidim ar dheireadh a saoil
Cispheil in Éirinn
Stair Cispheil in Éirinn
Bhí fás tapaidh lasmuigh den airm maidir leis an gcispheil. I Márta 1945 bhí foirmíocht an chéad club i UCD. Bhí na chéad cluichí idir ollscoile i 1946. I 1945 bhí an foirmíocht do Chumann Amaitéarach na hÉireann (Amateur Basketball Association Ireland). I 1947 bhí comhcheangail ag FIBA (The International Basketball Federation) le cispheil na hÉireann agus ansin bhí aitheantas ar mar spóirt oifigiúil in Éirinn.
Bliain níos déanaí cuir Éireann foireann cispheil isteach sna Cluichí Oilimpeacha i 1948. Bhí na cluichí ar iúl sa Bhreatain, iar an Dara Cogadh Domhanda. Ní raibh córas cáilithe i gceist. Sé seo an t-aon uair i stair na hÉireann bhíodar mar rannpháirtí i gcispheil sna Cluichí Oilimpeacha.
Bhí sraith na bhfir cruthaithe i 1971/1972 agus sraith na mban cruthaithe i 1979/1980. Bhí tosú ar an ré nua-aimseartha nuair a thug Naomh Uinseann, Cill Airne na chéad imreoirí proifisiúnta óna Stáit Aontaithe Mheiriceá i 1979/1980. D'oscail Cispheill Éireann an Láthair Náisiúnta Chispheile i bPáirc Thig Mhotháin, Tamhlacht, Baile Átha Cliath 24, ar an 24ú Eanáir, 1993. D'athraigh an eagraíocht ó Chumann Amaitéarach Cispheil na hÉireann (Amateur Basketball Association Ireland) go dtí Cumann Cispheil na hÉireann (International Basketball Association) i 1980.
I mí Lúnasa, 2001, don chéad uair i stair na heagraíochta bhí foireann na bhfir cáilithe don bhabhta leath cheannais don chomórtas Eorpach i 2003. I 2003 tháinig struchtúr nua ar Chumann Cispheil na hÉireann (International Basketball Association) agus bhí brandáil nua i gceist don eagraíocht, Cispheil Éireann (Basketball Ireland). Sé seo le haghaidh an feabhsú agus forbairt don spóirt in Éirinn.
Cispheil in Éirinn Inniu
mion|Éire v Lucsamburg Cosúil leis an Ghaeilge, tá athbheochan tagtha ar an gcispheil san tír seo le blianta anuas. I 2017 bhí cluiche ceannais chorn na bhfear (Mens Super League) díolta amach idir Cill Easra agus Sord. Imrítear na cluiche ceannais seo sa Láthair Náisiúnta Chispheile i dTamhlacht.
Inniu bíonn na cluichí seo craolta ar TG4.
John Lavery
Saol
Fuair John Lavery a chuid oiliúna mar ealaíontóir i nGlaschú, Londain, Páras agus sa choilíneacht ealaíontóirí i Grez-sur Loing sa Fhrainc.
Cispheil in Éirinn
Cispheil in Éirinn Inniu
Idir 2010 agus 2016 ní raibh foireann idirnaisiúnta ag fir na hÉireann. D'éirigh le réalt agus laoch ó am na h80 aí, suim, uaillmhian agus bród a chuir isteach in imreoirí Éireannach nuair a bhí sé ceaptha ina bhainisteoir. B'é Strickland duine de na chéad Mheireacceánaigh a tháinig go hÉirinn chun imirt. Príomh aidhm agus dualgas aige anois ná an fhoireann náisiúnta a chur bhóthar leasa arís.
John Lavery
Saol
Ceapadh mar ealaíontóir oifigiúil an Chogaidh Mhóir é sa bhliain 1917.
Cispheil in Éirinn
Imreóirí le Cáil
Tá beirt Éireannaigh, Jordan Blount agus Seán Flood a bhuaigh an tsraith Mens Super League le Teach Mealóg ag imirt le coláistí i Meiriceá. Beidh ról lárnach acu i athbheochan cispheil na bhfear.
John Lavery
Saol
Fuair John Lavery bás le hadhairt i gCill Mogeanna, in aois 84 dó, ar 10 Eanáir 1941.
Cispheil in Éirinn
Imreóirí le Cáil
Rugadh Blount i Geneva, Ohio (SAM) ar an 5ú Eanáir, 1997. Tá oidhreacht Éireannach aige a ligeann do imirt ar son na hÉireann. Seasann sé ag 6' 8" (203cm) agus meachán 200lbs (91kg). Imríonn sé mar SG (Garda Caithimh) do na Illnois - Chicago Flames. Beidh Blount cáilithe don NBA Draft i 2020. mion|Kieran Donaghy. Imreoir Peil Ghaelach, Ciarraí agus Imreoir Cispheile, Trá Lí Rugadh Flood i mBaile Átha Cliath ar 10ú Meán Fómhair, 1996. Bhí treimhsí imeartha ag Flood in Éirinn agus sa Ghearmáin. Seasann sé ag 6' 1" (185cm) agus meachán 155lbs (70kg) aige. Imríonn sé ar son Santa Fe CC (JUCO) agus beidh sé cáilithe don NBA Draft i mbliana (2018).
Cispheil i measc Pheileadóirí Ghaelacha in Éirinn
Le blianta beaga anuas is treocht ann go bhfuil imreoirí Peil Ghaelacha (Cumann Lúthchleas Gael) ag imirt cispheile as séasúr chun a gcuid scileanna lámha a fhorbairt agus a gcuid cleacthadh aeróbach a choinneáil ag ráta ard.
I mbliana tá iarimreoir na mbliana ó Bhaile Átha Cliath, Michael Daragh MacAuley i ndiaidh teacht ar bhord le hÉanna a bhíonn ag imirt san Ard-Sraith don tír. Anuas ar sin tá sarimreoir Ciarraí, Kieran Donaghy ag imirt lena Tralee Tigers agus foireann na hÉireann. Tá na himreoirí seo mar lár na hathbheochana ag tacú na foireann agus ag cur an cluiche i mbéal an phobail arís.
Le filleadh ar ais na réaltaí seo tá sé i ndiaidh suim agus díograis an phobail a ghinúint. Tá sluaite na cluichí méadaithe agus proifíl an cluiche sa tír ardaithe de bharr seo. Tá scéal ann gur chuir Mick O'Dwyer, Eoin 'Bomber' Liston ag imirt cispheile i rith an Gheimhridh agus é ina bhainisteoir ar Chiarraí.
Cispheil i measc mná in Éirinn
Maidir le feabhas agus forbairt cispheil in Éirinn, d'éirigh le Foireann na mBan craobh faoi 18 na hEorpa i mBaile Átha Cliath a bhaint amach an samhradh seo caite (2017). Ligfidh sé seo dóibh áit a bhaint amach i gcraobh A na hEorpa, rud nach ndearna aon fhoireann faoi aois ón tír seo riamh.
I gcás cispheil, is í an cluiche a bhfuil an méid is mó éilimh ar do chailíní fé 16. Freisin, tá scoilt cothrom, 50/50 i measc fir agus mná atá ag imirt an cluiche.
Feabhas agus Forbairt ar Chispheil in Éirinn
Sa bhaile ta an cluiche ag dul ó neart go neart. Tá foirne cosúil le Mhaigh Cuilinn ag glacadh páirt ag an gcaighdeán is airde de chispheil na fir, Super League. Anuas ar sin tá foirne as Dún na nGall agus Sligeach ag imirt i Roinn 1 den tsraith chomh maith.
An Ard-Sraith
B'é an Ard-Sraith an príomh comórtas do chispheil i measc na bhfir in Éirinn. Tá an tsraith déanta suas do 12 foirne (11 ó Phoblacht na hÉireann agus ceann amháin ó Thuaisceart na hÉireann). Tá an tsraith mar bhall do Chispheil Éireann, aitheanta ag FIBA freisin.
Tá Neptune, ó Chorcaigh, mar an fhoireann leis an méid is mó bua, ag buachaint an comórtas 11 uair as a chéile. Bhí an tsraith bunaithe i 1973 le dhá roinn le haghaidh na bhfir. Chuir clubanna Baile Átha Cliath sa phríomh shraith le Cill Easra, Naomh Uinseann agus Marian ag dul in iomaíocht le haghaidh ardcheannas in aghaidh clubanna Corcaigh Blue Demons agus Neptune.
Tuisligh an tsraith tríd na céad cúpla séasúr roimh gur tháinig imreoir Cill Airne, Paudie O'Connor, chun cinn. Bhí sé ar an tuairm go raibh sé in am do shraith le ardchaighdeán a bheith ar fáil don lucht féachana. Geimhreadh 1979, d'éirigh le O'Connor beirt imreoirí Mheiriceanaigh a mhealladh go Cill Airne, Cornel Bedford agus Greg Huguley. Ní raibh sé ar an eolas ag an am, ach, d'athraigh sé an cluiche Éireannach go deo.
D'imigh O'Connor ar ais go dtí na Stáit Aontaithe i 1981 agus rinne sé earcú ar Arnold Vesey agus fathach Tony Andre atá 6' 8" - céad réalt cispheil in Éirinn. Cabhraigh an bheirt acu an céad bua sraith do Chill Airne a bhaint amach i 1981-82. I ndiaidh seo bhí clubanna Corcaigh, Blue Demons agus Neptune ag earcú imreoirí Meiriceánaigh. D'éirigh le Neptune teacht ar Terry Strickland, ceann do na iomportáil is fearr riamh a tháinig go dtí an tsraith.
Bhí tionchar mór ag Strickland i bhfoireann Neptune nuair a d'éirigh leo 4 sraith i ndiaidh a chéile a bhuachaint idir 1984-85 agus 1987-88. Bhí iomaíocht idir Neptune agus Blue Demons i rith na 1980 aí. Príomh fáth rath no foirne seo ná Terry Strickland do Neptune agus Jasper McElroy ó Blue Demons. Bhí na himreoirí Éireannacha ar fad amaitéarach ach bhí ar na hiomportáil Meiriceánach a bheith cláraithe mar phroifisiúnaithe.
Chun a bheith in ann íoc as na himreoirí seo bhí géar gá le hurraíocht. Bhí scéim curtha i bhfeidhm ag Eagraíocht Cispheil na hÉireann. Chuir infheisteoirí airgead sna clubanna agus bhí na himreoirí seo mar chlár fógraí a bhíonn ag siúl thart timpeall dóibh. In ainneoin seo bhí amannta ann bhí clubanna ag streachailt toisc nach raibh siad in ann urrú móra a fháil chun cuidiú leo i dtéarmaí íoc as imreoirí a bhí ag teacht ó thar sáile. Bhí UCD Marian mar shampla do seo. Seaimpíní i 1978 agus ísliú céime 4 bliana níos déanaí toisc nach an airgead acu chun tallann thar sáile a urrú.
I 1986 agus 1987, bhí plean curtha i bhfeidhm chun laghdú a dhéanamh ar na méid iomportáíl a bhíonn ag foireann. D'aontaigh le 80% de na clubanna le seo agus laghdaigh an uimhir ó bheirt go dtí duine amháin a bheith ar fhoireann. Le tacaíocht Eagraíocht Cispheil na hÉireann, tháinig an rialúchán seo chun cinn san séasúr 1988-89. Bhí tuairimí diúltacha i measc clubanna Corcaigh faoi na hathruithe. Dar leo nach raibh siad rathúil agus go raibh pionós á chuir orthu de bharr seo. Fáth eile le na hathruithe na rialacha ná go raibh sé chun níos mó deiseanna a chuir ar fáil d'imreoirí áitiúla Éireannacha agus chun laghdú dhéanamh ar chostaisí, toisc go raibh an iomarca brú airgeadais ar chlubanna íoc as bheirt iomportáíl. Toradh de seo ná go raibh laghdú i suim cispheil in Éirinn agus ní raibh an méid céanna suime i measc an phobail ach an oiread sa spóirt i rith na 1990 aí.
I 2013, d'athraigh Cispheil Éireann ainm an comórtas ón Ard-Sraith go dtí an Príomhshraith. Le hiomportáíl Lehmon Colbert agus imreoir/bainisteoir Colin O'Reilly, bhuaigh Blue Demons corn i 2013-14 agus 2015-16. I 2015 tharraing Neptune as an bpríomhshraith i ndiaidh báis ceann dá himreoirí. Bheartaigh siad imeacht síos céime mar thoradh de seo. San séasúr céanna, chuir Cispheill Éireann isteach foirann san corn Eorpach FIBA. Ainmnítear an fhoireann Hibernia agus bhí sé cruthaithe ionas go mbeidh siad in ann imirt i gcomórtaisí Eorpach. Tá an fhoireann déanta suas de na himreoirí ó chlubanna sa phríomhshraith. I 2016 bheartaigh ar Chispheil Éireann ainm an comórtas a athrú ar ais go dtí an Ard-Shraith le haghaidh an séasúr 2016-17.
Samantha Power
Acadóir, údar agus taidhleoir Meiriceánach is ea Samantha Power, a rugadh ar 21 Meán Fómhair 1970 i mBaile Átha Cliath, in Éirinn. Faoi láthair, is í ambasadóir na Stát Aontaithe chuig na Náisiúin Aontaithe í.
Chuir sí tús lena saol gairmiúil mar iriseoir ag tuarascáil faoi Chogaí na hIúgsláive. Ó 1998 go 2002, d'oibrigh Powers mar stiúrthóir feidhmiúcháin bunaithe ar an Carr Center for Human Rights Policy insan Harvard Kennedy School. Ba ise chéad Ollamh Anna Lindh um Chleachtas Ceannaireachta Domhanda agus Beartas Poiblí sa scoil chéanna. Bhí sí ina chomhairleoir sinsearach don Seanadóir Barack Obama go dtí mí Márta 2008, nuair a bhí uirthi éirí as a fheachtas uachtaránachta i ndiaidh di Hillary Clinton a cháiliú mar "arrachtach".
Thosaigh Power ag obair mar bhall de idirfhoireann Obama do Roinn Stát na Stát Aontaithe i mí na Samhna, 2008. Bhí Power ina Chomhairleoir Speisialta don Uachtarán agus Stiúrthóir Feidhmiúcháin um Ghnóthaí Ilthaobhacha agus Chearta Daonna ar an gComhairle Éigeandála Náisiúnta ó Eanáir na bliana 2009 go Feabhra na bliana 2013.
A luathshaol agus oideachas
Rugadh Power i mBaile Átha Cliath do Vera Delaney, dochtúir duáin agus haca páirce idirnáisiúnta, agus do Jim Power, fiaclóir agus seinnteoir pianó. Tógadh in Éirinn í go dtí go raibh sí 9 mbliana d'aois: i gCaisleán Cnucha a chónaigh sí agus chuaigh sí go Scoil Montessori Mount Anville, Baile na nGabhar, Átha Cliath, gur chuaigh a tuismitheoirí ar imirce go Pittsburgh, Pennsylvania sa bhliain 1979. D'fhreastail sí ar Lakeside High School in Atlanta, Georgia, mar a raibh sí ina ball den fhoireann tras-tíre agus den fhoireann cispheile. Bhain sí céimeanna amach in Ollscoil Yale agus i Scoil Dlí Harvard. Sa bhliain 1993, in aois a 23 bliana, ghlac sí saoránacht na Stát Aontaithe.
Saol pearsanta
Phós Power Cass Sunstein tar éis aithne a chur air ag obair ar fheachtas Obama sa bhliain 2008. Tá beirt mhac acu, Declan agus Rian.
Iustinianus I
Impire Rómhánach an Oirthear ab ea Iustinianus I (Laidin: Flavius Petrus Sabbatius Iustinianus; Gréigis: Ἰουστινιανός Ioustinianos), ar a dtugtaí Iustinianus Mór freisin, an tImpire Biosántach ó 527 go 565.
Bhí stair ar leith bainteach le réimeas an Impire sé sin an iarracht uaillmhianach (ach nach raibh curtha i gcrích go hiomlán) an 'Impireacht a athbhunú' (Laidin: renovatio imperii). Léiríodh an uaillmhian seo nuair a tháinig téarnamh páirteach ar chríocha Impireacht na Róimhe Thiar (Laidin: Imperium Romanum Occidentale), a bhí imithe as feidhm. Chuir a ghinearál, Belisarius, Ríocht Vandalach san Afraic Thuaidh faoi smacht go tapa. Ina dhiaidh sin, chuir Belisarius, Narses, agus ginearáil eile an ríocht Oirghotach faoi smacht, ag athbhunú an Dalmáit, an tSicil, an Iodáil, agus an Róimh don Impireacht tar éis níos mó ná leathchéad bliain d'fhorlámhas na nOirghotach. D'athghabháil Liberius an maor praetóireach (Laidin: praefectus praetorio) deisceart leithinis na hIbéire, ag bunú Provincia Spaniae (Gaeilge: Cúige na Spáinne). D'athbhunaigh na feachtais seo smacht na Róimhe ar iarthar na Meánmhara, rud a mhéadaigh ioncam bliantúil na hImpireachta faoi bhreis agus milliún solidus. Le linn a réime, chuir Iustinianus na Tzani faoi chois freisin, pobal ar chósta thoir na Mara Duibhe nach raibh riamh roimhe seo faoi smacht na Róimhe. Chuaigh sé i ngleic leis an Impireacht Shasánach san oirthear, le linn réimeas Cabad I, agus níos déanaí arís le linn Cosro I; cuireadh tús leis an dara coimhlint seo go páirteach mar gheall ar a uaillmhianta san iarthar.
Gné ba shuntasaí fós dá oidhreacht ná athscríobh aonfhoirmeach an dlí Rómhánach, an Corpus Juris Civilis, atá fós mar bhunús leis an dlí sibhialta i go leor stát sa lá atá inniu ann. Chomh maith leis sin, tháinig borradh faoin gcultúr Biosántach le linn dó bheith i réim, agus bhí oibreacha ar nós an Hagia Sophia mar thoradh ar a chlár tógála. Tugtar "Naomh Iustinianus an tImpire" air san Eaglais Cheartchreidmheach Thoir.. Mar gheall ar a ghníomhaíochtaí athchóirithe, thugtaí an "Rómhánach Deireanach" uaireanta ar Iustinianus i staireagrafaíocht lár an 20ú haois.
Fiadhúlra
mion|Macaca - fuscata Cuimsíonn an fiadhúlra an ilghnéitheacht bheatha ar fud an domhain.
Cosaint an Fhiadhúlra
Tá ainmhithe áirithe ag dul in éag de bharr dífhoraisiú agus caillteanas gnáthóg de réir mar atá an daonra ag fás. Is ionann Anaclann Dúlra is ceantar a bhfuil tábhacht leis ó thaobh fiadhúlra, agus tá cosaint aici’ faoin reachtaíocht. Is leis an Stát formhór na nAnaclann Dúlra in Éirinn.
Is é an ról atá ag Seirbhís Páirceanna Náisiúnta agus Fiadhúlra na Roinne a bheith ag obair lena comhpháirtithe sa tseirbhís phoiblí agus sa phobal i gcoitinne chun an chomhairle eolaíoch is fearr is féidir a chur ar fáil agus chun a chinntiú go gcuirtear cosaint éifeachtach ar fáil chun fiadhúlra na hÉireann a chaomhnú.
Plútarc
thumb|250px|Plútarc Ba staraí Gréagach, beathaisnéisí agus aisnéisí é Plútarc, agus aithne ag an saol mór air go príomha le haghaidh a chuid oibre 'Saolta Comhthreomhara' (An tSean-Ghréigis: Bίοι Παράλληλοι, Bíoi Parállēloi) agus 'Moralia' (An tSean-Ghréigis:  Ἠθικά Ethika; a aistríodh go neamhchruinn  mar "moráltacht" nó "nithe a bhaineann le custaim agus noirm"). Sa lá atá inniu ann, is í an tuairim mheáite í ná gur Mheán-Phlatónach é. Is cosúil go raibh oibreacha marthanacha Phlútairc go léir scríofa ar dtús i nGréigis Heilléiníoch.
Aischines
Ba státaire Gréagach é Aischines (An tSean-Ghréigis: Αἰσχίνης, Aischínēs / ɪskɨniːz / 314 RC 389), agus bhí se ina cheann de na deich n-óráidithe de chuid na hAitice.
Jesse Owens
Lúthchleasaí Meiriceánach ab ea James Cleveland "Jesse" Owens, a rugadh ar an 12 Meán Fómhair, 1913 in Oakville, Alabama agus a fuair bás ar an 31 Márta, 1980 i dTucson, Arizona.
Salbútamól
mion|Bunstruchtúr salbútamóil mion|Struchtúr an dá chineál salbútamóil: An cineál R-(-) ar barr agus an cineál S-(+)- ar bhun Céimiceán is ea salbútamól a úsáidtear chun cabhair a thabhairt do dhaoine a bhfuil asma orthu. Albuterol a thugtar air uaireanta. Díoltar faoin trádmharc Ventolin é, ach tá sé le fáil mar dhruga cineálach chomh maith. Osclaíonn an gás sa driga na broincíní sna scamhóga agus déanann sé an anáil níos éasca ar dhaoine a bhfuil asma orthu.
Studium Biblicum Franciscanum
Cumann acadúil Prionsiasach is ea an Studium Biblicum Franciscanum, agus é suite in Iarúsailéim. Tá fócas an Studium dírithe ar thaighde ar na scríbhinní naofa agus ar theagasc fúthu.
An eagraíocht
Chuir na Prionsiasaigh tús lena gcuid pleananna i gcomhair an Studium sa bhliain 1901, agus sa bhliain 1924, osclaíodh an Studium Biblicum Franciscanum. Sa bhliain 1960 rinneadh cuid d’Ollscoil Phontaifiúil Antonionum é, ollscoil a bhfuil a campas suite sa Róimh, agus ó 2001 i leith is í Roinn na hEolaíochta Bíobalta agus Seadálaíochta den Ollscoil í. Is í Mainistir an Chéasta in Via Dolorosa in Iarúsailéim príomhshuíomh an chumainn.
Tá breis is 50,000 imleabhar agus 420 irisleabhar i mbailiúchán an chumainn. Tá Inscríbhinní Bir el Qutt ann freisin. Tá brainse den institiúid suite i Hong Cong.
Darmstaidtiam
Is dúil cheimiceach shaorga é an darmstaidtiam. Is í an uimhir adamhach atá aige ná 110, agus is í an tsiombail a sheasann dó ná Ds. Ceann de na dúile trasachtanóideacha atá ann - is é sin, tá sé níos troime ná na hachtanóidigh féin. Dá réir sin, is dúil radaighníomhach é a dtagann meath air go sciobtha, agus níl teacht air sa dúlra. Dá réir sin, ní féidir meáchan adamhach a shocrú dó, agus úsáidtear maisuimhir an iseatóip is cobhsaí ina áit. Is é Ds-281 an t-iseatóp sin, agus é féin gan ach 12.7 soicind ar leathré.
Ba iad Sigurd Hofmann, Peter Armbruster agus Gottfried Münzenberg a ghin an chéad adamh darmstaidtiam san Institiúid um Thaighde ar na Tromiain in Darmstadt sa Ghearmáin sa bhliain 1994. Sa bhliain 2003 fuair an dúil an t-ainm atá uirthi inniu, agus ar ndóigh tá sé bunaithe ar ainm na cathrach úd ina ndearnadh fionnachtain na dúile.
Coillteán
deas|250px|thumb|Coillteáin Is fear a coilleadh é coillteán, go háirithe (sa tseanam) duine fostaithe le mná a ghardáil i gcúirteanna an Oirthir. Fostaíodh iad mar shearbhóntaí, shaighdiúirí agus amhránaithe freisin. Sa chás deireanach seo coilleadh buachaillí sular tháinig athruithe hormóin orthu chun a ghuthanna a choimeád i réimse an tsopráin. I aghaidh a thola a rinneadh an coilleadh de ghnáth. Sampla de choillteán cáiliúil is ea Zheng He, aimiréal Síneach faoi ríshliocht na Ming.
West End of Derby
Is ceantar suite i nDerby é West End of Derby.
Rointginiam
Is dúil cheimiceach shintéiseach é an rointginiam. 111 an uimhir adamhach, agus is í an tsiombail a sheasann dó sna foirmlí ceimiceacha ná Rg. Cosúil leis na dúile troma trasúránacha go léir, is dúil éagobhsaí radaighníomhach é, agus ní féidir mórán a fháil amach faoina shaintréithe ceimiceacha, toisc go dtagann meath radaighníomhach air chomh tiubh. Is é an t-iseatóp is fadsaolaí atá ag an rointginiam ná Rg-282, nó is í an leathré atá aige ná 100 soicind. Ba iad na taighdeoirí san Institut für Schwerionenforschung, an Insttiúid um Thaighde ar na Tromiain, in Darmstadt sa Ghearmáin a ghin an chéad adamh rointginiam sa bhliain 1994, agus fuair an dúil an t-ainm atá uirthi inniu sa bhliain 2004. Tagairt atá ann do Wilhelm Conrad Röntgen, an t-eolaí Gearmánach a rinne fionnachtain na n-x-ghathanna (ina lán teangacha tugtar "radaíocht Röntgen" ar na gathanna céanna).
Wilmorton
Is ceantar suite i nDerby é Wilmorton.
Acaster Malbis
Is ceantar suite in Eabhrac é Acaster Malbis.
Acomb Park
Is ceantar suite in Eabhrac é Acomb Park.
Tomás Mac Muiris Mac Gearailt
clé|mion|Caisleán Sheanaid:  Ceannáras  Thomáis Mhic Mhuiris Mhic Ghearailt ab ea an caisleán seo.. Tiarna Uí Chonghaile ab ea Tomás Mac Muiris Mac Gearailta bhfuair ceannas ar Sheanaid, (c. 1175 - 1213) de Sheanaid, agus ba Thiarna Llansteffan é a athair Muiris, agus uaidhsean a shíolraigh Teaghlach Dheasmhumhan, in Éirinn, agus deartháir Gerailt Mhic Mhuiris, 1ú Iarla Uíbh Fhailí, agus uaidhsean a shíolraigh Teaghlach Chill Dara.
Ba é an Normannach Hamo de Valognes, a bhfuair duthaigh Uí Chonaill Ghabhra i Luimneach mar bhronntanas ón Phríonsa Eoin, Tiarna ar Éireann, a thug ar na Gearlataigh lonnú san duthaigh seo, don chéad uair.a bhliain 1210, rinne Tomás in éineacht le Geoffrey de Marisco i gceannas ar fhórsa trúpaí Angla-Normannach a bhí bailithe i gCúige Mumhan, ionradh ar Chúige Chonnacht, agus le lucht leanúna Donnchad Cairprech Ó Briain, Rí Thuamhan. Chuidigh an t-ionradh seo le brú a chur ar Cathal Crobhdearg Uí Chonchobair, Rí Chonnacht dul i mbun caibidlíochta le John de Gray, Giúisteoir na hÉireann.
David Ogden Stiers
B'aisteoir agus fhuirseoir Meiriceánach é David Allen Ogden Stiers, a rugadh ar an 31 Deireadh Fómhair 1942 in Newport, Oregon. Bhí cáil air as a ról i M*A*S*H. Rinne sé guthú agus stiúrthóireacht ceolfhoirne freisin. D'éag sé ina bhaile féin in Oregon ar an 3 Márta 2018 ar chúiseanna a bhain le hailse an lamhnáin. clé|mion|1970 i M*A*S*H (MASH)
Niohóiniam
Is é an niohóiniam dúil cheimiceach uimhir a 113, agus cosúil leis na dúile troma trasúránacha eile is dúil shaorga shintéiseach é a dtagann meath radaighníomhach uirthi go tiubh teirimeach. Mar sin, ní féidir mórán a fháil amach faoina shaintréithe ceimiceacha. Tá ainm an niohóiniam bunaithe ar ainm dúchasach na Seapáine, Nihon - is é seo an leagan gnáthchainte de Nippon i Seapáinis an lae inniu. Roimhe seo rinneadh iarracht le niopóiniam a bhaisteadh ar an miotal a dtugtar réiniam air inniu, ach ní raibh Cumann Idirnáisiúnta na gCeimiceoirí barúlach gur éirigh leis na heolaithe Seapánacha an dúil sin a chéadaithint i ndáiríre.
Moscóiviam
Is é an moscóiviam dúil cheimiceach uimhir a 115, agus is é Mc an giorrúchán a sheasann dó sna foirmlí ceimiceacha. Dúil shaorga shintéiseach é an moscóiviam, agus é an-ghearrshaolach fosta, mar is dual do na dúile troma trasúránacha. An t-iseatóp is cobhsaí dá bhfuil aige, is é sin moscóiviam 290, níl sé féin ach ocht ndeichiú cuid den tsoicind ar leathré. Comhthoireann Rúiseach-Mheiriceánach d'fhisiceoirí núicléacha, agus iad ag obair i nDubna in aice le Moscó, a d'aithin an chéad adamh moscóiviam riamh sa bhliain 2003. Sa bhliain 2016 a fuair ainm na dúile seo faomhadh ó eagraíochtaí idirnáisiúnta na bhfisiceoirí is na gceimiceoirí.
Niohóiniam
Ba iad na heolaithe Seapánacha in Institiúid Riken i gcathair Wakō a d'aithin an chéad adamh niohóiniam, agus mar sin ba orthusan a bronnadh ceart ainmnithe na dúile. Fuair an t-ainm faomhadh na gcumann ceimice agus fisice sa bhliain 2016.
Moscóiviam
Tá an moscóiviam suite in aon ghrúpa leis an nítrigin agus an fosfar sa tábla peiriadach, ach is deacair a dhath a rá i dtaobh airíonna ceimiceacha na dúile seo, chomh héagobhsaí is atá sí.
Iarla Dheasumhan
clé|mion|312x312px|Éire sa bhliain 1450, le hIarlacht Dheasumhan san iardheisceart San aimsir a caitheadh, bhí Iarlacht Dheasumhan (Béarla: Desmond) i seilbh tiarnaí na hÉireann, ar an gcéad dul síos mar theideal lasmuigh den chóras tiarnais agus níos déanaí mar chuid de Thiarnas na hÉireann.. deas|mion|282x282px|Líníocht de Mhuiris Mhic Gearailt, Tiarna Llansteffan, uaidhsean a shíolraigh an mhuintir -[[Rishliocht Mhic Gearailt|Teaghlach na nGearaltach in Éirinn, ó  lámhscríbhinn 'Expugnatio Hibernica', cuntas ar an ionradh, sa bhliain 1169, ar Éirinn, scríofa ag nia Mhuiris, Giraldus Cambrensis sa bhliain 1189.]] Ba le sliocht Thomáis Mhic Mhuiris Mhic Ghearailt, Tiarna Ui Conghaile Barúntacht bhunaidh Dheasmhumhan i gCúige Mumhan. An mac is óige de Mhuiris Mac Gearailt, Tiarna Llansteffan ab ea Tomás, ina thacaí lárnach do Risteard FitzGilbert de Clare, 2ú hIarla Penfro (Strongbow) ina ionradh ar Éirinn sa bhliain 1169. Bunaitheoir an ríshleachta Chambra-Normannach 'Teaghlach Mhic Gearailt' in Éirinn, ab ea Muiris. Ós rud é gur de shliocht an mhic is óige de Mhuiris, ba ógchraobh de chuid na nGearltach in Éirinn í; bhunaigh deartháir mór Thomáis,Gearóid Mac Muiris Mac Gearalit, 1ú Tiarna Uíbh Fhailí an chraobh shinsearach, sé sin an Teaghlach Chill Dara. D'éirigh le mac Thomáis, Seán Mac Thomáis Mac Gearailt a bheith ina chéad Iarla Dheasumhan, nuair bhfuair sé, de bharr a hómós agus a sheirbhís, deontas sa bhliain 1259 de thailte na nDéise agus na Deismhumhan ón Phrionsa Éadbhard Shasana. Sula ndeachaigh na tailte go hÉideard, ba le Tomás MAc Antaine iad, athair de chuid bhean chéile Sheáin, Mairéad Mhic Antaine (Béarla: Margery FitzAnthony).
Copairniciam
Is dúil cheimiceach sintéiseach é an copairniciam. Is í an uimhir adamhach atá aige ná 112, agus is é an giorrúchán a sheasann dó sna foirmlí ceimiceacha ná Cn. Níl ach iseatóip éagobhsaí radaighníomhacha ag an gcopairniciam, agus meath radaighníomhach ag teacht orthu chomh tiubh is nach féidir mórán a fháil amach i dtaobh shaintréithe ceimiceacha na dúile seo. Ní dúil nádúrtha é an copairniciam, agus mar sin ní féidir meáchan adamhach a áireamh dó: ina áit sin tugtar líon na núicléón ag an iseatóp is cobhsaí, mar atá, 285. Tá an t-iseatóp sin féin thar a bheith éagobhsaí, nó is í an leathré atá aige ná 28 soicind.
Gineadh an chéad adamh copairniciam in Institut für Schwerionenforschung nó an Institiúid um Thaighde ar na hIain Troma in Darmstadt sa Ghearmáin sa bhliain 1996. Ba iad Sigurd Hofmann agus Victor Ninov a bhí i gceannas ar an bhfoireann taighde a bhí i gceist. Sa bhliain 2009 a thug Cumann Idirnáisiúnta na gCeimiceoirí (IUPAC) orthu ainm ceart a cheapadh don dúil nua, agus is é an t-ainm a roghnaigh siad ná copairniciam le hurraim a thabhairt do Nioclás Copernicus (Mikołaj Kopernik), an réalteolaí ceannródaíoch ón bPolainn.
Acomb, Yorkshire Thuaidh
Is ceantar suite in Eabhrac é Acomb.
Clifton Without
Is ceantar suite in Eabhrac é Clifton Without.
Bootham
Is ceantar suite in Eabhrac é Bootham.
Bishopthorpe
Is ceantar suite in Eabhrac é Bishopthorpe.
Clifton, Eabhrac
Is ceantar suite in Eabhrac é Clifton.
An Aithin Chlasaiceach
Bhí Cathair na hAithne, le linn thréimhse chlasaiceach na Sean-Ghréige (508-322 RC), ina hionad uirbeach mhór (An tSean-Ghréigis: (/ˈpɒlɨs/; πόλις [pólis], nó cathairstát) shuntasach den ainm céanna, lonnaithe san Aitic, an Ghréig, agus bhí sí ina ceannaire ar an Léig Dhéileas i gCogadh na Peilipinéise, in aghaidh [Sparta]] agus Léig na Peilipinéise. Bunaíodh daonlathas na hAithne sa bhliain 508 RC, faoi Chleisthenes (An tSean-Ghréigis: /ˈklaɪsθəˌniːz/; Κλεισθένης), tar éis tíorántachta Isagorais (Ἰσαγόρας). D'fhan an córas seo thar a bheith cobhsaí, agus d'ainneoin cúpla briseadh síos gearr, d'fhan mhórcheannais na hAithne i bhfeidhm go ceann 180 bliain, go dtí 322 RC, de thoradh Chogadh Lamia. Baineadh a buaicphointe amach idir na blianta 440 go 430 RC, ar a dtugtar Ré Pheiricléas.
Sa tréimhse chlasaiceach, bhí an Aithin ina lárionad ealaíona, léinn, agus fealsúnachta, agus is ann a thosaigh an tAcadamh Platónach nó 'Akademia Phlatóin', agus Licéam Arastatail. Freisin, is anseo a rugadh Sócraitéas, Peiricléas, Sophoclés, agus go leor fealsúna, scríbhneoirí, agus polaiteoirí mór le rá eile de chuid an domhain ársa. Tugtar go forleathan “Cliabhán Shibhialtacht an Iarthair” uirthi, agus áit bhreithe an daonlathais, den chuid is mó mar gheall ar thionchar a d'imir a cuid gnóthachtálacha cultúrtha agus polaitiúla ar an chuid eile de mhór-roinn na hEorpa i rith an 5ú agus 4ú haois RC.
Inscríbhinní Bir el Qutt
Is é atá i gceist le hInscríbhinní Bir el Qutt (Seoirsis: ბირ ელ ყუტის წარწერები) ná an scríbhneoireacht is faide siar sa tSeoirsis dá bhfuil teacht uirthi. Tá siad scríofa sa chóras scríofa ársa sa teanga úd ar a dtugtar Asomtavruli. Seandálaí Iodálach darbh ainm Virgilio Canio Corbo a tháinig orthu le linn tochailtí sa bhliain 1952 Cé gurb in iarsmaí mainistir Sheoirseach a fuarthas iad, ní sa tSeoirsia féin a bhí an mhainistir, ach in aice Bir el Qutt, sa Ghaineamhlach Iúdáiach, 6 km soir-ó dheas ó Iarúsailéim agus 2 km ó thuaidh ó Bheitheal. Tá na hinscríbhinní suite in urlár mósáicí. Rinneadh dhá cheann de na hinscríbhinní sa bhliain AD 430 agus an tríú ceann sa bhliain AD 532.
Crockey Hill
Is ceantar suite in Eabhrac é Crockey Hill.
Dringhouses
Is ceantar suite in Eabhrac é Dringhouses.
Inscríbhinní Bir el Qutt
Peadar Ibéarach, fealsamh agus prionsa ríoga Seoirseach, a thóg nó a atóg an mainistir inar thángthas ar na hinscríbhinní. Tá seisean agus a athair luaite i gceann de na hinscríbhinní. Tá Bacurius Ibéarach luaite sa dara hinscríbhinn a bhfuil teacht uirthi inniu; ceaptar gur b'fhéidir gur athair mór do Pheadar atá i gceist.
Copmanthorpe
Is ceantar suite in Eabhrac é Copmanthorpe.
Inscríbhinní Bir el Qutt
Inscríbhinn 1
ႣႠ ႻႭჃႻ ႤႭჃႪႬႨ Ⴋ ႠႧႬႨ ႡႠ ႩႭჃႰ ႣႠ ႢႰႨ ႭႰႫ ႨႦႣ ႣႠ Ⴌ ႠႸႭႡႬႨ ႫႠႧႬႨ Ⴕ
Inscríbhinn 2
ႼႫႨႣႠႭ ႧႤႭႣႭႰ Ⴄ ႫႠႰ Ⴌ ႣႠ ႡႭჃ ႰႦ Ⴌ ႤႬ ႠႫႨ
Inscríbhinn 3
ႸႤႼႤႥႬႨႧႠ Ⴕ ჁႱႨႧႠ ႣႠ Ⴋ ႤႭႾႤႡႨႧႠ ႼႫႨႣႨႱႠ ႣႠ Ⴇ ႤჂႱႨႧႠ ႸႬ ႠႬႲႭႬႨ ႠႡႠჂ ႣႠ ႨႭႱႨႠ ႫႭ ႫႱႾႫႤႪႨ ႠႫႨႱ ႱႤႴႨႱႠჂ ႣႠ ႫႠ ႫႠ ႣႤႣႠჂ ႨႭႱႨႠჂႱႨ ႠႫႤႬ
mion|Inscríbhinn 3, AD 532
Derwenthorpe
Is ceantar suite in Eabhrac é Derwenthorpe.
Fléaróiviam
Is é an fléaróiviam dúil cheimiceach uimhir a 114. Fl an tsiombail cheimiceach. Cosúil leis na dúile troma trasúránacha eile is dúil shaorga shintéiseach é, agus leathré chomh gearr aige is nach féidir ach adaimh aonair de a ghineadh sna saotharlanna. Sa bhliain 1998 a d'aithin na fisiceoirí i Saotharlann Flyorov i nDubna in ace le Moscó, agus sa bhliain 2012 a ghlac eagraíocht idirnáisiúnta na gceimiceoirí leis an ainm nua atá bunaithe ar ainm na saotharlainne. Tagairt é ainm na saotharlainne don fhisiceoir Rúiseach Georgii Flyorov (nó Flerov, Флеров, mar a litrítear é - sa chaint déantar "yo" den "e" faoi bhéim sa Rúisis).
Tá an fléaróiviam chomh radaighníomhach is nach féidir mórán a fháil amach faoina airíonna ceimiceacha. Tá sé in aon ghrúpa leis an gcarbón agus an sileacan, ach is deacair a rá an bhfuil sé cosúil leis na dúile eile sa ghrúpa. Dealraíonn sé, fiú, gur féidir go bhfuil sé níos cosúla leis na triathgháis ó thaobh na ceimice de. Na hiseatóip atá ar eolas ag na fisiceoirí faoi láthair, níl siad ach cúpla soicind nó cuid den tsoicind ar leathré, ach san am chéanna glactar leis go bhfuil an fléaróiviam suite in "oileán na cobhsaíochta" agus gur féidir go bhfuil iseatóip aige is cobhsaí ná aon cheann dár aithin na fisiceoirí go nuige seo.
An Tatairis
Tá Tatairis (ainm dúchais: татар теле; татарча) ina teanga Tuirice a labhraíonn muintir Tatar i gceantar an Tatarstáin, An Bhaisceartastáin agus Nizhny Novgorod Oblast, sa tSibéir. Tá gaol aici leis an teanga ‘Crimean Tatar’, agus tá roinnt comhinthuigeacht idir eatharthu, ach níl siad ina teanga céanna.
Scríobh Ramazan Baytimerov focail le haghaidh Amhráin Stáit Poblacht an Tatarstáin i 2013.
Éist le “Татарстан Республикасы Дәүләт гимны“ (nó “Tatarstan Respublikası Däwlät gimnı”, san aibítir Laidine)
Canúintí
Tá trí príomhchaúintí: Mişär (san iarthar), Kazan (sa lárcheantar), agus an chanúint Sibéarach (san oirthear). D’imríonn an Rúisis tionchar mór ar graimeadach agus friotail an teanga. Úsáidtear focail agus nathanna cainte Rúiseach in abairtí atá Tatair ó thaobh gramadach ach go háirithe i gKazan. Is é Gabdulkhay Akhatov ceann de na saineolaithe is mó ar ábhair teangeolaíocht Tatair.
La La Land
clé|mion|Damien Chazelle Is scannán ceolmhar, romansúil, maoithneach é La La Land, scríofa agus stiúrtha ag Damien Chazelle. Tá Emma Stone mar aisteoir uaillmhianach agus Ryan Gosling mar phianódóir snagcheoil agus nuair a bhuail siad lena chéile i Los Angeles, thit siad i ngrá.
An Tatairis
Stair na Teanga
Is teanga Tuirice í an Tatairis. Tá na teangacha Bulgar agus Kipchak mar shinsear an Tatairis, ach tá an dá ceann dóibh imithe in éag anois. Tá mionthionchar Arabach, Peirseach, agus Rúiseach le fheiscint sa teanga freisin.