cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Machaire gailf
Plásóg Thiála
Cuirtear tús le cluiche gailf ar phlásóg thiála. Is faiche bheag í plásóg thiála a bhfuil cruth dronnuilleogach uirthi. Bíonn sí clúdaithe le féar. Bíonn achair 10m² uirthi agus í 10cm ard. Leagtar an liathróid ar sheastán bídeach san fhéar. Buaileann an t-imreoir an liathróid le maide i dtreo an phoill.
Aicmítear imreoirí gailf éagsúla ar phlásóga thiála le dathanna éagsúla. Bíonn dathanna éagsúla ar gach plásóg thiála.
Dála an scéal, d'eascair an focal tí (tee i mBéarla) ón fhocal Gaeilge tigh in Albain.
Mínleach
Tar éis don imreoir an liathróid a bhualadh don chéad uair, is ar an mínleach a imrítear an liathróid sular shroicheann sé an poll ar an bplásóg amais. Gearrtar an féar íseal ar an mínleach agus ní bhíonn rudaí ar nós crainn nó carraigeacha mar bhac don liathróid sa mhínleach. Is é seo an áit is fearr an cluiche a imirt de bharr an easpa constaicí nó guaiseacha.
Garbhlach
Bíonn garbhlach mórthimpeall an mínleach agus an phlasóg amais. Seo áit ina bhfuil an féar fada agus bíonn sé níos deacra an liathróid a bhualadh i gceart ann. Bíonn drochádh ar imreoir ar bith a bhuailfí a liathróid sa gharbhlach. Cuirfidh sé moill ar an gcluiche.
Guaiseacha
Is iomaí cineál guais atá ann ar nós poill uisce, abair lán le gaineamh, crainn, carraigeacha, ballaí is araile. Ní mór don imreoir iad seo a sheachaint mura theastaíonn uaidh liathróidí a chailliúint nó in iomarca amais a thabhairt don liathróid.
An Phlásóg Amais
Seo é an áit chun an liathróid a bhualadh isteach sa pholl. Ciorraítear an féar an-ghearr ar an bplasóg ionas nach mbeidh an féar mar bhac don liathróid fad is atá an t-imreoir ag iarraidh é a bhualadh isteach sa pholl. Is féidir leis an liathróid gluaiseacht go bog réidh ar dhromchla na plásóga. Bíonn an poll lonnaithe áit éigin ar an bplásóg. Athrítear go minic é. Bíonn bratach ar mhaide nó bratchuaille sa pholl chun suíomh an phoill a léiriú do imreoirí. Baintear an bratach amach nuair a mbíonn imreoirí ag imirt ar an bplásóg ag iarraidh an poll a aimsiú leis an liathróid.
Notturno Indiano
Is úrscéal é Notturno indiano de chuid Antonio Tabucchi a foilsíodh sa bhliain 1984.
Sráid Parnell
Is sráid thábhachtach i mBaile Átha Cliath í Sráid Parnell.
Notturno Indiano
An Scéal
Tríd an cur síos ar na cómhráite le na daoine thuasluaite is féidir leis an léitheoir fíorbhlasadh den tír agus a mhuintir a fháil, ach faoi dheireadh níl cinnteacht ar bith againn i leith Xavier.
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1977
Ba chomórtas iománaíochta í Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1977, a thosaigh ar 5 Meitheamh 1977 agus chríochnaigh ar 4 Meán Fómhair 1977. B'í an 91ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 13 fhoireann páirt. Bhuaigh Corcaigh an comórtas don 23ú huair.
2019 Australian Open
Is comórtas Grand Slam é 2019 Australian Open a imríodh ag Melbourne Park. Thosaigh an príomhchomórtas ar 14 Eanáir 2019 agus chríochnaigh sé ar 27 Eanáir 2019.
Is í 2019 an 107ú heagrán den chomórtas, an 50ú sa ré oscailte agus an chéad chomórtas Grand Slam an bhliain sin.
Coffee & Cigarettes
Aisteach tú a fheiceáil
Seo é an gearrscéal bunúsach Coffee & Cigarettes ó 1986 le Roberto Benigni agus Steven Wright ag labhairt faoi Chaifé agus Tobac.
Leagan "Memphis"
Scaoileadh an scannán bunúsach "Coffee and Cigarettes, Memphis Version" don chéad uair i 1989. Sa mhír seo tá Joie Lee agus Cinqué Lee ag aisteoireacht mar chúpla le Steve Buscemi mar fhreastalaí a phléann a teoiric faoi Elvis Presley agus a cúpla duáilce.
Áit éigin i gCalifornia
Rinneadh an scannán seo den chéad uair sa bhliain 1993 faoin teideal Coffee and Cigarettes - Somewhere in California. Bíonn na ceoltóirí Iggy Pop agus Tom Waits sa mhír seo mar aisteoirí. Déanann siad aisteoireacht mar iad féin agus caitheann siad tobac le ceiliúradh gur éirigh siad as na toitíní, ólann siad caife agus bíonn comhrá amscaí acu.
Inmheatróis
Neamhord coitianta go leor is ea Inmheatróis (nó Endometriosis i mBéarla), ina bhfásann na cealla a bhíonn mar líneáil ar an gcuas útarach (an t-inmheitriam) ag ionaid eile sa cholainn, de ghnáth áit eile sa pheilbheas (mar shampla, ar na hubhagáin, an reicteam, nó an lamhnán). Buailfidh sé 10% de mhná uair éigin i rith a saoil.
mion|clé
Ní heol cén fáth a dtarlaíonn sé seo, ach is féidir go n-imíonn cealla inmheitriacha suas trí na feadáin útaracha le hionchlannú sa pheilbheas (míostrú aisiompaithe). clé|mion Freagraíonn na cealla inmheitriacha seo taobh amuigh den bhroinn do na comharthaí hormónacha céanna a bhfreagraíonn na cealla sa bhroinn dóibh. Prolaiféaraíonn siad, ag at gach mí, agus ag sceitheadh sa chéad tréimhse míostraithe eile. Spreagann sé seo freagairt athlasta sna horgáin pheilbheacha eile, agus is féidir go leanfaidh damáiste is coilm, fiú cisteanna lán d'fhuil sa bhfuil.
Is iad na siomptóim is troime a fheictear ná míostrú trom is pian sa pheilbheas, ach is féidir go dtiocfaidh neamhthorthúlacht as. Is é an chóireáil ar an riocht seo ná drugaí chun aithris a dhéanamh ar thoircheas, drugaí chun cosc a chur ar phrolaiféarú na gceall inmheitriach, nó máinliacht chun na coilm is na cisteanna a bhaint.
Éire
Sa bhliain 2021, bhí 155,000 bean ar a laghad in Éirinn a raibh inmheatróis orthu, agus ag streachailt leis an bpian, In 2022, impigh Cumann Inmheatróise na hÉireann ar an Rialtas plean a chur i bhfeidhm chun ionaid speisialta a fhorbairt le go bhfaighidh mná ar fud na tíre faoiseamh ón bpian.
Cuireadh Cumann Inmheatróise na hÉireann ar  bun sa bhliain 1987 le  heolas agus tacaíocht a thabhairt dóibh siúd go léir a gcuireann inmheatróis isteach orthu. Reachtáiltear an Cumann ar bhonn deonach, agus is mná a bhfuil inmheatróis orthu den chuid is mó atá ina bhun. Léigh as Gaeilge faoi anseo.
Michael Gove
Polaiteoir de chuid an Pháirtí Choimeádaigh sa Ríocht Aontaithe is ea Michael Andrew Gove. Rugadh é in Dún Éideann, Albain ar an 26 Lúnasa 1967.
Mód cosanta
Is mód é an mód cosanta nó an mód faoi chosaint a bhaineann le sliseanna CPU 80286 agus níos airde. Sa mhód seo, fothaíonn an slis CPU iltascáil trí dheighleáin sonraí atá in úsáid i ríomhchlár amháin a chosaint ar iarrachtaí ríomhchláir eile iad a rochtain. Déantar an chuimhne a chosaint agus mar sin tugtar mód cosanta ar an mód seo.
Dorothy Stopford-Price
Lia as Baile Átha Cliath ba ea Dorothy Stopford-Price (9 Meán Fómhair 1890 – 30 Eanáir 1954). Saineolaí ar an eitinn ar leanaí ab ea í, agus an chéad duine a thug an vacsaín BCG go hÉirinn sa bhliain 1937.
Saol
B'iníon í le Jemmet Stopford agus Constance Kennedy. Neacht í leis an staraí Alice Stopford Green. Ar fhaitíos go labhródh Dorothy le blas na nGael d’fhostaigh a muintir múinteoir ó Shasana di.
Poblachtach ba ea í, in aghaidh an Chonartha sa bhliain 1922.
Casadh uirthi in 1923 Liam Price, breitheamh agus ar son an Chonartha Angla-Éireannaigh.
Phós siad in 1925. Ní raibh aon chlann acu.
Eitinn
Ó 1932 go dtí lá a báis, chaithfeadh Stopford-Price a fuinneamh ag troid in aghaidh na heitinne. Ba í an t-údarás ba mhó in Éirinn í i dtaobh an ghalair sin i measc na bpáistí.
Ba í ba thúisce in Éirinn a mhol go n-úsáidfí BCG. Sna 1930idí. thaisteal Stopford-Price go dtí an Ostair, An Ghearmáin agus an tSualainn, srl chun tuiscint níos fearr a fháil ar mhodhanna nua sa mhíochaine choisctheach agus sa vacsaíniú.
Ar ais in Éirinn, thug sí an BCG nua isteach in Ospidéal Naomh Ultán le haghaidh trialach ar ghrúpa beag leanaí in 1938. Níor sháraigh sí gach constaic a bhí roimpi. Mar shampla, chuir an tArdeaspag John Charles McQuaid isteach ar an bhfeachtas a bhí ar siúl ag Stopford-Price. Níl ach sa bhliain 1948 a d'éirigh Stopford-Price ina cathaoirleach ar an gCoiste Náisiúnta  BCG.
Bás agus oidhreacht
Bhuail stróc í sa bhliain 1950 agus ceann eile, marfach, in 1954. Ní raibh sí ach 63 bliain d'aois. Tá sí curtha i Reilig San Mhaolruain i dTamhlacht.
Feàrnan
Is baile suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois é Feárnan.
Dacia
Is monaróir carranna Rómánach é Dacia.
Linda B. Buck
Bitheolaí a rugadh i Seattle, Washington ar an 29 Eanáir 1947 is ea Linda Brown Buck.
Roinn sí Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis le Richard Axel sa bhliain 2004 as a saothar chun bunús móilíneach bolaidh a léiriú, na gabhdóirí próitéine bolaithe a fhionnadh, na géinte a chódaíonn na próitéiní seo a ionannú, agus na néaróga a bhailíonn is a phróiseálann an t-eolas seo a léiriú.
Innéacs corpmhaise
Meáchan an duine, roinnte ar a airde (BMI i mBéarla). Is tomhas é ag lucht cothaithe chun meáchain daoine a chur i gcomórtas le chéile agus staidéar a dhéanamh ar éifeacht chothuithe. Má bhíonn an BMI idir 20 is 25, is gnáth-thomhas é sin. Más lú ná 20 é, is scáinteach an duine agus is cúis imní é sin. Más mó ná 25 é, is duine ramhar é, agus le BMI níos mó ná 30 is murallach an duine is raon deacrachtaí sláinte aige.
Feith nan Ceann
Is baile suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois é Feith nan Ceann.
Stranger Than Paradise (The New World)
Is é Stranger Than Paradise (The New World) gearrscannáin (30 nóiméad) a scríobhadh agus a stiúradh Jim Jarmusch. Leaschraoladh é i 1982. Scannán dubh agus bán a bhí ann. Déanadh leagan méadaithe don scannán dar teideal Stranger Than Paradise (1984).
Cnoc na nAbhann
Sliabh i gContae Chorcaí is ea Cnoc na nAbhann (535 m) ).
Ian Smith
8ú Príomhaire na Róidéise ab ea Ian Douglas Smith (a rugadh ar an 8 Aibreán 1919 in Selukwe, an Róidéis Theas agus a fuair bás ar an 20 Samhain 2007 i gCape Town, an Afraic Theas).
Llanddarog
51.8269°N, -4.1732°W
Baile i Sir Gaerfyrddin, an Bhreatain Bheag, is ea Llanddarog, 78.9 km ó Caerdydd agus 281 ó Londain. Tá daonra 1,158 ann, agus tá 688 (59.4%) in ann Breatnais a labhairt.
Eaghra Paiprigh mac Saorghais
Sinsear eapainmneach chlann Uí Eaghra agus rí Luíne Chonnacht ba ea  Eaghra Paiprigh mac Saorghais  (bás 926).
Gaileanga
Ba bhall de mhuintir Ghaileang as tuaisceart chúige Chonnacht ba ea Eaghra. As the ríocht Bhreá in oirthear na tíre a bhí ann dream ó dhúchas. Dar le Dubhaltach Mac Firbhisigh, is é seo a leanas a ghinealaigh:
Is é an duine deireanach ná Tadhg mac Céin mhic Ailealla Óloim. described at as the son of Cian. Sadhbh iníon Choinn Céadchathaigh ba ea máthair Céin. De shliocht Éibhir Fhionn i Leath Choinn ba mhuintir Chéin: Gaileanga thoir agus thiar, Cianachta thuaidh agus theas, eastern and western Luíne thoir agus thiar, agus na ceithre (nó seacht) Dealbhna, .i., Dealbhna Mhór agus Dealbhna Bheag i ríocht na Mí, Dealbhna Eathair i Mí thiar, agus Dealbhna Thír Dhá Loch i gcúige Connacht.
Feictear Cuan agus a dheartháireacha sa scéal Cath Maige Mucrama de chuid miotaseolaíocht na nGael, inar maraíodh iad i mbun catha.
Sliochtaigh
Dar le Mac Firbhisigh, bhí beirt mhac ag Eaghra, mar a bhí Muirgheas agus Maghnus. Tugtar ginealach Muirghis go dtí na deartháireacha, Murchadh agus Aodh Ó hEaghra (rí Luíne sa bhliain 1155); agus ginealach Maghnuis go dtí Tadhg agus Cian mac Taidhg mhic Cormaic Ó hEaghra, agus a gcoil ceathrar, Ailill, Brian agus Cormac Óg mac Cormaic Óig mhic Cormaic Ó hEaghra, ab cúigear beo sa bhliain 1664.
I measc sliochtach eile, tá:
Craobh ghinealaigh
Donal F. O'Hara, beo c. 1951.
Sráid an Phiarsaigh
300px|deas|thumb|Sráid an Phiarsaigh Is sráid thábhachtach í Sráid an Phiarsaigh i mBaile Átha Cliath.
Tecosca Cormaic
Téacs gnómach Sean-Ghaeilge de chuid an 9ú haois is ea Teagasc Chormaic (Sean-Ghaeilge Tecosca Cormaic), curtha i láthair mar agallamh idir Ardrí seanscéalach Cormac mac Airt agus a mhac Cairbre Lifechair.
Leathanach
deas|250px|thumb|Leathanaigh Is bileog pháipéir i leabhar, iris, nuachtán, nó bailiúchán eile na leatháin ceangailte é leathanach.
5 Feabhra
Is é an 5 Feabhra an 36ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 329 lá fágtha sa bhliain nó 330 i mbliain bhisigh.
An Dáicia
Is réigiún stairiúil í an Dáicia atá suite san Eoraip.
Robert Sheehan
Aisteoir Éireannach is ea Robert Michael Sheehan (Gaeilge: Roibeárd Mícheál Ó Siodhacháin) a rugadh ar 7 Eanáir 1988. Aithnítear é as páirteanna teilifíse mar Nathan Young in Misfits agus Darren in Love/Hate, agus chomh maith leis sin as a ról sa scannán Cherrybomb sa bhliain 2009. Bhí príomhpháirt sa scannán Killing Bono mar Ivan McCormick aige, in éineacht le Ben Barnes. Go déanach sa bhliain 2011 bhí páirt thábhachtach aige i léiriú John Crowley de The Playboy of the Western World le J. M. Synge san Old Vic Theatre i Londain. Ainmníodh Sheehan do ghradam IFTA trí huaire agus do ghradam BAFTA uair amháin. Roinn sé gradam BAFTA leis na baill eile d’fhoireann Misfits. Sa bhliain 2013 ghlac sé le páirt Simon Lewis sa leagan scannáin den leabhar City of Bones.
A óige
Rugadh Sheehan i bPort Laoise, i gContae Laoise, do Maria agus Joe Sheehan. Garda síochána a athair. Robert an duine is óige de thriúr páistí. Ghlac sé Paul mar ainm cóineartaithe nuair a chuaigh sé faoi lámh an easpaig. Ar scoil dó i St. Paul's sheinn sé an bainseó, an bodhrán, agus na spúnóga, agus ghlac sé páirt i bhfleánna ceoil. D'imir sé an phríomhpháirt i ndráma scoile bunaithe ar an úrscéal Oliver Twist. Spreag sin a shuim san aisteoireacht. A mháthair a thug go triail aisteora é agus é in aois a 14 bliana don scannán Song For a Raggy Boy. Roghnaíodh é don pháirt, agus chaith sé roinnt seachtainí i gCorcaigh Thiar mar a raibh an scannánú ar siúl.
Maille mac Conaill
Sinsear eapainmneach de chlann Uí Mháille ba ea  Maille mac Conaill,  as Umhaill i gContae Mhaigh Eo.
Cosgrach mac Flannbhrath, rí Umhaill (died 812), ba ea seanathair Mhaille, agus Flannabhra mac Cumusgraigh (bás 773) a shin-seanathair. Bhí uncail aige, Colmán, ina shinsear chlann Uí Cholmáin, agus uncail eile, Fearghas, ina shinsear Uí Fhearghasa agus Muintir Rúnaí. Bhí deartháir aige gan ainm ach ina shinsear Uí Ghormghaile.
Ní fheictear Maille féin sna hannála Éireann, ach tá sé ann i nginealaigh éagsúla amhail is Leabhar na nGinealach le Dubhaltach Mac Firbhisigh. Bunaithe ar an bhfoinse úd atá an ginealach le H. T. Knox, le fáil ina shaothar, The History of Mayo.
Glac sliochtaigh Mháille a ainm mar shloinne ag deireadh na 11ú haoise nó go luath sa 12ú, agus a fhionnó Dubhdara an chéad duine. Tugann Knox ginealaigh do Dhomhnall Ruadh Ó Máille, a maraíodh sa bhliain 1337, mar a leanas:
Is fíor fós gur sloinne mór le rá é Ó Maille i gContae Mhaigh Eo agus ina cuid staire.
Bridie Gallagher
Ba cheoltóir Éireannach a bhí i mBridie Gallagher a tháinig chun tosaigh go mór sna 1950idí lena cuid ceoil tuaithe. Saolaíodh ar an gCraoslach i gContae Dhún na nGall í. Tugtar "The Girl from Donegal" uirthi mar leasainm. Ba iad na hamhráin A Mother's Love's a Blessing agus The Boys from County Armagh na hamhráin ba mhó a thuill clú di.
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1978
Ba chomórtas iománaíochta í Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1978, a thosaigh ar 30 Aibreán 1978 agus chríochnaigh ar 3 Meán Fómhair 1978. B'í an 92ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 15 fhoireann páirt. Bhuaigh Corcaigh an comórtas don 24ú huair.
Sabhdán
deas|250px|thumb|Sabhdán Is flaith Moslamach é sabhdán.
Llanddeiniolen
53.1737°N, -4.1744°W
Baile i Gwynedd, an Bhreatain Bheag, is ea Llanddeiniolen, 200.2 km ó Caerdydd agus 332 ó Londain. Tá daonra 4,870 ann, agus tá 3,712 (76.2%) in ann Breatnais a labhairt.
Lag an Ratha
Is baile suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois é Lag an Ratha.
Leabhar Íseáia
mion|Íseáia Is leabhar sa Bhíobla é Leabhar Íseáia.
Bleid siopalainne
Is éard atá i gceist le bleid siopalainne ná modh bailithe sonraí, ina stopann agallóirí i siopalann roinnt áirithe de na daoine atá ag dul thar bráid chun a fhiafraí díobh an mbeidís toilteanach a bheith páirteach i staidéar taighde (pobalbhreitheanna de ghnáth).
De ghnáth, tugtar iad siúd atá toilteanach chuig saoráid agallóireachta atá curtha ar fáil sa siopalann agus cuirtear faoi agallamh ansin iad.
Innéacs nochta
Uimhir i seicheamh uimhriúil a úsáidtear chun íogaireacht scannáin fhótagrafaigh a shainiú (EI nó exposure index i mBéarla). Uaireanta, bíonn sé difriúil ón uimhir ar an mbosca i gcórais ISO, ASA nó DIN, má tá scagaire in úsáid, mar shampla.
Púiríní
Grúpa buin orgánach, arb iad na cinn is tábhachtaí adainín is guainín, codanna de shlabhraí núicléitídeacha DNA is RNA.
George-Louis Leclerc Buffon
Nádúraí a rugadh i Montbard na Fraince ab ea George-Louis Leclerc Buffon (1707-1788). Ceapadh é ina stiúrthóir ar Ghairdín an Rí is an músaem ann i 1739. A shárshaothar, an Histoire Naturelle (Stair an Nádúir 1749-1767), ina réamhtheachtaire ar theoiric éabhlóide Darwin.
Shurugwi
Baile riaracháin i gCúige Midlands, i lár theas na Siombáibe, is ea Shurugwi, Selukwe roimhe seo. Tá sé suite thart ar 350 km ó dheas de Harare. Sa bhliain 1992, bhí 16,138 duine ina gcónaí ann. Bunaíodh an baile sa bhliain 1899 i gceantar óir Selukwe. Fuarthas an t-ór sa cheantar sna luath-1890idí go gairid i ndiaidh do na Briotanaigh seilbh a thógáil ar an Róidéis.
Tá an baile suite i measc cnoc agus coillte timpeall agus 440m os cionn leibhéal na farraige. Faightear 89 cm de bháisteach ann i mbliain thipiciúil. Baintear ór, platanam, agus cróm sa cheantar, agus déantar a lán talmhaíochta ann freisin. Mar gheall ar an tírdhreach álainn agus an aeráid shéimh, tá an turasóireacht tábhachtach agus cuireann daoine atá éirithe as a gcuid oibre fúthu ann.
5 Meán Fómhair
Is é an 5 Meán Fómhair an 248ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 249ú lá i mbliain bhisigh. Tá 117 lá fágtha sa bhliain.
Leabhar Irimia
Is leabhar sa Bhíobla é Leabhar Irimia.
Leamhachán
Is milseogra nó cineál milseán é leamhachán (nó leáchán) atá bog agus éadrom. Déantar le siúcra, uisce, geilitín agus deaslós é. Bíonn raimhre múscánta aige. Is breá le leanaí leamhacháin a ithe mar gheall ar cé chomh bog is atá siad. Go hiondúil, cuirtear ar mhullach cistí iad mar mhaisiúchán.
Is nós ag Meiriceánaigh iad a leá os comhair tine agus iad a ithe le seacláid. Glaotar s'mores orthu seo.
Doire
thumb|Múrphictiúr i d[[Taobh an Bhogaigh]] mionsamhail|Léarscáil Is í Doire (, Derry)   an dara cathair is mó i dTuaisceart Éireann. Tugtar Doire Cholm Cille nó Doire Calgaigh ar an gcathair freisin. Tá sé suite ar dhá thaobh d'abhainn an Fheabhail. Dar leis an meastachán is déanaí sa bhliain 2022, tá daonra de 150,500 ag Comhairle Cheantair Doire agus an tSráth Bán (Contae Thír Eoghain).
Ceantair
mionsamhail|right|Doire
Stair
Sa séú haois bhunaigh Colm Cille (521-597) mainistir ansin, agus tugadh Doire Cholm Cille ar an áit in ómós dó. Tá fianaise ann áfach go raibh cónaí ar dhaoine sa chomharsanacht na mílte bliain roimhe sin agus tá iarsmaí seandálaíochta ar fud na háite. Ón gcrann darach a thagann an t-ainm sin Doire. agus is é bunbhrí leis ná coill darach, dairchoill. Bhí an-rath ar an mainistir faoi cheannas chlann Mhic Lochlainn sna meánaoiseanna agus is cosúil nár ionsaigh na Lochlannaigh riamh í. Chaith na Normannaigh seal gearr sa chathair ach tháinig na Gaeil i gceannas arís go gasta. Thóg na Dochartaigh caisleán ansin timpeall na bliana 1500.
Ghabh arm Sasanach seilbh ar an gcathair agus ar an mainistir ag tús na seachtú haoise déag. Bhí an-tábhacht leis an ngarastún a bhunaigh na Sasanaigh i nDoire le linn an chogaidh in éadan Aodh Uí Néill, ó bhí siad ábalta seilbh a choinneáil uirthi le linn d'arm na nGael a bheith buacach ar fud Chúige Uladh go dtí 1601. Scrios Cathaoir Ó Dochartaigh an choilíneacht Shasanach áfach sa bhliain 1608, cé go raibh sé ag troid ar son na Sasanach in aghaidh Uí Néill. Ba ansin a cuireadh Plandáil Uladh ar bun. Tógadh an chathair as an nua agus tugadh 'Londonderry' mar ainm uirthi mar gur comhlachtaí ó Londain a bhí i mbun na plandála. D'fhás an chathair go han-mhall agus ní raibh ach 2,000 duine ina gcónaí ansin timpeall na bliana 1680.
Rinne an Rí Séamus II iarracht an chathair a ghabháil sa bhliain 1689 ach bhí an lucht cosanta ábalta seasamh ina choinne go dtí gur tháinig an cabhlach chun fortachta orthu. Bíonn aontachtóirí agus dílseoirí na cathrach ag comóradh léigear Dhoire ar an 12 Lúnasa gach bliain.
I ndeireadh na seascaidí, thosaigh feachtas ar son cearta vótála agus tithíochta sa chathair. Rinne Rialtas na Sé gContaetha iarracht an ghluaiseacht cearta sibhialta a chur faoi chois le lámh láidir. Ach d'eascair feachtas fuilteach as an iarracht sin.
Dúnadh ceantair iomlána sa chathair agus bhí círéib eacha fuilteacha ann ón mbliain 1968 i leith. Rinne Arm na Breataine ionradh ar Thaobh an Bhogaigh, an príomhcheantar Caitliceach, sa bhliain 1972. Ach lean feachtas buamála agus maraithe ar aghaidh ar feadh breis is fiche bliain eile.
De réir a chéile rinneadh iarracht caighdeán tithíochta na cathrach a fheabhsú agus na cearta céanna a chinntiú do gach duine, agus tá an chathair ag bláthú ó shin.
Bhí cónaí ar timpeall ochtó míle duine i nDoire sa bhliain 2005.
Cúrsaí spóirt
Tá foireann sacair de chuid Sraith na hÉireann lonnaithe sa chathair fosta - Cathair Dhoire a thugtar orthu. Imríonn siadsan a cluichí baile i dTobar an Fhíoruisce.
Mígeil
Is baile suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois é Mígeil.
Llandderfel
52.921°N, -3.5143°W
Puimcín
mion|Puimpcíní i ndiaidh a mbainte sa ghort thumb|Síolta puimcín (aibithe) mion|Puimpcín a rinneadh Seán na Gealaí de i gcomhair Oíche Shamhna mion|Slis de phióg phuimcín Féithleog reatha nó dreaptha atá dúchasach do Mheiriceá is ea puimcín. Is saothróga de speicis i bhfine na Cucurbitaceae iad: de Cucurbita pepo de ghnáth, ach tugtar puimcín ar shaothróga Cucurbita maxima (a bhíonn an-toirt iontu go minic) agus squaiseanna eile chomh maith. Na duilleoga maothánach bosach; na bláthanna fireanna is baineanna timpeall 12.5 cm ar trastomhas, tonnadóirchruthach; na torthaí de ghnáth cruinn, go minic an-mhór an-trom; an craiceann is an bia flannbhuí, rud beag snáithíneach, mórthimpeall ar an iliomad síolta. Saothraítear mar ghlasra é.
Úsáidtear go minic é chun laindéir Oíche Shamhna nó "Seán na Gealaí" a dhéanamh, trí choinneal a chur sa lár folmhaithe agus aghaidh a shnoí sa chraiceann chun solas na coinnle a ligean amach. Thosaigh an nós seo le tornapaí agus is féidir é a dhéanamh le hanainn freisin. Cuirtear aghaidheanna orthu le péint fosta.
Renault
Is monaróir carranna Francach é Renault.
Leabhar na nOlagón
Is leabhar sa Bhíobla é Leabhar na nOlagón.
Tobair Mhuire
Is baile suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois é Tobair Mhuire.
Ocsaigin
Is dúil cheimiceach neamh-mhiotalach í an ocsaigin a bhíonn le fáil go flúirseach san atmaisféar. Faoi na gnáth-imthoscaí, bíonn adaimh na hocsaigine ceangailte dá chéile ina móilíní dé-adamhacha. Is í an tsiombail cheimiceach atá aici ná O. Is é a hocht (8) an uimhir adamhach atá aici, agus is é an meáchan adamhach atá aici ná 15.999.
Leis an teocht chaighdeánach agus faoin mbrú caighdeánach, is gás í an ocsaigin nach bhfuil boladh aisti ná dath inti. Dúil an-imoibríoch í an ocsaigin, agus mar sin, is dual di fanacht ceangailte do dhúile eile i gcomhdhúile ceimiceacha ar a dtugtar ocsaídí. Is í an ocsaigin an dara dúil is leictridhiúltaí amuigh, nó níl ach an fluairín níos fonnmhaire mar ghlacóir leictreon. Dá thoradh sin, tógann sé cuid mhaith fuinnimh an ocsaigin a shaoradh as na hocsaídí agus a aonrú, agus is fiú an cheist a chur, cén fáth a bhfuil an oiread sin ocsaigine san atmaisféar agus atá. Is é an freagra ná gurbh iad na baictéir agus na haircéabaictéir anaeróbacha sa Ré Phailéa-Phrotarasóch (2.5 billiún - 1.6 billiún bliain ó sin) a thál an ocsaigin sin mar sheachthoradh dá meitibileacht. Creidtear, fiú, gur ghlac an chuid ba mhó de na beothaigh a bhí ann san am sin leis an ocsaigin mar a bheadh nimh ann, agus gur thug an gás nimhe seo a mbás, fiú. An chuid ba mhó de na horgánaigh bheo a fágadh nó a forbraíodh ar dhroim an domhain ina dhiaidh sin, bhí siad ábalta leas a bhaint as an ocsaigin, an duine daonna san áireamh.
Saintréithe
Tá an ocsaigin le fáil go raidhsiúil san atmaisféar. Is í fótaisintéis na bplandaí a tháirgeann í, agus í ag teastáil ó na hainmhithe go géar le haghaidh na riospráide aeróbaí - is é sin, tarraingt na hanála. B'é Antoine Laurent de Lavoisier a d'ainmnigh an ocsaigin, agus is é is ciall leis na focail Ghréigise as ar chum sé an t-ainm ná "cruthaitheoir an aigéid", ó shíl sé go raibh ocsaigin le fáil sna haigéid ar fad.
Armadailín tríbhandach Brasaíleach
Is ainmhí é an armadailín tríbhandach Brasaíleach. Mamach atá ann.
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1979
Ba chomórtas iománaíochta í Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1979, a thosaigh ar 27 Bealtaine 1979 agus chríochnaigh ar 2 Meán Fómhair 1979. B'í an 93ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 11 fhoireann páirt. Bhuaigh Cill Chainnigh an comórtas don 21ú huair.
Erwin Schrödinger
Fisiceoir Ostarach/Éireannach ab ea Erwin Rudolf Josef Alexander Schrödinger (12 Lúnasa 1887 – 4 Eanáir 1961). Tá clú agus cáil air de bharr a chuid oibre ar son na meicnice candamaí, go háirithe cothromóid Schrödinger. Fuair sé Duais Nobel don chothromóid seo sa bhliain 1933. Sa bhliain 1935, chuir sé smaointurgnamh an chait chun tosaigh.
Gúbretha Caratniad
Cnuasach breithiúnas éagsúil is ea Bréagbhreitheanna Charadnia (Meán-Ghaeilge Gúbretha Caratniad). Is dócha dó dtéann na téacsanna féin siar do dtí an 9ú haois, ach na leaganacha atá caomhnaithe go dtí an 12ú haois.
Tugtar 51 breithiúnas ann, scríofa ag an mbreitheamh Caradnia, comhairleoir dlí an rí, Conn Céadchathach. Cuimsítear ina measc gach cineál dlí. Ní hionann ámh na breithiúnais agus gnáthnósanna dlí na hÉireann. Luaitear go sainráite an t-idirghníomhú idir Córas Dlí agus an Choróin, agus go háirithe seasamh an rí mar cheart cúitimh deiridh.
Ráth Fearnáin
Is bruachbhaile i mBaile Átha Cliath é Ráth Fearnáin (Rathfarnham i mBéarla).
13 Feabhra
Is é an 13 Feabhra an 44ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 321 lá fágtha sa bhliain nó 322 lá i mbliain bhisigh.
Ráth Fearnáin
Tá Gaelcholáistí an Phiarsaigh suite i Mainistir Loreto ar Bhóthar na Grainsí sa cheantar ó 2014.
Aisha (bean Mhahamad)
mion|[[:Íomhá:Hazrat Ayesha PA 01.png|Hazrat Ayesha|clé]]Bhí Aisha, nó Ā’ishah bint Abī Bakr {عائشة بنت أبي بكر} (timpeall 613/614 – 678) i measc na mban céile a bhí ag Mahamad. Dar leis na Sunnaígh, bhí páirt thábhachtach aici i bhforbairt an sharia, mar dhuine de na príomhfhoinsí le aghaidh hadith a dhearbhú (tuairiscí ar na focail, ar na gníomhartha agus ar an bhfaomhadh intuigthe trínar chuir Mahamad a chuid teagaisc maidir leis ceisteanna creidimh, moráltachta agus na sochaí in iúl, ... i dtuairim a lucht leanúna.) I measc na Sunnaíoch, tá sé de cháil ar Aisha gur bhean fhiosrach léannta a bhí inti agus go raibh sí go mór i bhfabhar chearta na mban agus oideachas a thabhairt dóibh, go speisialta maidir leis an sharia agus gnéithe eile den Ioslam.
Citroën
Is monaróir carranna Francach é Citroën. Is le Stellantis é.
Inneall ceithre bhuille
Inneall a oibríonn ar thimthriall praiticiúil ina mbíonn buille amháin as gach 4 bhuille den loine mar bhuille cumhachta. Inneall mar seo a bhíonn i ngluaisteáin de ghnáth. Sa chéad bhuille, súitear an meascán breosla is aeir isteach sa chuasán. Sa dara buille, brúitear an meascán agus adhantar é. Is é an 3ú buille an buille cumhachta, mar a leathann an meascán pléasctha. Leis an 4ú buille, scaoiltear na sceithgháis.
Peairt
Is sráidbhaile suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois é Peairt.
Giovana Cordeiro
Aisteoir Brasaíleach is ea Giovana Cordeiro (16 Samhain, 1996 a rugadh í).
Comhairle Chomhairleach um Athrú Aeráide (Éire)
Bunaíodh an Chomhairle Chomhairleach um Athrú Aeráide ar 18 Eanáir 2016.
Bhí rabhadh soiléir tugtha ag an gComhairle sa bhliain 2017 gur cosúil go dteipfidh ar Éire spriocanna (a bhaineann le laghdú ar astaíochtaí carbóin faoin mbliain 2050) a bhaint amach.
Llanddeusant
51.9054°N, -3.7777°W
Baile i Sir Gaerfyrddin, an Bhreatain Bheag, is ea Llanddeusant, 62.9 km ó Caerdydd agus 255 ó Londain. Tá daonra 217 ann, agus tá 113 (52.1%) in ann Breatnais a labhairt.
Leabhar Bharúch
Is leabhar sa Bhíobla é Leabhar Bharúch. mion|clé|Leathanach as an Leabhar Bharúch
Brióir
thumb|240px|Brióir Is madadh as an Fhrainc é brióir.
Étienne de La Boétie
Scríbhneoir daonnúil agus file Francach é Étienne de La Boétie, a rugadh 1 Samhain, 1530 i Sarlat, cathair in oirdheisceart Périgord, agus a d’éag 18 Lúnasa, 1563 i Germignan, i mbaile Taillan-Médoc, in aice le Bordeaux. Tá clú ar La Boétie mar gheall ar a Lascaine ar Sheirbhís Dheonach. Ó 1558 bhí sé ina dhlúthchara le Montaigne, a d’íoc ómós tar éis dó ina Aistí.
Fínicín Eorpach
Is moileasc é an fínicín Eorpach.
Fiat
Is monaróir carranna Iodálach é Fiat. Is le Stellantis é.
Dochtúir teaghlaigh
mion|British Journal of General Practice Dochtúir teaghlaigh (general practitioner nó G.P. as Béarla) a thugtar de ghnáth i nGaeilge ar dhochtúir leighis a dhéanann freastal ar gach sórt othar i measc an phobail. Déanann sé nó sí scrúdú ar an duine, agus ordaíonn sé leighis i bhfoirm piollaí nó i bhfoirm eile. Is é a bhíonn i gceist le gnáthdhochtúir. clé|mion|Dochtúir teaghlaigh, 1938,  SAM De ghnáth, déanann sé freastal ar othair ina sheomra freastal, agus sa lá atá inniu ann téann cuid mhór dochtúirí leighis i gcleachta i dteannta a chéile i ngrúpaí. Mar sin, is fearr is féidir leo freastal ar ghlaonna práinneacha san oíche nó ag an deireadh seachtaine. Chomh maith leis sin, is mó teacht a bhíonn ag an dochtúir agus ag a chomhghuaillithe ar uirlisí leighis agus cabhair chléiriciúil agus altranais i gcleachta grúpa.
I gcásanna áirithe, cuireann an dochtúir chuig saineolaí nó comhairleoir leighis an othar, chun dianscrúdú a chur air, nó chun freastal ar chásanna an-tinn nó níos casta ná an gnás.
I ndiaidh céime ollscoile sa leigheas a bhaint amach, déanann an dochtúir teaghlaigh traenáil ar feadh ceithre bliana eile i ngnéithe éagsúla den leigheas.
Olof Palme
Polaiteoir Sualannach ab ea Sven Olof Joachim Palme (30 Eanáir 1927 - 28 Feabhra 1986) a bhí mar Phríomh-Aire na Sualainne idir 1969-1976 agus 1982-1986. Bhí sé ina cheannaire ar Pháirtí Daonlathach Sóisialta na Sualainne (SAP) ó 1969-1986.
Tá cáil idirnáisiúnta ar Palme mar gheall ar a bheartas eachtrach. Cháin sé Cogadh Vítneam, réimeas Franco sa Spáinn, réimeas Pinochet sa tSíle, cinedheighilt san Afraic Theas agus gníomhartha an Aontais Shóivéadaigh le linn Earrach Phrág. Thug sé roinnt cuairteanna stáit ar thíortha an tríú domhan, Cúba san áireamh.
Mar cheannaire an fhreasúra, bhí Palme ina idirghabhálaí de chuid na Náisiún Aontaithe sa Chogadh Iaráin - Iaráic.
Dúnmharaíodh Palme ar 28 Feabhra 1986 i Sveavägen i Stócólm. Ba é seo an chéad dúnmharú nua-aimseartha ar cheann rialtais sa tSualainn. Tá dúnmharú Palme fós gan réiteach. clé|mion|Páirc Almedalen, [[Gotland sa bhliain 1966]]
Foinsí
Berggren, Henrik (2010). Underbara dagar framför oss: en biografi över Olof Palme. Stockholm: Norstedt.
Esyllt Maelor
Bhí Esyllt Maelor ina múinteoir i Ysgol Botwnnog, Caernarfon. Rugadh i Harlech í, agus d’fhás sí aníos in Abersoch, Llŷn. Cuireadh oideachas uirthi in Ollscoil Bangor. In éineacht lena fear céile Gareth tá triúr clainne aici: Dafydd, Rhys agus Marged. Sa bhliain 1977 ba í an chéad bhean í a bhuaigh Coron Eisteddfod Genedlaethol Ceredigion (Gaeilge: Coróan an Eisteddfod Genedlaethol Ceredigion).
Leabhar Eizicéil
clé|250px|mion|Leabhar Eizicéil Is leabhar sa Bhíobla é Leabhar Eizicéil.
Slipéar mara
Is moileasc é an tslipéar mara.
Llanddewi Efelffre
51.8193°N, -4.6881°W
Baile i Sir Benfro, an Bhreatain Bheag, is ea Llanddewi Efelffre, 111 km ó Caerdydd agus 316 ó Londain. Tá daonra 383 ann, agus tá 117 (30.5%) in ann Breatnais a labhairt.
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1980
Ba chomórtas iománaíochta í Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1980, a thosaigh ar 2 Bealtaine 1980 agus chríochnaigh ar 7 Meán Fómhair 1980. B'í an 94ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 12 fhoireann páirt. Bhuaigh Gaillimh an comórtas don dara huair.
Ferrari (comhlacht)
Is monaróir carranna Iodálach é Ferrari. Ba é Enzo Ferrari a bhunaigh an comhlacht i 1939.
Tomás Luis de Victoria
Sagart Caitliceach, máistir séipéil agus cumadóir polyphonist cáiliúil de chuid Athbheochan na Spáinne ab ea Tomás Luis de Victoria (Ávila,  h. 1548 - Maidrid, 27 Lúnasa, 1611). Measadh go raibh sé ar cheann de na cumadóirí is ábhartha agus is úire dá chuid ama, le stíl nuálach a léirigh an Bharócach a bhí le teacht. Sroicheann a thionchar go dtí an 20ú haois, nuair a ghlac cumadóirí Cecilianism leis mar mhúnla.
Ettore Bugatti
Déantóir gluaisteán a rugadh i Milano ab ea Ettore Arco Isidoro Bugatti (15 Meán Fómhair 1881 – 21 Lúnasa 1947). Dhear sé a chéad ghluaisteán i 1899, agus bhunaigh a mhonarcha i Strasbourg i 1909. Ardcháil ar a chuid ghluaisteán sna 1930idí. mion|Bugatti Cineál 59 Grand Prix
Uachtarán na hÉireann
Is beag cumhachta atá ag an Uachtarán i ndáiríre ach amháin i gcás go bhfuil amhras air nó uirthi faoi dhlíthe a reachtaíonn an Dáil. Is é Mícheál D. Ó hUiginn an tUachtarán reatha.
Toghadh
De réir Airteagal 12 de Bhunreacht na hÉireann tá tosach ag an Uachtarán ar gach uile dhuine sa Stát, 'agus ní foláir dó na cumhachtaí agus na feidhmeanna a bheirtear don Uachtarán leis an mBunreacht seo agus le dlí a oibriú agus a chomhlíonadh'. Toghthar an tUachtarán trí vóta díreach an phobail ar mhodh an Aonvóta Inaistrithe agus ceart ag gach saoránach de chuid na hÉireann vótáil sa toghchán. Tréimhse seacht mbliana a chaitheann Uachtarán in oifig, agus is féidir é a atoghadh ar feadh tréimhse amháin eile de sheacht mbliana. Cónaíonn an tUachtarán in Áras an Uachtaráin i bPáirc an Fhíonuisce, Baile Átha Cliath. thumb|[[Áras an Uachtaráin.]]
Dualgais
Is é an tUachtarán a cheapann an Taoiseach (Príomh-Aire) agus baill eile an Rialtais de réir molta nó ainmnithe ó Dháil Éireann. Is é chomh maith a achtaíonn gach dlí de chuid an Oireachtais agus atá in ardcheannas ar na Fórsaí Cosanta. Chaith Eamon de Valera, Seán T. Ó Ceallaigh agus Pádraig Ó hIrighile dhá thréimhse san Áras agus chaith Máire Mhic Ghiolla Íosa dhá thréimhse ann leis.
Coimisiún an Uachtaráin
I gcás go mbíonn an tUachtarán as láthair, ar míthreoir, éagtha, éirithe as oifig nó curtha as oifig nó má theipeann air feidhmeanna a oifige a chomhlíonadh, déantar foráil sa Bhunreacht go ndéanfaidh Coimisiún cumhachtaí agus feidhmeanna an Uachtaráin a chomhlíonadh.
Cú Meánmhéide Gríofa Vendée
thumb|240px|Cú Meánmhéide Gríofa Vendée Is madadh as an Fhrainc é cú Meánmhéide Gríofa Vendée.
Uachtarán na hÉireann
Cumhachtaí
I measc cumhachtaí an Uachtaráin tá:
Uachtaráin na hÉireann 1938-
Ba é Dubhghlas de hÍde, a toghadh gan iomaíocht, an chéad Uachtarán i 1938.
Llanddewi yn Hwytyn
52.298°N, -3.0677°W
Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea Llanddewi yn Hwytyn, 91.2 km ó Caerdydd agus 220 ó Londain. Tá daonra 346 ann, agus tá 28 (8.1%) in ann Breatnais a labhairt.
Puití
Stroighin a dhéantar as púdar mín cailce nó luaidhe bhán, measctha le hola rois. Úsáidtear é chun adhmad a líonadh is gloine a dhaingniú i bhfráma. Cruann sé go mall nuair a nochtar don aer é. Is púdar mín ocsaíd stáin é púdar seodora (puití seodora) a úsáidtear chun snas a chur ar ghloine is eibhear.
Sráid Thalbóid
300px|deas|thumb|Sráid Thalbóid Is sráid thábhachtach Sráid Thalbóid (Talbot Street) i mBaile Átha Cliath. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Sean%20Tracey%20memorial%20plaque,%2094%20Talbot%20Street.%20June%202010.jpg|clé|mion|323x323px|94 sráid Thalbóid
Tráta
Toradh le dath dearg é tráta (Solanum lycopersicum). Is as Meiriceá Theas ó dhúchas é. Tháinig sé chuig an Eoraip den chéad uair nuair a d'aimsigh na Spáinnigh é nuair a shroich Criostóir Colóm Meiriceá don chéad uair i 1492.
thumb|left|100px|Tráta iomlán agus é ghearrtha ar bhealaí éagsúla chun croíleacán an tráta a léiriú.
Is nós é ag daoine tráta a shamhlú mar ghlasra, ach déanta na fírinne is toradh é. Moltar gan tráta a chur isteach i mheascán torthaí mar ní oireann blas an tráta le torthaí eile. Is fearr tráta a ithe le glasraí. Déantar an iomaí cineál anlainn le trátaí. Leatar anlann tráta ar bharr bonn píotsa. Anuas ar sin, is maith le daoine anlann trátaí a chur ar a gcuid sceallóga agus burgar agus míreanna bhia eile nach iad.
Sioracús, an tSicil
Is cathair stairiúil í Sioracús (Iodáilis: Siracusa, Sicileach: Sarausa, Sean-Ghréigis: Συρακοῦσαι – traslitrithe: Syrakousai) in oirdheisceart na Sicile, agus is í príomhchathair Chúige Shioracús í.
Tá cáil bainte amach ag Sioracús toisc go bhfuil stair saibhir Ghréagach aige, maille le chultúr, amfaitéatair, ailtireacht, comhcheangal le Airciméidéas agus an ról faoi leith a d'imir sé sa chianaimsir, mar stát cumhachtach i ndomhan na Meánmhara. Tá an chathair anois 2,700 bliain d'aois.
thumb|left|La cattiddrali di S. Lucia, Ardeaglais Shioracús.
Sráid Sheamlas an Éisc
clé|mion|166x166px|plaic chuimhneacháin Is sráid suite i mBaile Átha Cliath í Sráid Sheamlas an Éisc (nó Fishamble Street).
Stair
Síltear gurb í Sráid Sheamlas an Éisc an tsráid is sine i mBaile Átha Cliath. Is í an tsráid ar ar reáchtáladh an chéad taibhiú de 'Messiah' Georg Friedrich Händel i mí Aibreáin 1742, ceann de na saothair chórúla is aitheanta ar domhan. Bhí cóir ardeaglaise Ardeaglais Naomh Pádraig agus Theampall Chríost in ard a ngutha, fad is a bhí an t-orgán á sheinm ag an gcumadóir féin. Bhailigh beagnach 700 duine isteach sa Halla Ceoil. Cuireadh in iúl roimh ré gur cheart do mhná gúnaí gan fonsaí orthu a chaitheamh ionas go mbeadh dóthain spáis sa halla.
Bhí Ard-Oifig an Phoist suite ar Shráid Sheamlas an Éisc ó 1689 ar dtús. Tá an teach tábhairne Darkey Kelly’s, Sráid Sheamlas an Éisc lonnaithe ag barr na sráide.
clé|mion|Kennan & Sons Ltd., Iron works, 1967|alt=|166x166px
Foinsí
Tá cuid den eolas seo bunaithe ar chomharthaí an Dubline.
Fitzcarraldo (scannán Werner Herzog)
mion|clé Stiúr Werner Herzog (de chuid na Gearmáine) an scannán Fitzcarraldo sa bhliain 1982. clé|mion|Werner Herzog, 1991
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1981
Ba chomórtas iománaíochta í Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1981, a thosaigh ar 24 Bealtaine 1981 agus chríochnaigh ar 6 Meán Fómhair 1981. B'í an 95ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 13 fhoireann páirt. Bhuaigh Uíbh Fhailí an comórtas don chéad uair.
Basilica di Santa Maria Maggiore
deas|250px|thumb|Basilica di Santa Maria Maggiore Is baisleac suite san Róimh í Basilica di Santa Maria Maggiore.
Llanddewi Ystradenni
52.3081°N, -3.308°W
Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea Llanddewi Ystradenni, 92.5 km ó Caerdydd agus 236 ó Londain. Tá daonra 296 ann, agus tá 27 (9.1%) in ann Breatnais a labhairt.
Puirsleán
Grúpa plandaí. Ceann acu an puirsleán coiteann, fiaile an-fhorleathan i réigiúin theo, a shaothraítear mar phlanda pota bliantúil, le duilleoga boga is bláthanna buí le 4-6 pheiteal. Tá an puirsleán bándearg dúchasach d'iarthar Mheiriceá Thuaidh, planda bliantúil nó ilbhliantúil le duilleoga ar ghais fhada is bláthanna bána nó bándearga, cúigpheitealacha.
Buí an bhogaigh
Planda bliantúil nó ilbhliantúil a fhaightear i ngach uile réigiún ar Domhan, beagnach, ach an-chuid díobh i Meiriceá Thuaidh. Na duilleoga ubhchruthach i bpéirí urchomhaireacha. Na bláthanna buí de ghnáth le smáil dearga, déliopach, an liopa uachtarach le dhá mhaothán, an liopa íochtarach le 3 mhaothán, is dhá phlapa starracha sa scornach.
Sráid Theach Laighean
300px|deas|thumb|Sráid Theach Laighean Is sráid thábhachtach í Sráid Theach Laighean i mBaile Átha Cliath.
Coffee & Cigarettes (1986)
Is éard atá om Coffee & Cigarettes (1986) ná gearrscannán a scríobhadh agus a stiúradh Jim Jarmusch sa bhliain 1986. Scaoileadh an gearrscannán seo i 1986 ar an gcláir teilifíse Saturday Night Live. Seo é an gearrscéal bunúsach Coffee & Cigarettes dar teideal Aisteach Tú a Fheiceáil. Baineann an gearrscéal le beirt fhear, Roberto Benigni agus Steven Wright, agus iad ag suígh chun bord ag labhairt faoi chaifé agus tobac. Chuir Jarmusch an gearrscannán seo le chéile le deich ngearrscannán eile leis an scannán Coffee & Cigarettes chun scannán amháin a dhéanamh astu.
Máire Mhic Róibín
Ba í Máire Treasa Úna Mhic Róibín, nó Mary Robinson (21 Bealtaine 1944 a rugadh í) a bhí ina seachtú hUachtarán ar Éirinn, ó 1990 go 1997, agus ba í an chéad bhean sa phost sin. Ard-Choimisinéir na Náisiún Aontaithe do Chearta an Duine ab ea í ó 1997 go 2002. Chaith sí sealanna freisin mar iníon léinn, abhcóide, bean feachtais agus ball de Sheanad Éireann (1969-1989). Sa lá atá inniu ann, caitheann sí formhór a cuid ama mar ghníomhaíoch ar son cearta daonna agus bíonn cónaí uirthi i Maigh Eo agus i Nua-Eabhrac.
Óige agus oiliúint
Rugadh Máire Treasa Úna Mhic Róibín (née de Búrca) ar an 21 Bealtaine 1944 i mBéal an Átha, Co. Mhaigh Eo. Ba dhochtúirí leighis a tuismitheoirí, Aubrey agus Tess. Bhí ceathrar mac acu agus ba í Máire an t-aon iníon a rugadh dóibh. clé|mion|182x182px|1996 D’fhreastail sí ar Mheánscoil Mount Annville i mBaile Átha Cliath agus bhain sí céimeanna dlí amach i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath agus i Scoil Dlí Harvard. Phós sí Nicholas Robinson i 1970. Tá triúr leanaí acu: iníon agus beirt mhac.
Saol acadúil
clé|mion|150x150px|The Hist, TCD, 2007 Bhain Máire Mhic Róibín cáil amach go luath ina saol mar acadóir, mar abhcóide, mar bhean feachtais agus mar Sheanadóir. clé|mion|188x188px|2009Glaodh chun Bharra na hÉireann uirthi sa bhliain 1967 agus chun an Bharra Laistigh sa bhliain 1980. Glaodh chun Bharra Shasana agus na Breataine Bige uirthi chomh maith, sa bhliain 1973. Bhí sí ar fhoireann dhámh an dlí i gColáiste na Tríonóide ó 1968 go 1990 (mar Ollamh Reid le reachtaíocht phionósach, leis an dlí bunreachtúil agus an dlí coiriúil agus le dlí na fianaise 1969-75 agus mar léachtóir le dlí Chomhphobal na hEorpa 1975-90). Sa bhliain 1988, in éineacht lena fear céile Nick, chuir sí Ionad na hÉireann um an Dlí Eorpach ar bun i gColáiste na Tríonóide.
Saol polaitiúil
Toghadh í do Sheanad Éireann, mar ionadaí neamhspleách, den chéad uair i 1969 mar dhuine de thriúr ball an tSeanaid d'Ollscoil Bhaile Átha Cliath (Coláiste na Tríonóide). Chuaigh sí i mbun feachtas ar réimse leathan ceisteanna liobrálacha. I measc na saincheisteanna bhí: go mbeadh cead ag mná suí ar ghiúiréithe, go gcuirfí deireadh leis an gcosc a bhí ar mhná pósta a gcuid post sa státseirbhís a choimeád agus go mbeadh fáil dhleathach ar ghairis frithghiniúna. D’oibrigh sí ar feadh na mblianta mar chomhairleoir don fheachtas um athchóiriú an dlí i gcoinne na homaighnéasachta i dteannta David Norris, a bheadh ina sheanadóir d’Ollscoil Bhaile Átha Cliath ar ball. clé|mion|186x186px|sa t[[An tSomáil|Somáil, 2011]] Chláraigh Máire Mhic Róibín mar bhall de Pháirtí an Lucht Oibre i mí Iúil 1976. Ach níor éirigh lena hiarrachtaí go dtoghfaí ina Teachta Dála í. Ar dhá ócáid - sa bhliain 1977 agus arís i 1981 - sheas sí don Dáil ach theip uirthi. Ní raibh caidreamh éasca aici leis an bPáirtí ach an oiread.clé|mion|150x150px|World Economic Forum 2013 clé|mion|150x150px|Kinshasa, DR Congo, UN Special Envoy, 2013 Ghlac sí páirt shuntasach san fheachtas chun an suíomh stairiúil Lochlannach ar Ché an Adhmaid i mBaile Átha Cliath a shábháil. Ach sa deireadh d’éirigh le Bardas Bhaile Átha Cliath ceanncheathrú nua riaracháin a thógáil ar an láthair sin.
Sa bhliain 1985 d’éirigh sí as Páirtí an Lucht Oibre mar agóid faoin gComhaontú Angla-Éireannach a shínigh comhrialtas Ghearóid Mhic Gearailt le rialtas na Breataine faoi Margaret Thatcher. Bhí Bean Mhic Róibín den tuairim gur chóir dul i gcomhairle le polaiteoirí aontachtacha Thuaisceart Éireann maidir leis an gComhaontú, cé gur leasc leo siúd cumhacht pholaitiúil a roinnt le páirtithe eile ag an am sin.
Chaith sí ceithre bliana eile sa Seanad agus i 1989 shocraigh sí gan a hainm a chur ar aghaidh do thoghchán an tSeanaid arís.
Iarrthóir uachtaránachta
An bhliain dár gcionn, 1990, bhí toghchán uachtaránachta le bheith ann mar bhí an Dr. Pádraig Ó hIrighile le héirí as tar éis dhá thréimhse seacht mbliana a chaitheamh ina Uachtarán. Tháinig ceannaire Pháirtí an Lucht Oibre, Dick Spring, chuig Máire Mhic Róibín ag fiafraí di an mbeadh sí sásta a bheith ina hiarrthóir do Pháirtí an Lucht Oibre sa toghchán. Ghlac sí leis an tairiscint agus ba í an chéad ainmní ag Lucht Oibre agus ba í an chéad bhean riamh mar iarrthóir i dtoghchán uachtaránachta in Éirinn.
Léirigh sí arís is arís eile gur smaointeoir neamhspleách í. lomaí duine a dhearfadh anois go raibh sí ar an imeall; ní duine den ghnáth-chultúr polaitíochta fireann í Máire Mhic Róibín. Cén fáth mar sin ar roghnaigh Páirtí an Lucht Oibre í mar iarrthóir don uachtaránacht? Bhí Dick Spring cinnte go raibh sé in am do dhuine níos óige, níos fuinniúla seasamh don phost. Dar le Fergus Finlay, scríobh sé féin agus John Rogers cur síos, as an nua, do phost an Uachtaráin. clé|mion|150x150px|Fronteiras do Pensamento São Paulo 2016
Feachtas agus iontas
Ritheadh feachtas toghchánaíochta a bhí crua, láidir, ilghnéitheach. Thaistil an t-iarrthóir timpeall na tíre ag cur lena cuid tacaíochta i gcónaí, go mór mór i measc mhná na hÉireann.
B’as Tuaisceart Éireann iarrthóir Fhine Gael, Austin Currie. Cé go raibh obair fhónta pholaitiúil déanta aige mar chomhalta de Pháirtí Sóisialach agus Daonlathach an Lucht Oibre i dTuaisceart Éireann, ní raibh mórán aithne ag muintir na Poblachta air. Anuas air sin ní raibh sé sásta leis an socrú a rinneadh maidir le haistriú vótaí idir Fine Gael agus Páirtí an Lucht Oibre. Tuigeadh dó go raibh i bhfad níos mó spéise ag na meáin chumarsáide in iarrthóireacht Mhic Róibín agus, ar aon nós, níor thaitin Máire Mhic Róibín leis mar dhuine.
Ba é Brian Ó Luineacháin, an Tánaiste, an t-iarrthóir a bhí ag Fianna Fáil. Fear éirimiúil, gealgháireach a raibh aithne mhaith ag an bpobal air ab ea é. Bhíothas cinnte ag tús an fheachtais gur aige a bheadh an bua. Bhí Ó Luineacháin i bhfad chun cinn sna pobalbhreitheanna.
Ach ar 26 Deireadh Fómhair 1990, bhris an scannal "on mature recollection" amach. Ach thug na bréaga ó Brian Lenihan seans do Mháire Mhic Róibín (duine ón taobh amuigh ag an am). Sa deireadh, ba í Máire Mhic Róibín an chéad bhean agus an chéad iarrthóir ó Pháirtí an Lucht Oibre a bhain amach post na hUachtaránachta in Éirinn.
Uachtarán na hÉireann
Ar 3 Nollaig 1990 insealbhaíodh Máire Mhic Róibín ina seachtú hUachtarán ar Éirinn. Thug sí saintréithe tábhachtacha léi chuig a post nua: intinn liobrálach, meabhair dhomhain, taithí pholaitíochta agus eolas forleathan ar an dlí. Chuir sí suim faoi leith sa diaspóra Éireannach - an líon mór imirceach Éireannach agus daoine gur de bhunadh Éireannach a sinsear scaipthe ar fud na cruinne. Chuir sí solas ar síorlasadh i gceann de na fuinneoga in Áras an Uachtaráin, a bhí le feiceáil ag an bpobal ón mbóthar, mar shiombail cuimhneacháin ar an diaspóra seo.
Chuir sí fáilte roimh chumainn spóirt, roimh ghrúpaí ón earnáil dheonach agus charthannachta agus roimh lucht léinn go dtí Áras an Uachtaráin. Thug sí cuairt ar mhisinéirí ó Éirinn ag obair thar lear, ar chumainn phobail i dTuaisceart Éireann, ar imeachtaí spóirt idirnáisiúnta, ar an bPápa, ar an Dalai Lama. Le linn a tréimhse mar Uachtarán thug sí dhá aitheasc os comhair Thithe an Oireachtais. Dúradh ag an am go raibh na horáidí rófhada agus doiléir.