cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dúngal mac Cellaig
Tháinig Faolán mac Forbasaigh mar chomharba ar Dhúnghal.
Robert Capa
Saol
Bhí suim aige i bpolaitíocht na tíre agus bhí sé gnóthach i bhfeachtas in éadan an rialtais ag an am – gníomh a spreag é chun an Ungáir a fhágáil le dul go Berlin agus ansin chuig an Fhrainc. Thosaigh sé amach ag iarraidh a bheith ina scríbneoir ach fuair sé obair i mBerlin mar grianghrafadóir agus thaitin an obair go mór leis.
Bhuail sé i bPáras leis an Ghiúdach mhná as an Pholainn, Gerda Taro, a bhí ar a coimeád ó na Naitsithe. Thosaigh caidreamh grámhar agus gairmiúil eatarthu. Thaisteal an bheirt acu le chéile ag tógáíl grianghraf i dtíortha a bhí i gcoimhlint lena chéile.
Bhí Capa ar láthair chogaidh cúpla uair:
mion|Is pictiúr íocónach é an ‘Saighdiúir ag Titim’ |clé Ba chara Capa leis an scríbhneoir John Steinbeck agus thaisteal sé go dtí an Rúis ina chuideachta sa bhliain 1947. Tá pictiúir a ghlac sé le feiceáil sa chur síos greannmhar a scríobh Steinbeck faoin turas – A Russian Journal.
Sa bhliain 1947, bhunaigh Capa Magnum Photos le Henri Cartier- Bresson, William Vandivert, David Seymour agus George Rodger.
Bhí caidreamh ag Capa leis an aisteoir Hollywood Ingrid Bergman. Bhí sise ag iarraidh go bpósfadh siad, ach ní raibh Capa ag iarraidh bogadh go Hollywood. Bhunaigh Alfred Hitchcock, a scannán Rear Window ar chaidreamh míshocair na beirte.clé|mion|BayeuxD'éag Capa i mbun a gcuid oibre sa bhliain i1950 in iardheisceart na hÁise le linn an chogaidh san Ind-Sín.
Conspóid
Tá conspóid ar bun anois faoi iontaofacht pictiúr clúiteach amháin a ghlac Capa a thaispeáineann mílísteoir Spáinneach ag rith síos le fána á scaoileadh le hurchar agus é ag titim sa ghleo.
Is pictiúr íocónach é an ‘Saighdiúir ag Titim’ ach deir an léachtóir José Manuel Susperregui nár glacadh é ar an mhachaire chatha i Cerro Murianao, mar a chreidtear, ach in áit tuaithe eile darb ainm Llano de Banda, cúig míle fichead ar shiúl. Rinne Susperregui, a mhúineann Cumarsáid in Ollscoil Thír na mBascach agus an ghrianghrafadóireacht mar shaincheird aige, mionscrúdú ar an phictiúr agus maíonn sé nach bhfuil tírdhreach an phictiúir ag teacht le tírdhreach Cero Muriano.
Currach an Eich Bhuí
Is baile fearainn suite i gContae Chorcaí é Currach an Eich Bhuí.
Maplesville, Alabama
Is baile i gContae Chilton, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá é Maplesville. Bhí 703 duine a bheith ina gcónaí sa bhaile sa bhliain 2016.
Liosta ionsaithe sceimhlitheoireachta Ioslamacha
Seo a leanas liosta ionsaithe sceimhlitheoireachta sa nuacht.
Liosta iomlán:
Catagóir:Eachtraí sceimhlitheoireachta Ioslamacha
Cúige Ulyanovsk
Is cúige de chuid na Rúise é Cúige Ulyanovsk. Is é Ulyanovsk an phríomhchathair. Bunaíodh an cúige sa bhliain 1943.
Crios Ama
left|75px Tá Cúige Ulyanovsk suite i gcrios ama Moscó (MSK/MSD).
Aibhneacha
Is iad na príomhaibhneacha sa chúige ná:
Dieppe
Is cathair suite san Fhrainc í Dieppe. Bhí 30,588 duine ina gcónaí Dieppe i 2016.
Stephen Connor
Is imreoir sacair é Stephen Connor, atá ag imirt faoi láthair le Everton F.C.
Ceann Sàil Eighre
Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é Ceann Sàil Eighre.
Beinn Mhór, Muile
Is sliabh in Albain í Beinn Mhór, atá suite ar an Muile, Earra-Ghàidheal agus Bòd.
John Bonham
Is drumadóir freisin é a mhac Jason Bonham.
Iain Turner
Is imreoir sacair é Iain Turner. Imríonn sé faoi láthair le foireann Everton F.C. mar cúl báire.
An Bád Sí (Dán)
Scríobh Nuala Ní Dhomhnaill an dán seo, An Bád Sí. Foilsíodh é ins 'An Dealg Droighinn', The Mercier Press, Baile Átha Cliath 1981.
Rugadh i Sasana í Ní Dhomhnaill agus tógadh í i Luimneach, in Aonach agus sa Ghaeltacht Corca Dhuibhne. D'fhreastail sí ar mheánscoil i gCathair Luimnigh agus chuaigh sí ar bhun staidéir i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh. Tá roinnt cnuasaigh filíochta trí Ghaeilge scríofa aici. Ina measc, tá Cead Aighnis ina bhfuil dánta iontacha faoi shlua atá ag cur fúthu faoin bhfarraige darbh ainm na Murúcha. Samhlaíocht agus béaloideas agus na seanamhráin a bhíonn ag Nuala mar thobar dá cuid saothair.
Aengus Mac Grianna
Is láithreoir nuachta le RTÉ é Aengus Mac Grianna. Tharla eachtra ghreannmhar leis inar bhfacthas é ag cur smideadh air féin beo ar an nuacht. Scaipeadh an físeán ar fud an domhain agus bhreathnaigh daoine air breis agus milliún uair taobh istigh de chúpla lá. Bhí sé ina reachtaire ar an gCumann Gaelach agus é i gCOBÁC.
Donnchad mac Gilla Pátraic
Rí na nOsraí agus rí na Laigean de rítheaghlach Dhál Bhirn ba ea Donnchadh mac Giolla Phádraig (Meán-Ghaeilge Donnchad mac Gilla Pátraic) (bás 1039). Giolla Phádraig mac Donnchadha ba ea a athair. Aoife, máthair Dhiarmada mhic Mhaoil na mBó (bás 1072), rí na Laigean, ba ea iníon aige.
Tháinig sé i gcomharbacht ar Cheallach mac Diarmada, agus Giolla Phádraig mac Donnchadha| mar chomharba air féin.
Vladimir Kosma Zworykin
Fisicí a saolaíodh i Murom na Rúise, a d'oibrigh sna Stáit Aontaithe ab ea Vladimir Kosma Zworykin (1889-1982). D'fhorbair sé an t-íocónascóp ba bhun leis an gceamara teilifíse, agus an cineascóp ba bhun leis an bhfeadán ga-chatóideach sa teilifíseán. Tugtar athair na teilifíse air.
Paul Kehoe
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Loch Garman é Paul Kehoe  (Gaeilge: Pól Mac Eochaidh) (rugadh é 11 Eanáir 1973 ). Tá sé ina bhall de Fine Gael.
Sheas sé san Olltoghchán 2016 agus toghadh é le 10.7% de na vótaí céad rogha.
Throw Grampa from the Dane
Craoladh an fichiú heipeasóid, "Throw Grampa from the Dane", den naoú sraith is fiche de The Simpsons ar an 13 Bealtaine 2018. Scríobh Rob LaZebnik an eipeasóid seo. D'fhéach 2.14 milliún duine ar an eipeasóid.
Cúige Shumy
Is cúige de chuid na hÚcráine é Cúige Shumy.
Wild Bill Hickok
clé|mion|Wild Bill Hickok Carachtar cáiliúil ón Iarthar Fiáin i Meiriceá ab ea Wild Bill Hickok (rugadh mar James Butler Hickok, 27 Bealtaine, 1837 – 2 Lúnasa, 1876).
Maraíodh é i 1837, agus cuireadh é in Deadwood, Dakota Theas.
Teallach Eathach
Is barúntacht suite i gContae an Chabháin é Teallach Eathach.
Cúige Volgograd
Is cúige de chuid na Rúise é Cúige Volgograd. Is é Volgograd an phríomhchathair.
Crios Ama
left|75px Tá Cúige Volgograd suite i gcrios ama Moscó (MSK/MSD).
Aibhneacha
Is iad na príomhaibhneacha sa chúige ná:
Na hAonaid Riaracháin
Tá an cúige roinnte ina 33 réigiún. Féach Aonaid Riaracháin Chúige Volgograd.
Doire, Contae Chorcaí
Is baile fearainn suite i gContae Chorcaí é Doire.
Orléans
Is cathair suite san Fhrainc í Orléans (/ɔʁleɑ̃/). Bhí 118,102 duine ina gcónaí in Orléans i 2016. Tá sé suite sa réigiún Centre-Val de Loire.
An Chaor Aduaidh (Dán)
Scríobh Nuala Ní Dhomhnaill an dán seo, An Chaor Aduaidh. Foilsíodh é san 'Cead Aighnis', An Sagart Má Nuat, BAC 1998.
Rugadh i Sasana í Ní Dhomhnaill agus d'fhás sí suas i Luimneach, in Aonach agus i nGaeltacht Corca Dhuibhne. D'fhreastail sí ar mheánscoil i gCathair Luimnigh agus chuaigh sí ar bhun staidéir i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh. Tá roinnt cnuasaigh filíochta trí Ghaeilge scríofa aici. Ina measc, tá Cead Aighnis ina bhfuil dánta iontacha faoi shlua atá ag cur fúthu faoin bhfarraige darbh ainm na Murúcha. Samhlaíocht agus béaloideas agus na seanamhráin a bhíonn ag Nuala mar thobar dá cuid saothair.
Sclábhaíocht
Is córas oibre éigeantais í an sclábhaíocht nó an tráilleacht. Bíonn ar na sclábhaithe obair a dhéanamh dá n-úinéirí gan mórán pá, nó pá ar bith.
Ar feadh trí chéad bliain go leith, rinne muintir na hEorpa creach ar mhuintir na hAfraic e agus thugadar iad go dtí an taobh eile den Atlantach ina sclábhaithe.
Stair
Sa bhliain 1535,thosaigh na Spáinnigh a thabhairt sclábhaí isteach ón Afraic, idir 500,000 agus 1 mhilliún duine san iomlán i Veracruz (Meicsiceo). D'éirigh na sclábhaí amach arís agus aríst eile. An rud is annamh is aisteach, agus cuireadh an sclábhaíocht ar ceal sa bhliain 1570 i mbaile beag,  in Veracruz i Meicsiceo, faoi stiúir Gaspar Yanga. B'shin an chéad áit ar an domhan ina rinneadh amhlaidh.
1770idí sna Stáit Aontaithe
Ar an 14 Aibreán 1775 i bhFilideilfia,, bunaíodh an Society for the Relief of Free Negroes Unlawfully Held in Bondage. nó mar atá aithne air inniu, an Pennsylvania Abolition Society. Seo an chéad ghrúpa a bhí i mbun feachtais ar son chealú na sclábhaíochta ar fud na gcríocha as a ndearnadh Stáit Aontaithe Mheiriceá ina dhiaidh sin.
Cúlra
Ní raibh na Spáinnigh sásta leis na bundúchasaigh mar lucht oibre i Haiti, agus chomh luath leis an mbliain 1517, thosaigh siad ag tabhairt isteach sclábhaithe ón Afraic. D'éalaigh cuid mhór Afracánach uathu, áfach, agus fuair siad dídean ag na bundúchasaigh dheireanacha. Mar sin, meascadh an dá chine seo trí chéile, agus is as an meascán sin a fáisceadh formhór mór mhuintir na hEaspainneola atá ann inniu. Sa 18ú haois, bhí siúcra agus tobac á saothrú sa choilíneacht seo, agus an eacnamaíocht bunaithe ar an sclábhaíocht: na mílte sclábhaithe Afracacha ag obair ar mhaithe le daonra beag Francach. mion|Sclábhaíocht, aoir pholaitiúil, Sasana 1738
Saoirse
Ar an 4 Feabhra 1794, chuir Poblacht na Fraince an sclábhaíocht ar ceal.
Nuair a thosaigh an réabhlóid san Fhrainc, d'éirigh na sclábhaithe i Saint-Domingue míshuaimhneach freisin, agus iad ag dul chun cearmansaíochta ar na Francaigh. Sa bhliain 1792, chuir rialtas na Fraince fórsa sluaíochta go Saint-Domingue leis an tsíocháin a chur ar bun ansin arís.
Ansin, tháinig Toussaint d'Ouverture chun tosaigh. Iar-sclábhaí a bhí ann a chuir arm dá chuid féin i dtoll le chéile, agus d'éirigh leis ruaigeadh a chur ar an líon eachtrannach a bhí ann.
Indiacha Thiar
mion|International Slavery Museum, [[Learpholl]]Tharla Éirí Amach Bussa i mBarbadós ar 14–16 Aibreán 1816. Chuir an réabhlóid seo tús le sraith reibiliún mór de chuid na sclábhaithe sna hIndiacha Thiar in imeacht na gcúig bliana déag ina dhiaidh sin. Bhrostaigh na himeachtaí seo cealú na sclábhaíochta ar fud Impireacht na Breataine trí an Acht um Chealú na Sclábhaíochta, 1833.
Learpholl
Ba í Learpholl an calafort sclábhaíochta ba mhó san Eoraip ón mbliain 1750 ar aghaidh. D'fhás an trádáil leis na hIndiacha Thiar agus rinneadh brabús mór as an sclábhaíocht sa 18ú haois. D'fhás an chathair go mór ar an trádáil triantánach: airm, slabhraí, earraí cadáis á n-easpórtáil chun na hAfraice, sclábhaithe á dtabhairt go Meiriceá Thuaidh agus Láir, agus cadás, tobac agus siúcra á n-iompórtáil ó na coilínigh. Faoi thús an 19ú haois, bhí 40% de thrádáil an domhain ag dul trí Learpholl.
Suranam
Chealaigh an Ísiltír an sclábhaíocht i Suranam i 1863, ach níor scaoileadh na sclábhaithe saor go hiomlán go dtí 1873, tar éis tréimhse éigeantach deich mbliana ina raibh orthu oibriú ar phá suarach agus gan ghnáthsmacht stáit. A luaithe a bhain siad saoirse iomlán amach thréig an chuid is mó acu na plandálacha agus thug a n-aghaidh ar chathair Paramaribo. Bhí gá le hoibrithe fós agus tugadh isteach ar conradh iad ó na hIndiacha Thoir Ollannacha (an Indinéis) agus ón India (de bharr socrú a rinneadh leis n mBreatain). Ina theannta sin, tugadh roinnt bheag oibrithe isteach i ndeireadh an 19ú haois agus i dtús an 20ú haois ón tSín agus ón Meánoirthear. mion|Jean-Baptiste Debret, roimh 1823
Cartúm
mion|Agóid i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac, 1909]] Cartúm (an tSúdáin san Afraic): Ionad sclábhaíochta a bhí ann sa 19ú haois. Thosaigh an arm na himpireachta ag gabháil sclábhaithe sa deisceart le húsáid mar shaighdiúirí, nó le hiad a dhíol. Tógadh na sclábhaithe ón deisceart, an tSúdáin Theas srl. Faoi bhrú na 'cumhachtaí móra', rinne an Éigipt iarracht an sclábhaíocht seo a chosc sna 1840idí. I ndeireadh na dála, d'éirigh na Súdánaigh amach i gcoinne an rialtais faoi cheannas Muhammed Ahmed,
Brasaíl
Ar 14 Bealtaine 1888, chuir an Lei Áurea an sclábhaíocht ar ceal sa Bhrasaíl, an tír dheireanach a tharla sin i measc na n-áiteanna ar tugadh isteach iontu í mar gheall ar an trádáil thrasatlantach sclábhaithe. mion|an [[long, the "Brookes", 1839]]
An trádáil thrasatlantach
Tháinig meath ar an sclábhaíocht san Eoraip, ach thosaigh na hEorpaigh ar sclábhaithe a thabhairt ón Afraic thar an Atlantach. Bhí an trádáil sclábhaithe seo faoi lán seoil ón 17ú haois go dtí an 19ú haois. Na príomhthíortha a bhí páirteach ann ná
Sna seansibhialtachtaí
Téann stair na sclábhaíochta siar go tús stair an chine dhaonna. Bhí sclábhaithe ann i seansibhialtachtaí na cianaimsire mar shampla an tSean-Éigipt, an tSean-Ghréig agus Impireacht na Róimhe.
An sclábhaíocht sa lá atá inniu ann
Meastar go bhfuil go leor daoine ag obair mar sclábhaithe fós, i dtíortha áirithe san Afraic go mór mhór.
Thorsby, Alabama
Is baile i gContae Chilton, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá é Thorsby. Bhí 2,052 duine a bheith ina gcónaí sa bhaile sa bhliain 2016.
Suibhne Meann
Ball ba ea Suibhne de Chineál Fhearadaigh, ainmnithe as a sheanathair, Fearadach fionnó Néill Noaighiallaigh, agus géag sóisearach de Chineál Eoghain. Bhíodh Cineál Mhic Earca, de mhuintir Mhuircheartaigh dheartháir Fhearadaigh, i gceannas Chineál Eoghain ag an am. Ní raibh nó seanathair nó athair Shuibhne ina ríthe Chineál Eoghain.
Fuair Aodh Fuariodnach de Chineál mhic Earca bás sa bhliain 612, agus tháinig Maol Cobha mac Aodha de Chineál Chonaill i gcoróin Uí Néill. Mharaigh Suibhne Maol Cobha sa bhliain 615, is amhlaidh i lár na tíre, agus tháinig seisean i gcoróin. Moltar go raibh comhaontas idir Suibhne géag sóisearach Uí Néill eile, Clann Cholmáin an deiscirt agus lig ar Shuibhne an ríogacht a choinneáil faoina cheannas.
De réir na hannála Éireann, bhí Aonghas, taoiseach Chlann Cholmáin, ina Ard-Rí ag uair a bháis sa bhliain 621. B'fhéidir é gur bhronn Suibhne an ríogacht ar Aonghas sular tháinig seisean i réim.
Sa bhliain 628, rinne deartháir Mhaoil Chobha, Domhnall ionsaí ar Shuibhne, ach chloígh é agus theith sé. Muid deireanaí sa bhliain, ámh, maraíodh Suibhne, ag rí na nUlad, Congal Caoch, a d'insealbhaigh é féin mar Ard-Rí ina ionad. Measann Charles-Edwards gur éirigh le Congal "b'fhéidir le ruathar gan choinne".
Ní raibh Ard-Rí ann den Chineál Eoghain as sin amach go dtí an 8ú haois. Bhí ámh sliochtaigh Shuibhne, agus ní a n-iomaitheoirí den Chineál mhic Earca, i mbun ríogacht Chineál Eoghain go dtí bás a fhionnó, Flann mac Maoil Tuile, c. 700.
John Boorman
Stiúrthóir agus fear mór scannánaíochta is ea Sir John Boorman CBE, a rugadh i Surrey, Sasana, ar an 18 Eanáir 1933. Sasanach atá ann, agus é ina chónaí in Áth na mBó, Contae Chill Mhantáin. B'iad a chuid príomhscannán Point Blank, Deliverance, Excalibur, Hope and Glory, The General agus Zardoz. clé|mion|1974 mion|The Dave Clark Five, 1966|clé
A Óige agus Tús a Ghairmréime
Chuir an léiritheoir David Deutsch sonrú sa stiúrthóir óg éirimiúil, agus d'fhostaigh sé Boorman chun Catch Us If You Can a stiúradh. B'iad ceoltóirí na foirne úd The Dave Clark Five a rinne na príomhpháirteanna. San am sin - faoi lár na seascaidí - bhí an Dave Clark Five ag iarraidh an bua a bhreith ar na Beatles, agus an scannán ceaptha mar fhreagra ar A Hard Day's Night, ceolscannán na mBeatles. clé|mion|Hell in the Pacific (1968).Níor éirigh go rómhaith leis an gcéad scannán sna pictiúrlanna, ach ar a laghad, réitigh sé ród an stiúrthóra go Hollywood. Sa bhliain 1967, stiúir sé an chéad scannán do "mhonarcha na n-aislingí" thar sáile, Point Blank. B'iad Angie Dickinson agus Lee Marvin a rinne na príomhpháirteanna, agus imeachtaí an scannáin bunaithe ar úrscéal bleachtaireachta le Donald Westlake (a shínigh é féin mar Richard Stark). mion|cléAg stiúrú an scannáin dó, chaith Boorman súil ar leith ar radharcra Los Angeles, ar Alcatraz - ní raibh an príosún míchlúiteach dúnta ach le cúpla bliain anuas san am, agus b'é seo an chéad scannán a ndearnadh codanna de ansin - agus ar shaol na cathrach go gairid roimh theacht na hipithe. Scéal díoltais atá ann go bunúsach, agus an laoch ag baint a shásaimh as na coirpigh eagraithe.
B'é Hell in the Pacific an chéad phríomhscannán eile a rinne Boorman, sa bhliain 1968. Sa scannán seo, faigheann saighdiúir Meiriceánach (Lee Marvin) agus Seapánach (Toshiro Mifune) iad féin in aon oileán beag amháin le chéile le linn an Dara Cogadh Domhanda.
Sa bhliain 1970, rinne Boorman scannán amháin i Sasana, Leo The Last, a bhí go mór mór faoi thionchar na bhfaisean comhaimseartha scannánaíochta, go háirithe saothar an stiúrthóra Iodálaigh Federico Fellini. Fuair Boorman, fiú, an t-aisteoir clúiteach Iodálach Marcello Mastroianni "ar iasacht" ó Fellini le haghaidh an scannáin seo. D'éirigh leis an scannán go maith i bhFéile Cannes, ach mar sin féin, tá sé sábháilte a rá go bhfuil Leo The Last ligthe i ndearmad inniu.
Briseadh mór
D'éirigh an briseadh mór le Boorman leis an scannán úd Deliverance sa bhliain 1972. Cineál scannán uafáis atá ann. Sa scannán seo, téann ceathrar fear meánaicmeacha go dtí na Sléibhte Apaláiseacha lena laethanta saoire a chaitheamh ag bádóireacht. Is fuar an fháilte a fhearann muintir na háite rompu, ansin. B'iad Jon Voight, Burt Reynolds, Ned Beatty, agus Ronny Cox na haisteoirí a rinne páirteanna an cheathrair. Tháinig na mílte ag feiceáil an scannáin, agus bhí Boorman ar an ngearrliosta don Oscar.
I dtús na seachtóidí, bhí Boorman ag dréim le Tiarna na bhFáinní a scannánú, agus é, fiú, i dteagmháil le Tolkien féin. Níor éirigh leis an scéim, ach bhain sé leas áirithe as an obair ullmhúcháin a bhí déanta aige, nuair a chrom sé ar an scannán úd Excalibur (1981), a bhí bunaithe ar théamaí na hArtúraíochta.
Sa bhliain 1974, tháinig Zardoz ar an scáileán. Bhí an scannán seo bunaithe ar ábhar diostóipeach, agus b'é Seán Connery a rinne páirt an laoich. Scannán conspóideach é Zardoz i gcónaí. Tá daoine áirithe den bharúil go raibh gléasadh stáitse an scannáin áiféiseach, gan aon trácht a dhéanamh ar na cultacha "todhchaíocha" a chaith na príomhphearsana. Ón taobh eile de, áfach, tá siad ann a deir gur súil úr bhunúil ar an todhchaí chianmhar a bhí ann, an feistiú aisteach san áireamh.
Maidir le hExcalibur, b'iad Helen Mirren agus Nicol Williamson a roghnaíodh le haghaidh phríomhpháirteanna an chinn sin. Bhí fuath na ndaol ag an mbeirt seo dá chéile, agus iad an-mhíshásta leis go gcaithfidís comhoibriú, ach is é an cur chuige a bhí ag Boorman ná "an rud is measa leat ná do bhás b'fhéidir gurb é lár do leasa é", mar a déarfadh an seanfhocal Gaeilge. Mar a d'iompaigh an scéal amach, b'é an cur chuige ceart é, ó d'éirigh go gleoite leis an scannán. Rinneadh an scannán seo in Éirinn, áit a raibh cónaí ar Boorman faoin am seo, agus bhí a chlann ag cuidiú leis an stiúrthóir in oibreacha na scannánaíochta. clé|mion| BAFTA
Dírbheathaisnéis
Sa bhliain 2006, d'eisigh Boorman an scannán The Tiger's Tail. Tá imeachtaí an scéil suite in Éirinn i mblianta an Tíogair Cheiltigh.
Aitheantas
Sa bhliain 1999, ghnóthaigh Boorman duais an stiúrthóra is fearr i bhFéile Cannes leis an scannán The General, a bhí bunaithe ar imeachtaí saoil an choirpigh chlúitigh Martin Cahill.
Fuair sé "Lifetime Achievement Recognition" ón IFTA in 2010 agus rinneadh ridire de i Sasana sa bhliain 2022.
Cnoc an Línsigh
Sráidbhaile i ndeisceart Chontae na Mí is ea Cnoc an Línsigh (Summerhill as Béarla). Tá sé suite ag pointe trasnú na bóithre R156 agus R158. Is ann a raibh díseart an teaghlaigh Normannaigh, na Línsigh, as a d'eascair an t-ainm. Tá fothracha a gcaisleán le fheiscint go fóill sa sráidbhaile. San seachtú chéad déag troideadh The Battle of Dungans Hill i ngar don sráidbhaile.
Gilla Pátraic mac Donnchada
Rí na nOsraí de rítheaghlach Dhál Bhirn ba ea Giolla Phádraig mac Donnchadha (Meán-Ghaeilge Gilla Pátraic mac Donnchada) (bás 996). Sinsear ba ea é de chlann Mhic Giolla Phádraig.
Tháinig Giolla Phádraig i gcomharbacht ar a athair, Donnchadh mac Ceallaigh, sa bhliain 976.
Tar éis réimis 21 bliain, maraíodh Giolla Phádraig ag Donnabhán, rí Phort Láirge, agus Domhnall, rí na nDéise. Tháinig Ceallach mac Diarmada i gcomharbacht air.
Bhí cúigear mac ag Giolla Phádraig agus a bhean chéile, Maolmhuire:
Feidhm (matamaitic)
thumb|250px|Graf na feidhme, Sa mhatamaitic, comhthiomsaíonn feidhm cainníocht amháin, argóint na feidhme, ar a dtugtar an t-ionchur, le cainníocht eile, luach na feidhme, ar a dtugtar freisin an t-aschur. Sannann feidhm aschur díreach ar cheann amháin do gach ionchur. Deirtear f(x) nó "F de X." D'fhéadfadh an argóint agus an luach bheith ina réaduimhreacha, ach is féidir leo freisin bheith ina n-eilimintí ó aon tacar ar leith. Is sampla simplí d'fheidhm é f(x) = 2x, áit a seasann an x d'aon réaduimhir. Comhthiomsán gach réaduimhir le réaduimhir dhá uair chomh mór leis. Mar sin, mar shampla, tá 5 comhthiomsaithe le 10, scríofa f(5) = 10. Tabhair faoi deara i gcomhair na feidhme seo gur tacar de réaduimhreacha é an fearann, agus is sraith de réaduimhreacha é an raon chomh maith; níl an dá thacar comhionann.
Nodaireacht
Is é Leibnitz, sa bhliain 1673, a thug dúinn an focal "feidhm" ("function" as Béarla).
Living With Lucy
Is clár teilifíse atá á chraoladh ar Virgin Media One é Living With Lucy. Thosaigh sé ar an 14 Aibreán, 2008 ar RTÉ a Dó.
From the Muddy Banks of the Wishkah
Albam beo ón bhanna rac-cheoil Nirvana is ea From the Muddy Banks of the Wishkah, a eisíodh ar an 1 Deireadh Fómhair, 1996 1996 le taibhléiruithe bheo ó 1989 go dtí 1994. Roghnaíodh na hamhráin ag Krist Novoselic, dordghiotáraí an ghrúpa don chuid is mó, agus scríobh sé na nótaí chlúdaigh chomh maith. Bhí sé d'intinn ag Novoselic agus an ndrumadóir Dave Grohl albam beo a eisiúint sa bhliain 1994, in éineacht le MTV Unplugged in New York mar phéire dhioscaí, ach mheas an bheirt go raibh sé ró-dheacair an t-albam a chur le chéile san am sin tar éis bháis Kurt Cobain.
Eilean Dubh Mór
Is oileán suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd, in iarthar na hAlban, é Eilean Dubh Mór.
Thomas Burke (An Clár)
Polaiteoir Éireannach ab ea Thomas Burke (1876 – 20 Samhain 1951). Bhí sé ina pholaiteoir neamhspleách.
Teampall an Phoirt
Is paróiste suite i gContae an Chabháin é Teampall an Phoirt.
Anthony Lawlor
Is feirmeoir agus polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Thuaisceart Chill Dara é Anthony Lawlor  (Gaeilge:  Antóin Ó Leathlobair). Tá sé ina bhall de Fine Gael agus is as Cill Dara dó.
Sheas sé san Olltoghchán 2016, ach chaill sé a shuíochán.
Feartaigh
Is baile fearainn suite i gContae Chorcaí í Feartaigh.
Gilbertown, Alabama
Is baile i gContae Choctaw, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá é Gilbertown. Bhí 203 duine a bheith ina gcónaí sa bhaile sa bhliain 2016.
Tuaim Dhreagain
Is paróiste suite i gContae an Chabháin é Tuaim Dhreagain.
Sacailín
mion|Sacailín ar an léarscáil mion|Roinn Tihii ar chósta [[Muir Ocatsc|Mhuir Ocatsc ar Oileán Shacailín]] Oileán mór faoi dhlínse na Rúise atá suite in iarthuaisceart an Aigéin Chiúin is ea Sacailín (Rúisis: Сахалин; Seapáinis: 樺太, Karafuto). Tá an t-oileán suite idir Mhuir Ocatsc ar thaobh thoir an oileáin agus Caolas na Tartaire ar a thaobh thiar. Tá Caolas La Pérouse (nó Caolas Sōya) idir Shacailín agus Hokkaido na Seapáine. Sa bhliain 2005 bhí timpeall is 580,000 duine ina gcónaí ar an oileán. Is é Yuzhno-Sakhalinsk príomhchathair Chúige Shacailín agus an baile is mó ann.
Tá úinéireacht an oileáin faoi chaibidil idir an Rúis agus an tSeapáin le cúpla céad bliain anuas. Le linn dhá thréimhse bhí na Seapánaigh i réimeas ar dheisceart an oileáin agus na Rúisigh sa tuaisceart. Tháinig deireadh le smacht na Seapánach ar an oileáin den dara huair ag deireadh an Dara Cogadh Domhanda sa bhliain 1945. Ag an am sin, na 300,000 Seapánach agus Cóiréach a bhí ina gcónaí ar Shacailín, chuir na Sóivéadaigh ag obair iad ar feadh 5 bliana sular cuireadh ón oileán iad. Ba shin sa bhliain 1951 agus Conradh San Francisco sínithe idir an tAontas Sóivéadach agus an tSeapáin. Ghéill na Seapánaigh a smacht ar an oileán sa chonradh sin ach níor aithin siad úinéireacht na Sóivéadach (ná aon dream eile) ar Shacailín. Na hAidhniúigh a bhí dúchasach ar an oileán, thug siad a n-aghaidh ar an tSeapáin.
72,492 ciliméadar cearnacha achar an oileáin agus mar sin is é Sacailín an 23ú oileán is mó ar domhan.
Mayfair
Is baile é Mayfair atá suite sa bhuirg Cathair Westminster, Londain Láir.
An Ghráinseach Thiar
Is baile fearainn suite i gContae Chorcaí í an Ghráinseach Thiar.
Ceist na Teangan (Dán)
Sa dán seo, déanann an file Nuala Ní Dhomhnaill cuir síos ar an Ghaeilge i bhfoirm an meafar 'bádidín leochaileach sobhriste' agus ina ndeir sí go bhfuil a cuid dánta chomh leochaileach céanna.
Téacs
Siad na focla ná:
Srath Leathan
Is baile fearainn suite i gContae an Chabháin é Srath Leathan.
Yuzhno-Sakhalinsk
An chathair is mó ar Oileán Shacailín agus príomhchathair Chúige Shakhalin is ea Yuzhno-Sakhalinsk agus é suite i ndeisceart an oileáin. Toyohara a thugtaí ar an gcathair faoi na Seapánaigh (1905–1945). San am úd, bhí an leath theas den oileán faoina smacht mar Mhaoirseacht Karafuto, agus bhí Toyohara mar phríomhchathair acu. Bhí 181,728 duine ina gcónaí in Yuzhno-Sakhalinsk sa bhliain 2012. Cónaíonn breis is leath de phobal an oileáin sa chathair nó ina haice.
Stair
Cuireadh scata príosúnach Rúiseach a chónaí san áit sa bhliain 1882. Vladimirovka a tugadh ar an lonnaíocht úd.
Ard-eaglais Eóin an Diadhair
Is ardeaglais suite san Óban, Earra-Ghàidheal agus Bòd, in iarthar na hAlban, í Ard-eaglais Eóin an Diadhair.
Joe O'Reilly
Is polaiteoir Éireannach, Seanadóir agus iar-Theachta Dála do cheantar An Chabháin- Muineacháin é Joe O'Reilly  (Gaeilge: Seosamh Ó Raghallaigh) (rugadh é ar 1 Aibreán 1985). Tá sé ina bhall de Fine Gael.
Lisman, Alabama
Is baile i gContae Choctaw, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá é Lisman. Bhí 498 duine a bheith ina gcónaí sa bhaile sa bhliain 2016.
Slí an Chabháin
Is cosán fad-achair suite i gContae an Chabháin é Slí an Chabháin.
Scare Force One
Is albam leis an racghrúpa Fionlannach Lordi é Scare Force One. Scaoileadh é ar an 31 Deireadh, 2013.
Dubh (Dán)
Scríobh Nuala Ní Dhomhnaill an dán seo, Dubh. Foilsíodh é ins an 'Cead Aighnis',An Sagart Má Nuat, BAC 1998.
Francisco de Goya
Péintéir agus déantóir priontaí Spáinneach ba ea Francisco José de Goya y Lucientes (30 Márta 1746 – 16 Aibreán 1828). Rinne sé úsáid as an ealaín le pointe láidir a dhéanamh faoi bhrúidiúleacht agus faoi éadairbhe na cogaíocht a. Léirigh Francisco Goya íomhanna uafáis sna pictiúir sa tsraith Los Desastres de la Guerra a thaispéain radharcanna doshamhlaithe a tharla le linn Chogadh na Leithinse (Cogadh na Saoirse, 1808-14).
A Chéad Óige
Rugadh i Fuendetodos i ríocht Aragón é sa bhliain 1746. D'aistrigh a mhuintir go Zaragoza agus sa chathair sin a fuair sé a chuid oideachais. clé|mion|216x216px|féinphortráid de chuid Goya, timpeall 1815
Péintéireacht
Bhí sé ceithre bliana déag d'aois nuair a thosaigh sé ag obair leis an bpéintéir José Luján.
Chaith sé tamall i Maidrid agus sa Róimh sular fhill sé ar Zaragoza.
Rinne sé staidéar faoi stiúir Francisco Bayeu y Subías. Phós Josefa, deirfiúr Bayeu, sa bhliain 1774. Tháinig clú agus cáil air um an dtaca sin.
Cailleadh i mBordeaux é ar 16 Aibreáin 1828.
Tionchar
Bhí an-tionchar ag Goya ar an bpéintéireacht nua-aimseartha, ar phéintéirí mar Manet agus Pablo Picasso. Bhí meas mór ag Picasso ar shaothar Goya agus is cinnte go raibh a thionchar siúd le brath ar an phictiúr cháiliúil Guernica, an racht feirge a lig sé mar fhreagra ar an díothú a rinne na Naitsithe ar an bhaile Bhascach sin i 1937.
Thomas Dowdall
Polaiteoir Éireannach ab ea Thomas Dowdall (1870 – 7 Aibreán 1942). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Ardeaglais Barcelona
Ardeaglais Chaitliceach atá suite i lár Barcelona na na Spáinne í Ardeaglais Barcelona.
Iorthan
Is baile fearainn suite i gContae Chorcaí é Iorthan.
Eilean Dubh, Earra-Ghàidheal agus Bòd
Is oileán suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd, in iarthar na hAlban, é Eilean Dubh agus tá sé suite díreach in aice le leithinis Còmhghall. Tá an t-oileán timpeall 0.3 ciliméadar ar an bhfad is faide agus éiríonn sé go dtí airde 19 méadar os cionn leibhéal na farraige. Tá sé clúdaithe beagnach go hiomlán le coillearnach.
Cé nach bhfuil daoine ina gcónaí ar Eilean Dubh, tá reilig a muintire ag úinéirí an oileáin, na hIngham Clarks, anseo. Tá solas loingseoireachta chun cabhrú le loingseoireacht ag an rinn ó thuaidh den oileán.
Charlotte's Web (scannán 1973)
Scannán de chuid Hanna-Barbera is ea Charlotte's Web (Gréasán Charlotte) (1973), atá bunaithe ar an leabhar le E. B. White. An seicheamh scannán, Charlotte's Web 2: Wilbur's Great Adventure, eisíodh i fhíseáin ina dhiaidh i Márta 2003.
Eilean Dubh, Earra-Ghàidheal agus Bòd
Cruthaíonn an t-oileán an t-idéalach "An Caladha" ar chósta Chòmhghaill	a úsáideadh mar shuíomh i ndrámaíocht teilifíse an BBC ar na scéalta Para Handy.
Tá Eilean Dearg lastuaidh agus tá na h-Eileanan Loisgte díreach sa taobh lastoir.
Bert Schenk
Dornálaí Gearmánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea Bert Schenk a rugadh ar an 14 Samhain 1970 i mBeirlín, an Ghearmáin.
Roque Santa Cruz
Is imreoir sacair é Roque Santa Cruz (r.16 Lúnasa, 1981 i Asuncion, Paragua). Imríonn sé faoi láthair le Blackburn Rovers. D'imir sé le Olimpia Asuncion ón séasúr 1998/1999. Bhí sé ag imirt le FC Bayern München ón mbliain 1999 go 2007.
Chuaigh sé go dtí Blackburn sa Samhradh 2007 agus fuair sé geansaí uimhir a naoi. Fuair sé 24 chúl i séasúr a haon le Blackburn Rovers. Rugadh é sa bhliain 1981.
Otis Grant
Dornálaí Iamácach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea Otis Grant a rugadh ar an 23 Nollaig, 1967 i Saint Ann Parish, Iamáice.
Needham, Alabama
Is baile i gContae Choctaw, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá é Needham. Bhí 89 duine a bheith ina gcónaí sa bhaile sa bhliain 2016.
Chartres
deas|250px|thumb|Chartres Is cathair suite san Fhrainc í Chartres. Bhí 40,195 duine ina gcónaí in Chartress i 2016.
Cill Mhoire, Colbhasa
Ba shéipéal suite ar an gColbhasa, Earra-Ghàidheal agus Bòd, in iarthar na hAlban, í Cill Mhoire.
An Ghaeilge i gCeanada
Tá stair sách fada ag an nGaeilge i gCeanada. Ba é Talamh an Éisc an t-aon áit amháin lasmuigh d’Éirinn ar mhair sí chomh fada sin, ó lár an 18ú haois go dtí lár an 20ú haois, agus canúint ar leith ann a d’eascair, is dócha, ó Ghaolainn na nDéise. Tá an chanúint sin marbh anois, cé go bhfuil Gaeilge á múineadh ina lán ollscoileanna i gCeanada le tamall anuas agus go bhfuil scata díograiseoirí ag iarraidh í a chur á labhairt arís. thumb|250px|Cairt de Thalamh an Éisc a rinne [[James Cook sa bhliain 1775, nuair a bhí Gaeilge á labhairt go coitianta in oirthear an oileáin.]]
Talamh an Éisc
Breis is 9,000 bliain d’aois atá na hiarsmaí daonna is sine i dTalamh an Éisc agus i Labradar; tháinig pobal i ndiaidh pobal, agus lucht labhartha Beothuk a bhí ann nuair a tháinig na chéad Eorpach – na Lochlannaigh ar dtús os cionn 1,000 bliain ó shin (i L’Anse aux Meadows), ansin iascairí ó Shasana, ón bPortaingéil, ón Spáinn agus ón bhFrainc, agus sealgairí míolta móra ó thir na mBascach. Níl cuntas ar Éireannaigh sa réigiún a dtugtar Ceanada anois air roimh an mbliain 1536, nuair a tháinig iascairí ó Chorcaigh chomh fada le Talamh an Éisc. Is cosúil gurb iad sin na chéad chainteoirí Gaeilge a bhí riamh sna bólaí sin, ó ba dheacair do long as Corcaigh (an Mighel, sa chás seo) gan an teanga a thabhairt ar bord léi.
Bunaíodh seacht gcoilíneacht Shasanacha le cairt ríoga i dTalamh an Éisc idir na blianta 1610 agus 1628, agus dealraíonn sé go raibh Éireannaigh le fáil iontu.
De réir an tséasúir a thagadh na hÉireannaigh ar dtús. Nuair a théadh báid iascaireachta ó Shasana chun na Grand Banks sheasaidís ag Port Láirge, ag Loch Garman agus ag Ros Mhic Treoin chun lón a cheannach agus oibrithe a fhostú le haghaidh dhá shamhradh agus geimhreadh amháin – “séasúr Thalamh an Éisc”. Fir gan phósadh ba ea a bhformhór, cé go mbíodh mná ar fóstú freisin. Sa bhliain 1776 dúradh go n-imíodh idir 3,000 agus 5,000 Éireannach gach bliain agus idir seasca agus ochtó bád á n-iompar.
Bhí naonúr as gach deichniúr ina gcónaí laistigh de sheasca míle slí ó Phort Láirge; tháinig mórán eile ó dheisceart Chill Chainnigh, ó iardheisceart Loch Garman, ó oirdheisceart Thiobraid Árann agus ó oirthear Chorcaí. I gCo Loch Garman amháin a bhí Béarla in uachtar.
Is beag duine acu a bhí i dtaithí na hiascaireachta. Bhíodh mórán ag obair cois cladaigh, ag glanadh, ag salannú agus ag triomú na dtrosc, agus a lán ban agus páistí i measc na n-oibrithe. Roghnaigh roinnt de na hÉireannaigh fanacht ann dá ndeoin féin, agus d’fhan cuid eile de dhíobháil airgid; ach ní raibh 10,000 Éireannach féin ina gcónaí ann faoin mbliain 1800. Mhéadaigh ar a líon: bhí 38,000 acu ann faoin mbliain 1836, leath phobal an oileáin agus Gaeilge ag a bhformhór.
I gcalaí St John's agus Harbour Grace a bhí an mhórchuid díobh le fáil, agus scaip siad as sin trí chalaí beaga leithinis Avalon. Iascairí ba ea a bhformhór, cé go raibh ceardaithe, siopadóirí agus ceannaithe ina measc, agus scata maith seirbhíseach a tháinig anall leo féin.
Is beag áit eile taobh amuigh d’Éirinn a bhí an Ghaeilge á labhairt ag an mórchuid de na daoine, agus ba dhóigh leat ar an bhfianaise gur Gaeilge amháin a bhí ag beagnach 90% de na hinimircigh a tháinig ó Éirinn sa 17ú haois agus san 18ú haois. Thug siad leo na sean-nósanna agus an béaloideas a bhain leis an teanga ag an am, in éineacht le dóigheanna áirithe chun éadaí, troscán agus tithe a dhéanamh. Thug siad an fhaicseanaíocht féin anall leo agus is iomaí bruíon a bhí ann dá bharr.
Is léir ó cháipéisí cúirte gur minic a bhí gá ag cosantóirí le hateangaire, rud a chuirfeadh in iúl gur beag Béarla a bhí á labhairt i leithinis Avalon. Tá fianaise eile le fáil i gcáipéisí eaglasta. Nuair a rinne an tOirmhinneach Laurence Coughlan Meitidistigh d’fhormhór mór phobal an Chladaigh Thuaidh, limistéar Gaelach, sna 1760í, dúradh gurbh í a chuid Gaeilge ba mhó a chuidigh leis; agus nuair a scríobh an tEaspag Caitliceach James Louis O'Donel chun Baile Átha Cliath ag iarraidh misinéir Proinsiasach le haghaidh Thalamh an Éisc agus Labradar, dúirt sé go gcaithfeadh an misinéir sin Gaeilge a bheith aige.
Deirtear go bhfuair an teanga bás i dTalamh an Éisc roimh dhaichidí an 20ú haois, rud nach féidir a dheimhniú ar fad; b'fhéidir go raibh corrchainteoir le fáil beagán níos déanaí. Is cinnte, áfach, go bhfuil sainchanúint an oileáin marbh anois.
Montréal
thumb|240px|Cuan Montréal sa bhliain 1889. B'Éireannaigh iad 60% dár tháinig ar imirce chun Ceanada idir na blianta 1825 agus 1845, agus a lán acu ina gcainteoirí dúchais. Tháinig siad ina rabharta i rith an Drochshaoil, a bhformhór mór ag teacht i dtír ar oileán Grosse-Île in Québec, áit ar mharaigh an fiabhras na mílte. Is minic a chuaigh siad a chónaí i Montréal, murar rogha leo Ontario nó na Stáit.
Ba bhreá leis na hÉireannaigh Montréal, cathair Chaitliceach: sa bhliain 1831 féin tháinig timpeall 34,000 acu ann, agus sna 1840í bhí siad á bhfódú féin i mbruachbhailte lucht oibre dála Pointe-Saint-Charles. Is éard is dóichí gur thug siad neart Gaeilge isteach leo, ach ba theanga gan fónamh i Montréal í: mheath sí agus tháinig Béarla nó Fraincis ina háit.
Ontario
D'fhéadfadh cúrsaí na linne cuidiú le húsáid na Gaeilge i gcúige Ontario sa 19ú haois. Tar éis Chogadh na Bliana 1812 tháinig mórán Éireannach isteach chun dul ag obair ar chanálacha, ar bhóithre, ar iarnróid agus sna coillte. Chuaigh mórán le feirmeoireacht ar thalamh a fuair siad go saor nó saor in aisce. Is minic arbh as Cúige Mumhan dóibh, agus as Co Chorcaí nó as Co Thiobraid Árann (a raibh an chuid theas de ina Gaeltacht fós) go háirithe.
D'fhág an Drochshaol a rian ar Ontario: nuair ba mheasa an scéal, sa bhliain 1847, bhí na mílte inimirceach ag fáil bháis i gcuaraintín, go mór mór le tífeas. An fuíoll a tháinig slán b’as Co Shligigh, as Co an Chláir nó as Co Chorcaí do mhórán acu agus Gaeilge acu dá bharr. Chuaigh a lán le feirmeoireacht, agus ba mhinic na cailíní ar aimsir; bhíodh daoine eile ag obair ar na hiarnróid nó sa tionscal tógála sna cathracha. Ba mhór a líon i measc mhuintir na tuaithe i gcomórtas leis na Stáit, agus d'fhág siad logainmneacha Éireannacha ar fud na háite. Is gá breis taighde a dhéanamh ar staid na teanga ann sa dara cuid den 19ú haois.
Cúigí Eile
Bhí Éireannaigh ag baint amach New Brunswick roimh an Drochshaol, agus sna 1840í tháinig na mílte acu sna longa iompartha adhmaid a bhí ag filleadh folamh. Tá a lorg sin ar Chatham, áit atá an-Ghaelach fós. I Nova Scotia, áit a raibh pobal teann Albanach (agus Gàidhlig acu), bhí claonadh ag na hÉireannaigh chun dul a chónaí in Halifax, ach mar sin féin d'fhág siad a lorg ar roinnt ceantair thuaithe, go mór mór an Rinn Bhriotánach. Ní fios go díreach cé chomh fada is a mhair an Ghaeilge ann.
Ar mhachairí féir an iarthair níorbh ionann na hÉireannaigh a tháinig díreach ó Éirinn, agus Gaeilge ag roinnt acu ar a laghad, agus na hÉireannaigh a tháinig anoir as Ceanada féin nó as na Stáit - dream nach raibh aon easpa Béarla orthu agus a chuidigh lena chur i bhfeidhm ar fud an réigiúin.
Usáid na Gaeilge Inniu
Is é an tionscadal Gaeilge is fuinneamhaí i Ceanada Gaeltacht Thuaisceart an Oileáin Úir. Tá píosa talaimh dá gcuid féin acu in Ontario, agus ranganna agus deirí seachtaine Gaeilge ar siúl acu.
Sa bhliain 2005 measadh go raibh 500 Gaeilgeoir líofa ar a laghad ann a rugadh i gCeanada, gan trácht ar roinnt Éireannach a bhí ina gcónaí i gCeanada agus a bhaineadh feidhm as an teanga. Bhí teaghlaigh ann freisin a labhraíodh Gaeilge sa bhaile. Measadh go n-úsáidfeadh 80% de na Gaeilgeoirí an teanga gach lá.
Páirc an Chonnaidh
Is baile fearainn suite i gContae Chorcaí í Páirc an Chonnaidh.
Pápa Sixtus II
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Sixtus II. Ba as an nGréig é agus ghlac sé an Chríostaíocht.
Alfred P. Byrne
Polaiteoir Éireannach ab ea Alfred P. Byrne (1913 – 26 Iúil 1952). Bhí sé ina pholaiteoir neamhspleách.
Lámh
Ciotóg a ghlaoitear ar an lámh ar an ngéag chlé. Deasóg a ghlaoitear ar an lámh ar an ngéag dheas.
Poitiers
Is cathair suite san Fhrainc í Poitiers. Bhí 90,590 duine ina gcónaí i bPoitiers i 2016.
Buirg Londan Islington
Is buirg é London Borough of Islington atá suite i lár chathair Londain Thuaidh, Sasana. Tá a cheanncheathrú riarachán suite ag Sráid Uachtar, Islington.
Yul Brynner
Aisteoir a bhí in Yul Brynner (11 Iúil 1920 – 10 Deireadh Fómhair 1985 a rugadh sa Rúis leis an ainm Yuly Borisovich Briner (Rúisis: Юлий Борисович Бринерagus) a d'oibrigh do na meáin siamsaíochta Meiriceánacha sa chuid ba mhó dá shaol gairmiúil. Aithnítear é as róil mar Ramses III in The Ten Commandments (scannán, 1956) agus an Rí Mongkut in The King and I (dráma).
A luathshaol
Rugadh Yul in Vladivostok i bPoblacht an Chianoirthir. Sa bhliain 1940 thug seisean agus a mháthair a n-aghaidh ar Mheiriceá. Sa Dara Cogadh Domhanda, d'oibrigh sé ar an raidió ag craoladh an nuachta i bhFraincis do mhuintir na Fraince. mion|Dealbh de Yul Brynner os comhair an tí in [[Vladivostok inar rugadh é]]
Nicky McFadden
Ba pholaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar an Longfoirt-na hIar-Mhí í Nicky McFadden  (Gaeilge:  Niocláisín Nic Pháidín ) (25 Nollaig, 1962 — 25 Márta 2014). Bhí sí ina ball de Fine Gael. Cailleadh í sa bhliain 2014 mar thoradh ar an ngalar néarón luadrach a tháinig uirthi.
Cill Oran
Ba shéipéal suite ar an gColbhasa, Earra-Ghàidheal agus Bòd, in iarthar na hAlban, í Cill Oran.
Ionsaithe 11 Meán Fómhair
Is éard a bhí i gceist le hIonsaithe 11 Meán Fómhair (9/11 mar a ghiorraítear uaireanta iad) ná sraith de cheithre ionsaí sceimhlitheoireachta ar Stáit Aontaithe Mheiriceá, réitithe ag na mbuíon Ioslamach sceimhlitheoireachta al-Qaeda, maidin dé Máirt, 11 Meán Fómhair, 2001. Maraíodh 2,977 duine, gortáiodh níos mó ná 25,000 agus cruthaíodh an iliomad fadhbanna sláinte fadtéarmacha de bharr na n-ionsaithe. Anuas ar sin, deineadh scríos mhillteach ó thaobh an bhonneagair agus na maoine de, ar chostas thart ar 10 billiún dollar.
Na Gilean
Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é Na Gilean.
Ionsaithe 11 Meán Fómhair
D'fhuadaigh naoi sceimhlitheoir déag d'al-Qaeda ceithre eitleán ó aerfoirt éagula in iarthuaisceart na Stát Aontaithe agus California mar cheann scríbe ag gach aon cheann acu. Thuairteáil péire díobh ar dhá thúr an Ionaid Trádála Domhanda in Manhattan Íochtar agus leagadh chun talún iad araon taobh istigh de dhá uair an chloig. Dhírigh an 3ú eitleán ar an Peinteagán, ceanncheathrú Roinn Chosanta na tíre, i gContae Arlington, Virginia. Bhí an ceathrú cheann athdírithe i dtreo Washington, D.C. ag na bhfuadaitheoirí ach is cosúil go bhfuair paisinéirí an eitleáin an ceann is fearr orthu agus thit sé go talamh i ngort sa Stonycreek Township, Pennsylvania.
Pápa Dionysius
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Dionysius. Ba as an nGréig é agus ghlac sé an Chríostaíocht.
Ionsaithe 11 Meán Fómhair
Nua-Eabhrac
Thosaigh tinte sna túir den World Trade Center de bharr na n-ionsaithe. Bhí an túr theas ag dó ar feadh 52 nóiméad sular thit sé. Bhí an túr thuaidh ag dó ar feadh 102 nóiméad sular thit sé. Scriosadh an dá thúr. mion|333x333px|ruthaig eitilte Thit foirgneamh eile in aice leis na túir, an "7 World Trade Center" ag 5:20PM an lá céanna. Ceaptar gur lagaíodh an foirgneamh seo nuair a thit na túir eile.
Maraíodh 2606 duine ag an World Trade Center. Maraíodh 341 fir dóiteáin de chuid an Roinn Dóiteáin i Nua-Eabhrac.
Arlington
Bualadh an taobh thiar den Pheinteagán. Bhuail an t-eitleán an talamh díreach ag an am céanna a bhuail sé an foirgneamh. mion|312x312px|ceamara slándála sa [[An Peinteagán|Pheinteagán]] Maraíodh 125 daoine ag an Peinteagán (70 sibhialtach agus 55 ball d'fhórsaí armtha SAM).
San iomlán
Maraíodh 2997 daoine de bharr na n-ionsaithe, póilíní agus fir dóiteáin ina measc.
Tar éis na n-ionsaithe
D'ionsaigh fórsaí míleata na Stáit Aontaithe an Afganastáin i mí Dheireadh Fómhair, 2001. Bhí an Afganastáin faoi smacht an Talaban, grúpa antoisceach Ioslamach agus bhí roinnt ceannairí de chuid Al-Qaeda lonnaithe sa tír.
Monstereophonic (Theaterror vs. Demonarchy)
{{Bosca Sonraí Albam{{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Albam}}
Is albam leis an racghrúpa Fionlannach Lordi é Monstereophonic (Theaterror vs. Demonarchy). Scaoileadh é ar an 16 Meán Fómhair, 2016.
Caisteal Inbhir Aora
Is caisleán suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd, in iarthar na hAlban, é Caisteal Inbhir Aora.
clé|250px|mion|Caisteal Inbhir Aora
Scott McDonald
Is imreoir sacair é Scott Douglas McDonald (r.21 Lúnasa, 1983 i Melbourne, An Astráil). Imríonn sé faoi láthair le Celtic. D'imir sé le Southampton ó 2000 go 2002. Bhí sé ag imirt le Motherwell ó 2004 go 2007. Chuaigh sé go dtí Celtic sa bhliain 2007 agus bronnadh geansaí uimhir a 27 air. Sa bhliain 2008, bhain sé uimhir a seacht amach. Rugadh sa bhliain 1983 é.
Sliabh Bricín
Is baile fearainn suite i gContae an Chabháin é Sliabh Bricín.
Pennington, Alabama
Is baile i gContae Choctaw, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá é Pennington. Bhí 207 duine a bheith ina gcónaí sa bhaile sa bhliain 2016.
Geasa (Dán)
Dán de chuid Nuala Ní Dhomhnaill is ea Geasa. Foilsíodh é sa leabhar An Dealg Droighinn (The Mercier Press, BÁC) sa bhliain 1981.
Oileán Wrangel
mion|Oileán Wrangel: cladach agus sliabh Is oileán neamháitrithe Rúiseach é Oileán Wrangel. Tá sé suite san aigéan Artach idir Muir Chukchi agus an Mhuir Sibéarach Thoir. Tá an t-oileán 125 km (78 míle) ar leithead agus 7,600 km2 (2,900 míle cearnógacha) d'achar. Tá an chuid is mó den oileán agus d'oileán Herald ina thearmann dúlra. Tá stáisiún aimsire ar Wrangel.
Bagenal Harvey
clé|mion|Cath Ros Mhic Thriúin, le George Cruikshank ( 1792-1878.) Dlíodóir ab ea Beauchamp Bagenal Harvey, as caisleán Bargy, i gContae Loch Garman, a bhí ina bhall de na hÉireannaigh Aontaithe.
Ard Cit
Is ceantar suite i gContae Chorcaí é Ard Cit. Cuimsíonn sé dhá bhaile fearainn, Ard Cit Thoir agus Ard Cit Thiar.
Bagenal Harvey
Saol
Bhí Harvey, in aois 36, i gceannas ar na sluaite ag Cath Ros Mhic Thriúin ar an 5ú lá de mí Meitheamh 1798. Tubaiste mór ba ea an cath sin do na Gaeil, agus cuireadh isteach go mór air nuair a maraíodh céad díliseoirí i ndiaidh na chatha. Chaill Harvey smacht ar an slua.
Rinne Harvey iarracht éalú chun na Fraince, in éineacht le John Henry Colclough,. Bhí siad i bhfolach in uaimh in Oileáin na Sailtí sular gabhadh iad.
Covent Garden
Is cearnóg Iodálach í Covent Garden atá suite sa bhuirg Cathair Westminster, Londain Láir. Tá sí suite taobh thuaidh den Strand agus soir ó Cearnóg Trafalgar. Margadh ollmhór ab ea í uair amháin ina raibh toraidh, glasraí agus bláthanna aer díol ann. Bhí a lán tábhairní agus tithe caife ann fadó. Is ceantar tráchtála ollmhór í anois agus bíonn go leor turasóirí ag tarraingt ar an gceantar.
Heàrrlois
Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é Heàrrlois.
Teletubbies
Clár teilifíse do leanaí de chuid an BBC is ea Teletubbies. Is iad Tinky Winky, Dipsy, Laa-Laa agus Po príomh-charachtair na sraithe. Craoladh an tsraith sna blianta 1997–2001 as Béarla, agus tiontaíodh an clár go teangacha éagsúla eile chomh maith, lena n-áirítear an Ghaeilge. Thosaigh sraith nua Teletubbies ag craoladh ar an 9 Samhain, 2015.
Clársach na Banrígh Máiri
deas|250px|thumb|Clársach na Banrígh Máiri Is sean cláirseach, déanta in Earra-Ghàidheal agus Bòd, in iarthar na hAlban, í Clársach na Banrígh Máiri.
An Chrimé
Is poblacht fhéinrialaitheach de chuid na hÚcráine í an Chrimé. Tá an phoblacht suite i leithinis na Crimé ar chósta thuaidh na Mara Duibhe.
Is iomaí treibh a ghabh is a d'athghabh an Chrimé i rith na staire. Ina measc siúd, bhí na Gréagaigh, na Gotaigh, na hIaránaigh, na Hunaigh, na Casáraigh, Rúisigh Chív, na Biosantaigh, na Cipseácaigh, agus na Mongólaigh. Ceann de na ríochtaí ba thábhachtaí i stair na Crimé ab ea Cánacht na Crimé. Ina dhiaidh sin, thit an leithinis le himpireacht na Tuirce, agus san ochtú haois déag, shealbhaigh Impireacht na Rúise í. Ní ba déanaí, tháinig an tAontas Sóivéadach in áit na Rúise Impiriúla, agus nuair a bhain na poblachtaí Sóivéadacha amach a neamhspleáchas, b'í Poblacht na hÚcráine a choinnigh an Chrimé.
Is iad na Tataraigh Chriméacha muintir dhúchasach na Crimé, ach inniu, is mionlach beag iad: Tataraigh iad 13 % de dhaonra na poblachta féinrialaithí. Nuair a bhí Stailín ag rialú an Aontais Shóivéadaigh, ruaigeadh na Tataraigh Chriméacha ar fad go dtí an Chasacstáin, agus níor tháinig siad ar ais ach le déanaí.
Is í an Úcráinis an teanga oifigiúil, ach is tromlach iad na Rúisigh sa phoblacht, agus cé go bhfuil scéimeanna athbheochana Úcráinise á gcur chun cinn sa Chrimé, dealraíonn sé nach bhfuil fonn ar bith ar na Rúisigh malairt teanga a tharraingt orthu féin. Mar sin, is í an Rúisis caint na sráide i gcónaí. Is iomaí Úcráineach eitneach a bhfuil a chuid Rúisise níos líofa ná a chuid Úcráinise, agus de réir an daonáirimh, tá an Tatairis Chriméach féin níos coitianta mar theanga dhúchais sa Chrimé ná an Úcráinis.
Na hAonaid Riaracháin
thumb|350px|left|Léarscáil an réigiúin i bPoblacht Fhéinrialaitheach na Crimé. Tá an phoblacht roinnte ina 25 réigiún.
Oileán San Labhrás
Is oileán bainte le hAlasca é Oileán San Labhrás.