cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Imelda May
Scaoileadh a tríú halbam, Mayhem, sa bhliain 2010 agus d'éirigh sí ainnniú a fháil i gcomhair an Choice Music Prize.
Cé go bhfuil aithne uirthi mar amhránaí, seinneann May an bodhrán, giotár, dordghiotár agus an tambóirín chomh maith. Tá aithne ar May i gcomhair a stíl cheoil rockabilly agus déantar comparáid idir ise agus bean ceoltóirí snagcheol ar nós Billie Holiday. Bhuaigh sí an duais Meteor, an 'Ceoltóir Is Fearr' i 2009.
Saol agus Gairm Luath
Rugadh May i mBaile Átha Cliath ar 10 Iúil 1974 sna Saoirsí i lár na cathrach. Is í an duine is óige de chúigear - a deirfiúracha Edel Foy agus Maria O'Reilly, agus a deartháireacha Brendan Clabby agus Fintan Clabby. I 1991, d'fhreastail May ar Coláiste Sinsireach Baile Formaid, áit a rinne sí staidéar ar ealaíon, grafaic srl. Bhí an-tionchar ag ceol tíre agus rac is roll uirthi, go háirithe Buddy Holly, Eddie Cochran, agus Gene Vincent. Sula raibh sí naoi mbliana d'aois, bhí sí mar leantóir ar ceol rockabilly agus na gormacha, go háirithe Elmore James agus Billie Holiday. Agus í ceithre bliana déag d'aois, chan sí i bhfógra i gcomhair Findus Fish Fingers; agus dúirt sí le Graham Norton ar a chlár cainte go raibh daoine ag glaoigh "Fish Finger Girls" uirthi agus a cairde ar feadh tamaill. Mar sin féin, thosaigh a gairm agus í 16 nuair a thosaigh sí ag canadh sna clubanna i mBaile Átha Cliath agus ó am go ham ní cheadaítear isteach í ina seónna féin de bharr go raibh sí faoi aois. Dúirt sí go raibh sí ag fail séisín ó na ceoltóirí is fearr i mBaile Átha Cliath. Dúirt ceann dóibh go raibh a guth ar fheabhas ach caithfear é a gharbhú. Timpeall an am seo, bhí a hathair ag tiomáint May go gig, agus í ag caoineadh i ndiaidh scaradh óna mbuachaill, agus chur sé ceist uirthi, "An bhfuil do chrói briste? Iontach. Anois is féidir leat na gormacha a chanadh."
Gairm Ceoil
Thosaigh May a gairm proifisiúnta ceoil i 2003. Chruthaigh sí a banna agus scaoil sí No Turning Back , faoi a hainm a bhí uirthi roimh a phós sí,
Achadh na h-Eaglaise
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Achadh na h-Eaglaise.
An Cheathrú Bheag
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm An Cheathrú Bheag air:
Imelda May
Gairm Ceoil
Scaoil sí a dara halbam Love Tattoo ar an 20 Deireadh Fómhair 2008.
Scaoil sí a tríú halbam Mayhem ar an 3 Meán Fómhair 2010.
Scaoil sí a ceathrú albam Tribal ar an 28 Aibreán 2014.
Scaoil sí a cúigiú albam Life Love Flesh Blood ar an 7 Aibreán 2017.
Saol Pearsanta
Phós May le Darrel Higham i 2002 agus tá páiste amháin acu. Rugadh a hiníon, Violet Kathleen Higham, ar 23 Lúnasa, 2012. D'fhógair siad go raibh siad ag scaradh ar an 17 Iúil, 2015.
Is feoilséantóir í May.
Gradaim agus ainmniúcháin
Tá 2 ghradam buaite ag May. Tá 3 ainmniúchán faighte aici.
Nicola Roberts
Is ceoltóir agus amhránaí Béarla í Nicola Roberts, a rugadh ar 5 Deireadh Fómhair 1985. Bhíodh sí ina ball den phopghrúpa Girls Aloud ó 2002 go 2013.
2010–13: Cinderella's Eyes
Scaoil sí a céad albam Cinderella's Eyes ar an 5 Deireadh Fómhair 2011.
2013–: Dara albam
Tá Nicola ag obair ar a dara halbam.
Síol Anmchadha
thumb|Luath dhreamanna agus ríochtaí in Éirinn c. 800
Tuath na gConnacht de chuid Uí Mhaine ba ea Síol Anmchadha, ainmnithe a rítheaghlach.
Stair
Ar a mhéid is mó, bhí Síol Anmchadha i gceannas ar bhruach thiar Loch Deirgeirt; na tailte idir an Sionainn agus an tSuca; agus Lusmhaigh, conair talún trasna na Sionainne gar de Bhiorra.
Ghlac an rítheaghlach an sloinne Ó Madadháin. Níos deireanaí sa mheánaois, bhí siad ó am go céile ina bhfo-thuath Iarlaí Uladh agus a gchomharbaí sa cheantar, Clanricarde.
Oidhreacht
Sa bhliain 1651, tar éis bhunú Ríocht na hÉireann agus an cheantar tógtha isteach inti, gabhadh tailte Uí Madadháin, Uí Cheallaigh, de Burca agus eile le linn Choncas Cromwell, ag na deartháireacha Eyre ach go háirithe. Athainmníodh Dún an Uchta go Eyrecourt astu ag an am.
Tá ainm na tuatha caomhnaithe sa logainm Baile Mór Síol Anmchadha.
2013
Bliain choitianta ab ea an bhliain 2013. (MMXIII)
Amisfield
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Amisfield.
Zainab Boladale
Is láithreoir teilifíse, gníomhaí Gaeilge agus file Éireannach í Zainab Boladale. Ba í an chéad bhean ón Nigéir a d’oibrigh i seomra nuachta RTÉ.
Gairm
Bhí an chéad phost ag Boladale san Irish Independent i 2017 mar iriseoir. Ansin thosaigh sí ag obair mar dhuine de láithreoirí chlár leanaí news2day ar RTE teilifís - an chéad duine d’oidhreacht na hAfraice a bheith ina ancaire nuachta ar RTÉ. D’fhan sí ar an seó sin ó 2017 go 2019, agus i 2019 bhog sí go Nationwide.
Labhair Boladale faoina heispéiris, ag fáil ráitis agus litreacha ciníocha ó ghlac sí a post in RTÉ. Bhí a lán den ábhar maslach díriú uirthi agus tháinig an formhór trí chainéal YouTube. Mar gheall ar seo, d’iarr RTÉ ar na meáin shóisialta níos mó gníomhaíochta a dhéanamh chun dul i ngleic le cainéil maslacha. Cuireadh an cainéal as feidhm tar éis an clúdach nuachta ar eispéiris Boladale. Bhí Boladale ar cheann de na príomhchainteoirí ag an eachtra Beyond Representation i Meán Fómhair 2019.
Saol pearsanta
Rugadh Boladale i Lagos, an Nigéir. Nuair a bhí sí ceithre bliana d'aois, bhog sí go hInis, Contae an Chláir, Éire lena máthair agus lena deartháir ná deirfiúr níos óige. D’fhreastail sí ar Scoil Chríost Rí, An Chloch Liath agus Gaelcholáiste an Chláir, Inis. Bhain sí céim BA amach san Iriseoireacht ó Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath i 2017. Bhuaigh sí Iriseoir na Bliana sa Dámhachtainí Hibride Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath i 2017
Eagraíocht na dTíortha Onnmhairithe Peitriliam (ETOP)
Tá an Ailgéir, Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha, an Araib Shádach, Catar, Cuáit, an Indinéis, an Iaráin, an Iaráic, an Libia, an Nigéir, agus Veiniséala i mball den Eagraíocht na dTíortha Onnmhairithe Peitriliam (ETOP nó OPEC i mBéarla). Bíonn sé ag dul chun margaidh nó chun réitigh le comhlachtaí ola.
Tá an ceannáras suite i Vín na hOstaire. mion|clé|Ballraíocht
Stair
16 Deireadh Fómhair 1973: bheartaigh ETOP praghsanna peitriliam a mhéadú go mór. mion|clé|Tá an ceannáras suite i [[Vín na hOstaire.]] 17 Deireadh Fómhair 1973: Chuir ETOP tús le trádbhac ola: Shocraigh tíortha a tháirgeann peitriliam onnmhairí chuig roinnt tíortha iartharacha a laghdú nó a thoirmeasc.
Sa bhliain 1974, tugadh isteach ciondáil ar an bpeitreal. Níos déanaí, ar 15 Nollaig 1974, sa Ríocht Aontaithe, tugadh isteach luasteorainneacha nua chun ídiú breosla a laghdú (luasteorainn 80km san uair ar na mórbhóithre). mion|clé Dá bhrí sin, mhoilligh an fás sna 1970idí agus tháinig méadú ar an mboilsciú sa domhan uilig. Tharla cúlú eacnamaíochta ina dhiaidh sin. Ag an am céanna, tháinig méadú ar an gcéatadán aibhléise a gineadh i stáisiúin cumhachta núicléiche.
Masúrca
mion|Mazurka nr. 1 op. 24 Chopin mion|Mazurka Op. 24 no. 2, C major Damhsa tapa Polannach in am triarach, agus aiceann ar leith ar an 2ú nó an 3ú buille, is ea mazurka (mazurka i mBéarla).
Scríobh Chopin cuid mhaith masúrcaí don phianó.
Applegarthtown
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Applegarthtown.
Na Fíneadha
Is baile suite i gContae Dhoire iad na Fíneadha (Béarla: Feeny).
Matamaitic nua
Téarma chun cur síos ar ábhair mhatamaiticiúla a tugadh isteach sa churaclam scoile níos déanaí ná ábhair thraidisiúnta, agus nach bhfuil coitianta do thuismitheoirí ná an gnáthphobal. Le fírinne, ní nua atá an mhatamaitic seo, a chuimsíonn ábhair cosúil le teisiliú — oiriúnú patrúin rialta clár taiplíse dá chéile — agus tarraingt léaráidí Venn le deighilt nó forluiteacht tacar a léiriú.
Comheinsím
deas|200px|thumb|Comheinsím Móilín orgánach neamhphróitéine a mbíonn baint aige le heinsím i gcatalú imoibrithe bhithcheimicigh. Feidhmíonn sí trí ghrúpaí áirithe ceimiceacha a ghlacadh nó a dheonú, de ghnáth.
Mark Latham
Is polaiteoir Astrálach é Mark William Latham, (28 Feabhra 1961 a rugadh é). Ba é ceannaire an fhreasúra ó 3 Mí na Nollag 2003 go dtí Eanáir 2005.
Tagairtí
mion|clé|Mark Latham
Auldgirth
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Auldgirth.
Giosáil eintreach
mion|Eallach, [[Drongán (Drangan), Contae Tiobraid Arainn]] Is éard atá i gceist le giosáil eintreach (Béarla: enteric fermentation) ná próiseas díleá, cuid den cuid den chóras díleá.
24 Meán Fómhair
Is é an 24 Meán Fómhair an 267ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 268ú lá i mbliain bhisigh. Tá 98 lá fágtha sa bhliain.
Baile na h-Eaglaise (Siorrachd Dhùn Phris)
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Baile na h-Eaglaise.
An Forghleann
Is baile suite i gContae Dhoire é an Forghleann.
Spireacaet
Baictéar inghluaiste bíschruthach. Maireann cuid de na spireacaeit saor i ngnáthóg uisciúil, cuid eile i gconair stéigeach is réigiún na mbaill ghiniúna in ainmhithe. Cuireann siad tús le galair cosúil le sifilis is fiabhras athiompaithe i ndaoine.
An Cheathrú Bhán
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm An Cheathrú Bhán air:
1991
Eachtraí
mion|Feabhra, 1991: Chuir fórsaí míleata [[Saddam Hussein olacheantair Chuáit le tine.]]
Glaic
Is baile suite i gContae Dhoire é Glaic.
Bankend
deas|250px|thumb|Bankend Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Bankend.
Na Tráiciaigh
Ba ghrúpa de treibheanna Ind-Eorpacha iad na Tráiciaigh, (/ θreɪʃənz /; Sean-Ghréigis: Thraci: Θρᾷκες Thrāikes, Laidin) a bhí ina gcónaí i limistéar mór i n-oirdheisceart na hEorpa. Bhí teorann acu le na Scitiaigh ar an taobh thuaidh, na Ceiltigh agus na hIllírigh ar an taobh thiar, na Sean-Ghréagaigh ó dheas agus an Mhuir Dhubh ar an taobh thoir. Labhair siad teanga na Tráicia - craobh tearc-fhianaithe de chuid na hInd-Eorpaise. Tugtar Tráiceolaíocht ar staidéar na teanga agus chultúir na dTráiciaigh.
Sanasaíocht
Tá an chéad taifead stairiúil mar gheall ar na Tráiciaigh le fáil san Iliad, áit a bhfuil cur síos orthu mar comhghuaillithe na dTraíoch i gCogadh na Traí in aghaidh na nGréagach. Tagann an t-eitneanaim Tráiciach ón tSean-Ghréigis Θρᾷξ (iolra Θρᾷκες; Thrāix, Thrāikes). Nó Θρᾴκιος / Ión: Θρηίκιος (Thrāikios / Thrēikios), agus an logainm an Tráicia ó Θρᾴκη / Ión .: Θρῄκη (Thrāikē / Thrēikē. Is easainmneacha na foirmeacha go léir seo arna chur chun feidhme ag na Gréagaigh.
Bunús miotaseolaíochta
Sa mhiotaseolaíocht Ghréagach, d'fhéachadh ar Thrax (lena ainm, barrshamhail na dTráiciaigh) mar mhac an dé Airéas, de réir tuairisce. San Alcestis, luann Eoiripidéas gur cheann d'hainmneacha Airéis ab ea "Thrax" ós rud é gur phátrún na Tráicia é (coinníodh a sciath órga nó óraithe ina teampall ag Bistonia sa Thráicia).
Bunús agus eitnigineas
Tá bunús na dTráiciach doiléir, in éagmais taifid stairiúla scríofa. Braitheann fianaise ar na bpróta-Tráicigh, sa tréimhse réamhstairiúil ar dhéantúsáin an chultúir ábhartha. Ceanglaíonn Leo Klejn na proto-Tráiciaigh le chultúr na n-earraí il-ribíneach, a bhí brúite amach ón Úcráin ag chultúr na n-uaigheanna adhmad. Go hiondúil, moltar gur fhorbraíodh na próta-Tráiciaigh ó mheascán den phobal dúchasach agus Ind-Eorpach, ó ré leata na bPróta-Ind-Eorpach, sa Chré-Umhaois Luath, nuair a mheasc an dara grúpa, thuas luaite, thart ar 1500 RC, leis na daoine  dúchasacha. Táimid ag labhairt faoi na bpróta-Tráicaigh, as ar fhás, le linn na hIarannaoise (thart ar 1000 RC) Dáiciaigh agus na Tráiciaigh.
Féiniúlacht agus dáileadh
Roinnte ina dtreibheanna ar leith, theip ar na Tráiciaigh eagraíocht pholaitiúil buan a chur ar bun, go dtí gur bunaíodh, sa 5ú haois RC, Ríocht na nOdrusach. Tháinig stát láidir Dáiciach chun cinn sa 1ú haois RC, le linn réimeas an rí Burebista. Lena n-áirítear na hIllírigh. Bhí cónaí sna réigiúin sléibhtiúla ag phobail éagsúla a mheastaí mar dhaoine fíochmhar agus trodach Tráiciach iad, cé go raibh dealraimh ar phobail na machairí níos síochánta.
Bhí na Tráiciaigh ina gcónaí i gcodanna de chúigí ársa na Tráicia, na Moesia, na Macadóine, an Dáicia, na Scitia Beag, na Sarmáta, na Bitíne,  na Misia, na Panóna, agus réigiúin eile de chuid na mBalcán agus na hAnatóile. Shín an ceantar seo thar an chuid is mó de réigiúin na mBalcán, agus na nGetéiseach, taobh ó thuaidh na Danóibe chomh fada agus níos faide ná an an Bhug agus lena n-áirítear an Phanóna san oirthear.
Réadlann Mauna Kea
An t-ionad insroichte is fearr ar Domhan i gcomhair radairéalteolaíochta ón talamh, ag tonnfhaid 320 nm – 1 mm ar shliabh Mauna Kea i Haváí. Bolcán suanach is ea an sliabh seo, 4.2 km in airde. Ar a bhuaic atá an réadlann, a bunaíodh sa bhliain 1964. An-chuid teileascóp mór optúil is radaiteileascóp inti.
One Direction
Is banna buachaillí Éireannach-Sasanach é One Direction (Deirtear é mar 1D go minic). Foirmíodh an grúpa ar an seachtú sraith The X Factor i 2010 agus tháinig siad sa tríú áit. Tá ceathrar sa ghrúpa; Niall Horan, Harry Styles, Louis Tomlinson agus Liam Payne. Bhí Zayn Malik sa ghrúpa ach d'fhág sé i 2015. Deirtear go bhfuil siad ceann dos na grúpaí is ráthiúla ar domhain agus tá glanfhiúchas 25 milliúin punt acu. Is iad cinn de na hamhráin is cáiliúla atá acu na; "What Makes You Beautiful","Live While We're Young" agus "Best Song Ever".Bhronnadh Billboard "Ceoilteoir is fearr sa bhliain" orthu i 2014. Tá siad ar bhris ansin. Tá buachaill ag Louis dar ainm Freddy.
Chomh maith le cheol, tá dá scannáin acu, dhá leabhar, dhá cumhrán in eineacht le a lán éadaí irl.
Gradaim
Treo amháin a bhuaigh níos mó ná 205 dámhachtainí. Tá a n-éachtaí cúig Dámhachtainí Brit, ceithre Dámhachtainí Ceoil Video MTV, aon cheann déag Dámhachtainí Ceoil na hEorpa MTV, agus Dámhachtainí Rogha naoi Teen as naoi gcinn déag ainmniúcháin a, i measc go leor daoine eile.
Gleann an Iolar
Is baile suite i gContae Dhoire é Gleann an Iolar.
Maigh Sheola
Tuath sna Connachta na meánaoise ba ea Maigh Sheola, aitheanta fosta mar Uí Bhriuin Seola.
Bhíodh a cuid tailte suite le taobh bhruach thoir Loch Coirib i gContae na Gaillimhe. Ar a teorainn thoir, bhíodh Soghain, do-thuath Uí Maine. Shíneadh í go garbh ó Dhroichead an Chláirín ó dheas go dtí Cnoc Meadha ó thuaidh.
De shliocht Uí Bhriúin Sheola ba ea a taoisigh ar a gaistí sna hannála idir "rí Uí Briúin" agus "rí deisceart Chonnacht". Den chlann a d'éirigh ina Clann Cosgraigh ba ea na ríthe is luaite a bhfuil taifid. Níos deireanaí, ámh, tháinig chun cinn ríthe den chlann a d'éirigh ina Muintir Murchadha, faoina taoisigh Uí Fhlaithbheartaigh.
Bhíodh Muintir Murchadha lonnaithe ag Loch Cime go dtí gur chuir ionsaí de Burgo an ruaig orthu siar sa 13ú haois. De réir an staraí den 17ú haoise Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, measadh gur de chuid Iar Connacht roimh an ionsaí úd í Maigh Seóla.
Beattock
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Beattock.
Fístéip
mion|Meascán d'fhístéipeanna Téip poileistir sholúbtha le brat maighnéadach ardchineáil i gcomhair taifeadadh is athsheinm físchomharthaí is ea fístéip. Ar dtús, easrú ocsaíde feirí a bhíodh sa bhrat, agus feabhsaíodh é seo trí chóbalt a chur leis. De réir a chéile rinneadh feabhsuithe eile le dé-ocsaíd chróim, easruithe páirteagal miotalach, agus brait miotail ghalaithe, lenar féidir níos mó eolais a thaifeadadh ar bhandaí níos tanaí éadoimhne ná riamh. Déantar fístéip le leithid éagsúla, ach 8 mm is 6.3 mm a bhíonn i gcaiséid baile. Laghdaíodh an tiús ó 30-35 μm go 13-16 μm, fiú 10 μm i gcás na dtéipeanna miotail ghalaithe.
Bentpath
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Bentpath.
Francisco de Cuellar
Sa bhliain 1588, scrios stoirmeacha fíochmhara Armáid na Spáinne amach ó chosta na hÉireann. Tháinig an captaen, Francisco de Cuellar (1562-1607) slán as. Bhí aidhm amháin aige - éalú ó na Sasanaigh - agus na hÉireannaigh -agus filleadh ar ais go dtí an Spainn lena bheatha. Rinne an t-oifigeach Spáinneach, Francisco de Cuellar, cur síos ar a eachtraí in Éirinn..
Comhfhios
deas|200px|thumb|Comhfhios, dar le Robert Fludd, 1619 Is éard is comhfhios ann ná staid shíceolaíoch ina bhfuil duine feasach. Aithnítear cialla éagsúla a chuimsíonn an staid ina bhfuil duine ina dhúiseacht (mar mhalairt ar staid neamhaireachtálach) agus an staid ina bhfuil duine in ann cuimhneamh is cur síos ar a eachtraí meabhracha (mar mhalairt ar staid fho-chomhfhiosach nó réamhchomhfhiosach). Leag William James béim ar leanúnachas an chomhfheasa (sreabhadh an smaoinimh). Cuireann na síceolaithe cognaíocha béim ar an léargas gur féidir go mbeidh an comhfhios teoranta do leibhéil áirithe próiseála. Mar shampla, is féidir go mbeidh duine comhfhiosach ag leibhéal ard ar eolas a chuala sé ó dhuine eile, gan a bheith neamhaireachtálach ar mhionsonraí an chomhartha fhuaimiúil a chuir an t-eolas in iúl.
Fístaifeadán
Gléas leictreonach chun físchomhartha ó fhíscheamara a thaifeadadh ar fhísthéip agus a athsheinm uaithi ar theilifíseán. Ainm eile air is ea fístaifeadán caiséid. Chun ardmhinicíochtaí an fhíschomhartha a thaifeadadh, ní mór an cnoga taifid a ghluaiseacht go hantapa trasna na téipe inghluaiste maighnéadaí. Ar dtús bhíodh an téip 5 cm ar leithead, ag gluaiseacht ag timpeall 39 cm sa soicind thar 4 chnota ar dhruma rothlaithe chun 4 rian a thaifeadadh go comhuaineach i gcomhair gach fráma den íomhá. Dhéantaí an closchomhartha (an fuaimchomhartha) is na comharthaí rialaithe a thaifeadadh ar feadh imeall na téipe. An teicneolaíocht seo a bhíodh in úsáid go caighdeánach don teilifís ó 1956 go dtí na 1980idí. Sa teicneolaíocht nua-aoiseach, tá téip níos caoile in úsáid, agus is ar fhiar-rianta ar an téip a dhéantar an taifeadadh. Dhá fhráma, a chrosfhíonn le chéile chun réimse nó íomhá iomlán amháin a dhéanamh, a bhíonn ar gach fiar-rian. Thugtaí formáid C ar an gcéad chóras caighdeánach don chraoltóireacht a bhí bunaithe ar an teicneolaíocht nua seo. Saothraíodh an U-matic, an chéad fhístaifeadán caiséid le fiarscanadh héiliciúil, ag comhlacht Sony don mhargadh baile sna 1970idí. Ach go tapa ina dhiaidh sin tháinig teicneolaíochtaí ar leith chun cinn don úsáid baile, Betamax is VHS, agus glacadh go fairsing le VHS. Ag an am céanna forbraíodh dhá chóras nua don mhargadh gairmiúil craoltóireachta, Betacam (1981) agus M-II (1986), ag baint feidhme as téip 1.3 cm. Ag deireadh na 1980idí tugadh an chéad fhístaifeadán digiteach isteach le formáidí éagsúla, agus go luath ina dhiaidh sin taifeadáin dhigiteacha le cuimhní soladstaide.
Pierre Louis Moreau de Maupertuis
Réalteolaí is matamaiticeoir a rugadh i St Malo na Fraince ab ea Pierre Louis Moreau de Maupertuis (28 Meán Fómhair 1698 – 27 Iúil 1759). Tá cáil ar leith air as prionsabal an íosghníomhaithe, a tairgeadh mar mhíníu ar rianta réada ag titim.
Tuama Cúirte na Craobhaí Caoile
Tá Tuama Cúirte na Craobhaí Caoile nó An Chraobhaigh Chaol atá lonnaithe i Sligeach ar cheann de na Cairn Chúirte is breátha in Éirinn. Sa tríú míle bliain roimh Chríost a tógadh é. Is éard atá ann tulach ar dhéanamh dinge agus seomra adhlactha ag dul amach as an gcúirt oscailte atá i lár baill. Tá dhá uaigh eile (Uaigheanna Pasáiste b'fhéidir) gairid do cheann caol na tulaí. Sa Luathré Chríostaí dhéantaí iarann a bhruithniú sa chúirt láir.
Spirigíre
Ainmníodh as an leagan amach héiliciúil nó bíseach a bhíonn le feiceiceáil in a gclóraplasit agus úsáidtear seo mar chritéar fáthmheasa an ghéinis. Is minic a fhaightear é i limistéir fhionnuisce, agus tá níos mó ná 400 speiceas den Spirogyra ar fud an domhain. Bíonn Spirogyra thart ar 10 go 100μm ar leithead agus féadfaidh a fhad bheith ina cheintiméadair.
Tuama Cúirte na Craobhaí Caoile
Tá an Séadchomhartha Náisiúnta seo faoi chúram Choimisinéirí na nOibreacha Poiblí thar ceann an Stáit de réir Acht na Séadchomharthaí Náisiúnta.
Spirigíre
Tréithe Ginearálta
Bíonn Spirogyra neamhchraobhach len a chealla sorcóireacha ceangailte ó cheann go ceann i bhfiliméidí glasa fada. Bíonn dhá shraith sa chillbhalla: an balla seachtrach comhdhéanta de cheallalós agus an balla istigh de pheictin.
Val Logsdon Fitch
Fisicí Meiriceánach a saolaíodh i Merriman, Nebraska is ea Val Logsdon Fitch (Márta 10, 1923 – Feabhra 5, 2015). D'oibrigh sé ar Thionscadal Manhattan chun an buama adamhach a dhéanamh. Ansin rinne sé taighde bunúsach ar adaimh mhuónacha (adaimh le muóin throma in ionad leictreon sna fithiseáin sheachtracha) a thairg go raibh an núicléas níos lú ná mar a ceapadh. I 1964, ag obair le James Watson Cronin, léirigh sé nár imchoimeádadh comhshiméadracht na paireachta is an chomhchuingriú luchta i meath lag céón neodrach. Roinn siad Duais Nobel na Fisice i 1980 as an léargas bunúsach seo i bhfisic na gcáithníní.
Cathair (Siorrachd Dhùn Phris)
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh í Cathair.
Féile Phan-Cheilteach
Is féile cheoil Cheilteach í An Fhéile Phan- Cheilteach, a reáchtáiltear go bliantúil sa tseachtain i ndiaidh na Cásca, ó cuireadh tús léi sa bhliain 1971. Reáchtáladh an chéad Fhéile Phan-Cheilteach i gCill Airne, Contae Chiarraí. Tá sé mar aidhm aici na nuatheangacha Ceilteacha agus cultúir agus ealaíontóirí ó na sé náisiún Ceilteacha a chur chun cinn: An Bhriotáin, An Corn, Éire, Oileán Mhanann, Albain agus an Bhreatain Bheag
Bunús agus stair
Bunaíodh an Fhéile Phan-Cheilteach i gCill Airne, agus eagraíodh an fhéile mar fhéile cheoil, a reáchtáladh gach Earrach, chun na gcultúr nua-aimseartha agus na dteangacha Ceilteacha a chur chun cinn trí mheán an cheoil. Is é an teideal a bhí air ar dtús ná Gintyyl Gerdd Bach (Breatnais: Féile Bheag Cheoil), le Con O'Connaill, ach d'athraigh sé a hainm ina dhiaidh sin. I mBealtaine 1971, bhí an chéad fhéile ar siúl i gCill Airne; agus bhí ceoltóirí den scoth le feiceáil ann, ón Bhreatain Bheag (Phyllis agus Meredydd Evans), Éire (Scoil na Toirbhirte), agus an Bhriotáin (Les Tregerez Group agus Alan Stivell). mion|Capercaillie, buaiteoir sa bhliain 1985 le "Urnuigh a Bhan Thigreach". mion|Na h-Òganaich, buaiteoir sa bhliain 1972 Bhí Meredydd Evans i mbun cainteanna le eagraí na féile, Ó Connaill, tar éis Fhéile 1971, agus thug sé cuireadh dó chuig Eisteddfod Náisiúnta na Breataine Bige. Ag an Eisteddfod, bhuail Ó Connaill le baill ó náisiúin Cheilteacha eile, agus bhunaigh sé coiste don Fhéile Phan-Cheilteach. Ghlac rannpháirtithe ó shé náisiún Ceilteacha, an Bhriotáin (Breizh), an Corn (Kernow), an Bhreatain Bheag (Cymru), Albain (Alba ), Éire) agus Oileán Mhanann (Ellan Vannin) páirt sa dara Féile Phan-Cheilteach, a reáchtáladh arís i gCill Airne i 1972. Ba le linn na féile seo a tugadh bunstruchtúr na hócáide chun críche tar éis cruinniú le baill an choiste. Is iad na prionsabail seo ná; na teangacha, buanna ceoil agus cultúir a chur chun cinn laistigh de na sé chríoch a aithnítear mar náisiúin Cheilteacha.
Is é an Bhreatain Bheag an náisiún is rathúla le ceithre bhua dhéag, (go dtí 2015) agus tá Éire sa dara háit, tar éis an chomórtais a bhuachan aon uair déag. Ba é Bénjad, a rinne ionadaíocht ar son an Choirn sa bhliain 2012 agus 2013, an chéad ealaíontóir i stair na féile a bhuaigh faoi dhó. Is é Oileán Mhanann an náisiún is lú rath, d'uireasa bua ach aon uair amháin sa bhliain 2014.
Eagraíocht
Bíonn réimse leathan imeachtaí ar siúl le linn na féile, ceolchoirmeacha, comórtais taibhealaíona, ceardlanna, seisiúin, taispeántais, clubanna, paráidí agus go leor eile ina measc. Is é sprioc na féile freisin an turasóireacht, an trádáil, agus an tráchtáil agus gréasánaíocht Idir-Cheilteach a “éascú agus a fhorbairt”.
Rannpháirtíocht
Reáchtálann gach náisiún rannpháirteach a imeacht roghnúcháin náisiúnta féin, chun a ionadaithe a roghnú don Fhéile. Tá náisiúin Cheilteacha ó na críocha i dTuaisceart agus in Iarthar na hEorpa ina bhfuil teangacha Ceilteacha nó tréithe cultúrtha tagtha slán, agus atá ina mbaill den Chonradh Cheilteach incháilithe chun dul san iomaíocht ag an bhFéile Phan- Cheilteach. Úsáidtear an téarma “ náisiún ” sa chiall bhunaidh chun pobal a roinneann féiniúlacht agus cultúr coiteann agus a shainaithnítear le críoch thraidisiúnta. Níl sé comhchiallach le " stát ceannasach ".
An Bhriotáin: Gouelioù Etrekeltikek An Oriant
Is féile bhliantúil Cheilteach í Féile Idircheilteach Lorient nó Emvod Ar Gelted An Oriant (Briotáinis), nó Gŵyl Ryng-Geltaidd An Oriant i Breatnais), atá suite i gcathair Lorient, sa Bhriotáin.
Corn na Breataine: Kan Rag Kernow
Comórtas amhrán bliantúil Coirnise is ea Kan Rag Kernow (Gaeilge : Amhrán don Chorn) chun ionadaí a aimsiú do Chorn ag an bhFéile Phan-Cheilteach, a reáchtáiltear in Éirinn gach bliain. Bhuaigh an grúpa Coirneach, The Changing Room, an 2015 Kan Rag Kernow ar 30 Eanáir 2015. Chuaigh an grúpa ar aghaidh chun ionadaíochta a dhéanamh ar Chorn na Breataine ag an bhFéile sa bhliain 2015, ag críochnú sa chéad áit leis an amhrán "Hal an Tow" (Lá Flora).
Éire: Comórtas Amhrán Náisiúnta
Is é an Comórtas Amhrán Náisiúnta próiseas roghnaithe na hÉireann chun ionadaithe na hÉireann a chinneadh ag an bhFéile Phan-Cheilteach bhliantúil. In 2015, reáchtáladh an seó roghnóireachta in Óstán Seven Oaks, i gCeatharlach, ar 7 Márta.
Oileán Mhanann: Arrane son Mannin
Is é an Comórtas Arrane son Mannin (Song for the Isle of Man ) an comórtas Manannach trína roghnaítear amhrán don Fhéile Phan-Cheilteach. In 2015, roghnaíodh an ceathairéad 'Shenn Scoill', chun ionadaíocht a dhéanamh ar an oileán.
Albain: Am Mòd Náisiúnta Ríoga
Tá próiseas roghnúcháin na hAlban á bhainistiú ag An Comunn Gàidhealach ag an Mòd Náisiúnta Ríoga, chun ionadaí Albanach a aimsiú don Fhéile Phan-Cheilteach, a reáchtáiltear in Éirinn gach bliain. Ba iad Na h-Óganaich, na chéad ionadaithe d’Albain ag an bhFéile Phan Cheilteach 1971. Rinne siad ionadaíocht ar Albain arís i 1972, leis an amhrán "Mi le m'Uillin", ag críochnú sa chéad áit.
Front Line Defenders
Eagraíocht um chearta an duine atá bunaithe in Éirinn is ea Front Line Defenders' (Gaeilge: Cosantóirí Tosaigh), nó The International Foundation for the Protection of Human Rights Defenders'' a bunaíodh i mBaile Átha Cliath, Éire sa bhliain 2001 chun iad siúd a oibríonn go neamhfhoréigneach chun seasamh le cearta daonna daoine eile a chosaint mar atá leagtha amach sa doiciméad seo. Dearbhú Uilechoiteann um Chearta an Duine.
Stair
Sa bhliain 2006 bhunaigh Cosantóirí Tosaigh oifig an Aontais Eorpaigh sa Bhruiséil.
Fuair na Cosantóirí Tosaigh Duais Forbartha Idirnáisiúnta an Rí Baudouin sa bhliain 2007 agus Duais na Náisiún Aontaithe i Réimse Chearta an Duine in 2018. An 3 Iúil 2014, bhronn Ambasadóir na Fraince, an tUasal Jean-Pierre Thebault, Ord Chevalier den Léigiún Onórach air Lawlor thar ceann rialtas na Fraince.
Is é sprioc fhoriomlán na gCosantóirí ná chumas cosantóirí chearta an duine, mar phríomhghníomhairí um athrú sóisialta, leanúint dá gcuid oibre gan riosca ciaptha, imeaglaithe nó gabhála.
Obair shuntasach
I mí Dheireadh Fómhair 2021, fuair na Cosantóirí Tosaigh fianaise go raibh spiaireacht déanta ag an gcuideachta teicneolaíochta Iosraelach, NSO Group, ar shaoránaigh Phalaistíneacha éagsúla a bhain le grúpaí chearta an duine.
Dámhachtain na gCosantóirí Tosaigh do Chosantóirí Cearta Daonna i mBaol
Sa bhliain 2005, bunaíodh an dámhachtain seo, a bhronntar, de réir shuíomh gréasáin na heagraíochta, ar chosantóir um chearta an duine "atá, trí obair neamhfhoréigneach, ag cur go misniúil le cur chun cinn agus cosaint cearta daonna daoine eile, agus iad go minic i mbaol mór pearsanta dóibh féin" (Béarla: "who through non-violent work, is  courageously making an outstanding contribution to the promotion and protection of the human rights of others, often at great personal risk to themselves").Tarraingíonn an gradam aird idirnáisiúnta ar chúis a fhaighteora, agus duais airgid 15,000 euro.
Is iad seo a leanas faighteoirí na ndámhachtainí seo ó cuireadh tús leis:
Hiram Stevens Maxim
Ceapadóir a rugadh i Sangersville, Maine ab ea Hiram Stevens Maxim (5 Feabhra 1840 - 24 Samhain 1916). Cheap sé an chéad mheaisínghunna iomlán uathoibríoch i 1883.
Comhghaolú
deas|250px|thumb|Comhghaolú Sa mhatamaitic, tomhas ar an oiread a bhfuil gaol líneach idir dhá athróg. I sraith sonraí (xi, yi) le dialltaí x is y, sx is sy, is comhathraitheas sxy, sainmhínítear an chomhéifeacht chomhghaolaithe mar r = sxy/sxsy. Má bhíonn r gar do 1, deirtear go bhfuil comhghaol dearfach maith ann, agus méadaíonn y de réir mar a mhéadaíonn x. Má bhíonn r gar do -1, deirtear go bhfuil comhghaol diúltach maith ann, agus laghdaíonn y de réir mar a mhéadaíonn x. I rangchomhghaolú déantar comparáid idir oird, seachas luachanna uimhriúla, agus úsáidtear staitistic dhifriúil chuige sin.
Inis Rois
Is baile suite i gContae Dhoire í Inis Rois.
ChatGPT
Is bota comhrá é ChatGPT (Generative Pre-trained Transformer nó Claochladán Giniúnach Réamhthraenáilte, i nGaeilge) a sheol OpenAI i mí na Samhna 2022. Tá sé mionchoigeartaithe le teicnící foghlama faoi mhaoirseacht agus threisithe araon.
Seoladh ChatGPT mar fhréamhshamhail an 30 Samhain, 2022, agus tharraing sé aird go tapa as a chuid freagraí mionsonraithe agus sothuigthe thar go leor réimsí eolais. Aithníodh a chruinneas fíorasach éagothrom mar mhíbhuntáiste suntasach. Tar éis eisiúint ChatGPT, tuairiscíodh go raibh OpenAI luacháilte ar $29 billiún.
Traenáil
mion| Pioneer Building, San Francisco, ceanncheathrú OpenAI mion| Sam Altman, Príomhfheidhmeannach OpenAI Bhí ChatGPT mionchoigeartaithe anuas ar GPT-3.5 ag baint úsáide as foghlaim faoi mhaoirseacht chomh maith le foghlaim treisithe. Bhain an dá chur chuige úsáid as oiliúnóirí daonna chun feidhmíocht na samhla a fheabhsú. I gcás na foghlama faoi mhaoirseacht, cuireadh comhráite ar fáil don tsamhail inar imir na hoiliúnóirí an dá thaobh: an t-úsáideoir agus an cúntóir AI. Sa chéim atreisiúcháin, ar dtús, rangaigh na hoiliúnóirí daonna na freagraí a chruthaigh an tsamhail i gcomhrá roimhe seo. Úsáideadh na ranguithe seo chun 'samhlacha luaíochta' a chruthú, ionas go bhféadfaí an tsamhail a mhionchoigeartú tuilleadh, ag baint úsáide as roinnt atriallacha d'Optamú Beartais Neasaigh (OBN) (Béarla: Proximal Policy Optimization) Tugann algartaim OBN tairbhe éifeachtach ó thaobh costais de, d'algartaim um optamú beartais réigiúin iontaoibhe; cuireann siad go leor de na hoibríochtaí ríomhchuidithe costasacha ar ceal, le feidhmíocht níos tapúla. Cuireadh oiliúint ar na samhlacha i gcomhar le Microsoft ar a mbonneagar sár-ríomhaireachta Azure.
Ina theannta sin, leanann OpenAI ag bailiú sonraí ó úsáideoirí ChatGPT, a d'fhéadfaí a úsáid chun tuilleadh oiliúna a dhéanamh ar ChatGPT agus chun é a mhionchoigeartú. Tá cead ag úsáideoirí vóta a chaitheamh ar son nó in aghaidh na freagraí a fhaigheann siad ó ChatGPT; nuair a dhéantar vótáil ar son nó in aghaidh, is féidir leo réimse téacs a chomhlánú freisin chun aiseolas breise a sheoladh isteach.
Chapelknowe
deas|250px|thumb|Chapelknowe Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Chapelknowe.
Filíocht
mion|Filíocht, [[:en:Abdul_Hamid_II|Abdul Hameed II ]] Is saghas ealaíne scríofa í an fhilíocht ina n-úsáidtear teanga ar son a cáilíochtaí aeistéitiúla chomh maith le - nó in ionad - na tuairimí le tuiscint ó na focail.
Splanc leictreonach
Is éard is splanc leictreonach ann ná foinse solais i gcomhair grianghrafadóireachta a tháirgeann solas láidir an-ghairid nuair a dhíluchtaítear toilleoir trí fheadán folúsaithe le rian xeanóin ann. Níl an feadán seoltach go ndéantar toilleoir eile a dhíluchtú tríd an 3ú leictreoid atá mórthimpeall an fheadán splaince is a spreagtar ag tadhaill i gcomhla an cheamara. Is amhlaidh a ianaíonn an ghníomhaíocht seo an xéanón sa bhfeadán, á ullmhú ina sheoltóir don phríomhsplanc. Maireann an splanc 0.001 soicind (1/1000 s) de ghnáth. Athraítear an t-aschur solais don nochtadh go leanúnach uathoibríoch le monatóiriú an tsolais le fótaichill agus fad na splaince a athrú le feiste tíreastóra síos go dtí timpeall 0.00002 soicind.
Filíocht
Dán is ea an téarma i nGaeilge ar phíosa filíochta a chruthaíonn an file.
Modhanna
Go minic úsáidtear foirm chomhdhlúite i ndánta chun mothúcháin nó smaointe doimhne a chur in iúl don léitheoir nó don lucht éisteachta. Chomh maith leis sin tá deiseanna cosúil le hathrá agus comhfhuaim le cloisteáil chun éifeacht cheolmhar a chur i gcrích. clé|mion|Filíocht ar an mballa, lárionad Angel Island, [[San Francisco]] De ghnáth, baineann filí an-fheidhm as íomhánna, meafair srl. chomh maith. Uaireanta is deacair dán a thuiscint de bharr íomhánna nó meafar casta. Bíonn níos mó ná brí amháin le tuiscint ón gcuid is mó de phíosaí filíochta.
Stair
Tá stair fhada ag baint le filíocht atá i bhfad níos faide ná léitheoireacht nó scríbhneoireacht. Is féidir idirdhealú a dhéanamh idir filíocht agus prós maidir leis an úsáid a bhaintear san fhilíocht as cáilíochtaí aeistéitiúla na focail, athrá, rithim agus meadaracht.
Conaire Mór
De réir miotaseolaíocht na nGael, ba Ard-Rí na hÉireann é Conaire Mór, mac Eterscéil Mhóir. Ba í Mess Búachalla a mháthair, arbh í nó iníon Eochaí Fheidhil agus Éadaoine, nó Eochaí Airimh agus a iníne le hÉadaoin. Sa seanscéal Togail Bruidne Dá Derga, gineadh é nuair a thug fear neamhaithne cuairt ar a máthair i riocht éin. Tógadh é mar mhac Eterscéil.
Stair
De réir Leabhar Gabhála na hÉireann, tháinig sé i réim tar éis é a réamhtheachtaí agus marfóir a athar, Nuadha Neacht, a bhású. Sa seanscéal Togail Bruidne Dá Derga, tháinig sé díreach i ndiaidh Eterscél Mór.
Tar éis d'Eterscél bás d'fháil, eagraíodh fleadh tairbh. Maraíodh tarbh agus d'ith fear a fheoil agus d'ól a anraith. Agus é ina chodladh, canadh orthaí thairis. Dhéanfadh rí don té a d'fheiceadh sé ina thaibhreamh. Chonaic sé fear lomnocht ag siúl siar an bhóthair go Teamhair le cloch ina thabhal aige.
Le linn an ama seo, bhí Conaire óg ag seilg éan ina charbad. Chuaigh sé sa tóir orthu isteach san fharraige, áit a rinne siad fir armtha díobh féin. D'inis siad gur bhuíon éan a athar iad, agus go raibh cosc ar éin a sheilg. Dúirt a gceannaire le Conaire dul lomnocht go Teamhair, agus dhéanfaí ann rí de. Cuireadh geasa ar leith ar a réim, ina measc gan dul isteach i dtigh fir dheirg agus trí fhear dhearga os a chomhair. Ag druidim dó i leith Teamhrach, bhuail sé le trí rí ag iompair éadaí dó, agus rinneadh rí de ar a theacht.
B'fhada agus go hiondúil shíochánta é a réim. Go suntasach, chuir sé ar deoraíocht go hAlbain a dheartháireacha altrama, na triúr mac Dond Désa, de bharr a gcuid coireanna.
I ndeireadh na dála, bhí a chinniúint ina héadan é, a gheasa a bhriseadh. Agus go leor dóibh briste aige cheana, chuaigh sé ar thuras go deisceart na tíre, agus moladh dó fanacht ag Brú Dhá Dheirg. Ag druidim leis ann, chonaic sé os a chomhair triúr fear gléasta le héadaí dearga, ag marcaíocht ar chapaill dhearga ag dul ann. Tuigeadh dó go raibh geis eile briste aige.
Tháinig sé ar ais díreach in am agus beirt fhear ag baint a cheann de Chonaire; mharaigh sé an dís. D'ól Conaire, ceann bainte, an t-uisce agus d'aithris dán ag moladh Mic Cécht. Bhí sé ina chogadh dearg ar feadh trí lá. Maraíodh Mac Cécht, ach d'éiligh Conall Cernach.
Achar ama
I bhfoinsí ar leith, faightear croineolaíochtaí ar leith dá réim:
Ba shliocht de chlann seanscéalach Íar mhic Dedad na nÉrainn é Conaire. Bhí aithne ar a shliocht in Éirinn agus Albain faoin ainm Síl Conairi. Ba é Alexander III na hAlban an rí Gaelach deiridh de shliocht Chonaire.
An Ghuala Dhubh
Is sráidbhaile agus baile fearainn í an Ghuala Dhubh (Gulladuff ) atá loinnithe i gCondae Dhoire, Cúige Uladh, Éire. I ndaonáireamh 2001 bhí daonra 405 duine ann agus d'ardaigh an daonra go 594 fá dhaonáireamh 2011. Tá sé suite i gCeantar Lár Uladh.
Tá Ionad Lár Uladh Shinn Féin agus gairdín cuimhneacháin poblachtánach, chomh maith le clubtheach agus páirceanna spóírt CLG Leamhaigh i nGuala Dhubh.
Maigh Dúin
Is baile suite i gContae Dhoire í Maigh Dúin.
Fíteacróm
Lí a fhaightear i gcuid mhaith grúpaí plandaí, a bhfuil baint aici leis an bhfreagairt fhótaithréimhsiúil. Comhdhúil próitéine atá ann, a bhfuil dhá fhoirm di ann, gach ceann a fhreagraíonn do chineál difriúil solais is a fheidhmíonn mar nasc, ag brath ar na cúinsí soilsithe (fad solas an lae, mar shampla). Rialaíonn sé próisis cosúil le bláthú is fás.
Cille Phàdraig nam Fleamach
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Cille Phàdraig nam Fleamach.
Clarencefield
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Clarencefield.
25 Meán Fómhair
Is é an 25 Meán Fómhair an 268ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 269ú lá i mbliain bhisigh. Tá 97 lá fágtha sa bhliain.
Collin
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Collin.
Oireicsin
Níl ach 10,000-20,000 néaróin a tháirgeann oireicsin san inchinn dhaonna, atá lonnaithe go príomha sa limistéar perifornical agus hipeatalamas cliathánach. Teilgean siad go forleathan ar fud an lárchórais néaróg, ag rialú na múscailteachta, an bheathaithe agus iompraíochtaí eile. Tá dhá chineál peiptíd oireicsine agus dhá chineál gabhdóir oireicsine ann.
Benjamin Spock
An Dochtúir Spock, leanbhlia a rugadh i New Haven, Connecticut ab ea Benjamin McLane Spock (2 Bealtaine 1903 – 15 Márta 1998). D'fhoilsigh sé an leabhar cáiliúil, Common Sense Book of Baby and Child Care (Leabhar na Céille Ceannaithe ar Chúram Leanaí, 1946).
Tagairtí
mion|clé|Benjamin Spock agus Susannah, gariníon leis, 1968
An Choill Gharbh
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm An Choill Gharbh air:
An Pháirc (Doire)
Is baile suite i gContae Dhoire í an Pháirc.
Die verlorene Ehre der Katharina Blum
thumb|upright|Eagrán an leabhair faoi chlúdach bhog, agus é foilsithe ag [[Deutscher Taschenbuch Verlag]]
Úrscéal le Heinrich Böll is ea Die verlorene Ehre der Katharina Blum, oder: Wie Gewalt entstehen und wohin sie führen kann (Clú Caillte Chaitríona Blum, nó: An dóigh a dtagann an foréigean ar an bhfód agus na rudaí a tharraingíonn sé ina dhiaidh). Sa bhliain 1974 a tháinig an leabhar i gcló. Is é is cúlra don scéal ná atmaisféar polaitiúil sa Ghearmáin le linn fheachtas armtha an Rote-Armee-Fraktion, is é sin, Buíon an Airm Dheirg, nó Drong Baader-Meinhof. Bhí sceimhlitheoirí na droinge ag fuadach agus ag dúnmharú boic mhóra de chuid an tsaoil ghnó sa tír, agus na nuachtáin, go háirithe nuachtáin an fhoilsitheora choimeádaigh Axel Springer, ag tabhairt claontuairisce ar na himeachtaí faoi thionchar an teannais. Chardáil Böll na ceisteanna céanna ina lán saothar eile, go háirithe san aoir Berichte zur Gesinnungslage der Nation agus san úrscéal Fürsorgliche Belagerung.
An Scéal
Ceithre lá tar éis di freastal ar chóisir Inide (Weiberfastnacht), áit ar bhuail sí le fear darb ainm Ludwig Götten, téann Katharina chuig oifig an Oberkommissar Moeding lena admháil leis gur mharaigh sí iriseoir de chuid an nuachtáin Die ZEITUNG ("An NUACHTÁN").
Ansin insítear do na léitheoirí na himeachtaí a thit amach idir an dá linn. Chaith sí an oíche úd le Ludwig. An lá arna mhárach, fuair sí na póilíní ag déanamh ruathair isteach ina hárasán. D'ardaigh siad leo í chuig an stáisiún le hí a cheistiú. Robálaí bainc ab ea Ludwig, agus is é an chiall a bhain na póilíní as an scéal go raibh Katharina ag cabhrú leis. Chuir Die ZEITUNG iriseor díograiseach caidéiseach, darb ainm Tötges, ag fiosrú an scéil, agus é ag leanúint air gan staonadh. Chuir sé agallamh ar gach uile chara de chuid Katharina in éineacht lena muintir is a hiarfhear céile. De bharr a chuid fhiosruithe d'fhoilsigh sé alt faoi Katharina nach raibh mórán fírinne ag baint leis ar aon nós, agus a chasadh féin bainte aige as an mbeagán a bhí fágtha. Thar aon rud eile, thug sé le fios go raibh baint aici le Ludwig roimh an teagmháil seo, go raibh "cuairteoirí fir" ag teacht chuici roimhe sin agus go raibh sí féin ina Cumannaí dearg gan smacht ar bith.
Ag an bpointe seo, rinne Katharina an cinneadh ar agallamh a thabhairt do Tötges chun an scéal a shoiléiriú agus a chur ina cheart arís. Ach de réir dealraimh níor bhain an tuairisc a foilsíodh, de bharr an agallaimh, leis an bhfírinne ach an oiread. Bhí trácht ann ar "mhana fuarchúiseach" Katharina, agus claontagairtí á ndéanamh dá hathair is dá deartháir, ionas go sílfeadh an léitheoir go raibh siadsan bainteach leis an "gcoir". Bhí sé ag teastáil ó Katharína anois súil a leagan ar an bhfear seo le fáil amach cén saghas duine a d'fhéadfadh a saol a lot uirthi mar seo. Chuaigh sí chuig ardoifig an nuachtáin le spléachadh a thabhairt don fhear, agus gunnán léi. Ar ndóigh, níor tháinig sé, agus tar éis dhá uair an chloig a chaitheamh mar sin, d'fhill sí abhaile.
Lean Tötges í agus rinne sé a bhealach isteach ina hárasán le lámh láidir. Bhí sé ag tabhairt Blumchen (an bláth beag) uirthi, agus é ag áitiú uirthi craiceann a bhualadh leis (bumsen). Ba é seo buille na tubaiste di. Thóg sí an gunna as a mála agus rinne sí é a lámhach.
Tar éis dhá uair an chloig, d'inis sí faoin eachtra do Moeding, áit ar thosaigh an t-úrscéal.
Cúlra an Scéil
Ba é an nuachtán Gearmánach Bild-Zeitung a bhí i gceist ag Böll nuair a chuir sé an t-úrscéal seo ar pár. Rinneadh scannán de sa bhliain 1975. Is leis an teach foilsitheoireachta úd Axel Springer AG an nuachtán sin, agus stíl gháifeach á cleachtadh aige a chuirfeadh tablóidigh na Ríochta Aontaithe is na hÉireann i gcuimhne duit. Thiar sna seachtóidí, sa tréimhse atá i gceist ag Böll san úrscéal seo, bhí Bild-Zeitung agus nuachtáin eile Springer an-bhinbeach ag caitheamh anuas ar radacaigh na heite clé, ag cur a ladair i gcúrsaí príobháideacha na ndaoine agus ag foilsiú scéalta nuachta nach raibh bunús fírinne ar bith leo. Spreag an droch-chlú seo an t-iriseoir agus an scríbhneoir Günter Wallraff chun jab a fháil ag Bild-Zeitung lena staidéar féin a dhéanamh ar mhodhanna oibre an nuachtáin. Scríobh Wallraff na leabhair Der Aufmacher agus Zeugen der Anklage faoin seal a chaith sé ag obair don Bhild-Zeitung.
Gleann Corp
Is gleann beag i nGleannta na hAontroma é Gleann Corp. Tá an gleann ar an taobh thuaidh de bhaile Bun Abhann Dalla, idir Gleann Donn (ó thuaidh), agus Gleann Gorm (ó dheas). Leanann an A2, an príomhbhóthar sa cheantar, cúrsa an ghleanna.
Fíteasár
Reiptíl atá imithe in éag a raibh colainn cosúil le crogall aici, le fiacla i logaill. Ón tréimhse Thriasach i Meiriceá Thuaidh, an Eoraip is an Áise a fhaightear a iontaisí.
Dalswinton
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Dalswinton.
Dáileachán Maxwell-Boltzmann
Tuairisc ar dháileadh an fhuinnimh i measc na n-adamh nó na móilíní i ngás idéalach. Rinne James Clark Maxwell agus Ludwig Boltzmann an tuairisc seo den chéad uair i 1868. Bunúsach chun an gaol idir toirtairíonna teirmidinimiciúla gáis agus iompar líon mór adamh nó móilíní aonaracha an gháis a thuiscint.
James Clerk Maxwell
Fisicí teoiriciúil a rugadh i nDún Éideann ab ea James Clerk Maxwell (13 Meitheamh 1831 – 5 Samhain 1879). In A Treatise on Electricity and Magnetism (Tráchtas ar Leictreachas is Maighnéadas, 1873), a leabhar cáiliúil ar thonnta leictreamaighnéadacha a raibh sárshaothar déanta ag Faraday orthu, leag sé amach an teoiric is an bunús matamaiticiúil a ghnóthaigh cáil dó mar phríomhfhisicí teoiriciúil an chéid sin. D'aithin sé gur tonn leictreamaighnéadach é solas. Gníomhach freisin i dtaighde ar theas, dathanna agus dathdhaille. Fuair sé bás in Cambridge, i Sasana.
Droichead na Carraige
Is baile suite i gContae Dhoire é Droichead na Carraige.
Flicker World Tour
Is é Flicker World Tour an dara camchuairt ag an gceoltóir Éireannach Niall Horan. Thosaigh an chamchuairt ar an 10 Márta 2018 i gCill Áirne.
Louis Spohr
Cumadóir, veidhleadóir is stiúrthóir a rugadh i mBraunschweig na Gearmáine ab ea Louis (Ludwig) Spohr (5 Aibreán 1784 – 22 Deireadh Fómhair 1859). Cáil air mar chumadóir don veidhlín: scríobh sé 17 coincéartó dó. Bhí áit thábhachtach ag a chuid shaothar idir an clasaiceachas agus an rómánsachas. I gCassel na Gearmáine a fuair sé bás.
Eochaidh mac Fiachna
Rí Ulad de Dhál Fhiatach ba ea Eochaidh mac Fiachna (Sean-Ghaeilge Eochaid mac Fiachnai) (bás 810). Fiachna mac Aodha Róin (bás 789), iar-rí, ba ea a athair. Bhí sé i gcoróin ón mbliain 790 go dtí 810.
Feictear Eochaidh don chéad uair sna hannála don bhliain 776. Thug sé tacaíocht do Tomaltach mac Ionrachtaigh (bás 790) agus cogadh cathartha ar siúl i measc Dhál iomaíochta Araí. Chloígh agus mharaigh sé an rí i gcumhacht, Cináed Ciarrge mac Cathussaig, agus a chomhghuaillí, Dúnghal rí Uí Thoirtre (dream Oiriall taobh thiar de Loch nEathach]]) i rith Cath Drong.
Bhí Dál Fhiatach curtha ar ais mar a bhí an lá ab fhearr é, ach tar éis a bháis, thosaigh achrann comharba. Thug a ghaol, Tomaltach mac Cathail, a ndúshlán Eochaidh. Fionnó Aonghasa mhic Mhaoil Chobha mhic Fhiachna (bás 647), rí Ulaid, ba ea Tomaltach, agus bhíothas i mbun a ghéag (darbh ainm Cineál Aonghasa (Cenél nÓengusa)) a choinneáil as an gcoróin. Cloíodh agus maraíodh Tomaltach i mbun chatha ag Eochaidh.
Bhí leas bainte ag Tomaltach mac Ionrachtaigh de Dhál Araí as an gcath cathartha i measc Dhál Fhiatach, agus d'éirigh sé ina rí Ulad, ach fuair sé bás an bhliain dár gcionn, 790. Rinne Dál Araí ár mór ar Dhál Fhiatach an bhliain úd. Ní fios go cruinn ar tharla seo roimh nó tar éis bhás Tomaltaigh. D'éirigh Eochaidh ina rí Ulad an bhliain úd.
Sa bhliain 801, chuaigh na hUlaid chun cogaidh in éadan Uí Eachach Chobha, is dócha chun a gcur cumhachta a bhrú chun cinn. Bhuaigh na hUlaid agus maraíodh rí Chobha, Eocha mac Ailealla. Maraíodh ámh Caireall mac Cathail ar thaobh na nUlad.
Sa bhliain 809, rinne an tArdrí Aodh Oirdní feachtas in éadan na nUlad agus chloígh sé iad á scriosadh ón mBanna go dtí Loch Cuan. Is amhlaidh gur chúis an achrainn seo ná dúnmharú Dhúnchú, abb Thulaigh Lis, Contae an Dúin, ag na hUlaid. Tharla cath cathartha i ndiaidh sin, inar cloíodh Eochaidh ag a dheartháir, Caireall (bás 819). Insítear sna hannála gur éalaigh Eochaidh ón gcath, agus fuair sé bás sa bhliain 810, dar le staraithe.
D'fhéadfadh é go raibh Eochaidh ina bhunaitheoir Dhún Eachdach, a d'éirigh ina shuíochán ríoga Dhál Fhiatach agus ionad a gcuid cumhachta á bhogadh acu ó thuaidh ó Dhún Pádraig.
I measc mac Eochadha, bhí a leanas:
Daltan
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Daltan.
Antoine Raiftearaí
File as Contae Mhaigh Eo ab ea Antaine Raiftearaí (30 Márta 1779 nó 1784 (?) - timpeall 24 - 25 Nollaig 1835). Bhí sé dall ó bhí sé ina bhuachaill beag, agus shaothraíodh sé a chuid ag casadh ar an bhfidil i dtithe móra i gContae na Gaillimhe agus i gContae Mhaigh Eo. clé|mion|Mise Raiftearaí an Fíodóir Focal -  Tadhg Mac Dhonnagáin - Gradam Uí Shúilleabháin 2015
Saol
Dealraíonn sé gur tháinig Antoine Raiftearaí ar an saol i gCill Liadáin in aice le Coillte Mách, Co. Mhaigh Eo. Níltear ar aon bharúil faoi lá ceart a bhreithe, ná fiú an bhliain. Dúirt Dubhghlas de hÍde gur saolaíodh é "timpeall na bliana 1784", ach is é an t-eolas a bhí ag Séamas Ó hArgadáin ná gurb ar an 30ú lá de Mhí na Márta sa bhliain 1779 a rugadh Raiftearaí, agus is é tuairim Chiaráin Uí Choigligh gurb é seo an t-eolas is údarásúla.
Nuair a bhí Raiftearaí fós ina ghasúr beag, shiúil an bholgach an áit, agus fuair cuid mhór de na páistí bás. B'é an file an t-aon duine clainne amháin de chuid mhuintir Raiftearaí a fágadh beo, nó d'éag an t-ochtar eile acu ar fad, agus chaill Antoine radharc a shúl. Bhí sé cúig bliana nó naoi mbliana d'aois nuair a tharla seo.