cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stephen King
Luathshaol
Tógadh Stephen King leis an gcreideamh Modhach (Meitidisteach). clé|mion|2011 D'fhreastail King ar bhunscoil Durham, agus ansin bhain sé amach a ardteastas ó Ardscoil Lisbon Falls i Lisbon Falls, Maine. Bhí spéis aige sa litríocht scanraitheach go luath ina shaol, agus dúil nimhe aige i gcoimicí sceimhle EC, ar nós Tales from the Crypt. Ní ba déanaí scríobh sé script don scannán úd Creepshow ag insint scéalta i stíl na ngreannán sin. Thosaigh sé ag scríobh nuair nach raibh ann ach dalta scoile, agus é ag cumadh scéalta le haghaidh na hirise miméagrafáilte a bhí a dheartháir Dave a fhoilsiú, Dave's Rag. Ní ba mhó, dhíoladh sé lena chuid cairde scéalta uafáis a bhí bunaithe ar na scannáin a chonaic sé, ach nuair a fuair na múinteoirí amach faoin ngnó seo, b'éigean dó an t-airgead a thabhairt ar ais. An chéad scéal leis a chuaigh i gló i gceart, is é an teideal a bhí air ná I was a Teenage Grave Robber, a foilsíodh ina sraith trí eipeasóid ar an iris amaitéarach úd Comics Review, ach fágadh an tríú cuid den scéal gan fhoilsiú, chomh maith leis an eagrán sin den iris féin. Foilsíodh leagan leasaithe den scéal faoin teideal In a Half-World of Terror an bhliain dár gcionn ar an iris Stories of Suspense, arbh é Marv Wolfman a eagarthóir. mion|Teach King, Bangor Maine Sa bhliain 1966 thosaigh King ag staidéar Béarla in Ollscoil Maine, agus sa bhliain 1970 bhain sé amach céim an Bhaitsiléara Ealaíon sa Bhéarla. Saolaíodh an chéad iníon, Naomi Rachel, dó sa bhliain chéanna. Scríobhadh sé colún do nuachtán na mac léinn, The Maine Campus, faoin teideal Steve King's Garbage Truck. Bhí sé páirteach i gceardlann scríbhneoireachta a bhí á reáchtáil ag an Ollamh Burton Hatlen, agus ní ba deireanaí dúirt sé "gurbh é Burt an múinteoir Béarla ab fhearr dá raibh agam riamh".
Spreagadh
mion|Teach King, Bangor Maine Tá an chuma ar an scéal go bhfaca King, agus é ina pháiste, an dóigh ar bhuail traein cara leis, ionas gur fáisceadh an t-anam as. Deir sé féin áfach nach cuimhin leis a dhath. D'inis a mhuintir dó gur imigh King leis an mbuachaill eile le bheith ag súgradh, ach nuair a d'fhill sé, bhí sé ina aonar, agus ba léir go bhfuair sé turraing de chineál éigin, ó nach raibh caint ar bith fágtha aige. Ní bhfuair an teaghlach amach faoi bhás a chara ach tamall maith i ndiaidh na n-imeachtaí. Tá tráchtairí áirithe den tuairim gur spreag an timpiste seo King chun a chuid saothar duairc a scríobh. Ach ní luann King féin an taisme ar aon nós ina chuid cuimhní cinn, On Writing. clé|mion|298x298px|Stephen King, 2013 D'inis King sa leabhar neamhfhicsin Danse Macabre sa bhliain 1981, conas a fuair sé an chéad inspioráid le scéalta uafáis a chumadh. Sa chaibidil faoin teideal An Annoying Autobiographical Pause, tugann King cur síos ar an dóigh ar éirigh lena uncail teacht ar uisce agus é ag collóireacht le craobh chrainn úll, agus é á chur i gcomparáid leis an dóigh ar tháinig sé féin ar ghairm a bheatha. Bhí seisean agus a dheartháir díreach ag siortáil seomra dín, nuair a fuair King radharc ar dhíolaim ghearrscéalta le H. P. Lovecraft, The Lurker in the Shadows. Leabhar faoi chlúdach bhog a bhí ann, agus ba lena athair é tráth. Chuaigh pictiúr an chlúdaigh i bhfeidhm ar Stephen ar bhealach ar leith, agus dúirt sé gurbh ansin a tuigeadh dó cén cineál scéalta a bhí sé ag dul a scríobh.
Scríbhneoireacht
Dar le Stephen King féin, is é an cnuasach ocht leabhar faoi The Dark Tower a magnum opus. Leabhair iad a dhéanann gnéithe de sheánraí na mbuachaillí bó, na fantaisíochta agus an ficsean eolaíochta a chniotáil le chéile. Ní haon iontas gur thóg sé breis agus deich mbliana fís an Rí a thabhairt chuig an scáileán mór.
Duaiseanna
Bronnadh a lán duaiseanna ar King as a chuid saothar: Duais Bram Stoker, Duais World Fantasy, Duais Chumann Fantaisíochta na Breataine Móire, mar shampla.
Bhí a nóibhille The Way Station ar an ngearrliosta do Dhuais Mionúrscéalaíochta Nebula (is iad Duaiseanna Nebula na duaiseanna a bhronntar ar rogha na saothar fantaisíochta nó ficsin eolaíochta go bliantúil sna Stáit Aontaithe, agus is é Cumann Scríbhneoirí Ficsin Eolaíochta agus Fantaisíochta Mheiriceá a bhronnann iad).
Thuill a ghearrscéal The Man in the Black Suit Duais Cuimhneacháin O. Henry dó. Sa bhliain 2003, fuair sé bonn Fhondúireacht Leabhair Mheiriceá (American Book Foundation) as an "obair dhearscnaitheach a rinne sé ar mhaithe le litríocht Mheiriceá" (Distinguished Contribution to American Letters).
Bronnadh duaiseanna eile air fós as saothar a shaoil go léir, ar nós "Duais Dhomhanda na Fantaisíochta as Éacht a Shaoil" (World Fantasy Award for Life Achievement) sa bhliain 2004, "Duais Éacht a Shaoil" (Lifetime Achievement Award) ó Chumann Díoltóirí Leabhar Cheanada (Canadian Booksellers Association) sa bhliain 2007, agus "Duais an Ard-Mháistir" (Grand Master Award) ó Scríbhneoirí Bleachtaireachta Mheiriceá (Mystery Writers of America).
Hymni i Flamurit
Is é Hymni i Flamurit amhrán náisiúnta na hAlbáine. Chum an file Albáineach Aleksander Stavre Drenova na focla. D'fhoilsíodh don chéad uair é i Liria e Shqipërisë (as Gaeilge: Saoirse an Albáin), nuachtán Albánach i Sóifia na Bulgáire i 1912. Chlóbhuaileadh é níos déanaí i mbailiú dánta le Drenova le teideal Ëndra e lotë (i nGaeilge: Aislingí agus deoirí), a fhoilsíodh i mBúcairist.
Chum Ciprian Porumbescu, cumtóir Rómanach, an ceol.
Ainmneacha
Ba é an bunteideal, a d'uchtadh i 1912, Betimi mi flamur (Geall dár mbratach). Sa bhunreacht Albánach, is Rreth Flamurit të Përbashkuar (Aontaithe timpeall na brataigh) an ainm don amhrán anois. Sin freisin an chéad líne don amhrán. Uaireanta, úsáitear an ainm Hymni Kombëtar (Amhrán Náisiúnta)
Buntéacs an dáin
Rreth flamurit te përbashkuar
me një dëshire dhe një qëllim
Josef von Fraunhofer
Fisicí is radharceolaí a rugadh i Straubing na Gearmáine ab ea Josef von Fraunhofer (6 Márta 1787 – 7 Meitheamh 1826). Fágadh ina dhílleachta é nuair a bhí sé 11 bliain d'aois. Cuireadh ag obair mar phrintíseach é chuig gloineadóir a choinnigh lámh chrua leis. D'éirigh leis, áfach, sár-oilteacht ar dhéantús na gloine a bhaint amach. Is dócha nach raibh a shárú le fáil.
Hymni i Flamurit
Buntéacs an dáin
Të gjith atje duk' ju betuar
Aodh mac Loingsigh
Rí Ulad de Dhál Araí ba ea Aodh mac Loingsigh (Sean-Ghaeilge Áed mac Loingsig) (bás 972). Loingseach mac Cinn Éidigh (bás 932) ba ea a athair, iar-rí Dhál Araí agus na nUlad Bhí sé i réim mar 37ú rí Dhál Araí ón mbliain 941 agus rí Ulad ón mbliain 971 go dtí 972.
De réir an Leabhair Laighnigh, ina dtugtar réimeas cúig bliana dó, tháinig sé i gcomharbacht ar Cellachu mac Bécce. Insítear i nAnnála na gCeithre Máistrí don bhliain 941 maraíodh Ceallacha ag a mhuintir féin. .
Sa bhliain 971, maraíodh rí Ulad de Dhál iomaíochta Fhiatach, Niall mac Aodha, agus rinneadh rí d'Aodh an ach go bhfreasúra, is dócha cothaithe ag nianna Néill. Bliain i ndiaidh sin, tharla cath idir an dá thaobh agus maraíodh Aodh ag Eochaidh mac Ardail (Eochaid mac Ardgail), mac iar-rí na nUlad de Dhál Fhiatach, Ardal mac Madadáin, agus nia Néill. Rinneadh rí Ulad ansin d'Eochaidh. D'éirigh Lethlobar ua Fiachna (bás 977 ) de bhunús anaithnid ina rí Dhál Araí.
Sinsear is ea Aodh de chlann Uí Loingsigh. Rinneadh ríthe Dhál Araí de roinnt dá shliochtaigh, san áireamh a mhic, Flathri (bás 985) Donnchad (bás 1003).
Josef von Fraunhofer
D'fheabhsaigh Fraunhofer priosmaí is teileascóip. Tháinig sé ar na línte (dathanna, tonnfhaid) dorcha i speictream na Gréine, a ainmnítear as ó shin. Línte iad seo atá dorcha de bharr ionsú na dtonnfhad sin ag dúile cosúil le cailciam, hidrigin, sóidiam, is maignéisiam. Sna cisil fhionnuara os cionn fótaisféar gealbhruthach na Gréine a tharlaíonn an t-ionsú seo.
Hymni i Flamurit
Buntéacs an dáin
Të lidhim besën për shpëtim
Josef von Fraunhofer
Fuair von Fraunhofer bás in aois a 39 bliana le gal na dtrom-mhiotal, dála neart lucht déanta gloine eile san am.
Hymni i Flamurit
Buntéacs an dáin
Prej lufte vec ay largohet
Që është lindur tradhëtor
Kush është burrë nuk frikohet
po vdes, po vdes si një dëshmor
Në dorë armët t'i mbajmë
Të mbrojmë atdhenë në çdo kënt,
Të drejtat tona ne s'i ndajmë;
Këtu armikët s'kanë vënt
Se zoti vetë e tha me gojë
Që kombet shuhen përmi dhé
Po Shqipëria do të rojë:
për të, për të luftojmë ne!
O flamur, flamur shënj' e shënjtë
Për Shqipërin' atdhen' e shtrenjtë
Për nder edhe lavdimn' e tu.
Trim burrë quhet dhe nderohet
Atdheut kush iu bë therror
Për jet ay do të kujtohet
Mi dhet, mi dhet si një shenjtor
Mí-ionsú
Teip na stéige cothaithigh a ionsú ón mbia ionghafa. Mar thoradh tarlaíonn buinneach, pian sa bholg, at an bhoilg, cailliúint meáchain, anaemacht, agus siomptóim ar leith easpa vitimíní ar leith. Is iad seo na príomhchúiseanna a fhéadfaidh a bheith taobh thiar de: an galar trópaiceach spriú a bheith ionfhabhtaithe, prolaiféarú mínormálta baictéar sa stéig bheag mar thoradh ar lúba caocha (dúchasach nó faighte) sa stéig, galar Crohn ar athlasadh ainsealach ginearálta i gconair an díleá é a chuireann isteach ar dhaoine óga, galar paincréasach, agus an ceann is coitianta sa tír seo, galar céiliach.
Éamonn Ó Dálaigh
Ba cheannasaí an Chéad Cathlán, de Dhrong Bhaile Átha Cliath, Óglaigh na hÉireann é Éamonn Ó Dálaigh (28 Feabhra, 1891 – 4 Bealtaine, 1916) le linn Éirí Amach na Cásca. Ba an ceannfort ab óige san éirí amach é.
Saotharlann
deas|mion| Saotharlann mhíochaine arna reáchtáil ag Institiúid Iarchéime Bitheolaíocht Ailse Ollscoil Leighis na Síne ([[An Téaváin)]] deas|mion| Saotharlann Bhitheolaíochta Mhóilíneach i nDámh na Bitheolaíochta in Ollscoil Adam Mickiewicz i Poznan deas|mion| Binse oibre i saotharlann cheimice mion| Saotharlann Schuster, Ollscoil Mhanchain (saotharlann fhisice) Is saoráid í saotharlann a sholáthraíonn dálaí rialaitheina inar féidir taighde eolaíoch nó teicneolaíoch, turgnaimh, agus féadfar tomhas a dhéanamh. Cuirtear seirbhísí saotharlainne ar fáil i suíomhanna éagsúla: oifigí lianna, clinicí, ospidéil, agus ionaid atreoraithe réigiúnacha agus náisiúnta.
Éamonn Ó Dálaigh
Ba bhall de Bhráithreachas na Poblachta (IRB) é. B’uncail dó an sean-Fhiníneach Seán Ó Dálaigh a ghlac páirt in éirí amach na bhFíníní sa bhliain 1867.
Ghlac cathlán Uí Dhálaigh seilbh ar na hArdchúirt eanna agus ar láthair eile ar an dtaobh iarthuaisceart Bhaile Átha Cliath.
Ghéill an cathlán tar éis ceithre lá, ar an 29ú lá d’Aibreán. Ba é tuairim a chathlán agus oifigigh Shasanacha a throid ina choinne araon gurbh ceannaire míleata den scoth é An Dálach.
I ndiaidh triail rúnda míleata, lámhaigh Arm na Breataine é ar an 4ú Bealtaine. Ní raibh sé ach 25 bliain d’aois ag an am.
Glenn Whelan
mion|clé|Glenn Whelan Is imreoir sacair é Glenn Whelan, a rugadh ar an 13 Eanáir 1984 i mBaile Átha Cliath. Imríonn se sacar le Stoke City sa Premier League i Sasana agus le foireann náisiúnta Phoblacht na hÉireann. Sular bhog sé go Stoke d'imir sé le Manchester City (cé nár imir sé cluiche sraithe ar bith ann) agus le Sheffield Wednesday. I lár na páirce a imríonn sé de ghnáth.
Comhdhúil heitreafháinneach
Aicmiú
Díríonn an staidéar ar cheimice heitreafháinneach go háirithe ar dhíorthaigh neamhsháithithe, agus bíonn formhór na hoibre agus na feidhme bainteach le fáinní neamhteanntaithe 5- agus 6-bhall. San áireamh tá piridín, tiafán, pioról, agus fúrán.
Páirtí an Athchóirithe (An Ríocht Aontaithe)
Tá Páirtí an Athchóirithe, ar a dtugtaí Páirtí an Bhreatimeachta go dtí le déanaí (Reform Party/Reform UK agus Brexit Party as Béarla) ar cheann de na páirtithe polaitiúla sa Ríocht Aontaithe. Bunaíodh an páirtí sa bhliain 2019 faoin ainm The Brexit Party, agus Nigel Farage ina cheannaire air. Bunaíodh é chun feachtasaíocht a dhéanamh ar son imeacht láithreach na Ríochta Aontaithe den Aontas Eorpach, mar dheireadh don phróiseas Breatimeachta, agus b'í tuairim an pháirtí gur 'fealladh ar an daonlathas' é nár imigh an Ríocht Aontaithe den Aontas Eorpach ar spriocdháta bunaidh an phróisis, 30ú Aibreán 2019.
Sheas an páirtí a chéad iarrthóirí polaitiúla sna toghcháin Eorpacha i Mí na Bealtaine 2019. Bhain sé amach 30.5% den vóta agus 29 de na 73 shuíochán a bhí le fáil sa Ríocht Aontaithe, é sin á chur ar an bpáirtí ba mhó sa toghchán sin. Fuair siad 2.0% de na vótaí in Olltoghchán 2019 na Ríochta Aontaithe, gan suíochán ar bith i dTeach na dTeachtaí a bhaint amach.
Ar 6ú Mí Eanáir 2021, athainmníodh an páirtí go hoifigiúil mar Reform UK, ó tharla gur éirigh leis an bpáirtí an Breatimeacht a bhaint amach ar bhealach a mheas siad a bheith sásúil. De réir Nigel Farage agus Richard Tyce, beidh an páirtí ag feachtasaíocht in aghaidh na dianghlasála Cóivid-19 agus ar son athchóiriú a dhéanamh ar an BBC agus Teach na dTiarnaí na Ríochta Aontaithe.
I Mí na Márta 2021, tháinig Richard Tyce i gcomharba ar Farage mar cheannaire an pháirtí.
Bart the General
Craoladh an cúigiú heipeasóid, "Bart the General", den chéad sraith The Simpsons ar an 4 Feabhra 1990. Scríobh John Swartzwelder an eipeasóid seo. D'fhéach 27.1 milliún duine ar an eipeasóid.
Strus geopaiteach
Téarma a chuimsíonn gach saghas strus nádúrtha nó saorga comhshaoil ar dhaoine, ach den chuid is mó, iarmhairtí dochracha radaíochtaí, gás radóin is truaillithe eile. Is féidir go gcuirfidh siad isteach ar shláinte daoine is ainmhithe, agus go dtarlóidh easuan, dúlagar, scoilteacha, hipirtheannas, fiú ailse dá mbarr.
Bart the General
Táirgeadh
Déanann Nelson Muntz agus Herman a gcéad cuma san eipeasóid.
Baile Átha Cliath (toghcheantar na hEorpa)
mion|250px|Suíomh Bhaile Átha Cliath Is toghcheantar na hEorpa suite in Éirinn é Baile Átha Cliath. Cruthaíodh an toghcheantar sa bhliain 1979. Ó 1979 go 2009, bhí ceithre shuíochán ag an toghcheantar agus trí shuíochán ó 2009 go 19. Beidh suíochán amháin eile ag an toghcheantar don chéad toghchán na hEorpa.
Teorainneacha
Tá cathair Bhaile Átha Cliath agus na contaetha Dún Laoghaire-Ráth an Dúin, Fine Gall agus Contae Átha Cliath Theas sa toghcheantar.
Ludwig Mies van der Rohe
Ailtire is dearthóir a rugadh in Aachen na Gearmáine ab ea Ludwig Mies van der Rohe (27 Márta 1886 – 17 Lúnasa 1969). Ina stiúrthóir ar an mBauhaus i nDessau is Beirlín (1930–1933) agus d'aistrigh go Chicago sa bhliain 1938. I measc a shaothar tá Foirgneamh Seagram i Nua-Eabhrac (1956–1958) agus an Leabharlann Phoiblí i Washington (1967). Dhear sé troscán cruach feadánaí, Cathaoir Barcelona go háirithe. Fuair sé bás sa bhliain 1969 in Chicago. mion|Foirgneamh Seagram ar Park Avenue i gCathair Nua-Eabhrac mion|Teach Farnsworth, 1951, in aice Plano, Illinois mion|Cathaoir Barcelona, 1929. Dhear van der Rohe í do Phailliún na Gearmáine ag Taispeántas Bharcelona sa bhliain chéanna.
James O'Donoghue
Is iarpheileadóir Gaelach ó Ciarraí é James O'Donoghue. Rugadh é ar an 19 Meitheamh 1990. Imríonn sé le haghaidh Ciarraí agus An Léigúin, Cill Airne.
Paul Schuster
Scríbhneoir Gearmáinise ón Rómáin ab ea Paul Schuster. Rugadh i Sibiu (Gearmáinis: Hermannstadt) sa bhliain 1930, agus fuair sé bás i mBeirlín ar an 5 Bealtaine 2004. Scríobh sé mór-úrscéal, nó sraith úrscéalta beaga, faoin teideal Fünf Liter Zuika, inar chardáil sé saol an mhionlaigh Ghearmánaigh sa Rómáin ó na laethanta i ndeireadh an Chéad Chogadh Domhanda, nuair a thit an cúige leis an Rómáin, go deireadh an Dara Cogadh Domhanda.
Bhí sé cairdiúil leis an scríbhneoir Lucsamburgach Josy Braun, agus é den bharúil go raibh a chanúint - canúint Shacsanach na Trasalváine - iontach cosúil leis an Lucsambuirgis. I ndiaidh dó aistriú go Beirlín, ba mhinic a thagadh Schuster ar cuairt go Lucsamburg.
Cráitéar
deas|200px|thumb|Cráitéar Ísliú ciorclach i ndromchla reanna phláinéadaigh. Rinneadh an chuid is mó díobh ar Mhearcair, an Ghealach agus na satailítí nádúrtha de chuid na bpláinéad trí imbhuailtí dreigítí nó cóiméad i bhfad ó shin. Tá cráitéir bholcánacha ar an nGealach, Mars, Véineas agus Io (ceann de shatailítí Iúpatair) freisin. Tá cráitéir ar Domhan a tharla mar thoradh ar imbhuailtí dreigítí (mar shampla, Cráitéar na Dreigíte) agus pléascthaí bolcánacha (mar shampla, Loch an Chráitéir in Oregon).
David Clifford
Is peileadóir Gaelach ó Ciarraí é David Clifford. Rugadh é ar an 22 Eanáir 1999. Imríonn sé le haghaidh Ciarraí.
Próiseas Hall–Héroult
Príomhphróiseas tionsclaíoch chun chun alúmanam a bruithniú is ea an Próiseas Hall–Héroult. Is éard atá i gceist leis ocsaíd alúmanaim (alúmana) a thuaslagadh (a fhaightear go minic ó bháicsít, príomh-mhianach aluminium, trí phróiseas Bayer) i gcrióitít leáite, agus an folctha salann leáite a leictriú, de ghnáth i gcill saintógtha.
Fréamhchnapán
At beag, cosúil le siad, ar fhréamhacha plandaí ar leith, a tharlaíonn de bharr ionradh miocrorgánach éadrom atá in ann nítrigin a fhosú ina níotráití ar mhaithe leis an bplanda óstach mar mhalairt ar shiúcraí. Mar shampla, baineann an baictéar fosaithe nítrigine ríosóibiam le gach ball den chlann phischineálach Leguminosae.
Fréamhchanáil
An soláthar fola is na néaróga fíoríogaire i gceartlár fiacaile is a fréamhacha. Tugtar laíon na fiacaile ar na struchtúir bhoga seo. Timpeall uirthi tá ciseal crua déidín, agus taobh amuigh de sin an ciseal seachtrach cruain, atá níos crua fós. Nuair a lobhann an cruan de bharr ionsaí aigéid a chruthaíonn baictéir, ó shiúcra sa chothú, lobhann an déidín freisin agus ionsaíonn an t-aigéad na néaróga sa laíon, rud is eol do chách mar thinneas fiacaile. Muna mbíonn an dochar don déidín iomarcach, is féidir leis an bhfiaclóir an cruan millte a bhaint agus líonadh malgaim a chur sa bhfiacail. Má bhíonn laíon na fiacaile millte is easpa ghalraithe rómhór tar éis fás ag bun fhréamh na fiachaile, níl aon leigheas air ach an fhiacail a tharraingt. Ach muna mbíonn a leithéid de ghalrú ró-olc, is féidir leis an bhfiaclóir an laíon sa bhfréamhchanáil a dhruileáil amach, an fhréamhchanáil a líonadh le gumma peirc, agus an poll os a cionn a líonadh le plaisteach is malgam os a chionn — obráid a mbíonn doicheall roimpi, a fhulaingíonn na mílte duine sa tír seo gach bliain.
Strusanailís
Bealaí chun an strus taobh istigh de struchtúr a réamhinsint is a mhonatóiriú. Is é an toradh ar strus ná díchumadh an ábhair atá faoi strus. Tá dhá phríomhshaghas struis ann: strus normálta nó díreach (teannas trí tharraingt nó comhbhrú trí bhrú), agus strus fiartha ar strus i leataobh é. Comhchruinníonn strus ag pointí mar a n-athraíonn cruth an ábhair, agus de réir mar a ghéaraíonn an t-athrú is amhlaidh a mhéadaíonn an strus. Is féidir feidhm a bhaint as ríomhaire chun na struis i struchtúr faoi ualaigh phraiticiúla éagsúla a ríomh. Is bealach é strusanailís fhótaileaisteach chun na struis a dhéanamh infheicthe. Déantar mionsamhail phlaisteach thrédhearcach den struchtúr atá le tástáil. Cuirtear ualaigh (fórsaí) chuí i bhfeidhm ar an struchtúr, agus breathnaítear air trí scagairí polarúcháin. De bhrí go n-athraíonn an strus (is an straidhn chomhthorthach) airíonna polarúcháin an phlaistigh, feictear patrún de fhrainsí daite. Bíonn na frainsí níos dlúithe le chéile sna haiteanna is mó an strus is an straidhn.
Liobraíochas (fealsúnacht)
mion|[[Bratach Gadsden ]] Fealsúnacht is ea liobraíochas gur chóir go mbeadh gach duine saor chun smaoineamh agus gníomhú mar is fearr leis féin, gan a bheith faoi theorainneacha ag an rialtas nó údaráis eile.
Freasaitheacht
I gciorcaid srutha ailtéarnaigh (SA) ina bhfuil ionduchtóirí is toilleoirí mar chomhbhaill, an fachtóir a chinneann an pasghaol idir sruth is voltas. Úsáidtear an tsiombail X di, agus tomhaistear in óim (Ω) í. An cuidí samhailteach den choisceas a rialaíonn an chumhacht ionchuir don chiorcad.
Strustuirse
Laige a fhásann i struchtúr miotalach a fhulaingíonn struis atrialacha, is cuma uaineach nó tréimhsiúil iad. Mar thoradh ar an lagú leanúnach seo, is féidir go gclisfidh an struchtúr faoi ualach a bhíodh sé in ann a sheasamh is a iompar go héasca (gan cliseadh) ar dtús. Bhí an feiniméan ar eolas sa 19ú céad, ach rinneadh staidéar an-dian uirthi i ndiaidh tubaiste eitleáin Comet i 1954. Tuigtear gur meicníocht cosúil le sip ag leibhéal na n-adamh i struchtúr criostalta an mhiotail a bhíonn i gceist, agus deartar struchtúir mhiotalacha chun strustuirse a sheachaint, páirteanna íogaire i struchtúr a thástáil go rialta, is páirteanna nua a chur ina n-ionad go rialta.
Seán O'Shea
Is peileadóir Gaelach ó Ciarraí é Seán O'Shea. Rugadh é ar an 17 Iúil 1998. Imríonn sé le haghaidh Ciarraí agus Na Seamróige An Neidín.
Justin Timberlake
Amhránaí agus aisteoir Meiriceánach é Justin Randall Timberlake, a rugadh ar an 31 Eanáir 1981 i Memphis, Tennessee. Tháinig clú agus cáil air agus é mar bhall den ghrúpa popcheoil 'N Sync. Scaoil sé a chéad albam mar amhránaí aonair Justified sa bhliain 2002, agus díoladh níos mó ná 7,000,000 cóip sa bhliain 2007. Tháinig a dhara albam (FutureSex/LoveSounds) amach sa bhliain 2006.
Amybeth McNulty
Saol pearsanta
Tá sí ina cónaí i Londain. Is déghnéasach í, tháinig sí amach in 2020. Is veigeatóir í.
Justin Timberlake
Gradaim agus ainmniúcháin
Tá 173 gradam buaite ag Timberlake. Tá 510 ainmniúchán faighte aige.
Orange, An Bhreatain Bheag Theas Nua
Is cathair i An Bhreatain Bheag Theas Nua, An Astráil, Orange. Tá sé suite siar ó thuaidh ó Sydney agus Bathurst agus siar ó dheas ón gCaisleán Nua.
Caisleán Charraig an Phoill
Tá Caisleán Charraig an Phoill suite ag béal na Sionainne. 'Cosantóir na Sionainne' a tugadh air mar gheall ar an áit straitéiseach ina raibh sé suite, ag breathnú amach ar na lánaí loingseoireachta a d'fhreastail ar chathair Luimnigh. Thóg Concubhair Liath Ó Concubhair an caisleán, de réir gach dealraimh, thart ar an mbliain 1490. Tá an caisleán déanta as túr amháin atá os cionn 24m ar airde. Le linn éirí amach Ghearóid Mhic Gearailt, 15ú Iarla Dheasumhan, daingníodh an caisleán le garastún de leathchéad saighdiúir Éireannacha agus sé shaighdiúir déag Spáinneacha a bhí tagtha go hÉirinn sa bhliain 1579. Rinne fórsaí an rialtais faoi William Pelham (an Tiarna Breitheamh) ionsaí ar an gcaisleán le linn na Cásca sa bhliain 1580. Tá cur síos sa traidisiún ar an léigear mar an chéad uair a úsáideadh cumhacht lámhaigh airtléire i gCiarraí. Ar an gcéad lá, thug Pelham ordú do na trúpaí dul trasna chuig an mballa farraige, áit ar cuireadh go talamh iad le lámhach agus ar caitheadh bolláin leo ó na forbhallaí. Ar an dara lá tháinig baill athneartacha an rialtais. Scoilt ballaí an chaisleáin nuair a bhuail cúpla caor ordanáis iad agus thit an balla thiar go talamh, ag bas
Énnae Cennsalach
Rí na Laighean den 5ú haois agus bunaitheoir chlann Uí Chinnsealaigh ba ea Éanna Cinnsealach (Meán-Ghaeilge Énnae Cennsalach). Garmhac an iar-rí, Breasal Béalach, (bás 436) ba ea é.
Is doiléir é croinic ríthe na Laigean sa 5ú haois. Faightear é sa Leabhar Laighneach, ach ní sna hannála.
Insítear Céitinn faoi cogaidh idir Ard-Rí na hÉireann, Eochaid Mugmedón, in éadan Éanna. Chloígh na Laigin Eochaidh ag Cath Cruachan Claonta.
De réir na seanscéalta Anbhás Néill (Aided Néill) agus Argain Néill Naoighiallaigh (Orcuin Néill Noígíallaig), maraíodh Niall ag mac Éannae, Eochaidh (Eochu). Insítear san Argain gur mharaigh Eochaidh príomhfhile Néill. Choinnigh Niall dá bharr na Laigin faoi shíorionsaí agus chuir sé Eochaidh ar deoraíocht. Fuair Eochaidh tearmann le rí Earc Dhál Riada agus mharaigh sé Niall níos déanaí ar a theacht ar ais ó ruathar. Insítear san Anbhás gur bhain Fearghas mac Néill cúiteamh amach agus mharaigh sé Eochaidh.
Rinneadh rí Laigean de Criomhthann mac Éanna (bás 486). Sinsear Uí Feidhlimí ba ea mac eile.
Ceirníní Doegen
Is éard is  Ceirníní Doegen ann ná taifeadtaí fuaime de Chanúintí na Gaeilge a rinne an Dr Wilhelm Doegen (1877-1967) sna blianta 1928 go 1931. Tá siad ar fáil ar Tionscadal Gréasáin Cheirníní Doegen, suíomh idirlín https://www.doegen.ie/LA_1087d2
Triomú
Is próiseas traschur maise é triomú arb éard atá ann uisce nó tuaslagóir eile a bhaint trí ghalú ó sholad, leathsholadach nó leacht. Úsáidtear an próiseas seo go minic mar chéim dheiridh táirgeachta sula ndéantar táirgí a dhíol nó a phacáistiú. Le go measfar go bhfuil rud "triomaithe", caithfidh an táirge deiridh a bheith soladach, i bhfoirm leatháin leanúnaigh (m.sh., páipéar), píosaí fada (m.sh., adhmad), cáithníní (m.sh., gráin arbhair nó calóga arbhair) nó púdar (m.sh., gaineamh, salann, púdar níocháin, púdar bainne). Is minic a bhíonn foinse teasa agus gníomhaire ann chun an gal a tháirgeann an próiseas a bhaint. I mbiththáirgí cosúil le bia, gráin agus cógaisíocht cosúil le vacsaíní, is uisce i gcónaí an tuaslagóir atá le baint.
Stua
Cuid de chuar (go minic stua ciorcail, cuid d'imlíne ciorcail) a chuireann teorainn le réigiún. Is é fad stua ciorcail de gha r, a iompraíonn uillinn θ ag lár an chiorcail, ná r θ. Nuair θ > π i stua ciorcail, tugtar an mórstua ar an stua, agus tugtar an mionstua ar an stua iarmharach níos lú.
Dínéaltóir (gal)
deas|mion|348x348px| Deighilteoir gaile-leachtach tipiciúil ar scála mór mar a úsáidtear i scaglanna ola, plandaí [[Peitriceimiceán|peitriceimiceacha agus ceimiceacha]] Gléas a fheistítear go minic ar dheighilteoirí ghaile-leachta chun fáil réidh le braoiníní leachta atá ar bhord i sruth gaile. D'fhéadfadh dínéaltóirí bheith ina mogalra de chineál comhtháthóra, pacáiste eití nó déanmhas eile atá beartaithe chun an ceo a chomhiomlánú i bbraoiníní atá trom go leor le scaradh ón sruth gaile.
La Renaissance
Is é La Renaissance an t-amhrán náisiúnta Phoblacht na hAfraice Láir. Chum Barthélémy Boganda, an chéad phríomhaire tar éis neamhspleáchais, na liricí. Chum Herbert Pepper an ceol, an duine céanna a chum amhrán náisiúnta na Seineagáile, Pincez Tous vos Koras, Frappez les Balafons. D'uchtadh "La Renaissance" ar ócáid an neamhspleáchais i 1960.
Bro Gozh ma Zadoù
Na Focail
"Ni Breiziz a galon karomp hon gwir Vro ; Brudet eo an Arvor dre ar bed tro-dro ; Dispont ‘kreiz ar brezel hon tadoù ken mad A skuilhas eviti, eviti o gwad Breiz, douar ar Sent kozh, douar ar Varzhed, N'eus bro all a garan kement ‘barzh ar bed. Peb menez, peb traonienn d'am c'halon zo ker ; Enno 'kousk meur a Vreizad, a Vreizad ter !"
Dominic Perrottet
Is polaiteoir Astrálach é Dominic Perrotet agus príomhaire reatha agus 45ú An Bhreatain Bheag Theas Nua. I mí Dheireadh Fómhair 2021, tháinig sé in áit Gladys Berejiklian mar Phríomh-Aire agus mar cheannaire ar an Páirtí Liobrálach An Bhreatain Bheag Theas Nua. Roimhe seo bhí sé ina chisteoir sa Parlaimint An Bhreatain Bheag Theas Nua. Is é an príomh-aire is óige sa stát é, gan é ach 39 bliain d’aois nuair a toghadh é.
Mílechosach
mion Artrapód fadcholainneach talún is ea mílechosach.
De ghnáth le teascáin dhúbailte colainne, gach ceann le dhá phéire cos siúil. Beag den chuid is mó, agus faightear in ithir nó aoileach é. Is féidir le han-chuid díobh iad féin a chuachadh mar mhodh cosanta.
Sa bhliain 2022, bhí 17 spéiseas nua de mhílechosach aitheanta ar domhan. Bhí níos mó ná 7,000 spéiseas ann roimhe seo. Ach sna Sléibhte Apaláiseacha, sna Stáit Aontaithe, fuair taighde oirí 17 spéiseas nua. Is rud an-deacair é seo, toisc go dtaitníonn sé le mílechosach a bheith i bhfolach faoin talamh sa dorchadas. Bhí ceann amháin de na mílechosaigh ainmnithe in ómós do Taylor Swift. Is é Nannaria swiftae an t-ainm ar an mílechosach. mion
Cráitéar na Dreigíte
mion|Cráitéar na Dreigíte, Arizona Cráitéar imbhuailte atá 1.5 km ar leithead, gar do Flagstaff, Arizona is ea Cráitéar na Dreigíte (Béarla: Meteor Crater). Meastar gur cruthaíodh é timpeall 20,000 bliain ó shin. An geolaí Eugene Shoemaker a rinne amach a bhunús sna 1950idí, ag léiriú den chéad uair riamh tábhacht imbhuailtí dreigítí i stair is éabhlóid an Domhain is na bpláinéad. Meastar go raibh an dreigít imbhuailte timpeall 10 m ar leithead. An dreigít is mó a fuarthas ar Domhan, is dreigít iarainn í, 60 tonna meáchain, atá fós ina cráitéar sa Namaib.
Alexander Hamilton
Ba theoiricí polaitiúil agus státaire Meiriceánach é Alexander Hamilton  (11 Eanáir 1755 [a cheaptar] – 11 Iúil 1804).
Luathshaol
Rugadh Hamilton ar oileán Nimheas, coilíneacht Bhriotanach i Muir Chairib. mion|300x300px|"Alexander Hamilton (1757-1804) in the Uniform of the New York Artillery" by Alonzo Chappel (1828-1887) Chuaigh sé san arm Meiriceánach nuair a bhris an Cogadh Réabhlóideach amach. Tháinig sé ar an tuairim go mbeadh rialtas lárnach láidir de dhíth ar an phoblacht nua.
Bhí Hamilton ar na húdair a scríobh na Páipéir Fheidearálacha, a chabhraigh go mór le cúis an bhunreachta nua a bhaint amach.
Rialtas
Bhí tionchar mór ag Hamilton ar fhorbairt an náisiúin nua ach chuaigh sé i gcoimhlint le Thomas Jefferson, a bhí go láidir ar son cearta na stát aonar, agus ansin le hAaron Burr, polaiteoir uaillmhianach as Nua-Eabhrac. clé|mion|277x277px
Bás
Fuair Hamilton bás i ndiaidh a bheith gortaithe i gcomhrac aonair le Burr. mion
Aodán Ó Ceallaigh
Amhránaí sean-nóis é Aodán Ó Ceallaigh. Is as Rinn Ua gCuanach é agus tá a theaghlach tumtha sa cheol. Ba é Buaiteoir Chorn na bhFear é ag Oireachtas na Samhna 2019.
Deisceart (toghcheantar na hEorpa)
Teorainneacha
Nuair a chruthaíodh an toghcheantar i 2004, bhí na contaetha Corcaigh, Ciarraí, Luimneach, Tiobraid Árann agus Port Láirge agus na cathracha Corcaigh, Luimneach agus Port Láirge sa toghcheantar.
Don toghchán i 2014, bhí na contaetha Ceatharlach, An Clár, Cill Chainnigh, Loch Garman agus Cill Mhantáin curtha sa toghcheantar.
Don chéad tochán eile, beidh na contaetha Laois agus Uíbh Fhailí sa toghcheantar.
Santiago Calatrava
Ailtire, innealtóir agus ealaíontóir Spáinneach is ea Santiago Calatrava Valls a rugadh ar 28 Iúil 1951 i Benimàmet, Valencia. Déanann sé dealbhóireacht agus péintéireacht ach is é a shaothair ailtireachta a ghnóthaigh clú dó. Aithnítear é as stíl nua-thodhchaíoch shainiúil na struchtúr a dhearann sé. Droichid agus stáisiúin traenach a dhear sé sa chuid ba mhó ar dtús ach tá foirgnimh deartha aige anois freisin. Tá oifigí aige i Nua-Eabhrac, Doha agus Zurich. Tá cónaí air i Zurich. mion|Ciutat de les Arts i les Ciències, Valencia, an Spáinn, 1996 mion|Halla Éisteachta Tenerife, an Spáinn, 2003 mion|250px|Ionad Iompair an WTC i gCathair Nua-Eabhrac agus é á thógáil i Meitheamh na bliana 2015 mion|[[Droichead Samuel Beckett, Baile Átha Cliath, 2009]]
Struve
Clann ar bhain 4 ghlúin di cáil amach sa réalteolaíocht. Rugadh Friedrich Georg Wilhelm von Struve (1793-1864) sa Ghearmáin, agus bhí sé ina stiúrthóir ar Réadlann Dorpat san Eastóin ó 1818. Ceapadh a mhac Otto W. Struve (1819-1905) ina stiúrthóir ar Réadlann Pulkova i 1861. I 1904 ceapadh mac leis sin, Karl Hermann Struve (1854-1920), ina stiúrthóir ar Réadlann Bheirlín, agus tháinig mac níos óige, Gustav Wilhelm Ludwig Struve (1858-1920), le bheith ina stiúrthóir ar Réadlann Karkov i 1894. D'imigh a mhac siúd, Otto Struve (1897-1963), chuig na Stáit Aontaithe i 1921. Bhunaigh is stiúraigh sé Réadlann McDonald ansin (1939-1947), agus ceapadh é mar chéad stiúrthóir ar Réadlann Náisiúnta Radairéalteolaíochta na Stát Aontaithe (1959-1962). Bronnadh bonn órga an chomhlacht ríoga réalteolaíochta ar bhall de gach glúin, éacht uathúil.
Crampa
Freanga ainneonach matáin, nó grúpa matán cnámharlach, a chuireann tús le pian. Tá claonadh go dtarlaíonn crampaí do sheandaoine is mná torracha. Cuirtear isteach ar mhatáin an cholpa go príomha.
Go, Dog. Go!
Leabhar de chuid P. D. Eastman is ea 'Go, Dog. Go!' a foilsíodh sa bhliain 1961.
Tesla Motors
Is comhlacht é Tesla Motors, Inc. bunaithe i gCailifornia a dearaíonn, a dhéanann, agus dhíolann carranna leictreacha agus comhpháirteanna de ghléasraí cumhachta le haghaidh feithiclí leictreacha.
Is comhlacht poiblí é Tesla Motors a thrádálann ar an stocmhalartán NASDAQ faoin siombail TSLA.
Bhí sé ráite sa bhliain 2013 ag Elon Musk, príomhoifigeach feidhmiúcháin an chomhlachta, go bhfuil se de rún ag Tesla bheith ina carr-dhéantúsóir neamhspleách, a mbeadh dírithe sa deireadh thiar ar charranna leictreacha a mhais-tháirgeadh go hiomlán, ar phraghas réasúnta chuig an gnáth thomhaltóir.
Militeoir
Éan Astraláiseach atá oiriúnaithe chun neachtar a ithe is ea militeoir.
Tesla Motors
Stair
Sa bhliain 2001, rinne Meiriceánach darbh ainm Martin Eberhard a shaibhreas i Silicone Valley, agus d’úsáid sé féin agus cúpla cara dá chuid a gcuid airgid chun comhlacht gluaisteán nua-aimseartha a chur ar bun. Tesla Motors an t-ainm a thug siad air, in ómós do Nikola Tesla, an t-innealtóir agus ceapadóir Seirbiach a fuair bás i 1943. (Ba eisean an chéad duine a mhol sruth ailtéarnach a úsáid chun leictreachas a tharchur).
Dar leis an Uasal Eberhard, nuair a d’fhéach sé ar na gluaisteáin leictreacha a bhí déanta ag na monaróirí móra gluaisteán sna 1990idí, bhí rud amháin soiléir dó: “Na daoine a rinne na gluaisteáin seo, ní raibh dúil acu bheith ag tiomáint.”
Militeoir
A theanga fada le barr cosúil le scuab. Itheann an militeoir torthaí is feithidí freisin, agus áitríonn crainn is sceacha.
Tesla Motors
Stair
Mar sin, rinne sé féin agus a fhoireann gluaisteán leictreach thar a bheith éagsúil a dhearadh, carr spórtúil, ar féidir leis níos mó ná 200 ciliméadar san uair a dhéanamh, ó bheith stadta go dtí 100 ciliméadar san uair níos tapúla ná Ferrari, agus gan fuaim (ach amháin seabhrán beag cosúil le fuaim triomadóra gruaige).
Militeoir
Bíonn ilghnéitheacht mhór i gcruth a ghoib is stíl a bheatha.
Tesla Motors
Stair
Shocraigh na hinnealtóirí go ndéanfaidís gluaisteán ar ardchaighdeán ar dtús, a chruthódh go raibh an teicneolaíocht i gceart agus a mheallfadh airgead chun gluaisteáin eile a fhorbairt.
Militeoir
Maireann an militeoir i ngrúpaí beaga.
Cluichí Comhlathais 2026
An Cluichí Comhlathais 2026, ar a dtugtar go hoifigiúil ag na cluichí an XXIII Cluichí Comhlathais, atá le bheith ar siúl i réigiún na Victoria, an Astráil ó 17 Márta go dtí an 29 Márta 2026.
Tesla Motors
Stair
Tá cáil ar Elon Musk as an Tesla Roadster a chruthú, arbh é an chéad ghluaisteán leictreach inmharthana na linne seo, Bhí infheistíocht déanta ag Musk i dTesla sa bhliain 2004 (ní raibh ann ach $6.5 million) agus ó 2008 ar aghaidh, bhí sé ina Phríomhoifigeach Feidhmiúcháin ar Tesla.
Bhí praghas €80,000 ar an “Tesla Roadster” sa bhliain 2006 agus tháinig an chéad sraith cheart (100 feithicil) amach sa bhliain 2007. Nuair a d’fhoilsigh Tesla Motors a phlean in 2006, fuair siad neart iarratas ó dhaoine a bhí ag iarraidh gluaisteán a cheannach. Mar sin, agus in ainneoin an phraghais agus an fheithimh, bhí an chéad sraith ar fad díolta taobh istigh de chúpla seachtain. Bhí timpeall céad duine sásta €80,000 a íoc ar ghluaisteán nár thiomáin siad riamh agus ar ghá fanacht bliain leis.
Chuir Sergey Brin, duine den bheirt a bhunaigh Google, dhá Tesla Roadster in áirithe. Chuir an t-aisteoir George Clooney ceann amháin in áirithe. Ní raibh na Tesla Roadster ar díol ach i Meiriceá ag an am sin, agus i gceithre nó cúig cinn de bhailte móra amháin.
Bhí Tesla Motors ag díol 2,000 go bliantúil ó 2009. An aidhm atá acu ná gluaisteáin leictreacha a dhéanamh “gnéasach” a dúirt an comhlacht ag an am.
2013
Sa bhliain 2013, phostáil Tesla brabúis don chéad uair i rith an chéad ráithe de 2013. bhain Tesla Motors Tesla aird fhorleathan amach as an Tesla Roadster a tháirgeadhth, an chéad charr spóirt iomlán leictreacha, agus ina dhiaidh sin as an Model E, salún sóchais a bhí go hiomlán leictreach.
mion|clé|Teslas nua ag an mhonarcha sa bhliain 2012
Cuireann Tesla Motors comhpháirteanna de ghléasraí cumhachta le haghaidh feithiclí leictreacha ar an mhargadh freisin, lena n-áirítear pacáistí de cheallraí ian litiam, le haghaidh carr-dhéantúsóirí eile, lena n-áirítear Daimler agus Toyota.
The Flower of Scotland
Is é The Flower of Scotland (Flùir na h-Alba as Gàidhlig) amhrán náisiúnta neamhoifigiúil na hAlban. Ba é Roy Williamson, as an ngrúpa cheol tíre úd The Corries, a scríobh é. Baintear úsáid neamhoifigiúil as Scotland The Brave mar an amhrán náisiúnta freisin.
Le lucht leanúna na foirne rugbaí in Albain is mó a shamhlaítear The Flower of Scotland inniu. Ghlac siad leis mar amhrán catha an chéad uair sa bhliain 1974, nuair a bhí na Leoin (British and Irish Lions) ar turas san Afraic Theas. Is gnách fíochmhaireacht ar leith a chur sa dá líne dheireanacha i ngach ceathrú, go háirithe roimh chluichí in aghaidh Shasana. Ghlac Cumann Sacair na hAlban leis mar amhrán oifigiúil sa bhliain 1997, ag leanúint réamhshampla Aontas Rugbaí na hAlban.
Tagraíonn téacs an amhráin don bhua a rug na hAlbanaigh, a raibh Roibeard de Brús i gceannas orthu, ar na Sasanaigh, agus iad faoi chomandracht an Rí Éamann a Dó, i gCath Allt a' Bhonnaich sa bhliain 1314
Stuabhealach
San ailtireacht, áiléar taobh istigh d'fhoirgneamh taobh thiar de cholúnáid. ag tabhairt aghaidh ar ghairdín, sráid nó cearnóg. Uaireanta, is struchtúr scartha é.
Cantúin na hEilvéise
CuimsíonnIs 26 cantún na hEilvéise (Gearmáinis : Kanton ; Fraincis : canton  ; Iodáilis: cantone; Rumantsch Grischun: chantun) ballstáit Chónaidhm na hEilvéise. D'úsáideadh Waldstätte chun tagairt a dhéanamh ar na chéad trí chomhghuaillithe cónasctha a bhunaigh Cónaidhme na hEilvéise sa chéad áit. Tá achoimre ar an dhá thréimhse thábhachtach i bhforbairt na Sean-Chónaidhme Eilvéise le téarmaí Acht Orte (‘Ocht gCantón’; ó 1353–1481) agus Dreizehn Orte (13 Cantóin, ó 1513–1798).
Bhí gach cantún de Shean-Chónaidhm na hEilvéise ar a dtugtaí Ort freisin (‘suíomh’, ó roimh 1450), nó Stand (‘eastát’, ó c.  1550), ina stát iomlán ceannasach a raibh a rialuithe teorann féin, a arm, agus a airgeadra féin acu, ó shíniú Síocháin Westfalen (1648) ar a laghad go dtí bunú an stáit fheidearálaigh san Eilvéis sa bhliain 1848, le tréimhse ghairid de rialtas láraithe le linn na Poblachta Helvetic (1798-1803). Tá an téarma Kanton in úsáid go forleathan ón 19ú haois. cantún de Chónaidhm na hEilvéise Sean, ar a dtugtaí Ort freisin (‘suíomh’, ó roimh 1450), nó Stand (‘eastát’, ó c. 1550 ), stát iomlán ceannasach a raibh a rialtáin teorann féin, a arm, agus a airgeadra féin ó Chonradh Westphalia (1648) ar a laghad go dtí bunú stát feidearálach na hEilvéise in 1848, le tréimhse ghairid de rialtas láraithe le linn na Poblachta Helvética (1798–1803). Tá an téarma Cantún in úsáid go forleathan ón 19ú haois.
Moaning Lisa
Craoladh an séú heipeasóid, "Moaning Lisa", den chéad sraith The Simpsons ar an 11 Feabhra 1990. Scríobh John Swartzwelder an eipeasóid seo. D'fhéach 27.4 milliún duine ar an eipeasóid.
Táirgeadh
Déanann Ralph Wiggum, Bleeding Gums Murphy, agus Jacqueline Bouvier a gcéad cuma san eipeasóid.
Cathair Phort Láirge
Is barúntacht suite i gContae Phort Láirge í Cathair Phort Láirge.
Top Hat
Ceoldráma Meiriceánach is ea Top Hat a rinneadh sa bhliain 1935.
Freascó
mion|Freascó de San Proculus ón 7ú haois i Séipéal San Proculus, Naturns, an Tioról Theas, an [[An Iodáil|Iodáil]] Is teicníocht ársa chun péintéireacht a dhéanamh ar bhallaí é an freascó, a tugadh chun foirfeachta sa 14ú-16ú céad san Iodáil. Le linn an Renaissance, rinneadh freascó go leor i séipéil, i bpáláis agus i mainistreacha.
Níl an freascó in úsáid ach go fíorannamh inniu.
Teicnic
Ullmhaítear an balla le suas le 4 chiseal plástair. Ansin cuirtear an ciseal leathdhéanach air, agus cuireann an t-ealaíontóir an dearadh air sin. Cuirtear an ciseal déanach den aolphlástar ar an mballa ansin. Agus é fós fliuch (fresco san Iodáilis) déanann an t-ealaíontóir an phéintéireacht le péint uiscebhunach.
Ní féidir ach cuid de chiseal déanach obair lae an ealaíontóra a chur ar an mballa.
Nascann na dathanna leis an bplástar trí imoibrithe ceimiceacha, agus mar sin bíonn siad an-bhuan. Ach éiríonn siad níos éadroime de réir mar a thriomaíonn siad, agus is gá don ealaíontóir é sin a chur san áireamh ina rogha dathanna.
Haemaifilia
mion|clé mion|clé|Dlúthán Is neamhord fola í an haemaifilia, galar géiniteach a tharlaíonn i bhfireannaigh den chuid is mó, ina moillítear téachtadh na fola as cuimse. Ní bhíonn Fachtóir VIII i láthair i ndaoine a mbíonn haemaifilia clasaiceach orthu, agus ní bhíonn a bhfuil siúd in ann téachtadh. Déantar iad a chóireáil le hinstealladh infhéitheach d'fhachtóir VIII, a scaradh ó fhuil úr.mion|[[Victoria na Ríochta Aontaithe|Banríon Victoria agus a chlann]] mion Ceiliúrtar Lá Domhanda Haemaifilia ar an 17 Aibreán gach bliain ó 1989 i leith. Tá sé mar aidhm leis feasacht agus tuiscint an phobail i gcoitinne a mhéadú agus a aird a dhíriú ar na saincheisteanna a bhaineann le haemaifilia agus neamhoird fuilithe eile.
Tréithe
I nduine le haemaifilia, bíonn ceimiceán amháin is gá do na himoibrithe seo as láthair, Fachtóir VIII, agus moillítear an téachtadh nó stoptar ar fad é.
Is féidir go gcuirfidh an haemaifiliach a chuid fola go bás, as créacht cuibheasach beag, fiú.
Is é an chóir leighis ar haemaifilia ná Fachtóir VIII a fháil trí fhuilaistriú. Tá haemifilia eile ann a tharlaíonn go hannamh ina mbíonn fachtóir eile as láthair, fachtóir IX, agus déantar cóireáil air cosúil le hinstealladh fachtóir IX.
Haemaifilia A
Is í Haemaifilia A an cineál haemaifilia is coitianta i measc an phobail. Bíonn fadhbanna níos minice i bhfir, do dhuine amháin as gach 5,000 go gach 10,000 fear.
Cúram in Éirinn
Meastar, a dúirt an tAire Sláinte sa bhliain 2019, "go bhfuil na seirbhísí a sholáthraítear in Ionaid Chúraim Chuimsithigh i measc na seirbhísí is fearr ar domhan. Is iad na hionaid sin an tIonad Náisiúnta Téachta in Ospidéal San Séamas, Baile Átha Cliath; an tIonad Téachta in Ospidéal Ollscoile Chorcaí; agus Ospidéal Mhuire na Leanaí, Cromghlinn."
Seans go leigheasfar haemaifiliaigh le géinteiripe amach anseo, ionas gur féidir lena gcolainneacha a bhfachtóir VIII féin a dhéanamh.
Sa bhliain 2014, bhí cumann Haemaifilia na hÉireann ag éileamh go gcuirfí cógas leighis nua ar fáil go luath do 350 duine a bhfuil an víreas Heipitíteas C orthu agus atá go dona tinn dá bharr.
Gottlob Frege
Matamaiticeoir is loighceoir a saolaíodh i Wismar na Gearmáine ab ea Friedrich Ludwig Gottlob Frege (8 Samhain 1848 - 26 Iúil 1925). Ina leabhar Begriffschift (Coincheapscríbhinn, 1879) leag sé amach an chéad chóras iomlán loighce siombailí. Leabhar suntasach eile uaidh ab ea Grundlagen der Arithmetik (Buntús na hUimhríochta, 1884).
Scinceáil
mion| Uisce a scaradh ó uisce láibeach Is próiseas é scinceáil chun meascáin de leachtanna domheasctha, nó de leacht agus de mheascán soladach, amhail fuaidreán a scaradh óna chéile. Déantar an ciseal is gaire do bharr an choimeádáin - an ceann is dlúithe den dá leacht, nó an leacht as a bhfuil an deascán nó an dríodar socraithe - a dhoirteadh, ag fágáil an chomhpháirt eile nó an leacht níos dlúithe den mheascán taobh thiar de. Feictear scaradh neamhiomlán le linn scaradh dhá leacht dhomheasctha. Chun é a chur ar bhealach simplí is éard is scinceáil ann ná tuaslagán domheasctha a scaradh trí chiseal barr an tuaslagáin a aistriú go coimeádán eile.
Próisis
mion| Lártheifneoir
An Ghilbeartais
Teanga Astrainéiseach is ea an Ghilbeartais a labhraítear go príomha i gCiribeas. Cuirtear Taetae ni Kiribati uirthi as Gilbeartais.
Ní hionann is na teangacha eile san Aigeán Ciúin, níl baol do dhíothaithe ag an nGilbeartais. Úsáideann beagnach gach duine a labhraíonn í an teanga gach uile lá. Níl ach 30% de na cainteoirí in ann an Béarla a labhairt. Mar toradh, níl sí i mbaol bheith gafa ag an mBéarla.
Uimhir na gCainteoirí
Labhraíonn níos ná 96% de mhuintir Chiribeas an teanga. Labhraíonn an chuid is mó de dhaoine ar Nui (Túvalú), ar Oileán Rabi (Fidsí) agus in áiteanna a athlonnaigh muintir Chiribeas chomh maith mar shampla na hOileáin Sholaimh agus Vanuatú.
Canúineolaíocht
Tá dhá phríomhchanúint ag an nGilbeartais, tuaisceartach agus deisceartach. Is é an fuaimniú an phríomhdhrifríocht.
Tá canúint dhifriúil ag na hoileáin Butaritari agus Makin. Tá foclóir agus fuaimniú difriúla aici leis an nGilbeartais chaighdeánach.
Foghareolaíocht
Tá 13 chonsan agus 10 ngutaí ag an nGilbeartais.
Consain
Nótaí:
Gutaí
Nótaí:
Gramadach
Is é Briathar-Cuspóir-Ainmní (VOS) ord na bhfocal.
Ainmfhocail
Is féidir aon ainmfhocal a chruthú tríd an alt cinnte "te" a chur roimh bhriathar nó aidiacht.
Is féidir ainmfhocail a mharcáil do sheilbh (duine agus uimhir). Uaireanta marcáltar an iolracht le guta fada ar an gcéad ghuta.
Marcáltar an inscne trí mmwaane (firinscneach) agus aiine (baininscneach) a chur leis an ainmfhocal.
Is féidir an nascóir "n" a úsáid i gcomhair ainmfhocail daonna.
Is féidir ainmfhocail gníomhaíocha a chruthú leis an mír tia (uatha) nó taan(i) (iolra).
Ailt
Níl an t-alt 'te' éiginnte nó cinnte; léiríonn sé gur ainmfhocal uatha an chéad focal eile. Go minic, aistrítear é leis an bhfocal "an". Tá an t-alt iolra roghnach mar tá go leor bealaí an iolracht a chur in iúl trí thaispeántaigh, uimhreacha, srl. Úsáidtear na hailt pearsanta roimh ainmneacha pearsanta. Is é 'te' an fhoirm fhirinsnceach roimh ainmneacha a thosaíonn le <i, u, w, b', ng>, 'tem' roimh <b, m>, 'ten' roimh <a, e, o, n, r, t> agus 'teng' roimh <k, (ng)>. Is féidir na foirmeacha 'na, nan, nang' a aimsiú i mButaritari agus Makin.
Aibítir
Roimh na 1860óidí, níor scríobhadh an teanga ar pháipéar ariamh. Anois scríobhtar í leis an aibítir Laidineach. Tugadh isteach í nuair a d'aistrigh Hiram Bingham Jr, misinéir Protastúnach, an Bíobla go Gilbeartais. Taispeántar gutaí agus consain fhada trí iad a scríobh faoi dhó, mar a dhéantar as Ísiltíris agus as Fionlainnis.
Dylan Moran
Is fuirseoir agus aisteoir Éireannach é Dylan Moran, a rugadh ar an 3 Samhain 1971 san Uaimh i gContae na Mí.
Bhuaigh Dylan an Perrier Comedy Award nuair a bhí sé ach ceithre bliana is fiche d'aois. Is é an duine is óige chun an duais seo a bhuachaint riamh. Ghlac sé páirt sa chlár Black Books ar Channel Four, clár a scríobh sé i gcomhoibriú le Graham Linehan. Phós Dylan a bhean chéile i 1997 agus tá beirt pháistí acu faoi láthair.
Hasim Rahman
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain, is ea Hasim Sharif Rahman a rugadh ar 7 Samhain, 1972 i mBaltimore, Maryland.
Iarthuaisceart-Lár na Tíre (toghcheantar na hEorpa)
mion|250px|Suíomh Iarthuaisceart-Lár na Tíre Is toghcheantar na hEorpa suite in Éirinn é Iarthuaisceart-Lár na Tíre. Cruthaíodh an toghcheantar sa bhliain 2014. Tá ceithre shuíochán ag an toghcheanatar.
Teorainneacha
Nuair a chruthaíodh an toghcheantar i 2004, bhí na contaetha An Cabhán, Dún na nGall, Gaillimh, Cill Dara, Laois, Liatroim, An Longfort, An Lú, Maigh Eo, An Mhí, Muineacháin, Uíbh Fhailí, Ros Comáin, Sligeach agus An Iarmhí agus cathair na Gaillimhe sa toghcheantar.
Don chéad tochán eile, beidh na contaetha Laois agus Uíbh Fhailí ag bogadh go toghcheantar Deisceart.
Freon
Ainm trádálach ar chlórafluaracarbóin chomhlacht DuPont, an comhlacht is mó ar Domhan a dhéanann na ceimiceáin seo. D'úsáidtí Freon mar ábhar cuisnithe (cuisneán) i gcuisneoirí is aeroiriúnaitheoirí, cheimiceán iompair i gcannaí aerasóil, gníomhaí glanta, agus i ndéanamh cúrphlaisteach. Tá dianiarracht ar siúl na húsáidí uile seo a laghdú ar fud an Domhain ar mhaithe leis an gciseal ózóin.