cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Na Fíréin
Stair
Go ceann ceithre bliana ina dhiaidh sin, thaistil agus sheinn Na Fíréin ar fud na nGaeltachtaí agus na tíre, ón Rinn go Toraigh, ó Bhéal Feirste go Corcaigh, agus is iomaí clár teilifíse Gaeilge a raibh siad páirteach ann – Iris, Cúrsaí, Scaoil Amach an Bobailín agus eile. I 1990, d’eisigh an grúpa albam eile d’amhráin nua-cumtha dá gcuid féin. Beagáinín Níos Fearr ba theideal don albam a bhí ar caiséad amháin agus is ar lipéad an ghrúpa féin, Gealt, a eisíodh é. An bhliain dár gcionn eisíodh an t-aon dlúthdhiosca ón ngrúpa, ar lipéad Gael Linn, ar a bhfuil fiche amhrán ón dá albam a eisíodh roimhe sin.
Will Smith
Is aisteoir Meiriceánach é Willard Christopher Smith, Jr, a rugadh ar an 25 Meán Fómhair 1968. Tá sé pósta le Jada Koren Pinkett agus tá beirt pháistí acu: Jaden Smith (rugadh 1998) agus Willow Smith (rugadh 2000).
Kapellen
Is cathair i bhFlóndras na Beilge é Kapellen.
Bissau
Príomhchathair Ghuine-Bhissau is ea Bissau. Sa bhliain 2007 bhí timpeall is 407,424 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Bissau suite i ngar don Aigéan Atlantach. Bhunaigh na Portaingéalaigh í sa bhliain 1687. Ba í Bissau príomhchathair Ghuine na Portaingéile.
RTÉ a hAon
Is stáisiún teilifíse é RTÉ a hAon atá mar chuid de RTÉ. Craoladh an chéad chlár i mí na Nollag, 1961.
RTÉ One +1
Féach RTÉ a hAon +1
Cille Bhrìghde, Na Pùballan
Is baile suite i gComhairle nan Críochan é Cille Bhríghde.
Coill Tairseacháin
Is sráidbhaile í Coill Tairseacháin. Tá sí suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Na Pùballan (baile)
Is baile suite i gComhairle na gCríoch, in Albain é na Púballan.
The Fureys
Banna ceoil traidisiúnta Éireannach é The Fureys, a bhunaíodh i mBaile Formaid, Baile Átha Cliath sa bhliain 1978. Ba iad na baill ná na deartháireacha Furey, Finbar, Eddie, Paul agus George agus a gcara Davey Arthur. Bhí rath mór orthu ar feadh blianta fada in Éirinn agus thar lear. Fuair Paul bás sa bhliain 2002 de bharr ailse.
2018 Hungarian Open
Ba chomórtas ATP World Tour é 2018 Hungarian Open a imríodh ag Nemzeti Edzés Központ. Thosaigh an príomhchomórtas ar 23 Aibreán 2018 agus chríochnaigh sé ar 29 Aibreán 2018.
B'é 2018 an dara heagrán den chomórtas. Bhuaigh Marco Cecchinato comórtas na singlí le Dominic Inglot agus Franko Škugor ag bua comórtas na mbeirteanna.
John Crowley
Polaiteoir Éireannach ab ea John Crowley (1870 - 1934). Bhí sé ina bhall de Shinn Féin.
Achernar
Is é Achernar (α Eri, Alfa Eridani) an réalta is gile ar réaltbhuíon na hAbhann, agus tá sé an deichiú (10ú) réalta is gile ar spéir na hoíche. Tá sé suite in aice leis an bpointe is faide ó dheas ar an réaltbhuíon.
Bósón Higgs
Cáithnín fonúicléach, a ainmníodh as an bhfisiceoir Albanach Peter Higgs, is ea an bósón Higgs. Mhol Higgs agus dornán eolaithe eile mar mhíniúchán ar an mais atá ag cáithníní áirithe.
De réir an bhundéanta, is bósón mórmhaise scálach é bósón Higgs nach bhfuil guairne ar bith, lucht leictreach ar bith ná lucht datha ar bith aige.
Gabhrán mac Domhanghairt
Ní fhaightear ach iontráil maidir le bás Gabhráin i n-annála Éireann agus na Breataine Bige. B'fhéidir é go bhfuair sé bás i mbun imirce nó teite roimh Bridei mac Maelchon na gCruithneach, ach is dócha nach mór seo ach comhtharlúint.
Bósón Higgs
mion|clé|Peter Higgs sa bhliain 2013
Gabhrán mac Domhanghairt
Cineál Gabhráin
Is í príomhthábhacht Ghabráin ná gurb é sinsear mar a mheastar an Chineáil Ghabhráin (Cenél nGabráin), dream a bhíodh i gceannas an Dáil Riada go dtí blianta deiridh na 7ú haoise, agus and continued to provide kings thereafter. Rianaigh rithe na hAlban a dteaghlach trí Ghabhrán chuig a sheanathair Fearghas Mór, a mheastar chomh déanach agus na 16ú agus 17ú haoiseanna gur phríomhbhunaitheoir an rítheaghlaigh é, i bhfad i ndiaidh bhunús Gaelach na ríochta.
Bósón Higgs
Cúlra
mion|clé|Andy Hocker sa bhliain 2013 Cé go raibh eolas ag na heolaithe ar fhormhór na gcáithníní sa 20ú haois (thug siad leictreoin, prótóin agus neodróin mar ainmneacha orthu), bhí a fhios acu go raibh cáithnín amháin ar iarraidh. Thug siad ‘Bósón Higgs’ mar ainm ar an gcáithnín sin. Gan na cáithníní seo uile ag greamú dá chéile, ní bheadh dada ann sa domhan. Ní bheadh cathaoireacha, ná boird, ná bia, ná éadaí ann. Ní bheadh réaltaí ná pláinéid ann agus ní bheadh an bheatha ann mar is eol dúinn í. Ach cé go raibh eolas ag na heolaithe ar fhormhór na gcáithníní, bhí a fhios acu go raibh cáithnín amháin fós ar iarraidh.
Tarlaíonn briseadh spontáineach na siméadrachta nuair a bhíonn siméadracht an staid is lú fuinnimh sa chóras níos lú ná an t-idirghníomhú a rialaíonn an córas.
Tugtar meicníocht Higgs ar nochtadh bhriseadh na siméadrachta i réimsetheoiric chandamach, agus taispeánann sí conas a leanann cáithníní maisiúla i ndiaidh briseadh na siméadrachta, ní hionann is gnáthréimsetheoiric nach réamhinsíonn ach cáithníní gan mhais.
Bhain Weinberg is Salam feidhm as meicníocht Higgs chun maiseanna an W-cháithnín is an Z-cháithnín a réamhinsint ina dteoiric ag aontú an idirghníomaithe laig is an idirghníomhaithe leictreamaighnéadaigh.
Fo-tháirge ar an mais bhreise a fhaigheann na cáithníní seo is ea cáithnín Higgs.
1954
Fuair an bósón a ainm ó Pheter Higgs. Sa bhliain 1964 d'fhoilsigh Higgs agus cúigear eolaithe eile saothar taighde faoi mheicníocht Higgs, agus is éard a bhí i gceist leis an meicníocht seo ná an chúis leis go bhfuil mais ag cáithníní áirithe. Gné den mheicníocht seo é bósón Higgs. (Bíonn cúiseanna éagsúla leis go bhfuil mais ag cáithníní, ach bhíodh sé thar a bheith deacair míniú cuimsitheach a thabhairt ar an mais mar airí de chuid na gcaithníní.) Go bunúsach bhí cáithnín gan ghuairne, bósón a chomhlíonfadh éilimh na teoirice, ag teastáil le go mbeadh an mheicníocht inchreidte mar theoiric, agus baisteadh "bósón Higgs" ar an gcaithnín teoiriciúil seo.
2012
Ba dhúshlán tábhachtach é i bhfisic na gcáithníní an bósón Higgs a aimsiú is fianaise thurgnamhach a fháil air. Theip ar chuid mhaith iarrachtaí costasacha roimh 2012.
Sa bhliain 2012 aithníodh cáithnín fo-adamhach a chomhlíon na héilimh seo le linn na dturgnamh úd ATLAS agus CMS leis an Imbhuailteoir Mór Hadróin i saotharlann CERN in aice leis an nGinéiv san Eilvéis. D'fhógair CERN ar 4 Iúil 2012 gur tháinig na heolaithe ann ar an mbósón Higgs.
Machair Mhoireibh
deas|250px|thumb|Machair Mhoireibh Is ceantar i gComhairle Mhoireibh, in Albain, é Machair Mhoireibh. Machaire méith í Machair Mhoireibh. De ghnáth tugtar an t-ainm ar an gceantar idir Fachabair agus Brodie. Cuimsíonn Machair Mhoireibh bailte Eilginn, Farrais, Inbhir Losaidh, am Broch, Hudaman agus Lann Bhrìghde.
Sondrio
Is cathair i réigiún An Lombaird san Iodáil é Sondrio.
An Sruthan Fuar
Is baile suite i gComhairle nan Críochan é an Sruthan Fuar.
Ronse
mion|250px|Ronse Is cathair i bhFlóndras, sa Bheilg, é Ronse.
Forestdale, Londain
Is baile é Forestdale atá suite sa bhuirg London Borough of Croydon, Londain Theas.
Ulchabhán réisc
Is éan é an ulchabhán réisc.
Port Ghòrdain
Is sráidbhaile suite i gComhairle Mhoireibh é Port Ghòrdain.
Chipping Sodbury
Is baile suite i nGloucestershire é Chipping Sodbury.
Luch
Is mamach beag í luch agus baint aici le hord na gcreimirí. Is an luch thí (Mus musculus) an speiceas is mó iomrá, agus tá an luch mhóinéir (Apodemus) líonmhar in áiteanna éigin, cé go ndéanann iolair, seabhaic agus a leithéidí creach uirthi.
Tá roinnt creimirí ann atá dealraitheach le lucha agus atá le fáil i dtithe uaireanta. Orthu sin tá Peromyscus leucopus (an luch chosbhán) agus Peromyscus maniculatus.
Is iomaí ainmhí agus éan a itheann lucha - nathracha, madraí rua agus eile. Mar sin féin, tá an luch ar cheann de na géinis mhamacha is rathúla toisc gur féidir léi maireachtáil san oiread sin áiteanna.
Is féidir le lucha dochar a dhéanamh, go háirithe nuair a itheann siad barra. Is féidir leo díobháil a dhéanamh do thithe agus galracha a spré trí chac agus trí sheadáin.
Istoíche is mó a bhíonn lucha sa siúl. Níl radharc na súl go han-mhaith acu agus téann siad i muinín a gcluasa géara agus ina gcumas bolaíochta chun teacht ar bhia.
Contae Franklin, Alabama
Is contae in Alabama é Contae Franklin. Tá sé suite in iarthuaisceart an stáit, ar theorainn na Mississippi. Tá an dlús daonra (22/km²) ann. Is é Russellville príomhbhaile an chontae. Sa bhliain 2016 bhí 31,628 daoine ina gcónaí ann. Tá sé ag críochantacht le Contaetha Alabama Colbert, Lawrence, Winston, agus Marion, agus le Contaetha Mississippi Itawamba, agus Tishomingo.
Is contae tirim (Béarla: dry county) é Contae Franklin, is ionann sin agus tá sé in éadan an dlí ag díol alcól ar chor ar bith, cé go gceadaítear é i mbaile Russellville.
Stair
Bunaíodh Contae Franklin ar 6 Feabhra 1818. Ainmníodh an contae i gcuimhne ar Benjamin Franklin.
Fionn
Is éard is fionn nó cataracht ann ná scammallú a fhorbraíonn i lionsa criostalach na súil e nó ina himchlúdach. Bíonn cineálacha éagsúla ann, roinnt a mbíonn beagán teimhneachta i gceist go cinn eile a mbíonn teimhneacht iomlán i gceist leo agus cuireann sé as do thaisteal an tsolais tríd an lionsa.
Go luath agus fionn a bhaineann le dul in aois ag forbairt, is féidir go méadófar cumhacht an lionsa, agus d'fhéadfadh sé seo mióipe nó gearr-radharc a spreagadh agus is féidir go laghdódh buíochan agus teimhniú an lionsa an cumas dathanna gorm a aithint a.
thumb|Íomhá mhéadaithe de fhionn sa tsúil dhaonna, mar a fheictear é i scrúdú cliniciúil le lampa scoiltíneach a bhfuil soilsiú réscaipthe in úsáid ann anseo.|alt=|clé
De ghnáth, téann na fionna in olcas agus teip amhairc an toradh a bhíonn orthu, agus is féidir go dtiocfadh daille ar an othar má fhágtar gan chúram iad.
De ghnáth cuireann an riocht seo as don dá shúil, ach is gnách go gcuireann sé as do shúil amháin roimh an gceann eile.
2017 Hungarian Open
Ba chomórtas ATP World Tour Tour é 2017 Hungarian Open a imríodh ag Nemzeti Edzés Központ. Thosaigh an príomhchomórtas ar 24 Aibreán 2017 agus chríochnaigh sé ar 30 Aibreán 2017.
B'é 2017 an chéad eagrán den chomórtas. Bhuaigh Lucas Pouille comórtas na singlí le Brian Baker agus Nikola Mektić ag bua comórtas na mbeirteanna.
Zottegem
Is cathair i bhFlóndras, sa Bheilg, é Zottegem.
An Cheathrú Chaol, Buiríos Umhaill
Is sráidbhaile í an Cheathrú Chaol. Tá sí suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Hamsey Green
Is baile é Hamsey Green atá suite sa bhuirg London Borough of Croydon, Londain Theas.
Jan-Lennard Struff
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Ghearmáin é Jan-Lennard Struff. Rugadh é ar an 25 Aibreán 1990.
Haitseapsút
Faró Éigipteach ab ea Haitseapsút 1508 r. Chr. – 1458 r. Chr).
Fear dearg
Síolraíonn scéalta faoin bhfear dearg aníos ó luath-ré na litríochta Gaeilge. Sa scéal Toghail Bruíne Dá Dearga, ar cumadh a bhunús roimh AD 900, deirtear gur geis leis an rí Conaire Mór mac Eidirsceoil teacht isteach in aon teach a bhfuil fear dearg tar éis dul isteach ann. Nuair a bhriseann an rí an gheis, maraítear i luíochán é.
Ráth Tó
Is baile comaitéireachta borrach é Ráth Tó (Béarla: Ratoath) i gContae na Mí, Éire. Tugtar an t-ainm Ráth Tó ar bhaile fearainn, barúntacht agus ar pharóiste. Bhí sé ar an mbaile is mó fás in Éirinn de réir daonáireamh 2006, le daonra 7,249. (aníos ó 1,061 i 1996). Tá an céatadán is mó de dhaoine óga sa tír le fáil i Ráth Tó de réir an daonáirimh chomh maith.
Tá an baile gar do ráschúrsa Thigh na Sióg, áit a mbíonn an Rás Mór Náisiúnta ar siúl le linn Fhéile na Cásca gach bliain. Chomh maith leis sin tá an teaghlach cáiliúil rásaíochta, Carberrys, ina gcónaí gar don bhaile.
Stair na hÁite
thumb|clé|205pc|Príomhshráid Ráth Tó i mí na Bealtaine 2020 Ba thaoiseach Lochlannach é Tó (seanlitriú Tódh) a bhunaigh ráth san áit seo in aimsir na Lochlannach, de réir scoláirí na Suirbhéireachta Ordanáis. Tá sé sa seanchas chomh maith gur cuireadh an ruaig ar na Danair ón áit seo tráth. Tá tagairtí don áit seo faoin ainm Mruigtuaithe chomh maith i Leabhar Ard Mhacha agus d'aithin an scoláire Gaeilge, Eoin Mac Néill, gur Ráth Tó a bhí i gceist. Tá eastát tithíochta amháin sa bhaile a bhfuil an t-ainm áirithe seo air.
Tá an príomhbhaile suite ar bharr cnoic agus mar sin is léir cén fáth ar shuíomh maith le haghaidh rátha é. Nuair a ghabh na Normannaigh an ceantar seo tar éis 1169, thóg siad móta agus bábhún mar ionad cosanta dóibh féin ar bharr an chnoic. Tá an cnoc seo fós le sonrú in aice na heaglaise Caitlicí (a tógadh sna 1840idí) sa bhaile. Is maith an seans gurbh é Aodh De Lása (mac leis an Aodh De Lása cáiliúil) a thóg an struchtúr cosanta seo, os rud é gur bhronn a dheartháir Ualtar, talamh an cheantair seo air.
Naisc Sheachtracha
Spórt agus Clubanna Pobal Scoileanna agus Coláistí
Liosta na dToghcheantar Parlaiminte de chuid na Ríochta Aontaithe
mion|175x175px|Íomhá na dtoghcheantar, a léiríonn na torthaí sa bhliain 2017 Tá 650 toghcheantair sa Ríocht Aontaithe, agus toghtar Teachta Parlaiminte (TP) amháin as gach ceann acu chuig Teach na dTeachtaí, de ghnáth gach cúig bliana. Tharla an vótáil dheireanach i ngach 650 de na toghcheantair sin le linn na holltoghcháin ar an 8 Meitheamh 2017, agus bhí na torthaí seo comhairthe agus dearbhaithe.
Ráth a' Mhuigh
Is sráidbhaile suite i gComhairle Mhoireibh é Ráth a' Mhuigh.
Liosta na dToghcheantar Parlaiminte de chuid na Ríochta Aontaithe
Toghadh ar an 8 Meitheamh 2017  650 toghcheantair. Bhain  an Páirtí Coimeádach 317, Páirtí an Lucht Oibre 262, an Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba, Páirtí Náisiúnta na hAlban 35, an Páirtí Daonlathach Liobrálach 12, an Páirtí Aontachtach Daonlathach, an Páirtí Aontachtach Daonlathach10, an fuílleach i seilbh  páirtithe éagsúla níos lú, gan aon cheann acu le níos mó ná 8 suíochán, móide ceithre TP neamhchleamhnaithe. Ina theannta sin, tá toghlach an Spéicéara, nach mbíonn de réir traidisiún bainteach le haon páirtí.
D'ardaigh líon na suíochán ó 646 ag an olltoghchán sa bhliain 2005t ar éis gur glacadh le moltaí a rinneadh coimisiúinéirí na teorainn le haghaidh Sasana, na Breataine Bige agus Thuaisceart Éireann trí mheán ionstraimí reachtúla. D'fhan toghlaigh na hAlban gan athrú, mar go raibh athbhreithniú  déanta ag Coimisiún Teorann na hAlban díreach roimh thoghchán ginearálta na bliana 2005..
Cille Bhrìghde an Ear
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Lannraig a Deas é Cille Bhrìghde an Ear.
Joan Gamper
Ba bhunaitheoir an chlub sacair F.C. Barcelona é Hans-Max Gamper Haessig, a raibh aithne air sa Chatalóin mar Joan Gamper. Ba fhear spórtúil é ar fad a shaoil.
Luathshaol
Rugadh é sa chathair Éilvéis each Winterthur ar 22 Samhain 1877. Ba rothaí é i Zurich ó bhí sé 12 bliain d'aois, ach d'éirigh sé as an rothaíocht agus dhírigh sé é féin ar an bpeil. Bhog sé ón Eilvéis go Lyon na Fraince i 1897, áit a d'imir sé rugbaí.
Eitleán
thumb|250px| [[Airbus A320 de chuid an chomhlachta Finnair.]] thumb|250px| Boeing 737-300 de chuid [[Jet2.com, ar eitleán nua-aimseartha do phaisinéirí é.]]
Joan Gamper
Barcelona
I 1899 bhog sé go Barcelona agus chuir sé aithne ar na heachtranniagh eile a bhí ag cur fúthu sa chathair.
Eitleán
Is éard is eitleán ann ná aerárthach sciatháin dhobhogtha. Go prionsabálta, is cóir thaistil í atá ceaptha le heitilt a dhéanamh, agus í níos troime ná an t-aer. Sin é an difríocht idir an t-eitleán agus an balún, nó bíonn na balúin agus na seipilíní níos éadroime ná an t-aer.
Joan Gamper
Barcelona
Chinn sé ar chlub sacair a bhunú. Chuir sé fógra san iris Los Deportes ag lorg imreoirí dá chlub nua. Ar an 29 Samhain, bunaíodh Football Club Barcelona sa Gimnàs Solé ar an tsráid Montjuïc del Carme uimhir 5. clé|mion|320x320px|Fógra i Los Deportes, ó Hans Gamper, 1899 Ba iad dathanna chathair Zurich a phioc na bunaitheoirí don chlub - dearg agus gorm.
D'imir Gamper don chlub ó 1899 go 1903. Ina dhiaidh sin, chaith sé sealanna ina uachtarán ar an gclub. Chuir Gamper lámh ina bhás féin ar an 30 Iúil 1930; bhí sé 53 bliain d'aois. mion|212x212px|clé|Gamper ag imirt, 2 [[Bealtaine 1902]]
Eitleán
Gaeilge
Ach is gnách forainmneacha baininscneacha a úsáid le tagairt don eitleán (mar shampla "tháinig an t-eitleán inniu agus chonaic mé ag tuirlingt í"). mion|266x266px|an chabhail
Mortsel
Is cathair i bhFlóndras, sa Bheilg, é Mortsel.
Eitleán
Príomhpháirteanna an Eitleáin
Is iad príomhpháirteanna an eitleáin ná:
Cúfú
Faró Éigipteach ab ea Cúfú (réimeas - 2859 r. Chr. - 2566 r. Chr).
Eitleán
Gléasra Rialaithe an Eitleáin
thumb|250px| Gléasra Rialaithe i gcró píolótaíochta (Cessna 340A) Is iad na gléis rialaithe a bhíonn le fáil i gcró an phíolóta ná:
clé|mion| na plapaí Sa bhreis air seo, tá gléasra ann leis na plapaí agus na bacóirí a oibriú. Cineál ailearáin bhreise iad na plapaí a leathfar amach nuair a thosóidh an t-eitleán ag tuirlingt. Cuireann na plapaí leis an bhfórsa ardaithe, agus buíochas leis na plapaí, is féidir le heitleáin an lae inniu tuirlingt ar rúidbhealaí níos giorra ná na cinn a bhí in úsáid sular tháinig na plapaí. Maidir leis na bacóirí, arís, a mhaláirt úsáid a bhainfear astu sin. Nuair a thiocfaidh an t-eitleán i dteagmháil le talamh, ardófar na bacóirí, ar plátaí ar dhroim an sciatháin iad, ionas go n-athrófar aereiteog an sciatháin. Bainfidh siad den fhórsa ardaithe, ionas go mbrúfar an t-eitleán in éadan an rúidbhealaigh. Tá a leithéid de rud ann agus aerchoscáin fós, agus iad ag cur leis an bhfrithchuimilt in aghaidh an aeir agus ag baint de luas an eitleáin.
Ulchabhán scopach Sokoke
Is éan é an ulchabhán scopach Sokoke. Is baill d'fhine na Strigidae iad.
Eitleán
Gléasra Rialaithe an Eitleáin
Inniu, bíonn uathphíolóta ann freisin, is é sin, uathoibriú na ngnáthamh eitilte. Sular tháinig an t-uathphíolóta, chaithfeadh an píolóta bheith an-airdeallach ag ceartú threo an eitleáin, toisc go bhféadfadh gach soinneán gaoithe an meaisín a chur ar strae. Is léir gur chuir an síorairdeall sin an-strus ar an bpíolóta, agus ní bhíodh an tuirse i bhfad ag teacht. Nuair atá an t-uathphíolóta ag obair, áfach, coinníonn an t-eitleán a seantreo agus a seanairde as a stuaim féin.
thumb|250px|Taispeánann an pictiúr seo conas a oibríonn an luamhán stiúrtha (B) ar na hailearáin (A) agus ar an rialtán airde (C). Úsáidtear na troitheáin leis an stiúir (D) a iompú.
Na hIonstraimí
Le cuidiú na n-ionstraimí, is féidir leis an bpíolóta bheith eolach ar na himthosca aeir, ar an dóigh a bhfuil na hinnill ag obair, agus araile. Is iad na hionstraimí is tábhachtaí ná:
An Tiomáint
clé|mion|[[faoileoir i nGunma（群馬県）]] Is féidir na heitleáin a rangú de réir an chineál tiomána a úsáideann siad.
Na Faoileoirí
Tugtar faoileoir ar an gcineál eitleáin nach bhfuil inneall ar bith aici. Le haghaidh caitheamh aimsire is mó a úsáidtear iad, cé go mbíonn faoileoirí míleata ann le trúpaí ionraidh a thabhairt isteach faoi choim, i nganfhios don namhaid a bheadh in ann torann na n-eitleán innealltiománta a chloisteáil. Leis an bhfaoileoir a bhaint den talamh, is féidir eitleán innill a úsáid a tharraingeoidh ar téad in airde í, ach tá capstain speisialta ann le haghaidh na hoibre seo chomh maith. Tá a leithéid de rud ann agus faoileoir innill freisin, is é sin, faoileoir a bhfuil inneall beag aici le hí a tharraingt ar eiteog. Nuair a bheidh an faoileoir innill thuas, múchfar an t-inneall agus beidh an t-eitleán ag brath ar an ngaoth ansin, cosúil leis an ngnáthfhaoileoir. Aithnítear na faoileoirí ar na sciatháin fada díreacha a bhíonn orthu. mion|266x266px|lián
Na lián eitleáin
Bhí na chéad eitleáin inneallghluaiste á dtiomáint ag lián a bhí á chasadh ag inneall frithingeach, is é sin, inneall dócháin inmheánaigh nach raibh ró-dhifriúil leis an gceann a úsáidtear sna gluaisteáin. Inniu féin, bíonn innill den chineál sin á n-úsáid sna heitleáin bheaga, cosúil leis na cinn den déanamh Cessna nó Beechcraft. Bíonn na heitleáin seo sách ciúin, agus ní ídíonn siad an iomarca breosla, ach san am céanna, ní bhíonn siad ábalta lastais mhóra throma a iompar. Mar sin féin, úsáidtear iad i gcónaí nuair nach mbíonn ach pálastaí beaga á n-iompar, agus ar ndóigh, an duine a dteastóidh uaidh a eitleán féin a bheith aige mar chaitheamh aimsire, seo é an cineál eitleáin a mbeidh sé ag díriú uirthi de ghnáth.
Na heitleáin turba-liáin, úsáideann siad scairdinneall leis an lián a chasadh. Bíonn na heitleáin seo an-oiriúnach don eitilt réigiúnda, intíre agus comaitéireachta, agus iad in ann tuirlingt ar aerfoirt bheaga gan rúidbhealaí fada.
Na Scairdeitleáin
clé|mion|333x333px| scairdeitleán Is éard is scairdeitleán ann ná eitleán atá á tiomáint ag scairdinneall, is é sin, sórt tuirbín agus é ag dul timpeall nuair a shéidtear gás sceite tríd. Tá na scairdinnill níos láidre ná na hinnill dóiteáin inmheánaigh, agus iad ábalta lastais mhóra throma a ardú ar eiteog. Ón taobh eile de, áfach, bíonn siad ag cur isteach ar na daoine agus ar an dúlra féin leis an torann mór a dhéanann siad. Le déanaí, áfach, tháinig scairdinneall de chineál úr in úsáid - an scairdinneall turba-fean - a mhaolaíonn go mór mór ar an truailliú torainn seo. mion|[[Messerschmitt Me 262, 31 Márta 1945 sna Stáit Aontaithe]] Forbraíodh an chéad scairdeitleán sa Ghearmáin sna 1930idí. Ba í Heinkel He 178 an chéad scairdeitleán a raibh úsáid phraiticiúil inti, agus chuaigh sí ar eiteog an chéad uair ar aerstráice Marienehe in aice le monarcha eitleán Ernst Heinkel. Ba é an t-innealtóir óg Hans von Ohain, áfach, a chéadcheap an bunsmaoineamh. Sa bhliain 1943, tháinig an chéad scairdeitleán cogaidh ar an bhfód - Messerschmitt Me 262. Nuair a chuaigh na heitleáin seo in úsáid, áfach, bhí an cogadh ag druidim chun deiridh cheana féin, agus níor athraigh an t-aireagán seo a dhath faoi sin. mion|BOAC de Havilland Comet 4, Imperial War Museum, Duxford Go gairid i ndiaidh an chogaidh, thosaigh na Sasanaigh ag táirgeadh an chéad aerlínéar scairdinnill - De Havilland Comet. Ní raibh an tuiscint cheart ag na hinnealtóirí ar an straidhn a chuir an scairdeitilt ar an miotal, agus sna 1950idí, tharla cúpla aerthimpiste thubaisteacha a d'fhág an-mhíchlú ar an eitleán. B'éigean an t-eitleán a athdhearadh cúpla uair ar son na slándála, ach níor thréig an míchlú riamh.
Stair
clé|mion|Chuir na Wright paitinn air Tar éis an chéad fhaoileor a, a chruthaigh George Cayley i 1853 agus a thaispeáin gur féidir árthach nearnhfhuinnmh ithe is troime ná an t-aer a eitilt, rinne Orville Wright an chéad eitilt in eitleán fuinnmhithe i 1903.
Fearghas Mór
Rí seanscéalach Dhál Riada ba ea Fearghas Mór mac Eirc (Sean-Ghaeilge Fergus Mór mac Eirc). Earc Dhál Riada ba ea a athair.
Cé gur féidir a chuid staire a phlé, níl aon amhras ann faoina thábhacht i leith mhiotas bunaithe na hAlban. Maíonn rialtóirí na hAlban ó Cináed mac Ailpín go dtí an lá atá inniu ann gur de shliocht Fhearghais Mhóir iad.
Luath-fhoinsí
Faightear sa taifead stairiúil, dá laghad é, ach iontráil amháin i nAnnála Tiarnaigh, don bhliain 501, a deir: Is ainmneacha níos deireanaí iad ámh, idir Fergus, Erc agus Dál Riata, scríofa síos tamall fada tar éis na 6ú haoise. Cé go molann na hannála go ndearna na Gaeil ó Éirinn ionsaí ar Albain (Earra-Ghàidheal), ní mheastar inniu gur fíor iad.
Faightear ginealach Fearghasa i liostaí ríthe Dáil Riata agus na hAlban, mar shampla i Seanchas Fear Alban agus sa Duan Albanach. Deir an Seanchas gur glaodh Mac Nisse Mór ar Fhearghas. Téann na foinsí seo siar is dócha go dtí na 10ú agus 11ú haoiseanna faoi seach, tuairim is 20 nó 30 glúin i ndiaidh saol Fearghasa mar a bheadh.
Cé go tugann na hannála úd fianaise a thacaíonn le tábhacht Fhearghasa sa mheánaois, ní hionann sin agus fianaise dá shaol stairiúil. Le fírinne, níl ach trácht ar rí amháin na hAlban ón 6ú haois as lua na linne, Ceretic of Alt Clut, agus breathnaíonn sin fiú ar ghluais níos deireanaí sa Litir chuig Coroticus le Naomh Pádraig. I measc na chéad ríthe Dáil Riada a bhfuiltear sáchchinnte gur stairiúil iad, tá garmhic Fhearghasa, Gabhrán agus Comhghall, mhic Dhomhanghairt, nó b'fhéidir a fhionnó, Aodhán mac Gabhráin.
Creideann roinnt daoine gur mhaígh Fearghas gur de shliocht Rí Artúir King é, ach molann an staraí John Morris ina ionad sin gur tugadh cead d'Fhearghas lonnú in Albain, mar cónaidhmeach Artúir, ina sciath chosanta in aghaidh na gCruithneach.
<!--Le haistriú: ==Fergus Mór in later accounts== Andrew of Wyntoun's early 15th century Orygynale Cronykil of Scotland says that Fergus was the first Scot to rule in Scotland, and that Cináed mac Ailpín was his descendant. In addition, he writes that Fergus brought the Stone of Scone with him from Ireland, that he was succeeded by a son named Dúngal. A list of kings follows which is corrupt but bears some relation to those found in earlier sources.
An Snag Breac ar an gCroch
mion|400x400px|Pictiúr: Snag Breac ar an gCroch Ealaíontóir: [[Pieter Brueghel|Pieter Brueghel Mór
Fearghas Mór
Luath-fhoinsí
If Wyntoun's account adds little to earlier ones, at the end of the 16th century George Buchanan in his Rerum Scoticarum Historia added much, generally following John of Fordun. In this version, the Scots had been expelled from Scotland when the Romans under one Maximus conquered all of Britain. His father Eugenius had been killed by the Romans, and Fergus, Fergusius II according to Buchanan's count, was raised in exile in Scandinavia. He later fought with the Franks, before eventually returning to Scotland and reconquering the Scottish lands. He was killed in battle against Durstus, king of the Picts, and was succeeded by his son Eugenius. A linked tradition traces the origin of Clan Cameron to the son of the royal family of Denmark who assisted Fergus II in the above restoration to Scotland.
An Snag Breac ar an gCroch
Bliain: 1568
Cineál: Ola-ar-adhmaid
Fearghas Mór
Luath-fhoinsí
James II's Irish partisans welcomed the king at Kilkenny during the Williamite War, declaring, "We conducted a Fergus to Scotland; we welcome in James the Second the undoubted heir of Fergus by the lineal descent of one hundred and ten crowned heads". -->
An Snag Breac ar an gCroch
Úinéir: Hessisches Landesmuseum ]] Pictiúr ola-ar-adhmaid is ea An Snag Breac ar an gCroch de chuid ealaíontóir Pléimeannach an renaissance Pieter Bruegel Mór, a chum sé sa bhliain 1568.
Feicimid sa phictiúr triúir tuathánaigh atá ag damhsa le ceol na bpíob mhála ar talamh bán sa coill, in aice le croch a bhfuil snag breac ina sheasamh air. Tá an phictiúr scartha ina dhá pháirt ag an gcroch atá suite i lár na bpictiúr. Stíl gothaíoch atá ann, leis an dtaobh dheis níos "oscailte" agus an taobh chlé níos "dúnta" agus an snag breac gar do chroílár an phictiúir. Braitheann an chroch mar "réad dodhéanta", cosúil le triantán Penrose, le boinn na staiceanna taobh le taobh, ach leis an taobh dheis den bhall níos faide uainn, agus soilsiú atá in aghaidh a chéile.
Tá snag breac eile ar charraig ag bun na croiche, in aice le blaosc ainmhí. Tá gach duine atá sa phictiúr chun tosaigh ar taobh chlé: tá fear ag dífhaecú faoi scáth na gcrann ar clé agus roinnt daoine eile ag amharc ar na damhsóirí. Ar an taobh clé tá cros agus muileann uisce taobh thiar di. Sa chúlra tá caisleán ar chlé, ar chreig os cionn sráidbhaile i ngleann abhainn, le túr crochta ar aille ar dheis agus ar an taobh thall níl ach cnoic i bhfad uainn agus an spéir ghorm. Taobh thiar de na damhsóirí tá dhá crainn atá fite fuaite ina chéile, íomhá a úsáid Bruegel i bpictiúr níos luaithe ina bhfuil dhá béir ag imirt sa choill. Cuirtear doimhneacht in iúl trí theacht ó dhathanna tiubha donna chun tosaigh, go toin sa mheánionad, go bhfion
nghlas agus liath sa chúlra.
Chum Bruegel a phictiúr sa bhliain tar éis teacht Fernando Álvarez de Toledo, 3ú Diúc Alba go dtí an Ísiltír, seolta ag Pilib II na Spáinne chun Réabhlóid na hÍsiltíre a chur faoi chois. B'fhéidir gur comhartha í an chroch ar bhagairt go mbásófar na daoine a bhí ag moladh an teagasc nua Protastúnach, agus b'fhéidir go dtagraíonn sé ar roinnt seanfhocail Ollainnise. Tá tagairt díreach ar dhamhsa nó cac ar an gcroch, a chiallaíonn magadh ar an stát. Tagraíonn an pictiúr freisin ar an gcreidimh gur cúlchainteoirí móra iad snaganna breaca agus gur cúis bású í cúlchaint. Agus gur trí chluain pléisiúrtha atá an slí chun an chroch.
Ní léir cén fáth agus cé dó atá an pictiúr. Dar leis an dáta atá air, 1568, sé seo ceann de na pictiúir is deireanaí de chuid Bruegel roimh a bhás 1569; go deimhin, a obair deireanach, b'fhéidir. D'iarr Bruegel ar a bhean chéile roinnt dá phictiúir a dhóigh nuair a gheobhadh sé bás ach dúirt sé léi An Snag Breac ar an gCroch a choimeád di féin. Is sa Hessisches Landesmuseum (Iarsmalann an Stáit Hessen) i Darmstadt atá sé inniu.
Joseph MacBride
Polaiteoir Éireannach ab ea Joseph MacBride (1860 - 1 Eanáir 1938). Bhí sé ina bhall de Shinn Féin ar dtús agus ansin Cumann na nGaedheal.
Mióipe
Is éard is Mióipe ann ná locht ar an radharc ina bhfócasaíonn gathanna comhthreomhara solais sa tsúil chun tosaigh ar an reitine, seachas ar an reitine féin. Ní fheiceann an tsúil go soiléir frithne atá i bhfad uaithi. Chun an locht seo a cheartú, ní mór lionsa eisréimnithe a chur sna spéaclaí nó lionsaí tadhaill. Tugtar gearr-radharc air freisin.
Kenley
Is baile é Kenley atá suite sa bhuirg London Borough of Croydon, Londain Theas.
Ràfard
Is sráidbhaile suite i gComhairle Mhoireibh é Ràfard.
Gorizia
Is cathair i réigiún Friuli-Venezia Giulia san Iodáil é Gorizia (Slóivéinis: Gorica, Friúilis: Gurize).
Ráistín
Is baile suite i gContae na hIarmhí é Ráistín.
Maaseik
Is cathair i bhFlóndras, sa Bheilg, é Maaseik.
mion|250px|clé|Maaseik
Ióta
Is é ióta (Ι ina cheannlitir, ι ina litir bheag) an naoú litir san aibítir Ghréagach. Tá sé de shliocht na litreach Féinící yodh 25px|Yodh. Sa Shean-Ghréigis fuaimníodh mar /i/ nó /iː/ é, agus i gcóras na n-uimhreacha Gréagacha, bhíodh an luach 10 air. Sa Nua-Ghréigis fuaimníodh mar /i/ nó /j/ é.
Tá bunús ag an litir Rómhánach I agus J sa litir ióta.
Sneifearú
Faró Éigipteach ab ea Sneifearú 2613 r. Chr. – 2589 r. Chr).
An Cheathrú Bheag, Contae Mhaigh Eo (Buiríos Umhaill)
Is sráidbhaile í an Cheathrú Bheag. Tá an baile suite i bparóiste Bhuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Liam Brady
Imreoir galánta i lár na páirce a bhí ann, a bhí in ann smacht tréitheach a chóiméad ar an liathróid agus a bhí ábalta seansanna a chruthú dó féin agus a chéile imeartha. Bhain sé cáil agus rath amach le Arsenal agus Juventus i Serie A na hIodáile, chomh maith le 72 cluiche san fhoireann náisiúnta.
Imreoir
mion|clé|Poblacht na hÉireann
Clubanna
Chuir Brady tús leis a ghairmréim le hArsenal. Bhog sé anall go Londain sa bhliain 1970 chun imirt leis na Gunners mar bhuachaill scoile ar dtús, agus é cúig bliana déag. Shínigh sé conradh gairmiúil leo ar a bhreithlá sa bhliain 1973, agus d'imir sé a chéad chluiche mar imreoir gairmiúil i gcoinne Birmingham City ar an 6 Deireadh Fómhair, 1973. Thosaigh sé an cluiche seo ar an mbinse mar fhear ionaid, ach tháinig sé ar an bpáirc in áit Jeff Blockley. D'ainneoin an tús maith a bhí aige sa cheann seo, ní raibh sé in ann amhlaidh é a dhéanamh sa chéad chluiche eile, ceann an-thábhachtach in éadan Tottenham Hotspur, a gcomharsana i dTuaisceart Londan. Mar thoradh, níor thug an bainisteoir Bertie Mee seans sa chéadfhoireann dó ach anois is arís ar feadh tamaill. Chríochnaigh Brady a chéad séasúr (1973-74) le trí chluiche déag imeartha aige, ceithre astu mar fhear ionad.
Sa chéad séasúr eile, thuill Brady áit rialta sa chéadfhoireann, agus as seo amach bhí sé i measc na n-imreoirí ab fhearr a bhí acu i lár na seachtóidí. Le ceapadh Terry Neill ina thraenálaí agus filleadh Don Howe mar thraenálaí, shroich imirt Brady a bhuaicphointe. B'eisean a chuir an t-armlón ar fáil do bhuailteoirí na foirne, fir ar nós Malcolm MacDonald agus Frank Stapleton. Shroich Arsenal trí chluiche ceannais an Choirn FA i as a chéile, idir 1978 agus 1980. Níor bhuaigh siad ach ceann amháin sa bhliain 1979 in aghaidh Manchester United, agus b'é Brady a chuir tús leis an ghluaiseacht a críochnaíodh le cúl cáiliúil Alan Sunderland a bhuaigh an cluiche sa nóiméad deireanach.
Bhí Brady ag imirt ag barr a mhaitheasa ag an am seo, mar a léiríonn ceann de na cúil a d'aimsigh sé le hArsenal - tar éis dó seilbh a ghlac ar an liathróid ó Peter Taylor, sheol sé cic chatach isteach ó imeall na cearnóige go dtí cúinne an eangaigh sa bhua 5-0 in éadan Tottenham Hotspur ar an 23 Nollaig, 1978. I rith an tréimhse seo, vótáladh Brady mar Imreoir na Bliana ag an gclub faoi thrí, agus roghnaíodh é mar Imreoir na Bliana PFA sa bhliain i979. Bhí sé ar an imreoir ba thréithí i bhfoireann réasúnta lag Arsenal, nach raibh ábalta dúshlán dáiríre a chur le chéile chun na duaiseanna is mó a bhaint amach, mar shampla the Division One title, agus nuair a bhí 1979-80 ann bhí ráflaí ann go mbeadh sé ag fágáil na Gunners chun dúshlán úr nua a fháil.
Sa tséasúr seo, bhí taispeántas réasúnta rathúil ag Arsenal sa Cup Winners' Cup final, cé gur chaill siad an cluiche ceannais in aghaidh Valencia tar éis ciceanna pionóis. Ar an mbóthar go dtí an cluiche seo, fuair siad an ceann is fearr ar Juventus 1-0 sa chluiche leathcheannais. Chuaigh taispeántas Brady go mór i gcion ar fhathaigh na hIodáile sa chluiche seo, agus cheannaigh siad é ag deireadh an tséasúir 1980 le luach £500,000. Cuimhnítear Brady mar dhuine de na himreoirí ab fhearr le hArsenal riamh, ag imirt 307 cluiche do na Gunnadóirí, ina ghnóthaigh sé 59 cúl agus chruthaigh sé a lán eile. clé|mion Chaith Brady dhá shéasúr le Juventus, ag gnóthú dhá bhonn sa Chraobh Iodálach sna blianta 1981 agus 1982. B'é Brady a fuair an t-aon chúl amháin (ó chic pionós) sa bhua 1-0 in aghaidh Catanzaro a bhain an teideal dóibh sa bhliain 1982. Nuair a tháinig Michel Platini go dtí Juventus sa tsamhradh 1982, bhog Brady ar aghaidh go Sampdoria. Ní ba déanaí, d'imir sé le hInternazionale (1984-1986) agus Ascoli (1986-1987), sular fhill sé ar Londain chun imirt le West Ham (1987-1990).
Foireann náisiúnta na hÉireann
Cé gur d'imir Brady 72 cluiche don fhoireann náisiúnta ina ghnóthaigh sé 9 gcúl, níor ghlac sé páirt in aon chomórtas tábhachtach - mar gheall ar a ghortuithe agus fionraí díreach roimh Euro 88. Shocraigh sé deireadh a chur leis a ghairmréim idirnáisiúnta nuair a bhí na cluichí cáiliúcháin ar siúl d'Italia 90. Tháinig sé ar ais nuair a cháiligh an fhoireann do na cluichí ceannais, ach choimeád bainisteoir Jack Charlton na himreoirí a bhí aige sna babhtaí cáiliúcháin, mar bhí seans sna tuilte acu.
Traenálaí agus saineolaí
Nuair a d'éirigh sé as an imirt, bhí tréimhse réasúnta neamh-rathúil ag Brady mar thraenálaí ar na bhfoirne Celtic Football Club in Albain agus Brighton & Hove Albion ar ais i Sasana.
Bhí Brady ina thraenálaí cúnta ar fhoireann Phoblacht na hÉireann, i bhfoireann Giovanni Trapattoni. Bhí sé ina cheannaire ar Fhorbairt na nÓgánach ag Arsenal, 1996 go 2013.
Is saineolaí sacair é ar an teilifís chomh maith.mion|Citrus Bowl, Orlando, Florida 4 Iúil 1994
Cathal mac Aodha
Rí na Mumhan d'Eoghanacht Ghleanndamhnach ba ea Cathal mac Aodha (Sean-Ghaeilge Cathal mac Áedo) (bás 627 ). Aodh Flann Cathrach (Áed Fland Cathrach) ba ea a athair, agus Cairbre Crom mac Criomhthainn (bás 577), iar-rí, a sheanathair. Tháinig sé i gcoróin tar éis bhás Finghin mac Aodha Dhuibh sa bhliain 618.
De réir an sean-dán, Mór Muman 7 Aided Cuanach meic Ailchine, phós Cathal Mór Mumhan (bás 636), bainteach a réamhtheachtaí. Iníon Áed Bennán mac Crimthainn (bás 618) Eoghanacht Locha Léin ba ea í, agus dá bharr, assuring a cheart right to rule at Caiseal. Tar éis dó a dheirfiúr Ruithchern a tharrtháil ó mhuintir Uí Liatháin, chaoin na deirfiúracha an rí marbh, Fíngen, agus rathúnas a ré, ach thug Cathal achasán dóibh.
Rinne Mór cleamhnas idir Ruithcern agus Lonán mac Finnigh, dlúthghuaillí Chathail, den Éile, is amhlaidh. Lá amháin, áfach, deir an rí le Lonán éirí agus ómós a thabhairt dó rí na nDéise. Glac Lonán masla leis an iarraidh seo agus d'fhág sé Caiseal in éineacht lena bhean chéile, agus ar aige hhh lena muintir, mic Aodha Bheannáin. En route, rinne Cuanu mac Ailchine d'Fhir Maige Féne ruathair orthu. Gortaíodh Lonán, agus d'fhuadaigh Cúán Ruithchern. Tharla cogadh dá bharr idir mic Aodha Bheannáin agus mic Chathail, ach gan aigneas díreach.
Feictear torthaí an sága seo sa chéad ghlúin eile. Sa bhliain 644, tharla Cath ag 'Ceann Con' sa Mhumhain idir Maol Dúin mac Aodha Beannáin (bás 661) agus Aonghas Liath deartháir Chathail (bás 644). Bhí ár mór ar gach taobh, agus cuireadh an ruaig ar Máel Dúin. Tuairiscítear bás Cuanu mhic Cailchín sa bhliain 644.
Bhí seachtar mac ag Cathal, ina measc Cathal Cú-cen-máthair mac Cathaíl (bás 665), rí Chaisil.
RTÉ a Dó
Is stáisiún teilifíse é RTÉ a Dó (Béarla: RTE2) atá mar chuid de RTÉ. Craoladh an chéad chlár ar an 2 Samhain 1978. Tá a cheannáras suite i nDomhnach Broc, i mBaile Átha Cliath.
RTÉ2 +1
Beidh RTÉ2 +1 ar fáil ar Saorview ón 5 Feabhra 2019.
Spadán
Ainmhí is ea an spadán.
Pordenone
Is cathair i réigiún Friuli-Venezia Giulia san Iodáil é Pordenone.
Ráth Eoghain
Is baile suite i gContae na hIarmhí é Ráth Eoghain.
Charleroi
Is cathair Bheilgeach sa Vallúin é Charleroi.
Terry Keane
Colúnaí nuachtáin agus iriseoir faisin cáiliúil Éireannach ab ea Terry Keane (1939 - 1 Meitheamh 2008), a raibh an cháil is mó uirthi as a bheith mar leannán ag an bpolaiteoir conspóideach Cathal Ó hEochaidh, ar feadh 27 bliain.
Gairm Bheatha mar Iriseoir
Thosaigh Terry Keane mar iriseoir faisin le The Irish Times and The Sunday Press ar dtús. Ach chaith sí an chuid is mó dá cuid ama mar iriseoir le The Sunday Independent agus alt cúlchainte á scríobh aici darbh ainm The Keane Edge. Tháinig deireadh searbh leis an gcaidreamh oibre sin tar éis di scéal a caidrimh rómánsaigh le Cathal Ó hEochaidh a dhíol le The Sunday Times, nuachtán a bhí i ngéar-iomaíocht le The Sunday Independent ag an am.
Caidreamh le Cathal Ó hEochaidh
In agallamh a cuireadh uirthi sa bhliain 1999 ar The Late Late Show le Gay Byrne, d'admhaigh Keane go raibh sé mar leannán ag Cathal Ó hEochaidh le 27 bliain anuas. B'eol do chuid mhaith den phobal gurbh amhlaidh a bhí, cé nár admhaíodh riamh go poiblí é go dtí sin. B'iomaí uair a dhéanadh Keane tagairt dá leannán cáiliúil ina halt nuachtáin seachtainiúil, leis an leasainm 'Sweetie'. Ach d'admhaigh sé i gclár faisnéise roinnt blianta ina dhiaidh sin, go raibh aiféala uirthi faoin dochar a rinne sí nuair a nocht sí an caidreamh sin go poiblí.
Nelly Furtado
Amhránaí Ceanadach í Nelly Kim Furtado, a rugadh ar 2 Nollaig 1978 do thuismitheoirí Phortaingéalacha. Tháinig clú agus cáil uirthi lena grúpa popcheoil Nelstar. Scaoil sí a céad albam aonair sa bhliain 2001. Whoa, Nelly! an t-ainm atá air. Bhí níos mó ná 8,000,000 cóip den albam seo díolta i 2007. Tháinig a dara halbam (Loose) amach i 2006.
Terry Keane
Bás
Fuair Terry Keane bás ó ailse ar 1 Meitheamh 2008, in Ospidéal Naomh Uinseann i mBaile Átha Cliath agus 68 bliain slánaithe aici. Bhí sí tinn le tamall fada anuas roimhe sin.
Nelly Furtado
Dioscliosta
thumb|Nelly Furtado.|right|200px
Gradaim agus ainmniúcháin
Tá 60 gradam buaite ag Furtado. Tá 118 ainmniúchán faighte aici.
Primera División de España
Is í Primera División de España an roinn pheile is airde sa Spáinn. Imrítear gach bliain í ón 10 Feabhra 1929 i leith. Bíonn na cluichí ar siúl idir Meán Fómhair agus Meitheamh. Imríonn 20 foireann sa Primera División, agus ionadaítear na trí fhoireann is ísle sa tsraith leis na trí fhoireann is airde sa Segunda División.
Tá 58 foireann tar éis glacadh páirt sa tsraith seo agus seaimpíní naoi gcinn díobh. Ó na 1950idí ar aghaidh, tá smacht tógtha ag Real Madrid agus Barcelona ar an tsraith. Tá sé buaite ag Real Madrid 31 uair agus ag Barcelona 18 uair. I rith na 1930idí agus 1940idí agus le déanaí, áfach, bhí foirne amhail Atlético de Madrid, Athletic Bilbao, Valencia, Sevilla, Deportivo de La Coruña, Real Sociedad agus Real Betis ina seaimpíní freisin.
RTÉ Nuacht Raidió Digiteach
Is stáisiún raidió ag craoladh ar Raidió Digiteach (DAB) é RTÉ Nuacht Raidió Digiteach atá mar chuid de RTÉ. Thosaigh sé ag craoladh ar 30 Meitheamh 2007.
Antalya Open
Comórtas leadóige a bhíonn ar siúl gach bliain in Antalya, An Tuirc is ea Antalya Open. Is páirt den ATP World Tour é an Hungarian Open.
Stair
Imríodh an chéad chomórtas sa bhliain 2017.
Cnoc an Liagáin
Is sráidbhaile é Cnoc an Liagáin. Tá sé suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Ulchabhán Soumagne
Is éan é an ulchabhán Soumagne. Is baill d'fhine na Strigidae iad.
Urchard
Is sráidbhaile suite i gComhairle Mhoireibh é Urchard.
Michael Hayes
Polaiteoir Éireannach ab ea Michael Joseph Hayes (1 Nollaig 1889 - 11 Iúil 1970). Bhí sé ina bhall de Shinn Féin ar dtús agus ansin Cumann na nGaedheal.
Liège
Is cathair Bheilgeach sa Vallúin í Liège.
Pará
Stát de chuid na Brasaíle is ea Pará atá suite i dtuaisceart na tíre. Is í Belém an phríomhchathair agus is í Ana Júlia an Gobharnóir. Is iad Amapá, Maranhão, Tocantins, Mato Grosso, Amazonas agus Roraima na stáit in aice láimhe. Tá teorainn aici le Suranam agus leis an Ghuáin. Tá 5,181,570 duine ina gcónaí sa stát.
Monks Orchard
Is baile é Monks Orchard atá suite sa bhuirg London Borough of Croydon, Londain Theas. Tá an áit ainmnithe i ndiaidh teaghlach dar shloinne Monk. Tógadh Monks Orchard House agus an t-eastát timpeall air ag tosnú sna 1850idí. D'éirigh sé ina fho-bhaile de chuid Londan sna 1920idí.
An tSráid, Contae na hIarmhí
Is sráidbhaile suite i gContae na hIarmhí í an tSráid.
Namur
Is cathair Bheilgeach sa Vallúin é Namur.
Udine
Is cathair agus común i réigiún Friuli-Venezia Giulia in iarthuaisceart na hIodáile é Udine. Bhí 100,514 duine ina gcónaí sa chathair féin sa bhliain 2012 agus 176,000 i mórcheantar Udine ar fad.
Noel Harrington
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do Chorcaigh Thiar Theas é  Noel Harrington. Tá sé ina bhall de Fine Gael.
Sheas sé san Olltoghchán 2016, ach chaill sé a shuíochán.
The Long Stone, Sráid na Teamhrach
Dhún an teach tábhairne ag deireadh na bliana 2018.
Spioróg
thumb| Accipiter nisus
Is éan í an spioróg (Accipiter nisus). Is baill d'fhine na Accipitridae iad.
New Addington
Is baile é New Addington atá suite sa bhuirg London Borough of Croydon, Londain Theas.
Búbúc Norfolk
Is éan é an búbúc Norfolk. Is baill d'fhine na Strigidae iad.
Ceafra
Faró Éigipteach ab ea Ceafra (réimeas 2558 r. Chr. – 2532 r. Chr).
Beinn a' Bhúird
Is sliabh in Albain í Beinn a' Bhúird, atá suite i gComhairle Mhoireibh.
Ámanótap III
Faró Éigipteach ab ea Ámanótap III réimeas 1388 r. Chr. – 1351 r. Chr).
An Corrán Buí, Buiríos Umhaill
Is sráidbhaile é an Corrán Buí. Tá sé suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
La Louvière
Is cathair Bheilgeach sa Vallúin í La Louvière.
Cinderford
Is baile suite i nGloucestershire é Cinderford.
Tigh Munna
Is baile suite i gContae na hIarmhí é Tigh Munna.
Simon Harris
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do Chill Mhantáin é  Simon Harris. Tá sé ina bhall de Fine Gael.
Sheas sé san Olltoghchán 2016 agus toghadh é le 15.7% de na vótaí céad rogha.
Cirencester
deas|250px|thumb|Cirencester Is baile suite i nGloucestershire é Cirencester.
Gabhar
Ainmhí is ea an gabhar. Mamach le crúba atá ann.
Téarmaí
Tugtar pocán nó pocaide gabhair ar an bhfireannach agus minseach ar an mbaineannach. Meannán a thugtar ar an ainmhí óg. Gobhar a deirtear i nGaeilge na hAlban.
Sanasaíocht
Sean-Ghaeilge “gabor”, Ceiltis *gabros, Ind-Eorpais *kapro- (pocán).
Cathal Cú-cen-máthair
Rí na Mumhan d'Eoghanacht Ghleanndamhnach ba ea Cathal Cú-gan-mháthair mac Cathail (Sean-Ghaeilge Cathal Cú-cen-máthair mac Cathaíl) (bás 665). Bhí sé i réim timpeall ón mbliain 661 un go dtí a bhás. Cathal mac Aodha (bás c. 628) ba ea a athair.
Tournai
Is cathair sa Vallúin sa Bheilg é Tournai.
Cathal Cú-cen-máthair
Tháinig Cathal i gcomharbacht ar Mhaonach mac Finghin d'Eoghanacht Chaisil. I ndán luaite le Luccrech moccu Chérai, faightear liosta dá shinsir ar ais go Ádhamh.
D'éag Cathal sa bhliain 665 de phlá a mharaigh go leor eile sna hannála Éireann. Sna ríliostaí, tháinig Colgú mac Faílbe Flaind d'Eoghanacht Chaisil, i gcomharbacht air.
Bhí ar a laghad beirt mhac ag Cathal, Finghin (bás 696) agus Ailill (bás 701). Feictear an bheirt acu sna hannála mar ríthe na Mumhan.
Bo Diddley
Amhránaí, cumadóir agus giotáraí rac-cheoil ba ea Bo Diddley (30 Nollaig, 1928 – 2 Meitheamh, 2008), a rugadh mar Ellas Otha Bates i McComb, Mississippi, Stáit Aontaithe Mheiriceá. Luaitear Diddly go minic mar cheoltóir a bhí ar tosach ag aistriú ó na gormacha go rac-cheol.
Is iomaí ceoltóir nua-aimseartha a tháinig faoi anáil a chuid ceoil, go háirithe giotáraithe.
Norbury
Is baile é Norbury atá suite sa bhuirg London Borough of Croydon, Londain Theas.
Beinn Athfhinn
Is sliabh in Albain í Beinn Athfhinn, atá suite i gComhairle Mhoireibh.
An Teanga, Contae na hIarmhí
Is baile suite i gContae na hIarmhí é an Teanga.
João Bernardo Vieira
Dúnmharaíodh é i mBissau ar an 2 Márta 2009, tar éis ionsaí ar a theach.
The Bleeding Horse, Sráid Camden
Is teach tábhairne i mBaile Átha Cliath é The Bleeding Horse atá suite ar Shráid Camden. Tar éis Chath Rath Maoinis (cath maidir le ceannas Shasana), deirtear gur tháinig capall gortaithe isteach sa tábhairne seo. Sa bhliain 1649 a tharla agus chuaigh sé i gcion ar an úinéir an oiread sin gur athainmníodh é. Luaitear an áit in Ulysses chomh maith.
Gareth Southgate
Is iarimreoir agus traenálaí peile é Gareth Southgate (r.3 Meán Fómhair 1970). D'imir sé le Crystal Palace, Aston Villa agus Middlesbrough. Tá sé ina thraenálaí ar an bhfoireann sacair Middlesbrough.
Chieti
Is cathair i réigiún Abruzzo san Iodáil é Chieti.
Martin Heydon
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do Dheisceart Chill Dara é Martin Heydon. Tá sé ina bhall de Fine Gael. Sheas Heydon in Olltoghchán 2016 agus d'éirigh leis le 21.3% de na vótaí céad rogha.
Corr oíche
Is éan í an corr oíche. Is baill d'fhine na Ardeidae iad.
2017 Antalya Open
Ba chomórtas ATP World Tour Tour é 2017 Antalya Open a imrítear in Antalya, An Tuirc. Thosaigh an príomhchomórtas ar 25 Meitheamh 2017 agus chríochnaigh sé ar 1 Iúil 2017.
B'é 2017 an chéad eagrán den chomórtas. Bhuaigh Yūichi Sugita comórtas na singlí le Robert Lindstedt agus Aisam-ul-Haq Qureshi ag bua comórtas na mbeirteanna.
An Cheathrú Mhór, Buiríos Umhaill
Is sráidbhaile í an Cheathrú Mhór. Tá sí suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Seraing
Cathair Bheilgeach sa Vallúin is ea Seraing.
Leipreachán
Tréithe
Tréithe seo an leipreacháin, taispeánann siad meas an tseansochaí ar fhir cheirde, is dócha. I dtuairim na muintire tuaithe, bhí na ceardaithe (ar nós gréasaithe, gaibhne, srl.) glic, saibhir, seachantach ar a gcuid maoine a roinnt le daoine eile.
Siombail
Tá siombail d'Éirinn ar fad déanta den leipreachán i Meiriceá Thuaidh. Tá an siombail ceangailte le stéiréitíopáilte eile Éireannacha, mar shampla cairdiúlacht, ólachán, agus Lá Fhéile Pádraig.
Béaloideas
Ní cairdiúil ar chor ar bith a bhí na leipreacháin i bhfíorseanchas na hÉireann.
Ar Gaois.ie tá 53 shampla de ‘leipreachán’ in úsáid i dtéacsanna Gaeilge agus gan ach trí shampla den iomaitheoir is gaire dó, ‘lucharachán’.
Moya Brennan
Is ceoltóir Éireannach í Máire Ní Bhraonáin nó Moya Brennan. Saolaíodh í ar an 4 Lúnasa 1952 i nGaoth Dobhair, Dún na nGall.
Beathaisnéis
Ina cuid ceoil, ní raibh Moya ariamh sásta an gnáth stíl traidisiúnta, socúil, compordach a leanúint. Bhíodh sí ag seinm mar pháiste sna hallaí damhsa lena athair Leo, bhí sí meallta ag na glórthaí a leithéidí Joni Mitchell agus na Beach Boys, sular bheartaigh sí fhéin, in éineacht lena grúpa Clannad, ar aistear diamhrach ag baint úsáid as stair saibhir agus ceol fonnmhar Ceilteach ona dúchas.
left|260px|thumb|Máire le [[Bono, Bob Geldof agus Chris deBurgh ag SelfAid.]]