cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Peig Sayers
Seanchaí
mion| [[an Blascaod Mór Scaip a cáil mar scéalaí agus í fós ina bean óg agus thosaigh scoláirí aitheanta ar chuma Carl Marstrander agus Robin Flower ag bailiú scéalta uaithi. clé|mion|Uaimh Dheachtaigh sí a cuid scéalta do Sheosamh Ó Dálaigh (bhí sé ar dhuine den bheagán bailitheoirí lánaimseartha a chuir Coimisiún Béaloideasa Éireann ag obair i dtríochaidí an 20ú haois).
Pearsantacht
Ard-chomhluadar ab ea í agus lán de ghreann agus de rógaireacht. Ní raibh sí cúngaigeantach in aon aon chor ach a mhalairt, an-oscailte. "Is léir gur laoch í Peig sa lá atá inniu ann ó thaobh an fheimineachais de, feimineachas a bhfuil brí nua leis sa lá atá inniu ann."
Saothair
Le cabhair a mic, Mícheál Ó Gaoithín, foilsíodh a leabhar dírbheathaisnéise 'Peig' sa bhliain 1936.
I measc na leabhar eile inar breacadh a cuimhní cinn tá Machnamh Seanamhná agus Beatha Pheig Sayers.
Do bhailigh Coimisiún Bhéaloideas Éireann suas le 375 scéal ó Pheig, breis agus 5,000 leathanach lámhscríofa.
A dírbheathaisnéise, Peig
Tá cáil uirthi go háirithe de bharr a dírbheathaisnéise, Peig. Ba é a mac, Micheál, a bhreac an scéal síos uaithi, agus foilsíodh an leabhar sa bhliain 1936.
Sa bhliain 1962 a cuireadh 'Peig' ar churaclam na hArdteist e don chéad uair. Rinne na glúinte de dhaltaí meánscoile in Éirinn staidéar ar an leabhar sin agus bhí mórán acu nach raibh buíoch de Pheig bhocht. Bhí seanabhlas ag mórán air toisc deacracht na teangan agus duairceas an chuntais, dar leo.
Rinneadh leabhar roghnach don saothar sa bhliain 1995. Mar sin féin roghnaigh mórán múinteoirí an leabhar do scrúdú Gaeilge na hArdteistiméarachta. Athraíodh an curaclam sa bhliain 1999 agus scriosadh an leabhar 1999.
James Brown
B'amhránaí Meiriceánach é James Brown (3 Bealtaine, 1933 - 25 Nollaig, 2006) chomh maith le bheith ina chumadóir amhrán, léiritheoir ceirníní, dhamhsóir, agus ina mháistir banna, freisin. Saolaíodh é faoin ainm James Joseph Brown, Jr. i mBarnwell, Carolina Theas sa bhliain 1933, agus cailleadh é in ospidéal in Atlanta, Georgia ar Lá Nollag 2006. Bhí sé 73 bliain d'aois. Duine de na ceoltóirí is tábhachtaí san 20ú haois a bhí ann. Is seisean a chuir tús leis an seánra ceoil sin,  Func  agus is mórphearsa é i stair cheoil agus damhsa móréilimh an 20ú céad. Is minic a dtugtar “Ceannródaí an Soul“ air.[2] Bhí tionchar suntasach aige ar fhorbairt roinnt mhaith seánra ceoil éagsúla agus é ag cur faoin i ngairm a mhair timpeall seasca bliain.[3]
Nuair a cuireadh tús lena ghairm sa cheol b’amhránaí cheoil soiscéalach é in Toccoa, Georgia. Chuaigh sé leis an ngrúpa canta ghutaigh R&B, the Gospel Starlighters (an grúpa óna bhforbraíodh na  Flames), grúpa ina raibh ról an phríomhamhránaithe aige[4][5] Tharraingíodh aird an phobail air den chéad uair déanach sna 1950idí agus é ina bhall den ghrúpa amhránaithe The Famous Flames leis na bailéid a raibh an-ráchairt orthu "Please, Please, Please" agus "Try Me", agus tharraing sé teist taibheora beo dochloíte agus é ar stáitse leis na Famous Flames agus lena bhanna tacaíochta, arna tugadh the James Brown Band nó the James Brown Orchestra d’uaireanta. Bhain sé buaicphointe a ghairm amach sna 1960idí nuair a d’eisíodh an albam beo Live at the Apollo agus cnagshingilí dála "Papa's Got a Brand New Bag", "I Got You (I Feel Good)" and "It's a Man's Man's Man's World". Le linn an chuid ba dheireanaí de na 1960idí scair sé ó na foirmeacha ceoil a d’eascair go leanúnach ó na blues agus an ceol soiscéalach agus chuaigh sé le cur chuige "Africanized" amach is amach, ó thaobh an cumtha ceoil de, gníomh a d’fhág tionchar mór ar fhorbairt an cheoil func.[6] Faoi dheireadh chéad leath de na 1970idí, bhí fuaim lánfhorbartha an cheoil func leagtha amach ag Brown nuair a bhunaigh sé na J.B.s agus tá an fhuaim seo le cloisteáil i gceirníní dála "Get Up (I Feel Like Being a) Sex Machine" agus "The Payback". Tugadh aird air, freisin, as amhráin a raibh  tráchtaireacht shóisialta iontu a chumadh, lena n-áirítear an chnagshingil "Say It Loud – I'm Black and I'm Proud “ in 1968. Lean Brown ar aghaidh ag casadh ceol ar stáitse agus ag taifeadadh ceol go dtí go bhfuair sé bás ó chliseadh plúchtach croí in 2006.
Cam Clarke
Is aisteoir Meiriceánach é Cameron Arthur "Cam" Clarke, a rugadh sa bhliain 1957.
Drom an Easaigh
Is baile fearainn suite i gContae Chiarraí é Drom an Easaigh (Drominassig). Rugadh an sin-seanmháthair príomh-aire na Breataine Margaret Thatcher ann i 1811.
Tagairtí
clé|mion
El gran Carlemany
Is é El gran Carlemany (Charlemagne Mór) amhrán náisiúnta Andóra. Scriobh Joan Benlloch i Vivo (1864–1926) é agus chum Enric Marfany Bons (1871–1942) an ceol. Toghadh é go hoifigiúil i 1921.
Bunliricí na Catalóinise
El gran Carlemany, mon Pare dels alarbs em deslliurà,
I del cel vida em donà de Meritxell, la gran Mare,
Princesa nasquí i Pubilla entre dues nacions neutral
Sols resto lúnica filla de l'imperi Carlemany.
Creient i lliure onze segles, creient i lliure vull ser.
I mos Princeps defensors!
Aistriúchán Gaeilge
An Charlemagne mór, m'athair, shaor sé mé ó na Saracíní,
Agus ó neamh, thug sé beatha an Meritxell, an mháthair mhór, dom.
Rugadh mé mar bhanphrionsa, Ainnir, neodrach idir dhá náisiún.
Is mise an iníon amháin Impire na Carlinginigh
Ag creideadh agus aor ar feadh aon chéad déag, ag creideadh agus saor, beidh mé.
Bí dlíthe na tíre mó teagascóirí, agus prionsaí mo chosainteoirí!
Agus prionsaí mo chosanteoirí!
An Tiarna Éadbhard Mac Gearailt
Uaslathaí Éireannach ab ea an Tiarna Éadbhard Mac Gearailt (15 Deireadh Fómhair, 1763 – 4 Meitheamh, 1798), nó The Lord Edward FitzGerald as Béarla. Mac le Séamas Mac Gearailt ab ea é, a rugadh agus tógadh i mBaile Átha Cliath.
Beartaíocht Heimlich
deas|250px|thumb|Beartaíocht Heimlich Modh oibre garchabhrach tarrthála chun bia nó bac eile sa phasáiste uachtarach riospráide a chur amach as. Tugtar an sá boilg uirthi freisin. Sáitear an dorn dúnta go láidir in airde ar an mbolg úachtarach os cionn an imleacáin, agus déantar arís é go mbíonn an fhadhb riospráide réitithe. Is féidir an gnó céanna a dhéanamh tríd an íobartach a fháisceadh timpeall an choim ón taobh thiar. Ainmnítear í as an dochtúir Meiriceánach Henry J. Heimlich (1920-2007).
An Tiarna Éadbhard Mac Gearailt
Bhí Mac Gearailt ina bhall de Chumann na nÉireannach Aontaithe, agus ghlac sé páirt san Éirí Amach 1798 in Éirinn.
Henry Grattan
150px|mion|Henry Grattan.|cléPolaiteoir Éireannach agus ball de Teach na gComóntach ab ea Henry Grattan (3 Iúil, 1746 - 6 Meitheamh, 1820). Bhí Grattan an-ghníomhach sa ghluaiseacht ar son saoirse don rialtas in Éirinn, agus throid sé i gcoinne Acht an Aontais a d'aontaigh an tír leis an Ríocht Aontaithe sa bhliain 1800.
Tagairtí
clé|250px|mion|Grattan ag labhairt i d[[Teach na gComóntach.]]
Londain
Is í Londain (London sa Bhéarla) príomhchathair Shasana agus na Ríochta Aontaithe.
Tá daonra de 7.5 - 14 milliún aici. De réir daoine sa limistéar faoi fhoirgneamh, is í Londain cathair an dara daonra is mó san Eoraip, i ndiaidh Pháras; de réir daoine i limistéar riaracháin na cathrach, is í Londain an ceann is mó ar fad san aontas. Tá an chathair suite in oirdheisceart Shasana ar Abhainn na Tamaise. Is ionad airgeadais tábhachtach í, agus cruthaíonn an chathair an cúigiú cuid d'olltáirgeacht intíre na Ríochta Aontaithe. Bhí na Cluichí Oilimpeacha ann trí huaire (1908, 1948 agus 2012.)
Is mol mór iompair í Londain. Taistealaíonn níos mó paisinéirí idirnáisiúnta tríd an bpríomhaerfort, Aerfort Heathrow, ná aon aerfort eile ar domhain. Tá an córas traenach faoi thalamh is sine ar domhain ann - An London Underground, nó "An Tiúb". thumb|left|155px|Is siombail tábhachtach na cathrach é [[Big Ben.]]
Logainmníocht
Tá sanasaíocht an ainm 'Londain' neamhchinnte. Is ainm ársa í agus is féidir í a aimsiú i bhfoinsí ón 2ú aois. Tá tagairt ann di mar Londinium, a thugann le tuiscint go raibh bunús Rómhánach-Briotanach léi. Go dtí 1889, bhain an t-ainm "Londain" le Cathair Londan, ach as sin amach tagraíonn sé do Londain Mhór freisin.
Cúrsaí Spóirt
Tá neart foirne peile a imríonn i Londain. Ina measc siúd tá Arsenal, Tottenham Hotspur, Chelsea F.C., West Ham United agus Fulham. Imríonn na foirne sin uilig i bPríomhroinn Sacair Shasana, nó, sa Premier League mar is fearr aithne air.
Pobal Éireannach Londan
Tá 300,000 saoránaigh Éireannacha i gcónaí i Londain ar an láthair. Tá craobh Conradh na Gaeilge ann ón 19ú haois.
Féach freisin
Stair Londain
Sliabh Pinatubo
Bolcán sna hOileáin Fhilipíneacha a bhrúcht go pléascach i 1991 agus a theilg ceathanna carraigeacha, cloch, deannaigh, luaithrigh is gás suas go dtí 25 km, ag milleadh na mbailte mórthimpeall. Níos mó ná bliain ina dhiaidh sin, bhí an sliabh ag pléascadh, ar scála níos lú, os cionn 500 uair gach lá agus béal an bholcáin ag méadú an t-am ar fad. Lean an próiseas seo 3-4 bhliain eile. Ní gnáthlaibhe a rith amach as an mbolcán seo, ach stuif ar a dtugtar lahar nach bhfuil chomh leáite ná chomh te le laibhe, ach a ritheann i bhfad níos tapa. Tá an lahar seo tar éis gleannta is fiú foithreacha aibhneacha 100 m ar doimhneacht a líonadh, agus ghearr na haibhneacha cúrsaí nua dóibh féin. De bhrí gur fhan an oiread sin den bhunbhrúchtadh thuas sa strataisféar, cuireadh bac ar radaíocht na Gréine agus rinneadh dochar don chiseal ózóin. Meastar gur laghdaigh an bac seo meánteocht an Domhain 0.5 °C thar bhliain nó dhó i ndiaidh an bhrúchta.
Andrew Wyeth
Péintéir réalaíoch Meiriceánach ab ea Andrew Newell Wyeth (12 Iúil 1917 – 16 Eanáir 2009). Bhí sé ar na péintéirí Meiriceánacha ba mhó clú san 20ú haois. Chleacht sé stíl réalaíoch régiúnach. Rugadh Wyeth in Chadds Ford, Pennsylvania. Thabhaigh an pictiúr úd Christina's World clú faoi leith dó. Péintéireacht theampara atá ann a rinne sé sa bhliain 1948, nuair a bhí sé bliain is 30 d'aois.
Beathaisnéis
Rugadh Andrew Wyeth do N.C. (Newell Convers) Wyeth (1882–1945), maisitheoir agus ealaíontóir, agus do Carolyn Brockius. An duine ab óige de chúigear ab ea Andrew. De bharr fadhbanna sláinte, bhain a thuismitheoirí den bhunscoil é agus chuaigh siad féin i gceann é chuid oideachais. Rinne N.C. iarracht an tallann a bhí ag gach duine de na páistí a chothú agus chaith sé tamall ag siúlóid leo, duine ina dhuine, ag taispeánt dóibh an dúlra thart timpeall orthu. Mar ealaíontóir aitheanta bhí N.C. ábalta an ealaín a mhúineadh d'Andrew, go háirithe ealaín an tírdhreacha. Chuaigh saothair an phéintéara úd Winslow Homer go mór i bhfeidhm air.
Géarchéim na nDiúracán i gCúba
mion|clé Is gnách a rá gurbh í géarchéim na ndiúracán i gCúba an ghéarchéim ba dhainséaraí i gcaidreamh na Stát Aontaithe agus an Aontais Shóivéadaigh i stair an Chogaidh Fhuair. Sa bhliain 1962, d'imlonnaigh an tAontas Sóivéadach diúracáin bhalaistíochta mheánraoin i gCúba ar an tsiocair go raibh ionsaí na Meiriceánach ag bagairt ar an oileán.
Cúlra
mion|300px|Grianghraf spiaireachta a thóg [[Aerfhórsa na Stát Aontaithe de cheann de na suímh a raibh amhras orthu|clé]]Dealraíonn sé go raibh Nicíte Cruistsiof, ceannaire an Aontais Shóivéadaigh, feargach faoi na diúracáin a lonnaigh na Meiriceánaigh sa Tuirc roimhe sin, agus iad suite chomh cóngarach don teorainn Shóivéadach is go bhféadfaidís Moscó a shroicheadh i rith sé nóiméad déag. Lena shásamh sin a bhaint as na Meiriceánaigh, chuir sé diúracáin dá chuid féin i gCúba le caoinchead Fidel Castro.
Aimsítear na diúracáin
Ní raibh na satailítí spiaireachta éirithe coitianta go fóill. Ina ionad sin, bhain na Meiriceánaigh úsáid as na heitleáin spiaire achta de chineál Lockheed U2. Ar an 14ú Deireadh Fómhair 1962, d'aithin ceann de na heitleáin seo, agus í ag tógáil pictiúir de ghléasraí míleata Chúba, go raibh diúracáin ionsaitheacha á n-imlonnú san oileán.
Seachtain ina dhiaidh sin, ar an 22 Deireadh Fómhair, nocht an tUachtarán Ó Cinnéide don tsaol mhór go raibh na Stáit Aontaithe tar éis sonrú a chur ina leithéid, agus d'ordaigh sé cabhlach na Stát Aontaithe Cúba a chur faoi léigear agus na longa cogaidh Sóivéadacha a stopadh a bhí ag iarraidh airm núicléacha a thabhairt go dtí an t-oileán.
Reifirméisean
mion|Fabhalscéal - chroch [[Mairtín Liútar 95 téas ar dhoras ardeaglais Wittenberg]] Tugtar an Reifirméisean (nó an tAthleasú Creidimh) ar ghluaiseacht a thosaigh sa 16ú haois le leas a chuir ar an Eaglais Chaitliceach, ach a d´fhág an Eoraip scoilte i dtaobh cleachtadh creidimh.
Géarchéim na nDiúracán i gCúba
Aimsítear na diúracáin
Le bheith beacht, d'úsáid an Cinnéideach an focal "coraintín" in áit "léigear", ar chúiseanna an dlí idirnáisiúnta, nach gceadódh "léigear" den chineál sin. Is é sin, dá gcuirfeadh sé Cúba faoi léigear go hoifigiúil, bheadh cúis chogaidh ann.
An ghéarchéim ag dul chun donais
mion|299x299px|An long AnosovNí raibh Cruistsiof sásta leis an gcoraintín ach an oiread. Dúirt sé gur léigear mídhleathach a bhí ann cibé scéal é, agus é ag éileamh go ndéanfadh a chuid long a ndícheall le teacht isteach beag beann ar na longa Meiriceánacha. Mar bharr ar an donas, bhain na Cúbaigh ceann de na heitleáin Lockheed anuas as an spéir le diúracán Sóivéadach de chineál eile ar an 27 Deireadh Fómhair, gan chead a iarraidh ar Chruistsiof. Is léir gur mhéadaigh an beart seo ar an teannas idir na Stáit Aontaithe agus an tAontas Sóivéadach.
Reifirméisean
B’iad seo na ceisteanna ba mhó a phléigh Mairtín Liútar ina chuid Téis eanna – cúig cinn déag agus ceithre scór díobh san iomlán (ar dhoras ardeaglais Wittenberg na Gearmáine sa bhliain 1517) – agus ba leor iad le tús a chur leis an Reifirméisean.
Géarchéim na nDiúracán i gCúba
An coiste feidhmitheach
Nuair a tháinig sé chun solais an chéad uair cén cineál bréagán a bhí Castro a fháil ó na Sóivéadaigh, bhunaigh an tUachtarán Ó Cinnéide coiste nua le freagra ar dhúshlán Chúba a oibriú amach. B'é seo Coiste Feidhmitheach na Comhairle Náisiúnta Slándála, agus tháinig siad le chéile an chéad uair ar an 16 Deireadh Fómhair. clé|mion|299x299px|Kennedy agus McNamara Shocraigh siad nach raibh sé ciallmhar Cúba a ionsaí ar dtús, ach ón taobh eile de, ní raibh siad sásta dul i dtuilleamaí na Náisiún Aontaithe ná aon chineál taidhleoireachta. Mar sin, níor fágadh de rogha ach an léigear - is é sin, an "coraintín" -, an fógra deiridh, agus an t-ionsaí mórscála.
Roghnaigh siad an léigear, cé go raibh comhaltaí coimeádacha an Choiste - go háirithe Paul Nitze agus an bheirt ghinearál airm Curtis LeMay agus Maxwell Taylor - ag éileamh gníomh ní ba déine.
Buaicphointe na géarchéime
Shroich an ghéarchéim a buaicphointe ar an 27 Deireadh Fómhair. Thug na Sóivéadaigh dhá thairiscint dhifriúla do na Meiriceánaigh: tharraingeoidís na diúracáin ar ais dá ndearbhódh na Stáit Aontaithe nach raibh siad le Cúba a ionsaí; nó tharraingeoidís ar ais iad dá mbeadh na Stáit sásta a gcuid diúracán féin a tharraingt ar ais as an Tuirc. mion|299x299pxNíor léir do na Meiriceánaigh cé acu rud a bhí i gceist ag na Rúisigh dháiríre, ach bhí longa Sóivéadacha ag seoladh isteach i dtreo Chúba, agus cabhlach na Stát Aontaithe ag iarraidh iad a stopadh.
Reifirméisean
De ghnáth, meastar gur thosaigh an Reifirméisean ar an 31 Deireadh Fómhair 1517 nuair a ghreamaigh Luther a chuid Téiseanna (fabhalscéal a atá ann; scríobh sé litir chuig easpag Mainz ar dtús). Mhair an Reifirméisean go dtí deireadh an Chogaidh tríocha bliain le Síocháin Westphalia i 1648. Bhí iarrachtaí suntasacha déanta ann chun an Eaglais Chaitliceach a athchóiriú roimh Luther - mar shampla iad siúd Jan Hus, Peter Waldo, agus John Wycliffe.
Géarchéim na nDiúracán i gCúba
Réiteach na géarchéime
Is é an freagra a thug Ó Cinnéide go poiblí ná go raibh sé sásta a ghealladh nach n-ionsódh sé Cúba. San am céanna, chuaigh sé i dteagmháil rúnda leis na Sóivéadaigh agus gheall sé na diúracáin Mheiriceánacha a tharraingt ar ais as an Tuirc i gceann leathbhliana, ar acht go gcoinneodh Cruistsiof faoi cheilt é.
Reifirméisean
mion|[[Martin Luther|Máirtín Liútar]]
Géarchéim na nDiúracán i gCúba
Réiteach na géarchéime
Bhí toghcháin ar na bacáin sna Stáit, agus níor theastaigh ón gCinnéideach an chuma a bheith air go raibh sé ró-ghéilliúnach do na Sóivéadaigh. Ar an 28 Deireadh Fómhair, d'fhógair Cruistsiof go raibh sé sásta na diúracáin a aslonnú mar chomhartha síochántachta.
Ar an 20 Samhain, chuir an Cinnéideach an coraintín ar ceal, agus é sásta nach raibh diúracán ar bith fágtha san oileán a thuilleadh.
Reifirméisean
Ansin thosaigh Luther ag cáineadh díolachán a dhíol, agus ag rá nach raibh aon fhoinse ag an teagasc Caitliceach ar fhiúntais na naoimh sa Bhíobla, srl. D'fhéadfadh an seasamh Protastúnach, áfach, athruithe foirceadail a ionchorprú, mar shampla go n-iontaofaí go hiomlán ar an Scrioptúr mar fhoinse creidimh chuí (scriptura amháin) agus an chreidiúint gurb é an creideamh in Íosa, agus nach oibreacha maith é, an t-aon bhealach chun pardún Dé a fháil do pheaca (sola fide). Bhí an spreagadh lárnach taobh thiar de na hathruithe seo diadheolaíoch, cé go raibh go leor fachtóirí eile mar chuid de, lena n-áirítear méadú ar náisiúntacht, Sásachas an Iarthair a chuir meath ar an gcreideamh sa Phápacht, an truailliú a bhí ar an Curia Rómhánach, tionchar an chine dhaonna, agus an fhoghlaim nua den Renaissance a cheistiú go leor smaointe traidisiúnta. clé|mion|Leabhar a foilsíodh sa bhliain 1581 Tháinig an ghluaiseacht tosaigh laistigh den Ghearmáin éagsúlú, agus spreagadh athchóirithe eile go neamhspleách ar Luther. Chuir scaipeadh phreas clódóireachta Gutenberg ar fáil chun na hacmhainní reiligiúnacha a scaipeadh go tapa sa dúchasach.
Ba iad na Liútaraigh agus na Cailvínigh na grúpaí is mó. Bunaíodh na heaglaisí Liútarach den chuid is mó sa Ghearmáin, sa Baltalt agus i gCeanacha Lochlann, agus bunaíodh na cinn athchóirithe san Eilvéis, san Ungáir, sa Fhrainc, san Ísiltír agus in Albain. Thionchar an ghluaiseacht ar Eaglais Shasana go déanach tar éis 1547 faoi Edward VI agus Elizabeth I, cé go raibh Eaglais Shasana neamhspleách faoi Henry VIII go luath sna 1530idí. mion|Diat Worms agus Luther Bhí gluaiseachtaí athchóirithe ann ar fud na mór-roinne Eorpaí ar a dtugtar an tAcht Athchóirithe Radacach, rud a d'eascair na gluaiseachtaí Anabaisteach, Morávach, Diaigínteach srl. Rinne Athchóirithe Radacacha, seachas pobail a bheith lasmuigh de smachtbhannaí stáit, a úsáidtear go minic athrú doctrinal níos cruaiche, mar shampla diúltú na ndlúthchomhairleanna déag d'Nicaea agus Chalcedon. clé|mion|Jean Calvin D'fhreagair an Eaglais Chaitliceach le Frith-Athchóiriú a thionscnaigh Comhairle Trent. Rinne an t-ordú nua eagraithe de na hIosánaigh go mór le hobair ar an Protastúnach. Go ginearálta, tháinig Tuaisceart na hEorpa, seachas an chuid is mó d'Éirinn, faoi thionchar na Protastúnach. D'fhan an Deiscirt na hEorpa Caitliceach, agus b'ionann an Lár-Eoraip suíomh coimhlinte fíochmhar, rud a tháinig chun críche i gCogadh na Tríocha Bliana, rud a d'fhág sé go raibh sé díogtha.
Will Ferrell
Luathshaol
Rugadh Will Ferrell i Irvine, California. Is iad Betty Kay, agus Roy Lee Ferrell Jr. a thuismitheoirí. Is as Éire, an Sasana agus an Ghearmáin a shinsir, agus is as an Charolina Thuaidh a thuismitheoiri. Patrick an t-ainm ata a dheartháir óige. Fuair a thuismitheoiri colscaradh nuair a bhí Will cúig bliana d’aois.
D'fhreastail sé ar Turtle Rock Elementary, agus níos déanaí an meánscoil Rancho San Jaoqui agus University High School Irvine. Chuaigh sé ansin go Ollscoil an Charolina Theas, agus fuair sé céim sa Sport Information sa bhliain 1990.
Ach, bhí fhios aige go níor mhaith leo a bheith ina chraoltóir. Theip sé i dtús ag cúpla postanna eile. Dá bhrí sin, i 1991 bhog Ferrell go Los Angeles. Anseo bhí sé ina bhall de ghrúpa coméide amaitéarach The Groundlings.
Saol oibre
Fuair sé post i gcomhlacht ceantála, agus thóg sé ard-ranganna. Tar éis cúpla bhlian i 1994, fuair sé post proifisiúnta le The Groundlings.
Chuaigh Ferrell ar Saturday Night Live sa bhliain 1995. D'éirigh go maith leis mar aithriseoir ann, agus d’fhág sé anseó i 2002.
Bhí Ferrell ina phríomh-aisteoir i scannáin go leor, chun cúpla a luaigh: Old School (2003), Elf(2003), Anchorman (2004), Melinda and Melinda (2004), agus Starsky and Hutch (2004). Thuill sé $40 milliún i 2005. Sa bhliain 2006, bhí an príomhról aige i Stranger than Fiction agus Tagadella Nights: The Ballad of Ricky Bobby. I 2010 bhí ról aige sa scannán The Other Guys, in éineacht Mark Wahlberg, agus rinne sé an ghlór Megamind sa scannán Megamind. I 2013, bhí páirt aige i Mediocre American Man Trilogy le Anchorman 2: The Legend Continues.
Teaghlach
mion|clé|Anchorman 2, 2013
I mí Lúnasa 2000, phós Ferrell an ban-aisteoir Viveca Paulin. Tá sé ina gcónaí i gcathair Nua-Eabhrac, agus i gContae Orange i gCalifornia. Tá triúir páistí acu. Rugadh Magnis Paulin Ferrel i mí Márta 2004. Rugadh a dheartháir Mattias i mí na Nollag 2006, agus Axel i mí Eanáir, 2010.
An Chorr
Stair
Roimhe sin, áfach, rinne an ministir Pléimeannach Petrus Plancius teagmháil leis. Bhí Plancius ar cheann de bhunaitheoirí Chomhlacht Dúitseach na hIndia Thoir, ach bhí sé ina réalteolaí agus a chartagrafaí chomh maith. Sa bhliain 1589 rinne sé cruinneog neamhaí, ach níorbh fhéidir leis réigiún an phoil neamhaí theas a líonadh toisc nach raibh mórán eolais ar fáil i dtaobh cheantar sin na spéire. Mar sin de, thug sé gléasra réalteolaíoch do Keyser agus mhúin sé é conas é a úsáid chun réaltléarscáil a tharraingt den leathsféar neamhaí theas.
Fuair Keyser bás sa bhliain 1596, ach chríochnaigh a chúntóir Frederick de Houtman (in éineacht le mairnéalach eile, Vechter Willemsz) an léarscáil. Sa bhliain 1597 tháinig an loingeas ar ais go dtí an Ollainn, agus thug de Houtman an léarscáil neamhaí agus réaltchatalóg do Plancius. Bhí 12 réaltbhuíon nua ar an léarscáil agus 135 réalta ar an gcatalóg. Sa bhliain 1592 rinne Plancius cruinneog neamhaí nua a thug isteach na réaltaí agus na réaltbhuíonta nua (chomh maith le réaltbhuíon eile a chruthaigh sé féin, .i. an Colm). Sa bhliain 1603 tháinig na réaltbhuíonta nua amach i gcló don chéad uair ar réaltatlas Uranometria de chuid an réalteolaí amaitéaraigh Gearmánaigh Johann Bayer.
Sa lá atá inniu ann, glacann an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta le gach ceann de na réaltbhuíonta a chruthaigh Keyser agus de Houtman (féach an bosca thíos) – agus an Chorr san áireamh. Is é an t-ainm Ollainnise a thug an bheirt mhairnéalach ar an réaltbhuíon seo ná De Reygher, a chiallaíonn an Chorr Éisc, ach d'aistrigh Plancius go Laidin é mar Grus, a chiallaíonn an Chorr Mhóna.
Miotaseolaíocht
Ós rud é gur réaltbhuíon nua-aimseartha í an Chorr, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht léi.
An Cupán
Tá an Cupán ar cheann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha; bhí sé freisin ar cheann de na 48 réaltbhuíon ar chatalóg Tholamaes. Deirtear go léiríonn sé cuach Apalló. I measc a chuid réaltaí níl ceann ar bith níos gile ná an ceathrú méid.
Bad nam Manach
Is ceantar suite i gComhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath é Bad nam Manach.
Comar nan Allt
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath é Comar nan Allt.
An Eachléim
Sráidbhaile beag tuaithe i gContae Mhaigh Eo is ea an Eachléim ina bhfuil na gnáthfhoirgnimh, mar shampla bunscoil, siopa agus séipéal Tá ionad oidhreachta, Ionad Deirbhile Eachléim, suite ann. clé|mion
D'eascair an t-ainm seo as na focail each (capall) agus léim, mar deirtear gur léim capall miotasach ó oirthear an cheantair chun an iarthair agus gur mar sin a thugtar Eachléim ar an talamh idir an dá áit.
Dar leis an Staidéar Cuimsitheach Teangeolaíoch ar Úsáid na Gaeilge sa Ghaeltacht, stádas Gaeltachta ag leibhéal C a bheadh ag an gceantar thart ar an Eachléim. Dá mbeadh dhá theaghlach eile sa toghroinn ag cáiliú faoi dheontas Scéim Labhairt na Gaeilge, bheadh an Eachléim i dteideal aitheantas i gCatagóir B.
Phyllis Diller
Ba bhan-aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach í Phyllis Diller, a rugadh sa bhliain 1917 agus a d'éag sa bhliain 2012.
Edie McClurg
Is ban-aisteoir Meiriceánach í Edie McClurg, a rugadh sa bhliain 1951.
Baile a' Chuilinn
Is sráidbhaile i lár na hAlban é Baile a' Chuilinn. Tá sé suite taobh thoir de Bellshill agus ó thuaidh ó Thobar na Màthar, i dTuaisceart Siorrachd Lannraig, Albain. Roinntear an chuid is mó de na conláistí áitiúla leis na sráidbhailte cóngaracha an Càrn Fionn, An Nuadh-Ard agus New Stevenston a bhfuil comhdhaonra de thart ar 20,000 acu ar fud na gceithre cheantar.
Daoine cáiliúla
Rugadh Keir Hardie, an chéad cheannaire ar Pháirtí an Lucht Oibre, anseo sa bhliain 1856.
Albireo
thumb|400px|Láthair de AlbireoIs é Albireo (β Cyg / β Cygni / Beta Cygni) an tríú réalta is gile i réaltbhuíon na hEala. Tá sé suite 385 solasbhliana ón Domhain. Is réalta dhúbailte é ach ní féidir ach réalta amháin a fheiceáil leis na súile. Tá dath buí ar an gceann is gile agus dath gorm ar an gceann eile.
Thug na hArabaigh منقار الدجاجة Minqār ad-Dajājah nó 'Gob na Circe' air ('binn na circe' de réir na bunbhrí), ach nuair a d'aistrigh scoláirí na Laidine an t-ainm sin chuir siad ab ireo (ó ireus) air. Ní léir céard is brí leis an ainmfhocal ireus ach is féidir go bhfuil baint ann le luibh éigin nó leis an ireas. Níos déanaí, 'ceartaíodh' é don fhoirm níos Arabaí al-bireo.
An Danóib
Is abhainn Eorpach í an Danóib. Is í an Danóib an dara habhainn is faide san Eoraip. Tosaíonn sí san Fhoraois Dhubh sa Ghearmáin, áit a dtagann dhá abhainn eile le chéile, an Bhrigach agus an Bhreg. Tagann deireadh léi sa Mhuir Dhubh.
Ainmneacha agus sanasaíocht
Sa Laidin, ar shlite éagsúla, tugadh Danubius, Danuvius nó Ister ar an Danóib. Tá an t-ainm Laidine firinscneach, mar atá a hainmneacha Slavacha go léir, ach amháin an tSlóivéinis (tá ainm na Réine firinscneach sa Laidin, an chuid is mó de na teangacha Slavacha, chomh maith leis an nGearmáinis). Tá an t-ainm Gearmánach Donau  baininscneach, toisc gur ath-léirmhíníodh go bhfuil an iarmhír -ouwe "bogach" ann.
Úsáideann na nuatheangacha a labhraítear in imchuach na Danóibe ainmneacha a bhaineann le Dānuvius: Gearmáinis: Donau ; Bavárais: Doana; Siléisis: Důnaj; Sorbais Uachtarach: Dunaj; Seicis: Dunaj; Slóvaicis: ​​Dunaj ; Polainnis: Dunaj ; Ungáiris: Duna ; Slóivéinis: Donava ; Seirbea-Chróitis:Dunav (Дунав) ;Rómáinis: Dunărea; Bulgáiris: Дунав (Dunav); Rúisis: Дунай (Dunaj); Úcráinis: Дунай (Dunaj); Gréigis: Δούναβης; Iodáilis: Danubio.
Liam Gallagher
Is amhránaí agus ceoltóir Sasanach é Liam Gallagher (Gaeilge: Liam Ó Gallachóir). Rugadh é i Manchain ar an 21 Meán Fómhair, 1972. Rugadh a mháthair Peggy in Éirinn agus chuaigh sí agus a fear céile go Manchain mar ní raibh poist sa cheantar ina raibh siad ina gcónaí. Chan sé leis an mbanna ceoil Oasis lena dheartháir Noel. Tá dhá albam eisithe faoina ainm féin: As You Were (2017) agus ''Why Me? Why Not?'' (2019). D'fhág Noel Oasis sa bhliain 2009 agus bhunaigh Liam agus na baill eile grúpa nua Beady Eye. Chuir sé dhá albam amach leo freisin: Different gear, still speeding (2011) agus BE (2013), ach scoilt an banna sin sa bhliain 2014.
Rinneanach
Is sráidbhaile é Rinneanach. Tá sé suite sa Mhuirthead in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Camas Neachdain
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath é Camas Neachdain.
Seanachaidh, Iorras
Is baile fearainn sa Mhuirthead in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo é Seanachaidh.
Díseart Diarmada
Is baile suite i gContae Chill Dara é Díseart Diarmada.
Matthew O'Toole
Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é Matthew John O'Toole (Maitiú Ó Tuathail). Rugadh é ar 18 Bealtaine 1983 i mBéal Feirste. Tógadh i nDún Pádraig é. Is ball de Pháirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre é. Is Comhalta den Tionól Reachtach é do Bhéal Feirste Theas, ó 2020 ar aghaidh.
1730í
Cinn stát
Peadar II
Beinidict XIII
Heireafalas
Anatamaí Gréagach a rugadh sa Chalcadóin ab ea Heireafalas (c 335-c 280 RC). An chéad duine a mhionscrúdaigh an cholainn dhaonna is a chuir i gcomparáid le hainmhithe eile í.
Leibhéal tomhais
Is éard is leibhéal tomhais nó scála tomhais ann ná aicmiú a chuireann síos ar nádúr na faisnéise laistigh de na luachanna a shanntar d'athróga. D'fhorbair an síceolaí Stanley Smith Stevens an t-aicmiú is cáiliúla le ceithre leibhéal, nó scálaí, tomhais: ainmniúil, orduimhriúil, eatramh, agus cóimheas. Is sa tsíceolaíocht a tháinig an creat seo haghaidh leibhéil idirdhealaitheacha tomhais agus tá sé cáinte go forleathan ag scoláirí i ndisciplíní eile. Áirítear le haicmithe eile iad siúd ag Mosteller agus Tukey, agus ag Chrisman.
Talach, Béal an Mhuirthead
Is sráidbhaile é Talach. Tá sé suite sa Mhuirthead in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Fuascailt na gCaitliceach
deas|200px|thumb|[[Dónall Ó Conaill, "an Fuascailteoir".]] Gluaiseacht pholaitiúil in Éirinn agus an Ríocht Aontaithe ag deireadh an 18ú haois agus tús an 19ú haois ab ea Fuascailt na gCaitliceach. An cuspóir a bhí ann ná na srianta a bhí ar na gCaitlicigh a laghdú nó a scriosadh, mar shampla na Péindlíthe. clé|mion|scigphictiúr ag an am: "Catholic petitioners" agus beannacht an phápa Ba é ceannaire na gluaiseachta an polaiteoir Caitliceach Dónall Ó Conaill.
Sheas an Conallach i bhfothoghchán i gContae an Chláir sa bhliain 1828. Bhuaigh sé, cé go raibh cosc air a shuíochán a thógáil suas i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe mar gheall ar an Mionn Ceannais. Ba é sin ba chúis leis an ngéarchéim ar tháinig Fuascailt na gCaitliceach ina diaidh.
Cuireadh dlí nua i bhfeidhm i dtreo go mbeadh cead ag an gConallach a shuíochán a ghlacadh mar bhí eagla ar an rialtas go mbeadh éirí amach eile ann in Éirinn.
Ritheadh an tAcht Faoisimh do Chaitlicigh sa bhliain 1829 nuair a bhí Arthur Wellesley (an chéad Diúc Wellington) ina phríomh-aire. Tugadh aontú an rí ar an 13 Aibreán 1829. Thug an t-Acht cead d'fhir Chaitliceacha a bhí ábalta  vótáil dul isteach i bParlaimint Shasana agus post a bheith acu i seirbhís an stáit nó sna fórsaí armtha.
Ríthe Uí Dhiarmada
Seo a leanas liosta de ríthe Uí Dhiarmada ón mbliain c. 971 ar aghaidh. Tá bearnaí móra ama gan fianaise ríthe nó tiarnaí.
Malus sylvestris
Crann dúchasach don Eoraip is ea Malus sylvestris, nó an crann fia-úll. Is speiceas é den ghéineas Malus. Ciallaíonn a ainm eolaíoch "úll foraoise", agus bíonn dealga ar an  fhíor-chrann fiáin.
Máire Ní Shúilleabháin
Múinteoir agus gníomhaí Gaeilge ba ea Máire Ní Shúilleabháin. Rugadh í ar 2 Feabhra 1884 i Sráid na Cathrach i gContae an Chláir. Bhí sí ar na timirí Gaeilge a ceapadh faoin mBord Náisiúnta Oideachais sa bhliain 1907 agus gan aon bhean eile ina cuideachta. Bhain sí le gluaiseacht nua an náisiúnachais teanga a raibh Conradh na Gaeilge sáite inti, agus bhí fonn mór uirthi an Ghaeilge a chur á múineadh mar ábhar sna scoileanna.
Dúirt Daonáireamh 1901 gurbh í Úna Ní Mharanáin a máthair agus go raibh Seán Ó Súilleabháin, a hathair, ina shiopadóir. Bhí Gaeilge agus Béarla acu beirt, ach Béarla amháin a bhí ag beirt de na páistí ab óige (Alice agus John), agus ba í Máire amháin, an duine ba shine den chlann, a shaothraigh an Ghaeilge. Chuaigh Máire ar scoil i nGaillimh agus ansin i mBaile Átha Cliath. D’fhan sí ann lena huncail Michael agus a bhean chéile Alice; b’as Contae an Chláir do Michael agus é gan Ghaeilge, ar nós Alice. Bhí sí ar lóistín acu fós sa bhliain 1911; faoin am sin bhí BA aici.
Bhí cáil uirthi mar oibrí dícheallach. Dúradh fúithi gurb éard a bhí uaithi leanaí a chur ag labhairt na teanga agus nach labhródh sí ach Gaeilge leo mar mhodh teagaisc. Chaith sí ceithre bliana ag obair don Bhord sular theip ar a sláinte, agus thug sí Brisbane na hAstráile uirthi féin, áit ar lean sí uirthi ag múineadh Gaeilge do pháistí na n-imimirceach Éireannach.
Fuair sí bás ar an 14 Iúil 1914 agus thug An Claidheamh Soluis agus an Clare Journal cuntas ar an scéal. Luadh an obair róchrua mar chúis a báis.
An Tóin Mhór
Is sráidbhaile é an Tóin Mhór. Tá sé suite ar an Muirthead, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Gob an Choire
Baile in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo is ea Gob an Choire (Achill Sound as Béarla). Tá sé suite ar Acaill, ar an taobh thoir den oileán. Ceanglaíonn Droichead Mícheál Dáibhéad le leithinis an Chorráin agus mórthír Chontae Mhaigh Eo.
Saol
Go hoifigiúil, cuid de Ghaeltacht Mhaigh Eo atá ann, cé go bhfuil Béarla níos forleithne i nGob an Choire faoi láthair.
Tá teach cúirte an oileáin i nGob an Choire in aice le stáisiún na ngardaí díreach roimh an droichead isteach ar an oileán.
Béaloideas
De réir na scéalta, fadó ní bhíodh hata ag gach duine san oileán ach bhíodh hata ag an bpobal. Bhíodh an hata seo ar crochadh ar phósta i nGob an Choire i dtreo go mbeadh éinne a bhí ar a bhealach chun an bhaile mhóir é a chaitheamh agus a chur ar ais ar an bpósta agus é ar a bhealach abhaile.
== Stair == Tógadh an chéad dhroichead chun Oileán Acla a cheangal le Co. Mhaigh Eo sa bhliain 1887. Ainmníodh an droichead in ómós do Michael Davitt, a bhunaigh Conradh na Talún.
Seacht mbliana ina dhiaidh sin, sa bhliain 1894, leathnaíodh líne iarnróid Chathair na Mart - Baile Uí Fhiacháin chomh fada leis an mbaile.
Mar thoradh ar na forbairtí sin, bhí Acaill níos inrochtana, cé go raibh tragóid i gceist leis an dul chun cinn seo freisin. Bhí coirp na n-íospartach ó thragóid bhá Chuan Mó ar an gcéad turas ar an líne iarnróid chun an oileáin. Bádh 32 duine.
Ar an 17 Meán Fómhair 1937, cailleadh deichniúr daoine óga as Acaill i dtine i scioból in aice le Cathair Cheann Tulaich (Kirkintilloch) in Albain. Ag piocadh fataí a bhí siad ('tattie howkers’). Tháinig na deirfiúracha go léir slán as...ina gcónaí i dteachín in aice leis na buachaillí. Iompraíodh na coirp ar an líne idir Cathair na Mart agus Gob an Choire, an t-aistear deireanach a rinneadh ar an gcuid seo den iarnród choíche.
Tearmann Caithreach
Is sráidbhaile é Tearmann Caithreach. Tá sé suite sa Mhuirthead, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Heipitíteas ionfhabhtaíoch
Athlasadh san ae ar víreas is bun le Heipitíteas ionfhabhtaíoch nó Heipitíteas A.
Is iad na víris is coitianta ná heipitíteas A, heipitíteas B agus heipitíteas C.
Faightear heipitíteas A trí uisce nó bia truaillithe a ionghabháil. Tarlaíonn galar géar dá thoradh, le fiabhras, masmas, tuirse, is buíochán. Is féidir go mbeidh an t-othar lagaithe ar feadh cuid mhaith míonna, agus go bhfaighidh seanduine bás uaidh. Ní bhíonn torthaí fadsaolacha ar dhaoine a thagann slán uaidh.
clé|mion|Heipitíteas ionfhabhtaíoch nó Heipitíteas A
Is scéal eile é maidir le Heipitíteas B agus Heipitíteas C, galair nimhiúla thógálacha. Faightear iad ó fhuil nó sreabháin cholainne thruaillithe, go díreach (mar shampla, ó shnáthaid nó i bhfuilaistriú) nó trí chomhriachtain. Galair ghéara cosúil le heipitíteas A is ea iad, ach déantar dochar buan don ae agus tarlaíonn cioróis is ailse mar thoradh orthu. Cuireann siad tús le timpeall 80% d'ailsí an ae, agus gach bliain maraíonn siad cúpla milliún duine ar fud an Domhain. Meastar go bhfuil an baol d'fhiaclóir 5 oiread níos mó ná don ghnáthdhuine, de bhrí go mbíonn sé ag láimhseáil suas le 20 othar in aghaidh an lae, ag teacht i dteagmháil le sreabháin cholainne mar fhuil is seile na n-othar. Bíonn baol freisin do theicneoirí fiaclacha a thagann i dteagmháil le múnluithe ó na hothair, fiú i bhfad tar éis don sreabhán triomú, mar go bhfanann an víreas nimhiúil tríd an bpróiseas seo. Ar ámharaí an tsaoil, tá ionaclú éifeachtach ar fáil i gcoinne heipitíteas B, agus tá sé práinneach go nglacfaidh teicneoirí atá i mbaol leis.
Diaptar
San optaic, cumas lionsa, leis an tsiombail dpt. Sainmhínítear é mar inbhéartú fhad fócasach (f) an lionsa i méadair, 1/f. Úsáidtear i radharcmheastóireacht é den chuid is mó.
Radharaidh
Is sráidbhaile suite i Ros, Comhairle na Gàidhealtachd, Albain é Radharaidh.
An Càrn Fionn
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath é An Càrn Fionn.
Meallan Theàrlaich
Is sráidbhaile suite i Ros, Comhairle na Gàidhealtachd, Albain é Meallan Theàrlaich.
Gerald Barry
Is cumadóir Éireannach é Gerald Barry (rugadh 1952 i gContae an Chláir, Éire). Rinne sé staidéar faoi chúram Karlheinz Stockhausen agus Mauricio Kagel.
Tá píosa ceoil amháin dá chuid ar chúrsa cheoil na hArdteistiméireachta (Grúpa A) i láthair na huaire, Piano Quartet #1 (1992).
Bellshill
Is baile i Siorrachd Lannraig a Tuath é Bellshill. Tá sé suite 2 mhíle lastuaidh de Thobar na Màthar.
Sa bhliain 2001 bhí 20,705 duine ina gcónaí anseo.
Tá an chéad taifead den lonnaíocht seo le feiceáil ar léarscáil le Timothy Pont a foilsíodh sa bhliain 1654. Ba é Belmill a t-ainm nhí air. Ní raibh ach roinnt tithe a bhí faoi úinéireacht ag Maighstir Bell, fear a raibh an cairéal cloiche aige ó dheas den bhaile. Ach nuair a dúnadh an cairéal, d’imigh muintir an bhaile freisin agus bunaíodh lonnaíocht nua in aice leis darb ainm Crossgates.
Sa bhliain 1810 athraíodh an t-ainm seo go Bellshill.
Tagairtí
]]
Príomh-Oifig Staidrimh na hÉireann
Is gníomhaireacht rialtais í Príomh-Oifig Staidrimh na hÉireann atá freagrach as an daonáireamh náisiúnta i bPoblacht na hÉireann. Ina theannta sin bailíonn sí a lán staidrimh eile chun cabhair a thabhairt don rialtas. Chuir an tAcht Staidrimh 1993 an ghníomhaireacht go hoifigiúil i mbun, chun an uimhir oifigí a bhfuil staidrimh á bhailiú acu a laghdú. Tá an oifig freagrach don Taoiseach, agus tá a ceanncheathrú suite i gCorcaigh.
Stair
Tá stair fhada ag staitisticí na hÉireann. Cuireadh tús sa chéad leath den 19ú haois le staitisticí a choinneáil, mar shampla:
Tar éis bhunadh Saorstát na hÉireann i 1922, bunaíodh Brainse Staitisticí sa Roinn nua Tionscail agus Tráchtála trí chónascadh ar na brainsi seo:
Bachall Íosa
Ba thaise Chríostaí í Bachall Íosa (Laidin baculus Iesu). De réir an fhinscéil, thug Naomh Pádraig a bhachall órga iomráiteach, a shamhlaítear le Bachall Íosa i rith an ama, in éineacht lena Leabhar Soiscéil, ar a dtugtar Leabhar Ard Mhacha, go dtí Ardeaglais Ard Mhacha i gCúige Uladh a bhí bunaithe le déanaí aige.
De réir traidisiúin, thug díthreabhach an bhachall do Naomh Pádraig ar oileán a bhí suite sa Mhuir Éatrúscach, a fuair é ó Íosa Críost. Dúirt Íosa leis an díthreabhach é a thabhairt do Naomh Pádraig nuair a tháinig sé i dtír ann.
Pincín
deas|250px|thumb|Pincín Iasc beag uisce úir atá scaipthe go forleathan, an-fhlúirseach go háitiúil i locha is sruthanna i dtuaisceart na hEorpa is na hÁise. Suas le 13 cm ar fhad. An cholainn caol sorcóireach is an béal beag. Scothghlas/donn in uachtar, scothbhuí in íochtar. Bíonn taobh íochtarach geal flannbhuí ar fhireannaigh phóraithe.
Coille an Daimh
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath é Coille an Daimh.
Cathair na Mart
Is baile í Cathair na Mart (Béarla: Westport agus Cahernamart) atá in iarthar Chontae Mhaigh Eo. Gar do Chuan Mó atá an baile. clé|mion|236x236px|Fairgreen
Stair
Tógadh Teach Chathair na Mart ar dtús ag Richards Cassels, ailtire Gearmáinis, sna 1730idí. Tá doinsiúní an caisleán Uí Máille fós ann inniu.
Is baile neamhchoitianta í Cathair na Mart in Éirinn, mar is baile pleanáilte í. Rinne James Wyatt, ailtire cáiliúil Sasanach, plean don bhaile sna 1780idí. Chríochnaigh sé Teach Chathair na Mart, baile don Marquess den Sligeach. Ba le muintir Browne an teach le fada an lá, agus tá sé scailte don phobal óna 1960idí. clé|mion|177x177px|Teach Chathair na Mart Cuireadh Teach Chathair na Mart ar an margadh i mí Feabhra 2016 agus luach €10m luaite leis. Is le comhlacht áitiúil gnó faoi úinéireacht mhuintir Hughes atá sé anois. clé|mion|236x236px|Tá teach tábhairne ag Matt Molloy (as "[[The Chieftains") ar Sráid an Droichead]]
Cultúr
Tugtar an t-ainm "Covies" ar na daoine áitiúla. Bhí an chanúint "Covey" ann .. Go dtí an lá seo, tugann daoine in aice Cathair na Mart (Caisleán an Bharraigh san áireamh) an t-ainm "Covey" ar dhuine as an mbaile.
Tá teach tábhairne ag Matt Molloy (as "The Chieftains") ar Sráid an Droichead, i gcroí an bhaile.
Féilte
Tá roinnt féile ar siúl i rith na bliana:
thumb|Radharc: [[Cruach Phádraig (ar chlé) agus Oileán Clár (ar dheis).]]
Na Meáin Chumarsáide
Tá nuachtán seachtainiúil saor in aisce ann, an Mayo News, a bhunaíodh sa bhliain 1892.
Turasóireacht
Radharcanna is mó a mheallann daoine chun Cathair na Mart. I gcóngar: Conamara, Oileán Acla, Cuan Mó agus Cruach Phádraig.
Tá cúrsa gailf le 18 poill ag Cathair na Mart.
Tá Cathair na Mart nasctha le Plougastel Daoulas sa Fhrainc agus Aror sa Chéinia
mion|Holy Trinity ([[Eaglais na hÉireann), sráid Newport, 1872 le Sir Thomas Newenham Deane.]]
Religiún
Tá dhá séipéal i gCathair na Mart, Séipéil Holy Trinity (Eaglais na hÉireann) agus Séipéil Naomh Muire (Caitliceach). Bhí séipéal Modhach sa bhaile, ach is bialann é anois.
Daoine
An tAthair Micheál Mac Gréil, SJ
Foras na Gaeilge
Is é Foras na Gaeilge an eagraíocht a bunaíodh chun an Ghaeilge a chur chun cinn i mí na Nollag, 1999, de réir Chomhaontú Aoine an Chéasta. Ghlac an eagraíocht nua seo cúraimí eagraíochtaí stáit i bPoblacht na hÉireann a bhí ann roimhe - Bord na Gaeilge, An Gúm (Foilsitheoirí) agus An Coiste Téarmaíochta (Forbairt Téarmaíochta) agus aistríodh na foirne agus a ngníomhaíochtaí ar fad chuig an gcomhlacht nua. De réir an Chomhaontaithe, tá Foras na Gaeilge freagrach as cur chun cinn na teanga i dTuaisceart na hÉireann freisin. Chomh maith leis sin, tá an Foras ann chun comhairle a thabhairt don dá rialtas, do chomhlachtaí agus do ghnáthdhaoine faoi chúrsaí Gaeilge.
Is iad seo a leanas freagrachtaí an Fhorais:
Dubh Leitir
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath é Dubh Leitir.
Seannduaig
Is sráidbhaile suite i Ros, Comhairle na Gàidhealtachd, Albain é Seannduaig.
An Chuileog
Tá an Chuileog ar cheann de na réaltbhuíonta miona atá le feiceáil ar an sféar neamhaí theas. Tá an réaltbhuíon seo ar cheann den dá réaltbhuíon déag a chruthaigh Pieter Dirkszoon Keyser agus Frederick de Houtman idir na blianta 1595 agus 1597 ar son an réalteolaí Phléimeannaigh Petrus Plancius. Thug an réalteolaí amaitéarach Gearmánach Johann Bayer isteach ina léarscáil neamhaí Uranometria í sa bhliain 1603.
Stair
Ba iad an bheirt mhairnéalach Ollannacha Pieter Dirkszoon Keyser agus Frederick de Houtman a chruthaigh réaltbhuíon na Cuileoige idir na blianta 1595 agus 1597. Ar an 2 Aibreán 1595 chuir ceithre long chun na farraige ó Texel san Ollainn; ba é sin an chéad loingeas Ollannach a thaistil ar na hIndiacha Thoir. Bhí Keyser mar ardmháta agus ardphíolóta ar bord na loinge Hollandia sa loingeas.
Roimhe sin, áfach, rinne an ministir Pléimeannach Petrus Plancius teagmháil leis. Bhí Plancius ar cheann de bhunaitheoirí Chomhlacht Dúitseach na hIndia Thoir, ach bhí sé ina réalteolaí agus a chartagrafaí chomh maith. Sa bhliain 1589 rinne sé cruinneog neamhaí, ach níorbh fhéidir leis réigiún an phoil neamhaí theas a líonadh toisc nach raibh mórán eolais ar fáil i dtaobh cheantar sin na spéire. Mar sin de, thug sé gléasra réalteolaíoch do Keyser agus mhúin sé é conas é a úsáid chun réaltléarscáil a tharraingt den leathsféar neamhaí theas.
Fuair Keyser bás sa bhliain 1596, ach chríochnaigh a chúntóir Frederick de Houtman (in éineacht le mairnéalach eile, Vechter Willemsz) an léarscáil. Sa bhliain 1597 tháinig an loingeas ar ais go dtí an Ollainn, agus thug de Houtman an léarscáil neamhaí agus réaltchatalóg do Plancius. Bhí 12 réaltbhuíon nua ar an léarscáil agus 135 réalta ar an gcatalóg. Sa bhliain 1592 rinne Plancius cruinneog neamhaí nua a thug isteach na réaltaí agus na réaltbhuíonta nua (chomh maith le réaltbhuíon eile a chruthaigh sé féin, .i. an Colm). Sa bhliain 1603 tháinig na réaltbhuíonta nua amach i gcló don chéad uair ar réaltatlas Uranometria de chuid an réalteolaí amaitéaraigh Gearmánaigh Johann Bayer.
Miotaseolaíocht
Ós rud é gur réaltbhuíon nua-aimseartha í an Chuileog, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht léi.
Heirpéas
Herpes simplex, ionfhabhtú víreasach a chuireann tús le gríos, agus ina dhiaidh sin cloig bheaga lán de shreabhán a othrasaíonn is a éiríonn ionfhabhtaithe. Dhá shaghas den víreas ann: saghas 1, a chuireann isteach ar na liopaí is an béal, agus saghas 2, a chuireann isteach ar réigiún na mbaill ghiniúna is a tharchuirtear ar mhodh gnéasach. Tarlaíonn ionsaithe athfhillteacha, agus bíonn an víreas ar scor idir na hionsaithe.
mion|clé|Spuaic shlaghdáin
Angola Avante
Is é Angola Avante! (Ar Aghaidh Leat, A Angóla!) an t-amhrán náisiúnta Angóla. D'uchtadh i 1975 nuair a bhuadh neamhspleáchas ón Phoirtingéil.
Bunleagan sa Phortingéilis
Ó Pátria, nós saudamos os teus filhos
Construindo no Trabalho o Homem novo,
(athabair an dá líne deireadh)
CURFÁ
Angola, avante!
Revolução, pelo Poder Popular!
Pátria Unida, Liberdade,
Um só povo, uma só Nação!
(athabair curfá)
Para glória dos povos africanos.
Marchemos, combatentes angolanos,
Solidários com os povos oprimidos.
Orgulhosos lutaremos Pela Paz
Com as forças progressistas do mundo.
Aistriúchán Gaeilge
A athairthír, ní déanfaimid dearmad go brách
Na Laochra an ceathrú lá de Fheabhra.
A athairthír, beannaímid bhur mic
A d'éag chun ár neamhspleách.
Oirmhinnímid an caite agus ár stair
Nuair, lenár obair, tógaimid an Fear Nua.
(athabair an dá líne deireadh)
CURFÁ
Ar aghaidh leat, a Angóla!
Reabhlóid trí cumhacht na ndaoine!
Tír Aontasach, Saoirse,
An Gleann Bhog
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath é an Gleann Bhog.
Angola Avante
Aistriúchán Gaeilge
Cineál Amháin, Tír Amháin!
(athabhair an curfá)
Na h-Earbaill
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath é Na h-Earbaill.
Angola Avante
Aistriúchán Gaeilge
Éirimis ár nglóir saora
Don ghlóir cineáil na hAfraice.
Marseáilimis, fianna Angólacha,
In éineacht le daoine faoi bhos.
Troidfimid ar son siocháin
In éineacht leis na bhforsaí fórasach an domhain.
Naisc sheachtracha
Comhad MIDI
Torán
Is sráidbhaile é Torán. Tá sé suite sa Mhuirthead in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.