cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Faoi Rothaí na Gréine
Is éard is Faoi Rothaí na Gréine ná bailiúchán amhrán a bhailigh Máirtín Ó Cadhain agus a ndearna Ríonach Uí Ógáin eagarthóireacht air. Is Coiscéim a d'fhoilsigh sa bhliain 1999. Seacht n-amhrán déag is trí scór a bailíodh sna fichidí agus sna tríochaidí i nGaeltacht Chonamara atá i gceist. Stór mór amhrán atá ann, agus tá idir amhráin a mhaireann i mbéal an phobail agus amhráin eile a bhí ligthe i ndearmad san iarthar féin ann. Tá grianghraif de mhuintir agus de thírdhreach Chonamara sa leabhar.
Talitha Cumi (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an ceathrú heipeasóid is fiche, "Talitha Cumi" den tríú sraith The X-Files ar an 17 Bealtaine 1996. Scríobh David Duchovny agus Chris Carter an eipeasóid seo. D'fhéach 17.86 milliún duine ar an eipeasóid.
Steigeadón
Mamach, cosúil le heilifint, atá imithe i léig, is ea an steigeadón. Faightear a iontaisí i sraitheanna ó réanna geolaíocha éagsúla ó 5.3 mhilliún go 12 míle bliain ó shin agus i roinnt mhaith den Áise agus den Afraic, ón gCongó go dtí an tSeapáin. (Féach PaleoBiology Database thíos.) Na starrfhiacla uachtaracha an-fhada, an-ghar dá céile, gan ach rianta sna starrfhiacla íochtaracha. Gan ach dhá fhiacail grua ann ag am ar bith. Bhí a lán speiceas ann, cuid díobh an-mhór ach an speiceas abhaic ar an oileán Flores san Indinéis ina measc freisin.
Carlos Slim
Fiontraí gnó Meicsiceach is ea Carlos Slim Helú (r. Cathair Mheicsiceo, 28 Eanáir 1940). Is de shliocht Críostaí Liobánach é. Chruinnigh sé an chuid is mó dá rachmas ag infheistiú dó sna meáin chumarsáide, idir thraidisiúnta agus leictreonacha. Áirítear Slim ar na daoine is saibhre ar domhan: chaith sé seal sa chéad áit ar liostaí na ndaoine is saibhre, go minic i gcomórtas le Bill Gates, ach aithníonn an iris Forbes é mar an tríú duine is rachmasaí faoi láthair.
Sa bhliain 1997 cheannaigh Carlos Slim Prodigy, soláthróir seirbhísí Idirlín. Sa bhliain 2008 cheannaigh sé 9.1 milliún scair sa New York Times.
An Rómáin
Is tír í an Rómáin (Rómáinis: România) atá suite ar chósta na Mara Duibhe, agus í ag críochantaíocht leis an mBulgáir, an Úcráin, an Moldóiv, an tSeirbia agus an Ungáir. Is ball de ECAT í an Rómáin, agus tá sí ina ball den Aontas Eorpach ón 1 Eanáir 2007, ina bhfuil sí ar an 7ú tír is mó de réir daonra agus ar an 9ú ceann de réir achair. Is é Klaus Iohannis an t-uachtarán.
Tíreolas
mion|Réigiúin na Rómáine mion|Na sléibhte Carpaiteacha i gcontae Suceava, i gcúige na Moldáive mion|Pálás cultúir Iași Roinntear an Rómáin go minic i dtrí réigiún stairiúil: an Mholdáiv san oirthuaisceart, an Trasalváin san iarthuaisceart, agus an Valách sa deisceart. Is sa Valách atá suite príomhchathair na tíre, Búcairist. Is iad Cluj Napoca agus Timișoara (sa Trasalváin), Iași (sa Mholdáiv) agus Constanța (sa Valách freisin) na ceithre chathair is mó ina diaidh.
Taobh leis an Rómáin, tá an tír neamhspleách Poblacht na Moldóive freisin, ar a dtugtar 'An Mholdáiv' uaireanta chomh maith, nach bhfuil ina cuid de stát na Rómáine. Bhí an dá chuid sa réigiún stairiúil céanna, ar a dtugtaí 'An Mholdáiv', go dtí an bhliain 1812. Sa bhliain sin bhí ar an Impireacht Otamánach (a raibh prionsacht na Moldáive faoina smacht ag an am) leath oirthearach an réigiúin a ghéilleadh chun Impireachta na Rúise; mar gheall air seo, ní raibh an chuid oirthearach seo in ann aontú le stát neamhspleách na Rómáine nuair a cruthaíodh í sa bhliain 1878. Fuair sí a neamhspleáchas tar a éis seo, an uair is deireanaí sa bhliain 1990 tar éis thitim an Aontais Shóivéadaigh.
Eacnamaíocht
Úsáidtear an leu mar airgeadra sa Rómáin. Dar le tuairisc na bliana 2017 ón gCiste Airgeadúil Idirnáisiúnta, is é geilleagar na Rómáine an 42ú ceann is mó ar domhan de réir olltáirgeacht intíre (OTI) paireachta cumhacht cheannaigh (PCC), agus an 50ú ceann de réir OTI ainmniúla. De réir OTI PCC de réir chónaithigh, is an 62ú geilleagar is mó ar domhan atá ag an Rómáin, é ar $23,991 don chónaitheach.
Dar le hInnéacs Forbartha Daonna Socraithe don Éagothroime na Náisiún Aontaithe, a thomhaiseann caighdeán an tsaoil i dtíortha éagsúla de réir gnéithe eacnamaíochta agus neamh-eacnamaíochta, is í an Rómáin an 43ú tír is forbartha ar domhan, as 151 ceann a tomhaiseadh, agus an 27ú tír is forbartha san Aontas Eorpach, as 28 ceann. I dTuarascáil Sonais Domhanda 2018 na Náisiún Aontaithe, meastar gurb í an Rómáin an 53ú tír is sona, as 156 thír.
I Mí Dheireadh Fómhair 2019, bhí ráta dífhostaithe na tíre ag 4.0%, an t-ochtú leibhéal is ísle san Aontas Eorpach.
Tagairtí
[[Catagóir:Ballstáit den Aontas Eorpach
An t-Uisge Bàn (abhainn)
Is abhainn suite i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain é an t-Uisge Bán.
Catherine Isabella Osborne
Bunús
Rugadh Catherine Isabella Osborne i Newtown Anner House, in aice le Cluain Meala, Contae Thiobraid Árann ar an 30ú Meitheamh 1818. Bhí a tuismitheoirí Sir Thomas Osbourne (m.1821) agus Catherine Rebecca Osborne (née Smith) (m.1856). Ba í an t-aon iníon a bhí acu. Bhí Sir Thomas Osborne ina úinéir talún agus bhí sé ina Theachta Parlaiminte do Carysfort, Contae Chill Mhantáin ó 1776 go 1797.
Óige agus Oideachas
Nuair a fuair a deartháir bás bhí sí an t-oidhre don eastát.
Pósadh agus Teaghlach
Bhuail Osborne le Ralph Bernal, a bhí ina pholaiteoir, i Londain i 1844. Phós siad ar an 20ú Lúnasa 1844. Thóg Bernal an ainm Osborne, mar sin bhí a aimn Ralph Bernal Osborne. Bhí beirt pháiste acu, Edith agus Grace. Chaith Bernal Osborne a lán am i Londain agus d’fhán Osborne sa bhaile ag tabhairt aire do na pháistí.
Gairm
Bhí sí ina ealaíontóir agus pátrún. Thug sí siamsaíocht do go leor ealaíontóir, cosúil le Thomas Shorter Boys agus Alexander Calame.
Córas loingseoireachta fadraoin
deas|200px|thumb|Córas loingseoireachta fadraoin I gcóras loingseoireachta fadraoin (LORAN), sainmhíonn bíoga raidió ag eatraimh tairisigh a astaíonn dhá tharchuradóir patrún eangaí de thacair línte hipearbóileacha trasnaíocha. Ó amanna glactha na mbíog seo ag eitleán nó long, is féidir a ionad ar an eangach a dhéanamh amach.
Halla Loftus
mion|Halla Loftus Is teach mór é Loftus Halla atá suite gar do Rinn Duáin i gContae Loch Garman, Éire. Tógadh é ar shuíomh bhunfhoirgneamh Halla Redmond agus tá sé amuigh ar an teach go bhfuil an diabhal agus taibhse bhean óg ann.
Bonita Granville
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Bonita Granville Wrather (2 Feabhra 1923 – 11 Deireadh Fómhair 1988).
43
Básanna
40er
An Bheilís
Is tír i Meiriceá Láir í an Bheilís. Tá sí ag críochantaíocht le Meicsiceo agus Guatamala. Is é Belmopan an phríomhchathair agus Cathair Bheilís an chathair is mó.
Bun Dé
Is bruachbhaile suite in Obar Dheathain é Bun Dé.
Senchán Torpéist
File agus Ollamh Éireann ba ea  Seanchán Torphéist  (Meán-Ghaeilge Senchán Torpéist ) (c. 560–617 AD). Tháinig sé i gcomharbacht ar Dhallán Forgaill mar Ard-fhile Chonnacht sa bhliain c. 640. Feictear i liosta le fáil i Leabhar Bhaile an Mhóta gurbh fhile ríoga é. Is príomhphearsa é sa scéal den 12ú haois, ''Tromdámh Guaire.
Muintir
Cuairfheartach de chlann Araidh ar an teorainn idir Tiobraid Árann agus Luimneach) ba ea a athair. Dar le Seanchán féin, ámh, agus é ag scríobh in Concangab Már c. 630, is é seo a leanas a Ginealach:
Deidiu ní Thréan mhic Dubhthaigh mhic Lughair ba ea máthair Sheancháin. Iar-ollamh agus rí fhile Laoghaire mhic Néill ba ea Dubhthach. Is iad a leanas daoine eile de chlann Deidiu:
Ní folóir nó gur rugadh Seanchán timpeall na bliana 560 ionas go raibh an t-am aige bheith oilte chun bheith ceaptha ina Ard-Ollamh. Ina theannta sin, in Tromdjámh Guaire, luaitear é mar "sean-Seanchán" sa bhliain c. 640. Dar le Seathrún Céitinn in Foras Feasa ar Éirinn go ndearnadh Ard ollamh na gConnacht de "Sheanchán mac Cuairfheartaigh" ag Sionad Droim Cheat sa bhliain c. 593.
Bríd (Brigid Brathbrú) ba ea bean chéile Sheancháin. Bhí nasc acu darbh ainm Muircc agus iníon Méabh Neidigh.
Saothair
Caomhnaítear chuid de shaothair of Sheancháin sna lámhscríbhinní:
Guaire agus Táin Bó Cúailnge
Dar le Tromdámh Guaire (nó Imtheacht na Tromdhaimhe ) thug Seanchán cuairt arrí na gConnacht, Guaire Aidne mac Colmáin, i dteannta le céad file is caoga eile agus cead dalta is caoga. Cuireadh brú ar fháilte Ghuaire dá bharr.
Chuir seo olc ar Sheanchán, agus d'imigh Seanchán leis, ag rá: <poem style="margin-left:2em"> ''Triallum uait, a Guairi glain, ''facmait agat beanachtain; bliagain & raithe is mí atam acut, a airdri.
Triallaimid uait, a Ghuaire ghlain Fágaimid agat beannachtaí; Bliain, ráithe is mí Atáid leat, a ard-rí...
Ach gheall sé: <poem style="margin-left:2em"> ... ''ticfam arís, ge triallam.
Mar thoradh na heachtra seo, bhailigh Seanchán gach file na hÉireann le chéile, chun go bhfeice cé acu a raibh an Táin go léir ar eolas aige. Tharla sé áfach go raibh cuid den scéal ag cách ach ní an rud go léir ag éinne acu. Rinne Seanchán, a mhac Murgen agus a chol seisear Eimena, cinneadh mar sin an Táin úd a thabhairt ar ais go hÉirinn.
Le linn an turais, chuaigh Murgen amú i gceo draíochta. Bhuail sé ann le sprid Fhearghais mhic Róigh ag a uaigh. D'aithris Fearghas an Táin iomlán le Murgen, a tháinig slán ar ais chun an scéal a chaomhnú.
Scéalta eile
Feictear Seanchán agus a bhean chéile sa seanscéal Scéla Cano meic Gartnáin and in Sanas Cormaic, ina thugann sé cuairt ar Oileán Mhanann. Sa dán Meán-Ghaeilge (c. 1100), Aimirgein Glúngel tuir tend, luaite le Gilla in Choimded Úa Cormaic as Tulach Léis, déantar trácht ar Sheanchán mar a leanas:  Seanchán Toirpéist ba rind ráid. Feictear é freisin sa scéal Mac telene do feraib Muman.
Feictear Seancháin agus a bhuíon fánach filí i scéalta chomh fada ó chéile is an Alba agus an Alba Nua band of poets occur in traditional, ina luaitear iad mar Cliar nó Cleith Sheancháin. Tá scéal na mór le rá ann darb ainm Bríd Mhór na gCapall, atá bunaithe ar Tromdhámh Guaire.
Luaite le Shakespeare
Deir William Shakespeare go raibh ar a gcumas ag filí Éireannacha "[to] rhym[e] rats to death". Is amhlaidh go bhfuil an ráiteas seo bunaithe ar eachtra nuair a fuair Seanchán francaigh agus iad tar éis a chuid dinnéir a ithe, agus a dúirt sé: D'éag siad ar an dtoirt.
1972
Eachtraí
mion|225px|dheis|30 Eanáir: [[Domhnach na Fola i nDoire Cholm Cille.]]
William Howard Stein
Bithcheimicí a rugadh i Nua-Eabhrac ab ea William Howard Stein (1911-1980). Le Stanford Moore cheap sé modh cromátagrafach chun aimíonaigéid a ionannú is a thomhas i meascáin próitéiní ó fhíocháin fhíseolaíocha (1950). I 1958 cheap siad anailíseoir uathoibríoch chun struchtúr RNA a dhéanamh amach. Roinn siad Duais Nobel sa cheimic le Christian Anfinsen i 1972 as an obair sin.
John Steinbeck
Scríbhneoir Meiriceánach ab ea John Steinbeck (27 Feabhra 1902 – 20 Nollaig 1968), a rugadh i Salinas i gCalifornia. Scríobh sé seacht leabhar is fiche, agus The Grapes of Wrath (1939), East of Eden (1952) agus Of Mice and Men (1937) ar na cinn is mó ráchairt. Bronnadh Duais Nobel na Litríochta air sa bhliain 1962.
Bhí sé de shliocht Gearmánach agus Éireannach.
Saothair
I measc saothair John Steinbeck tá:
Conair ghastraistéigeach
Cuid den córas díleáite a shíneann ón bhéal go dtí an t-anas is ea an chonair ghastraistéigeach, feadán ina n-ionghabhtar bianna roimh iad a dhíleá is a ionsú agus na fuíolltáirgí a eisfhearadh. .
Struchtúr
Is féidir léi a bheith simplí, le hoscailt amháin don taobh amuigh mar atá i gcéalantrátaigh is plataiheilmintí, nó ina struchtúr casta le dhá oscailt mar atá i veirteabraigh. Sa dara cás, ionghabhtar an bia isteach sa bhéal agus eisfheartar an t-ábhar neamhchomhshamhlaithe tríd an anas. In an-chuid ainmhithe, roinntear an chonair go hanatamaíoch chun páirtscaradh (sna hinveirteabraigh cosúil le feithidí is ceifealapóid) nó scaradh iomlán (mar atá in ardveirteabraigh cosúil le mamaigh is éin) sna réigiúin a thálann einsímí difriúla is a ionsúnn táirgí difriúla díleáite.
Conair an duine
Tá conair an duine bainte le baill bheatha go leor ː  an t-éasafagas, an goile, an stéig bheag (an dúidéineam, an t-aoineán, agus an t-iléam), an stéig mhór (an caochán, an aipindic, agus an drólann ardaitheach, thrasnach, íslitheach is shiogmóideach), agus an reicteam agus anas. clé|mion|Anatamaíocht
Stéig bheag
Tarlaíonn an chuid is mó de dhíleá is ionsú na dtáirgí cothaithe, na vitimíní is na sreabhán (idir shreabháin ionghafa is iad sin a thál an chonair ghastraistéigeach féin) sa stéig bheag. Bíonn an stéig bheag timpeall 6 m ar fhad.
Reicteam
Luíonn an reicteam i dteagmháil le dromchla peilbheach an tsacraim, pollann an scairt pheilbheach chun an chanáil anasach a dhéanamh, agus osclaíonn an chanáil seo ag an anas. clé|mion|[[Galar athlasta putóige agus galar Crohn]]
Fadhbanna míochaine
Buaileann fadhbanna míochaine éagsúla an stéig, ina measc coiliceam, coilítis, galar céiliach, dinnireacht, díbhéartaiclíteas, heirne, agus siondróm putóige greannaithí.
Loch Airceig
Is loch suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Loch Airceig.
An Córas imdhíonachta
Tacaíonn an córas imdhíonachta dúchasach leis an córas imdhíonachta fhaighte.
45
Básanna
40er
Eve Arden
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Eve Arden (30 Aibreán 1908 – 12 Samhain 1990).
Steinbeac
mion|Steinbeac baineann san Afraic Theas Abhac-antalóp atá dúchasach don Afraic ó dheas ón Sahára. Scothdhearg/donn le híochtar bán, na cluasa mór is bán taobh istigh, na hadharca gearr ingearach suas. Áitríonn sé talamh féaraigh nó scrobarnach. Nuair a bhíonn sé faoi bhagairt, ní theitheann ach luíonn, ag brath ar an duaithníocht.
Meißen
Poirceallán a dhéantar i Meißen, gar do Dresden na Gearmáine. An chéad mhonarcha san Eoraip a rinne poirceallán fíorchruathaois. D'fhionn Johann Friedrich Böttger (1682-1719) rún a dhéanta i 1707. Bunaíodh an mhonarcha i 1710, agus leis na céadta bliain bhí sí ceannasach san Eoraip. Fós i mbun oibre is táirgthe.
Julien Gracq
Scriobh Gracq idir úrscéalta, aistí fén litríocht, agus filíocht. Cé gur chuir daoine mór le rá, André Breton ina measc, spéis i saothar Ghracq ón am gur foilsíodh a chéad leabhar, Au château d'Argol, dob é an t-úrscéal Le Rivage des Syrtes a chuir i mbéal an phobail é - ní hamháin de bharr an leabhair é féin ach toisc gur dhiúltaigh Gracq don nDuais Goncourt, an duais liteartha is iomráití sa bhFrainc, nuair a moladh sa mbliain 1951 dó í.
Tar éis dó droim láimhe a thabhairt leis an scríbhneoireacht liteartha, scríobhadh sé leabhair ina meascadh sé cuimhní cinn, blúiríní dírbheathaisnéiseacha, smaointe fén litríocht agus fén dtíreolaíocht.
Tá Gracq ar dhuine desna scríbhneoirí is tábhachtaí de litríocht na Fraince den 20ú haois, a chuid saothar aistrithe go breis is fichead teanga agus an iliomad staidéar déanta orthu ag acadóirí ar fud na cruinne.
Fisic mhatamaiticiúil
'Séard atá i gceist leis an eolaíocht mhatamaiticiúil ná teicnící na matamaitice a úsáid chun fadhbanna eolaíochta a réiteach. Go dtí seo, is san fhisic ach go háirithe go raibh sé seo úsáideach, ach le déanaí, baintear leas as an matamaitic chun mionsamhail a chur le chéile sa bhitheolaíocht, sa cheimic agus fiú i gcúrsaí airgeadais.
Tá stair fhada ag baint le teicnící matamaitice a úsáid san fhisic, chomh fada siar le Isaac Newton.
Guatamala
Is tír i Meiriceá Láir í Guatamala a bhfuil teorainneacha aici le Meicsiceo, leis an mBeilís, le Hondúras agus leis an tSalvadóir. Is í Cathair Ghuatamala an phríomhchathair.
Foirnéis soinneáin
Foirnéis a úsáidtear chun mianach iarainn a dhí-ocsaídiú go hiarann. Luchtaítear an fhoirnéis ard le mianach, cóc is aolchloch (a fheidhmíonn mar fhlosc chun an tsilice a bhaint as an miotal nuair a bhíonn sé leáite). Bíonn an fhoirnéis líneáilte le hábhair mhianracha theasfhulangacha, cosúil le cré thine, agus neartaítear dó an chóic le soinneán aeir réamhthéite. Ag an teocht atá ginte ag na himoibrithe éagsúla a tharlaíonn sa bhfoirnéis, dí-ocsaídítear an mianach iarainn go hiarann, agus ritheann an t-iarann leáite go bun na foirnéise, áit a dtarraingítear an t-iarann amach chun é a reo mar mhuciarann nó a iompar go díreach, leáite fós, chuig mhonarcha chun cruach a dhéanamh as. Cuimsíonn an t-iarann seo tiúchan ard carbóin, agus is bunábhar é do chruach nó próisis na teilgcheártan. Sa chóras iomlán, bíonn struchtúir chun an t-aer a théamh don soinneán agus feidhm a bhaint as gáis indóite na foirnéise. De réir na dtaifead, tógadh an chéad fhoirnéis soinneáin sa tSín i 18 RC.
Satarn (pláinéad)
Is é Satarn (arb ionann é mar fhocal agus Satharn nó Saturnus, dia na talmhaíochta ag na Rómhánaigh) an séú pláinéad ón ngrian sa ghrianchóras, agus é ar an dara ceann is mó. Tá sé 119,300 ciliméadar ar trastomhas, agus ní mhaireann an lá ach deich n-uair a chloig go leith, rud a dhéanann cothromú ar na poil. Hidrigin is mó atá san atmaisféar agus bíonn stoirmeacha fíochmhara le feiceáil ón domhan. Cuireadh suntas ó thús i gcóras fáinní Satarn agus san iliomad gealach atá ag an bpláinéad. Tá 31 cheann acu ainmnithe agus is é Tíotán an ceann is mó acu. Tá Tíotán chomh mór céanna le Gealacha Galileo, an ceathrar gealach mhóra atá ag timpeallú Iúpatair. Is é Tíotán an dara gealach is mó sa Ghrianchóras, agus é beagáinín níos lú ná Ganymede atá ar an gceann is mó de Ghealacha Galileo.
Thug na spástaiscéalaithe úd Pioneer 11 (1979) agus Voyager 1 agus 2 cuairt ar Shatarn agus thimpeallaigh an taiscéalaí úd Cassini an phláinéid ón 1 Iúil 2004 go deireadh an mhisin sa mhí Mheáin Fómhair 2017.
Cosúil le hIúpatar, Úránas, agus Neiptiún, is gásfhathach é Satarn. Is é sin, tá an chuid is mó den phláinéad féin comhdhéanta as na gáis chéanna atá ina atmaisféar - hidrigin thar aon dúil eile. Mar sin, níl sé furasta a shainmhíniú go sásúil, cá dtagann deireadh leis an atmaisféar agus tús leis an bpláinéad féin. Is léir go bhfuil croíleacán cloiche taobh istigh, ach tá sé i bhfad níos lú ná an pláinéad ina iomlán.
Gealacha
Tá 145 gealach ag Satarn.
47
Básanna
40er
Lár Uladh (Toghcheantar Tionóil)
. Is toghcheantar é Lár Uladh de Thionól Thuaisceart Éireann. Úsáideadh den chéad uair amháin é i dtoghchán do Thuaisceart Éireann sa bhliain 1973, a toghadh Tionól Thuaisceart Éireann ag an am sin. De ghnáth roinneann sé teorainneacha le dáilcheantar Pharlaimint Lár Uladh na RA. Mar sin féin, bhí teorainneacha an dá thoghcheantar beagán difriúil ó 1983 go 1986 (toisc nch raibh teorainneacha an Tionóil fós de réir na n-athruithe a bhí i bhfeidhm sna teorainneacha Parlaiminte) agus ó 1996 go 1997, nuair a toghadh baill d’ Fhóram Thuaisceart Éireann ó na toghcheantair Pharlaiminteacha nua-tharraingthe ach bhí an 51ú Parlaimint sa Ríocht Aontaithe, a toghadh i 1992 faoi theorainneacha na dtoghcheantar 1983-95, fós i seisiún.
Ansin toghadh comhaltaí ón dtoghcheantar chuig an Coinbhinsiún ar an mBunreacht, an Tionól 1982, an Fóram 1996 agus ansin chuig an Tionól reatha ó 1998
Is é Lár Uladh an t-aon toghcheantar i dTuaisceart Éireann a chuir an líon céanna comhaltaí Tionóil ó na páirtithe céanna i ngach toghchán roimhe an toghchán sa bhliain 2017 - 3 Shinn Féin (SF), 1 An Páirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre (PSDLO), 1 An Páirtí Aontachtach Uladh (PAU) agus 1 An Páirtí Aontachtach Daonlathach PAD
Le haghaidh tuilleadh sonraí ar stair agus teorainneacha an toghcheantair,, féach Lár Uladh (toghcheantar Pharlaimint na RA).
Baill
* ón 5 Bealtaine 2022 amach
Córas oibriúcháin diosca
Bogearraí, cuid de chóras oibriúcháin an ríomhaire, chun an chumarsáid a rialú idir an próiseálaí sa ríomhaire is na dioscaí maighnéadacha ann, agus na cláir is na comhaid ar an diosca a bhainistiú.
48
Básanna
40er
Jack Steinberger
Fisiceoir a rugadh i mBad Kissingen na Gearmáine is ea Jack Steinberger (1921-2020).
Gníomhach i dtaighde núicléach sna Stáit Aontaithe is CERN le blianta fada.
Chruthaigh sé go raibh an pión neodrach ann, rinne tomhas ar ghuairne is paireacht an phióin luchtaithe, agus chruthaigh go raibh dhá shaghas neoidríonó ar leith ann.
Roinn sé Duais Nobel na Fisice sa bhliain 1988 as seo le Melvin Schwartz is Leon Lederman.
Starship SpaceX
mion|clé|An chéad tástáil ar 20 Aibreán 2023. Is é Starship SpaceX an roicéad is mó a tógadh riamh. Le linn na bliana 2023, bhí tástálacha á ndéanamh ar an roicéad chun é a ullmhú don chéad eitilt tráchtála.
D’éirigh le SpaceX tástáil a dhéanamh ar an roicéad i mí Eanair 2023, an chéad uair riamh ar éirigh leo 10 milliún punt de ghás tiomána a chur isteach i roicéad.
Tharla an chéad lainseáil ar 20 Aibreán 2023 ach theip ar an iarracht.
Corydoras britskii
Tá líon ard eití an droma ag an iasc (15-18) i gcomparáid le speicis eile Corydoras. Tá smuit níos giorra aige ná C. splendens, súil níos mó, fásann go méid níos mó, agus bíonn a cheann clúdaithe go tarrach trí sciath mhór a shíneann thar bharr na mbarbal meabhrach. Fásfaidh sé suas le 8.8 cm ar fhad.
Cónaíonn sé in aeráid thrópaiceach, in uisce le raon teochta 68-75 C.. Itheann sé péisteanna, crústaigh bheantacha, feithidí agus ábhar plandaí. Leagann sé uibheacha i ndlúthfhásra agus ní chosnaíonn na haosaigh na huibheacha.
Abhainn Gharadh
Is abhainn suite i gComhairle na Gàidhealtachd, í Abhainn Gharadh.
49
Básanna
40er
Abhainn Àd
Is abhainn suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd na hAlban í Abhainn Àd.
Fine teangacha
thumb|right|380px|Na finte teangacha éagsúla ar fud an domhain Is éard is fine teangacha ann ná grúpa teangacha a bhfuil gaol eatarthu, toisc gur eascair siad uile ón bhfréamhtheanga chéanna. De ghnáth, ní bhíonn mórán fianaise ann faoin bhfréamhtheanga sin, ós rud é nach sroicheann stair scríbhneoireachta na dteangacha a fhad sin siar san am.
Loch Chille Chiarain
Is loch suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd na hAlban é Loch Chille Chiarain.
Ken Kesey
Scríbhneoir Meiriceánach ab ea Ken Kesey. Rugadh i La Junta i gColorado é ar an 17 Meán Fómhair 1935, agus fuair sé bás i bPleasant Hill, Oregon ar an 10 Samhain 2001.
Bhí sé ní b'óige ná an Beat generation agus róshean le bheith ina hipí, agus dhearc sé air féin mar nasc idir an dá ghlúin seo i stair chultúrtha na Stát Aontaithe. Bhí clú, nó míchlú, air as an dóigh a raibh sé ag blaiseadh de na drugaí sícighníomhacha.
Michael Bryan French
Ghlac sé páirteanna i sraitheanna teilifíse amhail Orange is the New Black, Prison Break, Madoff, CSI: Crime Scene Investigation, agus As the World Turns, agus bhí páirteanna mar aoi-réalta sa sraitheanna teilifíse L.A. Law, Quantum Leap, Matlock, Roseanne, The X-Files, Step by Step, Cybill, ER, The Drew Carrey Show, Sliders, Diagnosis Murder, agus The Pretender freisin.
Ken Kesey
Ba é an saothar ba thábhachtaí a tháinig óna pheann ná an t-úrscéal úd One Flew Over the Cuckoo's Nest, a thug cur síos ar an saol i ngealtlann na bpríosúnach agus ar an dóigh ar éirigh fear de na príosúnaigh amach in aghaidh an diansmachta. Chuaigh an scéal seo ar an scáileán freisin, agus ba é Jack Nicholson a rinne an phríomhpháirt sa scannán.
Saothair
Áirítear na cinn seo ar shaothar tábhachtach Kesey:
Foirnéis stua leictrigh
Foirnéis leictreach a úsáidtear i ndéanamh cruach. Cruthaítear teocht an-ard sa stua, an díluchtú idir an dá leictreoid, agus an sruth ag dul tríd an ábhar a ghalaítear ó na leictreoidí. Sa bhunphróiseas a cheap Karl Siemens i 1870, cruthaíodh an stua faoin soitheach leáite chun an miotal a théamh go hindíreach. Níos déanaí cheap an miotaleolaí Francach Paul Heroult (1863-1914) foirm ina ndéantar an stua idir leictreoid is an miotal féin. I bhfoirm eile fós, a cheap an miotaleolaí Iodálach Enrico Stassano, gintear an stua idir leictreoidí os cionn an mhiotail agus téitear an miotal trí radaíocht teasa ón stua.
Abhainn Ghar
Is abhainn suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois í Abhainn Ghar.
Scéalta grá
Is éard atá i gceist le scéalta grá ná seánra sa litríocht ina bhfuil béim ar leith ar chaidreamh agus ar ghrá.
Iarmhairt Meissner
I bhforsheoltacht, díchur an réimse mhaighnéadaigh ó chroíleacán an ábhair fhorsheoltaigh. D'fhionn an fisicí Gearmánach Walther Meißner (1882-1974) í i 1933. Má chuirtear bloc miotail i réimse maighnéadach, beidh an réimse i ngach cuid den mhiotal. Ansin má laghdaítear an teocht níos lú ná teocht chriticiúil ar leith atá sainiúil don mhiotal sin, imíonn an réimse go hiomlán ón taobh istigh den mhiotal agus cuirtear iallach ar an réimse sreabhadh timpeall ar an miotal.
50
Básanna
50er
Bréag mhór
De réir an staraí Jeffrey Herf, d'úsáid na Naitsithe an bhréag mhór ar dtús chun meon a iompú in aghaidh na nGiúdach agus chun an Uileloscadh a chosaint. Áitíonn Herf gur bhain Joseph Goebbels agus an Páirtí Naitsíoch úsáid as teicníc na bréige móire chun an frith-Ghiúdachas a bhí ann le fada an lá san Eoraip a iompú ina olldhúnmharú. Mhaígh Herf freisin gurb ó bréag mhór na Naitsíoch ná an Ghearmáin a léiriú mar thalamh neamhchiontach, faoi léigear, agus a bhí ag frithionsaí na Comhcheilge Idirnáisiúnta Giúdach' (An Ghearmáinis:"Weltjudentum"), daoine ar chuir na Naitsithe an milleán orthu as an Chéad Chogadh Domhanda a thosú. Mhaígh bolscaireacht Naitsíoch arís agus arís eile go raibh cumhacht pholaitiúil sa chúlra ag Giúdaigh sa Bhreatain, sa Rúis agus sna Stáit Aontaithe. Leathnaigh an bhréag mhór freisin éilimh go raibh tús curtha ag na Giúdaigh le cogadh díothaithe i gcoinne na Gearmáine, agus de réir sin go raibh sé de cheart ag an nGearmáin na Giúdaigh a dhíothú agus iad ag iarraidh an Ghearmáin a chosaint.
Charles Darrow
Fear díolacháin ab ea Charles Darrow (10 Lúnasa 1889, Filideilfia – 28 Lúnasa 1967, Pennsylvania), agus cuid den lucht gnó do dhaoine áirithe, caimiléir faille do dhaoine eile., clé|mion|6 Feabhra 1935ː U.S. Patent and Trademark Office Sna 1930idí, rinne Darrow, dífhostaithe ag an am, dearadh nua den Landlord's Game. Athruithe cosmaideacha a bhí ann i ndáiríre; rinne Darrow aithris iomlán ar shaothar Magie, den rialacha go háirithe. Dhear Elizabeth "Lizzie" Magie The Landlord's Game sa bhliain 1904. Ní raibh cloigeann gnó uirthi áfach agus ní raibh rath ar a chuid iarrachtaí an chluiche a dhíol.
Sa bhliain 1933, thug Darrow ainm nua ar an gcluiche cláir, Monopoly, agus chuir sé faoi chóipcheart faoi. Cheannaigh Parker Brothers na cearta uaidh ar 18/19 Márta 1935.
Henry Engelhard Steinway
Déantóir pianónna a rugadh i Wolfshagen na Gearmáine ab ea Henry Engelhard Steinway (Heinrich Engelhardt Steinweg, 15 Feabhra 1797 - 7 Feabhra 1871). Bhunaigh sé monarcha i mBraunschweig i 1835, ach d'aistrigh a ghnó do na Stáit Aontaithe níos déanaí.
Charles Darrow
Cúpla mí níos déanaí, d'íoc Parker Brothers ̰$500 do Elizabeth Magie, ar eagla go dtabharfadh sé cás ag líomhain sárú paitinne.
Fuair Darrow na dleachtanna ar feadh roinnt mhaith blianta agus d'éirigh sé ina mhilliúnaí.
Impireacht Ainsivíneach
Is téarma nua-aimseartha í an Impireacht Ainsivíneach, a bhaintear úsáid as le haghaidh cur síos a dhéanamh ar chnuasach na stát a bhí, uair amháin, faoi riail na nAinsivíneach, de chuid Ríshleachta Plantagenêt.
Rialaigh na Plantagenêt thar limistéar, a shín ó na Piréiní go hÉirinn, le linn an 12ú agus an luath 13ú haois, a bhí suite ó thuaidh ó na ríochtaí Navarre agus Aragon.
Shín an "Impireacht" seo, a chéadbhunaigh Anraí Plantagenet, cúnta d'Anjou agus mar Anraí II, Rí Shasana, thar tuairim is leath den Fhrainc mheánaoiseach, Sasana uilig, agus chuid d'Éirinn.
Mar sin féin, in ainneoin méid na rialach Phlantagenêt, fuair Pilip II na Fraince de Theach na Capet an lámh in uachtar ar a mhac Eoin, Rí Shasana, a d'fhág an Impireacht scoilte ina dhá chuid, tar éis gur chailleadh cúigí na Normainne agus Anjou. Réitigh an cliseadh seo, a d'fhág na Plantagenêt i gceannas ar chríocha i Sasana agus Gascony, an cúige Francach, an comhthéacs don Chogadh Saintonge agus don Chogadh Céad Bliain.
Brian Kerr
Traenálaí peile Éireannach is ea Brian Kerr a rugadh i nDroimneach i mBaile Átha Cliath ar 5 Márta 1953. Ba é Kerr traenálaí fhoireann sacair na hÉireann idir na blianta 2003 agus 2005. Ar 6 Aibreán 2009, ceapadh mar thraenálaí nua fhoireann sacair Oileáin Fharó é. Ar 9 Meán Fómhair, 2009, d'éirigh le Kerr a chéad chluiche a bhuachan mar thraenálaí Oileáin Fharó 2 - 1 in aghaidh na Liotuáine - an chéad bhua a bhí ag an bhfoireann i gcluiche cáilithe ón mbliain 2001. D'éirigh sé as an phost sna hOileáin Fharó ar an 26 Deireadh Fómhair 2011. Oibríonn sé anois mar anailísí peile stiúideo le TV3 agus 3e in Éirinn.
Meiteamorfóis
Sa bhitheolaíocht, athrú tobann sa struchtúr (mar shampla, athruithe sonracha i struchtúr orgánaigh, ó larbha don orgánach aibí, nó ó staid larbhach amháin go dtí an chéad staid eile). Is féidir go mbeidh an mheiteamorfóis forchéimneach, cosúil le hathrú an torbáin ina fhrog, nó go mbeidh pas idirmheánach suaimhneach taobh istigh de chocún nó criosaláid nuair a tharlóidh atheagrú na bhfíochán.
51
Básanna
50er
Steip
Réigiún fíorfhorleathan de thalamh féaraigh gan chrainn san Eoráise. Síneann sí ón Úcráin trasna oirdheisceart is lár Áiseach na Rúise amach go machairí na Manchúire. Is tábhachtach fairsingí móra di chun cruithneacht a fhás (san Úcráin, mar shampla).
Córas úiríneach
An córas fiseolaíoch a tháirgeann, a stórálann is a eisfhearann an fual is ea an córas úiríneach. I mamaigh, cuimsíonn sé dhá dhuán, gach ceann acu ceangailte le sac matánach (an lamhnán fuail) le feadán caol snáithínmhatánach (an t-úiréadar).
Fágann úiréadra amháin an lamhnán le dul don taobh amuigh den cholainn. Stóráiltear an fual go sealadach sa leamhnán roimh mhictiúradh ar feadh an úiréadra.
Gafa
Úrscéal é Gafa a scríobh Ré Ó Laighléis. Leanann an plota muintir Uí Fhloinn agus iad ag streachailt leis an saol. Tá Eithne, máthair an teaghlaigh, ag iarraidh gach rud a choinneáil le chéile ach níl ag éirí léi tar éis gur tháinig sí ar ghiuirléidí drugaí faoi leaba a mic, Eoin. Tá fear céile Eithne, Breandán, ag gníomhú go hamhrasach agus é ag caitheamh níos mó ama taobh amuigh den teach agus cuireann sé seo le strus Eithne chomh maith lena hiníon Sinead a bhfuil suim iomlán caillte aici sa teaghlach..
D’fhoilsigh Comhar an leabhar i 1996 agus rinnead mÓinín é a atfhoilsiú le tacaíocht airgid ó Bhord Na Leabhar Gaeilge.
I 1998 ainmníodh Gafa ar Churaclam Sinsearach Thuaisceart na hÉireann agus ar Churaclam na hArdteiste ó dheas.
Achoimre ar an bplota
Tráthnóna amháin, tá Eithne Uí Fhloinn ag glanadh seomra a mic Eoin, agus faigheann sí sean-tiúb ruibéir, púdar bán i mála glé plaisteach, spúnóg bheag agus píosaí de pháipéar tinsil i sean-stoca faoin leaba. Bíonn béile ag an gclann le chéile agus ní labhraítear saoina bhfuair Eithne faoin leaba. Oíche amháin, tagann Eoin abhaile go déanach agus titeann sé ina chnap ar an urlár le rian na snathaide i lúb uillinne.
Abhean
I Miotaseolaíocht na nGael, file na dTuatha Dé Danann, agus go háirithe Lugh, ba ea Abhean mac Bec-Felmas. Maraíodh Aonghas os comhair Mhidhreach, de réir Flann Mainistreach i Leabhar Gabhála na hÉireann.
Gafa
Achoimre ar an bplota
Tosaíonn Eoin ag tógáil meiteadón ach tá sé thar a bheith drochbhéasach le hEithne agus bristear ar an gcumarsáid idir Eoin agus a mháthair. Bíonn Eoin amuigh i gcónaí le Cillian, agus cuireann sé seo imní ar Eithne mar is é Cillian mac an chógaiseora. Nuair atá siad i gclub oíche oíche amháin tairgeann Cillian obair d’Eoin más mian leis. Níl aon fhíorchumarsáid ag tarlú idir Breandán agus Eithne ach an oiread. Nuair a labhraíonn Eithne le Breandán faoin méid meiteadóin atá á úsáid ag Eoin níl aon suim aige dul agus é a phlé le hEoin.
Abhean
Sanasaíocht
D'fhéadfadh é go bhfuil an t-ainm fréamhaithe ón bPrótai-Cheiltis *Ad-bej-ānos, le brí litriúil ag-bualadh-fear nó b'fhéidir an smaoineamh cláirseach-greadadh.
Gafa
Achoimre ar an bplota
Tagann uafás ar Bhreandán nuair a fheiceann sé a mhac ar tí é féin a instealladh le hearóin. Tá an sotal agus an t-uaibhreas dulta chun ainchinn agus labhraíonn sé go drochbhéasach lena athair ag rá leis go mbeidh 80 punt ag teastáil uaidh óna athair feasta ma theastaíonn uadh nach scithfí a rún le hEithne
Tar éis na Nollag tá a fhios ag Eithne nach féidir léi brath ar Bhreandán mar athair nó mar fhear céile agus níl aon mhuinín aici in Eoin níos mó. Tá sí ag deireadh na preibe nuair a chuireann sí glaoch ar na gardaí. Tagann siad chuig an teach le barántas cuardaithe do sheomra Eoin.
Níl rún ar bith sa teaghlach tar éis an chaibidil seo. Tá Breandán ina chónaí leis a mháistreas, Amy, agus tá Eoin ina chónaí le Cillian agus níl sé ag labairt lena thuismitheoirí níos mó. Sa chúirt ní ghearrann an breitheamh téarma príosúnachta ar Eoin ach cuireann sí faoi choimirce na cúirte é. Níl Eithne sásta faoi seo.
Le teacht an tsamhraidh tá Eithne ag súil amach le fear nua, tá Amy ag iompar cloinne agus tá Eoin i gceartlár cogadh drugaí idir na príomhbharúin drugaí san chathair. Deir na gardaí le hEithne nach mór teacht ar a ciall nó tá gach seans go bhfaighidh sé bás nó go marófar é.
Tar éis troid mhór i club oíche maraítear Cillian agus é ag tabhairt aghaidh ar mhuintir Uí Bhrádaigh, barúin drugaí agus tá Eoin tógtha acu. Nuair a thagann Eoin chuige féin tá sé ceanngailte do leaba agus tá na Brádaigh á phumpáil le heacstais agus hearóin i ndiaidh a chéile. Tá siad i mbun é a dhúnmharú.
Ag an tsochraid ta Breandán le Amy, atá an-torrach, Sinéad agus Eithne. Déanann Carole comhbhróin le hEithne agus cuimhin léi Carole a fheicéail ag teach na cúirte an lá sin.
Carachtair
Eithne Máthair Shinead agus Eoin. Is bean tí í. Tá sí pósta le agus ansin scartha ó Bhreandán. Insítear an chuid is mó den scéal trí pheirspictíocht Eithne
Eoin Mac Bhreandáin agus Eithne. Tá sé gafa le drugaí. Insítear an chuid is mó den scéal trí pheirspictíocht Eoin.
Sinead Iníon Bhreandáin agus Eithne. Cuinn agus an t-aon mhisneach atá ag Eithne nuair a thiteann an tóin as rudaí.
Bhreandáin Athair Shinéad agus Eoin. Is múinteoir scoile é. Tá sé pósta agus ansin scartha ó Eithne. Tá caidreamh suirí ar siúl aige le Amy agus tá Eoin dhá dhúmhál.
Cillian Cara le hEoin. Is mac an chógaiseora é. Tá sé gafa le drugaí agus tá sé ag siúl amach le Carole.
Amy Bhean luí Bhreandáin. Faoi dheireadh an úrscéil tá sí an-torrach le leanbh Bhreandáin. Bean dhathúil í dar le hEithne.
Carole Cailín Chillian í Carole, deirfiúr Johnny The Fix. Cailín álainn í dar le hEoin.
Johnny The Fix Ceannasaí taobh amháin den chogadh drugaí. Barún.
Abhcóide Cosanta Bean gan ainm a chosnaíonn Eoin agus é os comhair na cúirte. Duine cliste í a bhí in ann dallamullóg a chur ar an mbreitheamh.
Mait Fear nua a bhfuil Eithne ag súil amach leis. Difriúil go leor ó Bhreandán.
Bean Mhic Raghaill Máthair Chillian. Tá sí thar a bheith saonta, níl clú dá laghad aici cén saghas gnó ina bhfuil a mhac gafa.
An Brádach Mór An príomhdheartháir, ceannasaí na dtriúr deartháireacha Ó Brádaigh. Is é a maraíonn Eoin sa deireadh.
Hooked
Aistríodh an t-úrscéal Gafa go Béarla i 1999 faoin teideal Hooked. Tá 129 leathanach sa leabhar i gcomparáid leis an 139 leathanach atá i Gafa. Tugadh ainmneacha nua do na carachtair agus do na áiteanna ina bhfuil an scéal suite ach is an scéal ceanna atá i gceist.
Steiréiceimic
Staidéar ar na gaolta spásúla idir na hadaimh i móilíní, cumraíocht na n-adamh atá nasctha le hadamh lárnach go háirithe, agus a mhinicí is a tharlaíonn isiméirí geoiméadracha is optúla.
Véineas (pláinéad)
Is í Véineas an dara pláinéad ón ngrian sa ghrianchóras. B'í Véineas bandia an ghrá agus na háilleachta ag na Rómhánaigh (Afraidíté ag na Gréagaigh, Ishtar na Babalóine). Ós í Véineas an pláinéad is gile sa spéir, b'eol do dhaoine í a bheith ann ó thús ama. Tugadh Réalt na Maidne agus Réalt an Tráthnóna ar Véineas chomh maith. Níl gealach ar bith aige. Tá an lá níos faide ná an bhliain ann (243 lá de chuid an domhain), agus ós rud é go bhfuil Véineas ag rothlú thar a hais i dtreo chontrártha, feictear an Ghrian ag éirí san iarthar agus ag dul faoi san oirthear. Tá an pláinéad beagnach ar aon mhéid leis an Domhan agus tá an t-atmaisféar tiubh trom, 90 uair níos dlúithe ná atmaisféar an domhain. Is í dé-ocsaíd charbóin an gás is flúirsí san atmaisféar, rud a chiallaíonn go bhfuil an iarmhairt ceaptha teasa i bhfad níos láidre ar Véineas ná ar an Domhan. Mar sin, tá an teocht an-ard ar fad ann, os cionn 400 °C. Gleannta míne is mó atá ar an dromchla. Ar ndóigh, tá sé róthe le farraigí ar bith a bheith ann.
Cuireadh an chéad spáslong go Véineas sa bhliain 1962 agus is iomaí árthach eile a cuireadh ann ó shin, an spásárthach Venera 7 de chuid na Rúise, an chéad árthach a thuirling ar phláinéad choimhthíoch, ina measc. Taiscéalaithe gan daoine a bhí iontu ar fad, ar ndóigh. Rachadh sé rite le duine daonna coinníollacha Véineas a sheasamh, fiú dá gcaithfeadh sé culaith spáis.
An Fhithis (aga J2000)
Meánfhad ón nGrian: 	108,208,926 km, nó 0.723 331 99 aonad réalteolaíoch
Imlíne na fithise: 	680,000,000 km, nó 4.545 aonad réalteolaíoch
Éalárnacht na fithise: 	0.006 773 23
Peirihéilean (garphointe don Ghrian): 	107,476,002 km, nó 0.718 432 70 aonad réalteolaíoch
Apaihéilean (cianphointe ón nGrian): 	108,941,849 km, nó 0.728 231 28 AU
Tréimhse shionadach 	583.92 lá
Meánluas fithiseach 	35.020 km/s
Uasmhéid an luais fhithisigh 	35.259 km/s
Íosmhéid an luais fhithisigh 	34.784 km/s
Claonadh na fithise 	3.394 71° (3.86° i gcoibhneas mheánchiorcal na Gréine)
Fad an nóid éirithigh 	76.680 69°
Argóint an pheirihéilin 	54.852 29°
Níl satailít nádúrtha ar bith ag timpeallú Véineas.
An Pláinéad
Trastomhas ag an meánchiorcal 	12,103.7 km (0.949 i gcomparáid leis an Domhan)
Achar an dromchla 	4.60×108 km2 (0.902 i gcomparáid leis an Domhan)
Toirt 	9.28×1011 km³ (0.857 i gcomparáid leis an Domhan)
Mais 	4.8685×1024 kg (0.815 i gcomparáid leis an Domhan)
Dlús (meán) 	5.204 g/cm3
Imtharraingt ag an meánchiorcal 	8.87 m/s2 (an tairiseach g méadaithe faoi 0.904)
Treoluas éalaithe 	10.36 km/s
Tréimhse rothlaithe 	−243.0185 lá (seasann an comhartha − do threo an rothlaithe: tá Véineas ag rothlú i dtreo atá contrártha le treo rothlaithe an Domhain)
Luas rothlaithe ag an meánchiorcal 	6.52 km/h
Claonadh na haise 	2.64°
Ceartairde an Phoil Thuaidh 	272.76° (18 n-uaire 11 nóiméad 2 shoicind)
Teocht ar an dromchla
íosmhéid 228 K (sna scamaill)
meán 737 K
uasmhéid 773 K
Struchtúr
Áirítear Véineas ar na pláinéid dhomhanchosúla, rud a chiallaíonn go bhfuil sí déanta as ábhar crua - as cloch agus carraig - cosúil leis an Domhan féin. Mar sin, níl sí cosúil leis na gásfhathaigh (Iúpatar, Satarn, Úránas agus Neiptiún). Níl sí mórán níos lú ná an Domhan, agus mar sin, is gnách a rá gurb í "leathchúpla" an Domhain. Scéal eile, áfach, go bhfuil atmaisféar trom aici, agus imthoscaí ar a dromchla atá thar a bheith difriúil le himthosca an tsaoil ar an Domhan.
Geograife
Tá cráitéir thuinsimh, sléibhte agus gleannta coitianta ar Véineas cosúil le gach pláinéad domhanchosúil, ach thairis sin, is féidir teacht ar thréithe tír-raoin nach bhfeicfeá ar aon phláinéad eile. Ina measc seo, is fiú trácht a dhéanamh ar na rudaí ar a dtugtar farra. Go bunúsach, is "pancóga" cloiche iad, agus iad 20-50 ciliméadar ar trastomhas agus 100-1000 méadar ar raimhre. Is é an bolcánachas a chruthaigh iad. Thairis sin, tá struchtúir de bhristeacha gathacha ann ar a dtugtar novae, agus gréasáin de bhristeacha agus de scoilteacha a chuirfeadh téada damháin alla i gcuimhne duit. Aracnóidigh a thugtar orthu, freisin, ón bhfocal Gréigise a chiallaíonn "damhán alla". Is é an bolcánachas is cúis leis na struchtúir seo ar fad, agus bíonn cuid mhaith bolcáin ar fáil ar Véineas, chomh maith. Tá 167 mbolcán ar Véineas atá níos mó ná céad ciliméadar ar trastomhas. Is é an t-aon struchtúr bolcánach amháin ar an Domhan atá inchurtha leis na fathaigh seo ná Haváí.
An chuid is mó de na logainmneacha ar Véineas, tagraíonn siad do mhná na staire nó na miotaseolaíochta. Is iad na heisceachtaí is tábhachtaí Maxwell Montes, atá ainmnithe as James Clerk Maxwell, agus an dá réigiún úd Alpha Regio agus Beta Regio. Bronnadh na hainmneacha seo sular tháinig an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta ar an bhfód. Is é an tAontas a choinníonn cuntas ar logainmníocht an spáis inniu.
Geolaíocht an Dromchla
Dealraíonn sé gurbh é an bolcánachas a mhúnlaigh cuid mhór de dhromchla Véineas, ach má mhúnlaigh féin, ná síltear go mbeadh bolcánachas gníomhach ar obair go forleathan ar an bpláinéad i gcónaí. Is amhlaidh go bhfuil screamh Véineas i bhfad níos sine ná screamh an Domhain, ós rud é go bhfuil screamh an Domhain á hathchúrsáil gan stad gan staonadh ag an bhfodhuchtú, is é sin, an dóigh a mbíonn na plátaí teicteonacha ag sleamhnú isteach faoina chéile. Mar sin, ní bhíonn an tír-raon a fheicimid ar an Domhan inniu ach céad milliún bliain d'aois, ar meán, ach tá tír-raon Véineas cúig chéad milliún bliain d'aois, mar a mheastar.
Ina dhiaidh sin féin, is féidir go bhfuil bolcánachas beo sa chorráit ar Véineas féin. Nuair a bhí na spástaiscéalaithe Rúiseacha den tsraith úd Venera ag taighde an phláinéid, chuir siad sonrú i splancanna agus i dtoirneach nach raibh inmhínithe mar fheiniméin atmaisféaracha cosúil le splancarnach agus spéirlingí an Domhain. Nó níl báisteach ná fearthainn ar Véineas, agus is í an bháisteach is cúis leis an tóirneach ar an Domhan. Creidtear gurb é an luaithreamhán as na bolcáin is cúis leis na splancanna ar Véineas. Thairis sin, chaill an pláinéad 90 % den dé-ocsaíd shulfair a bhí san atmaisféar idir na blianta 1978 agus 1986, rud a thugann le fios go raibh mórbhrúchtadh bolcáin ann a d'ardaigh an leibhéal roimhe sin a chuir go mór mór le tiúchan na substainte sin.
Iúpatar (pláinéad)
Is é Iúpatar an cúigiú pláinéad ón ngrian sa ghrianchóras, agus an ceann is mó de na pláinéid ar fad. Ba é Iúpatar (Jupiter) Rí na nDéithe ag na Rómhánaigh. Is é Iúpatar an ceathrú réad is gile sa spéir agus bhí daoine ábalta é a fheiceáil ó thús ama. D'fhéach Galileo Galilei air trí theileascóp sa bhliain 1610 agus chonaic sé go raibh ceithre ghealach aige. Tugtar gealacha Galileo orthu sin i gcónaí (Io, Europa, Ganymede agus Callisto). Ba é seo an chéad uair a chonacthas go raibh rudaí ag dul timpeall ar phláinéad eile seachas an domhan agus ba athrú réabhlóideach é ar an léargas a bhí ag daoine ar an ollchruinne go dtí sin, mar gur creideadh go raibh an domhan i lár agus gach rud eile, an ghrian san áireamh, ag dul timpeall air.
Foirsítia
Is éard is foirsítia ann ná tom duillsilteach a chuireann meatháin amach ó chinn na ngéag stuach is síos le fréamhú. Dúchasach d'oirdheisceart na hEorpa agus oirthear na hÁise. Na duilleoga ubhchruthach fiaclach urchomhaireach. Na bláthanna buí le 4 pheiteal leata i gcrobhaingí a thagann amach roimh na duilleoga ar adhmad ón mbliain roimhe sin. Ainmnithe as an ngarraíodóir Albanach William Forsythe (1737-1804). Fástar mar mhaisiúchán é.
Iúpatar (pláinéad)
Is pláinéad gáis é Iúpatar, gan aon dromchla soladach, cé go bhfuil croílár cloiche istigh ann. Uaireanta, tugtar gásfhathaigh ar phláinéid den chineál seo sa ghrianchóras, agus tá ceithre cinn acu ann: Iúpatar, Satarn, Úránas agus Neiptiún. Is iad na scamaill san atmaisféar atá le feiceáil ón domhan. Hidrigin (90%) agus héiliam (10%) ar fad atá sa phláinéad seachas blúirí bídeacha de gháis eile, uisce, agus amóinia. Tá Iúpatar 142,984 chiliméadar ar trastomhas, agus is ionann a mhais agus 317.8 domhan. Bíonn sé 778 milliún ciliméadar ón nGrian, ar meán. Tá an lá an-ghearr – 9 n-uair agus 55 nóiméad, agus tá bliain Iúpatair cothrom le 11.86 bliana de chuid an domhain. -108 °C an mheánteocht atá ann.
Tempo rubato
Stíl rithime is ea rubato, inar féidir leis an gcantóir nó gceoltóir an luas a lúbadh mar is mian leis.
Iúpatar (pláinéad)
Gealacha Iúpatair
Bhí 63 shatailít ag Iúpatar, nuair a seiceáladh an uair dheireanach é, ach bíonn cinn nua á n-aithint go minic. Is gnách folúsghlantóir an spáis a thabhairt ar Iúpatar, nó baineann sé den spás an chuid is mó de na scuabréaltaí agus de na hastaróidigh a d'fhéadfadh dochar a dhéanamh don Domhan. Chonacthas sampla maith den obair seo i Mí Iúil 1994, nuair a bhuail an scuabréalta úd Shoemaker-Levy 9 faoi Iúpatar.
Spleodar
Coláiste Gaeilge samhraidh is ea Spleodar. Tá cúig choláiste ann, i gCorr na Móna, Camus, Ros Muc, Leitir Mealláin agus Leitir Móir. Tá gach ceann suite i gConamara, Gaillimh.
Iúpatar (pláinéad)
Struchtúr Iúpatair
Ceann de na gásfhathaigh sa Ghrianchóras é Iúpatar, is é sin, níl ach croí beag solaid ann agus gás nó leacht ina thimpeall. Is é an ceann is mó de na pláinéid sa Ghrianchóras, nó tá sé 142,984 chiliméadar ar trastomhas ag an meánchiorcal. Tá Iúpatar 1.326 g/cm³ ar dlús, rud a chiallaíonn go bhfuil sé ar an dara pláinéad is dlúithe de na gásfhathaigh, ach ar ndóigh, tá na pláinéid domhanchosúla (an Domhan, Mearcair, Véineas, agus Mars) níos dlúithe ná Iúpatar.
Spleodar
Imeachtaí Iar-Aire
Cuireann Spleodar ar fáil imeachtaí d'iar-scoláirí i rith na bliana. "Spleodar Geimhridh," nó "Iar-Aire Spleodair," a glaoitear air seo. Tugann siad deis do scoláirí a gcuid cairde a fheiceáil arís agus a gcuid Gaeilge a cleachtadh.
An tOllamh David Farrell
Is acadóir Éireannach é an tOllamh David Farrell MRIA. Is aige atá Cathaoir na Polaitíochta sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath. Ba é ceann Scoil na Polaitíochta agus Gnóthaí Idirnáisiúnta é ón mbliain 2010-13 agus arís ón mbliain 2016-21. Is iad an ionadaíocht, córais toghcháin agus páirtithe polaitíochta na sainréimsí léinn atá aige.
Foilseacháin
I measc na leabhar is déanaí uaidh tá The Oxford Handbook of Irish Politics (comheagarthóir, Oxford University Press, 2021), agus Deliberative Mini-Publics: Core Design Features (comheagarthóir, Bristol University Press, 2021). Mar aon leis sin, tá 20 leabhar eile foilsithe aige (mar údar agus mar eagarthóir) ina measc, an duaisleabhar Political Parties and Democratic Linkage: How Parties Organize Democracy (Oxford University Press, 2011).
Dhírigh a chuid oibre ina dhiaidh sin ar phléghrúpaí mionphobail (Mini-Publics mar shampla An Tionól Saoránach). Tá obair chomhairliúchán agus taighde déanta aige ar roinnt próiseas rialtais a bhaineann le pléghrúpaí mionphobail in Éirinn, sa Ríocht Aontaithe agus sa Bheilg, agus ina theannta sin tá tacaíocht tugtha aige d'obair ceann de na Painéil Saoránach uile-AE le linn na Comhdhála ar Thodhchaí na hEorpa. Sular bhog sé go Baile Átha Cliath sa bhliain 2009, bhí sé ina ollamh le hEolaíochtaí Sóisialta in Ollscoil Mhanchain agus ina cheann scoile ansin freisin. D’oibrigh sé freisin i róil ar cuairt leis an Australian National University, Harvard, Mannheim agus University of California Irvine. Sa bhliain 2011 toghadh an tOllamh Farrell ina chathaoirleach ar Chuibhreannas na hEorpa don Taighde Polaitiúil.