cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Liathróid láimhe
Ceithre bhalla (Cúirt Beag)(40x20)
An cluiche is mó a bhfuil tóir air in Éirinn agus imrítear é i gcúirt cosúil le cúirt scuaise nó rás-liathróid ag tomhas 20 troigh x 40 troigh. Chun imreoirí a chosaint ar dhíobháil tá sé éigeantach gardaí súl agus lámhainní a chaitheamh mar is féidir leis an liathróid rubair taisteal ag 100msu le linn súgartha. Ritheann an séasúr ceithre bhalla ó Shamhain go hAibreán agus imríonn 10 dtír éagsúla go hidirnáisiúnta é.
Liathróid Ablach (Pinníur mór) (60x30)
Aithnítear é mar an cluiche traidisiúnta liathróid láimhe in Éirinn imríodh go forleathan é i rith míonna an tsamhraidh i gcúirt ag tomhas 60 troigh x 30 troigh. Tá an liathróid níos boige ná an liathróid 40x20 agus mar sin ní cheanglaítear ar imreoirí cosaint súl nó láimhe a chaitheamh. Imrítear séasúr na liathróide bog ó Mheitheamh go Deireadh Fómhair.
Liathróidcrua (Imríonn i gcúirt 60x30)
An bhfuil an fhoirm is sine de liathróid láimhe in Éirinn. Déantar an liathróid as corc agus leathar agus mar sin teastaíonn stuáil láimhe. Tá liathróid chrua plátáilte i gcúirt 60 troigh x 30 troigh agus tá an séasúr ann ó Bhealtaine go Meitheamh.
Is é Liathróidcrua an ceann is ársa dár gcluichí in Éirinn, agus imrítear é sa chúirt 60 × 30 freisin. Mar a thugann an t-ainm le tuiscint, tá an liathróid a úsáidtear beag agus crua agus tá sí déanta as corc agus leathar. Teastaíonn stuáil ar na lámha mar gheall ar chruas na liathróide atá in ann taisteal ar luasanna os cionn 100msu. Ritheann séasúr na liathróide crua ó Bhealtaine go Meitheamh.
Imrítear liathróid láimhe inniu i bhfoirne na gClubanna Ollscoile, Contae agus Sráidbhailte in Éirinn. Mar sin féin, tagann go leor foirne eile ó thíortha éagsúla ar fud an domhain le chéile do Chraobh an Domhain gach 3 bliana.
Cosúil le gach spórt in Éirinn, tá grúpa roghnaithe d’imreoirí stairiúla agus láithreacha a bhfuil stádas beagnach finscéalta acu. Tá an-mheas orthu as a gcuid scileanna, go leor acu a imríonn in Éirinn faoi láthair, a threoraíonn foirne éagsúla agus a ghlacann páirt i seisiúin oiliúna ar fud an domhain in iarrachtaí tóir an chluiche a choinneáil.
Cineálacha Liathróid Láimhe Idirnáisiúnta
mion|3 balla Liathróid láimhe Trí Bhalla
Níl ach 3 bhalla, balla tosaigh agus 2 bhalla taobh sa chluiche seo. Tá leath díon ar áiteanna áirithe. Imrítear é taobh amuigh. Is é Meiriceá an áit is mó a fheiceann tú é seo á imirt.
Ceithre Bhalla
Is iad na Meiriceánaigh agus na Gaeil a imríonn go príomha.
Aon Bhalla
Rialacha
Imrítear liathróid láimhe i gcúirt, nó ‘Pinniúr’. Ar dtús, úsáideadh cúirt ag tomhas 60 troigh faoi 30 troigh le balla tosaigh 30 troigh, nach mór an liathróid a bhualadh uaidh.
Tugadh cúirt níos lú isteach freisin, ag tomhas 40 troigh faoi 20 troigh le balla tosaigh 20 troigh ar airde. Tógadh an chéad chúirt den mhéid seo in Éirinn i 1969. Is é an méid níos lú seo an caighdeán anois sa leagan idirnáisiúnta den chluiche, ach úsáidtear an dá ailléil sa chluiche Gaelach fós, agus dhá chraobh ar leithligh á reáchtáil ag CLG sa dá cheann cóid.
Cuspóir
Is é cuspóir cluiche scór iomlán pointí a scóráil sula ndéanann do chéile comhraic. Ní scórálann pointí ach an duine atá ag freastal ar an liathróid. Is é sin le rá, má bhuann imreoir rally ach nár fhreastail sé ag tús an rally sin ní bhuaigh siad ach an ceart chun fónamh, agus mar sin an deis scór a fháil tar éis rally ina dhiaidh sin. Tá dhá dheis ag an imreoir freastail an liathróid a bhualadh, ón “bosco seirbhíse” (idir an dá líne chomhthreomhara), as an “mballa tosaigh” agus trasna na “líne gairide” (atá suite díreach leathbhealach síos an chúirt ón tosaigh balla). Ní cheadaítear don Liathróid preabadh ach uair amháin.
Glacann na himreoirí seal ag bualadh na liathróide as an “mballa tosaigh” sula bpreabann an liathróid faoi dhó ar urlár na cúirte tar éis lámhaigh a chéile comhraic roimhe seo. Bíonn an chuid is mó de na cluichí liathróid láimhe ar siúl i gcúirt ceithre bhalla ach tá leaganacha trí bhalla agus balla amháin den chluiche ann freisin.
mion|Lámhainní a úsáidtear nuair atá tú ag imirt Liathróid láimhe mion|Gloiní Cosanta a caith tú nuair atá tú ag imirt Liathróid Láimhe
Éireann
40x20 - lámhainní agus gloiní cosanta éigeantach
Bealach an t-Suidhe
Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd é Bealach an t-Suidhe.
Liathróid láimhe
Éireann
6x30 - lámhainní agus gloiní cosanta éigeantach seachas Fir Shinsearacha
Balla amháin – Gloiní cosanta éigeantach
Liathróid crua -  Lámhainní  éigeantach
Idirnáisiúnta
40X20 - lámhainní agus gloiní cosanta éigeantach
Balla amháin - neamh-éigeantach
Trí bhalla - neamh-éigeantach
Scóráil
Chun pointe a thuilleamh, caithfidh imreoir an liathróid a sheirbheáil agus an rally saothraithe a bhuachan. Buaitear rally nuair nach féidir le himreoir amháin lámhaigh an chéile comhraic a thabhairt ar ais ar an mballa tosaigh sula dtéann sé i dteagmháil leis an urlár faoi dhó, nó nuair a fhilleann imreoir an liathróid ionas go mbuaileann sé an t-urlár sula mbuaileann sé an balla tosaigh. Is féidir pointí a scóráil go díreach ón bhfreastalaí freisin, mura féidir leis an nglacadóir an liathróid seirbheáilte a thabhairt ar ais go dlíthiúil. Tugtar “Ace” ar phointe a scóráiltear go díreach ón tseirbhís. Nuair a chailleann an taobh freastail rally amháin i singil (nó dhá slóga as a chéile faoi dhó), cailleann sé an fónamh. Tugtar “Láimhseáil Amach” ar an tseirbhís a chailleadh. In dúbailte, tugtar “Taobh amuigh” ar dhá Láimhseáil as a chéile.
Is fearr cluichí trí chluiche.
Is féidir leo a bheith 3 chluiche as 21
2 chluiche de 21 le tiebreaker ag dul go 11.
3 chluiche de 15 nó is féidir iad a uainiú uaireanta (balla amháin).
An cluiche
a) I gCraobh na hÉireann, imrítear cluichí mar an 3 shraith is fearr. Leagann súgradh daoine fásta (Aois U16 & os a chionn) go 21 pointe. Leagann súgradh na n-óg (U15 & thíos) go 15 phointe. Tabhair faoi deara eisceachtaí ón riail thuas do U16 & U17, áit a n-imrítear tacair go 21 pointe, agus go mbeidh siad ceangailte le 11 phointe.
b) Má roinntear an chéad dá shraith idir an dá imreoir / thaobh, imrítear “tiebreaker” chun an buaiteoir a chinneadh. Freastalaíonn an taobh leis an gcuid is mó de na pointí sa chéad dá chluiche ar an gcéad dul síos (Féach Riail 4.1).
c) De réir rialacha idirnáisiúnta (a úsáidtear ag Comórtais Náisiúnta Náisiúnach agus Club Oscailte) imrítear gach briseadh go 11 phointe, seachas traidisiún na hÉireann de 21 pointe.
d) I gcás cluiche a imrítear ar bhonn ama, is é an t-imreoir nó an taobh leis an scór is airde ag deireadh na tréimhse sonraithe an buaiteoir.
e) Ní cheadaítear ionadú le linn cluiche (ach amháin i gCraobh Foirne na nÓg.
Singilí agus Dúbailte
Is féidir liathróid láimhe a imirt singil nó dúbailte. Nuair a bhíonn siad ag imirt faoi dhó, glacann foirne leis an liathróid a bhualadh (is féidir le ceachtar imreoir sa chomhpháirtíocht an liathróid a bhualadh). Fónfaidh gach imreoir sa chomhpháirtíocht go dtí go mbeidh lámh amuigh ann do gach imreoir. Nuair a bhíonn imreoir ag fónamh, caithfidh a bpáirtí seasamh taobh istigh den bhosca freastail ar chlé nó ar dheis go dtí go ndéantar an liathróid a sheirbheáil.
Ionad Náisiúnta Liathróid Láimhe Páirc an Chrócaigh
Tógadh ionad liathróid láimhe nua i abPairic an Chrocigh anuraidh 2019 agus tá sé fós le hoscailte don phobal. Deirtear go bhfuil sé ag oscailt do na Cluiche Ceannais dúbailte na hÉireann.Tá sé comhdhéanta de trí chúirt 40x30, dhá chúirt 60x30 agus dhá chúirt aon- Bhalla ann. Is é seo an t-ionad liathróid láimhe is mó atá ann in Éirinn.
Clúdach Teilifíse
Níl aon chlúdach ceart teilifíse ar Liathróid Láimhe CLG, áfach, téann leathanach facebook Liathróid CLG beo leis na cluichí mian aon uair a bhíonn siad ar siúl.
Craobhchomórtais liathróid láimhe an domhain
Tógadh ionad liathróid láimhe nua i bPáirc an Chrócaigh anuraidh 2019 agus tá sé fós le hoscailt don phobal. Deirtear go bhfuil sé le hoscailt do na  Cluiche Ceannais dúbailte na hÉireann. Reáchtáiltear na craobhchomórtais an domhain gach 3 bliana.Samhradh seo chugainn, 2021 beidh Páirc an Chrócaigh mar phríomhionad dóibh seo. Tá sé scaipthe idir Ceanada, Meiriceá agus Éirinn. imrítear dhá chód ann, balla amháin agus 4 bhalla.
Strócanna
Buille Faoi láimh –  Déantar é leis an lámh nuair a thiteann an liathróid faoi bhun an choim, le lámh dhíreach,
Buille os cionn do Láimhe - Déantar é leis an lámh a ardaíodh thar an ghualainn.
Buille Taobh Láimhe - Ag bualadh an liathróid ar aon líne le taobh do chorp.
Freastalaíonn
Fónamh íseal cumhacht- Urchar cumhachta i gcoinne an bhalla tosaigh ag dul siar i líne thapa, íseal agus dhíreach.
Trí bhalla (Z fónamh) - Ag bualadh balla tosaigh, taobh an bhalla tosaigh agus ansin ag bualadh an taobhballa eile.
Fónamh lab - Bualadh seirbhís éasca ar an mballa tosaigh
Cineál Urchar
Cúlbhalla - Urchar déanta as athphreab as an mballa cúil.
An buille Marú cuil - An liathróid a thógáil san aer agus í a mharú íseal ar an mballa tosaigh
Pas lámhaigh - Ag bualadh na liathróide go híseal ar an mballa tosaigh chugat taobh eile den chúirt ionas nach féidir le do chéile comhraic í a aisghabháil.
Urchar dhorn - Ag bualadh na liathróide le do dhorn
Freastalaíonn scoilteanna - Nuair a scoilteann an liathróid as bun an taoibh taobh agus nach féidir í a thabhairt ar ais.
Lámhach - Déan iarracht lámhaigh a mharú
An liathróid a bhualah d’eitelog - Ag filleadh na liathróide ar an mballa cló sula bpreabfaidh sí ar an urlár.
Téarmaí a úsáideann an Réiteoir
Reiteoir- An príomhoifigeach a chinneann cad a tharlaíonn i gcluiche agus an scór.
Chuir tú síos í - Nuair nach sroicheann an liathróid an balla tosaigh.
BAC - Nuair a chuireann duine isteach ort bualadh lámhaigh.
Dhá phreab - Nuair a phreabann an liathróid faoi dhó ní imríonn sí inm a thuilleadh
Ace - Seirbhís neamh-inúsáidte
Marc - Nuair a fhaigheann imreoir pointe tugtar marc ón réiteoir air uair éigin
Taobh amuigh - Cailliúint seirbheála
Bloc - Nuair a chuireann duine isteach ort agus tú ag glacadh lámhaigh.
Feall coise - Nuair a théann do chos thar an líne tosaigh (líne ghearr)
Bosca seirbhíse - an limistéar ina gcaithfidh an fónamh an liathróid a sheirbheáil
Freastalaí – Duine atá ag fónamh an liathróid sa bhosca seirbhíse.
Líne seirbhíse - An líne atá comhthreomhar le agus cúig throigh os comhair na líne gearr.
An dara Freastal – Tar éis locht seirbhíse ar an gcéad seirbhís, tugtar an dara seans don fhreastalaí seirbhís mhaith a dhéanamh
Locht – Liathróid a sheirbheáiltear go mídhleathach.
Athsheinm -  Nuair a stopann an cluiche mar gheall ar theagmháil nó sleamhnán tugtar athchraoladh air ag an réiteoir.
Liathróid ghearr - Caithfidh an chéad phreab den liathróid bualadh roimh nó ar an líne ghearr.
Liathróid fhada - Buaileann an fónamh an balla cúil sula dtéann sé i dteagmháil leis an urlár.-
'''Freastal Róghar! -''' Freastalaíonn sé a théann ró-ghar don fhreastalaí agus a chuireann bac ar radharc an ghlacadóra.
Bhí tú sa mbealach - Nuair a théann do chéile comhraic i dtreo do chúl.
'''Theangaigh tú leis! - ''' Nuair a bhuaileann tú do chéile comhraic le linn súgartha
Feall Rosta - Tarlaíonn sé nuair a bhíonn cuid de chos an fhreastalaí lasmuigh den chrios seirbhíse sula dtéann an liathróid seirbheáilte an líne ghearr.
Maor Líne -  Beirt daoine, suite sa slua ar gach taobh den chúirt nó ag an limistéar seirbhíse. (más taobh balla gloine). Tugann siad comhartha nuair a bhíonn liathróid gearr nó má bhíonn lochtanna ar chos an fhreastalaí.
Comórtais
Is iomaí comórtas liathróid láimhe a reáchtáiltear in Éirinn. I 40x20, is iad Craobhchomórtais Contae, Cúige agus Uile-Éireann móide na Náisiúnaigh Éireannacha 40x20 na príomhchomórtais. I Liathróid Bog agus Liathróid Crua 60x30, is iad Craobhchomórtais Contae, Cúige agus Uile-Éireann na príomhchomórtais. In 2011 sheol CLG Liathróid Láimhe na Náisiúnaigh 60x30 agus reáchtáladh an comórtas seo i mí Iúil. I liathróid láimhe Aon-Balla, is é Náisiúnaigh Aon-Bhalla na hÉireann an príomhchomórtas in Éirinn, agus tá sé seo ar siúl in Breaffy House Sports Arena, Caisleán an Bharraigh, ó 2009. Tá go leor comórtas ar siúl i rith na bliana ag clubanna liathróid láimhe éagsúla timpeall na tíre. Tá 'ProStopTour' ar siúl i Meiriceá beagnach gach mí agus glacann daoine as Éirinn páirt ann.
Na Cúirteanna
Tá go leor pinniúr timpeall na hÉireann de gach cineál laistigh agus lasmuigh. Tá siad le fáil i ngach Contae. Maidir le pinnír beag seachas bPáirc an Chrocaigh, is é cúirt Dún an Rí chéad áis eile is fearr. Faoi láthair tá trí 4 chúirt bhalla san aon ionad amháin agus seo an áit a bhíonn Cluiche Ceannais na hÉireann ar siúl gach bliain. reáchtáiltear na hÉireannaigh go léir gach bliain. Sa bhliain 2014, d’oscail Loch Mhic Ruairí  balla clúdaithe le héadrom le 3 Aon Bhalla. Bíonn comórtas Aon Bhalla ar siúl ag an gCumann gach bliain. Reáchtálann siad imeacht gach bliain.
Cineálacha liathróid a úsáidtear
60x30 - Liathróid dhearg do dhaoine fásta + Liathróid páistí glasa (níos lú)
Balla amháin - Liathróid ghorm
Liathróid chrua - Liathróid bheag chrua déanta as corc agus leathair
Toomas Hendrik Ilves
Is é Toomas Hendrik Ilves (rugadh 26 Nollaig, 1953) iaruachtarán na hEastóine ó 2006 go 2016. Is iarthaidhleoir agus iriseoir é. Bhí sé i gceannas ar an bPáirtí Sóisialach Daonlathach sna 1990í agus ina dhiaidh sin ba fheisire Eorpach é. Thosaigh sé a sheal mar uachtarán ar 9 Deireadh Fómhair, 2006.
Liathróid láimhe
Cineálacha liathróid a úsáidtear
Liathróid idirnáisiúnta (Dearg 21) - Rud beag níos troime ná an liathróid 40x20 do Dhaoine Fásta - Liathróid Mheiriceá
Bán 21 - Rud beag níos troime ná an liathróid dorcha gorm - Meiriceánach
Liathróid Ghairmiúil - Liathróid is airde riamh nár úsáideadh ach i Meiriceá.
Paul brady
Tá clú agus cáil ar Paul Brady mar imreoir liathróid láimhe. Rugadh i gCabhán é sa bhliain 1979. Bhuaigh sé cúig Craobhchomórtas an Domhain sa ghrád Oscailte (2003-2015), 10 gcraobh Náisiúnta na hÉireann agus 10 gcraobh Náisiúnta sa SA.
Imreoirí Rátálacha Liathróid Láimhe
==== 40x20 Rangú na mBan 2020 ====
==== 40X20 Rangú na bhFear 2020 ====
Bocach
Is sliabh i mBuiríos Umhaill, Contae Mhaigh Eo é Bocach (nó Boc Umhach). Tá sé 588m in airde.
Scuid ábhalmhór Antartach
Is moileasc í an Scuid ábhalmhór Antartach.
Danielle Collins
Is imreoir leadóige gairmiúla ón Stáit Aontaithe í Danielle Collins. Rugadh í ar an 13 Nollaig 1993.
Paiteolaíocht
Is éard is Paiteolaíocht nó  galareolaíocht ann ná speisialtacht leighis a bhíonn ag plé le staidéar agus diagnóis a dhéanamh ar ghalair éagsúla.
Lipidí
thumb| Is téarma leathan é Lipidí nach bhfuil dea-shainithe. Folaíonn an téarma gach móilín atá sailltuaslagtha (lipi-fileach), móilíní atá sa nádúr, mar shampla saillte, céaracha, olaí, colaistéaról, stéarólaí, vitimíní sailltuaslagtha (mar vitaimíní A, D, E and K), monaiglicrídí, déghlicrídí, fosfailipidí, agus eile. Is iad na príomhfheidhmeanna bitheolaíocha atá ag na lipidí ná stóráil fuinnimh, feidhmiú mar chomhábhar structúrach na gcillscannán, agus ach go háirithe gníomhú mar mhóilíní comharthaíochta.
Cé go n-úsáidtear an téarma ‘lipid’ go comhchiallach leis an téarma 'saill' nó 'geir', ní hionann iad, ach is foghrúpa de lipidí iad na saillte agus tugtar ‘tríghlicrídí’ mar ainm ceimiceach orthu. Ná éirí measctha idir ‘tríghlicrídí’ agus aigéid shailleacha! Is lipidí iad na haigéid shailleacha agus a dhíorthacha (ina measc tá trí-, dé-agus monaiglicrídí agus fosfailipidí), maille le meitibilítí eile ina mbíonn meitibilítí le stéaról mar chomhpháirt iontu, mar shampla colaistéaról.Is í an triail eibleachtach an modh garbh le haghaidh láithreachta nó neamhláithreachta lipidí i samplaí a dhearbhú.
Is grúpa ilchineálach é na lipidí de chomhdhúile ceimiceacha agus bíonn go leor feidhmeanna ríthábhachtacha bitheolaíochta ag baint leo ar nós comhábhair struchtúracha i gcillscannáin, stóráil fuinnimh, agus a bheith rannpháirteach i gcumarsáide comharthaíochta.
De réir sainmhínithe leathan, is móilíní beaga hidreafóbach nó amfaifileach a tionscnaíodh go hiomlán nó i bpáirt as na fo-aonaid bithcheimiceacha nó na “bloic tógála” iad na lipidí: na grúpaí céataicil agus isipréin. Ag úsáid an chur chuige seo, is féidir na lipidí a roinnt in ocht gcatagóir: aicil shailleacha, glicrilipidí, glicreafosfailipidí, sfingailipidí, siúcrailipidí, polaicéatídí (díorthaithe ó comhdhlúthú foaonaid céataicile .) agus lipidí stéaróil agus préanóil (díorthaithe ó comhdhlúthú foaonaid isipréine) Contents [hide]
WTA Tour 1984
Is liosta é seo de na heachtraí a tharla sa bhliain 1984 i leadóg ar an WTA Tour. Ba é seo an 14ú eagrán. Bhuaigh Martina Navratilova na craobhacha is mó arís le 15, an airgead is mó le $2,173,556 agus na pointí is mó le 192.72 pointe. Ba í Martina Navratilova imreoir na bliana agus Manuela Maleeva imreoir nua na bliana.
Stanisław Ignacy Witkiewicz
Scríbhneoir, ealaíontóir, grianghrafadóir, drámadóir agus fealsamh ón bPolainn ab ea Stanisław Ignacy Witkiewicz, nó Witkacy. Rugadh i Vársá ar an 24 Feabhra 1885 é, agus chuir sé lámh ina bhás féin i Jeziory in Oirthear na Polainne (inniu, Великі Озера/Velyki Ozera san Úcráin) ar an 18 Meán Fómhair 1939.
Tögrög
Is é an tögrög (Mongóilis: төгрөг), nó tögrög na Mongóile, airgeadra na Mongóile. Is é MNT an cód ISO a bhaineann leis. Tháinig sé isteach ar 9 Nollaig 1925.
Fir Thulach
Is barúntacht suite i gContae na hIarmhí iad Fir Thulach.
Càradal
Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd é Càradal.
Gleann na Madadh, Buiríos Umhaill
Is baile fearainn é Gleann na Madadh. Tá sé suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Fuilchill bhán
thumb|upright|Íomhá ó [[leictreonmhicreascóp scanacháin d'fhuil normálta an duine. Chomh maith leis na leocaicítí le cruth neamhrialta, tá pláitíní agus fuilchealla dearga le feiscint ann.]] Is éard is fuilchealla bána (FCB), fuilchoirpíní bána nó leocaicítí ann ná cealla an chórais imdhíonachta a mbíonn baint acu leis an gcolainn a chosaint i gcoinne na ngalar tógálach agus earraí coimthíocha. Tá cúig chineál leocaicíte difriúil agus éagsúil ann, ach díorthaíonn siad ar fad ó chill ilchumhachtach sa smior, ar a dtugtar an ghaschill fhuilghinte. Bíonn leocaicítí le fáil ar fud na colainne, lena n-áirítear an córas fola agus limfeach.
Sanasaíocht
Tá an t-ainm "fuilchill bhán" díorthaithe as an bhfíric go bhfuil, i ndiaidh na fola a bheith lártheifneoirithe, fuilchealla bána le fáil sa bhuíchóta (Béarla: buffy coat), sraith bhán thanaí, de chealla núicléatacha, de ghnáth, idir na fuilchealla dearga deascaithe agus an fuilphlasma. Léiríonn an téarma eolaíochta leocaicít an cur síos seo go díreach, díorthaithe ón nGréigis Ársa λευκό (bán), agus κύτταρο (cill). Uaireanta, is féidir dath glas a bheith ar an bhfuilphlasma más amhlaidh go raibh a lán neodraifilí sa sampla, mar gheall ar an einsím mialósárocsaíodáis a tháirgeann siad, ina mbíonn haem ann.
Na Leocaicítí
Bíonn trí chineál éagsúil fuilcheall ar fuaidreamh sa phlasma; na gránalaicítí, na limficítí agus na monaicítí. Ainmníodh na gránalaicítí roimhe seo leis an téarma "polanúicléach" mar gheall ar an gcuma a bhí orthu faoin micreascóp solais, go raibh níos mó ná núicléas amháin acu. I ndáiríre ní raibh ach núicléas maothánach amháin iontu, ceangailte le droichid tanaí de chrómaitin.
Cág
Is éan pasaireach é an cág (Coloeus monedula) i bhfine na Corvidae, ar a dtugtar freisin an cág Eoráiseach, nó an cág Eorpach agus a bhfuil aithne air as rudaí a ghoid ó dhaoine. Bíonn sé ar fáil ar fud na hEorpa, in iarthar na hÁise agus san Afraic Thuaidh; is éan cónaithe é den chuid is mó, cé go n-imíonn líonta oirthearacha agus iartharacha ó dheas sa gheimhreadh. Aithnítear ceithre fhospeiceas, atá difriúil go príomha i ndath a gclúmh ar an chloigeann agus ar an bhaic. Rinne Linnaeus cur síos foirmiúil air ar dtús, ag tabhairt an ainm Corvus monedula dó.
N81
Is bóthar náisiúnta den dara grád in Éirinn é an N81, a cheanglaíonn geataí Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath leis an Tulach, Contae Cheatharlach.
Leanann an N81 i ndiaidh na Tulaí ar feadh 8km eile agus tagann sé chun críche i Sráidbhaile Chlaise, Ceatharlach, ina dtrasnaíonn leis an N80.
James Hoban
B'ailtire Éireannach é James Hoban (t. 1758 - 8 Nollaig, 1831), a dhear roinnt foirgnimh poiblí in Éirinn agus i Stáit Aontaithe Mheiriceá. An t-éacht is mó a rinne sé ná an Teach Bán i Washington, D.C.
Luathshaol
Tháinig Hoban ar an saoil i mBaile Mhic Dháith, baile beag in aice le Callainn, Contae Chill Chainnigh, agus tógadh é ar eastát an Iarla Bhaile Mhic Dháith ag Gráinseach Chuffe, áit inar fhoghlaim sé ceird na cearpantóireachta. Ina dhiaidh sin, fuair sé a chuid oideachais san ailtireacht ag Cumann Ríoga Bhaile Átha Cliath. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:SCStatehouse%20southside.jpg|clé|mion|Teach Stáit [[Carolina Theas, Columbia]] Tar éis Réabhlóid Mheiriceá, d'fhág Hoban BÁC agus chuir sé faoi i Meiriceá.
Ailtireacht
Chuir Hoban bun le gairmréim mar ailtire i Philadelphia sa bhliain 1781.
Voltaire
Scríbhneoir agus fealsamh Francach ba ea Voltaire, a rugadh leis an ainm François Marie Arouet ar an 21 Samhain 1694 i bPáras, áit ina bhfuair sé bás freisin ar an 30 Bealtaine 1778. Tugadh isteach é san Académie française i 1746. D'athraigh sé a ainm tar éis seal a chaitheamh i bpríosún i 1717. Bhí an-tionchar ag an bhfealsamh Sasanach John Locke ar Voltaire. Bhí sé i measc na ndaoine ba chlúití ag an am san Eoraip.
James Hoban
Ailtireacht
An bhliain dár gcionn, thaisteal Hoban go dtí Carolina Theas, agus dhear sé roinnt foirgnimh ann, Teach Stáit Carolina Theas i gColumbia ina measc.
Sa bhliain 1792, b'é Hoban an buaiteoir i gcomórtas a cuireadh ar siúl chun dearthóir an árais uachtarán achta nua a roghnú, an Teach Bán mar a tugadh air níos déanaí.
Bhí plean Hoban bunaithe ar Theach Laighean i mBaile Átha Cliath, ach rinne sé foirgneamh dhá stór de, tar éis iarratas ó George Washington. Tógadh an foirgneamh idir na blianta 1793 agus 1800.deas|250px|thumb|An Teach Bán, líníocht ailtireachta a rinne Hoban timpeall [[1793.]]Bhí Hoban ar dhuine de na h-ailtirí maoirseachta a bhí ag obair ar Chnoc an Chaipeatóil i Washington, ag cur i gcrích scéimeanna a bhí deartha ag Dr. William Thornton.
Chaith Hoban an chuid eile dá shaol i Washington, D.C., ag obair anois is arís ar fhoirgnimh poiblí agus scéimeanna rialtais eile, bóithre agus droichid ina measc.
Dhear Hoban Rossenarra House in aice leis an tsráidbhaile Cill Mogeanna i gContae Chill Chainnigh chomh maith, sa bhliain 1824.
Bhásaigh Hoban i Washington, D.C. ar an 8 Nollaig 1831.
Antóin Ó Tuathail
Tar éis dó éirí as an spórt mar imreoir, ghlac sé post mar shaineolaí ar an gclár teilifíse The Sunday Game. Sa bhliain 2008, ceapadh é ina roghnaitheoir ar fhoireann na hÉireann a d'imir in aghaidh na hAstráile sa pheil chomhrialacha.
Péidiatraic
Is éard is Péidiatraic ann ná speisialtacht leighis a bhíonn ag plé le diagnóis agus cúram a thabhairt do ghalair éagsúla a bhaineann de linbh, pháistí óga agus dhéagóirí.
Margrethe II na Danmhairge
Is í Margrethe II (rugadh Margrethe Alexandrine Þórhildur Ingrid ar 16 Aibreán, 1940) banríon agus ceannstát na Danmhairge.
Rugadh i bPálás Amalienborg i gCóbanhávan í, iníon leis an bPrionsa Corónach Frederik agus leis an mBanphrionsa Corónach Ingrid. D'fhreastail sé ar ollscoileanna éagsúla, Girton College i gCambridge 1960–61, ollscoil Aarhus 1961–1962, ab Sorbonne 1963, agus an London School of Economics 1965. Phós sí Francach, Henri Marie Jean André de Laborde de Monpezat, ar an 10 Mí an Mheithimh 1967. Tá beirt mhac acu, Frederik agus Joachim. Tháinig Margrethe i gcoróin ar an 14 Eanáir, 1972.
Nion (ogham)
Is í an cúigiú litir den aibítir oghaim an Nion (Sean-Ghaeilge Nin ). Is í an cúigiú litir den Aicme Bheithe. Is é a luach foghraíochta. Cuireann an focal 'nin' i leith na litreach áirithe 'Nin', agus araon i leith litreacha an Oghaim i gcoitinne.
Gluais
Is amhlaidh go ndéanann gluaiseoirí An Leabhar Oghaim agus Auraicept na n-Éces trácht ar dhá fhocal nin ar a laghad, le ciall 'cuid de sheol fíodóra', agus 'tonn'. Tugtar an ghluais 'gablach' don aidiacht ninach. Tá dealramh leis mar sin, gur focal oiriúnach é nin le haghaidh litreacha an Oghaim, a bhfuil cuma gabhal (ar a laghad na consain) orthu, tar éis an tsaoil
Is amhlaidh gur gaolta is ea an dara nin le focal na Breatnaise, nen, "díon, neamh", le brí de "maorgacht". Míníonn gluaiseoirí na mbriathra oghaim (féach thíos) go dtógtaí seolta na bhfíodóirí mar chomhartha na síochána. B'fhéidir é gur bunaithe ar an gciall seo is ea na nathanna maidir le háille.
De réir córas na gcrann, maítear gur fuinseog atá i gceist, ag rá go ndéantaí seolta as adhmad na fuinseoige. Tá clú ar adhmad fuinseoige um sleánna a dhéanamh, áfach, agus dá bharr i roinnt cásanna, athraíodh an briatharogham go "scrios síthe".
Bríatharogam
Is iad a leanas na nathanna meafaracha (kennings) d'ainm na litreach sna ''Bhriatharoghaim:
Cíticinin
mionsamhail|deas|122px|Ainmnítear an chíticinin [[zeatin i ndiaidh Zea an géineas d'arbhair ina chéad fionnadh í.]] Is é an rud is cíticinin ann ná rang hormón sna plandaí a spreagann an ráta chilldheighilte. Bíonn sí bainteach ach go háirithe le fás ceallach, difreáil cheallach, agus próisis fiseolaíocha eile. B'é Adicott a chéad thug faoi deara éifeacht na cíticiní tré feidhm a bhaint as bainne cnó cócó, le linn dó bheith in Ollscoil Wisconsin-Madison sna naoi déag daichidí.
Claonaig
Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd í Claonaig. Port mara ar son na mbád farantóireachta atá inti. Bíonn báid fharantóireachta de chuid Caledonian Mac an Bhriuthainn ag imeacht as Claonaig go Loch Raonasa in Arainn.
Máthair shúigh (scuid)
Is moileasc í an mháthair shúigh. Ball d'ord na Teuthida atá inti.
Gleann Tomáis
Is baile fearainn é Gleann Tomáis. Tá sé suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Contae Limestone, Alabama
Is contae in Alabama é Contae Limestone. Tá sé suite i dtuaisceart an stáit, ar theorainn na Tennessee. Tá an dlús daonra (63/km²) ann. Is é Athens príomhbhaile an chontae. Sa bhliain 2016 bhí 92,753 daoine ina gcónaí ann. Tá sé ag críochantacht le Contaetha Alabama Lawrence, Lauderdale, Madison, Morgan, agus le Contaetha Tennessee Giles, agus Lincoln.
Stair
Bunaíodh Contae Limestone ar 6 Feabhra 1818. D'eascair ainm an chontae ó shruthán Limestone (Béarla: Limestone Creek) — abhainn bheag i stáit Tennessee agus Alabama.
Göteborg
Is í Göteborg (Béarla: Gothenburg) cathair mhór sa tSualainn. Suite ar chósta thiar na tíre, ar dhá thaobh abhann Göta älv, tá sí ar an dara chathair is mó na Sualainne, i ndiaidh Stócólm. Bhí tuairim is 550,000 duine ina gcónaí sa chathair (byområdet) sa bhliain 2010, agus breis is 930,000 duine, má chuirtear na fo-bhailte san áireamh (Storgöteborg).
B'é an Rí Gustaf Adolf a bhunaigh an chathair sa bhliain 1621.
Leigheas análaithe
Is éard is Leigheas análaithe ann ná speisialtacht leighis a bhíonn ag plé le diagnóis agus cúram a thabhairt do ghalair éagsúla a bhaineann de chóras riospráide an duine.
Maigh Asail agus Machaire Ó dTiarnáin
Is barúntacht suite i gContae na hIarmhí iad Maigh Asail agus Machaire Ó dTiarnáin.
Druim Lèamal
Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd é Druim Lèamal.
Sliabh an Chloiginn
Is baile fearainn é Sliabh an Chloiginn. Tá sé suite in Iorras, Contae Mhaigh Eo.
George Armstrong Custer
250px|mion|clé|Custer sa bhliain [[1865.]]
Scuid eitilte Sheapánach
Is moileasc í an scuid eitilte Sheapánach. Ball d'ord na Teuthida atá inti.
Limestone Creek
Is abhainn bheag Meiriceánach í Limestone Creek a éiríonn i gContae Lincoln, Tennessee agus a téann ó dheas trí Contae Madison agus Contae Limestone i stát Alabama agus ansin a téann isteach in abhainn Tennessee. Is í craobhabhainn de chuid na abhainn Tennessee. Tá sí 73.2 ciliméadair (45.5 míle) ar fad.
Machaire Shanais
Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd é Machaire Shanais.
Les Fleurs du mal
thumb|An chéad eagrán de Les Fleurs du mal le nótaí an údair. Is éard is Les Fleurs du mal ann ná imleabhar d'fhilíocht na Fraince, cumtha ag Charles Baudelaire. Céadfhoilsíodh é sa bhliain 1857, agus bhí sé an-tábhachtach i ngluaiseachtaí na nua-aoisithe agus na siombalaithe. Pléann na dánta le téamaí a bhaineann le meathlúchán agus le hearótachas.
Forbhreathnú
Bhí an chéad eagrán den leabhar eagraithe i gcúig rannóg a bhí scartha de réir téama:
Tugann réamhrá an imleabhair, a ionannaíonn Sátan leis an ailceimiceoir faoi ainm bréige Hermes Trismegistus, leid dúinn ar ábhar an leabhair, ag tabhairt le fios gurb é an leadrán nó an leamhthuirse an dian-anró is measa.
Si le viol, le poison, le poignard, l'incendie,
Treehouse of Horror II
Craoladh an seachtú heipeasóid, "Treehouse of Horror II", den tríú sraith The Simpsons ar an 31 Deireadh Fómhair 1991. Scríobh Al Jean, Mike Reiss, Jeff Martin, George Meyer, Sam Simon agus John Swartzwelder an eipeasóid seo. D'fhéach 20 milliún duine ar an eipeasóid.
Cheiliúradar an eipeasóid seo Oíche Shamhna, agus is an dara heipeasóid a cheiliúrtar Oíche Shamhna í.
Uath (ogham)
Is í an séú litir den aibítir oghaim an tUath (Sean-Ghaeilge Úath ). Is í an chéad litir, agus dá bharr an ainmlitir, den Aicme Uatha, sraith chúig litir atá de réir tréithe scríoba suas nó faoi chlé na stoclíne. Trascríobhtar é mar ʜ sna lámhscríbhinní, ach ní fhaightear fianaise di sna hinscríbhinní atá ar marthain. Tugtar mar chiall idir (f)uath agus sceach gheal. Moltar inniu di mar luach foghraíochta.
Les Fleurs du mal
Forbhreathnú
N'ont pas encore brodé de leurs plaisants dessins
Uath (ogham)
Sanasaíocht
Mhol McManus (1986) an luach /y/ (.i. an leathghuta [j]). Mhol Peter Schrijver, dá mb'fhíor gur gaol le pavere na Laidine ab ea úath "fear", go bhféadfadh gur caomhnaíodh rian de PIE-*p sa Ghaeilge Chianach, ach arís, tá easpa fianaise ann.
Les Fleurs du mal
Forbhreathnú
Le canevas banal de nos piteux destins,
Uath (ogham)
Bríatharogam
Is iad a leanas na nathanna meafaracha (kennings) d'ainm na litreach sa Bhriatharogham:
Les Fleurs du mal
Forbhreathnú
''C'est que notre âme, hélas! n'est pas assez hardie.''
Uath (ogham)
Bríatharogam
Cé go molann na nathanna úd uafás mar chiall don litir, san Auraicept na n-Éces faightear an ghluais 'sceach gheal':
Les Fleurs du mal
Forbhreathnú
Críochnaíonn an Brollach leis an mhallacht seo a leanas:
''C'est l'Ennui! —l'œil chargé d'un pleur involontaire,''
Tu le connais, lecteur, ce monstre délicat,
—Hypocrite lecteur,—mon semblable,—mon frère!
Scréachóg
thumb| Garrulus glandarius
Is éan coille de chlann na bpréachán é an scréachóg nó an scréachóg choille (Garrulus glandarius). An-chosúil ina iompar is a chruth leis an rúcach, ach ball bán ag bun a heireabaill is cleití gorma taobh istigh dá sciatháin. Fanann sí amach ó dhaoine, ach bíonn a scréacha garbha le haireachtáil. Neadaíonn sí i dtoim dhlútha gar don talamh.
Maigh Chaisil
Is barúntacht suite i gContae na hIarmhí í Maigh Chaisil.
Craobhabhainn
mion|deas|Biała Lądecka, craobhabhainn den Nysa Kłodzka sa [[An Pholainn|Pholainn, lonnaithe sa sráidbhaile Bielice san tSiléis Íochtarach.]]
Is éard is craobhabhainn (nó craobh-abhainn, fo-abhainn) ann, faoi mar a thuigfeá, ná abhainn bheag nó sruthán beag a shreabhann isteach in abhainn níos mó.
Muasdal
Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd é Muasdal.
Wayne Rooney
Imreoir sacair is ea Wayne Mark Rooney (rugadh é i Learpholl, Sasana ar an 24 Deireadh Fómhair 1985). Tá Rooney ag imirt anois le hEverton F.C., agus roimhe seo d'imir sé do Manchester United F.C. sa Premier League. Imríonn sé le foireann náisiúnta Shasana chomh maith. Ionsaitheoir tapaidh agus láidir is ea Rooney, agus deirtear go bhfuil sé ar dhuine de na peileadóirí is fearr sa spórt. Tá sé pósta le Coleen McLoughlin. Tá cónaí orthu i Manchester. thumb|left|Rooney ag imirt le Manchester United
WTA Tour 1985
Is liosta é seo de na heachtraí a tharla sa bhliain 1985 i leadóg ar an WTA Tour. Ba é seo an 15ú eagrán. Bhuaigh Martina Navratilova na craobhacha is mó arís le 13, an airgead is mó le $1,328,829 agus na pointí is mó le 191.32 pointe. Ba í Martina Navratilova imreoir na bliana agus Gabriela Sabatini imreoir nua na bliana.
Patsy Cline
B'amhránaí Meiriceánach í Patsy Cline (ainm baiste: Virginia Patterson Hensley; 8 Meán Fómhair, 1932 – 5 Márta, 1963). Ceol Tíre agus popcheol a bhí á chanadh aici, agus bhain sí clú agus cáil dhomhanda amach ag tús na 1960idí leis na hamhráin
Éirí Amach 1798 in Éirinn
Iarracht réabhlóid e ab ea an tÉirí Amach sa bhliain 1798 in Éirinn, agus na hÉireannaigh ag iarraidh riail na Breataine a ruaigeadh as Éirinn. Ba é Cumann na nÉireannach Aontaithe a bhí freagrach as.
Patsy Cline
Cailleadh í, áfach, i dtuairt eitleáin in ard a réime sa bhliain 1963. Ní raibh ach scór go leith bliain slánaithe aici.
Éirí Amach 1798 in Éirinn
Is gnách Bliain na bhFrancach a thabhairt ar an mbliain ar fad; bhí an Fhrainc Réabhlóideach ag iarraidh lámh chúnta a shíneadh chuig na ceannaircí Éireannacha. Mhair na himeachtaí réabhlóideacha in Éirinn ar feadh leathbhliana, a bheag nó a mhór.thumb|[[Theobald Wolfe Tone.|alt=]]
Cúlra
Is gnách Aois na Réabhlóide a thabhairt ar an ochtú haois déag, de bharr Chogadh Réabhlóideach Mheiriceá agus Réabhlóid na Fraince ach go háirithe. Chuaigh imeachtaí agus smaointeachas na réabhlóidí seo go mór mór i bhfeidhm ar na hÉireannaigh, ar nós Wolfe Tone agus na hÉireannaigh Aontaithe. Eagraíocht réabhlóideach ab ea na hÉireannaigh Aontaithe, agus b'iadsan a d'eagraigh an tÉirí Amach sa bhliain 1798.
Cé go raibh na Caitlicigh ina dtromlach in Éirinn, bhí a gcuid cearta bainte díobh ar fad leis na Péindlíthe. Ó 1691 ar aghaidh ag deireadh Cogadh an Dá Rí, ba é An Chinsealacht Phrotastúnach Anglacánach a bhí i gceannas den chuid is mó ar Éire, cé gur mionlacht a bhí iontu.
B'iad baill na hEaglaise Oifigiúla - Eaglais na hÉireann - an dream ba mhó cumhachta sa tír. Ní raibh na heaglaisí Protastúnacha eile chomh cumhachtach céanna, nó bhí srianta áirithe curtha leo agus le saol a mballra ag na dlíthe freisin. Mar sin, thosaigh siad ag comhoibriú leis na Caitlicigh leis an nasc le Sasana a bhriseadh agus saoirse a bhaint amach d'Éirinn.
Bhí an tacaíocht leis na hÉireannaigh Aontaithe ag fás i measc na nÉireannach, agus sa deireadh, thosaigh siad ag ullmhú réabhlóide, agus iad ag dul i dteagmháil leis na Francaigh freisin le cabhair a iarraidh orthu.
Sa bhliain 1796, tháinig 15,000 saighdiúir faoi cheannas an Ghinearáil Hoche go Bá Bheanntraí, agus Wolfe Tone leo. Níor lig an doineann agus an ghaoth mhór do na Francaigh teacht i dtír, áfach. mion|[[Cnoc Fhiodh na gCaor inniu]] Tháinig eagla ar na Sasanaigh, agus chuaigh siad i dtuilleamaí comhéigin agus géarleanúna, go háirithe i dtuaisceart na tíre. Rinne siad iarracht freisin an aontacht idir na Caitlicigh agus na Protastúnaigh a bhriseadh.
Éirí amach
mion|[[Jean Joseph Amable Humbert|Ginearál Humbert]]
Cathair
D'éirigh na hÉireannaigh amach i gCathair (Contae Thiobraid Árann) ar an 28 Márta 1798. Ach briseadh an cath orthu go tapaigh, faoi cheannas an High Sheriff, Col. Thomas Judkin-Fitzgerald. Ansin, thuig na hÉireannaigh Aontaithe go raibh orthu plean ceart a dhéanamh agus an cheannairc a thosú go gasta.
Baile Átha Cliath
Is é an plean a bhí ag na hÉireannaigh Aontaithe ná go n-éireodh na ceannaircí i mBaile Átha Cliath amach ar an 24 Bealtaine 1798, agus go gcuirfeadh na ceannaircí sna contaetha timpeall bac leis na saighdiúirí a bheadh ag iarraidh teacht isteach sa chathair. mion|[[Rásaí Chaisleáin an Bharraigh|alt=]] Chuala na Sasanaigh faoin bplean, áfach, agus bhí siad réidh, níor stopadh ach coiste nó dhó sa chathair, ach bhí éirí amach i gCill Mhantáin, Contae na Mí agus Contae Chill Dara. Scaip sé go dtí contaetha mar Aontroim, Contae an Dúin, ach go háirithe i Loch Garman.
Pláitín
mion|clé|250px|Íomhá ó [[micreascóp solais|mhicreascóp solais (40x) de smearadh fola forimeallaigh timpeallaithe ag fuilchealla dearga. Is féidir pláitín amháin a fheiscint ar an taobh uachtair ar chlé den íomhá (corcra) agus tá sé i bhfad níos lú i méid ná na cealla dearga (daite bándearg) agus an dá phláitín mór (daite corcra).]] Is éard is pláitíní nó trombaicítí (Gréigis: θρόμβος, "téachtán" agus κύτος, "cillín") ann, ná cill-bhloghanna beaga trédhearcacha, a dhéantar i smior na gcnámh (ie ceall gan núicléas le ADN). Tá siad 2-3 μm ar trastomhas, agus bíonn siad díorthaithe ó ilroinnt réamhtheachtaí de chealla móra, na meigeacaraicítí. De ghnáth, is é an meán saolré de phláitín ná 5 go 9 lá. Is foinse nádúrtha na dtosca fáis iad. Imshruthaíonn siad i bhfuil na mamach agus bíonn baint acu le haemastáis, agus bíonn baint mhór acule téachtadh na fola.
Éirí Amach 1798 in Éirinn
Cúige Uladh
Ba é Henry Joy McCracken, Preispitéireach, a bhí i gceannas ar an 3,000 reibiliúnaí a d’éirigh amach i mbaile Aontrom a agus ba é Protastúnach darbh ainm Henry Monroe a chur tús leis an éirí amach i gCo. an Dúin. Níor mhair an trodaireacht ach seachtain. Gabhadh McCracken agus Monroe agus crochadh iad.
Contae Loch Gorman
Ar an 25 Bealtaine 1798, chuir fórsaí na Breataine 28 príosúnach chun báis i gCarn an Bhua, Loch Garman."Beart coisctheach' a bhí ann;  bhí an t-arm ag iarraidh ceacht a mhúineadh don phobal.  Tháinig an pobal ar thuairim eile ar fad, agus bhris an réabhlóid amach i Loch Garman an lá dár gcionn, ag cur iontas ar an rialtas.
An lá céanna, ar 26 Bealtaine, tharla sléacht eile i nDún Luáin. Contae Chill Mhantáin. Cuireadh 36 príosúnach chun báis.
Dúirt sagart Caitliceach an cheantair, an tAthair Seán Ó Murchú, go raibh sé sásta an t-éirí amach a stiúradh i mBuaile Mhaodhóg. Bhí pící agus speala mar uirlisí troda acu agus ghlac siad seilbh ar Inis Córthaidh agus ar Loch Gorman. Choinnigh na reibiliúnaithe Protastúnaigh na háite i ngéibheann i mbaile Loch Gorman mar bhí siad ag déanamh amach go raibh na Protastúnaigh ag tacú le rialtas na Breataine.
Tharla roinnt eachtraí gránna. Dhóigh na reibiliúnaithe 100 Protastúnaigh ina mbeatha i scioból i Scolbóg agus mharaigh siad 100 príosúnach Protastúnach le pící ar dhroichead Loch Gorman. Nuair a theip ar na reibiliúnaithe seilbh a fháil ar Ros Mhic Thriúin, chruinnigh siad le chéile ar Chnoc Fhiodh na gCaor (Vinegar Hill). Bhuaigh fórsaí na Breataine, faoin Ghinearál Lake, orthu go furasta. Scrios siad an tuath, dhóigh siad tithe agus chroch siad duine ar bith a mheas siad a bhí ina reibiliúnaí.
Ar 2 Iúil 1798, gabhadh an tAthair Seán Ó Murchú agus é i bhfolach i gclós feirme sa Tulach. Cuireadh faoi thriail armchúirte é ar an toirt agus tréas ina leith. Rinneadh céasadh air agus crochadh é. Baineadh a chloigeann de agus cuireadh ar taispeáint é., le feiceáil ag cách. mion|Cath Bhaile na Muc
Bliain na Francaigh
Le linn Éirí Amach 1798, tháinig 1,060 oifigeach agus saighdiúir faoin nGinearál Humbert i dtír ar an 22 Lúnasa 1798 i gCill Chuimín (Cill Ala), le cuidiú leis an éirí amach. D'éirigh go maith ar dtús leis an gcomhaontas, agus tugadh Rásaí Chaisleáin an Bharraigh ar an éacht. Fógraíodh "Poblacht Chonnacht" agus ceapadh tiarna áitiúil, John Moore, ina uachtarán air.
Cath Bhaile na Muc
Bheartaigh Humbert gluaiseacht ar aghaidh i dtreo Bhaile Átha Cliath. Ach níor mhair Poblacht Chonnacht rófhada. Casadh arm na Breataine air i mBéal Átha na Muc i gCo. Longfoirt. Arm 20,000 fear a bhí rompu agus níor mhair an cath rófhada. Rinneadh scrios ar Ghaeil agus ar Fhrancaigh ar an 8 Meán Fómhair 1798.
Gabhadh Humbert i ndiaidh chath Bhaile na Muc. Ghéill na Francaigh eile agus rinneadh príosúnaigh chogaidh díobh agus maraíodh na hÉireannaigh a bhí leo. Gabhadh John Moore chomh maith agus fuair sé bás i 1799 i bPort Láirge‖== mion|220x220px|L'Immortalité agus HMS Fisgard, 20 D.F. 1798
Cath Thoraí
mion|Cuimhneachán 1798, reilig Waverley, Bronte, [[New South Wales]] Tháinig na Francaigh go Dún na nGall freisin i mí Dheireadh Fómhair. Nuair a bhí an dara grúpa ag iarraidh teacht i dtír troideadh cath mara amach ó chósta Thír Chonaill agus ghabh na Sasanaigh sé cinn de na naoi long Fhrancacha. Cloíodh iad i gCath Thoraí roimh theacht i dtír. mion|296x296px|Cuimhneachán 1798, Bóthar N25
Gabhadh Wolfe Tone ar cheann de na báid. Ba é seo an comhrac deireanach den Éirí Amach Éireannach sa bhliain 1798. Ba é a chuir críoch leis an iarracht dheireanach a rinne Cabhlach na Fraince ar líon suntasach saighdiúirí a thabhairt i dtír in Éirinn i rith an chogaidh.
Anailís
Cad chuige ar theip ar Éirí Amach 1798? I dtús báire níor thug mórán daoine tacaíochta dó, Fiú bhí an chléir ina éadan. Cinnte bhí an tAthair Seán Ó Murchú sé sásta an t-éirí amach a stiúradh i mBuaile Mhaodhóg. Ach eachtra ar leith ba ea é. Anuas air sin, ní raibh ord ná eagar ar an bhfeachtas. Bhí easpa smachta ar na réabhlóidí agus fiú easpa uirlisí troda ann, in éadan trúpaí armáilte. Mar sin bhí an chogaíocht an-trí chéile go deo.
Tá codarsnacht iomlán idir an scéal seo agus an t-ullmhúchán a rinne an rialtas. Bhí spiairí an-éifeachtach ag na húdaráis agus bhí arm Shasana thar a bheith.oilte. Mar bharr ar an mí-ád, bí na Francaigh rómhall ag teacht.
Eilifint Áiseach
Is ainmhí mór í an eilifint Áiseach. Mamach atá ann. Elephas maximus an t-ainm eolaíoch. Is é Elephas maximus an t-aon speiceas amháin sa ghéineas. Tá sé le fáil san Áise: an Bhanglaidéis, an India, Srí Lanca, an Ind-Sín agus cuid de Neipeal agus An Indinéis (go mór mhór Borneo), Vítneam, an Téalainn, an Chambóid, Laos, Burma, an tSín, an Bhútáin, agus Sumatra.
Fospeicis
Tá ceithre fhospeiceas ann:
An Coimisiún Eorpach
I dteannta le Comhairle an Aontais Eorpaigh agus le Parlaimint na hEorpa, is ceann de na hinstitiúidí is tábhachtaí den Aontas Eorpach é an Coimisiún Eorpach.
Stair
Bunaíodh an Coimisiún Eorpach le Conradh na Róimhe sa bhliain 1957 (féach airteagail 155 go 163). Tá ball as gach ballstát den Aontas ar an gCoimisiún, rud a chiallaíonn go bhfuil 28 coimisinéirí páirteach ann faoi láthair. Faoi láthair, is é Jean-Claude Juncker, polaiteoir as Lucsamburg, atá ina uachtarán ar an gCoimisiún. Thosaigh sé sa phost ar an 1 Samhain 2014, tar éis don Pharlaimint Eorpach glacadh leis mar uachtarán ar an 15 Iúil 2014.
Feidhmeanna
mion|clé
Is é príomhchúram an Choimisiúin Eorpaigh ná polasaithe a mholadh  agus a chur i bhfeidhm. ‘Caomhnóir na gConarthaí’ atá sa Choimisiún, cinntíonn sé go gcuirtear i bhfeidhm iad agus is leisean an ceart tionscnaimh chun dlí the nua a mholadh a bhaineann le hábhair a bhfuil an tAontas amháin freagrach astu – aontas custam an Aontais, caomhnú acmhainní nádúrtha na mara, an Margadh Eorpach Aonair agus an t-airgeadra aonair, ina measc. I bprionsabal, tá ról lárnach ag an gCoimisiún mar chosantóir leas comhchoiteann an Aontais Eorpaigh agus is de bharr an róil sin atá an ceart tionscnaimh aige. I gcomhthéacs na gcóras polaitiúil, tá gné ar leith ag an gCoimisiún ós rud go bhfuil sé freagrach as leas comhchoiteann an Aontais cé nach dtagann a chumhacht ó Pharlaimint na hEorpa, parlaimint a thoghann lucht vótála an Aontais féin.
Tá ról tábhachtach ag brúghrúpaí i bpróiseas cinnteoireachta an Choimisiúin Eorpaigh, brúghrúpaí a oibríonn ar son leas an phobail agus brúghrúpaí a oibríonn ar son leas na ngnóthaí.
Maireann téarma an Choimisiúin cúig bliana.
Rialtais
mion|clé|Seomra cruinnithe, ardán 13, Berlaymont
Cé go bhfuil cosúlachtaí ann idir ról an Choimisiúin agus ról rialtais na mballstát, tá difríochtaí ann leis. I bprionsabal, oibríonn na coimisinéirí ar son an Aontais agus tá siad neamhspleách ar a dtír féin. I ndáiríre, áfach, polaiteoirí atá sna coimisinéirí de ghnáth, polaiteoirí a bhfuil saol fada caite acu ag obair i rialtas a dtíre féin agus nach gcaitheann ach seal beag leis an gCoimisiún sara dtéann siad thar n-ais isteach i rialtas a dtíre féin.
Chomh maith leis sin, braitheann an Choimisiún ar rialtais na mballstát le buiséad a fháil.
Parlaimint
Tá an Coimisiún freagrach do Pharlaimint na hEorpa agus tá an Pharlaimint i gcumas an Coimisiún a cháineadh. Ach níl an Pharlaimint i gcumas an Coimisiún a cháineadh ach amháin maidir lena riarachán agus, chun an próiseas cáinte a chur i bhfeidhm, teastaíonn vóta ó dhá thrian d’fheisirí na Parlaiminte.
An Chomhairle
Roinntear na cumhachtaí, cumhachtaí reachtacha agus cumhachtaí feidhmiúcháin araon, idir an Coimisiún agus an Chomhairle.
Riarachán
Tá an Coimisiún lonnaithe sa Bhruiséil, i bhfoirgneamh Berlaymont atá suite ag cearnóg boulevard Charlemagne agus rue de la Loi.
Tá foireann mhór státseirbhíseach ann a chabhraíonn le hobair na gCoimisinéirí, is í an fhoireann sin an fhoireann is mó san Aontas – sa bhliain 2007, bhí beagnach 27,000 duine ag obair inti.
Ó bunaíodh an Coimisiún sa bhliain 1958, bíonn sealanna ina mbíonn sé níos gníomhaí agus sealanna eile ina mbíonn sé níos ciúine. I ndáiríre, is é an rud is tábhachtaí a théann i gcion ar obair an Choimisiúin agus ar obair na gCoimisinéirí ná lánpháirtiú na hEorpa.