cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gavrilo Princip
Iarmhairtí
Níor gearradh pionós an bháis ar Phrincip mar bhí sé ró-óg ag an am (19 bliain d'aois). Fuair Princip bás d'eitinn i 1918, agus é fós faoi ghlas.
Fayetteville, Carolina Thuaidh
Cathair i lár Carolina Thuaidh is ea Fayetteville. Sa bhliain 2010 fuarthas 200,564 duine ina gcónaí in Fayetteville.
Caroline Aherne
Ba bhan-aisteoir agus bean ghrinn de phór na hÉireann í Caroline Aherne a rugadh ar an 24 Nollaig 1963. Fuair Aherne bás le hailse ar an 2 Iúil, 2016.
Gisborne South, Victoria
Bailecheantar atá suite thart ar 48 km siar ó thuaidh ó Mhelbourne, Victoria na hAstráile, is ea Gisborne South. Tugtar Couangalt air chomh maith. Sa bhliain 2011, bhí 802 duine ina gcónaí ann.
Áth
250px|thumb|Áth Fadó thrasnaigh daoine abhainn ag áth, nó caol abhann (nó clochán fiú), áit is féidir dul trasna. Is áit éadomhain san abhainn de ghnáth.
Faightear an focal áth go coitianta i logainmn eacha na hÉireann inniu.
P. J. Moloney
Polaiteoir Éireannach ab ea (Patrick James) P. J. Moloney (20 Márta, 1869 - 4 Meán Fómhair, 1947). Bhí sé ina bhall de Shinn Féin ar dtús agus ansin Fianna Fáil.
Oileán Vancouver
mion|Léarscáil a thaispeánann Oileán Vancouver amuigh ó chósta mhór-roinn Mheiriceá Thuaidh Oileán mór sa Cholóim Bhriotanach is ea Oileán Vancouver atá suite ar chósta thiar Cheanada. Is é an t-oileán is mó san Aigéan Ciúin taobh thoir den Nua-Shéalainn.
Geograife
mion|Fásann an [[Caonach|chaonach go fras ar na crainn san fhoraois bháistí in iarthar Oileáin Vancouver.]]
Cruinne
mion|an chruinne ag forleathnú Ár ndomhan, chomh maith leis an nGrianchóras, na réaltaí is na réaltraí go léir, is ea an chruinne (tugtar an cosmos nó an mhórchruinne freisin uirthi). Taobh istigh den ghrianchóras, tá ár réalta, ar a dtugtar an ghrian, 8 bpláinéad-ina measc an domhan seo againne, na gealacha a théann mórthimpeall na bpláinéad, na hastaróid igh is na cóiméid. Is ball den réaltra ar a dtugtar Bealach na Bó Finne an grianchóras, agus go ginearálta is cnuasach de réaltaí atá i ngach réaltra.
Stair
Is í samhail chaighdeánach na cruinne ná go bhfuil sí ag forleathnú, agus reanna na cruinne ag druidim amach óna chéile. Samhlaítear gur thosaigh an leathnú ó phoncstaid fhíordhlúth de dhamhna uile na cruinne leis an Ollphléasc.
Tugann teoiric na hOllphléisce míniú ar bhunús agus ar fhorbairt na cruinne. Ba é an réalteolaí Meiriceánach Edwin Hubble a chruthaigh sa bhliain 1929 go bhfuil an chruinne ag forleathnú. De réir a theoirice siúd, agus ó thomhas an deargaistrithe i gcásanna éagsúla reann neimhe is fad na reann céanna ón domhan, ríomhtar 10,000-20,000 milliún bliain mar aois na cruinne.
Creidtear go bhfuil trastomhas de 93 billiún solasbhliain ag an gcruinne ar a bheag.
Tá teoiricí éagsúla ag teacht chun tosaigh, ina mholann fisiceoirí nach bhfuil ár gCruinne uathúil ach go bhfuil sí ina ceann amháin, i measc go leor eile.
Todhchaí
clé|mion|an chruinne ag forleathnú go deo ? Níl na réalteolaithe ar aon aigne faoi thodhchaí na cruinne. Tá moladh amháin a deir go leanfaidh sí ag forleathnú go deo, cruinne oscailte. Tá moladh eile a shamhlaíonn an chruinne iata, ionas go dtiocfaidh an forleathnú chun deiridh am éigin amach anseo agus go gcrapfaidh sí ar ais chuig an bponcstaid bhunúsach le hollchnagadh tar éis 50,000- 60,000 milliún bliain. De réir a chéile, is troime an fhianaise i bhfabhar na cruinne oscailte.
Dùn Phris agus Gall-Ghàidhealaibh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Dùn Phris agus Gall-Ghàidhealaibh. Cruthaíodh sa bhliain 2005 é. Is é Alister Jack (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Plúr
Púdar is ea an plúr a déantar as gráinní de ghránaigh a mheilt, nó as síolta eile, nó as fréamhacha. Plúr agus uisce na comhábhair bhunúsacha i gcomhair aráin a dhéanamh, an príomhbhia a mbíonn ag leor de dhaonra an Domhain. Bhí soláthar leordhóthanach plúir ina cheist mhór eacnamaíochta agus pholaitíochta ag amanna éagsúla i stair an phobal daonna. Tá plúr cruithneachta ar cheann de na bianna is tábhachtaí i gcultúir na hEorpa, Mheiriceá Thuaidh, an Mheánoirthir agus Thuaisceart na hAfraice, agus is é an comhábhar a shainíonn stíleanna an chuid is mó dá n-arán agus taosráin. Bhíodh an grán buí nó an t-arbhar Indiach (Zea mays L.) tábhachtach sa chócaireacht Mheiriceá Láir ón gcianaois, agus tá sé fós in úsáid go coitianta i gcuid mhór den chócaireacht sa Mheiriceá Laidineach.
Seve Ballesteros
Imreoir gailf gairmiúil Spáinneach ab ea Severiano "Seve" Ballesteros Sota a rugadh 9 Aibreán 1957 agus a d'éag ar 7 Bealtaine 2011. thumb|clé|Ballesteros sa bhliain 2006
Winchcombe
Is baile suite i nGloucestershire é Winchcombe.
Falaróp gobchaol
Is éan é an falaróp gobchaol. Is baill d'fhine na Scolopacidae iad.
Cadal
Saghas bia Éireannach is ea cadal (coddle i mBéarla) a dhéantar le prátaí, bainne, im, bagún, oinniúin, glasraí, salann agus piobar de ghnáth, ach is féidir comhábhair eile a úsáid. Cruthaíodh an bhia seo san 18ú haois agus tá baint aige le Baile Átha Cliath in Éirinn.
Deirtear gurb é cadal an béala ab fhearr le Jonathan Swift agus Seán Ó Cathasaigh agus luaitear cadal i leabhair James Joyce freisin.
Baint le Baile Átha Cliath
Uaireanta glaoitear Cadal Bhaile Átha Cliath ('Dublin Coddle') ar an mbéala seo. Tá baint láidir ag cadal le Líbirtí Bhaile Átha Cliath. Ceaptar gur tháinig an bhéala ó stobhach, ach nach raibh uaineoil le fáil go h-éasca
Sí (idirdhealú)
Sí.
Bá Thulacháin
Is bá í Bá Thulacháin. Tá sí suite ar an gcósta an Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Hesket, Victoria
Bailecheantar atá suite 82 km ó thuaidh ó Mhelbourne, Victoria na hAstráile, is ea Hesket. Sa bhliain 2011, bhí 323 duine ina gcónaí ann.
Steven McDonald (póilín)
Bleachtaire de chuid póilíní Chathair Nua-Eabhrac (NYPD) ba ea Steven McDonald (1 Márta 1957 – 10 Eanáir 2017). Lámhachadh é sa bhliain 1986, rud a chuir pairilis air.
Beathaisnéis
Chuir McDonald tréimhse isteach i gCabhlach na Stát Aontaithe mar bhall den chór ospidéil. Ina dhiaidh sin chuaigh sé isteach san NYPD mar a rinne a athair agus seanathair leis roimhe. Lámhaigh Shavod Jones, buachaill 15 bliana d'aois, McDonald agus é seo ag obair in Central Park. Ag cur ceisteanna ar Jones a bhí sé faoi ghoideadh rothar sa pháirc. Bhí an Bleachtaire McDonald agus comhghleacaí ar patról in Central Park mar gheall ar robáil a tuairiscíodh a bheith ar siúl ansin. Agus é ag iarraidh Jones a cheistiú, thug McDonald faoi deara go raibh rud éigin i stoca a bhí ag an mbuachaill. Nuair a rinne McDonald iarracht féachaint cad a bhí ann, lámhaigh Jones trí huaire é. Bhuail an chéad piléar é sa chloigeann os cionn súile; bhuail an darna ceann a scornach, rud a d'fhág máchail chainte ar McDonald; bhris an tríú ceann a dhromlach, a fhágáil ina cheithrephairiliteach agus ag brath ar aerálaí.
Roinnt míonna ina dhiaidh seo, dúirt Steven McDonald leis an bpreas gur mhaitheamh sé don bhuachaill an lámhach. Phléigh McDonald an fáth leis sin sa réamhrá in Why Forgive?, leabhar a d'fhoilsigh a chara agus a thréadchomhairleoir Johann Christoph Arnold sa bhliain 2014.
Chaith Jones 9 mbliana i bpríosún mar chúiteamh ar an gcoir. Chuir sé glaoch ar McDonald agus ghabh sé leithscéal leis, ach níor bhuail siad lena chéile riamh. Ar 9 Meán Fómhair na bliana 1995, trí lá i ndiaidh a scaoilte ar paról, fuair Jones bás i dtimpiste gluaisrothair.
Fuair Steven McDonald bás ar 10 Eanáir 2017 de bharr taom croí mór a bhuail é roinnt laethanta roimhe sin.
Saol pearsanta agus cathartha
Phós McDonald Patricia Ann "Patti" McDonald bliain roimh an mhí-eachtra. Bhí saol gníomhach cathartha ag an mbeirt acu sna blianta ina dhiaidh sin. Bhí stádas íocónach ag Steven i measc phóilíní agus Éireannaigh Nua-Eabhrac. Bhí ról aige freisin le Foireann Hocaí na Rangers sa chathair. Toghadh bean chéile Steven McDonald mar mhéara Malverne, fo-bhaile de Chathair Nua-Eabhrac ar an An tOileán Fada, sa bhliain 2007. Bhí páiste amháin acu, Conor, a chuaigh san NYPD sa bhliain 2010.
Míl Espáine
De réir na miotaseolaíochta, shíolraigh na Gaeil ó Mhíl Espáine. Tá scéalta faoi le fáil i Leabhar Gabhála na hÉireann.
"Golam" nó "Galamh" an t-ainm a bhí air. Is éard atá i gceist le Míl Espáine ná leagan Gaeilge den Laidin Miles Hispaniae ("saighdiúir de chuid na Spáinne"). Bhí sé ina shaighdiúir sa Scitia, agus san Éigipt ina dhiaidh sin. De réir na tairngreachta, bheadh sliocht Mhíl Espáine i gceannas ar Éirinn agus mar sin rinne sé iarracht an t-oileán sin a shroichint, ach cailleadh sa Spáinn é.
NGéadal (ogham)
Is í an tríú litir déag den aibítir oghaim an nGéadal (Sean-Ghaeilge gétal ). Is í an tríú litir den Aicme Mhuine. Ba é a luach foghraíochta sa Ghaeilge Chianach.
Míl Espáine
Sheol a bhean Scota agus a uncail Íth, a chonaic Éire ó thúr, go hÉirinn, ach mharaigh Tuatha Dé Danann Íth. Rugadh a chorp ar ais go dtí an Spáinn agus rinne mic Mhíl agus deartháireacha Íth ionradh ar Éirinn. Briseadh ar Thuatha Dé Danann agus thosaigh scéal na nGael in Éirinn.
Ba iad Éibhear Fionn, Éibhear Donn, Éiremhón (Heremon) agus Ir i measc na mic Mhíl.
NGéadal (ogham)
Sanasaíocht
D'fhéadfadh é gurbh ainmbhriathar an bhriathair gonid (goin) ab ea Gétal. Más fíor, gaolta ab ea é le focal na Breatnaise, gwanu, 'poll, sáigh', fréamhaithe ón Próit-Ind-Eorpaise *gʷhen-, 'poll, buail'. Athchruthaíodh an focal sa Ghaeilge Chianach mar *gʷēdtlo-.
Tháinig an bunfhóinéim (an consan glórach liopachoguasach) sa Ghaeilge Chianach le chéile le  (gort) sa tSean-Ghaeilge. I lámhscríbhinní na meánaoise, feictear Latin ng na Laidine di, agus dá bharr an litriú neamhshanasaíoch le n- thosaigh.
Briatharoghaim
Is iad a leanas na nathanna meafaracha (kennings) d'ainm na litreach le fáil sna Briatharoghaim:
Benmont Tench
Is ceoltóir agus amhránaí Meiriceánach é Benjamin Montmorency "Benmont" Tench III (a rugadh 7 Meán Fómhair, 1953).
Santa Clarita, California
Cathair i ndeisceart California is ea Santa Clarita. Sa bhliain 2010 fuarthas 176,320 duine ina gcónaí in Santa Clarita.
Wotton-under-Edge
Is baile suite i nGloucestershire é Wotton-under-Edge.
Cangarú rua
Ainmhí is ea an cangarú nó an cangarú rua (Macropus rufus). Faightear san Astráil é.
The Undertones
Is banna punc-rac as Doire i dTuaisceart na hÉireann é The Undertones, a bunaíodh sa bhliain 1974.
Kerrie, Victoria
Bailecheantar atá suite 76 km siar ó thuaidh ó Mhelbourne, Victoria na hAstráile, is ea Kerrie.
Renchinlkhümbe (Khövsgöl)
Sum (ceantar) atá suite i gCúige Khövsgöl na Mongóile thuaidh is ea Renchinlkhümbe (Mongóilis: Рэнчинлхүмбэ). Sa bhliain 2000 bhí 4,284 duine ina gcónaí sa chúige. Bunaíodh an cúige sa bhliain 1931.
Benny Moré
Amhránaí tréitheach agus cumadóir Cúbach ab ea Bartolome Maximiliano Tuilleadh Gutiérrez (24 Lúnasa 1919 – 19 Feabhra 1963), aitheanta mar Beny nó Benny Moré nó el Bárbaro del Ritmo ( Gaeilge: Barbar na rithime.)
Chomh maith le heolas dúchasach ar an cheol, bhí guth mín an teanóir mar bhua aige a dhathaigh agus a mhírigh sé go mothúchánach. Ba mháistir é Moré i ngach seánra ceoil Chúbach, ach go háirithe son montuno, mambó, agus boiléaró.
Tagairtí
thumb|Dealbh chré-umha de Benny i Sráid Prado, Cienfuegos, [[Cúba.]]
Fontana, California
Cathair i oirthear California is ea Fontana. Sa bhliain 2010 fuarthas 196,069 duine ina gcónaí in Fontana.
Art O'Connor
Polaiteoir Éireannach ab ea Art O'Connor (1888 - 10 Bealtaine, 1950). Bhí sé ina bhall de Shinn Féin.
Caisteal Chiosmuil
Is caisleán beag meánaoiseach é Caisteal Chiosmuil, suite i lár Bhágh a' Chaisteil, amach ó Bharraigh sna hOileáin Siar, i gComhairle nan Eilean Siar. Ba é baile cheann feadhna Chlann Mhic Néill é, ach anois tá sé ar léas d'Àrainneachd Eachdraidheil Alba (Béarla:Historic Environment Scotland ) le míle bliain. Tá sé suite i lár an chuain timpeall 100m ón chéibh (nó laimrig ) i mBàgh a' Chaisteil, Barraigh.
Stair
Tógadh é sa Mheánaois bhí iomrá scríofa faiotús faoi sa 16ú haois. Is é an t-aon chaisleán meánaoiseach atá ar marthain sna hOileáin Thiar. Ciallaíonn an t-ainm ciosamul 'caisleán oileáin' sa Lochlainnis.
Cuan na Trá Móire
Is cuan é Cuan na Trá Móire. Tá sé suite ar an gcósta an Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Cille Mhàrtainn
Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd na hAlban é Cille Mhàrtainn.
Apaipsis
Is é is apaipsis ann an pointe is faide a théann réad atá i bhfithis (pláinéad, cóiméad, spásárthach) timpeall ar rinn spéire ón bpríomhrinn spéire sin. Tá an pointe seo mar mhalairt ar an bpearaipsis, an pointe is gaire. Maidir le fithisí timpeall na Gréine, tugtar an t-aiféilean ar an apaipsis, agus i bhfithisí timpeall an Domhain tugtar an t-apaigí ar an apaipsis.
Danny Kennedy
Is polaiteoir agus aontachtaí é Danny Kennedy, 6 Iúil 1959) agus iar leas-ceannaire de Páirtí Aontachtach Uladh i dTuaisceart na hÉireann.
Cúlra
Tá sé pósta le triúr clainne; Steven, Philip agus Hannah. Fuair sé a chuid oideachais ag Scoil Ard Iúir Chinn Trá agus d'oibrigh sé le British Telecom ar feadh scór bliain sular toghadh é. Ball den Ord Buí é.
Dancing with the Stars (sraith theilifíse na hÉireann)
Is comórtas damhsa teilifíse é Dancing with the Stars (Gaeilge: Ag Damhsa le na Réaltaí), a thosaigh in Éirinn sa bhliain 2017. Cuireann Jennifer Zamparelli agus Nicky Byrne an chlár i láthair. Tá an chlár bunaithe ar Strictly Come Dancing sa Ríocht Aontaithe.
Tuathal Balbh Ó Gallchóir
Saighdiúir agus agus tiarna ab ea Tuathal Balbh Ó Gallchóir sa 16ú haois (? - 1 Feabhra 1541). Bhí sé ar na daoine ba chumhachtaí de mhaithe Thír Chonaill. Deir na hAnnála gur shaoi é.
Dancing with the Stars (sraith theilifíse na hÉireann)
Tá ar na damhsóirí damhsa a dhéanamh lena bpáirtí agus tá orthu damhsa a dhéanamh mar ghrúpa chomh maith. Tá trí chúpla ag damhsa mar fhoireann agus trí chúpla eile mar ghrúpa eile.
Tuathal Balbh Ó Gallchóir
Murab ionann is formhór thiarnaí na hÉireann, ghéill sé do theagasc na hEaglaise i dtaca le dortadh fola, cé gur iomaí cath a raibh sé páirteach iontu. B’fhearr leis bránna (i.e. gialla) a thabhairt leis ná ár a dhéanamh. Chuaigh seanmóir bráthar go mór i bhfeidhm ar Thuathal Balbh agus é óg, más fíor do na hAnnála, agus chloígh sé leis an teagasc sin go deireadh a shaoil.
Dancing with the Stars (sraith theilifíse na hÉireann)
Stair
Thosaigh an tsraith ar an 8 Eanáir 2017. Craoltar an chlár in áit The Voice of Ireland.
B'iad Julian Benson, Loraine Barry agus Brian Redmond moltóirí ar an seó ar dtús. Bhuaigh Aodhán Ó Mathúna le Valeria Milova an chéad sraith. Bhuaigh Jake Carter le Karen Byrne an dara sraith.
D'fhógair Amanda Byram ar an 28 Lúnasa 2018, nach mbeadh sí ag filleadh mar láithreoir sa bhliain 2019. Fógraíodh ar an 30 Deireadh Fómhair 2018, go mbeadh Jennifer Zamparelli ag teacht ina háit. Bhuaigh Mairéad Ronan le John Nolan an tríú sraith.
Chríochnaigh an ceathrú sraith seachtain go luath mar gheall ar an bPaindéim COVID-19. Bhuaigh Lottie Ryan le Pasquale La Rocca an ceathrú sraith. I mí Iúil 2020, fógraíodh go mbeadh an cúigiú sraith a cuireadh siar. Tá sé ar intinn ag RTÉ an an cúigiú sraith a chraoladh sa bhliain 2022.
Láithreoirí agus breithiúna
I mí Dheireadh Fómhair 2016, bhí sé fógartha gur thriail Marty Whelan chun an chlár a chur i láthair. I mí na Samhna bhí sé fógartha go mbeadh Amanda Byram mar cheann de na láithreoirí. I mí na Nollaig bhí sé fógartha go mbeadh Nicky Byrne mar cheann de na láithreoirí eile. Fógraíodh go mbeadh Blathnaid Treacy ag cur Can't Stop Dancing i láthair ar an Aoine.
Dhearbhaigh RTÉ ar an 18 Nollaig 2016, go mbeadh Julian Benson, Loraine Barry agus Brian Redmond na breithiúna ar an gclár. Sheas Darren Bennett isteach in áit Benson don seachtain a cúig, a sé, a seacht agus a hocht sa chéad sraith agus seachtain a haon agus a dó sa dara sraith.
Damhsóirí gairmí agus a bpáirtí
Eochair:
Céad sraith (2017)
Thosaigh an chéad sraith Dancing with the Stars ar RTÉ a hAon ar an 8 Eanáir 2017 agus chríochnaigh sé ar an 26 Márta 2017.
Dara sraith (2018)
Thosaigh an dara sraith ar an 7 Eanáir 2018 agus chríochnaigh sé ar an 25 Márta 2018.
Tríú sraith (2019)
Thosaigh an tríú sraith ar an 6 Eanáir 2019, agus chríochnaigh sé ar an 24 Márta 2019.
Tuathal Balbh Ó Gallchóir
Bhí muintir Ghallchóir le fáil timpeall Ráth Bhoth agus Thír Aodha in oirthear Dhún na nGall agus ba iad lucht tí na nDomhnallach iad. Bhí baint ag príomhchraobh na muintire le Baile na Glaice.
Dancing with the Stars (sraith theilifíse na hÉireann)
Ceathrú sraith (2020)
Thosaigh an ceathrú sraith ar an 5 Eanáir 2020, agus chríochnaigh sé ar an 15 Márta 2020.
Périgueux
mion|Périgueux Común sa départment Dordogne san Acatáin, in iardheisceart na Fraince is ea Périgueux (foghraíocht i bhFraincis: [peʁiɡø]; Ocsatáinis: Peireguers [pejɾeˈɣɥes, pejɾeˈɡœː] nó Periguers [peɾiˈɣɥes, peɾiˈɡœː]). Is é Périgueux maoracht an départment. Tá deoise Chaitliceach Rómhánach ann freisin. Tá cáil faoi leith ar chócaireacht réigiún Périgueux.
Tagann an t-ainm Périgueux ón tSean-Cheiltis. "Na ceithre threibh" is ciall dó. Chuir Gallaigh fúthu sa cheantar timpeall 200 RC agus i ndiaidh ionraic na Rómhánach, bhog siad ó dheas beagán agus chuir siad campa ar bun ar bhruach na hIsle. Vesunna a thugtaí i Laidin ar an mbaile a d'fhás san áit sin. Faoin 3ú haois bhí aimfitéatar, folcthaí agus áiseanna eile tipiciúla de bhaile Rómhánach ann.
Rugadh William Joseph Chaminade (1761–1850) in Périgueux. Eisean a bhunaigh Cumann Mhuire. Le linn an Dara Cogadh Domhanda, tarrtháladh a lán Giúdach agus daoine eile ón Alsáis agus iad á n-aistriú go Périgueux. Tá titim leanúnach ar dhaonra an chomúin ó na 1950idí i leith. 29,811 an daonra sa bhliain 2011.
Bán an Aeir
mion|Príomh Páirc Bán an Aeir Is baile beag í Bán an Aeir suite i dtaobh ó Thuaidh i gContae Bhaile Átha Cliath. Is bruacbhaile í Bán an Aeir do Chúlóg. Téann Abhainn na Cúlóige taobh leis an mbruacbhaile Bán an Aeir. Bunaíodh séipéal Naomh Pól ann sa luath - Chríostaíocht agus tá an bruachbhaile tar éis fás agus forbairt timpeall paróiste an tséipéal. Tá clubtheach an Chumainn Uí Thuathail lonnaithe in aice le Bán an Aeir. Tá club Bán an Aeir FC lonaithe ann in aice le clubtheach Uí Thuathail agus tá Cumann Creidmheasa taobh leis freisin.
Nádúr
Tá Abhainn na Cúlóige suite timpeall an chúinne ó Bhán an Aeir. Tá dhá pháirc ollmhór ann inar féidir le daoine spóirt á n-imirt orthu agus is féidir leis na páistí súgradh ar na páirceanna freisin. Is féidir roinnt bláthanna ag tús an eastáit a fheiceáil i rith an Earraigh agus i rith an tSamhraidh chomh maith.
Ceantair
Tá go leor bruacbhailte in aice le Bán an Aeir.
Ráth Eanaigh
Tá an ceantar Ráth Éanaigh taobh le Bán an Aeir chomh maith. Tá páirc Naomh Áine suite i bpobail Ráth Éannaigh agus imrítear a lán cluichí iománaíocht, Peil Ghaelach, Sacar agus Rugbaí ann. Sheinn an Banna Cheoil Kodaline i bpáirc Naomh Áine i mí Meitheamh 2019. Tá clubtheach Ráth Éanaigh suite i gcríolár an pobal freisin.
Darndál
Tá Darndál ar an taobh thoir do Bhán an Aeir. Is páirt den pharóiste atá bainteach leis an gCumann Uí Thuathail í Darndál. Áfach, tá Club Shacar 'Darndál FC' lonaithe ann.
Áiseanna
Tá pictiúrlann cúig nóiméad timpeall an chúinne ó Bhán an Aeir. 'Odeon Cúlóg' is ainm dó. Roimh sin, glaotar 'UCI' air sular cheannaigh an 'Odeon' na cearta dó. Tá áit ann atá taobh leis an bpictiúrlann freisin inar féidir cluichí bollaí a imirt agus tá roinnt cluichí stuabhealach ann. 'Leisureplex' is ainm don áit.
Tá brú óige ann darbh ainm 'the Cool side of God'. Tá an grúpa lonnaithe i Séipéal Naomh Pól. Bíonn siad ag canadh amhrán don Aifreann ann agus bíonn siad ag canadh roinnt amhráin éagsúla chomh maith. Mura bhfuil na páistí ag iarradh canadh, is féidir leo roinnt cluichí eile a imirt lena chéile nó is féidir leo suí síos agus caint lena chéile freisin.
In aice leis an Séipéal tá an cumann Uí Thuathail. Club áitiúla í do Bhán an Aeir inarbh fhéidir iománaíocht agus Peil Ghaelach agus Liathróid Láimhe a imirt. Bunaíodh an club sa bhliain 1901. Nuair a bhunaíodh an club, bhíodar lonnaithe i lár na cathrach in aice leis na cúig lampa ach, bhogadar amach go Céide Bhlunden sa luath 2000dí.
Reiligiúin
Tá Séipéal Caitliceach amháin ann agus Séipéal Protastúnach amháin ann chomh maith. Tá an Séipéal Caitliceach (Séipéal Naomh Pól) i mBán an Aeir agus tá an Séipéal Protastúnach (Séipéal Naomh Eoin) lonnaithe ar an mbóthar lasmuigh na heastáit tithíochta Bán an Aeir ar Bhóthair Thóin le Gaoith.
Bunscoil Shinsearach agus Sóisearach Naomh Pól
==== Pobalscoil Donahies ==== Tá Pobalscoil Donahies lonnaithe cúig nóiméad ó Ard na Gréinne agus Bán an Aeir. Bhunaíodh an scoil sa bhliain 1979 agus tá siad ag céillúradh féile 40 bliain i mbliana. Is scoil í ina bhfuil meascán de bhuachaillí agus cailíní iontu.
Coláiste Chanel
Tá Coláiste Chanel lonnaithe i sráidbhaile Cúlóg atá in aice le Bán an Aeir. Bhí an scoil bunaithe sa bhliain 1955. Is scoil í a bhfuil ach buachaillí amháin iontu
=== Gaelcholáiste Reachrann === Is gaelscoil í i nDomhnach Míde. B'í an ghaelscoil is cóngaraí do Bhán an Aeir. Bunaíodh an scoil sa bhliain 2002. Tá an scoil timpeall ar chúig nóiméad déag ó Bhán an Aeir.
27a
Is féidir an 27A a fháil ó Chéide Blunden os comhair an Chumainn Uí Thuathail agus an Cumann Creidmheasa, agus téann an bus isteach go lár na cathrach agus stopann sé ar Shráid Thalbóid.
27X
Téann an 27X ó Ascaill Halla an Chláir go dtí Belfield UCD. Téann an bus suas Bóthar Mhullach íde freisin ach ní stopann an bus ag an stad céanna toisc go bhfuil an bus ag iarradh fáil go dtí an stop deireanach níos tapúla ná an 27 a théann an bealach céanna.
27
Téann an 27 ó Halla an Chláir go dtí Ráth Miontáin tríd lár na Cathrach, suas bóthar Mhullach Íde.
15
Téann an 15 ó Chluainghrifín go dtí Bóthar BaileChullen tríd lár na cathrach. Téann an bus suas an bóthar Mhullach Íde freisin agus tá stad an bus suas an bóthar ó Bhán an Aeir.
42
Téann an 42 ó Shráid Thablóid go dtí an tÓstán Sands i bPort Mearnóg.
43
Téann an 27, 27X, 15, 42, 43 go léir suas bóthar Mhullach Íde agus toisc sin is féidir na busanna sin go léir a fháil ag an stad céanna, ag timpeallán Darndál nó ag an stad atá ar Abhainn na Cúlóige in aice leis an bpictiúrlann.
Caithfidh tú an 27A a fháil ag stad difriúil ach téann sé suas bóthar Mhullach Íde ag timpeallán Ard Aidhin.
Stopann an 27A, 42, 43 ag an stop deireanach céanna ar Shráid Thalbóid.
Sergio Ramos
Is imreoir sacair Spáinneach é Sergio Ramos. Imríonn sé faoi láthair le Real Madrid. Rugadh é 30 Márta 1986 in Camas, Andalucía.
Ar 17 Lúnasa 2015, agus i ndiaidh tuairimíocht faoina aistriú go Manchester United, ghlac Ramos conradh nua cúig bliana le Real Madrid, rud a cheanglaíonn é leis an gclub sin go dtí an bhliain 2020. Rinneadh captaen de i ndiaidh aistrú Casillas go FC Porto.
Bhronn UEFA an teideal Laoch na hImeartha air ar 28ú Bealtaine 2016 i ndiaidh bua Real Maidrid (5–3) i gcoinne Atlético Madrid.
Kevin Rowland
Is amhránaí agus ceoltóir de phór na hÉireann é Kevin Rowland. Rugadh é i Wolverhampton, Birmingham ar an 17 Lúnasa, 1953. Tháinig a thuismitheoirí as Crois Mhaoilíona i gContae Mhaigh Eo. Tá sé ina príomhamhránaí sa bhanna ceoil Dexys Midnight Runners.
Contae Shelby, Alabama
Is contae in Alabama é Contae Shelby. Tá sé suite i lár an stáit. Tá an dlús daonra (102/km²) ann. Is é Columbiana príomhbhaile an chontae. Sa bhliain 2016 bhí 210,622 daoine ina gcónaí ann. Tá sé ag críochantacht le Contaetha Bibb, Chilton, Coosa, Jefferson, St. Clair, agus Talladega.
Stair
Bunaíodh Contae Shelby ar 7 Feabhra 1818. Ainmníodh an contae i gcuimhne ar Isaac Shelby, gobharnóir Kentucky. mion|Siopa poitigéara i bhfoirgneamh a tógadh sna 1880idí in Calera, [[Alabama]]
Gòrdan (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Gòrdan. Cruthaíodh sa bhliain 1983 é. Is é Colin Clark (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Brian Stowell
Duine de phríomhghníomhaithe athbheochana na Manainnise é Brian Stowell (6 Meán Fómhair 1936 – 18 Eanáir 2019). Rugadh i nDúghlais, Oileán Mhanann, é. Craoltóir, teangeolaí agus scríbhneoir Manainnise é. Nuair a bhí sé ina mhac léinn óg, bhain sé amach líofacht sa Mhanainnis, agus rinne sé téipthaifeadtaí ar chaint na gcainteoirí deireanacha dúchais. D'fhoghlaim sé Gaeilge na hÉireann freisin, agus d'aistrigh sé áiseanna teagaisc ón teanga sin go Manainnis. Nuair a tháinig Raidió Mhanann ar an bhfód, bhí an-pháirt aige i bhforbairt an chraolacháin san oileán.
Ar Lá Tinvaal 2010, bhronn an Tinvaal, nó Dáil Mhanann, a Onóracha ar Stowell - an t-aitheantas is airde is féidir le stát Mhanann a thabhairt d'aon duine.
Shine-Ider (Khövsgöl)
Sum (ceantar) atá suite i gCúige Khövsgöl na Mongóile thuaidh is ea Shine-Ider (Mongóilis: Шинэ-Идэр). Sa bhliain 2000 bhí 4,348 duine ina gcónaí sa chúige. Bunaíodh an cúige sa bhliain 1923.
Lia
deas|250px|thumb|Dochtúir leighis
Stair
Bhunaigh Thomas Linacre Coláiste Ríoga na Lianna i Londain i 1518, chun cúrsa traenála caighdeánach a leagan síos is a mhonatóiriú i gcomhair lianna sa Bhreatain.
Gairmeacha
Déantar idirdhealú idir lia is máinlia: sa mháinliacht a bhíonn a thraenáil siúd. Bíonn 'an Dochtúir' mar theideal ag lia, ach 'an tUasal' ag máinlia.
Tá dochtúirí eile ar shaineolaithe iad, agus is gnách dóibh freastal a dhéanamh ar a gcuid othar i mbailte móra. Tá cuid acu seo araon a dhéanann an-chuid múinteoir eachta agus taighde, go háirithe sna cathracha.
Oideachas
I ndiaidh sé bliana i ndámh an leighis in ollscoil i bPoblacht na hÉireann, nó cúig bliana i dTuaisceart Éireann, cáilíonn an mac léinn mar dhochtúir leighis, nuair a bhronntar céim ollscoile air agus nuair a bhronnann an Chomhairle Leighis in Éirinn no an GMC sa Bhreatain ceadúnas teoranta leighis air. Ar feadh bliain is féidir leis obair mar intéirneach in ospidéal.
I ndiaidh sín, ní sé dianstaidéar ar ghné den leigheas, cuid acu mar lianna teaghlaigh, cuid eile sna speisialtachtaí leighis.
Bíonn air nó uirthi scrúdaithe bhreise a bhaint amach i ndiaidh oibriú sa ghné chéanna den leigheas, chun cáilíocht a bhaint amach ó cheann des na coláistí saineolaithe. mar sh, le aitheantas mar lia chomhairleathach a bhaint amach, bíonn ar dhochtúir leighis scrúdaithe Choláiste Ríoga um Máinliachta in Éirinn, Sasana nó ceann des na Coláistí Alban acha a bhaint amach.
Cill Mhunna
Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd na hAlban í Cill Mhunna.
An Phoblacht Dhoiminiceach
Is poblacht atá suite san oileán Chairib, an Easpáinneoil í an Phoblacht Dhoiminiceach (Spáinnis: República Dominicana). Is í Santo Domingo an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír.
WTA Tour 1997
Is liosta é seo de na heachtraí a tharla sa bhliain 1997 i leadóg ar an WTA Tour. Ba é seo an 27ú eagrán. Bhuaigh Martina Hingis na craobhacha is mó le 12, an airgead is mó le $3,400,196 agus na pointí is mó le 6,264 pointe. Ba í Martina Hingis imreoir na bliana agus Venus Williams imreoir nua na bliana.
Bruton
Is baile suite i Somerset é Bruton.
Inbhir Àir, Carraig agus Cumnaig (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Inbhir Àir, Carraig agus Cumnaig. Cruthaíodh sa bhliain 2005 é. Is é Bill Grant (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Wathaurong
Pobal Bundúchasach Astrálach is ea na Wathaurong (nó Wada wurrung), agus iad le fáil ó dhúchas i lár agus i ndeisceart Victoria i réigiún forleathan a bhfuil Geelong, Melbourne, Melton agus Ballarat le fáil ann anois. Uaireanta thabharfadh na hEorpaigh Barrabool orthu. Bhí treibheanna den phobal seo ina gcónaí cois farraige, ar an machaire agus ar na sléibhte, agus iad ina gcuid de chomhcheangal na Kulin. Bhí canúintí Wathaurong á labhairt ag cúig threibh is fiche.
Thugtaí arweet ar cheann treibhe, teideal arbh ionann é agus ngurungaeta i measc na Wurundjeri. right|thumb|250px|Bunlimistéar na Wathaurong
Stair
Tá na Wathaurong sa réigiún céanna le 30,000 bliana ar a laghad, agus d’fhág siad timpeall 140 láithreán seandálaíoch ina ndiaidh. Is dócha nár bhuail siad le hEorpaigh roimh thús an 19ú haois. Bhuail cuid den phobal leis an taiscéalaí Matthew Flinders nuair a champáil sé ag an Rinn Bhearnach (Indented Head) agus chuaigh suas na You Yangs sa bhliain 1802. Roimhe sin d’fhéadfaidís teagmháil leis an Leifteanant John Murray nuair a mhapáil sé an Rinn Bhearnach agus a d’ainmnigh Bá na nEalaí (Swan Bay).
Comhrac
Nuair a bhunaigh an Leifteanant David Collins coilíneacht ag Bá Uí Shúilleabháin (O’Sullivan Bay) in Victoria i Mí Dheireadh Fómhair 1803, sheol sé an Leifteanant J. Tuckey go dtí Bá Corio chun suirbhé a dhéanamh, agus lámhachadh roinnt Bundúchasach dá bharr. D’éalaigh William Buckley, daoránach, ón gcoilíneacht i Mí na Nollag 1803 agus d’fháiltigh na Wada wurrung balug roimhe mar Murrangurk, ceannaire aiséirithe. D’fhan Buckley leo ar feadh dhá bhliain is tríocha (idir 1803 agus 1835) sular theagmháil sé le dream John Batman ar 6 Iúil 1835.
Thosaigh an cogadh i ndáiríre nuair a thosaigh grásaeirí ag cur fúthu timpeall Geelong agus níos faide siar. Is minic a mharaíodh na Bundúchasaigh caoirigh, rud a d’fhéadfadh comhrac agus eirleach a tharraingt.
Is annamh a chuirtí an dlí ar ghrásaeirí as Bundúchasaigh a mharú. Má rinneadh, chuirfí an cás ar ceal d’uireasa fianaise, mar a tharla nuair a cuireadh John Whitehead chun Sydney lena thriail as Woolmudgin a mharú ar 7 Deireadh Fómhair 1836. Níor cheadmhach do Bhundúchasaigh fianaise a thabhairt i gcúirt ag an am. Léirigh Neil Black, grásaeir in Iarthar Victoria, conas a bhí an scéal agus é ag scríobh ar 9 Nollaig 1839 faoin mbaint a bhí ag an ár le sealbhú talaimh. Is cosúil nach bhfuil sa tuairisc thíos ach cuid den scéal.
Wada Wurrung a bhí maraithe ag coilínigh anuas go dtí an bhliain 1859
Críocha agus beatha
thumb|right|220px|Coillte Otway, cuid de chríocha na Wathaurong. Bhí cúig threibh is fiche ag baint leis an bpobal agus canúintí acu a raibh gaol gairid acu lena chéile. Bhí caidreamh ag na treibheanna ar a chéile de bharr cúrsaí cultúir, creidimh, trádála agus lánúnais.
D'fhéadfadh treibh tairbhe a bhaint as acmhainní na gcomharsan ach gan dul thar fóir leis. Dá marófaí an iomarca éisc in abhainn áirithe d'fhéadfadh úinéirí na habhann an iascaireacht a chosc ann.
Níor tháinig na Wathaurong slán ar fad ón lámh láidir, ach níor chaill siad an caidreamh a bhí acu ar a chéile. D'fhág sin go raibh siad in ann cuid dá ndúchas a choinneáil beo.
Treibheanna
Ag seo dáileadh na dtreibheanna.
Ceantar dúchais
Bhí limistéar na Wathaurong ag síneadh ó Abhainn Werribee go dtí Port Phillip, Leithinis Bellarine, coillte Otway agus siar ó thuaidh go dtí Sliabh an Éimiú (Mount Emu) agus Sliabh na hAinnise (Mount Misery). Bhí órcheantar Bhallarat le fáil sa limistéar sin.
Teanga
Tá Wathaurong ar na teangacha Bundúchasacha a bhfuil taighde á dhéanamh orthu in Victoria. Tá liosta téacsanna curtha i dtoll a chéile, idir leabhair acadúla agus theacsanna stairiúla de chuid an 19ú haois. Táthar ag súil, mar sin, gur féidir an teanga a chur i mbéal an phobail arís.
Tá clár teanga Wathaurong ar siúl ón mbliain 1998 i leith, agus teangeolaí agus oibrithe teanga i mbun oibre le tamall anuas. Thosaigh an obair le liosta 2,000 focal a chuir an tOllamh Barry Blake (Ollscoil Latrobe) le chéile, le cois roinnt focal a bhailigh Sue Ferrier (údar Wathaurong Medicines). D’éirigh leis an mbeirt acu 7,000 focal ar fad a bhailiú ó shin, agus a lán abairtí, logainmneacha agus ainmneacha eile ón tréimhse teagmhála timpeall Geelong san áireamh. Tá ábhar nua á bhailiú gan stad.
Tá “Learning Wathaurong”, CDRom, curtha amach ag an gclár, in éineacht leis an "Dictionary of Wathawoorrong”.
Dermot Murnaghan
Is iriseoir de phór na hÉireann é Dermot Murnaghan. Rugadh é i Devon, Sasana ar an 26 Nollaig, 1957.
Modesto, California
Cathair i lár California is ea Modesto. Sa bhliain 2010 fuarthas 201,165 duine ina gcónaí in Modesto.
Lauriston, Victoria
Baile beag atá suite 91 km siar ó thuaidh ó Mhelbourne, Victoria na hAstráile, is ea Lauriston. Sa bhliain 2011, bhí 295 duine ina gcónaí ann.
Coileach (stoidiaca)
Chinesische Astrologie
Cnota
Is éan é an cnota. Is baill d'fhine na Scolopacidae iad.
An Bhinn Ghorm, Contae Mhaigh Eo (Coill Salach)
Is sliabh í an Bhinn Ghorm. Tá an sliabh suite in Muraisc, Contae Mhaigh Eo, thart ar chúig mhíle taobh thoir de Chluain Cearbán. Tá sé 559m ar airde.
Moireabh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Moireabh. Cruthaíodh sa bhliain 1983 é. Is é Dùghlas Ross (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
San Bernardino, California
Cathair i lár California is ea San Bernardino. Sa bhliain 2010 fuarthas 209,924 duine ina gcónaí in San Bernardino.
Meitifisic
mion|350x350px|Bunús na cruinne, le Camille (L'Atmosphere: Météorologie Populaire, Flammarion,  París, 1888). Eolaíocht i dtaobh na beithe mar bheith is ea meitifisic (Fealsúnacht) (Béarla, metaphysics).
Għawdex
Is é Għawdex (Béarla agus Iodáilis: Gozo) an dara hoileán is mó in oileánra Mhálta. Ceantar tuaithe agus curadóireachta atá ann, an chuid is mó, nó tá talamh méith ann, agus seansaol mhuintir Mhálta beo ansin i gcónaí. Tá Għawdex 67 km² ar achar, agus sa bhliain 2005, bhí 31,053 duine ina gcónaí ansin, duine as an gcúigear acu i Rabat (Béarla: Victoria), príomhchathair an oileáin.
Ar nós oileán Mhálta féin, tá cuid mhaith iarsmaí ón gClochaois le feiceáil san oileán, ar nós na struchtúir mheigiliteacha in Ġgantija.
Siobhan Fahey
Is amhránaí Éireannach í Siobhan Fahey. Rugadh í i nDún Seachlainn, Contae na Mí, ar an 10 Meán Fómhair, 1958.
Tömörbulag (Khövsgöl)
Sum (ceantar) atá suite i gCúige Khövsgöl na Mongóile thuaidh is ea Tömörbulag (Mongóilis: Төмөрбулаг). Sa bhliain 2000 bhí 4,174 duine ina gcónaí sa chúige. Bunaíodh an cúige sa bhliain 1931.
Aipnia chodlata
Laghdú tréimhsiúil nó stop na riospráide le linn codlata de bharr cúngú an aerbhealaigh uachtaraigh. Tarlaíonn sí nuair a bhogann na matáin sa choguas is an tsine siain, rud a ligeann do na fíocháin sin an t-aerbhealach a chalcadh, rud a chritheann iad is a tháirgeann srannadh. Mar thoradh ar an riocht seo, bíonn an codladh suaite agus an duine codlatach i rith an lae. Meastar go dtarlaíonn níos mó taismí do dhaoine a ngoilleann an riocht seo orthu. Seans go mbíonn ráta ardaithe galair chairdiasoithíoch acu freisin, ach tá sé seo le cruthú go cliniciúil.
Monegeetta, Victoria
Baile beag atá suite 56 km ó thuaidh ó Mhelbourne, Victoria na hAstráile, is ea Monegeetta. Sa bhliain 2011, bhí 321 duine ina gcónaí ann.
Loch Obha
Is loch suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd na hAlban é Loch Obha.
Kemmuna
Is é oileán Kemmuna (Béarla: Comino) an tríú hoileán is mó in oileánra Mhálta. Tá Kemmuna suite idir oileán Mhálta agus oileán Għawdex, agus é dhá chiliméadar cearnacha ar achar. Níl ach ceathrar de dhaoine ina gcónaí ansin go seasta, ach is áit mhór turasóireachta é.
Moreno Valley, California
Cathair i ndeisceart California is ea Moreno Valley. Sa bhliain 2010 fuarthas 193,365 duine ina gcónaí in Moreno Valley.
Contae Sumter, Alabama
Is contae in Alabama é Contae Sumter. Tá sé suite in iarthar an stáit, ar theorainn na Mississippi. Tá an dlús daonra (6/km²) ann. Is é Livingston príomhbhaile an chontae. Sa bhliain 2016 bhí 13,040 daoine ina gcónaí ann. Tá sé ag críochantacht le Contaetha Alabama Choctaw, Greene, Marengo, Pickens, agus le Contaetha Mississippi Kemper, Lauderdale, agus Noxubee.
Tá an Chontae Sumter ar cheann den contaetha i gCrios Gorm (Béarla: the Black Belt), réigiún i Stáit Aontaithe Mheiriceá theas.
An Loch Geárr
Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd na hAlban é An Loch Geárr.
Contae Sumter, Alabama
Stair
Bunaíodh Contae Sumter ar 18 Nollaig 1867. Ainmníodh an contae i gcuimhne ar Tomas Sumter, Ginearál ó Charolina Theas.
James O'Mara
Polaiteoir Éireannach ab ea James Ryan (6 Lúnasa 1873 - 21 Samhain 1948). Bhí sé ina bhall de Shinn Féin.
Lios an Gharráin
Baile fearainn é Lios an Gharráin (Béarla: Lissagurraun) i Maigh Cuilinn in aice le Bearna i gContae na Gaillimhe, in Éirinn. Tá an baile lonnaithe díreach lár baill idir Maigh Cuilinn agus Bearna. Tá tuairim is 10 dteach ann, gan aon siopa nó scoil, agus tuairim is 24 duine ina gcónaí ann.
Hazel O'Connor
Is amhránaí agus ceoltóir de phór na hÉireann í Hazel O'Connor. Rugadh í i Coventry, Sasana ar an 16 Bealtaine, 1955.
Obar Dheathain a Deas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Obar Dheathain a Deas. Cruthaíodh sa bhliain 1885 é. Is é Ross Thomson (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Cumann Cearta Sibhialta Thuaisceart Éireann
Spriocanna
Bhí an CCSTÉ ag iarraidh ceist na gceart sibhialta a shocrú taobh istigh de chóras polaitiúil an Tuaiscirt. Thar aon rud eile, theastaigh uathu deireadh a chur le claonroinnt na dtoghlach, ó d'fhág sí na Caitlicigh gan ionadaíocht cheart i gcúrsaí an rialtais áitiúil.
Thairis sin, bhí lucht an Chumainn inbharúla nach raibh na Caitlicigh ag fáil a gcirt de na jabanna ná den tithíocht phoiblí. Bhí siad ag éileamh freisin go mbainfí Acht na gCumhachtaí Speisialta de leabhar an dlí, ó bhí siad den tuairim go rabhthas ag baint claonúsáide as na cumhachtaí speisialta sin leis na Caitlicigh a choinneáil faoi chois.
Imeachtaí
Bhí an Homeless Citizens’ League gníomhach i nDún Geanainn i 1963, iad ag máirseáil agus ag agóidíocht in aghaidh na Comhairle áitiúil.
Den chuid ba mhó ba iad na ‘stickies’- mar a tugadh ar na poblachtaithe oifigiúla i ndiaidh na scoilte leis na sealadaigh – a chinn ag cruinniú i 1966 go mbunófaí an CCSTÉ. Ach bhí an ghluaiseacht i bhfad níos uileghabhálaí ná iadsan. Bhí cumannaigh, ceardchumannaigh, daoine a bhí san SDLP ina dhiaidh sin, mic léinn agus daoine eile a bhí faoi thionchar imeachtaí i Meiriceá agus sa Fhrainc páirteach.
Sa bhliain 1967, thionscain an Cumann seo feachtas síochánta le cearta sibhialta a bhaint amach. Bhí an feachtas múnlaithe ar ghluaiseacht na gceart sibhialta i Stáit Aontaithe Mheiriceá, áit a raibh na Gormaigh amuigh sna sráideanna faoi cheannas an Urramaigh Martin Luther King.
Eagraíodh na máirseálacha i 1968 faoi scáth an CCSTÉ. I bhfírinne ba chumainn ghníomhaíochta áitiúla a bhí taobh thiar d’agóidí a gceantar féin, iad ar fad mar a bheadh comhghuaillíocht scaoilte a bhain leas as an CCSTÉ.
1968
Tharla léirsithe i nDún Geanainn agus in Ard Mhacha sa bhliain 1968 faoi scáth an CCSTÉ.Eagraíodh an mháirseáil is míchlúití ar an 5 Deireadh Fómhair 1968. Ba iad an Derry Housing Action Committee a d’iarr ar an NICRA a n-ainm a chur le hagóid Dhoire. Nuair a stop na póilíní an mháirseáil i Sráid an Diúic bhí an íde a tugadh don lucht máirseála scanrúil. Bhí alltacht ar dhaoine nuair a chonaic siad an scannán nuachta de chuid RTÉ. Tugadh suntas ar leith do na pictiúir den CRU ag batráil daoine go fíochmhar, an feisire Parlaiminte Gerry Fitt ina measc (an tOllamh Dáithí Ó hUaithne agus Proinsias Mac Aonghusa a bhí ann chomh maith).
I nDoire, ar an 22 Samhain 1968, géilleadh do na náisiúnaigh maidir le roinnt pointí. D’éirigh leis an bhfeachtas ar son na gceart deireadh a chur leis an vóta a bhíodh ag comhlachtaí agus vóta amháin an duine a bhaint amach, chomh maith le hathrú ar leithdháileadh na tithíochta. Bunaíodh oifig an Ombudsman (fear an phobail), cuireadh samhailchomhartha an leithcheala, Comhairle Dhoire, ar neamhní agus ceapadh Coimisiún ina hionad.
1969
Bhí an choimhlint idirphobail ag dul chun olcais ó thús na bliana 1969 ar aghaidh, ach má bhí, chuaigh sí ó smacht ar fad nuair a d'ionsaigh na Dílseoirí mórshiúl Chumann na gCeart Sibhialta i mBun Tolaid i gContae Dhoire. Tharla Cath Thaobh an Bhogaigh go gairid ina dhiaidh sin. clé|mion|Ciréib, 1970
Glendale, California
Cathair i ndeisceart California is ea Glendale. Sa bhliain 2010 fuarthas 191,719 duine ina gcónaí in Glendale.
Féis Bharraigh
Thosaigh Féis Bharraigh i 1981 chun Gaeilge na hAlban a fhobairt ar an mBarraigh agus Bhatarsaigh, Comhairle nan Eilean Siar.
Kimchi
mion|kimchi Bia as an gCóiré Theas is ea Kimchi. Cabáiste atá ann a rinneadh a choipeadh le salann, piobar agus gairleog.
Luis Alberto Suárez
Is imreoir sacair é Luis Alberto Suárez. Imríonn sé le F.C. Barcelona faoi láthair agus le foireann idirnáisiúnta Uragua freisin.
Saolaíodh Suárez ar an 24 Eanáir 1987 i Salto. Tosaí atá ann. Ar dtús d'imir sé mar thosaí tacadaíochta: ba é Klaas-Jan Huntelaar an príomhthosaí. Tháinig Marko Pantelić i gcomharbas ar Huntelaar tar éis dó an club a fhágáil. Nuair a fuair Martin Jol post an bhainisteora, roghnaigh sé Suárez mar chaptaen na foirne. Tháinig sé i gcombharbas ar Thomas Vermaelen, a bhí imithe go hArsenal.
Le teacht mhí Eanáir, d'aistrigh Suárez go Liverpool ar €26.5 milliún (£22.8 milliún). Bhuaigh Suárez a chéad chorn le Liverpool mí Feabhra 2012 nuair a bhuadar an Football League Cup. Scoráil sé a chúigiú hat trick dá chlub sa Premier League ar an 4 Nollaig 2013; leis seo, rinneadh scórálaí an 'hat trick' is minice de ó bunaíodh an Premier League agus ceann aimsithe aige gach 17.4 cluiche.
mion|left|Suarez ag imirt le [[Uragua sa bhliain 2011]]
Ceann Loch Goibhle
Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd na hAlban é Ceann Loch Goibhle.
Ard-diúc Franz Ferdinand na hOstaire
Ard-diúc na hOstaire ab ea Franz Ferdinand Karl Ludwig Joseph (nó Franz Ferdinand de ghnáth) (18 Nollaig, 1863 – 28 Meitheamh, 1914) idir 1896 agus a bhás i 1914. clé|mion|177x177px|Ard-Diúc Ferdinand agus a bhean chéile sular maraíodh iad
Rochford, Victoria
Bailecheantar atá suite thart ar 70 km siar ó thuaidh ó Mhelbourne, Victoria na hAstráile, is ea Rochford.
Ard-diúc Franz Ferdinand na hOstaire
Feallmharú
Ba é Gavrilo Princip an duine a d'fheallmharaigh Ferdinand agus a bhean chéile Sophie, Bandiúc Hohenberg ar 28 Meitheamh, 1914 i Sairéavó.
Seirbiach Boisniach ab ea Princip. Creidtear go raibh sé ag obair ar son na Láimhe Duibhe (Crna ruka), grúpa a bhí ag troid ar son neamhspleách ais don Bhoisnia. Bactar iarracht ní ba luaithe na náisiúnathaite Seirbeacha ar é a fheallmharú. clé|mion|259x259px
Iarmhairtí
Ba ea dúnmharú Franz Ferdinand a chuir tús ar shraith imeachtaí a tharla go gairid ina dhiaidh. Fadú leis an teannas idir an Ostair-Ungáir agus an tSeirbia ba ea an feallmharú. Deirtear uaireanta fiú gur thosaigh An Chéad Chogadh Domhanda mar thoradh ar an eachtra seo.
Tosontsengel (Khövsgöl)
Sum (ceantar) atá suite i gCúige Khövsgöl na Mongóile thuaidh is ea Tosontsengel (Mongóilis: Тосонцэнгэл). Sa bhliain 2000 bhí 4,161 duine ina gcónaí sa chúige. Bunaíodh an cúige sa bhliain 1931.
Biarritz Olympique
Is club rugbaí Bascach é Biarritz Olympique Pays Basque (BOPB) a imríonn a chuid cluichí baile in Parc des Sports Aguiléra i Biarritz, in iardheisceart na Fraince i dTír na mBascach.
Uaireanta imríonn Biarritz sa Staid Anoeta in Donostia-San Sebastián, mar is é an Anoeta an staid is gaire don bhaile ar féidir cluichí móra a imirt ann.
Tylden, Victoria
Baile beag atá suite 83 km ó thuaidh ó Mhelbourne, Victoria na hAstráile, is ea Tylden. Sa bhliain 2011, bhí 355 duine ina gcónaí ann.
Lus
Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd na hAlban é Lus.
Roger Sweetman
Polaiteoir Éireannach ab ea Roger Sweetman (18 Lúnasa 1874 - 20 Bealtaine 1954). Bhí sé ina bhall de Shinn Féin.
Tahlequah, Oklahoma
Cathair bheag is ea Tahlequah (Seiricis: ᏓᎵᏆ) atá suite in Oklahoma i Stáit Aontaithe Mheiriceá. De réir an daonáirimh sa bhliain 2011, tá 16,021 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Tahlequah suite i gContae Cherokee. Tá Jason Nichols ina mhéara. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1838.
Tá ceanncheathrú ag an Náisiún Seiricíoch sa chathair.
thumb|left|300px| Comhartha bóthair i an teanga Seiricis.
Éire Neodrach
Clár teilifíse faoi neodracht na hÉireann sa Dara Cogadh Domhanda is ea "Éire Neodrach". Craoladh "Éire Neodrach" ar TG4.
Sairéavó
Is é Sairéavó príomhchathair na Boisnia-Heirseagaivéine, agus an chathair is mó sa tír. clé|mion|[[Reilig Musafir,Sarajevo]]
Ochail agus Siorrachd Pheairt a Deas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Ochail agus Siorrachd Pheairt a Deas. Cruthaíodh sa bhliain 2005 é. Is é Luke Graham (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Sairéavó
Stair
clé|mion|Halla na Cathrach clé|mion|Cárta phoist sa bhliain 1900 Bhunaigh na hOtamánaigh Sairéavó sa bhliain 1461,
Bromley-by-Bow
Is baile é Bromley-by-Bow atá suite sa bhuirg Tower Hamlets, Londain Thoir. I ndaonáireamh na bliana 2011 fuarthas 14,480 duine ina gcónaí ann.
Ifín (ogham)
Ar cheann desna forfeda san aibítir oghaim is ea Ifín (Sean-Ghaeilge iphín ). Ar dtús, is amhlaidh gurbh é [p] a luach foghraíochta. De réir Auraicept na n-Éces, De Dúilib Feda na Forfid agus In Lebor Ogaim ámh, is é io, ía, agus ia faoi seach a luach.
Stair
Téann aibítir an Oghaim siar go dtí ré na Gaeilge Cianaí, nuair nach raibh an pósadh foghraíochta [p] ann. Is amhlaidh mar sin gur cumadh an litir Ifín le linn ré na Sean-Ghaeilge chun an foghar [p] a léiriú. Ar dtús, glaodh Pín uirthi, d'fhéadfadh faoi thionchar pinus na Laidine. Is níos dóichí é ámh gur fréamhaithe ó spina (spíon) na Laidine is ea í. i ndáiríre, is crann nó tom le toradh milis art i gcreat de réir na mbriathogham (féach thíos), agus dá bharr, ní giúis. De réir Kelly (1976), feictear an focal spín (ón Laidin) i gCóras na gCrann brí spíonán sin nó spíon gooseberry. Sa chás seo, b'fhéidir go raibh an ceart ag na gluaisithe meánaoiseacha.
De bharr "scéimreachas na nOghamaithe níos deireanaí" (McManus 1988:167), tugadh sainmhíniú as nua ar na cúig bun-fhorfeda mar aicme gutaí, go sainiúil défhoghar. De bharr sin, b'éigean dó litir nua a thabhairt arís don fhoghar [p], an uair seo mar mhodhnú den litir [b], ar a glaodh Beith Bhog nó Peith. Tugadh an t-ainm i-phín ar an litir nua, a measadh go seasadh do dhéfhoghair i-.
Sanasaíocht
Tugtar gluais in Auraicept na n-Éces don fhocal de réir córas na gcrann mar spíonán nó spíon.
Briatharoghaim
Is iad a leanas na nathanna meafaracha dhá-fhoclach, nó Briatharoghaim (kennings), d'ainm na litreach:
Cúán mac Amalgado
Rí na Mumhan d'Eoghanacht Áine ba ea Cúán mac Amhalaí (Sean-Ghaeilge Cúán mac Amalgado) (bás 641 ). Amhalaidh mac Éanna (bás 601), iar-rí, ba ea a athair. Tháinig sé i gcoróin i gcomharbacht ar succeeded Fhailbhe Flann mac Aodha Dhuibh sa bhliain 639.
Ní tuairiscítear eachtra ar bith dá réimeas, cé go bhfuil lua ann do rí Muman leis an ainm Cúán mac Éndai. Insítear gur maraíodh é ag Cath Charn Chonaill, ina comhghuaillí Ghuaire Aidne mhic Colmáin (bás 663) na gConnacht, clóite ag Diarmaid mac Aodha Sláine as Breá. Tharla an cath sa bhliain 649, rud a théann in aghaidh dáta a bháis, agus diúltaíonn Oll. Byrne an scéal dá bharr. Insíonn Seathrún Céitinn an scéal seo, le hainm ceart an rí, agus tugann sé réimeas deich mbliana dó.
Bhí mac amháin aige a bhfuil aithne air, Maol Umha (Máel Umae), athair Eidirscéil (bás 721), rí Mumhan.
Siar Ó Thuaidh
Sraith theilifíse de chuid TG4 faoi Thuaisceart Éireann is ea Siar Ó Thuaidh.