cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Porthcawl
Baile i Pen-y-Bont ar Ogwr, an Bhreatain Bheag, is ea Porthcawl, 36.5 km ó Caerdydd agus 248 ó Londain. Tá daonra 15,647 ann, agus tá 1,339 (8.6%) in ann Breatnais a labhairt.
Maryna Viazovska
Is matamaiticeoir Úcránach í Maryna Sergiivna Viazovska (, a rugadh 2 Nollaig 1984) aitheanta as a cuid oibre i sféarphacáistiú. Tá sí ina hOllamh iomlán agus ina Cathaoirleach ar Uimhirtheoiric ag Institiúid Matamaitice an École Polytechnique Fédérale de Lausanne san Eilvéis. Bronnadh an Bonn Fields uirthi sa bhliain 2022.
Oideachas agus gairm bheatha
Rugadh Viazovska i gCív an duine is sine de thriúr deirfiúracha. Ba cheimiceoir a hathair a bhí ag obair i monarcha aerárthach Antonov agus innealtóir a máthair. D'fhreastail sí ar shainmheánscoil do mhic léinn ardghnóthachtála san eolaíocht agus sa teicneolaíocht, Licéam Chív do na hEolaíochtaí Nádúrtha  (Úcráinis : Київський природничо-науковий ліцей № 145). Bhí múinteoir a raibh tionchar aige ann, Andrii Knyazyuk, ag obair roimhe seo mar mhatamaiticeoir taighde gairmiúil sular ceapadh é ina mhúinteoir meánscoile. Chuaigh Viazovska san iomaíocht sna hOilimpicí matamaitice intíre nuair a bhí sí ar an ardscoil, agus bhuaigh sí an 13ú háit i gcomórtas náisiúnta inar roghnaíodh 12 scoláire chuig campa traenála, as a raibh sé cinn acu le roghnú don Oilimpiad Matamaitice Idirnáisiúnta. Mar dhalta ag Ollscoil Náisiúnta Taras - Shevchenko  Chív, (Úcráinis: Київський національний університет імені Тараса Шевченка) bhí sí san iomaíocht ag an gComórtas Idirnáisiúnta Matamaitice do Mhic Léinn Ollscoile i 2002, 2003, 2004, agus 2005, agus bhí sí ar cheann de na buaiteoirí chéad áit i 2002 agus 2005. Bhí sí ina comhúdar ar a céad pháipéar taighde sa bhliain 2005.
Ghnóthaigh Viazovska máistreacht ó Ollscoil Kaiserslautern (Gearmáinis: Technische Universität Kaiserslautern) sa bhliain 2007, PhD ó Institiúid na Matamaitice de chuid Acadamh Náisiúnta Eolaíochtaí na hÚcráine (Úcráinis: Інститут математики Національної академії наук України) sa bhliain 2010, agus dochtúireacht (Dr. rer. nat.) ó Ollscoil Bonn in 2013. Baineann a tráchtas dochtúireachta, ' Modular Functions and Special Cycles', le uimhirtheoiric anailíseach agus ba iad Don Zagier agus Werner Müller a mhaoirsigh.
Ba thaighdeoir iardhochtúireachta í ag Scoil Matamaitice Bheirlín agus Ollscoil Humboldt i mBeirlín agus ina Cuairteoir Oirirce Minerva  ag Ollscoil Princeton. Ó Eanáir 2018 choinnigh sí Cathaoir na hUimhirtheoirice mar ollamh iomlán ag École Polytechnique Fédérale de Lausanne (EPFL) san Eilvéis, tar éis tréimhse ghairid a chaitheamh ina hollamh cúnta tionachta.Ó Eanáir 2018 tá sí ina Cathaoirleach ar Theoiric na hUimhreach mar ollamh iomlán ag an École Polytechnique Fédérale de Lausanne (EPFL) san Eilvéis tar éis tréimhse ghairid mar ollamh cúnta tenure-track.
Ionchuir
Sa bhliain 2016, réitigh Viazovska fadhb an sféarphacáistithe i dtoise 8. Ba é an toradh a bhí ar a réiteach i dtoise 8 ná comhoibriú le daoine eile, agus réiteach i dtoise 24 a fháil. Roimhe seo, ní raibh an fhadhb réitithe ach ar feadh trí thoise nó níos lú, agus bhí ríomhaireachtaí fada i gceist le cruthú an leagan tríthoiseach (tuairim Kepler). I gcodarsnacht leis sin, tá cruthúnas Viazovska do thoisí 8 agus 24 "stunningly simple".
Chomh maith lena cuid oibre ar sféarphacáistiú, tá cáil ar Viazovska freisin as a cuid taighde ar dhearaí sféarúla le Bondarenko agus Radchenko. In éineacht leo chruthaigh sí tuairim Korevaar agus Meyers ar dearaí beaga a bheith ann i dtoisithe treallacha. Bhí an toradh seo ar cheann de na nithe a bhuaigh a comhúdar Andriy Bondarenko Duais Vasil A. Popov maidir le teoiric neasúcháin in 2013.
Aitheantas
Bronnadh an Fields Medal uirthi i mí Iúil 2022, rud a fhágann gurb í an dara bean (i ndiaidh Maryam Mirzakhani), an dara duine a rugadh san Úcráin agus an chéad duine le céim ó ollscoil san Úcráin a fuair riamh é. Tugadh onóir di mar dhuine den 'BBC 100 Women' i mí na Nollag 2022.
Teaghlaigh
Bhuail Viazovska lena fear céile, Daniil Evtushinsky, ag grúpa fisice iarscoile do pháistí scoile. Is taighdeoir é freisin ag École Polytechnique Fédérale de Lausanne, san fhisic. Tá beirt pháistí acu, mac agus iníon.
Canúint Ghaeilge Uladh
thumb| An céatadán de na daoine i ngach limistéar riaracháin in [[Cúige Uladh|Ultaibh a bhfuil cumas acu Gaeilge a labhairt. (Contaetha de Phoblacht na hÉireann agus réimsí comhairle Dúiche Thuaisceart Éireann. ]] Is canúint de chuid na Gaeilge í Gaeilge Uladh. Go bunúsach, is ionann Gaeilge Uladh inniu agus Gaeilge Thír Chonaill, ó chuaigh na canúintí dúchasacha in éag in Oirthear Uladh sa chéad leath den 20ú haois. Tá difríochtaí suntasacha idir Gaeilge Uladh agus na canúintí eile. Ós rud é go raibh an-spéis ag gníomhaithe agus ag saineolaithe teanga i nGaeilge na Mumhan nuair a bhí teanga liteartha na Gaeilge á hathbheochan sa chéad leath den fhichiú haois, ba bheag duine taobh amuigh de Thír Chonaill a raibh eolas aige ar chanúint an chúige.
Tá athrú mór tagtha ar an scéal le himeacht na mblianta áfach, agus is dócha go bhfuil Gaeilge Uladh ar cheann de na canúintí is bisiúla sa lá atá inniu: Tá Gaeilge Uladh le clos ar stáisiúin raidió (m.sh. Raidió Fáilte, BBC Raidió Uladh), le léamh in irisí (.m.sh. Nós, An tUltach) agus tá cuid mhaith mhór dá saintréithe ceadaithe de réir an Chaighdeáin is déanaí (m.sh. Córas an tSéimhithe, an fhoirm choibhneasta den bhriathar, an fhoirm scartha den chéad phearsa iolra).
Na canúintí a labhraítí roimhe seo in Oirthear Uladh, bhí siad an-chosúil le Gaeilge na hAlban. An cineál Gaeilge atá fágtha beo i dTír Chonaill inniu, agus í á foghlaim ag na Gaeilgeoirí sna Sé Chontae fosta, tá sí sách difriúil le Gaeilge na hAlban, bíodh go bhfuil cuid mhaith comhthréithre ag an dá chanúint sin i gcónaí.
Fuaimniú
Tá fuaimniú Ghaeilge Uladh sách coimeádach, rud a fhágann nach bhfuil litriú caighdeánaithe an lae inniu chomh hoiriúnach don chanúint seo agus atá sé don dá phríomhchanúint eile. Thar aon rud eile, is mar fhocail dhá shiolla a fhuaimnítear draíocht, ríocht agus focail chosúla eile. Mar sin, d'fhreastlódh an seanlitriú – draoidheacht, rídheacht – níos fearr ar fhocail den chineál seo.
I bhfocail den chineál seo, is ar éigean a chloistear an -ch- ar aon nós. San am céanna, áfach, bíonn an guta úd "a" roimh an "-ch-" le haithint go soiléir – ní guta cúnta doiléir a dhéantar de i bhfuaimniú na nUltach.
Bíonn dhá shiolla in iarmhíreanna an mhodha choinníollaigh agus na haimsire fáisteanaí ag na briathra freisin. Mar sin, is gnách foirmeacha cosúil le salóidh agus shalódh a fhuaimniú mar salóchaidh [salahi] agus shalóchadh [halahu] i gcanúint Uladh. Úsáidtear an litriú -ócha- (in áit ó an chaighdeáin) i leabhair ina bhfuiltear ag iarraidh cur síos cruinn a thabhairt ar fhuaimeanna na canúna.
Tabhair faoi deara freisin go bhfuil sé de chlaonadh san -ó- fhada in iarmhíreanna an mhodha choinníollaigh agus na haimsire fáisteanaí dingeadh isteach sa dara siolla i dtamhan an bhriathair, más briathar sioncópach atá againn, ar nós ceangail: ceanglóchaidh ~ ceangólfaidh, mar shampla. San fhuaimniú, níl anseo ach meititéis: [k'anglahi] ~[k'angalhi]. Cloiseann an tUltach foirmeacha na mbriathar cosúil le sábháil díreach mar a bheadh -ó- sáiteach den chineál chéanna ann, is é sin, cloiseann sé sábhálfaidh mar a bheadh sábhólfaidh ann, [sa:walhi], agus mar sin, is dual dó an fhoirm seo a athrú go sábhlófaidh [sa:wlahi]. Faoi thionchar na meititéise seo tagann foirmeacha cosúil le sábhlaíonn (in áit sábhálann) in úsáid (cf. ceanglaíonn).
Foirmeacha neamhrialta
Maireann cuid mhaith foirmeacha neamhrialta ag na briathra nach gceadaítear sa Chaighdeán Oifigiúil, go háirithe an t-idirdhealú idir na foirmeacha spleácha is na foirmeacha neamhspleácha san aimsir láithreach: gheibh/ní fhaigheann (faigheann/ní fhaigheann an leagan caighdeánaithe – ón taobh eile de, is féidir go ngeibheann agus ní gheibheann a chloisteáil i nGaeilge na Mumhan), tchí/ní fheiceann (in áit feiceann/ní fheiceann sa Chaighdeán Oifigiúil – arís, is é cíonn/ní chíonn an rud a chloisfeá i gCúige Mumhan) 7rl.
Sna canúintí eile, is gnách uimhir uatha an ainmfhocail a urú ar lorg an ailt i ndiaidh an réamhfhocail shimplí: ag an bhfear. Is é an tréith is suntasaí i nGaeilge Uladh go séimhnítear í: ag an fhear. Thairis sin, cuirtear an réamhlitir t- roimh an s inséimhithe sa dá inscne: sa saol agus sa tsráid a deir an Caighdeán Oifigiúil, ach is iad na leaganacha Ultacha ná ins an tsaol agus ins an tsráid. Tabhair faoi deara go gcloistear an leagan ins an, ins na go soiléir i gcanúint Uladh i gcónaí, siúd is go moltar sa, san, sna sa Chaighdeán.
Bíonn -adh (a fhuaimnítear mar u gairid) nó -ach (le "a" soiléir) go minic mar iarmhír ghinidigh ag ainmfhocail bhaininscneacha, beag beann ar an gCaighdeán Oifigiúil: an stil - cró na stileach; an tine - áit na tineadh.
Cosúil le Gaeilge Chonnacht, cuireann canúint Uladh -s leathan leis an aimsir fháistineach agus an aimsir ghnáthláithreach sna clásail choibhneasta dhíreacha: is maith an rud a dhéanfas tú nuair a thiocfas ann duit (Séamus Ó Grianna). Tabhair faoi deara anseo gur clásail choibhneasta dhíreacha iad na clásail a thosaíonn le nuair, go stairiúil.
Litríocht
Bíonn blas na canúna le haithint ar stíl na scríbhneoirí dúchasacha, cosúil le Séamus Ó Grianna, Seosamh Mac Grianna, Cathal Ó Searcaigh, Micí Mac Gabhann, Seán Bán Mac Meanman, Aindrias Ó Baoill, Pádraig Ó Baoighill, agus go leor eile. Thairis sin, is féidir a rá gur imir an chanúint an-tionchar ar an gcineál Gaeilge a shaothraítear sna Sé Chontae.
Tá iarsmaí deireanacha na canúna a labhraítí sna Sé Chontae anallód le fáil i saothar na seanfhilí, ar nós Airt Mhic Chumhthaigh, Pheadair Uí Dhoirnín, Chathail Bhuí, agus Airt Mhic Bhionaid.
Deoch
250px|mion|clé|Deochanna Leacht a óltar is ea deoch. Is féidir é a bheith mar uisce nó deoch folláin ar nós sú oráistí nó is féidir é a bheith mar dheoch meisciúil ar nós leann. Gan deoch éigin, gheobhadh daoine agus ainmhithe bás leis an tart.
Bia
thumb|upright|Bia a fhaightear ó phlandaí Is bia damhna ar bith, comhdhéanta de carbaihiodráití, saill, próitéiní agus uisce, ar féidir ainmhí nó duine a ithe nó a ól, chun iad féin a chothú nó mar is mian leo é. Is ó phlandaí, ainmhithe nó ó fungais a fhaightear nó a dhéantar bia. Mura itheann ainmhithe nó daoine bia, gheobhaidh siad bás leis an ocras.
Ceiliúrtar Lá Domhanda an Bhia gach bliain ar an 16 Deireadh Fómhair.
Rob Brydon
Aisteoir Breathnach is é Robert Brydon Jones. Rugadh é ar an 3 Bealtaine 1965.
Marie-Louise O'Donnell
Is Seanadóir Éireannach í Marie-Louise O'Donnell, a rugadh ar 5 Meán Fómhair 1952 i gCaisleán an Bharraigh, Contae Mhaigh Eo. Bhí sí ina léachtóir ar chumarsáid in DCU. Tharraing aird an phobail uirthi féin den chéad uair agus í ina tuairisceoir ar RTÉ Raidió 1 i samhradh na bliana 2010. D'ainmnigh an Taoiseach Enda Kenny í don Seanad.
Tuairt eitleáin John F. Kennedy Jr.
D'fhág John F. Kennedy Jr. Essex County Airport, Nua-Gheirsí, ar bord Piper Saratoga, ag 20ː48, 16 Iúil 1999, ar a bhealach go Martha's Vineyard, Massachusetts. Tharla tuairt eitleáin 63 nóiméad níos déanaí agus Kennedy ina phíolóta.
Thuairteáil an t-eitleán san fharraige. D’éag John F. Kennedy Jr., a bhean chéile Carolyn Bessette agus a deirfiúr. Lauren. Thángthas ar na coirp ar 21 Iúil ar ghrinneall na farraige. clé|mion|Piper Saratoga Drochléargas a bhí ann (ceobhránach ag bun na spéire) agus ní mó ná go bhféadfaí dada a fheiceáil san oíche. Bhí Kennedy curtha dá threoir agus bhí mearbhall air, Bhí easpa oiliúna ar Kennedy agus b'fhéidir go raibh sé rómhuiníneach.
Walter Bradford Cannon
Fiseolaí a rugadh i bPrairie du Chien, Wisconsin ab ea Walter Bradford Cannon (19 Deireadh Fómhair 1871 - 1 Deireadh Fómhair 1945). Rinne sé taighde ceannródaíoch ar úsáid X-ghathanna chun staidéar a dhéanamh ar chonair an bhia agus iarmhairtí rith fola is turrainge. Rinne sé taighde ar na hormóin agus tarchur na néaróg. Shaothraigh sé coincheap an chomhshaoil thairisigh inmheánaigh fhiseolaíoch, ar thug sé hoiméastáis air.
Gort Liatuile
Is sráidbhaile é Gort Liatuile. Tá sé suite in Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Porthmadog
52.9292°N, -4.1329°W
Baile i Gwynedd, an Bhreatain Bheag, is ea Porthmadog, 173.8 km ó Caerdydd agus 315 ó Londain. Tá daonra 4,051 ann, agus tá 2,827 (69.8%) in ann Breatnais a labhairt.
Baildon
Is baile suite i Yorkshire Thiar é Baildon.
Michael Sheen
Aisteoir Breathnach is é Michael Christopher Sheen. Rugadh é ar an 5 Feabhra 1969.
EgyptAir Eitilt 990
mion|clé|Egypt Air Boeing 767-366ER; SU-GAP ag Zurich mion|clé|Taifeadán conaire eitilte D'fhág EgyptAir Eitilt 990 Nua-Eabhrac JFK ar an 31 Deireadh Fómhair 1999, ar a bhealach go Caireo. Ach tharla tuairt eitleáin 20 nóiméad níos déanaí. mion|clé|Smionagar Stiúraigh an comhphíolóta is cosúil, Gameel Al-Batouti, d'aon turas an t-eitleán Boeing 767 i dtreo an aigéin Atlantaigh, ag marú gach duine a bhí ar bord. Féinmharú a bhí i gceist, an chúis is dócha a bhí leis an tubaiste.
Básanna
Maraíodh 203 paisinéir agus 14 criú a bhí ar an eitleán. B'as na Stáit Aontaithe agus an Éigipt formhór na ndaoine a maraíodh.
Dúralúman
An trádainm ar chóimhiotal alúmanaim (90%) le copar (4%) agus céatadáin bheaga maignéisiam is mangainéise. Úsáidtear é i dtionscal na n-aerárthach.
Batley
Is baile suite i Yorkshire Thiar é Batley.
The Musk Who Fell to Earth
Craoladh an dara heipeasóid déag, "The Musk Who Fell to Earth", den séú sraith is fiche The Simpsons ar an 25 Eanáir 2015. Scríobh Neil Campbell an eipeasóid seo. D'fhéach 3.29 milliún duine ar an eipeasóid.
Prestatyn
53.3372°N, -3.4065°W
Baile i Sir Ddinbych, an Bhreatain Bheag, is ea Prestatyn, 207.1 km ó Caerdydd agus 301 ó Londain. Tá daonra 18,216 ann, agus tá 2,751 (15.1%) in ann Breatnais a labhairt.
Seantalamh
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Seantalamh air:
An tÚinitéireachas
Mar dhiagacht, creideann an tÚinitéireachas (1673 ) go bhfuil pearsantacht amháin i nDia, i gcodarsnacht le foirceadal na Tríonóide (trí phearsa in aon Dia amháin) Tá an tÚinitéireachas, mar ghluaiseacht, bunaithe ar an chreideamh seo, agus, de réir a lucht tacaíochta, is é leagan bunaidh na Críostaíochta é.
Philip Evans agus John Lloyd
deas|thumb|Philip Evans Ba naoimh Chaitliceacha as an mBreatain Bheag iad Philip Evans agus John Lloyd. Rugadh Philip Evans ar 1645 i dTrefynwy agus fuair sé bás ar an 22 Iúil 1679, i bPwllhalog. Rugadh John Lloyd i mBrecknockshire agus fuair sé bás ar an 22 Iúil 1679 i bPwllhalog in éineacht le Philip Evans. Sagairt iad a bhí ar Dhaichead Mairtíreach Shasana agus na Breataine Bige.
Philip Evans
Rugadh Philip Evans in Monmouth sa bhliain 1645. Oileadh é sa choláiste úd St. Omer (sa Fhrainc anois), chuaigh sé isteach i gCumann Íosa Watten ar 7 Meán Fómhair 1665, agus oirníodh é in Liège (sa Bheilg anois). Cuireadh chuig an Bhreatain Bheag Theas é mar mhisinéir sa bhliain 1675.
Dúram
Cineál cruithneachta (Triticum durum) atá i ndúram. Tá toilleadh mór próitéine ann a n-úsáidtear an plúr uaithi le haghaidh pasta. Is crua an plúr seo ná ó chineálacha eile cruithneachta a úsáidtear le harán a bhácáil.
Gerard Craughwell
Is Seanadóir Éireannach é Gerard Patrick Craughwell (Gearóid P. Ó Creachmhaoil i dteacsanna oifigiúla as Gaeilge) a rugadh ar 22 Samhain 1953 i gCathair na Gaillimhe. Is seanadóir neamhspleách é do thogh-ghrúpa an tsaothair.
Chuaigh Craughwell isteach sna Royal Irish Rangers agus é óg. Tar éis cúig bliana sna Rangers, d'fhill sé go hÉirinn agus chuaigh sé isteach in airm na Poblachta. D'fhan sé ann go dtí 1980.
Toghadh don Seanad é den chéad uair sa bhliain 2014 mar bhall de Painéal an Chultúir agus an Oideachais. Dhiúltaigh grúpa neamhspleách an tSeanaid dó mar bhall den ghrúpa.
Aled Jones
Is amhránaí agus láithreoir raidió agus teilifíse Breatnach é Aled Jones. Rugadh é ar an 29 Nollaig 1970.
Bingley
Is baile suite i Yorkshire Thiar é Bingley.
5 Eanáir
Is é an 5 Eanáir an cúigiú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 360 lá fágtha sa bhliain nó 361 i mbliain bhisigh.
Diúcacht Milan
Diúcacht Milano stát Iodálach i dTuaisceart na hIodáile. Chruthaigh Gian Galeazzo Visconti an Diúcacht a bhí ina thiarna ar Milano agus ball de theaghlach Visconti a bhí i gceannas ar an gcathair ó 1277. Don chuid is mó dá bhfuil ann bhí Savoy san Iarthar aige, Cónaidhm na hEilvéise ó thuaidh, an Veinéis san Oirthear agus Genoa ó dheas, ag cur bac air ón Meánmhuir. Ag an gceann is mó, go luath sna 1400idí bhí An Lombaird ar fad aige agus cuid de Píodmant, An Tuscáin, Veneto agus Emilia-Romagna. Faoi theach Sforza, tháinig Milan chun bheith ina stát saibhir agus rathúil le tabhairt isteach an tionscail síoda, agus é ar cheann de na tíortha is saibhre san athbheochan
mion|clé|160x160px
Sa bhliain 1447, d’éag an diúc Visconti deireanach gan oidhre agus dhearbhaigh muintir Milano Poblacht Ambrosian gearrshaolach, ach dhéanfadh teaghlach Sforza an chathair a cheansú agus an diúcacht a athbhunú i 1450.
Triarach Píotagarásach
mion| Beochan a léiríonn an Triarach  Píotagarásach is simplí, 3 2+42+52. Is éard is  triarach  Píotagarásach ann ná trí shlánuimhir dhearfach a, b, agus c, sa chaoi go bhfuil a2 + b2 = c2. Scríobhtar triarach den sórt sin go coitianta mar (a, b, c), agus is sampla cáiliúil é (3, 4, 5). Más triarach  Píotagarásach (a, b, c), is amhlaidh atá (ka, kb, kc) d'aon slánuimhir dearfach k.
Is éard is triarach bunúsach Píotagarásach ann ná ceann ina bhfuil a, b agus c ina chomhphríomha (is é sin, nach bhfuil aon roinnteoir coiteann níos mó ná 1 acu). Tugtar triantán Píotagarásach ar thriantán a bhfuil a thaobhanna ina thriarach, agus is gá gur triantán ceart é.
Camas
I measc na ndaoine clúitiúla gurbh as Camus iad ó dhúchas, tá an t-úrscéalaí Colm Ó Ceallaigh. Rugadh Máirtín Ó Cadhain sa Spidéal agus chaith sé a chéad sé bliana múinteoireachta as deich mbliana múinteoireachta ag múineadh ann tráth. Tógadh scoil nua sa mbliain 1963 agus tá an Comhlachas Náisiúnta Drámaíochta anois lonnaithe sa seanscoil ina mbíodh Máirtín ag múineadh.
Tháinig Gráinne Mhaol (Gráinne Ní Mháille) thríd Camus agus stop sí ann chun urlisí troda a dhéanamh. Bhíodh Foirnéis i gCamus - sin an chúis go maireann na logainmneacha - Bóthar na Foirnéise agus droichead na Foirnéise.
Bhíodh Bruce Ismay an fear cáiliúil ar leis an Titanic ag fanacht sa teach mór i Scríb, agus bádh bean an tí céanna, Lady Dudley, sa gcladach i gCamus.
Tá dhá choláiste Gaeilge sa gceantar, Spleodar agus Coláiste Chamuis. Bunaíodh Coláiste Chamais i gCamus i 1973. Tá Gaeilge agus dúchas na hÉireann fáighte ag an-chuid d'aos óg na tíre tré freastal ar an gColáiste bliain i ndiaidh bliana.
Cannú
deas|150px|thumb|Cannú Próiseas leasú bia, bunaithe ar steiriliú an bhia trí théamh i soitheach a shéalaítear roimh steiriliú nó díreach ina dhiaidh. Bhain Nicolas Appert (c 1750-1841) feidhm as i 1810 do bhia a séalaíodh i mbuidéil agus a téadh ansin. Ó 1839, áfach, úsáidtear cannaí as leatháin cruach tanaí stánaithe. Uaireanta cuirtear alúmanam nó plaisteach in ionad na cruach. Cuirtear líneáil chuí ar na cannaí a sheasann i gcoinne airíonna ceimiceacha na n-ábhar difriúil a chuirtear iontu. Próiseas an-uathoibríoch a bhíonn i gceist anois.
Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2022
Reáchtáladh idir 6 Samhain - 18 Samhain 2022 in Sharm El Sheikh san Égipt, COP27 (Comhdháil na bPáirtithe 27) nó Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2022. Tíortha a shínigh Creat-Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide a bhí páirteach sa chruinniú mullaigh dá ngairmtear COP27, faoi choimirce na Náisiún Aontaithe.
Cúlra
Bhí an Chomhdháil ag tarlú agus níos mó fianaise ná riamh tagtha chun solais go bhfuil an pláinéad i staid éigeandála, mar a dúirt António Guterres, Ard-Rúnaí na Náisiún Aontaithe, agus go bhfuil géarghá le héirí as úsáid breoslaí iontaise chomh luath agus is féidir.
Eagraíocht
Bhí níos mó ná nócha ceann stáit agus ionadaithe ó beagnach dhá chéad tír i láthair. Bhí sé molta do thíortha rachmasacha an domhain gearradh siar suntasach a dhéanamh ar a gcuid astaíochtaí carbóin má táthar le teocht na cruinne a choinneáil 1.5 céim os cionn an leibhéil a bhí ann ag deireadh na naoú haoise déag. Bhí Joe Biden, Uachtarán na Stát Aontaithe, ann ach ní riabh Xi Jinping, Ceannaire ar Dhaon-Phoblacht na Síne, i láthair.
Cabhair ar phobail leochaileacha
Bunaíodht ciste idirnáisiúnta le teacht i gcabhair ar phobail leochaileacha ar fud an domhain a bhfuil an t-athrú aeráide ag dul i gcion go mór orthu.
Don chéad uair, ghlac na tíortha saibhre leis an bprionsabal an 'údar an truaillithe a íocann". Ach chuir Éire €10 milliún sa chiste (méid beag bídeach).
Rinne Uachtarán na Fraince, Emmanuel Macron, éileamh ar an tSín agus ar na Stáit Aontaithe a gcion féin a íoc ionas go mbeidh na tíortha bochta in ann déileáil leis an athrú aeráide.
Éire
Bhí sé geallta ag an Taoiseach Micheál Martin go ndéanfaidh Éire gach ar féidir léi lena chinntiú "go mbeadh an Domhan inmharthana".
Conspóidí
Cáineadh an Chomhdháil mar go raibh an comhlacht Coca-Cola ina urraitheoir uirthi. Bhí a lán brústocairí eile ann chomh maith. Agus bhí eitleáin phríobháideacha ag teacht agus imeacht cosúil le fheithidí.
Dúirt Greta Thunberg nach bhfuil sa chomhdháil ach “sciúradh glas,
An Dún Thuaidh (Toghcheantar Tionóil)
mion|An Dún Thuaidh (Toghcheantar Tionóil) Is toghcheantar tionóil é An Dún Thuaidh ar Thionól Thuaisceart Éireann (Béarla: North Down ).
Pwllheli
52.8896°N, -4.4134°W
Baile i Gwynedd, an Bhreatain Bheag, is ea Pwllheli, 178 km ó Caerdydd agus 330 ó Londain. Tá daonra 3,927 ann, agus tá 3,092 (78.7%) in ann Breatnais a labhairt.
Carna
clé|mion|333x333px|Radharc ó Chnoc an Choillín Is sráidbhaile é Carna atá suite in Iorras Aithneach i nGaeltacht Chonamara, Contae na Gaillimhe, timpeall ar 50 ciliméadar siar ó Chathair na Gaillimhe. Tá traidisiún láidir amhránaíochta, ceoil, damhsa Gaelach agus bádóireachta fite fuaite i gcultúr ársa an cheantair.
Tá eaglais Luath-Chríostaí le feiceáil ar Oileán Mhic Dara. Bíonn oilithreacht agus rás bád ar siúl ann gach bliain. Tá gallán le feiceáil ag Loch na Scainimhe.
Tá roinnt oileáin an-ghar don chósta sa cheantar seo. Ina measc tá Fínis, Maínis, Bior Beag agus Bior Mór.
Daoine cáiliúla
B'as Carna don bheirt fhonnadóirí cáiliúla Seosamh Ó hÉanaí (nó Joe Éinniú mar a thugtaí air freisin) agus Sorcha Ní Ghuairim (a bhí ina bhean léinn freisin). Bhí cónaí ar an seanchaí Éamon a Búrc i gCarna freisin. Is i gCarna freisin, a bhailigh Seán Mac Giollarnáth, an bailitheoir béaloidis, an-chuid scéalta agus amhráin. Is ann a bhí cónaí ar Dhara Bán Mac Donnchadha, an t-amhránaí sean-nóis, chomh maith.
Ollscoil
Tá dhá ionad ag Ollscoil na hÉireann, Gaillimh i gCarna:
Stair
I Lúnasa 2017, bhí suíomh idirlín faoi stair Loch Conaortha in Iorras Aithneach i gConamara curtha i dtoll a chéile ag coiste áitiúil. Bhí imní ar lucht an choiste faoin laghdú mór atá tagtha ar an daonra i Loch Conaortha le blianta agus iad ag iarraidh go gcoinneofaí cuimhne ar na daoine agus ar na nós anna a bhí ann san aimsir a caitheadh.
I measc an ábhair atá le feiceáil ar an suíomh, tá léarscáil de na garraithe, na fothraigh, na cnoic agus na háiteanna a mbíodh stileanna poitín. Tá cur síos ann ar shlí mhaireachtála na ndaoine srl.
Brighouse
Is baile suite i Yorkshire Thiar é Brighouse.
Síonchaitheamh feabhsaithe
Is cur chuige ceimiceach é síonchaitheamh feabhsaithe chun dé-ocsaíd charbóin a bhaint, a bhaineann le teicnící talamhbhunaithe nó aigéinbhunaithe. Sampla amháin de theicníc shíonchaitheamh feabhsaithe talamhbhunaithe is ea carbónáitiú sileacáite in situ. Tá an poitéinseal ag carraig ultramafach, mar shampla, astaíochtaí CO2 a stóráil ó luach na gcéadta go dtí na mílte bliain, de réir meastachán. Baineann teicnící aigéanbhunaithe le feabhsú alcaileachta, amhail olaivín, aolchloch, sileacáití, nó hiodrocsaíd chailciam a mheilt, a scaipeadh agus a thuaslagadh chun aghaidh a thabhairt ar aigéadú aigéin agus ar cheapadh carbóin.
Cé gur féidir fuíll mhianaigh, nó mianraí sileacáit thionsclaíocha alcaileach (amhail slaigí chruach, dramhaíl tógála & scartála, nó luaith ó loscadh bithmhaise) a úsáid ar dtús, d’fhéadfadh go mbeadh gá le tuilleadh basailt a baint chun athrú aeráide a theorannú.
Bunmhargadh
mion|Consol 1877 4% $50 na Stát Aontaithe ... inniu is iad eisiúintí na Treasuries de chuid na Stát Aontaithe an bunmhargadh is mó ar domhan Is éard atá i gceist le bunmhargadh (nó an chéad mhargadh, an 'primary market' i mBéarla) ná malartán (nó margadh) ina dtairgtear eisiúintí nua d'urrúis don phobal; Is ionann sin is a rá go ndíoltar urrúis an chéad uair.
Tá codarsnacht idir é seo agus an margadh tánaisteach, margadh ar a dtrádáiltear urrúis atá ar fáil cheana.
Loch nEathach
Is é Loch nEathach an loch is mó in Éirinn agus i nOileáin Iarthar na hEorpa. Tá sé thart fá 30 km (20 míle) ar fhad agus 15 km (9 míle) ar leithead, agus tá sé corr a bheith 30 km siar as Béal Feirste. Tá an loch glé-íseal timpeall a imill agus chan fhuil ach meán doimhne 9 méadar (30 troigh) sa phríomhchuid den loch. Is é a doimhneacht is mó ná 25 méadar (80 troigh). Tá sé suite i dtuaisceart na tíre i lár oirthear Uladh, agus tá bruacha ag cúig chinn de chontaetha Uladh ar an Loch; .i. Contae Aontroma, Contae Ard Mhacha, Contae Doire, Contae an Dúin, agus Contae Thír Eoghain. Tá Aontroim, Droichead na Tuama, agus Doire Mhic Chais cois locha.
Gídh go mbaintear feidhm as an loch le raidhse caithimh aimsire agus gnó, tá sé fíorfhoscailte, agus thig leis an uisce éireacht thar a bheith garbh go gasta in aimsir ghaofar.
Insíonn sean-scéal Gaelach an dóigh a ndearnadh an loch, nuair a sciob Fionn Mac Cumhaill píosa talún ina lámha agus chaith le namhaid in Albain é. Char bhain sé amach an namhad, agus thit an cré i Muir Éireann, i dtreo is gur chum sé Oileán Mhanann. Tarann lucht faire ar éanlaithe go Loch nEathach as go leor tíortha mar gheall ar líon agus raidhse a chuid éanlaithe a chaitheann an geimhreadh nó an samhradh sna portaigh agus ar na tránna cois locha.
Tá tábhacht le hiascaireacht eascainne ar Loch nEathach leis na céadta bliain, agus fós féin díolann iascairí de bhunadh an mhórcheantair a gcuid eascann do phroinntithe ar fud an domhain.
Y Redwig
Baile i Casnewydd, an Bhreatain Bheag, is ea Y Redwig (Béarla: Redwick), 24 km ó Caerdydd agus 188 ó Londain. Tá daonra 200 ann, agus tá 19 (9.5%) in ann Breatnais a labhairt.
Gerald Malcolm Durrell
Míoleolaí, scríbhneoir is craoltóir Briotanach a rugadh i Jamshedpur na hIndia ab ea Gerald Malcolm Durrell (1925-1995). I measc a scríbhinní tá My Family and Other Animals (Mo Chlann is Ainmhithe Eile, 1956) agus Birds, Beasts and Relatives (Éanlaith, Beithígh is Gaolta, 1969).
Hans Adolf Krebs
Fiseolaí a saolaíodh i Hildesheim na Gearmáine ab ea Sir Hans Adolf Krebs (25 Lúnasa 1900 – 11 Samhain 1981). Rinne sé taighde chun na próisis meitibileachta i gcórais bhitheolaíocha a léiriú. Ainmnítear timthriall Krebs as, sraith imoibrithe bithcheimiceacha i gcórais bhitheolaíocha a fhuasclaíonn cuid mhaith fuinnimh trí ocsaídiú na gcarbaihiodráití, na saille is na bpróitéiní sa chothú. Tugtar timthriall an aigéid chitrigh air seo freisin.
An Fhairche
Is baile i gContae na Gaillimhe í an Fhairche (Clonbur as Béarla).
Walking Big & Tall
Craoladh an tríú heipeasóid déag, "Walking Big & Tall", den séú sraith is fiche The Simpsons ar an 8 Feabhra 2015. Scríobh Michael Price an eipeasóid seo. D'fhéach 2.78 milliún duine ar an eipeasóid.
Fí
Is é fí (Φ ina cheannlitir, φ ina litir bheag) an 21ú litir san aibítir Ghréagach. Ní de shliocht díreach na litreach Féinící é fí. Sa Shean-Ghréigis fuaimníodh mar /pʰ/ é, agus i gcóras na n-uimhreacha Gréagacha, bhíodh an luach 500 air. Sa Nua-Ghréigis fuaimnítear mar /f/ é.
Sa matamaitice tá an luach φ = 1.618... ag an litir. Is é an cóimheas órga.
Artemisia Gentileschi
Péintéir Barócach Iodálach ab ea Artemisia Lomi nó Artemisia Gentileschi, (8 Iúil 1593 – c 1656). Meastar go bhfuil Gentileschi i measc na n-ealaíontóirí is éirimiúla ón seachtú haois déag, ag obair i dtús báire i stíl Caravaggio. Faoi 15 bliana d'aois, bhí sí ag táirgeadh saothar gairmiúil. I ré nuair nach raibh mórán deiseanna ag mná dul le hoiliúint ealaíonta nó obair mar ealaíontóirí gairmiúla, ba í Gentileschi an chéad bhean í a tháinig chun bheith ina ball den Accademia di Arte del Disegno i bhFlórans, agus bhí cliant idirnáisiúnta aici.
Dúrúcúlaí
Moncaí oíchí ón Domhan Úr. An t-eireaball fada, na súile mór, an ceann sféarúil. Ní féidir leis dathanna a aithint. Gluaiseann go ciúin. An t-aon mhoncaí oíchí amháin. Coinnítear mar pheata é chun lucha is feithidí a choinneáil faoi smacht.
Juan Sebastian Elkano
Loingseoir Bascach a rugadh i nGuetaria na Spáinne ab ea Juan Sebastian Elkano (Spáinnis: Elcano; 30 Samhain 1476 - 4 Lúnasa 1526). Thaistil sé mar fho-oifigeach le Fernão de Magalhães ó Seville i 1519 thar Rinn an Choirn, trasna an Aigéin Chiúin (ainm a bhaist Magahães air) do na hOileáin Fhilipíneacha. Mharaigh dúchasaigh Magalhães ansin, ach chuaigh del Cano i gceannas ar an aistear is lean leis trasna an Aigéin Indiaigh, thar Rinn an Dóchais gur fhill ar an Spáinn sa long Victoria i 1522. Mar sin, ba é an chéad chaptaen loinge a thimpeallaigh an Domhan.
Contae Átha Cliath Theas
Is é Contae Átha Cliath Theas contae ríarthach sa Phoblacht na hÉireann, atá sa chontae stairiúil Contae Bhaile Átha Cliath. Is é Tamhlacht lár Rialtas Áitiúl sa cheantar. Cruthaíodh mar chontae dleathacha leis an Acht Rialtas Áitiúl (Baile Átha Cliath) 1993, agus níos nósmhaire leis an Acht Rialtas Áitiúl 2001. Cruthaíodh in aice na údaráis eile i mBaile Átha Cliath in ionad Comhairle Chontae Bhaile Átha Cliath
Is é "Coiméadaimid é sin le Muinín" mana an chomhairle. Tá sé as Laidin ar Armas an Chontae.
Rasa
Baile i Blaenau Gwent, an Bhreatain Bheag, is ea Rasa, 35.6 km ó Caerdydd agus 216 ó Londain. Tá daonra 3,115 ann, agus tá 228 (7.3%) in ann Breatnais a labhairt.
Buamáil Suruç, 2015
mion|clé|Agóid ar 23 Iúil Ar an 20 Iúil 2015, mharaigh buamadóir féinmharaithe amhrasta 34 duine agus gortaíodh os cionn 100 duine eile i Suruc, Sanlurfa in aice leis an teorainn idir an Tuirc agus an tSiria. Ghlac an Stát Ioslamach freagracht as an lá dár gcionn.
26 Eanáir
Is é an 26 Eanáir an 26ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 339 lá fágtha sa bhliain nó 340 i mbliain bhisigh.
Rís
Is féar gránach tábhachtach í rís (de ghnáth ón speiceas Oryza sativa nó, níos annaimhe, Oryza glaberrima) le panacail oscailte ag cromadh le gráinní iomadúla. Is í an príomhphlanda bia san Áise, a saothraíodh sa tSín roimh 4000 RC. Saothraítear i bpáirceanna báite í, agus tá an iliomad saghsanna oiriúnaithe d'airdí éagsúla uisce. Le blianta anuas, trí chláir taighde póraithe, tá saghsanna nua leathmhionsacha atá rathúil is a tháirgeann barr ar feabhas mór é ar na seansaghsanna. Tá saghsanna oiriúnaithe do thalamh ard nach gá na páirceanna a bhá dóibh, is féidir a fhás i réigiúin níos tirime fionnuaire.
Chico Slimani
Is amhránaí Breatnach é Yousseph "Chico" Slimani. Rugadh é ar an 2 Aibreán 1971. Tháinig sé sa chúigiú háit ar an dara sraith The X Factor sa bhliain 2005. Tháinig sé sa tríú háit ar an seachtú sraith Dancing on Ice le Jodeyne Higgins sa bhliain 2012.
Eduardo Riedel
Is é Eduardo Riedel an 12ú Gobharnóir agus reatha ar Mato Grosso do Sul ó 2023. Rugadh é i Rio de Janeiro (An Bhrasaíl) an 5 Iúil, 1969, agus is Bolsonarista é.
In 2015, d’éirigh Riedel as a phost mar uachtarán ar stiúrthóir Famasul (2012-2014), ag glacadh ceannasaí ar an Rúnaíocht Stáit don Rialtas agus Bainistíocht Straitéiseach Mato Grosso do Sul, i rialtas Reinaldo Azambuja, post ina ndearna sé fós go dtí 2021.
Sliabh Krakatoa
clé|mion Caildéara is ea Krakatoa idir Iáva is Sumatra i Muir na Síne Theas, atá gníomhach le milliún bliain. clé|mion Bhí brúchtadh ollmhór tubaisteach ar an oileán bolcánach i 1883. Bhí torann an bhrúchta le cloisteáil i bPerth san Astráil, 3,200 ciliméadar ar shiúl ón láthair.
clé|mion|2019-05-25 Meastar gur theilg Krakatoa 50 milliún tonna cré san atmaisféar agus gur dhorchaigh na spéartha thar níos mó ná 1,000 km 2.
D'astit luaith is smidiríní carraig e thar achar 800,000 km 2, agus chuir an brúchtadh tús le tonnta fathachúla farraige (súnámaí), 30 m ar airde, a mharaigh níos mó ná 36,000 duine ar chóstaí Iáva is Shumatra.
Tá tuairim i measc eolaithe aeráid e gur athraigh an brúchtadh seo aeráid an domhain ar feadh bliana.
Castleford
Is baile suite i Yorkshire Thiar é Castleford. clé|250px|thumb|Lárionad Cathrach Castleford
Mionladhrán buí
Is éan cladaigh meánmhéide é an mionladhrán buí (Tringa flavipes). Póraíonn sé i bhforaoisí tuaisceartacha Mheiriceá Thuaidh.
Denholme
Is baile suite i Yorkshire Thiar é Denholme.
Dewsbury
Is baile suite i Yorkshire Thiar é Dewsbury.
Reynoldston
51.5889°N, -4.1925°W
Baile i Abertawe, an Bhreatain Bheag, is ea Reynoldston, 71.4 km ó Caerdydd agus 281 ó Londain. Tá daonra 421 ann, agus tá 42 (10%) in ann Breatnais a labhairt.
Emyr Lewis (file)
Is file Breatnaise é Emyr Lewis (rugadh é 8 Deireadh Fómhair 1957 ). Rugadh i Londain é, tógadh i gCaerdydd é, agus rinne sé staidéar sna hollscoileanna Cambridge agus Aberystwyth.
Gairme
D'oibrigh sé mar aturnae i gCaerdydd agus bhí sé ina chomhpháirtí sinsearach ag Morgan Cole LLP.
Ceapadh é ina Cheann ar Scoil an Dlí agus na Coireolaíochta, Ollscoil Aberystwyth i Meán Fómhair 2019.
Bhuaigh sé an choróin (1998) agus an chathaoir (1994) ag an Eisteddfod Náisiúnta.
Saol pearsanta
Tá sé ina chónaí i Craig Cefn Parc.
Riospráid
mion|[[Scamhóg|scamhóga]] Tá trí chiall ghaolmhar leis an téarma fiseolaíoch seo, nó 3 phas de phróiseas iomlán amháin.
1/ Is é an chéad cheann, an gníomh análaithe lena ngluaiseann ainmhithe tíre aer isteach ina scamhóga is amach astu, agus lena gcaidéalaíonn ainmhithe uisciúla uisce trína ngeolbhaigh.
2/ Is é an dara ceann ná tógáil ocsaigine ón gcomhshaol is scaoileadh dé-ocsaíd charbóin ar ais ann.
3/ Sa tríú ciall, tá próisis meitibileachta ann lena ndíorthaíonn orgánach fuinneamh ó bhianna trí ocsaigin a úsáid (riospráid aeróbach) nó gan a úsáid (riospráid anaeróbach): uaireanta tugtar riospráid cille nó fíocháin air seo.
Sa duine, cuirtear análú i bhfeidhm trí thoirt an cháis thóracsaigh a athrú go tréimhsiúil (tríd an scairt a chrapadh is na heasnacha a ghluaiseacht): gluaiseann sé seo aer isteach sna scamhóga (ionanálú) is amach astu (easanálú).
My Fare Lady
Craoladh an ceathrú heipeasóid déag, "Walking Big & Tall", den séú sraith is fiche The Simpsons ar an 15 Feabhra 2015. Scríobh Marc Wilmore an eipeasóid seo. D'fhéach 2.67 milliún duine ar an eipeasóid.
Riospráid
Idirleathann ocsaigin ó na hailbheolaigh isteach sna ribeadáin scamhógacha agus iompraíonn imshruthú na fola í chuig na fíocháin ar fud na colainne le húsáid i riospráid aeróbach.
Idirleathann dé-ocsaíd charbóin ó na fíocháin isteach sna ribeadáin ansin agus iompraíonn imshruthú na fola ar ais do na ribeadáin scamhógacha, is amach sna hailbheolaigh le heasanálú ó na scamhóga amach sa chomhshaol.
Herbert Kroemer
Fisicí a saolaíodh sa Ghearmáin is ea Herbert Kroemer (25 Lúnasa 1928-). D'oibrigh sé sna Stáit Aontaithe ar struchtúir ilchineálacha leathsheoltóra. Roinn sé Duais Nobel na Fisice i 2000 le Zhores Ivanovitch Alferov is Jack Kilby as an obair seo, atá bunúsach don teicneolaíocht faisnéise is an teileachumarsáid.
Schönhausen (Elbe)
Is baile beag i gcroílár na Gearmáine é Shönhausen. Bhunaigh an tEaspag von Havelberg an baile sa 13ú haois agus cláraíodh é den chéad uair sa bhliain 1212. Tá sé suite ag 33 m os cionn leibhéal na farraige, in aice le Stendal, idir Abhainn na hElbe agus teorainn Brandenburg, i gcontae Stendal (Gearmáinis : Landkreis) Stendal, san stát ([[An Ghearmáinis|Gearmáinis]]: Land) Sacsain-Anhalt. Tá an baile 93km ar shiúl ón phríomhchathair Beirlín, 53km ó Mhagdeburg, príomhchathair an Stáit, 469km ó Stuttgart 200km ó Dresden agus 144km ó Leipzig. Ina theannta sin, tá daonra 2,314 ina gcónaí ann.
Resolfen
51.7115°N, -3.6962°W
Baile i Castell-nedd Port Talbot, an Bhreatain Bheag, is ea Resolfen, 44.2 km ó Caerdydd agus 248 ó Londain. Tá daonra 2,248 ann, agus tá 273 (12.1%) in ann Breatnais a labhairt.
Leanne Wood
Is polaiteoir Breatnach í Leanne Wood. Rugadh í ar an 13 Nollaig 1971. Bhí sí ina ceannaire ar Phlaid Cymru ó 16 Márta 2012 go 28 Meán Fómhair 2018.
Thunder Bay
Cathair in iarthuaisceart Ontario, i gCeanada, is ea Thunder Bay. Tá an chathair suite ag ceann Loch Superior. Tá calafort sách mór ann. Bhí 108,359 duine ina gcónaí in Thunder Bay sa bhliain 2011, agus 121,596 sa cheantar uirbeach ar fad.
Nasc seachtrach
Suíomh oifigiúil Thunder Bay
Rhaeadr Gwy
52.3012°N, -3.5102°W
Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea Rhaeadr Gwy, 94.1 km ó Caerdydd agus 248 ó Londain. Tá daonra 2,012 ann, agus tá 238 (11.8%) in ann Breatnais a labhairt.
Canóin (ceol)
deas|250px|thumb|Canóin Sa cheol, creatlach a eagraítar de réir rialacha dochta ina ndíorthaítear an ilfhónacht ó líne bhunúsach amháin, tríd an líne a athrá ag breiseanna socraithe ama is airde. Mar sin, is ionann na páirteanna canónacha ach forluíonn siad ar a chéile. Ar dtús chiallaigh an chanóin an riail — i bhfocla nó siombailí, nó rúnda — lena ndearnadh na hathráití.
Rísín
Toradh triomaithe fíniúnacha áirithe. Fásann siad in áiteanna le séasúir fhada theo fáis, de bhrí gur gá na fíonchaora a bheith iomlán aibí. Triomaítear iad de ghnáth faoin nGrian. Sabhdánach an t-ainm ar an rísín ón bhfíonchaor sultanina gan síolta. Tá síolta sa mhuscrísín atá greamannach is a choimeádtar ina chrobhaing. Rísín le blas géar is comhdhéanamh ramhar, is cuirín é. Is maith an bia rísíní mar go bhfuil siúcra, vitimíní, iarann is mianraí eile iontu.
Spencer Wilding
Aisteoir Breathnach is é Spencer Lee Wilding. Rugadh é ar an 26 Iúil 1972.
Jennifer Gadirova
Is gleacaí ealaíne na Breataine a rugadh in Éirinn í Jennifer Gadirova (rugadh 3 Deireadh Fómhair 2004). Rinne sí ionadaíocht ar an mBreatain Mhór ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2020 agus bhuaigh sí bonn cré-umha san imeacht foirne. Bhí sí san iomaíocht ag Craobhchomórtais Shóisearacha an Domhain 2019 in éineacht lena cúpla deirfiúr, Jessica, áit ar bhuaigh sí bonn airgid i gcluiche ceannais na lámhléime.
Grand Prix 1978
Is liosta é seo de na heachtraí a tharla sa bhliain 1978 i leadóg ar an Grand Prix. Bhuaigh Jimmy Connors na craobhacha is mó le agus na pointí is mó le 2,030 pointe agus bhuaigh Eddie Dibbs an airgead is mó le $575,273. Ba é Björn Borg imreoir na bliana agus John McEnroe imreoir nua na bliana.
Elmsall Theas
Is baile suite i Yorkshire Thiar é Elmsall Theas.
Rhaglan
Baile i Sir Fynwy, an Bhreatain Bheag, is ea Rhaglan, 38.7 km ó Caerdydd agus 190 ó Londain. Tá daonra 1,876 ann, agus tá 209 (11.1%) in ann Breatnais a labhairt.
Antonio Canova
Dealbhóir a rugadh i bPossagno na hIodáile ab ea Antonio Canova (1 Samhain 1757 – 13 Deireadh Fómhair 1822). Bhunaigh sé scoil nua nua-chlasaiceach. I 1802 cheap an Pápa Pius VII é mar choimeádaí na saothar ealaíne sa Vatacáin.
Rhiwabon
52.9875°N, -3.0375°W
Baile i Wrecsam, an Bhreatain Bheag, is ea Rhiwabon, 167.8 km ó Caerdydd agus 258 ó Londain. Tá daonra 4,084 ann, agus tá 541 (13.2%) in ann Breatnais a labhairt.
John Beag Ó Flatharta
Is amhránaí agus craoltóir Éireannach as Leitir Mealláin é John Beag Ó Flatharta. Thosaigh sé ag canadh ag deireadh na 1970idí. Ó 1980 i leith, lena bhanna Na hAncairí, d’fhorbair sé meascán de cheol tíre agus amhránaíocht sean-nóis.
Tar éis dó Ann Hargraves a phósadh, chuaigh siad ar imirce go dtí na Stáit Aontaithe, ach fuair sí bás óg, rud a d'fhág John Beag ina aonar le mac óg, Liam. D’fhill John Beag agus Liam ar Éirinn in 2007. Fuair John Beag post ag obair le Raidió na Gaeltachta, agus lean sé ar aghaidh ag cur amach taifeadtaí nua.
Amhráin
mion|1994 ː Winds of Freedom Pléann a chuid amhrán le téamaí éagsúla atá tábhachtach do phobal Chonamara: deoraíocht, coimhthíos agus grá, agus an fharraige. Sheinn John Chóil an Bhreathnaigh ón Trá Bháin bosca ceoil ar a chéad cheirnín ‘Faoi Lán tSeoil’, ach d’úsáid John Beag meascán de cheoltóirí ar an gcuid eile dá cheirníní.
Is iad na hamhráin is mó a bhfuil éileamh orthu ná ‘Amhrán Chuigéil’ (faoi rásaíocht húicéirí na Gaillimhe, ar an gceirnín Faoi Lán tSeoil), ‘The Nazarene Song’ scríofa ag Eddie Ó Conghaile faoin drochaimsir ar an bhfarraige, agus ‘Amhrán Mhaínis’ (amhrán caointe traidisiúnta).
Aitheantas
Sa bhliain 2022, bronnadh Gradam RTÉ Raidió na Gaeltachta ar John Beag, mar chomhartha ómóis agus aitheantais as a shaothar ar son na teanga agus ar son phobal na Gaeilge agus na Gaeltachta.
Love Is in the N2-O2-Ar-CO2-Ne-He-CH4
Craoladh an tríú heipeasóid déag, Love Is in the N2-O2-Ar-CO2-Ne-He-CH4, den seachtú sraith is fiche The Simpsons ar an 14 Feabhra 2016. Scríobh John Frink an eipeasóid seo. D'fhéach 2.89 milliún duine ar an eipeasóid.
Featherstone
Is baile suite i Yorkshire Thiar é Featherstone.
The Princess Guide
Craoladh an cúigiú heipeasóid déag, "The Princess Guide", den séú sraith is fiche The Simpsons ar an 1 Márta 2015. Scríobh Brian Kelley an eipeasóid seo. D'fhéach 3.93 milliún duine ar an eipeasóid.
Grand Prix 1979
Is liosta é seo de na heachtraí a tharla sa bhliain 1979 i leadóg ar an Grand Prix. Bhuaigh Björn Borg na craobhacha is mó le 12, an airgead is mó agus na pointí is mó. Ba é Björn Borg imreoir na bliana.
Plaid Cymru
Is páirtí polaitíochta Breatnach é Plaid Cymru (Gaeilge: Páirtí na Breataine Bige. Tá siad lonnaithe ar an eite chlé ar speictream na polaitíochta, agus tá siad i bhfabhar ar neamhspleáchas na Breataine Bige ón Ríocht Aontaithe.
Tá 13 shuíochán ag an bpáirtí as na 60 ceann atá le fáil i Seanad na Breataine Bige, chomh maith le 197 suíochán as 1,253 ar chomhairlí áitiúla sa tír agus 3 shuíochán i dTeach Teachtaí na Ríochta Aontaithe.
mion|[[Leanne Wood, ceannaire an pháirtí idir 2012 agus 2018, ag labhairt ag slógadh i gCearnóg Trafalgar, Londain, in aghaidh Trident (córas airm núicléacha na Ríochta Aontaithe)]]
Creat Windsor
Ar 27 Feabhra 2023, rinne Rialtas na Ríochta Aontaithe agus an tAontas Eorpach margadh nua Breatimeachta ; baisteadh Creat Windsor ar an gcomhaontú  Chas Ursula von der Leyen,  uachtarán an Choimisiúin Eorpaigh, le Rishi Sunak, príomhaire na R-A, i Caisleán Windsor ar an lá sin, agus tháinig siad ar réiteach. mion|Chas Ursula von der Leyen le Rishi Sunak i [[Caisleán Windsor ar 27 Feabhra 2023.]]
clé|mion|An Creat mion
Breatimeacht
Tiocfaidh an margadh nua in áit Phrótacal an Tuaiscirt, má thagann agus cuirfidh clabhsúr leis an idirbheartaíocht faoin mBreatimeacht. Comhaontú idir an Ríocht Aontaithe agus an tAontas Eorpach is ea Creat Windsor, a dréachtaíodh le déileáil leis an gconstaic is mó a bhí ag seasamh roimh chainteanna an Bhreatimeachta – is é sin an teorainn ar thalamh na hÉireann. mion|Bhunaigh an [[DUP 'painéal' chun comhairle a chur ar an bpáirtí faoi Chreat Windsor.]] Leis an teorainn a choinneáil oscailte, is amhlaidh a socraíodh gur i Muir Éireann a dhéanfaí na seiceálacha custaim agus rialacháin a bhí riachtanach de thoradh an Bhreatain a bheith ag imeacht as an Aontas Eorpach. Le Creat Windsor, bhí an tAontas Eorpach agus an Ríocht Aontaithe ar aon fhocal gur gá idirdhealú a dhéanamh idir earraí as an mBreatain atá ag teacht anall go Tuaisceart Éireann don mhargadh sin, agus earraí atá le seoladh ó dheas thar an teorainn gan aon seiceáil agus isteach sa mhargadh aonair in Éirinn nó ar aghaidh.
Cur i bhfeidhm
Dá nglacfaí leis an gcomhaontú, bheadh
Rinneadh an margadh le súil go mbunófaí an athuair Tionól agus Feidhmeannas Stormont, a bhí ar fionraí le bliain. Bhunaigh an DUP 'painéal' chun comhairle a chur ar an bpáirtí faoi Chreat Windsor.
Gareth Thomas
I mí na Nollaig 2009, d'fhógair sé go bhfuil sé aerach. Is é an chéad imreoir rugbaí chun teacht amach mar dhuine aerach.
Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg 2021
Bhí an Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg 2021 ar an 19ú heagrán bliantúil de Chomórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg.
Mayday
Is éard atá i gceist leis an bhfocal Mayday ná comhartha guaise a úsáidtear ar an raidió labhartha - cosúil le "S.O.S" i gcód Morse. Is é an gnás ná an focal a labhairt faoi thrí: mayday mayday mayday, lena chinntiú gur teachtaireacht neamh-dhébhríoch éigeandála a bheidh ann.
Stair
Tosaíodh ag úsáid an chomhartha guaise seo i dtús na 1920idí, nuair a bhí an chuid ba mhó den trácht idirnáisiúnta eitilte comhchruinnithe idir Londain (Aerfort Croydon i Surrey) agus Páras (Aerfort Le Bourget i bPáras). Ba é an t-oifigeach raidió ar Aerfort Croydon i Sasana, Frederick Stanley Mockford, a mhol an focal áirithe seo, nó bhí focal ag teastáil a bheadh intuigthe ag Sasanaigh agus Francaigh araon. Bhunaigh Mockford an focal ar dheireadh na habairte Fraincise venez m'aider, is é sin, "tagaigí chun mo tharrthála", "tagaigí ag cabhrú liom". Níl baint ar bith ag an bhfocal seo leis an bhfocal Béarla a chiallaíonn "Lá Bealtaine".
Chuaigh an focal mayday in úsáid go hoifigiúil sa bhliain 1923. Go dtí sin ba é S.O.S. an comhartha guaise ar an raidió fiú nuair a bhítí ag labhairt seachas i dtuilleamaí chód Morse, ach fuarthas neamhphraiticiúil na litreacha úd a ainmniú os ard, toisc nach bhfuil sé furasta ainm na litreach S a fhuaimniú sách soiléir le go n-aithneofaí ar an raidió é, go háirithe má tá aerthormán nó corraíl eile ann.
Comharthaí guaise eile
Comharthaí cosúla guaise iad pan-pan a thagraíonn d'fhadhbanna teicniúla nach bhfuil bagairt bháis iontu, agus seelonce, a thugann ar lucht úsáide raidió éisteacht. Is é an focal Fraincise panne ("ainghléas") atá i gceist leis an gcéad cheann acu, agus tá an dara ceann bunaithe ar an dóigh a bhfuaimnítear silence ("ciúnas, tost") san Fhraincis. Is féidir seelonce agus mayday a nasc dá chéile - seelonce mayday - agus is é is brí dó sin ná nach gceadaítear úsáid an raidió ach amháin le haghaidh teachtaireachtaí a bhfuil baint acu leis an éigeandáil atá fógartha leis an bhfocal mayday. Cuirtear deireadh leis an gciúnas raidió leis na focail seelonce feenee (silence fini na Fraincise).
Rhiwbeina
51.5282°N, -3.2105°W
Baile i Caerdydd, an Bhreatain Bheag, is ea Rhiwbeina, 5.9 km ó Caerdydd agus 213 ó Londain. Tá daonra 11,070 ann, agus tá 1,433 (12.9%) in ann Breatnais a labhairt.
Sky Police
Craoladh an séú heipeasóid déag, "Sky Police", den séú sraith is fiche The Simpsons ar an 8 Márta 2015. Scríobh Matt Selman an eipeasóid seo. D'fhéach 3.79 milliún duine ar an eipeasóid.
Gustav Krupp
Tionsclaí a rugadh sa Háig ab ea Gustav Krupp (Gustav von Bohlen und Halbach, 1870-1950). Phós sé Bertha Krupp (1886-1957) agus ghlac a sloinne. Rinne comhlacht Krupp an gunna ollmhór fadraoin (ar tugadh Bertha Mhór mar leasainm air) d'arm na Gearmáine le Páras a phlancadh sa chéad chogadh domhanda. Thug sé airgead do Hitler, agus chabhraigh le hatharmáil rúnda na Gearmáine roimh an dara cogadh domhanda. I ndiaidh an chogaidh, bhris na Comhghuaillithe ollchomhlacht Krupp ina codanna.