cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Robert Menzies
Deireadh réime
Tar éis dó dul ar scor, rinneadh an tríú Seansailéir déag d’Ollscoil Melbourne de, agus bhronn a lán ollscoileanna Astrálacha eile céimeanna onóracha air de bharr ar thug sé de spreagadh don ardléann agus é faoi réim.
Sa bhliain 1966 cheap an Bhanríon é mar Thiarna Bardaigh na gCúig Chaladh agus mar Chonstábla Chaisleán Dover, rud a lig dó cónaí i gCaisleán Walmer nuair a tháinig sé gach bliain ar cuairt chun na Breataine.
Deir daoine éigin gur tháinig rath ar na Mèinnearach de bharr bhorradh fada an gheilleagair tar éis an Dara Cogadh Domhanda agus an leasa a bhain sé as conspóidí an Chogaidh Fhuair. Ba mhór an chabhair dó freisin na conspóidí a tharla taobh istigh de Pháirtí an Lucht Oibre. Tá an-mheas go deo ag coimeádaigh na tíre ar a chuimhne go fóill.
Markéta Vondroušová
mion|250p|Markéta Vondroušová Is imreoir leadóige gairmiúla as Poblacht na Seice í Markéta Vondroušová. Rugadh í ar an 28 Meitheamh 1999.
Baile Adainn
Is baile suite i Labhaidh Thoir é Baile Adainn.
Benghazi
Is cathair é Benghazi san Libia. Tá breis is 1,087,000 duine ina gcónaí ann.
Innis Mo Cholmaig
Is oileán suite i gComhairle Shruighlea é Innis Mo Cholmaig.
Faust
mion|clé|200px|Faust in eitseáil le [[Rembrandt.]] Mianach scéil ón nGearmáin is ea an miotas faoi Faust. Tá an mianach scéil seo bunaithe ar fhíor-dhuine stairiúil, fear darbh ainm Johann Faust, agus é beo sna blianta 1480-1541, a bheag nó a mhór. Astralaí, misteach agus rúndiamhróir taistil a bhí ann, agus bhí sé ina scéal i mbéal na ndaoine go raibh conradh de chineál éigin socraithe aige leis an diabhal. I ndiaidh a shaoil, níor coinníodh ach mearchuimhne air a d'iompaigh ina miotas faoi fhear a bhí chomh fiosrach is gur dhíol sé a anam leis an diabhal le fáil amach faoi rúndiamhrachtaí na hollchruinne.
Inbhir Mhuic
Is baile suite i Labhaidh Thoir é Inbhir Mhuic.
Faust
Tagairtí
Johann Faust
Yakima
mion|Yakima Is í Yakima cathair sa stát Washington, SAM. Tá 91,067 duine ina gcónaí ann, de réir daonáireamh na bliana 2010.
Traoil, Contae Mhaigh Eo
Is sráidbhaile agus baile fearainn é Traoil. Tá sé suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Spokane Valley
Is í Spokane Valley cathair sa stát Washington, SAM. Tá 89,755 duine ina gcónaí ann, de réir daonáireamh na bliana 2010.
Anastasija Sevastova
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Laitvia í Anastasija Sevastova. Rugadh í ar an 13 Aibreán 1990.
L'Aquila
thumb|upright|left|Armas na cathrach
Ailtireacht Mhionóch
300px|mionsamhail|deas|Pálás an Rí i gCnósas Foirm ailtireachta sa Mhuir Aeigéach timpeall 2500-1100 RC, tógáil saoirseachta a bhí bunaithe ar phoist is lindéir gan aon mhoirtéal. Ba shainmharcanna iad na fallaí ramhra, clúdaithe le stucó, agus an dearadh neamhshiméadrach. Mar shampla, sraith seomraí, pasáistí is clós, cosúil le cathair gríobháin, a bhí i bpálás an Rí Míonós i gCnósas na Créite, ar scrios crith talún é i 1450 RC.
Innis Buidhe
deas|250px|thumb|Innis Buidhe Is oileán suite i gComhairle Shruighlea é Innis Buidhe.
Appleton, Wisconsin
Is í Appleton cathair sa stát Wisconsin, SAM. Tá 72,623 duine ina gcónaí ann, de réir daonáireamh na bliana 2010.
Powys Wenwynwyn
Ba é Powys Wenwynwyn leath dheisceartach iar-stáit Powys, a roinneadh tar éis bháis Madog ap Maredudd sa bhliain 1160. Scoilteadh an ríocht in dhá leath, agus ghlac Gruffydd Maelor seilbh ar chuid thuaisceartach na ríochta (Powys Fadog ina dhiaidh sin), agus Owain Cyfeiliog Powys Theas (Powys Wenwynwyn).
D’éirigh Powys Wenwynwyn agus Gwynedd ina ndearg-naimhde as seo amach, agus chuaigh tiarnaí Powys Wenwynwyn i gcomhghuaillíocht leis na Sasanaigh go minic dá bharr.
Laura Siegemund
Is imreoir leadóige gairmiúil as an Ghearmáin í Laura Siegemund. Rugadh í ar an 4 Márta 1988.
An Trian Láir, Contae Mhaigh Eo (Buiríos Umhaill)
Is sráidbhaile é an Trian Láir. Tá sé suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Eau Claire, Wisconsin
Is í Eau Claire cathair sa stát Wisconsin, SAM. Tá 65,883 duine ina gcónaí ann, de réir daonáireamh na bliana 2010.
Cairlinn
Bunú
Thart faoi 800 bliain ó shin thóg Hugh de Lacy Caisleán Rí Sheáin ar carraig straitéiseach. Ina dhiaidh sin chuir daoine fúthu in aice leis an gcaisleán le haghaidh sábháilteacht agus de bharr bunaíodh sráidbhaile Cairlinn.
Piorána
Tugtar pioránaí ar speicis éisc na fine Serrasalmidae, san ord Characiformes, agus iad an-choitianta in abhainní Mheiriceá Theas. Uiliteoirí iad go bunúsach, ach tá clú, nó míchlú, orthu ar fud an domhain mar fheoiliteoirí, nó tá fiacla géara acu, agus iad santach san fheoil, mar a chreidtear. Ón taobh eile de, maraítear cuid mhaith acu i Meiriceá Theas le haghaidh bia, agus na bundúchasaigh ag déanamh uirlisí as drandail na bpioránaí.
Go traidisiúnta, is iad na géinis Serrasalmus, Pygocentrus, Pygopristis, agus Pristobrycon a aithnítear mar phioránaí, ós is acusan atá na drandail tipiciúla. Ar chúiseanna bitheolaíochta agus géineolaíochta, áfach, glactar leis inniu gur chóir an géineas Pygopristis agus cuid den ghéineas Pristobrycon a fhágáil ar lár, sin nó an ceithre cinn agus an géineas Catoprion a chur san áireamh freisin.
Pé scéal é ní bhíonn na saineolaithe ar aon fhocal faoi cad is piorána ann, agus bíonn siad ag teacht trasna ar speicis nua ghaolmhara inniu féin. Is féidir go bhfuil trí scór speiceas éagsúil ann.
Ar ndóigh bíonn siad éagsúil ó thaobh na méide de chomh maith, ach go tipiciúil bíonn an piorána ó 15 go 26 ceintiméadar ar fad.
Bíonn páirt thábhachtach ag na pioránaí san éiceachóras agus iad ina gcreachadóirí agus ina scroblachóirí araon. Itheann siad síolta agus plandaí chomh maith le feoil, ach ní bhíonn mórán maithe iontu le síolta na bplandaí a dháileadh, nó bíonn an piorána ag mungailt na síolta chomh mion is nach dtéann aon cheann acu iomlán trí chóras díleáite an éisc.
Cé gur áibhéil agus dathadóireacht a bhíonn i gceist leis an gcuid is mó de na scéalta faoi na pioránaí a ionsaíonn agus a itheann daoine agus ainmhithe móra, bíonn priacail áirithe ag baint leis na pioránaí. Ábhar feirge agus frustrachais iad go minic do na hiascairí, nó bíonn siad ag déanamh dochair do na líonta, do na spiléid, do na doruithe agus don trealamh iascaireachta eile, ag baint a bplaiceanna féin as na héisc eile sna líonta agus ag goid na mbaoití. Thairis sin, is gnách leo greim a bhaint as an iascaire atá á marú. San áit a mbíonn na hiascairí ag gutáil a gcuid creiche agus ag caitheamh an mheanaigh san uisce, is féidir leis na pioránaí bheith dainséarach don té a chuireann lámh nó cos san uisce, agus iad ina thaithí gur bia é gach uile shórt a gheobhaidh siad rompu.
Magh Mhoire
Is baile suite i Labhaidh Thoir é Magh Mhoire.
Loch Innis Mo Cholmaig
Is loch suite i gComhairle Shruighlea é Loch Innis Mo Cholmaig.
Gordon McCoy
Scríbhneoir is ea Gordon McCoy.
Saol
As Tamhnaigh Naomh i gContae an Dúin dó. Tá céim bainte amach aige sa Cheiltis agus san Antraipeolaíocht Sóisialta agus sa bhliain 1997 bhronn Ollscoil na Ríona dochtúireacht air dá thráchtas ar Phrotastúnaigh a d'fhoghlaim Gaeilge.
Saothair
Bhí McCoy mar chomheagarthóir ar Aithne na nGael/Gaelic Identities (2000), a chuireann traidisiún na Gaeilge in Éirinn agus in Albain i gcomparáid le chéile. Is iomaí alt atá scríofa aige d’irisí léannta ar ghnéithe de ghluaiseacht na teanga agus ar fhoghlaimeoirí Protastúnacha na teanga, agus foilsíonn sé altanna ar théamaí a bhaineann le polaitíocht agus cultúr. Scríobhann sé féin agus Róise Ní Bhaoill “Taisce Focal”, alt d'fhoghlaimeoirí ar an iris líonláithreáin Beo!. Sa tsraith seo, cuireann siad focail agus cora cainte i láthair atá le fáil sa Ghaeltacht ach nach bhfuil ar eolas ag go leor de lucht foghlamtha na teanga. Scríobhann siad faoi théama faoi leith gach mí.
Dresden
Is é Dresden (Soirbis: Drježdźany) príomhchathair na Sacsaine, atá suite in oirthear na Gearmáine. Tá daonra de 517,052 duine ag an chathair. Sreabhann an Elbe tríd an gcathair seo.
Loch na h-Áirde
Is loch suite i gComhairle Shruighlea é Loch na h-Áirde.
Ciaran Carson
File, úrscéalaí, aistritheoir agus ollamh ba ea Ciaran Carson (rugadh 1948 i mBéal Feirste), áit a raibh cónaí air go deireadh a shaoil. Cailleadh é an 6 Deireadh Fómhair 2019 in aois a 70 bliain.
Kenosha, Wisconsin
Is í Kenosha cathair sa stát Wisconsin, SAM. Tá 99,218 duine ina gcónaí ann, de réir daonáireamh na bliana 2010.
Ciaran Carson
Saol
Gaeilgeoirí ab ea a thuismitheoirí agus tógadh é le Gaeilge. D'fhreastail sé ar St. Marys CBSG sular fhreastal sé ar Ollscoil na Banríona i mBéal Feirste áit ar bhain sé céim amach sa bhéarla. Tar éis fhágaint na hollscoile dó chaith sé fiche bliain mar Oifigeach na hEalaíona Traidisiúnta i gComhairle Ealaíona Tuaisceart na hÉireann. Ceapadh mar Ollamh sa rannóg Bhéarla in Ollscoil na Banríona sa bhliain 1998 é mar a raibh sé ina Stiúrthóir ar Ionad Filíochta Seamus Heaney. Taobh amuigh dá scríbhneoireacht torthúil, ba cheoltóir cumasach é freisin.
Contae Choctaw, Alabama
Is contae in Alabama é Contae Choctaw. Tá sé suite in iardheisceart an stáit, ar theorainn an stáit Mississippi. Tá an dlús daonra (6/km²) ann. Is é Butler príomhbhaile an chontae. Sa bhliain 2016 bhí 12,993 daoine ina gcónaí ann. Tá sé ag críochantacht le Contaetha Alabama Sumter, Clarke, Marengo, Washington, mar aon le Contaetha Mississippi Wayne, Clarke, agus Lauderdale.
Stair
Bunaíodh Contae Choctaw ar 29 Nollaig 1847. D'eascair ainm an chontae ón treibh Meiriceánach Dhúchasach Choctaw.
Léachtóir
Is céim acadúil í léachtóir i go leor ollscoileanna, cé go n-athraíonn brí an téarma rud beag ó thír go tír. De ghnáth seasann sí do shaineolaí acadúil a fhostaítear chun múineadh ar bhonn lánaimseartha nó páirtaimseartha. Féadfaidh siad taighde a dhéanamh freisin.
Baile nam Feusgan
Is baile suite i Labhaidh Thoir é Baile nam Feusgan.
Taobh an Locháin
Is sráidbhaile é Taobh an Locháin. Tá sé suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Gary Gilmore
Dúnmharfóir agus coirpeach Meiriceánach de phór na Mormónach ab ea Gary Mark Gilmore (Stonewall, Texas 4 Nollaig 1940 - Salt Lake City, Utah 17 Eanáir 1977). Tá cáil air, ó bhí sé féin ag éileamh go gcuirfí chun báis é, gan bacadh le hachomarc ná le pardún.
Scríobh a dheartháir Mikal Gilmore leabhar clúiteach faoin saol a bhí ag muintir Gilmore ag fánaíocht timpeall sna Stáit, faoin teideal Shot in the Heart. Leabhar eile a fuair inspioráid ó shaol is ó bhás Gilmore is ea The Executioner’s Song le Norman Mailer.
Tús a Shaoil
Rugadh Gary Gilmore i McCamey, Texas, ar an 4 Nollaig 1940, agus é ar an dara duine de cheathrar mac na lánúine úd, Frank agus Bessie Gilmore. Camscéiméir agus druncaire ab ea sean-Frank Gilmore, agus é ag dul ó bhean go bean gan tacaíocht ar bith a thabhairt do na mná ná do na páistí a rugadh dóibh uaidhsean. Nuair a phós sé Bessie, bean de phór na Mormónach agus í tréigthe ag a muintir, ní raibh ann go bunúsach ach rud a rith leis a dhéanamh.
B'as Provo i stát Utah do Bessie, agus í ina cónaí i Sacramento, California, nuair a phós Frankie í. Rugadh Gary nuair a bhí an lánúin ar a seachnadh ón dlí in Texas agus iad ag tabhairt "Coffman" orthu féin mar shloinne bréige. Is é an t-ainm a bhaist Frank ar an mac ná Faye Robert Coffman, ach nuair a d'imigh siad as Texas, d'athraigh Bessie go Gary Mark é. Choinnigh sí an teastas breithe i dtaisce, áfach, an ceann a raibh an t-ainm "Faye Coffman" le léamh air, agus scór bliain ina dhiaidh sin tháinig Gary trasna ar an gcáipéis seo. Is é an tátal a bhain sé as gur leanbh tabhartha a bhí ann, sin nó mac le fear éigin eile. Shíl Gary gurbh é seo ba chúis leis an droch-chaidreamh a bhí aige lena athair, agus nuair a d'fhéach a mháthair fiorchúlra an ainm a mhíniú dó, tháinig an-chorraí air agus d'imigh sí gan cluas a thabhairt.
Racine, Wisconsin
mionclé||Racine Is í Racine cathair sa stát Wisconsin, SAM. Tá 78,860 duine ina gcónaí ann, de réir daonáireamh na bliana 2010.
Gary Gilmore
Tús a Shaoil
Cuid thábhachtach de mhiotaseolaíocht a mhuintire ab ea téama na breithe neamhdhlisteanaí. Uair amháin, d'inis máthair Frank, Faye, do Bessie gur doilfeoir mór le rá ab ea athair Frank, fánaí ealaíontóra a bhí ag déanamh a chuid cleas i Sacramento, áit a raibh cónaí ar Faye. Chuaigh Bessie go dtí an leabharlann le taighde a dhéanamh ar chúlra an scéil agus is é an tátal a bhain sé as gurbh é Harry Houdini athair Frank. Ní raibh Houdini ach sé bliana déag d'aois sa bhliain 1890, bliain breithe Frank, áfach, agus níor thosaigh sé ag obair ina dhoilfeoir taistil ach sa chéad bhliain eile. Is dóigh le Mikal Gilmore nach bhfuil sa scéal faoi Houdini ach seafóid, ach dúirt sé gur chreid a thuismitheoirí ann. mion|[[Príosún in Utah]] Nuair a bhí Gary ina bhuachaill bheag, bhí an teaghlach ag dul ó áit go háit in iarthar na Stát Aontaithe, agus Frank ag iarraidh bia agus beatha a choinneáil lena chlann ag díol síntiúis irisí nach raibh iontu ach camscéim. Ní raibh Gary ag réiteach go maith lena athair, "fear a bhí cruálach agus nach bhféadfá dul chun réasúin leis", mar a dúirt Mikal, an deartháir ab óige. Thagadh fearg ar shean-Frank go minic, agus é ag tabhairt buillí do Gary, Frank Óg agus Galen. Deir Mikal nár thug an t-athair greadadh dó ach aon uair amháin, agus nuair a dúirt Mikal leis: "Is fuath liom thú", stad an t-athair den drochíde.
Ba mhinic a bhíodh sean-Frank agus Bessie ag sáraíocht le chéile agus ag caitheamh anuas ar a chéile: thugadh Frank "gealt" ar a bhean chéile, agus é ag clúmhilleadh Brigham Young, ceannaire na Mormónach, agus ag tabhairt le fios gur péidifileach ab ea Young ("bring' em young"). Ón taobh eile de thugadh Bessie "Cat-licker" - is é sin, Caitliceach - ar a fear céile, agus í ag bagairt go maródh sí é oíche de na hoícheanta nuair a bheadh sé ina chodladh. Bhí an tsíorthroid seo ar siúl ó bhliain go bliain agus d'fhág sí an teaghlach go léir ina chíor thuathail.
Sa bhliain 1952 shocraigh an teaghlach síos i bPortland, stát Oregon. Ina dhéagóir dó thosaigh Gary ag mionghadaíocht. Cé go raibh sainuimhir ard intleachta ag Gary - 133 - agus an scoil ag éirí go gleoite leis, ó bhí bua na hintleachta is na n-ealaíon araon aige, d'éirigh sé as an meánscoil sa naoú rang.
Loch Ceiteirein
Is loch suite i gComhairle Shruighlea é Loch Ceiteirein.
Gary Gilmore
Tús a Shaoil
D'éalaigh sé leis go Texas in éineacht le cara leis, agus chaith sé na míonna ansin sular fhill sé go Portland. Nuair a bhí sé ceithre bliana déag d'aois, bhunaigh sé sindeacáit iomlán carrghadaíochta in éineacht lena chuid cairde, rud a tharraing na póilíní anuas air, ionas gur gabhadh é. Níor tugadh ach rabhadh iompair dó an iarracht sin.
Sa bhliain 1960, cuireadh go hIonad Ceartúchán Stát Oregon é, agus é i ndiaidh carr a ghoid arís. Scaoileadh saor leis sa bhliain chéanna. Sa bhliain 1961 diagnóisíodh ailse dholeigheasta na scamhóg ar a athair, agus fuair sean-Frank bás i ndeireadh Mheitheamh na bliana 1962. San am seo bhí Gary i dtóin phríosúin arís, agus fuair sé tásc a athar ó dhuine de na séiléirí. Cé nach raibh caidreamh maith aige lena athair riamh, bhí sé faoi mhéala ar fad, agus d'fhéach sé le lámh a chur ina bhás féin.
Misrata
thumb|Misrata Is cathair é Misrata san Libia. Tá breis is 550,000 duine ina gcónaí ann.
Ailtireacht na Gréige
300px|mionsamhail|deas|[[An Partanón san Aithin sa lá inniu]] Ailtireacht a shaothraigh cathairstáit na Gréige sna tréimhsí Ársa is Clasaiceacha (8ú-4ú céad RC) agus a d'fhorbair na ríochtaí Heilléanacha (4ú-2ú céad RC). Sainítear í le húsáid cloiche nó marmair i dtógáil poist is lindéir a rinne aithris ar phrionsabail is foirmeacha na bhfoirgneamh adhmaid a bhíodh ann roimhe sin. Is iad seo na bunghnéithe: an colún, an taibhléadan is an díon claonta, le mionsonraí feabhsaithe thar na blianta go raibh aontacht dhána shimplí sa dearadh. Baineadh úsáid as maisiúchán chun cur leis an dearadh, ach ní chun an dearadh a cheilt. Threoraítí an dearadh de réir ord amháin den 3 ord ailtireachta, Dórach, Iónach, nó Corainteach (ní raibh an t-ord Tuscánach ná an t-ord cumaisc ag na Gréagaigh). Ba í an Partanón san Aithin (447-438 RC) an buaicphointe. Tionchar thar na bearta aici ar chuid mhór d'ailtireacht an iarthair síos go dtí an lá inniu.
Contae Clarke, Alabama
Is contae in Alabama é Contae Clarke. Tá sé suite in iardheisceart an stáit. Tá an dlús daonra (8/km²) ann. Is é Grove Hill príomhbhaile an chontae, ach is Jackson an chathair is mó. Sa bhliain 2016 bhí 24,392 daoine ina gcónaí ann. Tá sé ag críochantacht le Contaetha Marengo, Wilcox, Monroe, Baldwin, Choctaw, agus Washington.
Is contae tirim (Béarla: dry county) é Contae Clarke, is ionann sin agus tá sé in éadan an dlí ag díol alcól ar chor ar bith.
Stair
Bunaíodh Contae Clarke ar 10 Nollaig 1812. D'eascair ainm an chontae ón Ginearál John Clarke (níos déanaí ina Ghobharnóir Georgia) ó Gheorgia.
Dan Gadarn Goncrit
right|thumb|300px|Clúdach an leabhair Dan Gadarn Goncrit Úrscéal leis an údar Mihangel Morgan is ea Dan Gadarn Goncrit. D'fhoilsigh preas Y Lolfa é i 1999.
Athbhreithniú Gwales
Úrscéal rúndiamhair é seo ar an gcéad amharc. Tiomáineann léachtóir a bhfuil meas air, Maldwyn Taflun Lewis, a charr gasta agus tarlaíonn rud éigin a athraíonn gach rud ina shaol. Cén chaoi a bhfuil an léachtóir ag déileáil leis an méid a tharla, agus le gach rud eile a leanann? Ach tá níos mó sa scéal - de réir mar a leanaimid na heachtraí i saol Maldwyn, caithfimid bualadh le go leor carachtar eile freisin. Tá saibhreas an úrscéil sna carachtair seo. Tá sraitheanna i bhfolach faoi íomhá dhomchlach a saol go léir, agus tá rún acu uile, agus is é an rud a théann i ngleic leis an gcaoi a bhaineann Mihangel Morgan an craiceann den dhromchla, agus nochtann sé na sraitheanna ceann ar cheann go dtí go sroicheann tú croí na fírinne. . Agus tá an fhírinne i stair cuid acu scanrúil - ní scéal é seo do dhaoine lagmheáchain. Mar sin, in ainneoin na dtuairimí luatha, ní scéal na mistéire croílár an úrscéil, ach ár n-aitheantas méadaitheach ar na carachtair.
De réir mar a théann an scéal ar aghaidh, bíonn saol na gcarachtar seo go léir fite fuaite lena chéile, agus tá an aoir ar shochaí an bhaile - agus ar nádúr na beatha sa Bhreatain Bheag inniu.
Úrscéal casta, agus mearbhlach uaireanta é seo, sna caibidlí tosaigh. Ach de réir mar a théann an an t-úrscéal chun cinn, braitear ábharthacht an scéil ar fad. Tá na carachtair an-láidir ar fad, - tugann a gcomhráite, agus a gcuid smaointe, pictiúr iomlán dúinn de gach duine. Is carachtair chasta dhothuartha iad, ach carachtair iomlána iad, agus b'eispéireas sultmhar nó ba chirte a rá tuairteálach é, iad a nochtadh.
Andy Griffith
Aisteoir, amhránaí agus léiritheoir teilifíse Meiriceánach ab ea Andrew Samuel "Andy" Griffith (1 Meitheamh, 1926 – 3 Iúil, 2012), a bhain cáil amach sa scannán A Face in the Crowd (1957), agus sna sraitheanna teilifíse The Andy Griffith Show (1960í) agus Matlock (1980í/90í).
Ros Gibilín
Is sráidbhaile é Ros Gibilín. Tá sé suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Neoidimiam
Is é an neoidimiam dúil cheimiceach uimhir a 60, agus is é Nd an tsiombail cheimiceach a sheasann dó. Miotal bog insínte é a dtagann smúit air faoi thionchar an aeir. Ba é an ceimiceoir Ostarach Carl Auer von Welsbach a rinne a fhionnachtain sa bhliain 1885. Níor táirgeadh eiseamal mór den mhiotal ach sa bhliain 1925. Tá an t-ainm bunaithe ar neos ("nua") agus didymos ("leathchúpla") na Gréigise. Ar dtús, shíl na ceimiceoirí go raibh a leithéid de mhiotal ann agus didimiam, ach le fírinne, is éard a bhí ann ná meascán praiséidimiam agus neoidimiam, agus nuair a tuigeadh gur dhá mhiotal éagsúla a bhí ann i ndáiríre, bhí ainmneacha nua ag teastáil ón mbeirt sin.
Lantanóideach agus miotal tearc-chré é an neoidimiam, agus é le fáil sa dá mhianra úd monaisít agus bastnaeisít cosúil lena lán dúl eile sna grúpaí seo.
Is é +III gnáthstaid ocsaídiúcháin an neoidimiam, rud coitianta ag an gcuid is mó de na miotail tearc-chré (sin é an tuige go mbíonn sé chomh deacair iad a dhealú ó chéile). Comhdhúile tipiciúla iad an trí-ocsaíd dé-neoidimiam Nd2O3, an trífhluairíd neoidimiam NdF3, an tríchlóiríd neoidimiam NdCl3, an tríbhróimíd neoidimiam NdBr3, an trí-iaidíd neoidimiam NdI3, an dá shuilfíd NdS agus Nd2S3, agus an nítríd NdN.
Tá neoidimiam an dúlra comhdhéanta as cúig iseatóp cobhsaí, mar atá, 142Nd (27.2 % de neoidimiam an dúlra), 143Nd (12.2 %), 145Nd (8.3 %), 146Nd (17.2 %) agus 148Nd (5.7 %), chomh maith le dhá iseatóp radaighníomhach, 144Nd (23.8 %) agus 150Nd (5.6 %). Tá na raidiseatóip nádúrtha an-fhadsaolach, nó tá neoidimiam a 144 2.29 cuintilliún bliain ar leathré, agus neoidimiam a 150 breis is dhá mhíle oiread níos fadsaolaí fós. Mar sin, is féidir dearmad a dhéanamh de radaighníomhaíocht an dá iseatóp sin sa ghnáthshaol.
Teyrnas Powys
Ríocht mheánaoiseach ab ea Teyrnas Powys, a bunaíodhle linn an Ré Dhorcha, i ndiaidh imeacht na Rómhánach sa chúigiú haois. Mhair sé go ceann na gcéadta bliain, ach scoilteadh in dhá leath í sa bhliain 1160, agus tháinig Powys Wenwynwyn agus Powys Fadog i gcomharbacht air.
Prionsaí Powys (as Mathrafal)
Ón mbliain 1160 ar aghaidh, scoilteadh Powys in dhá leath. Thugtaí ‘Powys Wenwynwyn’ ar an bpáirt dheisceartach, agus ‘Powys Fadog’ ar an bpáirt thuaisceartach.
Loch Lúbnaig
deas|250px|thumb|Loch Lúbnaig Is loch suite i gComhairle Shruighlea é Loch Lúbnaig.
Droichead Tasman
Is droichead i Hobart sa Tasmáin é Droichead Tasman. (Tasman Bridge i mBéarla)
Droichead le cúig lána trasna an abhainn Derwent in aice leis an CBD, Hobart, An Astráil atá ann.
Is é an priomh-bealach as an CBD go dtí an gcósta thoir freisin. Níl aon bhealach rothar ann, ach tá forbairthe le déanaí ar an mbealach coisithe. Fuair 12 daoine bás ann tar éis an timpiste mhór le bhád Lake Illawarra ar 5 Eanáir, 1975.
Songs and Music from "She's the One"
Is albam ón bhanna Tom Petty and the Heartbreakers é Songs and Music from "She's the One", a eisíodh ar an 6 Lúnasa 1996.
Traic Liosta
Gach amhrán le Tom Petty (ach amháin iad le nótaí).
Joan Laporta
Is dlíodóir agus uachtarán FC Barcelona é Joan Laporta (rugadh 29 Meitheamh 1962 i mBarcelona). Tháinig sé i gcomharba ar Joan Gaspart tar éis toghcháin a bhuachaint ar 15 Meitheamh 2003.
Camp Nou
Is é Camp Nou staidiam peile an chlub úd FC Barcelona, agus é suite i gceantar Les Corts i mBarcelona. hOsclaíodh an staidiam go hoifigiúil ar an 24 Meán Fómhair 1957, agus is féidir 98,787 duine a thoilleadh ansin, rud a fhágann gurb é an staidiam is mó san Eoraip. Fuair Camp Nou an rátáil is airde is féidir le FIFA a bhronnadh ar aon staidiam sacair, is é sin, cúig réalta. Tá Camp Nou ar ceann de na staidiamaí sacair is mó le rá san Eoraip.
B'iad Francesc Mitjans-Miró, Lorenzo García Barbon agus Josep Soteras Mauri na hailtirí a dhear an staidiam. left|mion|250px|Cluiche sacair i gCamp Nou. Féach an mana: Mès que un club - Catalóinis: "rud is mó ná club". Is é an club atá i gceist ná FC Barcelona, nó "Barça", mar a aithníonn cairde an tsacair é ar fud an domhain. left|thumb|250px|Amharc ón aer den Camp Nou
Meice
mion|clé|Masjid Al Haram, Meice. Is cathair mhór í Meice (Araibis: Makkah al-Mukarramah, مكة المكرمة) san Araib Shádach, príomhchathair Chúige Mhakka.
Cathair naofa
Is í Meice an chathair is naofa san Ioslam. Tá al-Masjid al-Haram ("An Mosc Naofa") suite sa chathair, agus is é an áit is naofa sa dhomhain, de réir na Moslamach.
Oilithreacht
clé|mion|Masjid Al Haram. Meice
Is cathair oilithreachta í Meice. Tá oilithreacht bhliantúil ann, an hajj. Tá sé ar na cúig dhualgais reiligiúnach atá ar gach Moslamach an hajj a dhéanamh uair amháin i saol an duine, ar a laghad.
Tarlaíonn an hajj i mí Du al-Hijja, an mí deireanach san fheisire na gealaí Ioslamach. Glacann na milliúin Moslamach páirt ann gach bliain.
Tubaistí
Bíonn an Déardaoin ar an lá is contúirtí den hajj gach bliain, mar go dtiteann sé ar Eid al-Adha, lá a maraíonn Moslamaigh caora agus de bharr go mbíonn an oiread sin oilithrigh ag marú na nainmhithe san aon áit amháin, ag an t-am céanna. mion|333x333px|clé|Makkah, in aice le Meice, ó Abraj Al-Bait. Ar an 24 Meán Fómhair 2015, bhí timpeall 2,500 básaithe ; b'amhlaidh a brúadh i mullach a chéile iad. Dúirt an rialtas nach maraíodh ach 700, agus gur bhraith sé go raibh a locht fhéin ar roinnt oilithreach mar nár lean siad treoracha faoi mar ba cheart dóibh.
Contae Clay, Alabama
Is contae in Alabama é Contae Clay. Tá sé suite in oirthear an stáit. Tá an dlús daonra (9/km²) ann. Is é Ashland príomhbhaile an chontae, ach is Lineville an chathair is mó. Sa bhliain 2016 bhí 13,492 daoine ina gcónaí ann. Tá sé ag críochantacht le Contaetha Cleburne, Randolph, Tallapoosa, Coosa, agus Talladega.
Meice
Tubaistí
Bhí fiosrúchán iomlán ordaithe ag Rí na hAraibe Sádaí, Salman, faoin mbealach a n-eagraítear an oilithreacht bhliantúil. Ach dúirt Rialtas na hIaráin e gur chóir don Araib Shádach freagracht iomlán a ghlacadh as ar tharla.
Bard
I saol meánaoiseach na nGael agus mBriotanach, seanchaí, file, cumadóir ceoil agus ginealaí gairmeach ab ea bard, fostaithe ag pátrún (amhail is rí nó uaisle), chun sinsir an phátrúin a chomóradh, agus gníomhartha an phátrúin a cheiliúradh.
Contae Clay, Alabama
Is contae tirim (Béarla: dry county) é Contae Clay, is ionann sin agus tá sé in éadan an dlí ag díol alcól ar chor ar bith.
Stair
Bunaíodh Contae Clay ar 7 Nollaig 1866. D'eascair ainm an chontae ón Seanadóir (agus Rúnaí Stáit mar aon le státaire) stáit Kentucky Henry Clay.
Bard
mion|The Bard (ca. 1817), le [[John Martin]]
Bunús
I saol meánaoiseach na nGael agus na mBreatnach, file gairme ab ea bard (bardd as Breatnais), fostaithe ag a mháistir chun adhmholtaí a chumadh. File d'aicme áirithe níos lú ab ea an bard i dtosach, contrasting with na haicmí is airde anáil is filid. Chanadh na baird amhráin ag ceiliúradh gníomhartha crógachta na laochra, chomh maith le ginealaigh agus startha na gclann desna haicmí ceannais Ceilteacha. Munar íoc a mháistir an tuarastal ceart, chumfadh an bard aoir ina choinne (c.f. glámh dícheann).
I saol na ndreamanna Ind-Europacha, bhíodh i ról an bhaird i measc eile an skald, rhapsode, oirfideach agus scop. Tá aos oidhreachta don fhile gairmiúil Prótai-Ind-Eorpach athchruthaithe le fianaise ó ról an fhile in Éirinn na meánaoise agus an Ind ársa ach go háirithe.
Ó thús, ní choinnítí na dreamanna Ceilteacha taifeadaí scríofa dá startha. Ina ionad sin, chuirtí an béaloideas de ghlanmheabhair agus sheachadadh é ó ghlúin go glúin ag na baird agus na filid. Chun cuidiú leis an bhfoghlaim seo, chumadh na baird le meadaracht, rím agus seifteanna fileata struchtúrtha eile.
Le meath an bhard mar ghairm bheo sa ré nua-aimseartha, fuair an focal "bard" ciall chineálach d'údar nó oirfideach, go háirithe dá mbeadh cáil aige nó aici siúd. Mar shampla, bíonn aithne ar William Shakespeare agus Rabindranath Tagore mar "the Bard of Avon" (go minic ach amháin "the Bard") agus "the Bard of Bengal" faoi seach.
Baird
mion|upright|Grábháil láimhe le William Blake dá dhán "[[The Voice of the Ancient Bard" in Songs of Innocence and of Experience]]
Calais
Is baile é Calais san Fhrainc thuaidh.
Bard
Baird
Tugadh an teideal 'An Bard' d'fhilí éagsúla le linn ré an Rómánsachas:
Mar thoradh nósanna Rómánsachais, tháinig smaoineamh an bhaird mar shagart nó draoi sa genre fantaisíochta isteach san 1960í go 1980í, mar shampla: maraon le físchluichí fantaisíochta amhail is The Bard's Tale (1985).
Ionsaí Westgate i Nairobi, 2013
D'ionsaigh, ar an Satharn 21 Meán Fómhair 2013, fir gunna, as al-Shabaab, siopalann Westgate i Nairobi sa Chéinia.
Eachroim
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Eachroim air:
Loch Bhun na Muice
Is loch é Loch Bhun na Muice. Tá sé suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
1
Ceannairí Domhanda
0er
Alan Turing
Ba mhatamaiticeoir, ríomheolaí, loighceoir, crioptanailísí, bitheolaí agus fealsamh Sasanach é Alan Mathison Turing (23 Meitheamh 1912 - 7 Meitheamh 1954). Is duine de bhunaitheoirí an ríomheolaíochta é. Tá aithne ar Turing mar athair na ríomheolaíochta nua-aoisigh agus na intleachta saorga araon.
In ainneoin na sár-éachtaí luachmhara a bhain sé amach, ní bhfuair Turing an aitheantas ceart lena linn féin agus ina thír dhúchais - fear aerach a bhí ann a bhí ag obair faoi cheilt le linn an Dara Cogadh Domhanda.
Códoibríocht
D'oibrigh sé ar an tionscnamh i mBletchley Park i rith an Dara Cogadh Domhanda chun cód na nGearmánach, Enigma, a bhriseadh.
Ríomhaireacht
Tar éis an chogaidh, chaith sé seal ag obair sa National Physical Laboratory, ag cruthú ceann de na chéad dearaí do ríomhaire le ríomhchlár stóráilte, cé nár tógadh é riamh.
I 1947 bhog sé go hOllscoil Mhanchain, ag obair ar dtús ar bhogearraí, ar an Manchester Mark I, a bhí ag teacht chun cinn ag an am mar cheann de na fíor-ríomhairí ba luaithe.
D'fhorbair sé tréithriú matamaiticiúil ar choincheap na hináitritheachta.
Thug sé isteach coincheap teoiriciúil an ríomhaire idéalaigh (meaisín Turing), struchtúr an ríomhaire, agus leag síos bunsraitheanna réimse na hintleachta saorga. clé|mion|16 aois
Bás
Fuair sé bás i 1954. D'fhógair an coiste cróinéara go bhfuair sé bás tar éis úll a bhí clúdaithe leis an nimh ciainíd a ithe.
Ailtireacht na hÉigipte
deas|250px|thumb|Ailtireacht na hÉigipte Sa tsean-Éigipt, sainithe ag úsáid cloiche ar scála tromábhal, curtha le chéile le pirimidí dubhacha. Is é an sampla is luaithe an leacht céimnithe ag Sacára (2650-2600 RC). Tháinig na pirimidí rialta ina dhiaidh sin, ina measc an ceann ag Giza (2600-2480 RC). Tá na teampaill tromábhal freisin, cosúil le teampall Amóin i gCarnac (1570-1085 RC), atá tógtha ar fhoirmithe nádúrtha carraige, le ballaí réabtha, hallaí le colúin, colúnáidí is fánáin. Airíonna eile atá uathúil don Éigipt is ea an oibilisc, an stoc barrchaol monailiteach cloiche, an piolón, agus an túr pirimidiúil barrscoite. Bhí an ailtireacht baile neamhbhuan, déanta as cré is fiú paipír.
James Ryan
Polaiteoir Éireannach ab ea James Ryan (Gaeilge: Séamus Ó Riain) (6 Nollaig, 1891 - 25 Samhain, 1970). Bhí sé ina bhall de Shinn Féin ar dtús agus ansin Fianna Fáil. Ba mar Toghadh ar an gCéad Dáil sa bhliain 1918 é. D’fhág sé Sinn Féin agus chuaigh sé leis an bpáirtí Fianna Fáil in 1926. Ceapadh ina Aire Talmhaíochta in 1932-47 é, go dtí gur ceapadh mar Aire Sláinte agus Leasa Shóisialta é. Tugadh ardú céime dó sa bhliain 1957 agus ceapadh ina Aire Airgeadais é. D’éirigh sé as an polaitíocht  sa bhliain 1965 agus é mar bhaill de Seanad Éireann. Fuair sé bás sa bhliain 1970.
Mairéad Farrell (Polaiteoir)
Polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála sa dáilcheantar Gaillimh Thiar í Mairéad Farrell (rugadh c. 1989/1990). Is ball í de Shinn Féin agus toghadh í do Dháil Éireann (an 33ú Dáil) san Olltoghchán 2020 le 14.0% na vótaí chéad rogha. Toghadh í ar an ochtú comhair le 10,340 vótaí. Is ise an chéad TD Shinn Féin a thoghadh i nGaillimh Thiar ón bhliain 1922.
Is as Mervue, Cathair na Gaillimhe í Farrell. Fuair sí amach céim Baitsiléir Ealaíon in Eacnamaíocht agus Stair ón Ollscoil na hÉireann, Gaillimh agus céim Mháistir d'Eolaíocht in Airgeadas ón Ollscoil na Banríona, Béal Feirste. I nGaillimh, toghadh i mar Chomhairleoir Cathrach i 2014 sa cheantar Cathrach Thoir agus chaill sí an suíochán sna toghcháin áitiúil i mí na Bealtaine, 2019. Gníomhaí in éadan na cogaíochta is ea a athair Niall. Tá an t-ainm céanna uirthi a bhí ar a aintín Mairéad Farrell, ceann amháin den Triúr Giobráltar.
Sheas sí ar an gCoiste Náisiúnta Óige (Ógra Shinn Féin) ar feadh 5 bliain.
Naisc sheachtracha
Suíomh Oifigiúil Shinn Féin - Mairéad Farrell
Mairéad Farrell ar Twitter
Filid
Ball de scothaicme filí in Éirinn agus in Albain go dtí c. an 16ú haois ba ea fili (iolra filid, Nua-Ghaeilge file, filí). Bhíodh stádas ard ag na filid i saol na gCeilteach agus bhídís ina sagairt i dteannta leis na draoithe agus fáithe. Ar dtús, is amhlaidh gurbh idir breithem agus seanchaí é an fili, ach de réir a chéile, scar na róil as a chéile. Ar aicme níos ísle ab ea file de chineál eile, bard.
Oidhreachta ba ea an ghairm, ach bhítí in ann dul ar taistil as a dtuath féin.
Sanasaíocht
Creidtear go bhfuil an focal 'file' fréamhaithe ón bPrótai-Cheiltis *widluios, le brí 'fáidh'. Aithnítear an focal ar inscríbhinn Ghallach ó Larzac mar "uidluias" (baininscneach, ginideach iolra). Fréamhaítear é ar deireadh ón bhriathar *widlu-, "feic". Molann seo go raibh na fili ina bhfáithe fileata, a thugadh tuartha i bhfoirm dán nó tomhas, seachas filí amháin.
Fréamhaítear na focail nua-aimseartha Gaelacha ón bhfocal Sean-Ghaeilge fili:
Oiliúint agus tascanna
Sna seannósanna, bhíodh suas go seacht aicme fili ann, tuilte de réir chaighdeáin eolais. Ba é an t-ollam an file is tábhachtaí, agus ina dhiaidh fili, ánradh, clí agus cana. Sa scéal Immacallam in dá Thuarad, insítear faoin gcomórtas idir bheirt filid bheith ollam an rí.
Bhí comhréim áirithe ag dualgais na bhfili agus na ndraoithe, mbard agus na bhfáithe. Maraon leo, bhí ar na filid dul ar scoil, ar feadh dhá bhliain déag, chun nósanna an bhéaloidis a fhoghlaim — conas glámh dícheann nó aoir a chumadh, tairngreachtaí a thabhairt chun an chéad taoiseach eile a thuar (tarbhfheis), agus deasghnátha, cúrsaí leighis agus cumais draíochta eile a shocrú. Sa saothar Sanas Cormaic, tugtar cur síos ar an imbas forosnai: I measc cleachtaí tairngreachta eile bhíodh teinm laída, díchetal do chennaib agus tarbhfheis (luaite thuas). Dá gclisfeadh fili ina thuar, ghearrfaí a bheola de. Dá réir sin go léir, b'éigean dóibh mac léinn a mhúineadh.
Toisc go raibh cosc ar scríbhneoireacht, níor scríobhadh an t-eolas traidisiúnta seo go dtí  ní ba dhéanaí. Sa deireadh, scríobha fili éigin an leabhar Auraicept na n-Éces (bunleabhar na n-eagnaí), cnuasach rialacha na gramadaí agus na filíochta meadaraí, cé gurbh fhiú fós an dinnseanchas a foghlaim de ghlanmheabhair.
Béaloideas
Chuireadh na fili an béaloideas ar aghaidh ó ghlúin go glúin. Sna nósanna, ba thábhachtach iad foirmeacha fileata agus ceolmhara le haghaidh aeistéitice, chomh maith le tairbhe neamónach. Bhíodh saoirse ann do chumadóireacht lom láithreach agus léiriú as féin, go háirithe le haghaidh creative áibhéile cruthaithí agus nathanna meafaracha glice (kenning as Béarla), go gcaomhnaí ach abhainn an fhírinne. Sa chaoi seo, tháinig slán taisce suntasach mhiotaseolaíochta réamh-Chríostaí, san áireamh eipicí chogaidh, scéalta an ghrá agus filíocht an nádúir, le toradh gur caomhnaíodh an corpas neamh-Laidine is mó san Eoraip ó ré na SeanGhréige.
Meath
Le teacht na Críostaíochta, bhí ar na taoisigh talamh agus teideal a sholáthar dosna filid agus na heaspaig araon. Cinneadh sa 6ú haois dá bharr srian a chur ar mhéid na bhfilí, agus ach amháin de cheart oidhreachta agus le clanna a raibh ardmheas acu.
I measc clann na bhfilí is cáiliúla, bhí muintir Uí Dhálaigh, a ceapadh roinnt dóibh ina n-ollaimh, agus muintir Uí Uiginn, a bhí i ngiollacht roinnt chlann, san áireamh na teaghlaigh Uí Chonchobhair Slighit, mhic Diarmada, mhic Dhonncha agus Uí Dhochartaigh. Ollaimh ba ea muintir Uí Mhaoil Chonaire de Shíol Mhuireadhaigh, de mhuintir Uí Chonchubhair Doinn agus de mhuintir Mhic Dhiarmada as Magh Loirg. Bhí muintir Uí Chléirigh i ngiollacht thaoisigh Uí Dhomhnaill as Tír Chonnaill.
Bhíodh na filí oidhreachta seasta i rith na meánaoise, ag obair mar fuirseoirí, chomhairleoirí agus ghinealeolaithe, ar chomhstádas na bhfili réamh Chríostaí. Ón 12ú haois amach ámh, tháinig tionchar na nAngla-Normannach chun cinn in Éirinn. Le meath chultúr na nGael, filí became involved le litríocht scríofa agus nósanna neamhdhúchasacha amhail is araltas. Mhair ardstádas na bhfilí go dtí an ré Eilíseach — bhí uafás ar an uaisle Sasanach, na taoisigh Ghaelacha a fheiceáil ní amháin ag ithe i dteannta lena bhfilí, ach go minic as an soitheach céanna.
Oidhreacht
Tá go leor lámhscríbhinní ar marthain a chaomhnaíonn scéalta na bhfili, a thugann le fios dúinn a lán tuisceana maidir le draoithe agus a leithéid, agus  reiligiún agus saol na gCeilteach i gcoitinne.
I dteannta lena luach stairiúil, tá tionchar mór ag an gcanóin seo ar litríocht nua-aimseartha, ag tosú le hathinsintí le William Butler Yeats agus údair eile a bhí rannpháirteach i nAthbheochan na Gaeilge. Bhain James Joyce leas níos caolchúisí as ábhar Gaelach. Sa lá atá inniu ann, baineann litríocht agus ealaín fantaisíochta an-leas as na scéalta agus a gcarachtair, amhail is Cú Chulainn, Fionn mac Cumhaill agus na Tuatha Dé Danann.
Caomhnaítear nósanna ceoil na bhfili trí cheoltóirí traidisiúnta amhail is Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin (a fuair bás sa bhliain 1738) agus a chomhghleacaithe gan áireamh, síos go dtí ceoltóirí anáil is Planxty, The Chieftains agus The Dubliners.
Tá cleachtóirí nuaphágántachta Ceiltí ag iarraidh gnáis táimhe agus físe na bhfili, amhail is imbas forosnai agus tarbhfheis, a atógáil.
Tommy Lee Jones
Is aisteoir Meiriceánach é Tommy Lee Jones, a rugadh ar an 15 Meán Fómhair 1946.
Geilleagar na hÉireann
alt=Fiach na hÉireann i gcomparáid le fiach léir an AE, mar chéatadán na OTI|mion|Fiachas na hÉireann i gcomparáid le fiachas [[limistéar an euro go léir, mar chéatadán den OTI]] Tá Éire ina ball den Aontas Eorpach agus den limistéar euro. Maítear gur stát í Éire atá i mbun 'eacnamaíocht leipreacháin' a chleachtadh; tá ceann de na hualaí cánaí is ísle san Aontas Eorpach aici. Tá a pá íosta i measc na gceann is airde san Aontas Eorpach, é ag €10.10 in aghaidh na huaire, mar a bhí i Mí na Márta 2020. Baineann Éire leas mór as infheistíocht eachtrach, go háirithe as Stáit Aontaithe Mheiriceá, agus tá mórán gnólachtaí ríomhaireachta idirnáisiúnta a dhéanann cuid dá ngníomhaíochtaí in Éirinn. Tá an tionscal airgeadais (go háirithe cistí frithpháirteacha) an-fhorbartha; tá sé ó roinnt blianta ar cheann de na inneall gluaiste is mó fáis in Éirinn, agus meastar gurb é 60,000 é líon na bpostanna a chruthaíonn sé in Éirinn go díreach agus go hindíreach. Tá na postanna seo le fáil den chuid is mó i gcomharsanacht gnó Bhaile Átha Cliath, an LSAI (Lárionad Seirbhísí Airgeadais Idirnáisiúnta). I gcomparáid le méid mór an tionscail seo i dtéarmaí luach airgeadais, ní fhostaíonn an tionscal airgeadais ach beag duine: sa bhliain 2002, níor fhostaigh sí ach 29% den daonra gníomhach, ach chuir sé 46% ar an OTI náisiúnta. Dá réir sin, tá postanna sa tionscal airgeadais níos fearr íoctha tríd is tríd ná an meán; don leith eile, tá tionscail mar an talmhaíocht agus an próiseáil bia nach bhfuil luach airgeadais chomh mór acu, ach a fhostaíonn níos mó daoine i bpostanna atá níos measa íoctha i gcomparáid.
Na Dùintean
Is baile suite i gComhairle nan Críochan é Na Dùintean nó An Dùn.
Geilleagar na hÉireann
I Mí Eanáir 2020, bhí ráta dífhostaithe na hÉireann ag 4.8%, an 12ú figiúr is fearr as 27 tír an Aontais Eorpaigh. Dar le hInnéacs Forbartha Daonna Socraithe don Éagothroime 2019 na Náisiún Aontaithe, is an 9ú tír is forbartha ar domhan í Éire, as 150 ceann a thomhaiseadh, agus mar sin an cúigiú tír is forbartha san Aontas Eorpach. I dTuarascáil Sonais Domhanda 2018 na Náisiún Aontaithe, meastar gurb í Éire an 14ú tír is sona, as 156 tír.
Eochaillí
Is sráidbhaile é Eochaillí. Tá sé suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Richard Feynman
Fisiceoir ab ea Richard Phillips Feynman (11 Bealtaine 1918 – 15 Feabhra 1988.) Saolaíodh i Nua-Eabhrac é. Ba de bhunadh na nGiúdach ó oirthear na hEorpa a thuismitheoirí. Melville Feynman an t-ainm a bhí ar a athair, fear gnó ab ea é. Ba mhúinteoir cáilithe í a mháthair, darbh ainm Lucille Phillips.
Tógadh i Nua-Eabhrac é, rinne sé a bhunchéim in MIT (Massachusetts Institute of Technology) agus bhain sé a chéim dochtúra amach ó Ollscoil Princeton sa bhliain 1942. Bhí sé páirteach sa Tionscadal Manhattan a rinne an chéad bhuama adamhach sa bhliain 1945. Ceapadh é mar Ollamh le Fisic Theoiriciúil in Ollscoil Cornell sa bhliain 1945 agus sa bhliain 1950 d’fhág sé Cornell agus ghlac sé an post céanna in Caltech (California Institute of Technology).
Bronnadh Duais Nobel na Fisice air sa bhliain 1965 in éineacht le Sin-Itiro Tomonaga agus Julian Schwinger dá saothar ar leictridinimic chandamach.
Bhí sé ina cheann de na himscrúdaitheoirí oifigiúla tar éis thubaiste spástointeálaí Challenger.
Fuair a chéad bhean chéile bás de bharr eitinn sa bhliain 1945 agus phós sé faoi dhó arís. Bhí beirt pháistí aige lena tríú bean chéile Gweneth Howarth. Cailleadh é ar 15 Feabhra 1988, bhí ailse air.
Echo (albam)
Is albam ón bhanna Tom Petty and the Heartbreakers é Echo, a eisíodh ar an 13 Aibreán 1999.
Traic Liosta
Gach amhrán le Tom Petty (ach amháin iad le nótaí).
Bearaig a Tuath
Is sráidbhaile suite i  Lodainn an Ear é Bearaig a Tuath. (Béarla: North Berwick). Tá sé suite idir Meall Bhearaig agus na hoileáin bholcánacha Fidra agus Creag nam Bhathis.
Nuair a chuaigh oilithrigh go Cill Rímhinn, ba ghnách leo dul go Bearaig a Tuath chun an bád farantóireachta a thógáil go Earlsferry i bhFìobha.
D'úsáideadh an "Auld Kirk Green", taobh leis an chuan le haghaidh cruinnithe i dTrialacha Cailleach Bhearaig a Tuath (1590-92). De réir na fhinscéil d'fhreastail "Satán é féin" ar dheasghnáth ansin i 1590, cé gur dóichí gur "Francis Stewart, 5ú Iarla Bothwell a bhí ina Shatán. Le linn an séú haois déag bhí baint ag 70 duine ar a laghad le Trialacha na gCailleach, agus spreag na himeachtaí saothair mar "Tam o 'Shanter" le Burns agus "The Thirteenth Member" le Mollie Hunter. Ba é ceann de na trialacha cailleach ba cháiliúla i mBearaig a Tuath ná ceann Agnes Sampson. Cúisíodh í as posóid a dhéanamh chun stoirmeacha garbha a chruthú sa Mhuir Thuaidh mar go raibh Rí Séamas VI na hAlban ag seoladh abhaile ón Danmhairg lena bhean chéile nua, Anne na Danmhairge. Reáchtáladh an triail i 1591, ar fhreastail an Rí Séamas air. Céasadh Agnes Sampson chun admháil a bhain, agus ansin dódh í ag anstáca, cosúil le go leor duine neamhchiontach eile.
Tá go leor cúrsa gailf ann, agus cuan deas anseo freisin. Tá stáisiún iarnróid ag an mbaile agus nascann sé Bearaig a Tuath le Dún Éideann agus le bailte eile i Lodainn an Ear mar Bhaile nam Feusgan.
Anthony Eden
Ba pholaiteoir agus Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe é Robert Anthony Eden, 1st Earl of Avon a rugadh ar an 12 Meitheamh 1897 – 14 Eanáir 1977.
Bradford-with-Beswick
Is ceantar suite i Manchain é Bradford-with-Beswick.
Mosc
mion|Masjid al-Haram, [[Meice]] mion|Al-Masjid an-Nabawi, Medina mion|thumb|An mosc Al-Aqsa in [[Iarúsailéim]] mion|Mosc [[Baile Átha Cliath|Átha Cliath]]
Contae Cleburne, Alabama
Stair
Bunaíodh Contae Cleburne ar 6 Nollaig 1866. D'eascair ainm an chontae ón Maorghinearál John Clarke (níos déanaí ina Ghobharnóir Georgia) ó Gheorgia.
Mosc
Is áit adhartha na Moslamach, lucht leanúna an reiligiúin Ioslam, é mosc. De ghnáth, úsáideann na Moslamaigh an t-ainm Arabach masjid (Araibis: مسجد). Is é an Masjid al-Haram mosc i Meice, An Araib Shádach an chéad mosc a bunaíodh.
Brooklands, Manchain
Is ceantar suite i Manchain é Brooklands.
Pat Nally
Ball d’Ardchomhairle Bhráithreachas na Poblachta agus lúthchleasaí mór le rá ó Bhalla, Contae Mhaigh Eo ab ea Patrick (Pat) William Nally (mí an Mhárta 1857 – mí na Samhna 1891). Bhí dhlúthbhaint aige le Mícheál Ó Cíosóig agus iad i mbun bhunú Chumann Lúthchleas Gael thiar sa bhliain 1884. Bhásaigh sé faoi ghlas i bPríosún Mhuinseo mar phionós don pháirt a ghlac sé san eachtra ar a thabharfaí Comhcheilg Chrois Uí Mhaoilíona.
Duine ba shine de sheisear deartháir a bhí ann, mac le feirmeoir rathúil a bhí go mór chun cinn mar náisiúnaí. Bhí sé ina Fhínín óna chéad óige agus eagraí sa Bhráithreachas ag deireadh na 1870idí. Bhí sé i láthair ag bunchruinniú Chonradh na Talún Mhaigh Eo, ar a thabharfaí Conradh na Talún i gceann tamaill. Bhí áit bainte amach aige ar ardchomhairle BPÉ agus an bhliain 1880 ann.
Spórt
Bhí a ainm i mbéal an phobail don chead uair nuair a thosaigh sé ag eagrú eachtraí lúthcheasaíochta ina raibh cead iontrála ag an bpobal ar fad, agus ní ag an Uaisleacht Phrotastúnach amháin. Rinne sé iarracht cumann lúthchleasaíochta náisiúnach a chur ar bhun sa bhliain 1887, rud a sé a i dteagmháil le Mhícheál Ó Cíosóig.
A oidhreacht
Tá ceann de na seastáin i bPáirc an Chrócaigh - ceanncheathrú an chumainn - ainmnithe in ómós dó, mar ata Ardán Mhic an Fhailghe.
Pól Ó Muirí
Is file, iriseoir leis an Irish Times, iar-eagarthóir ar Comhar agus scríbhneoir é Pól Ó Muirí (a rugadh sa bhliain 1965).
Óige agus oideachas
Rugadh agus tógadh Ó Muirí in iarthar Bhéal Feirste. Ag an am sin, dar leis, "bhí Béal Feirste scoilte idir thiar, thoir, thuaidh agus theas. Ceithre bhaile bheaga a bhí ann ar bhealach" mar gheall ar na Trioblóidí." Ní raibh sé báúil leis an IRA riamh, áfach.
D’fhreastail sé ar bhunscoil i mBaile Andarsan agus ansin ar mheánscoil na mBráithre Críostaí ar Bhóthar an Ghleanna. Is ann a thosaigh sé ag foghlaim Gaeilge agus é aon bhliain déag d'aois. Thug sé cuairt ar Mhín an Chladaigh i nGaeltacht Thír Chonaill: “Sin an t-am [a deir sé] ar thuig mé den chéad uair go dtiocfadh le duine an teanga seo a labhairt mar theanga bheo, agus thuig mé gur mhaith liomsa í a labhairt”.
Le linn na tréimhse seo bhíodh Ó Muirí ag scríobh píosaí d'fhoilseacháin mar Comhar, An tUltach, agus Fortnight agus do Raidió Uladh. Bhí sé ina uachtarán ar Chumann na Liathróide Láimhe in Ollscoil na Ríona freisin, agus é an-tugtha don spórt.
Obair
Tar éis dó an ollscoil a fhágáil thosaigh Ó Muirí ag obair le Fortnight Educational Trust mar eagarthóir agus agus é ag foilsiú forlíonta a bhain le cúrsaí Gaeilge agus cúrsaí cultúrtha. Thosaigh sé ag obair don Irish Times i lár na nóchaidí, ag scríobh corralt do “Beocheist”. Liam Ó Muirthile a bhí ina eagarthóir Gaeilge ann agus Uinsionn Mac Dubhghaill ina dhiaidh sin: ghlac Ó Muirí an post i ndiaidh Mhic Dhubhghaill. Scríobhann sé colún don Irish Times agus bíonn sé ag scríobh don nuachtán Foinse. Lena chois sin cumann sé drámaí raidió agus píosaí eile. I mí na Nollag 2008 ghlac sé post mar eagarthóir sealadach ar an iris Comhar. Is é atá mar eagarthóir Gaeilge an Irish Times.
Uaireanta bíonn sé "dian go leor" ar eagraíochta mar Fhoras na Gaeilge agus "an-chriticiúil maidir le rudaí áirithe agus le “Saol na Gaeilge” go ginearálta".
Dùn Airchill
Is baile suite i gComhairle nan Críochan é Dùn Airchill, in oirdheisceart na hAlban. Bhí 1,711 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2001.
An Giall
Dráma Gaeilge is ea An Giall, a scríobh an scríbhneoir clúiteach Éireannach, Breandán Ó Beacháin.
Scríobh an Dráma
Bhí an dráma le bheith réitithe do shéasúir drámaíochta an fhómhair i 1957, ach ní raibh ag éirí leis an mBeachánach bailchríoch a chur ar an script. Cuireadh go dtí an Spáinn é le deontas ó Ghael Linn chun saoire a chaitheamh agus an dráma a chríochnú. Chríochnaigh sé gníomh eile thall, ach bhí an chuid dheireanach fós le scríobh aige fiú nuair a bhí na cleachtaí foirmiúla á dtosú. Ach d'éirigh leis an snas deiridh a chur air in am don chéad léiriú.
An Chéad Léiriú
Cuireadh an dráma ar stáitse an chéad uair ar 16 Meitheamh 1958, nó Lá Bloom, in Amharclann an Damer. Ba é Proinsias Mac Diarmada a bhí mar léiritheoir agus Eibhlín Ní Chathail Riabhaigh mar léiritheoir cúnta aige. B'aisteach an tús é don dráma, nuair a chuaigh clár leictreachais na hamharclainne trí thine ar an gcéad oíche oscailte, mar nach raibh sé in ann do shoilsiú trom amharclainne. Is ar éigean gur leanadh leis an seó mar gheall ar an eachtra seo.
Jorge Garcia
Is aisteoir é Jorge Garcia a bhfuil cáil air mar gheall ar a rólanna sa chlár teilifíse Becker mar Hector Lopez agus ar Lost mar Hugo "Hurley" Reyes. Rugadh Garcia ar 28ú Aibreáin, 1973 in Omaha, Nebraska sna Stáit Aontaithe.