cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
An Liotuáin
Stair
Cé go raibh na Liotuánaigh agus a rítheaghlach ina bPagánaigh ina gcónaí, bhí siad i gceannas ar na sluaite móra de Chríostaithe, go háirithe Críostaithe Slavacha Oirthearacha sa Bhealarúis agus san Úcráin. Suíomh as an ngnáth ab ea é sin, agus theastaigh óna lán ríthe agus prionsaí Críostaí an aimhrialtacht seo a leigheas. Le tosach a bhaint díobh, chinn an tArd-Diúc Jogaila (Jagiełło as Polainnis) glacadh leis an gCríostaíocht ón bPolainn agus banphrionsa Polannach a phósadh, rud a rinne sé sa bhliain 1386. Fuair sé coróin na Polainne sa teagmháil, agus ó sin i leith, bhí an dá thír seo á rialú ag an t-aon rí amháin i gcomhcheangal pearsanta. Sa bhliain 1569, chuaigh an Liotuáin agus an Choróin (is é sin, an Pholainn) le chéile ina gComhlathas Polannach-Liotuánach. Nuair a bhí na comharsana ag cúngú ar an gComhlathas cheana féin, rinne muintir an dá thír iarracht an teorainn eatarthu a chur ar ceal go hiomlán agus aon ríocht amháin a ghairm díobh. Ba chuid é seo de Bhunreacht na Bealtaine sa bhliain 1791, bunreacht forásach a reachtaíodh leis na Polannaigh is na Liotuánaigh a aontú chun troda ar na comharsana, mar atá, an Ostair, an Phrúis, agus an Rúis, a bhí ag féachaint le deireadh a chur le neamhspleáchas na Polainne agus críochdheighilt a dhéanamh ar a cuid tailte. Ní raibh an lá leis na Polannaigh ná leis na Liotuánaigh. Rinne an trí chomharsa an chríochdheighilt dheifnideach sa bhliain 1795, agus chuir siad an Pholainn de dhroim an tsaoil. Fuair na Liotuánaigh iad féin faoi chos na Rúise Impiriúla, ansin.
Bhí rialtas an Impire Rúisigh brúidiúil go maith. Mar shampla, ní raibh cead ag na Liotuánaigh a dteanga a scríobh ná a chlóchur, ach amháin na litreacha Coireallacha, Rúiseacha a úsáid. Ós rud é gur Caitlicigh ab ea formhór na Liotuánach, ní raibh sé de thraidisiún acu ach an aibítir Laidineach a úsáid.
An chéad neamhspleáchas
Ar an ochtú lá déag d'Fheabhra, 1918, d'éirigh leis na Liotuánaigh a neamhspleáchas a bhaint amach. Níor fágadh acu ach croílár na sean-Liotuáine, an chuid den tír ina raibh lucht labhartha na Liotuáinise á labhairt. Go gairid ina dhiaidh sin, áfach, d'fhorghabh an tArm Dearg an Liotuáin agus rinneadh iarracht - faoi cheannas an Chumannaigh Liotuánaigh Kapsukas - an Liotuáin agus an Bhealarúis a cheangal in aon phoblacht Shóivéadach amháin. Ansin, ruaig fórsaí Polannacha an Ghinearáil Lucjan Żeligowski na Sóivéadaigh as an áit, ach ní raibh na Polannaigh sásta Vilnias ná an ceantar timpeall na cathrach a thabhairt ar ais do na Liotuánaigh. Bhí deachtóir neamhoifigiúil na Polainne, an Marascal Józef Piłsudski, den tuairim gur leis an bPolainn ó cheart Vilnias, agus ós rud é gurbh í an Pholainnis príomhtheanga na háite ag an am, bhí cuid nár bheag den cheart aige. Níor admhaigh na Liotuánaigh an gabháltas riamh, áfach, agus chaith an dá thír an chuid ba mhó de na blianta idirchogaidh i gcomhchainteanna neamhthorthúla faoi chinniúint na cathrach.
An Dara Cogadh Domhanda
I dtús an Dara Cogadh Domhanda, b'iad na Sóivéadaigh a shealbhaigh an tír. Ar dtús, ní raibh i gceist acu ach bunáiteanna míleata a fháil ar cíos dá gcuid saighdiúirí agus fórsaí armtha. Nuair a bhí an Pholainn cloíte ag na Gearmánaigh agus na Sóivéadaigh araon, bhí Stailín sásta Vilnias a thabhairt ar ais do na Liotuánaigh mar chomhartha cairdeasa. Sa bhliain 1940, áfach, shealbhaigh na Cumannaigh an chumhacht sa tír le cabhair na ndíormaí Sóivéadacha, agus fógraíodh an Liotuáin ina poblacht Shóivéadach, is é sin, ina cuid den Aontas Sóivéadach.
I Mí an Mheithimh den bhliain 1941, d'ionsaigh an Ghearmáin Naitsíoch an tAontas Sóivéadach. Nuair a d'éalaigh na saighdiúirí Sóivéadacha roimh na Gearmánaigh, d'fhéach na Liotuánaigh lena stát neamhspleách a chur ar bun arís. Ní raibh foighne ar bith ag Hitler i leith iarrachtaí den chineál sin, áfach. D'fhorghabh na Gearmánaigh an Liotuáin scun scan, agus iad ag cur a gcórais féin i bhfeidhm ar na Liotuánaigh. Is follasach go ndearnadh eirleach iomlán ar Ghiúdaigh na Liotuáine, mar ba dual don Naitsíochas. Cnámh spairne is ea é sa Liotuáin i gcónaí, cén pháirt a bhí ag dreamanna dúchasacha de chomhoibritheoirí is de lucht leanúna frith-Ghiúdachais sna himeachtaí seo.
Bhí treallchogaíocht ar siúl sa Liotuáin freisin, ach ba mhinic a fuair na dreamanna éagsúla deacair réiteach le chéile. Bhí na treallchogaithe Cumannacha meáite ar an tír a thabhairt ar ais don Aontas Sóivéadach, ach san am céanna, bhí formhór mór de na treallchogaithe eile ag iarraidh an neamhspleáchas a bhaint amach don Liotuáin arís. I gceantar Vilnias, áfach, bhí díormaí Armia Krajowa, arm rúnda na bPolannach, tréan go leor, agus iad den tuairim gur ceantar Polannach a bhí i gceist agus é le cosaint ar na Gearmánaigh, na Sóivéadaigh agus na Liotuánaigh araon.
Sa samhradh den bhliain 1944, bhain na díormaí Sóivéadacha amach teorainn thoir na Liotuáine arís, agus iad ag cromadh ar an tír a "shaoradh ó bhráca" mar a samhlaíodh an scéal dóibh féin. I dtús an chéad bhliain eile, bhí seanchuma na "poblachta" Sóivéadaí ar an tír arís.
An ré Shóivéadach
I ndeireadh an chogaidh, b'iad seirbhísí rúnda Stailín a bhí i gceannas ar an Liotuáin. Deirtear gur díbríodh thart ar chéad míle de Liotuánaigh go dtí an tSibéir agus áiteanna eile i gcroílár na Rúise. Mhair díormaí scaipthe de threallchogaithe amuigh sna coillte agus faoin tuath ag cur cath éadóchasach ar na Sóivéadaigh go deireadh ré Stailín. Rinneadh iarrachtaí chun lucht oibre a mhealladh isteach ón Rúis leis an tír a chur i dtreo an chultúir Rúisigh. Mar sin féin, tháinig an Liotuáin as blianta an fhorlámhais Shóivéadaigh i bhfad níos sláine ná an dá thír Bhaltacha eile, cuir i gcás, nó an Bhealarúis. Bhí Cumannaigh Liotuánacha i gceannas ar an bpáirtí áitiúil, agus d'éirigh leo féachaint chuige nár fágadh aon mhórdhamáiste ar stádas ná ar staid na Liotuáinise.
Saoirse nua
Nuair a tháinig bláth ar pholasaithe nuála Mikhail Gorbachev i ndeireadh na n-ochtóidí, ní raibh aon mhoill ar na Liotuánaigh a leas féin a bhaint as an dóigh ar maolaíodh ar an gcinsireacht agus ar obair na seirbhísí rúnda. An cineál gluaiseacht ar tugadh "Fronta an Phobail" air sna poblachtaí Sóivéadacha eile, is é an t-ainm a baisteadh air sa Liotuáin ná Sąjūdis. Tháinig an eagraíocht seo ar an bhfód sa bhliain 1988, agus ní raibh sí i bhfad ag tiomsú nirt i bhfianaise an tacaíocht a fuair sí i ngach aon chearn de shochaí na Liotuáine, an Páirtí Cumannach san áireamh. Nuair a rug Algirdas Brazauskas greim ar halmadóir an pháirtí, thosaigh na Cumannaigh Liotuánacha ag tabhairt droim láimhe le Moscó. I dtús na bliana 1990, ghnóthaigh Sąjūdis an t-olltoghchán, agus ar an t-aonú lá dhéag de Mhí na Márta, d'fhógair Sóivéid Uachtarach na Liotuáine, a bhí le hiompú ina parlaimint go gairid agus an t-ainm "Sóivéid" a chaitheamh i dtraipisí, go raibh an Liotuáin ina tír neamhspleách, neamh-Shóivéadach arís. B'iad an tUachtarán Vytautas Landsbergis agus an Príomh-Aire Kazimiera Prunskiene a tháinig i gceannas ar an tír anois, agus iad - Landsbergis ach go háirithe - go tréan in aghaidh aon chineál comhréitigh leis an Aontas Sóivéadach. Ní ghlacfadh Landsbergis ach leis an neamhspleáchas iomlán.
Rinne na Sóivéadaigh cúpla iarracht na Liotuánaigh a chur faoi smacht arís, ach níor éirigh go maith leo. I ndiaidh an fhorógra neamhspleáchais, d'fhéach siad leis na Liotuánaigh a imeaglú lena gcuid tancanna agus gléasra cogaidh eile, ach ó choinnigh na Liotuánaigh cuma shíochánta orthu féin, níor fágadh siocair ná leithscéal ag na fórsaí Sóivéadacha oibríochtaí míleata a thosú.
Ar an deichiú lá de Mhí Eanáir 1991 a tháinig cnámh na huillinne. Shealbhaigh na díormaí Sóivéadacha roinnt tithe agus foirgneamh i Vilnius agus iad ag iarraidh "Coiste Slánaithe Náisiúnta" dá ndéantús féin a chur i gceannas ar an tír. Trí lá ina dhiaidh sin, ghabh na Sóivéadaigh an stáisiún teilifíse le lámh láidir, ionas go bhfuair ceathrar sibhialtach déag bás sa teagmháil. Mar sin féin, ní raibh siad in ann an rialtas dlisteanach a ruaigeadh as an gcumhacht a thuilleadh, nó bhí na Liotuánaigh ag tacú leis na polaiteoirí a vótáil siad isteach de réir nós imeachta an daonlathais. An coup d'état a bhí idir lámhaibh ag na Sóivéadaigh, tháinig meath air i bhfianaise na n-imthosca seo.
I Mí Lúnasa na bliana 1991, d'fhéach na Cumannaigh choimeádacha i Moscó le Gorbachev a chur as cumhacht agus an tír a shealbhú dóibh féin. Faoi thionchar na hiarrachta deireanaí seo, chonacthas saighdiúirí Rúiseacha ag gabháil an chorr-fhoirgnimh agus ag gearradh línte cumarsáide anseo is ansiúd sa Liotuáin, ach faoin am seo, bhí an cluiche thart. Nuair a thit an tAontas Sóivéadach as a chéile i ndiaidh an coup d'état seo, fuair an Liotuáin aitheantas a neamhspleáchais ó lámh Uachtarán na Rúise, Boris Yeltsin.
I ndiaidh dóibh a saoirse a fháil ar ais, chrom na Liotuánaigh ar a ndaonlathas nua a thógáil agus leigheas a lorg ar na trioblóidí eacnamaíocha atá ag cur isteach ar a saol. Nuair a fuair siad an chéad radharc ceart ar fhíor-ghnúis an chaipitleachais, is iomaí duine acu a ghlac col leis, nó i ndiaidh an chórais Shóivéadaigh, a gheall jab éigin do chách, ba mhór an t-ábhar frustrachais agus díomá dóibh an dífhostaíocht. Mar sin, nuair a bhí an chéad triail bainte ag na Liotuánaigh as Sąjūdis, chaith siad a gcuid vótaí ar mhaithe leis na hiar-Chumannaigh in olltoghcháin na bliana 1992. Chuir torthaí an toghcháin imní ar go leor daoine sa bhaile agus i gcéin: mar shampla, chuaigh díorma d'óglaigh na heagraíochta cosanta áitiúla SKAT amach sna coillte in aice le Kaunas, ar eagla go dtrialfadh na Cumannaigh an tír a chur i dtreo an tSóivéadachais arís. Bhí eagla ar go leor daoine roimh chogadh cathartha, agus na treallchogaithe seo ag siúl na tíre, ach i ndeireadh na dála, fuasclaíodh an ghéarchéim seo go sibhialta.
Daonra
Tá an teanga Liotuáinise ó dhúchas ag 83.5 % de dhaonra na tíre. Thairis sin, tá roinnt mhionlach eitneach sa Liotuáin. Siúd is gur ruaigeadh cuid mhaith de na Polannaigh as an tír i ndeireadh an chogaidh, fanann roinnt mhaith acu sa bhaile i gcónaí, is é sin, 6 % de dhaonra na Liotuáine. Tá teanga a sinsear, mar atá, an Pholainnis, ó dhúchas ag cuid mhaith acu, ach tá an cineál Polainnise a labhraíonn siad truaillithe go maith ag teangacha an dá mhionlach Slavach eile, is é sin, na Rúisigh (6 % den daonra) agus na Bílearúisigh (1.5 % den daonra). Ní bhíonn sé éasca i gcónaí na dreamanna seo ná a gcuid teangacha a aithint thar a chéile, agus bíonn teangacha nó canúintí measctha in úsáid ag go leor daoine.
Is Caitlicigh iad na Liotuánaigh is na Polannaigh de ghnáth. Tugann cuid mhaith de na Rúisigh is na Bílearúisigh urraim don Eaglais Cheartchreidmheach (eaglais Chríostaí an Oirthir), agus maireann dornán Giúdach sa Liotuáin inniu féin, cé go ndearna Uileloscadh na Naitsithe an-ródach orthu. Roimh an Dara Cogadh Domhanda, bhí Vilnius ina lárionad tábhachtach ag an gcultúr Giúdach, ach is beag atá fágtha de shaol na laethanta sin.
An Cultúr
Fuair na Liotuánaigh sách deacair a gcultúr agus a litríocht dhúchasach a fhorbairt, nó níor tháinig a dteanga i gcrann mar theanga chultúrtha ach ón naoú haois déag i leith. Ní féidir a rá go ndéanfadh na Polannaigh aon iarracht an Liotuáinis a choinneáil faoi chos, ach mar sin féin, chuaigh cuid mhaith de na huaisle Liotuánacha leis an bPolainnis mar theanga chultúrtha. An pósadh a rinne cultúr tíre, béaloideas agus miotaseolaíocht na Liotuáine le teanga agus litríocht na bPolannach, áfach, bhí sé iontach torthúil, agus tá litríocht chlasaiceach na Polainnise foirgthe le móitífeanna Liotuánacha. Dá réir sin, dearcann na Liotuánach ar fhile náisiúnta na Polainne, Adam Mickiewicz, mar dhuine dá gcuid féin, agus iad den tuairim gur chóir Adomas Mickėvičius a thabhairt air ó cheart.
Agus an naoú haois déag ag druidim chun deireanais, thosaigh ag géarú ar na feachtais a bhí ar siúl ag na húdaráis Phrúiseacha agus Rúiseacha leis an Liotuáinis a chur faoi chos i gcríocha an dá thír seo. Chuir na Prúisigh béim ar Ghearmánú na scoileanna, agus an Rúis Impiriúil ag troid na teanga féin: cuireadh cosc le foilsiú na leabhar Liotuáinise, ach an aibítir Choireallach a úsáid. Ní raibh cosc le leabhair Liotuáinise a chur i gcló sa Phrúis, áfach, agus b'ansin a d'fhoilsítí an chuid ba mhó de na leabhair Liotuáinise san am.
Le teacht an neamhspleáchais, bhí cead ag na Liotuánaigh a dteanga a shaothrú agus ollscoil Liotuáinise a bhunú in Kaunas. Ní raibh an Sóivéadú i ndiaidh an dara cogadh domhanda in ann an Liotuáinis a bhaint de bhéal na ndaoine ná an saol cultúrtha a scrios, siúd is go raibh d'iallach ar go leor intleachtóirí Liotuánacha éalú roimh na díormaí Sóivéadacha agus a raibh fágtha dá saol a chaitheamh ar deoraíocht. Bhí tionchar nár bheag ag go leor acu seo ar léann agus chultúr a dtíortha nua. Is é an t-ainm is mó le rá acu, b'fhéidir, ainm Marija Gimbutas, a chaith an tréimhse ab fhearr dá saol ina hOllamh le Seandálaíocht in Ollscoil Chalifornia i Los Angeles (UCLA).
I measc scríbhneoirí an lae inniu, is é an file Tomas Venclova an duine is mó le rá acu. B'éigean dó, áfach, éalú ón Liotuáin Shóivéadach sa bhliain 1977, agus níor tháinig a chuid leabhar i gcló ina thír dhúchais roimh imeacht an Chumannachais.
I gcúrsaí spóirt, bhí na Liotuánaigh riamh chun tosaigh ar na náisiúntachtaí eile ar fhoireann chispheile an Aontais Shóivéadaigh. Nuair a bhain an tír amach an neamhspleáchas, osclaíodh geataí an NBA d'imreoirí na Liotuáine, agus is iomaí cispheileadóir ón Liotuáin a chonacthas ag imirt i léig náisiúnta cispheile Mheiriceá ó shin.
Cat órga
200px|mionsamhail|deas|Cat órga na hÁise Ball de chlann na gcat. Faightear sna foraoisí é den chuid is mó. Itheann sé fianna, ainmhithe baile is éin. Dhá chineál: cat órga na hAfraice atá aonarach is a thochlaíonn poll dó féin, agus cat órga na hÁise a sheilgeann i bpéirí.
Sacsafón
Gléas aonfheag ceoil, déanta as miotal le cró leathan cónach, cosúil leis an sacschorn. Adolphe Sax (1814-1894) a cheap é, a fuair paitinn air, agus a rinne i dtoisí is airdí éagsúla é, in alt is teanóir den chuid is mó. Bíonn an dá cheann seo chomh maith le baratón is soprán i gceathairéad sacsafón. Tá an dordsacsafón is an t-olldordsacsafón ann freisin, ach in úsáid go hannamh. Uirlis choitianta i snagbhannaí is bannaí damhsa, agus baintear feidhm as uaireanta i gceol foirne.
2018 Bucharest Open
B'é 2018 an cúigiú heagrán den chomórtas. Bhuaigh Anastasija Sevastova comórtas na singlí le Irina-Camelia Begu agus Andreea Mitu ag bua comórtas na mbeirteanna.
Anastasia Potapova
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Rúis í Anastasia Sergeyevna Potapova. Rugadh í ar an 30 Márta 2001.
Sacschorn
Gléas ceoil, déanta as feadáin práis, cosúil le tiúba beag, an bhéalóg ag dronuillinn leis an bpríomhfheadán agus an clog dírithe suas go hingearach. Cheap an déantóir uirlisí Francach Adolphe Sax é, agus déantar i dtoisí éagsúla é. Baintear feidhm as sacschoirn ailt is teanóir i mbannaí práis ach, aisteach go leor, luaitear mar theanóir is baratóin faoi seach iad.
Kate Thornton
Is láithreoir Sasanach í Kate Thornton. Is iar-láithreoir The X Factor í.
An Sián Mór, Contae Mhaigh Eo
Is sráidbhaile é an Sián Mór. Tá sé suite in Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Allen Weisselberg
Fear gnó Meiriceánach é Allen Howard Weisselberg (rugadh 15 Lúnasa, 1947) a bhí ina phríomhoifigeach airgeadais (POA) don Eagraíocht Trump. D'oibrigh Weisselberg mar chomh-iontaobhaí ar iontaobhas a bhunaigh Donald Trump in 2017, sular insealbhaíodh é mar uachtarán na Stát Aontaithe.
Gairmréim
Thosaigh Weisselberg ag obair mar chuntasóir don ghróintín eastáit réadaigh Fred Trump, bunaithe i nGravesend sa bhliain 1973. Faoi dheireadh na 1980idí, bhí sé ina rialtóir ar an gcuideachta (ar aistrigh a phríomhoifig go Midtown Manhattan faoi choimirce Donald Trump) agus bhí sé ag obair faoi Stephen Bollenbach, a réamhtheachtaí mar phríomhoifigeach airgeadais.
Sa bhliain 2000, ainmníodh Weisselberg ina phríomhoifigeach airgeadais agus ina leasuachtarán ar Trump Hotels & Casino Resorts. Bhí sé ina chomhalta boird agus ina chisteoir ar Fhondúireacht Donald J. Trump (Donald J. Trump Foundation) freisin. Sa bhliain 2017, dúirt Weisselberg i dteistíocht chuig imscrúdaitheoirí Stát Nua-Eabhrac nach raibh a fhios aige go raibh sé ina chomhalta boird "at least for the last 10 or 15 years". Dhéileáil sé freisin le costais tí an teaghlaigh Trump. In éineacht le Donald Trump, tá sé ar dhuine de bheirt iontaobhaithe ar iontaobhas in-aisghairthe atá bunaithe i Nua-Eabhrac agus ar leis DT Connect Member Corp.
Ar 11 Eanáir, 2017, go gairid roimh insealbhú Donald Trump mar uachtarán na Stát Aontaithe, d'fhógair an Eagraíocht Trump go mbainisteodh Weisselberg an chuideachta in éineacht le Eric Trump agus Donald Trump Jr le linn uachtaránacht Trump. Liostaíonn achoimre ar shocruithe iontaobhais dar dáta 10 Feabhra, 2018, Weisselberg agus Donald Trump Jr. mar iontaobhaithe, agus Eric Trump mar chomhairleoir. Thug an achoimre le fios freisin, mar iontaobhaithe, nach raibh ach Weisselberg agus Trump Jr. ar an eolas faoi shonraí airgeadas an iontaobhais.
Íocaíochtaí le Stormy Daniels
Dúirt Michael Cohen, dlíodóir pearsanta Trump ag tús a uachtaránachta, go raibh socrú déanta ag Weisselberg go n-íocfadh an Trump Organization (Eagraíocht Trump) $35,000 in aghaidh na míosa le Cohen, chun é a aisíoc as airgead a d’iarr Trump ar Cohen an t-aisteoir scannán fásta Stormy Daniels a íoc, sna seachtainí roimh thoghchán 2016, chun í a choinneáil ó bheith ag caint go poiblí faoin gcaidreamh seachphósta a bhí aici le Trump. I mí Iúil 2018, fuair Weisselberg subpoena a iarradh ar fianaise a thabhairt os comhair ard-ghiúiré feidearálach maidir le himscrúdú Cohen. Deonaíodh díolúine teoranta finnéithe do Weisselberg as a chuid fianaise. Bhí Aighne Dúiche Chontae Nua-Eabhrac Cyrus Vance Jr. ag fiosrú Weisselberg freisin. Nuair a tháinig an t-imscrúdú cónaidhme a rinne Cúirt Dúiche na SA do Cheantar Theas Nua-Eabhrac “i gcrích go héifeachtach” i mí Iúil 2019, d’eisigh Vance subpoenae nua i ndáil leis na híocaíochtaí airgid faoi rún. Ní shíneann díolúine feidearálach Weisselberg chuig imscrúduithe stáit.
Gabháil agus Díotáil
Chuir Vance dlús lena imscrúdú coiriúil stáit i mí Feabhra 2021, tar éis do Chúirt Uachtarach na Stát Aontaithe údarú a thabhairt do chuntasóirí Trump taifid chánach pearsanta agus gnó Trump a thabhairt ar lámha chuige. Ansin dhírigh oifig Vance a imscrúdú ar Weisselberg, chomh maith le Donald Trump Jr. agus Eric Trump, más fíor go raibh sé mar sprioc aige brú a chur ar Weisselberg "casadh" agus fianaise a thabhairt i gcoinne a fhostóra. Thuairiscigh an New York Times gur chuir imscrúdaitheoirí ceist ar fhinné amháin ar a laghad faoi chlann mhac Weisselberg — Barry, a bhí i gceannas ar Wollman Rink, agus Jack, a oibríonn ag Ladder Capital, iasachtóir Trump Organization. Faoi Mhárta 2021, bhí taifid airgeadais Weisselberg agus a theaghlach á scrúdú ag ionchúisitheoirí. Scaoileadh a iar-iníon céile Jen Weisselberg, a bhí pósta le Barry Weisselberg ó 2004 go dtí 2018, iliomad doiciméad chuig an Manhattan DA a léirigh conas a fuair roinnt fostaithe Trump cúiteamh in eastát réadach agus i míreanna eile.
Thuairiscigh CNN i mBealtaine 2021 go raibh imscrúdú cánach coiriúil oscailte ag Ard-Aighne Stáit Nua-Eabhrac ar Weisselberg, míonna roimhe sin. Leanadh an t - imscrúdú ag oifig Aturnae Dúiche Manhattan. I mí an Mheithimh, d'éist ard-ghiúiré fianaise ina choinne. Ghéill Weisselberg d'oifig an Ard-Aighne Dúiche Manhattan i gCathair Nua-Eabhrac an 1 Iúil, 2021, uair an chloig sular cuireadh díotálacha an ard-ghiúiré ina choinne agus in gcoinne an Trump Organisation. Cúisíodh Weisselberg as 15 chúis feileonachta as $344,745 a sheachaint i gcánacha thar 15 bliana. Phléadáil sé neamhchiontach. 18 Lúnasa, 2022, phléadáil Weisselberg ciontach i ngach 15 chomhaireamh; mar chuid den phléadáil chiontach, d’aontaigh sé "almost $2 million in back taxes, interest and penalties and waive any right to appeal.""
American Idol (sraith 6)
Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag Simon Fuller é American Idol, a tosaíodh i Stáit Aontaithe Mheiriceá sa bhliain 2002. Chraol sé ar Fox. Thosaigh an séú sraith American Idol ar 16 Eanáir 2007 agus chríochnaigh sé ar 23 Bealtaine 2007.
B'iad Simon Cowell, Paula Abdul agus Randy Jackson na breithiúna don tsraith seo. Bhuaigh Jordin Sparks an tsraith agus tháinig Blake Lewis sa dara háit.
Dlíthe Fick
deas|mion|250x250px| Idirleathadh mhóilíneach ó thaobh an scrúdaithe mhicreascópaigh agus mhacrascópaigh. Ar dtús, tá [[Tuaslagán|móilíní tuaslagtha ar thaobh na láimhe clé de bhac (líne chorcra) agus níl aon cheann ar dheis. Baintear an bac, agus scaiptear an tuaslagán chun an coimeádán iomlán a líonadh. Barr : Bogann móilín amháin timpeall go randamach. Meán : Le níos mó móilíní, tá treocht shoiléir ann ina líonann an tuaslagán an coimeádán níos mó agus níos aonfhoirmí. Bun : Le líon ollmhór de mhóilíní tuaslagtha, ní féidir an randamacht a bhrath: Is cosúil go mbogann an tuaslagán go réidh agus go córasach ó cheantair in a bhfuil tiúchan ard ann go ceantair le tiúchan íseal. Déantar cur síos ar an sreabhadh réidh seo le dlíthe Fick.]]
Cagliari
na Sairdíne, réigiún Phoblacht na hIodáile. Tugadh Caralis ar an gcathair nuair a bunaíodh í agus tugtar Casteddu uirthi as Sairdis.
Dlíthe Fick
Déanann dlíthe Fick cur síos ar idirleathadh agus dhíorthaigh Adolf Fick iad sa bhliain 1855. Is féidir iad a úsáid le haghaidh chun comhéifeachta idirleata D. Is féidir céad dlí Fick a úsáid chun a dhara dlí a dhíorthú, atá ar aon dul leis an gcothromóid idirleata. Tugtar 'gnáth idirleatadhh' nó 'idirleathadh Fickeach' ar phróiseas idirleata a ghéilleann do dhlíthe Fick; ar shlí eile, tugtar 'idirleathadh aimhrialta' nó 'idirleathadh neamh-Fickeach' air.
Sir Fynwy
mion|Darren Lwyd, i Sir Fynwy Contae sa Bhreatain Bheag is ea Sir Fynwy (Béarla: Monmouthshire). Is é Y Fenni an baile is mó sa chontae. Bhí 154,400 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011.
Cat sinsile
200px|mionsamhail|deas|Cat sinsile Pór de chat tí fadfhionnaidh. An ceann cruinn is an aghaidh ghearr. An fionnadh bán an-tiubh. Barr dubh (nó gormliath i gcás an tsinsile ghoirm) ar gach ribe gruaige. Tugtar cat geal, nó cat geal Peirseach, air freisin.
Caroline Flack
Ba láithreoir Sasanach í Caroline Flack (a rugadh ar 9 Samhain, 1979). Ba láithreoir Love Island agus iar-láithreoir The X Factor agus The Xtra Factor le Olly Murs í. Bhuaigh sí an dara sraith déag Strictly Come Dancing sa bhliain 2014. Fuair sí bás ar 15 Feabhra 2020.
Stars Dance
Is é Stars Dance an chéad albam ón bpopcheoltóir Meiriceánach Selena Gomez. Scaoileadh é ar an 19 Iúil, 2013.
Traic Liosta
Is iad seo na hamhráin:
Radio Nova 100FM
Is é Radio Nova 100FM stáisiún raidió i mBaile Átha Cliath in Éirinn. Thosaigh sé ar 1 Meán Fómhair 2010.
Nuala Ní Dhomhnaill
Saol
Rugadh i Lancashire Shasana í sa bhliain 1952. B'Éireannaigh iad a tuismitheoirí. Nuair nach raibh ach cúig bliana slánaithe aici bhog sí go Ceann Trá agus chónaigh lena haintín ar feadh dhá bhliain sular lean a tuismitheoirí í. Chomh maith le Gaeltacht Chorca Dhuibhne chaith sí tréimhsí i Luimneach agus in Aonach Urmhumhan le linn a hóige. Uncail léi is ea Pádraig Ó Fiannachta. Nuair a d'fhág sí Corca Duibhne chun dul go dtí an tAonach ar dtús bhí ionadh uirthi go raibh teanga eile, seachas an Ghaeilge, á labhairt. Uair amháin, labhair banaltra san ospidéal Béarla léi agus d'fhiafraigh sise dá hathair: "Cad ina thaobh go bhfuil sí seo ag labhairt Béarla liomsa? Nach í seo Éire?". D'fhreastail sí ar mheánscoil i gCnoc na Labhras i gCathair Luimnigh agus bhain sí BA amach sa Ghaeilge agus sa Bhéarla i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh idir 1969 agus 1972. Bhí sí ar bhaicle Innti agus mhait tionchar na tréimhse sin ina cuid filíochta. Rinne sí an tArd-Teastas san Oideachas sa bhliain 1973. Phós sí geolaí Turcach, Dogan Leflef, ina dhiaidh sin agus chaith sí seacht mbliana thar lear. Ar dtús chuaigh an lánúin óg go dtí an Ollainn, áit a raibh Dogan ag críochnú dochtúireachta agus ansin thugadar aghaidh ar an Tuirc sa bhliain 1975. Fuair Nuala post mar mhúinteoir Béarla sa Middle East Technical University nó Orta Doğu Teknik Üniversitesi ("Ollscoil Theicniúil an Mheánoirthir"), in Ancara agus thaitin an tír léi. D'éirigh coimhlint idir an eite chlé agus an eite dheis ní ba mheasa le himeacht ama, áfach, agus ghéaraigh ar a míshuaimhneas dá bharr, go mór mhór anois agus beirt leanaí aici. Cheap sí freisin go raibh an Ghaelainn "ag éalú uaithi".
Sa bhliain 1980 dhíol an lánúin an troscán uile chun ticéid eitleáin a cheannach agus d'fhilleadar ar Éirinn. Tá cónaí ar Ní Dhomhnaill agus a fear céile gar do Bhaile Átha Cliath anois, agus tá ceathrar clainne acu.
Filíocht
Tá filíocht Ní Dhomhnaill tagtha in inmhe ach maireann tionchar thréimhse Innti ina dánta. Samhlaíocht agus béaloideas agus na seanamhráin a bhíonn aici mar thobar dá cuid saothair. Go minic, cuireann sí sainchomharthaí an bhéaloidis agus gnéithe den saol nua-aimseartha i gcodarsnacht lena chéile. Dar léi, "Myth is a basic, fundamental structuring of our reality, a narrative that we place on the chaos of sensation to make sense of our lives". Tá féith an ghrinn agus rian den fheimineachas le brath ar chuid dá saothair chomh maith.
Is iomaí duais a bronnadh uirthi in Éirinn agus go hidirináisúnta.
Tá dánta le Ní Domhnaill ar fáil san iliomad díolamaí ach seo iad na cnuasaigh aonair: An dealg droighin (Corcaigh: Mercier, 1981); Féar suaithinseach (Maigh Nuad: An Sagart, 1984); Feis (Maigh Nuad: An Sagart, 1991); Spíonáin is róiseanna (leabhar agus caiséad) (Indreabhán: Cló Iar-Chonnachta, 1993); Cead aighnis (Maigh Nuad: An Sagart, 1999).
Is iomaí cnuasach filíochta, dráma do pháistí, script scannán, díolaim, alt, léirmheas agus aiste atá foilsithe aici. I measc a saothar eile tá Féar Suaithinseach (1984); Feis (1991), agus Cead Aighnis (2000), cnuasach ina bhfuil dánta faoi shlua atá ag cur fúthu faoin bhfarraige darbh ainm na Murúcha.
Aistriúcháin
I nGaeilge amháin a scríobhann sí féin, ach cuireann sí fáilte roimh aistriúcháin. Is aoibhinn léi an teanga agus dar léi ‘Irish is a language of beauty, historical significance, ancient roots and an immense propensity for poetic expression through its everyday use’. Tá Béarla, Tuircis, Fraincis, Gearmáinis agus Ísiltíris ar a toil aici freisin.
Tá aistriúcháin dá dánta go Béarla le fáil i Rogha Dánta/Selected Poems (1986, 1988, 1990); The Astrakhan Cloak (1992), agus The Fifty Minute Mermaid (2007). Foilsíodh Selected Essays sa bhliain 2005. Ba é Micheál Ó hAirtnéide a d'aistrigh Rogha dánta / Selected poems (BÁC: Raven Arts, 1988). Ar na haistriúcháin eile tá: Pharaoh's daughter (An Mhí: Gallery Press, 1990) ina raibh roinnt dánta nua móide aistriúcháin le daoine éagsúla; The Astrakhan Cloak (Oldcastle: Gallery Press, 1992) ina raibh dánta nua móide aistriúcháin le Paul Muldoon; agus The Water Horse (Oldcastle: Gallery Press, 1999) ina bhfuil aistriúcháin le Medbh McGuckian agus Eiléan Ní Chuilleanáin.
Aistríonn filí mór le rá mar Seamus Heaney, Paul Muldoon agus Michael Longley a cuid filíochta. Tá sí réasúnta sásta leis na haistriúcháin atá déanta ar a saothar ach deir sí go dtéann filí áirithe ar strae an iomarca óna bundánta. Deir sí, áfach, go dtaitníonn aistriúcháin Paul Muldoon léi thar aistriúcháin aon duine eile, cé go bhfágann sé rian láidir ar a saothar.
Prionsabal Le Chatalier
CórasPrionsabal na ceimice is ea Prionsabal Le Chatalier a úsáidtear chun éifeacht athraithe ar dhálaí ar chothromaíocht cheimiceach a thuar. Ainmníodh an prionsabal i ndiaidh Henry Louis Le Chatelier, an té a bheartaigh é, agus uaireanta luaitear é freisin do Karl Ferdinand Braun, a d'aimsigh go neamhspleách é. Is féidir é a lua mar:
Sassari
Is é Sassari an dara baile is mó ar oileán na Sairdíne, réigiún de Phoblacht na hIodáile. Tá 130,000 duine ina gcónaí ann. Is príomhbhaile an chúige den ainm céanna é freisin. Tá clú ag an mbaile mar gheall ar pharáid chlúiteach ar an 15 Lúnasa in ómós don Mhaighdean Muire, na Candalieri.
Prionsabal Le Chatalier
''Má tá córas ar bith atá i gcothromaíocht ar feadh tréimhse fada ama agus má athraítear na coinníolacha ar an tiúchan, teocht, toirt, nó brú; 1. athraíonn an córas go cothromaíocht nua, agus 2. go pointe áirithe, gníomhaíonn t-athrú seo in aghaidh an athraithe fheidhmigh.''
Srath Dúgáin
Is sráidbhaile é Srath Dúgáin. Tá sé suite in Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Zheng Saisai
Is imreoir leadóige gairmiúla as An tSín í Zheng Saisai nó Zheng Sai-Sai. Rugadh í ar an 5 Feabhra 1994.
Muireadhach ua Flaithbheartaigh
Rí Mhaigh Sheola ba ea Muireadhach ua Flaithbheartaigh (bás 1034).
Insítear i nAnnála Inis Faithlinn sin bhliain 1027:
Insítear sa Chronicon Scotorum:
Bro Morgannwg
Contae sa Bhreatain Bheag is ea Bro Morgannwg. Bhí 128,500 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011.
Muireadhach ua Flaithbheartaigh
Bhí triúr mac ag Muireadhach: Ruairí Loch Cimbe, Donnachadh Álainn agus Aodh. Bhí Ruairí agus Donnchadh beirt ina sinsir Uí Fhlaithbheartaigh Thoir agus Thiar i gConamara.
Leo Weisgerber
Teangeolaí Gearmánach a rugadh i Lorraine ab ea Johann Leo Weisgerber (25 Feabhra 1899, Metz – 8 Lúnasa 1985, Bonn) a shainfheidhmigh sa teangeolaíocht Cheilteach freisin. D'fhorbair sé an teoiric "organische" nó " coibhneasaíoch " go dtáirgeann teangacha éagsúla taithí nó nó eispéiris éagsúla. Ba mhac é le múinteoir sráidbhaile a bhí ina fhear óg in arm na Gearmáine i bhFlóndras, agus mar sin ní raibh sé in ann filleadh ar a chathair dhúchais. Le linn an Dara Cogadh Domhanda comhthoghadh a idé-eolaíocht Phan-Cheilteach chun tacú le hiarracht cogaidh na Gearmáine, mar a rinne idé-eolaíocht ar son na Polainne agus na Seice ar thaobh na gcomhghuaillithe.
SPIN 1038
mion|250px Is é SPIN 1038 stáisiún raidió i mBaile Átha Cliath in Éirinn. Thosaigh sé ar 19 Aibreán 2002.
Steven Spielberg
Stiúrthóir agus léiritheoir scannáin as Ohio is ea Steven Allan Spielberg (a rugadh ar 18 Nollaig 1946 i Cincinnati, Ohio), ceardaí ar leith a bhfuil 22 ainmniúchán Oscar faighte ag a shaothair ós na seachtóidí i leith.
Sárshaothair ó Jaws (1975) go Indiana Jones agus ó Schindler’s List (1993) go Saving Private Ryan (1998). Stiúir sé E.T, Jurassic Park, Close Encounters of the Third Kind, Gremlins Minority Report, War of the Worlds, Escape to Nowhere (scannán cogaidh), agus Firelight (scannán ficsin eolaíochta).
Scannáin
Rinne sé scannáin fhicsean-eolaíochta, scannáin eachtraíochta agus scannáin mhór-eachtraíochta. Tháinig scannán beathaisnéiseach, The Fabelmans, amach sa bhliain 2022/2023.
Saol
Ba mhac é le Leah Alder (d'éag 2017, 97) agus Arnold Spielberg (d'éag 2020). Ba phianódóir ceolchoirme agus úinéir bialainne í Leah Alder agus innealtóir ríomhaireachta é Arnold Spielberg.
Sa bhliain 2022, bhí $4 billiún de mhaoin phearsanta ag Spielberg de réir Forbes,. agus $3 billiún de réir Celebrity Net Worth.
Anna Maria Jopek
Amhránaí snagcheoil Polannach, cumadóir agus pianódóir is ea Anna Maria Jopek (rugadh 14 Nollaig 1970, Vársá). An t-amhránaí Polannach i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 1997 a bhí inti leis an amhrán Ale jestem ("Ach is mé").
Ross McWhirter
Iriseoir Sasanach agus fear gnó ab ea Ross McWhirter, a bhunaigh Guiness World Records (12 Lúnasa 1925 - 27 November 1975).
Marú Aidan McAnespie (1988)
Fear óg Caitliceach ab ea Aidan McAnespie, a lámhachadh ag seicphointe míleata i gCo Thír Eoghain ar 21 Feabhra 1988. B'fhear Caitliceach Éireannach é Aidan McAnespie (1965 - 21 Feabhra 1988). Mharaigh saighdiúir Briotanach é in Achadh na Cloiche, Contae Thír Eoghain le linn na dTrioblóidí. mion|David Holden ar chlé, 2022 ; Aidan McAnespie ar dheis
Ross McWhirter
Scríobh Ross McWhirter agus a leathchúpla, Norris, an chéad eagrán de Guiness World Records sa bhliain 1955 agus bhunaigh siad an comhlacht, "Guiness superlatives" ar 30 Samhain 1955. Tá an-éileamh ar an leabhar ó shin. clé|mion|Feallmharaíodh é ar [[27 Samhain|27 November 1975]] Bhí Ross McWhirter i bhfad amach ar an eite dheis agus go tréan in aghaidh an IRA sna 1970idí. Bhí luaíocht £ 50,000 á tairiscint ag McWhirter chun teacht ar baill den IRA, an 'Balcombe Street Gang' i Londain. Ach lámhaigh siad é ar 27 November 1975.
Marú Aidan McAnespie (1988)
Imeachtaí
De ghnáth bhí McAnespie obair i Monaghan Poultry Products.
Mheas an RUC go raibh sé ag bailiú faisnéise faoi bhaill de na fórsaí slándála sa cheantar agus á tabhairt d’aonaid áitiúla an IRA. Ach séanadh i gcónaí go raibh Aidan McAnespie ina bhall den IRA.
Ghearáin McAnespie go minic roimh a mharú go raibh saighdiúirí na Breataine á chiapadh go rialta. Bhí cáil áirithe ar Aidan sa cheantar mar gur bhaist an nuachtán Sunday World ‘Ireland’s most searched driver’ air mar gheall gur rinneadh corpchuardach air deich n-uaire in imeacht aon lá dhéag. Go deimhin, rinneadh cuardach dian air an lá sular maraíodh é sa bhunáit mhíleata ar an bhaile.
Bhí McAnespie ina bhall den chlub áitiúil, Achadh Lú Uí Néill, atá lonnaithe i gcontae Thír Eoghain ach a bhí sa stráice talún idir pointe seiceála arm na Breataine agus an teorainn le contae Mhuineacháin. Go díreach sular thosaigh an cluiche, chuaigh sé chun milseáin a cheannach i stáisiún peitril a bhí tuairim is céad méadar ón phointe seiceála. Ach maraíodh é sular bhain sé an siopa amach. Dúradh gur bhuail piléar amháin sa chliabhrach é agus go raibh sé 200 méadar ón phointe seiceála nuair a fuair sé bás.
Mhaigh Fórsaí na Corónach ag an am gur scaoileadh an gunna de thimpiste. B’amhlaidh, a dúradh, gur scaoileadh an t-urchar nuair a thit gunna ó lámha an tsaighdiúra a bhí á ghlanadh. Níor aontaigh finnéithe leis an leagan sin den scéal. Bhí Rialtas na hÉireann fíoramhrasach faoi fosta.
Fiosrúchán na nGardaí
An lá ina dhiaidh, ar 22 Feabhra, d’fhógair Rialtas na hÉireann go gcuirfeadh Leas-Choimisinéir na nGardaí fiosrúchán ar bun faoin dóigh a maraíodh McAnespie, neamhghnách amach is amach, siocair nach raibh siad sásta leis an mhíniú a thug fórsaí slándála na Breataine ar a bhás.
Státrúnaí an Tuaiscirt, Tom King, ar mire glan faoin fhiosrúchán. Sular fógraíodh an t-iniúchadh go poiblí d’inis Ambasadóir na Breataine chun na hÉireann, Nicholas Fenn, do Noel Dorr ón Roinn Gnóthaí Eachtracha gur údar mór imní ab ea é go raibh sé i gceist fiosrúchán oifigiúil a bhunú faoi nithe a tharla i ndlínse s’acusan agus go mbeadh míle murdar ann dá gcaithfeadh Rialtas na Breataine leis an Phoblacht ar an dóigh céanna.
Ba i ndlínse na Poblachta amháin a bhí fiosrúchán Crowley ag feidhmiú, rud a chuir srian ar a gcuid oibre. Ní raibh a fhoireann ábalta cuairt a thabhairt ar an láthair, scrúdú fóiréinseach a dhéanamh ar an ghunna ná an té a bhíothas in amhras faoi a cheistiú. Mheas Rialtas na hÉireann go mbeadh drogall ar fhinnéithe áirithe labhairt leis an RUC agus gur túisce a roinnfeadh siad a gcuid eolais leis na Gardaí.
Ghlac an fiosrúchán ráitis ó 49 duine ina iomláine, líon nach beag. Cuireadh an tuarascáil faoi bhráid an rialtais ar an 8 Aibreán 1988 ach níor foilsíodh é.
An Roinn Ealaíon, Oidhreachta, Gnóthaí Réigiúnacha, Tuaithe agus Gaeltachta
Is roinn rialtais de chuid Rialtas na hÉireann í an Roinn Ealaíon, Oidhreachta, Gnóthaí Réigiúnacha, Tuaithe agus Gaeltachta, suite i mBaile Átha Cliath.
Marú Aidan McAnespie (1988)
Fiosrúchán na nGardaí
Cé nár foilsíodh Tuarascáil Chrowley ariamh, nocht an iris Comhar na príomhthátail sa bhliain 2021. Ní raibh aon ghlacadh a bheag nó a mhór ag Leas-Choimisinéir an Gharda Síochána leis an mhíniú gur trí thaisme a scaoileadh an t-urchar. Ina theannta sin, bhí Crowley fíorcháinteach faoin síorchiapadh a rinne na fórsaí slándála air.
Roparz Hemon
Údar agus scoláire Briotánach ab ea Louis-Paul Némo (18 Samhain 1900 – 29 Meitheamh 1978), nó Roparz Hemon mar is fearr aithne air. Bhí sé ina údar ar lear mór foclóirí, graiméar, dánta agus gearrscéalta. Bhunaigh sé freisin Gwalarn, iris liteartha i mBriotáinis inar fhoilsigh go leor údar óg a gcéad scríbhinní le linn na 1920idí agus na 1930idí.
Marú Aidan McAnespie (1988)
Dúnorgain agus fíneáil £370.86
Cúisíodh saighdiúir in Arm na Breataine, David Holden i ndúnorgain Aidan McAnespie i dtosach i 1988. D’fhógair an Stiúrthóir Ionchúiseamh Poiblí sa Tuaisceart i mí Mheán Fómhair, 1988, nach rabhthas le leanstan leis an chás in éadan Holden, cheal fianaise.
Roparz Hemon
Saol agus saothair
Bhí Hemon in Arm na Fraince ag tús an Dara Cogadh Domhanda, áit ar ghortaigh na Gearmánaigh é agus ar thóg na Gearmánaigh ina phríosúnach é.
Marú Aidan McAnespie (1988)
Dúnorgain agus fíneáil £370.86
I mí na Nollag 1988, ghearr an t-arm fíneáil £370.86 ar David Holden.
Roparz Hemon
Saol agus saothair
Ar ais i mBrest i Lúnasa 1940, thosaigh sé ag foilsiú Gwalarn arís. I mí na Samhna, ceapadh é mar stiúrthóir clár ag Radio Roazhon-Breizh, craolachán seachtainiúil sa Bhriotáinis a bhunaigh an Propagandastaffel. Ó 1941 i leith, stiúraigh sé an foilseachán seachtainiúil Arvor. I mí Dheireadh Fómhair 1942, cheap Leo Weisgerber Hemon chun cuidiú le bunú "Institiúid Cheilteach na Briotáine". Chuir Hemon seirbhísí eile ar fáil do na Gearmánaigh, cosúil le cuidiú le comhaid a thiomsú i gcoinne préfetRipert.
Marú Aidan McAnespie (1988)
2016-2023
Rinneadh athbhreithniú ar an gcás - ar iarratas mhuintir McAnespie - agus cinneadh in 2016 an dlí a chur arís ar an saighdiúir. D’iarr Ard-Aighne an Tuaiscirt, John Larkin, ar an tSeirbhís Ionchúiseamh Poiblí athbhreithniú a dhéanamh faoi dheireadh.
Roparz Hemon
Saol agus saothair
Ag an Saoradh, theith Hemon go dtí an Ghearmáin, áit ar cuireadh i bpríosún é. Tar éis bliana príosúin chuir stát na Fraince pianbhreith deich mbliana de " dégradation nationale " air as an gcion " Indignité nationale ". Shocraigh sé mar sin dul ar deoraíocht go hÉirinn. D'oibrigh sé ann d' Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath. Ní rachadh sé ar ais go dtí an Bhriotáin choíche. Ina ainneoin sin ar fad níor stop sé ag obair don Bhriotáinis riamh, agus scríobh sé A Historical Morphology and Syntax of Breton i 1975 mar shampla. Chruthaigh sé an iris Ar Bed Keltiek a bhí cosúil le Kannadig Gwalarn nó Arvor. Fuair sé bás i 1978. Cuireadh é i mBrest.
Marú Aidan McAnespie (1988)
2016-2023
Ar 25 Samhain 2022, i gcúirt i mBéal Feirste, ciontaíodh Holden (52 bliain d'aois ag an am) i ndúnorgain McAnespie, D'admhaigh sé gurbh é ba chionsiocair le marú McAnespie ach mhaígh sé nárbh in aon turas é. Thug David Holden le fios sa triail go raibh a lámha fliuch ag an am agus gur de thaisme a scaoil sé trí philéar as meaisínghunna trom a bhí sé a láimhseáil ag an seicphointe. Dúradh gur bhuail na trí philéar an bóthar, gur athscinn siad agus gur bhuail ceann acu Aidan McAnespie sa droim.
Roparz Hemon
Ionsaí ar a cháil
Mar thoradh ar an gcáil a bhí ar Hemon mar scoláire, ainmníodh institiúidí sa Bhriotáin ina dhiaidh. Sa bhliain 2000 d'éirigh conspóid níos measa ná sin, nuair a rinneadh taighde agus poiblíocht ar ról Hemon mar chomhoibritheoir le linn na Forghabhála. Nochtadh freisin cuid de na ráitis a rinne sé le linn an chogaidh, go háirithe na tuairimí frith-Fhrainceach a cuireadh in iúl inNi hon unan. Mar thoradh air sin, b'éigean don scoil Briotáinise, nó Diwan in Le Relecq-Kerhuon, agus lárionad cultúrtha Guingamp, a bhí ainmnithe i ndiaidh Hemon, a n-ainmneacha a athrú.
Marú Aidan McAnespie (1988)
2016-2023
Dúirt an Breitheamh John O'Hara sa chúirt gur thug David Holden cuntas bréagach ar ar tharla agus rialaigh sé gur dúnorgain le teann mórfhaillí an bhí ann.
Ar 2 Feabhra 2023, i gcúirt i mBéal Feirste, gearradh téarma príosúin trí bliana ar fionraí ar Holden.
Hans Geiger
Fisiceoir Gearmánach ab ea Johannes (Hans) Wilhelm Geiger (30 Meán Fómhair 1882 – 24 Meán Fómhair 1945). Tá clú agus cáil air de bharr a chuid oibre le háiritheoir Geiger agus an turgnamh Geiger-Marsden a d'aimsigh núicléas an adaimh den chéad uair.
Saol
Rugadh Geiger i Neustadt-an-der-Haardt, sa Ghearmáin. Ba shaineolaí ar chultúr na hIndia é a athair ag Ollscoil Erlangen.
Sa bhliain 1902 thosaigh Geiger óg déanamh staidéir ar an bhfisic agus ar an matamaitic ag Ollscoil Erlangen. Bronnadh dochtúireacht air ón ollscoil chéanna sa bhliain 1906 (24 bliain d'aois).
I 1907 thosaigh sé ag obair le Ernest Rutherford ag Ollscoil Manchain i Sasana ar radaighníomhaíocht, agus go príomha, astú béite ghathanna / béite-cháithníní. clé|mion|162x162px|Geiger-Marsden
Fionnachtana
Agus Geiger ag obair le Ernest Rutherford i Manchain ar radaighníomhaíocht, agus go príomha, astú béiteghathanna/béite-cháithníní, dhear sé ionstraim áirimh lena chomhghleacaí Walther Muller chun an ghathaíocht seo a thomhas.
Rinne Geiger agus Ernest Marsden an turgnamh cáiliúil úd ar a dtugtar Turgnamh Geiger-Marsden, mion|Geiger-Muller Sa bhliain 1911 d'aimsigh Geiger, i dteannta John Mitchell Nuttall, an Dlí (nó Riail) Geiger-Nuttall agus rinne siad turgnaimh a cabhraigh le Rutherford a shamhail adamhach a cruthú.
Sa bhliain 1928, lena dalta, d'fheabhsaigh siad an t-áiritheoir Geiger. D'oibrigh sé freisin le James Chadwick.
Bás agus oidhreacht
mion|an t-áiritheoir Geiger, 1932 Fuair Geiger bás in Potsdam, sa Ghearmáin, cúpla mí i ndiaidh deireadh an Dara Cogadh Domhanda. Croíbhriste, ní raibh ach 62 bliain d’aois aige.
An Ghréigis
Is í an Ghréigis (Ελληνικά, /eliniˈka/) an teanga Ind-Eorpach is sine dá maireann. Is féidir í a rianú siar go dtí an teanga a labhair cine a tháinig go dtí an Ghréig timpeall na bliana 2000 RCh. An dream sin a chuir cathair Mhicéanae ar bun agus tugtar na Micéanaigh orthu dá bhrí sin. Bhí na Micéanaigh i mbarr a réime go dtí timpeall 1100 RC nuair a tháinig meath orthu. Níl mórán eolais againn faoin teanga díreach i ndiaidh mheath na cathrach úd tar éis ionradh ón tuaisceart. Tá an ceithre chéad bliain ina dhiaidh sin doiléir. Pé scéal é, thosaigh na Gréagaigh ar aibítir a úsáid i rith na tréimhse sin. Scríobh siad a gcuid seanchais seachas é a chur ó bhéal go béal. Chum Hóiméar an Íliad agus an Odaisé, deirtear. Faoin am sin a thosaigh Ré Ársa na Sean-Ghréige.
An tSean-Ghréigis agus a réamhstair
Is gnách trí thréimhse a aithint ar stair na Sean-Ghréigise: an tréimhse ársa (ón 9ú go dtí an 6ú haois RC), an tréimhse Chlasaiceach (ón 5ú go dtí an 4ú haois RC) agus tréimhse an Heilléanachais (tréimhse an Koiné, ´go dtí an 4ú haois AD). Is ionann Gréigis na tréimhse ársa agus Gréigis Hóiméir. Maidir leis an tréimhse Chlasaiceach, b'ansin a breacadh síos saothair mhóra liteartha na sibhialtachta Gréagaí a chuaigh go domhain i bhfeidhm ar an tsibhialtacht Iartharach go léir, ach tá sé tábhachtach a thuiscint nach raibh aon chaighdeán amháin i bhfeidhm san am. Ba í canúint na hAtaice ba mhó a d'úsáidtí sa phrós, ach san am chéanna bhí canúintí eile á saothrú le haghaidh cuspóirí liteartha éagsúla: ba í an chanúint Dhórach teanga na gcór sna traigéidí, mar shampla. mion|Éabhlóid aibítir na Gréigise De thoradh na gconcas a rinne Alastar Mór, chuaigh an Ghréigis in úsáid i bhfad thar theorainneacha na Gréige féin, agus ansin cruthaíodh canúint nua—é koiné dialektos nó an Chanúint Choitianta, canúint mheasctha mhadrúil, cé gurbh í canúint na hAitice ba mhó a d'fhág a sliocht uirthi. Is í an Koiné canúint an Nua-Thiomna mar shampla. Go bunúsach ba í an Koiné caint na ndaoine san am, agus theastaigh ó na luath-Chríostaithe an creideamh a chraobhscaoileadh i dteanga a bheadh intuigthe go coitianta, cé go raibh lucht na hardliteartha ag saothrú sheanchanúint na hAitice ina gcuid scríbhinní i gcónaí, agus ba bheag a meas ar "bhéarlagair" an daoscarshlua.
Gréigis na Meánaoise
Ba í Gréigis na Meánaoise an cineál Gréigise a bhí á shaothrú in Impireacht na Biosáinte go dtí gur tháinig deireadh léi sa bhliain 1453. Sa Bhiosáint a thosaigh débhéascna na Gréigise i gceart. Is éard is ciall leis an téarma "débhéascna" ná go n-úsáidtear dhá theanga sa tsochaí, an ceann acu san litríocht ardealaíonta, an ceann eile le haghaidh gnóthaí laethúla. Sa chás seo ba leaganacha éagsúla den Ghréigis iad. Bhí an leagan ard bunaithe ar an leagan Clasaiceach de chanúint na hAitice, ach má bhí, teanga shaorga ar fad a bhí ann faoin am seo nach raibh ó dhúchas ag aon duine. Timpeall ar an mbliain 1100 thosaigh na chéad scríbhneoirí ag breacadh síos ábhair sa leagan íseal, is é sin i gcaint na ndaoine. Ba é an scéal laochais Digenis Akritas nó "Tiarna Teorainne na Fola Measctha" an chéad saothar tábhachtach i gcaint na ndaoine.
Chuaigh an chuid is mó de na canúintí Clasaiceacha in éag faoi thionchar an Koine, amach ó chanúintí beaga sna coilíneachtaí (an Ghréigis Phontach agus an Ghréigis Chapadócach). An chuid is mó de chanúintí na Gréigise inniu is as an Koiné a d'fhorbair siad.
An Nua-Ghréigis
Is gnách a rá gur sa bhliain 1453, nuair a chuir ionradh na dTurcach deireadh leis an mBiosáint, a thosaigh stair na Nua-Ghréigise. Na forbairtí teangeolaíocha a rinne Nua-Ghréigis den teanga, thosaigh siad i bhfad roimhe sin, agus cuid mhaith acu le haithint sa Koiné. Tá Gréagach an lae inniu in ann adhmad éigin a bhaint as an Koiné, ach is beag a thuigfeadh sé de na canúintí Clasaiceacha gan oideachas ar leith a tharraingt air féin.
Maidir leis an débhéascna, mhair sé beo go dtí le déanaí sa Nua-Ghréigis féin, nó bhí lucht na teanga idir eatarthu faoin gcineál Gréigis ba chóir dóibh a úsáid sa litríocht. Ní raibh sé réalaíoch an tSean-Ghréigis a athbheochan mar theanga liteartha, ach sa 19ú haois d'oibrigh an náisiúnaí Adamantios Korais (1748–1833) amach a leagan féin den Ghréigis, a bhí idir eatarthu idir caint na ndaoine agus an Ghréigis sheanársa. Is gnách Gréigis íonghlanta nó katharevousa a thabhairt ar an leagan seo.
Ba í an katharevousa an teanga oifigiúil sa Ghréig nuair a bhain an tír amach a neamhspleáchas. San am chéanna ba í an Ghréigis Choiteann, an dimotiki, ba mhó a bhí á saothrú ag na scríbhneoirí agus ag na filí comhaimseartha. Sa bhliain 1976, i ndiaidh do junta míleata na Gréige titim as a chéile, d'ordaigh an rialtas daonlathach nua teanga oifigiúil a ghairm de chaint na ndaoine. Chuaigh an katharevousa as úsáid, cé go maireann iarsmaí áirithe de in úsáid liteartha an dimotiki féin.
An Airméin
De réir dhaonáireamh na hAirméine sa bhliain 2011 bhí idir 700-1000 cainteoir dúchais Gréigise ina gcónaí san Airméin.
An Albáin
Is mionteanga aitheanta í an Ghréigis san Albáin. Is í an mhionteanga is mó cainteoirí dúchasacha san Albáin agus í á labhairt ag 3% de dhaonra na tíre. Tá eolas ar an nGréigis ag 40% de dhaonra ná hAlbáine, a bheag no a mhór. In aice le teorainn na Gréige is mó a labhraítear Gréigis, timpeall na gcathrach úd Vlorê, Gjirokastër, agus Korçë. An cineál Gréigise a labhraítear tá sé cosúil leis na canúintí is cóngaraí ar an taobh eile den teorainn, cé go bhfuil tréithe seanaimseartha agus focail iasachta Albánacha in úsáid fosta.
An Tairseachán Beag Thuaidh
Is sráidbhaile é an Tairseachán Beag Thuaidh. Tá sé suite in Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
An Ghréigis
An Astráil
Sa bhliain 2001 bhí an Ghréigis ó dhúchas ag 252,220 duine san Astráil.
Ceanada
Sa bhliain 2011 bhí an Ghréigis ó dhúchas ag 108,925 (0.3% de dhaonra Cheanada) duine i gCeanada, síos ó 117,285 (0.4%) sa bhliain 2006.