cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mearcair (pláinéad)
Teocht agus solas na Gréine
Tá an dromchla ar Mhearcair 456 K, nó 178.8 céim Celsius, ar meánteocht. Bíonn an teocht i bhfad níos athraithí ar Mhearcair ná ar an Domhan, áfach, agus í ag luainiú idir 90 K agus 700 K. Níl ach 150 K idir an íosmhéid agus an uasmhéid ar ár bpláinéad féin. Ar ndóigh, ós rud é nach bhfuil atmaisféar ag Mearcair a choinneodh an teas, is féidir don taobh nach bhfuil ag drannadh leis an nGrian éirí fuar feannta ar fad thar oíche fhada an phláinéid. Tá solas na Gréine sé oiread go leith níos láidre ar Mhearcair ná ar an Domhan.
Tréithe an dromchla
Nuair a bhí sé á mhúnlú, agus ina dhiaidh sin féin, b'iomaí scuabréalta nó astaróideach a bhuail faoi Mhearcair. Níor tháinig deireadh leis an síorbhombardú seo ach 3.8 billiún bliain ó sin. Ós rud é nach raibh atmaisféar ag Mearcair a bhainfeadh de luas na ndreigítí seo, chriathraigh siad an pláinéad go hiomlán. San am sin, bhí an-bholcánachas ag croitheadh dhromchla an phláinéid, agus áiteanna cosúil le Caloris Planitia ag cur thar maoil le magma - cloch leáite - a bhí ag brúchtadh amach as an taobh istigh. Nuair a d'fhuaraigh an laibhe seo síos, d'iompaigh sí ina basalt. Mar sin, cruthaíodh machairí réidhe fairsinge atá cosúil le "farraigí" na Gealaí s'againn.
Tá na cráitéir ar fud an phláinéid, idir bheag agus mhór. Na cinn bheaga, níl siad ach na céadta méadar ar trastomhas; na cinn mhóra, is féidir do cheann acu bheith na céadta ciliméadar ar trastomhas. Is é an struchtúr is mó ar dhroim an phláinéid an imchuach ar a dtugtar Caloris, nó Caloris Planitia. Cosúil leis na gnáthchráitéir, is lorg i ndiaidh imbhuailteora - scuabréalta nó astaróidigh - í an imchuach seo, ach is léir go raibh an t-imbhuailteoir áirithe seo mór millteanach as an ngnáth, nó tá Caloris míle trí chéad ciliméadar ar fairsingeacht. Dealraíonn sé go ndeachaigh an t-imbhuailteoir glan trí screamh an phláinéid, ar dhóigh is gur chroith sé an laibhe amach chun solais. Thairis sin, áfach, chuaigh fuinneamh an imbhuailte seo tríd an bpláinéad mar thonnchrith seismeach, agus d'fhág sé scoilteanna i screamh an phláinéid ar an taobh eile de!
Tá dhá phríomhchineál tír-raoin le haithint ar dhromchla Mhearcair. Is iad na machairí basaltacha an cineál is óige, agus creidtear gur cruthaíodh iad nuair a bhí laibhe leáite ag brúchtadh amach as na cráitéir fadó. Tá siad cosúil, mar sin, le "farraigí" ár nGealaí féin, nó is machairí basailt iad chomh maith. Thairis sin, áfach, tá aithne an chraptha ar dhromchla Mhearcair. Is é sin, nuair a d'fhuaraigh croí iarainn an phláinéid síos, chrap sé isteach chuige féin, agus ansin, d'fhill dromchla an phláinéid ar a chéile in áiteanna. Na cráitéir a bhí ann cheana féin nuair a thosaigh an pláinéad ag crapadh, tháinig na fillte craptha anuas orthu, i gcruth is go ndeachaigh siad as a riocht.
Thairis sin, tá imtharraingt na Gréine ag dul i bhfeidhm ar an bpláinéad. Is iad na fórsaí taoidmheara atá i gceist. Go bunúsach, is iad na fórsaí céanna is brí le trá agus tuile na taoide ar an Domhan, is é sin, na teannais a chruthaítear taobh istigh den rinn neimhe, agus an imtharraingt ag oibriú níos láidre ar thaobh na Gréine den phláinéad ná ar an taobh atá iompaithe ar shiúl ón nGrian. D'fhág na fórsaí seo a n-aithne féin ar dhéanamh an phláinéid.
Comhdhéanamh inmheánach
Tá croí iarainn ag Mearcair, agus i gcomparáid leis an bpláinéad féin, tá sé níos mó ná croí iarainn an Domhain. Miotal is ea 70% de Mhearcair, agus cloch shileacáite is mó atá sa chuid eile. Tá meándlús Mhearcair beagáinín níos lú ná meándlús an Domhain, áfach. Is é is cúis leis seo ná go bhfuil an fiche oiread maise sa Domhan, agus mar sin, fáisctear croíleacán an Domhain níos dlúithe faoi mheáchan na gcodanna taobh amuigh de. Tá 42% de thoirt Mhearcair sa chroí iarainn, - ar son na comparáide, ní miste cuimhne a choinneáil air nach bhfuil ach 17% de thoirt an Domhain ansin.
An maintlín atá thart timpeall ar chroíleacan Mhearcair, níl sé ach 600 ciliméadar ar dhoimhneacht. Creidtear gur bhain imbhualadh millteanach don phláinéad nuair nach raibh sé ach á mhúnlú, agus gur baineadh cuid mhór d'ábhar an mhaintlín de ag an am.
Rothlú
Ar dtús, shíl na heolaithe go raibh glas taoidmhear ar rothlú Mhearcair - is é sin, go raibh sé ag rothlú go sioncronach, de réir mar a bhí sé ag dul timpeall na Gréine, agus é ag drannadh na haghaidhe céanna leis an nGrian an t-am ar fad. Sin é an cineál rothlú, dála an scéil, a dhéanann ár nGealach féin i gcoibhneas an Domhain, nó ní fheicimid ach aon taobh de riamh. Ansin, áfach, fuarthas amach, nach ionann sin agus scéal Mhearcair. Sa bhliain 1965, thug na breathnuithe radair le tuiscint go bhfuil athshondas 3:2 idir rothlú agus imrothlú an phláinéid, is é sin, go gcríochnaíonn sé trí rothlú timpeall a aise in aghaidh gach dhá imrothlú timpeall na Gréine. Fanann an coibhneas seo sách do-athraithe, chomh héalárnach agus atá fithis an phláinéid. Nuair a shíl na saineolaithe go raibh glas ar rothlú Mhearcair, ní raibh ann ach míthuiscint a bhí bunaithe ar an nganntanas eolais. Is é sin, nuair a bhaineadh Mearcair amach an pointe ab fhearr a d'fhreastlódh do na breathnuithe réalteolaíocha, bhíodh sé sa phointe chéanna de thréimhse an athshondais, is é sin, den trí rothlú nó den dá imrothlú, agus, mar sin, an taobh céanna de iompaithe leis an nGrian.
In áiteanna áirithe de dhromchla Mhearcair, bheadh an Ghrian ag éirí go dúbailte. Is é sin, d'fheicfí í ag éirí, ag stopadh, ag dul faoi ar ais agus ansin ag éirí go deifnídeach. Is é is cúis leis seo, ná, ceithre lá Domhanda roimh an bpeirihéilean (garphointe na fithise don Ghrian), is ionann luas a imrothlaithe agus luas a rothlaithe, agus ansin, dearscnóidh luas a imrothlaithe thar an luas eile, i gcruth is go bhfeicfear an Ghrian ag dul ar ais ar an spéir. I ndiaidh an pheirihéilin, tiocfaidh moilliú ar an imrothlú arís, agus ceithre lá Domhanda ina dhiaidh, tosóidh an Ghrian ag éirí arís, mar is gnách.
Tá claonadh na haise rothlaithe an-bheag, gan ach 0.01 céim stua, i bhfad níos lú ná ar aon phláinéad eile ar fud an ghrianchórais. Is é Iúpatar an dara pláinéad is lú is aischlaonta, mar atá, trí chéim stua agus aon deichiú cuid (3.1 céim stua).
Fithis
Tá fithis Mhearcair iontach éalárnach, níos éalárnaí ná fithis aon phláinéad inmheánach eile. Níl ach fithis Phlútóin níos éalárnaí. Tá peirihéilean na fithise ag luainiú ar bhealach nach bhfuil inmhínithe gan dul i dtuilleamaí theoiric coibhneasachta Einstein, agus a fhad is nach raibh ach meicnic Isaac Newton ar fáil le gluaiseachtaí na reann neimhe a oibriú amach, shíl na saineolaithe go gcaithfeadh sé go raibh pláinéad beag taobh istigh d'fhithis Mhearcair, agus a imtharraingt ag déanamh trasnaíochta ar ghluaiseacht Mhearcair. Bhí siad i bhfad ag iarraidh radharc a fháil ar an bpláinéad seo, agus é ainmnithe acu cheana: Bolcán. Nuair a d'fhoilsigh Einstein teoiric ghinearálta na coibhneasachta, mhínigh sí an luainiú seo go hiomlán. B'é sin ba phríomhchúis le chomh tapaidh is a ghlac na saineolaithe leis an teoiric.
Tá an taighde ag tabhairt le fios, freisin, go bhfuil éalárnacht fithise Mhearcair ag ascalú idir 0 (is é sin, fithis chiorclach) agus 0.47 thar na milliúin de bhlianta, agus is ascalú anordúil é, nó ní féidir a thuar roimh ré, cén bealach a rachaidh an t-athrú seo. Creidtear gurb é seo is cúis leis an athshondas aisteach idir an rothlú agus an t-imrothlú, nó is dóchúla dá leithéid teacht ar an bhfód le linn thréimhse na héalárnachta airde.
Maighnéadaisféar
Cé go bhfuil Mearcair ag rothlú go mall, tá maighnéadaisféar réasúnta láidir aige, cé nach bhfuil ann ach a haon faoin gcéad (1%) de réimse maighnéadach an Domhain. Tá sé incheaptha gur cruthaíodh an maighnéadaisféar seo ar an dóigh chéanna agus maighnéadaisféar an Domhain, is é sin, go raibh ábhar leáite ag dul timpeall sa chroílár, agus é ag oibriú mar dhineamó. Níl na saineolaithe cinnte, áfach, an bhfuil iarann leáite i gcroíleacan Mhearcair, cé go bhféadfadh sé fanacht leáite agus an dóigh a mbíonn na fórsaí taoidmheara ag streachailt an phláinéid ar a chamchuairt ar a fhithis éalárnach. Níl sé docheaptha ach oiread go bhfuil iarann an "dineamó" sin sioctha síos cheana, agus an t-iarann soladach fágtha maighnéadaithe..
Iarann
Tá teoiric eile ann a deir go raibh Mearcair ann sular chrap an chuid lárnach de réaltnéal na Gréine isteach chuici féin le hiompú ina Grian. Nuair a thosaigh an phróta-Ghrian ag crapadh, d'éirigh an teocht i ndlúth-thimpeallacht Mhearcair sách ard leis an gcloch shileacáiteach a leá agus a ghalú. Ansin, shéid an ghrianghaoth an gal ar shiúl den phláinéad, agus níor fágadh ach an chuid inmheánach de.
Tá an tríú teoiric bunaithe ar an smaoineamh gurbh í cúltarraingt an réaltnéil a bhí i gceist. Is é sin, nuair a bhí an néal ag fuilleamh le hiompú ina phláinéad, stop comhthoradh na bhfórsaí a bhí ag oibriú ar na cáithníní sa réaltnéal an chuid ab éadroime de na cáithníní ó bheith páirteach i bhfoirmiú an phláinéid.
Má theastaíonn uainn ceann de na teoiricí seo a fhíorú, caithfidh muid comhshuíomh ceimiceach an dromchla a fháil amach, nó tá a tairngreacht féin ag dul le gach teoiric maidir leis sin. Mar sin, tá an misean úd MESSENGER meáite ar bhreathnuithe a dhéanamh ar Mhearcair le triail a bhaint as na teoiricí.
Breathnóireacht Mhearcair
left|thumb|200px|Trasdul Mhearcair. Is é Mearcair an ponc beag atá beagnach i lár [[an Ghrian|na Gréine]]
Tá sé deacair breathnóireacht a dhéanamh ar Mhearcair ón Domhan, nó tá an pláinéad chomh cóngarach don Ghrian agus go bhfágann tinte dallraitheacha na Gréine dofheicthe ar fad é. Uaireanta, bíonn sé le feiceáil le camhaoir nó le clapsholas.
Mar a fheicimid féin é, tá céimeanna aige cosúil leis an nGealach. Is ionann a chónasc íochtair agus a "nua-ré", agus is ionann a chónasc uachtair agus a "lán-ré". Ní bhíonn an pláinéad le feiceáil ag na hócáidí seo, áfach, agus é ag cloí chomh tiubh sin leis an nGrian, mar a fheictear dúinn féin é. Is féidir, áfach, Mearcair a fheiceáil ina "leath gealaí" nó ina leathphláinéad, nó is ansin atá Mearcair san áit is mó fadú. San áit is mó fadú thoir, is é is faide i ndiaidh Mhearcair a éiríonn an Ghrian, agus san áit is mó fadú thiar, is é is faide a fhanann Mearcair ar an spéir i ndiaidh don Ghrian dul faoi. Nuair a tharlaíonn Mearcair ina pheirihéilean san áit is mó fadú, feictear faoi 18.5° (ocht gcéim stua déag go leith) den Ghrian ar an spéir é, ach má shroicheann sé a apaihéilean san áit sin, tá an stua idir an dá rinn neimhe sin chomh mór le 28.3° (ocht gcéim stua fichead agus trí dheichiú cuid).
Nuair atá Mearcair idir an chéad "leathphláinéad" agus an "lán-ré", is é sin, nuair atá sé scothlán, is ansin is éasca é a thabhairt faoi deara. Is fíor go bhfuil sé ag dul i bhfad uainn ag an am sin, ach tá a fhithis chomh beag is nach bhfuil an difríocht rómhór. Tá sé níos tábhachtaí go bhfuil sé ag éirí níos gile, agus níos mó dá thaobh soilsithe ag iompú linn féin.
Ar meán, sroicheann Mearcair a chónasc íochtair uair in aghaidh gach 116 lá, ach bíonn sé éagsúil, chomh héalárnach agus atá a fhithis. Mar sin, bíonn an idirthréimhse seo ag luainiú idir 111 agus 121 lá. Ar gach taobh den chónasc íochtair, is féidir go bhfeictear dúinn Mearcair a bheith ag iompú ar ais ar a fhithis ar feadh 8-15 lá. Is í an fhithis éalárnach is cúis leis an ngluaisne chasiompaithe seo.
Tá sé níos fusa Mearcair a bhreathnú ón leathsféar theas ná ón leathsféar thuaidh. Sroicheann sé an fadú is mó thoir nuair a bhíonn sé ina luathfhómhar ar an leathsféar theas, agus nuair a bhíonn sé san áit is mó fadú thiar, bíonn an geimhreadh ag druidim chun deireanais sa deisceart. Is é is toradh dó seo go bhfuil an stua idir Mearcair agus an t-éiclipteach ar an uasmhéid, rud a fhágann go bhfanann Mearcair uaireanta an chloig ar an spéir nuair a bhíonn sé dorcha. Ar an leathsféar thuaidh, ní bhíonn Mearcair os cionn na léaslíne riamh, nuair a bhíonn an geimhreadh ann agus an spéir dhorcha.
Le linn urú iomlán na Gréine, bíonn Mearcair le feiceáil, chomh maith leis na réaltaí is gile.
Taiscéalaíocht
An taiscéalaí (spásbhád gan chriú) a thaistleoidh go Mearcair, caithfidh sé breis is 91 mhilliún ciliméadar a chur de taobh istigh de log poitéinsiúil imtharraingthe na Gréine, le taobhshúil ar chomh cóngarach is atá Mearcair don Ghrian. Thairis sin, tá Mearcair i bhfad níos sciobtha ag gluaiseacht leis ar a fhithis (47.4 m/s) ná an Domhan (28.5 m/s). Ní mór aird a thabhairt ar an difríocht luais seo agus an spásbhád ag iarraidh teacht suas le Mearcair. Ní fadhb chomh tromchúiseach é an t-athrú luais agus taiscéalaithe á gcur go Mars, mar shampla. De thoradh na bhfadhbanna speisialta, tógann sé níos mó breosla ort Mearcair a bhaint amach ná éalú ó imtharraingt na Gréine.
Mandy Patinkin
Is aisteoir Meiriceánach é Mandel Bruce "Mandy" Patinkin (a rugadh ar an 30 Samhain, 1952).
Folús
Spás nach bhfuil aon damhna ann. Sa tsaotharlann, is féidir staid gar don fholús a bhaint amach tríd an aer a chaidéalú amach as soitheach atá iata go hiomlán. Tomhaistear folús de réir an bhrú inti. Nialas an brú a bheadh ag folús foirfe, rud nach féidir a bhaint amach. An staid is gaire don staid seo is ea an spás idir-réaltach. Ach is féidir folúis 10 -4 -10 -10 Pa a bhaint amach le teicneolaíochtaí nua-aoiseacha folúis i gcomhair turgnamh nuair is gá aon chur isteach ag adaimh eachtrannacha a choimeád as áireamh.
Folúsdeascadh
Modh táirgthe scannán tanaí. Táirgtear adaimh d'ábhar ó fhoinse téite taobh istigh de shoitheach folúis, agus ligtear dóibh titim ar dhromchla na foshraithe atá le clúdach le brat. Baintear feidhm as an modh seo chun brat alúmanaim a chur ar dhlúthdhioscaí. Déantar codanna de chiorcaid phriontáilte trí scannán miotail a dheascadh trí mhasc.
57
Básanna
50er
Casey Kasem
Ba aisteoir Meiriceánach é Kemal Amin "Casey" Kasem a rugadh ar an 27 Aibreán 1932 in Detroit, Michigan. Fuair sé bás ar 15 Meitheamh 2014. Staraí ceoil, fuirseoir, amhránaí agus pearsa raidió a bhí ann freisin. Grósaeirí a thuismitheoirí agus é ag fás aníos. D'fhreastail sé ar Ollscoil Wayne State.
Corcdhair
Crann síorghlas a fhásann 20 m ar airde, dúchasach do réigiún na Meánmhara is ea an chorcdhair nó an dair choirc. Na duilleoga cosúil le duilleoga cuilinn, snasta le himill spíonacha. Táirgeann an choirt ciseal an-domhain coirc ar féidir a bhaint ón gcrann i leatháin shorcóireacha gan dochar don chrann. Saothraítear é mar fhoinse chumarsáideach coirc.
Casey Kasem
Nuair a bhí air a sheirbhís míleata a chur isteach in Arm na Stát Aontaithe sna luath-1950idí, d'oibrigh Kasem mar láithreoir ar Armed Services Radio sa Chóiré. D'oibrigh sé do roinnt stáisiúin raidió i Michigan, California, agus áiteanna eile. Aithnítear é mar gheall ar an nguthú a rinne sé ar pháirt Shaggy sa tsraith Scooby-Doo!. Sa bhliain 2009, d'éirigh sé as an chuid is mó den obair sin mar gheall ar an néaltrú coirpíní Lewy (tinneas atá cosúil le galar Parkinson) a bheith ag éirí go trom air. Ról guthaithe amháin sa bhliain 2010 an obair dheireanach leis, agus é ag déanamh guth athar Shaggy ar an tsraith theilifíse ''Scooby-Doo! Mystery Incorporated''. Chuir cúirt é faoi chúram iníne leis, Kerri Kasem. Is de shliocht Liobánach é agus is de chúlra Drúsach a mhuintir. Bhíodh sé gníomhach in eagraíochtaí Liobánacha agus Arabacha sna Stáit Aontaithe.
Steiteascóp
Ionstraim mhíochaine chun fuaimeanna ón taobh istigh den cholainn a bhrath is ea an steiteascóp. Cheap an lia Francach René Laënnac é i 1816. Ar dtús, feadán nó cón ab ea é, a bhí déanta as pháipéar nó adhmad. Sa steiteascóp nua-aoiseach bíonn clog nó scannán, atá déanta as miotal nó plaisteach, a chuirtear ar chraiceann duine chun an fhuaim a ghlacadh is a aimpliú roimh í a sheoladh ar feadh feadán solúbtha Y-chruthach rubair go dtí cluasáin i gcluasa an scrúdaitheora. Is féidir fuaimeanna normálta is mínormálta a bhrath ón gcroí, na scamhóga, is na putóga.
Carrann, Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
Is abhainn suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é an Carrann. Craobhabhainn den Nid in iardheisceart na hAlban í.
Carrann, Taobh Siar Rois
Is abhainn suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Carrann.
58
Básanna
50er
Ríocht na Polainne (1025-1385)
B'í Ríocht na Polainne (Polainnis:Królestwo Polskie; Laidin : Regnum Poloniae) stát in Oirthear na hEorpa, a cruthaíodh sa bhliain 1025, trí chorónú Bolesław I Chrobry mar Rí na Polainne, áit nach raibh ach Diúcacht ann roimhe sin. Bhí Bolesław in ann é seo a dhéanamh toisc gur éag an tImpire Gearmánach Heinrich II. Ach nuair a fuair Bolesław bás bhí a theideal imithe leis. Ní bhfuair an Pholainn rí oifigiúil go dtí 1295 le Przemysł II (1257 - 1296), agus bhí an ríshlioch Piastów i gceannas. Tháinig Ríocht nua faoi cheannas Jagiellowie sa bhliain 1385, nuair a phós an Diúc Iagaille (ón Liotuáin) Jadwiga na Polainne.
John Gielgud
B'aisteoir Sasanach é Sir Arthur John Gielgud (14 Aibreán 1904 – 21 Bealtaine 2000).
Fóram Thuaisceart Éireann
Fóram a bunaíodh sa bhliain 1996, mar chuid de phróiseas idirbheartaíochta a ba chúis le Comhaontú Aoine an Chéasta i 1998, ab ea Fóram Thuaisceart Éireann um Idirphlé Polaitiúil.
Is féidir liosta ball a fháil amach anseo.
Torthaí
Ba iad torthaí an toghcháin: lár|mion|529x529px|{{Legend|#9999FF|Ulster Unionist Party: 30 seats}} Gach páirtí a thaispeántar.
Nóta: Liostáladh an Páirtí Aontachtach Daonlathach ar an bpáipéar ballóide mar " Páirtí Aontachtach Daonlathach an DUP Ian Paisley "
Liostaigh iarrthóirí
Toghadh iarrthóirí breisithe ó liostaí a chuir gach páirtí ar fáil. Bhuaigh na hiarrthóirí is airde nár bhuaigh toghchán trí dháilcheantar cheana féin na suíocháin breisithe. Bhuaigh na hiarrthóirí is airde sa phost nár bhuaigh toghchán trí thoghcheantar cheana féin na suíocháin breisithe.
Sa tábla thíos, taispeántar na hiarrthóirí breise a toghadh tríd an liosta réigiúnach i gcló trom, agus taispeántar iarrthóirí a toghadh i dtoghcheantair i gcló iodálach. Níor toghadh iarrthóirí i ngnáthchló.
Gunna Sten
Meaisínghunna 9 mm caighdeánach arm na Breataine ó 1942. Gunna saor storrúil, agus rinneadh an-chuid díobh. Tagann an t-ainm ón mbeirt dearthóirí, Reginald Shepherd is Harold Turpin, agus ón monarcha in Enfield Shasana mar a ndéantaí é.
Obair chomhchoiteann
mion| Is cineál oibre comhchoitinne é grúpa cuilteála. Tagraíonn obair chomhchoiteann d'iarracht chomhoibritheach ina dtagann baill de phobal le chéile chun comhsprioc nó comhchuspóir a bhaint amach. Is minic a chuireann obair phobail obair láimhe ar fáil do dhaoine, go háirithe do thionscadail mhóra mar thógáil sciobóil, "cíorcail" de chineálacha éagsúla, agus subbotniks. Baineadh úsáid as focail difriúla chun cur síos a dhéanamh ar na cruinnithe seo.
Níl siad chomh coitianta i gcultúir indibhidiúlacha an lae inniu, áit a mbíonn níos lú daoine ag brath ar dhaoine eile ná mar a bhí i sochaithe réamhthionsclaíocha talmhaíochta agus i measc fiagaithe/cnuasaitheoirí. Bhí go leor oibrithe de dhíth ar thascanna móra mar pháirc adhmaid a ghlanadh nó scioból a thógáil. Is minic gur ócáidí sóisialta agus praiticiúla a bhí iontu. D’fhéadfaí postanna mar scileadh arbhair nó fuáil a dhéanamh mar ghrúpa chun ligean do comhluadar a dhéanamh le daoine le linn obair a bheadh leadránach de ghnáth. Uaireanta, soláthraíodh bia, deoch, agus siamsaíocht mar chuid de na cruinnithe seo.
59
Básanna
50er
94
Básanna
90er
Aodh
I Miotaseolaíocht na nGael, prionsa na dTuath Dé Danann agus dia an domhain thíos ab ea Aodh (Sean-Ghaeilge Áed). De réir inscríbhinní a tháinig slán, ba é an mac is sine de Lir, Ard-Rí na dTuath Dé, agus Aobh, iníon Bhodhbh Dheirg. Insítear ámh sa Dinnseanchas gur mhac Daghdha é Aodh, agus gur mharaigh Corchenn de Chruach é, óir gur mheall sé a bhean chéile.
De réir an bhéaloidis, thug Aobh ceathrar páiste ar an saol le Lir, dhá chúpla Fionnuala agus Aodh, agus Fiachra agus Conn. D'éag sí i mbun bhreith clainne. Phós Lir arís le hAoife (deirfiúr Aoibhe, de réir roinnt leaganacha) ach bhí sí in éad leis na páistí. Bheartaigh sí go maródh iad ar cuairt chuig Bodhbh Dearg, ach ní maródh na searbhóntaí iad, as an méid sin grá a bhí acu don chlann. Ina ionad sin dá bharr, chuir sí mallacht orthu, maireadh i riocht ealaí ar feadh 900 bliain: 300 ar Loch Dairbhreach, 300 ar Mhuir nIocht, agus 300 ar an teiscinn mhór.
Tá a lán leaganacha ann maidir le buaic an scéil tar éis briseadh na mallachta. Is léir go bhfuil cuid mhaith dóibh faoi thionchar na Críostaíochta. Féach freisin Oidheadh Chlainne Lir le tuilleadh a léamh.
Folústeicneolaíocht
Gaireas de chaidéil, píobáin, ceangail idir píobáin, ábhair shéalaithe, folústomhsairí, soithigh folúis agus eile, ar féidir leis folús a chruthú i soitheach le brú den bhilliúnú cuid de bhrú an atmaisféir. Baintear feidhm as chun brait thanaí miotal is neamh-mhiotal a dheascadh i gcomhair ionstraimí optúla is comhbhall leictreonach. Úsáidtear í freisin chun folúis a chruthú i bhfeadáin gha-chatóideacha is luasairí cáithníní, agus i gcomhair díhiodráitithe ag teocht íseal (siocreo).
Fara
Is oileán suite i gComhairle Shealltainn é Fara. Tá 68 duine ina gcónaí seo.
Ultimate Guitar
Láithreán gréasáin ar an idirlíon is ea Ultimate Guitar (nó Ultimate-guitar.com). Bíonn fóram comhrá, ceachtanna le haigh an giotár agus dordghiotár agus táibléadach ceol ar an gréasáin.
Craoich, Comhairle na Gàidhealtachd
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Craoich.
95
Básanna
90er
Corchú
deas|250px|thumb|Corchú An t-aon phór madra spitse Briotanach. Beag le cosa gearra, soc biorach is cluasa móra díreacha. Dhá chineál ann, gearreireaballach is fadeireaballach. Tugtar an corchú Breatnach air freisin.
Fo-mheaisínghunna
Arm beag, leathshlí i méid idir piostal is raidhfil, atá in ann rois piléir a scaoileadh go huathoibríoch. Saothraíodh den chéad uair é timpeall 1918, agus úsáideadh go fairsing sa dara cogadh domhanda (gunna Sten ag na Briotanaigh, an MP38 ag na Gearmánaigh). Faoi seo, tá an raidhfil ionsaithe ina ionad.
Kaitlyn Maher
Aisteoir agus amhránaí Meiriceánach is ea Kaitlyn Ashley Maher, a rugadh sa bhliain 10 Eanáir 2004. Tháinig sí sa deichiú háit ar an tríú sraith de America's Got Talent sa bhliain 2008.
Juneteenth
Is féile i Stáit Aontaithe Mheiriceá é Juneteenth nó “Lá na Fuascailte” agus cealú na sclábhaíocht a ar an 19 Meitheamh 1865 i dTexas.
Lean Delaware  agus Kentucky i Nollaig 1865 nuair a achtaíodh an Trí Leasú Déag ar an mBunreacht. clé|mion|Cuimhneachán in Austin Texax
Beag
I Miotaseolaíocht na nGael, ba shliocht na dTuath Dé Danann í Beag (Sean-Ghaeilge Bec). Bhí cáil aici de bharr an tobair naofa a bhí aici. Le haon deoch amháin as, bronnadh gaois agus tuar (ar feadh soicind) ar dhuine.
Bhí an tobar faoi chosaint a hiníonacha. Nuair a tháinig Fionn mac Cumhaill agus deoch á iarraidh, rinne siad iarracht é a chosc. Chaith duine dóibh uisce ina threo chun an ruaig a chur air, ach chuaigh roinnt de isteach ina bhéal. Bronnadh haois air dá bharr.
Hugh Leonard
Ba dhrámadóir agus iriseoir Éireannach é Hugh Leonard (9 Samhain 1926 - 12 Feabhra 2009 ). Ba é John Keyes Byrne an fíorainm a bhí air ó thús a shaoil agus thugadh a chairde Jack air.
Léiríodh a chéad dráma 'An Chulaith Mhór Lá Breithe' (The Big Birthday Suit), in Amharclann na Mainistreach i 1956. Bhí ocht ndráma déag scríofa aige. Bhain sé duais Tony dá dhráma Da i 1977. Cuntas osréalaíoch greannmhar ar a óige agus ar a athair altrama is ea é.
Ina theannta sin, d'fhoilsigh sé dhá shaothar beathaisnéise; ceann dar teideal 'Sa Bhaile Roimh an Oíche' (Home Before Night) i 1979 agus ceann eile darb ainm 'Amuigh in Am an Dorchadais' (Out After Dark) i 1989.
Bhíodh alt rialta á scríobh aige sa Sunday Independent ar feadh seala, dar teideal Curmudgeon.
Bhí cónaí ar i mBaile Átha Cliath. Bhí dúil mór aige sna cait agus i mbialanna.
Laacher See
Is loch cráitéir é Der Laacher See in oirthear Die Vulkaneifel, in aice le Mainistir Maria Laach i mbardas Glees, an loch is mó i Rheinland-Pfalz. Cruthaíodh é i gcaildéara an bholcáin Laacher tar éis a bhrúchta deiridh, a théann siar go dtí 10930 R.Ch. , de réir an taighde is déanaí. Is comharthaí de bholcánachas leanúnach é an sceitheadh gáis ar féidir a fheiceáil mar mhóifeití díobhálacha i limistéar oirdheisceart an locha.
Sanasaíocht
Tagann an focal Laach ón Sean-Ghearmáinis Ard, tá baint aige leis an bhfocal reatha Lache, le lacus sa Laidin agus le lake sa Bhéarla, agus go simplí ciallaíonn sé 'loch'. Dá bhrí sin is athluaiteachas é an t-ainm Laacher See. Tá Laoch bainteach leis an sráidbhaile agus an mhainistir freisin. Thug na hÍosánaigh an t-ainm Maria Laach ar an mhainistir sa bhliain 1863.
Bergen
deas|250px|thumb|Boirbhe Is cathair suite i san Iorua í Bergen. Sa Ghàidhlig tá an t-ainm Boirbhe ar an gcathair. Tá 283,929 duine ina gcónaí ann (2019).
96
Básanna
90er
Robert Stephenson
Innealtóir sibhialta a rugadh i Willington Quay Shasana, mac le George Stephenson, a chabhraigh leis i ndearadh an Rocket ab ea Robert Stephenson (30 Iúil 1803 - 1 Iúil 1859). Bhain sé cáil dó féin as dearadh feadánach do Dhroichead Britannia thar Chaolas Menai sa Bhreatain Bheag (1846-1849) agus droichid eile i gConwy, Newcastle-upon-Tyne, Montréal is áiteanna eile.
7 Márta
Is é an 7 Márta an 66ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 67ú lá i mbliain bhisigh. Tá 299 lá fágtha sa bhliain.
Lise Meitner
Fisicí a rugadh i Vín ab ea Lise Meitner (7 Samhain 1878 - 27 Deireadh Fómhair 1968). Le Otto Hahn (1879-1968) d'fhionn sí an dúil radaighníomhach prótaictiniam (Pa) i 1917. Bhí uirthi teitheadh ó na Naitsithe as Beirlín don tSualainn i 1938, agus díreach ina dhiaidh sin d'fhionn Hahn bairiam radaighníomhach. Le Otto Frisch (1904-1979), a nia, rinne sí amach gur trí eamhnú núicléach a cruthaíodh an bairiam radaighníomhach seo. Creideann cuid mhaith daoine gurbh éagóir é nár roinn Lise Meitner Duais Nobel sa cheimic a bhuaigh Otto Hahn i 1944. Le déanaí ainmníodh an dúil (shaorga) leis an uimhir adamhach 109 aisti: meitnéiriam (Me).
Felix Mendelssohn
Cumadóir ceoil a rugadh i Hamburg ab ea Jakob Ludwig Felix Mendelssohn Bartholdy (1809-1847). I measc a shárshaothar tá Réamhcheol Ein Sommernachtstraum (Brionglóid Oíche Samhraidh, 1826), Réamhcheol Die Hebriden (Inse Gall, 1830), Siansa na hAlban (1842), agus na horatóirí Paulus (Pól, 1836) is Elias (Eilias, 1846).
John Bingham, Tiarna Lucan
mion|clé|46 sráid Belgrave, [[Londain]] Piara Sasanach i dTeach na dTiarnaí ab ea Richard John Bingham (a rugadh ar 18 Nollaig 1934, a d'imigh as radharc ar 8 Samhain 1974). Is fearr aithne air mar Thiarna Lucan,
Théaltaigh Bingham leis, is cosúil, tar éis dhúnmharú a bhuime, Sandra Rivett, agus ionsaí fíochmhar ar a bhean chéile ag 46 Sráid Belgrave, Londain ar 7 Samhain 1974.
Reáchtáladh triail le giúiré cúpla mí níos déanaí, Fuarthas Bingham, in absentia, ciontach ar an 19 Meitheamh 1975. Ach níl a fhios againn céard a tharla go díreach agus tá go leor seafóide scríofa faoi ag an am céanna.
Eisíodh deimhniú báis ar 3 Feabhra 2016.
1975
Eachtraí
mion|225px|dheis|Thaispeáin nascadh [[Apollo-Soyuz sa spás sa bhliain 1975 go raibh na Stáit Aontaithe agus an tAontas Sóivéadach ábalta comhoibriú lena chéile.]]
Duck Soup (scannán 1933)
Scannán dráma Meiriceánach is ea Duck Soup a rinneadh sa bhliain 1933.
Fondúireacht Eolaíochta Éireann
An fhondúireacht reachtúil náisiúnta chun deontais a bhronnadh ar thaighde eolaíochta is innealtóireachta is ea Fondúireacht Eolaíochta Éireann (SFI i mBéarla). Bronnann sí deontais ar bhonn iomaíoch do thaighdeoirí acadúla is foirne taighde a léiríonn cumas is dóchúlacht go nginfidh siad eolas nua, teicneolaíochtaí nuálacha, agus fiontair iomaíocha sa bhiteicneolaíocht, an teicneolaíocht faisnéise is teileachumarsáide, agus na teicneolaíochtaí fuinnimh inmharthana is teicneolaíochtaí atá tíosach ar fhuinnimh.
97
Básanna
90er
F.U.E.P.
Is é F.U.E.P an chéad cheirnín leathfhada ó Lily Allen. Scaoileadh é ar an 31 Márta, 2009.
Traic Liosta
Is iad seo na hamhráin:
Corda an dromlaigh
deas|250px|thumb|Corda an dromlaigh Is éard atá i gceist le corda an dromlaigh ná an chuid den néarchóras i veirteabrach atá taobh istigh de, cosanta ag an gcolún veirteabrach, a leanann suas isteach in earr na hinchinne. Go bunúsach, is cábla fada ramhar é atá cumtha as na mílte acsón (ábhar bán) sna néaróin a ritheann comhthreomhar le chéile is iad ag timpeallú croíleacáin H-chruthaigh lárnaigh de chillchoirp (ábhar liath) na néarón. Bíonn mionchanáil lárnach aige (lán de shreabhán ceirbrispíonach) a bhíonn leanúnach le méadailíní na hinchinne. Sa duine fásta bíonn sé timpeall 45 cm ar fhad, agus síneann síos don dara veirteabra lumbach. Barrchaolaíonn an bun go dtí ceann biorach. Cuimsíonn adharca tosaigh (boilg) an ábhair léith cillchoirp na néarón a sholáthraíonn na matáin dheonacha. Cumann a n-acsóin siúd fréamhacha boilg néaróga an dromlaigh. Is é a bhíonn in adharca cúil an ábhair léith ná na cillchoirp a phróiseálann eolas céadfach a thagann isteach i gcorda an dromlaigh trí na fréamhacha cúil. Idir na hadharca boilg is cúil ar an dá thaobh, i dteascáin thóracsacha is lumbacha uachtaracha an chorda, péacann adharc cliathánach a chuimsíonn cillchoirp na néarón sa chuid shimpiteach den uathnéarchóras. Mar an gcéanna, tugann an chuid shacrach den chorda an sceitheadh peilbheach paraisimpiteach amach. Cuimsíonn an chuid bhán fhorimeallach de chorda an dromlaigh acsóin, eagraithe i gconairí, a iompraíonn eolas amach ón inchinn agus isteach inti, nó idir teascáin dhifriúla an chorda. Sa duine, éiríonn 31 dís néaróg ó chorda an dromlaigh, cumtha ó néarfhréamhacha boilg (mótar) is cúil (céadfach).
98
Básanna
90er
Spiderman
mion|clé clé|mion|[[Donald Rumsfeld|Rumsfeld sa Phentagon i mí Aibreáin 2005 ag tabhairt faoi fheachtas,  "America Supports You" in éineacht le Spiderman agus Captain America]] Carachtar de chuid Marvel Comics is ea Spiderman.
Shay Given
Cúl báire sacair Éireannach is ea Séamus "Shay" Given (Gaeilge: Séamus Mac Dhuibhín). Rugadh i Leifear i gContae Dhún na nGall é sa bhliain 1976. Ba é Ceiltigh Ghlaschú an chéad chlub ar shínigh sé leis nuair a bhí sé ina leaid óg. Rinne sé an turas fada go hAlbain agus é sé bliana déag d'aois. Chaith sé cúpla bliain ann. Tháinig feabhas ar a chuid scileanna de réir a chéile agus é ag traenáil in éineacht le cúl báirí oilte ar nós Packie Bonner (Pádraig Ó Cnaimshí), Gordon Marshall agus Stewart Kerr. I mí Eanáir na bliana 1994, bhí sé i measc na n-ionadaithe don chluiche Old Firm in aghaidh na Raonaithe.
Níos déanaí sa bhliain sin, d'fhág sé Parkhead agus d'imigh sé go Lancashire, Sasana áit a thosaigh sé ag imirt le Blackburn Rovers. Nuair a bhí sé ann, thug Mick McCarthy deis don Given óg imirt mar chúl báire le foireann na hÉireann. D'imir sé an chéad chluiche lena thír dhúchais in aghaidh na Rúise sa bhliain 1996, agus thug sé taispeántas réasúnta maith. Ag an am céanna, bhí sé deacair dó a áit a choimeád i bhfoireann Blackburn Rovers, toisc go raibh an cúl báire Sasanach Tim Flowers ann chomh maith. Mar sin, chuaigh sé ar dtús go dtí Swindon Town agus ansin go dtí Sunderland chun taithí a fháil. Cheannaigh Newcastle United é sa bhliain 1997 áit inár choinnigh sé a áit idir na póstaí ó shin go dtí 1 Feabhra 2009. Cheannaigh Manchester City F.C. é sa bhliain 2009 i gcomhair thart ar 8 milliún euro.
Otto Stern
Fisicí a rugadh i Żary na Polainne (Sorau na Gearmáine ag an am) ab ea Otto Stern (17 Feabhra 1888 - 17 Lúnasa 1969). Le Walter Gerlach i 1920, thaispeáin sé go raibh móimint mhaighnéadach chandamach ag adaimh/prótóin áirithe, cruthú tábhachtach ar an teoiric chandamach. Bhuaigh sé Duais Nobel sa bhfisic as i 1943.
Cordafón
deas|200px|thumb|Cordafón Aon ghléas ceoil ina ndéantar an fhuaim le crith sreinge nó sreang. Is rang gléasanna ceoil é i gcóras caighdeánach rangaithe Hornbostel is Sachs (1914). Fo-roinntear na cordafóin in dhá roinn: iad sin gan athshonadóirí nó le hathshonadóirí is féidir a bhaint amach chun na sreanga a fhágáil ina n-ionad (na cordafóin shimplí: pianó, siotar is eile), agus iad sin le hathshonadóir mar chuid riachtanach de a choinníonn na sreanga ina n-ionad (na cordafóin chomhshuite: veidhlín, liút is eile). Is féidir na fo-ranna a fhoroinnt a thuilleadh: de réir mar a sheinntear na sreanga, le boghú, piocadh nó bualadh, mar shampla. Tá gléasanna áirithe méarchláir (mar shampla, an t-orgán) agus gléasanna áirithe a bhoghaítear (mar shampla, an sábh ceolmhar) nach cordafóin iad.
Fónón
Tonn mheicniúil a fhorleathann mar chuilithín trí sholad, ag díláithriú na n-adamh go móimintiúil. Is é candam chreathadh na laitíse an fónón, a léiríonn airíonna cosúil le hairíonna cáithníní (mar shampla, an cumas cáithníní eile a scaipeadh, rud a bhraitear le díraonadh neodrón). Meastar go gcuimsíonn gráinne salainn ag teocht an tseomra timpeall 1018 fónón.
Scáthlán Stevenson
Foscadh caighdeánach i gcomhair ionstraimí meitéareolaíochta, teirmiméadair go háirithe, len iad a chosaint ar radaíocht dhíreach na Gréine. Bosca bán adhmaid atá ann, le taobhanna de lataí aerála. Suitear na teirmiméadair ann 1.25 m os cionn talún, chun na grádáin ghéara teochta gar don talamh a sheachaint agus tomhais inchomórtais a fháil ó scáthláin éagsúla. Thomas Stevenson (1818-1887), athair an údair Robert Louis Stevenson, a d'fhionn é.
King Kong (scannán 1933)
Scannán dráma Meiriceánach is ea King Kong a rinneadh sa bhliain 1933.
99
Básanna
90er
Thomas & Friends
Clár teilifíse do leanaí a thosaigh i 1984 is ea Thomas & Friends.
Paris Live Session
Is é Paris Live Session an dara cheirnín leathfhada beo ó Lily Allen. Scaoileadh é ar an 24 Samhain, 2009.
Traic Liosta
Is iad seo na hamhráin:
Séamus Mac Conmara
Rugadh Séamus Mac Conmara san Iúr, Contae an Dúin, ar 25 Iúil 1909 agus ba é an tríú duine é den chúigear clann ón dara pósadh. Fuair sé idir bhunoideachas agus mheánoideachas ó na Bráithre Críostaí san Iúr. Is cosúil go raibh suim ag Séamus sa sagartacht fiú nuair a bhí sé in aois mheánscoile ach d’áitigh a athair air dul le leigheas i dtosach agus d’fhreastail sé ar Ollscoil na Ríona i 1926. Scríobh sé éagsúlacht gearrscéalta a foilsíodh in An tUltach agus i ‘Timthire an Chroidhe Naomhtha’ idir 1929 agus 1936. D’fhoilsigh An tUltach sraith altanna leis chomh maith ar scríbhinní leighis idir 1934 agus 1936. Cháiligh Mac Conmara mar dhochtúir i 1931 ach níor chleacht sé an cheird riamh. Bhí air bliain a chaitheamh i gColáiste Cholmáin san Iúr ag foghlaim na Gréigise sula ndeachaigh sé go Maigh Nuad mar ábhar sagairt i 1932. Chodlaíodh sé in aon seomra le fear eile, a tógadh san Iúr leis, ach bhí orthu an coláiste a fhágáil fá cheann bliana nuair a tholg siad araon an eitinn. Tháinig a chomrádaí slán uaithi ach d’éag Séamus ar 23 Deireadh Fómhair 1936 agus tá curtha in Iúr Chinn Trá. Thóg Comhairle Ceantair an Iúir, Mhúrn agus an Dúin plaic chuimhneacháin do Shéamus ar Shráid Thuaidh ag tús na nóchaidí.
Tagairtí
'Saol agus saothar Shéamais Mhic Conmara' eag. Seán Mac Cionnaith Foilsithe ag Coiscéim 1988.
Multituberculata
Is ord díothaithe de mhamaigh cosúil le creimirí é Multituberculata (ar a dtugtar multituberculates de ghnáth, a ainmníodh i ndiaidh na meallán iolrach ina gcuid fiacla.) le taifead iontaise a mhaireann níos mó ná 130 milliún bliain. Bhí siad le feiceáil den chéad uair san Iúrasach meánach, agus shroich siad buaic a néagsúlachta le linn an Chailcigh Dhéanaigh agus an Phailéicéinigh. Ar deireadh tháinig meath orthu ó lár an Phailéicéinigh ar aghaidh, ag imeacht ón taifead iontaise a bhí ar eolas ag an Sealad Eoicéineach Déanach. Is iad seo an t-ord is éagsúla de mhamaigh Méiseasócha le níos mó ná 200 speiceas ar eolas, ag réimsiú ó mhéid na luiche go dtí méid an bhéabhair. Bhí éagsúlacht nideog éiceolaíoch ag na speicis seo, ag réimsiú ó áitribh uachaise go crannach cosúil le hiora go lingirí cosúil le gearbú. De ghnáth, cuirtear multituberculates mar mhamaigh choróin lasmuigh den dá phríomhghrúpa de mhamaigh bheo - Theria, lena n - áirítear placáin agus marsupials, agus Monotremata [1] - ach de ghnáth chomh gar do Theria ná do monotremes.[2][3] Meastar go bhfuil dlúthbhaint acu le Euharamiyida agus Gondwanatheria mar chuid de Allotheria.
Ceolaire barrach
Is éan é an ceolaire barrach. Is baill d'fhine na Sylviidae iad.
Sesame Street
Clár teilifíse do leanaí de chuid Sesame Workshop a thosaigh i 1969 is ea Sesame Street. Craoladh an clár sna Stáit Aontaithe don chéad uair ar 10 Samhain 1969.
Bodhbh Dearg
I Miotaseolaíocht na nGael, ba mhac Eochaid Garb nó Daghdha é Bodhbh Dearg (Sean-Ghaeilge Bodb Derg), agus tháinig sé i gcomharbacht Daghdha mar rí na dTuath Dé Danann.
Aisling Aonghasa
Agus Bodhbh ina rí sidhe na Mumhan, d'iarr Aonghas ar a dheartháir cuidiú leis, bean a aisling a aimsiú. D'éirigh le Bodb sam eachtra seo, ag aithint an bhean mar Caer Ibormeith.
Oidheadh Chlainne Lir
I ndiaidh cliseadh na dTuath Dé Danann sa Chath Thailtean, toghadh Bodhbh mar rí na dTuatha Dé agus iad ag dul chun cónaí faoin talamh ina gcuid sidhe. Athair a lán diachtaí an ea é ina dhiaidh sin.
D'aithin gach céile comhraic toghchán Bhodhbh, ach amháin Lear, a dhiúltaigh urraim a thabhairt dó. Chuir Bodhbh comhairle ar a thacaithe gan díogras a imirt ar Lir. Thug Bodhbh beirt dá iníonacha féin mar chéile do Lear chun é a shuaimhniú. Tháinig an dá phósadh go crích míshona, ámh.
Neiptiún (pláinéad)
Is é Neiptiún an t-ochtú pláinéad ón ngrian sa ghrianchóras, an 4ú pláinéad is mó. Bíonn Plútón níos gaire ó am go chéile de bharr a fhithis siúd a beith an-éalárnach (ach ní rangaítear é sin mar phláinéad a thuilleadh; is abhacphláinéad é).
Edwin Maxwell (aisteoir)
B'aisteoir Éireannach é Edwin Maxwell (9 Feabhra 1886 – 13 Lúnasa 1948).
Neiptiún (pláinéad)
Airíonna
Tá Neiptiún ag meánfhad 30.0 AD amach, agus tógann fithis iomlán 165 bliain.
Bodhbh Dearg
An Fhiannaíocht
Sa scéal de chuid na Fiannaíochta darb ainm Cath Fhionntrá, bhí Bodhbh ina cheannaire na dTuath Dé Danann chun cuidiú leis na Fianna i rith an chatha úd.
Neiptiún (pláinéad)
Airíonna
Tá trastomhas 34,800km aige.
Bodhbh Dearg
Sanasaíocht
D'fhéadfadh é go bhfuil an t-ainm Bodb gaolta le badhbh, os rud é go bhfuil fuaimniú mar an gcéanna aige. Feictear corruair sna seantéacsanna agus a Sean-Ghaeilge neamhchaighdeánach, ainm Badb litrithe mar "Bodb".
Tagairtí
}
Neiptiún (pláinéad)
Airíonna
Rothlaíonn Neiptiún ar a ais le tréimhse 16.1 uair. clé|mion|Fithis As uisce is carraig leáite atá sé déanta, timpeallaithe le hatmaisféar de hidrigin, héiliam is meatán.
Bíonn spotaí dorcha ar a aghaidh, ina measc an Spota Dorcha Mór sa leathsféar theas. Taispeánann na spotaí neamhbhuana seo go bhfuil aimsir ghaofar chlamprach ar Neiptiún.
Tá Neiptiún giota beag níos lú ná Úránas agus is cosúil le leathchúplaí iad a mbeirt.
mion|clé|177x177px|Stoirm ar Neiptiún
In aonaid réalteolaíocha (is ionann 1 AD agus an fad ón domhan don ghrian), is iad seo na príomhphláinéid is a meánfhad amach ón ngrian: ach tá Neiptiún 30 AD amach ón ngrian.
Fionnadh
mion|clé|206x206px|[[Urbain Le Verrier|Urbain Jean Joseph Le Verrier]] Má tharlaíonn aon chlaonadh ón rian éilipseach, ciallaíonn sé sin go bhfuil réad eile i gceist freisin. Sin a tharla sna blianta 1845/1846: díreach tar éis do na réalteolaithe claonadh a bhrath i bhfithis Úránais, fionnadh Neiptiún.
Sa bhliain 1845, réamhinis John Couch Adams go raibh an pláinéad Neiptiún ann ó anailís a dhéanamh ar neamhrialtachtaí i ngluaisne Úránais. Ag an am céanna, réamhinis Urbain Jean Joseph Le Verrier go raibh leithéid Neiptiúin ann sula bhfacthas an pláinéad. clé|mion|238x238px|[[Johann Gottfried Galle]]
D'fhionn Johann Gottfried Galle an pláinéad Neiptiún, agus é ag obair i Réadlann Bheirlín, ar an 23 Meán Fómhair 1846.
I 1989 ghlac an spásárthach Voyager 2 pictiúir shoiléire den phláinéad seo is a ghealach a. Chomh maith leis an dá ghealach a bhí ar eolas roimhe sin, Tríotón is Neiréid, fuarthas 6 cinn eile le fáinní. Faoi seo is eol go bhfuil 13 ghealach ag Neiptiún. mion|clé|Voyager 2, 1989 agus Neiptiún
Fóraiminiféar
Is prótasón é fóraiminiféar, cosúil le haiméibe, a thálann sliogán seachtrach, cailcreach is cuasach de ghnáth. Itheann is gluaiseann sé trí phróisis phrótaplasmacha, sínte amach trí oscailtí sa sliogán. Orgánach muirí den chuid is mó. Cruthaíonn a n-iarsmaí dríodar ar an ngrinneall a dtugtar láib fhoramainiféarach air, agus bíonn cuid mhaith iontaisí ann.
Barton MacLane
B'aisteoir Meiriceánach é Barton MacLane (25 Nollaig 1902 – 1 Eanáir 1969).
Stiall dhémhiotalach
Dhá stiall de mhiotail dhifriúla, táite nó seamaithe le chéile aghaidh ar aghaidh. Forbraíonn an dá cheann beagán difriúil óna chéile nuair a théitear iad, mar gheall ar a luachanna difriúla comhéifeacht forbartha teirmí líní. Forbraíonn ceann amháin níos mó ná an ceann eile, ionas go lúbann an stiall dhémhiotalach leis an gceann níos faide ar thaobh dronnach amuigh den teascán ciorcail. A mhalairt de lúbadh a tharlaíonn nuair a fhuaraítear an déstiall. Úsáidtear an fheiste seo chun lasc a oscailt nó a dhúnadh i gcórais rialú teochta.
Airde (minicíocht)
deas|250px|thumb|Airde Airí de chéadfa na cloisteála a ligeann do dhuine a mheasúnú go bhfuil an fhuaim ard nó íseal ó thaobh na minicíochta de. D'athraigh an airde ag a bhfuaimníonn nóta ceolmhar is a mbíonn gléasanna ceoil i dtiúin leo ó am go chéile. Is é an nóta caighdeánach anois (ar ghlac Eagraíocht Idirnáisiúnta na gCaighdeán leis i 1955) ná a′ = 440 Hz. Duine ar féidir leis airde nóta aonaraigh a ainmniú go cruinn, deirtear go bhfuil airde fhoirfe aige.
Stiallóga itheacháin
250px|mion|Stiallóga itheachain Péire bataí caola a úsáidtear sa chianoirthear chun bia a ithe. Fuarthas taifead orthu sa tSín ón 3ú céad. Bíonn stiallóga Síneacha cruinn neamhbhioraithe de ghnáth. Sa tSeapáin bíonn na stiallóga cearnach agus, le húsáid sa bhaile, péinteáilte le laicear is bioraithe. Cuireann proinntithe stiallóga itheacháin simplí adhmaid i gclúdach páipéir ar fáil do chustaiméirí, agus cartar iad tar éis úsáide amháin.
Comhaontú Évian
mion|clé mion|clé Ar 18 Márta 1962, síníodh Comhaontú Évian, conradh síochána a chuir deireadh leis an gcogadh idir Arm na Fraince agus an FLN, gluaiseacht na saoirse, san Ailgéir. Fógraíodh sos comhraic ina measc siúd a bhí i mbun cogaíochta, a tháinig i bhfeidhm an lá dár gcionn, an 19 Márta.
Chaith na hAilgéaraigh mar sin díobh cuing an choilíneachais.
Trasfhoirmeoir (samhail na meaisínfhoghlama)
Cosúil le líonraí néaracha athfhillteacha (LNAcha), deartar trasfhoirmeoirí chun sonraí ionchuir seicheamhacha a phróiseáil, amhail teanga nádúrtha, le feidhmchláir ar thascanna amhail tascanna ar nós aistriúcháin agus achoimriú téacs. Murab ionann agus LNAcha, áfach, próiseálann trasfhoirmeoirí an t-ionchur iomlán ar fad ag an am céanna. Soláthraíonn an mheicníocht airde comhthéacs d’aon suíomh sa seicheamh ionchuir. Mar shampla, más abairt nádúrtha teanga na sonraí ionchuir, ní gá don thrasfhoirmeoir aon fhocal amháin a phróiseáil sa mhullach ar fhocal eile. Ligeann sé seo do chomhthreomhaireacht níos mó ná LNAcha agus dá bhrí sin laghdaítear amanna oiliúna.
Arcangelo Corelli
deas|200px|thumb|Arcangelo Corelli Cumadóir ceoil a rugadh i bhFusignano na hIodáile ab ea Arcangelo Corelli (17 Feabhra 1653 - 8 Eanáir 1713). Tháirg sé sárshaothair seomra ina choinséartónna móra, agus ina shonáidí aonréada is tríréada don veidhlín. Chuir sé anáil faoi na glúinte cumadóirí.
Stibín
SbH3, gás an-nimhiúil a dhéantar trí dhí-ocsaídiú comhdhúile antamóin.
Foraois chlochraithe
mion|Crainn i bhforaois chlochraithe in Sarmiento, Chubut, [[an Airgintín]] Toradh ar phróiseas iontaisithe ar adhmad ina malartaítear an t-adhmad le silice, calcadóine nó ópal de ghnáth, trí inshíothlú uisce atá saibhir i mianraí. Uaireanta, caomhnaítear mionstruchtúr an adhmaid go foirfe. Sampla iontach is ea Páirc Náisiúnta na Foraoise Clochraithe i stát Arizona, SAM a bunaíodh sa bhliain 1962.
Basil Rathbone
B'aisteoir Sasanach a rugadh san Afraic Theas é Philip St. John Basil Rathbone (13 Meitheamh 1892 – 21 Iúil 1967).
Íochtar Chonnacht
mion|Léarscáil Íochtar Chonnacht
Cónaidhm tuath i dtuaisceart chúige Chonnacht in Éirinn na meánaoise ba ea Íochtar Chonnacht. Fuarthas ann ná tuatha a leanas:
Claude Rains
B'aisteoir Meiriceánach-Sasanach é William Claude Rains (10 Samhain 1889 – 30 Bealtaine 1967).
Mars (pláinéad)
Is é Mars (uaireanta Máirt) an ceathrú pláinéad ón ngrian sa ghrianchóras. Dearg an príomhdhath a aithníonn súil an duine ar Mhars, agus is minic a thugtar "an pláinéad dearg" air. Bheadh sé chomh maith againn "an pláinéad rua" a thabhairt air, áfach, nó is é rua na meirge atá i gceist dáiríre: tá dromchla Mharsa saibhir go maith in iarann. Tá uisce ar fáil ar Mhars, siúd is go bhfuil sé sioctha síos inniu. Ceist mhór í i gcónaí, an bhfuil, nó an raibh, aon chineál beatha ar Mhars riamh. An cineál arrachtaigh a d'fheicfeá ar leathanaigh na leabhar le H. G. Wells nó Edgar Rice Burroughs, is léir nach raibh siad ann riamh go bhfios dúinn, ach tá na saineolaithe i bhfad níos dóchasaí as beatha aoncheallach de chineál éigin, ar aon leibhéal le baictéir nó aiméibí, cuir i gcás.
Ainm
Ós rud é go bhfuil a fhios ag an gcine daonna ó thús ama go bhfuil Mars ann—agus é ar ceann de na reanna neimhe is suntasaí amuigh—is iomaí sibhialtacht a bhaist ainm miotaseolaíoch dá cuid féin ar an bpláinéad. Mar shampla, tugann na Sínigh, na Cóiréigh, na Seapánaigh agus na Vítneamaigh Réalt na Tine ar Mhars, agus baint ag an ainm seo le Ciogal na gCúig nDúl (wǔxíng) i miotaseolaíocht na Síne.
Bhí a n-ainmneacha féin ag na scríbhneoirí ficsin eolaíochta ar Mhars. Mar shampla, Barsoom a thugadh áitritheoirí cogúla Mharsa ar a bpláinéad in úrscéalta Edgar Rice Burroughs faoi eachtraí John Carter. Malacandra an t-ainm a bhí ar Mhars in úrscéalta spáis C. S. Lewis.
Réadóireacht stairiúil
thumb|280px|Imprisean ealaíontóra tSean-Mars ar bunús ealaíochtaIs fada an lá ó thosaigh na daoine ag caint agus ag scríobh faoi thuras a thabhairt ar Mhars, go háirithe nuair a tháinig an tuiscint acu nach ponc solais amháin a bhí ann, ach corpán damhna. Nuair a húsáideadh teileascóp den chéad uair tugadh gnéithe tíreolaíocha faoi deara a bhí cosúil le gréasán de chanálacha, agus dá bharr sin is iomaí alt agus scéal a cumadh faoi shibhialtachtaí aduaine agus faoi chogaí idir na pláinéid, agus rinneadh go leor scannán ficsean eolaíochta bunaithe ar na scéalta sin. De réir a chéile, áfach, agus na teileascóip agus an teicneolaíocht eile bhreathnóireachta ag dul i bhfeabhas, tuigeadh nach raibh i gceist leis na canálacha ach iomrall súl. Ní fheicfeá iad ar aon mhapáil comhaimseartha de Mhars. Ón taobh eile de, is léir go bhfuil tírdhreacha millteanacha ar Mhars nach dtiocfá ar a leithéid ar dhroim an Domhain, ar nós na gcainneon móra ar a dtugtar Valles Marineris. Tá an sliabh is airde sa ghrianchóras suite ar Mhars freisin, mar atá, Olympus Mons, agus é leathmhíle de chiliméadair ar trastomhas agus seacht gciliméadar fichead ar airde.