cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Daniel Mannix
An Astráil
Ceapadh Mannix d'Ardeaspagacht Melbourne sa bhliain 1912. Is dócha gur chaill sé a sheans ar easpagacht mhór in Éirinn toisc nár thaitin sé leis na náisiúnaigh ná le heaspaig áirithe. Shroich sé an Astráil sa bhliain 1913 agus d'fhógair in Melbourne gur mhian leis a bheith ina Astrálach dílis. Fáiltíodh roimhe, ach ba ghearr go raibh sé sáite i gconspóid nua faoi gan mhaoiniú stáit a bheith á thabhairt do scoileanna Caitliceacha.
An Chéad Chogadh Domhanda
Shíl Mannix gur cheart don Bhreatain cogadh a fhógairt ar an nGearmáin ach ní raibh sé róchoipthe faoin scéal. Chuir sé i gcoinne an choinscríofa ar chuntar nach raibh gá leis agus thug sé freagra fonóideach dóibh siúd a dúirt nach raibh a gcion féin á dhéanamh ag Caitlicigh. Bhí dhá reifreann ann agus an coinscríobh á áitiú ar an bpobal ag an bPríomh-Aire, Billy Hughes. Diúltaíodh dó dhá uair, ach níorbh é Mannix ba mhó ba chúis leis. Bhí gnaoi na ngnáth-Chaitliceach air, áfach, cé gur chuir Caitlicigh mheánaicmeacha mídhílseacht ina leith, mar a rinne a lán Protastúnach.
Ní raibh sé róshásta le hÉirí Amach na bliana 1916, ach bhí sé cinnte de gurbh í an Bhreatain ba mhó ba chiontach lenar tharla, agus bhí sé buartha as bás Phádraig Mhic Phiarais.
Idir cogaí
Sa bhliain 1920 thug Mannix cuairt ad limina ar an Róimh trí Mheiriceá agus Éirinn. Fearadh fáilte roimhe sna Stáit agus tugadh saoirse na cathrach dó i Nua-Eabhrac. Dhiúltaigh Rialtas na Breataine é a ligean isteach in Éirinn nó ligean dó cuairt a thabhairt ar chathracha áirithe i Sasana féin, ach tháinig daoine ina sluaite i Sasana chun éisteacht leis. thumb|170px|left|Ardeaglais Naomh Pádraig, Melbourne. An tArdeaspag Mannix a chuir na clogáis uirthi. Sa bhaile rinne sé eagraíochtaí Caitliceacha a chothú. Bhunaigh sé féin agus an tAthair William Hackett an Leabharlann Lárnach Chaitliceach (a raibh a lán leabhair Ghaeilge inti) sa bhliain 1923. Thug sé tacaíocht dá lán eagraíochtaí a dtugtaí an teideal ginearálta “Catholic Action” orthu - Young Christian Workers, National Catholic Girls' Movement agus eile.
An Dara Cogadh Domhanda
Cháin Mannix an Naitseachas agus an frith-Sheimíteachas go háirithe; ach mhol sé Mussolini agus bhí sé go mór i leith Franco. Bhí sé i gcoinne an chumannachais ach ní raibh muinín mhór aige sa chaipitleachas ach oiread. Ní raibh sé i gcoinne náisiúnú na mbancanna ach shíl sé gur cheart bancanna neamhspleácha comhoibritheacha a bheith ann.
Cháin sé úsáid an bhuama adamhaigh os cionn Thóiceo go géar.
Oidhreacht
Chuir Mannix go mór le foireann agus bonneagar na hEaglaise in Melbourne, agus níor éirigh sé as an tógáil fiú i rith an Spealaidh Mhóir. Bhíodh sé féin i mbun oibre i gcónaí. Chuidigh sé go mór leis an “Movement,” sin é an Catholic Social Studies Movement, dream a bunaíodh sna 1940í faoi cheannas B.A. Santamaria, fear fuinniúil an-éirimiúil a chreid sa chomhoibreachas ach arbh fhuath leis an cumannachas. Bhain sé lánúsáid as uisce faoi thalamh chun na cumannaigh a threascairt sna céardchumainn, rud a rinne sé le lántacaíocht an Ardeaspaig.
Cé go raibh baint ag Mannix le scoilt i bPáirtí an Lucht Oibre i ngeall ar cheist an chumannachais, bhí sé mór riamh le Arthur Calwell, polaiteoir tábhachtach de chuid an pháirtí.
Bhí sé chun tosaigh ar na heaspaig eile i gcúrsaí sóisialta – tuataí a bheith páirteach i ngnóthaí Eaglaise, ollscoileanna neamhchoinfisiúnacha, oideachas gnéis, cealú phionós an bháis. Ach ní ghéillfeadh sé d’aon ionsaí ar údarás na hEaglaise.
Fuair sé bás sa bhliain 1963. Chuir sé in iúl roimhe sin nár mhaith leis sochraid mhór, agus bhí a uacht chomh simplí lena shochraid.
Tagairtí
Australian Dictionary of Biography: Daniel Mannix (1864 – 1963)
Murphy, F. Daniel Mannix, Archbishop of Melbourne 1917-1963. Melbourne 1972.
Ormonde, P. The Movement. Melbourne 1972.
McKernan, M. M. Australian Churches at War. Sydney 1980.
Henderson, G. Mr Santamaria and the Bishops. Sydney 1983 Kiernan, C. Daniel Mannix and Ireland. Morwell, Victoria, 1984
Morioka
Croí-Chathair de chuid na Seapáine is ea Morioka (盛岡市). Tá sí suite i dtuaisceart Honshu. Tá 300,549 duine ina gcónaí i Morioka (daonáireamh 2010).
Keith Hill
ōIar-imreoir peile é Keith John Hill, a rugadh ar 17 Bealtaine 1969 i mBolton Shasana. Tá sé anois ina thraenálaí ar Rochdale. Mar imreoir ba chosantóir láir a bhí in Hill, thosaigh sé amach le Blackburn Rovers, ansin bhog sé go Plymouth Argyle sa bhliain 1992 i gcómhargadh le Craig Skinner, agus Nicky Marker ag bogadh an tslí eile.
Cosantóir
I roinnt spóirt foirne, is imreoir atá freagrach as a fhoireann a chosaint ar ghníomhuithe na nionsaitheoirí den fhoireann fhreasúrach é cosantóir.
Teirbiam
Is é an teirbiam dúil cheimiceach uimhir a 65, agus is é an tsiombail cheimiceach a sheasann dó ná Tb. Ceann de na lantanóidigh é, agus cosúil le trí lantanóideach eile fuair sé a ainm ó Ytterby sa tSualainn, áit a raibh an-ról aici i bhfionnachtain na lantanóideach.
Miotal lonrach é an teirbiam agus é chomh bog is gur féidir é a ghearradh le scian. Níl teacht ar an teirbiam glan sa dúlra, ach cé gur ceann de na "tearcithreacha" é, níl sé róthearc i ndiaidh an iomláin. Tá teirbiam le fáil in éineacht leis na tearcithreacha eile i mianraí cosúil leis an monaisít, an bhastnaeisít, an xéinitím agus an eoixéinít. Is as an tSín is mó a thagann an teirbiam atá le ceannach ar an margadh domhanda.
Ba é an ceimiceoir Sualannach Carl Gustaf Mosander ba luaithe a d'aithin an teirbiam mar dhúil ar leith. Rinne sé taighde ar ocsaíd itriam Y2O3 agus fuair sé amach go raibh an ocsaíd truaillithe le dúil anaithnid - teirbiam a bhí ann. Níor éirigh le haon cheimiceoir teirbiam a aonrú mar dhúil ghlan ach réasúnta deireanach, nuair a tháinig modhanna nua-aimseartha ianmhalartaithe ar an bhfód. Tá an t-itriam, an teirbiam agus an diospróisiam an-chosúil le chéile ó thaobh na ceimice de, agus mar sin bíonn sé deacair iad a dhealú ó chéile.
Níl ach aon iseatóp nádúrtha cobhsaí amháin ag an teirbiam, mar atá, teirbiam a 159 (159Tb). Is é an t-iseatóp radaighníomhach is fadsaolaí dá bhfuil aige ná teirbiam a 158, agus é céad agus ceithre scór bliain ar leathré. Is é an cineál meath radaighníomhach is minicí a thagann ar theirbiam a 158 ná an leictreonghabháil.
Dúil sách leictridheimhneach é an teirbiam, is é sin, is dual dó a chuid fiúsleictreon a thabhairt uaidh go réidh agus iain dheimhneacha a dhéanamh. Is iad na huimhreacha ocsaídiúcháin a bhíonn aige ina chuid comhdhúl ná +III agus +IV, agus mar is dual don lantanóideach thipiciúil is é +III an uimhir ocsaídiúcháin is coitianta. Tá an uimhir eile aige sa dé-ocsaíd, TbO2, agus sa teitreafhluairíd, TbF4. Ní mhaireann ach an teirbiam trífhiúsach sa tuaslagán uisce, áfach.
Naomh Proinsias Xavier
Ba naomh é Proinsias Xavier (7 Aibreán 1506 – 3 Nollaig 1552). Basc ach as Navarre a bhí ann. Duine den chéad seachtar Íosánach ab ea é. Thaistil sé go tíortha an oirthir - an India, Srí Lanca, Malacca, na Moluccas agus an tSeapáin – ag craobhscaoileadh an chreidimh Chríostaí.
Luathshaol
Rugadh Proinsias i gCaisleán Xavier i dTír na mBascach i dtuaisceart na Spáinne, gar do Sangüesa ar an gCamino Aragonés. Is ionann an focal ‘xavier’ agus ‘teach nua’ sa Bhascais.
Bhí aithne ag Proinsias ar Iognáid Loyola agus bhí sé ina bhall de Chumann Íosa.
Cumann Íosa
link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Ihs-logo.svg|clé|mion|144x144px|Cumann Íosa Chuaigh Xavier chun staidéar a dhéanamh i gCollège Sainte-Barbe i bPáras.
D’éirigh go maith le Xavier ina chuid staidéir, agus ba churadh na hollscoil e é sa léim ard. Iompaíodh a shaol bun os cionn, áfach, nuair a tháinig scoláire Bascach eile, Iognáid Loyola, chun cónaí in aon lóistín leis. Ar dtús, ní raibh suim dá laghad ag Xavier san fhear nua a bhí bacach ó gortaíodh é ag Cath Pamplona ocht mbliana roimhe sin. Mar a tharla bhí beirt deartháireacha de chuid Xavier ar an taobh eile sa chath sin. I ndiaidh tamaill bhig chuaigh Iognáid i bhfeidhm ar Xavier. D’éirigh dlúthchairdeas eatarthu. mion|320x320px| a chuid taistil Bhunaigh Xavier agus Loyola Cumann Íosa le chéile (in éineacht le Peter Faber agus fir eile).
Na Misin
Scaip sé an Chríostaíocht san Áise, go mór mhór san India.
Ní raibh fios ar bith ag muintir na hEorpa faoin Seapáin go dtí gur scríobh Proinsias Xavier litir ‘na bhaile ón tír sin.
Níor chaith Xavier ach deich mbliana ‘ar na misin’.
Bás agus oidhreacht
Bhí Xavier ar oileán Sancian, beag amach ó chósta na Síne. Bhí sé ag fanacht le long chun é a thabhairt chuig mórthír na Síne. Ach bhuail fiabhras é. Fuair Xavier bás ar 3 Nollaig 1552. Níor chaith sé ach deich mbliana ‘ar na misin’, Ach leag sé amach cosán a thabharfadh inspioráid do na mílte fear agus ban a leanfadh a chéimeanna chun an Soiscéal a thabhairt chun na hÁise.
Rinneadh Xavier agus Loyola a chanónú le chéile ar an aon lá, 12 Márta 1622.
Aigéad fólach
Vitimín B a fhaightear san ae agus ón gcuid is mó de na glasraí glasa, atá riachtanach i sintéisiú is feidhmiú chealla dearga na fola. Má bhíonn uireasa de ann, rud a tharlaíonn go hannamh i dtíortha forbartha, baineann anaemacht don duine. Tugtar é, chomh maith le hiarann, mar ghnáthchóireáil chun anaemacht a sheachaint, mar a dhéantar le linn toirchis.
Contae Newport, Oileán Rhode
Is contae in oirthear Oileán Rhode í Newport. I 2010 bhí 82,888 ag maireachtáil sa chontae. Ba é Béarla an phríomhtheanga do 92%. Ba í an Spáinnis an phríomhtheanga do 2.3%, Portaingéilis do 2.1% agus ba í Fraincis an phríomhtheanga do 1.3%.
Thomas Carper
Is é Thomas Carper (r. 23 Eanáir 1947) seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sinsearach ó Delaware. Is ball den Pháirtí Daonlathach é.
Springfield Splendor
Craoladh an dara heipeasóid, "Springfield Splendor", den naoú sraith is fiche de The Simpsons ar an 8 Deireadh Fómhair 2017. Scríobh Tim Long agus Miranda Thompson an eipeasóid seo. D'fhéach 5.25 milliún duine ar an eipeasóid.
My Sister, My Sitter
Craoladh an seachtú heipeasóid déag, "My Sister, My Sitter", den ochtú sraith The Simpsons ar an 2 Márta 1997. Scríobh Dan Greaney an eipeasóid seo. D'fhéach 15.1 milliún duine ar an eipeasóid.
Gáma
Is é gáma (Γ ina cheannlitir, γ ina litir bheag) an tríú litir san aibítir Ghréagach. Tá sé de shliocht na litreach Féinící gimel 25px|Gimel. Sa Shean-Ghréigis fuaimníodh mar /g/ é, agus i gcóras na n-uimhreacha Gréagacha, bhíodh an luach 3 aige.
Tá bunús ag na litreacha Rómhánacha C agus G, agus ag na litreacha Chirileacha Ge Г agus Ghe Ґ, sa litir gáma.
Pápa Bonifatius VI
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Bonifatius VI (Boniface i mBéarla agus i bhFraincis, Bonifacio in Iodáilis)
Spotland Stadium
Is ionad spóirt í Staid Spotland (a bhfuil Spotland tugtha air go h-áitiúil) atá lonnaithe ag Lána Willbutts i gceantar Spotland, Rochdale, Mórcheantar Mhanchain. Go stairiúil tá sé taobh istigh de Lancashire, agus faoi láthair is staid bhaile é do Rochdale A.F.C. agus Rochdale Hornets RLFC. Tá slí ann do 10,249 duine.
Tiobóid na Long
Ba thaoiseach Éireannach é Tiobóid na Long de Búrca. Rugadh ar muir é sa bhliain 1567, agus cailleadh ar 18 Meitheamh 1629 i gCeann Toirc i gContae Mhaigh Eo. Ba é taoiseach na mBúrcach i gContae Mhaigh Eo é, agus bhronn na Gaill teideal "Viscount Mayo" air.
Muintir
Rugadh Tiobóid de Búrca ar bord loinge sa bhliain 1567, díreach roimh chath i gcoinne foghlaithe mara de réir na scéalta. Ba í Gráinne Ní Mháille (1530-1603) a mháthair, agus ba é Risteárd an Iarainn ("mac Emainn mic Uillicc"), a athair. Ba é siúd an dara fear céile ag Gráinne.
Phós Tiobóid Méadhbh, iníon Dhónaill Uí Chonchúir Shligigh, sa bhliain 1584 agus rugadh ochtar clainne dóibh.
Saol
Bhí Tiobóid mar ghiall ag na Gaill sna blianta 1585-1586. D'fhoghlaim sé roinnt Béarla agus é ina phríosúnach, agus bhí sé páirteach i gcathanna i gcoinne na Sasanach sna 1580í agus sna 1590í. Níor throid sé ar son na nGael, áfach, i gCogadh na Naoi mBliana. Ghabh na Sasanaigh é i dtús an chogaidh, rud a lig do Ó Dónaill neartú le fear eile mar thaoiseach na mBúrcach. Bhí cloch sa mhuinchille ag Tiobóid do Ó Dónaill dá bharr.
Fuair Tiobóid cúiteamh i ndiaidh an chogaidh: rinneadh "Sir Tibbot ne Longe Bourke" de sa bhliain 1604 agus rinneadh "Viscount Mayo" de sa bhliain 1627.
CLG Garrdha Uí Spiolláin
Is club de chuid Chumann Lúthchleas Gael i gContae Luimnigh é Garrdha Uí Spiolláin.
Leasainm
Tugtar “Na Preabadóirí” (“The Bouncers”') ar fhoirne Gharrdha Uí Spiolláin. Ní fios go díreach cárb as don ainm. Deir roinnt daoine go raibh faicsean ann i dtús an 19ú haois agus an t-ainm sin orthu. Deir daoine eile gur tháinig an leasainm ó chluiche cártaí darbh ainm dó Bounce as Béarla a d’imrítí go forleathan sa pharóiste ag tús an 20ú haois.
Suíomh
Tá an club le fáil i bparóiste Chnoc Loinge/Ghleann Bruacháin, áit atá suite i nDeisceart Chontae Luimnigh 35cm soir ó dheas ó Chathair Luimnigh. Tagann formhór na n-imreoirí ó bhaile Chnoc Loinge, sráidbhaile Gharrdha Uí Spiolláin, ó bhailte fearainn i bparóiste Chnoc Loinge/Ghleann Bruacháin ar nós Bhaile Mhistéala na dTamhan agus Ghleann Bruacháin, agus ó bhaile Ghallbhaile agus bailte fearainn ar nós na gCaológ, Dhún Trí Liag, an Chnocáin Bhric agus an Chaisleáin Chria sa chuid de pharóiste Ghallbhaile/Lios Fearnáin atá suite i gContae Luimnigh.
Cluichí
An iománaíocht amháin a imríonn an club, agus tá sé nasctha le [[CLG Gallbhaile (Luimneach)|Gallbhaile i gcomhair na peile.
Stair
Cé go bhfuil an iománaíocht níos láidre sa pharóiste ó na 1950í, bhí an lámh in uachtar ag an bpeil i mblianta tosaigh CLG. Tá tagairtí ann d’fhoireann a d’imir peil faoin ainm Garrdha Uí Spiolláin sna 1880í. Bunaíodh an club go hoifigiúil cúpla bliain ina dhiaidh sin agus ba bheag nár bhuaigh siad Craobh Peile Sinsear Chontae Luimnigh sa bhliain 1898, ach chaill siad an cluiche leathcheannais i ndiaidh achomairc ó na Trádálaithe.
Maraon lena lán clubanna eile sa chontae, thit siad as a chéile le linn na dTrioblóidí agus an Chéad Chogadh Domhanda ach eagraíodh club nua faoin ainm Cnoc Loinge le teacht na síochána. Cé gur bhuaigh siad Craobh Peile Sóisear Dheisceart Luimnigh sa bhliain 1927, bhí siad faoi scáth Ghallbhaile sna 1930í agus sna 1940í.
Bunaíodh Garrdha Uí Spiolláin mar chlub iománanaíochta sa bhliain 1952. Lean Cnoc Loinge orthu ag imirt peile anuas go dtí na caogaidí deireanacha, nuair d’aontaigh an dá chlub faoin ainm Garrdha Uí Spiolláin. D’fhás an iománaíocht go tapa i ndiaidh bhua Chraobh Shóisearach an Deiscirt den chéad uair sa bhliain 1955 agus, i ndiaidh dóibh sárú ar fhoireann Fhíonach/Chill Mhíde, tháinig an chéad Chraobh Iomána Sóisear Chontae Luimnigh chuig Garrdha Uí Spiolláin cúig bliana ina dhiaidh sin.
Bhí siad ar ais sa chluiche ceannais sa bhliain 2004 nuair a chaill siad le cúilín amháin i gcoinne Átháin ach bliain ina dhiaidh sin tháinig an chorn faoi dheireadh chuig Cnoc Loinge nuair a chloígh na Preabadóirí na naimhde ab fhíochmhaire acu, Chill Mocheallóg.
I ndiaidh dóibh aontú le Cnoc Loinge, d’éirigh go maith le Garrdha Uí Spiolláin sa pheil. Tar éis Craobh Sóisear an Deiscirt a bhreith leo den chéad uair sa bhliain 1960, bhuaigh siad Craobh Peile Sóisear A Chontae Luimnigh sa bhliain 1976 tar éis dóibh Cnoc Uí Choileáin a bhualadh agus arís sa bhliain 1980 nuair a bhuaigh siad ar Bhrú Rí sa chluiche ceannais. Ach cé gur thaínig Craobh Sóisear B an Chontae chuig an gclub sa bhliain 1993, bhí an bhéim á cur ar an iomáint faoin am sin agus d’éirigh na Preabadóirí as an bpeil ar fad sa bhliain 2000 nuair a d’aontaigh siad le Gallbhaile.
Páirc Imeartha
220px|thumb|right|Garrdha Uí Spiolláin v [[CLG Dún Bleisce|Dún Bleisce, Craobh Iomána Sinsear Chontae Luimnigh i gClochán ar 30ú Bealtaine 2009.]] Tá páirc imeartha Garrdha Uí Spiolláin, Páirc Uí Dubhlaoigh, suite 800m ó lár bhaile Cnoc Loinge in aice Radharc an Iarnróid.
Imreoirí Cáiliúla
I measc iománaithe cáiliúla Garrdha Uí Spiolláin a d’imir ar fhoireann Luimnigh i gcluiche ceannais Craobh Iomána Sinsearach na hÉireann, tá Muiris Ó Cearrbhaill (Mossy Carroll) ón mbliain 1980, a dheartháir Proinsias Ó Cearrbhaill (Frankie Carroll) ó na blianta 1994 agus 1996 agus TS Ó Riain (TJ Ryan) ó na blianta 1994, 1996 agus 2007
Airciméidéas
Matamaiticeoir agus fisicí agus innealtóir agus airegóir agus réalteolaí Gréagach ab ea Airciméidéas Shioracús (Gréigis: Ἀρχιμήδης, traslitriú: Arkhimḗdēs) (t. 287 RC – t. 212 RC). Cé nach bhfuil sonraí a shaoil an-soiléir, meastar go bhfuil sé ar dhuine de na h-eolaithe is mó sa tseaniarsma clasaiceach riamh. I measc na forbairtí a rinne sé i bhfisic ná bunú an hidreastatachas agus prionsabal an luamháin a mhíniú.
An scéilín is cáiliúla a insítear faoi Airciméidéas ná an lá a chum sé modh nua chun rud le cruth neamhrialta a thomais. Léim sé amach as an bhfolcadh ina raibh sé suite, agus rith sé amach lomnocht ar an tsráid ag scairteadh "Iúiríce!" (Gréigis: "εύρηκα!"), "Tá sé faighte agam!").
Béite
Is é béite (Β ina cheannlitir, β ina litir bheag) an dara litir san aibítir Ghréagach. Tá sé de shliocht na litreach Féinící beth 25px|Beth. Sa Shean-Ghréigis fuaimníodh mar [b] é, agus i gcóras na n-uimhreacha Gréagacha, bhíodh an luach 2 air. Sa Nua-Ghréigis fuaimníodh mar [v] é.
Tá bunús ag an litir Rómhánach B agus ag na litreacha Chirileacha Be (Б, б) agus Ve (В, в) sa litir béite.
Liosta d’Fhilí na Gàidhlig
Ag seo liosta filí a scríobh nó a scríobhann i nGàidhlig na hAlban. Níl aon tagairt déanta d'fhilí a scríobh sa Ghaeilge "chlasaiceach" (Gaeilge na scol), canúint choiteann liteartha na hÉireanna agus na hAlban anuas go dtí an 17ú haois.
A-L
Rob Donn Mac Aoidh
Sìleas na Ceapaich
Dòmhnall Ruadh Chorùna
Màiri NicDhòmhnaill (Màiri Nighean Iain Bhàin)
M-Z
Rob Donn Mac Aoidh
Iain Mac a' Ghobhainn
Donnchadh Bán Mac an tSaoir
Dómhnall Ruadh Mac an tSaoir
Iain Mac Dhòmhnaill
Somhairle Mac Gill-Eain
Niall Mac Leoid
Alasdair Mac Mhaighstir Alasdair
Murchadh MacPhàrlain
Màiri Nighean Alasdair Ruaidh
Màiri NicDhòmhnaill (Màiri Nighean Iain Bhàin)
Naisc
Liosta d'Fhilí na Gaeilge
Naha
Croí-Chathair de chuid na Seapáine is ea Naha (那覇市). Tá sí suite i lár Okinawa. Tá 321,467 duine ina gcónaí i Naha (daonáireamh 2010).
Pápa Stiofán VI
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Stiofán VI.
Olltoghchán na Ríocht Aontaithe, 2017 (torthaí)
Reáchtáladh Olltoghchán na Ríocht Aontaithe, 2017 ar an 8 Meitheamh 2017.
Guilbneach stríocearrach
Is éan é an guilbneach stríocearrach. Is baill d'fhine na Scolopacidae iad.
Aigéad fosfarach
Aigéad mianrach is ea aigéad fosfarach (H3PO4); aigéad 3 bhun le 3 shraith salann. De ghnáth, is leacht síorópach é atá an-tais-scópach. Trí dhíhiodráitiú, táirgeann sé peantocsaíd fosfair (P2O5), oibreán an-mhaith triomaithe.
Dallán mac Móire
Príomhfhile de chuid an 9ú haois ba ea Dallán mac Móire. Airsean atá ceann de na dánta molta is iomráití i luathlitríocht na Gaeilge leagtha agus é ag moladh chlaíomh Chearbhaill, rí Laighean (c. 885-909). Baineann an file leas as éachtaí an chlaímh chun buanna an rí agus a shinsear a léiriú:
Go luath i ndiaidh bhás an rí a cumadh an dán.
Le léamh
Williams, Caerwyn J.E. & Ní Mhuiríosa, Máirín. Traidisiún Liteartha na nGael. An Clóchomhar 1978, lgh 48-49.
Bill Nelson
Ba é Bill Nelson (a rugadh ar 29 Meán Fómhair 1942) seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sinsearach ó Florida. Is ball den Pháirtí Daonlathach é. Bhí sé ina sheanadóir ó 3 Eanáir 20001 go dtí 3 Eanáir 2019, nuair a tháinig Rick Scott, Poblachtach, i gcomharbacht air.
Liosta monarchaí Shasana
deas|mion|260x260px|Armas Ríthe Shasana, 1558-1603 Seo liosta ríthe agus banríonacha Ríocht Shasana a thosaíonn le h Ailfrid Mór, Rí Wessex, ar cheann de na foríochtaí a bhíod i gceannas ar roinnt de Shasana comhaimseartha. Cé nach raibh Alfred an chéad rí a rinne éileamh na Sasanaigh uilig a rialú, léiríonn a riail an chéad líne gan bhriseadh de Ríthe a bhí i gceannas ar Shasana ar fad, sé sin Teaghlach Wessex. B'í an bhanríon Áine monarc deireanach ríocht Shasana idirdhealaithe, agus as sin amach, ar an 8 Márta 1702, rinneadh banríon na Breataine Móire agus na hÉireann d'Áine.
deas|mion|270x270px|Crann teaghlaigh de mhonarcaí na Sasana agus na Breataine Móire ó Choncas na Normannach i leith
Is minic a mbíonn argóintí ann faoi, cé acu, i measc ríochtaí ársa Angla-Shacsanach a ba chóir an t-aitheantas, céad Rí Shasana amach. Mar shampla, uaireanta tugann scríbhneoirí móréilimh an teideal 'ríthe Shasana' ar Offa, rí Mhercai, agus Egbert, rí Wessex, ach ní aontaíonn na staraithe go léir leo. Ag deireadh an ochtú haois, bhain Offa ceannasaíocht amach ar dheisceart Shasana, ach nír mhair  a fhorlámhas i ndiaidh a bháis sa bhliain 796. Sa bhliain 829, chloígh Egbert Mercia, ach chaill sé an smacht a bhí aige uirthi go luath ina dhiaidh sin. Anonn sa naoú haois b'í Ríocht  Wessex an ríocht Angla-Shacsanach ''is láidre. B'é Ailfrid Mór ardtiarna iarthair Mhercia agus d'úsáid dé an teideal 'Rí na nAnglach agus na Sacsanach',  ach ní bhfuair sé riamh i gcumhacht in'' oirthear agus i dtuaisceart Shasana, ag an am sin bhí ansin i lámha na nDanar (a thugtaí 'Danelaw' uirthi. Chloígh a mhac Edward Mór  oirthir Danelaw, ach b'é Æthelstan, mac Edward an chéad rí a bhí in ann  iomlán Shasana a rialú, nuair a chloígh sé Northumbria, sa bhliain 927, agus meastar de réir roinnt staraithe nua-aimseartha gurm é an chéad rí Shasana.
An Phrionsacht na breataine Bige a bhí ionchorprú isteach i Ríocht Shasana faoi Reacht Rhuddlan i 1284, agus i 1301 Rí Edward mé a infheistiú ar a mhac is sine, ar an todhchaí Rí Edward II, mar an Prionsa na breataine Bige. Ós rud é an am sin, ach amháin le haghaidh an Rí Edward III, an duine is sine mac de gach monarchs béarla a bheith iompartha teideal seo. Tar éis an bháis na Banríona Eilís I, gan cheist, i 1603, an corónacha Shasana agus na Halban a bhí ceangailte, in pearsanta aontais faoi Rí Séamas VI na Halban, a bhí Séamus I Shasana. Ag ríoga forógra, James styled é féin ina "Rí na Breataine Móire", ach den sórt sin aon ríocht a bhí a cruthaíodh go dtí 1707, nuair a Sasana ndearnadh reachtacha aontais le Halbain go dtí foirm nua Ríocht aontaithe na Breataine Móire, i rith an réimeas na Banríona Anne.
Pápa Romanus
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Romanus.
Cúl báire
right|220px|thumb|Coisceann an coimeádaí cúil iarracht. I roinnt spóirt foirne, is imreoir atá freagrach as an gcúl a chosaint ar ghníomhuithe na hionsaitheoirí den fhoireann fhreasúrach é cúl báire nó báireoir. Féadfar an duine a ainmniú mar chaomhnóir an chúil, coimeádaí cúil nó doirseoir freisin.
Pápa Teádóir II
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Teádóir II.
Nagano
Croí-Chathair de chuid na Seapáine is ea Nagano (長野市). Tá sí suite in iarhtar Honshu, an t-oileán Seapánach is mó. Tá 387,146 duine ina gcónaí i Nagano (daonáireamh 2010).
Brian Schatze
Is é Brian Schatze (r. 20 Deireadh Fómhair 1972) seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sinsearach ó Haváí. Rugadh in Ann Arbor, Michigan é. Is ball den Pháirtí Daonlathach é.
Falaróp gobmhór
Is éan é an falaróp gobmhór (Phalaropus fulicarius). Is baill d'fhine na Scolopacidae iad.
Deilte
Is é deilte (Δ ina cheannlitir, δ ina litir bheag) an ceathrú litir san aibítir Ghréagach. Tá sé de shliocht na litreach Féinící daleth 𐤃. Sa Shean-Ghréigis fuaimníodh mar /d/ é, agus i gcóras na n-uimhreacha Gréagacha, bhíodh an luach 4 air. Sa Nua-Ghréigis fuaimníodh mar /ð/ (cosúil le th i this as Béarla) é.
Tá bunús ag an litir Rómhánach D agus ag an litir Choireallach De (Д, д) sa litir deilte.
Liosta Príomhscannáin Disney
Liosta Príomhscannáin Disney seo.
Tagairtí
Lista över Disneyfilmer
Chris Pine
Is aisteoir Meiriceánach é Chris Pine a rugadh ar 26 Lúnasa 1980 i Los Angeles, California.
Pápa Eoin IX
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Eoin IX (Ioannes IX i Laidin).
Cloch Chaisleán Stráinse
Is bollán i gContae Ros Comáin í Cloch Chaisleán Stráinse.
Aigéad fúmarach
Comhdhúil is ea aigéad fúmarach (C2H2(COOH)2) le leáphointe 300 °C. Aigéad décharbocsaileach neamhsháithithe a úsáidtear i ndéanamh roisíní poileistear atá ann. Tugtar fúmaráití ar a shalainn, agus úsáidtear go minic iad i ndéanamh drugaí. Is isiméir gheoiméadarach de chuid aigéid mhailéigh é.
CLG An Caisleán Nua Thiar
Is club de chuid Chumann Lúthchleas Gael i gContae Luimnigh é CLG An Caisleán Nua Thiar.
Naisc sheachtracha
220px|thumb|right|An Caisleán Nua Thiar v [[CLG Clochán (Luimneach)|Clochán, Craobh Peile Sinsear Chontae Luimnigh in CLG Géibhtine ar an 9ú Bealtaine 2009.]]
Ramasaes IX
Faró Éigipteach ab ea Ramasaes IX (1129–1111 r. Chr.).
Naoscach bhídeach
Is éan í an naoscach bhídeach (Lymnocryptes minimus; Béarla: jack snipe).
Ramasaes X
Faró Éigipteach ab ea Ramasaes X (1111–1107 r. Chr.).
William Mahon
Scoláire Meiriceánach is ea an Dochtúir William Mahon. As New Jersey dó, agus tá a chuid taighde dírithe go háirithe ar an Ghaeilge agus a litríocht idir na blianta 1600 agus 1850. Faoi láthair tá sé ina léachtóir Gaeilge ag Ollscoil Aberystwyth sa Bhreatain Bheag. Tá leabhair agus páipéir foilsithe aige faoi chúrsaí staire agus litríochta.
Chaith an Dochtúir Mahon timpeall cúig bliana déag ag múineadh Gaeilge ar son Chumann na Gaeilge i mBostún, agus i gColáiste Bhostúin agus in Ollscoil Harvard. Scríobh sé tráchtas PhD sa bhliain 1887 ar luathfhoclaíocht na Gaeilge agus fuair sé post sa Roinn Breatnaise in Ollscoil Aberystwyth sa bhliain 1995. Tá sé ag léachtóireacht ar Nua-Ghaeilge agus ar Shean-Ghaeilge.
Sa bhliain 1991 d’fhoilsigh sé Kirwan’s Irish Catechism, saothar a léirigh an tsuim atá aige i stair shóisialta agus i gcanúineolaíocht. Ina theannta sin d’fhoilsigh sé The History of Éamonn O’Clery (2000), eagrán nua agus aistriúchán de Stair Éamainn Uí Chléire (c. 1708), scéal scigaithriseach le Seán Ó Neachtain (c.1640-1727).
Tá speisialtacht déanta ag an Dochtúir Mahon de stair na Gaeilge i Meiriceá, agus tá dhá leabhar foilsithe aige faoin ábhar sin: Catalogue of Irish Manuscripts in Villanova University, Pennsylvania (2007), and Thomas Griffin (1829-96) of Corca Dhuibhne & the Irish Community of Lawrence, Massachusetts (2007).
Tá an Dochtúir Mahon go maith chun ceol traidisiúnta a sheinm ar an bhfliúit, bua a mbaineann sé tairbhe as i modúl dar teideal ‘Traditional Music of the Celtic Nations’.
Deoise Achadh Conaire
Is paróiste i gContae Ros Comáin í Deoise Achadh Conaire.
Grade School Confidential
Craoladh an naoú heipeasóid déag, "Grade School Confidential", den ochtú sraith The Simpsons ar an 6 Aibreán 1997. Scríobh Rachel Pulido an eipeasóid seo. D'fhéach 13.3 milliún duine ar an eipeasóid.
An Ísiltír i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg
Ghlac an Ísiltír páirt i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg don chéad uair sa bhliain 2003.
Iomaitheoirí
{{legend|gold|Buaiteoir}} {{legend|silver|Dara}} {{legend|#cc9966|Tríú}} {{legend|#FE8080|Deireadh}}
Cíoras Mór
B'é Cíoras Mór (Sean-Pheirsis: Kūruš, Peirsis: بزرگ کوروش, Kūrosh-e-Bozorg; c. 600 RC nó 576 RC - 5 Nollaig 530 RC), ar a dtugtar freisin Cíoras II nó Cíoras na Peirse, an chéad impire Peirseach Sóróstarach. Bhunaigh sé an Chéad Impireacht na Peirse faoin ríshliocht Achaemenach. clé|mion|Cíoras Mórː Pasargadae Faoin a riail féin, chuimsigh an impireacht gach stát sibhialta a bhí ann roimhe sa Neasoirthear Ársa. Leathnaigh sé an impireacht amach go suntasach.
Ar deireadh thiar, chloígh sé an chuid is mó den Áise Thiar Theas, maille le cuid mhaith de Lár na hÁise, ón Éigipt agus an Heilléaspontas san iarthar go dtí an Abhainn hIondúise san oirthear. Bhí an impireacht ba mhó riamh go dtí sin ar an domhan cruthaithe aige.
Maítear gur ghabh Cíoras Mór cathair na Bablóine ar an 17 Deireadh Fómhair 539 RC. Níos déanaí, scaoil sé na Giúdaigh “saor”, tar éis dóibh 70 bliain a chaitheamh i mbraighdeanas.
Ollscoil Heidelberg
Is ollscoil taighde phoiblí, lonnaithe in Heidelberg, Baden-Württemberg, an Ghearmáin í an Ruprecht-Karls-Universität nó (Ollscoil Heidelberg. Bunaithe sa bhliain 1386, is í an ollscoil is sine sa Ghearmáin í agus an tríú ollscoil a bunaíodh san Impireacht Naofa Rómhánach. B'institiúid chomhoideachasúil í ón bhliain 1899 ar aghaidh. Sa lá atá inniu ann, tá dhá cheann déag dámh san ollscoil agus ofráltar cláir chéime le haghaidh fochéimithe, iarchéimithe agus dochtúireachtaí in isteach nó amach le 100 disciplín. Is Ollscoil de scothchleachtas Ghearmánach í, agus bhí sí i measc na mbaill bhunaidh a chur tús le Léíg Ollscoileanna Taighde na hEorpa nó (LERU) agus an Grúpa Coimbra. Úsáidtear an Ghearmáinis de ghnáth mar an teanga theagaisc.
Monaisít
Mianra fosfáite í an mhonaisít agus í saibhir sna tearcithreacha agus sa tóiriam.
Kevin Barry
Ábhar dochtúra as Éirinn ba ea Kevin Gerard Barry (Gaeilge: Caoimhín de Barra; 20 Eanáir 1902 - 1 Samhain 1920) arbh é an chéad duine a chuir fórsaí na Breataine chun báis tar éis cheannairí Éirí Amach na Cásca, mar gheall ar an ról a bhí aige in ionsaí ar an 20 Meán Fómhair 1920 inar maraíodh triúr saighdiúirí Briotanacha.
Luathshaol
Chuaigh sé ar scoil i scoil Naomh Muire, Rath Maonais agus ansin Coláiste Belvedere i mBÁC, agus fear rugbaí lena chois a bhí ann. D'éirigh leis scoláireacht ollscoile a bhaint amach. Bhí sé ag gabháil don leigheas i gColáiste na hOllscoile i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1920, a bhí lonnaithe ar Ardán Phort an Iarla an tráth úd.
Bású
Daoradh chun báis Barry de bharr go raibh lámh aige in inlíocht de chuid Óglaigh na hÉireann a raibh triúr de shaighdiúirí na Breataine Móire maraithe ann (ionsaí ar an 20 Meán Fómhair 1920). clé|mion|Sráid na hEaglaise, BÁC|177x177px Tar éis dó foghlaim faoin bpianbhreith báis i bPríosún Mhuinseo, scríobh sé litir chuig cara leis;  chuir sé in iúl a “sad grá from me to all the girls in UCD” .mion|idir 1916-1919 ([[Coláiste Belvedere), ag caitheamh geansaí rugbaí|clé|209x209px]]
Oidhreacht
Cumadh amhrán dar teideal Kevin Barry a ríomhann eachtraí an fhir óig. mion|"Graves of the Forgotten Ten", [[Reilig Ghlas Naíon|clé|177x177px]] Ainmníodh Cumann Fhianna Fáil i UCD as (KBC nó Kevin Barry Cumann a thugtar air).
Ramasaes XI
Faró Éigipteach ab ea Ramasaes XI (1107–1078/77 r. Chr.).
Otho
Impire Rómhánach ab ea Marcus Salvius Otho Caesar Augustus nó Otho (28 Aibreán, 32 RC - 16 Aibreán, 69).
Scéalaí Mór Mhín an Líneacháin
link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:R262%20between%20Frosses%20and%20Glenties%20-%20geograph.org.uk%20-%201057964.jpg|mion|[[Na Frosa (R262)]] Ocht scéal béaloideasa atá sa leabhar seo ó bhéalaithris Shéamais Mhic Amhlaoibh sna Saileacha, na Frosa, i bparóiste Inbhir i dTír Chonaill. Ba i Mín an Líneacháin i bparóiste na nGleanntach a rugadh Mac Amhlaoibh in 1879, ach i ndiaidh dó Mháire Ní Dhomhnaill, as ceantar na bhFrosa a phósadh, sa taobh tíre sin a chaith sé an chuid eile dá shaol.
Tá cuir síos anseo ar an scéalaí cáiliúil a bheatha, a dúiche, a chairde is a mhuintir. Tá dhá diosca ag dul leis an leabhar 124 leathanach seo, ar a gcloistear an scéalaí é féin ag nósadh dhá scéala dúinn.
Seo an cúigiú leabhar déag scríofa ag Pádraig Ó Baoighill ó chuaigh sé le scríbhneoireacht lánaimsire i 1993. Á fhoilsiu ag an chomhlacht foilsitheoireachta Coiscéim sa bhliain 2010.
Strictly Come Dancing (sraith 15)
Is comórtas damhsa teilifíse é Strictly Come Dancing, a tosaíodh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2004. Tá sé ar BBC One. Thosaigh an cúigiú sraith déag ar an 9 Meán Fómhair 2017 agus críochnaigh sé ar an 16 Nollaig 2017.
Ba iad Shirley Ballas, Bruno Tonioli, Craig Revel Horwood agus Darcey Bussell na breithiúna don sraith seo. Tháinig Shirley Ballas in áit Len Goodman.
Ámanótap I
Faró Éigipteach ab ea Ámanótap I (1525–1504 r. Chr.).
Deoise Chluain Fearta
deas|250px|thumb|Deoise Chluain Fearta (bánghorm) Is paróiste i gContae Ros Comáin í Deoise Chluain Fearta.
Diospróisiam
Is é an diospróisiam dúil cheimiceach uimhir a 66, agus is é Dy an tsiombail a sheasann dó sna foirmlí ceimiceacha. Ceann de na tearcithreacha é, ós lantanóideach é. Miotal é a bhfuil loinnir gheal ann, ach ní féidir teacht air ach i gcomhdhúile sa dúlra. Tá sé bog insínte, agus is féidir é a ghearradh le scian agus a oibriú gan drithlí a dhéanamh.
Tá diospróisiam ar fáil i mianraí éagsúla, xéinitím mar shampla, ach is í an mhonaisít an fhoinse is tábhachtaí.
Tá an diospróisiam nádúrtha comhdhéanta as seacht n-iseatóp, mar atá: diospróisiam a 156 (0.06 % de dhiospróisiam an dúlra), diospróisiam a 158 (0.10 %), diospróisiam a 160 (2.34 %), diospróisiam a 161 (18.91 %), diospróisiam a 162 (25.51 %), diospróisiam a 163 (24.90 %), agus diospróisiam a 164 (28.18 %). Iseatóip chobhsaí iad seo, ach amháin an chéad cheann acu, nó tagann alfa-mheath air. Tá leathré chomh fada aige, áfach, is gur féidir dearmad a dhéanamh dá radaighníomhaíocht.
Ba é Paul Émile Lecoq de Boisbaudran ba luaithe a d'aithin gur dúil ar leith a bhí sa diospróisiam, thiar sa bhliain 1886, ach níor haonraíodh an chéad eiseamal den mhiotal seo ach sna 1950idí, nuair a tháinig na modhanna oibre nua-aimseartha ianmhalartaithe ar an bhfód.
Má fhágtar diospróisiam faoin aer, tiocfaidh brat ocsaíde air - Dy2O3. Imoibreoidh sé leis an uisce fosta, agus é ag déanamh hiodrocsaíd diospróisiam Dy(OH)3. Mar is léir ó na samplaí seo, is é +III an uimhir ocsaídiúcháin is dual don diospróisiam, agus mar sin, is féidir a rá gur lantanóideach tipiciúil é.
Úsáidtear diospróisiam i ngléasra léasair, i riailmhaidí na n-imoibreoirí núicléacha, i bhfoinsí radaíochta infridheirge, i ndáileogmhéadair (ionstraimí le dáileog radaíochta an duine a thomhas), agus ina lán feidhmeanna teicneolaíocha eile.
Elizabeth Warren
Is í Elizabeth Warren (22 Meitheamh, 1949 ar rugadh í) seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá ó Massachusetts. Is ball den Páirtí Daonlathach í.
Amós I
Faró Éigipteach ab ea Amós I (réimeas 1549–1524 r. Chr.).
Deoise Ail Finn
deas|250px|thumb|Deoise Ail Finn Is deoise i gContae Ros Comáin í Deoise Ail Finn.
Gluaisrothar
right|thumb|Suzuki GS500. Bíonn dhá roth faoin ngluaisrothar agus cosúlacht aige leis an rothar, ach gur troime é agus go mbíonn inneall ann a chuireann ag gluaiseacht é. Is féidir siúl an-mhear a bhaint as. De ghnáth is féidir le beirt taisteal ar ghluaisrothar - bíonn an rothar faoi stiúir an duine chun tosaí agus beireann an duine eile greim ar lámhghreimeanna chun fanacht socair ar an ndiallait fad is atá siad ag taisteal.
Mar gheall gur féidir le gluaisrothar taisteal chomh tapa sin, bíonn rásaí gluaisrothair ann.
De réir an dlí, ní mór ceadúnas tiomána a bheith ag duine chun gluaisrothar a thiomáint agus caithfear clogad a chaitheamh fad is atá duine ag taisteal ar ghluaisrothar.
Turgnamh Geiger-Marsden
mion Rinne Hans Geige r agus Ernest Marsden an turgnamh cáiliúil úd ar a dtugtar Turgnamh Geiger-Marsden, nó " turgnamh an scragaill óir".
Feadán miotail atá ann, dhá leictreoid is gás eatarthu, agus fuinneog ag ceann amháin de. Nuair a thagann béite-cháithnín isteach an fhuinneog, ianaíonn an gás, agus ritheann na luchtanna iarmharacha do na leictreoidí.
Gineann sé seo bíog voltais idir na leictreoidí, agus déanann an t-áiritheoir na bíoga a chomhaireamh. Tugtar áiritheoir Geiger-Muller ar an ionstraim seo. clé|mion
Marvelous Marvin Hagler
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain sa tréimhse 1980-1987, is ea Marvelous Marvin Hagler, a rugadh Marvin Nathaniel Hagler ar 23 Bealtaine 1952 i Newark, New Jersey. Bhí sé gníomhach mar dhornálaí ó 1973 go 1987.
Barbara Mikulski
Ba í Barbara Mikulski (ar 20 Iúil 1936 a rugadh í) an seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sinsearach ó Maryland ó 1987 go 2017. Is ball den Pháirtí Daonlathach í.
Rugadh Mikulski in Baltimore, Maryland, do thuismitheoirí a bhí de shinsearacht Pholannach a raibh siopa grósearraí acu. Ba í an bhean is faide seirbhíse i gComhdháil na Stát Aontaithe agus cúig théarma mar sheanadóir curtha isteach aici. D'fhógair sí sa bhliain 2016 go mbeadh sí ag éirí as a post ag deireadh an 114ú Comhdháil. Chris Van Hollen, Daonlathach eile, a tháinig i gcomharbas uirthi.
Isibeul Ní Mhic Chailín
File agus bean uasal de chuid na hAlban sa 16ú haois ba ea Isibeul Ní Mhic Chailín, Cuntaois Earra-Ghàidheal (Oirear Ghael). Rugadh í c. 1499 do Ghilleaspuig, an dóú hIarla Earra-Ghàidheal (a maraíodh ag Cath Flodden sa bhliain 1513), agus d'Ealasaid Stiùbhart, agus phós sí an dóú hIarla Chaiseil (Cassillis), fear a maraíodh ag Preastabhaig sa bhliain 1527.
Scríobh sí i nGaeilge liteartha a linne, canúint a bhí ina teanga choiteann ag lucht léinn na hAlban agus na hÉireann. Luaitear trí dhán léi i Leabhar Deadhan Lios Móir: 'Atá fleasgach ar mo thí', 'Éistibh, a lucht an tighe-se' agus 'Is mairg dá ngalar an grádh':
Tugann an t-údar le fios sa dán Éistibh, a Luchd an Tighe-se go bhfuil méid agus cumhacht faoi leith ag bod shagart na cúirte. Cé go bhfuil sé ráite ag scoláirí áirithe nach cinnte gurb í Isibeul a chum an dán gáirsiúil seo, maítear freisin nach bhfuil bunús leis an amhras sin.
Príosún an Tí Geata
Coinníodh roinnt Éireannach anseo agus baint ag an scéal le Máire Stíobhartach Ní Dhomhnaill, iníon Bhrighid Nic Gearailt agus Rudhraighe Ó Domhnaill, Iarla Thír Chonaill. Bhí sí ina cónaí i Sasana lena seanmháthair Bantiarna Chill Dara agus caidreamh aici ar Éireannaigh óga Chaitliceacha i Londain a bhí mídhílis don rialtas. I samhradh na bliana 1626, nuair a bhí Máire 19 bliana d’aois, bhris sí féin agus scata cairde isteach i bPríosún an Tí Geata agus d’fhuascail a leasdeartháir Caifir “Con” Ó Domhnaill agus a col ceathrar Aodh Ó Ruairc, beirt a cuireadh i ngéibheann toisc gur dhiúltaigh siad éirí as an éileamh a bhí acu ar thailte plandáilte i mBréifne Thiar. B’éigean di éalú chun na Mór-Roinne mar ar chaith sí saol eachtrúil.
Leagadh an príosún in 1776. Tá cuimhneachán scoláirí Westminster ar Chogadh na Crimé ar an láithreán anois, os comhair Dhoras Mór Thiar na hArdeaglaise.
Meánscoil na mBráithre Críostí
Is meánscoil i gContae Ros Comáin í Meánscoil na mBráithre Críostí.
Díthreabhach
deas|250px|thumb|[[Naomh Iaróm]] Is duine é an díthreabhach atá ina chónaí in aonarachas mar disciplín reiligiúnach.
The Canine Mutiny
Craoladh an fichiú heipeasóid, "The Canine Mutiny", den ochtú sraith The Simpsons ar an 13 Aibreán 1997. Scríobh Ron Hauge an eipeasóid seo.
Debbie Stabenow
Is í Debbie Stabenow (r. 29 Aibreán 1950) seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sinsearach ó Michigan. Is ball den Pháirtí Daonlathach í.
Sugar Ray Leonard
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh domhanda marcmheáchan agus meánmheáchan, is ea Sugar Ray Leonard (a rugadh Ray Charles Leonard ar 17 Bealtaine, 1956 i Rocky Mount, Carolina Thuaidh).
Judith Wright
File Astrálach agus comhshaolaí ba ea Judith Arundell Wright (31 Bealtaine 1915 - 26 Meitheamh 2000). Bhíodh sí ag troid ar son chearta talún na mBundúchasach.
A saol
Rugadh í in Armidale do Ethel agus John Wright, grásaeir. Bhí a muintir ina gcónaí san Astráil le fada an lá. Cailleadh a máthair go hóg sa bhliain 1927 agus d'fhan Wright le haintín di. Nuair a phós a hathair arís sa bhliain 1929 cuireadh í in aois a ceithre bliana déag chun New England Girls' School, áit ar shocraigh sí ar fhile a dhéanamh di féin.
Sa bhliain 1934 chuaigh sí chun Ollscoil Sydney agus rinne staidéar ar fhealsúnacht, stair, shíceolaíocht agus Bhéarla, cé nár bhain sí céim amach.
Idir na blianta 1937 agus 1938 bhí sí ag siúl na Breataine agus na hEorpa, agus bhí sí ag obair mar luathscríobhaí agus chléireach anuas go dtí an bhliain 1944. Idir na blianta 1944 agus 1948 bhí sí ina staitisticí ag Ollscoil Queensland. D’fhoilsigh sí a céad díolaim filiochta, The Moving Image, sa bhliain 1946 agus í ag obair in Ollscoil Queensland. Bhí sí ag obair freisin le Clem Christesen ar Meanjin, iris liteartha.
Sa bhliain 1950 d’aistrigh sí go Mount Tamborine, Queensland le Jack McKinney, úrscéalaí agus fealsamh teibí, agus rugadh Judy, a n-iníon, an bhliain chéanna. Phós siad sa bhliain 1962 agus cailleadh Jack sa bhliain 1966.
Tar éis bhás a fir chéile thit sí i ngrá le H. C. "Nugget" Coombs, polaiteoir agus pearsa mhór phoiblí, caidreamh a mhair cúig bliana is fiche. thumb|right|Coiréil ar Sceir Flynn, cuid den Mhórsceir Bhacainneach a bhí Judith Wright ag iarraidh a chosaint.
Thosaigh na cluasa ag teip uirthi agus í sna fichidí, agus i gceann tamaill d’éirigh sí bodhar ar fad.
File agus gníomhaí
D’fhoilsigh sí a lán cnuasach filíochta - The Moving Image, Woman to Man, The Gateway, The Two Fires, Birds, The Other Half, Magpies, Shadow agus a lán eile. Tá rian an dúlra ar a saothar agus baineann sí feidhm as fásra agus fána na tíre chun léargas a thabhairt ar an diamhair atá iontu mar íomhánna. Léargas é seo ar an ngaol atá idir saol na haigne agus an réalachas ábhartha. Tháinig cáil uirthi mar imshaolaí, agus sheas sí an fód go daingean chun an Mhórsceir Bhacainneach agus Oileán Fraser a chosaint. Chuaigh sí amach ar fhíoch agus áilleacht an nádúir.
Rud eile a d’fhág a rian ar a cuid filíochta ba é cás na mBundúchasach é. Chuir sí in iúl go géar an fhearg a bhí uirthi de bharr na drochíde a tugadh dóibh, agus thacaigh sí go tréan le feachtas na gcearta talún.
Dúradh ina taobh gur chreid sí nach bhfuil fírinne na beatha le fáil sa mhachnamh a dhéantar ar conas cloí leis an bhfírinne sin, ach sa chloí féin. Níor rud ginearálta iad a daonnacht agus a nádúr, mar sin, ach sainrud dá cuid féin ar theastaigh gníomh pearsanta uaidh. Sin é an fáth a raibh sí chomh sáite sin i mbuairt an domhain. Ar feadh a saoil chuir sí in iúl ina cuid filíochta agus próis an bhaint a bhí ag a muintir agus dá bhrí sin aici féin leis an díshealbhú. Cailleadh Judith Wright in Canberra ar 26 Meitheamh 2000 in aois a cúig bliana is ceithre scór.
Liosta leabhar
Filíocht
Critic liteartha
Oibreacha eile
Oighearaois
Is do achar fada a mbíonn laghdú i dteocht dhromchla an domhain agus an atmaisféir a thagraíonn oighearaois (téarma níos cruinne is ea aois oighreach). Fágann seo go dtagann méadú ar oighearchlúideacha ilchríochacha, oighearchlúideacha polacha agus oighearshruthanna Alpacha. Córas nádúrtha is ea oighearaois. I rith oighearaoise fadtéarmaí, tugtar "sealanna oighreacha" ar shealanna aonaracha de theocht an-íseal ar fad, agus tugtar "sealanna idir-oighreacha" ar shealanna teo.
Basil Chaesairia
Ba naomh é Basil Chaesairia. Rugadh i 329 san Caesairia, an Chapadóic é. Fuair sé bás ar an 1 nó 2 Eanáir, 379, i gCaesairia, an Chapadóic.
Buamáil Bhali (2002)
mion|clé|Kuta sa bhliain 2007 - áit a raibh Paddy's Tharla Buamáil Bhali ar an 12 Deireadh Fómhair 2002 ar an t-oileán Bali san Indinéis..
Maraíodh 202 daoine (88 as an Astráil, 38 as an Indinéis, agus daoine as níos mó ná 20 tíortha eile). Gortaíodh 209.
Bhí beár Éireannach gafa i lár báire. Rinneadh ionsaí ar dtús ar Paddy's Club agus ansin ar chlub oíche sa cheantar turasóireachta, Kuta. Leagadh buama i Paddy’s agus ansin buama mór millteach i gcarr taobh amuigh den Sari Club, trasna an bhóthair uaidh, a phléasc 10 soicind ina dhiaidh.
Bhí amhras ag na fórsaí slándála go díreach faoin ngrúpa Jemaah Islamiyah (Pobal Ioslamach); deirtear go bhfuil baint acu le al-Qaida.
Cuireadh triúr chun báis sa bhliain 2008.
Úna Ní Bhroin
File ba ea Úna Ní Bhroin (- 1706/7). Phós sí an file agus scoláire Seán Ó Neachtain (c. 1640 – 1729) agus rugadh triúr clainne dóibh. Bhí cónaí ar an teaghlach sna Saoirsí, i mBaile Átha Cliath, in aice le Sráid Thomáis. Bhí baint ag Úna, mar sin, le scata scríbhneoirí agus scoláirí Gaeilge i mBaile Átha Cliath go luath san 18ú haois a raibh caidreamh acu ar Sheán. Is dócha go bhfuair sí féin oiliúint mhaith.
Níl ach dán amháin dá cuid ar marthain: ‘Ó thugas mo ghrá dhuit, mo lámh is mo mhealladh,’ dán a scríobh sí dá fear céile (c. 1670?):
Tá dhá mharbhna fós ann a chum Seán ina diaidh: ‘A théagair, is é m’éagsa is mé do bhás’ agus ‘Thug mé searc mo chléibh’ is mo ghrádh’.
Tagairtí
The Field Day Anthology of Irish Writing, Vol. IV: Irish Women’s Writings and Traditions (eagarthóirí éagsúla). Cork University Press 2002, lch 422.
Nialas Domhanda
Is feachtas idirnáisiúnta é Nialas Domhanda (Béarla: Global Zero). Is é an aidhm atá ag an bhfeachtas seo ná cosc a chur ar airm núicléacha go domhanda. Bhí an feachtas seo bunaithe i Mí na Nollaig sa bhliain 2008. I measc na sproiceanna atá acu tá comhaontú déthaobhach idir na Stáit Aontaithe agus an Rúis chun an méid arm núicléach a laghdú go 1,000 ar an dá thaobh, agus bíonn Nialas Domhanda ag obair chun tuilleadh tíortha a spreagadh chun páirt a ghlacadh i gcaibidlí ilpháirtí ar laghdú domhanda ar an méid arm núicléach atá ann.
Iar-chinn stáit
I measc dóibh siúd atá ag tacú leis an bhfeachtas seo tá iar-chinn stáit ó roinnt tíortha:
Contae Maricopa, Arizona
237x237px|deas|Suíomh sa stát [[Arizona]] 237x237px|deas|Suíomh Arizona sa SAM Is contae in Arizona é Contae Maricopa. Tá sé suite i lár an stáit, agus is é 175 duine sa chiliméadar cearnach (175/km²) an dlús daonra ann. Is é Phoenix príomhbhaile an chontae, agus an chathair is mó daonra sa stát Arizona freisin. Sa bhliain 2016 bhí 4,242,997 duine ina gcónaí ann, ag cuimsiú go maith os cionn leath de cónaitheoirí an stáit. Tá sé freisin an chontae is mó sna Stáit Aontaithe a bhfuil príomhchathair stáit.
Cuimsíonn an chontae an t-achar cathrach Phoenix, mar aon le codanna na ceantair náisiúnta faoi chosaint mar a leanas: Séadchomhartha Náisiúnta an Fhásaigh Sonora agus Foraois Náisiúnta Tonto.
Tá sé ag críochantacht le:
Stair
Bunaíodh Contae Maricopa ar 14 Feabhra 1871.
300px|deas|mion|Íomhánna, ó bharr, ó chlé go deas: [[Páirc Papago le dul faoi na gréine, Baisleac Naomh Muire, Chase Tower, Spéirlíne Phoenix san oíche, Arizona Science Center, Rosson House, an t-iarnród éadrom, Cachtas saguaro, agus na Sléibhte McDowell. ]]
300px|deas|mion|Spéirlíne na cathrach [[Phoenix, Arizona|Phoenix]]
Páirc de hÍde
Is staidiam i gContae Ros Comáin í Páirc de hÍde. Toilleann an staidiam 25,000 duine.
Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back
Scannán is ea Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back (1980). Is é Irvin Kershner stiúrthóir agus George Lucas scríbhneoir na scannán. Is é an dara cheann de naoi scannáin Star Wars.
Aodh Mac Cathmhaoil
Diagaire Proinsiasach ba ea Aodh Mac Cathmhaoil (c. 1571 - 22 Meán Fómhair 1626) a ceapadh mar Phríomháidh na hÉireann. Thugtaí Aodh Mac Aingil air i Lováin agus sa Laidin ba ghnách leis ‘Hugo Cavellus’ a thabhairt air féin.
‘Níl amhras ar bith ná go raibh sé ar an diagaire ba mhó a mhair in Eoraip a linne’, a scríobh Noel Ó Gallchóir.
I Sabhall i gContae an Dúin a saolaíodh é agus fuair sé bás ar an Mór-Roinn.