cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Baile Átha an Rí
Cros an Mhargaidh
Tá iarsmaí de Chrois an Mhargaidh lonnaithe i gCearnóg an Mhargaidh agus tá sé suite os cionn céimeanna chloiche a phlionta. Crois Laindéír a thugtar air, agus cé nach bhfuil fágtha ach a cheann, is é an ceann is fearr dá chineál é atá fágtha in Éirinn. Ar aghaidh amháin tá Crois Chéasta agus figiúirí ag bun na Croise leis an Spiorad Naomh,agus ar an aghaidh eile tá Muire agus a Leanbh.
Séipéal
Sa bhliain 1828 tógtha séipéal Protastúnach sa bhaile, agus leanadh á úsáid mar ionad creidimh ar feadh 100 bliain go dtí go ndearnadh Ionad Oidhreachta de chun é a shábháil ó dhearóiliú.
Phrióireacht Bhaile Átha an Rí
Bhunaigh Meiler de Bermingham an Prióireacht do na Doiminiceánaigh tar éis dó an ceantar seo a ghabháil i 1241. Tá an séipéal i bhfoirm croise, agus tá an chuid is mó de stíl na struchtúirí a mhaireann i bhfoirm áirsí bioracha Gotacha, fuinneoga caola ar bhalla thuaidh an tsaingil, nó fuinneoga féitheacha a rinneadh níos déanaí. Tá tuamaí le feiceáil i gcuasa i mballaí an tséipéil Bhí an Phrióiracht ina hollscoil ar feadh tamaill i lár na 1600í go dtí gur chreach saighdiúirí Chromail í sa bhliain 1652.
Iompar
Tá Baile Átha an Rí suite ar an líne iarnróid idir Baile Átha Cliath agus Gaillimh agus an líne iarnróid idir Luimneach agus Gaillimh, a athosclaíodh ar an 29 Márta 2010. Tá sé mar pháirt de phlean iompair an rialtais "Transport 21" an chuid eile den líne idir Baile Átha an Rí agus Clár Chlainne Mhuiris a athoscailt. Osclaíodh Stáisiún Átha an Rí sa bhliain 1851.
An Ghaeilge i mBaile Átha an Rí
De réir daonáireamh 2011 bhí 3,950 i gcónaí i mBaile Átha an Rí. Dúirt 1,519(38.45%) go raibh Gaeilge acu. D'úsáid 102(2.58%) daoine an Gaeilge go laethúil taobh amuigh den chóras oideachas.
Shelton, Staffordshire
Is ceantar suite i Stoke-on-Trent é Shelton.
Fuadach Tiede Herrema, 1975
D'fhuadaigh an tIRA an fear gnó agus tionsclaí, Tiede Herrema, ar 3 Deireadh Fómhair 1975 i Castletroy, Luimneach.
Eachtra
Bhí an Dochtúir Herrema, ón Ísiltír, ina Stiúrthóir Bainistíochta ar mhonarcha Ferenka a bhí lonnaithe in Áth an Choite, Co.Luimnigh. Ba ag dul ag a chuid oibre a bhí sé nuair a fuadaíodh é.
Thosaigh léigear fada; thug na húdaráis neamhaird ar éilimh na bhfuadaitheoirí.
Tharraing an scéal aird na meán ar fud an domhain ag an am agus tháinig lucht na meán cumarsáide ó chian agus ó chóngar chun tuairisciú a dhéanamh ar an eachtra agus chun an scéal mór a scaipeadh.
Faoi dheireadh, bheartaigh an tArd-Cheannfort, Laurence Wren go dtabharfaí an t-íosmhéid bia do na fuadaitheoirí. Ansin ar an 7 Deireadh Fómhair 1975, thug na fuadaitheoirí iad féin ar láimh do na gardaí agus scaoileadh saor an giall. Coinníodh Herrema ar feadh 36 lá. Thángthas air slán sábháilte.
Na fuadaitheoirí
Gearradh téarmaí fada príosúnachta ar na fuadaitheoirí, Eddie Gallagher agus Marion Coyle. Scaoileadh Coyle as an bpríosún in 1985, agus Gallagher in 1990.
Staróg
Sular fhág na fuadaitheoirí an teach ar 7 Samhain 1975, thug Gallagher piléar beag singil do Herrema - an piléar céanna a bhí ag Gallagher chun a ghiall a mharú. Choimeád Herrema an piléar sin mar chuimhneachán ar an tréimhse sin ina shaol.
Bhásaigh Dr. Herrema ar 27 Aibreán 2020. Bhí sé 99. D'éag a bhean, Elisabeth, seachtain roimhe sin.
Baile Mór Shíol Anmchadha
Tá an Baile Mór nó Baile Mór Síol Anmchadha (Lawrencetown as Béarla) suite i gContae na Gaillimhe in iarthar na hÉireann. Tuairim is 400 duine atá ina gcónaí ann. Tá sé suite ar bhóthar réigiúnach an R355 ar an taobh theas de Bhéal Átha na Sluaighe, naoi míle slí ón mbaile sin.
Bhí muintir Uí Mhadadháin i gceannas ar an gceantar fadó. D'eascair an sloinne ón bhfocal "madadh". Bhaineadar le munitr Uí Maine. Shíolraigh siad ó Mhadadhán, mac le Gadhra Mór a bhí ina rí ar Uí Maine ó 1014 go 1027. Maraíodh Madhadhán sa bhliain Madadhan 1008. Bhí muintir Uí Mhadadháin ina ríthe ar Shíol Anmchadha: bhaineadar neamhspleáchas amach i lár an 11ú céad. Is ionann Síol Anmchadha agus barúntacht an Longfoirt i gContae na Gaillimhe agus paróiste Lusmhaigh i gContae Uíbh Fhailí.
Caidéal
deas|200px|thumb|Caidéal Meaisín chun sreabhán nó gás a aistriú ó ionad go hionad eile is ea an caidéal. In úsáid de ghnáth chun sreabhán, go minic uisce, a aistriú trí phíobáin chuig ionad níos airde. Na caidéil mheicniúla is luaithe a bhfuil taifead orthu, sa tSín sa 1ú céad RC, ba shlabhraí sráideog cearnach iad. Is féidir leis an gcaidéal is simplí, a bhaineann úsáid as brú an aeir, uisce a ardú timpeall 10 m. Soláthraíonn caidéil níos casta uisce príomhlíonra do thomhaltóirí, agus uisce fuaraithe d'inneall gluaisteáin. Úsáidtear brúchaidéil chun boinn rothair is liathróidí peile a shéideadh. Súnn caidéal folmhaithe an t-aer amach as soitheach chun páirtfholús a chruthú. Is saghas caidéil an croí freisin, chun an fhuil a aistriú tríd an gcóras imshruthaithe ar fud na colainne.
Taraigí a Phobail
Is carúl Nollag é Taraigí a Phobail.
Is iad na focail (as Gaeilge) ná:
Llangynidr
51.8669°N, -3.2264°W
Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea Llangynidr, 43.1 km ó Caerdydd agus 217 ó Londain. Tá daonra 1,014 ann, agus tá 115 (11.3%) in ann Breatnais a labhairt.
Béal Átha Ghártha
Baile i gContae na Gaillimhe is ea Béal Átha Ghártha (Ballygar as Béarla). Bhí 642 duine ina gcónaí i mBéal Átha Ghártha sa bhliain 2002.
Sideway
Is ceantar suite i Stoke-on-Trent é Sideway.
Nicola Evans
Is imreoir haca Éireannach í Nicola Evans. Rugadh í ar an 17 Eanáir 1990. Bhí sí mar chuid de scuad na hÉireann ag Corn an Domhain 2018 i Haca na mBan nuair a tháinig siad sa dara háit.
Réalteolaíocht na Síne
mion|Réadlann Gaocheng (nó Dengfeng), a tógadh sa tSín sa bhliain 1276 agus atá ina [[Suíomh Oidhreachta Domhanda de chuid UNESCO anois.]] D'fhás an réalteolaíocht sa tSín neamhspleách ar an iarthar, agus bhain sí an-chuid éachtaí amach:
Ionsaí Clerkenwell (1867)
Tharla Ionsaí Clerkenwell ar an 13 Nollaig 1867 i Londain, nuair a rinneadh iarracht neamhthorthúil Richard O’Sullivan Burke a tharrtháil taobh amuigh de Phríosún Clerkenwell. mion|clé|Na "[[Mairtírigh Manchain" ]] clé|mion|"Fenian Guy Fawkes", Nollaig 1867, [[scigphictiúr san iris "Puinch" atmaisféar frith-Éireannach ann ag an am]]
Cúlra
Tharla Éirí Amach na bhFíníní i gcoinne riail na mBriotanach in Éirinn sa bhliain 1867. Theith cúpla réabhlóidí go Sasana agus crochadh na "Mairtírigh Manchain", William O’Meara Allen, Michael Larkin agus Michael O’Brien, ag crochadh poiblí ag geataí Phríosún Salford ar 23 Samhain 1867. mion|[[Príosún Clerkenwell., 1862]]
Imeachtaí
Tharla eachtra eile cúpla seachtain níos déanaí. In iarracht neamhthorthúil a gcomhrádaí Richard O’Sullivan Burke a tharrtháil, phléasc na Fíníní balla ag Clerkenwell House of Detention i Londain. Tharla an chéad iarracht ar 12 Nollaig 1867, ach níor phléasc an buama. Tháinig na Fíníní ar ais an lá dár gcionn; d'éirigh siad as agus phléasc buama ollhmór. Ach chuala na húdaráis  go mbeadh ionsaí ann agus níor ligeadh na príosúnaigh amach sa chlós aclaíochta.
Beware My Cheating Bart
Craoladh an t-ochtú heipeasóid déag, "Beware My Cheating Bart", den tríú sraith is fiche The Simpsons ar an 15 Aibreán 2012. Scríobh Ben Joseph an eipeasóid seo. D'fhéach 4.86 milliún duine ar an eipeasóid.
Ionsaí Clerkenwell (1867)
Dúnmharfóir nó sceilpín gabhair?
Ciontaíodh Michael Barrett (ball den IRB nó Bráithreachas na Poblachta) as pléascadh Phríosún Clerkenwell.
Crochadh é taobh amuigh de Phríosún an Gheata Nua ar 26 Bealtaine 1868. Ba é sin an crochadh poiblí deireanach sa Bhreatain.
Tá leabhrán ag an Athair Joe McVeigh ina maíonn sé gur ciontaíodh in éagóir é, san atmaisféar frith-Éireannach a bhí ann ag an am.
Réalteolaíocht neoidríonó
Iarrachtaí neoidríonónna ón nGrian a bhrath chun na coinníollacha i gcroíleacán soladach na Gréine a dhéanamh amach, agus mar an gcéanna maidir le hollnóvaí. De réir na dturgnamh ó na 1960idí, tá ráta sreafa na neoidríonónna grianda níos lú ná mar a bhíodh á thuar ó theoiric na núicléisintéise.
Billy Idol
Is amhránaí Sasanach é Billy Idol a rugadh William Michael Albert Broad ar an 30 Samhain 1955 i Stanmore.
Cioclón
mion|crios lagbhrú agus réimse lagbhrú Is éard is cioclón ná córas meitéareolaíochta arb é a príomhthréith ná ionad lagbhrú, a tháirgeann gaotha agus báisteach. .
De ghnáth, téann an córas trí staideanna réasúnta dea-shainithe lena bpatrúin aimsire féin. Tosaíonn lagrach nuair a fhásann tonn ar fhronta idir mais aeir fhuair is mais aeir the. Neartaíonn cíoclóin nuair a scaoiltear uisce galaithe ón aigéan, de réir mar a bhíonn an t-aer sáithithe ag éirí, agus bíonn comhdhlúthú an ghaluisce san tais, mar thoradh air.
Meadar
200px|thumb|Meader Is é a bhí sa mheadar soitheach admhaid a dhéantaí in Éirinn chomh fada siar leis an deichiú haois ar a laghad. Dhá chluas nó ceithre chluas a bhíodh uirthi le haghaidh an chomh dhiúgtha. B'fhéidir í a úsáid, leis, mar thomhas, ós é sin is brí lena sanasaíocht sa Laidin, metrum. Bhíodh sí in úsáid go forleathan mar choimeádán ime agus í fós á dhéanamh i gceantair áirithe chomh fada leis an naoú haois déag. An t-iúr an t-adhmad ba rogha le lucht a déanta.
Agus spéis nua á cur stair na hEireann i gcaitheamh an naoú haois déag, d'éirigh an mheadar ina siombail chomórta d'Éirinn chianarsa agus ina hinspioráid do lucht miotal óireachta, do sheodóirí agus d'ealaíontóirí a chleacht meáin éagsúla, ón miotal luachmhar go dtí an dair dhubh. Nocht sí mar mhóitif i dtréimhse na hAthbheochana Ceiltí agus í ina sainchomhartha dilis d'Éirinn, leis an tseamróg, an faolchú agus an cloigtheach.
Cathal mac Murchadha
Naoú rí is fiche Uí Mhaine ba ea  Cathal mac Murchadha  (bás 816).
Maraíodh Cathal i gCath Rath Fhearadh, i nDealbhna Nuad idir an Suca agus an Sionainn, ag taoisigh Uí Bhriúin, Diarmaid mac Tomaltaigh agus Maolchothaigh mac Fogartaigh. Gabhadh iníon Chathail i ngéibhinn chomh maith.
Llangynin
51.8503°N, -4.5421°W
Baile i Sir Gaerfyrddin, an Bhreatain Bheag, is ea Llangynin, 102.9 km ó Caerdydd agus 307 ó Londain. Tá daonra 280 ann, agus tá 147 (52.5%) in ann Breatnais a labhairt.
50idí RC
Eachtraí
Cogadh na Gaille (58 RC-51 RC).
Scéla Cano meic Gartnáin
I miotaseolaíocht na nGael, scéal de chuid Scéalaíocht na Ríthe is ea Scéala Chana mhic Gartnáin (Meán-Ghaeilge Scéla Cano meic Gartnáin). Tá an scéal suite sa 6ú haois.
50idí RC
Eachtraí
Bhain na Rómhánaigh bua iomlán amach i gCath cinntitheach Alesia sa bhliain 52 RC.
Scéla Cano meic Gartnáin
Téann an téacs siar go dtí an 11ú a laghad, ach b'fhéidir fiú go dtí an 9ú haois. Caomhnaítear an scéal i Leabhar Buí Leacáin.
Is ionann na pearsana sa scéal agus daoine stairiúla, cé nach raibh siad beo ag an am céanna.
Déanann Thurneysen comparáid idir an scéal agus Tóraíocht Dhiarmada agus Gráinne agus Tristan agus Isolde.
Scéal
Bhí Cana mac Gartnáin faoi bhagairt a sheanathar Aodhán mac Gabhráin agus theith sé dá bharr ón Albain go hÉirinn. Thug Diarmaid agus a mac Bláthmac as Ulaid tearmainn dó. Ach le cúnamh iníon Diarmada, b'ar éigin a tháinig sé slán as iarracht dúnmharaithe a sheanathar. Theith sé níos faide aniar go Connacht, áit a thit sé i ngrá le Cré (Créd), iníon an rí, Guaire Aidne mac Colmáin, cé gur bhean chéile í cheana den ghaiscíoch Marcán. In ainneoin sin, bhí Cré freisin i ngrá leis. Ag fleadh lá, chur sí deoch shuain i ngach cuach ach amháin iad léi féin agus Cana. Ní raibh Cana sásta áfach bheith ina leannán léi go dtí go raibh a choróin in Albain gafa ar ais aige. Agus é ag imeacht, thug sé do Chré cloch dhraíochta na beatha a chosnaíodh a shaol.
D'éirigh le Cana an ruaig a chur ar a sheanathair. Rinneadh rí de. agus bhí réidh faoi dheireadh buaileadh le Cré. Chun seo a cosc ámh, rinne Colga (Colcu) mac Marcáin ruathar ar Chana inar gortaíodh go holc é. Nuair chuala Cré an scéala, thuig sí go raibh a leannán marbh agus bhuail sí a ceann faoi charraig. Briseadh fosta an chloch dhraíochta agus d'éag Cana dá chréachtaí.
An Chéad Nollaig Mhór
Is carúl Nollag é an Chéad Nollaig Mhór.
Is iad na focail (as Gaeilge) ná:
Roberto Benigni
Is aisteoir agus stiúrthóir é Roberto Benigni. Saolaíodh Benigni ar an 27 Deireadh Fómhair 1952 san Iodáil. Bhuail sé lena bhean chéile Nicoletta Braschi nuair a bhí sí ag aisteoireacht ar an gcéad scannán a stiúradh Benigni Tu Mi Turbi.
Ainmníodh a scannán La Vita è bella (1997) seacht n-uaire le haghaidh na duaiseanna 'Academy' i 1998. Bhain Benigni an duais don scannán iasachta (scannán nach bhfuil sa Bhéarla)is fearr agus arís don aisteoir is fearr. Bhain Nicola Piovani an Oscar don scór is fearr leis an scannán La Vita è bella freisin.
Thosaigh Benigni ag aisteoireacht i mBéarla i Meiriceá don chéad uair i ngearrscannáin Jim Jarmusch Coffee & Cigarettes (1986), gearrscannáin a bhí mar pháirt don scannán Coffee & Cigarettes (2003) agus arís sa scannán Down By Law. Bhí sé sa scannán Night on Earth le Jim Jarmusch mar stiúrthóir ach bhí sé ag aisteoireacht san Iodáilis sa scannán agus bhí an scannán lonnaithe sa Róimh.
Vincent Pallotti
Ba naomh é Vincent Pallotti a rugadh san Róimh, Stáit an Phápa ar an 21 Aibreán 1795 agus a fuair bás ar an 22 Eanáir 1850.
Kathryn Mullan
Is imreoir haca Éireannach í Kathryn Mullan. Rugadh í ar an 7 Eanáir 1994. Is as Cúil Raithin, Contae Dhoire í ó dhúchas. Bhí sí mar chuid de scuad na hÉireann ag Corn an Domhain 2018 i Haca na mBan nuair a tháinig siad sa dara háit.
Sneyd Green
Is ceantar suite i Stoke-on-Trent é Sneyd Green.
Leabhar Dhioma
Leabhar Soiscéalach póca Éireannach de chuid na 8ú haoise is ea  Leabhar Dhioma  (Leabhar Dimma, Coláiste na Tríonóide, MS.A.IV.23), ó dhúchas as Mainistir Ros Cré, bunaithe ag Crónán Ros Cré. I dteannta le Soiscéil Lúcáis agus Eoin, tá ann ord Ola Déanaí agus Comaoineach na hEaslán. Ó thaobh dhathmhaisithe de atá fós ar marthain tá roinnt túslitreacha daite, trí leathanach le portráidí Soiscéalaí, agus leathanach amháin le siombail soiscéalaí. I measc a leithéide i n-ealaín na nOileán, tá Leabhar Aifrinn Lothra agus Leabhar Mo Ling.
Scríobhadh an téacs seachas soiscéal Eoin le script reatha, agus Eoin féin ag scríobhaí éagsúil le mionscript néata. Cuireadh an síniú Dimma Mac Nathi ag deireadh gach soiscéil. Tá an Dioma seo aitheanta de réir sean-nóis le heaspag a rinneadh níos déanaí Easpag Choinnire de, luaite le Pápa Eoin IV i litir ar Phealagachas sa bhliain 640. Ní féidir an aitheantas séú a chinntiú, áfach.
Seanscéal
mion|clé|[[Cumhdach Leabhar Dhimoa, macasamhlú de chuid na 20ú haoise]]
Dar le seanscéal, d'iarr Naomh Crónán ar bráthair darbh ainm Dioma, an leabhar a chóipeáil laistigh d'aon lá. Thosaigh Dioma an obair agus lean sé air féin gan stopadh le haghaidh béilí. Agus é ag obair, ní dheachaigh an ghrian faoi. Nuair a bhí an obair críochnaithe aige, cheap Dioma nach raibh ach lá amháin caite, ach i ndáiríre bhí daichead. Tá an feart seo luaite le Crónán.
Cumhdach
Sa 12ú haois, cuireadh cumhdach saibhir leis an lámhscríbhinn, atá fós leis an leabhar i gColáiste na Tríonóide. Ar taobh amháin, feictear gréasoscail i stíl Ringerike na Lochlannach.
Rinneadh macasamhlú maith den bhliain 1908 sa Mhúsaem Ealaíne Meitreapholaiteach i Nua-Eabhrac. Cé nach bhfuil sé ar thaispeáint anois, tá pictiúirí de le fáil ar líne.
Stair
Níos deireanaí, bhí an leabhar i seilbh William Meagher, sagart i Ros Cré, agus ansin a sliochtaigh Philip Meagher, sagart san Aonach. Thug Meagher ar iasacht é don Dr Thomas Harrison, a dhíol é gan cead permission le Henry Monck Mason, leabharlannaí ag Óstaí an Rí i mBaile Átha Cliath, am éigin roimh na bliana 1816. Cheannaigh Sir William Betham an leabhar roimh an mbliain 1826 agus rinne seisean iarracht éa dhíol ar ceant ar an 4ú Iúil 1830. Sa deireadh, thug sé an lámhscríbhinn do Choláiste na Tríonóide ar an 29ú Márta 1836.
Caidéinse
deas|200px|thumb|Caidéinse Mír ceoil thobchumtha is ea caidéinse, de ghnáth le carachtar rímháistreach nó rithim shaor, a sheinneann ceoltóir aonair mar shaghas aguisín le príomhchorp an tsaothair. Bíonn an cheolfhoireann ina tost le linn an chaidéinse de ghnáth. Seinneann an t-aonréadach leis féin, is píosa casta é a thugann deis don seinnteoir a thallann ar an uirlis a léiriú.
In amanntaí scríobh an cumadóir an ceol don cadenza amach ach in amanntaí eile fágadh faoin seinnteoir tobchumadh a dhéanamh air. Chum cumadóirí áirithe caidéinsí tionlactha, cosúil le Strauss, Elgar is Walton. I gcoinséartónna Mozart is Beethoven, bíonn an príomhchaidéinse ag deireadh an chéad ghluaiseacht. Ach chuir cumadóirí ina dhiaidh sin caidéinsí isteach ag pointí randamacha, mar shampla Liszt.
Loch Airigh na Saorach
mion|Droichead thar Allt Àirigh na Suiridhe Is loch in Albain é Loch Airigh na Saorach nó Loch Airigh na Suiridhe freisin. Tá sé suite ar an Eilean Sgitheanach idir Caol Àcainn agus an t-Àth Leathann. Tá sé laistiar den A851 a théann go hArmadal.
Clúdaíonn an loch seo achar 1.9 ha. Tá sé 0.7km ina imlíne agus timpeall 235 m ar fad ag an bpointe is dírí. Níl ach dhá oileán sa loch seo. Tá dromchla uisce an locha timpeall 48m os cionn leibhéal na farraige agus timpeall 2.6 km ón bhfarraige. Sileann an t-uisce amach as an loch seo trí Allt Àirigh na Suiridhe.
Níl duine ar bith ina chónaí in aice le Loch Airigh na Saorach.
Bultúr luaithriúíl
Is éan é an bultúr luaithriúíl. Is baill d'fhine na Accipitridae iad.
A Totally Fun Thing That Bart Will Never Do Again
Craoladh an naoú heipeasóid déag, "A Totally Fun Thing That Bart Will Never Do Again", den tríú sraith is fiche The Simpsons ar an 29 Aibreán 2012. Scríobh Matt Warburton an eipeasóid seo. D'fhéach 5.00 milliún duine ar an eipeasóid.
Réalteolaíocht radair
Sa réalteolaíocht radair, úsáidtear bíoga tonn raidió chun faid réada sa Ghrianchóras a thomhas is a ndromchlaí a mhapáil, ar mhodh díreach cosúil le radar. Rinneadh a leithéid go rathúil ar Véineas is cuid mhaith astaróideach, agus chun trastomhais núicléis cóiméad a dhéanamh amach.
Cnoc an Arbhair, Contae Bhaile Átha Cliath
Is ceantar suite i gContae Bhaile Átha Cliath é Cnoc an Arbhair. Is ann atá Reilig Mhíleata Chnoc an Arbhair.
Ionóisíotól
Comhábhar an aigéid fhítigh i ngránbharra is biabharra eile. Bíonn sé riachtanach chun fáis do ghnéithe ar leith (mar shampla, an luch). Ní gá é do dhaoine, tuigtear, bíodh is go bhfuil cuid mhaith de i láthair sa cholainn, go háirithe san inchinn.
Caidhp bháis
Is fungas nimhiúil marfach, cosúil le beacán, í an chaidhp bháis. An chaidhp eadrom scothghlas nó bán, duillí bána faoina bhun. Coiteann ar an talamh i gcoillearnach leathanduilleach go déanach sa samhradh is an fómhar.
Ceantar Dugaí Átha Cliath
Is ceantar suite i gContae Bhaile Átha Cliath é Ceantar Dugaí Átha Cliath.
Dara Leasú ar Bhunreacht na Stát Aontaithe
mion|clé|"Tearmainn" sna S-A - cosc ar bith ar airm Tugann an Dara Leasú ar Bhunreacht na Stát Aontaithe an ceart do gach saoránach i Meiriceá gunna a bheith ina sheilbh aige. Cé go bhfuil difríochtaí ó stát go stát maidir le dlíthe, ní féidir an ceart seo a shárú gan an Bunreacht a leasú athuair.
Shirley McCay
Is imreoir haca Éireannach í Shirley McCay. Rugadh í ar an 7 Meitheamh 1988. Bhí sí mar chuid de scuad na hÉireann ag Corn an Domhain 2018 i Haca na mBan nuair a tháinig siad sa dara háit.
Trentham, Staffordshire
Is ceantar suite i Stoke-on-Trent é Trentham.
Breac geal
Is é an breac geal an t-ainm coitianta a chuirtear de ghnáth ar fhoirmeacha anadromacha den bhreac rua (Salmo trutta), agus is minic a thugtar Salmo trutta morpha trutta air. Is iad na hainmneacha eile ar bhric gheala anadromacha ná fionnóga, bric dhonn, giollaí rua, agus samhnacháin (Gaeilge na hAlban: breac-sàile agus breac-mara), Úsáidtear an téarma breac geal freisin chun cur síos a dhéanamh ar Salmonidae anadromacha eile — breac srutháin (Salvelinus fontinalis), ruabhach Artach (Salvelinus alpinus), breac píbchréachtach (Oncorhynchus clarkii)
Iolar nathartha gearrladhrach
Is éan é an t-iolar nathartha gearrladhrach nó an t-iolar ladharghearr. Is baill d'fhine na Accipitridae iad.
Taom croí
Bás chealla matán acha an chroí is ea ionfharchtadh miócairdiach, nó taom croí, a tharlaíonn nuair a choinnítear ocsaigin ó na matáin. Is féidir go dtarlóidh ionsaithe aingíne chléibh roimhe.
Is é an siomptóm is suntasaí ná pian sa chliabhrach nach dtránn ar feadh tréimhse fhada uaireanta, fiú nuair a ghlacann an duine suaimhneas, ní hionann is aingíne, a laghdaíonn nuair a luíonn duine síos ar a shuaimhneas. Go minic tarlaíonn giorra anála, cur allais, agus urlacan.
Feictear athruithe suntasacha diagnóiseacha ar an leictreacardagram. Braitheann na hiarmhairtí ar ionad an damáiste don chroí agus méid an mhatáin atá millte. Más beag é, is féidir nach gcuirfidh sé isteach an oiread sin ar dhuine: lá nó dhó tuirse nó mar sin, agus tagann sé chuige féin go tapa. Ach más mór é, féadfaidh cliseadh croí, suaitheadh mór i rithim an chroí, stad cairdiach, agus bás tarlú.
Tá raon leathan cóireálacha éigeandála ann, ina measc instealladh drugaí chun bac a chur ar théachtadh na fola sna hartairí corónacha is cabhrú le matán sláintiúil an chroí, dífhibriliú an chroí le dífhibrilitheoir, cúram cairdiascamhógach, agus eile.
mion|clé
Tunstall, Staffordshire
Is ceantar suite i Stoke-on-Trent, Staffordshire é Tunstall.
Laos
Tír in oirdheisceart na hÁise í Daon-Phoblacht Dhaonlathach Laos (Laos).
Tá sí ag críochantacht leis an gCambóid, le Maenmar, le Daon-Phoblacht na Síne, leis an Téalainn, agus le Vítneam. Is í an Laoisis an teanga náisiúnta, agus í gaolmhar go mór leis an Téalainnis - le fírinne, is ionann í, a bheag nó a mhór, agus an chanúint a labhraítear i dtuaisceart na Téalainne, cé go bhfuil caighdeán agus scríbhneoireacht dá cuid féin aici. Is í Vientiane an phríomhchathair. Tá rialtas Cumannach i réim i Laos.
Megan Frazer
Is imreoir haca Éireannach í Megan Frazer. Rugadh í ar an 2 Deireadh Fómhair 1990. Bhí sí mar chuid de scuad na hÉireann ag Corn an Domhain 2018 i Haca na mBan nuair a tháinig siad sa dara háit.
60idí RC
Eachtraí
Tháinig Ptolemaios XII (nó Tolamaes) chun cumhacht san Éigipt sa bhliain 69 RC.
An tAcht Laghdaithe Boilsciú (acht aeráide na S-A), 2022
mion|[[17 Lúnasa 2022, shínigh Joe Biden at t-Acht]] mion|Séala Mór na Stát Aontaithe Ar 17 Lúnasa 2022, chuir Joe Biden,̟ Uachtarán na Stát Aontaithe, a lámh leis an tAcht Laghdaithe Boilsciú, 2022 (the Inflation Reduction Act), an dlí "is suntasaí ar son na haeráid e dár reachtaíodh riamh i stair Mheiriceá" go dtí an pointe seo.
Cúlra
Sa bhliain 2018, bhí na Stáit Aontaithe freagrach as 12% d’astaíochta gás teasa (GCT ) na cruinne (C02e). Má chomhairtear na hastaíochtaí ar fad ó bhreoslaí iontaise ó 1750, is mó a tháirg SAM ná aon tír eile ar domhan.
Bearta
Faoin reachtaíocht seo, cuirfear $369 billiún ar fáil mar mhaoiniú chun acmhainní fuinnimh inathnuaite a neartú agus astaíochtaí ceaptha teasa a laghdú.
Spriocanna
An sprioc atá leis an reachtaíocht seo go mbeadh billiún tonna de laghdú ar astaíochtaí gásanna ceaptha teasa na Stát Aontaithe in 2030. Faoin mbliain 2030, meastar nach mbeidh ach 9.7% de leictreachas na Stát Aontaithe á fháil ó ghual, tionscal atá ag dul i léig ansin le fada.
Dhá Lá Déag na Nollag
deas|250px|thumb|Dhá Lá Déag na Nollag Is carúl Nollag é Dhá Lá Déag na Nollag.
Is iad na focail (as Gaeilge) ná:
Carraig Uallacháin
Cnoc i gContae Bhaile Átha Cliath is ea Carraig Uallacháin (276 m).
Weston Coyney
Is ceantar suite i Stoke-on-Trent é Weston Coyney.
Réalteolaíocht X-ghathach
Staidéar ar na X-ghathanna a thagann ó fhoinsí cosmacha. Ní mór é a dhéanamh le hionstraimí a iompraítear ar shatailítí de bhrí nach dtreánn X-ghathanna an t-atmaisféar. I measc na bhfoinsí tá iarmhair ollnóvaí cosúil le Réaltnéal an Phortáin, déréaltaí atá ag aistriú maise, agus croíleacáin ghníomhacha réaltraí.
The Spy Who Learned Me
Craoladh an fichiú heipeasóid, "The Spy Who Learned Me", den tríú sraith is fiche The Simpsons ar an 6 Bealtaine 2012. Scríobh Marc Wilmore an eipeasóid seo. D'fhéach 4.84 milliún duine ar an eipeasóid.
Réalteolaíocht ultraivialait
Brath is anailis radaíochta ó fhoinsí neamhaí sa raon tonnfhad 50-320 nm. Astaíonn na réaltaí is teo an chuid is mó dá radaíocht sa bhandaleithead seo, nach bhfuil inghlactha ach ag satailítí is roicéid (de bhrí go n-ionsúnn aer an atmaisféir an radaíocht seo thar níos mó ná leath den bhandaleithead seo ar thaobh na dtonnfhad gearr). Mar shampla, tá satailít a dtugtar an Taiscéalaí Ultraivialait Idirnáisiúnta uirthi (comhoibriú idir ESA, an Bhreatain is NASA) i mbun staidéar speictreagrafach ar réaltraí gníomhacha, cuasáir, réaltaí, agus an meán idir-réaltach sa raon tonnfhad 120-300 nm.
Soiscéalta Mhic Thornáin
Lámhscríbhinn dhathmhaisithe agus leabhar Soiscéalach is ea  Soiscéil Mhic Thornáin  (Béarla Mac Durnan Gospels) (Londain, Lambeth Palace MS 1370). Scríobhadh é i nÉirinn sa 9ú nó 10ú haois, sampla sách déanach d'Ealaín na nOileán. Tháinig an saothar go Sasana go gairid i ndiaidh a scríofa. Caomhnaítear anois éi mbailiúchán Leabharlann Pálás Lambeth Library i Londain.
Faightear ann ná ceithre Soiscéalta le Matha, Marcas, Lúcás agus Eoin gan an réamhábhar ba ghnách. Tá ann portráidí lánleathanaigh de gach Soiscéalaí. Tá ann ag tús an leabhair gar-leathanach cairpéid le siombailí na gceithre soiscéalaí thart timpeall croise, agus roinnt leathnaigh incipit maisithe go mion.
mion|200px|Marcas 1:1, Soiscéil Mhic Thornáin <!--
Manuscript history
Information concerning the provenance and history of the manuscript comes from an alliterative Latin inscription which was added on folio 3v, possibly by Koenwald (d. 957/8), later bishop of Worcester. It suggests that the manuscript was written or commissioned by Máel Brigte mac Tornáin (d. 927), known as Mac Durnan, abbot of Armagh since 888, who is said to have dedicated the book to God. Rearranged in regular metre, the inscription reads:
The manuscript must have left the scriptorium of Armagh soon after for England, since it passed into the possession of Æthelstan (r. 924–939), presumably as a diplomatic gift. According to the same inscription, Æthelstan presented the book to Christ Church, Canterbury. The Mac Durnan Gospels offer a unique glimpse on the Irish connections of Æthelstan's court, which is known to have been attended by at least one Irish abbot, Dubinsi, abbot of Bangor.
During the 11th century, six Anglo-Saxon charters were copied into the gospel-book, including writs and records of agreements, the latest being no later than AD 1050.
By 1574 it was owned by the Archbishop of Canterbury, Matthew Parker. It was probably Parker who had folios decorated with miniatures taken from a 13th-century Psalter and gave the work its current binding. After his death, Parker bequeathed all his manuscripts, save the Mac Durnan Gospels, to Corpus Christi College, Cambridge. The reason for this is unknown though he may have gifted to a friend while he was alive. The only known owner thereafter is Brother Howel, a manufacturer of measuring instruments in London, who showed the work to antiquarian and poet Lewis Morris. The manuscript probably entered the library of Lambeth Palace on the initiative of its director, Andrew Coltee Ducarel, who assumed the post in 1757. However, the work isn't listed in any library records from the time and doesn't make its first appearance in the catalogues until 1932.
ENIAC
Ba é ENIAC (Béarla; Electronic Numerical Integrator and Computer) an chéad ríomhaire digiteach in-ríomhchláraithe, leictreonach, ilchuspóireach, a críochnaíodh sa bhliain 1945. Bhí ríomhairí eile ann a raibh cuid de na gnéithe seo acu, ach bhí gach ceann acu ag an ENIAC in aon phacáiste amháin. Bhí sé Turing-iomlán agus bhí sé in ann "a large class of numerical problems" a réiteach trí athchlárú.
Soiscéalta Mhic Thornáin
Text
The manuscript contains the four Gospels of the Latin Vulgate written in Irish minuscule script and without their usual prologues. The text is very close to that found in the Echternach Gospels, the Book of Armagh, or that of the Gospels of Máel Brigte. Contents:
Aeraidinimic
Is é rud is aeraidinimic ann: eolaíocht i dtaobh na bhfrithfhórsaí dinimicúla a bhíonn idir réad na gluaisne agus an t-aer mórthimpeall air sin. Is é rud is mó a bhíonn i dtreis ag lucht aeraidinimice: gluaisne feithiclí iompartha; iarracht ar laghdú ar na frithfhórsaí a chuireann leis an gcomhéifeacht cúltarraingthe; agus laghdú ar an méid breosla a bhíonn siad a chaitheamh. Maidir le hárthaí ag gluaiseacht ar an uisce de, is í an hídridinimic a thugtar ar an eolaíocht choibhéiseach an uair sin.
Soiscéalta Mhic Thornáin
Decoration
The portraits of the evangelists are decorated with the same colors and similar motifs. Matthew holds in his hands a stick and a book in a frame made of interlacing panels and knots (f.4v.). Saint Mark only holds a book and is surrounded by crawling lions symbolizing a throne on which he is seated (f.70v.). Mark's head is surmounted by an animal which exceeds the frame and which looks more like a bull than a lion, thus corresponding to the ancient symbols of the evangelists as seen in the Book of Durrow. Saint Luke, with the geometric head, holds a stick on the ground and a book (f.115v.). Saint John holds in one hand a quill dipped in an inkwell and in the other a book with another quill (f.170v). All the Evangelists are all framed by various motifs of Celtic knots and diamonds, with Saint Luke and Saint John's frames being near-identical. The initials placed at the start of the Gospels have the same register of decoration made of frets and interlacing. Three Gospels are introduced by Evangelist portraits at their opening pages.
Four miniatures taken from a thirteenth-century English Psalter have been placed in the incipit of the Gospels; the Crucifixion at the beginning of Matthew, the Flagellation of Christ at the start of Mark, The Betrayal of Judas at the beginning of Luke, and The Entombment of Christ at the Beginning of John. -->
Elena Tice
Is imreoir haca agus iarimreoir cruicéad Éireannach í Elena Tice. Rugadh í ar an 16 Samhain 1997. Bhí sí mar chuid de scuad na hÉireann ag Corn an Domhain 2018 i Haca na mBan nuair a tháinig siad sa dara háit.
Béal Átha Mó
Is sráidbhaile i gContae na Gaillimhe é Béal Átha Mó (Ballymoe as Béarla), atá suite i dtuaisceart an chontae ar an tSuca (abhainn). Ritheann an bóthar N60 tríd an baile. Tá trí nasc bóthar eile ag an mbaile, an R360 go Dún Mór, an R367 go Tuilse, agus an R364 go Gleann na Madadh. clé|mion|166x166px
Pálás Tuileries
Ba phálás ríoga agus impiriúil i bPáras, go dtí dódh an Común Pháras é go talamh i 1871, é Pálás Tuileries.
Aldersley
Is ceantar suite i Wolverhampton é Aldersley.
Mynydd Hiraethog
Is ceantar sléibhe é Mynydd Hiraethog (Béarla:Denbigh Moors ), idir 400m agus 500m den chuid is mó, idir Afon Conwy agus Afon Clwyd, i Sir Ddinbych agus i Sir Conwy.
Is móinteán é, agus tá roinnt gleannta ag gearradh trasna air. Tá móinteach tiubh fraoch i gcodanna de Mynydd Hiraethog, rud atá fíor-annamh sa Bhreatain Bheag. Rinneadh an móinteach seo a bhainistiú le haghaidh fhoghlaeireacht cearc fraoigh sa chéad leath den 20ú haois, ach tá laghdú suntasach tagtha ar líon na gcearc fraoigh anseo anois. Cuimsíonn an chuid thoir de Mhynydd Hiraethog plandálacha foraoiseachta atá mar chuid d’fhoraois Coedwig Clocaenog, áit a bhfuil ceann de na pobail dheireanacha d’ioraí rua sa Bhreatain Bheag chomh maith.
Is é Mwdwl-eithin (532 méadar) an bhuaic is airde. Is buaic eile é Meol Seisiog (467 méadar) as a dtosaíonn uisce ón Afon Elwyag ag sileadh.
Tá clú is cáil ar an gceantar mar gheall ar iarsmaí réamhstairiúla, go háirithe ón gCré-Umhaois. Dealraíonn sé go raibh daonra suntasach ina gcónaí anseo sa tréimhse seo, nuair a bhí an aeráid beagán níos teo ná mar atá faoi láthair. Tá roinnt taiscumair anseo; is iad na cinn is mó ná Llyn Alwen, Llyn Brenig agus an taiscumar Chronfa Aled Isaf.
Tá fothracha lóiste seilge ar ardchríocha Mynydd Hiraethog, agus is féidir iad a fheiceáil ón mbóthar A543 in aice láimhe.
Iseamorfacht
mion|[[Teoirim]] Sa mhatamaitic, is saghas mapála thacar A go tacar B í iseamorfacht: bíodh G ina ghrúpa le heilimintí a, b etc., agus le hoibríocht ○ freisin, bíodh G' ina ghrúpa le heilimintí a', b' etc., agus le hoibríocht ⊕. Ansin, iseamorfacht  is ea comhfhreagras 1 le 1 idir G agus G' a shainítear le a ↔ a', b ↔ b', etc., más gá agus más leor, i gcás gach a agus b, go bhfuil a ○ b ↔ a' ⊕ b'  Deirtear go bhfuil na grúpaí G agus G' iseamorfach.
Llangynllo
52.3341°N, -3.157°W
Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea Llangynllo, 94.9 km ó Caerdydd agus 227 ó Londain. Tá daonra 366 ann, agus tá 28 (7.7%) in ann Breatnais a labhairt.
Cathal mac Ailealla
Naoú rí is fiche Uí Mhaine ba ea  Cathal mac Ailealla  (834 – 844).
Bhí Cathal i gcoróin faoin mbliain 834 ach ní deirtear cá fad a bhí sé i réim, nó ar tháinig sé go díreach i gcomharbacht ar Chathal mac Murchadha
Tréimhse Chailceach
deas|200px|thumb|[[Amóinít]] An tréimhse gheolaíoch dheireanach (an 3ú ceann) sa ré Mhéiseasóch, 140-65 milliún bliain ó shin. Lena linn tháinig plandaí bláfara chun cinn, agus na dineasáir ceannasach gur díothaíodh iad ag a deireadh. Chlúdaigh na farraigí cuid mhaith talún, agus sil-leagadh an-chuid cailce in iarthuaisceart na hEorpa.
Cathal mac Ailealla
Le linn a ré, bhíodh ruathair á dhéanamh go rialta ag na Lochlannaigh ar an Sionainn, go háirithe ar Chluain Mhic Nóis. Rinne siad ruathair in éadan Uí Mhaine féin:
Ní raibh Cathal féin in aghaidh ruathar ar Chluain Mhic Nóis. Insítear i nAnnála na gCeithre Máistrí:
Insítear fosta go ndearna Cathal ruathar fánach in éadan na Mumhan:
Feictear tásc Cathail sna hannála gan sonraí. Ní fheictear muintir ar bith leis i Leabhar Uí Mhaine.
Gadaíocht sonraí
Is feiniméan atá ag fás é gadaíocht sonraí de bharr riarthóirí córais agus oibrithe oifige go príomha le rochtain ar theicneolaíocht mar fhreastalaithe bunachar sonraí, ríomhairí deisce agus liosta méadaitheach de ghléasanna láimhe atá in ann faisnéis dhigiteach a stóráil, mar shampla flaistiomántáin USB, iPodanna agus fiú ceamaraí digiteacha. Ós rud é go gcaitheann fostaithe go leor ama go minic ag forbairt teagmhálacha, faisnéis rúnda agus faoi chóipcheart don chuideachta a n-oibríonn siad dó, b’fhéidir go mbraitheann siad go bhfuil ceart éigin acu ar an bhfaisnéis agus go bhfuil claonadh acu cuid di a chóipeáil agus / nó a scriosadh nuair a fhágann siad an cuideachta, nó mí-úsáid a bhaint aisti agus iad fós i bhfostaíocht. Is féidir le coirpigh agus eagraíochtaí coiriúla faisnéis a dhíol agus a cheannach agus ansin a úsáid. Mar mhalairt air sin, féadfaidh fostaí drochúsáida a roghnú, mar shampla rochtain iontaofa a fháil ar fhaisnéis agus leas a bhaint aisti  d’aon ghnó chun mí -iompar an fhostóra a nochtadh. Ó thaobh an sochaí de, is féidir gníomh den sórt sin maidir le sceithireacht a fheiceáil mar rud dearfach
Béar dubh Himiléach
Is ainmhí é an Béar dubh Himiléach. Mamach atá ann.
Bearna
Baile i gContae na Gaillimhe is ea Bearna agus í suite ar an R336 siar ó Chathair na Gaillimhe. Bhí 1,878 duine ina gcónaí i mBearna sa bhliain 2011. Is é Barna an leagan Béarla cé nach bhfuil stádas oifigiúil ag an ainm seo ó 2005 amach. Tá an suíomh nuachtáin Tuairisc.ie lonnaithe i mBearna.
Tagairtí
http://census.cso.ie/sapmap2011/Results.aspx?Geog_Type=ED&Geog_Code=27044&CTY=27
All Saints, Wolverhampton
Is ceantar suite i Wolverhampton é All Saints.
An tSín (idirdhealú)
Réigiún cultúrtha, limistéar geografach agus sibhialtacht is ea an tSín atá suite in oirthear na hÁise.
Tagraíonn an tSín do:
An tSín
deas|mionsamhail|300px|[[Balla Mór na Síne, a thógadh ón 3ú haois R.C. (Ríshliocht Qin) go dtí an 17ú aois I.C. (Ríshliocht Ming) ]]
Stair na Síne - amshraith
Hiina
Ned 'n Edna's Blend
Craoladh an t-aonú heipeasóid is fiche, "Ned 'n Edna's Blend", den tríú sraith is fiche The Simpsons ar an 13 Bealtaine 2012. Scríobh Jeff Westbrook an eipeasóid seo. D'fhéach 4.07 milliún duine ar an eipeasóid.
Mughrón mac Sochlacháin
Tríochú rí Uí Mhaine ba ea  Mughrón mac Sochlacháin  (bás 904).
Is é Mughrón an chéad rí Uí Mhaine a bhfuil taifead air ón mbliain 844. Sochlachán mac Diarmada ba ea a athair. Tugtar ghinealach a dhearthár, Murchatán (bás 936), mar a leanas: Óir gurb é an t-ainm deireanach sa liosta, b'fhéidir é nach ndearnadh rí eile de dhuine dá chlann.
Llangynnwr
51.8579°N, -4.2804°W
Baile i Sir Gaerfyrddin, an Bhreatain Bheag, is ea Llangynnwr, 87 km ó Caerdydd agus 289 ó Londain. Tá daonra 2,315 ann, agus tá 1,111 (48%) in ann Breatnais a labhairt.
Gillian Pinder
Is imreoir haca Éireannach í Gillian Pinder. Rugadh í ar an 5 Bealtaine 1992. Bhí sí mar chuid de scuad na hÉireann ag Corn an Domhain 2018 i Haca na mBan nuair a tháinig siad sa dara háit.
Cailceatóinin
deas|250px|thumb|Cailceatóinin Hormón, ar polaipeiptíd é, a shintéisítear is a tháltar i C-chealla i bhfaireog thíoróideach i mamaigh, agus i gcoirpíní bunbhrainciacha i veirteabraigh eile. Fuasclaítear mar fhreagairt ar leibhéil ardaithe chailciam sa bhfuil é, agus feidhmíonn sé chun na leibhéil eachtarcheallacha chailciam a laghdú.
Dave "Squatch" Ward
Is aisteoir Meiriceánach é David "Squatch" Ward, a rugadh sa bhliain 1957.
Seánra
mion I réimse na litríochta agus na n-ealaíon, is é atá i gceist le seánra (nó genre ) an cineál scéil atá i gceist, mar shampla, ficsean, rómáns, dráma staire, dráma grinn, tragóid, teacht-in-aois is araile.
Garal Himiléach
Is ainmhí é an garal Himiléach. Mamach atá ann.
An Cheathrú Chaol
Sráidbhaile in Éirinn is ea An Cheathrú Chaol (Carrowkeel as Béarla). Tá sé suite in iarthar na tíre i gContae na Gaillimhe.
Roisin Upton
Is imreoir haca Éireannach í Roisin Upton. Rugadh í ar an 1 Aibreán 1994. Bhí sí mar chuid de scuad na hÉireann ag Corn an Domhain 2018 i Haca na mBan nuair a tháinig siad sa dara háit.
Ionsamhlóir
Gaireas meicniúil, leictrimeicniúil nó ríomhaire chun samhlú réalaíoch d'eachtra nó córas a tháirgeadh. Baintear feidhm as a leithéid go minic nuair a bhíonn an fíor-rud an-chostasach nó doshroichte, chun oibrithe (i monarcha, córas leictreachais, traein, eitleán is eile) a thraenáil go sábháilte. In insamhlóir eitleáin, déantar na freagairtí optúla is meicniúla a atáirgeadh le grafaic ríomhaire is gluaiseachtaí, agus creathanna an bhord eitilte insamhlaithe. Sa chás céanna, is féidir ríomhairí a úsáid chun feiniméin i bhfad níos casta a insamhlú, le han-chuid athróg, cosúil le imshruthluithe san atmaisféar is aimsir chlamparach.
Cailceoláiria
Baill de ghné mhór plandaí bliantúla is ilbhliantúla, agus tom atá dúchasach do Mheiriceá Láir is Theas is ea cailceoláiria. Na duilleoga roctha i bpéirí urchomhaireacha; na bláthanna sainiúla démhaothánach, an maothán thíos séidte is cosúil le púitse. Fástar cineálacha mar mhaisiúchán, hibridí le bláthanna breactha buí, flannbhuí nó dearga, suas le 5 cm ar leithead.
100idí RC
thumb|Léarscáil d'Oirthear domhain timpeall 100 RC
Eachtraí
Cathanna éagsúla ar siúl idir na Rómánaigh agus treibheanna Gearmánacha (Cimbri et Teutoni, mar a dtugtar orthu) ó bhliain 109 RC go dtí 101 RC.
Llangynog (Powys)
52.8244°N, -3.4051°W
Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea LLangynog, 150.3 km ó Caerdydd agus 267 ó Londain. Tá daonra 332 ann, agus tá 122 (36.7%) in ann Breatnais a labhairt.
Dragan Chomódó
mion|Dragan Chomódó Is éard is dragan Chomódó ann ná laghairt mhonatóra thearc ó oirdheisceart na hÁise, dúchasach d'oileáin Chomódó, Flores, Pintja is Padar na hIndinéise. An laghairt is mó ar Domhan, suas le 3 m ar fhad. Dreapann is snámhann sé go maith. Áitríonn sé talamh féaraigh. Maraíonn sé muca is fianna go minic, agus tá sí in ann buabhall uisce fásta a mharú. Uaireanta ionsaíonn is maraíonn sé duine.
Ayeisha McFerran
Is imreoir haca Éireannach í Ayeisha McFerran. Rugadh í ar an 10 Eanáir 1996. Bhí sí mar chuid de scuad na hÉireann ag Corn an Domhain 2018 i Haca na mBan nuair a tháinig siad sa dara háit. Bhí sí roghnaithe mar chúl báire an chomórtais.
Ionradú bia
Próiseas conspóideach ina n-ionradaítear bia le gámaradaíocht chun a sheilfré a mhéadú. Réimsí áirithe dáileoga radaíochta a bhíonn i gceist. Tomhaistear an dáileog i ngraeanna (Gy), arb ionann grae is giúl fuinneamh radaíochta ionsúite in aghaidh cileagraim den ábhar atá á radú. Úsáidtear dáileoga níos lú ná 1 kGy chun bachlú a chloí ar phrátaí is oinniúin, aibiú torthaí a mhoilliú, agus feithidí ar ghráinní is spíosraí a mharú. Chun baictéir is fungais a mhilleann bianna a laghdú, baintear feidhm as dáileoga 1-10 kGy. Déantar bianna a steiriliú go hiomlán, gach baictéar is víreas a mharú orthu, le dáileoga os cionn 10 kGy. Ní ghlacann an-chuid daoine leis an bpróiseas seo ar chor ar bith, mar go bhfuil eagla orthu go gcuirfidh an radú isteach ar fholláine nó sábháilteacht an bhia ar shlí éigin. Ní bhíonn an bia radaithe radaighníomhach, ach seans go gcuirfidh an radú isteach ar na vitimíní sa bhia agus go gcruthóidh sé fo-tháirgí a bheadh mífholláin, fiú nimhiúil. De bhrí nach féidir a rá ó chuma an bhia ar radaíodh nó nár radaíodh é, bíonn an-tóir ar thástáil a thabharfadh freagra na ceiste seo.
Aontas (tacartheoiric)
[[Íomhá:Venn0111.svg|mion|200x200px| Aontas dhá thacar:
~A \cup B]] [[Íomhá:Venn_0111_1111.svg|mion|200x200px| Aontas trí thacar:
]] mion|200x200px| Is é aontas A, B, C, D, agus E gach rud seachas an limistéar bán. Sa thacartheoiric, is éard is an t-aontas (arna sonrú faoi ∪) de bhailiúchán de thacair ná an tsraith ar fad d'eilimintí sa bhailiúchán. Tá sé ar cheann de na hoibríochtaí bunúsacha trínar féidir tacair a chomhcheangal agus a bheith bainteach lena chéile. Tagraíonn aontas nialasach d’aontas de a náid (0) tacar agus tá sé, de réir sainmhínithe, cothrom leis an tacar folamh.
Chun míniú a fháil ar na siombailí a úsáidtear san alt seo, féach tábla na siombailí matamaitice.
Geibheannach mac Aodha
Ceathrú rí is tríocha Uí Mhaine ba ea Geibheannach mac Aodha (Meán-Ghaeilge Geibennach mac Aedha) (bás 973).
Is doiléir é réimeas Gheibheannaigh. Tharla roinnt eachtraí le linn a shaoil mar a leanas:
Ionscópacht
Próiseas ina gcuirtear ionstraim isteach in oscailt nó ducht sa cholainn chun amharc díreach a fháil agus/nó bithóipse a dhéanamh. Le hionscóp solúbtha snáithínghloine a dhéantar an próiseas, agus is féidir é a chur trí chainéil chaola is a chasadh thar chúinní go héasca. Le foinse chumasach solais is snáthoptaic, is éifeachtach an ionstraim seo, agus uaireanta cuimsíonn sí feistí breise cosúil le léas léasair chun obráidí go domhain sa cholainn a dhéanamh. I measc na samplaí tá broncascópacht (do na broncais), gastrascópacht (goile), cisteascópacht (lamhnán), agus ionscópacht ar an drólann, an t-aoineán, is an peireatóinéam.
Lisa Goes Gaga
Craoladh an dara heipeasóid is fiche, "Lisa Goes Gaga", den tríú sraith is fiche The Simpsons ar an 20 Bealtaine 2012. Scríobh Tim Long an eipeasóid seo. D'fhéach 4.82 milliún duine ar an eipeasóid.
Pogram Chív (1881)
Mhair Pogram Chív na bliana 1881 ar feadh trí lá. Thosaigh sé ar 26 Aibreán (7 Bealtaine), 1881 i gcathair Chív féin agus scaipeadh é go sráidbhailte sa réigiún máguaird. Lean ráigeanna foréigin ann go dtí an geimhreadh. Meastar gurb é pogram Chív an ceann is measa de na pograim a shéid trí Iardheisceart na Rúise Impiriúla i 1881. Lean na pograim ar aghaidh i rith an tsamhraidh, ag scaipeadh ar fud chríoch na hÚcráine (mar atá inniu ann) lena n-áirítear Gobharnóireachtaí Podolia, Volyn, Chernigov, Yekaterinoslav, agus cinn eile nach iad. Go háirithe, ní dhearna údaráis an tsáir aon iarracht é a stopadh. Ina mhionstaidéar Russians, Jews and the Pogroms of 1881-1882, áfach, tháinig John D. Klier, ollamh le Stair na nGiúdach nua-aimseartha i gColáiste na hOllscoile, Londain, a chaith beagnach a shaol acadúil ar fad ag déanamh taighde ar shaol na nGiúdach i gcríoch faoi smacht na Rúise, ar an tuairim, a mhalairt ar fad, gur thug rialtas an tSáir orduithe go gníomhach agus go minic arís agus arís eile do na póilíní, agus don lucht míleata na pograim a chur faoi chois. D'fhoilsigh siad forógraí freisin a chuir cosc ar chíréibeacha frith-Ghiúdacha.
Cailcít
Foirm mhianrach de charbónáit chailciam, CaCO3, agus an príomhchomhábhar in aolchloch is marmar. Is féidir go dtarlóidh sí mar thoradh ar dheascadh ó thuaslagáin atá saibhir i gcarbónáit chun aolchuisní is aolchoinnle a fhoirmiú agus struchtúr sceireacha coiréalacha a dhéanamh. Faightear criostail thrédhearcacha i ndeascthaí féitheacha, agus tugtar sparra Íoslannach orthu sin. Úsáidtear í i ndéanamh stroighin Portland.
Chloe Watkins
Is imreoir haca Éireannach í Chloe Watkins. Rugadh í ar an 7 Márta 1992. Bhí sí mar chuid de scuad na hÉireann ag Corn an Domhain 2018 i Haca na mBan nuair a tháinig siad sa dara háit.
Cronk Meayll
Is cnoc íseal in Oileán Mhanann é Cronk Meayll (Gaeilge: Cnoc Maol, Béarla: Mull Hill) lasmuigh de Creneash. Tá iarsma stáisiúin radair ón Dara Cogadh Domhanda fós ar mhullach an chnoic.
Dracaeine
Crann síorghlas, dúchasach do na hOileáin Chanáracha is Maidéara is ea an dracaeine (géineas Dracaena). Na géaga gearr ramhar, ag iompar crobhaingí duilleog scothliath nó scothghorm claíomhchruthach ag a gcinn. Na bláthanna beag scothghlas/bán. Na caora flannbhuí. Tugtar fuil an dragain ar an roisín a easbhrúnn an stoc, agus úsáidtear i vearnais é.
Muirgheas mac Domhnaill
Cúigiú rí is tríocha Uí Mhaine ba ea  Muirgheas mac Domhnaill  (bás 985).
Ní fheictear sna hannála Éireann ach a thásc gan sonraí eile.
Llangynyw
52.6703°N, -3.2915°W
Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea Llangynyw, 132.5 km ó Caerdydd agus 252 ó Londain. Tá daonra 573 ann, agus tá 202 (35.3%) in ann Breatnais a labhairt.
Cronk Vradda
Is ceann tíre in Oileán Mhanann é Cronk Vradda (Gaeilge: Cnoc Bhradda, Béarla: Bradda Hill nó Bradda Head) i ngar do Phurt Çhiarn. Is cuid de Raad ny Foillan (Bóthar an Fhaoileáin) é an cosán ó Bradda Heear go dtí an mullach.
Caildéara
mion|Loch an Chráitéir in Oregon, SAM Cráitéar mór bolcánach a chruthaítear nuair a shocraíonn iarmhar an bholcáin síos isteach sa seomra magma a folmhaíodh sa bhrúchtadh. Uaireanta líonann an caildéara le huisce chun loch cráitéir a dhéanamh (mar shampla, Loch an Chráitéir i stát Oregon).
Lizzie Colvin
Is imreoir haca Éireannach í Lizzie Colvin. Rugadh í ar an 4 Eanáir 1990. Ba bhall de scuad na hÉireann ag Corn an Domhain 2018 i Haca na mBan nuair a tháinig siad isteach sa dara háit.
Jonathan Pim (1806–1885)
Polaiteoir Éireannach ab ea Jonathan Pim (1806 – 6 Iúil 1885) a raibh aithne air freisin as a chuid oibre le linn an ghorta.
Ionstraim trasdula
Ionstraim réalteolaíochta chun aistear rinn spéire os cionn fadlíne an bhreathnóra a bhrath. Cheap an réalteolaí Danmhargach Ole Roemer (1644-1710) an chéad cheann i 1689. Go ginearálta, is teileascóp í atá feistithe ar ais chothrománach fhosaithe ionas gur féidir leis scuabadh trí phlána ceartingearach tríd an bhfadlíne. D'úsáidtí é le cloig a cheartú, trí am fosaithe áitiúil (meán lae, mar shampla) a thaifeadadh trí bhrath. Ós rud é go bhfuil an difríocht ama idir meán lae ag áit ar bith agus meán lae i nGreenwich cothrom le domhanfhad na háite sin, is féidir an ionstraim seo a úsáid chun domhanfhad áite a dhéanamh amach.
210idí RC
Eachtraí
D’ionsaigh na Rómánaigh cathair Sioracús sa bhliain 212 RC.
Treehouse of Horror XXIII
Craoladh an dara heipeasóid, "Treehouse of Horror XXIII", den cheathrú sraith is fiche The Simpsons ar an 7 Deireadh Fómhair 2012. Scríobh David Mandel agus Brian Kelley an eipeasóid seo. D'fhéach 6.57 milliún duine ar an eipeasóid.