cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
An Mhéisiliteach in Éirinn
Sna 1980í, rinne seandálaithe tochailt thábhachtach eile ag sliogcharn i gCuan an Chaoil, Baile an Fhirtéaraigh, Co. Chiarraí. Carn beag de shliogáin a caitheadh ar leataobh tar éis sliogéisc a ithe is ea sliogcharn. Bíonn siad le fáil ar línte cladaigh agus is táscairí maithe lonnaíochta iad. Thaispeáin na tochailtí ag Cuan an Chaoil gur shaothraigh na daoine na foinsí bia a bhí le fáil ar an gcósta agus gur úsáid siad clocha crua chun uirlisí a dhéanamh. B’áit lonnaithe shealadach í seo, a úsáideadh go séasúrach. Tháinig na seandálaithe ar fhianaise, i bhfoirm cnámha ainmhithe, do réimse leathan bia m.sh. fia rua, muc, giorria agus éin (foracha agus gainéad ina measc). D’aithin siad 14 speiceas ar leith d’iasc, ina measc ballach, eascann choncair, roc garbh, gearrthóir agus cadóg. Tháinig siad ar bhlaoscanna cnónna coille freisin
Smólach breacdhorcha
Tá an smólach breacdhorcha (Turdus naumanni ) ina bhall den fhine Turdidae a phóraíonn soir ó lár na Sibéire go dtí an Mhanchúir Thuaidh, an Mhanchúir Sheachtrach agus Sacailín. Tá dlúthbhaint aige leis an smólach ordúil T. eunomus a phóraíonn níos faide ó thuaidh; is minic a measadh gur bhall den speiceas céanna iad beirt.
Bíonn an speiceas seo ag pórú i gceantair choillearnaí oscailte; Tá an smólach ordúil, mar a bheifí ag súil leis, níos fulangaí de ghnáthóga sléibhtiúla agus ar imeall an tundra. Tá an speiceas seo imirceach go láidir, ag geimhriú san Áise Theas go hOirdheisceart na hÁise, go príomha sa tSín, sa Chóiré agus i dtíortha comharsanacha. Is fánaí neamhchoitianta é go dtí Iarthar na hEorpa.
Neadaíonn sé i gcrainn, ag breith 3-5 ubh i nead míshlachtmhar ach líneáilte go néata. Is minic a chruthaíonn éin imirceacha agus éin gheimhridh tréada beaga. Is ainmhí uiliteach é, ag ithe réimse leathan feithidí, go háirithe muiscítí, péisteanna talún agus caora.
Tá an smólach seo ar mheánmhéide ach téagartha, mheabhródh an stíl an cruth sacán beag duit. Tá an fho-eite deargdhonn, agus tá a mhálaí meathbhán.
Tá cúl agus ceann donn éadrom ag an smólach breacdhorcha. Tá an aghaidh, an brollach, na spotaí cliathánacha agus an tóin scothdhearg, agus tá an bolg agus an t-éadan bán, cé go bhfuil cúl agus tóin níos dúdhoinne agus go bhfuil an aghaidh, an brollach agus na spotaí cliathánacha dubh ag an smólach ordúil. Tá an bolg agus an fo-eireaball bán.
Tá an baineannach cosúil go leor leis an bhfireannach, ach tá patrún níos laige ag na neamhaibí.
B’fhéidir go bhfuil ceiliúr an smólaigh seo difriúil ón cheiliúr simplí fliúite nó feadaíl, cosúil leis an smólach dubh.
Tagann ainm an ghéinis ón Laidin Turdus, "smólach", agus cuimhníonn ainm an speicis ainm an nádúraí Ghearmánaigh Johann Andreas Naumann.
Fótaighreanadóireacht
Teicníochtaí chun plátaí miotalacha priontála a chruthú ar shorcóirí a iompraíonn íomhánna toin leanúnaigh (líne) is téacs leath-thoin, agus go príomha, léirithe i gcomhair clóbhuailte (téacsanna is léirithe) is greanphriontála. Leathnaítear tuaslagán solasíogair ar an bpláta miotail, nochtar an dromchla sin do chlaonchló na híomhá atá le greanadh, agus ansin eitseáiltear an pláta. Ina dhiaidh sin fanann an íomhá mar rilíf ar an bpláta nó sorcóir greanphriontála.
Lóistín
Tagraíonn lóistín d'úsáid áit chónaithe ghearrthéarmach, de ghnáth tríd an spás maireachtála a ligean ar cíos nó uaireanta trí shocrú éigin eile. Ní mór do dhaoine, a thaistealaíonn agus a fhanann as baile ar feadh níos mó ná lá, lóistín a fháil le haghaidh codlata, scíthe, bia, sábháilteachta, foscadh ó theochtaí fuar nó báisteach, stóráil bagáiste agus rochtain ar ghnáthfheidhmeanna tí. Is foirm den gheilleagar comhroinnte é lóistín.
Stómaí
San luibheolaíocht, is éard is stómaí (ón Ghréigis στόμα, stúma "béal" )) ann ná na póireanna (poill bheaga) a bhíonn ar dhromchlaí na nduille i bplandaí agus is trithu a théann an gás isteach (malartú gás) sa duille, tré idirleathadh gásach. Úsáidtear an téarma de ghnáth i dteannta a chéile chun tagairt a dhéanamh don choimpléasc stómach ar fad, ina bhfuil dhá sciathchill agus an phóir féin, dá ngairtear an cró stómach. Is léir a riachtanaí is atá na stomaí d'ionsú dé-ocsaíd charbóin agus ocsaigin i gcás na bplandaí glasa tíre. Bíonn dhá chill phaireincíomach, ar a dtugtar sciathchill nó cill ghardála orthu freisin), a mbíonn cuma maróige orthu, timpeall ar gach stóma agus braitheann méid gach stóma ar an méid uisce a bhíonn sna cealla gardála. Tig leo siúd an poll a leathadh nó a chaolú nó fiú a dhúnadh go hiomlán. Dá mhéad uisce a bhíonn iontu sea is mó a chuarann siad ó chéile agus sea is mó an cstóma. Nuair a bhíonn siad ar bheagán uisce, titeann siad chun a chéile agus caolaíonn an stóma dá réir. Ní hé an líon céanna stomaí a bhíonn san eipideirm uachtarach agus san eipideirm íochtarach araon, agus i gcásanna áirithe bíonn stómaí a bhíonn stómaí in easnamh ar fad ar an epideirm uachtarach. Bíonn cealla na méisifille suite istigh i gcorplár an duille, agus is trí na stómaí a ligtear aer isteach chuig dromchlaí fliucha chuid de na cealla; mura mbeadh an teagmháil sin acu leis an atmaisféar, ní tharlódh ionsú dé-ocsaide charbóin ar chor ar bith. Nuair a bhuaileann dé-ocsaíd charbóin atmaisféarach leis an scannán uisce a bhíonn ar na cealla piolise agus ar na cealla spúinsiúla, tuaslagaann sí; is féidir í a ionsú trí na cillbhallaí ansin.
Stella Steyn
Example Woman' (also known as: Example Woman of Explanation; place of birth (country), date of birth year of birth – place of birth] (country), date of death year of death) is an alleged woman used to create a sample biography for the WikiWomen project. The biography is copied to adapt to an existing WikiWoman.
Clann
Rugadh Stella ar an séú lá is fiche de mhí na Nollag 1907 i mBaile Átha Cliath do William Steyn a bhí ina fhiaclóir agus Bertha Steyn (née Jaffe). Bhuail siad le chéile agus phós siad i Luimneach i 1890. Ba é Stella an páiste ab óige de cheathrar clainne. Bhí Henry, Arthur agus Mabel freisin. Lean Henry ar aghaidh chun a bheith ina fhiaclóir, rinneadh dochtúir de Arthur agus phós Mabel fear darb ainm Michael Noyk a bhí mar aturnae Mícheál Ó Coileáin.
Oideachas
Fuair Stella a cuid oideachais i gColáiste Alexandra, Baile Átha Cliath. Ansin i 1924 nuair a bhí sí 16 chláraigh sí i Scoil Ealaíne Cathrach Bhaile Átha Cliath. Ba í Patrick Touhy múinteoir s'aici. I 1926 thug sí cuairt ar Pháras. Ó 1926 go 1931, bhí cónaí uirthi idir Páras agus Baile Átha Cliath. Ar a céad chuairt ar Pháras bhuail sí léi James Joyce. Ar cheann dá cuairteanna ar Pháras i 1929 chuir Joyce obair Steyn in aithne do Sylvia Beach(foilsitheoir Meiriceánach). Ansin, chuir sí léaráidí ar fáil do leagan srathaithe de 'Finnegans Wake' James Joyce.
Thaistil sí go dtí an Ghearmáin go luath sna 1930idí agus chláraigh sí i mí Iúil 1931 ag an Bauhaus (Scoil Ealaíne na Gearmáine) i Dessau. Mhúin Laszlo Moholy-Nagy agus Joost Schmidt dearadh grafach di freisin. Bhí Steyn ann nuair a thosaigh gluaiseacht na Naitsithe as ar dúnadh an Bauhaus.
Pósadh agus Teaghlach
Fuair Steyn pósta sa bhliain 1938 go dtí David Ross a bhí mar teangeolaí. Bhog siad go Sasana tar éis dóibh pósadh. Ní raibh aon pháistí acu.
Saol déanach agus bás
Fuair sí bás ar an 21 Iúil 1987 i Londain.
M1 (Éire)
Mótarbhealach in Éirinn is ea an bóthar M1, idir Baile Átha Cliath agus Corr an Charnáin ar an teorainn idir Contae Lú agus Contae Ard Mhacha. Is páirt den N1 é.
Rinne an rialtas an chéad mhótarbhealach in Éirinn ar dtús leis an M1, idir Domhnach Cearna agus Aerfort Bhaile Átha Cliath. Ní raibh sé ach timpeall 6 ciliméadar i bhfad roimhe sin. Tar éis sin, d’oscoil seachbhóthar Dhún Léire, agus ansin, seachbhóthar Bhaile Brigín.
Ansin, d’oscail an mótarbhealach idir Dún Léire agus Dún Dealgan. Tar éis sin, d’oscail sé idir Baile Brigím agus Dún Léir ar an seachbhóthar Dhroichead Átha, agus faoi dheireadh idir Aerfort Bhaile Átha Cliath agus Baile Brigín, ar an seachbhóthar Sord.
Agus, tá an mótarbhealach ag éirí níos mó fós. Faoi Láthair, tá an Tollán Phort Bhaile Átha Cliath á dhéanamh, agus tá pleananna ag an Riatlas na hÉireann agus na Breataine do mótarbhealach úr idir Dún Dealgan agus Iúr Chinn Trá i gContae an Dúin, ag trasna an teorainn.
clé|mion|An M1 in [[Éire (stát)|Éirinn]]
Liosta Feisirí An Comhphobal Eorpach do Ghual agus Chruach (1952–58)
Is liosta é seo de Feisirí An Comhphobal Eorpach do Ghual agus Chruach ó 1952 go 1958:
André Michelin
Déantúsóir boinn rubair a rugadh i bPáras ab ea André Michelin (1 Eanáir 1853 – 4 Aibreán 1931). Dhear sé féin is a dheartháir Édouard (1859– 1940) aerbhoinn indíshuite inaistrithe den chéad uair do ghluaisteáin. Thosaigh siad ag táirgeadh léarscáileanna ardchaighdeáin bóithre agus treoirleabhair do ghluaisteánaithe.
Coscán
deas|250px|thumb|Coscán Trealamh a úsáidtear chun fórsa a chur i bhfeidhm ar réad chun é a luasmhoilliú. Is é an bealach is coitianta chuige seo ná dromchla fosaithe a chur i dtadhall le dromchla gluaiste chun frithchuimilt a chruthú i gcoinne treo na gluaiseachta. Maidir le gluaisteáin, bíonn dhá shaghas coscáin in úsáid: coscán druma, agus coscán diosca.
Fótaileaisteachas
Athrú in airíonna tarchurtha solais solaid (mar shampla, plaisteach nó gloine) nuair a chuirtear faoi strus é. Ainm eile ar an bhfeiniméan is ea dé-athraontas ionduchtaithe go meicniúil. Is amhlaidh a athraíonn polarú an tsolais tharchurtha, agus is féidir é a bhrath tríd an solad a chur idir dhá pholaraitheoir thrasnaithe (is é sin, lena dtreonna tarchurtha ag dronuillinn dá chéile) agus strus a chur ar an ábhar. Feictear patrúin shainiúla dhaite ar féidir strus innealtóireachta a anailísiú uathu.
Neit
I Miotaseolaíocht na nGael, dia an chogaidh an ea Neid (Sean-Ghaeilge Néit ). Seanathair Bhalair (na bhFomhórach), agus fear céile Neamhain, ach scaití Badhbh, ab ea é. Deirtear chomh maith gurbh uncail an Daghdé é, a thug Aileach Néit dó, a deirtear i mball eile gurb uaigh Aodha mhic Daghdé é.
Maraíodh Neid sa Dara Cath Maighe Tuireadh.
Sanasaíocht
Is amhlaidh go bhfuil an t-ainm fréamhaithe ón bPrótai-Ceiltis *nei-t-, le brí troid nó fearg. Feictear beirt déithe le hainmneacha cosúla ar inscríbhinní Ceiltibéaracha: Neito; agus Mars Neto na Róimhe.
Flann Ó Riain
Cartúnaí, scríbhneoir agus gníomhaí Gaeilge ab ea Flann Ó Riain (nó Doll) (1929–2008). Rugadh é ar 18 Meán Fómhair 1929 i Leamhcán, Baile Átha Cliath. Ba iad Edmund Ryan, garda as Áth an Chuillinn, agus Nora (Brennan a sloinne roimh phósadh di) as Contae Laoise a thuismitheoirí. Is beag Gaeilge a bhí ag a athair féin, ach theastaigh uaidh go mbeadh a mhac líofa sa teanga agus ghlac sé post ar Árainn Mhór, Contae Dhún na nGall, áit ar thosaigh Flann ar a bhunoideachas. Agus an teaghlach ag bogadh thart ar mhaithe le poist a athar, d’fhreastail Flann ar scoileanna náisiúnta i nDún Búinne, Contae na Mí, agus ar Ard Fhearta, Contae Chiarraí, meánscoil na mBráithre Críostaí i dTrá Lí, Ciarraí, agus ar Choláiste Íosagáin, Baile Bhuirne, Contae Chorcaí. Tar éis dó cáiliú mar mhúinteoir bunscoile i gColáiste Phádraig, Droim Conrach, Baile Átha Cliath, mhúin sé ar feadh tamaill sa Cheapach Mhór, Contae Luimnigh, sular bhog sé go Scoil Chiaráin CBS, Domhnach Cearna, Baile Átha Cliath. Phós sé Norita Collins, ó Thigh Molaige, Contae Chorcaí ar 30 Meitheamh 1958 i séipéal Naomh Gabriel, Cluain Tarbh. Bhí triúr mac agus triúr iníonacha orthu, Aoife Ní Riain ina measc.
Cúlra
I 1962 bhuaigh sé comórtas cartún leis an iris mhíosúil Gaeilge Comhar, inar fhoilsigh sé cartúin go rialta ón mbliain 1965. Scríobh sé roinnt alt in Comhar freisin ar nós ‘Cartúnaithe an lae inniu’ (Meitheamh 1965) agus ‘Dialann éisteora’ (Eanáir 1987). Faoin ainm ‘Doll’, d’fhoilsigh sé cartúin in Hibernia, agus ó 1969 bhí sé ina chartúnaí rialta leis an Irish Independent agus an Evening Herald, agus é ag múineadh i rith an ama. Bhíodh súil ghéar aige ar bhréagacht an duine agus ar sheafóid agus áiféis; bhíodh sé ag spochadh as polaiteoirí, forbróirí, eagraíochtaí oifigiúla agus go leor eile, agus i rith na 1970idí is dócha gurbh é an cartúnaí polaitíochta ba mhó le rá in Éirinn é. Bhain sé go leor adhmaid as seasaimh dhaingne na bpáirtithe maidir leis an gcoimhlint sa Tuaisceart agus fimíneacht dhearcadh an státchórais i leith na Gaeilge. Bhuaigh a shaothar go leor duaiseanna meáin agus cuireadh píosaí ar taispeáint in Amharclann na Péacóige i mBaile Átha Cliath (Samhain 1972), sa Munster Arcade i gCorcaigh (Lúnasa 1973), i Halla Taispeántais Bhanc na hÉireann ar Sráid Bhagóid (Márta 1979), i dteach tábhairne Kitty O’Shea i Sráid na Canálach Móire (Nollaig 1983), agus ag imeachtaí rialta ar nós Sheachtain na Scríbhneoirí i Lios Tuathail agus Scoil Samhraidh Mherriman. Foilsíodh cuid dá scothshaothar i mbailiúcháin ar nós I gComhar le Doll (1970) agus Euphoria is a lovely word (1972). Tar éis gur scaoil Independent Newspapers óna phost é (dhiúltaigh na cúirteanna dá achomharc ar dhífhostú éagórach i mí Feabhra 1979), d’oibrigh sé ar feadh tamaill leis an Sunday Tribune.
Ba imreoir díograiseach liathróid láimhe agus cispheile é Ó Riain agus bhí sé ina chisteoir ar Chumann Cispheile Amaitéarach na hÉireann ar feadh dhá bhliain.
Gníomhaí Gaeilge
D’oibrigh sé freisin chun an Ghaeilge a chur chun cinn agus bhí sé ina bhall gníomhach de Chonradh na Gaeilge. Ba é bunaitheoir Chomhar na mBunmhúinteoirí, eagraíocht náisiúnta múinteoirí bunscoile a bunaíodh i Meán Fómhair 1968 chun úsáid na Gaeilge a spreagadh sa bhunoideachas. Bhí sé ina bhall de Chomhairle na Gaeilge freisin, ach d’éirigh sé as i bhFeabhra na bliana 1971 mar agóid i gcoinne na slí gur theip orthu beart éifeachtach a dhéanamh chun cosc a chur ar an Roinn Oideachais an bhunscoil i nDún Chaoin, Contae Chiarraí a dhúnadh. Ina chomhfhreagras rialta chuig leathanaigh litreacha na nuachtán náisiúnta, rinne sé gearán faoi na deacrachtaí a bhain le plé le ranna rialtais agus comhlachtaí leathstáit i nGaeilge. Cháin sé go háirithe an easpa clár Gaeilge ar RTÉ, agus i Meitheamh 1977 chaith sé seachtain i bPríosún Mhuinseo tar éis dó diúltú fíneáil £25 a íoc as gan ceadúnas teilifíse a bheith aige (rinne baill de Chonradh na Gaeilge agóid taobh amuigh den phríosún le linn na tréimhse a chaith sé faoi ghlas). I mí Dheireadh Fómhair 1978 chaith sé lá sa phríosún as diúltú fíneáil páirceála a íoc toisc gur i mBéarla amháin a bhí an ticéad. Sular thug sé aghaidh ar an bpríosún arís i mí na Samhna 1989, toisc nach raibh sé toilteanach fíneáil £50 a íoc as gan ceadúnas teilifíse a bheith aige, dhumpáil sé a theilifíseán i bhforhalla na Roinne Cumarsáide mar ghníomh stocaireachta.
Náisiúnachas
Ba náisiúnaí tiomanta é Ó Riain, a chreid go raibh dualgas ar náisiúnaithe Éireannacha aontachtaithe an tuaiscirt a thabhairt leo agus a chinntiú go raibh eolas acu ar na buntáistí a bhain le hÉirinn Aontaithe. Sa bhliain 1971 d’eisigh sé cuireadh poiblí chuig lánúineacha aontachtacha teacht ar cuairt go Baile Átha Cliath. D’fhreagair lánúin as Béal Feirste agus chaith siad deireadh seachtaine leis féin agus lena chlann ina dteach i gCluain Tarbh. Baineadh sult as oícheanta ceoil agus fuarthas blaiseadh de chultúr na hÉireann. Ina dhiaidh sin d’fhan Ó Riain i mBéal Feirste le Preispitéireach a bhí ag freastal ar ranganna Gaeilge. D’áitigh sé gurbh é an malartú cultúrtha an bealach ab fhearr le daoine a thabhairt le chéile agus gur éirigh le suim sa cheol, san amhránaíocht agus sa stair áitiúil buachan thar na deighiltí polaitíochta agus creidimh. Ceoltóir fonnmhar a bhí ann a sheinn an fheadóg stáin, an fheadóg mhór agus gaothuirlisí eile. Bhí sé ar bhunaitheoirí chraobh Bhinn Éadair de Chomhaltas Ceoltóirí Éireann agus ina chathaoirleach air sa bhliain 1968. Is minic a sheinn sé sna seisiúin cheoil ag scoileanna samhraidh agus geimhridh Merriman. D’admhaigh sé go raibh fonn rúnda air ‘fleadh cheoil a chur trí chéile ar fad trí ríleanna a sheinm ar a ócairín’ (I gComhar le Doll, clúdach cúil).
Colúin
Scríobh sé colún logainmneacha móréilimh, ‘Where’s that?’, san Irish Times ó Bhealtaine 1998 go Feabhra 2009, a thug deis dó a ghrá don teanga, don stair áitiúil agus don bhéaloideas a nascadh in aon cholún amháin, agus ba as an gcolún sin a tháinig ábhar an leabhair Townlands of Leinster and the people who lived there (2000). Chun foghlaim na dteangacha Ceilteacha a spreagadh, d’fhoilsigh sé Lazy way to Irish (1993) agus Lazy way to Welsh (1995), inar úsáideadh cartúin mar an príomh-mheán teagaisc. Nuair a theip ar a chaidreamh lena bhean chéile bhog sé go dtí an Ardán, Eatharlach, ag bun shléibhte na Gaibhlte i gContae Thiobraid Árann. Chónaigh sé ansin lena pháirtí, Annette McHugh, agus rinne cathaoirleacht ar Ghaelscoil Thiobraid Árann. Bhí sé le feiceáil sa chlár Aisling Gheal a craoladh ar theilifís RTÉ 2 ar 29 Aibreán 1980. Chun caoga bliain dá shaothar a cheiliúradh, craoladh an clár File na gCartún ar TG4 ar an 10 Eanáir 2001.
Ríshliocht Windsor
Tá Ríshliocht Windsor i réim ar an Ríocht Aontaithe i láthair na huaire.
An tsúil
mion|clé|Oiriúnú de shúil an duine mion|clé Orgán coirp is ea an tsúil. Is orgán radhairc atá ann.
Coolio
Ba rapálaí, léiritheoir ceoil, agus aisteoir Meiriceánach é Artis Leon Ivey Jr. (1 Lúnasa 1963 – 28 Meán Fómhair 2022), nó Coolio mar ab fhearr aithne air. Bhain Coolio clú is cáil amach i lár na 1990idí lena chuid albam It Takes a Thief (1994), Gangsta's Paradise (1995), agus My Soul (1997). B'fhearr aithne air as a amhrán “Gangsta's Paradise” a bhuaigh Gradam Grammy sa bhliain 1995, chomh maith le “Fantastic Voyage” (1994), “1, 2, 3, 4 (Sumpin’ New)” (1996), agus “CU When U Get There” (1997).
Sheinn sé an téamamhrán “Aw, Here It Goes!” don tsraith theilifíse Kenan & Kel ar Nickelodeon i 1996. Ó 1996 ar aghaidh, d'eisigh Coolio a chuid albam go neamhspleách. Chruthaigh sé sraith ghréasáin dar teideal Cookin' with Coolio agus d'fhoilsigh sé leabhar cócaireachta freisin. Tháinig clú agus cáil air i dtús báire mar bhall den ghrúpa rapcheoil gangsta WC and the Maad Circle in éineacht le WC agus a dheartháir, Crazy Toones.
Cosliacht
Staidéar ar struchtúr is feidhmiú na coise ina sláinte, agus a cuid neamhord is míchumaí. Tugtar coslia nó dochtúir na gcos ar dhochtúir a bhíonn ag plé leis.
Athcheannach sprice
Is éard atá i gceist leis an gcoincheap athcheannach sprice, i réimse an airgeadais, ná gnólacht a bheith ag athcheannach a stoic féin ó thairgeoir poitéinsiúil.
Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise 2019
Beidh Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise 2019 an chéad eagrán bliantúil de Chomórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise.
1970
Eachtraí
mion|275px|dheis|21 Iúil 1970: Críochnaíodh an Damba Aswan, san [[An Éigipt|Éigipt. (Sa bhliain 1960 a cuireadh tús lena thógáil.)]]
Litríocht na Gaeilge
Cuir téacs neamhfhormáidithe anseo
Aosdána
Acadamh neamhfhoirmiúil de scríbhneoirí, lucht léinn, agus ealaíontóirí Éireannacha is ea Aosdána. Bhunaigh an Chomhairle Ealaíon an grúpa sa bhliain 1981. Faigheann an t-acadamh agus a bhaill liúntais ó rialtas na hÉireann. Tá sé mar aidhm ag Aosdána aitheantas a thabhairt dá bhaill, chomh maith leis na healaíona a chur chun cinn in Éirinn.
Reachtanna Í
Bhí Reachtanna Í curtha i bhfeidhm i 1609, agus de réir na reachtanna seo bhí ar Taoisigh na nGarbhchríocha a n-oidhrí a sheoladh chuig scoileanna Protastúnacha Béarla sna hIsealchríocha Ghallda.
Aosdána
Coinníollacha Ballraíochta
Tá uimhir theoranta cheadaithe de 250 ball san acadamh seo agus tá 228 ball ann i láthair na huaire. Is gá gur rugadh na baill in Éirinn nó go bhfuil siad ina gcónaí anseo le cúig bliana anuas ar a laghad. Roghnaítear baill nua ar ainmniú baill amháin agus le vótáil i measc na mball go léir. Tharla sé le déanaí, gur tugadh cead d'ailtirí agus do chóragrafaithe a bheith ina mball.
Saoithe
Tugtar an teideal 'Saoi' (.i. duine críonna) ar bhaill áirithe, mar aitheantas dá n-éachtaí ealaíne. Ní bhíonn an onóir seo bronnta ach ar chúigear ball ar a mhéid, ag aon am amháin. Ag na baill féin a bhíonn na Saoithe á dtoghadh. Bronnann Uachtarán na hÉireann an teideal seo (i bhfoirm Torc Óir) ar dhuine agus coinníonn an duine an stádas seo ar feadh a s(h)aoil.
Reachtanna Í
De bharr seo is uilig, chinn Clann MhicUisdean agus clann Clann Mhic Leòid Na Hearadh glacadh leis an Phrotústúnachas.
Aosdána
Cnuas
Bronntar Cnuas (deontas) ar na baill, ar choinníollacha áirithe. Is deontas é seo a cheapadh le cur ar chumas na n-ealaíontóirí a n-aird go léir a dhíriú ar a gcuid ealaíne, gan a bheith buartha faoi airgead maireachtála. Déantar athbhreithniú ar an teidlíocht i leith an chnuais, gach cúig bliana. Bhí luach €12,180 ar an gCnuas sa bhliain 2006. In éineacht leis sin, tá scéim sochar pinsin á cur ar fáil do na baill chomh maith ag an gComhairle Ealaíon.
Conspóid
Spreagadh conspóid san eagraíocht seo sa bhliain 1997, nuair a rinne ball amháin, an file Máire Mhac an tSaoi, iarracht tabhairt ar na baill go léir an scríbhneoir Francis Stewart a chaitheamh amach as an ngrúpa. Theip ar an rún agus d'éirigh Mhac an tSaoi as a ballraíocht féin san eagraíocht mar agóid ina choinne seo. Ba é an chúis leis seo ná an mhíshástacht a bhí ar Mhac an tSaoi i leith na bainte a bhí ag Francis Stewart leis na Naitsithe sa Ghearmáin le linn an Dara Cogadh Domhanda.
Príomh-Ghobharnóir na hÉireann
Ainmníocht
Is scáth-théarma é "príomh-ghobharnóir" beannaithe ag lucht staire an ochtú haois déag, Walter Harris agus John Lodge, agus ina dhiaidh sin úsáideann go leor staraithe agus reachtanna iad. Úsáideadh é ó am go ham roimhe sin. Ceapadh na príomh-ghobharnóirí faoi theidil éagsúla, agus ba iad seo a leanas na cinn ba choitianta:
mion|1895-1902: 5th Earl Cadogan I measc na dteideal nach bhfuil chomh coitianta sin tá anprócadóir (Béarla: procurator agus gobhadóir (Béarla: gubernator), agus an teideal sealadach custos nó coimeádaí (Béarla: keeper).
Uaireanta d'fhreastail daoine aonair le teidil dhifriúla ag an am céanna, agus sa chás sin ba é an t-ord tosaíochta ná: leifteanant> giúisteoir> custos> leas-leifteanant> leasghiúisteoir. Cuireadh an teideal “Leas” (Béarla: Deputy), agus “Fear Ionad" (Béarla: Lord Deputy) ina dhiaidh sin, i bhfeidhm ar dtús ar an té a bhí ina ionadaí do leifteanant neamhchónaitheach an rí, nuair a bhí an teideal deireanach ina onóir a bronnadh ar aicme uasal fabhraithe Sasanach. Le déanaí, glaodh Tiarna Breitheamh ar áitritheoir cónaithe sin.
Rinne na hAchtanna um Athchóiriú an Dlí Reachtúil sna 1890í bearradh ar na foirmlí ar nós “an Tiarna Leifteanant nó Príomh-Ghobharnóir nó Gobharnóirí eile na hÉireann” ó ghníomhartha níos sine na parlaiminte, ag caighdeánú go “an Tiarna Leifteanant”.
Stair
In Éirinn na Normannach mar atá i Sasana, cuiredh feidhmeanna feidhmiúcháin agus breithiúnacha an phríomhghiúisteoir le chéile. Scar oifig bhreithiúnach an Tiarna Príomh-Bhreitheamh na hÉireann ó oifig an phríomh-ghobharnóra níos déanaí. Sa chúigiú haois déag, thosaigh príomh-ghobharnóirí, go háirithe Iarlaí Chill Dara, ag tabhairt faoi thionscnaimh i bParlaimint na hÉireann i gcoinne mhianta na cúirte Sasanaí. Spreag sé seo Dlí Poynings a ritheadh sa bhliain 1495 chun dlíthe na hÉireann a chur faoi réir leasú agus crosadh ag Coiste na Ríchomhairle Sasanaí. mion|1915-1918: 1st Viscount Wimborne Ó 1569 go 1672, bhí an chuid is mó den talamh faoi dhlí míleata agus bhí teachtaí réigiúnacha ag an Fear Ionaid, sé sin Tiarna-Uachtarán na Mumhan agus Tiarna-Uachtarán Chonnacht. Ó Chogaí an Dá Rí go dtí Bunreacht 1782, ba uaisle Briotanach an Tiarna Leifteanant a tháinig go hÉirinn ach ar feadh gach dhá bhliain, nuair a bhí an Pharlaimint i seisiún; ba é a phríomhról ná reachtaíocht a stiúradh tríd an bParlaimint. Rinne triúr Tiarnaí Príomh-Bhreitheamh de bhrí oifige (ex-officio) ionadaíocht d'uireasa an bhiocáire. Sa bhliain 1757 bhí Iarla Chill Dara (an 1ú Diúc Laighean ina dhiaidh sin) ar dhuine de na Breithiúna sin agus bhíothas ag súil go gceapfaí é mar an t-aon Tiarna Príomh-Bhreitheamh, ach diúltaíodh dá thairiscint.
Le Acht an Aontais 1800, cuireadh deireadh le Teach na gComóntach. Bhí ról an Leasrí (nó Fear Ionaid an Rí) searmanach agus bhí éilimh ann go gcuirfí deireadh leis. Bhí sé ina chónaí i Lóiste an Leasrí i rith a théarma, ach níor ceapadh aon Éireannach go dtí an Bíocunta FitzAlan i mbliain dheireanach na hoifige.
Le linn Chogadh na Saoirse, rinne an Tiarna French iarracht ról níos gníomhaí a choinneáil, ach diúltaíodh dó. Chruthaigh Acht Rialtais na hÉireann 1920 Tuaisceart Éireann agus Deisceart na hÉireann ach choinnigh sé Tiarna Leifteanant aonair don dá dhlínse. Nuair a tháinig Saorstát na hÉireann in áit Deisceart na hÉireann i mí na Nollag 1922, cuireadh Gobharnóir Ginearálta Shaorstát na hÉireann nó Seanascaí (cuireadh deireadh leis i 1936), agus Gobharnóir Thuaisceart Éireann (cuireadh deireadh leis i 1973) in ionad an Leas mion|1918-1921: Field Marshal Sir John French
Liosta
mion|1921-1922: 1st Viscount FitzAlan of Derwent
William Powell
B'aisteoir Meiriceánach é William Horatio Powell (29 Iúil, 1892 – 5 Márta, 1984). Ainmníodh é don ngradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1935 agus 1937.
Felix Knight
B'aisteoir Meiriceánach é Felix Knight (1 Samhain, 1908 – 18 Meitheamh, 1998).
Acadamh Ríoga na hÉireann
Is acadamh do lucht léinn na hÉireann é Acadamh Ríoga na hÉireann (Béarla: Royal Irish Academy). Is ag an Acadamh seo atá ceann de na bailiúcháin is mó de láimhscríbhinní Gaeilge ar domhan. Tá litríocht agus timpeallacht na hÉireann mar chúraim faoi leith ag an Acadamh.
D'fhoilsigh an tAcadamh an Dictionary of the Irish Language, faoi eagarthóireacht E.G. Quin, sa bhliain 1984. Cé go bhfuil a leithéid d'ainm ar an bhfoclóir, is iad an tSean- agus an Mheán-Ghaeilge príomhábhair an fhoclóra.
Tá an tAcadamh ag obair ar ollfhoclóir Nua-Ghaeilge, Foclóir na Nua-Ghaeilge (FNG) faoi eagarthóireacht Úna Uí Bheirn, i láthair na huaire.
Foilsíonn an tAcadamh an iris Irish Studies in International Affairs  gach bliain chomh maith. Baineann an foilseachán seo le caidreamh idirnáisiúnta, go háirithe le gnóthaí eachtracha na hÉireann.
Foilsíonn an t-Acadamh Ériu, iris acadúil faoi theanga na Gaeilge.
Eileen MacDonagh
Example Woman' (also known as: Example Woman of Explanation; place of birth (country), date of birth year of birth – place of birth] (country), date of death year of death) is an alleged woman used to create a sample biography for the WikiWomen project. The biography is copied to adapt to an existing WikiWoman.
Bunús
Rugadh Eileen MacDonagh sa Ghaobhach, Contae Sligeach i 1956. Ba Dealbhóir í ó
Anseo deir sé cad as don bhean srl., go minic freisin cé hí a teaghlach (cáiliúil).
Óige agus Oideachas
Anseo is féidir linn níos mó a fhoghlaim faoina hóige agus mar sin de.
Pósadh agus Teaghlach
Seans go raibh an bhean pósta, nó go bhfuil sí fós. Seans freisin go raibh leanaí aici. Scríobh faoi sin.
Ré thábhachtach dá saol
B’fhéidir go raibh tréimhse eile ann ina ndearna an bhean go leor rudaí tábhachtacha nó ina raibh taithí acu uirthi.
Gairm
Cúiseanna a bhfuil clú uirthi; tábhacht nó tionchar ag baint léi.
Saol déanach agus bás
Nuair atá sé sin indéanta, scríobhaimid faoin bhean, cén chuma a bhí ar dheireadh a saoil agus cén dóigh a bhfuair sí bás. B’fhéidir go raibh sí tinn nó go bhfuair sí bás le seanaois.
Oidhreacht
Cad eile atá againn den bhean seo? Ar fhág sí leabhair nó saothar eile, an féidir linn fós cuairt a thabhairt ar áiteanna ina raibh sí ina saol agus rianta fágtha? Rud éigin mar sin.
File
Duine a chumann dánta nó filíocht is ea file.
Ann Sothern
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Ann Sothern (22 Eanáir 1909 – 15 Márta 2001).
Homafóibe
Feictear homafóibe in aon áit nach bhfuil cearta ag duine aerach. Mothaítear homafóibe cibé áit a luaitear iad mar ghrúpa ar leith. Cloistear homafóibe cibé áit a ainmnítear pósadh aerach mar aoir.
Sanasaíocht
Ón Laidin agus ón Ghréigis a tháinig an focal homo "ὁμο", "ionann" agus "φοβία", fóibe nó "eagla". mion|177x177px|Ionsaí sa bhliain 2009 i d[[Tel Aviv ]]
San Aontas Eorpach
Ghlac Parlaimint na hEorpa rún sa bhliain 2005 lenar cáineadh an homafóibe agus an t-idirdhealú ar bhonn an treoshuímh ghnéasaigh. Faoi mar a taispeánadh le torthaí Shuirbhé an Eorabharaiméadair Iúil 2008 faoin Idirdhealú, measann breis is leathchuid de shaoránaigh an  Aontais Eorpaigh, ar an meán, go bhfuil an t-idirdhealú ar fhorais an treoshuímh ghnéasaigh forleathan ina dtír. clé|mion|279x279px|2006 sa Ríocht Aontaithe I samhradh 2007 d’iarr Parlaimint na hEorpa ar an Gníomhaireacht nuabhunaithe um Chearta Bunúsacha tuarascáil chomparáideach a fhorbairt lena gclúdófaí gach Ballstát den Aontas Eorpach maidir leis an scéal ó thaobh na homafóibe agus an idirdhealaithe ar bhonn an treoshuímh ghnéasaigh.
Caithfidh ceannairí polaitíochta seasamh láidir a ghlacadh i gcoinne na homafóibe agus an idirdhealaithe i gcoinne daoine LADT agus daoine tras-inscne,
In Éirinn
De réir roinnt staidéar atá déanta tá cuid mhaith den mhaistíneacht scoile homafóbach.
Basildon Park
Is teach mór suite i mBerkshire é Basildon Park.
Caillteanas bithéagsúlachta
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Summary_of_major_environmental-change_categories_expressed_as_a_percentage_change_%28red%29_relative_to_baseline_-_fcosc-01-615419-g001.jpg/220px-Summary_of_major_environmental-change_categories_expressed_as_a_percentage_change_%28red%29_relative_to_baseline_-_fcosc-01-615419-g001.jpg|mion| Achoimre ar phríomhchatagóirí athraithe comhshaoil a bhaineann leis an mbithéagsúlacht arna léiriú mar chéatadán den athrú atá faoi thionchar an duine (i ndearg) i gcomparáid leis an mbonnlíne (gorm) Áirítear le caillteanas bithéagsúlachta díothú domhanda speiceas éagsúil, chomh maith le laghdú áitiúil nó caillteanas speiceas i ngnáthóg áirithe, rud a fhágann go gcailltear éagsúlacht bhitheolaíoch. Féadfaidh an feiniméan deireanach sin a bheith sealadach nó buan, ag brath ar cibé an bhfuil an díghrádú comhshaoil as a dtagann an caillteanas inchúlaithe trí athchóiriú éiceolaíoch / teacht aniar an éiceachórais nó go héifeachtach buan (m.sh.trí chaillteanas talún). Tá géarchéim bithéagsúlachta á tiomáint ag gníomhaíochtaí daonna mar thoradh ar an díobhadh domhanda reatha (ar a dtugtar an séú olldíothú nó an díobhadh Antrapaicéinigh go minic) a bhrúnn níos faide ná na teorainneacha pláinéadacha agus go dtí seo tá sé cruthaithe go bhfuil sé dochúlaithe..
Cé gur feiniméan níos drámatúla agus níos tragóidí é buanchaillteanas speiceas domhanda ná athruithe réigiúnacha ar chomhdhéanamh speiceas, is féidir le mionathruithe fiú ó staid chobhsaí shláintiúil tionchar suntasach a imirt ar an ngréasán bia agus ar an mbiashlabhra sa mhéid gur féidir le laghduithe i speiceas amháin dochar a dhéanamh don slabhra iomlán (comhdhíobhadh),  as a leanann laghdú foriomlán ar bhithéagsúlacht. Is gnách go gcuirtear in aghaidh éifeachtaí éiceolaíocha na bithéagsúlachta nuair a chailltear í. Mar thoradh ar bhithéagsúlacht laghdaithe ach go háirithe, laghdaítear seirbhísí éiceachórais agus faoi dheireadh is baol láithreach é do shlándáil an tsoláthair bia, ach bíonn iarmhairtí sláinte poiblí níos buaine ann don duine..
Tá eagraíochtaí idirnáisiúnta comhshaoil i mbun feachtais chun caillteanas bithéagsúlachta a chosc le blianta fada anuas, tá oifigigh sláinte poiblí tar éis é a chomhtháthú isteach sa chur chuige Aon Sláinte i leith cleachtas sláinte poiblí,agus tá caomhnú na bithéagsúlachta níos mó agus níos mó ná riamh ina chuid den bheartas idirnáisiúnta. Mar shampla, tá Coinbhinsiún na NA ar Éagsúlacht Bhitheolaíoch dírithe ar chaillteanas bithéagsúlachta a chosc agus ar limistéir fhiáine a chaomhnú go réamhghníomhach. Tá an tiomantas idirnáisiúnta agus na spriocanna don obair seo cuimsithe faoi láthair ag Sprioc Forbartha Inbhuanaithe 15 "An Saol ar Talamh" agus Sprioc Forbartha Inbhuanaithe 14 "An Saol Faoi Uisce". Mar sin féin, fuarthas amach i dtuarascáil Chlár Comhshaoil na Náisiún Aontaithe ar "Making Peace with Nature" a eisíodh in 2020 gur theip ar fhormhór na n-iarrachtaí sin a gcuid spriocanna idirnáisiúnta a bhaint amach.
Ráta caillteanais
"You know, when we first set up WWF, our objective was to save endangered species from extinction. But we have failed completely; we haven't managed to save a single one. If only we had put all that money into condoms, we might have done some good." — Sir Peter Scott, Bunaitheoir an Chiste Dhomhanda don Dúlra, Cosmos Magazine, 2010 }} Meastar go bhfuil an ráta reatha caillteanais éagsúlachta domhanda 100 go 1000 uair níos airde ná an ráta díothaithe cúlra (a tharlaíonn go nádúrtha), níos tapúla ná ag aon am eile i stair an duine, agus táthar ag súil go bhfásfaidh sé fós sna blianta atá le teacht.. Spreag na treochtaí díothaithe seo atá ag ardú go tapa agus a théann i bhfeidhm ar go leor grúpaí ainmhithe lena n-áirítear mamaigh, éin, reiptílí, amfaibiaigh agus éisc ghath-eite eolaithe chun géarchéim bhithéagsúlachta chomhaimseartha a fhógairt.
Parlaimint Thuaisceart na hÉireann
mion|Cnoc an Anfa Bhí Parlaimint Thuaisceart na hÉireann i bhfeidhm ó 7 Meitheamh 1921 go dtí 30 Márta 1972. mion
Stair
Ar 22 Meitheamh 1921, d'oscail Seoirse V Parlaimint Thuaisceart na hÉireann i Halla na Cathrach, i mBéal Feirste.
D'osclaíodh Stormont (Cnoc an Anfa) ar Eastát Star Monadh sa bhliain 1932.
Fótaiméadracht
Tomhas an tsolais is a ráta tarchurtha. Ní hionann is radaiméadracht, baineann fótaiméadracht le minicíochtaí (tonnfhaid) sofheicthe amháin, agus cuireann san áireamh íogaireacht neamhchothrom na súile do sholas de mhinicíochtaí difriúla. Is tábhachtach í i ngrianghrafadóireacht agus dearadh soilsithe. Tomhaistear an flosc lonrúil i lúmain (lm), agus freagraíonn sé seo dá gcumhacht radanta sa radaiméadracht. Tomhaistear an déine lonrúil (a fhreagraionn don déine radanta sa radaiméadracht) i gcaindéilí (cd). Tomhaistear an lonras, a fhreagraíonn don radantas sa radaiméadracht, in aonaid cd m -2. Agus tomhaistear an soilseas (ag freagairt don lonradas sa radaiméadracht) i lucsaí (lx).
Míciríosa
Baint choitianta shiombóiseach a chruthaítear idir fungas is fréamhacha planda. I míciríosa eactatrófach, a fhaightear i gcuid mhaith crann, fásann an fungas taobh amuigh de na fréamhacha chun truaill a dhéanamh orthu, ag teacht in ionad ribí na bhfréamhacha. I míciríosa iontrófach, a fhaightear i magairlíní is fraoch, fásann an fungas taobh istigh de chealla na fréimhe agus ina measc. I gcórais mhíciríosacha bíonn cumas feabhsaithe asúite, is na plandaí ionfhabhtaithe in ann coimhlint a dhéanamh níos fearr ná plandaí neamhionfhabhtaithe, agus faigheann an fungas sochar as cothaithigh a chuireann an planda ar fail. In an-chuid cásanna de cheangail mhíciríosacha, ní bhláthaíonn an planda i gceart gan an compánach fungasach.
Smólach ordúil
Tá an smólach ordúil (Turdus eunomus) ina bhall den fhine Turdidae a phóraíonn soir ó lár na Sibéire go dtí Kamchatka, ag geimhreadh go dtí an tSeapáin, an tSín Theas agus Maenmar. Tá dlúthbhaint aige leis an smólach Naumann (T. Naumanni) a phóraíonn níos faide ó  dheas; pórú níos faide ó dheas;  is minic a measadh gur bhall den speiceas céanna.iad beirt. Tagann an t-ainm eolaíoch ón Laidin Turdus, "smólach" agus eunomos ón Sean-Ghréigis, eunomos, "ordúil".
Bíonn an speiceas seo ag pórú i gceantair choillearnaí oscailte, ach murab ionann agus ansmólach Naumann, tá an smólach ordúil níos fulangaí sna gnáthóga sléibhtiúla agus ar imeall an tundra. Tá an speiceas seo imirceach go láidir, ag geimhreadh ó dheas go dtí oirdheisceart na hÁise, go príomha sa tSín agus i dtíortha comharsanacha. Is fánaí neamhchoitianta é in iarthar na hEorpa. I mí na Nollag 2016 nuair a chonaic duine i Derbyshire sa Ríocht Aontaithe ceann acu, tháinig na céadta éanbhreathnóiríamach  chun é a fheiceáil. clé|mion| Ó Tearmann Fiadhúlra Senchal, Darjeeling, an [[An India|India. ]] Neadaíonn sé i gcrainn, ag breith 3-5 ubh i nead míshlachtmhar ach líneáilte go néata. Is minic a chruthaíonn éin imirceacha agus éin gheimhridh tréada beaga. Is uiliteoir é ag ithe réimse leathan feithidí, go háirithe muiscítí, péisteanna talún agus caora.
Tá an smólach meánmhéide ach téagartha, mheabhródh a chruth sacán beag duit. Tá an fho-eite deargdhonn, agus tá mála meathbhán aige.
Tá cúl agus tóin an smólaigh ordúil dúdhonn; aghaidh, brollach, agus cliath dubh agus tá an bolg agus an t-éadan bán. I gcomparáid leis, tá cúl agus ceann níos donn-éadromaí  ag an smólach Naumann; tá an t-aghaidh, an brollach, na spotaí cliathánach agus an tóin níos dearg, agus tá an bolg agus an t-éadan bán. na spotaí cliathánacha agus an tóin níos scothdheirge, agus tá an bolg agus an fo-eireaball bán. Tá an baineannach cosúil go leor leis an bhfireannach, ach tá patrún níos laige ag na neamhaibí..
Foclóir Stairiúil na Nua-Ghaeilge
Is é atá i gceist le Foclóir Stairiúil na Nua-Ghaeilge ná tionscadal ollmhór foclóireachta don Nua-Ghaeilge, atá idir láimh ag Acadamh Ríoga na hÉireann faoi stiúir Una Uí Bheirn. Bailíodh focail ó fhoinsí a scríobhadh idir 1600 agus 1882 cheana féin, agus d'fhoilsíodh an t-ábhar sin ar dhlúthdhiosca faoin teideal Corpas na Gaeilge 1600-1882. Táthar ag scanadh ábhair ó 1882 i leith ó 2005 amach in aonad speisialta ar an gCarraig, Co. Dhún na nGall.
Marie Stopes
Beatha
clé|mion Rugadh Stopes i nDún Éideann ar 15 Deireadh Fómhair 1880, ach d'fhás sí suas i Londain. Bhí clú na fíneáltachta uirthi. Thuill sí céim dochtúra sa phailé-ointeolaíocht sa Choláiste Ollscoile, Londain sa bhliain 1905 agus in aois 25 di. D'oibrigh sí ansin mar pailae-ointeolaí in Ollscoil Manchester.
Phós Stopes arís sa bhliain 1918, fear saibhir darbh ainm Humphrey Verdon Roe agus bhí mac acu in 1924.
Foilsíodh an leabhar “Grá an Phósta” nó "Married Love" le Marie Stopes ar  26 Márta 1918. Spreag an leabhar an-chonspóid ag an am. Bhí leabhar sárdhíola aici an bhliain dár gcionn, "Wise Parenthood: a Book for Married People;. Bhunaigh Stopes a céad chlinic chun breithrialú a chuir ar fáil i Holloway Londain ar an 17 Márta 1921. [[Íomhá:Married Love Cover.jpg|mion| Spreag Grá an Phósta (1918) an-chonspóid.
Eoiginic agus ciníochas
Bhí gnéithe eoiginic agus ciníoch ag baint len obair. Ba bhean í lena linn. Bhí Stopes ag iarraidh lucht den "íseal aicme" a laghdú. Ba maith léi aimridiú éigeantach a chur i bhfeidhm. Ach ní raibh sí i bhfabhar ginmhilleadh ar chor ar bith.
Ní raibh aon cheilt ar an gciníochas ina cuid ráiteas. Scríobh sí filíocht, le claonadh polaitiúil, mar shampla “Catholics, Prussians, the Jews and the Russians, all are a curse, or something worse.” Bhí Stopes i dteagmháil le Adolf Hitler ar feadh tamaill.
Jane Withers
Is iar-aisteoir Meiriceánach í Jane Withers (12 Aibreán 1926 - 7 Lúnasa 2021).
Margaret Hamilton (ban-aisteoir)
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Margaret Brainard Hamilton (9 Nollaig 1902 – 16 Bealtaine 1985).
Stórasc
Guma cumhra a fhaightear trí ghearrthacha a dhéanamh i stoc an ghuma mhilis nó an chrann stóraisc (crann beag duillsilteach le crobhaingí crochta de 3-6 bhláth bán, dúchasach do réigiún na Meánmhara).
Fótaimicreagraf
Grianghraf réada a bhreathnítear trí mhicreascóp. I gcórais optúla is féidir formhéadú suas le × 2000 a bhaint amach, agus teicníochtaí feabhsaithe íomháithe, cosúil le soilsiú dúréimse, paschodarsnacht, is polarú daite, a úsáid. Le leictreonmhicreascóp is gá grianghraf den íomhá scanta a thógáil ó fheadán léirithe ardghéire le tréimhse fhada nochta chun earráidí a bhaineann leis an scanadh a sheachaint. Sa chás seo, is féidir formhéadú suas le × 10 6 a bhaint amach.
Smólach an tsléibhe
Is éan í smólach an tsléibhe (M. solitarius). Is baill d'fhine na Muscicapidae iad.
Liam Ó Loingsigh
Bhí Liam Ó Loingsigh (Béarla: Liam Lynch; 9 Samhain, 1893 – 10 Aibreán, 1923) ina oifigeach ar Óglaigh na hÉireann i rith Chogadh na Saoirse agus ina ghinearál ar na fórsaí a throid i gcoinne an chonartha i rith Chogadh Cathartha na hÉireann.
A óige
Rugadh Liam i mBarr na nGabhar, sráidbhaile beag i gContae Luimneach, gar do Bhaile Mhistéala i gContae Chorcaí. Jeremiah agus Máire Ceallaigh Uí Loingsigh ab ea a thuistí. D'fhreastail sé ar Scoil Ghleann na gCreabhar agus é ina ghasúr óg.
Sa bhliain 1910, agus é seacht mbliana déag d'aois, thosaigh sé ar phrintíseacht i gcrua-earraí trádála Uí Néill i mBaile Mhistéala, áit a raibh sé ina bhall de Chonradh na Gaeilge agus d'Ord Ársa na nIbeirneach. Níos déanaí fuair sé post i gCeannaí Adhmaid de Barra i mBaile Mhainistir Fhear Maí. Díreach tar éis Éirí Amach na Cásca, 1916, bhí sé i láthair nuair a ghabháil agus mharaigh baill de chuid Chonstáblacht Ríoga na hÉireann David agus Richard Ceannt as Teach Bawnard.
Cogadh na Saoirse
I gCorcaigh, chuir Ó Loingsigh eagar ar na hÓglaigh ansin sa bhliain 1919, agus i rith an chogaidh bhí sé ina Cheannfort ar Bhriogáid 2 den IRA. Chabhraigh Ó Loingsigh le gabháil an oifigigh Shasanaigh Ginearál Lucas i mí an Mheithimh, 1920. Lámhachadh Coirnéil Danford le linn na heachtra. D'éalaigh Lucas nuair a bhí sé ina chime ag fir an IRA as Contae an Chláir. Gabhadh é féin, agus oifigigh eile de chuid Bhriogáid 2, i Halla Cathrach Chorcaí i mí Lúnasa, 1920. Gabhadh Traolach Mac Suibhne, méara Chorcaí - a fuair bás de bharr stailc ocrais i bpríosún. Thug an Loingseach ainm bréige, agus ligeadh saor é trí lá níos déanaí. I rith an ama chéanna, bhí na Sasanaigh tar éis beirt a mharú, ag ceapadh gur Liam a bhí iontu (bhí an t-ainm céanna acu).
I mí Mheán Fómhair, 1920, chuaigh sé féin agus Ernie Ó Mháille, le buíon go Mala le ceanncheathrú saighdiúirí na Breataine sa bhaile sin a ghabháil. Ghabh siad na hairm go léir a bhí sa dún agus chuir siad an foirgneamh trí thine. Roimh dheireadh na bliana 1920, fuair briogáid Uí Loingsigh an bua ar fhórsaí na Sasanaigh in dhá luíochán. Lean sé leis an dtreallchogaíocht i dtús na bliana 1921. Ach maraíodh deichniúr óglach le linn an fheachtais, agus gabhadh ochtar eile i Mainistir Na Morna, agus theip ar luíochán ar traein ag Upton.
I mí Aibreáin 1921, atheagraíodh an t-IRA arís, ar bhonn réigiúnach. Bhí an méid sin clú agus cáil bainte amach ag Liam gur ceapadh é ina Cheannfort ar Chéad Rannán an Deiscirt. Ón am seo go dtí an sos cogaidh a chuir deireadh leis an gcogadh i mí Iúil 1921, bhí an rannán seo faoi bhrú de bharr méadú fórsaí na Sasanaigh sa Deisceart agus rinneadh atheagrú ar an bhfórsa seo mar threallchogaithe. Nuair a tháinig an sos cogaidh bhí Loingsigh sásta toisc an easpa airm a bhí aige, ach cheap sé go leanfadh an cogadh ar aghaidh ar ball.
Níor ghlac sé le téarmaí an Chonartha Angla-Éireannaigh agus throid sé in aghaidh an tSaorstáit sa Chogadh Cathartha a tháinig ina sála. Níor éirigh lena chuid iarrachtaí agus buadh ar na poblachtánaigh sa chogadh. Fuair sé bás de ghortaithe tar éis gur éirigh le fórsaí an tSaorstáit a chuid fear a thimpeallú i mí Aibreáin 1923. Nior mhair an cogadh i bhfad tar éis a bháis.
Ráschúrsa Ascot
deas|250px|thumb|Ráschúrsa Ascot Is ráschúrsa suite i mBerkshire é Ráschúrsa Ascot.
Bon
mion|An yungdrung, siombail thábhachtach de chuid Bon Reiligiún Tibéadach is ea Bon (Tib. བོན་ bon). Tugtar Bonpo (Tib. བོན་པོ་ bonpo) ar a lucht leanúna. Tá conspóid ann faoi bhunús Bon agus faoin mbaint atá aige leis an mBúdachas Tibéadach. De réir stair Bhúdaíoch na Tibéide, is é Bon reiligiún dúchasach na Tibéide, ar ar bhuaigh an Búdachas sa 8ú céad i ndiaidh bhreith Chríost. De réir sheanchas na mBonpo, forbraíodh Bon taobh thiar den Tibéid, i dtír ar a dtugtar Tazig (Tib. སྟག་གཟིག་ stag gzig). Ní furasta a rá cá raibh Tazig suite, agus tá siad ann a deir nach raibh ann ach tír fantaisíochta cosúil le tír Shambala i miotaseolaíocht Bhúdaíoch na Tibéide.
An creideamh a chleachtar sa Tibéid inniu faoi ainm Bon, níl na saineolaithe féin ar aon fhocal faoi cé acu craobh de chuid an Bhúdachais nó reiligiún ar leith atá ann. Deir an scoláire nua-aimseartha Geoffrey Samuel gur leagan ar leith den Bhúdachas Tibéadach é Bonpo, cé gur féidir gnéithe réamh-Bhúdaíocha a aithint air. Is é barúil John Powers nár tháinig Bon chun saoil mar thraidisiún reiligiúnach ar leith ach amháin faoi thionchar an Bhúdachais.
Bainc-Aontas Éireann
Is é Bainc-Aontas Éireann (Béarla: Allied Irish Banks, plc nó AIB go coitianta) ceann de na ceithre phríomhbhanc tráchtála i bPoblacht na hÉireann. Cuireann AIB raon iomlán seirbhísí baincéireachta pearsanta, gnó, agus corparáidí ar fáil, chomh maith le táirgí árachais ghinearálta, mar shampla árachas baile, taistil, agus cairr. I gcomhar le Cuideachta Árachais Bheatha na hÉireann, cuireann sé árachas saoil agus pinsin ar fáil.
I mí na Nollag 2010, cheannaigh rialtas na hÉireann leas tromlaigh sa bhanc a mhéadaigh go 99.8% i ndeireadh na dála. Trádáiltear scaireanna AIB ar Stocmhalartán na hÉireann agus ar Stocmhalartán Londan faoi láthair, ach díliostaíodh é ó na stocmhalartáin sin idir 2011 agus 2017 nuair a cuireadh an náisiúnú i bhfeidhm. Liostaíodh an chuid eile dá scaireanna poiblí ar Mhargadh na nUrrús Fiontair i Stocmhalartán na hÉireann go dtí an 23 Meitheamh 2017.
In 2009, ghlac Bainc-Aontas Éireann agus a iomaitheoir Banc na hÉireann le pacáiste tarrthála ó rialtas na hÉireann arbh fhiú €3.5 billiún é, mar chuid de Scéim Athchaipitlithe na mBanc. Le híocaíochtaí eile san áireamh, chosain pacáiste tarrthála AIB €20.7 billiún ar phobal na hÉireann.
Natalia Pavlovna Paley
Ba bhan-aisteoir Rúiseach í Banphrionsa Natalia Pavlovna Paley (5 Nollaig 1905 – 27 Nollaig 1981).
Fóta-iolróir
Feiste leictreonach chun solas a bhrath. Mar thoradh ar ionsaí an tsolais a thagann isteach ar dhromchla, astaítear leictreoin tríd an iarmhairt fhótaileictreach. Luasghéaraíonn agus iolraíonn sraith leictreoidí na leictreoin seo, ionas go mbíonn sruth intomhaiste ag an anóid dheireanach nuair a ionsaíonn a laghad is fótón amháin an chéad dromchla braite.
Naíonra
mion|réamhscoil san [[An Afganastáin|Afganastáin]] Scoil ar leith do naíonáin is ea naíonra, nó creche, réamhscoil, naíolann, naíscoil nó scoil naíonán (preschool srl i mBéarla).
Horst Störmer
Fisicí a rugadh i bhFrankfurt-am-Main na Gearmáine is ea Horst L. Störmer (1949-). Le Robert Laughlin is Daniel Tsui, bhuaigh sé Duais Nobel sa bhfisic i 1998 as a shaothar chun iarmhairt chodánach Hall a fhionnadh is a mhíniú i 1982.
Muraisc, Barúntacht
deas|250px|mion|Barúntacht Mhuraisce Barúntacht in iarthar Chontae Mhaigh Eo in Éirinn is ea Muraisc.
Strictly Come Dancing
Is iad Bruno Tonioli, Craig Revel Horwood, Shirley Ballas agus Motsi Mabuse na breithiúna ar an gclár faoi láthair, agus bíonn orthu breithiúnas a thabhairt ar na hiomaitheoirí gach uile sheachtain. B'iad Len Goodman, Darcey Bussell, Alesha Dixon agus Arlene Phillips na breithiúna roimhe seo ar an seó.
Damhsóirí gairmí agus a bpáirtí
Eochair:
Sraith 1 (2004)
Thosaigh an chéad sraith ar an 15 Bealtaine 2004 agus chríochnaigh sé ar an 3 Iúil 2004.
Sraith 2 (2004)
Thosaigh an dara sraith ar an 23 Deireadh Fómhair 2004 agus chríochnaigh sé ar an 11 Nollaig 2004.
Sraith 3 (2005)
Thosaigh an tríú sraith ar an 15 Deireadh Fómhair 2005 agus chríochnaigh sé ar an 17 Nollaig 2005.
Sraith 4 (2006)
Thosaigh an cheathrú sraith ar an 7 Deireadh Fómhair 2006 agus chríochnaigh sé ar an 23 Nollaig 2006.
Sraith 5 (2007)
Thosaigh an cúigiú sraith ar an 29 Meán Fómhair 2007 agus chríochnaigh sé ar an 22 Nollaig 2007.
Sraith 6 (2008)
Thosaigh an séú sraith ar an 20 Meán Fómhair 2008 agus chríochnaigh sé ar an 20 Nollaig 2008.
Sraith 7 (2009)
Thosaigh an seachtú sraith ar an 18 Meán Fómhair 2009 agus chríochnaigh sé ar an 19 Nollaig 2009.
Sraith 8 (2010)
Thosaigh an t-ochtú sraith ar an 11 Meán Fómhair 2010 agus chríochnaigh sé ar an 18 Nollaig 2010.