cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Colm Cúipéir
Saol
Thosaigh Cooper ag imirt le foireann Chiarraí sa bhliain 2002, agus bhuaigh se gradam All-Star an bhliain sin. Bhuaigh “Gooch” corn na hÉireann don chéad uair sa bhliain 2004 agus bronnadh All-Star air arís. Chaill Ciarraí an cluiche ceannais an bhliain ina dhiaidh sin ach in ainneoin sin fuair Cooper gradam All-Star.
Sa bhliain 2009, ní raibh Cooper ag imirt ag barr a réime ag tús na bliana. Bhí sé réasúnta ciúin sna chluichí i gCraobh na Mumhan, agus ansin fágadh seisean agus Tomás Ó Sé ar an taobhlíne don chluiche in aghaidh Aontroma. Tháinig sé chun solais gurb é pionóis a bhí i gceist, ós rud é go raibh an bheirt acu amach ar an ól tar éis chluiche amháin eile. Mar sin féin, seoladh chun pháirc é níos déanaí sa chluiche, áfach, agus bhí páirt lárnach aige i mbua na Ríochta ar an lá seo. Bhí an chuma ar an scéal go raibh ceacht foghlamtha ag Cooper, agus chruthaigh sé an méid sin le taispeántas thar barr in aghaidh Bhaile Átha Cliath sa chéad chluiche eile. D'aimsigh sé cúl cinniúnach go luath ar an lá seo, agus chríochnaigh sé an cluiche le 1-08. Bhí bua ollmhór ag an Ríocht, le seacht gcúilín déag le spáráil i ndeireadh na dála.
Contae Graham, Arizona
237x237px|deas|Suíomh sa stát [[Arizona]] 237x237px|deas|Suíomh Arizona sa SAM
Is contae in Arizona é Contae Graham. Tá sé suite in oirdheisceart an stáit, agus tá an dlús daonra (3/km²) ann. Is é Safford príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó daonra. Sa bhliain 2016 bhí 37,599 duine ina gcónaí ann.
Tagann ainm an chontae ón Sliabh Graham, a ainmníodh i gcuimhne ar Lt. Col James Duncan Graham, agus bhí an chéad contae Arizona nár ainmníodh as daoine Meiriceánaigh Dhúchasacha. Cuimsíonn an chontae codanna an tearmainn San Carlos Apache, mar aon leis an Foraois Náisiúnta Coronado, agus an Réadlann Réalteolaíochta Idirnáisiúnta Sliabh Graham, ceann de na réadlanna is mó agus is cumhachtaí ar domhan.
Tá sé ag críochantacht le:
Stair
Bunaíodh Contae Graham ar 10 Márta 1881.
Laurence Sterne
Scríbhneoir Angla-Éireannach agus ministir Anglacánach ab ea Laurence Sterne (24 Samhain 1713 – 18 Márta 1768). Rugadh é ar an 24 Samhain 1713 i gCluain Meala.
Bhí baint aige le cúrsaí polaitíochta i Yorkshire Theas sna 1740idí. Scríobh sé faoi sa leabhar A Political Romance (1759).
clé|mion|Dr. Slop, Susannah agus an leanbh Tristram Shandy
Foilsíodh an chéad agus an dara imleabhair de The Life and Opinions of Tristram Shandy, Gentleman sa bhliain 1759.
mion|clé|"The life and letters of Laurence Sterne" (1912)
D'fhoilsigh Sterne cuid mhaith seanmóra agus scríobh sé a chuimhní cinn. Thaistil Sterne sa Fhrainc agus san Iodáil sa bhliain 1765 agus foilsíodh A Sentimental Journey Through France and Italy i 1768, trí seachtain roimh a bhás.
Tionchar
Cailleadh Sterne ar an 18 Márta 1768 i Londain.
Chuidigh Diderot le litríocht, go háirithe le Jacques le fataliste et son maitre (Gaeilge: Jacques an cinniúnaí agus a mháistir), a rinne aithris ar Laurence Sterne ag tabhairt faoi coinbhinsiúin maidir le húrscéalta agus a struchtúr agus a n-ábhar.
Bhí tionchar láidir ag Stern ar an úrscéal nua-aimseartha, mar shampla ar James Joyce, Viriginia Woolf srl. clé|mion|Shandy Hall Scríobh Séamas Mac Annaidh "Cuaifeach mo lon dubh buí" (Coiscéim 1983): sa chuid lárnach den scéal is féidir a áiteamh gur bildungsroman é, nó léiriú ar aigne ann féin - ar nós Tristam Shandy le Laurence Sterne.
Tigh Moling
Baile in Éirinn is ea Tigh Moling. Tá an baile suite in oirdheisceart na tíre i gContae Cheatharlach.
CLG Cnoc Áine
Is club Cumann Lúthchleas Gael i gContae Luimnigh é CLG Cnoc Áine.
Suíomh
Tá an club bunaithe i bparóiste Cnoc Áine timpeall Loch Goir idir Brú na Déise agus An Ospidéal i nDeisceart Chontae Luimnigh, 28km soir ó dheas ó Chathair Luimnigh. Tagann formhór dá imreoirí ó na sráidbhailte Cnoc Áine agus Eiltiún ó na ceantracha tuaithe máguaird ar nós Baile an Bhagóidigh, Coill Bhaile Eoghain, Tobar Phádraig agus Loch Gair.
Cluichí
Cé go bhfuil traidisiún an iomána níos láidre sa cheantar, imrítear an pheil agus an iomáint sa chlub ach tá an bhéim dírithe fós go láidir i dtreo na hiomána.
Stair
Bhí an iomáint beo fós i bparóiste Cnoc Áine nuair a bunaíodh CLG sa bhliain 1884 agus tá tuairisc ann faoi chomórtas iomána sóisear a eagraíodh i mBrú na Déise i mí Mheán Fómhair na bliana 1887 inar bhuaigh foireann faoin ainm Cnoc Áine ar Fheadamar. Is cosúil é, áfach, gurbh é Loch Goir an chéad club a bhunaíodh go hoifigiúil sa cheantar. Shroicheadar siúd cluiche ceannais Craobh Iomána Sinsear Chontae Luimnigh na bliana 1899 ach níor aimsíodar scór ar bith nuair a bhuaigh Cill Fhionáin go trom orthu.
Tá cuntaisí ann faoi chomórtas iomána inar ghlac foireann faoin ainm Eiltiún páirt sa bhliain 1903 ach, lasmuigh de sin, níl mórán tagairt faoi chluichí Ghealacha i bparóiste Cnoc Áine le linn blianta tosaigh an 20ú haois agus ní raibh aon chlub gníomhach ann le linn An Chéad Chogadh Domhanda agus na dTrioblóidí. Tá tuairisc ann faoi chomórtas iomána in Eiltiún inar bhuaigh An tOspidéal ar fhoireann ag imirt faoin ainm Coill Bhaile Eoghain. Le linn blianta na 1930í, d’imir peileadóirí an pharóiste le Brú na Déise, An Ospidéal agus Cnoc Loinge sular atheagraíodh club Cnoc Áine sa bhliain 1936.
Thosnaíodar ag imirt i gcomórtais agus tá tuairisc ann faoi chluiche a bhuaigh an club nua i gcoinne Chill Mocheallóg i mBuilgidin i Mí Deireadh Fómhair na bliana 1937. Tháinig Craobh Iomána Sóisear an Deiscirt chucu don chéad uair sa bhliain 1941 agus bhuadar Craobh an Chontae sa bhliain 1953 nuair a bhfuaradar an lámh uachtar ar rogha na coitianta Saor Theas sa chluiche ceannais. Níor éirigh leo sa ghrád sinsear agus d’fhilleadar ar an iomáint sóisear i ndiaidh roinnt beag bliana.
Bhí nasc i bhfeidhm sna blianta 1975 agus 1976 leis An Ospidéal/Cathair Fuinse, a bhí ag imirt faoin ainm Na Fianna ag an am, inar imir peileadóir an dá pharóiste le Na Fianna agus na hiománaithe le Cnoc Áine.
Tháinig feabhas arís ar an iomáint le linn blianta na 1990í. Ghabhadh Craobh Sóisear A an Chontae don dara huair sa bhliain 1991 tar éis athimirt a bhuachaint ar Bhaile Bricín agus tháinig Craobh Iomána Idirmheánach an Chontae chucu nuair sháraíodar ar Mhungairit i gcluiche ceannais na bliana 2001.
Imríodh an pheil ar dtús faoin ainm Eiltiún ach, cé go raibh foireann láidir mionúr acu le linn blianta deiridh na 1930í, ní raibh aon ádh acu go dtí gur bhuadar Craobh Peile Sóisear A Chontae Luimnigh sa bhliain 1982. Sé bhliain ina dhiaidh sin nuair a tháinig na grádanna teoranta i bhfeidhm i gcraobhacha sinsear agus idirmheánach an chontae, bhí Cnoc Áine ag imirt peile sóisear arís. Le béim an chlub ag díriú arís i dtreo na hiomána, ba ghairid ina dhiaidh sin ná gur thiteadar síos go dtí an grád sóisear B ach tháinig feabhas ar stádas na peile sa chlub nuair a bhuadar ar Chnoc an Doire i gcluiche ceannais Craobh Peile Sóisear B Chontae Luimnigh na bliana 2005.
Páirc Imeartha
Tá páirc imeartha Cnoc Áine suite i lár an pharóiste i gCoill Bhaile Eoghain, leathbhealach ar an mbóthar idir Brú na Déise agus An Ospidéal.
Imreoirí Cáiliúla
I measc imreoirí cáiliúla an chlub, tá Tomás Ó Dabhóc (Tommy Cooke), ball foireann Luimnigh a bhuaigh Craobh Iomána Sinsearach na hÉireann sa bhliain 1940, an tiománaí Pádraig Ó Ciarba (Patrick Kirby) a d’imir ar fhoireann sinsear Luimnigh le linn blianta na 2000í agus Antóin Ó Ciarba (Anthony Kirby), a d'imir peil le foireann sinsear an chontae le linn blianta na 1980í.
Gaileon
Long mhór ildeiceanna seoil ba ea an gaileon. Bhain na Spáinnigh feidhm aisti mar long lasta armtha agus bhain stáit Eorpacha eile feidhm aisti ina dhiaidh sin ón 16ú haois amach. Ba iad na gaileoin na longa ba mhó a úsáideadh mar longa cogaidh iad anuas go dtí na cogaí idir Sasana agus an Ísiltír sa 17ú haois.
Tá sé áitithe go dtagann gaileon ó galeón na Spáinnise, "long armtha thrádála," ó galion na Fraincise ("long bheag") (13ú haois), ó galeão na Portaingéilise ("long chogaidh"), ó galea na Gréigise. Ba iad na Spáinnigh agus na Portaingéalaigh a rinne na gaileoin ba thoirtiúla agus iad á n-úsáid acu chun trádáil thar sáile; dhéanadh gaileoin Mhainile turas gach bliain ar feadh breis is 250 bliain idir na hOileáin Fhilipíneacha agus Acapulco i Meicsiceo, ag iompar airgid siar agus amhshíoda soir.
Stair
I lár an 16ú haois rinneadh athmhúnlú ar chabhail an charrac, long ard luchtmhar. Íslíodh an caiseal tosaigh agus fadaíodh an chabhail i dtreo go raibh an long níos daingne san uisce agus gur laghdaíodh an ghaothsheasmhacht. D’fhág sé seo go raibh an long níos luaithe agus níos so-ionramháilte. Bhí gob fada uirthi agus caiseal ard tosaigh aici díreach siar ón tosach, deireadh cearnógach aici, trí nó ceathair de chrainn inti a d’iompair coirneoga agus seolta fad loinge, agus sraith nó dhó de ghunnaí aici ar na cliatháin. Sa Phortaingéil, ar a laghad, is minic a bhíodh na carracanna an-mhór (os cionn 1,000 tonna go minic) ach bhíodh na gaileoin faoi bhun 500 tonna de ghnáth, cé go mbíodh gaileoin Mhainile suas le 2,000 tonna. Nuair a tugadh gaileoin isteach in Armáidí Portaingéalacha na hIndia sa chéad cheathrú den 16ú haois baineadh an chuid is mó de na gunnaí as na carracanna agus rinneadh lastlonga díobh, ós iad na gaileoin a bheadh ag troid.
Ba iad na captaein Pedro Menéndez de Avilés agus Álvaro de Bazán a dhear an chéad ghaileon don Spáinn sna 1550idí.
Longa ilfheidhmeacha ba ea na gaileoin, agus d’fhéadfaí long den chineál seo a athghléasadh don chogadh seal agus don tsíocháin seal. Nuair a chuaigh Armáid na Spáinne i ngleic le cabhlach Shasana in 1588 ba ghaileoin iad na príomhlonga cogaidh ar an dá thaobh; bhí gaileoin thapa na Sasanach go maith chun ionsaí, ach bhí buanseasmhacht i ngaileoin luchtmhara na Spáinne i rith an chomhraic agus sna stoirmeacha móra ar an mbealach abhaile, agus tháinig a bhformhór slán.
Déanamh
Ba iad airíonna an ghaileoin an gob fada, an crann agus an crann mór, crann deiridh nó dhá chrann deiridh le slata claonta laidineacha agus an gailearaí cearnógach ceathrún thíos fúthu.
Dhéanfaí an chíle as adhmad darach agus na crainn as adhmad péine, agus dhéanfaí an chabhail agus an deic as chrua-adhmaid éagsúla. Cabhail phlainc is mó a bheadh ann. Bhí costas mór ag baint leis an ngnó agus na céadta ceardaí (siuinéirí, lucht leáite pice, gaibhneacha, cúipéirí, saoir loinge) ag obair de lá is d’oíche. Is minic a thagadh lucht gnó le chéile chun íoc as tógáil na loinge, agus dá bhrí sin chuirtí formhór na ngaileon i gceann trádála, cé go n-úsáidfí gaileon gafa mar long chogaidh.
Ba é an leathchulvairin an gunna ba choitianta ar bord gaileoin, cé go bhféadfaí gunna chomh trom le gunna leathmhór a úsáid.
Is iomaí mairnéalach a fuair bás ar bord de thoradh na hainnise agus seal chomh fada sin a chaitheamh ar an turas, agus dá bhrí sin baineadh tairbhe as rigín a ligfeadh do chriú beag an long a thabhairt abhaile.
Rinne na gaileoin leagan amach an rigín choirneogaigh a shocrú as sin amach, le crann mór sa lár agus crann cinn a bhí beagán níos ísle, ach baineadh feidhm as seol laidineach chun seoladh níos gaire don ghaoth ná mar a dhéanfadh long choirneogach. Bhí tábhacht leis seo in uiscí cúnga agus go háirithe ar thuras fada nuair choiscfí na céadta míle slí duit ach seoladh cúpla aird den chompás níos gaire don ghaoth seachas bualadh chuige.
Corr na Fola
Is sráidbhaile suite i gContae Ros Comáin é Corr na Fola.
Cluichí Oileán 1999
Thóg na Cluichí Oileán 1999 ar siúl i nGotland ón 26ú Meitheamh go 2ú Iúil na bliana sin. Ba é seo an 8ú eagrán de na cluichí.
An Mhacadóin Thuaidh i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg
Ghlac an Mhacadóin Thuaidh páirt i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg don chéad uair sa bhliain 2003.
Iomaitheoirí
{{legend|gold|Buaiteoir}} {{legend|silver|Dara}} {{legend|#cc9966|Tríú}} {{legend|#FE8080|Deireadh}}
Contae Middlesex, Connecticut
Is contae i ndeisceart Connecticut é Contae Middlesex. Sa bhliain 2010, bhí 165,676 duine ina gcónaí sa chontae. Ba é Béarla an phríomhtheanga do 91.1%, ba í Spáinnis an phríomhtheanga do 2.6%, Iodáilis do 1.9%, Fraincis do 1.2%, agus Polainnis do 1%.
Higashiōsaka
Croí-Chathair de chuid na Seapáine is ea Higashiōsaka (東大阪). Tá sí suite i lárdeisceart Honshu. Tá 509,230 duine ina gcónaí in Higashiōsaka (daonáireamh 2010).
Roicéad
thumb|right|Iarsmalann [[Peenemünde|Pheenemünde, macasamhail den chéad roicéad rathúil, an V-2. Cosúil leis a chóip bhunaidh, tá an lógó Frau im Mond faoi.]]Is feithicil í roicéad, diúracán nó eitleán a fhaigheann sá nó ropadh de réir Tríú Dlí Newton, nuair a phléascann gáis an-te amach ar chúl a innill.
The Podge and Rodge Show
Is clár coiméideach é, ina ndéantar agallamh le daoine cáiliúla agus cuirtear ceisteanna drochbhéasacha orthu a chuireann náire ar na daoine faoi agallamh ó am go chéile. I measc na ndaoine a bhí ar an gclár bhí Bláthnaid Ní Chofaigh, Dicky Rock, Síle Seoige agus Keith Duffy.
I rith an chláir bíonn cluichí ar siúl leis an lucht féachana, agus bíonn Lucy Kennedy amuigh ar na sráideanna i mBaile Átha Cliath ag déanamh suirbhéanna do Phodge agus Rodge.
Ó Cadhain i dTír Chonaill
Díolaim scéalta ón mbéaloideas é Ó Cadhain i dTír Chonaill a bhailigh Máirtín Ó Cadhain agus Pádraig Ó Baoighill i nGaeltachtaí Thír Chonaill sa bhliain 1957. Foilsíodh sa bhliain 2007 é. Tá dlúthdhioscaí fuaime ag dul leis an leabhar le cuidiú leis an bhfoghlaimeoir blas ceart na canúna a tharraingt air féin.
Sa bhliain 1957 chuaigh Pádraig Ó Baoighill agus Máirtín Ó Cadhain ar a gcamchuairt thart ar Ghaeltachtaí Thír Chonaill, ó Ghleann Cholm Cille go Fánaid, le seanchaithe, amhránaithe agus ceoltóirí a chur faoi agallamh agus ábhar béaloidis a thaifeadadh uathu. Bhí siad ar lorg aíonna a bheadh feiliúnach le páirt a ghlacadh sna hoícheanta seanchais a bhí á n-eagrú ag Gael-Linn i Halla an Damer i mBaile Átha Cliath ón mbliain 1956 go dtí an bhliain 1958. Ba é ba chuspóir leis na hoícheanta seanchais cultúr na Gaeltachta a chur ar a súile do mhuintir na hardchathrach.
Sraith RTÉ
Rinne RTÉ ceiliúradh ar Ó Cadhain i dTír Chonaill le sraithchlár ar sheanchaithe, ar amhránaithe agus ar cheoltóirí Thír Chonaill. Taifeadtaí stairiúla a rinne Pádraig Ó Baoighill, arbh as Rann na Feirste dó ó dhúchas, agus an scríbhneoir Máirtín Ó Cadhain, as Conamara, sa bhliain 1957 a bhí sna cláracha agus bhí cuid de charachtair aithnidiúla an cheantair le cloisteáil iontu, agus a bhformhór ar shlí na fírinne inniu. Orthu sin, bhí Neidí Frainc, Biddy Sheáin Neill Uí Bhaoighill, Seán Bán Mac Grianna agus Aodh ó Duibheannaigh as Rann na Feirste; Séamus agus Mícheál Ó hIghne as Na Gleantaí; Mícheál Ó Tiomanaí agus John Ban Ó Tiomanaí as Mín na Srón; agus Pádraig Ó Siadhail agus Séan Ó Canainn as Fánaid.
Đeravica
Is é Đeravica an sliabh is airde sa tSeirbia. Tá sé suite sa Chosaiv, an tSeirbia, in aice leis an teorainn le Montainéagró.
Pierre Teilhard de Chardin
Fealsamh idéalaíoch Francach agus sagart Caitliceach Íosánach ab ea Pierre Teilhard de Chardin (1 Bealtaine 1881 - 10 Aibreán 1955) a fuair oiliúint mar phailé-ointeolaí agus mar gheolaí agus a ghlac páirt i bhfionnachtain an Duine Phéicing. Cheap sé an smaoineamh ríthábhachtach maidir leis an Pointe Óimige (Fraincis: Le point Oméga ), sé sin, an t-uasleibhéal castachta agus comhfhiosachta a chreid sé go raibh na cruinne ag éabhlóidiú, agus d’fhorbair sé coincheap Vladimir Vernadsky maidir le nóaisféar. Bhí tionchar as cuimse ag smaointe Teilhard ar ghluaiseacht na hAoise Nua.
Breatimeacht
thumb|Agóideoirí le haghaidh an Bhreatimeachta, 23 Samhain 2016 Is éard atá i gceist leis an bhfocal Breatimeacht (Béarla: ‘Brexit’) ná imeacht na Ríochta Aontaithe as an Aontas Eorpach, rud a tharla sa bhliain 2020.
De bharr reifreann a reáchtáladh ar an 23 Meitheamh 2016 agus inar vótáil 51.9% díobh siúd a chaith vóta ann i bhfách le himeacht as an AE, bhí rún ag rialtas na Breataine tús a chur le himeacht na tíre as an AE.
Sansaíocht
Portmanteau is ea an focal Brexit (‘Br[itish]’ + ‘Exit > 'imeacht na Breataine'), portmanteau a deineadh de réir mhúnla an fhocail Grexit (‘Gr[eek]’ + ‘Exit’ > 'imeacht na Gréige'), focal a cumadh nuair a bhí imeacht na Gréige as limistéar an euro i mbéal an phobail.
Thugtar mar leasainm Remoaner nó Remaniac ar daoine a mhian leo fanacht san tAontas Eorpach agus Brexiteer ar na daoine sin a theastaigh uathu é a fhágáil.
Cúlra
mion| An reifreann i 1975 i gcomparáid le 2016 Ba i 1973 a ghlac an Ríocht Aontaithe ballraíocht i gComhphobal Eacnamaíochta na hEorpa (CEE), a bhí ann roimh an Aontas Eorpach, ballraíocht a dheimhnigh sí le reifreann sa bhliain 1975 inar vótáil 67% díobh siúd a chaith vóta ann i bhfách le fanacht sa Chomhphobal.
Socrú nua sa bhliain 2016
mion|[[David Cameron|David Cameron, ar chlé, ina aonar]] Ar 19 Feabhra 2016, ag cruinniú den Chomhairle Eorpach, tháinig ceannairí na mBallstát ar shocrú nua don Ríocht Aontaithe san Aontas Eorpach. Ar na nithe a socraíodh bhí :
D'ainneoin iarracht dhiongbháilte chun an R-A a shásamh, thug Príomh Aire na Ríochta Aontaithe, David Cameron, fógra go reáchtálfaí reifreann ar 23 Meitheamh 2016. mion|agóid, Meitheamh 2016
Feachtas
Díospóireacht theasaí a bhí ann. Tharraing an feachtas imreas, Ar an 16 Meitheamh 2016, feallmharaíodh an Teachta Parlaiminte Jo Cox, ina toghcheantar féin, i mBirstall, Yorkshire Thiar. Polaiteoir óg, ar sheol na braiche, agus máthair beirt chlainne, ba ea Jo Cox. Bhéic an t-ionsaitheoir 'Britain First' agus é á hionsaí. Chaith sé trí philéar leis an bhFeisire Cox & sular sháigh sé chúig uaire dhéag í. Chaith Cox a saol i mbun seirbhíse agus feachtais ar son daoine eile sa bhaile agus i gcéin. mion|Oideachas agus % Imeacht
An reifreann sa bhliain 2016
I reifreann, vótáil muintir na Ríochta Aontaithe ar son imeacht as an Aontas Eorpach (i bhfabhar 51.89%, i gcoinne 48.11 %).
In Airteagal 50 den Chonradh ar an Aontas Eorpach, leagtar amach na nósanna imeachta a bhíonn le leanúint má chinneann Ballstát an tAontas Eorpach a fhágáil. Fanann an Ríocht Aontaithe ina Ballstát de chuid an Aontais Eorpaigh go dtí go gcuirfear i gcrích an chaibidlíocht maidir le téarmaí a himeachta.
Ar 29 Meitheamh, tháinig ceannairí an Aontais le chéile den chéad uair gan ceannaire na Ríochta Aontaithe i láthair. Chuir na ceannairí in iúl go raibh aiféala orthu faoi thoradh an reifrinn ach go raibh rún daingean acu tosaíochtaí reatha a bhrú ar aghaidh.
I ndiaidh an reifrinn, thogh an Páirtí Coimeádach, páirtí a bhí i gceannas ar an Ríocht Aontaithe ag an am, Theresa May mar Phríomh-Aire agus gheall sise bille chun an ‘European Communites Act 1972’ (Gaeilge: ‘Acht na gComhphobal Eorpach 1972’) a chur ar ceal agus chun dlíthe Eorpacha atá ann a chomhtháthú le córas dlíthe na Ríochta Aontaithe féin. Níl téarmaí an imeachta socraithe go fóill fós.
Fógra 2017
Thug Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe, Theresa May, fógra don Chomhairle Eorpach faoi rún na Ríochta Aontaithe an tAontas Eorpach a fhágáil. . Chuir an fógra seo tús le himeacht na Ríochta Aontaithe de réir Airteagal 50 de Chonradh Liospóin. mion|agóid, [[Manchain, 1 Deireadh Fómhair 2017]]
Cainteanna
Tá idirbheartaíocht anonn is anall ar siúl idir an dá thaobh ó 2017.
Ar 27 Bealtaine, rinne an Chomhairle Eorpach tús na caibidlíochta maidir le hAirteagal 50 leis an Ríocht Aontaithe a údarú agus d'ainmnigh sí an Coimisiún mar idirbheartaí an Aontais. D'fháiltigh an Coimisiún roimh ghlacadh na chéad sraithe de threoracha caibidlíochta lena dtugtar an sainordú polaitiúil agus dlíthiúil is gá don Choimisiún Eorpach chun caibidlíocht a dhéanamh leis an Ríocht Aontaithe thar ceann AE-27.
Ag an am, bhí an R-A ag iarraidh cainteanna maidir le comhaontú saorthrádála a thosú, ach bhí an AE ar dtús ag teastáil cloígh leis an mbuiséad (socrú neamhfhoirmiúil as a laghad). Bhain an AE a chuspóir amach i mí na Nollaig 2017.
Flórans, Meán Fómhair 2017
Thug Príomh-Aire na Breataine Theresa May, óráid i bhFlórans san Iodáil ar an 22 Meán Fómhair 2017. Mhol sí go mbeadh fáil ag an mBreatain ar na socruithe céanna sa mhargadh aonair agus a bhí acu roimhe sin tar éis dóibh dealú ón Aontas Eorpach, ar feadh dhá bhliain. Mhol sí freisin go mbeadh conradh nua slándála idir an Bhreatain agus an tAontas le dul i ngleic le haon bhagairt a thiocfadh chun cinn.
Nollaig 2017
Ar an 8 Nollaig 2017, bhí an Bhreatain agus Aontas na hEorpa tagtha ar mhargadh faoi cheist na teorann agus ceisteanna eile, le go mbeifear in ann a dhul ar aghaidh ag an dara cuid de na comhráití faoi imeacht na Breataine as an Aontas. Dúirt an Ríocht Aontaithe go mbeadh sí ag cloí le rialacha na hEorpa a thacaíonn le socruithe tras-teorann na hÉireann, mura mbeifear in ann a theacht ar chomhréiteach sa gcuid eile de na comhráití.mion|Agóid i 2015, i gCnoc an Anfa, Béal Feirste Cúpla lá níos déanaí, dúirt Michel Barnier (príomhidirbheartaí an Aontais Eorpaigh sa gcéad shraith cainteanna ar an Bhreatimeacht), "Ní féidir leis an Ríocht Aontaithe tarraingt siar ón socrú a rinne sí leis an Aontas Eorpach an tseachtain seo caite".
Scríobh 200 ball aitheanta den phobal náisiúnach ó thuaidh, litir ag áiteamh ar an Taoiseach seasamh leo ag am thar a bheith corraitheach, mar gheall ar an margadh idir na Caomhaigh agus an DUP agus an Breatimeacht.
Dénouement
D'fhág an Ríocht Aontaithe an tAontas Eorpach ar ag 23ː00 31 Eanáir 2020 meán-am Greenwich (nó 00:00 de réir am na Bruiséile ar 1 Feabhra 2020). Daingníodh an An Prótacal maidir le hÉirinn agus Tuaisceart Éireann ag an am céanna, ach d'athraigh intinn Boris Johnson faoi.
Ar 22 Márta 2023, bhí tacaíocht ón pharlaimint buaite ag an rialtas Briotanach don Chreat, le 515 vóta in aghaidh 29, in ainneoin éirí amach ó chuid dá fheisirí féin agus frithfhreagairt ó chomhaltaí an DUP.
Iarmhairtí
Rinne comhlacht neamhspleách Pivotal taighde thar ceann an Choimisiúin Comhionannais Thuaisceart Éireann féachaint le faisnéis bheacht a fháil faoin gceist ‘Tionchar an Bhreatimeachta ar Mhionlaigh Eitneacha agus Inimircigh i dTuaisceart Éireann’. Scrúdaíodh fíorthaithí agus braistint na ndaoine chomh maith leis na torthaí shocheacnamaíocha a bhí agus a bheidh ag an mBreatimeacht ar na mionlaigh sin abhus. D’airigh go leor gur thug Breatimeacht ugach do dhaoine chun naimhdeas d’inimircigh a nochtadh.
Toto Cutugno
Is amhránaí Iodálach é Salvatore (Toto) Cutugno. Rugadh in Fostinovo na hIodáile é. Nuair a bhí sé an-óg, bhog a chlann go dtí La Spezia, cathair eile san Iodáil. Thosaigh sé a phost ceoil nuair a bhí sé ina déagóir, ag seinm drumaí. Fosta, scríobh sé amhráin le Joe Dassin, amhránaí Franc-Mheiriceánach an-cháiliúl. Scríobh Cutugno amhráin coisiúl le "L'été indien" ("An Aifric"), "Et si tu n'existais pas" agus "Le Jardin du Luxembourg" (scríobh le Vito Pallavicini).Co-scríobh sé freisin 'Dalida's "Laissez moi danser" (Voglio l'anima"), amhrán a fuair stádas platanam tar éis cúpla mí.
Ghlac Toto páirt i 'Sanremo Music Festival' 13 uair. Fuair sé an 3ú áit sa bhliain 1976, agus bhuaigh sé sna blianta 1980, 1984, 1987, 1988 agus sa bhliain 1989. Bhuaigh sé in aice le Ray Charles sa bhliain 1990.
Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Sa bhliain 1990, chuaigh Toto go dtí an Iúgslaiv, agus chan sé 'Insieme 1992' (Le chéile 1992). Bhí an t-amhrán faoi gach duine ag ceiliúradh san Eoraip agus gach duine san Eoraip ag obair le chéile. Rinne Toto níos fearr ná 21 tír eile, agus tháinig Éire sa dara háit an bhliain sin.
An Nórnais
Ceann de na teangacha Ghearmáinic Thuaisceartach í Nórnais.
Gluaiseacht Rastafárach
deas|150px|thumb|Rastafárai, agus gruaig shúgánach á chaitheamh aige Is éard atá i gceist leis an ghluaiseacht Rastafárach, nó Rasta, ná ghluaiseacht spioradálta a tháinig ar an bhfód in Iamáice le linn na 1930idí. Creideann an chuid is mó den lucht leanúna - ar a dtugtar Rastaí nó Rastafáraithe - gurb é Haile Selassie I, Impire na Aetóipe idir 1930 agus 1974, Dia ionchollaithe, an Dara hAidbhint nó athionchollú Íosa. Síolraíonn ainm na gluaiseachta ó Ras Tafari, is é sin "Diúc Tafari (ainm breithe Haile Selassie)".
Dearbhaíonn na Rastafáraithe gur ionchollú eile é Haile Selassie I de Dia na Críostaíochta, ar a dtugtar Jah. Tógann siad seasamh láidir i gcoinne "na Bablóine", mar a thugann siad ar an domhan thiar, agus baintear feidhm spioradálta as caitheamh cannabais. Fógraítear an Afraic (Síón) mar áit bhreithe an chine dhaonna, agus tá aisdúichiú don ilchríoch siúd mar lár-théama acu.
Ní reiligiún eagraithe atá i gceist, ach gluaiseacht agus idé-eolaíocht. Sa lá atá inniu ann, tá aithne ar an ghluaiseacht ar fud an domhain, buíochas le ceoltóirí reggae ar nós Bob Marley.
Cluichí Oileán 2001
Thóg na Cluichí Oileán 2001 ar siúl in Oileán Mhanann ón 9ú go 13ú lá de mhí Iúil na bliana sin. Ba é seo an 9ú eagrán de na cluichí.
Himeji
Croí-Chathair de chuid na Seapáine is ea Himeji (姫路市). Tá sí suite i lárdeisceart Honshu. Tá 535,945 duine ina gcónaí in Himeji (daonáireamh 2010).
When We All Fall Asleep, Where Do We Go?
Is é When We All Fall Asleep, Where Do We Go? an chéad albam stiúideo ón cheoltóir Meiriceánach Billie Eilish. Eisíodh ar 29 Márta 2019 é.
CanMEDS
Is éard is CanMEDS ann ná treoirlínte nó creatlach a chuir Le Collège Royal des Médecins et Chirurgiens du Canada (Béarla:Royal College of Physicians and Surgeons of Canada) amach do mhic léinn atá ag gabháil don leigheas (Ó Canadian Medical Education Directives for Specialists a thagann sé. (Gaeilge: Treoracha Ceanadacha in Oideachas an Leighis do Shaineolaithe)). Tháinig na treoirlínte chun cinn sa bhliain 1996. Rianaíonn na treoirlínte seacht sainréimse ar cóir don dochtúir díriú orthu le barrfheabhas a bhaint amach. Baintear úsáid as na treoirlínte seo i Scoileanna Leighis ar fud an domhain.
Spioradáltachas (fealsúnacht)
San fhealsúnacht, is é an spioradáltacht an nóisean go bhfuil réaltacht neamhábhartha ann nach féidir leis na céadfaí a bhrath Cuimsíonn sé seo fealsúnachtaí a dhéanann aithris ar Dhia pearsanta, neamhbhásmhaireacht an anama, nó neamhbhásmhaireacht na hintleachta nó na tola, chomh maith le haon chórais smaoinimh a ghlacann le hintinn uilíoch nó le fórsaí cosmacha nach bhfuil míniú ábharachais orthu.
El Viaje Misterioso de Nuestro Jomer (The Mysterious Voyage of Homer)
Craoladh an naoú heipeasóid, "El Viaje Misterioso de Nuestro Jomer (The Mysterious Voyage of Homer)", den ochtú sraith The Simpsons ar an 1 Nollaig 1996. Scríobh Ken Keeler an eipeasóid seo. D'fhéach 14.9 milliún duine ar an eipeasóid.
Seething Wells
Is baile é Seething Wells atá suite sa bhuirg Royal Borough of Kingston upon Thames, Londain Theas.
Pápa Leo XII
Ba é Leo XII (22 Lúnasa, 1760 – 10 Feabhra, 1829) an pápa ar an Eaglais Chaitliceach idir 1823 agus 1829.
Gàidhlig Cheanada
Ceann de na teangacha Gaelacha í Gàidhlig Cheanada, nó A'Ghàidhlig Chanèideanach, mar a deir lucht labhartha na teanga féin.
Cluichí Oileán 2003
Thóg na Cluichí Oileán 2003 ar siúl i nGeansaí ón 28ú Meitheamh go 4ú Iúil na bliana sin. Ba é seo an 10ú eagrán de na cluichí.
Cíarán Mac Donnchaidh
Is peileadóir é Cíarán Mac Donnchaidh. (Béarla: Kieran Donaghy) Rugadh ar an 1ú Márta 1983 i gContae Chiarraí é. D'imir sé le foireann Peil Ghaelach Chiarraí ó 2004-2018. Is é Aibhistín de Staic a chlub áitiúil i dTrá Lí. Bhuaigh Cíarán Mac Donnchaidh ceithre bhuinn Craobh Peile Sinsearach Uile-Éireann, ocht gCraobhchomórtais Mumhan agus trí theideal Náisiúnta Sraith le Ciarraí. Fuair sé trí Gradaim Réaltaí freisin.
Teaghlaigh
B'as Tír Eoghain dá athair agus as Trá Lí dá mháithir. Bhí caidreamh achrannach aige lena athair. Scar a thuismitheoirí nuair a bhí sé óg. Ba altra san ospidéal áitiúil í a mháithir.
In Eanáir 2013, Phós sé a chailín fadtéarmach Hilary Stephenson i gCoireán, Contae Chiarraí. Déag a sheanmháthair sa bhliain 2015 duine a bhí mar mháthair eile air.
Saol Luath
Cheannaigh a athair capall air a dtugtar Palo. Bhí suim ag Cíarán agus a athair sna gcapaill. Bhí a dhaid tugtha don gealladóireacht ar na gcapaill. Dhíol a athair Oliver a chapall chun fiaca cearrbhachais a glanadh.
Nuair a bhí sé aon bhliain déag d'aois dfhuadaigh a athair é agus a mháthair ar obair san ospidéal agus thóg sé ar siúl é go dtíTír Eoghain. Thug na gardaí ar ais go Ciarraí é.
Thugadh a athair cuairt ar Ciarán agus a deirifiúr agus deartháir chuile Shatharn. D'fhill a athair ar Thír Eoghan agus Ciarán in aois a sé mbliana déag.
Bhí post aige i dtús i Supermacs
Gairme Spóirt
Ar dtús, d'imir Cíarán do na mhionaoisigh Chiarraí agus tar éis sin d'imir sé le Ciarraí faoi 21.
Ospadal an Rathaig Mhóir
Is ospidéal suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Ospadal an Rathaig Mhóir.
Bryan Sheehan
Peileadóir is ea Bryan Sheehan. As Contae Chiarraí dó. Imríonn sé le CLG Coiste Chontae Chiarraí
Eoin Brosnan
Peileadóir Ciarraíoch is ea Eoin Brosnan. As Cill Airne dó. D'imir sé caid le sinsir an chontae mar thosaí ó 2000 go 2009. Is aturnae cáilithe é.
Iwaki
Croí-Chathair de chuid na Seapáine is ea Iwaki (いわき市). Tá sí suite i lár oirthear Honshu, an t-oileán Seapánach is mó. Tá 337,288 duine ina gcónaí in Iwaki (daonáireamh 2010).
Bol Bóthair
frame|An Bol Iarainn Is saghas spóirt é an Bol bóthair a imrítear in Éirinn go príomha.
An Stair
Is cluichi ársa iad an Pheil Ghaelach, iomáint, camógaíocht agus liathróid láimhe, ach is cluiche ársa é an cluiche bollaí chomh maith, a théann siar chomh fada le ré na bhFaró san Éigipt, ach ní heol d'éinne go beacht cathain a thosaigh daoine ag caitheamh bollaí bóthair in Éirinn. De réir an tseanchais, bhíodh an bol bóthair á imirt in Eamhain Mhacha gar d'Ard Mhacha annalód agus tá sé ráite sa tseanchas freisin, gurbh iad na Dúitsigh a thug an spórt chun na tíre seo i 1690. Téann an cluiche mar a imrítear inniu é, chomh fada siar leis an ochtú haois déag, cé nach raibh an-chuid de rialacha an lae inniu i bhfeidhm ansin. Imríodh an cluiche le bollaí garbha, cloiche nó le bollaí garbha iarainn, le linn na ré sin. Deineadh cuid de rialacha an lae inniu ag deireadh an 19ú céad agus bunaíodh Bol Chumann na hÉireann sa bhliain 1954, chun eagar agus stiúir a thabhairt don spórt.Tionóladh an chéad chruinniú den Bhol Chumann in Inis Céin, sráidbhaile gar do Dhúnmaonmhuí, ar an 20ú la de Mhí na Samhna sa bhliain sin agus ba mhúinteoir bunscoile, Flaithrí Ó Crualaoich (nó "Flor Lar" mar a tugadh air), ó Dhúnmaonmhuí, a bhí ina chéad chathaoirleach ar an mBol Chumann. Toghadh Éamonn Ó Cearúil, múinteoir bunscoile ón gCillcré, mar rúnaí agus Aodh Ó Néill mar chisteoir ag an gcruinniú sin.
An Scór
Tugtar "An Scór" ar an gcluiche seo in Iarthar Chorcaí agus i gCorcaigh agus is ainm í atá lonnaithe i stair an spóirt, toisc nach raibh ach fiche iarracht ag gach imreoir sular leagadh síos rialacha na linne seo. Is ionann scór agus fiche agus mar sin, is iondúil go gcloistear, "Táim ag trialladh ar scór", sa taobh seo tíre gach tráthnóna Domhnaigh. right|thumb|400px|Litir ag tabhairt cuireadh do chruinniú de Bhol Chumann na hÉireann
In Éirinn
Caitear bollaí bóthair go forleathan i gContae Chorcaí go mórmhór in Iarthar Chorcaí, i nGaeltacht Mhúscraí agus i gContae Ard Mhacha. Tá fáil ar chúrsaí (mar a thugtar ar fhad na mbóithre) chomh maith i gContae Thír Eoghain agus i gContae Loch Garman. Imrítear an cluiche in áiteanna i gContae Luimnigh agus i gceantair áirithe i gContae Mhaigh Eo freisin.
Thar Lear
Caitear bollaí bóthair chomh fada as baile le Nua-Eabhrac agus Bostún sna Stáit Aontaithe agus tá fáil ar shaghas áirithe den chluiche san Ísiltír agus sa Ghearmáin chomh maith.
Cluiche Ceannais na hÉireann
Tionóladh cruinniú i nDroichead na Bandan, in Iarthar Chorcaí, ar an 14ú Aibreáin (Domhnach Cásca) 1963, chun cluiche ceannais na hÉireann a shocrú. Mar thoradh ar an gcruinniú sin, imríodh an chéad chluiche ceannais ar an Domhnach, an 4ú Lúnasa, 1963, i gContae Ard Mhacha idir Dónal MacParthaláin as an gcontae sin agus Diarmuid Ó Cionaoith as Contae Chorcaí. D'fhreastail níos mó ná fiche míle duine ar an gcluiche stairiúil seo agus thug MacParthaláin an chraobh leis. Roimhe sin, bhí cluiche ceannais dá gcuid féin ag na Muimhnigh agus ceann eile dá gcuid féin ag na hUltaigh, gur nascadh an dá cheann le chéile sa bhliain sin.
Oigheann
225px|thumb|Oigheann Is roinn iniata ina chócaráiltear nó ina théitear bia é oigheann.
Bol Bóthair
An Cluiche Ceannais Domhanda
Cuireadh tús leis an gcomórtas seo sa bhliain 1985 agus eagraíodh deireadh seachtaine ollmhór do na himreoirí i mBlarna, baile mór in aice le Cathair Chorcaí, idir an 28ú agus an 30ú Meithimh. Ghlac foirne ón ĺsiltír, ón nGearmáin agus ón tír seo páirt sa chomórtas stairiúil agus faoi dheireadh bhí an bua ag Liam Ó Dálaigh, a rugadh agus a tógadh i Léim Uí Dhonnabháin in Iarthar Chorcaí. Nuair a imríodh an comórtas i 1987, thug Ó Dálaigh, a bhí ina bhall den gharda síochana, an chraobh leis arís.
Bol Bóthair na mBan
Go dtí tús na seachtóidí ní raibh baint dá laghad ag na mná, ar bhonn oifigiúil, leis an mbol bóthair, ach mar aon leis an saol i gcoitinne ag an am, bhí athruithe ag teacht. Ba iad na mná as Contae Chorcaí a bhí chun tosaigh ag na hathruithe seo agus bhídís ag cleachtadh ar na bóithre timpeall ar Chontae Chorcaí sular eagraíodh bol bóthair na mban ar bhonn oifigiúil, seasmhach. Eagraíodh comórtas neamhoifigiúil do na mná in Ard Catháin, in aice le Dúnmaonmhuí sa bhliain 1976 agus bunaíodh cumann do mhná i mBaile na Corra sa bhliain 1978. Ba í Siobhán Ní Sheanáin as Béal Átha Fhinín, nó Siobhán Uí Shúilleabháin mar a thugtar uirthi anois, a bhuaigh Craobh na Mumhan nuair a imríodh é don chéad uair sa bhliain 1981. D'éirigh léi Craobh na hÉireann a thabhairt léi chomh maith nuair a imríodh an cluiche i Meán Fómhair na bliana céanna. I measc na mban a bhfuil baint acu leis an spórt seo tá, Gretta Ní Chormacáin, Úna Ní Ghormáin, Caitríona Ní Ruairc, Siobhán Ní Chuilinn, Róisín Ní Mhachail, Gearóidín Ní Bhloscaidh agus Sandra Ní Dhíomasaigh.
Contae New Haven, Connecticut
Is contae i ndeisceart Connecticut é New Haven. Sa bhliain 2010, bhí 862,477 duine ina gcónaí sa chontae. Is é an contae a bhfuil an tríú daonra is mó i gConnecticut ann. Is é Béarla an phríomhtheanga d'fhormhór an daonra i gcontae New Haven. Is é Spáinnis an phríomhtheanga do 8.73%, agus is é Iodáilis an phríomhtheanga do 2.05%.
Sa bhliain 1960, cuireadh deireadh le rialtais chontae i gConnecticut. Mar sin, cosúil le gach contae eile i gConnecticut, níl rialtas contae ná "Príomhbhaile Contae" ag an gcontae seo anois. Roimhe seo, bhí an chathair New Haven, Connecticut ina príomhbhaile contae.
Cairmilítigh
Ord bráithre Caitliceach iad na Cairmilítigh (Ordo Carmeli - O.Carm)
De réir an traidisiúin, bhunaigh Eilias Fáidh na Cairmilítigh ar Shliabh Chairmeil in Iosrael roimh am Chríost. Ach níl aon fhianaise ann go raibh manaigh nó eirimítigh ann go dtí deireadh na 12ú haoise, fir a tháinig chun na Palaistíne mar oilitrigh nó le cogaidh na croise. B'shin tús le Ord Chairmil. Fuair siad riail ó Naomh Ailbhe, Ard-athair Iarúsailéim, gearr dár gcionn.
I 1248, thug an Pápa Innocentius IV aitheantas dona Cairmilítigh agus glacadh iad mar ord Bhráithre, mar aon leis na Doiminicigh, Proinsiasaigh agus Agaistínigh. Glacadh go raibh bua faoi leith ag an ord i gcomhar an saol spioradálta.
Ba baill den oird iad Treasa Lisieux agus Títus Brandsma.
Teilhard de Chardin i gcuibhrinn Éireannach
Leabhar de chineál neamhchoitianta sa Ghaeilge é Teilhard de Chardin i gcuibhrinn Éireannach, leis an údar nach maireann Risteárd Ó Glaisne, foilsithe ag an chomhlacht foilsitheoireachta Coiscéim, sa bhliain 1994.
Ar dtús, tharraing an sagart agus eolaí Francach Teilhard de Chardin conspóidí, agus ina dhiaidh sin bhí sé ar dhaoine nádúrtha geanúla diaganta an tsaoil.
Bhí an t-údar Ó Glaisne ar na hÉireannaigh ba thúisce agus ba mhó a chuir spéis i scríbhinní de Chardin, agus bhí sé ina bhall de 'Teilhard de Chardin Association of Great Britain and Ireland', óna bhunú in 1965 i leith. Tá cuid de stair an chumainn chomh maith le cuntas ar thionchar an Íosánaigh seo ar scata Éireannach sa dara leath den 20ú haois, inste aige sa leabhar seo.
Mearbhia
Stair
Síleann na daoine gur coincheap nua is ea bialann mearbhia nó an scroidchuntar, ach dealraíonn sé go bhfuil an mearbhia chomh sean leis an gcathair féin. Bhíodh scroidchuntair na sean-Róimhe ag díol aráin agus ológ. I gcathracha an Chian-Oirthir inniu, bíonn núdail á ndíol ar an mbealach céanna. Bíonn falafel agus arán gan ghiosta ar fáil ó scroidchuntair an Mheán-Oirthir.
Tá stair an mhearbhia nua-aimseartha fite fuaite le stair an mhartbhorgaire, arbh é príomhtháirge na scroidchuntar is moiche é. Creidtear go coitianta gurbh é an comhlacht Meiriceánach úd White Castle a chuir tús leis an chéad scroidchuntar riamh, thiar sa bhliain 1921, agus é ag díol martbhorgairí ar chúig cent an ceann. Bhí rath agus bláth ar an ngnó seo ón tús, agus tháinig an iomaíocht ag an rathúnas, ar ndóigh. mion|McDonald's, Chicago Is é McDonald's an comhlacht is mó a shamhlaímid inniu leis an mearbhia, ach, le fírinne, níor tháinig an chéad scroidchuntar de chuid an chomhlachta sin ar an bhfód roimh an mbliain 1948. Ba ansin a hosclaíodh an chéad scroidchuntar i San Diego a bhí ag díol ispíní teo faoi bhranda McDonald's.
Siúd is go síltear go coitianta gurbh é Ray Kroc a bhunaigh an gnó, ní raibh sé sáite ann go fóill. Bhí sé ag díol meaisíní creathán bainne a bhí á n-úsáid go coitianta ag an chéad scroidcheantar de chuid McDonald's. Sa bhliain 1954, chuaigh Kroc agus úinéirí an chéad scroidchuntar le chéile, agus chrom Kroc ar an sainghnó seo a fhorbairt is a fhairsingiú. Ar an 14 Aibreán 1955 d'oscail an chéad McDonald i gCalifornia
Creidtear gurb é an comhlacht úd Wendy's a chuir tús le "fuinneog na mótar" a cheadaíonn do na tiománaithe mearbhia a cheannach gan a gcuid carr anna a pháirceáil ná a fhágáil.
Cén fáth a dtugtar MEARbhia air?
mion|Lafleur, 16 Feabhra 2005 "Béilín amach" is mó a bhíonn ar fáil ó na scroidchuntair, is é sin, is féidir leis na custaiméirí bualadh isteach lena gcuid bia a cheannach, nó é a cheannach trí fhuinneog na mótar gan an gluaisteán a fhágáil. Mar sin féin, bíonn bialann éigin i gceist le cuid mhór de na scroidchuntair, is é sin, go bhfuil suíocháin agus boird ann leis an mbéile a chaitheamh in aice le háit an díolacháin. An chuid is mó den mhearbhia, is féidir é a ithe gan dul i muinín an sceanra. Is iad na cineálacha coitianta mearbhia ná iasc le sceallóga prátaí, ceapairí, arán pitta, martbhorgaire, sicín friochta, prátaí friochta, cnapanna sicín, tacónna, píotsa agus uachtar reoite, siúd is go bhfuil cúrsaí níos "maille" ar fáil ó chuid mhaith mearbhialanna chomh maith, ar nós cilí, brúitín prátaí, nó cineálacha éagsúla sailéid.
Cé go mbíonn bia Síneach den chineál is coitianta san Iarthar á sholáthar mar bhéilín amach, ní dhearctar air mar mhearbhia i gciall cheart an fhocail.
Gléasadh an Mhearbhia
Is gnách an mearbhia a ghléasadh is a chócaráil i bpróiseas tionsclaithe leis an gcostas a íosmhéidiú. Mar sin, déantar an mearbhia as comhábhair chaighdeánaithe de réir oideas réamhshocraithe, agus cuirtear ar fáil é i gcartáin úrchoinneála agus i málaí plaisteacha.
Caiteachas na dTomhaltóirí
mion|Checkers, Memphis TN, 2013 Sna Stáit Aontaithe féin, chaith na tomhaltóirí thart ar céad is deich míle milliún dollar ($110,000,000,000) ar an mearbhia sa bhliain 2000. Cuir seo i gcomparáid leis an gcaiteachas céanna sa bhliain 1970, nár sháraigh sé mhíle milliún dollar ($6,000,000,000). Is é prognóis Chumann Náisiúnta na mBialann sna Stáit go sroichfidh an figiúr seo céad ceathracha trí mhíle milliún dollar ($143,000,000,000) sa bhliain 2006, arb ionann é sin agus ardú cúig faoin gcéad ón mbliain 2005. Ar mhaithe leis an gcomparáid, creidtear go dtáirgfidh na bialanna lánseirbhíse céad seachtó trí mhíle milliún dollar díolacháin san am céanna. Le déanaí, tá na scroidchuntair ag cailleadh an fhóid do na mearphroinntithe, is é sin, tithe itheacháin a bhfuil cuid áirithe d'atmaisféar an phroinntigh ghalánta ag dul leo, agus a bhfuil bia níos fearr le fáil iontu, ná an gnáth-mhearbhia, siúd is go bhfuil an tseirbhís íosmhéidithe ar nós na scroidchuntar.
Sna Stáit, is minic a dhéanann bialanna den chineál seo speisialtóireacht ar bhia eitneach ar leith, cosúil le bia Meicsiceánach, ar nós na sreangbhialann Chipotle Mexican Grill nó Qdoba Mexican Grill, nó bia Síneach, ar nós Pei Wei Asian Diner.
McDonald's
Is é an comhlacht McDonald's an comhlacht mearbhia is mó agus is fairsinge ar fud an domhain. D'oscail McDonald's an chéad bhialann sa bhliain 1955 - is é sin, an chéad cheann a bhí saincheadúnaithe mar "McDonald's". B'é Ray Kroc, a cheannaigh an gnólacht óna sheanúinéirí, deartháireacha Mhic Dhomhnaill, agus b'eisean a bhí ar tús cadhnaíochta ag tabhairt isteach cuid mhór de na modhanna oibre a shamhlaítear le gnó an mhearbhia inniu, ar nós chaighdeánú na gcomhábhar, na gcúrsaí bia agus na n-oideas. San am céanna, chuir sé béim ar leith ar íosmhéidiú an chostais, agus sa deireadh, bhain sé úsáid as cumhacht na corparáide le praghsanna na gcomhábhar a choinneáil thíos, a fhad is a bhítí á ndíol le McDonald's.
Sreangshiopaí Idirnáisiúnta
mion|Stailc, St. Paul, Minnesota, 2016 Cé nach aireagán nua é an mearbhia ar aon nós, is as na Stáit Aontaithe a tháinig scroidchuntair an lae inniu, agus is gnách leis na daoine dearcadh ar an mearbhia mar rud Meiriceánach. Mar sin, is minic a chaitear anuas ar na sreangshiopaí mearbhia mar thruailliú cultúrtha ó Mheiriceá nó mar impiriúlachas, agus nuair a bhíonn na hagóidí in éadan an domhandais faoi lán an tseoil, is minic a thugann na hagóideoirí ruathar faoi bhialanna de chuid na sreanganna idirnáisiúnta mearbhia, cosúil le McDonald's.
Fairsing is uile mar a bhíonn na sreangshiopaí idirnáisiúnta, níor éirigh leo mearbhia na gcomhlachtaí dúchasacha a chur as margadh. Tháinig sreanganna áitiúla, réigiúnda nó náisiúnta (ar nós Hesburger san Fhionlainn nó Supermac's in Éirinn, cuir i gcás) ar an bhfód agus d'éirigh le cuid acu an fód a sheasamh go maith. Maidir leis na tíortha tearcfhorbartha, is iad na scroidchuntair dhúchasacha agus tithe itheacháin an phobail a chuireann an chuid is mó den mhearbhia ar fáil ansin. I dtíortha den chineál sin, bíonn blas na galántachta ag roinnt le sreangshiopaí idirnáisiúnta ar nós McDonald's, ós rud é go mbíonn siad níos daoire agus níos glaine ná na tithe dúchasacha itheacháin.
Mearbhia sa Ríocht Aontaithe
mion|Burger Bar, Commercial Street, Londain Tháinig an mearbhia go dtí an Ríocht Aontaithe go gairid i ndiaidh a chéad chaithréime sna Stáit, agus is féidir a rá go bhfuil an gnó chomh seanbhunaithe ansin anois agus atá sé i Meiriceá féin. Agus an méid sin ráite, tá blas áitiúil ar an ngnó i gcónaí, agus na daoine ag roghnú iasc agus prátaí friochta thar an martbhorgaire. Ag druidim le deireadh na fichiú haoise, tháinig na bialanna saindúchais sna sála, cosúil leis na bialanna Síneacha, Indiacha, agus Iodálacha, agus béilíní amach le ceannach uathu.
Mearbhia in Éirinn
Tá na sreangshiopaí idirnáisiúnta ar nós McDonald's i ndiaidh fódú maith a dhéanamh in Éirinn chomh maith leis an gcuid eile d'Iarthar na hEorpa, ach is é Supermac's an tsreang náisiúnta. Ba é Pádraig Mac Donncha, iar-mhúinteoir scoile, a bhunaigh an chéad bhialann i mBéal Átha na Sluaighe sa bhliain 1978. Inniu, tá breis agus leathchéad bialann nó scroidchuntar ag an gcomhlacht ar fud na hÉireann.
An Mearbhia mar Scamhard
mion|Uireasa cothaithe sa domhan, WHO, 2002 Agus an dóigh a ngléastar an mearbhia, bíonn an-locht á fháil air ar chúiseanna sláinte agus folúntais. Má fhriochtar bia domhainreoite i saill nach bhfuil hidriginithe go maith, súfaidh sé isteach aigéid shailleacha transacha, a dhéanann dochar don chroí agus d'imshruthú na fola. Bíonn an mearbhia an-saibhir i gcarbaihiodráití, leis, ós rud é go bhfuil siúcra sna deochanna boga agus stáirse sna prátaí.
Sa bhliain 2004, chinn an scannánaí faisnéise Morgan Spurlock ar mhífhollántas an mhearbhia a chur sna súile ar na daoine, agus ar feadh míosa, ní itheadh sé ach bia de chuid McDonald's. San am céanna, staon sé ó gach cineál aclaíochta nó callaistéinice. I ndiaidh na míosa, bhí sé ramhraithe as aithne, agus an crua-ae ag teip air. Thóg sé roinnt mhíonna air an bhreis saille a chroitheadh de arís agus a shláinte a fháil ar ais. Ar an triail seo a bhunaigh sé an scannán faisnéise SuperSize Me. I ndiaidh an scannáin, rinne McDonald's iarrachtaí áirithe leis an mbiachlár a thabhairt chun feabhais ó thaobh na sláintiúlachta agus an fholúntais de. Mar sin féin, ní moladh amháin a fuair Spurlock ó na léirmheastóirí. Bhí criticeoirí áirithe den bharúil gur chuir sé an iomarca béime ar an mearbhia agus nach ndearna sé mórán tráchta ar an easpa aclaíochta mar chúis le drochshláinte na Meiriceánach, cé gur cuid dá thriail féin ab ea staonadh ón aclaíocht.
Athruithe
Leis na blianta beaga anuas, bíonn na sreanganna mearbhia á lochtú go fairsing ag lucht cosanta an chomhshaoil, ag brúghrúpaí na dtomhaltóirí, agus ag gluaiseachtaí eile den chineál sin. Tháinig, fiú, gluaiseacht an mhallbhia (slow food) ar an bhfód leis na luachanna a chosaint a chreidtear a bheith i ndainséar agus an dóigh a bhfuil an mearbhia ag dul i bhfairsinge. Tá an ghluaiseacht ag iarraidh na scileanna traidisiúnta cócaireachta a chosaint agus ag cur troda ar na nósanna agus na dlíthe a bhíonn ag fabhrú don mhearbhia. Thairis sin, bíonn an ghluaiseacht ag scaipeadh oideachais agus tuisceana i measc na dtomhaltóirí i dtaobh bia maith folláin.
Maria Doyle Kennedy
Is aisteoir agus amhránaí gradamúil Éireannach í Maria Doyle Kennedy. Maria Josephine Doyle a bhí uirthi nuair a rugadh í ar an 25 Meán Fómhair 1964 i gCluain Tarbh, Baile Átha Cliath, Éire. Is as a rólanna sa tsraith úd The Tudors mar Queen Katherine of Aragon, ról sa tsraith Downton Abbey agus ról sa scannán The Commitments is mó atá cáil uirthi. Tá sí pósta le Kieran Kennedy, ceoltóir. Tá Gaeilge aici agus ghlac sí ról sa chlár Corp + Anam ar TG4.
Rinne sí staidéar i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath agus bhain sí céim amach in eolaíocht pholaitiúil agus gnó. Níor smaoinigh sí ar an aisteoireacht go raibh sí ina hamhránaí aitheanta.
Mearbhia
Athruithe
Cuid de na sreangshiopaí, tá siad ag géilleadh do na héilimh seo, agus iad ag tairiscint bia níos folláine anois, ar nós na sailéad agus na dtorthaí úra. Ní bhíonn na cosantóirí comhshaoil róshásta leis na hathruithe seo, nó is é a ngnáth-thuairim siúd nach bhfuil ann ach sop in áit na scuaibe. Tá sé fógartha ag McDonald's go mbeidh bileog eolais faoi luach scamhardúil an chúrsa ag dul le gach táirge de dhéantús na corparáide ón mbliain 2006 ar aghaidh.
Tarraingt an Tomhaltóra
Beag beann ar an lochtú, bíonn na tomhaltóirí ag tarraingt ina dtonnta ar na scroidchuntair i gcónaí. Is é is cúis leis seo ná go mbíonn an mearbhia réasúnta saor, agus é ag spáráil obair na cócaireachta ar an tomhaltóir. Thairis sin, an duine nach bhfuil eolach ar áiteanna an bhia mhaith, agus é ar an gcoigríoch nó in áit choimhthíoch eile, is ábhar faoisimh dó áit itheacháin a bheith ann a bhfuil aithne aige ar a leithéidí eile, agus é in ann bheith i dtuilleamaí an chineál bia atá ar fáil ansin.
Lochtú
Bíonn sé compordach mearbhia a ithe, ach mar sin féin, bítear á lochtú. Seo na lochtanna is mó agus is minicí a fhaightear air: