cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Seisear Birmingham
Imeachtaí
Cuireadh an milleán ar an IRA faoin mbuamáil go díreach (ach níor ghlac éinne freagracht as an ionsaí ar feadh na mblianta) agus tharla ionsaithe díoltais ar phobal mór Éireannach na cathrach dá bharr. Bhain na péas úsáid as an tAcht Coiscthe Sceimhlitheoireachta (nó PTA, Prevention of Terrorism Act) chun daoine neamhchiontacha  a chur i ngéibheann.
Chuir Michael Havers cás an ionchúisimh i láthair sa bhliain 1975 agus ciontaíodh san éagóir an Seiisear ar 15 Lúnasa 1975.
D’fhoilsigh an The Prisoners Aid Committee i Londain, ’Irish Voices from English Jails’ sa bhliain 1980,
Ach mhair Rialtas na Breataine bodhar ar achainí, nó “b’ionann é agus a rá go raibh siad iomlán mícheart sa rud a rinne siad go dtí sin.” ‘Appalling vista’ a bheadh ann, i bhfocail an Tiarna Denning faoi seisear Birmingham.
Bhí The Irish Post ag obair ar son an tSeisir le blianta fada, mar a bhí na sagairt Denis Faul agus Raymond Murray.
Foilsíodh an leabhar Error of Judgment - The Truth About the Birmingham Pub Bombings le Chris Mullin MP sa bhliain 1986. Ansin rinne an clár ITV World In Action clár faisnéise faoin chás. Ní raibh aon trácht sna ghnáthnuachtáin Éireannacha ná ar RTÉ mar bhí Alt 31 den Acht Craolachán i bhfeidhm (go dtí 1994). Bhí faitíos ar na hiriseoirí ansin rud ar bith conspóideach a rá faoi Na Trioblóidí agus ba lú ná gíocs mioninchloiste astu aon tagairt go mb'fhéidir go dtarlódh gur neamhurchóideach iad na daoine seo. mion|Paddy Hill sa bhliain 2015
Le cladhairí agus seoiníní mar seo sa Rialtas agus sna meáin chumarsáide, theip ar achomharc an tSeisir ...go dtí 1991. Sa bhliain 1988 fiú, ní raibh mórán dóchais ann don Seisear agus ní raibh fiú cead scríobh go díreach faoi chúrsaí sna príosúin.
Bhí deacrachtaí ag Chris Mullen MP léi nuair a bhí sé ag déanamh taighde ar Sheisear Birmingham. Smuigleáil sé téipthaifeadán isteach sa phríosún agus rinne sé na príosúnaigh a thaifeadadh. (Bhí raic faoi seo agus cásanna eile agus chuaigh riail 37 (Riail phríosúin ó 1964, uimhir 5, alt 37, a chuir an cosc i bhfeidhm) go dtí an Chúirt Achomhairc cúpla uair).
Achomharc
Ansin sa bhliain 1989, thit Balla Bheirlín agus bhí an chaint uilig faoi “Glasnost” in Aontas na bPoblachtaí Sóivéadacha Sóisialacha agus Rialtas na Breataine ag cur comhairle ar fáil do rialtas na tíre sin faoin daonlathas agus cearta daonna.
Cuireadh na ciontuithe ar neamhní ar 14 Márta 1991 agus bronnadh cúiteamh idir £840,000 go £1,200,000 an duine.
Iarmhairtí
Tá eachtraí Birmingham sna téacsleabhair dlí i ngeall ar an iomrall ceartais a bhain le ciontú sheisear Birmingham san éagóir. Cuireadh "seisear Birmingham" sa phriosún ar feadh 16 bliana, agus d'éalaigh na daoine b'údar leis an mbuamáil óna n-ionchúiseamh.
Páirc na bPiarsach (An tInbhear Mór)
Is staid suite in An tInbhear Mór, Contae Chill Mhantáin í Páirc na bPiarsach. Toilleann an staidiam 5,000 duine.
Tríú Arm (An Tuirc)
Is arm allamuigh de chuid Arm na Tuirce an Tríú Arm agus is é an t-arm is mó sa tír é. Ghlac sé páirt i gcur chun cinn éirí amach Coirdeach ó na 1920idí. Bhí sé suite ar theorainn APSS-Turcach le linn an Chogaidh Fhuair, agus tá sé fós ina garastún ar theorainn Seoirseach-Turcach agus ar theorainn Airméanach-Turcach. Ghlac sé páirt in ionradh na Tuirce ar an Chipir i 1974.
Stair
Rianaíonn sé a bhunús go 1923, ach níos faide siar, athainmníodh an Naoú Cigireacht Trúpaí Arm mar an Tríú Cigireacht Trúpaí Airm an 15 Meitheamh 1919. Bhí an Ginearál Ragıp Gümüşpala i gceannas ar an arm idir 1958 agus 1960. I laethanta an Aontais Shóivéadaigh bhí an Tríú Arm lonnaithe ar theorainn an Chugais chun cur in aghaidh aon ionsaí Sóivéadach ag Ceantar Míleata Transcaucasus. I 1973 bhí an 8ú Cór ag an Arm, a raibh a cheanncheathrú ag Erzincan, ag Elâzığ (lena n-áirítear an 12ú Rannán Coisithe (an Tuirc), inniu an 12ú Briogáid Coisithe Meicnithe ag Ağrı ), an 9ú Cór ag Erzurum (lena n-áirítear an 9ú Rannán Coisithe ag Sarıkamış (a bhí gníomhach go 1996 ar a laghad), agus an 11ú Cór ag Trabzon.
Tar éis 1974-75 agus ionradh na Tuirce ar cheanncheathrú 11ú Cór na Cipire aistríodh go dtí an Chipir Thuaidh.
Tar éis díscaoileadh Chomhaontú Vársá agus an Aontais Shóivéadaigh, chinn an Fhoireann Ghinearálta 120,000 fear den Tríú Arm a chur chun na teorann leis an Iaráic. Rinneadh é seo chun ullmhacht a mhéadú i gcoinne aon ghéarchéime a d’fhéadfadh a bheith sa cheantar (mar shampla le linn Chogadh na Murascaille Peirsaí agus Cogadh na hIaráice). Tá an chuid is mó de na briogáidí armúrtha, meicnithe agus commando lonnaithe sa réigiún láir d’fhonn gníomhú go gasta in aon chás timpeall theorainneacha na Tuirce. Sa lá atá inniu ann, déanann an t-arm teorainneacha na Tuirce leis an Airméin agus leis an tSeoirsia.
Is cosúil gur scoireadh den 9ú Rannán Coisithe i 2005. Thug foinse Rúiseach i 2007 na sonraí seo a leanas faoin arm: "'an 3ú Arm Allamuigh, comhdhéanta de [8ú agus 9ú Cór Airm, 48ú Briogáid Coisithe ar leithligh, 4ú Briogáid Armúrtha ar leithligh.' 9ú Cór an Airm, a bhfuil comhdhéanamh aige: an 3ú rannán coisithe, 7ú, 14ú, 25ú briogáid mheicnithe ar leithligh, cathlán coisithe meicnithe ar leithligh, cathlán umar ar leithligh, a imlonnaíodh sa cheantar Argadan, Kagysman, Erzurum, feadh na Tuirce-Seoirseach agus Teorainn Airméinis-Tuircis. Tá comhdhéanamh an 8ú Cór Airm: 10ú briogáid coisithe ar leithligh, 1ú, 12ú (Ağrı), 34ú, 42ú Briogáid Mheicnithe, 9ú Briogáid Armúrtha ar leithligh agus 151ú Reisimint Airtléire IRGC (Garda Réabhlóideach na hIaráine), suite feadh theorainn na Tuirce-na hIaráine. '"
Ord Cath, 1941
I Meitheamh 1941, eagraíodh an Tríú Arm mar seo a leanas:
Inneall teasa
Déantar an t-athrú seo trí shreabhán oibriúcháin ag ardteocht a chur trí thimthriall teirmidinimiciúil ina dtarlaíonn comhbhrú is forbairt, agus a ndíchuirtear fuinneamh ag teocht níos ísle. Le gach timthriall faightear an difríocht idir fuinneamh an tsreabháin ag an ardteocht (an t-ionchur) is fuinneamh an tsreabháin ag an ísealteocht (an t-aschur) i bhfoirm fuinnimh mheicniúil. I láimhseáil theoiriciúil an timthrialla, glactar leis mar timthriall idéalach, gan aon chailliúint fuinnimh trí fhrithchuimilt, radaíocht ná meicníocht eile. Tá cuid mhaith timthriallta idéalacha ann, ina measc timthriall Carnot, timthriall Diesel, timthriall Otto, agus timthrill Stirling.
Jes Staley
Luathshaol
Rugadh Staley ar  i mBostún, Massachusetts. Bhí a athair, Paul R. Staley, ina uachtarán agus ina Phríomhfheidhmeannach ar PQ Corporation, comhlacht ceimiceach, a shocraigh a theaghlach ar deireadh lasmuigh de Philadelphia, Pennsylvania. Bhí a sheanathair, Edward Staley, ina phríomhfheidhmeannach ar WT Grant ag an am nuair a chomhdaigh an comhlacht le haghaidh féimheacht sa bhliain1976. Is gníomhaí SEIF é a dheartháir, Peter Staley.
Ghnóthaigh Jes Staley céim cum laude ó Choláiste Bowdoin le céim san eacnamaíocht.
Gairmréim
I 1979, tar éis na céime a bhaint amach, chuaigh Staley isteach i Morgan Guaranty Trust Co. na Nua-Eabhrac. Ó 1980 go 1989, d'oibrigh sé i rannán Mheiriceá Laidineach an bhainc, áit a raibh sé ina cheannaire ar airgeadas corparáideach don Bhrasaíl agus ina bhainisteoir ginearálta ar ghnólacht bróicéireachta Brasaíleach na cuideachta. Sna 1990idí luatha, bhí Staley ar dhuine de bhunaitheoirí ghnó cothromais J.P. Morgan agus reáchtáil sé na grúpaí Equity Capital Market agus Syndicate. I 1999, bhí sé ina cheannaire ar rannán Baincéireachta Príobháidí an bhainc a chuir feabhas faoi thrí ar bhrabúsacht le linn dhá bhliain, faoina cheannaireacht. Sa bhliain 2001 fuair sé ardú céime chuig POF J.P. Morgan Asset Management agus bhí sé i mbun na roinne go dtí 2009. Le linn a thréimhse, mhéadaigh sócmhainní cliaint J.P. Morgan Asset Management ó $ 605 billiún go beagnach $ 1.3 trilliún. Tá Staley nótáilte freisin go bhfuil a chuid oibre ar infheistíocht straitéiseach J.P. Morgan i Highbridge Capital Management ainmnithe mar cheann de na fiche for - ionad ciste fálaithe ag J.P. Morgan Aithníodh freisin an méid a chuir sé le JP Morgan a bheith ina chuideachta atá cairdiúil do na LADT. In 2009, tugadh ardú céime do Staley go Príomhfheidhmeannach an Bhainc Infheistíochta. Sa phost seo, bhí Staley freagrach as maoirsiú agus comhordú a dhéanamh ar iarrachtaí idirnáisiúnta an chomhlachta thar gach réimse gnó.
Dolores Ibárruri
thumb|Dealbh cuimhneacháin - La Pasionaria|clé Ba bhean pholaitiúil Spáinneach í Dolores Ibárruri Gómez, a raibh aithne uirthi faoin leasainm La Pasionaria (rugadh 12 Samhain 1895 agus a bhásaigh 9 Nollaig 1989).
Ba rúnaí ginearálta an Pháirtí Chummanaigh Spáinnigh nó Partido Comunista Español (PCE) í idir 1944 agus 1960, agus uachtarán an PCE idir 1960 agus 1989.
Tá aithne uirthi mar gheall ar a ról i gCogadh Cathartha na Spáinne agus na hóráidí a thug sí chun fórsaí na Poblachta a spreagadh, a thuill a leasainm di. clé|mion|1935
Wyvern Lingo
Is banna ceoil Éireannach as Bré, Éire i gContae Chill Mhantáin é Wyvern Lingo. Is iad Caoimhe Barry (guth, drumaí), Karen Cowley (guth, sintéiseoir, dord) agus Saoirse Duane (guth, giotár) baill an bhanna.
Stíl ceoil
Dar leis The Irish Times "their eponymous debut album goes even further down that experimental rabbit hole" óna gcuid oibre níos luaithe agus a gcuid oibre le Hozier.
Gairm
Ba chairde Barry, Cowley agus Duane óna gcuid óige a rinne naisc buan ceoil nuair a d'éirigh siad níos sine. Roimh scaoileadh a chéad taifeadadh, rinne an banna comhoibriú leis an gceoltóir Hozier. Chan siad an ceol tacaíochta sa bhanna beo aige agus chuaigh siad ar camchuairt mar an t-acht tosaigh. Chomh maith lena chéad turas mar an phríomhacht, bhíodh siad ar an raidió go minic in Éirinn.
Chun tacú lena chéad albam, chuaigh Wyvern Lingo ar an teifilís den chéad uair ar The Late Late Show, craolaithe ar RTÉ. San agallamh Totally Dublin, rinne Duane trácht ar fuaim an bhanna agus an fás a tháinig air thar na blianta ó laethanta a nóige go dtí an lá atá inniu ann: "I wouldn’t call it a shift. As a band — our sound has matured. We’ve put a lot of work in and it’s kind of just naturally gone there. It felt like a very organic progression." Chuaigh an banna ar shraith teilifíse le haghaidh cumadóirí ceoil Other Voices, atá bunaithe i gContae Chiarraí, Éire.
Tháinig Wyvern Lingo chun a bheith ina mbanna tosaithe le MCD Productions, comhlacht ceolchoirme bolscaireachta Éireannaigh.
Ba cheann de na príomhachtanna Windmill Lane sessions iad Wyvern Lingo.
I mí Iúil 2018, bhí banna liostaithe mar acht tacaíochtaíocht le haghaidh an banna Walking on Cars do Féile Idirnáistiúnta Ealaíon na Gaillimhe 2018. I mí Lúnasa sheinn siad ag féile Electric Picnic.
Léirmheasanna
Dar le GoldenPlec, ba é chéad albam Wyvern Lingo (darb ainm Wyvern Lingo) cheann de na eisiúintí Éireannaigh is mó a a bhfuiltear ag súil leis in 2018.
Ghin an banna sceitimíní don albam le 'Subside' agus 'I Love You Sadie' a scaoileadh. Bhí an dara ceann ainmnithe níos déanaí le haghaigh Choice Music Prize Song of the Year 2017 de chuid RTÉ. Rinne GoldenPlec athbhreithniú ar an albam ar an slí a tharraigh sé roinnt de na gnéithe is fearr de R&B neo, Anamcheol agus Indie le chéile, agus luann siad an cumas atá ag an ngrúpa loinneoga speisialta agus foinn uaigneacha a scríobh. Dúirt an iris ceoil Éireannaigh Hotpress gur albam "easy to love debut album" é agus thug sé marc 8 as 10 do.
Turais
Sa bhliain 2018, rinne Wyvern Lingo a chéad turas mar phríomhaoi in Éirinn agus sa Ríocht Aontaithe.
Bracknell (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Bracknell. Cruthaíodh sa bhliain 1997 é. Is é Phillip Lee (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Jean Trémoulet
Is tiománaí rásaíochta Francach é Jean Trémoulet, a rugadh 12 Aibreán 1909 i Vézac (Dordogne) agus a d’éag 13 Deireadh Fómhair 1944 i Sagelat (Dordogne). Ghlac Jean Trémoulet páirt sna 24 Uair Le Mans trí huaire, ó 1937 go 1939. Bhuaigh sé sa bhliain 1938 ar Delahaye 135 CS, i gcuideachta Eugène Chaboud.
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1991
Ba chomórtas iománaíochta í Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1991, a thosaigh ar 19 Bealtaine 1991 agus chríochnaigh ar 1 Meán Fómhair 1991. B'í an 105ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 16 fhoireann páirt. Bhuaigh Tiobraid Árann an comórtas don 24ú huair.
An Daonnachas
thumb|upright|60px|Lógó Daonnachach "An duine sona".|clé mion|[[Leonardo da Vinci, timpeall 1490:  'L'uomo vitruviano"]] Seasamh fealsúnachta is ea an an daonnachas a dhéanann cúram don duine daonna, dínit an duine a cheiliúradh agus an sásamh daonna a iniúchadh. Lena rá ar bhealach eile, is corpas d'fhealsúnachtaí agus de pheirspictíochtaí eiticiúla é an daonnachas a leagann béim ar ghíomhaíocht agus luach an duine, ina n-aonar agus le chéile. Bíonn tábhacht níos mó á chur ar an réasúnaíocht agus fianaise ná ar chreideamh daingean nó ar chloí le prionsabal. mion|David le [[Michelangelo, 1501–1504]] Le linn tréimhse an Renaissance in Iarthar na hEorpa, rinne gluaiseachtaí na ndaonnachaithe iarracht tairbhí an léinn a léiriú, ó na foinsí clasaiceacha, agus réamh-Chríostaí, a bhí roimhe sin, neamh-fhaofa ag an Eaglais Chaitliceach Rómhánach.
Sna linne seo, tá go leor gluaiseachtaí daonnacha ailínithe go láidir leis an aindiachas, agus úsáidtear an téarma "An Daonnachas" go minic mar fhorfhocal, i gcomhair na gcreideamh neamh-dhiachúil, faoi smaointe faoin ngré spioradálta, mar shampla brí agus cuspóir na beatha.Is féidir leis an téarma "An Daonnachas" bheith débhríoch, agus bíonn mearbhall leanúnach ann idir na húsáidí éagsúla a bhaintear as an téarma toisc go raibh baint ag ghluaiseachtaí éagsúla intleachtúla leis thar na bliantaibh. San fhealsúnacht agus sna heolaíochtí sóisialta, tagraíonn "An Daonnachas" do pheirspictíoch a dhearbhaíonn coincheap áirithe de "nádúr an duine" (i gcodarsnacht leis an Fhrith-dhaonnachas). Déanann "an Daonnachas" cur síos ar an idé-eolaíocht saolta a ghabhann leis an réasún, an eitic, agus an cheartas, agus a ndiúltíonn go sonrach smaointe osnádúrtha agus creidimh mar bhonn leis an mhoráltacht agus le chinntí a dhéanamh. D'eascair an daonnachas reiligiúnach as eagraíochtaí reiligiúnacha liobrálacha a d'fhorbair i dtreonna daonnachaíocha níos mó. Is éard is an daonnachas reiligiúnachh ná comhtháthú ar leith d'fhealsúnacht eiticiúil dhaonnachaíoch leis na deasghnátha agus creidimh de roinnt reiligiún faoi leith, cé go bhfuil an daonnachas reiligúnach dírithe fós ar riachtanais, spéiseanna agus cumais an duine.
Stair
Díorthaíonn an focal "daonnachaí" as an focal "umanista", téarma Iodáilise de chuid an 15ú haois, a dhéanann cur síos ar mhúinteoir nó scoláire na litríochta clasaiceacha Gréigise agus Laidine agus an fhealsúnacht eiticiúil taobh thiar dí (lena n-áirítear an cur chuige daonnachtaí). Sa bhliain 1856, fós sula raibh baint ag an fhocal leis an saoltachas, bhain an Gearmánach agus an focleolaí Georg Voigt úsáid as chun cur síos a dhéanamh ar dhaonnachas an Renaissance, an ghluaiseacht a bhí faoi rath agus bláth le linn Renaissance na hIodáile chun an léinn chlasaicigh a athmhúscailt (glacadh leis an sainmhiniú seo go forleathan i measc staraithe i go leor náisiúin).
Le linn Réabhlóid na Fraince, agus go luath tar éis sin sa Ghearmáin (ag na hHéigealaigh Clé), thagair an daonnachas d'fhealsúnachtaí agus do mhoráltacht a bhíonn dírithe ar an chine daonna, gan aird a thabhairt ar aon tuairimí diagacha.
Timpeall an ama nuair a thosaigh an ghluaiseacht eiticiúil ag baint úsáide as an focal sna 1930í, diaidh ar ndiaidh, b'ionann an téarma "daonnachas" agus "saoltachas" agus ar deireadh "An Daonnachas", nó an daonnachas saolta (gluaiseacht sách-nua, a rugadh in Ollscoil Chicago).
Deirdre Brennan
__CÁ__
Beathaisnéis
Rugadh Deirdre Brennan i mBaile Átha Cliath agus tógadh i gContae Thiobraid Árann í, áit ar fhreastail sí ar scoileanna i gCluain Meala agus i nDurlas. Rinne sí staidéar ar an mBéarla agus ar an Laidin sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, agus ansin rinne sí Ard-Dioplóma san Oideachas. D'aistrigh sí go Ceatharlach sa bhliain 1965.
Mhúin Brennan i gColáiste Phádraig, Ceatharlach. Thosaigh sí ag scríobh i nGaeilge tar éis di Féile Ealaíon Éigse Cheatharlach a chomhbhunú i 1979.
Tá sé leabhar déag foilsithe aici go dtí seo, lena n-áirítear dhá chnuasach déag filíochta. Bronnadh Duais Oireachtais uirthi do “Ag Mealladh Réalta”, agus bhí sí ar an ngearrliosta do Ghradam Náisiúnta Filíochta Farmgate Café in 2023 do Medea's Cauldron.
Tá a cuid filíochta san áireamh in The Great Book of Ireland, The Field Day Anthology of Irish Writing, Eating her Wedding Dress (Ragged Sky Press, Princeton, NJ, 2009), Catullus Gaelach, eagarthóir Pádraig Ó Laighin (Coiscéim, 2010), agus tá sí díolaimithe go forleathan. Tá saothar dá cuid le feiceáil ar churaclaim iar-bhunscoile na hÉireann agus i gcúrsaí agus i dtéacsleabhair Cheol-Acadamh Ríoga na hÉireann. Foilsíodh dhá chnuasach ficsin léi mar An Banana Bean Sí agus Scéalta Eile (Coiscéim, 2009) agus Staying Thin for Daddy” (Arlen House, 2014). Tá a cuid gearrscéalta le feiceáil in The Irish Times, Passages, Now, Comhar, Feasta, Lá agus Foinse, agus tá siad le feiceáil ar Cork Campus Radio, RTÉRadio 1, mar aon le sraith drámaíochta sé chuid, Go to Blazes. Léirítear a saothar in Scéalta Nua, roghnaithe ag Séan Ó Mainnín (Cló Iar-Chonnacht, 2005), Twisted Truths, roghnaithe ag Brian Ó Conchubhair (Cló Iar-Chonnacht, 2011), Thar Toinn, roghnaithe ag Micheál Ó hAodha (Coiscéim, 2015).
Bhí Brennan ina chathaoirleach agus ina rúnaí ar an Éigse le linn a luathbhlianta. Bhí sí ar dhuine de bhunaitheoirí Chomhaltas Ceoltóirí Éireann i gCeatharlach freisin, agus í ina cathaoirleach agus ina rúnaí.
Tá a saothar agus a beathaisnéis mar ábhar ag Aoife Nic Fhearghusa i nGlór Baineann, Glór an Léargais:an tSochaí, an Bheith agus Dánta Dheirdre Brennan.
Lughaidh mac Laoghaire
Ard-Rí na hÉireann agus gar mhac Néill Naoighiallaigh ab ea Lugaid mac Lóegairi (bás c. 507).
Ar dhuine den bheirt mhac déag a bhí ag Laoghaire mac Néill agus a bhean chéile, Angias, iníon Ailill Tassach de chlann Uí Liatháin. i gcomparáid lena athair, a fhiectear go suntasach i naomhscéalta to his father, who features prominently in hagiographies of Naoimh Phádraig, is mionphearsa é Lughaidh.
Insítear sa saothar déanach Vita tripartita Sancti Patricii, gur chuir Pádraig mallacht ar shleachta Laoghaire, nára ceapa iad ina n Ard-Ríthe. D'impigh a mháthair an Naomh um an mallacht a bhaint dá mac sa bhroinn. Rinne sé he did, supposedly saying: "Go gcuirfidh sé i mo choinne he opposes me, ní cuirfidh mé mallacht air."
De réir an liosta is luaite, 'sé sin Buile Choinn Chéadchathaigh, tiomsaithe le linn réimse in the reign of Fínsneachta Fleadaigh (bás c. 695), bhí Lughaidh ina rí i ndiaidh Ailealla Mhoilt. I roinnt annála níos deireanaí, insítear graibh sé ina bhall de chomhaontacht a chloígh agus a mharaigh Ailill, ach ní fhaightear nsa hannála is údarásaí, Annála Uladh, ach tuairisc a bháis sa bhliain 507, b'fhéidir ag Cath Aird Chorainn. Ní dóigh fur féidir fáth easpa a eachtraí sna hannála a mhiniú, agus a chomhrádaí Cairbre mac Néill agus Muircheartach mac Earca go minic ann.
De réir Vita tripartita, maraíodh Lughaidh de splanc thoirní ó neamh, tar éis dó magadh a dhéanamh faoi Phádraig, ag áit ar a glaodh níos deireanaí Achad Forchai (machaire tintrí). Cé nach fíor é an nasc seo leis an naomh, ceaptear go gcaomhnaíonn an scéal seo cuimhne éigin ar bhás Lughaí, ina chreidtear gur maraíodh é, maraon lena athair agus roinnt luath-ríthe eile, ar slí osnádurtha. Sna Annála na gCeithre Máistrí faightear an rann seo a leanas faoi:
De réir liostaí na ríthe, tháinig Muircheartach mac Earca i gcomharbacht ar Lughaidh.
Ióéil
Ba fháidh agus naomh é Ióéil. Luaitear é sa Sean-Tiomna.
6 Meitheamh
Is é an 6 Meitheamh an 157ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 158ú lá i mbliain bhisigh. Tá 208 lá fágtha sa bhliain.
Radagram (troscán)
Feiste atá in ann craolta raidió a ghlacadh is taifid gramafóin a athsheinm. Tugadh isteach sna 1930idí é nuair a d'éirigh glacadóirí raidió is infhaighteacht leictreachais coiteann, ag baint feidhm as an aimplitheoir is an callaire céanna don dá ghnó. Réamhtheachtaire an aonad ceoil.
Àird an Teine
Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd é Àird an Teine nó Àird an t-Sionnaich.
Radaibhitheolaíocht
Staidéar ar iarmhairtí ábhar radaighníomhach ar orgánaigh bheo, le húsáid rianairí radaighníomhacha chun próisis mheitibileacha is feidhmithe eile a dhéanamh amach.
Chatham agus Aylesford (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Chatham agus Aylesford. Cruthaíodh sa bhliain 1997 é. Is í Tracey Crouch (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Penny Marshall
Ba bhan-aisteoir agus stiúrthóir Meiriceánach í Carole Penny Marshall, a rugadh ar an 15 Deireadh Fómhair 1943. Cailleadh í ar an 17 Nollaig 2018 de bharr fadhbanna a bhain le diaibéiteas.
José de Ribera
(José de Ribera Játiva, an Spáinn ; 17 February, 1591 - Napoli, an Iodáil ; 3 mí Mheán Fómhair, 1652) Bhí an tseachtú haois déag Spáinnis péintéir, dréachtóir agus déantóir priontaí, a d'fhorbair a ghairm bheatha ar fad san Iodáil, ar dtús i Róimh agus níos déanaí i Napoli. Bhí aithne air freisin faoina ainm Iodáilis Jusepe Ribera agus faoin leasainm Lo Spagnoletto (El Españolito) mar gheall ar a stádas gairid agus toisc gur éiligh sé a bhunús, go raibh sé coitianta dó a chuid saothar a shíniú mar Spáinnis, Valencian agus Setabense, nó díreach cosúil leis an Spáinnis. Uaireanta rinne sé amhlaidh ag úsáid na téarmaíochta Laidine 'Josephus Ribera. Hispanus. Valentinus. Setaben. (nó Civitatis Setabis) ”, ar chuir sé“ accademicus Romanus ”leis uaireanta, agus go háirithe“ Partenope ”, ag tagairt dá áit chónaithe.
Kay Kendall
Ba bhan-aisteoir Sasanach í Kay Kendall (21 Bealtaine 1927 – 6 Meán Fómhair 1959). Bhuaigh sí an gradam Ban-aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1958.
Lughaidh mac Dalláin
Seachtú rí Uí Mhaine ba ea  Lughaidh mac Dalláin  (5ú/6ú haois).
Bhí cúigear mac le Lughaidh, .i. beirt Eoghan, Cremthand Cael, Fearadhach agus Findall Fathach. Deartháir le Duach ba ea é.
Dar le John O'Donovan, bhí Lughaidh i réim le ceithre bliana déag siar bhfuair sé bás le hadhairt.
Llandrindod
52.2413°N, -3.3774°W
Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea Llandrindod, 85.7 km ó Caerdydd agus 238 ó Londain. Tá daonra 5,136 ann, agus tá 640 (12.5%) in ann Breatnais a labhairt.
Galltacht
Tugtar an Ghalltacht ar an gcuid d' Éirinn nó d' Albain, ina labhraítear Béarla mar ghnáththeanga. Tugtar an Ghaeltacht (nó "an Gaedhealtacht" as Gaeilge Uladh) nó, in Albain, an Ghàidhealtachd, ar an gcuid den tír ina labhraítear Gaeilge mar ghnáththeanga. Tugtar breac-Ghaeltacht ar cheantar ina labhraítear roinnt Gaeilge, ach ina labhraítear roinnt mhaith Béarla chomh maith. In Éirinn, tá go leor ceantar inniu ina labhraítear fíorbheagán Gaeilge, ach atá fós i dteideal Gaeltacht a thabhairt orthu féin, agus a bhaineann tairbhe as le deontais Ghaeltachta.
Buinneán
Cruachan is ramhrú an chraicinn ar bhonn na coise faoi bhun na méire móire, pianmhar athlasta. Go minic is mar thoradh ar bhróga den tomhas mícheart a tharlaíonn sé.
Tagairtí
clé|200px|mion|Buinneán
Neachtan
I miotaseolaíocht na nGael, athair agus/nó fear céile Bhóinne ab ea Neachtan (Sean-Ghaeilge Nechtan).
Sanasaíocht
Mhol Georges Dumézil gur gaol é an t-ainm Neachtan le dia na Breataine darb ainm Nodens, nó an dia na Rómhánach, Neiptiún, chomh maith leis déithe na Peirse na Véidise ar chomh-ainm Apam Napat.
I ndeireadh na dála, d'fhéadfadh go bhfuil an t-ainm fréamhaithe ón bPróit-Ind-Eorpais *nepot- "descendant, mac an deirféar", nó b'fhéidir ó *nebh- "tais, fliuch". De réir sanasaíocht eile, tá Neachtan fréamhaithe ón tSean-Ghaeilge necht "glan, glé agus bán", curtha leis an bhfréamh -neg "nigh", ón PIE *neigᵘ̯- "nigh" Más fíor, beadh sé gaolmhar le pearsana miotasacha a bhíodh ina gcónaí in aice tobar agus fuarán: neck as Béarla (ón Angla-Shacsainis nicor), Sualainnis Näck, Gearmánais Nixe agus Ollainnis nikker, le brí "ollphéist abhann, síofra uisce, crogall, dobhareach", mar sin Sean-Ioruais nykr "síofra uisce i riocht capaill".
Cur síos
Bíodh Neachtan ina cónaí i Sidhe Neachtain sa domhan thíos, an t-ainm miotasach de chnoc Chairbre. Sa dinnseanchas, deirtear gur fear céile Bhóinne agus mac Nuadu é Neachtan.
Ní bhíodh cead ach ag Nechtan agus a thriúr dáileamh cuairt a thabhairt ar Thobar Segais, nó "Tobar na hEagna", inar ligeadh naoi gcoll a gcnónna lán d'eagna titim isteach ann. Bhíodh na Bradáin Fheasa ag snámh sa tobar, agus d'ithidís na cnónna coill. Thugadh saineolas don té a d'íosfadh bradán feasa.
Oidhreacht
Bhí Nechtan mar ainm Ceilteach coitianta, tugtha do chuid mhaith pearsana idir seanscéalacha agus stairiúla. Tugadh Nechtan go minic do ríthe na gCruithneach. Is naomhphátrún Hartland, Devon é Nectan of Hartland, beo a deirtear san 5ú haois. Rinne scoláirí áirithe an cás ámh nach duine stairiúil é Naomh Nectan, ach ina ionad sin foirm Chríostaí den dia Neachtan féin.
Deirtear go bhfuil St Nectan's Kieve i nGleann Naomh Neachtain in aice le Tintagel, Corn na Breataine, ainmnithe as Naomh Nectan, ach le fírinne, is cumadóireacht na Victeoiriach é seo. Tugadh Nathan's Cave ar an áit in 1799, ainmnithe as tiarna talún áitiúil.
Francisco Tárrega
Cumadóir agus giotáraí Spáinneach ab ea Francis of Assisi Tarrega Eixea (Villarreal, Castellon, 21 Samhain 1852 - Barcelona, 15 Nollaig 1909). mion|275x275px| Clúdach Oibreacha Iarbhreithe . Eagarfhocal le Ildefonso Alier.
Ióna
clé|250px|mion|Ióna Ba fháidh agus naomh é Ióna. Luaitear é sa Sean-Tiomna.
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1992
Ba chomórtas iománaíochta í Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1992, a thosaigh ar 24 Bealtaine 1992 agus chríochnaigh ar 6 Meán Fómhair 1992. B'í an 106ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 15 fhoireann páirt. Bhuaigh Cill Chainnigh an comórtas don 24ú huair.
Taina Elg
Is aisteoir Meiriceánach-Fhionlannach í Taina Elisabeth Elg. Rugadh í ar an 9 Márta 1930. Bhuaigh sí an gradam Ban-aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1958.
Buachaill an Ghúna
Is leabhar do pháistí de chuid David Walliam s é Buachaill an Ghúna.
mion|cléD'aistrigh Máirín Ní Mhárta é go Gaeilge agus d'fholisigh Futa Fata é sa bhliain 2022 (thosaigh sí ag aistriú leabhar do pháistí go Gaeilge sa bhliain 2011).
Is é Quentin Blake an maisitheoir ar an leagan Béarla agus Gaeilge den leabhar. Rinne sé an maisiú ar leabhair Roald Dahl chomh maith.
Cur síos
Tá cónaí ar Dennis i dteach leadránach ar shráid leadránach i mbaile leadránach. Ach tá sé ar tí teacht ar bhealach iontach leis an saol a dhéanamh níos spleodraí agus níos spraíúla – agus níl le déanamh aige ach a intinn a oscailt.
Cúpla
Is leabhar faoi theaghlach mífheidhmiúil le Ógie Ó Céilleachair é Cúpla. Léitear go minic é i ranganna Gaeilge Ard-leibhéal sa Teastas Sóisearach.
Llandrinio
52.7489°N, -3.0501°W
Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea Llandrinio, 141.3 km ó Caerdydd agus 243 ó Londain. Tá daonra 1,448 ann, agus tá 176 (12.2%) in ann Breatnais a labhairt.
Chesham agus Amersham (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Chesham agus Amersham. Cruthaíodh sa bhliain 1974 é. Is í Cheryl Gillan (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Áird Dealanais
Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd é Áird Dealanais.
Innealra hiodrálach
Innill a oibrítear trí bhrú a tharchuireann leacht cosúil le huisce nó ola trí phíobán. I ngluaisteán le coscáin hiodrálacha, tarchuirtear an fórsa coiscthe ón troitheán do na coscáin le leacht faoi bhrú. Baineann an reithe hiodrálach agus an fáisceán hiodrálach feidhm as an bprionsabal céanna.
Ionsaí dróin ar an gCreimlín, 2023
Ar 3 Bealtaine 2023, bhí iarracht déanta Vladimir Putin, uachtarán na Rúise, a mharú le dróin sa Chreimil, de réir áisíneacht nuachta sa Rúis. Níor gortaíodh aon duine agus ní dhearnadh aon damáiste sa Chreimil.
Ní raibh sé soiléir cé a bhí freagrach as an ruathar drón. Mar bheart díoltais, maraíodh 23 duine ar a laghad in ionsaí diúracán srl de chuid na Rúise ar chathair Kherson an lá dár gcionn.
Imeachtaí
Deir na Rúisigh gur éirigh leo an dá dhrón a chur ó mhaith go leictreonach sular bhain siad sprioc amach.. Thit píosaí den dá dhrón ar an talamh sa Chreimil. Bhí Putin ag obair in áras cónaithe eile dá chuid taobh amuigh de Mhoscó.
Freagracht agus díoltas
Bhí sé á mhaíomh ag an Rúis go ndearna an Úcráin iarracht Putin a mharú. Dúradh gur ionsaí sceimhlitheoireacht a réamhbheartaithe a bhí ann agus gur d'aon ghnó a rinneadh é seachtain roimh Pharáid na Bealtaine i Moscó. De ghnáth tarlaíonn Paráid na Bealtaine sa Rúis ag an am sin den bhliain, ach chuir Putin go leor paráidí ar ceal i mbliana.
Ach bhí sé á mhaíomh ag na hÚcránaigh nach raibh aon bhaint acusan le haon ionsaí ar an gCreimil. Dúirt an tUachtarán Zelensky nach raibh siad ag troid in éadan na Rúiseach ach amháin ar fhód na hÚcráine. Bhí sé á mhaíomh ag cúpla saineolaí gurb iad na Rúisigh féin a d'eagraigh an t-ionsaí chun an aird a bhaint den chogadh agus den easpa ratha ag an am.
Tugadh le fios sa ráiteas Rúiseach go gcoimeádfadh na Rúisigh an ceart acu féin díoltas a imirt ar na hÚcránaigh as an bhfeall. Rinneadh ionsaithe ar an Úcráin an lá dár gcionn. Scaoil fórsaí Rúiseacha mórshailbhe diúracán le cathracha san Úcráin i gcaitheamh na hoíche, an phríomhchathair Cív ina measc.
Dar leis na húdaráis san Úcráin gur scaoileadh 24 drón le hionaid éagsúla sa tír ach gur cuireadh ocht gcinn déag díobh go talamh sular bhain siad sprioc amach. Tuairiscíodh gur maraíodh 23 duine ar a laghad mar gheall ar ionsaí diúracán ar chathair Kherson i ndeisceart na hÚcráine.
Míocá
Ba fháidh agus naomh é Míocá. Luaitear é sa Sean-Tiomna.
Béal Átha Bhearaigh
Is ea Béal Átha Bhearaigh (Bellavary as Béarla) baile i gContae Mhaigh Eo.
Anthony Franciosa
B'aisteoir Meiriceánach é David Niven (25 Deireadh Fómhair, 1928 – 19 Eanáir, 2006). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe i 1960.
Àird an t-Sàilein
Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd é Áird an t-Sáilein.
Cainníocht fhisiceach
Is éard is cainníocht fhisiceach ann ná airí ábhair nó córais gur féidir a chainníochtú trí thomhais. Is féidir cainníocht fhisiceach a chur in iúl mar an chuingir de luach uimhriúil agus aonad. Mar shampla, is féidir mais na cainníochta fisiciúla a chainníochtú mar n kg, áit arb é n an luach uimhriúil agus gurb é kg an t-aonad. Tá dhá thréith i gcoiteann ag cainníocht fhisiceach, ceann acu méid uimhriúil agus ceann eile an t-aonad ina dtomhaistear é.
Siombailí agus ainmníocht
Tá moltaí idirnáisiúnta maidir le siombailí a úsáid le haghaidh cainníochtaí leagtha amach in ISO / IEC 80000, leabhar dearg AIGCF (Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí) agus leabhar glas AIGCF. Mar shampla, is í m an tsiombail a mholtar don chainníocht fhisiceach mais, agus is í Q an tsiombail a mholtar don chainníocht lucht leictreach.
Chichester (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Chichester. Cruthaíodh sa bhliain 1295 é. Is í Gillian Keegan (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Nahúm
clé|250px|mion|Nahúm Ba fháidh agus naomh é Nahúm. Luaitear é san Sean-Tiomna.
Baile an Daighin, Contae Mhaigh Eo
Baile i gContae Mhaigh Eo is ea Baile an Daighin (Ballandine as Béarla). Tá sé suite ar bhóthar náisiúnta an N17 a ritheann ó Shligeach go Gaillimh, tuairim is 10km ó dheas ó Chlár Clainne Mhuiris agus gan ach 3km laistigh de theorann theas Chontae Mhaigh Eo.
Rithean Iarnród an Iarthair tríd an mbaile ar a bhealach idir Sligeach agus Baile Átha an Rí ach dúnadh stáisiún traenach Baile an Daighin sa bhliain 1963 agus dúnadh an líne go léir le linn blianta na 1980í. Tá feachtas ar bhun ó bhlianta na 1990í chun an chuid idir Clár Clainne Mhuiris agus Baile Átha an Rí a athoscailt.
Is as Baile an Daighin ó dhúchas é Pádraig Ó Coinín TD, iarcheannaire Páirtí Lucht Oibre na hÉireann.
Llandudno
53.3218°N, -3.8231°W
Inneall traenach
mion|Inneall traenach Feithicil a sholáthraíonn an chumhacht tiomána chun trucailí is carráistí a tharraingt ar iarnród. Is féidir gur inneall gaile, inneall dócháin inmheánaigh, mótar leictreach, nó comhcheangal éigin de na foinsí cumhachta seo a bheidh ann. Más inneall gaile é, gintear an ghal i gcoire san inneall, agus dóitear gual (de ghnáth) sa choire. Más mótar leictreach é, faightear an chumhacht ó ráille ar leith nó sreanga lastuas trí phantagraf. Is inneall díosail an t-inneall dócháin inmheánaigh is coitinne a úsáidtear mar inneall traenach, agus tiomáintear an traein go díreach leis trí ghiaranna nó ar mhodh díosail is leictreach: tiomáineann an t-inneall díosail gineadóir, agus tiomáineann an chumhacht leictreach uaidh seo mótar leictreach leis an traein a thiomáint. Thóg Richard Trevithick an chéad inneall traenach i 1801, agus baineadh feidhm as sin is innill cháiliúla eile (mar shampla, Puffing Billy is Locomotion) chun gual a tharraingt ó na mianaigh. Níor iompraíodh paisinéirí gur bhuaigh George Stephenson is a mhac Robert ag trialacha Rainhill i 1829 agus a bhunaigh an chéad seirbhís traenach do phaisinéirí. Tógadh an chéad inneall traenach sna Stáit Aontaithe i 1831, an Best Friend of Charlestown, agus faoi lár an chéid sin bhí na hinnill gaile traenach forbartha an oiread is a bheadh ina dhiaidh sin. Bhíodh na rothaí tosaigh beag, agus chasadh siad ar sclóin chun gurbh féidir leis an inneall dul isteach ar uillinn san iarnród. Bhíodh na príomhrothaí tiomána cúpláilte le chéile, tiomáinte go díreach ag an inneall gaile. Sa 20ú céad díláithríodh an t-inneall gaile de réir a chéile ag saghsanna eile, bíodh is go bhfuil an-chuid innill gaile in úsáid fós sa tSín is an Afraic Theas. Tá modhanna eile tiomána á bhforbairt is á dtástáil an t-am ar fad, mar shampla, an traein ardaithe a thiomáintear le leictreamaighnéadas atá in úsáid ar bhonn teoranta i Shang-hai na Síne.
Llandudno
Baile i Conwy, an Bhreatain Bheag, is ea Llandudno, 209.4 km ó Caerdydd agus 322 ó Londain. Tá daonra 20,111 ann, agus tá 4,079 (20.3%) in ann Breatnais a labhairt.
Áird Phádraig
Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd é Áird Phádraig.
Glenn Ford
B'aisteoir Meiriceánach é Gwyllyn Samuel Newton "Glenn" Ford (1 Bealtaine, 1916 – 30 Lúnasa, 2006). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma i 1962.
Rada-imdhíonmheasúnú
Bealach chun méid is éifeacht antasubstaintí a mheas i sreabhán sa cholainn. Déantar ábhar a lipéadú le radaiseatóp, agus instealltar méid ar leith de sa sreabhán atá le tástáil (mar shampla, sa bhfuil), áit a meascann sé is a ngreamaíonn na hantasubstaintí leis. Tomhaistear radaighníomhaíocht sampla bhig den sreabhán ansin, agus uaidh sin is féidir méid iomlán na hantashubstainte a ríomh.
Béacán
Baile i gContae Mhaigh Eo is ea Béacán (Bekan as Béarla).
Séacla
mion| An séacla [[Cloicheán coiteann|Palaemon serratus den infriord Caridea]] Úsáidtear an téarma séacla chun tagairt a dhéanamh do roinnt crústach deiceapódach, cé gur féidir leis na hainmhithe beachta a chlúdaítear a bheith éagsúil. Tríd is tríd, cuimsíonn séaclaí aon cheann de na grúpaí a bhfuil colainn fadaithe orthu agus an snámh mar phríomh-mhodh gluaiseachta — Caridea agus Dendrobranchiata go hiondúil. I roinnt réimsí, áfach, úsáidtear an téarma níos cúinge agus d'fhéadfadh sé a bheith teoranta do Caridea, do speicis níos lú de cheachtar ghrúpa nó do speicis mhuirí amháin. Faoin sainmhíniú níos leithne, d’fhéadfadh gurbh ionann an séacla agus cloicheáin, ag clúdach crústaigh snámha a bhfuil súile ar ghais orthu agus eireabaill mhóra chaola (abdómain), féasóga fada (aintéiní) agus cosa caola. Is gnách go dtugtar cloicheán ar chrústach beag ar bith atá cosúil le séacla. Snámhann siad ar aghaidh trí dul ag lapadaíl le snámhacháin ar an gcuid íochtair dá gcuid abdóman, cé go ndéantar a bhfreagra ar éalú trí roptha go mion minic a thabhairt dá eireaball ag tiomáint siar iad go han-tapa. Tá cosa siúil láidre ag portáin agus gliomaigh, ach tá cosa tanaí leochaileacha ag séaclaí a úsáideann siad go príomha le haghaidh seasaimh.
Llandŵ
51.4487°N, -3.5204°W
Baile i Bro Morgannwg, an Bhreatain Bheag, is ea Llandŵ. Tá daonra 706 ann, agus tá 105 (14.9%) in ann Breatnais a labhairt.
Francofonia (2015)
mion|Cuairt Ginearál Gerd v. Rundstedt sa Louvre Sa scannán ilghnéitheach Francofonia (2015), tugtar léargas ar stair an Louvre ó aimsir na hAthbheochan a go dtí an lá atá inniu ann. Forghabháil na Naitsithe ar chathair Pháras i 1940 agus mar a tháinig seoda an Louvre slán atá mar chroílár an scannáin seo.
Els Segadors (amhrán náisiúnta na Catalóine)
Is é amhrán náisiúnta na Catalóin e Els Segadors. Déanann an focal ‘segadors’ tagairt do chosmhuintir na tíre a d’úsáid an corrán mar uirlis troda i gcoinne fhórsaí na Spáinne sa 17ú céad. Bíonn sé de nós ag muintir na tíre an ‘Diada’ a cheiliúradh ar an 11 Meán Fómhair agus Lá náisiúnta na Catalóine.
Liricí amhrán náisiúnta na Catalóine, ‘Els Segadors’, aistrithe go Gaeilge
Na Corránaithe
Francofonia (2015)
Léiriú
Stiúir Alexander Sokurov an scannán sa bhliain 2015.
Bronnadh dhá ghradam ar an scannán seo ag Féile Scannán na Veinéise, 2015.
Els Segadors (amhrán náisiúnta na Catalóine)
Liricí amhrán náisiúnta na Catalóine, ‘Els Segadors’, aistrithe go Gaeilge
An Chatalóin chathbhuach, Fillfidh do shaibhreas agus flúirse, Ruaigimis an dream seo, Atá lán mórtais agus sotail.
Buille maith den chorrán, Buille maith den chorrán, Cosantóirí na talún, Buille maith den chorrán.
Seo an uair, a chorránaithe, An uair le bheith san airdeall, Nuair a thiocfaidh Meitheamh arís, Cuirfidh muid faobhar ar na huirlisí.
Go gcroitear an namhaid, Ar fheiceáil dóibh ár gcomhartha, Mar a bhainimid diasa óir, Is amhlaidh a bhainfimid na slabhraí dínn.
clé|mion|Cosmhuintir na tíre i gcoinne fhórsaí na Spáinn
Am Baile Bóidheach
Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd é am Baile Bóidheach.
An Bhreatnais
Ceann de theangacha oifigiúla na Breataine Bige is ea an Bhreatnais ar a dtugtar freisin an Chomraig. Is í an ceann is láidre de na teangacha i gcraobh Bhreathnach na dteangacha Ceilteacha, ar a dtugtar freisin an chraobh P-Cheilteach.
Crawley (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Crawley. Cruthaíodh sa bhliain 1983 é. Is é Henry Smith (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
An Bhreatnais
Úsáid
Sa bhliain 2021 bhí 538,000 'cainteoir' Breatnaise ina gcónaí sa Bhreatain Bheag, 17.8% den daonra, i gcomparáid le 562,000 in 2011, nó 19%, de réir figiúirí daonáirimh de chuid Oifig Náisiúnta Staitisticí sa bhliain 2022.
Mar sin, tháining laghdú idir 2011-2021 ar líon na gcainteoirí Breatnaise, go háirithe i measc na glúine óige, Bhí baint mhór ag an laghdú ar an líon daoine óga idir 3-15 bliain a labhraíonn an Bhreatnais leis an laghdú 24,000 duine ar líon na gcainteoirí idir 2011-2021.
Áiseanna
Tá oideachas ar fáil tríd an mBreatnais i mbeagnach gach réimse. Is ábhar éigeantach í an Bhreatnais do gach dalta sa Bhreatain Bheag idir 5 agus 16 bliana d'aois i scoileanna poiblí. clé|mion|[[S4C]] Bíonn an Bhreatnais á craoladh ar chainéal teilifíse S4C agus ar an raidió sa Bhreatain Bheag.
De réir dealraimh, tá thart ar 5.000 cainteoir Breatnaise i gCúige Chubut de chuid Phatagóin na hAirgintín e.
Stair
Is teanga scríofa í ó 600 A. D., cé nach bhfuil lámhscríbhinní slán ón tréimhse sin. Tá traidisiún liteartha na Breatnaise gan bhriseadh go dtí an lá atá inniu ann.
Sampla den litríocht ná an Mabinogi, filíocht Bhreatnaise ón Meánaois agus is cuid é de stór litríochta na hEorpa.
Níl sé go hiomlán cinnte cén uair a tháinig na Ceiltigh is a dteanga(cha) siúd chuig na hoileáin seo, is é sin le rá Éire agus an Bhreatain.
Na Rómhánaigh
mion|Na Rómhánaigh i gCaerleon Newport; Is eol go raibh na teangacha Breatnacha á labhairt thart faoin gcuid is mó d'oileán na Breataine faoin am gur bhain na Rómhánaigh amach an áit. Tharla athruithe móra le teacht na Rómhánach. Bhí go leor daoine dátheangach sa teangain Bhreatnach, mar a bhí san am, agus sa Laidin, go háirithe i ndeisceart na Breataine (an ceantar is mó a bhain le sibhialtacht na Róimhe, oirdheisceart na Breatnaine Bige san áireamh). Is dóigh gurbh í an Laidin teanga an riaracháin agus nach raibh sa Bhreatnais ach teanga labhartha amháin. Fuarthas focail go leor ar iasacht ón Laidin ach ní raibh tionchar na Laidine ar an teangain Bhreatnach chomh láidir is a bhí ar theangacha Ceilteacha na mór-roinne. Bhí greim Impireacht na Róimhe agus na Laidine ar an mBreatain beagán ní ba scaoilte, b'fhéidir, ná mar a bhí ar an nGaill, mar shampla. I ndiaidh imeacht na Rómhánach, laghdaíodh ar thionchar a gcuid teangan go dtí nár fágadh í ach mar theanga scríofa. mion|Bóthar a thóg na Rómhánaigh, feirm Middlewood, The Welsh Venison Centre. Ag an am céanna, bhí an teanga Bhreatnach ag athrú. I ndiaidh do na Rómhánaigh teacht ar an bhfód, chaill an seanteanga Bhreatnach a stádas mar theanga cheannaireachta i gcuid mhaith de chríocha na Breataine. Bhí leagan amach na teangan á dhíchobhsú ag an Laidin.
Luath-Bhreatnais
Tugtar Luath-Bhreatnais ar an gcineál Breatnaise a bhí ann ó thús dara leath na séú haoise (thart ar 550 A. D.) go dtí deireadh na hochtú haoise. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Harlech_Statue_The_Two_Kings.jpg|clé|mion| [[Mabinogi|Mabinogiː An Dá Rí (dealbhóir Ivor Robert-Jones, 1984) in aice le Caisleán Harlech, sa Bhreatain Bheag. Iompraíonn Bendigeidfran corp a nia Gwern. ]] Tháinig an Chríostaíocht chun na Breataine le linn na tréimhse sin agus laghdaíodh údarás shagairt an tseanchreidimh agus an tionchar a bhí acu. B'iad sin a chaomhnaíodh na sean-nósanna lena n-áirítear na sean-chleachtais teangan. Le linn an ama seo, dealraíonn sé gur tharla athruithe sa teanga Bhreathnach ó thaobh gramadaí de agus forbairtí eile atá mar shaintréithe theanga na Breatnaise mar a labhraítear anois í. Mar gheall ar an easpa fhianaise scríofa, ní féidir a rá go cinnte cén uair a tharla na hathruithe teangeolaíocht a seo. Cé gur síleadh tráth go raibh an Bhreatnais scartha ón mBriotáinis, mar shampla, faoin séú haois, is é meas na scoláirí anois nár theanga scoite a bhí inti go dtí go luath sa dara leath den aois sin.
Níl ach cúpla clochscríbhinn fágtha ón tréimhse sin, ach tá tagairt di i saothar Bhéid, "Historia ecclesiastica gentis Anglorum" (Stair Eaglasta na Sasanach) agus roinnt logainmn eacha. Tá an sliocht Breatnaise ó lámhscríbhinn is sine dá bhfuil againn le fáil i "Llyfr Sant Chad" atá i seilbh Ardeaglais Chaerlwytgoed i Sasana. Is sliocht dlí thiúil atá ann.
Sean-Bhreatnais
mion|Llyfr Coch Hergest 240-241 (1890) Tugtar an tSean-Bhreatnais ar an gcineál Breatnaise a bhí ann idir an 9ú haois agus deireadh an 11ú haois. Tá breacscríbhinní i Sean-Bhreatnais ar cháipéisí Laidine ón tréimhse sin a tháinig slán.
Tá roinnt lámhscríbhinní ón 12ú haois ann freisin gur macasamhala iad de lámhscríbhinní ní ba shine nó gur taifid de bhéaloideas níos sine iad. Tugann na giotaí scríofa fianaise i dtaobh Breatnaise na linne sin ach tá an fhianaise seo débhríoch go leor. Ní thugann siad mórán leide i dtaobh fhuaim eanna na Breatnaise nó an é go bhfuil na fuaimneanna sin ag athrú.
Meán-Bhreatnais
Tugtar an Mheán-Bhreatnais ar an gcineál Breatnaise a bhí ann idir an 12ú agus an 14ú haois. Is ón tréimhse seo an Mabinogi. Bhí focail iasachta ag teacht isteach ón Laidin agus ón bhFraincis ag an am seo mar thoradh ar aistriúcháin.
I ndiaidh na tréimhse seo, tháinig athrú ar an teanga ó thaobh cháilliúnt roinnt leaganacha de na briathra de agus roinnt réamhfhocal pearsanta.
Naisc sheachtracha
Breatnais do thosaitheoirí, le Rhisiart Hincks ar Youtube
Habacúc
clé|250px|mion|Habacúc Ba fháidh agus naomh é Habacúc. Luaitear é sa Sean-Tiomna.
Malaicí
Ba fháidh agus naomh é Malaicí. Luaitear é sa Sean-Tiomna.
Alberto Sordi
B'aisteoir Iodálach é Alberto Sordi (15 Meitheamh 1920 – 24 Feabhra 2003). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma i 1964.
Roblox
Is ardán ar líne do chluichí ríomhaireachta é Roblox, de chuid Roblox Corporation.
Bhí níos mó ná 20 milliún cluiche ar fáil ar Roblox sa bhliain 2021, agus gach mí, bhí 210 milliún duine ag imirt orthu. Is féidir daoine a bhíonn ar an ardán cluichí a chruthaíonn do dhaoine eile a bhíonn ag imirt air.
Llandwrog
53.0802°N, -4.3123°W
Baile i Gwynedd, an Bhreatain Bheag, is ea Llandwrog, 194 km ó Caerdydd agus 334 ó Londain. Tá daonra 2,471 ann, agus tá 1,920 (77.7%) in ann Breatnais a labhairt.
Zafainiá
clé|250px|mion|Zafainiá Ba fháidh agus naomh é Zafainiá. Luaitear é san Sean-Tiomna.
Radaiméadracht
Tomhas fuinnimh leictreamaighnéadaigh radaithe, radaíocht infridhearg go háirithe. Is í an chumhacht radanta (Φ, in aonaid W) an chumhacht iomlán a astaíonn an fhoinse. Is í an déine radanta an chumhacht radanta in aghaidh aonad na huillinne soladaí (I, i W sr-1), agus is áisiúil an t-airí seo i gcás foinsí nach radaíonn go haonfhoirmeach i ngach treo. Is é an radantas an déine radanta in aonad fairsinge (L, i W sr-1 m-2). Is é an t-ionradas an chumhacht iomlán in aghaidh an aonad fairsinge (E, i W m-2). Tomhaistear na paraiméadair radaiméadracha le radaiméadair.
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1994
Ba chomórtas iománaíochta í Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1994, a thosaigh ar 1 Bealtaine 1994 agus chríochnaigh ar 3 Meán Fómhair 1994. B'í an 108ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 19 bhfoireann páirt. Bhuaigh Uíbh Fhailí an comórtas don tríú huair.
Drochaid Urchaidh
Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd é Drochaid Urchaidh.
Dartford (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Dartford. Cruthaíodh sa bhliain 1885 é. Is é Gareth Johnson (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.