cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ollscoil Leiden
Ollscoil taighde phoiblí in Leiden, an Ísiltír, is ea Ollscoil Leiden (Ollainnis: Universiteit Leiden). Bhunaigh Willem van Oranje, é mar ollscoil Phrotastúnach sa bhliain 1575,, mar luach saothair do chathair Leiden as a cosaint i gcoinne ionsaithe Spáinneacha le linn Chogadh na hOcht mBliana. Is í an institiúid ardoideachais is sine san Ísiltír í agus tá cáil láidir uirthi ar fud na hEorpa agus an domhain.
Pierre Paul Émile Roux
Baictéareolaí a saolaíodh i gConfolens na Fraince ab ea Pierre Paul Émile Roux (17 Nollaig 1853 – 3 Samhain 1933). I 1894 chabhraigh sé le fionnadh antatocsain diftéire. Rinne sé taighde bunúsach ar chonfadh is antrasc.
Y Felinheli
53.1815°N, -4.209°W
Guthan nan Eilean
Is tionscadal ilteangach agus ilmheán é Guthan nan Eilean, (Guthanna na nOileán) agus é mar phríomhaidhm aige teangacha Na hOileáin Siar a ghabháil agus a chur i láthair mar a labhraítear sa phobal iad i bhfoirm ar líne a bheidh úsáideach d’fhoghlaimeoirí. Cuireadh tús leis i 2005 leis an tionscadal Eorpach POOLS. I gcomhpháirtíocht le heagraíochtaí in Uibhist, ar nós Chothrom, rinne Sabhal Mòr Ostaig 40 físeán gearr i nGaeilge agus i mBéarla. Ba é sin Sraith a hAon a bhuaigh Gradam Eorpach na dTeangacha 2007. Rinneadh Sraith a Dó, a bhí i bhfad níos mó, idir 2008 agus 2010. Ag deireadh an ama sin bhí 150 físeán ar an iomlán ar fáil saor in aisce ar shuíomh Gréasáin an tionscadail.
Y Felinheli
Baile i Gwynedd, an Bhreatain Bheag, is ea Y Felinheli, 201.8 km ó Caerdydd agus 334 ó Londain. Tá daonra 2,189 ann, agus tá 1,407 (64.3%) in ann Breatnais a labhairt.
Guthan nan Eilean
Taobh le taobh leis an obair chruthaitheach sin, tá tionscadal taighde á reáchtáil a fhéachann go géar ar an gcaoi a n-úsáidtear agus a fhoghlaimítear Gaeilge na hAlban sa phobal inniu. Áirítear leis sin na meáin nua agus na meáin shóisialta, agus an tionchar a bhíonn acu ar úsáid na teanga sa phobal. Cuirtear na tuarascálacha taighde seo ar shuíomh an tionscadail freisin, ionas gur féidir le daoine sa chomharsanacht iad a fheiceáil go héasca agus go hoscailte.
René Lalique
Seodóir is dearthóir earraí gloine a rugadh in Ay na Fraince ab ea René Lalique (6 Aibreán 1860 – 1 Bealtaine 1945). A dhearthaí gloine, maisithe le figiúirí rilífe, ainmhithe is bláthanna, an-suntasach i ngluaiseachtaí na hEalaíne Nua agus Deco.
Ail Finn
Is baile beag é Ail Finn (Elphin as Béarla) i gContae Ros Comáin. Tá sé suite 27.3km ó bhaile Ros Comáin féin .Tá an baile i dtuaisceart an chontae agus tá an daonra beagnach 565 daoine inniu.
Is áit  an-stairiúil é lán le gnéithe difriúil agus suimiúil. In Ail Finn i gcontae Ros Comáin ar an 19 Iúil 2006 a cláraíodh an teocht is airde in Éirinn idir 1887-2022, 32.3 céim Celsius.
Stair
Thagann an t-ainm ‘Ail Finn’ ón cloch carraig an earraigh shoiléir. Is é ionad na deoise do dheoise Elphin.
Is ráite gur thug an áit seo páirt sa finscéal ‘Óisin i Tír na nÓg’. Deirtear gur thit a fhigiúr miotaseolaíoch Óisín óna chapall gar don bhaile seo ar a bhealach ar ais ó Thír na hÓige (Tír na nÓg).
Tá go leor suíomhanna stairiúla ann lena n-áirítear seanfhothracha na hardeaglaise, an muileann gaoithe, an phálás, agus an Cuimhneachán Míleata (Cuimhneacháin Chogaidh na Saoirse).
Cuimhneachán Míleata
Tá sé 35 troigh ar airde agus suite ag Crosbhóthar Shankill, Elphin. Thóg sé beagnach sé bliana é a thógáil. Ag a bhun tá léachtán le leabhar oscailte,agus ainmneacha na bhfear a fuair bás ar son na hÉireann i Ros Comáin. .
Oliver Goldsmith
Is as Ail Finn é an fear cáiliúil Oliver Goldsmith. Is file, úrscéalaí, drámadóir é. Rugadh é ag Smith Hill i dteach a sheanathar urramach Fr.Jones. D'fhreastail sé ar an scoil gramadach Easpag Hudson. Tá séadchomhartha i lár an bhaile mar onóir dó inniu.
Smith Hill
Tá an teach seo ó thús an 19ú haois suite ar imeall an bhaile (Ardnagowna). Bhí an teach seo i diméin an Phálás. Creidtear gur rugadh an fear cáiliúil Oliver Goldsmith ar an suíomh seo nuair a bhí a mháthair ag tabhairt cuairt ar a hathair Oliver Jones. mion|Cuimhneachán Míleata Cuimhneacháin Chogaidh na Saoirse
Peil Gaelach
Tá suaitheantas an chlub roinnte ina cheithre mhír.’.
Rinneadh na tailte agus an pháirc a athchóiriú i mbliana (2020).
Bhuaigh an fhoireann sinsir an corn sna bliana :1889,1891,1902,1903,1904,1905,1931,1932,1937,1950,1951,1955,1956,1957.
Sa bhliain 2010, shroich an Fhoireann Shinsearach Cluiche Ceannais an Chontae.
I mí Feabhra 2012 bhuaigh an fhoireann Craobh Peile Sinsearach Thuaidh Ros Comáin 2011 i gcoinne Western Gaels.
An Muileann Gaoithe
mion|An Muilleann Gaoithe Tá muileann gaoithe suite ar imeall an bhaile. Tógadh é i 1730 agus athchóiríodh é i 1996.
Tá díon tuí ar an muileann agus músaem ann freisin.
Pálás an Easpaig
Tógadh an teach mór seo idir 1748-9. Easpag Synge an t-ainm a bhí ar an bhfear a thóg é. Bhí aithne ag daoine air mar ‘An Phálás’. Teach lárnach a bhí ann le dhá phailliún, bhí siad seo mar ghné de go leor tithe móra siar san am seo. Ba é an teach féin áit chónaithe an Easpaig go dtí an 20ú haois nuair a scriosadh trí thine é.
Inniu níl le feiceáil ach fothracha na bpailliún agus na ballaí.
Oideachas
Fear ab ea Hudson a rugadh sa bhliain 1608;ceapadh é ar chaplin i gcaisleán Bhaile Átha Cliath i 1641. Le linn Eirí Amach 1641,bhog sé féin agus a bhean go dtí an An Chill Mhór (Kilmore) chun tearmann a fháil. Fuair sé bás sa bhliain 1686 agus ba é a thoil go raibh sé ag iarraidh go mbunófaí scoil ghramadaí in Ail Finn. Bunaíodh an chéad scoil ‘Scoil Gramadach Ail Finn sa 17ú haois (1667-1686), Scoil ghramadaí an Easpag Hudson.
Ceann de na daltaí is é an scríbhneoir Oliver Goldsmith,Sir William Wilde agus Percy French.
Sa lá atá inniu ann tá bunscoil sa bhaile, Ceathramha na Mainistreach ‘Abbeycarton N.S’. Tagann an t-ainm ó Mhainistir Phroinsiasach a bhí ann.
Bunaíodh ‘Elphin Community College’ sa bhliain 1942.
Margadh
Tá margaidh beostoc sa bhaile. Oibríonn sé mar chomharchumann agus tá bhreis is 635 scairshealbhóir ann. Is fostóir tábhachtach é. Tá dhá fháinne ann. Bíonn dhá dhíolachán ann i gcónaí gach seachtain, an t-eallach ar an Luan agus na caoirigh ar an Máirt.
Gach bhliain, bíonn seó talmhaíochta ann (an chéad seachtain i mí Mheán Fómhair). Tagann an pobal le chéile idir óg agus aosta agus daoine ó bhailte eile (díolacháin, seónna, spraoi agus siamsaíocht).
Fothracha na chéad hArdeaglaise
Téann suíomh na hardeaglaise siar go Naomh Phadraig timpeall 435-450. Bhí an chéad ardeaglais tógtha ar son Naomh Mhuire an mhaighdean. Scriosadh é ach atógadh é. Rinneadh damáiste dó le linn éirí amach 1641. Athbunaíodh é sa bhliain 1728. Socraíodh é a atógáil in áit nua sa bhliain 1749, scartáladh ansin é go hiomlán i 1964. Tá sé faoi choimeád anois de ‘Elphin Heritage Society’. Tá an suíomh fós ann inniu do dhaoine chun cuairt a chuir air.
Aibítir
Is litreacha iad aibítir a bhaineann le teanga scríofa agus iad in ord áirithe. Tá an scríbhneoireacht bunaithe orthu. Chum na Seimítigh an chéad aibítir ceithre mhíle bliain ó shin. Bunaíodh an aibítir sin ar phictiúiríní a chuireadh idéithe in iúl. Fuair na Gréagaigh an aibítir ó phobal Seimíteach, na Féinícigh, a bhunaigh cathair chumhachtach i dtuaisceart na hAfraice, An Chartaig. Fuair na Rómhánaigh an aibítir ó na Gréagaigh agus úsáidtear an aibítir Laidineach seo chun an chuid is mó de theangacha na hEorpa a scríobh.
Ba é an cló Gaelach an chéad chóras scríbhneoireachta a úsáideadh in Éirinn le haghaidh an Ghaeilge a scríobh, de réir an chórais Rómhánaigh. D'úsáideadh an Eaglais Chríostaí stíl scríbhneoireachta cosúil leis ar fud na hEorpa sa chúigiú céad. Tháinig Naomh Pádraig go hÉirinn sa chúigiú céad agus tá an chuma ar an scéal gur tosaíodh ag scríobh na Gaeilge de réir an chórais seo sa séú céad.
B'in an tOgham an córas scríbhneoireachta a bhíodh in Éirinn roimh theacht na Críostaíochta. Tagann an t-ainm seo as an dia Cheilteach Ogmios. Ainmníodh na litreacha as crainn sa chóras seo. Fuarthas an córas seo ó dhraoithe Ceilteacha na Mór-roinne agus tá sé le feiceáil ar chlocha cuimhneacháin ar fud na hÉireann.
Litreacha neamh-choitianta
Deirtear go minic nach n-úsáidtear na litreacha j, k, q, v, w, x, y, ná z sa Ghaeilge. I bhfírinne tá an chuid is mó acu in úsáid sa Ghaeilge leis na céadta bliain. Seo roinnt samplaí reatha.
Seo an méid a bhí le rá ag G.T. Paghan in Téarmaíocht na hEolaíochta in 1947.
''Tá locht beag eile ar litriú na Gaeilge – maidir le cúrsaí eolaíochta ach go háirithe – is é sin dealús na haibítre faoi litreacha.19 Tá na litreacha ‘v’, ‘x’, ‘y’ beagnach chomh tábhachtach chuige sin le haon cheann eile agus is mór an chiotaí dul dá gceal. Ní staonann na náisiúin eile ó litreacha coimhthíocha a ghlacadh an túisce ina mbraitheann siad a n-easpa. Agus ní haon díobháil aithris a dhéanamh orthu sa ní sin. Caithfear a thabhairt de chreidiúint do na Téarmaí, ámh, gur cheadaigh siad an litir ‘v’ isteach aon uair amháin –san fhocal ‘volt’. Is maith é sin ach ní miste a thuilleadh. Is dócha, ámh, go bhfuil an bhearna thíos sa chás sin.20 Maidir le ‘x’ ní móide go bhfuil sí sin leis ó bhaol. Murar glacadh go hoifigiúil sna Téarmaí léi, úsáidtear cheana í ó am go ham i bhfocail áirithe mar ‘téx’.21 Ach tá an tríú litir, ‘y’, díreach chomh tábhachtach le haon cheann acu, agus a bhfuil d’fhocail eolaíochta ann agus iad tarraingthe ón nGréigis. Éiríonn le cuid de na teangacha dul ina héagmais gan amhras, ach tá bua faoi leith aici a d’fhágfadh an-oiriúnach don Ghaeilge í. Is é sin go bhféadfaí fuaim leathan a thuiscint aisti murab ionann agus an litir ‘i’. D’oirfeadh sin go minic i ndiaidh ‘s’, cuir i gcás.''
Dal y Mellt (sraith teilifíse)
Leanann an tsraith stair trioblóideach an phríomhcharachtair, Carbo, ag dul ar aistear spreagúil agus siamsúil agus é á tharraingt isteach i saol na ngníomhartha olca, bréaga, rúnda agus coscracha.
Tá 6 eipeasóid sa chéad sraith. Craoladh é sa ghnáthshliotán drámaíochta ag 9pm ar S4C.
John Houghton (mairtíreach)
Naomh Caitliceach is ea John Houghton. Rugadh é ar an 1486 i Sasana. Cuireadh chun báis é ar an 4 Bealtaine 1535, i dTyburn, Sasana.
Douglas Arant
Ba dlíodóir i mBirmingham, Alabama é Douglas Arant (19 Bealtaine 1897 - Deireadh Fómhair 1987) a rugadh i Waverly, Alabama.
Lá an Bhua san Eoraip
mion|deas|[[Winston Churchill na Ríochta Aontaithe ós comhair na sluaite Dé Máirt, 8 Bealtaine 1945]] Is éard atá i gceist le Lá an Bhua san Eoraip (Béarla: V-E Day - Stáit Aontaithe Mheiriceá, VE Day - an Ríocht Aontaithe) ná lá ceiliúrtha ar an 8 Bealtaine 1945 tar éis glacadh oifigiúil na gComhghuaillithe le géilleadh gan chomha Ghearmáin na Naitsithe, rud a chuir deireadh leis an Dara Cogadh Domhanda san Eoraip.
Tá an lá á chomóradh ar an lá céanna i dtíortha in iarthar na hEorpa. Sa taobh eile den ilchríoch, áfach, déanann an Rúis, an Bhealarúis, an Serbia agus tíortha iar-Shóivéadacha eile an lá ceiliúrtha ar an 9 Bealtaine. Is amhlaidh atá sé in Iosrael.
Tony McCarroll
Is drumadóir Sasanach é Tony McCarroll (rugadh 4 Meitheamh 1971) agus duine de bhunaitheoirí an bhanna rac-cheoil Oasis. Sheinn sé na drumaí ar a gcéad albam, Definitely, Maybe, agus ar Some Might Say, an chéad singil de chuid Oasis a bhain uimhir a haon sna cairteacha amach, ón albam (What’s the Story) Morning Glory?, sular díbríodh as an mbanna é sa bhliain 1995.
Jamón
Is cineál liamháis leasaithe a tháirgtear sa Spáinn é jamón (fuaimniú sa Spáinnis: [xaˈmon], iolra jamones). Tá sé ar cheann de na táirgí bia is mó aithne ar fud an domhain de chuid chócaireacht na Spáinne. Úsáidtear é mar chomhábhar in tapas go minic freisin.
Is é jamón an focal Spáinnise ar liamhás. Mar sin, d'fhéadfaí an t-ainm seo a thabhairt freisin ar tháirgí liamháis eile a dhéantar i dtíortha ina labhraítear an Spáinnis.
Cur síos
De ghnáth, itear jamón ina sliseanna tanaí, gearrtha de láimh ó chos deiridh muice a choinnítear ar sheastán jamonero, nó gearrtha as an bhfeoil dhíchnámhaithe le slisneor rothlach.
Tá jamón cosúil le presunto na Portaingéile agus le prosciutto na hIodáile, an difríocht is mó eatarthu ná an chéim leasaithe níos faide (suas le 18 mí), rud a thugann uigeacht níos tirime, dath níos doimhne, agus blas níos láidre do jamón i gcomparáid leis na cinn eile.
Tá cos iomlán jamón i bhfad níos saoire de réir meáchain ná an táirge slisnithe toisc go bhfuil an chnámh agus an tsaill dho-ite fós ann. Nuair a bhaintear na sraitheanna seachtracha saille agus a nochtar an fheoil, caithfear an táirge a ithe chomh luath agus is féidir toisc go dtosaíonn próiseas triomaithe agus meathlaithe. Ní fadhb é seo do bhialanna ná do mhiondíoltóirí, ós rud é go n-úsáideann siad an táirge i bhfad níos tapúla ná an gnáth-thomhaltóir. De ghnáth, roghnaíonn daoine aonair an táirge slisnithe, gearrtha ó sheastán, réamhphacáistithe go trádálach, nó folúsphacáilte. Tá jamón slán le hithe chomh fada agus a choinnítear an chos i dtimpeallacht thirim agus fhionnuar agus in áit nach mbeadh an ghrian ag soilsiú go díreach uirthi. Ach caithfear an fheoil a chur i gcuisneoir tar éis di a bheith gearrtha ón gcos.
Deataítear jamón i réigiúin áirithe freisin, áiteanna ina n-úsáidtear é le haghaidh tomhaltais phearsanta den chuid is mó. Tá an cineál jamón seo coitianta i ndeisceart Castilla y León agus i gcodanna de Extremadura. Tá sé níos crua ná gnáth-jamón agus tá blas deataigh/salainn air.
Tá jamón ar fáil go forleathan sa Spáinn (fiú má tá siad costasach) agus is féidir teacht air i roinnt tíortha eile de chuid an Aontais Eorpaigh. Ach, mar gheall ar dhleachtanna ar allmhairí agus srianta trádála nó sábháilteachta bia a chuirtear i bhfeidhm ar tháirgí feola eachtracha, ardaíonn an praghas i margaí idirnáisiúnta go dtí go mbíonn sé róchostasach jamón a allmhairiú isteach i dtíortha eile.
Tá dhá phríomhlipéad tráchtála ar chineálacha jamón, bunaithe ar phór na muice agus ar shonrúcháin chosanta:
N12
Is príomhbhóthar náisiúnta é an N12 idir Muineachán agus an teorainn le Contae Ard Mhacha. Trasnaíonn an bóthar an teorainn mar an A3 agus téann an bóthar trí Ard Mhacha agus Creag Abhann, go Béal Feirste. Tá an cúrsa iomlán timpeall 7 ciliméadar (4 míle) i bhfad.
Bailte ar an gcúrsa;
Y Fenni
51.8206°N, -3.0161°W
Baile i Sir Fynwy, an Bhreatain Bheag, is ea Y Fenni (Béarla: Abergavenny), 39.4 km ó Caerdydd agus 202 ó Londain. Tá daonra 14,055 ann, agus tá 10% in ann Breatnais a labhairt.
Jean-Baptiste de Lamarck
Nádúraí is éabhlóidí réamh-Darwineach a rugadh i mBazentin na Fraince ab ea Chevalier de Lamarck, Jean Baptiste Pierre Antoine de Monet (1 Lúnasa 1744 – 18 Nollaig 1829). Ba é Histoire des animaux sans vertèbre (Stair na nAinmhithe gan Veirteabraí, 1815-1822) a phríomhshaothar.
Buirg Londan Lewisham
Is Buirg Londan i Londain Theas, Sasana é London Borough of Lewisham.
Dlíthe Burgos (1512)
mion|coidéacs Kingsboroughː an encomienda i mbun |clé
Fógraíodh na Dlíthe Burgos, nó Las leyes de Burgos, ar an 27 Nollaig 1512. B'shin é an chéad uair a rinneadh iarracht chun creatlach dlí a chruthú le haghaidh an chaidrimh idir lonnaitheoirí de chuid na Spáinne agus an pobal dúchasach i gcríocha cosúil leis an Easpáinneoil, Pórtó Ríce agus Iamáice.
Léirigh na dlíthe seo teannas idir soiscéalaíocht agus dúshaothrú an phobail dhúchasaigh, rud a bhí mar chuid de dhíospóireachtaí múnlaitheacha de chuid na hEorpa sa Nua-aois Luath maidir le cearta an duine.
Sūdoku
Is cluiche dúcheiste é Sūdoku, (数独, 'uimhir aonair'), a litrítear mar Sū Doku uaireanta. Is í aidhm an chluiche ná uimhir ó 1 go 9 a lonnú i ngach cillín ghreille, don chuid is mó greille 9×9 le fo-ghreillí 3x3 (ar a dtugtar "réigiúin"), ag tosnú le uimhreacha áirithe líonta isteach cheana sa ghreille. Níl ach aon riail amháin ann chun an cluiche a imirt - líon isteach an ghreille sa chaoi is nach bhfuil aon uimhir in aon tsraith, cholún nó réigiún faoi dhó. Tá leagan amach na greille cosúil le crosfhocail agus fadhbanna fichille a fhoilsítear de ghnáth sna nuachtáin.
Chruthaigh an matamaiticeoir Eilvéiseach Leonardo Eulero dúcheist an-chosúil le Sūdoku i 1784. Bhain an cluiche cáil amach don chéad uair sa tSeapáin i 1986 agus baineadh cáil idirnáisiúnta amach don chluiche i 2005. Is féidir cluichí Sūdoku a fháil anois sna nuachtáin is coitianta i mbeagnach gach aon tír - mar shampla, in The Irish Times in Éirinn, in The Times sa Bhreatain is in Corriere della Sera san Iodáil.
Cogadh Fháclainne
Is éard a bhí i gceist le Cogadh Fháclainne (nó Cogadh Oileáin Fháclainne nó Cogadh an Atlantaigh Theas mar a deir lucht labhartha na Spáinnise: La Guerra del Atlántico Sur) ná cogadh idir an Ríocht Aontaithe agus an Airgintín faoi Oileáin Fháclainne nó Las Malvinas mar a thugtar orthu as Spáinnis, chomh maith le hOileán Georgia Theas agus le hOileáin Sandwich Theas, ó 2 Aibreán 1982 go dtí 10 Meitheamh 1982.
Bhí an Airgintín le fada ag éileamh na n-oileán seo, agus is cuid lárnach de náisiúnachas na hAirgintíne an t-éileamh seo.
Ba é ba chúis leis an gcogadh ná seanfhaltanas faoi cé leis na hoileáin seo. Is é tuairim na hAirgintíne ná gur críocha Airgintíneacha iad na hoileáin agus nach raibh na hAirgintíneach ach ag iarraidh tailte dá gcuid féin a fháil ar ais. Maidir leis na Sasanaigh, deir siadsan gur coilíneacht de chuid na Corónach iad na hoileáin ón mbliain 1841 anuas. clé|mion|Leopoldo Galtieri, ar chlé, 22 Aibreán 1982 agus Oscar Luis Jofre ar dheis
Cúlra
Tháinig ionradh na hAirgintíne ar na hoileáin aniar aduaidh ar na Sasanaigh, ach le fírinne bhí rabhadh faighte acu roimhe sin ó Nicholas Barker, a bhí ina Chaptaen sa Chabhlach Ríoga. Bhí John Nott, an Rúnaí Cosanta, díreach tar éis tuarascaíl a eisiúint inar mhol sé an HMS Endurance a tharraingt siar ó na hoileáin.
Ba í an Endurance an t-aon soitheach a bhí ag an gCabhlach Ríoga in Oileáin Fháclainne, agus ní raibh san Endurance féin ach long bheag oighearbhristeoireachta agus suirbhéireachta. Bhí Barker buartha go n-ionsódh na hAirgintínigh na hoileáin i ndiaidh an tuarascáil a léamh, ó bhí sí ag tabhairt le fios nach raibh an Ríocht Aontaithe fonnmhar na hoileáin a chosaint.
Cogaíocht
Cuireadh an chéad síol le Cogadh Fháclainne, nuair a tháinig mangairí dramh-mhiotail i dtír ar Oileán Georgia Theas ar an 19 Márta 1982. D'ardaigh siad an bhratach Airgintíneach.
Go gairid ina dhiaidh sin, ar an 2 Aibreán 1982, d'fhorghabh na hAirgintínigh Oileáin Fháclainne féin.
Thosaigh an cogadh ar an 2 Aibreán 1982, nuair a rinne an Airgintín ionradh agus forghabháil ar Oileáin Fháclainne; go gairid ina dhiaidh sin shealbhaigh na hAirgintínigh Oileáin Georgia Theas agus Sandwich Theas chomh maith. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:HMS_Portland_Sails_Near_Huge_Glacier_in_South_Georgia_MOD_45151713.jpg|mion|Oileán Georgia Theas : HMS Portland sa bhliain 2010 Cogadh deich seachtaine a bhí ann. D'ionsaigh cabhlach na Ríochta Aontaithe na hoileáin ar an 5 Aibreán leis an lámh in uachtar a fháil ar chabhlach agus aerfhórsa na hAirgintíne agus an ród a réiteach do na trúpaí talún.
San am seo, bhí an Airgintín á rialú le lámh láidir ag rialtas míleata an Ghinearáil Leopoldo Galtieri, agus é buartha faoina chumhacht, ó bhí géarchéim eacnamaíochta ag cothú míshástachta i measc na cosmhuintire. Theastaigh cúis uaidh a d'aontódh an náisiún, agus ba é an seanfhaltanas faoi na hOileáin an t-aon chúis a bhí in aice láimhe dó. Is dócha nár chreid Galtieri agus a chuid ginearál go rachadh na Sasanaigh i dtuilleamaí fórsaí míleata leis na hoileáin a athghabháil.
Bhí cuma cineál barrúil ar thús an chogaidh: ar an 19 Márta, chuaigh baicle de thrádálaithe mangarae ón Airgintín i dtír in Oileán Georgia Theas leis an mbratach bhánghorm a ardú ansin. Ina dhiaidh sin, áfach, chuaigh na cúrsaí chun dáiríreachta, nó ar an dara lá de Mhí Aibreáin, shealbhaigh fórsaí armtha na hAirgintíne Oileáin Fháclainne féin.
Chuala údaráis na Ríochta Aontaithe an chéad iomrá ar an ionsaí seo tríd an raidió amaitéarach, ach nuair a chuala, ní raibh aon mhoill orthu tascfhórsa armtha a shlógadh le dul chun cogaidh ar na hAirgintínigh. Nuair a bhí na cathanna thart, bhí 258 saighdiúirí Briotanacha agus 649 Airgintíneach tar éis bháis, agus na hOileáin athghafa ag na Sasanaigh. Mar sin féin, tá an Airgintín ag éileamh na nOileán inniu féin.
Sa Ríocht Aontaithe, threisigh an cogadh go mór mór le tacaíocht na ndaoine leis an bPríomh-Aire Margaret Thatcher. Ón taobh eile de, nuair a bhí an cluiche caillte ag na hAirgintínigh, spreagadh an chosmhuintir thall ansin chun móragóidíochta agus sluachorraíola in aghaidh an rialtais mhíleata, agus glactar leis go coitianta gurbh í an agóidíocht seo a chuir deireadh le deachtóireacht na nginearál, ionas gur tháinig an daonlathas ar ais san Airgintín.
link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Land.ops.1.svg|mion
Imeachtaí an Chogaidh
Faoi lár an Aibreáin, bhí bunáit aerchogaidh curtha ar bun ag na Sasanaigh in Oileán Ascension. Chuaigh fórsaí armtha an dá stát chun teagmhála le chéile ón Aibreán ar aghaidh. Ar dtús, shealbhaigh na Briotanaigh Oileán Georgia Theas. Chuaigh an chéad díorma dá gcuid i dtír ar an 21 Aibreán, ach ansin, chuir an drochaimsir isteach orthu tuilleadh trúpaí a thabhairt isteach. Ar an 23 Aibreán, tháinig fomhuireán Airgintíneach i gcóngar don tascfhórsa timpeall Georgia Theas, agus cúpla lá ina dhiaidh sin, fuair na Sasanaigh radharc ceart uirthi le hí a ionsaí. Buamáladh í le lánáin doimhneachta is le toirpéid ó na héileacaptair, agus rinneadh an oiread dochair di nach raibh sí ábalta dul faoi uisce a thuilleadh. Thréig an criú an fomhuireán ar an trá i Georgia Theas. Ar an lá céanna, chuaigh na saighdiúirí Sasanacha i dtír ansin, agus ghéill na hAirgintínigh dóibh gan oiread is urchar amháin a scaoileadh.
Ar an 21 Bealtaine, chuaigh ceithre mhíle de shaighdiúirí Sasanacha i dtír ar na cladaí timpeall San Carlos Water in iarthuaisceart Fháclainn Thoir. Bhí an áit faoi shíorionsaí ag na heitleáin Airgintíneacha, agus bhaist na saighdiúirí Sasanacha Bomb Alley nó Cosán na mBuamaí ar an oibríocht seo. Mar sin féin, d'éirigh leo ceann droichid a bhunú sna hoileáin féin a chuir ar a gcumas na hAirgintínigh a ionsaí agus na hoileáin a athghabháil.
Ón taobh eile de, d'éirigh leis na hAirgintínigh an-damáiste a dhéanamh do chabhlach na Breataine Móire faoin am céanna. Shuncáil siad cúpla long Shasanach, ina measc long mhór tráchta a bhí ag tabhairt isteach héileacaptair. Cailliúint mhór a bhí ann ó thaobh na loighistice de.
Ar an 27 Bealtaine agus an lá dár gcionn, chuaigh na paratrúipéirí Briotanacha ar aghaidh ó cheann droichid San Carlos le Darwin agus Goose Green a ionsaí. D'éirigh ina chogadh dearg i nGoose Green, agus i ndiaidh cathanna fuilteacha, bhí na hAirgintínigh cloíte. Fuair 55 daoine acu bás sa teagmháil, agus ghéill breis is míle Airgintíneach iad féin do na Briotanaigh. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Goose_Green_from_2_para_memorial.jpg|clé|mion|Goose Green Nuair a bhí na fórsaí Airgintíneacha i nGoose Green curtha i leataobh, thosaigh na trúpaí Briotanacha ag máirseáil trasna leath thuaidh Fháclainn Thoir, i dtreo Teal Inlet ar an gcósta thuaidh.
Faoin am céanna, chuaigh fórsaí speisialta na Ríochta Aontaithe i dtír i gcóngar do Stanley. Bhí na hAirgintínigh meáite, áfach, na Sasanaigh a stopadh ag Mount Kent, in aice le Stanley, agus mar sin, bhí comhchruinneagán mór de dhíormaí Airgintíneacha ag fanacht leo ansin. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Misil_Exocet_-_panoramio.jpg|clé|mion|Exocet
link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Etendard_en_1982.jpg|mion|Super Etendard (SUE), cabhlach Airgintíneach, 1982 11 Meitheamh: thosaigh mórionradh na mBriotanach ar Stanley. Faoi choim na hoíche, d'ionsaigh briogáid iomlán de shaighdiúirí an fáinne de thalamh ard timpeall na príomhchathrach, agus sluaite móra Airgintíneacha á cosaint.
Ina dhiaidh sin, bhí an cogadh beagnach thart. Ghéill na hiarsmaí deireanacha de na hAirgintínigh iad féin in Oileáin Sandwich Theas, timpeall Oileán Georgia Theas. Le fírinne, bhí na trúpaí Airgintíneacha anseo ón mbliain 1976 ar aghaidh, nó sa bhliain sin, bhunaigh an Airgintín Bunáit Mhíleata Corbeta Uruguay in Oileáin Sandwich Theas le brú a chur ar na Sasanaigh ceart na hAirgintíne ar Oileáin Fháclainne a admháil. Ba chuma leis na Sasanaigh an bhunáit seo go dtí gur phléasc an cogadh amach.
Deireadh leis an gcogadh
Ar an 14 Meitheamh tháinig deireadh leis an gcogadh, nuair a ghéill na saighdiúirí deireanacha Airgintíneacha. Fuair 649 saighdiúirí Airgintíneacha, 255 saighdiúirí Sasanacha, agus triúr de bhunadh na n-oileán, bás sa teagmháil. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Argentine_POWs_guarded_by_2_Para.jpg|mion|Trúpaí Airgintíneacha ina gcimí cogaidh - 17 Meitheamh 1982 I ndiaidh an chogaidh, chuir fórsaí armtha na Breataine Móire longfort nua míleata ar bun sna hoileáin le súil a choinneáil ar na hAirgintínigh. Cuireadh tarmac nua ar na bóithre agus caoi ní b'fhearr ar na hoileáin ar fad. Tháinig méadú ar dhaonra Stanley, ach tá an tuath á bánú.
Sa bhliain 1985, reachtaíodh dlí nua le rialtas dúchais iomlán a chinntiú do na hoileáin. Tá muintir Fháclainne á rialú féin inniu agus daonlathas ionadaíoch acu, cé go bhfuil cúrsaí an pholasaí eachtraigh agus na cosanta fágtha faoi rialtas na Ríochta Aontaithe i gcónaí. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Argentinegraveseastfalkland.jpg|clé|mion Cé go bhfuil na caoirigh tábhachtach do gheilleagar na nOileán i gcónaí, tá athrú ag teacht air sin. Thángthas ar artola, ar dhiamaint agus ar ghás timpeall na nOileán. Thairis sin, tá an turasóireacht ag dul chun tábhachta. Scéal eile fós go mbíonn na hOileáin ag díol cearta iascaireachta le comhlachtaí coimhthíocha iascaigh.
mion|HMS Invincible i bPortsmouth, ag filleadh ar ais, sa bhliain 1982
Toradh
Maidir le muintir na n-oileán féin, is de shliocht na Sasanach iad den chuid is mó agus is é an Sacs-Bhéarla a labhraíonn siad. Mar sin, is leis an Ríocht Aontaithe atá a luiteamas. Ag an am céanna, níor éirigh an Airgintín riamh as an éileamh.
Nuair a bhí an cogadh á chur, bhí deachtóireacht mhíleata ag rialú na hAirgintíne, agus an Ginearál Leopoldo Galtieri i gceannas ar an rialtas míleata. Nuair a chaill sé an cogadh, áfach, chaill sé tacaíocht na nginearál eile chomh maith. Baineadh an chumhacht de go gairid i ndiaidh an chogaidh, agus thosaigh na fórsaí armtha ag ullmhú athbhunú an daonlathais sa tír. mion|Dealbh "Yomper", Royal Marines Museum, Portsmouth
María Teresa Toral
Ba í María Teresa Toral Peñaranda (Maidrid, 1911 - Maidrid, 1994) ceimiceoir, poitigéir agus ealaíontóir Spáinneach. Thug sí aghaidh ar Mheicsiceo sa bhliain 1956 agus d'fhan sí ann mar ollamh le ceimic agus bithcheimic in Universidad Nacional Autónoma de México agus Instituto Politécnico Nacional gur fhill sí ar a tír dhúchais roinnt míonna roimh a báis. D'aistrigh sí téacsleabhair cheimice.
Sloda gníomhachtaithe
mion| Umar cóireála sloda gníomhachtaithe ag ionad cóireála camrais i mBeckton, Shasana - tá na boilgeoga bána mar gheall ar an gcóras aeraithe aer idirleata tá na boilgeoga bána mar gheall ar aerú idirleata
Y Fflint
53.2493°N, -3.1324°W
Ciorróis
Neamhord ainsealach leadránach san ae, ina milltear cealla an ae, agus a dtagann fíocháin cholmnacha (fiobróis) ina ndiaidh, is ea ciorróis.
Y Fflint
Baile i Sir y Fflint, an Bhreatain Bheag, is ea Y Fflint, 196.7 km ó Caerdydd agus 281 ó Londain. Tá daonra 12,441 ann, agus tá 1,509 (12.1%) in ann Breatnais a labhairt.
Ciorróis
Má leanann an aicíd ar aghaidh, teipeann an t-ae le buíochán, rith fola, bailiú sreabháin i gcuas an pheireatóinéim sa bholg, agus i ndeireadh báire cóma is bás.
Frank Sherwood Rowland
Ceimicí a rugadh i nDelaware, Ohio ab ea Frank Sherwood Rowland (28 Meitheamh 1927 - 10 Márta 2012). Lena chomhghleacaí Mario Molina chruthaigh sé i 1974 go n-imoibreodh solas ultraivialait san atmaisféar le clórafluaracharbóin chun adaimh clóirín a tháirgeadh. Feidhmíonn na hadaimh clóirín sa tslí chéanna leis na hocsaídí nítrigine chun an ciseal ózóin a mhilleadh. Roinn an bheirt Duais Nobel na Ceimice i 1995 le Paul Crutzen as an saothar seo.
Ciorróis
Cúiseanna
clé|250px|thumb|An Chiorróis
Is é an chúis is coitinne leis ól fada leanúnach iomarcach alcóil. Ach is féidir go dtarlóidh sí mar thoradh ar neamhord uath-imdhíonachta, príomhchiorróis dhomlasach, bac sa chomhchonair dhomlasach (le calcalais domlais, mar shampla), nó ionfhabhtú víreasach (le heipitíteas B nó C, mar shampla).
Is féidir le haemacrómatóis oidhreachtúil bheith mar chúis le fadhbanna tromchúiseacha sláinte, ciorróis mar shampla.
Taispeánann taighde go bhfuil cealla faoi leith – gaschealla ina bhfuil neart teiliméaráise – san ae agus má chailltear iad nach mbeidh an t-ae in ann é féin a athnuachan ná feidhmiú i gceart.
An Mhaorais
Is teanga í an Mhaorais (Māori nó Te Reo Māori), nó Te Reo de ghnáth a labhraítear sa Nua-Shéalainn. Ceann de na theangacha oifigiúla sa tír sin is ea í, agus is é an Béarla an ceann eile. Teanga Pholainéiseach í an Mhaorais, agus is í teanga Oileáin Cook an ceann is gaolmhaire léi. Le fírinne, "Maorais" a thugann muintir Oileáin Cook ar a dteanga freisin. "Dúchasach" nó "bundúchasach" is brí leis an bhfocal sin "māori" sa teanga féin.
Tá a lán canúintí ann, ach is í an chanúint is difriúla leis an gcuid eile ná canúint an Deiscirt. Is í an difríocht is mó ná go gcuirtear k in áit an ng sa Deisceart. Tá caighdeán na Maoraise bunaithe ar chanúint Lár Oileán an Tuaiscirt, agus sna laethanta a bhí, rinne rialtas na Nua-Shéalainne iarrachtaí leis an Maorais chaighdeánaithe a chur i mbéal mhuintir an Deiscirt freisin. Inniu, áfach, baintear úsáid oifigiúil as an gcanúint Dheisceartach sna háiteanna ina labhraítear de ghnáth í. Mar shampla, is é an t-ainm oifigiúil Maoraise atá ar an sliabh is airde sa Nua-Shéalainn inniu ná Aoraki (Mount Cook an t-ainm Béarla), de réir chanúint an Deiscirt, ós in Oileán an Deiscirt atá sé suite. Aorangi an t-ainm a úsáideann muintir an Tuaiscirt.
Ón mbliain 1987 i leith, tá stádas oifigiúil ag an Maorais sa Nua-Shéalainn. Glactar leis go bhfuil sí ó dhúchas ag céad míle nó céad míle go leith de dhaoine, nó ag 2 % de mhuintir na Nua-Shéalainne. Labhraítear Maorais mar theanga phobail i réigiún an Tuaiscirt (Northland Region, Te Tai-tokerau) in Oileán Thuaidh na Nua-Shéalainne, i Te Urewera i lár an Oileáin Thuaidh, agus timpeall na Rinne Thoir in oirthuaisceart an Oileáin Thuaidh. Thairis sin, áfach, tá naíonraí Maoraise ar fud na tíre leis an teanga a theagasc do na páistí óga.
Y Ferwig
52.1142°N, -4.6525°W
Baile i Ceredigion, an Bhreatain Bheag, is ea Y Ferwig, 123.7 km ó Caerdydd agus 318 ó Londain. Tá daonra 1,159 ann, agus tá 700 (60.4%) in ann Breatnais a labhairt.
Theta Eridani
mion Is é Theta Eridani, θ Eri, nó Acamar, ceann de na réaltaí is tábhachtaí i réaltbhuíon na hAbhann.
Is é Acamar an t-ainm traidisiúnta ar Theta Eridani. Cosúil le hAchernar, tá ainm Acamar bunaithe ar na focail Araibise a chiallaíos ”Deireadh na hAbhann”.
Tá Acamar agus Achernar suite réasúnta cóngarach dá chéile mar a fheictear dúinn féin sa réaltbhuíon iad. Tá Acamar suite tuairim is céad is trí scór de sholasbhlianta uainn.
Déréalta í Acamar, ach is mar A-réaltaí a aicmítear an dá chomhréalta ó thaobh an speictrim de – mar sin is réaltaí teo bána nó bánghorma iad. Mar sin, Is A-réalta bán an réalta dhúbailte seo ar amharcmhéid 3.4, in éineacht le A-réalta eile atá ar méid 4.5; 2.9 an amharcmhéid chomhtháite. Is furasta an péire optúil seo a scoilteadh le teileascóip bheaga. Ar chatalóg Tholamaes, is réalta den chéad mhéid í seo.
Edme Mariotte
Beathaisnéis
Rugtha i dTil-Châtel, ba é Edme Mariotte an mac ab óige le Simon Mariotte, riarthóir sa cheantar Til-Châtel Til-Châtel (d’éag 16 Lúnasa 1652), agus Catherine Denisot (d’éag 26 Meán Fómhair 1636 mar gheall ar phlá). Bhí a thuismitheoirí ina gcónaí i Til-Châtel agus bhí 4 leanbh eile acu: Jean, Denise, Claude, agus Catharine. Bhí Jean ina riarthóir i bParlaimint Pháras ó 1630 go dtí a bhás i 1682. Phós an bheirt Denise agus Claude, i réigiún Dijon, cé gur phós Catharine Blaise de Beaubrieul, comhairleoir an rí Louis de XIV. Bhí cónaí ar Catherine agus Blaise ar an tsráid chéanna 16, b’fhéidir ar an seoladh céanna, áit a raibh cónaí ar Jean. Ní fios faoi luathshaol Edme Mariotte. Is dócha go bhfuair sé a theideal “Sieur de Chazeuil” mar oidhreacht óna dheartháir Jean i 1682. Tagraíonn sé d’eastát a athar, a tugadh do Jean ar dtús. Bhí an t-eastát seo i réigiún Chazeuil.. Níl sé soiléir ar chaith Mariotte an chuid ba mhó dá luathshaol i nDijon, agus cá raibh sé roimh St Martin sous Beaune. Níl aon tagairtí ann chun é seo a dhearbhú. Sa bhliain 1668 thug Colbert cuireadh do Mhariotte páirt a ghlacadh sa "l'Académie des Sciences", áit a bhí comhionann leis an Chumann Ríoga. Ón am sin ar aghaidh d’fhoilsigh sé roinnt alt. clé|mion|400x400px| Bunú Acadamh na nEolaíochtaí agus na réadlainne 1666- Henri Testelin (mionsonraí). Is dócha gurb é Mariotte an 6ú duine ar dheis. Ar a dheis tá Huygens agus Cassini.
Theta Eridani
Réaltaí príomhsheichimh iad an dá chomhréalta, agus níl mórán difríochta eatarthu ó thaobh na maise de: timpeall ar dhá oiread go leith de mhais na Gréine atá i ngach ceann acu.
Frederick Henry Royce
Innealtóir a rugadh in Alwalton Shasana ab ea Frederick Henry Royce (27 Márta 1863 - 22 Aibreán 1933). Rinne sé a chéad ghluaisteán i 1904, agus bhuail le Charles Rolls an bhliain chéanna. Bhunaigh siad comhlacht Rolls-Royce i 1906.
Eagraíocht Bhia agus Talmhaíochta
Gníomhaireacht speisialta de chuid na Náisiún Aontaithe a phléann le talmhaíocht is cothú is ea an Eagraíocht Bhia agus Talmhaíochta nó Foras Bia agus Talmhaíochta na Náisiún Aontaithe (an EBT nó an FAO, Food and Agriculture Organisation).
Bunaíodh ar an 16 Deireadh Fómhair 1945 í, agus tá a príomhoifig sa Róimh.
Stiúrann an EBT taighde is suirbhéanna, foilsíonn staitisticí i leith talmhaíocht a, foraoiseacht a is iascaireacht a, a dtáirgí is a ndáileadh. clé|mion|EBT, [[An Róimh]] Soláthraíonn an EBT cabhair theicniúil chun táirgiúlacht sna réimsí seo a fheabhsú, gorta a sheachaint, agus caighdeán beatha daoine faoin tuath a chur chun cinn.
Stiúrann sí taighde ar chothú, agus foilsíonn caighdeáin cothaithe is réamh-mheastacháin ar riachtanais is soláthar bia ar fud an domhain.
Ceiliúrtar an "Lá Domhanda Bia" ar an 16 Deireadh Fómhair gach blain. mion|clé
Five Points, Alabama
Is é Five Points baile i gContae Chambers, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bunaíodh í sa bhliain 1915. Measadh 140 duine a bheith ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2016.
Carraig dhríodair
clé|250px|mion|Carraig dhríodair Fosuithe comhdhlúthaithe d'ábhar atá moirtithe ag uisce, gaoth, oighear nó trí dhomhantarraingt nó deascadh ceimiceach. Cuirtear na carraigeacha dríodair i 3 rang. Carraigeacha clastacha, is as blúirí de charraigeacha nó mianraí a bhí ann roimhe sin a rinneadh iad, comhtháite le chéile ag ábhar suimintithe, cruthaithe trí mhoirtiú (mar shamplaí, na sceallaí, gaineamhchloch, comhcheirtleáin). Bíonn carraigeacha orgánacha comhdhéanta as iarmhair orgánach beo den chuid is mó (gual, aolchloch iontaiseach, mar shamplaí). Cruthaítear carraigeacha neamhorgánacha trí dheascadh ceimiceach as tuaslagáin fhorsháithithe (cuid de na haolchlocha is fosuithe galaithe, mar shampla).
Chiang Kai-shek
Bhí Chiang Kai-shek (leagan Cantainise) nó Jiang Jieshi (leagan Mandairínise), a rugadh i Xikou ar an 31 Deireadh Fómhair 1887 agus a cailleadh i Taipei, an Téaváin, ar an 5 Aibreán 1975, ina cheannaire idir pholaitiúil agus mhíleata sa tSín i rith na fichiú haoise. Chuaigh sé le polaitíocht i bPáirtí Náisiúnta na Síne, nó Guomindang, agus é ag comhoibriú go dlúth le Sun Yat-sen, "athair na tíre dúchais".
Nuair a fuair Sun bás, chuaigh Chiang Kai-shek i gceannas ar an bpáirtí agus, sa bhliain 1928, ar an tír féin. Bhí sé ina Ard-Ghinearál agus ina chathaoirleach ar Chomhairle Náisiúnta Mhíleata Phoblacht na Síne sna blianta 1928-1948, rud a chiallaigh go raibh sé ar an duine ab airde céimíochta agus ar an duine ba mhó cumhachta sa tSín. clé|mion|177x177px|1926 Sna blianta 1937-1945, chuir sé cogadh ar na Seapánaigh, agus nuair a d'ionsaigh na Seapánaigh Pearl Harbor, chuaigh Chiang i gcomhghuaillíocht leis na Meiriceánaigh. I ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda, d'fhéach sé leis na Cumannaigh a chloí, ach ní raibh rath ar an iarracht sin. B'éigean do Chiang agus dá pháirtí cúlú go dtí an Téaváin, a ndearna siad daingean frith-Chumannach di. Ansin a shíothlaigh Chiang sa deireadh, tríocha bliain i ndiaidh deireadh an chogaidh. clé|mion|177x177px|Cuimhneacháin i Taipei Tá oidhreacht Chiang ina cnámh spairne idir na Téavánaigh inniu. Tá cuid mhaith daoine buíoch beannachtach as an seasamh dobhogtha a ghlac sé in aghaidh an Chumannachais.
Ón taobh eile de, áfach, tá cuid mhaith eile den bharúil nach ndearna Chiang mórán maitheasa don Téaváin, nó ní raibh spéis aige san oileán ach amháin mar bhunáit fhrith-Chumannach - ní dhearna sé mórán leis an Téaváin a fhorbairt ar mhaithe leo siúd a rugadh is a tógadh san oileán, agus bhí seisean agus a lucht leanúna i bpáirtí Guomindang ag glacadh buntáiste ar na Téavánaigh dhúchasacha.
Buirg Londan Croydon
Is Buirg Londan i Londain Theas, Sasana é London Borough of Croydon.
Carraig ionsáite
Carraig dhoigheartha a chruthaítear trí chriostalú magma go domhain a bhrúitear suas i dtreo an dromchla. Cruthaíonn sin saghsanna éagsúla carraigeacha maisiúla.
Ixion
Is réad de chuid Chrios Kuiper é Ixion. Cuireadh an chéad sonrú in Ixion i Mí na Bealtaine den bhliain 2001. Cosúil le Plútón, tugann Ixion dhá thuras timpeall na Gréine san am céanna a thógann sé ar Neiptiún trí thuras den chineál chéadna a chur de. Mar sin, is plúitíonó é, cosúil le ceann as gach ceathrar de na réadanna i gcrios Kuiper atá tugtha faoi deara ag na saineolaithe go nuige seo.
Níl mórán eolais ann faoin gcosúlacht atá ar Ixion. Tá sé míle cúig chiliméadar déag agus dhá scór (1055 km) ar trastomhas, is é sin, ar aon mhéid le Tethys, ceann de ghealacha Shatarn. Is é an t-aon rud spéisiúil é faoi Ixion, b'fhéidir, ná gur thaispeáin an speictreascópacht gurb é an carbón an dúil is suntasaí ar a dhromchla.
Cowboy Bebop
Sraith theilifíse anime ficsin eolaíochta atá in Cowboy Bebop (カウボーイビバップ Kaubōi Bibappu) a bhí léirithe ag Sunrise agus stiúrtha ag Shin'ichirō Watanabe. Suite sa bhliain 2071 agus dírithe ar fhoireann sealgairí deolchairí sa spás, pléann an tsraith na ceisteanna neamhréitithe scéalta príomhcharachtar agus coincheapa mar eiseachas, leadrán, uaigneas agus tionchar an ama atá thart.
Craoladh an tsraith an chéad uair sa tSeapáin ar TV Tokyo ón 3 Aibreán go dtí an 26 Meitheamh 1998, ach níor craoladh ach 12 eipeasóidí agus clár speisialta amháin ar dtús de bharr ábhair chonspóidigh na sraithe. Craoladh na heipeasóidí ar fad ina dhiaidh sin ar WOWOW ón 24 Deireadh Fómhair 1998 go dtí an 24 Aibreán 1999.
Fuair Cowboy Bebop ardmholadh ó na léirmheastóirí agus d'éirigh go geal leis sa tSeapáin agus ar bhonn idirnáisiúnta araon. Bronnadh go leor gradaim sna réimsí beochana agus ficsin eolaíochta ar an saothar agus bhí an-mheas ar a stíl, a charachtair, a scéal, a dhubáil, a bheochan agus a fhuaimrian. Measann go leor criticeoirí gur ceann de na straitheanna anime ab fhearr riamh é.
Fuaimrian
Ba é Yōko Kanno a chum an fuaimrian agus chruthaigh sí an banna snagcheoil agus blues Seatbelts chun ceol sraithe a casadh.
Y Gaer
51.5762°N, -3.0182°W
Baile i Casnewydd, an Bhreatain Bheag, is ea Y Gaer, 15.2 km ó Caerdydd agus 200 ó Londain. Tá daonra 8,371 ann, agus tá 681 (8.1%) in ann Breatnais a labhairt.
An Caisleán Riabhach
Baile in iarthar Chontae Ros Comáin is ea an Caisleán Riabhach (Castlerea as Béarla). Rugadh Dubhghlas de hÍde anseo sa bhliain 1860. Is as an Fheisire Eorpach neamhspleách Luke 'Ming' Flanagan agus an scríbhneoir agus iaririseoir John Waters ón mbaile freisin. Bhí 2,970 duine ina gcónaí sa bhaile nó cóngarach dó sa bhliain 2016.
Comhchathracha
Tá an Caisleán Riabhach nascadh le:
Singin' in the Lane
Craoladh an seachtú heipeasóid, "Singin' in the Lane", den naoú sraith is fiche de The Simpsons ar an 19 Samhain 2017. Scríobh Ryan Koh an eipeasóid seo. D'fhéach 2.67 milliún duine ar an eipeasóid.
Rú
Tom beag cumhra síorghlas le boladh is blas searbh, dúchasach do na Balcáin ach a fhaighter beagnach gach áit. An gas ceathairuillinneach, go minic le crúcaí bídeacha. Na duilleoga caol i bhfáinní scothghorma/glasa is iad roinnte i dteascáin dhingeacha chruinne. Na bláthanna bídeach, le 4-5 pheiteal salach buí (uaireanta bán nó scothghlas), a mbarra cuartha suas. Saothraítear é mar luibh cócaireachta is leighis. Suas le 400 speiceas ar eolas.
Johann Heinrich Lambert
Matamaiticeoir a saolaíodh i Mülhausen é san Alsáis (ar chuid den Eilvéis é ag an am) ab ea Johann Heinrich Lambert (26 Lúnasa 1727 – 25 Meán Fómhair 1777). Thaispeáin sé den chéad uair conas déine solais a thomhas, i 1760. Ainmnítear aonad an déine solais as.
John McDade Howell
Ba uachtarán na hollscoile East Carolina University é John McDade Howell (28 Eanáir 1922 - 3 Eanáir 2016).
Bhí sé ina uachtarán na hollscoile ó 1982 go 1987.
Y Gilfach-goch
51.5917°N, -3.4717°W
Baile i Rhondda Cynon Taf, an Bhreatain Bheag, is ea Y Gilfach-goch, 24 km ó Caerdydd agus 231 ó Londain. Tá daonra 3,315 ann, agus tá 286 (8.6%) in ann Breatnais a labhairt.
An Log Dubh Beag
Is sráidbhaile é an Log Dubh Beag. Tá sé suite in Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Briseadh siméadrachta
San fhisic, is feiniméan é briseadh siméadrachta ina dtiteann staid neamhordúil ach siméadrach ina staid ordaithe, ach nach bhfuil chomh siméadrach. Is minic go mbíonn an titim seo ar cheann de go leor ladhrálacha féideartha a d’fhéadfadh cáithnín a ghlacadh agus é ag druidim le staid fhuinnimh níos ísle. agus é ag druidim le staid fuinnimh níos ísle. Mar gheall ar an iliomad féidearthachtaí, féadfaidh breathnóir glacadh leis go mbeidh toradh na titime treallach. Tá an feiniméan seo bunúsach don réimsetheoiric chandamach (RTC), agus tuiscintí breise comhaimseartha na fisice. Go sonrach, tá ról lárnach aige sa Teoiric Glashow-Weinberg-Salam atá mar chuid den tSamhail Chaighdeánach a mhúnlaíonn an fórsa leictri-lag.
Ruaim
mion|Ruamanna de chuid na hIndia Ábhair le dathanna láidre, de ghnáth móilíní orgánacha coimpléascacha a n-ionsúnn teicstílí iad. Ruamanna nádúrtha ó phlandaí nó ainmhithe a bhíodh is úsáid thar na cianta, ach tá ruamanna saorga ina n-ionad beagnach go hiomlán faoi seo. Úsáidtear iad i réimsí i bhfad ó theicstílí amháin anois: cosmaidí, bianna, páipéar, adhmad is bitheolaíocht. Is iad plúirín is carnaid an dá ruaim nádúrtha atá in úsáid go forleathan fós. Tugann na dabhach-ruamanna sintéiseacha dathanna geala láidre atá an-bhuan, agus úsáidtear iad ar fhabraicí cadáis le haghaidh feistis tí.
Carraig mheiteamorfach
deas|250px|thumb|Carraig mheiteamorfach Carraig a foirmíodh trí athrú carraigeacha a bhí ann roimhe trí dhianthéamh is/nó dianbhrú, agus go minic trí ghníomhaíocht sreabhán fíortheo ag an am céanna i screamh an Domhain. I measc na n-athruithe a fhéadfaidh tarlú, tá fás criostal nua atá cobhsaí faoi na cúinsí sin, agus athruithe i gcreatlach na gcarraigeacha. Is athrú áitiúil meiteamorfacht tadhaill a tharlaíonn de bharr ionsá dhoigheartha. Tarlaíonn meiteamorfacht réigiúnda i gcomhar le próisis ollmhóra tógála sléibhe sa screamh. Is carraigeacha atá sainiúil do ghráid mheiteamorfachta níos airde iad slinnte, siostaí is naghais.
Eva Philbin
Ceimiceoir Éireannach agus an chéad uachtarán ar Institiúid Ceimice na hÉireann ab ea Eva Philbin' (née Ryder) (4 Eanáir 1914 – 24 Meitheamh 2005). Rinne sí a céim bhaitsiléara agus a céim mháistreachta in Ollscoil na Gaillimhe i 1937. Bhí sí mar cúntóir Tom Dillion. Rinne sí obair ag aithint carbaihiodráití i bhfeamainn. I 1939, d’oibrigh sí mar cheimiceoir tionsclaíoch agus taoiseach ar Hygeia LTD i nGaillimh le linn an Dara Cogadh Domhanda.
Bunús
Rugadh i mBaile an Átha í. Eva Maria Ryder an t-ainm iomlán a bhí aici nuair a rugadh í. Ba í an iníon is sine. Bhí deirfiúr amháin aici. Bhí a hathair, George Ryder, ina fhear an phoist agus níos déanaí ina thábhairneoir. Fuair a máthair, Kate Donegan, bás.
Gairm agus Oideachas
Chuaigh Eva Philbin isteach sa roinn ceimice in UCD sa bhliain 1945. D'oibrigh sí go han-dian chun an choláiste taighde a fhorbairt ar thaobh na ceimice de. Sa bhliain 1963, d’éirigh sí a bheith mar an t-Ollamh ar an roinn ceimice in UCD. Ba í Eva Philbin an chéad bhean a bhí ina huachtarán ar Institiúid Ceimice na hÉireann. Bhí sí mar cathaoirleach na Comhairle Náisiúnta Eolaíochta agus leasuachtarán sinsearach ar Acadamh Ríoga na hÉireann. Sa bhliain 1989, bhí sí aitheanta ag an RIA mar gheall ar éachtaí s’aicí agus tugadh festschrift di ina scríobh 115 údar ann.
Pósadh agus Teaghlach
Bhí beirt iníon agus mac amháin aici lena fear céile, John ‘Jack’ Philbin. Pósadh iad ar an 28ú lá de mhí Aibreáin 1943. Ag an am, dá bpósfá, bheadh sé i gcoinne an dlí post a bheith agat. Ach thóg Eva Philbin post mar léiritheoir i roinn na ceimice i UCD.
Saol déanach agus bás
Fuair sí bás i dTeach Altranais Ailesbury, Baile Átha Cliath, ar 24 Meitheamh 2005. Bhunaigh Institiúid Ceimice na hÉireann Dámhachtain Eva Philbin agus sraith léachtaí bliantúla ina honóir.
An feachtas ar son oscailt Scoil Dhún Chaoin
mion|Scoil Naomh Gobnait Tharla an feachtas ar son oscailt Scoil Dhún Chaoin.idir 1970-1973, ceann de na feachtais is cáiliúla i stair na Gaeltachta agus na teanga. Tharraing an tslí ar sheas an pobal is iargúlta sa Ghaeltacht an fód ar son a gcearta aird na tíre go léir ag an am. mion|Sheas daoine ar nós [[Máire Mhac an tSaoi chun na leanaí a mhúineadh go deonach.]]
Imeachtaí
Rinne an Roinn Oideachais iarracht an scoil a dhúnadh sa bhliain 1970 agus na leanaí a aistriú go Scoil an Fheirtéaraigh.
Sheas muintir Dhún Chaoin go láidir i gcoinne cinneadh an Rialtais. D’éirigh cuid mhaith de phobal na tíre laistiar dóibh ina gcuid iarrachtaí a scoil bheag féin agus a bpobal féin a choimeád ina mbeatha.
Eagraíodh mhórshiúl ó Dhún Chaoin go dtí Baile Átha Cliath ar son athoscailt na scoile i 1971 agus cuireadh ceirnín amach. Ach ní ar son na scoile amháin a bhí an mórshiúl cáiliúil sin. Bhí sé dírithe ar chearta mhuintir na Gaeltachta a chaomhnú. Úsáideadh an scoil mar uirlis chun an scéal mór sin faoin nGaeltacht a chur i láthair an rialtais.
Mequinenza
Is baile agus bardas i gcúige Zaragoza, i bpobal uathrialach na hAragóine, sa Spáinn é Mequinenza (Aragóinis agus Spáinnis: [mekiˈnenθa]) nó Mequinensa (Catalóinis: [məkiˈnɛnsə]). Tá sé suite ar bhruach na habhann Segre, i ngar dá cumar leis an Ebro idir Damba Mequinenza agus Taiscumar Riba-roja.
An feachtas ar son oscailt Scoil Dhún Chaoin
Imeachtaí
Tharla olltoghchán ar 28 Feabhra 1973 agus tháinig athrú Rialtais (Fine Gael / Lucht Oibre). agus tugadh aitheantas don scoil arís.