cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Plean Schlieffen
Ceann de chúiseanna an chogaidh ab ea na pleananna réamhcheaptha a bhí ag na cumhachtaí go léir leis an gcogadh a bhuachan. Ba é Plean Schlieffen, plean slógtha na Gearmána, a tharraing an cogadh anuas ar an ilchríoch.
Go bunúsach, bhí an plean bunaithe ar an smaoineamh go n-ionsófaí an Fhrainc gan seans a fhágáil aici eagar ceart cogaidh a chur ar a cuid saighdiúirí in am. clé|mion|300x300px|Plean Schlieffen, 1905 Chrom Schlieffen ar an bplean a oibriú amach sa bhliain 1904. San am seo, bhí an tImpire Uilliam a Dó ag éirí buartha faoin mbagairt a d'aithin sé san Fhrainc agus sa Rúis araon. Shíl sé go bhféadfadh an dá namhaid a thír a ionsaí in éineacht, agus d'iarr sé ar Schlieffen plean a dhréachtú a chuirfeadh ar chumas na Gearmáine teacht slán as cogadh an dá chathéadan. Chríochnaigh Schlieffen an plean sa bhliain 1905. clé|mion|300x300px|Plean Moltke-Schlieffen 1914 Nuair a thosaigh an Chéad Chogadh Domhanda, b'é an plean seo an t-aon cheann a fuair na ginearáil Ghearmánacha i dtaisceán na Foirne Ginearálta. (Bhí Schlieffen féin ag iompar na bhfód le dhá bhliain anuas cheana.) Ar an drochuair, ní raibh sé indéanta an chéad chéim den phlean - slógadh an Airm - a chur i gcrích gan neodracht na Beilge agus Lucsamburg a shárú.
Doire Chúldroma
Is sráidbhaile é Doire Chúldroma. Tá sé suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Plean Schlieffen
Nuair a chuir an tImpire Uilliam a Dó gairm shlógtha ar a chuid saighdiúirí, shíl sé nach raibh sé ach ag beartú an chlaímh, ach le fírinne, b'ionann an slógadh agus an t-ionsaí ar an mBeilg. Ó bhí neodracht na Beilge ráthaithe ag an mBreatain Mhór, tharraing an tImpire na Sasanaigh isteach sa chogadh leis an mbeart seo.
Suíceach
thumb|An [[Nishan Sahib, bratach oifigiúil na Suíceach]] thumb|Suíceach os comhair [[Har Mandir Sahiban nó an Teampall Órga]]
Is éard is Suíceach ann (ਸਿੱਖ, sikkh) ná duine de lucht leanúna an tSuíceachais (Sikhi i Puinseáibis). Tháinig an Suíceachas chun cinn sa 16ú haois i bPuinseáb. Anois is ceann amháin de na mór-reiligiúin é, le lucht leanúna ar fud an domhain.
D'eascraíodh an téarma "Suíceach" ón bhfocal Sanscraite "śiṣya", a chiallaíonn "deisceabal, foghlaimeoir", nó b'fhéidir ón bhfocal "śikṣa", a chiallaíonn "teagasc".
Menri (Mainistir)
Is mainistir Bhúdaíoch í Mainistir Mhenri (སྨན་རི sman ri - Sliabh an Leighis) atá suite sa Tibéid. Bunaíodh í sa bhliain 1405 ag Nyammey Sherab-gyeltsen (1356-1416). Tar éis tamaill, d'iompaigh sí ina mhainistir Bhön is tábhachtaí sa Tibéid. Faoi láthair, tá an lucht mainistreach suite i Dolanji na hIndia
Cogadh na Sé Lá
mion|clé|Cogadh na Sé Lá i Sinai Cuireadh tús le Cogadh na Sé Lá ar an 5 Meitheamh 1967 nuair a rinne Iosrael ionsaí ar an Éigipt.
Tháinig deireadh le Cogadh na Sé Lá ar an 10 Meitheamh 1967 nuair a ghlac Fórsaí Cosanta Iosrael (Israel Defense Forces) seilbh ar Oirthear Iarúsailéim.
Roithleagán rotha
thumb|Cailín le roithleagán rotha ina ngleic aici sa dhealbh Cluichí Pháistí le [[Pieter Brueghel the Elder|Pieter Brueghel (1560)]]
Is bréagán é roithleagán rotha arbh cineál caiseal é. Is d'adhmaid a dhéantar é. Imrítear cluiche leis nuair a chastar é. Tá litreacha éagsúla scríofa ar aghaidheanna an roithleagáin.
Dalais
Is sráidbhaile suite i gComhairle Mhoireibh é Dalais.
Pápa Alaisdir III
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Alaisdir III.
Pasgen ap Cyngen
Bhí Pasgen ap Cyngen ina rí i bPowys, sa Bhreatain Bheag, le linn an séú haois. Tháinig sé i gcomharbacht ar a athair, Cyngen Glodrydd.
Muiris Ó Daimhín
Feirmeoir agus lúthchleasaí Éireannach ab ea Muiris Ó Daimhín (1842 - 1927), nó Maurice Davin as Béarla, a rugadh i gCarraig na Siúire, Contae Thiobraid Árann. Bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí an Chumainn Lúthchleas Gael nuair a chuireadh tús leis an eagraíocht sa bhliain 1884. B'eisean an chéad uachtarán ar an gcumann chomh maith, agus an t-aon duine a chaith dhá thréimhse san oifig seo.
Roimhe sin, ba shár-lúthchleasaí é Ó Daimhín agus bhí curiarrachtaí domhanda bainte amach aige, rud a thuill clú idirnáisiúnta dó sna 1870idí.
Contae DeKalb, Alabama
Is contae in Alabama é Contae DeKalb. Tá sé suite in oirthuisceart an stáit, ar theorainn na Georgia. Tá an dlús daonra (36/km²) ann. Is é Fort Payne príomhbhaile an chontae. Sa bhliain 2016 bhí 70,900 daoine ina gcónaí ann. Tá sé ag críochantacht le Contaetha Alabama Cherokee, Etowah, Jackson, Marshall, mar aon le Contaetha Georgia Dade, Chattooga, agus Walker.
Stair
Bunaíodh Contae DeKalb ar 9 Eanáir 1836. D'eascair ainm an chontae ón Maorghinearál Johann de Kalb, laoch den Réabhlóid Mheiriceánach.
Ousmane Dabo
Is imreoir sacair é Ousmane Dabo (r. 8 Feabhra 1977). D'imir sé le Rennes, Inter, Parma, AS Monaco, Atlanta, agus Manchester City F.C. roimhe sin. Imríonn sé faoi láthair le S.S. Lazio.
Dimitar Berbatov
Is imreoir sacair é Dimitar Berbatov (r.30 Eanáir 1981 i Blagoevgrad, An Bhulgáir). Imríonn sé faoi láthair le Manchester United. Ó 2006 go 2008, bhí sé ag imirt le Tottenham Hotspur. D'imir sé le CSKA Sofia agus Bayer Leverkusen roimhe sin.
Aimplitiúid
deas|250px|thumb|Aimplitiúid I dtonn nó in ascalú, an t-uasdhíláithriú ó chothromaíocht nó ón bpointe fosaithe. Úsáidtear an tsiombail A di, agus is uimhir dhearfach í i gcónaí.
Diopal
Is sráidbhaile suite i gComhairle Mhoireibh é Diopal.
Royal Wootton Bassett
Is baile suite i Wiltshire é Royal Wootton Bassett.
Heusden-Zolder
Is cathair i bhFlóndras, sa Bheilg, é Heusden-Zolder.
mion|250px|clé|Heusden-Zolder
Aimplitheoir
deas|250px|thumb|Aimplitheoir Rud a mhéadaíonn nó a ardaíonn fuaim is ea aimplitheoir, nó gléas a chuireann breis nirt le sruth leictreachais agus a ardaíonn an fhuaim ó ghléas raidió, nó Gléas nó ciorcad leictreonach a mhéadaíonn aimplitiúid comhartha leictrigh. Le trasraitheoirí is feistí eile leathsheoltóra ar chiorcaid iomlánaithe a thógtar na ciorcaid seo an lá atá inniu ann. I ngléas raidió, teilifíse nó eile bíonn na comharthaí a ghlactar leis an aeróg nó ó bhraiteoir nó trasduchtóir an-lag ar fad, agus ní mór na comharthaí seo a aimpliú le haimplitheoir atá fuinnmhithe ag batairí nó ó mhogalra Bhord Soláthair an Leictreachais. De ghnáth is gá aimplitheoir ar leith a úsáid, ar a dtugtar aimplitheoir cumhachta, chun comharthaí closmhinicíochta a aimpliú is a sholáthar, mar shampla, do challaire le fuaim a ghiniúint.
Sint-Pieters-Leeuw
mion|250px|clé|Sint-Pieters-Leeuw
Ulchabhán mór liath
Is éan é an ulchabhán mór liath. Is baill d'fhine na Strigidae iad.
Sanndraigh
clé|250px|mion|Sanndraigh Is oileán é Sanndraigh, i ngar d'Eilean Bharraigh, Comhairle nan Eilean Siar.
Gareth Barry
Is imreoir sacair é Gareth Barry (r.23 Feabhra 1981). Imríonn sé faoi láthair le Manchester City. D'imir sé le Aston Villa roimhe sin.
Dál nAraidi
Ríocht (nó b'fhéídir cónaidhm treibheanna) na gCruithne ba ea an Dál Araí (Sean-Ghaeilge Dál nAraidi), i n-oir-thuaisceart na hÉireann le linn na meánaoise. Ba chuid de 'chúige' Ulad í an ríocht, agus bhíodh a ríthe in iomaíocht leis an Dál Fiatach le haghaidh ríogacht na cúige. Ba é Ráth Mór laistigh d'Aontroim a bpríomhchathair. Maítear gurbh é Fiacha Araí (Fiachu Araide) a sinsear eapainmneach.
mion|275px|Ulaid agus na trí fho-ríochtaí (aibhsithe i mbuí) sa 10ú–11ú haoiseanna
Craobhacha
Ba é an Dál nAraidi Mag Line príomh-rítheaghlach an Dáil nAraí. Lonnaithe i ndeisceart Chontae Aontroma a bhí an dál, agus Ráth Mór a phríomhchathair.
I lár na 7ú haoise, chloígh Dál nAraidi Mag Line, faoi cheannas Uí Chóelbad, ríocht Eilne ar an taobh thiar thuaidh, agus is amhlaidh gur lonnaigh craobh den dream ann. In am trátha, tugadh Dál nAraidi ar an gcraobh seo sa Tuaiscirt agus Dál nAraidi Mag nEilne fosta.
Tugadh críocha Uíbh Echach Cobo mar bunús den déanacht mheánaoiseach agus cantred Normannach darbh ainm Oveh, maraon le deoise Dhroma Mhóir. Galldaíodh é níos déanaí mar Iveagh. Ba hé leathadh a gceantar cumhachta, sa 14ú haois, a bheadh mar bhunús arr bharúntacht Uíbh Eachach.
Craobh eile den Dál nAraidi ab ea Uí Erca Céin. De réir Leabhar na gCeart san 10ú haois, bhí siad ar cheann de 12 tuath na nUlad.
Stair
Faoi thús an ré stairiúil in Éirinn sa 6ú haois, bhí ard-ríocht na nUlad teoranta a bheag nó a mhór taobh thoir den Bhanna. Bhí críocha fós ámh ag na Cruithne taobh thiar den abhainn i gContae Dhoire. Sula ndeachaigh siadsan chun cinn is dócha go raibh finte níos luaite i gceannas ann.
Sa bhliain 563, de réir Annála Uladh, is amhlaidh go raibh achrann inmheánach i measc na gCruithne agus mar thoradh, rinne Báetán mac Cinn margadh le hUí Néill an Tuaiscirt. Gheall sé dóibh críocha Ard Eólairg (Aird Mhic Giollagáin) agus an Lí, taobh thiar den Bhanna. Mar thoradh sin, tharla Cath Mhóin Daire Lothair (Muine Mór an lae inniu) idir Uí Néill agus comhaontas ríthe Chruithne, inár cloíodh go millteanach na Chruithne. I ndiaidh an catha, chuir Uí Néill a gcomhghuaillithe as Oirialla a gcónaí i nEilne, iar-chríocha Chruithne suite idir an Banna agus an Buais. Idir an dá linn, chuir na Cruithne clóite atheagar orthu féin laistigh den Dál Araí.
Sa bhliain 565, mharaigh Áed Dub mac Suibni, rí Dhál Araí Ulad, Diarmait mac Cerbaill, Ard-Rí, ag Ráith Beag.
Sa bhliain 626, bhain rí Dhál Araí Congal Cáech ríogacht ruire na Ulad amach, agus sa bhliain 628, mharaigh sé i mbun catha an t-Ard Rí, Suibne Menn Uí Néill an Tuaiscirt. Sa bhliain 629, bhí Connal i gceannas nuair a chloígh Uí Néill an Dál Araí. Ag iarraidh tar éis sin an t-Ard-Ríogacht a bhaint amach do féin, bhunaigh Connal comhghuaillíochtaí leis an Dál Riada agus Srath Chluaidh. Mar thoradh siúd, tharla Cath Mhaigh Rath sa bhliain 637, inar maraíodh Connal ag an Ard-Rí Domnall mac Áedo Uí Néill an Tuaiscirt, agus i dteannta sin, lagaíodh go donna idir an Dál Araí agus an Dál Riada araon.
Insítear san Annála Uladh Dúin bhliain 668 gur tharla Bellum Fertsi (Cath Bhéal Feirste) idir na 'hUlaid' (Dál Fiatach) and 'Cruithne' (Dál Araí). Lena linn sin, bhí an Dál Araí ag tríd is aghaidh chúngrach Uí Néill an Tuaiscirt. Sa bhliain 681, maraíodh Dúngal Eilni den Dál Araí an Tuasicirt agus a chomhghuaillí Cenn Fáelad den Chiannachta as tuaisceart Dhoire ag Dún Cethirinn ag Maol Dúin den Chineál Mhic Earca den Chineál Eoghain.
Sa bhliain 697, measadh go raibh baint ar leith ag comhghuaillíocht éigin den Dál Araí, Ciannachta Glinne Geimin agus Cenél Feradaig le bás Eochach mhic Dhomhanghairt, rí Chineál Gabráin de Dhál Riada na hAlban.
Le linn na 7ú haoise, chaill na Cruithne de réir a chéile a gcuid tailte taobh thiar den Bhanna, agus bhí an Dál Araí ansin an t-aon chineál amháin na gCruithne i gContae Aontroma. Tar éis na bliana 776, ní ghlaonn na hannála a thuilleadh Cruthin ar an Dál nAraidi, ach ina ionad sin fir Ulad.
Sa 8ú haois, chloígh an Dál Araí ríocht an Dáil Riada. Ag an am gcéanna, mhéadaigh Dál Fiatach a gcuid críoch, ag sáinniú an Dáil Araí ó Uí Eachach Cobha.
Faoi dheireadh na 9ú haoise, d'éirigh leis an Dál Araí cumhacht a bhaint den Dál Fiatach. Tháinig deireadh leis an gcinseal seo go dtí an bhliain 972, nuair a chuir Eochaid mac Ardgail an Dál Fiatach i réim arís.
Sa bhliain 1005, Brian Bóramha ó thuaidh chun umhlú na nUlad a glacadh. Ní bhfuair sé ámh ach umhlú rí an Dáil Araí ina phríomhchathair Ráith Mór.
Faoi thús na 12ú haoise, faoi cheannas Uí Loingsigh, bhí iar-críocha an Dáil Araí i nAontroim caillte acu d'Uí Fhloinn, agus teoranta ansin i Maigh Line. Príomhchlann Uí Thoirtre as Oirialla, agus ceannairí fosta na bhFear Lí ba ea Uí Fhloinn. Mar thoradh chleamhnas agus comhghuaillíochtaí, mar aon le brú cúngaigh ó Chineál Eoghain, d'aistrigh siad féin soir thar an mBanna. Ach a raibh siad i gceannas i nAontroim, ghlaoigh siad orthu féin ní amháin tiarnaí a muintire féin, Uí Thoirtre, ach fosta ríthe Dhál Araí (an Tuaiscirt), Dhál Riada agus Fhir Lí.
Cineáil agus clanna
Se a leanas liosta chineáil/clanna/corcraí/finte/síolta/treibheanna an Dáil Araí:
• Cenél Caeilbaidh
• Cenél Maelche
• Clann Aodha
• Clanna Conaill Chernaig
• Clann Luirgine
• Corcraige Chaelraidi
• Corcraige Sogain
• Mac Aodh
• Mag Aonghusa
• Mac Artáin
• Síl Ciaráin
• Síl Finghin
• Uí Chóelbad
• Uí Coltarain
• Uí Erca Céin
• Uí Fiachrach
• Uí Gairbhith
• Uí hAidith
• Uí hAinbheith
• Uí Labhradha
• Uí Leathlobhair
• Uí Loingsigh
Suíomhanna eile
Seo a leanas suíomhanna a bhíodh laistigh den Dál nAraidi, de réir fianaise:
Gnéithe geograhacha
Aibhneacha
Átha
Foraoisí
Gleannta
Locha
Sléibhte
Caisleán an Chomair
Is é Caisleán an Chomair (Béarla: Castlecomer) príomhbhaile thuaisceart Chontae Chill Chainnigh, Poblacht na hÉireann. Bhí timpeall ar 1,531 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2006. Tá an baile san áit a dtagann na bóithre N78 agus R694 le chéile, deich míle taobh thuaidh de chathair Chill Chainnigh.
Tagann ainm an bhaile ó chaisleán áitiúil a thóg na Normannaigh thiar sa bhliain 1171 ar mhullóg a bhfuil geataí an Castlecomer Demesne suite uirthi inniu.
Bréanainn
Ceantar sa Leith-Triúch is ea Bréanainn i gCiarraí, ar an taobh ó thuaidh de Chnoc Bréanainn. Is ann a tógadh an file Mícheál Ó Ruairc. Is é Naomh Breandán patrún na háite. I measc na mbailte atá ann tá Cé Bhréanainn, Baile Uí Dhuinn, Tír, An Sliabh Glas. 'Srón Bhroin' a thugtar ar an cheann tíre os cionn an chuain. Dia págánach ba ea Bran agus is dócha gur ainmníodh an Sliabh agus an ceantar in ómós dó roimh ré na Críostaíochta. Bhíodh dealbh cloiche de dhia págánach eile, Crom Dubh, sa cheantar ach goideadh é tamall de bhlianta ó shin.
Santiago Ezquerro
Iar-imreoir sacair ón Spáinn ab ea Santiago Ezquerro Marín (a rugadh ar an 14 Nollaig 1976 i gCalahorra, La Rioja). Chríochnaigh se ag imirt peile sa bhliain 2009. D'imir sé a séasúr deireanach le F.C. Osasuna. D'imir sé freisin le Atlético Madrid, chomh maith le Athletic Bilbao agus F.C. Barcelona. Ionsaitheoir nó cliathánaí a bhí ann de ghnáth, a toghadh uair amháin ar fhoireann náisiúnta na Spáinne.
Erc Dhál Riada
Rí Dál Riata ab ea Earc (Sean-Ghaeilge Erc) go dtí an bhliain  474.
Sinsearacht
De réir Duan Albanach agus Seanchas Fear Alban, ba é athair Eirc ná Eochaid Muinremuir mhic Áengus Fert mhic Fedlimid mhic Oengus mhic Fedlimid mhic Senchormaich mhic Cruitlinde mhic Findfece mhic Archircir mhic Eochaid Antoit mhic Fiacha Cathmail mhic Cairbre Riata mhic Conaire Caoimh agus ''Saraid ingen Chuinn.
Clann
Bhí triúr mac ag Earc: Fearghas Mór, Loarn agus Aonghas. B'fhéidir gur shin-seanathair Muircheartaigh mhic Mhuireadaigh é. Cuirtear máthairainm Muircheartaigh, mar atá Mac Earca, mearbhall ar an scéal, a deirtear a luann a mháthair sheanscéalach, Earca iníon Loarn mhic Eirc. Phós sise Muireadach mac Eoghain. Moltar i bhfoinsí déanacha amhail is Annála na gCeithre Máistrí gurbhb ionann Earc agus Muireadach, agus dá bharr ina bhall de mhuintir Uí Néill. I ndáiríre, meastar gur shliocht na nÉarann nó na nDarini é an Dál Riada, agus é de shliocht rí cáiliúil na nÉarann, Conaire Mór.
Dál Riada agus Alba
De réir seanchais, meastar gur sinsear ríthe an Dáil Riada é Earc, trína mhac Fearghas Mór, agus dá bharr, sinsear Ríthe na hAlban. Le déanaí ámh, caitheadh amhras ar an seanchas seo.
Pápa Lucius III
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Lucius III.
Scranton, Pennsylvania
Is cathair de chuid stát Pennsylvania, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í Scranton. Bhí 77,291 ina gcónaí i Scranton sa bhliain 2010.
Druim Iubhair
Is sráidbhaile suite i gComhairle Mhoireibh é Druim Iubhair.
Tidworth
Is baile suite i Wiltshire é Tidworth.
Giovanni van Bronckhorst
Thosaigh sé ag imirt le RKC Waalwijk, le linn an tséasúir 1993-94, roimh bhogadh go Feyenoord, áit a d'imir sé ar feadh 4 bliana. Shínigh sé do Glasgow Rangers le linn 1998-99 agus d'imir sé ann faoin thraenálaí Ollannach Dick Advocaat ar feadh trí bliana. D'fhág sé Alba chun síneadh le Arsenal i Londain, Sasana, áit a ghnóthaigh sé bonn craoibhe eile. Sa bhliain 2003 bhog sé go Barcelona agus sa bhliain 2007 bhog sé ar ais go dtí an Ísiltír agus tá sé ag imirt le Feyenoord faoi láthair.
clé|thumb|200px|Giovanni van Bronckhorst
Wevelgem
Is cathair i bhFlóndras na Beilge é Wevelgem.
Dún Troisc
Is sráidbhaile é Dún Troisc. Tá sé suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Pápa Urban III
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Urban III.
Carlo Farina
Cumadóir agus veidhleadóir Barócach ón Iodáil ba ea Carlo Farina (1600 – 1639). Rugadh é i Mantova na hIodáile agus fuair sé bás i Vín na hOstaire.
Contae Elmore, Alabama
Is contae in Alabama é Contae Elmore. Tá sé suite i lár an stáit. Tá an dlús daonra (49/km²) ann. Is é Wetumpka príomhbhaile an chontae, ach is Millbrook an chathair is mó. Sa bhliain 2016 bhí 81,799 daoine ina gcónaí ann. Tá sé ag críochantacht le Contaetha Coosa, Chilton, Autauga, Macon, Montgomery, agus Tallapoosa.
Stair
Bunaíodh Contae Elmore ar 15 Feabhra 1866. D'eascair ainm an chontae ón Ginearál John Elmore.
Dál nAraidi an Tuaiscirt
Tuath agus rítheaghlach de chuid an Dáil Araí agus dá bharr na nUlad ba ea Dál Araí an Tuaiscirt (Sean-Ghaeilge Dál nAraidi in Tuaiscirt). Géag de rítheaghlach Uí Chóelbad den Dál nAraidi Mag Line a bhí ann, a raibh ríocht Eilne cloíte acu an éigin i lár na 7ú haoise. Faightear an rí deireanach Dhál Araí an Tuaiscirt sna annála don bhliain 883. Tháinig clann Uí Thoirtre i gceannas sna críocha sa 10ú haois.
Stair
I lár na 7ú haoise, chloígh Dál nAraidi Mag Line, i gceannas Uí Chóelbad, an tuath Eilne ar a dtaobh thiar thuaidh, agus is amhlaidh gur lonnaigh craobh dá mhuintir ann. Síolraithe ó Fhiachra Caoch (bás 608) deartháir Fíachnae Lurgan, rí Dhál Araí agus rí ruire na nUlad, ba ea an géag seo.
Is dócha gurbh é Dúngal Eilni, fionnó Fhiachra Chaoch agus rí Dhál Araí, an chéad cheannaire bheith bunaithe i nEilne. Sa bhliain 681, ámh, maraíodh Dúngal agus a chomhghuaillí, Cenn Fáelad rí Chiannachta Gleann Geimhin as tuaisceart Chontae Doire, ag Dún Ceithirn (Sconsa an Fhathaigh an lae inniu, i bparóiste Dhún Bó taobh thiar den Bhanna) ag Máel Dúin mac Máele Fithrich de Cenél Meic Ercae de chuid Chineál Eoghain.
Idir na blianta 646 agus 792, bhí ríogacht Dhál Araí faoi sheacht ag In Tuaiscirt, agus beirt dubh siúd ina rí Uladh. . Maraíodh Cathussach mac Ailello, rí Eilne agus Dhál Araí, agus a maíodh gur rí Uladh é le sé bliana déag, ag Ráth Beithech sa bhliain 749. Ba é Eochaid mac Bressal, a d'éag sa bhliain 832, an rí deireanach Dhál Araí an Tuaiscirt a bhfuil eolas air agus a raibh ríogacht Dhál Araí aige. Feictear rí deireanach Dhál Araí in Tuaiscirt a bhfuil eolas air sa bhliain 883.
Tá cill Chúil Raithin, ar bhruach na Banna, suite i nEilne, agus deirtear gur bhunaigh Cairbre í, in am trátha a heaspag. De réir Vita tripartita Sancti Patricii, scrios sa 9ú haois, bronnadh an Dál nAraidi an Eaglais is ar Naomh Pádraig.
Bilzen
Is cathair i bhFlóndras, sa Bheilg, é Bilzen.
Dál nAraidi an Tuaiscirt
Críocha
Deirtear gurbh ionann Dál nAraidi in Tuaiscirt, go garbh, leis na barúntachtaí níos déanaí Dún Libhse Íochtarach agus Líbeartaí Thoir Thuaidh Chúil Raithin, agus is dócha fosta leis an tríocha céad, An Tuaisceart. D'éirigh sé ina chantred Normannach darbh ainm Twescard (Tuaisceart), a thógfadh níos déanaí an cantred Dalrede (Dál Riada) isteach. Cuireadh an dá cantred le chéile mar bhunús na déanachta, Twescard.
Bhí fo-roinn In Tuaiscirt darbh ainm Cúil an Tuaiscirt suite i n-oirdeisceart na tuaithe gar de Chúil Raithin. Tugadh níos déanaí a críocha mar bhunús Líbeartaí Thoir Thuaidh.
C.U. Burn
Sraithdhráma grinn is ea C.U. Burn . Craoladh an chéad sraith sa bhliain 1996 ar TG4 (Teilifís na Gaeilge). Tá an tsraith bunaithe ar imeachtaí i saol adhlacóra agus a chomhpháirtí atá tar éis créamatóiriam a thógáil. Tá C.U. Burn Crematorium Ltd. suite i “nGleann Dómhain”, in aice le Rann na Feirste, suite idir Gaoth Dobhair agus Gaoth na Brághad ar chósta thuaidh na Rosann, i gContae Dhún na nGall. Tá C.U.Burn fós le feicáil o ham go am ar TG4.
“Ceann de na cláracha ab fhearr agus is mó a thaitníonn le lucht féachana TnaG is ea CU Burn”, a dúirt Saol
Eipeasóidí
D'údaraigh Teilifís na Gaeilge do Lios na Sí Teo. Sraithchlár sé mhír a sholáthar i dtosach báire, Ach bhí glactha chomh maith sin leis an tsraith go raibh beartaithe ag Lios na Sí sraith eile a dhéanamh. Mar sin, bhí 16 cláir craolta i 1996 agus i 1997. Bhí suas le 140 duine fostaithe ag an mbuaic léirithe i 1995-1997.
Sraith 1 (craolta don chéad uair i 1996)
thumb|border|left| C.U. Burn i dtrioblóid arís 1.1 “Deontas” Tá deontas faighte ag Charlie agus ag Vincie ón Údarás le créamatóiriam a oscailt.
1.2 “Lá Ádhúil” Tá Charlie ag lorg a chéad chustaiméir don chréamatóiriam 1.3 "Que Sera, Sera" Tá Kit Shorcha caillte agus níl cónra ar bith fágtha ag Charlie. Céard a dheánfaidh sé?
1.4 "Dubh agus Bán" Tá dhá chorp sa chréamatóiriam agus téann Charlie amú ar an bpéire.
5 "Thar Sáile " Téann Charlie agus Vincie go hOileán Ella chun corp a bhailiú ach is i dtír ar Thoraigh a thagann siad.
1.6 "Toit " Bíonn Charlie ag roinnt toitíní ar thórramh ach bíonn níos mó ná tobac iontu.
1.7 " Máire an Chlocháin Leith" Bíonn lá mór ag Charlie agus Pádraig ag Féile Mháire an Chlocháin Leith. An é seo lá an Luain agus coirp ag éirí ó na mairbh?
Mórulchabhán cluasach
Is éan é an Mórulchabhán cluasach. Is baill d'fhine na Strigidae iad.
C.U. Burn
Sraith 1 (craolta don chéad uair i 1996)
1.8 "Cúpla" Fuair John Dubh bás agus faigheann Charlie $4000.
Sraith 2 (craolta don chéad uair i 1997)
2,1 “Lotto” Tá an ticéad buacach ag duine éigin, ach cé? Bíonn muintir Doyle agus Charlie Burn marbh ag cuardach an ticéid mar go gceapann siad gur duine éigin a bhásaigh le gairid a cheannaigh é.
2.2. “An Dole” Nuair a thagann cigirí ón Roinn Leasa Shóisialaigh ar cuairt chuig an gcréamatóir bíonn gach seans ann go gcaillfidh na fostóirí agus na hoibrithe an dól!
2.3 “An Dhá Mheigeall” Caitheann Charlie a shúil santach ar spré Mhairéid agus ar thalamh a Uncail Barney, nuair a bhíonn luach eileatraim nua uaidh.
2.4 “Hata sa Leaba” Tá Charlie san ospidéal ach ní ar cuairt atá sé ann. Tá siad fíor chruógach go deo! ...
2.5 “Cúl Báire” Téann Pádraig agus Vincie ag faire ar éin agus déanann Charlie iarracht píosa siúinéireachta a dhéanamh mar gheall ar shochraid atá ag fáil go leor poiblíochta.
thumb|border|right| Aodh Óg Ó Duibheannaigh mar C.U. Burn, agus é i dtrioblóid arís
2.6 “Lá Amú” Leanann Charlie an t-otharcharr is é ag ceapadh go m’fhéidir go mbeadh gnó le déanamh aige as ach bíonn a chontúirt féin ag baint leis seo.
Pistacia lentiscus
Tor nó crann beag dé-éiciach síorghlas is ea Pistacia lentiscus (Gréigis: μαστίχα) den fhine Pistacio, a fhásann suas go dtí 4 m ar airde agus a shaothraítear le haghaidh a roisín aramataigh, den chuid is mó ar an oileán Gréagach Cíos. Tugtar an crann maisteoige nó maisteog air i nGaeilge. Is as réigiún na Meánmhara ó dhúchas é, ó Mharacó agus an Ibéir san iarthar tríd an Fhrainc agus an Tuirc ó dheas go dtí an Iaráic agus an Iaráin san oirthear. Tá sé freisin dúchasach do na hOileáin Chanáracha. Tá an focal maisteog díorthaithe ón bhriathar Gréigise mastichein ("na fiacla a bhualadh le chéile"). Luaitear an crann seo sa Bhíobla, Dainéil 13:54: “‘Má chonaic tú í dáiríre, más ea, inis dom: Cén sórt crainn a raibh siad faoi nuair a chonaic tú iad i mbarróg ina chéile?’ D'fhreagair sé: ‘Faoi chrann maisteoige.’”
C.U. Burn
Sraith 2 (craolta don chéad uair i 1997)
2.8 “Speisialta na Nollag” An Nollaig: Bíonn na hadhlacóirí an-ghnóthach i rith na Nollag. Nuair a fhaigheann an tábhairneoir bás beireann Charlie leis an corp ar iasacht.
Giaráil chaipitiúil
mion|2003-2007 i SAMː bhí an [[Giaráil chaipitiúil|ghiaráil chaipitiúil ag éirí agus ag éirí]] Úsáideann cuideachta go minic a sócmhainní teoranta chun iasachtaí substaintiúla a ráthú lena gnó a mhaoiniú; tugtar giaráil chaipitiúil air.
Miùghalaigh
Is é Miùghalaigh, freisin Miughalaigh nó Miùghlaigh , an dara hoileán is mó ar Eilean Bharraigh, Comhairle nan Eilean Siar. Tá sé suite timpeall 19 km ó dheas de Bharraigh. Is ainm Lochlannach é Miùghalaigh, a chiallaíonn, is dóch;"main hill island" no "narrow hill island".
Sunbury, Pennsylvania
Is cathair de chuid stát Pennsylvania, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í Sunbury. Bhí 9,905 ina gcónaí i Sunbury sa bhliain 2010.
Sadiq Khan
Polaiteoir Briotanach agus méara Londan faoi láthair is ea Sadiq Aman Khan PC, a rugadh ar 8 Deireadh Fómhair 1970. Is ball den Pháirtí an Lucht Oibre é. Tá sé ar an eite chlé "bhogː den pháirtí. Áirítear é mar dhaonlathaí sóisialta ó thaobh na hidé-eolaíochta de.
Bhí sé Khan dhlíodóir cearta daonna sular roghnaíodh mar iarrthóir de chuid Pháirtí an Lucht Oibre don Pharlaimint é, sa bhliain 2004. Feisire Parlaiminte a bhí ann ar son Tooting ó 2005 go 2016.
Saol
clé|mion|232x232px|roimh 2010 clé|mion|258x258px|22 Samhain 2017 Rugadh Khan isteach i dteaghlach Pacastánach den lucht oibre in Tooting, Londain Theas. Bhain Khan amach céim dlí in Ollscoil Londan Thuaidh.
Deir Khan gurb iad na rudaí a spreag é i dtosach báire chun a bheith ina dhlíodóir an chomhairle a thug múinteoir dó go bhfóirfeadh a aighneasacht don tslí bheatha sin, agus an tionchar a bhí ag an tsraith theilifíse "L.A. Law" air.
Fuair Khan céim ollscoile ó Ollscoil Londan Thuaidh (Ollscoil Chathrach Londan mar atá sí anois) sa bhliain 1991. Ansin rinne sé a chuid staidéir sa College of Law i nGuildford.
Tisbury, Wiltshire
Is baile suite i Wiltshire é Tisbury.
Sadiq Khan
Dlíodóir
Idir 1994 agus 2004 bhí Khan ina dhlíodóir faoi oiliúint ar dtús, ansin ina chomhlach, agus (ó 1997 i leith) ina chomhpháirtí, i gcomhlacht dlíodóirí arb iad cásanna cúnaimh dhlí an speisialtóireacht atá aige. Thugtaí "Christian Fisher" ar an comhlacht seo i dtosach ama; athainmníodh é mar "Christian Khan" sa bhliain 2002.
Chuimsigh a chleachtadh mar dhlíodóir cásanna i réimsí ar nós dlí fostaíochta, dlí idirdhealaithe, cásanna a bhain le mí-iompar na bpóilíní, dlí príosúin, cearta sibhialta agus cearta daonna a raibh amhras sceimhlitheoireachta orthu.
Feisire
Idir 1994 agus 2006, bhí Khan ina bhall Chomhairle Wandsworth, ar son Pháirtí an Lucht Oibre. D'éirigh sé as an dlíodóireacht chomh luath agus a rinneadh iarrthóir parlaiminte ionchasach de chuid Pháirtí an Lucht Oibre haghaidh Tooting sa bhliain 2004. Toghadh mar Fheisire é sa bhliain dár gcionn.
Tharraing sé cáil air féin go luath, mar dhuine de na ceannairí an fheachtais ar éirigh leis stop a chur ar an tairiscint go dtabharfaí coinneáil nócha lá isteach le haghaidh daoine a raibh amhras orthu go ndearna siad cionta sceimhlitheoireachta. Roghnaíodh mar "Dhuine Nua na Bliana" ag The Spectator é mar chuid de Dhuaiseanna Parlaiminteoir na Bliana 2005.
Aoire agus aire
Rinneadh aoire de chuid Pháirtí an Lucht Oibre de, nuair a ceapadh Gordon Brown mar Phríomh-Aire sa bhliain 2007. Rinneadh cáineadh air ag an am sin, mar gheall ar an bpáirt a bhí aige agus é á chinntiú go rithfí coinneáil dhá lá is daichead le haghaidh daoine a bhfuil amhras sceimhlitheoireachta orthu.
Ansin, ó 2008 ar aghaidh, bhí dhá phost mar aire sóisearach aige faoi Gordon Brown
Sa dara post bhí sé i bpost a dtabharfaí "sárshóisearach" air in Éirinn, ag freastal ar bhord an rialtais de réir mar ba ghá).
Ós rud é go raibh páirt ríthábhachtach aige mar thacaí de Ed Milliband, bhí sé ina Scáth-Rúnaí Stáit Ceartais agus Scáth-Ard-Seansailéir idir Deireadh Fómhair 2010 agus Bealtaine 2015 (chomh maith le bheith ina Scáth-Aire um Londain idir Eanáir 2013 agus Bealtaine 2015). clé|mion|247x247px|London Pride, 2016
Méara
I mí na Bealtaine 2016, toghadh mar Mhéara Londan é. Mar Mhoslamach atá ag cleachtadh a chreidimh, a bhfuil tuairimí forásacha aige i dtaobh na polaitíochta agus cúrsaí sóisialta, tá sé go mór i mbéal an phobail, ar fud na tíre agus ar fud an domhain.
Tá sé ina Mhéara i dtréimhsí scanrúla, a thiocfadh leo a bheith deighilteach, i ndiaidh na n-ionsaithe sceimhlitheoireachta atá ag tarlú i bpríomhchathair na Breataine le blianta beaga anuas.
Bhí Khan ag éileamh ó 2016 go dtí 2019 go gcuirfí deireadh leis an mBreatimeacht le reifreann nua.
Pearsanta
Pós Khan Saadiya Ahmed, aturnae chomh maith, sa bhliain 1994. Tá beirt chlainne acu.
WTA Tour 2016
Is liosta é seo de na heachtraí a tharla sa bhliain 2016 i leadóg ar an WTA Tour. Ba é seo an 46ú eagrán. Bhuaigh Dominika Cibulková na craobhacha is mó le 4. Bhuaigh Angelique Kerber an airgead is mó le $10,136,615 agus na pointí is mó le 9,080 pointe.
Ba í Angelique Kerber imreoir na bliana agus Naomi Osaka imreoir nua na bliana.
Oudergem
Is cathair i bhFlóndras na Beilge é Oudergem nó Auderghem.
Dubhais, Comhairle Mhoireibh
Is sráidbhaile suite i gComhairle Mhoireibh é Dubhais.
Edgar Allan Poe
Duine de scríbhneoirí móra Béarla na Stát Aontaithe is ea Edgar Allan Poe, a rugadh ar an 19 Eanáir 1809 i mBostún agus a fuair bás ar an 7 Deireadh Fómhair 1849 i mBaltimore. Bhí Poe ina fhile, ina ghearrscéal aí, ina léirmheas tóir litríocht a agus ina eagarthóir. Áirítear ar fhir mhóra an Rómánsachais é i stair na litríochta Meiriceá naí.
Litríocht
Is iad na scéalta uafáis is mó a thabhaigh a chlú dó, is dócha, ach thairis sin, bhain sé triail as na scéalta bleachtaire achta, agus is féidir a rá gur duine de cheannródaithe an fhicsin eolaíochta a bhí ann chomh maith. Chuaigh sé leis an scríbhneoireacht mar shlí bheatha roimh aon duine eile féin i stair na litríochta Meiriceánaí, ach dá dheasca sin, bhí saol an-deacair aige.
Saol
Rugadh a seanathair, David Poe, in aice le Cill an Seanrátha i gContae an Chabháin. Chuaigh David go Meiriceá i 1750.
Pápa Gréagóir VIII
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Gréagóir VIII.
Edgar Allan Poe
Saol
Cailleadh tuismitheoirí Poe nuair a bhí sé óg. Is é an t-ainm baiste a fuair sé ná Edgar Poe.
Ba iad John agus Frances Allan a ghlac leis mar mhac altrama ina dhiaidh sin, cé nár uchtaigh siad go foirmeálta riamh é. Uathu siúd a fuair Poe an t-ainm Allan. Bhí cónaí orthu i Richmond, Virginia.
D'fhág Poe slán ag muintir Allan tar éis dó seal a chaitheamh in Ollscoil Virginia agus seal eile sna saighdiúirí. clé|mion|Virginia Poe, col ceathrar leis agus a bhean chéile Is é an chéad leabhar a tháinig i gcló ó pheann Phoe ná Tamerlane and Other Poems sa bhliain 1827, faoin ainm cleite A Bostonian.
Ina dhiaidh sin, thosaigh Poe ag scríobh aistí léirmheastóireachta do na hirisí liteartha, agus a stíl phearsanta féin aige san obair seo. Chaithfeadh sé cuid mhaith taistil a dhéanamh idir Baltimore, Philadelphia, agus Cathair Nua-Eabhrac le freastal ar riachtanais a oibre.
Sa bhliain 1835, phós sé Virginia Clemm, a chol ceathrar féin, nach raibh ach trí bliana déag d'aois san am.
I Mí Eanáir 1845, d'fhoilsigh Poe an dán úd The Raven ("An Fiach Dubh"), a bhí i mbéal an phobail ar an toirt. Dán gan a leithéid eile atá ann a bhfuil a mheadaracht féin aige. mion|Dán, 1900 Dhá bhliain ina dhiaidh sin, fuair a bhean chéile bás. Bhí an lánúin an-doirte dá chéile riamh, agus chuaigh an bhris seo go mór mór i bhfeidhm ar Phoe, rud atá le haithint ar a chuid scríbhneoireachta.
Bás
Thosaigh Poe ag pleanáil a irise liteartha féin. The Penn a thug sé uirthi ar dtús, agus ina dhiaidh sin, The Stylus. Ní raibh sé i ndán dó an iris a lainseáil riamh, nó fuair sé bás faoi imthoscaí doiléire i mBaltimore ar an 7 Deireadh Fómhair, agus é dhá scór bliain d'aois san am. Níltear cinnte cad é ba thrúig bháis dó, ach luadh alcólachas, calar, confadh, féinmharú agus a lán cúiseanna eile leis.
William Bedell
Saol corrach a bhí ann sna 1640idí ach thuill Bedell meas an phobail Phrotastúnaigh agus an phobail Chaitlicigh, an rud is annamh is iontach. Mar sin féin, tugadh drochíde ar Bedell i rith na réabhlóide sa bhliain 1641. Ach nuair a bhásaigh Bedell i 1642, bhronn na reibiliúnaigh Gaelacha “gach onóir” a d’fhéadfaidís a bhronnadh ar William Bedell.
Luathshaol
In Black Notley, Essex, a rugadh Bedell, mac feirmeora, i mí na Nollag 1571. Piúratánaigh ba ea a thuismitheoirí, John ‘yeoman’, agus Elizabeth Aliston nó Elliston. Bhí ceathrar leanaí acu. Bhí allaire (iarracht de bhodhaire) ar William.
Oideachas
I gColáiste Emmanuel in Cambridge, coláiste a raibh cáil an phiúratánachais air, a bhain sé céimeanna BA (1589 agus in aois 18 dó) agus MA amach. Ceapadh mar chomhalta teagaisc é i 1593, agus in aois 21 dó.
Sasana agus Poblacht na Veinéise
Oirníodh Bedell ina shagart sa bhliain 1597. Bhain sé dochtúireacht le diagacht amach in 1602 agus fuair paróiste Bury St Edmonds, Suffolk. mion|[[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] Sa bhliain 1607 ceapadh é ina shéiplíneach ar Sir Henry Wotton, ambasadóir Sasanach ansin sa Veinéis. D'fhan sé ann ar feadh ceithre bliana, agus cáil mhór air mar scoláire agus diagaire. D’fhoghlaim sé Iodáilis agus d’aistrigh an Book of Common Prayer go hIodáilis. Agus le linn an tréimhse seo, chuir sé go mór lena eolas ar an Eabhrais de bharr a chaidrimh le raibithe.
Ar ais i Sasana dó, bhí sé anseo is ansiúd in Sussex agus in Essex go dtí 1626. Phós sé baintreach, Leah Mawe, in 1611; bhí clann aici cheana féin agus rugadh iníon agus triúr mac dóibh. Meastar gur toisc gur phiúratánach é nár tugadh aon chéim suas dó i Sasana féin.mion|[[An Chill Mhór (An Cabhán)]]
Saol in Éirinn
link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:William_Bedell_plaque,_Kilmore,_County_Cavan.jpg|mion|Áit adhlacthaː Tá Bedell curtha sa [[An Chill Mhór (An Cabhán)|Chill Mhór i gContae an Chabháin ]] Ceapadh Beidil mar phropast ar Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath sa bhliain 1627. Ní raibh sé riamh in Éirinn cheana agus baint ar bith leis an tír. Piúratánach ba ea Ardeaspag Ard Mhacha ag an am, James Ussher, agus ba é a mhol don Rí Séarlas I go gceapfaí Bedell ina Phropast ar Choláiste na Tríonóide. Tháinig siad ar chomhréiteach, agus Ussher ag súil le Piúratánach cruthanta. Ach bhí Ussher sásta ag an am céanna go mbeadh scoláire Eabhraise sa Choláiste faoi dheireadh. Cé go raibh 55 bliana d’aois ag Bedell ag an am, thosaigh sé ag foghlaim Gaeilge. Chuir Bedell rialacha nua i bhfeidhm ann, ar cheann díobh go bhfoghlaimeodh na mic léinn diagachta ar Ghaeil iad léamh agus scríobh na Gaeilge; bhí orthu freisin freastal ar urnaithe poiblí i nGaeilge ar an Domhnach.
Coisriceadh Bedell ina easpag na Cille Móire de chuid Eaglais na hÉireann sa bhliain 1629.
Ba iad Muircheartach Ó Cionga a rinne formhór an aistriúcháin faoi threoir Bedell sna 1630idí. Bhí Gaeilge á múineadh aige i gColáiste na Tríonóide ag an am. .
Éirí Amach 1641 / 1642
Níor thréig Bedell a dheoise ach thug sé dídean do theifigh Phrotastúnacha. Gabhadh Bedell i ndeireadh na dála. Níor caitheadh go dona leis, b'fhéidir, ach faoi strus, tholg an t-easpag féin fiabhras. Nuair a bhásaigh sé, bhronn na reibiliúnaigh Gaelacha “gach onóir” a d’fhéadfaidís a bhronnadh ar William Bedell.
Cuireadh 500 cóip den Bhíobla i gcló ar deireadh i Londain ... sa bhliain 1685.
Wilkes-Barre, Pennsylvania
Is cathair de chuid stát Pennsylvania, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í Wilkes-Barre. Bhí 41,498 ina gcónaí i Wilkes-Barre sa bhliain 2010.
Doire Fhada, Buiríos Umhaill
Is sráidbhaile é Doire Fhada. Tá sé suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Rí-ulchabhán beag
Is éan é an rí-ulchabhán beag. Is baill d'fhine na Strigidae iad.
Trowbridge, Wiltshire
deas|250px|thumb|Trowbridge Is baile suite i Wiltshire é Trowbridge.
Oleguer Presas
mion| Oleguer Presas. Is iarimreoir sacair Spáinneach é Oleguer Presas Renom (rugadh 2 Feabhra 1980 Sabadell, i gCúige Barcelona) a d'imir mar chúlaí do F.C. Barcelona agus Ajax Amsterdam. Níl aon imní air a chuid tuairimí polaitiúla a chur i láthair. Rinne sé staidéar ar an eacnamaíocht in Universitat Autònoma de Barcelona.
Zaventem
Is cathair i bhFlóndras, sa Bheilg, é Zaventem.
mion|250px|clé|Zaventem
Liza (géineas)
Liza an t-ainm atá ar ghéineas amháin, i measc seacht géineas déag, ina bhfuil timpeall ochtó speiceas d'iasc ga-eiteach na fine Mugilidae (nó na Milléid).
Tá 24 speiceas sa ghéineas Liza.
Dìg
Is sráidbhaile suite i gComhairle Mhoireibh é Dìg.
Jimmy Bullard
Is iarimreoir sacair é Jimmy Bullard (r.23 Deireadh Fómhair 1978 i Londain, Sasana). Imríonn sé faoi láthair le Hull City. D'imir sé le West Ham United, Peterborough United agus Wigan Athletic. D'imir sé le Fulham ó 2006 go 2009. Ansin chuaigh sé ar iasacht go hIpswich Town, agus faoi dheireadh go Milton Keynes Dons. Tháinig sé sa deichiú háit ar an ceathrú sraith déag I'm a Celebrity...Get Me Out of Here! sa bhliain 2014.
Pápa Cléimeans III
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Cléimeans III.
Dara Calleary
Gairm
Tá sé ina bhall den pháirtí Fianna Fáil agus mar TD do cheantar Mhaigh Eo ó 2007. Tá cónaí air i mBéal an Átha. Is ball é de Fheidhmeannas Náisiúnta an pháirtí ón mbliain 1997 i leith é. Is mac é le Seán Calleary a bhí mar TD do Thuaisceart Mhaigh Eo ón mbliain 1973 go 1992 agus garmhac é do Phelim Calleary a toghadh mar bhall den 14ú Dáil ag fo-thoghchán na bliana 1952 go dtí gur éirigh as ag toghchán na bliana 1969.
Sheas sé san Olltoghchán 2016 agus toghadh é le 14.8% de na vótaí céad rogha. Bhí roinnt rólanna éagsúla aige sa Rialtas le linn an ama sin.
Sa bhliain 2022, bhí Calleary ceapaithe ina Aire Stáit sa Roinn Fiontar, Trádála agus Fostaíochta in áit Robert Troy. Bhí Calleary mar rogha na coitiantachta chun teacht i gcomharbacht ar Troy.
Asse
Is cathair i bhFlóndras na Beilge é Asse.
Warminster
Is baile suite i Wiltshire é Warminster.
Liam Ridgewell
Is peileadóir sacair Sasanach é Liam Ridgewell. Imríonn sé faoi láthair do Birmingham City. Rugadh i Londain sa bhliain 1984 é.
Pápa Celestine III
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Celestine III.
Dalachaidh Uarach
Is sráidbhaile suite i gComhairle Mhoireibh é Dalachaidh Uarach.
Contae Escambia, Alabama
Is contae in Alabama é Contae Escambia. Tá sé suite i ndeisceart an stáit, ar theorainn na Florida. Tá an dlús daonra (16/km²) ann. Is é Brewton príomhbhaile an chontae, ach is Atmore an chathair is mó. Sa bhliain 2016 bhí 37,728 daoine ina gcónaí ann. Tá sé ag críochantacht le Contaetha Alabama Baldwin, Conecuh, Covington, agus Monroe, mar aon le Contaetha Florida Escambia, Okaloosa, agus Santa Rosa.
Stair
Bunaíodh Contae Escambia ar 10 Nollaig 1868. D'eascair ainm an chontae ón focal a thagann as teanga an treibhe Meiriceánach Dhúchasach. Ceaptar go gciallaíonn an focal sin "coscán an giolcóige" (as Cháctághis), sin nó "uisce geal" (Shambia as Muscóicis).
Aodhán Ó Ríordáin
Is polaiteoir Éireannach, Seanadóir agus iar-Theachta Dála do Bhaile Átha Cliath Láir Thuaidh é  Aodhán Ó Ríordáin (Rugadh é i 1975). Toghadh é i 2011. Rinne sé staidéar ar an nGaeilge agus ar an stair ar Choláiste na hOllscoile BÁC. Tá sé pósta ar Áine Kerr, iriseoir as an Irish Independent. Is iarmhúinteoir é agus dar leis an Irish Times, mar Theachta Dála, díríonn sé ar chúrsaí oideachais. Ó ham go ham déanann sé agaillamh le Nuacht RTÉ nó Nuacht TG4, as Gaeilge. Tá sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre. Tá Gaeilge líofa aige.
Sheas sé san Olltoghchán 2016, ach chaill sé a shuíochán. Bhain sé áit amach mar Sheanadóir ar an An Rolla Tionscail Agus Tráchtála.
D'éirigh leis a shuíochán Dála a bhuaigh ar ais in Olltoghchán na bliana 2020 sa Dáilcheantar Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh.
Westbury, Wiltshire
Is baile suite i Wiltshire é Westbury.
Isle of Dogs
Baile is ea Isle of Dogs agus é suite sa bhuirg Tower Hamlets, Londain Thoir.
Aindéisít
deas|250px|thumb|Aindéisít Carraig bholcánach mhínghráinneach ar chomhdhéanamh idirmheánach, ag cuimsiú iathchloch plagacláis, bitíte, cornbhleinde nó pirixéine. Is í dióirít a coibhéis, ó thaobh ceimice de. Cruthaítear an charraig seo ag imill ilchríochacha criosanna fo-dhuchtaithe, mar atá sna hAindéis i Meiriceá Theas.
Sylvio Mendes
Is imreoir sacair Brasaíleach é Sylvio Mendes Campos Junior a bhfuil aithne air mar Sylvinho (rugadh 12 Aibreán 1974 i São Paulo, An Bhrasaíl). Tá pas Spáinneach aige freisin. Is cúlaí é. D'imir sé le F.C. Barcelona ó 2004 go dtí an bhliain 2009 agus ansin le Manchester City go dtí an bhliain 2010. D'imir sé 6 huaire le foireann idirnáisiúnta na Braisíle
Rio Branco
mion|Rio Branco sa Bhrasaíl
Cathair sa Bhrasaíl is í Rio Branco. Tá sí suite ar an abhainn Acre in iarthuaiscéart na tíre agus is í príomhchathair an Stát Acre. Tá 305,731 duine ina gcónaí i Rio Branco (daonáireamh 2010). Bunaíodh i 1882 í.
Williamsport, Pennsylvania
Is cathair de chuid stát Pennsylvania, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í Williamsport. Bhí 29,381 ina gcónaí i Williamsport sa bhliain 2010.
Rio Branco
Naisc sheachtracha
http://www.riobranco.ac.gov.br
An Impireacht Bhiosántach
Ba í Impireacht na Biosáinte nó Impireacht Bhiosántach, dá ngairtear, uaireanta, Impireacht Rómhánach an Oirthir, comharba polaitiúil Impireacht na Róimhe san Oirthear, sa Chianaois Dhéanach agus sna Meánaoiseanna, nuair a bhí a príomhchathair Constantinople (nó Iostanbúl sa lá atá inniu ann, a bunaíodh ar dtús mar an Bhiosáint).
Chuaigh Impireacht Iarthar na Róimhe in éag i rith na cúigiú haoise, ach mhair an leath Oirthearach - an Impireacht Bhiosántach, go dtí an bhliain 1453, nuair a chuir na Turcaigh Otamánacha de dhroim an tsaoil í.
Ba chor cinniúnach é roinnt imeachtaí a tharla ón 4ú go 6ú haois a rianaigh an tréimhse trasdula i ndeighilt Impireacht na Róimhe ina dhá leath, an Oirthear Gréagach agus an Iarthar Laidineach. D'atheagraigh Constaintín I (r. 324-337) atheagrú an Impireacht, D'fhógair sé go mbeadh Constantinople ina phríomhchathair nua, agus go mbeadh an Chríostaíocht dleathach. Faoi Teodaisias I (r. 379-395), tháinig an Chríostaíocht i dtreis mar reiligiún oifigiúil an stáit agus toirmeascadh cleachtais reiligiúnacha eile. Ar deireadh, faoi réimeas Haracleas (r. 610-641), cuireadh athstruchtúrú míleata agus riaracháin i bhfeidhm an Impireacht agus ghlacadh leis an Ghréigis le haghaidh úsáide oifigiúla in ionad na Laidine.
Dá bhrí sin, cé gur lean an stát Rómhánach agus coinníodh traidisiúin an stáit Rómhánach, déanann staraithe an lae inniu idirdhealú idir an Bhiosáint agus an tSean-Róimh sa mhéid go raibh sí dírithe ar Chonstantinople, dírithe i dtreo chultúr na Gréige seachas chultúr na Laidine, agus go raibh an creideamh ortadocsach mar chomhartha sóirt aici.
Choinnigh na Biosántaigh cultúr agus dlí na sibhialtachta Gréagaí agus Rómhánaí beo ina measc, chomh maith leis an gCríostaíocht Heilléineach agus Cheartchreidmheach. Níor mhair an Laidin ina mbéal, áfach, nó b'fhearr leo an Ghréigis, a bhí á labhairt go fairsing mar chineál francbhéarla in Oirthear na hImpireachta le fada.
Ba é Diocletianus, a tharraing siar ó chúrsaí an rialtais sa bhliain 305, an tImpire Rómhánach deireanach a bhí i gceannas ar Impireacht an Iarthair agus Impireacht an Oirthir ina aonar ó chathair na Róimhe. I ndiaidh a lae, scar dhá leath na hImpireachta - leath na Róimhe agus leath Chathair Chonstaintín - as a chéile, agus an bheirt acu ag tabhairt "Impireacht na Róimhe" orthu féin. Ba í Impireacht an Oirthir a mhair go dtí an bhliain 1453.
Ruth Bader Ginsburg
clé|mion|1993 Breitheamh Meiriceánach ba ea Ruth Bader Ginsburg (a rugadh Joan Ruth Bader ar an 15 Márta 1933 i mBrooklyn, Nua-Eabhrac agus a fuair bás ar an 18 Meán Fómhair 2020).
Bhí tionchar ollmhór aici ar dlí na Stát Aontaithe idir 1993-2020, laoch mór na liobrálach agus céile comhraic mór na gcoimeádach, agus an dara bean a ceapadh ina ball de Chúirt Uachtarach Mheiriceá. clé|mion|1993
Abhcóide
Bhí rath ar Ginsburg sna blianta tosaigh mar abhcóide, mar shampla sa chás Weinberger v. Wiesenfeld sa bhliain 1975 os comhair na Cúirte Uachtaraí. Dlíodóir cúramach ab ea Ginsburg a bhain úsáid as fir chun sáinn na mban a shoiléiriú i gceart nuair a bhíodh sí ag caint os comhair seanbhreithiúna fireanna na 1970idí. clé|mion|Cuimhneachán
Breitheamh
I 1980 a roghnaigh Jimmy Carter Bader Ginsburg mar bhreitheamh ar an gcúirt chuarda náisiúnta in Washington D.C. Breitheamh neamhghnách ab ea í toisc gur bhain sí clú agus cáil amach fiú sular ceapadh ina breitheamh sóisearach í.
Roghnaigh Bill Clinton Bader Ginsburg chun a bheith ina breitheamh ar Chúirt Uachtarach na Stát Aontaithe i 1993. (Ón mbliain 1962 ba shuíochán ‘Daonlathach’ an suíochán a bhí aici. Roghnaigh an tUachtarán Kennedy Byron ‘Whizzer’ White mar bhall den Chúirt Uachtarach i 1962, agus thug Clinton an suíochán do Ginsburg nuair a d’éirigh  White as i 1993).
Bás
Fuair Bader Ginsburg bás de dheasca na hailse ar 18 Meán Fómhair 2020.
Capall
Téarmaí
thumb|left|Capaill a úsáid freisin i spóirt. left|260px|thumb I nGaeilge na hÉíreann, is é capall an focal is coitianta, cé go n-úsáidtear each freisin. I nGaeilge na hAlban is é each an gnáthfhocal.
Stail a thugtar ar an bhfireannach agus láir a thugtar ar an mbaineannach. Tugtar searrach ar an ainmhí óg. Baineann na focail gearrán, cairiún, agus gillín le capall spochta.
Capall
Meastar go bhfuil baint idir an focal Gaeilge “capall” agus focal na Laidine, “caballus”. Ní léir an ón bhfocal "caballus" a d'eascair an focal Gaeilge nó an focal dúchasach atá ann.
Nioclás Ó Domhnaill
Bhí Nioclás Ó Domhnaill (1862 - 1920) ar an scoláire Gaeilge ba mhó san Astráil lena linn. Taispeánann na grianghraif fear téagartha measúil, spéaclaí air agus féasóg ghearr dhubh.
Luathshaol
thumb|240px|Contae Luimnigh
Nuair a bhí Nioclás trí bliana d’aois cailleadh a athair de bharr timpiste mharcaíochta. Bhí éirim aigne ag Nioclás cuireadh ar scoil ag St Mary's, Melbourne Thiar, é sa bhliain 1871.
An bhliain dár gcionn d'fhill sé ar Ghisborne, in aice le Ballengarook, agus chuaigh ar ais go dtí Melbourne sa bhliain 1876 chun a chuid scolaíochta a chríochnú i gColáiste Naomh Pádraig.
D’aistrigh an teaghlach go dtí Melbourne, príomhchathair na coilíneachta, agus chuaigh Siobhán ag obair. Bhain Nioclás céim MB amach sa bhliain 1884 in Ollscoil Melbourne agus chuaigh le leigheas in North Melbourne, an chuid ba Ghaelaí den chathair.