cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gruffydd ap Gwenwynwyn
Comhrac le Llywelyn
Nuair a mhéadaíodh cumhacht Llywelyn Deireanach sa Bhreatain Bheag ón mbliain 1255 ar aghaidh, lean ar Gruffydd tacaíocht ag tabhairt do Choróin Shasana, agus díbríodh é i ndeoraíocht arís. D’aistríodh a dhílseacht chuig Llywelyn sa bhliain 1263 tar éis bhagairtí a fháil as. Dearbhaíodh dílseacht Gruffydd le Conradh Montgomery sa bhliain 1267. Sa bhliain 1274, bhí Gruffydd, a bhean chéile Hawise agus mac Owain páirteach le comhcheilg dhéarthair Llywelyn, Dafydd ap Gruffydd chun Llywelyn a mharú. I dteannta Llywelyn a bhí Dafydd ag an t-am sin, agus beartaíodh go dtíocfadh Owain agus buíon gaiscíoch leis ar an 2 Feabhra, chun an ghníomh a chur i gcrích. Áfach, séanadh é de dheasca stoirm shneachta. Ní bhfuair Llywelyn na sonraí na gcomhcheilg go léir go ceann cúpla mí, nuair a d’admháil Owain í le hEaspaig Bangor. Dúirt sé go raibh ar intinn acu Dafydd a bheith ina phrionsa Gwynedd, agus ina dhiaidh sin, thabharfadh Dafydd tailte do Gruffydd. Nuair a fuair Llywelyn na sonraí go léir, sheoladh toscairí chuig Y Trallwng chun Gruffydd a fháil, ach theith Gruffydd chuig Sasana. Chuir sé faoi i Shrewsbury agus baineadh é mar cheanncheathrú chun ruathair a dhéanamh ar thailte Llywelyn. Tar éis chogadh an bhliain 1277, nuair a ghéilleadh thailte Llywelyn lasmuigh ar Gwynedd, thugadh a chuid thailte do Gruffydd arís. Ina dhiaidh seo, ghlac sé páirt i gconspóid le Llywelyn faoi cheantar Arwystli. Bhí fonn ar Llywelyn an scéal a phlé faoi dhlí na Breataine Bige, ach b’fhearr le Gruffydd dlí Shasana a úsáid (le tacaíocht Éadbhard I Shasana).
Thug Gruffydd tacaíocht d’Éadbhard sa chogadh deiridh sa bhliain 1282, cé go raibh sé ina sheanfhear anois. Is féidír go raibh Owen, an mac is sine do Gruffydd, páirteach i mbás Llywelyn ag Cilmeri i mí na Nollag 1282.
Bás, agus Deireadh na Prionsachta
Ag deireadh Chogadh na Breataine Bige (1282-1283), cuireadh prionsacht Powys Wenwynwyn ar ceal, agus ghlac an teaghlach sloinne nua, ‘de la Pole’, a chiallaíonn “as Poole”, tagairt do phríomháit na dteaghlach ag Poole (‘Welshpool’ i mBéarla sa lá atá ann inniu - 'Y Trallwng' i mBreatnais). Tháinig eastát Gruffydd faoi smacht a mhic Owen tar éis 1283, agus cailleadh é idir Feabhra 1286 agus deireadh na bliana 1287.
Derek Murray
Peileadóir is ea Derek Murray. As Baile Átha Cliath dó, agus imríonn sé le foireann a chontae. Is tosaí é.
Sport Lisboa e Benfica
Is club spóirt Portaingéalach é Sport Lisboa e Benfica ar a dtugtar Benfica de ghnáth, as Liospóin. Bunaíodh an club sa bhliain 1904 agus tá sé is aithnidiúla don a roinn pheile. Bhuaigh an Benfica Corn na hEorpa sna blianta 1961 agus 1962.
Alex Stepney
Iar-imreoir sacair é Alexander Cyril Stepney. Rugadh i Surrey, Sasana, é sa bhliain 1942. D'imir sé mar chúl báire le Manchester United sna seascaidí agus sna seachtóidí.
Jason McKay
Is dornálaí gairmiúil é Jason McKay atá bunaithe i mBéal Feirste. Is as Droichead na Banna, Contae an Dúin é agus rugadh e ar an 11 Deireadh Fómhair 1977. Bíonn sé ag troid ag formheanmheáchan, agus ba churadh na hÉireann é ag trom-mheáchan éadrom é tráth. Ag leibhéal amaitéarach, bhí an bua aige i gcoinne John Duddy. Bronnadh teideal churadh Ulaidh air ansin sa chatagóir "meánmheáchan éadrom sinsear".
Jean-Baptiste Alphonse Karr
B'iriseoir, úrscéalaí agus drámadóir Francach é Jean-Baptiste Alphonse Karr (24 Samhain 1808 - 29 Meán Fómhair 1890). Bhí sé ina eagarthóir ar Le Figaro ó 1836 go 1838.
Chum Alphonse Karr an nath, "plus ça change, plus c'est la même chose" (nó "plus ça change, plus c'est pareil", nó giorraithe "plus ça change"). clé|mion|"La Pénélope normande", dráma a scríobh Alphonse Karr 81 bliain d'aois, bhí Alphonse Karr ina theach féin, « Maison Close » nó an "teach striapachais" (nó drúthlann) i Saint-Raphaël nuair a d'éag sé ar 29 Meán Fómhair 1890.
Contae Coosa, Alabama
Is contae in Alabama é Contae Coosa. Tá sé suite i lár an stáit. Tá an dlús daonra (7/km²) ann. Is é Rockford príomhbhaile an chontae, ach is Goodwater an chathair is mó. Sa bhliain 2016 bhí 10,581 daoine ina gcónaí ann. Tá sé ag críochantacht le Contaetha Chilton, Clay, Elmore, Shelby, Talladega, agus Tallapoosa.
Stair
Bunaíodh Contae Coosa ar 18 Nollaig 1832. D'eascair ainm an chontae ón abhainn Coosa.
Contae Covington, Alabama
Is contae in Alabama é Contae Covington. Tá sé suite i ndeisceart an stáit, ar theorainn na Florida. Tá an dlús daonra (14/km²) ann. Is é Andalusia príomhbhaile an chontae. Sa bhliain 2016 bhí 37,458 daoine ina gcónaí ann. Tá sé ag críochantacht le Contaetha Alabama Butler, Crenshaw, Coffee, Geneva, Escambia, Conecuh, agus le Contaetha Florida Walton agus Okaloosa.
Stair
Bunaíodh Contae Covington ar 17 Nollaig 1821. D'eascair ainm an chontae ón Briogádaire Ginearál Leonard Covington.
Fórsaí Armtha Réabhlóideacha na Colóime
mion|deas|Ceannairí FARC ag comhdháil síochána Is éard is Fórsaí Armtha Réabhlóideacha na Colóime ann (Spáinnis: Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia—Ejército del Pueblo, FARC–EP agus FARC) ná grúpa treallchogaíochta atá gníomhach sna coimhlintí Colómacha ón bhliain 1967 i leith. Baineann siad feidhm as gnáth-bheartaíocht míleata ar lámh amháin agus sceimhlitheoireacht ar an lámh eile.
Síolraíonn an FARC–EP ó laethanta an Chogaidh Fhuair agus bunaíodh iad mar fhórsa tuathánach Marcsach-Lenineach chun talúntais a chur chun cinn agus cur i gcoinne an impiriúlachais.
Ailtireacht na Síne
deas|250px|thumb|Ailtireacht na Síne Go dtí an 20ú céad bhí ailtireacht na Síne bunaithe ar an gcolún, le ballaí mar scáthláin is ní mar struchtúir iompartha ualaigh. Seachas na pagódaí, as adhmad a bhíodh na foirgnimh den chuid is mó. Is ó rítheaghlach Tang (618-907 AD) na foirgnimh is seanda, cosúil le pagóda na gé fiáine i Chang'an (701-5). Is ó rítheaghlach Ming (1368-1644) is ina dhiaidh sin an chuid is mó de na seanfhoirgnimh sa tír, ina measc an Chathair Impiriúil is an Chathair Thoirmiscthe i mBéising lena bpleananna siméadracha coimpléascacha, a bpailliúin dhaite is a ndíonta cuartha. Ón réabhlóid i 1911 is stíleanna Eorpacha le struchtúir ilstóracha atá á dtógáil, agus le déanaí is sa stíl Idirnáisiúnta le béim ar ilstóraigh atá an-chuid tógála.
Oileánra Svalbard
Is oileánra é Oileánra Svalbard sa Mhuir Artach. Is é an t-oileánra seo an chuid is faide thuaidh den Iorua, nó tá sé suite leath an bhealaigh idir an Pol Thuaidh agus cósta na hIorua. Is é Spitsbergen an t-oileán is mó san oileánra. Oileáin mhóra eile iad Nordaustlandet (An Tír Thoir Thuaidh) agus Edgeøya (Oileán Edge, a thagraíonn do Thomas Edge, sealgaire míolta móra a chuaigh lena cheird timpeall Svalbard thiar i dtús na seachtú haoise déag). Níl áitreabh ceart ach ar Spitsbergen, agus is ansin atá príomhchathair na n-oileán, Longyearbyen - Cathair Longyear, a fuair a hainm ó John Munroe Longyear. Fear gnó agus gróintín mianadóireachta a bhí ann a raibh an-ról aige i bhforbairt na mianadóireachta sna hoileáin.
Tá Bjørnøya, nó Oileán na mBéar, suite idir cósta na hIorua agus oileánra Svalbard. Cé nach cuid den oileánra é, is cuid de Svalbard mar aonad riaracháin é. Is é an Gobharnóir, nó Sysselmannen as Ioruais, an duine a chuireann cumhacht na hIorua i bhfeidhm ar an oileánra.
Dealraíonn sé go raibh an t-oileánra ar eolas ag na Lochlannaigh chomh luath leis an dara haois déag. Ainm Lochlannach é Svalbard a chiallaíonn "cladaí fuara". Mar sin féin, is gnách a rá gurbh é an taiscéalaí Ollannach Willem Barentsz a d'aimsigh Svalbard sa bhliain 1596. Is féidir, dáiríre, gurb é oileán Jan Mayen a bhí i gceist le "Svalbard" ar dtús.
Ba iad na sealgairí míolta móra ba thúisce a thosaigh ag socrú síos sna hoileáin, ach ní dheachaigh siad ina gcónaí ansin ach go sealadach. Bhí sealgaireacht na míolta móra faoi lán an tseoil sa tseachtú agus san ochtú haois déag, ach ina dhiaidh sin, thréig lucht cleachta na ceirde seo an t-oileánra. Le teacht na fichiú haoise, thosaigh mianadóireacht an ghuail i Svalbard, agus tháinig pobail seasta ar an bhfód sna hoileáin. Sa bhliain 1920, shínigh an Iorua, na Stáit Aontaithe, an Danmhairg, an Fhrainc, an Iodáil, an tSeapáin, an Ísiltír, agus an Ríocht Aontaithe conradh - Conradh Spitsbergen - le stádas idirnáisiúnta na n-oileán a shocrú. Is éard a deir an Conradh ná gur leis an Iorua an t-oileánra, ach gur limistéar démhíleataithe é Svalbard - níl cead isteach ag longa cogaidh, mar sin - agus go bhfuil leis na stáit seo go léir mianadóireacht ghuail a chleachtadh, chomh maith le hoibreacha eile a bhfuil leas eacnamaíoch iontu. Inniu, áfach, ní bhaineann ach an Iorua agus an Rúis (roimh an mbliain 1989, an tAontas Sóivéadach, a shínigh an Conradh sa bhliain 1924) leas eacnamaíoch as na hoileáin. Chuaigh an Iorua in Eagraíocht Chonartha an Atlantaigh Thuaidh (ECAT, nó NATO) i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda, ach mhair na Sóivéadaigh ag mianadóireacht leo sna hoileáin, le súil a choinneáil ar an áit agus lena chinntiú nach mbainfeadh fórsaí armtha de chuid ECAT leas as an oileánra mar bhunáit. Nuair a tháinig deireadh leis an gCogadh Fuar, áfach, chuaigh an pobal Rúiseach go mór i laghad. Inniu, is Rúiseach é duine as gach seisear. In Barentsburg atá cónaí ar an gcuid is mó de na Rúisigh.
Maigh Mhuilinn
Is sráidbhaile í Maigh Mhuilinn. Tá an baile suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Aeinéas
Sa mhiotaseolaíocht Ghréag-Rómhánach, ba laoch Traíoch é  Aeinéas (Gréigis: Αἰνείας, Aineías, ainm a thagann ó Αἰνή - "mol"). Ba é mac an phrionsa Ainchiséas agus an bhandé Afraidíté é. Tugann Aeinéid Veirgil cuntas dúinn ar thuras Aeinéas ón Traí (le cabhair ó Afraidíte), rud a raibh bunú na Róimhe mar thoradh air. Tá eachtraí Aeinéas le léamh ar Iliad Hóiméar.
Caireann
Iníon seanscéalach rí na nAngla-Shacsanach, Sachall Balbh, ba ea Caireann Chasdubh. Bean chéile Ard-Rí na hÉireann, Eochaid Mugmedón, agus máthair Níall Naoighiallach ba ea í.
Aeinéas
San Iliad is é Aeinéas ceannasaí na dTraíoch agus iad ag troid leis na Gréagaigh, agus tá sé mar thánaiste ag Eachtar, mac an Rí Priam. Is minic Afraidíte ag cuidiú leis sa chogadh, agus tá an-dáimh ag Apalló leis. Tagann an bheirt úd i gcabhair air nuair a éiríonn le Diaiméidéas Argos é a mharú beagnach, agus beireann siad leo chun Peirgeamas é lena leigheas. Poiséadón féin, dia ar gnách leis cuidiú leis na Gréagaigh, tugann sé Aeinéas saor nuair a leagann Aichill é, á rá go ngairmfear rí na dTraíoch d'Aeinéas cé gur de mhionghéag an teaghlaigh ríoga é.
Nuair a fhorghabhtar an Traí deir na déithe le hAeinéas éalú. Cruinníonn é díorma le chéile agus tugann siad a n-aghaidh ar an Iodáil. Tugann Aeinéas Lares agus Penates na Traí leis, agus is iad na Traígh sinsir na Rómhánach.
Caireann
Bhí éad ar chéad bhean chéile Eochach, Moingfhionn, agus Caireann torrach. Chuir sí iachall ar Chaireann sclábhaíocht a dhéanamh, ag súil go gcaille sí an leanbh, ach rugadh é in aice tobair agus uisce á tharraingt aici. De bharr eagla roimh Mhoingfionn, d'fhág sí an leanbh gan chaint ar na héin, ach rinneadh tarrtháil air agus tugadh é ag file darbh ainm Torna. Agus an páiste Niall fásta, d'fhill sé ar Theamhraigh, scaoil sé saor a mháthair óna sclábhaíocht, agus d'éirigh in am trátha ina Ard-Rí.
De réir an seanchais, fuair Niall bás tuairim is tús na 5ú haoise, cé go molann staraithe an lae inniu gur mhair sé leath haois níos deireanaí. . Ar aon chuma, is mí-aimseartha é gur Shacsanach í a mháthair. Molann O'Rahilly ámh go bhfuil an t-ainm Caireann fréamhaithe ó ainm na Laidine, Carina, agus go bhfuil sé inchreidte gur Rómhán-Briotanach í. Go deimhin, níor mhaígh Seathrún Céitinn gur Shacsanach í, ach ina áit sin gurb í "inghean ríogh Breatan".
Ancona
Is cathair agus port í Ancona (ón nGréigis: Ἀγκών - Ankon) i réigiún Marche ar chósta lár na hIodáile. Tá thart ar 101,210 daoine ina gcónaí ann. Is í Ancona príomhchathair cúige Ancona agus an réigiúin.
Is í Ancona ceann de na poirt is tábhachtaí ar an Muir, go háirthe ó thaobh tráchta paisinéara de agus í i gcroílár geilleagar an réigiúin.
Cath an Somme
mion|220x220px|Cogaíocht sna trinsí ag an Somme, 1916. (An 22ú reisimint d'[[Arm na Breataine)]] Bhí Cath an Somme sa Fhrainc ar na cath anna ba mhó agus ab fhíochmhaire i rith an Chéad Chogaidh Dhomhanda. Maraíodh níos mó ná 300,000 duine in aice leis an Somme agus maraíodh 20,000+ dóibh ar an gcéad lá.
Imeachtaí
mion|"The Irish on the Somme" ó "The Irish at the front" le MacDonagh, Michael (1862-1946) Tar éis seachtain iomlán d’aerthuairgneáil, thosaigh an cath ag 7.30 r.n ar an 1 Iúil 1916.
Ach leag na meaisínghunnaí Gearmánacha saighdiúirí na gComhghuaillithe agus iad ag iarraidh latrach an áir a thrasnú. Mar shampla, ar an gcéad lá bhí 5,000 taismeach ag an 36ú Rannán Ultach; d’éag 2069 as an méid sin.
Lean an chogaíocht ar aghaidh go mí na Samhna na bliana 1916. Mar sin mhair Cath an Somme ar feadh cúig mhí agus is beag dul chun cinn a rinneadh. Faoi dheireadh, theip ar na Comhghuaillithe na Gearmánaigh a ruaigeadh as suíomhanna trinsithe daingne ar bhruacha an Somme.link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Troops_advance_Battle_of_Ginchy_09-09-1916_IWM_Q_1302.jpg|clé|mion|177x177px|Dreapann saighdiúirí Briotanacha agus Éireannacha amach as a n[[Dioghais|díog le linn Chath Ginchy (grianghraf ag Brooks Ernest, as na bailiúcháin ag an Imperial War Museum, Q1302,|alt=]]
Saighdiúir Éireannacha
Bhí na mílte saighdiúir Éireannacha i measc na mairbh le linn an chatha. clé|mion|177x177px|Fir Raidhfil Ríoga na hÉireann, b’fhéidir an 1ú Chathlán, agus iad i dtrinse ag Cath an Somme"Ar an lá sin (1 Iúil), tháinig an Rannán 36 (Uladh) amach as Coill Thiepval, agus na saighdiúirí cróga  ar a mbealach ions ar Redoubt Schwaben. Ar shroicheachteáil  an phointe sin dóibh, bhain siad amach áit iontach sa stair, agus onóir leanúnach a mhaireas go deo. In ainneoin gur cailleadh 5,500 saighdiúir, seasann an tionscnamh seo amach mar an eachtra is mó agus is cróga sa Chéad Chogadh Domhanda agus tá muid bródúil as, cionn is gur é  an léiriú is mó é den misneach daonna i stair an duine. Thaispeáin laochra an Rannáin 16 (Éireannach) an chalmacht chéanna  nuair a throid siad ag Ginchy agus Guillemont i Meán Fómhair na bliana sin." Ian Adamson, OBE. mion|227x227px|[[Tom Kettle|clé]]
An file Tom Kettle
Chuaigh an tOllamh Tom Kettle chun catha i gceannas ar chompántas B, 9ú Cathláin, Fiúsailéirí Ríoga Bhaile Átha Cliath. Bhí sé ina Leifteanant. Thóg na Fiúsailéirí Guillemont ar an 2ú Meán Fómhair agus Ginchy ar an 9ú Meán Fómhair. Maraíodh Kettle ar 9ú Meán Fómhair 1916, le linn chath an Somme, tar éis dó a chomplacht a stiúradh in ionsaí ar ionaid Ghearmánacha in Ginchy. Níor aimsíodh a chorp riamh.
Leipsic
mion|clé|Leipzig
Is cathair é Leipsic (Gearmáinis: Leipzig) san Ghearmáin. Tá breis is 560.472 daoine ina gcónaí ann. Is é an chathair is mó i An tSacsain.
Tíreolaíocht
Sreabhann na haibhneacha Elster, Pleiße agus Parthe tríd an gcathair. sreabhadh siad i dtreo habhann An tSaale. Tá go leor bealaí ann chun iad a nascadh lena chéile agus na lochanna ar fud na cathrach.
Duais Nobel na Síochána
mion|Nobel 1974, Seán MacBride Bronntar Duais Nobel na Síochána gach bliain ar an duine a rinne an obair is fearr ar son na síochána.
Sully Prudhomme
File Francach ab ea René Armand François Prudhomme, nó Sully Prudhomme (1839 - 1907) mar is fearr aithne air. Do rugadh é ar an 16ú lá de Mhárta i bPáras na Fraince agus do fuair sé bás ar an 6ú lá de Mheáin Fómhair i Châtenay-Malabry. Do moladh an chéad Duais Nobel na Litríochta dó sa bhliain 1901.
Ailtireacht na Seapáine
deas|250px|thumb|Ailtireacht na Seapáine Bunaithe, cosúil le hailtireacht na Síne, ar cholúin is frámaí adhmaid, le spiaraí neamhstruchtúrtha neamhualaithe adhmaid nó páipéir, maisiúcháin nádúraíocha fhíneálta achrannacha, díonta ceannasacha starracha as ábhair éagsúla, eagar ordaithe de cholúin, cuaillí, braic coirnise is rachtaí coirnise. Na foirgnimh is ársa atá fós ina seasamh, is foirgnimh reiligiúnda iad, cosúil leis an mainistir Bhúdach i Hōryū-ji ón 7ú céad. Tógadh cuid mhaith caisleán sa 16ú-17ú céad. Na gnáth-thithe, is tithe aon stór iad le dearadh dronuilleogach. Rinne Frank Lloyd Wright is Antonin Raymond obair sa tSeapáin sa chéad leath den 20ú céad agus chuir tús le tionchar iartharach ar ailtireacht sa tír. Bailchríocha air sin ab ea an Staid Spóirt Oilimpeach i dTóiceo (1963-1964), dearadh a lean sampla Le Corbusier, saothar Kenzo Tange (1913-2005), agus saothar Meitibilíoch Kisho Kurosawa is Arata Isozaki ó na 1960idí ar aghaidh.
Gallia Narbonensis
mion|305x305px|Na Cúigí Rómhánacha i nGallai timpeall 58 RCh; tabhair faoi deara gurb é an cósta a thaispeántar anseo an ceann reatha, atá difriúil ón gcósta ársa i gcodanna áirithe de Mhuir nIocht Shasana. mion| Is féidir Gallia Narbonensis a fheiceáil i ndeisceart na Fraince nua-aimseartha mar chúige Rómhánach. Ba chúige Rómhánach é Gallia Narbonensis suite san áit ina bhfuil Languedoc agus Provence anois, i ndeisceart na Fraince. Tugtar Provincia Nostra ("Ár gCúige") air freisin. Bhí sé ar an gcéad chúige Rómhánach ó thuaidh de na hAlpa, agus mar Gallia  Transalpina ("An Ghaill Thrasalpach"), chun idirdhealú a dhéanamh idir é agus Cisalpine Gaul i dtuaisceart na hIodáile. Rinneadh cúige Rómhánach de, go déanach sa 2ú haois R.Ch. Sainmhíníodh a theorainneacha a bheag nó a mhór ag an Meánmhuir ó dheas agus na Cévennes agus na hAlpa siar agus ó thuaidh. Tugadh Septimania ar réigiún thiar Gallia Narbonensis.
Bunaidh
Faoi lár an 2ú haois RCh, bhí an Róimh ag trádáil go mór leis an gcoilíneacht Ghréagach Massalia (Marseille an lae inniu) ar chósta theas na Gaille. Bhí Massalia, a bhunaigh coilínigh ó Phocaea, ag an bpointe seo na céadta bliain d'aois agus an-rathúil. Chuaigh an Róimh isteach i gcomhghuaillíocht le Massalia, inar aontaigh sí an baile a chosaint ó na Ghaillgh áitiúla, Aquitani in aice láimhe, Cartagaigh ar muir agus iomaitheoirí eile, mar mhalairt ar stiall bheag talún a theastaigh uaithi chun bóthar a thógáil go dtí Hispania, mar cuidiú le hiompar trúpaí. Bhí spéis níos mó ag na Massaliaigh, marr chuid dá ngnó féin, as a rathúnas eacnamaíoch ná mar a rinne siad ar mhaithe le sláine chríochach.Thug na Massaliaigh dá gcuid féin as a rathúnas eacnamaíoch ná mar a bhí acu do shláine críche.
Le linn na tréimhse seo, chuir na treibheanna cumhachtacha Gallacha ó thuaidh, bagairt ar na treibheanna ar a dtugtar an Arverni agus na Allobroges, na lonnaíochtaí ar an gcósta i mbaol.Le linn na tréimhse sin, bhí faoi bhagairt na lonnaíochtaí Meánmhara ar chósta ag an cumhachtach Gallic treibheanna ó thuaidh, go háirithe na treibheanna a dtugtar na hArverni agus na hAllobroges. Sa bhliain 123 RCh, bhí an ginearál Rómhánach Quintus Fabius Maximus (darb ainm Allobrogicus ina dhiaidh sin) ag feachtasaíocht sa cheantar agus chloígh sé na hAllobroges agus an hArverni faoin Rí Bituitus. Mhéadaigh an cliseadh seo go mór na hArverni agus chinntigh sé slándáil bhreise Ghallia Narbonensis.
Sa stiall talún seo, bhunaigh na Rómhánaigh an baile Narbonne sa bhliain 118 RCh. Ag an am céanna, thóg siad an Via Domitia, an chéad bhóthar Rómhánach san Ghaill, ag nascadh an Ghaill go Hispania, agus an Via Aquitania. Ar an gcaoi sin, thóg na Rómhánaigh crosbhóthar a rinne ionad trádála níos fearr de Narbonne, agus bhí Narbonne ina iomaitheoir trádála mór do Mhassalia. Ó Narbonne, bhunaigh na Rómhánaigh cúige Transalpine Gaul, ar a dtugtar Gallia Narbonensis níos déanaí. mar iomaitheoir trádála mór go Massalia. ag dul i dtreo an Atlantaigh trí Tolosa (Toulouse) agus Burdigala (Bordeaux). Dá bhrí sin, thóg na Rómhánaigh crosbhóthar a rinne ionad trádála ab fhearr i Narbonne, agus bhí Narbonne mar iomaitheoir trádála mór go Massalia.Dá bhrí sin, thóg na Rómhánaigh crosbhóthar a rinne ionad trádála ab fhearr i Narbonne, agus bhí Narbonne mar iomaitheoir trádála mór go Massalia. Ó Narbonne, bhunaigh na Rómhánaigh cúige Gallia Transalpina, ar a dtugtar Gallia Narbonensis níos déanaí.
Contae Crenshaw, Alabama
Is contae in Alabama é Contae Crenshaw. Tá sé suite i ndeisceart an stáit. Tá an dlús daonra (9/km²) ann. Is é Luverne príomhbhaile an chontae. Sa bhliain 2016 bhí 13,913 daoine ina gcónaí ann. Tá sé ag críochantacht le Contaetha Montgomery, Pike, Coffee, Covington, Butler, agus Lowndes.
Stair
Bunaíodh Contae Crenshaw ar 30 Samhain 1866. Ainmníodh an contae i gcuimhne ar Bhreitheamh Anderson Crenshaw.
Novak Đoković
Is imreoir leadóige ón Seirbia é Novak Đoković (a rugadh ar an 22 Bealtaine 1987 i mBéalgrád).
Go dtí 2019, bhí 20 chomórtas Grand Slam buaite aige - 9 Australian Open, 2 French Open, 6 Wimbledon agus 3 US Open agus rangaithe uimhir 1. sa bhliain 2019. Chaill Đoković Winbledon in aghaidh Carlos Alcaraz sa bhliain 2023. clé|mion|Roland-Garros 2013
Conspóidí
Leanann conspóidí Đoković go minic.thumb|Novak Đoković ag Queen's Club, 2018|clé Sa bhliain 2022, bhí Djokovic díbeartha ón Ástráil, tar éis dó teacht isteach sa tír chun páirt a ghlacadh i gComórtas Oscailte na hAstráile. Ach chuaigh sé isteach gan vacsaíniú, agus ag maíomh go raibh tástáil dhearfach Covid aige le ceithre lá dhéag anuas. Níor aontaigh Fórsa Teorann na hÁstráile gur míniú cuí é seo. Thaistil Djokovic sna ceithre lá dhéag roimh dhul isteach san Astráil, in ainneoin a dhearbhaigh a mhalairt, agus bhris sé a leithlis.
B'Day
Is é B'Day an dara halbam ó Beyoncé. Scaoileadh é ar an 4 Meán Fómhair, 2006.
Traic Liosta
Is iad seo na hamhráin:
Cairteacha
{|
Contae New Castle, Delaware
Is contae i dtuaisceart Delaware é Contae New Castle. Is é Wilmington príomhchathair an chontae. Sa bhliain 2010, bhí cónaí ar 538,479 duine i gcontae New Castle. Ba é Béarla an phríomhtheanga ag 89.5% den daonra agus ba í an Spáinnis an phríomhtheanga ag 5.3% den daonra.
Fionán Ó Loingsigh
Polaiteoir Éireannach ab ea Fionán Ó Loingsigh (Béarla: Fionán Lynch) (17 Márta 1889 - 3 Meitheamh 1966). Rugadh Fionán Ó Loingsigh i gCathair Saidhbhín i gContae Chiarraí. D'fhreastail sé ar an gColáiste Ollscoile, Baile Átha Cliath agus ar Choláiste Phádraig, Droim Conrach, áit ar cháiligh sé mar mhúinteoir. I Swansea na Breataine Bige a fuair sé a chéad phost, áit ar mhúin sé Gaeilge agus inar bhunaigh sé craobh de Chonradh na Gaeilge. Throid sé in Éirí Amach na Cásca agus bhí sé i bpríosún i Lewes, Sussex, go dtí mí Meithimh 1917. Bhí sé ina bhall de Shinn Féin ar dtús agus ansin Fine Gael.
Pádraig Ua Duinnín
Foclóirí, scríbhneoir, agus saineolaí Gaeilge ab ea Pádraig Ua Duinnín (Béarla: Patrick Dinneen; 25 Nollaig 1860 – 29 Meán Fómhair 1934). Ba é an chéad úrscéalaí Gaeilge é. Foilsíodh a chéad fhoclóir sa bhliain 1904, agus an Foclóir Mór sa bhliain 1927, agus "is air atáimid ag brath fós chun focail Ghaeilge a mhíniú dúinn .. Níl aon duine is mó a bhfuil Gaeilgeoirí faoi chomaoin aige ná an tAthair Pádraig Ó Duinnín".
Luathshaol
clé|mion|177x177px|Láimh leis an [[An Ráth Mhór|Rath Mór ]] Sa Charn, láimh leis an Rath Mór i gContae Chiarraí a rugadh é. B’eisean an cúigiú páiste sa mhuirín. De réir mar a bhí Pádraig ag fás aníos bhí an Béarla ag glacadh áit na Gaeilge mar bhéal beo ina cheantar dúchais.
Béarla a labhraíodh sa bhaile óir cheap a thuistí go raibh tábhacht ag baint leis an mBéarla le dul chun cinn a dhéanamh sa saol. Ach nuair a thagadh comharsana agus cairde ag bóthántaíocht nó ag airneán chuig muintir Uí Dhuinnín, d’iompar cách ar an nGaeilge an athuair, rud a lig dó a chuid Gaeilge a chleachtadh.
Fuair an Duinníneach a chuid oideachais i gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath. Chuaigh sé isteach i gCumann Íosa sa bhliain 1880 agus oirníodh sa bhliain 1894 é.
Múinteoir agus scríbhneoir
clé|mion|177x177px|Armas, Coláiste Ríoga na hÉireann Chaith an Duinníneach seal ag múineadh scoile ina dhiaidh sin i gColáiste Mhungairit, Co. Luimnigh (1895-97), i gColáiste Ríoga na hÉireann (1888-89), i gColáiste Choill Chluana Gabhann C.Í. i gCill Dara (1898-1900).
Ball gníomhach de Chonradh na Gaeilge agus de Chumann na Scríbheann nGaeilge a bhí ann.
In Eanáir 1899 bhí an chéad phíosa i nGaeilge i gcló aige in New Ireland Review agus in Fáinne an Lae an dán ‘Ó Súilleabháin ag fágáil na sléibhte’.
Sé bliana tar éis a oirnithe, d’éirigh an Duinníneach as an tsagart acht agus thug sé é féin suas don Ghaeilge. "Bhí sé corr aonaránach agus shíl na hÍosánaigh gur fearr a d’éireodh leis amuigh sa tsaol".
Maítear gurb óna pheannsa a tháinig an chéad úrscéal Gaeilge riamh a foilsíodh i bhfoirm leabhair, .i. Cormac Ó Conaill (1901).
Chum an Duinníneach tuairim is tríocha saothar cruthaitheach agus d’ullmhaigh sé eagráin de fhilíocht Sheathrúin Céitinn agus de fhilí eile Muimhneach a. Rinne sé aistriúchán, lena n-áirítear Duan na Nodlag, leagan Gaeilge de A Christmas Carol le Charles Dickens.
Obair Foclóireachta an Duinnínigh
clé|mion|Eagrán 1904: "An Irish-English dictionary, being a thesaurus of words, phrases and idioms of the modern Irish language... " I 1901 cuireadh post nua faoina chúram - foclóir nua Gaeilge-Béarla a ullmhú. Bhí saothar foclóireachta an Duinnínigh ar na nithe ba shuntasaí dár chuir sé i gcrích d’fhorás na teanga. Bhí triúr eagarthóirí eile d’éis an tasc tromchúiseach seo a thabhairt suas i ngeall ar dhua agus dhéine na hoibre – Eoin Mac Néill, Ath. Peadar ó Laoghaire, agus Daithí Coimín. Ach bhí an Duinníneach sásta tabhairt faoi. Bhí cuimhne agus stór focal as cuimse aige, agus de réir roinnt cuntas bhí cuimhne fhótagrafach aige. Anuas air sin, bhíodh flosc chun oibre go tréan ann agus chuireadh sé spreacadh i dtólamh san obair a bhíodh ar siúl aige.
Is as Foclóir Gaedhilge agus Béarla a céadfhoilsíodh sa bhliain 1904 is mó a chuimhnítear air. I réamhrá an fhoclóra seo, a foilsíodh sa bhliain 1904, maíonn sé gur óna thaithí féin de chomhráite le linn a óige a tharraing sé bunáite na bhfocal agus na nathanna don fhoclóir úd. Is dea-theist é seo ar fheabhas a chuimhne. Thar a cheann sin, cinntíodh dá bharr gurbh fhoclóir é ina mbeadh saibhreas agus órchiste na teanga labhartha. Diansaothraí a bhí ann – d’éirigh leis foclóir agus mórán eile a thabhairt chun críche i dtrí bliana.
Um an dtaca sin bhí géarghá le foclóir Gaeilge–Béarla chun freastal ar na foghlaimeoirí nua. Bhí éiginnteacht ann i measc phobal na Gaeilge i dtaca le leaganacha focal, litriú agus foclóir oiriúnach. Leoga, bhíodh alt sa “Chlaidheamh Soluis” darbh ainm “Comhairle” ina bhfreagraítí ceisteanna faoi na fadhbanna a bhí ag dó na geirbe ag Gaeilgeoirí.
D’ainneoin go raibh leabhair éifeachtúla ann do na foghlaimeoirí chun Gaeilge a fhoghlaim, Simple Lessons in Irish leis an Athair Ó Gramhnaigh, cuir i gcás, agus barr feabhais a chur ar a gcuid Gaeilge, ní raibh foclóir nua-aimseartha ar bith ann a bheadh ina chrann taca don phróiseas foghlama.
Foclóir: Eagrán Leasaithe
Ar an drochuair, loiteadh cló an chéad fhoclóra le linn Éirí Amach na Cásca 1916. Níor chuir an matalang seo an Duinníneach as riocht, ámh, agus sa bhliain 1917 thosaigh sé ar fhoclóir eile a ullmhú as an nua.
Foilsíodh an foclóir seo sa bhliain 1927, eagrán a bhí ní ba mhó ná an chéad fhoclóir agus botúin an chéad eagráin leasaithe ann, mar aon le borradh agus biseach ar an ábhar. Chuaigh sé seo go mór chun leasa do chách atá ag gabháil don Ghaeilge ó shin i leith agus meastar go bhfuil sé ar cheann de na leabhair thagartha Gaeilge is tábhachtaí dá bhfuil ann, in ainneoin an litrithe réamhchaighdeánaigh ann agus an téacs a bheith sa chló Gaelach.
Dúirt an scríbhneoir oirirc Brian Ó Nualláin (Flann O'Brien/ Myles na gCopalee n) gur bhain sé úsáid as foclóir an Duinnínigh go minic ina scribhinní mar gheall ar an saibhreas teanga agus imeartas focal atá san fhoclóir.
Mám na mBan
Is sráidbhaile é Mám na mBan. Tá sé suite in Acaill, i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Pádraig Ua Duinnín
Foclóir: Eagrán Leasaithe
In ainneoin nach raibh an Duinníneach ag glacadh páirte in athbheochan na Gaeilge ach ar feadh dreas dá shaol, d’éirigh leis obair éachtach a dhéanamh sa tréimhse sin. Ní mór cuimhneamh gur thóg sé beagnach 30 bliain ar 20 duine ar fhoireann fhoclóra Néill Uí Dhomhnaill an foclóir is nua-aimsearthaí Gaeilge–Béarla a chur le chéile. I bhfrithshuí leis seo, níor chaith an Duinníneach ach 10 mbliana i mbun a fhoclóra mhóir le triúr i gcabhair air. Léiriú é seo ar an gcineál fir uathúil a bhí ann. mion|[[Port Mearnóg]] Cailleadh an Duinníneach in Ospidéal Naomh Uinsionn i mBaile Átha Cliath agus 73 bliana slánaithe aige. Bhí cónaí air sa deireadh i bPort Mearnóg. Tá sé curtha i nGlas Naíon.
Ailtireacht Normannach
deas|250px|thumb|Ailtireacht Normannach Ailtireacht a bhí chun tosaigh i Sasana sa 11ú-12ú céad, a d'fhreagair don Rómhánúlacht Eorpach. Is samplaí sonracha na hardeaglaisí i nDurham, Ely, Winchester is Worcester.
Contae Sussex, Delaware
Is contae i ndeisceart Delaware é Contae Sussex. Is é Georgetown príomhchathair an chontae. Sa bhliain 2010, bhí cónaí ar 197,145 duine i gcontae Sussex. Ba é Béarla an phríomhtheanga ag 93.3% den daonra agus ba í Spáinnis an phríomhtheanga ag 4.3% den daonra.
CLG Na Fianna
Tá Cumann Lúthchleas Gael Na Fianna (English- CLG Na Fianna) suite i nGlas Naíon i gContae Bhaile Átha Cliath a bunaíodh sa bhliain 1955. Imrítear iomáint, camógaíocht peil ghaelach, cluiche corr agus liathróid láimhe sa chlub agus cuimsítear a lán éagsúlacht a bhaineann leis an Chumann Lúthchleas Gael. Chomh maith leis sin, cuirtear cleachtaithe traidisiúnta ar fáil cosúil le damhsa agus ceoil gaelach don phobal a bhaineann leis. Sa lá atá inniu, tá 3,000 baill ag an chlub agus níos mó ná 100 foireann thar na haois grúpaí agus spóirt éagsúla. Togh John Horan, baill den chlub, mar Uachtarán de chuid an Chumann Lúthchleas Gael sa bhliain 2018.
An Bunadh agus an Clubtheach
mion|245x245px|Clubtheach Na Fianna
Gaeilge
Tacaíonn Cumann Lúthchleas Gael le cur chun cinn na Gaeilge, an damhsa Ghaelaigh, an cheoil, na hamhránaíochta agus an chultúir Ghaelaigh i gcoitinne. Chun an ról sin a chomhlíonadh tá struchtúir éagsúla i bhfeidhm ag Cumann Lúthchleas Gael. Ba chuid lárnach de shaol CLG Na Fianna í an Ghaeilge ó bunaíodh an Club. Deineadh gach cuid de ghnó oifigiúil an Chlub as Gaeilge sna blianta tosaigh. Tá CLG Na Fianna ina phríomhghné de chultúr na hÉireann agus tá traidisiún an chlub le fada ag céilí Na Fianna. Fuair an chlub bonn cré-umha ó Sheosamh Mac Donnchadha  sa bhliain 2017 mar thoradh de chuid oibre na hathbheochana agus i gcur chun cinn na Gaeilge agus an bhliain dár gceann, fuair siad bonn airgid dona cuid iarrachtaí i gcur chun cinn Gaeilge.
Bíonn oíche cheoil traidisiúnta ag tarlú gach Déardaoin agus bíonn a lán gníomhaíochtaí Gaeilge ag tarlú gach seachtaine freisin cosúil le ranganna comhrá Gaeilge, ranganna damhsa Gaelach agus go leor rudaí eile a bhaineann leis an Ghaeilge.
Tá dhá Ghaelscoil, Scoil Chaitríona agus Scoil Mobhí, suite ar thalamh an Chlub agus freastalaíonn go leor do chuid baill Na Fianna ar na scoileanna.
Peil
Tá foireann shinsearach peil ghaelach an chlub iontach cumhachtach i measc peil shinsearach Bhaile Átha Cliath agus tá an craobhchomórtas buaite ag an chlub ar chúig ócáid, i 1969 ar an gcéad dul síos agus arís deich mbliana ina dhiaidh sin i 1979. Bhuaigh Na Fianna trí chraobhchomórtas i ndiaidh a chéile i 1999, 2000 agus 2001. Tar éis bua na bliana 1999, bhuaigh foireann Na Fianna Craobh Shinsir Peile Laighean in aghaidh CLG Na Sairséalaigh, 1-11 go 0-08. D’imir siad in aghaidh Crois Uí Mhaoilíona—Fánaithe na Daoile i gCluiche ceannais Laighean agus bhuail siad iad, ag dul ar aghaidh go dtí Craobh Shinsear Peile Chlub na hÉireann. Bhí dúshlán ollmhór rompu mar go raibh siad ag imirt in aghaidh Raonaithe na Croise, foireann ina bhfuil 29 craobh chontae Ard Mhacha, trí Chraobh Sinsir Peile Ulaidh na gClub agus dhá Chraobh Shinsear Peile Chlub na hÉireann buaite acu roimhe cluiche ceannais na hÉireann. Shroich CLG Na Fianna Craobh Sinsir Peile Chlub na hÉireann den chéad uair ach bhí foireann mhaith acu le sárimreoirí cosúil le Dessie Farrell agus Mick Galvin, daoine atá mar bhaill de fhoireann bhainistíochta foireann sinsir peil Gaelach Baile Átha cliath ag an am i láthair agus imreoirí idirchontae cosúil le Senan Connell, Kieran McGeeney ón Ard Mhacha agus Jason Sherlock. D’imir siad i gcluiche ar Lá Fhéile Pádraig i bPáirc an Chrócaigh agus d’fhreastail 31,965 daoine ar an chluiche seo. Chaill Na Fianna ar scór 1-14 go 0-12 ach ba chluiche iomaíochta é, áfach. Ar an lá, bhí Raonaithe na Croise an fhoireann is fearr ach ba lá stairiúil i gclub Na Fianna é ar aon nós. mion|Grianghraf de phríomhgeata Na Fianna|alt= Bunaíodh rannóg peil na mban sa bhliain 1989 agus ó shin amach, bhí foireann peil shinsearach na mban an-iomaíochta ag bua craobh shinsearach contae Bhaile Átha Cliath den chéad uair i 2009 in aghaidh Naomh Mearnóg ar scór de 1-11 go 1-10. Bhuaigh siad an dara craobh contae i 2011 aghaidh Baile Buadáin Naomh Éanna agus bhuail siad iad ar scór de 4-12 go 2-08. Chuaigh siad ar aghaidh chuig Craobh Sinsir Peile Laighean agus d’imir siad in aghaidh Na Sairséalaigh ó Laois a bhí  gcluiche crua, bhuail siad iad ar scór de 3-03 go 10 ar an 23ú Deireadh Fómhair. Tar éis an bhua i gcluiche ceannais Laighean in éadan Domhnach Mór ó Chorcaigh ar scór de 2-09 go 0-10. Chuaigh an fhoireann ar aghaidh go Craobh Sinsir Peile Chlub na hÉireann agus d’imir siad in aghaidh Ceathrú na gCon, foireann d’imir i gcúig chluiche ceannais na hÉireann agus a bhuaigh tríú acu. D’imir siad in aghaidh Cora Staunton, an imreoir is fearr sa tír seo. Chaill Na Fianna ina éadan ar scór de 2-12 go 2-4 le Staunton ag scóráil 1-9 sa chluiche seo.
Iománaíocht agus Camógaíocht
Níl an rath ar iománaíocht agus camógaíocht i gcomparáid lena ranna peil gaelach áfach, ach le deich mbliana anuas, bhí níos mó imreoirí agus fhoirne maithe sna ranna seo.
Dhá bhliain tar éis bunadh an chlub, bhuaigh siad Craobh Idirmheánach Iománaíochta Bhaile Átha Cliath. D’éirigh leis an bhfoireann shinsearach agus d’fhan siad ar an leibhéal seo go dtí’n lá atá inniu ann. Ó thús an chlub, shroich an fhoireann iománaíocht trí chluiche leathcheannais i 1986, 1987 agus arís i 1988, an fhoireann a bhuaigh an comórtas ar fad i ndeireadh báire a sháraigh iad gach ama. Bhuaigh siad craobh na sóisear i mBaile Átha Cliath ceathrair ama, leis an bhua is deireanaí sa bhliain 2012 ach níor bhuaigh an fhoireann sinsear an Craobh Sinsear Iomána Átha Cliath. Bhuaigh siad an tsraith iománaíochta Bhaile Átha Cliath sa dara roinn i 1978 agus shroich siad an chraobh ceannais i 2018. Sa lá atá inniu, is é an fhoireann sinsear iománaíochta atá ag imirt i gCraobh Sinsear Iomána Átha Cliath agus sa Chead roinn i sraith iománaíochta Bhaile Átha Cliath. Thar deich mbliana anuas, bhí sárimreoirí idirchontae ag imirt leis an bhfoireann iománaíochta cosúil le Joey Bloand, Tomas Brady agus imreoirí idirchontae reatha Donal Burke agus Shane Barrett atá fós ag imirt leis an fhoireann. Tá an fhoireann an-óg sa lá atá inniu ann ach shroich siad cluiche ceathrú ceannais trí bhliain as chéile ón bhliain 2017 ar aghaidh. mion|Foireann Iomaníochta Faoi 21 Na Fianna|alt= Bunaíodh ranna camógaíocht Na Fianna sa bhliain 1969 agus Ba é an chéad chlub sa tír ar thug cearta iomlán ballraíochta do mhná an chlub. Bhuaigh siad craobhchomórtas na gclubanna i roinn a dó i 1982 agus imríonn siad sa chead roinn ag leibhéal sinsear sa lá atá inniu ann. Shroich siad an chluiche ceannais den chéad uair sa bhliain 2017 agus arís i 2018, ach ar an drochuair, bhí siad buailte in dhá chluiche ceannais. Is foireann iontach é le hochtar imreoirí ag imirt le foireann shinsearach Bhaile Átha Cliath sa lá atá inniu ann le Roisín Baker, captaen na foirne san áireamh.
Liathróid Láimhe
Mar thoradh ar an obair dhian ó Shean, bhí go leor rath i liathróide láimhe i  club Na Fianna thar na mblianta. Sa Lá atá inniu, tá imreoirí i ngach roinn faoi aois agus daoine fásta i liathróide lámha le John Molloy agus Frank Daly an chathaoirleach agus rúnaí an chontae atá mar bhaill do CLG Na Fianna. Bhuaigh CLG Na Fianna ochtú faoin gcéad de craobhchomórtas sinsearach le gairid agus bhuaigh siad a lán craobhchomórtais ag leibhéal faoi aois freisin, le líon na mbonn sa chaibinéid cinnte thar a bheith céad. Bhí rath orthu ar gach leibhéal ó sinsear go faoi aois agus tá bonn Laighean agus craobh na hÉireann buaite ag baill de chuid Na Fianna ar mhéideanna 40x20 agus 60x30 ag gach leibhéal. Tá imreoirí do chuid na Fianna ag déanamh ionadaíocht do Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath i gCraobh Oscailte na n-Ollscoileanna agus i gcraobh náisiúnta na stáit aontaithe, ina raibh an bua acu i gcraobh ceannais náisiúnta na n-ollscoileanna sa bhliain 2018.
Ag an am i láthair, tá baill do chuid Na Fianna, Meadhbh Ní Dhálaigh ina shealbhóir dona craoibhe oscailte 60x30 agus 40x20 i gcuideachta Fiona Tully as Ros Comáin le trí bliana anuas agus tá súil acu ceathrair as a chéile a bheith acu gan mhoill. Tá an oiread éileamh ar liathróid láimhe is a bhí riamh agus is spóirt rathúil i Na Fianna é.
Naíonra
Ón rath sna nóchadú agus tús an 21ú aois , níor bhain aon foireann sinsear sa chlub craobh contae ach le deich bhliain anuas, tá níos mó ráth ar na foirne faoi aois mar gheall ar an traenáil a bhíonn a dhéanamh ag an chlub trí naíonra an chlub ina mbíonn páistí ó ceithre bliana go seacht bliana ag freastal agus ag foghlaim bhunscoileanna peil ghaelach agus iománaíochta. Bhuaigh Na Fianna ceithre chraobh míonúir peile an chontae, sé chraobh mionúir iomána an chontae (ceithre ceann as a chéile ó 2012 go 2017), dhá comórtas iomána faoi 21 agus cúig comórtas peile faoi 21 ó tús an 21ú aois. mion|229x229px|Jonny Cooper Bunaíodh naíonra an chlub i 1990 agus ba é an chéad cineál naíonra a bunaíodh sa tír agus is é an dea-sampla traenáil d’óganaigh ar fud na tíre. Bíonn níos mó ná 400 pháiste ag freastal ar an naíonra gach Satharn idir na haoiseanna 4-7 agus bíonn níos mó ná 800 paistí ag freastal ar Champa Samhraidh agus ar Champa na Casca gach bhliain. Chomh mhaith le sin, bíonn baint acu le cóitseáil i ndeich scoil áitiúil. Bhí an naíonra mar bhuntáiste mór maidir leis an forbairt de scileanna a bhí a fhoghlaim d’imreoirí óga an chlub a chuidigh imreoirí den chéad scoith a thairgeadh le blianta beaga anuas. Rinne an naíonra seo go leor sárimreoirí a thairgeadh ina mbíonn ag imirt peil, iománaíocht nó camógaíocht le na fhoireanna sinsear. Tháinig imreoirí maithe cosúil le Johnny Cooper, Joey Boland, Tomas Brady, Donal, Burke, Shane Barrett, Conor McHugh, Leah Caffrey, Lucy Collins, Eoin Murchan agus go leor saríomreoiri tríd an naíonra agus d’imir siad dár chontae.
Fadhb na Meitreo
I 2018, d’fhógair an tÚdarás Náisiúnta Iompair plean le stáisiúin meitreo a thógadh faoi bhóthar mobhí agus go mbeadh an tógáil ag tarlú thar tréimhse de sé bliana. Chaillfeadh CLG Na Fianna a príomh pháirc agus a páirceanna uile-aimsire i rith na tréimhse seo. Bhí muintir Ghlas Naíon agus baill an chlub ag cur in aghaidh an phlean seo agus ag an deireadh, níor dheachaigh na pleananna ar aghaidh.
Curiarracht dhomhanda
Bhris Na Fianna an Curraíocht Dhomhanda ar 7ú lá de mhí Bealtaine 2012 do na daoine is mó a ghlac páirt i seisiúin oiliúna CLG. Ghlac 1,100 duine páirt san imeacht, ag casadh an taifead roimhe sin ó CLG Naomh Iósaef i gcontae Aontrama, i mBealtaine 2010.
Comhpháirtíocht le hOllscoil Cathair Bhaile Átha Cliath
Tháinig CLG Na Fianna agus Ollscoil Cathair Bhaile Átha Cliath ar chomhaontú seacht mbliana sa bhliain 2019 le áiseanna, intéirneachtaí, cur chun cinn na Gaeilge, gníomhaíochtaí cultúrtha, tionscnaimh dheonacha agus traenalá san áireamh. Is é an chéad cineál comhaontú sa tír seo. Gheobhaidh Na Fianna rochtain ar áiseanna le páirceanna agus áiseanna traenála i gCampas Glas Naíon agus i gCampas Naomh Pádraig san áireamh. Chomh mhaith leis sin, cruthóidh an comhaontú caidrimh láidir idir Na Fianna agus Fiontar agus Scoil na Gaeilge san Ollscoil. Is scoil iontach é a bhaineann le cláracha agus scoláireachtaí i nGaeilge, an teagasc Gaeilge agus le teicneolaíocht na Gaeilge agus cultúr na hÉireann a chur chun cinn.
Bernard Brogan
Imreoir peile is ea Bernard Brogan. As Baile Átha Cliath dó, agus imríonn sé le foireann a chontae. Is tosaí é agus imríonn sé leis an gclub Naomh Oilibhéar Pluincéad/Eoghan Ruadh. Is deartháir é le Alan Brogan agus Paul Brogan. Is mac é le iarimreoir Bhaile Átha Cliath Bernard Brogan a bhuaigh Craobh na hÉireann i 1977 (all star) agus 1978 agus is nia é le Jim Brogan a d'imir le Baile Átha Cliath agus a bhí mar roghnaitheoir nuair a bhuaigh Baile Átha Cliath Craobh na hÉireann i 1995 in éadan Thír Eoghain.
Idir-chontae
Bhuaigh Bernard Crobh Laighean le Baile Átha Cliath i 2007 agus 2008. Bronnadh All-Star air i 2010 don sár-iarracht a rinne sé sna lán-tosaithe. Bronnadh an gradam, imreoir na bliana 2010 ar Bernard Brogan ag bronnadh na nduaiseanna all star i City West i mBaile Átha Cliath. Níor bhuaigh imreoir as Baile Átha Cliath an gradam seo riamh roimhe seo. Bhuaigh a deartháir Alan dhá All Star roimhe seo agus a dhaid All-Star i 1979.
Idirnáisiúnta
D'imir Bernard ar son na hÉireann don chéad uair ar an 23 Deireadh Fómhair i bPáirc na nGael i Luimneach. Chríochnaigh an chéad teist leis an scór 40 (1-8-10) - 47 (0-14-5) in éadan na hAstráile agus scóráil Brogan (1-1-0).
Craobh Shinsear Iomána na hÉireann
Príomhchomórtas iomána in Éirinn é Craobh Shinsear Iomána na hÉireann (Béarla: All-Ireland Senior Hurling Championship). Comórtas bliantúil atá ann, agus eagraíonn Cumann Lúthchleas Gael é. Imrítear na cluichí le linn an tsamhraidh, agus bíonn an cluiche ceannais i gcónaí i mí Mheán Fómhair (ar an gcéad nó an dara Domhnach sa mhí) i bPáirc an Chrócaigh, Baile Átha Cliath. An duais atá i gceist ná Corn Liam Mhic Chárthaigh. Is é Guinness an t-urraitheoir faoi láthair.
Tá na sárchumhachtaí lonnaithe don chuid is mó i gCúige Laighean agus i gCúige Mumhan, mar shampla Corcaigh, Cill Chainnigh agus Tiobraid Árann. Tá 85 bua ag na contaetha seo le chéile sa chomórtas. Faoi láthair, is iad foireann Chill Chainnigh an fhoireann is rathúla, le aon bhua agus tríocha. Níl an "ceithre as a chéile" déanta ach ag dhá fhoireann - Corcaigh sna 1940idí agus Cill Chainnigh sna 2000idí. Bhí an bua ag an gClár sa bhliain 2013.
Forbhreathnú
Nuair a bunaíodh an CLG ar an 1 Samhain 1884, aontaíodh go raibh gá le comórtas náisiúnta nua a chruthú sna cluichí Gaelacha, chun dul chun cinn a dhéanamh leis na cluichí dúchasacha, agus peil Ghaelach agus iománaíocht ach go háirithe. Ag an tríú cruinniú a bhí acu sa bhliain 1885, chum siad rialacha nua don spórt sean-aimseartha iománaíocht, agus foilsíodh iad sna nuachtáin ar fud na tíre. Sa bhliain 1886, bunaíodh na boird chontae le bheith i gceannas ar na cluichí sna contaetha éagsúla. Imríodh an chéad Chraobh Iomána sa bhliain 1887. Ní raibh ach cúig fhoireann páirteach ann, ach ba choiscéim sa tslí cheart í don eagraíocht nua.
Nuair a thosaigh Craobh Iomána na hÉireann ar dtús, b'iad na clubanna a bhuaigh comórtas an chontae a d'imigh ar aghaidh chun imirt i gcoinne a chéile sna babhtaí idirchontae. Mar shampla, d'imir Dúrlas Éile as Tiobraid Árann i gcoinne Mhíleac as Gaillimh sa chéad chomórtas sa bhliain 1887. Bunaíodh na foirne chontae sa bhliain 1895, nuair a bhailigh Corcaigh na hiománaithe ab fhearr le chéile ó na clubanna sa chontae. Tar éis tamaill, cuireadh tús leis an gcraobh cúigeach i gCúige Mumhan, Cúige Laighean, Cúige Connacht agus Cúige Uladh. Díbirt dhíreach a bhí ann. D'imir na buaiteoirí ó na cúigí i gcoinne a chéile, sna cluichí leathcheannais. Mhair an córas seo suas go dtí na 1990idí, nuair a bhain an CLG triail as an "córas cúl-dorais" sa chraobh i 1997.
Srath an Chomhraic
Is sráidbhaile é Srath an Chomhraic. Tá sé suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Bairneach
Is ainm coitianta a thugtar ar sheilidí mara áirithe é bairneach. Bíonn sliogán cónúil agus cos láidir mhatánach acu. Is baill den aicme Gastropoda iad, ach tá siad polaifíléiteach, is é sin le rá gur shíolraigh na grúpaí éagsúla ar a dtugtar “bairnigh” go neamhspleách ó ghastrapóid shinsearacha éagsúla. Is bairnigh iad gach ball den chlád mór ársa Patellogastropoda. Laistigh den chlád sin, is minic a thugtar “fíorbhairnigh” ar bhaill den fhine Patellidae (féach an géineas Patella freisin).
Tugtar “bairnigh” ar ghrúpaí eile nach bhfuil sa fhine chéanna, mar gheall ar an gcosúlacht idir a sliogáin. Mar shampla, an fhine Fissurellidae (na bairnigh iascáin), laistigh den chlád Vetigastropoda, agus na Siphonariidae (na bairnigh bhréige), a úsáideann siofón chun uisce a phumpáil ar a gcuid geolbhach.
Nuair a úsáidtear an téarma “bairneach” i gcomhthéacs Éireannach, is minic a bhíonn an bairneach coiteann (Patella vulgata) i gceist.
Y Trallwng
Baile i bPowys, An Bhreatain Bheag is ea Y Trallwng (Béarla: Welshpool). Tá sé suite 6 km laistigh de theorainn Shasana, ar bhruach Afon Hafren (English:  River Severn). Is é is brí leis an ainm Y Trallwng ná 'an talamh riascach nó fiachmhúchta'. Bhí 6,269 daoine ina gcónaí ann sa bhliain 2001. Ar dtús, thugtaí lucht an Bhéarla an t-ainm Pool air, ach d'athraíodh seo go dtí Welshpool sa bhliain 1835 chun idirdhealú a dhéanamh idir é agus an baile Sasanach Poole. Bhí 6,269 daoine ina gcónaí ann sa bhliain 2001.
Gaeil Fhánada
Tá CLG Gaeil Fhánada suite i leithinis Fhánada ar an taobh ó thuaidh de chontae Dhún na nGall ag cur peil Ghaelach ar fáil do cheantracha Fánaid, An Cheathrú Chaol, agus Gleann Bhairr chomh fada le Leahardan in aice le Ráth Maoláin.
Y Trallwng
Stair
D’fhreastail Y Trallwng mar phríomhchathair na prionsachta Powys Wenwynwyn le linn na Meánaoiseanna, i ndiaidh theitheadh an phrionsa as suíomh ríoga Bhreatnach Mathrafal sa bhliain 1212. Scrios fórsaí Owain Glyndŵr an baile sa bhliain 1400 ag tús a éirí amach i gcoinne an rí Anraí IV Shasana. Sa lá atá inniu ritheann na Slite Slímharcáilte 'cosán cianchonair' (Béarla: Long-distance trail) agus Llwybr Glyndŵr (Gaeilge:Bealach Ghlyndŵr) tríd an mbaile.
Gaeil Fhánada
Tá an club ag freastal ar fhoirne faoi 8, 10, 12,14,16,18 agus 21. Chomh maith le seo tá foirne na gcailiní faoi 12, 14 agus 16. Tá foireann sinsir agus foireann tacaíochta againn fósta. Bíonn traenáil ar siúl do na foirne éagsúla i bPort an tSalainn agus i dTraigh a locha agus tá béim mhór ar an chultúr tríd páirt a ghlacadh sna comórtaisí scór, áit a bhfuil cuid mhór gradaim buaite againn síos fríd na blianta. Bhuaigh an club an craobbh idirmhéanach sa bhliain 2009.
Jean-Marie Gustave Le Clézio
Is scríbhneoir é Jean-Marie Gustave Le Clézio nó J. M. G. Le Clézio; a rugadh in Nice, an Fhrainc, ar 13 Aibreán 1940).
Gaeil Fhánada
Cuireadh tús le hathnuachan na páirce peile i bPort an tSalainn roinnt blianta ó shin agus fosclófar é gan tuilleadh moille d'fhoirne Ghaeil Fhánada.
Jean-Marie Gustave Le Clézio
Bhuaigh sé an Prix Renaudot sa bhliain 1963 mar gheall ar a úrscéal Le Procès-Verbal agus bhuaigh sé an Duais Nobel na Litríochta sa bhliain 2008.
Tagairtí
clé|mion
Camall Baictriach
Is ainmhí é an camall Baictriach. Mamach atá ann.
Gaeil Fhánada
Faoi láthair (2017) tá foireann na bhfear i Roinn a Trí.
Alltar
I miotaseolaíocht na gCeilteach, ríocht na ndéithe is ea an tAlltar, agus b'fhéidir fosta na marbh.
De ghnáth, glaoitear Annwn ar an alltar i Miotaseolaíocht na mBreathnach agus Avalon in Arthurian legend. I Miotaseolaíocht na nGael, tá roinnt ainmneacha air, san áireamh, Tír na nÓg, Magh Meall agus Eamhain Abhlach. Faightear fosta sa miotais Ghaelacha Tech Duinn, áit a théann anamacha na marbh ar a slí go dtí an t-alltar.