cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Liosta sléibhte san Eoraip
Na sléibhte is airde san Eoraip
List of mountains
Dlíthíocht straitéiseach i gcoinne rannpháirtíocht an phobail
Is éard is dlíthíocht straitéiseach i gcoinne rannpháirtíocht an phobail (ar a dtugtar freisin dlíthíocht imeaglaithe), ná cásanna dlí i gcoinne rannpháirtíocht an phobail, atá beartaithe chun chriticeoirí a chinsireacht, a imeaglú agus a chur ina dtost, trí chostas trom cosanta dlí a chur orthu, go dtí go dtréigfidh siad a gcáineadh nó a gcur i gcoinne.
Cead (cluiche)
Cluiche is ea Cead a imrítear ar Inis Meáin ar Lá Fhéile Pádraig. Cleas na Slise a thugtar air freisin. Bíonn ar imreoirí 60 buille a chur thar an líne 40 méadar. Níl cead ach ag na fir é a imirt. As déil bhán nó hicearaí a dhéantar an ‘cead’, nuta beag adhmaid a bhuailtear. Bíonn an Corn Domhanda sa gCead le buachan ag Comórtas Cead Lá le Pádraig.
Buirg Londan Merton
Is buirg é London Borough of Merton i Londain Theas, Sasana.
Cead (cluiche)
Seo thíos cur síos ar an gcluiche, agus caighdeánú áirithe déanta air, ón suíomh Dúchas.ie.
Lá Fhéile Pádraig bíonn muid ag buaileadh cead... Nuair a bhítear ag buaileadh cead bíonn maide fada againn, bíonn píosa beag de mhaide againn freisin chomh ramhar le cois scuaibe agus timpeall trí orlaigh ar fhaid. Leagtar an giota beag suas le cloich nach bhfuil chomh hard leis an ngiota tugtar "pist" ar an gcloich agus tugtar "cead" ar an ngiota. Buailtear an chuid den chead atá ós cionn an phist leis an maide mór agus éiríonn an giota suas san aer buailtear go láidir leis an maide mór é ansin agus cuirtear tamall maith as láthair é, sin é an chaoi a n-imríonn muid an cead.
Bhíodh an cluiche á imirt go coitianta i gConamara agus luaitear é sa ghearrscéal Aois na hÓige de chuid Uí Chadhain. Anseo a bhuail sé deis is cead is a rinne sé "falach bhíog" is macnas an libh. lch 106 Idir Shúgradh is Dáiríre. Tá cuntas eile ar Dúchas.ie, i mír ó Bhailiúchán na Scol a luann cead a bheith á imirt i gCois Fharraige ag páistí sna 1930idí.
Tá gaol ag cead leis an gcluiche Tip-cat.
Sasafras
Roinnt plandaí difriúla. Maidir leis an bhfíorshasafras, is tom mór nó crann é a fhásann 30 m ar airde, dúchasach d'oirthear Mheiriceá Thuaidh. An duilliúr cumhra, na bláthanna neamhfheiceálach scothghlas, na torthaí gormliath cosúil le caora. Is blastán é ola sasafrais den chuid is mó, agus driogtar é ón gcoirt, na craobhóga is na fréamhacha. Is leigheasach insileadh na coirte.
Alexander McDonnell
Imreoir fichille Éireannach ab ea Alexander McDonnell (1798–1835) a bhí ina duine na himreoirí is fearr an domhain sa chéad leath den 19ú haois déag. Chuaigh sé san iomaíocht i sraith sé chluiche le príomhimreoir fichille an domhain Louis-Charles de La Bourdonnais i 1834, cluiche a fheictear mar chluiche chraobh an domhain neamhoifigiúil.
Rugadh McDonnell i mBéal Feirste sa bhliain 1798, mac le máinlia. Cuireadh oiliúint air mar cheannaí agus d’oibrigh sé ar feadh tamaill sna hIndiacha Thiar. Sa bhliain 1820, shocraigh sé i Londain, áit ar oibrigh sé ar son ceannaithe sna hIndiacha Thiar, i measc dóibh úinéirí plandálacha agus sclábhaithe. Post brabúsaí a bhí ann a rinne fear saibhir de agus a d’fhág go leor ama aige chun a phaisean don fhichille a chaitheamh. Bhí galar neifríteas, a chuireann isteach ar na duáin, ar McDonnell, agus nuair a chuaigh an riocht in olcas i 1835 (tar éis an cúigiú cluiche in aghaidh Bourdonnais) ní raibh siad an tsraith cluichí a chríochnú. D’éag sé i Londain ar 15 Meán Fómhair 1835.
Ceimiteiripe
deas|200px|thumb|Ceimiteiripe Cóireáil le drugaí ar othair le galair ionfhabhtaithe (le frithbheathaigh), galair sheadánacha, agus ailse. I gcás ceimiteiripe ailse, bíonn manglam drugaí cíteatocsaineacha (drugaí a mhilleann cealla) in úsáid. Deartar an meascán chun go n-ionsóidh siad cealla mearfháis an tsiada go fabhrach, ach is fíor go n-ionsaíonn siad cealla normálta sláintiúla freisin (cealla an smeara go príomha), rud a laghdaíonn frithghníomh normálta na colainne i gcoinne ionfhabhtuithe, agus a chuireann tús le cailliúint gruaige is aimride. Tá cóireálacha forlíontacha ar fáil anois chun na fo-iarsmaí seo a mhaolú. Le ceimiteiripe is féidir go dtarlóidh masmas géar is urlacan d'othar, agus bíonn drugaí sa mhanglam chun bac a chur leis na fo-iarsmaí seo. Úsáidtear oibreáin ailcilithe cosúil le ciosplaitin, frithmheitibilítí cosúil le meititreacsáit, agus alcalóidigh mar dhrugaí cíteatocsaineacha. Úsáidtear hormóin freisin chun srian a chur ar fhás siadaí áirithe.
Spreitenbach
Cathair san Eilvéis atá suite i limistéar Baden i gcantún Aargau is ea Spreitenbach. Tá an baile suite i nGleann Limmat (Limmattal sa Ghearmáinis). Bhí 11,253 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2015.
Tá an chathair lonnaithe soir ó theas ó lár an limistéir, díreach ar an teoireann leis an cantún Zurich. Tá sé ar cheann de na cathracha is lú san Eilvéis. San Eilvéis, caithfidh 10,000 duine nó níos mó i lonnaíocht chun a bheith luaite mar chathair. Chaith an cúlaí Diego Benaglio, ball d'fhoireann náisiúnta sacair na hEilvéise, a óige ann. mion|Spreitenbach
Stair
Ba in 1124 a rinneadh an chéad tagairt do Spreitenbach atá taifead ar sa stair. Bhí a lán clochar ann sa tréimhse sin agus ba iad Ridirí Schönenwerd (in Dietikon) na tiarnaí talún ab oirirce ann. B'éigean dóibh a dtiontuithe feirmeoireachta go léir a dhíol do Mhainistir Wettingen idir 1274 and 1287.
[...]
An Pholaitíocht
Tá dualgais reachtaíochta ag an tionól bardasach ina mbíonn na baill tofa. Is í an chomhairle bhardasach an t-úsarás feidhmeannais. Tréimhse cheithre bhliain a bhíonn ag na baill, agus roghnáitear iad de réir vóta tromlaigh an phobail. [...]
Anbhás Aonmhic Aoife
Seo scéal i ndiaidh Tochmharc Eimhire. Agus Cú Chulainn i mbun traenála le Scáthach sna healaíona an chomhraic, bhí caidreamh aige lena deirfiúr Aoife, agus bhí mac acu darbh ainm Connla.
Seacht mbliana ina dhiaidh sin, in ainneoin coisc a chuir Cú Chulainn ar a leithéid, tháinig Connla go hÉirinn ag lorg a hathar. Nuair a chonaic na hUlaidh a bhád cré-umha le rámha óir, chuir a chalmacht agus a chrógacht scéin sna hUlaidh. Theip ar Chonaire mac Eachach agus a mhealltachas é a áitiú imeacht, agus chloígh sé an laoch, Conall Cernach.
In ainneoin amhrais a mhná chéile Eimhire gurbh a mhac féin a bhí ann, throid Cú Chulainn ina choinne agus mharaigh sé é leis an nGáe Bulg. I ndeireadh na dála, d'aithin Cú Chulainn croí briste a mhac, Connla.
Tá téacs an scéil siar sa 9ú nó luath sa 10ú haois, agus tá sé le fáil sa Leabhar Buí Leacáin, é féin lámhscríbhinn ón 15ú haois. Is leagan Gaelach é do scéal idirdhaonnachta, léirithe mar shampla leis an scéal Peirseach maidir le Rostam and Sohrab. Chum W. B. Yeats a dhán "Cúchulain's Fight with the Sea" agus a dhráma On Baile's Strand agus iad spreagtha leis an scéal seo.
Príosúnach
mion|319x319px| Íomhá: Gustave Doré den chlós aclaíochta i bPríosún Newgate (1872) Is éard is príosúnach, ar a dtugtar cime freisin ann, ná neach a mbaintear a shaoirse in aghaidh a thola. Is féidir é seo a dhéanamh trí ghéibhinn, bhraighdeanais, nó trí srianta éigeantaigh. Baineann an téarma go háirithe le príosún a ghearradh ar dhuine.
Gleann Breadail
Is gleann san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é Gleann Breadail
Cois Fharraige
Is ceantar é Cois Fharraige atá in iarthar Chontae na Gaillimhe agus é ag síneadh siar ó chathair na Gaillimhe go Casla. Is cuid de Chonamara é an ceantar seo freisin (síneann Conamara i bhfad níos faide siar agus ó thuaidh). I measc na mbailte i gCois Fharraige tá Bearna, na Forbacha, an Spidéal, Indreabhán, An Tulaigh agus Ros an Mhíl. Tá ceantar Chois Fharraige ar cheann de na ceantair Ghaeltachta is láidre sa tír. Bíodh sin mar atá, tá an teanga faoi bhrú ón mBéarla sna bailte seo, go háirithe na cinn is gaire den chathair. Tá go leor tógála ar bun sa cheantar agus is minic gur daoine gan Gaeilge ó thaobh amuigh den cheantar a cheannaíonns na tithe. Ach is iad muintir na háite a bhfuil an t-iarann déanta acu á dtógáil! Le blianta beaga anuas tá díospóireacht go leor ar siúl mar gheall ar an gceist seo agus tá alt faoi ráiteas tionchair teanga curtha i bplean an chontae dá bharr.
Cónaíonn formhór phobal Chois Fharraige laistigh de chúpla ciliméadar ó bhruach na mara, mar gur ann atá an bóthar, agus mar go rabhadar go mór ag brath ar an bhfarraige san am a caitheadh. Cé go raibh an ceantar bocht go maith go dtí na 1980í, tá i bhfad níos mó dul chun cinn déanta i gCois Fharraige ná mar atá déanta in go leor ceantar eile in Iarthar na hÉireann. Chuir Údarás na Gaeltachta riar maith fostaíochta ar fáil sa cheantar. Cuidíonn tionscal na gColáistí Gaeilge cuid mhaith le hioncam a chruthú do mhuintir na dtithe lóistín sa cheantar. Chomh maith leis, tá tábhacht leis na Coláistí sa cheantar mar go dtugann siad spreagadh do dhaoine an teanga a labhairt agus a úsáid agus go dtugann siad fostaíocht shéasúrach d'aos óg an cheantair trí Ghaeilge.
Oberwil, Basel-Landschaft
Baile san Eilvéis is ea Oberwil atá suite i gcantún Basel-Country. Bhí 11,244 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2015.
Seán Ó Dulaoích
Is iománaí é Seán Ó Dulaoích, nó Shane Dooley mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 25 Meán Fómhair 1986. Is as Contae Uíbh Fhailí é.
Kenneth Branagh
Is aisteoir Éireannach é Kenneth Branagh. Rugadh i mBéal Feirste, Tuaisceart Éireann é, ar 10 Nollaig 1960.
Córas Idirnáisiúnta na nAonad
Is éard is Córas Idirnáisiúnta na nAonad, nó SI (Le Système International d'Unités) ná córas d'aonaid a úsáidtear chun tomhais fhisiciúla a dhéanamh. Baineann an chuid is mó den domhan feidhm as an gcóras seo.
Felix Savart
Lia is fisicí a rugadh i Mézière na Fraince ab ea Felix Savart (1791-1841). Rinne sé cuid mhaith taighde ar fhisic na fuaime is an tsolais. Le Jean-Baptiste Biot d'fhionn sé is rinne cur síos matamaiticiúil ar an réimse maighnéadach a chruthaíonn sruth leictreach i sreang fhada dhíreach. Ainmníodh dlí Biot-Savart, a thugann an fhoirmle don réimse, astu beirt.
Córas Idirnáisiúnta na nAonad
Tá seacht mbunaonad ann: comhdhéantar na haonaid eile go léir as na bunaonaid sin le réimíreanna áirithe a úsáid.
Ceintrimír
deas|200px|thumb|Ceintrimír An pointe ar chrómasóm, ag caolú de ghnáth, a cheanglaítear leis an bhfearsaid le linn deighilt núicléas na cille. Mar sin, cuidíonn an cheintrimír le deighilt an chrómasóim ina dhá chrómasóm iníne.
Hymenosomatidae
Fine de phortáin iad  na Hymenosomatidae, le roinnt 110 speiceas curtha síos orthu i beagnach 20 ghéineas. Cuirtear na géinis seo a leanas sna Hymenosomatidae:
Damon Hill
deas|250px|thumb|Damon Hill Tiománaí Foirmle a hAon agus craoltóir ó Shasana is ea Damon Graham Devereux Hill, a rugadh ar 17 Meán Fómhair 1960 in Hampstead, Londain. Chuaigh sé in iomaíocht i gCraobh Dhomhanda Foirmle a hAon ó 1992 go 1999. Thiomáin sé le Brabham, Williams, Arrows agus Jordan. Bhuaigh sé craobh an domhain F1 i 1996.
Saol Pearsanta
Is mac le Graham Hill. Tá sé pósta le Susan George (Georgie). Tá ceathrar páistí acu.
John Kemble (mairtíreach)
Naomh Caitliceach is ea John Kemble. Rugadh é i 1599 i St Weonards, Herefordshire é agus fuair sé bás ar an 22 Lúnasa 1679, i Widemarsh Common, Hereford.
Chêne-Bougeries
Baile san Eilvéis is ea Chêne-Bougeries atá suite i gcantún na Ginéive. Bhí 11,222 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2015.
Denise Chaila
Is rapcheoltóir, amhránaí agus file Saimbiach-Éireannach í Denise Chaila. Tá cúpla amhrán cáiliúil aici, mar shampla Chaila, Anseo, agus 061.
Saol pearsanta
Rugadh i gCúige an Deiscirt, an tSaimbia í. Is as Luimneach í. Rinne sí staidéar ar litríocht Béarla agus socheolaíocht sa Ollscoil Luimnigh.
An ceart chun timpeallacht shláintiúil
Is ceart daonna é an ceart chun comhshaol sláintiúil nó an ceart chun timpeallachta inbhuanaithe agus shláintiúil a mholann eagraíochtaí um chearta an duine agus eagraíochtaí comhshaoil chun na córais éiceolaíochta a sholáthraíonn sláinte an duine a chosaint. D’admhaigh Comhairle na Náisiún Aontaithe um Chearta an Duine an ceart le linn a 48ú seisiún i mí Dheireadh Fómhair 2021 in HRC/RES/48/13 agus ina dhiaidh sin ag Comhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe an 28 Iúil 2022 in A/RES/76/300. Is minic a bhíonn an ceart sin ina bhunús do chosaint chearta an duine ag cosantóirí comhshaoil, amhail cosantóirí talún, cosantóirí uisce agus gníomhaithe ar chearta dúchasacha..
Tá an ceart idirnasctha le cearta daonna eile atá dírithe ar shláinte, amhail an ceart chun uisce agus sláintíochta, an ceart chun bia agus an ceart chun sláinte. Baineann an ceart chun comhshaoil shláintiúil úsáid as cur chuige ar chearta an duine chun cáilíocht an chomhshaoil a chosaint ; tugann an cur chuige seo aghaidh ar thionchar na díobhála comhshaoil ar dhaoine aonair, i gcomparáid leis an gcur chuige níos traidisiúnta maidir le rialáil comhshaoil a dhíríonn ar thionchair ar stáit eile nó ar an gcomhshaol féin. Ach is cur chuige eile maidir le cosaint an chomhshaoil cearta an dúlra, a dhéanann iarracht na cearta atá ag daoine agus ag corparáidí a leathnú go dtí an dúlra chomh maith. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/ISS029-E-008032_Fires_along_the_Rio_Xingu_-_Brazil.jpg/262px-ISS029-E-008032_Fires_along_the_Rio_Xingu_-_Brazil.jpg|mion|262x262px| Léiríonn an ghrianghraf ón spás seo an teicníc teasc is dó feadh Abhainn Xingu (Rio) in oirthuaisceart stát Matto Grasso, an Bhrasaíl. Tógadh an íomhá ón Stáisiún Spáis Idirnáisiúnta, ardán as ar féidir le spásairí íomhánna den Domhan a ghlacadh ó uillinneacha éagsúla féachana. Ligeann peirspictíocht na híomhá seo léirshamhlú suntasach a dhéanamh ar an shuíomh cothrománach ceartingearach agus ar mhéid na línte dóiteáin in aice leis an abhainn, chomh maith le tuiscint a sholáthar ar struchtúr ingearach na sraoilleanna deataigh mar gheall ar an uillinn amhairc agus an scáthú.
Ról an stáit
Cruthaíonn an ceart oibleagáid ar an stát dlíthe comhshaoil a rialáil agus a fhorfheidhmiú, truailliú a rialú, agus ceartas agus cosaintí a sholáthar ar shlí eile do phobail a ndéanann fadhbanna comhshaoil dochar dóibh. Ba cheart tábhachtach é an ceart ar thimpeallacht shláintiúil chun fasaigh dhlíthiúla comhshaoil a chruthú do dhlíthíocht an athraithe aeráide agus saincheisteanna comhshaoil eile.
Cur chuige idirnáisiúnta
Go stairiúil, ní aithníonn ionstraimí cearta daonna móra na Náisiún Aontaithe, amhail an Dearbhú Uilechoiteann um Chearta an Duine, an Cúnant Idirnáisiúnta ar Chearta Sibhialta agus Polaitiúla nó an Cúnant Idirnáisiúnta ar Chearta Eacnamaíochta, Sóisialta agus Cultúir an ceart chun timpeallacht shláintiúil. Aithnítear an ceart i nDearbhú Stócólm 1972, ach ní doiciméad atá ina cheangal ó thaobh dlí é. Ní úsáidtear teanga chearta an duine i nDearbhú Rio 1992, cé go sonraítear ann go mbeidh rochtain ag daoine aonair ar fhaisnéis maidir le cúrsaí comhshaoil, rannpháirtíocht i gcinnteoireacht, agus rochtain ar cheartas. Dá nglacfaí leis, bheadh rún na Náisiún Aontaithe atá molta faoi láthair, an Comhaontú Domhanda don Chomhshaol, ar an gcéad ionstraim de chuid na Náisiún Aontaithe um chearta an duine a chuimseodh an ceart chun timpeallacht shláintiúil.
Conchúir Mac Domhnall
Is iománaí é Conchúir Mac Domhnall, nó Conor McDonald mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 22 Meán Fómhair 1995. Is as Contae Loch Garman é.
An ceart chun timpeallacht shláintiúil
Cur chuige idirnáisiúnta
D’aithin breis is 150 stát sna NA go neamhspleách an ceart i bhfoirm éigin trí reachtaíocht, dlíthíocht, dlí bunreachtúil, dlí na gconarthaí nó údarás dlíthiúil eile. Cuimsítear i gCairt na hAfraice um Chearta an Duine agus um Chearta Pobal, i gCoinbhinsiún Mheiriceá um Chearta an Duine, i gComhaontú Escazu, i gCairt Arabach um Chearta an Duine, agus i nDearbhú ASEAN um Chearta an Duine, ceart chun timpeallacht shláintiúil.. Tagraíonn creataí eile um chearta an duine, amhail an Coinbhinsiúin um Chearta an Linbh do shaincheisteanna comhshaoil mar a bhaineann siad le fócas an chreata, sa chás seo cearta leanaí.
James Gandon
Ba ailtire iomráiteach é James Gandon (29 Feabhra, 1742 - 24 Nollaig 1823), freagrach as oibreacha i mBaile Átha Cliath amhail na Ceithre Chúirteanna, Teach an Chustaim, Óstaí an Rí, an Otharlann Mhíleata Ríoga, Teach na Parlaiminte (Banc na hÉireann inniu), Droichead Uí Chonaill, srl.
Óige
clé|mion|"James Gandon agus a Chlann", le Paul Sandby Rugadh Gandon i Londain agus ba de bhunadh na nÚgónach é. Agus é 14 bliana d’aois, cuireadh chun Shipley’s Drawing Academy é, áit a ndearna sé staidéar ar an léann clasaiceach, an mhatamaitic, na healaíona agus an ailtireacht go háirithe. Bhuail sé le go leor dá chuid cairde sa dá bhliain a chaith sé in Shipley’s. clé|mion|Teach na Parlaiminte, BÁC, 1787 clé|mion|[[Cúirt Ioma / Emo Court, Laois ]] Ag deireadh na mblianta sin, bhí sé ina phrintíseach ag William Chambers. Ag an am sin, bhí Chambers ag cumadh a shaothair iontaigh, a 'Thráchtas ar an Ailtireacht Shibhialta'. Tá líníochtaí Gandon le fáil ann. Rinne Gandon obair ann ar an gCasaíne in Marino chomh maith.
An ceart chun timpeallacht shláintiúil
Cur chuige idirnáisiúnta
Tá moltaí déanta ag Rapóirtéirí Speisialta na Náisiún Aontaithe ar Chearta an Duine agus ar an gComhshaol John H. Knox (2012–2018) agus David R. Boyd (2018–) maidir le conas na cearta seo a chur ar bhonn foirmiúil sa dlí idirnáisiúnta. Thacaigh roinnt coistí ag leibhéal na NA, chomh maith le pobail dhlíthiúla áitiúla mar Bharra Chathair Nua-Eabhrac, é seo, sa bhliain 2020.
James Gandon
Gairm
clé|mion|líníocht a rine Gandon sa [[Róimh, na 'Baths of Diocletian']] clé|mion|Teach an Chustaim, 1781 Sa bhliain 1765, chuir Gandon deireadh lena chaidreamh le William Chambers agus thosaigh sé ag obair ar eastát Sir Samuel Hillier cóngarach do Wolverhampton. D’fhás cleachtach Gandon go mall. Cuireadh tús leis an gcéad phríomhshaothar a bhí aige ar Shire Hall in Nottingham in 1769, a bheadh á úsáid ag an Ard-Ghiúire. Ag an am céanna, chuir sé dearadh isteach ar an gcomórtas do Mhalartán Ríoga nua i mBaile Átha Cliath. Roghnaíodh an dearadh a chuir Thomas Cooley isteach, agus tháinig dearadh Gandon sa dara háit.
An ceart chun timpeallacht shláintiúil
Cur chuige idirnáisiúnta
Tá an ceart ar thimpeallacht shláintiúil ag croílár an chur chuige idirnáisiúnta i leith chearta an duineagus athrú aeráide. Cuireann Oifig an Ard-Choimisinéir un Chearta an Duine (OACCD) éifeachtaí an athraithe aeráide ar chearta an duine i láthair i mbileog fíricí leis na ceisteanna is minice a chuirtear ar an ábhar.
James Gandon
Gairm
Phós sé Eleanor Smullen, Covent Garden, ar an 26 Iúil 1770. Cheannaigh siad teach i Londain agus bhí seisear leanaí acu. Níl mórán ar eolas againn faoina shaothar ailtireachta idir 1771 agus 1777.
An ceart chun timpeallacht shláintiúil
Rún ón gComhairle um Chearta an Duine de chuid na NA
Sa bhliain 2021, le linn a 48ú seisiún, ghlac Comhairle na Náisiún Aontaithe um Chearta an Duine rún (a chuir an croíghrúpa a chuimsigh Cósta Ríce, Maracó, an tSlóivéin, an Eilvéis agus na hOileáin Mhaildíve, agus Cósta Ríce mar shealbhóir pinn air), ag aithint “ The human right to a clean, healthy and sustainable environment", ag marcáil an chéad uair a d'fhógair an comhlacht go raibh ceart ag an duine.  Níl an rún ina cheangal dlí, ach tugann sé cuireadh do Chomhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe an t-ábhar a bhreithniú.
Brugg
Baile san Eilvéis is ea Brugg atá suite i gcantún Aargau. Bhí 11,200 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2015.
An ceart chun timpeallacht shláintiúil
Rún Chomhthionóil Ghinearálta na NA
Sa bhliain 2022, le linn a 76ú seisiún, ghlac Comhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe rún a chuir croíghrúpa ar aghaidh lena n-áirítear Costa Rica, Maracó, an tSlóivéin, an Eilvéis, agus na hOileáin Mhaildíve, ag aithint ceart an duine ar thimpeallacht ghlan, shláintiúil agus inbhuanaithe arís. Chuir Ard-Choimisinéir na NA um Chearta an Duine Michelle Bachelet agus rapóirtéirí speisialta iolracha fáilte roimh an bhfógra. Ar an gcaoi chéanna, cheiliúir baill d'eagraíochtaí na sochaí sibhialta sliocht an rúin mar chinneadh cinniúnacha spreagfaidh athruithe amach anseo.
James Gandon
Éire
Sa bhliain 1781, ghlac Gandon le tairiscint ón Ró-Onórach John Beresford, Príomhchoimisinéir Ioncam na hÉireann, chun Teach Custaim nua a dhearadh i mBaile Átha Cliath. Tháinig Gandon go Baile Átha Cliath ar an 26 Aibreán 1781. Ach níor cuireadh tús leis an obair ar feadh cúpla mí mar go raibh ceannaithe go mór i gcoinne an Teach Custaim a bhí ag Droichead Shráid Chéipil a athlonnú. Leagadh an chéad chloch ar an 8 Lúnasa 1781 agus cuireadh an obair i gcrích in 1791.
Agus Teach an Chustaim á thógáil, chuaigh Gandon go Londain chun cuairt a thabhairt ar a bhean chéile agus a theaghlach. Bhí sé i gceist aige a theach a dhíol agus teacht ar ais go Baile Átha Claith lena theaghlach. Bhí a bhean chéile tinn, áfach, agus fuair sí bás tar éis dó teacht, ... b'fhéidir. Tháinig sé ar ais go Baile Átha Cliath i Márta 1782 leis an triúr leanaí ab óige (Mary Anne a bhí deich mbliana d’aois, James a bhí ocht mbliana d’aois agus Elizabeth a bhí sé bliana d’aois). clé|mion|na [[na Ceithre Chúirteanna|Ceithre Chúirteanna]] Sa bhliain 1784, thug Gandon faoi theach cúirte nua a thógáil i bPort Láirge. Le linn na 1780idí, ceapadh Gandon ina chomhairleoir ar Choimisiún na Sráideanna Leathana i mBaile Átha Cliath agus dhear sé roinnt foirgneamh, lena n-áirítear Droichead Carlisle agus feabhsúcháin ar ospidéal luí seoil agus gairdíní Rotunda. Idir an dá linn, coimisiúnaíodh é chun síntí a chur le Teach na Parlaiminte, Sráid Westmoreland. Cuireadh tús leis an obair i mBealtaine 1785 agus cuireadh i gcrích faoi 29 Aibreán 1789 í. Chosain an obair sin thart ar fhiche míle punt.
Bás
Tar éis dó saol fada, rathúil a chaitheamh, cuireadh in uaigh a sheancharad, Francis Grose, i Reilig Dhroim Conrach é, ar a iarratas féin. Seo a leanas atá ar an inscríbhinn: ''"Such was the respect in which Gandon was held by his neighbours and friends from around his home in Lucan that they refused carriages and walked the 16 miles to and from Drumcondra on the day of his funeral." ''
Ach tharraing Gandon conspóid lena bheo agus lena mharbh
Súitín
thumb|Súitíní éagsúla. thumb|Fanann an súitín (atá corcra) go huile is go hiomlán san fhaighin (atá gorm) ach amháin an sreangán. Is bundallán é súitín a sháinn mná isteach ina bhfaighneacha chun fuil agus leachtanna eile a ionsú. Baineann mná feidhm astu nuair a mbíonn siad ag míostrú. Séard atá ann ná braisle de flocas cadáis agus sreangán ceangailte leis, ionas gur féidir an súitín a tharraingt amach as an gcorp.
Thomas Savery
Innealtóir a rugadh i Shilstone Shasana ab ea Thomas Savery (c 1650 – 1715). Shaothraigh sé is fuair paitinn ar ghaireas chun uisce a chaidéalú as mianaigh (1698) trí ghal faoi bhrú a chur isteach i seomra iata ina raibh uisce, an chéad inneall praiticiúil gaile. Rinne sé roinnt díobh gur tháinig sé le chéile le Thomas Newcomen chun a inneall siúd a fhorbairt, inneall loine gaile a bhí níos éifeachtaí praiticiúla.
Conghalach mac Conaing
Rí Bhreá de chlann Uí Chonaing as Cnóbha, de rítheaghlach Shíol Aodha Sláine, géag d'Uí Néill an Deiscirt, ba ea Conghalach mac Conaing (Sean-Ghaeilge Congalach mac Conaing) (bás 778). Conaing mac Amhalaí (bás 742), iar-rí, ba ea a athair.
Feictear é mar chomharba ar a uncail, Dúnghal mac Amhalaí (bás 759) sa dán sa Leabhar Laighneach, Síl Aeda Sláne Na Sleg, ach amháin is amhlaidh do cheannaireacht Uí Chonaing, ar a glaodh ríthe na gCiannacht ag an am. Luaitear Cairbre mac Fógartaigh (bás 771), den f chlann iomaíochta, Uí Chearnaigh as Loch Gabhair i ndeisceart Bhreá, sna hannála mar rí Bhreá. Más fíor seo uile, bheadh Conghalach i réim i mBreá féin ón mbliain 771 go dtí 778.
Deirtear go ndeachaigh na Ciannachta in éineacht leis an Ardrí Donnchadh na Mí (bás 797) agus é ar feachtas in éadan na Laigean. Ar a dtoil féin, rinne siad ruathar ar chlann Uí Théig na Laigean agus chloígh iad i gCath Átha Cliath. Bádh a lán dóibh, ámh, sa lán trá ar a slí abhaile.
Bhí ceathrar mac aige: Flann (bás 812), Cearnach (bás 818), Cumascach (bás 839), ríthe Bhreá uile; agus mac eile darbh ainm Ceallach.
Lee Chin
Is iománaí é Lee Chin. Rugadh é ar an 8 Deireadh Fómhair 1992. Is as Contae Loch Garman é.
Céir bheach
deas|250px|thumb|Céir bheach Céir a thálann beacha ar leith (bumbóga, beacha meala, agus beacha gan chealg, ar a laghad). Táirgtear i bhfaireoga faoi na plátaí colainne boilg í, agus úsáideann na beacha í lena neadacha a thógáil.
Is éard atá i céir bheach eistir aigéid shailleacha agus éagsúla alcóil slabhra fada.
Scagaire
Úsáidtear an téarma i 3 chás ar a laghad: meicniúil, leictreach/leictreonach, agus optúil. Is gléas chun páirteagail mhíne sholadacha a bhaint as meascán é scagaire meicniúil. Le hábhar éigin fite nó feiltithe cosúil le páipéar nó fabraic a dhéantar seo. Ní hionann é is criathar, a bhaineann páirteagail gharbha amach le mogall sreinge nó miotal pollta. Cosúil leis an gcás meicniúil, ciorcad chun tonnfhaid ar leith a scaradh ó chéile nó a bhaint as chomhartha is ea scagaire leictreach nó leictreonach. Is ábhar trédhearcach a athraíonn an meascán tonnfhaid solais a théann tríd scagaire optúil. Úsáidtear é i gcórais optúla, ceamaraí, micreascóip is a leithéid chun déine an tsolais a laghdú, dathanna sa radharc a athrú, is a lán eile.
Gáinneáil ar dhaoine
mion|gáinneáil Is éard atá i gceist le gáinneáil ar dhaoine ná tógáil duine nó ruda chun bealaigh le fórsa agus ansin chun dúshaothrú a dhéanamh ar an duine sin.
Bíonn cion i gceist, de ghnáth, le duine a dhíol nó a thairiscint le díol (sclábhaíocht). nó gáinneáil a dhéanamh ar dhuine chun críocha dúshaothrú gnéasach, dúshaothrú oibre nó chun críocha ceann amháin dá orgáin nó dá horgáin a bhaint.
In Éirinn
Thug Ruhama, cumann carthanachta a chuidíonn le híospartaigh, le fios in 2023 go dtuiltear thart ar €180m as gáinneáil ar ghnéas in aghaidh na bliana, in Éirinn amháin.
It's Not me, It's You
Is é It's Not me, It's You an dara halbam ó Lily Allen. Scaoileadh é ar an 4 Feabhra, 2009.
Traic Liosta
Is iad seo na hamhráin:
Cairteacha
{|
Subh
mion|clé|Subh á ullmhú i g[[corcán]]
Stair Londan
deas|250px|thumb|[[Léarscáil Londan, 1593]] Tá stair fhada ó 2000 bliain siar ag Londan, príomhchathair Shasana agus na Ríochta Aontaithe. Tá sí ar na príomhchathracha cultúrtha agus airgeadais is mó sa domhan. Tháinig sí slán ó plá, tinte mhóra, cogadh cathartha, buamáil ón aer, ionsaithe sceimhlitheoireachta agus círéibeacha.
Subh
Is bia milis é subh a dhéantar trí thorthaí agus siúcra a bhruith. Cuirtear subh ar arán chun ceapaire a dhéanamh, ar chístí agus ar bhia eile chun blas milis a thabhairt dó. Díoltar subh i bprócaí déanta de ghloine.
Beanna Beola
Is iad sléibhte na mBeanna Beola ná:
Máire Nic Mhaoláin
Eagarthóir, téarmeolaí, aistritheoir agus foclóirí í Máire Nic Mhaoláin.
Rugadh agus a tógadh í in aice le Dún Pádraig i gCo. an Dúin. Ar an mheánscoil i mBaile na hInse a d’fhoghlaim sí Gaeilge ar dtús.
Ghnóthaigh sí céim onóracha sa Léann Ceilteach ar Ollscoil na Ríona in 1965, mar aon le scoláireachtaí taighde. Theagasc sí teangacha tamall i mBéal Feirste agus i Lios na gCearrbhach sular ceapadh ina taighdeoir í in Institiúid Teangeolaíochta Éireann. Fuair sí post ansin mar eagarthóir sa Ghúm, áit ar chaith sí bunús a saoil oibre ag plé le foclóireacht, téarmaíocht agus foilseacháin ilchineálacha Gaeilge.
Ar na saothair sin bhí an Foclóir Gaeilge-Béarla (Ó Dónaill) agus an Foclóir Póca. D’oibrigh sí in Ollscoil Uladh fosta ar mhórthogra foclóireachta. Chuir sí an Bunfhoclóir Gaeilge-Béarla in eagar ó shin i bpáirt le hEoghan Mac Aogáin.
Ar na leabhair a d’aistrigh sí tá úrscéalta agus cnuasach gearrscéalta ó Iodáilis (An Mháthair, Dialann Seansagairt, Éanlaith Fhra Angelico, Dormitio Virginis, agus I mBeagán Focal) agus cúpla gearrscéal a foilsíodh ar Ogham 2 agus 5.
Le cois roinnt pictiúrleabhar ó Fhraincis, chuir sí Gaeilge ar an chéad leabhar de shraith Harry Potter, Harry Potter agus an Órchloch agus Artemis Fowl, agus ar Under the Hawthorn Tree (Faoin Sceach Gheal).
Scríobh sí dhá bhunleabhar fosta ar athinsint ar sheanscéalta iad.
Bíonn dánta agus ábhar eile uaithi ar na hirisí Gaeilge, agus tá cuid mhaith duaiseanna Oireachtais buaite aici thar na blianta.
Aron Ó Seanachair
Is iománaí é Aron Ó Seanachair, nó Aron Shanagher mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é sa bhliain 1997. Is as Contae an Chláir é.
Comhairle Pheairt is Cheann Rois
Ceantar chomhairle de chuid na hAlban an Ríocht Aontaithe is ea Comhairle Pheairt is Cheann Rois.
Logainmneacha na Gaeilge
An príomh rud atá i gceist go traidisiúnta leis an gcuid is mó de logainmneacha na Gaeilge ná cur síos a dhéanamh ar an áit ainmnithe ó thaobh an nádúir. Bíodh gur abhann, cnoc, coill, loch, carraig, nó trá a mbíonn i gceist. Is é sin le rá ná go gcaitheann na logainmneacha scáil ar thábhacht an tírdhreacha i saol na ndaoine. Seo iad roinnt sampla: LOCH Garman.......Wexford, Carraig Dubh.......Blackrock, Cnoc...Knock
Ní ceart go ndéanfar dearmad ar chineál logainm eile in Éirinn. Is éard atá i gceist anseo ná ainmneacha a bhfuil baint acu le daoine agus na gníomhaíochtaí a bhaineann le daoine. Mar shampla, is iomaí áit in Éirinn a bhfuil "baile" mar bhall den ainm. Cosúil le sin, tá an t-úafás cill, gort, achadh, aonach agus domhnach le haimsiú ar léarscáil Éireann. Seo iad roinnt sampla: Baile Munna....Ballymun, Cill Dara.....Kildare, An Aonach.....Nenagh
Céir pharaifín
deas|250px|thumb|Céir pharaifín Céir sholadach hidreacarbóin a táirgeadh ar dtús ó sceallaí ó 1850, ach anois faightear ó pheitriliam í. Úsáidtear í i gcoinnle, uiscedhíonadh, oiriúnú uigí, snasanna is ungthaí. Cuid dá hairíonna meicniúla, is de bharr a struchtúr micreachriostalta iad.
Léarscáil
deas|250px|thumb|Léarscáil Léiriú grafach eolais spásúil ar áit ar dhromchla plánach trí úsáid siombailí is comharthaí. De ghnáth, táirgtear léarscáil ar chúinsí ar leith. Mar shampla, i léarscáileanna cadastracha léirítear úinéireacht na talún, i léarscáileanna topagrafacha léirítear airíonna rilífe is réimse talún, agus i léarscáileanna téamacha léirítear airíonna ar leith, cosúil le déine daonra, bealaí busanna nó eile. Léiríonn na léarscáileanna is seanda, ar thaibléid cré, eastáit lucht an rachmais sa Bhablóin timpeall 2500 RC. Ó na Gréagaigh ársa a thagann traidisiún na léarscáilíochta san Eoraip.
Sliabhraon
thumb|right|285px|[[An Cordailléara Lár, i Meiriceá Theas]]Is éard atá i sliabhraon ná grúpa sléibhte atá le machairí acu ar gach taobh. De ghnáth tá bealaigh agus aibhneacha eatarthu. Ní gá go bhfuil na tréithe geolaíocha céanna ag gach chuid de shliabhraon amháin.
Sliabhraonta
Mar shampla, sliabhraon is ea na Cruacha Dubha.
Geolaíocht
Sa gheolaíocht, tugtar sliabhraon (nó cordailléara) ar chnuasach sléibhte (fadaithe de ghnáth) a cruthaíodh mar gheall ar ghluaiseacht phlátaí teicteonach. Cruthaíodh na Himiléithe san Áise nuair a bhuail an pláta Indiach leis an bpláta Áiseach.
Cruthaíonn próisis bolcánacha sléibhte ar leith go minic, ach uaireanta tagann sraitheanna sléibhte de thoradh na próiseas seo atá mar sliabhraonta - na hoileáin Haváíocha, mar shampla.
Dorchadas
mion|[[Priosma ag scoilteadh solais]] Séard is dorchadas nuair nach mbíonn solas ann, ná radaíocht leictreamaighnéadach ar bith atá infheicthe don súil.
Feicimid rud má fhrithchaitheann an rud solas isteach inár súile. Níl muid ábalta aon rud, ná aon dhath, a fheiceáil má nach bhfuil aon solas ag teacht uaidh. Tá sé deacair an saol a shamhlú gan solas. Fiú san oíche, bíonn roinnt solais againn. Is annamh a bhímid i ndorchadas iomlán. Ach thíos go domhain in uaimh, áit a mbíonn mianadóirí ag obair, bíonn sé an-dorcha go deo.
Bridget & Eamon
Clár grinn atá á chraoladh ar RTÉ a Dó ó 1 Feabhra, 2016 é Bridget & Eamon. Tá se bunaithe ar na sceitsí Bridget & Eamon ar Republic of Telly. Tá bean céile agus fear céile 1980idí atá léirithe ag Bernard O'Shea agus Jennifer Maguire.
Hermann Hesse
Scríbhneoir, file agus péintéir Gearmánach-Eilvéisach ba ea Hermann Hesse (1877-1962).
Gearóid Mac Gearailt
Ba é an Dr. Gearóid Mac Gearailt (Béarla: Garret Fitzgerald; 9 Feabhra 1926 - 19 Bealtaine 2011) an seachtú Taoiseach ar Phoblacht na hÉireann. Bhí sé mar Aire Gnóthaí Eachtracha ó 1973 go 1977, nuair a ceapadh mar cheannaire ar Fhine Gael é. Chaith sé dhá théarma mar Thaoiseach, an chéad cheann idir Iúil 1981 agus Feabhra 1982, agus an dara ceann idir mí na Nollag 1982 agus mí an Mhárta 1987.
Ceaptar go forleathan san 1980idí gurbh eisean an ceannaire ab fhearr de chuid Fhine Gael le blianta. Le linn a shaoil mar pholaiteoir bhí an-ghnaoi air - ghlaoigh gach taobh an t-ainm 'Garret' air, mar shampla. Lena nádúr cuideachtúil, an cumas a bhí aige labhairt níos tapúla ná mar a cheap daoine a d'fhéadfaí a dhéanamh agus an dealramh a bhí aige le hollamh dearmadach, ba pholaiteoir feidhmiúil é ó tháinig sé isteach sa saol polaitiúil i lár na 1960í go dtí gur éirigh sé as sa bhliain 1992.
Tús a shaoil
clé|mion|210x210px|17 Márta 1976 i Washington D.C. Ba mhac le Desmond Mac Gearailt é, a bhí ina Aire Gnóthaí Seachtracha (an seanainm a bhí ar an Roinn Gnóthaí Eachtracha roimh 1972) i rith na 1920idí. Bhí Desmond ar dhuine de bhunaitheoirí Chumann na nGaedhael, páirtí polaitiúil a bunaíodh chun tacaíocht a thabhairt don Chonradh Angla-Éireannach a síníodh i 1921 idir an Bhreatain agus Éire chun Saorstát Éireann a bhunú.
Cé gur dhuine sinsearach é a athair ar thaobh an chonartha i ndeighilt pholaitiúil na hÉireann (troideadh Cogadh Cathartha idir lucht an chonartha agus an dream a bhí ina choinne i 1922 agus 1923), choinnigh sé a chuid cairde i measc an dreama a bhí i gcoinne an chonartha, leithéidí Seán Mac an tSaoi, a bhí ina Aire i rialtas Éamoin de Valera. I gcontrárthacht lena athair, ba Phrotastúnach í a mháthair Mabel, a bhí ní ba phoblachtaí ná a athair. Is isteach sa mheascán sin, trasna na deighilte polaitiúla, a rugadh Gearóid.
Tús a shaoil pholaitiúil
Mac léinn éirimiúil ab ea Gearóid. In UCD, bhí sé sa bhliain chéanna le Cathal Ó hEochaidh a bheadh mar namhaid aige sa todhchaí. Mar gheall ar a chumas le matamaitic agus a bhua intleachtúil, thug ceannaire Fhianna Fáil, Seán F. Lemass, cuireadh dó bheith ina bhall den pháirtí sin. Ach lean Gearóid a athair agus chuaigh sé isteach i bhFine Gael, páirtí a d'eascair as Cumann na nGaedhael.
Tháinig Mac Gearailt chun cinn i Seanad Éireann sa bhliain 1965 agus toghadh sé mar Theachta Dála i 1969. Toghadh é mar Theachta Dála de chuid Fhine Gael go Dáil Éireann i 1969.
Aire Gnóthaí Eachtracha
mion|250x250px|Eanáir 1973 Beagnach ar an bpointe, piocadh Gearóid amach mar dhuine mór le rá sa pháirtí. Nuair a bhí an bua ag an bpáirtí (in éineacht le Páirtí an Lucht Oibre) sa toghchán i 1973, cheap a lán daoine go gceapfaí é mar Aire Airgeadais. Seachas an tAire Airgeadais, cheap an Taoiseach Liam Mac Cosgair mar Aire Gnóthaí Eachtracha é, an post céanna a bhí ag a athair nuair a bhí seisean i rialtas le hathair Liam Mhic Cosgair, W.T. Mac Cosgair, daichead bliain ní ba luaithe.
Sa lá atá inniu ann, measann go leor daoine go raibh Gearóid ar dhuine de na hAirí Gnóthaí Eachtracha ab fhearr riamh. Nuair a bhí sé ina Aire bhí an post athraithe go mór ó ré a athar; ní raibh Éire ina ball den Chomhlathas Briotanach ach bhí sí ina ball den Chómhargadh Eorpach (CE), nó an tAontas Eorpach (AE) mar a ghlaoitear air anois.
Ceannaire Fhine Gael
Ach bhí baint ag an míshásamh a bhí ar an bpobal maidir le ceannaire Fhianna Fáil Cathal Ó hEochaidh leis an toradh chomh maith. Chuaigh na cogaí eipiciúla idir an dá 'Charlie' agus 'Garret' go mór i bhfeidhm ar an saol polaitiúil le linn na tréimhse sin.
Taoiseach
clé|mion|Monarcha Wang, Plassey Technological Park, Luimneach 1984 Bhí sé mar Thaoiseach den chéad uair i mí Iúil 1981, agus é i gceannas ar rialtas mionlaigh idir Fine Gael agus Páirtí an Lucht Oibre. Nuair a tháinig siad i réim, fuair siad amach go raibh cúrsaí airgeadais poiblí i ndroch-chaoi. Ar an bpointe, thug siad isteach cáinaisnéis dhanartha i lár an bliana.
Tháinig na glaonna sin ó dhaoine mar Chathal Ó hEochaidh (ceannaire Fhianna Fáil), Brian Ó Luineacháin agus Sylvester Barrett. Bhí siad ag éileamh ar an Uachtarán diúltú don iarratas ó Mhac Gearailt (mar bhí sé de cheart aige a dhéanamh de réir an Bhunreachta). Dá ndiúltódh an tUachtarán dó, chiallódh sé sin go mbeadh ar Mhac Gearailt éirí as a phost mar Thaoiseach agus go mbeadh deis ag an bhfreasúra ar dhuine eile a chur chun tosaigh don phost. clé|mion|Garrett Fitzgerald i mBÁC sa bhliain 2009 Bhí an tUachtarán den tuairim gur mí-iompar a bhí i gceist i gcás an fhreasúra, mar sin dhiúltaigh sé d’iarratas an fhreasúra agus rinne sé an rialtas a lánscor. (Tháinig eachtraí na hoíche sin ar ais chun dochar a dhéanamh do dhuine de na daoine a bhí ag cur brú ar an Uachtarán. Nuair a bhí Brian Ó Luineacháin mar iarrthóir i dtoghchán na huachtaránachta, thug sé cur síos ar eachtraí na hoíche a bhí ag teacht salach ar an bhfírinne, cuireadh an ruaig air as a phost sa rialtas agus theip air sa toghchán).
Chaill Mac Gearailt an toghchán ina dhiaidh sin, ach tháinig sé ar ais í gcumhacht go luath sa chéad toghchán eile, í mí na Samhna 1982.
É ina Thaoiseach chuir Fitzgerald polasaithe liobrálacha chun cinn, agus é ag iarraidh sochaí neamhsheicteach 'Tone agus Davis' a chruthú.
Tar éis na polaitíochta
D’éirigh sé as an Dáil i dtoghchán na bliana 1992.
Thosaigh sé ag scríobh ailt an-ghnaoi i The Irish Times gach Satharn (colún seachtainiúil).
Bhí sé as comhair an phobail arís in 2002 agus é ag obair ar son an vóta 'Tá' sa dara reifreann ar Nice.
Bhí a bhean chéile Joan faoi mhíchumas. Cailleadh í sna 1990í, tar éis di bheith breoite blianta fada.
Aois na Faisnéise
Is éard is Aois na Faisnéise ann (ar a dtugtar freisin Aois an Ríomhaire, an Aois Dhigiteach, nó Aois na Meán Nua), ná an tréimhse, i stair an duine, arb iad a shainairíonna ná an t-athrú ón tionscal traidisiúnta a thug an Réabhlóid Thionsclaíoch chun cinn trí tionsclaíochta, go dtí geilleagar atá bunaithe ar ríomhairiú faisnéise. Tá teacht na hAoise Faisnéise bainteach leis an Réabhlóid Dhigiteach, díreach mar ar mharcáil an Réabhlóid Thionsclaíoch teacht na hAoise Tionsclaíche. Athraíonn an sainmhíniú ar cad a chiallaíonn an téarma 'digiteach', (nó cén a chiallaíonn 'fáisnéis' ) le himeacht ama, de réir mar a thagann teicneolaíochtaí nua, feistí úsáideora, modhanna idirghníomhaíochta le daoine eile agus feistí chun cinn ar an réimse taighde, forbairt agus seoladh margaidh.
Gearóid Mac Gearailt
Tar éis na polaitíochta
Fuair Mac Gearailt bás i mBaile Átha Cliath ar an 19 Bealtaine 2011.
Ceapaire
Is smailc é ceapaire déanta d'arán agus ábhair eile ar nós cáis, im nó buíoc, subh, feoil, annlann, duilleoga éagsúla agus pé rud eile is mian leis an duine a chur ann. Gearrtar an ceapaire chun é a ithe go furasta.
Cé Éidin
Is ceann de na céanna ar bhruach na Life i mBaile Átha Cliath é Cé Éidin.
Virgil van Dijk
Is imreoir sacair Ollannach é Virgil van Dijk (rugadh 8 Iúil 1991) a imríonn mar chúlaí láir do Learpholl agus d’fhoireann náisiúnta na hÍsiltíre. Meastar go bhfuil sé ar cheann de na cosantóirí is fearr ar domhan.
Scagaire dathanna
Ábhar trédhearcach a tharchuireann solas ó chuid roghnaithe den speictream infheicthe is a ionsúnn sciar den chuid eile nó a hiomlán. Úsáidtear scagaire mar seo chun solas le comhdhéanamh a theastaíonn a sholáthar, nó cothromaíocht dathanna áirithe a bhaint amach i ngrianghrafadóireacht dhaite. I ngrianghrafadóireacht dhubh is gheal, athraíonn scagaire dathanna ton dathanna áirithe sa radharc (mar shampla, chun treise a chur leis an spéir).
Caorthann
Is crann é an caorthrann, atá gaolta le coll agus dair. Tugtar Rowan air i mBéarla.
Bíonn rath ar chaorthann in ithreacha bochta. Is féidir leis fás go hairde 15-20m agus tá coirt mhín liathdhonn aige. Tá na bláthanna buíbhán agus le feiceáil i mBealtaine - forbraíonn siad ina gcaora dearga le teacht an fhómhair. Is foinse bhia tábhachtach iad na caora d’éin sna hardtailte agus sléibhte.
Bíonn caora dearga ar an gcrann sa bhFómhair. Bhain draíocht leis an gcrann sa bhéaloideas. Bhí an Searbhán Lochlannach ag cosaint an chrainn i scéal Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne ach d'imir Diarmaid (laoch cróga glic) cleas air.
Eachtra an Mhadra Mhaoil
Scéal de chuid Scéalaíocht rí Artúir is ea  Eachtra an Mhadra Mhaoil. Faightear freisin Eachtra Mhacaoimh an Iolair sa scéalaíocht úd.
Stair an téacs
Scríobhadh an lámhscríbhinn ag scríobhaithe éagsúla le linn na 18ú haoise. Le fianaise na teangan, ámh, is féidir a rá go dtéann an scéal siar go dtí an 15ú/16ú haois.
Tá tionchar le feiceáil ann de nós Artúir na hÍsiltír, mar shampla an focal Balbhuaidh le haghaidh Gawain, atá níos gaire do Walewijn as Ísiltírise ná Gawaine as Fraincis, agus an fhocail ridire ('Ritter'). Thosaigh teagmháil mhíleata agus síochánach idir Éirinn agus Flóndras sa bhliain 1167, nuair a tháinig Gallóglaigh Normannacha agus de chuid Fhlóndras go hÉirinn.
In ainneoin suíomh eachtrannach an scéil, is léir gur cuid de shean-nós miotaseolaíocht na hÉireann é an scéal seo. Ní hionann is seanscéalta Artúraíochta, feictear draíocht agus geasa ann. Ní fhágtar san Eachtra ach lua don rí faoin teideal 'Rí an Domhain'.
Ábhar
Tháinig Ridire an Lóchrainn, draoi, chuig ritheach Artúir, an Halla Dearg, agus thosaigh sé ansin i mbun agallamh doirseoira, de réir an sean-nóis (féach Pa ŵr yw’r porthor?, Cá bhfuil an doirseoir?“). D'iarr sé ansin ar na ridirí eile an chun comhraic, rud a ghlac Balbhuaidh (Gawain) ar an dtoirt. Ar tóir a chéile comhraic, bhuail Balbhuaidh le Máirín agus eireaball agus cluasa giortaithe aige, a chuaigh leis sa tseilg. Is é an madra úd go deimhin Alastrann Iongantach (iontach), rí rí na hIndia, a bhí curtha faoi draíocht agus cithréim fágtha air ag a leasdeartháir. Agus cá a bhí ann dá leasdeartháir ach Ridire an Lóchrainn, agus iad ar a thóir.
Cosúil le hImmram, vvv an seilg ó oileán go hoileán, agus der Ritter der Laterne a bhuí lena chumais draíochta, rachadh an Ridire i bhfolach faoi bhrat ceo (féth fíada). Thaistil siad chomh fada is an Éigipt agus an India, ach i ndeireadh na dála, cuireadh iachall ar an draoi Alastrann a athrú ar ais chuig a riocht álainn féin.
Scagaire polaraithe
Scagaire a tharchuireann solas atá polaraithe i dtreo ar leith. Úsáidtear é i bhfótagrafaíocht chun frithchaitheamh spéaclach ó dhromchlaí neamh-mhiotalacha a fholú agus gile na spéire a laghdú. Feidhmeanna eile sa steiréascópacht, anailís struis is fótaimicreagrafaíocht struchtúr mianrach.
Seán de Brún
Is iománaí é Seán de Brún, nó Jack Browne mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é sa bhliain 1993. Is as Contae an Chláir é.
Seachtain Faisin Nua-Eabhrac
mion|Siúlann an sármhainicín Liu Wen, an t-ardán taispeána agus í ag mainicíneacht dearaí ón dearthóir Diane von Fürstenberg ag Seachtain Faisin Nua-Eabhrac 2013. Is sraith leathbhliantúil d'imeachtaí i Manhattan í Seachtain Faisin Nua-Eabhrac (SFNE), a reáchtáiltear i mí Feabhra agus mí Mheán Fómhair gach bliain, a mhairfidh 7-9 lá de ghnáth nuair a thaispeántar bailiúcháin faisin idirnáisiúnta do cheannaitheoirí, don phreas agus don phobal i gcoitinne. Is ceann de na ceithre seachtaine faisin mhóra é a bhfuil ar fud an domhain, tugtar na "4 Mhór" orthu, in éineacht leo súid i bPáras, Londain, agus Milano. Chruthaigh Comhairle Dearthóirí Faisin Mheiriceá (CDFM) an coincheap nua-aimseartha láraithe de "Seachtain Faisin Nua-Eabhrac" i 1993, cé go raibh cathracha cosúil le Londain ag baint úsáide as ainm a gcathair cheana féin in éineacht leis na focail seachtain faisin sna 1980í. Bunaíodh SFNE ar shraith imeachtaí i bhfad níos sine ar a dtugtar "Seachtain an Phreasa", a bunaíodh i 1943. Ar scála domhanda, bíonn an chuid is mó den taispeántas gnó agus díolacháin-dhírithe agus roinnt taispeántas couture ar siúl i gCathair Nua-Eabhrac.
Príomhábhar
mion|300x300px| Lá Oscailte do thaispeántas faisin i Nua-Eabhrac, a fheictear san iris Harpers Bazaar ó thús an 20ú haois, réamhtheachtaí Sheachtain Faisin Nua-Eabhrac an lae inniu Chruthaigh Eleanor Lambert an chéad Sheachtain Faisin Nua-Eabhrac i 1943. Bhí sí ina stiúrthóir preasa ar an gcéad eagraíocht chur chun cinn de chuid thionscal faisin Mheiriceá, an New York Dress Institute.
Tugadh "Seachtain an Preas" ar an ócáid, an chéad seachtain faisin eagraithe ar domhan, agus cruthaíodh é chun aird a tharraingt ar shiúl ó fhaisean na Fraince le linn an Dara Cogadh Domhanda, nuair nach raibh an dream ó thaobh istigh na tionscail faisin in ann taisteal go Páras chun taispeántas faisin na Fraince a fheiceáil. Bhí sé i gceist freisin dearthóirí Mheiriceá a thaispeáint d' iriseoirí faisin, a thug neamhaird ar nuálaíocht faisin na Stáit Aontaithe.
D’éirigh go han-mhaith le Seachtain an Preas i Nua-Eabhrac, agus bhí faisin Mheiriceá le feiceáil níos minice in irisí faisin mar Vogue, a bhí líonta de ghnáth le dearaí Francacha.
Faoi lár na 1950í, tugadh "Seachtain Phreasa Nua-Eabhrac" ar an imeacht. Ba é Earrach 1951 (a tionóladh Feabhra 1951) an 16ú Seachtain Preasa Bhliantúil i Nua-Eabhrac.
Comhdhlúthú mar "7ú ar an Séú"
Sa bhliain 1993, chomhdhlúthaigh an CDFM, faoi stiúir an t-uachtarán Stan Herman agus an stiúrthóir feidhmiúcháin Fern Mallis, na himeachtaí ar fud na cathrach ar a dtugtar "Seachtain Faisin Nua-Eabhrac" trí iad a chur ar stáitse i gcnuasaigh de phubaill bhána i bPáirc Bryant. Rinneadh an t-imeacht a bhrandáil leis an trádmharc "7th on Sixth".
21ú haois
Go hidirnáisiúnta, tá an chuid is mó den taispeántas gnó agus díolacháin-dhírithe agus roinnt taispeántas couture ar siúl i gCathair Nua-Eabhrac ó 2010. Tá an bhéim, áfach, ar bhonn leanúnach airgeadais. Cuireann an pobal dearadh faisin LADT go mór le treochtaí faisin a fhógairt, agus tá tionchar mór ag daoine cáiliúla draig ar Sheachtain Faisin Nua-Eabhrac.
Suíomh reatha
Is é an príomhshuíomh do Sheachtain Faisin Nua-Eabhrac ná Stiúideonna an Earraigh ag 50 Sráid Varick i Manhattan Íochtarach. I measc na láithreacha tá carnabhail cois na farraige, críochfoirt athchóirithe iarnróid agus iar-oifig an phoist.
Imeachtaí suntasacha eile
deas|mion| Bealach isteach lasmuigh, 2009
2014
I mí Feabhra 2014, rinneadh an Dr. Danielle Sheypuk an chéad mhainicín i gcathaoir rothaí a bhí i dtaispeántas do Sheachtain Faisin Nua-Eabhrac; bhí sí ag mainicíneacht don dearthóir Carrie Hammer.
I mí Mheán Fómhair 2014, ba í Karen Crespo an chéad ampúití ceithre huaire le siúl ag Seachtain Faisin Nua-Eabhrac, do Carrie Hammer freisin.
Lios MoFhèige
clé|250px|thumb|Lios MoFhèige
Seachtain Faisin Nua-Eabhrac
2014
Ar an 12 Nollaig, 2014, d’fhormheas cúirt stáit i Nua-Eabhrac socrú i ndlí dlí a rinne gníomhaithe pobail maidir le cibé an sárú ar fhoirceadal iontaobhais an phobail é pubaill Sheachtain Faisin Mercedes-Benz a cheadú i bPáirc Damrosch. De réir an tsocraithe, d'aontaigh Cathair Nua-Eabhrac, Roinn Páirceanna agus Áineasa Chathair Nua-Eabhrac, agus Lincoln Centre for the Performing Arts gan a gconradh le IMG a athnuachan. Mar thoradh air sin, ba é Seachtain Faisin Mercedes-Benz Feabhra 2015 an ceann deireanach a bhí ar siúl i bPáirc Damrosch.
Sa bhliain 2014, rith Stát Nua-Eabhrac reachtaíocht ag ainmniú mainicíní faoi 18 mbliana d'aois mar thaibheoirí leanaí, rinne seo teorannú ar na tréimhsí oibre gur féidir leo obair agus bhí breis cáipéisí ag teastáil.