cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Crystal Swing
Is grúpa ceoil é Crystal Swing. Is as Mainistir na Corann iad. Tá triúr sa ghrúpa, Máire, Derek agus Dearbhla de Búrca. Seinneann siad ceol tuaithe. Tháinig clú agus cáil orthu nuair a chonaic Ellen DeGeneres físean ceoil dá gcuid ar YouTube. Ar an 12 lá de mhí Márta, 2010, chuaigh siad ar The Late Late Show le Ryan Tubridy, agus tar éis sin, bhí aithne ag gach duine orthu. Ag deireadh an mhí, chuaigh siad ar The Afternoon Show, Xposé, agus Ireland AM. Ar an 6ú la d'Aibreán, chuaigh siad go Meiriceá, agus chuaigh siad ar The Ellen DeGeneres Show. Craoladh an clár ar an 12ú la d'Aibreán 2011 i Meiriceá.
Neale Fenn
Is iarimreoir sacair é Neale Fenn a rugadh ar an 18 Eanáir 1977 i Londain, Sasana. Ionsaitheoir a bhí ann.
D'imir sé le Tottenham Hotspur, Peterborough United, Waterford United, Cork City, Bohemians, Dundalk agus Shamrock Rovers.
Uathphíolóta
Is é is uathphíolóta ann ná gléas teicniúil - meicniúil, leictreonach nó hiodrálach - a úsáidtear le gléas siúil nó cóir thaistil, eitleán ach go háirithe, a threorú nó a choinneáil ar a seanbhealach gan aon duine a bheith ag teastáil lena oibriú.
Nuair a thosaigh an t-aerthrácht agus an t-aeriompar ag teacht ar an bhfód, b'éigean don phíolóta an t-eitleán a oibriú agus a airde a choinneáil uirthi gan stad gan staonadh. Is luath a thuirseofá den chineál sin oibre, agus mar sin, bhí sás teicniúil ag teastáil a d'fhreastlódh ar chuid de ghnáthaimh na heitleoireachta go huathoibríoch.
Tháinig an chéad uathphíolóta le haghaidh eitleáin in úsáid sa bhliain 1914. B'é an gnólacht úd Sperry Corporation a d'fhorbair é ón mbliain 1912 ar aghaidh. Sa bhliain 1914, thaispeáin Elmer Sperry, bunaitheoir an chomhlachta, go raibh sé chomh muiníneach as a ghléas is go bhféadfadh sé a lámha a choinneáil san aer agus é ina shuí i gcábán an eitleáin. Sa chéad uathphíolóta seo, bhí léaslíne thacair ghíreascópach agus compás maighnéadach nasctha le stiúir, ardaitheoir agus ailearáin a bhí á n-oibriú go hiodrálach. Cheadaigh sé don eitleán a seanbhealach a choinneáil de réir compáis gan chuidiú ón eitleoir. Mar sin, bhain sé ochtó faoin gcéad de ghnáthoibreacha na heitilte de ghuailleacha an duine. Inniu féin, is é an cineál seo uathphíolóta is mó a úsáidtear.
Na huathphíolótaí a bhíonn ar bhord eitleáin an lae inniu, is follasach go bhfuil siad i dtuilleamaí bogearraí ríomhaire, agus iad in ann an eitilt a dhéanamh ó rúidbhealach go rúidbhealach, idir dhul in airde, thaisteal, agus thuirlingt, ionas nach bhfágtar faoin eitleoir féin go bunúsach ach an t-inleadh a dhéanamh. Ar ndóigh, níl na huathphíolótaí ábalta imeachtaí nua nó dainséaracha a láimhseáil chomh haclaí leis an duine daonna, ach ón taobh eile de, ní bhíonn an píolóta daonna ábalta breosla a spáráil mar a bhíonn na huathphíolótaí.
Antóin Ó Dálaigh
Is iarimreoir iomána é Antóin Ó Dálaigh (Béarla: Anthony Daly) a rugadh sa bhliain 1970 i nDroichead an Chláir, Contae an Chláir, atá ag obair anois ina bhainisteoir ar fhoireann idirchontae iománaíochta Bhaile Átha Cliath.
Chuaigh sé isteach sa bhainisteoireacht don chéad uair le foireann idirchontae an Chláir, agus chaith sé trí bliana idir 2003 agus 2006 i gceannas orthu. Ina dhiaidh sin, ghlac sé post i gContae Chiarraí leis an gclub Cill Mhaoile.
Ina ghairmréim mar iománaí idirchontae, d'imir sé leis a chlub Droichead an Chláir i gContae an Chláir agus le foireann sinsir an Chláir idir na blianta 1990 agus 2000. Tá Craobh na hÉireann buaite aige faoi dhó, agus roghnaíodh é mar dhuine de Sárimreoirí na Bliana sna blianta 1994, 1995 agus 1998.
Bíonn sé le feiceáil uaireanta mar shaineolaí ar an gclár spóirt Éireannach The Sunday Game.
Thomas Finlay (Cumann na nGaedheal)
Polaiteoir Éireannach ab ea Thomas Finlay (11 Deireadh Fómhair 1893 – 22 Samhain 1932). Bhí sé ina bhall de Chumann na nGaedheal.
Gearánaí
Is é an gearánaí (nó an gearánach) an páirtí i gcúis dlí a bhfuil an chaingean tionscanta aige - is é sin, an duine a "chuir an dlí" ar an gcosantóir. Mar shampla, is féidir go bhfuil sé thíos le coir, agus é ar lorg réiteach dlí. Má éiríonn leis, beidh breithiúnas na cúirte fabhrach dó, agus ansin, tabharfaidh an chúirt an t-ordú cúirte is cuí.
Confident (albam Demi Lovato)
Is é Confident an chúigiú halbam ón amhránaí Demi Lovato, scaoilte ar an 16 Deireadh Fómhair 2015.
Neale Donald Walsch
Is údar spioradaltachta é Neale Donald Walsch a scríobh an tsraith 10 leabhar Conversations with God. Is aisteoir, sríbhneoir scripte scannán agus aoichainteoir é freisin.
Rugadh Neale Donald Walsch ar 10 Meán Fómhair 1943 i Milwaukee i Wisconsin sna Stáit Aontaithe. Tógadh é mar Chaitliceach. Tá sé pósta leis an bhfile Em Claire. Tá naonúr páistí aige.
Foilsíodh a chéad leabhar Conversations with God, An Uncommon Dialogue Book 1 i 1995. Leabhar sárdhíolta go hidirnáisiúna a bhí ann agus shroich sé an liosta sárdhíolta de chuid an New York Times agus d'fhan sé ann ar feadh 137 seachtain. D'éirigh go maith leis na leabhair a scríobh sé ina dhiaidh a chéad leabhair freisin, leis 6 cinn eile a bhí ar an liosta sárdhíolta de chuid an New York Times freisin.
Chomhbhunaigh Walsch agus Steve Farrell Humanity's Team in 2003.
Mionnscríbhinn
Is éard is mionnscríbhinn ann ná ráiteas nó cáipéis a thugtar faoi mhionn. Go tipiciúil, is é an rud a bhíonn i gceist le mionnscríbhinn ná fianaise a chuireann an finné ar fáil don chúirt.
Neale Donald Walsch
Leabhair
The Power of Love (albam Sam Bailey)
Is é The Power of Love an chéad albam ó Sam Bailey. Scaoileadh é ar an 21 Bealtaine, 2014.
Mionnscríbhinn
Le go mbeadh an mhionnscríbhinn bailí ó thaobh an dlí de, ní mór do Choimisinéir na Mionn a bheith i láthair agus an finné ag tabhairt na fianaise uaidh. Caithfidh an finné an leabhar a thabhairt, is é sin, lámh a chur ar an mBíobla (nó ar an Sean-Tiomna, más Giúdach é), agus focail an mhionna a labhairt i ndiaidh an choimisinéara. Mura ligfidh a chuid barúlacha i leith an chreidimh dó an leabhar a thabhairt, is féidir leis an bhfinné a chuid fianaise a thabhairt gan baint don Bhíobla. Sa chás sin, ní thugtar mionnscríbhinn ar an doiciméad, ach dearbhascadh.
Réiteach dlí
Is éard is réiteach dlí ann ná an dóigh a gcuireann an chúirt cearta nó pionóis i bhfeidhm trí ordú cúirte a eisiúint. Mar shampla, má chaill tú suim áirithe airgid de dheasca na coire a rinneadh ort, is é an réiteach dlí ná go n-ordóidh an chúirt don chiontóir an tsuim chéanna airgid a íoc leat.
The Power of Love (albam Sam Bailey)
Camchuairt
Thosaigh The Power of Love ar an 29 Eanáir 2015. Chuaigh Sam Bailey go seacht gcathair dhéag sna Ríocht Aontaithe.
252 (uimhir)
Is é 252 an uimhir nádúrtha tar éis 251 agus roimh 253.
Puma
Comhlacht Gearmánach ilnáisiúnta is ea Puma AG Rudolf Dassler Sport (Puma). Déanann sé feisteas spóirt. Déanann sé geansaithe do chlubanna sacair, Tottenham Hotspur, Lazio, SV Austria Salzburg agus clubanna eile san áireamh. Urraitheoir Usain Bolt is ea é.
Páirc Lúthchleasaíochta
Is í Páirc Lúthchleasaíochta staidiam CLG suite i gContae Ard Mhacha.
Xiléin
Leacht olúil gan dath, meascán de 3 bheinséin isiméireach a fhaightear i dtarra guail. Úsáidtear go minic mar thuaslagóir í, go príomha i gcomhair samplaí don mhicreascóp. Bunábhar i ndéanamh aigéad talach i gcomhair polaiméirí.
The Power of Love (albam Sam Bailey)
Traic Liosta
Is iad seo na hamhráin:
Cíb chrom
Is planda í an chíb chrom (Carex pendula). Tá sé dúchasach i gcuid mhór den Eoraip agus in iarthuaisceart na hAfraice, Madeira agus roinnt áiteanna sa Mheán Oirthear.
Caisleán na Finne
Is sráidbhaile é Caisleán na Finne (Béarla: Castlefin) atá suite i gContae Dhún na nGall, Éire. mion|350px|Caisleán na Finne, lár an tsráidbhaile
The Power of Love (albam Sam Bailey)
Cairteacha
{|
Tomm Moore
Déantóir scannán, beochantóir, agus maisitheoir agus scríbhneoir leabhar grafach Éireannach is ea Thomas "Tomm" Moore a rugadh ar 7 Eanáir 1977 in Iúr Cinn Trá. Is comhbhunaitheoir Cartoon Saloon é, stiúideo beochana agus comhlacht léiriúcháin atá suite i gCill Chainnigh. Is iad an chéad phríomhscannán a rinne sé ná Rún Cheanannais Mhóir (2009), a stiúir sé in éineacht le Nora Twomey, agus Amhrán na Mara (2014). Mhol na léirmheastóirí an dá scannán, agus ainmníodh iad do dhuaiseanna an Acadaimh mar Phríomhscannán Beochana Is Fearr.
254 (uimhir)
Is é 254 an uimhir nádúrtha tar éis 253 agus roimh 255.
Pápa Telesphorus
Ba é Telesphorus an t-ochtú Pápa ar an Eaglais Chaitliceach. Ba as an Róimh é agus ghlac sé an Chríostaíocht.
Béarra
Is leithinis agus barúntacht suite i gContae Chorcaí é Béarra.
Cíb choille
Is planda í an chíb choille.
Seoirsigh
Is grúpa eitneach Eorpach iad na Seoirsigh. Is í Seoirsis a bpríomhtheanga.
Maryland
Stát i Stáit Aontaithe Mheiriceá is ea Maryland (AIF: [ˈmæɹ.ɪ.lənd]) atá suite i lár chósta thoir na tíre, i Réigiún an Lár-Atlantaigh. Tá teorainneacha ag Maryland le Pennsylvania ar an taobh ó thuaidh, le Virginia Thiar ar an taobh thiar, le Delaware agus leis an Aigéan Atlantach ar an taobh thoir agus le Virginia ar an taobh ó dheas. Tá teorainn aige freisin leis an gceantar feidearálach Washington, D.C. arb í príomhchathair na tíre í. Ba le Maryland an talamh sin go stairiúil. Ba é Maryland an seachtú stát a dhaingnigh Bunreacht Mheiriceá. Uaireanta, tugtar mar leasainmneacha air The Old Line State agus The Free State.
Ba é Maryland an chéad áit i Meiriceá ina raibh an tsaoirse reiligiúnach, prionsabal a tugadh isteach i dtréimhse choilíneach an stáit. Shocraigh George Calvert, an chéad Tiarna Baltimore, go mbeadh Maryland ina thearmann do Chaitlicigh Shasanacha a bhí faoi ghéarleanúint.
Is é Maryland ceann de na stáit is lú achar agus is dlúithe daonra sna Stáit Aontaithe. Is í Annapolis príomhchathair an stáit ach is í Baltimore an chathair is mó. Cé go maítear go hoifigiúil gur ainmníodh an stát in ómós don Bhanríon Henrietta Maria, creideann go leor staraithe gur in ómós do Mhuire, máthair Íosa, a d'ainmnigh George Calvert i ndáiríre é sular bhásaigh sé in 1632. Is é Maryland an stát is rachmasaí sa tír, óir is ann atá an meánioncam teaghlaigh is airde.
Tíreolaíocht
32,133.2 ciliméadar cearnach achar Maryland, figiúr is inchomparáide le hachar na Beilge (30,530 km2). Is é an 42ústát is mó, nó an 9ústát is lú, beagnach ar cóimhéid le Haváí.
Peter de Loughry
Polaiteoir Éireannach ab ea Peter de Loughry (4 Feabhra 1868 – 23 Deireadh Fómhair 1931). Bhí sé ina bhall de Chumann na nGaedheal.
Maryland
Tíreolaíocht
Ritheann formhór mór na n-aibhneacha sa stát síos go dtí an Chesapeake, ach is i ndobhardhroim na Mississippi atá cuid d'iarthar Chontae Garrett, an contae is sia siar sa stát. Tá an pointe in airde sa stát, Sliabh Chnámh Droma nó Backbone Mountain, lonnaithe i gcúinne iardheiscirt Chontae Garrett chomh maith, gar d'uiscí uachtair na Potomac.
Áirse Éigipteach Mhic Néill
Is droichead suite i gContae Ard Mhacha é Áirse Éigipteach Mhic Néill.
255 (uimhir)
Is é 255 an uimhir nádúrtha tar éis 254 agus roimh 256.
Broomtown, Alabama
Is sráidbhaile i gContae Cherokee, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá é Broomtown. Bhí 182 duine a bheith ina gcónaí sa tsráidbhaile sa bhliain 2010.
Fáinne Cnoc Shliabh gCuillinn
deas|250px|thumb|Fáinne Cnoc Shliabh gCuillinn Is limistéar sáráilleachta nádúrtha suite i gContae Ard Mhacha é Fáinne Cnoc Shliabh gCuillinn.
Ostaraigh
Is náisiún Gearmánach agus grúpa eitneach iad na hOstaraigh (Gearmáinis: Österreicher), tá siad dúchasach don Ostair (na linne seo) agus don Tioróil Theas a roinneann i bpáirt cultúr na hOstaire, sliochtach na hOstaire, agus stair na hOstaire. Is í an Ghearmáinis a bpríomhtheanga.
Wedlease
Is éard is wedlease ann ná téarma Béarla do phósadh sealadach.
Airméanaigh
Is grúpa eitneach Áiseach iad na Airméanaigh. Is í an Airméinis a bpríomhtheanga.
Cosantóir (dlí)
I gcúrsaí dlí is é an cosantóir an páirtí ar cuireadh an dlí air nó atá á chúiseamh. Tugtar cúisí air más coir atá i gceist.
Garb mac Stairn
I scéal béaloidis eile de chuid na nGarbhchríoch, fathach a raibh cónaí air sa cheantar ab ea Garbh Mac Stairn. Rinne Cú Chulainn iarracht a tharbh geal a ghoid. Chuaigh Cú Chulainn faoi bhréagriocht tréadaí isteach sa teach, agus isteach ar na ceithre boinn i leaba bhean choibhche Ghairbh, agus cheap sí gur naíonán a bhí ann.
Deirtear chomh maith gurb ionann Garbh mac Starn agus Suaran mac Starno, rí na Lochlannach, nó an bunús de, sna saothair le James Macpherson luaite le hOisín.
Urghaire
Is éard is urghaire ann ná ordú cúirte a éilíonn ort rud éigin ar leith a chur i gcrích nó staonadh ó rud éigin ar leith a chur i gcrích nó a chleachtadh. Má dhéanann tú neamhshuim den urghaire, féadfar pionós a ghearradh ort. I dteanga an dlí, deirtear go n-eisíonn an chúirt urghaire.
Celebrity Big Brother 19
Is comórtas réaltacht teilifíse é Celebrity Big Brother, a tosaíodh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2001. Thosaigh an naoú sraith déag ar an 3 Eanáir, 2017 agus chríochnaigh sé ar an 3 Feabhra 2017.
257 (uimhir)
Is é 257 an uimhir nádúrtha tar éis 256 agus roimh 258.
Gleann Arma Íochtarach
Is baile fearainn suite i gContae Aontroma é Gleann Arma Íochtarach.
Bitheolaíocht dhaonna
Is éard atá i gceist le bitheolaíocht dhaonna ná staidéar an bitheolaíocht, antraipeolaíocht agus leigheas a dhéileálann le sláinte agus saol daoine.
Michael Connolly
Polaiteoir Éireannach ab ea Michael Connolly (1860–1945). Bhí sé ina bhall de Chumann na nGaedheal.
Magdi Habib Yacoub
Máinlia cairdiatóracsach a rugadh i gCaireo is ea Magdi Habib Yacoub (r. 16 Samhain 1935). Is de theaghlach Coptach é. Rinne sé staidéar ag Ollscoil Caireo. D'oibrigh sé sa Bhreatain. Chaith sé seal ag teagasc agus ag cleachtadh in Chicago agus sa Nigéir freisin. Duine de na ceannródaithe in athphlandáil an chroí is na scamhóg. Chuir sé carthanas ar bun, Chain of Hope, a chuireann máinliacht le fáil do pháistí.
Katyn
Is baile beag in iarthar na Rúise é Katyn, suite in aice le Smolensk.
Eirleach Katyn
Nuair a d'ionsaigh arm na Gearmáine an Pholainn i Mí Mheán Fómhair 1939, tháinig na Sóivéadaigh isteach ón taobh eile, agus sa deireadh, chuaigh críochdheighilt ar an bPolainn de réir na teorann a bhí socraithe ag an nGearmáin agus ag an Aontas Sóivéadach roimhe sin. Bhí an Pholainn cloíte ag an nGearmáin agus ag an Aontas Sóivéadach araon, agus fágadh cuid mhór saighdiúirí Polannacha i mbraighdeanas sa Rúis.
clé|thumb|An sléacht Ar an 5 Márta 1940, shínigh Lavrentiy Beriya, ceannasaí na bhfórsaí slándála san Aontas Sóivéadach, ordú chun na mílte oifigeach agus sibhialtach Polannach a mharú faoi cheilt. Déanadh cuid mhaith den dúnmharú i coillte Katyn. Is deacair a rá cé mhéad a maraíodh ansin, ach is dócha go raibh timpeall ocht míle oifigeach airm agus 21,768 daoine go hiomlán idir Katyn agus áiteanna eile.
Le blianta fada, shéan an rialtas Sóivéadach go ndearnadh eirleach ann, ach faoi dheireadh, sa bhliain 1990, d'admhaigh siad gur cuireadh an marú i gcrích faoi orduithe Sóivéadacha.
Timpiste Aeir
Fuair Lech Kaczynski (uachtarán na Polainne ó 2005 go 2010) agus 130 daoine eile bás i dtubaiste aeir sa Rúis ar an 10ú lá de mhí Aibreáin, 2010, le 130 daoine eile, is iad ag taisteal go cuimhneachán in Katyn.
Ceannairc ar an mBounty
deas|250px|thumb|Ceannairc ar an mBounty Tharla Ceannairc ar an mBounty ar an 28 Aibreán 1789 le Fletcher Christian agus William Bligh i gceist.
Cairbrigh Thoir, an Roinn Thoir
Barúntacht suite i gContae Chorcaí is ea Cairbrigh Thoir, an Roinn Thoir.
Carn Domhnach
Is baile é Carn Domhnach (Béarla: Carndonagh) atá suite i gContae Dhún na nGall, Poblacht na hÉireann.
Sa bhliain 2016, bhí 2,471 dhuine ina gcónaí sa bhaile. Déantar cur síos ar athruithe ins an daonra ins na blianta anuas ins an tábla seo thíos:
William Aird
Polaiteoir Éireannach ab ea William Aird ( - 31 October 1931). Bhí sé ina bhall de Chumann na nGaedheal.
Rason
Cathair in oirthuaisceart na Cóiré Thuaidh is ea Rason nó go dtí an bhliain 2000 Rajin-Sǒnbong. Tá calafort ann a fhanann gan oighear sa gheimhreadh. Mar gheall air sin agus cóngaracht Rason do theorann na Rúise agus Síne, úsáidtear Rason go minic le gual agus earraí ón dá áit a chur thar lear. Tá stádas mar limistéir geilleagrach speisialta ag Rason. Tá 196,954 duine ina gcónaí ann.
Nahr al-Auja
Abhainn is ea Nahr al-Auja (Araibis: نهر العوجا), Eabhais:,נחל הירקון‬ Nahal HaYarkon;) i lár Iosrael. Is ag Teil Afek (Antipatris) atá foinse na habhann ar fáil, taobh ó thuaidh de Petah Tiqwa (Araibis:سرکاری). Ritheann sí trí Gush Dan, (Araibis: غوش دان), agus Páirc Yarkon, i dTel Aviv isteach ar an Mheánmhuir. Is í an Nahr al-Auja an abhainn chósta is mó in Iosrael, ag 27.5 km ar fhad.
Stair
D'fhreastail an Nahr al-Auja mar teorann theas Vilayet (limistéar riaracháin) Bhéiriút, le linn tréimhse dheireanach na nOtamánach.
Tá ainm Araibise na habhann 'Nahr al-Auja' (an abhainn a lúbann), roinnte le Wadi Auja, sruth beag eile a sreabhann isteach chuig  Ghleann na hIordáine, ó thuaidh de Ireachó. De bharr an comhtharlú sin, le linn an chéad Chogadh Domhanda thángthas ar an téarma  líne an dá Auja, a thagraíonn don líne straitéiseach a nascann an dá abhainn ghleannta agus a bhí glactha ag fórsaí sluaíochta an Ghinearáil Allenby, le linn a luathghluaiseacht chun tosaigh sa bhliain 1918, i gcoinne fhórsaí na nOtamánach.
Seosamh Ó Déin
Is imreoir iomána Éireannach é Seosamh Ó Déin (Béarla: Joe Deane) a rugadh i gContae Chorcaí ar an 15 Samhain 1977. Imríonn sé fós leis a chlub áitiúil i gCill Ia, agus bhí gairmréim fhada agus rathúil aige le foireann idirchontae Chorcaí idir 1996 agus 2008, tréimhse inar bhuaigh sé gach duais atá ar fáil sa spórt.
Dheimhnigh bainisteoir nua an chontae Donncha Breathnach go bhfuil sé scortha ón imirt, agus é faoi agallamh ar an 20 Aibreán 2009. Níor ghlac "Deano", mar a thugann siad air, aon pháirt sa tSraith Náisiúnta sa bhliain 2009.
Spring Garden, Alabama
Is sráidbhaile i gContae Cherokee, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá é Spring Garden. Bhí 238 duine a bheith ina gcónaí sa tsráidbhaile sa bhliain 2010.
Gleann Arma Uachtarach
Is barúntacht suite i gContae Aontroma é Gleann Arma Uachtarach.
259 (uimhir)
Is é 259 an uimhir nádúrtha tar éis 258 agus roimh 260.
Edmond Carey
Polaiteoir Éireannach ab ea Edmond Carey (6 Márta 1883 – 26 Márta 1943). Bhí sé ina bhall de Chumann na nGaedheal.
Cíb na bpaidríní
Is planda í cíb na bpaidríní (Carex pilulifera) a fhásann i móintigh, coillte agus talaimh fhéaraigh in iarthar na hEorpa. Fásann sí go 30 cm (12 orlach) ar airde, le 2–4 spíce baineann agus 1 spíce fireann i ngach bláthú de chuid an phlanda. Cromann na gais seo de réir mar a aibíonn na síolta. Ansin bailíonn agus scaipeann seangáin den speiceas Myrmica ruginodis na síolta.
Coptaigh
deas|250px|thumb|Coptaigh Is grúpa eitneach-reiligiúnach Tuaidh-Afracach iad na Coptaigh. Is í an Choptais agus an Araibis a bpríomhtheangacha.
260 (uimhir)
Is é 260 an uimhir nádúrtha tar éis 259 agus roimh 261.
Mása Ríona Íochtarach
Is barúntacht suite i gContae Aontroma é Mása Ríona Íochtarach.
261 (uimhir)
Is é 261 an uimhir nádúrtha tar éis 260 agus roimh 262.
John McCann
Polaiteoir Éireannach ab ea John McCann (17 Meitheamh 1905 – 23 Feabhra 1980). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Puinseábaigh
mion|clé|250x250px|Puinseábaigh Is grúpa eitneach Áiseach iad na Puinseábaigh. Is í an Phuinseáibis a bpríomhtheanga.
Sábhsheisc
Is planda í an sábhsheisc.
Poll dubh Chalcúta
clé|250px|mion|Poll dubh na Calcúta Príosún beag nó doinsiún ab ea Poll dubh na Calcúta ina chur Siraj ud-Daulah, an Nawab Bheangál 64 saighdiúirí Briotanacha faoi ghlas, agus fuair 43 acu bás mharaigh ar an oíche den 20 Meitheamh 1756 é Poll dubh na Calcúta.
Na hOileáin Fhilipíneacha
Is tír san Áise í Poblacht na nOileán Filipíneach (Filipínis: Republika ng Pilipinas - fuaimnítear an focal ng mar nang). Is í Mainile príomhchathair na nOileán Filipíneach, ach tá 7,641 oileán san oileánra Filipíneach, agus tá tailte na n-oileán seo timpeall trí chéad míle ciliméadar cearnach ar achar.
Labhraíonn muintir na nOileán Filipíneach teangacha bundúchasacha a bhaineann leis an bhfine Astrainéiseach. D'fhág daoine de phór Síneach, Spáinneach, Meiriceánach agus Arabach a sliocht ar na hoileáin chomh maith.
B'é Ruy López de Villalobos a d'ainmnigh na hoileáin as an Rí Spáinneach Pilib a Dó. Chuir na Spáinnigh a gcumhacht i bhfeidhm ar na hoileáin sa bhliain 1565, agus mhair an coilíneachas Spáinneach go dtí an Réabhlóid Fhilipíneach sa bhliain 1896. Shealbhaigh na Stáit Aontaithe na hOileáin Fhilipíneacha i ndiaidh Chogadh Mheiriceá agus na Spáinne sa bhliain 1898. Fuair na hOileáin Fhilipíneacha neamhspleáchas mar Phoblacht sa bhliain 1946.
Tá cultúr na bhFilipíneach go mór faoi thionchar an Iarthair. Is é an Caitliceachas an reiligiún is tábhachtaí sna hoileáin, agus labhraítear an Béarla go forleathan. Is teanga oifigiúil é, chomh maith leis an teanga Filipínis, is é sin, an leagan caighdeánaithe den Tagálaigis. Cé go raibh na Spáinnigh i seilbh na n-oileán ar feadh na gcéadta bliain, níl stádas oifigiúil ag an Spáinnis a thuilleadh, agus níl an teanga féin ó dhúchas ach ag dornán beag de dhaoine. Tá na leaganacha fásteangaithe den Spáinnis, ar a dtugtar Chavacano, i bhfad níos tábhachtaí mar ghnáthurlabhraí pobail sna hOileáin Fhilipíneacha ná an Spáinnis chaighdeánaithe.
Stair
Bhí daoine daonna ina gcónaí i bPalawas sna hOileáin Fhilipíneacha chomh fada siar le leathchéad míle bliain ó sin, mar a deir na seandálaithe. Tháinig na hAstrainéisigh, sinsir na bhFilipíneach comhaimseartha, go dtí an t-oileánra dhá mhíle go leith de bhlianta roimh bhreith Chríost, agus b'i dtuaisceart an oileáin úd Luzon ba thúisce a chuir siad fúthu. Sular bhain na hEorpaigh amach an chearn seo den domhan, bhí na tradálaithe Moslamacha, Indiacha agus Síneacha anseo cheana, agus iad i dteagmháil le muintir na n-oileán le fada an lá.
B'é Fernão de Magalhães an chéad taiscéalaí ón Iarthar a tháinig ar cuairt ar na hoileáin, sa bhliain 1521, agus é díreach ag tabhairt an chéad turas timpeall an Domhain. Níor tháinig sé slán as, nó is amhlaidh gur chuir sé ladar i gcúrsaí polaitíochta na dtaoiseach áitiúil in oileán Cebu, agus fuair sé bás i gcath a tharraing a chuid scéimeanna anuas air. Thit sé ar chrann Juan Sebastián Elcano iarsmaí na sluaíochta a thabhairt abhaile.
Sa bhliain 1565, tháinig Miguel López de Legazpi go dtí na hoileáin. B'eisean a bhunaigh an chéad áitreabh Spáinneach ansin. I rith an chéad trí chéad bliain eile, d'iompaigh muintir na n-oileán leis an gCaitliceachas faoi thionchar na misinéirí Spáinneacha, ach san am sin, ba mhinic a d'éirigh na bundúchasaigh amach in aghaidh na Spáinne, agus thairis sin, bhí na cumhachtaí coilíneacha eile ag coinneáil saighdiúirí na Spáinne gnóthach lena gcuid iarrachtaí teacht i seilbh na n-oileán nó fód éigin a dhéanamh iontu. Thar aon rud eile, d'éirigh leis na Sasanaigh príomhchathair na n-oileán a fhorghabháil le linn Chogadh na Seacht mBlian. Bhí na hOileáin Fhilipíneacha á rialú ó Mheicsiceo, áit a raibh suíochán Leas-Rí na Spáinne Nua, go dtí an bhliain 1821, nuair a bhain Meicsiceo amach an neamhspleáchas. Ina dhiaidh sin, bhí na hoileáin á rialú go díreach ó Mhaidrid. hOsclaíodh na hOileáin don trádáil dhomhanda ar an 6ú lá de Mhí Mheán Fómhair 1834.
Stéaróideach
thumb|right|400px|Samhail mhaide den stéaróideach [[lanosterol. Léiríonn líon iomlán na gcarbón a bhunús trítheirpéinóideach.]] Is éard is stéaróideach ann ná lipid theirpéinóideach arb é a príomhthréith a chroí steréin agus grúpaí feidhmiúla breise. Tá a croí comhdhéanta de struchtúr carbóin de cheithre fáinní comhleáite: trí fáinní cioglaiheacsán agus fáinne amháin cioglaipeintáine. Athraíonn na stéaróidigh de réir na grúpaí feidhmiúla a ghabhann leis na fáinní seo agus staid ocsaídithe na bhfáinní.
Na hOileáin Fhilipíneacha
Stair
thumb|left|Léarscáil Nuair a bhí an naoú haois déag ag druidim chun deireanais, thosaigh gluaiseacht bholscaireachta sa Spáinn féin ag éileamh leasuithe agus feabhsuithe sna hOileáin agus ag déanamh gearáin faoin éagóir a bhí na misinéirí a imirt ar na bundúchasaigh. Ní raibh na Spáinnigh sásta a gceart a thabhairt do na Filipínigh, áfach. D'fhill José Rizal, príomhghníomhaí na gluaiseachta, go dtí na hOileáin agus rinne sé iarracht na leasuithe sóisialta a chur chun cinn go háitiúil. Bhí na húdaráis barúlach gur réabhlóidí dainséarach amach is amach a bhí ann, agus cuireadh chun báis é sa bhliain 1896. Mar sin féin, bhí an réabhlóid ar cois cheana. Chuir baill an chumainn réabhlóidigh úd Katipunan rialtas dá gcuid féin ar bun sna hOileáin sa chéad bhliain tar éis bhás Rizal. B'é Emilio Aguinaldo a bhí i gceannas ar an rialtas, agus is é an meas atá ag na Filipínigh air inniu ná gurbh eisean a bhí ar an chéad Uachtarán ar an tír, cé nach bhfuair a rialtas aitheantas ó na tíortha coimhthíocha riamh.
Stéaróideach
Tarlaíonn raon leathan de chomhdhúile ceimiceacha go nádúrtha i bplandaí, in ainmhithe, agus i bhfungais.
Na hOileáin Fhilipíneacha
Stair
Sa bhliain 1898, chuir na Meiriceánaigh ladar i gcúrsaí na nOileán. Roimhe sin, bhí sé éirithe ina chogadh idir na Meiriceánaigh agus na Spáinnigh faoi Chúba, agus ina dhiaidh sin, d'fhairsing an cogadh céanna go dtí na hOileáin. Ar dtús, chloígh cabhlach na Meiriceánach na Spáinnigh i gcath farraige i mBá Mhainile, rud a thug a dhóthain misnigh d'Aguinaldo poblacht neamhspleách a ghairm de na hOileáin Fhilipíneacha. Nuair a shínigh na Spáinnigh is na Meiriceánaigh conradh síochána, áfach, níor tugadh aitheantas don phoblacht seo ar aon nós. A mhalairt ar fad, ghéill an Spáinn na hOileáin do na Stáit Aontaithe mar choilíneacht. Chuir na Filipínigh troid ar na Meiriceánaigh ina dhiaidh sin, leis an bhfód a sheasamh ar son a saoirse, ach ní raibh gar ann. Rug na trúpaí Meiriceánacha ar Aguinaldo ar an 23 Márta 1901, ach níor tháinig deireadh leis an gcogaíocht i gceart roimh an mbliain 1913.
Aeradróm Mhic Easmainn
Is aeradróm suite i gContae Átha Cliath Theas é Aeradróm Mhic Easmainn, lonnaithe i mBaile Dhónaill, thart ar 16 Km siar siar ó dheas ó Chathair Bhaile Átha Cliath, agus 94m os cionn leibhéal na farraige.
Na hOileáin Fhilipíneacha
An Dara Cogadh Domhanda
Tháinig athrú stádais ar an tír sa bhliain 1935, nuair a hiompaíodh ina Comhlathas í, nó fuair na Filipínigh rialtas dúchais áirithe ansin. Bhí tuilleadh saoirse ar na bacáin, ach ansin, thosaigh an Dara Cogadh Domhanda, agus d'fhorghabh na Seapánaigh na hOileáin ar fad. I ndiaidh do na Seapánaigh an cogadh a chailleadh, áfach, d'fhógair na Filipínigh poblacht neamhspleách ar an 4 Iúil 1946.
Benigno agus Ninoy Aquino
mion|"Ninoy" Aquino Ar an 21 Lúnasa 1983, feallmharaíodh ceannaire an fhreasúra, Benigno "Ninoy" Aquino ag aerfort Mhainile. Bhí sé ar deoraíocht san Stáit Aontaithe ó 1980 go dtí 1983. Ní raibh sé ach tagtha ar ais nuair a lámhachadh é ar an 21 Lúnasa 1983.
Chuir an dúnmharú fearg ar go leor daoine sna hOileáin, agus iad suite siúráilte gurbh é an tUachtarán Marcos a d'íoc pá na ndúnmharfóirí.
Sa deireadh thiar thall, b'éigean do Marcos an tír a fhágáil, agus gaireadh Uachtarán de Corazón Aquino.
I ndiaidh na réabhlóide seo féin - Réabhlóid EDSA, mar a thugtar uirthi (is ionann EDSA agus Epifanio de los Santos Avenue, an tsráid is mó i Mainile) - níor tháinig mórán feabhais ar chúrsaí na tíre. Nuair a bhí Aquino ina hUachtarán, bhí iar-lucht leanúna Marcos ag bagairt coup d'état uirthi ó am go ham. Na treallchogaithe Cumannacha a bhí ag troid go brúidiúil faoin tuath ó laethanta Marcos anuas, níor éirigh siad as an gcath i ndiaidh Réabhlóid EDSA, agus mar aisfhreagra, tháinig gluaiseacht fhoréigneach fhrith-Chumannach, Alsa Masa, ar an bhfód agus í ag ionsaí is ag marú daoine éigiontacha go minic ar an tsiocair gur "Cumannaigh" a bhí iontu. Níos déanaí, thosaigh an mionlach Moslamach féin ag dul chun cearmansaíochta ar an rialtas agus dreamanna treallchogaíochta a chur ar bun.
Fidel Ramos, 1997
Bhisigh cúrsaí geilleagair na tíre beagáinín i mblianta an chéad Uachtarán eile, Fidel Ramos, ach sa bhliain 1997, chuir géarchéim eacnamaíochta na hÁise Thoir an chuid ba mhó den bhiseach seo ar ceal arís. Sa bhliain 2001, chuir Dara Réabhlóid EDSA an chéad Uachtarán eile, Joseph Estrada, as cumhacht. An tUachtarán a tháinig i gcomharbas airsean, mar atá, Gloria Macapagal Arroyo, bhí an-dóchas ag na Filipínigh aisti ar dtús, ach ina dhiaidh sin, thosaigh na gnáthliomhaintí faoi bhreabaireacht agus faoi thoghcháin chóirithe.
Daonra
thumb|410px|Mainile Teangacha Astrainéiseacha is mó a labhraíonn na Filipínigh, agus is de phór Astrainéiseach iad an formhór acu. Tháinig a gcuid sinsear ón Téaváin, a raibh treibheacha Astrainéiseacha ina gcónaí inti sular chuir na Sínigh fúthu ar an oileán sin. Tá dreamanna beaga fágtha ansin ag labhairt teangacha Astrainéiseacha, agus meastar gurb iad na hAmi an dream is gaolmhaire le sinsir na bhFilipíneach. Pobal mionlaigh sa Téaváin is ea na hAmi. Tá dornán beag de Negritos nó d'Aetaigh fágtha sna hOileáin Fhilipíneacha i gcónaí, agus is iadsan na bundúchasaigh a raibh a sinsir-san ag áitreabh na n-oileán roimh theacht na nAstrainéiseach. Thairis sin, tá cuid mhaith Sínigh ag cur fúthu sa tír - 2 % den daonra ar fad - cé go gcreidtear go bhfuil sinsear Síneach amháin, ar a laghad, ag 10 % de mhuintir na nOileán. Tá pobal mór Meiriceánach sa tír chomh maith, ar saighdiúirí nó éasaoránaigh eile iad a bhformhór.
Teangacha
Is iad an Tagálaigis - nó an teanga Pilipino, mar a thugtar uirthi go hoifigiúil - agus an Béarla teangacha oifigiúla na nOileán. Mar sin féin, tá go leor teangacha eile á labhairt timpeall na tíre. Nuair a tugadh an Tagálaigis isteach mar theanga oifigiúil, is dócha nach raibh sí ar an teanga ba líonmhaire cainteoirí dúchais ar aon nós, nó b'í an phríomhchúis leis an stádas seo a thabhairt di ná gurbh í an teanga a bhí á labhairt i Mainile agus máguaird. Teangacha móra eile is ea an teanga Cebuano, an teanga Ilokano, an teanga Hiligaynon, an teanga Waray-Waray, an teanga Kapampangan, an teanga Bikol, an teanga Pangasinan, an teanga Kinaray-a, an teanga Maranao, an teanga Maguindanao, agus an teanga Tausug. Is iad seo na teangacha a bhfuil níos mó ná milliún cainteoirí dúchais acu, ach ar ndóigh, tá cuid mhór mionchanúintí eile ann. Is follasach nach mbíonn difríocht na canúna is na teanga soiléir i gcónaí, agus mar shampla, is minic a ghlacann na Filipínigh féin leis an teanga Cebuano, an teanga Hiligaynon agus an teanga Waray-Waray mar chanúintí aon teanga amháin, mar atá, an teanga Visayan nó Binisaya. Má dhearctar ar na canúintí Visayan mar aon teanga amháin, tá níos mó cainteoirí dúchais ag an teanga sin ná ag an Tagaláigis. Mar sin féin, is é dearcadh na dteangeolaithe ná gur níos mó ná aon teanga amháin atá i gceist, ó bhíonn na teangacha seo sách dothuigthe ag cainteoirí a chéile. Is í an teanga Cebuano an ceann is mó de na teangacha Visayan, agus í ó dhúchas ag fiche milliún duine. In oileán Cebu a labhraítear í, ar ndóigh.
Tá canúintí Sínise á labhairt sna hOileáin Fhilipíneacha freisin. Is í an chanúint is tábhachtaí ná Lan-nang, an leagan áitiúil den chanúint Min Nan. Tháinig sinsir lucht a labhartha ó chúige Fujien in oirdheisceart na Síne. Tá an Chantainis á labhairt sna hOileáin freisin.
Baineann na Moslamaigh Fhilipíneacha úsáid áirithe as an Araibis, toisc gurb í teanga an Chórain í. Is í an teanga Tausug - ceann de na canúintí Visayan - is mó a bhíonn ó dhúchas acu, áfach.
Tá an Béarla á labhairt ag gach Filipíneach a bhfuil léann nó foghlaim ar bith aige - d'fhéadfá an sean-nath cainte Gaeilge "duine a bhfuil léann agus Béarla aige" a úsáid, nó sin é an dearcadh atá ag muintir na nOileán Filipíneach ar an mBéarla - agus is minic a bhaineann siad úsáid as meascán Tagálaigise agus Béarla ar a dtugtar Taglish. An cineál Béarla a chluintear sna hOileáin Fhilipíneacha, is follasach go bhfuil sé go mór mór faoi thionchar na dteangacha áitiúla, ar nós na Tagálaigise. Luíonn sé le réasún gurb ar an gcaighdeán Meiriceánach is mó a bhíonn na Filipínigh ag déanamh aithrise.
Cúpla focal as Béarla na nOileán Filipíneach:
Réigiún Eacnamaíochta na hÚraile
Ceann amháin de chuid na réigiúin eacnamaíochta is ea Réigiún Eacnamaíochta na hÚraile nó Ура́льский экономи́ческий райо́н as Rúisis. thumb|250px|right|Réigiún Eacnamaíochta na hÚraile sa [[Rúis]]
Oilghníomh
Seantéarma dlí é oilghníomh nach n-úsáidtear i ndlí na hÉireann a thuilleadh, ach is é is brí leis ná coir nach bhfuil chomh tromchúiseach leis an bhfeileonacht. Is iad na téarmaí a d'fheicfeá i ndlí na hÉireann inniu ná neamh-thromchion agus cion neamh-inghabhála. Is ionann an dá rud mar choincheap, áfach, agus is féidir "oilghníomh" a thabhairt ar na neamh-thromchionta nó na cionta neamh-inghabhála sa ghnáthchaint.
Tá a leithéid de théarma ann freisin agus mionchion. Úsáidtear an téarma seo go hoifigiúil i mBunreacht na hÉireann, ach níl sé soiléir cad é atá i gceist leis. Is é cleachtas na gcúirteanna ná go ndearctar ar an gcion mar mhionchion, mura féidir príosúnacht níos faide a ghearradh don chiontóir ná dhá mhí déag. Mar sin, is oilghníomh (neamh-thromchion, cion neamh-inghabhála) gach mionchion, ach ní mionchion gach oilghníomh.
Feileonacht
Téarma dlí é feileonacht a thagraíonn do choireanna tromchúiseacha. Ní téarma oifigiúil i ndlí na hÉireann é a thuilleadh. Is é an téarma a úsáidtear inniu ná tromchion (mar a deirtear san Acht um Bhannaí ón mbliain 1997) agus cion inghabhála (mar a deirtear san Acht um Dhlí Choiriúil ón mbliain 1997). De réir na n-achtanna seo, is ionann mar rud é an tromchion agus an cion inghabhála - is é sin, cion a ngearrtar príosúnacht cúig bliana nó níos faide don duine a rinne é. Sa ghnáthchaint, is féidir an dá choincheap sin a chur in iúl leis an seantéarma sin "feileonacht", cé nach n-úsáidtear i leabhar na reacht é.
Má chuirtear an dlí ar an duine toisc go bhfuil sé faoi amhras feileonachta (tromchiona), nó má chreidtear go bhféadfadh sé tuilleadh feileonachtaí (tromchionta) a dhéanamh dá dtabharfaí cead a chos dó, is féidir leis an gcúirt bannaí a dhiúltú, de réir an Achta um Bhannaí.
Má chreidtear ar chúiseanna réasúnacha go bhfuil feileonacht (cion inghabhála) déanta ag an duine, féadfaidh na Gardaí é a ghabháil gan bharántas gabhála agus a choinneáil faoi ghabháil i stáisiún na nGardaí ar feadh dhá uair déag, le go gcuirfear ceastóireacht air.
An cion nach bhfuil chomh tromchúiseach leis an bhfeileonacht, tugtar oilghníomh (neamh-thromchion, cion neamh-inghabhála) air.
Elihu Yale
Riarthóir coilíneach Briotanach-Mheiriceánach agus daonchara ba ea Elihu Yale. Bhí sé ina Uachtarán ar an lonnaíocht Bhriotanach 'Comhlacht na hIndiacha Thoir', i Fort St. George, Madras. Is fearr a chuimhnítear air mar phríomhthabharthóir Choláiste Yale (Ollscoil Yale anois), a ainmníodh ina onóir.
Luathshaol
Rugadh Elihu i mBostún, Massachusetts, do David Yale (1613–1690) agus Ursula Knight, ba gharmhac é ag Ann Lloyd (1591–1659), a phós tar éis bás a céad fear céile, Thomas Yale (1587–1619) i gCester, Sasana, an Gobharnóir Theophilus Eaton (1590-1658) de Choilíneacht New Haven. Is féidir sinsearacht agus ainm Yale a rianú siar go dtí eastát an teaghlaigh ag Plas yn Iâl ("Yale" a thugtar ar "Iâl" sa Bhéarla), i dtuaisceart na Breataine Bige.
D’fhág teaghlach Yale Boston agus d’fhill ar Shasana nuair a bhí Elihu trí bliana d’aois agus d’fhás sé aníos agus chuaigh sé ar scoil i Londain. Níor leag sé cos i Meiriceá arís.
Oileáin Chúiríl
mion|300px|Na hOileáin Chúiríl. Tugann na dátaí le fios cá raibh an teorainn idir an Rúis agus an tSeapáin thar am. mion|Arlasov, an t-oileán is faide ó thuaidh san oileánra Oileánra bolcánach a shíníonn soir ó thuaidh ó Hokkaido na Seapáine go Leithinis Kamchatka sa Rúis is ea Oileáin Chúiríl. Scarann Oileáin Chúiríl Muir Ocatsc ar a dtaobh thiar agus an Aigéan Ciúin Thuaidh soir agus soir ó dheas uathu. Tá 56 oileán ar fad ann chomh maith le roinnt carraigí. Tá an t-oileánra 1,300 km (810 míle) ar fhad. Tá achar 10,503.2 km2 (4,055 míle cearnacha) de thalamh sna hoileáin.
Réigiún Eacnamaíochta (An Rúis)
thumb|300px|1. [[Réigiún Eacnamaíochta Láir
2. Réigiún Eacnamaíochta Láir Dubhithreach
3. Réigiún Eacnamaíochta na Sibéire Thoir
5. Réigiún Eacnamaíochta Thuaidh
6. Réigiún Eacnamaíochta an Chugais Thuaidh
7. Réigiún Eacnamaíochta Thiar Thuaidh
8. Réigiún Eacnamaíochta Volga
9. Réigiún Eacnamaíochta na hÚraile
10. Réigiún Eacnamaíochta Volga-Vyatka
11. Réigiún Eacnamaíochta na Sibéire Thiar
12. Réigiún Eacnamaíochta Kaliningrad]] Tá an Rúis roinnte i 12 réigiún eacnamaíochta: экономи́ческие райо́ны, ekonomicheskiye rayony, uathu ekonomichesky rayon)—grúpa ballaonad riaracháin leis na saintréithe céanna seo:
Bhí na réigiúin eacnamaíochta bunaithe le haghaigh staitisticí agus gnó amháin.
Liosta na Réigiún Eacnamaíochta
Seo liosta na réigiún eacnamaíochta:
262 (uimhir)
Is é 262 an uimhir nádúrtha tar éis 261 agus roimh 263.
Guth (sraith teilifíse)
Sraith faisnéise sé chlár ab ea Guth a craoladh den chéad uair ar TG4 i Meán Fómhair agus Deireadh Fómhair 2013. Ba é Dathaí Keane stiúrthóir an chláir, agus Bríd Seoighe an léiritheoir. Bhain an tsraith le ceoltóirí mór le rá de bhunadh Éireannach.
Mása Ríona Uachtarach
Is barúntacht suite i gContae Aontroma é Mása Ríona Uachtarach.
Dúnorgain
mion|Scannán 'Manslaughter', 1922 Is éard is dúnorgain ann ná marú duine nach dúnmharú é, nó 'marú duine go neamhthoiliúil in aghaidh an dlí'. Dúnorgain atá i gceist mura bhfuil mailís réamhcheaptha ag baint leis an marú, mar shampla má mharaigh an ciontóir duine a bhí ag spochadh faoi.
Focal baininscneach é dúnorgain - is é an ginideach ná dúnorgaine nó dúnoircne.
Aigéad sailleach
thumb|220px| Slabhra hidreacarbóin a bhfuil carbocsailghrúpa ag ceann amháin de agus grúpa miotalach ag an gceann eile de é aigéad sailleach. Braitheann iompar agus airíonna saillte den chuid is mó ar struchtúr agus ar chumraíocht na n-aigéad sailleach a chomhdhéanann an tríghlicríd.
263 (uimhir)
Is é 263 an uimhir nádúrtha tar éis 262 agus roimh 264.
Pápa Hyginus
Ba é Hyginus an naoú Pápa ar an Eaglais Chaitliceach. Ba as an Aithin é agus ghlac sé an Chríostaíocht.
John Boyle O'Reilly
thumb|John Boyle O'Reilly sa bhliain 1866|cléFile, úrscéalaí agus gníomhaí ar son na hÉireann ab ea John Boyle O’Reilly as Contae na Mí (a rugadh ar 28 Meitheamh 1844 agus a d’éag ar 10 Lúnasa 1890).
Astráil
In aimsir na bhFíníní sna 1860idí, gearradh téarmaí fada príosún achta ar na céadta acu siúd a bhí páirteach san eagraíocht. Iadsan ar gearradh téarma níb fhaide ná seacht mbliana orthu, díbríodh go dtí an Astráil iad.
Cuireadh O'Reilly sall go dtí an Astráil mar phríosúnach, áit a chaitheamh i bPríosún Fremantle é in iarthar na hAstráile.
Tar éis eachtraí go leor, d’éirigh leis éalú agus a bhealach a dhéanamh go dtí na Stáit Aontaithe. Ba é duine de bhuíonn fíorbheag a d’éirigh leofa éalú as an Astráil.
Na Stáit Aontaithe
Nuair a d’éirigh leis éalú go dtí Stáit Aontaithe Mheiriceá. chuir sé faoi i mBostún. mion|Escape of Fenian convicts from Fremantle, Western Australia, greanadóireacht, 20.5 x 25.6 cm,  Australasian Sketcher, 8 Iúil 1876|clé
Ag obair mar iriseoir dó leis an nuachtán The Pilot, scaip a cháil agus bhain sé cumhacht mhór amach i measc an phobail Éireannach a bhí ann. Scríobh sé cuid mhaith leabhair idir filíocht, úrscéalta agus cúrsaú reatha agus bhí tóir air mar léachtóir freisin.
An Tarrtháil Catalpa
Chuir na Fíníní a bhí fós sa bpríosún litir chuig O’Reilly ("glór ón tuama” mar a thug siad air) ag impí air cabhrú leo éalú. Chuaigh seisean agus John Devoy, duine eile de cheannairí na bhFíníní sna Stáit Aontaithe, i mbun oibre. Bailíodh airgead i Meiriceá agus san Astráil chun na seisear a tharrtháil.
=> Príomhalt: An Tarrtháil Catalpa mion|clé
Bás
Bhí a bhás conspóideach go leor ós rud é gur thóg sé piollairí le hoíche mhaith chodlata a bheith aige. Thóg sé ródháileog is cosúil, de thaisme b'fhéidir, agus bhuail taom croí é, ach dúradh go mb’fhéidir gur chuir sé lámh ina bhás féin. Ar ndóigh níorbh fhéidir é seo a chruthú nó a dhiúltú go dearfa.
John O'Leary (Loch Garman)
Polaiteoir Éireannach ab ea John O'Leary (1 Meán Fómhair 1894 – 21 Meitheamh 1959). Bhí sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre
Annála Uladh
mion|Annála Uladh Is annála iad Annála Uladh, scríofa idir A.D. 431 agus A.D. 1540 i nÉirinn na Meánaoise.
Gamma Globulin
Is aicme phróitéine í gáma-ghlóbailin (nó Ig). Tá gáma-ghlobailiní ar fáil san fhuil, agus aithnítear iad de réir a n-áiteanna trí séiream-leictreafóiréis phróitéineach.
Iascaireacht
deas|250px|thumb|Iascaireacht
Is caitheamh aimsire agus slí beatha ársa í an iascaireacht. Is téarma é a úsáidtear le haghaidh seilg éisc de shaghas ar bith.
Stair
Tá fianaise ann go raibh daoine ag iascaireacht chomh fada siar leis an an tréimhse Mhéisiliteach (a thosaigh thart ar 10,000 bliain ó shin).
Calera, Alabama
Is cathair i gContaetha Chilton agus Shelby, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá é Calera. Bhí 13,489 duine a bheith ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2016, a bhí an méadú os cionn faoi thrí ó 2000 a raibh 3,158 mar dhaonra ag an chathair. Mar sin, tá Calera an chathair is mó fás daonra sa stát Alabama.
Tuaim Íochtarach
Is barúntacht suite i gContae Aontroma é Tuaim Íochtarach.
Rosalyn Sussman Yalow
Fisicí míochaine a rugadh i Nua-Eabhrac is ea Rosalyn Sussman Yalow (19 Iúil 1921 –30 Bealtaine 2011). Sna 1950idí shaothraigh sí teicníocht na raidimdhíonmheasúnachta, agus bhain feidhm aisti chun staidéar a dhéanamh ar na hormóin pheipteacha. As an saothar seo roinn sí Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis le Roger Guillemin is Andrew Victor Schally sa bhliain 1977.
Rísheisc
Is planda ilbhliantúil í an rísheisc (Sparganium erectum).
Beathaíonn larbhae an leamhain Plusia festucae ar an rísheisc. mion|Torthaí na rísheisce
Réigiún Eacnamaíochta Láir Dubhithreach
Ceann amháin de chuid na réigiúin eacnamaíochta is ea Réigiún Eacnamaíochta Láir Dubhithreach nó Центра́льно-Чернозёмный экономи́ческий райо́н as Rúisis. thumb|250px|right|Réigiún Eacnamaíochta Láir Dubhithreach sa [[Rúis]]
Mérida
Stair
Cuireadh an chathair ar bun faoin ainm Emerita Augusta ar ordú ón Impire Rómhánach Augustus, chun áth agus droichead ar abhainn Guadiana a chosaint. Chuir dhá léigiún de sheansaighdiúirí fúthu sa cheantar. Rinneadh príomhchathair an chúige Lusitania as Mérida, agus bhí an-tábhacht léi ar feadh i bhfad. Tá níos mó iarsmaí Rómhánacha i Mérida ná in aon áit eile sa Spáinn, agus is Suíomh Oidhreachta Domhanda UNESCO í dá bharr sin.
Tá an Punto Romano, seandroichead na Rómhánach, ina sheasamh go fóill, chomh maith le Teampall Diana, iarsmaí an Fhóraim, an Circus Maximus, amharclanna agus suíomhanna seandálaíocha éagsúla. Tá léargas iontach ar stair agus ar chultúr na Rómhánach ar fáil sa mhúsaem.
An Hobad, nó Anonn agus Ar Ais Arís
175px|thumb|Clúdach an leabhair An Hobad (2012) Úrscéal eipiciúil fantaisíochta is ea An Hobad, nó Anonn agus Ar Ais Arís (Béarla: The Hobbit, or There and Back Again) leis an Ollamh le Léann na Meánaois eanna J. R. R. Tolkien. Foilsíodh an leabhar ar dtús as Béarla sa bhliain 1937, agus is leabhar é a bhfuil moladh faighte aige ó léirmheas tóirí. Ainmníodh an leabhar do bhonn Carnagie agus bhí bua ag an scéal i ngradam an New York Herald Tribune sa rannóg Ficsean d’Ógánaigh. Is leabhar é a bhfuil éileamh mór air go fóill agus aithnítear mar shaothar clasaiceach de litríocht na bpáistí é, agus tá an leabhar aistrithe go 50 teanga.
Tá an leabhar suite san aois roimh eachtraí Thiarna na bhFáinní, agus is scéal eachtraíochta bunaithe ar thóraíocht Bhiolbó Baigín é, chun scair de shaibhris an Dragan Smóg a fháil. Cabhraíonn Biolbó le Gandalf Draoi agus Toirín an t-abhac, ceannaire dosaen abhac teifeach agus ról an ghadaí aige sa chomplacht.
Achoimre an Phlota
Tosaíonn an leabhar le cuairt an draoi Gandalf ar Bhiolbó Baigín, hobad de chuid an Chnoic, agus tugtar cuireadh do Bhiolbó tabhairt faoi thóraíocht, ach diúltaíonn Biolbó, atá sona agus compordach lena shaol. An lá dár gcionn, tagann Tóirín agus a chompánaigh, dosaen abhac, ar cuairt chuig Biolbó agus iad ag ceapadh go bhféadfadh sé cabhrú leo ar a dtóraíocht chuig an Sliabh Uaigneach chun a saibhreas dúchasach a fháil ar ais ó Smóg an dragan.
Tuigeann Bhiolbó gurb é Gandalf atá taobh thiar den tóraíocht seo agus gur tugadh le fios chuig na habhaic go ndéanfadh Biolbó gadaí den scoth. Go drogallach agus mar thoradh comhairle Gandalf, téann Biolbó leo. Teann an grúpa amach sa domhan mór, ag taisteal trasna Críocha na Hobad i dtreo an tSléibhe Uaignigh. Bíonn Biolbó go síoraí ag machnamh ar an gcinneadh a rinne sé faoi dheifir, i ndiaidh léargas a fháil ar fhiántas an domhain. Sna Críocha Uaigneacha tagann siad ar throill, a ghabhann na habhaic agus a chuireann i málaí iad, agus é i gceist acu iad a róstáil agus a ithe. Éiríonn le Biolbó agus Gandalf iad a shábháil agus faigheann siad claimhte i bpoll na dtroll, i ndiaidh cuardaigh.
Taistealaíonn siad ar aghaidh go Gleann na Scoilte, daingean na nEalbh, atá faoi cheannaireacht Elrond. Aistríonn Elrond na rúnscríbhínní atá ar na claímhte; má ghlactar le, is cinn sean-ealbha iad. Aistríonn sé léarscáil Thóirín freisin, ag léiriú tábhacht Lá Dhúirín, an chéad lá den athbhliain Abhaic, don tóraíocht seo. I ndiaidh coicíse, tosaíonn an taisteal arís, ach i gcaitheamh stoirme agus iad ag dul tríd na sléibhte ó thuaidh téann siad ar fhothain in uachais na bPúcaí, agus gabhtar iad. Ag úsáid Glamdring (ceann de na claímhte), maraíonn Gandalf rí na bPúcaí agus scaoileann sé saor na habhaic, ach cailleann Biolbó a mhothú. Nuair a dhúisíonn sé, tagann sé ar fháinne agus bualann sé le Golam, créatúr an dorchadais.
Bíonn comórtas ceisteanna acu agus tagann tuiscint ar Gholam go bhfuil an fáinne, ‘a stóirín’, ag Biolbó. Cuireann Biolbó an fáinne air agus feiceann sé go bhfuil cumhacht draíochta aige mar go bhfuil sé dofheicthe. I ndiaidh éalú ó Gholam, tagann sé ar a chompánaigh arís. Ritheann siad ón sliabh chun bheith saor ó na púcaí agus cabhraíonn na hIolair, cairde Ghandalf, leo agus iad ionsaithe ag mic tíre na foraoise. Caitheann siad an oíche i dteach Béorn, cabhraíonn seisean leo agus ansin tá orthu dul isteach sa Mhodarchoill, foraois na nEalbh. Fágann Gandalf iad agus i ndiaidh dóibh troid a dhéanamh in aghaidh damháin alla na foraoise cuirtear na habhaic faoi ghlas, gabhlaithe ag an rí Ealbh ina halla. Baineann Biolbó úsáid as cumhacht an fháinne agus éiríonn leis na habhaic a scaoileadh saor tríd iad a chur i mbairillí fíona agus a chur isteach san abhainn.
Baineann siad Baile an Locha amach, baile atá plódaithe ag an gcine daonna. Caitheann an grúpa roinnt ama ansin ach bogann siad ar aghaidh chuig an Sliabh Uaigneach, ar an taobh eile den Loch. Agus Lá Dhúirín tagtha, tagann Biolbó ar fhreagra na ceiste ag leac an dorais, castar an eochair agus téann na habhaic isteach sa sliabh. Is anseo a bhuaileann Biolbó le Smóg ina aonar, agus bíonn comhrá acu. Is mór an fhearg a thagann ar Smóg nuair a thógann Biolbó cupán óir, ach tuigeann Biolbó go bhfuil laige éigin i gcraiceann an dragain ón gcomhrá. Tagann Biolbó freisin ar an Lómharchloch, cloch rí na n-Abhac. Spréachta le fearg, fágann Smóg an sliabh agus scriosann sé Baile an Locha. Maraíonn Bard, boghdóir an bhaile, Smóg, trí shaighead a chur ina chraiceann san áit is laige. A