cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
The Waterboys
Na Luathbhlianta: an Ceol Mór
D’eisigh The Waterboys (an tríréad Scott, Thistlethwaite agus Wallinger go hoifigiúil le slua aíonna) a dtríú halbam, This Is the Sea, i nDeireadh Fómhair na bliana 1985. Dhíol sé ní ba mhó cóipeanna ná ceachtar den dá albam roimhe, agus d’éirigh leis áit a bhaint amach i Rogha 40 na cairte. Shroich singil ón albam sin, The Whole of the Moon, uimhir 26 i gcairteacha na Ríochta Aontaithe. Cuireadh isteach ar iarrachtaí chun an banna a chur chun cinn mar dhiúltaigh Scott seinm ar Top of the Pops, clár a chuir iallach ar na hamhránaithe beolbheachtú a dhéanamh. Tar éis don albam a eisiúint, chuaigh siad ar camchuairteanna rathúla sa Ríocht Aontaithe agus i Meiriceá Thuaidh, le Wickham mar bhall lánaimseartha, Marco Sin in áit Martyn Swain ar an dord, agus Chris Whitten in áit Kevin Wilkinson ar na drumaí. Agus iad ag druidim le deireadh na camchuairte, d’fhág Wallinger chun a bhanna féin a bhunú, World Party, agus tháinig Guy Chambers ina áit. Ag an am céanna, tháinig drumadóir Dave Ruffy in áit Chris Whitten.
1980idí déanacha: an Banna Ilchineálach (Raggle Taggle)
Bhog Mike Scott go Baile Átha Cliath tar éis dó cuireadh a fháil ó Steve Wickham, agus tháinig sé faoi thionchar cheol traidisiúnta na hÉireann chomh maith le ceol tuaithe agus ceol gaspal. D’athraigh ballraíocht an bhanna arís nuair a tháinig Trevor Hutchinson isteach ar an dord agus Peter McKinney isteach ar na drumaí, in éineacht le Scott, Wickham agus Thistlethwaite. Déanann láithreán gréasáin oifigiúil de The Waterboys tagairt do bhallraíocht nua an bhanna sin le “Raggle Taggle”, agus chaith siad 1986 agus 1987 ag taifeadadh agus ag dul ar camchuairt sa Ríocht Aontaithe, in Éirinn, san Eoraip agus in Iosrael. Eisíodh cuid de na taibhithe sin sa bhliain 1998 ar The Live Adventures of the Waterboys, a d’áirigh taibhiú cáiliúil in Glastonbury sa bhliain 1986.
Chuaigh an banna go dtí an Spidéal in iarthar na hÉireann le Scott sa bhliain 1988, áit ar bhunaigh siad stiúideo i dTeach an Spidéil chun taifeadadh an albaim nua a chríochnú. Eisíodh Fisherman’s Blues i nDeireadh Fómhair na bliana 1988 agus bhí cuid mhaith aoicheoltóirí air a sheinn leis an mbanna i mBaile Átha Cliath agus sa Spidéal. Bhí an dá thuairim i measc léirmheastóirí agus leantóirí— d’fháiltigh cuid acu roimh thionchar nua ceol tíre na hÉireann agus na hAlban, agus bhí díomá ar an gcuid eile a bhí ag súil le stíl a leanfadh ó This Is the Sea. Deirtear in World Music The Rough Guide, go n-áitíonn roinnt léirmheastóirí gur thug an tAlbanach Mike Scott ceol Éireannach ar ais do na hÉireannaigh agus nach bhféadfar a thionchar a ghannmheas. Míníonn Scott é féin, áfach, gurbh é an traidisiún Éireannach a ndeachaigh i bhfeidhm airsean. Dúirt sé go raibh sé i ngrá le hÉirinn; gur bhain eachtra nua le gach aon lá agus go raibh an t-eispéireas sin miotasach. Dar leis, b’iontach an rud é a bheith mar chuid de bhráithreachas ceoltóirí an tráth sin, leis an iomad ceoltóir de gach cineál a rinne cairdeas leo in Éirinn. Dúirt sé go raibh dúchas aige fós leis na ceoltóirí Éireannacha agus go mbaineann sé tairbhe as sin. De bharr an tslám mhóir amhrán a taifeadadh sna trí bliana idir This Is the Sea agus Fisherman's Blues, d’eisigh The Waterboys albam eile amhrán ón tréimhse sin dar teideal Too Close to Heaven (nó Fisherman’s Blues, Part 2 i Meiriceá Thuaidh) sa bhliain 2001. Eisíodh tuilleadh amhrán freisin mar amhráin bhónais ar atheisiúint an albaim Fisherman’s Blues, agus é athmháistrithe, sa bhliain 2006.
D’fhill an banna ar an Spidéal chun albam nua a thaifeadadh tar éis camchuairt eile. Ba iad The Waterboys an uair sin Mike Scott, Steve Wickham, Anthony Thistlethwaite, chomh maith le Colin Blakey ar an bhfeadóg, ar an bhfliúit agus ar an bpianó, Sharon Shannon ar an gcairdín, Trevor Hutchinson ar an dordghiotár agus Noel Bridgeman ar na drumaí. Eisíodh a gcúigiú halbam, Room to Roam, i Meán Fómhair na bliana 1990. Is as Room to Roam a thagann an tagairt “banna Raggle Taggle”. Ba thaifead ar an seanbhailéad tíre The Raggle Taggle Gypsy ceann d’amhráin an albaim.
Díreach sular eisíodh Room to Roam, d’fhág Wickham an banna de bharr easaontais le Scott agus Thistlethwaite maidir le todhchaí fhuaim an bhanna. Theastaigh ó Scott agus ó Thistlethwaite go bhfillfeadh an banna ar stíl rac is roll, agus d’easaontaigh Wickham leo. Nuair a d’fhág seisean, cuireadh tús le díscor an bhanna, agus d’fhág Shannon agus Blakey araon ina dhiaidh. D’earcaigh Scott, Thistlethwaite agus Hutchinson Ken Blevins ar na drumaí chun dátaí camchuairte an ghrúpa a chomhlíonadh.
Críoch agus filleadh The Waterboys
D’fhág Trevor Hutchinson an banna sa bhliain 1991. Ba shin bliain an-suntasach don ghrúpa agus d’eisigh siad an tsingil The Whole of the Moon ó This Is the Sea freisin. Shroich an tsingil sin uimhir a trí i gcairteacha na Ríochta Aontaithe. Chaith Scott an chuid eile den bhliain ag scríobh amhráin nua agus bhog sé go Nua-Eabhrac. D’fhág Thistlethwaite an banna i mí na Nollag, rud a chiallaigh gurbh é Mike Scott an t-aon bhall de The Waterboys. Críochnaíodh an chéad albam eile le ceoltóirí seisiúin agus eisíodh é sa bhliain 1993 faoin teideal Dream Harder, le fuaim nua a bhí go mór faoi thionchar rac crua. D’éirigh sé frustrach mar nach raibh sé in ann banna camchuairte a chruinniú do The Waterboys agus d’fhág sé Nua-Eabhrac, thréig sé an t-ainm “The Waterboys” agus thosaigh sé ar ghairm aonair.
D’athbheoigh Scott ainm The Waterboys ní ba dhéanaí, áfach, le haghaidh albam na bliana 2000, A Rock in the Weary Land, mar gur aithin leantóirí é. Bhí fuaim nua rac thrialaigh le brath ar an albam a chuir ionadh ar éisteoirí áirithe, agus í spreagtha ag bannaí comhaimseartha ar nós Radiohead agus Beck. Dar le Scott, ba “Sonic Rock” nó rac sonach í an fhuaim nua. Bhí roinnt sean-Waterboys ina n-aíonna ar an albam, lena n-áirítear Thistlethwaite agus Wilkinson. Faoin mbliain 2001, ba iad croílár The Waterboys nua ná Mike Scott ag canadh agus ag seinm an ghiotáir, Richard Naiff ag seinm an mhéarchláir agus orgáin, agus Wickham, a bhí ar ais sa bhanna, ag seinm an veidhlín. D’athraigh an grúpa a stíl arís sa bhliain 2003 agus d’eisigh siad Universal Hall, albam fuaimiúil den chuid is mó le roinnt tionchar Ceilteach ar ais arís ó ré Fisherman’s Blues. Leanadh an t-albam le camchuairt na Ríochta Aontaithe agus na hEorpa. Eisíodh an chéad albam oifigiúil beo, Karma to Burn, sa bhliain 2005. Eisíodh albam stiúideo nua, Book of Lightning, an 2 Aibreán 2007.
Ceol
Léiríonn liricí agus cóirithe The Waterboys pé rud a mbíonn spéis ag Scott ann ag an am, chomh maith leis an stíl a théann i gcion air, lena n-áirítear toighis cheoil na mball eile. Bhí tionchar ollmhór ag Wickham go háirithe ar fhuaim an bhanna tar éis dul isteach sa ghrúpa. Ó thaobh cóirithe agus ionstraimithe de, b'iad an rac is roll agus an ceol tíre Ceilteach a d’imir an ról is mó ar fhuaim an bhanna. Tá ról lárnach glactha ag an litríocht agus spioradáltacht i liricí Scott. Gnéithe eile a chuir leo ná eitic DFÉ (déan féin é) an phunc-cheoil, traidisiún filíochta na Breataine, agus taithí Scott in Findhorn, áit a raibh cónaí air ar feadh roinnt mhaith blianta.
Fuaim
Is féidir ceol The Waterboys a roinnt i dtrí stíl ar leith. Tá an chéad stíl le fáil ar na chéad trí albam a eisíodh idir 1983 agus 1985. Le linn na tréimhse sin, cuireadh an fhuaim rac is roll a bhain le luathghairm U2 le chéile le gnéithe de thrumpa clasaiceach (Lorimer), snagshacsafón (Thistlethwaite) agus méarchláir chomhaimseartha (Wallinger) i gcóirithe an bhanna. Dar le Allmusic, b’fhuaim shaibhir, dhrámata, mhórga í. De ghnáth, tagraítear don fhuaim leis an téarma “The Big Music”. Leag Scott béim ar shaibhreas an chóirithe le teicnící léiriúcháin ar nós “Wall of Sound” de chuid Phil Spector. Is as an amhrán aircitíopúil “The Big Music” a ainmníodh an stíl, ach ba é “The Whole of the Moon” an sampla is mó díol agus is mó clú. Léiríonn an t-amhrán sin éifeachtaí méarchláir Wallinger mar aon le héifeachtacht rannóg phráis an bhanna.
Tar éis do Wickham teacht isteach sa bhanna agus an bogadh go hÉirinn, níor eisigh an banna albam eile ar feadh trí bliana. Rinneadh uirlisí traidisiúnta ar nós na feadóige, na fliúite, an veidhlín, an chairdín, an armónaigh agus an bhasúcaí a chur in áit mhéarchláir agus phrás “The Big Music” don albam Fisherman’s Blues, agus, go háirithe, Room to Roam. Tháinig ceol tíre Ceilteach chun cinn in áit rac mar phríomh-inspreagadh na gcóirithe amhrán ar an dá albam sin. Rinne Rolling Stone cur síos ar an bhfuaim mar mheascán éifeachtúil de rac-cheol agus de thuathúlacht Cheilteach, macallaí Beatles agus Donovan, agus, ar ndóigh, neart den mhórsheinm giotáir, veidhlín, mandailín, feadóige, fliúite agus cairdín. Rinneadh amhráin thíre thraidisiúnta a thaifeadadh mar aon le hamhráin a scríobh Scott. Taifeadadh “The Raggle Taggle Gypsy”, bailéad tíre Briotanach atá 200 bliain d’aois ar a laghad, ar Room to Roam. Bhí dlúthbhaint ag an amhrán leis an mbanna ina dhiaidh sin, ar an gcaoi chéanna le “The Big Music”, agus ainmníodh carachtar an bhanna as freisin. Leagann an taifeadadh béim ar cé chomh difriúil agus a bhí ceol an bhanna i gcomparáid le halbaim dheireanacha thréimhse “The Big Music” cúig bliana roimhe sin.
I ndiaidh don bhanna “Raggle Taggle” a scaradh óna chéile, bhain Scott úsáid as ainm The Waterboys le haghaidh Dream Harder agus A Rock in a Weary Land. B’albaim rac iad an dá albam sin araon, a raibh seacht mbliana eatarthu agus iad ar gach taobh de ghairm aonair Scott, ach bhí cur chuige ar leith acu i dtaobh an tseánra sin. B’albam “príomhshrutha, ar an drochuair” é Dream Harder dar le léirmheastóirí áirithe, ach bhí fuaim A Rock in the Weary Land spreagtha ag ceol malartach agus moladh é ag léirmheastóirí. Bhí Wickham ar ais sa bhanna i gcomhar Universal Hall, 2003 áfach, agus bhí an t-ionstraimiú fuaimiúil tíre céanna le brath ann agus a bhí ag The Waterboys sna hochtóidí déanacha, ach amháin an t-amhrán “Seek the Light”, atá ina amhrán tipiciúil EBM.
Tionchar litríochta
Chuir the Waterboys ceol le dánta ó fhilí cosúil le William Butler Yeats (“The Stolen Child” agus “Love and Death”), George MacDonald (“Room to Roam”), agus Robert Burns (“Ever To Be Near Ye”). Scríobhann ball den Acadamh Filí Meiriceánacha gurb é bua “The Waterboys” an tslí a gcuireann siad Burns agus Yeats laistigh de thraidisiún fileata amhránaíochta, ragairne agus ceiliúrtha, agus an tslí a gcuireann siad beocht leis na véarsaí le fuinneamh a bhaineann le ceol comhaimseartha. Tá an nasc idir The Waterboys agus a gcuid tionchar liteartha chomh dlúth sin, go ndeir an scríbhneoir chomh maith go bhféadfadh na túslitreacha “W.B.” (na túslitreacha a úsáidtear do chéadainm agus lárainm Yeats) seasamh do “Waterboys”.
Baineann Scott úsáid as líon tróp fileata i liricí chomh maith, lena n-áirítear antrapamorfachas (eg. “Islandman”), meafar (eg. “A Church Not Made with Hands”, “The Whole of the Moon”), agus meatonaime (eg. “Old England”). Is ó Yeats agus James Joyce a thagann athfhriotail an amhráin dheireanaigh. Déanann liricí an bhanna iniúchadh ar líon mór téamaí agus is iomaí tagairt shiombalach d’uisce ach go háirithe. Déantar tagairt d’uisce go minic ina gcuid amhrán (eg “This Is the Sea”, “Strange Boat” agus “Fisherman's Blues”). Seasann lógó The Waterboys, a chonacthas den chéad uair ar chlúdach albam The Waterboys, do thonnta.
Spioradáltacht
Is léiriú iad liricí The Waterboys ar an tionchar a bhíonn ag traidisiúin éagsúla spioradálta orthu. Is é an chéad tionchar an nua-Phagántacht rómánsúil agus an rúndiamhracht a shamhlaítear le húdair ar nós Yeats agus Dion Fortune. Is sna tagairtí, a dhéantar arís agus arís eile, don dia ársa Gréagach Pan in “The Pan Within” agus “The Return of Pan” a fheictear iad seo. Áiríodh Pan i ndearadh an albaim Room to Roam chomh maith. Déanann an t-amhrán “Medicine Bow” – amhrán ó na seisiúin thaifeadta don albam This is the Sea – tagairt do spioradáltacht na Meiriceánach Dúchasach sa tslí a n-úsáidtear an focal “medicine” (leigheas) a chiallaíonn cumhacht spioradálta. Is léiriú iad na réamhthaifeadtaí — a rinneadh i gcomhair chéadalbam an ghrúpa — ar shuim Scott i saincheisteanna na Meiriceánach Dúchasach. Áiríodh “Death Song of the Sioux Parts One & Two” agus “Bury My Heart” ar na hamhráin a bhí ar an albam seo. Is tagairt é an t-amhrán “Bury My Heart” do leabhar Dee Brown Bury My Heart at Wounded Knee. Is stair na Meiriceánach Dúchasach in iarthar na Stát Aontaithe atá sa leabhar seo. Thóg Scott an t-amhrán traidisiúnta Sioux “The Earth Only Endures” ó Bury My Heart at Wounded Knee agus chuir sé ceol nua leis; chonacthas an cóiriú nua seo ar The Secret Life of the Waterboys. Feictear íomháineachas Críostaí san amhrán “December” ó The Waterboys, in “The Christ in You” ó Universal Hall, agus go hindíreach sa tionchar a bhí ag Lewis orthu in go leor amhrán eile. Scríobhann Scott, áfach, nach bhfuil tionchar ag an gCríostaíocht ar a liricí.
Ballraíocht
Ba bhall den bhanna é Anthony Thistlethwaite ó thús, agus d'fhan sé leo go dtí gur scar an banna ó chéile sa bhliain 1991. Ghlac sé páirt, áfach, i gcúpla seisiún taifeadta do A Rock in the Weary Land. Seachas Scott and Wickham, is é Thistlethwaite a rinne níos mó amhrán a scríobh ná aon Waterboy eile. Ag an tús, bhí a shacsafón mar chuid shainiúil d’uirlisí práis an bhanna. Chomh maith leis sin, sheinn sé an giotár, an méarchlár agus go leor uirlisí eile don bhanna. Theastaigh uaidh go géar go bhfillfeadh The Waterboys ar fhuaim an rac i ndiaidh Room to Roam. Ní raibh sé páirteach i Dream Harder, áfach, a léirigh toradh an chinnidh sin. Is ball anois é de The Saw Doctors agus tá trí albam aonair eisithe aige.
Ba é Kevin Wilkinson, a bhí ina bhall ó thús chomh maith, drumadóir The Waterboys idir 1983 agus 1984. Lean sé air ag seinm leo i roinnt seisiún stiúideo ina dhiaidh sin. Ba é an uair dheireanach a bhí sé ag obair leo ná A Rock in the Weary Land. Ba eisean a stiúir uirlisí rithime an bhanna le linn na tréimhse ar a dtugtar “an Ceol Mór”. Ba mhinic a sheinn sé gan tionlacan an dhordghiotáir. Is mar cheol “geal, uilleach le fuaim neamhghnách” a dhéanann Scott cur síos ar a chuid drumadóireachta.
Chuaigh Karl Wallinger isteach sa ghrúpa sa bhliain 1983, go gairid i ndiaidh don ghrúpa teacht le chéile. D’fhág sé an grúpa dhá bhliain ní ba dhéanaí ach, laistigh den tréimhse ghairid sin, chuir sé go mór leis na halbaim A Pagan Place agus This Is the Sea araon. Bhí sé ar dhuine de na scríbhneoirí a scríobh “Dont Bang the Drum”, an aintiún comhshaolaithe ar This Is the Sea. Chuir an obair a rinne sé leis an méarchlár agus an sintéiseoir go mór le fuaim an ghrúpa. Rinne sé obair stiúideo do sheisiúin thaispeána chomh maith. Bhí tionchar mór ag an obair a rinne sé leis The Waterboys ar a thionscadal World Party.
Thosaigh Roddy Lorimer leis an ngrúpa sa bhliain 1983, agus sheinn sé a thrumpa leo anois is arís go 1990. Rinne eisean agus Thistlethwaite sealaíocht ar uirlisí práis an ghrúpa a stiúradh, agus bhí páirt thábhachtach ag Lorimer mar amhránaí aonair chomh maith. Ba iad “The Whole of the Moon” agus “Dont bang the Drum” a thuill an cháil ba mhó dó. Chuir sé fonnadóireacht taca leis an amhrán chomh maith. Is teaglaim den oiliúint chlasaiceach a fuair sé agus dá chur chuige turgnamhach, cur chuige ar mhol Scott dó tabhairt faoi, é a stíl ar an trumpa. D’fhill Lorimer le haghaidh obair stiúideo sa bhliain 2006.
Nuair a chuaigh Steve Wickham leis an ngrúpa sa bhliain 1985, tháinig athrú mór orthu. Is í an tsuim mhór a bhí aige sa cheol tuaithe a spreag an banna le dul i dtreo nua. Tháinig deireadh lena pháirt sa ghrúpa, The Waterboys, sa bhliain 1990 nuair a theastaigh ó Scott agus Thistlethwaite filleadh ar rac is roll. D’fhill sé ar an ngrúpa arís sa bhliain 2000 agus bhí sé fós ag seinm leo faoin mbliain 2007. Tá níos mó amhrán scríofa aige don bhanna ná aon duine eile seachas Scott, lena n-áirítear líon beag taifeadtaí ionstraimeacha an bhanna. Dúirt Scott go raibh sé ar an seinnteoir fidle is fearr ar domhan sa stíl rac.
thumb|Tar éis 2000, bhí Richard Naiff ar dhuine de na trí phríomhbhaill in The Waterboys. Ba sa bhliain 1999 a rinne Richard Naiff taifeadtaí leis an mbanna den chéad uair agus ón mbliain 2000 ar aghaidh bhí sé leo go lánaimseartha. Ó 2007, tá sé ar dhuine de phríomhbhaill an ghrúpa i dteannta Scott agus Wickham. Is pianódóir agus fliúiteadóir é a fuair oiliúint chlasaiceach, agus is é an méarchlár a sheinneann sé do The Waterboys. Agus Ian McNabb ag cur síos air dúirt sé gurb é “Seoid an chéid” é. Tá sé ráite ag léirmheastóirí go bhfuil bua faoi leith aige.
Áirítear na daoine seo a leanas ar bhaill eile thábhachtacha an bhanna – an seinnteoir doird McNabb, ceannaire Icicle Works; Sharon Shannon a dhíol an méid ba mhó riamh ná aon cheoltóir eile in Éirinn sa réimse ceoil thraidisiúnta; an ceoltóir turgnamhach Thighpaulsandra, an léiritheoir Guy Chambers, agus an drumadóir grúpa Patti Smith, Jay Dee Daugherty.
Singlí
''Ar mhaithe le caoithiúlacht, áirítear singlí de chuid Another Pretty Face, The Waterboys agus Mike Scott sa chairt seo. Eisíodh gach ceann acu mar shinglí sa Ríocht Aontaithe ach amháin:''
Albaim Stiúideo
'''Ar mhaithe le caoithiúlacht, áirítear albaim ó The Waterboys agus ó Mike Scott anseo. Dhearbhaigh Scott, cúpla uair, nach bhfeiceann sé difríocht cháilíochtúil ná chruthaitheach idir an dá shaghas ceoil a dhéantar faoin dá ainm branda.'''
Mike Scott:
The Waterboys:
Albaim bheo agus díolaim
Tá Mike Scott ina aonar ar chlúdach an albaim dar teideal The Whole of the Moon: The Music of Mike Scott and the Waterboys, díolaim ina bhfuil ceol The Waterboys agus ceol aonair Mike Scott.
Dónall Ó Conchúir
Aisteoir, Ba fhile Gaeilge é Dónall Ó Conchúir. Rugadh é ar an gCnoc Dubh, i bparóiste Chuileann, i nDúthalla sa bhliain 1847. D'fhreastail sé ar scoil Chuileann agus d'fhág sé nuair a bhí sé sé bliana déag d'aois. Chuir sé an-suim i gcónaí i gcúrsaí polaitíochta agus ina theanga dhúchais.
Cailleadh Dónall Ó Conchúir ar an 27 Meán Fómhair 1930.
Ba é Seán Ua Cadhla a chuir na dánta in eagar den chéad uair agus murach é ní bheadh an leabhar againn.
Tolastadh bho Thuath
Is sráidbhaile ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Tolastadh bho Thuath
Ludwig van Beethoven
Cumadóir agus pianódóir Gearmánach ab ea Ludwig van Beethoven (17 Nollaig (baisteadh), 1770 – 26 Márta, 1827). Meastar go bhfuil áit aige i measc na gcumadóirí is fearr riamh sa cheol clasaiceach, nó fiú an cumadóir is fearr ar domhan riamh. Rugadh Beethoven i mBonn. Ba í Maria Magdalena Keverich (19 December 1746 – 17 July 1787) a mháthair, agus Johann van Beethoven a athair.
George Wolfe
Polaiteoir Éireannach ab ea George Wolfe (1860 - 1 Nollaig, 1941). Bhí sé ina bhall de Chumann na nGaedheal.
Seandálaíocht faoi uisce in Éirinn
Tá tábhacht ar leith le seandálaíocht fhaoi uisce in Éirinn agus a bhfuil d'iarsmaí bád, long agus eile atá le fáil in uiscí na tíre. An tAonad Seandálaíochta Faoi Uisce (ASFU) is mó atá i mbun na hoibre seo. right|thumb|280px|An Bhóinn, áit ar thángthas ar mhórán iarsmaí coití.
Litreoir
mion|300x300px|"Gaelspell" ar Firefox, an litreoir Gaeilge ó Kevin Scannell; Fógra feicthe ar Twitter Tugann litreoir (nó seiceálaí litrithe uaireanta) cabhair do dhaoine fadhbanna litrithe a aimsiú agus a cheartú ar ríomhaire, mar shampla, botúin sna claochluithe tosaigh, focail mhílitrithe, srl. Is bogearraí áirge é.
Seandálaíocht faoi uisce in Éirinn
Tá cósta na hÉireann os cionn 7000 ciliméadar ar fad agus tá iarsmaí le fáil ar an ngrinneall, ar an gcladach, sna haibhneacha, sna lochanna agus sna srutháin. Le linn draenála sa 19ú haois ba thuisce a aithníodh a thábhachtaí a bhí sé ionaid seandálaíochta a chaomhnú agus na mílte déantúsán á n-aimsiú in aibhneacha agus i lochanna, gan trácht ar chrannóga i lár na tíre. Ó na seascaidí i leith tá aitheantas á thabhairt do thábhacht an n-uiscí cósta agus long bhriste de chuid na hArmáide aimsithe ann. Tá éagsúlacht mhór ag baint le hacmhainní faoi uisce na hÉireann: gaistí idirthaoideacha éisc, dramhchairn sliogán, longa bhriste, áitribh cois locha, áthanna agus oibreacha cuain. San am atá thart, áfach, scriosadh mórán láithreán le teann míchúraim.
Litreoir
Is féidir le roinnt ríomhchlár botúin ghramadaí a cheartú freisin. Tugtar gramadóir (nó seiceálaí gramadaí) ar a leithéid sin.
Seandálaíocht faoi uisce in Éirinn
Thóg sé tamall maith ar Éirinn tabhairt faoi sheandálaíocht faoi uisce seachas faoi sheandálaíocht talún. Ar dtús bhain na seandálaithe an-úsáid as cáipéisí ar lorg eolais dóibh, ach ba dheacair foinsí den saghas sin a fháil roimh thús na 18ú haoise.
Reachtaíocht
Is í an reachtaíocht a bhaineann le cúrsaí seandálaíochta ná An tAcht um Shéadchomharthaí Náisiúnta 2004 (arna leasú) agus Achtannna 1987 agus 1994 (arna leasú) faoi sheandálaíocht faoi uisce. Coinníonn Suirbhéireacht Seandálaíochta na hÉireann an Clár um Láithreáin agus Shéad ar bun (le os cionn 120,000 láithreán) agus Fardal Longa Briste na hÉireann (timpeall 10,000 long bhriste). Is féidir Ordú um Chaomhnu Oidhreachta faoi uisce a chur i bhfeidhm ar láithreán tríd an Acht. Níor mór ceadúnas a fháil dá réir chun tumadh a dhéanamh nó gairis bhraite a úsáid. Má thagtar ar láithreán nó ar dhéantúsán ní mór faisnéis a thabhairt do na húdaráis i gceann ceithre lá. Longa báite agus ábhar báite seandálaíochta atá breis is 100 bliain d’aois atá cosanta ag na hAchtanna.
Seandálaíocht Mhuirí agus Faoi Uisce
thumb|deas|Cionn an Ghabha i nDún na nGall, áit ar bádh La Trinidad Valencera, long de chuid na hArmáide. Tá suirbhéireacht agus tochailt déanta ar a lán láithreán le beagán blianta anuas. Orthu sin tá: Ar na hiarsmaí eile a fuarthas tá droichead ársa ag Cluain Mhic Nóis i gContae Ros Comáin, cros phróisisiamach ó chrannóg ag Loch na Tulaí i gContae Ros Comáin agus scrín leabhair ó chrannóg i gContae an Longfoirt.
Litreoir
GaelSpell, litreoir "foinse oscailte" do Firefox agus LibreOffice
Is ríomhchlár "foinse oscailte" é GaelSpell, ar fáil faoin cheadúnas GPLv2. Tá an bunchód go léir ar fáil ó shuíomh forbartha ag Google Code. Mar sin is féidir GaelSpell a úsáid ar gach cineál córais: Linux, Mac OS, is mar sin de. Oibríonn GaelSpell chomh maith laistigh de Mozilla Firefox, OpenOffice srl. Agus dá bhrí sin, tá na Vicipéideoirí in ann úsáid a bhaint as litreoir Gaeilge i bhFirefox, agus é saor in aisce.
Seandálaíocht faoi uisce in Éirinn
Bád Dhroichead Átha
Sa bhliain 2006 thángthas ar bhád trádála in Abhainn na Bóinne i rith dreidireachta láimh le Droichead Átha agus í timpeall ocht gcéad bliain d’aois. Calafort mór tráchtála ba ea Droichead Átha sna meánaoiseanna agus chuirtí neart éisc shalannaithe anonn chun Chester i Sasana. Tá an-tábhacht leis an mbád seo toisc nach bhfuarthas a leithéid eile riamh in Éirinn agus toisc gur beag eolas atá ann ar shaoirseacht bád na tréimhse sin.
Litreoir
Anois (GaelSpell) do Microsoft Word ar PC
Tá breisiú de Gaelspell ar fáil do Microsoft Word 2010 agus Windows 7 srl, Anois, le litreoir agus gramadóir san áireamh. Ach níl an leagan seo saor in aisce.
Seandálaíocht faoi uisce in Éirinn
Bád Dhroichead Átha
Bád clinse atá i gceist agus í timpeall dhá mhéadar déag ar fad. Tá dhá cheap tró ann, ceann mór i lár an bháid agus ceann beag sa chuid tosaigh. Deic amháin atá ann, agus bhí bairillí sa bhroinn a bhfuil fonsaí ar chuid acu fós nó comhartha an chúipéara a rinne iad. Thuigfí ón dríodar atá timpeall na mbairillí gur scadáin shalannaithe a bhí iontu. Bhí aghaidh an bháid ó dheas, agus tá an post tosaigh agus an post tosaigh caomhnaithe go maith. Tá an chreatlach déanta de bhogadhmad. Rinneadh an bád de réir na modhanna saoirseachta ba ghnách in iarthuaisceart na hEorpa, maidir le meáneasnacha, stráicí, cláir urláir, scarbhailt agus cíle. Tá an chíle féin déanta ina bpíosaí agus iad nasctha le scarbhailt.
Litreoir
MacLitriú
Litreoir Gaeilge do Mac OS X is ea MacLitriú. Tá na foclóirí in MacLitriú bunaithe ar GaelSpell, cosúil le Anois. Oibríonn MacLitriú i ngach feidhmchlár a bhaineann úsáid as an tseirbhís litrithe i Mac OS X. Oibríonn sé le Safari, iWork, TextEdit, iChat, srl. Níl an leagan seo saor in aisce, ach níl sé costasach.
Seandálaíocht faoi uisce in Éirinn
Tionscadal Bhá Bhaile Átha Cliath
Nuair a rinneadh measúnacht seandálaíochta roimh thógáil na scéime móire séarachais i mBá Baile Átha Cliath thángthas ar amach is isteach le haon long bhriste dhéag. Fuarthas freisin long mhór bhriste i limistéar idirthaoideach Bhá Chill Fhiontain ar an taobh thuaidh de Bhá Bhaile Átha Cliath. Thug anailís de chuid den adhmad le fios gur bhain an longbhriseadh le lár an 18ú haois.
Litreoir
Gramadóir, leagan líonra
Is litreoir é freisin ach ‘sé “Gramadóir” an teideal. Tá “An Gramadóir”, bunaithe ar GaelSpell, le fáil tríd chomhéadan idirlín. Is saorbhogearra an ríomhchlár seo, agus tá sé nuashonraithe ar bhonn leanúnach.
Seandálaíocht faoi uisce in Éirinn
Scéim mhór draenála Luimnigh
Sa bhliain 1999 bheartaigh Comhairle Chathrach Luimnigh ar Abhainn Abbey a thriomú chun píopaí a leagan ann. Rinneadh obair sheandálaíochta ann agus aimsíodh a lán céanna agus cuid de sheanmhúr na cathrach. Nochtadh forchúrsaí meánaoiseacha boinn an droichid mhóir agus fuarthas na mílte déantúsán de gach ré. Orthu sin bhí pionnaí meánaoiseacha, pionnaí taiséadaigh den mheánaois dhéanach, dorn claímh, clog gréine riosta agus Séala óir Cathrach Luimnigh ón 18ú haois.
Litreoir
Microsoft Word (2003)
Tá litreoir Gaeilge fós ar fáil do Microsoft Office Word 2003 agus Office XP (Office 2002). Ó 2002 an nuashonrú is deireanaí áfach. Bhí an clár seo le fáil saor in aisce ó Microsoft. Bhí an bogearraí fós le fáil ar CNET i 2020. B’fhéidir nach oibríonn an leagan seo le Office 2007 agus níos déanaí. mion|[[Kevin P. Scannell]]
Seandálaíocht faoi uisce in Éirinn
Abhainn an Bharda
Sa bhliain 2000 chonacthas cloigeann ar bhruach Abhainn an Bharda i Sord. Rinneadh amach gur dramhcharn a bhí ann, agus nuair a rinneadh tochailt thángthas ar dhá chnámharlach daoine fásta, ar chnámharlach naíonán agus ar chnámharlach páiste. Fuarthas bonn de chuid Éardbhard I ann, rud a chuir in iúl gurbh í an chéad chuid den 14ú haois a bhí i gceist, tréimhse a raibh an phlá faoi lán seoil. Thaispeáin taighde stairiúil agus cartagrafach gur carn fuílligh a bhí ann ag an am.
Litreoir
Stair
Is é Kevin P. Scannell ó Ollscoil Saint Louis a scríobh GaelSpell sa bhliain 2000. Tá Gaelspell bunaithe ar fhoclóir Uí Dhomhnaill. Bhí os cionn 330,000 iontráil i GaelSpell sa bhliain 2011.
Seandálaíocht faoi uisce in Éirinn
Long bhriste Inis Mhic an Doirn
Seans go bhfuil baint ag long bhriste Inis Mhic an Doirn i nDún na nGall le hArmáid na Spáinne. Cuireann na déantúsáin agus iarsmaí eile atá ag gabháil léi in iúl nár tógadh í níos luaithe ná deireadh an 16ú haois. Tá potaí ann, blúirí poicealláin agus próicín tríchosach. Fuarthas caora ordanáis, piléir mhuscaed agus arcabas, búcla agus cnaipe ó éide mhíleata, iarsmaí bairille agus seanbhosca adhmaid.
Litreoir
Stair
Bhunaigh Kevin P. Scannell an chéad leagan de GhaelSpell ar chorpas Gaeilge déanta as an Peintiteoch agus as na ceithre Shoiscéal as Bíobla Maigh Nuad (a bhí le fáil ar dhlúthcheirnín). Bhain sé tairbhe freisin as téacsanna ó fhoilseacháin ar líne: An Teanga Bheo, Lá, agus Foinse.
Seandálaíocht faoi uisce in Éirinn
Long bhriste Inis Mhic an Doirn
Tá timpeall 20m den chabhail ann fós agus léargas le fáil dá réir ar an transam, na glúine, na fuiteacaí, ar an bplancra agus ar an bpost deiridh.
La Girona
Gailias de chuid Armáid na Spáinne ba ea La Girona agus briseadh í láimh leis an Leac Fhada i gContae Aontroim ar 26 Deireadh Fómhair. Bádh mórán inti. Ghluais sí i dtreo na hAlban ar 25 Deireadh Fómhair le fuíoll na foirne ó dhá long eile, ach tháinig gála ina coinne agus bádh í in aice le Dún Libhse i gContae Aontroim.
Sna blianta 1967 agus 1968 tharrtháil tumadóirí Beilgeacha taisce mhór a bhí inti. Tá an taisce sin ar taispeáint anois i Músaem Uladh i mBéal Feirste.
Iarsmaí eile
Bhíodh aibhneacha agus lochanna na hÉireann lán de bháid: bhí coití á n-úsáid anuas go dtí an 17ú haois ar a laghad, bhí curacha coitianta, agus luann na seandlíthe báid mhóra adhmaid. Bhí curach mhór mhara ann a raibh cíle fúithi, crann ard inti, seol aici agus rigín. Chomh maith leis sin, bhí longa fada adhmaid á n-úsáid in iarthar na tíre idir an 14ú haois agus an 17ú haois agus iad ar dhealramh na long fada Lochlannach (ar nós a leithéidí in Inse Ghall).
Ní dócha go mairfeadh iarsmaí curach, ach tá teacht ar iarsmaí soitheach adhmaid. Tá na céadta coite faighte anuas go dtí seo agus cuid acu tréigthe in Abhainn na Bóinne. Is minic a thagtar orthu de bharr dreidireachta nó obair thionsclaíoch.
Dírbheathaisnéis
Is éard atá i ndírbheathaisnéis ná téacs nó leabhar faoi shaol dhuine, scríofa ag an duine sin féin. (Más duine eile a scríobh, beathaisnéis atá i gceist.)
Dírbheathaisnéis i litríocht na Gaeilge
Réimse í an dírbheathaisnéis a bhi faoi bhláth tráth i litríocht na Gaeilge. Tá leabhair ar nós 'Peig' le Peig Sayers, 'Rotha Mór an tSaoil' le Micí Mac Gabhann, 'Mo Bhealach Féin' le Seosamh Mac Grianna agus 'Mise' le Colm Ó Gaora ar chuid de na samplaí is aitheanta. D'imigh an dírbheathaisnéis as faisean sa dara leath den fhichiú haois, cé go bhfuil samplaí ann, ar nós "An Nollaig Thiar' le Breandán Ó hEithir. Tá tréithe dírbheathaisnéiseacha ag baint le cuid de nua-scríbhneoireacht na Gaeilge freisin, mar shampla leis na leabhair 'Manchán ar Seachrán' agus 'Baba-Jí agus TnaG' le Manchán Magan agus an leabhar 'Favela' le Alex Hijmans.
An Chabairdín-Bhalcáir
thumb|right|250px Poblacht chónaidhme de chuid na Rúise is ea an Chabairdín-Bhalcáir.
Missouri
Is stát i Stáit Aontaithe Mheiriceá é Missouri, atá suite i lár na tíre. Jefferson City an phríomhchathair, agus Kansas City an chathair is mó. Tá an chathair mhór St. Louis suite sa stát freisin, agus ritheann na haibhneacha Missouri agus Mississippi tríd an stát.
Cróimiam
Is é an cróimiam dúil uimhir a 24 i dtábla peiriadach na ndúl. Is é an giorrúchán a sheasann dó ná Cr, agus é 51.9961(6) g·mol−11 ar mheáchan adamhach. Is miotal crua, intuargainte é a bhfuil dath cruachliath lonrach ann. Is féidir snas maith a chuir air, agus tá leáphointe ard aige. Ní thagann boladh as, agus bíonn blas leamh ann.
Tá cróimiam an dúlra comhdhéanta as trí iseatóp cobhsaí, mar atá, 52Cr, 53Cr agus 54Cr. Is é 52Cr an ceann is flúirsí (83.789% den chróimiam nádúrtha). Na hiseatóip radaighníomhacha atá ann, is iseatóip shaorga iad go léir, agus níl mórán fad saoil ag aon cheann acu.
Ba é Louis Nicolas Vauquelin ba thúisce a d'aithin an cróimiam, thiar sa bhliain 1797. D'aonraigh sé ón gcróichít é. Mianra í an chróichít agus is éard atá ann ná crómáit luaidhe, PbCrO4.
thumb|left|Mian chróimíte Is ón bhfocal Sean-Ghréigise "chrōma" (χρωμα) a thagann ainm na dúile, focal a chiallaíonn 'dath', toisc go mbíonn dathanna láidre ina lán comhdhúl de chuid an chróimiam. Tá a lán uimhreacha ocsaídiúcháin éagsúla ag an gcróimiam. Is é +3 an staid ocsaídiúcháin is coitianta aige, áfach, agus aithnítear a lán comhdhúl den chineál seo. Uimhir ocsaídiúcháin thábhachtach eile é +6. Is é seo an uimhir ocsaídiúcháin atá ag an gcróimiam sa trí-ocsaíd aonchróimiam, CrO3, ar a dtugtar "aigéad crómach" sa trádáil. Le fírinne, níl ann ach ainhidríd an aigéid seo, agus níl an t-aigéad féin, H2CrO4, le fáil ach i dtuaslagáin uisce na trí-ocsaíde. Tá an chrómáit, ainian an aigéid chrómaigh, in ann salainn a chruthú in éineacht le caitiain na miotal, cosúil leis an gcrómáit luaidhe a ndearnadh tagairt di cheana féin. Ón taobh eile de, tá caitian ann freisin ina bhfuil an uimhir ocsaídiúcháin seo ag an gcróimiam - an chróimíl CrO22+. Tá an caitian seo le fáil, cuir i gcás, sa chlóiríd chróimíle CrO2Cl2.
Dealraíonn sé go bhfuil beagáinín den chróimiam de dhíth ar chorp an duine le haghaidh mheitibileacht an tsiúcra agus na lipidí, ach is beag duine ar tháinig easpa chróimiam riamh air. Is é an nimhiú cróimiam is minice a bhuaileann daoine, nó is amhlaidh gur nimh agus carcanaigin (ábhar ailse) atá sna comhdhúile ina bhfuil an uimhir ocsaídiúcháin +6 ag an gcróimiam. Ní féidir leis an orgánach daonna leas a bhaint ach as Cr(III), is é sin, cróimiam a bhfuil an uimhir ocsaídiúcháin +3 aige.
Crogall
Ainmhí feoiliteach is ea an crogall. Reiptíl atá ann, agus is ball d'fhine na Crocodylidae é.
Roscelin de Compiègne
Scoláire scolaíoch Francach agus bunaitheoir an Ainmneachais ab ea Roscelin (1050-c.1121) – an chéad scoláire den scoil sin a bhfuil beagán eolais againn ar a theagasc, cé gurb iad a naimhde amháin a thugann cuntas air. Ba é a thuairim nach raibh saghsanna rudaí ann i ndáiríre. Níl réaltacht le fáil ach sna rudaí indibhidiúla: tá an duine aonair ann, agus tá bun fírinne leis an bhfocal a ainmníonn é, ach níl a leithéid de rud ann is an cine daonna. Ach tuairim chontúirteach í sin i gcúrsaí diagachta, sa mhéid nach mbeadh sa Tríonóid, mar sin, ach triúr neach ar leith seachas trí ghné de Dhia Uilechumhachtach. Ní cinnte, áfach, gur bhain Roscelin feidhm as a theagasc sna cúrsaí sin.
An Chailmíc
Poblacht chónaidhme de chuid na Rúise is ea an Chailmíc.
Tíreolaíocht
Tá an phoblacht suite i ndeisceart na Rúise ar chósta Mhuir Chaisp.
Crios Ama
left|75px Tá an Chailmíc suite i gcrios ama Moscó (MSK/MSD).
Aibhneacha
Seo iad príomhaibhneacha na poblachta:
Lochanna
Tá an Chailmíc suite ar chósta Mhuir Chaisp. Níl a lán lochanna sa phoblacht ach seo iad na príomhlochanna:
Acmhainní nádúrtha
Tá ola, gás nádúrtha agus gual le fáil sa phoblacht.
Na hAonaid Riaracháin
Tá Poblacht na Cailmíce roinnte ina 13 réigiún. Féach Aonaid Riaracháin na Cailmíce.
Pobal
thumb|An Chailmíc
Guillaume de Champeaux
Fealsúnaí agus diagaí Francach a chosain an Réalachas ba ea Guillaume de Champeaux (Guillelmus de Campellis nó Campellensis : c.1070-1121 Châlons-en-Champagne). Ba é bunaitheoir an réalachais radacaigh é, fealsúnacht a dúirt go bhfuil na hUilithe neamhspleách ar an spiorad daonna agus ar rudaí pairticleártha (dearcadh a fáisceadh as an réalachas Platónach). Dúirt sé, agus é ag easaontú lena hiardhalta Abélard, go bhfuil an eisint chéanna i ngach duine, cé go bhféadfadh sí athrú ar chúiseanna fánacha.
Pat Scully
Is traenálaí agus iarimreoir peile é Pat Scully (r.23 Meitheamh, 1970 i Baile Átha Cliath, Éire). D'imir sé peil le Southend United agus Huddersfield roimhe sin, agus le Shelbourne ó 1996 go 2001.
D'imir sé le Shamrock Rovers agus Drogheda United ó 2001 go 2003.
Bhí sé ina thraenálaí le Kilkenny City sa bhliain 2005. D'oibrigh sé le Shamrock Rovers ó 2006 go 2008.
Flora Wambaugh Patterson
Bhí Patterson i gceannas ar Bhailiúchán Fungas Náisiúnta na Stát Aontaithe ar feadh 35 bliana nach mór. Faoina stiúradh d'fhás an bailiúchán ó 19,000 go 115,000 eiseamláir. Ar 6 Eanáir 1910 tháinig 2,000 crann silíní mar bhronntanas ó chathair Thóiceo agus bhíothas chun iad a chur in Washington, D.C. ar bhruach an Photomac. Tháinig Patterson amach go raibh lotnaidí agus galar sna crainn agus ar ordú an uachtaráin, dódh iad le leithscéalta do rialtas na Seapáine. Cuireadh crainn nua chuig Washington a fuarthas folláin agus cuireadh iad. Mar gheall ar an bhrú a rinne Patterson agus daoine eile, cuireadh Achta Coraintín Plandaí na Bliana 1912 i bhfeidhm san Stáit Aontaithe chun lotnaidí agus galair ionracha a choimeád amach ón tír.
I ndiaidh dul ar scor di, chuaigh sí a chónaí lena mhac i gCathair Nua-Eabhrac gur bhfuair sí bás in aois a 80 bliana.
Cath Leipsic
Ar an 18ú la Troideadh Cath Leipsic nó Cath na Náisiún, ar an 16-19 Deireadh Fómhair 1813, idir arm an chomhrialtais de chuid na Rúise, na Prúise, na hOstaire agus an na Sualainne agus arm na Fraince de chuid Napoléon. Bhí thrúpaí na Polainne agus na hIodáile chomh maith le Gearmánaigh ó Chónaidhm na Réine freisin in Arm Napoléon. clé|mion|Ionsaí ar Leipsic Ghlac níos mó ná 600,000 saighdiúirí páirt sa chath, an cath is mó san Eoraip roimh an Chéad Chogadh Domhanda.
Pío Baroja
Rinne sé staidéar le bheith ina dhochtúir, ach níor chleacht sé an cheird seo riamh - go bunúsach, ní raibh ann ach amhábhar don úrscéal El árbol de la ciencia ("Crann an Eolais"). Is é saol na mac léinn atá faoi chaibidil ag Baroja sa leabhar seo. Chaith sé seal i mbun bhácús a mhuintire, rud atá le haithint i saothair eile leis, ar nós La Busca ("An Cuardach").
Is iad na saothair is tábhachtaí ná:
Baile an Ghoirtín
Is baile suite i gContae Chorcaí é Baile an Ghoirtín.
Roseau
Is é Roseau (Kwéyòl: Wozo) príomhchathair Dhoiminice agus an chathair is mó sa tír. Tá 16,582 duine ina gcónaí ann i lonnaíocht bheag chúng. Tá Roseau suite i bParóiste St. George idir Muir Chairib agus an Abhainn Roseau ar thaobh thiar (taobh na fothana) oileán Dhoiminice.
Pórt trádála onnmairithe atá ann; easpórtáiltear bananaí, ola labhróige, glasraí, torthaí citris agus cócó. Tá seirbhísí tábhachtach i ngeilleagar na cathrach freisin, turasóireacht san áireamh.
Stair
Tháinig na Francaigh sna 16ú agus 17ú haoiseanna. D'ainmnigh siad an baile as na giolcaigh (roseau sa Fhraincis a fuair siad ag fás ar bhruacha an Abhainn Roseau. Leag siad an baile amach ar an nós Francach le sráideanna a shíneann amach as pointe lárnach, Old Market Plaza i gcás Roseau. Nuair a ghabh na Briotanaigh Roseau, chuir siad a gcruth féin ar an mbaile agus iad ag tógáil comharsanachtaí nua i bhfoirm eangaí. Tán an tionchar Francach agus Briotanach le feiceáil i gcónaí i seanfhoirgnimh Roseau. mion|Seanteach den seanstíl choilíneach Fhrancach in Roseau
Séasúr hairicíní an Atlantaigh 2018
Thosaigh séasúr na hairicíní an tAtlantach 2018 ar an 25 Bealtaine 2018 agus chríochnaigh sé ar an 31 Deireadh Fómhair 2018.
Stoirm fothrópaiceach Alberto
Cruthaíodh Stoirm fothrópaiceach Alberto ar an 25 Bealtaine 2018 mar an chéad stoirm ainmnithe den séasúr agus scaip an stoirm ar an 31 Bealtaine 2018. Fuair dháréag bás mar gheall ar an stoirn: 7 i gCúba, 5 i gCarolina Thuaidh.
Spéirling Chris
Cruthaíodh Spéirling Chris ar an 3 Iúil 2018 mar an thríú stoirm den séasúr agus scaip an stoirm ar an 8 Iúil 2018. Fuair fear bás mar gheall ar an stoirm i gCarolina Thuaidh agus fuair os coinn céad méadar báistí i dTalamh an Éisc agus Labradar.
Nua-Ghuine Phapua i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise
Ghlac Nua-Ghuine Phapua páirt i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise 2019.
Séasúr hairicíní an Atlantaigh 2018
Stoirm trópaiceach Debby
Ainmníodh Stoirm trópaiceach Debby ar an 7 Lúnasa agus scaip an stoirm ar an 9 Lúnasa.
Nua-Ghuine Phapua i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise
Iomaitheoirí
{{legend|gold|Buaiteoir}} {{legend|silver|Dara}} {{legend|#cc9966|Tríú}} {{legend|#FE8080|Deireadh}}
Séasúr hairicíní an Atlantaigh 2018
Stoirm trópaiceach Ernesto
Cruthaíodh Stoirm trópaiceach Ernesto ar an 12 Lúnasa 2018 mar an chúigiú stoirm den séasúr, scaip an fothrópaiceach stoirm ar an 14 Lúnasa 2018, agus scaip an trópaiceach stoirm ar an 16 Lúnasa 2018. Bhí tionchar ag na iarsmaí den stoirme ar an bPoblacht na hÉireann agus An Ríocht Aontaithe ar an 19 Lúnasa 2018.
Spéirling Florence
Cruthaíodh Spéirling Florence ar an 31 Lúnasa 2018 mar an séú stoirm den séasúr, scaip an trópaiceach stoirm ar an 1 Meán Fómhair 2018, agus scaip an spéirling ar an 4 Meán Fómhair 2018. I ndiaidh lagú trópaiceach stoirm, láidrigh spéirling arís ar an 9 Meán Fómhair 2018. Ceaptar go bhuaileann an spéirling an cósta oirdheisceart dena SMA ar an 13 Meán Fómhair 2018. Fuair 48 bás mar gheall ar an stoirm: 35 i gCarolina Thuaidh, 9 i gCarolina Theas, agus 2 i bhFlorida agus i Virginia.
Stoirm trópaiceach Gordon
Cruthaíodh Stoirm trópaiceach Gordon ar an 2 Meán Fómhair 2018 mar an seachtú stoirm den séasúr, agus scaip an trópaiceach stoirm ar an 4 Meán Fómhair 2018. Fuair triúr bás ar a laghad mar gheall ar an stoirm; scaip cioclón iarthrópaiceach ar an 8 Meán Fómhair 2018 i ndiaidh bhuaileann an stoirm an cósta Murascaille Mheicsiceo.
Hadrón
Sa bhfisic cháithníní, is éard is Hadrón ann (Sean-Ghréigis:ἁδρός, hadrós, "storrúil, tiubh") ná cáithnín déanta de chuarcanna, coinnithe le chéile ag an bhfórsa láidir (sa dul céanna, is a mbíonn móilíní á gcoinneáil le chéile ag lucht leictreach). Bíonn hadróin rangaithe ina dhá theaghlach: baróin (déanta de thrí cuarc), agus méasóin (déanta as cuarc amháin agus frithchuarc amháin).
Séasúr hairicíní an Atlantaigh 2018
Stoirm trópaiceach Helene
Cruthaíodh Stoirm trópaiceach Helene ar an 7 Meán Fómhair 2018 mar an ochtú stoirm den séasúr agus scaip an stoirm ar an 16 Meán Fómhair 2018. Fuair triúr bás mar gheall ar an stoirm sa Ghuine.
Stoirm trópaiceach Isaac
Cruthaíodh Stoirm trópaiceach Isaac ar an 7 Meán Fómhair 2018 mar an naoú stoirm den séasúr agus scaip an stoirm ar an 15 Meán Fómhair 2018.
Mairí El
thumb|250px|right Poblacht chónaidhme de chuid na Rúise is ea Mairí El.
Hadrón
Is iad an dá chineál hadrón is aithnidiúil ná prótóin agus neodróin (dís ina bharóin), agus bíonn fáil orthu sa núicléas adamhach. Bíonn na hadróin go léir, seachas prótóin, éagobhsaí agus tagann meath ar a gcáithníní - bíonn neodróin, áfach, cobhsaí nuair a fhaightear iad taobh istigh den núicléas adamhach. Is iad na cineálacha méasón is aitheanta na pióin agus céóin, thángthas orthu i rith turgnamh gha chosmaigh, sna 1940í déanacha agus go luath sna 1950í. Tá líon mór hadrón ann áfach- fionnadh cuid mór acu go dtí le déanaí.
Séasúr hairicíní an Atlantaigh 2018
Stoirm trópaiceach Kirk
Cruthaíodh Stoirm trópaiceach Kirk ar an 22 Meán Fómhair 2018 mar an t-aonú stoirm déag den séasúr agus scaip an stoirm ar an 29 Meán Fómhair 2018.
Hadrón
Féadfar cineálacha eile hadrón a bheith ann, mar shampla teitreachuairc (nó, níos ginearálta, méasóin andúchasacha) agus peinteachuairc (baróin andúchasacha), ach níl bhfuarthas aon fhianaise chinntitheach gur ann dóibh fós.
Séasúr hairicíní an Atlantaigh 2018
Stoirm trópaiceach Leslie
Cruthaíodh Spéirling Leslie ar an 23 Meán Fómhair 2018 mar an dara stoirm déag den séasúr agus scaip an stoirm ar an 12 Deireadh Fómhair 2018. Bhuail an spéirling na hAsóir, Beirmiúda, Maidéara, Leithinis na hIbéire agus An Fhrainc.
Stoirm trópaiceach Michael
Cruthaíodh Spéirling Michael ar an 7 Deireadh Fómhair 2018 mar an tríú stoirm déag den séasúr agus scaip an stoirm ar an 12 Deireadh Fómhair 2018. Fuair 13 duine bás mar gheall ar an spéirling.
Spéirling Oscar
Cruthaíodh Spéirling Oscar ar an 3 Iúil 2018 mar an cúigiú stoirm déag den séasúr agus scaip an stoirm ar an 31 Deireadh Fómhair 2018.
WALL-E
Is scannán é WALL-E. B'é Andrew Stanton stiúrthóir an scannáin. Tháinig an scannán ar an scáileán ar an 23 Meitheamh 2008.
Traipéisiam
Is ceathairshleasán le péire amháin taobhanna comhthreomhar é traipéisiam.
A' Pháirc (Leódhas)
deas|250px|thumb|A' Pháirc Is ceantar ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é A' Pháirc
Baile Iúiliáin
Sráidbhaile i gContae na Mí is ea Baile Iúiliáin (Julianstown as Béarla). Tá sé suite in aice an bhóthair réigiúnaigh, R132, gar do Droichead Átha, ar bhruach na hAiní. Troideadh Cath Bhaile Iúliáin ann i 1642 i rith Éirí Amach 1641.
Eala dhubh
Is éan í an eala dhubh (Cygnus atratus). Is ball d’fhine na Anatidae í. Tá sí dúchasach d'iardheisceart agus d'oirdheisceart na hÁstráile, ach tugadh isteach í i roinnt áiteanna eile ar domhan.
Harri Holkeri
Polaiteoir coimeádach Fionlannach agus eadránaí síochána a bhí i Harri Hermanni Holkeri a rugadh in Oripää ar an 6 Eanáir 1937 agus a fuair bás ar an 7 Lúnasa 2011 i Heilsincí. Bhí sé ina Phríomh-Aire sna blianta 1987-1991 agus ina chathaoirleach ar Chomhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe ("Comhthionól na Mílaoise") ón 5 Meán Fómhair 2000 go dtí an 11 Meán Fómhair 2001. Chaith sé blianta deireanacha a ghairmréime ag obair ina eadránaí síochána do na Náisiúin Aontaithe.
Óige
Bhí a athair, Antti Edward Holkeri, ina phóilín in Oripää in iardheisceart na Fionlainne, agus Maire Kyllikki née Ahlgren a bhí ar a mháthair. D'aistrigh an teaghlach go Toijala (cuid d'Akaa inniu, in aice le Hämeenlinna), áit ar chaith Holkeri blianta a chéad óige. Sa bhliain 1957 bhain sé amach a Ardteastas ón meánscoil áitiúil (Toijalan yhteiskoulu). Bhí sé ina ghasóg freisin. I ndiaidh an Ardteastais chuaigh sé sna saighdiúirí le bliain an choinscríofa a chaitheamh ansin, agus nuair a bhí an téarma curtha de aige, chuaigh sé ag staidéar eolaíocht pholaitiúil in Ollscoil Heilsincí. Bronnadh céim ollscoile air sa bhliain 1962.
Phós Holkeri Marja-Liisa Lepistö sa bhliain 1960, agus saolaíodh mac agus iníon dóibh, Jukka agus Katju, sna blianta 1962 agus 1964.
Coláiste Chill Chainnigh
Is meánscoil í Coláiste Chill Chainnigh, suite i gCill Chainnigh ar Shráid Chaisleán Chomhair. Tá ocht gcéad dalta sa scoil. Bunaíodh an scoil sa bhliain 1538.
An mana atá ag an scoil ná Comme je Trouve ('Mar a bhfaighidh mé').
Baile Nóra
Is paróiste suite i gContae Chorcaí é Baile Nóra.
Bord Soláthair an Leictreachais
Is grúpa cuideachtaí leathstáit é anois, lena n-áirítear Líonraí BSL, Electric Ireland, BSL Idirnáisiúnta agus Líonraí Leictreachais Thuaisceart Éireann. Níl monaplacht ag BS sa mhargadh leictreachais i bPoblacht na hÉireann. Sa bhliain 2016, bhí 95% den chomhlacht faoi úinéireacht an stáit agus an chuid eile mar scaireanna ag fostaithe an chomhlachta.
Coláiste Chill Chainnigh
Is scoil Phrotastúnach í ó thús, ach inniu ceadaíonn an scoil gach páiste.
Bord Soláthair an Leictreachais
Stair
Nuair a bunaíodh Saorstát Éireann, ba léir an gá a bhí le forbairt fuinnimh agus cumhachta le cur le forbairt thionsclaíoch an stáit. Chuir innealtóir Éireannach, an Dr. Thomas A. McLoughlin, plean faoi bhráid an Rialtais chun damba a thógáil ar Abhainn na Sionainne agus stáisiún giniúna leictreachais a thógáil ag Ard na Croise chun leas a bhaint as cumhacht an uisce. Ba dhána an togra a bhí á mholadh, ach glacadh leis agus ceapadh an comhlacht Gearmánach Siemens-Schuckert chun an togra a chur i gcrích i 1925. Tosaíodh ar an obair thógála i Meán Fómhair na bliana sin. thumb|280px|Árd na Croise
Nuair a bhí Scéim na Sionainne á tógáil, ritheadh Acht Bhord Soláthair an Leictreachais tríd an Oireachtas ar mhaithe le bunú Bhord Soláthair an Leictreachais, a bhí le bheith ina chomhlacht corparáideach chun rialáil agus forbairt a dhéanamh ar líonra leictreachais na hÉireann. Achtaíodh an tAcht Leictreachais (Soláthar), 1927, ar an 28 Bealtaine 1927. Chuir an tAcht seo Bord Soláthair an Leictreachais ar bun. Faoin Acht seo, cheap an Rialtas céad chomhaltaí an Bhoird; Cathaoirleach lánaimseartha agus seisear ball eile.
Bhí sé de dhúshlán roimh an gcomhlacht nua comhordú a dhéanamh ar chur ar fáil an leictreachais go náisiúnta, ó bhí breis is 300 soláthraí éagsúil bainteach le soláthar leictreachais in Éirinn ag an am, lenar áiríodh údaráis áitiúla agus gnólachtaí móra. Aistríodh a gcúraimí siúd go rathúil go dtí an comhlacht nuabhunaithe, de réir a chéile. clé|mion|Scéim leictriú na tuaithe Ar an 5 Samhain 1946. thosaigh an scéim leictriú na tuaithe i gCill Shalcháin, Contae Bhaile Átha Cliath.
Foinsí Fuinnimh an Chomhlachta
I measc na bhfoinsí fuinnimh neamh-in-athnuaite lena gcuireann BSL cumhacht ar fáil don phobal, tá móin, gual, ola, agus gás. Is iad na foinsí in-athnuaite ná uisce agus gaoth.
Soláthar Custaiméirí BSL
Cuireann siad seo soláthar leictreachais ar fáil do bhreis is dhá mhilliún custaiméir in Éirinn, ar custaiméirí miondíola tís iad a bhformhór, de réir téarmaí a bhíonn ceadaithe ag an gCoimisiún um Rialáil Fuinnimh