cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Outlander
Séasúr 1
Sa bhliain 1946, tá Claire agus Frank Randall ar saoire in Albain. Bhí siad scartha le linn bhlianta an chogaidh. Bhí Claire ina banaltra agus throid Frank ar son arm na Breataine. Ag Creag an Dùin (díreach taobh amuigh d’Inbhear Nis), téann Claire ar ais sna blianta tríd na clocha draíochta go dtí an bhlian 1745. Tá mearbhall iomlán ar Claire agus ní nach ionadh nach dtuigeann sí cad é atá i gceist ar dtús. Ag an am sin, tá Albain i mbun gluaiseachta na Seacaibíteach. Bhí sí i gcoimhlint le drochdhuine ó Arm Shasana darb ainm Jonathan “Black Jack” Randall. Tá gaol i bhfad ag Randall le Frank (fear céile Claire i 1946). Éalaíonn Claire agus buaileann sí le Clann Choinnich. Tugtar go caisleán Mhic Choinnich í agus is gairid go bhfuil sí ag baint úsáide as a scileanna banaltrachta. Ansin, castar Jamie Fraser uirthi, fear óg atá ag obair sa chaisleán, agus cuidíonn sé léi cúpla uair. Tá Clann Choinnich in amhras faoi Claire agus síleann siad gur spiaire í. Coinníonn siad í sa chaisleán, mar bhanaltra, agus cuireann seo bac ar Claire ag filleadh tríd na clocha go dtí a ham féin. Bhí uirthi Jamie a phósadh chun a bheith slán ó Randall ach sula i bhfad is cosúil go bhfuil sise agus Jamie ag titim i ngrá. Go grámhar, tugann Jamie an leasainm Sasanach ar Claire. Ar ndóigh, tá a fhios ag Claire go dteipfidh ar na Seacaibítigh agus baineann sí triail as rabhadh a thabhairt do Jamie. Gabhtar Jamie agus déanann Randall céasadh air sula ndéanann Claire agus Clann Choinnich tarrtháil air. Ag deireadh na sraithe, téann Claire agus Jamie chun na Fraince chun iarraidh a dhéanamh sléacht na Seacaibíteach a sheachaint. mion|Sam Heughan, [[Caitriona Balfe agus Diana Gabaldonː Outlander Premiere in NY]]
Ceann Toirc
Baile i dtuaisceart Chontae Chorcaí is ea Ceann Toirc. Tá sé tuairim is 50 ciliméadar ó chathair Chorcaí, 50 km ó Luimneach agus ón mBlarna, 15 km ó Mhala agus 40km ó Chill Airne. Cónaíonn breis agus 2,000 duine ar an mbaile.
Hamstar Síneach
Is ainmhí é an hamstar Síneach. Mamach atá ann.
Outlander
Séasúr 2
Sa dara séasúr, tá Jamie agus Claire i bPáras. Faoin am seo, tá a fhios ag Jamie gurb as an todhchaí í Claire agus tuigeann sé an sléacht ag Chùil Lodair a bheith i ndán do na Seacaibítigh. Buaileann siad leis an Phrionsa Séarlas Éadbhard Stiúbhairt, an té atá i mbun na Seacaibíteach. Déanann siad iarracht cosc a chur ar an airgead a dtabharfaidh an Rí Louis XV do chúis na Seacaibítigh ach ag an am céanna fanann siad cairdiúil leis an phrionsa. Filleann siad go hAlbain agus ar dtús, éiríonn leis na Seacabitigh. Baineann siad Blàr Shliabh a’ Chlamhain agus déanann siad ionrach ar cuid de Shasana, ach tá na saighdiúirí Albanacha rófhada ó bhaile agus tá orthu tarraing siar. Dála leis an fíor stair, baineann siad Cùil Lodair amach, réidh leis an chogadh deireanach den fheachtas. Roimh an chogadh, áitíonn Jamie ar Claire filleadh go dtí an fichiú aois, mar tá sise ag iompar clainne agus tá seisean cinnte go bhfaighfidh sé bás ar pháirc an chatha. Tá an chuid eile den séasúr bunaithe san fhichiú haois, fiche bliain i ndiaidh filleadh Claire, sa 1960ú. Is máinlia í anois agus tá Frank marbh le tamall beag anuas. Is bean óg í iníon Claire anois agus Brianna an t-ainm atá uirthi. Tugann siad cuairt ar Albain agus tagann na cuimhní ar ais ina sruth. Déanann Claire obair in éineacht le staraí áitiúil agus tagann sí ar sheancháipéis a thaispeánann nach bhfuair Jamie bás ar pháirc an air. Geallann Claire go bhfillfidh sí ar ais go Jamie. clé|mion|Caitriona Balfe
Séasúr 3
Ag tús shéasúr 3, faighimid seans cad é go díreach a tharla ag Cath Chùil Lodair a fheiceáil. Dár ndóigh, cuirtear an ruaig ar na Seacabítigh. Maraíonn Jamie Randall ar pháirc an chatha ach gortaítear go dona é fosta. Gabhtar Jamie agus gearrtar pionós an bháis air ach ligtear a cheann leis. Díbrítear é go Sasana ar feadh roinnt blianta ag obair ar eastát mór ar parúl. Ansin, feicimid cad é a tharla do Claire nuair a d’fhill sí go hAlbain i 1948. Gealann Claire do Frank nach luafaidh sí ainm Jamie nó an tráth a chaith sí san am a chuaigh thart arís. Bogann siad go Boston agus tógann siad Brianna (iníon Jamie agus Claire) le chéile. Cláraíonn Claire i scoil leighis agus cáilíonn sí mar dhochtúir. Is minic a bhíonn Claire agus Frank ag argóint agus is cosúil go bhfuil Claire i ngrá le Jamie go fóill. Faigheann Frank bás i dtaisme bhóthair agus tugann sé seo muid go dtí an pointe ar fhág Séasúr 2 muid. Téann Claire tríd na clocha draíochta arís, agus is mór an t-iontas ar Jamie nuair a fheiceann sé í go dtiteann sé i laige. Is gearr go dtosnaíonn a gcuid eachtraí arís. Téann siad ar thóir taisce, a chuir Clann Choinnich i bhfolach blianta ó shin, chun airgead a thabhairt don bhean a phós Jamie cúpla bliain roimhe, agus Claire imithe. I rith na creiche, áfach, fuadaíonn foghlaithe mara Ian - nia Jamie. Téann Jamie agus Claire ar thóir na bhfoghlaithe mara trasna an Atlantaigh. Éiríonn leo tarrtháil a thabhairt ar Ian ach ina dhiaidh sin tarlaíonn longbhriseadh dóibh le linn spéirlinge ar a dturas ar ais go hAlbain agus tugtar iad chun talún slán ar chladach Georgia. mion|Tobias Menzies
Séasúr 4
Beidh séasúr 4 le fáil ar Amazon Prime ar 4 Samhain 2018. Beidh an scéal bunaithe in Georgia san ochtú céad déag aois ag an uair díreach roimh Chogadh Saoirse Mheiriceá.
Príomhaisteoirí
Is aisteoir Éireannach í Caitríona Balfe (a rugadh ar 4 Deireadh Fómhair 1979 i mBaile Átha Cliath). Tógadh i dTigh Damhnata i gContae Mhuineacháin í. D’oibrigh sí mar maincín sa Fhrainc agus san Íodail. Bhí páirt aici sa scannán The Devil Wears Prada i 2006, ach tá sí clúiteach mar Claire Fraser sa tsraith Outlander a seoladh i 2014. Tá Gaeilge ag Caitriona agus déanann sí gach iarracht í a labhairt chomh minic agus is féidir. Tá rud beag Fraincise aici fosta.
Is aisteoir Albanach é Sam Heughan a rugadh in Balmalcellan, Albain ar an 30ú Aibreán 1980. Fuair sí cuid mhór gradam mar aisteoir agus bunús na ngradam seo don tsraith Outlander.
Is aisteoir Sasanach é Tobias Menzies. Rugadh ar 7 Márta 1974 é. Déanann sé páirt Frank Randall agus Jonathan “Black Jack” Randall sa tsraith Outlander.
Each-chumhacht coiscthe
Seanaonad cumhachta, an chumhacht a sholáthraítear do sheafta an innill roimh í a tharchur do threalamh is meaisíní eile le hobair áisiúil a déanamh. Maidir le meanghluaisteán, bheadh each-chumhacht coiscthe timpeall 60-80 bhp á giniúint, agus in inneall mór díosail ar thancaer, timpeall 40,000 bhp.
Dainéil
Ba fháidh agus naomh é Dainéil. Luaitear é sa Sean-Tiomna.
Laghairt mhonatóra
Laghairt atá dúchasach don Afraic, deisceart is oirdheisceart na hÁise, agus an Astráil is an laghairt mhonatóra. An ceann fada biorach, an muineál fada. An t-eireaball fada, agus ní féidir léi scaradh leis go deonach. Na hingne géar, an teanga fada gabhlánach, na fiacla caol le faobhair ghéara gearrtha.
Na hAilichí
Baile beag in mBéarra, in iarthar Chontae Chorcaí is ea na hAilichí.
Inis Bó Finne (Contae Dhún na nGall)
Tá Inis Bó Finne suite i nGaeltacht Thír Chonaill, dhá chiliméadar go leith amach ó chósta Chontae Dhún na nGall, idir Toraigh agus Machaire Rabhartaigh. Níl ach 300 acra (120 heicteár) ann. Treigeadh Inis Bó Finne den chéad uair sna seachtóidí, do mhíonna an gheimhridh amháin, agus théadh daoine ar ais chun an oileáin san earrach. Tá cónaí ar thuairim is 36 duine ann. . Nil teach tábhairne nó siopa ar bith ann. Téann báid isteach agus amach, ach níl seirbhís fharrantóireachta rialta ann.
Tá oileáin eile ann a bhfuil an t-ainm céanna orthu, mar shampla, ceann amháin acu gar do chósta na Gaillimhe atá i bhfad níos mó.
Ainm
De réir na seanscéalta, chonacthas bó fhionn nuair a nochtadh Inis Bó Finne Thír Chonaill den chéad uair. Dar leis na saineolaithe, tá baint idir an bhó fhionn seo agus Boand, an bandia a thug a hainm d'abhhainn na Bóinne. Bhí sí pósta le dia uisce, Neachtán, a bhfuil baint aige le Neptunus na Rómhánach. Is iomaí scéal faoi na ba atá le fáil i mbéaloideas an cheantair. Mar shampla, tá scéalta i seanchas Ghaeltacht Thír Chonaill a bhaineann le bó darbh ainm an Chrúbach agus leis an nGlas Gaibhleann.
Stair
Ní léir cathain a chuir daoine fúthu in Inis Bó Finne den chéad uair, ach is cinnte go raibh daoine ina gcónaí i dToraigh agus in Inis Dhubhthaigh (idir Machaire Rabhartaigh agus Inis Bó Finne) le linn Luathré na Críostaíochta. Is dócha gur chuir manaigh fúthu in Inis Bó Finne chomh maith, nó ar a laghad gur úsáid siad an talamh le barra a shaothrú no le hainmhithe a chothú.
Sa bhliain 1901, de réir an daonáirimh, bhí 149 duine ina gcónaí in Inis Bó Finnne agus seachas cúpla duine ón mhórthír, ní raibh ach sé cinn de shloinnte ann: Mac Colla, Mac Fhionnlaoich, Ó Fearaigh, Mac Aoidh, Ó Briain agus Mac Phaidín. Bhí Gaeilge ag gach duine acu agus bhí Béarla ag cuid mhaith díobh fosta. Bhí cónaí orthu sa sráidbhaile beag atá suite in oirdheisceart an oileáin. Sráidbhaile iascaireachta agus talmhaíochta a bhí ann. Tá na tithe ann fós, ach ó na seachtóidí níor chónaigh duine ar bith san oileán le linn an gheimhridh. Bíonn daoine ina gcónaí ann i rith an tsamhraidh, áfach, agus tá iarracht ag dul ar aghaidh daoine a lonnú ann go lánaimseartha arís.
Cuairteoirí
Tugann go leor turasóirí cuairt ar Inis Bó Finne le taitneamh a bhaint as na haillte maorga, na tránna bána gainmheacha, uaimheanna Thóin na Maoille Móra agus na radhairc ar Thoraigh, ar an Eargail agus ar chósta Thír Chonaill. Bíonn siad ag tarraingt ar áirse nó stua nádúrtha ar a dtugtar Scoilt an Droichid fosta, agus ar an Charraig Bhán i lár an oileáin, a bhfuil baint aici le miotas na Bó Finne. Téann daoine eile chun an oileáin le fairtheoireacht éan a dhéanamh. Is iomaí saghas éin atá le feiceáil san oileán, an traonach agus an cadhan ina measc. Áit mhaith síolrúcháin don traonach is ea Inis Bó Finne. Ní bhíonn creachadóirí ag bagairt ar na traonaigh óga agus iad ar nead ar an talamh nó i ngeadán neantóg.
Samuel Ajayi Crowther
Teangeolaí ón Nigéir ab ea Samuel Ajayi Crowther (c.  1809–31 Nollaig 1891), agus an chéad easpag Anglacánach san Afraic Thiar. Rugadh é in Osogun (ar a dtugtar Ado-Awaye, Oyo State, an Nigéir anois), ghabh trádálaithe sclábhaithe é féin agus a theaghlach nuair a bhí sé thart ar dhá bhliain déag d'aois. Tharla sé seo le linn chogaí cathartha na nIarúbach, go háirithe cogaí Owu (1821-1829), áit ar scriosadh a sráidbhaile Oshogun. Níos déanaí ag aghaidh, athdhíoladh é do dhéileálaithe sclábhaithe na Portaingéile déileálaithe sclábhaithe de chuid na Portaingéile,  áit ar cuireadh ar bord é le hiompar go dtí an Domhan Nua tríd an Atlantach.
Trefdraeth
52.0158°N, -4.8317°W
Baile i Sir Benfro, an Bhreatain Bheag, is ea Trefdraeth, 128.7 km ó Caerdydd agus 329 ó Londain. Tá daonra 1,129 ann, agus tá 483 (42.8%) in ann Breatnais a labhairt.
Citeal
thumb|Citeal leictreach Soitheach is ea citeal (nó túlán) a bheirítear uisce ann. Is soitheach faoi leith é chun an t-uisce a bheiriú ann i gcomhair tae nó caife nó chun uisce te a dhoirteadh ar mhullach glasraí nó feoil chun iad a bhruith. Is féidir an t-uisce a théamh trí aibhléis nó trí bhreosla a dhó agus ligint don teas an citeal agus an t-uisce istigh ann a théamh.
Oileáin Árann
I gCuan na Gaillimhe atá Oileáin Árann nó na hÁrainneacha; is iad na trí phríomh-oileán ná Árainn (ar a dtugtar Inis Mór go minic), Inis Meáin agus Inis Oírr.
Tá Cill Rónáin, an baile measartha amháin atá ar na hoileáin, tuairim agus 50 ciliméadar siar as cathair na Gaillimhe. Ach níl Cill Rónáin ach tuairim is 12 km as Indreabhán i gConamara, agus 15 km as Dubhlainn i gContae an Chláir.
Daonra
Tá cónaí ar os cionn míle duine ar na hoileáin inniu. Tá an pobal beag ag fás le 20 bliain anuas, tar éis meath mhall ar feadh tuairim is céad bliain roimhe sin. Sí an Ghaeilge gnáth-theanga formhór na ndaoine i gcónaí.
Turasóireacht agus iascaireacht na príomhshlite beatha ar na hoileáin. Tá an talamh an-bhocht, ach bhí ceangal daingean ag na hoileánaigh i gcónaí leis an bhfarraige. San am atá thart, bhí an-tábhacht le baint feamainne ar na hoileáin, go háirithe i gcóir táirgeadh Íodín. Sa samhradh, tá teacht ar na hoileáin go héasca le báid bheaga ó Chonamara agus Contae an Chláir, i mbeagán thar uair an chloig. Tá aerstrácaí, freisin, ar na trí hoileán, a thosaigh Aer Arann os cionn 30 bliain ó shin. 300px|thumb|Oileáin Árann. Idir 2002 agus 2006 thit daonra na n-oileán ó 1280 go 1218. I 2002 ar an oileán is mó, Inis Mór, bhí 831 duine, le 270 acusan i gCill Rónáin. Ní raibh ach 187 ar Inis Meáin, an dara hoileán is mó agus bhí 262 duine in Inis Oírr.
(Is ó Cheannáireamh 2002 na huimhreacha daonra Census 2002).
Talamh
Cé gur leaca móra d´aolchloch a chlúdaíonn cuid mhór de na hoileáin i gcónaí, cruthaíodh a lán talún in am ghátair le feamainn, gaineamh, agus cré a baineadh as na scoilteanna idir na leaca móra. Fásann glasraí ar nós fataí, cairéidí agus meacain go láidir in Árainn, ach is tógáil eallach agus caoire is mó atá ar siúl ann faoi láthair.
Stair
Deirtear gurb iad na Fir Bholg a thóg na dúnta móra atá le feiscint ar na hoileáin. Tá cónaí ar an oileán ón am iargúlta sin chomh fada agus is eol dúinn. Ba i dtús ré na Críostaíochta in Éirinn a leath cáil na n-oileán arís, mar ar a raibh de mhainistir agus de naoimh orthu. Ina measc bhí Éanna, Rónán, Ciarán agus Caomhán, agus bhí cáil ar Árainn ar fud na hEorpa mar cheantar teagaisc i gcúrsaí creidimh agus sna hábhair eile a bhí á staidéar ag lucht léinn na hEorpa ag an am. Is uaidh sin a thugtar "Ára na Naomh" orthu fós.
Thréig a lán na hoileáin ó thús an 20ú hAois ar aghaidh, le dul ar an mórthír nó ar imirce. Ba go dtí Stáit Aontaithe Mheiriceá agus an Nua-Shéalainn a thug a lán acu a n-aghaidh. Ach seachas a lán d'oileáin bheaga eile in iarthar na hÉireann, bhí teacht éigin orthu fiú i rith an gheimhridh, mar go raibh bád mór as Gaillimh ag trial orthu trí huair sa tseachtain. Mar sin, ar ndóigh, níor tréigeadh aon cheann acu, agus tá borradh ar na hoileáin anois, a chuaigh i dtreise ós na 1980í nuair a thosaigh cuid mhór turasóirí ag triail orthu arís.
Litríocht
thumb|280px|deas|Radharc ar an tírdhreach [[carst ó Dhún Aonghasa]] Tá cáil ar na hoileáin mar ar a bhfuil de bhaint acu le litríocht. Bhain cuid de seo leis an dlúthaithne a bhí ar an oileán ar an nGaeilge, agus go minic an Béarla lena thaobh. Bhíodh lucht ollscoile agus teangeolaithe eile ag triail orthu le staidéar a dhéanamh ar Ghaeilge a bhí cuíosach glan fós ó thionchar an Bhéarla.
Chaith John Millington Synge tréimhsí fada ar Inis Meáin ag foghlaim na Gaeilge agus ag scríobh a chuid leabhar agus drámaí. B'é an dráma is cáiliúla a bhí aige ná The Playboy of the Western World, a bhí bunaithe ar scéal a chuala sé ó mhuintir Inis Meáin. Bhain Liam Ó Flaithbheartaigh cáil amach i dtús an fichiú chéad ar a chuid gearrscéalta agus úrscéalta. Cé gur scríobh sé scéalta i nGaeilge ar feadh blianta, is i mBéarla atá formhór a chuid saothair. Tugann cuid acu léargas ar an saol chrua a bhí ag na daoine, agus cuid eile ar an dtuiscint a bhí aige don nádúr. Bhí Máirtín Ó Direáin ar dhuine de na filí ba mhó le rá sa fichiú haois, agus is i nGaeilge a scríobh sé ar fad, nach mór.
Spórt
Bunaíodh CLG Oileáin Árann i 1996 nuair a tháinig an trí oileán le chéile mar fhoireann amháin don chéad uair.
Seán Ó Muireagáin
Is as Uachtar Cluanaí i mBéal Feirste do Sheán Ó Muireagáin. Is scríbhneoir filíochta, amhrán agus gearrscéalta é. Tá 35 bliain caite aige ag obair in earnáil an Ghaeloideachais sna Sé Chontae, mar ghníomhaí, mar mhúinteoir naiscoile agus bunscoile agus, le 20 bliain anuas, mar Oifigeach Comhairleach. D'fhoilsigh Éabhlóid a chéad chnuasach gearrscéalta Gáire in Eag in 2018 agus Bádh B'fhéidir sa bhliain 2022.
Carbónáit
deas|200px|mion|Carbónáit
Sa cheimic, salann an aigéid charbónaigh is ea carbónáit, a chuimsíonn an t-ian CO3 2-. Féadfaidh, freisin, go bhfuil i gceist leis an ainm eistear de chuid an aigéad carbónach, comhdhúil orgánach ina mbíonn an grúpa carbónáite C(=O)(O–)2 ann.
Tá na carbónáití aolchloch, carbónáit chailciam, CaCO3, atá beagnach dothuaslagtha, carbónáit mhaignéisiam, MgCO3 is dolaimít, CaMg(CO3)2 tábhachtach. Tugtar sóid níocháin ar charbónáit sóidiam ina foirm hiodráitithe Na2CO3.10H2O, agus is oibreán glanta í mar go bhfuil sí bunata is ina bogthóir uisce a dheascann carbónáit chailciam is carbónáit mhaignéisiam.
Travis Scott
Is rapálaí, amhránaí is scríbhneoir agus léiritheoir ceirnín Meiriceánach é Jacques Bermon Webster II (a rugadh ar 30 Aibreán, 1991), Travis Scott an t-ainm stáitse atá aige.
Béal Feirste (idirdhealú)
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Béal Feirste air:
Laghdú méide (ríomhaireacht)
Athrú i gcomhlachtaí is eagraíochtaí ó ríomhairí ollmhóra lárnacha go dtí líonra stáisiún oibre nó ríomhairí pearsanta scaipthe ar fud na heagraíochta in oifigí is ionaid oibre ar leith.
Airgead tirim
Glacann eacnamaithe le hairgead a chuirtear i dtaisce sa bhanc ceannais mar airgead tirim chomh maith (M1 nó "airgead caol" do na heacnamaithe). Tá roinnt cineálacha sócmhainní ann, sa lá atá inniu ann, atá go mór ina leacht agus ar féidir airgead tirim a dhéanamh díobh go héasca nó iad a úsáid chun íocaíocht a dhéanamh ar chostas an-íseal. Baineann sé sin, mar shampla, le taiscí thar oíche. clé|mion|First Trust Bank, [[Tuaisceart Éireann, 10 bpunt,, an gaileon Girona sa 16ú haois]] Tá airgead leathan ann freisin (M2), a bhaineann le cineálacha taiscí arna gcoinneáil le bainc
Anna
clé|250px|mion|Anna Ba fháidh í Anna. Luaitear í sa Tiomna Nua.
Colonel Sanders
clé|250px|mion|Colonel Sanders Ba fhear gnó Meiriceánach é Coirnéal Harland David Sanders, a rugadh ar an 9 Meán Fómhair, 1890 agus a fuair bás ar an 16 Nollaig, 1980.
Conamara
mion|clé|Conamara, [[Contae na Gaillimhe, leis na Beanna Beola sa chúlra.]]
Conamara a thugtar ar cheantar in iarthar Chontae na Gaillimhe in iarthar na hÉireann. Tagann an t-ainm as Conmhaicne Mara, ceann de líon Conmhaicne sa tír, tailte a bhain le clann áirithe, agus bhí an ceann seo buailte leis an muir. Inniu deirtear amanta go gclúdaíonn sé an tír ó chathair na Gaillimhe siar go dtí an Chlochán. Ach is Cois Fharraige a thugtar i gceart ar an gceantar siar as Gaillimh, agus tosaíonn Conamara i gceart siar-aduaidh uaidh sin.
Is é an Clochán an baile is mó atá i gConamara. Tá an talamh garbh, ach tá meas ag go leor ar an taobh sin tíre mar go bhfuil sé fáiltiúil, go bhfuil radharcanna áille ar thír agus ar fharraige, agus go labhraítear roinnt Gaeilge fós ann. Ó dheas, tá oileáin i gCuan Chill Chiaráin ar chuid de Chonamara iad, m.sh. Garumna, Leitir Móir agus Leitir Mealláin. Tá Carna anseo freisin.
Lastuaidh ón gceantar tá Loch Coiribe, Loch Measca agus na Beanna Beola, sléibhte a shroicheann tuairim 730 méadar ar airde. Ó dheas, tá cuan na Gaillimhe agus Oileáin Árann agus siar agus ó dheas tá an Aigéan Atlantach.
Bíonn rásaí currachaí ar siúl i gCeantar Chonamara gach Samhradh. Ina theannta sin, tagann na mílte scoláirí anseo gach Samhradh le freastal a dhéanamh ar Cursaí Samhradh ar nós Spleodar agus Coláiste na bhfiann. Tá na cúrsaí seo á reáchtáil i gCamus, Ros Muc, Corr na Móna, Leitir Meallain agus i Leitir Móir.
Gena Rowlands
Is ban-aisteoir Meiriceánach í Virginia Cathryn "Gena" Rowlands. Rugadh í ar an 19 Meitheamh 1930. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe i 1975.
Luacháil Griffith
Suirbhé ar theorainneacha agus thalamh na hÉireann is ea Luacháil Griffith (Béarla: Griffith's Valuation). Ba é Richard Griffith a rinne an suirbhé sna blianta 1830–1868.
Córas na Bruiséile
Is é atá i gCóras na Bruiséile ná sraith rialacha é Córas na Bruiséile a rialaíonn na cúirteanna a bhfuil dlínse acu i ndíospóidí dlíthiúla de chineál sibhialta nó tráchtála idir daoine aonair a bhfuil cónaí orthu i mballstáit éagsúla an Aontais Eorpaigh (AE) agus Comhlachas Saorthrádála na hEorpa (CSTE). Tá rialacha mionsonraithe aige lena sanntar dlínse chun an díospóid a éisteacht agus lena rialaítear aitheantas agus forghníomhú breithiúnas coigríche.
Ionstraimí
Tagann cúig ionstraim dlí le chéile i gCóras na Bruiséile. Tá na cúig ionstraim dlí cosúil a bheag nó a mhór lena chéile ó thaobh ábhair agus cur i bhfeidhm de, ach tá difríochtaí ina gcríoch feidhme. Bunaíonn siad riail ghinearálta go gcuirfí an dlí ar daoine aonair ina stáit shainchónaithe agus ansin leanann siad ar aghaidh le liosta eisceachtaí a sholáthar. Déantar foráil bhreise sna hionstraimí maidir le breithiúnais a thugtar i dtíortha eile a aithint..
Coinbhinsiún na Bruiséile (1968)
Cuireadh aithint agus forghníomhú breithiúnas i gcásanna sibhialta agus tráchtála i gcrích ar dtús laistigh de na Comhphobail Eorpacha le Coinbhinsiún na Bruiséile 1968, conradh a shínigh seisear comhalta de na Comhphobail a bhí ann ag an am. Leasaíodh an Conradh seo roinnt uaireanta agus cuireadh rialachán a glacadh in 2001, Rialachán na Bruiséile I, ina ionad. Sa lá atá inniu ann níl feidhm ag an gcoinbhinsiún ach amháin idir na 15 Bhallstát roimh 2004 den Aontas Eorpach idir na 15 bhall den Aontas Eorpach a bhí ann roimh 2004 agus críocha áirithe de bhallstáit an AE atá lasmuigh den Aontas: Aruba, críocha thar lear na Fraince agus Mayotte. Tá sé beartaithe go gcuirfear Coinbhinsiún nua Lugano in ionad Choinbhinsiún na Bruiséile, agus go bhféadfaidh Ballstáit an AE a ghníomhaíonn thar ceann críocha neamh-Eorpacha ar leis an mBallstát sin, an Coinbhinsiún sin a dhaingniú.
Congal mac Maoil Dúin
Rí Iarmhumhan de chlann Eoghanacht Locha Léin  Congal mac Maoil Dúin  (Meán-Ghaeilge  Congal mac Máele Dúin) (bás 690). He was the son of Maol Dúin mac Aodha Beannáin (bás 661), iar-rí Iarmhumhan, ba ea a athair, agus Aodh Beannáin mac Criomhthainn (bás 618), a bhí b'fhéidir ina rí Mumhan, ba ea a sheanathair. Bhí sé i réim ón mbliain 661 go dtí 690.
Feictear é i ndréacht dlí Muimhneach darb ainm  Cáin Fuithirbe, curtha i bhfeidhm sa bhliain 683 le linn réimeas Fhinghin mhic Cathail (bás 696) in 683. Tugtar an teideal rex Iarmuman ina thásc i nAnnála Uladh don bhliain 690. deir na hannála gur maraíodh é, ag scoláire dar le Chronicum Scotorum.
Rómhíostrú
Róshreabhadh fuil míostraithe de bharr míostraithe róthroim, rófhada nó rómhinic. Tarlaíonn sé de ghnáth de bharr mínormáltachta áitiúla sa bhroinn, ach is féidir go dtarlóidh de bharr neamhoird sna hormóin a rialaíonn an gnáthmhíostrú.
Rolls-Royce
Comhlacht suntasach Briotanach a bunaíodh i 1906 le hinnill gluaisteáin, gluaisteáin féin, agus innill eitleáin a dhéanamh. Cheangail sé le comhlacht gluaisteán Bentley i 1931, agus d'fhan neamhspleách go dtí na 1970idí nuair a scar roinn na ngluaisteán ón roinn aeraspáis in dhá chomhlacht. Náisiúnaíodh an comhlacht aeraspáis an t-am sin, ceanglaíodh le comhlacht aeraspáis eile, Vickers, i 1980 é, agus príobháidíodh arís é i 1987 leis an seanainm air fós. Díoladh na cearta san ainm leis an gcomhlacht Gearmánach gluaisteán BMW i 2003. I 1998 cheannaigh an comhlacht Gearmánach Volkswagen an comhlacht gluaisteán nach raibh ach cearta an ainm Bentley aige.
Craig Thomas
Ba é Craig Lyle Thomas (17 Feabhra 1933 - 4 Meitheamh 2007) an seanadóir sinsearach ó Wyoming i Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá go dtí go bhfuair sé bás sa bhliain 2007. Ba bhall den Pháirtí Poblachtach é.
Deilf na hIaing-tsí
Ainmhí mara is ea deilf na hIaing-tsí.
Trefeglwys
52.5032°N, -3.5179°W
Craig Thomas
Ba shaineolaí i réimsí na talmhaíochta agus na tuathfhorbartha é Thomas. Bhí poist tábhachtacha aige i roinnt gníomhaireachtaí stáit. B'é a phost mar leasuachtarán feidhmiúcháin oifig feirme Wyoming ó 1965 go dtí 1974 an ceapachán is fada dá raibh aige. Bhí sé ina fhear gnó neamhspleách fosta. I 1984, toghadh ina fheisire in oireachtas an stáit é, agus d'fhreastail sé air go dtí 1989.
Trefeglwys
Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea Trefeglwys, 116.1 km ó Caerdydd agus 257 ó Londain. Tá daonra 890 ann, agus tá 257 (28.9%) in ann Breatnais a labhairt.
Carbónmhar
deas|200px|thumb|Carbónmhar Tréimhse gheolaíoch sa ré Phailéasóch, 360-280 milliún bliain ó shin. Bhí foraoisí forleathana ar thalamh bháite le crainn bhuaircíneacha is raithneach, a chruthaigh an chuid is mó de na acmhainní guail atá ar Domhan inniu. Tharla sceireacha coiréil is sil-leagan aolchloiche go han-fhorleathan, agus péisteanna is plandaí síoliompartha den chéad uair. Sna Stáit Aontaithe roinntear an tréimhse i bhfo-thréimhse Mhiosasaipíoch (an chéad chuid) is fo-thréimhse Pheinnsiolváiniach (an dara cuid).
Trefesgob
51.5818°N, -2.8784°W
Baile i Casnewydd, an Bhreatain Bheag, is ea Trefesgob, 23.4 km ó Caerdydd agus 190 ó Londain. Tá daonra 2,068 ann, agus tá 244 (11.8%) in ann Breatnais a labhairt.
Mary Sheldreck
Bhí Mary Sheldreck ina ball de Chumann na mBan agus fuair sí bás de bharr gortuithe a tharla di le linn an Éirí Amach na Cásca. Bhí sí leis an gCuntaois Markievicz i bhFaiche Stiabhna le linn an Éirí Amach.
Oxford, Alabama
Is é Oxford cathair i gContaetha Calhoun agus Talladega, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bhí 21,120 duine a bheith ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2016.
Maol Dúin mac Aodha Beannáin
Rí Iarmhumhan de chlann Eoghanacht Locha Léin ba ea  Maol Dúin mac Aodha Beannáin  (Meán-Ghaeilge  Máel Dúin mac Áedo Bennán) (bás 661 ). Aodh Beannáin mac Criomhthainn (bás 618), iar-rí b'fhéidir na Mumhan, ba ea a athair. Tugtar an teideal rí Iarmhumhan ar a uncail Áed Dammán ina thásc don bhliain 634. Más fíor, bheadh Maol Dúin i gcoróin ón mbliain 634–661.
Bhí achrann idir a mhuintir agus a ghaoil, Eoghanacht Ghleanndamhnach, le linn a réimeas. Insítear bunús an scéil sa seandán Mór Mumhan agus Anbhás Cuanach mhic Ailchine. Dar leis an scéal, bhí Cathal mac Áedo Flaind Chathrach (bás 627) rí Mumhan, pósta le Ruithchern, iníon Aodha Beannáin. Maraíodh Lonán mac Finnigh ag Cuanu mac Ailchine (bás 644) d'Fhir Maige Féne, agus d'fhuadaigh sé Ruithchern. Ar a shlí chuig Iarmhumhain a bhíodar [nuair a maraíodh iad beirt] agus cuireadh an milleán ar Chathal faoin easpa cosanta a thabhairt dóibh. Tharla cogadh ansin idir an dá chlann. Sa bhliain 644, troideadh Cath Cenn Con idir Maol Dúin agus Aonghas Liath, deartháir Chathail (bás 644), agus ár mór ar gach taobh. Cuireadh an ruaig ar Mhaol Dúin.
Rinneadh rí Iarmhumhan fosta dá mhac, Congal mac Máele Dúin (bás 690).
Thomas Bach (Cluichí Oilimpeacha)
Is fear gnó agus dlíodóir é Thomas Bach, atá ina Uachtarán ar Choiste Idirnáisiúnta na gCluichí Oilimpeacha ó 2013 (a rugadh ar 29 Nollaig 1953).
Pionsóireacht
Bhí Bach an-óg nuair a thosaigh sé ag déanamh na pionsóireacht a. Chuaigh sé san iomaíocht d'fhoireann Phoblacht Chónaidhme na Gearmáine i gCluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 1976 i Montréal agus ghnóthaigh sé bonn óir foirne. Ina theannta sin, ghnóthaigh sé boinn airgid, óir agus cré-umha mar bhall den fhoireann i Craobhchomórtais Lámhaigh an Domhain i nGöteborg, i mBuenos Aires agus i Melbourne (sna blianta 1973, 1977 agus 1979.)
Ole Christensen Rømer
Réalteolaí a rugadh in Århus na Danmhairge ab ea Ole Christensen Rømer (25 Meán Fómhair 1644 - 19 Meán Fómhair 1710). Agus é ag obair sa réadlann ríoga i bPáras (1672-1681), bhain sé úsáid as uruithe ghealacha Iúpatair chun an chéad luach a fuarthas riamh ar luas an tsolais a shocrú, 225,000 km s -1 (1675). Anois glactar le 299,792 km s -1 mar an luach.
Carbradóir
deas|250px|thumb|Carbradóir Feiste a bhíonn ina dlúthchuid d'inneall spréachdhócháin. Meascann sé an breosla peitril is aeir ina gcomhchodanna cuí i gcomhair an dócháin. De réir mar a shúnn an t-inneall an meascán peitril/ aeir isteach don chuasán, déanann an carbradóir cinnte de go bhfuil na braoiníní peitril á n-iompar sa sreabh aeir. Galaíonn na braoiníní seo ar an mbealach seo chun meascán an-inlasta a sholáthar don chumhachtbhuille sa chuasán. Tá dearaí éagsúla carbradóra ann, ach den chuid is mó bíonn siad bunaithe ar chomhla snámháin a bhraitheann nuair is gá aer a shú isteach san inneall.
Thomas Bach (Cluichí Oilimpeacha)
Fear gnó
Céimí de chuid Ollscoil Würzburg, bronnadh dochtúireacht sa dlí ar Bach sa bhliain 1983.
Bhí Bach ina dhlíodóir gnó agus ina stiúrthóir comhlachta go dtí gur toghadh ina Uachtarán ar Choiste Idirnáisiúnta na gCluichí Oilimpeacha sa bhliain 2013 é.
Cluichí Oilimpeacha
Cáineadh Bach go láidir as a bheith ina fhichillín de chuid rialtas na Síne. Sa bhliain 2021, labhair Bach le Peng Shuai ar ghlaoch físe ar an bhfón.
Robert Gunther
Staraí eolaíochta, zó-eolaí, agus bunaitheoir Mhúsaem Stair na hEolaíochta, Oxford ab ea Robert William Theodore Gunther (23 Lúnasa 1869 - 9 Márta 1940).
Bhí athair Gunther, Albert Günther, ina Choimeádaí Zó-eolaíochta ag Músaem na Breataine i Londain. Cuireadh oideachas ar Robert Gunther i Scoil Choláiste na hOllscoile, ceangailte le Coláiste na hOllscoile, Londain. I dtreo dheireadh a chuid scolaíochta d’fhreastail sé ar léachtaí i gColáiste na hOllscoile féin. Toghadh é chun demi-scoláireacht i gColáiste Magdalen, Oxford, i 1965 agus chuaigh sé i mbun oibre i 1888. Chuaigh sé isteach i gClub Eolaíochta Ollscoil Oxford ina chéad téarma ag Magdalen agus ina dhiaidh sin ghlac sé le hÁnracht sa Choláiste.
Unicode
mion|180px|Lógó Unicode Is córas stórála sonraí agus caighdeán i dtionscal na ríomhaireachta é Unicode. Úsáidtear dhá bheart le haghaidh carachtair a stóráil. Tá an córas seo ag teacht i gcomharbacht, nach mór, ar ASCII. Is féidir 65,536 luach éagsúil a stóráil in dhá bheart. Ciallaíonn sé seo gur féidir na carachtair ar fad in aibítrí an domhain a stóráil tríd an gcóras Unicode. Cuireadh an caighdeán i bhfeidhm i dteicneolaíochtaí nua ar nós XML, Java agus córais oibriúcháin nua-aimseartha.
Robert Gunther
Sa bhliain 1911, bhog Gunther agus a theaghlach go 5 Folly Bridge, teach ard neamhghnách agus sainiúil ar oileán beag ar an Tamais in aice leis an droichead. Bhí an abhainn seo lárnach dá shaol. Ba cheannródaí é ar chaomhnú an chomhshaoil in Oxford.
Unicode
Tugann Unicode sainmhíniú ar dhá mhodh mapála:
Robert Gunther
Idir 1926 agus 1930, bhunaigh Gunther Músaem Stair na hEolaíochta i bhfoirgneamh Old Ashmolean, le deacracht áirithe: is cosúil nár roinn mórán dá lucht comhaimsire a paisean d’uirlisí eolaíochta stairiúla, agus go deimhin déanann an tsraith Luath-Eolaíochta trácht deilgneach air mainneachtain na réamhtheachtaithe i gcomhlachtaí measúla éagsúla rudaí den sórt sin a chaomhnú. Bhí bailiúchán tosaigh an mhúsaeim bunaithe ar bhailiúchán uirlisí eolaíochta a chara Lewis Evans, a bronnadh i 1924. deas|mion|220x220px| Músaem Stair na hEolaíochta i bhfoirgneamh Old Ashmolean [[Oxford, a bhunaigh Robert Gunther sna 1920idí.]]
Fuair Gunther bás tar éis breoiteachta gairid, agus é ag fanacht i dteach cara i sráidbhaile theas Oxfordshire, South Stoke. Tá sé féin agus a bhean, Amy, curtha i Heacham, Norfolk, i láthair uaighe teaghlaigh Rolfe, tar éis dóibh stair a theaghlaigh a scríobh. Tháinig Frank Sherwood Taylor i gcomharbacht air mar Choimeádaí Mhúsaem Stair na hEolaíochta.
Tá cartlann lámhscríbhinní a bhailigh Gunther i seilbh Mhúsaem Stair na hEolaíochta.
Teaghlach
Ba mhac é le Albert Günther, agus a chéad bhean Roberta Mitchell née McIntosh (1842-1869), deirfiúr le William M’Intosh.
Sa bhliain 1900, phós sé Amy née Neville-Rolfe, iníon le hEustace Neville-Rolfe CVO (1845-1908), Ard-Chonsal HM ag Napoli, agus Emily Auber Frances née Thornhill (1844–1900). Bhí beirt mhac acu: Eustace Rolfe Gunther (1902–1940) agus Albert Everard Gunther (1903–1998).
Mabel Sharman Crawford
Faoi Mebal Sharman Crawford
''Rugadh Mabel Sharman Crawford I 1821 bhí a hathair na M.P. William Sharman Crawford. Scriobh sí na labhair, Life in Tuscany, Through Algeria, Fanny Dennison, The Wilmot Family. Níor pós sí agus fuair sí bás I 1912 ag an aois de 91.''
Chlann agus Óige
Is í Mabel Sharman Crawford íníon don tiarna talún agus polaiteoir radacach Uladh William Sharman Crawford.Bhí sé mar scríbhneoir agus gníomhaí radacach agus feimineach tiomanta. ''Thuaigh William ag tasiteal sa Tuscáin I 1859 chuig an Iodáil trí lionsa an-pholaitiúil agus próta-fheimineach a bhfuil tionchar láidir ag a gníomhaíochas uirthi ar mhaithe le hathchóiriú talún na hÉireann agus mar bhall de Lárchoiste an Chumainn Náisiúnta um Cheart Vótála do Mhná. Breithneoidh an aiste seo tógáil Sharman Crawford ar "fhadhb na hIodáile" trína cuid scríbhneoireachta, a mhéid a d'aistrigh sí an reifirméisean aclaí Éireannach agus an Chartachas daonlathach a bhaineann le feachtais pharlaiminteacha a hathar ina hanailís, agus nádúr a critice feimineach féin ar shochaí na hIodáile i nóiméad iar-réabhlóideach 1848–1849.''
Ré thábhachtach dá saol
Bhí sí mar feimineach agus bhí sí mar pairt den National Society for Women's Suffrage Rinne sí taighde ar ábhar abairtí agus gníomhartha a rinneadh i gcoinne fir a bhuail a mná céile agus a d'úsáid na torthaí chun an t-alt Maltreatment of Wives don Westminster Review  a scríobh in 1893.
D’obair a carthanas chun cabhair le daoinní le linn an Gortha Mór le a deirfiúracha.
Gairm
''Thaistil sí alán I rith a saol agus scríobh sí dhá leabhar agus í ag taistil: Life in Tuscany (1859) agus Through Algeria (1863). Fosta scríobh sí dhá úrscéal: Fanny Dennison (1852) agus The Wilmot Family (1864), bhí siad faoi theaghlach a fuair saibhreas le hoidhreacht go tobann. Bhí Mabel mar Feimineach olmhór: bhí sí ina ball de Lárchoiste an Chumainn Náisiúnta agus Cheart Vótála do Mhná agus údar an ailt "Maltreatment of Wives" in Athbhreithniú Westminster (1893).''
N3
Bailte ina gcúrsa; (isteach an Tuaisceart)
Síle Ní Dhomhnaill
D’eascair Síle Ní Dhomhnaill (iníon Néill Ghairbh Uí Dhomhnaill) ó theaghlach mór le rá i gCúige Uladh sa 15ú haois. Amhail a leithéidí eile, ba mhinic iad i ngleic lena comharsana agus ag tabhairt ruathar orthu. Mar bhean uasal agus mar dhuine de dhream cogúil, sheas Síle an fód i gcoinne namhaid a fhir chéile.
Seán Mac Réamoinn
mion|Montrose BÁC Ba iriseoir agus craoltóir raidió Éireannach é Seán Mac Réamoinn (1921 - 17 Eanáir 2007).
Síle Ní Dhomhnaill
Bhí Síle pósta leis an taoiseach Niall Ó Néill, mac Airt Uí Néill, agus seilbh acu ar Chaisleán na hÓmaí i gContae Thír Eoghain. D’éirigh idir an dá ghéag de mhuintir Néill, clann Eoghain agus clann Airt, agus sáraíodh ar chlann Airt. In 1471 rinne Éinrí, mac Eoghain, léigear ar an gcaisleán, áit a raibh Síle lena sochraid armtha, ó thús fómhair go deireadh earraigh, ach theip air an caisleán a ghabháil.
Faoi dheireadh chuaigh clann Airt chun réitigh faoin scéal agus tugadh an caisleán d’Éinrí. Níl a rian ann anois. Seo thíos an iontráil in Annála Ríochta Éireann:
Seán Mac Réamoinn
Luathshaol
Rugadh i mBirmingham Shasana é i 1921, mac le Wilhelmena Bruen as Sligeach agus James Redmond as Buaile Mhaodhóg i Loch Garman. Saolaíodh agus básaíodh beirt chlainne eile i rith na heipidéime fliú na bliana 1918-1920, i ndiaidh an Chogaidh Mhóir.
Bhog an teaghlach ar ais go hÉirinn agus Seán dhá bhliain d'aois, go Baile Átha Cliath, Cluain Meala, agus ansin cathair na Gaillimhe ar deireadh. D'fhreastail Seán ar scoil i gColáiste Iognáid, scoil lán Ghaelach na nÍosánach.
Rinne sé staidéar ar Ghaeilge is ar Fhraincis i gColáiste na hOllscoile Gaillimh, áit ar bhain sé céim mháistreachta amach sa Ghaeilge. Bhí sé gníomhach i gcumann drámaíochta na hollscoile agus i dTaibhdhearc na Gaillimhe.
Chaith Mac Réamoinn seal i Roinn Gnóthaí Eachtracha i mBaile Átha Cliath i lár na 1940í
Craoltóir
I 1947 fuair Mac Réamoinn post mar Oifigeach Craolta sheachtraigh i Raidió Éireann, ag taistil na tíre lena chomhghleacaí Séamus Ennis ag taifeadadh ceoil traidisiúnta. clé|mion| [[Raidió Teilifís Éireann|Raidió Éireann ]] Ba thuairisceoir ón Róimh é ar Dhara Comhairle na Vatacáine sna 1960í.
Ceapadh Mac Réamoinn ina Cheannasaí Clár Raidió i 1974 agus ina dhiaidh sin ina stiúrthóir ar Ghnóthaí Eachtracha RTÉ. Bhí ailt á scríobh aige san Irish Times (Tuarascáil), i Scéala Éireann (An Mhuintir s'Againne) agus in irisí éagsúla.
Bhí Mac Réamoinn páirteach i mbunú Chumann Merriman agus ghlac sé páirt sna scoileanna Samhraidh is Geimhridh ar feadh na mblianta.
Bhí Gàidhlig agus Breatnais aige agus fuair sé ard ghradam ag an Eisteddfod.
Bhásaigh Mac Réamoinn in Ospidéal Ollscoile Naomh Uinseann i mBaile Átha Cliath ar an 17ú Eanáir 2007.
Benetice (Světlá nad Sázavou)
Is baile beag é Benetice in aice leis an baile Světlá nad Sázavou i réigiún Vysočina i bPoblacht na Seice.
Bhí monarcha gloine i Benetice. Níl sé ann anois, ach roinnt ainmneacha áitiúla na n-áiteanna atá díorthaithe ó na codanna den mhonarcha gloine mar ainm Na sušírnách nó Sklárenský rybník (ainm an Locháin). Tá campa caitheamh aimsire in Benetice. Bhí sé in úsáid mar champa ceannródaí (pioneers bhí daoine eagraíodh i ngrúpa amháin i bPoblacht na Seice) agus úsáideadh é do dhaoine óga as an Ungáir, as an bPolainn, agus as an nGearmáin.
Fásann teile ar glas sráidbhaile Benetice. Bhí sé curtha i 1945.
Is féidir caisleán Lipnice a fheiceáil ón Benetice.
Tairiseach díthiomsúcháin aigéid
Is éard is tairiseach díthiomsúcháin aigéid, Ka, (ar a dtugtar tairiseach aigéadach freisin, nó  tairiseach aigéad-ianaithe) ann ná  tomhas cainníochtúil ar neart aigéid i dtuaslagán. Is é an tairiseach cothromaíochta le haghaidh an imoibrithe cheimicigh é.
ar a dtugtar díthiomsú i gcomhthéacs imoibrithe aigéad le bunanna. Aigéad is ea an speiceas ceimiceach HA a dhíthiomsaíonn in A -, an bun comhchuingeach den aigéad agus den ian hidrigine, H +. Deirtear go bhfuil an córas i gcothromaíocht nuair nach n-athróidh tiúchan a chomhpháirteanna le himeacht ama, toisc go bhfuil imoibrithe ar aghaidh agus ar gcúl ag tarlú ag an ráta céanna.
Sainmhínítear an tairiseach díthiomsúcháin le
Comhairleoir leighis
Tugtar comhairleoir leighis ar dhochtúir leighis ar shaineolaí é i ngné den leigheas. De ghnáth is i mbailte móra a chleachtann sé. Tá comhairleoirí leighis a dhéanann an-chuid múinteoireachta agus taighde, go háirithe sna cathracha.
Ansin déanann sé staidéar ar ghné den leigheas, chun a bheith ina shaineolaí in aon cheann de na saineolaíochtaí nó speisialtasaí leighis. Caitheann sé scrúdaithe bhreise a bhaint amach i ndiaidh oibriú sa ghné chéanna den leigheas, chun cáilíocht a thuilleamh ó cheann des na coláistí saineolaithe leighis. M.sh., le aitheantas mar lia chomhairlitheach a bhaint amach, bíonn ar dhochtúir leighis scrúdaithe Choláiste Ríoga um Máinliachta in Éirinn, i Sasana nó in Albain a bhaint amach.
Tá comhairleoirí leighis i bhfeighil beagnach gach gné den leigheas, ina measc máinliacht, leigheas nó miochán ghinearálta, cnáimhseachas, liacht ban, pédiatric nó liacht linbh, agus síciatracht. Tá saineolaithe i ngnéithe eile den leigheas nach mbaineann go díreach le freastal ar othair, mar shampla, paiteolaíocht, raideolaíocht, agus gnéithe áirithe den taighde.
Marita Conlon-McKenna
Is údar an-ráthúil í Marita Conlon-McKenna. Rugadh í i mBaile Átha Cliath ar an 5 Samhain 1956. Tá a lán duaiseanna agus ainmnithe faighte ag Marita Conlon-McKenna dá obair, agus aistríodh a obair isteach i níos mó 12 teangacha eile. Scríobhann sí leabhair ficsean stairiúil agus ficsean do pháistí. Bhuaigh a céad úrscéal, ‘Under the Hawthorn Tree’ a lán duaiseanna, rinneadh cuid de thríológ é, agus oiriúnú é isteach i gceolseó.
Saol & Gairm bheatha
Rugadh Marita Conlon-McKenna i mBaile Átha Cliath ar an 5ú Samhain 1956. D’fhás sí aníos i mBaile na nGabhar, agus chuaigh sí ar scoil sa Convent of the Sacred Heart i Mount Anville. Bhí seans aici dhul chuig an ollscoil ach iarchuir sí é chun aire a thabhairt dá athair. Phós sí fear darbh ainm James McKenna nuair a bhí sí 20 bliain d’aois. Fuair sí postanna i gnó na clainne, i mbanc agus i gníomhaireacht taistil. Bhí suim aici i scríobhnóireacht agus rollaigh sí do UCD chun cleachtaigh scríobhnóireachta a fháil. . Ta ceathrar páiste aici le James McKenna.
Bhí suim i gcónaí ag Marita i dtréimhse an Ghorta Mór i stair na hÉireann agus léigh sí gach rud a bhí ar fáil ar an ábhar. Nuair a chuala sí tuairisc raidió ar uaigh leanaí gan marcáil ar bith ón tréimhse Ghorta Mhóir a bhí aimsithe faoi chrann sceach gheal, shocraigh sí a céad leabhar, Under the Hawthorn Tree, a scríobh.
Duaiseanna
Marita has won many awards for writing, such as 'The International Reading Association Award', the 'Österreichischer Kinder und Jugendbuchpreis', the 'Reading Association of Ireland Award' and 'Bisto Book of the Year Award.
Eizicéil
San Ioslam, aithnítear mar fháidh é go fairsing, cé nach luaitear as a ainm é sa Chórán. Is minic a cheanglaítear é leis an bpearsa Chóránach Dhul al-Khifl freisin.
Radoje Domanović
Scríbhneoir, iriseoir agus múinteoir Seirbiach ab ea Radoje Domanović (Seirbis: Радоје Домановић; 16 Feabhra, 1873 – 17 Lúnasa, 1908), a raibh cáil air mar gheall ar a ghearrscéalta aoire.
Beathaisnéis
Rugadh Radoje Domanović i sráidbhaile Ovsište i lár na Seirbia, mac le múinteoir agus fiontraí áitiúil Miloš Domanović, agus Persida Cukić, de shliocht Pavle Cukić, duine de cheannasaithe míleata den Chéad agus an Dara Éirí Amach Seirbiach. Chaith sé a óige i sráidbhaile Jarušice in aice le Kragujevac, áit ar fhreastail sé ar bhunscoil.
Bhain sé céim amach sa mheánscoil i Kragujevac, agus i nDámh na Fealsúnachta in Ollscoil Béalgrád, áit a ndearna sé staidéar ar An tSeirbis agus an stair na Seirbia. Sa bhliain 1895, fuair Domanović a chéad cheapachán, post teagaisc i Pirot, i ndeisceart na Seirbia, réigiún nár saoradh ón Impireacht Otamánach ach le déanaí. I Pirot, bhuail sé le Jaša Prodanović (1867–1948), múinteoir agus gníomhaí a chuidigh lena thuairimí polaitiúla a mhúnlú. Ansin bhuail sé lena bhean chéile amach anseo, Natalija Raketić (1875–1939), múinteoir scoile bocht ó Sremski Karlovci, a thabharfaidh tacaíocht dó ar feadh a shaol gairid corraitheach, agus a raibh triúr páistí aici leis.
Ó chuaigh sé isteach i bPáirtí Radacach Na Daoine an fhreasúra, tháinig sé i gcoimhlint le réimeas ríshliocht Obrenović, agus aistríodh é go Vranje faoi dheireadh 1895, agus ansin i 1896 aistríodh arís é go Leskovac. Thosaigh gairme scríbhneoireachta Domanović freisin le linn a laethanta teagaisc, ag foilsiú a chéad ghearrscéal réalaíoch i 1895. Tar éis a chéad chuma phoiblí i gcoinne an rialtais i 1898, briseadh é féin agus a bhean as an státseirbhís, agus bhog Domanović lena theaghlach go Béalgrád.
I mBéalgrád thosaigh sé ag obair le comhscríbhneoirí san iris sheachtainiúil “Réalt” agus sa nuachtán polaitiúil freasúra “Macalla”. Ag an am seo thosaigh sé ag scríobh agus ag foilsiú a chéad scéalta aoire, mar “Deamhan” agus “Cealú de paisean”. Tháinig clú agus cáil ar Radoje nuair a foilsíodh a chuid scéalta is cáiliúla, “Ceannaire” (1901) agus “Stradija” (1902), inar ionsaigh sé go hoscailte fimíneacht agus fallaí an réimeas.
Tar éis an coup d'état a chuir deireadh le réimeas Aleksandar Obrenović i 1903, ag airdeas an tóir a bhí air, fuair Domanović post mar scríobhaí san Aireacht Oideachais, agus lig an rialtas nua dó dul chun na Gearmáine ar feadh bliana, bliain a chaith sé i Munich.
Bás
Fuair Radoje Domanović bás leathuair tar éis meán oíche ar an 17 Lúnasa, 1908, ag aois 35, tar éis troid fhada le niúmóine ainsealach agus eitinn. Cuirtear i Reilig Nua Béalgrád é.
Cailleadh a chuid obair neamhfhoilsithe a bhí fágtha aige le linn an Chéad Chogadh Domhanda.
Naisc
Saothair iomlána de Radoje Domanović
260
Básanna
260er
Béal an Átha (idirdhealú)
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Béal an Átha air:
Raquel Welch
Ba bhan-aisteoir agus amhránaí Meiriceánach í Raquel Welch (née Tejada; 5 Meán Fómhair 1940 — 15 Feabhra 2023). Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1975.
Cailleadh í ar 15 Feabhra 2023, sa bhaile I Los Angeles, tar éis tinneas gairid.
Treffynnon
53.2777°N, -3.222°W
Baile i Sir y Fflint, an Bhreatain Bheag, is ea Treffynnon, 199.9 km ó Caerdydd agus 288 ó Londain. Tá daonra 8,487 ann, agus tá 1,192 (14%) in ann Breatnais a labhairt.
Íseáia
clé|250px|mion|Íseáia Ba fháidh agus naomh é Íseáia. Luaitear é sa Sean-Tiomna.
Carbro
deas|225px|thumb|Carbro Próiseas clóite ghrianghrafaigh ina gcruaítear go difreálach ciseal tanaí geilitín trí thadhall le cló réalta ar pháipéar bróimíde chun íomhá a dhéanamh is féidir a thraschur chuig tacaíocht eile. Bíonn buaine an-mhaith ag clónna dubha is geala (monacrómatacha) a úsáideann carbón mar lí, agus is féidir clónna daite a dhéanamh le 3 chiseal forluite: buí, cian is maigeanta.
Seireo Síneach
Is ainmhí é an seireo Síneach (Capricornis milneedwardsii). Mamach atá ann, cineál gabhair agus, mar sin ball de fhine na Caprinae, fofhine na Bovidae (gabhair, caora srl). Tá sé dúchasach don tSín agus d'Oirdheisceart na hÁise.
Treflys
52.1564°N, -3.5888°W
Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea Treflys, 80.4 km ó Caerdydd agus 249 ó Londain. Tá daonra 469 ann, agus tá 71 (15.1%) in ann Breatnais a labhairt.
Gallinago
Is géineas éan é Gallinago san fhine Scolopacidae (na lapairí), ina bhfuil 18 speiceas.
Thug an míoleolaí Francach Mathurin Jacques Brisson an t-ainm Gallinago isteach sa bhliain 1760 mar fhoroinn den ghéineas Scolopax. Níor bhain Brisson úsáid as córas déthéarmach ainmníochta Carl Linnaeus, agus cé gur ghlac éaneolaithe le go leor géineas de chuid Brisson, rinneadh neamhaird ar a chuid foranna den chuid is mó. Ina áit sin, bhí cruthú an ghéinis Gallinago curtha síos don míoleolaí Gearmánach Carl Ludwig Koch i leabhar a foilsíodh sa bhliain 1816. Ach i 1920 fuarthas amach gur leag an nádúraí Gearmánach Johann Samuel Traugott Frenzel an géineas Capella amach do na naoscacha sa bhliain 1801. Thosaigh Aontas Éaneolaithe Mheiriceá ag baint úsáide as Capella sa bhliain 1921 agus i 1934 d’úsáid an t-éaneolaí Meiriceánach James L. Peters Capella do na creabhair ina leabhar clúiteach Check-list of Birds of the World. Sa bhliain 1956, rialaigh an Coimisiún Idirnáisiúnta um Ainmníocht Zó-eolaíochta gur cheart go mbaintear úsáid as Gallinago Brisson 1760 ar an ngéineas agus an naoscach coiteann mar speiceas tíopúil.
Is focal Nua-Laidine ar chreabhar nó naoscach é gallinago, ón Laidin gallina, “cearc” agus an iarmhír -ago, "cosúil le".
Tá 18 speiceas sa ghéineas:
N6
Is príomhbhóthar idir Cionn Átha Gad (agus Baile Átha Cliath) agus Gaillimh é an N6. Téann an gcúrsa trí an Lár na Tíre, agus trasaíonn sé An tSionainn ag Baile Átha Luain. Ritheann an N6 mar mótarbhealach, an M6 den chuid is mó den cúrsa, ó Chionn Átha Gad go dtí imeall Chathair na Gaillimhe.
mion|clé|300px|An M6 in aice leis [[An Móta i gcontae na hIarmhí]] Bailte ina gcúrsa;
Tá seachbhóthar ag na bailte i gcló iodálach
Rón
thumb|Éan róin Mamach mara den chlann phocidae is ea an rón. Tugtar an fíor-rón, an rón gan chluasa, nó an rón gruagach air freisin. Bainirseach a thugtar ar an rón baineann.
Fionnadh air is ciseal tiubh blonaige. Gan cluasa seachtracha. Ní féidir leis a lapaí cúil a iompú chun tosaigh. Gluaiseann sé ar an talamh trína cholainn a scuabadh go cothrománach. San uisce, snámhann sé le buillí síos suas a lapaí cúil. clé|mion
Richard Kind
Is aisteoir agus aisteoir gutha Meiriceánach é Richard Bruce Kind, a rugadh sa bhliain 22 Nollaig 1956.
Elena Ferrante
Is úrscéalaí Iodálach ó Napoli í Elena Ferrante. Tá cáil dhomhanda ar a saothar ach ní fios cé hí. Tá fíorbheagán ar eolas ag an domhan mór fúithí. Tá an-chuid caintd tarraingthe aici faoi cé hí agus daoine áirithe ag maíomh gur fear atá inti de bharr gáirsiúlacht cuid dá scéalta.