cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Voyager 2
Is spástóireadóir é Voyager 2 agus é seolta ag NASA ar an 20ú Lúnasa 1977 chun staidéar a dhéanamh ar na pláinéid amuigh. Lainseáladh é sé lá roimh a leathchúpla Voyager, ar chonair a thóg níos sia le hIúpatar agus Satarn a shroichint ach a chuir ar a chumas cuairt a thabhairt ar Úránas agus Neiptiún. Is é an t-aon spásárthach amháin a shroich aon cheann de na fathaigh reoite. Chríochnaigh a bhunmhisean le taiscéaladh ar Chóras Neiptiúin ar an 2ú Deireadh Fómhair 1989 agus tar éis dó cuairt a thabhairt ar chóras Úránais sa bhliain 1986, ar chóras Shatairn sa bhliain 1981 agus ar chóras Iúpatair sa bhliain 1979. Tá Voyager 2 anois sa dara ré dá mhisean, ag déanamh staidéir ar imeall amuigh an Ghrianchórais agus tar éis dó bheith ag taisteal go ceann níos mó ná 40 bliain, fanann sé i dteagmháil leis an Líonra Spáis Dhomhain. Ag scaradh de 108 Aonaid Réalteolaíochta (1.62 x 1010 km) ón ghrian i mí Aibreáin 2015, tá Voyager 2 ar cheann de na rudaí de dhéantús an duine is faide ón domhan, mar aon le Voyager 1, Pioneer 10 agus Pioneer 11. Ar shroichint spás idir-réaltach dó, beidh sé in ann na céad fíorthomhais de dhlús agus de theocht an phlasma idir-réaltaigh a dhéanamh.
Stair Shasana
Impireacht na Breataine
mion|Léarscáil chodanna den domhan a bhí, tráth éigin, faoi smacht [[Impireacht na Breataine]] mion|Agóid sa Tanganaice ag éalú neamhspleáchais ó Impireacht na Breataine, 1961 I ndiaidh na réabhlóide tionsclaíochta, bhí an Ríocht Aontaithe ag rialú ar impireacht coilíneach, an ceann is mó a bhí sa stair thaifeadta. Le linn próiseas déchóilínithe san 20ú haois, d'éirigh beagnach gach dúiche thar lear den impireacht seo neamhspleách. Ina ainneoin sin, tá tionchar chultúrtha Shasana go leathan agus go domhain i gcuid mór acu go fóill.
Cochlearius cochlearius
Is ball aitíopúil d'fhine na gcorr í an chorr Cochlearius cochlearius. Is í an t-aon bhall í den ghéineas Cochlearius agus bhíodh sí curtha i bhfine mhonathíopach, na Cochleariidae. Cónaíonn sí i gcorcacha mangróibh ó Mheicsiceo ó dheas go Peiriú agus an Bhrasaíl. Is éan oíche é, agus póraíonn sí go leathchoilíneach i gcrainn mhangróbh, ag breith dhá nó ceithre ubh gorm-bhána i nead craobhóige.
Arequipa
Is é Arequipa príomhchathair agus an chathair is mó i roinn Arequipa. Is é suíomh Chúirt Bhunreachta Pheiriú é freisin. Agus daonra de 861,145 ann is é an dara cathair is mó i bPeiriú, agus is é an tríú mórcheantar uirbeach é de réir na hInstitúide Náisiúnta um Shonraí agus Eolais (INEI).
Scannal caimiléireachta i bParlaimint na hEorpa, 2022
Ar 9 Nollaig 2022, tháinig scannal caimiléireachta agus éilliú polaitiúil i bParlaimint na hEorpa chun solais; ghabh na póilíní sa Bheilg agu san Iodáil roinnt daoine, ina measc an feisire Gréagach Eva Kaili agus a buachaill (Francesco Giorgi), agus an iar-fheisire Iodálach, Antonio Panzeri, agus líomhaintí faoi éillitheacht i bParlaimint na hEorpa á bhfiosrú acu. mion|Antonio Panzeri sa bhliain 2014 Tugadh 'Qatargate' ar an scannal ar dtús. Ach rinne tíortha eile, is cosúil, iarrachtaí ar fheisirí a éilliú, seachas an Chatar. Bhain an scéal ar dtús le tuairiscí gur thug Stát Chatar breabanna do dhaoine áirithe - idir airgead agus bhronntanais - le súil go ndéanfadh na daoine sin stocaireacht ar son Chatar i bhforais an Aontais Eorpaigh.
Cás Kaili
Thug Eva Kaili cuairt ar Chatar go gairid sular cuireadh tús le Corn Sacair an Domhain sa tír sin i mí na Samhna 2022. Fad is a bhí sí ann, mhol sí údaráis na tíre faoina raibh déanta acu ar son cearta oibrithe. Tháinig an moladh céanna uaithi go minic agus í ag labhairt i bParlaimint na hEorpa.
D'admhaigh buachaill Kaili, Francesco Giorgi. go bhfuair sé slám mór airgid ó Panzeri Agus bhí lear mór airgid ag athair Kaili san ostán Sofitel sa Bhruiséil nuair a gabhadh é, rud a tharraing amhras air. Ach bhí sé ráite ag dlíodóir Eva Kaili nach bhfuil agus nach raibh aon bhaint ag a chliant le caimiléireacht.
Freagairt
Mhéadaigh ar an imní go raibh an t-éilliú i réim fud fad an chórais.
Vótáil formhór mór na bhfeisirí i bParlaimint na hEorpa ar son rúin an feisire Kaili a chur as a post mar leasuachtarán na parlaiminte i bhfianaise líomhaintí faoi chaimiléireacht a bheith curtha ina leith. (625 feisire a vótáil ar son an rúin, vótáil duine ina aghaidh agus staon beirt eile).
Gheall uachtarán Pharlaimint na hEorpa Roberta Metsola fiosrúchán inmheánach ina thaobh a bhunú. Mhaígh sí gur chreid sí go raibh uisce faoi thalamh á dhéanamh agus go rabhthas ag iarraidh an bonn a bhaint den Aontas Eorpach.
Tá sé tugtha le fios ag bean an phobail (Ombudsman) an Aontais Eorpaigh Emily O'Reilly go léiríonn na líomhaintí faoi éillitheacht gur mithid córas eitice an Aontais a leasú ó bhonn.
Cúlra
Rinne uachtarán an Choimisiúin Eorpaigh, Ursula Von der Leyen, moladh in 2019 eagraíocht neamhspleách eitice a bhunú san Aontas Eorpach. Ach bhí fíorbheagán déanta ina thaobh ó shin.
Voyager 1
Is spás-tóireadóir é Turasóir 1 agus é seolta ag NASA ar an 5ú Meán Fomhar 1977 chun staidéar a dhéanamh ar na pláinéid amuigh agus ar na gealacha sa Grianchóras imigéiniúil, agus eolas a chruinniú ar spás taobh amuigh den Ghrianchóras freisin. Seoladh é 16 lá tar éis a leathchúpla Turasóir 2. Tár éis dó bheith ag obair níos mó ná 38 bliana tá an spás árthach ag cumarsáid go fóill le Líonra Spás Doimhin le h-orduithe a ghlacadh agus sonraí a chur ar ais. Ar fad 134 AU (2.00 x 1010 km) sa bhliain 2016 s’é an spás árthach is sia ón Domhain agus an t-aon cheann amháin atá i spás idir-réaltach. B’é príomh cuspóir mhisin na toireadóra foluain-thart a dhéanamh ar Iúpatar, Satarn agus Tíotán an ghealach mhór Shatairn. Cé go raibh an spás-árthach in ann an túras go Plútón a dhéanamh cinneadh é a chur go Tíotán ina ionad dá dheasca gurb’ eol go bhfuil atmaisféar nach beag é ar an ghealach a bhí níos suimiúla a bhreathnú agus a raibh tosaíocht air mar sin. Rinne sé staidéar ar aimsir, réimsí maighnéadaí agus fáinní an dhá phláinéad agus b’é an céad tóireadóir é mion-íomhánna a ngealach a chur ar áis. Tar éis dó a chéad mhisean a chomhlíonadh le foluain-thart ar Shatarn ar an 20ú Samhna 1980 thosaigh  Turasóir 1  misean sínte chun taiscéalaíocht a dhéanamh ar réimsí agus teorainn an im-ghriansféir. Ar an 25ú Lúnasa 2012 thrasnaigh Turasóir 1 an Griansos agus rinneadh de an céad spásárthach dul isteach i spás idir-réaltach agus staidéar a dhéanamh ar an mheán idir-réaltach. Meastar go leanfaidh Turasóir 1 lena mhisean shínte go dtí tuairim is 2025 nuair nach mbeidh  cumhacht fágtha ag a ghineadóirí  teirmeanúicléach a uirlisí eolaíochtaí a oibriú níba mhó.
Líonra poiblí lasctheileafón
mion Líonra comhghnásach teileafóin a sholáthraíonn údaráis phoiblí is comhlachtaí i gcomhair teileachumarsaíd gutha (PSTN i mBéarla). In úsáid ar feadh na mblianta freisin i gcomhair teileachumarsáid sonraí idir ríomhairí ach móideimí a bheith ag an dá chustaiméir.
Bhí de mhíbhuntáiste leis gur ghá íoc as an líne teileafóin ar feadh an ama a bheadh sí gafa, bíodh is nach mbeadh sonraí á dtarchur ach ar feadh giotaí beaga den am sin. Tá córais bunaithe ar lascadh paicéad tagtha chun cinn leis an míbhuntáiste seo a leigheas.
The Late Late Show (RTÉ)
Is seó cainte é The Late Late Show a chraoltar ar an gcainéal RTÉ a hAon gach Aoine ó Mheán Fómhair go dtí Bealtaine ag 21:30. "Is cuid de dhlúth agus d’inneach na tíre é an Late Late, meascán mearaí den trom agus éadrom." clé|mion|208x208px|[[Gay Byrne]]Tá meas mór ar an Late Late in Éirinn sa lá atá inniu ann. 'Sé an seó comhrá is fadmharthanaí ar domhan inniu. clé|mion|266x266px|[[Pat Kenny ]]
Fíonach
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Fíonach air:
The Late Late Show (RTÉ)
Stair
clé|mion|177x177px|[[Ryan Tubridy]] Craoladh an Late Late Show don chéad uair riamh ar 6 Iúil 1962, le Gay Byrne mar  fhear an tí. Ag an am sin, bhí sé ar siúl gach Satharn. Clár conspóideach a bhí ann sna luath-laethanta agus Gay Byrne mar láithreoir. D’éirigh le "GayBo" an tsuáilce agus an duáilce a chniotáil le chéile. Ba chlár é a gcaití féachaint air óir gur rímhinic a d’eascair allagar na seachtaine as. Ba mhinic breis agus milliún daoine ag féachaint ar gclár.
An Chloch, Contae an Dúin
Is baile suite i gContae an Dúin í an Chloch.
Cistíteas
Athlasadh líneáil bhalla an fhual-lamhnáin is ea cistíteas, de bharr ionfhabhtaithe de ghnáth. Mar thoradh air, tarlaíonn fual minic, le mothú dóite agus an fual ag rith amach.
clé|200px|thumb|Fual agus ábhar ann (rud a thugtar pyuria air), ó dhuine a raibh seipsis uirthi de bharr athlasadh san fhual-lamhnán
The Late Late Show (RTÉ)
Stair
D’éirigh le láithreoir nua, Ryan Tubridy, in 2009 breis agus 1.6 milliún duine a mhealladh. Ach sa bhliain 2023, ní raibh uaireanta ach 400,000 duine ag féachaint ar an gclár.
An Carbad
Is baile suite i gContae an Dúin é an Carbad.
Úránas
Tá níos mó ná brí amháin leis an bhfocal Úránas:
Gustave Eiffel
mion|An Túr Eiffel, an struchtúr is mó cáil ag Gustave Eiffel Innealtóir a rugadh i nDijon na Fraince ab ea Alexandre Gustave Eiffel (15 Nollaig 1832 – 27 Nollaig 1923). Tá cáil air as dearadh is tógáil Thúr Eiffel i bPáras. Dhear sé an chabhail cruach do Dhealbh na Saoirse i Nua-Eabhrac freisin.
Blonagán dearg
Is planda é an blonagán dearg.
Cassini
Is spásárthach gan duine é Cassini-Huygens, a chuireadh go dtí an pláinéad Satarn. Is robo spásárthach de chuid NASA-ESA-ASI é. Is é an ceathrú spás tóireadóir a thug cuairt ar Shatarn agus an céad cheann acu a d'imigh i bhfithis thart ar an bpláinéad. Tá sé i bhfithis go foill sa bhliain 2016 agus tá sé ag leanúint le staidéar a dhéanamh ar an bpláinéad agus a ghealaí nádúrtha ó shroich sé an córas sa bhliain 2004. Is é Cassini an spásárthach atá i bhfithis go fóill agus is Huyghens an tóireadóir a d'imigh isteach sa phláinéad go luath sa mhisean.
Eifidrín
Druga le gníomhuithe cosúil le gníomhuithe aidréanailín, a úsáidtear chun fuil-líonadh na sróine a mhaolú. Tamall ó shin bhíodh sé in úsáid mar chóireáil ar phlúchadh is brú íseal fola.
Cíteacróm
deas|200px|thumb|Cíteacróm Próitéin a chuimsíonn iarann (haemapróitéin) a fhaightear i ngach orgánach aeróbach, beagnach. Feidhmíonn sé mar iompróir leictreon i raon imoibrithe ocsaídiúcháin is dí-ocsaídiúcháin a tharlaíonn i gcealla beo le linn na meitibileachta normálta.
Líonra spáis dhomhain
Córas teileachumarsáide is rianaithe de chuid NASA chun spásárthaigh idirphláinéadacha a stiúradh. Tá stáisiúin ag áiteanna atá scaipthe go maith thar dhromchla an Domhain (Goldstone California, Canberra na hAstráile, is Maidrid na Spáinne) chun gur féidir cumarsáid leanúnach a choinneáil le cuid ar bith den Ghrianchóras. I ngach stáisiún tá aeróg amháin 70 m ar trastomhas agus dhá aeróg 34 m ar trastomhas atá in ann teileachumarsáid chomhuaineach sa dá threo a dhéanamh le spásárthach chomh fada amach le fithis Neiptiúin.
Richard Neal
Is polaiteoir Meiriceánach é Richard Edmund Neal (rugadh 14 Feabhra 1949) atá ina ionadaí SAM don 1ú toghcheantar comhdhála i Massachusetts ó 1989. Tá na bailte Springfield, West Springfield, Pittsfield, Holyoke, Agawam, Chicopee, agus Westfield laistigh den toghcheantar, a bhí uimhrithe mar an 2ú ceantar ó 1989 go 2013. Tá sé i bhfad níos tuaithe ná an chuid eile de stát Massachusetts. Mar bhall den Pháirtí Daonlathach, tá Neal ina dhéan ar thoscaireacht Massachusetts chuig Teach Ionadaithe na Stát Aontaithe ó 2013 i leith, agus tá sé ina dhéan ar thoscaireachtaí Theach New England freisin.
Fir Cheall
Críocha Gaelacha ba ea  Fir Cheall  suite in iardheisceart Ríocht na Mí. Uí Mhaolmhuaidh na ea rítheaghlach na gcríoch. Bhí ann i bhFir Cheall na béarlachas Baile Mhic Comhainn, Baile Átha Buí agus An Eaglais.
Stair
Mhaígh Uí Mhaolmhuaidh gurbh é a sinsear ná Niall Naoighiallach, rí na Teamhrach ón mbliain 380 - 405
200px|mion|Barúntachtaí Uíbh Fhailí
Bhí teorannacha ag Fir Cheall le roinnt ríochtaí eile:
I rith Phlandálacha na hÉireann, cruthaíodh na Barúntachtaí Eaglais, Béal Átha Buí agus Baile Mhic Comhainn.
Cealla agus caisleáin
Mar is léir ón ainm, bhí clú ag Fhir Cheall ar ucht a gcuid ceall agus mainistreacha. Bhí an chill ag Lainn Eala (gar de Thulach Mhór) ina Cill pharóiste go dtí gur bunaíodh na paróistí ag Raithean, Cill Achaidh, Droim Cuilinn, Béal Átha Buí agus An Eaglais. Bhíodh mainistreacha suite ag Cill Liaine, Droim Cuilinn, Cill Chormaic agus Raithean.
Cill Locha
Is baile suite i gContae an Dúin í Cill Locha.
Ciste Domhanda Fiadhúlra
Eagraíocht dheonach idirnáisiúnta a bunaíodh i 1961 é an Ciste Domhanda Fiadhúlra (Béarla: World Wide Fund for Nature nó WWF), a phríomhoifig san Eilvéis. Tá mar aidhm aige eolas a scaipeadh chun ainmhithe fiáine, plandaí is áiteanna atá i mbaol a chaomhnú, agus úsáid níos éifeachtaí inmharthanaí a bhaint as acmhainní nádúrtha an Domhain. Is é Ciste Fiadhúlra an Domhain (CFD) an t-eagras caomhnaithe dúlra is mó ar domhan agus tá ioncam de $200 milliún in aghaidh na bliana.
Feachtais
clé|mion|177x177px Tá an Ciste gníomhach i dtimpeall 100 tír. Tá cur amach ag beagnach gach duine ar CFD mar gheall ar a lógó so-aitheanta, an panda. D'eagraigh an Ciste feachtais chun an tíogar, an goraille is an panda a shábháil.
Stair
clé|mion|229x229px|An Ridire Julian Huxley Bunaíodh Ciste Fiadhúlra an Domhain ar an 11 Meán Fómhair 1961 i ndiaidh do Sir Julian Huxley sraith alt a scríobh sa nuachtán *The Observer *inar mhaígh sé go raibh fiadhúlra na hAfraice go mór i mbaol. Chuir Huxley an milleán go príomha ar fhorbairt dhaonna na nAfracach. Dar le Huxley, agus uaisle eile na Breataine a bhunaigh CFD, ní bheadh stáit nua, neamhspleácha na hAfraice in ann an fiadhúlra a chaomhnú gan treoir an fhir ghil. mion|clé|208x208px|Prionsa Bernhard, in Ottawa, 1942 Ceapadh Prionsa Bernhard na hÍsiltíre mar chéad uachtarán ar CFD sa bhliain 1961. B’éigean do Bernhard eirí as a cheapachán mar uachtarán ar CFD sa bhliain 1976 nuair a nochtadh le linn éisteachta de chuid Sheanad na Stát Aontaithe gur iarr sé $1 milliún ar Lockheed ina chúiteamh sin go dtabharfaí conradh don chomhlacht aerárthaigh throdaíochta a dhíol leis an Ollainn.
Ceapadh Prionsa Philip na Breataine mar uachtarán ar CFD ina dhiaidh sin. clé|mion|207x207px|SAS Ag deireadh na n-1980idí, ghlac CFD páirt in oibríocht rúnda – Operation Lock – inar earcaigh an t-eagras saighdiúirí tuarastail de chuid KAS Enterprises. Ceaptar go forleathan nach raibh in KAS – ar le bunaitheoir an SAS, Sir David Stirling, é – ach scáth folaigh ar M16. Ar aon chuma, bhí KAS le traenáil a chur ar aonad frithphóitseála sna tíortha timpeall na hAfraice Theas. Caitheadh amhras ar fhíoraidhm na hoibríochta, áfach, nuair a tháinig sé chun solais gur baill den ANC a bhí i go leor de na póitseálaithe a maraíodh.
Sa bhliain 1996, chuir an rialtas iar-Apartheid san Afraic Theas fiosrúchán cúirte ar bun a chruthaigh gur úsáid an rialtas Apartheid brabús a tuilleadh as díol eabhair agus acmhainní eile póitseáilte mar fhoinse maoinithe le tíortha máguaird a dhíchobhsú.
Conall Cremthainne
Rí Uisnigh ba ea Conall Criomhthainn (Sean-Ghaeilge Conall Cremthainne) (bás 480), ar a glaodh fosta Conall Err Breg. Niall Naoighiallach ba ea a athair.
An chéad rí Uisnigh is ea é de mhuintir Uí Néill atá luaite sa liosta le fáil sa Leabhar Laighneach. Tugadh an leasainm Criomhthann dó (a chuirfeadh altramas le muintir Uí Chriomthainn as Oirialla in úil), chun idirdhealú a dhéanamh idir é agus a dheartháir, Conall Gulban, sinsear Chineál Chonaill. Mhair an nós sin ina dtugtaí an t-ainm céanna do mhic éagsúla i measc clann Gaelach go dtí an séú haois déag.
''de réir beatha Naomh Pádraig le Tíreachán, bheannaigh Pádraig Conall agus chuir sé mallacht ar a dheartháir, Cairbre, sinsear the Cineál Chairbre, ag cruinniú ag Tailte. Ní feictear é sna hannála ach amháin ina thásc.
Cíteaplasma
deas|150px|thumb|Cíteaplasma An chuid de chill ainmhí nó planda a bhíonn taobh istigh den chillscannán ach taobh amuigh den núicléas. Cuimsíonn sé roinnt orgánaidí cosúil leis na miteacoindrí, na ribeasóim is coirpíní Golgi, gach ceann acu lena fheidhmeanna ar leith féin.
Gluaiseacht Frithbheartaíochta na nGiúdach
mion Bunaíodh an Ghluaiseacht Frithbheartaíochta na nGiúdach nó an GFG (Jewish Resistance Movement nó The Hebrew Mary Movement, nó as Eabhrais: תנועת המרי העברי, Tnu'at HaMeri HaIvri) i mí Dheireadh Fómhair, 1945. D'éirigh an feachtas armtha in aghaidh riail na Breataine sa Phalaistín, níos géire timpeall an ama seo. mion|[[Buamáil Óstáin Rí Daithí|buama san Óstán Rí Daithí]] Scátheagraíocht ab ea an GFG, an eite pholaitiúil de chuid an Irgun, Palmach, Lehi agus Haganah, na haonaid armtha (nó sceimhlitheoirí).
Fuair 93 bás nuair a leag an Irgun buama san Óstán Rí Daithí in Iarúsailéim ar 22 Iúil 1946. Chuir an t-ionsaí uafás ar an bpobal agus díscaoileadh an t-GFG go gairid i ndiaidh an eachtra seo. Tháinig deireadh leis an GFG i mí Iúil / Lúnasa 1946. Ach lean an sceimlitheoireacht agus cogaíocht ar aghaidh.
Muiredach Muillethan
Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin Aoi ba ea Muireadhach Moilleathan mac Fearghasa (Sean-Ghaeilge Muiredach Muillethan mac Fergusso nó Muiredach Mag Aí) (bás 702) was a King of Connacht. Raghallach mac Uadach (bás 649), iar-rí, ba ea a sheanathair.
Insítear sna hannála gur maraíodh a athair, Fergus (Muirgius), sa bhliain 654 ag fir Uí Fhiachrach Aidhne. Deirtear go bhfuair a uncail Cathal mac Raghallaigh bás sa bhliain 680. Ní thuairiscítear a teacht i gcoróin ar mhuintir Uí Bhriúin ach caithfidh go raibh sé tar éis bhás Chinn Faoladh mhic Colgan (bás 682) de chlann Uí Bhriúin Seola.
Bhí Muireadhach pósta le Cacht de Corco Cullu (mion threibh ar Mag nAí), iníon mharfóir a sheanathair, Rogallach.
Sinsear Shíol Muireadhaigh na gConnacht ba ea é. I measc a mhac a bhfuil aithne orthu, tá Indreachtach (bás 723) agus Cathal (bás 735), ríthe Chonnacht beirt.
Craobh ghinealaigh
Muiredach Muillethan |    |____________________________________________________________________________     |                                                                           |     |                                                                           |     Indrechtaig, died 723. Cathal |                                                                          |     |____________________________________________________________               |__________________________________     |                    |                     |      |         |               |             |       |           |     |                    |                     |      |         |               |             |       |           |      Áed Balb (died 742)  Muiredach (died 732)  Tadg   Murgal    Medb            Dub Indrecht  Artgal  Dub Díbeirg Forgartach = ?             = Áed Oirdnide     d. 768. d. 792. d. 787. fl. 789. |               |                                                |                |                                                Tipraiti         Niall Caille |               |                                                |                |                                          Síol Muireadaigh   Áed Findliath
Porth Swtan
Tá Porth Swtan (Béarla: Church Bay) suite ar chósta thiar thuaidh Ynys Môn timpeall míle go leith siar ó thuaidh ó shráidbhaile Llanfaethlu. Tá cladach an chuain creagach ach tá trá ghainmheach ann freisin a mbíonn an-tóir ag cuairteoirí uirthi.
Óidin
clé|215px|mion|Óidin Is pearsa bainte le miotaseolaíocht na Lochlannach é Óidin (Sean-Lochlainnis: Óðinn). Tá sé ina thaoiseach ar na déithe Æsir agus ina rí ar Ascar. Chreidtí go gcónaíonn sé i halla in Ascar ar a dtugtar Glaðsheimr, ina bhfuil Valhalla suite chomh maith. Deirtear go mbeidh Óidin ina cheannaire ar na heinherjar ag Ragnarök (clapsholas na ndéithe), ach tá sé sa tairngreacht go n-íosfaidh an mac tíre Fenrir é ann.
Porth Swtan
Ainmnítear Porth Swtan as an abhainn Swtan, sruthán beag a shroicheann an fharraige laistíos de Phorth Swtan. Féadfaidh an t-ainm tagairt d’ainm an éisc ‘swtan’ (faoitín farraige), cé go ndeir an t-ársaitheoir John Leland ina Itinerary in Wales (1536-39) gur “ainm fathaigh” é.
Óidin
Tá Óidin bainte leis an eagnaíocht, leis an bhfilíocht, leis an mbás, leis an draíocht agus leis an bhfios fáistine. Tugtar an tUile-Athair air, mar chruthaigh seisean agus a dheartháireacha, Vilí agus Vé, Miðgarðr (domhan na ndaoine daonna) agus an chéad chúpla daonna, Ask agus Embla.
Sanasaíocht
Is as an bPrótai-Ghearmáinic *wōðanaz “tiarna buile, ceannaire ar mire” a thagann an t-ainm Óðinn, nó Wōden i Sean-Bhéarla, Wōdan i Sean-Sacsainis, nó Wuotan i Sean-Ghearmáinis Ard. Is leagan Gaelaithe den ainm Oðinn é Óidin.
Gnéithe Óidin
Príomhdhia an chreidimh Lochlannaigh ba ea Óidin, ach ba charachtar casta é, agus bhí sé saghas leithleach agus cleasach. D’íobair Óidin a leathshúil i dTobar Urd, agus chroch sé é féin ar an gcrann Yggdrasill lena sleá, Gungnir, ag dul tríd, le heagna agus draíocht a fhoghlaim. Ba ghnás na mban í an draíocht i sochaí na Lochlannach, áfach, agus bhí Láca ag magadh faoi Óidin sa dán Lokasenna mar gheall air sin. Uair amháin, d’éirigh na déithe eile chomh cráite sin le hÓidin, dhíbir siad é as Ascar ar feadh deich mbliana. Fad is a bhí sé imithe, roinn a dheartháireacha Vilí agus Vé a mhaoin eatarthu, bean Óidin, Froig, san áireamh!
D’úsáid Óidin cleasa uafásacha chun Meá na Filíochta a fháil freisin, ach moltar é as seo, mar rinne sé iolar de féin chun éalú ó thír na bhfathach agus spreag an chuid meá a tháinig amach as a ghob na filí daonna.
Bhí gné críonna ag baint le hÓidin freisin, áfach, mar a léirítear sna dánta Havamal agus Vafþrudnismal, ina gcuireann sé comhairle orainn agus ina mbuann sé comórtas eolais.
Tá péire fiach dubh aige darb ainmneacha Huginn agus Muninn, a eitlíonn timpeall an domhain gach lá chun scéala a bhailiú le n-insint dó, chomh maith le péire mac tíre, Geri agus Freki. Bíonn sé ag marcaíocht ar an gcapall ochtchosach, Sleipnir.
Muintir Óidin
Ba mhac leis an Áss, Borr, agus an Jötunn, Beastla, é Óidin. Bhí beirt deartháireacha aige, darbh ainmneacha Vilí agus Vé, agus bhí sé ina 'bhráthair fola' le Láca freisin. Bhí sé pósta le Froig agus bhí beirt mhac ar a laghad acu: Baldar agus Hód. Bhí a lán mac eile ag Óidin le bandéithe, banfhathaigh, agus mná eile, ina measc Túr, Víodar agus Vailí, agus mhaígh a lán teaghlach ríoga (stairiúil agus miotasach) gur de shliocht Óidin iad.
Sa chultúr coiteann
Feictear Óidin i neart greannán, scannán, agus físchluichí a bhaineann leis an gCruinne Marvel. Measann roinnt taighdeoirí freisin gur bunús le Daidí na Nollag é Óidin, mar tá siad beirt bainte leis an Nollaig (agus mar gheall ar an bhféasóg fhada atá acu beirt!).
Dúirt J. R. R. Tolkien gur "Odinic wanderer" é a charachtar Gandalf.
Faisisteachas
thumb|right|80px|fasces na Sean-Róimhe, siombail chumhacht duce na h[[an Iodáil|Iodáile, Benito Mussolini]] Idé-eolaíocht a d'fhás san Eoraip sa tréimhse idir na cogaí domhanda (1919-39) is ea an Faisisteachas. Tá na ceannairí Faisisteacha i gcoinne an Daonlathais, an Liobrálachais agus an Chumannachais. Bhí siad de ghnáth frith-Sheimíteach chomh maith sna 1930idí. mion|2017ː agóid in aghaidh [[Donald Trump]]
Tréithe
Leag na riailréimeanna Faisisteacha go léir béim ar leith ar an Náisiúnachas agus ar ollchumhacht an stáit. Spreagadh an pobal chun a ndícheall a dhéanamh ar mhaithe leis an stát.
Bhí deachtóir carasmatach i gceannas ar gach stát agus tacaíocht aige ó pháirtí polaitíochta amháin, ar nós na Naitsíthe sa Ghearmáin. Thóg siad a riailréim trí mheascán de bholscaireacht agus de sceimhle.
Cuireadh toirmeasc go hiondúi ar pháirtithe an fhreasúra, ar cheardchumainn agus ar thoghcháin shaora.
Ó thaobh an gheilleagair de, lean na Faisistithe prionsabal an 'náisiúnachais eacnamaíoch". Chosnaítí an geilleagar trí chánacha a chur ar iompórtálacha, agus dhéantaí tréaniarracht táirgí a sholáthar sa tír féin. Níl an Faisisteachas i gcoinne úinéireacht ar shealúchas príobháideach ná ar ghnólacht, a fhad is atá sí ag cur le leas an stáit. Tugtar an difríocht seo mar difríocht mhór idir an Cumannachas, faoina bhfuil gach rud leis an stát, agus an Faisisteachas.
Sanasaíocht
Tagann an focal ón ghluaiseacht a chuir Benito Mussolini chun cinn san Iodáil ó 1919 (nó 1921/1922) ar aghaidh. Ba iad na fasces siombail d’údarás sa tSean-Róimh.
Ach tá ciall níos leithne ag an bhfocal, a thagraíonn do na páirtithe polaitíochta ina lán de thíortha na hEorpa a lean idé-eolaíocht a bhí cosúil leis an idé-eolaíocht a chuir Mussolini agus Adolf Hitler chun cinn, cé go raibh difríochtaí áirithe eatarthu.
Stair
Tháinig an Faisisteachas chun cinn mar thoradh ar dhroch-choinníollacha eacnamaíocha agus sóisialta ina lán de thíortha na hEorpa sa tréimhse tar éis an Chéad Chogadh Domhanda.
Bhunaigh Mussolini an Fasci Italiani di Combattimento ar an 23 Márta  1919,.a d'éirigh an Páirtí Náisiúnta na bhFaisisteach sa bhliain 1921. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Flag_of_the_Irish_Blueshirts.svg|mion|Bratach Léinte Gorma na hÉireann.
An Faisisteachas in Éirinn
Eagraíocht pholaitiúil Éireannach den eite dheis sna 1930í ab ea An Garda Náisiúnta (National Guard) nó mar is iondúil Na Léinte Gorma (nó "na Léinteacha Gorma"). Ba é Cumann Chomrádaithe an Airm (Army Comrades Assocation as Béarla) ainm oifigiúil na heagraíochta. Athraíodh an t-ainm níos déanaí go An Garda Náisiúnta.
An tAonach (idirdhealú)
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm An tAonach air:
Praiseach bhráthar
Is planda í an phraiseach bhráthar (Blitum bonus-henricus). Dúchasach do chuid mhaith de lár agus dheisceart na hEorpa. Is cineál lus coise gé í sa ghéineas chenopodium. Shaoraítí an phraiseach bhráthar i ngairdíní mar ghlasra ar feadh na céadta bliain ach is annamh a dhéantar amhlaidh anois.
Cíteolaíocht
Staidéar ar struchtúr is feidhmeanna na gceall. Tagann scrúduithe micreascópacha ar chealla san áireamh, agus teicníochtaí éagsúla ruaimnithe chun cineálacha na gceall a aithint is galair ar leith a dhiagnóisiú go beacht (mar shampla, cineálacha ailse). Le micreascópacht leictreonach, is féidir na fostruchtúir mhíne taobh istigh de na cealla a scrúdú go mion.
Tigrisoma
Géineas de chorra san fhine Ardeidae is ea Tigrisoma.
Ba é an nádúraí Sasanach William Swainson a d'aithin an ghéineas sa bhliain 1827, agus an chorr Tigrisoma lineatum mar speiceas tíopa. Comhcheanglaíonn an t-ainm ghéineas na focail tigris ón Sean-Ghréigis, rud a chiallaíonn "tíogair" agus soma, rud a chiallaíonn "corp".
Eifimiris
Sa réalteolaíocht, tábla a thugann ionad is gile rinn spéire (cóiméad, pláinéad) ina fithis, ríomhaithe ó na sonraí atá ar eolas mar gheall ar an bhfithis (an tréimhse fithise, an claonadh, an éalárnacht, an treo is an t-ionad agus é ag trasnú plána meánchiorclach a phríomhreanna). Úsáidtear an t-ainm céanna do leabhar a fhoilsítear gach bliain a thugann liosta na bhfeiniméan réalteolaíoch a réamhinsítear don bhliain ina dhiaidh sin (mar shampla, uruithe pláinéad, na Gealaí is na Gréine).
Eilifleog chladaigh
Is planda í an eilifleog chladaigh.
10 Meán Fómhair
Is é an 10 Meán Fómhair an 253ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 254ú lá i mbliain bhisigh. Tá 112 lá fágtha sa bhliain.
Carbhat cuachóige
Cineál carabhait is ea carabhat cuachóige. Tá sé comhdhéanta de ribín fabraice ceangailte thart ar bhóna léine, i slí siméadrach sa tslí is gur féidir lúb a chruthú as dá taobh eile. Bíonn carabhait chuchóige réamhcheangailte ar fáil, ina bhfuil an bogha sainiúil fuaite agus téann banda timpeall ar an mhuineál agus greamaithe le chéile le fáiscín. Faigheann roinnt t "fáiscíní" réidh leis an bhanna ar fad, ina ionad bíonn siad greamaithe díreach ar an bhóna.
Féadfar carabhait chuachóige a bheith déanta as aon ábhar fabraice, ach déantar an chuid is mó as síoda, phoileistear, chadás, nó meascán de fabraicí. Tá roinnt fabraicí (m.sh., olann) i bhfad níos neamhchoitianta san charabhat chuchóige na sa gnáth charabhat-ceithre-láimh. Tá comhionannas vótaí Bow nua-aimseartha ceangailte ag baint úsáide as knot shoelace coitianta, ar a dtugtar freisin ar an knot Bow gcúis.
Ceol tíre
Go leathan, is seánra ceoil é ceol tíre atá déanta ag an gnáthdhuine do gnáthdhaoine eile. Cé go bhfuil na fréamhacha le fáil san oidhreacht agus béaloideas na ndaoine, is saghas popcheol é freisin sa lá atá inniu ann.
Fearghal Aidhne mac Ardaile
Rí na gConnacht de chlann Uí Fhiachrach Aidhne ba ea Fearghal Aidhne mac Ardaile (Sean-Ghaeilge Fergal Aidne mac Artgaile) (bás 696 ). Guaire Aidne mac Colmáin (bás 663), mórghaiscíoch seanscéalta, ba ea a sheanathair. An duine deireanach dá theaghlach ba ea é a ndearnadh rí Chonnacht de.
Sinsear Chineál Ghuaire (Cenél Guairi) ba ea Fearghal Aidhne, le teaghlaigh Uí Eidhin agus Uí Chléirigh. Sinsear Chineál Aodha (Cenél nÁeda) ba ea a dheartháir, Aodh, le teaghlach Uí Sheachnasaigh
Manfred Eigen
Ceimicí fisiciúil a rugadh sa bhliain 1927 i mBochum na Gearmáine is ea Manfred Eigen. Roinn sé Duais Nobel sa cheimic i 1967 le George Porter is Ronald Norrish as a thaighde ar theicníochtaí chun staidéar a dhéanamh ar imoibrithe tapa ceimiceacha.
Laíon na trá
Is planda é laíon na trá.
Nancy Price
D’oibrigh sí san amharclann agus scannán, agus bhí sí ina stiúrthóir amharclainne freisin. Thosaigh sí ag obair i gcnuasach amharclann roimh obair i Londain, agus ina dhiaidh sin, ar an teilifís. Chomh maith leis sin, thosaigh sí ag obair i dtáirgeadh amharclann, agus a chabhraigh chun an “Amharclann na Dhaoine” (nó “The People’s Theatre” i mBéarla). I gcéimeanna níos déanaí dá gairme, thosaigh Nancy Price ag scríobh níos minice freisin.
Ollscoil na Banríona, Béal Feirste
Ollscoil is ea Ollscoil na Banríona, Béal Feirste atá suite i mBéal Feirste, Ulaidh. Tugtar Queen's University, Belfast (QUB) uirthi as Béarla, nó The Queen's University of Belfast go hoifigiúil.
Stair
Bunaíodh Coláistí na Banríona sa bhliain 1845 i nGaillimh, i mBéal Feirste agus i gCorcaigh. Nascadh na coláistí seo le chéile sa bhliain 1850 faoin ainm Queen's University of Ireland. Bunaíodh Ollscoil Chaitliceach na hÉireann sa bhliain 1851 tar éis don Phápa Coláistí na Banríona a cháineadh in 1847. Tháinig deireadh le freasúra na gCaitliceach in éadan na hOllscoile nuair a rinneadh Ollscoil Ríoga de sa bhliain 1879. D'athraigh an Ollscoil Chaitliceach a hainm go Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath níos déanaí.
The X-Files (séasúr 1)
Eipeasóidí
Tá eipeasóidí marcáilte leis an daigéar dúbailte (‡) eipeasóidí atá cuid den snáithe scéil Miotaseolaíocht eachtráin.
Ollscoil na Banríona, Béal Feirste
Stair
Atheagraíodh na hollscoileanna le hacht na bliana 1908. Cuireadh na coláistí ríoga i gCorcaigh agus i nGaillimh agus Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath in Ollscoil na hÉireann, agus fágadh an coláiste a bhí i mBéal Feirste leis féin mar Ollscoil na Ríona. Aithníodh institiúidí eile mar choláistí aitheanta de chuid Ollscoil na hÉireann de réir a chéile, an ollscoil phápúil i Má Nuad agus na coláistí oiliúna do mhúinteoirí go háirithe.
Eagraíocht agus rialachas
Scoileanna:
-Scoil na n-eolaíochtaí bitheolaíochta
-Scoil na ceimice agus innealtóireachta ceimiceacha
-Scoil Leictreonaic, Innealtóireacht Leictreach agus Eolaíocht Ríomhaireachta
-Scoil na nEalaíon, an Bhéarla agus na dTeangacha
-Scoil na Staire, an Antraipeolaíocht, na Fealsúnachta agus na Polaitíochta
-Scoil an Dlí
-Scoil Bhainistíochta na Banríona
-Scoil na Matamaitice agus na Fisice
-Scoil na hInnealtóireachta Meicniúla agus aeraspáis
-Scoil an Altranais agus na Cnáimhseachais
-Scoil na Cógaisíochta
-Scoil na Timpeallachta Nádúrtha agus Tógtha
-Scoil na Síceolaíochta
-Scoil na nEolaíochtaí Sóisialta, an Oideachais agus na hOibre Sóisialta
Seipeal
deas|250px|thumb|Seipeal Is é is seipeal ann ná ceann de na fáinní is seachtraí de na codanna bláfara, a dtugtar an chailís ar an struchtúr iomlán. Glas de ghnáth, saor nó uaireanta cónasctha, tugann na seipil cosaint don bhláth agus é ag teacht i mbláth. Róil eile aige uaireanta, ag méadú is ag éirí geal, agus ag feidhmiú mar pheiteal.
Junior Eurovision Éire 2018
Thosaigh an ceathrú sraith de Junior Eurovision Éire ar an 14 Deireadh Fómhair, 2018.
Leathcheannais 1
Craoladh an chéad leathcheannais ar an 14 Deireadh Fómhair, 2018.
Roghnaigh na moltóirí Jessica Doolan chun dul chuig an cheannais.
Leathcheannais 2
Craoladh an dara leathcheannais ar an 21 Deireadh Fómhair, 2018.
Roghnaigh na moltóirí Kerry Ann McCreery chun dul chuig an cheannais.
Leathcheannais 3
Craoladh an tríú leathcheannais ar an 28 Deireadh Fómhair, 2018.
Roghnaigh na moltóirí Cora Harkin chun dul chuig an cheannais.
Leathcheannais 4
Craoladh an ceathrú leathcheannais ar an 4 Samhain, 2018. Roghnaigh na moltóirí Shaniah Llane Rollo chun dul chuig an cheannais.
Ceannais
Craoladh an cheannais ar an 11 Samhain, 2018.
Ag an gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg
Bhí an Chomórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg ar súi l Mionsc sa Bhealarúis ar an 25 Samhain 2018. Bhí Taylor an naoú chun canadh. Tháinig sé sa chúigiú háit déag. Bhuaigh Roksana Węgiel ón bPolainn an comórtas.
Cíticiné
Grúpa móilíní teachtaire sa chóras imdhíonach a mbíonn iarmhairt acu i modhnú na freagairte imdhíonaí. Cuid acu (IL-2, inteirféarón, TNF, GMCSF), cruthaíodh iad trí ghéininnealtóireacht agus tástáileadh iad ar ailse is galair eile, gan rath fós. Tá géinteiripe le cíticiné á tástáil i láthair na huaire, agus dóchas ann go mb'fhéidir go n-éireoidh léi.
Dún Abhaill
Is baile suite i gContae an Dúin é Dún Abhaill.
Cluainín
Baile mór i gContae Liatroma agus timpeall 2,000 daoine ann is ea Cluainín (Uí Ruairc), agus é suite idir Sligeach agus Inis Ceithleann i lár gleannta áille. Manorhamilton a thugtar ar an áit i mBéarla, agus ainmníodh amhlaidh é as an Ridire Frederick Hamiltown, athshaighdiúir Albanach ar bronnadh tailte Uí Ruairc air sa 17ú haois agus a chuir baile mór ar bun i mbaile fearainn Cluain Muilinn lastoir den Abhainn Bheag. Téann an Bhuannaid, abhainn eile, thar an áit ó Loch Gleann Éada go dtí Loch Gile. Ar an taobh thiar theas tá Beann Bó, sliabh fraoigh atá 1,367 troigh ar airde.
Is é Cluainín Uí Ruairc príomhbhaile thuaisceart Liatroma, agus é suite ar an mbóthar N16 ó Sligeach (16ml) go Inis Ceithleann (24ml). Níl Baile Átha Cliath ach dhá uair go leith de shiúl uaidh agus shroichfí Béal Feirste i gceann dhá uair an chloig.
Geilleagar
Tá roinnt gnólachtaí i gCluainín:
Tá an fheirmeoireacht chun tosaigh fós ach tá saghsanna nua gnó ag dul i neart. Bhí borradh faoin tionscal tógála go dtí le déanaí agus na céadta teach nua le feiceáil, ach chuir an meath airgeadais deireadh leis sin.
Ceol
Tá clú ar Chluainín de bharr a bhfuil de cheol tíre le cloisteáil ann, agus bíonn seisiúin ar siúl sna tithe tábhairní, 'Biddy's,' 'Heraghty's' agus 'The Castle'.
Ionad na nGleannta
Amharclann agus lárionad ealaíon is ea Ionad na nGleannta agus tá lucht drámaíochta agus siamsa le fáil ann ar fud na bliana. Pléitear cúrsaí pobail ann agus is féidir le turasóirí eolas a fháil ann.
Compántas Splódair
Compántas proisiúnta drámaíochta is ea Splódar agus léiríonn siad drámaí i nGaeilge agus i mBéarla. Bíonn siad ag obair in áiteanna eile in Éirinn, agus tá drámaí léirithe acu ag féilte drámaíochta thar lear.
An Ghaeilge
Bhí cainteoirí dúchais Gaeilge sa cheantar anuas go dtí fichidí an fichiú haois. Sna caogaidí bhíodh tóir agus cáil ar Fheis Chluainín, feis a mbíodh chuile chomórtas á reáchtáil trí Ghaeilge. Dhéantaí an Stair agus an Tíreolaíocht a mhúineadh i nGaeilge sa mheánscoil ar son an 10% breise de mharcanna a d'fhéadfaí a fháil san Ardteistiméireacht. Tá drámaí Gaeilge á léiriú in Ionad na nGleannta ag Prin Ó Duigneáin le 20 bliain anuas.
Níor thóg sé ach bliain is trí mhí ar choiste na gaelscolaíochta an Ghaelscoil a chur ar bun, agus tá os cionn tríocha dalta ann faoi láthair.
Tháinig lucht na Gaeilge i gCluainín le chéile cúpla bliain ó shin chun an Ghaeilge a chur chun cinn. Is é Glór Chluainín an eagraíocht acu.
Caisleán Bhaile Hamaltúin
Tá fothrach Chaisleán Bhaile Hamaltúin le feiceáil os cionn an bhaile mhóir. . Seo áit a tógadh ó Uí Ruairc Bhreifne tar éis Chath Chionn tSáile sa bhliain 1601. Fuair an Ridire Frederick Hamilton an talamh ó Shéamus I, Rí Shasana agus na hAlban, sa bhliain 1621, agus chuir sé caoi ar an gcaisleán sa bhliain 1634 tar éis dó teacht ar ais ón gCogadh Tríocha Bliain. Loisc na Búrcaigh é sa bhliain 1652. Tá taispeántas buan ann agus tá turais threoraithe ar fáil. 250px|thumb|Caisleán Bhaile Hamaltúin.
Lárionad Dealbhadóireachta Liatroma
Tá dánlann ag baint leis an Lárionad, agus déantar áiseanna a sholáthar le haghaidh dealbhadóireachta de gach saghas, go háirithe teilgean cré-umha, snoí adhmaid agus snoí cloiche. Tugtar cúnamh ginearálta do phéintéirí agus d'ealaíontóirí eile sa cheantar máguaird, daoine arb as tíortha eile do mhórán acu.
Láithreáin mheigiliteacha
Tá a lán caiseal agus tuamaí pasáiste le fáil idir an Bogán agus Cluain Lothair, agus tá cairn agus tuamaí le feiceáil ar bharr Bheann Bó agus ar bharr sléibhte eile. Tá cathracha, caisil, tuamaí agus láithreáin eile spréite ar na hísleáin. Is maith an chaoi atá ar Lios Rátha Rois, láithreán iarannaoise atá an-ghar do bhóthar Ros Inbhir, timpeall dhá mhíle slí ó Chluainín.
Greenbox
Tá an éiceathurasóireacht á cur chun cinn ag The Greenbox. Baineann The Greenbox le Contae Fhear Manach, Contae Liatroma, le hiarthar Chontae an Chabháin, le tuaisceart Chontae Shligigh, le deisceart Chontae Dhún na nGall agus le hiarthuaisceart Chontae Mhuineacháin.
Coillte Clochair
link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Se%C3%A1n%20Mac%20Diarmada's%20House%20-%20geograph.org.uk%20-%201118481.jpg|clé|mion|177x177px|[[Coillte Clochair ]] Baile i gContae Liatroma is ea Coillte Clochair (Kiltyclogher as Béarla). Bhí 54 duine ina gcónaí i gCoillte Clochair sa bhliain 2013.
Stair
Saolaíodh Seán Mac Diarmada i gCoillte Clochair, Contae Liatroma sa bhliain 1883. Fuair sé a chuid oideachas ó na Bráithre Críostaí.
Colm Brophy
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é Colm Brophy. Tá sé ina bhall d'Fhine Ghael.
Sheas sé san Olltoghchán 2016 agus toghadh é le 10.7% de na vótaí céad rogha.
Lionsa ilfhócasach
Lionsa ar féidir an fad fócasach a athrú chun méid na híomhá a athrú. I gcontrárthacht le lionsa géarardaithe, ní fhanann an focasú géar sa phróiseas seo agus bíonn gá le hathfhócasú ina dhiaidh. Bíonn oibriú feabhsaithe le fáil ó lionsaí ceamara atá ilfhócasach, ach luas oibrithe laghdaithe. Ní lionsaí géarardaithe i gceart a bhíonn i dteilgeoirí sleamhnán ach lionsaí ilfhócasacha.
Lámhach Santa Fe, 2018
Imeachtaí
Bhí gránghunna agus piostal ag Pagourtzis. Ní raibh an fhoghlaim ach díreach tosaithe maidin an 18 Bealtaine, ag 7.32am, nuair a thosaigh an sléacht. Mhair an t-ionsaí 25 nóiméad. Bhí Pagourtzis ag rá "Another One Bites the Dust" de chuid Queen le linn an ionsaí.mion|clé|"Lá brónach a bhí ann", a dúirt [[Donald Trump]]
Nuair a tháinig póilíní armáilte ar an láthair, thosaigh an fear gunna ag scaoileadh agus níor thaise leis na póilíní é. Goratíodh Pagourtzis faoi dheireadh agus thug sé é féin ar láimh do na póilíní. Fuarthas feistí pléascacha ar an láthair níos déanaí
Bhí Pagourtzis neamh-infheidhme de réir an dlí agus 'ordaíodh sé go gcuirfí isteach in ospidéal meabhairghalair é.
Freagairt
Chuaigh an nuacht i bhfeidhm go mór ar an bpobal sna Stáit Aontaithe agus thar lear, "Lá brónach a bhí ann", a dúirt Donald Trump.
I ndiaidh na tragóíde, rinne an Gobharnóír Greg Abbott 40 moladh a cheap sé a laghdódh an seans ar ollmharuithe i scoileanna an stáit. Acht níor bhain aon cheann acu lena thuilleadh srianta a chur ar úinéireacht ná ar an bhfáil ar ghunnaí.
Loscadh na hAmbasáide Briotanaí, BÁC 1972
mion Tharla sléacht i nDoire ar an 30 Eanáir, 1972, 'Domhnach na Fola'. Chothaigh sé seo corraíl sa phobal, sa Tuaisceart agus sa Deisceart agus dódh Ambasáid na. Breataine i mBaile Átha Cliath go talamh ar 2 Feabhra 1972. mion|37-38 [[Cearnóg Mhuirfean|Chearnóg Mhuirfean Thoir. in aice leis an Ambasáid ag an am]]
Imeachtaí
Bhí an tír trína chéile go mór na laethanta a lean Domhnach na Fola. Labhair an Taoiseach Jack Lynch ar an teilifís an oíche sin. Bhí Reginald Maudling (Home Secretary) agus Sir Edward Heath (príomh-aire, KG MBE) ag séanadh an scannail,  ag déanamh cúrsaí níos measa. Shéan an t-arm i dTÉ gurbh iad ba chiontaí agus shéan Reginald Maudling (Rúnaí Baile) aon fhreagracht go suarach.
Bhí alltacht agus uafás ar dhaoine agus mhéadaigh an fhearg iontu de réir mar a nochtadh an fhírinne faoin mbarbarthacht. ‘Sheer unadulterated murder’ an cur síos a bhí ag an iriseoir Iodálach Fulvio Grimaldi ar ar tharla.
Ar fud na tíre Dé Luain agus Dé Máirt, bhí agóidí ar siúl. D’imigh oibrithe ón obair chun agóid a dhéanamh. Ag cruinnithe údaráis áitiúil ritheadh rúin ag cáineadh na maruithe. I neart a chuaigh na hagóidí ag ambasáid na Breataine i mBaile Átha Cliath.
Norðurland eystra
Réigiún san Íoslainn é Norðurland eystra, ("oirthuaisceart" na tíre.).
Loscadh na hAmbasáide Briotanaí, BÁC 1972
Imeachtaí
D’fhógair an rialtas lá cuimhneacháin náisiúnta ar an gCéadaoin (2 Feabhra), an lá ar cuireadh an 13 a maraíodh. Eagraíodh mórshiúl trí lár Bhleá Cliath an Chéadaoin sin, ina raibh suas le 100,000 duine páirteach. Ina dhiaidh sin, eagraíodh mórshiúl eile i dtreo Ambasáid na Breataine, ar Chearnóg Mhuirfean Thoir. Bhí teannas an-ard ann.
Bhí go leor Gardaí bailithe os comhair na hAmbasáide lena cosaint. In ainneoin sin, fágadh cónra ag an doras agus cuireadh an cónra trí thine. ansin d’éirigh le fear dreapadh suas píopa draenála. Ní dhearna na Gardaí aon iarracht é a stopadh agus é ag dul ó bhalcóin go balcóin. Ar bhalcóin na hAmbasáide, bhris sé an fhuinneog tar éis roinnt mhaith iarrachtaí agus d’éirigh leis Ambasáid na Breataine a chur trí thine.
1938 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1938.
Loscadh na hAmbasáide Briotanaí, BÁC 1972
Imeachtaí
Bhí Sinn Féin Oifigiúil freagrach as an scrios ag an am, is cosúil.
Iarmhairtí
Thug dó na hAmbasáide faoiseamh áirithe don phobal go léir ag an am. Ach bhí barrphointe tagtha ar thacaíocht an phobail do na poblachtánaigh leis an léirsiú ag ambasáid na Breataine nuair a dódh an foirgneamh go talamh. Thosaigh an taoide ag trá i ndáiríre le Aoine na Fola, sé mhí níos déanaí.
Níos déanaí, bhí an mhífhoighne a bhí ag rialtas na hÉireann i dtaobh dhearcadh na Breataine soiléir ón méid a dúirt Liam Cosgrave: 'Níor thuig polaiteoirí na Breataine Éire ná muintir na hÉireann, agus ní thuigfidh siad iad riamh".
Éigríoch
Sa mhatamaitic, uimhir níos mó ná aon uimhir eile. Ba é John Wallis (1616-1703), matamaiticeoir Sasanach, an chéad duine a d'úsáid an tsiombail ∞ di. Thaispeáin Cantor is matamaiticeoirí eile sa 19ú-20ú céad castacht choincheap na héigríche, agus iad ag obair ar thacartheoiric. Níos déanaí tugadh uimhreacha atá éigríochta go mór nó éigríochta go beag isteach sa chalcalas.
Citin
deas|250px|thumb|Citin Móilín fada, cosúil le slabhra, ar homapolaishiúicríd n-aicéitil-D-ghlúcósaimíne é, a fhaightear mar phríomhchomhábhar na heipideirme (an cumhdach adharcach) ar fheithidí agus i mballaí na gceall i bhfungais. Nuair a bhíonn na móilíní seo trasnasctha, déanann siad ábhar atá éadrom ach láidir.
Lionsa imtharraingteach
Feiniméan a éiríonn as teoiric na coibhneasachta ginearálta, a réamhinsíonn go dtaistealaíonn solas ar chonair chuartha nuair a théann sé gar do réad maisiúil. Mar sin, is féidir go mbeidh réaltraí in ann solas ó réada níos faide amach ar an amharclíne chéanna a fhócasú. Braitheadh an iarmhairt seo timpeall ar réaltraí áirithe ollmhóra agus braislí réaltraí.
Lionsa (optaic)
right|frame|Is féidir lionsaí a úsáid chun solas a díriú Is éard is lionsa ann ná gléas optúil thrédhearcach tarchurach, a théann i bhfeidhm ar fhócas ga solais trí athraonadh. Bíonn lionsa simplí comhdhéanta d'ábhar amháin, bíodh is go mbíonn comhlionsa comhdhéanta de roinnt lionsaí simplí (eilimintí), go hiondúi ar feadh aise coitinne. Déantar lionsaí as ábhair thrédhearcacha, mar shampla gloine, meilte agus snasaithe go dtí cruth atá ag teastáil. Is féidir le lionsa solas a dhíriú chun íomhá a cruthú, murab ionann agus priosma, a athraonann solas gan fócasú. Gléasanna den chineál céanna a athraonann radaíocht, seachas solas infheicthe, tugtar lionsaí orthu freisin, a leithéid agus lionsaí micreathonnta nó lionsaí fuaimiúla. Is féidir le dhá gha chomhthreomhara solais tríd an lionsa a inréimniú le fócasú ag pointe, nó a eisréimniú, ag brath ar chruth an lionsa. Tagann an focal lionsa ón ainm Laidine ar an lintile (Lens culinaris), toisc go mbíonn cruth cosúil leis an lintile ag lionsa dúbailte-dronnach. Is é géineas na bplandaí lentile ná Lens, agus is é an speiceas is coitianta a itear ná Lens culinaris. Tugann an planda seo a ainm d'fhigiúr geoiméadrach freisin.
Is é an an lionsa Nimrud an déantán réamhstairiúil is sine, ag dul siar 2700 bliain (7ú haois RC) go dtí aimsir na hAisiriaigh ársa. Mhol David Brewster go bhféadfadh sé a bheith in úsáid mar ghloine formhéadúcháin, nó mar dhó-gloine chun tinte a thusnú trí sholas a dhíriú ón ghréin. Tá luath thagartaí eile ann faoi fhormhéadú i bhfad siar go dtí iairiglifí na hÉigipte Ársa, san 8ú haois RC, a thaispeáint " lionsaí meinisceala simplí déanta as ghloine ".
Sainítear lionsa lena fhad fócasach (an fad idir an lár optúil agus príomhfhócas an lionsa). Is í an f-uimhir cóimheas thrastomhas an chró is an fhaid fhócasaigh. Úsáidtear lionsaí go forleathan in ionstraimí optúla, déshúiligh, teilgeoirí is ceamaraí, agus de ghnáth is as gloine a dhéantar iad, uaireanta as plaisteach.