cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Séarlas Ó Conchubhair Doinn
Professional life
The book was less well received in some Scottish circles, where there existed a movement to write Celtic history based upon Scottish origins. When James Macpherson published a spurious story in 1761 that he had found an ancient Gaelic (and Scottish) cycle of poems by a certain "Ossian", among the critics who rejected it as false was O'Conor, as an inclusion (Remarks on Mr. Mac Pherson's translation of Fingal and Temora) in the 1766 rewrite of his 1753 work. While the issue was laid to public rest by others (notably Samuel Johnson), the issue was laid to intellectual rest by O'Conor in 1775, with the publication of his Dissertation on the origin and antiquities of the antient Scots. That the issue occurred provided O'Conor the opportunity to establish Ireland as the source of Gaelic culture in the minds of the non-Irish general public.
O'Conor's later life was that of the respected dean of Irish historians. He continued to write as he had always done, in favour of ideas that he himself favoured and were consistent with the historical record, and against any and all ideas that were inconsistent with the historical record, including those of other Irish historians. Such was his esteemed reputation that even those whom he challenged would include his challenges in the next edition of their own books. He would continue to collect, study, and annotate Irish manuscripts, and when he died, his collection became the first part of the Annals of the Four Masters at the Stowe Library. In 1883 these were returned to the Royal Irish Academy library.
In 1766 he was introduced by Edmund Burke to the Revd. Thomas Leland at Trinity College Dublin, and was using its library and meeting its Provost from 1767.
His unfinished History of Ireland, that Johnson had encouraged in 1777, was destroyed on his instructions at his death.
In his Tour in Ireland (1780) Arthur Young mentioned his visit to O'Conor:
Legacy
His legacy in modern history is succinct. Though the effort was promoted by many, it was largely through his effectiveness that Ireland received the recognition that it deserved as the font of Gaelic culture and the premier disseminator of literacy in ancient times. O'Conor also strove for the presentation of Celtic Christianity as something separate from early Roman Catholicism as a means of allaying Protestant British distrust of the Catholic Irish, a perspective that has survived into modern times.
O'Conor's support for the first Catholic Committees from 1758 was copied nationwide, resulting in the successful, but slow, repeal of most of the Irish penal laws in 1774-1793.
An account of his life, "Memoirs of the life and writings of the late Charles O'Conor of Belanagare", was written by his grandson, Charles O'Conor. Another grandson Matthew O'Conor, also became a historian and used papers collected by his grandfather to write "The History of Irish Catholics from the Settlement in 1691". Another grandson Owen O'Conor became O'Conor Don in 1820. A prominent supporter of Catholic Emancipation and was a close associate of Daniel O'Connell and the first catholic member of parliament for Roscommon since before the penal laws. -->
Saothair
Among O'Conor's principal works are:
Luther Vandross
Amhránaí Meiriceánach Afracach ab ea Luther Ronzoni Vandross Jr.  a rugadh ar 20 Aibreán, 1951 i Manhattan Nua-Eabhrac agus a fuair bás ar an 1 Iúil, 2005.
Maol Bhreasail mac Ailealla
Rí Ulad de chlann Uí Eachach Chobha, géag de Dhál Araí, ba ea Maol Bhreasail mac Ailealla (Sean-Ghaeilge Máel Bressail mac Ailello) (bás 825). Bhí sé i réim ón mbliain 819 go dtí 825.
Ba é an chéad duine de chlann Uí Eachach Chobha dá ndearnadh rí Ulad de, óna shin-sin-seanathair, Fearghas mac Aodháin (bás 692). Bhí a athair Ailill mac Feidlimí (bás 761) agus a dheartháir Eocha (bás 801) beirt ina ríthe Chobha roimhe. Ní fios go cruinn cathain ar tháinig sé i gcoróin, cé go bhfeictear é tar éis a dhearthár i nAnnála Uladh. Maraíodh iad a athair agus a dheartháir beirt ag troid in éadan Dál Fhiatach.
Sa bhliain 819, d'éirigh le Maol Bhreasail ríogacht Ulad. Sna ríliostaí mar shampla sa Leabhar Laighneach ní thugtar ach réimeas dhá bhliain dó. Ina thásc i nAnnála Uladh, ní thugtar an teideal rí Ulad dó well do not give him the title King of Ulaid at his death notice, claonta mar atá i dtreo Dhál Fhiatach mar "fíor"-Ulaid.
Tharlaíodh go minic ruathair Lochlannacha ar na hUlaid ag an am seo, agus rinneadh ionsaithe faoi dhó ar mhainistir Beannchair, sna blianta 823 agus 824.
Rí Chobha fosta ba ea a mac, Cearnach (bás 853).
Comhleá núicléach
thumb|Comhleá núicléach Nuair a nascann dhá núicléas bheaga le chéile chun núicléas níos mó a dhéanamh,sin comhleá núicléach.
Páirc Naomh Caoimhín
Is páirc ar an taobh ó dheas de Bhaile Átha Cliath í Páirc Naomh Caoimhín, ar Rae Phort Chaoimhín.
Rinneadh an chéad tagairt do Shéipéal Naomh Caoimhín sna hannála stairiúla in 1226. Bhí an Séipéal lonnaithe i gcuid Éireannach na cathrach agus shín an paróiste ó Bhéal na Dothra go Baile an Mhuilinn. Sa bhliain 1584, cuireadh an tArdeaspag Dermot Hurley in uaigh rúnda laistigh den séipéal i ndiaidh a mharaithe as tréas. In Analecta Hibernia in 1609, scriobh an tEaspag Rothe gur atógadh an séipéal agus gur cuireadh bealach isteach speisialta ann mar gheall ar na sluaite oilithreach a thug cuairt ar an uaigh agus na tarlúintí iontacha a tharla ann. In 1698, tairgeadh an paróiste do na hÚgónaigh Fhrancacha mar ionad adhartha agus reilig gur cuireadh deireadh le húsáid an tséipéil mar ionad adhartha Caitliceach faoi Phéindlíthe Eilís agus Shéamas I, lean na Caitlicigh orthu ag úsáid na reilige go dtí deireadh an 19ú haois. In imeacht na mblianta, tógadh codanna den séipéal agus cuireadh leis, cuireadh urlár sa bheistrí, agus leanadh ar aghaidh le hadhlacthaí sna codanna a bhí fágtha. Le linn tochailt seandálaíochta in 1967 thángthas ar roinnt uaigheanna a bhain le teaghlaigh mheánaoiseacha, le col boinn agus tíleanna ón tréimhse sin. Athchóiríodh an séipéal in 1872 agus d'úsáidtí mar ionad adhartha é go dtí 1912. Díoladh clog an tséipéil mar Thujoll in 1919 agus tugadh an t-umar baiste ón 18ú haois inar baisteadh Diúc Wellington do Pharóiste Toney i nDún Droma. In 1962, i ndiaidh caibidlíocht fhada, aistríodh fothrach an tséipéil agus an reilig chuig Bardas Bhaile Átha Cliath agus forbraíodh mar pháirc iad. Tá roinnt de na leaca uaighe ann fós san áit ina raibh siad, agus cuireadh na clocha cinn eile uile taobh le ballaí seachtracha an tséipéil agus hallaí teorann na páirce.
Uaigh Joly
Bhí Jasper Joly ina Chaptaen in Óglaigh na hÉireann in 1779 agus deirtear go raibh an Tiarna Edward Mac Gearailt i bhfolach i dtobar ina ghairdín fad is a bhí an Tiarna ag déanamh iarrachta éalú ó fhórsaí na Breataine Bige.
Comhordanáidí Cairtéiseacha
deas|250px|thumb|Comhordanáidí Cairtéiseacha Sa mhatamaitic, bealach a shaothraigh René Descartes chun ionad pointe a shainiú de réir a fhaid ó dhá líne dhíreacha fhosaithe is (de ghnáth) ingearacha, a dtugtar aiseanna na gcomhordanáidí orthu. Ba mhór an dul chun cinn don gheoiméadracht forbairt na geoiméadrachta anailísí ag Descartes is daoine a tháinig ina dhiaidh, agus fíoráisiúil i bhfeidhmiú an chalcalais.
Comhleá núicléach
Chun comhleá a chur chun cinn, ní mór na núicléis bheaga atá araon luchtaithe go dearfach a bhrú chomh gar sin dá chéile go sáraítear a gcomhéaradh. Imoibriú comhleáite is bun le teas na Gréine is na réaltaí eile, agus an radaíocht go léir a astaíonn siad. mion|Comhleá núicléach Cruthaítear teocht ard go leor chun gur féidir an comhleá a dhéanamh i bpléascán núicléach eamhnaithe. Mar sin, sna H-bhuamaí, is amhlaidh a bhíonn pléasc bheag eamhnaithe a chruthaíonn an ardteocht chun pléasc comhleáite a mhadhmadh.
Páirc Naomh Caoimhín
Uaigh an Athar Austin
Rugadh John Austin ar an tSráid Nua in 1717. Ghlac sé le móideanna na heaglaise in 1750 agus bhunaigh sé cliarscoil ansin i gCúirt Shabhaill ar Shráid Sheamlas an Éisc. Lean sé air ag scaipeadh an tsoiscéil ar fud na cathrach ar feadh níos mó nó cúig bliana is tríocha agus fuair sé bás in aois a 66 bliana in 1784.
Comhleá núicléach
I dtíortha ar fud an domhain, táthar ag iarraidh an t-imoibriú seo a chur ar siúl ar bhonn leanúnach stiúrtha chun an fuinneamh a fháil uaidh agus cumhacht leictreach a ghiniúint uaidh sin.
Páirc Naomh Caoimhín
Uaigh theaghlach Moore
Bhí cónaí ar theaghlach Moore ag 12 Sráid Aungier, áit a raibh gnó grósaeireachta acu. D’fhreastail Thomas, an duine ba shine i gclann Moore, ar Choláiste le Roibeard Emmet. Bhí cáil air as a chuid filíochta agus ceoil, agus mhol Byron, Scott agus Wordsworth é. Ba é Thomas Moore a shocraigh an chloch chinn a chur suas sa pháirc dá scoláireachtaí agus dá dheirfiúracha.
Uaigh Keogh
Ba fhear gnó rathúil é John Keogh agus in 1790 fuair sé réimse den Choiste Caitliceach ag larraidh Mhaolú na bPéindlíthe. Ba chara é le Theobald Wolfe Tone agus i ndiaidh dó a bheith curtha sa phríosún i 1798, Dónall Ó Conaill a thug tacaíocht don chúis.
Comhleá núicléach
Ní théann an t-imoibriú ar aghaidh oiread ar fiú trácht air ach nuair a bhíonn teocht is brú fíorard i bhfeidhm. Níl sé éasca ná saor na coinníollacha seo a chomhlíonadh.
An todchaí
Dhá phríomh-mhodh atá á bhforbairt is á dtástáilː
An Mhagh, Contae Dhoire
Is baile suite i gContae Dhoire í an Mhagh (Béarla: Eglinton agus Muff san am a caitheadh). Bhí 3,165 duine ina gcónaí sa bhaile de réir an Daonáirimh sa bhliain 2001. Fobhaile de chuid Dhoire Cholm Cille atá ann. Tá aerfort na cathrach úd in aice na Maí.
Ialtóg bharbastail Oirthearach
Is ainmhí í an ialtóg bharbastail Oirthearach (Barbastella leucomelas). Mamach atá ann, dúchasach san Áise agus i gcúpla tír san Afraic agus san Eoraip.
Bertram de Verdun
deas|mion| Radharc ar iontráil Bertram de Verdun san Leabhar Brátha. Ba é  Bertram de Verdun an t-ainm a bhí ar roinnt ball den teaghlach Normannach de Verdun, a bhí dúchasach don Avranchin.
De réir an staraí Mark Hagger, bhí an teaghlach de Verdun ina gcónaí sa Normainn ar dtús áit a raibh talamh ina seilbh acu, agus tar éis choncas na Normannach deonaíodh talamh dóibh i Sasana. Bíonn baill den fhine le feiceáil i dtaifid bhunaidh sa Normainn ó c.1068-1085 ar a laghad nuair a fhianaíonn an chéad Bertram de Verdun cairt Guillaume fitz-Guimond de Avranches, a thugann síntiús do Mhainistir Mont-Saint-Michel.
Bertram I de Verdun
Tá Bertram I de Verdun le feiceáil san Leabhar Brátha (1086), ina bhfuil an talamh agus an mainéar Farnham Royal i Buckinghamshire, a shealbhaigh an banphrionsa Goda Shasana roimh an gConcas. San Leabhar Brátha, deirtear go raibh Bertram sa Normainn do ghnó Uilliam II, “ duc est transmare in servicio regis ”, agus tá sé le feiceáil in dhá chairt Uilliam de Saint-Calais, easpag Durham, agus príomhchomhairleoir an Rí. Ní fios ainm bean chéile Bertram, ach ba é Bertram II de Verdun a mhac agus a oidhre (? – c. 1129/30).
Bertram II de Verdun
Lean Bertram II de Verdun ar aghaidh ag cruinniú talún i Sasana, agus faoi 1128 bhí talamh deonaithe dó in Staffordshire agus Leicestershire. Tugann Hagger le fios go raibh post riaracháin glactha aige freisin do Anraí I, agus b’fhéidir go raibh sé ina shirriam ar Yorkshire sa bhliain 1100.
Bertram III de Verdun
clé|mion|149x149px| Armas Bhertram III de Verdun. Ba é Bertram III de Verdun garmhac Bertram II, duine de na teaghlaigh a raibh gaol ag an rí Anraí II orthu. Is iad a thuismitheoirí Norman de Verdun, mac Bertram II, agus Lesceline de Clinton, iníon le Geoffrey de Clinton, seomairlín rí Anraí I. Bheadh Bertram, Geoffrey de Clinton, cuaslain an rí Anraí I. Bheadh Bertram, i rith a shaoil, i seilbh oifige an - ard. Phós sé Matilda (ar shlí eile ‘Maud’) iníon le Robert de Ferrers 2ú Iarla Derby. Páistí faoi aois a bhí i Matilda, agus ní dócha gur cuireadh an pósadh i gcrích riamh; ar aon nós fuair sí bás go hóg gan leanaí. Go luath ina dhiaidh sin, phós Bertram Rohese agus bhí ochtar clainne acu. Ní fios cén tuismíocht a bhí ag Rohese, ach tá tuairim ag roinnt daoine go raibh sí ina Rohese de Salford- hipitéis í seo is dócha a d’eascair as moladh go mb’fhéidir gurbh iníon le Roger de Salford í Rose de Verdun, a d’éiligh seacht virgāta talún i Willen (Sir Bhuckingham) in aghaidh Hugh de Salford i 1203, was possibly the daughter of Roger de Salford, a fuair bás roimhe sin. Taifeadtar baintreach Bertram III de Verdun Rohese ag baint tairbhe as dower (leas saoil) i Kirkby (Lincolnshire), Wiles (Buckinghamshire) agus Lutterworth (Leicestershire). Is léir gur 'Willen' i mBuckinghamshire é an 'Wiles' a luann Hagger, agus dealraíonn sé ina dhiaidh sin gur shíolraigh sé isteach i seilbh an mhainéir de Verdun de Farnham Royal. Tá moladh eile maidir le céannacht Rohese curtha ar fáil ag Mark Hagger i gcairt ghinealaigh laistigh den PhD 1998 a tháinig roimh a leabhar 2001 ar an de Verduns - taispeánann sé ainm an dara bean chéile Bertram III de Verdun mar Rohais d'Amundeville, gur earráid théacsúil a bhí anseo, a d’eascair as Matilda, iníon Nioclás de Verdun, Roesia de Verdun, ag pósadh John FitzAlan ar an gcéad dul síos agus tar éis a bháis Richard d’Amundeville. Is féidir an moladh gur earráid í seo sa PhD a dheimhniú toisc nach dtugann Hagger ainm Rohais mar d’Amundeville sa chairt ghinealaigh nuashonraithe nó in aon áit eile ina leabhar níos déanaí.
Leargaidh
Is baile suite i gContae Dhoire, i dTuaisceart Éireann, é Leargaidh (Béarla: Largy). Bhí 144 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2001.
Spota Mór Dearg
An t-airí stoirme is mó atá ar eolas agus is fadsaolaí, meastar, in atmaisféar Iúpatair. Airí scothdhearg ubhchruthach sa leathsféar theas, timpeall 30,000 km ar leithead, a braitheadh den chéad uair 300 bliain ó shin. Rinne na ceamaraí ar an spásárthach Voyager grinnstaidéar air ar feadh cuid mhaith laethanta, agus rinneadh amach gur réigiún go hard san atmaisféar atá ann. Tá sé ag casadh go tuathal le tréimhse timpeall 6 lá. Bhraith Voyager airíonna cosúla, ach níos lú (timpeall 10,000 km ar leithead) ag domhanleithid eile, ubhchruthanna bána. Is éard atá i scamaill Iúpatair ná comhdhlúthuithe bána, agus mar sin tagann dath dearg an Spota is scamall eile ar Iúpatar as ceimiceán cosúil le sulfar is fosfar san atmaisféar.
Veep
Is clár teilifíse grinn Meiriceánach é Veep a céadchraoladh sa bhliain 2012. Armando Iannucci a chruthaigh. Glacann Julia-Louis Dreyfus an pháirt mar Leasuachtarán na Stát Aontaithe. Thosaigh Veep ar 22 Aibreán 2012 agus craoladh an eipeasóid dheireanach ar 12 Bealtaine 2019. Tá sé á thaispeáint ar HBO i Meiriceá.
Bhuaigh sé a lán dámhachtainí, mar shampla Primetime Emmy Award for Outstanding Comedy Series.
Caidreamh idirnáisiúnta
mion|305x305px| Sa bhliain 2012 amháin, d'óstáil Pálás na Náisiún sa [[An Ghinéiv|Ghinéiv, an Eilvéis, níos mó ná 10,000 cruinniú idir-rialtasach. Tá an líon is airde eagraíochtaí idirnáisiúnta ar domhan sa chathair. ]] mion| Téann réimse an chaidrimh idirnáisiúnta siar go dtí aimsir an staraí [[An tSean-Ghréig|Gréagach Thucydides .]] Is éard is caidreamh idirnáisiúnta (CI), staidéir idirnáisiúnta (SI) nó gnóthaí idirnáisiúnta (GI) ann ná an staidéar eolaíoch ar idirghníomhaíochtaí idir stáit cheannasacha. Sa chiall is leithne, baineann sé le gach gníomhaíocht idir stáit — amhail cogadh, taidhleoireacht, trádáil agus beartas eachtrach — agus caidreamh le gníomhaithe idirnáisiúnta eile agus i measc gníomhaithe idirnáisiúnta eile, amhail eagraíochtaí idir-rialtasacha (EIRanna), eagraíochtaí neamhrialtasacha idirnáisiúnta (ENRIanna), comhlachtaí dlí idirnáisiúnta, agus corparáidí ilnáisiúnta (CINanna).
Meastar go forleathan gur fodhisciplíne den eolaíocht pholaitiúil an caidreamh idirnáisiúnta. Mar sin féin, tarraingíonn CI go mór ar eacnamaíocht idirnáisiúnta, ar an dlí idirnáisiúnta, ar stair an domhain, ar antraipeolaíocht chultúrtha, agus ar eitneolaíocht. Sna Stáit Aontaithe, is minic go mbíonn CI ar cheann de na fo-réimsí laistigh de ranna eolaíochta polaitiúla, ach is saintréith de chuid institiúidí acadúla áirithe é mar ábhar neamhspleách nó ildisciplíneach.
Ceolaire goirt ríse
Is éan é an ceolaire goirt ríse (Acrocephalus agricola).
Gearmánaigh Charpatacha
Is grúpa Gearmánach eitneach iad na Gearmánaigh Charpatacha (Gearmánais:Karpatendeutsche, Mantaken, Ungáiris : kárpátnémetek nó felvidéki németek, Slóvaicis: karpatskí Nemci). Ba é an staraí Raimund Friedrich Kaindl (1866–1930) a chum an téarma ar dtús, agus tagraíonn sé go ginearálta don phobal ina labhraítear Gearmánais, sa cheantar timpeall ar Shléibhte  Cairp : coróinchríocha na Cisleithania (an Ostair), na Gailíse agus Bucovina, chomh maith leis an leath Ungárach den mhonarcacht Ostra-Ungárach (lena n-áirítear Contae Szepes), agus réigiún iarthuaisceart na Rómáine (Maramuresch). Ón gCéad Chogadh Domhanda, níor tugadh 'Gearmánaigh Charpatacha' ach ar Ghearmánaigh na Slóvaice (na Slowakeideutsche, lena n-áirítear Die Zipser (na Gearmánaigh ó Zipser), agus orthu siúd ó Chairp na Rúitéine san Úcráin.
Andrej Babiš
Is polaiteoir Seiceach agus fear gnó de shliocht na Slóvaice é Andrej Babiš (rugadh 2 Meán Fómhair 1954) a bhí ina Phríomh-Aire ar Phoblacht na Seice ó 2017 go 2021. Roimhe seo bhí Babiš ina Aire Airgeadais agus ina Leas - Phríomh - Aire ó 2014 go 2017 i gComh - Aireacht Bohuslav Sobotka. Ba é a bhunaigh agus a bhí ina cheannaire ar an pháirtí pholaitiúil Ano ó 2011 go 2012. An 30 Deireadh Fómhair 2022, d'fhógair Babiš a iarrthóireacht i dtoghchán uachtaránachta na Seice 2023.'''
Le linn gairme fada gnó, bhí sé ar cheann de na daoine is saibhre i bPoblacht na Seice, le glanfhiúchas measta de thart ar $4.04 billiún de réir Bloomberg. Tá sé ina úinéir ar an gcomhlacht sealbhaíochta Agrofert, ceann de na gnólachtaí is mó sa tír.Is é úinéir na cuideachta sealbhaíochta Agrofert, ceann de na gnólachtaí is mó sa tír.
Ceapadh Babiš ina Phríomh-Aire an 6 Nollaig 2017, tar éis do ANO 2011 teacht chun cinn mar an páirtí is mó i dtoghchán reachtach na Seice 2017. Bhí sé ar an duine is sine agus is saibhre riamh le bheith ina Phríomh-Aire ar Phoblacht na Seice, chomh maith leis an gcéad duine ó pháirtí eile seachas an Páirtí Daonlathach Cathartha nó ČSSD. Is é Babiš an chéad Phríomh-Aire a rugadh lasmuigh de Phoblacht na Seice, an chéad duine a bhfuil déshaoránacht aige, agus an chéad duine nach í an tSeicis a theanga dhúchais..
Marcáladh téarma Babiš mar Phríomh - Aire in oifig le díospóidí dlí leis an gCoimisiún Eorpach mar gheall ar líomhaintí coinbhleachta leasa agus líomhaintí maidir le calaois fóirdheontais AE, chomh maith le comhghuaillíocht neamhfhoirmiúil cumhachta leis an Uachtarán Miloš Zeman agus an Páirtí Cumannach. Mhéadaigh a rialtas pinsin, creidmheasanna cánach leanaí agus tuarastail na hearnála poiblí. I measc na n-imeachtaí móra polaitiúla a bhaineann lena théarma tá díbirt breis agus 80 taidhleoir Rúiseach agus spiairí cónaitheacha tar éis nochtadh rannpháirtíocht na Rúise i bpléascanna Vrbětice 2014, agus i bpaindéim COVID-19, a mharaigh níos mó ná 35,000 duine i bPoblacht na Seice, rud a chuir tús le cáineadh ar fhreagairt an rialtais. Tháinig Petr Fiala i gcomharbacht ar Babiš mar Phríomh - Aire ar an 17 Nollaig 2021, tar éis thoghchán 2021. cáineadh ar fhreagra an rialtais. Tháinig Petr Fiala i gcomharbacht ar Babiš mar Phríomh-Aire an 17 Nollaig 2021, tar éis toghchán 2021.
Fithiseoirí Gealaí
Sraith spásárthach de chuid na Stát Aontaithe a úsáideadh chun suirbhéireacht mhiontaifigh a dhéanamh ar an nGealach ó fhithisí os a cionn, mar ullmhúchán do na tuirlingtí a dhéanfadh daoine uirthi i gclár Apollo. Lainseáladh na spásárthaigh i 1966-1967 le ceamaraí ar bord, agus fuarthas na sonraí chun ionaid tuirlingthe Apollo a roghnú. 5 cheann a lainseáladh, agus sholáthair siad sonraí ar gheolaíocht na Gealaí. I lár na 1990idí tosaíodh ar chláir suirbhéireachta nua, Clementine is Sirtheoireacht na Gealaí, a rinne mionstaidéar ar réimse imtharraingthe na Gealaí agus a d'fhionn maiseanna dlútha faoi fharraigí na Gealaí (réimsí ar an dromchla a bhfuil cuma réasúnta leibhéalta orthu, cosúil le farraige).
Spré (optaic)
San optaic, tugtar spré ar scaradh na gcomhdhathanna i solas nuair a théann sé trí phriosma nó gíl díraonta.
Teach an Scotaigh
Is baile suite i gContae Mhuineacháin é Teach an Scotaigh.
9 Lúnasa
Is é an 9 Lúnasa an 221ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 222ú lá i mbliain bhisigh. Tá 144 lá fágtha sa bhliain.
Hightae
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Hightae.
Júdó
mion|clé|Beirt leanaí ag cleachtadh Júdó Is ealaíon oscartha Sheapánach nua-aimseartha é Júdó (柔道, jūdō?), a chiallaíonn "an bealach réidh", agus is cluiche comhraic é a tionscnaíodh sa tSeapáin, ag deireadh an naoú haois déag. Is í an ghné is suntasaí de ná a ghné iomaíoch, an aidhm atá leis ná do chéile comhraic a leagadh ar an dtalamh, é a fhágáil ar neamhfheidhm, nó ar shlí eile é a smachtú.
Ceolaire Blyth
Is éan é an ceolaire Blyth. Is baill d'fhine na Acrocephalidae iad.
Bongó oirthearach
Is ainmhí é an bongó oirthearach. Mamach atá ann.
Hoddom
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Hoddom.
Kettleholm
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Kettleholm.
Púma oirthearach
Is ainmhí é an púma oirthearach. Mamach atá ann.
Spré (ailtireacht)
San ailtireacht, ascaill i bhfoirgneamh le haghaidh fuinneoige. Úsáidtear an téarma céanna ar oscailt spréite idir aon dá chuid, uchtbhalla nó balla le cíor lámhaigh air, atá ina seasamh.
Fítigheografaíocht
Staidéar ar na fachtóirí is bun le dáileadh plandaí ar fud an Domhain, anois agus i réanna atá thart. Fochuid den bhithgheografaíocht.
Méadail mhéarach
Crosóg mhara, inveirteabrach mara i bhfoirm croise, le 5 ghéag de ghnáth ach níos mó uaireanta. Tagann na géaga amach de réir a chéile i dteasc lárnach na colainne. An chuid is mó iliteach, ina gcartóirí nó ina gcreachadóirí. Timpeall 1,500 speiceas ann, scaipthe ón gcrios idirthaoideach go dtí an duibheagán.
Lynda Lemay
Beatha
Tháinig suim aici i scríbhneoireacht agus í óg go leor. Ghnóthaigh sí duais mar amhránaí agus chumadóir ag Féile Idirnáisiúnta Amhránaíochta Granby as La Veilleuse. D’eisigh a céad albam, Nos Rêves, in 1990, agus ceithre bliana ina dhiaidh sin chuir sí amach Y, a ghnóthaigh diosca dúbailte platanaim di. In 1996 chuala Charles Aznavour í agus chuir faoina choimirce í.
Chuir na Francaigh aithne uirthi de bharr La Visite agus as sin amach d’éirigh go maith lena cuid dioscaí agus ceolchoirmeacha. In 2005 chuir sí a ceoldráma tíre Un éternel hiver i láthair an phobail.
In 2012 d’ainmnigh an tAire Cultúir Frédéric Mitterrand mar Chevalier des Arts et des Lettres í.
Albaim agus eile
Nos rêves 1990
Y 1994
Du coq à l'âme 2000
Les lettres rouges 2002
Les secrets des oiseaux 2003
Réalachas (caidreamh idirnáisiúnta)
deas|mion| Ba spreagadh mór don smaointeoireacht réalaíoch saothar [[Niccolò Machiavelli, Prionsa na bliana 1532.]] Tá an réalachas ar cheann de na príomhscoileanna machnaimh i dteoiric an chaidrimh idirnáisiúnta, agus a chruthaíonn go teoiriciúil státaireacht Realpolitik na hEorpa sa nua-aois luath. Cé gur corpán machnaimh atá thar a bheith éagsúil é, tá sé aontaithe ag an gcreideamh gur i gcónaí agus gur gá gur réimse coinbhleachta í an pholaitíocht dhomhanda i measc gníomhaithe atá sa tóir ar shaibhreas agus ar chumhacht. Tá teoiricí an réalachais i gcodarsnacht le hidéil chomhoibríocha an liobrálachais.
Kirtlebridge
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Kirtlebridge.
Lynda Lemay
Albaim agus eile
Un paradis quelque part 2005
Réalachas (caidreamh idirnáisiúnta)
Roinntear réalaithe i dtrí rang bunaithe ar a dtuairim ar na cúiseanna riachtanacha na coimhlinte idir stáit. Creideann réalaithe clasaiceacha go leanann sé ón nádúr daonna; cuireann nua-réalaithe é i leith dhinimic an chórais stáit ainrialta; Creideann réalaithe nuachlasaiceacha gur an dá cheann is cúis leis, in éineacht le an pholaitíocht intíre. Roinntear nua-réalaithe freisin idir réalaithe cosantacha agus ionsaitheacha. Rianaíonn réalaithe stair a gcuid smaointe siar tríd an tseandacht chlasaiceach, ag tosú le Túicídides.
Lynda Lemay
Albaim agus eile
Un éternel hiver (ceoldráma tíre) 2006
Méadailín (croí)
Seomraí sa chroí a gcaidéalaítear an fhuil amach astu isteach sa stoc scamhógach (an méadailín deas) agus san aorta (an méadailín clé).
Réalachas (caidreamh idirnáisiúnta)
Tá speictream smaointe i gceist leis an réalachas, a mbíonn claonadh acu a bheith bunaithe ar roinnt moltaí lárnacha, mar:
Lynda Lemay
Albaim agus eile
Ma signature 2006
Lynda Lemay 40/40 (DVD) 2007
Allô, c'est moi 2008
Blessée (albam) 2010
Best of 2011
Feutres et Pastels 2013
Le cloisteáil
Lynda Lemay - La veilleuse
Lynda Lemay - L'architecte
Lynda Lemay - De l'autre côté de la vitre
Lynda Lemay - J'ai 38 ans
Comhordanáidí polacha
deas|250px|thumb|Comhordanáidí polacha Sa mhatamaitic, bealach chun ionad pointe P a dhéanamh amach óna fhad r ó phol O is ón uillinn idir OP is bunlíne θ. Córas thar a bheith áisiúil is ea é chun cur síos ar ionaid phointí i leith pointe fhosaithe amháin. Mar shampla, is í cothromóid pholach ciorcail a bhfuil a lár ag O is a gha ar fhad a ná r = a. Is í cothromóid pholach an chiorcail trí O, le trastomhas ar an mbunline trí O, r = 2 a cos θ. Is féidir lúba is cuair a scríobh mar chothromóidí éasca i gcomhordanáidí polacha cosúil le r = a sin θ.
Ear-Thuath na h-Alba (toghcheantar parlaiminte na hAlban)
Tá Ear-Thuath na h-Alba (Gaeilge:Oirthuaisceart na hAlban) ar cheann de na hocht dtoghcheantar de chuid Pharlaimint na hAlban a cruthaíodh sa bhliain 1999. Is fo-ranna den réigiún iad deich gcinn de na 73 'céad duine abhaile' toghcheantar sa pharlaimint agus toghann sé seachtar den 56 Feisire breise de Pharlaimint na hAlban (BPA). Mar sin toghann sé 17 BPA san iomlán.
Roinneann réigiún Ear-Thuath na h-Alba teorainneacha leis na réigiúin A' Ghàidhealtachd agus na h-Eileanan agus Alba Mheadhanach agus Fìobh.
Ó 2011 i leith
Mar thoradh ar an gCéad Athbhreithniú Tréimhsiúil ar Theorainneacha Pharlaimint na hAlban, aththarraingíodh teorainneacha an réigiúin agus na toghcheantair do thoghchán Pharlaimint na hAlban 2011.
1999–2011
Maidir leis na toghcheantair 'céad duine abhaile', chlúdaigh an réigiún: Cruthaíodh na toghcheantair i 1999 le hainmneacha agus teorainneacha na dtoghcheantar Westminster, mar a bhí ann ag an am sin. Cuireadh toghcheantair nua in áit thoghcheantair Albanacha Westminster den chuid is mó in 2005.
Spreagadh leictreach na néaróg fochraicneach
Bealach chun pian a mhaolú, pian áitiúil go háirithe. Cuirtear leictreoidí dromchlacha ar an gcraiceann, agus ritear sruth leictreach bíogtha le minicíocht íseal trí na fíocháin mar a bhfuil an phian. Uaireanta, leagtar na leictreoidí ar phointí snáthaidphollta ar leith. Meastar go bhfeidhmíonn an modh oibre seo ar aon dul le snáthaidpholladh. Úsáidtear é ar anailgéise cnáimhseachais, agus le pian iarobráide a mhaolú.
Aslan (banna ceoil)
Is racghrúpa Éireannach as Baile Átha Cliath é Aslan.
Stair
Bhunaigh Christy Dignam an grúpa Meelah XVIII sa bhliain 1982, a athbhaisteadh Aslan níos déanaí. Bhí Christy Dignam, Tony Talbot, Mick McKenna, Joe Jewell, agus Gerry Conlon sa ghrúpa Meelah XVIII, agus bhí singlí acu ar nós Toy Soldier agus Meelah Pt. 2. B'as Fionnghlas agus Baile Munna iad, ceantair lucht oibre ar an taobh thuaidh de Bhaile Átha Cliath.
Ó 1986 ar aghaidh d'athraigh an banna a n-ainm go Aslan, baiste as an leon ficseanúil sa tsraith leabhar Chronicles of Narnia le C. S. Lewis (is é "Aslan" an focal Turcach ar "Leon").
D'eisigh Aslan singil taispeána, This Is, san earrach 1986. D'éirigh go maith leis an amhrán ar an stáisiún raidió popcheol, RTÉ 2fm.
Bhí hits eile acu ar nós Please Don't Stop, Loving Me Lately, Pretty Thing agus Feel No Shame. Chuaigh a chéad albam Feel no Shame isteach i mbarr na gcairteacha Éireannach i 1988. Bhí an-tóir ar an ngrúpa i mBaile Átha Cliath go háirithe ag an am. mion|[[Christy Dignam, 2008]] D'fhág Dignam an ghrúpa sa bhliain chéanna mar gheall ar a andúil sa hearóin. Lean Aslan ar aghaidh le príomhamhránaí nua, Eamon Doyle, ach bhris siad suas bliain ina dhiaidh sin.
Le linn na 1980idí - 2010idí, chuir Aslain amach sé albam stiúideo: Feel No Shame (1988), Goodbye Charlie Moonhead (1994), Here Comes Lucy Jones (1997), Waiting For This Madness To End (2001), For Some Strange Reason (2007) agus Nudie Books and Frenchies (2012).
Leabhair
Scríobh Dignam dírbheathaisnéis, This is, i 2004. D'fhoilsigh dírbheathaisnéis eile, My Crazy World, a scríobh sé le Damien Corless, i 2019. Ainmníodh My Crazy World don Ghradaim Leabhar na hÉireann An Post i 2019.
Baill
Iarbhaill
Spreagthach
Is éard is spreagthach ann ná druga, cosúil le hamfataimíní, a dhéanann duine dúisithe airdeallach lúcháireach, in ann a mheabhair a chruinniú. Is spreagthach séimh é an chaiféin. Ainneoin barúil na coitiantachta, ní spreagthach an t-alcól.
Middlebie
Is baile atá suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh, in iardheisceart na hAlban, é Middlebie. I lár na 19ú haoise bhí breis is 2,000 duine ina gcónaí ann. Tá beagán breis is 300 duine anois ann.
Aoire
275px|thumb|Aoire Is duine a thugann aire do thréad ainmhithe (caorigh nó gabhair de ghnáth) é aoire.
Powfoot
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Powfoot. clé|250px|thumb|Powfoot
Parkgate
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Parkgate.
Ruadhail
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Ruadhail.
Naomh Iósaf
deas|thumb|Naomh Iósaf. Ba é Iósaf nó Iósaef ó Nazarat (in Eabhrais יוֹסֵף i Laidin Iosephus) fear céile Mhuire agus athair altrama Íosa.
Méadailín (inchinn)
Na spáis taobh istigh den inchinn mar a dtáltar an sreabhán ceirbrispíonach (CSF). 4 cinn ann, fuilleach na coda bunúsaí cuasaí de néarfheadán an tsutha, agus faoina mbun, síneann an mheánchanáil isteach i gcorda an dromlaigh. Tá oscailtí sa chóras a ligeann don CSF sileadh isteach sa spás fo-aracnóideach. Má tharlaíonn bac do na hoscailtí seo, sáinníonn sé sin an CFS sna méadailíní, agus méadaíonn siad de réir a chéile (hiodracafalas).
Flann mac Lonáin
File agus Ollamh Éireann ba ea  Flann mac Lonáin  (bás 896). File mór le rá agus uaireanta conspóideach ba ea é.
Is amhlaidh go rugadh Flann in oirthear an Chláir nó in iarthar Thiobraid Árann.
Ina shaothar a foilsíodh tar éis a bháis, The Irish Tradition (1946), scríobh Robin Flower alt fada faoin bhfear agus na seanscéalta faoina bheatha.
Torpaid mac Taicthich
File agus Ollamh Éireann ba ea Torpaid mac Taicthich (bás 913).
Flann mac Lonáin
Rainn annálacha
Chum Flann na rainn a leanas chun bás Cheallaigh mhic Fhlannagáin, rí Bhreá sa bhliain 890 a chomóradh:
Torpaid mac Taicthich
Feictear a thásc i nAnnála Inis Faithlinn, AIF 913.2:
Canáil Chaladónach
Ceanglaíonn Canáil Chaladónach ag Inbhir Nis, cósta thoir na hAlban leis an gcósta thiar, ag A' Corpaich A' Chorpaich in aice An Gearasdan in Albain. Thóg an t-innealtóir Albanach Thomas Telford an chanáil go luath sa naoú haois déag.
Bealach
Ritheann an chanáil thart ar 97 km on oirthuaisceart go dtí an iardheisceart. Níl ach an tríú cuid den fhad iomlán de dhéantús an duine, agus an chuid eile á foirmiú ag Loch Dabhach a' Phùirde, Loch Nis, Loch Omhaich, agus Loch Lòchaidh. Tá na lochanna seo suite sa Ghleann Mór, ar locht geolaíochta i screamh an Domhain. Tá 29 loc (lena n-áirítear ochtar ag Staighre Neiptiúin, Banbhaidh), ceithre uiscerian agus 10 ndroichead i gcúrsa na canála.
Stair
Sa bhliain 1620, thuar fáidh Gaelach darbh ainm Coinneach Odhar Bgo mbeadh longa lánchruinnithe ag seoladh lá éigin ar chúl Thom na h-Iùbhraich, in aice le Inbhir Nis, tráth gurb í Abhainn Nis an t-aon bhealach inseolta agus í suite ar an taobh eile de Thom na h-Iùbhraich. San 18ú haois, thosaigh innealtóirí ag scrúdú na féidearthachta an mbeadh sé indéanta canáil a thógáil a cheanglódh an Loch Dhubh in aice leis an Gearasdan leis an Cuan Moireach in aice le hInbhir Nis, ach dhiúltaigh an Captaen Edward Burt an smaoineamh sa bhliain 1726, mar gur shíl sé go ndíreodh na sléibhte an ghaoth agus go go ndéanfadh sé loingseoireacht ró-chontúirteach.
Seacht mBua an Éirí Amach
thumb|clé|[[Pádraic Ó Conaire]] Leabhar is ea Seacht mBua an Éirí Amach de chuid an scríbhneora próis Pádraic Ó Conaire. Leabhar scéalaíochta é faoi dhaoine ar thug Éirí Amach na Cásca casadh buan ina saol. Tá seacht scéal sa leabhar a dhéanann ceiliúradh ar an Éirí Amach agus deirtear go bhfuil cuid den scríbhneoireacht is fearr dá ndearna Ó Conaire sa leabhar. D'fhoilsigh Maunsel an leabhar den chéad uair sa bhliain 1918 faoin ainm Seacht mbuaidh an Éirghe Amach. Sa bhliain 1967 d'fhoilsigh Sáirséal agus Dill an chéad eagrán de Seacht mBua an Éirí Amach. D'fhoilsigh Cló Iar-Chonnacht an dara heagrán, curtha in eagar ag Tomás de Bhaldraithe, sa bhliain 2010.
Canáil Chaladónach
Stair
mion| Uaighe John Telford i gclós Chill Mhàilidh mion| Inscríbhinn ar uaigh John Telford.
Seacht mBua an Éirí Amach
Rugadh Pádraic Seosamh Ó Conaire ar an 28ú Feabhra 1882 i dteach tábhairne an 'Lobster Pot Bar' i nGaillimh. Bhí baint ag Ó Conaire le gluaiseacht náisiúnachais na haimsire; agus é ina chónaí i Londain chuir sé aithne ar Mhícheál Ó Coileáin agus chuaigh sé isteach in Óglaigh na hÉireann. Bhí aithne mhaith aige ar Phádraic Mac Piarais a bhí mar eagarthóir agus cara leis agus Éamon De Valera a bhí mar chomhscoláire leis i gColáiste na Carraige Duibhe. Níor ghlac Ó Conaire páirt san Éirí Amach ná sna cogaí a lean é. Fuair Ó Conaire bás ar an 6ú Deireadh Fómhair 1928 i mBaile Átha Cliath. mion|[[Éirí Amach na Cásca]] mion|[[Éirí Amach na Cásca ]]
Canáil Chaladónach
Tagairtí
<references group="" responsive="1">
Seacht mBua an Éirí Amach
Plota
Tá seacht gcaibidil sa leabhar agus tá na scéalta neamhspleách ar a chéile. Den chuid is mó tá carachtair agus plotaí éagsúla i gceist i ngach caibidil.
Ceoltóirí
Sa chéad chaibidil casann Antaine ar Phól Dubh. Ceoltóirí iad beirt. Buachaill óg é Antaine a bhfuil dúil aige sa cheol. Fear aosta, dall é Pól Dubh. Athair Antaine é Pól ach é sin i ngan fhios d’Antaine. Tá rún tromchúiseach éigin ann a bhaineann le máthair Antaine, Mairéad, agus Pól Dubh. Rún nimhneach nach dtuigtear dúinn sa chéad chaibidil. Is léir gur tharla eachtra éigin a chuir Mairéad go mór i gcoinne Phóil agus gur ise a bhain radharc dá shúile. D’inis máthair Antaine bréag dó agus creideann sé go bhfuil a athair marbh. Tá sí scanraithe go n-inseoidh Pól an fhírinne d’Antaine. Faoi dheireadh beartaíonn sí an rún a scaoileadh le hAnta
ine i láthair Phóil. Sular féidir léi an scéal a insint imíonn Antaine chuig Baile Átha Cliath chun páirt a ghlacadh san Éirí Amach.
Díoltas
Sa dara caibidil faigheann muid amach go gcailltear Antaine san Éirí Amach. Beartaíonn Pól díoltas a bhaint amach i gcoinne cheannaire airm na Breataine. Tugann sé cuairt air agus tá sé i gceist aige é a mharú. Ach díreach sula maraíonn sé é deir an ceannaire airm gur chaith bean ola ina shúile agus go mbeidh sé dall go deo. Mairéad a chaith an t-ola. Ní mharaíonn Pól é toisc a uafásaí is atá cás an oifigigh.
Anam an Easpaig
Sa cheathrú caibidil tá easpag agus a thiománaí ag dul go Baile Átha Cliath. Teipeann ar an ngluaisteán agus nuair atá an tiománaí á dheisiú éiríonn an t-easpag chun a chosa a shíneadh. Imíonn an tiománaí agus ní thugann sé faoi deara nach bhfuil an t-easpag sa ghluaisteán. Tosaíonn an t-easpag ag siúl go dtí go dtagann sé chuig teach ósta. Agus é ann tagann scéal chuig an dream atá sa teach ósta go bhfuil an t-Éirí Amach ar bun agus ón áit ina bhfuil siad is féidir leo an torann a chloisteáil agus an deatach a fheiceáil ó Bhaile Átha Cliath. Ón eachtra agus radharc seo a fhaigheann an t-easpag a anam.
Bé an tSiopa Seandachta
Sa chúigiú caibidil tá Peadar Ó Dónaill ag ullmhú agus ag pleanáil don Éirí Amach. Tá úsáid á baint aige as teach in aice le siopa seandachta. Tá bean óg sa siopa seandachta ag coimeád súil ar Pheadar agus dúil aici ann. Tá bleachtaire sa tóir ar Pheadar agus ag iarraidh eolas a fháil air. Cuireann an bhé an dallamullóg ar an mbleachtaire agus deir sí le Peadar go bhfuil an bleachtaire á leanúint. Tá dúil mhór ag an mbleachtaire sa bhé.
Tar éis an Éirí Amach cuirtear Peadar chun báis. Díríonn an pobal tarcaisne ar an mbleachtaire toisc an ról a bhí aige i mbás Pheadair. Ar deiridh cuireann sé lámh ina bhás féin.
Rún an Fhir Mhóir
Sa Choill Bhuí in Iar-Chonnachta a thosaíonn an scéal. Insítear dúinn gur phós an Fear Mór, Séamas Seoighe, i ndiaidh na Cásca agus gur phós sé arís go luath ina dhiaidh sin. Rún an fhir mhóir ná go bhfuil a chéad bhean chéile imithe as radharc agus nach bhfuil a fhios ag aon duine cá bhfuil sí. Creideann an pobal go bhfuil sé tar éis í a mharú. Tagann fearg ar an dara bean chéile agus creideann sí go bhfuil an Fear Mór i mbradaíl. Ag buaicphointe an scéil tá na Gardaí ag ceistiú an Fhir Mhóir agus tá deartháireacha a mhná chéile ar tí é a ionsaí. Faoi dheireadh scaoileann an Fear Mór a rún agus insíonn céard a tharla: bhí sé ar an aonach i mBaile Átha an Rí nuair a lorg fear tearmann uaidh. Ceannaire an Éirí Amach a bhí ann agus chabhraigh an Fear Mór leis éalú trí ghúna pósta a bhean chéile reatha a chur air agus ligean air go raibh sé tar éis pósadh.
M'Fhile Caol Dubh
Tosaíonn an seachtú caibidil le plámás agus ardmholadh don Fhile Caol Dubh, an Búrcach Dubh; fear agus file den chéad scoth a bhfuil ardmheas ag an uile dhuine air. Tagann casadh sa scéal áfach nuair a dhéanann bean darb ainm Eibhlín é a cháineadh. Scéal Eibhlín agus an caidreamh a bhí aici leis an bhFile Caol Dubh is ea bun agus barr an seachtú caibidil. Chas Eibhlín air agus thit sí i ngrá leis, cé go raibh sí pósta bhí sí tógtha leis go hiomlán. Thit Éirí Amach na Cásca amach agus bhí Eibhlín buartha go raibh an File gortaithe nó básaithe; labhair sí faoi ina codladh. Chuaigh a fear céile chun scéal an Fhile a fhiosrú agus maraítear é sa troid. Cailleann Eibhlín gach gean a bhí aici don fhile nuair a chloiseann sí nach raibh baint dá laghad ag an bhFile Caol Dubh leis an Éirí Amach.
Téamaí
Buntéama an leabhair ná an dea-thionchar a d'imir an tÉirí Amach ar mheon na ndaoine. An sprioc atá ag Ó Conaire ná a léiriú go ndeachaigh an tÉirí Amach go mór i bhfeidhm ar dhaoine. Baineann sé úsáid as an scéalaíocht chun an sprioc sin a bhaint amach. Den chuid is mó tarlaíonn rudaí diúltacha do na carachtair. Ach is é an t-athrú meoin a tharlaíonn de bharr na n-eachtraí seo príomhtheachtaireacht an leabhair. In ainneoin go ndeachaigh na carachtair aonair trí chruatan mar gheall ar an Éirí Amach is maith an rud é an t-athrú meoin atá mar thoradh an chruatain.
Léirmheastóireacht liteartha
Tá clú ar Ó Conaire mar scríbhneoir den chéad scoth. Thug Pádraigín Riggs ceannródaí liteartha air agus dár le hAlan Titley gur réabhlóidí i litríocht na Gaeilge ba ea é.
Bhí an méid seo le rá ag Maunsel faoi Seacht mBua an Éirí Amach nuair a d'fhoilsigh siad ar dtús é:
Dúirt Edward Mc Lysaght, a bhí i gceannas ar Chlólucht Maunsel:
Ina bheathaisnéis Mise thug Colm Ó Gaora léargas ar chur chuige Uí Chonaire agus an tacaíocht a fuair sé chun an leabhar a chuir i gcló:
D'éirigh go maith leis an leabhar gach uair a cuireadh i gcló é agus aithnítear anois é as an ardchaighdeán scéalaíochta agus as an éagsúlacht a bhain leis nuair a foilsíodh é ar dtús. Thug an scríbhneoir mór le rá Seosamh Mac Grianna ochtú bua an Éirí Amach air.
An t-Sròn Reamhar
Is port tábhachtach agus baile mór i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh, in iardheisceart na hAlban é An Srón Ramhar (An t-Sròn Reamhar nó An Rinn Ramhar, Stranraer). Roimh 1975 bhí an baile mar chuid de Chontae Bhaile na hÚige, mar a bhí. Tá sé suite ar bhruch theas Loch Ríoghaine ar chuing tíre agus Na Rannaibh sínte amach siar ón bhaile féin. Is é An Srón Ramhar an dara baile mó is mó sa chontae, tar éis Dùn Phris, agus 13,000 duine ina gcónaí ann. Tá sé suite 42 mhíle soir ó Bhéal Feirste, 52 mhíle siar ó dheas ó Inbhir Áir, 72 mhíle siar ó Dhùn Phris, 87 míle siar ó dheas ó Ghlaschú agus 425 mhíle siar ó thuaidh ó Londain.
Blianta ó shin ba ghnách go dtagadh báid mhóra farantóireachta isteach ó Latharna agus Bhéal Feirste, i dTuaisceart Éireann go dtí gur aistríodh an dá chomhlachta bád farantóireachta araon 4 mhíle ó thuaidh suas an bealach mór go Machair an Sgithich i mí na Samhna 2011. Tá cúig bhunscoil agus meánscoil amháin sa bhaile. Críochnaíonn dhá phríomhbhóthar i lár an bhaile; an A75 ó Dùn Phris agus Sasana, agus an A77 ó Inbhir Áir agus Glaschú.
Sa lá atá inniu ann is iad an turasóireacht agus an talmhaíochta an dá thionscal is coitianta i measc bhunadh na háite.
Templand
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Templand.
Comhphobal Eorpach um Fhuinneamh Adamhach
Eagraíocht a bunaíodh faoi Chonradh na Róimhe (1957) mar chuid de ghluaiseacht chomhtháite na hEorpa is ea an Comhphobal Eorpach um Fhuinneamh Adamhach (EURATOM). Cónascadh leis an gComhphobal Eorpach do Ghual is Cruach i 1962 é chun an Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa a chruthú. Tá mar chuspóirí aige feidhmeanna síochánta an fhuinnimh núicléach a chur chun cinn, chun leictreachas a ghiniúint go háirithe. Tá margadh aonair Eorpach d'ábhair núicléacha ann ó 1959 ar aghaidh.
Mynediad am Ddim
Ar cheann de na popghrúpaí agus ceol tíre is mó ráchairt sa Bhreatain Bheag ab ea Mynediad am Ddim (Gaeilge: Saorchead isteach) a bunaíodh i 1974 agus a sheinneann go rialta le beagnach 50 bliain.
Baill
Ba mhic léinn i gColáiste na hOllscoile, Aberystwyth iad an seisear comhaltaí bunaidh: triúr amhránaithe, is iad sin Emyr Wyn, Robin Evans agus Mei Jones, agus triúr ionstraimeoirí mar atá Iwan Roberts (giotár agus maindilín), Graham Pritchard (veidhlín, maindilín, agus pianó) agus Dewi Jones (corn Francach). Ba é an t-aon rún a bhí ag an tús ná dul san iomaíocht in Eisteddfod Ryng-golegol Bangor 1974, ach toisc gur éirigh thar cionn leo, lean siad ar aghaidh.
An Chill Mhór (Contae an Dúin)
Is baile fearainn agus paróiste suite i gContae an Dúin é an Chill Mhór. Tá Ráth Deamáin (Rademan) suite sa bhaile fearainn.
Méadar báistí
Ionstraim meitéareolaíochta chun méid báistí thar thréimhse a thomhas. De ghnáth is i bhfoirm buicéid é, le hoscailt d'fhairsinge ar leith a ligeann don uisce dul trí thonnadóir isteach i sorcóir atá grádaithe ag a bhun. De réir caighdeáin, déantar na tomhais ag amanna atá leagtha síos, le hionstraimí caighdeánaithe. Baintear feidhm as méadair uathoibríocha báistí a dhéanann taifead ar an am agus méid na báistí chun déine na báistí a ríomh.
An Chill Mhór (Contae an Dúin)
Stair
I Ráth Deamáin, an Chill Mhór, Co. an Dúin a rugadh Liam Mac Néill (William Neilson) ar 12 Meán Fómhair 1774, mar a raibh a athair Moses Neilson ina mhinistir Preispitéireach.
Tagairtí
mion|clé|Droichead i Ráth Deamáin mion|An Chill Mhór
19 Lúnasa
Is é an 19 Lúnasa an 231ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 232ú lá i mbliain bhisigh. Tá 134 lá fágtha sa bhliain.
An Foclóir Beag
Is leagan leictreonach inchuardaithe An Foclóir Beag ar líne, d'fhoclóir Gaeilge-Gaeilge Uí Dhónaill & Ua Maoileoin, a foilsíodh sa bhliain 1991.
Cloítear go dílis le téacs an bhunfhoclóra seachas mionleasuithe ar an nodaireacht de ghrá na soiléireachta (m.sh. an nod gramadaí fir1 seachas f1).
Treoracha
Chun teacht ar fhocal ar leith, cuir an focal sin sa bhosca cuardaigh agus cliceáil chun teacht ar an eolas ábhartha mar atá in An Foclóir Beag. Tugtar iontráil nó iontrálacha an fhocail sin in An Foclóir Beag ar dtús, ansin iontrálacha gaolmhara más ann dóibh, ansin frásaí samplacha ina bhfaightear an focal cuardaigh faoi iontrálacha eile in An Foclóir Beag.
Tugtar innéacs de cheannfhocail An Foclóir Beag ar dheis, agus rogha d'fhocail cosúil leis an bhfocal cuardaigh díreach faoin mbosca cuardaigh.
Seosamh Ó Duibhginn
Eagarthóir agus scríbhneoir as Contae Ard Mhacha ab ea Seosamh Ó Duibhginn (19 Aibreán 1914 – 17 Feabhra 1994). Tá sé le háireamh ar an mbeagán daoine arbh í iriseoireacht na Gaeilge a slí bheatha ar feadh na coda is mó dá saol.
Saol
Rugadh Seosamh Ó Duibhginn i i ndeisceart Ard Mhacha sa bhliain 1914, agus bhí baint aige agus é fós ina ógánach le hArm Phoblacht na hÉireann. Ba é sin ba chúis lena chur faoi ghlas i bpríosún Bhóthar Chromghlinne i mBéal Feirste in aois a naoi mbliana déag.
D'oibrigh sé mar sclábhaí i Learpholl i ndeireadh na dtríochaidí. Faoi 1938 bhí sé á oiliúint ag an IRA chun go mbeadh sé ar dhuine de na hoifigigh oibríochta a stiúródh feachtas buamála agus sabaitéireachta i Sasana an bhliain dár gcionn. Ba é a bhí i gceannas i Learpholl agus ar feadh tamaill i Manchain chomh maith.
Ar ais in Éirinn agus ag obair mar ghlasaire, gabhadh é ag cruinniú i gCearnóg Pharnell 17 Feabhra 1940. As sin go 16 Samhain 1943 bhí sé ina ghéibheannach i bPríosún Mountjoy agus ansin i gCampa Coinneála an Churraigh i rith an Dara Cogadh Domhanda. Nuair a fuair a athair bás ní ligfí amach chun na sochraide é.
Bhí luí aige leis an scríbhneoireacht, ach b’fhada go ndeachaigh sé i gceann na ceirde sin. Sa bhliain 1954 chuidigh sé leis an gClóchomhar Tta, foilsitheoir Gaeilge, a bhunú. Ina chathaoirleach ar Choiste na Leabhar dó bhí lámh aige i leabhair le Máirtín Ó Direáin, Seán Ó Tuama agus Dónall MacAmhlaigh a fhoilsiú.
Bhí Ó Duibhginn ina bhall de Chonradh na Gaeilge, de Chomhdháil Náisiúnta na Gaeilge agus de Bord na Leabhar Gaeilge. Bhí sé ina eagarthóir páirtaimseartha ar 'Feasta', iris oifigiúil Chonradh na Gaeilge, anuas go dtí an bhliain 1963. Ina dhiaidh sin bhí post lánaimseartha aige mar eagarthóir Gaeilge do Scéala Éireann agus é ag scríobh 'An Mhuintir Seo Againne' agus ' I Mo Thuairimse ', colúin sheachtainiúla.
Éirí Amach na Cásca
Ceannairc i gcoinne fhorlámhas na Breataine ar Éirinn ab ea Éirí Amach na Cásca (nó Éirí Amach 1916, nó Aiséirí na Cásca) ar Luan Cásca, 24 Aibreán 1916. Ghlac na hÓglaigh agus an tArm Cathartha seilbh ar fhoirgnimh thábhachtacha i lár Bhaile Átha Cliath, agus Ardoifig an Phoist i Sráid Uí Chonaill mar cheanncheathrú acu. Ós rud é gur fhoilsigh ceannaire na nÓglach, Eoin Mac Néill, fógráin ar na nuachtáin an tseachtain roimh an gCáisc, agus é ag fógairt "go raibh paráidí na nÓglach ar an gCáisc" curtha ar ceal, níor ghlac ach tuairim is míle duine páirt san Éirí Amach, idir fhir agus mhná. Tháinig ceithre chéad duine le chéile le haghaidh an éirí amach in oirthear na Gaillimhe.
Campbelltown
Is cathair í Campbelltown atá suite i New South Wales san Astráil. Tá timpeall 150,000 duine ina gcónaí ann.
Seosamh Ó Duibhginn
Saothar
Chuaigh sé i mbun pinn é féin sa bhliain 1960 nuair a chuir sé 'Dónall Óg', amhrán a mhair ina lán leaganacha, in eagar. Tháinig roinnt saothar eile óna lámh: An Muircheartaigh (1970), Séamus Mac Giolla Choille (1972) agus dhá dhírbheathaisnéis - Ag Scaoileadh Sceoil (1962) agus Tuairisc (1982).