cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Deutsche Mark
Stair
Níor iarradh tuairim Stailín faoi seo. Chonaic seisean seo mar an chéad chéim in athstruchtúrú na Gearmáine agus mar bhagairt arís ar an Rúis. clé|mion clé|mion
Malairt
Bhí an Reichsmark agus Rentenmark ann roimhe sin, agus bhí na rátaí malairte i 1948 casta go leor (bhí na coigilteoirí míshásta). Bhí Ludwig Erhard i mbun cúrsaí airgeadais ag an am (Seansailéir ar an nGearmáin níos déanaí) agus tugadh isteach an DM ar an 20 Meitheamh 1948.
Christy Moore
Is ceoltóir Éireannach é Christopher Andrew Moore (Gaeilge: Críostóir Aindriú Ó Móra), nó Christy Moore mar is fearr aithne air, a rugadh ar 7 Bealtaine 1945 sa Droichead Nua, i gCill Dara.
Tús a shaoil
Rugadh Ó Móra i nDroichead Nua, Contae Chill Dara, Éire. Ar dtús, bhí sé ina fhostaí bainc a bhí ag iarraidh é féin a chuir in iúl trí mheán an cheoil traidisiúnta.
I rith stailc baince i 1966, a mhair dhá seachtaine déag, chuaigh sé go Sasana, ach níor fhill sé nuair a bhí an stailc socraithe. "Bhí am fiáin iontach agam i Sasana, gan bainisteoir baince ag féachaint thar mo ghualainn," a dúirt sé. Ag déanamh obair ginearálta a bhí sé agus sheinn sé i gclubanna tíre agus tithe tábhairne Éireannach go minic áit ar bhuail sé le Séamus Ennis, Margaret Barry, Lúcás Ó Ceallaigh, Mairtin Byrnes agus go leor ceoltóirí traidisiúnta eile.
Ceol
clé|mion|333x333px|Moving Hearts, Leeds Folk Festival, 1983
The Rakes of Kildare
Chuir sé spéis sa cheol ó bhí sé an-óg. Sna 1960idí, bhunaigh sé The Rakes of Kildare lena chara Donal Lunny agus a dheartháir Frank Moore. Bhí Christy ina amhránaí, agus sheinn Frank an fheadóg stáin agus Donal an giotár.
Fórsa núicléach láidir
Fórsa bunúsach sa nádúr a choimeádann na prótóin is na neodróin le chéile taobh istigh de núicléas an adaimh, agus a choimeádann na cuairc taobh istigh de phrótóin is neodróin. Neamhspleách ar, is níos láidre ná, an fórsa leictreamaighnéadach, agus rialaíonn sé eamhnú núicléach is alfa-mheath. Glactar go forleathan le crómaidinimic chandamach mar theoiric shásúil ar an bhfórsa núicléach láidir.
Christy Moore
The Rakes of Kildare
D'eisigh Christy a chéad albam, Paddy on the Road, le Dominic Behan (deartháir le Brendan Behan).clé|mion|Vicar Street, 2007
Bothy Band
Tháinig grúpa ceoltóirí le chéile i 1975 chun comóradh 21 bliain a dhéanamh ar Cheirníní Ghael Linn, seachtar de na ceoltóirí is fearr sa tír ag an am. Tugadh an Bothy Band orthu agus chuaigh a gcáil ar fud an domhain. Tháinig deireadh leis an Bothy Band i 1979.
Moving Hearts
Bhí Christy i Moving Hearts freisin, grúpa eile a raibh an-cháil air agus an-tionchar aige ar fhorbairt an cheoil in Éirinn. Bhain níos mó polaitíocht a le hamhráin an ghrúpa seo, agus bhí tionchar láidir ag an gceol comhaimseartha rac ar a chuid ceoil.
clé|mion|177x177px
Corraíl (réalteolaíocht)
deas|250px|thumb|Corraíl Sa réalteolaíocht, aon chlaonadh beag i ngluaisne cothromaíochta rinn spéire mar thoradh ar réimse imtharraingthe ag feidhmiú air. Má bhíonn dhá rinn i gcomhfhithis timpeall a chéile, beidh fithis fhoirfe éilipseach acu. Má tharlaíonn aon chlaonadh ón rian éilipseach, ciallaíonn sé sin go bhfuil réad(a) eile i gceist freisin. Díreach tar éis do na réalteolaithe claonadh a bhrath i bhfithis Úránais, fionnadh Neiptiún i 1846.
Luca Ghini
Lia agus luibheolaí Iodálach ab ea Luca Ghini (Casalfiumanese, 1490 - Bologna, 4 Bealtaine 1556), suntasach mar chruthaitheoir an chéad luslann is luaithe ar taifead, chomh maith leis an gcéad ghairdín lusanna san Eoraip.
Beathaisnéis
Rugadh Ghini i gCaisalphimanese, mac le nótaire, agus rinne sé staidéar ar an leigheas in Ollscoil Bologna. Faoi 1527 bhí sé ag léachtóireacht ann ar phlandaí míochaine, agus sa deireadh rinneadh ollamh de.
Elsa Lanchester
Ba bhan-aisteoir Sasanach í Elsa Sullivan Lanchester (28 Deireadh Fómhair 1902 – 26 Nollaig 1986).
Luca Ghini
Beathaisnéis
Bhog sé go Pisa sa bhliain 1544, ag coinneáil a theach i mBlogna. Chruthaigh sé an chéad luslann (hortus siccus) an bhliain sin, ag triomú plandaí agus ag brú iad a idir píosaí páipéir, agus ansin iad a ghlúnú le cairtchlár. Ní mhaireann aon cheann dá bhailiúchán phlandaí cé go maireann an ceann a rinne a mhac léinn Gherardo Cibo timpeall na bliana 1532. Sa bhliain 1544 bunaíodh gairdín do phlandaí beo freisin, ar a dtugtar Orto Botanico di Pisa.
Ceann Éidigh mac Leathlobhair
Rí Ulad de Dhál Araí ba ea Ceann Éidigh mac Leathlobhair (Sean-Ghaeilge Cenn Étig mac Lethlobair) (bás 900). Tríochú rí Dhál Araí ba ea é.
Tháinig Ceann Éidigh i gcomharbacht ar a athair Leathlobhair mac Loingsigh mar rí Dhál Araí sa bhliain 873. Sa bhliain 896, tar éis bhás leath-rí Ulad, Mhuireadhaigh mhic Eochocáin de Dhál Fiatach, rinneadh leath-rí Ulad de, i dteannta le hAitíth mac Laigni de chlann Uí Eachach Chobha. Tugtar réimeas 12 bhliain sa ríliosta sa Leabhar Laighneach. Tar éis bhás Aitíth sa bhliain 898, bhí ar Cheann Éidigh an riacht a roinnt le hAodh (898-919) dheartháir Mhuireadhaigh. Fuair sé bás sa bhliain 900. .
Bhí mac amháin ag Ceann Éidigh, Loingseach, rí Ulad 925-932.
Antonio Rüdiger
Is peileadóir gairmiúil Gearmánach é Antonio Rüdiger a imríonn sé mar chosantóir don chlub Sasanach Chelsea agus d'fhoireann náisiúnta na Gearmáine.
Thosaigh sé ar a ghairm bheatha ag VfB Stuttgart, a ionadaíonn a gcuid cúlchistí i 3. Liga agus an chéad fhoireann sa Bundesliga. I 2015 chuaigh sé le Roma, ar dtús ar iasacht agus bliain ina dhiaidh sin ar tháille € 9 milliún. Shínigh Chelsea é i 2017 le haghaidh £ 27 milliún measta.
Rüdiger rinne sé a thús idirnáisiúnta don Ghearmáin i mí an Mhárta 2014. Bhí sé de dhualgas air UEFA Euro 2016 a chailleadh mar gheall ar an díobháil a d'fhulaing níos luaithe sa séasúr ach bhí sé mar chuid den scuad a bhuaigh Corn Comórtais FIFA 2017. Choinnigh sé a láthair sa scuad do Chorn Domhanda 2018.
Teach na gComóntach
Ba é Teach na gComóntach nó Teach na dTeachtaí teach íochtarach Pharlaimint na hÉireann, a bhí ann ón bhliain 1297 go dtí 1800. Teach na dTiarnaí ba ea an teach uachtarach.
Seanstair
Tháinig an chéad Pharlaimint de chuid na hÉireann, a bhfuil taifead cinntitheach ann ina leith, le chéile ar an 18 Meitheamh 1264. Tionóladh an pharlaimint i nDíseart Diarmada i gContae Chill Dara. Ba lárionad riaracháin tábhachtach é an áit an t-am sin. Níor pharlaimint é an cruinniú de réir chiall an lae inniu. Ní raibh na comhaltaí ina n-ionadaithe tofa; giúróirí agus ridirí ag a raibh talamh ba ea iad. Tháinig siad le chéile lena fhiosrú an raibh sé de cheart ag an Ardeaspag Fulk Bassett de Sandeford cúirteanna a reáchtáil agus ceartas a chleachtadh.
Tháinig Tionól Ginearálta Chomhdháil Chill Chainnigh ar an bhfód idir 1642 agus 1649, agus “an Pharlaimint Thírghrách” sa bhliain 1689.
Bhí ballraíocht Theach na gComóntach tofa go díreach, ach ar saincheadúnais an-sriantach: i gContaetha bhí cead vótála ann don shaorshealbhóir daichead scilling, ag an am céanna i mbuirgí, den chuid is mó, ba iad comhaltaí chorparáidí féintofa nó saorfhir de chuid na cathrach a bhí in ann vótáil ar son na Comhairle Buirge. Go háirithe, bhí Caitlicigh Rómhánacha dícháilithe ó shuíocháin a ghlacadh sa Pharlaimint ón bhliain 1691, fiú is gur chuimsigh siad formhór daonra na tíre.
An 18ú haois
Tháinig “Parlaimint Grattan” ar an bhfód idir 1782 agus 1800.
Foirgneamh
Osclaíodh Teach na Parlaiminte (Teach na gComóntach agus Teach na dTiarna) sa bhliain 1831í, an chéad parlaimint ar domhan a bhí saintógtha
Ehud Olmert
Roimhe seo, bhí Olmert ina mhéara ar Iarúsailéim idir 1993 agus 2003.
An Roinn Forbartha Tuaithe agus Pobail
Is roinn de chuid Rialtas na hÉireann í An Roinn Forbartha Tuaithe agus Pobail (The Department of Rural and Community Development). Tá sí faoi stiúir an Aire Forbartha Tuaithe agus Pobail a fhaigheann cúnamh ó Aire Stáit amháin.
Ehud Olmert
Bhí sé faoi amhras go minic ar fud a ghníomhréim pholaitiúil (agus arís anois) le éilliú agus breabaireacht.
Cianachta, Barúntacht
Is barúntacht atá suite i gContae Dhoire é Cianachta.
Gabrielle Rose (aisteoir)
Is ban-aisteoir Ceanadach í Gabrielle Rose, a rugadh i mbliain 1954.
Ehud Olmert
Tagairtí
left|200px|thumb|Ehud Olmert, 12ú Príomh-aire na h[[Iosrael.]]
Corrán (fabraic)
deas|250px|thumb|Corrán Saghas fabraice fite le línte sainiúla ar fiar inti is ea corrán. I measc na bpatrún a dhéantar tá an chnámh scadáin, ina dtrasnaíonn na linte ina bhfiarláin. Bíonn na huigí seo láidir buanfasach, agus úsáidtear iad i gcúrsaí spóirt is éadaí oibre.
Mianach (mianadóireacht)
mion|299x299px|Goodman, [[Marysville, Iowa]] Fosú mianra ar féidir comhábhair mhiotalacha is neamh-mhiotalacha a eastóscadh as.
Tháinig sé ar dtús go díreach ó mhagma criostalta, nó deasctha sreabháin hidriteirmeacha de bharr gníomhaíochta doigheartha, nó tiubhaithe i bhfosuithe gláracha tar éis síonchaithimh.
Nigel Bruce
B'aisteoir saincharachtair Briotanach é William Nigel Ernle Bruce (4 Feabhra 1895 – 8 Deireadh Fómhair 1953). Thuill sé clú i bpáirt Dr. Watson i roinnt scannán agus ar an tsraith raidió The New Adventures of Sherlock Holmes.
Rugadh in Baja California é agus a thuismitheoirí ag cur fúthu ansin. Gortaíodh sa Bheilg é le linn an Chéad Chogadh Domhanda.
Fórsaí armtha
mion|299x299px|Fianóglaigh na hÉireann, 2007 Eagraíocht míleata a bhunaíonn stát go hoifigiúil chun é a chosaint ó ionsaithe is ea na fórsaí armtha nó airm.
Bíonn difríocht shoiléir idir na fórsaí seo agus eagraíochtaí oifigiúla chun an dlí a fheidhmiú taobh istigh den tír féin (na póilíní) is grúpaí armtha neamhoifigiúla (eisreachtaithe).
De ghnáth, bíonn 3 phríomhbhrainse sna fórsaí armtha: an t-arm, an cabhlach, agus an t-aerfhórsa—ach uaireanta, bíonn forluí éigin eatarthu (mar shampla, saighdiúirí cabhlaigh).
Go minic bíonn éagsúlacht sa bhfoireann i mbrainse ar bith (mar shampla, saighdiúirí gairmiúla, coinscríofaigh, amhais, cúltacaithe).
Hairicín Ivan, 2004
mion|clé|Hurrican Ivan ag bogadh os cionn Cósta na Murascaille, Meán Fómhair 2004 Tháinig Hairicín Ivan i dtír i Stáit Aontaithe Mheiriceá ar chósta Mhurascaill Mheicsiceo i Meán Fómhair, 2004
Bhí Spéirling Jeanne, a lean é, níos measa fós.
Réabhlóid Chultúrtha na Síne
mion|clé|Bolscaireacht a bhliain 1967
Bréagchóma
Is riocht é an siondróm iniata, mar a thugtar air freisin an bréagchóma freisin, ina mbíonn othar ar an eolas ach nach féidir leo bogadh nó cumarsáid a dhéanamh mar gheall ar pairilis iomlán i mbeagnach gach matán deonach sa chorp ach amháin i gcás gluaiseachtaí ingearacha súl agus caochadh súile Tá an duine comhfhiosach agus slán a dhóthain go cognaíoch le bheith in ann cumarsáid a dhéanamh le gluaiseachtaí súl. Bíonn torthaí eleictreinceifealagrafaíochta normalachabainteach leis an siondróm iniata. Leagan de shiondróm iniata is ea an siondróm iniata iomlán, ina bhfuil pairilis ar na súile freisin. B'iad Fred Plum agus Jerome B. Posner a chum an téarma don neamhord seo sa bhliain 1966.
Réabhlóid Chultúrtha na Síne
Thosaigh Réabhlóid Chultúrtha na Síne ar an 16 Bealtaine 1966 agus tháinig deireadh leis nuair a bhásaigh Mao Zedong, 'Ceannaire Fíorthábhachtach Dhaon-Phoblacht na Síne' sa bhliain 1976. mion|Sampho Tsewang Rigzin agus a bhean sa bhliain 1966 in [[Lása (an Tibéid).]] Thacaigh an politburo go dílis leis na moltaí a rinne Mao Zedong sa bhliain 1966 “Fógra 16 Bealtaine” nó 五一六通知, a bhí tiomáinte ag ceannas an mhóir ar an mion.
Coiste Comhairleach um Sheirbhísí Gaeilge
Rinneadh an Coiste Comhairleach um Sheirbhísí Gaeilge a bhunú ar an 20 Meitheamh 2022, i gcomhréir le forálacha Acht na dTeangacha Oifigiúla (Leasú) 2021, a síníodh ina dhlí i mí na Nollag 2021. .
Réabhlóid Chultúrtha na Síne
mion|clé|Red Detachment of Women. (1972)
Coiste Comhairleach um Sheirbhísí Gaeilge
De réir an Achta, tá an tAire Turasóireachta, Cultúir, Ealaíon, Gaeltachta, Spóirt agus Meán freagrach as rúnaíocht a chur fáil don Choiste agus is é/í a chinnfidh nósanna imeachta an Choiste Chomhairligh
Réabhlóid Chultúrtha na Síne
Tógadh cultas pearsan timpeall Mao, Tharla sladmharú agus léirscrios ainsrianta dá bharr. Tháinig saol nua creachach uileghabhálach chun cinn sa tSín.
Coiste Comhairleach um Sheirbhísí Gaeilge
De réir na leasuithe a rinneadh ar an acht teanga, bhí an Coiste Comhairleach um Sheirbhísí Gaeilge le bunú taobh istigh de shé mhí ón lá ar ritheadh Acht na dTeangacha Oifigiúla (Leasú) – an 22 Nollaig 2022.
Beidh dhá bhliain ag an gCoiste Comhairleach um Sheirbhísí Gaeilge an Plean Náisiúnta Earcaíochta a ullmhú chun príomhsprioc an dlí teanga nua a bhaint amach, is í sin gur dhaoine le Gaeilge a bheidh in 20% d’earcaigh nua na seirbhíse poiblí faoin mbliain 2030.
Réabhlóid Chultúrtha na Síne
Idir 1–24 Aibreán 1969, tharla an 9ú Comhdháil de Pháirtí Cumannach na Síne agus d’fhógair Mao go hoifigiúil deireadh Réabhlóid Chultúrtha Mhór na Síne. Ach ní raibh ann ach cur i gcéill chun an fhírinne a cheilt. Rinneadh iarracht coup d'était a dhéanamh sa bhliain 1971 agus maraíodh Lin Biao. mion|rómánsú amach is amach ag an am Tháinig Jiang Qin, bean Mao, chun cinn. Cuimhnítear uirthi mar gheall ar a ról lárnach le linn Réabhlóid Chultúrtha na Síne sna 1970idí, agus ar an gcomhcheilg pholaitiúil a chothaigh sí, ar a dtugtar Drong an Cheathrair. Roimh bhás Mao, bhí cuid mhór den saol poiblí sa tSín faoi smacht Dhrong an Cheathrair, na meáin agus an bholscaireacht san áireamh.
Coiste Comhairleach um Sheirbhísí Gaeilge
Is iad na ranna sin nach bhfuil aon phost ‘Gaeilge’ iontu ná An Roinn Airgeadais; an Roinn Tithíochta, Rialtais Áitiúil agus Oidhreachta; an Roinn Cosanta (i Roinn an Taoisigh); an Roinn Coimirce Sóisialaí; An Roinn Leanaí, Comhionannais, Míchumais, Lánpháirtíochta agus Óige; An Roinn Fiontar, Trádála agus Fostaíochta; An Roinn Forbartha Tuaithe agus Pobail (atá sa Roinn Coimirce Sóisialaí) agus An Roinn Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe.
Dúirt urlabhraí Gaeilge Shinn Féin, Aengus Ó Snodaigh, sa Dáil aréir gur “trua” gur thóg sé sé mhí an coiste comhairleach a bhunú.
Réabhlóid Chultúrtha na Síne
Bhí sláinte Mao ag meath sna 1970idi agus d'éag 9 Meán Fómhair 1976
Coiste Comhairleach um Sheirbhísí Gaeilge
Bunú an Choiste
Faoi Alt 18A d’Acht na dTeangacha Oifigiúla (Leasú) 2021 sonraítear go mbunófaí an Coiste Comhairleach um Sheirbhísí Gaeilge tráth nach déanaí ná 6 mhí tar éis achtú an Achta, rud a rinneadh ar an 20 Meitheamh 2022.
De réir an Achta, tá an tAire Turasóireachta, Cultúir, Ealaíon, Gaeltachta, Spóirt agus Meán freagrach as rúnaíocht a chur fáil don Choiste agus is é/í a chinnfidh nósanna imeachta an Choiste Chomhairligh.
Réabhlóid Chultúrtha na Síne
Iarmhairtí
Fuair b'fhéidir milliún, nó i bhfad níos mó, bás (10, 20 milliún?) le linn na Réabhlóide.
Coiste Comhairleach um Sheirbhísí Gaeilge
Feidhmeanna an Choiste
Leagtar amach feidhmeanna sonracha an Choiste Chomhairligh ag Alt 18C agus Alt 18F den Acht, lena n-áirítear:
• Plean Náisiúnta maidir le soláthar seirbhísí poiblí trí mheán na Gaeilge a ullmhú laistigh de dhá bhliain ó bhunú an Choiste .i. faoin 19 Meitheamh 2024. Tá ullmhú an Phlean Náisiúnta ag teacht le cuspóir foriomlán an Achta a bhaint amach agus is é sin, gur cainteoirí Gaeilge a bheidh in 20% de na hearcaigh nua chuig an tseirbhís phoiblí tráth nach déanaí ná an 31 Nollaig 2030.
Réabhlóid Chultúrtha na Síne
Iarmhairtí
D’fhág an Réabhlóid Chultúrtha a rian ar an Tibéid díreach mar a tharla sa tSín féin, agus is iomaí mainistir a scriosadh.
Coiste Comhairleach um Sheirbhísí Gaeilge
Feidhmeanna an Choiste
• Tuarascáil Bhliantúil ar an dul chun cinn a sholáthar don Aire agus don Choimisinéir Teanga faoin 30 Meitheamh de gach bhliain, seachas an chéad cheann a bheidh le soláthar faoin 30 Meitheamh 2024 agus ina cuimseofar an obair atá déanta ag an gCoiste ón lá bunaithe suas go 31 Nollaig 2023. Déanfar cóipeanna díobh seo a fhoilsiú ar shuíomh na Roinne agus iad curtha faoi bhráid Thithe an Oireachtais.
Réabhlóid Chultúrtha na Síne
Ré nua don tSín
Chuaigh Deng Xiaoping i mbun cheannasaíocht an Pháirtí sa bhliain 1978, agus chuir sé an dúnghaois "Boluan Fanzheng" i bhfeidhm, agus cuireadh an tsíocháin agus forbairt eacnamaíoch i réim arís go tapa.
Níos déanaí, i gcluiche an mhilleáin, cuireadh an locht ar an "Drong Fhrithréabhlóideach Lin Biao agus Jiang Qing". as an damáiste agus scriosadh a rinneadh le linn Réabhlóid Chultúrtha na Síne.
Coiste Comhairleach um Sheirbhísí Gaeilge
Feidhmeanna an Choiste
Agus a chuid feidhmeanna sonracha á gcur i gcrích ag an gCoiste, déanfaidh sé a aird a thabhairt ar na hailt ábharthacha eile seo san Acht chomh maith:
• Alt 18D a bhaineann le dualgas an Aire i leith an Phlean Náisiúnta;
• Alt 18E a bhaineann le spriocdhátaí a shocróidh an tAire, agus aird aige nó aici ar an bPlean Náisiúnta, faoina mbeidh oifigí poiblí lonnaithe sa Ghaeltacht ag feidhmiú trí mheán na Gaeilge agus faoina gcuirfear gach seirbhís phoiblí sa Ghaeltacht agus don Ghaeltacht ar fáil trí mheán na Ghaeilge.
• 19A (2), a luaitear go sonrach faoi Alt 18C (1)(a)(i) (thuas), a bhaineann le caighdeáin teanga.
Comhaltas an Choiste
I gcomhréir leis an méid a sonraíodh faoi Alt 18B den Acht, tá comhaltas an Choiste comhdhéanta de:
• ionadaithe ó na trí eagras a luadh go sonrach san Acht, is iad sin:
o an Roinn Turasóireachta, Cultúir, Ealaíon, Gaeltachta, Spóirt agus Meán (Cathaoirleach*);
o an Roinn Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe; agus
o an tSeirbhís um Cheapacháin Phoiblí;
o An Roinn Coimirce Sóisialaí
o An Roinn Oideachais
o Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte
o An Garda Síochána
o An Ghníomhaireacht Bainistíochta Rialtais Áitiúil
o Foras na Gaeilge;
• ionadaí amháin ar Limistéir Pleanála Teanga Ghaeltachta atá inniúil i nGaeilge agus a ceapadh trí chomórtas a reáchtáil an tSeirbhís um Cheapacháin Phoiblí; agus
• ionadaí amháin ar limistéir den Stát nach Limistéir Pleanála Teanga Ghaeltachta iad atá inniúil i nGaeilge agus a ceapadh trí chomórtas a reáchtáil an tSeirbhís um Cheapacháin Phoiblí.
• Faoi Alt 18B(2), is é an tAire a dhéanann comhalta amháin den Choiste Comhairleach, atá inniúil i nGaeilge, a ainmniú mar Chathaoirleach.
Déanfar athbhreithniú ar bhallraíocht an Choiste, ó thaobh an 6 chomhlacht poiblí a chinn na hAirí a bheadh lárnach don phróiseas seo, de réir mar is gá.
Státseirbhísigh shinsearacha atá i bhformhór na mball ach earcaíodh beirt trí chomórtas poiblí chun ionadaíocht a dhéanamh ar phobal na Gaeilge agus ar phobal na Gaeltachta.
Seo a leanas comhaltaí reatha an choiste; https://tuairisc.ie/baill-an-choiste-a-ullmhoidh-plean-earcaiochta-nua-an-stait-don-ghaeilge-fogartha/
An tAcht um Brústocaireacht a Rialáil, 2015
Is fiú a nótáil, mar gur Oifigeach Poiblí Ainmnithe faoin Acht um Brústocaireacht a Rialáil 2015 é/í comhalta amháin ar a laghad den Choiste mar a sheasann an comhaltas faoi láthair, ciallaíonn sé sin gur "Comhlacht Iomchuí” é an Coiste Comhairleach um Sheirbhísí Gaeilge faoi réir an Achta chéanna.
Stoirm
mion|Scamall seilf ag tabhairt stoirm toirní i dtír sa t[[An tSualainn|Sualainn]] Suaitheadh géar meitéareolaíoch, a shainítear ar scála Beaufort mar fhórsa 10 (stoirm) nó 11 (stoirm fhoréigneach), is ea stoirm. Luas na ngaoth 25-32 m s -1. Tarlaíonn stoirmeacha timpeall an Domhain agus ar phláinéid eile, ach atmaisféar a bheith acu.
Jeremy Hunt
Polaiteoir de chuid an Pháirtí Choimeádaigh sa Ríocht Aontaithe is ea Jeremy Richard Streynsham Hunt (a rugadh é i gKennington, Londain ar an 1 Samhain 1966) agus seansailéir Státchiste na Ríochta Aontaithe ó Deireadh Fómhiair 2022.
Gairm
Bhí Hunt ina Aire Sláinte agus Gnóthaí Eachtracha idir 2012-2019.
I mí Iúil 2022, chuir Hunt a ainm chun cinn don Phríomh-Aireacht ach cheal dóthain tacaíochta; ansin thacaigh Hunt le feachtas Rishi Sunak.
Ar 14 Deireadh Fómhair, fógraíodh go raibh Hunt ceaptha ina Sheansailéir, an ceathrú duine sa ról sin i mbliana.
Tommy Morrison
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain, ab ea Tommy David Morrison a rugadh ar 2 Eanáir 1969 i nGravette, Arkansas agus a fuair bás ar an 1 Meán Fómhair 2013.
Andrew Johnston (aisteoir Ceanadach)
Is aisteoir Ceanadach é Andrew Johnston.
Mícheál Ó Conghaile
Is scríbhneoir Éireannach agus foilsitheoir Gaeilge a rugadh in Inis Treabhair i gCeantar na nOileán, Conamara sa bhliain 1962 é Mícheál Ó Conghaile. Tá dintiúirí B.A. agus M.A. bainte amach aige ó Ollscoil na hÉireann, Gaillimh.
Chuir sé tús leis an gcomhlacht foilsitheoireachta Cló Iar-Chonnachta sa bhliain 1985, a bhfuil litríocht agus ceol Chonamara mar phríomhtháirge aige. Is ball d' Aosdána é. Tá an gearrscéal Athair dá chuid le fáil sa chnuasach Gearrscéalta an Chéid a chuir Gearóid Denvir agus Aisling Ní Dhonnchadha in eagar. Aistríodh a chuid scríbhneoireachta go Rómainis, Cróitis, Albáinis, Gearmáinis agus Béarla.
Helen O'Connell (úireolaí)
Is ollamh úireolaíochta Astrálach í Helen E. O'Connell AO (rugadh 3 Aibreán 1962) agus ceannródaí i staidéar anatamaíoch an bhrillín. Is príomhthaighdeoir í i réimse anatamaíochta peilbhí baininne agus ba í an chéad bhean í a chríochnaigh oiliúint mar úireolaí san Astráil.
Oideachas
Sa bhliain 1994, bhain O'Connell céim amach ó Ollscoil Melbourne mar an chéad mháinlia urolaíoch baineann san Astráil. Ó 1994 go 1995, d’aistrigh sí go dtí na Stáit Aontaithe le haghaidh ardoiliúint (comhaltacht), leis an néar-úireolaí Edward J. McGuire in Houston, Texas. Sa bhliainI 1997, ghnóthaigh sí céim Mháistreachta do thionscadal ar neamhchoinneálacht úiríneach baineann. Sa bhliain 2004, bhain sí PhD amach sa leigheas i réimse anatamaíochta peilbhí baineann ó Ollscoil Melbourne, Ospidéal Ríoga Melbourne agus Ospidéal Príobháideach Melbourne.
Oliver McCall
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain, is ea Oliver McCall a rugadh ar 21 Aibreán 1965 i Chicago, Illinois.
Comhluadar
Ba eagraíocht Ghaeilge í Comhluadar Teoranta a bunaíodh sa bhliain 1993. Thug Comhluadar tacaíocht agus comhairle do thuismitheoirí ar mhian leo a gcuid páistí a thógáil trí mheán na Gaeilge.
Na spriocanna a bhí leagtha amach acu ón tús ná: teaghlaigh a bhí ag úsáid na Gaeilge mar theanga bhaile a chur in aithne dá chéile, imeachtaí sóisialta, oideachasúla a eagrú do pháistí, seirbhísí eolais agus comhairleachán a chur ar fáil do bhaill na heagraíochta i dtaobh an tumoideachais, an tsealbhaithe teanga, an dátheangachais, cearta teanga agus seirbhísí a éileamh ar son baill na heagraíochta.
Chaill an eagraíocht an maoiniú a d'fhaigheadh sí ó Fhoras na Gaeilge. Sa deireadh baineadh an comhlacht de Chlár na gCuideachtaí.
1977
Eachtraí
mion|225px|dheis|8 Bealtaine 1977: Cruinniú an G7. Tháinig ceannairí na 7 dtír ba mhó eacnamaíochtaí ag an am le chéile i [[Londain le cúrsaí eacnamaíochta a phlé.]]
Henry Wilcoxon
B'aisteoir é Harry Frederick Wilcoxon (8 Meán Fómhair 1905 – 6 Márta 1984) agus a bhí ina phríomhfhear i go leor de scannáin Cecil B. DeMille, agus a d'fhóin freisin mar léiritheoir comhlach DeMille ar a chuid scannán níos déanaí.
Corrán lín
Is planda caol bliantúil é an corrán lín (Spergula arvensis), 7-40 cm ar airde. Na duilleoga an-chaol méith i gcrobhaingí. Na bláthanna 4-7 mm ar leithead, bán le 5 pheiteal. Na síolta 1.2-1.5 mm ar leithead, dubh. Fiaile iltíreach, ach ba bharrphlanda é (ar son a shíolta) ón aimsir réamh-Rómhánach go dtí an Mheánaois, agus úsáidtear fós é uaireanta mar fhoráiste.
Henry Wilcoxon
Luathshaol
Rugadh Wilcoxon ar 8 Meán Fómhair 1905 i Roseau, Doiminice. Ba Sasanach Robert Stanley 'Tan' Wilcoxon a athair, bainisteoir an Colonial Bank in Iamáice agus ba aisteoir amharclainne amaitéarach Iamáice a mháthair, Lurline Mignonette Nunes, de shliocht theaghlach saibhir trádála Spáinneach.
Salute (albam Little Mix)
Is é Salute an dara halbam ón bpopghrúpa Little Mix. Scaoileadh é ar an 8 Samhain, 2013.
Surfers Paradise
Is bruachbhaile é Surfers Paradise, atá suite i gcathair an Gold Coast i Queensland na hAstráile.
200px|mion|deas
Salute (albam Little Mix)
Traic Liosta
Is iad seo na hamhráin ar an albam:
Cairteacha
{|
Strictly Come Dancing (sraith 21)
Is comórtas damhsa teilifíse é Strictly Come Dancing, a thosaigh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2004. Tá sé ar BBC One. Cuirfidh tús leis an bhfichiú sraith i Meán Fómhair, 2023, agus chríochnóidh sí i mí na Nollag 2023.
Is iad Shirley Ballas, Craig Revel Horwood, Motsi Mabuse agus Anton du Beke na breithimh don sraith seo.
Minicíocht ailléil
mion Minicíocht ailléil
William Frawley
B'aisteoir Meiriceánach é William Clement Frawley (26 Feabhra 1887 – 3 Márta 1966).
Niall mac Eochadha
Rí Ulad de Dhál Fhiatach ba ea Niall mac Eochadha (Sean-Ghaeilge Niall mac Eochada) (bás 1063). Bhí sé i réim ón mbliain 1016.
Fuair a athair, Eochaidh mac Ardgair, bás sa bhliain 1004. In éadan a mhuintire féin, Dál Fhiatach, a bhí a luath eachtra míleata. Chloígh sé a chol ceathrar sa bhliain 1012 i ‘gCath na Sléibhte’, agus sa bhliain 1020 chloígh agus dhall sé Flaithbeartach ó Eochadha.
Sa bhliain 1022, chloígh sé ar muir Lochlannaigh Átha Cliath. Chloígh sé ansin Oirialla, fo-ríocht Chineál Eoghain. Sa bhliain 1024, rinne sé ionradh ar Áth Cliath agus ghabh sé gialla, rud rathúil a rinne sé arís dhá bhliain i ndiaidh sin.
Sa bhliain 1044, rinne Niall ionsaí ar ríocht Bhreá d'Uí Néill an Deiscirt, ach cloíodh é agus chaill sé 200 fearr.
Sa bhliain 1047, rinne sé comhaontas le Diarmaid mac Maoil na mBó rud a chuir brú ar ríochtaí of ríocht na Mí, Breá and Átha Cliath ó thuaidh is ó dheas.
Sa bhliain 1056, ghabh fir Uí Néill 3,000 bó agus seasca giall ó Dhál Araí, fo-ríocht na nUlad. Rinne Cineál Eoghain ruathar ann sa bhliain 1059.
Measadh gur leath rí é Eochaidh mac Néill (bás 1062) was i dteannta lena athair. Rí Ulad fosta ba ea Donn Sléibhe Ó hEochadha (bás 1091), maraon le an-chuid dá sliochtaigh.
Forshiméadracht
Sa bhfisic, gaol siméadrach a cheanglaíonn cáithníní le guairní difriúla (mar shampla, slánuimhir is leathshlánuimhir). Forbraíodh teoiricí atá bunaithe ar fhorshiméadracht a chuimsíonn cáithníní a bheadh ina bpéirí ar na cáithníní a braitheadh chuige seo, leis na maiseanna céanna ach guairní difriúla. Níor braitheadh péirí forshiméadracha dá leithéid (scuarc, sleipteon, fóitíneó, is eile) fós.
Forsheoltacht
Iompar neamhghnách ina gcailleann ábhar ar leith aon fhriotaíocht do sheoladh srutha leictrigh. De réir dlí Ohm, nuair a ritheann sruth trí ábhar forsheoltach ní bhíonn aon voltas trasna, agus ní chruthaítear aon teas ón bhfuinneamh leictreach a iompraítear tríd. Mar sin, tá an seoladh srutha leictrigh lánéifeachtach trína leithéid d'ábhar. Dá mb'fhéidir sreanga forsheoltacha a úsáid i gciorcaid is mogalraí leictreacha, ba mhór an choigilt fuinnimh é. Gníomhaíonn na dúile miotalacha luaidhe, stán is mearcair, agus comhdhúile éagsúla mar fhorsheoltóirí nuair a fhuaraítear iad go dtí teocht héiliam leachtaithe ag -273.15 °C, an-ghar don dearbhnialas teochta. Tá sé an-chostasach ó thaobh airgid is fuinnimh de a leithéid a chur i gcrích, agus mar sin ní dóchúil go bhfeidhmeofar éifeacht na forseoltachta i dtarchur leictreachais leis na miotail sin. Le blianta anuas táthar tar éis comhdhúile ceirmeacha, bunaithe ar thailliam, a úsáid a léiríonn forsheoltacht ag teocht nítrigine leachtaithe, nó fiú suas go dtí -150 °C. Tá an-chuid taighde ar siúl chun comhdhúile a aimsiú a bheadh forsheoltach ag teocht níos mó fós, rud a dhéanfadh táirgeadh is feidhmiú na n-ionstraimí is na n-inneall a bheadh bunaithe ar chiorcaid is comhbhaill fhorsheoltacha níos saoire fós.
Stoirm mhaighnéadach
Claonadh ann go dtarlóidh eachtraí mar seo go tréimhsiúil, timpeall gach 11 bhliain, mar thoradh ar thréimhsiúlacht in astú neamhchoitianta ard cáithníní fuinniúla ag an nGrian. clé|mion|PSM V23 D178 Samhain 18 Is é is bun leis na stoirmeacha fíochmhara seo ná na hidirghníomhaíochtaí pléascacha idir na cáithníní flúirseacha seo is réimse maighnéadach an Domhain.
Stoidiaca
mion|An stoidiaca sa [[réalteolaíocht ː crios sa spéir 8° ar gach taobh den éiclipteach, ina bhfuil réaltaí daingnithe. Ar ndóigh, níl ann ach an chuma atá ar ghluaiseacht na gréine tríd an spéir ó shúil an duine dhaonna]] Sa réalteolaíocht, is éard atá i gceist leis an stoidiaca ná crios sa spéir 8° ar gach taobh den éiclipteach, ina bhfuil réaltaí daingnithe. Bíonn cúrsaí dealraitheacha na gréine, na gealaí is an domhain taobh istigh de. Ach san astralaíocht, is éard atá i gceist ná cairt de chomharthaí an stoidiaca de ghnáth.
An stoidiaca sa réalteolaíocht
Úsáideadh an téarma i réimse na réalteolaíochta chun tagairt a dhéanamh do na réaltbhuíonta trína dtaistealaíonn an ghrian le linn na bliana – ní thaistealaíonn an ghrian tríd na réaltbhuíonta féin ar ndóigh, níl ann ach an chuma atá ar ghluaiseacht na gréine tríd an spéir ó shúil an duine dhaonna anseo ar chlár na cruinne.mion|An stoidiaca san [[astralaíochtː  cairt de chomharthaí an stoidiaca]]
An stoidiaca san astralaíocht
Ciallaíonn stoidiaca féin ‘ciorcal na n-ainmhithe beaga’ sa tSean-Ghréigis, mar gur bunaíodh ainmneacha na réaltbhuíonta ar ainmhnithe éagsúla den chuid is mó, mar atá: an Reithe, an Tarbh, an Cúpla, an Portán, an Leon, an Mhaighdean, an Mheá, an Scairp, an Saighdeoir, an Gabhar, an tUisceadóir, agus na hÉisc. mion|An Rúis, 2004 Rangaítear na réaltaí sa chrios seo ina 12 réaltbhuíon is a comhartha féin ag gach ceann. Ag tosú ó chónocht an earraigh is ag bogadh soir, is iad seo na comharthaí:
Stair
Is ón tSean-Bhablóin (sibhialtacht sa Mheaspatáim a bhí ag cur an-spéis sa réalteolaíocht beagnach 4,000 bliain ó shin) a thagann an coincheap agus is uathu sin a tháinig sé isteach chun na hEorpa trí chultúr na Gréige agus na Róimhe.
Measadh go forleathan ag an am go raibh tionchar ag na réaltchomharthaí ar an saol anseo ar domhan agus go rabhthas in ann eachtraí a thuar agus tréithe daoine a mheas, bunaithe ar an áit a raibh an ghrian, agus na reanna eile, nuair a rugadh iad.
Le réabhlóid na heolaíochta agus teacht chun cinn na réalteolaíochta nua-aimseartha sa 17ú haois, rinneadh seanchomharthaí an stoidiaca a scoilteadh ón réalteolaíocht féin (an staidéar eolaíoch ar na reanna neimhe) agus ba le réimse na hastralaíochta a luafaí iad feasta.
mhair an chreidiúint go bhfuil cumhacht éigin ag na reanna neimhe – agus ag na réaltbhuíonta go háirithe – orainn síos tríd na blianta agus mheasc an traidisiún leis an oiread sin gnéithe eile den saol – an Chriostaíocht san áireamh – go bhfuil sé go fóill neadaithe sa sícé ag go leor againn.
Inniu
Inniu tá suíomhanna gréasáin a bhaineann leis an stoidiaca ar na cinn is mó tóir ar líne. Meastar gur féidir linn níos mó a fháil amach fúinn féin agus faoi na rudaí sin atá i bhfolach inár sícé.
Doug Hutchison
Is aisteoir Meiriceánach é Doug Hutchison, a rugadh ar an 26 Bealtaine 1960.
Deachúil códaithe go dénártha (BCD)
mion|Léirítear gach uimhir dheachúil (0-9) le sraith 4 ghiotán (digit dhénártha) dénártha. Is éard atá i gceist le Deachúil Códaithe go Dénártha (nó BCD ) ná léiriú uimhriúil ina sanntar uimhir mar sheicheamh de dhigití deachúlacha agus ansin go n-ionchódaítear gach digit dheachúlach mar uimhir dhénártha ceithre ghiotán (leathbheart).
Léirítear gach uimhir dheachúil (0-9) le sraith 4 ghiotán (digit dhénártha) dénártha. Mar shampla, d'ionchódófaí 92 deachúlach mar sheicheamh ocht ngiotán 1001 0010. I gcásanna áirithe, bíonn an comhartha (deimhneach nó diúltach) san áireamh sa leathbheart is faide ar dheis.
Is furasta uimhreacha deachúlacha ná uimhreacha dénártha a thiontú go BCD agus ó BCD agus, cé gur minic a thiontaítear BCD go dénartha ar mhaithe le próiseáil uimhríochta, is féidir crua-earraí a thógáil a oibríonn go díreach ar BCD.
1726
Tarluithe
Gan dáta
Mika Häkkinen
Is tiománaí Foirmle a hAon Fionlannach é Mika Pauli Häkkinen. Tugtar The Flying Finn air mar leasainm. Rugadh é i Vantaa, An Nualainn ar 28 Meán Fómhair 1968. Chuaigh sé in iomaíocht i gCraobh Dhomhanda Foirmle a hAon ó 1991 go 2001. Thiomáin sé le Lotus agus McLaren. Tá craobh an domhain F1 buaite faoi dhó aige (1998 agus 1999).
Saol Pearsanta
Phós sé Erja Honkanen i 1998. Fuair siad colscaradh i 2008. Tá beirt pháistí acu. Tá se i gcaidreamh leis Markéta Remešová. Tá triúr páistí acu.
Correggio
Péintéir de chuid na hAthbheochana, a rugadh i gCorreggio na hIodáile ab ea Antonio da Corregio (Antonio Allegri, Lúnasa 1489 – 5 Márta 1534). Sa bhliain 1518 thosaigh sé ar a shraith iontach freascónna miotaseolaíocha i gclochar San Paulo i bParma. Thosaigh sé sárshaothar eile, ag maisiú na hardeaglaise i bParma, i 1522. Taobh le taobh na saothar cráifeach leis rinne sé péintéireachtaí macnasacha bríomhara.
mion|Leda agus an eala, péintéireacht de chuid Correggio
Tuarthéacs
thumb|deas|170px|Gnáth-eochaircheap fóin, ar a ndéantar téacsáil.
Modh iontrála leictreonach do chóras SMS na dteileafón póca is ea an tuarthéacs nó téacsáil thuarthach, a cheadaíonn don úsáideoir teachtaireachtaí a scríobh go tapa trí na focail a thuar go huathoibríoch, seachas iad a scríobh amach go hiomlán.
Is féidir leaganacha Gaelacha de seo a íoslódáil ón idirlíon agus bíonn an bogearra suiteáilte cheana féin ar chuid de ghutháin Samsung ó thús.
160
Básanna
160er
Díochlaonadh na Laidine
San teangeolaíocht, is éard is díochlaonadh na Laidine ann ná an t-athrú ar fhoirm an fhocail go ginearálta, chun a fheidhm shintéiseach san abairt a chur in iúl, trí infhilleadh éigin.
Mar sin, díochlaontar ainmfhocail, forainmneacha, agus aidiachtaí (réimnítear na briathra), agus tugtar díochlaonadh ar phatrún ar leith ann, atá uimhrithe agus grúpáilte de réir an fhoircinn agus na hinsce gramadúla. Leanann gach ainmfhocal ceann de na cúig díochlaonadh, ach tá eisceachtaí ag roinnt ainmfhocal neamhrialta.
Tá dhá chineál aidiacht ann: iad siúd cosúil le bonas, boná, bonum ‘maith’ a úsáideann  foircinn den chéad dhíochlaonadh don bhaininscneach, agus an dara díochlaonadh don fhirinscneach agus don neodrach. Baineann aidiachtaí eile cosúil le celer, celeris, celere leis an tríú díochlaonadh. Níl aon aidiachtaí sa cheathrú nó chúigiú díochlaonadh ann.
Tá dhá chineál ag forainm ann freisin, na forainmneacha pearsanta mar ego ‘mé, mise’ agus 'tú, tusa', a bhfuil a díochlaonadh neamhrialta féin acu, agus na forainmneacha tríú pearsa ar nós hic ‘seo’ agus ille 'siúd' gur féidir iad a úsáid go ginearálta mar fhorainmneacha nó mar aidiachtaí. Díochlaontar iad siúd ar bhealach cosúil leis an chéad agus an dara díochlaonadh i gcomhair na n-ainmfhocal, ach tá difríochtaí ann; mar shampla críochnaíonn an ginideach uatha in -īus nó -ius in ionad -ī nó -ae.
Tá a gcuid díochlaontaí féin ag na bunuimhreacha freisin, ūnus 'a haon', duo 'a dó', agus trēs 'a trí' (foirceann 'ūnus'   san ginideach uatha is ea -īus, atá cosúil le forainme), agus tá freisin aidiachtaí uimhriúla ar nós bīnī 'péire, dhá cheann', a dhíochlaontar cosúil le gnáth-aidiachtaí.
Na tuisil ghramadaí
Is éard atá i ndíochlaonadh iomlán an ainmfhocail Laidine ná suas le seacht dtuiseal: an t-ainmneach,an gairmeach, an cuspóireach, an ginideach, an tabharthach, an t-ochslaíoch agus an t-áitreabhach. Mar sin féin, tá an t-áitreabhach teoranta do bheagán ainmfhocal: ainmneacha cathracha, oileáin bheaga agus cúpla focal eile go ginearálta.
Is minic a ghiorraítear ainmneacha na gtuiseal go dtí an chéad trí litir.
Ord na dtuiseal
Chuir an gramadóir Aelius Donatus (4ú haois AD), ar úsáideadh a chuid oibre mar chaighdeán i rith na Meánaoise, na tuisil san ord seo:
Tagairtí
Declinatio (grammatica)
Intéirneach
Is éard is intéirneach nó dochtúir cónaithe ann go hiondúil ná dochtúirí sóisearacha sa chéad bhliain tar éis dóibh cáiliú in Éirinn, i Meiriceá agus sa Bhreatain ach go háirithe.
Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta
Ba bhrúghrúpa é Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta nó Coiste Chearta Sibhialta na Gaeltachta, a bhíodh i mbun feachtasaíochta ar son cearta sóisialta, eacnamaíocha agus cultúrtha do chainteoirí dúchais na Gaeilge a bhí ina gcónaí i gceantair Ghaeltachta. Bunaíodh é i gConamara sa bhliain 1969 chun dul i ngleic le meath na Gaeilge sa Ghaeltacht, agus le haghaidh cearta níos mó do mhuintirr na gceantar maidir le rochtain ar sheirbhísí, chraoltóireacht agus ar deireadh thiar tionól tofa dá gcuid féin. Ainmníodh é ina dhiaidh sin mar 'Ghluaiseacht na Gaeltachta'. mion|Coill Leitir Creamha Ruaː Uachtar Ard go Rós an Mhíl
Stair
Lean an eagraíocht ar aghaidh ón áit ar chríochnaigh 'Muintir na Gaeltachta' roimhe sin, ach bhain an feachtas inspioráid freisin ó ghluaiseacht chearta sibhialta comhaimseartha Thuaisceart Éireann agus gluaiseacht chearta sibhialta Mheiriceá. I measc bhunaitheoirí na heagraíochta bhí an scríbhneoir Máirtín Ó Cadhain agus na gníomhaithe pobail agus polaitíochta; Seosamh Ó Cuaig agus Seán Ó Cionnaith. mion|Scríobh [[Máirtín Ó Cadhain san Irish Times (27 Feabhra, 1970), “Mura gcuirfidh an Rialtas raidió dlisteanach ar bun b’fhéidir go mbeidh raidió mí-dhlisteanach ann.” ]] Is ag cruinniú poiblí a tionóladh ar an Domhnach, 23 Márta, i Seanscoil an Chnoic, a bunaíodh 'Cumann Chearta Sibhialta na Gaeltachta', mar a ghlaodh air ag an am. D’eascair an cruinniú as agóid ag Teach Furbo (Connemara Coast Hotel a thugtar air anois) cúig lá roimhe sin. Eagrán den clár teilifíse Quicksilver – seó quiz i mBéarla – a bhí dhá thaifeadadh ag RTÉ san óstán. Mar agóid in éadan RTÉ ag déanamh clár i mBéarla sa Ghaeltacht, d’eagraigh baill de Chumann Forbartha Chois Fharraige agus baill de Chonradh na Gaeilge i nGaillimh picéad ar an óstán agus cuireadh ceathrar isteach le cur as don teilifísiú. Socraíodh an oíche sin tíocht le chéile an Domhnach dár gcionn.
U. G. Krishnamurti
Fealsúnaí as an India ba ea Uppaluri Gopala Krishnamurti, agus nihilí par excellence (9 Iúil 1918 – 22 Márta 2007). Tugadh "sceimhlitheoir spioradálta" air.
Tuatha Taiden
Géag ársa d'Fhir Ól nÉchmacht, i gCúige Chonnacht mar atá inniu ann, ba ea  Tuatha Taoidean  (Sean-Ghaeilge Túatha Taíden ).
U. G. Krishnamurti
“Ná lean mise, táimse ar strae”, a scríobh sé, agus "“Ní mian linn a bheith saor ón eagla. Ní mian linn ach cluichí a imirt léi agus a bheith ag caint mar gheall ar a bheith saor ón eagla.”
Tuatha Taiden
Shíneadh ríocht Tuatha Taiden ó Phálás Fidach soir trasna na Sionainne i dtreo chnoc na Teamhrach. Tháinig Uí Mhaine i gceannas sna críocha úd in am trátha.
U. G. Krishnamurti
"Cé leis a bhfuil tusa ag caint mar sin? Leat féin, seans. Ní liomsa. Nílimse anseo in aon chor. Cá bhfuilim? Á, dá mbeadh a fhios sin agam. Ni bheidh a fhios sin agam go deo, ar ndóigh, mar nílimse aon áit."
Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta
Stair
Ar an Domhnach bhí an seomra ba mhó sa tSeanscoil ag cur thar maoil. Peadar Mac an Iomaire a bhí sa gcathaoir. Pléadh go leor fadhbanna a bhí ag pobal na Gaeltachta i gConamara, idir cúrsaí teangan, easpa seirbhísí bunúsacha ar nós uisce agus easpa fostaíochta. Léadh litir ó Dheasún Fennell, fear a bhí tagaithe chun cónaí go Maighinis lena bhean Mary tamall roimhe sin, ag moladh “Údarás Áitiúil don Ghaeltacht” a bheith mar chéad chloch ar a páidrín ag aon eagraíocht nua a bhunófaí. Socraíodh dul ar aghaidh le bunú Chearta Sibhialta na Gaeltachta agus toghadh coiste.
B’as ceantar an Chnoic do na hoifigigh go léir – Peadar Mac an Iomaire, Ruaidhrí Ó Tuathail, Pádraig Ó Coincheanann, Tomás Ó Ráighne, Joe Steve Ó Neachtain agus Maidhc Beag Ó Conghaile.
Toghadh na hionadaithe ceantair seo a leanas chomh maith: Joe Sheáinín Ó Tuaírisg (Carna, áit a raibh sé ina chónaí ann ag an am); Seosamh Ó Cuaig (Cill Chiaráin); Tom Conroy (Ros Muc); Josie Gibbons (Camus); Coilmín Tom Ó Donncha (Tír an Fhia); Ruairí Ó Conchúir (Leitir Móir); Willy Pháidín Mac Donncha (An Cheathrú Rua); Micheál Mac an Iomaire (Ros a’ Mhíl); Peadar Cháit Ó Conaola (An Tulach); Pat Willy Mac Donncha (Na Minna).
Tá sé suntasach nár roghnaíodh an oiread is bean amháin ar an gcoiste de sheisear déag. Ach ba dhaoine óga sna fichidí a bhformhór.
Go gairid ina dhiaidh sin, tugadh cruinniú le chéile i nDoire Né, ag a socraíodh liosta aidhmeanna don ghluaiseacht nua. Bhí “Údarás Áitiúil Pleanála agus Forbartha d’Iarchonnacht – Gaeltacht Chonamara” ar an gcéad cheann agus bhí “Raidió Áitiúil don Ghaeltacht” ar an gceann deireannach.
Mí tar éis a bhunaithe thaisteal Cearta Sibhialta go Baile Átha Cliath le picéad a chur ar Theach an Chustaim, áit a raibh cruinniú ar bun idir Rúnaí Parlaiminte na Gaeltachta, Pádraig Faulkner T.D., an tAire Rialtais Áitiúil, Kevin Boland T.D. agus ionadaithe ó na Comhairlí Chontae Gaeltachta.
D’éirigh leis an agóid. Scaoileadh isteach toscaireacht ón bpicéad chun a gcuid éilimh a chur os comhair Pádraig Faulkner T.D., an Rúnaí Parlaiminte ar Roinn na Gaeltachta. Pléadh Údarás Áitiúil don Ghaeltacht; scéimeanna uisce; céibh nua Ros a’ Mhíl, a raibh baol mór ag an am gur i nGaillimh a thógfaí é; fadhb na dtéacsleabhair Ghaeilge sa Ghaeltacht; cead pleanála dhá dhiúltú do mhuintir na háite; praghas na móna sa stáisiún móna i Scríb agus nithe eile.
Tugadh neart poiblíochta sna meáin náisiúnta don agóidíocht agus do na ráitis éagsúla a d’eisigh Cearta Sibhialta na Gaeltachta. Bhí ceist na Gaeltachta ardaithe agus dhá plé go poiblí agus go forleathan don chéad uair le fada an lá. Mar a dúirt Seosamh Ó Cuaig san Irish Times i 1975: “Mhair muid ar feadh cúig bhliana ar bhlaisteanna ﬂaithiúla poiblíochta ar mhór an sásamh croí iad go pearsanta ach ar bheag a dtairbhe nuair nach raibh an téagar ná an gníomh ag cur leo go minic.”
Is minic a bhí an feachtas de chineál milis, mar shampla tairní a chur faoi rothaí an ghluaisteáin a bhí ag iompar an Taoisigh ansin Jack Lynch in Iarthar na Gaillimhe le linn fheachtas olltoghcháin 1969. Sa toghchán sin chaith Peadar Mac An Iomaire níos mó ná 6% den vóta sa dáilcheantar sin.
It Happened One Night
Scannán grinn rómánsúil Meiriceánach is ea It Happened One Night a rinneadh sa bhliain 1934. Bhuaigh an scannán an gradam don scannán is fearr ag na Gradaim an Acadaimh i 1935.
An Rubha, Earra-Ghàidheal agus Bòd
Is baile agus seanpharóiste suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd é an Rubha (Béarla: Rhu). "Row" a thugtaí ar an áit i mBéarla ach athraíodh é go "Rhu" chun an fhoghraíocht áitiúil a léiriú. Tá an baile ar bhruach thoir an Ghearr Locha ar chósta thiar na hAlban. D'éirigh an áit faiseanta i measc lucht an rachmais as Glaschú san 19ú haois. Inniu féin is ionad luamhaireachta suntasach é agus muiríne le bearta feistithe le haghaidh 235 bád ann.
Donal Logue
Is aisteoir, léiritheoir agus scríbhneoir Ceanadach Gael-Mheiriceánaigh é Donal Logue, a rugadh ar an 27 Feabhra 1960.
Deisceart Éireann (1921–1922)
Bhí Deisceart Éireann (Béarla: Southern Ireland) ar an ceann is mó den dá chuid d'Éirinn a cruthaíodh nuair a roinneadh Éire leis an Acht um Rialtas na hÉireann 1920. Bhí sé comhdhéanta de 26 de na 32 contae in Éirinn nó timpeall cúig séú cuid d'achar an oileáin, agus chruthaigh Tuaisceart Éireann na sé chontae eile in oirthuaisceart an oileáin. Áiríodh Contae Dhún na nGall i nDeisceart Éireann, cé gurbh é an contae is mó i gCúige Uladh é agus an contae is faide ó thuaidh in Éirinn ar fad.
Bhí sé i gceist le hAcht 1920, a tháinig i bhfeidhm an 3 Bealtaine 1921, dhá chríoch féinrialaithe a chruthú laistigh d’Éirinn, gach ceann acu lena parlaimint féin agus institiúidí rialtais, agus an dá cheann ag fanacht laistigh de Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann. Bhí forálacha ann freisin maidir le comhoibriú idir an dá chríoch agus le haghaidh athaontú na hÉireann faoi dheireadh. I dtoghcháin 1921 do Theach na dTeachtaí i nDeisceart Éireann, áfach, bhuaigh iarrthóirí Shinn Féin 124 as an 128 suíochán (bhí na hiarrthóirí go léir gan freasúra agus níor tharla aon vótaíochta iarbhír), agus rinne siad neamhaird den pharlaimint, ag teacht le chéile mar an Dara Dáil ina ionad. Níor tháinig Parlaimint Dheisceart Éireann — ar a raibh ceithre chomhalta aontachtacha — le chéile ach uair amháin. Mar thoradh ar chorraíl shibhialta leanúnach tháinig an Conradh Angla-Éireannach agus an Rialtas Sealadach, a riar Deisceart Éireann ó 16 Eanáir 1922 go 5 Nollaig 1922 : go bunúsach riarachán idirthréimhseach don tréimhse idir daingniú an Chonartha Angla-Éireannaigh agus bunú an stáit 'Saorstát Éireann'. Bhí go leor conspóide faoi dhlisteanacht an tSaorstáit.
Tháinig Saorstát Éireann in ionad Deisceart Éireann, mar aonán polaitiúil, ar 6 Nollaig 1922 (a tháinig chun bheith ina stát iomlán neamhspleách ó 1937 ar aghaidh, nuair a glacadh a bunreacht féin).