cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pinspic
Cóimhiotal copair is since, le códán níos lú since ná mar atá i bprás. Ainmníodh í as déantóir uaireadóirí as Londain, Christopher Pinchbeck (1670-1732), a bhain úsáid aisti chun cur i gcéill gur ór a bhí ann. Tugtar ór bréige uirthi freisin.
Sá Magnanville, 2016
Bhí póilín agus a pháirtí, ar an 13 Meitheamh 2016, sáite chun bás ina mbaile i Magnanville, an Fhrainc, suite timpeall 55 km (34 mi) siar de Pháras, le fear ciontaithe i 2013 toisc go raibh sé bainte le Stát Ioslamach.
Gart Cois
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath é Gart Cois.
Magh na Cruithneachd
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath í Magh na Cruithneachd.
Gregory Goodwin Pincus
Fiseolaí a rugadh i Woodbine, New Jersey ab ea Gregory Goodwin Pincus (9 Aibreán 1903 – 22 Lúnasa 1967). Ina thaighde ar atáirgeadh daonna, léirigh sé go rialaíonn cuid de na hormóin shaorga nua an torthúlacht go maith. As seo a saothraíodh an chéad phiollaire frithghiniúna.
Céannacht Euler
Sa mhatamaitic, is ionann céannacht Euler (ar a dtugtar cothromóid Euler freisin)nuair atá
IUCN Red List: speicis leochaileacha (Plantae)
Ar an 30 Eanáir 2010, dúirt an IUCN Red List of Threatened Species go raibh 5075 speiceas Plantae leochaileach.
= Bryophyta =
Anthocerotaceae
• 4;font-style:italic
Echinodiaceae
• 4;font-style:italic
Grimmiaceae
• 4;font-style:italic
Orthotrichaceae
• 4;font-style:italic
Rhachitheciaceae
• 4;font-style:italic
Takakiaceae
• 4;font-style:italic
Pottiaceae
• 4;font-style:italic
Calypogeiaceae
• 4;font-style:italic
Cephaloziaceae
• 4;font-style:italic
Jungermanniaceae
• 4;font-style:italic
Lejeuneaceae
• 4;font-style:italic
Scapaniaceae
• 4;font-style:italic
Fossombroniaceae
• 4;font-style:italic
= Lycopodiophyta =
Lycopodiaceae
• 4;font-style:italic
Selaginellaceae
• 4;font-style:italic = Polypodiophyta =
Aspleniaceae
• 4;font-style:italic
Blechnaceae
• 4;font-style:italic
Lomariopsidaceae
• 4;font-style:italic
Thelypteridaceae
• 4;font-style:italic
Woodsiaceae
• 4;font-style:italic
Cyatheaceae
• 4;font-style:italic
Dennstaedtiaceae
• 4;font-style:italic
Hymenophyllaceae
• 4;font-style:italic
Grammitidaceae
• 4;font-style:italic
Polypodiaceae
• 4;font-style:italic
Adiantaceae
• 4;font-style:italic
Vittariaceae
• 4;font-style:italic = Rhodophyta =
Delesseriaceae
• 4;font-style:italic = Tracheophyta =
Araucariaceae
• 4;font-style:italic
Cephalotaxaceae
• 4;font-style:italic
Cupressaceae
• 4;font-style:italic
Sciadopityaceae
• 4;font-style:italic
Taxaceae
• 4;font-style:italic
Zamiaceae
• 4;font-style:italic
Alismataceae
• 4;font-style:italic
Palmae
• 4;font-style:italic
Bromeliaceae
• 4;font-style:italic
Commelinaceae
• 4;font-style:italic
Cyclanthaceae
• 4;font-style:italic
Cyperaceae
• 4;font-style:italic
Eriocaulaceae
• 4;font-style:italic
Aloaceae
• 4;font-style:italic
Alstroemeriaceae
• 4;font-style:italic
Amaryllidaceae
• 4;font-style:italic
Asphodelaceae
• 4;font-style:italic
Dioscoreaceae
• 4;font-style:italic
Dracaenaceae
• 4;font-style:italic
Eriospermaceae
• 4;font-style:italic
Hyacinthaceae
• 4;font-style:italic
Iridaceae
• 4;font-style:italic
Burmanniaceae
• 4;font-style:italic
Orchidaceae
• 4;font-style:italic
Costaceae
• 4;font-style:italic
Heliconiaceae
• 4;font-style:italic
Marantaceae
• 4;font-style:italic
Zingiberaceae
• 4;font-style:italic
Araliaceae
• 4;font-style:italic
Umbelliferae
• 4;font-style:italic
Aristolochiaceae
• 4;font-style:italic
Compositae
• 4;font-style:italic
Calyceraceae
• 4;font-style:italic
Campanulaceae
• 4;font-style:italic
Goodeniaceae
• 4;font-style:italic
Capparaceae
• 4;font-style:italic
Cruciferae
• 4;font-style:italic
Moringaceae
• 4;font-style:italic
Aizoaceae
• 4;font-style:italic
Amaranthaceae
• 4;font-style:italic
Cactaceae
• 4;font-style:italic
Caryophyllaceae
• 4;font-style:italic
Illecebraceae
• 4;font-style:italic
Nyctaginaceae
• 4;font-style:italic
Portulacaceae
• 4;font-style:italic
Asgard (luamh)
Is luamh le rige geaifil é an tAsgard (nó an Asgard i mBéarla), sé mhéadar déag ar a fhad. Bhí cáil ar an Asgard ó thabhairt i dtír na ngunnaí i mBinn Éadair sa bhliain 1914. Colin Archer, an t-ailtire cabhlaigh cáiliúil as an Iorua, a thóg.
IUCN Red List: speicis leochaileacha (Plantae)
Aquifoliaceae
• 4;font-style:italic
Celastraceae
• 4;font-style:italic
Asgard (luamh)
Tógadh an luamh an tAscar i 1904/5. Tugadh é mar bhronntanas pósta do Molly (Mary) Osgood, óna tuismitheoirí, nuair a phós sí Erskine Childers i 1905, Sasanach a bhí an-dílis don impireacht ag an am, agus údar an leabhair Riddle of the Sands.
IUCN Red List: speicis leochaileacha (Plantae)
Dichapetalaceae
• 4;font-style:italic
Icacinaceae
• 4;font-style:italic
Alangiaceae
• 4;font-style:italic
Asgard (luamh)
Tabhairt i dtír na ngunnaí i mBinn Éadair
Nuair a chonaic Childers go raibh Óglaigh Uladh á n-armáil féin agus ag bagairt foréigin in aghaidh Rialtas Dúchais d'Éirinn, thug Childers aird ar éileamh na nÓglach Náisiúnta. Bheartaigh sé cabhrú leo roinnt gunnaí a fháil mar fhreagra ar an mbagairt ó na dílseoirí.
IUCN Red List: speicis leochaileacha (Plantae)
Cornaceae
• 4;font-style:italic
Melanophyllaceae
• 4;font-style:italic
Dilleniaceae
• 4;font-style:italic
Adoxaceae
• 4;font-style:italic
Asgard (luamh)
Tabhairt i dtír na ngunnaí i mBinn Éadair
Níós déanaí, timpeall 4pm, rinne arm na Breataine iarracht na hairm a ghabháil i mBinn Éadair.
Timpeall 6pm, bhris círéib amach i lár na cathrach, agus na saighdiúirí ag filleadh ar ais go dtí a mbeairicí. Maraíodh triúr sa scliúchas, ar Shiúlán Bhaitsiléir, i mBaile Átha Cliath.
IUCN Red List: speicis leochaileacha (Plantae)
Caprifoliaceae
• 4;font-style:italic
Asgard (luamh)
Mír iarsmalainne
Dhíol bean Childers an Asgard i 1926 agus bhí úinéirí éagsúla aige go dtí gur cheannaigh Rialtas na hÉireann é i 1961, le húsáid mar bhád traenála. Bunaíodh Coiste an Asgard i 1968 agus leanadh ar aghaidh dá úsáid chun an tseoltóireacht a theagasc do dhaoine óga na hÉireann go dtí 1974. Cuireadh an seanbhád ar taispeáint in Iarsmalann Stairiúil Phríosúin Chill Mhaighneáin i 1979.
IUCN Red List: speicis leochaileacha (Plantae)
Valerianaceae
• 4;font-style:italic
Ebenaceae
• 4;font-style:italic
Asgard (luamh)
Asgard II
mion|clé|An tAsgard II, 23 Iúil 2008 Bhí bád eile ag Coiste an Asgard, ar a dtugtar an Asgard II a coimisiúnaíodh i 1981. Baineadh úsáid as mar chéad shoitheach náisiúnta oiliúna seolta na hÉireann. Chuaigh an Asgard II go tóin poill ar an 11 Meán Fómhair 2008 i mBá na Bioscáine. Ar an 23 Feabhra 2009, d'fhógair rialtas na hÉireann nach n-ardófar arís é.
IUCN Red List: speicis leochaileacha (Plantae)
Sapotaceae
• 4;font-style:italic
Symplocaceae
• 4;font-style:italic
Ericaceae
• 4;font-style:italic
Buxaceae
• 4;font-style:italic
Euphorbiaceae
• 4;font-style:italic
Leguminosae
• 4;font-style:italic
Betulaceae
• 4;font-style:italic
Fagaceae
• 4;font-style:italic
Ticodendraceae
• 4;font-style:italic
Apocynaceae
• 4;font-style:italic
Asclepiadaceae
• 4;font-style:italic
Loganiaceae
• 4;font-style:italic
Balsaminaceae
• 4;font-style:italic
Dirachmaceae
• 4;font-style:italic
An Dealbhóir
Tá an Dealbhóir ar cheann de na réaltbhuíonta miona atá le feiceáil ar an leathsféar neamhaí theas. An tAb Nicolas Louis de Lacaille a chruthaigh an réaltbhuíon seo. Ar dtús d'ainmnigh sé as ceárta dhealbhóra – L'Atelier du Sculpteur as Fraincis, nó Apparatus Sculptoris as Laidin – ach giorraíodh an t-ainm go Sculptor (sin le rá, "an Dealbhóir") idir sin is tráthas.
IUCN Red List: speicis leochaileacha (Plantae)
Oxalidaceae
• 4;font-style:italic
Tropaeolaceae
• 4;font-style:italic
An Dealbhóir
Le feiceáil fosta ar an réaltbhuíon seo atá Abhacréaltra an Dealbhóra (dá ngairtear freisin Córas an Dealbhóra), abhacréaltra atá páirteach sa Ghrúpa Áitiúil; agus Grúpa an Dealbhóra, an bhraisle réaltraí is giorra don Ghrúpa Áitiúil.
IUCN Red List: speicis leochaileacha (Plantae)
Gunneraceae
• 4;font-style:italic
Hamamelidaceae
• 4;font-style:italic
Platanaceae
• 4;font-style:italic
An Dealbhóir
Stair
Ba é an réalteolaí Francach an tAb Nicolas Louis de Lacaille a chruthaigh réaltbhuíon an Dealbhóra. Chaith Lacaille na blianta 1751 agus 1752 san Afraic Theas agus é ag clárú réaltaí an leathsféir theas. Bhí beagnach 10,000 réalta agus 42 réada domhainspéire ar an léarscáil neamhaí a rinne sé ag an am sin. Tháinig amach an chéad eagrán sa bhliain 1756 ach ní raibh ann ach plánaisféar agus é sa teanga Fraincise. Níor foilsíodh an chatalóg iomlán agus eagrán deifnídeach an phlánaisféir go dtí an bhliain 1763, bliain amháin tar éis bhás Lacaille. Coelum Australe Stelliferum an t-ainm a thug Lacaille ar an leabhar seo. San eagrán seo, d'aistrigh sé na hainmneacha ón bhFraincis go dtí an Laidin, agus chuir sé trí réaltbhuíon na Cíle, na Seolta agus Dheireadh na Loinge in áit Argo Navis (nó Le Navire, mar a thug sé air sa chéad eagrán).
Le linn dó a bheith ag cur i gclár na réaltaí theas, chum Lacaille ceithre réaltbhuíon déag chun áiteanna éigin i ndeisceart na spéartha a líonadh nach raibh a lán réaltaí iontu – agus an Dealbhóir ina measc (féach an bosca thíos). Sa lá atá inniu ann glacann an an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta (ARI) le gach ceann de na réaltbhuíonta sin; agus glactar freisin leis na trí réaltbhuíon a rinne Lacaille as an Long.
L’Atelier du Sculpteur an t-ainm Fraincise a thug Lacaille ar an réaltbhuíon seo ar dtús, rud a chiallaíonn Saotharlann an Dealbhóra; Apparatus Sculptoris an t-ainm Laidine a thugtar uirthi ar an bplánaisféar a tháinig amach sa bhliain 1763, ach giorraíodh an t-ainm seo go Sculptor idir sin is tráthas.
Miotaseolaíocht
Ós rud é nár cruthaíodh réaltbhuíon an Dealbhóra go dtí an 18ú haois, níl aon bhaint aici le miotaseolaíocht an tSeansaoil. Lena chois sin, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht leis an réaltbhuíon seo ós rud é gur scoir Lacaille den thraidisiún sin ar dá réir a d'ainmnítí na réaltbhuíonta as carachtair mhiotaseolaíocha; ina áit sin roghnaigh sé go formhór ainmneacha uirlisí a úsáidtear sna heolaíochtaí.
IUCN Red List: speicis leochaileacha (Plantae)
Juglandaceae
• 4;font-style:italic
Avicenniaceae
• 4;font-style:italic
Boraginaceae
• 4;font-style:italic
Labiatae
• 4;font-style:italic
Verbenaceae
• 4;font-style:italic
Hernandiaceae
• 4;font-style:italic
Monimiaceae
• 4;font-style:italic
Lecythidaceae
• 4;font-style:italic
Erythroxylaceae
• 4;font-style:italic
Humiriaceae
• 4;font-style:italic
Ixonanthaceae
• 4;font-style:italic
Linaceae
• 4;font-style:italic
Annonaceae
• 4;font-style:italic
Canellaceae
• 4;font-style:italic
Degeneriaceae
• 4;font-style:italic
Magnoliaceae
• 4;font-style:italic
Myristicaceae
• 4;font-style:italic
Winteraceae
• 4;font-style:italic
Bombacaceae
• 4;font-style:italic
Elaeocarpaceae
• 4;font-style:italic
Malvaceae
• 4;font-style:italic
Sterculiaceae
• 4;font-style:italic
Tiliaceae
• 4;font-style:italic
Myricaceae
• 4;font-style:italic
Combretaceae
• 4;font-style:italic
Crypteroniaceae
• 4;font-style:italic
Lythraceae
• 4;font-style:italic
Melastomataceae
• 4;font-style:italic
Myrtaceae
• 4;font-style:italic
Onagraceae
• 4;font-style:italic
Rhynchocalycaceae
• 4;font-style:italic
Thymelaeaceae
• 4;font-style:italic
Droseraceae
• 4;font-style:italic
Nepenthaceae
• 4;font-style:italic
Sarraceniaceae
• 4;font-style:italic
Chloranthaceae
• 4;font-style:italic
Piperaceae
• 4;font-style:italic
Plantaginaceae
• 4;font-style:italic
Plumbaginaceae
• 4;font-style:italic
Podostemaceae
• 4;font-style:italic
Polygalaceae
• 4;font-style:italic
Vochysiaceae
• 4;font-style:italic
Polygonaceae
• 4;font-style:italic
Myrsinaceae
• 4;font-style:italic
Theophrastaceae
• 4;font-style:italic
Elaeagnaceae
• 4;font-style:italic
Proteaceae
• 4;font-style:italic
Berberidaceae
• 4;font-style:italic
Meliosmaceae
• 4;font-style:italic
Menispermaceae
• 4;font-style:italic
Rhamnaceae
• 4;font-style:italic
Rhizophoraceae
• 4;font-style:italic
Anisophylleaceae
• 4;font-style:italic
Brunelliaceae
• 4;font-style:italic
Cephalotaceae
• 4;font-style:italic
Chrysobalanaceae
• 4;font-style:italic
Connaraceae
• 4;font-style:italic
Crassulaceae
• 4;font-style:italic
Cunoniaceae
• 4;font-style:italic
Escalloniaceae
• 4;font-style:italic
Grossulariaceae
• 4;font-style:italic
Pittosporaceae
• 4;font-style:italic
Rosaceae
• 4;font-style:italic
Rubiaceae
• 4;font-style:italic
Salicaceae
• 4;font-style:italic
Loranthaceae
• 4;font-style:italic
Medusandraceae
• 4;font-style:italic
Olacaceae
• 4;font-style:italic
Opiliaceae
• 4;font-style:italic
Santalaceae
• 4;font-style:italic
Viscaceae
• 4;font-style:italic
Aceraceae
• 4;font-style:italic
Anacardiaceae
• 4;font-style:italic
Burseraceae
• 4;font-style:italic
Hippocastanaceae
• 4;font-style:italic
Meliaceae
• 4;font-style:italic
Melianthaceae
• 4;font-style:italic
Simaroubaceae
• 4;font-style:italic
Staphyleaceae
• 4;font-style:italic
Acanthaceae
• 4;font-style:italic
Bignoniaceae
• 4;font-style:italic
Buddlejaceae
• 4;font-style:italic
Gesneriaceae
• 4;font-style:italic
Oleaceae
• 4;font-style:italic
Páirtí Parlaiminteach na hÉireann
clé|mion|184x184px|Armas na hÉireann - Suaitheantas IPP mion|257x257px|[[Charles Stewart Parnell, bunaitheoir.]] Páirtí polaitíocht a a bhí gníomhach in Éirinn agus an Ríocht Aontaithe ag deireadh an 19ú haois agus tús an 20ú haois ab ea Páirtí Parlaiminteach na hÉireann (Béarla: Irish Parliamentary Party, an IPP) nó Páirtí an Rialtais Dúchais.
IUCN Red List: speicis leochaileacha (Plantae)
Scrophulariaceae
• 4;font-style:italic
Convolvulaceae
• 4;font-style:italic
Páirtí Parlaiminteach na hÉireann
Bhí an Páirtí ag iarraidh Rialtas Dúchais a bhaint amach in Éirinn. Theastaigh parlaimint i mBaile Átha Cliath uathu ach ní raibh aon locht acu ar an mBanríon Victoria a bheith ina banríon ar Éirinn.
IUCN Red List: speicis leochaileacha (Plantae)
Actinidiaceae
• 4;font-style:italic
Páirtí Parlaiminteach na hÉireann
De ghnáth chabhraídís féin agus an Páirtí Liobrálach lena chéile i Westminster.
IUCN Red List: speicis leochaileacha (Plantae)
Asteropeiaceae
• 4;font-style:italic
Páirtí Parlaiminteach na hÉireann
Fuair an Páirtí Parlaiminteach an chuid is mó dá dtacaíocht in Éirinn ó na Caitlicigh. clé|mion|217x217px|[[Seán Mac Réamainn|Sheáin Mhic Réamainn, 1917]] mion|200x200px|[[Seán Diolún (John Dillon) 1900]]
Stair
B'é Charles Stewart Parnell a bhunaigh an páirtí sa bhliain 1882, in áit Léig an Rialtais Dúchais,
IUCN Red List: speicis leochaileacha (Plantae)
Dipterocarpaceae
• 4;font-style:italic
Guttiferae
• 4;font-style:italic
Páirtí Parlaiminteach na hÉireann
Stair
Bhí scoilt sa pháirtí nuair a thit Parnell sa bhliain 1891, ach athaontaíodh é ar 30 Eanáir 1900 faoi cheannas Sheáin Mhic Réamainn (John Redmond) agus níos déanaí Seán Diolún.
IUCN Red List: speicis leochaileacha (Plantae)
Marcgraviaceae
• 4;font-style:italic
Ochnaceae
• 4;font-style:italic
Páirtí Parlaiminteach na hÉireann
Stair
Tar éis Éirí Amach na Cásca sa bhliain 1916 agus an ghéarchéim choinscríobh i 1918, chaill siad a suíocháin ar fad sa rialtas mar bhog fabhar an phobail go dtí Sinn Féin. Bhí deireadh leis an bpáirtí seo beagnach sa Saorstát mar bhí Rialtas Dúchais as dáta mar choincheap. Lean sé ar aghaidh i dTuaisceart na hÉireann, áfach, mar pháirtí beag faoin ainm Páirtí na Náisiúnaithe.
IUCN Red List: speicis leochaileacha (Plantae)
Scytopetalaceae
• 4;font-style:italic
Cecropiaceae
• 4;font-style:italic
Moraceae
• 4;font-style:italic
Ulmaceae
• 4;font-style:italic
Urticaceae
• 4;font-style:italic
Begoniaceae
• 4;font-style:italic
Caricaceae
• 4;font-style:italic
Ceathramh Mhoire
Is baile suite in Aonghas é Ceathramh Mhoire nó Cearan Mhoire.
IUCN Red List: speicis leochaileacha (Plantae)
Flacourtiaceae
• 4;font-style:italic
Frankeniaceae
• 4;font-style:italic
Huaceae
• 4;font-style:italic
Loasaceae
• 4;font-style:italic
Passifloraceae
• 4;font-style:italic
Violaceae
= Naisc =
Léig an Rialtais Dúchais
mion|203x203px|Isaac Butt le John Butler Yeats. Páirtí polaitíochta Éireannach ab ea Léig an Rialtais Dúchais, nó Páirtí an Rialtais Dúchais, an t-ainm eile a úsáidtear uaireanta.
Tar éis bás Bhutt sa bhliain 1879, tháinig William Shaw i gcomharbas air mar cheannaire, a bhí ina mhinistir Protastúnach agus ina Fhuig (Whig).
Ar 17 Bealtaine 1880, toghadh Charles Stewart Parnell ina chathaoirleach  ar Léig an Rialtais Dúchais. Bhí Cogadh na Talún ar tí briseadh amach. Sa bhliain 1881, cuireadh an "Rí gan choróin” faoi ghlas agusis 1882: Síníodh “Conradh” Kilmainham agus bhunaigh Parnell an Páirtí Parlaiminteach na hÉireann mar ainm nua ar an bpáirtíí, in áit Léig an Rialtais Dúchais, clé|mion|253x253px|Isaac Butt, Vanity Fair 3 Bealtaine 1873 mion|"The uncrowned king - the life and public services of Hon. Charles Stewart Parnell; comprising a graphic story of his ancestry; also family reminiscences, related by his aged mother, Delia Tudor"(14740896476)
Seán Ó Ríordáin
thumb|185px|Seán Ó Ríordáin|clé
Saol
Rugadh i mBaile Bhuirne i nGaeltacht Mhúscraí é Ó Ríordáin ar 3 Nollaig 1916, agus b'ansin a chaith sé tús a óige. Ina dhiaidh sin, chuaigh sé go cathair Chorcaí le freastal ar scoil ansin, agus d'fhan sé ina chónaí sa chathair an chuid ba mhó dá shaol.
Chuaigh sé le hiriseoireacht freisin, agus é ag scríobh ailt go rialta ar an Irish Times.
Fuair pinsean a bhí bunaithe ar 34 bliana seirbhíse i 1965, nuair a d’éirigh sé as a phost i mBardas Chorcaí 30 Meán Fómhair sa bhliain sin.
Mhair sé le heitinn ar feadh i bhfad. Bíonn an galair sin crua ar na scamhóga.
Fuair Seán Ó Ríordáin bás sa bhliain 1977.
Litríocht
Foilsíodh a chnuasach dánta Eireaball Spideoige sa bhliain 1952, agus ansin, bhain sé clú amach dó féin mar fhile nua-aimseartha den scoth. Tháinig an dara cnuasach leis, Brosna, i gcló sa bhliain 1964. Faoin am céanna foilsíodh an leabhar Rí na nUile. Nua-leaganacha a bhí ann de dhánta diaga ón tsean-Ghaeilge, agus d'oibrigh an Ríordánach amach iad in éineacht leis an an Athair Seán S. Ó Conghaile.
Scríobh Seán Ó Coileáin an leabhar Beatha Agus Saothar ar cuntas é ar shaol agus ar shaothar an Ríordánaigh. D'fhoilsigh Seán Ó Tuama leabhar faoin teideal Filí faoi Sceimhle sa bhliain 1978, leabhar a bhfuil dhá aiste ann, agus ceann acu ag trácht ar an Ríordánach.[[Íomhá:O_Riordan_www.TG4.ie.jpg|thumb|border|right| Mise, Seán Ó Ríordáin - Clár ó [[TG4]]  ]]
Tóin na hOlltaí
Is sráidbhaile í Tóin na hOlltaí. Tá an baile suite sa Mhuirthead, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Diastól
deas|250px|thumb|Diastól An pas i dtimthriall an chroí idir crapthaí leanúnacha na seomraí, ina mbogann matáin an chroí is a mbíonn brú na fola ag a íosmhéid. Sa chuid eile den timthriall bíonn an croí ag crapadh chun an fhuil ann a chaidéalú ar fud na colainne, agus tugtar siostól ar an bpas seo mar a mbíonn brú na fola ag a uasmhéid.
Diastrófacht
Dífhoirmiú maiseanna ollmhóra i screamh an Domhain chun sliabhraonta, imchuacha na n-aigéan, is na hilchríocha a chruthú.
Dí-armáil
Aontaítear na leibhéil, agus déanann an taobh eile (nó foireann neamhspleách cigireachta) breithniú is tuairisciú ar chur i bhfeidhm na n-aontuithe.
Tá aontuithe déanta faoi choimirce na Náisiún Aontaithe maidir le hairm cheimiceacha is bhitheolaíocha agus mianaigh fhrithdhaonna. Ach ní ghlacann gach tír leo. Tá raon leathan arm eile, agus bealaí nua-aoiseacha len iad a lainseáil le naimhde, nach dtagann faoi aontú ar bith.
Stair
Rinne Conradh na Náisiún iarrachtaí i 1927 is 1934 a leithéid de chóras a chur chun cinn, ach theip ar an eagraíocht sin.
Agóidí
Reáchtáladh an Lá Idirnáisiúnta in aghaidh Tástálacha Núicléacha ar an 29 Lúnasa gach bliain.
Prionsabal éiginnteachta Heisenberg
Thaispeáin Werner Heisenberg éiginnteacht bhunúsach sa bhfisic chandamach, go laghdaíonn cruinneas tomhas ionad cáithnín de réir mar a mhéadaítear cruinneas thomhas a luais, agus a mhalairt go cruinn. Ar leibhéal na gcáithníní bunúsacha, cuireann próiseas an tomhais isteach ar an gcóras. Mar shampla, dá mb'fhéidir le micreascóp cumasach leictreon a bhrath, bheadh gá le solas chuige seo. Ach tá leictreon chomh beag éadrom sin, dá dtitfeadh fótón amháin air, go n-athródh sé sin ionad an leictreoin. Mar an gcéanna más mian teocht nó brú nó sruth leictreach a thomhas, ach de ghnáth is beag is fiú an oiread a chuireann an modh tomhais isteach ar an gcóras. Ach ar an leibhéal fo-adamhach, is amhlaidh nach féidir eolas ar leith a thomhas go cruinn. Ní hé ciall an phrionsabail nach bhfuil aon chinnteacht sa bhfisic chandamach, ach nach féidir dhá airí d'aon réad candamach, mar fhuinneamh nó móiminteam nó am nó ionad nó gluaisne, a thomhas go cruinn ag an am céanna.
Ceann an Eanaigh
Is ceann tíre ar chósta an Muirthead é Ceann an Eanaigh.
Sí an Bhrú
Lonraíonn an ghrian síos an phasáiste go dtí an seomra adhlactha ar feadh cúpla lá gach bliain i rith grianstad an gheimhridh. Tógadh an tuama idir 3300 RC agus 2900 RC (de réir dátú charbón 14), agus mar sin tá sé níos mó ná cúig chéad bliain níos sine ná Pirimid Mhór Giza san Éigipt.
Stair
Tógadh Sí an Bhrú go bunúsach idir thart ar 5500 RC agus 2900 RC, rud a chiallaíonn go bhfuil sé os cionn 5,000 bliain d'aois. Maidir leis na dátaí C-14, tá sé níos mó ná 500 bliain níos sine ná an Phirimid Ollmhór i nGiza san Éigipt agus míle bliain níos sine ná Stonehenge.
Sa Ré Néolitic, lean Sí na Bhrú mar ionad tábhachtach searmanais. San Iarannaois, d’fhág daoine boinn óir Rómhánacha ansin.
Ealaín
clé|200px|thumb|Bealach isteach. Tá Sí an Bhrú cáiliúil ó thaobh ealaíne de. Tá móitífeanna de bhíseanna agus mhuileataí ar an gcloch iontrála, agus ceaptar gur féilire de shaghas éigin a bhí ann. Ar aon nós, ní ealaín ar son na healaíne é. Déanann an chloch iontrála líne dhíreach le cloich 52 ag cúl Sí an Bhrú, agus tá na marcanna céanna orthusan.
Féach freisin
link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Earth-lighting-winter-solstice_GA.png|mion|Soilsiú na Domhain ag an ngrian i rith an grianstad an gheimhridh
Diatóm
Alga glas micreascópach aoncheallach atá flúirseach i ngnáthóga mara is fionnuisce. Bíonn blaosc sheachtrach (fruistín) air, le silice inti, a bhíonn ornáideach go minic agus débhlaoscach. Atáirgeann sé go coitianta trí dheighilt ina dhá leath (eamhnú dénártha). Tagann an dath glas ó líocha clóraifille ann.
Magicicada septendecim
Feithid in oirthear na Stát Aontaithe, Magicicada septendecim, a mheastar a bheith ar an bhfeithid is fadsaolaí ar Domhan. Maireann sí faoi thalamh an chuid is mó dá saol 17 mbliain, ag maireachtáil ar na siltigh a thagann amach nuair a bhearnaíonn sí fréamhacha na bplandaí. Ansin ina 17ú bliain, cuireann sí an craiceann nimfí di agus tagann chun dromchla na talún. Cúpláileann sí is beireann a cuid uibheacha le linn na seachtainí deireanacha dá saol. I samhradh 1998 a tháinig na feithidí iontacha seo chun dromchla den chéad uair ó 1979, agus ní fheicfear arís iad go dtí 2013.
Lann Fhíonain
Is baile i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain, in Albain, í Lann Fhíonain
Beinn Áilleagan
Is sliabh in Albain í Beinn Áilleagan, atá suite i dToirbheartan, Comhairle na Gàidhealtachd.
Aird Oilí
Is ceann tíre ar chósta an Mhuirthead, i gContae Mhaigh Eo, í Aird Oilí (Béarla: Ardelly Point). Tá sí suite sa Ghaeltacht.
Iasar Arafat
Bhí Yasser Arafat (nó Iasar Arafat) (24 Lúnasa 1929 - 11 Samhain 2004) a rugadh faoin ainm Mohammed Abdel-Raouf Arafat al-Qudwa al-Husseini (محمد عبد الرؤوف القدوة الحسيني) ina uachtarán ar Údarás na Palaistíne.
Polaitíocht
Bhí Arafat ina bhunaitheoir agus ina cheannaire ar FATA, chomh maith le bheith ina chathaoirleach ar Eagraíocht Shaoirse na Palaistíne (ó 1969 ar aghaidh). clé|mion|260x260px|[[Gamal Abdel Nasser|Nasser, an rí Faisal agus Yasser Arafat (ar dheis) 1970]]
Chomhbhuaigh sé Duais Nobel na Síochána sa bhliain 1994.
Bede
Naomh is ea Bede, a rugadh i 673 i dTyne and Wear agus a fuair bás ar 26 Bealtaine 735, i Jarrow, Ríocht Northumbria.
Iasar Arafat
Polaitíocht
Ar an 20 Eanáir 1996, toghadh Arafat ina uachtarán ar an Údarás Palaistíneach (Palestinian National Authority).
Níl aon taifead ann den saghas sin is cosúil. Ach sé bliana níos déanaí, in 2001, labhair Arafat san Afraic Theas agus tá cuma eile ar a chuid tuairimí ag an am anseo, mar shampla... "'This brutality and arrogance [of Israel] are moved by a mentality of superiority that practises racism and racial discrimination, that adopts ethnic cleansing.'" clé|mion|200x200px|1999
Bás
Tháinig tinneas dona air i nDeireadh Fómhair 2004.
Fuair sé bás in ospidéal míleata i bPáras na Fraince ar an aonú lá déag de Dheireadh Fómhair 2004 agus cuireadh ina cheanncheathrú é in Ramallah tar éis sochraide i gCaireo na hÉigipte. clé|mion|200x200px|másailéam inniu i Ramallah
Raflaí go leor
Is beag duine a chreidfeadh inniu go mbeadh aon bhaint ag bás Yasser Arafat le monarcha i gConamara. Ar ócáid a bháis, bhí tuairisc ag Nuacht TG4 ar na scaireanna a bhí ag Údarás na Palaistíne agus baill de theaghlach Arafat i gcomhlacht as Ceanada a bhí mar phríomhaí ag an am sa chomhlacht Bioniche in Indreabhán, creid nó ná creid.
Tharraing na tosca a bhain lena bhás conspóid chom maith. Nimhíodh é nó chreid daoine áirithe sin ag an am. Ach níl fianaise chomhthacaíoch ann; níor cruthaíodh go raibh na ráflaí fíor, a dúirt eolaithe agus na cúirteanna sa Fhrainc sa bhliain 2015.
Úrscéal
Is é an sainmhíniú is simplí is féidir a thabhairt ar úrscéal ná saothar ficsin ina bhfuil aontas plota agus carachtar agus é fada go leor le cur i gcló mar leabhar.
Na Chéad Úrscéalta sa Ghaeilge
Áirítear gurb é Deoraíocht (1904) le Pádraic Ó Conaire an chéad úrscéal nua-aimseartha Gaeilge. Is scéal é faoi dheoraí Éireannach i Londain agus na heachtraí a bhain dó tar éis dó cúpla ceann dá ghéaga a chailleadh i dtimpiste. Scéal dorcha duairc traigéideach is ea é, agus is iad na príomhthéamaí atá ann ná coimhthíos an phríomhcharachtair roimh an domhan agus an fhearg atá air leis. Leabhar an-nua-aimseartha í a chuir tús fiúntach le litríocht chomhaimseartha na Gaeilge.
Tá siad ann a deir gurb é Séadna leis an Athair Peadar Ua Laoghaire an chéad úrscéal Gaeilge, ach le fírinne, bhí an tAthair Peadar an oiread sin i ngeimhle na scéalaíochta traidisiúnta is nár éirigh leis a leabhar a phlotáil mar ba chóir don úrscéal. Is féidir a rá gurb é seo príomhfhadhb na próslitríochta Gaeilge sa lá atá inniu féin ann.
Dhírigh cuid mhaith d'úrscéalaithe na Gaeilge ar léiriú idéalach maoithneach a thabhairt ar shaol na Gaeltachta, daoine ar nós Pádraig Óg Ó Conaire, Seán Ó Ruadháin, Séamus Ó Grianna agus scríbhneoirí Gaeltachta eile. Thug scríbhneoirí eile, Piaras Béaslaí, Éamonn Mac Giolla Iasachta, agus Seán Óg Ó Caomhánach faoi nithe seachas tírghrá agus saol traidisiúnta na tuaithe a léiriú ach ba bheag an rath a bhí ar a gcuid iarrachtaí agus is beag duine a léann a saothar anois.
Carachtair gan doimhneacht a bhfuil a saol faoi thionchar na bpiseog, na dtairngreachtaí agus an tseanchais a bhí i scéalta Shéamais Uí Ghrianna an chuid is mó. San úrscéal is fearr a scríobh sé, Bean Ruadh de Dhálach (1966) tugann sé cur síos ar bhean a fhágann slán ag an dúchas agus a théann a bealach féin, duine neamhspleách láidir atá breá ábalta seasamh in aghaidh sheanghnátha a muintire. Ba é deartháir Shéamais, Seosamh Mac Grianna, áfach, an té a scríobh an saothar ba mhó indibhidiúlachta i lár na haoise seo caite, agus é go mór faoi thionchar Phádraic Uí Chonaire. Is é An Druma Mór, a tháinig ar pár sa bhliain 1934 ach nár foilsíodh go dtí 1969, an t-úrscéal is tábhachtaí ó pheann Sheosaimh, léargas ar bhaile beag tuaithe agus é ag dul i ngleic leis na hathraithe polaitiúla agus cultúrtha a tháinig le gluaiseacht na saoirse, agus carachtair réadúla ann a nochtann a laige agus a neart.
Tháinig Máirtín Ó Cadhain chun cinn mar scríbhneoir i ndeireadh na 1930idí, agus áirítear a úrscéal Cré na Cille ar an saothar próis is cumasaí a scríobhadh sa Ghaeilge lena linn. Úrscéal is ea é a thugann léargas ar theannais shóisialta na Gaeltachta trína gcur á gcardáil ag marbháin na reilige, agus iad ag cur is ag cúiteamh go deo na ndeor faoin saol a bhí acu sula bhfuair siad bás. Chuirfeadh sé an chuid is fearr de litríocht Mheiriceá Theas i gcuimhne duit. Is féidir cuid de na scéalta fada leis a foilsíodh i gcnuasaigh ghearrscéalta a áireamh mar úrscéalta chomh maith, go háirithe Fuíoll Fuine, eachtra fir a bhfuil a bhean díreach tar éis bás a fháil.
Inbhir Aileachaidh
Is baile i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain é Inbhir Aileachaidh
Úrscéal
Na Chéad Úrscéalta sa Ghaeilge
Úrscéalaí eile a bhí i Séamus Ó Néill, a rinne iarracht saol na cathrach a léiriú ach nár éirigh leis carachtair sách domhain a chruthú, agus Tarlach Ó hUid, scríbhneoir ionraic a bhí teoranta ó thaobh na teanga agus na samhlaíochta de. Is é an t-úrscéal is fearr le Séamus Ó Néill ná Máire Nic Artáin. Scéal grá é a thugann cur síos ar chleamhnas agus phósadh an chailín Chaitlicigh agus an bhuachalla Phrotastúnaigh i sochaí dheighilte an Tuaiscirt, agus d'fhéadfaí é a chur i gcomparáid leis na húrscéalta don aos óg a chum an scríbhneoir Albanach Joan Lingard faoi Kevin agus Sadie.
Úrscéalta doimhne machnamhacha iad Néal Maidine agus Tine Oíche(1964), agus An Branar gan Cur(1979) a scríobh Breandán Ó Doibhlin. Thug Eoghan Ó Tuairisc faoin úrscéal stairiúil i L'Attaque, sárinsint ar eachtraí feirmeora as Maigh Eo a ghlacann páirt in Éirí Amach 1798, agus Dé Luain (1966) iarracht ar an chéad lá d'Éirí Amach na Cásca 1916 a athchruthú trí shruthanna machnaimh na bpríomhcharachtar.
Is é Fonn a Níos Fiach (1978) an saothar is fearr de chuid Phádraig Uí Mhaoileoin, fear a scríobh Bríde Bhán freisin. Scríbhneoir Gaeltachta ó Chiarraí ab ea Pádraig, ach Gaeltacht eile ar fad a thaispeáin sé ina chuid leabhar seachas Gaeltacht Pheig agus an Oileánaigh. Bhí gaol dlúth aige leis an Oileánach, agus chuir sé an leabhar An tOileánach féin in eagar le haghaidh glúin nua léitheoirí.
Tá saothar an scríbhneora Diarmaid Ó Súilleabháin an-dúshlánach, go háirithe Caoin tú Féin (1967), An Uain Bheo (1968), Maeldún (1972) agus Lá Breá Gréine Buí (1984). Chuaigh an Súilleabhánach i ngleic leis an saol comhaimseartha agus é faoi thionchar mhórscríbhneoirí a linne san Eoraip.
Scríobh Séamas Mac Annaidh trí úrscéal comhaimseartha ina bhfuil meascán den ghreann chomhfheasach agus den dianléargas ar shaol a linne. Cuaifeach mo Londubh Buí an chéad cheann agus an ceann is fearr acu.
Seán Mac Réamainn
Saol
Saolaíodh Redmond i gContae Loch Garman. Ba theachtaí iad a athair William Archer Redmond agus a dheartháir William Hoey Kearney Redmond chomh maith.
Úrscéal
Na Chéad Úrscéalta sa Ghaeilge
Scríobh Alan Titley trí úrscéal, an chéad cheann an-chasta ar fad, Meirscrí na Treibhe. Is scéal uafáis faoi chanablaigh i mBaile Átha Cliath é Stiall Fhial Feola, agus is úrscéal stairiúil é An Fear Dána.
Maidir leis na húrscéalaithe Gaeilge a chuaigh i mbun pinn le déanaí, is dócha gurb é Joe Steve Ó Neachtain an duine is tábhachtaí acu. Bhain sé amach a cháil ina scriptscríbhneoir don tsobalscéal teilifíse Ros na Rún, ach ansin, d'fhoilsigh sé cnuasach gearrscéalta (Clochmhóin) agus, ina dhiaidh sin, dhá úrscéal soléite, Scread Mhaidine agus Lámh Láidir.
Cumann na nÉireannach Aontaithe
Eagraíocht pholaitiúil a bhí gníomhach in Éirinn i rith an 18ú haois ab ea Cumann na nÉireannach Aontaithe (Béarla: Society of the United Irishmen), nó Na hÉireannaigh Aontaithe (Béarla: United Irishmen) mar a dtugtar orthu de ghnáth. An phríomhaidhm a bhí acu ná neamhspleáchas a fháil ón Ríocht Aontaithe, agus iad freagrach as Éirí Amach na nÉireannach Aontaithe na bliana 1798.
Criogar
Is feithid é an criogar. Ainmneacha eile atá in úsáid ná cailleach na luatha, píobaire an teallaigh, agus an píobaire gríosaí.
Cumann na nÉireannach Aontaithe
Stair
258x258px|thumb|[[Theobald Wolfe Tone.|alt=]] Bhí tionchar láidir ag Réabhlóid na Fraince sa bhliain 1789 ar fud an domhain, agus in Éirinn go háirithe a bhí faoi smacht na Sasanach fós. Thosaigh an Chinsealacht Phrotastúnach in Éirinn ag argóint i bhfabhar Caitlicigh na hÉireann, mar shampla Theobald Wolfe Tone a scríobh "An Argóint ar son Chaitlicigh na hÉireann” i mí Meán Fómhair, 1791. Cheap Tone, é ina Phrotastúnach féin, gur ba cheart Caitlicigh, Protastúnaigh agus Easaontóirí aontaigh le chéile chun athchóiriú polaitíochta a fháil.
Béal Feirste
mion|Society of United Irishmen Bhí an-tionchar ag paimfléad Tone ar fud na tíre, agus fuair sé cuireadh chun buail le naoínar Preispitéirigh i mBéal Feirste. Bhunaigh siad bráithreachas nua le chéile ar 14 Deireadh Fómhair 1791 leis an ainm Cumann na nÉireannach Aontaithe (ritheadh na rúin nua ar 18 Deireadh Fómhair i mBéal Feirste agus ar 9 Samhain i mBÁC). Na trí cuspóir a bhí acu ná:
Na daoine a bhí ann ar an lá sin ná Tone, Thomas Russell, William Sinclair, Henry Joy McCracken, Samuel Neilson, Henry Haslett, Gilbert McIlveen, William Simms, Robert Simms, Thomas McCabe agus Thomas Pearce. Preispitéirigh ab ea an chuid is mó acu, as an tionscal línéadach sa chathair.
Sa bhliain 1792, thosaigh na hÉireannaigh Aontaithe ag seol amach a nuachtán féin, an Northern Star. Bhí Samuel Neilson ina eagarthóir.
Baile Átha Cliath
Bunaíodh craobh nua den chumann i mBaile Átha Cliath ar 9 Samhain, 1791.
D'aontaigh siad le chéile leis na gCosantóirí freisin, eagraíocht Caitliceach a bhí ag troid chun athriar talúntais a fháil.
Roimh an réabhlóid
Chuaigh an ghluaiseacht faoin talamh i lár na 1790í, agus bhí díospóireacht ann idir na daoine a thacaigh réabhlóid i gcoinne na Sasanaigh gan aon cabhair, agus na daoine a cheap gur ba cheart dóibh fanacht chun cabhair a fháil ó na bhFraincigh. Sa bhliain 1794, b'é William Drennan an céad duine a chuireadh faoi ghlas mar gheall ar a obair ceannairceach. clé|mion|leathchrochadh, 1798 Thosaigh na húdaráis ag tabhairt eachtraí na hÉireannaigh Aontaithe faoi deara ag an am seo, agus bunaíodh an tOrd Oráisteach sa bhliain 1795 mar fhórsa míliteacha i gcoinne iad.
Sa bhliain 1796, thosaigh cabhlach mór Francach ag seol go hÉirinn faoi cheannas an Ginearál Hoche, le 15,000 trúpa ann. Shroich cabhlach Hoche Bá Bheanntraí i gContae Chorcaí, ach ní raibh siad ábalta teacht isteach mar gheall ar an droch-aimsir a bhuail an réigiún.
Bhí air Hoche an cabhlach ar fad a thóg ar ais go dtí an bhFrainc. Fuair na húdaráis amach faoin eachtra seo freisin, agus thosaigh siad ionsaí mór ar na hÉireannaigh Aontaithe mar thoradh.
Éirí Amach sa bhliain 1798
mion|"Here lieth the body of Archibel Wilson of Conlig who departed this life June the 26 in anno 1798, eg 26yr." Crochadh é Sa bhliain 1798, bhí an-brú ar na hÉireannaigh Aontaithe éirí amach a thosaigh go tapaidh, mar bhí na na húdaráis ag fáil an lámh in uachtar. Bhí seans ann fós go mbeadh cabhair ar fáil ó na bhFraincigh arís, ach ní raibh siad ábalta fanacht leis. Fógraíodh go mbeadh an t-éirí amach ag tosú ar 23 Bealtaine, ach cuireadh an Tiarna Éadbhard Mac Gearailt faoi ghlas ar 18 Bealtaine agus ní raibh siad ábalta ionsaí a dhéanamh ar Bhaile Átha Cliath mar thoradh.
Thosaigh an troid in aon chor, cé go raibh an chuid is mó den ceannasaíocht ar iarraidh. Ní raibh aon rath ag na réabhlóidithe, taobh amuigh de Loch Garman.
Shroich na Francaigh Contae Mhaigh Eo i mí Lúnasa, ach bhí siad ródhéanach chun aon dul chun cinn mór a dhéanamh. Gabhadh Tone fhéin i mí Deireadh Fómhair, agus fuair sé bás faoi ghlas ar 19 Samhain 1798.
Seán Mac Réamainn
Saol
Chaith Redmond a shaol ag iarraidh Rialtas Dúchais a bhaint amach in Éirinn, ach chuir Éirí Amach na Cásca sa bhliain 1916 agus fás Shinn Féin ina dhiaidh sin deireadh leis an iarracht.
Fiú sna sé chontae is fiche, tugadh an-tacaíocht don rialtas nuair a bhris an Chéad Chogadh Domhanda amach. Ó tharla gur bronnadh rialtas dúchais, cé go mbeadh moill air, mhol Mac Réamainn do gach duine tacú leis an chomhar cogaidh. mion|roimh 1905|alt=|cléAgus é ag tabhairt óráide ag an Droichead Adhmaid, Co. Chill Mhantáin, ar an 20 Meán Fómhair 1914, d'impigh Mac Réamainn ar na hÓglaigh liostáil le hArm na Breataine agus dul ag troid ar an Mór-Roinn. D'iarr sé orthu sin a bhí i láthair a bheith fearúil agus an fód a sheasamh ː"link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Woodenbridge.jpg|alt=|clé|mion|Droichead Adhmaid, Co. Chill Mhantáin“Gabhaigí chuig cibé áit a bhfuil an líne thosaigh, leis an cheart, an tsaoirse agus an creideamh a chosaint sa chogadh seo. ”Bheadh a mhalairt d’iompar ina ábhar náire dár dtír go deo.”"Chruthaigh tacaíocht Redmond don chogadh scoilt i ngluaiseacht na n-Óglach. Thaobhaigh tromlach na mball leis, agus thug siad na "hÓglaigh Náisiúnta" orthu féin. Choinnigh na baill a d’fhan sa bhaile an t-ainm Óglaigh na hÉireann agus bheadh ról tábhachtach acu in Éirí Amach na Cásca in 1916.
Bhí Mac Réamainn ag iarraidh go mbeadh na reisimintí Éireannacha go léir eagraithe in aon aonad troda amháin. Níos déanaí, mhaígh John Redmond go mbeadh na hÓglaigh réidh le hÉirinn a chosaint. Ní raibh múinín ag an rialtas níos mó as, agus go háirithe saighdiúirí mar Kitchener.
Parsifal
Opera a chum Richard Wagner atá lonnaithe i Spáinn na meánaoiseanna is ea Parsifal. Chum sé idir 1865 agus 1882 é, agus cuireadh i láthair don chéad uair é i 1882. Tá sé ar bhonn eipic meánaoiseach Wolfram von Eschenbach, Parzival, go scaoilte.
Sgalpaigh an t-Sratha
Is sráidbhaile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Sgalpaigh, nó Sgalpaigh an t-Sratha.
Diatonacht
deas|250px|thumb|Diatonacht Airí píosa ceoil a tógadh go hiomlán nó den chuid is mó as nótaí ó mhórscála nó mionscála ar leith (nótaí diatonacha). Mar shampla, is diatonach an nóta F géar i mórghléas (mórscála) D, ach is crómatach é i mórghléas C.
Ròdhag
Is sráidbhaile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Ròdhag.
Wellington Road (Birmingham)
Stair
Níos déanaí i 1888 bhí Villa ina mbaill bhunaidh den tSraith Peile, agus imríodh an chéad chluiche Sraithe ar Bhóthar Wellington an 15 Meán Fómhair 1888, le Villa ag bualadh Stoke 5-1 os comhair 2,000 lucht féachana.
Bhí Wellington Road ina óstach ar dhá bhabhta leathcheannais Chorn FA na 1890idí: 1885-1886í clúiche Derby County-Wolverhampton Wanderers (2-1) agus 1889-90í cluiche Bolton Wanderers-The Wednesday (2-1). Úsáideadh é freisin mar ionad baile d’fhoireann Shasana, ag óstáil cluiche Craobh Baile na Breataine an 25 Feabhra 1893, le Sasana ag bualadh na hÉireann 6-1.