cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elizabeth Gurley Flynn
Ceannaire saothair, gníomhaí agus feimineach ab ea Elizabeth Gurley Flynn (7 Lúnasa 1890 – 5 Meán Fómhair 1964) a raibh ról ceannasach aici in Oibrithe Tionscail an Domhain (OTD). Bhí Flynn ar dhuine de bhunaitheoirí Aontas Meiriceánach um um Chearta an Duine (Béarla: American Civil Liberties Union) agus mhol sí cearta na mban, breithrialú, agus vótáil na mban. Ghlac sí ballraíocht sa Pháirtí Cumannach SAM i 1936 agus go déanach ina saol, i 1961, toghadh í ina cathaoirleach. Fuair sí bás le linn cuairte ar an Aontas Sóivéadach, áit ar tugadh sochraid stáit di le mórshiúlta sa Chearnóg Dhearg ar fhreastail breis agus 25,000 duine uirthi.
Cúlra
Rugadh Elizabeth Gurley Flynn ar 7 Lúnasa, 1890, i Concord, New Hampshire, iníon le hAnnie (Gurley) agus Thomas Flynn. Bhog an teaghlach go Nua-Eabhrac i 1900, áit ar cuireadh oideachas uirthi sna scoileanna poiblí áitiúla. Chuir a tuismitheoirí an sóisialachas in aithne di. Nuair nach raibh sí ach cúig bliana déag thug sí a céad óráid phoiblí, “What Socialism Will Do for Women,” i gClub Sóisialach Harlem. Mar thoradh air sin, bhraith sí gur gá di labhairt amach ar son athruithe sóisialta, agus rinne sí cinneadh, a raibh aiféala uirthi ina dhiaidh sin, Morris High School a fhágáil roimh chéim a bhaint amach. Deir foinsí eile, áfach, gur díbraíodh í ón ardscoil mar gheall ar a a rannpháirtíocht pholaitiúil.
Gairmréim
deas|mion| Grianghraf 1913 de cheannairí stailce síoda Paterson: Patrick Quinlan, Carlo Tresca, Elizabeth Gurley Flynn, Adolph Lessig, agus Bill Haywood
1951
Eachtraí
mion|deas|upright|[[9 Meán Fómhair: Osclaíodh ceanncheathrú na Náisiún Aontaithe i gCathair Nua-Eabhrac.]]
Kinnerton Uchaf
53.1447°N, -3.0002°W
Baile i Sir y Fflint, an Bhreatain Bheag, is ea Kinnerton Uchaf, 185.4 km ó Caerdydd agus 267 ó Londain. Tá daonra 1,647 ann, agus tá 189 (11.5%) in ann Breatnais a labhairt.
Buacacht
deas|200px|thumb|Buacacht An sá aníos ar réad atá tumtha i leacht nó gás, cothrom le meáchan an tsreabháin asáitithe. Bíonn an cholainn dhaonna níos buacaí i sáile ná in uisce úr mar go bhfuil an sáile 3% níos dlúithe ná uisce úr.
Grover Cleveland
Ba é Stephen Grover Cleveland (18 Márta, 1837 – 24 Meitheamh, 1908) an 22ú agus 24ú uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bhí sé i bhfeidhmeannas ón 4 Márta, 1885 go dtí an 3 Márta, 1889 agus 4 Márta, 1893 go dtí an 3 Márta, 1897.
Ba é Grover Cleveland, in 1892, an t-aon iaruachtarán riamh ar Stáit Aontaithe Mheiriceá ar éirigh leis an ceann is fearr a fháil ar an té a bhuaigh air chun an post a fháil arís.
Cearbhall Ó Dálaigh
clé|mion|Cearbhall Ó Dálaigh Ba é Cearbhall Ó Dálaigh an cúigiú Uachtarán ar Éirinn (12 Feabhra, 1911 - 21 Márta 1978). Bhí sé ina Phríomhbhreitheamh agus ina ghnáthbhreitheamh sa Chúirt Uachtarach agus ina bhreitheamh i gCúirt Bhreithiúnais na gComhphobal Eorpach sular ceapadh ina Uachtarán é.
Bhí aithne air mar dhuine a raibh grá aige do theanga agus cultúr na Gaeilge.
Saol
Rugadh Cearbhall Ó Dálaigh i mBré, Contae Chill Mhantáin. Duine de cheathrar clainne a bhí ann, mac le siopadóir gan mórán suime sa pholaitíocht. Bhí deartháir ní ba shine aige, Aonghus, agus beirt dheirfiúr ní b'óige, Úna agus Nuala. D'fhreastail sé ar scoil Náisiúnta Naomh Crónán.
Fuair Cearbhall Ó Dálaigh a chuid oideachais ag Coláiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath, agus bhain sé céim amach - i staidéar Ceilteach - i 1931. Agus é ina mhac léinn ag Ollscoil na hÉireann, Baile Átha Cliath, bhí sé ina reachtaire ar an gCumann Gaelach agus ar an gCumann Liteartha agus Stairiúil sa choláiste. Bhí sé ina eagarthóir Gaeilge ar Scéala Éireann (an Irish Press) ó 1931 go 1940.
Aisteoir díograiseach a bhí ann ina luathshaol, eisean agus dlúthchara dó Cyril Cusack. Nuair a shroich an scannán de chuid Disney Darby O'Gill and the Little People na pictiúrlann a in Éirinn, rinne an bheirt acu agóid le chéile, mar gheall ar an droch-steiréitíopa d'Éireannaigh a bhí curtha i láthair.
Fuair an Dálach bás tobann (taom croí) ar an 21 Márta 1978, sa tSnaidhm, Co. Chiarraí.
Gairm dhlí
Rinne an Dálach staidéar ar dhlí ag Óstaí an Rí. Glaodh chun an Bharra é i 1934 agus chun Bharra na Sinsear i 1945.
Ceapadh ina Ard-Aighne é i 1946, an ceann ab óige ag an am, agus Éamon de Valera ina Thaoiseach. Chaith sé dhá théarma sa phost, idir 1946-48 agus arís idir 1951-53.
Sa bhliain 1972, ceapadh Ó Dálaigh ina Bhall de Chúirt Bhreithiúnais Chomhphobail Eacnamaíochta na hEorpa (CEE) ar aontachas na hÉireann le ballraíocht na gComhphobal. D'éirigh sé mar sin an chéad breitheamh na hÉireann sa chúirt sin. Bhí sé ina Uachtarán ar a Chéad Dlísheomra i 1974. Fuair an Dálach stádas don Ghaeilge mar theanga oifigiúil de chuid na Cúirte nuair a chuaigh Éire isteach san Aontas ar 1 Eanáir 1973.
Cásanna
clé|mion|[[Uachtarán na hÉireann|Uachtarán conspóideach ar Éirinn]] Bhí tionchar ollmhór ag an Dálach ar fhorbairt an dlí bhunreachtúil.
Gairm pholaitiúil
Tacadóir tiomanta de Fhianna Fáil i gcónaí a bhí ann, agus chuaigh sé i mbun oibre ar Fheidhmeannas Náisiúnta an pháirtí sna 1930idí agus céim bainte amach aige ón ollscoil. mion|an [[Taoiseach, Liam Mac Cosgair, 1976|clé]]Chuir sé a ainm isteach mar iarrthóir le haghaidh toghchán Dála agus Seanaid araon, ach theip ar an dá iarracht. Sheirbheáil sé mar chathaoirleach ar roinnt coimisiún Rialtais agus ar an gCoiste um Chaidreamh Culúrtha.
Tar éis d'Uachtarán na hÉireann ag an am, Erskine Childers bás tobann a fháil, toghadh é - gan freasúra agus gan toghchán - mar  Uachtarán na hÉireann. Oirníodh é ar 19 Nollaig 1974.
Conspóid agus éirí as oifig, 1976
Bhí an Dálach an-choinsiasach agus é ag comhlíonadh a dhualgas mar Uachtarán, rud a chuir lena aighneas leis an Rialtas (Fine Gael / Lucht Oibre) agus lena éirí as sa bhliain 1976.
I Meán Fómhair 1976, cuireadh Bille Cumhachtaí Práinne ina láthair le síniú. Ach shocraigh sé an tAcht Cumhachtaí Práinne a chur faoi bhráid na Cúirte Uachtaraí lena chuid bunreachtúlachta a thastáil, agus é ag iarraidh cearta an tsaoránaigh a chosaint.
Síomón Díograiseoir
Duine de Dháréag Aspal Íosa ba ea Síomón Díograiseoir.
Cearbhall Ó Dálaigh
Conspóid agus éirí as oifig, 1976
Ba é breithiúnas na Cúirte ná nach raibh an tAcht ar neamhréir leis an mBunreacht agus ar an 18 Deireadh Fómhair 1976, shínigh Ó Dálaigh é.
Trí lá níos déanaí, ag ócáid airm i nDún Columb, Muileann gCearr, thug Aire Cosanta an Chomhrialtais, Paddy Donegan (Fine Gael) masla dó. Chuir sé ina leith "Thundering disgrace" (nó i bhfad níos graosta). An rud is tábhachtaí agus is measa, bhí an tAire ag labhairt os comhair oifigeach Airm na hÉireann i Muileann gCearr.
Sáraíodh rún Dála ag an bhfreasúr ag iarraidh go n-éireodh an tAire (a ghabh a leithscéal idir an dá linn) as a phost, ar an 21 Deireadh Fómhair.
An 22 Deireadh Fómhair 1976, d'éirigh Ó Dálaigh as oifig mar uachtarán nuair nár ghlac an Taoiseach, Liam Mac Cosgair, le héirí as oifig Donegan. Dúirt an Dálach gurbh é "an t-aon bhealach le mo chuid ionracais agus neamhspleáchais pearsanta féin mar Uachtarán na hÉireann a dhearbhú agus le dínit agus neamhspleáchas na huachtaránachta mar institiúid a chosaint".
Imoibriú malartaithe
Imoibriú ceimiceach ina gcuirtear grúpa eile in ionad grúpa ar leith i móilín. Mar shampla, i ndéanamh alcóil ó hailíd ailcile, OH - + RCl → ROH + Cl -.
Langstone
51.6029°N, -2.91°W
Baile i Casnewydd, an Bhreatain Bheag, is ea Langstone, 22.8 km ó Caerdydd agus 193 ó Londain. Tá daonra 3,202 ann, agus tá 356 (11.1%) in ann Breatnais a labhairt.
Comhairle Chomhairleach Bhuiséadach na hÉireann
mion|suite ag Cearnóg Whitaker, Cé Sir John Rogerson, BÁC 2 Bunaíodh Comhairle Chomhairleach Bhuiséadach na hÉireann (Béarla;Irish Fiscal Advisory Council) ar 27 Samhain 2012 ar bhonn reachtúil, nuair a achtaíodh an tAcht um Fhreagracht Bhuiséadach, 2012.
Deir réamhrá an Achta an méid seo a leanas; 'Acht do dhéanamh socrú chun a áirithiú go ngabhfaidh éifeacht i ndlí an stáit leis na rialacha in airteagal 3 den chonradh ar chobhsaíocht, ar chomhordú agus ar rialachas san aontas eacnamaíoch agus airgeadaíochta de réir mhír 2 den airteagal sin agus go ngabhfaidh éifeacht sa stát leis an riail in airteagal 4 den chonradh sin; do dhéanamh socrú de réir airteagal 3 den chonradh sin i ndáil le cuspóir buiséadach meántéarmach agus le sásra ceartúcháin; do bhunú comhlachta ar a dtabharfar comhairle chomhairleach bhuiséadach na héireann nó, sa bhéarla, the irish fiscal advisory council agus do dhéanamh socrú i dtaobh a feidhmeanna; agus do dhéanamh socrú i dtaobh nithe gaolmhara.'
Bliain i ndiaidh bliana sna 2010idí, thug an Chomhairle le fios gurbh ábhar buartha é an méadú ar chaiteachas don mbliain a bhí fógartha sa gcáinaisnéis.
Baill
I measc na baill sa bhliain 2018, bhí Séamus Coffey, Ollamh le heacnamaíocht i gCorcaigh; Sebastian Barnes, ón OECD agus iar-oibrí le Banc Shasana; Íde Kearney, ard-eacnamaí i mBanc Ceannais na hÍsiltíre; Michael Tutty ó Bhanc Infheistíochta na hEorpa; agus Martina Lawless ón ESRI.
Bhí Alan Barrett ina chomhalta den Chomhairle ó 2011 go 2015. Bhí John McHale ina Chathaoirleach air.
Sráid Anraí, Baile Átha Cliath
Is sráid thábhachtach i mBaile Átha Cliath í Sráid Anraí. 300px|clé|thumb|Sráid Anraí
Sráid Bhagóid
Is sráid thábhachtach i mBaile Átha Cliath í Sráid Bhagóid.
Llai
Baile i Wrecsam, an Bhreatain Bheag, is ea Llai, 179.9 km ó Caerdydd agus 263 ó Londain. Tá daonra 4,636 ann, agus tá 506 (10.9%) in ann Breatnais a labhairt.
Sgeir nam Feusgan
Is sceir suite ar chósta Ros, ceann de na h-Eileanan Samhraidh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Sgeir nam Feusgan.
Iontas (mothúchán)
mion|an t-iontas ....an an t-aisteoir Carol Burnett sa bhliain 1958 Nuair a tharlaíonn rud gan choinne, an bhraistint atá á spreagadh ag an rud aduain is ea iontas; bíonn fiosracht agus, uaireanta, alltacht ina n-orlaí tríd. mion|an roth mothúcháin le Robert Plutchik'
Próistéis
Malartú saorga meicniúil chuid den cholainn, mar shampla, cos nó géag shaorga, comhla saorga croí, ionchlannán déadach, ionclannán cíche, is a lán eile.
Xí
Is é xí (Ξ ina cheannlitir, ξ ina litir bheag) an 14ú litir san aibítir Ghréagach. Tá sé de shliocht na litreach Féinící samekh 25px|samekh. Sa Shean-Ghréigis fuaimníodh mar /ks/ é, agus i gcóras na n-uimhreacha Gréagacha, bhíodh an luach 60 air. Sa Nua-Ghréigis fuaimníodh mar /ks/ é.
Tá bunús ag an litir Rómhánach X agus ag an litir Choireallach Ѯ sa litir xí.
Hayden Christensen
Is aisteoir Ceanadach é Hayden Christensen a rugadh ar an 19 Aibreán, 1981.
Ollscoil Cambridge
Is ollscoil atá suite in Cambridgeshire i Sasana í Ollscoil Cambridge.
Tagairtí
clé|250px|mion|Ollscoil Cambridge
The Greatest Story Ever D'ohed
Craoladh an séú heipeasóid déag, "The Greatest Story Ever D'ohed", den aonú sraith is fiche The Simpsons ar an 28 Márta 2010. Scríobh Kevin Curran an eipeasóid seo. D'fhéach 5.69 milliún duine ar an eipeasóid.
Càrrabost
Tá níos mó ná áit amháin in Albain a bhfuil an t-ainm Càrrabost air:
Shan Mohangi
Is dúnmharfóir ón Afraic Theas é Shan Mohangi a tharraing míchlú air féin in Éirinn sna 1960dí.
Mac léinn leighis (22 bliana d'aois) i gColáiste Ríoga na Máinlianna in Éirinn a bhí ann nuair a mharaigh sé cailín óg, Hazel Mullen, sa bhialann The Green Tureen sa bhliain 1963. Tharraing an cás go leor cainte is conspóide toisc gur bhain sé corp an chailín, a bhí 16 bliana déag ag an am, óna chéile.
Rinne Mohangi iarracht fáil réidh leis an gcorp trí chócaireáil a dhéanamh air, a cloigeann san áireamh, san oigheann sa bhialann ag 95 Shráid Fhearchair. Bhí sé ag obair ann mar chócaire. Chaith sé ceithre bliana sa phríosún as an 7 mbliana a daoradh air.
Saol nua
Ciontaíodh é as dúnorgain faoi dheireadh. Cuireadh ar ais chun an Afraic Theas é timpeall 1967
D'athraigh sé a ainm go Narentuk Jumuna thall. D'éirigh go maith leis sa ghnó i Natal (a fhód dúchais). Bhí sé ag iarraidh seasamh mar MP i dTeach na dTeachtaí sa bhliain 2009 nuair a thángthas ar scéal an dúnmharaithe, agus b’éigean dó tarraingt siar.
Féach freisin
Shan Mohangi, 95 Harcourt Street le Kevin Higgins.
Caitlín Ní Uallacháin
Is siombail mhiotasach den náisiúnachas Éireannach atá le fáil sa litríocht agus san ealaín í Caitlín Ní Uallacháin. De ghnáth, léiríonn sí Éire mar sheanbhean a dteastaíonn uaithi cúnamh ó fhir óga Éireannacha atá sásta troid agus bás a fháil chun Éire a shaoradh ó smacht na nGall. Tar éis an Chogaidh Angla-Éireannaigh, bhí sí bainteach le hArm Poblachtach na hÉireann i dTuaisceart Éireann, go háirithe le linn na dTrioblóidí.
Léirigh William Butler Yeats agus an Bhantiarna Gregory Caitlín Ní Uallacháin mar phearsa liteartha sa dráma Cathleen Ní Houlihan (1902). I measc na n-údar eile a d’úsáid Caitlín Ní Uallacháin ar bhealach éigin tá Seán Ó Cathasaigh (go háirithe in The Shadow of the Gunman) agus James Joyce, a chuir carachtair darb ainm Kathleen agus Mr. Holohan sa scéal “A Mother” (in Dubliners) chun éadomhain idé-eolaíoch féile athbheochana a léiriú.
Gnéithe ginearálta
Léirítear Caitlín Ní Uallacháin go ginearálta mar sheanbhean gan dídean. Is minic a thugtar le fios gur amhlaidh atá an scéal toisc gur caitheadh amach as a gabháltas í, teach feirme agus “ceithre pháirc ghlasa” (siombail de cheithre chúige na hÉireann). Sa dráma Cathleen Ni Houlihan, tagann sí go teach teaghlaigh Éireannaigh agus iad ag ullmhú do phósadh an mhic is sine. Insíonn Caitlín Ní Uallacháin a scéal brónach don teaghlach, in éineacht le hamhráin faoi laochra cáiliúla na hÉireann a thug a saol ar a son. I ndeireadh na dála, meallann sí an buachaill óg chun páirt a ghlacadh in Éirí Amach 1798 i gcoinne na Breataine. Tar éis dó a chinneadh a dhéanamh chun dul leis an éirí amach, tugann carachtar amháin faoi deara go bhfuil an tseanbhean ina bean óg álainn le “the walk of a queen”. Déanann rogha an bhuachalla óig, agus a bhás san éirí amach teipthe, athnuachan ar Chaitlín Ní Uallacháin go pointe áirithe.
Gilla na nInghen Ua Cobhthaigh
Rí Umhaill ba ea  Giolla na nIníonacha Ó Cofaigh  (Meán-Ghaeilge Gilla na nInghen Ua Cobhthaigh) (bás 1004).
Maigh Nuad
Stair
Bunaíodh cliarscoil i Maigh Nuad sa bhliain 1795 chun fir óga a oiliúint mar shagairt Chaitliceacha. Go dtí sin bhí orthu dul thar lear agus ba léir do na húdaráis go raibh tionchar frith-Shasanach ag an oideachas a fuair siad sa Spáinn agus sa bhFrainc orthu féin agus ar na tuataigh. Chruthaigh Réabhlóid na Fraince deacrachtaí don Eaglais in Éirinn mar gur dúnadh cliarscoileanna agus coláistí Caitliceacha ina dhiaidh. Tugadh postanna do scoláirí Francacha sa choláiste nua. D'fhás an coláiste seo go mear agus meastar gur oileadh os cionn 11,000 sagart ann idir a bhunú agus an lá inniu. Bhíodh idir 500 agus 600 mac léinn ag freastal air de ghnáth. Tugadh aitheantas do Choláiste Mhaigh Nuad mar choláiste ollscoile in Ollscoil na hÉireann sa bhliain 1910, rud a leathnaigh an réimse ábhar a múineadh ann. I 1966 tugadh cead do mhic léinn tuata clárú sa choláiste agus d'fhás a líon go dtí níos mó ná 5,000.
Feidhmíonn Maigh Nuad anois mar bhaile suain do mhórchathair Bhaile Átha Cliath agus tá an-chuid tithe tógtha timpeall air.
Oideachas
Tá dhá ollscoil suite i Maigh Nuad - Ollscoil na hÉireann, Má Nuad agus Coláiste Phádraig, Má Nuad.
An Cnoc Buí, Contae na Gaillimhe (Iorras Aithneach)
Baile fearainn in Iorras Aithneach, Contae na Gaillimhe is ea An Cnoc Buí, thart ar míle ó thuaidh de shráidbhaile Charna agus ó dheas de Ghlinsce. Is talamh portaigh é an chuid is mó den bhaile fearainn, cé go bhfuil cosán siúlóide tríd an bportach, chomh maith le foraois a chuir Bord na gCeantar Cúng ag fás ag deireadh na 19ú haoise. Gabhann an bóthar R340 ó thuaidh agus ó dheas trí oirthear an bhaile fearainn.
Imoibriú slabhrúil
thumb|Imoibriú slabhrúil le ráta imoibrithe ag méadú bhfisic núicléach, imoibriú in ábhar núicléach eamhnaithe a fhuasclaíonn eamhnú núicléach amháin, a spreagtar ar dtús le neodrón ionsaitheach, ansin tuilleadh neodrón a spreagann tuilleadh eamhnuithe, i gcaoi go leanann an próiseas ar aghaidh go slabhrúil. Má bhíonn dóthain toirte den bhunábhar eamhnaithe ann, ionas nach néalaíonn an iomarca de na neodróin a chruthaítear is go gcuireann dóthain díobh tús le heamhnuithe eile, mairfidh an t-imoibriú slabhrúil. Braitheann cumhacht núicléach is buamaí adamhacha ar imoibrithe slabhrúla ar úráiniam nó plútóiniam.
Liosta de charachtair Coronation Street (2000)
Sobaldráma Briotanach is ea Coronation Street (nó Corrie uaireanta). Is liosta na gcarachtar é seo a bhí ar Coronation Street den chéad uair sa bhliain 2000.
Chinua Achebe
Aistí, léirmheastóireacht, neamhfhicsean agus tráchtaireacht pholaitiúil
Children's books
Anthony Daniels
Is aisteoir Sasanach é Anthony Daniels a rugadh ar an 21 Feabhra 1946.
An Ceann Àrd
Is baile suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois, in Albain, é an Ceann Àrd.
Llan-arth
51.7943°N, -2.9048°W
Trecheng Breth Féne
Is cnuasach ilchineálach de 256 tré Sean-Ghaeilge is ea  Trecheng Breth Féne, "Trí-cheann (tré) Bhreith(iúnas) Féin (na nGael)". Faightear mar ábhair ann an nádúr, tíreolaíocht, dlí, nósanna agus iompraíocht. Meastar gur dhiolaimiodh an stair sa 9ú haois.
Ábhar
Tá lear mór ábhar sna tréanna: Níl ann ach meascra sa chuid eile.
Próiseas olltáirgíochta
Próiseas chun earraí a dhéanamh arís is arís eile as bunábhair ar bhonn trádálach is ea próiseas olltáirgíochta. Is féidir na próisis sin a fhoroinnt sna próisis seo: gearradh, múnlú, easbhrú, rolladh, greamú. Is féidir gearradh a dhéanamh lena lán uirlisí, ina measc scian, siosúr, sábh, dísle, deil, inneall meilte. I múnlú nó teilgean, déantar ábhar a leachtú trí théamh is an leacht a dhoirteadh isteach i múnla réamhdheilbhithe den chruth is gá. Is féidir an múnlú seo a dhéanamh faoi bhrú, mar a tharlaíonn i múnlú insteallaidh phlaistigh, nó i dteilgean lártheifeach miotal. In easbhrú, is amhlaidh a bhrúitear an bunábhar i bhfoirm leachtach amach go leanúnach trí pholl ar chruth áirithe réamhdheilbhithe, díreach cosúil le heasbhrú taos fiacla amach as an tiúb. Nuair a rolltar ábhar inmhúnlaithe idir rollaí a bhfuil fórsa ag brú na rollaí le chéile, laghdaítear tiús an ábhair agus déantar leathán den ábhar. Má bhíonn eagar de phéirí rollaí i gcóras, laghdaítear an tiús de réir a chéile. Tá raon bealaí greamaithe ann, ó ghreamacháin cheimiceacha go dtí táthú is sádráil na miotal. I dtáthú miotal, is amhlaidh a leáitear cóimhiotal chomh maith le dromchlaí na miotal atá le táthú ionas go meascann an cóimhiotal le beagán den dá mhiotal, agus go mbíonn cnap den mheascán greamaithe den dá dhromchla nuair a reonn sé. I sádráil is córais áirithe táthaithe, leáitear cnap cóimhiotail idir na dromchlaí atá le greamú, fliuchann sé sin an dá dhromchla, agus déanann cnap soladach greamaithe nuair a reonn sé.
Trecheng Breth Féne
Ábhar
Níl ach 214 den 256 i bhfoirm thréchinn. Tá trí dhócheann, seacht gceithrecheann, aon naoicheann amháin. Níl ann ach abairtín amháin sna 31 iontrálacha mainistreach.
Seo a leanas mar shampla Trécheann 91:
Lámhscríbhinní
Níl ann fós ach an t-aon eagrán amháin foilsithe ag Kuno Meyer sa bhliain 1906. Tá an téacs bhunaithe ar sé lámhscríbhinn (LBL, LBM, Uí Mhaine, LML, 23 N 10 AGUS H 1.15) agus bhí sé ar an eolas faoi thrí eile (23 N 27, cóip Ryland agus Kilbride). Deir Fergus Kelly gur thángthas ar cheithre leagan eile ón am sin agus dá bharr tá eagrán nua de dhíth.
Dáta
Bunaithe ar fhianaise teangeolaíochta, mheas Meyer nár scríobhadh na tréanna tar éis na bliana 900 AD. Agus i dteannta sin le fianaise roinnt díochlaontaí sa téacs, meas sé nach raibh siad níos sine ná c. 850 A.D.
6 Iúil
Is é an 6 Iúil an 187ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 188ú lá i mbliain bhisigh. Tá 178 lá fágtha sa bhliain.
Glas-leac Mòr
Is oileán suite ar chósta Ros, ceann de na h-Eileanan Samhraidh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Glas-leac Mòr.
1908
Básanna
Gan dáta le fáil - Mícheál Breathnach, scríbhneoir Gaeilge (r. 1881)
Imoibreoir núicléach
Trealamh ina gcuirtear imoibriú núicléach eamhnaithe ar siúl faoi stiúir go mall rialta, agus an teas uaidh a úsáid chun uisce a fhiuchadh, tuirbín gaile a rothlú, agus leictreachas SA a ghiniúint. I lár baill bíonn feadáin ina bhfuil an breosla úráiniaim-235. Taobh leo, bíonn slata, déanta as ábhar éigin mar ghraifít, a fheidhmíonn mar mhaolaire ar na neodróin, á luasmhoilliú is á n-ionsú. Déantar an t-imoibriú a stiúradh leis na slata maolaire a tharraingt amach nó a shá isteach san imoibreoir. Bíonn píobáin ag rith tríd an imoibreoir chun uisce a iompar tríd agus teas a thógáil amach as. Fiuchtar is galaítear an t-uisce sna píobáin seo, agus téann an ghal, ag teocht ard is faoi bhrú ard, go dtí an tuirbín gaile. Rothlaíonn an tuirbín sin dineamó gineadóra leictreachais SA. Roimh thosú don imoibreoir, bíonn na slata maolaire go hiomlán isteach ann, gan an t-imoibriú slabhrúil a bheith ar siúl. Ansin tarraingítear na slata maolaire amach go mall as go dtosaíonn an t-imoibriú slabhrúil. Deirtear go mbíonn an t-imoibreoir criticiúil ansin. Timpeall ar an imoibreoir go léir bíonn soitheach láidir coincréite atá treisithe le cruach. Bíonn an soitheach seo ann chun an radaighníomhaíocht fhíordhian mharfach atá istigh san imoibreoir a choimeád ann, agus mar sin cosaint a thabhairt do dhaoine atá ag obair timpeall air. Tá saghsanna éagsúla imoibreoirí núicléacha ann. In imoibreoir uisce fhiuchta, úsáidtear an t-uisce fuaraithe féin, é galaithe, chun na tuirbíní a rothlú. In imoibreoir uisce bhrúchóirithe, bíonn an t-uisce fuaraithe faoi bhrú chomh hard sin nach ngalaíonn sé ag an teocht ard, agus úsáidtear é chun uisce a fhiuchadh i gciorcad tánaisteach feadán is na tuirbíní a rothlú. In imoibreoir gásfhuaraithe, dé-ocsaíd charbóin nó gás eile a fhuaraíonn an t-imoibreoir, agus iompraíonn an gás an teasfhuinneamh don chiorcad tánaisteach uisce. I mearimoibreoir, ní bhíonn aon mhaolaire, agus úsáidtear sóidiam leachtach chun fuaraithe is chun an t-uisce sa chiorcad tánaisteach a théamh. I mearimoibreoir pórúcháin, úsáidtear U-238, saibhrithe le Pu-239, mar bhreosla, agus táirgeann sé tuilleadh Pu-239 mar fhotháirge. Is é seo an saghas imoibreora a úsáidtear chun ábhair eamhnaithe a ghiniúint i gcomhair buamaí núicléacha. Tá imoibreoirí ann atá dírithe ar thaighde amháin. Tá fuinneamh núicléach suntasach i soláthar cumhachta leictrí i dtíortha áirithe.
Domhnall Ó Máille (I)
Rí Umhaill agus Ceann na Fine ba ea  Domhnall Ó Máille (bás 1176).
Tugann H. T. Knox, an ginealach a leanas dó:
Bhí mac amháin ag Domhnall féin, Brian, agus mic leis ná Domhnall Ruadh (bás 1337) agus Diarmaid.
Craobh ghinealaigh
Domhnall Ua Máille, died 1176. |   |    Brian |   |    Diarmait |   |   Eoghan mac Diarmait Ó Máille |    |_____________________________________________________________________________________________________________________________     |         |       |      |      |       |           |            |        |       |      |         |     |         |       |      |      |       |           |            |        |       |      |         |  Diarmait  Domnall  Conor  Maine  Brian  Ruaidhri  Maelsechlainn  Donchadh  Tomas  Maghnus  Aedh  Tadhg Ballach |        |       |     |         |       |__________________________________________     |         |       |             |           |             |     |         |       |             |           |             |     |         |      Dubhgall   Muiredhach   Tuathal   Maelsechlainn (died 1396) |        |     |         |______________________________________________________________     |         |                           |       |          |             |     |         |                           |       |          |             |     |       Cormac Cruinn Ó Máille  Eoghan  Brian  Cormac Buadhach   Ruaibh |            died 1384. |    |___________________________________________     |           |          |         |        |     |           |          |         |        |     Cormac   Diarmait    Eoghan   Dubhdara   Tadhg
Llan-crwys
52.0889°N, -3.9784°W
Baile i Sir Gaerfyrddin, an Bhreatain Bheag, is ea Llan-crwys, 87.4 km ó Caerdydd agus 273 ó Londain. Tá daonra 229 ann, agus tá 107 (46.7%) in ann Breatnais a labhairt.
Cairbre mac Cinaedh
Ní fios ach fíorbheagán maidir le Cairbre. Feictear a thásc i nAnnála na gCeithre Máistrí sin bhliain 847.
Buachalán buí
Is éard is buachalán buí ann ná planda folláin débhliantiúil nó ilbhliantúil a fhásann suas le 1.5 m ar airde, dúchasach don Eoraip is iarthar na hÁise, bíodh is gur tugadh isteach é in an-chuid réigiún ar fud an Domhain. Na duilleoga le liopaí fiaclacha neamhrialta. An-chuid ceannbhláthanna, suas le 2.5 cm ar leithead, geal buí órga, rud beag cosúil le nóinín, i gcrobhaingí barrleata. Nimhiúil do stoc feirme má itear méid mór de, ach ar an dea-uair, seachnaíonn beithígh é is iad ag iníor.
Noli
Is comune í Noli atá suite i Liguria, an Iodáil.
American History X-cellent
Craoladh an seachtú heipeasóid déag, "American History X-cellent", den aonú sraith is fiche The Simpsons ar an 11 Aibreán 2010. Scríobh Michael Price an eipeasóid seo. D'fhéach 5.65 milliún duine ar an eipeasóid.
Peter Mayhew
Ba aisteoir Sasanach-Meiriceánach é Peter William Mayhew a rugadh ar an 19 Bealtaine 1944, agus a d'éag ar 30 Aibreán 2019.
Edward Haughey, Barún Bhaile Éamainn
clé|mion Duine de na fir gnó is aitheanta sa Tuaisceart sna 2000idí ab ea Edward Enda Haughey, Barún Bhaile Éamainn, OBE, FRCVS, (5 Eanáir 1944 i gContae Lú – 13 Márta 2014).
Bhí clú ar Haughey  ó bhunaigh sé Norbrook Laborotories, gnó de na gnóithe is mó sa Tuaisceart, sa bhliain 1968. D'fhostaigh an comhlacht 1,500 duine ar an Iúr sa bhliain 2014 agus 1,500 thar lear.
Maraiodh Eddie Haughey nuair a tharla taisme heileacapatair i Norfolk, Shasana ar an 13 Márta 2014.
Llan-ddew
51.9667°N, -3.3751°W
Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea Llan-ddew, 55.8 km ó Caerdydd agus 229 ó Londain. Tá daonra 229 ann, agus tá 40 (17.5%) in ann Breatnais a labhairt.
Brendan Gleeson
Cuimsíonn a thaispeántais is cáiliúla róil tachaíochta i Braveheart (1995), Lake Placid (1999), Mission: Impossible 2 (2000), Gangs of New York (2002), 28 Days Later (2002), Troy (2004), mar Alastor Moody sna scannáin "Harry Potter" (2005-10), Albert Nobbs (2011), Edge of Tomorrow (2014) agus Assassin's Creed (2016), agus príomhróil i scannáin mar; In Bruges (2008), The Guard (2011), Calvary (2014), agus Live by Night (2016). Bhuaigh sé duais Emmy i 2009 as a léiriú ar Churchill sa scannán teilifíse Into the Storm.
Is athair é do na haisteoirí Domhnall Gleeson agus Brian Gleeson freisin.
Liosta de charachtair Coronation Street (2001)
Sobaldráma Briotanach is ea Coronation Street (nó Corrie uaireanta). Is liosta na gcarachtar é seo a bhí ar Coronation Street den chéad uair sa bhliain 2001.
Brendan Gleeson
A Shaol
Bhain Gleeson céim amach ó Choláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath. Bhí sé ag obair mar mhúinteoir go dtí go raibh sé 34, nuair a chuaigh sé isteach san aisteoireacht. Tá sé pósta le ceathrar páistí—Domhnall, Fergus, Brian agus Rory. Is seinnteoir veidhlín tréitheach é Gleeson chomh maith, rud atá le feiceáil sa scannán Michael Collins. Tá líofacht sa Ghaeilge aige agus bhí sé páirteach i roinnt gearrscannán as Gaeilge agus cláir as Gaeilge ar an teilifís.
Ceann Eas Ciad
Is baile suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois in Albain é Ceann Eas Ciad (Béarla: Kinnesswood). B'as Ceann Eas Ciad do Michael Bruce, file. mion|250x250px|clé|An teach i gCeann Eas Ciad inar rugadh an file Michael Bruce
Brendan Gleeson
Scannáin
Bhí Gleeson sna scannáin Into the West, Gangs of New York, Harry Potter and the Goblet of Fire agus beagnach 30 ceann eile. I measc na ngearrscannán ina raibh sé, bhí Cáca Milis.
Buachrapaire
Nathair atá dúchasach don Domhan Úr, tuaisceart na hAfraice, iardheisceart na hÁise is oileáin na hAstraláise is ea an buachrapaire. Crapaire a chornaíonn é féin go dlúth thart ar a chreach chun í a mharú. Iarmhair bhídeacha de ghéaga cúil uirthi. Beireann an baineannach an t-óg beo, suas le 80 cinn díobh ag an am céanna. I measc na mbuachrapairí, tá an t-anacanda.
Adam Driver
Is aisteoir Meiriceánach é Adam Douglas Driver  (a rugadh ar an 19 Samhain 1983). Ghlac sé an pháirt mar Kylo Ren sna scannáin Star Wars: The Force Awakens agus The Last Jedi.
Cille Mhícheil, Peairt
Is baile suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois í Cille Mhícheil.
Poblacht Noli
Ba stát neamhspleách agus poblacht mhuirí í Poblacht Noli (Repubblica di Noli; Liogúiris: Repubbrica de Nöi) a mhair ón bhliain 1192 go dtí 1797 nuair a ghabh Napoléon isteach ina impireacht í.
Martín de Tours
Ba naomh é Mártain, Mairtín nó Martín de Tours, agus uncail Naomh Pádraig, a deirtear.Rugadh é i 316 nó 336 i Savaria, Deoise an Phanóin agus fuair Mártain bás ar 8 Samhain 397 sa Ghaill. clé|mion|Martinszug agus Martinsfeuer sa Ghearmáin, 2016
Nósannna
Ar an 11 Samhain, déantar ceiliúradh ar Naomh Mártain timpeall na hEorpa ar fad.
Naomh Mártain in Éirinn
Ní nach ionadh go bhfuil sean-nósanna ar leith ag baint leis an 11 Samhain in Éirinn: faightear spléachadh ar chúlra agus ar oidhreacht Naomh Mártain sa chuntas seo i mBailiúchán na Scol.
Dar leis an scéal seo, bhíodh sé de nós ag seandaoine éan éigin ar nós gé, circe nó lachan a mharú an oíche roimh Lá Fhéile Mártain, an 10 Samhain, agus an fhuil a scaoileadh mórthimpeall chró na gcearc. Luaitear sa scéal seo go gcuireadh gach duine den líon tí crosóg air féin agus deiridís an méid seo a leanas: "“Iarraim ar Mhártan Míorbhúilteach muid a tharrtháil is a chur ar ár leas; is go mbeirimíd beó ar Fhéil Mhártain aríst.”"
Llan-faes
51.4176°N, -3.4657°W
Baile i Bro Morgannwg, an Bhreatain Bheag, is ea Llan-faes, 21.3 km ó Caerdydd agus 232 ó Londain. Tá daonra 397 ann, agus tá 38 (9.6%) in ann Breatnais a labhairt.
Crois Mhaoilíona
Baile i dtuaisceart Chontae Mhaigh Eo is ea Crois Mhaoilíona (Crossmolina as Béarla). Sníonn Abhainn an Daoil tríd an mbaile, gar do bhruach thuaidh Loch Con. Tá Crois Mhaoilíona suite naoi gciliméadar slí thiar ó Bhéal an Átha, ar bhóthar an N59 ar an mbealach go Baingear.
Stair
Is dócha gur bhunaigh duine de mhunitir De Barra, a raibh talamh acu sa cheantar, mainistir Chrois Mhaoilíona. I 1306, gabhadh triúr Normannach mar gheall ar ghoid ón ab. Le linn an 15ú aois, ba le muintir De Búrca Crois Mhaoilíona ach i 1526, leag Ó Dónaill as Tír Chonaill caisleán Chrois Mhaoilíona.
Cuireadh deireadh leis an mainistir sna 1530dí, ach b'fhéidir nach raibh sé ag feidhmiú ag an am. Is beag de atá fós ann inniu.
Janet Museveni
Is Céadbhean Phoblacht Uganda í Janet Kataaha Museveni.
Alexandr Mikhailovich Prokhorov
Fisicí Sóivéadach a rugadh in Atherton na hAstráile ab ea Alexandr Mikhailovich Prokhorov (11 Iúil 1916 – 8 Eanáir 2002).
Bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice sa bhliain 1964 lena chomhghleacaí Nikolai Basov agus Charles Townes as a shaothar bunúsach ar leictreonaic chandamach, a raibh aimplitheoirí is ascaltóirí, bunaithe ar phrionsabal an mhéasair is an léasair, mar thoradh air.
Ceapadh é freisin mar phríomheagarthóir ar Mhórchiclipéid an Aontais Shóivéadaigh.
Prólachtain
Hormón a tháltar sa chuid thosaigh den fhaireog phiotútach, a chuireann tús le lachtadh i mamaigh agus a spreagann táirgeadh hormóin eile, prógaistéarón ón gcorpus luteum.
Wilhelm von Humboldt
clé|mion|1985 Taidhleoir, státaire, fealsamh agus teangeolaí Gearmán ach (nó Prúiseach) a bhí i Wilhelm von Humboldt (22 Meitheamh 1767 - 8 Aibreán 1835). clé|mion|von Humboldt le Sir Thomas Lawrence
Yoweri Museveni
Is polaiteoir agus úrscéalaí Ugandach é Yoweri Museveni a rugadh ar an 15 Meán Fómhair 1944 i Ntungamo, Coimirceas Uganda (Béarla: Uganda Protectorate - Poblacht Uganda anois). Is Uachtarán Phoblacht Uganda ón bhliain 1986, tar éis a bheith i gceist leis reibiliúin a thit Idi Amin as cumhacht.
Wilhelm von Humboldt
Cultúr
Bhí a dheartháir Alexander von Humboldt ar scoláirí móra a linne freisin.
Tionchar in Éirinn
Dhírigh Ernest Lewy agus Conn Ó Cléirigh a n-aird ar theoiricí teanga von Humboldt.
Taidhleoireacht
D'fhreastail von Humboldt ag Comhdháil Vín.
Buaf chnáimhsí
Frog Eorpach í an bhuaf chnáimhsí a mhaireann taobh amuigh den uisce. Uaireanta tochlaíonn sé poill, cúplálann ar thalamh tirim. Filleann an fireannach na huibheacha thart ar a chosa agus iompraíonn iad go ngorann siad. Ansin cuireann sé na torbáin san uisce. Tá dhá chineál ann: an bhuaf chnáimhsí choiteann, agus an bhuaf chnáimhsí ibéireach.
Oimiocrón
Tá bunús ag an litir Rómhánach O agus ag an litir Choireallach О sa litir oimiocrón.
Fir aeracha
mion|Dublin gay pride 2013 Is éard atá i gceist le fir aeracha ná fir a bhfuil caidreamh grámhar acu, nó ar mhaith leo caidreamh grámhar a bheith acu, le fir eile.
Drochaid Éireann
Is baile suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois é Drochaid Éireann.
Llan-fair
51.4334°N, -3.437°W
Baile i Bro Morgannwg, an Bhreatain Bheag, is ea Llan-fair, 18.9 km ó Caerdydd agus 229 ó Londain. Tá daonra 597 ann, agus tá 81 (13.6%) in ann Breatnais a labhairt.
Bord na gCeantar Cúng
mion| Bratach Bhord na gCeantar Cúng, 1907–1916 mion| Bratach Bhord na gCeantar Cúng, 1893–1907 Sa bhliain 1891, bhunaigh Arthur Balfour, an Príomh-Rúnaí ag an am, Bord na gCeantar Cúng chun bochtaineacht agus coinníollacha maireachtála plódaithe in iarthar agus iarthuaisceart na hÉireann a mhaolú.
D’oibrigh William Lawson Micks le Bord na gCeantar Cúng fad a mhair an bord, mar Rúnaí i dtús báire, ansin ó 1909 mar bhall. Díscaoil rialtas nua Shaorstát na hÉireann an bord sa bhliain 1923, agus ghlac a fhoireann isteach i gCoimisiún Talún na hÉireann.
Gné amháin de pholasaí aontachtach de chuid na dTóraithe chun ‘Rialtas Dúchais a mharú le cineáltas’ a bhí ann. An cuspóir a bhí leis an mbord ná an bhochtaineacht a mhaolú trí íoc as oibreacha poiblí, mar shampla céanna a thógáil do chalafoirt bheaga ar an gcósta thiar, cabhrú le hiascaireacht, modhanna feirmeoireachta nua-aimseartha a thabhairt isteach, nó urraíocht a dhéanamh ar mhonarchana áitiúla chun fostaíocht a thabhairt agus stop a chur leis an eisimirce ó Éirinn. Sna hOileáin Árann, bunaíodh tionscal éadaí cniotáilte a sholáthraíonn éadaí cniotáilte Árann ar bhonn tráchtála ag baint úsáide as cniotálaithe agus dearthóirí oilte áitiúla. Is iad na limistéir ina raibh an luacháil inrátaithe níos lú ná 30 scilling na réigiúin a bhí faoi údarás an Bhoird. Ba é sin 3,500,000 acra (14,000 km2) ag an am, le daonra thart ar 550,000 duine.
Chief of Hearts
Craoladh an t-ochtú heipeasóid déag, "Chief of Hearts", den aonú sraith is fiche The Simpsons ar an 18 Aibreán 2010. Scríobh Carolyn Omine agus William Wright an eipeasóid seo. D'fhéach 5.93 milliún duine ar an eipeasóid.
Bord na gCeantar Cúng
Maoiníodh an Bord le hairgead a tháinig ó Eaglais na hÉireann, ach faoi 1912 bhí airgead eile ar fáil agus ba é iomlán a shócmhainní £530,000 (is é sin £40 milliún de réir luachanna 2010).
Tar éis an Achta Talamh-Cheannaigh (Éire) 1903, tugadh údarás don bhord talamh breise a cheannach ó eastáit mhóra chun gabháltais bheaga na dtionóntaí a mhéadú. Sa bhliain 1909, bronnadh cumhachtaí éigeantacha ceannaigh air, agus thosaigh sé ag athdháileadh breis is 1000 eastát a raibh timpeall is dhá mhilliún acra (8100 km2) iontu.
Harry Potter and the Goblet of Fire (scannán)
Is scannán é Harry Potter and the Goblet of Fire ("Harry Potter agus Cuach na Lasracha") atá bunaithe ar an leabhar le J. K. Rowling a bhfuil an t-ainm céanna air. B'é Mike Newell stiúrthóir an scannáin, agus Daniel Radcliffe a ghlac páirt Harry. Tháinig an scannán ar an scáileán ar an 18ú lá de Mhí na Samhna sa bhliain 2005. Ba é seo an scannán is mó a thug airgead isteach sa bhliain 2005.
Tagairtí
ハリー・ポッターと炎のゴブレット
Liosta de charachtair Coronation Street (2002)
Sobaldráma Briotanach is ea Coronation Street (nó Corrie uaireanta). Is liosta na gcarachtar é seo a bhí ar Coronation Street den chéad uair sa bhliain 2002.
Meall nan Gabhar
Is oileán suite ar chósta Ros, ceann de na h-Eileanan Samhraidh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Meall nan Gabhar.
Oscar Isaac
Is aisteoir Guatamalach í Óscar Isaac Hernández Estrada  (a rugadh ar an 9 Márta 1979). Ghlac sé an pháirt mar Finn sna scannáin Star Wars: The Force Awakens agus The Last Jedi.
Llan-ffwyst Fawr
51.8135°N, -3.0321°W
Baile i Sir Fynwy, an Bhreatain Bheag, is ea Llan-ffwyst Fawr, 38.3 km ó Caerdydd agus 203 ó Londain. Tá daonra 3,217 ann, agus tá 328 (10.2%) in ann Breatnais a labhairt.
Dominion Voting Systems v. Fox News Network
Ar 18 Aibreán 2023, shocraigh Fox News cás dlí clúmhillte i gcoinne na cuideachta meaisínvótála Dominion. clé|mion|Dominion Voting Systems
Prolog
Teanga ríomhchláraithe ardleibhéil a úsáidtear ar loighic mhatamaiticiúil, go minic i bhfeidhmeanna intleachta saorga. Saothraíodh í in Aix-Marseille sa bhFrainc, Coláiste Impiriúil Londan, agus Dún Éideann. Cuireadh in ionad LISP do na feidhmeanna seo í, san Eoraip ar a laghad.
Dominion Voting Systems v. Fox News Network
Clúmhilleadh
Le linn an toghcháin uachtaránachta 2020 sna Stáit Aontaithe, dúirt láithreoirí ar Fox News go raibh na meaisínvótála de chuid Dominion claonta i dtreo Joe Biden clé|mion Thionscain Dominion caingean chlúmhillte in aghaidh Fox News. Cúisíodh oifigigh Fox as an maíomh bréagach go raibh an vóta sa toghchán uachtaránachta rigeáilte i gcoinne Donald Trump, cé gur cheistigh siad féin an maíomh go príobháideach. clé|mion Rinne Dominion agus Fox socrú faoin gcás taobh amuigh den chúirt. D'aontaigh an comhlacht nuachta seacht gcéad ochtó ocht milliún dollar a íoc, rud a chiallaíonn nach raibh ar fheidhmeannaigh shinsearacha lena n-áirítear Rupert Murdoch fianaise a thabhairt sa chúirt.
Iarmhairtí
Tháinig saincheisteanna chun cinn ar 24 Aibreán 2023 nuair a scaoil an t-óstach Tucker Carlson óna phost, duine de na hóstaigh is mó tóir ar Fox News a luadh sa chás.
Drochaid Theilt
Is baile suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois é Drochaid Theilt (Gàidhlig: Drochaid Teilt).
Douglas Murray
Iriseoir Sasanach is ea Douglas Murray a rugadh i Hammersmith, Londain. Is as Leòdhas a athair, agus bhí Gaeilge na hAlban ar a thoil aige.
Dáil Ghiuthais
Is baile suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois é Dáil Ghiuthais.
Flathghal mac Flannbhrath
Rí Umhaill ba ea  Flathghal mac Flannbhrath,  (bás 782).
Ní léir é an gaol idir Flathghal agus dá rí a bhí ann roimhe, óir nach bhfeictear iadsan sna ginealaigh. Is fíor é, áfach, gur mhac le Flannabhra (bás 773) é, agus gur tháinig a dheartháir, Cosgrach, i gcomharbacht air sa bhliain 782.
Is dóigh é go raibh ar a laghad dá ghéag an rítheaghlaigh in iomaíocht le haghaidh an ríogacht, sular tháinig mic Fhlannabhrath i gceannas.
2005
Is gnáthbhliain an bhliain 2005
Eachtraí
deas|150px|thumb|[[Pápa Beinidict XVI]]
Liosta de charachtair Coronation Street (2003)
Sobaldráma Briotanach is ea Coronation Street (nó Corrie uaireanta). Is liosta na gcarachtar é seo a bhí ar Coronation Street den chéad uair sa bhliain 2003.
Uchtú
Uchtú in Éirinn
Achtaíodh An tAcht Uchtála, 1952 (Acht 25 de 1952) ar an 13 Nollaig 1952. Rinneadh imscrúdú ar chuid mhaith dá chur i bhfeidhm i dtuarascáil deiridh an Choimisiún Fiosrúcháin Máithreacha agus Leanaí
Stephen Dunne
Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é Stephen Dunne (Stiofán Mac Giolla Dhuinn). Is ball den Pháirtí Aontachtach Daonlathach é. Is Comhalta den Tionól Reachtach é don Dún Thuaidh, ó 2021 ar aghaidh.
Própán
C3H8, fiuchphointe -42 °C, an 3ú ceann i sraith na n-alcáin hidreacarbóin. Gás a dhíorthaítear ó pheitriliam is gás nádúrtha, agus a úsáidtear mar bhreosla is cuisneán.
Impire (leamhan)
Leamhan, ceann de na feithidí is mó ar Domhan, is ea an t-impire. An réise sciathán suas le 27 cm. Faightear sa Nua-Ghuine agus tuaisceart na hAstráile é. Na sciatháin liath nó liathdhonn, súilíní feiceálacha ar na sciatháin thosaigh is chúil. An chruimh glas, le faithní gruagacha ar gach teascán, a fhaightear ó Bhealtaine go Lúnasa. Codlaíonn sé ar feadh an gheimhridh mar phupa i gcocún.
Stephen Dunne
Saol pearsanta
Is mac le Gordon Dunne é.
Mikrogeophagus ramirezi
Is speiceas éisc fhionnuisce é an chiclid Mikrogeophagus ramirezi, atá eindéimeach chuig abhantrach na hOranócó, i sabhána an Veiniséala agus na Colóime i Meiriceá Theas. Scrúdaíodh an speiceas i staidéir ar iompar éisc agus is iasc uisceadáin é a bhfuil tóir air, a thrádáiltear faoi ainmneacha éagsúla coitianta, lena n-áirítear ram, ram gorm, ram gorm na Gearmáine, ram na hÁise, an chiclid féileacáin, an mionchiclid féileacáin,agus Ramirezi. Tá an speiceas ina bhall den fhine Cichlidae agus den fhofhine Geophaginae.
Cosgrach mac Flannbhrath
Ní léir é an gaol idir Cosgrach agus na ríthe a bhí ann roimhe féin, .i. Dunghal mac Flaithniadh (bás 776) agus Aedhghal (bás 779), óir nach bhfeictear iad siúd sna ginealaigh atá ar marthain.
Mikrogeophagus ramirezi
Cur síos
clé|mion|200x200px| M. ramirezi fireann clé|mion|200x200px| M. ramirezi baineann
Cosgrach mac Flannbhrath
Is fíor é, áfach, gur mhac le Flannabhra (bás 773) é, agus gur tháinig sé i gcoróin i gcomharbacht ar a dheartháir, Flathghal mac Flannbhrath, sa bhliain 782. Bhí sé i réim le tríocha bliain. Dá shliocht iad gach rí Umhaill, is amhlaidh. Is doiléir í an chomharbacht ámh le roinnt glún anuas ina dhiaidh.
Sinsear eapainmneach chlann ]]Uí Mháille]] na ea Maille mac Conaill mhic Cosgraigh.
Úrscéalaí
Is duine a chruthaigh saothar liteartha é/í úrscéalaí, i bhfoirm scéil (úrscéal) a bheadh bunaithe ar fhicsean seachas ar fhíricí. Is iomaí seanraí a is féidir a bheith úsáidte ar son úrscéal a chríochnaigh (ficsean seachas neamhfhicsean).
Aedhghal
Rí Umhaill ba ea  Aedhghal  (bás 779).
Ní fios an gaol a bhí ann idir Aedhghal agus a réamhtheachtaí, óir nach bhfeictear é sna ginealaigh.
Llan-gain
51.8178°N, -4.346°W
Pí (litir)
Is í pí (Π ina ceannlitir, π ina litir bheag) an 16ú litir san aibítir Ghréagach. Sa Shean-Ghréigis fuaimníodh pí mar /p/, (sa Nua-Ghréigis fuaimníodh mar an gcéanna í).
I gcóras na n-uimhreacha Gréagacha, bhíodh an luach 80 uirthi.
Tá pí de shliocht na litreach Féinící pe 25px|pe. Tá bunús ag an litir Rómhánach P agus ag an litir Choireallach П sa litir pí.
The Squirt and the Whale
Craoladh an naoú heipeasóid déag, "The Squirt and the Whale", den aonú sraith is fiche The Simpsons ar an 25 Aibreán 2010. Scríobh Matt Warburton an eipeasóid seo. D'fhéach 5.94 milliún duine ar an eipeasóid.
Ró
Is é ró (Ρ ina cheannlitir, ρ ina litir bheag) an 17ú litir san aibítir Ghréagach. Tá sé de shliocht na litreach Féinící res 25px|res. Sa Shean-Ghréigis fuaimníodh mar /r/ nó /r̥/ é, agus i gcóras na n-uimhreacha Gréagacha, bhíodh an luach 100 air. Sa Nua-Ghréigis fuaimníodh mar /r/ é.
Tá bunús ag an litir Rómhánach R agus ag an litir Choireallach Р sa litir ró.
Prostaglaindiní
Clann aigéad sailleach neamhsháithithe a tháirgtear i ngach fíochán sa cholainn, beagnach, mar fhreagairt ar spreagthaí áirithe. Díorthaítear iad den chuid is mó ón aigéad araicideonach, a bhíonn i láthair sa phlasmascannán, agus is dócha go bhfeidhmíonn siad go háitiúil gar d'ionad a dtáirgthe. Níl a ról fiseolaíoch soiléir, ach bíonn feidhm acu i mbriseadh an corpus luteum, feidhmiú na bpláitíní, seachaint nádúrtha othras, agus an próiseas athlasta.
Impitíogó
Ionfhabhtú éadrom craicinn a bhíonn coiteann i bpáistí, de bharr stafalacocais de ghnáth. Baineann sé leis an aghaidh, na lámha, agus na glúine. Ar dtús tarlaíonn achar deargtha, agus ina dhiaidh sin cloig neamhbhuana a bhriseann is a dhéanann gearba.
Llan-gan
51.4868°N, -3.5011°W
Baile i Bro Morgannwg, an Bhreatain Bheag, is ea Llan-gan, 22.6 km ó Caerdydd agus 234 ó Londain. Tá daonra 688 ann, agus tá 93 (13.5%) in ann Breatnais a labhairt.
Seán T. Ó Ceallaigh
Polaiteoir Éireannach ab ea Seán Tomás Ó Ceallaigh, (25 Lúnasa, 1882 – 23 Samhain, 1966). Bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí Shinn Féin agus bhunaigh sé chomh maith an páipéar The Nation. Bhí sé ina bhall de Bhárdas Bhaile Átha Cliath ó 1906 go dtí 1924. Toghadh go Dáil Éireann é i 1918 agus bhí sé ina Theachta Dála go dtí 1946. Bhí sé ina Cheann Comhairle sa Chéad Dáil, idir 1919 agus 1921. Bhí sé ina Leas-uachtarán ar rialtas an tSaorstáit ó 1932 go dtí 1938; ina Aire Rialtas Áitiúil agus Sláinte Poiblí 1932-1939; ina Thánaiste 1937-1945 agus ina Aire Airgeadais 1939-1945. Toghadh é mar Uachtarán na hÉireann i 1945. Fuair sé bás ar an 23 Samhain, 1966.
Luathshaol
Rugadh Seán T. Ó Ceallaigh i gcathair Bhaile Átha Cliath sa bhliain 1882, ar Shráid Capel i dtuaisceart na cathrach. D'fhreastail ar Scoil na mBráithre Críostaí ar Shráid Richmond. Sa bhliain 1898, ghlac sé post mar chúntóir leabharlainne sóisir i Leabharlann Náisiúnta na hÉireann. Sa bhliain chéanna, chuaigh sé isteach i gConradh na Gaeilge. Bhí sé ina bhall den bhord rialaithe sa bhliain 1910 agus sa bhliain 1915 bhí post an Ard-Rúnaí bainte amach aige.
Sinn Féin
Ghlac Ó Ceallaigh áit i Shinn Féin, díreach tar éis é a bhunú mar pháirtí dé-mhonarcachta caipitlíoch sa bhliain 1905. Rinneadh rúnaí oinigh de i 1908, post a choinnigh sé go dtí 1925. Sa bhliain 1906, toghadh é go Bárdas Bhaile Átha Cliath, áit ina fhan sé go dtí 1924.
I mí Márta na bliana 1915, chuaigh Ó Ceallaigh ar thuras go dtí Cathair Nua-Eabhrac, chun pleananna don éirí amach a bhí déanta ag Óglaigh na hÉireann a chur i bhfios do Clann Na nGaedheal. Cheap Pádraig Mac Piarais é ina Chaptaen Foirne, chun a bheith réidh nuair a bhrisfeadh an troid amach.
Tar éis Éirí Amach na Cásca sa bhliain 1916, gabhadh, scaoileadh saor agus ath-ghabhadh Ó Ceallaigh. D'éalaigh sé as coinneáil i Fairfield sa Ríocht Aontaithe agus d'fhill sé abhaile.
Olltoghchán na bliana 1918
Bhuaigh Ó Ceallaigh suíochán in olltoghchán na Breataine sa bhliain 1918. Dhiúltaigh sé an suíochán i Westminster a ghlacadh, mar a rinne na baill ar fad ó Shinn Féin. Ina áit, bhunaigh siad parlaimint nua i mBaile Átha Cliath ar a tugadh Dáil Éireann uirthi. Sa Chéad Dáil, roghnaíodh Ó Ceallaigh mar Cheann Comhairle, an chéad cheann nua-aimseartha i stair na hÉireann.
Ina theannta sin, chuaigh sé i mbun oibre mar thoscaire ón bpoblacht Éireannach nua, ag iarraidh aitheantais a fháil ón bpobal idirnáisiúnta ag an gcomhdháil síochána i Versailles.
Ó Ceallaigh agus de Valera
Ba dlúthchomhlach é Ó Ceallaigh de hÉamon de Valera - a bhí ina Uachtarán ar Dháil Éireann idir mí Aibreáin 1919 agus mí Lúnasa 1921 agus Uachtarán na Poblachta idir mhí Lúnasa 1921 agus mí Eanáir 1922. Bhí an bheirt in aghaidh an Conradh Angla-Éireannach a bhí sínithe ag an dhá rialtas i mí na Nollag 1921.
Nuair a d'éirigh de Valera as uachtaránacht na Poblachta ar 6 Eanáir 1922, tháinig Ó Ceallaigh ar ais ó Pháras ag lorg comhréitithe a thabharfadh an post ar ais dó. Dhiúltaigh de Valera glan dó - níor thaitin an smaoineamh leis - agus seoladh díreach ar ais go Páras é.
Coinníodh Ó Ceallaigh faoi ghlas go dtí mí na Nollaig 1923, nuair a bhí an Cogadh Cathartha ar siúl. Chaith sé an dá bhliain ina dhiaidh sin ag obair mar thoscaire chuig na Stáit Aontaithe.