cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
CLG Tobar Phádraig
Stair
Cé go raibh an-shuim ag muintir na háite i gcónaí san iomáint, ní raibh aon chlub dá gcuid féin acu roimh an mbliain 1943. D'imir foireann faoin ainm Tobar Phádraig i roinnt comórtaisí iomána le linn blianta na 1890í agus is cosúil gur chláraíodh club faoin ainm sin mar gur ghlacadar páirt i gCraobh Iomána Sinsear Chontae Luimnigh na bliana 1895. Tá cuntas ann chomh maith faoi chuiche a chailleadar i gcoinne Béal Átha Grean i gcomórtas i gCill Mocheallóg i Mí Mhárta na bliana céanna ach níl aon trácht ann faoin gclub ina dhiaidh sin. Le linn blianta tosaigh an 20ú haois, d’imir iománaithe na háite san am sin leis an gclub eile sa pharóiste, Baile Brún, agus le clubanna paróistí eile i ngar don sráidbhaile ar nós Mungairit, Áth Dara agus Craobh Chumhra.
Sa bhliain 1943, deineadh an chéad iarracht ar chlub oifigiúil a bhunú i dTobar Phádraig ach thit sé as a chéile i ndiaidh dhá bhliana. Ach d'éirigh le muíntir na háite ar an dara ócáid agus athbhunaíodh an club atá fós sa lá inniu ann sa bhliain 1947.
Ghnóthaigh Tobar Phádraig a chéad chorn chontae, an Craobh Iomána Sóisear A, sa bhliain 1955 agus ba sa bhliain 1965 a tháinig Craobh Iomána Sinsear Chontae Luimnigh chuig an gclub don chéad uair i ndiaidh an lámh in uachtar d’fháil ar Naomh Ciarán sa chluiche ceannais. Buadh an chorn arís sa bhliain 1969 agus, i ndiaidh an teideal a chosaint sa bhliain dár gcionn, aithníodh Tobar Phádraig mar rogha na coitianta chun an chraobh a bhuachaint beagnach gach bliain ó shin i leith.
220px|thumb|right|Tobar Phádraig v [[CLG Clochán (Luimneach)|Clochán, cluiche ceannais Srath-chomórtas Iomána Sóisear B Chathair Luimnigh sa Réabóg ar an 20ú Meitheamh 2009.]] Tháinig glún eile chun chinn chun craobhacha na mblianta 1977, ’79, ’82, ’83 agus ’84 a ghabháil leo. Ach b'iad na deich mbliain i ndiaidh an chorn a bhuachaint arís sa bhliain 1987 an tráth ba thorthúla istair Thobar Phádraig. Ní amháin gur bhuadar Craobh Sinsear an Chontae sna blianta 1988, ’90, ’93, ’95, ’96 agus ’97, ach tháinig Craobh Iomána Sinsear Club na Mumhan go dtí an club sna blianta 1988 agus 1990 chomh maith.
Le teacht na Mílaoise, bhí cumhachtaí nua ar nós Átháin, Áth Dara agus Garrdha Uí Spiolláin ag teacht chun chinn in iomáint an chontae ach d’éirigh le Tobar Phádraig an chraobh a bhuachaint arís sna blianta 2000 agus 2003. Tá an teideal buaite acu ar sheacht nuair déag agus tá siad sa dara háit i measc buaiteoirí an choirn.
B’iad blianta na 1960í agus na 1970í ré órga peile Tobar Phádraig nuair a bhuadar Craobh Peile Sóisear A an chontae sna blianta 1964, 1970 agus 1978. Cé gur bhuadar Craobh Peile Sóisear A na Cathrach ar roinnt ócáid le linn blianta na 1990í agus na 2000í, cuireadh suim sa pheil ach amháin nuair ná raibh na hiománaithe fós ar thóir craobh an chontae.
Páirc Imeartha
Tá páirc imeartha an chlub suite i gceartlár shráidbhaile Tobar Phádraig. Ceannaíodh le linn blianta na 1950í í agus tá sí ainmnithe i gcuimhne Antóin Uí Bhriain (Tony O'Brien), an chéad iománaí as Tobar Phádraig ar imir ar fhoireann sinsear an chontae.
Imreoirí Cáiliúla
I measc iománaithe cáiliúla an chlub, tá iar-bainisteoir foireann Luimnigh Risteárd Ó Binéid (Richie Bennis) agus Proinsias Ó Nualáin (Frankie Nolan) a bhuaigh bonn Craobh na hÉireann sa bhliain 1973 agus Leonárd Ó hIonrachtaigh (Leonard Enright), Gearóid Ó Ciarba (Gary Kirby), Ciarán Ó Ciardha (Ciarán Carey) agus Brian Ó Muirí (Brian Murray).
Esopus, Nua-Eabhrac
Geografaíocht
Tá 41.9 míle cearnach (109 km2) in Esopus, 37.2 míle cearnach (96 km) de thalamh agus 4.6 míle cearnach (12 km) faoi uisce. Téann an príomhbhóthar 9W ó dheas ó thuaidh tríd an bhaile feadh bhruach na habhann. Tógadh a lán tithe móra ar bhruacha na habhann sa 19ú haois agus go luath san 20ú haois; tugadh an chuid ba mhó díobh d’eagraíochtaí creidimh i ndiaidh don cháin ioncaim teacht isteach sna 1920idí. Tá fíniúnacha sa cheantar chomh maith.
An Ghaeilge
Tá baint ag Esopus leis an Ghaeilge ar dhá shlí. Bíonn cuid mhaith d'imeachtaí Dhaltaí na Gaeilge ar siúl in Esopus ag ionad chúrsaí spioradálta na mBráithre Máireacha. Tá an t-ionad Máireach suite idir Bealach 9W agus an abhainn i lár páirceanna agus coillte.
Míle slí níos faide ó dheas i ngráig West Park ar Bhealach 9W, tá teach mór ag na Bráithre Críostaí. Is i reilig na mbráithre ansin a cuireadh an Bráthair Séarlas Ó Cuinn. Ba mhúinteoir Gaeilge é agus scoláire ar litríocht na Gaeilge. Bhí sé ina ollamh le Béarla i gColáiste Í (Ollscoil Í anois) i New Rochelle. Crann taca láidir don teanga i Nua-Eabhrac a bhí ann lena linn.
Andalusia, Alabama
Is é Andalusia an príomhbhaile agus an chathair is mó i gContae Covington, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bunaíodh í sa bhliain 1841. Measadh 8,968 duine a bheith ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2016.
David Gulpilil
Is aisteoir Astrálach é David Gulpilil Ridjimiraril Dalaithngu, a rugadh ar an 1 Iúil 1953-29 Samhain 2021.
An Cladach, Ros
Is sráidbhaile suite i Ros, Comhairle na Gàidhealtachd, é an Cladach.
Cruithneacht
Is cineál féir í an chruithneacht. Tá roinnt chineálacha den chruithneacht ann, iad go léir sa ghéineas Triticum. Ón gCorrán Méith, sa Mheán Oirthear í an chruithneacht i dtús báire. Táthar á saothrú le breis agus 9,000 bliain.
Contae Rockingham, Carolina Thuaidh
Is contae Meiriceánach é Contae Rockingham atá suite i stát Carolina Thuaidh. Sa bhliain 2010, bhí daonra 93,643 duine ann. Is é Wentworth a phríomhbhaile contae.
An Bhealarúisis
Stair
I mblianta tosaigh Aontas na Polainne agus na Liotuáine, ba nós "Liotuáinis" a thabhairt ar na canúintí Slavacha Oirthearacha a bhí á labhairt sa leath Liotuánach den Aontas, nó bhí cainteoirí na gcanúintí seo i bhfad níos líonmhaire san Aontas ná cainteoirí na fíor-Liotuáinise, nach teanga Shlavach í ar aon nós. Bhí Bealarúisis na linne seo, nó "an teanga seansailéireachta Iar-Rúiseach" (Ruthenian chancellery language), mar a thugann lucht an léinn Shlavaigh air ó am go ham, in úsáid mar theanga oifigiúil sa Liotuáin, agus bhláthaigh sí mar theanga chultúrtha freisin san tséú haois déag. Sa chéad aois eile, áfach, rinne na cogaí an-ródach ar an Liotuáin, agus ina dhiaidh sin, tháinig teanga na leithe iartharaí den Aontas, an Pholainnis, go mór chun tosaigh mar theanga chultúrtha sa Liotuáin féin, agus an Bhealarúisis agus an Liotuáinis féin ag géilleadh don fhorlámhas cultúrtha agus teanga seo i measc na scothaicmí. San ochtú haois déag, is beag a bhí fágtha de thraidisiún scríbhneoireachta na Bealarúisise, agus ní raibh ann a thuilleadh ach dornán de chanúintí labhartha. Is féidir, mar sin, cás na Bealarúisise a chur i gcomparáid le cás na Gaeilge.
Mar sin féin, d'fhan dream beag de mhaithe is de mhóruaisle áitiúla ag baint úsáide as an teanga lena ndlúthpháirtíocht leis an gcosmhuintir a chur in iúl. Tháinig athrú iomlán air seo nuair a thit oirthear na Polainne, is é sin, an Liotuáin agus an Bhealarúis, leis an Rúis, agus an chríochdheighilt ag dul ar an bPolainn i ndeireadh na hochtú haoise déag. B'é an tuiscint oifigiúil a bhí ag údaráis na Rúise ar an scéal nach raibh sa Bhealarúisis ach canuint de chuid na Rúisise, agus í truaillithe le focail iasachta Polainnise. Thairis sin, ní rabhthas ag labhairt mórán Bealarúisise sna cathracha riamh - b'í teanga na tuaithe í sa Bhealarúis féin, agus na cathracha ag roghnú na Polainnise, mura raibh siad ag dul leis an Rúisis in imeacht na mblianta.
Níor thosaigh an mórtas cine ná an náisiúnachas ag forbairt sa Bhealarúis ach deireanach go leor, i dtús na fichiú haoise. Roimh réabhlóid na Rúise, áfach, cheadaigh na húdaráis impiriúla sa Rúis teagasc na teanga sna scoileanna, go háirithe mar chuid de liobrálú an pholasaí i leith na dteangacha mionlaigh i ndiaidh thrioblóidí na bliana 1905.
Faoi choimirce na nGearmánach, tháinig stát Bealarúiseach ar an bhfód de thoradh an chonartha síochána a shínigh an Ghearmáin leis na Boilséivigh i mBrest-Litovsk. B'í an Bhealarúisis teanga oifigiúil an stáit nua, ach níor mhair sé thar aon bhliain amháin. Ina dhiaidh sin, thit an leath thiar leis an bPolainn agus an leath thoir leis an Rúis Shóivéadach. Rinneadh poblacht Shóivéadach den chuid oirthearach, áfach. Bhí sé de pholasaí ag na húdaráis Shóivéadacha ar dtús cuspóirí na ngluaiseachtaí náisiúnaíocha sna poblachtaí éagsúla a chomhthoghadh agus an teanga áitiúil a chur chun cinn go láidir - korenizatsiya/коренизация a thugtaí ar an bpolasaí seo as Rúisis, sin le rá, "dúchasú" nó "dúchasaíocht". Sna fichidí, agus an dúchasaíocht faoi lán an tseoil sa Bhealarúis, rinne an teanga an-dul chun cinn, nó tháinig gramadach chaighdeánaithe Branisłaǔ Taraškievič in úsáid go forleathan, agus cuireadh leabhair na gclasaiceach ar nós Jakub Kołas agus Janka Kupała i gcló.
Le teacht na dtríochaidí, áfach, tháinig athrú poirt ag an rialtas Sóivéadach. Bhí iartharachas agus idéalachas na mBoilséavach ag géilleadh do leithliseachas agus do pharanóia Stailín, agus é ag déanamh eirligh ar aon duine nó dream a d'fhéadfadh a fhorlámhas a cheistiú faoin am seo. Cuireadh spiaireacht agus "náisiúnachas buirgéiseach" i leith go leor intleachtóirí agus scríbhneoirí Bealarúiseacha, agus an chuid acu nár básaíodh ar an toirt, tugadh go dtí oileánra na gcampaí géibhinn iad, áit a bhfuair go leor eile acu bás agus iad á maslú in oibreacha troma na daorbhroide. Is follasach gur buille trom a bhí ann don teanga féin. Thosaigh na Bealarúisigh ag dul leis an Rúisis leis an milleánú faoi "náisiúnachas" a sheachaint, agus iad ag cur a gcuid páistí i scoileanna Rúisise. Thairis sin, caitheadh caighdeán gramadaí Taraškievič i dtraipisí, agus tugadh isteach caighdeán nua, Narkomaǔka, nó caighdeán Choimeasár an Phobail. Seasann an focal Rúisise "narkom" don "narodnyi kommissar", coimeasár an phobail - i dtúsbhlianta an stáit Shóivéadaigh, thugtaí "coimeasáir phobail" ar na hAirí Rialtais. Mar sin, is é atá i gceist le caighdeán an "narkom" ná caighdeán an Aire Oideachais. Bhí graiméar agus litriú an Aire Oideachais níos cosúla leis an Rúisis ná gramadach Taraškievič, agus is follasach go raibh an caighdeán nua seo ceaptha d'aonturas leis na cosúlachtaí idir an Rúisis agus an Bhealarúisis a íosmhéidiú.
Inniu féin, tá lucht leanúna an dá leagan den teanga in adharca a chéile. Mar sin, tá dhá leagan Bealarúisise den Vicipéid ann: an ceann sa cheartlitriú Narkomaǔka agus an ceann i gcaighdeán Branisłaǔ Taraškievič. thumb|320px|left|Bealarúisis (dearg) mar chéad teanga (2009) I ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda, cuireadh an leath Pholannach den Bhealarúis leis an mBealarúis Shóivéadach. Anois, bhí an chuid ba mhó de na Bealarúisigh in aon stát amháin, mura raibh ann ach an stát Sóivéadach. Níor chuidigh an t-athrú seo leis an teanga, áfach. D'fhan an Bhealarúisis ag saothrú an bháis faoi thionchar uileghabhálach na Rúisise, go dtí gur tháinig an peireastráice. B'ansin a cuireadh spéis sa Bhealarúisis arís.
Sa bhliain 1990, tháinig rialtas úr náisiúnaíoch i gceannas ar an mBealarúis, agus chrom sé ar an teanga a athbheochan go fairsing. Ní raibh ádh leis na hiarrachtaí, áfach. Bhí cuid mhór de mhuintir na Bealarúise féin den bharúil nach teanga a bhí ann ar aon nós ach canúint, agus í á labhairt ag na trudairí tuaithe. I ndiaidh cheithre bliana, d'éirigh leis na sean-Chumannaigh ruaigeadh a chur ar na náisiúnaithe, agus thosaigh siadsan ag cur na Rúisise chun cinn arís. Tá uachtarán na Bealarúise, Alaksandr Łukašenka, go tréan in aghaidh an náisiúnachais, agus é an-díspeagúil i leith athbheochan na teanga náisiúnta. Mar sin, siúd is go bhfuil an teanga ag cuid mhór de na Bealarúisigh i gcónaí, caithfidh an ghluaiseacht athbheochana oibriú ar chúla téarmaí.
Saintréithe na Bealarúisise
Cosúil leis an Rúisis, déanann an Bhealarúisis an fhuaim a den o roimh an siolla faoi bhéim - feiniméan ar a dtugtar akańnie as Bealarúisis. Ní hamháin go ndéantar a den o san fhuaimniú, áfach - is gnách leis an mBealarúisis a a úsáid sa litriú freisin. Mar sin, scríobhtar an focal "Cumannachas" féin mar kamunizm sa Bhealarúisis.
Sa chuid is mó de na teangacha Slavacha, tá claontacht chun na consain roimh na gutaí I agus E a chaolú - cosúil leis an nGaeilge. Bíonn siad éagsúil go leor, áfach, maidir le caolú na gconsan déadach D agus T, agus é i bhfad níos láidre sa Pholainnis agus sa Bhealarúisis ná sa Rúisis, rud atá inaitheanta ar an bhfoirm scríofa féin, cf. an focal a chiallaíonn "páistí", dzieci sa Pholainnis agus sa Bhealarúisis (дзеці), deti (дети) sa Rúisis.
Na hAinmfhocail
Tá seacht dtuiseal ag na hainmfhocail sa Bhealarúisis, mar atá, an tuiseal ainmneach, an tuiseal cuspóireach, an tuiseal ginideach, an tuiseal tabharthach, an tuiseal réamhfhoclach nó áitreabhach, an tuiseal ionstraimeach agus an tuiseal gairmeach. Níl ach iarsmaí beaga fágtha den ghairmeach sa Rúisis, go háirithe sa teanga reiligiúnach, ach is tuiseal beo é sa Bhealarúisis é i gcónaí.
Na Briathra
Maidir leis na briathra, tá dhá ghné acu, an ghné neamhchríochnaithe agus an ghné chríochnaithe, agus iad á n-úsáid ar dhóigh atá sách cosúil leis na teangacha Slavacha eile. Is é sin, tá trí aimsir ag an mbriathar neamhchríochnaithe, mar atá, an aimsir láithreach, an aimsir fháistineach chomhshuite, agus an aimsir chaite. Tugann an aimsir láithreach le fios an rud atá díreach ag tarlú. An aimsir fháistineach chomhshuite, arís, tagraíonn sé d'imeachtaí nó do ghníomhartha sa todhchaí a bheidh ag tarlú, ach ní luaitear aon aidhm leo, agus ní thugtar le fios go mbainfear an aidhm sin amach. Tá an fhoirm seo comhshuite toisc go mbíonn dhá fhocal ann: infinideach an bhriathair agus é ag teacht ar lorg foirmeacha fáistineacha an bhriathair úd "bheith".
Ar ndóigh, tráchtann aimsir chaite an bhriathair neamhchríochnaithe ar imeachtaí a bhí ag titim amach, ach arís, ní deirtear, ar sroicheadh aidhm nó cuspóir. Tá dhá aimsir ag na briathra críochnaithe, is é sin, an fáistineach simplí agus an aimsir chaite. Cruthaítear foirmeacha an fháistinigh shimplí trí iarmhíreanna na haimsire láithrí a chur leis an tamhan, ach ós rud é go bhfuil ciall chríochnaithe leis an mbriathar, is í an chiall a bhainfear as na foirmeacha seo ná ciall an ghnímh a chríochnófar (agus a shroichfidh a chuspóir) sa todhchaí. Ar dhóigh cosúil leis, tagraíonn aimsir chaite na gné críochnaithe do ghníomh a críochnaíodh cheana agus a bhain amach a ainm.
Tugann gramadóirí áirithe Bealarúiseacha le fios go bhfuil córas na mbriathar níos casta ná sin sa Bhealarúisis, is é sin, go bhfuil aimsir ollfhoirfe sa Bhealarúisis freisin. Níltear ar aon fhocal, an foirm bheo í i gcónaí, nó an bhfuil na gramadóirí seo ag iarraidh béim ar leith a chur ar an difríocht idir an Bhealarúisis agus an Rúisis trí shúil a tharraingt ar fhoirm mharbh nó chanúnach nach gcloistear sa ghnáthchaint.
An Bhealarúisis á cur i gcomparáid leis an bPolainnis agus an Rúisis
Gaeilge: "Heileo, Dia dhuit":
Gaeilge: "Is ea - Ní hea"
Gaeilge: "Go raibh maith agat"
Gaeilge: "Go seoigh ar fad! Thar barr! Ar fheabhas!"
CLG Sáirséiligh na Mainistreach
Is club Cumann Lúthchleas Gael i gContae Luimnigh é CLG Sáirséiligh na Mainistreach .
Suíomh
Tá an club bunaithe i bparóistí Naomh Nioclás agus Naomh Mhuire ar an dtaobh thoir-thuaidh de Chathair Luimnigh. Tagann formhór dá imreoirí ó bhruachbhaile Corrbhaile agus ó Oileán an Rí. Tá an chuid de pharóiste Naomh Nioclás ar bhruach thuaidh na Sionainne suite i gContae an Chláir agus imríonn iománaithe agus peileadóirí na mbruachbhailte Bruach na Sionainne agus Baile Thiar le CLG An Páirtín.
Cluichí
Imrítear an pheil agus an iomáint sa chlub. Bhí béim an chlub dírithe i dtreo na hiomána nuair a bhunaíodh é ach bhi na Sáirséiligh níos gníomhaí sa pheil le linn blianta lár na 2000í. Tá an bhéim chéanna ar an dá chód anois.
Stair
Cé ná raibh cluichí Gaelacha chomh láidir sin riamh sa cheantar seo ina bhfuil mór-thraidisiún rugbaí, bhíodh clubanna ann ó am go chéile i bparóiste Naomh Mhuire ó bhunú Cumann Lúthchleas Gael. Ina measc siúd, tá tagairt ann faoi fhoireann a d'imir faoin ainm Naomh Mhuire i gcomórtas peile ag deireadh an 19ú haois ach níl tuairisc ann gur chláraíodh aon chlub go hoifigiúil faoin ainm sin ag an am. Is ar éigin gur imir peileadóirí agus iománaithe na linne as an bparóiste le clubanna eile sa chathair ar nós Na Trádálaithe, Na Seamróga, Na Náisiúnaithe agus Éire Óg.
Bhí club darbh ainm dó Corrbhaile gníomhach le linn blianta na 1940í ach thit an cheann deireanach, a bhunaíodh le linn blianta thosaigh na 1970í faoin ainm Naomh Mhuire, as a chéile sa bhliain 1988. Shroich an club sin cluiche ceannais Craobh Peile Sóisear na Cathrach sa bhliain 1981 ach chailleadar i gcoinne Baile Brún. Ghlac club eile faoin ainm Corrbhaile páirt i gcomórtaisí na n-óg le linn blianta na 1970í. Nuair a d’éirigh an dá chlub sin as an imirt, théadh formhór imreoirí na háite chuig Naomh Pádraig nó chuig Clochán.
Éireamhón
I Miotaseolaíocht na nGael, ar cheann de na chéad Ard-Ríthe na hÉireann de shliocht Mhíl Easpáine é Éireamhón (Sean-Ghaeilge Érimón, Éremón, Héremón) mac Míl Espáine (agus fionnó Bhreogáin, rí Galicia), a bhí ina thaoiseach le linn ionradh na hÉireann ag a mhuintir. Chloígh siad na Tuatha Dé Danann agus thóg siad an tír.
CLG Sáirséiligh na Mainistreach
Stair
Bunaíodh Sáirséiligh na Mainistreach sa bhliain 1994 ach, ós rud é ná raibh páirc imeartha dá gcuid féin acu riamh, tháinig an fás go mall chucu agus tá siad ag imirt sa ghrád sóisear B san dá sport óna mbunú. Bhí béim an chlub ar dtús ar an iomáint agus bhuadar Craobh Iomána Sóisear B Cathair Luimnigh sna bhlianta 1997 agus 1998 ach níor éirigh leo aon chraobh eile a bhaint amach i gcomórtaisí fásta ó shin i leith. I láthair na huaire, tá an club níos láidre sa pheil ná san iomáint.
Éireamhón
Sular tháinig sé go hÉirinn, ba chomh-thaoiseach na hIbéire é lena dheartháir Donn. Agus Éire feicthe ag a sheanuncail Íth ó bharr túir tógtha ag a athair Breoghán, chuaigh sé siúd ar thuras síochánta go hÉirinn, ach mharaigh an triúr rí na dTuath Dé, Mac Coill, Mac Ceacht agus Mac Gréine é. Mar chúiteamh, d'ionsaigh an Clann Mhíle ina sluaite, le hÉireamhón agus Éibhear Donn i gceannas. Chloígh siad na Tuatha Dé ag Cath Thailtean. Maraíodh Éibhear Donn áfach, agus roinneadh an Ard-Ríogacht idir Éireamhón sa tuaisceart agus a dheartháir óg  Éber Finn sa deisceart.
CLG Sáirséiligh na Mainistreach
Páirc Imeartha
Imríonn Sáirséaligh na Mainistreach móramh dá gcuid cluichí i gColáiste Mhainchin i gCorrbhaile.
Éireamhón
Bliain i ndiaidh Chath Thailtean, d'éirigh Éber Finn míshásta lena chuid agus chuaigh i gcomhrac in éadan a dhearthár. Maraíodh é ámh i rith an chatha ag Airgetros, agus d'éirigh Éireamhón ina aon-rí na hÉireann. Cheap sé ríthe na gcúigí: cúige Laighean do Crimthann Sciathbél na bhFear Domnann; chuige Mumhan do ceathrar mac Éber Finn, Ér, Orba, Ferón agus Fergna; cúige Connacht do Ún agus Étan, mic Uicce; agus cúige Uladh do Éber mac Ír.
Claí
deas|250px|thumb|Claí Is bacainn a achar a iniamh, go háirithe ceann déanta le cuaillí ceangailte le sreang nó adhmad é claí.
Éireamhón
Lonnaigh muitir Cruithne in Éirinn le linn a réimis.
CLG Sáirséiligh na Mainistreach
Imreoirí Cáiliúla
I measc bunaitheoirí an chlub, bhí Micheál Mac An Airchinnigh a d’imir ar fhoireann iomaint an chontae le linn blianta na 1997í.
Éireamhón
Clann
Bhí beirt bhan chéile ag Éireamhón: Odba, máthair Muimne, Luigne agus Laigne, a d'fhan sa Spáinn; agus Tea, iníon Lugaid, máthair Íriel Fáid, a tháinig leis go hÉirinn, agus a fuair bás ann. Cuireadh faoi i dTeamhair í, agus dá bharr, mínítear i Leabhar Gabhála na hÉireann an t-ainm Temair mar "Tea-múr".
De shliocht Éireamhóin ba ea Flann Da Congall, a raibh mac aige Cineth, a raibh mac aige Raighan, síos go dtí an teaghlach uaisle Uí Raighin.
Achar ama
Bhí Éireamhón i réim ar feadh ceathair déag, cúig déag nó seacht mbliana déag. Fuair sé bás ag Airgetros, agus tháinig a mhic Muimne, Luigne agus Laigne i gcomh-chomharbacht air.
I bhfoinsí ar leith, faightear croineolaíochtaí ar leith dá réim:
Miotaseolaíocht chomparáideach
De réir an miotaseolaí comparáideach Georges Dumézil, tá an t-ainm 'Érimón' gaolta le dia na nGallach 'Ario-manus',, nach bhfuil aitheanta air ach ó thuairiscí Rómhánacha den 1ú haois san Ostair. Ach tá an tuairim seo bunaithe ar hipitéisí den 18ú haois atá dulta anois in éag, a bhí ag iarraidh sanasaíocht an fhocail 'Éire' a nascadh leis an Ind-Iaráinis arya.
Saint-Gilles
Is cathair bhardais sa Bhruiséil sa Bheilg é Saint-Gilles.
Crois an Tornóra (staid)
Is staid fhoireann sacair Cork City í Crois an Tornóra (Turners Cross as Béarla), atá suite i gCrois an Tornóra i gCorcaigh, Poblacht na hÉireann. Is é 7,500 líon suíochán na staide.
thumb|220px|left|Cork City agus Red Star Belgrade ag Crois an Tornóra sa bhliain 2006
Knoxville, Tennessee
Is cathair í Knoxville atá suite in Tennessee, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Is í Knoxville an tríú cathair is mó sa stát Tennessee. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, tá 178,874 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Knoxville suite i gContae Knox. Tá Madeline Rogero ina mhéara. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1791.
Shaun Micallef
Is aisteoir agus fear grinn Astrálach é Shaun Patrick Micallef, a rugadh ar an 18 Iúil, 1962.
Francach (ainmhí)
Is é is francach nó luch Fhrancach nó luchóg mhór ann ná creimire den ghéineas Rattus. Is iad na cineálacha is tábhachtaí sa ghéineas seo ná an francach donn (Rattus norvegicus) agus an francach dubh (Rattus rattus). Uaireanta, áfach, tugtar "francach" ar chreimirí de chineálacha eile freisin a bhfuil an mhéid chéanna iontu, cé nach bhfuil ach lúb bheag ghaoil acu leis na fíor-fhrancaigh.
Tabhair faoi deara go bhfuil ciall eile leis an bhfocal "francach" i nGaeilge Mhaigh Eo, is é sin, an chearc Fhrancach nó an turcaí.
Bíonn na francaigh níos mó ná na gnáthluchóga (an géineas úd Mus). Go ginearálta, bíonn siad níos faide ná dhá cheintiméadar déag (timpeall ar chúig orlaí).
Na francaigh is mó a bhíonn ar fáil sna tíortha Iartharacha inniu, baineann siad leis an gcineál Rattus norvegicus, is é sin, an francach donn (cé gur minicí a bhíonn siad liath ná donn). Is féidir leis an bhfrancach donn bheith 25 cm ar fad, agus an t-eireaball ar aon fhad leis an gcabhail (is é sin, 25 cm eile). De ghnáth, bíonn na fireannaigh timpeall ar 350 g ar mheáchan, agus na baineannaigh 100 g níos éadroime, ach is féidir le haonáin mhóra meáchan leath cileagraim a shroicheadh. Bíonn na francaigh ábalta fuaimeanna a aithint go híogair, agus iad ábalta ultrafhuaimeanna a chloisteáil - is é sin, fuaimeanna atá ró-ard ó thaobh na tuine de le go gcloisfeadh an duine iad. Thairis sin, tá bolú maith acu. Dealraíonn sé, áfach, nach bhfuil radharc a súl thar moladh beirte, nó tá siad dathchaoch - is é sin, ní aithníonn siad ach cúpla dath, cosúil leis an duine a bhfuil dathdhaille dhearg-uaine air.
Is féidir leis an bhfrancach donn fiu cúig ál a bhreith in aghaidh na bliana, má fhabhraíonn na himthosca dó. Ní bhíonn na baineannaigh ach 21 lá ag iompar, agus bíonn timpeall ar seacht gcinn bheaga san ál de ghnáth, cé gur féidir fiú ceithre cinn déag a bheith ann uaireanta. Is féidir don fhrancach aois trí bliana a bhaint amach, ach faigheann an chuid is mó acu bás roimh dheireadh an chéad bhliain acu.
Contae Rowan, Carolina Thuaidh
Is contae Meiriceánach é Contae Rowan atá suite i stát Carolina Thuaidh. Sa bhliain 2017, bhí daonra 140,644 duine ann. Is é Salisbury a phríomhbhaile contae.
Cárnach
Is sráidbhaile suite i Ros, Comhairle na Gàidhealtachd, é Cárnach.
Pygmoelian
Craoladh an séú eipeasóid déag, "Pygmoelian", den aonú sraith déag The Simpsons ar an 27 Feabhra 2000. Scríobh Larry Doyle an eipeasóid seo. D'fhéach 9.4 milliún duine ar an eipeasóid.
Jette
Cathair bhardais sa Bhruiséil sa Bheilg is ea Jette.
Ros Bearrcon
mion clé|mion|scéal na Nollag, scoil Our Lady of Lourdes, Ros Bearrcon, [[Contae Loch Garman|Loch Garman, 1930]] Is baile suite i gContae Loch Garman é Ros Bearrcon.
Stair
clé|mion|Mikado, scoil Our Lady of Lourdes, Ros Bearrcon, [[Contae Loch Garman|Loch Garman, 1930idí ]]
Súnámaí
mion|255x255px|alt=|clé|"An Tonn Mór", [[Hokusai]] Is sraith tonn ta é súnámaí (nó tonn taoide) a chruthaítear nuair a easáitítear uisce i loch nó san fharraige go tobann ar scála ollmhór. Is féidir le creathanna talún, sciorradh talún, brúchtadh bolcáin agus bualadh dreigíte móire súnámaí a chruthú.
Tagann an téarma Súnámaí ón tSeapáinis, a chiallaíonn cuan ("tsu", 津) agus tonn ("nami", 波 nó 浪). Úsáidtear an focal céanna don uimhir uatha is iolra as Seapáinis. Rinneadh léirscrios agus cailleadh na mílte daoine i dteagmhais mar seo thar na blianta timpeall an Aigéin Chiúin go háirithe.deas|250px|thumb|Súnámaí ag buaileadh an [[an Téalainn ar 26 Nollaig, 2004.]]Ar an 5 Samhain gach bliain, ceiliúrtar an Lá Domhanda Feasachta ar Shúnámaithe (lá a tharla an “Inamura - no-hi”,  in oileán Honshu na Seapáine ar an 5 Samhain 1854).
Eolaíocht
Tarlaíonn muirbhrúcht nó súnámaí, tonn sa bhfarraige le tréimhse fhada de bharr gluaiseachtaí móra an ghrinnill de thoradh crith talún, brúchtadh pléascach bolcáin, nó maidhm talún faoin bhfarraige.
Is féidir le súnáimí taisteal sa bhfarraige oscailte suas le 800 km u·1 agus cladaí a bhualadh le fórsa millteach, arís is arís eile le gach buaic toinne. Is féidir go mbeidh buaic 30 m ag a leithéid.
Is solatón an tonn taoide ar a dtugtar súnámaí, agus is féidir a leithéid a chur ar siúl in uisce canála freisin. Is mar an gcéanna na bórthonnta i mBá Fundy, agus ar abhainn na Sabhrainne idir an Bhreatain Bheag is Sasana.mion|277x277px|ionsamhlú|alt=
Mick Wallace
Is polaiteoir Éireannach, Teachta Dála do cheantar Loch Garman, iarbhainisteoir sacair agus forbróir tógála é Mick Wallace  (Gaeilge:  Micheál de Bhailís) (rugadh é 9 Samhain, 1955). Tá sé ina bhall neamhspleách den Dáil. Tá cáil ar leith air as a chuid éadaí gáifeacha; léinte bándearga ina measc, a thagann salach ar rialacháin na Dála corruair, chomh maith lena ghruaig fhada.
Sheas sé san Olltoghchán 2016 agus toghadh é le 11.1% de na vótaí céad rogha.
Mato Grosso
Is stát atá suite i lár na Brasaíle é Mato Grosso. Cuiabá príomhchathair an stáit, agus is é Blairo Maggi an Gobharnóir. Tá 3,3 mhilliún duine ina gcónaí sa stát (2017). Is iad Rondônia, Amazonas, Pará, Tocantins, Goiás agus Mato Grosso do Sul na stáit in aice láimhe.
Etterbeek
Is cathair bhardais sa Bhruiséil sa Bheilg é Etterbeek.
Buirg Ríoga Kensington agus Chelsea
Is buirg í Kensington agus Chelsea atá suite i Londain Thiar lárnach, Sasana. Tá a cheanncheathrú riaracháin suite i gKensington.
An Cartúr
Is sráidbhaile é an Cartúr. Tá sé suite sa Mhuirthead in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Bun Abhainn Eadarra
Is é Bun Abhainn Eadarra sráidbhaile ar na Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar.
Barry Humphries
Ba fhear grinn agus aisteoir Astrálach é John Barry Humphries, a rugadh ar an 17 Feabhra 1934 agus a fuair bás 22 Aibreán 2023.
An Robhar
Baile i gContae Chill Chainnigh in Éirinn is ea An Robhar.
Contae Rutherford, Carolina Thuaidh
Is contae Meiriceánach é Contae Rutherford atá suite i stát Carolina Thuaidh. Sa bhliain 2010, bhí daonra 67,810 duine ann. Is é Rutherfordton a phríomhbhaile contae.
Aodhán Ó Fógartaigh
Is iománaí Éireannach é Aodhán Ó Fógartaigh, nó Aidan Fogarty mar a ghlaoitear air as Béarla (rugadh ar an 20 Iúil, 1982 é in Áth na nUrlainn, Contae Chill Chainnigh). Imreoir cáiliúil é, leis an gclub Emeralds agus le foireann idirchontae Chill Chainnigh.
Saol
Rugadh agus tógadh Aodhán Ó Fógartaigh sa bhaile Áth na nUrlainn, agus tháinig sé isteach san fhoireann áitiúil Emeralds nuair a bhí sé ina dhéagóir fós. Ba shoiléir é ón dtús gurb iománaí tréitheach é, agus bhris sé isteach san fhoireann idirchontae tar éis tamaill. Bhuaigh sé bonn leis an bhfoireann faoi-21 i gcluiche ceannais na hÉireann sa bhliain 2003, agus roghnaíodh é ina thosaí san fhoireann shinsearach an bhliain chéanna.
Tá ceithre bhonn Laighin ag Ó Fógartaigh. Ba bhliain iontach é 2006 dó - bhuaigh sé bonn sa tSraithchomórtas Iomána Náisiúnta agus bhí páirt lárnach aige i gcluiche ceannais na hÉireann in éadan Chorcaí. Fuair sé an cúl a bhuaigh an chluiche do na Cait, agus deirtear gur laoch an laed a bhí ann mar thoradh.
An Cliseam
Is sliabh in Albain í an Cliseam, atá suite ar na Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar.
An Baile Nua
Baile in Éirinn is ea An Baile Nua (Newtowncunningham as Béarla). Tá an baile suite in iarthuaisceart na tíre i gContae Dhún na nGall.
Maxwell Henry Close
Saol
Rugadh é i mBaile Átha Cliath, Éire, mac Henry Samuel Close, dlíodóir mór le rá a dtáinig a mhuintir as Dhroim Beannchair i gContae Ard Mhacha. Fuair sé a chuid oideachais ag Weymouth agus ag Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath, áit ar bhain sé céim amach sa bhliain 1846; agus dhá bhliain ina dhiaidh sin chuaigh sé isteach in orduithe naofa.
Ar feadh bliana, bhí sé ina choimeádaí ar All Saints, Northampton; ó 1849 go 1857 bhí sé ina reachtaire ar Shangton i Leicestershire ; agus ansin ar feadh ceithre bliana bhí sé ina choimeádaí ar Waitham-on-the-Wolds.
Nuair a fuair a athair bás sa bhliain 1861 d'fhill sé ar Bhaile Átha Cliath, agus ag tabhairt a chuid seirbhísí d'eaglaisí éagsúla sa chathair, chaith sé a dhúthracht nach mór le gníomhaíochtaí liteartha agus eolaíochta, agus go háirithe le geolaíocht oighreach na hÉireann, ar a raibh sé aitheanta mar saineolaí. Tá a pháipéar, a léadh os comhair Chumann Ríoga na hÉireann in 1866, ar Oighriú Ginearálta na hÉireann (Béarla:General Glaciation of Ireland) ina chur síos ardoilte é ar éifeachtaí an oighriúcháin, agus an fhianaise a chruthaigh éifeachtaí an oighir ar an tírdhreach. Níos déanaí, phléigh sé bunús na ngairbhéal ardaithe ina bhfuil sliogáin, in aice le Baile Átha Cliath, agus chuir sé in iúl go raibh siad carntha ag oighear ar snámh nuair a bhí an talamh faoi uisce.
Sa bhliain 1872, d'fhoilsigh George H Kinahan agus Maxwell Close páipéar tábhachtach dar teideal The Glaciation of Iar-Connaught and its Neighbourhood in the Counties of Galway and Mayo. Foilseachán príobháideach a bhí ann, agus léarscáil mhór ann a thaispeánann patrún na stríoc oighreach thar Chonamara agus deisceart Mhaigh Eo.
Bhí sé ina chisteoir ar feadh tamaillín den Acadamh Ríoga na hÉireann, ina bhall gníomhach de Chumann Ríoga Bhaile Átha Cliath, agus ina uachtarán ar Chumann Ríoga Geolaíochta na hÉireann in 1878. Tharraing réalteolaíocht agus fisic, chomh maith le sean-theanga agus seaniarsmaí na hÉireann, a aird. Bhí sé ar dhuine den bheirt Chisteoirí Oinigh ar an Society for the Preservation of the Irish Language (Gaeilge: [[Cumann Buan-Choimeádta na Gaeilge)]] agus ina bhall bunaidh den Aontas Gaelach (Béarla: Gaelic Union), eagraíocht a chabhraigh sé le hairgeadú. I dtreo dheireadh an naoú haois déag bhí sé ina Chisteoir ar an dá chumann seo. Bhí sé ina bhall an-luath de Chonradh na Gaeilge, (Béarla: The Gaelic League), agus thacaigh sé ó thaobh airgeadais de. Ina uacht, d'fhág sé £ 1,000 chun foclóir Gaeilge a fhoilsiú bunaithe go príomha ar na sean-lámhscríbhinní. Foilsíodh an chéad imleabhar i 1913 agus an imleabhar deiridh i 1973.
Fuair Close bás i mBaile Átha Cliath an 12 Meán Fómhair 1903.
Abhainn Suidhe
Is oileán í Abhainn Suidhe, i ngar do na Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar.
Garry McDonald
Is aisteoir Astrálach é Garry George McDonald, a rugadh ar an 30 Deireadh Fómhair, 1948.
An Clochar
Is sráidbhaile é an Clochar. Tá sé suite sa Mhuirthead in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Evere
Is cathair bhardais sa Bhruiséil sa Bheilg é Evere.
Áth na nUrlainn
Is baile Éireannach é Áth na nUrlainn (Béarla: Urlingford) atá suite i gContae Chill Chainnigh, in oirdheisceart na tíre. Tá an baile ar an bpríomhbhóthar idir Baile Átha Cliath agus Corcaigh, agus úsáidtear é mar áit le sos a ghlacadh ar an turas seo go minic.
Pabaigh, Na Hearadh
Is oileán é Pabaigh, i ngar do na Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar.
Áth na nUrlainn
Tá timpeall míle duine ina gcónaí sa bhaile.
Nick Giannopoulos
Is fear grinn agus aisteoir Astrálach é Nick Giannopoulos, a rugadh ar an 1 Iúil, 1963.
Chattanooga, Tennessee
Is cathair de chuid stát Tennessee, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í Chattanooga. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, tá 167,674 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Chattanooga suite i gContae Hamilton. Tá Andy Berke ina mhéara. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1839.
Erik Aksel Karlfeldt
File agus scríbhneoir Sualannach ab ea Erik Aksel Karlfeldt (1864 – 1931), nó Erik Aksel Eriksson mar atá a ainm scríte ar a theastas breithe. Do rugadh é ar an 20ú lá d'Iúil i gKarlbo gar don chathair Avesta na Sualainne agus do fuair sé bás ar an 8ú lá d'Aibreán i gcathair Stócólm na Sualainne. Do bhí clú agus cáil ar a gcuid filíochta sa tSualainn lena linn. Do moladh Duais Nobel na Litríochta do Karlfeldt tar éis a bháis sa bhliain 1931, cé gur dhiúltaigh sé an duais a ghlacadh sa bhliain 1918. Is é Karlfeldt an t-aon duaiseoir amháin riamh a bronnadh Duais Nobel don Litríocht air tar éis a bháis.
Contae Sampson, Carolina Thuaidh
Is contae Meiriceánach é Contae Sampson atá suite i stát Carolina Thuaidh. Sa bhliain 2010, bhí daonra 63,431 duine ann. Is é Clinton a phríomhbhaile contae.
An Gort Breac
Is sráidbhaile é an Gort Breac. Tá sé suite sa Mhuirthead, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Bart to the Future
Craoladh an seachtú eipeasóid déag, "Bart to the Future", den aonú sraith déag The Simpsons ar an 19 Márta 2000. Scríobh Dan Greaney an eipeasóid seo. D'fhéach 8.77 milliún duine ar an eipeasóid.
An Amáiris
Is í an Amáiris (አማርኛ āmariññā) an teanga is tábhachtaí san Aetóip agus an t-aon teanga amháin a bhfuil stádas oifigiúil aici ar fud na tíre. Is í an dara teanga Sheimíteach is mó cainteoirí. Is é an córas a úsáidtear le hAmáiris a bhreacadh ar pár ná cineál aibítir shiollach ar a dtugtar abugida. San aibítir seo, seasann gach litir d'aon siolla amháin, ionas go bhfuil comhartha an chonsain agus comhartha an ghuta cumaiscthe le chéile sa litir; san am céanna, is féidir a aithint i gcónaí, cén chuid den litir a sheasann don ghuta nó don chonsan.
Mar theanga Sheimíteach, tá an Amáiris gaolmhar leis an Araibis, leis an Aramais, agus leis an Eabhrais. Is iad na gaolta is dlúithe atá aici i Leithinis na hAraibe, áfach, na teangacha a bhí á labhairt ag muintir Dheisceart na hAraibe sula ndeachaigh an Araibis (nach raibh inti ach teanga an Tuaiscirt ar dtús) ina n-áit le teacht an Ioslaim. clé|mion|An t-amhrán náisiúnta ó 1922 Murab ionann agus an Araibis is an Eabhrais (nó an Ghaeilge), cuireann an Amáiris an aidiacht roimh an ainmfhocal (cosúil leis an mBéarla). Tionchar ó theangacha neamh-Sheimíteacha an réigiúin is cúis leis an athrú seo, is dócha. Ceann eile de shaintréithre na dteangacha Seimíteacha nach bhfuil chomh coitianta san Amáiris is ea na "hiolraí briste", a úsáidtear go minic san Araibis - is é sin, cuirtear uimhir iolra an ainmfhocail in iúl tríd na gutaí taobh istigh den fhocal a athrú. Ní féidir a rá go mbeadh na hiolraí briste seo imithe go hiomlán as an Amáiris, ach tá sé i bhfad bhfad níos tipiciúla iarmhír iolra a chur leis an ainmfhocal. Na hiolraí briste a úsáidtear i gcónaí, is iasachtaí iad go minic as an teanga Ge'ez. Is éard atá i gceist leis an teanga Ge'ez ná seanteanga chlasaiceach na hAetóipe a mbaintear úsáid éigin aisti i gcónaí san eaglais. Tá sí gaolmhar leis an Amáiris, ach is dócha go bhfuil an gaol leis an Tigrinis níos dlúithe. mion|Allafóin Siúd is nach mbíonn na hiolraí briste coitianta san Amáiris a thuilleadh, tá córas na dtamhan tríchonsanach is dual do na teangacha Seimíteacha ann, agus baintear úsáid as le focail nua a fhréamhú is a chumadh san Amáiris.
Achadh Mheánach (Revell)
Baile fearainn i ndeisceart Chontae Chill Mhantáin in Éirinn is ea Achadh Mheánach (Revell).
John Galsworthy
Úrscéalaí agus drámadóir Sasanach ab ea John Galsworthy (1867 – 1933). Do rugadh é ar an 14ú lá de Lúnasa i Surrey Shasana, agus do fuair sé bás ar an 31ú lá d'Eanáir i Londain Shasana. Is é The Forsyte Saga (1906-21) a shárshaothar. Sraith de thrí úrscéal - The Man of Property (1906), In Chancery (1920) agus To Let (1921) - agus dhá 'interlude' (Gaeilge: 'eadarlúid') mar a tugtar orthu - sin iad Indian Summer of a Forsyte (1918) agus Awakening (1920) - is ea The Forsyte Saga. Bronnadh Duais Nobel na Litríochta air sa bhliain 1932.
Charles Dawson
Polaiteoir Éireannach ab ea Charles Dawson, (Luimneach 1842-Márte 1917 Baile Átha Cliath) mac le Michael Dawson agus Maryanne Clarke. Phós sé iníon le William Carroll i Luimneach sa bhliain 1873. Fuair ​​sé oideachas in Ollscoil Chaitliceach na hÉireann. Ba Ard-Sirriam Luimnigh é idir 1876-77. Bhí sé i láthair ag an gcéad chruinniú foirmiúil den 'Society for the Preservation and Cultivation of the Irish Language and Literature' (a ghlaoite ina dhiaidh sin 'Cumann Buan-Choimeádta na Gaeilge'). Ba Ardmhéara Bhaile Átha Cliath é ar feadh na mblianta 1882 agus 1883. Scríobh sé paimfléid éagsúla faoi ​​chúrsaí oideachais agus ailt ar an gceart vótála san 'Fortnightly Review', srl. Shuígh é do Bhuirg Cheatharlach ó Aibreán 1880 go dtí gur scoir sé sa bhliain 1885. Ba Liobrálach é a bhí i bhfabhar 'rialtas in Éirinn arna riaradh ag muintir na hÉireann.' Ba é an Teachta Parlaiminte do Bhuirg Cheatharlach é, agus an duine deireanach.
Ailéin de Diúc
Is polaiteoir Éireannach é Ailéin de Diúc (Béarla: Alan Dukes) a rugadh ar an 20 Aibreán 1945. Is iarcheannaire Fhine Gael é agus iar-Theachta Dála do Chill Dara agus do Chill Dara Theas.
Tús a shaoil
Rugadh de Diúc i nDroimneach. Ba é státseirbhíseach sinsear ó Chontae Chiarraí a athair. Rugadh a mháthair gar do Bhéal an Átha i gContae Mhaigh Eo.
Fuair sé a chuid scolaíochta ag Coláiste Mhuire (Scoil na mBráithre Críostaí) i gCearnóg Parnell. Tairgeadh roinnt scoláireachtaí dó agus é ag fágáil na scoile, scólaireacht Gaeilge ina measc. Lean a shuim sa Ghaeilge ar fad a shaol agus cloistear go rialta é ar chláir Gaeilge.
Roimh na polaitíochta
Fuair sé post mar eacnamaí le Feirmeoirí Aontaithe na hÉireann (an 'IFA) sa bhliain 1969. Chuaigh Éire isteach sa Comhmhargadh sa bhliain 1973 agus bhog de Diúc go dtí An Bhruiséil mar chuid de thoscaireacht an IFA. Chaith sé tamall ag obair mar cheann foirne an Choimisinéara Eorpach ó Éirinn, Risteard de Búrca.
An Pholaitaíocht
Sheas de Diúc mar iarrthóir de Pháirtí Fhine Gael i ndáilcheantar na Mumhan sa bhliain 1979 ach níor éirigh leis. Bhí tacaíocht láidir aige ón lucht feirmeoireachta go dtí gur tháinig ceannaire na bhfeirmeoirí, T.J. Maher, isteach sa rás. Toghadh Maher.
Sheas sé ar son Fhine Gael in olltoghchán na bliana 1981 i ndáilcheantar Chill Dara. Toghadh é agus ceapadh é mar Aire Talmhaíochta ar a chéad lá sa Dáil. Ba é Gearóid Mac Gearailt an Taoiseach nua a thug an ceapachán dó.
Bhí olltoghchán eile níos déanaí sa bhliain 1982 agus bhunaigh Fine Gael agus Páirtí an Lucht Oibre comhrialtas nua. Ceapadh de Diúc mar Aire Airgeadais.
Bhí saothar crua aige mar Aire Airgeadais. Bhí fiacha troma ar an stát agus bhí ráta ard dífhostaíochta agus ráta ard eisimirce. Bhí easaontas idir pháirtithe an rialtais ar an slí cheart chun dul i ngleic le fadhbanna na tíre. D'éirigh Páirtí an Lucht Oibre as an rialtas sa bhliain 1986 agus ceapadh de Diúc mar Aire Cirt.
Ceannaire Fhine Gael
Chaill Fine Gael 20 suíochán in olltoghchán na bliana 1987 agus d'éirigh Gearóid MacGearailt as mar cheannaire. Toghadh de Diúc mar chomharba do MhacGearailt. Bhí Seán de Briotún agus Peadar de Barra san iomaíocht freisin.
Ba é Cathal Ó hEochaidh, ceannaire Fhianna Fáil, Taoiseach ag an am seo. I rith feachtais toghchánaíochta roimh an olltoghcháin, gheall Fianna Fáil go gcaithfidís siad níos mó airgid agus d'ionsaigh siad go géar na gearraithe siar a bhí ar bun ag Fine Gael. Ach, tar éis an olltoghcháin, d'athraigh siad a bport agus thosaigh siad leis a ngearraithe siar féin.
In óráid a thug sé i dTamhlacht ar an 2 Meán Fómhair 1987, d'fhógair de Diúc an Stráitéis Tamhlachta. Thacódh Fine Gael leis an rialtas dá mbeadh siad ag cur polasaithe Fhine Gael i gcrích. Ba rud nua i bpolaitaíocht na tíre an polasaí seo.
Tugadh deis don rialtas dul i ngleic le fadhbanna bhuiséadacha na tíre. Ba é an straitéis ba chúis le rathú gheilleagar an stáit sna 1990í. Níor bhain de Diúc mórán tairbhe as, áfach. Ghair Ó hEochaidh olltoghchán sa bhliain 1989 agus ní bhfuair Fine Gael ach 5 shuíochán sa bhreis. D'fhan Ó hEochaidh mar Thaoiseach i gcomhrialtas leis an bPáirtí Daonlathach.
Toghchán Uachtaránachta 1990
Bhí míshástacht i bhFine Gael tar éis olltoghcháin 1989. Cheap roinnt Teachtaí Dála go raibh gá de cheannaire nua. Thug toradh an toghcháin uachtaránaigh sa bhliain 1990 deis dóibh. Chríochnaigh iarrthóir Fhine Gael, Austin Currie, sa tríú áit, an toradh is measa riamh ag iarrthóir ón bpáirtí. Bhí ar de Diúc éirí as mar cheannaire go luath i ndiaidh an tubaiste agus tháinig Seán de Briotún i gcomharbacht air.
Rialtas an Bhogha
Ba cúlbhinseoir é de Diúc tar éis an chennaireacht a chaiiiúnt ach d'fhill sé go dtí an Bínse Tosaigh sa bhliain 1992. Rinneadh iarracht an cheannaireacht a bhaint de de Briotún sa bhliain 1994. Ghlac de Diúc páirt san iarracht agus bhí air filleadh go na cúlbhinsí. Ceapadh de Briotún mar Thaoiseach Rialtas an Bhogha (comhrialtas idir Fhine Gael, Pháirtí an Lucht Oibre agus an Daonlathas Clé) ach níor tugadh aireacht do de Diúc.
Ceapadh mar Aire é arís i mí Nollag 1996 sa Roinn Iompair, Fuinnimh agus Cumarsáide ach níor aththoghadh an rialtas in olltoghchán na bliana 1997.
Ceapadh de Diúc mar chathaoirleach Ghluaiseacht Eorpach na hÉireann. Mar child dá dhualgaisí sa phost seo, thug sé comhairle do thíortha oirthear na hEorpa a bhí ag iarraidh dul isteach san Aontas Eorpach.
Tar éis na Polaitaíochta
Chaill de Diúc in olltoghchán na bliana 2002. Chaill Fine Gael 21 den 54 shuíochán a bhí ag an bpáirtí roimh an olltoghcháin. Dúirt roinnt tráchtairí áitiúla nach raibh sé ag tabhairt a dhóthain aire dá dháilcheantar agus go raibh sé níos tógtha le ceisteanna Eorpacha agus ceisteanna na tíre.
D'éirigh sé as an bpolaitaíocht sa bhliain 2002. Ceapadh mar phríomhstiúrthóir Institiúid Gnóthaí Idirnáisiúnta agus Eorpacha. Tá sé gníomhach fós i bhFine Gael agus is Leas-Uachtarán an pháirtí é.
Cheap an tAire Airgeadais, Brian Ó Luineacháin, é mar stiúrthóir ar leasa an phobail ar Bhanc Angla-Éireannach i Mí na Nollag 2008.
Saol Pearsanta
Tá de Diúc ina chónaí i mbaile Chill Dara ón mbliain 1981. Is polaiteoir áitiúil í a bhean, Fionnuala. Tá beirt iníonacha acu.
An Bhroclais
Baile in Éirinn is ea An Bhroclais. Tá an baile suite in iarthuaisceart na tíre i gContae Dhún na nGall.
Bealach Féich
Baile in Éirinn is ea Bealach Féich. Tá an baile suite in iarthuaisceart na tíre i gContae Dhún na nGall, agus é cois Abhann na Finne. Taobh eile den abhainn tá Srath an Urláir, agus lena chéile tugtar 'An Cúpla' (nó The Twin Towns as Béarla) ar an dá bhaile. Idir an dá bhaile, bhí 4,852 dhuine ina gcónaí sa bhliain 2016, an uimhir chéanna go díreach mar a bhí sa bhliain 2011.
Corcaigh
Is í Corcaigh (Cork) an dara cathair is mó i bPoblacht na hÉireann agus an tríú ceann is mó ar oileán na hÉireann. Is í príomhchathair Chontae Chorcaí agus Chúige Mumhan í freisin. Tá an chathair suite cois Chuan Chorcaí agus Abhainn na Laoi in iardheisceart na hÉireann, ag 51°54’ ó thuaidh agus 8°28’ thiar. Is í an Laoi príomhabhainn an cheantair, agus í ag rith trí Chathair Chorcaí. Tá lár na cathrach bunaithe ar oileán idir dhá chraobh na Laoi, sula sníonn sí isteach in inbhear Loch Machain agus ar aghaidh ansin go Cuan Chorcaí, - ceann de na cuanta nádúrtha is mó ar domhan. Is calafort tábhachtach í Corcaigh, agus go leor céanna agus dúganna suite in oirthear na cathrach. Tá 163,000 duine ina gcónaí i gCorcaigh (199,000 go léir sa chathair agus sna bruachbailte). Tá 399,802 duine ina gcónaí taobh amuigh den chathair i gContae Chorcaí (de réir dhaonáireamh na bliana 2011).
Tagann an t-ainm "Corcaigh" féin ón nGaeilge, nó is seantéarma Gaeilge é corcach a chiallaíonn portach, is é sin i nGaeilge an lae inniu thabharfá 'Portach' uirthi. Focal baininscneach é corcach, agus mar a dhéantar lena lán focal den chineál seo, nuair a bhaintear úsáid as an logainm, caithfear é a chur sa tuiseal tabharthach. Is tagairt é seo don chineál talaimh atá le fáil ar bhruacha na Laoi. Tá clú ar chathair Chorcaí i dtaobh tuilte móra a dhéanann praiseach cheart de lár na cathrach, nuair a bhíonn taoide tuile agus báisteach throm ann. Tá cáil mhór an tírghrá ar Chontae agus Chathair Chorcaí ó thréimhse na Lochlannach anuas. Dá bharr seo, is minic a dtugtar reibiliúnaigh (Rebels) ar mhuintir Chorcaí mar leasainm. Tá sé de nós ag muintir chathair Chorcaí "an fhíor-phríomhchathair" a thabhairt ar chathair a ndúchais freisin. Gné eile den mheon seo is ea na T-léinte agus an sluán "Daonphoblacht Chorcaí" litrithe orthu. Tá a leithéid de shuíomh gréasáin ann freisin agus People's Republic of Cork mar theideal orthu
Stair
210px|left|thumb|Ritheann an Laoi trí lár an bhaile atá lonnaithe ar oileán san abhainn Ba é Naomh Barra a bhunaigh an chathair agus a thóg mainistir ar bhruacha na Laoi. Sa bhliain 1185, bhronn Eoin, Rí Shasana, cairt na cathrach ar an áit. Is iomaí uair a atógadh an chathair, agus an dóigh a mbíodh Gaill de chineálacha éagsúla á hionsaí agus á cur trí thine uair i ndiaidh a chéile. Tráth dá raibh, bhí fallaí cosanta ag timpeallú na cathrach, agus inniu féin, tá iarsmaí desna fallaí seo le feiscint san áit, chomh maith le geataí ón dtréimhse chéanna. Sa bhliain 1318 a ceapadh an chéad Mhéara ar Chorcaigh, agus is ón mbliain 1900 anuas a tugtar "Ard-Mhéara" ar an nduine is airde i riarachán na cathrach.
Chuir na hÓglaigh agus na saighdiúirí Sasanacha an-throid ar a chéile i gContae Chorcaí i rith Chogadh na Saoirse. Ar 11/12 Nollaig 1920, dhóigh na Dúchrónaigh lár na cathrach go talamh le díoltas a bhaint amach as na luíocháin lasmuigh den chathair níos luaithe ar an lá céanna.
Le linn an Chogaidh Chathartha, bhí na fórsaí frith-Chonartha i seilbh na háite ar feadh tamaill.
Áiteanna spéisiúla
thumb|210px|Ardeaglais Naomh Barra thumb|210px|Ardeaglais Naomh Muire – Cloig an tSean-Dúin Tá dhá ardeaglais sa chathair: Ardeaglais Naomh Muire, agus Ardeaglais Naomh Barra.