cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mícheál Mac Dubhghaill
Saol Polaitiúil
Rinneadh ceannaire den Pháirtí Daonlathach de i 2006. Ar 13 Meán Fómhair 2006, d'éirigh sé ina Thánaiste. Bhí sé ina cheannaire ar an bPáirtí Daonlathach nuair a bualadh go tubaisteach iad in Olltoghchán 2007, agus 75% (6/8) dá suíochán caillte acu, a shuíochán siúd ina measc.
D'éirigh sé as an bpost (agus as an bpolaitíocht go hiomlán) tar éis an olltoghcháin sa bhliain 2007. D'fhill sé ar a ghairm bheatha mar abhcóide, tar éis dó éirí as an bpolaitíocht.
Gaeilge
Tá líofacht na Gaeilge aige.
Jack Laugher
Is tumadóir ar son na Breataine Móire agus Sasana é Jack David Laugher (rugadh 30 Eanáir 1995 i Harrogate, Sasana).
Bhuaigh sé bonn óir sa lingchlár sioncronaithe 3 méadar le Chris Mears ag na Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016 agus bonn airgid sa lingchlár 3 méadar. Ag Craobhchomórtais na hEorpa 2018, bhuaigh sé dhá bhonn óir sa lingchlár 1 méadar agus sa lingchlár 3 méadar agus bonn airgid sa lingchlár sioncronaithe 3 méadar le Chris Mears.
Death Note
Leanann sé scéal Light Yagami (Yagami Raito), mac léinn ardscoile a aimsíonn leabhar nótaí osnádúrtha a bhaineann le shinigami (dia an bháis i mbéaloideas na Seapáine), leabhar a chuireann ar chumas an duine atá ina sheilbh aon duine a bhfuil a ainm scríofa ann a mharú. Déanann Light ansin iarracht útóipe saor ó choiriúlacht a chruthú ina rialódh sé féin mar dhia. Déanann foireann rúnda de chuid na bpóilíní iarracht stad a chur leis.
Cumhachtstáisiún an Phoill Bhig
Is stáisiún giniúna suite i gContae Bhaile Átha Cliath é Cumhachtstáisiún an Phoill Bhig.
Cnoc Mhuire (Contae Mhaigh Eo)
Baile in oirthear Chontae Mhaigh Eo is ea Cnoc Mhuire (Knock as Béarla; Cnoc Druim Chálraighe bho sean). Cé nach raibh ann go dtí le gairid ach baile aonsráide amháin, tháinig tábhacht leis an mbaile sa bhliain 1879, nuair a bhí taibhreamh ag slua as an áit den Mhaighdean Muire. Sa bhliain 1979 d'aithin an Pápa Eoin Pól II tábhacht na háite, nuair a thug sé cuairt air. Tógadh Baisleac, agus is áit mhór oilithreachta inniu Cnoc Mhuire. Tógadh aerfort gar don áit freisin, ar a ngairtear Aerfort Iarthar Éireann Chnoc Mhuire. Bhí an Moinsíneoir James Horan an-pháirteach i dtionscnamh na haerforta. Tá an lárphointe geografach Chonnachta gar do Chnoc Mhuire.
thumb|left|An Bhaisleac
Edmund Gennings
Naomh Caitliceach is ea Edmund Gennings. Rugadh é ar an 1567 i Lichfield é agus cuireadh chun báis é ar an 10 Nollaig 1591, i nGray's Inn, Londain.
Steve Harvey
Is óstach teilifíse, fuirseoir, aisteoir, léiritheoir, údar agus pearsa theilifíse Meiriceánach é Broderick Stephen "Steve" Harvey, a rugadh sa bhliain 17 Eanáir 1957 in Welch, Virginia Thiar. Aithnítear é go mór mhór as a ról mar fhear a' tí ar chláir theilifíse cluichí.
Labhras silíní
Is tom nó crann beag síorghlas, dúchasach do na Balcáin, é an labhras silíní. Saothraíodh go forleathan é ón 16ú céad ar aghaidh, ionas go bhfuil sé nádúraithe in an-chuid tíortha. Na duilleoga ubhchruthach leathrúil. Na bláthanna bán cumhra, suas le 30 cinn ar spíce. Na caora dearg nó glas, ag éirí dubh nuair a bhíonn siad aibí, nimhiúil.
Tinteán
Iris Ghael-Astrálach ar líne is ea Tinteán. Foilsíonn an iris ailt, léirmheasanna agus filíocht. I mBéarla atá an chuid is mó den ábhar ach foilsítear ábhar Gaeilge freisin.
Is é an Australian Irish Heritage Network a chuireann Tinteán amach. Roimhe sin d’fhoilsigh an grúpa céanna Táin, iris chlóite a raibh ábhar den chineál céanna le léamh uirthi.
An Béar Mór
Ainmneacha
Comhdhéanann na seacht réalta is gile dá chuid an astaireacht cháiliúil sin dá ngairtear in Éirinn agus sa Bhreatain an Camchéachta nó an Céachta (.i. the Plough as Béarla). As Gaeilge, tugtar an tSeisreach freisin air, a chiallaíonn an rud céanna. San am atá thart, thugtaí an seanainm Charles's Wain air, a chiallaíonn "Vaigín Shéarlais Mhóir". Baintear úsáid as an ainm seo i gCríoch Lochlann sa lá atá inniu ann: Karlavagnen.
Bernadette Devlin (McAliskey)
mionsamhail|right|"Fidel Castro i mini-skirt", mar a dúirt polaiteoir [[UUP W. Stratton Mills]]Tá cáil ar Bernadette Devlin (nó Bernadette McAliskey mar a ghlaotar uirthi uaireanta) mar an bhean is óige le bheith tofa i bParlaimint na Breataine. Rugadh Josephine Bernadette Devlin McAliskey (Seosaimhín Bearnairdín Ní Dhoibhilin Nic Conuisce) ar 23 Aibreán 1947 sa Chorr Chríochach, Contae Thír Eoghain. Sa bhliain 2013, bhí sí ag obair le Clár Cumasaithe Thír Eoghan Theas a oibríonn ar son cearta oibrithe imircigh i dTuaisceart Éireann.
Gallbhuaile (idirdhealú)
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Gallbhuaile nó An Ghallbhuaile air:
Bernadette Devlin (McAliskey)
Tús a saoil
Rugadh Bernadette ar 23 Aibreán 1947 sa Chorr Chríochach, Contae Thír Eoghain. Ba í an tríú páiste a rugadh do John James Devlin agus Elizabeth Bernadette Devlin (seisear paistí acu san iomlán). Fuair athair Bernadette bás nuair a bhí sí naoi mbliana d’aois agus chaill sí a máthair chomh maith naoi mbliana i ndiaidh sin agus í ocht mbliana déag d’aois. D’fhreastail sí ar Acadamh Naomh Pádraig i nDún Geanainn, Co. Thír Eoghain agus lean sí ar aghaidh lena saol acadúil in Ollscoil na Banríona, áit a ndearna sí staidéar ar an tsíceolaíocht. Caitheadh amach ón ollscoil í ina bliain dheireanach mar gheall ar a rannpháirtíocht le People’s Democracy. mion|Bernadette Devlin agus Rita Hynes, Omagh Courthouse
Tús a saoil polaitíochta
Ar 5 Deireadh Fómhair 1968 d’eagraigh an Cumann Cearta Sibhialta Thuaisceart Éireann máirseáil ag agóid i gcoinne leithcheal ar Chaitlicigh. Dar le Bernadette, d’aithrigh an máirseáil sin agus an méid a tharla ann a tuairimí faoi chúrsaí polaitíochta i dTuaisceart Éireann, "Until then I thought of policemen as the ones who kept the rowdy drinkers in line at my grandmother's pub." Mhaígh daoine áirithe go raibh siad ag iarraidh trioblóid a chruthú leis na póilíní ach deir Bernadette go raibh sí ann ar bonn síochána amháin. Thuairisc sna nuachtáin gur rinne Constáblacht Ríoga na hÉireann ruadhar le bataí ar na daoine a raibh ag máirseáil ach dar léi, "this wasn't a baton charge...This was a pent-up hatred. This was naked violence. This was three or four men with long cudgels standing over someone on the ground and hitting and hitting them.
Tinteán
Is é an cuspóir atá ag Tinteán féiniúlacht Ghael-Astrálach a chothú agus aird a thabhairt ar chúrsaí sóisialta, cultúir, polaitíochta agus reiligiúin a mbeadh suim ag Gael-Astrálaigh agus ag inimircigh Éireannacha iontu. Cuireann an iris roimpi cuntas a thabhairt ar théamaí móra na deoraíochta agus an lonnaithe agus scagadh a dhéanamh ar scéalta comhaimseartha na ndaoine a tháinig ó Éirinn go dtí an Astráil.
An Béar Mór
Ainmneacha
Ceaptar gurbh é an bhunbhrí don ainm coitianta Gearmánach seo ná vaigín na mbodach (the churls' wagon, as Béarla) i gcomórtas le vaigín na mban (.i. an Béar Beag). Seans ann, áfach, gur ainmníodh as Séarlas Mór é, mar a dúradh thuas. Sa Rómáin, tugtar Carul Mare ("Vaigín Mór"), i gcomórtas le Carul Mic ("Vaigín Beag"), nó an Béar Beag.
Bernadette Devlin (McAliskey)
Tús a saoil polaitíochta
I ndiaidh a bhfaca sí ar an lá sin, ghlac sí páirt i mbunadh fheachtas radacach na mac léinn agus eagraíocht cearta sibhialta People’s Democracy. Mar a deir sí féin "the beginning of it all. I can still see, in my mind, the absolute hatred on the faces of police officers. My understanding of the society I was in was irrevocably changed." Tharraing an feachtas seo go leor aird orthu féin ó na meáin sa Tuaisceart ach go háirithe. Glaodh ‘Castro in a mini-skirt’ uirthi sna meáin agus péinteáladh múrmhaisiú di ar thaobh tí in ‘Doire Saor’. Ag an am sin, bhí sí sa bhliain deirí dá céim sa tsíceolaíocht ach caitheadh amach ón ollscoil í de bharr a róil leis an bhfeachtas.
Tinteán
Naisc
Feasta
An Béar Mór
Ainmneacha
I ré na Sean-Róimhe tugadh Septentriones go coitianta ar seacht réalta an Chéachta. As Laidin, ciallaíonn an focal seo "seacht ndamh an chéachta", ach "an tuaisceart" ab fhíorbhrí leis. Anois is arís, thugtaí an t-ainm céanna ar na seacht réalta a chomhrinne astaireacht na Léiche Bige ar réaltbhuíon an Bhéir Bhig in aice láithreach.
Bernadette Devlin (McAliskey)
Teachta Parlaminte
Níor chuir sé seo stop léi agus lean Bernadette ar aghaidh le ról níos gníomhaí a ghlacadh sa troid ar son cearta na gCaithliceach sa Tuisceart. Tar éis gur theip uirthi ina céad iarracht a bheith tofa in Olltoghchán Thuaisceart Éireann i gcoinne James Chichestre-Clark, d’éirigh léi áit a fháil i bparlaimint na Breataine in 1969 ag seasamh do na Sóisialaigh.
Caorthann corraigh
Luibh ilbhliantúil atá dúchasach don Eoraip is an Áise is ea caorthann corraigh. A duilleoga cleiteach, le duilleoigíní fiaclacha; na bláthanna 5 mm ar trastomhas, bándearg, i mbachlóga dlútha cinn. An feadán coróinín le 5 liopa is mála ag a bhun. Na torthaí mar a bheadh le paraisiút de ribí clúmhacha. Bíonn duilleoga ubhchruthacha gan roinnt agus bláthanna sporacha dearga nó bána ag an gcaorthann dearg, atá gaolmhar is cosúil leis an gcaorthann corraigh.
An Béar Mór
Ainmneacha
Sa réalteolaíocht Hiondúch, tugtar (Vrihat) Sapta Rishi air, a chiallaíonn "na Seacht Saoithe (Móra)".
Bernadette Devlin (McAliskey)
Teachta Parlaminte
Nuair a fuair George Forrest, ionadaí an Meán-Uladh, bás ag deireadh 1968 phioc an Pháirtí Aontachtach a bhaintreach, Anna Forrest, le seasamh ina áit san fhothoghchán a tharlódh mar thoradh ar a bhás. Faoin am sin, bhí páirt lárnach ag Bernadette in People’s Democracy agus roghnaíodh í mar ionadaí Unity don taobh náisiúnach. D’éirigh léi tromlach sásúil a fháil leis an bhfothoghchán a bhuachan ar an 17 Aibreán 1969. .
Taj Mahal
Is séadchomhartha é an Taj Mahal atá suite in Agra, India. Thóg sé trí bliana is fiche chun é a chríochnú (1630 - 1653). Thóg an tImpire Mógal, Shah Jahan é mar mhásailéam dá bhean chéile. Tagann na hainmneacha Taj agus Mahal ó Urdu. Tá achar timpeall is 580 m × 300 m aige.
Tinteán
Naisc
Comhar
An Gael
Coilíneacht Phlymouth
deas|mion|250x250px|Coilíneacht Plymouth Ba fhiontar coilíneach Sasanach i Meiriceá Thuaidh í Coilíneacht Plymouth ó 1620 go 1691 in áit a ndearna an Captaen John Smith suirbhé uirthi sa bhliain 1614. Ba é Smith a thug an t-ainm Plymouth ar an áit freisin. Bhí an lonnaíocht mar phríomhbhaile an choilíneachta agus d’fhorbair sí mar an bhaile Plymouth, Massachusetts. Nuair a bhí an choilíneacht in airde a réime, líon sí an chuid is mó den chuid thoir theas de Massachusetts. Bhunaigh grúpa scarúnaithe Piúratánacha, ar a dtugtaí an Brownist Emigration ar dtús, ach ar ar tugadh Na hOilithrigh (Béarla: The Pilgrims) níos déanaí. Ba í an dara coilíneacht a bhunaigh na Sasanaigh i Meiriceá Thuaidh a raibh rath uirthi i ndiaidh Jamestown, Virginia, agus ba é an chéad lonnaíocht bhuan Shasanach sa réigiún ar a dtugtar Sasana Nua anois.
Giovanni Tocci
Is tumadóir Iodálach é Giovanni Tocci a rugadh ar 31 Lúnasa 1994 i gCosenza, An Iodáil).
Ag Craobhchomórtais na hEorpa 2018, bhuaigh sé dhá bhonn airgid sa lingchlár 1 méadar, tháinig sé sa 20ú háit sa lingchlár 3 méadar agus sa chúigiú háit sa lingchlár sioncronaithe 3 méadar le Andrea Chiarabini.
An Béar Mór
Príomhghnéithe
260px|right
Miotaseolaíocht
Ar feadh na haimsire ionannaítear an réaltbhuíon seo le béar ag sibhialtachtaí éagsúla ar fud an Domhain. I miotaseolaíocht na Gréige tá baint éigin ag an Béar Mór, i dteannta an Bhéir Bhig in aice láithreach, le bunús mhiotas Callisto.
Níos luaithe ná sin, áfach, ní béar a bhí ann ar chor ar bith de réir mhiotaseolaíocht na Gréige; ina áit sin, ionannaíodh na trí réalta gheala atá suite ar an eireaball (.i. Alioth, Mizar agus Alkaid) le húlla ag fás ar chrann (uaireanta léirígh na réaltaí eile is doiléire de chuid na réaltbhuíne an crann). San am céanna, comhcheanglaíodh na réaltaí de chuid an Bhéir Bhig leis na Heispirídí. Seans ann, mar sin de, go bhfuil baint éigin ag an dá ghrúpa réaltaí seo, i dteannta na Meá, an Aoire agus an Dragain, le bunús mhiotas úlla na Heispirídí, ceann de Dhá Shaothar Déag Earcail.
Roc (coirnín)
I dteicstílí, na coirníní a tharlaíonn go nádúrtha i snáithe olla go minic, a thugann toirt bhog do shnáth is uigí a dhéantar as. Nuair is féidir roic a chur i snáithíní saorga, leathann sé sin úsáidí na n-ábhar ionas gur féidir cniotáil is cairpéid a dhéanamh leo agus uigí fite níos boige ná roimhe.
Bernadette Devlin (McAliskey)
Teachta Parlaminte
Agus í ag glacadh lena suíochán don chéad uair ar a dara breithlá is fiche, ba í an duine is óige le beith tofa don Pharlaimint go dtí sin (buaileadh í i 2015).
Ar a céad lá thug sí faoi a céad óráid chomh maith nach uair ón am a thosaigh sí. Rinne an Teachta Parlaiminte Coimeádach Sir Norman St John Stevas cur síos ar an óráid mar ‘electrifying’. Deirtear gur thuig air-Uachtarán na Stáit Aontaithe Bill Clinton go raibh sé ag iarraidh a bheith ina pholaiteoir tar éis a céad óráid a chloisteáil.
Cath Thaobh an Bhogaigh
Ghlac Bernadette páirt i gCath Thaobh an Bhogaigh i mí Lúnasa 1969 a rinne iarracht na póilíní a choinneáil amach ó thaobh Caitliceach an Bhogaigh. Go luath i ndiaidh, thaisteal sí go dtí na Stáit Aontaithe, áit ar chas sí le hArd-Rúnaí na Náisiún Aontaithe agus ar thugadh eochracha chathair Nua-Eabhrac di. Thug sí na heochracha sin do Pháirtí an Phanthair Dhuibh. Nuair a tháinig sí ar ais go Tuaisceart Éireann, gabhadh í agus cuireadh pionós sé mhí i bpríosún uirthi mar gheall ar an ról ar ghlac sí i gCath Thaobh an Bhogaigh. mion|físeán ó 1970 le Devlin, srl Ceithre mhí dhéag ina dhiaidh di an fothoghchán a bhuacán, tharla toghchán eile i Meán-Uladh. Faoin am seo, buíochas le Cath Thaobh an Bhogaigh agus an seal ar chaith sí i bpríosún bhí prófíl níos airde ag Bernadette sa cheantar agus bhí an tromlach de 6,000 vóta aici. Cé gur sheas sí le Unity le linn an toghcháin, bheartaigh sí go suífidh sí sa Pharlaimint mar Shóisialach Neamhspleách. Sa bhliain chéanna, scríobh sí a dírbheathaisnéis The Price of My Soul faoi fhréamhaí a gníomhaíochais agus staid na sochaí i dTuaisceart Éireann agus í ag fás aníos.
Domhnach na Fola
I mí Eanáir 1972, bhí Bernadette ar tí óráid a thabhairt do dhaoine ag máirseáil i nDoire nuair a thosaigh an Reisimint Parasiútach ag scaoileadh urchar ar an slua a bhí i láthair ag marú ceithre duine dhéag. Tháinig aithne ar an lá seo mar Domhnach na Fola. An lá dár gcionn agus í ag éisteacht leis an Rúnaí Baile, Reginald Maudling, ag rá go raibh an reisimint ag gníomhú ar bonn féinchoisint, bhuail sí é ag screadáíl ‘Murderous Hypocrite’.
An Páirtí Sóisialach Poblachtach
Níor éirigh le Bernadette an toghchán in 1974 a bhuachan. Faoin am seo bhí roinnt mhaith tacaíochta Caitlicigh caillte ag Bernadette mar gur rugadh iníon neamhdhlisteanach di (agus don fhear a phósfaidh sí i gceann cúpla bliain) in 1971. Ach bhí Bernadette agus a fear céile Michael McAliskey (in éineacht le Seamus Costello) ina mbunaitheoirí den Pháirtí Sóisialach Poblachtach. Scair siad ón gcuid oifigiúil de Sinn Féin leis an bpáirtí sóisialach seo a thosú.
Bhí Bernadette ar Fheidhmeannas Náisiúnta an pháirtí in 1975. Ach d’éirigh sí as nuair a chaill togra a mhol go mbeadh an INLA faoi réir an pháirtí. Ghabh sí páirt le Páirtí Neamhspleách Sóisialach in 1977 ach scoir siad an bhliain dár gcionn.
Toghchán Pharlaimint na hEorpa
I 1979, sheas Bernadette McAliskey sa toghchán do Pharlaimint na hEorpa de bhun tacaíocht a thabhairt do na príosúnaigh a bhí i mbun agóide agus bhain sí amach 5.9% den vóta i dTuaisceart Éireann, cé gur iarr Sinn Féin go ndéanfaí baghcat ar an toghchán seo.
mionsamhail|Cath Thaobh an Bhogaigh
Stailc Ocrais
Bhí ról ag Bernadette san fheachtas H-bhloc a thosaigh sna seachtóidí nuair a cuireadh deireadh le stádas phríosúnaigh polaitíochta a thabhairt do Náisiúnaithe i bpríosún.
Sheas sí mar iarrthóir neamhspleách ar son príosúnaigh ar agóid shalach agus ar agóid blaincéid i dtoghchán Pharlaimint na hEorpa in 1979. Bhuaigh sí 5.9% den vóta.
Ba í an príomh-urlabhraí ar an bhfeachtas Smash H-Block a thug tacaíocht don stailc ocrais in 1980 agus 1981. I 1980/1981, bhí díospóireacht i measc náisiúnaithe agus poblachtaigh faoi cén duine ba chóir a chur san iomaíocht sa toghchán Westminster 1981. Dúirt Austin Currie ó Pháirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre (SDLP) go mbeadh suim aige féin dul san iomaíocht agus dúirt Bernadette McAliskey agus deartháir Frank Maguire, Noel, go mbeadh suim acusan freisin dul ar aghaidh. I ndiaidh idirbheartaíochta agus bagairtí intuigthe a bheith déanta ar Noel Maguire, socraíodh gan an vóta náisiúnach a scoilt trí dhul san iomaíocht sa toghchán. Sheas Sands mar iarrthóir Frith H Bhloc i gcoinne Harry West, an t-iarrthóir a chuir Páirtí Aontachtach Uladh chun cinn.
Wampanoag
mion is Indiaigh Mheiriceá iad na Wampanoag. Cé go bhfuil na milliúin daoine i Stáit Aontaithe Mheiriceá sa lá atá inniu ann a mhaíonn gur de shliocht lucht an Mayflower iad, níl ach thart ar 5,000 Wampanoag fós ina mbeatha ansin. mion
Stair
Bhí na Wampanoag ina gcónaí sa Massachusets le thart ar 12,000 bliain roimhe teacht i dtír na Mayflower. Meastar go raibh tuairim is 15,000 de phobal acu ann ag tús an 16ú haois,. Ach cúpla bliain roimh theacht an Mayflower, rinne plá a tholg siad ó Eorpaigh scrios orthu, agus cuireadh thart ar 70% den daonra den saol. Thug na háitritheoirí nua aicídí eile anoir chucu – an bholgach agus an diftéire mar shampla. mion Na chéad bhlianta sin, thugadh na Wampanoag lámh chúnta do na coilínigh leis an bhfómhar a chur is a bhaint. Ceiliúradh ar fhómhar na bliana 1621, tráth ar bhronn an pobal dúchais arbhar agus turcaithe ar na coilínigh, atá sa bhféile Thanksgiving nó Lá an Altaithe.
In imeacht na mblianta, de réir mar a ghlac na coilínigh seilbh ar níos mó den talamh a bhí ag na Wampanoag, tharla aighnis eatarthu.
Ba é an cogadh fuilteach, ar a dtugtar Cogadh Rí Philip, sna 1670idí a chuir deireadh le ré na Wampanoag agus aon phobal dúchasach eile i Sasana Nua. Rinneadh sclábhaithe de go leor den phobal dúchasach a tháinig slán ón gcogadh. Bhí cead a gcinn ag na coilínigh feasta seilbh a ghlacadh ar níos mó talún. mion|Rinne na Wampanoag ionsaí ar long Capt. Nicholas Hobson, sa bhliain 1614, [[Martha's Vineyard]]
Bernadette Devlin (McAliskey)
Lámhach Dílseora
mionsamhail|Stailc Ocrais
Toghcháin Dháil Éireann
Níos déanaí ina saol, shead Devlin i dtoghchán Dháil Éireann. In 1982, theip uirthi faoi dhó a bheith tofa sa thoghcheantar Bhaile Átha Cliath Thuaidh-Lár.
Saol Pearsanta
Phós Bernadette le Michael McAliskey (múinteoir) sa bhliain 1973. Tá triúr páistí acu: Róisín Elizabeth McAliskey, Deirdre McAliskey agus páiste eile. Rugadh Róisín dóibh sular phós siad, rud a chaill go leor tacaíochta do Bhernadette ó Chaitlicigh sa Tuaisceart.
Gabhadh a hiníon Róisín McAliskey (a bhí ar thoircheas ag an am) sa Ghearmáin sa bhliain 1996 ar chúis ceangal amhrasta leis an IRA agus go háirithe le buamáil ar Dhún Arm na Breataine. Labhair Bernadette go láidir ar son a hiníne leis na meáin.
Ag an bhFéile Scannánaíochta Cannes sa bhliain 2008, fógraíodh go ndéanfar scannán faoi a saol darb ainm ‘The Roaring Girl’. Cuireadh deireadh leis an smaoineamh tar éis gearán ón mbean í féin.
Sa bhliain 2013, bhí McAliskey ag obair leis an gClár Cumasaithe Thír Eoghan Theas (STEP), bunaithe sa bhliain 1997 atá lonnaithe i nDún Geanainn agus a oibríonn ar son cearta oibrithe imircigh i dTuaisceart Éireann.
Styków (Cúige Podkarpackie)
Is sráidbhaile in oirdheisceart na Polainne é Styków, atá suite idir Rzeszów agus Raniżów, cois Abhainn Łęg.
Séamus Mac an Iomaire
Iascaire, luibheolaí agus scríbhneoir as Conamara ba ea Séamus Mac an Iomaire nó Seamus Ridge (13 Eanáir 1891 - 15 Samhain 1967).
Beatha
I Maínis, Co. na Gaillimhe a rugadh é 13 Eanáir 1891.
Tháinig a leabhar Cladaí Chonamara amach don chéad uair sa bhliain 1938, le cur síos ar iascáin trá, iasc farraige agus ar phlandaí farraige a cheantair, agus ar chúrsaí bádóireachta is iascaireachta mar a bhí siad le linn don údar a bheith ag fás suas.
Tháinig a leabhar, Conamara Man, amach tar éis a bháis.
Sgeti
51.6174°N, -3.9843°W
Close Rick-counters of the Rick Kind
Craoladh an deichiú heipeasóid, "Close Rick-counters of the Rick Kind", den chéad sraith Rick and Morty ar an 7 Aibreán, 2014. Scríobh Ryan Ridley an eipeasóid seo. D'fhéach 1.75 milliún duine ar an eipeasóid.
Grace Reid
Ag Craobhchomórtais na hEorpa 2018, bhuaigh sí dhá bhonn óir sa lingchlár 3 méadar agus bonn airgid le Ross Haslam sa lingchlár sioncronaithe measctha 3 méadar.
Ionsaí Bir al-Abed
D'ionsaíodh, ar Aoine 24 Samhain 2017, an mosc Súfaíoch al-Rawda sa bhaile Bir al-Abed, Síonáí Thuaidh, an Éigipt, i rith an gnímh adhartha. Maraíodh 305 daoine ar a laghad agus gortaíodh níos mó ná 120.
Caisleán Charraig Mhaighin
deas|250px|thumb|Caisleán Charraig Mhaighin Is suíomh seandálaíochta suite i gContae Bhaile Átha Cliath é Caisleán Charraig Mhaighin.
Gort an Éadain (idirdhealú)
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Gort an Éadain air:
Charles J. Kickham
Náisiúnaí Éireannach agus scríbhneoir Béarla a bhí i Charles Joseph Kickham. Rugadh i Muileann na hUamhan, Contae Thiobraid Árann é ar an 9 Bealtaine 1828 agus fuair sé bás ar an gCarraig Dhubh in aice le Baile Átha Cliath ar an 22 Lúnasa 1882. Ghlac sé páirt in éirí amach na bliana 1848 in Éirinn agus bhí sé ina bhall de Bhráithreachas na Poblachta. Sa bhliain 1865, rug na Sasanaigh air, agus gearradh daorbhroid ceithre bliana déag dó. Níor chaith sé ach ceithre bliana sa phríosún, ach ina dhiaidh sin, bhí a shláinte curtha ó mhaith ar fad, cé go raibh sé páirteach i saol polaitiúil na náisiúnaithe go deireadh a shaoil.
Breith clainne
mion|[[Ospidéal an Rotunda|Ospidéal Máithreachais an Rotunda, suite i gcroílár Bhaile Átha Cliath]] Páiste á thabhairt ar an saol, is ea breith clainne.
Charles J. Kickham
Scríobh sé trí úrscéal faoi shaol na ndaoine bochta faoin tuath, mar atá, Knocknagow, Sally Kavanagh, agus For the Old Land. Chuir Máirtín Ó Cadhain Gaeilge ar an dara ceann acu.
Breith clainne
Gach bliain in Éirinn tagann os cionn 60,000 leanbh ar an saol.
Feabhas a chur ar shláinte máithreacha
Léiríodh laghduithe 40% nó níos mó ar líon na mban ag fáil bháis le linn breith clainne i 90 tír idir 1990 agus 2008, áfach, agus tuairiscíodh roinnt méaduithe i 57 tír eile.
Macklemore
Is ceoltóir rap ó Seattle, Washington, S.A.M. é Benjamin Hammond Haggerty (Rugadh é 19ú Meitheamh 1983). Tugadh Macklemore mar leasainm stáitse air.
Is Gael-Mheiriceánach é.
Is í Tricia Davis a bhean chéile. Phós siad i 2015.
An Ceoláras Náisiúnta
mionsamhail|default|[[:en:National Concert Hall|An Ceoláras Náisiúnta]] Is halla ceoil atá suite ar Ardán Phort an Iarla i gContae Bhaile Átha Cliath é 'An Ceoláras Náisiúnta.
Shaftesbury
51.5964°N, -2.9908°W
Max Whitlock
Is gleacaí Briotanach é Max Antony Whitlock. Rugadh é ar an 13 Eanáir 1993.
Ag na Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2012, bhuaigh sé dhá bhonn cré-umha, san imeaxht na foirne agus ar an gcapall corr. Ag na Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016, bhuaigh sé dhá bhonn óir, ar an urlár agus ar an gcapall corr, agus bonn cré-umha san imeacht le gach rud ar leith. Ag Craobhchomórtais na hEorpa 2018, bhuaigh sé bonn airgid san imeacht na foirne.
An Mhala Raithní
Baile in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo in iarthar na hÉireann is ea an Mhala Raithní (Mulrany nó Mallaranny as Béarla), ar an mbóthar idir Baile Uí Fhiacháin agus Acaill. Tá trá bhreá ar an mbaile, agus is áit turasóireachta é dá bharr sin.
Mary Laffoy (breitheamh)
Breitheamh is ea Mary Laffoy (a rugadh 17 Meitheamh 1945), ar scor inniu. Tá sí ina hUachtarán ar an gCoimisiún um Athchóiriú an Dlí ó 2018.
Saol
Bhain an Laffoy céim B.A. amach ó Choláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath i 1968. Ina dhiaidh sin, idir 1968 agus 1971, rinne sí staidéar ar an dlí i gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath agus ag Cumann Onórach Óstaí an Rí i mBaile Átha Cliath. Glaodh chun an Bharra í i mí Iúil 1971.
Bhí sí ag cleachtadh mar abhcóide ó théarma na féile Michíl 1971 go dtí gur ceapadh í ar an Ard-Chúirt. Glacadh léi chuig Barra na Sinsear i dtéarma na féile Michíl 1987.
Ceapadh an Laffoy ina Breitheamh den Ard-Chúirt i mí Aibreáin 1995. Nuair a bhí sí ar Bhinse na hArd-Chúirte, bhí sí páirteach go príomha i ndlíthíocht shibhialta, go príomha i réimse an dlí sheansaireachta.
Ceapadh Laffoy ar an gCúirt Uachtarach i mí Dheireadh Fómhair 2013.
James Hall (gleacaí)
Is gleacaí Briotanach é James Robert Hall. Rugadh é ar an 6 Deireadh Fómhair 1995.
Ag na Cluichí Comhlathais in 2018, bhuaigh sé bonn óir sa chomórtas foirne, bonn airgid san ilchomórtas agus bonn airgid eile ar an mbarra cothrománach. Ag Craobhchomórtais na hEorpa 2018, bhuaigh sé bonn airgid sa chomórtas foirne.
An Dúma
mion|clé|An Duma agus [[Vladímír Pútín, 2020]] Tionól reachtaíochta sa Rúis is ea an Dúma.
Tá 450 teachta sa Dúma, leath díobh tofa ó liostaí páirtithe, agus an leath eile i dtoghcheantair aon suíocháin faoin gcóras ‘an chéad duine thar an líne’ (mar atá i Sasana).
Mar shampla, sa bhliain 2021, fuair páirtí Putin, an Rúis Aontaithe de Sergey Shoygu, beagáinín níos lú ná 50% den vóta. Bhí leath de na suíocháin liosta aige dá bharr. Faoin gcóras ‘an chéad duine thar an líne’ bíonn buntáiste mór ag an bpáirtí sin. Ní nach ionadh gur éirigh leis an Rúis Aontaithe beagnach gach ceann a bhuachan.
Banc na Cise
deas|250px|thumb|Banc na Cise Is dumhach suite i gContae Bhaile Átha Cliath é Banc na Cise.
Shotton
Baile i Sir y Fflint, an Bhreatain Bheag, is ea Shotton, 192.8 km ó Caerdydd agus 274 ó Londain. Tá daonra 6,346 ann, agus tá 596 (9.4%) in ann Breatnais a labhairt.
Dominick Cunningham
Is gleacaí Briotanach é Dominick Adam Cunningham. Rugadh é ar an 9 Bealtaine, 1995.
Fland Dá Chongal
Rí Uí Fhailí ba ea  Flann Dhá Chongal  (Sean-Ghaeilge  Fland Dá Chongal  nó  Fland Ua Congaile) (beo déanach sa 7ú haois).
Ní fheictear Flann sna hannála, ach tá sé ann sna ríliostaí agus sna ginealaigh. Feictear é sa liosta sa Leabhar Laighneach roimh Chillíne mac Forannáin (bás 652). Más fíor dátaí bháis a mhac ina dtáisc sna hannála, is amhlaidh go raibh sé i réim níos deireanaí. Is dóigh go raibh sé beo ag an am céanna le Ceallach Cualann (bás 715), rí Laigean, agus ina réamhtheachtaí Forbasaigh Ó Conghaile (bás 714). Dar leis an Leabhar Laighneach, bhí Forbasach i réim le trí bliana, agus Flandn le ceithre bliana déag. Más fíor, bheadh Flann i gcoróin ón mbliain 697 go dtí 711.
Fionnó le deartháir Aodha Róin mhic Cathail (bás 604), iar-rí, ba ea Flann. Bhí dó dhéag sa chlann aige, le trí bhean ar a laghad:
Maraíodh ceathrar mac le Fhan i gCath Átha Seanaigh sa bhliain 738 nuair a threascair an tArdrí, Aodh Allán, fir na Laigean.
Glaodh Uí Flainn ar a mhuintir.
Tamhlacht
Is baile mór é Tamhlacht (Béarla: Tallaght ) i gContae Átha Cliath Theas, agus é ar an tríú baile mór is mó i bPoblacht na hÉireann tar éis Bhaile Átha Cliath agus Chorcaí. Roimh an mbliain 1970 ní raibh ach cúpla céad duine ina gcónaí ann, agus ba é an dearcadh a bhí ag muintir chathair Bhaile Átha Cliath gur ceantar tuaithe a bhí ann. Tógadh a lán tithe nua ann le linn na seachtóidí, áfach, agus d'fhás an baile go tapa uaidh sin amach. Is ann atá Ospidéal Thamhlachta lonnaithe. Tá Club Peile agus Iománaíochta Thomáis Dáibhís ar na clubanna is sine i dTamhlacht.
Sanasaíocht
Ainmneacha Stairiúla den Cheantar (le foinsí) Tagann an logainm Tamhlacht ó na focail támh (plá) agus leacht (láthair adhlactha). I gcuntas ar Pharthalón in Annála na gCeithre Máistrí atá an chéad trácht ar an logainm le fáil. Deirtear go raibh Parthalón ar dhuine de na chéad ionróirí a tháinig go dtí Éire agus go bhfuair Parthalón féin agus 9,000 duine dá lucht leanúna bás den phlá. Tugadh "Taimleach Muintire Parthalon" ar an gceantar inar cuireadh iad ó shin i leith. In ainneoin na bhfinscéalta áfach, níl fianaise le holladhlacadh faighte i dTamhlacht go fóill.
Gaelphobal Thamhlachta
Bunaíodh Cumann Gaelach Thamhlachta i 1974, mar chraobh de Chonradh na Gaeilge le grúpa Gaeilgeoirí a bhí mar chuspóir acu an Ghaeilge a chur chun cinn i gceantar Thamhlachta agus Gaelphobal a fhorbairt go fadtéarmach. D’éirigh thar barr leis an ngluaiseacht seo.
Stiúir roinnt prionsabal leathan ó thosaigh an Cumann. Seo iad a leanas;
·        Go raibh an gnáthdhuine báúil don teanga is dá mbeadh an deis aige/aici, thabharfadh sé/sí tacaíocht ghníomhach don ghluaiseacht teangan.
·        Go bhféadfaí an Ghaeilge a chur chun cinn mar theanga a bheadh á labhairt go forleathain agus daoine ag glacadh léi.
·        Go raibh nasc díreach idir an obair ag an leibhéal áitiúil agus an leibhéal náisiúnta is dá bharr sin gur chóir nasc a bheith ann idir an eagraíocht áitiúil agus an eagraíocht náisiúnta a bhí ag obair chun an teanga a chur chun cinn.
·        Gurbh í an scoil lán Ghaeilge an bealach is fearr chun a chinntiú go mbeadh sé ar chumas an chéad ghlúin eile an Ghaeilge a labhairt agus deis a thabhairt don ghluaiseacht Phobal na Gaeilge a thógáil  a bheadh bunaithe timpeall na na ngaelscoileanna. D’fhéachfaí ar an scoil mar chuid lárnach do fhíor riachtanais an phobail.
An t-éacht ba mhó a rinne an Cumann ná meán- agus bunscolaíocht trí Ghaeilge a chur ar fail don cheantar. Bunaíodh an chéad scoil, Scoil Santain i 1979. Bunaíodh an dara scoil, Scoil Chaitlín Maude i 1985 chun freastal ar Iarthar Thamhlachta. I 1993 bunaíodh meánscoil lán Ghaelach, Coláiste de hÍde.
Sa lá atá inniu ann tá an cumann ag feidhmiú faoin ainm nua Gaelphobal Thamhlachta. Bíonn go leor imeachtaí agus gníomhaíochtaí ar siúl le freastal ar phobal na Gaeilge sa cheantar. Ina measc bíonn
Bunaíodh an club óige Feachtas Thamhlachta i 2015 agus tá sé ag dul ó neart go neart ó shin i leith.
Bunaíodh Aisteoirí Thamhlachta i 2017 agus tá trí dhráma léirithe acu ó shin i leith - Éirí na Gealaí, Ar Thóir na Féinne agus Ar Chúl an Tí.
Osclaíodh an 'Café Aon Scéal' i Nollaig 2019, ag 518 Sráidbhaile Thamhlachta. Is iad na huaireanta oscailte ná 9.30 go 4.00 Luan go Aoine, 10.00-3.00 Dé Satharn agus ó 11.00 go 3.00 Dé Domhnaigh.
Mar chríoch, trí iarrachtaí Ghaelphobal Thamhlachta, tá dul chun cinn an mhór déanta i bhforbairt na Gaeilge mar theanga bheo chumarsáide i gceantar Thamhlachta. Cuireann sé go mór le saibhreas cultúrtha i gceantar ina  bhfuil ceann de na daonáirimh is mó sa tír ag maireachtáil. Tar éis nach mór caoga bliain  d’ obair chrua dhíograiseach is féidir a rá go bhfuil Gaelphobal láidir i dTamhlacht is beidh go deo!
An Ghaelscolaíocht i dTamhlacht
Chaith an file Caitlín Maude tamall maith ina cónaí i dTamhlacht, agus ghlac sí páirt san fheachtas leis an gcéad Gaelscoil|Ghaelscoil a bhunú sa cheantar - Scoil Santain. Tháinig an scoil seo ar an bhfód sa bhliain 1979. Dhá bhliain ina dhiaidh sin, fuair Caitlín Maude bás. Sa bhliain 1985, bunaíodh Gaelscoil nua i dTamhlacht a fuair ainm an fhile - Scoil Chaitlín Maude. Sa bhliain 1993, bunaíodh Gaelcholáiste nua i dTamhlacht, a fuair a hainm ón chéad Uachtarán na hÉireann Dubhghlas de hÍde, duine mar is eol dúinn a bhí leathanaigeanta agus fad-dearcach agus gur bhreá leis teanga na Gaeilge, darb ainm Coláiste de hÍde.
Cluain Gamhna
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Cluain Gamhna air:
Féach Cluain na nGamhan freisin.
Roc (iasc)
Grúpa leathan iasc loingeánach beag is mór, na sciataí ina measc, a mhaireann ar an ngrinneall. Cuid thosaigh na colainne leata go mór le heití uchtacha leathana, an béal agus oscailtí na ngeolbhach ar a thaobh íochtarach. De réir cineáil, an t-eireaball caol sorcóireach. Na heití droma is an t-eireaball an-bheag.
Georgiana, Alabama
Is é Georgiana baile i gContae Butler, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bhí 1,653 duine a bheith ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2016.
Coláiste Thír an Iúir, Baile Átha Cliath
Is meánscoil í suite i gContae Bhaile Átha Cliath Coláiste Thír An Iúir.
Cluain na nGamhan (idirdhealú)
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Cluain na nGamhan air:
Féach Cluain Gamhna freisin.
Rhys McClenaghan
Is gleacaí ar son na hÉireann go hidirnáisiúnta é Rhys Joshua McClenaghan. Rugadh é ar an 21 Iúil 1999 i gContae Aontroma, Tuaisceart Éireann.
Ag na Cluichí Comhlathais 2018 ar son Tuaisceart Éireann, bhuaigh sé bonn óir ar an gcapall corr. Ag Craobhchomórtais na hEorpa 2018, bhuaigh sé bonn óir ar an gcapall corr.
California
Is stát de chuid Stáit Aontaithe Mheiriceá é California (nó an Chalafóirn [sic] uaireanta). Is é Sacramento príomhchathair Chalifornia, ach is é Los Angeles an chathair is mó sa stát (agus an dara is mó sa tír).
Tá an Stát suite in iarthar na tíre ar chósta an Aigéin Chiúin. Is é an stát is mó sa tír ó thaobh daonra de agus an tríú stát is mó de réir achair.
Is é "an Stát Órga" leasainm oifigiúil an stáit. D´fhéadfadh sé go mbaineann sé seo leis an ór ar thángthas air sa bhliain 1848 (agus a chuir tús le Fuadar Óir Chalifornia) nó mar go bhfuil dath an óir, nach mór, ar go leor de thalamh an stáit sa samhradh.
Daonra dlúth atá i ndeisceart na Calafóirne, agus is lú an líon daoine atá le fáil sa taobh thuaidh. Is é Los Angeles, sa deisceart, an chathair is mó sa stát agus is é an dara cathair is mó sna Stáit Aontaithe. Is é mórcheantar San Francisco, sa dtuaisceart, an dara ceantar uirbeach is mó sa stát. Maireann formhór an daonra laistigh de 50 míle (80 km) ón Aigéan Ciúin.
Ainm an Stáit
Creidtear go dtagann ainm an stáit ó Las sergas de Espladián (Eachtraí Spladian), úrscéal ón 16ú haois le Garci Rodríguez de Montalvo, a raibh oileán ann darbh ainm "California" a bhí ar nós Parthais. D'fhéadfadh sé go gciallaíonn an focal "chomh te le hoigheann" (cali > te, fornia > oigheann).
Stair
Ar an 24 Eanáir 1848 fuarthas an chéad píosa óir i gCalifornia. Chuir sé sin tús le Fuadar Óir Chalifornia.
Tíreolaíocht
Tá éagsúlacht mhór ag baint le tíreolaíocht Chalifornia ón gcósta thiar go dtí sliabhraon an Sierra Nevada thoir, agus ó dheas arís chun Gleann an Bháis sa deisceart - ceann de na háiteanna is teo ar domhain. Tá an Gleann Láir idir an t-aigéan agus na sléibhte agus is é seo an príomhshuíomh talmhaíochta sa stát.
Cathracha agus bailte is mó daonra
mion|350px|clé|An [[Droichead Golden Gate in aice San Francisco]]
Solfach
51.8736°N, -5.1958°W
The Voice UK (sraith 8)
Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag John de Mol é The Voice UK. Seo an ochtú sraith The Voice UK agus an tríú sraith ar ITV. Thosaigh an ochtú sraith ar an 5 Eanáir 2019.
Is iad will.i.am agus Tom Jones, Jennifer Hudson agus Olly Murs mar bhreitiúna don sraith seo.
Bunúsaíochas
mion mion|[[Ian Paisley, 1970]] Is é is bunúsaíochas, nó bunchreidmheachas (fundamentalism), ann ná ciallú righin coimeádach, na scrioptúr reiligiúnda de ghnáth (ach tá ciallacha eile eile ann, mar shampla, bunúsaíochas eolaíochta).
Caisleán Shoird
Is caisleán suite i gContae Bhaile Átha Cliath é Caisleán Shoird. Tógadh an caisleán mar mhainéar d'Ard-easpag Bhaile Átha Cliath John Comyn timpeall na bliana 1200 nó b'fhéidir beagán níos déanaí i Sord, go díreach lastuaidh de Bhaile Átha Cliath.
Capodimonte
deas|200px|thumb|Capodimonte Monarcha poircealláin de chuid rítheaghlach Napoli a tosaíodh i 1743 is a d'aistrigh go Buen Retiro sa Spáinn i 1759. Cáiliúil as figiúir an-bhreátha de thuathánaigh is carachtair as commedia dell'arte na hAthbheochana Iodálaí, agus rinne cuid mhaith monarchana eile macasamhla de na figiúir seo.
Bunúsaíochas
Baineann an téarma seo le dearcadh nó gluaiseacht (reiligiúnach de ghnáth) a bhíonn bunaithe are phrionsabail bhunúsacha, a mholann cloí go dlúth leo sin, agus go minic a bhíonn beag beann ar thuairimí contrárthacha agus go láidir i gcoinne an dí-eaglaiseachais.
Is é an chiall is minicí a bhaintear as an bhfocal "bunúsaíoch" sa ghnáthchaint ná go seasann duine do ghluaiseachtaí frith-nua-aoiseacha. Tá na daoine seo ábalta, fiú, dul i muinín na sceimhlitheoireachta lena dtoil a chur i bhfeidhm ar na daoine go léir. mion|an domhan cothrom
Caisleán Shoird
Ar thalamh an tséipéil Phrotastúnaigh tá dhá thúr, túr cruinn ar airde 82 throigh ón Il ú haois, agus, i ngar dó, túr cearnógach, a bhfuil fágtha de shéipéal ón 15ú haois. Soir leat go Mullach Íde agus an Caisleán, ar le c1ann Talbot é ó  1185 go dtí 1973. Tá an Seomra Darach ann mar a bhfuil painéil snoite ón 16ú haois agus ón 17ú haois agus tá portráidí sna seomraí ó Dhánlann Náisiúnta na hÉireann. Tá gairdíní leagtha amach ar fhiche acra mar a bhfásann roinnt mílte saghsanna éagsúla plandaí, cuid mhór acu ón Astrá.
Bunúsaíochas
Bunús an Bhunúsaíochais
Sa bhunchiall, is ionann bunúsaíochas agus gluaiseacht a tháinig ar an bhfód i measc Phrotastúnaigh na Stát Aontaithe, i measc na bPreispitéireach ach go háirithe, go gairid roimh an Chéad Chogadh Domhanda. B'iad diagairí agus acadúlaigh na Scoile Diagachta i bPrinceton an dream ba mhó a chuir tús leis an ngluaiseacht seo. Bhí an ghluaiseacht dírithe ar an gCríostaíocht Phrotastúnach a chosaint ar an nua-aoiseachas agus ar na naimhde eile, cosúil leis an gCaitliceachas, an Sóisialachas, an t-aindiachas, an Darwineachas, cineálacha éagsúla na hasarlaíochta agus, thar aon rud eile, an diagacht liobrálach. Fuair an ghluaiseacht a hainm ón tsraith de leabhair a foilsíodh sna blianta 1910-1915, agus iad ag trácht ar na naimhde thuasluaite agus ar an dearcadh a bheadh ag an bProtastúnach ceartchreidmheach orthu: The Fundamentals - d'fhéadfá "Na Fírinní Bunúsacha" a thabhairt ar an tsraith sin as Gaeilge. Cé gur fhorbair an bunúsaíochas i measc na bPreispitéireach, bhí baint ag údair na leabhar seo lena lán eaglaisí Protastúnacha éagsúla, agus b'as Sasana do chuid acu, seachas as Meiriceá. Chuir lucht na n-eaglaisí eile, na Baistigh mar shampla, suim sna scríbhinní seo, agus tháinig dreamanna neamhspleácha bunúsaíocha chun saoil nach raibh baint ar bith acu leis na heaglaisí traidisiúnta.
An Téarma Féin
Creidtear gurb é Curtis Lee Laws, agus é ag scríobh ar an bpáipéar úd Christian Watchman-Examiner, ba thúisce a bhain úsáid as an téarma bunúsaí (Fundamentalist), thiar sa bhliain 1920. Chualathas an téarma anseo agus ansiúd i dtús na bhfichidí, agus tagairt á déanamh dóibh siúd a bhí ag cosaint an leagan traidisiúnta den Chríostaíocht Phrotastúnach, mar mhalairt ar an "Liobrálachas". Thug an Baisteach John Roach Straton The Fundamentalist ar an bpáipéar a bhí sé a fhoilsiú sna fichidí. Ní raibh gach duine sásta leis an téarma, áfach. Cé go raibh dearcadh bunúsaíoch ag an scoláire Preispitéireach úd Gresham Macken, ba leasc leis "bunúsaí" a thabhairt air féin, mar a bheadh reiligiún nua i gceist, seachas an seanchreideamh a bhí ann ó laethanta Íosa féin anuas, mar a tuigeadh dó féin é.
Cogadh na Liobrálach agus na mBunúsaithe
I rith na bhfichidí, bhí cineál cogaidh á chur ag na Liobrálaigh agus ag na Bunúsaithe ar a chéile sna heaglaisí móra i dtuaisceart na Stát Aontaithe. Is é an tuiscint a bhí ag na Bunúsaithe ar an gcath ná go raibh siad ag troid reiligiún neamh-Chríostaí a bhí tar éis a sheadú a dhéanamh taobh istigh de na heaglaisí féin, leis an bhfíor-Chríostaíocht a chosaint ar an gcreideamh coimhthíoch seo. Ina leabhar Christianity and Liberalism ("An Chríostaíocht agus an Liobrálachas"), thug Macken "liobrálachas" ar an gcreideamh sin, ach ina dhiaidh sin, d'éirigh sé ní ba choitianta "nua-aoiseachas" a thabhairt air.
Cé gurbh é dearcadh na nua-aoiseach, cosúil leis an mBaisteach Liobrálach Harry Emerson Fosdick, go raibh siad féin ina gCríostaithe chomh maith le duine, níor aontaigh na bunúsaithe leo. Bhí na bunúsaithe géarbharúlach go raibh na liobrálaigh ag cur na fíor-Chríostaíochta ó mhaith, agus an dóigh a raibh siad ag lorg tuiscint agus ciallú nua do choincheap na Críostaíochta, lena chur in oiriúint do smaointeachas agus d'eolaíocht na nua-aoise. B'é an tuairim a bhí ag na bunúsaithe gurb ar an nua-aois féin, seachas ar an gCríostaíocht thraidisiúnta, a bhí an locht, mura raibh an dá chuid ag teacht le chéile.
B'iad na Preispitéirigh agus na Baistigh na sainchreidimh ba mhó a bhí ina gcnámh spairne sna cogaí eaglasta idir na Liobrálaigh agus na Bunúsaithe, ach b'iad Baistigh an Deiscirt ba mhó a thuill clú an bhunúsaíochais dóibh féin sna Stáit Aontaithe.
Scarúint na mBunúsaithe agus Ré an Nua-Cheartchreidmheachais
Timpeall na bliana 1926, bhí sé soiléir nach raibh na bunúsaithe in ann ruaigeadh a chur ar na nua-aoisigh as aon sainchreideamh. Sna tríochaidí, d'athraigh an téarma féin ciall. Tosaíodh ag tabhairt "bunúsaithe" ar na scarúnaithe - is é sin, iad siúd a bhí ag bunú eaglaisí agus sainchreidimh nua le teacht slán ó na liobrálaigh ina gcuid teampall féin.
Thairis sin, níorbh iad na bunúsaithe an t-aon dream amháin, san am seo, a bhí ag criticeoireacht na diagachta liobrálaí. Tháinig an nua-cheartchreidmheachas ar an bhfód, a bhí idir eatarthu idir an liobrálachas agus an bunúsaíochas. B'é an diagaire Eilvéiseach Karl Barth an smaointeoir ba thábhachtaí de chuid an tsrutha seo. B'é a dhearcadh siúd go raibh na bunúsaithe sa mhícheart agus an dóigh a raibh siad ag áitiú go raibh an Scrioptúr fíor cruinn gan oiread is aon earráid amháin. San am céanna, áfach, bhí Barth den tuairim go raibh na liobrálaigh sa mhícheart agus iad ag tréigean an Bhíobla i bhfách leis an gcultúr daonna. Thaispeáin an Chéad Chogadh Domhanda, dar le Barth, nár leor an cultúr léannta leis an duine a choinneáil ar bhealach ceart na moráltachta, ó bhí daoine léannta cultúrtha ábalta ar a leithéid de chogadh a chur le chéile. Mar sin, b'fhearr filleadh ar an mBíobla mar fhoinse na moráltachta. Fuair smaointeachas nua-cheartchreidmheach Barth an-tacaíocht san Eoraip agus sna Stáit Aontaithe, áit a raibh sé á chraobhscaoileadh ag beirt diagairí mór le rá de phór Gearmánach, Reinhold Niebuhr agus Helmut Richard Niebuhr.
Scoilt na Soiscéalach ó na Bunúsaithe
Sna 1940idí, bhí na bunúsaithe scarúnacha in achrann a chéile faoi cheist an scarúnachais féin. Bhí cuid acu den bharúil nach raibh sé chomh ciallmhar sin acu, i ndiaidh an iomláin, a gcuid eaglaisí féin a bhunú in áit a bheith ag obair laistigh de na sainchreidimh mhóra. Iad siúd a chloígh lena gcuid eaglaisí scarúnacha féin, choinnigh siad seanainm na mbunúsaithe freisin. An chuid eile acu, áfach, thréig siad an t-ainm sin, agus thosaigh siad ag tabhairt "soiscéalachas" (evangelicalism) ar an rud a bhí idir lámhaibh acu féin. Chuaigh siad ar lorg comhoibriú leis na heaglaisí móra traidisiúnta, agus iad ag déanamh teanntáis do na baill cheartchreidmheacha de na sainchreidimh sin. B'iad Carl F.H. Henry agus Kenneth Kantzer fir mhóra na gluaiseachta soiscéalaí, agus baint ag Billy Graham, ní ba deireanaí, leis na soiscéalaigh. Cé go raibh dlúthbhaint ag na bunúsaithe scarúnacha agus ag na soiscéalaigh le chéile i gcónaí ó thaobh na heagraíochta agus na diagachta de, chuaigh an scoilt eatarthu go domhain. Bhí na scarúnaithe barúlach go raibh na soiscéalaigh ag tabhairt isteach don Chumannachas agus don Liobrálachas, nach raibh siad ag cáineadh peacaí pearsanta, cosúil leis na peacaí collaí, sách géar, agus go raibh siad róshantach sa measúlacht shóisialta agus intleachtúil le cath maith a chur ar son Íosa. San am céanna, bhí na soiscéalaigh inbharúla go raibh na scarúnaithe ag cur eagla agus coimhthíos ar na daoine leis an stiúir naimhdeach a bhí fúthu i leith na sochaí go léir taobh amuigh dá gcuid eaglaisí.
Ag Filleadh ar an Saol Saolta
Bhí na bunúsaithe scarúnacha ar nós cuma liom i leith na polaitíochta ar dtús. Cé a rachadh le polaitíocht agus an domhan mór ag imeacht chun an donais cibé? B'fhearr fanacht siar agus cloí leis an seanchreideamh. Sna seachtóidí, áfach, thosaigh na scarúnaithe féin ag cur spéise i gcúrsaí polaitíochta arís. Bhí siad thar a bheith míshásta leis an gcuma a tháinig ar an tsochaí i ndiaidh na seascaidí, nuair a scaoileadh iomlán an scóid leis an gcollaíocht, mar shampla. Chuaigh siad i gcomhghuaillíocht le Críostaithe coimeádacha eile, agus iad ag iarraidh a smacht féin a chur i bhfeidhm ar na heaglaisí traidisiúnta. Sa deireadh thiar thall, d'éirigh an teorainn idir na bunúsaithe i mbunchiall stairiúil an téarma agus na Críostaithe coimeádacha eile sách doiléir.
Duibheagán Challenger
An ' Duibheagán Challenger ' (nó 'Challenger Deep ' ) a thugtar ar an gcuid is doimhne den Trinse Máirianach. Ba i mí Eanáir 1960 a chuaigh an chéad bheirt ann, Don Walsh agus Jacques Piccard (mac le Auguste Piccard). Chuadar síos ann sa Trieste, an tríú batascaife riamh, tógtha sna 1950idí.
Bunúsaíochas
An Bunúsaíochas mar Fheiniméan
Is minic a bhaintear úsáid an ghnáthmhasla as an bhfocal sin "bunúsaíochas" i mbriatharchathanna sna meáin chumarsáide agus sa dioscúrsa polaitiúil, go háirithe le tagairt a dhéanamh do gach sórt antoisceachais, cosúil le grúpaí nach bhfuil ach ag cur cuma an reiligiúin ar an náisiúnachas biogóideach Faisisteach atá idir lámhaibh acu. Mar sin féin, is féidir sainmhíniú níos cruinne ná sin a thabhairt ar an mbunúsaíochas. Gluaiseacht bhunúsaíoch atá i gceist, más gluaiseacht atá ann atá ag iarraidh filleadh ar fhoinsí an chreidimh, ar na prionsabail a bhfuil an creideamh féin bunaithe orthu. Thar aon rud eile, tagraíonn sé do shainghrúpaí reiligiúnda a choinníonn iad féin scartha ón ngrúpa ar tháinig siad as, toisc go bhfuil siad den tuairim go ndearna an bunghrúpa neamhshuim agus dearmad de na prionsabail bhunaidh, ar mhaithe le prionsabail nua, choimhthíocha, nach bhfuil ag teacht le dúchas an chreidimh chirt.
Duibheagán Challenger
mion|clé mion|clé
Bunúsaíochas
An Bunúsaíochas mar Fheiniméan
Creideann na bunúsaithe, mar sin, go gcaithfidh siad féiniúlacht ar leith a mhúnlú dóibh féin a bheadh bunaithe ar an gcreideamh. Ní hionann sin is a rá, áfach, go ndearcfaidís orthu féin mar scarúnaithe. Is dóchúla dóibh a cheapadh gurb é an pobal mór a thréig an reiligiún agus na fírinní bunaidh, agus gurb iad siúd na "scarúnaithe" - ní ag lorg scarúna ón mbunphobal atá siad féin, ach is é an bunphobal a fuair scarúint agus dealú ón bhfíor-reiligiún. Mar sin, tá tuiscint na mbunúsaithe ar an saol bunaithe ar an scrioptúr naofa céanna agus tuiscint an bhunphobail, ach thairis sin, cuireann na bunúsaithe caol orthu féin rialacha a leagan amach a chuirfeadh ar a gcumas an saol nua-aimseartha a chaitheamh de réir phrionsabail an scrioptúir gan truailliú ón tsaoltacht.
Duibheagán Challenger
Tá dháréag tar éis cuairt a thabhairt ar an ngealach ach níl ach triúr tar éis cuairt a thabhairt ar An Trinse Máirianach. Ar an 26 Márta 2012, ba é James Cameron an tríú duine a chuaigh síos ann. Is stiúrthóir scannán agus taiscéalaí cáiliúil aigéan é.
Dlí Uí Mhurchú
Is éard is Dlí Uí Mhurchú ann ná eipeagram nó nath a deir más féidir dul in aimhréidh go rachfar in aimhréidh.
Féach freisin
Dlí Uí Mhurhcú