cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Teicneolaíocht
Cad is féidir a dhéanamh mar sin?
Is cinnte gur gá glacadh leis gur bunúsach an eolaíocht agus an teicneolaíocht do shaol an lae inniu agus don saol romhainn amach. Mar sin is ceart agus is gá go mbeadh an t-eolas agus an tuiscint ar na teicneolaíochtaí, ní hamháin ag na saineolaithe ach ag cuid mhór de ghnáthdhaoine na tíre. Ní ceart go mbeadh an t-eolas sin agus a impleachtaí ceilte a bheag nó a mhór ar dhaoine. Is íorónta, sa chomhthéacs seo, go bhfuil titim thubaisteach go leor le blianta anuas ar líon na ndaltaí a dhéanann staidéar ar na heolaíochtaí bunúsacha, ar Fhisic, Cheimic agus Mhatamaitic ag an Ardleibhéal san Ardteistiméireacht. Ar an dul céanna tá líon na mac léinn a théann leis na h-eolaíochtaí crua seo agus le hinnealtóireacht ag an tríú leibhéal ag dul i laghad freisin. Mar sin níl dabht ach go bhfuil géarchéim chugainn ó thaobh táirgeadh teicneolaithe i gcomhair na déantúsaíochta ardteicneolaíochta amach anseo. Agus bí cinnte go bhfuil géarchéim chugainn freisin maidir le tuiscint agus mí-thuiscint an phobail ar na teicneolaíochtaí.
Isaac Asimov
Cnagaosta
Ina fhear cnagaosta dó, fuair sé amach go raibh sé ag baint an-taithnimh as cúrsáil loinge, agus ba mhinic a thugadh sé cainteanna faoi chúrsaí eolaíocht a ar bhord loinge leis na paisinéirí eile a ghiúmaráil. Óráidí den chéad scoth a bhí ann a d'fhéadfadh draíocht a chur ar a lucht éisteachta. Bhí ciall dhian aige don am, nó bhí sé ábalta an t-am a bhí curtha ar fáil dó a spíonadh gan é a shárú gan oiread is súil chaitheamh ar an uaireadóir.
Teicneolaíocht
Cad is féidir a dhéanamh mar sin?
Tá gá le feachtas polaitiúil, follasach, dian, chun feabhas a chur ar an scéal seo.
Chun an pobal a ullmhú do na hardteicneolaíochtaí, ní mór díriú isteach ar ullmhú luath na bpáistí agus ag an am céanna ar ullmhú agus múineadh an phobail ina iomláine. Tá tosú á dhéanamh eolaíocht agus teicneolaíocht a tharraingt anuas i siollabas na bunscoile, ach an bhfuil na múinteoirí dóthain oilte chuige sin agus an bhfuil spás a chruthú sa churaclam ?
Isaac Asimov
Cnagaosta
Ón taobh eile de, ní raibh mórán lúith ina ghéaga, nó níor fhoghlaim sé riamh conas snámh nó rothaíocht a dhéanamh. Mar sin féin, nuair a d'aistrigh sé go Bostún, d'éirigh leis teacht isteach ar thiomaint an ghluaisteáin. Ina leabhar scéilíní magaidh Asimov Laughs Again, thug sé "ainriail ar na rothaí" ar thrácht na sráideanna i mBostún.
Teicneolaíocht
Cad is féidir a dhéanamh mar sin?
Conas is féidir dul i ngleic leis an bhfadhb seo sna meánscoileanna? Tá na siollabais á n-athbhreithniú le blianta ach den chuid is mó ní bunúsach na hathruithe agus na feabhsuithe a rinneadh orthu. Rinneadh athbhreithniú ar chóras na bpointí Ardteistiméireachta freisin, ach go dtí seo níor réitíodh an bhunfhadhb gur féidir leis an meán-dalta scór níos fearr a bhaint amach in ábhair áirithe ná sna h-eolaíochtaí crua (Ceimic, Fisic, Matamaitic), fiú nuair a dhéanann sí/sé an obair chéanna san dá chás. An féidir na siollabais a scagadh agus a fheabhsú chun na hábhair dheacra a dhéanamh níos mealltaí do na daltaí? Mar shampla, tá an smaoineamh ag teacht chun cinn sna Stáit Aontaithe gur cheart leasaithe a dhéanamh ar mhúineadh na n-ábhar seo sna meánscoileanna. Oideachas leathan ar eolaíocht/ teicneolaíocht don aos óg atá á mholadh, le béim ar thaiscealadh agus ar fhionnachtain in ionad ar fhoghlaim de ghlanmheabhair. Meastar gurbh fhearr curaclam fócasaithe a bheith in úsáid, le téacsleabhair mhaithe éifeachtacha, agus gan na ranga a bheith rangaithe ina n-ardleibhéal agus ina n-íseal-leibhéal mar a tharlaíonn go minic anois. Moltar measúnaithe a bheith bunaithe ar ghníomhartha in ionad a bheith bunaithe ar fhrithshruthú. Moltar freisin an múineadh a bheith bunaithe an oiread agus is féidir ar réamhthuairimí na ndaltaí ar eolaíocht/ teicneolaíocht, chun bealach éasca a fháil ar thuiscint agus ar mheon na ndaltaí. Tá seans go bhfuil smaoineamh ansin ar bhealaí chun teicneolaíochtaí a mhúineadh agus a fhoghlaim níos éifeachtaí amach anseo sa tír seo freisin.
Isaac Asimov
Cnagaosta
Bhí suim ag Asimov ina lán rudaí éagsúla, nó nuair a bhí sé ag teannadh anonn san aois, ghlac sé ballraíocht in eagraíochtaí a bhí ag coinneáil cuimhne ar Gilbert agus Sullivan nó ar scéalta Nero Wolfe le Rex Stout. Bhí sé fosta ina bhall tábhachtach den chumann úd Baker Street Irregulars, an cumann is tábhachtaí dóibh siúd a bhfuil suim acu in eachtraí Sherlock Holmes.
Teicneolaíocht
Cad is féidir a dhéanamh mar sin?
Tá an Rialtas ag cur an-chuid acmhainní isteach sna hinstitiúidí ardoideachais chun taighde a fhás agus cumas chun taighde a chothú, maidir le heolaíocht agus teicneolaíocht. Is gá an straitéis seo a choimeád ar siúl freisin chun an tír agus pobal na tíre a ullmú do thodhchaí na hardteicneolaíochta.
Ach chomh maith leis sin, ní mór bealaí a dhéanamh amach chun go n-oibreodh an pobal i gcoitinne a thionchar eolach ar na teicneolaíochtaí—chun smacht, eitic, móráltacht agus luachana inghlactha a bhualadh ar na teicneolaithe, agus ar na tionsclóirí agus na polaiteoirí a dhéanann na príomhshocruithe maidir le feidhmiúcháin na dteicneolaíochtaí. Is dúshlán nach beag eile é sin do na páirtithe polaitiúla agus don chóras daonlathach in Éirinn. Is dúshlán ollmhór é don ghnáthdhuine sa tsráid.
Isaac Asimov
Cnagaosta
Ón mbliain 1985 go lá a bháis, bhí sé ina Uachtarán ar an American Humanist Association, agus b'é a chara Kurt Vonnegut, scríbhneoir eile, a tháinig i gcomharbas air. Bhí sé mór le Gene Roddenberry freisin, an fear a chruthaigh an Réaltaistear, agus luadh a ainm ar na teidil chreidiúna don scannán Star Trek: The Motion Picture a bhuí leis an gcomhairleoireacht a rinne sé le linn an léiriúcháin. Go bunúsach, bhí sé ag áitiú ar fhoireann an chomhlachta Paramount Pictures nach raibh Roddenberry ag síneadh srianta na heolaíochta ní b'fhaide amach thar a raibh dlisteanach san fhicsean eolaíochta.
Bás
Fuair Asimov bás ar an séú lá de Mhí Aibreáin sa bhliain 1992. D'fhág sé an dara bean chéile agus an chlann a rugadh dó sa chéad phósadh ina dhiaidh.
Deich mbliana i ndiaidh a bháis, nocht an t-eagrán dá dhírbheathaisnéis a chóirigh Janet Asimov gurbh é an SEIF ba thrúig bháis dó. Tholg sé an galar ón aistriú fola a fuair sé nuair a bhí sé ag dul faoi scian dochtúra le máinliacht seach-chonaire corónaí a fháil. Bhí Asimov féin toilteanach a phoibliú go raibh an galar seo air, ach d'áitigh a chuid dochtúirí air gan an tsreang a bhaint den mhála, nó bhí siad buartha faoi na réamhbhreithiúnaisí coitianta i leith an ghalair a ghoillfeadh ar a chlann.
Nuair a bhí sé tar éis bháis, bheartaigh a theaghlach an scéal a nochtadh don tsaol mhór. Ach ansin, i bhfianaise an challáin a tharraing an réaltóg leadóige Arthur Ashe nuair a nocht seisean go raibh an SEIF air, chinn siad gan a dhath a rá faoi go raibh an galar céanna ar Asimov. Deich mbliana ina dhiaidh sin, nuair a bhí na dochtúirí a raibh Asimov ina othar acu básaithe iad féin, chinn Janet agus Robyn, an iníon, go raibh sé chomh maith acu an fhírinne a insint go hoscailte.
A Dhearcadh Intleachtúil
Daonnachaí agus réasúnaí ab ea Isaac Asimov. Ní raibh sé ag cur in aghaidh fíor-áitiús reiligiúnda, ach d'ionsaíodh sé go fíochmhar gach sórt pisreog. Nuair a bhí sé óg, d'urramaíodh a thuismitheoirí traidisiún reiligiúnda an Ghiúdachais Cheartchreidmhigh, ach ní dhearna siad riamh aon iarracht Isaac a thógáil leis an traidisiún seo in aghaidh a thola. Mar sin, nuair a tháinig sé i mbun a mhéide, is é an tátal a bhain sé as an mBíobla gurbh í díolaim na miotas Giúdach a bhí ann, cosúil leis an Iliad, ina raibh na miotais Ghréagach a curtha ar taifead. (Ar feadh tamaill bhig, bhí a athair, Judah Asimov, ag obair sa tsionagóg áitiúil le sult a bhaint as an timpeallacht agus le tuiscint a fháil ar an scrioptúr naofa. Is beag a chuaigh an taithí seo i bhfeidhm ar Isaac óg, ach amháin gurbh ansin a d'fhoghlaim sé aibítir na hEabhraise.)
Thar na blianta, dúirt Asimov go raibh sé ina aindiachaí, ach ní raibh sé sásta leis an téarma seo, ó bhí sé inbharúla go raibh sé ag cur an iomarca béime ar an rud nár chreid sé ann, gan a dhath a rá i leith na rudaí ar chreid sé iontu. Níos deireanaí, fuair sé gurbh fhearr leis "daonnachaí" a thabhairt air féin.
clé|mion|Clúdachː "Isaac Asimov's Science Fiction Magazine", 1988, le Garry Freeman
Sa leabhar deireanach dírbheathaisnéise a tháinig óna pheann, scríobh sé: "Mura mbeinn i m'aindiachaí, chreidfinn i nDia a shábhálfadh na daoine de réir iomlán a saoil, seachas an cineál cainte a chleachtann siad. Sílim gurbh fhearr Leis an t-aindiachaí macánta cneasta ná an seanmóirí teilifíse nach bhfuil ina bhéal ach Dia, Dia, Dia, agus nach bhfuil idir lámhaibh aige ach peaca, peaca, peaca."
Sa leabhar céanna, tagraíonn sé d'Ifreann mar "aisling shaobh an tSádaí" agus é greamaithe ar dhóigh amscaí de Dhia atá lán trócaire. Má bhí rialtais na stát daonna féin in ann srianta a chur le pionóis chruálacha nó neamhghnácha, ar seisean, cén fáth nach gcuirfí teorainn ama leis an bpionós sa saol eile?
Dhiúltaigh Asimov don smaoineamh go dtarraingeodh aon chreideamh nó gníomh daonna pionós síoraí ar an duine. Má bhí an saol eile ann agus gach duine ag fáil an rud a bhí tuillte aige thall ansin, ar seisean, nach raibh an pionós ba mheasa, ba déine agus ab fhaide ag dul dóibh siúd a bhí i ndiaidh "Ifreann a cheapadh le Dia a chlúmhilleadh"?
Mar is léir óna leabhair Treasury of Humor agus Asimov Laughs Again, bhí sé thar a bheith ábalta scéilíní magaidh a insint faoi Dhia an Ghiúdachais is na Críostaíochta, faoin Diabhal, faoi Pharthas agus faoi ábhar reiligiúnach eile, nó bhí sé den bharúil gur minic gur mhó a spreag scéilín maith magaidh smaointí ná comhrá faidréiseach fadaraíonach fealsúnacht a.
Bhí dearcadh forásach ag Asimov ar an gcuid ba mhó de cheisteanna polaitiúla a linne, agus é ag tacú go daingean leis an bPáirtí Daonlathach. Bhí sé ag cur in aghaidh Chogadh Vítneam sna seascaidí, agus lá i dtús na seachtóidí, nuair a bhí sé faoi agallamh ar an teilifís, thacaigh sé le George McGovern go poiblí. Bhí sé míshásta le fás na míréasúntachta agus na pisreogachta i measc na bhforásach Meiriceánach ó dheireadh na seascaidí ar aghaidh.
Sa leabhar dírbheathaisnéise In Joy Still Felt, chuimhnigh sé ar an teagmháil a bhí aige le hAbbie Hoffman, fear mór an fhrithchultúir. Ba é an tátal a bhain Asimov as Hoffman agus a leithéidí go raibh siad ag leanúint tonn mhór na mothúchán is na maoithneachta a d'fhág i "bhfásach spioradálta" iad, agus ní raibh sé cinnte, an bhfillfidís as an bhfásach sin choíche. An dóigh a raibh sé ag cosaint na stáisiún adamhach leictreachais fiú i ndiaidh na n-imeachtaí in Three Mile Island, Harrisburg, rinne sé dochar dá chaidreamh le cuid de na Liobrálaigh eile sna Stáit Aontaithe. I litir a cuireadh in athchló sa leabhar úd Yours, Isaac Asimov, dúirt sé, siúd is gurbh fhearr leis "a shaol a chaitheamh gan dul in aon seans" ná a bheith ina chónaí in aice le himoibritheoir núicléach, go mbeadh sé ní b'fhonnmhaire é a chaitheamh in aice le himoibritheoir núicléach ná in aice le sluma, le Love Canal nó "le gléasra de chuid Union Carbide a bheadh ag táirgiú isicianáit mheitile" (tagairt ab ea é seo don olltubaiste i mBhopal san India, a bhí díreach i mbéal an phobail). Is iomaí achainí a d'eisigh sé, leis, ag éileamh go gcuirfí srianta le ródhaonrú an domhain, agus é go mór mór faoi thionchar daoine ar nós Thomas Malthus agus Paul R. Ehrlich i leith na ceiste seo.
Bhí Asimov ag tacú le cúis na mban sular éirigh an feimíneachas faisiúnta fairsing mar ghluaiseacht. Bhí sé den tuairim go raibh ceist na mban fite fuaite le ceist an daonra. Thairis sin, chreid sé gur chóir an homaighnéasachas a cheadú, mar ghníomhaíocht ghnéis nach raibh ag cur leis an daonra (féach an leabhar Yours, Isaac Asimov).
Ag druidim chun deiridh dá shaol dó, lochtaigh sé an dóigh a raibh an saol i gCathair Nua-Eabhrac, dar leis, ag dul chun donais de réir mar a bhí an mheánaicme ag éalú go dtí na bruachbhailte. An leabhar deireanach neamhfhicseanúil a tháinig óna pheann, mar atá, Our Angry Earth (1991), a scríobh sé i gcomhar lena sheanchara Frederik Pohl, scríbhneoir eile ficsin eolaíochta, bhí sí ag plé cheisteanna na géarchéime éiceolaíche, ar nós téamh an domhain agus ciseal ózóin.
Liosta de na heagraíochtaí i nGluaiseacht na Gaeilge
Tá na heagraíochtaí Gaeilge seo a leanas mar chuid de Ghluaiseacht na Gaeilge. D'fheidhmigh Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge, mar scátheagraíocht thar ceann ghluaiseacht na Gaeilge ar mhaithe leis an gcuspóir náisiúnta an Ghaeilge a athbheochan go dtí 2014. In 2014, tugadh isteach córas nua maoinithe d'earnáil na Gaeilge. Faoin gcóras seo, bronnann Foras na Gaeilge bunmhaoiniú ar shé cheanneagraíocht agus cuireadh deireadh leis an maoiniú do leath na n-eagraíochtaí faoi scáth Chomhdháil Náisiúntas na Gaeilge, an t-eagraíocht féin san áireamh. Mar sin, níl aon scátheagraíocht ann anois. Na 6 cheanneagraíocht ainmníodh don chóras nua maoinithe ná: Gael Linn, Gaeloideachas, Cumann na bhFiann, Conradh na Gaeilge, Oireachtas na Gaeilge and Glór na nGael.
Faigheann na heagraíochtaí thíos maoiniú stáit in Éirinn:
Iar-eagraíochtaí Gaeilge
Miracle Man (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an t-ochtú heipeasóid déag, "Miracle Man" den chéad sraith The X-Files ar an 18 Márta 1994. Scríobh Chris Carter agus Howard Gordon an eipeasóid seo. D'fhéach 11.6 milliún duine ar an eipeasóid.
Patrick McCarry
Gníomhaí poblachtach Éireannach ab ea Patrick McCarry (1875 – 18 Iúil 1921) a feallmharaíodh.
Rugadh McCarry i Murlach, Contae Aontroma i 1875. Bhí sé ina fheirmeoir agus bhí sé gníomhach i gConradh na Gaeilge freisin. Chuaigh sé isteach in Óglaigh na hÉireann i 1914, agus ansin in Arm Phoblacht na hÉireann le linn Chogadh na Saoirse.
Bhí McCarry ina ghiúistís áitiúil agus, dá bharr sin, thugadh sé cuairt rialta ar stáisiún áitiúil na nGardaí. I mí Iúil 1921, nuair a shroich sé an stáisiún, scaoileadh marbh é ag ball nua de na B-Speisialtaigh.
Make Yourself
Is albam leis an grúpa rac-cheol Incubus é Make Yourself. Sheol amach é ar 26 Meán Fómhair, 1999 ar an lipéad Sony. D'athsheol sé amach le dlúthdhiosca eile, le sé amhráin beo agus acústice. Is é freisin an chéad uair a bhí an casbordóir Chris Kilmore ar albam Incubus. D'ionadaigh sé DJ Lyfe.
Sisiúb
thumb|Ziziphus zizyphus
Cóc
deas|250px|thumb|Cóc Saghas gualaigh a úsáideadh den chéad uair sa tSín sa 13ú céad. Déantar é trí ghual a théamh go dtí teocht níos mó ná 1000 °C gan aon aer i láthair, chun na comhábhair sho-ghalaithe a bhaint as. Ábhar briocht póiriúil a chuimsíonn carbón amháin, beagnach. Úsáidtear é mar bhreosla i bhfoirnéisí soinneáin den chuid is mó chun cruach a dhéanamh.
An Dalmáit
deas|250px|thumb|An Dalmáit Is réigiún suite sa Chróit í an Dalmáit.
Stáisiún traenach Léim an Bhradáin, Droichead Louisa
Is é Droichead Louisa stáisiúin iarnróid i Léim an Bhradáin, Contae Chill Dara, Éire. Tá sé ar cheann de dhá stáisiún i Léim an Bhradáin, an ceann eile Léim an Bhradáin Chonfaí. Is iad an dá stáisiún atá suite ar an bhealach comaitéireachta ó Bhaile Átha Cliath go Maigh Nuad. Tá sé ar cheann de na stáisiúin sa líonra Iarnród Éireann ina bhfuil an foirgneamh stáisiún suite díreach os cionn an ardáin, ar dhroichead (Leannan an stáisiún traenach i nDún Laoghaire an dearadh céanna).
Stair
Ainmníodh an stáisiún “Droichead Louisa agus Léim an Bhradáin” nuair a d'oscail sé ar 1 Meán Fómhair, 1848. Bhí aithne an stáisiún go simplí mar Léim an Bhradáin ó 1851,  go dtí go gcuirfear tús le stáisiún traenach "Léim an Bhradáin Chonfaí" sa bhliain 1990.
Rinneadh uasghrádú ar an stáisiún le dhá ardáin, mar chuid den tionscadal uasghrádaithe Comaitéireachta Iarthair sna 2000í luatha. Ag an am céanna bhí sé tógtha chun freastal ar mhíchumas. Tá an foirgneamh stáisiún roimhe seo ina dteach cónaithe. Tá foirgneamh an stáisiúin, "bloc coincréite" sna 1980í, as úsáid. It is the only remaining station building of this style from the 1980s after re-opening the Western Commuter line.
An tSean-Ghréig
Tháinig tús le sibhialtacht sa Ghréig thart ar 3000 R. Ch. le sibhialtacht na Mionóch ar oileán na Créite nuair a bhfuarthas amach conas le copar agus stán a chur le chéile. Tugtar aois an chré-umha ar an ré seo. D'fhás an cultúr sin thar na blianta is thart ar 2000 R.Ch. thosaigh na Mionóigh ag baint úsáide as iairiglifí nó cineál scríbhneoireachta le pictiúir. Thóg na Mionóigh pálás Knossos mar lárionad a rialtais sa Chréit idir 1900 agus 1400 R. Ch. Sa bhliain 1450 R. Ch. chuir brúchtadh bolcáin in Thera deireadh le réim na Mionóch. thumb|260px|Acrapail nó cathair ard na [[An Aithin|hAithne]]
Cé go raibh tionchar mór ag na Mionóigh ar stair na Gréige, ceaptar nár Ghréagaigh iad ó thaobh a dteangan de. Tháinig an chéad phobal gurbh í an Ghréigis a dteanga don tír timpeall 2000 R. Ch., agus tar éis deireadh a theacht ar shibhialtacht na Mionóch, bhunaigh na luath-Ghréagaigh seo an tsibhialtacht go dtugtar Mícéinéach uirthi, a mhair ó 1600–1100 R. Ch. Is ó Ré na Mícéinéach a eascair na heipicí Hóiméaracha agus na scéalta i dtaobh Chogadh na Traoi, cé nár deineadh leagan údarásach díobh go dtí timpeall 700 R. Ch.
Ina dhiaidh sin, is féidir stair na Sean-Ghréige a roinnt i réimsí áirithe ginearálta:
Ag tús na Ré Ársa, chum na Gréagaigh aibítir na Gréigise, a bhí bunaithe ar aibítir na bhFóinéiciach, ach gur chuir na Gréagaigh litreacha i gcóir gutaí isteach inti den chéad uair.
Is le linn na Ré Ársa a cuireadh tús le nós na nGréagach coilíneachtaí a bhunú mórthimpeall na Meánmhara agus na Mara Duibhe, agus bhí raidhse acu ar an bhfód in iarthar na hAnatóile, san Iodáil, agus sa tSicil faoi dheireadh na ré seo. Bhí na chéad Chluichí Oilimpeacha ann in 776 R. Ch. Bunaíodh an chéad rialtas daonlathach san Aithin i 508 R.Ch.
Tarluint chinniúnach ag tús na Ré seo ab ea iarracht na hImpireachta Peirsí mórthír na Gréige féin a ghabháil. Dhein na Peirsigh dhá ionradh ar an nGréig, i 490 R. Ch. agus arís i 480–478 R. Ch., ach chuir na Gréagaigh ruaig orthu (feic Cath Mharatóin), rud nach raibh na Peirsigh ná mórchuid na nGréagach ag súil leis. Bhí an Aithin i mbarr a réime sa Ré Chlasaiceach i ndiaidh na gCogaí Peirseacha. Is sa tréimhse seo a bhí Cogadh na Peilipinéise idir Sparta agus an Aithin, go raibh an bua ag Sparta ann. Ba é an Ré Chlasaiceach Ré an "polis" (Gréigis: πόλις), nó "cathair-stát", mar nach raibh aon rialtas náisiúnta ag na Gréagaigh, ach bhí an tír roinnte idir a lán cathracha neamhspleácha a bhí i gcoimhlint lena chéile don chuid is mó.
Theip ar an seanchóras politiúil seo i 337 R. Ch. nuair a d'éirigh le Pilib II, rí na Macadóine, cathracha na Gréige a chur faoi smacht, agus don chéad uair riamh bhí iomlán na Gréige féin faoi smacht ag rialtas amháin (lean na cathracha Gréagacha san Iodáil agus sa tSicil mar cathracha neamhspleácha, áfach). Tháinig a mhac Alastar Mór ina chomharba ar Philib, agus d'éirigh leis, mar aon le harm mór Macadónach is Gréagach, ionradh a dhéanamh ar an Impireacht Pheirseach agus an impireacht sin ar fad a ghabháil. Leath an bua seo an cultúr Gréagach thar leath na cruinne, ón Éigipt aniar go dtí an Ind. Scoilteadh impireacht Alastair Mhóir tar éis a bháis ina ríochtaí neamhspléacha, agus ceaptar bás Alastair mar tús leis an Ré Heilléanaíoch.
Ghabh na Rómhánaigh an Ghréig i 146 R. Ch., agus bhí sí mar chuid lárnach den Impireacht Rómhánach feasta.
Tháinig deireadh le cumhacht na Sean-Ghréige nuair a ghabh na Rómhánaigh í mar chuid dá n-impireacht i 146 R. Ch. D'ainneoin go raibh an lámh in uachtar ag na Rómhánaigh maidir leis an gcumhacht pholaitiúil de, bhí tionchar as cuimse ag cultúr na Gréige ar an impireacht.
Cé gur thit an Impireacht san Iarthar as a chéile sa deireadh, lean an Impireacht san Oirthear mar chomharba uirthi, agus ba impireacht Ghréagach í feasta, go dtugtar an Impireacht Bhiosántach uirthi anois.
Cultúr agus Sochaí
Is as cultúr na Sean-Ghréige a thagann bunús chultúr Iarthar an domhain, agus tá cáil ar an sean-Ghréig fiú inniu mar gheall ar shaibhreas is cruthaiteacht a cultúir. Is iad na sean-Ghréagaigh a bhunaigh an drámaíocht, an fhealsúnacht, an eolaíocht, is an stair. Tá litríocht na Sean-Ghréige ar na litríochtaí is clúití dá bhfuil ann i dteanga ar bith, agus tá saothair de chuid scríbhneoirí Gréagacha ar nós Hóiméar, Aescaileas, Eoraipidéas, agus Sofaicléas á leámh fós.
Eascraíonn an fhealsúnacht agus an eolaíoacht araon as iarracht na nGréagach cora an tsaoil a mhíniú le míniúcháin nádúrtha. Is i gcathracha Gréagacha na Íóine (in iarthar na hAnatóile) a bhí na fealsaimh is luaithe dá bhfuil trácht againn tharstu, saoithe ar nós Tailéas agus Anaicsimeandar. Mhair triúr de na fealsúna is mó i stair an domhain, Sócraitéas (470–399 R. Ch.), Platón (429–347 R. Ch.) agus Arastotail (384–322 R. Ch.), sa tsean-Ghréig. Tagann dhá mhórscoil fhealsúnachta uatha - an Platónachas agus an tArastotaileachas. Bhí Eipiciúras ar na fealsaimh is mó le rá sa Ré Heilléanaíoch. Tá Arastatail, Airciméidéas, agus Déamócratas i measc an iliomad eolaithe a mhair sa tsean-Ghréig.
Bhíodh córais éagsúla rialtais ag na Gréagaigh. Bhunaigh siad an daonlathas, agus is san Aithin is mó a bhí sé siúd á chleachtadh, ach bhí neart cathracha ann a bhí ina n-olagarchtaí nó ina monaracachtaí (focail Ghréigise is ea an dhá fhocal seo, dar ndóigh). Cleachtaítí an sclábhaíocht go forleathan, agus ní rómhaith an stádas a bhí ag mná sa tsochaí ach oiread. Tugann staraithe Gréagacha mar Héaradatas agus Túicididéas a lán eolais dúinn mar gheall ar a sochaí agus a stair.
Cúrsaí creidimh
Rinne na Gréagaigh iarracht na déithe a shásamh trí imeachtaí ar nós cluichí, drámaí amharclainne, mórshiúlta agus íobairtí a eagrú.
1995 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1995.
An Dnípir
Is abhainn Eorpach í an Dnípir.
Deilf bhallach phantrópaiceach
Ainmhí mara is ea deilf bhallach phantrópaiceach (Stenella attenuata). Mamach atá inti a fhaightear sna farraigí trópaiceacha ar fud an domhain.
6 Deireadh Fómhair
Is é an 6 Deireadh Fómhair an 279ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 280ú lá i mbliain bhisigh. Tá 86 lá fágtha sa bhliain.
An Ginearál Iain Cope
Ginearál agus polaiteoir Sasanach ab ea John Cope (1690–1760). Bhuaigh arm na Seacaibíteach bua air i mBlàr Sliabh a' Chlamhain sa bhliain 1745. D'fhág seo Albain ar fad faoi smacht an phrionsa Séamus Proinsias Éadbhard Stiúbhart.
An Dnístir
Is abhainn Eorpach í an Dnístir.
Cocaitíl
Pearóid Astrálach de chlann an chocatú is ea an chocaitíl. Cíor fhada bharrchaol ar an gceann. Marcanna daite ar aghaidh an fhireannaigh. Áitríonn sí tír oscailte, agus itheann síolta nó torthaí.
Laplainn na Fionlainne
Ceann de réigiúin na Fionlainne is ea an Laplainn (Fionlainnis: Lappi; Sáimis Thuaidh: Lappi; Sualainnis: Lappland; Rúisis: Лапландия). Tá sé ag críochantacht leis an réigiún eile an Ostrabóitne Thuaidh ó theas, chomh maith le Contae Norbotten sa tSualainn, Contae Finnmark agus Contae Troms san Iorua, agus Murmansk Oblast agus Poblacht na Cairéile sa Rúis.
Rovaniemi an phríomhchathair agus an chathair is mó.
Wangari Maathai
Cosantóir comhshaoil is cearta daonna a rugadh i Nyeri na Céinia ab ea Wangari Maathai (1 Aibreán 1940 – 25 Meán Fómhair 2011). Bhain sí amach dochtúireacht in anatamaíocht na n-ainimhithe.
Sa bhliain 1977 bhunaigh sí Gluaiseacht an Chreasa Ghlais, an scéim plandála crann ba mhó riamh san Afraic, agus aidhm aici bithéagsúlacht a chur chun cinn is ionannas níos láidre a thabhairt do mhná sa tsochaí.
Bhuaigh sí Duais Nobel na Síochána sa bhliain 2004, an chéad bhean Afracach a bhuaigh an duais sin.
Loch Abar
Is é an Gearasdan a phríomh-bhaile.
Tá Taiscumar an Uisce Dubh suite sna cnoic os cionn Cheann Loch Líobhann.
Na hIndiacha Thoir
deas|250px|thumb|Na hIndiacha Thoir Is téarma a chuireann síos ar an Áise Thoir Theas iad na hIndiacha Thoir.
Uí Fhiachrach Mhuaidhe
Géag de rítheaghlach Uí Fhiachrach na gConnacht i néirinn na meánaoise ba ea Uí Fhiachrach Mhuaidhe (Sean-Ghaeilge Uí Fiachrach Muaide). Bhí áit dúchais acu suite i ngleann na Muaidhe, Contae Mhaigh Eo. Ar a méid is mó, bhí i measc a gcuid críoch Tír Fhiacrach Mhuaidhe (Contae Shligigh) ná Iorras Domhnann agus Tír Amhlaidh.
Ba é sinsear an géag Uí Fhiachrach seo ná Fiachna, deartháir an Ardrí, Ailill Molt (bás 484). Níos deireanaí, muintir Uí Dhubhda, lonnaithe ag Carn Amhalaí (Carn Amalgaidhe) gar de Chill Ala, ba ea a rítheaghlach.
Rinneadh Ríthe na gConnacht de roinnt dá mhuintir, san áireamh:
Megan Fearon
Is iar-polaiteoir de chuid Sinn Féin i dTuaisceart Éireann í Megan Fearon (Peig Ní Fhearáin). Rugadh í ar an 29 Iúil, 1991. Bhí Comhalta den Tionól Reachtach í d'Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha, ó 2012 go 2020.
Faraingíteas
Scornach thinn. Ceann de na tinnis is coitianta, de bharr ionfhabhtaithe bhaictéaraigh nó víreasaigh sna fíocháin líneála sa bhfaraing, de ghnáth.
Macadam
mion Truncáil de chlocha mionaithe ar bhóthar is ea macadam, nó modh chun bóthar a thógáil le cisil dhlúthaithe de chlocha beaga, a tháinig in úsáid timpeall 1815-1820. Toisí éagsúla ag na clocha, ionas go n-oiriúnaíonn siad le chéile go dlúth.
Cuireadh in ionad smúitbhóithre san Eoraip is Meiriceá é, agus rinne réabhlóid san iompar ar bhóithre.
Ar dtús bhíodh na clocha greamaithe le chéile le meascán de phúdar cloiche is uisce, ach anois is le bitiúman a ghreamaítear iad.
Cheap John Loudon McAdam, innealtóir as Albain, an modh nua.
Faraing
Spás a dhéanann matán cumhdaithe le scannán múcasach taobh thiar den tsrón, an béal is an laraing, ach le bealach eatarthu. Síneann sí ó bhun na blaoisce, leanúnach leis an éasafagas faoina bun. I gcuid na sróine den fharaing atá oscailt an fheadán aireachtála. I gcuid an bhéil di, trasnaíonn conair an díleá is conair na riospráide a chéile, agus le linn slogtha stopann an riospráid ar feadh tamaillín. Sa chuid íochtarach, is iad an dá scoilt ar an dá thaobh den laraing na hionaid ina ngabhtar rudaí géara, cosúil le cnámha móra éisc, nuair a shlogtar iad. Sa chuid uachtarach, bíonn carnadh fíocháin limfigh (na céislíní), a mheastar a bheith ina chosaint i gcoinne ionfhabhtuithe ar eite.
Gobio gobio
Is maith leis an mbrannóg gnáthóga fionnuisce éagsúla a bhfuil grinneall gainmheach acu. Is speiceas tréadúil é, agus itheann sé inveirteabraigh bheantacha. Maireann sé suas le cúig bliana. Bíonn siad níos lú ná 12 cm de ghnáth, is annamh go mbíonn siad os cionn 15 cm ar fad. Tugtar na hainmeacha “brannóg” agus “guistiún” ar speicis eile sna finte Butidae, Cyprinidae, Eleotridae agus Ptereleotridae.
Páidí Ó Lionáird
clé|mion|Páidí Ó Lionáird Is láithreoir teilifíse agus craoltóir é Páidí Ó Lionáird (a rugadh ar 17 Lúnasa 1968 agus as Cúil Aodha i nGaeltacht Mhúscraí dó ó dhúchas dó). Tá sé ag obair mar Bhainisteoir Cumarsáide in Oifig an Choimisinéara Teanga i láthair na huaire.
12 Deireadh Fómhair
Is é an 12 Deireadh Fómhair an 285ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 286ú lá i mbliain bhisigh. Tá 80 lá fágtha sa bhliain.
Páidí Ó Lionáird
Is deartháir é le Iarla Ó Lionáird, amhránaí, Seán (Feirm Factor ar TG4) and Peadar (an comhlacht Folláin).
Gairm
Thosaigh Ó Lionáird amach ag obair sna 1990idí le hÓgras i gConradh na Gaeilge, agus ina dhiaidh sin bhí sé bainteach le cúrsaí Gaelscolaíocht a.
Thosaigh sé ag obair le TG4 sa bhlain 1997 agus a ansin ‘ar chúl an stáitse’ mar eagarthóir nuachta le RTÉ.
Is mar láithreoir teilifíse a bhain sé cáil amach an chéad lá agus é ina láithreoir ar leithéidí an chláir cúrsaí reatha, 7Lá, agus Ardán, seó cainte a bhíodh ar TG4, srl.
Cuireann sé Gradaim Cheoil TG4 i láthair agus bíonn sé le cloisteáil chomh maith ar an Tour de France ar an stáisiún céanna.
Corn FIFA an Domhain 2018 – Grúpa H
Thóg Grúpa H den Chorn FIFA an Domhain 2018 ar siúl idir 19 go 28 Meitheamh 2018. Bhí An Pholainn, An tSeineagáil, An Cholóim agus An tSeapáin sa ghrúpa.
Aodh Ó Ruairc
Rí na gConnacht ba ea Aodh Ó Ruairc (Meán-Ghaeilge Áed mac Airt Uallaigh Ua Ruairc. Bhí sé i gcoróin ón mbliain 1067 go dtí 1087.
D'éirigh sé ina rí éis dó a réamhtheachtaí, Aodh an Gha Bhearnaigh Ó Conchúir, a mharú i mbun chatha sa bhliain 1067.
Drill
Is ainmhí í an drill (Mandrillus leucophaeus). Is príomhach í, agus mar sin mamach atá inti. Is ball den fhine úd Cercopithecidae (moncaithe an tSeandomhain). Tá gaol acu leis na babúin agus gaol níos congaraí go fóill leis na maindrilleanna. Sa dúlra tá siad teoranta do chuid de chósta thiar láir na hAfraice. B'fhéidir nach bhfuill ach 3,000 díobh sa dúlra.
Rubeus Hagrid
Carachtar ficseanúil sa tsraith Harry Potter le J. K. Rowling is ea Rubeus Hagrid. Tugtar "Hagrid" air go forleathan, fiú i measc a chairde agus tar éis a cheapadh mar mhúinteoir de chuid Hogwarts. Tá sé "dhá oiread chomh hard leis an ngnáthdhuine", dar leis an gcéad leabhar, agus nochtar sa cheathrú leabhar gur leath-fhathach é. Is é an maor é i Scoil Hogwarts, agus is é an teideal atá air ná "Coimeádaí Eochracha agus Tailte" ag Hogwarts. Is duine é atá dílis cairdiúil, ainneoin a bheith an-tógtha le hainmhithe dainséaracha ar nós dragan agus damhán alla ollmhór.
Robbie Coltrane a rinne páirt Hagrid sna scannáin atá bunaithe ar na leabhair. Iar-imreoir rugbaí, Martin Bayfield, a bhí i bpáirt Hagrid i seatanna fada, áfach, chun airde an leath-fhathaigh a léiriú. Rinne Bayfield páirt Hagrid óig sa dara scannán freisin.
Salvatore Riina
Duine de na boic mhóra sa Mafia sa tSicil ab ea Salvatore Riina, (1930-2017) nó "Totò". Saolaíodh ar an 16ú lá de Mhí na Samhna é, sa bhliain 1930. An té nach bhfuil i gcomhchlos dó, tugann sé U Curtu ("an fear beag", "an stumpa", i gcanúint na Sicile) air freisin. Nuair a bhí "Totò" amuigh ag coirpeoireacht i gcónaí, mharaigh sé dhá scór de dhaoine, agus creidtear gur chuir sé na dúnmharfóirí i ndiaidh na gcéadta eile. Sna hochtóidí agus i dtús na nóchaidí, chuir Riina agus a "theaghlach" coiriúil, muintir Corleonesi, cogadh ar na teaghlaigh choiriúla eile agus ar lucht an dlí araon, agus b'é an feachtas seo a rinne a chabhóg, nó d'iompaigh sé na sluaite móra in aghaidh Mhafia sa tSicil féin. Sa deireadh thiar thall, fuair Riina agus cuid mhór coirpeoirí eile iad féin i dtóin an phríosúin.
Umhaill
Tuath i gCúige Chonnacht na meánaoise ba ea Umhaill (Sean-Ghaeilge Umaill). In áit a cuid críoch inniu, faightear barúntachtaí Bhuiríos Umhaill agus Mhuraisce, mar atá, na tailte in aice le Cuan Mó, Maigh Eo.
Salvatore Riina
A Bhealach i dTreo na Cumhachta
D'fhás Riina anuas i gCorleone agus chuaigh sé le muintir Corleonesi, "teaghlach" áitiúil Mhafia. Sa bhliain 1949, agus é ina stócach ocht mbliana déag, d'éirigh idir é agus fear eile le linn comhrá, agus mharaigh Riina a chéile díospóireachta le hurchar gunna. Gabhadh é ansin, agus gearradh príosúnacht sé bliana air in éiric na dúnorgaine seo.
Sna caogaidí, ní raibh teaghlach Corleonesi róthábhachtach i saol coiriúil na Sicile. Bhí mafiosi na gcúigí eile. muintir Palermo ach go háirithe, den bharúil nach raibh iontu ach scológa bochta agus staicíní áiféise. Tháinig malairt phoirt acu, áfach, nuair a mharaigh Luciano Liggio, mafioso óg uaillmhianach, seantaoiseach na gCorleonesi, Michele Navarra, sa bhliain 1958. B'é Liggio a d'éirigh ina cheann urra nó ina chapofamiglia ar na Corleonesi anois, agus b'iad Bernardo Provenzano agus Totò Riina a bhí ag tacú leis nuair a chrom Liggio ar an gcath brúidiúil i gcoinne na ndrong eile le cur le cumhacht an teaghlaigh s'aige ar fud na Sicile.
I dtús na seascaidí, b'éigean don triúr seo dul ar a seachnadh ó lámh an dlí, agus barántas amuigh ar gach aon fhear acu. Daoradh Riina chun príosúnacht fadsaoil as dúnmharú sa bhliain 1963, ach, mar a cheadaíonn dlí na hIodáile, ní raibh ann ach breith mháinneachtana, is é sin, breith in absentia, nó ní raibh sé féin láithreach sa chúirt. Chaith Riina an chéad tríocha bliain eile ar a theitheadh.
Sa bhliain 1974, rug na póilíní ar Luciano Liggio, agus gearradh príosún saoil air in éiric na ndúnmharuithe a bhí déanta aige. Fág is go raibh cumhacht éigin i gcúrsaí na gCorleonesi sa phríosún féin dó, b'é Riina a fágadh ina chapo cheal Liggio. I ndeireadh na seachtóidí, bhí an tSicil iompaithe ina lárionad tábhachtach drugdhíoltóireachta agus smuigleála, agus lámh mhór ag Riina sa ghnó seo. Bhí an t-airgead ag tonnadh isteach go tiubh téirimeach, buíochas le chomh héadálach is a bhí an hearóin, agus theastaigh ó Riina smacht a fháil ar ghnó na ndrugaí. Mar sin, chinn sé ar chogadh a chur ar na "teaghlaigh" eile faoin hearóin.
I ndeireadh na seachtóidí, maraíodh cuid mhaith státseirbhísigh, breithiúna, ionchúisitheoirí agus Carabinieri (póilíní airm) ar orduithe ó Riina. Chuir an feachtas seo lagmhisneach ar an Stát, agus Riina in ann na dronga eile a mhilleánú as na coireanna seo. Choinnigh sé a impireacht choiriúil cuíosach slán, agus na teaghlaigh eile thíos leis na gabhálacha a rinne na póilíní. Is amhlaidh nach raibh cinn urra na dteaghlach eile ag seachaint na poiblíochta. Ba mhinic a chonacthas ag cóisirí eisiacha iad ag déanamh séischomhrá leis na maithe is na móruaisle. Mar sin, má maraíodh duine de na maithe is na móruaisle seo, bhí aithne ag na póilíní ar an "gcara Críost" áitiúil, agus ní raibh moill orthu teacht ar a lorg ná é a chúisiú faoin drochghníomh a bhí déanta ag lucht leanúna Totò Riina. Maidir le Riina agus a chuid comrádaithe-sean, bhí siadsan ar a n-éalú ón dlí cibé scéal é, agus ní raibh sé furasta iad a ghabháil, fiú dá mbeadh na póilíní i ndrochamhras fúthu.
An Cogadh faoi Mhafia i dTús na nOchtóidí
Chuaigh an ródach is an t-eirleach thar fóir is thar cheasaí ina dhiaidh sin, nó bhí sé chomh dona is gur maraíodh dháréag duine de mhafiosi ar aon lá amháin, is é sin, ar an tríochadú lá de Mhí na Samhna 1982, i bPalermo. Na coirpeoirí a tharraing fuath Riina orthu féin, ní raibh siad slán ná sábháilte i Meiriceá féin, nó dúnmharaíodh deartháir le hInzerillo thall ansin, i New Jersey, i ndiaidh dó a éalú a dhéanamh thar sáile.
Shapes (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an naoú heipeasóid déag, "Miracle Man" den chéad sraith The X-Files ar an 1 Aibreán 1994. Scríobh Marilyn Osborn an eipeasóid seo. D'fhéach 11.5 milliún duine ar an eipeasóid.
Salvatore Riina
An Cogadh faoi Mhafia i dTús na nOchtóidí
Cé go raibh Riina ag cur cogaidh ar na mafiosi eile, ní hionann sin is a rá go raibh sé éirithe as na státseirbhísigh a mharú. B'é dúnmharú Carlo Alberto Dalla Chiesa an choir ba mhó den chineál seo, ag an am. Ginearál de chuid na gCarabinieri a bhí ann, mar Dalla Chiesa, agus é tar éis an-cháil a tharraingt air féin ag cur catha ar na sceimhlitheoirí radacacha clé, na Briogáidí Dearga. Chreidtí go coitianta gurbh eisean an fear le Mafia a chloí, má bhí an obair sin indéanta ar aon nós. Ar aon tríú lá de Mhí Mheán Fómhair, 1982, mharaigh murdaróir eadarnaí Dalla Chiesa, a bhean chéile agus duine de na gardaí cosanta a bhí acu. Creidtear gurbh é Pino Greco, "An Bhróg", a rinne an obair, chomh maith le roinnt mhaith coireanna eile den chineál seo. Bhí Greco ina mhurdaróir muiníneach ag Riina, agus dóigh ar leith aige ar AK-47. Sin é an cineál arm ba mhinicí a d'úsáideadh sé ina chuid oibre.
Creidtear go bhfuair míle duine bás agus go ndeachaigh ceal in dhá chéad eile le linn an chogaidh a chuir Riina ar na teaghlaigh eile de choirpigh i dtús na n-ochtóidí. Bhí rabharta seo an anbháis as an ngnáth i saol na Sicile féin. Is é an scéal is mó uafáis ná "seomra an bháis" a bhí á reáchtáil ag Filippo Marchese, duine de lucht leanúna Riina. Árasán i bPalermo a bhí ann, agus na daoine á gcéasadh istigh ansin le go dtabharfaidís faisnéis uathu faoi phleananna na dteaghlach eile. Nuair a chinn Marchese nach raibh úsáid ar bith fágtha san íobartach, ba nós leis é a thachtadh lena lámha féin agus an corpán a scrios le haigéad láidir. Ansin, thugadh a chuid cúntóirí leo a raibh fanta den chorpán as an árasán.
Ba mhinic a d'imir Riina feillbheart ar na coirpeoirí eile le linn an chogaidh seo. Ba nós leis comhghuaillíocht a shocrú le mafioso éigin eile a mharódh sé ar an toirt nuair a chinnfeadh sé nach raibh buntáiste le glacadh air a thuilleadh. Mar sin, d'ordaigh sé do Pino Greco an céasadóir Filippo Marchese a mharú sa bhliain 1982. Trí bliana ina dhaidh sin, scaoil sé féin Greco, ó bhí sé den tuairim go raibh an murdaróir ag éirí ró-uaillmhianach.
Thosaigh an feall ag filleadh ar an bhfealltóir sa deireadh, áfach. Sa bhliain 1982, d'iompaigh Tommaso Buscetta, ball de cheann de na teaghlaigh a bhí ag géilleadh an fhóid do Riina, d'iompaigh sé ina phentito, ina ollbhrathadóir. Bhí Buscetta tar éis formhór mór a chuid cairde agus gaolta a chailleadh agus an dóigh a raibh lucht leanúna Riina ag déanamh sléachta rompu. Mar sin, chinn sé nach raibh sé in ann a dhíoltas a imirt ar Riina ach a chuid faisnéise a roinnt leis na húdaráis.
Umhaill
Tuath uathrialach laistigh de Ríocht na hÉireann a bhí ann go dtí an bhliain 1576, nuair a ghlac a banríon Gráinne Ní Mháille leis an mbeartas 'géilleadh agus athbhronnadh', agus tugadh gníomhas teidil nua dí. Tar éis a báis, fuair a mac, Tiobóid na Long, na tailte le hoidhreacht.
mion|80px|Uí Mháille
Oidhre
Mhair cultúr na nGael agus an Ghaeilge sa cheantar níos faide ná in aon cheantar eile in Éirinn. Tá Acaill agus An Corrán inniu mar chuid de Ghaeltacht Mhaigh Eo.
Ríthe Umhaill
An chlann leath-stairiúil Tuath mhac nUmhoir ba ea ríthe is luaite Umhaill. Tugadh an t-ainm Uí Bhriúin Umhaill ar na ríthe stairiúla is luaite, chun bréag ghaol a mhaíomh le hUí Briúin na gConnacht. Faoin 12ú haois, bhí an sloinne Ó Máille glactha ag an rítheaghlach. Bhíothas den bharúil gurbh iadsan agus clanna Uí Dhubhda, Uí Fhlaithbheartaigh agus Mac Conraoi ina bpríomhchlanna mara na gConnacht.
Salvatore Riina
An Dóigh ar Gabhadh é
Bhí na breithiúna Paolo Borsellino agus Giovanni Falcone ag cruthú go maith agus iad ag cur troda ar Mhafia, rud a thabhaigh síorbhagairt an anbháis dóibh. Ba dóigh leo, fosta, go raibh na huachtaráin agus, fiú, a gcuid comhbhreithiúna ag cur isteach ar an obair a bhí idir lámhaibh acu. Is dócha go raibh Mafia in ann a thionchar a imirt ar chuid de na daoine seo.
Sliabh na mBan
Sliabh i gContae Thiobraid Árann, Éire is ea Sliabh na mBan (Slievenamon i mBéarla). Tá an sliabh suite i ndeisceart an chontae, gar do bhaile Chluain Meala.
Salvatore Riina
An Dóigh ar Gabhadh é
Ar an 23ú lá de Mhí na Bealtaine, 1992, phléasc buama faoi bhun an ghluaisteáin a bhí Falcone a mharcaíocht, taobh amuigh de Phalermo. Fuair an breitheamh, a bhean chéile, agus a gcuid gardaí cosanta bás sa phléasc. Cúpla seachtain ina dhiaidh sin, maraíodh Borsellino agus cúigear garda cosanta ar an mbealach céanna, a bheag nó a mhór. B'é Riina a d'ordaigh na hainghníomhartha seo. Chuir an dá dhúnmharú sochaí na hIodáile ar mire le fearg, agus na daoine ag milleánú an rialtais nach raibh in ann, dar leo, a gceart den tslándáil a chinntiú do laochra na troda in aghaidh Mhafia. Sa deireadh thiar thall, ní raibh de rogha ag an rialtas ach locadh ginearálta a chóiriú leis na mafiosi a chaitheamh i dtóin phríosúin.
Ar an 15ú lá d'Eanáir 1993, fuair na Carabinieri leid ó bhrathadóir a chuir ar lorg Riina iad. Bhí gluaisteán Riina díreach ag fanacht leis an solas uaine, nuair a nocht na póilíní armtha gach taobh de leis an mafioso mór a ghabháil. An bunfhear cnagaosta a fuair na póilíní istigh sa ghluaisteán, dúirt sé nach raibh ann ach cuntasóir bocht, agus sin é an chosúlach a bhí air. Mar sin féin, b'eisean Salvatore "Totò" Riina ina steillebheatha gan aon agó. Nuair a fuair lucht a leanúna amach gurbh é a ghiománach gluaisteáin, Balduccio di Maggio, a sceith air, chrom siad ar a ndíoltas a agairt ar mhuintir di Maggio. Lámhach dúnmharfóirí Mhafia athair an ghiománaigh, chomh maith le beirt dearthárach leis.
Sliabh na mBan
Seandálaíocht
Tá carn adhlactha ar an gcruinniú mullaigh. Téann cursus, ascaill searmanais, suas go dtí an cruinniú mullaigh ar an taobh thoir. Ar thaobh thoir thuaidh na sléibhe, Sheegouna, tá carn adhlactha eile agus tuama meigiliteach scriosta
Féach freisin
Sliabh na mBan (amhrán)
Xtra-vision
Ba é Xtra-vision an sreangshiopa is mó in Éirinn a díolainn agus ligeann físeán ar cíos. Tá 205 siopa Xtra-vision in Éirinn ach i 2006, dúirt Blockbuster, an comhlacht a ritheann na shreangshiopaí, go bhfuil siad ag iarraidh iad a dhíol.
Chris Kilmore
Is caschláraí den racghrúpa Incubus é Chris Kilmore. Rugadh é ar an 21 Eanáir 1973.
Beathaisnéis
Tógadh suas Chris Kilmore lastuigh Pittsburgh, Pennsylvania. B'uchtleanbh é. Bhlasadh sé 'casadh bordanna' den chéad uair nuair a chonaic sé 'Jazzy Jeff agus an Fresh Prince' ag seinm beo. Cheannaigh sé a chéad bhord tar éis post a fháil i mbialann bia tapaidh agus cheannaigh a athair an chuid eile. Mar dhuine fásta, ghluais Chris chuig Los Angeles ar thóir gairm ceoil. Fuair sé cúpla gigeanna mar DJ agus chuaigh sé san fhoireann cath DJ, na Jedi Knights (Is fanna móra Star Wars é Chris). I 1998, fuair sé deis chun dul ó anaithnideas go seinm os comhair na sluaite daoine thar oíche nuair a chuaigh sé ar triail don ghrúpa raccheol Incubus. I lár turas, d'foistigh siad é tar éis triail amháin agus d'fhoglaim sé na páirteanna de scóranna amhráin i gcúpla lá. Roimh a fhoistigh Incubus é, bhí sé ar dul gan leictreachas toisc nach raibh an airgead aige chun an fiacha a íoc. Tar éis turas fada, scríobh an banna albam nua Make Yourself le Chris. Tháinig cáil mhór ar an albam agus anois bhí ainm teaghlach é Chris Kilmore. Tar éis sin, sheol an grúpa amach Morning View agus A Crow Left of the Murder. Anois, tá Chris díreach tar éis turas an domhan a dhéanamh agus thaifead an grúpa cúpla amhrán chun an cheol don scannán Stealth. Freisin, shein sé cúpla gig ina aonar tá sé ar intinn Chris albam féin a seoladh amach.
Cathal Boylan
Is polaiteoir de chuid Shinn Féin é Cathal Boylan (Cathal Ó Baoighealláin). Rugadh é ar an 30 Aibreán, 1964. Tá sé ina Chomhalta de Thionól Reachtach Thuaisceart Éireann don Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha.
1996 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1996.
Galar Lyme
Galar ionfhabhtaithe a tharlaíonn de bharr an bhaictéir Borrelia burgdorferi is ea Galar Lyme.
Na siomptóim
mion|clé|Ixodes ricinus, sceartán a iompraíonn Galar Lyme san Eoraip
Iompraítear do dhaoine i ngreim na sceartán a inmhíolann fia nna is ainmhithe fiáine de ghnáth. Tagann lot dearg craicinn ag ionad an ghreama, leathnaíonn amach thar chúpla lá, agus buaileann fiabhras an fulangaí, chomh maith le pian ta matán, tinneas cinn, is athlasadh na n-alt. mion|clé|220x220px Gríos nó bruth mar a bheadh Bullseye ar an gcraiceann an comhartha is coitianta go bhfuil galar Lyme ar dhuine agus ní minic a bhíonn sé tromchúiseach. Ach mura ndéantar cúram de, d’fhéadfadh sé an-dochar a dhéanamh don chóras néarógach, an croí agus na hailt.
Cocatú
Pearóid Astráláiseach, scartha ó phearóidí eile den chuid is mó as airíonna bhlaosc an chinn is an chíor inardaithe cleití ar an gceann.
Galar Lyme
Réamhchúraim
Tá sceartáin forleathan ar fud na hÉireann is cosúil, sa gcathair chomh maith le faoin tuath. Is ón earrach go dtí an fómhar is gnóthaí iad. clé|mion|237x237px Aon duine a bhíonn taobh amuigh, bíodh siad ag obair nó ag déanamh caitheamh aimsire, ba chóir dóibh iad féin agus a bpáistí a chosaint ar sceartáin. Iarrtar ar dhaoine priocadh na sceartán a sheachaint trí bhríste cosa fada a chaitheamh, hata a chaitheamh agus an ghruaig a chrapadh isteach faoi, sprae éarthach d’fheithidí a chur orthu (sprae a bhfuil DEET ann is fearr), craiceann, gruaig agus aon fhilleadh teolaí sa gcraiceann a sheiceáil gach tráthnóna má bhíonn duine taobh amuigh i rith an lae, aon sceartán a bhíonn le feiceáil ar an gcraiceann. Priocfaidh sceartán aon chuid den cholainn ach is fearr leis na cosa agus na lámha. Cloigeann agus muineál páistí is minice a ionsaíonn an sceartán agus ba chóir iad a chosaint agus a chlúdach. clé|mion|253x253px
Fardoras
In ailtireacht chlasaiceach is ailtireacht na hAthbheochana, an ceann is ísle agus is lú maisithe den 3 bhanda san taibhléadan. Luaitear fardoras freisin leis an bhfráma cloiche timpeall ar dhoras nó oscailt fuinneoige.
Galar Lyme
Leigheas
Níl gach sceartán aicídeach agus má bhaintear amach an sceartán laistigh de chúpla uair an chloig, is beag seans go bhfaighfear an galar Lyme. Tarraing amach an sceartán ar fad, go háirithe a bhéal, le pionsúirín agus nigh an craiceann le huisce agus gallúnach. Coinnigh súil ar an spota ansin ar feadh cúpla seachtain ar fhaitíos go dtiocfadh gríos. Is féidir an galar a leigheas le frithbheathaigh. Ach muna ndéantar cóireáil air go luath, is féidir go dtarlóidh aimhréidh throm dá bharr, athlasadh an chroí is an néarchórais.
Stair agus conspóidí
Braitheadh GalarLyme den chéad uair in Old Lyme, Connecticut sa bhliain 1975. Fógraíodh trasna na Stát Aontaithe ó shin é. Tá conspóid ann maidir le Galar Lyme ainsealach agus ní mholtar cóireáil antaibheathach a thabhairt dó.
Reáchtáiltear Lá Feasachta Ghalar Lyme ag Lárionad Faire um Chosaint Sláinte Fheidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte ar an 29 Aibreán gach bliain.
The Sword in the Stone
Scannán ceoil beochana grinn Meiriceánach is ea The Sword in the Stone a rinneadh sa bhliain 1963. Walt Disney a léirigh agus a scaoil é do na pictiúrlanna ar 25 Nollaig 1963. Buena Vista Distribution an chuideachta a dháil é.
An tSeicslóvaic
clé|250px|mion|An tSeicslóvaic Ba stát san Eoraip Láir í An tSeicslóvaic, a mhair ó 28 Deireadh Fómhair 1918 go dtí 31 Nollaig 1992, seachas ar feadh tamall gearr le linn an Dara Cogadh Domhanda (tréimhse Éigeandála, mar a thugtaí in Éirinn air).
Bunaíodh an tSeicslóvaic mar thoradh ar an gCéad Cogadh Domhanda, mar cheann de na stáit comharbais a d’eascair as Impireacht na hOstaire is na hUngáire.
Chuimsigh an stát sin tailte na Seice, na Moráive, oirdheisceart na Siléise / an chuid thoir theas den tSiléis. Bhí an Rúis Fo-Chairp mar pháirt dó go dtí 1939.
Tháinig deireadh leis ó thús na bliana 1993 nuair a scoilt an Slóvaic agus Poblacht na Seice óna chéile.
Stair
Ba é an Dr. Edvard Beneš (1884-1948), a bhí mar cheannaire thar lear ar cheannairc in aghaidh na hOstair-Ungáire, a thug breac-chuntas ar an stát nua ag Comhdháil Síochána i Versailles, Páras, Meitheamh 1919, i bhfoirm shraith meabhrán a chuir sé os comhair na státairí eile. De réir coincheap Beneš, bheadh cearta náisiúnta agus prionsabail pobail mar bhunchloch don stát nua, bunaithe ar an gcóras Eilvéiseach, a raibh taithí aige air.
An Chéad Phoblacht (1918-38)
Tomáš Garrigue Masaryk (1850-1937) a bhí mar chéad uachtarán ar an stát. Lean sé ina uachtarán ar feadh 3 thréimhse ó 14 Samhain 1918 go dtí 14 Nollaig 1935, nuair a d'éirigh sé as as a stuaim féin. Tháinig Edvard Beneš mar chomharba air, go dtí Conradh München, sínithe 29 Meán Fómhair 1938. B'éigin do Beneš tailte Sudetenland a ghéilleadh don nGearmáin faoi cheannaireacht Adolf Hitler, agus ghlac an Pholainn seilbh ar an chuid thoir den Těšínsko na Siléise. Tháinig deireadh leis an gCéad Phoblacht dá bharr.