cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Deisceart Éireann (1921–1922)
Rialtas Dúchais agus Críochdheighilt na hÉireann
Bhí sé mar aidhm ag an Acht um Rialtas na hÉireann 1920, ar a dtugtar an Ceathrú Acht um Rialtas Dúchais freisin, réiteach a sholáthar ar an bhfadhb a chráigh polaitíocht na hÉireann ó na 1880idí i leith, is é sin éilimh chontrártha aontachtaithe agus náisiúnaithe na hÉireann. Theastaigh ó náisiúnaithe foirm de rialtas dúchais, den bharúil nach raibh an Pharlaimint ag Westminster, Rialtas na Breataine ag Whitehall agus rialtas na hÉireann ag Caisleán Bhaile Átha Cliath ag freastal mar is cóir ar Éirinn. Bhí faitíos ar go leor aontachtaithe go gcuirfeadh rialtas náisiúnach i mBaile Átha Cliath taraifí i bhfeidhm a chuirfeadh ualach míchuí ar chontaetha oirthuaisceart Chúige Uladh, a bhí ní hamháin Protastúnach go príomha ach freisin mar an t-aon limistéar tionsclaíochta d’oileán talmhaíochta a bheag nó a mhór. Bhí eagla orthu freisin go ndéanfadh rialtas náisiúnach idirdhealú i gcoinne Protastúnaigh tar éis dóibh cumhacht pholaitiúil a fháil. Cheannaigh Aontachtóirí airm agus d'iompórtáil siad airm agus uirlisí troda éagsúla ón díoltóir arm Gearmánach Bruno Spiro agus bhunaigh siad Óglaigh Uladh chun Rialtas Dúchais a chosc i gCúige Uladh. Mar fhreagra air seo, d'iompórtáil náisiúnaithe airm freisin agus bhunaigh siad eagraíocht mhíleata Óglaigh na hÉireann. Réiteach sealadach a bhí i gceist le críochdheighilt, a tugadh isteach le hAcht Rialtas na hÉireann, a cheadódh Tuaisceart Éireann agus Deisceart Éireann a rialú ar leithligh mar réigiúin de Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann. Bhí ceannaire aontachtach na hÉireann, Sir Edward Carson, a rugadh i mBaile Átha Cliath ar cheann acu siúd is mó a bhí i gcoinne na críochdheighilte, a bhraith go raibh sé mícheart Éire a roinnt ina dhá leath, agus bhraith sé go gcuirfeadh sé seo isteach go dona ar sheasamh na n-aontachtach ó dheas agus san iarthar.
161
Básanna
160er
Cannúl
Is éard is cannúl ann ná feadán caol le leachtanna is antaibheathaigh a chur isteach i bhféitheacha duine sa leigheas.
Lucht na nIobóch
Bíonn lucht na nIobóch le fáil go háirithe sa Nigéir theas, sna Stáit Abia, Anambra, Ebonyi, Enugu, agus Imo.
Yakima Canutt
B'aisteoir Meiriceánach é Enos Edward "Yakima" Canutt (29 Samhain 1895 – 24 Bealtaine 1986).
An Mháihícis
Teanga Indiach-Mheiriceánach atá díobhaí anois ba ea an Mháihícis. Labhair na Máihícigh an teanga seo i ngleann an Hudson nuair a tharla an chéad teagmháil le hEorpaigh i 1609.
Flora Robson
Ba bhan-aisteoir Sasanach í Dame Flora McKenzie Robson (28 Márta 1902 – 7 Iúil 1984).
Imscrúduithe leighis
Is éard is  imscrúduithe leighis ann ná scrúduithe agus tástálacha a chuirtear ar othair le teacht ar chúiseanna agus chéimeanna galar.
Forshonach
mion|333x333px|1969 CPA 3835, Tupolev Tu-144, 31.12.1968. Sa mheicnic shreabhánach, sreabhadh sreabháin atá níos mó ná luas forleata na fuaime sa sreabhán sin, i gcás réada atá ag gluaiseacht tríd an sreabhán nó i gcás sreabháin atá ag gluaiseacht thar réad fosaithe.
Henry Beckman
Ba aisteoir agus scríbhneoir Ceanadach é Henry Beckman (26 Samhain 1921 - 17 Meitheamh 2008).
Corrmhíol
deas|250px|thumb|Corrmhíol Saghas cuileoige bige fíneálta is ea corrmhíol. Eitlíonn na fireannaigh i saithí damhsacha go híseal os cionn uisce nó i réitigh coille. An chuid is mó díobh foghlach, agus itheann siad feithidí eile.
Carl Correns
mion|Carl Correns, am éigin sna 1910idí Luibheolaí a rugadh i München na Gearmáine ab ea Carl Franz Joseph Erich Correns (10 Meán Fómhair 1864 – 14 Feabhra 1933). Tháinig sé ar thorthaí Mendel ar phrionsabail an dúchais a bhí ligthe i ndearmad, chinntigh iad lena thaighde féin, agus chuir os comhair an phobal eolaíochta athuair iad.
Mianadóir duille
mion|Mianach a rinne feithid i nduilleog Mianadóir duille a thugtar ar larbha feithide a itheann trí fhíocháin na duilleoige idir an dromchla uachtarach is an dromchla íochtarach, ag fágáil spásanna (mianaigh) taobh thiar de. Colainneacha leata a bhíonn ag an gcuid is mó díobh, agus cinn dhingeacha. Larbhaí cuileog, féileacán is ciaróg is mó iad na mianadóirí duille.
Abhainn Hudson
Is abhainn í an Hudson (Máihícis: Muh-he-kun-ne-tuk) a shníonn trí Stát Nua-Eabhrac den chuid is mó, cé gurb í an teorainn idir Nua-Eabhrac agus New Jersey go páirteach. Baisteadh é as Henry Hudson, Sasanach a thaiscéal an abhainn ar son na hÍsiltíre in 1609.
169
Básanna
160er
Stoirm toirní
250px|mionsamhail|deas|Stoirm toirní á thit amach in Arlington,Virginia Stoirm le báisteach throm, toirneach is tintreach, a tharlaíonn nuair a fhásann scamall carnach báistí faoi chúinsí taise éagobhsaí.
De réir mar a éiríonn an t-aer, tarlaíonn comhdhlúthú a fhuasclaíonn teas folaigh, rud a mhéadaíonn an fuinneamh atá ar fáil is a mhéadaíonn claonadh an aeir chun éirí.
Os cionn an leibhéil ag a dtarlaíonn comhdhlúthú, comhtháthaíonn braoiníní uisce fhorfhuaraithe chun braoiníní a chruthú atá mór go leor le comhtháthú.
De réir mar a thiteann an bháisteach, laghdaíonn an éagobhsaíocht, stopann fás an scamaill, agus ansin stopann an comhdhlúthú. clé|mion Má tá sraith scamaill charnacha báistí ann, is féidir go leanfaidh na stoirmeacha. Le linn stoirm toirní fásann lucht leictreach ag bun an scamaill, agus nuair a éiríonn sé seo a dhóthain, díluchtaítear é i bhfoirm splaince tintrí.
Plútón (abhacphláinéad)
Abhacphláinéad is ea Plútón (siombailí: agus  ) atá suite ar imeall an ghrianchórais. Ó 1930 go 2006, thugadh an tAontas Idirnáisiúnta Réalteolaíochta agus na gnáthdaoine pláinéad air, ach athraíodh an cinneadh sin i mí Lúnasa 2006, ós rud é go bhfuil reanna neimhe sonraithe i gCrios Kuiper taobh thiar de atá ar aon mhéid leis. De réir dealraimh, tá Plútón cosúil le Tríotón, an ghealach is mó ag Neiptiún. mion|299x299px|Sceabhacht agus córas comhordanáidí an éicliptigh Mar sin, is féidir nach bhfuil i gceist le Plútón ach an ceann is cóngaraí dúinn de reanna an chreasa seo. I ndáiríre, níl sé ag imeall an ghrianchórais mar a cheaptaí: taobh amuigh de, leanann réimse maighnéadach na Gréine agus. tá crios de na billiúin cóiméad i scamall Oort, cuid den bhunscamall as ar cumadh an grianchóras.
Tréithe
mion|244x244px|Fithis
Fithis
Ceapann réalteolaithe gur ghealach de chuid Neiptiúin é lá dá raibh, ach gur tharla eachtra éigin chun é a chuaradh amach ina fhithis féin.
Mar sin, tá Plútón ag timpeallú na gréine ar fhithis atá an-difriúil le fithisí na ngnáthphláinéad. Fithis an-chlaonta, an-éalárnach í. Mar sin, siúd is go raibh sé de nós ag na daoine a shíleadh gurb é Plútón an pláinéad is faide ón ngrian, chaith sé na blianta 1979-1999 taobh istigh d'fhithis Neiptiúin.
Katie Holten
Ealaíontóir agus gníomhaí í Katie Holten atá lonnaithe i gCathair Nua-Eabhrac agus i mBaile Átha Fhirdhia, Éire, cé hí a teaghlach (cáiliúil).
Plútón (abhacphláinéad)
Fithis
Sa bhliain 1978, cuireadh an chéad sonrú i satailít Phlútóin, Carón. Tugadh dhá ghealach níos lú faoi deara sa bhliain 2005, mar atá, Nix agus Hydra.
Katie Holten
Óige agus Oideachas
D’fhás Holten aníos faoin tuath in Éirinn agus rinne sí staidéar sa Choláiste Náisiúnta Ealaíne agus Deartha i mBaile Átha Cliath, san Hochschule der Kunst i mBeirlín, in Ollscoil Cornell i Nua-Eabhrac agus in Institiúid Santa Fe i Nua-Mheicsiceo.
Plútón (abhacphláinéad)
Fithis
Déanta na fírinne, níl sé furasta a rá, ach an oiread, an "satailít" é Carón dháiríre. B'fhearr a rá gur córas imtharraingthe iad Plútón agus Carón in éineacht, agus go bhfuil an bheirt acu ag timpeallú meáchanlár an chórais sin. Tá an meáchanlár sin suite in aice le Plútón, ach níl sé taobh istigh de.
Katie Holten
Ré thábhachtach dá saol
Le breis is fiche bliain tá saothair déanta aici a thrasnaíonn ealaín, gníomhaíochas, éiceolaíocht, teanga agus stair. Tá a cleachtas tiomanta do chomhrac na héigeandála aeráide agus bithéagsúlachta. Nochtann a saothar comhoibríoch atá bunaithe ar thaighde an gaol dosháraithe idir Daoine agus Dúlra, idir córais orgánacha agus córais de dhéantús an duine.
Plútón (abhacphláinéad)
Atmaisféar
clé|mion| Grianghraf New Horion (2015) Tá Plútón fuar, le meanteocht -223°C, agus tuigtear gur as carraig, meatán is oighear atá sé déanta, le hatmaisféar éadlúth meatáin.
Níl ach atmaisféar an-tanaí ag Plútón, agus é comhdhéanta as meatán go hairithe, nítrigin agus aonocsaíd charbóin. Tá na substaintí céanna ar fáil i bhfoirm sholadach ar dhromchla Phlútóin, agus an dóigh a bhfuil siad ag galú agus ag sioc arís, tá an-bhaint acu le cothromaíocht na teocht a ar Phlútón.
Níl brú an atmaisféir ar Phlútón ach aon seacht míliú cuid de bhrú ár n-atmaisféir féin, ach mar sin, is féidir é a thabhairt faoi deara le linn urú. Nuair a bhogann Plútón amach óna gharphointe don ghrian, siocann tuilleadh den atmaisféar go solad, agus é ag titim ar dhromchla an phláinéid. mion|266x266px Ag teacht níos gaire don ghrian dó arís, imíonn cuid den nítrigin reoite ina gás arís, rud a chuireann dromchla Phlútóin ag fuarú. Sin é an fáth go bhfuair na saineolaithe amach le déanaí go bhfuil an abhacphláinéad seo deich gcéim Celsius (nó Kelvin) níos fuaire ná mar a shíl siad roimhe sin.
Cosúlacht
Tá dromchla Phlútóin an-éagsúil. D'fhéadfá a rá go bhfuil dhá aghaidh ar Phlútón. Go bunúsach, an leath de Phlútón atá ag drannadh le Carón, tá sí níos saibhre sa mheatán sioctha, agus an nítrigin reoite agus an aonocsaíd charbóin níos tipiciúla ar an taobh eile de.
Níl Plútón ach 14m ar mhéid dhealraitheach, agus mar sin, ní féidir sonrú a chur ann gan teileascóp. Sna teileascóip mhóra féin, ní aithnítear Plútón ach mar phointe solais atá cosúil le réalta, agus dath buí nó donnbhuí ann.
Nuair a tugadh Carón faoi deara an chéad uair, tuigeadh go raibh Plútón i bhfad ní ba lú ná mar a síleadh go nuige sin, agus go gcaithfeadh sé go raibh Plútón in ann i bhfad níos mó solais a fhrithchaitheamh, freisin. Mar sin, chuaigh meastacháin ailbéideachta Phlútóin in airde ansin. Inniu, glactar leis go bhfuil ailbéideacht Phlútóin beagnach chomh hard le hailbéideacht Véineas.
Tá Plútón chomh fada ar shiúl uainn is nach bhfuil mórán saintréithe nó sonraí inaitheanta ar a dhromchla.
Satailítí Phlútóin
[[Íomhá:Pluto-Charon System.gif|mion|333x333px| Gealach ag Plútón darb ainm Carón (a fionnadh i
1 978), ar mhéid cothrom le leath Phlútóin féin. ]] Tá trí shatailít ag timpeallú Phlútóin. B'é an réalteolaí Meiriceánach James Christy a d'aithin an chéad cheann acu, Carón, chomh fada siar leis an mbliain 1978, ach ní bhfuarthas amach faoin dá cheann eile ach sa bhliain 2005. I bhfarradh is na pláinéid eile agus an dóigh a mbíonn a gcuid gealach ag dul ina dtimpeall, tá na satailítí an-chóngarach do Phlútón.
Is gnách "sféar Hill" a thabhairt ar an réigiún sféarúil timpeall den phláinéad atá go hiomlán faoi imtharraingt an phláinéid féin, beag beann ar na réadanna neimhe eile. Ní sháraíonn fithisí na satailítí 3 % de gha an réigiúin seo, cé go bhféadfadh an tsatailít a fithis a choinneáil cobhsaí i bhfad níos faide amach ó Phlútón - 53 % de gha an sféir, nó fiú 69 %, dá mbeadh sí ag timpeallú Phlútóin sa treo contrártha. (Mar shampla, tá Psamathe ag timpeallú Neiptiúin ag 40 % de gha Hill.) clé|mion|333x333px|Plútón agus Carón
Carón
D'fhéadfá a rá nach "satailít" nó "gealach" é Carón mar a shamhlaítear an coincheap sin dúinn de ghnáth, nó le fírinne, córas délárnach atá i gceist le Plútón agus Carón, agus iad ag dul timpeall ar bharalár (meáchanlár) an chórais sin.
Tá an lárphointe seo suite taobh amuigh de Phlútón, cé go bhfuil sé an-chóngarach dó. (Ar mhaithe leis an gcomparáid, tá an domhan agus an ghealach ag timpeallú a gcomh-mheáchanláir freisin, ach tá an lárphointe sin suite taobh istigh den Domhan, cé nach ionann é agus lárphointe an Domhain féin.) Rud eile fós, tá "glas taoide" ar rothlú Phlútóin agus Charóin: is é sin, drannann Plútón an taobh céanna le Carón, agus a mhalairt. Mar sin, an té a bheadh ar aon taobh le Carón de Phlútón, d'fheicfeadh sé Carón suite sa bhall céanna den spéir gan éirí ná dul faoi, agus dá mbeadh an breathnóir ar a mhalairt de thaobh, ní bhfaigheadh sé an chéad radharc ar Charón choíche. mion|Nix agus Hydra
Na Satailítí Beaga
Ar an 15 Bealtaine 2005, haithníodh an chéad uair riamh go raibh dhá shatailít eile ag dul timpeall ar Phlútón, mar atá, Nix agus Hydra. Ba é Teileascóp Spáis Hubble a thóg na chéad ghrianghrafanna díobh, agus ansin, tháinig na saineolaithe a bhí ag obair ar na grianghraif seo, tháinig siad ar an tátal go raibh dhá ghealach eile seachas Carón ag timpeallú Phlútóin.
Le bheith beacht, ar ndóigh, níl an dá ghealach seo ag fithisiú Phlútóin i gciall cheart an fhocail, nó cosúil le Carón agus le Plútón féin, tá siad ag dul timpeall ar mheáchanlár an chórais. mion|Nix agus Hydra: grianghraf ó New Horizons, 2015 Tá fithis Nix suite timpeall is 48,700 ciliméadar ón meáchanlár, agus fithis Hydra timpeall ar 64,800 ciliméadar ón meáchanlár. Tá fithisí an dá ghealach seo an-chosúil le ciorcal ceart.
Fionnachtain
clé|mion|183x183px| [[Urbain Le Verrier ]] Tá scéal fionnachtana Phlútóin fite fuaite le fionnachtain Neiptiúin. Sna 1840idí, agus iad i dtuilleamaí mheicnic Newton, d'oibrigh Urbain Le Verrier agus John Couch Adams amach suíomh Neiptiúin, nach raibh aimsithe go fóill, agus iad i ndiaidh anailís a dhéanamh ar an dóigh a raibh mais mhór mhillteanach éigin ag cur isteach ar ghluaiseacht Úránais ar a chonair. Thuig siad nach mbeadh ach imtharraingt ó phláinéad eile in ann a leithéid a dhéanamh, agus ceart go leor, tháinig Johann Gottfried Galle ar Neiptiún ar an 23ú lá de Mhí Mheán Fómhair sa bhliain 1846. mion|[[John Couch Adams]] Nuair a bhí an naoú haois déag ag druidim chun deiridh, thosaigh na réalteolaithe ag déanamh go raibh conair Neiptiúin faoi thionchar den chineál chéanna, agus iad ag dul ar lorg pláinéad eile fós. Sa bhliain 1909, bhí William H. Pickering agus Percival Lowell ag moladh comhordanáidí éagsúla neamhaí don phláinéad sin. I Mí na Bealtaine sa bhliain 1911, d'fhoilsigh an réalteolaí Indiach Venkatesh Ketakar figiúirí ar bhullaitín na réalteolaithe Francacha inar thairngir sé suíomh an phláinéid nach raibh aimsithe fós. Cailleadh Percival Lowell sa bhliain 1916, ach níor tháinig deireadh leis na hiarrachtaí teacht ar an bpláinéad a bhí ag teastáil.
20ú haois
clé|mion|[[Clyde Tombaugh]] B'é an réalteolaí Clyde Tombaugh, agus é ag obair i Réadlann Lowell in Arizona, a chuir an chéad sonrú i bPlútón ar an 18 Feabhra 1930. Lean sé ar aghaidh ag cur grianghrafanna den spéir i gcomparáid le chéile. . Nuair a bhí tuilleadh grianghrafanna tógtha le Tombaugh an bhfiannachtain a dheimhniú, cuireadh an nuacht ar an teileagraf chuig Réadlann Choláiste Harvard ar an 13 Márta. Ina dhiaidh sin féin, haithníodh an pláinéad ar sheanghrianghrafanna ón 19 Márta 1915. Fuarthas amach go raibh sé ag dul ar aghaidh 39.48 aonad réalteolaíoch, nó 14.283 stuashoicind in aghaidh an lae.
Taiscéalaí sa 21ú haois
Scaoileadh New Horizons chun siúil ó lárionad spáis Cape Canaveral ar an 19 Eanáir 2006, ó lárionad spáis Cape Canaveral. D'eitil sé thar Plútón sa bhliain 2015
Ainm
An t-ainm a roghnaíodh, is é ainm an dé i seanreiligiún na Róimhe a bhí ag gardáil an Domhain Thíos. Thairis sin, cuireann an chéad dá litir an réalteolaí Percival Lowell i gcuimhne dúinn, an fear céanna a thuar go mbeadh pláinéad eile le fáil taobh thiar de Neiptiún. B'í Venetia Burney, cailín nach raibh ach aon bhliain déag d'aois, a mhol an t-ainm. Chuir sí an smaoineamh in iúl dá seanathair, a bhí ag obair sa Bhodleian Library, is é sin, leabharlann na hOllscoile in Oxford. mion|Leabhalann Bodleian Chuaigh an t-ainm ón seanathair go Herbert Hall Turner, Ollamh le Réalteolaíocht, agus b'é an tOllamh Turner a chuir an smaoineamh in iúl do na réalteolaithe i Meiriceá ar an teileagram. Sa deireadh thiar thall, baisteadh Plútón ar an bpláinéad go hoifigiúil, rud a fógraíodh don tsaol mhór ar Lá Bealtaine, 1930.
Tír an Fhia
Baile beag is ea Tír an Fhia atá suite in oileán Gharmna, in iardheisceart Chonamara, thart ar shé mhíle is tríocha ó Chathair na Gaillimhe. Is baile fearainn beag ciúin é freisin, atá míle agus ceathrú ar fhad agus timpeall leathmhíle ar leithead.
Dlí Stokes
Sa bhfisic, dlí a shloinneann an gaol idir an fórsa slaodach cúltarraingthe F a fheidhmíonn ar réad sféarúil agus ga r an réada, a luas v i sreabhán de shlaodacht η, mar F = 6 πηrv. I 1845 a dhíorthaigh George Stokes an dlí seo. Cinneann sé críochthreoluas braoiníní báistí agus bolgáiníní aer ag éirí in uisce.
Fosfailipid
Rangú saille ar leith ina bhfuil cuid den mhóilín (an ceann) an-pholach, agus mar sin intuaslagtha in uisce is hidrifileach (ní hionann is an chuid shailleach). Bíonn an chuid eile den mhóilín (an t-eireaball) an-dothuaslagtha is hidreafóbach. Is difriúil an ceann i ranganna difriúla fosfailipide. Is fosfailipidí na príomhchomhábhair i ngach cillscannán bitheolaíoch. Stórálann siad aigéad araicideonach, a fheidhmíonn mar réamhábhar na bprostaglaindiní.
Kay Francis
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Katherine Edwina "Kay" Francis (13 Eanáir 1905 – 26 Lúnasa 1968).
Mianach (pléascán)
Os cionn 500 cineál mianaigh a saothraíodh, i miotail, gloine, adhmad, plaisteach, agus ábhair phléascacha cosúil le TNT (trínítreatolúéin) iontu. mion|AusAID 2005; [[an Chambóid]] Tá ar a laghad 4 chineál mianaigh faoin uisce: mianaigh tadhaill a phléascann nuair a bhuaileann soitheach iad, fuaim-mhianaigh a phléascann nuair a bhraitheann siad fuaim loinge sa chomharsanacht, brú-mhianaigh a phléascann nuair a bhraitheann siad an t-athrú brú is soitheach mór ag dul thart, agus mianaigh mhaighnéad acha a fhrithghníomhaíonn do réimse maighnéadach loinge sa chomharsanacht.
Tá na céadta mianach talún, a mharaíonn is a ghortaíonn daoine trí bhlúirí miotail a spré i ngach treo ar ardluas. Gníomhachtaítear iad le sreang tuisle, brú, comhartha raidió nó eile. clé|mion Meastar go bhfuil thar 100 milliún mianach talún nach bhfuil ar aon léarscáil a leagadh amach ar fud 60 tír ó dheireadh an dara cogadh domhanda, agus go maraíonn siad seo deichniúr sibhialtach in aghaidh saighdiúra amháin.
Cuireadh cosc ar mhianaigh féinscriosta sa bhliain 1997. Shínigh 125 rialtas conradh i 1997 ag cur toirmisc ar tháirgeadh, úsáid, aistriú is stóráil mianach talún, agus rinneadh dlí idirnáisinta de i 1999. Ach níor shínigh na Stáit Aontaithe, an Rúis ná an tSín é.
Na hOileáin Siar
Oileánra amach ó chósta thiar mhórthír na hAlban is ea Na hOileáin Siar (Gaeilge na hAlban:Na h-Eileanan Siar nó Na h-Eileanan an Iar). Go stairiúil, úsáideadh an t-ainm Inse Ghall (Gaeilge na hAlban: Na h-Innse Gall). Tugadh an t-ainm An t-Eilean Fada orthu freisin. Tá siad mar chuid d’oileánra Inse Ghall, scartha ó mhórthír na hAlban agus ó na hOileáin Laistigh (Gaeilge na hAlban Na h-Eileanan a-staigh) le huiscí na Maoile, na Maoile Bige, agus An Cuan Barrach.
Bainistíonn an túdarás áitiúil Chomhairle nan Eilean Siar na hoileáin.
Gaeilge sna hOileáin Siar
Ag daonáireamh 2011, thug 52% den daonra le fios gur labhair siad Gaeilge.
Tá buncharraig ag formhór na n-oileán déanta as carraigeacha meiteamorfacha ársa, agus tá an aeráid cineálta agus aigéanach. Tá daonra iomlán de 26,830 ag na 15 oileán a bhfuil cónaí orthu, agus tá níos mó ná 50 oileán substaintiúil nach bhfuil daoine ina gcónaí iontu. Tá an fad ó Cheann an Bharraigh go Rubha Robhanais thart ar 210 ciliméadar.
Tá struchtúir éagsúla tábhachtacha réamhstairiúla, go leor acu a bhí ann roimh na céad tagairtí scríofa faoi na hoileáin ag údair Rómhánacha agus Ghréagacha. Bhí na hOileáin Siar mar chuid de ríocht Lochlannach Suðreyjar, arb é atá ann ná Oileán Mhanann, na hInse Gall agus Oileáin an Chluaidh, a mhair ar feadh níos mó ná 400 bliain, go dtí gur aistríodh ceannasacht ar Inse Ghall go hAlbain le Conradh Pheairt sa bhliain 1266. Bhí smacht ag na taoisigh; ina measc na bpríomhaithe ar na hoileáin ansin bhí Clann Mhic Leòid, Clann Dòmhnaill, Clann Choinnich agus Clann Mhic Nèill. Bhí tionchar tubaisteach ag Fuadach na nGael sa 19ú haois ar go leor pobal, agus is le blianta beaga anuas a tháinig deireadh le laghdú ar leibhéil an daonra. Tá go leor den talamh faoi smacht áitiúil anois, agus tá gníomhaíocht tráchtála bunaithe ar thurasóireacht, ar chroiteoireacht, ar iascaireacht agus ar fhíodóireacht.
Na hOileáin
right|thumb|250px|Na hOileáin Siar
Stair
Ba é Somhairle Mór an chéad rí Gaelach ar Inse Gall. Bhunaigh sé ríocht Gaelach ar chósta na hAlban, agus sna hoileáin idir Alba agus Éirinn. Is uaidh a tháinig cuid mhór d'fhinte móra Gaelacha na hAlban.
Lynn Ní Bhaoighealláin
Is feisire de chuid Shinn Féin i bParlaimint na hEorpa do Bhaile Átha Cliath í Lynn Boylan (Gaeilge: Lynn Ní Bhaoighealláin). Ball d'Ard-Chomhairle an pháirtí í féin agus Eoin Ó Broin, a páirtnéir. Rith sí faoin leagan Gaeilge dá hainm Ní Bhaoighealláin sna toghcháin áitiúla i gCiarraí Theas sna blianta 2007 agus 2009 ach níor éirigh léi. Is as Tamhlacht di.
Sigur Rós
Banna ceoil Íoslannach is ea Sigur Rós, a tháinig le chéile i Réicivíc sa bhliain 1994. Aicmítear stíl an bhanna mar "iar-rac" nó "popcheol brionglóide", agus tá guth ard sainiúil an amhránaí Jón Þór "Jónsi" Birgisson ar cheann de saintréithe an ghrúpa. Tá cáil bainte amach acu ar fud na cruinne, agus cloistear ceol ón bhanna i roinnt scannáin.
Emily Brontë
Scríbhneoir Sasanach a rugadh i Thornton i Yorkshire ab ea Emily Jane Brontë (30 Iúil 1818 – 19 Nollaig 1848).
Saothair
I measc saothair Emily Brontë tá:
Cálraige
Maíodh gur de shliocht Lugaidhe Cal mhic Dhaire Sirchreachtaigh, a maíodh fosta gurbh é féin de shliocht Lugaidhe mhic Íotha, col ceathrar Mhíl Espáine|. Deirtear go raibh cúigear mac ag Daire, darbh ainm uile Lugaid, agus iad ina sinsir Chorca Laidhe, Corco Oirce, Laois, Dál Mesen Corb agus na gCálraí féin.
Tá tuairim is dhá ghéag déag desna Calraí dtuaisceart Chonnacht, san áireamh:
Fuarthas Cálraighe laistigh de chúige Chonnacht, san áireamh:
Alice Fitzgerald
Altra Meiriceánach a d'oibrigh san Eoraip le linn agus i ndiaidh an Chéad Chogaidh Dhomhanda ab ea Alice Louise Florence Fitzgerald (13 Márta 1875 — 10 Samhain 1962). Bhronn Coiste Idirnáisiúnta na Croise Deirge Bonn Florence Nightingale uirthi i 1927, as an méid a bhain sí amach.
Príomhroinn Shasana
Is í Phríomhroinn Shasana nó An Phríomhroinn (Béarla: The Premier League), an léig sacair is airde i Sasana, os cionn Chraobhchomórtas na Léige Peile (Béarla: Football League Championship). Imríonn 20 club sa léig. Ó nuair a thosaigh sí sa bhliain 1992, tá sí buaite ag sé chlub: Manchester United, Blackburn Rovers, Arsenal, Chelsea, Manchester City, Leicester City agus Liverpool.
Stair
Foirmíodh an chomórtas mar an "FA Premier League" ar an 20ú Feabhra 1992, nuair a cheannaigh na clubanna ón Football League First Division na stoic go léir sa chomórtas. Ar an 12ú Feabhra 2007 athraíodh an t-ainm chuig an "Premier League", agus i samhradh na bliana sin fuarthas réidh chomh maith leis na hainmneacha "Premiership" agus "English Premier League" chun an chomórtas a aontú faoi ainm amháin thart timpeall an domhain.
Clubanna
San iomlán d'imir 50 club sa léig ó 1992-93 suas go dtí 2021-2022.
Corca Fhir Thrí
Dream ársa lonnaithe sna tuatha Gaileanga, Luíne Chonnacht agus Corann ba ea Corca Fhir Trí (Sean-Ghaeilge Corco Fhir Trí''').
Ríthe
Ríthe Luíne Chonnacht, duine ar dhuine, ba ea beirt fhear de chuid na Corca, mar a bhí Dobhailen mac Gormghus, (bás 885) agus a mhac, Uathmarán (bás 920). Ríthe dá mhuintir ina dhiaidh:
Kíor Thuathail (úrscéal)
Coirscéal de chuid Jean-Claude Izzo is ea Kíor Thuathail Bhain Jean-Claude Izzo cáil amach go tobann in 1995 nuair a foilsíodh an scéinséir  Kíor Thuathail (Total Khéops) sa sraith Fhrancach  Série noire de chuid Gallimard. Tháinig a húrscéalta Chourmo agus Solea amach níos déanaí, an dhá leabhar eile sa tríológ.
clé|mion
Scéal
Is é Montale príomhcharachtar na tríolóige, póilín. Portráid ilghnéitheach de Marseille ag deireadh an chéid seo caite atá sa leabhar seo, an chathair inar fhás an t-údar féin aníos. Castar orainn coirpigh agus daoine gránna den uile chineál agus muid ag leanacht Montale trí chúlsráideanna dorcha na cathrach – idir phóilíní cama, an Maifia, antoiscigh chreidimh, phéidearastaigh, chiníochaithe agus eile.
Gaeilge
D'fhoilsigh Leabhar Breac Kíor Thuathail, leagan Gaeilge de Total Khéops le Jean-Claude Izzo sa bhliain 2017 agus Siúrmó (Chourmo),   aistrithe ag Bernadette Nic an tSaoir sa bhliain 2023
Fosfáit
mion|Ag iompar fosfáití in Metlaoui, sa [[An Túinéis|Túinéis]] Salann aigéid fhosfaraigh is ea fosfáit, ag cuimsiú de ghnáth ian teitrihéadrach, PO4 3-, HPO4 2- nó H2PO4 -. Faightear fosfáití i mianraí éagsúla, apaitít go háirithe, agus déantar iad a thochailt le haghaidh leasuithe talún. Is comhábhar riachtanach de DNA is RNA na fosfáití. Déantar tuaslagáin, ina bhfuil na hiain HPO4 2- is H2PO4 -, a mhaolánú ag pH 7.
Seán Ó Ceallaigh (Fine Gael)
Is polaiteoir Éireannach de chuid Fine Gael agus Teachta i bParlaimint na hEorpa do cheantar an Oirthir ón mbliain 2009 é Seán Ó Ceallaigh (Béarla: Seán Kelly) (a rugadh 26 Aibreán sa bhliain 1952). Chaith sé na blianta 2003–2006 i gceannas ar an CLG. Rugadh i gCill Airne é.
Kevin McNulty (aisteoir)
Is aisteoir Ceanadach é Kevin McNulty, a rugadh ar an 8 Nollaig 1955.
Serena Williams
Bhí 23 craobh Grand Slam buaite aici - níos mó ná aon bhean eile, seachas Margaret Court.
D'éirigh sí as spórt iomaíochta ar 3 Meán Fómhair 2022. De réir na hirise Forbes, b'fhiú $64 milliún Roger Federer, agus $27 milliún Serena Williams, níos lú ná leath luach fhear na hEilbhéise, in ainneoin go raibh 23 mórtheideal aici san am sin (2018).
Is deirfiúr í le Venus Williams.
Conspóidí
Tharraing Williams conspóidí go leor.
Anne Brontë
Scríbhneoir Sasanach a rugadh i Thornton i Yorkshire ab ea Anne Brontë (17 Eanáir 1820 – 28 Bealtaine 1849).
Saothair
I measc saothair Anne Brontë tá:
Ruth Coppinger
Sheas sí san Olltoghchán 2016 agus toghadh í le 15.5% de na vótaí céad rogha.
Mianracortacóidí
Hormóin stéaróideacha a shintéisítear i gcoirtéis aidréineach na faireoige aidréiní, agus a fhuasclaítear uaithi sin, i gcuid mhaith veirteabrach. Tábhachtach i rialú an chothromaíocht sóidiam/ potaisiam sa cholainn, agus coinneáil thoirt an tsreabháin eachtarcheallaigh sa cholainn. Sa duine, is é aldaistéarón an phríomh-mhianracortacóid.
Táin Bó Flidais
Caomhnaítear Táin Bó Fliodhais in dhá leagan: ceann gearr as ré na Sean-Ghaeilge, níos sine ná Cuailgne; agus leagan níos faide sa lámhscríbhinn Gleann Masáin na 15ú haois e, atá caomhnaithe inniu ag an Advocates Library i nDún Éideann. Creidtear gur cóip é de lámhscríbhinn nis luaite ón 12ú haois. Is í banlaoch an scéil, Fliodhas a bhfuil sé ainmnithe as.
Insítear i bhFliodhais scéal chomh casta agus mionsonraithe is an táin níos cáiliúla, Cuailgne. Faightear ann roinnt mhaith de na pearsana is tábhachtaí i litríocht na nGael, amhail Méabh, Cú Chulainn agus an laoch mealltach, Fergus mac Róich.
Suíomh stairiúil
Is sa dara leath den Iarannaois (AD 50–500) agus go luath sa Mheánaois atá seanscéalta na hÉireann seo suite, am raibh an tír roinnte ina céadta nó fiú mílte tuath. Bhí rí the i réim sna tuatha, agus céimlathas eatarthu, suas go ceannairí na Cúigí, amhail banríon Méabh, na gConnacht. Ba iad dream na dtuath de ghnáth muintir an rí, i dteannta le páistí altrama ó thuatha eile, a tógadh le grá mar an gcéanna le clann an rí féin. Ba iad siúd baill an airm a throid na cathanna críche idir ríthe. Bhí idir fir agus mná sna hairm, ag troid taobh le taobh.
Bhí Dlíthe na mBreithiúna i réim agus thógadh rí ceann rí eile agus é cloíte aige, agus cuireadh ar taispeáint é mar chorn measúil. Rinneadh rudaí millteanacha do chorp an rí chlóite.
Ag an am seo in Éirinn, le teacht na Críostaíochta, thógtaí eaglaisí beaga, agus roinnt dóibh faoi cheannas aon mhanach amháin (agus thugtaí "Naomh" orthu de ghnáth). Mhair pobail na dtuath agus na Críostaíochta le taobh a chéile trasna na tíre, uaireanta go síochánta, uaireanta gan é. Go minic, ba léir go raibh sé buntáisteach do ríthe na dtuath bheith ina bpátrún a bpobail reiligiúnaigh áitiúil, óir gur thug sin gradam dóibh.
Is minic a thugadh pobal reiligiúnach áite éigin, ainm a bhunaitheora don bhaile fearainn, m.s. Cill Ghallagáin, nó Cill Chomáin. Na é seo ré órga ó thaobh lámhscríbhinní dathmhaisithe agus saothair cheardaíochta le fíolagrán óir agus airgid sna mainistreacha. Is féidir roinnt dóibh, amhail Cros Chonga nó Cailís Ardach, a fheiceáil i músaeim na hÉireann sa lá atá inniu ann.
Tá an seanscéal Táin Bó Flidhais suite in gCúige Chonnacht, in Éirinn na hIarannaoise. Ba ríchathaoir Mhéabha agus a fir chéile, Ailill mac Máta é Ráth Cruachan, in aice le Tulsc i gContae Ros Comáin,.
Insítear an scéal faoi tháin bó in aghaidh treibh na nGamhanradh a bhíodh ina gcónaí i gContae Mhaigh Eo, treibh a raibh ardmheas orthu i gChonnacht maraon le gaiscí na Craoibhe Rua na nUladh. Is í banlaoch an scéil ná Fliodhas Fholtchain, spéirbhean álainn, Artemis na gCeilteach, a bhí pósta le Oilill Fionn, rí treibh na nGamhanradh agus mac taoisigh chumhachtaigh darbh ainm Domhnall Dualbhuidhe, agus cónaí air i nGleann Chaisil i nIorras agus geataí An Mhuirthid faoi cheannas aige. Bhí dhá dhún ag Fliodhas agus Oilill i gcontae Mhaigh Eo, ceann ag Ráth Muireagáin darbh ainm Dún Fhliodhais, lonnaithe ó thaobh dheas de Loch na Ceathrún Móire i nIorras; agus ceann eile ó thaobh thiar de Loch Con in aice le Néifinn, darbh ainm Dún Átha Féan.
Príomhscéal
Bhí bó bhán finscéalach ag Fliodhais agus Oilill, darbh ainm Maol, a raibh cáil aici as ucht an ollmhéid bainne a thug sí gach lá ag aon chrú amháin chun 300 fear, agus a mná agus a bpáistí, a shásamh. Bhí acu chomh maith go leor tréada ollmhóra bólachta agus fia.
Bhí ceathrar iníonacha ag Fliodhas agus Oilill, agus deirtear go raibh duine daoibh leannán adhaltrach an laoich, Cú Chulainn. Bhí clú bainte amach ag Fliodhas féin as ucht a méine craosaí chollaí, agus shantaigh sí laoch na nUladh Fergus mac Róich, a bhí ar deoraíocht ag Ráth Cruachan, an ráth ríoga de Mhéabh agus Ailill Mac Máta i gContae Ros Comáin.
Fear dóighiúil an ea Fearghas agus ar iompú boise thit Méabh i saint lena haoi scaoilte. Bhreathnaigh Ailill an mhídhílseacht laethúil, agus oíche amháin faoi dhíoltas éadmhar, ghoid sé claíomh draíochta Fhearghasa óna thruaill agus chuir macasamhail adhmaid ina ionad.
Feall Bhricreann
Bhíodh i gcónaí ag Cruachan an-chuid aíonna de dháil éagsúla ar chúis amháin nó ar chúis eile. I dteannta le Fearghas, bhí Bricre Nimhtheanga mar aoi ann, faoina dúradh go raibh sé "lúcháireach faoi éagóir oiread agus aoir". B'eisean an té a spreag an cath darb ainm in am trátha Táin Bó Fliodhais.
Bhí bó luachmhar Fliodhais, Maol, loctha aici i nDún Fliodhais ag Loch na Ceathrún Móire, Ráth Muireagáin in Iorras. Bhíodh sí go minic ina cónaí ann agus a fear céile ag an ndún ag Loch Conn. Bhí tréada ollmhóra bólachta acu i ngach áit, rud a chur in iúl gurbh an-tsaibhir a bhí siad, óir gurbh comhartha suntasach é a leithéid i saol eacnamaíochta na tréimhse.
Shocraigh Bricre dul go dtí Dún Fliodhais ag Ráth Muireagáin, agus é ar intinn aige aighneas a chothú. Cuireadh fáilte dheabhéasach roimhe, mar ba tuillte dó agus é teachta na banríona. Rinne Fliodhas an dún dea-chumhraithe agus maisithe le mistletoe drualas agus luibheanna, agus sholáthraigh Fliodhas agus a lucht coimhdeachta, gléasta go péacach, fleá agus féasta dó.
Níos déanaí san oíche, chuaigh cách a chodladh ach amháin Fliodhas agus Bricre. Chan sé di: From Cruachain, we have come To Iorras in the west of Elga. In every Dún we passed, we heard Of Fliodhais and her cow, Fliodhais the lady of Oilill, Dear to me the name of the spouse, Domhnall Dualbhuidhe's warrior son, Bounteous the lady who will not forsake me When we came out of Eamhain Our quarrel left no slight track The cause of Fergus whose exploits are many Brought us in numbers to Cruachain
An maidin dár gcionn, chuaigh Bricne feallaire ar ais go Cruachan agus dúirt le Méabh go raibh dún Fhliodhais an ceann ab iontaí a chonaic sé riamh. Chuala Fearghas é seo agus shantaigh sé, rud a chuir éad ar Mhéabh.
Drúis Fhearghasa
Rinne Fearghas cinneadh nach mór do buaileadh le Fliodhas, an bhean iontach seo a raibh cáil aici mar ghaiscíoch collaí maraon leis féin. Chuala Oilill faoi Fhearghas agus a chuid drúise dá bhean chéile. Nuair a bhuail siad a chéile, tharla achrann teasaí eatarthu, agus d'iarrann Oilill go neamhbhalbh ar Fhearghas an raibh sé ag teacht chun a bhean a ghoid. D'admhaigh Fearghas gurbh é seo a raibh ar intinn aige.
Fir Craibe
Craobh de chuid Fir Ol nEchmacht .i. cúige Chonnacht téimh na Connachta, ba ea Fir Chraibhe (Sean-Ghaeilge Fir Craibe).
Táin Bó Flidais
Cathanna
Tugann siad dúshláin a chéile chun an fhadhb a réiteach. I dtosach báire, téann siad i gcomhrac aonair, agus ansin tagann a gcomrádaí chun troid. Ritheann fuil agus maraítear níos mó ná míle fear. Tarraingíonn Fergus amach a chlaíomh draíochta, ach ní raibh ann ach an mhacasamhail adhmaid a chuir Ailill (fear céile Mhéabha) ann é, gan draíocht ar bith. Buann arm Oilill, gabhann na Gamhanraidh Fearghas agus coimeádtar é sna ceallaí i nDún Fhliodhais. Filleann a armsa atá fágtha ar ais go Ráth Cruachan, cáidheach agus traochta.
Fir Craibe
Shíneadh an ríocht ó Luimneach go dtí Pálás Fidach, suíomh a bhfuil in oirthuaisceart Aidhne a mheastar. Níos deireanaí, ionghabhadh na críocha taobh ó dheas d'Aidhne ag an Mumhain, ar a glaodh ansin Tuamhain (tuaisceart na Mumhan) orthu, mar atá inniu fós ann.
Táin Bó Flidais
Cathanna
Agus fearg uirthi go dté a leannán óg le Fliodhais, cruinníonn Méabh arm dá treibh, dá teaghlach agus lucht tacaíochta. Imíonn siad leo ar an ruathar foghlach go Iorras, a bhainfeadh clú amach darbh ainm Táin Bó Fhliodhais.
Tugann Oilill faoi deara go bhfuil arm Mhéabha ar gach taobh ina thimpeall. Glaonn sé ar a lucht tacaíochta de chlann Gamhanraidh troid leis in éadan an airm.
Feall Fhearghasa agus Fhliodhais
Agus í gléasta go hiontach mín breá ríoga, déanann Méabh mar thairiscint do cheannairí arm Oilille, ríogacht na nGamhanradh agus buancheathrúna ag Ráth Cruachan, má throideann siad ar a son. Glacann cách leis na na breabanna agus tréigeann siad Oilill.
Tarlaíonn ansin comhraic aonair idir gaiscí Mhéabha agus na nGamhanradh. In ainneoin a gcailliúintí, buann gaiscí Iorrais an chuid is mó de na comhraic, agus tá Méabh croíbhriste arís eile nuair a fhaigheann triúr páistí altrama dá cuid bás.
Téann Oilill agus a theaghlach go léir, ach amháin Fliodhas, suas ar na múir cosanta ag Ráth Muireagáin ag faire ar an scéal thíos, ag fágáil Fearghais agus na bpríosún ach eile ina n-aonair le Fliodhas. I rith an ama seo, beartaíonn Fearghas agus Fliodhas le chéile. ar feillseift ionas go mbeidís le chéile. Agus Oilill ar ais, caochann Fliodhas le hól é, go dtí go bhfuil sé ar gach bealach ar meisce. Titeann sé gan aithne dá bharr, agus tugann Fliodhas teachtaireacht d'arm Mhéabha, an dún a ionsú. Níl Oilill in ann an dún a chosaint agus scaoiltear saor na cimí.
Agus Fearghas saor, socraíonn sé díoltas a bhaint as Oilill ar son a dhrochíde. Leanann cath fuilteach, agus tá ar Oilill agus a ghaiscí cúlú taobh thiar de dhún Rátha Muireagáin. Níl anois ach seachtar is nócha ina arm Gamhanradh.
Cealg Chiortáin
Le héirí na gréine, chruinnigh saighdiúirí na nGamhanradh arís agus shocraigh siad teitheadh leo chuig Trá Chiortáin, ar bhruach thoir de Chuan Chnocán na Líne i gCill Chomáin. Gheall taoiseach na háite, Ciortán as Gleann an Ghad, d'Oilill go mbeadh a long is tapúla fáil réidh aige chun é a thógaint as baol na n-ionsaitheoirí.
Tháinig gaiscí Mhéabha ar Dhún Fhliodhais tréigthe, agus chuaigh siad ar tóir a naimhde siar bruacha up Loch na Ceathrún Móire go dtí An tInbhear, agus chonaic long Chiortáin faoi réir. Nuair a chonaic Ciortán iad ag teacht, d'ardaigh a chuid seolta agus amach leis as an gcuan, ag fágaint Oilill ar an trá fholamh. Bhí sé dearmadta ag Oilill go raibh olc fós ag Ciortán dó, agus a bhean chéile meallta aige roinnt ama roimhe sin. Thóg Oilill ar buille cloch mhór agus caith le hurchar crann tabhaill i dtreo linbh Chiortáin. Bhuail sé Ciortán tríd a mhuineál leis an oiread sin nirt gur baineadh a cheann de, agus chuaigh an long go tóin poill ag Cnocán na Líne. Ó shin i leith, tugtar Trá Chiortáin ar an mbá idir Barr na Trá agus An tInbhear.
Anbhás Oilill
Rug arm na banríona ar Oilill ag Log na Fola, mar a ceiliúradh sa rann a leanas: May you have wet arses Munster scum, evil rogues, Without benefit of sun, Or bee or flower, In a lonely hollow, Without cerements in misery, May the hordes of hell follow you Round and round forever and forever
Tuairiscíodh go bhfuair Oilill bás mar a oireadh dó. Bhain Fearghas ag buach a cheann de, sháigh ar gha é agus thug ar ais go Ráth Muireagáin le cur le fios d'Fhliodhas gur bhean saor a bhí sí. Ní raibh tógáil a cinn aici le ciontach ámh nuair a bhreathnaigh sí ar shúile neamhchaochta uilefheasacha Oilill, agus bhí scáth uirthi ar a tharla dá fhear chéile. Bhris a gol uirthi agus d'éalaigh sí go dtabharfaí abhaile a chorp. Agus é faighte ar ais agus feicthe ag Fliodhas, gearrtha ó bhonn go baithis agus clúdaithe le fuil, tháinig aithreachas an domhain uirthi agus d'inis sí arís gach gníomh fiúntach aige agus é beo.
De réir traidisiúin, cuireadh Oilill taobh thuaidh d'Inbhear i dtuaim nach bhfuil ainm uirthi inniu ach 'cnocán'.
Díoltas Mhéabha
Bhain arm Mhéabha díoltas as bás cuid dá páistí, ag déanamh slada ar Ráth Muireagáin. Agus an dún scriosta, chuaigh an t-arm ar ais go Cruachain.
''Domhnall, in his fort at Glencastle, was devastated to hear of the death of his son.
Maol
Thóg Fearghas leis agus Fliodhas agus a tarbh, Maol, óna Dún agus aon rud luachmhar eile, ina measc a cuid tréada bólachta agus fia.
Rinne Fearghas iarracht bó Fhliodhais, Maol, a chur chun éirí agus siúl, ach dhiúltaigh sí. Chreid a chomrádaí go raibh grá croí ar an mbó de dheasca bás a mháistir. Bhris a fhoighne ar Fhearghas ansin agus thug sé broideadh do Mhaol lena chlaíomh. Dhiúltaigh sí fós éirí, agus dá bharr bhuail sé go rithimeach í faoi naoi thart ar a droim. Agus í ag géimneach agus ag búireadh chomh glórach sin, chualathas í agus a céasta ar fud an cheantair, ach dhiúltaigh sí fós éirí. Tháinig Bricre ansin agus dúirt gurbh fhéidir leis an bhó a chur ina seasamh, má thugadh dó a dhóthain deontas agus tabhartas ar son an ghair sin. Ghlac Fearghas leis seo agus d'éirigh Maol agus thug na tréid léi amach ó Iorras ar an turas fada i dtreo Chruachan.
Ionsaí na gCon Faoil
D'imigh arm Mhéabha leis i dtreo Bharr Rúscaí, ach cuireadh a sáith iontais orthu nuair a d'ionsaigh buíonta beaga na nGamhanradh iad ah léimt amach ó gach cúinne ar an slí. B'iomaí sin ionsaitheoirí ann gur éirigh cath dearg arís ar chnoic Ghleann na Muaidhe. Rinne na Gamhanraidh dochloíte carnán gránna de chinn na ngaiscí.
Tháinig arís ansin Domhnall ó Ghleann Chaisil with am bhfód, le harm nua agus cúnna faoil ina theannta. Scaoil a láimhseálaithe na cúnna, agus stróic siad arm Mhéabha as a chéile. Ansin tháinig Fearghas i gcomhrac aonair le Domhnall Duabhuidhe agus mharaigh sé Domhnall lena chlaíomh.
Tar éis bás a sheanathar, d'éirigh Muireadhach (aitheanta mar Mhuireadhach Stadaire) ina cheannaire na nGamhanradh. Tháinig tuilleadh gaiscí chuige ó Cruach Phádraig chun tacú leis, agus lean siad orthu an t-ionsaí ar arm Mhéabha, go dtí gur tharrtháil sé Fliodhas agus Maol.
In ainneoin baoil an turais, tháinig Méabh, Ailill agus Fergus traochta i ndeireadh na dála ar ais go Ráth Cruachan.
Táin Mhaigh Eo
Tá aithne ar Táin Bó Flidhais chomh maith mar Táin Mhaigh Eo, agus tá go leor leaganacha áitiúla ann le mionsonraithe difriúla eatarthu. Tá aithne ar Fhliodhas faoin ainm Muinchinn, agus is é Domhnall Dualbhuidhe as Gleann Chaisil leannán Fliodhais in ionad Oillile Fhionn, seachas athair a leannáin.
I leagan cáiliúil, gabhadh Dún Domhnall i nGleann Chaisil tar éis ionsaí gan fhios. Ghabh na hionsaitheoirí chomh maith Dún Chiortain agus Dún Chaochain, ar na príomhchinn tíre i bparóiste Chill Chomáin. Ag breathnú i gcéin uaithi, choinnigh Muinchinn súil ar cheannaire na n-ionsaitheoirí, Fearghas féin, agus bhí sí an-tógtha leis. Dúradh gurbh fhear chomh bhreá sin é Fearghas nárbh fhéidir bean ar bith féachaint air gan é a shantú. Mar dhia a bhí Fearghas, le taobh a fir chéile, agus a chorp cathmhillte.
D'agair Muinchinn sos cogaidh, agus thug Domhnall cuireadh dá namhaid, Fearghas, go Dún Dhomhnaill. An-leannán ab ea an slataire óg do Mhuinchinn, agus mar naonúr ban í dó féin. D'éirigh an drúis eatarthu ó ló go ló.
Bhí claíomh draíochta ag Domhnall a thug bandraoi dó, a choinnigh sé leis gach áit óir ba é a thug a neart dó. Oíche éigin, rinne Muinchinn agus Fearghas achainí de dhraíocht ar an mbandraoi. Thuig sise an teasghrá a bhí acu dá chéile, agus roinn sí rún dóibh conas an claíomh a bhaint de Dhomhnall. Le sin, croitheadh an gleann de phlimp thoirní agus bhí imní ar Mhuinchinn dá bharr.
Lá éigin, chuireadh iarratas ar Fhearghas teacht ar ais go Ráth Cruachan. D'éiligh Muinchinn go rachadh sí leis. D' imigh siad leo ar each dubh agus é ag stealladh báistí. Shroich siad abha bheag a thagann leis joins An Abhainn Mhór le chéile, a ritheann amach ó Loch na Ceathrún Móire agus tuile ann. Bhí imní ar Fhearghas go mbeadh Muinchinn chomh mhídhílis dó is a bhí sí lena hiarfhear céile, agus dá bharr, ag dul trasna na habhann, thug sé brú di agus thit sí sa tuile. She flailed wildly ach theip uirthi snámh chun sábháilteachta agus bádh sí. Tugadh An Muinchinn ar an abhainn as sin amach.
Léigear Dhroichead Átha, 1641
Sa bhliain 1641, tharla léigear mór laistigh de Dhroichead Átha le linn 21 Samhain 1641 – Márta 1642. Rinne na hÉireannaigh dúchasacha, ó Chúige Uladh go príomha, iarracht an baile a ghabháil. Tharla an léigear le linn Éirí Amach na nÉireannach 1641. Bhí an baile i seilbh Shasanach (Ríogaí) ag an am. Theip ar Fhéilim Ó Néill agus na héiritheacha an baile a ghabháil.
Táin Bó Flidais
Táin Mhaigh Eo
I ndiaidh an fheallghnímh, lean Fearghas ar aghaidh leis, ach ag Barr Rúscaí (baile fearainn iargúlta ón aice le Gleann na Muaidhe in oirthear paróiste Chill Comáin i mBarúntacht Iorrais)... ''céard?
Penticton, An Cholóim Bhriotanach
Is é Penticton (Vancúibhear) cathair i gColóim Bhriotanach, Ceanada. Tá 33,761 duine ina gcónaí sa chathair féin agus 43,432 ina gcónaí sa cheantar cathrach (sa bhliain 2016).
Táin Bó Flidais
Lámhscríbninn Ghleann Masáin
Is é an réamhscéal faoi anbhás mic Uisnigh an rud is suntasaí a chuireann Lámhscríbninn Ghleann Masáin leis an Táin seo.
Chuir Conchúr mac Neasa Fearghas mac Róigh go hAlbain chun mic Uisnigh, a bhí ann ar deoraíocht, a thabhairt ar ais, go dtuga siad cabhair do Chonchúr 'cúige Uladh a chosaint in éadan cúigí eile na tíre.' Bhí drochthaibhreamh ag Deirdre, bean chéile Naoise Mhic Uisnigh, go ndéanfaí feall orthu siúd. D'éiligh Fearghas nár bhaol dóibh. Bhí muinín ag Naoise i bhFearghas agus d'fhill mic of Uisnigh go hÉirinn. Tháinig siad go dún Bhorraigh, ach cuireadh Fearghas faoi gheis ann. ‘Tá féasta agam duit, a Fhearghais,’ arsa Borrach, ‘agus is í geis leat gan féasta a fhágaint go gcuire chun críche í.’ ‘Tá col déanta agat, a Bhorraigh,’ arsa Fearghas, ‘an gheis seo a chur fúm, óir gur chuir Conchúr iachall orm, mic Uisnigh a thabhairt go hEamhain ar an lá úd a thiocfaidís ar ais go hÉirinn.’ ‘Chuirim faoi gheis tú,’ arsa Borrach, ‘geis mar a fhulaingíonn fíorlaochra, nár éalaí tú  mura itheann tú an béile.’
B'éigean d'Fhearghas dá bharr fanacht le Borrach, agus mar sin chuir sé a bheirt mhac ar aghaidh go hEamhain Mhacha le Naoise agus Deirdre. Bhí taibhreamh eile ag Deirdre ina chonaic sí a comrádaí, cinn bainte. Thug sí comhairle dóibh: ‘Téigh go Dún Dealgan áit a bhfuil Cú Chulainn, agus fan ann go dtagann Fearghas, nó téigh go hEamhain faoi chosaint Chú Chulainn.’ Mura dtéann, tarlóidh feall agus raic oraibh.' Ach tugadh neamhaird arís dá comhairle.
Nuair a chuala Conchúr ó ghaisce eile gurbh álainn í Deirdre fós, throid sé in éadan na mac Uisnigh chun í a fháil ar ais. Chuaigh mic Fhearghasa i mbun comhraic took aghaidh a rí agus ar son onóir a n-athar, a thug geall Naoise agus Deirdre a chosaint. Maraíodh ámh Illann Finn mac Fhearghasa. Thréig Fearghas cúige Uladh agus chuaigh ar deoraíocht go Ráth Cruachan. As seo amach, leanann an scéal ar aghaidh amhail is na scéalta Gaeilge níos sine, thuas.
Ruaigeanna Stokes-Adams
Tugtar ruaigeanna Stokes-Adams nó siondróm Stokes-Adams ar an riocht seo; ruaigeanna gairide tobanna neamhbhraite a dtugtar "sioncóipisí" orthu. Tarlaíonn siad de bharr stad tobann neamhbhuan i mbualadh an chroí (a dtugtar "easpa siostóil" air) nó mí-ord sa rithim mar fhibriliú méadailíneach. Ní bhíonn cuisle ag an othar, agus é an-mhílítheach. Nuair a thagann sé chuige féin deargann a aghaidh, ach féadfaidh trithí a tharlú dó, fiú bás. Ainmnithe as Robert Adams is William Stokes.
Mianadóireacht guail
Eastóscadh guail as doimhneacht éigin faoin talamh. In eastóscadh dromchla, bíonn an gual gar don dromchla. Baintear an scraith uachtair chun siúil, eastósctar an gual, agus cuirtear an scraith uachtair ar ais chun an comhshaol a athshlánú. I dtrasmhianadóireacht, bíonn an gual taobh istigh de chlaonán, tochlaítear tollán cothrománach i dtaobh an chlaonáin, agus baintear an gual amach ar iarnród nó crios iompair. I mianadóireacht dhomhain is an gual an-domhain faoin dromchla, is gá poll mianaigh a thochailt le tolláin chothrománacha amach uaidh do na síoga guail. Tochlaítear an gual (go meicniúil den chuid is mó anois) agus iompraítear ar chreasa iompair go dtí na poill é le hiompar don dromchla. Bíonn contúirtí ar leith ag baint le mianadóireacht guail. Is féidir go dtarlóidh pléascadh mar thoradh ar na gáis a fhuasclaítear is púdar mín an ghuail san aer, agus mar sin is gá aerú éifeachtach uilíoch leanúnach sa mhianach. Is gá na tolláin is na poill a chaomhnú is a neartú i gcoinne a gcliste. Is é gual an breosla iontaisithe is flúirsí ar Domhan, agus meastar go bhfuil cúltaiscí milliún milliún tonna de ann. Táirgeadh timpeall 4,780 milliún tonna i 2001, agus as sin tháirg an tSín 1,323 milliún, na Stáit Aontaithe 1,023 milliún, an Astráil 324 milliún, an India 307 milliún, an Rúis 272 milliún, an Afraic Theas 233 milliún, an Ghearmáin 205 milliún, is an Pholainn 162 milliún.
1971
Eachtraí
mion|225px|dheis|[[1 Deireadh Fómhair: Osclaíodh Disney World in aice Orlando, Florida. Caisleán Cinderella, i lár na páirce, atá sa phictiúr.]]
Scannáin
Cuir téacs neamhfhormáidithe anseo