cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Olivia Mitchell
Cúlra
Rugadh i mBiorra Chontae Uíbh Fhailí í. Fuair sí a cuid oideachais go háitiúil agus i gColáiste na Tríonóide i mBaile Átha Cliath áit a ndearna sí staidéar ar eacnamaíocht agus polaitíocht. Ba mhúinteoir eacnamaíochta í sular thug sí faoin bpolaitíocht. Thosaigh sí ar an bpolaitíocht sa bhliain 1985 nuair a toghadh chun Comhairle Contae Dún Laoghaire-Rath an Dúin í. Bhí sí mar Chathaoirleach ar an gComhairle sa tréimhse 1995–1996. D'fhan sí ar an gComhairle go dtí an bhliain 2003.
Conspóid
Dar le Binse Fiosrúcháin Mahon thóg sí íocaíocht mhí-oiriúnach de £500 ó Frank Dunlop ag Toghchán Ginearálta 1992, tar éis go raibh cruinnithe aici leis maidir le tinscnamh Quarryvale.
Garbhógach na mbeann
Is planda í gharbhógach na mbeann.
Camas Tuath
Is bearna cósta ar an Muile, Earra-Ghàidheal agus Bòd, é an Ros Mhuileach .
Túcán
Is éan é an túcán. Is baill d'fhine na Ramphastidae iad. Dathanna geala orthu. Dúchasach do na réigiúin tropaiceacha agus fhothropaiceacha san Domhan Thiar.
Bhaineadh Guinness úsáid as an túcán ina chuid fógraíochta sna 1930idí agus 1940idí.
Henry Salt
Saol
D'fhás Salt suas i Lichfield, Sasana.
Sa bhliain 1815 ceapadh Salt mar phríomhchonsal Briotanach i gCaireo. Ba ghearr go raibh sé féin agus Bernardino Drovetti, an consal Francach, ag dul in adharca a chéile, agus iad araon ag iarraidh seandachtaí Éigipteacha a fháil ar ais nó ar éigean. Bhí gach duine acu ag brath ar dhiograiseoirí eile: bhí an sceitseálaí Frédéric Cailliaud agus an dealbhóir Jacques Rifaud ag cuidiú le Drovetti agus d’fhostaigh Salt Giovanni Battista Belzoni.
Chuir Salt tochailt á déanamh sa Téibh agus in Abú Simbel; é oilte ar léamh na n-iarglaifí agus bua na healaíne aige, rud a chuaigh ar sochar dó agus é ag léiriú a bhfaca sé ag taisteal dó.
Bhailigh sé a lán seandachtaí agus déantúsáin, agus é san Éigipt, go háirithe ceann Raimséas II (a taispeánadh in Iarsmalann na Breataine) agus sarcófagas Raimséas III (ar cheannaigh an Louvre é).
Cailleadh Salt i Desouk san Éigipt. Tá sé curtha i gCathair Alastair.
Michael Bond
Ba údar Briotanach é Thomas Michael Bond (13 Eanáir 1926 – 27 Meitheamh 2017). Tá clú agus cáil ar Bond mar gheall ar an tsraith Paddington Bear atá scríofa aige.
Baile Uí Dhálaigh, Contae Thír Eoghain
Is sráidbhaile é Baile Uí Dhálaigh (Béarla: Ballygawley nó Ballygawly ) atá suite i gContae Thír Eoghain, Éire.
Tíreolaíocht
Tá an bhaile suite thart fá 21 chiliméadar siar ó dheas de Dhún Geanainn, agus ó thuaidh den chrosbhealach an A5 (N2) ó Bhaile Átha Cliath go Doire, agus an A4 (N16) ó Bhéal Feirste go Sligeach ag an timpeallán Bhaile Uí Dhálaigh, a sheachthreorann an sráidbhaile.
Tá an baile suite i gComhairle Bhuirg Dhún Geanainn agus Tír Eoghain Theas. Comhchruinneann an sráidbhaile thart ar dhá shráid atá ar chruth 'L', an Príomhshráid agus Sráid na hEaglaise.
Tógadh roinnt eastáit ar imeall an bhaile ar na maillaibh, ar nós Páirc an Ghráinseach agus Siúlán Lios Congail.
Daonra
clé|mion Bhí 642 dhuine ina gcónaí ansin de réir an daonáireamh i 2001.
Tá an chuid is mó de áiseanna an bhaile suite i lár an sráidbhaile, trí thíthe phobail, dhá bhunscoileanna, agus neart ghnólachtaí ina measc.
Na Trioblóidí
Ar an 7 Nollaig 1985, maraíodh beirt RUC i mBaile Uí Dhálaigh nuair a d'ionsaigh an IRA an beairic.
Juglans
Is éard is crainn ghallchnó ann ná aon speiceas crainn sa ghéineas plandaí Juglans, an tíopaghéineas den fhine Juglandaceae,  agus tugtsr gallchnóanna ar  síolta inite d'aon chrann den ghéineas Juglans. Is crainn dhuillsilteacha iad gach speiceas, 10-40  milliméadar, le 5–25 duillín; bíonn tar seomracha, carachtar roinnt leis na cnónanna eiteacha (Pterocarya), ach nach bhfuil ann sna hicearaí   (Carya) sa bhfine céanna.
Síneann na 21 speiceas sa ghéineas trasna an tSean-Domhain mheasartha ó oirdheisceart na hEorpa soir go dtí an tSeapáin, agus níos leithne sa Domhan Nua ó oirdheisceart Cheanada siar go California agus ó dheas go dtí an Airgintín.
Sanasaíocht
Eascraíonn an t-ainm coitianta gallchnó as Old English wealhhnutu, go huathoibríoch 'foreign nut' (ó wealh 'gall' + hnutu ''cnó' ), mar gur tugadh isteach é ón Ghaill agus ón Iodáil. Ba é an t-ainm Laidineach ar an ngallchnó ná nux Gallica, "cnó na Gallice ".
Tagann an t-ainm cineálach ón Laidin jūglans, rud a chiallaíonn 'gallchnó, crann gallchnó,'; dá bharr sin, is giorrúchán jūglans de Jōvis glans 'cnó [an dia] Iúpatarnut of [an Dia]  Iúpatair'.
Saothrú agus úsáidí
Is speicis atá éilitheach ó thaobh an tsolais iad gallchnónna a bhaineann leas as cosaint ón ngaoth. Tá gallchnónna an-triomach-chrua.
Bernard Commons
Polaiteoir Éireannach ab ea Bernard Commons (15 Bealtaine 1913 – 19 Abreán 1965). Bhí sé ina bhall de Chlann na Talmhan.
Baile Sheáin, Contae Thiobraid Árann
Is baile fearainn suite i gContae Thiobraid Árann é Baile Sheáin.
Ceanadaigh Fhrancacha
deas|250px|thumb|Ceanadaigh Francach Is grúpa eitneach ó Mheiriceá Thuaidh iad na Ceanadaigh Francach. Is í an Fhraincis a bpríomhtheanga.
Ollscoil Londan
Is ollscoil suite i gCathair Westminster í Ollscoil Londan.
Gleann Ùig
clé|250px|thumb|Gleann Ùig
An Bhascais
Teanga aonraithe—is é sin, teanga nach bhfuil aon cheann eile gaolmhar léi—is ea an Bhascais, agus í á labhairt i dTír na mBascach (Bascais: Euskal Herria nó Euskadi) in oirthuaisceart na Spáinne agus in iardheisceart na Fraince. Ní teanga Ind-Eorpach í ar aon nós, agus ní féidir teacht ar theangacha eile a bheadh gaolmhar léi ach an oiread. Go dtí le déanaí, ní raibh caighdeán ceart ann, agus bhí na scríbhneoirí i dtuilleamaí canúintí scríofa leis an teanga a shaothrú ar aon nós, ach sna 1970idí, shocraigh Acadamh na Bascaise, nó Euskaltzaindia, caighdeán scríofa ar tugadh Euskara Batua, nó an Bhascais Aontaithe, air.
Tá stádas oifigiúil ag an mBascais sa Spáinn. Ní féidir leis na Bascaigh Fhrancacha úsáid oifigiúil a bhaint as a dteanga dhúchais, ach, íorónta go leor, tugann an stát Francach aitheantas áirithe do theanga na mBascach ón Spáinn, toisc gur teanga oifigiúil í sa tír sin, agus conradh idirnáisiúnta sínithe ag na Francaigh is na Spáinnigh faoi chomhaitheantas na dteangacha oifigiúla.
Cé nach bhfuil gaol ná lúb ghaoil ag an mBascais le haon teanga eile, tá sí breac le hiasachtaí ón Laidin, ar nós bake "síocháin" (ó pax, pacem na Laidine) nó denbora "am, aimsir" (ó tempus, tempora na Laidine). Is follasach go bhfuair sí a lán focal ón Spáinnis agus ón bhFraincis, leis.
Maidir le litriú agus fuaimniú na Bascaise, is iad na litreacha is suntasaí ná x, a fhuaimnítear mar [ʃ] ("sh" an Bhéarla, is é sin, siosach iar-ailbheolach), tx, a fhuaimnítear cosúil le "ch" an Bhéarla, agus an j, a fhuaimnítear go héagsúil sna canúintí éagsúla—mar [j] (y an Bhéarla), mar [x] (ch leathan na Gaeilge, nó j na Spáinnise) nó mar [ʒ] (j na Fraincise), mar shampla. Tá sé tábhachtach cuimhne a choinneáil ar an difríocht idir z agus s na Bascaise, nó ní hionann é agus difríocht an dá litir seo sa Bhéarla. Sa Bhascais, is ionann an litir "s" agus siosach rinnailbheolach, is é sin, ní úsáidtear ach rinn na teanga (an pointe is airde d'uachtar a teanga) san fhuaimniú. An litir "z", arís, seasann sé don tsiosach lannailbheolach, nó baintear úsáid as "lann" go léir na teanga san fhuaimniú.
Scéal eile fós go gcaolaítear na consain sa Bhascais le mánlacht nó beagmhéid a chur in iúl. Mar shampla, is madra beag é txakur, ach is madra mór suaithní é zakur, agus is braoinín beag bídeach é ttantta (seasann an t dúbailte don t chaol), ach is braon réasúnta mór uisce é tanta.
Loch na Caol
Is loch mara ar an Muile, Earra-Ghàidheal agus Bòd, in Albain, é Loch na Caol.
An Bhascais
mion|clé|250px|Canúintí na Bascaise Tá gramadach na Bascaise casta go maith, agus is minic a deirtear go bhfuil sí ar cheann de na teangacha is deacra sa domhan. Is dócha gur áibhéil é seo, áfach. Tá an Bhascais saibhir sna tuisil, agus thar aon rud eile, tá tuiseal oibríoch ann —tuiseal a úsáidtear le hainmní an bhriathair aistrigh a chur in iúl, agus an tuiseal ainmneach teoranta d'ainmní an bhriathair neamhaistrigh agus do chuspóir an bhriathair aistrigh. Dá mbeadh an córas céanna in úsáid sa Ghaeilge, déarfá "ritheann sé" i gcónaí, ach in áit "buaileann sí é", chaithfeá rud éigin a rá cosúil le "buaileann sí-ERG sé"—seasann "sí-ERG" don fhoirm speisialta den fhorainm "sí" a chaithfeá a chur anseo (ERG = ergative, nó tuiseal oibríoch).
Litríocht na Bascaise
Ba nós le smaointeoirí agus scríbhneoirí móra Bascacha a gcuid scríbhinní a chur ar pár as Spáinnis nó as Fraincis go dtí le déanaí, agus mar sin, ní féidir a rá go mbeadh litríocht na mBascach ina dteanga dhúchais féin róshaibhir ná ársa. Tá cúpla laoi laochais againn ón séú haois déag a thugann cur síos ar imeachtaí sa Mheánaois.
Ba é an chéad bhunsaothar scríofa as Bascais ná litir a scríobh an tEaspag Juan de Zumárraga ó Mheicsiceo sa bhliain 1537. Ba eisean an chéad Easpag i Meicsiceo riamh, nó ní raibh impireacht choilíneach na Spáinne san Oileán Úr ach ag teacht ar an bhfód faoin am seo.
Saothair thábhachtacha eile ón 16ú haois is ea an bailiúchán dánta a d'fhoilsigh an file Bernard Etxepare sa bhliain 1545—an chéad leabhar a tháinig i gcló sa teanga riamh—an chéad dráma sa teanga le Joan Perez de Lazarraga a cuireadh ar an stáitse an chéad uair sna 1560idí, agus, ar ndóigh, an chéad aistriúchán ar an Tiomna Nua. Ba é Joanes Leizarraga a bhreac síos é, agus is í Bascais Lapurdi an chanúint a bhí aige. Dá réir sin, ba í an chanúint seo an ceann ba thábhachtaí i gcúrsaí scríbhneoireachta agus litríochta sa teanga i bhfad ina dhiaidh sin.
Sa seachtú haois déag a scríobh Pedro Agerre—nó Pedro Axular, mar is fearr a aithnítear é—bailiúchán seanmóirí faoi thionchar smaointí an Fhrithreifirméisin. Foilsíodh an bailiúchán sa bhliain 1643, agus is í Bascais Lapurdi a chleacht a scríbhneoir, cé nach raibh an chanúint seo ó dhúchas aige. Scríobhadh a lán téacsaí reiligiúnda eile sa teanga sa seachtú haois déag, ach thairis sin, chum an file Arnaud de Oihénart dánta Bascaise, agus foilsíodh lámhleabhair sa teanga do mhairnéalaigh agus d'fheirmeoirí.
Apasam
Ainmhí is ea an apasam.
Dairena Ní Chinnéide
Is file Éireannach í Dairena Ní Chinnéide. An t-ochtú leabhar filíochta ó pheann Dairena Ní Chinnéide ná Labhraíonn Fungi. I measc na gcnuasach eile tá An Trodaí & Dánta Eile / The Warrior & Other Poems ' (Cló Iar-Chonnacht 2005 ) agus Cloithear Aistear Anama (Coiscéim 2014 ). Maireann sí i gCorca Dhuibhne lena mac. Breis eolais ar fáil ó www.poncpress.ie/writers
Alfred Deakin
Ba pholaiteoir é Alfred Deakin (3 Lúnasa 1856 i stát Victoria - 7 Deireadh Fómhair 1919), ar dhuine de na polaiteoirí ba mhó a bhí taobh thiar de Chónascadh na hAstráile. . Féachtar air mar "athair an náisiúin". B'eisean an dara Príomh-Aire ar an Astráil.
Saol
Tar éis gur glaodh chun Bharra Victoria air sa bhliain 1877, níor éirigh go maith leis mar dhlíodóir ar dtús. Chuaigh sé i muinín na hiriseoireacht a agus na polaitíochta ina áit, cé gur fhill sé ar an mBarra ar feadh roinnt blianta sna 1890idí. clé|mion|1905
Aturnae Ginearálta
Bhí sé ina Aturnae Ginearálta ar Victoria faoi dhó. Sna 1890í bhí sé ar thús cadhnaíochta na státairí a bhí ag moladh Chónascadh na hAstráile.
Ag deireadh na ndeich mbliana sin ghlac sé páirt in idirbheartaíocht thábhachtach as ar tháinig teorainn ar achomhairc os comhair na Ríchomhairle in aghaidh chinntí Ard-Chúirt na hAstráile. Mar sin féin, bhí an-tionchar aige ar fhorbairt an dlí san Astráil. clé|mion Tar éis do Chomhlathas na hAstráile teacht ann sa bhliain 1901, ceapadh Deakin ina chéad Ard-Aighne air (1901-1903). Bhí páirt ríthábhachtach aige ag déanamh cinnte de gur achtaíodh an reachtaíocht a chuir Ard-Chúirt na hAstráile ar bun, an rud a bhain sé amach sa pholaitíocht arbh é ba mhó ba chúis mórtais dó.
Príomh-Aire
Bhí Deakin ina Phríomh-Aire ar an Astráil trí huaire (1903-1904, 1905-1908 agus 1909-10).
Sa bhliain 1906, ritheadh reacht chun líon breithiúna na hArd-Chúirte a mhéadú ó thriúr go cúigear (an líon a mhol sé sa bhliain 1902 ach níor éirigh leis).
Thapaigh Deakin an deis leis na breithiúna A.B. Ó hUiginn agus Isaac Isaacs a chur ar an gCúirt, poist a chóiméad siad go dtí 1929 agus 1930 faoi seach.
Bás
Tháinig hipirtheannas air agus ansin néaraistéine agus néaltrú soithíoch b'fhéidir.
Abu Simbel
clé|250px|mion|Abu Simbel Is suíomh san Éigipt é Abu Simbel.
Air Southwest
Is aerlíne é Air Southwest a bunaíodh i 2003 nuair a chuir British Airways stad le eitiltí idir Londain agus Iardheisceart Shasana. Tá a gceannceathrú in Aber Plymm (Plymouth), Sasana. Eitlíonn siad ó Tewynn Pleustri (Newquay), Corn na Breataine freisin.
I Meán Fómhair 2010, cheannaigh Eastern Airlines an comhlacht.
Eitlíonn siad ón aerfoirt sin go dtí Baile Átha Cliath agus Corcaigh in Éirinn.
Caibidil 6 (American Horror Story)
Craoladh an séú heipeasóid, "Caibidil 6" den séú sraith American Horror Story ar an 19 Deireadh Fómhair 2016. Scríobh Ned Bartel an eipeasóid seo. D'fhéach 2.48 milliún duine ar an eipeasóid.
Caoimhín Ó hIfearnáin
Moltar Heffernan mar dhuine de na peileadóirí agus bainisteoirí is fearr a bhí ann riamh, rud a thuill áit dó ar Fhoireann Pheile na Mílaoise.
Loch-a-Tuath
Is loch mara ar an Ulbha, Earra-Ghàidheal agus Bòd, é Loch Tuath.
Tom O'Reilly (An Cabhán)
Polaiteoir Éireannach ab ea Tom O'Reilly (6 Lúnasa 1915 – 12 Feabhra 1995). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.
St. James's Park
deas|250px|thumb|St. James's Park Is páirc suite i gCathair Westminster í St. James's Park.
Caoimhín Ó hIfearnáin
Bhí dlúthbhaint aige lena chumann áitiúil Naomh Uinseann i Marino. Ghnóthaigh sé cúig bhonn déag sa pheil agus sé bhonn san iomáint ag leibhéal an chontae.
Aiteann Muire
Is planda é aiteann Muire.
Patrick Peyton
Sagart Éireannach Caitliceach Rómhánach ab ea Patrick Peyton. Rugadh é in Áth Tí an Mheasaigh, Contae Mhaigh Eo ar an 9 Eanáir, 1909 agus fuair bás ar an 3 Meitheamh, 1992.
Tim Burton
Is stiúrthóir agus scríbhneoir Meiriceánach é Timothy "Tim" William Burton. Ghnóthaigh sé duais cineama an Golden Globe le haghaidh an scannáin Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street. Tá stíl dhorcha agus ghotach aige. D’obair sé leis na haisteoirí Johnny Depp agus Helena Bonham-Carter in a lán scannán, mar shampla: Edward Scissorhands, Ed Wood, Sleepy Hollow, Charlie agus an Monarchan Seacláide agus Corpse Bride.
Sa bhliain 2007, rinne sé Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street, leis na haisteoirí Johnny Depp agus Helena Bonham-Carter sna príomhpháirteanna. Bhuaigh an scannán duais le haghaidh an "scannán is fearr", agus an "aisteoir is fearr".
Baile Locha Caoin
Is baile fearainn suite i gContae Thiobraid Árann é Baile Locha Caoin.
Gaineamhlach Mojave
Is ceann de na gaineamhlaigh is mó ar fud an Domhain é an Gaineamhlach Mojave (IPA: /moʊˈhɑːvi/ nó /məˈhɑːvi/; Hayikwiir Mat'aar sa teanga Mojave).
Tá sé suite sna Stáit Aontaithe. Clúdaíonn sé 65,000 ciliméadar cearnach i gCalifornia, Utah, Nevada agus Arizona.
Miongháire
200px|thumb|Miongháire Is dreach a dhéanamh le meon sona, cairdiúil nó greannmhar, le na coirnéil béil casta suas é miongháire.
Guilbnín
Is éan é an guilbnín. Is ball d'fhine na Scolopacidae é.
Giovanni Battista Belzoni
Taiscéalaí agus sladaí Iodálach ba ea Giovanni Battista Belzoni (15 Samhain 1778 - 3 Nollaig 1823). Bhailigh sé a lán seandachtaí agus é san Éigipt, in éineacht le Henry Salt, go háirithe ceann Raimséas II (ar taispeáint in Iarsmalann na Breataine inniu). clé|mion|"The Great Belzoni"; ‘fear láidir’ ar na haontaí, 1804
Tús a shaoil
clé|mion I bPadua na hIodáile a rugadh Belzoni. Nuair a rinne na Francaigh ionradh ar an Iodáil, thug Belzoni a aghaidh ar Londain, áit ar thaispeáin sé féin mar ‘fhear láidir’ ar na haontaí; d’éirigh sé tuirseach de sin agus chuaigh lena bhean chéile agus le searbhónta chun na Spáinne, chun na Portaingéile, chun Málta agus ansin chun na hÉigipte. clé|mion|Jan Adam Kruseman, 1824
Éigipt
Sa tír sin, bhain Belzoni tairbhe as an eolas a bhí aige ar an innealtóireacht agus bheartaigh caidéil de shaghas nua; ach ba bhocht an díol a bhí orthu, rud a d’fhág i gcruachás é. clé|mion|Mr & Mrs Belzoni "Fruits of Enterprise" l64-66, 1841Bhí cogadh cathartha ar siúl san Éigipt ag an am, agus tairbhe á bhaint ag beirt i gCaireo as: Henry Salt, consal na Breataine, agus an tIodálach Bernadino Drovetti, consal na Fraince. Mhaoinídís an bheirt feachtais sheandálaíochta agus dhíolaidís na hiarsmaí le hiarsmalanna agus le bailitheoirí, agus ní gan bhrabach é. Ba ghearr go raibh Salt agus Drovetti ag dul in adharca a chéile, agus iad araon ag iarraidh seandachtaí Éigipteacha a fháil ar ais nó ar éigean.
Bhí gach duine acu ag brath ar dhiograiseoirí eile: bhí an sceitseálaí Frédéric Cailliaud agus an dealbhóir Jacques Rifaud ag cuidiú le Drovetti agus d’fhostaigh Salt Belzoni (bhí pas Briotanach ag Belzoni). Sa bhliain 1815 iarradh air rud a dhéanamh a bhí beagnach dodhéanta: dul síos an Níl go dtí an Téibh agus busta ollmhór Fárónach (Raimséas II) a thabhairt ar ais. Ach d’éirigh Belzoni leis. thumb|'Memnon Óg,' [[Raimséas II, in Iarsmalann na Breataine.]]Thoiligh Belzoni le seandachtaí a sholáthar do Salt, agus i gceann cúpla bliain d’aimsigh sé a lán tuamaí rí oga i nGleann na Ríthe; thug sé teampall mór Raimséas II chun solais agus d’oscail teampall Khéphrem i nGíse.
Mhéadaigh ar an tsuim a bhí aige in oidhreacht na hÉigipte, agus bhreac sé síos suíomh na ndealbh go cruinn ar na pleananna. D’éirigh idir é féin agus Salt, áfach, cé gurbh é siúd an t-aon duine amháin a d’fhéad íoc as an tochailt. D’fhág Belzoni agus a bhean an Éigipt sa bhliain 1819. clé|mion|Bonn de Belzoni sa British Museum Bhí an-fháilte roimhe i Londain: tháinig iontas ar dhaoine agus iad ag féachaint ar mhacasamhlacha de mhaisiú thuama Séthi I sa Halla Éigipteach i bPiccadilly. Rinne sé cóip den sarcófagas, cuid de thaispeántas gluaiste a chuaigh trasna na hEorpa ó Pháras go Cathair Pheadair.
Cernunnos
Dia na nGallach ba ea Cernunnos (an Té Adharcach) a d'adhrtaí chuig deireadh ré na Rómhánach. Tá níos mó ná 50 eiseamláir dá íomhá aimsithe ón ré seo, go formhór ó thaobh iarthuaisceart na Gaille, agus i measc na gCeiltibéarach fosta. Léitear Cernunnos le beanna, ina shuí agus a chosa trasna ar a chéile. Tá sé gaolta le pící, nathracha adharca, cúnna, tairbh agus francaigh. De ghnáth, feictear é agus torc ina láimh aige, nó á chaitheamh.
Giovanni Battista Belzoni
Deireadh a ré
Chuir sé roimhe foinse abhainn na Nigéire a fháil san Afraic. Ach fuair sé bás le dinnireacht (nó dúnmharú) i mBeinin, in aois a chúig bliana is daichead.
Cernunnos
Sanasaíocht
Faightear an t-ainm, [C]ernunnos ar Ghallán na mBádóirí, séadchomhartha Gaill-Rómhánach a théann siar go dtí an chéad aois
Athchruthaítear a ainm as Prótai-Ceiltis mar *Carno-on-os. Is saintréith an iarmhír -on- i ndia-ainmneacha, amhail is Maponos, Epona, Matronae, agus Sirona. De réir Maier (2010), is doiléir é sanasaíocht Cernunnos, ach is amhlaidh go bhfuil sé fréamhaithe ón bhfocal Ceiltise do "beann" nó "adharc".
Tá fianaise eile ann a thacaíonn an smaoineamh seo. Tá an focal Gaillis *carnon "corn" gaolmhar le Laidin cornu agus Gearmáinic *hurnaz, sa deireadh ón bPrótai-Ind-Eorpais *ḱerh₂-|*k̑r̥no-. Feictear an fhréamh-mhír *karn- as Gaillis agus Galátais araon. Tugann Hesychius d'Alexandria "corn Gallach" mar ghluais ar an focal Galátaise karnon (κάρνον), 'sé sin, an corn míleata Ceilteach luaite mar carnyx (κάρνυξ) ag Eustathius de Thessalonica, a  thugann faoi dheara clog ainmhí-chruthach an ghléis. Feictear an fhréamh fosta i n-ainmneacha treibheanna Ceilteacha, go suntasach prominent among them the Carnutes, agus i roinnt ainmneacha pearsanta faighte i n-inscríbhinní eile, amhail is Carnarus, Carnatus, Carneolus, Carnius agus Carnicus
Cuireadh an t-ainm i gcomparáid le buafhocal diaga Carnonos faighte i n-inscríbhinn Cheilteach scríofa as aibítir Ghréigis ag Montagnac, Hérault mar καρνονου, karnonou, sa tuiseal tabharthach.
Conall Cearnach
Rinneadh iarrachtaí an fhréamh cern a fheiceáil san ainm Conall Cearnach, deartháir altrama an laoich Ghaelaigh, Cú Chulainn. Sa léirmhíniú seo, b'ionann Conall agus Cernunnos ársa, le bríonna tugtha dá bhua-ainm amhail is — "cearnógach; buach; le fás suntasach".
Tá fianaise níos fearr ann a nascann Conall Cearnach le Cernunnos. Sa scéal na Rúraíochta den 8ú haois, Táin Bó Fraích, is laoch é Conall a thugann cabhair don phríomhphearsa Fraoch chun a bhean chéile agus a mhac a tharrtháil, agus a cuid bó a fháil ar ais, tar éis dóibh foghlaithe iad a fhuadach. Tá dún na bhfoghlaithe faoi chosaint nathrach móire. Críochnaíonn an scéal le deireadh amhrasach díomách. Níor ionsaíonn an nathair Conall, ach a mhalairt, darts sí go coim Chonaill agus girdles é mar chrios. Ní maraíonn Conall an nathair, agus ansin creachann sé an dún dá thaisce seod.
Dá mb'ionann é sa Ghaill agus Dis Pater na Rómhánach, mar a mholtar, ba chosantóir ar thaisce an Alltair. I Míolseanchais na meánaoise, ceanglaíodh taiscí fothalún leis an nathair. Feictear an tréith seo ar dealbh cloiche ar thobar i Sommerécourt, Haute-Marne, France, agus ar deilbhín cré-umha ó Autun. ar a bhfuil léirithe ann Cernunnos le dhá nathair reithe-cheannach thart timpeall a choime aige.
Cernunnos' connections to the deity Mars serve to underline Conall's role as hero-warrior in the tale. Déantar soiléir deireadh díomách an scéil nuair a chuirtear Conall i gcomparáid Cernunnos, dia beannach, gaiscíoch, nó sinsear, agus an nathair in a cónaí faoin dtalamh, a théann timpeall an té chosnaíonn sí. Caomhnaítear an smaoineamh pain-Cheilteach seo universal Celtic mar scáth a bhunúis ársa tar éis chríostú na hÉireann ar feadh na gcéadta.
Tagairtí an lae inniu
Tá Cernunnos le feiceáil sa scéinséir teilifíse Francach-Beilgeach Zone Blanche (en) Cosnaíonn sé an fhoraois ar dhaoine, bailíonn taisce, agus athbheonn carachtair mharbha.
Gradaim Ceoil Tíre na hÉireann
Is searmanas bronnta na ngradam é Gradaim Ceoil Tíre na hÉireann. Thosaigh na gradaim sa bhliain 2016 agus bhí sé craoladh beo ar RTÉ a hAon. Chuir Daniel O'Donnell an chéad seamanas i láthair.
Pálás San Séamas
Tá Pálás San Séamas ar cheann de na páláis is sine i Londain, príomhchathair na Ríochta Aontaithe. Tugann an Pálás a ainm do Chúirt San Séamas, arb í cúirt ríoga an mhonarc í, agus atá suite i gCathair Westminster. Cé nach é príomháit chónaithe an mhonarc a thuilleadh, is é áit chruinnithe searmanais na Comhairle Aontachais, oifig Mharascal an Chóir Taidhleoireachta, agus áit chónaithe Londain roinnt ball den teaghlach ríoga.
Canis Canem Edit
Físchluiche eachtraíochta tríú pearsa é Canis Canem Edit (Laidin: "Madra ag ithe madra", nó, mar a deirtear as Gaeilge, "Ding den leamhán a scoilteann an leamhán"), nó Bully, ("Bulaí" nó "Maistín"), mar a thugtar air sna réigiúin nach n-úsáideann an líne phasailtéarnaithe. hEisíodh an cluiche le haghaidh úsáide ar PlayStation 2 de réir na scéime thíos:
Tá sé pleanáilte go n-eiseofar an leagan le haghaidh Nintendo Wii agus Xbox 360 ar an 4 Márta 2008.
Is é an rangú a fuair an cluiche ó PEGI, nó an tIonad Faisnéise Pan-Eorpach um Chluichí, ná 16+, is é sin, ní mholtar do dhaoine is óige ná sé bliana déag an cluiche a imirt.
An Baile Nua (Guest)
Is baile fearainn suite i gContae Thiobraid Árann é an Baile Nua (Guest).
Aswan
clé|250px|mion|Aswan Is cathair san Éigipt é Aswan (nó tras-scríofa i nGaeilge mar an Asbhán nó an Asuán) Tá damba cáiliúil an Damba Aswan lonnaithe ann.
An Ghailísis
Teanga Rómánsach is ea an Ghailísis (Gailísis: galego, AIF: [ɡaˈleɣo̝]) a labhraítear sa Ghailís in iarthuaisceart na Spáinne, taobh thuaidh den Phortaingéil. Tá sí an-chosúil leis an bPortaingéilis, agus ó thaobh na staire de, ní raibh sa Phortaingéilis féin, i dtús báire, ach canúint de chuid na Gailísise a chuaigh i bhfairsinge ó dheas, de réir mar a bhí na Múraigh ag cúlú roimh na Críostaithe i ré an Reconquista, nó athghabháil Leithinis na hIbéire.
Tá sé ina chnámh spairne inniu féin, cé acu dhá theanga ghaolmhara nó canúintí aon teanga amháin iad an Ghailísis agus an Phortaingéilis.
Líon na gCainteoirí Dúchais
Tá Gailísis ó dhúchas ag breis is trí mhilliún duine. Is léir go bhfuil an mhórchuid acu ina gcónaí sa Ghailís féin, ach is féidir teacht ar dhaoine ón nGailís in áiteanna eile sa Spáinn, i Maidrid agus i mBarcelona mar shampla. Thairis sin, is iomaí Gailíseach a chuaigh ar imirce thar lear i rith na mblianta. Chuir siad fúthu san Airgintín, in Uragua, i gCúba, sa Bhrasaíl, i Veiniséala, i Meicsiceo agus i bPanama. Chuaigh an oiread daoine ón nGailís go dtí an Airgintín is gur éirigh sé coitianta sa tír sin, tráth, galego nó Gailíseach a thabhairt ar gach inimirceoir a thiocfadh ón Spáinn.
Stádas Oifigiúil
Fuair an Ghailísis stádas oifigiúil ó stát na Spáinne mar cheann de theangacha na Spáinne, nó lenguas españolas. Is iad teangacha oifigiúla eile na Spáinne ná an Spáinnis féin - nó an Chaistílis, mar a thugtar uirthi fosta -, an Chatalóinis, agus an Bhascais. Bíonn an Ghailísis á múineadh sna bunscoileanna agus sna meánscoileanna, agus baintear úsáid aisti sna hollscoileanna chomh maith. Ní thugann Parlaimint na hEorpa aitheantas oifigiúil don Ghailísis mar Ghailisis, ach caitear léi mar a bheadh Portaingéilis ann. Mar sin, nuair a labhraíonn Feisirí Gailíseacha, ar nós José Posada, Camilo Nogueira nó Xosé Manuel Beiras, a dteanga dhúchais os comhair na Parlaiminte, is é teangaire na Portaingéilise a dhéanann teanga do na Feisirí eile.
Litríocht
Go dtí le déanaí, ba nós leis na scríbhneoirí Gailíseacha a gcuid leabhar a bhreacadh síos i Spáinnis. Uaireanta, bhainidís úsáid as an gcorrfhocal Gailísise le blas an réigiúin a chur ar an stíl. Bhí Gailísis ó dhúchas ag a lán scríbhneoirí tábhachtacha Spáinnise, cosúil le Ramón del Valle-Inclán agus Camilo José Cela. Lenár linn féin, áfach, d'éirigh sé faiseanta Gailísis a scríobh. Is é Manuel Rivas an scríbhneoir comhaimseartha is tábhachtaí, agus is é an t-úrscéal O lapis do carpinteiro ("Peann Luaidhe an tSiúinéara") an leabhar is clúití dár scríobh sé. Foilsíodh aistriúcháin ina lán teangacha, an Béarla san áireamh (The Carpenter's Pencil, Jonathan Dunne a d'aistrigh).
Naisc sheachtracha
Nuachtáin i nGailísis:
Naisc eile a bhaineann le Gailísis:
Anailís chóimheá
mion|Tá an pointe cothroime suite idir brabús agus caillteanas. Anailís ar an leibhéal díolacháin ag a ndéanfaidh tionscadal brabús nialasach.is ea anailís chóimheá. Tá an pointe cothroime suite idir brabús agus caillteanas.
Grus
200px|thumb|Fear le gnúis air. Is gotha gnúise a thaispeántar chun fearg nó míshonas a chur in iúl é gnúis.
Tomás de Bhaldraithe
Scoláire aithnidiúil Gaeilge ba ea Tomás de Bhaldraithe. Rugadh i Luimneach é, ach d'aistrigh a mhuintir go Baile Átha Cliath nuair a bhí sé cúig bliana déag. Is é an t-ainm a baisteadh air ó thús ná Thomas McDonagh Waldron, i ndilchuimhne ar Thomás Mac Donncha a bás aíodh i ndiaidh dó Forógra na Cásca a shíniú, ach is faoin leagan Gaeilge dá ainm is fearr a aithnítear é.
Is é an foclóir Béarla-Gaeilge is mó a thuill clú dó, agus é ar ceann de na clocha míle is mó i bpleanáil, i bhforbairt agus i gcaighdeánú na Gaeilge. Bhí an-tionchar ag an bhfoclóir seo ar an gcineál Gaeilge a chleachtann foghlaimeoirí na teanga. Fuair sé tacaíocht ó Éamon de Valera dá pholasaí i leith an cheartlitrithe, agus mar sin, d'éirigh leis buille mór a bhualadh in aghaidh an tseanlitrithe.
Sa bhliain 1960, rinneadh Ollamh le Nua-Ghaeilge de i gColáiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath, agus chuir sé i dtoll le chéile cartlann mhór ábhair i gcanúintí na Gaeilge. Baineadh an-úsáid as an ábhar seo nuair a cuireadh an Foclóir Gaeilge-Béarla in eagar. Is le Niall Ó Dónaill a luaitear an foclóir sin, ach bhí an-lámh ag de Bhaldraithe san obair sin, mar eagarthóir comhairleach.
Bhunaigh de Bhaldraithe an chéad teanglann ollscoile in Éirinn, agus ní raibh a leithéid le fáil sa Bhreatain Mhór ach an oiread san am.
Bhí sé ina shaineolaí mór ar chanúintí Chonamara, agus d'fhoilsigh sé monagraf faoi Ghaeilge Cois Fharraige, arbh í teanga dhúchais Mháirtín Uí Chadhain í: Gaeilge Chois Fhairrge: Deilbhíocht. Déanta na fírinne, is féidir a fheiceáil ar a fhoclóir go raibh an chanúint sin aige thar aon chineál Gaeilge eile, nó i gcúpla áit, deir sé ar rinne nó níor rinne, in áit an ndearna nó ní dhearna an Chaighdeáin. Réitigh sé don chló leabhair ar nós Seanchas Thomáis Laighléis, ar leabhar dírbheathaisnéisiúil í le cainteoir dúchais ó Oirthear na Gaillimhe, nó Cín Lae Amhlaoibh, leagan giorraithe de dhialann cháiliúil Amhlaoibh Uí Shúilleabháin, atá oiriúnach do na gnáthléitheoirí.
Ku Klux Klan
Is ainm é Ku Klux Klan nó KKK a úsáideann a lán grúpaí dúchasacha sceimhlitheoireachta sna Stáit Aontaithe, go háirithe sa Deisceart. Bíonn lucht leanúna Ku Klux Klan ag ionsaí Gormaigh agus lucht inimirce, agus iad ag iarraidh ardchumhacht an chine bháin a chur chun cinn. Go stairiúil, bhí Ku Klux Klan ag caitheamh róbaí bána agus púicíní ar dhéanamh coirceoige, agus iad ag cur i gcéill gurbh iad taibhsí na saighdiúirí a fuair bás i bpáirc an áir i rith Chogadh Cathartha na Stát Aontaithe ar son an Deiscirt. Sin é an chuma a bhíonn ar lucht leanúna KKK ina lán scannán, cuir i gcás.
Tháinig an chéad KKK ar an bhfód i ndiaidh an Chogaidh Chathartha, agus é ag dul i muinín sceimhlitheoireachta, foréigin agus linseála leis na hAfra-Mheiriceánaigh, na Caitlicigh agus na Giúdaigh a choinneáil faoi smacht.
Stair
mion|clé|KKK - Gainesville, [[Florida, 31 Nollaig 1922. Cuireann na fir seo an chros adhmaid trí thine le namhaid de chuid an KKK a imeaglú, deasghnáth a shamhlaíonn an saol mór leis an KKK. Deirtear gurbh é William Simmons, a bhunaigh an "dara Klan" sa bhliain 1915, a chéadcheap an nós.]]
Iarshaighdiúirí de chuid Arm an Deiscirt a bhunaigh an chéad KKK sa bhliain 1865. Bhí sé ag iarraidh forlámhas an chine bháin a chur ar bun arís trí eagla a chur ar na Tuaisceartaigh a chuir fúthu sa Deisceart (na carpetbaggers), ar na Deisceartaigh a bhí ag comhoibriú leis an Tuaisceart (na scalawags) agus ar na Gormaigh a bhí saortha ó bhráca na daoirse (na freedmen). Ar dtús, ní raibh an KKK ach ag bagairt an mhíle murdar ar na daoine seo, agus iad ag marcaíocht istoíche faoi na róbaí bána, ionas gur shíl na daoine piseogacha gur marcaigh neamhshaolta a bhí iontu.
De réir a chéile, áfach, chuaigh an KKK i muinín foréigin, dúnmharú san áireamh. Sa deireadh thiar, mhaolaigh ar an ngníomhaíocht seo, ó thosaigh scothaicme thraidisiúnta an Tuaiscirt ag déanamh nach ndéanfadh coiriúlacht an KKK ach fad a chur le rialtas míleata na dtrúpaí Tuaisceartacha sa Deisceart. Mar sin, bhain an uasaicme a tacaíocht den KKK, agus fuair na húdaráis fheidearálacha an ceann is fearr ar na sceimhlitheoirí de réir a chéile i ndeireadh na 1860idí. mion|Samuel Shellbarger, a scríobh an "Second Enforcement Act of 1871" Cuireadh deireadh deifnídeach leis an KKK nuair a reachtaíodh an tAcht um Chearta Sibhialta sa bhliain 1871, agus an tUachtarán Ulysses Grant an-dian ag cur an dlí seo i bhfeidhm ar an Deisceart.
Bunaíodh an dara KKK sa bhliain 1915, ach níor tháinig fíorbhorradh faoi ach i ndiaidh an Chéad Chogadh Domhanda. Bhí lucht inimirce ag tonnadh isteach ón Eoraip, go háirithe ó Oirthear na hEorpa. San am céanna, bhí na Gormaigh ag teacht go ceantair thionsclaíochta an Tuaiscirt ar lorg jabanna, agus na saighdiúirí ag filleadh ón gcogadh. Tharraing an plódú seo míshuaimhneas anuas ar an tsochaí, agus ní raibh aon mhoill ar lucht na drochthola a leas féin a bhaint as. Bhí an dara KKK ag saighdeadh na bProtastúnach Bán Angla-Shacsanach chun foréigin ar na Gormaigh, ar na Caitlicigh, ar na Giúdaigh agus ar an lucht inimirce ón Eoraip. Rinne dreamanna áitiúla de chuid an KKK linseálacha agus d'ionsaigh siad tithe príobháideacha agus foirgnimh phoiblí. Bhí sé de dheasghnáth acu crosa adhmaid a chur trí thine in aice le tithe a gcuid naimhde lena n-imeaglú. Sa Deisceart ba mhó a maraíodh daoine, ó bhí an t-aindlí i ndúchas an réigiúin.
Cineál cuallachta nó bráithreachais a bhí i gceist leis an dara KKK, eagraíocht fhoirmiúil a raibh struchtúir aici ar leibhéal náisiúnta agus sna stáit éagsúla araon. Nuair a bhí an eagraíocht i mbarr a méide, timpeall ar lár na 1920idí, bhí fear as gach seisear sna Stáit ina bhall den KKK. De réir a chéile, áfach, thit na baill amach eatarthu féin, agus ní raibh siad in ann an brú ón taobh amuigh a sheasamh ach an oiread. Chuaigh líon na mball i laghad arís, agus sa bhliain 1930, ní raibh ach tríocha míle duine fágtha san eagraíocht. Ní dhearna an Spealadh Mór ná an Dara Cogadh Domhanda ach tuilleadh a bhaint de bhallra an KKK. clé|mion|George Wallace Ina dhiaidh sin, is iomaí eagraíocht neamhspleách a bhain úsáid as ainm agus as siombailí an KKK, agus iad ag cur in aghaidh chearta sibhialta an chine ghoirm sna Stáit Aontaithe, go háirithe sna 1950idí agus sna 1960idí. San am sin, is minic a d'éirigh leis na sceimhlitheoirí dul i gcomhghuaillíocht leis na póilíní áitiúla (i mBirmingham i stát Alabama, mar shampla), nó fiú le gobharnóirí stáit, cosúil le George Wallace in Alabama.
Ar an 12 Meitheamh 1963, bhuail piléar as raidhfil Medgar Evers sa droim i Jackson, Mississippi, agus shíothlaigh sé ina dhiaidh sin in ospidéal na háite. Gníomhaí i ngluaiseacht na gceart sibhialta ab ea Evers. Fuarthas baill den KKK ciontach sa dúnmharú seo. mion|Longdale, Mississippi (Freedom Summer Murders Memorial)
Ar an 15 Meán Fómhair 1963, buamáladh Eaglais Bhaisteach na 16ú Sráide i mBirmingham, Alabama, agus maraíodh ceathrar cailíní óga. Sa chás seo freisin, ciontaíodh baill de ghrúpaí áitiúla a bhí ag baint úsáide as ainm an KKK.
Ar an 21 Meitheamh 1964, mharaigh an KKK triúr gníomhaithe óga de chuid na gluaiseachta a bhí ar a mbealach go dtí Longdale i gContae Neshoba san iargúltacht de Mhississippi. Tamall roimhe sin, chuaigh teampall de chuid na hEaglaise Aontaithe Modhnaí trí thine i Longdale, agus cuma an choirloiscthe ar an scéal, ó ba nós le lucht na gCeart Sibhialta a gcuid cruinnithe a bheith acu sa teampall. Bhí na fir óga—Gormach agus beirt Ghiúdach—dírithe ar an gcoirloscadh seo a fhiosrú thar cionn ghluaiseacht na gceart sibhialta, ach bhain an KKK an bhearna díobh sular tháinig siad a fhad le Longdale. Bhí páirt ag sirriam an chontae sa choir. Ba é an dúnmharú seo a thug spreagadh don scannán Mississippi Burning sa bhliain 1988.
Inniu, measann lucht taighde gur féidir go bhfuil breis is 150 eagraíocht áitiúil ar fud na Stát Aontaithe a dtugann "Ku Klux Klan" orthu féin, agus timpeall ar ocht míle duine gníomhach iontu, nó níos lú. Dealraíonn sé nach mbíonn mórán idir lámha acu ach amháin ar leibhéal áitiúil nó réigiúnach. clé|mion|'Occasionally one would stop and ask: Who are you? In awful sepulchral tones, the invariable answer was: "A spirit from the other world. I was killed at Chickamauga".'  Battles and Sketches, Army of Tennessee, Ridley, Bromfield Lewis (1906)
Tús an scéil
Tháinig seisear iarshaighdiúirí Deisceartacha ó Pulaski, Tennessee le chéile ar an 24 Nollaig 1865 leis an KKK a bhunú, go gairid i ndiaidh dheireadh Chogadh Cathartha SAM. Is é an míniú is réidhe ar ainm na heagraíochta ná go bhfuil an focal Gréigise kuklos (cf. cycle an Bhéarla) a chiallaíonn "fáinne" agus an focal Gaeilge clann curtha le chéile ann. Le fírinne ní raibh sa Ku Klux Klan i dtosach báire ach ceann d'eagraíochtaí bráithriúla den chineál chéanna a bhí ag imirt foréigin ar an muintir isteach ón Tuaisceart (na carpetbaggers), ar na Deisceartaigh a chuaigh leis an Tuaisceart (na scalawags) agus ar na Gormaigh sa Deisceart. Rúnchumainn eile den chineál chéanna a bhí i gceist le Ridirí na Caiméilia Báine (Knights of the White Camelia), a bunaíodh sa bhliain 1867 i Louisiana, nó le Cros an Deiscirt (Southern Cross), a tháinig chun saoil sa bhliain 1865 i New Orleans.
I ndiaidh an Chogaidh Chathartha, bhí a lán iarshaighdiúirí Deisceartacha ag iarraidh forlámhas an chine ghil a chur i bhfeidhm in athuair, agus iad sásta an cuspóir seo a bhaint amach le lámh láidir. Bhí ainriail agus foréigean ag rith damhsa ina lán áiteanna. Sa bhliain 1866, dúirt Gobharnóir Mississippi, William Lewis Sharkey, go raibh an dlí ag teip i gcuid mhór den stát agus go raibh baiclí d'iarshaighdiúirí an Deiscirt ag siúl rompu mar ba rogha leo, gan aon duine a bheith ag iarraidh iad a stopadh. Bhí an KKK ag cur tithe trí thine agus ag marú daoine gorma le heagla a chur orthu siúd nár mhaith leo seanchóras cumhachta an Deiscirt. mion|Knights of the Golden Circle, or History of Seccession, leabhar ón mbliain 1862 Le déanaí, chuir an staraí Bob Brewer in iúl go raibh sé barúlach gur réamhtheachtaire don KKK iad Ridirí an Fháinne Órga (Knights of the Golden Circle), eagraíocht sa Deisceart a bhí ag iarraidh, ar dtús, cuid de thailte Mheicsiceo, Mheiriceá Láir agus na Cairibe—"an Fáinne Órga"—a fhorghabháil do na Stáit Aontaithe agus córas sclábhaíochta an Deiscirt a chur i bhfeidhm orthu. D'earcaigh na Ridirí a gcuid ball as Nua-Mheicsiceo agus as Texas, agus iad ag bunú grúpaí forairdeallacha le ruathair a thabhairt thar teorainn. Scoireadh an eagraíocht seo roimh dheireadh an Chogaidh Chathartha, áfach.
Iasc Troda Siamach
Bíonn móréilimh ar an speiceas an tIasc Troda Siamachan (Betta splendens) i measc iad siúd a chothaíonn umair iasc teochreasa mar bhealach caitheamh aimsire.
Ku Klux Klan
Tús an scéil
Tháinig baill den KKK le chéile i Nashville, Tennessee, sa bhliain 1867, agus ba é ba chuspóir don chruinniú seo ná struchtúr céimlathach a cheapadh don KKK, ionas go mbeadh balleagraíochtaí áitiúla ann agus iad faoi chomandracht na ceanncheathrún náisiúnta. Toghadh Brian A. Scates ina Uachtarán Náisiúnta ar an KKK. Ós iarshaighdiúirí a bhí i bhformhór mór na mball, bhí siad i dtaithí an chineál seo eagraíochtaí, ach go praiticiúil, níor thug na heagraíochtaí áitiúla aird ar shlabhra oifigiúil na n-orduithe. clé|mion|An ginearál George Washington Gordon Ba é an t-iar-Bhriogáidire-Ghinearál George Gordon a d'oibrigh amach an Prescript, nó dogma idé-eolaíoch an KKK. Bhí blas láidir air den idé-eolaíocht ar a dtugtar forlámhas an chine ghil. Mar shampla, chaithfí an cheist a chur ar an nua-earcaí, an raibh sé dírithe ar a leithéid de chuspóirí a bhaint amach agus "rialtas an chine ghil" a chur ar bun arís agus "an ceart vótála a thabhairt ar ais do mhuintir an Deiscirt". Le fírinne, áfach, níor baineadh an ceart vótála ach de mhionlach beag na ngeal sa Deisceart, is é sin, iad siúd nár throid in aghaidh an Tuaiscirt nó nár chabhraigh le hArm an Deiscirt go toilteanach (bhí a leithéid de rud ann agus an Mhóid Iarainn, nó an Ironclad Oath, móid a chaithfeadh gach Deisceartach a thabhairt le cead vótála a fháil; sa mhóid sin, mhionnódh an vótálaí nár throid sé in aghaidh an Tuaiscirt agus nár chuidigh sé le stát na Cónaidhme ar aon nós eile, ach amháin in éadan a thola féin).
Iasc Troda Siamach
Is í abhainn an Mekong in oirdheisceart na hÁise a áit dúchais agus tá an t-ainm 'pla-cad' (" an t-iasc a chailgeann") tugtha dó i dTéalainnis).
Fásann B. splendens de ghnáth chomh fada le 6.0 cm (~ 2.3 in), ach is féidir le cineál áirithe díobh 8.0 cm (3.5 in.) a shroisint. Ar na mallaibh, bhí póraitheoirí in ann "Betta splendens ollmhór" a chruthú, a bhí níos fuide ná 8.0 cm (3.5 in.), a gcead do ghéinte sóite a ionramháil. Is ball iad na Betta den fhine Osphronemidae (nó Gourami mar is fearr aithne orthu) agus den ord Perciformes, ach a bhí trath aicmithe mar chuid den fhine Anabantidae. Cé go bhfuil beagnach 50 cineál Betta ar fáil, bíonn móréilimh ar B. splendens, ach go háirithe sna Stáit Aontaithe.
Ku Klux Klan
Tús an scéil
thumb|Nathan Bedford Forrest (1821-1877), a bhí ina Leifteanant-Ghinearál in arm an Deiscirt agus ina eagraí ag an KKK. Fear éirimiúil a bhí ann ar a lán dóigheanna, ach san am chéanna, ba chiníochaí doleigheasta é. De réir mar a deirtear, d'inis Gordon do Nathan Bedford Forrest, iar-thrádálaí sclábhaithe agus iar-Ghinearál in Arm an Deiscirt, go raibh a leithéid d'eagraíocht agus an Ku-Klux Klan i mbun oibre anois. Is é an freagra a thug Bedford Forrest ná: "Is maith an rud é, tá sé damanta maith. Is féidir linn úsáid a bhaint as leis na Gormaigh a choinneáil san áit is dual dóibh". Cúpla seachtain ina dhiaidh sin, toghadh Bedford Forrest ina Ard-Draoi nó ina Ghrand Wizard, is é sin, uachtarán náisiúnta an KKK.
Go praiticiúil, ní raibh an KKK faoi cheannas Forrest agus Gordon. Bhí na craobhacha áitiúla ag gníomhú go neamhspleách, agus ba bheag a mbeann ar an bPrescript. Bhí siad ag iarraidh cumhacht na ngeal a chur ar bun arís, ach san am chéanna, ba mhinic nach raibh siad ach ag socrú seanfhaltanais phearsanta nach raibh cúiseanna polaitiúla leo. Seo an méid a dúirt an staraí faoi na cineálacha éagsúla de dhaoine a bhí ag glacadh páirte in imeachtaí an KKK san am:
Dúirt an staraí Eric Foner:
mion|James M. Hinds Leis an gcuspóir seo a bhaint amach, bhí an KKK ag imeaglú na nGormach nuair a bhí siadsan ag iarraidh oideachas a bhaint amach, vótaí a chaitheamh nó airm a iompar. Chuaigh an KKK ar fud an Deiscirt go tiubh, agus na Poblachtaigh, idir gheal agus ghorm, scanraithe as a meabhair roimh ridirí na róbaí bána. Maraíodh James M. Hinds, a bhí ina bhall de Chomhdháil na Stát Aontaithe, chomh maith le triúr fear a bhí ina mbaill d'oireachtas Charolina Theas agus a lán gníomhaithe polaitiúla eile.
Gníomhaíocht an KKK
Bhí baill na "Clainne" ag caitheamh púicíní agus róbaí bána le nach n-aithneofaí iad, agus iad ag déanamh a gcuid drochoibre istoíche. Mar sin féin, bhí cónaí ar chuid mhór acu in áiteanna beaga faoin tuath, agus lucht a n-aitheantais in ann sonrú a chur san aghaidh faoin bpúicín.
Bhí an KKK ag ionsaí Gormaigh a bhí ina mbaill de na Loyal Leagues, agus iad ag imeaglú Poblachtaigh Dheisceartacha agus daoine a bhí ag obair sna Freedmen's Bureaus, is é sin, biúrónna a cuireadh ar bun le rilíf agus cabhair a thabhairt do na hiar-sclábhaithe. Nuair a mharaigh siad Gormaigh a bhí ina gceannairí pobail, mharaigh siad daoine a raibh róil éagsúla acu sa phobal. Fágadh clanna móra ina ndílleachtaí, agus chaill na heaglaisí a gcuid ministrí. clé|mion|288x288px|Freedmen's Bureaus Bhí Gormaigh á marú ag an KKK duine amháin nó ní ba mhó in aghaidh na seachtaine, mar a thuairiscigh na Freedmen's Bureaus. Bhí treallchogaíocht armáilte ar siúl, agus na mílte Gormaigh ag fáil bháis dá deasca. Cuireadh léirsithe polaitiúla ar bun nach raibh cúis shoiléir leo, ach nuair a d'iompaigh léirsiú den chineál seo ina chíréib, d'fhág sé i bhfad níos mó Gormaigh ná Geala sínte marbh ina dhiaidh. Thagadh lucht na bpúicíní ag scaoileadh urchair isteach na fuinneoga nó ag cur tithe trí thine, cé go raibh daoine daonna istigh. Má bhí an obair ag éirí go maith le feirmeoir gorm, tháinig an KKK le hé a ruaigeadh as a chuid tailte.
I Mí Aibreáin 1868, bhí gobharnóir nua le toghadh i Georgia. Chaith muintir Chontae Columbia 1,222 vóta ar son an Phoblachtaigh Rufus Bullock. Nuair a gheal lá na dtoghchán Uachtaránachta, áfach, ní raibh de mhisneach ach in aon duine amháin vótáil i bhfách le Ulysses S. Grant, agus an sceimhle a bhí curtha ag an KKK i muintir an cheantair san idirlinn.
Faoin mbliain 1868, dhá nó trí bliana i ndiaidh bhunú an KKK, thosaigh ag maolú ar ghníomhaíocht na heagraíochta. Bhí a lán polaiteoirí tábhachtacha sa Deisceart den tuairim nach raibh an KKK ach ag fíorú a dtuairimí siúd sa Tuaisceart nach raibh fonnmhar an Deisceart a chur á rialú ag a mhuintir féin in athuair. Thairis sin, thosaigh gnáthchoirpigh ag baint úsáide as feisteas an KKK le cuma na polaitíochta a chur ar a gcuid coireanna, ionas nach bhféadfaí an dlí a chur orthu gan lucht tacaíochta an KKK a spreagadh chun agóide. Bhí polaiteoirí áirithe, ar nós B. H. Hill ó Georgia, ag áitiú gurbh iad na Tuaisceartaigh féin a d'eagraigh an KKK, le go mbeadh siocair acu an chumhacht a choinneáil acu féin.
An fhrithbheartaíocht
mion|288x288px|"The Modern Samson," 1868, agus an Delilah of "Southern Democracy" Ba iad iarshaighdiúirí Arm an Tuaiscirt i gContae Blount, in Alabama, a d'eagraigh an chéad dream frithbheartaíochta in aghaidh an Ku Klux Klan. Bhagair siad ar bhaill an KKK go n-agróidís díoltas orthu dá leanfadh an KKK ag ionsaí daoine a bhí dílis do rialtas na Stát Aontaithe agus ag cur teampaill agus scoileanna Gormacha trí thine. Chuaigh na Gormaigh féin faoi arm lena muintir a chosaint i mBennettsville, Carolina Theas, agus iad ag déanamh patróil ar na sráideanna.
Thosaigh muintir na Stát Aontaithe ag iompú in éadan an Klan, cé go raibh polaiteoirí Daonlathacha ar an leibhéal náisiúnta féin ag déanamh gurbh fhéidir nach raibh a leithéid de rud agus an KKK ann ar aon nós, agus gurbh iad gobharnóirí Poblachtacha an Deiscirt a chum is a cheap an Klan ó thús deiridh. Mar sin féin, thosaigh stáit Dheisceartacha ag reachtú dlíthe le srianta a chur leis an gKlan. clé|mion| John Scott, seanadóir, [[Pennsylvania ]] I Mí Eanáir 1871, chuir John Scott, Seanadóir Poblachtach ó Pennsylvania, gairm chruinnithe ar choiste Comhdhála le fianaise a bhailiú faoi ainghníomhartha an KKK. Thug an coiste cluas éisteachta do dháréag finné is dhá scór ar fad, agus breacadh síos dhá imleabhar déag d'fhianaise scanrúil. I Mí Feabhra, chuir Benjamin Franklin Butler, iar-Ghinearál Tuaisceartach agus ball de Chomhdháil na Stát Aontaithe ó Massachusetts, an Bille in aghaidh an KKK faoi bhráid na Comhdhála, agus ar ndóigh, más fíor nár thug Daonlathaigh ghealchraicneacha an Deiscirt mórán grá do mo dhuine roimhe sin féin, bhí fuath na ndaol acu air ina dhiaidh seo. Nuair a bhí an tAcht á chardáil ag an gComhdháil, phléasc tuilleadh trioblóidí amach sa Deisceart, agus is é an tátal a baineadh as sin go coitianta ná go raibh gá leis an dlí seo i ndáiríre.
Bhí an foréigean chomh dona is gur iarr gobharnóir Carolina Theas ar an rialtas feidearálach saighdiúirí a chur chuige le go bhféadfadh sé an stát a choinneáil faoi smacht. Chuaigh ródach agus eirleach ar áras na cúirte i Meridian, Mississippi, chomh maith, agus b'éigean d'fhear ghorm amháin a bhí ina ionadaí stáit ansin éalú go dtí na coillte taobh amuigh den chathair le teacht slán ó na círéibeadóirí. mion|Ulysses S. Grant "from West Point to Appomattox", 1885 Sa bhliain 1871, shínigh an tUachtarán Ulysses S. Grant bille an Bhuitléaraigh. Anois, bhí dlí ann a d'fhéadfaí a chur ar an KKK. Le cuidiú an achta seo, bhí na húdaráis in ann baill de chuid an KKK a chur os coinne an dlí ag cúirteanna feidearálacha, in áit chúirteanna Stáit, agus ó bhí Gormaigh ina ngiúróirí ina lán cúirteanna feidearálacha (murab ionann agus cúirteanna Stáit sa Deisceart), ní raibh seansanna maithe ag na ciontóirí teacht slán. Fíneáladh nó príosúnaíodh na céadta baill de chuid an KKK le linn na cniogbheartaíochta in aghaidh na heagraíochta.
Lá Bastille
clé|250px|mion|Lá Bastille Ceiliúrtar Lá Bastille, nó Lá na Saoirse, ar an 14ú Iúil gach bliain sa Fhrainc.
Seoirse II na Breataine Móire
Bhí Seoirse II (10 Mí na Samhna 1683 – 25 Deireadh Fómhair 1760) ina rí ar an mBreatain Mhór agus ar Éirinn ó 11 Meitheamh 1727 go lá a bháis.
Lá Bastille
Tugann lucht labhartha an Bhéarla Lá Bastille ar Lá Náisiúnta na Fraince. Ach sa Fhrainc, tugtar go foirmeálta la Fête nationale air (fuaimniú Francach: ​[la fɛt nasjɔnal]; an Ceiliúradh Náisiúnta) agus go coitianta agus go dleathach le 14 juillet.