cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rith fola
mion|Méar ag cur fola Cailliúint fola ó fhuileadán éigin taobh amuigh nó istigh den cholainn. Tarlaíonn sé mar thoradh ar ghortú don fhuileadán nó téachtéalang de shaghas haemifile. Féadfaidh an gortú don fhuileadán tarlú de bharr tráma, ionfhabhtaithe nó galair éigin. Tarlaíonn cur fola artairí ina rúchlaí, agus bíonn sé géar de bhrí go mbíonn an brú artaireach ard i gcomparáid leis an mbrú sna féitheacha is na ribeadáin. I rith fola féitheach nó ribeadánach, púscadh mall fola ón gcraiceann nó go hinmheánach idir plánaí na bhfíochán a tharlaíonn. Is féidir leis an gcolainn an ceann is fearr a fháil ar chailliúint bheag fola. Má ritheann an fhuil de réir a chéile ar feadh i bhfad, tarlóidh anaemacht. Má tharlaíonn rith tobann trom fola, seans maith go dtarlóidh turraing is go bhfaighidh duine bás muna dtugtar fuilaistriú dó go tapa.
Tuairt traenach Tempi
Tharla timpiste thraenach Tempi ar 28 Feabhra 2023 sa Ghréig ; maraíodh 57 duine agus gortaíodh 85 nuair a ghread traein lastais agus traein paisinéirí in éadan a chéile faoi mhórluas. Bhí go leor daoine óga – mic léinn a mbunáite – i measc na marbh. clé|mion|Inneall traenach HellasSprinter (uimhir 120 023 scriosta)
An timpiste
clé|mion|carráiste Siemens/Bombardier UIC-Z1 Bhí an traein paisinéirí ar a bealach ón Aithin go Teasaloinicé i dtuaisceart na Gréige ag an am, agus 350 paisinéir ar an traein. Bhí an traein lastais ar a bealach ó Theasalóinicé go Larissa. Is i ngleann soir ó thuaidh ó chathair Larissa i lár na tíre a tharla an tubaiste.
Chuaigh an chéad cheithre charráiste den traein paisinéirí de na ráillí de bharr an bhrúscáin. Chuaigh ansin an chéad dá charráiste trí thine agus gur bheag nár scriosadh go huile agus go hiomlán iad.
Iarmhairtí
Bhí máistir stáisiúin Larissa gafa agus cúisithe ag na póilíní maidir leis an tubaiste. Bhí sé curtha ina leith gurbh é a mhórfhaillí ba chionsiocair le bás an 57 duine. Ach mhaígh sé féin gur fabht teicniúil ba chúis leis an tionóisc. Ar 1 Márta 2023, d'éirigh Kostas Karamanlis, Aire Iompair na Gréige as oifig ós air a bhí an fhreagracht pholaitiúil as cúrsaí iarnróid. D'admhaigh Rialtas na Gréige go raibh faillí déanta le rófhada i mbainistiú ghréasán iarnróid na tíre. Dhearbhaigh an rialtas go bhfiosrófaí, i bhfianaise na tubaiste, cén fáth a raibh an oiread moille ar oibreacha feabhsúcháin ar an iarnród.
Cúlra
Dhíol Rialtas na Gréige comhlacht iarnróid an stáit le comhlacht stáit na hIodáile (Ferrovie dello Stato Italiane) in 2017 le súil go n-infheisteofaí na céadta milliún euro i gcúrsaí bonneagair. Ach sa bhliain 2023, bhí córas iarnróid na Gréige seanchaite fós agus géarghá lena nua-aoisiú.
Alastar II na Rúise
Bhí Alastar II (29 Aibreán 1818 – 13 Márta 1881) (Rúisis: Александр II Николаевич, Aleksandr II Nikolaevich) ina impire ar an Rúis ó 2 Márta 1855 go dtí lá a bháis sa bhliain 1881.
Thabhaigh sé clú an liobrálachais is na caoinfhulaingthe dó féin. Scéal eile, ar ndóighe, an raibh mórán de dhíth ar aon nós le sin a dhéanamh, i bhfianaise chomh dian is a bhí an t-uathlathas is an t-anlathas i mblianta Niocláis I.
An Saoradh ó Bhráca faoi dheoidh!
Bhí Alastar meáite ar an gcóras a leasú, go háirithe an seirfeachas a chur ar ceal agus na seirfigh a shaoradh ó bhráca. Ó nach raibh an scéim seo ag taithneamh go rómhaith leis na huaisle - leis na tiarnaí talún - b'eigean don Impire dul i muinín na státseirbhíseach lena chumhacht a bhuanú agus a chuid leasuithe sóisialta a chur i gcrích. Mar sin, ní raibh an dara suí sa bhuaile ag mo dhuine ach treisiú leis an maorlathas.
Bhí srianta le leasuithe Alastair féin, ná creideadh aon duine a mhalairt. Ní raibh sé sásta oiread is cluas éisteachta a thabhairt dóibh siúd a bhí ag áitiú air parlaimint nó tionól náisiúnta a chur ar bun don Rúis. Má bhí sé ag iarraidh saoirse a bhronnadh ar na seirfigh, ní raibh mórán liobrálachais ná radacachais de dhíth lena aghaidh sin: tar éis an tsaoil, bhí an tír ar coipeadh le ceannaircí scológ agus trioblóidí tuaithe, agus fuascailt ag teastáil go dóite leis an tír a thabhairt chun síochána.
An dóigh ar cuireadh an seirfeachas ar ceal, níor leigheas sé fadhbanna na tuaithe ach ar éigean. B'éigean do na seirfigh dul ag saothrú a gcuid tailte le luach a bhfuascailte a íoc - ní saor in aisce a bronnadh orthu iad. Ba mhinic nach raibh siad in ann ach cuid a cheannach den talamh go léir a bhí siad a shaothrú roimh an saoradh ó bhráca. Ón taobh eile de, ní raibh siad ceangailte den talamh a thuilleadh - mar sin, d'fhéadfaidís fód a ndúchais a fhágáil le gléas beo ní b'fhearr a bhaint amach sna cathracha. B'é ba toradh don leasú seo, i ndiaidh an iomláin, ná go raibh idir scológ agus thiarna talún thíos leis.
Go nuige seo, choinníodh na seirfigh na maintithe móra ag imeacht agus iad faoi dhualgas a gcion féin a shaothrú i bpáirc an tiarna talún. Anois, áfach, chaithfeadh an tiarna talún pá a íoc lena lucht oibre - chaithfeadh sé éirí as an bhfeodachas agus talmhaíocht chaipitlíoch a thabhairt isteach ina áit. Is é sin, chaithfeadh a chuid tailte a bheith ag táirgiú barraí indíolta le gléas beo a chinntiú dó féin agus pá an lucht oibre a íoc. Ba mhinic nár éirigh a leithéid d'éacht leis na huaisle tuaithe, agus b'é deireadh an scéil gur cuireadh na tailte ar ceant leis na fiacha a ghlanadh. Ón taobh eile de, nuair nach raibh na scológa in inmhe iomlán a gcuid tailte a cheannach, fuair siad iad féin in anás talún agus bia. Chuaigh an t-ampla talún in olcas ar fud na Rúise, agus praghas na talún ag dul in airde dá réir.
Ba sa bhliain 1861 a cuireadh deireadh leis an seirfeachas, ach tharraing an leasú seo tuilleadh ina dhiaidh. Tháinig athrú ar an rialtas áitiúil le bunú na dtionól áitiúil, nó na seimstveanna - tá gaol ag an fhocal seo, zemstvo, le zemlya, an focal Rúisise a chiallaíonn "talamh".
B'iad na huaisle a stiúradh na seimstveanna, ach mar sin féin, ba chéim chun tosaigh iad, no cibé locht a bhí orthu, chuidigh siad le meabhraíocht éigin polaitíochta agus fonn féinrialtais a chothú i measc na cosmhuintire féin. Mar sin, tháinig cúrsaí na sláinte, mar shampla, go mór ar aghaidh faoi stiúrú na seimstveanna.
San am céanna, sa bhliain 1864, leasaíodh an córas dlí agus cirt fosta le hiarsmaí an fheodachais a throid. Go dtí seo, bhí na seirfigh fágtha faoi dhlínse a dtiarna talún, ach nuair a tháinig deireadh leis an seirfeachas féin, ba mhithid an dlínse seo a bhaint den tiarna agus cumhacht neamhspleách bhreithiúnach a chur ar bun, mar ba dual d'aon stát faoi riail an dlí.
Deich mbliana ina dhiaidh sin, d'athchóirigh an Sár an t-arm in aithris ar an bPrúis. Cuireadh coinscríobh ceart in áit na seanphriosála, agus giorraíodh téarma na seirbhíse armtha go mór - ó bhreis is fiche bliain síos go sé bliana amháin. hAthraíodh na dlíthe cogaidh fosta, nó tháinig deireadh leis na pionóis bhrúidiúla chorpartha, le linn na síochána ar a laghad. Thairis sin, bunaíodh scoileanna míleata le scileanna proifisiúnta nó speisialta na n-oifigeach a fheabhsú, gan aon trácht ar léamh agus scríobh a bheith á mhúineadh do na saighdiúirí úrearcaithe ón tuath - ba mhinic nach raibh ceá ná ciú acu.
Bhí an scolaíocht ar ceann de na clocha ba mhó ar phaidrín Alastair ar bhealaí eile fosta. Mar sin, thug sé cead a gcinn do na hollscoileanna a gcuid cúrsaí a reáchtáil go neamhspleách, chomh maith le tacú leis na seimstveanna agus iad ag féachaint le scoileanna bunteagaisc a thógáil faoin tuath. Tháinig an-dlús le bunú na scoileanna faoi cheannas Alastair. Nuair a bhí sé ina Impire, bhí litríocht na Rúisise ag dul chun cinn fosta, nó chuala an saol mór iomrá ar scríbhneoirí na linne.
Fuair Alastar é féin in abar de réir a chéile, nó ní raibh sé ábalta ag seachthorthaí a chuid polasaithe. Sin é an phríomhdheacracht le stát uathlathais: nuair atá aon duine amháin i gceann na gcúrsaí, agus é ag cinneadh ar leasú a dhéanamh ar an tsochaí, ar ndóighe níl sé in ann a theacht roimh na seachthorthaí ná súil aige leo; agus na daoine féin, níl cead acu a gcuid mioncheartuithe-san a dhéanamh ar an leasú a bhrúigh an Sár anuas orthu, ná fiú a saol féin a chur in atheagar leis na hiarmhairtí gan choinne a sheasamh ní b'fhearr. Níl aon solúbthacht i gcóras an uathlathais Impiriúil. Mar sin, ba dual córais d'Alastar brachán a dhéanamh de na leasuithe, siúd is nach féidir mórán locht a fháil ar a dhea-thoil ná ar a ionraiceas.
Bhí fadhbanna ag Alastar leis an bPolainn, fosta. Tháinig le mo dhuine an chuid ba saibhre d'uasalaicme na tíre a chealgadh chun comhoibriú, ach má tháinig, bhí an chuid eile den náisiún chomh reibiliúnach is a bhí riamh. Sa bhliain 1863, d'éirigh na Polannaigh amach arís mar ba ghnách, cloíodh iad mar ba ghnách, agus d'imigh ainm na Polainne féin de mhapaí oifigiúla na Rúise: is é an t-ainm a baisteadh ar an tír sin ná Privislinye, nó an cúige chois na habhann úd Wisła (Vistula as Béarla, Weichsel as Gearmáinis).
Fréamha an Radacachais sa Rúis
An dóigh a ndeachaigh d'Alastar fadhbanna na tuaithe a fhuascailt tríd na seirfigh a shaoradh ó bhráca, d'fhág sé go leor siocracha ag na radacaigh trioblóid a tharraingt i measc na cosmhuintire. B'iad na raznochintsy, "lucht na n-ilaicmí", ba mhó a chuir suim sa réabhlóideachas agus sa radacachas. Thar aon rud eile, ba chlann do na heaglaisigh iad na fir óga seo. Tá cead pósta ag sagairt na hEaglaise Ceartchreidmhí, agus le cuid de na postanna eaglasta a bhaint amach, fiú, caithfidh siad a bheith pósta. Deirtear go bhfuair Impire éigin de chuid na Rúise foláireamh ó státaire Chaitliceach, gur botún a bhí ann cead a bpósta a fhágáil ag na heaglaisigh, ó nach raibh aon áit cheart ar fáil dá gclann i sochaí le scoilteacha dosháraithe idir na haicmí éagsúla - cosúil le sochaí na Rúise. B'fhéidir nach bhfuil ann ach scéilín magaidh den chineál apacrafúil, ach is léir go raibh sliocht na n-eaglaiseach go mór mór chun tosaigh i measc na radacach is na réabhlóidithe. I mbreis orthusan, lucht féinteagasctha a bhí i gcuid mhaith de na h-"ilaicmigh". Daoine a bhí ann a tháinig as measc na scológ is na mbochtán agus iad ag súil le háit sheascair shócúlach sa tsochaí, ó bhí siad i ndiaidh dintiúirí oiliúna agus oideachais a bhaint amach. Ós rud é go raibh na teorainneacha idir na haicmí chomh righin is a bhí, ní raibh an dul chun cinn sóisialta ar fáil do na daoine seo, agus is léir gur éirigh siad míshásta.
San am chéadna, bhí radacachas de chineál nua - radacachas éadóchasach, éadrócaireach - á fháscadh as na smaointí faiseanta ag scríbhneoirí agus ag intleachtóirí óga ar nós Nikolay Chernyshevskiy. Scríobh Chernyshevskiy an t-úrscéal ab fhearr le Léinín - Chto delat'? nó "Cad é ba chóir a dhéanamh?" - agus é ag móradh na brúidiúlachta crua cranraithe a ba dual don fhíor-réabhlóidí, dar leis.
Na Naroidnicí
Maidir leis na scológa, is dócha gurbh iad na Naroidnící ba mhó a d'fhéach lena gcúis siúd a chur chun cinn sa tsochaí. Gluaiseacht a bhí sna Naroidnící - nó na Cosmhuintirigh, más fearr leat an focal Rúisise a aistriú go Gaeilge - a bhí ag iarraidh meabhraíocht pholaitiúil a chruthú is a chothú faoin tuath. Ós rud é gur fágadh go leor scológa in anás talún nuair a bhí an seirfeachas curtha ar ceal, bhí an-phoitéinseal réabhlóideach sna hiar-sheirfigh, ach é a chanálú ar mhaithe leis an ghluaiseacht.
Bhí cuid de na Naroidnící sásta cloí le modhanna síochánta oibre, agus iad ag cur béime ar an scolaíocht agus ar an tsoilsitheoireacht, nó ba dóigh leofa gurb í an stair féin a chuirfeadh an réabhlóid i gcrích, chomh túisce is a thiocfadh an lá ceart; go dtí sin, dar leo, ba chóir don ghluaiseacht - fiú más gluaiseacht réabhlóideach a bhí ann - na scológa a mhuscailt agus a chur ar a gcumas a réabhlóid féin a dhéanamh, ar acht gur mhian leo é. Bhí na Naroidnící inbharúla gur chóir urraim agus ómós a thabhairt do na traidisiúin áitiúla agus do riachtanaisí na scológ féin, seachas an tsochaí a leasú ón uachtar anuas, beag beann ar an dóigh a raibh na scológa ag dearcadh ar a gcás féin. Na hiarrachtaí a bhí ar cois ag an Impire, ionraic is uile mar a bhí siad, ba mhinic nach ndeachaigh siad chun mórán leasa don chosmhuintir i ndiaidh an iomláin, ó nach raibh na húdaráis sásta na pleananna a thabhairt i gcrann ná na leasuithe a chur i gcrích i gcomhar ná i gcomhthuiscint leis an chosmhuintir féin.
An chuid eile de na Naroidnící, áfach, chuaigh siad le sceimhlitheoireacht, agus ó bhí na síochánaithe is na sceimhlitheoirí in aon eagraíocht le chéile, chuir an Stát cath ar an dá eite. Mhéadaigh sin go mór mór ar an radacachas, ar ndóigh. Siúd is gur thit gluaiseacht na Naroidnící as a chéile faoi dheireadh sa bhliain 1879, agus an dá eite ag bunú eagraíochtaí dá gcuid féin, d'fhág siad a sliocht ar pholaitíocht na Rúise a mhair beo breabhsánta bíogúil go lá na réabhlóide. B'iad na Réabhlóidithe Sóisialacha - an páirtí Sóisialach a bhí i muinín na tuaithe is na sluaite móra faoi choinne tacaíochta - ba phríomhoidhrí polaitiúla do na Naroidnící.
Bás an Impire
B'iad na Naroidnící radacacha - lucht leanúna na heagraíochta úd Narodnaya Volya, nó Toil an Phobail - a thug bás an tSáir Alastair. Is iomaí iarracht a rinne siad leis an Impire a mharú ón mbliain 1879 i leith, agus tháinig imní agus oibriú intinne ar an targaid féin de thoradh na n-iarrachtaí seo, ní nárbh ionadh. Mar bhfreagra ar an fheachtas sceimhlitheoireachta, chuaigh an tImpire i dtuilleamaí an Ghinearáil Mikhail Loris-Melikov a raibh clú na dúthrachta is na héifeachtúlachta air. Chuaigh Loris-Melikov i gceann na Roinne Gnóthaí Inmheánacha, agus bhronn an Sár cumhachtaí an deachtóra air.
Chuir Loris-Melikov i dtoll le chéile plean leasaithe na sochaí le fréamhacha na sceimhlitheoireachta a stoitheadh. Fuair sé faomhadh an Impire, ach, ar mhí-ámharaí an tsaoil, d'éirigh leis na sceimhlitheoirí an t-anam a shéideadh as Alastar le buama a phléasc siad i gCathair Pheadair sa bhliain 1881.
Shíl na sceimhlitheoirí go dtiocfadh an réabhlóid ar lorg dhúnmharú an tíoránaigh, ach cosúil le lucht Mhí na Nollag rompu, bhí fuar acu. Nó is é an rud a fuair siad ar son a bhfuadair ná tíoránach a bhí i bhfad Éireann ní ba mheasa.
Steve Jones (láithreoir)
Is láithreoir teilifíse Breatnach é Stephen Ashton Jones. (a rugadh ar 16 Márta 1977 i gCwm Rhondda, An Bhreatain Bheag). Bhí sé ina láithreoir ar an gcéad séasúr ''The X Factor SAM sa bhliain 2011.
Harold Kroto
Ceimicí a rugadh ar 7 Deireadh Fómhair 1939 i Wisbech Shasana ab ea an Ridire Harold (Harry) Walter Kroto nó Harold Walter Krotoschiner mar a rugadh é. Ag obair lena chomhghleacaithe Richard Smalley is Robert Curl ar ábhair leathsheoltacha, tháinig sé ar ábhar nua trí thimpiste. Ag eisídiú adaimh carbóin as dromchla le léas léasair, á bhfuarú is á sú isteach i bhfolús, móilíní le 60 adamh carbóin iontu, 70 adamh uaireanta, a fuair siad mar thoradh den chuid is mó. Ba é seo 3ú allatróp an charbóin, C60. Is iad graifít, a bhfuil cruth leatháin uirthi, is diamant, a bhfuil cruth teitrihéidreach air, an dá cheann eile. Chinn siad gur cruth cáis sféaraigh a bhí ar an allatróp nua, cosúil leis an gcruinneachán geodasach a dhear Buckminster Fuller, cosúil le liathróid sacair agus adamh carbóin ag gach cúinne. Tús ab ea na fullairéiní nó millíní bucaí seo i 1985 le réimse torthúil lán-nua ceimice. Bronnadh Duais Nobel na Ceimice ar an triúr sa bhliain 1996 as.
Fuair Kroto bás ar an 30 Aibreán 2016.
Hebden Bridge
Is baile suite in iarthar Yorkshire Thiar, i Sasana, é Hebden Bridge. Sa bhliain 2015 bhí 4,500 duine ina gcónaí sa bhaile féin, agus beagán breis ar 12,000 duine sa cheantar (Barda Calder) a bhfuil sé ina lár de. Seanbhaile margaidh atá ann. Le glúin nó dhó anuas d'éirigh an baile faiseanta i measc ealaontóirí, lucht gairmiúil, agus an phobail aeraigh. Tá praghsanna arda ar thithe ann dá bharr sin.
Caitlín Ní Chionnaith
Iriseoir Éireannach ab ea Caitlín Ní Chionnaith Napoli (Kathleen McKenna Napoli an Bhéarla; 9 Meán Fómhair 1897 – 22 Márta 1988).
Rugadh Caitlín Ní Chionnaith sa Seanchaisleán, Contae na Mí. Chaith sí seal gairid sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, ach i mí Márta na bliana 1916 d'aistrigh a teaghlach go Rugby, i Warwickshire, áit a ndeachaigh sí ag obair mar rúnaí i ngnólacht innealtóireachta. Le linn di cuairt a thabhairt ar Bhaile Átha Cliath i samhradh na bliana 1919, chuaigh Ní Chionnaith go dtí oifigí Shinn Féin ar Shráid Fhearchair agus litir aici óna hathair d'Art Ó Gríofa á cur in aithne, agus ag rá go raibh sí ag iarraidh páirt a bheith aici i ngluaiseacht na saoirse.
D'oibrigh Ni Chionnaith i mbiúró preasa Shinn Féin ar feadh an chuid eile dá saoire agus i mí na Samhna 1919 thosaigh sí ag obair le foireann fhoras bolscaireachta nuabhunaithe na Dála, an Irish Bulletin. D'oibrigh Ní Chionnaith freisin mar theachtaire rúnda don Dáil agus don IRA araon. Tar éis an tsosa chogaidh chuaigh sí ag obair le foireann rúnaíochta Chomh-Aireacht na Dála i dTeach an Ardmhéara, agus baint aici i gcónaí le foilsiú an Irish Bulletin do roinn poiblíochta na Dála.
I mí Dheireadh Fómhair 1921, ceapadh Ni Chionnaith ina bhall de thoscaireacht na hÉireann san idirbheartaíocht ar an gConradh agus í ag feidhmiú mar rúnai príobháideach don Ghríofach.
ATP Tour 2019
Is liosta é seo de na heachtraí a tharla nó a tharlóidh sa bhliain 2019 i leadóg ar an ATP Tour. Is é seo an 49ú eagrán.
Cantáid
Is éard is cantáid ann ná ceol a chantar agus a ghlac foirmeacha éagsúla thar na céadta. Véarsaí neamheaglasta (grá, de ghnáth) a bhíodh i gcantáidí aonair na hIodáile sa 17ú-18ú céad, le háiria is reacaireacht i ndiaidh a chéile.
Heckmondwike
Is baile suite i Yorkshire Thiar é Heckmondwike.
Rhos-ddu
53.0532°N, -2.9937°W
Baile i Wrecsam, an Bhreatain Bheag, is ea Rhos-ddu, 175.3 km ó Caerdydd agus 260 ó Londain. Tá daonra 6,641 ann, agus tá 777 (11.7%) in ann Breatnais a labhairt.
Díobhaí K-T
Tugtar teorainn K-T ar an idirlinn idir an tréimhse Chailceach is an tréimhse Threasach, timpeall 65 milliún bliain ó shin nuair a díothaíodh na dineasáir agus mórán gach neach beo eile ar Domhan. Seasann an T do ‘Treasach’ is an K do ‘Cailceach’ (Kreidezeit i nGearmáinis). Is ródhócha gur imbhualadh le hastaróideach ollmhór i Muir Chairib, seachas brúchtaí bolcán nó athruithe malla san aeráid, a chuir tús le hathruithe cinniúnacha aeráide ba chúis leis na díobhaí seo.
Grand Prix 1980
Is liosta é seo de na heachtraí a tharla sa bhliain 1980 i leadóg ar an Grand Prix. Bhuaigh John McEnroe na craobhacha is mó le 9 agus na pointí is mó le 2,342 pointe agus bhuaigh Björn Borg an airgead is mó. Ba é Björn Borg imreoir na bliana.
Arkle
Capall folaíochta Éireannach, agus capall léimrása den chéad scoth, ba ea Arkle (19 Aibreán 1957 – 31 Bealtaine 1970), a bhuaigh Corn Óir Cheltenham trí huaire, éacht nach ndearnadh arís sa lá atá inniu ann gur tháinig réimeas Best Mate i dtús na mílaoise. Bhuaigh Arkle 27 rásaí amach as 35 rásaí ina shaol.
Tom Dreaper a thraenáil an capall i gCo. na Mí agus is é Pat Taaffe a bhí ar dhroim Arkle nuair a bhuaigh sé an Corn Óir ag Cheltenham trí gheábh as a chéile idir 1964 agus 1966.
Gairm
Ainmníodh Arkle tar éis na gcnoc Arkle in Albain.
Sa bhliain 1964 bhuaigh sé a chéad chorn óir i féile rásaí Cheltenham. 6 bliana a bhí Arkle nuair a thug sé Seilgrás na Núíosach leis i Cheltenham 1963.
An bhliain dár gcionn bhí grád na Núíosach fágtha ina dhiaidh ag Arkle agus bís ar lucht rásaíochta go bhfeicfí é féin agus Mill House, capall eile den chéad scoth, ag iomaíocht in aghaidh a chéile i gCorn Óir Hennessy i Newbury. Trí léim ón deireadh agus gan de thús ag Mill House air ach fad amháin capaill, sciorr Arkle. Ghlac sé tamall air Pat Taaffe lánluas a shroichint arís agus ba sa 3ú háit a chríochnaigh sé i rása a bhuaigh Mill House.
Le teacht na bliana 1965 bhain Arkle díoltas amach sa Hennessy; i gCorn Óir Cheltenham bhí sé 20 fad chun cinn ar Mill House. Agus nuair a bhuaigh sé an Whitbread in Sandown, bhí ar a laghad 2½ cloch níos mó de mheáchan ar a dhroim ná a bhí ar aon cheann den leathdhosaen capall eile sa rása.
Cuimhneachán
Cuireadh Arkle chun suain ar 31 Bealtaine 1970. Anois tá cnámharlach Arkle ar thaispeáint sa Chomhlacht Graí Náisiúnta na hÉireann i gContae Cill Dara.
Laming Worthington-Evans
Polaiteoir Sasanach ab ea Laming Worthington-Evans ( 23 Feabhra 1868 – 14 Deireadh Fómhair 1931).
Rith fola ceirbreach
Eachtra rith géar fola taobh istigh d'ábhar na hinchinne is ea rith fola ceibreach.
Claonadh ann go dtarlaíonn a leithéid nuair a bhíonn brú na fola ard, balla fuileadáin cheirbrigh lagaithe ag athruithe meata (mar shampla, le hartairiscléaróis), nó bolgadh áitiúil sa bhfuileadán (ainéaras).
Braitheann an míchumas néareolaíoch a tharlaíonn dá bharr ar dhéine is ionad an rith fola.
34ú leasú ar Bhunreacht na hÉireann, 2015
Leis an 34ú leasú ar Bhunreacht na hÉireann, cuireadh isteach AIRTEAGAL 41.4 "Féadfaidh beirt, gan beann ar a ngnéas, conradh pósta a dhéanamh de réir dlí". mion|An reifreann ar chomhionannas pósta in Éirinn, 2015Reáchtáladh an reifreann ar chomhionannas pósta (nó ar phósadh aon-inscne) ar 22 Bealtaine 2015. Bhí an lámh an lá dár gcionn ag an taobh TÁ sa reifreann – 62.07% i gcoinne 37.93%, agus 60.5% an ráta vótála. Cuireadh an toradh i láthair mar ollbhua don chomhionannas. mion|Votáil - [[Contae Ros Comáin in aghaidh]] Ba í Éire an chéad tír ar domhan inar vótáil an pobal féin ar son pósadh aon inscne. Chuir an móramh mór sa reifreann ar phósadh, an ráta ard vótála, agus rannpháirtíocht an aos óig 'tús le ré nua i bpolaitíocht na hÉireann". “Tá an chuma air gur bua é seo d’Éirinn Liobrálach thar Éire Choimeádach,” a scríobh Fintan O’Toole san Irish Times,  "ach níl aon Éire Liobrálach agus Éire Choimeádach ann a thuilleadh".
An feachtas
Rinne an taobh TÁ iarracht é a thiontú ina reifreann ar ‘ghrá’ agus ar a bhfiúntas mar dhaoine. Rinne an taobh NÍL iarracht an feachtas a thiontú ina reifreann ar an teaghlach agus ar chearta páistí – tá an chuma ar an scéal gur theip orthu.
Labhair an t-aisteoir Stephen Fry i nGaeilge chun a chuid tacaíochta a léiriú do Vóta TÁ sa reifreann.
Dúshlan
I mí an Mheithimh 2015, bhí dhá iarratas déanta ar dhúshlan ar thoradh an reifrinn comhionannais pósta a cheadú déanta san Ard-Chúirt. Dúirt gearánaí gur easpa cothromaíochta ón dtaobh i bhfabhar an reifrinn ba chúis dúshláin aige agus níor bhain a ghearán le haon ní frith-homoghnéasach.
Rhoscolyn
53.2499°N, -4.5968°W
Baile i Môn, an Bhreatain Bheag, is ea Rhoscolyn, 219.2 km ó Caerdydd agus 360 ó Londain. Tá daonra 531 ann, agus tá 248 (46.7%) in ann Breatnais a labhairt.
Waiting for Duffman
Craoladh an seachtú heipeasóid déag, "Waiting for Duffman", den séú sraith is fiche The Simpsons ar an 15 Márta 2015. Scríobh John Frink an eipeasóid seo. D'fhéach 3.59 milliún duine ar an eipeasóid.
Leitir Fraic
Sráidbhaile i gContae na Gaillimhe is ea Leitir Fraic (Letterfrack as Béarla). Tá sé suite i gConamara 15 km slí thoir thuaidh ón gClochán, in aice le bá Bhearna Dhearg agus cuan Bhaile na Cille. Tá ionad cuairteoirí Pháirc Náisiúnta Chonamara suite anseo, chomh maith le Letterfrack Furniture College agus ceanncheathrú Connemara Community Radio.
Sanasaíocht
Ní léir céard is brí leis an bhfocal fraic, b'fhéidir fraig (bean) nó fraoch.
Cumann na gCarad
Chuir James agus Mary Ellis, lánúin a bhí ina mbaill de Chumann na gCarad, na Quakers, fúthu i Leitir Fraic sa bhliain 1849. Bhí James Ellis tar éis éirí as a phost mar fhear gnó i mBradford i dtuaisceart Shasana in aois 56 bliain dó. Cheannaigh sé eastát mór i gceantar Leitir Fraic. Bhí an Drochshaol faoi lán seoil um an dtaca sin. D'fhostaigh Ellis 80 fear, bhunaigh sráidbhaile agus rinne iarracht an ceantar a chur in oiriúint don fheirmeoireacht.
Nuair a theip ar shláinte James Ellis sa bhliain 1857, d'fhill sé ar Yorkshire, agus cheannaigh John Hall a eastát. Scríobh Mary Ellis go raibh "feeling of the much we have left undone, and the darkness which exists there, where nature looks so fair" ag cur isteach uirthi.
Scoil tionsclaíoch
Bhíodh íde ar siúl sa scoil. Dúnadh sa bhliain 1974 í.
Tá Letterfrack Furniture College, cuid de GMIT, bunaithe ar an suíomh anois, chomh maith le Connemara Community Radio.
Marconi
Roghnaigh Marconi Leitir Fraic do stáisiún raidió trasatlantach. Ó 1913 go 1922, théadh teachtaireachtaí óna Marconi Towers i Nova Scotia go Leitir Fraic, agus ón gClochán go Louisburg i Nova Scotia. Aistríodh an tseirbhís go Tywyn na Breataine Bige nuair a scriosadh stáisiun an Chlocháin sa bhliain 1922 mar thoradh ar an gCogadh Cathartha.
An Mám
Sráidbhaile i gContae na Gaillimhe is ea An Mám. Tá sé sa Ghaeltacht.
Holmfirth
Is baile suite i Yorkshire Thiar é Holmfirth.
Rhodri Meilir
Aisteoir Breathnach is é Rhodri Meilir. Rugadh é ar an 18 November 1978.
Hemsworth
Is baile suite i Yorkshire Thiar é Hemsworth.
Margadh saorthrádála Aontas Eorpach - Mercosur
mion|2019ː bhí lúcháir ar an lucht idirbheartaíochta nuair a thángthas ar chomhaontú clé|mion Sa bhliain 2019, tháinig an tAontas Eorpach agus lucht idirbheartaíochta ó ghrúpa tíortha i Meiriceá Theas - grúpa Mercosur mar a thugtar air ar chomhaontú saorthrádála, an 'Margadh saorthrádála Aontas Eorpach - Mercosur'. Ach níor cuireadh i bhfeidhm riamh é. mion mion|Lúnasa 2019ː Síníodh aontú eile le [[Limistéar Saorthrádála na hEorpa]]
Lawnmower Dog
Craoladh an dara heipeasóid, "Lawnmower Dog", den chéad sraith Rick and Morty ar an 9 Nollaig, 2013. Scríobh Dan Harmon agus Justin Roiland an eipeasóid seo. D'fhéach 1.5 milliún duine ar an eipeasóid.
Margadh saorthrádála Aontas Eorpach - Mercosur
Tearmaí
Faoi théarmaí an chomhaontaithe, tiocfadh ardú suntasach ar an méid mairteol a a thabharfar isteach san Aontas ó Mheiriceá Theas ar phraghas níos saoire.
Bheadh tairbhe le baint ag cuid d'easpórtálaithe an Aontais Eorpaigh as an gcomhaontú - lucht déantúsaíochta carranna agus innealra eile, an earnáil ceimiceán agus an earnáil cógaisíochta ina measc.
Deacrachtaí
Cúpla mí níos déanaí i mí Lúnasa 2019, tharla Falscaithe san fhoraois bháistí na hAmasóine. Rinneadh cáineadh géar ar Rialtas na Brasaíle. Ach baineadh siar go mór as rialtas Bolsonaro sa Bhraisil nuair a moladh go ndéanfaí baghcat ar fheoil ón mBrasaíl.
Dúirt polaiteoirí áirithe ón Aontas nach dtabharfadh a mbeannacht don chomhaontú nua trádála mura gcloífeadh an Bhrasaíl lena gealltanais timpeallachta. Mar shampla, dúirt an Leo Varadkar, Taoiseach ag an am, nach mbeadh Éire ag vótáil ar son margadh saorthrádála Mercosur, mura gcomhlíonfadh an Bhrasaíl a gcuid gealltanas ó thaobh cúrsaí comhshaoil de. Tógfadh sé dhá bhliain, ar sé, sula gcaithfidh an tAontas Eorpach vóta ar mhargadh Mercosur agus go gcoinneofar súil ghéar ar ghnóthaí comhshaoil sa Bhrasaíl idir seo agus sin. Ach sa bhliain 2021, ní raibh an comhaontú saorthrádála fós i bhfeidhm.
Stocaireacht
Cuirfidh an margadh as d’ioncam fheirmeoirí in Éirinn, a dúradh. Dúirt eagraíochtaí feirmeoireachta in Éirinn go gcuirfeadh an socrú trádála as go mór d'fheirmeoirí mairteola in Éirinn.
Faomhadh
Tá an comhaontú fós le faomhadh ag an gCoimisiún Eorpach agus ag Parlaimint na hEorpa.
Cantarnaid
Is éard is cantarnaid ann ná an corp torthaithe gealbhuí inite d'fhungas ar leith. Tonnadóirchruthach, trastomhas suas le 10 cm. Eitrí cosúil le geolbhaigh ar an dromchla íochtarach. Coiteann ar an talamh faoi chrainn san Eoraip agus Meiriceá Thuaidh.
Graham Hill
Tiománaí Foirmle a hAon ó Shasana ab ea Norman Graham Hill, a rugadh ar 15 Feabhra 1929 i Hampstead, Londain agus a fuair bás ar an 29 Samhain 1975 san Arkley, Londain Mhór.
Tagairtí
clé|250px|mion|Graham Hill
Lá an Altaithe (Stáit Aontaithe)
mion|clé|Massachusetts in 1621, le Jean Leon Gerome Ferris, t. 1912.
Ceiliúrtar Lá an Altaithe ar an ceathrú Déardaoin i mí na Samhna sna Stáit Aontaithe. Is é Lá Altaithe ceann de thrí lá mhóra na bliana i Meiriceá (Lá Nollag agus an 4 Iúil na cinn eile). Is ócáid é a cheiliúrann síocháin, cairdeas, agus carthanacht.
Stair
I ndeireadh an tsamhraidh 1620, tháinig grúpa oilithreach i dtír in Plymouth, Massachusetts, agus iad ar a mbealach go Virginia, áit a raibh Sasanaigh ina gcónaí ó 1607 i leith. Níorbh fhéidir leo seoladh thar Cape Cod in am don gheimhreadh, ámh, agus shocraíodar dul i dtír ansin.
Fuair 49 den 102 oilithreach bás an geimhreadh sin, ach threabhadar leo, agus le cúnamh Indiaigh darbh ainm Squanto, a raibh Béarla aige ó na blianta a chaith sé mar sclábhaí ag na Sasanaigh, d’fhoghlaimíodar modhanna feirmeoireachta. mion|Cárta Thanksgiving ke Frances Brundage, t. 1900 Mhair an chuid is mó acu trí 1621, agus mar chomhartha buíochais, shocraíodar fleá a eagrú. Is cosúil gur tugadh cuireadh do roinnt Indiach sa cheantar, agus is mór an seans gur itheadh turcaí agus prátaí milse. Is cinnte gur lean an fhleá ar feadh trí lá, agus gur thug na hIndiaigh fianna le róstadh do na hoilithrigh. Ach ba Dhian-Phrotastúnaigh na hoilithrigh seo, agus ní raibh ceiliúradh eile ann ina dhiaidh sin.
B’in, chomh fada agus is eol dúinn, an chéad dinnéar altaithe i Meiriceá, cé go ndeir staraithe go ndearna grúpa oilithreach altú do Dhia i Jamestown, Virginia, dhá bhliain roimh an bhfleá thuasluaite.
1770idí
220x220px|thumb|1940ː Is ócáid é a cheiliúrann síocháin, cairdeas, agus carthanacht.Le linn Chogadh Saoirse Mheiriceá sna 1770idí, gaireadh laethanta altaithe as na buanna áirithe a bhain fórsaí Mheiriceá amach in aghaidh Shasana. Ach ceiliúradh iad ar laethanta difriúla de réir mar a shocraigh na stáit áirithe iad dóibh féin.
Ghair George Washington laethanta altaithe faoi dhó, i 1789 agus i 1795. Ó am go chéile as sin amach, ghair an tUachtarán lá altaithe má shíl sé go raibh cúis altaithe ag an tír. mion|Na rialacha, 1981
1863
Ba é Abraham Lincoln a leag síos dáta oifigiúil dó den chéad uair. Níor ceiliúradh Lá Altaithe i Meiriceá ar bhonn náisiúnta go hoifigiúil go dtí 1863, nuair a ghair an tUachtarán Lincoln lá altaithe do Dhéardaoin dheireanach mhí na Samhna an bhliain sin. Ba chosúil, dar leis, go raibh ag éirí go maith le harm na hAontachta sa chogadh cathartha, agus ba mhian leis altú a thabhairt dá réir. Thaitin an fhéile go mór le pobal na tíre, agus gaireadh Lá Altaithe chuile bhliain ó shin i leith. clé|mion|"A Thanksgiving day movie;a picture show of Puritan days" le Hermes, Ethelle Manning, 1929
Nósanna
Lá tábhachtach is ea Lá Altaithe i miotaseolaíocht Mheiriceá.
Ítear turcaí, prátaí milse, búiste, anlann sonóige agus pióg puimcín.
Nós é i Meiriceá gan éinne a fhágáil leis féin Lá Altaithe. Cuirtear féastaí ar siúl fiú do dhaoine gan dídean ar an lá seo.
Tá béim ar leith leagtha ar an Pheil Mheiriceánach. Imrítear dhá chluiche mhóra ar a laghad ar Lá an Altaithe.
Rhosili
51.5691°N, -4.2838°W
An Feabhal (Toghcheantar Tionóil)
Is toghcheantar tionóil é An Feabhal ar Thionól Thuaisceart Éireann (Béarla: Foyle).
D'úsáideadh an suíochán den chéad uair i dtoghchán do Thuaisceart Éireann amháin, d’Fhóram Thuaisceart Éireann i 1996. Ó 1998, tá baill tofa aige don Tionól reatha.
Rhosili
Baile i Abertawe, an Bhreatain Bheag, is ea Rhosili, 77.4 km ó Caerdydd agus 288 ó Londain. Tá daonra 269 ann, agus tá 23 (8.6%) in ann Breatnais a labhairt.
Rith fola iarbhreithe
Rith fola níos mó ná 500 ml sa mháthair sa 24 uair díreach tar éis breith a linbh. Is féidir go dtarlóidh sé de bharr coinneáil ghiota na placainte sa mháthair, crapadh uireasach na broinne tar éis na breithe, stiallta sa chanáil breithe, nó neamhoird cur fola. Is gá fuilaistriú a thabhairt di go práinneach agus an bhunchúis a chóireáil. I gcásanna troma is gá histireachtóime a dhéanamh.
Peeping Mom
Craoladh an t-ochtú heipeasóid déag, "Peeping Mom", den séú sraith is fiche The Simpsons ar an 19 Aibreán 2015. Scríobh John Frink an eipeasóid seo. D'fhéach 3.23 milliún duine ar an eipeasóid.
Silas Aaron Hardoon
B'fhear gnó saibhir agus fhigiúr dea-aitheanta san chathair Shanghai é Silas Aaron Hardoon (Sínis: 哈同; pinyin: Hātóng; 1851–1931), sa luath 20ú haois
Beathaisnéis
Faoin ainm Saleh Hardoon (סאלח חרדון) a rugadh Silas, agus ba de theaghlach bocht Giúdach é i mBagdad. D'fhág a theaghlach Bagdad le dul go Mumbai, an India, áit a bhfuair sé a chuid oideachais ag scoil carthanach, maoinithe ag David Sassoon.
Huddersfield
Is baile suite i Yorkshire Thiar é Huddersfield.
Silas Aaron Hardoon
Beathaisnéis
mion|clé|Bóthar Nanjing sna 1930í Sa bhliain 1868, thaistil Silas go dtí an chathair Shanghai (an tSín), áit a raibh sé fostaithe ag 'David Sassoon & Company', mar bhailitheoir cíosa agus mar fhear faire. D'éirigh leis ardú céime a bhaint amach go tapa san chuideachta, ag  taispeáint tallann mar fhorbróir eastát réadach. Tar éis dó David Sassoon & Company a fhágáil sa bhliain 1882, rinne sé iarracht a chuideachta thrádála cadás féin a chur ar bun. Tar éis trí bliana áfach, d'éirigh sé as a ghnó agus chuaigh sé isteach in 'E. D. Sassoon's and Company' mar bhainisteoir brainse i Shanghai.
Thomas Samuel Kuhn
is staraí eolaíochta a saolaíodh i Cincinnati, Ohio, ab ea Thomas Samuel Kuhn (18 Iúil 1922 – 17 Meitheamh 1996). Ina leabhar The Structure of Scientific Revolutions (Struchtúr Réabhlóidí Eolaíochta, 1962) cheistigh sé an coincheap coiteann gur próiseas breisitheach aontreoch í forbairt na heolaíochta. Thug sé isteach coincheap na bparaidímí, grúpa coincheapanna gaolmhara a bhíonn in iomaíocht le chéile ag am athraithe thapa san eolaíocht. In Cambridge, Massachusetts, a fuair sé bás ag an ailse.
Rhosllannerchrugog
53.0095°N, -3.0568°W
Baile i Wrecsam, an Bhreatain Bheag, is ea Rhosllannerchrugog, 170.2 km ó Caerdydd agus 260 ó Londain. Tá daonra 9,193 ann, agus tá 2,210 (24%) in ann Breatnais a labhairt.
Uí Dhálaigh
mion|deis|Armas Uí Dhálaigh, mana Gaeilge Luadar agus Mear Bardchlann léinn ba ea  Uí Dhálaigh, a tháinig chun cinn sa 12ú haois, nuair a dúradh gurbh é Cú Chonnacht an chéad Ard-Ollamh Éireann i bhfilíocht.
mion|deis|"A chláirsioch Chnuic Í Chosgair chuirios suan ar síorrosgaibh, a nuallánach bhinn bhlasda, ghrinn fhuaránach fhorasda."  Gofraidh Fionn Ó Dálaigh.
Luathstair
De réir na dtaifead is luaite, bhí an chlann lonnaithe i ndúiche Tethba (Teafa), sa bharúntacht mar atá inniu ann Maigh Asail agus Machaire Ó dTiarnáin, Contae na hIarmhí. Glaodh Corca Adaimh ar an gclann shinseartha, de shliocht may a maíodh de mhac le Níall Noígíallach, (Ardrí na hÉireann c. 400) via Máel Dúin mac Máele Fithrich de Chineál Mhic Earca, rí Ailigh. I measc mac le Maol Dúin, bhí an tArdrí Fearghal agus Adamh, sinsear Uí Dhálaigh trína fhionnó, Dálach.
Is é Eógan mac Néill an pearsa a bhfuil an fhianaise is mó ann dó a bheith ina shinsear Uí Dhálaigh. Más fíor, de shliocht Chineál Eoghain, Uí Néill an Tuaiscirt, is ea iad. Cuirtear an chlann scaití ámh le hUíbh Mhaine, Uí Néill an Deiscirt (ní Uí Maine na gConnacht) agus mar fíor san, de shliocht descended from Máine Tethbae is ea iad. Is amhrasach é ar mhac le Niall Naoighiallach é siúd (féach Uí Dhuibhgeannáin). B'fhéidir é gur tugadh an sinsearacht seo dóibh as ucht a chuid críoch sa cheantar úd, Tethba.
Tá foinse amháin ann a mhaíonn gur mac le Maol Dúin mac Fearghail mhic Mhaoil Dúin eile é Adamh.
Seo a leanas an ginealach as Leabhar Ghinealaigh Uí Chléirigh:
Bhí Gofraidh Fionn Ó Dálaigh den tuairim go raibh gaol ag chlann le Dálach den 6ú haois, dalta an naoimh agus an fhile, Colmán Chluana. Deirtear go ndearnadh easpag de Dhálach.
Tá sinsearacht ar leith tugtha don chlann Uí Dhálaigh a lonnaigh sa Mhumhain. De shliocht na nEoghanacht, ríthe Chaisil, atáid ann, go háirithe Aonghas, a baistíodh ag Naomh &Pádraig. Is amhlaidh gur bréagstair é seo, áfach, chun an bhardchlann a nascadh lena tiarnaí áitiúla.
Ríthe na nOsraí
Bhí Ríthe na nOsraí i gceannas ar ríocht na nOsraí (Meán-Ghaeilge Osraige), suite i n-oirdheisceart ná hÉireann, ón chéad nó dara haois AD go dtí an 12ú haois dhéanach le teacht na Normannaigh. Caomhnaítear roinnt ginealaigh ríoga na nOsraí, go háirithe Rawlinson B 502 (a rianaíonn Mhic Giolla Phádraig ar ais go dtí Aonghas Osraithe) agus ceann sa Leabhar Laighneach.
Moltar trí anailís déanta le déanaí ar chomharbas ríoga sna hOsraí sa naoú agus deichiú haoiseanna that in amanna síochána, aistríodh an ríogacht go príomha ó dheartháir níos sine go níos óige, agus ansin trasna na nglúnta go mic agus nianna.
Ríthe na nOsraí go dtí 1103
Seo a leanas ginealach ríthe na nOsraí ó amanna stairiúil go dtí bás Ghiolla Pádraig Rua sa bhliain 1103, agus ina dhiaidh sin, tharla sa ríocht roinnt deighilte polaitiúla.
Ríthe na nOsraí óna Normannaigh go dtí na Túdair
Níor imigh ríocht na nOsraí go hiomlán tar éis teacht na Normannach, cé gurbh i bhfad níos lú ab ea í. Chuir William Marshal amach iad as an chuid is mó den ríocht, ach bhíodh ríthe na nOsraí fós i réim sa tríú óthuaidh desna críocha. Ghlaoití sna hanála ar na tuamaí i gceannas anseo "Prionsaí Osraí", ríthe Osraí Uachtair nó Thuaidh, nó ríthe Sliabh Bladhma. Bhí siad fós neamhspleách ó Choróin na Sassana go dtí gur ghéill faoi dheireadh Barnaby McGillaPatrick sa bhliain 1539, agus sa bhliain 1541, thóg sé an teideal 1d Bharún Osraí Uachtarach.
Is éiginnte go minic é an taifead comharbais ón ré chorraitheach úd. Sa liosta a leanas, faightear b'fhéidir baill chumachtachta de ghéaga éagsúla an teaghlaigh. D'fhéadfadh é gur nó nár insealbhaíodh iad mar rí Osraí per se, ach glacadh iad in ainneoin sin mar rialtóir de facto nó ábhar oidhre, agus ar aon chuma bhí tagairt tuillte acu de réir na npannálaithe.
Georg Cantor
Matamaiticeoir a saolaíodh i gCathair Pheadair ab ea Georg Ferdinand Ludwig Philipp Cantor (3 Márta 1845 - 6 Eanáir 1918). Cáil air as a shaothar ar uimhirtheoiric, uimhríocht na héigríche, agus tacartheoiric uimhreacha éagóimheasta.
Ceiltibéirigh
Labhair na treibheanna seo teanga Cheiltibéarach, agus scríobh siad í trí aibítir na hIbéire a oiriúnú, i bhfoirm na scripte Ceiltibéirí. Thug na hinscríbhinní iomadúla a thángthas orthu, cuid acu fairsing, deis do scoláirí an teanga a rangú mar theanga Cheiltibéarach, ceann de na teangacha ceilteacha-easpáinneacha (ar a dtugtar Ceiltis na hIbéire freisin) a labhraíodh san Ibéir réamh-Rómhánach agus luath-Rómhánach.
Giúis Dhúghlais
Is é giúis Dhúghlais a thugtar ar chineál crann.
Ceiltibéirigh
Ó thaobh na seandálaíochta de, nascann go leor gnéithe na Ceiltibéirigh, leis na Ceiltigh i Lár na hEorpa, ach léiríonn siad difríochtaí móra freisin leis an cultúr Hallstatt agus cultúr La Tène araon.
Anatomy Park
Craoladh an tríú heipeasóid, "Anatomy Park", den chéad sraith Rick and Morty ar an 16 Nollaig, 2013. Scríobh Eric Acosta agus Wade Randolph an eipeasóid seo. D'fhéach 1.3 milliún duine ar an eipeasóid.
Dúnmharuithe na Ceapóige (1991)
mion Ar 3 Márta 1991, lámhaigh Óglaigh Uladh (an UVF) ceathrar Caitliceach (triúr as an IRA) i mBoyle's Bar sa Cheapóg, Contae Thír Eoghain.
Cúlra
D'ionsaigh an UVF (nasctha leis an 'Drong Glenane' ag an am) Boyle's Bar ar 17 Eanáir 1974. mion|Cuimhneacháin Billy Wright i n[[Dún Geanainn]]
Iarmhairtí
Bhí Billy Wright i gceannas ar an UVF i Lár Uladh ag an am, paraimíleatach dílseach. Deirtear gur ordaigh sé an t-ionsaí seo ag;us go raibh sé freagrach as scór dúnmharuithe seicteacha (‘King Rat’ a thugtaí air).
Rhosybol
Baile i Môn, an Bhreatain Bheag, is ea Rhosybol, 225.2 km ó Caerdydd agus 354 ó Londain. Tá daonra 1,046 ann, agus tá 642 (61.4%) in ann Breatnais a labhairt.
Dúnmharuithe na Ceapóige (1991)
Cuimhneamh
Tharraing an póstaer conspóid ag an am, 'gníomh gríosaithe' agus 'glóiriú an fhoréigin' a dúradh, ach cheap an PSNI nach raibh an póstaer mídhleathach ag an am.
Leitir Móir
Tá Leitir Mór suite i gCeantar na nOileán i gConamara in iarthar na Gaillimhe san fhíor-Ghaeltacht. Tá Gaeilge ag 84.4% de mhuintir an cheantair, de réir an daonáirimh.
Rugadh Darach Ó Catháin sa cheantar (1922), ach d'aistrigh a mhuintir go Ráth Chairn i gContae na Mí sa bhliain 1935.
Ilkley
Is baile suite i Yorkshire Thiar é Ilkley.
Leitir Móir
Cumann Peile Naomh Anna, Leitir Móir
Bunaíodh Cumann Peile Naomh Anna i Halla Thír an Fhia i bhfómhar na bhliana 1964. Roimhe sin bhí ar pheileadóirí ó Cheantar na nOileán imirt le Cumann Peile Chois Fharraige, Cumann Mhicheál Breathnach, Cumann Cholmcille, Cumann Peile na Ceathrún Rua nó Na Piarsaigh, Ros Muc. Bheartaigh an tAthair Micheál Ó Flannabhra agus Jimmy Rua Mac Cormaic, as Tír an Fhia, Pádraic Ó hUallacháin, Garda Síochána a bhí i Leitir Móir ag an am, Michael Mór Ó Conghaile, Maitiú Mac Donnchadha, múinteoir scoile i Leitir Móir agus go leor daoine eile cumann peile a bhunú do mhuintir Cheantar na nOileán. Ba é Maitiú Mac Donnchadha, príomhoide na scoile i Leitir Móir, an chéad Chathaoirleach agus Tomás Ó Durcáin, príomhoide Scoil an Droma, an chéad rúnaí. Rinne Jimmy Rua Mac Cormaic an fhoireann a thraenáil.
Ba iad gorm agus bán dathanna an chumainn go dtí 1971: ansin athraíodh na dathanna go dubh agus buí. Tá an mana “Misneach, Mórtas agus Muinín” ar shuaitheantas an chumainn.
I measc a n-onóracha atá bainte ag an gcumann tá Craobh Sóisir an Chontae 1983, Comórtas Peile na Gaeltachta Sóisir 1987, Craobh Idirmheánach an Chontae 1995, Craobh Sinsear an Chontae Peil na mBan 1994 agus 1995 agus Craobh Sóisir an Chontae Peil na mBan 2005 chomh maith le craobhacha an iarthair agus araile sna gráid éagsúla.
Reáchtáladh Comórtas Peile na Gaeltachta sa cheantar sa bhliain 2002.
An Ghaeilge i Leitir Móir
Mar a luadh cheana tá an Ghaeilge fós mar phríomhtheanga an phobail i Leitir Móir. I ndaonáireamh 2016 fuarthas amach go bhfuil Gaeilge ag 93.7% de mhuintir an oileáin agus go labhraíonn 88.7% den ndaonra Gaeilge go laethúil.
Naisc
Cumann Peile Naomh Anna
Gerris lacustris
Cur síos
Bíonn tomhais éagsúla idir 8 mm agus 10 mm ag na scinnirí locháin seo. Tá cruth a gcorp an-chaol agus fadaithe. Tá sé chos acu; tá an chéad péire gearr agus ramhar agus tá an dá phéire eile tanaí agus fadaithe a úsáidtear chun bogadh thar dhromchla an uisce ar a dtugaimid "siúl ar uisce". Úsáidtear an chéad phéire cosa chun a chreiche a choinneáil, cuireann an péire láir an scinnire feadh dhromchla an uisce le gluaiseacht rámhaíochta nó léime, agus úsáidtear an péire cúil mar stiúracha. Tá corp iomlán G. lacustris lena n-áirítear a chosa clúdaithe le go leor ribí bídeacha a bhfuil sciath céir-chosúil orthu. Tá dath donn dorcha ar G. lacustri. Tá baill an bhéil an-láidir i gcomhair súraic, ar a dtugtar rostram nó gob.
Atáirgeadh
Is gnách go mbíonn baineannaigh G. lacustris i bhfad níos mó ná na fireannaigh agus tá an ráta táirgthe uibheacha teoranta ag an méid acmhainní bia atá ar fáil do na baineannaigh; dá mhéad bia atá ann is ea is mó uibheacha a leagann an baineannach. Tagann nascinnirí locháin fásta chun cinn timpeall Aibreán agus Bealtaine. Is thart ar an am seo a leagann baineannaigh uibheacha nuair a théann na huibheacha faoi phróiseas a thógann thart ar 12 go 14 lá le forbairt sula mbíonn siad in ann gor. Ní gá go leanann goir na huibheacha nuair a bhíonn a bhforbairt críochnaithe; Braitheann goir go mór ar an teocht a fhaigheann an ubh ina timpeallacht. Tar éis goir, téann G. lacustris trí phróiseas forbartha eile ar a dtugtar meiteamorfóis anfhoirfe. Sa phróiseas seo, téann na larbhaí nó na nimfeacha ar aghaidh trí shraith folta arb iad céimeanna ar a dtugtar go bunúsach ionstáirí. Tá cúig ionstáir sa phróiseas forbartha, agus tá gach ceann acu de réir a chéile níos faide ná an ceann roimhe. Maireann an próiseas meiteamorfóise neamhiomlán de ghnáth thart ar 24 go 30 lá chun larbhaí a bheith ina n-ainmhí fásta. Fadaíonn fireannaigh G. lacutris a chúplála i láthair fireannaigh eile toisc go bhfuil siad ag cosaint a bhaineannaigh ó chiapadh ó na fireannaigh eile. Fuarthas amach go mbíonn tionchar ag fireannaigh ar fhad na cúplála agus go mbíonn tionchar ag baineannaigh ar mhinicíocht na cúplála.
Dún Mór (idirdhealú)
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Dún Mór air:
Luis Carrero Blanco
Faisisteach, agus príomh-aire na Spáinne sa bhliain 1973, ab ea Luis Carrero Blanco (4 Márta 1904 – 20 Nollaig 1973).
Bhí ról lárnach laistigh den rialtas Franco ag Blanco ar feadh níos mó ná 30 bliain. Ach i mblianta deireanacha Francisco Franco, bhí greim an tseanbhoic á scaoileadh den chumhacht cheana féin, agus faicsin a ghluaiseachta in achrann a chéile. Agus bhí Franco ag dul in aois; in aois 80 bliain dó nuair a d'aimnigh sé Blanco mar phríomhaire ar an tír ar an 9 Meitheamh 1973. clé|mion|Cuimhneachán [[Faisisteachas|faisisteach i Santoña, Cantabria inniu. Rugadh Blanco ann in 1904.]]
D'imigh an réimeas le sruth ina dhiaidh a bháis. Bhí Franco féin ag dul in aois. Bhí sé i gceannas ar an Spáinn go lá a bháis ar 20 Samhain 1975.
Fánaíocht (bitheolaíocht)
deas|mion| Sléibhín an gháire, speiceas Meiriceánach; tógadh an grianghraf sa [[An Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag . ]] Is éard is fánaíocht sa bhitheolaíocht ann ná feiniméan trína bhfeictear ainmhithe aonair i bhfad lasmuigh dá raon gnáthaithe; feiceáil ainmhithe aonair go maith lasmuigh dá ghnáth- raon ; Tugtar fánaí ar ainmhithe aonair a léiríonn an fhánaíocht'''. Úsáidtear an téarma timpisteach' ( 'accidental' sa Bhéarla) uaireanta. Tá roinnt fachtóirí ann a d’fhéadfadh a bheith ina chúis le neach a bheith ina bhfánaí - tá tosca géiniteacha agus na dálaí aimsire, mar shampla - ach ní thuigtear go maith na cúiseanna ar an iomlán. Is féidir le fánaíocht a bheith ina réamhtheachtaí don choilíniú má mhaireann neacha aonair.
Is eol go dtarlaíonn an fhánaíocht i réimse leathan ainmhithe mar éin, feithidí, mamaigh agus turtair mhara.
Gerard Kuiper
mion|clé|Gerard Kuiper, 1964 Réalteolaí a rugadh i Herencarspel na hOllainne, agus a d'oibrigh sna Stáit Aontaithe ab ea Gerard Peter Kuiper (7 Nollaig 1905 – 23 Nollaig 1973). Ceannródaí i speictreascópacht atmaisféir na bpláinéad, a bhí bunúsach do na misin spáis. Ainmníodh crios Kuiper as.
Séarlas I na hUngáire
Ba é Séarlas I, ar a dtugtar freisin Séarlas Roibeard (Ungáiris: Károly Róbert; Cróitis: Karlo Robert; Slóvaicis: Karol Róbert; 1288 – 16 Iúil 1342) rí na hUngáire agus na Cróite ó 1308 go dtí a bhás i 1342.
Toiréasa Ferris
Is polaiteoir Éireannach agus comhairleoir contae í Toiréasa Ferris (Gaeilge: Toiréasa Ní Fhearghuis) (rugadh í an 24 Márta 1980). Tá sí ina ball de Sinn Féin. Martin Ferris a hathair. Is teagascóir páirtaimseartha sa dlí í.
Tá Toiréasa Ferris ina comhairleoir contae ó 2003. Roimhe sin, bhí sí ina ball d’Ógra Shinn Féin ina baile dúchais, Trá Lí, agus le cumann na hollscoile in Ollscoil Luimnigh. Thóg sí suíochán a hathar ar Chomhairle Contae Chiarraí nuair a toghadh Martin Ferris chun na Dála.