cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eaglais na hÉireann
Tá an eaglais eagraithe i 422 paróiste trí 12 deoisí. Tá 350,000 míle ball ann ar fud na hÉireann, 275,000 i dTuaisceart Éireann agus 75,000 i bPoblacht na hÉireann.
Tá dhá chúige ag an eaglais, Ard Mhacha agus Baile Átha Cliath. Tugtar "Príomhach na hÉireann" ar Ardeaspag Bhaile Átha Cliath, agus "Príomhach Uile Éireann" ar Ardeaspag Ard Mhacha. clé|mion|Ardeaglais Phádraig, Baile Átha Cliath
Stair
mion|clé|[[Sailtír Naomh Pádraig, bratach na hEaglaise]] Bhí Eaglais na hÉireann aitheanta ag rialtas na Breataine mar eaglais oifigiúil na hÉireann ó aimsir an tAthleasú Creidimh sa 16ú haois go dtí gur díbhunaíodh í sa bhliain 1869. Ar an 26 Iúil 1869, rith Parlaimint Shasana an tAcht chun Eaglais na hÉireann a dhíbhunú
Gaeilge
Tá Leabhar na nUrnaithe Coitianta ar fáil i nGaeilge i gcónaí, agus rinne baill ghníomhacha na hEaglaise an-obair chun ábhar creidimh agus eile a sholáthar i nGaeilge ó thús. Chuir Coslett Ó Cuinn aistriúchán nua den Tiomna Nua ar fáil i 1970. mion|clé Tá cumann fá choinne na Gaeilge in Eaglais na hÉireann, Cumann Gaeilge na hEaglaise.
Éirí Amach 1641
Thosaigh Éirí Amach 1641 mar iarracht ar coup d'état a chur i bhfeidhm. B'é mionuaisle de bhunadh Chaitlicigh na hÉireann a thionscain an reibiliún, agus rinneadh iarracht riarachán na Sasanach in Éirinn a urghabháil agus lamháltas a bhrú ar son na gCaitliceach a bhí ina gcónaí faoi riail Shasana. Mar sin féin, theip ar an éirí amach ach lean sé ar aghaidh mar choinbhleachti eitneach, idir Caitlicigh dúchasacha Gaelacha ar thaobh amháin, agus lonnaitheoirí Protastúnacha Sasanacha agus Albanacha ar an taobh eile. Chuir an eachtra tús leis an choimhlint a dtugtar Cogadh na hAon-déag mBliana air.
Thionscain imní mhór na gCaitliceach roimh ionradh i ngar ar Éireann, ag fórsaí frith-Chaitliceach ó Pharlaimint Fhada Shasana agus Cúanantóirí na hAlban, a bhí ag tabhairt dúshláin d'údarás an Rí Séarlas I Shasana. Ina dhiaidh sin, bhí amhras ag na reibiliúnaithe gur chabhraigh a gcomhlachas le Rí Shasana le tús a chur le Cogadh Cathartha Shasana. Dhiúltaigh Parlaimint Shasana agus na hAlban arm a bhailiú le haghaidh an reibiliúin a chur faoi chois, mura raibh sé faoina gceannasaíocht féin seachas an Rí.
Cuireadh tús leis an éirí amach in Éirinn i Deireadh Fómhair 1641 agus lean roinnt míonna d'anord foréigneach go dtí gur bhunaigh uasaicmí agus cléir na gCaitliceach Éireannach an Chónaidhm Chaitliceach i samhradh na bliana 1642. Rinneadh rialtas 'de facto' sa chuid is mó d'Éirinn as an Chónaidhm Chaitliceach, saor ó rialú an riarachán Sasanach agus comhlínithe go scaoilte ar thaobh na ríogaí i gCogaí an Triúr Ríocht. Lean an cogadh ar aghaidh ina dhiaidh sin in Éirinn go dtí na 1650í, nuair a chloígh go cinntitheach Arm Oilibhéar Cromail, an Modh-Arm Nua, Caitlicigh agus Ríogaí na hÉireann, agus d'athghabhadh an tír.
Údair
Theip an Stáit Shasanaigh in Éirinn scothaicme na nÉireannach dúchasach a chomhshamhlú, i ndiaidh concais Eilisigh agus na plandála a tháinig ina dhiaidh, ba chionsiocair leis na caismirte seo. Bhí daonra na hÉireann, roimh phlandáil Eilís roinnte de ghnáth ina Shean-Ghaeil agus ina Shean-Ghaill, nó sliocht na lonnaitheoirí Normannach de chuid sna meánaoiseanna. Bhí na grúpaí seo, i gcoimhlint go stairiúil, leis na gceantair ina raibh na Sasanaigh lonnaithe, mar shampla an Pháil timpeall Bhaile Átha Cliath, deisceart Loch Garman, agus bailte múrtha eile á neartaíodh i gcoinne na treibheanna tuaithe Gaelacha.
Reiligiún
Ní raibh an chuid is mó d'uasailaicme Chaitliceach na hÉireann i gcoinne fhlaithis an rí Shéarlais I ar fud na hÉireann, i dtaca le idé-eolaíocht de, agus bhí fonn orthu beith ina ngéillsinigh iomlán san mhonarcacht thriarach (Sasana, Albain, agus Éire), ach seasamh oirirc s'acu i sochaí na hÉireann a choimeád. clé|mion|Sir Charles Coote, 1st Earl of Mountrath, Coote  ca. 1642 (William Dobson) Cuireadh cosc orthu mar gheall ar dhá fhachtóir, ar an chéad dul síos a n-easaontach creidimh, agus sa dara háit an bhagairt a bheadh rompu ag éirí as síneadh na bPlandálacha. Tar éis gur theip ar Chomhcheilg an Phúdair sa bhliain 1605, giorraíodh cearta na gCaitliceach saibhir in Éirinn go héagórach, mar nach raibh siad ar slí ar bith bainteach páirteach ar bith acu sa chomhcheilg.
Sléachtanna
Reáchtáladh sléachtanna seicteach i gCúige Uladh go háirithe. Is iomaí Sasanach a chreid na scéalta uafásacha a bhí á scaipeadh.
Rinneadh áibhéil ar an líon daoine a ndearnadh ár orthu agus ar an drochíde a tugadh dóibh.
Dúnmharú Sarah Everard
mion|cuimhneachán do Sarah ar an toirt, 13 Márta 2021 Dúnmharaíodh Sarah Everard (a rugadh 30 Samhain 1989) ar 4 Márta 2021 i Kent, Sasana. Fuadaíodh í ag Poynders Court Londain agus trácht coisithe go leor ann.
Imeachtaí
Chonacthas Sarah Everard den uair dheiridh ag siúl abhaile ó árasán chara léi i ndeisceart Londain ar 3 Márta 2021. Tachtaíodh í cúpla uair níos déanaí in aice le Dover.
Thángthas ar na taisí daonna i gceantar coille in Ashford, Kent ar 12 Márta. Bhí Everard ar iarraidh le 8 lá.
Conspóidí
Ar 13 Márta 2021, tharla achrann  idir na póilíní agus daoine a bhí i láthair ag bigil neamhoifigiúil ag Clapham Common, Londain. Theastaigh ón lucht eagraithe go gcuirfí an bhigil ar ceal mar gheall ar shrianta COVID-19, ach  níor tharla sé sin.
Bhí cáineadh géar déanta ar phóilín faoin mbealach ar laimhséail siad an cuimhneachán, a bhí eagraithe i gcuimhne ar Sarah Everard. Dúradh go raibh ar na póilíní gníomhú ar mhaithe le daoine a choinneáil slán sábháilte.
Cáineadh na póilíní i Londain go minic le linn 2021-2022 as an dóigh a caitheadh le mná, agus an cultúr nimhiúil san fhórsa maidir le gnéasachas agus ciníochas. D'éirigh Cressida Dick, Coimisinéir na bPóilíní i Londain, as a post i rith 2022.
Thomas Becket
Ardeaspag Canterbury ab ea Thomas Becket nó Thomas à Becket (1118 – 29 Nollaig 1170), idir an bhliain 1162 agus lá a bháis. 250x250px|thumb|Feallmharú Beacket i lámhscríbhinn ón [[13ú haois.|clé]]
Beatha
Cheap an Rí Anraí II Becket mar sheansailéir sa bhliain 1155.. Bhí an-mhór le chéile, nó is rud é a chreidtear go forleathan  Ach bíonn díospóireacht i gcónaí faoin ‘chairdeas mhór’ a bhí ann, más fíor.
Ar aon nós, d'éirigh coimhlint níos déanaí idir Becket agus Anraí II maidir le cearta agus pribhléidí na hEaglais e.  Ar 29 Nollaig 1170, mharaigh leantóirí na rí  Becket  in Ardeaglais Canterbury. clé|mion|184x184px|cumhdach taisí, Circa 1200, Limoges, France
Tionchar
Canónaíodh Becket mar naomh agus mairtíreach i mí Feabhra 1173. Féachtar air inniu mar naomh agus mairtíreach san Eaglais Chaitliceach Rómhánach agus sa Chomaoin Anglacánach.
Feictear an litriú Thomas à Becket chomh maith, ach ní mholtar an leagan seo sa lá atá inniu ann.
Ciníochas
thumb|right|Póstaer ó rialtas na [[SAM|Stát Aontaithe ag léiriú saighdiúir Seapánach mar fhrancach.]] thumb|right|Póstaer 1862 le liricí amhrán dírithe ar [[Muintir na hÉireann|Mhuintir na hÉireann (Irish Don't Need Apply), i Stáit Aontaithe Mheiriceá. ]]
Is féidir leis an gciníochas seo a bheith bunaithe ar dhlíthe tíre ar nós an chórais apairtéid a bhí san Afraic Theas nó feiniméan leanúnach i measc phobail ar nós an fhrith-Ghiúdachais a bhí mar chúl taca don Uileloscadh le linn an Dara Cogadh Domhanda.
Reáchtáiltear Lá Idirnáisiúnta um Idirdhealú Ciníoch a Dhíothú ar an 21 Márta.
Ciníochas in Éirinn
Rinne comhlacht neamhspleách Pivotal taighde thar ceann an Choimisiúin Comhionannais Thuaisceart Éireann féachaint le faisnéis bheacht a fháil faoin gceist ‘Tionchar an Bhreatimeachta ar Mhionlaigh Eitneacha agus Inimircigh i dTuaisceart Éireann’. Scrúdaíodh fíorthaithí agus braistint na ndaoine chomh maith leis na torthaí shocheacnamaíocha a bhí agus a bheidh ag an mBreatimeacht ar na mionlaigh sin abhus. D’airigh go leor gur thug Breatimeacht ugach do dhaoine chun naimhdeas d’inimircigh a nochtadh.
Bhí méadú ar eachtraí fuatha in aghaidh dhaoine ón Áise ó 2016, bliain an reifrinn a ghlac leis an mBreatimeacht agus ardú go ginearálta ar mhaslú nó ionsaí ar inimircigh/ Ina theannta sin ar fad bhí daoine míshuaimhneach, imníoch faoina stádas i ré an Bhreatimeachta.
Tánaisteacht
Córas oidhreachta i rítheaghlaigh athairlíneacha na nGael i nÉirinn, san Albain agus ar Oileán Mhanann is ea Tánaisteacht, ina bhfuil an Tánaiste ina chomharba dealraitheach an taoisigh nó an rí.
Faightear an t-ainm fós i rialtas Phoblacht na hÉireann, ina ghlaoitear Taoiseach ar an bpríomhaire, agus Tánaiste ar an leasphríomhaire.
Stair
Ó bhunús, thoghtaí an tánaiste as damhnaí na rítheaghlach nó, de rogha ar sin, as fir na gclann. Shocraítí cáilitheacht de réir athairlíneachais.
Feictear tánaisteacht ó thús na ré stairiúla, cé nach bhfaightear fianaise uirthi sna hannála go dtí céad bliain tar éis ionradh na Normannach. Dar le scéal faoi Chormac mac Airt, ba tháiniste é a mac is sine, ach gur tháinig rídhamhna eile, Eochaid Gonnat, i gcomharbacht air tar éis a dhúnmharaithe ag na Déise.
Thóg na Gaeil an tánaisteacht athairlíneach agus nósanna eile leo thar lear go hAlban tar éis AD 400. Níor ghlac na Cruithnigh leis an nós úd, de ghnáth, théadh comharbacht trí gharmhac nó nua máthartha.
Ní théadh comharbacht ríoga in Albain Ghaelach ach de thoghchán athairlíneach trí Shiol Ailpín, go dtí réimeas Maol Choilm II sa bhliain 1005. Chuir sé monarcacht oidhreachtúil ar bun, máthairlíneach san áireamh, ag iarradh aighneas comharbachta a chur faoi chois, agus a iníonacha a chur chun cinn. Mar thoradh ámh, bhí achrann ann leis na glúinte ina dhiaidh.
I nÉirinn, lean tánaisteacht i réim go dtí lár na 16ú/go luath sa 17ú haoise, nuair a cuireadh dlí coiteann Anglach ina hionad. Nuair a ceapadh an chéad Phríomh-Arailt sa Phoblacht sa bhliain 1943, níor tógadh tánaisteacht ar ais. Bhain an stáit aitheantas cúirtéise do chinn Éireannacha na fine, bunaithe ar sinsearacht ón taoiseach aitheanta deiridh.
Iarrathóirí
Bhíodh taoiseach nó rí ina choróin le feadh a shaoil. Bhíodh sé de nós gur chóir dó bheith in aois, ar a chiall agus ina shláinte. Bhíodh tánaiste ann a rinneadh rí de ag bás an rí nó dá n-éireodh sé dícháilithe. De ghnáth, rinneadh tánaiste de mhac rí, ach ní mar thoradh sinsearachta.
Bhíodh sé de nós gur bhall de dhearbhfhine an rí é rídhamhna. Go minic, ámh, chaithfí bheith ball de ghealfhine an rí, agus d'fhéadfadh é go n-ísleofaí iad sa chlann mhór go huasalaicme nó fiú tuathánach.
Ní hionann tánaisteacht agus monarcacht oidhreachtúil, óir nach féidir an comharbacht a thuar trí ghinealach amháin.
Iarmhairtí
Cé nár ceapadh í bheith amhlaidh, measadh go gcruthaítí cothromaíocht idir clanna mar thoradh na tánaisteachta. Tharlaíodh go minic uainíocht i measc na gclann, go háirithe sa mheánaois. Dá ndéanfadh taoiseach éigin iarracht a chlann féin a chur chun cinn, chuirfeadh na toghthóirí eile ina aghaidh, le heagla roimh cheansú.
A bhuí le tánaisteacht, bhíodh seans acu siúd a bhí uaillmhianach a ndeis a thapú. Ba chúis aighnis go minic í sna teaghlaigh agus idir na clanna, ach ar an dtaobh eile, ba leath-daonlathach í.
Clann Uí Bhriúin
Bhí míbhuntáiste ann ó thaobh thánaisteachta de, le méadú na rídhamhnaí ó ghlúin go glúin, agus an dóchúlacht dá bharr go dtarlódh cogadh díorthaithe cine. Bhí sin amhlaidh i measc mhuintir Thoirdhealbhaigh Uí Chonchúir (1088–1156). Bhíodh a rítheaghlach, clann Uí Bhriúin, i gceannas mar Ríthe na gConnacht ó lár na 5ú haoise ar a laghad. Rinneadh Ardrí na hÉireann de Thoirdhealbhach as ucht a chuid cumhachta, agus Ríocht na Mí agus ríocht Átha Cliath, i measc eile, faoina chois. Ach laghdaigh a chumhacht mar thoradh aighnis idir a mhic. I dteannta le hionradh na Normannaigh ón mbliain ar aghaidh 1169 ar aghaidh, ní raibh ach beagán dá n-iar-chríocha acu faoi lár na 13ú haoise.
Brús
Sa bhliain 1296, bhain iarrthóir an chlann Bhrúis ar ríogacht na hAlban gáir as tánaisteacht ar a son. Ó thaobh sinsearachta de, raibh sé incháilithe, ach ó thaobh uainíochta (agus aoise agus taithí) bhí gach seans aige mar ina éilitheoir. Agus fosta, de réir mháthairlíneachas na Cruithnigh, bhí cead aige a éileamh a thabhairt.
Tugadh breithiúnas ar bhonn sinsearachta, faoi réir rí Shasana, ar son an iarrathóra eile ó Theach Balliol. I ndiaidh sin ámh tháinig nósanna na gclann ar ais. Tháinig Roibeard Brús, garmhac, i gcoróin cé gur de chlann shóisearach é.
Cuireadh deireadh le tánaisteacht in Albain de bharr bhreithiúnais i rith réimeas Séamas VI. Cuireadh dlí talún Sasanach i réim ina hionad.
An Bhreatain Bheag
Bhíodh córas mar an gcéanna sa Bhreatain Bheag. Faoi dhlí Breathnach, d'fhéadfadh aon duine de dheartháireacha nó mic an rí a bheith tofa mar edling nó oidhre na ríochta.
Tánaisteacht fola
Is é atá i gceist le 'tánaisteacht fola' ná "the most talented male member of the royal dynasty should inherit the throne, commonly by murder and war". Go háirithe, úsáidtear an téarma chun nósanna comharbachta Turco-Mongol a chur in úil.
Póstaer
mion|Póstaer le Toulouse-Lautrec, 1891 Forbraíodh póstaeir mar fhoirm ealaíne go déanach sa 19ú céad nuair a rinneadh feabhsuithe i dteicníochtaí clódóireachta, liteagrafaíocht dhaite go háirithe. Is de bharr na teicneolaíochta nua seo a tháinig an póstaer chun cinn mar mheán úr ealaíne ó sheachtóidí an 19ú céad amach.
Forbairt
Thar aon duine eile, b’fhéidir, samhlaítear Henri de Toulouse-Lautrec (1864-1901) le stíl an art nouveau (mar a tugadh uirthi sa bhFrainc, nó an Jugendstil mar a tugadh uirthi sa Ghearmáin), stíl a bhí i mbarr a réime i rith an belle époque.
Bhain an t-ealaíontóir Seiceach Alphonse Muchga (1860-1939) cáil sa mheán seo freisin.
Tagairtí
mion|300px|Póstaeir ar Gheata na mBláthanna, Sr. Emmet, [[Cill Mocheallóg, Contae Luimnigh in Éirinn, sa bhliain 1909]]
Fríd scéithe ghlas
Is feithid í an fhríd scéithe ghlas (Palomena prasina).
Róise Mhic Ghrianna
Amhránaí agus seanchaí as Contae Dhún na nGall ab ea Róise Mhic Ghrianna (13 Márta 1879 – 6 Aibreán 1964).
Luathshaol
Rugadh Róise Mhic Ghrianna (née Ní Cholla) i Seascann an Róin, i ngar don Chlochán Liath, Co. Dhún na nGall ar 13 Márta 1879, duine de chúigear clainne le Tomás Ó Colla, feirmeoir, agus a bhean, Maighréad. Ba é Seán Hiúdaí Mac an Bhaird, ceoltóir iomráiteach, athair Mhaighréad. Fuair Tomás Ó Colla bás nuair a bhí Róise ceithre bliana d’aois. Phós a máthair Antain Ó Gallchóir dhá bhliain ina dhiaidh sin, agus bhog an chlann go dtí a bhaile in Árainn Mhór. Bhí aithne ar a leasathair mar sheanchaí ar an oileán. Ba í an Ghaeilge príomhtheanga an oileáin, ach ba trí Bhéarla a cuid scolaíochta i Scoil na Leidhbe Gairbhe. Ó naoi mbliana d'aois, chaith Mhic Ghrianna gach earrach in Inis na gCaorach, ag baint feamainne agus ag déanamh obair tí. Tar éis di an scoil a fhágáil, d’oibrigh sí ar an Lagán, i nGleann Mórnáin, Contae Thír Eoghain agus ina dhiaidh sin ar bhruach Loch Súilí ar feadh trí bliana. Ina dhiaidh sin thaistil sí idir Éirinn agus Albain ag piocadh prátaí.
Nuair a bhí sí 29 bliain d'aois, phós sí Séamas Mac Grianna, fear as Árainn Mhór a raibh aithne uirthi ó bhí sí ina hóige. Fuair an lánúin leath d'fheirm athair Shéamais, timpeall trí acra, ar ar thóg siad teachín beag. Chónaigh Mhic Ghrianna sa teach seo go dtí a bás. D’imíodh a fear céile ag obair in Albain gach bliain ó Bhealtaine go mí na Nollag. I rith an ama seo, choinnigh Mhic Ghrianna an fheirm bheag, le hasal agus bó. Ó 1934, bhí a fear céile ar an dól, ach rinne sé cléibh agus ciseáin chun breis airgid a shaothrú.
Amhránaíocht agus scéalaíocht
Thug Cosslett Ó Cuinn cuairt ar Mhic Ghrianna i 1940, agus rinne sé tras-scríobh ar scéalta agus ar amhráin dá cuid. Thug an t-aitheantas seo muinín di mar amhránaí agus seanchaí — go dtí seo ba é a fear céile an lucht éisteachta amháin a bhí aici. Thug Pádraig Ua Cnáimhsí, príomhoide na scoile in Árainn Mhór, cuairt uirthi i 1951 agus rinne sé tras-scríobh ar sheachtó amhrán dá cuid. Chuir sé Coimisiún Béaloideasa Éireann agus Radio Éireann ar an eolas fúithi, agus chuir siad Seán Ó hEochaidh agus Proinsias Ó Conluain faoi choinne Mhic Ghrianna. Craoladh taifeadtaí Uí Conluain ó 1953 ar Raidió Éireann i gclár faoi shaol Mhic Ghrianna. Thug Séamus Ennis cuairt uirthi freisin nuair a bhí sé ag obair do choimisiún béaloidis an BBC sna 1950idí.
D’éag Mhic Ghrianna 6 Aibreán 1964. Rinne Cathal Goan eagarthóireacht ar thaifeadtaí Uí Chonluain níos déanaí, agus d’eisigh RTÉ an saothar mar albam agus leabhrán darbh ainm Róise na nAmhrán: songs of a Donegal woman. Scríobh Ua Cnáimhsí scéal a beatha, Róise Rua, a foilsíodh i 1983. Bhuaigh an leabhar duais ag Oireachtas na Gaeilge 1983 i mBaile Átha Cliath.
Fearann Mhártainn
deas|250px|thumb|Fearann Mhártainn Is ceantar suite i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain é Fearann Mhártainn.
Broit
Is éard is broit ann ná leathóg mhór a fhaightear ar bhunanna gaineamhacha in uiscí éadoimhne (10-75 m síos) in oirthuaisceart an Atlantaigh is an Mheánmhuir, den chuid is mó (Scophthalmus rhombus). Suas le 60 cm ar fhad. An dá shúil ar an taobh clé, an béal mór cuartha, gainmheach donn le baill dhubha is bhána. Iasc maith bia.
Shehan Karunatilaka
Bhuaigh Karunatilaka an Duais Booker sa bhliain 2022, le The Seven Moons of Maali Almeida, aoir osnádúr tha faoin mbeatha tar éis an bháis. Insíonn an leabhar scéal grianghrafadóra a dhúisíonn marbh lá amháin agus a dhéanann iarracht cumarsáid a dhéanamh ón taobh eile den uaigh faoi Chogadh Cathartha Shrí Lanca. Mhol an Príomhbhreitheamh, Neil MacGregor, scóip agus scála an úrscéil.
TCP/IP
Is éard is Prótacal Rialaithe Tarchurtha/ Prótacal Idirlín, nó TCP/IP (as Béarla, Transmission Control Protocol/Internet Protocol) ná sraith prótacal atá freagrach as sonraí a sheoladh trasna an Idirlín. Maraon le líonraí eile, déantar na sonraí atá le seoladh a bhriseadh suas ina bpaicéid roimh a sheoltar iad. Seoltar na paicéid go neamhspleách ar a chéile thar an Idirlíon.
Frithdhamhna
San fhisic nua-aimseartha, sainmhínítear frithdhamhna mar dhamhna atá comhdhéanta de fhrithcháithníní (nó "comhpháirtithe") de na cáithníní comhfhreagracha de "gnáth" dhamhna. Gintear líon beag bídeach de fhrithdhamhnaí go laethúil ag luasairí cáithníní - ní raibh sa táirgeadh iomlán ach cúpla nanagram  (ng) - agus i bpróisis nádúrtha cosúil le himbhuailtí gathanna cosmacha agus roinnt cineálacha meatha radaighníomhaigh, ach níor éirigh ach le codán beag díobh seo a cheangail le chéile i dturgnaimh chun frithadamh a dhéanamh. Níor cuireadh aon mhéid macrascópach de fhrithadamh le chéile riamh mar gheall ar an gcostas agus an deacracht mhór a bhaineann le táirgeadh agus láimhseáil.
Carlos Sainz Jr.
Is tiománaí Foirmle a hAon Spáinneach é Carlos Sainz Vázquez de Castro. Rugadh i Maidrid, An Spáinn é ar 1 Meán Fómhair 1994. I 2021, ghlac sé páirt i gCraobh Dhomhanda Foirmle a hAon leis an bhfoireann Ferrari. Thiomáin sé le Torro Rosso, Renault agus McLaren roimhe sin.
Is mac le Carlos Sainz é.
Triantán an Deiscirt
Réaltbhuíon bheag dheisceartach is ea Triantán an Deiscirt a gcomhdhéanann an trí réalta is gile dá chuid triantán comhshleasach, ionann is. Tá an réaltbhuíon seo ar cheann den dá réaltbhuíon déag a chruthaigh Pieter Dirkszoon Keyser agus Frederick de Houtman idir na blianta 1595 agus 1597 ar son an réalteolaí Phléimeannaigh Petrus Plancius. Ba é an réalteolaí amaitéarach Gearmánach Johann Bayer a thug isteach sa léarscáil neamhaí Uranometria é sa bhliain 1603. Seans ann, áfach, gurbh é an mairnéalach Gearmánach Pieter Theodor a chruthaigh é céad bliain roimh Keyser agus de Houtman.
Tugtar Triangulum Australe mar ainm Laidine ar an réaltbhuíon seo, rud a chiallaíonn "an triantán dheisceartach".
Stair
Ba iad an bheirt mhairnéalach Ollannacha Pieter Dirkszoon Keyser agus Frederick de Houtman a chruthaigh réaltbhuíon Thriantán an Deiscirt idir na blianta 1595 agus 1597. Ar an 2 Aibreán 1595 chuir ceithre long chun na farraige ó Texel san Ollainn; ba é sin an chéad loingeas Ollannach a thaistil ar na hIndiacha Thoir. Bhí Keyser mar ardmháta agus ardphíolóta ar bord na loinge Hollandia sa loingeas.
Roimhe sin, áfach, rinne an ministir Pléimeannach Petrus Plancius teagmháil leis. Bhí Plancius ar cheann de bhunaitheoirí Chomhlacht Dúitseach na hIndia Thoir, ach bhí sé ina réalteolaí agus a chartagrafaí chomh maith. Sa bhliain 1589 rinne sé cruinneog neamhaí, ach níorbh fhéidir leis réigiún an phoil neamhaí theas a líonadh toisc nach raibh mórán eolais ar fáil i dtaobh cheantar sin na spéire. Mar sin de, thug sé gléasra réalteolaíoch do Keyser agus mhúin sé é conas é a úsáid chun réaltléarscáil a tharraingt den leathsféar neamhaí theas.
Cynwyd
52.9591°N, -3.4052°W
Baile i Sir Ddinbych, an Bhreatain Bheag, is ea Cynwyd, 165.2 km ó Caerdydd agus 275 ó Londain. Tá daonra 528 ann, agus tá 312 (59.1%) in ann Breatnais a labhairt.
Cuáit
Tír bheag i Murascaill na Peirse (nó na hAraibe) is ea Cuáit. Bhí an rítheaghlach Al-Sabah i gceannas ann faoi chosaint na Breataine ó 1899 go dtí gur baineadh neamhspleáchas amach i 1961. Tá teorainneacha aici leis an Iaráic agus leis an Araib Shádach.
Tíreolaíocht
Níl san achar iomlán ach 17,820 ciliméadar cearnach. Níl abhainn ná loch ar bith sa tír agus is fásach beagnach cothrom an talamh ar fad. Ola, éisc, agus gás nádúrtha na príomhtháirgí. Tá timpeall 10% de ola an domhain faoin talamh inti. Tá timpeall dhá mhilliún go leith duine ina gcónaí sa tír, ach is eachtrannaigh níos mó ná a leath.
Polaitíocht
Ríocht atá sa tír agus is é an t-Eimír Jabir al-Ahmad al-Jabir Al Sabah atá i gcumhacht ó 1977 i leith. Cé go bhfuil parlaimint ann, ní cheadaítear aon pháirtí polaitiúíl.
Cogadh na Murascaille
Rinne an Iaráic faoi cheannas Saddam Hussein ionradh ar an gCuáit sa bhliain 1990 ach ruaigeadh a chuid saighdiúirí nuair a chruinnigh comhghuallaíocht ollmhór faoi cheannas na Stát Aontaithe ar theorainn na hAraibe Sádaí. Ceithre lá a mhair an cogadh a chuir fórsaí na hIaráice amach as an tír i mí Feabhra 1991.
Triantán an Deiscirt
Stair
Fuair Keyser bás sa bhliain 1596, ach chríochnaigh a chúntóir Frederick de Houtman (in éineacht le mairnéalach eile, Vechter Willemsz) an léarscáil. Sa bhliain 1597 tháinig an loingeas ar ais go dtí an Ollainn, agus thug de Houtman an léarscáil neamhaí agus réaltchatalóg do Plancius. Bhí 12 réaltbhuíon nua ar an léarscáil agus 135 réalta ar an gcatalóg. Sa bhliain 1592 rinne Plancius cruinneog neamhaí nua a thug isteach na réaltaí agus na réaltbhuíonta nua (chomh maith le réaltbhuíon eile a chruthaigh sé féin, .i. an Colm). Sa bhliain 1603 tháinig na réaltbhuíonta nua amach i gcló don chéad uair ar réaltatlas Uranometria de chuid an réalteolaí amaitéaraigh Gearmánaigh Johann Bayer.
Sa lá atá inniu ann, glacann an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta le gach ceann de na réaltbhuíonta a chruthaigh Keyser agus de Houtman (féach an bosca thíos) – agus Triantán an Deiscirt san áireamh. Is é an t-ainm Ollainnise a thug an bheirt mhairnéalach ar an réaltbhuíon seo ná Den Zuyder Trianghel. D'aistrigh Plancius an t-ainm seo go Laidin mar Triangulum Australe, ach ni hionann an triantán deisceartach a tharraing Plancius ar a chruinneog neamhaí sa bhliain 1598 agus an réaltbhuíon a dtugtar an t-ainm sin uirthi sa lá atá inniu ann. Bhí triantán de chuid Plancius laisteas den Long, Argo Navis. Is ionann, áfach, Triangulum Australe ar Uranometria de chuid Johann Bayer agus an réaltbhuíon nua-aimseartha.
Miotaseolaíocht
Ós rud é gur réaltbhuíon nua-aimseartha í Triantán an Deiscirt, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht léi.
Dial 'N' for Nerder
Craoladh an ceathrú heipeasóid déag, "Dial 'N' for Nerder", den naoú sraith déag The Simpsons ar an 9 Márta 2008. Scríobh Carolyn Omine agus William Wright an eipeasóid seo. D'fhéach 7.3 milliún duine ar an eipeasóid.
Telnet
Is prótacal líonra é Telnet (ón Béarla TELetype NETwork) a úsáidtear chun seisiún a rith ar chianóstach, freastalaí UNIX nó Linux don chuid is mó, ó do theirminéal féin. Tá fadhbanna slándála ag an bprótacal áfach agus tá prótacal eile, SSH, ag teacht chun cinn in áit Telnet.
Gustav Heinemann
clé|mion|1970 clé|mion|1949ː an Generalsynode, evangelischen Kirche in Deutschland (E.K.i.D.) Dlíodóir agus polaiteoir de chuid na Gearmáine ba ea Gustav Heinemann (23 Iúil 1899 – 7 Iúil 1976), a bhí ina Uachtarán ar Phoblacht Chónaidhme na Gearmáine idir 1969 agus 1974. clé|mion|Kieler Woche 1970 clé|mion|1974, le Hilda Heinemann, a bhean
Ré Weimar
Sa bhliain 1926, rinneadh dlíodóir de Heinemann. Bhí dhá dhochtúireacht aige (PhD a bronnadh sa bhliain 1922 agus LLD a bronnadh sa bhliain 1929).
In Essen a bhí Heinemann ag dlíodóireacht agus bhí sé ina chomairleoir dlí (1929-49) agus stiúrthóir (1936-49) de chuid Rheinische Stahlwerke AG.
I dtréimhse Weimar, bhí Heinemann ina thacaí de chuid Pháirtí Daonlathach na Gearmáine agus na Seirbhíse Pobail Críostaí Sóisialta agus thug sé a vóta do na Daonlathaithe Sóisialta (SPD) sa bhliain 1933 mar an gcaoi is éifeachtaí cur in aghaidh na Naitsithe.
Ós rud é nár thréig sé a ghaol lena shinsir dhaonlathach liobrálach agus go raibh sé ina bhall den Eaglais Fhaoistiniúil, dhiúltaigh Heinemann dul isteach sa Pháirtí Naitsíoch. Ina ionad sin, chabhraigh sé, go gairmiúil agus go pearsanta, daoine a bhí ag cur in aghaidh an réimis nó a bhí leatrom á imirt aige orthu.
I ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda, bhí Heinemann chun tosaigh san fheachtas go n-admhódh an Eaglais Shoiscéalach sa Ghearmáin nár chuir a cuid ball in aghaidh réimeas na Naitsithe, mar a d'admhaigh an Eaglais i nDearbhú Stuttgart i mí Dheireadh Fómhair 1945. Bhí sé gníomhach i gceannasaíocht na Eaglaise Soiscéalaí go ceann deich mbliana eile. clé|mion|Hilda Heinemann, a bhean, 1969
Tréimhse iarchogaidh
Ball bunaidh den Aontas Daonlathach Críostaí (CDU) ba ea Heinemann sa bhliain 1946. Bhí sé ina Aire Dlí agus Cirt i dTuaisceart na Réine agus an Viostfáil (1947-48) agus ina Aire Gnóthaí Baile feidearálach (1949-50.)
D'fhág Heinemann an CDU mar gheall ar cheist atharmáil na Gearmáine (a raibh an ghráin aige uirthi. Sa bhliain 1952, bhí sé i measc bhaill bhunaidh Pháirtí Pobail na Gearmáine Iomláine, a bhí ar son Gearmáine athaontaithe neodrach dímhíleataithe. Ina dhiaidh sin, chuaigh sé isteach sna Daonlathaithe Sóisialta.
Tar éis dó éirí as mar Aire sa bhliain 1950, atosaigh Heinemann ag dlíodóireacht. Ba mhinic a bhí sé ina ionadaí ar son easaontóirí, ar nós diúltóirí coinsiasacha. Ina theannta sin d'oibrigh sé chun príosúnaigh pholaitiúla in Oirthear na Gearmáine a scaoileadh.
Cynwyl Elfed
51.9221°N, -4.3663°W
Gustav Heinemann
Aire Dlí agus Cirt, 1966-1969
clé|mion|Cuimneachán Rastatt, 1974 Bhí Heinemann ina Aire Dlí agus Cirt leasaitheach i gcomhrialtas CDU-SPD idir 1966 agus 1969. Bhí sé freagrach as leasuithe ar an gcód coiriúil i dtreo an athshlánaithe agus an imeasctha shóisialta agus as deireadh a chur le cionta maidir leis an adhaltranas agus leis an gnéas idir fir fásta toilteanacha. Mar sin féin, bhí sé i gcoinne an dlí maidir leis an nginmhilleadh a mhaolú.
Cynwyl Elfed
Baile i Sir Gaerfyrddin, an Bhreatain Bheag, is ea Cynwyl Elfed, 95.7 km ó Caerdydd agus 296 ó Londain. Tá daonra 1,004 ann, agus tá 528 (52.6%) in ann Breatnais a labhairt.
Gustav Heinemann
Aire Dlí agus Cirt, 1966-1969
I mí Bealtaine 1968, cuireadh cumhachtaí práinne isteach sa Bunreacht. Forálacha an-chonspóideach a bhí ann. Ach thacaigh Heinemann leo go huile agus go hiomlán. clé|mion|Uta Ranke-Heinemann, iníon agus diagaire Caitliceach In ainneoin na tacaíochta sin, neartaíodh an íomhá a bhí ag Heinemann mar phearsa fhorásach, a bhí ar son na nua-aimsearthachta, de bharr a chuid ráiteas muinteartha maidir le gluaiseacht na mac léinn agus an aosa óig i gcoitinne ar son an athraithe shóisialta. Neartaíodh an íomhá go mór mór ó ba rud é gur cháin An tSeansailéir Kiesinger go géar Heinemann agus a chuid smaointe.
Uachtarán
Sa bhliain 1969, toghadh Heinemann ina Uachtarán ar Phoblacht Chónaidhme na Gearmáine. Ag é ag tabhairt "uachtarán na saoránach" air féin, chuaigh Heinemann i ngleic leis an oifig leis an dearcadh neamhfhoirmeálta cothromaíoch céanna. Dá bharr sin bhí an-chion ag aos óg na Gearmáine ar Heinemann.
Seoladh IP
Is é is seoladh IP ("seoladh prótacal idirlín") ann ná seoladh uathúil a mbaineann gléasanna áirithe leictreonacha úsáid as lena chéile a aithint agus le cumarsáid a dhéanamh le chéile i ngréasán ríomhairí atá ag oibriú de réir an phrótacal idirlín (IP). Tá dhá fheidhmeannas bunúsacha á gcur i gcrích le seoladh IP - aitheantas chomhéadan líonra agus seolachán suímh. Sa bhunleagan den phrótacal idirlín, IPv4, tá 4 bheart, nó 32 ghiotán i ngach seoladh IP, rud a chiallaíonn go bhfuil spás do 4,294,967,296 óstach (óstríomhaire) ar an Idirlíon. Cuirtear an seoladh IP in iúl mar cheithre fhigiúr a bhfuil poncanna eatarthu - mar shampla, "192.168.1.254". Seasann cuid den seoladh don líonra agus an chuid eile de don óstríomhaire. Úsáidtear uimhir mhasctha folíonra le haghaidh é sin a chur i bhfeidhm.
Gléas tábhachtach é an seoladh IP i ródú na ríomhairí. Faoi láthair, tá na seoltaí IP ag rith gann, agus mar sin, tá an leagan nua den phrótacal IPv6, a bhaineann úsáid as 128 ngiotán, ag teacht ar an bhfód a chuireann i bhfad níos mó seoltaí ar fáil dúinn. Rinneadh caighdeán den leagan nua seo IPv6 sa bhliain 1998 agus tá sé á scaipeadh ó lár na 2000í.
Úgaire mac Túathail
Rí na Laighean de rítheaghlach Uí Dhúnlainge ba ea Aughaire mac Tuathail (Sean-Ghaeilge Úgaire mac Túathail). Na bhall de chlann Uí Mhuireadhaigh é. . Bhí sé i gcoróin ón mbliain 972 à 978.
Tuathal mac Augaire ba ea a athair, agus Augaire mac Ailealla, iar-rí Laighean, a sheanathair. Tháinig Augaire i gcomharbacht ar Murchad mac Finn Uí Fhaoláin mar rí Laighean sa bhliain 972. Insítear sa Chronicon Scotorum gur maraíodh é sa bhliain 978 ag na Gall-Ghaeil as Áth Cliath ag Cath Bhiothlainne (Biothlann, Contae Chill Dara), agus gur thit ina theannta Muireadhach mac Rian, rí Uí Chinnsealaigh agus Congalach mac Flann, rí Lege. Rinneadh ansin rí Laighean de Domhnall Claon mac Lorcáin Uí Dhúnchadha.
Pótaintille
mion|Potentilla reptans Is é is pótaintille ann nó ball ar bith den ghéineas Potentilla, grúpa an-mhór plandaí, bliantúil nó ilbhliantúil, uaireanta dreaptha, uaireanta toim bheaga, dúchasach do chreasa measartha ó thuaidh. Na duilleoga i 3 dhuilleoigín, nó roinnte go bosach nó cleiteach i nduilleoigíní. Na bláthanna le heipeacailís, 4-5 sheipeal, 4-5 pheiteal. Roinntear iad ina dhá ghrúpa: na plandaí cúigmhéaracha le bláthanna 5 pheiteal, agus na néalfartaigh le bláthanna 4 pheiteal. Fástar cuid mhaith díobh, na cineálacha tomacha go háirithe, mar mhaisiúchán.
Broncais
200px|mionsamhail|clé|Broncais Sraith d'fheadáin ghéagacha, a dtéann a dtrastomhas i laghad de réir a chéile, a iompraíonn aer ón traicé go dtí na scamhóga. Sna broncais mhóra bíonn fáinní is plátaí loingeáin a choinníonn na feadáin seo ar oscailt. Tugtar broincíní riospráide ar na broncais bheaga, a mbíonn leataí cosúil le saic (saic ailbheolacha) ar a bhfoircinn mar a dtarlaíonn malartú gás. I measc neamhord na mbroncas tá plúchadh, broincíteas is broinceachtáis.
Cynwyl Gaeo
52.0601°N, -3.9397°W
Baile i Sir Gaerfyrddin, an Bhreatain Bheag, is ea Cynwyl Gaeo, 83.2 km ó Caerdydd agus 269 ó Londain. Tá daonra 911 ann, agus tá 420 (46.1%) in ann Breatnais a labhairt.
Liosta de charachtair Emmerdale Farm (1972–73)
Sobaldráma Briotanach is ea Emmerdale. Is liosta na gcarachtar é seo a bhí ar Emmerdale Farm den chéad uair sna blianta 1972 agus 1973.
Michael McGlynn
Cumadóir is ea Michael McGlynn (a rugadh ar 11 Bealtaine 1964). Is ar an gceol do chóracha is mó a bhfuil a cháil bunaithe, cé go bhfuil ceol uirlise cumtha aige chomh maith. Bhunaigh sé an cór Anúna agus ba é an cór sin a chan ag tús Riverdance nuair a chéad chraoladh beo é ag comórtas Eoraifíse na bliana 1994. clé|mion|Michael McGlynn, 2008
Gairm
Rugadh Michael McGlynn i mBaile Átha Cliath i 1964. Bhunaigh sé an cór Anúna sa bhliain 1987 agus bhí d‟aidhm aige an ceol traidisiúnta a chur chun cinn, ach é i riocht nua-aimseartha. Meascann sé an ceol traidisiúnta modúil le comhcheol saibhir, mistéireach ina chuid saothar.
Tugann McGlynn cúrsaí do chóracha chomh maith le bheith ag obair mar stiúrthóir ar a chór Anúna, a bhíonn ag taisteal ar fud an domhain ag canadh.
Bhunaigh McGlynn an grúpa M'ANAM sa bhliain 2018.
Cabomba aquatica
mion| San uisceadán Planda uisceadáin a bhfuil tóir air is ea Cabomba aquatica a bhaineann leis an bhfine Cabombaceae agus an ghéineas Cabomba. Is planda uisceach ilbhliantúil é a mbíonn ag fás in uisce úr nó i lochanna agus aibhneacha le sruthanna beaga.
Cur síos
Iomadaíonn Cabomba aquatica  den chuid is mó trí dhícheangal codanna gais ón mháthair-phlanda, agus bíonn fréamhacha aidbhinteaca aige a tháirgtear sna nóid. Is éard atá sna gais ná bunchodanna cothrománacha chomh maith le codanna atá aiséirithe a shroicheann an dromchla de ghnáth le linn táirgeadh bláthanna. D’fhéadfadh na gais fás chomh mór le 50 ceintiméadar.
Bíonn duilleoga Cabomba aquatica ar snámh agus táirgeann siad go heisiach ag rinnchodanna an ghais; is iondúil go mbíonn táirgeadh bláthanna ann freisin. Bíonn an chéad duille a bhíonn ar snámh den phlanda seo le feiceáil i gcónaí ag an nód céanna leis an rinndhuilleog atá faoin uisce. Bíinn duilleoga cruinneánach ag an bplanda seo le stríoca mín agus fada ag na gais, agus dath dearg orthu formhór an ama. D’fhéadfadh stríoca dearga a bheith freisin ar na peitilí.
I gCabomba aquatica, táirgeann gach cairpéal ubhúlach amháin, agus is é cóimheas na pailine le hubhúlach ná ca. 1000: 1. Tá an planda seo eisigineach ilacmhainneach; agus le linn torthúlachta, forbróidh sé cairpéad amháin i dtorthadh neamhoscailteach agus cosúil le falacail. De ghnáth bíonn cruth an tsíol ubhchruthach.
Tagairtí
<references group="" responsive="">
Smoke on the Daughter
Craoladh an cúigiú heipeasóid déag, "Smoke on the Daughter", den naoú sraith déag The Simpsons ar an 30 Márta 2008. Scríobh Billy Kimball an eipeasóid seo. D'fhéach 7.10 milliún duine ar an eipeasóid.
Pearsantacht (na healaíona)
deas|mion|200x200px| Ceithre phearsantacht commedia dell'arte, a léiríonn a gcuid cultacha agus a n-iompraíocht na gcarachtar buanchrutha sa seánra seo. I bhficsean, is éard is pearsantacht nó carachtar (nó reacaire, san fhilíocht) ann ná duine nó neach in insint (amhail úrscéal, dráma, sraith raidió nó teilifíse, ceol, scannán, nó físchluiche). Féadfaidh an phearsantacht a bheith go hiomlán ficseanúil nó bunaithe ar dhuine fíor, agus sa chás sin is féidir idirdhealú a dhéanamh idir pearsantacht nó carachtar “ficseanúil” agus “fíor”.
Dale
51.7065°N, -5.1717°W
Baile i Sir Benfro, an Bhreatain Bheag, is ea Dale, 140.2 km ó Caerdydd agus 349 ó Londain. Tá daonra 222 ann, agus tá 13 (5.9%) in ann Breatnais a labhairt.
Màiri Anna Nic Leòid Trump
Ba oibrí tí Albanach í Màiri Anna Nic Leòid (Mary Anne MacLeod) (10 Bealtaine, 1912 – 7 Lúnasa, 2000). Bean chéile an fhorbróra réadaigh Fred Trump ab ea í. Tuismitheoirí Donald Trump, 45ú uachtarán na Stát Aontaithe ab ea iad.
Rugadh Màiri sna h-Eileanan Siar, amach ó chósta thiar mhórthír na hAlban ar agus chuaigh sí ar imirce go dtí na Stáit Aontaithe sa bhliain 1930, agus rinneadh ina saoránach eadóirsithe í i mí an Mhárta 1942. Thóg sí cúigear leanaí lena fear céile agus bhí cónaí orthu i gceantar Nua-Eabhrac.
Luathshaol
Rugadh Màiri Anna Nic Leòid i chroit ar a raibh steancán méaróg uirthi, a bhí i seilbh a hathair ó 1895 i sráidbhaile Tunga, ar Oileán Leòdhais, Albain. Tógadh Máire i dteaghlach ina labhraíodh Gaeilge na hAlban, agus bhí sí ar an duine ab óige de dheichniúr clainne a rugadh do Maol Choluim Mac Leoid (1866–1954) agus Màiri Anna  (née Nic a' Ghobhainn; 1867–1963). Bhí a hathair ina chrochtóir, ina iascaire agus ina oifigeach múitseála i scoil Mhuire. Ba é Béarla an dara teanga a d’fhoghlaim sí sa scoil.
Liosta de charachtair Emmerdale Farm (1974)
Sobaldráma Briotanach is ea Emmerdale. Is liosta na gcarachtar é seo a bhí ar Emmerdale Farm den chéad uair sa bhliain 1974:
Notonecta glauca
Is speiceas d'fheithidí uisceacha den fhine Notonectidae é Notonecta glauca, (Gaeilge: fleascóir ) agus is é an t-ionadaí is flúirseach acu (49%). Tá an speiceas seo le fáil i gcodanna móra den Eoraip, san Afraic Thuaidh, agus soir tríd an Áise go dtí an tSibéir agus an tSín. I gcuid mhór dá raon is é an speiceas is coitianta é. Is é freisin an ceann is forleithne agus is flúirseach de na ceithre fhleascóir Briotanach.
George Nicolas Papanicolaou
Lia agus paiteolaí ba ea George Nicolas Papanicolaou (Gréigis: Γεώργιος Παπανικολάου). Rugadh ar 13 Bealtaine 1883 in Euboa sa Ghréig é, agus fuair sé bás ar 19 Feabhra 1962. Ghnóthaigh sé dintiúirí dochtúireachta sa Ghearmáin, in Ollscoil München, sa bhliain 1910, ach is sna Stáit Aontaithe a rinne sé an chuid ab fhiúntaí dá shaothar. Bhí post aige in Ospidéal Nua-Eabhrac agus in Ollscoil Cornell, i gColáiste Míocháine Weill.
Ba í an fhionnachtain ba thábhachtaí a rinne sé tástáil Papanicolaou, "smearadh Pap" a chuireann ar chumas dochtúirí Ailse Muineál na Broinne ceann de na cineálacha ailse is coitianta sna mná a aithint gan mhoill. Gnáth-thástáil anois í agus í saor agus sábháilte. Is féidir an ailse a aimsiú ar an bpointe agus othar a leigheas le hobráid shimplí dá bharr.
Thug Papanicolaou an chéad chuntas ar an modh tástála seo in alt dar teideal “Diagnosis of uteral cancer by vaginal smear” a foilsíodh sa bhliain 1943. Tháinig eileamh ar an tástáil ar fud an domhain, agus sábhálann sí na mílte gach bliain. Anois tá tionscadail mhóra leighis ag baint léi.
Conchúr mac Diarmada
Naoú rí Mhagh Loirg ba ea  Conchúr mac Diarmada. Bhí sé i gcoróin ón mbliain 1187 go dtí 1196.
Beatha
Feictear Conchúr sna hannála don bhliain a rinneadh rí de. Bhuail tintreach Carraig Loch Cé agus loisceadh í agus bádh Duibheasa bean Chonchúir sa chlampar.
Rinneadh rí de Chonchúr an bhliain tar éis bhás Muirghis. Ní fheictear arís é 1196, nuair a thug sé suas a choróin chun dul in ord i Mainistir na Búille. Tháinig Tomaltach na Carraige i gcomharbas air.
Tuairiscítear a bhás ina thásc don bhliain dár gcionn, 1197.
Ainm athartha nó sloinne
Mar shloinne, bheadh Ó Maol Ruanaidh, as a athair, Diarmaid mac Taidhg Mhóir Ó Maol Ruanaidh aige. Ainm athartha ba ea mac Diarmada ag an am. Sa chéad ghlúin eile, d'éirigh Mac Diarmada ina shloinne nua.
Foinsí
The MacDermot Clan Association]
Eireaball Spideoige
Is cnuasach filíochta Gaeilge é Eireaball Spideoige. Cnuasach de dhánta le Seán Ó Ríordáin atá ann. D'fhoilsigh Sáirséal agus Dill é i mBÁC é sa bhliain 1952.
Bob McGrath
Ba aisteoir Meiriceánach í Robert Emmet "Bob" McGrath, a rugadh sa bhliain 1932 - 4 Nollaig 2022.
Cailleadh é sa bhaile tar éis stróc. Bhí sé 90 mbliain d'aois.
Osraige
Dream agus ríocht Ghaelach na meánaoise ba ea Osraige (Nua-Ghaeilge Osraí), agus ann siúd Contae Chill Chainnigh an lae inniu, i dteannta le hiarthar Chontae Laoise, áit chónaithe na nDéise Osraí. Ainmnithe as na hOsraí féin, bhí sí ann ón chéad aois go dtí ionradh na Normannach ar Éirinn sa 12ú haois. Dál Birn ab ea rítheaghlach na ríochta, a ghlac a shliochtaigh mheánaoiseacha an sloinne Mac Giolla Phádraig.
De réir seanscéil, ba é Aonghas Osraithe é bunaitheoir na nOsraí sa chéad aois, ó thús mar chuid de chúige Laigean. Sa 5ú haois, tháinig Corca Laidhe as Ríocht na Mumhan in áit an Dáil Bhirn, agus tugadh na hOsraí faoi smacht díreach na Mumhan. Tháinig an Dál Birn ar ais i gcoróin sa 7ú haois, cé go raibh an ríocht fós in ainm mar chuid den Mhumhain Osraí go dtí an bhliain 859, nuair a bhain sí a neamhspleáchas amach faoi cheannas an rí cumhachtach Cearbhall mac Dúnlainge.
Dream mór le rá ba ea na hOsraí i bpolaitíocht na hÉireann ar feadh trí chéad bliain ina dhiaidh sin, cé nach raibh siad riamh in iomaíocht le haghaidh ard-ríogacht na hÉireann. Sa 12ú haois, scaradh an ríocht as a chéile de bharr aighnis inmheánaigh, agus cuireadh ar ais i gcúige Laighean í.
D'ionsáigh na Normannaigh ar Éirinn faoi cheannas Strongbow ag tosú sa bhliain 1169, agus thit an chuid is mó desna hOsraí faoi bhrú William Marshal. Tháinig tuaisceart na ríochta slán faoin ainm i ndeireadh na dála Osraí Uachtarach, go dtí réimeas an rí Anraí VIII Shasana, nuair a bhunaigh an bharúntacht den ainm céanna sa bhliain 1541.
Tíreolaíocht
Bhíodh na hOsraí ársa lonnaithe sa tír thorthúil thart timpeall ghleannna Feoire, suite i gContae Chill Chainnigh a bheag nó a mhór, agus iarthar Contae Laoise. San iarthar agus an deisceart, bhíodh Osraige teoranta ag an Siúir; san oirthear, bhíodh foinse na Bearú ina teorainn leis na Laigin (Gabhrán san áireamh). Glaoitear Cumar na dTrí Uisce ar na trí haibhneacha úd, a thagann le chéile díreach ar an taobh thuaidh de Chathair Phort Láirge. Aird ó thuaidh, shíneadh na hOsraí níos faide i gcéin ná Sliabh Bladhma.
Maraon le go leor ríochtaí eile in Éirinn — Ulaid, Laigin, srl. — ainmníodh críocha na nOsraí astu féin. Ba iad a gcomharsana is suntasaí ná: na Loígis, Uí Chinnsealaigh agus Uí Bhairrche sa thuaidh agus thoir; agus na Déise, Eoghanacht Chaisil agus Éile sa Mumhain theas agus thiar.
Is iad mar shampla Cnoc Bhréanail agus Ard Éireann (ar theorainn Laoise-Uíbh Fhailí) ar na pointí is airde sa cheantar. Téann Slí ársa Dhála siar ó dheas trí thuaisceart na nOsraí ó Theamhraigh i dtreo na Mumhan, a thug a ainm níos deireanaí do Chaisleán an Bhealaigh Mhóir. Chuaigh birthday ársa eile, Slí Chualann, trí oirdheisceart na nOsraí, siar ón Ros an lae inniu, agus ansin ó dheas go dtí Chathair Phort Láirge.
Réamhstair
Is é brí b'fhéidir le hainm na treibhe Os-raige ná "muintir na n-os" nó na bhfianna. Deirtear de réir sean-nóis gur ainmníodh iad as an bunaitheoir luath-stairiúil réamh-Chríostaí, Aonghas Osraithe. Bhí na hOsraí is dóigh ina ghéag deisceartach na nUlad nó an Dáil Fiataigh, é sin nó dhlúthghaoil a n-iar-comhghuaillithe, Corca Laidhe. I ngach cás, is amhlaidh gurbh Éarainn iad. Mhaígh na hOsraí féin amhlaidh, agus aontaíonn scoláirí a leo.
Faightear ar an léarscáil den 2a haois le Tolamaes treibh a thugann sé Usdiae orthu, ar chomhair leis na hOsraí féin. Sna tailte úd, is dócha go raibh dún Iarannaoise ag Cnoc Ghráinseach Chúil Phobail agus suíomh adhlactha Rómhánach den chéad aois ag Áth Stúin, i gContae Chill Chainnigh an dís.
A bhuí le slí mheán tíre via an Fheoir, an Bhearú agus an tSiúir, d'fhéadfadh é go ndearna na hOsraí níos mó trádála leis an mBreatain agus an mór-roinn, na Rómhánaigh agus a reiligiún nua, an Chríostaíocht, ach go háirithe.
Roimh theacht na Críostaíochta, is amhlaidh go raibh na hOsraí agus a ngaoil, Corca Laidhe, i gceannas sa Mhumhain sular chuir teacht chun cinn na nEoghanacht ar an imeall dís.
Forghabh Dhéise, Chorca Laidhe agus Críostaíocht (c. 450 – 625)
Is amhlaidh gur tháinig ríthe Chorca Laidhe i gceannas i ndeisceart Osraí tar éis na cliste seo; bhí an Dál Birn fós ann sa tuaisceart. Ag deireadh na 6ú haoise, tháinig na hEoghanachta chun cinn, i gcomhaontas le muintir Uí Néill in éadan na Corca Laidhe, agus tharla meath ar stádas na nOsraí. Sa bhliain 582, maraíodh Fearghas Scannal mac Criomhthainn, rí Mumhan, ag fir na Laigean, agus géilleadh Osraí as Laigin mar chúiteamh. Timpeall an ama sin that time (sa bhliain 581 nó 583), mharaigh fir na hOsraí (nó Clann Connla dar le hAnnála Easpacha na hÉireann) rí deireanach na Corca Laidhe, Feradach Finn mac Duach, agus fuair dúradh ar ais an chuid is mó dá dtailte faoin seachtú haois.
Ar feadh na tréimhse seo, tháinig an Chríostaíocht chun cinn, le teacht misinéirí ón mBreatain agus ón Eoraip, agus í faoi bhláth i bhfostaí ach go háirithe. Dar le naomhsheanchas ar marthain, go háirithe faoi Naomh Ciarán Saighre, bunaíodh i nOsraí an chéad cheannas easpag Chríostaí, roimh theacht Naomh Pádraig fiú; tá seo ar phlé i measc scoláirí fós, ámh. Meastar go ndeachaigh Naomh Pádraig tríd an ríocht ag soiscéalú, agus gur bunaíodh eaglais atá nasctha leis sa Domhnach Mór. Bhunaigh Naomh Cainnech dhá eaglais i nOsraí, Achadh Bhó agus Cill Chainnigh féin. Bhí an chathaoir easpag acu siúd i ndiaidh Saighre.
Borradh Dhál Birn (625 – 795)
Níltear ar aon intinn i measc scoláirí i dtaobh líon ríthe na Corca Laidhe i nOsraí. Faoi theacht i réim Scannláin Mhóir (bás c. 643), ámh, bhí rítheaghlach Dhál Bhirn arís i gceannas, cé go raibh ó an go ham roinnt coimhlinte eatarthu.
Déanach na seachtú haoise, tharla achrainn idir na hOsraí agus a gcomharsana i n-oirdheisceart na Laigean, go háirithe in éadan mhuintir Uí Chinnsealaigh. I lár na hochtú haoise, bhí Anmchadh mac Con Chearca ina rí is gníomhaí sa Mhumhain, agus an chéad rí ar thug na hannálaithe faoi deara é.
Tar éis bhás Anmchadha sa bhliain 761, tharla cath cathartha i nOsraí agus tháinig i gcoróin sa deireadh Tuaim Snámha mac Flainn, oidhre as ginealach eile. Tóim Snáma was opposed by the sons of, and presumably. Sa bhliain 769, bhuaigh Tuaim in éadan mhic Ceallaigh mhic Fhaolchair (bás 735) agus is amhlaidh Dúnghal (bás 772) ina measc, agus chuir sé an ruaig orthu. Sa bhliain 770, maraíodh é ámh, ag Dúnghal a chomharba is dóigh.
Bhí na heaglaise faoi bhláth le linn na tréimhse seo. Feictear cléirigh suntasacha as Osraí sna hannála, agus bhain mar shampla, Naomh Fearghal, cáil idirnáisiúnta amach mar réalteolaí agus easpag Salzburg san Ostair an lae inniu. Maraíodh ámh easpag Laidcnén mac Doinennach, abb Saighre sa bhliain 744.
Osraí agus na Lochlannaigh (795 – 1014)
Sna naoú agus luath deichiú haoiseanna, a bhuí rochtan thar haibhneacha na Feoire, na Siúire agus na Barú, lonnaigh Lochlannaigh ar agus timpeall teorannacha na nOsraí. Tharla coimhlint idir na Gaeil agus na Lochlannaigh ar an Siúir chomh luath is an bhliain 812, agus sa bhliain 825, Shell loingeas mór feadh na Feoire agus na Bearú, inflicting a devastating rout on the Osraí. Bhunaigh Rodolf mac Harald Klak longphort ag Dunrally ar an teorainn le Laois, idir na blianta 850–62. Lonnaíodh longphoirt eile ag Baile na Coille (c.830–860) agus Port Láirge sa bhliain 914. As an achrann seo uile, tháinig Osraí slán agus leath-neamhspleách i ndeisceart na hÉireann faoi lár na naoú haoise, le linn réimeas fada Chearbhaill mhic Dúnlainge (833 - 888).
deas|mion|Oirdheisceart na hÉireann c. 900. Léirítear teorannacha na nOsraí le línte poncaithe.
Chuaigh tionchar Chearbhaill i bhfad agus i ngearr. Rinne sé comhaontas pósta le hArdrí na hÉireann, Maol Seachnaill mac Maoil Rúnaí, agus chuir sé iachall ar Maol Guala, rí Mumhan, neamhspláchas Osraí a aithint sa bhliain 859. Deirtear sa Landnámabók Íoslainne Cerball gur rí Áth Cliath agus Inse Orc, cé go creideann aistriú nach bhfuil ann ach an bolscaireacht le fáil i nAnnála Easpacha na hÉireann, spreagtha ag sliochtach Chearbhaill Donnchadh mac Giolla Phádraig, sa haonú haois déag. . Tá fianaise is imthoisceach ann gur chuir Cearbhall teachtaí chun caidreamh a bhunú le hImpireacht na gCairilínseach faoi Charles Maol, a bhí faoi freisin na Lochlannaigh.
Ceannaire den scoth ba ea Giolla Pádraig mac Donnchadha (r. 976–996), de mhuintir Chearbhaill, agus glac rítheaghlach na nOsraí an sloinne 'Mac Giolla Phádraig'.