cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Árainn Mhór
Clann Conyngham
Ina dhiaidh sin tugadh Árainn Mhór agus cuid mhór den talamh thart fá na Rosa do Chlann Conyngham mar chomhartha buíochais ó Chromail dá gcuidiú. Tiarnaí talún neamhchónaitheacha ab ea iad den chuid is mó a raibh talamh acu thart fá Chontae na Mí fosta (Caisleán Shláine). Rinne cuid den chlann iarrachtaí saol na ndaoine a dhéanamh níos fearr sna bliantaí ina dhiaidh sin, mar shampla Burton Conyngham a chuir dúthracht air féin ag iarraidh tionscal iascaireachta a chur ar bhun sa cheantar. Is uaidhsean a fhaightear an t-ainm Béarla Burtonport (Burton's Port) ar Ailt an Chorráin.
John Stoupe Charley
In aimsir an drochshaoil bhí deacrachtaí airgid ag muintir Conyngham agus bheartaigh siad ar an oileán a dhíol. Cheannaigh John Stoupe Charley an t-oileán agus tháinig sé chun cónaí air. Thóg sé teach solais úr, muileann, scoileanna, beairic agus teach mór dó féin. Bhí sé dian go leor ar na tionóntaí, agus tá fianaise ann go raibh na Molly Maguires gníomhach ar Árainn Mhór ag an am. Chuir sé tús le scéim imirce do bhunadh an oileáin, agus ghlac go leor daoine lena thairiscint. D'íoc sé as a bpasáiste go Meiriceá, ach bheadh ar an teaghlach ar fad imirt thar lear agus ní bheadh cead acu teacht ar ais go deo. D'imigh go leor de na daoine seo go Chicago agus chuaigh cuid mhaith díobh chun cónaí ar oileán ar Loch Michigan, Oileán na mBéabhar, áit a raibh an Ghaeilge le clos suas go dtí na 1920í.
An t-oileán sa lá atá inniu ann
Tá cónaí ar an gcuid is mó de na daoine ar chóstaí thoir agus theas an oileáin. Bhí daonra de 1,500 ar Árainn Mhór sna daichidí, breis is 600 sa bhliain 1996, 543 sa bhliain 2002 agus 528 sa bhliain 2006. Níl an iascaireacht ábalta daoine a choinneáil ar an oileán a thuilleadh agus b'éigean do chuid mhór daoine óga imeacht go mórthír na hÉireann, go Meiriceá, nó go dtí an Bhreatain.
Tá grúpaí ar nós Taisce Árainn Teoranta agus Comharchumann Árainn Mhór ag iarraidh infreastruchtúr turasóireachta a chruthú don oileán agus forbairt na turasóireachta cultúrtha mar bhunaidhm acu. Reáchtáiltear cúrsaí cultúir agus teanga ar Árainn Mhór, tógadh tithe saoire agus brú, tá córas maith lóistín ann agus seirbhís rialta farantóireachta.
Cé go bhfuil an Ghaeilge faoi bhrú anois, tá traidisiún leanúnach Gaeilge agus cultúir ar an oileán. Bunaíodh coláiste Gaeilge ar an oileán sna seascaidí agus tá sé faoi bhláth sa ló atá inniu ann; tagann breis agus 600 scoláire ann gach bliain.
Ba in Árainn Mhór a bhí cónaí ar Róise Rua Mhic Grianna (Róise na nAmhrán), duine de na hamhránaithe sean-nóis ba cháiliúla i dTír Chonaill san fhichiú haois. Tháinig Coimisiún Béaloideasa Éireann agus RTÉ isteach chun an oileáin chun í a thaifeadadh agus scríobh múinteoir i scoil an oileáin, Pádraig Ua Cnáimhsí, a beathaisnéis, Róise Rua.
Le blianta beaga anuas, tá Taisce Árainn ag reáchtáil cúrsaí Gaeilge do dhaoine fásta agus tagann daoine ó thíortha mar Mheiriceá, an Ghearmáin, an Fhrainc agus an Iodáil chun freastal orthu. Foilsíodh leabhar bunaithe ar bhéaloideas Árainn Mhór, Cogar san Fharraige, le húdar áitiúil Proinsias Mac a' Bhaird sa bhliain 2002.
Bailte fearainn
Tá trí cinn déag de bhailte fearainn ar an oileán:
Indiana
Is stát de chuid S.A.M. é Indiana. Is é Indianapolis an phríomhchathair agus an chathair is mó. Tugtar an t-ainm "Hoosiers" ar na daoine atá ina gcónaí sa stát. Tá teorainneacha ag Indiana le ceithre stát eile: Ohio, Michigan, Kentucky agus Illinois. Tá iarthuaisceart an stáit ar bhruach Loch Michigan agus tá deisceart an stáit ar bhruach na hAbhann Ohio. mion|235px|clé|Bloomington, Indiana
Macraitheanga
Is caighdeán idirnáisiúnta é ISO 639-3 do chóid teangan a shainmhínítear mar mhacraitheanga, sraith de theangacha a bhaineann go dlúth lena chéile (leanúntas canúna). Tá 56 teanga san ISO 639-2 a mheastar mar mhacraitheangacha in ISO 639-31. Tá feidhm bainte as an gcatagóir seo sa 16ú eagrán de 'Ethnologue'.
Ní raibh teanga faoi leith ag cuid de na macraitheangacha mar a shainmhínítear in ISO 639-2 ag 639-3, m.sh. 'ara' (Araibis). Bhí roinnt eile cosúil le 'nor' (Ioruais) ina raibh a n-dhá chuid ar leith ('nno' Nynorsk,'nob' Bokmål) cheana féin san ISO 639-2. Ciallaíonn seo go bhfuil roinnt teangacha (m.sh. 'arb' Araibis Chaighdeánach) a mheas ISO 639-2 a bheith ina canúintí den aon teanga ('ara') atá anois san ISO 639-3 i gcomhthéacsanna áirithe a mheastar a bheith ina dteangacha aonaracha iad féin. Is iarracht í seo chun déileáil lena n-éagsúlacht teanga, cé go gcaitear leo a gcuid chainteoirí leo mar fhoirmeacha na teanga céanna, m.sh. i gcásanna na débhéascna.
Liosta Macraitheangacha
Áirítear leis an liosta seo na sonraí oifigiúla ó http://www.sil.org/iso639-3
Port Bhaile an Trá
Is baile suite i gContae Aontroma é Port Bhaile an Trá.
Clais Mhór
Spóirt
Tá stair fhada ag muintir peile agus iománaíochta na Claise Móire a théann siar go bunú an CLG. Imríonn an Chlais Mhór lena gcomharsan, Cionn tSáile Beag agus bhí rath ag an dá fhoireann roimh agus i ndiaidh a dteacht le chéile. Bunaíodh club peile i gCionn tSáile Beag sa bhliain 1885, bliain tar éis a cuireadh tús leis an gCumann Lúthchleas Gael. Laistigh de sé bliana, bhí Craobh Peile Phort Láirge buaite acu faoi dhó, sa bhliain 1886 agus arís i 1891. In iomlán, tá naoi gcraobh buaite ag foireann na Claise Móire/ Cionn tSáile Beag: 1886, 1891, 1903, 1904, 1905, 1906, 1907, 1920, 1925. I mbliana, tá an club ag imirt ar leibhéal sinsir arís sa pheil agus ar leibhéal idirmheánach san iománaíocht. Tá ocht tuilsoilse ag an bpáirc imeartha, a bhuí le deontas ón gCrannchur Náisiúnta.
Áiseanna
Tá ceithre tigh tábhairne le fáil sa cheantar, The Decies Bar, The Rising Sun agus 'The Old Still' sa tsráidbhaile féin agus The Ole Mill, lonnaithe I mBaile an Phoill, cúpla nóiméad ón gClais Mhór. Chomh maith leis sin, tá trí siopa timpeall na háite. Athchóiríodh sean-shéipéal ag barr an tsráidbhaile agus anois tá ionad oidhreachta le fáil ina áit.
Indianapolis, Indiana
Is í Indianapolis an phríomhchathair agus an chathair is mó i stát Indiana, Stáit Aontaithe Mheiriceá. Tá an chathair suite i gContae Marion.
Breadsall Priory
Is teach mór suite i nDerby é Breadsall Priory.
Coláiste na nGael
Eagraíocht Ghaeilge í Coláiste na nGael a bunaíodh sa bhliain 2000 le labhairt na Gaeilge a chur chun cinn i saol na nÉireannach sa Bhreatain ar gach aon nós ab fhéidir.
Patrick Süskind
Is scríbhneoir agus drámadóir Gearmánach é Patrick Süskind (a rugadh in Ambach, an Ghearmáin, 26 Márta 1949).
Ghnóthaigh sé céimeanna sa stair ó ollscoil München agus ollscoil Aix-en-Provence. An t-úrscéal is clúití leis ná Das Parfum (An Cumhrán) a bhain cáil dhomhanda amach, agus a aistríodh i ndaichead teangacha.
Caitheann Süskind saol ciúin socair. Is annamh a théann sé faoi agallamh agus ní minic a fheictear ag ócáidí poiblí é.
Saothar
mion|clé|Das Parfum (An Cumhrán)
Rinneadh scannán de Das Parfum sa bhliain 2006.
Furbaide Ferbend
Sanasaíocht
Sa seanscéal Cath Boinde, mínítear go bhfuil an t-ainm Furbaide fréamhaithe ón tSean-Ghaeilge (f)urbad, le brí "gearradh" ag lua a bhreith, agus go raibh Diarmaid a cheadainm ar dtús. Insítear sa Dinnseanchas gur mhín- agus gheal-chraicneach é Fuarbhaí, le dhá adharc aige ag fás ar a chionn, agus dá bharr a bhua-ainm, fear beann. Deirtear sa ghluais Cóir Anmann go raibh trí adharc – dhá airgid, ceann amháin óir – ar a chlogad aige.
Táin Bó Cuailnge
Agus é seacht mbliana déag d'aois, chuaigh sé i mbun comhraic le harm Chonchúir army, sa Chath Gáireach agus Iolgáireach ag deireadh na Tána.
Sa seanscéal Mesca Ulad, ina deirtear gur mhac altrama Chú Chulainn é, throid sé in éadan na hEarnaí, ach chomh hálainn a bhí sé mar fhéad siad é a ghoin.
Anbhás Mhéabha
De réir Aided Meidbe, bhain sé díoltas as bás a mháthar agus é níos sine.
I ndán sa dinnseanchas, deirtear gur mharaigh see máthair Lughaí Riabh Dearg. Chuaigh Lughaidh ar a tír ach mharaigh sé é mar dhíoltas.
Uaigh
De réir seanscéil, cuireadh Fuarbhaí Fearbeamn faoi i tuama ar bharr Carn Clainne Aodha, i dtuaisceart Longfoirt, ainmnithe as an dá tuama ar a mhullach.
An Mullach Buí
Is baile fearainn suite i gContae Aontroma é an Mullach Bui.
Donington Park
deas|250px|thumb|Donington Park Is ciorcad raonrásaíocht suite i nDerby í Donington Park.
Pápa Evaristus
Ba é Evaristus an cúigiú Pápa ar an Eaglais Chaitliceach. Ba as Beitheal é agus ghlac sé an Chríostaíocht.
Oileáin Pitcairn
Is oileáin ar cuid de Críocha Thar Lear Briotanacha iad Oileáin Pitcairn, agus atá suite san tAigéan Ciúin. Tá ceithre oileán sa ghrúpa, mar atá Pitcairn í féin, Henderson, Ducie agus Oeno. Tá timpeall is 50 duine ina gcónaí ann go lánaimseartha (meastachán sa bhliain 2018), iad go léir in Adamstown ar Oileán Pitcairn. mion|Adamstown ar Oileán Pitcairn
Clyde Tombaugh
Ba réalteolaí Meiriceánach é Clyde Tombaugh (4 Feabhra 1906 – 17 Eanáir 1997). Ba eisean a chuir an chéad sonrú i bPlútón sa bhliain 1930.
Bláthnat
Sa Rúraíocht i Miotaseolaíocht na nGael, bean chéile Chú Raoi agus leannán Chú Chulainn ab ea Bláthnaid nó Bláithín (Sean-Ghaeilge Bláthnat). Ba é a hathair nó Mend as Inis Fear Falgha (aitheanta mar Oileán Mhanann), nó Iuchna, nó Conchúr mac Neasa, nó Midhir, rí Bhrí Léith, Contae na hIarmhí.
Caidreamh triúir
Ionsaíodh a hathair ag gaiscígh den Chraobh Dhearg na nUladh, i gceannas Chú Raoi agus Chú Chulainn. Gabhadh í le linn an ionsaí, i dteannta le roinnt bólachta agus coire draíochta. Thit sí i ngrá le Cú Chulainn, ach in ainneoin sin, roghnaigh Cú Raoi í mar a chreach chogaidh, agus phós siad a chéile. Bhí seo ina chúis achrainn idir an mbeirt laochra, a tháinig chun críche nuair a bearradh agus tugadh náire do Chú Chulainn.
Níos déanaí, rinne sí feall ar a fear céile, ag sceitheadh dá namhaid go raibh sé abhaile, ag doirteadh bainne isteach san abhainn Fhionnghlaise, is amhlaidh ag Dún Chathair Chon Raoi, Contae Chiarraí. Maraíodh Cú Raoi ag Cú Chulainn, agus mar dhíoltas, chaith file Chú Raoi Ferchertne, é féin agus Bláthnaid thar aill.
Miotaseolaíocht na Breataine Bige
Moltar go bhfuil fáil idir Bláthnaid, a hainm agus a feall, agus Blodeuwedd sa cheathrú craobh den Mabinogi, Math fab Mathonwy.
Joss Whedon
Is scríbhneoir scáileáin agus stiúrthóir é Joss Whedon. Bhunaigh sé an comhlacht Mutant Enemy Productions sa bhliain 1996. Bhain sé cáil amach le haghaidh a chuid oibre ar na cláir: Buffy the Vampire Slayer (1997–2003), Firefly (2002) agus Agents of S.H.I.E.L.D. (2013– ).
Melbourne Hall
Is teach mór suite i nDerby é Melbourne Hall.
Cuiteog
Is anailidí iad na cuiteoga. Tá timpeall is 6,000 speiceas ann i bhfo-ord na Lumbricina. Is inveirteabraigh iad. Péist dhomhanda atá roinnte i dteascáin, a fhaightear san ithir. Itheann sí ábhar orgánach atá ag lobhadh. Ceann simplí atá uirthi gan struchtúir chéadfacha, agus colainn shorcóireach suas le 4 m ar fhad. Déghnéasach. Agus í ag pórú, fásann sí diallait a thálann ábhair i gcomhair céilíochta is chun cocún do na huibheacha a dhéanamh.
Port Bradán
Is baile suite i gContae Aontroma é Port Bradán.
Verdun
Is baile í Verdun (Gearmáinis mheánaoiseach : Wirten, Verdun-sur-Meuse a hainm oifigiúil roimh 1970) atá suite i Roinn na Meuse (Fraincis:Département de la Meuse ), réigiúin na Lorráine, san Fhrainc thoir thuaidh.
Bhí Cath Verdun (Fraincis: Bataille de Verdun) ar cheann de na cathanna is tábhachtaí i rith an Chéad Chogadh Domhanda.
Seán French (1890–1937)
Polaiteoir Éireannach ab ea Seán French (29 Bealtaine 1890 - 12 Meán Fómhair 1937). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Bitola
Is cathair í Bitola i bPoblacht na Macadóine. I 2002 bhí 74,550 ina gcónaí sa chathair agus 105,644 ina gcónaí i bhfobhailte. Is í an dara cathair is mó sa Macadóine.
Polaiméir
mion| Dealramh d'fhíor slabhraí polaiméire líneacha mar a taifeadadh iad ag úsáid mhicreascóp fórsa adamhaigh ar dhromchla, faoi mheán leachtach. Is é fad comhrianach slabhra an pholaiméir seo ~ 204 nm; is é an tiús ~ 0.4 nm.
Is éard is polaiméir ann, (Gréigis:πολύς (polus, a chiallaíonn "go leor", "a lán"), agus μέρος (meros, a chiallaíonn "cuid") ná substaint nó ábhar arb éard atá ann móilíní an-mhór, nó macramóilíní, atá comhdhéanta de go leor fo-aonad athfhillteach. Due to their broad spectrum of properties, both synthetic and natural polymers play essential and ubiquitous roles in everyday life.  Mar gheall ar a speictream leathan airíonna, tá ról riachtanach agus uileláithreach ag polaiméirí sintéiseacha agus nádúrtha sa saol laethúil. Cuimsíonn polaiméirí ó ghnáth phlaistigh shintéiseacha mar pholaistiréin go bithpholaiméirí nádúrtha mar ADN agus próitéiní atá bunúsach do struchtúr agus d'fheidhm bhitheolaíoch. Cruthaítear polaiméirí, nádúrtha agus sintéiseacha, trí pholaiméiriú a dhéanamh ar go leor móilíní beaga, ar a dtugtar monaiméirí. Mar thoradh ar a mais mhóilíneach mhór, i gcoibhneas le comhdhúile móilíní beaga, cruthaítear airíonna fisiciúla uathúla lena n-áirítear righneas, ard-leaisteachas, slaodleaisteachas, agus claonadh chun struchtúir éagruthacha agus leathchriostalacha a chruthú seachas criostail.
Tagraíonn an téarma 'polaiméir' do mhóilíní móra a bhfuil struchtúir comhdhéanta d'aonaid athfhillteacha iolracha iomadúla acu, as a dtagann a sainairíonna de mhais mhóilíneach choibhneasta ard agus d'airíonna comhghaolmhara. Díorthaíonn na haonaid a chomhdhéanann polaiméirí, i ndáiríre nó go coincheapúil, ó mhóilíní a bhfuil mais mhóilíneach choibhneasta íseal acu. Ba é Jöns Jacob Berzelius a chum an téarma sa bhliain 1833, ach le sainmhíniú ar leith ón sainmhíniú nua-aimseartha AIGCF. Mhol Hermann Staudinger, an coincheap comhaimseartha de pholaiméirí mar struchtúir macromóilíneacha atá nasctha go comhfhiúsach i 1920, agus chaith sé na deich mbliana amach roimhe ag fáil fianaise thurgnamhach don hipitéis seo.
Déantar staidéar ar pholaiméirí i réimsí na heolaíochta polaiméire (lena n-áirítear ceimic pholaiméire agus fisic pholaiméire), bithfhisic agus eolaíocht na n-ábhar agus na hinnealtóireachta. Go stairiúil, bhí táirgí a d’eascair as nascadh aonaid athfhillteacha trí nasc comhfhiúsach ceimiceach mar phríomhfhócas na heolaíochta polaiméire. Díríonn réimse tábhachtach atá ag teacht chun cinn anois ar pholaiméirí formhóilíneacha arna bhfoirmiú ag naisc neamhchomhfhiúsacha. Is sampla de pholaiméir nádúrtha í polaisipréin de laitéis rubair, agus is sampla de pholaiméir shintéiseach í poilistiréin de Styrofoam. I gcomhthéacsanna bitheolaíocha, go bunúsach tá gach macramóilín bitheolaíoch - i.e., Próitéiní (polaimídí), aigéid núicléasacha (polanúicléitídí), agus polaisiúicrídí - polaiméireach amháin, nó tá siad comhdhéanta den chuid is mó de chomhpháirteanna polaiméireacha.
Na Rosa
220px|thumb|Ceantar na Rosa le feiceáilt i ndearg Is réigiún i gContae Dhún na nGall iad na Rosa (The Rosses i mBéarla). Áit ina bhfuil baile an Clocháin Liath agus na ceantracha Gaeltachta Rann na Feirste agus Anagaire.
Mannok
Is grúpa gnó é Mannok (QUINN Group roimhe seo) a bhunaigh Seán Quinn sa bhliain 1973. Tá a cheanncheathrú suite in Éirinn i nDoire Loinn, Contae Fhear Manach, agus an mana atá acu ná “Strength through diversity”.
Na Rosa
Tá an réigiún suite idir paróiste Ghaoth Dobhair agus baile na nGleannta.
Polaiméir
Samplaí coitianta
Tá dhá chineál polaiméirí ann: a tharlaíonn go nádúrtha agus sintéiseach nó saorga.
Inis Eonáin
Is baile suite i gContae Chorcaí í Inis Eonáin. Bhí timpeall 800 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2005.
Stair
Bhí stáisiún traenach i nGarraí Thancaird ach dúnadh é sa bhliain 1961.
Baile
Tá dhá séipéal sa sráidbhaile - ceann Caitliceach agus ceann le hEaglais na hÉireann.
Tá Inis Eonáin suite ar an bpríomhbhóthar idir Chorcaigh and Droichead na Bandan. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Church%20of%20Ireland%20Innishannon.jpg|clé|mion|[[Inis Eonáin, Eaglais na hÉireann]]
Caisteal Leódhais
Is caisleán Victeoiriach ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Caisteal Leódhais
Rátálacha Nielsen
Is comhlacht idirnáisiúnta é Nielsen a dhéanann taighde teilifíse agus a bhailíonn staitisticí ar an méid daoine a bhíonn ag breathnú ar chláracha ar leith.
Cúige Kirov
Crios Ama
left|75px
Tá Cúige Kirov suite i gcrios ama Moscó (MSK/MSD).
Sacramento, California
Is é Sacramento príomhchathair California. Is é an chathair is mó i gContae Sacramento agus an 6ú cathair is mó i gCalifornia. Tá sé suite ag cumar na Sacramento agus na hAbhann Meiriceánaí i nGleann na Sacramento. Bhí 524,943 duine ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2020.
Cúige Kirov
Na hAonaid Riaracháin
Tá Cúige Kirov roinnte ina 39 réigiún. Féach Aonaid Riaracháin Chúige Kirov.
Cachoeira do Sul
Is é Cachoeira do Sul an sa Bhrasaíl. In oirdheisceart na tíre atá sé, agus tá daonra thart ar 89.669 ag an mórchathair. Tháinig sé ar aghaidh sa 19ú Chéad go mór le gnó an chaifé, agus leanann sé ar aghaidh mar cheantar mór táirgeachta agus dáiliúcháin. Tá an chathair suite sa stát Rio Grande do Sul agus is é an phríomhchathair freisin. Tá an chathair sute ag 30°02′21″ Theas, 52°53′38″ Thair,
Meas Geagra
Sa Rúraíocht i Miotaseolaíocht na nGael, rí na Laighean ab ea Meas Geagra (Mes Gegra, Mes Gedra, srl.).
Mharaigh Conall Cearnach Meas i gcomhrac aonair, i rith catha spreagadh ag file na nUladh, Athirne. Bhí lámh caillte ag Meas i dtroid roimhe sin, agus dá bharr throid Conall le lámh amháin curtha isteach ina chrios aige, ach in ainneoin sin, chloígh sé Mesgegra agus bhain sé a cheann de. Cuir sé an ceann ar a gualainn, agus dhírigh seo a mhuineál. Níorbh fhéidir le carbadóir Chonaill an ceann a iompair, mar sin ghearr sé an inchinn amach agus leasaigh é á meascadh le haol beo.
Ghoid Cet mac Mágach an inchinn chailcithe agus scaoil é le Conchúr mac Neasa, sa deireadh á mharú.
Cachoeira do Sul
Is é an chathair is mó sa leathsféar theas leis achar de 3.765.0 km2 agus le daonra thar 89.669.
Port Chluain Eoghain
Is baile suite i gContae Aontroma é Port Chluain Eoghain.
West Bromwich Albion Football Club
Club peile Sasanach is ea West Bromwich Albion Football Club atá ag imirt faoi láthair i bPríomhroinn Shasana. Bunaíodh an club sa bhliain 1878. Is é Roy Hodgson traenálaí an chlub.
Timothy Minear
Is scríbhneoir scáileáin agus stiúrthóir é Timothy "Tim" Minear. Tá aithne air mar gheall ar a ról mar scríbhneoir le haghaidh "The X-Files" agus "Lois and Clark". Ba é ceann de na táirgeoirí feidhmeannacha sa chlár: "Firefly" freisin.
Pete Postlethwaite
Aisteoir Sasanach ab ea Pete Postlethwaite, a rugadh ar an 7 Feabhra 1946 agus a fuair bás ar an 2 Eanáir 2011.
Seán Hayes (Tiobraid Árann)
Polaiteoir Éireannach ab ea Seán Hayes (1890 – 16 Feabhra 1968). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Neara
Sa Rúraíocht i Miotaseolaíocht na nGael, gaiscíoch na gConnacht ba ea Neara (Sean-Ghaeilge Nera).
Eachtra Neara
Tharla eachtra draíochta Neara ar oíche Shamhna. Le linn fleadh i Ráth Cruachan, thug Ailill a ndúshlán a laochra, 'sé sin, in ainneoin oíche Samhna agus gach olc a bhaineadh léi, maide sailí a cheangail ar chois fhir chrochta, ach ní raibh a mhisneach aige ach Neara. I rith na heachtra, bhuail sé le bansidhe a thug cabhair dó. I ndeireadh na dála, thug Neara rabhadh baoil do dhaoine Chruachan agus ansin d'éalaigh sé leis an mbansidhe sular iarr Méabh agus Aillil ar Fhearghas mac Róigh Cnoc Cruachan a scriosadh.
Palma de Mallorca
Is cathair agus port tábhachtach ar oileáin Mallorca í Palma agus í mar phríomhchathair chomhphobail fhéinrialaithe na nOileáin Bailéarach sa Spáinn. Tá sí suite ar chósta theas na hoileáine ar Bhá Palma. Ón mbliain 2005, tá 375,048 duine ina gcónaí sa chathair - s'é sin beagnach leathchuid de dhaonra na hoileáine. Deirtear go bhfuil an t-aerfort, Son Sant Joan, ar cheann de na haerphoirt is gnóthaí san Eoraip: sa bhliain 2018 bhain 29 milliún daoine úsáid as. Is léir gurb í turasóireacht an tionscail is tábhachtaí i leith geilleagar Palma, le 80% de mhuintir na háite ag obair sa tionscail turasóireachta. Bhí tionchar ar leith ag an turasóireacht ar Palma agus anois tá sí sách saibhir i gcomparáid le réigiúin eile na Spáinne. Bhronn an chathair an Palás Mariven ar Phrionsa Juan Carlos I na Spáinne. Ó shin ar aghaidh caitheann clann ríoga na Spáinne cuid dá laethanta saoire ansin. Cé go bhfuil oileánra Cabrera scartha go mór ó Palma, riarann bardas na Cathrach é chomh maith.
mion|clé|700px|Lánléargas ar Phalma de Mallorca
Leath Bealaigh
Is baile in oirdheisceart Contae Chorcaí é Leath Bealaigh (Béarla: Halfway). Fuair 'Leath Bealaigh' an t-ainm toisc go raibh sé suite timpeall leath bealaigh idir Cathair Chorcaí agus Droichead na Bandan.
Imrítear Bol Bóthair uaireanta ar an mbóthar náisiúnta idir Leath Slighe agus Béal Átha an Cheasaigh.
Tá roinnt liosanna sa cheantar thart timpeall ar Leath Slighe.
Stephen Kenny
Is bainisteoir agus iarimreoir sacair é Stephen Kenny (a rugadh ar an 30 Deireadh Fómhair, 1971 i mBaile Átha Cliath, Éire). Tá sé ina bainisteoir ar fhoireann sacair faoi 21 na hÉireann. Is iar-baintseoir é le Longford Town, Bohemians, Derry City, Dunfermline Athletic, Shamrock Rovers and Dundalk F.C.
D'imir sé le Belvedere, St Patrick's Athletic agus Home Farm.
Cangarú
Ainmhí is ea an cangarú. Mamach marsupial atá ann, agus is ball d'fine na Macropodidae (Cialaíonn macropod cos mór) é. Faightear san Astráil é. Measfar go bhfuil 34.3 milliún cangarúnna ina gcónaí idir i mBush na hAstráile agus talamh feirme na hAstráile faoi láthair, dar le tuairisc a rinne rialtas na hAstráile i 2011.
Fíleam
right|180px Sa tacsanomaíocht bitheolaíochta, is éard is fíleam ná aicme tacsanomaíoch faoin ríocht agus os cionn an ranga. Tagann an focal ón Sean-Ghréigis φυλαί (phylai), na grúpaí vótaíochta chlannlárnacha i gcatharstáit na Sean-Ghréige.
Cóála
Ainmhí is ea an cóála. Mamach atá ann, agus is ball d'fhine na Phascolarctidae é.
Alan Mathews
Is traenálaí agus iarimreoir sacair é Alan Mathews (a rugadh ar an 27 Meitheamh, 1965 i mBaile Átha Cliath, Éire). Tá sé ina thraenálaí le Shelbourne faoi láthair.
D'imir sé le a lán clubanna. Bhí sé ina thraenálaí le Longford Town ó 2002 go 2007. D'oibrigh sé le Cork City i 2008.
Orange County (scannán)
Scannán Meiriceánach is ea Orange County a eisíodh ar 11 Eanáir 2002. Baineann sé le saol na ndaoine óga cois farraige i gContae Orange i gCalifornia, contae sách rachmasach. Tá fear óg, Shaun Bruder (Colin Hanks) ag éirí fáil réidh leis an saol sin agus dul le saol scríbhneoireachta acadúla. Sa deireadh fanann sé i gContae Orange chun saol surfála agus scríbhneoireachta araon a chleachtadh.
Fox Broadcasting Company
Is líonra teilifíse Meiriceánach é an Fox Broadcasting Company, giorraithe go minic mar Fox nó FOX. Is cuid de Fox Entertainment Group, roinn de 21st Century Fox, é. Bunaíodh Fox sa bhliain 1986.
Seán Sagart
De réir mhiotaseolaíocht uile-Eorpach na Meánaoiseanna, rí Críostaí ab ea Seán Sagart ("Prester John" nó, mar a deir foclóir Phádraig Uí Dhuinnín, Eoin Cruimhthir) agus é i gceannas ar ríocht mhór shaibhir Chríostaí taobh amuigh den Eoraip. Ní raibh Seán Sagart ann ar aon nós, ach bhí scéalta faoi ag dul timpeall na hEorpa ar feadh i bhfad, agus spreag sé na hEorpaigh chun an domhan a thaisteal ar lorg tíortha nua.
Bhí ráchairt ar an bhfinscéal faoi Sheán Sagart san Eoraip ón dóú haois déag go dtí an seachtú haois déag. Chreidtí, go bunúsach, go raibh sé ina shagart agus ina rí araon, agus go raibh a ríocht suite áit éigin ar an taobh eile de ríochtaí na bPágánach agus na Moslamach. Na scéalta a bhítí a insint faoi ríocht Sheáin Shagairt, thug siad le fios go raibh gach sórt iontaisí neamhshaolta ina ríocht, fiú gur sórt Parthas ar an domhan suthain seo a bhí ann. D'fhéadfá ríocht Sheáin a chur i gcomparáid le Tír na nÓg.
Ar dtús, deirtí go raibh ríocht Sheáin suite san India. Chuala na daoine iomrá éigin ar na Críostaithe Neastóracha agus ar an obair mhisinéireachta a bhí déanta acu sa Chian-Oirthear. Sa tríú haois i ndiaidh bhreith Chríost, chum na Gnóisithe téacs apacrafúil, Gníomhartha Thomáis, inar thug siad le fios go raibh an tAspal Tomás tar éis an India a thaisteal le bás an mhairtírigh a fháil ansin. Is dócha gur chuir an cineál seo téacsaí an chéad tús leis na finscéalta faoi Sheán Sagart.
Bunús an Fhinscéil
clé|250px|mion|Seán Sagart i g[[Croinic Nürnberg le Hartmann Schedel, 1493.]] Na scéalta faoi Thomás agus faoina thuras misinéireachta go dtí an India, is follasach gur fhág siad a lorg ar an dóigh ar fhorbair an miotas. Thairis sin, chuala Críostaithe an Iarthair trácht ar an Eaglais Aisiriach san Áise, eaglais ar ar thug siad "an Eaglais Neastórach", ó shíl siad go raibh baint éigin ag an eaglais seo le teagaisc eiriciúla Neastóir. Bhí Neastór ina Ard-Easpag i gCathair Chonstaintín timpeall na bliana 430, agus tuairimí dá chuid féin aige i leith nádúr Chríost. Go bunúsach, bhí Neastór inbharúla nár chóir "Máthair Dé" a thabhairt ar Mhuire. B'fhearr leisean "Máthair Chríost". Thacaigh cuid mhór de na Críostaithe Oirthearacha le teagasc Neastóir, rud a d'fhág an mhíthuiscint seo ag Críostaithe an Iarthair. Cibé scéal é, d'fhág an leagan seo den scéal cuma dhraíochtúil ar an Eaglais Aisiriach i súile mhuintir an Iarthair, leath coimhthíoch, leath mealltach. Thairis sin, rinne an tAthair Eaglaiseach Irenaeus tagairtí doiléire d'"Eoin Sagart" nó "Eoin Preispitéir" éigin a scríobh, dar leis, dhá cheann de "Litreacha Naomh Eoin" sa Tiomna Nua - trí cinn atá ann ar fad. B'é an tEaspag agus an mairtíreach Papias a bhí mar mhúinteoir ag Irenaeus, agus b'é "Eoin Preispitéir" a bhí mar mhúinteoir ag Papias, dar le hIrenaeus. Is beag baint eile seachas an t-ainm atá ag an bpreispitéir seo le Seán Sagart mar charachtar miotasúil, áfach. mion|15ú haois Cibé faoi sin, tháinig an chéad leagan críochnaithe den fhinscéal chun saoil sa chéad leath den dóú haois déag. Nuair a bhí Callixtus a Dó ina Phápa (1119-1124), fuarthas tuairiscí faoi bheirt Easpag ón India a thug cuairt ar an Eoraip. Chuaigh duine acu go dtí Cathair Chonstaintín, agus an duine eile go dtí an Róimh, mar dhea. Ní raibh ann ach scéal scéil, de réir dealraimh. Níos déanaí, bhreac an tEaspag Gearmánach Otto von Freising síos ina chroinic gur casadh easpag ó Jabala sa tSír air i bhfianaise an Phápa Eoghan a Trí, easpag arbh ainm dó Aodh nó Hugo, agus go raibh sé ag lorg cabhrach ón bPápa in aghaidh na Saraisíneach. D'inis Aodh d'Otto go raibh Seán Sagart, Críostaí Neastórach a bhí ina rí agus ina shagart araon, tar éis cathair Ecbatana a athghabháil ón bPeirs. Go gairid ina dhiaidh sin, - dar le hAodh - rinne Seán Sagart iarracht Iarúsailéim agus an Tír Naofa a ghabháil freisin, ach ó bhí an abhainn úd Tigris ag cur thar maoil le tuile na taoide, ní thiocfadh Seán trasna. clé|mion|Mercator 1569 Le linn na Dara Crosáide, bhí na Críostaithe ag súil go dtiocfadh Seán Sagart chun tarrthála do na cathracha naofa agus go gcuideodh sé leo Edessa a athghabháil ó na Moslamaigh. Is féidir, fiú, gur scríobh Otto an scéal seo le féachaint chuige go seasódh lucht a dtacaíochta go daingean leis na Crosáidithe, in áit an obair a fhágáil faoi Sheán Sagart. Nó de réir mar a d'inis Otto an scéal, ní bheadh cabhair ar bith ag teacht ó Shéan, fiú dá mbeadh a leithéid de rí ann.
Litir Sheáin Shagairt
deas|250px|mion|A bhratach. Níor chualathas aon scéal nua faoi Sheán Sagart ach sa bhliain 1165. B'ansin a thosaigh cóipeanna de Litir Sheáin Shagairt ag dul timpeall ar fud na hEorpa. Cibé cé a scríobh í, bhí sé eolach ar na finscéalta faoi Alastar Mór chomh maith leis an téacs Gnóisíoch faoi mhisinéireacht Thomáis san India. Tugadh le fios gurbh é Seán Sagart, Rí na hIndia, a sheol an litir chuig Manuel a hAon Komnenos, an tImpire Biosántach (1143-1180). Thug an litir cur síos ar an oiread míorúiltí agus gur chuir sí draíocht as an ngnáth ar na hEorpaigh, agus is iomaí teanga a cuireadh uirthi, an Eabhrais ina measc. Bhí leaganacha cóirithe den litir ag dul ó lámh go lámh i lámhscríbhinní i bhfad ina dhiaidh sin. Tá céad cóip den litir ann i bhfoirm lámhscríofa i gcónaí, ach ní hé sin iomlán an scéil. Nuair a d'fhorbair gnó na clódóireachta, foilsíodh cóipeanna nua den litir i bhfoirm phriontáilte. Fiú i Ré na Fionnachtana, nuair a bhí na taiscéalaithe Eorpacha ag cur aithne ar Mheiriceá agus ar ilchríocha coimhthíocha eile, bhí cóipeanna priontáilte den litir ar fáil, agus iad á léamh ag na daoine. Cuid d'éirim an scéil ab ea go raibh ríocht Chríostaí Neastórach ann i gcónaí faoi cheilt in iargúltacht na hÁise. mion|509x509px|Preste João das Índias, Francisco Álvares, Verdadeira informação das terras do Preste João das Índias, 1540 Ghéill na daoine do na scéalta faoi Sheán Sagart an oiread is gur chuir an Pápa Alastar a Trí litir chuig Seán Sagart ar an 27ú lá de Mhí Mheán Fómhair sa bhliain 1177. D'fhág sé faoina lia, Pilib, an litir a sheachadadh. Is dócha nár sheachaid Pilib an litir riamh, nó níl aon eolas eile fágtha ar annálacha na staire faoin dochtúir cróga. Níor bhain sin a dhath den dóigh a raibh an Litir ag dul timpeall, agus lucht a cóipeála ag cur dathanna nua léi. Lenár linn féin, rinneadh staidéar ar na lámhscríbhinní den Litir, agus is é an toradh a fuarthas ná gur scríobhadh an chéad uair í i nDeisceart na Fraince nó i dTuaisceart na hIodáile.
Seán Sagart agus Impireacht na Mongólach
Sa bhliain 1221, d'fhill Jacques de Vitry, Easpa Acó (Acre), ón gCúigiú Crosáid. Cé nach raibh rath ar an gcrosáid féin, bhí dea-scéala leis. Dúirt sé go raibh Dáithí, Rí na hIndia, tar éis a chuid saighdiúirí a shlógadh le cath a chur ar na Saraisínigh. Bhí gabháltas déanta aige ar an bPeirs cheana féin, agus é ag teannadh isteach ar Baghdad anois. Mac nó garmhac do Sheán Sagart ab ea Dáithí, dar leis an Easpag Jacques, don tSeán Sagart céanna a bhris an cath ar na Seilsiúcaigh sa bhliain 1141. Anois, bhí Dáithí le hIarúsailéim a athghabháil agus a atógáil.
An "Rí Dáithí" a raibh an tEaspag Jacques ag caint air, áfach, ní monarc Neastórach ná Críostaí ar bith eile a bhí ann, ach taoiseach de chineál eile ar fad, - mar atá, Geingeas Cán. Chuir gabháltais Gheingeas Cán cor nua sna scéalta faoi Sheán Sagart. Nuair a tháinig an Impireacht Mhongólach ar an bhfód, fuair Críostaithe deis cuairt a thabhairt ar thíortha agus ar chríocha nach raibh feicthe acu riamh roimhe sin, agus bhain na sluaite móra acu leas as bóithre maithe gardáilte na hImpireachta. Bhí na Críostaithe san Iarthar den tuairim i gcónaí go raibh ríocht Neastórach ann i bhfad ar shiúl sa Domhan Thoir, agus go raibh sé géar-riachtanach ag na Críostaithe comhghuaillíocht a chur ar bun le monarc na ríochta sin le stáit na gCrosáidithe a shábháil ó choinscleo na Moslamach. Sin é an fáth gur cuireadh na céadta misinéirí, toscairí, teachtairí agus ambasadóirí go príomhchathair na Mongólach le haithne a fháil ar Gheingeas Cán agus ar a chuid nósanna. clé|mion|464x464px|El Preste Juan; Emperador de los Abisinios: Demachy, Pierre-Antoine (1723-1807) San am seo, d'oibrigh na daoine amach míniú casta ar an nasc idir Geingeas Cán agus Seán Sagart. Go bunúsach, ghlac siad leis gurbh ionann Seán Sagart agus Toghrul, athair altrama Gheingeas. Bhain croiniceoirí réasúnta inchreidte, ar nós Marco Polo, an Crosáidí agus an staraí Jean de Joinville, agus an Proinsiasach siúlach scéalach Odorico ó Pordenone an chuid ba mhó den chóiriú is den fhinscéal de phearsa Sheáin, agus iad ag tabhairt cur síos níos réadúla air. Is é an tuairisc a thugann Joinville air ina chroinic ná go raibh "fear saoithiúil" ann a chuir gairm shlógtha ar na treibheacha Tartáracha ann agus ar éirigh leis iad a aontú in aon arm amháin agus an cath a bhriseadh ar an namhaid ba láidre a bhí acu - mar atá, Seán Sagart. Dúirt Uilliam ó Rubruck, arís, go raibh a leithéid de thaoiseach ann agus "Vut", tiarna na treibhe úd Kerait agus deartháir an rí Neastóraigh, Seán, agus gur bhuaigh na Mongólaigh agus Geingeas ar Vut i bpáirc an áit. Thug Geingeas iníon Vut leis agus phós sé ar a mhac í, agus rugadh Möngke dóibh - an Cán a bhí i gceannas ar na Mongólaigh nuair a scríobh Uilliam a thuairisc. D'inis Marco Polo scéal a bhí cosúil leis seo. Dúirt seisean gur éirigh ina chogadh idir Seán Sagart agus Geingeas, nuair a d'iarr Geingeas, rí nua na dTatárach ceannairceacha, ar Sheán a iníon a thabhairt mar bhean chéile dó féin. Dhiúltaigh Seán go feargach, agus é barúlach nár chóir do ghéillsineach íseal cosúil le Geingeas bheith ag dréim le hiníon a thiarna. Sa chogadh a phléasc amach ina dhiaidh sin, cailleadh Seán Sagart, dar le Marco Polo.
Na scéalta a bhíodh á n-insint faoi Sheán Sagart san am seo, níor thagair siad dó mar a bheadh laoch dochloíte ann. Ní raibh ann ach duine den iliomad prionsaí, ríthe agus taoisigh a bhí cloíte ag na Mongólaigh. Sa deireadh thiar thall, áfach, thit an tóin as Impireacht na Mongólach, agus thosaigh na hEorpaigh ag smaoineamh nach raibh cónaí ar Sheán Sagart i Lár na hÁise riamh. Ar a laghad, ní raibh siad dóchasach as teacht ar Sheán ansin, nó nuair a d'imigh an Impireacht Mhongólach, d'éirigh bóithre Lár na hÁise míshuaimhneach agus dainséarach, agus ní fhéadfá an réigiún sin a thaisteal a thuilleadh. I saothair ar nós scéalta taistil John Mandeville nó Scéal an Triúr Ríthe le hEoin ó Hildesheim, tháinig cuma "Thír na nÓg" ar ríocht Sheáin Shagairt arís, agus ní raibh an ríocht sin suite i Lár na hÁise ní ba mhó, ach san India nó in áit dhúchoimhthíoch éigin ar fad. Ina dhán eipiciúil Parzival, cheangail an file meánaoisiúil Gearmánach Wolfram von Eschenbach scéal Sheáin Shagairt d'fhinscéal an tSoithigh Naofa.
Seán Sagart agus an Aetóip
clé|350|mion|Ríocht Sheáin Shagairt san Aetóip. Deirtí gurbh é Seán Sagart "rí na hIndia", ach ní raibh sé soiléir sna laethanta sin cá raibh a leithéid d'áit agus an India. Ba mhinic a thagair na scríbhneoir do "na Trí Indiacha", agus ós rud é nach raibh eolas ceart acu ar an Aigéan Indiach, shíl siad uaireanta gur ceann de na trí Indiacha seo ab ea an Aetóip. Bhí a fhios ag muintir an Domhain Thiar gur náisiún láidir Críostaí a bhí ann, ach ó chuir an tIoslam ding idir an Eoraip agus an Aetóip, ní raibh mórán teagmhála ag na hEorpaigh leis an ríocht sin. Anois, agus an chuma ag teacht ar an scéal nach raibh Seán Sagart le fáil san Áise, d'iompaigh samhlaíocht na hEorpa i dtreo áit eile sna h-"Indiacha", go dtí gur thángthas ar ríocht chumhachtach a bhí insamhlaithe le Seán Sagart - ríocht na hAetóipe.
Táthar ag áitiú le fada an lá gurbh í an Aetóip a chuir an chéad tús leis an bhfinscéal faoi Sheán Sagart. Síleann formhór na saineolaithe inniu, áfach, gurb í an t-aon bhaint atá ag an Aetóip le Seán Sagart ná an dóigh ar cuireadh an finscéal in oiriúint don Aetóip, cosúil leis an dóigh ar cuireadh in oiriúint do Lár na hÁise agus do Wang Khan sa tríú haois déag é. Ní féidir tagairtí ná leideanna don Aetóip a aithint ar na foinsí is sine faoi Sheán Sagart. San Aetóip féin, níor chuala aon duine iomrá ar bith ar Sheán Sagart sular tháinig an tír i dteagmháil leis an Eoraip arís. Sa bhliain 1751, cheistigh Remedius Prutky, Proinsiasach Seiceach, an tImpire Aetópach Iyasus a Dó faoi bhaint a thíre le Seán Sagart. De réir mar a d'inis Prutky, "bhí iontas mór ar an Impire, agus dúirt sé liom nár chleacht ríthe na hAetóipe a leithéid d'ainm riamh." I bhfonóta a chuir sé leis na focail seo, deir Richard Pankhurst gur dócha gurb é sin an chéad ráiteas i leith Sheáin Shagairt ó aon mhonarc Aetópach a cuireadh i míotar ar aon nós, agus gur dócha nár chuala aon Impire Aetópach trácht ar bith ar Sheán Sagart roimh an gceist seo ó Prutky.
Deireadh an Fhinscéil
Sa seachtú haois déag, chruthaigh scoláirí ar nós Hiob Ludolf, an saineolaí Gearmánach ar an léann Aetópach, nach raibh baint ar bith ag Seán Sagart le monarcaí na hAetóipe de réir fhoinsí dúchasacha na tíre sin. Mar sin, d'fhág an rí clúiteach ríocht na geograife le socrú síos i ríocht na fantaisíochta sa deireadh. San am seo, áfach, bhí a chuid oibre déanta aige, nó is iomaí taiscéalaí, misinéir, scoláire agus fear eachtraíochta a fuair inspioráid i scéal Sheáin Shagairt thar na céadta bliain. Spreagadh tábhachtach do Ré na Fionnachtana a bhí ann, ar a laghad.
Neamhspleáchas (polaitíocht)
mion|Forógra na Saoirse, John Trurnbull (1818) Is éard is neamhspleáchas ann ó thaobh na polaitíochta ná
Logha
mion|Teastas sa bhliain 1521, i ndiaidh [[faoistin e]] I dteagasc na hEaglaise Caitlicí, is éard is logha ann ná maithiúnas i bpionós an pheaca, atá fanta fós i ndiaidh faoistin e. Sa Mheánaois, bhí díol loghanna ann,  teastas a dúirt go raibh an tréimhse ama i bpurgadóir laghdaithe ag duine toisc gur cheannaigh sé nó sí loghanna.
An Léim
Is baile suite i gContae Chorcaí í an Léim (nó Léim Uí Dhonnabháin).
Richard Martin Willstätter
Ceimicí orgánach a rugadh i gKarlsruhe na Gearmáine ab ea Richard Martin Willstätter (1872-1942). Rinne sé taighde ar cheimic ábhar nádúrtha, ina measc ábhair datha phlandaí is clóraifill go príomha. Bhuaigh sé Duais Nobel na Ceimice i 1915 as. Shaothraigh sé gásphúicíní rathúla i rith an chéad chogadh domhanda. D'imigh sé go dtí an Eilvéis i 1939.
Jamie Carragher
Is iarimreoir sacair é Jamie Lee Duncan Lee Carragher (a rugadh ar an 28 Eanáir 1978 i mBootle, Sasana). Fear "aonchlub" a bhí ann, a chaith na blianta ina chosantóir ar fhoireann Liverpool.
Kumanovo
Is cathair í Kumanovo i bPoblacht na Macadóine. I 2002 bhí 70,842 mhíle duine ina gcónaí sa chathair agus 105,484 sna bruachbhailte.
Teangacha
Is í an Macadóinis an teanga is mó a labhraítear :
Gradam Primetime Emmy
Is duais í an Gradam Primetime Emmy le haghaidh cláir theilifíse. Bhronn an craoltóir Walter O'Keefe an chéad ghradam i Los Angeles sa bhliain 1949.
Cúige Nizhny Novgorod
Crios Ama
left|75px
Tá Cúige Nizhny Novgorod suite i gcrios ama Moscó (MSK/MSD).
LADT
thumb|An bhratach tuar ceatha Acrainm is ea na litreacha LADT, a sheasann do "Leispiach, Aerach, Déghnéasach agus Trasinscneach" (LGBT i mBéarla). Scáth-théarma is ea é do dhaoine nach heitrighnéasaigh agus cisinscnigh iad.
Ós rud é go bhfuil féiniúlachtaí gnéis agus inscne ann nach dtagann faoi scáth na dtéarmaí san acrainm, is minic a bhaintear úsáid as leaganacha breisithe ar nós LADT+ freisin, acrainm lena n-aithnítear agus lena n-áirítear féiniúlachtaí mionlaigh eile nach bhfuil leispiach, aerach, déghnéasach agus trasinscneach amháin. Úsáidtear roghanna eile freisin, mar shampla LADTA, LADTI, LADTAIAP etc. Úsáideann daoine agus eagraíochtaí an t-acrainm is mó atá ag teacht, dar leo, lena gcuid ball, a gcuid dearcthaí agus a gcuid cuspóirí.
Patrick Houlihan
Polaiteoir Éireannach ab ea Patrick Houlihan (25 Márta 1889 – 4 Bealtaine 1963). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Charles Thomson Rees Wilson
Fisicí a rugadh i nGleann Croise na hAlban, ceannródaí sa bhfisic adamhach is núicléach ab ea Charles Thomson Rees Wilson (1869-1959). Shaothraigh sé an néalsoitheach, modh oibre chun rianta alfa-cháithníní is leictreon tar éis imoibrithe núicléacha a bhrath. Bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice le Compton i 1927.
Kentucky
Is stát i Meiriceá é Kentucky. Ar dtús ba chuid de Virginia é ach glacadh Kentucky isteach san Aontas mar stát sa bhliain 1792. Is é Frankfort an phríomhchathair, agus is é Louisville an chathair is mó. Tá teorainneacha ag an stát le Virginia Thiar, Virginia, agus Tennessee.
Theodor Fontane
Scríbhneoir, iriseoir agus cógaiseoir Gearmánach ab ea Heinrich Theodor Fontane (1819 - 1898). Do rugadh é i Neuruppin agus do fuair sé bás i mBeirlín. Do bhain sé ana-cháil amach dó féin ina ghairm mar scríbhneoir réadach. Tá cúpla ceann dá chuid saothar, mar shampla an t-úrscéal Effi Briest, i measc na saothair is cáiliúla sa litríocht na Gearmáine.
Excavata
Is grúpa prótaisteach ar mhóran gcluichreán é Excavata. Coinníonn an catagóir fíliginiteach seo cineálacha éagsúla d'fhoirmeacha saorbheathacha agus siombóiseacha, san áireamh roinnt seadán atá tabhtach i ngalar daonna.
TV Guide
Is irisleabhar teilifíse seachtainiúil é TV Guide. D'fhoilsigh an ghnólacht Triangle Publications an chéad chóip den iris sa bhliain 1953.
Liagchiorcal
Is éard is liagchiorcal ann ná grúpa cloch mór ina seasamh i bhfáinne. Tugtar “galláin” nó “liagáin” ar na clocha seo. Is in iarthuaisceart na hEorpa an chuid is mó de na liagchiorcail atá ann, go háirithe sa Bhreatain, in Éirinn agus sa Bhriotáin. Creidtear gur tógadh an chuid is mó acu san Aois Neoiliteach dhéanach nó sa Chré-umhaois Luath, de ghnáth ó 3000 RC i leith. Tá beagnach 200 liagchiorcal in Éirinn, ina measc, Ciorcal an Droma Bhig, Teampall Brianaid, agus Lios na Gráinsí. Tá samplaí eile scaipthe timpeall na hEorpa. Níos déanaí, le linn na hIarannaoise, tógadh liagchiorcail i ndeisceart Chríoch Lochlann.
Aicmítear liagchiorcail de réir cruth agus méid na gcloch, méid an chiorcail, agus an líon cloch sa cheantar áitiúil. Cé go bhfuil go leor teoiricí curtha chun cinn chun a n-úsáid a mhíniú, teoiricí a bhaineann le cúrsaí searmanais nó deasghnátha go hiondúil, níl seandálaithe ar aon intinn maidir lena bhfeidhm. Ba mhinic a bhí iarracht mhór phobail i gceist lena dtógáil, lena n-áirítear tascanna speisialta mar phleanáil, gearradh agus iompar na gcloch, na trinsí bunsraithe a thochailt, agus an tógáil féin.
Dátaí agus seandálaíocht
Tá níos mó agus níos mó fianaise ann gur thosaigh tógálacha meigiliteacha chomh luath le 5000 RC in iarthuaisceart na Fraince agus gur leathnaigh an nós agus na teicnící togála trí bhealaí farraige as sin ar fud na hEorpa agus réigiún na Meánmhara. Meastar gur tógadh Clocha Carnac sa Fhrainc timpeall 4500 RC, agus cuimsíonn cuid mhór de na foirmíochtaí ciorcail chloiche meigiliteacha. mion| Liagchiorcal i gCorn na Breataine mion| [[Ciorcal an Droma Bhig, Co. Chorcaí]] deas|mion| Liagchiorcal ag [[Carraig an Ghiolla, Contae Chorcaí, Éire]] Cé go bhfaightear liagchiorcail ar fud na hÉireann, tá go leor acu in dhá cheantar ar leith: in iardheisceart na tíre (Contae Chorcaí agus Contar Chiarraí) agus i lár Uladh. I gCúige Uladh, is iondúil go mbíonn go leor cloch beag i gceist, troigh amháin (0.3 méadar) ar airde de ghnáth, agus faightear iad ar thalamh ard agus ar shuímh ina bhfuil ailíniú cloiche freisin. Is gnách go mbíonn cruth níos neamhrialta ar na liagchiorcail i gCúige Mumhan, agus clocha níos mó.
Mór-roinn na hEorpa
Tá liagchiorcail le fáil ar fud Mhór-Roinn na hEorpa freisin, ón Muir Dhubh go dtí an Bhriotáin. I measc na láithreacha sa Fhrainc tá cuid mhaith sa Bhriotáin (dhá cheann ar oileán Er Lannic agus dhá cheann eile, is dócha, ag Carnac), agus roinnt eile i ndeisceart na Fraince ar an Causse de Blandas sna Cevennes, sna Piréiní, agus sna hAlpa (mar shampla an Petit Saint Bernard). Tá liagchiorcal suntasach amháin sna hAlpa Iodálacha. Chomh fada siar le 1579, rinne scoláirí sa Ghearmáin cur síos ar chiorcail mhóra cloiche in aice le Ballenstedt. Sa bhliain 2001, thángthas ar liagchiorcal (Beglik Tash) sa Bhulgáir i ngar don Mhuir Dhubh.
Stac Dhómhnaill Chaim
Is ceann tíre ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar na hAlban é Stac Dhómhnaill Chaim
Liagchiorcal
Mór-roinn na hEorpa
Tugtar harrespil ar na ciorcail seo i dtír na mBascach, áit a dtugann muintir na háite mairu-baratz nó jentil-baratz orthu, rud a chiallaíonn “gairdín (reilig) págánach”. Is tagairt é seo d'fhathaigh mhiotaseolaíochta ón ré réamh-Chríostaí. Tá Tír na mBascach breactha le liagchiorcail chreimthe nó cinn a ndearnadh loitiméireacht orthu — níor mhair aon cheann a bhfuil dea-bhail air.
An Afraic
Faightear liagchiorcail ársa ar fud Chorn na hAfraice. Tá roinnt seanstruchtúr den sórt sin in Booco in oirthuaisceart na Somáile. Timpeallaíonn ciorcail bheaga chloiche dhá shéadchomhartha ardáin, atá suite le chéile. Creidtear go marcálann na liagchiorcail uaigheanna gaolmhara.
Ar thaobh thiar na hAfraice, tá na liagchiorcail Seineaghaimbiacha ann, a tógadh idir 700 AD agus 1350 AD.
Cill Chormaic
Is sráidbhaile í Cill Chormaic (Béarla: Kilcormac) i gContae Uíbh Fhailí in Éirinn. Tá sé suite ar an N52 idir Tulach Mhór agus Biorra. Ghlaoití Frankford air tráth. Baile beag is ea é agus 879 duine ina gcónaí sa sráidbhaile féin. Tá 1,296 sa cheantar uilig. Fostaíodh cuid mhaith den phobal ag Bord na Móna san am a chuaigh thart ag obair ar na portaigh máguaird. Tá sé suite cois Sliabh Bladhma. Sníonn an Abhainn Airgid tríd.
Cúlchuaisín
mion|clé|240px|Anatamaíocht na súile 1. [[Cúlchuaisín 2. Cuaisín tosaigh 3. Coirne 4. Mac imrisc 5. Uvea 6. Inteachán 7. Corp fabhránach 8. Córóideach 9. Scléara 10. Ballnasc crochta an lionsa 11. Lionsa 12. Lionn gloiní 13. Ducht hiailideach 14. Reitine 15. Macula lutea 16. Foibhé 17. Diosca optach 18. Néaróg optach 19. Fuileadáin na reitine ]]
Is éard is cúlchuaisín ann ná caolspás taobh thiar d'fhorimeallach an inteacháin, agus os comhair bhallnaisc chrochta an lionsa agus an phróisis fhabhránaigh. Tá an cúlchuasán comhdéanta de spás beag go díreach taobh thiar den inteachán, ach os comhair an lionsa. Tá an cúlchuasán ina chuid den deighleog thosaigh agus ní ceart é a mheascadh leis an chuasán gloiní (sa chúldheighleog).
An Ladhar
Is baile suite i gContae Chorcaí é an Ladhar.
Aicme (bitheolaíocht)
Sa tacsanomaíocht bitheolaíochta, is éard is Aicme ann ná aicme tacsanomaíoch idir Ord agus Fíleam. Mar shampla, úsáidtear an Rang Mammalia in aicmiú Rang iad nó Ainmhí úsáidte in aicmiú na gcon, atá san Fhíleam Chordata (ainmhithe le nótacordaí) agus an Órd Carnivora (mamaigh atá ina fheoiliteoirí)
Thomas Tynan
Polaiteoir Éireannach ab ea Thomas Tynan (1859 - 24 Meán Fómhair, 1953). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
François Rabelais
Scríbhneoir, dochtúir, manach agus sagart Francach ab ea François Rabelais (1483 nó 1494 - 1553). Do rugadh é í La Devinière agus do fuair sé bás i bPáras. Is iad Pantagruel (1532) agus Gargantua (1534) a shaothair is iomráití.
Malcolm Reynolds
Is é Malcolm Reynolds, nó Mal, príomhphearsa an clár teilifíse Firefly. Ghlac Nathan Fillion ról Mal.
Eugene Mullen
Polaiteoir Éireannach ab ea Eugene Mullen (1898 - dáta gsn aithne). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Seonaidh
Is sióg ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é seonaidh
Cue Detective
Craoladh an dara heipeasóid, "Cue Detective, den seachtú sraith is fiche The Simpsons ar an 4 Deireadh Fómhair 2015. Scríobh Joel H. Cohen an eipeasóid seo. D'fhéach 6.02 milliún duine ar an eipeasóid.
Laudabiliter
Ba bhulla de chuid an Phápa é Laudabiliter (Gaeilge: Tá sé le moladh) a eisíodh sa bhliain 1155 ag an Pápa Aidrian IV an t-aon phápa Sasanach amháin a d'fhreastail san oifig sin. Tá na heolaithe sáite i gconspóid faoin bhulla seo le blianta, cé acu an raibh sé ann nó nach raibh, mar níl aon chóip ar marthain ach luann scoláirí go leor tagairtí, chomh luath leis an 13ú haois, chun tacú le bailíocht a leithéid a bheith ann. Tá an bulla ag maíomh ceart a thabhairt don Rí Ainsivíneach Anraí II Shasana Éire a ionsaí agus a rialú, agus leasuithe Greagóracha a chur i bhfeidhm ar an Eaglais Chríostaí leath-uathrialacha in Éirinn. D'fhógair Risteárd de Clare agus na ceannairí eile de chuid na Normannach ar Éirinn (1169-71) gur údaraigh Laudabiliter an t-ionradh. Bhí na  ridirí Cambra-Normannacha seo coinnithe ag Diarmaid Mac Murchadha, a chaill a choróin sa bhliain 1166, mar comhghuaillí ina throid le hArd-Rí na hÉireann, Ruaidrí Ua Conchobair ]].
Bull phápa
deas|mion|200x200px|Bulla an Phápa Uirbeach VIII, 1637
Hilo, Haváí
Tá crainn banyan i lár an bhaile, cuid díobh curtha ag daoine cáiliúla mar Babe Ruth agus Amelia Earhart.
Ar 1 Aibreán 1946 bhuail súnámaí Hilo agus cailleadh 160 duine. Cuireadh córas rabhaidh ar siúl. Ach ar 23 Bealtaine 1960 fuair 61 duine bás de bharr súnámaí eile. Tréigeadh an talamh is ísle cois an bhá. Tógadh páirceanna agus cuimhneacháin ann ó shin.
Kim Il-sung
Ardcheannaire Dhaonphoblacht Dhaonlathach na Cóiré, nó An Chóiré Thuaidh, ab ea Kim Il-sung a rugadh faoin ainm Kim Sŏng-ju (15 Aibreán 1912 – 8 Iúil 1994). Ceannaire ar an tír úd a bhí ann ar feadh 46 bliana, ó bhunú an stáit go dtí lá a bháis.
Colin St John Wilson
Ailtire a rugadh i Cheltenham Shasana ab ea Colin St John Wilson (1922-2007). Dhear sé síneadh Mhúsaem na Breataine (1973-1979) agus Leabharlann na Breataine (1962-1997).
Kim Il-sung
Luathshaol
Theith clann Kim i 1920 agus shroich siad an Mhanchúir,