cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Uimhreacha Laidine
Orduimhreacha
Orduimhreachatar orduimhreacha ar nós aidiachtaí sa chéad díochlaonadh agus sa dara díochlaonadh. Nuair a dhíochlaontar dhá fhocal orduimhriúil (trí déag ar aghaidh), díochlaontar an dá fhocal mar a chéile ó thaobh inscne, uimhir agus tuiseal.
Innis
Is oileán suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd, in iarthar na hAlban, é Innis.
Elon Musk
Iompar
Tá cáil ar Musk chomh maith as leagan príobháideach den tointeálaí spáis (an F9/Dragon) a dhearadh.
Ag comhdháil TED i gCeanada sa bhliain 2022, thaispeáin an ceapadóir an físeán seo a bhaineann lena thogra, an ‘Boring Company’. Tá sé mar fhís ag Musk tolláin iompair a tholladh sa talamh faoi chathracha móra mar Los Angeles.
Twitter
Cheannaigh Elon Musk Twitter ar 27 Deireadh Fómhair 2022. Ar dtús, i mí Aibreán 2022, bhí bord Twitter go mór in aghaidh an comhlacht a dhíol le Elon Musk ar an gcéad ásc. Ach ghéill siad nuair a leasaigh sé a thairiscint agus nuair a deimhníodh go raibh an maoiniú faighte aige. Cheannaigh sé Twitter ar phraghas an-ard ag an am, $44 billiún.
Féach freisin
mion|clé|Elon Musk sa bhliain 2015
Scléaróis iolrach
Galar ina gcailltear an gnáthchumhdach (an mhiailin) a bhíonn ar néaróin san inchinn is corda an dromlaigh. Cuireann sé seo isteach ar tharchur na ríog ar feadh na néaróg, rud a lagaíonn gníomhú na gcóras sa cholainn a bhíonn faoi rialú na néaróg sin. Faigheann duine amháin as gach 2,000 an galar, mná níos minice ná fir. Ní fios cad is cúis leis, ach d'fhéadfadh próiseas uath-imdhíonachta a bheith mar bhun leis. Is ilchineálach na hairíonna cliniciúla, ach cuimsíonn siad laige sna géaga, radharc dúbailte, deacrachtaí urlabhra, veirtige, codladh grifín, éagumas gluaiseachtaí a chomhordú (neamhluail), iad sin uile díomuan ach athfhillteach, ag éirí níos troime de réir a chéile. Níl aon chóireáil ar leith air mar ghalar.
Scoiltbholb
Larbha cruimhe de chlann leamhan Nochtuidae, a dhéanann an-damáiste do bharra trí ghais is duilliúr na síolphlandaí a ithe.
Leictrilít
Córas, tuaslagán de ghnáth, ina dtarlaíonn imoibrithe leictriceimiceacha. Is gá go mbeidh sé seoltach a dhóthain chun sruth leictreach a ligean tríthi, agus baintear seo amach le tiúchan ard ian atá támh ó thaobh na leictriceimice de.
Luinn
Is oileán suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd, in iarthar na hAlban, é Luinn.
Galileo (loingseoireacht satailíte)
link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Galileo_logo.svg|mion|221x221px Galileo an t-ainm atá ar chóras satailíte na hEorpa (nó "Córas Domhanda Loingseoireacht Satailíte an Aontais"). Tá sé ainmnithe as Galileo, an t-eolaí cáiliúil a rugadh i bPisa san Iodáil sa bhliain 1564.
Ar 21 Deireadh Fómhair 2011, le lainseáil an chéad satailít oibríochta de chuid an chláir Galileo, thóg an tAontas Eorpach céim mhór i dtreo córas loingseoireachta satailíte dá chuid féin a bheith aige. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Galileo_sat_constallation.gif|mion|réaltbhuíon Galileo sa spás Inniu úsáidtear Galileo gach aon lá san iliomad cásanna, ina measc éigeandálaí ar na farraigí móra, turais bóthair, ar fhóin phóca agus fiú ag imeachtaí spóirt. Cuidíonn Galileo le hiompar, seirbhísí tarrthála, idirbhearta baincéireachta agus soláthar leictreachais a fheabhsú.
Chris Heaton-Harris
Is polaiteoir Sasanach é Christopher Heaton-Harris MP (a rugadh ar an 28 Samhain 1967), agus ball den Pháirtí Coimeádach. Ceapadh é mar Rúnaí Stáit do Thuaisceart Éireann ar 6 Meán Fómhair 2022.
D’fhóin sé roimhe seo mar Phríomh-Aoire an Rialtais i dTeach na dTeachtaí agus mar Rúnaí Parlaiminte don Státchiste ó mhí Feabhra go Meán Fómhair 2022.
Tá Heaton-Harris go mór i bhfábhar Brexit agus é ina Chathaoirleach le 6 bliana anuas ar an European Research Group – an grúpa d'fheisirí parlaiminte sa bPáirtí Caomhach a bhí i mbun feachtais ar son na Breatimeachta.
Tús a shaoil
Rugadh Heaton-Harris ar an 28 Samhain 1967 agus d’fhreastail sé ar Scoil Tiffin i Kingston upon Thames. D’fhreastail sé ar Polaiteicnic Wolverhampton, a rinneadh Ollscoil Wolverhampton de i 1992.
D’oibrigh sé don ghnó teaghlaigh ag New Covent Garden Market, sular ghlac sé ceannas an ghnó What4 Ltd  ar láimh ón a athair ar feadh aon bhliain déag. clé|mion|Heaton-Harris sa bhliain 2020
Gairm pholaitiúil
Bhí sé ina Fheisire de Pharlaimint na hEorpa do Lár na Tíre Thoir ó 1999 go 2009.
Ní raibh fonn air fanacht san Eoraip ach níor éirigh leis suíochán a bhuachan arís i fothoghchán sa toghcheantar Leicester Theas sa bhliain 2004. Cuireadh Heaton̠-Harris ar an 'A list' den pháirtí nuair a tháinig sé ar ais ó Pharlaimint na hEorpa in 2009. Toghadh é thar ceann Daventry san olltoghchán Westminster sa bhliain 2010.
Ceapadh é go díreach mar Chathaoirleach ar an nGrúpa Taighde na hEorpa (European Research Group) in Westminster agus d'fhan sé sa phost sin go dtí 2016.
Bhí Heaton-Harris ina fhuip i rialtas Theresa May ó 2017 go 2018.
Ar 25 Iúil 2019, cheap Johnson é ina Aire Stáit Iompair.
I mí Feabhra 2022 ceapadh Heaton-Harris ina Phríomh-Aoire ar an bPáirtí Coimeádach. Bhí mar chúntóir aige Chris Pincher; d'éirigh Pincher as a chúram mar Leas-Phríomh-Aoire Rialtas na Breataine i mí Iúil, i bhfianaise líomhaintí faoi mhí-iompar gnéis. Bhris an scannal sin rialtas Johnson.
Rúnaí Stáit do Thuaisceart Éireann
Cheap Liz Truss é mar Rúnaí Stáit do Thuaisceart Éireann ar 6 Meán Fómhair 2022. Dúirt Heaton-Harris go díreach gur bhfearr leis ceist an Phrótacail a shocrú tré chomhráití. Ach dúirt sé freisin go bhfeidhmeofar reachtaíocht ar an gceist "más gá".
Ar 28 Deireadh Fómhair. gheall sé go ndéanfadh sé gach a bhféadfadh sé lena chinntiú nach mbeadh seirbhísí poiblí thíos leis.
An Obair
Is sráidbhaile í an Obair (nó Nobber i mBéarla) atá suite i dtuaisceart na Mí, Poblacht na hÉireann.
Ealaín ríomhaire
Stíl ealaíne a thosaigh i ndiaidh an dara cogadh domhanda le húsáid ríomhairí analógacha chun líníocht theibí a chruthú, mar a rinne an t-ealaíontóir Sasanach Desmond Paul Henry (1921-2004) don taispeántas Cybernetic Serendipity (Seirindipíocht Chibirniteach) i 1968. Ó na 1960idí tá ríomhairí digiteacha nua-aoiseacha in úsáid ag ealaíontóirí, cosúil le Charles Csuri is Robert Mallory, chun líníocht, péintéireacht, is fiú dealbhóireacht a tháirgeadh. Dearann an t-ealaíontóir le CAD ar leith, agus déanann an ríomhaire an toradh a phriontáil nó an déanamh a threorú le CAM ar leith.
An Abhainn Dubh (Ceanannas)
Abhainn a ritheann trí chontaetha an Chabháin agus na Mí in Éirinn is ea An Abhainn Dubh. Is fo-abhainn de chuid na Bóinne í a ritheann isteach i Muir Éireann ag Droichead Átha. (Is é seo ceann de dhá “Abhainn Dubh” a ritheann isteach sa Bhóinn i gContae na Mí — éiríonn an ceann eile i gContae Chill Dara).
Tá foinse na habhann suite i ndeisceart Chontae an Chabháin, i ngar do Choill an Chollaigh. Ritheann sé trí Loch Ramhar ag Achadh an Iúir, Contae an Chabháin, thar Ceanannas, Contae na Mí, sula dtéann sí isteach sa Bhóinn san Uaimh, Contae na Mí.
Thomas Moore
File agus liriceoir Éireannach ab ea Thomas Moore (Tomás Ua Mórdha atá air i nGaeilge uaireanta; 28 Bealtaine 1779 - 25 Feabhra 1852), a rugadh i mBaile Átha Cliath. Is mar liriceoir is fearr atá cuimhne air inniu; bhain sé clú agus cáil amach nuair a chuir sé Béarla ar fhoinn traidisiúnta, Moore's Irish Melodies.
Óige
mion|clémion|Thomas Moore, le Thomas Lawrence|clé Rugadh Thomas Moore os comhair shiopa grósaera a athar ar chúinne Shráid Aungier i mBaile Átha Cliath. Tógadh a athair sa Ghaeltacht i gContae Chiarraí. B’ as Loch Garman í a mháthair, Anastasia Codd. D’fhreastail sé ar Choláiste na Tríonóide, áit a thug ceart dul isteach le gairid do mhic léinn Chaitliceacha. Ina dhiaidh sin, rinne sé staidéar ar chúrsa Iarchéime d’Abhchóidí ag an Teampall Láir i Londain, Sasana.
Cumadóir
Níorbh fhada go raibh móréileamh ar a chuid oibre i measc an ghnáthphobail, le The Harp That Once Through Tara’s Halls, Believe Me If All Those Endearing Young Charms, The Meeting of the Waters san áireamh; ach rinne sé níos mó dá leithéid. Foilsíodh na bailéid, Moore’s Irish Melodies idir 1808 agus 1834 agus 10 imleabhar ann, bunaithe ar fhoilseacháin Edward Bunting, A General Collection of the Ancient Irish Music (1797) go háirithe. clé|mion|Thomas Moore (1837), aois 58
Rinne Moore i bhfad níos mó ná bailéid a chumadh, ar ndóigh. Bhí rath air mar dhuine mór le rá i sochaí Londan.
Taisteal
Ceapadh Moore mar Chláraitheoir d’Aimiréalacht Bheirmiúda sa bhliain 1803. Ón am sin amach, rinne sé taisteal i gCeanada agus i Stáit Aontaithe Mheiriceá. I ndiaidh an turais sin, d’fhoilsigh sé leabhar dar teideal Epistles, Odes and Other Poems, a léirigh paeán d’Easanna stairiúla Choho [sic]; tá Lines Written at the Cohoes agus Falls of the Mohawk River i measc véarsaí cáiliúla eile a scríobh sé.mion|clé
Fiacha
D’fhill Moore ar Shasana agus phós sé aisteoir darbh ainm Elizabeth “Bessy” Dyke sa bhliain 1811. Bhí dúil ag Moore sa saol sómasach, agus d’ainneoin a chumas ard tuillimh sa scríbhneoireacht, bhí fiachas carntha aige go luath.
D’éirigh a chás níos measa fós le claonchasadh airgid a rinne fear a bhí fostaithe mar ionadaí dó i Maighean. Ba é Moore an duine a bhí dlite an tsuim a aisíoc (£6,000 a leithreasaíodh go neamhdhleathach). mion|[[Dealbhóireacht|Dealbh Thomas Moore, Sráid an Choláiste, BÁC|clé]]
Díbirt
Sa bhliain 1819, cuireadh iallach air imeacht ón mBreatain i gcuideachta an Tiarna John Russell – agus maireachtáil i bPáras ar feadh trí bliana (go sonrach le teaghlach Martin de Villamil), nuair a aisíocadh na fiacha.
Chaith sé tamall leis an Tiarna Byron, agus ainmníodh é mar sheiceadóir liteartha dó. Cáineadh é go forleathan níos déanaí mar ghéill sé do bhrú ó theaghlach Byron agus chuir siad ina luí air Cuimhní Cinn dá chuid a scrios; bhí na cuimhní ionraic damhnaithe. Ar ndóigh, d’fhoilsigh agus rinne sé eagarthóireacht ar Letters and Journals of Lord Byron, with Notices of his Life sa bhliain 1830. clé|mion|Moore's Illustrated Melodies, Leagan 1872
Náisiúnachas
Bhí staid na hÉireann i mbéal an phobail pholaitíochta i Sasana de réir a chéile thar na blianta sin, go háirithe timpeall na bliana 1820. Agus cé nach raibh suim dá laghad ag Moore i náisiúnaithe achrannacha, leithéidí Dónall Ó Conaill, d’aithin sé go géar an chos ar bolg a tharla thar na céadta mar ghiniúint an náisiúnachais sin.
Thug Moore cuairt ar Éire leis an Tiarna Lansdún faoin am seo agus ba chúis inspioráide í an chuairt sin. Chuaigh sé i mbun oibre ar Chuimhní Cinn an Chaptaein Rock sa bhliain 1824. Ba dhíotáil fhíochmhar iad ar mhírialú na hÉireann. Ba phríomh-thírghráthóir bunaithe é ina dhiaidh sin.
Treisíodh an dea-chlú a bhí air leis an gcuntas ómósach a rinne sé ar dhuine de na ceannairí ar an Eirí Amach sa bhliain 1798 : The Life and Death of Lord Edward Fitzgerald. Chaith sé a raibh fágtha dá shaol gníomhach ar an leabhar Stair na hÉireann (1835-46). Sa saothar sin, léirigh sé éachtaí mórthaibhseacha cultúrtha mhuintir na hÉireann roimh mheath forlámhais choimhthíoch a chuaigh i gcion orthu. Rinne sé mionléiriú ar an gcaoi a ndearnadh gníomhartha scanracha éagóra orthu.
Deireadh a shaoil
Thacaigh a bhean chéile le Moore go seasmhach tuisceanach thar thréimhsí deacra léanmhara a raibh anás airgeadais agus anacair teaghlaigh iontu. Mhair siad i ndiaidh a gclainne uilig; Fuair Barbara agus Anastasia bás agus iad an-óg agus bhásaigh a mbeirt mhac, Tom agus John, thar lear, i gCathair na hAilgéire agus san India faoi seach.
Ar an drochuair, bhí Moore cráite i ndeireadh a shaoil ag an néaltrú seanaoise: I am sinking here into a mere vegetable a dúirt sé le Samuel Rogers i gceann de na litreacha deireanacha a scríobh sé (Litreacha, 2.889, 23 Meitheamh 1847). Go hámharach, i ndeireadh na dála, bronnadh pinsean liteartha air sa bhliain 1835, agus sa bhliain 1850, fuair sé pinsean ón Liosta Sibhialta.
Fuair Moore bás ag Teachín Sloperton ar an 25 Feabhra 1852 agus adhlacadh é ar an 3 Márta i gCill Bhromham. Mhair Bessy go Meán Fómhair 1865.
Tionchar
Meastar gurb é Moore príomhBhard na hÉireann, leithéid Robert Burns na hAlban. Comórtar é in áiteanna éagsúla: ar phlaic chuimhneacháin ar an teach inar rugadh é, le dealbh bhrád ag Comhrac na nUiscí agus i bPáirc Lárnach Nua-Eabhrac. Ar ndóigh, tá dealbh chré-umha suite díreach in aice le Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath.
Ba é Moore a scríobh na liricí don amhrán The Last Rose of Summer, nuair a bhí sé ar saoire i gContae Chill Chainnigh sa bhliain 1805. Tá saothair Moore le cloisteáil freisin i gceol na gcumadóirí Robert Schumann, Hector Berlioz, Charles Ives, William Bolcom, agus Lori Laitman. clé|mion|Moore's Illustrated Melodies, Leagan 1872
Allen Ginsberg
File Meiriceánach ab ea Allen Ginsberg (3 Meitheamh, 1926 – 5 Aibreán, 1997). Duine de scríbhneoirí móra a linne a bhí ann, agus é ina cheannródaí ar ghluaiseacht liteartha an Beat Generation in éineacht le William S. Burroughs agus Jack Kerouac.
Scríbhneoir cultais a bhí ann ar dtús, is é sin, scríbhneoir nach raibh suim ach ag dornán beag díograiseoirí ann.
Ar an 7 Deireadh Fómhair 1955, léigh Allen Ginsberg an dán “Howl” i San Francisco, ag cur sé tús lena ghairm scríbhneoireachta. Bhí an saothar seo faoi laincisí ag coinbhinsiúin na litríochta clé|mion|Ginsberg agus agóid, 1972, Miami Beach, Florida
Saothar
mion
An Bronx
Buirg i Nua-Eabhrac is ea an Bronx. Tá a achar ceannann céanna le Contae Bronx. Is é an t-aon bhuirg amháin atá suite ar mhór-roinn Mheiriceá, agus an bhuirg is faide ó thuaidh. Is cuid den chathair é, maille le Queens, Brooklyn, Oileán Staten agus Manhattan. Bhí 1,363,198 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2003 (meastachán).
An Pholainn
Tír í an Pholainn (Polainnis: Polska), nó Poblacht na Polainne (Polainnis: Rzeczpospolita Polska), mar a thugtar uirthi go hoifigiúil, atá suite ar chósta theas Mhuir Bhailt. Tá sí ag críochantacht leis an nGearmáin, le Poblacht na Seice, leis an tSlóvaic, leis an Úcráin, leis an mBílearúis agus leis an Liotuáin. Thairis sin, tá ceantar Kaliningrad, ar leis an Rúis é, suite idir an Liotuáin agus an Pholainn.
Ainm na tíre
Tugann na Polannaigh féin Polska ar a dtír dhúchais ina dteanga féin. Tá an t-ainm seo bunaithe ar Polanie, is é sin, treibh de Shlavaigh a raibh cónaí orthu ar mhachairí móra na tíre fadó. Ciallaíonn an focal féin pole "páirc" nó "machaire" sa teanga. Tá ainmneacha na tíre i dteangacha eile fréamhaithe ón tamhan céanna, cé is moite de chúpla eisceacht: Lehistan a thugtar ar an bPolainn sa Tuircis, Lengyelország san Ungáiris, agus Lenkija sa Liotuáinis. Tá na hainmneacha seo bunaithe ar ainm treibhe eile, mar atá, Lędzianie. Bhí an treibh seo ag cur fúithi i gcríocha oirthuaisceartacha na Polainne de réir mar a bhreathnaíonn an tír inniu.
Is é ainm oifigiúil na tíre ná Rzeczpospolita Polska. Ní úsáidtear an focal dúchasach sin rzeczpospolita mar théarma Polainnise ar phoblacht ach le tagairt a dhéanamh do phoblacht na Polainne. Na poblachtaí eile, cosúil le hÉirinn, tugtar republika orthu. Le fírinne, níl i rzeczpospolita féin ach aistriú focal ar fhocal ar respublica na Laidine, nó ciallaíonn an dá fhocal gnó poiblí.
An Córas Polaitíochta
I ndiaidh bhlianta fada an Chumannachais, d'éirigh leis na Polannaigh daonlathas ceart a chur ar bun faoi dheoidh i dtús na nóchaidí. Is poblacht pharlaiminteach í an tír inniu, agus dhá theach - Sejm (an dáil, nó teach na dteachtaí) agus Senat (an seanad) - sa pharlaimint. Tá 460 feisire ar Sejm, agus na saoránaigh ag caitheamh a vótaí sna holltoghcháin uair in aghaidh na gceithre mbliana. Tá 100 Seanadóir ann, agus iad á dtoghadh sna holltoghcháin chomh maith. Tugtar Zgromadzenie Narodowe nó an Comhthionól Náisiúnta ar dhá theach na paraliminte in éineacht - ar an Oireachtas, i dtéarmaí Éireannacha.
Bhí páirtithe éagsúla sa pharlaimint i mblianta an Chumannachais féin, cosúil le páirtí na bhfeirmeoirí (SL - Stronnictwo Ludowe nó Páirtí an Phobail) agus páirtí oifigiúil na gCaitliceach (PAX). Ba é an Páirtí Cumannach, nó Polska Zjednoczona Partia Robotnicza - "Páirtí Aontaithe Lucht Oibre na Polainne" - a bhí i mbun na gcúrsaí dháiríre, áfach. Ba é an ficsean oifigiúil go raibh an páirtí sin cruthaithe ag na Cumannaigh agus ag na Sóisialaigh Dhaonlathacha in éineacht - sin é an chúis go raibh an t-ainm sin air.
Tá tionchar nach beag ag na hiar-Chumannaigh i gcónaí ar an saol polaitiúil sa Pholainn. Níor éirigh leis na mionpháirtithe a tháinig ar an bhfód i ndiaidh athbhreith an daonlathais iad féin a bhuanú, agus sa lá atá inniu ann, bíonn na páirtithe nua ag teacht agus ag imeacht, toghchán i ndiaidh a chéile. Bíonn cuid mhór de na Polannaigh sách éiginnte i gcónaí faoina ndearcadh polaitiúil féin, agus grúpaí beaga tuathghríosóireachta coitianta go leor ar fud na sochaí.
Muintir agus Cultúr na Polainne
Roimh an Dara Cogadh Domhanda, bhí an Pholainn lán mionlaigh mhóra eitneacha, agus bruíonachas ar siúl go minic idir na mionlaigh agus na náisiúnaithe antoisceacha Polannacha. I ndiaidh an chogaidh, áfach, tá an Pholainn iontach aonchineálach ó thaobh an daonra de.
Is í an Pholainnis teanga oifigiúil na tíre, agus í ó dhúchas ag 96 % den 38 milliún duine atá ag cur fúthu sa tír. Is teanga Shlavach í an Pholainnis, agus is iad an tSeicis, an tSlóvaicis agus an tSorbais, teanga neamhfhorleathan a labhraítear in oirthear na Gearmáine, is gaolmhaire léi. An ceithre faoin gcéad eile, tá siad ag labhairt Úcráinis, Bílearúisis, Liotuáinis, Giúdais (teanga atá fréamhaithe ón tsean-Ghearmáinis), Gearmáinis nó Tatairis. Is Caitlicigh iad lucht labhartha na Polainnise de ghnáth. Bíonn creideamh mionlaigh éigin ag dul leis an teanga nó leis an dúchas mionlaigh go minic. Mar shampla, bíonn an creideamh Protastúnach ag baint leis an nGearmáinis. Na hÚcráinigh, arís, is dual dóibh urraim a thabhairt dá n-eaglais Chaitliceach Oirthearach, eaglais a chloíonn leis na deasghnátha Gréigeacha, cé go dtugann sí aitheantas don Phápa. Is Ceartchreidmhigh Oirthearacha iad na Bílearúisigh, agus na Tataraigh ina Moslamaigh. I ndiaidh an ródaigh a rinne Uileloscadh na Naitsithe ar phobal mór millteanach na nGiúdach sa Pholainn, ní mhaireann ach dornán acu beo sa tír. Bíonn an Ghiúdais á labhairt ag an tseanghlúin, ach dealraíonn sé nach mbacann na Giúdaigh óga leis an teanga seo a thuilleadh. Giúdach Polannach ab ea an Dr Ludwig Zamenhof, a thionscain an teanga idirnáisiúnta Esperanto i gcathair Vársá sa bhliain 1887.
I mblianta an Chumannachais, chuir dream réasúnta mór de dhídeanaithe Cumannacha ón nGréig fúthu sa Pholainn, agus iad ag iarraidh saol cultúrtha dá gcuid féin agus ina dteanga féin a choinneáil ag imeacht. De réir chosúlachta, áfach, ní raibh teacht aniar sa Ghréigis mar theanga mhionlaigh sa Pholainn, nó tá an teanga ag imeacht go tiubh téirimeach i measc shliocht sleachta na ndídeanaithe inniu, agus iad ag dul leis an bPolainnis agus le nósanna na bPolannach go breá sásta.
Cúigí na Polainne
thumb|right|Cúigí na Polainne Tá sé chúig déag sa Pholainn. Województwa a thugtar ar na cúigí, is é sin, vóvadachtaí - tá gaol ag an bhfocal le hainm na Vóvaidíne sa tSeirbia. Is é an powiat nó an contae an chéad leibhéal riaracháin taobh thíos den chúige, agus tá 379 bpowiat sa Pholainn ar fad. Tá na powiaty (sin é an uimhir iolra sa Pholainnis) roinnte ina ngminy (uimhir uatha: gmina), a bhféadfaí paróistí a thabhairt orthu as Gaeilge (tá an focal féin bunaithe ar Gemeinde na Gearmáinise, focal a chiallaíonn paróiste). Tá 2479 ngmina sa Pholainn.
Is iad na cúigí nó na województwa ná:
Eacnamaíocht
Úsáidtear an złoty mar airgeadra sa Pholainn. Dar le tuairisc na bliana 2017 ón gCiste Airgeadúil Idirnáisiúnta, is é geilleagar na Polainne an 24ú ceann is mó ar domhan de réir olltáirgeacht intíre (OTI) paireachta cumhacht cheannaigh (PCC), agus an 24ú ceann freisin de réir OTI ainmniúla. De réir OTI PCC de réir chónaithigh, is an 47ú geilleagar is mó ar domhan atá ag an bPolainn, é ar $29,251 don chónaitheach.
De réir Innéacs Forbartha Daonna, Socraithe don Éagothroime, 2019 na Náisiún Aontaithe (en), innéacs a dhéanann iarracht an caighdeán maireachtála a thomhas i ngach tír de réir gnéithe eacnamaíochta agus neamheacnamaíochta, is í an 27ú tír is forbartha ar domhan í an Pholainn, as 150 tír a tomhaiseadh. Cuireann sé sin í mar an 16ú tír is forbartha as 27 ballstát an Aontais Eorpaigh. I dTuarascáil Sonais Domhanda 2018 na Náisiún Aontaithe, meastar gurb í an Pholainn an 42ú tír is sona, as 156 thír.
Creiginis
Is leithinis suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd, in iarthar na hAlban, é Creiginis.
Ciaróg olla
Ciaróg bheag chruinn dhubh le marcanna i bhfiarláin timpeall a himill is ea an chiaróg olla. Tugtar béir olla ar na larbhaí, a bhíonn cumhdaithe le ribí fada is a itheann cairpéid olla, fionnadh is seithí. Bíonn na ciaróga aibí ar chrainn úll go minic, agus itheann pailin.
1919 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1919.
Danny Donnelly
Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é Danny Donnelly. Is ball é de Pháirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann. Is Comhalta den Tionól Reachtach é d'Aontroim Thoir, ó 2022 ar aghaidh.
Scott Oser
Rugadh is tógadh an dochtúir Scott Oser sna Stáit Aontaithe, agus bhain sé dochtúireacht amach sa bhfisic i Chicago, áit ar fhoghlaim sé Gaeilge mar chaitheamh aimsire.
Bhain sé duais an Oireachtais in 2019, as a aistriúchán ar 'An Dhammapada: Nathanna an Bhúda'. Tá sé pósta le Rachel Hartman.
Tá an t-úrscéal 'Seraphina' le Rachel Hartman, bean chéile Scott, aistrithe go Gaeilge ag Scott agus d’fhoilsigh Coiscéim é sa bhliain 2021.
Gairmréim
Baineann a chuid taighde le fisic na gcaithníní fo-adamhacha, agus bhí ról nach beag aige sa Sudbury Neutrino Observatory, a bhfuair leath den Duais Nobel i 2015, as ascalaithe neoidríonónna a aimsiú. Tá Scott ina ollamh le fisic in Ollscoil na Colóime Briotanaí i gCeanada ó 2003.
Tá an damhna dorcha á lorg aige le cúig bliana anuas, ach tásc ná tuairisc air níl faighte aige fós.
Ealaíona maisithe
Dearadh is maisiú réad, de ghnáth le feidhmeanna praiticiúla, agus taobh amuigh de na mínealaíona (péintéireacht, dealbhóireacht, ailtireacht). Uaireanta tugtar ealaíona feidhmeacha orthu. Tagann miotalóireacht, criadóireacht, gloine, teicstílí, adhmadóireacht, is fógraíocht san áireamh, mar is minic a mhaisítear iad chuig leibhéal níos airde ná is gá dá bhfeidhmeanna. Le fírinne, tá teorainn dhoiléir idir ealaín mhaisithe is mínealaín.
Scoilteadh catalaíoch
Ní mór na móilíní hidreacarbóin i bpeitriliam a bhriseadh síos (a scoilteadh) ina móilíní níos lú chun go mbeidh siad inúsáidte. Déantar é seo sa scaglann ola tríd an bpeitriliam a dhriogadh. Ach is féidir leis an scoilteadh tarlú ar bhealaí éagsúla, agus mar sin baintear feidhm as catalaígh ar leith chun taobhú le bealaí ar leith chun peitreal, díosal nó olaí eile a tháirgeadh.
Viyaleta Skvartsova
Lúthchleasaí Bealarúiseach í Viyaleta Maksimauna Skvartsova (Bílearúisis :Віялета Максімаўна Скварцова). Rugadh í ar an 15 Aibréain 1998.
Ciaróg rúisceach
Ciaróg bheag a bhfuil meicníocht chosanta aige ina spréann na ciaróga fásta néalta gaile loiscní trí phléasca le meascán ceimiceán i bhfaireoga ag cúl na colainne. Is féidir leo spraeáil arís is arís eile le hachair ghearra idir na pléasca.
Cnoc Coinnich
Is cnoc in Albain í Cnoc Coinnich, atá suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd.
999
Is uimhir éigeandála é 999. Baintear feidhm as an uimhir seo in Éirinn, sa Ríocht Aontaithe, sa Pholainn agus i Hong Cong agus i roinnt dtíortha eile nach bhfuil san Aontas Eorpach. Cuireadh tús leis an uimhir áirithe seo sa bhliain 1937 sa Ríocht Aontaithe.
Beinn Dómhnaich
Is sliabh in Albain í Beinn Dómhnaich, atá suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd.
12 Nollaig
Is é an 12 Nollaig an 346ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 347ú lá i mbliain bhisigh. Tá 19 lá fágtha sa bhliain.
Éileamh ceimiceach ar ocsaigin
Sa cheimic chomhshaoil, is miosúr táscach é  an t-éileamh ceimiceach ar ocsaigin (ÉCO) den mhéid ocsaigine is féidir a ídiú ag imoibrithe i dtuaslagán tomhaiste. Cuirtear in iúl go coitianta é i mais na hocsaigine a ídítear de réir toirte an tuaslagáin, arb é atá in aonaid SI ná milleagram in aghaidh an lítir (mg/L). Is féidir tástáil ÉCO a úsáid chun méid na n- orgánach in uisce a chainníochtú go héasca. Is é an cur i bhfeidhm is coitianta atá ag ÉCO ná méid na dtruailleán in- ocsaídithe a fhaightear in uisce dromchla (e.g. lochanna agus aibhneacha) nó fuíolluisce a chainníochtú. Tá ÉCO úsáideach i dtéarmaí bainistithe cáilíocht uisce trí mhéadracht a sholáthar chun an éifeacht a bheidh ag eisilteach ar an dtimpeallacht ghlactha a chinneadh, a leithéid agus an t-éileamh bithcheimiceach ocsaigine (ÉBO)
Maigh Dearmhaí
Is sráidbhaile atá suite i ndeisceart na Mí, Poblacht na hÉireann í Maigh Dearmhaí, nó Longwood as Béarla.
Éileamh ceimiceach ar ocsaigin
Forbhreathnú
Is é bunús na tástála ÉCO ná gur féidir beagnach gach comhdhúil orgánach a ocsaídiú go hiomlán le dé-ocsaíd charbóin le gníomhaire ocsaídiúcháin láidir faoi dhálaí aigéadacha. Tugtar an méid ocsaigine atá riachtanach chun comhdhúil orgánach a ocsaídiú go dé-ocsaíd charbóin, amóinia agus uisce trí:
Déanann an Eagraíocht Idirnáisiúnta na gCaighdeán cur síos ar mhodh caighdeánach chun an t-éileamh ceimiceach ar ocsaigin a thomhas in ISO 6060
École pratique des hautes études
Is ollscoil í École pratique des hautes études atá suite i bPáras na Fraince. Bunaíodh í sa bhliain 1868.
Leictriliú
Má bhíonn dhá leictreoid, den mhiotal céanna fiú, sáite i dtuaslagán leictrilíteach agus má cheanglaítear foinse seachtrach voltais idir na leictreoidí seo, rithfidh sruth tríd an gcóras. Rithfidh an sruth isteach i leictreoid amháin, ar a dtugtar an anóid, tríd an tuaslagán ón anóid go dtí an leictreoid eile, ar a dtugtar an chatóid, agus ansin amach ón gcatóid. Voltaiméadar a thugtar ar an ngléas seo, agus leictriliú a thugtar ar a dtarlaíonn ina iomláine sa voltaiméadar. Le gléas mar seo, is féidir comhdhúile a dheighilt i bhfoirmeacha níos simplí le fuinneamh leictreach. Mar shampla, nuair a leictrilítear uisce idir dhá leictreoid thámha, tarlaíonn an dá leathimoibriú seo a leanas: ag an gcatóid 2 e - + 2 H2O → H2 + 2 OH - (dí-ocsaídiú), agus ag an anóid H2O → ½O2 + 2 H + + 2 e - (ocsaídiú).
Cruach nam Mult
Is sliabh in Albain í Cruach nam Mult, atá suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd.
Norberto Bobbio
Fealsamh dlí agus polaitíocht a agus staraí smaointeoireacht na polaitíochta ab ea Noberto Bobbio (18 Deireadh Fómhair 1909 – 9 Eanáir 2004),
Saol
Céimí de chuid Ollscoil Turin san Iodáil ab ea Bobbio sa bhliain 1931. Ar an fhealsamh dlí a rinne sé a thráchtas, le "Filosofia e dogmatica del Diritto".
Go mór faoi anáil Hans Kelsen, duine de na teoiricithe is tábhachtaí maidir le saghas sóisialachais dhaonlathaigh. Chuir Bobbio béim ar fhorlámhas an dlí, scaradh cumhachtaí agus cearta an duine. Mar sin, chuir sé cineál posaitíbheachais dlí agus cosaint láidir ar pholaitíocht fhorásach le chéile.
Sa bhliain 1979 a ceapadh ina Sheanadóir ar feadh saoil é.
Uí Íomhair
Rítheaghlaigh Gall-Ghaeil ba ea  Uí Íomhair  (Meán-Ghaeilge Uí Ímair), a bhí i gceannas ar chuid mhór de Mhuir Éireann, ríocht Dubh Linne, raibh thiar den Alban, Inse Ghall agus chuid de Ríocht Northumbria, ó lár na 9ú haoise.
mion|150px|Armas Uí Íomhair
Míol críon (ciaróg)
Is ciaróg bheag dhonn é an míol críon (Anobium punctatum). Tugtar réadán ar an larbha C-chruthach bán méith, le cosa bídeacha, a thochlaíonn isteach san adhmad de réir mar a itheann sé é. Tagann na ciaróga aibí amach ag fágáil poill an larbha ina ndiaidh.
Rajiv Gandhi
Feallmharaíodh é ar 21 Bealtaine 1991. Maraíodh Gandhi agus 14 eile nuair a phléasc buamadóir féinmharaithe 700g RDX (pléascán plaisteach) in aice leis. Tamalach ba ea an sceimhlitheoir, agus fonn díoltais doshásaithe uirthi. clé|mion|plaic chuimhneacháin D'éirigh Sonia Gandhi, bean Rajiv Gandhi, i gceannas ar an pháirtí, an Indian National Congress.
Eallach
mion|deas|Bó de phór Holstein Mamaigh cheansaithe, saothraithe ón áracs fiáin (Bos primigenius) is ea eallach (Bos taurus). Scaipthe faoi seo ar fud an Domhain le han-chuid pór.
Tugtar bó ar na hainmhithe baineannacha, agus faightear bainne ó bha ar fud an domhain. Tá tuairim is 1.3 billiún bó ar domhan (281,700,000 san India amháin).
Robert Erskine Childers
Údar agus náisiúnaí Éireannach ab ea Robert Erskine Childers (25 Meitheamh 1870 a rugadh é, 24 Samhain 1922 a fuair sé bás), a thóg lastas de ghunnaí agus armlón i dtír faoi cheilt i mBinn Éadairar an mbád Asgard, chun chur i gcoinne na nÓglach Uladh. Cuireadh chun báis é ag rialtas nua an tSaorstáit le linn Chogadh Cathartha na hÉireann.
Mac an fhir léinn Sasanaigh Robert Caesar Childers a bhí ann, col ceathrar le Hugh Childers agus Robert Barton, agus bhí a mhac Erskine Hamilton Childers ar cheathrú Uachtarán na hÉireann.
Cruach nan Capull
Is sliabh in Albain í Cruach nan Capull, atá suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd.
Robert Erskine Childers
Tús a shaoil
Tháinig Robert Erskine Childers chun saoil i Mayfair Londain, an dara mac a saolaíodh i gclann de bhunadh Angla-Éireannacha. Cailleadh a athair agus é ina bhuachaill sé bliana d'aois agus seoladh na leanaí go léir go áras na mBartons i nGleann Dá Loch in Éirinn.
Cothaíodh féiniúlacht Éireannach sa bhuachaill óg agus Gael go smior a bhí ann as seo amach, cé go raibh sé mar chuid den Chinsealacht Phrotastúnach.
Cogadh agus polaitíocht
clé|mion|177x177px|1900: Throid Childers sa Chogadh Boer. Throid Childers sa Chogadh Boer.
Sa bhliain 1914, thóg Childers airm chuig Éirinn ina bhád, airm a úsáideadh i rith Éirí Amach na Cásca i 1916.
Throid Childers i gCogadh na Saoirse in Éirinn agus i gCogadh Cathartha na hÉireann, cogadh ina maraíodh é. D'ionadaigh Childers Éire i gComhdháil Síochána Párais, tar éis an Chéad Chogaidh Dhomhanda.
Bhí Childers i láthair i Londain i rith plé an Chonartha Angla-Éireannaigh. Ach bhí sé dian ina choinne agus bhí sé ar thaobh na bhfrith-chonratheoirí sa Chogadh Cathartha.
Basú
Cuireadh Childers chun báis tar éis do chúirt mhíleata é a chiontú i seilbh ar arm tine gan cheadúnas (ina chás-sa, piostal leath-uathoibríoch amháin). Rinneadh cion báis de trí Rún um Chumhachtaí Éigeandála an Airm ar ghlac an Dáil leis roinnt míonna roimhe sin.
Rinne a dhlíodóirí tréaniarracht cruthú nach raibh an dlínse chuí ag an gcúirt mhíleata inar cuireadh Childers ar a thriail. Dhiúltaigh Máistir na Rollaí Cathal Ó Conchúir d'iarratas ar eascaire habeas corpus ar son Childers, toisc go raibh staid chogaidh ann agus, mar sin, ní raibh aon dlínse ag na cúirteanna sibhialta ar gníomhartha an airm i gcaitheamh na cogaíochta.
Ina theannta sin, bhí conspóid ar leith ag baint le bású Childers toisc gur cuireadh chun báis é as seilbh mhídhleathach ar phiostal leath-uathoibríoch de chalabra beag in áit a bhí geall lena bheith ina áras teaghlaigh.
Ar an 24 Samhain 1922, cuireadh Childers agus ochtar eile chun báis cé go rabhthas ag fanacht le hachomharc i gcoinne bhreithiúnas Mháistir na Rollaí.
Lámhachadh é, gníomh a bhain stangadh as an bpobal ag an am.
De réir an rialtais, ní raibh ann ach bolscaire, ach bhí Childers i mbéal an phobail.
Scríbhneoireacht
Scríobh sé an t-úrscéal The Riddle of the Sands.
Scoilteanna hidriteirmeacha
Toibreacha teo ar ghrinneall na farraige ar feadh na scoiltghleannta ar na sceireacha aigéanacha is i scoilteanna bolcánacha eile. Go minic deascann suilfídí is ocsaídí miotal ón tuaslagán hidriteirmeach te (timpeall 350 °C) a thagann amach ar an ngrinneall, agus tógann siad sin struchtúir suas le 10 m ar airde a dtugtar simléirí orthu. Bíonn tiúchan ard suilfíd hidrigine san uisce hidriteirmeach, agus is bunús é sin le méid ollmhór baictéar a ocsaídíonn sulfar. Bíonn na baictéir seo ag bun biashlabhra ilghnéitheach farraige a bhíonn lonnaithe mórthimpeall ar na scoilteanna hidriteirmeacha, ceann annamh nach mbraitheann ar fhótasintéis nó radaíocht na Gréine mar bhunfhoinse fuinnimh.
Leictrimíografaíocht
Staidéar ar chrapadh matáin trí leictreoidí a ghreamaítear ar an gcraiceann go hoiriúnach gar don mhatán. Tarlaíonn gníomhaíocht bheag leictreach nuair a chrapann an matán, agus taifeadtar an ghníomhaíocht ag an dromchla mar rianú ar scáileán nó páipéar nó i bhfoirm dhigiteach i ríomhaire.
Trainspotting (úrscéal)
An chéad úrscéal ó pheann an scríbhneora Albanaigh Irvine Welsh is ea Trainspotting a foilsíodh den chéad uair sa bhliain 1993. Cnuasach de ghearrscéalta atá ann i ndáiríre a insítear sa chéad phearsa ag mór-charachtair an scéil. Titeann eachtraí an leabhair amach ag deireadh na 1980idí ina bhaile dúchais Lìte, Dún Éideann, áit ina bhfuil cuid mhaith de na carachtair ag streachailt le handúil hearóine de shaghas éigin. Tá téacs an leabhair scríofa ag Welsh go neamhleithscéalach in Albainis sráide gharbh a chuireann go mór le réalachas an scéil.
Tá deisceabail dhílse tuillte ag an úrscéal ó shin i leith agus chuir rath domhanda an scannáin (1996) go mór leis.
A' Chrois
Is sliabh in Albain í a' Chrois, atá suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd.
Muineachán
Is é Muineachán príomhbhaile Chontae Mhuineacháin, ceann den trí chontae i gCúige Uladh a fágadh ar an taobh theas den Teorainn nuair a chuaigh an chríochdheighilt i bhfeidhm ar oileán na hÉireann i ndiaidh an Chonartha Angla-Éireannaigh. Is é Muineachán an t-aon áit amháin sa chontae ar féidir cathair a thabhairt uirthi, agus tá cónaí ar sé mhíle duine ann. Tá an Teorainn suite thart faoi ocht gciliméadar den áit.
Baile an Bhóthair
Sráidbhaile atá suite in oirdheisceart na Mí, Poblacht na hÉireann é Baile an Bhóthair, nó Batterstown as Béarla.
Muineachán
B'iad muintir Mhic Mhathúna an tréibh Ghaelach a bhí i seilbh na háite roimh theacht na nGall, ach níl a dhath fágtha dá gcuid caisleán is mainistreach inniu. Tá iarsmaí ann de chrannóg bheag a bhí ina ceanncheathrú ag na Mathúnaigh sa cheathrú haois déag, áfach.
Bhí tionscal an línéadaigh tábhachtach mar fhoinse shaibhris i Muineachán cosúil le háiteanna eile in Ultaibh, agus tógadh foirgnimh fheiceálacha sa bhaile seo ar éadálacha an tionscail.
Tháinig Charles Gavan Duffy chun an tsaoil i Muineachán. Inniu, tá an scríbhneoir Gaeilge Pádraig Ó Baoighill ina chónaí san áit.
Ráfla
mion|"Crispin agus Scapin", le Honoré Daumier, 1858-1860. Scéal gan deimhniú, ab fhéidir nach bhfuil fíor, is ea ráfla. mion
Veain
right|250px|thumb|Veain chomhaimseartha — an Dodge Sprinter Is gluaisteán é veain (nó iomparán nó gluaisvaigín‎) ina n-iompraítear earraí nó chun grúpa daoine a iompar. Más earraí atá á n-iompar, ní bhíonn suíocháin san veain agus bíonn slí ann chun ualach nó lasta mór a iompar. Go minic ní bhíonn fuinneoga ar na hiomparáin a iompraíonn lasta. Ach má tá daoine á n-iompar, bíonn gá le suíocháin agus fuinneoga a bheith ann.
Is féidir le veain a bheith beag nó mór. Tugtar “veain” ar ghluaisteán nach bhfuil fuinneoga air agus a iompraíonn earraí ach atá cosúil le gnáthghluaisteán ina mbíonn daoine ag taisteal. Tugtar ”veain“ freisin ar ghluaisteán mór fada atá deartha chun lasta mór a iompar. Ní bhíonn iontu ach suíochán nó dhó don tiománaí agus cúntóir(í).
Baineann gnólachtaí feidhm as veaineanna go formhór mar bhíonn orthu earraí nó trealamh nó bearta nó rudaí eile a bhogadh ó áit go háit. Tá veaineanna an-oiriúnach don obair seo mar tá slí iontu chun lasta a iompar. Braitheann an geilleagar nua-aimseartha go huile is go hiomlán ar earraí a bhogadh ó áit go háit, mar sin tá veaineanna, leoraithe, agus trucailí fíorthábhachtach.
Téarma Gaeilge
Deirtear gurb é Cathal Ó Sándair a chum an focal “iomparán” chun cur síos ar an gcineál gluaisteáin seo. Deirtear an focal “veain” sa Ghaeilge go minic, focal a tháinig go díreach ón bhfocal Béarla van, ach tá fadhb ag baint leis an bhfocal áirithe seo. An fhadhb atá ann ná go bhfuaimnítear “an veain” díreach mar a fhuaimnítear “an bhean”, agus mar aon leis sin, is focail bhaininscneacha an dá fhocal. Is fusa idirdhealú a dhéanamh eatarthu sa scríobh ach ní féidir idirdhealú a dhéanamh eatarthu sa chaint. Cloistear tuairisc corruair ar Raidió na Gaeltachta faoi “veain mhór bhán” nó “sean veain shalach”. Tá sé ráite ag daoine gur cheap siad gur faoi bhean a bhí an scéal agus gur náireach an rud é go raibh lucht an raidió ag cur síos uirthi mar sin. Sin an fáth a mholtar leas a bhaint as an bhfocal iomparán, in ainneoin gur annamh a chloistear é, ionas nach mbeidh aon mhíthuiscint mhí-ámharach ann.
Léim Bhuabhall an Chinn Bhasctha
Ionad tábhachtach seandálaíochta in Alberta i gCeanada. Ó timpeall 4000 RC go dtí an 19ú céad, dhéanadh daoine dúchasacha ár ar thréada móra buabhall trí iad a thiomáint ina dtáinrith thar imeall aille 10 m ar airde. Láthair oidhreachta domhanda anois.
Lá Domhanda na hIlchineálachta Cultúrtha ar son Comhphlé agus Forbartha
Ceiliúrtar an Lá Domhanda na hIlchineálachta Cultúrtha ar son Comhphlé agus Forbartha ar an 21 Bealtaine gach bliain.
Is féile í chun an éagsúlacht chultúr tha agus teanga cha a cheiliúradh, agus an ionchuimsitheacht, an ilchineálacht agus an comhionannas a chur chun cinn.
Eambólacht
Is éard is eambólacht ann ná bac i bhfuileadán de bharr carnadh is greamú ábhair neamhthuaslagtha (cosúil le téachtán fola) a iompraítear don láthair san imshruthú fola. Aithnítear de ghnáth é de réir an tsoithigh ina bhfuil sé (ceirbreach, corónach, scamhógach), nó de réir an ábhair neamhthuaslagtha (aer, saill). De ghnáth is é a bhíonn in eambólacht ná téachtán fola a briseadh ón ionad téachtaithe, go minic i bhféitheacha na coise. Is féidir go dtarlóidh eambólacht saille mar aimhréidh máinliachta ortaipéidí, mar thoradh ar ghortú, nó le linn insilte infhéithigh gan dóthain ullmhúcháin.
Beinn Chorranach
Is sliabh in Albain í Beinn Chorranach, atá suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd.
Villéineach
Is aicme sheirfeach ar leith é an villéineach, a bhí ceangailte leis an talamh faoin gcóras feodach. Mar chuid den chonradh le tiarna an mhainéir, bhí súil air roinnt dá gcuid ama a chaitheamh ag obair ar thalamh a thiarna. Bhí na villéinigh ann faoi roinnt srianta dlíthiúla a rinne idirdhealú idir iad agus na saorfhir, agus ní fhéadfadh siad imeacht ón mhainéar gan cead a dtiarnaí. Go ginearálta, shealbhaigh na villéinigh a stádas ní hamháin de réir breithe ach de réir na talún a bhí acu, agus bhí sé indéanta dóibh freisin manumissio (sé sin, gníomh chun an villéinigh a shaoradh óna dhaormháistir) a fháil óna dtiarnaí.
In Éirinn, ní raibh an córas feodach riamh chomh forleathan agus a bhí sé in áiteanna eile san Eoraip, ach bhí an córas tionachta talún bunaithe ar dhlíthe an Fhéineachais.
Scoiltghleann
mion|Tá Loch Tanganyika suite i Scoiltghleann na hAfraice. Umar fadaithe i screamh an Domhain is ea scoiltghleann, agus é teorannaithe ag éisc normálta. Réigiún ina bhfuil teannas sa screamh de bharr na plátaí teicteonacha screimhe a bheith ag gluaiseacht amach óna chéile. Dlúthbhaint aige le bolcánacht, cosúil le sliabh Kilimanjaro i scoiltghleann oirthear na hAfraice. Tarlaíonn a leithéid ar feadh na sceireacha i lár na n-aigéan freisin.
Comharthaí bóthair in Éirinn
Tá na treochomharthaí eolais bunaithe ar na cinn atá in úsáid sa Ríocht Aontaithe, agus an-chosúil leo. Bíonn comharthaí bóthair in Éirinn dátheangach i gcónaí ach amháin sa Ghaeltacht, áit nach n-úsáidtear ach an Ghaeilge de ghnáth.
Bonn dlí
Tá comharthaí bóthair in Éirinn leagtha amach sa Lámhleabhar um Chomharthaí Tráchta (Traffic Signs Manual, nó TSM), arna fhoilsiú ag an Roinn Iompair. Foilsíodh an t-eagrán níos déanaí sa bhliain 2019 agus uasdátaíodh cúpla caibidil sa bhliain 2021. Tháinig an t-eagar seo i ndiaidh dhá eagrán níos luaithe - Traffic Signs Manual 2010 agus Traffic Signs Manual 1996. Tá an lámhleabhar bunaithe den chuid is mó ar an Traffic Signs Manual na Ríochta Aontaithe.
Ar thaobh an dlí, tá comharthaí bóthair leagtha amach faoi na Rialacháin um Thrácht ar Bhóithre (Síneacha) 1997-2004. Is iad na rialacháin 1997 an príomhshraith.
Cló-aghaidh
Úsáidtear na cló-aghaidheanna Transport Heavy agus Motorway ar chomharthaí bóthair na hÉireann. Le haghaidh téacs Gaeilge, úsáidtear leagan fiar ar leith de Transport, ina bhfuil na litreacha claonta 15 céim. Úsáidtear cineáil ar leith de na litreacha a, A, M agus N sa chló seo.
Bíonn an téacs Gaeilge curtha os cionn an téacs Béarla comhfhreagrach agus bíonn sé sa chás íochtair i gcónaí. Bíonn an téacs Béarla sa chás uachtair.
Dath
Bíonn téacs bán ar chúlra gorm ag comharthaí mótarbhealaigh, téacs bán ar chúlra glas ag bóithre náisiúnta (agus uimhreacha bhóthair i dtéacs buí) agus téacs dubh ar chúlra bán ag bóithre réigiúnacha agus áitiúla. Bíonn téacs bán ar chúlra donn ar chomharthaí a taispeánann láithreacha inspéise (seirbhísí, institiúidí, taitneamhachtaí turasóireachta).
Cineálacha comharthaí ar fáil
De réir Chaibidil 2 den TSM, tá sé catagóirí ann: <li>Réamhchomharthaí Treo de Chineál Cruachta</li> Léirítear cinn scríbe roimh chrosbhealaí, mar shampla T-achomhail agus crosbhóthair céimnithe, agus tá na cinn scríbe curtha ar painéil ar leith. <li>Réamhchomharthaí Treo de Chineál Léarscáile</li> Léirítear cinn scríbe roimh acomhail ilairde agus timpealláin air, agus léirítear leagan amach an acomhail air mar picteagram. Uaireanta úsáidtear iad seo ag crosbhealaí i gcásanna eisceachtúla. <li>Treochomharthaí</li> Bíonn iad seo suite ag an chrosbhealach é féin. Bíonn bior triantánach ar thaobh amháin agus rachtán in aice leis. D'fhéadfaí cruth méar eolais air freisin, go háirithe ar bhóithre tuaithe. <li>Comharthaí Lasnairde ar Dhroichead Iompair agus Comharthaí ar Dhroichead Iompair ag Tús Lána Luasmhoilliú</li> Léirítear cinn scríbe air roimh ré ar chomharthaí curtha ar dhroichid iompair. <li>Comharthaí Deimhnithe Bealaigh, Comharthaí Marcóir Bealaigh agus Comharthaí Treo Bealaigh</li> Tugann iad seo deimhniú agus eolais do thiománaithe faoi cinn scríbe agus an bealach amach rompu. <li>Treochomharthaí eolais eile, ar nós Comharthaí maidir leis an Chéad Slí Amach Eile (a thugann liosta de na cinn scríbe le glacadh ag an chéad slí amach eile) and Comharthaí Ceann Scríbe Lána.</li> </ol>
Comharthaí le eolas eile
Roinneann Caibidil 4 comharthaí le eolas eile sna catagóirí seo a leanas: <li>Comharthaí a léiríonn eolas cathartha nó tíreolaíoch</li>
<li>Comharthaí Éagsúla</li> <li>Comharthaí Ní is Díol Spéise do Thurasóirí</li> <li>Comharthaí Rotharbhealaí </li>
Comharthaí rialála
Dé ghnáth bíonn cruth ciorclach ag comharthaí rialála agus bíonn siad dubh ar chúlra bán le himeall dearg. Má léiríonn comhartha cosc, beidh trasnán dearg ann. Tugadh an cineál seo de chomhartha bóthair isteach leis na Rialacháin um Chomharthaí Tráchta, 1956.
Comharthaí rabhaidh
Úsáideann comharthaí rabhaidh an dearadh MUTCD (Manual on Uniform Traffic Control Devices), sé sin le rá go bhfuil siad dubh ar chúlra ómra, agus go bhfuil cruth diamaint acu. Tugadh an cineál seo de chomhartha bóthair isteach leis na Rialacháin um Chomharthaí Tráchta, 1956.
Comharthaí oibreacha bóthair
Tá dath oráiste ag comharthaí oibreacha bóthair. Tá cruth diamaint ag Comharthaí Lánaí Dúnta le haghaidh bóithre Leibhéal 1 (Bóithre Uirbeach agus Íseal-Luais) agus bóithre Leibhéal 2 (Bóithre Charrbhealaigh Aonair Tuaithe), agus tá cruth cearnóige acu le haghaidh bóithre Leibhéal 3 (Débhealaí agus Mótarbhealaí).
Plátaí breise
Úsáidtear plátaí breise chomh mhaith le comharthaí rialála, rabhaidh agus oibreacha bóthair. Is é an cuspóir atá leo ná eolas breise a thugann leis an comhartha faoina gcuirtear iad (seachas comhartha P 056, atá curtha leis féin).
Úsáid na Gaeilge
Is minic ceist na gcomharthaí bóthair dátheangacha a bheith á cíoradh ag na meáin.
Tá loitiméireacht ar an nGaeilge ar chomharthaí bóthair sa Ghaeltacht ó am go ham. Sa bhliain 2017, rinneadh loitiméireacht ar an Ghaeilge ar timpeall 25 comhartha i ndeisceart an Dúin.
Sa bhliain 2015, rinne rialtas cinneadh go gcrochfaí comharthaí bóthair nua - a chuirfeadh an Ghaeilge agus an Béarla ar comhchéim - a chur ar ceal. Ach sa bhliain 2020, dúirt Aire Stáit na Gaeltachta gur cheart go mbeadh an Ghaeilge agus an Béarla ar comhchéim ar chomharthaí bóthair.
Grégory Lemarchal
Rugadh Grégory Jean-Paul Lemarchal ar an 13 Bealtaine 1983 sa Tronche, Auvergne-Rhône-Alpes, an Fhrainc. Ba amhránaí é, a bhí an-tóir air tar éis comórtas teilifíse a bhuaigh. Bhí fiobróis chisteach air freisin. Fuair sé bás ar an 30 Aibreán 2007 agus é ag fanacht ar aistriú scamhóige. Bhí sé 3 bliana 's fichead, agus fuair sé bás thart ar choicís roimh a bhreithlá. Tamall beag ina dhiaidh sin, foilsíodh albam dá chuid ceoil, popcheol agus rac-cheol den chuid is mó. An t-ainm atá ar an albam ná 'La Voix d'un ange'. An ciall atá leis ná 'Guth an aingil'.
Ciaróg uisce
mion|250px|Ciaróg uisce Ciaróg dhorcha lonrach, suas le 4 cm ar fhad. Dreach airgeadach uirthi is í faoin uisce, de bharr an aeir a bhíonn sáinnithe faoi bhun na colainne is cás na sciathán. Itheann na larbhaí seilidí, ach na ciaróga fásta plandaí. Flúirseach sna trópaicí.
Cláirseach
Is uirlis cheoil í an chláirseach nó an chruit. Téaduirlis atá ann, a phioctar leis na méara chun nótaí a dhéanamh. Is féidir feidhm a bhaint as mar chnaguirlis chomh maith. Bíonn caol, athshonadóir agus téada ar gach cláirseach, agus déantar na téada as níolón, snáithe caoláin, sreang nó síoda. Seinntear an chláirseach ar an nglúin, nó ar an talamh: braitheann sé ar airde na huirlise. Cláirseoir nó cruitire a thugtar ar cheoltóir a sheinneann an chláirseach.
David Hilditch
Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é David Hilditch, a rugadh ar an 11 Nollaig, 1963 i gCarraig Fhearghais. Is ball é de Pháirtí Aontachtach Daonlathach. Is Comhalta den Tionól Reachtach é d'Aontroim Thoir, ó 1998 ar aghaidh.
Saol pearsanta
Is ball é de Printísigh Dhoire.
Otharcharr
thumb|Otharcharr san [[An Iodáil|Iodáil]] Baintear feidhm as otharcharr chun daoine tinne, daoine gortaithe agus mná seoil a thabhairt chuig ospidéal. Bíonn slí ann do lucht leighis agus fearas chun cuidiú leis an othar. Má tá an t-othar go dona leagtar ar shínteán é. Uaireanta leagtar an t-othar ar charbad (leaba a bhfuil rothaí fúithi) lena iompar idir an t-otharcharr agus áit eile.
Cuireann an t-othar é féin in iúl le soilse gorma agus le bonnán, go háirithe ar uair na práinne, agus bíonn sainchomharthaí agus dathanna speisialta uirthi. Glactar leis, má fheiceann tiománaithe otharcharr chucu, go gcaithfidh siad an bealach a fhágáil.
thumb|left|Ingearán atá ag feidhmiú mar otharcharr san [[An Ostair|Ostair]] Is minic a bhaintear feidhm as ingearán más deacair an t-othar a thabhairt chuig ospidéal ar aon dóigh eile, agus bíonn ingearáin faoi leith ann chuige. Is féidir leo teacht anuas ar dhíon ospidéil.
Gleann a' Chró
Is loch suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd na hAlban é Gleann a' Chró.