cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Páirtí Daonlathach (Stáit Aontaithe)
Ceann den dá phriomhpháirtí i Meiriceá is ea an Páirtí Daonlathach. Sé an Páirtí Poblachtach an ceann eile. Is ball den pháirtí é Barack Obama, Iar-Uachtarán na Stát Aontaithe.
Cíocáid
Gimnispeirm thrópaiceach nó fhothrópaiceach, cosúil le pailm. An stoc gan ghéaga de ghnáth, armúrtha le seanbhuin duilleog nó iarmhair cosúil le coilm, le coróin duilleog crua cleiteach. Na bláthanna iompartha ar chóin scoite fhireanna is bhaineanna, agus na cóin bhaineanna an-mhór. Tuigtear gurb iad na gimnispeirmeacha na plandaí síl beo is ársa dá bhfuil ann, a tháinig chun cinn déanach sa ré Phailéasóch. Meastar go bhfuil gaol acu le raithneach síl, grúpa plandaí iontaisithe a bhí ceannasach sa tréimhse Thriasach. Fásann na stoic go mall, agus bíonn smúsach mór stáirseach ina gcroíleacáin a tháirgeann ság i gcuid de na speicis.
1930 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1930.
João Félix
Ar dtús faoi oiliúint faoi acadamh óige Porto, bhog Félix chun acadamh club iomaitheoir Benfica i 2015. Thosaigh sé ag imirt don bhfoireann cúltaca Benfica bliain ina dhiaidh sin agus tugadh ardú céime dó sa chéad fhoireann in 2018, ag 17 mbliana d’aois. Ina aon séasúr amháin leis an gclub, tháinig sé chun tosaigh mar phríomhchúlaí agus chuidigh sé le Benfica teideal na Sraithe a bhuachan agus bronnadh an t-Imreoir Óg is Fearr na Bliana Primeira Liga air agus an duais Golden Boy. Go hidirnáisiúnta, ba é an t-imreoir ab óige riamh é chun scór hata a scóráil i Sraith Europa UEFA, ag 18 mbliana d’aois.
In 2019, shínigh Atlético Madrid Félix ó Benfica ar tháille curiarracht club de €126 milliún, rud a fhágann gurb é an 4ú imreoir is costasaí é, an 2ú déagóir is costasaí (í ndíadh Kylian Mbappé) agus an t-imreoir Primeira Liga is costasaí sa stair. Go gairid ina dhiaidh sin, bhí Félix liostaithe i measc an ghearrliosta don Ballon d’Or agus chríochnaigh sé sa tríú háit do Thrófaí Kopa in 2019.
Gairm go luaith
Rugadh Félix i Viseu, agus thosaigh sé ag imirt peile ag Os Pestinhas i 2007 sula ndeachaigh sé le céimeanna óige FC Porto bliain ina dhiaidh sin, ag ocht mbliana d’aois. Tar éis do Félix bogadh go Porto, thug sé aghaidh ar roinnt dúshlán mar sceidil fhairsinge a chuimsigh uaireanta tointeála laethúla idir Viseu agus Porto. Bhog sé amach as teach a thuismitheoirí ag dhá bhliain déag d’aois chun cónaí in aice le tailte oiliúna óige Porto. in agallamh níos déanaí, nocht Félix gur mheas sé le linn na tréimhse seo peil a fageann mar gheall ar an easpa ama imeartha, ach chuir a athair ina luí air leanúint dá gairm. Scaoil Porto Félix in 2014 mar gheall ar a fhráma beag (séanann Félix na héilimh seo agus deir sé gur fhág sé dá thoil féin. ). Bhog sé ar aghaidh chuig iomaitheoirí Liospóin Benfica in 2015, ag 15 bliana d’aois, tar éis iasacht séasúir ag Padroense.
Benfica
Rinne Félix a ghairmí ag aois 16 d’fhoireann chúltaca Benfica i LigaPro an 17 Meán Fómhair 2016, ag teacht ar aghaidh mar ionadach 83 nóiméad do Aurélio Buta i dtarraingt gan sprioc ag Freamunde. Agus é sin á dhéanamh, ba é an t-imreoir ab óige é chun tús a chur le Benfica B. D’imir sé 13 chluiche agus scóráil sé trí chúilín i rith an tséasúir, an chéad cheann mar shólás i gcaillteanas 2-1 ar a fhoireann baile dúchais Académico de Viseu an 15 Feabhra 2017. Níos déanaí, an 30 Eanáir 2018, scóráil sé tréchleas i mbua 5–0 sa bhaile ar Famalicão. Le linn an tséasúir sin, d’imir Félix i Sraith Óige UEFA 2016–17, ina raibh sé ina chuid lárnach de Benfica ag sroicheadh cluiche ceannais an chomórtais, ag chaill go Red Bull Salzburg (2-1); scóráil sé sé chúilín sa chomórtas.
Tugadh ardú céime do Félix ar an gcéad fhoireann de Benfica don séasúr 2018–19, ag déanamh a chéad chluiche i mbua 2–0 Primeira Liga ag Boavista an 18 Lúnasa. Seachtain ina dhiaidh sin, scóráil sé a chéad sprioc Primeira Liga, agus mar sin bhí sé ar an imreoir ab óige a scóráil i ndarbái Liospóin, a chríochnaigh le comhionannas vótaí 1–1. An 16 Eanáir 2019, scóráil sé an sprioc cháilitheach i gcoinne Vitória de Guimarães i mbabhtaí ceathrú ceannais Chorn na Portaingéile. Tar éis Bruno Lage a cheapadh mar chóitseálaí ar Benfica, ba é a chéad chinneadh Félix a úsáid níos rialta, ag cuireann sé leis Haris Seferović in ionsaí. Níos déanaí, moladh Félix as a fheidhmíocht i mbua 4–2 as Sporting CP sa léig an 3 Feabhra. De réir mar a d’ardaigh a phróifíl, ghlac roinnt clubanna Eorpacha spéis san imreoir óg .Mí ina dhiaidh sin, scóráil sé an Cothromóir i mbua 2-1 ar Porto sa léig.
An 11 Aibreán 2019, scóráil Félix tréchleas i mbua 4–2 UEFA Europa League ar Eintracht Frankfurt. Agus é sin á dhéanamh, bhí sé ar an imreoir ab óige riamh (19 mbliana d’aois agus 152 lá) chun tréchleas a scóráil sa chomórtas, ag briseadh taifead Marko Pjaca faoi 67 lá. Chríochnaigh Félix a chéad séasúr le 20 cúilín dá fhoireann, lena n-áirítear ceann ar an lá deiridh d’fheachtas na sraithe, i mbua 4-1 ar Santa Clara chun an teideal a dhaingniú. Ba é an comh-4ú scóróir is airde sa séasúr é, le 15 chúilín. Ar fud na seacht sraithe is fearr san Eoraip, bhí sé sa dara háit i measc déagóirí le haghaidh spriocanna agus cuidíonn sé, taobh thiar de Kai Havertz agus Jadon Sancho, faoi seach.
2019–20: Céad séasúr
An 3 Iúil 2019, shínigh Félix conradh seacht mbliana leis an gclub Spáinneach Atlético Madrid ar tháille aistrithe de €126 milliún, an ceathrú suim is airde a íocadh riamh sa pheil (ba é seo an t-aistriú is mó ag Benfica agus an ceann is costasaí Atlético ag síniú riamh) chomh maith leis an dara táille is airde a íocadh riamh le déagóir (tar éis Kylian Mbappé), leis an gclub Spáinneach €30 milliún a íoc ar dtús agus an €96 milliún eile trí thráthchodanna, rud níos sháraigh clásal scaoilte €120 milliún Félix, agus le Benfica ag íoc €12 milliún i seirbhísí idirghabhála. Tugadh an léine # 7 do Félix nuair a tháinig sé go Atlético, mar a d’imigh seanúimhir 7 Antoine Griezmann go Barcelona.
An 19 Deireadh Fómhair, d’fhulaing Félix gortú rúitín i gcoinne Valencia, tar éis dúshlán gríos le Dani Parejo. Creidtear ar dtús gur mionghortú a bhí ann, aistríodh Félix go dtí an taobhlíne ar feadh míosa tar éis a chinneadh go bhféadfadh an díobháil a bheith go dona. D’fhill Félix ar ais an 23 Samhain i gcluiche 1-1 comhscor i gcoinne Granada. Le linn na tréimhse seo, bhí Félix ar cheann de na 30 iarrthóir a ainmníodh do Ballon d’Or 2019. mion|Félix í rith cluiche [[UEFA Champions League leis Atlético Madrid í gcoinne Lokomotiv Moscow]] An 27 Samhain 2019, tháinig Félix ar an dara imreoir Portaingéile, tar éis Renato Sanches, chun Gradam Golden Boy a bhuachan don imreoir is fearr san Eoraip faoi 21 bliana d’aois, chun tosaigh ar Jadon Sancho de chuid Borussia Dortmund. I mí na Nollag, chuir Félix an 28ú háit sna pobalbhreitheanna vótála do Ballon d’Or 2019.
Thar na míonna ina dhiaidh sin, tháinig meath suntasach ar fhoirm Félix agus é ag streachailt le himirt de réir stíl imeartha an bhainisteora Diego Simeone. Bhí sé ídithe go minic agus é ag iarraidh brú a chur ar imreoirí freasúracha agus níor éirigh go maith leis mar cliathánaí ná mar an dara stailceoir. Mar thoradh air sin, thosaigh roinnt meán sa Spáinn ag tagairt do Félix mar teip.
An 9 Eanáir 2020, rinne Félix a chéad chluiche sa Supercopa de España, ag tosú i mbua 3–2 i gcoinne Barcelona i mbabhtaí leathcheannais an chomórtais. Le linn an chluiche, bhí baint ag Félix le achrann le Jordi Alba agus a chomhpháirtithe foirne Lionel Messi agus Luis Suárez. An 12 Eanáir, chaill Atlético Madrid a n-iomaitheoirí Real Madrid 4-1 ar phionóis sa chluiche ceannais. An 23 Eanáir, rinne Félix a chéad uair Copa del Rey i mBabhta 32, ag soláthar cúnaimh d’Ángel Correa i gcaillteanas 2-1 i gcoinne Cultúrtha Leonesa. Trí lá ina dhiaidh sin, d’fhulaing Félix an dara gortú dá chos i dtarraingt baile 0–0 i gcoinne Leganés, ag tabhairt é neamhghníomhach ar feadh míosa, agus ag cur air go gcaillfeadh sé na chéad trí chluiche sraithe eile de chuid Atlético Madrid, a chuimsigh an dara Darbai Maidrid den séasúr agus an chéad chos ag Atlético Madrid dá mbabhta 16 Sraith na Seaimpíní i gcoinne seaimpíní Liverpool a chosaint. D’fhill sé ar ais an 23 Feabhra, ag teacht in áit Vitolo sa 57ú nóiméad, agus ag scóráil an tríú cúl i mbua 3-1 sa bhaile i gcoinne Villarreal.
An 11 Márta 2020, le linn am breise sa dara cuid de cheangal Atlético i gcoinne Liverpool, chuir Félix cúnamh ar fáil do Marcos Llorente i mbua 3–2 as baile sa deireadh, a cháiligh a fhoireann do bhabhtaí ceathrú ceannais an chomórtais. Ar 25 Bealtaine, fógraíodh go raibh gortú ar a ghlúin chlé ag Félix, ag cur iallach air a bheithar an taobhlíne  ar feadh trí seachtaine ar a laghad. An 13 Lúnasa, cuireadh Félix ina ionad sa dara leath i gcoinne RB Leipzig i mbabhtaí ceathrú ceannais Sraith na Seaimpíní, ag buachan agus ag scórail pionóis chun cothromú a dhéanamh d’Atlético; chríochnódh an cluiche i caill 1–2 a d’fhág go raibh a thaobh ag imeacht ón gcomórtas.
Seasúr 2020-2021
An 27 Meán Fómhair 2020, i gcluiche oscailte La Liga Atlético, scóráil Félix, thug sé cúnamh agus d’éirigh leis pionós a bhuachan dá thaobh tar éis dó a bheith salach laistigh den bhosca (ar theip ar Saúl Ñíguez a thiontú ina dhiaidh sin), i mbua 6-1 ag Atlético ina choinne Granada. An 27 Deireadh Fómhair, scóráil sé peire i mbua 3–2 ar Red Bull Salzburg i gcéim ghrúpa Sraith na Seaimpíní UEFA 2020–21. Tar éis peire cúl le cúl i gcoinne Osasuna agus Cádiz i La Liga, ainmníodh é mar Imreoir na Míosa na sraithe do mhí na Samhna 2020. An 1 Nollaig, scóráil Félix i gcoinne seaimpíní na hEorpa Bayern München agus a thaobh ag tarraingt 1–1 sa deireadh. An 24 Eanáir 2021, scóráil sé ceanntásc ó chúinne chun cothromú a dhéanamh d’Atlético ina mbua 3-1 ar Valencia, ag scóráil a chéad sprioc sraithe le breis agus dhá mhí.
Oíge
An 14 Meitheamh 2017, chuir Félix tús lena shlí bheatha idirnáisiúnta le foireann faoi-18 na Portaingéile, ag díospóireacht i gcoinne na hIorua, ag teacht in áit Elves Baldé sa 58ú nóiméad. Sa chluiche cairdiúil seo, scóráil Félix dhá chúilín i mbua 3–0 i Liospóin. An 10 Deireadh Fómhair 2017, rinne Félix a chéad fhoireann d’fhoireann faoi-21 na Portaingéile maidir le cáilíocht Chraobh Faoi-21 Eorpach UEFA 2019, i caill 3-1 in aghaidh na Boisnia agus Heirseagaivéin, ag teacht in áit Xadas sa 56ú nóiméad. An 15 Eanáir 2018, rinne Félix a chéad chluiche d’fhoireann faoi-19 na Portaingéile mar ionadach 27 nóiméad do Jorge Teixeira gortaithe i mbua 2-1 thar an Tuirc. An 23 Márta 2018, scóráil Félix a chéad sprioc idirnáisiúnta d’fhoireann faoi-21 na Portaingéile i greadadh 7–0 ar Lichtinstéin. Ag deireadh an phróisis cháilithe, bhí ceithre chúilín scóráilte aige, ag cabhrú leis an bPortaingéil a threorú chuig na cluichí cáilithe. Sa chéad chuid de na cluichí athimirt, thug an Phortaingéil aghaidh ar an bPolainn i mbua 1-0 ar shiúl, ach sa deireadh chaill siad sa dara cos i gcluice baile 2-1, ní cáiliú don chomórtas.
Epimetheus (gealach)
mion|clé|Epimetheus Is saitilit congarach do Satarn í Epimetheus. Glaotar Satarn X1 air fosta. Geibheann sé a ainm ó Epimetheus a bhí ina dheartháir ag Prometheus sa mhiotaseolaíocht gréagach.
João Félix
Oíge
Le linn a shlí bheatha idirnáisiúnta óige, rachadh Félix ar aghaidh chun ionadaíocht a dhéanamh ar na foirne faoi-18, faoi-19 agus faoi-21, ag bailiú 14 caipín óige agus ag scóráil 6 sprioc san iomlán.
Epimetheus (gealach)
Fionnadh
Tá Epimetheus ar aon fhithis leis an saitleog Janus. Cheap réalteolaithe ar dtús nach raibh ach réad amháin san fhithis sin agus de bharr sin ba dheachair leo a gcailíochtaí a aithint. Thug Audouin Dollfus a ainm do Janus ar an 15ú mí na Nollag 1966 Ar an 18ú lá mí na Nollag bhreathnaigh Richard Walker Epimetheus ach níorbh eol dó nach Janus é. Sa bhliain 1978 i mí Deireadh Fómhair thuig Stephen Larson agus John Fountain gur dhá shaitheoga a bhí i gceist ar aon fhithis agus mar sin aithníodh Epimetheus mar saitleog don chéad uair. Dearbhaíodh an tuiscint seo ag Voyager 1 sa bhliain 1980. Fuair Epimetheus a ainm go hoifigiúil sa bhliain 1983 agus faomhadh an t-ainm Janus ag an IAU san am céanna. Roinn Walker fionnadh Epimetheus le Larson agus Fountain.
João Félix
Sinsir
An 15 Márta 2019, glaodh ar Félix ar an bhfoireann shinsearach den chéad uair do chluichí cáilithe Euro 2020 UEFA. Le linn oiliúna leis an scuad náisiúnta, ghortaigh Félix a chos agus dá bhrí sin chaill sé cluiche na Portaingéile i gcoinne na Seirbia an 25 Márta.
Páirtí Poblachtach (Stáit Aontaithe)
Is ceann den dá phríomhpháirtí sna Stáit Aontaithe é an Páirtí Poblachtach (is é an Páirtí Daonlathach an ceann eile). Sa bhliain 1854 a bunaíodh é. Is minic a thugtar an Grand Old Party nó GOP air, cé go bhfuil an Páirtí Daonlathach níos sine.
João Félix
Sinsir
Roghnaíodh Félix freisin do scuad Cluichí Ceannais Sraith na Náisiún UEFA 2019 ar ithir bhaile. Rinne sé a chéad chluiche idirnáisiúnta don fhoireann shinsearach an 5 Meitheamh i gcoinne na hEilvéise sna babhtaí leathcheannais, áit ar cuireadh in ionad é sa 71ú nóiméad í bhua 3-1. Ceithre lá ina dhiaidh sin, bhuaigh an Phortaingéil í gcoinne an Ísiltír 1–0 i gcluiche ceannais an chomórtais. Scóráil sé a chéad sprioc idirnáisiúnta an 5 Meán Fómhair 2020 i mbua 4-1 sa bhaile thar an gCróit i Sraith na Náisiún UEFA.
Epimetheus (gealach)
Fionnadh
clé|mion|Fithis
João Félix
Stíl imeartha
Measann Benfica go bhfuil Felix ar cheann de na himreoirí is geallta chun céim a bhaint amach óna n-acadamh óige. Meastar freisin mar cheann de na himreoirí óga is geallta i sacair an domhain. Is imreoir ard-sciliúil agus teicniúil é Félix, atá in ann imirt i roinnt post ionsaí. Mar gheall ar a solúbthacht; Le linn a shlí bheatha, imlonnaíodh é mar bhuailteoir, mar an dara stailceoir, nó fiú mar shreangóir, cé gurb é an príomhshuíomh atá aige ná imreoir lár páirce atá ag ionsaí. Le linn a t-am leis Benfica, d’imir Félix go príomha mar an dara stailceoir i bhfoirmiú 4-4-2, ag nascadh le lár na páirce agus ag cruthú deiseanna scórála don chéad bhuailteoir agus dó féin. Le Atlético, imríonn sé den chuid is mó mar cliathánaí i bhfoirmiú 4-4-2, cé gur imir sé mar an dara stailceoir ar ócaid gan a lán rath. Imreoir gasta 's cliste, agus súil aige ar an cúl, is iad na príomhthréithe atá aige ná a luas, a chruthaitheacht, a chríochnú, a dteagmháil ar an liathróid, agus a scileanna dribble, chomh maith lena fhís agus a rith beacht. Mar gheall ar a stíl imeartha cuireadh i gcomparáid é le Kaká agus le hiar-imreoirí Benfica Rui Costa agus João Pinto ; Chuir roinnt daoine é i gcomparáid le captaen na Portaingéile Cristiano Ronaldo chomh maith le seantósai-Atlético Madrid Sergio Agüero agus Antoine Griezmann.
Messy Little Raindrops
Is é Messy Little Raindrops an dara halbam ó Cheryl Cole. Scaoileadh é ar an 29 Deireadh Fómhair 2010.
João Félix
Saol péarsantra
Is múinteoirí iad tuismitheoirí Félix, Carlos (athair) agus Carla (máthair). Tá deartháir níos óige aige, Hugo, a imríonn do ranna óige Benfica .Ag fás suas, ba iad laochra Félix ná Kaká agus Rui Costa, an dara ceann imreoir a d’fhéach sé le aithris a dhéanamh air. Tá Félix ag dul don aisteoir Portaingéile Margarida Corceiro. In Aibreán 2020, bhronn Félix trealamh ar fheachtas maoinithe slua chuig ospidéal ina bhaile dúchais i Viseu le linn na paindéime Coronavirus (COVID-19 ).
Epimetheus (gealach)
Fithis
Tá Epimetheus agus Janus ar aon fhithis le chéile. Bhí Janus níos goire do Shatarn de mhéid 50 cileméadar ná tá Epimetheus sa bhliain 2006. De bharr Dlíthe Newton tá an fhithis ghearr ina fhithis níos tapaidh. Tósaíonn an dá read ag athrú fithis agus ag fanacht faoi níos mó ná 10,000 ciliméadar óna céile. Tá Janus níos troime ná Epimetheus faoi cheathair. Mar sin athraíonn an péire a bhfithis gach ceithre bliana. Ní dhéantar a leithid seo de fhithisin áit ar bith eile sa Ghrianchóras.
João Félix
Clúb
Ó 22 Bealtaine 2021
Coláiste na Carraige Duibhe
Meánscoil phríobháideach do bhuachaillí is ea Coláiste na Carraige Duibhe (Béarla: Blackrock College) agus é suite san áit a bhfuil an t-ainm céanna uirthi. Tá clú agus cáil ar an scoil ar fud na hÉireann mar áit mhór rugbaí. Sa bhliain 2005, chaithfeá €4,550 a íoc mar tháille iontrála sa scoil. Osclaíodh an scoil sa bhliain 1860, agus inniu, tá thart ar mhíle dalta ag freastal ar an gcoláiste. Is é Alan MacGinty atá ina Phríomhoide ar an scoil inniu. Gach bliain, déanann daltaí na scoile an obair airgead a sholáthar do AIDLINK agus GOAL (dhá chumann carthanachta Éireannach a oibríonn le bochtáin an Tríú Domhain) trí sheamróg a dhíoladh timpeall am Lá Fhéile Pádraig.
Iarscoláirí
D'fhreastail an t-imreoir rugbaí cáiliúil Brian O'Driscoll, agus an TD Eoin Ó Broin ar an scoil seo.
Messy Little Raindrops
Cairteacha
{|
Epimetheus (gealach)
Tréithe fisicí
Tá a lán cráitéir ar Epimetheus a bhfuil lárlíne níos mó ná 30 ciliméadar acu mar aon le heanganna agus buaiceanna a bheag nó a mhór. Noctann seo go dócha é go bhfuil Epimetheus a lán aosta. Is féidir gur tháinig an dhá shaitleog ón tuismitheoir céanna ach más amhlaidh an cás é caithfidh gur tharla an briseadh go luath i stair córas na saitleoga. Suaithnaíonn a dhlús íseal agus a fhriothamh geal gur dócha go réad sgacach,oighreata é Epimetheus a bhfuil saibhir  in oighear uisciúil.
Fáinne
Tá fainne lag de dheannach timpeall na fithise a bhfuil ag Janus agus Epimetheus. Síneann an fáinne go 5,000 ciliméadar on fhithis. Is cúis leis an fáinne gur pléascadh cáithníní ó dhromchlá na saitleoga de thoradh turraingí dreige agus cumadh ,mar sin, fáinne spréite timpeall a slí fithise
João Félix
Idírnaisiunta
Ó 27 Meatheamh 2021
Club
Benfica
Idírnaisiuntá
An Portaingéile
Mhic Cárthaigh Riabhach
Fo-chlann de mhuintir Mhic Cárthaigh, ríthe na Deasmhumhan is ea  Mhic Cárthaigh Riabhach, gaolta le hEóganacht Chaisil.
mion|150px|Armas Mhic Cárthaigh mion|220px|[[Cairbre, Barúntacht|Cairbre i ré na dTúdarach]]
Easpa
Bailiúchán bracha i réigiún éigin in orgán nó fíochán. Mórthimpeall uirthi bíonn at frithghníomhach athlasta mar bhalla imlíneach glan, a dtugtar cuas na heaspa air. Bíonn sí pianmhar. De ghnáth, ionfhabhtú le baictéir a dhéanann an brach, nó ábhar coimhthíoch eile. Is féidir go dtarlóidh sí ar fud na colainne, sa chraiceann, na caipíní súile, an cluas lair, is an reicteam. I gcás na heitinne, sna scamhóga a tharlaíonn na heaspaí (na mealláin). Muna bhfolmhaíonn an easpa go deonach, ní mór í a thaoscadh go máinliach.
Sealap
mion|an sealap nó Ipomoea purga Dreapaire ilbhliantúil le fréamhacha tiúbracha is gais bhliantúla chúplacha is ea an sealap. Na duilleoga croíchruthach nó triantánach, na bláthanna tonnadóirchruthach bándearg corcairdhearg. Dúchasach do Mheicsiceo. Tagann an t-ainm ó chathair Xalapa (Jalapa) i Meicsiceo. Táirgeann na fréamhacha roisíneacha druga purgóideach.
Caisleán an Bharraigh
Is é Caisleán an Bharraigh (i mBéarla, Castlebar) príomhbhaile Chontae Mhaigh Eo, agus é suite i lár an chontae. Tá daonra timpeall 10,000 ann. Tá abhainn bheag a shruthaíonn tríd an mbaile.
Stair
mion| Sráid Linenhall, Caisleán an Bharraigh Leath an baile timpeall chaisleáin de Barra san 11ú haois, agus cuireadh garastún Sasanach ann níos déanaí. Leanann beairic míleata sa bhaile inniu féin. Ní hionadh, mar sin, go raibh coimhlint airm i lár stair an bhaile. Bhí an scrios ar gharastún Sasanach an bhaile i rith Éirí Amach 1798, le cuidiú fhórsaí Francacha faoin nGinearál Humbert, chomh trom sin gur tugadh Rásaí Chaisleáin an Bharraigh air. Fógraíodh Poblacht Chonnacht an-ghairid i ndiaidh an bhuaidh, agus ainmníodh úinéir talún áitiúil, John Moore, mar uachtarán air. Tá a chorp curtha i gcoirnéal de fhaiche an bhaile, ar a dtugtar an Mall, an áit a raibh na ceannairí eile don cheannairc crochta.
Gnó
Tá gnó mór táirgeála ag Baxter International sa bhaile. Sna nóchaidí, cuireadh craobh de Institiúid Teicneolaíochta Ghaillimh agus Mhaigh Eo ar bun sa bhaile. Cuireadh go mór le hospidéal an chontae, Ospidéal Ginearálta Chaisleáin an Bharraigh, sna nóchaidí. Leis sin go léir, tá forbairt thar an ngnás ar an mbaile le deich mbliana anuas, agus tá Aldi na Gearmáine, Tesco, Dunnes Stores, agus siopaí móra Shasana agus na mór-roinne anois sa bhaile.
An Ghaeilge
I 2006 bhí 11,308 ann i Cailsléan an Bharraigh. Bhí 5,248 (46.4%) ábalta Gaeilge a labhairt. Ach labhair 238 (2.1%) Gaeilge go laethúil.
Caitheamh Aimsire
Cuireadh Craobh Saoil Tíre de Mhúsaem Náisiúnta na hÉireann ar bun sa Túrloch ar imeall an bhaile go déanach sna 1990í.
Iompar
Tá líne traenach as Baile Átha Cliath, a leanann ar aghaidh go Cathair na Mart, le líne eile go Béal an Átha. Tá Aerfort Chnoc Mhuire, ar a dtugtar Aerfort Idirnáisiúnta an Mhonsignor Horan freisin, lámh le Baile Chathail, tuairim is 30 km soir ón mbaile.
Ailill Inbanda
Rí na gConnacht de chlann Uí Fhiachrach ba ea Ailill Ionbhanna (Sean-Ghaeilge Ailill Inbanna mac Eógain (died 549 ) Eógan Bél, a maraíodh sa bhliain 542 ag Uí Néill an Tuaiscirt, ba ea a athair.
D'fhéadfadh é gur bhfuil ciall 'bríomhar' ag a leasainm Inbanda.
Lean fíoch a athar le hUí Néill an Tuaiscirt. Maraíodh é féin, i dteannta lena dheartháir Aodh Fortúil (Áed Fortobol ), i gCath Cúl Conaire, Ceara, Contae Mhaigh Eo, ag Fearghas agus Domhnall mic Muircheartaigh mhic Mhuireadhaigh de Chineál Eoghain. Creideann Byrne ámh nach fíor san, agus gur maraíodh é le fírinne ag a ghaoil, Fir Cheara Uí Fhiachrach, óir gur tharla an cath laistigh a gcríocha.
Easpa bhrád
Eitinn na bhfaireog limfeach sa mhuineál, agus fás easpaí is othras ar an gcraiceann anuas orthu. Riocht annamh anois. Thugtaí olc an rí ar an ngalar, agus chreidtí go leigheasfadh tadhall an rí é.
Mhic Cárthaigh Mhúscraí
Fo-chlann de mhuintir Mhic Cárthaigh, the ríthe na Deasmhumhan, is ea  Mhic Cárthaigh Mhúscraí.
mion|150px|Armas Mhic Cárthaigh
Lián
mion|Liáin RMS Olympia Feiste a úsáidtear i longa agus eitleáin, den chuid is mó, is ea lián, chun fuinneamh rothlaithe an innill a mhalartú ina shá leanúnach chun tosaigh is ea lián.
Chuige seo cuirtear 1-4 eiteog ar an lián, ag radú amach sa phlána ceartingearach ón mol lárnach, gach eiteog le trasghearradh aereiteoige.
De réir mar a rothlaíonn an lián, luasghéaraítear an t-uisce (i gcás na loinge) nó an t-aer (i gcás an eitleáin) ar gcúl, rud a ghineann frithfhórsa chun tosaigh. Is sá nó fórsa tiomána an fórsa deireanach seo a tharchuirtear don soitheach.
Aengus
I Miotaseolaíocht na nGael, ba shliocht na dTuath Dé Danann é Aonghas Mac Óg (Sean-Ghaeilge Óengus, Áengus, Aengus), agus de réir dealraimh, dia an ghrá, na hóige agus spreagadh na ndán. De réir an tsean-nóis, bhíodh éin ag eilit thart ar a chionn.
Daghdha agus Bóinn ab ea tuistí Aonghasa. Ba iad Ealcmhar nó Midhir a athair altrama. Dúradh go raibh cónaí air i mBrú na Bóinne, air a thóg sé Curcóg, iníon fhionn Mhanannáin mac Lir, in altramas.
Sanasaíocht
Creidtear go bhfuil an t-ainm fréamhaithe ó fhocal Prótai-Cheiltis le brí "fíorbhrí/fuinneamh". Deirtear sa Dinnseanchas gur thug Bóinn an t-ainm sin dá mac leis an Daghda óir gurbh é a "haonmhian" é a cumann leis an Daghda. Deimhnítear an t-ainm sa Life of St Columba le Adomnán mar Oinogus(s)ius.
Saintréithe
Déantar cur síos ar Aonghas go héagsúla mar a leanas:
Breith
Bhí caidreamh ag Daghda leis an mbandia Bóinn, bean chéile Neachtain. Um a cheilt gur ag súil le páiste a bhí sí, chuir Daghda an ghrian ina stad ar feadh naoi mí, agus de thoradh sin, gineadh, iompraíodh agus rugadh Aonghas laistigh d'aon lá amháin.
Brú na Bóinne
Nuair a tháinig Aonghas in aois, bhain sé a bhaile Brú na Bóinne ón Daghda.
Rugadh Aonghas tar éis dá athair a chuid tailte a roinnt ar a chlann, agus fágadh tada d'Aonghas. D'iarr Aonghas dá athair arbh fhéidir leis cur faoi i mBrú na Bóinne ar feadh "lae agus oíche", agus thoiligh an Daghda. Ní hé "lá amháin" a bhí i gceist ag Aengus, agus dá réir sin, ghlac sé seilbh ar Bhrú na Bóinne go síoraí.
Tá leagan eile den scéal, de réir dealraimh an bunleagan, le fáil in Tochmharc Éadaoine. Is é an Daghda a chabhraíonn a mhac, Aengus, Brú na Bóinne a bhaint d'Ealcmhar leis an gcleas céanna. Sa leagan seo, Midhir is ea athair altrama Aonghasa, agus Ealcmhar fear céile Bhóinne agus cuachán de bharr an Daghda. Is dócha é go léiríonn an scéal seo ''"go séanann an óige an t-aosú - ag an tráth sin den saol, imíonn an t-am go mall agus tá cuma buan ar an mbeocht".
Faightear a leithéid de scéal i Altram Tí Dhá Meadar. Chuir Manannán mac Lir, rí na dTuath Dé, ina luí ar Aonghas ortha a chur ar a athair altrama, Ealcmhar, agus dán á aithris, um an ruaig a chur air as an mBrú go dtí teacht le chéile oghaim agus galláin, neimhe agus domhain, gréine agus gealaí. Tar éis aithris an dáin, darb ainm "Ádh agus Rath", dúirt Ealcmhar le hAonghas go dtabharfadh sé an Brú dó ach go n-iarrfadh sé, ach mar thoradh na haithrise agus a ruaigeadh as an mBrú, d'fhulaingeodh é féin agus mhuintir faoi léan agus faoi mhire. Sa leagan seo den scéal, bhí fíoraiféala ar Aonghas as ruaigeadh Ealcmhair.
Bás Ealcmhar
De réir Death Tales na dTuatha De Danann, mharaigh Aonghas a athair altrama toisc gur mharaigh seisean Midhir.
Éadaoin
Bhí Aonghas in ann geis faoina cuireadh Éadaoin, bandia na gcapall a mheall sé dá dheartháir, Midhir, a leathbhaint di. I reacht éadmhar feirge, rinne Fúamnach, bean chéile Mhidhreach, Éadaoin ina cuileog álainn. Á iompú ina bean san oíche, rinne Aonghas a leagan di go dtí gur tháinig Fúamnach ar an eolas faoi agus chuir sí an ruaig uirthi. Mharaigh Aonghas a mháthair altrama as ucht a feillbhirt.
Aisling Aonghasa
Thit Aonghas i ngrá le cailín a chonaic sé in aisling aige. Ar feadh bliana, chiarraíoch Éire don chailín seo ag a mháthair, Bóinn, i dteannta le bandia bó a chruthaigh a cuid bainne Bealach na Bó Finne, agus ina ndiaidh, a athair, an Daghda. Sa deireadh, tar éis bliana eile d'aimsigh Bodhbh Dearg, rí na Mumhan, í.
Chuaigh Aonghas cuid Loch Bhéal an Dragain agus d'aimsigh sé 150 cailín i ngeimhle i mbeirteanna, a chailín, Coar Iúrmheatha, ina measc. Gach dara Samhain, dhéantaí Caor agus na cailíní ina n-ealaí foras feadh na bliana le teacht. Dúradh le hAengus go mbeadh cead aige Caor a phósadh dá mbeadh sé in ann í a aithint agus í ina riocht eala. Thiontaigh Aonghas é féin i riocht eala agus d'eitil leo, ag canadh chomh binn gur thit a n-éisteoirí ina gcodladh ar feadh trí lá is oíche.
Diarmaid Ua Duibhne
Athair altrama agus cosantóir Dhiarmaid na bhFiann ab ea. Tharrtháil sé Diarmaid agus Gráinne agus iasc faoi thóir na bhFiann. Tar éis bás Dhiarmada, thug Aengus a chorp chuig Brú na Bóinne, agus chuireadh sé athbhrí ann pé am gur mhian leis labhairt leis an laoch.
I seanscéalta eile, bhí sé ar chumas Aonghasa coirp bhriste a leigheasadh agus iad a athbheochan ó mhairbh.
Gaiscí
Bhí claíomh ag Aonghas darbh ainm Móralltach, a thug Manannan mac Lir dó. Thug sé é dá mhac altrama, Diarmaid, i dteannta le chlaíomh eile darbh ainm Beagalltach, agus dhá shleá ollchumhachtacha, Ga Buí agus Ga Dearg.
Dinnseanchas
Sa Dinnseanchas, rinneadh Aonghas ceithre eán dá chuid póg, a lean Oghma pé áit a chuaigh sé, um mhagadh a dhéanamh faoi gach lá roimh éirí na gréine. Lean den mhagadh seo go dtí gur imrígh draoi Oghma draíocht ar chrann darbh ainm Fid Frosmuine lena chuid canta, rud a chuir ar an crann a fhás go hard thar gach eile, agus éin Aonghasa a ghabháil.
Insítear scéal eile sa Dinnseanchas, darb ainm Tuag Inber, inar thug Aonghas capall gasta d'Eochaid agus Ablend. Dúirt sé leo an t-adhastar a bhaint den chapall "suil shiled fúal" agus cause their deaths. Rinne siad dearmad, ámh, shil an capall agus rinneadh tobar domhan sa talamh. Is ionann é nach mór an dán poem Loch Rí, seachas ainmneacha na bpearsana, agus Midhir in ionad Aonghasa.
Dan Brown
Is údar é Dan Brown (a rugadh ar an 22 Meitheamh, 1964) as New Hampshire, Meiriceá. Níor scríobh sé a chéad úrscéal go dtí 1998 nuair a scríobh sé Digital Fortress. Sula raibh sé ina údar, bhí gairm aige mar cheoltóir agus mar mhúinteoir. Tháinig clú mór air nuair a scaoil sé an leabhar an-chonspóideach The Da Vinci Code (Cód Da Vinci). Rinneadh scannáin de dhá leabhar dá chuid, mar atá Angels and Demons agus The Da Vinci Code. Tá a chuid úrscéalta aistrithe go 52 teangacha.
Taisce Chagála Beag
Trí phíosa seodra óir ón Chré-umhaois Luath (2300–2000 RC) in Éirinn is ea taisce Chagála Beag. Anois tá sé in Ard-Mhúsaem na hÉireann – Seandálaíocht i mBaile Átha Cliath, áit a mbíonn sé ar taispeáint de ghnáth.
Fuarthas na píosaí i bportach i gCagála Beag, Ros Comáin sa bhliain 1945. Is éard atá ann ná luanla óir (“corrán gealaí”) agus dhá dhiosca bheaga óir, de chineál aitheanta ó shamplaí eile, a bhfuil móitíf chroise laistigh de dhá chiorcal mar mhaisiúchán orthu. Tá na píosaí cothrom agus tanaí, agus tá meáchan níos lú ná 78 gram sna trí cinn le chéile, rud a thugann le fios go mb'fhéidir gur cuid de mhuince iad.
Sa bhliain 2017, bhí na trí phíosa le feiceáil ar stampa poist Éireannach, ceann de shraith darb ainm A History of Ireland in 100 Objects.
Fionnachtain
Tháinig fear darb ainm Hubert Lannon ar an taisce sa bhliain 1945 agus é ag gróigeadh móna ar a phortach i gContae Ros Comáin. Ó 1947 ar aghaidh, coinníodh na píosaí i dtaisceadán i siopa poitigéara Uí Shíocháin i mBéal na mBuillí, agus ba bhaill de mhuintir Uí Shíocháin amháin a chonaic iad i dtaca an ama sin. Sa bhliain 2009, bhris gadaithe isteach sa siopa agus goideadh an taisceadán. Fuair na Gardaí na píosaí, fillte i bpáipéar, i scipe bruscair i mí Aibreáin 2009. Chreid na gardaí go raibh suim ag na gadaithe in airgead tirim agus i ndrugaí den chuid is mó, agus nár thuigeadar go raibh na píosaí sa gcreach a caitheadh amach, is dócha mar gheall ar cé chomh héadrom a bhí siad.
Taighde
Sa lá atá inniu ann, tá an taisce ar taispeáint bhuan in Ard-Mhúsaem na hÉireann – Seandálaíocht. Is de chineál “clasaiceach” an luanla, an cineál is luaithe agus is fearr de thrí chineál luanla atá ann. As an 100 luanla ar marthain in Iarthar na hEorpa, is as Éireann 80 acu.
Sealtannach
mion|deas|Sealtannach Is é is sealtannach ann ná an capall is láidre de na póir uile a saothraíodh ar Inse Shealtainn is Orc in Albain. Is féidir leis dhá oiread a mheáchain féin a tharraingt. 0.9 m ar airde, tacúil le cosa gearra, an mhoing is an t-eireaball fada.
Géag láimhe
In éineacht leis an crios guailleach, cruthaíonn an ghéag láimhe, an ghéag uachtarach (membrum superius), ar a dtugtar an foirceann uachtarach freisin. Cumascann an dá chuid ina chéile i réigiún na gualainne agus na hascaille. Ós rud é go bhfuil na géaga, murab ionann agus an crios guailleach, soghluaiste go héasca, tugtar na foircinn uachtaracha shaora orthu freisin (pars libera membri superioris). Is cuid den ghéag í an lámh.
Ríthe Bhreá
Seo a leanas liostaí ríthe Bhreá, idir an ríocht aonthaithe, agus na fo-ríochtaí Cnóbha and Loch Gabhair i ndiaidh críochdheighilte. Is féidir a mheas gurbh Ard-Ríthe iad siúd aibhsithe go trom.
Ríthe Chnóbha
Bhí Uí Chonaing lonnaithe thart timpeall ar Thailte agus Ráith Airthir i ngleann na hAbhann Móire. Tugadh a ceantear seo don tSíl nDlúthaig (géag eile an tSíl Aodha Sláine) tar éis choncas Chiannachta Breá le linn réimse Chináed mhic Iarghalaigh. Faightear an teideal Rí Chiannachta don chéad uair i nAnnála Uladh don bhliain 742, agus Rí Chnóbha don bhliain 818. Roimhe seo, thugadh na Ciannachta an teideal ar a cheannairí féin. Is féidir ríthe níos luaite a meas mar thaoisigh Uí Chonaing.
Liosta neamhiomlán, féach Mac Samhráin, 2004.
Ríthe Loch Gabhair / Dheisceart Breá
Ní fheictear an teideal Rí Deisceird Breg i nAnnála Tiarnaigh go dtí an bhliain 729, agus i nAnnála Uladh go dtí 751. Is féidir a rá gur thaoisigh Uí Chearnaigh den Síol Aodha Sláine iad ceannairí níos luaite.
Tá an liosta a leanas neamhiomlán, féach Mac Samhráin, 2004.
An Gabhar
Tá an Gabhar ar cheann de réaltbhuíonta an stoidiaca. Capricornus an t-ainm Laidine a thugtar air, a chiallaionn gabhar adharcach. Tugtar Gabhar na Mara air go coitianta, óir tá sé suite i gceantar na spéire dá ngairtear an Mhuir. Tá an Gabhar ar cheann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha, agus tá sé ar cheann freisin de na 48 réaltbhuíon a d'aithin Tolamaes sa dara haois. De réir a theorainneacha nua-aimseartha, tá sé teorainn ar theorainn le réaltbhuíonta an Iolair, an tSaighdeora, an Mhicreascóip, Iasc an Deiscirt agus an Uisceadóra.
Brúchtadh Cumbre Vieja, 2021 (Oileáin Chanáracha)
mion|30 M.F. 2021 Phléasc an bolcán Cumbre Vieja i ndeisceart La Palma ar na hOileáin Chanáracha ar an 20 Meán Fómhair 2021. Tháinig deireadh leis an mbrúchtadh ar 13 Nollaig 2021. Phléasc an bolcán in 1971 agus in 1949 chomh maith. Bhí cúpla crith talún timpeall ar La Palma chomh maith le pléascadh an bholcáin. mion|creathanna talún Tá 80,000 duine ina gcónaí ar La Palma. Bhí ar 6,000 duine a dtithe a fhágáil agus bhí ar 500 turasóir an t-oileán a fhágáil. Bhí eitiltí isteach is amach as La Palma, sna hOileáin Chanáracha, curtha ar ceal. Bhí carnadh luaithrigh as an bholcán ag cur as d'fheidhmiú an aerfoirt.
An Gabhar
Seachas an Portán, tá an réaltbhuíon seo ar an gceann is doiléire dá bhfuil ar an stoidiaca. Tá a réaltaí is gile lonnaithe ar thriantán arb iad Giedi (α), Deneb Algedi (δ), agus ω Capricorni a thrí rinn.
Stair
D'ainneoin a dhoiléire, tá an réaltbhuíon seo ar na cinn is sine a d'aithníodh, murab eisean an ceann is sine. Ós rud é go bhfuil sé suite i gceantar na spéire dá ngairtear an mhuir, mheastaí mar ghabhar mara é (i gciall chéanna an fhocail maighdean mhara). Thángthas ar phictiúir de ghabhar nó de ghabhar-iasc ar tháibléid na Baibealóine a théann siar trí mhíle bliain. San am sin, is amhlaidh go mbíodh an ghrian i réaltbhuíon an Ghabhair le linn ghrianstad an gheimhridh sa leathsféar tuaisceartach, agus é seo is cúis le hársaíocht na réaltbhuíne. Is dócha gurbh an-tábhachtach é breathnú réalteolaíoch is astralaíoch cheantar seo na spéire mar gheall ar imní faoi athbhreith na gréine.
Ar an ábhar céanna, tugtar Trópaic an Ghabhair ar shuíomh is faide ó dheas na gréine ag am ghrianstad an gheimhridh sa leathsféar tuaisceartach. Cuireann an focal seo in iúl freisin an líne sin ar dhromchla an domhain mar a mbíonn an ghrian díreach lastuas sa spéir ar mheán an lae sin.
Toisc gur chreid na Sean-Ghréagaigh gur charn peaca i rith na bliana, ag tabhairt ar an dorchadas méadú, i dteannta le hísliú na gréine agus a stad ag am an ghrianstad, ghair siad de cheantar seo na spéire Stábla Áigéis, áit, dar leo, a gcuirtí an ghrian ar stábla i rith na bliana. Ní fios faoi láthair cad is cúis leis an gceangal seo idir an réaltbhuíon agus an t-ainm Augeas, cibé acu áit nó duine a bhí i gceist. I rith ré chlasaiceach stair na Gréige, áfach, ghabh an t-ainm seo as úsáid de réir a chéile.
De bharr luainíocht na gcónacht, ní tharlaíonn grianstad an gheimridh a thuilleadh le linn don ghrian a bheith sa Ghabhar, ach tosaíonn an tréimhse astralaíoch dá ngairtear an Gabhar thart ar an am céanna a tharlaíonn an grianstad.
D'fhionn an réalteolaí Gearmánach Johann Galle an pláinéad Neiptiún sa réaltbhuíon seo, agus é in aice le Deneb Algedi (δ Capricorni) ar Meán Fómhair 23, sa bhliain 1846.
Miotaseolaíocht
De réir mhiotaseolaíocht na Gréige, ionannaítear an réaltbhuíon seo uaireanta le hAmailtia, an gabhar a thug an cíoch don leanbh Séas tar éis dá mháthair Ria é a shábháil ar a ithe ag a athair Cronas. Rinneadh corn na bhfuíoll nó na flúirse d'adharc bhriste an ghabhair. De réir cúpla foinse ón seansaol, tagann an scéal seo ó "dheoladh éigin a chaitheamh" don ghrian le linn di a bheith sa réaltbhuíon faoi choinne a haisardaithe ó thuaidh.
Léirítear an réaltbhuíon go coitianta, áfach, mar ghabhar na mara, sin le rá mar ghabhar a bhfuil ruball éisc air. De réir miotais amháin, nuair a bhí an phiast Tíofón ag ionsaí an ghabhar-dhia Pan, thum an dia isteach sa Níl; a ranna a bhí os cionn an uisce, d'fhan siad ina ngabhar; ach a ranna a bhí faoin uisce, rinneadh iasc díobh.
Sa tSuiméir, bhaineadh an réaltbhuíon leis an dia Ea nó Enki, a thug cultúr is saoithiúlacht amach as an bhfarraige chun an chine daonna.
Comhcheanglaíodh an réaltbhuíon, i dteannta leis a seanainm Gréigise, agus smaointe éagsúla faoi pheaca; agus seans go léiríonn réaltbhuíon an Uisceadóra, dá ndúradh gur dhoirt sé amach abhainn, bunús mhiotas Stáblaí Aigéis, ceann de Dhá Shaothar Déag Earcail.
Tá an réaltbhuíon lonnaithe i gceantar na spéire dá ngairtear an Mhuir nó an tUisce, a chuimsíonn go leor réaltbhuíonta uisciúla mar an Uisceadóir, na hÉisc, agus an Abhainn.
Astralaíocht
Baineann comhartha astralaíoch an Ghabhair (Nollaig 22-Eanáir 19) leis an réaltbhuíon atá ar aon ainm leis.
De réir cosmeolaíochtaí áirithe, tá baint éigin ag an nGabhar le dúil chlasaiceach na Cré, agus mar sin de aithnítear mar chomhartha na cré é (i dteannta an Tairbh agus na Maighdine). Tá sé freisin ar cheann de na ceithre chomhartha Chairdineálta (i dteannta na Meá, an Reithe, agus an Phortáin). Is é Satarn is pláinéad ceannasach leis, agus is é an Portán is frithchomhartha polach leis.
Oibríocht Chiffon
Ba é Oibríocht Chiffon (Béarlaː Operation Chiffon) códainm MI5 dá chainteanna rúnda leis an IRA Sealadach i rith na dTrioblóidí.
Stair
I ngan fhios don tsaol le linn na dTrioblóidí, bhí rialtas na Breataine i mbun cainteanna rúnda le Poblachtaigh, trí idirghabhálaí (mar sh. Brendan Duddy) nó le MI5 / MI6 ('back channels' nó bealach rúnda cumarsáide).
I 1991 chuaigh MI5 i gceannas ar na cainteanna in áit MI6. Ar 16 Samhain 1993, bhí scéal sna meáin chumarsáide ag maíomh go raibh cainteanna ag dul ar aghaidh idir rialtas na Breataine agus Poblachtaigh. Deimhníodh an scéal ar 28 Samhain 1993. Corradh beag le coicís ina dhiaidh sin, síníodh Dearbhú Shráid Downing.
Eoghan Béal
Le linn a réimis, bhíodh fíoch idir é agus Uí Néill an Tuaiscirt. Cloíodh na Connachta ag Aidhne sa bhliain 531 agus an Ardrí cumhachtach Muircheartach mac Muireadhaigh de Chineál Eoghain i gcoróin.
Sa bhliain 537, bhuaigh Uí Fhiachrach Aidhne faoi cheannas a rí, Goibnenn mac Conaill, ag Cath Claenloch (gar de Cenél Áeda na hEchtge, Contae na Gaillimhe) in éadan Mhaine mhic Cearbhaill (deartháir Dhiarmada mhic Cearbhaill) Uí Néill an Deiscirt, a maraíodh. Bhí ceart ghialla Uí Mhaine a ghabháil á chosaint ag Goibhneann. Mar thoradh suntasach an chatha seo, scaradh níos mó Uí Mhaine ó Chineál Mhaine na Mí, agus Uí Néill óna Connachta.
I ndeireadh na dála, tharla Cath Sligigh sa bhliain 542 idir Eoghana agus Uí Néill an Tuaiscirt, inar maraíodh Eoghan. De réir na n-annál, Fearghas agus Domhnall mic Muircheartaigh, i dteannta le hAinmhire mac Séadna agus Ninnid mac Duach de Chineál Chonaill, ba ea na buaiteoirí. Tá an rann seo maidir leis an cath le feiceáil i nAnnála na gCeithre Máistrí: ''Fichter cath Ua Fiachrach
''Gesis buar namhat fri slegha
''sretha in cath i Crinder.
''Bertait ilaigh tar Ebha
''im chend n-Eoghain Beóil
le fearg na faobhar ar Bhéal,
géiseann buar namhad le sleá,
searntha an cath i ''gCrinder.
Beireann Sligeach go muir
mór-fhuil fhear lena bhfeoil.
beirid iolaigh thar Eabha,
le ceann Eoghain Bhéil.
Insítear a mhalairt mar scéal an chatha sa dán Meán-Ghaeilge, Caithréim Cellaig, a deir gur ghaiscíoch mór uasal é Eoghan honourable. Dar leis an dán, bhuaigh Eoghan an cath ach go bhfuair sé goin a bháis agus d'éag sé sa bharr níos déanaí. Adhlacadh é ina sheasamh ar nós na bpágánach ag Ráith Ua Fiachrach ar Chnoc na Riabh, agus a gha dearg ina láimh aige mar dhúshlán Uí Néill an Tuaiscirt. Tháinig fir Uí Néill ina dhiaidh sin, bhain siad a chorp agus chuir é ar a bholg ag Aonach Loch Gile i gcríocha Cineáil Chairbre. De réir béaloidis áitiúil, maítear gur adhlacadh Eoghan faoin tuama cúirte ag Machaire Chon Rois.
Insítear sa dán gur dhalta Ciarán Chluain Mhic Nóis, ba ea Ceallach mac Eoghain, agus gur mharaigh go fealltach é ag fir Uí Fhiachrach Aidhne. Cé go bhfeictear sa dán pearsana a bhaineann le ré eile, creideann Byrne go dtugann sé le fios nós d'aighneas idir géaga tuaisceartach agus deisceartach Uí Fhiachrach.
Tháinig a mhac Ailill Inbanda i gcomharbacht air.
Cíoch
clé|200px|mion|Cíoch
Is é an brollach nó na cíocha an réigiún uachtarach tairr ar chabhlach ainmhí, go háirithe i gcás na mamaigh (lena n-áirítear daoine).
Sna príomhaigh, tá an dide ar bharr na cíche, agus an aireola timpeall uirthi sin. Bíonn na faireoga mamacha lonnaithe i mbrollach na mban, a tálann bainne a n-úsáidtear chun naíonáin a fhothú.
Comhdhéanamh
Cuimsíonn an chíoch fíochán faireogach, suite taobh istigh de mhaiseanna doimhne saille, tacaithe ag fíochán snáithíneach, cumhdaithe le craiceann.
Brollaigh mná
Forbraíonn brollaigh na bhfear agus mban araon ó na fíocháin shuthacha céanna. Mar sin féin, ag teacht chun caithreachais, cuireann gnéas-hormóin baineann, éastraigin ach go h áirithe, forbairt cíche chun chinn, nach dtarlaíonn i bhfir. Mar thoradh air sin, bíonn brollaigh mná i bhfad níos suntasaí ná na bhfear.
Le linn toirchis, méadaíonn na cíocha, agus sroicheann uasmhéid le linn tál an bhainne (lachtadh). Is orgán é mar sin sa chóras baineann atáirgthe a tháirgeann bainne.
Baile Sceach
Is baile fearainn suite i gContae an Dúin é Baile Sceach.
Portráid
Is éard is portráid ann ná léiriú ealaíonta de dhuine ina bhfuil príomhchúram ar an aghaidh.
Méiseatóiriam
Is éard atá i gceist leis an méiseatóiriam ná an t-ainm a bhaist na fisiceoirí ar dhá núiclíd radaighníomhacha a bhaineann le meathshlabhra an tóiriam. Ní iseatóp de chuid an tóiriam atá i gceachtar den dá mhéiseatóiriam: is ionann méiseatóiriam a haon ná raidiam a 228, agus is é achtainiam a 228 an dara cineál méiseatóiriam.
Níl an téarma seo ciallmhar ó thaobh na ceimice de, agus ní raibh i gceist leis riamh ach focal as béarlagair na bhfisiceoirí adamhacha a fuair leathré agus saintréithe fisiceacha eile na núiclídí seo ní ba thábhachtaí ná na dúile ar bhain siad leo.
Dutch Gold
Is lágar é Dutch Gold a dhíoltar in Éirinn. Tá sé an 3ú beoir is móréilimh in Éirinn tar éis Guinness agus Budweiser. Cuireadh isteach ar an margadh é sa bhliain 1995.
Droichead Mhaigh Eo
Is baile suite i gContae an Dúin é Droichead Mhaigh Eo.
1 Bealtaine
Is é an 1 Bealtaine an 121ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 122ú lá i mbliain bhisigh. Tá 244 lá fágtha sa bhliain.
Séamafór
Cód is gaireas comharthaíochta i gcomhair cumarsáid amhairc. Ceanglaítear géag nó dhó le cuaille ingearach agus oibrítear go meicniúil iad, sin nó bíonn dhá bhratach i ngreim láimhe ag duine fad a rí uaidh. Gluaistear na géaga/bratacha i bplána ceartingearach go dtí sraith ionad. Freagraíonn gach ionad do litir san aibítir, uimhir nó marc poncaíochta. Bhíodh an córas in úsáid go forleathan i gcomhair teileaghrafaíocht amhairc, ar muir go háirithe, roimh theacht chun cinn an leictreachais.
Cioglamáit
Díorthach ó aigéad cioglaiheicsiolsulfamach. Timpeall 30 oiread chumas milsithe an tsiúcróis. Bhaintí úsáid aisti mar ábhar milsithe i mbianna bialuachmhara, ach ní minic a úsáidtear a thuilleadh í mar gheall ar imní go ndéanfaidh úsáid fhadtréimhseach dochar do shláinte an úsáideora.
Easpónant
Nodaireacht sa mhatamaitic a shimplíonn scríobh iolrach. Mar shampla, is féidir 5 × 5 × 5 × 5 a scríobh mar 5 4, agus is é 4 an t-easpónant (nó an séan) sa chás seo. Is féidir an nodaireacht seo a úsáid i gcás easpónant codánach, diúltach is eile. Nuair a scríobhtar uimhreacha sa bhfoirm seo, mar shampla: 625 = 5 4, tá dlíthe ar leith na séan is féidir a chur i bhfeidhm orthu, mar seo: y a × y b = y a+b , y a /y b = y a-b , (y a ) b = y ab , y 0 = 1, y -a = 1/y a.
Cóir aeráide
mion|Crann chóir aeráide Is éard atá i gceist le cóir aeráide ná gurb iad na tíortha is saibhre ar domhan, na truaillitheoirí is mó fadó - agus fós inniu de ghnáth - a íocann a gcion féin den ualach chun an t-athrú aeráide a mhaolú agus an timpeallacht a chosaint. Ar an taobh eile, is éard atá i gceist le héagóir aeráide ná gurb iad na fir, na mná agus na páistí is leochaillí ar domhan na daoine is mó atá thíos le hathrú aeráide. mion|Crann chóir aeráide
Roinnt na gcostas
mion|"Act Now", 2019 Baineann bunchúiseanna athrú aeráide go dlúth le stíl mhaireachtála an ró-thomhaltais na dtíortha saibhre. Is iad na daoine bochta leochailleacha a bhfuil a gcearta maidir le bia, fothain, uisce agus beatha i mbaol cheana féin, is mó a fhulaingíonn toisc na héagóra seo.
Tagraíonn cóir aeráide don doicheall a bhíonn ar rialtais na dtíortha tionsclaithe, Éire san áireamh, gníomhartha móra a thógaint chun an ró-thomhaltas a mhaolú.
Braitheann na daoine i nDeisceart an Domhain iarmhairtí athrú aeráide i bhfad níos mó ná mar a bhraithimidne in Éirinn iad. Mar shampla, bhí aon trian  den Phacastáin buailte ag na tuilte sa bhliain 2022, agus cúnamh airgid idirnáisiúnta in easnamh.
mion|Saint Paul, Minnesota
Cóir aeráide in Éirinn ?
Tá Éire ar an dara tír is measa san Eoraip maidir le méid na n-astaíochtaí carbóin in aghaidh an duine.
Ghlac Rialtas na hÉireann sa bhliain 2021 leis an bprionsabal an "truaillitheoir a íocann"; gheall Clár an Rialtais "sin á dhéanamh againn, díreoimid aon arduithe cánach ar na cánacha sin a ghearrann cáin ar seachtracht aí diúltacha, ar nós cáin charbóin, cáin ar shiúcra agus cáin ar phlaisteach".
Ciste idirnáisiúnta
Le linn COP 27 in Sharm El Sheikh san Égipt sa bhliain 2022, bunaíodht ciste idirnáisiúnta le teacht i gcabhair ar phobail leochaileacha ar fud an domhain a bhfuil an t-athrú aeráide ag dul i gcion go mór orthu. Don chéad uair, ghlac na tíortha saibhre leis an bprionsabal an 'údar an truaillithe a íocann".
Chuir Éire €10 milliún sa chiste, méid beag bídeach.
Liathlus
Planda cumhra ilbhliantúil a fhásann 120 cm ar airde, dúchasach do chuid mhaith réigiún measartha. Na duilleoga roinnte go domhain, dúghlas ar barr agus airgeadach le ribí lomracha faoina mbun. Na bláthchinn scothdhearg/donn, líonmhar ach suarach, brúite ar ghais fhada dhuilleacha. Úsáidtear na duilleoga óga mar bhlastán ar ghé, lacha agus muiceoil.
Easrú
Leathadh cainníochta éigin. Sampla ab ea leathadh braoinín dúigh a chuirtear in umar uisce, trí idirleathadh is comhiompar.
Cioglafosfaimíd
clé|200px|mion|Cioglafosfaimíd Druga tábhachtach i gcóireáil duine le hailse. Baineann sí le clann drugaí a dtugtar mustaird nítrigine orthu, a díorthaíodh ó ghás mustaird a úsáideadh go forleathan mar arm sa chéad chogadh domhanda. Is oibreáin ailcilithe iad na mustaird seo a fheidhmíonn trí nascadh leis an DNA sna cealla chun cosc a chur ar a dheighilt. Is í cioglafosfaimíd an mustard nítrigine is mó a úsáidtear, ach tarlaíonn fo-iarsmaí diana lena húsáid, ina measc masmas, urlacan, cailliúnt gruaige, agus is féidir go n-éireoidh an t-othar frithsheasmhach i gcoinne a ghníomhú frithailse. Mar sin, úsáidtear i manglam drugaí í de ghnáth chun na hiarmhairtí teiripeacha a mhéadú is a drochiarmhairtí a laghdú.
Dún Dónaill
deas|250px|thumb|Dún Dónaill Is baile suite i gContae an Dúin é Dún Dónaill (Béarla: Dundonald).
Ciara Ferguson
Is polaiteoir de chuid Sinn Féin i dTuaisceart Éireann í Ciara Ferguson (Ciara Uí Fhearghaíosa). Rugadh í ar 21 Meán Fómhair 1971. Is Comhalta den Tionól Reachtach í don Fheabhal, ó 2021 ar aghaidh.
Saol pearsanta
Tá sí pósta le Eamon Ferguson. Tá triúr páistí acu.
Lavandula
Is géineas de phlandaí bláthanna é Lavandula ar a dtugtar labhandar nó lus liath go coitianta. Tá 47 speiceas sa ghéineas, dúchasach don Sean-Domhan. Tá siad le fáil i Rinn Verde agus na hOileáin Chanáracha, agus ón Eoraip go dtuaisceart agus oirthear na hAfraice, an Mheánmhuir, iardheisceart na hÁise, agus an India.