cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gaisce
Bunaíodh Gaisce ar an 28 Márta 1985, nuair a bhí Máire Mhic Róibín ina hUachtarán ar Éirinn.
Forbhreathnú
Tá ceithre dhúshlán i ngach dámhachtain, a chaithfidh a bheith taobh amuigh den scoil uile (ach amháin CETR (Ceadúnas Eorpach Tiomána Ríomhairí)):
Ailbheolach
Is príomh-líne iad na hAlveolata ("le cuasáin") i measc na protisa. Tá trí fhileam atá an-éagsúil nó eisréimneach i bhfoirm óna chéile ann, ach tá fianaise ann go bhfuil garghaol acu lena chéile, bunaithe ar chomhchosúlachtaí sárstruchtúrach agus géiniteach.
Stáisiún Chill Easra
Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite i gCill Easra i gContae Bhaile Átha Cliath é Stáisiún Chill Easra.
Mathghamhain
Fear Gaelach den 11ú haois ab ea Mathghamhain nó Mathúin (Sean-Ghaeilge Mathgamain ; Mahon as Béarla) mac Céin mhic Maolmhuaid agus a mná chéile Sadhbha, iníon Ard-Rí na hÉireann, Brian Bóramha. Trí phór Bhriain Bhóramha, ba bhall d'Eoghanacht Raithlinn ab ea Mathghamhain, a mhaígh go raibh mar shinsear acu Eoghan Mór, Rí Mumhan den 2ú haois. Maraíodh Mathghamhain i gCath Chluain Tarbh sa bhliain 1014.
Amharclann an Gheata
Is amharclann i mBaile Átha Cliath í Amharclann an Gheata (Béarla: The Gate Theatre). Bhunaigh Mícheál Mac Liammóir agus Hilton Edwards í sa bhliain 1928. Tá sí le fáil ag 1 Rae Cavendish i gCearnóg Pharnell.
Mathghamhain
In am trátha, d'éirigh sliochtaigh Mathghamhana i gceannas i stair in iarthair Chorcaí, go háirithe sa leithinis Uíbh Ráthach agus i nDroichead na Bandan. .
Stáisiún Dhroichead Broome
Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite in aice le Droichead Broome sa Chabrach i gContae Bhaile Átha Cliath é Stáisiún Dhroichead Broome.
Stáisiún Dhroim Conrach
Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite i nDroim Conrach i gContae Bhaile Átha Cliath é Stáisiún Dhroim Conrach. hOsclaíodh an stáisiún ar an 1ú lá de mí Aibreáin 1901 agus dúnadh é ar an 10ú lá de mhí na Nollag sa bhliain 1910. hAthosclaíodh Stáisiún Dhroim Conrach sa bhliain 1990.
Carrie Acheson
Iar-pholaiteoir Éireannach ab ea Carrie Acheson (11 Meán Fómhair 1934 – 16 Eanáir 2023). Bhí sí ina ball d'Fhianna Fáil.
Barra Mac Aindriú
Polaiteoir Éireannach is ea Barra Mac Aindriu (16 Bealtaine 1967 a rugadh é). Is Teachta Dála é i ndáilcheantar Dún Laoghaire. Is ball d'Fhianna Fáil é.
Oileadh i gColáiste na Carraige Duibhe, agus an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath é. Bhain sé céim mháistreachta amach sa nua-stair. D'oibrigh sé mar mhúinteoir meánscoile ó 1991 go 1997.
Aerfort Da Nang
Aerfort idirnáisiúnta is ea Aerfort Da Nang. Tá sé suite i lár Da Nang, Vítneam. D'oscail sé mar Aerfort Tourane sna 1930idí. I 2007 bhain 1.45 milliún duine úsáid as an aerfort.
Carl David Anderson
Fisiceoir a rugadh i Nua-Eabhrac ab ea Carl David Anderson (3 Meán Fómhair 1905 – 11 Eanáir 1991). D'fhionn sé an posatrón i 1932, rinne taighde suntasach ar gháma-ghathanna is gathanna cosmacha, agus chruthaigh go raibh cáithnín le mais mheánach ann darb ainm an muón.
Roinn sé Duais Nobel na Fisice sa bhliain 1935 le Victor Hess as fionnadh an phosatróin.
Stáisiún Dugthailte
Is stáisiún suite i gContae Bhaile Átha Cliath é Stáisiún Dugthailte.
Pokey Mom
Craoladh an deichiú eipeasóid, "Pokey Mom", den dara sraith déag The Simpsons ar an 14 Eanáir 2001. Scríobh Tom Martin an eipeasóid seo. D'fhéach 15 milliún duine ar an eipeasóid.
Carey Joyce
Polaiteoir Éireannach ab ea Carey Joyce (1 Lúnasa 1922 – 24 Deireadh Fómhair 2010). Bhí sé ina bhall de Fianna Fáil.
Damh
Is éard is damh (nó bológ nó bullán) ann ná bó-ainmhí fireann a úsáidtear mar ainmhí tarraingthe. De ghnáth, is ainmhí fásta coillte é an damh — cuireann coilleadh cosc ar théististéarón agus ar ionsaitheacht, rud a fhágann na fir ceansa agus, dá bharr sin, níos sábháilte do na daoine a oibríonn leo.
Larry Fine
Ba aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach é Larry Fine, a rugadh sa bhliain 1902 faoin ainm Louis Feinberg agus a bhain cáil amach sna Three Stooges. Fuair sé bás sa bhliain 1975.
Liosta na réaltaí is gaire don Domhan
Liosta na réaltaí is gaire don Domhan:
300px|thumb|
Brosnach
Sráidbhaile in iardheisceart na hÉireann is ea Brosnach. Tá an sráidbhaile suite i dtuaisceart Chiarraí i ngar d'Oileán Chiarraí. Cuid de Shliabh Luachra atá ann. Faoi láthair, tá timpeall is 1200 duine ina gcónaí i mBrosnach. Tá dhá eaglais, dhá scoil, oifig poist agus cúig thigh tábhairne suite sa pharóiste. Tá sé suite gar do chontaetha Chorcaí agus Luimnigh agus do na bailte seo a leanas: Cnoc na gCaiseal agus Oileán Ciarraí i gContae Chiarraí, Mainistir na Féile agus Cnoc Uí Choileáin i gContae Luimnigh, Baile Deasumhan agus Séipéal na Carraige i gContae Chorcaí.
An Ghaelainn Thraidisúinta i mBrosnach
Bhí cainnteoirí dúthchasacha Gaeiilge fós le cloisint i mBrosnach agus sa cheantar timpeall uirthi san fhichiú haois: aon trian de mhuintir an pharóiste sa bhliain 1911. Bhí Gaolainn le cloisint ann fiú sna 1930í agus tháinig an tOllamh Ó Cuív ar chainteoirí Gaolainne cóngarach go leor don sráidbhaile ina dhiaidh sin arís, sa mbliain 1949.
Stáisiún Shráid na Teamhrach
Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite in aice le Droichead na Lúblíne i mBaile Átha Cliath i gContae Bhaile Átha Cliath é Stáisiún Sráid na Teamhrach. Osclaíodh an stáisiún ar 1 Bealtaine 1891.
Gerry Brady
Polaiteoir Éireannach is ea Gerry Brady (1948 – ). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Worst Episode Ever
Craoladh an t-aonú eipeasóid déag, "Worst Episode Ever", den dara sraith déag The Simpsons ar an 4 Feabhra 2001. Scríobh Larry Doyle an eipeasóid seo. D'fhéach 18.5 milliún duine ar an eipeasóid.
Thomas Bellew
Polaiteoir Éireannach ab ea Thomas Bellew (11 Aibreán 1943 – 28 Deireadh Fómhair 1995). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Herstal
Is bardas í Herstal atá suite sa réigiún Vallúnach agus sa chúige Liège cois abhainn Meuse sa Bheilg.
Deirtear gur rugadh Séarlas Mór anseo sa 8ú haois.
Cuing
deas|250px|thumb|Cuingeacha ar fhoireann [[bullán|bulláin]] Is uirlis adhmad feistithe ar muiníl dhá ainmhithe agus ceangailte le céachta nó cairt chun é a tharraing é cuing.
Cheryl Hines
Is ban-aisteoir Meiriceánach í Cheryl Ruth Hines, a rugadh sa bhliain 1965.
Syrtis Major
Máigh mhór mhillteanach basailt ar Mhars is ea Syrtis Major. B'é Syrtis Major an chéad mhionsonra geografach ar dhroim an phláinéid a thug aon duine faoi deara. B'é an réalteolaí Ollannach Christiaan Huygens a rinne é, thiar ins an bhliain 1694. thumb|270px|Syrtis Major MC-13 Ní bhfuair Syrtis Major a ainm ach dhá chéad bliain níos deireanaí, áfach. B'é an réalteolaí Iodálach Giovanni Schiaparelli a bhaist é, cosúil le cuid mhór áiteanna eile ar Mhars. Roimhe sin, ba mhinic a bheireadh na saineolaithe "Muir an Orláiste" ar Syrtis Major, ó bhí an "mhuir" ina cuidiú mór acu le tréimhse rothlaithe Mharsa a oibriú amach. Ba ghnách leis na saineolaithe a cheapadh, ar dtús, gur farraige a bhí ann, nó chonacthas dóibh go raibh Syrtis Major gorm i leith na huaine. Le fírinne, tá sé liathdhonn nó liath, ach ós rud é go bhfuil an chuid eile den phláinéad cineál flannbhuí, is é an t-imprisiún a fhágfaidh an chodarsnacht ar an mbreathnóir go bhfuil Syrtis Major gorm.
Inniu, tá a fhios againn gur cloch laibhe atá ann, nó basalt, agus é cosúil go leor leis na cineálacha basailt a d'fheicfeá ar an Domhan s’againn. Tá cuid lárnach Syrtis Major in anás cráitéar, i bhfarradh is an chuid eile den mháigh, ach tá dhá chaildéara mhóra ann. Is é is caildéara ann ná an cineál poll mór a fhágtar sa talamh i ndiaidh chráitéar an bholcáin mhúchta. Tugtar Nili Patera ar an gceann is mó acu (agus é ciliméadar is trí scór ar trastomhas), agus is é an caildéara is lú acu ná Meroe Patera (cúig chiliméadar is dhá scór ar trastomhas). "Patera" an t-ainm Laidine a bheirthear ar na caildéaraí i logainmníocht Mharsa.
Tá an chuid lárnach de Syrtis Major ag críochantacht le hIridis Planitia, ar máigh í a múnlaíodh sách déanach i stair gheolaíoch Mharsa. Tá sí suite níos ísle thíos ná Syrtis Major, fosta.
Baisteadh Syrtis Major Planum ar an chuid lárnach de Syrtis Major. Is é is brí le planum ná máigh nó ardchlár, ach is ar éigean is féidir clár a thabhairt ar Syrtis Major Planum, nó tá an talamh ag dul in airde i dtreo an dá chaildéara. Mar sin, creidtear gur sciathbholcán, nó iarsma sciathbholcáin, atá i Syrtis Major Planum, go bunúsach. An laibhe a bhrúcht amach as an dá cháildéara nuair a bhí siad gníomhach go fóill, shnigh sí síos na céadta ciliméadar go dtí gur shioc sí go basalt. Siúd is go bhfuil an "sciath" bhasaltach míle dhá chéad ciliméadar ar trastomhas inniu, níl sí ach dhá chiliméadar ar airde sa bhall is airde de.
Foireann drumaí
Is féidir na drumaí agus na ciombail éagsúla a chur le chéile in aon fhormáid, agus breathnaíonn sé ar an saghas ceoil atá i gceist. Mar shampla, i rac-cheol is iad an sreangdhruma agus an dord-druma a úsáidtear chun an buille a chruthú, ach i snagcheol cuirtear an bhéim ar an ard-hata agus an ciombal creatháin.
Trealamh eile
Gléas eile a úsáidtear uaireanta ná méadranóm, meaisín a chruthaíonn fuaim ar gach buille. Leis an méadranóm, bíonn an drumadóir in ann an buille a choimeád i gceart. Ceapann drumadóirí eile go bhfuil an méadranóm ró-chruinn, agus dá thoradh sin beagáinín mí-nádúrtha.
An Aragóin
Is comhphobal féinrialaitheach í an Aragóin atá suite in oirthuaisceart na Spáinne. Go hoifigiúil glaotar Comunidad Autónoma de Aragón air. Tá achar 47,719 km² (18,424 mí²) aige le daonra de 1,277,471 (2006).
Tá teorainneacha aige leis An Fhrainc ó thuaidh, taobh thiar den Chatalóin, tá Comhphobal Valencia ó dheas agus tá sé taobh soir de an Chaistíl agus León, an Chaistíl-La Mancha, La Rioja, agus Navarra. Is iad Zaragoza, Huesca, agus Teruel na cúigí atá sa réigiún. Sruthann an abhainn Ebro tríd an réigiún, agus tá sléibhte ó thuaidh; le gleann álainn torthúil, ach áfach, giota beag aimrid ó dheas. Is í Zaragoza an phríomhchathair.
Freisin, chomh maith leis an trí chúige, tá an Aragóin fhoroinnithe i 33 comarcas nó contaetha.
Teanga
clé|mion|Teangacha san Aragóin Mar bharr ar labhairt na Spáinnise ag an daonra iomlán, tá búnteanga Aragóinis, a labhraítear fós i ngleann áirithe sna Sléibhte Piréiní. Labhraítear Catalóinis i gcontaetha áirithe atá in aice leis an gCatalóin. Glaotar La Franja ar an réigiún beag seo.
Stair
Ba chontae feodach é an Aragóin, Jaca, roimh bhunadh ríocht na hAragóine. Aontaíodh an ríocht seo le Pamplona (níos déanaí Navarra) sa bhliain 925.
Tar éis bás Rí Sancho, roinneadh an ríocht idir a mhic. I dtús báíre ainmníodh Ramiro I mar rí na hAragóine; i ndiaidh bás a dheartháir, Gonzalo, ainmníodh é mar Rí de Sobrarbe agus Ribagorza. D'fhás an ríocht nua go tapaidh, agus tógadh san áireamh Navarra. Ghabh an ríocht seo Zaragoza sa bhliain 1118. Scoilte ón ríocht Navarra, athbhúnaíodh Ríocht na hAragóine sa bhliain 1035 agus mhair sé mar ríocht scartha go dtí gur phós Rí Ferdinand an Caitiliceach, Éilís na Caistíle Na Monarcaí Caitliceacha sa bhliain 1479 i Valladolid ag bunú Ríocht na Spáinne.
Bhí Aragóin mar an t-ainm ar an gCorón na hAragóine freisin toisc gur pósadh cunta ó Bharcelona (Ramon Berenguer IV) le Banríon na hAragóine (Petronila ó Aragóin), lena mhac a fuair mar oidhreacht talamh na beirte acu. Bhí Ríthe na hAragóine i gceannas ar an dúiche, ní hamhain den réigiún Aragóin ach freisin an Chatalóin, agus níos déanaí na hOileáin Bhailéaracha, Valencia, an tSicil, an tSairdín agus an Nápail.
Tírdhreach
Tá dlús daonra na hAragóin beag go leor agus dá bharr tá a lán talamh folamh sa réigiún. Tá cónaí ag leath an réigiún i Zaragoza.
Tá gleanna iontach iargúlta agus sléibhte iontach ard sna Piréiní. Tá roinnt deacracht bealach a fháil isteach iontu agus dá bharr tá a áille choimthe acu. Níos mó ó thuaidh tá na gleanna lán se eaglais bailte agus radharcanna iontach. Sa deisceart tá an Teruel a bhfuil beagnach dódheanta, iarracht dul ann, agus ata iontach álainn.
Tá cosaint ó UNESCO ag roinnt de na séadchomharthaí den Teruel agus Zaragoza mar chuid den tionscnamh Suíomh Dúchais Ailtireacht Mudéjar na hAragóine.
Daonra agus Aonaid Riaracháin na hAragóine
Tá thart ar leath de dhaonra na hAragóine ina gcónaí i bpríomhchathair Zaragoza. Is í Huesca an t-aon chathair eile sa réigiún le daonra níos mó ná 50,000 daoine.
Seo iad a leanas liosta na cathracha is mó sa réigiún ó thaobh daonra de:
Tá níos mó ná 70%, de dhaonra an réigiúin ina gcónaí i gCúige Zaragoza agus 17% ina gcónaí i gCúige Huesca, agus 11% ina gcónaí i gcúige Teruel. Tá an réigiúin mar an dara réigiúin is lú ó thaobh dlús daonra de (i ndiaidh an Chaistíl-La Mancha): sé sin 26.8/cm². Tá na áiteanna is airde ó thaobh daonra de bruach na habhann Ebro, go háirithe thart ar Zaragoza, agus i gcnoic Piréineach agus na háiteanna is lú ó thaobh dlús daonra ar ndóigh ná sna Sléibhte Piréineach agus i ndeisceart Cúige Teruel.
Níl ach ceithre cathracha le níos mó ná 20,000 daoine iontu; sé sin Zaragoza le thart ar 70,000, Huesca ag 50,000, Teruel ag 35000, agus Calatayud 20,000.
Mar sin tá an Aragóin roinnte i dtrí cúige, ainmnithe dona bpríomhchathair: Huesca, Zaragoza agus Teruel. Tá na cúige roinnte i 33 contaetha agus tá 732 bardais sa réigiún. thumb|right|Léarscáil contaetha na hAragóine.
Ailigéadar
Ainmhí feoiliteach is ea an ailigéadar. Reiptíl atá ann, agus is ball d'fhine na alligatoridae é.
Bhí na hailigéadair ar an domhain seo ar feadh 37 milliún bliain. Tá dhá chineál ailigéadar ann: an t-ailigéadar Meiriceánach agus an t-ailigéadar Síneach. Tagann an focal ailigéadar ón Spáinnis "el lagarto" agus ciallaíonn sé sin "an laghairt". Tar éis tamaill tugadh ainmneacha cosúil le allagarta and alagarto agus alligator air i mBéarla.
Conas a fheiceann siad
Tá an t-ailigéadar Meiriceánach an-trom ag 790-990 punt (360-450 kg) agus tá siad 13.1-14 tr (4.0-4.4 m) ar fad.Tá an t-ailigéadar Síneach níos lú ag 6.9 tr (2.1 m) agus níos éadroime ag 99 punt (45 kg). Tá an t-ailigéadar fosta dubh nó donn agus tá na leanaí dorcha le stríocaí bána no buí. Níl aon tréimhse saoil ar taifead ag an ailigéadar.
Baile
Níl na hailigéadair ach i Meiriceá agus sa t-Sín. Níl na hailigéadair Mheiriceánacha faighte ach amháin i bhFlorida, Louisiana, Georgia, Alabama, Mississippi, Carolina Thuaidh/Theas, agus giota beag in Oklahoma agus Arkansas. Tá níos mó ailigéadar i bhFlorida ná in aon ait eile ar domhan. Is maith leis na hailigéadair uisce glan nach bhfuil salann ann cosúil le riasc, sruthán, loch, agus linn. Tá na hailigéadair Shíneacha in abhainn na hIaing-tsí agus tá siad i dtrioblóid mhór, gan ach cúpla dosaen fágtha díobh sa nádúr. Tá go leor daoine ag iarraidh na hailigéadair Shíneacha a shábháil.
Conas mar atá siad?
Cosnaíonn an t-ailigéadar fireann a dhúiche féin. Siúlann an t-ailigéadar ar dhá bealach: "Siúl spréite" agus "Siúl Ard". Le "siúl spréíte", tarraingíonn siad a mboilg ar an talamh. Tá an "siúl ard" ceathair-chosach agus an bolg san aer. Ní féidir le ailigéadair mórán siúil a dhéanamh mar go bhfuil na hailgéadair an-trom, ach tá siad in ann a bheidh an-gasta ar feadh cúpla soicind. Nuair atá bia rómhór le n-ithe in aon alp amháin, déanann siad "rolla báis" chun píosa bia ollmhór a bhriseadh i bpíosaí beaga.
Babaithe
Fásann na hailigéadair go dtagann siad in inmhe nuair atá siad sé troigh (1.8 m). Sa samhradh, déanann an t-ailigéadar baineann nead as plandaí a lobhann, ag cruthú teasa a theastaíonn ó na huibheacha atá ar gor. Socraíonn an teocht sa nead gnéas an ailigéadair. Má tá an teas ag 86 °F(30 °C) beidh na hailigéadair ina gcailíní. Má tá an teas ag 93 °F(34 °C) nó níos mó beidh na babaithe ina mbuachaillí.
Bia
Itheann ailigéadair go leor iasc, fia, éin, coypu, mamaigh bheaga, agus fiú béar agus pantar. Tá clocha beaga sa bholg a bhriseann síos píosaí móra bia. Ní itheann na hailigéadair daoine. Ach má thagann duine ró-ghar don ailigéadar, ionsóidh sé chun é féin a chosaint.
Ailigéadar Bán
Tá ailigéadar bán ag Acadamh na nEolaíochtaí in San Francisco, California.
Cheech Marin
Is aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach é Richard Anthony "Cheech" Marin, a rugadh sa bhliain 1946.
Dwight D. Eisenhower
Saighdiúir agus polaiteoir Meiriceánach ab ea Dwight David Eisenhower (14 Deireadh Fómhair 1890 - 28 Márta 1969). B'é 34ú Uachtarán na Stát Aontaithe é. Bhí sé ina uachtarán ó 1953 go dtí 1961. Le linn an Dara Cogadh Domhanda, bhí sé ina Cheannasaí Uachtarach ar Fhórsa Sluaíochta na gComhghuaillithe san Eoraip, agus rinneadh Ginearál Airm cúig réalta de, éacht annamh. Bhí sé freagrach as Oibríocht Tóirse, ionradh na hAfraice Thuaidh (1942–1943), agus as ionradh na Normainne (1944–1945) ar an bhFronta Thiar.
Tennis the Menace
Craoladh an dara eipeasóid déag, "Tennis the Menace", den dara sraith déag The Simpsons ar an 11 Feabhra 2001. Scríobh Ian Maxtone-Graham an eipeasóid seo. D'fhéach 14 milliún duine ar an eipeasóid.
Moe Howard
B'aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach é Moe Howard, a rugadh sa bhliain 1897 faoin ainm Moses Harry Horwitz agus a bhain cáil amach sna Three Stooges. Fuair sé bás sa bhliain 1975.
Rugadh Moe Howard ar 19 Meitheamh 1897 in Bensonhurst, Brooklyn, i gCathair Nua-Eabhrac, duine de chúigear deartháireacha i dteaghlach Giúdach Liotuánach. In éineacht le beirt dheartháireacha leis, Shemp agus Curly agus Larry Fine, chruthaigh sé grúpa darbh ainm na Three Stooges. Ba Moe an ceannaire neamhoifigiúil ar an ngrúpa. (“bobarún” is ciall le stooge.)
Diamant
Is cloch lómhar é diamant.
Philip Warren Anderson
Fisicí Meiriceánach a saolaíodh in Indianapolis, Indiana ab ea Philip Warren Anderson (13 Nollaig 1923 - 29 Márta 2020).
Rinne sé taighde bunúsach ar sháinniú leictreoin in ábhar ar mí-eagar, obair a d'oscail an bealach do ghrianchealla, trasraitheoirí scannáin thanaí, is xéaragrafaíocht.
Chuidigh sé i míniú iamhairt Josephson, na forshilteachta is an mhaighnéadais. I gcomhar le John van Vleck is Nevill Mott, bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice sa bhliain 1977 as a staidéar bunúsach teoiriciúil ar struchtúr leictreonach córas maighnéadach is córas ar mí-eagar.
Fuair sé bás in Princeton, New Jersey.
Xena: Warrior Princess
Is clár teilifíse ó na Stáit Aontaithe é Xena the Warrior Princess. Thosaigh Xena sa bhliain 1995. Ceann de na sraitheanna teilifíse is cáiliúla ar domhain ba ea é tráth.
Jim Corr (polaiteoir)
Polaiteoir Éireannach is é James A. Corr (25 Eanáir 1934 – ). Bhí sé ina bhall de Fine Gael.
Stáisiún na bPiarsach, Baile Átha Cliath
Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann suite i mBaile Átha Cliath i gContae Bhaile Átha Cliath é Stáisiún na bPiarsach.
Ned Brennan
Polaiteoir Éireannach ab ea Ned Brennan (1 August 1920 – September 1988). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Ionghabháil Texas
deas|mion|Teorainneacha Texas tar éis na hionghabhála sa bhliain 1845 Is éard is Ionghabháil Texas ann ná corprú Phoblacht Texas i Stáit Aontaithe Mheiriceá sa bhliain 1845, agus glacadh isteach í mar an 28ú stáit ar 29 Nollaig, 1845.
D'fhógair Poblacht Texas a neamhspleáchas ó Phoblacht Mheicsiceo ar an 2 Márta, 1836. Ag an am sin bhí an chuid is mó de dhaonra Texas ar son  ionghabháil na Poblachta ag na Stáit Aontaithe. Bhí ceannaireacht an dá pháirtí polaitíochta mór, an páirtí Daonlathach agus na Fuigeanna, ina gcoinne, mar gur mheas siad go raibh a lán daorsheilbhe ann sa réigiún, rud a chuirfeadh isteach ar aeráid so-ghalaithe pholaitiúil na linne sin, agus conspóidí sa Chomhdháil faoi ar son - agus frith-sclábhaíocht  ag dul ar aghaidh. Ina theannta sin, ba mhian leo cogadh le Meicsiceo a sheachaint, rialtas a dhiúltaigh aitheantas a thabhairt do fhlaitheas a cúige ceannairceach sa tuaisceart. Agus eacnamaíoch an Chúige ag laghdú sna luath 1840í, d'eagraigh Uachtarán Phoblacht Texas, Sam Houston, cainteanna le Meicsiceo chun iniúchadh a dhéanamh ar an bhféidearthacht aitheantas oifigiúil a fháil maidir le neamhspleáchas a bhaint amach, le Rialtas na Breataine Móire ag déanamh idirghabháil eatarthu.
Pete Seeger
clé|mion|Pete sa bhliain [[1955.]]
Ceoltóir agus gníomhaí polaitiúil Meiriceánach ab ea Peter "Pete" Seeger (3 Bealtaine 1919 – 27 Eanáir 2014). Rugadh i gCathair Nua-Eabhrac é. Bhí Seeger i lár na gluaiseachta ar a dtugtar Athbheochan Cheoil Tíre Mheiriceánach sa 20ú haois.
Cé gur bhain sé rath amach mar bhall den bhanna The Weavers sna 1940idí, cuireadh srianta air mar gheall ar an bhaint a bhí aige leis an gcumannachas. Tháinig sé ar ais ar a bhfód sna 1960idí, mar cheannródaí an amhráin agóide. Cailleadh é as cúiseanna nádúrtha in ospidéal i gCathair Nua-Eabhrac ar an 27ú lá d'Eanáir, 2014.
Mainistir Bhaile an Tobair
mion|177x177px|Suíomh clé|mion|462x462px Is mainistir ríoga í Mainistir Bhaile an Tobair atá lonnaithe dhá chiliméadar thoir thuaidh ón sráidbhaile, Baile an Tobair, i gContae Mhaigh Eo. clé|mion|266x266px
Stair
mion|177x177px Bhunaigh an rí, Craobhdearg Uí Chonchubhair (nó Cathal Crobdearg Ua Conchobair) an mhainistir sa bhliain 1216.
Cé go ndearnadh go leor damáiste ar an mainistir agus gur cuireadh faoi chois í i rith an Reifirméisin, lean Caitlicigh ag úsáid na mainistreach, fiú i rith thréimhse na bPéindlíthe. Tá sé ráite go raibh Seán na Sagart curtha i Mainistir Bhaile an Tobair, thíos faoi chrann mór inniu. Athchóiríodh an séipéal agus cuireadh díon nua air in am do chomóradh 750 bliain sa bhliain 1966.
In 1997 athchóiríodh Teach na Caibidle agus limistéar an Dórtúir agus cuireadh díon orthu.
Phós Pierce Brosnan san áit.
Inniu
mion|177x177px Tá sé ráite gurb é an t-aon séipéal in Éirinn a bhí bunaithe ag rí agus atá fós á úsáid sa lá atá inniu ann.
Ríshliocht Ottonach
thumb|upright|Ríshliocht Ottonach Ba ríshliocht de ríthe na Gearmáine (919-1024) ab ea An Ríshliocht Ottonach. Tagann an t-ainm ó ainm an chéad Impire, Otto I (nó "Otto Mór"). Breathnaítear ar an teaghlach seo mar an chéad ríshliocht den Impireacht Naofa Rómhánach.
Mainistir Bhaile an Tobair
Inniu
Is í an tsean-mhainistir túsphointe an tslí oilithreachta go cruach Phádraig ar a dtugtar Tochar Phádraig a bhí ligthe i ndearmad le fada ach atá anois beo arís mar oilithreacht trasna na tíre agus mar shiúlóid thurasóireachta.
Ríshliocht Ottonach
Ríshliocht ríthe Gearmánach (919-1024) ab ea Ríshliocht Ottonach. Tagann an t-ainm ó ainm an chéad Impire, Otto I (nó "Otto Mór"). Feictear ar an teaghlach seo mar an chéad ríshliocht den Impireacht Naofa Rómhánach.
Curly Howard
Rugadh é in Bensonhurst, Brooklyn i gCathair Nua-Eabhrac. Eisean an deartháir ab óige de chúigear i dteaghlach Giúdach. In éineacht lena dheartháireacha Moe agus Shemp agus Larry Fine, théadh sé ar an stáitse agus sna scannáin mar bhall de na The Three Stooges. Bhuail stróc é i 1946. Ní raibh ach páirt ghairid aige i gcúpla gearrscannán ina dhiaidh sin.
Ríshliocht Ottonach
Toghadh Anraí I (Anraí Foghlaera) mar Rí na Gearmáine agus mar sin bhí a mhac, Otto Mór in ann bheith mar an tImpire nuair a chruthaíodh an Impireacht. Faoi réimeas an ríshleachta seo, aontaíodh oirthear na bhFrainc faoin aon Impireacht amháin nuair a tháinig an Lorráin, an tSacsain, an Fhrancón, an tSuáb, an Túraing agus an Bhaváir le chéile. Cabhraigh aontú na Gearmáine le cruthú an Impireacht Naofa Rómhánach. Thosaigh ré na hImpireachta seo, a raibh ról mór aige i stair na Gearmáine go dtí an bhliain 1806, le corónú Otto Mór sa Róimh sa bhliain 962. Theip ar athbhunú Impireacht na Róimhe faoi réimeas Otto III áfach, agus tháinig deireadh leis an Ríshliocht le bás Anraí II sa bhliain 1024 agus thit an corón go Ríshliocht na Francóine (nó Sailíneach). Phós Luitgard, iníon Otto I, Conrad Rua na Lorráine, Diúc na Francóine a chéile agus ba é a shin-gharmhac, Conrad II, Impire Naofa Rómhánach.
Timpeallacht
thumb|250px|An domhan nádúrtha 250px|thumb||[[An Domhan as an Ghealach]] Is éard atá i gceist leis an timpeallacht. ná an saol mórthimpeall (an domhan nádúrtha go minic), agus mar a chuireann sé isteach ar chúrsaí maireachtála daoine.
Stáisiún Dug na Canálach Móire
Is stáisiún suite i gContae Bhaile Átha Cliath é Stáisiún Dug na Canálach Móire.
Stáisiún Mhóta
Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite i Móta Gráinne Óige i gContae na Gaillimhe é Stáisiún Mhóta.
John Snow
Lia ab ea John Snow (15 Márta 1813 - 16 Meitheamh 1858) a raibh dlúthbhaint aige le cúrsaí sláinte phoiblí i Londain (a bhí buailte le calar sa bhliain 1854). Laoch mór i bhforbairt leighis ab ea é.
Saol
Rugadh is tógadh Snow in Eabhrac, Sasana. Ba é an duine is sine de naonúr clainne é. D'oibrigh a athair mar sclábhaí.
Bhí sé ina phrintíseach, in aois a ceathair déag, ag máinlia, darb ainm Thomas Harding i Newcastle on Tyne. I 1836 thosaigh sé a chuid staidéir sa scoil leighis Hunterian i Londain. clé|mion|216x216px Sa bhliain 1838 cláraíodh é mar bhall de Coláiste Ríoga na Máinlianna i Sasana. Bronnadh céim air i 1844 agus bhain sé ballraíocht amach i gColáiste Ríoga na Lianna i 1850.
D’fhoghlaim sé conas ainéistéise a úsáid ó na Meiriceánaigh agus bhí inniúlacht mhaith aige sa chleachtadh sin. Thug sé éitear don bhanríon Victoria dhá uair is í i luí seoil.
Dob é an cur chuige a tharraing an clú is mó air áfach ná a choincheap gurb iad bitheoga ba chúis leis an calar, in áit thruailliú aeir (tuairim a bhí fairsing fán am sin). mion Sa bhliain 1854 bhí briseadh amach ollmhór de chalar i Soho i Londain. Mar gheall ar staidéar cruinn agus anailís staitistiúil, chruthaigh Snow gurb í an fhoinse uisce a bhí ag scaipeadh an ghalair. Rinne sé éacht nuair a cuireadh stop leis.
D’fhoilsigh sé cur síos amháin in 1849, agus tar éis an briseadh amach i Soho in 1855, d’fhoilsigh sé aiste níos mó (On the Mode of Communication of Cholera an teideal a bhí uirthi).
Bhuail stróc é ar 10 Meitheamh 1858, agus fuair sé bás sé lá níos déanaí, in aois 45 dó. clé|mion|Cuimhneachán
Andraiginí
Ábhair cheimiceacha, gnéashormóin stéaróideacha de ghnáth, a ionduchtaíonn airíonna fireanna. Sa bhfear, táltar an andraigin téististéarón sna húiríocha i gcealla Leydig, agus tálann an choirtéis aidréineach oiread beag eile andraigine. Is féidir leis na spriocorgáin, cosúil leis an bhfaireog phróstatach, an téisistéarón a athrú go dtí déhidritéisistéarón atá níos cumasaí fós. Tá gá leis na handraiginí i bhforbairt na mbaill ghiniúna fhireanna sa bhféatas. Le linn an chaithreachais cabhraíonn siad le forbairt airíonna tánaisteacha gnéasacha (fás an phéinis is na n-uiríocha, teacht chun cinn na gruaige púbasaí, aghaidhe is colainne, méadú i neart na matán, is ísliú an ghutha). Sa duine fásta, tá gá leo i dtáirgeadh na speirmeacha is coinneáil an libídeo. Bíonn oiread beag andraiginí ubhagánacha is aidréineacha i láthair sa bhean: is dócha go mbíonn siad freagrach as an rothag fáis a tharlaíonn do chailíní ógánta.
An Mheaspatáim
Tagraíonn an t-ainm  an Mheaspatáím, Mesopotamia, ón Sean-Ghréigis Μεσοποταμία, "idir na haibhneacha", do réigiún i gcóras aibhneacha an Tigris agus an Euphrates. Is ionann an Mheaspatáim agus an Iaráic, chomh maith le cuid d'oirthuaisceart na Siria, oirdheisceart na Tuirce agus iardheisceart na hIaráine. Úsáidtear an téarma bilád al-rafidain, "tír an dá bhruach", in Araibis ó am go chéile mar mhalairt ainm don Iaráic.
Stair
mion|clé|Léarscáil ag taispeáint abhainnchóras na [[An Tígris|Tígrise-na hEofraite]]
Ba iad muintir na Suiméire agus na hAcáide (ina measc muintir na hAisiria agus na Bablóine) príomhshibhialtachtaí na Measpatáime ó thús na staire scríofa (circa 3100 bliain roimh Chríost) go dtí turnamh na Bablóine sa bhliain 539 R.C. Sa bhliain sin, ghabh na Peirsigh í. Ghabh Alasdar Mór sa bhliain 332 R.C. í, agus bhí sí faoi smacht na Seiliúcach i ndiaidh a bháis.
Timpeall na bliana 150 R.C., bhí an Mheaspatáim faoi smacht na bPairtiach, agus lonnaigh siad a bpríomhchathair, Ctesiphon, inti, ní i bhfad ón áit ina bhfuil Baghdad na hIaráice sa lá atá inniu ann. Bhí sí ina cnámh spairne idir na Pairtiaigh agus na Rómhánaigh. Sa bhliain 226 AD, ghabh ríthe Sasánacha na Peirse í. D'fhan an réigiún faoi cheannas na bPeirseach go dtí teacht na nArabach sa 7ú céad.
Comhphobal Pléimeannach
mion|Bratach Fhlóndras mion|An Comhphobal Pléimeannach (dearg) Tá dhá bhrí leithleacha ach ghaolmhara leis an téarma Comhphobal Pléimeannach (Ollainnis]: Vlaamse Gemeenschap [ˈvlaːmsə ɣəˈmeːnsxɑp] ; Fraincis: Communauté flamande [kɔmynote flamɑ̃d]; Gearmáinis: Flämische Gemeinschaft [ˈflɛːmɪʃə ɡəˈmaɪ̯nʃaft]):
Údarás dlí
Príomhalt: Comhphobail, réigiúin agus limistéir teanga na Beilge Faoi Bhunreacht na Beilge, tá freagrach iomlán ar Chomhphobal Fhlóndras as an méid seo a leanas:
Toisc gur ghlac institiúidí Chomhphobal Fhlóndras (parlaimint, rialtas agus aireacht) le gach inniúlacht den Réigiún Pléimeannach, tháinig siad chun bheith inniúil as gach réimse beartas réigiúnach freisin, lena n-áirítear an méid seo a leanas: fuinneamh (cé gur ar an leibhéal feidearálach fós an fuinneamh núicléach).
Níl aon cheart vótála ag baill de Pharlaimint Fhlóndras a thoghtar i Réigiún na Bruiséile maidir le gnóthaí réigiúnacha Pléimeannacha. Níl ceart vótála acu ach maidir le gnóthaí comhphobail toisc gurb í Parlaimint na Bruiséile a rialaíonn gnóthaí a bhaineann lena réigiún féin. Ó thaobh an dlí de, níl Comhphobal Flóndras, i réigiún na Bruiséile, freagrach as daoine aonair ach as institiúidí Pléimeannacha amhail scoileanna, amharclanna, leabharlanna agus músaeim. Is é an fáth atá leis sin nach ann do stádas fonáisiúnta sa Bheilg. Mar sin féin, is féidir le daoine aonair a bhfuil cónaí orthu sa Bhruiséil glacadh le beartais áirithe de chuid Chomhphobal Fhlóndras dá dtoil féin.
Teanga
Is í Ollainnis teanga oifigiúil Chomhphobal Fhlóndras. Labhraíonn mionlaigh Fraincis, Giúdais, Tuircis, Araibis, Beirbeiris, Iodáilis, Spáinnis, Béarla agus Gearmáinis. Cé gur inimircigh a tháinig chun na Beilge le gairid atá sa chuid is mó de na grúpaí sin, ón Meánaois i leith, is iad na Giúdaigh an mionlach is sine chun a bhféiniúlacht a choinneáil.
I gcomparáid leis an gcuid is mó de na limistéir san Ísiltír, de ghnáth bíonn canúintí stairiúla na bPléimeannach fós láidir agus sainiúil don cheantar. Ón Dara Cogadh Domhanda ar aghaidh, áfach, is é an toradh atá ar thionchair an raidió agus na teilifíse, agus ar thionchar oideachais a mhaireann, i ginearálta, níos faide, mar aon leis an tsoghluaisteacht níos airde chun turais ghearra a ghlacadh nó chun bogadh go dtí ceantair i bhfad, gur tháinig na canúintí "glana" traidisiúnta i léig, go háirithe i measc na ndaoine óga. Tá cuid de na difríochtaí idir na canúintí á laghdú de réir a chéile agus, go príomha i gceantair nó bruachbhailte a bhfuil plódú suntasach iontu ó limistéir eile, tá canúintí idirmheánacha tar éis teacht chun cinn agus leibhéil éagsúla tionchair orthu mar gheall ar an Ollainnis chaighdeánach. In Ollainnis, tugtar tussentaal orthu ("teanga idir eatarthu", a úsáidtear go minic i gcás Ollainnis atá beagnach caighdeánach ach lena measctar gnéithe tipiciúla canúna) nó, ar bhealach dímheasúil, verkavelingsvlaams (meascán de chanúintí atá, a bheag nó a mhear, "glanta suas" mar a chloistear i limistéar bruachbhailteach atá nua-thógtha ina bhfuil daoine a mbíonn tionchar ag canúintí difriúla orthu). Le déanaí, cuireadh roinnt tionscnamh áitiúil ar bun chun na canúintí traidisiúnta agus éagsúlacht na gcanúintí a shábháil.
Sa Bhruiséil, tá tionchar mór ar an gcanúint áitiúil ag an bhFraincis, ó thaobh an fhuaimnithe de agus an stóir focal de. Sa lá atá inniu ann, ní labhraíonn an chuid is mó de na Pléimeannaigh sa Bhruiséil an chanúint áitiúil. Is amhlaidh an scéal mar gheall, go páirteach, ar an líon réasúnta mór Pléimeannach óg atá ag teacht chun na Bruiséile tar éis tréimhse an-fada inar bhog Pléimeannaigh eile amach agus inar bhog Frainciseoirí isteach.
I mbardais áirithe feadh na teorann le réigiúin na Vallúine agus na Bruiséile, bíonn "cumais teanga" ag Frainciseoirí. Leis na cumais sin, cumhdaítear cearta amhail an ceart go bhfaigheadh duine doiciméid oifigiúla ina dteanga féin. Bíonn "cumais" chomhchosúla ag daoine a bhfuil Ollainnis acu i roinnt mbardas Vallúnach atá ag roinnt teorann leis an Réigiún Pléimeannach, ag Gearmáiniseoirí sa dá bhardas i limistéar teanga na Fraincise i Réigiún na Vallúine, agus ag Frainciseoirí i gcríoch Chomhphobal na Gearmáinise. Mar gheall ar shrianta geografacha na gcomhphobal, bíonn ar Chomhphobal na Fraincise bunoideachas Ollainnise a áirithiú ina bhardais a bhfuil cumais teanga ach do dhaoine a labhraíonn Ollainnis, agus bíonn ar Chomhphobal Fhlóndras scoileanna Fraincise a mhaoiniú ina bhardais a bhfuil cumais teanga acu.
Institiúidí Pléimeannacha sa Bhruiséil
Cé gur féidir freagrachtaí Réigiún Fhlóndras a tharmligean chuid an leibhéal cúigeach, níl ann don fhéidearthacht sin i Réigiún na Bruiséile, ar réigiún é a fheidhmíonn an-chuid inniúlachtaí as cúraimí críochacha a thugtar i gcásanna eile do na cúigí. Sa Bhruiséil, feidhmíonn an dá chomhphobal institiúideacha lena mbaineann na hinniúlachtaí comhphobail (oideachas, cultúr agus leas sóisialta). Mar sin, bhunaigh an Comhphobal Pléimeannach comhairle agus feidhmeannas atá tofa go háitiúil (Coimisiún an Chomhphobail Phléimeannaigh nó "VGC") chun freastal ar chinnteoireacht ar an leibhéal idirmheánach agus seirbhísí poiblí. Ansin, d'aithin VGC institiúidí áitiúla bardasacha chun tabhairt faoin tseirbhís phoiblí atá go hiomlán áitiúil sna limistéir chomhphobail sin (ar a dtugtar gemeenschapscentra nó lárionaid chomhphobail).
Na meáin
Tá comhlacht oifigiúil craoltóireachta raidió agus teilifíse, Vlaamse Radio en Televisieomroep nó VRT in Ollainnis, ag Flóndras. Ó 1989, bunaíodh roinnt comhlachtaí príobháideacha le haghaidh craoltóireacht raidió agus teilifíse ar fud an réigiúin. Comhlachtaí "réigiúnacha" craoltóireachta a thugtar orthu agus tá a raon teorannaithe do chodanna beaga de Réigiún Fhlóndras. Is iad na nuachtáin laethúla "de cháilíocht" (amhail De Tijd, De Morgen agus De Standaard), roinnt nuachtán "a bhfuil tóir orthu" (amhail Het Laatste Nieuws agus Het Nieuwsblad) agus líon mór irisí ginearálta agus speisialaithe atá i réim ar an bpreas scríofa.
John Carter (Mars)
Is é John Carter príomhlaoch na n-úrscéalta éalúchais a scríobh an scríbhneoir Meiriceánach Edgar Rice Burroughs faoi Bharsoom, is é sin, Mars, mar a samhlaíodh dó féin é.
Duine as an ngnáth ab ea John Carter, nó cé go raibh sé ag ligean air, i dtús na n-úrscéalta, gur fear uasal ó Virginia a bhí ann, san am céanna bhí sé ina sheanfhear agus é chomh haosta is nár chuimhin leis a chéad óige a thuilleadh. A fhad siar is a rachadh a chuimhne, d'fheicfeadh sé é féin ina fhear fásta, agus é thart ar thríocha bliain d'aois, de réir mar a bhí sé ag breathnú. Mar sin féin, thugadh muintir Edgar Rice Burroughs (mar dhea) "Uncail Jack" air, agus é sásta bheith ina "uncail" do na rudaí beaga. Ní thugtar míniú don léitheoir, cad é mar a d'éirigh John Carter mór le "muintir Burroughs" i dtús báire.
Is gá a phointeáil amach nach raibh baint dá laghad ag an scríbhneoir leis an Deisceart ná le Virginia, cibé a áitíonn sé orainn ina chuid leabhar. B'as Siceagó dó féin. Ní raibh Burroughs ach ag baint leasa as an rómánsúlacht a shamhlaíodh lucht a chomhaimsire le "cúis chaillte" an Deiscirt. Ar ndóigh, ní raibh John Carter bunaithe ar aon duine de lucht gaoil Burroughs, ach an oiread. Ainm sách comónta é John Carter i dtíortha an Bhéarla, ach is sloinne é Carter a bhaineann leis na coilínitheoirí is sine i Virginia.
Bhí John Carter ina chaptaen in arm an Deiscirt i gCogadh Cathartha Mheiriceá, ach nuair a tháinig deireadh leis an gcogadh, fuair sé é féin ar an mblár fholamh, gan de mhaoin shaolta fágtha aige ach dollair Dheisceartacha nárbh fhiú a dhath a thuilleadh. Mar sin, chinn sé ar dhul ag cuardach óir i sléibhte Arizona in éineacht lena chara Powell. Tháinig na hApaisigh ar lorg na beirte acu, agus maraíodh Powell. Agus é faoi léigear ag na hApáitsigh, d'ardaigh Carter a shúile i dtreo Mharsa, agus rinne sé a bhealach tríd an spás ar bhealach domhínithe. Tháinig sé ar Mhars ina chraiceann dearg, agus b'éigean dó nósanna agus teanga an phláinéid nua a fhoghlaim go sciobtha.
Ar thús, bhí sé ina chónaí i measc an chine uaine. Cine brúidiúil cruálach ab ea iadsan, ach mar sin féin, d'éirigh sé cairdiúil le taoiseach dá gcuid siúd, mar atá, Tars Tarkas. Ina dhiaidh sin, fuair sé aithne ar bhanphrionsa an chine dheirg, Dejah Thoris, agus is iomaí uair a chaithfeadh sé teacht chun tarrthála dise, sula raibh sí sásta é a phósadh. Sa deireadh, socraíodh an cleamhnas mar sin féin, agus rugadh clann dóibh le chéile, - Carthoris, an mac, agus Tara, an iníon.
Mar sin féin, is iomaí eachtra a bhí i ndán do John Carter ina dhiaidh sin féin. Thar aon rud, chuir sé deireadh le reiligiún seanbhunaithe Mharsa, nuair a chuaigh sé ag saoradh Dejah Thoris as príosún na Therns Naofa, cine de dhaoine geala blagaideacha, a bhí ina gcosantóirí creidimh ar fud Mharsa. Nocht Carter do mhuintir Mharsa nach raibh sna Therns ach dream cruálach fealltach a bhaineadh a sult as na fíréin á gcaitheamh sna príosúin, á gcoinneáil i ndaorbhroid agus á marú go suarach.
Patrick Gallagher
Polaiteoir Éireannach ab ea Patrick "Paddy" Gallagher (1 Nollaig 1946 – ). Bhí sé ina bhall de Pháirtí na nOibrithe Sinn Féin.
Beann
deas|250px|thumb|Beann
Fiafháis chnámhacha ó cheann fíorfhia, ar na fireannaigh amháin (cé is moite den réinfhia). Ní bhíonn beanna ar an dobharfhia in aon chor, an t-aon speiceas fia nach bhfásann beanna. Úsáidtear iad mar léiriú, mar chosaint, agus i gcomhraic chun céile a fháil. Caitear iad gach bliain agus fásann beanna níos mó an chéad bhliain eile. Bíonn siad clúdaithe le craiceann bog (clúnachán) is iad ag fás. Má bhíonn siad géagach, méadaíonn an líon spící (beann) le haois. Tugtar adharc fia air freisin.
Stáisiún Chlóirthigh
Is stáisiún de chuid Iarnród Éireann suite i gClóirtheach i gContae Uíbh Fhailí é Stáisiún Chlóirthigh.
Sail éille
deas|mion| Saileanna éille Is bata siúil adhmaid agus club nó smachtín é sail éille (Béarla: shillelagh) a dhéantar de ghnáth as maide draighin trom fadhbach a bhfuil cnap mór ar a bharr. Tá baint aige le hÉirinn agus le béaloideas na hÉireann.
Day of the Jackanapes
Craoladh an tríú eipeasóid déag, "Day of the Jackanapes", den dara sraith déag The Simpsons ar an 18 Feabhra 2001. Scríobh Al Jean an eipeasóid seo. D'fhéach 15.4 milliún duine ar an eipeasóid.
Henry Miller
Scríbhneoir Meiriceánach a rugadh i Yorkville, Manhattan, ab ea Henry Valentine Miller  (26 Nollaig 1891 – 7 Meitheamh 1980).
Droimeanach
Is bruachbhaile de chuid Bhaile Átha Cliath é Droimeanach. Tá sé suite i ndeisceart na cathrach agus é ag críochantacht le Baile Bhailcín, le Cromghlinn, le hInse Chór agus leis an gCanáil Mhór. Tá an bruachbhaile i gceantar poist Bhaile Átha Cliath 12.
Tá caisleán de chuid na Normannach, Caisleán Dhroimeanaigh, suite sa cheantar.
Tá Ospidéal Mhuire na Leanaí, Cromghlinn suite i nDroimeanach (d'ainneoin a ainm).
Daoine
Daoine a tógadh i nDroimeanach:
Thomas Andrews
Ceimicí fisiciúil a rugadh i mBéal Feirste agus a d'oibrigh i gColáiste na Ríona 1849-1879 ab ea Thomas Andrews (9 Nollaig 1813 – 26 Samhain 1885). Rinne sé tomhais chruinne ar theas neodraithe, teas déanmhaíochta, teas imoibrithe, agus teas folaigh galúcháin.
An Chláirseach agus an Choróin
thumb|upright|Clúdach - An Chláirseach agus an Choróin le [[Liam Mac Cóil ]] Is é an scríbhneoir Éireannach Liam Mac Cóil a scríobh an leabhar neamhfhicsin An Chláirseach agus an Choróin: Seacht gCeolsiansa Stanford faoi cheol agus faoi chúlra cultúrtha Angla-Éireannach an chumadóra Charles Villiers Stanford. D'fhoilsigh Leabhar Breac an leabhar sa bhliain 2010. Is é ISBN an leabhair 0-898332-45-2.
Thomas Andrews
Bhain sé feidhm den chéad uair as buama-chalraiméadar. Chruthaigh sé nach comhdhúil é ózón ach allatróp ocsaigine. Rinne sé taighde ceannródaíoch ar dhé-ocsaíd charbóin, agus airíonna na ngás.
An Chláirseach agus an Choróin
Ábhar
Dar leis an údar, is é Stanford an cumadóir ceoil ba mhó a tháinig as Éirinn riamh nach raibh Gaeilge aige. Trí anailís a dhéanamh ar an gceol sárchumasach seo déanann Mac Cóil anailís ar náisiún, agus léiríonn gurb iad na Gaeil – lucht labhartha na Gaeilge – is fearr a thuigfidh ceol Stanford agus a is mó a bhéarfadh chucu féin é, mar is é a gceol féin atá ann. Mar chuid den anailís aige breathnaíonn sé ar chúlra Lúireach Phádraig, iomann ar chuir Stanford ceol leis an leagan Béarla de, Saint Patrick’s Breastplate – iomann a théann go croí na gceisteanna is ábhar don leabhar seo: ceol, creideamh, polaitíocht, náisiúntacht agus teanga. Déanann an leabhar seo scrúdú freisin ar an Sasanachas agus ar an Éireannachas, agus lena bhfuil i gceist le bheith i d'Éireannach anglafónach, agus i do Ghael.
Léirmheas
Ina aitheasc ag seoladh an leabhair dúirt Aonghus Dwane ó Chumann Gaelach Eaglais na hÉireann "Tá Stanford curtha in iúl ar bhealach úr sa leabhar seo, nach beathaisnéis traidisiúnta ná anailís theicniúil ar cheol ach oiread é, ach cíoradh ar mhothúcháin, agus ar cheisteanna féiniúlachta, a eascraíonn as an gceol agus ón duine atá faoi chaibidil."
Thomas Andrews
Thóg sé trealamh chun gáis a chur faoi ardbhrú, agus thaispeáin nach gcloíonn na buangháis, fiú, le dlí Boyle faoi fhíorchúinsí.
An Chláirseach agus an Choróin
Léirmheas
Ina léirmheas in The Irish Times dúirt an tOllamh Máirín Nic Eoin "Mac Cóil’s description of style and structure, his understanding of melody and orchestration, and his ability to trace influences and recognise musical quotations make these notes as detailed and informative as most professional concert-programme notes."
Ina léirmheas in Comhar (Meitheamh, 2011) scríobh Michael Cronin "Ní minic a léitear leabhar chomh spreagúil, dúshlánach, eisceachtúil leis an gceann seo. [Leabhar] oidhreachta agus saíochta a bhaineann ní hamháin le stair ár gcultúir ach níos tábhachtaí fós le todhchaí ar muintire."
Thomas Andrews
Thaispeáin sé gur féidir iad a leachtú faoi ardbhrú má íslítear an teocht faoi theocht chriticiúil, teocht ar leith do gach buanghás (1861).
Bhí na léargais seo ar an teorainn idir an staid ghásach is an staid leachtach bunúsach d'an-chuid forbairtí nua-aoiseacha (mar shampla, an timthriall cuisnithe sa chuisneoir).
An Chláirseach agus an Choróin
Léirmheas
Ina léirmheas ar H-Albion (Meán Fómhair, 2012), dúirt an tOllamh Brian Ó Broin "This is a great book, raising troubling questions about how the historical process counterfeits objectivity and how we foolishly continue to see Ireland only in terms of Britain while absolutely refusing to read primary or secondary sources in any language other than English. As in Fontenoy, Mac Cóil is writing an alternative history of the Gael, taking that right away from the victor-colonialist. He is putting the Gael alongside Anglophone culture and removing him as a subset of that culture (this has yet to happen in America, where Irish studies is almost always a subset of British studies). Because he knows that history is fiction, and that it is used as a political tool, he very consciously (and very rightly) proposes that the Gael rewrite history. [Brian Ó Broin. Review of Mac Cóil, Liam, An Chlairseach Agus an Choroin. H-Albion, H-Net Reviews. September, 2012.URL: http://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=36929] ]
Leabhair Eile ar Charles Villiers Stanford
Chomh maith le leabhar Liam Mhic Cóil, tá dhá leabhar eile ar Charles Villiers Stanford i gcló, Charles Villiers Stanford: man and musician le Jeremy Dibble (Oxford: Oxford University Press, 2002)agus Charles Villiers Stanford le Paul J. Rodmell (Aldershot, Hampshire: Scolar Press, 2002)
An Ionúitis
Is í An Ionúitis (ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ) an t-ainm a thugtar ar na teangacha Ionúitise ar fad a labhraítear i gCeanada. Tugtar aitheantas don Ionúitis mar theanga oifigiúil i Nunavut agus i gCríocha an Iarthuaiscirt agus tá aitheantas dlíthiúil tugtha ag Nunavik (ceantar i Quebec). Labhraítear an teanga seo ó thuaidh de líne na gcrann, ceantair i dTalamh an Éisc agus Labradóir, Québéc, Manitoba ina measc. Tá sí níos forleithne sna Chríocha Nunavut, agus Críocha an Iarthuiscirt, agus cósta an Iúcáin.
Críocha an Iarthuiscirt agus an Iúcáin
Glaoitear Ionúitigh nó Inuvialuit ar na hIonúití atá ina chónaí sna Chríocha Iarthuiscearta agus den cuid is mó tá siad ina chónaí sa Réigiún Lonnaithe na	nIonúiteach atá ar an gcósta Artach. Gaoitear ‘’’Inuvialuktun’’’ ar an ngrúpa canúintí a labhraítear sa réigiún seo, ach tá na trí chanúintí atá sa ghrúpa seo an difriúil óna chéile.
Nunavut
Is í Nunavut an réigiún is mó sa domhan Ionúiteach. Tá ceithre teanga oifigiúil ag Nunavut: Béarla, Fraincis, Inuktitut agus Inuinnaqtun, ach níl sé soiléir go bhfuil Inuktitut agus Inuinnaqtun ina dteangacha difriúla nó canúintí don teanga céanna. Uaireanta úsáidtear Inuktitut le cur síos a dhéanamh ar an dhá teanga. Tá thart ar 24,000 Ionúití ina gcónaí sa chríoch agus tá Inuktitut ag 80% acu (3,500 acu a labhair Inuktitut amháin). Dár leis an daonáireamh 2001, tá an teanga níos coitianta i measc na seandaoine ná na daoine óga agus go bhfuil stop churtha le cúlú an teanga agus tús le fás an teanga arís.
thumb|350px|left|Dáileadh na dteangacha Ionúitise san Artach.
Nicholas Lyndhurst
Is aisteoir Sasanach é Nicholas Simon Lyndhurst a rugadh ar an 20 Aibreán 1961 in Emsworth, Hampshire.
Johnny Callanan
Polaiteoir Éireannach is ea Johnny Callanan (20 Bealtaine 1910 – 15 Meitheamh 1982). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Smithsonian Institution
mion|clé|An "Smithsonian Building", [[Washington, D.C.|Washington D.C.]] Is ionad taighde agus oideachais de chuid SAM é an Smithsonian Institute. Tá ocht n-iarsmalann déag, chomh maith leis an nGáirdín Ainmhithe Náisiúnta, ina mbaill den Smithsonian. Mar sin, 'sé sin an coimpléasc iarsmalainne is mó ar domhan é. Bhí níos mó ná 142 milliún nithe faoina gcúram sa bhliain 2005.
Cruthaíodh é ar an 10 Lúnasa 1846 go reachtúil, as oidhreacht an eolaí Shasanaigh James Smithson a fágadh ina uacht ag an stát Meiriceánach sa bhliain 1829. Bunaíodh é i Washington, D.C. chun "eolas domhanda a threisiú agus a scaipeadh'.
Tá ról lárnach aige sa taighde, oideachas, ealaíon, stair, fisic, seandálaíocht, bitheolaíocht, agus neart réimsí eile. Déanann an Institiúid urraíocht ar chuid mhaith taighde i réimsí leathana eolais.
Tá naoi roinn den iarsmalann Smithsonian lonnaithe ar an dá thaobh den National Mall i Washington DC.
Iarsmalanna agus Ionaid Taighde de chuid an Smithsonian
mion|clé|An "National Air and Space Museum"
Stáisiún Bhéal Átha na Slua
Stáisiún iarnróid i mBéal Átha na Sluaighe, Co. na Gaillimhe, is ea stáisiún iarnróid Bhéal Átha na Sluaighe (Béarla: Ballinasloe railway station). Is é Iarnród Éireann (IÉ) a oibríonn é. Is foirgneamh breá stíl maorga Tudor é an stáisiún iarnróid seo, a osclaíodh i 1851, agus é deartha ag George Wilkinson.
Stáisiún Pharáid Sydney
Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite in Ascaill Pharáid Sydney i nDumhach Thrá i gContae Bhaile Átha Cliath é Stáisiún Pharáid Sydney.
Dervla Kirwan
Is ban-aisteoir Éireannach í Dervla Kirwan a rugadh ar an 24 Meán Fómhair 1971 i mBaile an Teampaill, Baile Átha Cliath.
Richard Burke
Polaiteoir Éireannach ab ea Richard Burke (29 Márta 1932 – 15 Márta 2016). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.
Andúil i ndrugaí
mion|clé Staid ina mbíonn duine spleách ar dhrugaí, á dtógáil mar chleachtadh, le héigean a thiomáintear ag gá leanúnach iarmhairt shíceach an druga áirithe a mhothú, nó pian is míchompord a easpa a sheachaint.
Réaltmhéadracht
thumb|right|300px|Learáid ar úsáid trasnamhéadracht tonnfhaid optaice le suíomh na réaltaí a aimsiú go cruinn. NASA/JPL-Caltech.