cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dál mBuinne
Suíomhanna ríoga
Bhí Dún ríoga Eachdach suite i nDál mBuinne. Bunaíodh an dún úd faoin 9ú haois ag an Dál Fiatach. Sa bhliain 1010 AD, de réir Annála na gCeithre Máistrí, rinne Flaithbertach Ua Néill den Chineál Eoghain ionradh ar Ulaid agus dhóigh sé Dún Eachdach. Taobh ó dheas de Dhún Eachdach tá abha Ráth Bhearnait, an teorainn idir an Dál Buinne agus Uí Echach Cobo.
Suite freisin i nDál Buinne bhí an suíomh insealbhaithe ríoga Craobh Tealcha, gar de Lann Abhaigh, Contae Aontroma. Is amhlaidh go raibh an Dál Araidhe ann ar dtús, sular tháinig an Dál Fiatach i gceannas ann faoin 9ú haois.
Géaga
Seo a leanas géaga an Dáil Bhuinne:
Naoimh agus bunaithe eaglasta
De réir seanchais éigin, bhí clann mar a leanas ag Brónach iníon Mhiolchú mhic Bhuinne: Deirtear ámh gur ficseanúil é an ginealach seo, ach amháin naisc le Naomh Pádraig i gcoiteann.
Contae Durham
deas|250px|thumb|Contae Durham Is contae i Sasana é Contae Durham atá suite in oirthear na tíre. Is é Durham príomhbhaile an chontae.
An Ghléib, Contae Thír Eoghain
Is baile suite i gContae Thír Eoghain í an Ghléib.
Dogma lárnach na bitheolaíochta móilíní
Is é dogma lárnach na bitheolaíochta ná míniú ar shreabhadh na faisnéise géinití laistigh de chóras bitheolaíoch. Luaitear go minic é mar "déanann ADN ARN agus ARN próitéin," cé nach é seo a bhunbhrí. Luaigh Francis Crick den chéad uair é sa bhliain 1957, a foilsíodh ansin sa bhliain 1958: "The Central Dogma. This states that once 'information' has passed into protein it cannot get out again. In more detail, the transfer of information from nucleic acid to nucleic acid, or from nucleic acid to protein may be possible, but transfer from protein to protein, or from protein to nucleic acid is impossible. Information means here the precise determination of sequence, either of bases in the nucleic acid or of amino acid residues in the protein." -Francis Crick, 1958
agus ath-luaite i bpáipéar Nature a foilsíodh sa bhliain 1970: deas|mion|160x160px| Sreabhadh faisnéise i gcórais bhitheolaíocha "The central dogma of molecular biology deals with the detailed residue-by-residue transfer of sequential information. It states that such information cannot be transferred back from protein to either protein or nucleic acid."
Tá an-tóir ar an dara leagan den dogma lárnach ach tá sé mícheart. Is é seo an chonair shimplíoch ADN → ARN → conair phróitéine a d'fhoilsigh James Watson sa chéad eagrán de The Molecular Biology of the Gene (1965). Tá difríocht idir leagan Watson agus leagan Chrick toisc go ndéanann Watson cur síos ar phróiseas dhá chéim (ADN → ARN agus ANA → próitéin) mar an dogma lárnach. Cé go bhfuil an dogma, a luadh i dtús báire ag Crick, fós bailí inniu, níl leagan Watson.
Faisnéis maidir le seicheamh bitheolaíoch
Is bithpholaiméirí líneacha iad na bithpholaiméirí a chuimsíonn peiptídí ADN, ARN agus (polai) peiptídí (ie: tá gach monaiméir ceangailte le dhá mhonaiméir eile ar a mhéad). Ionchódaíonn seicheamh a mhonaiméirí faisnéise go héifeachtach. Go hidéalach, is aistrithe dílis iad na haistrithe faisnéise a bhfuil cur síos déanta orthu sa dogma árnach, is aistrithe cinnteachaíoch iad, ina n-úsáidtear seicheamh bithpholaiméire amháin mar theimpléad chun bithpholaiméir eile a thógáil le seicheamh atá ag brath go hiomlán ar sheicheamh na bithpholaiméir bunaidh.
Sierre
Baile san Eilvéis is ea Sierre atá suite i gcantún Sierre. Bhí 16,711 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2015.
Fiona Glascott
Is aisteoir Éireannach as Tiobraid Árann í Fiona Glascott.
Mórcheantar Londan
Is contae i Sasana é Mórcheantar Londan ' atá suite in oirdheisceart na tíre.
Jacob de Wit
mion| "An Teaghlach Naofa agus an Tríonóid" (1726) le Jacob de Wit |alt=|clé|242x242px Ealaíontóir Dúitseach agus maisitheoir intí ab ea Jacob de Wit (19 Nollaig 1695 - 12 Samhain 1754) a phéinteáil go leor radharc reiligiúnach.
Tagairtí
clé|mion| Ball dorais san Oude stadhuis (An Háig) a léiríonn Audi alteram partem ([[An Ghaeilge|Gaeilge: Éist leis an taobh eile.) |alt=|177x177px]]
Nicíte Cruistsiof
Ceannaire Rúiseach ab ea Nicíte Cruistsiof nó Nikita Khrushchev (Rúisis: Ники́та Серге́евич Хрущёв, Béarla: Nikita Sergeyevich Khrushchyov) (17 Aibreán, 1894 - 11 Meán Fómhair, 1971).
Saol
200px|clé|thumb|Nikita Krushchev le h[[Iósaf Stailín sa bhliain 1936.]] Chuaigh Cruistsiof i gceannas ar an Aontas Soivéadach tar éis bhás Iósaf Stailín sa bhliain 1953.
Sa bhliain 1961, d’aithin Cruistsiof nach dtiocfadh leis an teitheadh as Beirlín Thoir a cheadú ní ba mhó. . D’ordaigh an Ceannaire Rúiseach go dtógfaí balla ollmhór idir iarthar agus oirthear na cathrach. Scoilteadh Beirlín go buan i Lúnasa 1961: bhí tús curtha le tógáil an bhalla ar an 13 Lúnasa 1961. clé|mion|233x233px|Nikita Khrushchev, Time, 1958ː Bronnadh an gradam   "laoch na bliana" air Bhí Cruistsiof ina cheannaire i rith Ghéarchéim na nDiúracán i gCúba.
Lean Cruistsiof ar aghaidh ina Ard-Rúnaí ar Pháirtí Cumannach an Aontais Shóivéadaigh go dtí an bhliain 1964, nuair a ruaig Leonid Brezhnev agus a lucht leanúna as an oifig é.
Pratteln
Baile san Eilvéis is ea Pratteln atá suite i gcantún Liestal. Bhí 16,315 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2015.
Maoracht na Seapáine
Is iad na 47 maoracht an chéad leibhéal sna limistéar riaracháin sa tSeapáin. Tá siad déanta as 43 fíor mhaoracht, dhá maoracht Uirbeach (Osaka agus Kyoto), críoch amháin (Hokkaido) agus ceannchathair amháin (Tóiceo). Bhí na céad maoracht curtha ar bun ag rialtas an Meiji Fuhanken sanchisei sa bhliain 1868. Tháinig siad in áit cúigí na Seapáine.
Is méara tofa díreach ag an bpobal é an príomhfheidhmeannach i ngach maoracht. Tá dlíthe agus búiséid aontaithe i dtionól aon seomra reachtaigh. Faoin Dlí Féilriail Áitiúil reatha tá na maoracht foroinnte ina gcathracha agus ceatair. Bhíonn na ceantair foroinnte i mbailte agus sráidbhailte.
Finnegans Wake
thumb|left|Pictiúr de [[James Joyce le bileog shúile a tharraing Djuna Barnes sa bhliain 1922, an bhliain inar thosaigh Joyce ag scríobh Finnegans Wake, úrscéal nár chríochnaigh sé go dtí thart faoi 1939.]]
Is úrscéal grinn turgnamhach le James Joyce é Finnegans Wake (gan uaschamóg), (Gaeilge: Faire Ó Fionnagáin nó Faire na bhFionnagán). Tá clú agus rath air mar gheall ar an gcur chuige turgnamhach inar scríobhadh é, agus ar an gcáil atá air mar cheann de na leabhair is deacra dár scríobhadh i mBéarla riamh. Scríobhadh i bPáras na Fraince é idir 1922 agus 1939, agus foilsíodh é sa bhliain 1939, dhá bhliain roimh bhás an údair. Ba é Finnegans Wake an leabhar deireanach de chuid James Joyce. Scríobhadh an leabhar ar fad i dteanga shaintréitheach, nó idioglossia le hé a chur i bhfocail eile, a bhí ina mheascán de ghnáthfhocail ón mBéarla, d'imeartas focal ilteangach agus d'fhocail portmanteau. Creidtear gur iarracht é seo ar athchruthú a dhéanamh ar an gcaoi ina mbíonn duine ag smaoineamh agus é ina chodladh, agus ar thaibhrimh.
Soitheach faoi lánrige
thumb|150px|rite|An [[long Spáinneach Santísima Trinidad (1769 - 1805), an long chogaidh is mó a rinneadh as adhmad]] Is éard is soitheach faoi lánrige ann ná long le triúr nó níos mó crann, gach ceann acu coirneogach.
Seaboirgiam
Is é an seaboirgiam dúil uimhir a 106 i dtábla peiriadach na ndúl. Is í an tsiombail cheimiceach a sheasann dó sna foirmlí ceimiceacha ná Sg. Is dúil shintéiseach é, agus is í an leathré atá ag an iseatóp is cobhsaí atá aige ná 1.9 nóiméad, is é sin, 271Sg. Déanann maisuimhir an iseatóip seo gnó an mheáchain adamhaigh don tseaboirgiam, nó ní féidir meáchan adamhach i gciall cheart an fhocail a shainiú dó, ós rud é nach bhfuil an dúil ar fáil go nádúrtha sa dúlra. Maidir leis na saintréithe ceimiceacha, tá an seaboirgiam suite taobh thíos den tungstan i dtábla peiriadach na ndúl, agus tugann turgnaimh agus tuairimíocht araon le fios go bhfuil iompraíocht cheimiceach an tseaboirgiam cosúil leis an tungstan. Tá sé thar a bheith deacair áfach turgnaimh a dhéanamh leis an dúil seo chomh radaighníomhach is atá sí.
Bhí sé ina chnámh spairne idir na Meiriceánaigh agus na Sóivéadaigh araon ar feadh i bhfad, cé acu an dream ba thúisce a rinne fionnachtain na dúile seo, agus dá réir sin bhí ainmniú na dúile ag dul chun leadráin. Sa bhliain 1994 áfach bhí Aontas Idirnáisiúnta na gCeimiceoirí (IUPAC) sásta seaboirgiam a bhaisteadh ar dhúil a 107. Fuair an dúil a hainm ó Ghlenn Seaborg, fisiceoir Meiriceánach a ghlac páirt ina fionnachtain in Ollscoil California,
Lóegaire Búadach
Is gaiscíoch mí-ámharach é Lóegaire Búadach (Laoghaire Buadhach, Laoire Buach) sa Rúraíocht i miotaseolaíocht na hÉireann. Is mar fhaoiseamh grinn a fheidhmíonn a charachtar de ghnáth. Mar shampla, nuair a bhí sé féin ag coimhlint chun an churadhmhír a fháil ag fleadh Bhricreann, in éineacht le Cú Chulainn agus le Conall Cearnach, ba eisean sa tríú háit i gcónaí agus bhí an bheirt eile i bhfad chun tosaigh air i dtólamh. Bhí cónaí air in Inber Seimne (Latharna, i gContae Aontroma).
Tá insint chás Lóegaire ar fad ina oidhe. An t-am a raibh an file Áed le bá i loch in aice theach Lóegaire as los adhaltranais le Mugain, bean Chonchobhair, scairt sé amach ag lorg cúnaimh agus chuaigh Lóegaire de ráig lena tharrtháil. Nuair a léim sé amach ón doras, bhain an fardoras barr a chinn de. Mar sin féin, d’éirigh leis tríocha tréanfhear a mharú agus beatha Áeda a shábháil sular éag sé.
Comhairle Shiorrachd Lannraig a Deas
Ceantair chomhairle na hAlban de chuid na hAlban is ea Comhairle Shiorrachd Lannraig a Deas.
Charles Meynier
Péintéir nuachlasaiceach Francach ab ea Charles Meynier (24 Samhain 1768 i bPáras  - 6 Meán Fómhair 1832 i bPáras).
Dalta de chuid François-André Vincent ab ea Meynier. Sa bhliain 1789, fuair sé an dara háit sa chomórtas Grand Prix de Rome. Rinne Meynier na dearaí ar rilíf íseal agus dealbh a timpeall l'Arc de Triomphe du Carrousel.
Bhí sé ina bhall de l'Académie des Beaux-Arts ón bhliain 1816 ar aghaidh.
Illnau-Effretikon
Baile san Eilvéis is ea Illnau-Effretikon atá suite i gcantún Pfäffikon. Bhí 16,298 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2015.
Lá Fhéile Mártain
Déantar ceiliúradh ar Naomh Mártain timpeall na hEorpa ar fad ar an 11 Samhain nó Lá Fhéile Mártain. Ba naomh é Mártain, Mairtín nó Martín de Tours (a rugadh i 316 nó 336 i Savaria, Deoise an Phanóin) agus uncail Naomh Pádraig, is cosúil.
Nósanna
Sa Ghearmáin siúlann páistí óga trí na sráideanna le laindéir ildaite ina lámha. Canann siad amhráin atá foghlamtha de ghlanmheabhair acu in ómós do Naomh Mártain. Ar fud na Gearmáine bíonn mórshiúlta fairsing. Dráma beag ag léiriú scéal an Naomh agus an Bacach, agus ansin siúl le lóchrainn.
De réir an fhinscéil, chuaigh Mártain i bhfolach i measc na ngé nuair a bhí muintir Tours ag iarraidh easpag a dhéanamh de dá ainneoin. Ach sceith na géanna air. Dá bharr sin a itear gé ar an 11 Samhain.
In Éirinn, bhíodh sé de nós ag seandaoine éan éigin ar nós gé, circe nó lachan a mharú an oíche roimh Lá Fhéile Mártain, an 10 Samhain, agus an fhuil a scaoileadh mórthimpeall chró na gcearc. Luaitear sa scéal seo go gcuireadh gach duine den líon tí crosóg air féin agus deiridís an méid seo a leanas: "“Iarraim ar Mhártan Míorbhúilteach muid a tharrtháil is a chur ar ár leas; is go mbeirimíd beó ar Fhéil Mhártain aríst.”"
Mais chriticiúil (rothaíocht)
thumb|200px|Mais chriticiúil i b[[Prág, 22 Meán Fómhair 2007.]] Is éard is Mais Chriticiúil ann ná imeacht rothaíochta a cuirtear ar siúl de ghnáth ar an Aoine dheireanach de gach mí i níos mó ná 300 cathair ar fud an domhain. Bunaíodh í ar dtús sa bhliain 1992 i San Francisco. Ní bhíonn cuspóir an imeachta curtha ar bhonn go foirmiúil de ghnáth, thar an gníomh díreach 'teacht le chéile' ag suíomh agus am áirithe agus taisteal mar ghrúpa trí shráideanna cathrach nó baile ar rothair. Bíonn grúpa gníomhaíoch bainteach le roinnt imeachtaí móra mar atá i mBúdaipeist, an Ungáir, a n-eagraíonn na turais agus a bpléann mianta agus fadhbanna na rothaithe leis an chomhairle chathrach.
Spilt Milk (American Horror Story)
Craoladh an t-aonú heipeasóid déag, "Spilt Milk" den dara sraith American Horror Story ar an 9 Eanáir 2013. Scríobh Brad Falchuk an eipeasóid seo. D'fhéach 2.51 milliún duine ar an eipeasóid.
Antoine Griezmann
Imreoir sacair is ea Antoine Griezmann (rugadh é i Mâcon, An Fhrainc ar an 21 Márta, 1991). Tá sé ag imirt faoi láthair le F.C Barcelona i bPríomhroinn na Spáinne agus le foireann náisiúnta na Fraince mar tosaí.
Thosaigh sé ag imirt le Real Sociedad, sa bhliain 2009 agus bhuaigh siad an Dara Roinn ina chead sraith. Sna cúig sraith fuair sé 52 cúil in 201 cliuichí oifigiúla. Sa bhliain 2014, d'imigh sé go Atlético Madrid i gcomhair €30 million. Tá 75 cúil sa Phríomhroinn faighte aige. D'imir sé le haghaidh Foireann Náisiúnta na Fraince ina óige, agus bhuaigh siad Corn Eorpach Faoi 19 sa bhliain 2010. Sa bhliain 2014 d'imir sé a chéad cliuiche don Foireann Sinsear agus d'imir sé i gCorn an Domhain na bliana sin. D'imir sé i gCraobhchomórtas UEFA na hEorpa sa bhliain 2016.
Mais chriticiúil (sochdhinimic)
Is éard is mais chriticiúil ann ná téarma sochdhinimiciúil a rianaíonn go bhfuil go leor móimintim i gcóras sóisialta ionas gur féidir leis an móiminteam sin a bheith féin-inbhuanaithe agus cruthaítear a thuilleadh fáis. D'fhéadfadh fachtóirí sóisialta tionchar a imirt ar an mhais chriticiúil, a leithéid agus an méid, an idirghaolmhaireacht agus leibhéal na cumarsáide i sochaí nó ceann dá fhochultúir.
Taigh na Creige
Is sráidbhaile ar Diúra, Earra-Ghàidheal agus Bòd, é Taigh na Creige .
Sgúrr Choinnich
Is sliabh in Albain í Sgúrr Choinnich, atá suite i gComhairle na Gàidhealtachd.
Hokkaidō
Réigiún, Críoch, Oileán agus Maoracht de chuid na Seapáine is ea Hokkaidō (An tSeapáinis: 北海道, Hepburn: Hokkaidō, sa bhrí litriúil "Cosán na Mara Thuaidh"). Scarann an Caolas Tsugaru Hokkaidō ó Honshu. Tá sí suite i dtuaisceart na tíre. Tá 5,507,456 duine ina gcónaí i Hokkaidō (daonáireamh 2010). Is í Sapporo an chathair is mó. Roimhe seo, tugadh Enzo, Yeso, Yeso, nó Yeso ar an réigiúin Hokkaido.
Stair
Thosaigh stair an réigiúin leis an Tréimhse Jomon (1300 RCh). Tá daoine ar a tugadh na hAidhniúigh ina gcónaí ar Hokkaidō ar feadh na gcéadta bliain. Ceithre chéad bliain ó shin, shocraigh an fhine Matsumae síos i ndeisceart Hokkaidō. Níos déanaí tháinig níos mó Seapánach.
An Goirtín
deas|250px|thumb|An Goirtín Is baile suite i gContae Thír Eoghain é an Goirtín.
Pádraig Ághas
Is amhránaí traidisiúnta Éireannach é Pádraig Ághas a rugadh i gContae Chiarraí.
Goiás
Is stát de chuid na Brasaíle é Goiás atá suite i lár na tíre. Is í Goiânia an phríomhchathair. Tá 6,8 mhilliún duine ina gcónaí sa stát (2021). Is iad Tocantins, Bahia, Minas Gerais, an Ceantar Cónaidhme, Mato Grosso do Sul agus Mato Grosso na stáit in aice láimhe. Is é Ronaldo Caiado an Gobharnóir.
Cathracha móra:
A Portrait of the Artist as a Young Man
Úrscéal Béarla scríofa ag an údar Éireannach James Joyce é A Portrait of the Artist as a Young Man. Foilsíodh ar dtús é san iris The Egoist. Tá rian láidir na beatháisnéise air.
Aistriúcháin
Tá leagan de aistrithe go Gaeilge mar Cínmhíol an Chuilb mar Ógánach ag Séamas Ó hInnéirghe.
Tíreolaíocht fhisiciúil
thumb|300px|Íomhá fhíordhath de dhromchla agus d'atmaisféar an Domhain.
Is éard is Tíreolaíocht fhisiciúil ann (ar a dtugtar freisin Geochórais nó Fiseagrafaíocht) ná ceann den dá fhoréimse mór atá sa thíreolaíocht, murab ionann agus an timpeallacht chultúrtha nó thógtha, a phléann le fearann na tíreolaíochta daonna. Laistigh de thionól na tíreolaíochta fisiciúla, tá an Domhan scoilte go minic i réimsí nó timpeallachtaí éagsúla, na réimsí is mó díobh ná an t-atmaisféar, an bithsféar, an crióisféar, an geoisféar, an hidrisféar, an litisféar agus an pedosféar. Bíonn an taighde i dtíreolaíocht fhisiceach idirdhisciplíneach go minic agus úsáidtear cur chuige córasach i dtaobh na hoibre.
Dioscliosta Nicola Roberts
Is éard atá i ndioscliosta an ceoltóir agus amhránaí Sasanach Nicola Roberts ná albaim stiúideo amháin, trí singil mar ealaíontóir ceoil aonréadach agus trí físeáin ceoil.
Lann Uí Eoghasa
Is baile suite i gContae Thír Eoghain é Lann Uí Eoghasa.
Focail shárghuthacha sa Ghaeilge
Is éard is focail shárghuthacha sa Ghaeilge ná focail a bhfuil gutaí uile na teanga iontu (a, e, i, o, u). Samplaí d'fhocail supervocalic sa Ghaeilge iad seo thíos. Is ionann sárghuthach agus supervocalic.
Mais chriticiúil (innealtóireacht bogearraí)
Is éard is mais chriticiúil ann san innealtóireacht bogearraí ná téarma a úsáidtear le cur síos a dhéanamh ar chéim i saolré bogearraí: nuair a fhásann an cód foinseach rómhór lena bhainistiú go héifeachtach gan athscríobh iomlán. Ag chéim na Maise Criticiúla, is é an toradh a bhíonn ar fhabht a dheisiú ná fabht amháin nó níos mó a thionscain.
23-F
thumb|300px|Antonio Tejero (ar an ardán agus gunna ina láimh aige) tar éis bhriste isteach sa Congreso de los Diputados ([[23 Feabhra, 1981)]] Sa Spáinnis, seasann an giorrúchán 23-F don iarracht a rinne dornán d'oifigigh ón eite dheas ar an 23 Feabhra 1981 an pharlaimint a chur as cumhacht agus deachtóireacht mhíleata a thabhairt isteach sa Spáinn arís.
D'ionsaigh dhá chéad Garda Sibhialta áras na parlaiminte i Maidrid, Cortes, faoi cheannas an Choirnéil Antonio Tejero Molina, agus choinnigh siad na Feisirí i mbraighdeanas thar oíche ansin. Bhí comhghuaillithe acu san Arm taobh amuigh, go háirithe i València, áit ar tháinig na tancanna amach sna sráideanna nuair a bhí an coup d'état ar siúl. clé|mion|Congreso de los Diputados, an Dáil Sa deireadh, áfach, d'fhógair an Rí Juan Carlos nach raibh sé ag tacú leis an gcoup ar aon nós, agus sa deireadh, thit an tóin as an eachtra. Faoin neartlá ar an gceathrú lá fichead de Mhí Feabhra, 1981, ghéill Tejero agus lucht a leanúna iad féin do na húdaráis, agus bhí an daonlathas slán arís.
Na radacaigh ar an eite chlé a bhí an-mhíshásta leis an monarcacht ar chúiseanna prionsabálta, chuaigh sé go mór mór i bhfeidhm orthu gur chosain Juan Carlos an daonlathas in am an ghátair. mion|M-47 Nuair a bhí an coup thart, chualathas Santiago Carrillo, ceannaire na gCumannach, ag rá: Go soirbhí Dia dár Rí as a stuaim féin, cé go raibh sé ar dhuine de na naimhde ba mhó a bhí ag an monarcacht roimhe sin. Mar sin, ní dhearna an eachtra ach treisiú leis an daonlathas agus le cobhsaíocht pholaitiúil na Spáinne.
Jacques Cartier
clé|mion|185x185px|Codex canadensis, ca. 1675-82. Ba thaiscéalaí Francach (Briotánach) é Jacques Cartier (31 Nollaig 1491 - 1 Meán Fómhair 1557, a rugadh faoin ainm Jakez Karter). Deirtear gurbh é an chéad Eorpach a tháinig go Ceanada. clé|mion|177x177px|Tháinig Cartier go Ceanada sa bhliain [[1534 don chéad uair]] Rinne Cartier trí thuras fharraige go Ceanada sa 16ú haois. Ba é Cartier an chéad duine a leag amach an abhainn Naomh Laurent. clé|mion|207x207px|Cartier agus na [[Iroquois|hIndiaigh,inniu san Ardeaglais Gaspé]]
1534
Tháinig na Francaigh, le Cartier mar cheannaire, go Ceanada sa bhliain 1534 nuair a sheol siad isteach san abhainn St. Lawrence. Sheol Jacques Cartier ó Saint-Malo chun teachtaireacht na deabhóide Críostaí a chraobhscaoileadh do na bundúchasaigh le hais an Saint Laurent.
Ar an 24 Iúil 1534, chuir Cartier cros 10 méadar in airde agus ghlac sé seilbh na tír e in ainm François I, Rí na Fraince. Tá an miotas greanta i bpánaí ildaite gloine atá leathcheilte ar chúl bosca faoistine i Notre Dame Montréal, an tIndiach luite ar a chúl ar an talamh agus Cartier ag seanmóintíocht as leabhar dó, mura bé an Bíobla é. clé|mion|177x177px|Cartier ag Hochelaga sa bhliain 1535 le Adrien Hébert
1535
An bhliain dár gcionn, thug Cartier cuairt an cheantar Montréal, áit a raibh muintir Huron ag an am, i 1535. Bhaist sé Mont Royal (An Sliabh Ríoga) ar shliabh a bhí crochta os cionn abhainn an St Lawrence.
Tagann an t-ainm Ceanada ó kanata, focal a chiallaíonn "baile beag" nó "lonnaíocht" i dteanga de chuid na nIroquois. Ba é sin an focal a d'úsáid na hIroquois i gceantar Chathair Québec nuair a threoraigh siad Jacques Cartier chun Stacona, baile beag acusan.
Thug Cartier an t-ainm sin ar an gceantar uilig a bhí faoi Donnacona, taoiseach na treibhe úd. Faoin mbliain 1545, bhí na hEorpaigh ag cur an ainm ar a gcuid léarscáil eanna le haghaidh an réigiúin ar fad.
Camila (albam)
Cairteacha
{|
Sgurr na Cíche, Diúra
Is sléibhte ar an Diúra, Earra-Ghàidheal agus Bòd, iad Sgurr na Cíche.
Sgúrr Dhómhnuill
Is sliabh in Albain í Sgúrr Dhómhnuill, atá suite i gComhairle na Gàidhealtachd.
Cairt Mhór na hÉireann
mion|séala oifige, Henry III nó [[Anraí III Shasana (rí ar Shasana ó 1316 ar aghaidh)]] Eisíodh Magna Carta Hiberniae nó Cairt Mhór na hÉireann den chéad uair ar an 12 Samhain 1216 i Sasana. Cuireadh anonn go hÉireann é i Feabhra 1217, de réir an leagain den stair atá le feiceáil i leabhar reachtaíochta na hÉireann, Mar a macasamhail i Sasana, an Magna Carta nó An Chairt Mhór, a bhí go díreach mar an gcéanna léi, ráthaigh an Magna Carta Hiberniae raon leathan cearta agus saoirsí d'fhir shaora na ríochta, go háiritheː "'No freeman shall be taken or imprisoned or disseised (díshealbhaithe) or outlawed or exiled, ... but by the lawful judgement of his peers'."
Sa lá atá inniu ann
Is reacht a coimeádadh faoin Acht um Athchóiriú an Dlí Reachtúil 2007 an Chairt (mar a leasaíodh ina dhiaidh sin). Tugadh an gearrtheideal 'Magna Carta Hiberniae 1216' (1 Hen 3) di. Mar sin is cuid de dhlí na hÉireann fós í agus tá tagairtí go leor ann fós.
Sgarba
Is oileán i ngar den Diúra, Earra-Ghàidheal agus Bòd, é Sgarba.
Seminole, Texas
Is é Seminole príomhbhaile Contae Gaines, Texas. Bhí 6,430 ina gcónaí i Seminole sa bhliain 2010.
Pall Mall, Londain
Is sráid suite i gCathair Westminster í Pall Mall.
Black Eyed Peas
Gradaim
Tá 87 ngradam buaite ag Black Eyed Peas.
The Mall, Londain
thumb|The Mall mion Is bóthar suite i gCathair Westminster é The Mall.
Tōhoku
Réigiún de chuid na Seapáine is ea Tōhoku (東北地方). Tá sí suite ar an oileán Honshu i dtuaisceart na tíre. Tá 9,335,636 duine ina gcónaí i dTōhoku (daonáireamh 2010). Tá sé Maoracht sa réigiún seo, is iad: Akita, Aomori, Fukushima, Iwate, Miyagi agus Yamagata.
Galveston, Texas
Is é Galveston príomhbhaile Contae Galveston, Texas. Bhí 47,743 ina gcónaí i nGalveston sa bhliain 2010.
Paddy Bushe
File Éireannach is ea Paddy Bushe a rugadh i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1948. Scríobhann sé i mBéarla agus i nGaeilge, agus tá sé ina chónaí i mBaile na Sceilge, Ciarraí. Bhronn an Chomhairle Ealaíon sparánacht air chun cnuasach dátheangach a chumadh a bhaineann le taisteal sa Chianoirthear.
Rinne Bushe scannán cáipéise dar theideal The Truth About Kathmandu, a taispeánadh den chéad uair i bhFómhar na bliana 2009. Freagra a bhí ann ar an scannán Fairytale of Kathmandu, a chuir tús le conspóid faoi Chathal Ó Searcaigh, file. I scannán Bushe cuireadh agallamh in athuair ar roinnt fear óg a bhí in Fairytale agus dearcadh níos báúla i leith Uí Shearcaigh ann.
Cameron Diaz
Is ban-aisteoir Meiriceánach í Cameron Diaz (a rugadh ar an 30 Lúnasa, 1972), tá clú uirthi mar gheall ar a cuid rólanna i scannáin grinn is mó, ar nós There's Something About Mary agus My Best Friends Wedding. Is í an ban-aisteoir is rathúla i Hollywood ó thaobh tuarastal de. Saothraíonn sí thart ar 25$ milliúin do gach scannán a dhéanann sí.
Sgúrr Ghiubhsachain
Is sliabh in Albain í Sgùrr Ghiubhsachain, atá suite i gComhairle na Gàidhealtachd.
Féinín
mion|féinín Is grianghraf atá i bhféinín - nó féinphic - ina bhfeictear an duine a bhfuil an ceamara ina ghlaic aige. Bhíodh an téarma ‘féinphic’ ar selfie le fada ach sa bhliain 2018, bhí áit ‘féinphic’ glactha ag ‘féinín’ ar Téarma.ie. Baineann úsáid as "maide féinín" chun féinín a thógáil.
An Mhongóil
Tír atá suite in oirthear na hÁise is ea an Mhongóil. Tá teorainn aici leis an Rúis sa tuaisceart agus leis an tSín sa deisceart. Is í Ulánbátar príomhchathair na tíre. Ba Mhongólach é Geingeas Cán, an rí a bhunaigh Impireacht na Mongólach, an Impireacht is mó riamh.
Teangacha
Is í an Mhongóilis an teanga oifigiúil, agus labhraíonn timpeall 95% den phobal í. Tá canúintí ar nós an Oirat (san iarthar) agus Buryat (sa tuaisceart) le cloisteáil ann freisin. Cé nach meastar go bhfuil an Mhongóil mar chuid den Turcastáin, tá roinnt daoine ann a labhraíonn an Chasaicis agus Tuvan, dhá theanga Thuirciceacha. Is é in iarthar na tíre, i ngar don teorainn, is mó a chloisfeá na teangacha sin.
Is í an Rúisis an teanga iasachta is mó a fhoghlaimítear sa Mhongóil, agus an Béarla ina dhiaidh sin. Tá an t-éileamh ar Shínis agus ar Chóiréis de shíor ag dul i méid, ar mhaithe le forbairt sa chumarsáid idir na tíortha sin, is eisimirce go háirithe. Oibríonn na deich mílte Mongólach sa Chóiré Theas.
Córas Scríbhneoireachta
Úsáidtear an Aibítir Choireallach chun an teanga a scríobh den chuid is mó sa lá atá inniu ann. Bhí sé ar intinn ar an rialtas an tseanaibítir Mhongólach a athbhunú sa tír i 1994, ach níor éirigh leis ina iomláine; feictear í in úsáid go hiondúil mar scríbhneoireacht mhaisiúil sa lá atá inniu ann. Tá na hiarrachtaí siúd fós ar siúl, áfach, agus tá béim á cur uirthi sa gcóras oideachais go háirithe.
Post, Texas
Is é Post príomhbhaile Contae Garza, Texas. Bhí 5,376 ina gcónaí i bPost sa bhliain 2010.
Faye Dunaway
Is ban-aisteoir Meiriceánach í Faye Dunaway (a rugadh ar an 14 Eanáir, 1941), a bhí i scannáin mór le rá sna 1960idí agus sna 1970idí, mar shampla Bonnie and Clyde, Chinatown agus Network.
Beibut Shumenov
Dornálaí Casacstánach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, is ea Beibut Amirhanoviç Shumenov, a rugadh ar 19 Lúnasa 1983 i Shymkent, An Chasacstáin.
Sgúrr Mór
Is sliabh in Albain í Sgúrr Mór, atá suite i gComhairle na Gàidhealtachd.
Guairne
San fhisic chandamach agus i bhfisic na mbuncháithníní, tugtar guairne ar airí áirithe bhunúsach a bhaineann leis na buncháithníní, leis na cáithníní comhshuite (na hadróin) agus le núicléis na n-adamh. Leis an nguairne a dhéanamh níos intuigthe ag an neamh-shaineolaí, is minic a deirtear gurb ionann é, ar bhealach, agus an buncháithnín a bheith ag casadh timpeall ar a ais, ach is gá cuimhne a choinneáil air nach bhfuil ann ach simpliú garbh. Thar aon rud eile tá sé tábhachtach a thuiscint nach ionann dlíthe an nádúir ar an micrileibhéal agus ar an macraileibhéal, agus dá réir sin, nach ionann an mhatamaitic a úsáidtear le cur síos a thabhairt ar an nguairne agus ar rothlú na réad macrascópach.
Bás teanga
Sa teangeolaíocht is éard is bás teanga (freisin díobhadh teanga nó múchadh teanga) ann ná próiseas a théann i bhfeidhm i bpobal urlabhra ina laghdaítear leibhéal inniúlachta teanga na gcainteoirí go dtí sa deireadh go mbíonn mar thoradh air nach bhfuil cainteoirí dúchais fágtha agus / nó líofa. Is féidir le bás teanga dul i bhfeidhm ar leagan cainte pearsanta, lena n-áirítear canúintí agus teangacha.
Guairne
Tá an chandamuimhir guairne chéanna ag na buncháithníní go léir den chineál chéanna, agus is cuid thábhachtach é luach na candamuimhreach seo de staid chandamach an cháithnín. Tá baint ag guairne na leictreon, de réir theoirim na staitisticí guairne, le prionsabal eisiaimh Wolfgang Pauli, agus sa deireadh, is toradh don phrionsabal sin é an dóigh a bhfuil na dúile ceimiceacha ag teacht sna sálaí ag a chéile i dtábla peiriadach na ndúl. Céim saoirse intreach thábhachtach é treo guairne an bhuncháithnín, agus ar mhaithe leis an ngiorracht tugtar guairne ar an treo guairne freisin go minic.
Gabriel Rosenstock
Rugadh Gabriel Rosenstock i gCill Fionnáin i gContae Luimnigh sa bhliain 1949, mac le dochtúir Gearmánach as Schleswig Holstein. Banaltra as Gaillimh ó dhúchas ab ea a mháthair. Ba é an tríú duine clainne as seisear agus an chéad pháiste a rugadh don lánúin in Éirinn. Rinne sé staidéar i gColáiste Ollscoile Chorcaí, áit a raibh sé ina bhall de Innti, grúpa filí óga a chuir iris amach agus a chuaigh ar fud na tíre ag léamh a gcuid saothair. Tá an-chuid filíochta agus leabhair do pháistí scríofa agus aistrithe go Gaeilge aige.
Guairne
Tá dhá chineál móiminteam uilleach sa chandam-mheicnic: an móiminteam uilleach fithiseach, nach bhfuil ann go bunúsach ach ginearálú agus fairsingiú nádúrtha ar an móiminteam uilleach san fhisic chlasaiceach (L=r×p), agus an ghuairne, nach bhfuil cosúil le haon rud san fhisic chlasaiceach. Ós cineál móiminteam uilleach í an ghuairne, tá na toisí céanna aici agus ag an móiminteam uilleach, is é sin, J•s sna haonaid SI. Ní úsáidtear na haonaid SI le luach na guairne a thabhairt. Ina áit sin, úsáidtear ħ, an leagan laghdaithe de thairiseach Planck, mar aonad, agus ní scríobhtar an tairiseach sin féin amach - ní thugtar ach uimhir gan aonad, arb í an t-iolraí faoina bhfuil an tairiseach sin méadaithe.
Bás teanga
Níor chóir bás teanga a mheascadh le creimeadh teanga (ar a dtugtar freisin caillteanas teanga) a chuireann síos ar chaillteanas na hinniúlachta teanga ag leibhéal an duine aonair.
Gabriel Rosenstock
Chaith sé seal ag obair leis an tsraith theilifíse `Anois is Arís' ar RTÉ, agus tamall leis an nuachtán Anois. Chaith sé formhór a shaoil sa Ghúm agus nuair nach bhfuair sé ardú céime ar bith ann chinn sé ar éirí sé as chun dul i mbun pinn go lánaimseartha. Bhí sé ina Chathaoirleach ar Poetry Ireland / Éigse Éireann agus is iomaí duais liteartha atá bronnta air: sparántachtaí ón gComhairle Ealaíon agus an Irish-American Cultural Foundation Award mar shampla. Tá baint lárnach aige leis an bhféile litríochta IMRAM. Tá ballraíocht shaoil aige i gCumann na nAistritheoirí agus na dTeangairí. Is ball d'Aos Dána é.
Is nia leis é Mario Rosenstock, agus ball den chúigread traidisiúnta Téada is ea a mhac Tristan Rosenstock.
Kantō
Réigiún de chuid na Seapáine is ea Kantō (関東地方). Tá sí suite i lár na tíre ar an oileán Honshu. Tá 42,607,375 duine ina gcónaí i Kantō (daonáireamh 2010). Tá seacht Maoracht san Reigiún seo, is iad: Gunma, Tochigi, Ibaraki, Saitama, Tóiceo, Chiba, agus Kanagawa.
Gabriel Rosenstock
Filíocht
Guthanna Beannaithe an Domhain (Coiscéim, 2008) Tuairiscíonn Krishnamurphy ó Bagdhad (Coiscéim, 2007) Bliain an Bhandé/Year of the Goddess (Dedalus Press, 2007) [téacs dátheangach] I met a man-: luminous lines concerning real people from real places (Doghouse, 2005) Rogha Dánta /Selected Poems (Cló Iar-Chonnachta, 2005) Forgotten Whispers/ Cogair dhearúdta (Anam Press, 2003) [téacs dhátheangach i gcomhar le John Minihan] Eachtraí Krishnamurphy (Coiscéim, 2003) Krishnamurphya ambaist (Coiscéim, 2004)
Eile
Dialann anama: dialann idirghníomhach agus ábhar machnaimh le haghaidh 52 seachtain (Coiscéim, 2007) Ólann mo mhiúil as an nGainséis (Cló Iar-Chonnachta, 2003
Bás teanga
Cineálacha báis teanga
Is féidir bás teanga a bheith léirithe i gceann amháin de na slite seo a leanas:
Gabriel Rosenstock
Aistriúcháin
An tAonú Aithne déag: rogha dánta (Coiscéim, 2008) [aistriúchán ar Das elfte Gebot: ausgewählte Gedichte le Michael Krüger] Agallamh an tseanóra lena anam: dánta (Coiscéim, 2007) [aistríchán ar Der alte Mann spricht mit seiner Seele le Günter Kunert] Crann almóinní milis agus searbh: rogha dánta (Coiscéim, 2006) [aistriúchán ar Bittersüsser Mandelbaum: ausgewählte Gedichte le Hilde Domin]
Daoine óga
Daoine Óga An tOllamh Folamh (Cois Life, 2009). Thugas an ghealach ag siúl (An Gúm, 2007) [aistriúchán ar I took the Moon for a Walk le Carolyn Curtis] Na daoine dalla: saorchóiriú ar scéal béaloidis (An Gúm, 2007) Clann na nÉan: úrscéal gairid do dhéagóirí (Comhar Teoranta, 2005) Scuabtha chun siúil (An Gúm, 2002) [aistriúchán ar Room on the Broom le Julia Donaldson]
Lios Mór
Baile is ea Lios Mór in Éirinn. Tá an baile suite i ndeisceart na tíre i gContae Phort Láirge.
Fear of Flying (eipeasóid The Simpsons)
Craoladh an t-aonú heipeasóid déag, "Fear of Flying", den séú sraith The Simpsons ar an 18 Nollaig 1994. Scríobh David Sacks an eipeasóid seo. D'fhéach 15.6 milliún duine ar an eipeasóid.
Speakers' Corner
deas|150px|thumb|Speakers' Corner Is ceantar ina mbíonn óráidíocht amuigh faoin spéir ar bun suite i Hyde Park, Cathair Westminster í Speakers' Corner.
Lancashire
Is contae i Sasana é Lancashire atá suite in iarthar na tíre. Is é Preston príomhbhaile an chontae.
Jürgen Brähmer
Dornálaí Gearmánach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, is ea Jürgen Brähmer, a rugadh ar 5 Deireadh Fómhair 1978 i Stralsund, an Ghearmáin.
Pápa Cléimeans XIV
Ba é Cléimeans XIV an pápa ar an Eaglais Chaitliceach idir 1769 agus 1774.
Strand, Londain
Is sráid suite i gCathair Westminster í The Strand.
Aird Mhór
Baile is ea Aird Mhór in Éirinn. Tá an baile suite ar an gcósta i ndeisceart na tíre i gContae Phort Láirge, gar d'Eochaill. clé|mion|220x220px|Aird Mhórː téann an [[cloigtheach siar go dtí an 10ú haois b'fhéidir agus an tsuíomh go dtí an 5ú haois ]] Sráidbhaile iascaireachta atá ann. Tá cónaí ar c. 330 duine ann.
Deirtear gurb í Aird Mhór an chéad lónnaíocht Chríostaí in Éirinn: go raibh cónaí ar Naomh Deaglán sa réigiún timpeall 350 – 450 AD agus gur thug sé an creideamh leis roimh theacht Phádraig Naofa.
Ionsaí Westminster 2017
clé|250px|mion|cuimhneachán
Arthur C. Clarke
Rugadh Clarke sa bhliain 1917 i Minehead, Sasana. Sa bhliain 1956, chuaigh sé go Srí Lanca, agus bhí cónaí air i Srí Lanca go deireadh a shaoil. Bhí clú agus cáil air, go háirithe mar gheall ar an úrscéal agus scannán 2001: A Space Odyssey, a scríobh sé in éineacht le Stanley Kubrick. Fuair sé bás i Srí Lanca i mí na Márta 2008.
Ionsaí Westminster 2017
Ar an 22 Márta 2017, tharla ionsaí sceimhlitheoireachta i Londain. Maraíodh ceathrar — bean agus póilín fir ina measc — mar gheall ar ionsaí in aice le Parlaimint Westminster.
Garden City, Texas
Is é Garden City príomhbhaile Contae Glasscock, Texas. Bhí 334 ina gcónaí i nGarden City sa bhliain 2010.
Ionsaí Westminster 2017
Ar dtús, thiomáin an t-ionsaitheoir, Khalid Masood, 52 bliain d'aois, carr trí shlua a bhí ag siúl ar dhroichead Westminster. Ansin, rith Masood isteach i New Palace Yard agus sháigh sé póilín gan arm go marfach. Lámhach na póilíní Masood, fear na scine, agus fuair sé bás ar an láthair.
Cuireadh an Pharlaimint ar fionraí agus dúradh le polaiteoirí agus foireann Westminster gan bogadh amach.
François-André Vincent
Péintéir Francach ab ea François-André Vincent (30 Nollaig 1746  i bPáras - 4 Lúnasa 1816 i bPáras).
Beathaisnéis
mion| Portráid de Pierre Rousseau (1774), Saint-Omer, Pmusée de l'hôtel Sandelin.|alt=|clé|216x216px Bhí François-André Vincent ina dhalta dá athair, an péintéir miondealbh François-Élie Vincentan,  ollamh san Académie de Saint-Luc. Ansin rinne sé staidéar faoi stiúir Joseph-Marie Vien.
Bronnadh Prix de Rome air i 1768. Bhí sé ina chónaí san Iodáil ó 1771 go 1775. Glacadh isteach san Acadamh Ríoga Péinteála agus Dealbhóireachta é i 1777 agus, ón dáta sin, thaispeáin sé go rialta ag an Salon.
Continuum (American Horror Story)
Craoladh an dara heipeasóid déag, "Continuum" den dara sraith American Horror Story ar an 16 Eanáir 2013. Scríobh Ryan Murphy an eipeasóid seo. D'fhéach 2.30 milliún duine ar an eipeasóid.
Fredericksburg, Texas
Is é Fredericksburg príomhbhaile Contae Gillespie, Texas. Bhí 10,530 ina gcónaí i Fredericksburg sa bhliain 2010.
Nirbheána
Is éard is nirbheána (Sanscrait: निर्वाण nirvāṇa; Páilis: निब्बान nibbāna; Prakrit: णिव्वाण ṇivvāṇa) ann ná an staid spioradálta atá mar aidhm ag an mBúdachas. An té a bhaineann nirbheána amach, tá sé saor ó gach fulaingt agus drochrún, agus ní chuireann sé dúil in aon rud a thuilleadh, mar is ó dhúile a thagann fulaingt agus míshuaimhneas, dar leis an mBúdachas.
Pápa Pius VI
Ba é Pius VI an pápa ar an Eaglais Chaitliceach idir 1775 agus 1799.
Pápa Cléimeans XIII
Ba é Cléimeans XIII (Laidin: Clemens XIII; 7 Márta 1693 - 2 Feabhra 1769), rugadh Carlo della Torre de Rezzonico, an pápa ar an Eaglais Chaitliceach agus rialtóir Stáit an Phápa idir 6 Iúil 1758 go dtí a bhás i 1769. Insealbhaíodh ar 16 Iúil 1758 é.
Sgúrr na Cárnach
Is sliabh in Albain í Sgúrr na Cárnach, atá suite i gComhairle na Gàidhealtachd.
Pápa Cléimeans XIII
Sháraigh an brú chun an Chumainn Íosa a shochtadh a chuid pontaifeachta, ach thar sárú é seo, d'ardaigh sé a n-ord, agus ba é a gcosantóir is fearr an uair úd. Chomh maith, ba é ceann de na pápaí luaith a shantaigh comhrá leis na Protastúnaigh Sean-Chaitliceach, agus de bharr sin theastaigh uaidh an siosma a lean ar i Sasana agus na Tíortha faoi Thoinn a dheisiú. Faoi dheireadh, níor tháinig toradh de bharr na hiarrachtaí sin.
Músaem Daonchultúir agus Iompair Uladh
mion|clé|Seanmhuileann uisce ag an Músaem Daonchultúir Iarsmalann i gCúl Trá, Contae an Dúin, atá in Músaem Daonchultúir agus Iompair Uladh (Béarla: Ulster Folk and Transport Museum). Tá an músaem suite 11 míle (6.8 km) soir ó Bhéal Feirste. Cuimsíonn sé dhá mhúsaem, mar atá an Músaem Daonchultúir agus an Músaem Iompair. Is é cuspóir an Músaem Daonchultúir saol agus traidisiúin mhuintir Thuaisceart na hÉireann a léiriú. Cuireann an Músaem Iompair fócas ar mhodhanna iompair talaimh, mara agus aeir. Tá sé ar na ceithre mhúsaem de chuid Músaeim Náisiúnta, Tuaisceart Éireann (National Museums Northern Ireland). mion|clé|W. agus G. Baird, teach clódóirí agus díoltóirí páipéireachais, a bhíodh ina sheasamh in New Row, Co. Doire, sular aistrigh go dtí an daonpháirc é
Is ag an Músaem Daonchultúir atá na príomhchartlannaí de scannáin, grianghraif, míreanna teilifíse agus fuaimthaifeadáin i dTuaisceart na hÉireann. Coimeádann an músaem cartlann na gclár raidió agus teilifíse de chuid BBC Thuaisceart Éireann. Tiocfar ag an músaem fosta ar bhreis is 2,000 uaire de chraolacháin Ghaeilge a rinne Raidió na Gaeltachta idir na blianta 1972 agus 2002 óna stiúideonna sna Doirí Beaga, Contae Dhún na nGall. Tá cartlann ann chomh maith le hábhar a bhaineann le canúintí Uladh agus leabharlann le 15,000 leabhar agus tréimhseachán. Bíonn an chartlann agus an leabharlann ar oscailt don phobal le linn gnáthuaireanta oifige.
mion|clé|Samhail cré ag an Músaem Iompair den DMC-12 Coupe arna dhéanamh ag Italdesign Moncalieri, Turin, do De Lorean Motor Co., sa bhliain 1975
An Amasóin (abhainn)
Is í an Amasóin nó Amazon an abhainn is mó ar domhan. Tá sí suite i Meiriceá Theas. Is iad an Amasóin agus an Níl na haibhneacha is faide ar domhan. Tá breis is 1,100 craobhabhainn ag an Amasóin, 17 díobh breis is 1,500 km (930 míle) ar fhad.
Iostanbúl
Stair
An Bhiosáint agus Constaintín nó Cathair Chonstaintín na hiar-ainmneacha di. Bhog Constaintín ardchathair na hImpirí Rómhánaigh as an Róimh go dtí an Bhiosáint. Bunaíodh an chathair sa bhliain AD 324. Tiomnaíodh í ar 11 Bealtaine 330 agus athainmníodh an chathair, Cathair Chonstaintín, in ómós don impire.
Pápa Pius VII
Ba é Pius VII an pápa ar an Eaglais Chaitliceach idir 1800 agus 1823. Barnaba Niccolò Maria Luigi Chiaramonti an t-ainm breithe a bhí air.
Medinet Nasr
Is ceantar suite i gCaireo é Medinet Nasr.
Laurence Fishburne
Is aisteoir Meiriceánach é Laurence John Fishburne III a rugadh ar an 30 Iúil, 1961 in Augusta, Georgia.
Barbadós
Bhí eacnamaíocht Barbadós ag brath ar siúcra cána ach le blianta beaga, éagsúladh isteach in earnálacha déantúsaíochta agus turasóireachta é.
Na hOirthir Íochtaracha
thumb|na hOirthir Íochtaracha Is barúntacht suite i gContae Ard Mhacha iad na hOirthir Íochtaracha.
Sgúrr Thuilm
Is sliabh in Albain í Sgúrr Thuilm, atá suite i gComhairle na Gàidhealtachd.
Chūbu
Réigiún de chuid na Seapáine is ea Chūbu (中部地方). Tá sí suite i lár na tíre ar an oileán Honshu. Tá 21,715,822 duine ina gcónaí i Chūbu (daonáireamh 2010). Tá naoi Maoracht sa réigiún seo, is iad: Aichi, Fukui, Gifu, Ishikawa, Nagano, Niigata, Shizuoka, Toyama, agus Yamanashi.
An tAigéan Artach
Tá an tAigéan Artach i dtuaisceart an domhain. Clúdaíonn sé limistéar 14,056,000 km². Is é an tArtach an t-aigéan is lú ar domhan.
Fear of Flying (idirdhealú)
Tá níos mó ná brí amháin leis an bhfocal Fear of Flying (idirdhealú); déan rogha ón liosta seo thíos. Is féidir leis baint freisin le:
Loch Tanganyika
Tá Loch Tanganyika suite i lár na hAfraice. Clúdaíonn an t-uisce 32,900 km². Is é an loch is faide ar domhan é. Sníonn uisce uaidh isteach go dtí an Congó.
István Ertl
Easparantóir Franc-Ungárach (a rugadh sa bhliain 1965) is ea István Ertl a chónaíonn i Lucsamburg.
Saol
Tá Ertl ina mhúinteoir agus ina aistritheoir. D'oibrigh sé ó 2002-2003 don 'Líonra Eorpach i gcoinne an Chiníochais' (Fraincis: Le Réseau européen contre le racisme) sa Bhruiséil, agus sa bhliain 2003 ceapadh é ina chéad aistritheoir Ungáirise do Chúirt Iniúchóirí na hEorpa.
Sgúrr na Coinnich
Is sliabh in Albain í Sgúrr na Coinnich, atá suite i gComhairle na Gàidhealtachd.
Locarno
Baile san Eilvéis is ea Locarno atá suite i gcantún Locarno. Bhí 15,968 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2015.
Scombridae
Fine na ronnach, na tuinníní agus na mboiníotó is ea Scombridae agus dá bhrí sin áirítear iontu go leor de na héisc inite is tábhachtaí agus is aithnidiúla. Is éard atá sa bhfine ná 51 speiceas i 15 géineas agus dhá fhofhine. Tá na speicis go léir san fhofhine Scombrinae, ach amháin an rí-iasc féileacáin - an t-aon bhall den fhofhine Gasterochismatinae.
Kansai
Réigiún de chuid na Seapáine is ea Kansai (関西地方). Tá sí suite i lár na tíre ar an oileán Honshu. Tá 22,757,897 duine ina gcónaí i Kansai (daonáireamh 2010). Tá seacht Maoracht san Réigiún seo, is iad: Mie, Nara, Wakayama, Kyoto, Osaka, Hyōgo, agus Shiga.
Martin Cahill
mion|clé Coirpeach míchlúiteach as Baile Átha Cliath in Éirinn ab ea Martin Cahill (23 Bealtaine, 1949 – 18 Lúnasa, 1994), a bhí freagrach as roinnt coir eanna a fuair aird mhór ó na meáin in Éirinn.
Thug na nuachtáin an leasainm The General air chun leabhal a sheachaint agus iad ag trácht ar na hainghníomhartha a bhíodh idir lámhaibh aige.
Deireadh lena ré
Ar an 18 Lúnasa 1984, d'fhág Cahill a thí i Ráth Maonais (Swan Grove). Lámhachadh é i Raghnallach, ag crosbhóthar Oxford agus Charleston.
Creidtear gurb é an tIRA a rinne é. Chuir an tIRA i leith Cahill go raibh sé ag díol pictiúirí goidte leis na sceimhlitheoirí Protastúnach a. clé|mion|[[hearóin]] De réir na teoirice eile, bhí beirt chomhchoirithe de chuid Cahill, Seán Mag Giollagáin agus Seán Mac Thréinfhir, tar éis sreang mhór díoltóireachta drugaí a chur ar bun. Thosaigh Cahill ag éileamh a chuid féin den bhrabús, rud nár thaitin leis an mbeirt eile.
Mar sin, chuaigh siad i dteagmháil leis an IRA, ag áitiú orthu siúd gurbh é Cahill an díoltóir mór drugaí agus go raibh sé ag iomportáil héaróine. Bhí sé de pholasaí ag an IRA san am díoltóirí héaróine a mharú, agus mar sin, mharaigh siad Cahill. Ní féidir a rá, áfach, nach mbeadh páirtíocht choiriúil Cahill leis na Dílseoirí ina spreagadh breise acu le hé a mharú.
Scannán
mion|[[Brendan Gleeson]] Sa bhliain 1998, stiúraigh John Boorman scannán dar teideal The General, agus é bunaithe ar imeachtaí beatha Cahill. B'é Brendan Gleeson a rinne an phríomhpháirt. Thabhaigh an scannán duais an stiúrthóra ab fhearr do Boorman i bhFéile Scannánaíochta Cannes.
Tá príomhcharachtar an scannáin Ordinary Decent Criminals le Kevin Spacey bunaithe ar Cahill freisin.
Chūgoku
Réigiún de chuid na Seapáine is ea Chūgoku (中国地方). Tá sí suite i ndeisceart na tíre ar an oileán Honshu. Tá 7,563,428 duine ina gcónaí i gChūgoku (daonáireamh 2010). Tá cúig maoracht sa réigiún seo, is iad: Hiroshima, Okayama, Shimane, Tottori agus Yamaguchi.
Pádraig Ó Snodaigh
Rugadh Pádraig Ó Snodaigh i gCeatharlach sa bhliain 1935. Chaith sé tamall ag obair do Bhord Soláthair an Leictreachais, agus ansin san Iarsmalann Náisiúnta. Bhí sé seal ina Uachtarán ar Chonradh na Gaeilge.
Bhunaigh Pádraig Ó Snodaigh an comhlacht foilsitheoireachta Coiscéim.ie atá breis is míle cúig chéad leabhar Gaeilge foilsithe aige. Tá filíocht, úrscéalta agus aistí staire dá chuid féin foilsithe chomh maith.
Tá sé pósta leis an dealbhadóir scríbhneoir agus ealaíontóir Cliodhna Cussen. Tá triúr mhac le Pádraig sa bhanna cheoil Kíla, Rossa, Rónán agus Colm. Is mac eile leis Aengus Ó Snodaigh, Teachta Dála de chuid Shinn Féin.
Johann Ernst Glück
Aistritheoir Gearmánach agus diagaire Liútarach ab ea Johann Ernst Glück (Laitvis: Johans Ernsts Gliks; 10 Samhain, 1654 - 5 Bealtaine, 1705) a bhí gníomhach san Livóin (Béarla: Livonia), atá anois suite i Laitvia.
Rugadh Glück i Wettin agus bhí a athair ina tréadaí. Tar éis freastal ar an scoil Laidine Altenburg, rinne sé staidéar ar dhiagacht, reitric, fhealsúnacht, chéimseata, stair, Thíreolaíocht, agus Laidin ag Wittenberg agus Jena.
Tá clú agus cáil ar Ghlück as an Bhíobla Naofa a aistriú go Laitvis, a rinne sé ina iomláine i Marienburg (Alūksne) san Livóin, i bhfoirgneamh atá anois ina Ard-Mhúsaem na hAlūksne, a bunaíodh in onóir a chuid oibre. Bhunaigh sé freisin na céad scoileanna teanga Laitvise san Livóin sa bhliain 1683. Fuair sé bás i Moscó.
Bhí ceathrar iníonacha, mac, agus iníon-altrama Marta Skavronska aige a phós Peadar Mór na Rúise, dá ngairmfear go príomha Caitríona I na Rúise. Ó 1725 go dtí 1727 bhí sí ina banimpire ar Impireacht na Rúise.
Io (gealach)
Satailít de chuid Iúpatair is ea Io. Tá sí ar ceann de Ghealacha Galileo, is é sin, na gealacha de chuid Iúpatair ar chuir Galileo Galilei sonrú iontu roimh aon duine eile. Tá Io ar an gceathrú gealach is mó sa Ghrianchóras ar fad, nó níl ach Tíotán, Ganymede, agus Callisto níos mó ná í.
Is minic a chuirtear Io i gcomparáid le píotsa, ós rud é go bhfuil sí breac leis na bolcáin, agus iad ag breathnú cosúil le sliseoga tráta ar screamh cáise an phíotsa. Is í Io an réad is mó bolcánachais sa Ghrianchóras.
Fionnachtain agus Breathnú Io
Creidtear gurbh é Galileo Galilei ba thúisce a d'aithin Io, ar an 7 Eanáir 1610. Ceithre bliana ina dhiaidh sin, áfach, d'fhógair an réalteolaí Gearmánach Simon Marius ina leabhar Mundus Jovialis ("Domhan Iúpatair") gurbh eisean a tháinig trasna ar Io agus gealacha Galilei ar fad sa bhliain 1609, seachtain amháin roimh an bhfionnachtain a rinne Galileo. Níor thug Galileo aon chreidiúint don ráiteas seo, agus d'aontaigh réalteolaithe an domhain leis. An t-ainm a bhaist Marius ar an ngealach seo, níor éirigh sé coitianta sa ghnáthúsáid roimh an bhfichiú haois. Go nuige sin, ba rogha leis na saineolaithe Iúpatar a hAon a thabhairt ar Io.
I lár na fichiú haoise, rinneadh breathnuithe ar Io a bhí ag tabhairt le fios go raibh réigiúin pholacha na gealaí dearg. Nuair a chuaigh an taiscéalaí spáis úd Pioneer a hAon Déag thart le hIo, dearbhaíodh go raibh dath dearg nó flannbhuí sa réigiún polach, i gcomparáid leis an réigiún meánchiorclach, a bhí níos gaire don bhán. Is beag eile a fuair Pioneer amach faoi Io, áfach.
Nuair a bhain Voyager a hAon amach Io sa bhliain 1979, thaispeáin na chéad ghrianghrafanna nach raibh ach an-chorrchráitéar ar dhromchla na gealaí seo. B'í Linda Hyder, innealtóir spásloingseoireachta, ba túisce a tháinig ar lorg na cúise leis seo: nuair a bhí sí ag anailísiú na ngrianghrafanna, chonaic sí cineál calc toite ag éirí aníos ón dromchla. Bolcán a bhí ann, agus tuigeadh do na saineolaithe go raibh an oiread sin bolcán gníomhach ag brúchtaíl ar fud Io is go raibh a gcuid laibhe go sciobtha ag cur cuma nua ar dhromchla na gealaí, ionas nár fágadh a dhath de na cráitéir i ndiaidh na ndreigítí. Bhí Voyager a hAon in ann sonrú a chur i naoi mbolcán gníomhach, agus rinne Voyager a Dó breathnóireacht ar ocht gcinn acu siúd.
Bhain an spástaiscéalaí úd Galileo amach Iúpatar sa bhliain 1995, agus d'eitil sé thart le hIo i ndeireadh na bliana 1999. Tháinig Galileo ní ba chóngaraí d'Io ná aon taiscéalaí eile roimhe sin. Thóg sé cuid mhaith grianghrafanna, rinne sé breathnóireacht ar na bolcáin agus iad ag brúchtadh, agus fuair sé amach go bhfuil croíleacán mór iarainn ag Io, cosúil leis na pláinéid charraigeacha sa chuid inmheánach den Ghrianchóras.