cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Spórt fola
Throid gliairí go héag sa tSeanRóimh. Tarraingíonn spóirt mar UFC / MMA srl conspóid sa lá atá inniu ann.
Baile Bháltair
Is baile suite i gContae an Dúin é Baile Bháltair.
Clytius
Ceann den 24 cráitéir atá ainmnithe ag an IAU ar an ghealach Phoebe atá i bhfithis thart ar an bpláinéad Satarn.
Béal an Átha Móir (idirdhealú)
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Béal an Átha Móir air:
Echu Tirmcharna
Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin ba ea Eocha Tirimcharna mac Fearghasa (Sean-Ghaeilge Echu Tirmcharna mac Fergusso) (bás c. 556). Feictear sna ginealaigh gurbh é Dauí Tenga Uma (bás 500), iar-rí, a shin-sin-seanathair. Creideann Prof. Byrne áfach gur breagach iad luath ghinealaigh Uí Bhriúin.
Sna ríliostaí, feictear é idir Ailill Baineanda (bás 549) agus a mhac féin, Aodh (bás 575). I nAnnála Tiarnaigh, déantar trácht air ach amháin go raibh sé ina rí sa bhliain 556 agus gur tháinig a mac i gcomharbacht air sa bhliain 557.
Déantar trácht ar Eocha sa Dán ar Ríthe na Connacht mar a leanas: ''d'éis Dúach, ba bladach bagda,
''Eochu tagach Tirmchárna
tar éis Duach, ba bhladhach mhíleata
Eocha tofa Tirimcharna
Canthus
Ceann den 24 cráitéir atá ainmnithe ag an IAU ar an ghealach Phoebe atá i bhfithis thart ar an bpláinéad Satarn.
Saint-Dié-des-Vosges
Stair
mion|clé|260px|Universalis Cosmographia
Cultúr
mion|clé|260px|Ceilteach castellum
Oideachas ardleibhéil
Institut universitaire de technologie (Institiúid Theicneolaíochta) :
Logainmníocht Cheilteach
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1f/Celts_in_Europe.png/220px-Celts_in_Europe.png|mion| Léarscáil de réigiúin na hEorpa a raibh tionchar Ceilteach orthu Is éard is Logainmníocht Cheilteach ann ná staidéar ar logainmneacha atá go hiomlán nó go páirteach de bhunús Ceilteach. Faightear na hainmneacha seo ar fud mhór-roinn na hEorpa, sa Bhreatain, in Éirinn, san Anatóil agus, le déanaí, i gcodanna éagsúla eile den chruinne nach raibh na Ceiltigh iontu ar dtús.
Teangacha Ceilteacha
Tháinig forbairt ar an bPróta-Ind-Eorpach ina mactheangacha éagsúla, lena n - áirítear an Phróta-Cheiltis. Sa Phróto-Cheiltish ("PC"), d' imigh an fhuaim Phróta-Ind-Eorpach ("PIE") * p, b'fhéidir trí mheán idirmheánach * ɸ. Ina dhiaidh sin, d’athraigh teangacha a tháinig ón bPróta-Cheiltish PC * k w go * p nó * k (féach: P-Celtic agus Q-Celtic languages). I dteangacha P-Cheilteacha, d'athraigh PC * k w go * p. I gcanúintí Q-Cheilteacha d’fhorbair sé ina / k /.
I measc na dteangacha P-Cheilteacha tá Gaillis na Mór-Rinne agus an brainse Briotainice de Cheiltis na nOileán. Is í an Bhriotainic Choiteann sinsear na Breatnaise, na Coirnise agus na Briotáinise.
I measc na dteangacha Q-Cheilteacha ársa tá Ceiltibéarach na Mór-Roinne agus an brainse Gaeilise de Cheiltis na nOileán. . Is í an Ghaeilis sinsear na dteangacha Gaeilge na hEireann, Gaeilge na hAlban agus Gaeilge Mhanann.
An Ostair
Ó Cheiltis * brigant- 'ard, maorga, ardaithe' (nó ainm diaga, Brigantia)
Ó Cheiltis * windo- 'bán' (Breatnais gwyn) + * bona 'bun, bunsraith' (Breatnais bôn 'bun,íochtar, stumpa', Gaeilge 'bun,íochtar')
An Bheilg
Ón ainm diaga Arduinna, ón gCeiltis * ardu- ' ard ' (Gaeilge ard) + Laidine silva 'foraois'
Ón ainm diaga Gontia
Seahill
Is baile suite i gContae an Dúin é Seahill. Níl aon ainm Gaeilge ar fáil ar logainm.ie.
12 Iúil
Is é an 12 Iúil an 193ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 194ú lá i mbliain bhisigh. Tá 172 lá fágtha sa bhliain.
Fraer
Is pearsa bainte leis an mhiotaseolaíocht Ioruach é Fraer.
Cionn Locha
Baile i gContae Liatroma is ea Cionn Locha (Kinlough as Béarla). Bhí 1,018 duine ina gcónaí i gCionn Locha sa bhliain 2011.
Oadby
Is baile suite i Leicestershire é Oadby.
Metro Agrícola Oriental
Tá dhá dias cruithneachta mar lógó ag an stáisiún.
Liomfóma neamh-Hodgkin
Is é atá i gceist le liomfóma neamh-Hodgkin, ná prolaiféarú urchóideach ceall liomfóideach, na limficítí de ghnáth. Cumascann an riocht le leoicéimí limficíteacha.
Cosúil le galar Hodgkin, tagann an riocht chun solais mar nóid limfeacha gan phian. Ach i gcomparáid le galar Hodgkin, bíonn claonadh ag na liomfómaí seo a bheith níos forleithne nuair a fheictear iad den chéad uair, agus bíonn an phrognóis níos measa.
Conspóidí
mion|clé|Scanadh ultrafhuaime, sa scornach
Tá dlíthíocht ar fud an domhain in aghaidh an chomhlacht Monsanto maidir le liomfóma neamh-Hodgkin agus gliofosáit.
Seiceamar
thumb| Acer pseudoplatanus
Is crann scaipeach duillsilteach é an seiceamar (nó seiceamóir). Is é Acer pseudoplatanus a ainm Laidine. Fásann 35 m ar airde, agus tá sé dúchasach do lár is deisceart na hEorpa agus iarthar na hÁise. Na duilleoga 10-15 cm ar leithead, roinnte go bosach i 5 mhaothán fiaclach. Na bláthanna scothbhuí gan pheitil i gcrobhaingí crochta. Fástar go forleathan é mar mhaisiúchán is foscadh. Téann sé chun síl agus scaipeann gan bhac. Tá an seiceamar cosúil leis na crainn maiple atá sa ghéineas Acer chomh maith, agus mar sin gaolta leis.
Tíogar cuarfhiaclach
Ainmhí ab ea an tíogar cuarfhiaclach. Mamach a bhí ann.
Shepshed
Is baile suite i Leicestershire é Shepshed.
Ciseal domhain scaipthe
deas|250px|thumb|Frithchaitheamh fuaime de bhoilg snámha (sa phictiúr) na n-iasc mheisipeiligeach is cúis leis an bhfeiniméan ar a dtugtar ciseal domhain scaipthe. Ciseal sa bhfarraige a fhrithchaitheann fuaim is ea an ciseal domhain scaipthe. Fuarthas i rith an dara cogadh domhanda gur scaipeadh comharthaí sónair ag ciseal a ghluaiseadh síos is suas san uisce. Níos déanaí fuarthas gur tharla sé seo mar thoradh ar orgánaigh sa cholún uisce. Tagann boilg snámha iasc go mór san áireamh sa bhfeiniméan, ach cuidíonn gach saghas éisc is fiú ainmhithe micreascópacha cosúil le zóplanctóin. Braitear go mbíonn imirce cheartingearach faoin gciseal, ag dul go dtí leibhéil níos doimhne i rith an lae agus níos gaire don dromchla i rith na hoíche.
Aodh mac Choinnich
Mac le Cináed mac Ailpín ab ea Áed mac Cináeda (Nua Ghaeilge na hAlban: Áed mac Choinnich) a ceapadh ina rí ar na Cruithnigh sa bhliain 877, nuair a tháinig sé in áit a dhearthár Causantín nó Constantín mac Cináed (Nua Ghaeilge na hAlban: Còiseam mac Choinnich).
Ciriúlacht
deas|250px|thumb|Ciriúlacht Is éard is ciriúlacht ann ná neamhshiméadracht nach gceadaíonn réad a fhorshuíomh ar a íomhá scáthánach. Coincheap tábhachtach atá ann sa cheimic orgánach. De ghnáth, baineann an chiriúlacht cheimiceach le hadamh carbóin a bhfuil ceithre mhalartaí difriúla nasctha de. Lárphointe ciriúil é an t-adamh carbóin den chineál seo, agus is féidir na malartaithe a chur ina thimpeall ar dhá bhéalach, ionas go bhfaighfear dhá isiméir agus iad ina n-íomhánna scátháin dá chéile. Tugtar eanantaiméirí ar an dá isiméir seo. Gníomhaíonn eanantaiméirí ar an dóigh chéanna i gcomhshaolta siméadracha, ach gníomhaíonn siad difriúil óna chéile i leith móilíní ciriúlacha. Mar sin, bíonn an leáphointe céanna acu, ach is féidir nach ionann an blas nó an boladh dóibh.
Go tipiciúil, bíonn tionchar an dá eanantaiméir ar orgánach an duine éagsúil freisin. Mar shampla, tá an tailidimíd comhdhéanta as dhá eanantaiméir. Cógas míchlúiteach í an tailidimíd a raibh an-ráchairt air thiar sna seascaidí, agus na mná torracha ag déanamh craosaireachta ar na piollaí tailídimíde le maolú ar an tinneas maidine a bhíonn ag luí ar na mná agus iad ag iompar clainne. Mar a tháinig chun solais áfach, is teiritigin í an tailidimíd - is é sin, fágann sí anchuma ar an leanbh nuabheirthe, go háirithe ar na lámha agus na cosa. Is é an tuiscint atá ag na heolaithe inniu, áfach, go bhfuil dhá eanantaiméir na tailídimíde éagsúil le chéile sa dóigh a dtéann siad i bhfeidhm ar an orgánach: níl ach ceann acu ina theiritigin, agus is é an ceann eile an cógas úsáideach.
Bíonn na heanantaiméirí in ann tionchar a imirt ar sholas polaraithe, is é sin solas nach bhfuil ag déanamh tonnchreatha ach in aon leibhéal amháin. Má théann solas den chineál seo trí eiseamal nach bhfuil ach aon eanantaiméir amháin ann, casfaidh an eanantaiméir an leibhéal tonnchreatha in aon treo amháin, agus casfaidh an eanantaiméir eile an oiread céanna ina mhalairt de threo. Is gnách na heanantaiméirí a ainmniú de réir na gníomhaíochta optúla seo: deirtear go bhfuil S-isiméir agus D-isiméir ann. Casann an S-isiméir leibhéal an tonnchreatha ar chlé, agus casann an D-isiméir ar dheis é. Seasann S don fhocal Laidine sinister, agus is éard atá i gceist le D ná dexter. Uaireanta, áfach, tá an ainmníocht seo bun os cionn leis an dóigh a gcasann an dá eanantaiméir an leibhéal tonnchreatha. Ansin, tá an ainmníocht bunaithe ar iompraíocht an mhóilín as a bhfuil struchtúr an dá eanantaiméir sin díorthaithe.
Má mheasctar an oiread céanna den S-isiméir agus den D-isiméir trí chéile, ionas nach gcasfar tonnchrith an tsolais pholaraithe in aon treo, deirtear go bhfuil meascán raicéimeach againn.
Iwi
Is éard is iwi (fuaimniú Maoraise: [ˈiwi]) ann ná an t-aonad sóisialta is mó i sochaí na Maorach in Aotearoa (An Nua-Shéalainn). Is éard is brí leis an bhfocal go litriúil ná “cnámh(a)”, ach sa bhrí shóisialta seo aistrítear mar “treibh”, “pobal”, nó “náisiún” é. Is focal uatha agus iolra araon sa Maorais é, agus de ghnáth úsáidtear é mar sin i mBéarla na Nua-Shéalainne, agus i nGaeilge freisin.
I Nua-Shéalainn an lae inniu, tá cumhacht pholaitiúil nach beag ag na iwi a bhaineann le bainistíocht talún agus acmhainní eile. Mar shampla, de réir comhréitigh idir Rialtas na Nua-Shéalainne agus Ngāi Tahu faoi Chonradh Waitangi sa bhliain 1997, tugadh cúiteamh airgid don iwi as caillteanais éagsúla a bhain leis na cearta a ráthaíodh don phobal dúchasach i gConradh Waitangi sa bhliain 1840. Sa bhliain 2019, bhí sócmhainní comhchoiteanna ag an treibh arbh fhiú thart ar 1.6 billiún euro iad. Sa bhliain 2004, rinne roinnt iwi iarracht a gcuid ceart úinéireachta ar ghrinneall na farraige agus ar an trá a thástáil sna cúirteanna, cás a scoilt pobal na Nua-Shéalainne.
Tosaíonn go leor ainmneacha iwi le Ngāti nó le Ngāi (ó ngā āti agus ngā ai faoi seach, leis an mbrí “sliocht” nó “síol” mar atá againn sa Ghaeilge, Síol Chonaire, srl.) Tá Ngāti ina mhoirféim tháirgiúil i mBéarla na Nua-Shéalainne anois, chun tagairt a dhéanamh do ghrúpaí daoine: mar shampla Ngāti Pākehā (Pākehā, nó daoine de bhunadh na hEorpa, mar ghrúpa), Ngāti Poneke (Maoraigh a chuaigh ar imirce go réigiún Wellington), agus Ngāti Rānana (Maoraigh ina gcónaí i Londain). Is é Ngāti Tūmatauenga (“Sliocht Tūmatauenga”, dia an chogaidh) an t-ainm oifigiúil ar Arm na Nua-Shéalainne sa Maorais, agus tugtar Ngā Opango (“An Treibh Dhubh”) ar na All Blacks.
Seicheamh
Sa mhatamaitic, tacar ordaithe uimhreacha ionas gur féidir an n-ú téarma a scríobh i gcónaí mar fheidhm de n. I seicheamh comhbhreise, más é a an chéad téarma is d an comhbhreis, is é an n-ú téarma ná a + (n-1) d. Is sraith í suim na dtéarmaí sa seicheamh. Mar sin, is í an tsraith easpónantúil ná 1 + x/1! + x 2 /2! + x 3 /3! + x 4 /4! + ….
1929 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1929.
Blàr Ghleann Sheile
Is éard a bhí i gceist le Blàr Ghleann Sheile (Béarla: Battle of Glen Shiel) ná cath a troideadh i nGleann Sheile, in Iarthar na nGarbhchríoch, in Albain, ar an 10 Meitheamh, 1719, idir trúpaí rialtas na Breataine Móire agus Comhghuaillíocht Sheacaibíteach agus Spáinneach. Bhí an bua ag fórsaí na Breataine Móire. Meastar, uaireanta, gur síneadh é ar Éirí Amach 1715, ach bheadh sé níos cruinne é a mheas mar éirí amach faoi leith. Seo an t-aon cheannairc faoi arm amháin a cuireadh faoi chois le gníomh amháin míleata.
Neartú chun catha
Tar éis Conradh Utrecht, glacadh le Philib V mar Rí na Spáinne mar iomlaoid ar roinnt lamháltas. Fuair an Bhreatain Mhór urlámhas ar roinnt críoch Spáinneach, mar shampla Menorca agus Giobráltar, a d'fhéadfaí a chosaint, mar go raibh an cabhlach is mó sa domhan ag an am sin ag an Bhreatain Mhór.
Is é an toradh a bheadh ar phleananna Philib cumhacht na Spáinne a athbhunú ná coimhlint fhoréigneach a thionscnamh leis an Bhreatain. Chuir Pilib agus a chomhairleoir Iodálach, an Cardinéal Giulio Alberoni, feachtas i ngníomh san Mheánmhuir thiar. Sa bhliain 1717, sheol 8,500 saighdiúir coise agus 500 fear marcra ó Bharcelona agus ghabh siad an tSairdín gan deacracht. An bhliain dár gcionn, rinne 38,000 trúpaí mar an gcéanna leis an tSicil.
D'fhreagair an Bhreataine Mhór ar an 11ú Lúnasa; ag dearbhú sárú Utrecht. Thascar agus scrios an Cabhlach Ríoga loingeas José Antonio de Gaztañeta, i réigiún Capo Passero (in aice Sioracús). D'fhógair an Spáinn cogadh in aghaidh na mBriotanach. Chinn Alberoni ar tionscnamh chun trioblóide a chorraí sa Bhreatain roimh ré, ag súil go gcuirfí moill ar aon ionsaí ar Leithinis na hIbéire.
Calais (cráitéar)
Ceann den 24 cráitéir atá ainmnithe ag an IAU ar an ghealach Phoebe atá i bhfithis thart ar an bpláinéad Satarn.
Éidéime
Carnadh d'fharasbarr sreabháin cholainne, ar meascáin uisce is salainn iad, taobh istigh d'fhíocháin na colainne is ea éidéime.
Páirc an Bhreathnaigh
Staid spóirt in Éirinn is ea Páirc an Bhreathnaigh. Tá sí suite i gcathair Phort Láirge. Imrítear cluichí Gaelacha sa staid. Tá áit ann do 17,000 duine, agus fógraíodh sa bhliain 2005 go gcaithfear €4,000,000 chun an staid a fheabhsú arís.
Éidéime
Tarlaíonn éidéime nuair a bhíonn an brú hidreastatach sna fuileadáin, a thiomáineann amach sna fíocháin iad, níos mó ná an brú osmóiseach, a shúnn ar ais iad.
Táinseamh faoi dhó Donald Trump
Táinsíodh Teach na nIonadaithe an 45ú uachtarán na Stát Aontaithe Donald Trump don dara huair ar 13 Eanáir 2021, seachtain amháin sular tháinig deireadh lena théarma agus insealbhú Joe Biden mar uachtarán ar an 20 Eanáir.
Éidéime
Tagann domhantarraingt i ngníomh chun na sreabháin a charnadh, go príomha sna cosa. Tarlaíonn sí go coitianta de bharr cliseadh an chroí, na nduán, is an ae. I gcliseadh an chroí is na nduán, coimeádann an cholainn uisce is salann, rud a leathnaíonn toirt na fola agus a bhrúnn sreabhán isteach sna fíocháin. I gcliseadh an ae, titeann tiúchan na bpróitéiní sa bhfuil, rud a laghdaíonn brú osmóiseach na fola agus a ligeann don sreabhán fáil amach sna fíocháin. clé|mion|177x177px|éidéime scamhógach
Táinseamh faoi dhó Donald Trump
Ghlac Teach Ionadaithe na Stát Aontaithe le hairteagal amháin táinsimh i gcoinne Trump: “éirí amach a spreagadh”. Is é an chéad uachtarán ar Mheiriceá (agus an t-aon sealbhóir ar aon oifig chónaidhme) ar tharla a leithéid dó. faoi dhó, an uair roimhe sin i mí na Nollag 2019 as mí-úsáid cumhachta agus bac ​​na Comhdhála.
Tháinig táinseamh Trump le linn a chuid iarrachtaí toghchán uachtaránachta na Stát Aontaithe 2020 a chur ar ceal, leis an alt ag lua glao gutháin Trump-Raffensperger agus líomhaintí gur ghríosaigh sé a lucht tacaíochta chun ruathar a thabhairt ar an gCaipeatól, an tseachtain roimhe sin.
Dúirt Spéicéir an Tí, agus ceannasaí na nDaonlathach sa Teach, Nancy Pelosi nach raibh aon rogha ann ach Trump a tháinseamh. “Caithfidh sé imeacht. Is contúirt mhór i gcónaí é don náisiún dá bhfuil grá againn go léir,” a deir Nancy Pelosi. An 11 Eanáir, thug Pelosi foláireamh deiridh don Leas-Uachtarán Mike Pence an 25ú Leasú a agairt laistigh de 24 uair an chloig nó leanfadh an Teach ar aghaidh le himeachtaí táinsimh.
Ar 11 Eanáir, 2021, tugadh isteach airteagail um tháinseamh a cuireadh i leith Trump – “éirí amach a spreagadh” i gcoinne rialtas na SA agus “gníomh gan dlí ag an gCaipeatól”, i dTeach na nIonadaithe. Tugadh an t-airteagail isteach le níos mó ná 200 comhurraí.
Ar 12 Eanáir, i litir chuig Pelosi, chuir Pence in iúl go soiléir nach ndéanfadh sé Alt 4 den 25ú Leasú a agairt, ag creidiúint nach mbeadh sé “chun leasa ár Náisiúin nó ag teacht lenár mBunreacht”. Mar sin féin, rith tromlach de Theach na nIonadaithe, lena n-áirítear Poblachtánach amháin rún ag áiteamh ar Phence an 25ú Leasú a agairt ar son a tháinsimh nó go vótálfadh  tromlach an Tí ar son a tháinsimh.
Toradh
Deichniúr Poblachtánach a vótáil ar son Trump a tháinseamh faoin ionsaí ar an gCaipeatól. Ach sa bhliain 2022, ní raibh beirt acusan fós san iomaíocht a bheith ina bhfeisirí in 2023. Níor atoghadh ceathrar [ Wyoming, Washington, Michigan agus Carolina Theas], agus d’éirigh ceathrar eile as an bpolaitíocht náisiúnta. mion Sa mbliain 2021 thacaigh Liz Cheney le táinseamh an Uachtaráin Trump. Dá bharr sin, bhain na Poblachtánaigh ceannaireacht an pháirtí sa bparlaimint di mí Bealtaine 2021. Faoi Shamhain 2021 chinn lárchoiste a páirtí [31v29] ina stát féin, Wyoming, nach n-aithneofaí feasta í mar bhall den pháirtí Poblachtánach. Dúirt Trump gur chóir do Cheney náire a bheith uirthi ach gur ghearr go ndéanfaí dearmad iomlán uirthi.
Eidhneán nimhe
mion|Toxicodendron radicans ag fás in [[Ottawa, Ceanada]] Tom nó féithleog adhmadach atá dúchasach do Mheiriceá Thuaidh, planda an-athraitheach. Na duilleoga le 3 dhuilleoigín, mín is snasta nó giobach, fiaclach nó maothánach. Na bláthanna bán. Na plandaí a fhoirmíonn toim ingearacha, le duilleoga barrmhaola maothánacha, cosúil le duilleoga darach. Tugtar dair nimhe orthu sin, agus glacann cuid de na saineolaithe leo mar speiceas difriúil. Táirgeann siad uile roisín a chuimsíonn an ceimiceán úraiseanól, atá nimhiúil faoi do mhéara agus a chuireann tús le deirmitíteas dian. Tá sé do-ghalaithe agus is féidir é a iompar ar éadaí, ithir, fiú i ndeatach. Mar sin, is féidir leis a dhrochiarmhairtí a oibriú i bhfad ón bplanda féin.
Líon (planda)
Planda caol ceartingearach bliantúil a fhásann 60 cm ar airde. Na duilleoga caol. Na bláthanna líonmhar gorm, timpeall 3 cm ar leithead, le 5 pheiteal leata. Is capsúl le cuid mhaith síolta an toradh. Ní fios cérb as dó, ach fástar é ar fud na réigiún measartha is fothrópaiceach i gcomhair snáithíní lín don línéadach, agus ola rois ó na síolta.
The Boys Are Back in Town
Is amhrán cáiliúil den ghrúpa Rac-cheoil Thin Lizzy é The Boys Are Back in Town. Cuireadh é amach sa bhliain 1976 agus é an chéad singil ar an albam Jailbreak. De réir Rolling Stone is é an t-amhrán is mó a bhfuil tóir air, agus é curtha ag uimhir 272 acu sa liosta 500 Amhráin ab fhearr riamh in eagráin 2021.
Molann Rolling Stone "Anam Gaelach" an phríomhamhránaí agus dordghiotáraí Phil Lynott agus an "giotár-beirte" Scott Gorham agus Brian Robertson ag rá go raibh siad "cinniúnach in rath an amhráin".
Seinntear an amhrán go minic ag cluichí Rugbaí na hÉireann. Sa bhliain 2005, chuir Q magazine "The Boys Are Back in Town" ag uimhir 38 ar liosta "100 traic giotár abh fearr riamh". Bhuaigh an amhráin gradam NME mar singil is fearr sa bhliain 1976 NME.
D'úsáideadh an amhrán i margaíocht na scannáin Disney Pixar Toy Story agus Toy Story 2. Sa scannán A Knight's Tale le Heath Ledger cloistear é nuair a thagann an caractair ar ais go Londain mar Ridire cáiliúil.
Duinseach ní Dhuach
Banríon na Teamhrach ba ea Duinseach ní Dhuach (Sean-Ghaeilge Duinsech ingen Duach) (beo 500). Dauí Teanga Umha, rí na Connacht, ba ea a athair. Bhí sí pósta le Muirchertach mac Muiredaig (bás 532), rí na Teamhrach. Sinsir Chineál Eoghain ba ea iad.
Deirtear gurbh í Duinseach ba chúis le Cath Seaghasa sa bhliain 500, inar mharaigh a fear céile a hathair.
Tá tuairisc ar Chath Seaghasa le fáil i nAnnála na gCeithre Máistrí, faoin mbliain 499, ag lua an eolaí, Cenn Fáelad mac Ailella: ''Cath Seghsa
''ben do mnaibh fodruair
''ro boí crú derg dar cruisigh,
''la Duisich, ingin Duaich.
Cath Seaghasa
bean éigin ba chúis leis
bhí cró dearg thar sleánna,
le Duiseach ní Dhuach.
Craobh ghinealaigh
Eochaid Mugmedon |    |_______________________________________________     |                                             |     |                                             |     Brión                                 Niall Noígíallach |                                            |     |                                             |     Dauí Tenga Uma                         Eógan mac Néill |                                            |     |                                             |     |________________                    Muiredach mac Eógain |              |                             |     |               |                             |     Cú Charainn     Duinseach, alive 500 = Muirchertach mac Muiredaig/Muirchertach mac Ercae |                                         |     |                          ________________|____________________     Mugain ingen Cú Charainn   |                               | =Diarmait mac Cerbaill     |                               | |                        Forggus mac Muirchertaig Domnall Ilchelgach, died c. 566. |    Áed Sláine
Muintir Bhirn
Birn mac Ruadrí mec Murchad mac Máele Dúin |    |___________________________________________________________     |                    |                                   |     |                    |                                   |     Anféid Cern Guthmár Donnacán |                   |                                   |     |                    |                                   |     Tellach n-Anfida Tellach Cruind id est Úi Fergail Tellach n-Donnacáin
Dlí canónta na hEaglaise Caitlicí
mion|an Suí Naofa agus an dlí Dlí canónta na hEaglaise Caitlicí (Laidin: ius canonicum) is ea na dlí the agus na prionsabail dlí atá mar bhonn faoin gcóras dlí na hEaglaise.
Ius novum
Tháinig fás an-mhór faoin dlí Canónta ón 12ú haois ar aghaidh. Breathnaíodh ar an Phápa mar dhlíodóir, ar bhealach, agus chreid ardoifigigh na heaglaise gurbh é an rud ba thábhachtaí ná an dlí Canónta a fhorbairt agus a shonrú. I measc na ndlíthe seo bhí dlí a chuir cosc le pósadh na cléire. Ach in ainneoin na rialacha nua a cuireadh ar phár sa Róimh, ba bheag an t-athrú a tháinig ar nósanna na cléire ar fud na hEorpa go deireadh na meánaoise. clé|mion|Codex Iuris Canonici, 1917 nó an Cód Pio-Bheinidicteach
Ius codicis
Ar an 27 Bealtaine 1917, d'fhógair an Pápa Beinidict XV an Cód Pio-Bheinidicteach 1917. An chéad iarracht ar na dlíthe canónta a bhaineann leis an ngnásaíocht Laidineach san Eaglais Chaitliceach Rómhánach a chódú ab ea é. Deirtear gurb é an ócáid is tábhachtaí ó thaobh an dlí chanónta de i mbeagnach ocht gcéad bliain.
Dlí canónta in Éirinn
Bhreathnaigh Tuarascáil Choimisiún Imscrúdúcháin Ard-Deoise Bhaile Átha Cliath (Coimisiún Iníon Uí Mhurchú) a foilsíodh sa bhliain 2009 ar chur i bhfeidhm an dlí chanónta san Ard-Deoise maidir le mí-úsáid páistí idir 1975 agus 2004. Fuarthas (Caibidil 4, lgh 57-80) go raibh easnaimh mhóra thar na blianta sa chaoi ar chuir an Eaglais a rialacha féin sa réimse seo i bhfeidhm.
An tSeisnia
Poblacht chónaidhme de chuid na Rúise is ea an tSeisnia. Is é Grozny an phríomhchathair agus é suite ar bhruach abhann an Sunzha. Is grúpa eitneach Eorpach iad na Seisniagh. Is í Seisnis a bpríomhtheanga.
Tharla dhá chogadh sa tír ar son neamhspleách ais ó na Rúisigh sna 1990í-2000í, ach theip orthu. Tá an chuid is mó den daonra Moslamach.
Tíreolaíocht
Tá an phoblacht suite i measc na Sléibhte Cugais Thuaidh i ndeisceart na Rúise.
Crios Ama
left|75px Tá an tSeisnia suite i gcrios ama Moscó (MSK/MSD).
Aibhneacha
Seo iad príomhaibhneacha na poblachta:
Na hAonaid Riaracháin
Tá Poblacht na Seisnia roinnte ina 18 réigiún. Féach Aonaid Riaracháin na Seisnia.
Pobal
thumb|An tSeisnia
Stair
Tharla dhá chogadh sa tír ar son neamhspleáchais ó na Rúisigh sna 1990í-2000í, ach theip orthu. Phléasc buamaí sa Rúis i rith 1999, an tríú ceann i Moscó ar an 13 Meán Fómhair 1999. Maraítear 119 duine. Dá barr thosaigh an dara cogadh Seisniach sa bhliain sin.
Oscar Wilde
Ba drámadóir, úrscéalaí, scríbhneoir aistí agus file Éireannach é Oscar Fingal O'Flahertie Wills Wilde (16 Deireadh Fómhar 1854 - 30 Samhain 1900). I ndiaidh dó a bheith ag scríobh i roinnt slí éagsúla sna 1880idí, tháinig cáil air mar drámadóir i Londain sna 1890idí. Tá aithne ag daoine air de bharr a eipeagram, a úrscéal The Picture of Dorian Gray agus na drámaí a scríobh sé.
Ba é bua an ghoineadóra a thabhaigh a chlú dó, nó bhí sé ábalta an focal ceart a aimsiú gan teip. Mar a dúirt an té a dúirt: "Tá mé ag tagairt d'fhocail Oscar Wilde - mar a dhéanann cách".
Mar sin féin, tháinig drochdheireadh le saol Wilde. Chuaigh sé le homaighnéasachas, rud a raibh meas na mórchoire ag lucht a linne air, agus nuair a tháinig an scéal seo chun solais, ba é a chabhóg é. Chaith sé seal i bpríosún de dheasca na "mígheanmnaíochta tromchúisí" seo, agus fuair sé a shláinte scriosta ag filleadh chun saoirse dó. An cúpla bliain saoil a bhí fágtha aige, chaith sé faoi léan agus faoi dhímheas é.
A Shaol
clé|150px|mion|Wilde. Ba iad tuismitheoirí Oscair Sior William Wilde agus Jane Wilde, agus cónaí orthu ag 21 Rae Westland (Rae an Iarthair) i mBaile Átha Cliath. Protastúnaigh Angla-Éireannach a ab ea iad. Ba dual máthar d'Oscar óg dul i mbun pinn, ó bhí a mháthair ina file náisiúnaíoch, agus í ag scríobh faoin ainm cleite "Speranza". Maidir leis an athair, bhí sé ina mháinlia agus ina dhochtúir. Thairis sin, bhí spéis aige i gcúrsaí na seandálaíochta agus an bhéaloidis, agus é ag scríobh leabhair fúthu. Mar dhochtúir, chuidigh sé le bochtáin na príomhchathrach agus bhunaigh sé íoclann dóibh.
Fuair Oscar tús a chuid oideachais sa bhaile, go dtí go raibh sé naoi mbliana d'aois. Ansin, chuaigh sé ag freastal ar Scoil Ríoga Phort Abhla (Portora Royal School), scoil chónaitheach in Inis Ceithleann, Contae Fhear Manach. Ba ansin a chaith sé na bliana 1864-1871, amach ó na míonna samhraidh, a chaitheadh sé lena mhuintir faoin tuath i gContae Phort Láirge, i gContae Loch Garman nó i dteach mhuintir Wilde i gContae Mhaigh Eo. Bhí aithne ag Oscar ar an úrscéalaí George Moore, ansin, nuair nach raibh sa bheirt acu ach stócaigh óga.
Teaghlach agus Tinteán
Nuair a bhí a chuid staidéir críochnaithe aige, d'fhill Wilde go Baile Átha Cliath, áit ar casadh Florence Balcome air. Thug sé taitneamh agus teasghrá don chailín óg, ach má thug féin, grá leatrom a bhí ann, nó b'fhearr léise Bram Stoker mar chuideachta agus, sa deireadh, mar fhear céile. Nuair a chuala Wilde go raibh Florence geallta do Stoker, chinn sé ar Éire a thréigean go hiomlán, agus, tríd is tríd, chuir sé beart leis an mbriathar, amach ón bhfíor-chorrchuairt a thug sé ar a thír dhúchais ina dhiaidh sin. Chaith sé an chuid eile dá shaol i dtíortha móra an Bhéarla agus san Fhrainc.
Cath Koljonvirta
Is éard a bhí i gceist le Cath Koljonvirta (Fionlainnis: Koljonvirran taistelu, Sualainnis: Slaget vid Virta bro, is é sin, "an cath ag droichead Virta") ná cath a chuir fórsaí armtha na Rúise agus na Sualainne ar a chéile ar an 27 Deireadh Fómhair, 1808 cois na habhann úd Koljonvirta in Iisalmi san Fhionlainn. Ceann de chathanna Chogadh na Fionlainne a bhí ann.
Oscar Wilde
Teaghlach agus Tinteán
I Londain, fuair sé aithne ar Constance Lloyd, iníon le Horace Lloyd, abhcóide saibhir. Nuair a bhí Oscar i mBaile Átha Cliath, sa bhliain 1884, le léacht a thabhairt sa Gaiety, bhí Constance i measc an lucht éisteachta, agus chuir sé ceiliúr pósta uirthi ag an ócáid. Phós siad i bPaddington, Londain ar an 29ú lá de Mhí Bhealtaine sa bhliain 1884. Rugadh beirt mhac dóibh, Cyril (1885) agus Vyvyan (1886). I ndiaidh an scannail a rinne creach Oscair, tharraing Constance an sloinne Holland uirthi féin agus ar a clann. Shíothlaigh Constance sa bhliain 1898, i ndiaidh dul faoi scian an dochtúra (obráid droma a bhí ann). hAdhlacadh i reilig Staglieno in Genova, an Iodáil, í. Bhásaigh Cyril i dtrinsí an Chéad Chogadh Domhanda, ach tháinig Vyvyan slán as, agus chuaigh sé le scríbhneoireacht is le haistritheoireacht. Tá a mhacsan, Merlin Holland, tar éis sraith leabhair thábhachtacha faoi shaol is faoi shaothar Oscar Wilde a fhoilsiú is a chur in eagar.
Cath Koljonvirta
Bhí ar na fórsaí Sualannacha, agus iad faoi cheannas an ghinearáil Johan August Sandels, cúlú tar éis chath Oravainen leis an teagmháil leis na Rúisigh a sheachaint. Tháinig Sandels ar áit mhaith foscaidh i dtuaisceart Iisalmi, agus chinn sé ar chath a chur ar na Rúisigh ansin lena n-ionradh a stopadh.
Oscar Wilde
An tAeistéiticeachas
Sa bhliain 1881, léirigh Gilbert agus Sullivan an ceoldráma grinn Patience, ina rabhthas ag magadh faoi gheáitsíocht na n-aeistéiticeoirí, agus ó d'éirigh go gleoite leis an gceoldráma i Nua-Eabhrac, rith le Richard D'Oyly Carte, léiritheoir Meiriceánach an cheoldráma, Oscar Wilde a fháiltiú go dtí na Stáit Aontaithe le sraith léachtanna a thabhairt faoi fheiniméan an aeistéiticeachais. Rinne cuid de na nuachtáin criticeoireacht fhíochmhar ar Wilde, ach ón taobh eile de, bhain sé an-sult as cuideachta na mianadóirí i gColorado. Nuair a chonaic sé an fógra Ná scaoil urchar leis an bpianódóir, tá sé ag déanamh a dhíchill ar crochadh in aice leis an bpianó i dtábhairne na mianadóirí, bhain sé an-taitneamh as an smaoineamh go mbeadh sé indéanta pionós an bháis a imirt ar an drochealaíontóir. foinse Nuair a d'fhill Oscar Wilde go dtí an Ríocht Aontaithe, chaith sé an chéad chúpla bliain ina léirmheastóir don Pall Mall Gazette; ina dhiaidh sin, bhain sé amach príomheagarthóireacht an Woman's World.
Cath Koljonvirta
Imeachtaí
Idir an 29 Meán Fómhair agus an 27 Deireadh Fómhair bhí sos cogaidh i bhfeidhm idir an dá thaobh. Bhí na Rúisigh i bhfád ní ba líonmhaire ná fórsaí Sandels, ach bhí sé soiprithe in áit mhaith inchosanta idir dhá loch a bhí ceangailte dá chéile ag an abhainn úd Koljonvirta. D'ullmhaigh sé go maith roimh dheireadh an tsos cogaidh, ach deirtear gur ionsaigh na Rúisigh uair an chloig roimh an am socraithe, ó bhí am na Rúise ag dul an oiread sin chun tosaigh ar am na Fionlainne. Mar a scríobh an file Johan Ludvig Runeberg ina dhán Sandels:
Oscar Wilde
An tAeistéiticeachas
I gcúrsaí polaitíochta, bhí luí ag Wilde leis an sóisialachas den chineál ainrialach. Chuir sé a chuid tuairimí polaitiúla i míotar sa leabhar The Soul of Man under Socialism.
Cath Koljonvirta
Imeachtaí
(bunleagan Sualainnise le Runeberg)
Oscar Wilde
Saothar Liteartha
150px|clé|150px|mion|Wilde i [[Nua-Eabhrac sa bhliain 1882.]] Tháinig an chéad bhailiúchán véarsaí le Wilde i gcló sa bhliain 1881, ach is beag léitheoir a bhac leis an gceann sin. Bhí ádh ní b'fhearr leis le The Happy Prince and Other Tales, díolaim scéalta do pháistí a tháinig amach sa bhliain 1888, agus pictiúirí le Walter Crane agus Jacob Hood ag dul leis. Ceithre bliana ina dhiaidh sin, d'fhoilsigh Wilde bailiúchán eile de scéalta do pháistí, The House of Pomegranates, "nach bhfuil dírithe do pháistí Sasanacha ar aon nós", mar a dúirt Wilde, uair amháin.
Cath Koljonvirta
Imeachtaí
(aistriúchán Fionlainnise le Paavo Cajander''
Oscar Wilde
Saothar Liteartha
Níor fhoilsigh Wilde riamh ach aon úrscéal amháin, The Picture of Dorian Gray. Tháinig an ceann sin amach sa bhliain 1891. Is iomaí léirmheastóir a shíl go raibh dlúthchosúlacht ag an bpríomhphearsa le Wilde féin, agus baineadh úsáid as an leabhar mar fhianaise sa phróis dlí a rinne cabhóg an scríbhneora. Scríobhadh Wilde gné-altanna ar na hirisí ealaíne, agus sa bhliain 1891, d'athfhoilsigh sé trí cinn acu seo ina leabhar, faoin teideal Intentions.
Cath Koljonvirta
Imeachtaí
"De réir ár n-uaireadóra féin, bhí sé a dó dhéag a chlog, ach tá sé a haon a chlog ar thaobh na Rúise."
Oscar Wilde
Saothar Liteartha
Ba é an dráma úd Lady Windermere's Fan a thuill an chéad chlú dó mar dhrámadóir, i Mí Feabhra den bhliain 1892. B'é George Alexander, aisteoir agus bainisteoir Amharclann Naomh Séamuis i Londain, a d'iarr ar Wilde dráma a scríobh dó. Is é an tuairim a bhí ag Wilde féin den dráma nach raibh ann ach ceann de na drámaí nua-aoiseacha atá suite i bparlús ina bhfuil scátháin na lampaí pinc. Cibé faoi dhath na scáthán sin, ghnóthaigh an scríbhneoir sé mhíle punt ar an chéad oíche a bhí an dráma ag imeacht.
Cath Koljonvirta
Imeachtaí
Is é an tuiscint atá ag na staraithe ar an scéal, áfach, ná nach bhfuil craiceann ar bith ar an bhfinscéal seo, drámatúil draíochtúil is uile mar atá sé, nó ní raibh córas na gcriosanna ama in úsáid go fóill sa bhliain 1808: bhí an dá arm ag cloí leis an meán lae áitiúil mar chaighdeán. clé|mion|220x220px Cibé scéal é, tharraing Sandels a chuid fórsaí ó thaobh theas na habhann, agus na Rúisigh ag teacht thar an droichead leathscriosta trasna na habhann. D'éirigh leis na Sualannaigh na Rúisigh a bhrú isteach san abhainn, agus cé gur tháinig tuilleadh saighdiúirí Rúiseacha ar láthair an chatha, bhí an misneach bainte díobh i ndiaidh fhrithionsaí na Sualannach. Mar sin, chuaigh ascnamh na bhfórsaí Rúiseacha in abar ar feadh tamaill. Thairis sin, maraíodh an prionsa Dolgorukov (nó Dolgoruki, de réir foinsí eile) sa chath. clé|mion
Oscar Wilde
Saothar Liteartha
Níor éirigh chomh maith sin leis an chéad dráma eile le Wilde, Salomé, nó níor cheadaigh an Tiarna Seomradóra dó an ceann sin a stáitsiú i Sasana, toisc go raibh pearsana agus téamaí Bíoblúla ann. Tháinig an dráma ar an stáitse san Fhrainc sa bhliain 1896, agus ba í an Fhraincis bunteanga an dráma, nó theastaigh ó Wilde triail a bhaint as scríbhneoireacht i dteanga iasachta. Tháinig leagan Béarla den dráma i gcló, agus léaráidí Aubrey Beardsley ag dul leis, sa bhliain 1894, bliain i ndiaidh an chéad chló Fraincise, ach níor léiríodh Salomé ar aon stáitse i Sasana roimh an mbliain 1931.
Cath Koljonvirta
Toradh
B'é cath Koljonvirta an cath deireanach a bhuaigh na Sualannaigh ar thalamh na Fionlainne. Mar sin féin, níor athraigh sé an deireadh a tháinig le cogadh na Fionlainne: b'éigean do na Sualannaigh an Fhionlainn go léir a ghéilleadh don Rúis.
Oscar Wilde
Saothar Liteartha
Má rinne an chinsireacht spior spear de Salomé, ní raibh an fhadhb chéanna ag cur isteach ar A Woman of No Importance, a stáitsíodh in Amharclann Haymarket i Londain ar an 19ú lá den Aibreán sa bhliain 1893. Bhí an ráchairt chéanna air agus a bhí ar Lady Windermere's Fan roimhe sin, agus dhaingnigh sé stádas Wilde mar mháistir ar ealaín na coiméide carachtair nach bhfacthas a shárú ó laethanta Richard Brinsley Sheridan anuas.
Cath Koljonvirta
Toradh
Scéal eile ar fad go raibh tábhacht nach beag leis an gcath seo i gcultúr agus i litríocht na Fionlainne, go háirithe nuair a scríobh Johan Ludvig Runeberg an cnuasach dánta úd Fänrik Ståls sägner faoi chogadh na Fionlainne. B'iad imeachtaí an chatha seo ab ábhar do na dánta úd Sandels agus Sven Dufva. Thairis sin, scríobh Aarno Kellberg úrscéal dúisitheach eachtraíochta don aos óg faoin gcath, mar atá, Koljonvirran sissit ("Na Treallchogaithe ag Koljonvirta").
Oscar Wilde
Saothar Liteartha
An chéad dráma eile a stáitsíodh, is é sin, An Ideal Husband, bhí sé beagáinín ní ba dháiríre. Ba é Lewis Waller a léirigh an ceann sin, ar stáitse Amharclann Haymarket, agus chonacthas an chéad uair é ar an tríú lá de Mhí Eanáir 1895. Méaldráma polaitiúil atá ann, seachas méaldráma faoin saol pósta, agus é lán gnáthshólaistí den chineál a shamhlófá le drámaíocht Wilde: focail ghonta a rachadh greamaithe i do chuimhne, tráchtaireacht ar an saol sóisialta, coiméide agus grá. Is é an léirmheas a thug George Bernard Shaw ar an dráma ná gurb é ''Wilde an t-aon fhíordhrámadóir amháin atá ann, dar liom. Baineann sé a chasadh féin as gach uile shórt: as an tráthúlacht chainte, as an bhfealsúnacht, as an drámaíocht, as na haisteoirí, as an lucht féachana, as an amharclann ar fad...''
Conablach míosa ina dhiaidh sin, fuair an lucht féachana an chéad radharc ar an dráma is mó a tháinig as peann Wilde riamh, mar atá, The Importance of Being Earnest. Ba é seo éacht mór Wilde mar dhrámadóir, agus ní raibh stad ná staonadh ag dul ar na daoine, oíche an chéad léirithe, ach ag bualadh bos, - mar a d'inis an t-aisteoir Allen Aynesworth, a rinne páirt Algy sa chéad stáitsiú, do Hesketh Pearson, beathaisnéisí Wilde, i bhfad ina dhiaidh sin: Chaith mé trí bliana déag is dhá scór ag aisteoireacht, ach ní cuimhin liom a leithéid eile.
Níl méaldráma ar bith fágtha sa dráma seo, murab ionann agus an trí choiméide a scríobh mo dhuine roimhe sin. Is deacair a rá go bhfuil plota ar bith ann ach an oiread: níl ann ach ábhar suilt agus gáire den chineál seafóideach, agus níl a leithéid eile le fáil i ndrámaíocht an Bhéarla.
Idir An Ideal Husband agus The Importance of Being Earnest, bhreac Wilde síos cnámha loma scéil faoi adhaltranas agus é meáite ar an móitíf seo a fhorbairt go mbeadh dráma iomlán ann. Ní raibh sé i ndán dó an dráma seo a chríochnú, nó tháinig an scannal agus an phróis dlí idir é agus a chuid oibre. Sa deireadh, bhain Frank Harris úsáid as móitíf agus as réamhobair Wilde mar ábhar don dráma críochnaithe Mr and Mrs Daventry. Tháinig an ceann sin ar stáitse, fiú, murab ionann agus drámaí eile Harris.
Chum Wilde dráma eile fós nach bhfuil aithne fhorleathan air, mar atá, For Love of the King. Thiomnaigh sé an ceann sin dá chara Chan Toon. Níor tharraing an dráma seo mórán de shúil an tsaoil mhóir air riamh, agus dealraíonn sé nach bhfuiltear ar aon tuairim faoi arbh é Wilde a scríobh é ar aon nós nó nár scríobh.
Cúrsaí cinniúnacha craicinn
Ábhar díospóireachta is ea é i gcónaí, an fíor-fheileacán, déghnéasach nó péidearastach a bhí ann, mar Wilde - is é sin, ar chuir sé an chuid ba mhó dá spéis chraicinn sna fir, sa dá ghnéas nó sna fir óga amháin. Tá a fhios ag cuid réasúnta mór den tsaol an taitneamh a thugadh sé d'fhir óga, agus is dealraitheach gurbh é Robert Baldwin Ross an chéad ghrá geal den chineál sin a bhí aige - fear óg ó Cheanada a bhí le hiompú ina léirmheastóir liteartha. Rinne Robert Ross cion fir, ina dhiaidh sin, ag tabhairt aire do leas agus oidhreacht Wilde mar scríbhneoir, ag bailiú a chuid lámhscríbhinní agus alt agus ag seasamh do Wilde is dá chlann i gcúrsaí an chóipchirt. Bhí Ross seacht mbliana déag d'aois nuair a casadh Wilde air an chéad uair, agus é i ndiaidh dánta le Wilde a léamh cheana féin - fuair sé, fiú, greidimíní nuair a thángthas air á léamh. Deir Richard Ellman, beathaisnéisí Wilde, go raibh Ross meáite ar Wilde a mhealladh chun cumann craicinn dá gcasfaí ar a chéile choíche iad.
Scannal
clé|150px|mion|Wilde le h[[Alfred Douglas (Bosie) sa bhliain 1894.]] Sa bhliain 1891, thosaigh Wilde ag spallaíocht le fear óg arbh ainm dó Alfred Douglas, nó Bosie. Níor thaitin an cumann seo le hathair Bhosie, John Sholto Douglas, naoú Marcas Queensberry. Rinne sé dhá iarracht an bheirt a náiriú go poiblí, ach má rinne, bhí teanga ghonta Wilde in ann é a chur ó dhoras an dá uair. Bhí an seanfhear meáite ar oíche chéadléirithe The Importance of Being Earnest a lot ar Wilde ag caitheamh glasraí ar an stáitse, ach ós rud é go bhfuair Wilde rabhadh roimh ré, níor ligeadh an Marcas isteach thar thairseach na hamharclainne an oíche sin.
Ar an ochtú lá déag de Mhí Feabhra, 1895, d'fhág an Marcas teachtaireacht do Wilde ag ceann de na clubanna a bhí Wilde a ghnáthú. Cárta a bhí ann agus an líomhain scríofa air: For Oscar Wilde posing as a Somdomite (!) - is é sin, chuir sé sodamacht i leith Wilde, ach amháin nár éirigh leis an focal féin a litriú mar ba chóir.
Cé gur chomhairligh a chuid cairde dó gan a chloigeann a bhuaireamh leis an líomhain, d'áitigh Bosie - mar a d'admhaigh sé ina dhiaidh - ar an scríbhneoir an dlí a chur ar an sean-Dúbhghlasach agus é a chiontú faoi leabhal. Gabhadh an Marcas Queensberry, agus, san Aibreán den bhliain 1895, ghlac an Choróin leis an ionchúiseamh sa phróis seo faoi leabhal. Níor mhair an triail ach trí lá. Ní raibh a fhios ag abhcóide an ionchúisimh, Edward Clarke, go raibh cumainn homaighnéasacha ag Wilde le fir eile. Chuir Clarke an cheist lom díreach ar Wilde, an raibh úimléid ar bith ag baint le líomhaintí an Mharcais, agus fuair sé freagra diúltach. Bhí Edward Carson - an fear céanna ar bhaist na náisiúnaithe Éireannacha leasainm Coercion Carson air - ina abhcóide cosanta ag an Marcas, agus is é an rud a rinne sé ná bleachtairí príobháideacha a fhostú le fianaise a bhailiú faoi na fir a raibh caidreamh den chineál seo ag Wilde leo.
Rinne Wilde an-seó de chéad lá na próise, agus é ag baint scotbhach gáire as na daoine leis na freagraí a thabharfadh sé ar cheisteanna Charson a bhí dírithe ar a mhoráltacht a chur in amhras. Nuair a d'fhiafraigh Carson de, ar thug sé adhradh riamh d'aon fhear ab óige ná é féin, is é an freagra a fuair sé ná: Níor thug mé adhradh riamh ach dom féin. Ar an dara lá, áfach, chuaigh an cheastóireacht chun géire, agus b'éigean do Wilde mionn éithigh a thabhairt le teacht slán as an bponc. Sa deireadh thiar, mhol Clarke do Wilde an t-ionchúiseamh a tharraingt siar, agus caitheadh an chaingean i dtraipisí.
Ós rud é go raibh an fhianaise bailithe ag Carson agus Queensberry cheana, agus an homaighnéasachas coiscthe sa dlí, ní fhéadfadh na húdaráis an scéal a dhearmad chomh héasca sin. Ar an séú lá de Mhí Aibreán, 1895, gabhadh Wilde in Óstán Cadogan i Londain, agus hionchúisíodh é faoi ghníomhartha míghneamnaí gnéis le fir eile, de réir Chuid a 11 den leasú a cuireadh le dlí coiriúil Shasana sa bhliain 1885. Bhí Clarke sásta é a chosaint saor in aisce.
An Triail agus an Braighdeanas
Chaith Wilde tús na príosúnachta i bPentonville i dTuaisceart Londan. Ina dhiaidh sin, haistríodh go Wandsworth i nDeisceart Londan é, ach is i bpríosún Reading, tríocha míle siar ón bpríomhchathair, a chaith sé conablach an dá bhliain. Bhí aithne ag Wilde ar an áit - ar Reading, is é sin, seachas ar an bpríosún - óna óige, nuair a bhíodh sé ag bádóireacht ar Abhainn Thames nó ag teacht ar cuairt chuig muintir Palmer. Bhí sé, fiú, i ndiaidh turas a thabhairt ar mhonarcha brioscaí an ghnólachta cháiliúil úd Huntley & Palmers, in aice leis an bpríosún.
Anois, áfach, fuair sé aithne ar Reading de chineál eile. Ar dtús, ní thabharfaí, fiú, peann ná páipéar dó. De réir a chéile, áfach, fuair sé deis scríbhneoireachta, agus bhreac sé síos litir caoga míle focal chuig Bosie. Ní fhéadfadh sé an litir a chur chuig an mbuachaill a fhad is a bhí sé sa phríosún, ach nuair a d'imigh sé ón áit, bhí cead aige an lámhscríbhinn a thabhairt leis. B'í an litir seo, go príomha, an saothar liteartha ar a bhfuil aithne ag an saol mór mar De Profundis ("As na Duibheagáin"). Agus é scaoilte saor, thug Wilde an lámhscríbhinn do Robert Ross go seolfadh seisean chuig Bosie é. Níl a fhios ag aon duine, an bhfuair Bosie an litir riamh, áfach. Ar a laghad, dhiúltaigh sé go bhfuair. Sa bhliain 1905, ceithre bliana i ndiaidh bhás an scríbhneora, d'fhoilsigh Ross leagan den litir a bhí cóirithe go maith aige féin: dhá dtrian a bhí ann, agus an tríú cuid eile fágtha ar lár le príobháideacht na ndaoine páirteacha a urramú. Níor tháinig aon leagan iomlán i gcló roimh an mbliain 1962, nuair a foilsíodh litreacha Oscar Wilde.
Deireadh a Shaoil
Ag fágáil an phríosúin dó, bhí Wilde iompaithe ina fhear easlán, agus sheachnaíodh sé cuideachta a sheanchairde go lá a bháis. Thugadh sé "Sebastian Melmoth" air féin, ag tagairt d'úrscéal uafáis Charles Maturin, Melmoth the Wanderer. San am seo a chum sé an dán clúiteach úd The Ballad of Reading Gaol, An Bailéad faoi Phríosún Reading. Bhí luiteamas áirithe aige riamh leis an Eaglais Chaitliceach, agus nuair a bhí sé ag saothrú an bháis, d'iompaigh sé leis an gCaitliceach as. B'é ba thrúig bháis dó ná an sean-athlasadh i leathchluas leis a chuaigh in olcas air agus a chuir tús le fiabhras inchinne (meiningíteas).
Loch Bricleann
Is baile suite i gContae an Dúin é Loch Bricleann.
Tīmoti Kāretu
Is scoláire Maorach agus saineolaí aitheanta ar an Maorais é Tīmoti Samuel Kāretu (a rugadh 29 Aibreán 1937). Tá sé comhcheangailte leis na iwi Ngāi Tūhoe agus Ngāti Kahungunu. Ba é an chéad cheannaire ar Roinn na Maoraise in Ollscoil Waikato, áit a ndearnadh ollamh de. Ba é an chéad Choimisinéir Teanga sa Nua-Shéalainn freisin, idir 1987 agus 1999, agus ansin bhí sé ina stiúrthóir feidhmiúcháin ar an Taisce Náisiúnta Te Kohanga Reo ó 1993 go 2003. In 2003, bhí dlúthbhaint aige le bunú Te Panekiretanga o te Reo (Institiúid Ardchaighdeán na Maoraise), agus bhí sé ina stiúrthóir feidhmiúcháin air chomh maith.
Rugadh Kāretu in Hastings na Nua-Shéalainne. D'uchtaigh a sheanuncail agus a sheanaintín é nuair a bhí dhá mhí d'aois in uchtú whāngai (nós traidisiúnta sa phobal Maorach), agus tógadh in Waikaremoana, Waimārama agus Ruatāhuna é.
In Onóracha na hAthbhliana 1993, ceapadh Kāretu ina Chompánach d’Ord Seirbhíse na Banríona as a chuid seirbhíse don phobal, agus in Onóracha Bhreithlá na Banríona 2017 ainmníodh é ina Chompánach Ridire de chuid Ord Fiúntais na Nua-Shéalainne, as seirbhísí don Mhaorais. Bhronn Ollscoil Victoria Wellington dochtúireacht oinigh air in 2003, agus rinne Ollscoil Waikato an rud céanna sa bhliain 2008. In 2020, bronnadh Gradam an Phríomh-Aire as Éachtaí sa Litríocht air sa chatagóir neamhfhicsin, agus toghadh é ina Chompánach de Chumann Ríoga Te Apārangi.
In 2019, d’aistrigh Kāretu naoi n-amhrán ó Bhéarla go Maorais don albam Waiata/Anthems, a bhain barr na gcairteacha amach sa Nua-Shéalainn i mí Mheán Fómhair 2019. In 2021, chabhraigh Kāretu leis an mbanna rac-cheoil Six60 an t-amhrán Pepeha a scríobh, agus d’aistrigh sé Hua Pirau/Fallen Fruit ar son an amhránaí Nua-Shéalannaigh Lorde dá EP Te Ao Mārama.
Béal an Átha Móir
Stair
Tar éis an 5ú haois, shocraigh na Conmaicne an limistéar seo, ag díláithriú agus ag ionsú treibh níos sine darb ainm an "Masraigh".
Sa bhliain 1244, ainmníodh an baile, Ath na Bhunre ("áth na n-uafás") mar gheall, de réir Annála na hÉireann, gur sheas ospidéal tiomnaithe do Naomh Eoin Baiste in aice leis an áth. Sheas séipéal Naomh Bríd, agus an tobar naofa, ar chnoc ard ciliméadar ó thuaidh ón mbaile inniu.
Laridae (zó-eolaíocht)
Fine d'éin mhara, san ord Charadriiformes a chuimsíonn na faoileáin (Larus), na geabhróga (Sternidae) agus na cánóga sciorracha (Rynchops) is ea na Laridae. Áirítear thart ar 100 speiceas, iad eagraithe i 22 géineas san bhfine. Is grúpa solúbtha iad, den chuid is mó ina speiceas aeir, a fhaightear ar fud an domhain.
Béal an Átha Móir
Stair
Sa bhliain 1256, tharla Cath Magh Slecht in aice láimhe, rud a d’fhág go raibh Bréifne roinnte idir O’Rourkes i Liatroim Thuaidh agus O’Reillys in East Bréifne (Contae an Chabháin sa lá atá inniu ann). Nuair a cuireadh “Mainéar Bhéal an Átha Móir” ar Phlandáil Liatroma do Sir Fenton Parsons le 600 acra (2.4 km2) de thalamh arúil.
Laridae (zó-eolaíocht)
Tacsanomaíocht
Thug an t-ileolaí Francach Constantine Samuel Rafinesque an fhine Laridae (mar 'Laridia') isteach sa bhliain 1815. . Go stairiúil, bhí Laridae teoranta do na faoileáin, a fhad is a bhí na geabhróga i bhfine ar leith, na 'Sternidae', agus na cánóga sciorracha sa tríú fine, 'Rynchopidae'. Cuireadh na hAnous san áireamh go traidisiúnta leis na 'Sternidae'. Sa bhliain 1990, chuir Charles Sibley agus Jon Ahlquist falcóga agus Meirligh mara san áireamh san ghrúpa níos leithne an fhine 'Laridae'.
Liosta na ngéineas
Rangú in ord aibítreach: