cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
An Spáinn
Is ball den Aontas Eorpach í agus is monarcacht bhunreachtúil í.
Tíreolaíocht
Le 194,884 mi² (504,782 km²), is í an Spáinn an 51ú tír is mó ar domhan.
San iarthar tá teorainn aici leis an bPortaingéil, ó dheas tá Giobráltar (réigiún de chuid na Ríochta Aontaithe) agus Maracó, (de bharr na cathracha i dtuaisceart na hAfraice; Ceuta agus Melilla).
San oirthuaisceart, in aice le sliabhraon na bPiréiní, tá teorainn aici leis an bhFrainc agus Andorra.
Tá na hOileáin Bhailéaracha sa Mheánmhuir, agus Na hOileáin Chanáracha san Aigéain Atlantach chomh maith.
Sa Chatalóin tá baile beag timpeallaithe ag an bhFrainc, Llívia.
Tá lár na Spáinne lán le sliabh raonta agus talamh ard, mar shampla Sierra Nevada. Sna hairde seo éiríonn na haibhneacha móra; an Tagus, an Ebro, an Duero, an Guadiana agus an Guadalquivir.
Tá machairí glárach ar fud an chósta. Is í an Guadalquivir in Andalucía an ceann is mó sa tír.
Réigiúin
Tá an tír roinnte i 17 réigiúin de réir bunreacht 1978.
Is í Maidrid príomhchathair na tíre. Tá sí lonnaithe i gceartlár na leithinse.
Is í Barcelona an dara chathair is mó sa tír agus príomhchathair na Catalóine.
Slam-mhúscán
mion|Fuligo septica, slam-mhúscán.
An Spáinn
Réigiúin
Is cathracha féinrialaithe iad Ceuta agus Melilla, chomh maith.
Slam-mhúscán
Is ainm neamhfhoirmiúil é slam-mhúscán a thugtar ar roinnt cineálacha orgánach eocarótach a dhéanann spóir agus a bhfuil céim aoncheallach shaorbheathach ina saol. Is ceallach cuid acu, agus is plasmóideach (gan balla scannáin idir na cealla) cuid eile. Is minic a dhéantar spóir i gcorp macrascópach ilcheallach nó ilnúicléatach a d’fhéadfaí a fhoirmiú trí chomhbhailiúchán nó comhtháthú. San am atá caite, rangaíodh slam-mhúscáin mar fhungais ach ní mheastar gur chuid den ríocht sin iad a thuilleadh. Cé nach bhfuil siad ina gclád monaifíléiteach amháin, cuirtear laistigh den ghrúpa paraifíléiteach, Protista, iad.
An Spáinn
Stair
Príomhalt: Stair na Spáinne
Slam-mhúscán
Tá níos mó ná 900 speiceas de shlam-mhúscán le fáil ar fud an domhain. Tagraíonn an chéad chuid den ainm coitianta do chéim i saolré na n-orgánach seo ina bhfuil dealramh acu le “slam” geilitíneach. Feictear é seo go príomha leis na Myxogastria, na slam-mhúscáin mhacrascópacha amháin. Tá an chuid is mó de na slam-mhúscáin níos lú ná cúpla ceintiméadar, ach d'fhéadfadh speicis áirithe fás chomh mór le roinnt méadar cearnach agus suas le 20 cileagram meáchain.
An Spáinn
Stair
Bhí an tír aontaithe sa 15ú haois i ndiaidh pósadh na Monarcaí Caitliceacha agus deireadh an Reconquista sa bhliain 1492. D'fhás cumhacht na tíre go mór ina dhiaidh sin.
Slam-mhúscán
Ní chaitheann na slam-mhúscáin “cheallacha” mórán ama sa staid seo. Nuair a bhíonn bia flúirseach, is orgánaigh aoncheallacha iad. Nuair a éiríonn bia gann, cruinníonn go leor de na horgánaigh aoncheallacha seo le chéile agus bogann siad mar chorp amháin. Sa staid seo, is féidir leo ceimiceáin san aer agus foinsí bia a bhrath. Is féidir leo cruth agus feidhm páirteanna a athrú go héasca, agus d'fhéadfaidís “gasáin” thorthúla a fhoirmiú a scaoileann spóir atá éadrom go leor le heitilt ar an ngaoth nó le turas a dhéanamh ar ainmhithe atá ag dul thart.
Nóra Ághas
Ba mhúinteoir, náisiúnaí Éireannach, agus gníomhaí ar son na Gaeilge í Nóra Ághas (15 Iúil 1882 – 20 Eanáir 1970).
An Spáinn
Eacnamaíocht
mion|Banc Ceannais na Spáinne Úsáidtear an euro mar airgeadra sa Spáinn. Dar le tuairisc na bliana 2017 ón gCiste Airgeadúil Idirnáisiúnta, is é geilleagar na Spáinne an 16ú ceann is mó ar domhan de réir olltáirgeacht intíre (OTI) paireachta cumhacht cheannaigh (PCC), agus an 14ú ceann de réir OTI ainmniúla. De réir OTI PCC de réir chónaithigh, is an 34ú geilleagar is mó ar domhan atá ag an Spáinn, é ar $38,171 don chónaitheach.
Nóra Ághas
Luathshaol
Rugadh Nóra Ághas i gCinn Aird, Lios Póil, Co. Chiarraí ar 15 Iúil 1882. Ba í an tríú hiníon den deichniúr clainne ag Gregory Ashe, feirmeoir, agus Ellen (née Hanafin). Ba chainteoirí dúchais Gaeilge a tuismitheoirí, agus cé gurbh é an Béarla teanga an teaghlaigh, bhí Ághas dátheangach. Ba é Tomás Ághas a deartháir níos óige. Mar gheall ar thionchar a n-athar, bhí suim ag na páistí ar fad i gceol, i litríocht, agus i stair na hÉireann. D'fhreastail Ághas ar Scoil Loreto i gCill Airne. Mhúin sí i gClochar na Trócaire, Cill Rois, sula ndeachaigh sí ar aghaidh go Coláiste Dhún Carúin, áit ar mhúin Éamon de Valera í agus labhair sí Gaeilge leis go minic. Tar éis di a cuid oiliúna múinteoireachta a chríochnú, mhúin sí sa Cheapach Mhór, Co. Luimnigh.
Slam-mhúscán
Caitheann siad miocrorgánaigh atá ina gcónaí in aon chineál ábhair déanta as plandaí marbha. Cuireann siad dreoiteacht fásra marbh chun cinn, agus caitheann siad baictéir, giostaí, agus fungais. Dá bharr seo, faightear slam-mhúscáin de ghnáth in ithir, ar fhaichí, agus ar thalamh na foraoise, go coitianta ar lomáin dhuillsilteacha. I gceantair thrópaiceacha, tá siad coitianta freisin ar bhláthraí agus ar thorthaí, agus thuas san aer (m.sh., i gceannbhrat na gcrann). I gceantair uirbeacha, faightear iad ar mhóta nó sa mhúirín duilliúir i ngáitéir báistí, agus fásann siad freisin in aerchóiritheoirí, go háirithe nuair a bhíonn an draein plúchta.
Nóra Ághas
Luathshaol
Le linn Éirí Amach na Cásca, bhí Ághas sa Cheapach Mhór. Trína deartháir Tomás, bhí dlúthaithne aici ar Aibhistín de Staic, Seán Mac Diarmada, Mícheál Ó Coileáin, agus Seán Ó Cathasaigh. Le linn do Thomás a bheith i bpríosún in Éirinn agus ansin i Sasana tar éis an Éirí Amach, thug Ághas cuairt air agus scríobh sí chuige agus chuig roinnt dá chomhghleacaithe; ba tríthise a choinnigh Tomás i dteagmháil lena chairde in Éirinn. Thug sí teachtaireacht chuige ó Mhícheál Ó Coileáin nuair a bhí sé i bpríosún Lewes, agus chas sí le de Staic agus le roinnt ciontóirí eile chomh maith. Nuair a d’fhill Tomás ar Chiarraí tar éis é a scaoileadh saor i Meitheamh 1917, chuaigh sí in éineacht leis. Lean sí ar aghaidh ag tabhairt cuairte air tar éis dó a bheith i bPríosún Mhuinseo ó dheireadh an tsamhraidh 1917. Nuair a fuair Tomás bás ar 27 Meán Fómhair 1917 tar éis stailc ocrais, scríobh sí “ba é an rud deireanach a rabhamar ag súil leis a chloisteáil.” Ba í an chéad duine de theaghlach Ashe a shroich Ospidéal an Mater, agus bhí baint aici le léirsiú ag sochraid Thomáis.
An Spáinn
Eacnamaíocht
De réir Innéacs Forbartha Daonna, Socraithe don Éagothroime, 2019 na Náisiún Aontaithe (en), innéacs a dhéanann iarracht an caighdeán maireachtála a thomhas i ngach tír de réir gnéithe eacnamaíochta agus neamheacnamaíochta, is í an 37ú tír is forbartha ar domhan í an Spáinn, as 150 tír a tomhaiseadh. Cuireann sé sin í mar an 24ú tír is forbartha as 27 ballstát an Aontais Eorpaigh. I dTuarascáil Sonais Domhanda 2018 na Náisiún Aontaithe, meastar gurb í an Spáinn an 36ú tír is sona, as 156 tír.
Nóra Ághas
Gairm
Bhog sí go Baile Átha Cliath le bheith ina múinteoir sa Central Model School i Sráid Maoilbhríde. Ceapadh í ina príomhoide ar Scoil Mhuire, ag fanacht sa phost sin go dtí gur éirigh sí as. Ó bunaíodh é i 1926, bhí Ághas ina ball gníomhach d’Fhianna Fáil, agus bhí sí ina ball dá fheidhmeannach náisiúnta. Bhí baint aici le Conradh na Gaeilge ar feadh blianta fada, ag freastal ar ardfheiseanna, agus bhí sí ina hiontaobhaí ar an gCoiste Gnótha ó 1923 go 1941. Chabhraigh sí le bunú Chumann Drámaíochta na Scoile i 1934, agus bhí sí ina suí ar an gcoiste bunaithe. Chaith sí go leor ama ag caomhnú cuimhne a dearthár, go háirithe mar fhoinse eolais ar a shaol.
An Spáinn
Eacnamaíocht
I Mí Eanáir 2020, is ag 13.7% a bhí ráta dífhostaithe na tíre, an dara leibhéal is airde san Aontas Eorpach.
Nóra Ághas
Bás
Fuair Ághas bás i mBaile Átha Cliath ar 20 Eanáir 1970, agus cuireadh i dTeach Srafáin, Co. Chill Dara í. Coimeádann Leabharlann Chontae Chiarraí na grianghraif de mhuintir Ashe, agus tá roinnt dá cuid comhfhreagrais i Leabharlann Náisiúnta na hÉireann.
Tanaide Mór mac Dúinnín Ó Maolconaire
Staraí agus file Éireannach ba ea  Tanaí Mór mac Dúinnín Ó Maolchonaire  (Tanaide Mór mac Dúinnín Ó Maolconaire). Connachta, who served as historians and poets to the Síol Muireadhaigh, and their rulers, the Uí Chonchúir ríthe na gConnacht.
Rinneadh Ollamh de sa bhliain 1270, i gcomharbacht ar Dubhshúileach (agus b'fhéidir Dúnlaing) Ó Maolchonaire. Bhí Dúinnín athair Tanaí Mhóir ina Ollamh fosta. Tugtar a ghinealach mar: Feictear i nAnnála Chonnacht an rann a leanas faoi: Is dócha gurbh é Lios Learthaile a áit ollúnachta.
Cathal mac Taidhg
Rí na gConnacht ach le seal gairid ba ea Cathal mac Taidhg (Sean-Ghaeilge Cathal mac Taidg (bás 973). Bhí sé i réim ach le trí lá, i gcomharbacht ar a dheartháir, Conchúr.
Tanaide Mór mac Dúinnín Ó Maolconaire
Ní fios cé a tháinig go díreach i gcomharbacht air. Ba é Tanaide Ó Maolconaire (eile) an chéad duine eile a fheictear sa phost, a fuair bás sa bhliain 1385.
Cathal mac Taidhg
Rinne Murchadh Glunillar ua Flaithbheartach, rí Ailigh ionsaí ar na Connachta agus tharla cath ag Ceis Corran, inar maraíodh Cathal agus go leor eile.
Rinne Murchadh ollscrios ar na Connachta ina dhiaidh sin. Tháinig Cathal mac Conchobair maic Taidg Uí gcomharbacht ar Chathal mar rí Chonnacht.
Leabhar Fhear Maí
Is lámhscríbhinn Ghaelach de chuid an 14ú go 16ú haois é Leabhar Fhear Maí, aitheanta chomh maith mar Leabhar de Róiste. Caomhnaítear é i nAcadamh Ríoga na hÉireann, ARÉ LS 23 É 29.
Ábhair
Achoimre bunaithe ar Todd. Leanann na huimhreacha fóilió le huimhriú breise Eugene O'Curry, mar a fhaightear i as in Todd; luann 'a/b' dhá taobh an leathnaigh.
2 Deireadh Fómhair
Is é an 2 Deireadh Fómhair an 275ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 276ú lá i mbliain bhisigh. Tá 90 lá fágtha sa bhliain.
Paul Galligan
Ba pholaiteoir Éireannach de chuid Shinn Féin é Paul Galligan (20 Meitheamh 1888 - 14 Nollaig 1966) a mbeadh taithí aige ar phríosún cúig bliana mar thoradh ar a ghníomhaíochtaí poblachtacha le linn Éirí Amach 1916 in Inis Córthaidh agus Cogadh na Saoirse i gContae an Chabháin.
Toghadh é ina Theachta Parlaiminte TP gan freasúra, mar Chomhalta Shinn Féin d'Iarthar an Chabháin san olltoghchán 1918.. An mhí ina dhiaidh sin, i mí Eanáir 1919, dhiúltaigh Teachtaí Parlaiminte Shinn Féin a toghadh sna toghcháin do Westminster i 1918 aitheantas a thabhairt do Pharlaimint na Ríochta Aontaithe agus ina ionad sin thionóil siad i dTeach an Ardmhéara i mBaile Átha Cliath mar pharlaimint réabhlóideach ar a dtugtar Dáil Éireann, cé nár fhreastal Galligan air mar go raibh sé i bpríosún nó "fé ghlas ag gallaibh". Gabhadh é arís i Meán Fómhair 1920 agus atoghadh é mar Chomhalta Shinn Féin ina Teachta Dála (TD) do dháilcheantar an Chabháin ag toghcháin 1921. Thacaigh sé leis an gConradh Angla-Éireannach agus vótáil sé ar a shon. Ní raibh sé san iomaíocht le haghaidh an olltoghcháin 1922 agus chuaigh sé ar scor ón bpolaitíocht.
Feanphailm
Pailm abhacach, dúchasach d'áiteanna tirime gar don Mheánmhuir, a fhástar go minic mar mhaisiúchán. An stoc clúdaithe le snáithíní a bhíonn an-ghairid go minic, ag cur meathán amach is ag déanamh tortán. Na duilleoga feanchruthach. An t-aon phailm fhorleathan atá dúchasach don Eoraip.
2003 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 2003.
Tyrion Lannister
Is carachtar ficseanúil é Tyrion Lannister san úrscéal fantaisíochta Cluiche na Corónach le George R. R. Martin.
Slat óir
Is planda ilbhliantúil a bhláthaíonn déanach sa bhliain agus a fhástar i ngairdíní í an tslat óir (géineas Solidago). Tá idir 100 agus 120 speiceas sa ghéineas, an tslat óir Cheanadach (Solidago canadensis) atá dúchasach do Mheiriceá Thuaidh san áireamh. Fásann sí 1.5 m ar airde. Na duilleoga lansa-chruthach fada biorach; an-chuid bláthcheann atá bídeach órga/buí, eagraithe ar ghéaga leathnaithe cothrománacha i bpanacail dhlútha phirimidiúla. Is planda ilbhliantúil níos lú í an tslat óir Eorpach (Solidago virgaurea) a fhásann 1 m ar airde, le bláthchinn níos mó, suas le 1 cm ar leithead, iompartha i gcrobhaingí duilleacha.
Cód dénártha
deas|250px|thumb|Vicipéid i gCód dénártha Cód atá bunaithe ar chóras uimhreacha dénártha, ina bhfuil dhá ghiotán (0 is 1), ní hionann is an cód deachúlach ina bhfuil 10 ngiotán (0, 1, 2… 9). Is é buntáiste an chórais dhénártha i ríomhairí digiteacha nach gá ach dhá staid leictreonacha a úsáid — as agus ann, 0 agus 1—i gcomhair gach uimhir dhénártha is féidir. Baineann ríomhairí digiteacha feidhm as cóid éagsúla chun uimhreacha, litreacha is carachtair eile a léiriú.
Kirkpatrick Macmillan
Gabha a rugadh gar do Bhàrr na Driseig in Albain ab ea Kirkpatrick Macmillan (2 Meán Fómhair 1813 - 26 Eanáir 1878). I 1837 thóg sé an gearrán gaige, saghas rothair arbh fhéidir leis an marcach é féin a bhrú ar aghaidh air lena chosa. I 1840 chuir sé cromáin leis chun an chéad rothar le troigheáin a tháirgeadh, le fráma adhmaid is rotha le boinn iarainn. Níor phaitinnigh a mheaisín riamh, agus tugadh an chreidiúint as fionnachtain an rothair dá bhréagaithriseoir Gavin Dalzell.
Sophie, Cuntaois Wessex
Banphrionsa Briotanach is ea Sophie, Cuntaois Wessex, (a rugadh Sophie Helen Rhys-Jones ar 20 Eanáir 1965).
Féar caorach
Is féar tomach le duilleoga rollta colgchruthacha a fhaightear beagnach gach áit ar Domhan é féar caorach. Tábhachtach mar fhéar innilte. Na gnéithe cnoic beoshíolraitheach go minic, is é sin, gineann na síolta ina bplandaí beaga roimh scaradh dóibh ón mbláthra.
Domnall Ó Cuindlis
Staraí Éireannach ba ea  Domhnall Ó Cuindlis  (bás 1342).
Creideamh reiligiúnach
mion|[[Íosa Críost|Críost mar rí, Leabhar Cheanannais]] Chomh fada siar is a mhair an cine daonna ar an domhan seo, bhí fianaise ann gur glacadh leis go raibh neach uilechumhachtach nó fórsa ardchéimeach ann, agus tóir air dá réir. Creidimid go léir i rudaí áirithe ach ní bhíonn bunús reiligiúnach leo ar fad. Nuair a bhíonn creideamh reiligiúnach nó Creideamh i nDia ann glacaimid le tuairimí cinnte faoi Dhia nó faoi roinnt déithe. Cuireann sin leagan amach ar ár dtuiscint ar an saol agus ar conas mar a mhairimid.
Domnall Ó Cuindlis
Insítear i nAnnála Loch Cé gur  sai senchasa  é Domhnall. Sa bhliain 1342, maraíodh é ag clann Uí Chon Ceanainn, rítheaghlach Uí Dhiarmada i n-oirthuaisceart na Gaillimhe.
Is dócha go raibh Domhnall ina bhall den chlann Uí Chuindlis chéanna mar a bhí Murchadh Ó Cuindlis (beo 1398-1411), scríobhaí ar an Leabhar Mór Leacáin agus An Leabhar Breac.
Slata is cóin
Cealla fótamhothálacha na reitine veirteabraí, ainmnithe as a gcruth. Braitheann na slata solas lag, agus feidhmíonn go maith tráth an chlapsholais (radharc scotópach). Braitheann na cóin solas geal, agus feidhmíonn go maith i solas an lae (radharc fótópach). De ghnáth in ainmhithe oíchí, bíonn níos mó slata ná coin. Dhá shaghas cóin i gcuid mhaith mamach, ach 3 shaghas i ndaoine is ápaí.
Coireán caonaigh
Is planda é an coireán caonaigh.
Laoighseach Ní Choistealbha
File agus acadóir í Laoighseach Ní Choistealbha a rugadh agus a tógadh in oirthear Dhún na nGall. Tá cónaí uirthi i nGaillimh ó 2012. A céad chnuasach ná Solas Geimhridh, Barzaz. Tá duaiseanna éagsúla buaite aici dá cuid filíochta.
Cethlenn
I Miotaseolaíocht na nGael, ba bhean chéile Balar na bhFomhórach agus máthair Eithne í Ceithleann (Sean-Ghaeilge Cethlenn) na bhFiacla Cama. Ba bhanfháidh í chomh maith agus thug sí tairngreacht do Bhalar go gcloífeadh na Tuatha Dé Danann é sa Dara Chath Maighe Tuireadh. I rith an chatha, ghortaigh sí Daghdha.
Tá Inis Ceithleann i gContae Fhear Manach, Tuaisceart Éireann ainmnithe aisti.
Ramakrishna
Ba mhisteach Indiach é Sri Ramakrishna Paramahamsa (Beangáilis: শ্রীরামকৃষ্ণ পরমহংস) a chuaigh i mbun oibre mar mhanach de chuid na Hiondúch sa 19ú haois. Rinneadh naomh dó de thairbhe a chuid gníomhartha mar cheannaire reiligiúnach i mBeangál. Deirtear go raibh taithí aige ar an eacstais ag aois an-óg, agus gur tháinig sé faoi thionchar na dtraidisiún ilchineálach- deabhóid don bhandia Kali, don Tantra, don Bhakti, agus don Avaita Vedanta, ach go háirithe.
Liam de Róiste
Ba pholaiteoir Éireannach le Sinn Féin é Liam de Róiste (1882 – 15 Bealtaine 1959). Bhí sé ina bhall de Shinn Féin.
Daenerys Targaryan
Is carachtar ficseanúil í Daenerys Targaryan san úrscéal fantaisíochta Cluiche na Corónach le George R. R. Martin.
Páirtí Shír Eabhrac
alt=Bratach Shír Eabhrac - rós bán ar chúlra gealghorm|mion|Bratach [[Yorkshire|Shír Eabhrac]] Páirtí réigiúnaíoch i Sír Eabhrac, Sasana, is ea Páirtí Shír Eabhrac, nó The Yorkshire Party as Béarla. Déanann sé feachtas ar son tionól réigiúnda do Shír Eabhrac, cosúil leo siúd atá ag Albain agus ag an mBreatain Bheag faoi láthair. Déanann sé cur síos air féin mar "pháirtí den lár pragmatach", agus "dearcthaí forásacha ar cheisteanna eacnamaíochta, sóisialta agus timpeallachta" aige. Diúltaíonn a bhunreacht le córas na fuipe, agus aontaíonn a chuid iarrthóirí cloí le cód iompraíochta Martin Bell i gcomhair polaiteoirí. Tá seacht suíomh ar chomhairlí contae agus dúice i Sír Eabhrac ag an bpáirtí faoi láthair. In Olltoghchán na Ríochta Aontaithe 2019, bhuaigh an páirtí 29,201 vóta, é sin á chur ar an séú páirtí is mó de réir vótaí i Sasana, an ceann is mó i ndiaidh na 'gcúig mór': na Caomhaigh, Páirtí an Lucht Oibre, na Daonlathaithe Liobrálacha, na Glasaigh, agus Páirtí an Bhreatimeachta.
Féar gortach
Féar caol, dúchasach do réigiúin mheasartha, le panacail phirimidiúla spícíní leata ubhchruthacha, crochta ar ghais, cosúil le snáithíní, a chritheann sa phuth gaoithe is laige.
Barra Ó Donnabháin
Colúnaí leis an nuachtán Irish Echo i Nua-Eabhrac ab ea Barra Ó Donnabháin (1941 – 2003). Scríobh sé colún seachtainiúil i nGaeilge dar teideal Macalla a phléigh leis an nGaeilge agus pobal na Gaeilge in Éirinn agus sna Stáit Aontaithe. D'aistrigh agus d'fhoilsigh Hilary Mhic Suibhne agus Eibhlín Zurell rogha dá chuid alt in imleabhar dar teideal Súil Siar: Cnuasach Aistí le Barra Ó Donnabháin in 2008. Scríobh sé freisin do Treoir, irisleabhar Chomhaltas Ceoltóirí Éireann, agus do na nuachtáin Foinse agus Saol. Léadh sé a cholún Gaeilge ón Irish Echo ar an gclár raidió seachtainiúil Míle Fáilte ar WFUV. Mhúineadh sé an Ghaeilge freisin ag na deirí seachtaine a d’eagraigh Daltaí na Gaeilge.
Rugadh Ó Donnabháin in Iarthar Chorcaí, agus chuaigh sé go dtí na Stáit Aontaithe i 1963, áit ar oibrigh sé mar innealtóir bogearraí.
Léachtaí Uí Dhonnabháin
In 2006, bhunaigh Glucksman Ireland House in Ollscoil Nua-Eabhrac Léacht Bliantúil Uí Dhonnabháin in ómós dá chuimhne agus an méid a rinne sé ar son na Gaeilge. Ba é an tOllamh Tomás Ó hÍde a thug an chéad léacht in 2006. I measc na gcainteoirí sna blianta ina dhiaidh sin bhí Éamon Ó Cuív, TD, Padraic Ó Ciardha, Nuala Ní Dhomhnaill, An tOllamh Alan Titley, An Dr. Louis de Paor, An tOllamh Brian Ó Conchubhair, agus an tOllamh Breandán Mac Suibhne.
Annie Jean Macnamara
Dochtúir a rugadh i mBeechworth na hAstráile ab ea Annie Jean Macnamara (1 Aibreán 1899– 13 Deireadh Fómhair 1968). Le linn éipidéim polaimiailítis i 1926 rinne sí tástáil ar shéiream imdhíonach. Níos déanaí, i gcomhar le Macfarlane Burnet, dheimhnigh sí go raibh níos mó ná cineál amháin de víreas an pholaimiailítis ann, léargas a d'oscail an bealach do vacsaín Salk. Baint aici leis an gcinneadh conspóideach i 1951 an mhicseamatóis a thabhairt isteach san Astráil chun líon na gcoiníní a shrianadh.
Lúcás Ó Dalláin
Staraí Éireannach ba ea Lúcás Ó Dalláin (beo 14ú haois).
Tá sé curtha síos dó gur thiomsaigh sé leagan de Senchus Fer n-Alban, de chuid na 10ú haoise ó thosach. Caomhnaítear an lámhscríbhinn anois mar Coláiste na Tríonóide LS. H.2.7. Meastar gurbh é an leagan is tábhachtaí den Senchus as roinnt acu atá ar marthain. Creidtear gur scríobh Ó Dalláin an téacs agus é ag obair le Seán Mór Ó Dubhagáin (bás 1372). Bhain Dubhaltach Mac Firbhisigh agus Edward Lhuyd leas as.
Ní fios ach fíor bheagán eile faoi.
Seansailéir an Státchiste
deas|250px|thumb|Seansailéir an Státchiste Is an Príomh-Aire airgeadais an Ríocht Aontaithe, a ullmhaíonn buiséad bliantúil na tíre é Seansailéir an Státchiste.
Cód géiniteach
deas|200px|thumb|Cód géiniteach
An tslí a bhfeidhmíonn na bunphéirí de na núicléitídí sa aigéad ribeanúicléasach chun tógáil próitéiní. Is teanga cheimiceach í an cód géiniteach a cruthaíodh le héabhlóid. Is iad núicléitídí G, A, U, agus C “na litreacha na haibítre.” Bíonn trí litir atá sna focail (códón) go léir. Tá gramadach aige: tosaíonn teachtaireachtaí le AUG agus críochnaíonn siad le UAA, UGA, agus UAG. Aistrítear é ina shraitheanna d'aigéid aimín. Ghabh an chéad rud beo a chruthaigh an teanga seo a chumadh leis an domhan. Úsáideann gach rud beo an cód seo anois.
Hywel Dda
Bhí meas mór ar Hywel Dda (c. 880-950), (Is ionann 'Dda' agus 'Dea-' i nGaeilge) agus é ina rí ar Deheubarth in iardheisceart na Breataine Bige. (Is ionann 'Deheubarth' agus 'Cuid an Deiscirt' i nGaeilge.) Ag baint úsáide as a ghliceas, mhéadaigh sé ar a fhlaitheas agus sa deireadh bhí a riail i bhfeidhm ó Prestatyn go dtí Penfro. Ba de shliocht Rhhodri Mawr é, ar thaobh a athar Cadell, agus ba bhall é de chraobh Dinefwr an ríshleachta. Tugtar 'Hywel ap Cadell' air freisin. Tá taifead déanta faoi mar 'Rí na mBriotanach' sna hAnnála Cambriae agus in Annála Uladh.
Tá cuimhneamh ar Hywel mar dhuine de na rialtóirí ab fhearr riamh de chuid na Breataine Bige. Luaitear a ainm ach go háirithe le forbairt a dhéanamh ar dhlíthe na Breataine Bige, ar a dtugtar de ghnáth Dlíthe Hywel Dda. Bhain sé an leasainm 'dda' amach mar go raibh a dlíthe cóir agus maith. De réir an staraí Dafydd Jenkins feictear atrua seachas pionós iontu, neart chiall comhchoiteann agus tuiscint ar leith i dtreo na mban. Go cinnte, b'fhear oilte é Hywel, fiú le caighdeáin an lae inniu, agus bhí eolas maith aige ar an Bhreatnais, an Laidin, agus an Béarla. [1]
Beathaisnéis
Rugadh Hywel thart ar an bhliain 880, b'e Cadell a athair, agus Rhodri Mawr nó Rhodri ap Merfyn (c. 820–878) a sheanathair.
Éachtaí
Bhí réimeas Hywel foréigneach go leor, ach bhí sé in ann comhthuiscint a bhaint amach le Athelstan Shasana. Bhí a leithéid de mhuintearas idir an Bhreatain Bheag agus Sasana go raibh Hywel in ann a mhonaíocht féin a bhualadh i Chester. B'é Hywel an chéad rialtóir de chuid na Breataine Bige a bhí in ann boinn airgid a tháirgeadh, ó bhí na Ceiltigh in ard a réime, thart faoi míle bliain roimhe.
Dlí na Breataine Bige
Bhí dlí na Breataine Bige códaithe agus rinneadh taifead i scríbhinn dó ar mhaithe leis na glúinte a bhí le teacht. Tharla seo, sa bhliain 945, nuair a tionóladh comhdháil i Hendy-gwyn, Sir Gaerfyrddin. De réir traidisiúin, rinne an cléireach clúiteach Blegywryd go leor den obair. Tar éis bháis Hywel, roinneadh a ríocht i dtrí. D'éiligh mic Idwal Foel teideal úinéireachta ar Gwynedd, agus ag an am céanna roinneadh Deheubarth go cothrom idir mic Hywel. Mar sin féin, tháinig a oidhreacht slán i bhfoirm a reachtaíochta, a bhí fós in úsáid faoi ar fud na Breataine Bige go dtí an concas nuair a chuir Parlaimint Shasana deireadh leo sa 16ú haois.
Sleabhcadh imtharraingteach
Réamhinsíonn teoiric na coibhneasachta ginearálta go bhfuaraíonn is go gcrapann réalta nuair a ídíonn an fuinneamh comhleáite núicléach ina croíleacán. Cuireann sé sin isteach ar an gcothromaíocht idir tarraingt isteach na himtharraingthe is brú na ngás sa réalta. Nuair a laghdaíonn ga na réalta faoi bhun luacha chriticiúil (ga Schwarzschild: chomh beag le 3 km don Ghrian, mar shampla), ní féidir an sleabhcadh a chur droim ar ais le haon fhórsa atá ar eolas. Inphléascann an réalta ina dúpholl ansin.
25 Deireadh Fómhair
Is é an 25 Deireadh Fómhair an 298ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 299ú lá i mbliain bhisigh. Tá 67 lá fágtha sa bhliain.
Stát aonpháirtí (polaitíocht)
Stát aonpháirtí
Comhaontú Schengen
Comhaontú Schengen.
Coireán coilleach
Is planda é an coireán coilleach (Silene dioica nó Melandrium rubrum uaireanta).
James Walsh
Ba pholaiteoir Éireannach le Sinn Féin é James Walsh (20 Feabhra 1880 – 30 Samhain 1948).
Inis Badhbha
Is oileán i gContae Fhear Manach é Inis Badhbha.
Ar Inis Badhbha tá íol ceilteach ón gcéad aois, dhá éadan ag breathnú gach bealach. I ngar dó seo, tá íol níos lú a bhfuil dhá liopa lána ar an dá éadan agus a bhfuil na lámha orthu níos raimhre, is ceaptar dá réir sin gur íol baineann é.
clé|thumb|Badhbha
Sleamhnán (ionfhabhtú)
Ionfhabhtú áitiúil i bhfaireog nó mórthimpeall ar fhalacail gruaige i gcaipín na súile. Tarlaíonn at beag pianmhar sa chaipín súile dá bharr, agus is féidir é a chóireáil le frithbheathach cuí.
Loch Cuan
Loch Cuan thart fá 15 ciliméadar ó Bhéal Feirste, agus leathann sé ó Bhaile Nua na hArda ar feadh 30 ciliméadar go dtí Muir Éireann ag Port an Pheire, baile beag gleoite ag béal Loch Cuan, os comhair Bhaile Loch Cuan. Os cionn Phort an Pheire, tá túr leathan cruinn ar bharr cnoic, agus radharc atá ar fheabhas as. Tá roinnt mhaith túr mar seo fud fad Aird Uladh.
Meastar go bhfuil 68 oileán ar fad ar an loch. Droimníní báite atá iontu. Síltear go bhfuil an loch seo ar cheann de na háiteanna is áille in Éirinn. Is féidir leat Túr Scrabo, atá ar chnoc ag barr an locha, a fheiceáil. Tá imeall an locha faoi chúram an Iontaobhais Náisiúnta. Déanann sé riaradh ar 24 oileán freisin, agus is féidir le duine ar bith cuairt a thabhairt orthu. Eagraíonn maoir de chuid an Iontabhais cuid mhór siúlóidí agus turas thart fá Loch Cuan ón earrach go dtí an fómhar. Tugann na maoir eolas faoi shaol nádúrtha an locha le linn na dturas.
Bealach uisce an-tábhachtach ab ea Loch Cuan sa tséanam. Tháinig achan saghas inimircigh agus creachadóra agus coilínigh an treo. Bhí taistealaithe ansin ceithre mhíle bliain ó shin. Tháinig Críostaithe sa chúigiú haois, Naomh Pádraig ina measc. Thóg seisean eaglais bheag bhídeach ag Sabhall, gar don loch.
Deirtear gur bhunaigh Naomh Mochaoi an mhainistir darbh ainm Naondroim sa chúigiú haois, agus é faoi thionchar Naomh Pádraig. Bhí rath ar an mhainistir, agus tá na hiarsmaí ann go fóill. Tá sé ar oileán atá ainmnithe as Mochaoi agus tá cabhsa ann anois go dtí an mórthír. Ansin tháinig na Lochlannaigh, agus b'fhéidir gur iadsan a dhóigh oifigeach de chuid na mainistreach sin chun báis ina theach ag Naondroim. Tharla sé sin sa bhliain 976, de réir na nAnnála. Ba iad na Lochlannaigh a thug an t-ainm Strangford ar an loch - strang fjord atá i gceist, a chiallaíonn gaoth agus sruthanna láidre ann.
Tháinig na Normannaigh ina dhiaidh sin, ansin dream cumhachtach coilíneach eile ag tús an 17ú haois. Fuair siadsan greim láidir ar an áit, agus tá cuid dá sloinnte ag teaghlaigh áitiúla go fóill.
2004 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 2004.
Féar pampaí
Féar mór ilbhliantúil atá dúchasach don Bhrasaíl, an Airgintín, is an tSile. Cruthaíonn sé dois dhlútha de dhuilleoga gormacha stuacha, le gais ingearacha suas le 3 m ar airde le panacail cosúil le cleití, airgeadach/bán nó uaireanta bándearg. Fástar in an-chuid áiteanna é mar mhaisiúchán.
Fearáit
Comhdhúil is ea an fhearáit ina bhfuil iarann mar chuid d'ainian.
EBCDIC
mion Cód a d'fhorbair comhlacht IBM is ea EBCDIC (Cód Idirmhalartaithe Breisithe Deachúlach Códaithe go Dénártha). Sainmhínítear 256 carachtar le cód 8 ngiotán. Cuimsithe ann tá na siombailí alfa-uimhriúla, siombailí poncaíochta, carachtair rialaithe nach bpriontáiltear, agus roinnt mhaith carachtar ar leith.
David Kent
Ba pholaiteoir Éireannach le Sinn Féin é David Kent (2 Feabhra 1867 - Samhain 1930).
10 Nollaig
Is é an 10 Nollaig an 344ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 345ú lá i mbliain bhisigh. Tá 21 lá fágtha sa bhliain.
Elatha
I Miotaseolaíocht na nGael, ba rí na bhFomhórach é Ealadha (Sean-Ghaeilge Elatha nó Elada). De réir an íomháineachais atá bainte leis, is amhlaidh gurbh dhia na gréine nó na gealaí é.
Clann
Ba mhac Dealbaodha é, agus athair Bhreis le hÉriu na dTuath Dé Danann.
De réir Leabhar Gabhála na hÉireann, b'athair chomh maith é Dhaghdha, Oghma, mic darbh ainm Dealbhaodh, agus Elloth (athair Mhanannán mac Lir). D'fhéadfadh é gurbh Eithne í máthair na dtaoiseach seo de na Tuatha Dé Danann, i bhfianaise ainm máthartha Oghma, "mac Ethliu." Óir ba shliocht de na Fomhóraigh í Eithne, is léir go raibh siad cách Fomhóraigh. Más fíor, is sách ait é seo, ach is amhlaidh gurb é ábhar is suntasaí an scéil ná an tseanghlúin curtha as a háit ag an nglúin níos óige.
Dealramh
Deirtear gur "phrionsa fionn álainn Miltónach an dorchadais", agus acmhainn grinn agus uaisleacht aige. Tháinig sé go hÉriu that mhuir ar long airgid, ag caitheamh éadaigh óir agus cúig thorc óir.
Cath Maighe Tuireadh
I rith an dara Cath Maighe Tuireadh, thug Elatha aire ar chláirsí Dhaghdha, darbh ainm Uaithne.
Sanasaíocht
Is é brí le "ealadha" ná "ealaín".
16 Eanáir
Is é an 16 Eanáir an 16ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 349 lá fágtha sa bhliain nó 350 i mbliain bhisigh.
Patrick O'Keeffe
Ba pholaiteoir Éireannach le Sinn Féin é Patrick O'Keeffe (1881 – 20 Meán Fómhair 1973).
Macrafótagrafaíocht
Fótagrafaíocht réad beag nó mionphointí le gnáthcheamara nó ceamara le lionsa speisialta, ní hionann is fótaimicreagrafaíocht, ina mbíonn formhéadú dhá chéim le réadlionsa is lionsa súilphíosa roimh fheidhmiú an cheamara. Sa mhacrafótagrafaíocht déantar íomhánna den chuid is mó ar scannán atá ar thomhas nádúrtha nó níos mó fós. Táirgtear íomhánna níos lú le fótagrafaíocht garamhairc, ach sa dá chás fócasaítear an lionsa an-ghar don ábhar.
Teaghlach Wessex
Tagraíonn Teaghlach Wessex, ar a dtugtar Teaghlach Cherdic agus Ríshliocht na nIar- Shacsanachfreisin, don teaghlach, a bhunaigh Cerdic go traidisiúnta, a bhí i gceannas ar Wessex i nDeisceart Shasana ó thús an 6ú haois. Bhain an teaghlach an lámh in uachtar  i ndeisceart Shasana tar éis an Rí Ecgberht teacht i gcoróin sa bhliain bhliain 802. Shábháil Alfred Mór Sasana ó choncas na Lochlannach ag deireadh an naoú haois déag agus rinneadh  a gharmhac  ina chéad rí ar Shasana sa bhliain 927. Tháinig deireadh le réimeas tubaisteach Æthelred unræd le concas na nDanar sa bhliain 1014. Rinne Æthelred agus a mhac Edmund Ironside iarracht cur i gcoinne na Lochlannach i 1016, ach i ndiaidh a mbáis, rialaigh Cnut Mór na Danmhairge agus a chlann mhac go dtí 1042. Ansin fuair an teaghlach Wessex an chumhacht arís faoi mhac Æthelred, Éadbhard Coinfeasóir, ach chaill sé í tar éis Choncas na Normannach i 1066. Tá ríthe Shasana go léir ó Anraí II ina shliocht den Teaghlach Wessex, trí Matilda na hAlban, bean chéile Anraí 1, a bhí ina hiníon garpháiste ag Edmund Ironside.
Robert Anson Heinlein
Bhí Robert Anson Heinlein, nó Robert A. Heinlein mar is fearr atá aithne ag an saol mór air, ar dhuine de chlasaicigh an fhicsin eolaíochta ó lár na fichiú haoise ar aghaidh. Chuir sé béim ar leith ar an innealtóireacht agus ar an teicneolaíocht mar chuid den scéalaíocht, ach san am céanna, rinne sé iarrachtaí dúthrachtacha le cur le feabhas an chineál seo scríbhneoireachta mar litríocht.
Nuair a bhí sé óg, thacaigh sé le Nua-Bheartas Franklin Delano Roosevelt, ach faoi thionchar na heagla a chuir an tAontas Sóivéadach ar mhuintir na Stát Aontaithe i rith na gcaogaidí, chuaigh sé i bhfad ar deis agus chun míleatachais ina chuid tuairimí. Ina lán leabhar dár scríobh sé, thug sé le tuiscint nach raibh meas an mhadra aige ar aon fhear a dhiúltódh do ghunna a láimhseáil. Mar sin, bhí sé ina ábhar mór conspóide ag an nglúin de scríbhneoirí ficsin eolaíochta a tháinig ar an bhfód i ndiaidh na seascaidí.
Saol
Saolaíodh Robert Anson Heinlein ar an 7ú lá de Mhí Iúil sa bhliain 1907 do Rex Ivar agus Bam Lyle Heinlein i mButler, Missouri. Cuntasóir ab ea a athair, agus chaith sé blianta a chéad óige i gKansas City, Missouri, agus cónaí ar an seachtar acu i dteach dhá sheomra codlata. Chuaigh dearcadh agus luachanna na timpeallachta seo go mór mór i bhfeidhm ar Heinlein, ach, san am céanna, chuaigh sé chun ceannairce ar a moráltacht agus ar a béasaíocht ar go leor bealaí ina chuid scríbhneoireachta agus ina shaol féin. D'fhreastail sé ar Acadamh Cabhlaigh na Stát Aontaithe agus chaith sé seal ar fiannas ina oifigeach cabhlaigh.
Níl mórán eolais ann i dtaobh a chéad phósta. Rinne sé athphósadh ar Leslyn Macdonald sa bhliain 1932. Bhí dearcadh radacach go maith ag Leslyn i gcúrsaí polaitíochta, agus níor thaise dá fear céile san am, de réir mar is cuimhin lena chomhscríbhneoir ficsin eolaíochta, Isaac Asimov. Sna blianta 1933-1934, bhí Heinlein ar fiannas ar bhord an USS Roper (DD-147), agus bhain sé amach céim an leifteanant. Sa bhliain 1934, áfach, fuair Heinlein dealú ón gcabhlach ar chúiseanna sláinte, ó bhí eitinn na scamhóg tolgtha aige. clé|mion|1929 Naval Academy Chaith sé tréimhse fhada ag éileamh san ospidéal. San am sin, rith smaoineamh na leapa uisce leis roimh aon duine eile, agus thug sé cur síos ar an sás seo ina úrscéal Beyond This Horizon, ina dhiaidh sin. An duine a thóg an chéad leaba uisce, níor éirigh leis, mar sin, cearta paitinne a bhaint amach dá fhionnachtain, ó thrácht Heinlein uirthi i bhfad roimhe, cé nach ndearna an scríbhneoir aon iarracht riamh leaba uisce a thógáil. - An saoldearcadh a bhí ag Heinlein agus é ag scríobh a chuid leabhar, fáisceadh cuid mhór de as saol na bhfórsaí armtha, nó bhí an-urraim ag Heinlein riamh d'idéil na míleatachta, ar nós na dílseachta agus na ceannaireachta.
I ndiaidh scor a fháil ón gcabhlach, d'fhreastail Heinlein ar chúrsaí matamaitice agus fisice in Ollscoil California i Los Angeles (UCLA), ach d'éirigh sé as go sciobtha. Bhí an drochshláinte ag luí air, b'fhéidir, ach is dócha go raibh níos mó suime aige i bpolaitíocht, i ndiaidh an iomláin. Is iomaí cineál jabanna a bhí aige le bia is beatha a choinneáil leis, ar nós eastát réadach agus mianadóireacht airgid ghil. I dtús na dtríochaidí, bhí sé ina bhall den ghluaiseacht Shóisialach úd "EPIC" ("End Poverty in California" - Cuir Deireadh le Bochtanas i gCalifornia) a bhí bunaithe ag Upton Sinclair, an scríbhneoir Sóisialach. Nuair a bhí Sinclair ag iarraidh Gobharnóireacht California a bhaint amach i dtoghcháin na bliana 1934, ghlac Heinlein páirt ghníomhach san fheachtas nach raibh rath air sa deireadh. Bhí Heinlein féin ag iarraidh suíochán a bhaint amach i gComhthionól Stáit California, ach níor éirigh leis.
thumb|280px|Robert A. Heinlen (ar clé) le [[L. Sprague de Camp agus Isaac Asimov i Pennsylvania 1944]] Ina dhiaidh sin, choinnigh Heinlein blianta a Shóisialachais faoi rún, agus má thrácht sé orthu, ní bhíodh sé róshoiléir ina chuid tagairtí. Sa bhliain 1954, scríobh sé: "Is iomaí Meiriceánach a chuir i leith an tSeanadóra McCarthy go raibh sé i ndiaidh 'ríocht an sceimhle' a chur ar bun sa tír. An bhfuil tusa sceimhlithe? Níl mise, cé go raibh mé i bhfad ar clé ó McCarthy, lá de mo shaol."
Ón mbliain 1970 i leith, áfach, thosaigh a shláinte ag luí ar an scríbhneoir, agus an tsíorobair scríbhneoireachta ag méadú ar an bhfadhb. I dtús na seachtóidí, d'fhág babhta dainséarach peireatóinítis ag éileamh ar feadh dhá bhliain é. Nuair a tháinig sé chuige arís, áfach, chrom sé ar Time Enough for Love (1973) a scríobh, úrscéal a chuir os comhair na léitheoirí Lazarus Long, duine de laochra dodhearmadta Heinlein: an fear is fadsaolaí san ollchruinne. San úrscéal seo, chardáil Heinlein na téamaí a bhí le dul chun ardtábhachta sa chuid ba deireanaí dá shaothar. I lár na seachtóidí, chum sé dhá alt don Britannica Compton Yearbook. Thaistil seisean agus Ginny fud fad na tíre le deontóireacht na fola a eagrú sna Stáit Aontaithe. Nuair a cóiríodh Feis Dhomhanda an Fhicsin Eolaíochta an tríú huair ar fad, i gKansas City, Missouri, sa bhliain 1976, fuair sé fáilte an chuairteora oinigh ansin. Sa bhliain 1977, buaileadh é le taom ioscaemach, an cineál taom a thagann go minic ar dhaoine roimh an stróc. Ba é an t-artaire caratach ba chúis leis an taom seo, agus é ag éirí blocáilte. Sa bhliain 1978, chuaigh sé faoi scian an dochtúra le haghaidh máinliacht seach-chonaire, agus bhí sé ar dhuine de na chéad daoine riamh a fuair an cineál seo máinliachta ar an artaire caratach. Sa bhliain chéanna, thug sé fianaise do Chomhchoiste Theach na bhFeisirí agus an tSeanaid faoi chomh húsáideach agus a bhí seachtháirgí na spásteicneolaíochta is na spásaireachta ag teacht isteach acu siúd a raibh an aois agus an tsláinte ag luí orthu. Chuir an mháinliacht beo nua sa scríbhneoir, agus chum sé cúig úrscéal nua ón mbliain 1980 ar aghaidh. Fuair sé bás ina chodladh dó le heimfiséime agus le cliseadh plúch-chairdiach ar an ochtú lá de Mhí na Bealtaine sa bhliain 1988. Bhí sé díreach ag iarraidh a chuid sean-nótaí a chur le chéile le húrscéal nua den chineál ar a dtugtar "úrscéalta pandiacha sóilipseacha" Tháinig cuid mhaith leabhar neamhfhoilsithe le Heinlein i gcló i ndiaidh a bháis.
Luathshaothar, 1939–1960
mion Níor foilsíodh an chéad úrscéal le Heinlein, For Us, The Living: A Comedy of Customs (críochnaithe sa bhliain 1939) riamh roimh bhás an scríbhneora, ach sa bhliain 2003, cuireadh an lámhscríbhinn i gcló. Níl mórán maithe ann mar úrscéal, ós rud é nach úrscéal atá ann ach léachtóireacht faoi theoiricí an scríbhneora i dtaobh na sochaí. Mar sin féin, is díol suime é agus an léargas a thugann sé ar an dóigh ar fhorbair smaointeachas radacach Heinlein i dtaobh an duine mar ainmhí sóisialta, go háirithe an seasamh a ghlac sé i bhfách leis an tsaoirse chollaí. Is féidir fréamhacha go leor téamaí dá chuid a aithint sa leabhar seo.
Dealraíonn sé go raibh Heinlein ag iarraidh na hidéil seo a chomhlíonadh ina shaol féin, fiú sna tríochaidí, agus gur fhág seisean agus an dara bean chéile a bhí aige, Leslyn, cead mídhílseachta dá chéile i gcúrsaí craicinn a fhad is a bhí siad pósta. Nochtaí a bhí ann freisin, agus is minic a chardálann sé cúrsaí an nochtachais ina chuid saothair. Nuair a bhí an Cogadh Fuar i mbarr a olcais, thóg sé foscadh buamála faoina theach, cosúil leis an gceann ar ar thrácht sé ina úrscéal Farnham's Freehold.
Tháinig cuid mhór de na tairngreachtaí seo isteach fíor, ach thairis sin, bhí Heinlein in ann meon na hAoise Núicléiche a chur os comhair an léitheora sula raibh an aois féin ann i gceart: rás na n-armálacha, an buille díoltais agus an comhdhíothú réamhchinntithe. San am céanna, ní raibh na polaiteoirí ná na ginearáil ach ag tosú ag déanamh a marana ar impleachtaí an chineál seo armálacha don tsaol ar fad.
An chéad úrscéal a tháinig i gcló ó pheann Heinlein, mar atá, Rocket Ship Galileo, fuair sé eiteach ar dtús, ó bhí na foilsitheoirí den bharúil go raibh sé dochreidte go dtuirlingeodh aon duine ar an nGealach choíche. Sa deireadh thiar, áfach, bhí an teach foilsitheoireachta Scribner sásta é a chur i gcló, agus ón am sin i leith, d'fhoilseoidís úrscéal don aos óg le Heinlein uair in aghaidh na bliana, le haghaidh mhargadh na Nollag. Ba é Clifford Geary a mhaisigh ocht gcinn de na leabhair seo, agus an stíl speisialta a bhí aige, é ag tarraingt línte bána ar chúlra dubh, mar a bheadh sé ag líniú ar chlár dubh. Is féidir Have Space Suit - Will Travel, Farmer in the Sky, agus Starman Jones a lua mar shamplaí den chineál seo scríbhneoireachta. mion Bhí an-drogall ar Heinlein mionsonraí a shaoil phríobháidigh a nochtadh don tsaol mhór, agus bhí sé go mór in achrann le hAlexei Panshin, léirmheastóir agus údar a scríobh ceann de na leabhair is tábhachtaí faoi shaothar an scríbhneora, Heinlein in Dimension. Bhí eagla ar Heinlein go mbeadh an iomarca eolais den chineál seo le fáil sa leabhar. Is é an meas a bhí ag na daoine air san am seo ná gur scríbhneoir don aos óg ab ea é thar aon rud eile, agus is dócha go bhfuair sé deacair an cineál saol príobháideach a bhí aige a chur in oiriúint don íomhá phoiblí seo. D'fhéadfá a rá go raibh siabhrán príobháideachta air, agus bhí tábhacht na príobháideachta ar cheann de na clocha ba mhó ar a phaidrín polaitiúil freisin.
Na húrscéalta a scríobh sé do na léitheoirí óga, is féidir a lán téamaí fásta a aithint orthu chomh maith leis na téamaí a bhaineann leis an óige. Bíonn gnáthfhadhbanna na ndéagóirí á bplé iontu, agus sin go rábach raidhsiúil. Ógánaigh an-éirimiúla, an-intleachtacha iad a chuid laochra, agus iad ag streachailt a mbealaigh trí shaol na ndaoine fásta ina dtimpeall. An té nach n-aithníonn ach an dromchla, síleann sé nach bhfuil iontu ach scéalta simplí eachtraíochta faoi éachtaí an laoich agus faoin dóigh a ndeileálann sé le múinteoirí amaideacha agus le comhaoiseanna éadmhara.
Sleamhnán (pictiúr)
Pictiúr tréshoilseáin gan chorraí a shuítear le teilgean. D'úsáidtí sleamhnáin chearnacha mhóra (8.25 × 8.25 cm), go minic línithe de láimh, i laindéir draíochta, ach sa bhfoirm nua-aoiseach is fótagraf daite 3.6 × 2.4 cm é, suite i bhfráma caighdeánach 5 × 5 cm. Formáid an-choitianta grianghrafadóireacha, úsáidtear sleamhnáin go forleathan san oideachas, léirithe cumarsáide, taispeántais closamhairc, agus cláracha nuachta is a leithéid ar an teilifís.
Robert Anson Heinlein
Luathshaothar, 1939–1960
Ba é an t-úrscéal deireanach a scríobh Heinlein don aos óg ná Starship Troopers. Bhí sé go tréan in aghaidh chinneadh an Uachtaráin Eisenhower éirí as na tástálacha núicléacha, agus ba é an cinneadh sin a thug spreagadh dó an leabhar áirithe seo a scríobh. Ba é príomhsmaoineamh polaitiúil an leabhair nár chóir coinscríobh a bheith ann, ach gur chóir an ceart vótála a theorannú dóibh siúd a bheadh sásta dul sna saighdiúirí.
An Saothar Aibí, 1961–1973
Sna blianta ó 1961 (Stranger in a Strange Land) go dtí 1973 (Time Enough for Love) a scríobh sé na húrscéalta ab aibí. An saothar a bhaineann leis an tréimhse seo, déanann sé trácht agus taighde ar na téamaí is tábhachtaí ina chuid scríbhneoireachta, ar nós an indibhidiúlachais, an liobrachais, agus an ghrá, idir chraiceann agus mhothúcháin. Tá an luathshaothar ag breathnú an-shaonta i gcomparáid leis na leabhair aibí, agus is dócha go raibh an ceart aige nuair a shíl sé nach raibh léitheoirí ná foilsitheoirí na gcaogaidí ar aon leibhéal leis an gcuid ba radacaí de na hidéanna a bhí aige. Níor fhoilsigh sé Stranger in a Strange Land ach roinnt mhaith ama i ndiaidh dó é a chríochnú, agus bhí ceisteanna na saoirse collaí agus an indibhidiúlachais radacaigh á bplé go flúirsiúil sa chéad úrscéal nár tháinig i gcló lena lá, For Us, The Living. Is iomaí léitheoir a deir gurbh é The Moon is a Harsh Mistress an t-urscéal ab fhearr a tháinig óna pheann riamh. Is é is ábhar don úrscéal seo ná an cogadh a chuireann muintir na Gealaí lena saoirse a bhaint amach ón Domhan. San úrscéal seo, tá an Ghealach ina coilíneacht príosúnachta, cosúil leis an Astráil tráth dá stair.
Cé go raibh Heinlein i ndiaidh cúpla gearrscéal fantaisíochta a chumadh cheana féin, ba sa tréimhse seo a scríobh sé an chéad úrscéal den chineál sin, is é sin, Glory Road. Sna húrscéalta Stranger in a Strange Land agus I Will Fear No Evil, arís, thosaigh sé ag meascadh téamaí eolaíochta agus fantaisíochta, misteachas, agus aoir ar an reiligiún. Creideann léirmheastóirí áirithe, ar nós William H. Patterson, Jr., agus Andrew Thornton, go raibh sean-naimhdeas fealsúnta an scríbhneora i leith an phosaitíbheachais ag teacht chun solais sna leabhair seo. Dúirt Heinlein féin gurbh é saothar James Branch Cabell a chuir an cor seo ina chinniúint liteartha. Maidir le I Will Fear No Evil, an dara húrscéal is déanaí sa tréimhse seo, is é an breithiúnas a thug an léirmheastóir James Gifford ná gur teip liteartha ar fad a bhí ann, agus gurbh é an peireatóiníteas a bhí ag luí ar an scríbhneoir faoin am sin a chaill an leabhar.
An Saothar Deireanach, 1980–1987
Chaith Heinlein an peann i leataobh go ceann seacht mbliana, agus an drochshláinte a bhí air. Nuair a fuair sé biseach, áfach, chrom sé ar an scríbhneoireacht arís. Sna blianta ó 1980 (The Number of the Beast) go dtí 1987 (To Sail Beyond the Sunset), scríobh sé cúig úrscéal nua. Feictear na pearsana céanna sna leabhair seo, agus baint ag na himeachtaí is na háiteanna le chéile. Cuirtear fealsúnacht agus tuairimí pearsanta an scríbhneora i leith rudaí ar nós an rialtais, cúrsaí craicinn, agus an reiligiúin os comhair an léitheora go hoscailte, go leadránach fiú, dar le cuid de na léirmheastóirí. Níor thabhaigh na leabhair seo duaiseanna do Heinlein riamh, agus is minic a deirtear gurb é an taom a bhuail é sa bhliain 1977 a chuir ó mhaith é mar scríbhneoir. Ón taobh eile de, tá siad ann a deir gurb iad na leabhair dheireanacha na cinn ab fhearr a scríobh sé riamh. Cé go raibh cuid de na léirmheastóirí ag cáineadh na leabhar seo, bhí an-ghal orthu ag na ceannaitheoirí, agus is dóigh le cuid de na léitheoirí nár thuig na léirmheastóirí go raibh Heinlein d'aonturas ag iarraidh scigaithris a dhéanamh ar an bhficsean eolaíochta agus ar an litríocht féin mar rud.
Cuid de na leabhair seo, cosúil le The Number of the Beast agus The Cat Who Walks Through Walls, is scéalta eachtraíochta iad ar dtús, agus iad ag iompú ina bhfantaisíochtaí fealsúnachta ag druidim chun deireanais dóibh. Tá an dá bh'fhéidir ann, cé acu a theip a scileanna ceirde ar Heinlein nó a bhí sé d'aon ogham ag féachaint le srianta an fhicsin eolaíochta, mar sheánra liteartha, a shíneadh amach le sórt réalachas draíochta a dhéanamh de, cosúil leis an dóigh a ndearna sé san úrscéal Stranger in a Strange Land.
An claonadh chun féintagarthachta a thosaigh sna húrscéalta úd The Stranger in a Strange Land agus Time Enough for Love, mhéadaigh air sna leabhair dheireanacha, ar nós The Cat Who Walks through Walls. An fear atá ina phríomhlaoch agus a insíonn an scéal sa leabhar sin, is iarshaighdiúir é a chuaigh chun pinn i ndiaidh dó dul ar pinsean ar chúiseanna easláinte, agus é ag titim i ngrá le bean atá an-chosúil le Ginny, mar is dual do na mná láidre i scéalta Heinlein. Ní théann na húrscéalta seo in abar leis an bhféintagarthacht seo, ó tá an oiread sin féin-scigaithrise agus íoróine ag dul léi, agus an scríbhneoir ag magadh faoi féin. San am céanna, is dócha nach dtéann siad i bhfeidhm ar an dóigh ba chóir ar an léitheoir nach bhfuil eolach ar na húrscéalta a scríobh Heinlein roimhe sin. Is iomaí léitheoir fosta nach bhfuil sásta leis an gcineál tráthúlacht cainte a chleachtann sé, go háirithe i gcomhrá na laochra: cibé cérb as do na carachtair éagsúla, bíonn siad uile ag labhairt sa stíl chéanna agus ag tagairt do na himeachtaí céanna - is é sin, tá canúint an Lár-Iarthair acu ar fad, agus iad fáiscthe, mar phearsana, as na blianta i ndiaidh ghéarchéim eacnamaíochta na dtríochaidí. Bíonn léitheoirí áirithe cineál faoi dhraíocht ag an gcineál seo macántachta, agus léitheoirí eile den tuairim go bhfuil an easpa sofaisticiúlachta ag cur as dóibh.
Maidir le Job: A Comedy of Justice, is aoir é ar an gCríostaíocht Shoiscéalach agus baint aige leis an ngearrscéal úd The Unpleasant Profession of Jonathan Hoag a tháinig óna pheann sa bhliain 1942. Níl baint ag Job ná ag Friday leis an trí cinn eile de na húrscéalta "féintagartha". Tá Friday bunaithe ar dhomhan agus ar imeachtaí an scéil úd Gulf a scríobh sé sa bhliain 1953.
Na Foilseacháin Iarbháis
Foilsíodh ceithre leabhar le Heinlein i ndiaidh a bháis. Tráchtadh ar For Us, the Living cheana féin. Sa bhliain 1989, cuireadh bailiúchán de litreacha leis i gcló faoin teideal Grumbles from the Grave. Trí bliana ina dhiaidh sin, foilsíodh Tramp Royale, a thugann cur síos ar an turas timpeall an domhain a rinne seisean agus Ginny sna caogaidí. Thairis sin, chuir Yoji Kondo agus Ginny in eagar roinnt scéalta le Heinlein sa leabhar Requiem nach raibh foilsithe faoi chlúdach leabhair roimhe sin. Leabhar ceiliúrtha ab ea Requiem, mar a thugann an teideal le fios ("Éagnairc"), leabhar a foilsíodh in ómós do Heinlein, agus is iad cuimhní cinn a chuid cairde agus aistí na scríbhneoirí a d'admhaigh a thionchar an chuid lárnach sa leabhar. mion Tá an leabhar Robert A. Heinlein's Variable Star le teacht amach i Mí Dheireadh Fómhair, 2006. Spider Robinson a chuir in eagar í. Scríbhneoir ficsin eolaíochta é Robinson ar imir saothar Heinlein an-tionchar ar a chuid saothar.