cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dúglas
Comhphobail reiligiúnacha
Mar a tharla i ndaonáireamh 2016, d'aithin 79% de dhaonra Dhúghlais gur Caitlicigh Naomh Colm Cille mar an chéad eaglais pharóiste Chaitliceach sa cheantar, ag dul go dtí 1814. Ó na 1960idí, le forbairtí tithíochta agus fás daonra i nDúglas, plódú i St. Columbas spreag cinneadh chun séipéal Caitliceach nua a thógáil i gceantar Grange / Frankfield. Rinneadh an séipéal nua seo (Eaglais an Incarnation) a chíoradh i 1976, agus bhí sé ina shéipéal suaimhneas do pharóiste Dúglas sular scaradh sé isteach ina bparóiste féin i 1982. Freastalaíonn séipéal Caitliceach Naomh Pádraig ar cheantar Bhaile an Róistigh, agus téann sé go dtí 1991.
Bóthar
Téann an N40 trí Dhubhghlas, ach ní féidir dul isteach ann i dtreo an oirthir agus ní fhéadfaidh an trácht siar an bóthar a fhágáil. Tá rochtain níos iomláine ar fáil tríd an N28 ó Bhaile an Róistigh in aice láimhe.
Tá roinnt bóithre R-chaighdeánacha ag Dubhghlas, lena n-áirítear an R609 (a nascann leis an N28 ag Maryborough), R610 (An Pasáiste go lár chathair Chorcaí), R851 (lár chathair Chorcaí go dtí an N27), agus R853 (go Baile an Locha).
Bus
Cuireann Bus Éireann seirbhísí bus ar fáil, agus tá uimhreacha 206 (Gráinseach go lár na cathrach), 207 (Domhnach Broc go Baile Uí Bhealaigh), 216 (Mount Oval go hOspidéal Ollscoile Chorcaí), 219 (Mahon go Institiúid Chorcaí Teicneolaíocht), 220 (Carraig Uí Leighin go Baile an Chollaigh), agus 223 (Lár Chathair Chorcaí go hUa Boghain).
Iarnród
Is é an stáisiún traenach gníomhach is gaire stáisiún traenach Chorcaí Kent, thart ar 5 km ar shiúl. Go dtí 1932, sheirbheáil Dúglas ar bhealach An Linn Dubh-Dúglas de chuid "Electric Tramways and Lighting Company".
GAA
I measc na gclubanna GAA sa cheantar tá clubanna iománaíochta agus peile Douglas GAA agus Nemo Rangers. Bhí baint ag Nemo Rangers go stairiúil le Turners Cross, ach bhog siad go dtí suíomh nua i gceantar na Trá Beag de Douglas sna 1990í.
I gCluichí Pobail u10 2004, 2007 agus 2012, bhuaigh Douglas Cluichí Pobail Chorcaí, Cluichí Pobail na Mumhan agus na Cluichí Pobail uile-Éireann.
Cumann peile
I measc na gclubanna peile (sacar) comhlachais áitiúla tá F.C. Lúthchleasaíochta na Trá Móire, CLG Ghrangevale, Coláiste na Corantaigh agus CLG Douglas Hall.
Galf
Chomh maith leis sin tá clubanna gailf (agus páirceála agus putt) áitiúla, lena n-áirítear Club Gailf Douglas, Club Gailf Frankfield agus Club Páirceanna agus Páirceanna Douglas.
Aontas Rugbaí
Tá ionadaíocht ag Douglas i rugbaí aontas, agus bunaíodh RFC Douglas i 1902 mar cheann de na clubanna rugbaí is luaithe i gCorcaigh. Cé gur tharraing an club bunaidh seo baill ó fhórsa oibre Mhuilte Woo Naomh Pádraig i nDúglas (a dhúnadh sna 1970idí), bunaíodh an club ina fhoirm reatha i 1979.
Spórt eile
I measc na spóirt agus na gclubanna eile tá leadóg (Club Leadóige Douglas), cispheil (Club Cispheile an Athair Mathews), gleacaíocht (ag Club Gleacaíochta Douglas), cruicéad agus haca (Harlequins Chorcaí), healaíona comhraic (Ionad Folláine Elite) agus haca ([Eaglais Club Haca na hÉireann, Garraí Dubh).
Oideachas
Oideachas Bunscoile:
Seosamh Ó Cuana
Is iarimreoir iomána mór le rá é Seosamh Ó Cuana (Béarla: Joe Cooney) a bhain cáil agus rath amach ina thosaí le foireann idirchontae na Gaillimhe agus a chlub Na Sáirséalaigh. Maítear go bhfuil sé ar dhuine de na hiománaithe ab fhearr riamh i stair iománaíochta na Gaillimhe.
Maigh Bheag
deas|250px|thumb|Maigh Bheag Is baile fearainn suite i gContae Dhoire í Maigh Bheag.
Luan Cincíse
Féile Chríostaí a tharlaíonn lá i ndiaidh na Cincíse, féile aistritheach i bhféilire na  gCríostaithe, is ea Luan Cincíse. Tá sí aistritheach toisc go mbíonn an dáta ag brath ar dháta na Cásca.
Tagan an téarma Laidine: pentēcostē, ón Ghréigis:  πεντηκοστή, pentēkostē caogadú.
Cleachtadh
Tá Luan Cincíse ina fhéile sna tíortha seo a leanas; Antigua agus Barbúda, Anguilla, an Ostair, na Bahámaí, Barbadós, an Bheilg, an Chipir, an Danmhairg, Doiminice, an Fhrainc, an Ghearmáin, an Ghréig, Greanáda, an Ungáir, an Íoslainn, an Cósta Eabhair, Lucsamburg, Monacó, Montsarat, an An Ísiltír, an Iorua, An Rómáin, Saint Lucia, San Críostóir-Nimheas, San Uinseann agus na Greanáidíní, Oileáin Sholamón, an Eilvéis, Tóga agus an Úcráin. I go leor de na tíortha seo tugtar "an dara lá de Pentecost" den  Chincís uirthi..
San Fhrainc, rinneadh lá oibre aisti do go leor oibrithe ó 2005 go 2007. Tharla sé seo chun airgead breise a a bhailiú ós rud go raibh easpa ullmhúcháin déanta ag an rialtas le haghaidh toinne teasa an tsamhraidh, rud a ba chúis ganntanas cúraim shláinte chuí do dhaoine scothaosta. Leanann sé seo ar aghaidh, gur "lá saoire oibrithe" í sa bhFrainc. I Lichtinstéin, meastar Luan Cincíse ina "laethanta saoire is fearr ", ar nós na Nollag i go leor tíortha eile. Sa Ghearmáin, lá saoire fógartha eaglaise is ea Luan Cincíse (Pfingstmontag) do na Caitlicigh Rómhánacha. San Tioróil Theas, tagann sé in ionad lá saoire an naoimh áitiúil, a ceiliúrtar in áiteanna eile san Iodáil.
Brae
Is baile suite i gComhairle Shealltainn é Brae. Bhí 600 duine ina gcónaí ann in 2001.
Darfur
thumb|200px|Campa dídeanaithe - Darfur Ceantar mór in iarthar na Súdáine í Darfur. Tá sí ag críochantaíocht leis an Libia, le Sead, agus le Poblacht na hAfraice Láir. Tá Darfur roinnte ina trí stát cónascacha, mar atá: Gharb Darfur (Darfur Thiar), Janub Darfur (Darfur Theas), agus Shamal Darfur (Darfur Thuaidh).
Stair
clé|mion Ón mbliain 1820 i leith, chuaigh rialtas Tuirceach-Éigipteach an Cheidív i gCaireo - an rialtas ar a dtugtar Turkiyya - i seilbh Darfur chomh maith le cuid mhaith eile de chríocha na Súdáine, i dtuaisceart na tíre ach go háirithe. D'éirigh na Súdánaigh amach i gcoinne an rialtais seo, agus Muhammad Ahmed i gceannas orthu. Thug Muhammad Ahmed Mahdaí air féin. Cineál figiúr Meisiasach é an Mahdaí san Ioslam, go háirithe san Ioslam Sítheach. Sa bhliain 1885, bhain lucht leanúna an "Mhahdaí" neamhspleáchas amach, ach ní raibh muintir Darfur róshásta leis an rialtas Mahdaíoch. mion|203x203px D'fhan an rialtas seo ag rialú na tíre go dtí na blianta 1898-1899. Ar an dara lá de Mhí Mheán Fómhair, 1898, d'éirigh le fórsaí Angla-Éigipteacha faoi cheannas an tSiordáir Horatio Kitchener comharba an Mhahdaí, Abdallahi ibn Muhammad, a chur ó chumhacht i ndiaidh Chath Omdurman, cath a bhris Kitchener ar na hAnsar ("Na Cúntóirí" as Araibis), mar a thugtaí ar an arm Mahdaíoch. Sna blianta ina dhiaidh sin, cuireadh an tSúdáin ar fad faoi chois an rialtais Angla-Éigiptigh. Bhí an rialtas nua sásta saghas neamhspleáchais a thabhairt do Darfur faoin Sabhdán Ali Dinar. Le linn an Chéad Chogadh Domhanda, áfach, rith leis na Sasanaigh go bhféadfadh na Turcaigh muintir Darfur a spreagadh chun ceannairce, agus bhain siad an neamhspleáchas sin den tSabhdánacht arís sa bhliain 1916. mion|Bratach
An t-ocras i nDarfur
Sna hochtóidí, rinne Alex de Waal taighde ar an ngorta i nDarfur (De Waal, 1988, 1989), áit a raibh sé ag obair don chumann carthanais úd Save the Children (UK). Chonaic sé le súile a chinn féin an gorta mór a bhí ag dul ar fud na Súdáine sna blianta 1984-1985 agus an dóigh ar fhreagair muintir Darfur ar chruachás an ghorta. Ina chuid scríbhinní taighde, thug sé cur síos ar dhá chineál gorta, mar atá, an gorta marfach agus an gorta nach bhfuil ann ach an síorocras. B'é an tátal a bhain sé as an scéal go raibh a gcuid straitéisí féin ag muintir Darfur leis an dara cineál gorta a sheasamh. Ní raibh cogadh cathartha ar siúl i nDarfur san am sin, agus b'é an cogadh ba mhó a tharraingíodh an gorta ar an gceantar. clé|mion|Na ba Ní raibh aithne an chogaidh ach ar Dar Masalit in iarthar Darfur, áit a raibh tuairim is 120,000 duine ó Shead ar lorg dídine. Bhí na daoine seo ní ba mheasa thíos leis an ocras, ó nár cheadaigh an chogaíocht do na daoine filleadh go dtí Sead. Agus na daoine á gcoinneáil istigh sna campaí i nDar Masalit, ní raibh deis acu dul ar lorg oibre agus cabhrach sa cheantar timpeall.
Taro Daniel
Is imreoir leadóige gairmiúla as An tSeapáin é Taro Daniel. Rugadh é ar an 27 Eanáir 1993.
Darfur
Scrios i nDarfur
mion|Margadh Is fíor go raibh cogadh cathartha á chur i ndeisceart na tíre sna blianta 1955-1972 agus arís sna blianta 1983-2004, ach mar sin féin, tháinig iarthar na tíre slán as na cogaí seo beagnach gan ghránú. Sa bhliain 1991, áfach, tháinig athrú ar na cúrsaí, nuair a d'fhéach Arm Saoirse Mhuintir na Súdáine (SPLA, nó Sudan People's Liberation Army) faoi cheannas Daoud Bolad leis an lasóg a chur sa bharrach i nDarfur. Ní raibh rath ar na hiarrachtaí seo, áfach, agus go gairid ina dhiaidh sin, cimíodh Bolad gan mórán stró. Mar sin féin, is iomaí duine as iarthar na tíre a priosáladh in arm an rialtais chun troid a chur i ndeisceart na tíre faoi bhrat an Ioslaim agus an tSítheáid. Is gnách akul al abid bil abid nó "fág faoin sclábhaí an sclábhaí a mharú" a thabhairt ar an straitéis seo (Idris, 2005). mion|Sudan Liberation Army Thosaigh na fíorthrioblóidí i nDarfur i Mí Feabhra sa bhliain 2003, nuair a d'éirigh ina throid idir Arm Saoirse na Súdáine (Sudan Liberation Army, nó SLA), Gluaiseacht an Chirt agus na Cothromaíochta (Justice and Equality Movement, nó JEM), agus fórsaí an rialtais. Bhain an rialtas úsáid as mílíste Arabach ar a dtugtaí Jinjaweed. Is é is brí le Jinjaweed ná "diabhail ar muin chapaill". Tharraing an troid seo géarchéim dhaonnúil anuas ar Darfur agus ar na ceantair i Sead atá ag críochantaíocht le Darfur, nó b'ansin a chuaigh a lán daoine ar lorg dídine le teacht slán ón troid. clé|mion|[[Neamhspleách (polaitíocht)|Neamspléachas, 9 Iúil 2011]] Is é dearcadh rialtas na Stát Aontaithe, chomh maith lena lán cumann carthanais ar nós Mhúsaem an Uilelosctha, ná go bhfuil cinedhíothú ar siúl i nDarfur i láthair na huaire.
Tagairtí
Alex De Waal (1988), "Refugees and the Creation of Famine: The Case of Dar Masalit, Sudan", Jounral of Refugee Studies 1 (2): 127-140.
Alex De Waal (1989), Famine that Kills, Darfur, Sudan, 1984-1985, Oxford: Clarendon Press.
Teampall Brianaid
Is liagchiorcal i gContae Chorcaí é Teampall Brianaid. Tá sé suite 2.5 km lastuaidh de Chloich na Coillte.
Dún Iúbhair
Is sráidbhaile suite in Inbhear Áir é Dún Iúbhair.
Scoil Íosagáin
Is bunscoil suite i gContae Chorcaí í Scoil Íosagáin.
Dail Mhaol Chiarain
Is sráidbhaile suite in Inbhear Áir é Dail Mhaol Chiarain.
Torbán
thumb|240px|Torbán Is frog óg é an torbán.
Dúnmharuithe West Port
Sraith de dhúnmharuithe ab ea dúnmharuithe West Port a rinneadh i nDún Éideann sna blianta 1827-1828. Ba iad William Burke (Liam de Búrca) agus William Hare (Liam Ó hEadhra), beirt Éireannach, na dúnmharfóirí, agus is í an tucaid a bhí acu leis na coireanna seo ná na corpáin a dhíol le dochtúirí Choláiste Míocháine Dhún Éideann, go háirithe leis an dochtúir Robert Knox, anatamaí agus antraipeolaí clúiteach lena lá, ar theastaigh siad uaidh le taighde a dhéanamh orthu. Ba iad a gcuid coireanna a chuir tús leis an bhfocal úd "búrcáil" sa Ghaeilge, a chiallaíonn réabóireacht reilige.
Na dúnmharuithe
Sa bhliain 1827, bhí cónaí ar Liam de Búrca agus a leannán, Eibhlín Nic Dhubhghaill (Helen MacDougall) i dteach Liam Uí Eadhra, mar thionóntaí. De réir mar a d'admhaigh Mac Uí Eadhra ina dhiaidh sin, seansaighdiúir ar pinsean ab ea an chéad duine a dhíol siad leis na dochtúirí. Tionónta eile de chuid Mhac Uí Eadhra a bhí ann, agus nuair a fuair sé bás, bhí Mac Uí Eadhra i ndiaidh ceithre phunt air. I Mí na Samhna 1827, bhúrcáil an Búrcach agus Mac Uí Eadhra an corpán agus dhíol siad leis na dochtúirí ar seacht bpunt é.
Tionónta eile de chuid Mhac Uí Eadhra ab ea an chéad duine eile a maraíodh, fear a raibh aithne air mar "Joseph the Miller", is é sin, an muilleoir Seosamh. Chuir siad ar meisce é le huisce beatha agus thacht siad é. Bhí na tionóntaí ag rith gann ar Mhac Uí Eadhra, áfach, agus mar sin, chinn an bheirt ar íobartaigh nua a chealgadh isteach ón tsráid. I Mí Feabhra 1828, thug siad cuireadh don phinsinéir Abigail Simpson airneán a dhéanamh sa teach sula rachadh sí abhaile. Chuir siad ar deargmheisce í freisin agus thacht siad í. Ó bhí an corpán chomh húr, fuair siad cúig phunt déag uirthi.
I ndiaidh tionónta eile fós a mharú, chuaigh Margaret Hare, bean Liam Uí Eadhra, ag ól leis an chéad íobartach eile i dteach tábhairne. Nuair a bhí an bhean seo ar na stárthaí le meisce, chuir Margaret fios ar a fear céile. Ina dhiaidh sin, thug an Búrcach leis beirt striapach abhaile, ach tháinig bean acu slán, ó d'imigh sí nuair a thosaigh Eibhlín ag sciolladóireacht. Díoladh an bhean eile leis na dochtúirí. D'aithin cuid de na hábhair dhochtúirí í, ó bhí siad i ndiaidh an chorroíche a chaitheamh léi.
Bean déirce darbh ainm Effie, agus aithne ag an mBúrcach uirthi, ba thúisce a maraíodh ina dhiaidh sin. Fuair na murdaróirí deich bpunt ar a corp. Ansin, chonaic an Búrcach bean a raibh na póilíní díreach ag breith uirthi, agus dúirt sé leo go raibh aithne aige uirthi. D'imigh na póilíní ansin, agus fágadh an bhean ag an mBúrcach le haghaidh marú. Mharaigh sé í agus dhíol sé leis na dochtúirí í cúpla uair an chloig ina dhiaidh sin.
Seanbhean agus buachaill bodhar ab ea an chéad bheirt eile a mharaigh siad. Bhí an Búrcach agus Mac Uí Eadhra ag easaontú faoin mbuachaill, ach sa deireadh thiar mharaigh an Búrcach é agus dhíol sé an bheirt ar ocht bpunt an corp. Ina dhiaidh sin, maraíodh bean de lucht aitheantais an Bhúrcaigh, Mrs Ostler, chomh maith le hÁine Nic Dhubhghaill (Ann MacDougal), a raibh gaol ag leannán an Bhúrcaigh léi.
Ansin, casadh an striapach chnagaosta Mary Haldane ar Mhac Uí Eadhra. Nuair a chronaigh a hiníon Peigí uaithi í, agus í ag cur a tuairisce, mharaigh an Búrcach agus Mac Uí Eadhra ise chomh maith. An uair seo, áfach, d'airigh na daoine uathu na mná a bhí imithe, ó bhí aithne ag uasal is ag íseal ar Mary Haldane sa chomharsanacht.
An chéad duine eile a mharaigh siad, bhí aithne ní b'fhairsinge air fós. Fear óg mallintinneach a bhí ann a dtugtaí Daft Jamie, nó Séimí Néaltraithe, air. Chuir Séimí troid ar a shon, agus b'éigean don bheirt fhear é a mharú in éineacht. Thosaigh a mháthair ag cur a thuairisce. Nuair a nocht an Dochtúir Knox an buachaill an lá arna mhárach, d'aithin daoine de na mic léinn é. Shéan Knox gurbh é Séimí a bhí ann, ach deirtear gur ghearr sé suas an aghaidh roimh aon chuid eile den chorp.
Ba í Mary Docherty, nó Máire Ní Dhochartaigh, an duine deireanach a maraíodh. Dúirt an Búrcach léi gur de mhuintir Uí Dhochartaigh dá mháthair féin, le hí a mhealladh isteach sa teach lóistín. Ansin, d'fhan sé go dtí gur fhág a chomhlóisteoirí, Ann agus James Gray, an áit, agus mharaigh sé Máire. Chuala na comharsanaigh gleo na troda, áfach.
Deireadh na gcoireanna agus an pionós
An lá arna mhárach, d'éirigh Ann Gray drochamhrasach, nuair nach ligfeadh an Búrcadh di dul in aon chóngar don leaba ar fhág sí péire stocaí inti. Teacht an tráthnóna, bhí Ann agus James Gray ina n-aonar sa teach, agus nuair a sheiceáil siad an leaba, tháinig siad ar chorp Mháire Ní Dhochartaigh fúithi. Ag dul amach le fios a chur ar na póilíní dóibh, casadh Eibhlín Nic Dhubhghaill orthu. D'áitigh Eibhlín orthu dearmad a dhéanamh den scéal, ar acht go bhfaighidís deich bpunt an tseachtain de bhrabús na gcorp. Dhiúltaigh siad.
Thug Eibhlín Nic Dhubhghaill agus Margaret Hare rabhadh don bheirt dhúnmharfóirí go raibh na póilíní ar a lorg, agus bhí d'uain acu an corp a thabhairt amach as an teach sular tháinig na póilíní. Nuair a cuireadh ceastóireacht orthu, áfach, tháinig an Búrcach agus Eibhlín salach ar a chéile faoin am ar imigh Máire Ní Dhochartaigh, mar dhea. Fuair na póilíní leide a thug i dtreo an Dochtúra Knox iad, agus i seomra ranga an dochtúra, tháinig siad ar chorp Mháire. Ba é James Gray a d'aithin í. Bhí na dúnmharfóirí gafa anois, chomh maith leis an mbeirt bhan, agus bhí an tsraith dúnmharfóireachta críochnaithe i ndiaidh aon mhí déag.
Nuair a thug nuachtán áitiúil i nDún Éideann tuairisc ar na himeachtaí, chuala Janet Brown, an striapach a tháinig slán nuair a maraíodh a leathbhádóir, iomrá orthu agus chuaigh sí ag cuidiú leis na póilíní. D'aithin sí éadaí de chuid Mhary Paterson, an striapach a bhí ina cuideachta agus a fuair bás.
thumb|An forghníomhú Cé go raibh fianaise ann, níor leor í, agus thug an breitheamh tairiscint do Mhac Uí Eadhra: gheobhadh sé díolúine ón ionchúiseamh, dá mbeadh sé sásta fianaise a thabhairt in aghaidh an Bhúrcaigh. Thoiligh sé, agus gearradh breith an bháis ar an mBúrcach i Mí na Nollag 1828. Scaoileadh Eibhlín saor, ó nach rabhthas ábalta a chruthú go raibh lámh aici sna dúnmharuithe. Níor ionchúisíodh Robert Knox, cé go raibh callán mór ann faoi na himeachtaí.
D'fhill Eibhlín Nic Dhubhghaill abhaile, ach ba dhóbair di go linseálfadh slua de dhaoine feargacha í ar thairseach an tí. D'éalaigh sí go Sasana, ach tháinig a míchlú ansin roimpise. Deirtear gur thug sí aghaidh ar an Astráil ansin, agus go bhfuair sí bás ansin timpeall na bliana 1868. D'éalaigh Margaret Hare ó lucht a linseála freisin, agus an chuma ar an scéal gur theith sise go hÉirinn. Sin a bhfuil ar eolas fúithi.
Scaoileadh saor le Mac Uí Eadhra i bhFeabhra 1829. Bhí scéalta ag imeacht faoi agus iad ag tabhairt le fios gur fear iarrtha déirce a bhí ann a raibh radharc a shúl caillte aige. Níor dearbhaíodh na scéalta seo riamh. Chonacthas an uair dheireanach é i gCarlisle, Sasana.
Taobh an Doire
Is baile fearainn suite i gContae an Dúin é Taobh an Doire.
Bun Chraoibh
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Bun Chraoibh.
Robert Mundell
B'eacnamaí é Robert Mundell (24 Deireadh Fómhair, 1932 - 4 Aibreán 2021). Bhuaigh sé an Duais Nobel san Eacnamaíocht i 1999.
Bun Airceig
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Bun Airceig.
Kyle Edmund
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Ríocht Aontaithe é Kyle Edmund. Rugadh é ar an 8 Eanáir 1995.
mion|clé|250p|Kyle Edmund
Ard Eaglais Naomh Peadar
deas|250px|thumb|Ard Eaglais Naomh Peadar Is ardeaglais Chaitliceach Rómhánach suite i gContae an Dúin é Áth na Cloiche.
Ospidéal Ollscoil Chorcaí
Is ospidéal suite i gContae Chorcaí é Ospidéal Ollscoil Chorcaí.
An Baile Nua, Contae an Dúin
Is baile fearainn suite i gContae an Dúin é an Baile Nua.
An Murlach Gorm (spá geoiteirmeach)
thumb|Radharc ar an gcuid tírdhreachaithe den láithreán. mion| Linnte an Mhurlaigh Ghoirm os comhair an ghléasra gheoiteirmigh. Spá geoiteirmeach é An Murlach Gorm (Íoslainnis: Bláa lónið) in iardheisceart na hÍoslainne. Tá an spá suite i bpáirc laibhe in aice le Grindavík agus os comhair an tsléibhe Þorbjörn ar Leithinis Reykjanes, in áit atá fabhrach d'fhuinneamh gheoiteirmeach, agus soláthraítear é le huisce a úsáidtear i gcumhachtstáisiún geoiteirmeach Svartsengi in aice láimhe. Tá an Murlach Gorm timpeall 20 km ó Aerfort Idirnáisiúnta Keflavík, agus tá sé ar cheann de na nithe is mó a bhfuil cuairt á tabhairt air san Íoslainn.
Naisc sheachtracha
Faisnéis ón eagraíocht turasóireachta i Reykjavik
Bun a Mhuilinn
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Bun a Mhuilinn.
Dlíthe Nürnberg
thumb|Iris oifigiúil na Gearmáine Naitsíche, inar foilsíodh Dlíthe Nürnberg Is éard a bhí i gceist le dlíthe Nürnberg nó Nürnberger Gesetze as Gearmáinis ná na dlí the ciníocha sa Ghearmáin Naitsíoch a choisc ar na Giúdaigh "Airianaigh" a phósadh agus a bhain saoránacht na Gearmáine díobh. Bhí sé mar aidhm ag na dlíthe seo a gcearta sibhialta, polaitiúla agus dlíthiúla a bhaint de na Giúdaigh. Ba iad na dlíthe an chéad mhórchéim reachtaíochta in éadan na nGiúdach. clé|mion|220x220px|[[15 Meán Fómhair 1935ː Hitler le linn Ard-Fheis pháirtí na Naitsithe]]
Stair
clé|mion|Póstaer i 1933ː "A Ghearmánachaǃ Cosnaígí sibh féinǃ  Ná ceannaígí earraí ó na Giúdaighǃ"  Ba é an tús a chuir na Naitsithe lena bhfeachtas in éadan na nGiúdach Réalta Dháiví a phéinteáil ar thosaigh siopaí ar le Giúdaigh iad. B’fhusa iad a aithint lá ní b’fhaide anonn. Rith an Reichstag na dlíthe ar 15 Meán Fómhair 1935, le linn Ard-Fheis pháirtí na Naitsithe a bhí ar siúl i gcathair Nürnberg.
Búcairist
Príomhchathair na Rómáine í Búcairist (Rómáinis: Bucureşti), agus í ar an gcathair is mó sa tír sin chomh maith. Tá sí suite in oirdheisceart na tíre, ar bhruach na habhainn Dâmboviţa. Dar le meastúchán a rinneadh sa bhliain 2011, tá 1.926.334 duine ina gcónaí sa chathair.
Tagairtí
thumb|left|240px|Búcairist - limistéir Uranus/Izvor
Dlíthe Nürnberg
Na dlíthe
Rinne dlíthe Nürnberg saoránaigh den dara grád de na Giúdaigh ina dtír féin. De réir dhlíthe Nürnberg, bhí na saoránaigh le rangú ó thaobh creidimh agus cine de. Chaithfeadh gach duine imréiteach ginealais a fháil lena chinntiú nach raibh Giúdaigh i measc a shinsear. I dtús báire cinntíodh gur géillsinigh iad na Giúdaigh agus ní saoránaigh. Bhain sé seo a gcearta polaitiúla díobh.
Ansin cinntíodh go raibh pósadh agus caidreamh gnéis taobh amuigh den phósadh mí-dhleathach idir Giúdaigh agus Airianaigh.
An duine a bhí i dteideal na saoránach ta, ba Ghearmánaigh iad tuismitheoirí a mháthar is a athar, nó ar a laghad, eachtrannaigh "ghaolmhara", Airianacha a bhí iontu. Más triúr nó ceathrar Giúdach a bhí ann, ba Ghiúdach é an duine féin. Más Giúdach amháin nó beirt Ghiúdach a bhí ann, ba mheascach é an duine - Mischling an téarma Gearmáinise.
Bunús
Ba é ba bhunús leis na dlíthe ná cineál réasúnú bréageolaíoch, is é sin, glacadh leis mar phrionsabal go raibh máchail ghéiniteach, bhitheolaíoch ar na Giúdaigh, agus gur chóir na Giúdaigh a dhealú ó na "hAirianaigh" lena chinntiú nach dtolgfadh an "cine Airianach" an mháchail seo ó na Giúdaigh.
An reachtaíocht
[[Íomhá:Nuremberg laws Racial Chart.jpg|mion|clé|Cairt a scaipeadh le Dlíthe Nürnberg a mhíniú, ón mbliain 1935. Ba Ghiúdaigh iad na daoine a raibh triúr nó níos mó dá ngarthuismitheoirí ina nGiúdaigh, rud a léiríodh le ciorcal dubh. Ba Ghearmánaigh iad siúd a raibh na ciorcail bhána acu. Míníonn an chairt na coincheapa # Deutschblütiger - Gearmánach de réir folaíochta # Mischling zweiten Grades - meascach den dara grád, is é sin, ceathrú-Ghiúdach # Mischling ersten Grades - meascach den chéad ghrád, nó leath-Ghiúdach, - # ... agus Giúdaigh.
Mar is léir ón gcairt, bhí sé ceadaithe do mheascaigh den dara grád "Airianaigh" a phósadh. Ach chaithfeadh meascach den chéad ghrád ceadúnas ar leith a lorg ó na húdaráis.]]
Caisleán Chill Chléithe
Is caisleán suite i gContae an Dúin é Caisleán Chill Chléithe.
Patna (Comhairle Siorrachd Àir an Ear)
Is sráidbhaile suite in Inbhear Áir é Patna.
Joseph Hughes
Polaiteoir Éireannach ab ea Joseph Hughes (18 Meán Fómhair 1905 – 20 Eanáir 1960). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.
An Longfort
Is baile suite i gContae an Longfoirt, Éire é An Longfort (Longford as Béarla). Príomhbhaile an chontae atá ann. Tá thart ar 13,000 duine sa bhaile, agus aon trian de dhaonra an chontae ina gcónaí ann.
Is é an Longfort an dara baile is mó ar an mbóthar náisiúnta, an N4. Tá an baile tógtha ar bhruacha na Camlinne, ar chraobh-abhainn de chuid na Sionainne í.
Prióireacht Chill Chré
Is prióireacht suite i gContae Chorcaí é Prióireacht Chill Chré.
Nikolaus Otto
Innealtóir a rugadh gar do Schlangenbad na Gearmáine ab ea Nikolaus August Otto (14 Meitheamh 1832 - 26 Eanáir 1891). Sa bhliain 1876, cheap Otto an t-inneall dócháin inmheánaigh 4 bhuille a fheidhmíonn de réir "timthriall Otto", a ainmníodh as, an chéad inneall a dhóigh breosla go héifeachtach i gcuasán loine.
Suas go dtí sin, ba innill dócháin seachtracha iad na hinnill go léir agus dódh an breosla in urrann ar leith. Tar éis roinnt blianta, d'éirigh t-inneall comhbhuailteach coitianta i ngluaisteáin - bunaithe ar chiogal Otto nó ciogal Diesel - ina ndóitear breosla chun an fuinneamh tiomána a sholáthar.
thumb|left|thumbtime=13|Fís montáiste [[inneall dócháin inmheánaigh|innill dócháin inmheánaigh, ar siúil i Rollag, Minnesota.]]
Cúlra
Thairg Sadi Camot i 1824 timthriall bunúsach na teirmidinimice. Mar thoradh ar fhadhbanna fisiciúla is miotalóireachta, ní raibh timthriall Camot praiticiúil. Ach saothraíodh timthriallta eile le cur síos ar innill phraiticiúla, mar shampla timthriall Otto, timthriall Diesel is eile
Pápa Adeodatus II
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach Rómhánach é Adeodatus II.
Stair na Bithcheimice
Is féidir a rá gur thosaigh stair na bithcheimice leis na Gréagaigh anallód, a raibh suim acu i gcomhdhéanamh agus i bpróisis an tsaoil, cé gur cuireadh tús le bithcheimic mar dhisciplín go luath ag tús an 19ú haois. Mhaígh roinnt daoine go mb’fhéidir gurb é tús na bithcheimice ná nuair a thángthas ar an chéad einsím, diastáis (ar a dtugtar aimileáis inniu), sa bhliain 1833 ag Anselme Payen, bíodh is gur mheas cuid eile gurb í breith na bithcheimice ná an chéad léiriú ag Eduard Buchner den phróiseas bithcheimiceach casta ar choipeadh alcólach, in  úisc gan chill. . B’fhéidir go ndéarfadh cuid acu obair thionchar Justus von Liebig ó 1842, Chimie organique appliquée à la physiologie animale et à la pathologie, (Gaeilge: Ceimic orgánach ina fheidhmeanna maidir le fiseolaíocht agus paiteolaíocht.) a chuir teoiric cheimiceach mheitibileachta i láthair, nó níos luaithe fós, i staidéir an 18ú haois ar choipeadh agus riospráid le Antoine Lavoisier.
Baile a' Chnuic, Ros an Ear
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Baile a' Chnuic.
Loch Machan
Is góilín suite i gContae Chorcaí é Loch Machan.
Máel Mórda mac Murchada
Ba é Máel Mórda mac Murchada nó Máel Mórda mac Murchada Uí Fáeláin (Maol Mórdha Mac Murchadha Uí Fhaoláin) Rí Laighean. Rugadh é timpeall 965 agus maraíodh é ag Cath Chluain Tarbh ar an 23 Aibreán 1014, mac le Murchad mac Finn agus deartháir le Gormlaith (bean chéile Bhriain Bóramha) a bhí ann, agus é ina dhuine de mhuintir Uí Fhaoláin, ceann de threibheanna Uí Dhúnlainge a bhí lonnaithe timpeall na Life i Nás na Rí.
Cuimhnítear air, thar aon rud eile, mar namhad Bhrian Bóirmhe, agus maraíodh an bheirt ag Cath Chluain Tarbh ar Aoine an Chéasta 1014. D'éirigh sé amach níos luaithe freisin, sa bhliain 1012. Tar éis a bháis bhí Bran, a mhac, ina rí ar Chúige Laighean idir na blianta 1016 agus 1018. Ó shin amach ar aghaidh mhair ríogacht Uí Dhúnlainge le daoine de mhuintir Uí Mhuireadhaigh in áit mhuintir Uí Fhaoláin mar thoradh ar an slua mór a cailleadh ag Cluain Tarbh.
Ultimate
Is spórt foirne a imrítear le diosca eitilte (nó frisbee) é Ultimate (nó sárfhriosbaí). Chruthaigh grúpa mac léinn in Ardscoil Columbia i Maplewood, Nua-Gheirsí an spórt sa bhliain 1968. Cé gur spórt traidisiúnta é ó thaobh riachtanas lúthchleasaíochta, níl sé cosúil le spóirt eile toisc nach bhfuil réiteoirí ann go ginearálta, fiú ag na leibhéil iomaíochta is airde. Ina ionad sin, braitheann Ultimate ar chothrom na Féinne agus cóimheas idir na himreoirí, coincheap bunúsach ar thug seanfhondúirí an spóirt The Spirit of the Game air.
Scóráiltear pointí tríd an diosca a chur ar aghaidh chuig comhimreoirí i gcrios deiridh na foirne eile. Rialacha bunúsacha eile ná nach féidir le himreoir céimeanna a thabhairt agus an diosca ina sheilbh, agus tarlaíonn aistriú seilbhe tar éis pas a bhuaileann an talamh, a théann as an imirt, nó a sciobann an fhoireann eile.
Is trádmharc cláraithe de chuid an chomhlachta Wham-O é an téarma Frisbee, agus dá bhrí sin seachnaítear an t-ainm “Ultimate Frisbee” (agus fiú “sárfhriosbaí” i nGaeilge), cé go bhfuil sé fós in úsáid choitianta neamhfhoirmeálta.
Ultimate in Éirinn
Tá an spórt ag fás go tapa in Éirinn, leis na mílte duine ag imirt timpeall na tíre. Bhain Foireann Náisiúnta na mBan Craobhchomórtas na hEorpa amach sa bhliain 2019, agus chuir an tUachtarán Mícheál D. Ó hUigínn fáilte roimh an bhfoireann in Áras an Uachtaráin. Tá foireann lán-Ghaeilge amháin in Éirinn, darb ainm “Plámás”.
Baile Ùr Sgìre Innis
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Baile Ùr Sgìre Innis.
An tSeic i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Eolas Ghlac An tSeic (nó Poblacht na Seice) páirt i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse don chéad uair sa bhliain 2007.
Iomaitheoirí
alt=|mion|Mikolas Josef ag cur i láthair i 2018 (6ú)
Pápa Donus
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Donus.
Aoife Ní Fhearraigh
Is amhránaí clúiteach í Aoife Ní Fhearraigh as Gaoth Dobhair, Co. Dún na nGall. Tá aithne náisiúnta uirthi, fiú idirnáisiúnta mar gheall ar na leaganacha úra atá aici ar amhráin as Gaeilge.
Cheol Aoife le na leithéidí Paul Brady, Brian Kennedy agus Phil Coulter síos fríd na blianta.
Mamach
Is éard is mamach ann ná ball den fhofhíleam Vertebrata (san fhíleam Chordata). Tá saintréithe faoi leith acu mar a leanas; faireoga allais, faireoga allais modhnaithe i gcór bainne a tháirgeadh (bíonn bainne ag an máthair le tál ar an gceann óg), gruaig nó fionnadh, trí chnámh sa chluas láir, agus réigiún neocoirtéise san inchinn.
Beobhreithtear mamaigh, ach tá na monaitréimigh eisceachtúil i measc na mamach mar go n-ubhbhreithtear iad. Bíonn fiacla sainfheidmeacha ag mór chuid díobh, agus san ghrúpa is mó, na mamaigh phlacainteacha, úsáidtear placaint nó broghais le linn na tréimhse iompair.
Rialaíonn an inchinn mhamach imoibriú inteirmeacha agus an córas imshruthaithe, maille le croí ceithre urrann.
Féach freisin
Eolaí Póca – Mamaigh, le Eleanor Lawrence (An Gúm )  ISBN 185791161X.
Poblacht Ghranada Úir
Tugadh Poblacht Ghranada Úir ar an gColóim idir 1831 agus 1858, tar éis chliseadh na Colóime Móire, an chéad stát Colómach. Chaill an dúiche dhá réigiún thábhachtach: Eacuadór agus Veiniséala, ba chúis le corraíl pholaitiúil. Le 27 bliain ghnóthaigh an Phoblacht. 11 uachtarán: Domingo Caycedo Santamaría, Francisco de Paula Santander, José Ignacio de Márquez Barreto, Pedro Alcántara Herrán, Tomás Cipriano de Mosquera, José Hilario López, José María Obando, José María Melo, José de Obaldía, Manuel de Obaldía. Manuel María Mallarino, agus Mariano Ospina Rodríguez.
Stair
D’athraigh Poblacht Ghranada Úir a hainm go Cónaidhm Ghranada i 1858, nuair a glacadh leis an Bhunreacht. Bhí an stát nua i bhfad níos cónaidhme. Glacadh an t-ainm Stáit Aontaithe na Colóime i 1863. Bunaíodh an Cholóim, mar is eol dúinn í inniu, sa deireadh i 1886.
Tíreolaíocht agus Réigiúin Tíre
De réir Bhunreacht an Náisiúin réir Bhunreacht na Tíre bhí teorainneacha na Poblachta mar an gcéanna mar a bhí siad i 1810, is é sin, bhí Leas-Ríocht Ghranada Úir roinnte ina dhá chuid idir Veiniséala agus Guatamala, agus ón mBrasaíl freisin, a bhí fós faoi thionchar na Portaingéile. Ina theannta sin, bunaíodh teorainneacha le Eacuadór tríd an gconradh, ar ghlac an Chomhdháil leis an 30 Bealtaine 1833. Ba iad dúiche Phoblacht Ghranada úir críocha Choinbhinsiún Ghranada in 1832 ar a laghad, arna ndaingniú ag an mBunreacht agus a dhaingnigh an Phoblacht freisin, agus is iad seo a leanas iad:
Tom Hales
Polaiteoir Éireannach ab ea Tom Hales (5 Márta 1892 – 29 Aibreán 1966). Bhí sé ina bhall de Chlann na Poblachta ar dtús agus ansin Fianna Fáil.
Múimíní
mion|Tove Jansson agus ceann dá leabhair. Is iad na Múimíní (as Sualainnis: Mumin) na príomhcharachtair sna leabhair den údair Fionlannach-Sualainnise, Tove Jansson, faoin teaghlach Múimín, a foilsíodh 1945-1970. Is i Sualainnis a foilsíodh ar dtús iad agus tá siad aistrithe go breis agus 40 teanga éagsúil. Sa bhreis ar na naoi n-úrscéal, tá leabhair phictiúr scríofa agus maisithe ag Tove Jansson agus a deartháir, Lars Jansson, agus amhráin a spreag na carachtair. Chomh maith leis sin, tá roinnt sraith theilifíse agus príomhscannáin déanta as a cuid saothar, agus tá páirc théama ann i Naantali, ar a dtugtar Muminvärlden (nó Muumimaailma as Fionlainnis).
Bunús agus príomhcharachtair
I 1943 tharraing Tove Jansson carachtar darb ainm Snork san irisleabhar aorach Fionlannach-Sualainnise Garm. Ba é seo an réamhtheachtaí is luaithe don Mhúimín. I leaganacha luatha, bhí an figiúr go hiomlán dubh le súile dearga agus srón caol, beagnach cosúil le gob. I 1945, fuair an fhíor seo corp beathaithe bán, srón cosúil le dobhareach agus ainm nua, Mumintrollet, sa chéad leabhar Múimíní, Småtrollen och den stora översvämningen (An troll beag agus an tuile mhór). Bíonn an príomhról ag Mumintrollet (nó Mumin go gairid) i bhformhór na leabhar. Tá sé fiosrach agus beagán saonta, ach an-cineálta agus flaithiúil. Tá sé díograiseach dul ar eachtraí, cé gur annamh a bhíonn fonn air dul as féin. Is iad na cairde is fearr atá aige ná Sniff agus Snusmumriken. Tá sé i ngrá le Snorkfröken, a tharrtháil sé sa dara leabhar sa tsraith, Kometen kommer (An cóiméad ag teacht). mion|Jansson i 1956. Is cosúil go bhfuil Snorkfröken féin agus a deartháir, Snorken, de gné beagán difriúil leis na Múimíní. Tá siad le fáil i ndathanna éagsúla (bíonn na Múimíní  bána) agus athraíonn a ndath ag brath ar a giúmar. Is portmanta é an t-ainm Snorkfröken idir an focal cumtha Snork agus fröken, rud a chiallaíonn 'ainnir' i Sualainnis. Tá Snorkfröken croíúil agus fuinniúil, beagánín uallach, agus is minic a athraíonn sí a intinn ar rudaí. Is breá léi éadaí deasa agus seodaí agus tá sí inaitheanta óna glib fhionn agus an rúitín órga atá aici. Is aireagóir cliste é a deartháir, Snorken.
Is iad máthair agus athair Mumintrollet ná Muminmamma agus Muminpappa. Tá Muminmamma cineálta, foighneach agus bog ar a mac. Caitheann sí cuid mhór dá ama ag cócaireacht don teaghlach agus ag tabhairt aire dá rósaí. Is é a comhartha sóirt a mála láimhe (a tugann sí léi beagnach i ngach áit) ina bhfuil rudaí tábhachtacha mar stocaí, púdar goile agus coirt. Is é Muminpappa duine ábhairín neamhshuaimhneach a fágadh ina dhílleacht mar pháiste, agus is minic a bhíonn sé ag machnamh ar a 'óige chorrach', a thaifeadann sé ina bheathaisnéis. Tá hata ard dubh aige i gcónaí agus is é an mana atá aige ná 'vid min svans!', rud a chiallaíonn (focal ar fhocal) 'dar mo eireaball!' Deirtear go minic go raibh na tuismitheoirí Múimín ina bportráidí de máthair agus athair liobrálach agus boihéamach Jansson féin.
Tá roinnt cairde ann a chaitheann an chuid is mó dá n-ama sa teach Múimín. Is é Snusmumriken (ciallaíonn mumrik 'giostaire' agus is é atá i gceist le snus cineál snaois Lochlannach a chuirtear faoi na gumaí) an cara is fearr atá ag Mumintrollet. Aistríonn sé ó dheas gach geimhreadh agus filleann sé san earrach. Tá sé ina eachtránaí agus ina fhánaí, beagáinín brónach agus, cé go mbaineann sé taitneamh as cuideachta a chairde, coinníonn sé slán a phríobháideachas agus neamhspleáchas. Caitheann sé seanéadaí glasa, tá sé ina chónaí i bpuball agus sheinneann sé an t-orgán béil. Níl ach cúpla sealúchas aige. Is cara eile é Sniff, ainmhí atá cosúil le meascán idir luch agus cangarú. Tá sé sách neamhaibí agus cladhartha, agus tá sé i gcónaí ag lorg ar bhealach eile le shaibhreas a dhéanamh  go dtapaidh. Is cailín beag í Lilla My (My beag) a chónaíonn sa teach na Múimíní, de réir cosúlachta mar nach féidir lena máthair déileáil léi. Tá sí an-neamhspleách agus teanntásach, drochbhéasach uaireanta, ach tá sí cróga agus dílis agus tá grá mór ag an teaghlach di.
Leabhair
1945 - Småtrollen och den stora översvämningen (An troll beag agus an tuile mhór)
1946 - Kometen kommer (An cóiméad ag teacht)
Aisdeod
Cathair in Iosrael is ea Aisdeod. Is é an séú cathair is mó sa tír. Tá Aisdeod suite ar chósta na Meánmhara, leath an bhealaigh idir Tel Aviv agus Gaza. Is é Aisdeod an calafort is mó sa tír: Tagann 60% de na hearraí ó thar lear isteach tríd. Bhí cónaí ar 218,000 duine sa chathair sa bhliain 2014.
Múimíní
Leabhair
1948 - Trollkarlens hatt (Hata an Draíodóra)
Pápa Agatho
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Agatho.
Múimíní
Leabhair
1950 - Muminpappans Bravader Skrivna av Honom Själv (Na héachtaí Muminpappan scríofa as féin)
1954 - Farlig midsommar (Lár an tsamhraidh baolach)
1957 - Trollvinter (Geimhreadh troill)
1962 - Det osynliga barnet (An páiste Dofheicthe)
1970 - Sent i november (Deireadh mhí na Samhna)
Tá cúig leabhar pictiúr Mhúimín ann freisin:
1952 - Hur gick det sen? Boken om Mymlan, Mumintrollet och Lilla My (Conas mar a bhí sé ansin? An leabhar faoi Mhymlan, Mumintrollet agus Lilla My)
1960 - Vem ska trösta knyttet? (Cé a tabhairfaidh sólás don knytt?)
1977 - Den farliga resan (An Turas Contúirteach)
1980 - Skurken i muminhuset (Rógaire sa Teach Múimín)
1993 - Visor från Mumindalen (Amhráin Gleann na Múimíní)
Stiallghreannán
Tá stiallghreannáin cruthaithe ag Tove Jansson freisin, agus tháinig a deartháir Lars Jansson ina háit i 1959. Foilsíodh iad den chuid is mó sa nuachtán laethúil Briotanach The Evening News idir 1954-75.
Sraitheanna teilifíse agus scannáin
Is iomaí uair a raibh na scéalta Múimíní cóirithe don teilifís. Ba é an tsraith theilifíse beochana Seapánach Tanoshii Mūmin Ikka (楽しいムーミン一家), nó 'I nGleann na Múimíní', a bhí ar an rath is mó idirnáisiúnta.
Páirceanna téama
Osclaíodh páirc téama i 1993 a thugtar Muminvärlden (Domhan na Mhúimíní) air. Tá sé lonnaithe ar oileán Kailo in aice le Naantali, i ngar do Túrcú i ndeisceart na Fionlainne. Chuir Dennis Livson, léiritheoir an tsraith theilifíse Seapánach, tús leis an bpáirc. Is áit oiriúnach do leanaí é an pháirc théama agus cuireann sé an deis ar fáil le haghaidh spraoi gníomhach agus caidreamh leis na carachtair ó na scéalta. Murab ionann agus an pháirc téama, tá músaem ann, Mumindalen (Gleann na Múimíní) i Tampere, an Fhionlainn, áit atá níos oiriúnaí do daoine fásta. Tá thart ar 2,000 saothar ealaíne Jansson ann.
Aisdeod
Stair
Chónaigh na Canánaigh san áit ina bhfuil Aisdeod inniu agus ina ndiaidh sin tháinig na Filistínigh. Bhí cúpla baile den chúig cinn a bhí acu san áit ina bhfuil an chathair anois. Bhí siad in achrann leis na Iúdáigh. De réir an Bhíobla, ghoid na Filistínigh Airc an Chonartha ó na Iúdáigh agus thug siad leo í go hAisdeod. Chuir siad an airc ansin i dteampall an Dé sin acu Dagon.
mion|clé|Aisdeod sa bhliain 1957 Pobal beag Arabach darbh ainm Isdud a bhí ann san 19ú haois agus ina dhiaidh sin go 1948. Sa bhliain 1945, bhí 4,620 Arabach agus 290 Giúdach ina gcónaí ar an mbaile, agus bhí roinnt kibbutz sa cheantar. Nuair a rinne na fórsaí Arabacha ionradh ar Iosrael sa bhliain chéanna, ghabh arm na Éigipte Isdud, an pointe ab fhaide ó thuaidh dar ghabh siad sa tír. Tharraing siad siar agus chuaigh an chuid ba mhó de na hArabaigh in éineacht leo. Chuir na hIosraelaigh ruaig ar na 300 Arabach a bhí fágtha.
clé|mion|Aisdeod, 2005 Sa bhliain 1956 bunaíodh an chathair nua-aimseartha nuair a cuireadh 22 teaghlach de theifigh Ghiúdacha ó Mharacó a chónaí ann. Cathair phleanáilte is ea Aisdeod. Sa bhliain 1968 rinneadh cathair di. Tar éis titim an chumannachais sa bhloc Sóivéadach sna luath 1990idí chuir a lán daoine on iar-Aontas Sóivéadach fúthu ann.
Geilleagar
Cathair tionsclaíochta é Aisdeod. Ar fhiontair Aisdeod tá fuinneamh, scagadh peitriliaim, déantús gluaisteán agus líomhadh diamant. Tá Ela, comhlacht aerseoltóireachta lonnaithe in Aisdeod.
Breacais Ìosal
Is baile suite san Eilean Sgitheanach, i gComhairle na Gàidhealtachd é Breacais Íosal.
Beothuk
thumb|Creidtear gur portráid de Shanawdithit í seo. William Gossell a rinne í sa bhliain 1841: "A female Red Indian of Newfoundland". Ba iad na Beothuk (biˈɒθʊk) bundúchasaigh Thalamh an Éisc nuair a tháinig na hEorpaigh sa 15ú haois agus sa 16ú haois. D’imigh siad in éag go hoifigiúil nuair a fuair bean darbh ainm Shanawdithit bás sa bhliain 1829.
Thosaigh a gcultúr timpeall na bliana 1500. Dealraíonn sé gur tháinig a sinsir ó Labradar chun Talamh an Éisc timpeall 1 RC agus gur chuir siad siúd trí thréimhse chultúrtha díobh. Nuair a rinneadh tástáil DNA ar iarsmaí daoine de chuid na mBeothuk sa bhliain 2007 rinneadh amach go raibh gaol acu leis na Mi'kmaq (treibh eile ón réigiún), rud a fhágann gur cosúil go raibh gaol idir teangacha an dá phobal freisin.
B’fhéidir nach raibh ann ach timpeall 700 duine acu nuair a tháinig na hEorpaigh, agus iad ina gcónaí ina bhfinte a raibh idir tríocha agus caoga duine iontu. Thógaidís botháin choirceogacha agus d’ithidís bradáin, rónta agus carabúnna. Bhí siad an-tugtha d’úsáid an ócair agus chuiridís na mairbh le deasghnátha casta.
Seán Bán Breathnach
Gairm
Is ag casadh ceirníní ar an gclár Popseó na Máirte ar Radio Éireann a thosaigh Seán Bán ar an gcéad lá d’Aibreán 1969.
Beothuk
Is dócha gurb iad na rudaí a leanas ba mhó ba chiontaí lena n-imeacht in éag:
Fógraíodh sa bhliain 1829 gurbh é bás Shanawdithit deireadh an phobail, ach tá fianaise ann gur mhair cuid díobh ina dhiaidh sin, agus tá daoine de shliocht measctha anois ann.
Seán Bán Breathnach
Gairm
Ní raibh sé ach naoi mbliana déag d'aois nuair a thosaigh sé ag cur a chéad chlár teilifíse Imeall i láthair, clár ceoil dátheangach. Agus bhí sé le feiceáil don chéad uair ar an scáileán mór i 1975 leis an dráma Caoineadh Airt Uí Laoire (Bob Quinn) sa phríomhról mar Art Ó Laoire.
Géineolaíocht
Is disciplín bitheolaíochta í an Ghéineolaíocht (ón Sean-Ghréigis γενετικός genetikos, "ginideach" agus ó γένεσις genesis "bunús"  ), ina ndéantar staidéar ar oidhreacht agus éagsúlachtaí. thumb|deas|140px|upright|[[DNA, móilín na hoidhreachta. Slabhra núicléitídí is ea gach dual de DNA, agus an dá dhual ag freagairt dá chéile sa lár mar chéimeanna ar dhréimire casta.]]
Jack Gleeson
Is aisteoir Éireannach é Jack Gleeson (20 Bealtaine, 1992 a rugadh é) a bhfuil cáil air as an ról atá aige sa dráma teilifíse Game of Thrones ó 2011 chun 2014. Is as Corcaigh dó.
Seán Bán Breathnach
Gairm
Idir 1976 agus 1982, chuir sé SBB ina Shuí i láthair ar an teilifís le Gráinne Uí Maitiú ("Gráinne Gleoite").
Géineolaíocht
Is éard is ábhar don ghéineolaíocht struchtúr móilíneach agus feidhmiú na ngéinte, agus iompar na ngéinte i gcill nó in orgánach (e.g. ceannas agus eipigéineolaíocht), patrúin oidhreachta, agus dáileadh, malartú agus athrú i bpobail. Is féidir tairbhe a bhaint as an ngéineolaíocht agus staidéar á dhéanamh ar na córais bheo go léir – víorais, baictéirí, plandaí, ainmhithe, daoine agus eile.
Seán Bán Breathnach
Gairm
Tá níos mó aithne air sa lá inniu mar tráchtaire agus aoi ar chláir spóirt, ar Raidió na Gaeltachta agus ar TG4 ach go háirithe. is mó aithne atá air don chraoltóireacht spóirt. Ba é agus Mártan Ó Ciardha a thosaigh an clár Spórt an tSathairn ar Raidió na Gaeltachta sna 1980idí.
Géineolaíocht
Síleadh riamh anall go bhfaigheann orgánaigh tréithe le hoidhreacht agus gur féidir tairbhe a bhaint as seo chun feabhas a chur ar phlandaí agus ainmhithe. Ach ba é Gregor Mendel ba thúisce a rinne taighde eolaíoch ar an oidhreachtúlacht, obair a thosaigh i lár an 19ú haois. Cé nár thuig sé bunús fisiciúil na hoidhreachta, thug Mendel faoi deara go bhfaigheann orgánaigh tréithe le hoidhreacht trí aonaid oidhreachtúla a dtugtar géinte orthu anois.
Seán Bán Breathnach
Gairm
Sa bhliain 2021, bhí gradam saoil ag Cumann Lúthchleas Gael bronnta ar an gcraoltóir, mar chuid de Ghradaim MacNamee 2020, gradaim chumarsáide na heagraíochta.
Géineolaíocht
Freagraíonn na géinte do réigiúin áirithe laistigh den DNA, móilín ar slabhra de cheithre shaghas de núicléitídí é. An t-eolas géiniteach a fhaigheann orgánaigh le hoidhreacht tá sé le fáil i seicheamh na núicléitídí. Tá dhá dhual sa DNA agus núicléitídí i ngach ceann acu a oireann dá chéile. Is féidir leis na duail a bheith ina dteimpléid ag duail nua, rud a ligeann do na cealla cóip a dhéanamh de ghéinte inoidhreachta.
Athraíonn na cealla seicheamh na núicléitídí i ngéin chun slabhra aimínaicéad a dhéanamh agus próitéiní a chruthú: tá ord na n-aimínaicéad i bpróitéin de réir ord ord na núicléitídí i ngéin, rud a dtugtar an cód géiniteach air. Socraíonn aimínaicéid na próitéine an chuma thríthoiseach a tharraingíonn sí uirthi féin, struchtúr a chuireann an phróitéin ag feidhmiú ar shlí áirithe. Is iad na próitéiní a dhéanann beagnach gach rud a choinníonn na cealla beo. Féadann athrú ar an DNA i ngéin aimínaicéid na próitéine a athrú, rud a d’fhéadfadh sin lorg suntasach a fhágáil ar an gceall agus ar an orgánach féin.
Cé gur mór an bhaint atá ag na géinte le cruth agus le hiompar orgánach, ní mór taithí na n-orgánach a chur san áireamh freisin chun an scéal iomlán a thuiscint.
Géineolaíocht chlasaiceach agus Mhendelach
D’eascair an ghéineolaíocht ó obair Gregor Mendel, eolaí agus Agaistíneach a rinne taighde ar oibriú na hoidhreachta i bplandaí. Sa bhliain 1865 léigh sé a pháipéar "Versuche über Pflanzenhybriden" (“Trialacha i Hibridiú na bPlandaí”) i láthair an Naturforschender Verein (“Cumann an Taighde Nádúrtha”) in Brünn. Rianaigh Mendel tréithe áirithe a fuair pónairí le hoidhreacht agus chuir síos orthu go matamaiticiúil. Ní raibh an patrún oidhreachta seo le haithint ach ar roinnt bheag plandaí, agus chuir obair Mendel in iúl gur rud cáithníneach í an oidhreachtúlacht seachas rud fáltais, agus gurbh fhéidir patrúin oidhreachtúla mórán plandaí a mhíniú le rialacha agus cóimheasa simplí.
Níor tháinig eolaithe eile ar shaothar Mendel go dtí na 1890í agus iad ag déanamh taighde den saghas céanna. Ba é William Bateson, duine de lucht leanúna Mendel, a chum an focal genetics sa bhliain 1905. (Tháinig an aidiacht genetic ann roimh an ainmfhocal agus é tógtha ón bhfocal Gréigise genesis—γένεσις ("bunús"). Úsáideadh é den chéad uair i gciall bhitheolaíoch sa bhliain 1860.) Ba é Bateson a chuir an focal genetics i mbéal an phobail agus é ag tabhairt cainte don Tríú Comhdháil Idirnáisiúnta um Hibridiú Plandaí i Londain sa bhliain 1906.
Thosaigh eolaithe ag obair faoi anáil Mendel agus iad ag iarraidh teacht ar na móilíní sa chill a bhí freagrach as oidhreacht. Sa bhliain 1910 mhaígh Thomas Hunt Morgan go bhfuil géinte ar chrómasóim agus é ag cuimhneamh ar shóchán súl bán a bhain le gnéas i gcuileanna torthaí (Drosophila melanogaster). Sa bhliain 1913 bhain a dhalta Alfred Sturtevant feidhm as an nascadh géiniteach chun a thaispeáint go bhfuil géinte cóirithe ina línte ar an gcrómasóm. clé|thumb|Sóchán súl bán in [[Drosophila.]]
Oidhreacht scoite agus dlíthe Mendel
right|thumb|Cearnóg Punnett ag taispeáint cros-síolrú idir dhá phónaire atá heitrisigeach do bhláthanna corcra (B) agus bána (b)
Go bunúsach faigheann orgánaigh oidhreacht trí thréithe scoite a dtugtar géinte orthu. Ba é Gregor Mendel ba thúisce a thóg ceann de seo. Thug sé faoi deara go mbíodh dathanna gach pónaire corcra nó bán, agus gan aon dath idirmheánach le feiceáil.
Tá ailléilí ann nach bhfuil ceannas iomlán acu agus a chuireann ceannas easnamhach in iúl trí mheánfheinitíopa. Uaireanta cuirtear an dá ailléil in iúl go chothrom.
Nuair a shíolraíonn dhá orgánach go gnéasach, faigheann a sliocht ceann den dá ailléil go teagmhasach ó gach tuismitheoir. Tugtar Dlí Mendel an Dealaithe ar an oidhreacht scoite seo agus ar dhealú na n-ailléilí.
Sir y Fflint
thumb|Suíomh Contae de chuid na Breataine Bige is ea Sir y Fflint nó Flintshire. Bhí 154,400 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011.
Baile a' Mhuilinn, Gleann Urchadain
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Baile a' Mhuilinn.
Howard Hawks
Stiúrthóir bisiúil a bhí ann a bhain amach clú agus cáil le scannáin ina lán seánraí: agus a lán eile.
Sa bhliain 1975, bronnadh Duais an Acadaimh (Oscar) air as saothar a shaoil. Níor éirigh leis, áfach, an duais sin a bhaint amach le haon scannán ar leith riamh, cé go raibh sé ar an ngearrliosta do dhuais an stiúrthóra ab fhearr sa bhliain 1942 as an obair a rinne sé ar Sergeant York.
Abhainn Dhúin
deas|250px|thumb|Abhainn Dhúin Is abhainn suite in Inbhear Áir í Abhainn Dhúin.