cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Damian Green
Rugadh Green in Y Barri, Bro Morgannwg, an Bhreatain Bheag ar an 17 Eanáir 1956 agus rinne sé staidéar ar an bhfealsúnacht, polaitíocht agus eacnamaíocht i gColáiste Balliol, Oxford. Tar éis dó obair mar iriseoir don BBC, Channel 4 agus The Times, tháinig sé isteach sa Pharlaimint i dtoghchán 1997 trí shuíochán Ashford, Kent a bhaint amach.
D’fheidhmigh Green i roinnt post scáth-aireachta, lena n-áirítear an Scáth-Rúnaí Iompair agus an Scáth-Rúnaí Oideachais agus Scileanna. Tháinig sé chun suntais ar bhonn náisiúnta i mí na Samhna 2008 tar éis dó a bheith gafa agus tar éis gur thug póilíní ruathar faoina oifig pharlaiminteach, cé nár tugadh aon chás chun cinn. Bhí sé sa chomhrialtas Cameron-Colegg go dtí Iúil 2014, ar dtús mar Aire Stáit Inimirce agus ansin mar Aire Stáit Póilíneachta agus Ceartais Choiriúil.
Luathshaol
Rugadh Green in Y Barri, Bro Morgannwg, an Bhreatain Bheag. D'fhás sé aníos i Reading, Berkshire agus fuair sé a chuid oideachais i Reading School. Chuaigh sé go Coláiste Balliol, Oxford]], ag déanamh staidéir ar an bhFealsúnacht, an Pholaitíocht agus an Eacnamaíocht. Bhí sé ina Uachtarán ar an Oxford Union i 1977 agus bhí sé ina leaschathaoirleach ar Chónaidhm na Mac Léinn Coimeádach (ar a dtugtar Conservative Future anois) ó 1980 go dtí 1982.
Le linn a chuid ama in Oxford, bhris Green a rosta tar éis do ghrúpa mac léinn eile uíochán a dhéanamh roimhé agus é a chaitheamh isteach in an Abhainn Cherwell. Tuairiscíodh go raibh Dominic Grieve sa ghrúpa, agus níos déanaí ar aghaidh bhí sé ag obair i cuideachta Green mar Aire Comh-Aireachta.
Eolas imshaoil
Na gnéithe de bhitheolaíocht, éiceolaíocht, geografaíocht is iarmhairtí an duine ar an gcomhshaol a chabhraíonn le tuiscint an chomhshaoil. Is leithne an staidéar seo na an éiceolaíocht féin.
Lár na Fionlainne
Ceann de réigiúin na Fionlainne is ea Lár na Fionlainne (Fionlainnis: Keski-Suomi; Sualainnis: Mellersta Finland). Tá sé ag críochantacht leis na réigiúin eile Päijät-Häme, Pirkanmaa, an Ostrabóitne Theas, Lár na hOstrabóitne, an Ostrabóitne Thuaidh, an tSabhóin Thuaidh agus an tSabhóin Theas.
Is í Jyväskylä an phríomhchathair agus an chathair is mó.
Bardais
Tá Lár na Fionlainne roinnte ina 23 bardas. Tá stádas cathrach/baile ag sé cinn dóibh (sa chló trom).
Alonso de Guzmán y Sotomayor, 7ú Diúc Medina Sidonia
Teaghlach
Ba é Juan Carlos Pérez de Guzmán athair Alonso, a fuair bás sa bhliain 1556. Bhí sé seo dhá bhliain roimh bhás a athar féin, Juan Alfonso Pérez de Guzmán, 6ú Diúc Medina Sidonia, rud a chiallaíonn gur theip ar Juan Carlos teideal na diúcachta a fháil le hoidhreacht agus nach bhfuair sé bás ach mar an 9ú Cunta Niebla
Ba í a sheanmháthair athartha, a fuair bás sa bhliain 1528, ná Ana de Aragón y de Gurrea, iníon neamhdhlisteanach le hAlonso de Aragón y Ruiz de Iborra, Ardeaspag Zaragoza, mac neamhdhlisteanach é féin don rí Ferdinand II de Aragón. Sa bhliain 1518 phós Ana de Aragón i ndiaidh a chéile dhá Diúc Medina Sidonia. bhliain 1518 phós Ana de Aragón sna sála ag a chéile beirt Dhiúc de Medina Sidonia. Bhí an chéad phósadh aici le hAlfonso Pérez de Guzmán, 5ú Diúc Medina Sidonia, a fuair bás gan chlann sa bhliain 1548. Fógraíodh go raibh sé as a mheabhair ("mentecato"), rud a chuir an pósadh ó bhail agus a d'fhág an comharbas ar an teideal folamh. Phós an bhrídeog ansin, an bhliain chéanna, le deartháir an 5ú Diúc, Juan Alfonso, an 6ú Diúc, a rugadh ar 24 Márta 1502. Mhairfeadh sé trí scór bliain tar éis bháis a chéile, ag fáil bháis i Sanlúcar de Barrameda, i gCúige Cádiz, sa Spáinn, ar 26 Samhain, 1558.
Clóral
CCl3CHO, i gcóras IUPAC 2,2,2-tríchlóireatánól le fiuchphointe 97 °C. Is suaimhneasán hiodráid chlórail.
4 Iúil
Is é an 4 Iúil an 185ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 186ú lá i mbliain bhisigh. Tá 180 lá fágtha sa bhliain.
Haidrian
Impire Rómhánach ab ea Haidrian (Laidin: Caesar Traianus Hadrianus; 24 Eanáir 76 — 10 Iúil 138), ó AD 117 go AD 138.
Bryanston Square
deas|250px|thumb|Bryanston Square Is cearnóg an bhaile suite i Marylebone, Londain é Bryanston Square.
Céadnithe an Chruinne-Thómhais
Tráchtas matamaiticiúil ina bhfuil 13 leabhar, curtha i leith an mhatamaiticeora Eoiclídéas, ó Chathair Alastair san Éigipt Tolamaesach c. 300 R.Ch. is ea an leabhar darbh ainm Céadnithe an Chruinne-Thómhais. D'fhoilsigh an tAthair Peadar Ua Laoghaire aistriúchán Gaeilge ar an leabhar ag tús na fichiú haoise.
Athróg randamach
mion Cainníocht is ea athróg randamach, ar féidir léi aon cheann de raon luachanna (bídís leanúnach nó scoite) a bheith aici nach féidir a réamhaithris go cinnte ach iad a thuar de réir a ndóchúlachta amháin. Tugtar athróg stocastach ar an choincheap chomh maith. mion|[[Teoirim na teorann lárnaí]]
Cork Street
Is sráid suite i Mayfair, Londain é Cork Street.
Contae Lú
Tá Lú nó Contae Lú suite i gCúige Laighean in oirthear na hÉireann. Is é an contae is lú in Éirinn é. The Wee County an leasainm Béarla air. Tá sé ar an 19ú contae is mó ó thaobh an daonra de. Is é Dún Dealgan an príomhbhaile contae. Bhí cónaí ar 110,894 duine i Lú sa bhliain 2006 de réir an daonáirimh. Cé go bhfuil sé suite i gCúige Laighean an lá inniu, bhí sé i gCúige Uladh roimhe 1596.
Léinte Gorma
mion|Bratach Léinte Gorma na hÉireann.
Deirtear ó am go ham gur eagraíocht fhaisisteach nó leath-fhaisisteach ab ea na Léinte Gorma agus pléitear fós an chosúlacht idir iadsan agus Léinte Donna Hitler agus Léinte Dubha Mussolini. Chaith siad éadaí paraimíleata, d'ardaigh siad an lámh dheis nuair a bhuail siad lena chéile agus bhí siad páirteach i dtroideanna le hÓglaigh na hÉireann. Ar an taobh eile, ní raibh idé-eolaíocht na bhfaisistithe go forleathan i measc na ngnáth-bhall - bhí an chuid is mó dóibh siúd in éadan an IRA, in éadan Fhianna Fáil (páirtí an rialtais) agus in aghaidh pholasaithe eacnamaíocha an rialtais. De réir an staraí, R.M. Douglas, is dearcadh móramh na bhfear léinn nach bhfuil sé ceart díriú ar na Léinte Gorma más ag lorg faisistithe Éireannacha ata tú. mion|Eoin O'Duffy, 1934
Úsáidtear an téarma "Léinte Gorma" go minic mar leasainm ar lucht leanúna Fhine Gael, an páirtí is mó in Éirinn. Fo-ghlacadh na Léinte Gorma isteach sa pháirtí sin sa bhliain 1933.
Stair
Bunaíodh an eagraíocht i mí Feabhra 1932 ar mhaithe le hiarbhaill Arm an tSaorstáit agus chun déileáil leis an mbagairt a chonaic siad ag teacht óna gcuid naimhde polaitiúla, an IRA agus Fianna Fáil.
I Márta 1932, ceapadh Éamon de Valera mar Uachtarán Ard-Chomhairle Shaorstát Éireann. Chuir sé deireadh leis an mbang a bhí ar an IRA agus scaoil sé saor a lán príosúnach poblachtach. Thosaigh an IRA ag cur isteach ar ócáidí a chur Cumann na nGaedheal (príomhpháirtí an fhreasúra) ar bun. Cheap na Léinte Gorma go raibh saoirse cainte i mbaol agus thosaigh siad ag cosaint imeachtaí Chumann na nGaedheal. Bhí roinnt troideanna idir an IRA agus na Léinte Gorma. Ceapadh Dr Tomás Ó Uiginn, Teachta Dála de chuid Chumann na nGaedheal, mar cheannaire na heagraíochta i mí Lúnasa 1932. mion|Ned Cronin circa 1933
Eoin Ó Dubhthaigh mar Cheannaire
Ba cheannaire de chuid an IRA i rith Chogadh na Saoirse é Eoin Ó Dubhthaigh. Ba ghinearál é in arm an Saorstáit i rith an Chogaidh Cathartha agus ba choimisinéir an Gharda Síochána (an fórsa póilíní) é ón mbliain 1922 go 1933. Thug De Valera an bóthar dó tar éis dó toghchán Fheabhra 1933 a bhuachan. Tháinig Ó Dubhthaigh i gceannas ar an eagraíocht i mí Iúil 1933. D'athainmnigh sé an eagraíocht go "An Garda Náisiúnta". D'athraigh sé an eagraíocht, ag baint úsáid as eilimintí ó heagraíochtaí faisisteacha na hEorpa - an chuirtéis Rómhánach, éide oifigiúil agus mór-chruinnithe, mar shampla. Ní raibh cead ballraíochta ach ag Éireannaigh agus ag daoine le tuismitheoirí Críostaí. Bhí meas ag Ó Dubhthaigh ar Mussolini agus ba é corparáideachas príomhpholasaí na Léinte Gorma. mion|am éigin 1933 - Lúnasa 1934
Mairseáil ar Bhaile Átha Cliath
Chuir de Valera cosc ar an máirseáil. Bhí cuimhne air ar mhairseáil Mussolini ar an Róimh agus bhí eagla air faoi coup d'état. Blianta fada ina dhiaidh sin dúirt sé nach raibh sé cinnte ag an am an nglacfadh an Arm leis a chuid ordaithe nó an dtacóidís leis na Léinte Gorma (bhí roinnt mhaith iarshaighdiúirí mar bhaill den ghluaiseacht). Ghlac Ó Dubhthaigh leis an mbang agus dúirt sé go gcloífeadh sé leis an dlí i gcónaí. Socraíodh mairseálacha cúigeacha in áit na máirseála a bhí curtha ar ceall. An léamh a thug de Valera as sin ná go raibh na Léinte Gorma ag greannú a bhang agus d'fhógair sé gur eagraíocht mhídhleathach a bhí ann.
Fine Gael agus Páirtí Náisiúnta Corparáidíoch
Chuir Ó Dubhthaigh Páirtí Náisiúnta Corparáidíoch ar bun agus níos déanaí fós chuaigh sé go dtí an Spáinn le 700 dá lucht leanúna chun troda ar thaobh Franco i gCogadh Cathartha na Spáinne.
An Turcastáin Thoir
mion|350px|deas|Radharc lár [[Ürümqi ón Sliabh Dearg (Hong Shan)]] Tír i lár na hÁise is ea an Turcastáin Thoir atá á rialú ag Daon-Phoblacht na Síne. Tá thart ar 20,000,000 duine ina gcónaí ann.
thumb|Gar don [[Mórbhealach Carrachóram sa Turcastáin Thoir]]
Is é Ürümqi an phríomhchathair. Tá achar timpeall 1,660,000 km² aige, níos mó ná Antartaice. De réir inimirce ón tSín, tá na daoine dúchasacha ina mionlach anois i dTurcastáin Thoir, go háirithe sna cathracha. Bíonn foréigean polaitiúil, mar buamaí, ó am go ham. Is Moslamaigh iad an chuid is mó den daonra.
Naisc
thumb|left|200px|Bratach an Turcastáin Thoir
Bord Iascaigh Mhara
Is é Bord Iascaigh Mhara nó BIM an ghníomhaireacht rialtais a bhfuil freagracht uirthi tionscail iascaireachta mara agus dobharshaothraithe na hÉireann a fhorbairt.
Bunaíodh an eagraíocht ar dtús faoin Acht Iascaigh Mhara, 1952, agus soláthraíonn an eagraíocht acmhainní don tionscal iascaireachta, go háirithe sa dobharshaothrú, chomh maith le comhéadan a sholáthar don tomhaltóir trí fhaisnéis a sholáthar agus trí bhia mara chur chun. Go stairiúil d’oibrigh sé i mbun bádchlós i nDún na Séad, sa Daingean agus sna Cealla Beaga.
Tá ceanncheathrú BIM lonnaithe i nDún Laoghaire, Contae Bhaile Átha Cliath faoi láthair.
Fíceolaíocht
mion|250x250px| [[Ceilp i Hazards Bay, Páirc Náisiúnta Freycinet, an Tasmáin, an Astráil]] Is éard is fíceolaíocht (ón nGréigis φῦκος, phykos, "feamainn"; agus -λογία, -logia “cuntas, míniú")  nó algeolaíocht ann, ná an staidéar eolaíoch ar algaí, brainse d’eolaíocht na beatha.
Tá algaí tábhachtach mar phríomhtháirgeoirí in éiceachórais uisceacha. Is orgánaigh eocarótacha,agus fótaisintéiseacha iad an chuid is mó de na halgaí a chónaíonn i dtimpeallacht fhliuch. Déantar idirdhealú orthu ó na plandaí is airde mar gheall ar easpa fíordhuilleog, fíorfhréamhacha, nó fíorghas. Ní bhláthaíonn siad. Tá go leor speiceas aon-chealla agus micreascópach (lena n-áirítear fíteaplanctón agus miocralgaí eile); tá go leor eile ilcheallach go céim amháin nó go céim eile, cuid acu seo ag fás go mór (mar shampla, feamainn amhail ceilp agus Sargassum
Tagairtí
.
Karl Siegbahn
Fisicí a rugadh in Örebro na Sualainne ab ea Karl Manne Georg Siegbahn (3 Nollaig 1886 – 26 Meán Fómhair 1978). Rinne sé taighde ceannródaíoch ar chruthú X-ghathanna le tonnfhaid éagsúla. D'éirigh leis fianaise ar sceallsamhail Neils Bohr don adamh a aimsiú, agus d'fhorbair sé an speictreascópacht X-ghathach. Bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice sa bhliain 1924 as an saothar seo. Athair Kai Siegbahn é, a fuair Duais Nobel freisin.
An Réalta Bhuí
mion| An réalta bhuí nó Judenstern sa [[Ghearmáinis.]]
mion|Meitheamh 1942ː Giúdaigh i b[[Páras, ag caitheamh réaltaí buí]] Siombail Ghiúdach is ea Réalta Dháiví. I ngach tír a bhí faoi smacht na Naitsithe, cuireadh iallach ar Ghiúdaigh An Réalta Bhuí, nó suaitheantas le Réalta Dháiví, a chaitheamh ar a gcuid éadaí. Dá thoradh sin, sheas na Giúdaigh amach ó dhaoine eile faoi riail na Naitsithe.
Téann stair na réalta i bhfad siarː thosaigh an nós sa Chailifeacht Mhoslamach Umayyad san 8ú haois.
Sarasadat Khademalsharieh
Is imreoir fichille Iaránach í Sarasadat Khademalsharieh (Peirsis: سارا سادات خادم‌الشریعه; a rugadh 10 Márta 1997),  ar a dtugtar freisin Sara Khadem, agus a bhfuil na teidil Máistir Idirnáisiúnta (MI) agus agus Ardmháistir na mBan (AMB) aici.
Ceallach mac Raghallaigh
Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin, Síol Cheallaigh, ba ea Ceallach mac Raghallaigh (Sean-Ghaeilge Cellach mac Rogallaig, nó Cellach Locha Cime (Áth Cinn)) (bás 705). He was the son of Rogallach mac Uatach (bás 649), iar-rí, ba ea a athair. Tháinig sé i gcoróin i gcomharbacht ar a nia, Muireadhach Muilleathan mac Fearghasa (na 702). Bhí sé i réim ón mbliain 702 go dtí 705.
Tá oird éagsúla le feiceáil i ríliostaí na tréimhse seo. Feictear é sna ríliostaí idir Dúnchadh Mhuirisce mac Tiobraide (bás 683) agus Feargal Aidhne mac Ardaile (bás 696). Sa mhullach air sin, feictear é ina rí Chonnacht mar ráthóir Cháin Adhamhnáin ag Sionad Bhiorra sa bhliain 697. Tugtar an teideal rí Chonnacht dó ina thásc sa bhliain 705 i nAnnála Tiarnaigh agus Annála Uladh.
I mí Iúil 703, tháinig an tArdrí, Loingseach mac Aonghasa of the Cineál Chonaill i gceannas slua mór sa Chonnachta isteach chun cáin a éileamh, ach cloíodh agus maraíodh eisean agus roinnt dá mhic agus ríthe eile Uí Néill an Tuaiscirt i gCath Corann (Sligeach). Caomhnaítear scéal an chatha i nAnnála Easpacha na hÉireann. Deirtear ann go ndearna baird an Ardrí aoradh faoi Cheallach agus é sean creathach. '' However Cellach: ''Ra ling fén, .i. Ceallach, asa charbad amach go tric & go fada ón charpad, & ad-cúaladh brisgleach chnámha an t-seanorach og léim as an charbad. Agus ro ráidh íar sin o ghuth mór, og leim dochum an chatha comhaithigh: ‘A Chonnachta’, ar se,‘ didnidh & coimhedoigh fein bur sáoire, úair ní sáire & ní beodha an cineadh fail in bur n-aighidh iondáthísi, & ni mó do rónsad do mhaith gusaniu’. Agus amlaidh ra bhaoí 'ga rádh sin, & a ghuth for crioth & a shuile for lasadh.
Léim féin, .i. Ceallach, as a charbad amach go tric (tapa) agus go fada ón gcarbad, agus chualathas cnámha briosca an tseanóra ag léimt as a charbad. Théis sin dúirt sé ó ghuth mór, ag léimt chun an chatha in aice láithreach: ‘A Chonnachta', ar sé, 'cosnaígí agus choimeádaigí féin bhur saoire, óir ní sáir (uaisle) agus ní beodha (beoga, cróga) an cine i bhur n-aghaidh, agus ní mó a rinneadar do mhaith go dtí inniu.’ Agus is amhlaidh a bhí sé ag rá, agus a ghuth ag crioth agus a shúile ag lasadh. Ghlac fir na gConnacht an dúshlán agus bhuaigh an cath.
B'fhéidir é gurbh í an chúis le hionsaí Loingsigh ná go raibh Cineál Eoghain tagtha aniar aduaidh ar Chineál Chonaill sa tuaisceart, agus dá bharr ní raibh aon dul as acu ach dul ó dheas sa Chonnachta isteach ag lorg concais nua. D'fhéadfadh é fosta a bheith de bharr brú Uí Bhriúin ar Chineál Chairbre i dtreo Bhréifne, rud a gcuirfeadh cosc ar Chineál Chonaill ar a slí go lár na tíre. I dteannta sin, bhí fonn ar Loingsech a údarás mar ardrí a dhearbhú.
Tuairiscítear ina thásc sa bhliain 705 gur éirigh sé ina chléir (post clericatum). . Tugadh an t-ainm Síol Cheallaigh (Síl Cellaig) ar a mhuintir. Bhídís in iomaíocht le Síol Muireadhaigh agus Síol Chathail le haghaidh ríogacht na gConnacht le linn na 8ú haoise. Ruaigeadh iad as a cheantar dúchais níos deireanaí ag Uí Bhriúin Seola.
I measc a chlainne, bhí children Domhnall (bás 728) agus Forggus (bás 756), Ríthe Chonnacht beirt.
Eolaíocht/teicneolaíocht na Síne
Go dtí an 17ú céad agus tosú na réabhlóide tionsclaíche san Eoraip, is minic a bhí eolaithe is teicneolaithe sa tSín chun tosaigh go mór ar eolaithe na hEorpa, mar is léir óna gcuid éachtaí, gan dul thar 1000 AD, fiú. Sa réamhstair, is sa tSín a fuarthas an fhianaise is luaithe ar úsáid dheonach tine sa chócaireacht. I ré Shang, ón 16ú céad RC, dhéantaí teilgean cré-umha le múnlaí ilpháirte, bhí carbaid le hacastóirí is rothaí 15 spóca ann, agus thosaigh taifead na haimsire i 1216 RC. I ré Zhou, 11ú-3ú céad RC, i measc na bhforbairtí bhí iarann in úsáid (512 RC), uirlisí talmhaíochta iarainn mhúnlaithe (sa 4ú céad RC), crosbhoghaí le truicear 4 pháirt, gás mustaird séidte le boilg, carbaid le rothaí 30 spóca (nach raibh a leithéid san Eoraip go dtí an 15ú céad AD), táirgeadh salainn (7ú céad RC), tógáil dambaí (6ú céad RC), uisciú (560 RC) agus canálacha (3ú céad RC). Bhí a thuilleadh forbairtí i ré Han (3ú céad RC-3ú céad AD): páipéar (105 AD, nach raibh san Eoraip go dtí 1150), tiontú gluaiseachta rothlaí go dtí gluaiseacht dhronlíneach (1ú céad AD), poirceallán simplí, céachta claise (3ú céad AD), toibreacha airtéiseacha (1ú céad AD, nach raibh san Eoraip go dtí 1126), úsáid comhdhlúthú gaile (3ú céad RC), caidéal slabhra le sráideog chearnógach san uisciú (1ú céad AD), an cromán (2ú céad AD), an barra rotha (300 AD), eastóscadh sáile trí dhruileáil dhomhain, bruithniú iarainn i bhfoirnéis copair (28 AD, nach raibh san Eoraip go dtí 1380), boilg loine fuinnmhithe le huisce (31 AD, nach raibh san Eoraip go dtí 1565), úsáid ghuail i mbruithniú (faoin 4ú céad), déanamh cruach (b'fhéidir sa 1ú céad, ach go cinnte sa 6ú céad), an stioróip (300 AD), úim muiníl is uchta do chapall (5ú céad), carbaid le seisear foirne, stiúir loinge (b'fhéidir sa 1ú céad RC, go cinnte sa 1ú céad AD, nach raibh san Eoraip go dtí timpeall 1200), bulcaidí uiscedhíonacha (nach raibh san Eoraip go dtí an 18ú céad), longa ilchrann (nach raibh san Eoraip go dtí an 15ú céad), seolta bordála (3ú céad, san Eoraip sa 16ú céad), taifead ar shiméadracht calóg sneachta (135 AD, an 15ú céad san Eoraip), réamhaisnéis na haimsire (2ú céad RC), an t-abacas (2ú céad AD), an seismeagraf (132 AD, an 17ú céad san Eoraip), cruthú ar theoirim Phíotágaráis (2ú céad), coincheap na huimhreach diúltaí (2ú céad RC, an 16ú céad san Eoraip), luach π áirithe (2ú céad). I ré Sui-Tang, 6ú-10ú céad, lean na héachtaí leis na samplaí seo a leanas: clóbhualadh (faoi 593, san Eoraip i 1375), an chéad leabhar clóbhuailte (868), páipéar leithris (590), tinte ealaíne (600), púdar gunna (900, san Eoraip 1327), fíorphoirceallán, céimshrian clogoibritheach (724), crosbhogha le raon 700 m, stíoróipí fada, carráistí míleata do 30 foirne (7ú céad), droichid crochta slabhraí iarainn (7ú céad, san Eoraip 1595), droichid cuarstua (7ú céad, san Eoraip 1340), longa cúigbhord, long chogaidh rotha (780, san Eoraip sa 15ú céad), cur síos ar úsáid aigéad (860, san Eoraip 1295), driogadh alcóil (8ú céad, san Eoraip sa 13ú céad), foclóir comhchiallach ceimiceach (806, san Eoraip san 18ú céad).
An Chairéil Thuaidh
Ceann de réigiúin na Fionlainne is ea an Chairéil Thuaidh (Fionlainnis: Pohjois-Karjala; Sualainnis: Norra Karelen; Rúisis: Северная Карелия). Tá sé ag críochantacht leis na réigiúin eile Kainuu, an tSabhóin Thuaidh, an tSabhóin Theas, an Chairéil Theas agus an Rúis.
Is í Joensuu an phríomhchathair agus an chathair is mó.
Bardais
Tá an Chairéil Thuaidh roinnte ina trí bhardas déag.
Oibríocht Demetrius
Ar an 9 Lúnasa 1971, tugadh isteach imtheorannú gan triail i dTuaisceart Éireann. nó sluachampaí géibhinn. Ghabh fórsaí slándála na Breataine na céadta náisiúnaí agus chuireadar i bpríosún sa Cheis Fhada iad gan triail cúirte. Operation Demetrius nó Oibríocht Demetrius (Déiméitrias) a tugadh air, nó an braighdeanas.
Bhí na mílte ball d'Arm na Breataine ar na sráideanna i ruathar inar tógadh suas le 400 fear Caitliceach agus d'imigh na mílte óna dtithe le himeacht ón fhoréigin.
‘Operation Calaba’
Taobh le Demetrius, bhí ‘Operation Calaba’ ann chomh maith. Faoin obráid seo, roghnaíodh grúpa beag de cheathrar fear déag – fir a bhí le bheith ina muc a guine agus seirbhísí faisnéise na Breataine ag baint triail as na Cúig Theicníc orthu.
'Séard atá sna cúig theicníc ná díth bia agus dí; díth codlata; cochallú; torann bán (nó síorthorann); agus pointe struis ina cuirtear daoine ina seasamh in éadan balla le géaga sínte (nó síorsheasamh)' (buailtí agus turraingí leictreacha chomh maith).
I dtaca leis an chochallú de, rinneadh bagairt ar chuid de na fir go raibh siad le bheith caite amach as ingearán. I roinnt cásanna rinneadh amhlaidh agus an t-ingearán díreach cúpla troigh os cionn na talún.
Tugadh na Fir Cochaill ar an ngrúpa fear a ghabh fórsaí slándála na Breataine i dTuaisceart Éireann i 1971. mion|Ceastóireacht trom in [[Príosún Abu Ghraib|Abu Ghraib, an Iaráic  ,]]
Cás na ‘bhFear Cochaill’
mion|an [[An Chúirt Eorpach um Chearta an Duine|Chúirt Eorpach um Chearta an Duine (ECHR) ]]Ag deireadh 1971, thóg Poblacht na hÉireann cás thar ceann na bhfear in éadan na Breataine ag an Choimisiún Eorpach um Chearta an Duine.
Ba é seo an chéad uair a thóg stát amháin cás in éadan stát eile ag an Choimisiún.
Mhaígh an Coimisiún ar dtús gurbh ionann na cúig theicníc agus céasadh. Ach rinne rialtas na Breataine achomharc ar an chinneadh. mion|An [[Cúirt Eorpach um Chearta an Duine|Chúirt Eorpach um Chearta an Duine i Strasbourg]] Ar an 18 Eanáir 1978, rialaigh an Chúirt Eorpach um Chearta an Duine (ECHR) nach céasadh a bhí sa drochíde i dTuaisceart Éireann, ach íde a bhí “Mídhaonna & Táireach”, de shárú ar Airteagal 3 den Choinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine.
Cf. Éire in aghaidh na Ríochta Aontaithe (1978) 2 EHRR 25  agus "Ceastóireacht trom".
Bunaíodh an rialú sin ar fhianaise leighis ó rialtas na Breataine a mhol nach mbeadh mórthionchar ag an drochíde ar na fir, agus gurb é an gnáthshaol laethúil i dTuaisceart Éireann ag an am ba chúis leis.
2014-2018
Tháinig fianaise chun solais go ndearna rialtas na Breataine iarracht an Chúirt a chur amú sa bhliain 1978, Bhí brú ann arís an cinneadh a rinne an Chúirt in 1978 a aisiompú.
In 1972 d’fhógair príomh-aire na Breataine Edward Heath nach n-úsáidfidís na cúig theicníc mar áis cheastóireachta as sin amach. In 1977 d’fhógair Ard-Aighne na Breataine Sam Silkin an rud céanna os comhair na Cúirte Eorpaí. Ach bhí siad ag iarraidh an dubh a chur ina gheal ar an phobal is cosúil. Rinne rialtas na Breataine faoi Heath cinneadh rúnda leis na cúig theicníc a choinneáil ar an ábhar gur uirlis áisiúil faisnéise a bhí iontu dar leo.
Mar sin, sa bhliain 2014, chuir Rialtas na hÉireann iarratas chuig an gCúirt Eorpach um Chearta an Duine ar chás na ‘bhFear Cochaill ‘a athbhreithniú, ar an mbonn go raibh fianaise nua ann nach raibh ar fáil sna 1970idí. Ach diúltaíodh sa bhliain 2018 d'iarratas ar leasú ar an mbreithiúnas.
2019-2021
Rialaigh an Chúirt Achomharc i mBéal Feirste in 2019 go raibh sé de cheart céasadh a thabhairt ar "Cheastóireacht trom" i dtéarmaí an lae inniu.
Ar 15 Nollaig 2021, rialaigh Cúirt Uachtarach na Breataine go raibh sé mícheart ag na póilíní sa Tuaisceart gan fiosrúchán a bhunú faoin gcaoi ar caitheadh le ceithre fhear déag ar thug Arm na Breataine drochíde dóibh sna 1970idí. Rialaigh an chúirt go raibh cinneadh na bpóilíní gan an scéal a fhiosrú bunaithe ar thuarascáil a bhí "fíorlochtach" agus nár chóir aon ghlacadh a bheith leis.
2023
I mí an Mheithimh 2023, ghabh ardchonstábla na bpóilíní sa Tuaisceart, Simon Byrne, leithscéal leis na fir.
Iarmhairtí idirnáisiúnta
mion|[[Guantanamo]] Bhí impleachtaí ní ba fhorleithne aige seo agus ag an rialú na Cúirte nach céasadh a bhí ann. Ní amháin gur lean an Bhreatain ar aghaidh ag úsáid na dteicnící ach theagasc siad iad dá gcomhghleacaithe idirnáisiúnta freisin.
Sa bhliain 2002, bhí na Stáit Aontaithe ag lorg bealaí le “teicnící treisithe ceastóireachta” a fhorbairt. De bhrí nárbh ionann na cúig teicníc agus céasadh faoi rialú na Cúirte Eorpaí, glacadh leis go raibh na teicnící úd ceart dlíthiúil go leor le húsáid ar na himtheorannaithe i gCuan Guantanamo.
In 2011, tharla fiosrúchán poiblí ar bhás Baha Mousa ón Iaráic in 2003 agus é faoi chóiméad ag arm na Breataine. Tháinig sé amach le linn an fiosrúcháin go raibh na teicnící fós in úsáid acu.
Curzon Street
Is sráid suite i Mayfair, Londain é Curzon Street.
Luasraon
mion|clé|Luasraon san Fhionlainn Foirm rásaíocht ghluaisrothar is ea luasraon le meaisíní gan choscáin le giar amháin. Go coitianta, raon ubhchruthach a úsáidtear agus ceathrar rothaithe sa rás. Thosaigh sé sna Stáit Aontaithe i 1902. Tá foirmeacha eile ann, ina measc rásaíocht raoin fhada agus luasraon oighir.
24 Márta
Is é an 24 Márta an 83ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 84ú lá i mbliain bhisigh. Tá 282 lá fágtha sa bhliain.
Eostatacht
Athruithe i leibhéil na farraige ar fud an Domhain i rith an 20ú céad, de thoradh leá na n-oighearchaidhpeanna ag na Moil go háirithe. Ní hionann athruithe eostatacha agus athruithe taobh istigh de réigiún teoranta mar thoradh ar ghluaisní an Domhain (mar shampla, athrú leibhéil sa Mhuir Aegéach).
Clóraplast
deas|250px|thumb|Clóraplast Struchtúr ar leith a fhaightear i gcealla plandaí. De ghnáth bíonn cruth dédhronnach air, ag cuimsiú cruacha teasca scannánacha a iompraíonn na líocha fótaisintéiseacha atá leabaithe i maitrís. Bíonn roinnt áirithe ábhair ghéinitigh (DNA) ann, agus rialaíonn sé cuid de shintéisiú a phróitéiní féin.
Tráián
B'é Tráián (Laidin: Caesar Nerva Trajanus; 18 Meán Fómhair, 53-9/11 Lúnasa, 117), an tImpire Rómhánach ó AD 98 go AD 117.
Dover Street
clé|250px|mion|Dover Street Is sráid suite i Mayfair, Londain é Dover Street.
1970 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1970.
Ernst Werner von Siemens
Innealtóir a rugadh i Lenthe na Gearmáine ab ea Ernst Werner von Siemens (13 Nollaig 1816- 6 Nollaig 1892). Shaothraigh sé an córas teileagrafaíochta sa Phrúis, dhear cuid mhaith saghsanna galbhánaiméadar, agus thomhais friotaíocht leictreach ábhar éagsúil. Deartháir le Karl Wilhelm Siemens (1823-1883) a cheap teicníocht nua chun cruach a dhéanamh i Sasana i 1861
Hans Kelsen
Saol
Céimí de chuid ár gcomhpháirtí Ollscoil Vín ab ea Kelsen. Rinne sé a thráchtas dochtúireachta ar an teoiric a bhí ag Dante maidir leis an stát. Ba luath a d'fhorbair sé an coinceap gurb ionann an dlí agus an stát, a bhí ag croílár a chuid fealsúnachta polaitíochta i gcónaí. Sa bhliain 1911 a fuair sé a shlánú agus sa bhliain 1919 rinneadh lán-ollamh de chuid Ollscoile Vín de.
An cogadh agus imirce
Sa bhliain 1934 a dhíbir na Naitsithe as an bpost sin é agus d'aistrigh sé go dtí an Ghinéiv, áit a raibh sé ag teagasc an dlí idirnáisiúnta san Institiúid Iarchéime, An Ghinéiv ó 1934 go 1940 (seachas tréimhse ó 1936 go 1938 nuair a bhí sé ag an Ollscoil Gearmánach i bPrág.)
Sa bhliain 1940 a chuaigh sé ar imirce go dtí na Stáit Aontaithe, áit a raibh sé ina ollamh leis an eolaíocht polaitíochta in Ollscoil California, Berkeley ó 1945 go 1952. Cé gur éirigh sé as go hoifigiúil sa bhliain 1952, lean sé ar aghaidh ag déanamh taighde agus ag foilsiú go dtí go raibh sé beagán os cionn ochtó bliain d'aois.
Fealsúnacht
Leag Kelsen a chuid smaointeoireachta maidir le fealsúnacht an dlí amach ina foirm thipiciúil i Reine Rechtslehren (Glanteoiric Dlí) sa bhliain 1934; foilsíodh an dara heagrán den leabhar, le hathruithe suntasacha, sa bhliain 1960. clé|mion|Arkadenhof, Ollscoil Vín|266x266px I measc an méid a chuir sé le teoiric an dlí atá coinceap an Grundnorm (a léiríonn an coincheap a bhí aige de chineál ordlathach an dlí) chomh maith lena leagan féin den deighilt idir an dlí agus an mhoráltacht agus d'eolaíocht maidir leis an dlí atá saor ó luachanna polaitiúla nó morálta. I ndiaidh 1934 bhí ní ba mhó spéise aige sa dlí idirnáisiúnta agus san eolaíocht polaitíochta, go mór mór tar éis dó dul ar imirce go SAM.
Tionchar
Taobh istigh den phosaitíbheachas dlíthiúil is é obair Kelsen an príomh-rogha eile fós in ionad an chuntais a thugann HLA Hart ar neamhspleáchas an dlí ó chúrsaí morálta nó polaitiúla.
Herrenvolk (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an chéad eipeasóid, "Herrenvolk" den cheathrú sraith The X-Files ar an 4 Deireadh Fómhair 1996. Scríobh Chris Carter an eipeasóid seo. D'fhéach 21.11 milliún duine ar an eipeasóid.
An Cnoc Buí (idirdhealú)
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm An Cnoc Buí air:
Grosvenor Square
deas|250px|thumb|Grosvenor Square Is cearnóg an bhaile suite i Mayfair, Londain í Grosvenor Square.
Pádraig Mac Gréine
Iarmhúinteoir agus bailitheoir béaloidis dob é Pádraig Mac Gréine (Patrick Greene) a dhein speisialtóireacht ar sheanchas an lucht siúil i dtuaisceart Chontae Longfoirt, áit a bhfuil traidisiún tréan béaloidis.
Fuair Master Green, mar a thugtaí air ina áit dhúchais i gContae Longfoirt, bás ar an 22 Feabhra 2007 agus é céad is a sé bliana d’aois. Bhí sé gníomhach go dtí an deireadh. Ó bhí sé céad bliain, rinne sé athnuachan ar a cheadúnas tiomána gach bliain agus thugadh sé ranganna seachtainiúla do lucht taistil atá lonnaithe anois i Longfort, ar a gcultúr féin.
Tar éis dó cáilíocht a bhaint amach mar mhúinteoir, bhí sé ag obair mar mhúinteoir ionadaíochta. Chun an Ghaeilge a fhoghlaim, chaith sé sé mhí mar oibrí feirme i mBaile an Ghaorthaidh i gContae Chorcaí i 1921. Bhí sé mar phríomhoide i Lios Liath, in aice le Béal Átha na Lao agus níos déanaí sa Chúil, Co. na hIarmhí ó 1958 go 1965 nuair a d’éirigh sé as an obair.
Ba bhall é den Chumann le Béaloideas Éireann agus nuair a bunaíodh Coimisiún Béaloideasa Éireann bhí sé ar dhuine de na hoibrithe deonacha a lorg agus a thaifead scéalaithe áitiúla ar fud na tíre. Bhí obair an choimisiúin, faoi James H. Delargy, dírithe den chuid is mó ar thaifeadadh sheanchas na hÉireann ach ag an am céanna bhí ar na bailitheoirí eolas a fháil ar cheirdeanna, tithe, caitheamh aimsire, leigheasanna agus an creideamh traidisiúnta.
Bhí daoine áirithe den lucht siúil míshásta mar gur nocht ball díobh an oiread sin Gammon do ‘buffer’ do dhuine lonnaithe. Chreid siad go mbeadh na gardaí in ann a mbéarlagair a fhoghlaim agus mar sin go mbeadh sé gan feidhm in aghaidh na ngardaí.
Dob é príomh-uirlis na mbailitheoirí tosaigh ná an Ediphone, meaisín millteanach mór agus ní raibh ag an Choimisiún ach trí cinn. Mar sin, ní raibh ceann ar bith ag na bailitheoirí ach amháin ar feadh cúpla seachtain i rith na bliana. Bhreacadh siad síos míreanna eolais ach theastódh an Ediphone uathu le haghaidh na scéalta fada agus bhíodh an-saothar orthu agus iad ag iarradh an méid ab fhéidir leo a thaifeadadh i rith na seachtaine a bhíodh sé ar fáil dóibh.
Sa bhaile níos déanaí, bhíodh orthu na scéalta a scríobh ina n-iomláine i leabhair nótaí speisialta, a chuir an Coimisiún ar fáil dóibh. Idir gach trí mhí agus sé mhí, dhéantaí na leabhair nótaí a bheartú i leathar. Ansin cuireadh uimhreacha orthu agus cuireadh in eagar cróineolaíoch iad. Roimh sheachtóidí an 20ú haois, bhí beagnach 1,900 imleabhar sa chartlann seanchais sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath. Is ceann de na bailiúcháin is mó agus is saibhre ar domhan é, lán béaloidis i nGaeilge agus i mBéarla, rud atá caillte ag go leor tíortha eile.
In 2003, bhronn Ollscoil Náisiúnta na hÉireann máistreacht oinigh air mar aitheantas ar an méid a rinne sé le haghaidh an oideachais in Éirinn.
Rollóir Eorpach
Is éan é an rollóir Eorpach. (Coracias garrulus). Is baill d'fhine na Coraciidae é agus an t-aon bhall den fhine a phóraíonn san Eoraip. Síneann a raon foriomlán isteach sa Mheánoirthear, Lár na hÁise agus i Maracó.
Tá an rollóir Eorpach le fáil i réimse leathan gnáthóg, ag seachaint machairí gan crainn amháin. Geimhríonn sé go príomha i sabhánaí coillteacha tirime agus i machairí torracha, áit a neadaíonn sé de ghnáth i bpoill chrainn.
Tacsanomaíocht agus córasaíocht
Is éin mheánmhéide an tseandomhain iad na rollóirí de ghnáthóga coillearnaí oscailte. Bíonn clúimh dhaite gheala orthu agus goba crúca. Faightear a bhformhór ó dheas ón Sahára. Tá ocht speiceas de shealgairí 'suí-agus-fanacht' sa ghéineas Coracias. Tá cuma agus iompar an rollóra Eorpaigh cosúil leis an rollóir Aibisíneach (Coracias abyssinicus), ar dealraitheach gurb é an gaol is gaire dó. Is cosúil go bhfuil sinsear coitianta ag an dá éan seo agus an cág earrfhada (Coracias caudatus) agus d’fhéadfaí a mheas go bhfuil siad ina bhfo-speiceas.
Giuseppe Conte
Dlí-eolaí agus polaiteoir Iodálach, agus iar-Phríomh-Aire de chuid na hIodáile, is ea Giuseppe Conte. Rugadh é an 8 Lúnasa 1964.
Hanover Square, Londain
deas|250px|thumb|Hanover Square Is cearnóg an bhaile suite i Mayfair, Londain é Hanover Square.
Jane Lynch
Is aisteoir, fuirseoir agus údar Meiriceánach í Jane Marie Lynch. Rugadh ar 14 Iúil 1960 i gContae Cook, Illinois í. Tá cáil bainte amach aice mar an carachtar Sue Sylvester ar an gclár teilifíse Glee.
Saol pearsanta
Is iníon le Frank Joseph Lynch agus Eileen Lynch (née Carney) í.
12 Meitheamh
Is é an 12 Meitheamh an 163ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 164ú lá i mbliain bhisigh. Tá 202 lá fágtha sa bhliain.
An tSabhóin Thuaidh
Ceann de réigiúin na Fionlainne is ea an tSabhóin Thuaidh (Fionlainnis: Pohjois-Savo; Sualainnis: Norra Savolax). Tá sé ag críochantacht leis na réigiúin eile an Chairéil Thuaidh, Kainuu, Lár na Fionlainne, an tSabhóin Theas agus an Ostrabóitne Thuaidh.
Alaric II
Ceapadh Alaric II — ón Ghotais: *Alareiks II, ar a dtugtar freisin Alarik, Alarich, agus Alarico sa Spáinnis agus Phortaingéilis nó Alaricus sa Laidin —ina chomharba ar a athar Euric mar rí na Viseagotach  i Toulouse i gcaitheamh ar an 28ú nollaig,  484. Bhunaigh sé a phríomhchathair ag Aire-sur-l'Adour (Vicus Julii) san Acatáin. Ar na tiarnaisí a bhí aige san áireamh ní hamháin go raibh an chuid is mó de Hispania (gan a cúinne thiar thuaidh) ach chomh maith leis sin Gallia Aquitania agus an chuid is mó de Ghallia Narbonensis (neamhroinnte).
An tSabhóin Thuaidh
Is í Kuopio an phríomhchathair agus an chathair is mó.
Bardais
Tá an tSabhóin Thuaidh roinnte ina naoi mbardas déag. Tá stádas cathrach ag sé cinn dóibh (sa chló trom).
Baltimore Technologies
Ba chuideachta slándála idirlín Éireannach í Baltimore Technologies. Bhí an ceanncheathrú lonnaithe i mBaile Átha Cliath, agus bhí sé liostaithe ar Stocmhalartán Londan. Bhunaigh Michael Purser an chuideachta sa bhliain 1976.
Contae an Longfoirt
Tá An Longfort nó Contae an Longfoirt i lár na hÉireann, i gCúige Laighean. Cruthaíodh an contae sa bhliain 1564. Tá an chuid is mó de in abhantrach na Sionainne agus cuid eile de in abhantrach na hÉirne. Portaigh, locha, páirceanna féir agus riasca is mó atá sa talamh. Tá iarsmaí ón chlochaois le fáil in aice bhaile Ghránaird agus is iomaí iarsma atá sa chontae de mhainistreacha luathChríostaí. D'fhág na Normannaigh a lorg ar an áit chomh maith. Bronnadh na tailte ar chlann de Lacy, ach ní raibh siad ábalta an áit a ghabháil go buan agus ba í clann Uí Fhearghail a bhí i gceannas go ceann na gcéadta bliain. Bunaíodh an príomhbhaile, An Longfort timpeall 1400, agus ba ann a bhí ionad cumhachta Uí Fhearghail. Is ann atá lárionaid riaracháin an chontae faoi láthair. Timpeall seacht míle duine a chónaíonn ann.
Marmat
Iora rua mór a chónaíonn ar an talamh, dúchasach don Eoraip, an Áise agus Meiriceá Thuaidh is ea an marmat. Timpeall 75 cm ar fhad. Áitríonn sí an tír oscailte agus maireann i bpoill. Codlaíonn sí suas le 9 mí sa gheimhreadh. Itheann sí fásra is feithidí.
Dara hAireacht Melbourne
deas|mion| [[William Lamb, 2ú Bíocunta Melbourne|An Tiarna Melbourne]] Bhunaigh an Bíocunta Melbourne an Dara hAireacht Melbourne sa Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann i 1835.
Stair
Tháinig dara rialtas an Tiarna Melbourne i gcumhacht tar éis do rialtas mionlaigh Sir Robert Peel éirí as i 1835. D’fhill an Tiarna Palmerston mar Rúnaí Gnóthaí Eachtracha agus bhí a chéad oifig mhór ag an Tiarna John Russel mar Rúnaí Baile.
Sa bhliain 1837 tháinig an Bhanríon Victoria i gcomharbacht ar an ríchathaoir, agus mar is gnách le monarc baineann, cheap an Príomh-Aire an Teaghlach Ríoga. Bhí an Bhanríon óg chomh ceangailte lena mná Fuigeacha den seomra leapa gur dhiúltaigh sí, tar do Melbourne bheith éirithe as oifig sa bhliain 1839, ligean do Sir Robert Peel mná Coimeádacha a chur ina n-áit. Tugadh Géarchéim na Seomraí Leapa air seo, agus mar thoradh air sin dhiúltaigh Peel rialtas a bhunú. Thosaigh Melbourne arís dá bhrí sin, agus lean sé ar aghaidh in oifig go dtí gur bhuaigh na Caomhaigh tromlach Theach na dTeachtaí in Olltoghchán 1841 sa deireadh. Tháinig an dara rialtas Sir Robert Peel i gcomharbacht air.
Sgùrr Alasdair
Is í Sgurr Alasdair an bhinn is airde san Chuiltheann, agus ar an t-Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd. Cosúil leis an chuid eile den sliabhraon tá sí comhdhéanta de ghabró, carraig a mbíonn sléibhteoirí in ann greim a bhreith uirthi go éasca. (airde: 992m os cionn na mara). Dhreap Alexander Nicolson Sgurr Alasdair san bhliain 1873 ar a chéad turais, agus táthar ag rà gur eisean an chéad duine ariamh a sheas ar a mullach. Ina dhiaidh do Norman Collie a fháil amach sa bhliain 1887 gurb í an bhinn seo an té is airde sa Chuiltheann, thugadh an t-ainm Alasdair uirthi agus urraim a thabhairt do Nicolson. Gaeilge na hAlban as seo amach - ''Ach ged a thathar ag innse gur esan a’ chiad duine a-riamh a bha shuas oirre, tha rud iongantach mun sgeulachd sin. Chaidh cìobair a bhoineadh dhan àite, fear Aonghas MacRath, còmhla ri Nicolson air a’ chiad chuairt aige agus lean esan e dhan mhullach. Tha sin a’ toirt a chreidsinn gun robh Aonghas eòlach sa bheinn mar thà, agus dh'fhaodadh e a bhith nach b' e Nicolson idir a’ chiad duine a sheas air mullach Sgurr Alasdair. Chanadh daoine ionadail Sgurr Lagain rithe bho thùs agus chleachd Alexander Nicolson fhèin an t-ainm sin.''
Luch uisce
Ainm ginearálta ar fhrancaigh is lucha éagsúla nach bhfuil gaolmhar le chéile ach a mhaireann gar d'uisce abhann nó locha. Gnéithe ar leith iad atá athraithe is oiriúnaithe don uisce, mar shampla le cosa scamallacha cúil is clúmh uiscedhíonach. Uaireanta, tugtar an t-ainm céanna ar an vól uisce.
Eotanáis
Tá eagraíochtaí i dtíortha áirithe a mholann a leithéid do sheandaoine a bhfuil a ndúil sa bheatha caillte acu de thoradh míchumais nó galair fhorchéimnithigh gan leigheas. Tarlaíonn cásanna féinmharaithe le cabhair dochtúra ó am go chéile, othar le tinneas foirceanta a fhaigheann dáileog mharfach drugaí ó lia.
Is ceist chonspóideach eitice í seo sa mhíochaine agus i gcoitinne. Mar sin féin rinneadh an cleachtas dleathach i stáit áirithe de na Stáit Aontaithe sna 1990idí, agus san Ollainn is an Bheilg, sa bhliain 2002.
Sgùrr Alasdair
left|250px|thumb|Sgurr Alasdair (sa lár), an bhinn is airde san Oilean Sgitheanach. Tá [[Sgurr Thearlaich ar chlé is Sgurr Sgumain ar dheis den dealbh]]
Guto Bebb
Polaiteoir de chuid Páirtí Choimeádach sa Ríocht Aontaithe is ea Guto ap Owain Bebb. Rugadh é in Wrecsam, an Bhreatain Bheag ar an 9 Deireadh Fómhair 1968.
Conor McGregor
Is trodaí proifisiúnta Éireannach UFC é Conor Anthony McGregor (nó Conchúr Antóin Mac Gréagóir i nGaeilge) a rugadh ar 14 Iúil 1988 do thuismitheoirí Tony agus Margaret McGregor. Erin agus Aoife na hainmneacha atá ag a bheirt deirfiúracha.
The Notorious an leasainm atá air. Ghlac sé páirt in éadrom-mheáchan, i gcleitmheáchan agus i marcmheáchan le linn a ghairme agus bhuaigh sé criosanna curaidh éadrom-mheáchan agus cleitmheáchan.
"Is í an aclaíocht an fhoirm is fearr den leigheas" - Conchúr Antóin Mac Gréagóir.
Luathshaol
clé|mion Is as Croimghlinn i mBaile Átha Cliath é ó dhúchas, é sin ráite bhog a theaghlach go Leamhcán nuair a bhí sé ina dhéagóirí. D’fhreastail sé ar Ghaelscoil Choláiste de hÍde, Tamhlacht, agus ar Ghaelcholáiste Chois Life i Leamhcán ina dhiaidh sin. Fuair sé a chuid oideachais ar an iomlán trí Gaeilge.
Bhí cúrsaí spórt gar dá chroí ó aois óg. Thosaigh sé ag dornálaíocht ag dhá bhliain déag d’aois le ‘Crumlin Boxing Club’ go dtí seacht mbliana déag d’aois. Bhí suim aige í gcúrsaí peile freisin agus thosaigh sé ag imirt do ‘Lourdes Celtic Football Club’ go luath tar éis a tosú sé ag dornálaíocht. Bhí sé ina dhéagóirí déanacha nuair a thosaigh sé ag traenáil sa spórt ealaíona comhraic measctha.
Sa bhliain 2008, bheartaigh a chuid tuismitheoirí chun bogadh go Leamhcán, ba mhór an rud é seo a Conchúr díreach cosúil le haon déagóir eile. É sin ráite, cheap sé go raibh sé ar cheann de na rudaí ab fhearr dó. Thosaigh sé ag traenáil i 'Straight Blast Gym', John Kavanagh an t-ainm don cóitseálaí.
Bhí imní ag a bheirt tuismitheoirí, ní raibh aon rud beartaithe aige nuair a d’fhág sé an scoil. Mar gheall ar sin, fuair sé oiliúint mar pluiméir printíseach. Scoir sé tar éis bhliain amháin toisc go gchreid sé go gcaithfeadh sé díriú ar a ghairm bheatha troid.
Ealaíona comhraic amaitéaracha
Mar is eol duinn, bhí Mac Gréagóir ag traenáil mar dhornálaí le tamall maith. I mí Feabhra 2007 bhí a chéad troid aige sna healaíona comhraic measctha amaitéarach i gcoinne Ciaran Campbell agus d’éirigh leis.
2008
Ba é 2008, an chéad uair a rinne Mac Gréagóir dreach ghairmiúil ar troid MMA. Sa bhliain seo thosaigh sé ag traenáil i 'Straight Blast Gym' le John Kavanagh. Ba é Gary ‘The Dumptruck” Morris a chéile comhraic. Bhí sé seacht mbliana déag d’aois ag an am agus Morris ocht mbliana déag d’aois. Bhuaigh Mac Gréagóir sa dara babhta den troid le bua TKO. I mhí Meitheamh sa bhliain cheanna, bhí Mac Gréagóir ag chur leis an triail. Bhí sé ag troid i gcoinne Sitenkov agus tapáil sé amach tar éis nóiméad amháin agus naoi soicind. Is léir go raibh tionchar mhór ag an lá seo ar Mac Gréagóir, ní raibh sé le feiceáil sa SBG ar feadh seachtainí tar an an chaillteanais. Bhí imní ag a mháthair Margaret toisc nach raibh sí sásta le na daoine a bhí a bhfuil a mhac leis agus cheap sí nach bhfuil Conchúr sásta nuair nach bhfuil sé ag traenáil. Ghlaoigh sí ar John Kavanagh chun cabhair a fháil agus ar feadh cúpla mí tháinig Mac Gréagóir ar áis go dtí an fáinne troid. Stephen Bailey an t-ainm a bhí ar an gcéad chéile comhraic eile an uair seo bhí bua iontach ag Mac Gréagóir.
2010
Ghlac Mac Gréagóir sos ón troid. Bhí sé ag traenáil go dian áfach, agus chuaigh sé ar ais sa bhliain 2010 don chúigiú babhta gairmiúil. Bhuaigh sé 2-1 agus is é an troid chruthaigh sé sin gur ealaíontóir comhraic measctha oilte é gan dabht. I mí na Samhna, ghlac Mac Gréagóir páirt ina chéad troid ar son 'Cage Warriors'. Bhí sé in aghaidh cheann de na trodaithe is fearr MMA san Eoraip 'Joe Duffy' agus níor éirigh leis. Léirigh Mac Gréagóir a chuid scileanna, áfach. Chuir sé troid iontach ar bun.
2012
Bhí gá le sos tuillte go maith, tar éis an bhliain lán le bua í 2011. Rinne sé a theacht ar ais tar éis cúig mhí an am seo í gcoinne Steve O'Keefe. Ní raibh aon crochadh thart arís agus chríochnaigh sé le haghaidh bua do Mac Gréagóir i mbabhta a haon, nóiméad amháin tríocha trí soicind. D’athraigh sé ó mheáchan éadrom go meáchan cleite don troid seo. Bhí sé in ann 145lb a ghearradh agus is fíor a rá go raibh sé seo dian do Mac Gréagóir ach é sin ráite bhí sé diongbháilte. Dhaingnigh sé seo bua 2-0 dó do Cage Warriors. Shocraigh sé chun dul ar ais go mheáchan éadrom arís chun dul i ngleic le Ivan Buchinger ar an lá deiridh den bhliain chun an teideal éadrom a fháil. Bua KO a bhí ann i mbabhta a haon tar éis trí nóiméad daichead soicind do Mac Gréagóir .Ba é na scileanna agus an teicníc den scoth chomh maith le a lámh chlé chun críochnú. Sin na rudaí a thug Mac Gréagóir ar cheann de na daoine ba mhó a labhair faoi i mma ag an am sin.
2013
Sa bhliain seo rinne Mac Gréagóir an chéad chuma UFC den chéad uair. Ag an am seo bhí idir theidil meáchain chleite agus éadroma aige don Cage Warriors. 6ú Aibreán an lá den chéad troid UFC de Mac Gréagóir. Leag sé amach an fear Meiriceánach, Marcus Brimage tar éis seasca seacht soicind i mbabhta a haon. Chomh maith le sin bunaigh duais $60,000 bónas do KO den oíche. Tháinig an chead troid eile i mí Lúnasa, Max Holloway an fear ag an am seo. Troid fhada, tuirsiúil ab ea é agus bhuaigh Mac Gréagóir den tríú babhta cinneadh d’aon toil a bhí ann. Phioc an bheirt fhear gortuithe suas le linn an troid .Strac Mac Gréagóir a ACL le linn na troda ach é sin á rá lean sé ar aghaidh. Chiallaigh é seo go mbheadh air chun troideanna chur ar leataobh ar feadh beagnach bliain.
2014
Rinne Mac Gréagóir an teacht ar ais i mí Iúil an am seo ina áit dúchais, Baile Átha Cliath. Socraíodh an cluiche don 19 Iúil i gcoinne Cole Miller ach d'athraigh sé toisc gur ghortaigh sé a lámh. Bua KO eile do Mac Gréagóir arís sa chéad babhta. Chaill Diego Brandao an troid ó lámh chlé ó Mac Gréagóir. Fuair sé bónas ‘feidhmíocht na hoíche’ ón UFC agus é $ 50,000. Ní raibh sé ach trí lá ina dhiaidh sin gur fógraíodh troid eile. Is fíor a rá ón lá seo go dtí la an troid is iomaí na focail a ritheadh idir an bheirt. Arís TKO eile, taobh istigh den chéad dá nóiméad. Thosaigh Mac Gréagóir ar thús láidir agus ní raibh seans ar bith ag Dustin Poirier ón dtús.
2015
Eagraíodh troid ansin i gcoinne Dennis Siver. Is ráite gur dheimhnigh Uachtarán UFC Dana White go n-áiritheoidh bua thar Silver iarracht ina choinne curadh meáchain cleite UFC, Jose Aldo. Ainneoin a chuid cainteanna ba bhua an dara babhta é i gcoinne Siver. Tamall beag ina dhiaidh sin eagraíodh troid a raibh gach duine ag súil go mhór leis, Jose Aldo. Bhí sé beartaithe a bheith i Las Vegas ar 11 Iúil. Bhí sé ag Aldo chun éirí as an gcomhrac geallta mar gheall ar gortú a phioc sé suas. Ba é Mendez an t-athsholáthar, bhí sé crua ach bhí Mac Gréagóir níos fearr. Tar éis an chéad crua babhta d'éirigh Mac Gréagóir le bua TKO sa dara babhta. Ba é a bhealach isteach a chuir iontas ar slua na hÉireann, Sinead O'Connor, bean Éireannach ag canadh an 'The foggy dew'. Anois, tá teideal eatramhach meáchan cleite ina lámha.
Ní breag ar bith a rá nach raibh Mac Gréagóir ag fanacht tamall fada don troid le Aldo.Bhí sé eagraithe bheadh sé ar siúl an dara la déag de Nollaig an bhliain sin. D'úsáid Mac Gréagóir cumhacht a ghutha agus a fhocail chun iarracht a chuid is fearr chun Aldo imeaglú. Ba chosúil go n-oibreodh sé trí soicind déag a thóg sé chun bua a fháil do Mac Gréagóir, ba é an teideal domhanda ufc is gasta é. Ghlac sé teideal WEC agus UFC ar feadh bliana Aldo agus ghnóthaigh sé an bónas "Feidhmíocht na hOíche" freisin. Trí cinn de na troideanna is mó in aon bhliain amháin, bronnadh teideal tuillte go maith Trodaire na Bliana MMAFighting.com ar Conchúr Mac Gréagóir.
2016
Tar éis an bua i gcoinne Aldo, ba mhaith le Mac Gréagóir chun bogadh go meáchan éadrom. An chuis le seo na theastaigh uaidh a bheith ina churadh dé-mheáchain. Bhí troid eagraithe i gcoinne Rafael doe Anjos dem 5ú Márta ach ag an 23ú Feabhra b’éigean dó seasamh síos tosc gur mar bhris sé a chos. Chinn Nate Diaz tabhairt faoi Mac Gréagóir. Bhí sé trí lá dhéag roimh an troid agus mar gheall ar sin socraíodh meáchan welter den bheirt. Sin an lá a tháinig an chéad caillteanas den UFC. Bhí Mac Gréagóir láidir sa chéad babhta ach nuair a chuir Diaz 'choke hold' ag Mac Gréagóir den dara babhta níl aon rogha aige ach tapáil amach. É sin ráíte fuair Mac Gréagóir díoltas air i Lúnasa. Bhuaigh sé sa chúigiú babhta i gcoinne Diaz. Bhí an crios éadrom fós in intinn Mac Gréagóir chuir sé a chuid aislingí i gcrích ar an 27ú Meán Fómhair. Eddie Alvarez an t-ainm den fear ina bhfuil sé i gcoinne agus fuair Mac Gréagóir KO sa dara babhta. Rinne sé stair an lá seo, an chéad fear sa UFC ina bhfuil an t-ór sa rannán meáchan cleite agus éadrom ag an an cheanna. Dhá seachtain ina dhiaidh sin bhí sé in ann a theideal meáchan cleite a thabhairt suas. Is é jose aldo an sealbhóir teidil nua.