cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Éamonn Ceannt
1916
Ba é an ceannfort é ar Cheathrú Cathlán na nÓglach le linn an Éirí Amach, ghabh sé clé|mion|tógadh leacht i gcuimhne air; páirc phoiblí, [[Cromghlinn]]Ar Luain Cásca 1916, ghabh Ceannt agus 120 fear a tháinig ar dualgas i 4ú Chathlán dÓglaigh na hÉireann, Aontas Bhaile Átha Cliath Theas, teach oibre/ospidéal scaipthe thar dhá acra is caoga ar Shráid San Séamas agus roinnt foirgneamh clúdaithe (an South Dublin Union, an áit a bhfuil Ospidéal Naomh Séamas anois). Choinnigh siad cuid den ionad go dtí gur dúradh leo faoin ngéilleadh ginearálta an Domhnach ina dhiaidh sin. clé|mion|leacht cuimhneacháin i mBÁC
Cneasú créachta
deas|250px|thumb|Cneasú créachta Tá 5 chéim sa phróiseas cneasaithe: téachtadh na fola, glanadh na créachta, atógáil na bhfíochán struchtúrtha, atógáil an chraicinn, agus athmhúnlú an chraicinn. Feidhmíonn na pláitíní chun téachtadh na fola a thosú agus cur fola ó fhuileadáin ghearrtha a stopadh. Caomhnaíonn an fibrin sa téachtán tuilleadh ceall a fheidhmíonn sa chneasú. Feidhmíonn cealla ón gcóras imdhíonach—neodraifilí, macrafagaigh is leocaicítí—chun baictéir a chloí is cealla marbha a ghlanadh ón gcréacht. Síobann fibreablastaí go dtí ionad na créachta, agus tosaíonn siad ar fhíochán cónascach a chruthú is collaigin a bhailiú chuige sin. Ansin tosaíonn na cealla a dhéanann fuileadáin ag fás, agus deisíonn na fuileadáin. Síobann cealla craicinn go dtí an t-ionad, méadaíonn, is cruthaíonn craiceann nua. Ceanglaíonn na snáithíní collaigine chun an chréacht a iomlánú agus, ag brath ar cé chomh holc is a bhí an chréacht, colm a fhágáil sa chraiceann.
Éamonn Ceannt
Bású
Cuireadh Ceannt ar thriail agus cuireadh chun báis é le scuad lámhaigh i bPríosún Chill Mhaighneann ar an 8 Bealtaine. I measc a ghaolta a bhí fágtha ina dhiaidh, bhí a bhean Áine OBrennan, a mhac óg Rónán, a dheartháir William, maorsháirsint bhratach i bhFiúsailéirí Ríoga Bhaile Átha Cliath (arm na Breataine) a bhí lonnaithe i Mainistir Fhear Maí, Co. Chorcaí.
Fachtóir fáis néaróg
Peiptíd bhithghníomhach a fhaightear i gcuid mhaith ball (mar shampla, sna súile, an croí, na faireoga seileacha, an vas deferens) i gcuid mhaith ainmhithe, daoine san áireamh. Rialaíonn sé fás is forbairt na bhfíochán néarógach simpiteach, agus cuid de na néaróin chéadfacha. Glacann cuid de na húdaráis leis mar hormón.
The Song Remains The Same
Albam beo ón racghrúpa Sasanaigh Led Zeppelin is ea The Song Remains The Same.
Cathal mac Muireadhaigh
Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin ba ea Cathal mac Muireadhaigh Mhoilleathain (Sean-Ghaeilge Cathal mac Muiredaig Muillethan) (bás 735 ). Muireadhach Moilleathan mac Fearghasa (bás 702) ba ea a athair, agus Indreachtach a dheartháir (bás 723), iar-rí ríthe beirt. Síol Muireadhaigh ba ea a mhuintir. Bhí sé i réim ón mbliain 728 go dtí 735.
Dar leis an dánThe Kings of Connacht, ghabh Cathal an choróin gan bheith ina rídhamhna. Tuairiscítear sna hannála gur tharla cath i measc na gConnacht sa bhliain 732 inar maraíodh a nia, Muireadhach mac Indreachtaigh.
Sinsear Síol Chathail ba ea é, a bhain tailte amach dóibh féin i gContae Ros Comáin agus chlann Uí Mhaine thíos leis.
Cnó Brasaíleach
Crann síorghlas a fhásann 30 m ar airde, dúchasach do dhufairí na Brasaíle. Na duilleoga leathfhada, na bláthanna bán i bpanacail mhóra. Capsúl adhmadach cruinn an toradh, 15 cm ar leithead, a chuimsíonn 12-15 síol, pacáilte go dlúth, adhmadach tríthaobhach, a dtugtar cnónna Brasaíleacha orthu. Ní shaothraítear é. Na cnónna a dhíoltar i siopaí, is cnónna a bhailítear ó chrainn fhiáine iad.
Eochaidh mac Eirc
I Miotaseolaíocht na nGael, Ard-Rí na hÉireann ba ea Eochaidh (Sean-Ghaeilge Eochu, Eochaid) mac Eirc mhic Rionnail, sliocht de na Fir Bholg. Tháinig sé i gcoróin agus Faidhbín curtha as cumhacht aige. Chuir sé córas dlí i bhfeidhm i nÉirinn don chéad uair. Ní raibh báisteach ar bith le linn a réimis, ach ansin drúcht, agus bhí fómhar ann gach bliain.
Ba í an bandia Tailte a bhean chéile. D'ainmnigh Eochaidh a phríomhchathair aisti, Tailtin, Contae na Mí, agus d'eagraigh sé féile ann gach Mí Lúnasa.
Bhí sé i gcoróin ar feadh deich mbliana, go dtí gur cloíodh na Fir Bolg é ag na Tuatha Dé Danann sa Chéad Chath Maighe Tuireadh. Le linn an chatha, d'éirigh Eochaidh spalptha leis an tart, ach cheil draoithe na dTuatha Dé gach foinse uisce air. Agus uisce á lorg aige, d'aimsigh Mór-Ríoghain ar Bhéal Trá, Sligeach é agus mharaigh sí é. De réir an tsean-nóis, cuireadh é ina uaigh faoi Charn Eochaí.
Aodh Balbh mac Indreachtaigh
Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin ba ea Aodh Balbh mac Indreachtaigh (Sean-Ghaeilge Áed Balb mac Indrechtaig) (bás 742 ). Indreachtach mac Muireadhaigh Mhoilleathain (bás 723), iar-rí, ba ea a athair. Síol Muireadhaigh ba ea a mhuintir.
Feictear Aodh sna ríliostaí agus sna hannála. Bhí sé i gcoróin ón mbliain 735 go dtí 742, ach níl aon eolas ann faoi eachtraí a réimis.
Seán Ó Briain
Tá níos mó ná duine amháin darb ainm Seán Ó Briain ann:
1982 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1982.
Babylon (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an cúigiú heipeasóid, "Babylon" den deichiú sraith The X-Files ar an 15 Feabhra 2016. Scríobh Chris Carter an eipeasóid seo. D'fhéach 7.07 milliún duine ar an eipeasóid.
Pápa Beinidict XVI
Bhí Beinidict XVI (16 Aibreán 1927 – 31 Nollaig 2022) ina Phápa ar an Eaglais Chaitliceach idir 2005 agus 2013, tráth a d'éirigh sé as gan choinne ar chúinsí sláinte. Ba é an 265ú pápa é.
Pápa caomhach a sheas an fód traidisiúnta a bhí ann. Mhaígh lucht a cháinte gurbh é cosaint na heaglaise an chloch ba mhó ar a phaidrín i gcónaí. Ní raibh eaglaisigh áirithe ná cuid mhór den tréad sásta leis an gcaoi a ndeachaigh sé i ngleic le géarchéimeanna éagsúla, mí-úsáid leanaí san Eaglais Chaitliceach ina measc. clé|mion|242x242px|1988
Saol
Rugadh faoin ainm Joseph Alois Ratzinger ar an 16 Aibreán 1927 in Marktl am Inn na Gearmáine é. Na bhí sé ina ghasúr, coinscríobhadh é in Ógra Hitler ar dtús agus in airm na Naitsithe ina dhiaidh. Cuireadh col ceathrar dá chuid chun báis le linn an Dara Cogadh Domhanda, mar bhí siondróm Down air; agus bhí a theaghlach i gcoinne na Naitsithe.
Oirníodh é sa bhliain 1951 agus chuaigh sé leis an diagacht.
Cheap an Pápa Pól VI Ratzinger ina chairdinéal sa bhliain 1977..
Pápa
Nuair a fuair an Pápa Eoin Pól II bás ar an 2 Aibreán 2005 toghadh Ratzinger ina Phápa sa chomhthionól cairdinéal ar an 19 Aibreán 2005. Ar an 24 Aibreán 2005, ceiliúradh Aifreann Insealbhaithe Pápaigh. Bhí Benedict 78 nuair a rinneadh Pápa de i ndiaidh Eoin Pól II.
Ar 7 Iúil 2007, d'fhógair sé sa Mhoto Proprio Summorum Pontificum go raibh ceadúnas leathan do chléir Chaitliceach an Aifreann Laidineach a léamh. clé|mion|270x270px|2005
Scannail
Is dócha gurb iad na hoilbhéimeanna faoi dhrochúsáid ghnéasach leanaí is mó a chuir míghnaoi ar an tréimhse a chaith Benedict mar phápa. Thosaigh na hoilbhéimeanna seo ag teacht chun solais le linn aimsir Eoin Pól II, ach chuaigh an scéal in olcas nuair a bhí Beinidict i mbun. Tháinig mí-úsáid chun solais i Meiriceá, in Éirinn, san Ostair, sa Bheilg, agus sa Ghearmáin. Deirtear gur chuir na scéalta seo isteach go mór ar Bheinidict, agus is cinnte gur suaitheadh an Eaglais dá dheasca seo.
Sna 2020idí, cáineadh Ratzinger féin as a neamhghníomhaíocht maidir le cásanna mí-úsáide gnéis ar leanaí ina dheoise nuair a bhí sé ina easpag.
VEID
Thóg Benedict XVI conspóid sa bhliain 2009 nuair labhair sé ar cheist an VEID (HIV) san Afraic agus dúirt gur in olcas a rachadh an fhadhb dá dtabharfaí coiscíní do na daoine.
Ar scor agus bás
clé|mion|177x177px|2007 I bhFeabhra na bliana 2013 d'fhógair Beinidict go raibh sé le héirí as an bpápacht, an chéad phápa le déanamh amhlaidh le 600 bliain. D'éirigh sé as an bpápacht ar 28 Feabhra 2013. Luaigh Benedict ag an am go raibh a shláinte ag dul i léig.
Tar éis dó éirí as, ghlac Benedict an teideal 'Pápa emeritus', agus lean sé ag caitheamh casóg bhán thraidisiúnta an Pápa, agus bhí cónaí air sa Vatacáin ag mainistir Mater Ecclesiae (i gcodarsnacht leis sin, bhí sé 'tugtha le fios' ag Proinsias go nglacfadh sé an teideal 'Easpag emeritus na Róimhe', go mairfeadh sé go ciúin lasmuigh den Vatacáin, agus go seachnódh sé róbaí bána an phápa).
D'éag Beinidict 31 Nollaig 2022, in aois 95 dó. Dúirt an Pápa Proinsias gur searbhónta dílis an tSoiscéil agus na hEaglaise a bhí ann. Dúirt an tÚachtaráin Mícheál D O hUiginn: ‘.... cuimhneofar air as a chuid iarrachtaí gan staonadh chun treo coiteann a aimsiú chun síocháin agus dea-thoil a chur chun cinn ar fud an domhain, lena n-áirítear leas seasta sa tsíocháin i dTuaisceart Éireann.’
Bhí milliún duine i láthair ag sochraid an Phápa Eoin Pól II in 2005, idir uaisleacht agus choitiantacht, ach ní raibh an oiread gnaoi ag na daoine ar Bheinidict. Bhí na mílte duine ag Aifreann Éagnairce an Phápa Beinidict ar 5 Eanáir 2023. Bhí 124 cairdinéal, 200 easpag agus 3,700 sagart páirteach sa searmanas chomh maith.
Léigh Mary Maguire as Leitir Ceanainn, Co Dún na nGall, an Dara Léacht, sliocht as Céad Litir Naomh Peadar ag an Aifreann i gCearnóg Pheadair. Iarradh uirthi Léacht a léamh mar gheall ar an obair thréadach a dhéanann sí i bParóiste Caidrealta Leitir Ceanainn, suíomh Ardeaglais Naomh Adhamhnán.
Cuireadh Benedict i dtuama san uaimh faoin mBaisleac Pheadair. Cuireadh leis sa chónra chomh maith cáipéis i Laidin ar a bhfuil cur síos ar chuid de na heachtraí is suntasaí a tharla le linn a phápachta. Deir an cháipéis gur “throid sé go diongbháilte” chun deireadh a chur leis an mí-úsáid ghnéis san Eaglais.
Faidhbín
I Miotaseolaíocht na nGael, ba Ard-Rí na hÉireann é Faidhbín (Sean-Ghaeilge Fodbgen, "fadhb-déantóir", creachadóir) mac Seanghainn, sliocht de na Fir Bholg. Tháinig sé i gcoróin agus a col ceathrar Rionnal mac Geannainn curtha as cumhacht aige. Deirtear go raibh na crainn gan fadhbanna (Sean-Ghaeilge odb ) roimh a ré.
Lus an bhorraigh
Planda ascaideach feoiliteach, uisciúil den chuid is mó, le duilleoga roinnte go mín, na teascáin le bolgáin bhídeacha is ea lus an bhorraigh. Na bláthanna démhaothánach sporach, iompartha ar spící caola ag gobadh os cionn an uisce. Feithidí is crústaigh a fheidhmíonn mar chreach, agus gabhtar iad sna bolgáin bhídeacha. Ar gach bolgán, bíonn comhla tógála a ghníomhachtaítear chun dúnadh nuair a dhéantar tadhall le ribí íogaire istigh ann, súitear an chreach isteach agus gabhtar í. Athchuirtear an chomhla tógála tar éis don phlanda cothaithigh a ionsú ón gcreach. Snámhann na speicis atá dúchasach do réigiúin mheasartha go saor, ach iad siúd atá dúchasach do na trópaicí, is féidir gur plandaí talún nó eipifítí iad.
(84522) 2002 TC302
Is é (84522) 2002 TC302 uimhir 53 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid. Tá trastomhas níos lú ná 650 km aige. Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus tá sé ina bhall den Chrios Cuiper. Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht ann gur abhacphláinéad é freisin.
In Through The Out Door
Ochtú-ligean an racghrúpa Sasanaigh Led Zeppelin is ea In Through The Out Door. B'é seo an albam deireanach ó Led Zeppelin.
12 Márta
Is é an 12 Márta an 71ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 72ú lá i mbliain bhisigh. Tá 294 lá fágtha sa bhliain.
Corn FIFA an Domhain 2018 – Grúpa D
Thóg Grúpa D den Chorn FIFA an Domhain 2018 ar siúl idir 16 go 26 Meitheamh 2018. Bhí An Airgintín, An Íoslainn, An Chróit agus An Nigéir sa ghrúpa.
Tadhg Ó Scanaill
Tá níos mó ná duine amháin darb ainm Tadhg Ó Scanaill ann:
Fachtóir Rhesus
Sraith antaiginí éagsúla a bhfuil gaol gairid eatarthu, i láthair de ghnáth i gcillscannáin na n-eiritricítí (cealla dearga fola) daonna. Is orthu a bhunaítear córas Rh (Rhesus) na ngrúpaí fola. Daoine a bhfuil an fachtóir acu, rangaítear mar Rh+ iad, agus iad sin gan é, is Rh- iad. Má bhíonn bean Rh- ag iompar a céad pháiste Rh+, féadfaidh sí antasubstaintí frith-Rh+ a tháirgeadh sa tréimhse díreach tar éis na breithe. I dtoircheas níos déanaí, féadfaidh na hantasubstaintí seo dul trasna na placainte, agus más Rh+ an féatas, féadfaidh siad tús a chur le haemalú (scrios na gcealla dearga fola) is galar (marfach) haemalaíoch sa naíonán nuabheirthe. Is féidir an priacal seo a laghdú trí chruthú na n-antasubstaintí máthartha a laghdú le dáileog antasubstaintí frith-Rh+ don mháthair díreach tar éis breith an chéad naíonáin. Bíonn timpeall 85% den phobal geal Rh+, ach bíonn difríochtaí suntasacha sa chóimheas Rh+/Rh- i bpobail éagsúla eile.
(145451) 2005 RM43
Is é (145451) 2005 RM43 uimhir 54 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid. Tá trastomhas níos lú ná 650 km aige. Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus tá sé ina bhall den Chrios Cuiper. Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht ann gur abhacphláinéad é freisin.
Siocaire
Is planda ilbhliantúil a fhásann suas le 120 cm ar airde, le bunfhréamh ramhar fhada é siocaire nó lus an tsiocaire (Cichorium intybus). Dúchasach don Eoraip, iarthar na hÁise is tuaisceart na hAfraice, ach tugadh isteach in an-chuid áiteanna eile é. Na duilleoga lansa-chruthach, maothánach nó fiaclach, an ceann uachtarach ag fáisceadh an ghais, na bláthchinn beagnach gan ghais, 2.5-4 cm ar leithead, geal gorm, go hannamh bándearg nó bán. Fástar go háitiúil mar ghlasra is planda leighis é. Úsáidtear na fréamhacha, triomaithe is meilte, in ionad an chaife.
Dáibhí Ó Cróinín
Staraí Éireannach agus saineolaí ar téacsanna as Laidin na hÉireann is ea  Dáibhí Iarla Ó Cróinín  (rugadh 29ú Lúnasa 1954). Ollamh le Stair ag Ollscoil na hÉireann, Gaillimh agus ball d'Acadamh Ríoga na hÉireann is ea Ó Cróinín.
Tá clú aige as an lámhscríbhinn Éireannach, go dtí sin caillte, agus Computus 84-bliain na Cásca into, a d'aimsigh sé i bPadua i lár na 1980í.
Beatha
Donncha Ó Cróinín (1919–1990), scoláire, ba ea a athair, agus Elizabeth Cronin (1879–1956), amhránaí ar an sean-nós, ba ea a sheanmháthair ar taobh a athar.
Saol acadúil
Bhain Ó Cróinín amach B.A. i Luathtair Éireannach sa bhliain 1975 agus céim M.Feal. i Léann Meánaoiseach sa bhliain 1977, an dís acu ón gColáiste Ollscoile, Baile Átha Cliath.
Agus é ag siúl thar ar Padua i lár na 1980í, chas Ó Cróinín ar lámhscríbhinn caillte, agus an mar ábhar sampla de thábla 84-bliain Cásca Éireannach, ag baint leis an tréimhse idir 438 agus 521. Mar thoradh a aimsithe, bronnadh céim PhD air sa bhliain 1985 ó Ollscoil na hÉireann, Gaillimh. D'fhoilsigh Pontifical Institute of Mediaeval Studies ag University of Toronto alt faoi obair Uí Chróinín ar an lámhscríbhinn. With Daniel McCarthy, Ó Cróinín published "The 'Lost' Irish 84-Year Easter Table Rediscovered" in the journal Peritia in the late 1980s.
Tháinig Ó Cróinín i gcomharbacht ar mar eagarthóir an iriseáin Peritia sa bhliain 2016.
Gradaim agus onóracha
Bronnadh Ó Cróinín Parnell Fellowship in Irish Studies ag University of Cambridge ar Ó Cróinín don bhliain 2017–18.
Frank Herbert
Scríbhneoir ficsin eolaíochta ó na Stáit Aontaithe ab ea Franklin Patrick Herbert Óg, nó Frank Herbert mar a shíníodh sé a chuid saothar. Rugadh in Tacoma, stát Washington, ar an 8ú lá de Mhí Dheireadh Fómhair sa bhliain 1920, agus shíothlaigh sé ar an 11ú lá d'Fheabhra sa bhliain 1986 i Madison, stát Wisconsin.
Is é an saothar is tábhachtaí a tháinig óna pheann ná an t-úrscéal úd Dune ("An Dumhach") agus an tsraith úrscéalta a scríobh sé le scéal na Dumhcha a leanúint. Foilsíodh an chéad úrscéal sa tsraith faoi chlúdach leabhair sa bhliain 1965, ach roimhe sin féin bhí sé le léamh san iris chlúiteach ficsin eolaíochta úd Analog.
Mike Crapo
Is é Michael Dean Crapo (fuaimnithe mar "Cray-po") (rugadh 20 Bealtaine, 1951) Seanadóir na Stát Aontaithe sinsearach ó Idaho. Is ball den Pháirtí Poblachtach é.
Rugadh Crapo in Idaho Falls, Idaho. Bhain sé Baitsiléir Ealaíon amach ó Ollscoil Brigham Young sa bhliain 1973 agus Juris Doctor ó Dlí-scoil Harvard i 1977. D'fhreastail sé mar chléireach don Bhreitheamh James M. Carter, United States Court of Appeals, Naou Cuard, agus chuaigh sé ar ais go dtí Idaho agus d'oibrigh sé mar dhlíodóir i ndiaidh sín. Nuair a raibh sé ag obair mar dhlíodóir i Moscow, Idaho sna 1980í, ghlac sé páirt sa feachtais Páirtí Poblachtach de ionaid sa Oireachtas stáit. Bhí sé tofa go dtí an seanad stáit sa bhliain 1984.
Ba bhall den seanad stáit é ón mbliain 1985 go dtí 1992, bhí sé tofa go dtí an Teach Ionadaithe na Stát Aontaithe sa bhliain 1992 agus bhí sé atofa sa bhliain 1994 agus 1996. Bhí sé tofa go dtí an Seanad na Stát Aontaithe sa bhliain 1998. Thóg sé ionad Dirk Kempthorne, (rith Kempthorne le Gobharnóir Idaho agus bhuaigh sé). Bhí Crapo atofa i 2004 le 99% den vóta aige, chuaigh an chuid eile go dtí iarrthóirí scríobh-isteach. Níor rith aon iarrthóir Seanaid eile gan freasúra ar fad i 2004. Glactar go bhfuil a shuíochán sa Seanad ar na cinn is sábháilte ann.
Nioclás Tóibín
Tá níos mó ná duine amháin darb ainm Nioclás Tóibín ann:
(612911) 2004 XR190
Is é 2004 XR190 uimhir 55 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid. Tá trastomhas níos lú ná 650 km aige. Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus tá sé ina bhall den Chrios Cuiper. Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht ann gur abhacphláinéad é freisin.
Cúil an tSúdaire
Is baile i gContae Laoise é Cúil an tSúdaire (nó Portarlington as Béarla).
Queen II
Is albam ón bhanna Queen é Queen II, a bhí eisithe ar an 8 Márta 1974.
Lus an chleite
mion|léaráid lus an chleite Planda feadánach spórach atá gaolmhar le garbhógach. Den chuid is mó is planda uisce é, agus na teiridifítí scaipthe ar fud an Domhain. Na duilleoga tomacha cosúil le féar, ach sorcóireach, ag imchlúdach na spóragán ina mbunanna ata. Timpeall 75 speiceas ann.
Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg 2022
Beidh Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg 2022 ar an 20ú heagrán bliantúil de Chomórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg.
Siocal
Crann síorghlas a fhásann 18 m ar airde is ea an siocal (Manilkara chicle), dúchasach do Mheicsiceo agus Mheiriceá Láir, ach a fhástar in áiteanna eile. Na duilleoga éilipseach, na bláthanna bídeach scothghlas/bán sépheitealach, na torthaí 5-10 cm ar leithead, scothliath go dtí scothdhearg/donn le bia buí. Táirgeann sé laitéis bhán go flúirseach, a bhailítear, mar a bhailítear rubar, ar son an bhuin leaistigh le haghaidh guma coganta. Tugtar an pluma Sapodilla ar an toradh inite.
Anne Frank
Fuair Annelies Marie "Anne" Frank, a rugadh ar 12 Meitheamh 1929 i Frankfurt-am-Main sa Ghearmáin, bás i gcampa géibhinn i mí Feabhra nó Márta 1945. Cé nach raibh Anne Frank ach 15 d’aois nuair a d'éag sí, bhí tionchar aici ar an domhan mar gheall ar an dialann a scríobh sí. mion|sa bhliain 1940, 6. Montessorischool, Niersstraat 41-43, Amsterdam|clé clé|mion|[[Pas Anne Frank, Bealtaine 1942]] Scríobh sí an dialann thar dhá bhliain nuair a bhí sí féin agus a teaghlach i bhfolach in Amsterdam ó thrúpaí Naitsíocha. Cuireadh an dialann i gcló i ndiaidh a báis, agus thug sé pictiúr dúinn cad é mar a bhí sé eagla do bheatha a bheith ort ar feadh dhá bhliain. Seans gurb í an duine is mó cáil des na milliúin Giúdach a maraíodh le linn an Uileloisce. mion|Teach Anne Frank inniu|clémion|Cuimhneachán, Bergen-Belsen|clé
Saol
Is sa Ghearmáin a rugadh agus a tógadh Anne Marie Frank. Giúdaigh a bhí sa teaghlach s’aici. Ach bhí orthu an Ghearmáin a fhágáil nuair a tháinig lucht tacaíochta Adolf Hitler i gcumhacht in Frankfurt, áit a raibh siad ina gcónaí. clé|mion|Dealbh, Westerkerk, AmsterdamNí raibh Anne ach 4 bliana d’aois nuair a d’fhág a teaghlach an Ghearmáin agus a chuaigh siad chun na hÍsiltír e le saol nua a bhaint amach dóibh féin. Fuair Otto Frank, athair Anne, obair i monarchana. Bhí saol iontach sona ag an teaghlach, cé go raibh eagla orthu i gcónaí go dtiocfadh na Naitsithe i gcumhacht in Amsterdam, agus go mbeadh siad go holc do na Giúdaigh.
Sceitheadh orthu, áfach. Ar an 4 Lúnasa 1944 fuair saighdiúirí Naitsíocha eolas go raibh daoine ag fanacht i seomraí rúnda sa teach. Tógadh cách go dtí na campaí géibhinn agus ba é Otto amháin a tháinig slán.
Bogadh Anne agus a deirfiúr Margot ó Auschwitz (áit ar cailleadh a máthair) go Bergen-Belsen. Thall ansin, bhuail an tífeas na deirfiúracha. D’éag Margot agus cailleadh Anne go luath ina diaidh. Ghabh arm na Breataine an campa beagán níos déanaí, i mí Aibreáin 1945.
An Dialann
Leabhar a fuair sí mar bhronntanas lae breithe nuair a bhí sí trí bliana déag a d’úsáid sí mar dhialann. Déagóir anamúil, gealgháireach a bhí in Anne ach bhí aigne thar a bheith neamhspleách aici chomh maith agus tá na tréithe seo ar fad léirithe ina dialann.
Tugann sí léiriú grinn orthu siúd a bhí i bhfolach léi agus mar a réitigh nó nár réitigh siad lena chéile. Scríobhadh sí an dialann amhail is dá mba rud é go raibh sí ag labhairt le dlúthchara agus thuig sí nach bhféadfadh sí a cuid smaointe a roinnt chomh hoscailte sin leis na daoine eile.
Bhí meas ag Anne ar an litríocht agus scríobh sí ar 11 Bealtaine 1944 gurbh í an mhian ba mhó a bhí aici ná bheith ina hiriseoir agus theastaigh uaithi lá éigin go bhfoilseofaí leabhar bunaithe ar an dialann agus go mbeadh aitheantas aici mar scríbhneoir.
Foilseachán
Tharla seo toisc gur chumhdaigh Miep Gies an dialann ó Lúnasa 1944 agus gur thug sí d’Otto é tar éis an chogaidh. D’fhoilsigh seisean é i 1947. Ó shin i leith, tá cáil dhomhanda ar Anne. Toisc an mhacántacht seo agus a cumas nádúrtha scríbhneoireacht a, tá na milliúin cóip den dialann díolta ar fud an domhain in iliomad teangacha.
Tá cáil chomh maith ó 1960 ar an músaem atá san áras i Prinsengracht. Tá an dialann ar taispeáint ann. Tagann beagnach milliún cuairteoir in aghaidh na bliana go dtí an músaem.
Gaeilge
Tá aistriúchán Gaeilge den dialann ar fáil faoin teideal Dialann Cailín Óig aistrithe ag Pádraig De Bléine, le fáil ar Yumpu agus archive.org.
Semibalanus balanoides
Is speiceas coitianta agus forleathan garbhán carraige é Semibalanus balanoides. Tugtar an garbhán carraige coiteann, nó go simplí, an garbhán carraige air i nGaeilge. Faightear iad ar charraigeacha agus ar fhoshraitheanna eile sa chrios idirthaoideach in iarthuaisceart na hEorpa agus ar an dá chósta i Meiriceá Thuaidh.
Faightear Semibalanus balanoides sa chrios idirthaoideach in aigéin tuaisceartacha an domhain. Tá a raon teoranta sa tuaisceart ag an méid pacoighir atá ann, agus sa deisceart ag an teocht níos airde a chuireann cosc ar fhás gaiméití.
Rionnal
I Miotaseolaíocht na nGael, Ard-Rí na hÉireann ba ea Rionnal (Sean-Ghaeilge Rindal, Rinnal, Rinnan) mac Geanainn, sliocht de na Fir Bholg. Tháinig sé i gcoróin agus Fiacha Cennfinnán curtha as cumhacht aige. Deirtear gurbh é an chéad rí a raibh cumas na rinne aige (Sean-Ghaeilge rind ).
Semibalanus balanoides
Rinne Séamus Mac an Iomaire cur síos ar an ngarbhán carraige ina leabhar Cladaí Chonamara: Ní mór nach cosúil le bairnigh bheaga na garbháin charraige ach go bhfuil poill bheaga i mbarr na sliogán. Leis an bpoll a dhearcadh is féidir mar a bheadh eiteog bheag a fheiceáil ag éirí amach agus ag sú isteach ó am go ham agus ribeacha beaga timpeall chiumhaiseanna an phoill a bhíos go síoraí ar crith; is leo sin a sholáthraíos sé a chuid bia...
Rionnal
Bhí sé i gceannas ar feadh cúig nó sé bliana (ag brath ar fhoinse) sular cuireadh as cumhacht é ag a chol ceathrar Faidhbín mac Seanghainn.
Semibalanus balanoides
Tá siad chomh dlúth le cúl a chéile agus go sílfeá ar dtús gur cuid den charraig iad agus níl aon áit ó íochtar láin go barr lán mara mallmhuireach nach bhfuil druidte leo. Fásann siad os cionn a chéile ó bhliain go bliain agus is minic, nuair a bhíos go leor brat ar an gcladach, go mbaineann an t-oibriú iad...
Aodh Ó Domhnaill (idirdhealú)
Tá níos mó ná duine amháin darb ainm Aodh Ó Domhnaill ann:
1983 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1983.
Fachtóir VIII
mion Ceann de shraith einsímí a bhíonn sa bhfuil is ea Fachtóir VIII, a rialaíonn an próiseas téachta.
Ní bhíonn Fachtóir VIII i láthair i ndaoine a mbíonn haemaifilia clasaiceach orthu, agus ní bhíonn a bhfuil siúd in ann téachtadh. Déantar iad a chóireáil le hinstealladh infhéitheach d'fhachtóir VIII, a scaradh ó fhuil úr. Bíonn priacal go n-aistreofar ionfhabhtuithe cosúil le SEIF ó fhuil an deontóra san instealladh seo. mion|Fachtóir VIII PDB 3CDZ Tá haemifilia eile ann a tharlaíonn go hannamh ina mbíonn fachtóir eile as láthair, fachtóir IX, agus déantar cóireáil air cosúil le hinstealladh fachtóir IX.
Cúram in Éirinn
Seans go leigheasfar haemaifiliaigh le géinteiripe amach anseo, ionas gur féidir lena gcolainneacha a bhfachtóir VIII féin a dhéanamh.
Síocóis
Téarma síciatrach le húsáidí éagsúla. An chiall is coitianta is ea galar síciatrach ina gcailleann duine tadhall leis an réaltacht trí shiabhrán nó mearaí. I gciall eile, is galar síciatrach a bheadh dian ina iarmhairt ar dhuine, mar mhalairt ar é a bheith measartha nó éadrom. Tagann an téarma isteach in dhá phríomhghrúpa galar síciatrach: síocóis orgánach mar gheall ar ghalair a chuireann isteach ar an inchinn, agus síocóis fheidhmeach nach eol cad is cúis léi. Úsáidtear an téarma níos scaoilte fós i gcás galar ina mbíonn athrú cineálach sna mothúcháin, cúlú chuig foirmeacha anabaí iompair, nó cúlú le heaspa bainte le daoine eile.
Contae Ard Mhacha
Is é Ard Mhacha nó Contae Ard Mhacha (Armagh as Béarla) é an contae is lú ó thaobh achair de i dTuaisceart Éireann. Tá sé suite i ndeisceart Chúige Uladh. Bhí cónaí ar Ríthe Chúige Uladh in Eamhan Macha, áit a raibh daingean ón 700 RC, agus de réir na nginealach ba í Macha Mongrua, a fuair bás i 667 RC, a thóg dún ann in aice le cathair Ard Mhacha fadó, agus is minic logainmneacha an cheantair luaite sa Rúraíocht. Ba in Ard Mhacha a thóg Naomh Pádraig a chéad eaglais cloiche in AD 444 agus tá ardeaglaisí ag an Eaglais Chaitliceach Rómhánach agus ag Eaglais na hÉireann sa chathair faoi láthair. Tá Brian Bóirmhe (Ború), a bhí ina Ard-Rí ar Éirinn go dtí 1014, curtha in Ard Mhacha
Tá cáil ar Ard Mhacha mar 'úllord na hÉireann', agus fástar a lán torthaí ann i gcónaí. Ba iad na plandóirí a chuir fúthu sa 17ú haois a chuir na húlloird ar dtús. Imrítear leagan de chluiche babhlaí in Ard Mhacha nach bhfaightear aon áit eile ach i gCorcaigh. Tá traidisiún láidir peile Ghaelaí sa cheantar agus bhuaigh foireann Ard Mhacha Craobh na hÉireann i 2002.
Tá Ard Mhacha theas, is é sin an ceantar tuaithe in aice na teorann le Contae Lú sa Phoblacht, sách náisiúnach. Caitliceachas an príomh-reiligiún. Fuair a lán saighdiúirí Briotanacha bás ann i rith na dTrioblóidí.
Bailte i gContae Ard Mhacha
clé|250px|thumb|Contae Ard Mhacha
Lus an choire
mion|Duilleoga lus an choire Planda bliantúil a fhásann 50 cm ar airde, dúchasach do thuaisceart na hAfraice agus iarthar na hÁise is ea lus an choire. Maotháin chaola líneacha ar na duilleoga. Na bláthanna bán nó bándearg, na peitil neamhchothrom in umbail 1-3 cm ar leithead. Na torthaí 3-4 mm ar leithead, cruinneogach. Saothraítear é ar son na nduilleog, a úsáidtear i gcócaireacht Shíneach, Indiach is Mheicsiceach, agus na dtorthaí a úsáidtear mar spíosra in ispíní, curaithe, milseogra, is licéir.
29 Meán Fómhair
Is é an 29 Meán Fómhair an 272ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 273ú lá i mbliain bhisigh. Tá 93 lá fágtha sa bhliain.
Sheer Heart Attack
Is albam ón bhanna Queen é Sheer Heart Attack, a bhí eisithe ar an 8 Samhain 1974.
Bainian (éadaí)
thumb||right|Bainian.
(444030) 2004 NT33
Is é (444030) 2004 NT33 uimhir 56 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid. Tá trastomhas níos lú ná 650 km aige. Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus tá sé ina bhall den Chrios Cuiper. Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht ann gur abhacphláinéad é freisin.
Bainian (éadaí)
Is éadaí scaoilte é bainian. Chaití an bainian idir an 17ú agus an 18ú haois. D'úsáidtí an t-ainm sin san 18ú haois chun diamhracht agus só an Oirthir a dhúiseacht.
Banú
Is baile suite i gContae Loch Garman é Banú (Béarla: Bannow).
Spéirling Ida (2021)
mion|clé mion|clé|Betzwood Bhuail Spéirling Ida na Stáit Aontaithe idir 29 Lúnasa - 2 Meán Fómhair 2021. Maraíodh 61 (agus 7 go hindíreach), an chuid is mó i Sasana Nua, nuair a bhí 'Stoirm Thrópaiceach' Ida (ar an 1/2 2 Meán Fómhair) ag fágáil a loirg ar oirthuaisceart na Stát Aonaithe. Rinneadh luach $50 billiún de dhamáiste.
Nua-Eabhrac
Tuairiscítear gur thit ocht gceintiméadar fearthainne in imeacht uair an chloig in Central Park i gcroílár Manhattan, an méid is mó a taifeadadh ansin riamh. mion|Scriosadh an MTA Maraíodh daoine i Nua-Eabhrac de bharr maidhmeanna tuile. Bhí codanna de chathair agus de stát Nua-Eabhrac araon faoi uisce tar éis don bháisteach titim ina tulcaí i ngiorracht aimsire. B'iad buirgí Brooklyn agus Queens is measa a buaileadh sa chathair agus bhí bóithre i Manhattan dúnta. Bhí stáisiúin traenach faoi thalamh líonta le huisce.
Bhí staid éigeandála fógartha ag Méara agus Gobharnóir Nua-Eabhrac, Bill de Blasio agus Kathy Hochul, i bhfianaise na greadlaí a bhí déanta ag an stoirm ar an réigiún. Bhí staid éigeandála fógartha fógartha freisin ag an ngobharnóir Phil Murphy i Nua-Gheirsí.
(42301) 2001 UR163
Is é (42301) 2001 UR163 uimhir 57 de réadanna an Ghrianchórais  in ord a méid. Tá trastomhas níos lú ná 650 km aige. Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus tá sé ina bhall den Chrios Cuiper. Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht ann gur abhacphláinéad é freisin.
An Sionnach
Is réaltbhuíon dhoiléir é an Sionnach atá suite i lár Thriantán an tSamhraidh (astaireacht comhdhéanta ag na trí réalta gheala Deneb, Vega agus Altair) ar an leathsféar neamhaí thuaidh. Tugtar Vulpecula mar ainm Laidine ar an réaltbhuíon seo, rud a chiallaíonn sionnach beag.
Stair
Déanach sa seachtú haois déag, chruthaigh an réalteolaí Polannach Johannes Hevelius an réaltbhuíon seo. Tugadh an t-ainm Vulpecula cum ansere uirthi go bunúsach – sin le rá, an Sionnach leis an nGé. Níl aitheantas oifigiúil ar an ngé go fóill, ach déantar tagairt di san ainm atá ar an réalta is gile de chuid an tSionnaigh: Anser. Léiríodh an Ghé sna seanphictiúir agus í i ngialla an tSionnaigh. "An sionnach beag" an chiall chruinn atá leis an ainm Laidine "Vulpecula", ach is é "an Sionnach" an tiontú a thugtar go coitianta air.
Miotaseolaíocht
Ós rud é nár cruthaíodh an réaltbhuíon seo go dtí an seachtú aois déag, agus gan ach réaltaí doiléire inti, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht chlasaiceach leis an Sionnach.
Lus an easpaig
Planda ilbhliantúil atá dúchasach don Eoraip is an Áise mheasartha, ach a tugadh isteach i Meiriceá Thuaidh, is ea lus an easpaig. Táirgeann na gais fhada dreaptha faoin talamh an iliomad buinneán duilleogach agus gas suas le 1 m ar fhad. Na duilleoga roinnte i dteascáin ubhchruthacha fhiaclacha suas le 8 cm ar fhad. Na bláthanna bána in umbail 2-6 cm ar leithead. Fiaile sheasmhach i ngairdíní. Uaireanta, itear na duilleoga úra, cosúil le spionáiste. D'úsáidtí é tráth mar chóireáil ar an ngúta, agus thugtaí fiaile (lus) an ghúta air.
Kálmán Kalocsay
Scríbhneoir Esperanto agus máinlia Ungárach ab ea Kalmán Kalocsay (Kalocsay Kálmán [kɔlotʃay 'ka:lma:n] de réir ord ainmneacha traidisiúnta na hUngáire; 6 Deireadh Fómhair, 1891 - 27 Feabhra, 1976). Eagarthóir, file agus aistritheoir, a raibh breis is 30 teanga aige, a bhí ann freisin, agus bhí tionchar ollmhór aige ar éabhlóid litríocht Esperanto. De bhunús Gaeilge a ainm baiste, "Kolomano" as Esperanto, nó "Colmán" as Gaeilge. ,
Agus é ina fhear óg, oileadh é ina dhochtúir. Níos déanaí rinneadh príomh-ghalareolaí de ag ospidéal mór i mBúdaipeist.
Saothar
Sa bhliain 1921 a foilsíodh a chéad bhailiúchán filíochta "Mondo kaj Koro" (domhan agus croí). Meastar go leathan gurb eisean a scríobh an bailiúchán soinéad anghrách "Sekretaj Sonetoj" (soinéid rúnda), a foilsíodh faoin ainm cleite « Peter Peneter ». mion|Tí Kálmán volt lakóháza. ID -12348. - Gödöllő, Fenyvesi nagyút 82.[[Íomhá:Kalocsay Kálmán Nyúl utca 4.JPG|mion|222x222px]] clé|mion|250x250px|1921 Eisean a bhí mar eagarthóir ar an iris litríochta Esperanto is ar an bhfoilsitheoir "Literatura Mondo" (domhan na litríochta) sna 1930-aí agus sna 1940-aí, a bhí mar lárionad ag an Budapeŝta Skolo, scoil Bhudapest.
I measc a shaothair ar an litríocht is ar an teangeolaíocht tá "Plena Gramatiko de Esperanto" (lánghraiméar Esperanto) agus an Parnasa Gvidlibro (treoir Pharnassus), saothair i gcomhar le Gaston Waringhien, chomh maith le "Lingvo Stilo Formo" (teanga, stíl, foirm) faoin stíl san fhilíocht. Bhí baint aige le Ciclipéid Esperanto in dhá imleabhar.
Chuir a lán údar suim in Kalocsay, agus is í Ada CSISZÁR atá i bhfeidhil a shaothair neamhfhoilisthe anois.
Bunsaothar filíochta in Esperanto
mion|1933 mion|1938
Saothair aistrithe go hEsperanto ag Kálmán Kalocsay
clé|mion
Fiacha Cennfinnán
I Miotaseolaíocht na nGael, ba Ard-Rí na hÉireann é Fiachaidh Ceannfhionnán (Sean-Ghaeilge Fiacha Cennfinnán) mac Stairn mhic Ruadhraí, sliocht de na Fir Bholg. Tháinig sé i gcoróin agus a sheanuncail Seanghann curtha as cumhacht aige.
An Más
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm An Más air:
Fiacha Cennfinnán
Bhí rí ann de shliocht Mhíl Easpáine, Fíachu Findoilches, a raibh aithne air faoin ainm céanna.
Buaile Mhaodhóg
Is baile suite i gContae Loch Garman í Buaile Mhaodhóg.
Fachtóirí frithvitimín
Comhdhúile a fhaightear go nádúrtha i mbianna a laghdaíonn infhaighteacht vitimín ar leith nó a mhodhnaíonn gnáthfheidhmiú an vitimín. Mar shampla, tá próitéin ar leith i láthair i ngealacán na huibhe aimhe, aividin, a nascann leis an B-vitimín bitin, ionas go laghdaítear ionsú na bitine sa cholainn. Milltear cuid mhaith de na fachtóirí seo sa chócaireacht.
Prótastair Éireann
Sular thosaigh ré luath-stairiúil na hÉireann sa 5ú haois, is féidir a rá go raibh ré phrótastairiúil inti, nuair a scríobhann cultúir liteartha na Gréige agus Róimhe fúithi, agus bhí ré phróta-liteartha ag na Gaeil féin, mar a chuireas na hinscríbhinní Oghaim in iúl.
Luath-thagairtí
Rinne scríbhneoirí clasaiceacha tagairtí d'Éirinn faoi roinnt ainmneacha, ach ní fhaightear i dteannta sin eolas údarásach. Mar shampla, mhaígh Diodorus Siculus go n-itheadh na Prettanoi ar oileán Iris feoil daonna. Insíonn Strabo, a ghlaoigh Ierne ar an oileán, an cúiteamh céanna, ag rá fosta gur chóir é a n-aithreacha marbha a ithe, agus caidreamh collaí a bheith agaibh os comhair an tsaoil lena máithreacha agus a ndeirfiúracha, cé nach bhfuil muinín aige as a chuid foinsí.
Dar le Pomponius Mela, ba Iuverna é ainm an oileáin, agus deir sé nárbh oiriúnach í an aimsir le haghaidh grán, ach gur fhás féar chomh flúirseach sin ann go bpléascfadh eallach muna gcuirfeadh cosc orthu á ithe.
Julius Caesar is ea an chéad duine, in Commentarii de Bello Gallico dá chuid, a ghlaoigh, Hibernia ar an oileán. Deir sé gur leath den Bhreatain é ó thaobh mhéide de, agus gur siar ón mBreatain é – murab ionann is Strabo, a deir gur ó thuaidh é.
Tacitus
Deir Tacitus gur smaoinigh a athair chéile, Gnaeus Julius Agricola, agus é ina ghobharnóir na Breataine (AD 78-85), ar Éire a chloí leis ach léigiún amháin agus saighdiúirí cúnta. Bhí aige rí tuatha Gaelach ar deoraíocht, go raibh sé ina chúinse concais. Chonacthas a mhacasamhail sa seanscéal Gaelach maidir le Tuathal Teachtmhar, a deirtear gur cuireadh ar deoraíocht go Breatain é agus é óg, agus gur fhill sé sa chéad aois le harm chun ríogacht na Teamhrach a éilimh. Deir Tacitus fosta go raibh aitheanta ar chuanta agus slite na hÉireann trí thráchtáil, ach chuir sé an oileán go míchruinn idir an Breatain agus an Ibéir.
Juvenal
Ina dhara Aoir, deir an file Rómánsach den dara haois, Juvenal, i dteannta le concas na Breataine agus na nInse Orc, gur "tá airm bogtha againn thar chladaí Iuvernae". Cé nach raibh stair a scríobh ag Juvenal, d'fhéadfadh é go raibh tagairt á dhéanamh aige d'fhíor-eachtra míleata Rómhánach go hÉirinn.
Tolamaes
Tá Éire luaite faoi dhó le Tolamaes, scríbhneoir Gréagach den 2a haois as Cathair Alastair, ar duine desna tíreolaithe, matamaiticeoirí agus réalteolaithe is tábhachtaí den domhan ársa.
Neamhord dépholach
Galar dian ina dtarlaíonn eachtraí dúlagair is giúmair aeraigh/mháinigh arís is arís eile is ea neamhord dépholach. I measc na siomptóm in eachtra mháineach, tá cailliúint ghnáth-thoirmeasc sóisialta, greannaitheacht, hipirghníomhaíocht, meidhir, smaointeoireacht is urlabhra bhrostaithe, siabhráin, agus uaireanta siabhránachtaí. In eachtra dúlagair, bíonn easpa fuinnimh, mothúcháin neamhfhiúntais, agus athruithe i bhfeidhmithe fiseolaíocha (codladh suaite, mar shampla).
Lus an sparáin
Fiaile bheag bhliantúil, 3-40 cm ar airde, a fhaightear beagnach gach uile áit is ea lus an sparáin. Cnota duilleog leathfhada liopach nó iomlán aige, agus bláthanna bána croischruthacha. Na cochaill croíchruthach, rud a chuirfeadh sparán tuathánaigh ón sean-am i gcuimhne.
Prótastair Éireann
Tolamaes
Sa tráchtas réalteolais darb ainm an Almagest, tugann sé domhanleithid le haghaidh oileáin ar a nglaonn sé Mikra Brettania (Μικρὰ Βρεττανία) nó "Breatain bheag", ó 58 céim ó dheas, go 61 céim ó thuaidh.
Ina shaothar Geografaíocht, ag na leithid chéanna, cuireann sé an oileán Iwernia, in aice le hAlbion. Faightear sa Gheografaíocht an cúr síos is mionsonraithe ar Éirinn scríofa i litríocht chlasaiceach. Tá le fáil ann domhanleithead agus domhanfhad le haghaidh sé rinn, cúig inbhear déag, deich lonnaíocht agus naoi n-inis, i dteannta le sé threibh déag.
Tuaisceart
Déanann Tolamaes cúr síos ar chósta an tuaiscirt, ó Rinn an Tuaisceart (nó Cnoc Fola nó Ceann Ros Eoghain i gContae Dhún na nGall b'fhéidir) san iarthar, thar an rinn Wenniknion (Cionn Mhálanna is dócha), inbhear an Widwa (An Feabhal b'fhéidir), inbhear an Argita (an Bhanna b'fhéidir) go dtí an rinn Rhobogdion (An Bhinn Mhór, Contae Aontroma) san oirthear. Is iad na hUennicnii san iarthar agus na Robogdii san oirthear na dreamanna lonnaithe ann.
Iarthar
Is níos tuairimí iad aithint na n-ainmneacha ar chósta an iarthair. Tosaíonn Tolamaes ar an Rinn Tuaiscirt, ag dul ansin ó dheas thar an abhainn Rhawiu (an Éirne b'fhéidir); an baile Nagnata (lonnaíocht na Nagnatae, áit éigin i gContae Shligigh); inbhir na n-aibhneacha Libniu (Cuan Mó b'fhéidir), Ausoba (Cuan na Gaillimhe b'fhéidir), Senu (is dócha an tSionainn, cé bhí bhfuil sé i bhfad ó thuaidh), Dur (Bá an Daingin b'fhéidir), Iernu (an Neidín b'fhéidir); agus an Roinn Deiscirt (ceann ar bith as Ceann Sléibhe, Ceann Bhreagha, Ceann Baoi nó Carn Uí Néid). I measc treibheanna ar gcósta seo tá: na hErdini gar de Bhá Dhún na nGall; na Nagnatae i gContaethe Maigh Eo agus Sligigh; na hAuteini idir Contae na Gaillimhe agus an Sionainn, aitheanta mar na hUaithni den luath-mheánaois; na Gangani, aitheanta i dtuaisceart na Breataine Bige; agus na hUellabori i bhfad san iardheisceart.
Deisceart
Síneann costas an deiscirt ón Roinn Deiscirt thar inbhir an Dabrona (An Laoi nó An Dubhabhainn b'fhéidir) agus an Birgu (is dócha An Bhearú) go dtí an Rinn Naofa (Ceann an Chairn, Contae Loch Garman). I measc treibheanna anseo tá na hIverni san iarthair, as a bhfuil an oileán ainmnithe, mar atá Ivernia, agus atá aitheanta leis na hÉarainn den luath-mheánaois; na Usdiae aitheanta leis na hOsraí, agus na Brigantes san oirthear, a bhfuil an t-ainm céanna acu agus dream sa Bhreatain.
Oirthear
Idir an Rinn Naofa ó dheas agus Rhobogdion ó thuaidh, déanann Tolamaes trácht ar an abhainn Modonnu (An tSláine b'fhéidir, ach is dócha an Abhóca), an baile Manapia (lonnaíocht na Manapii), an abhainn Oboka (is dócha An Life; tá abhainn na a hAbhóca mar atá inniu ann ainmnithe de mhíthuiscint); an mbaile Eblana (lonnaíocht na nEblani, aitheanta de mhíthuiscint le Baile Átha Cliath), an abhainn Buwinda (An Bhóinn), an rinn Isamnion, an abhainn Winderios (Loch Cairlinn, Cuan Dhún Droma nó Loch Cuan b'fhéidir), agus an abhainn Logia (Loch Lao). I measc dteanga luaite ag Tolamaes, tá na Coriondi; na Manapii, gaolmhar b'fhéidir leis na Menapii as an nGaill; na Cauci, is dócha gaolmhar le na Chauci as na hÍsiltíortha; na hEblani; na hUoluntii, aitheanta leis na hUlaid den luath-mheánaois; agus na Darini.
Tagairtí níos deireanaí
Déantar trácht i bhfoinsí Rómhánacha ar ruathair ar an mBreatain ag Sacsanaigh as iarthuaisceart na Gearmáine, na Cruithnigh as Albain agus ag dhá dhream gaolmhar de ghnáth le hÉirinn, na Scotti agus na hAtacotti. Ní fios go cruinn cad as na hainmneacha úd. Imíonn an t-ainm Atacotti leis na Rómhánaigh. Is ionann Scotti agus Gaeil d'Adomnán déanach sa 7ú haois, ach go luath sa 6ú haois, scríobh Colm Cille 'Iberi' ina ionad sin. B'fhéidir gur chónaidhm treibheanna san Ulaid ba ea na Scotti, agus na hAtacotti sa Laighin.
Gabhla (idirdhealú)
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Gabhla air:
(455502) 2003 UZ413
Is é (455502) 2003 UZ413 uimhir 58 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid. Tá trastomhas níos lú ná 650 km aige. Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus tá sé ina bhall den Chrios Cuiper. Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht  ann gur abhacphláinéad é freisin.
Cnó cócó
Crann pailme le stoc cuartha go sainiúil a fhásann 30 m ar airde le duilleoga clúmhacha suas le 6 m ar fhad is ea an cnó cócó nó an pailm cnó cócó (Cocos nucifera). Crotal snáithíneach seachtrach ar an toradh mór (an cnó cócó) is síol amháin ann, agus blaosc chrua inmheánach ag imchlúdach ciseal bia bháin is cuais lárnaigh lán de shreabhán bainniúil. Ag bun an toraidh bíonn 3 mharc cruinn a fhreagraíonn do 3 sheomra an ubhagáin, a bhfuil an suth faoi cheann acu. Is dócha go bhfuil an crann seo dúchasach don Pholainéis. Fásann sé go maith gar don fharraige. Is féidir leis an toradh buacach snámh thar fhaid mhóra sa sáile gan damaíste, agus mar sin is crann sainiúil d'oileáin aigéanacha é. Saothraítear le fada ar fud na dtrópaicí é. Cosúil le pailmeacha eile, táirgeann sé raon suntasach táirgí. Soláthraíonn an stoc adhmad. Fítear na duilleoga ina mataí is a gciseáin, agus úsáidtear iad i ndéanamh díonta. Bíonn na duilleghais láidir a ndóthain chun fálta páirce a dhéanamh. Itear an bhachlóg ag barr an ghais mar ghlasra. Is féidir an bláthra óg a bhearnú chun leacht siúcrúil a fháil ar féidir a choipeadh is a dhriogadh i ndeochanna alcólacha is fínéagar. Tá na cnónna cócó bunúsach do gheilleagair chuid mhaith oileán trópaiceach. Is annamh a fheictear na cnónna ina bhfoirm nádúrtha taobh amuigh de na réigiúin ina bhfásann siad, de bhrí go mbaintear an bhlaosc sheachtrach díobh roimh easpórtáil na gcnónna chun an choighir a fháil, snáithín láidir a úsáidtear chun mataí a dhéanamh. Is deoch fionnuaraithe bainne an chnó chócó, itear an bia bán amh nó cócaráilte, díoltar an bia triomaithe i bhfoirm copra, an phríomhfhoinse saille plandúla ar Domhan. Úsáidtear an ola a fhaightear ó chopra comhbhrúite le margairín a dhéanamh, agus is bia luachmhar ainmhithe an cáca iarmharach.
A Day At The Races
Is albam ón bhanna Queen é A Day At The Races, a eisíodh ar an 10 Nollaig 1976.
Fearghas mac Ceallaigh
Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin ba ea Fearghas mac Ceallaigh (Sean-Ghaeilge Forggus nó Fergus mac Cellaig) (bás 756). Ceallach mac Raghallaigh (bás 705) na ea a athair, agus Domhnall (bás 728) a dheartháir, iar-ríthe beirt. Síol Cheallaigh as Loch Cime, ainmnithe as a athair, ba ea a mhuintir. Bhí sé i réim ón mbliain 742 go dtí 756.
Tharla eachtraí le linn a réimis a chuidigh le laghdú i gcumhacht ghéaga eile na gConnacht. Sa bhliain 743, tharla cath idir Uí Fhiachrach Aidhne agus a n-iar-comhghuaillithe Uí Mhaine. Sa bhliain chéanna, tharla cath idir Uí Ailealla agus na Gailenga i gCath Mag Luirg (Magh Loirg).
B'éigean d'Fhearghas a údarás a chuir i gcion, ach sa bhliain, i gcomhaontas leis na Conmhaicne, Cliath é ag fir Uí Bhriúin. An bhliain chéanna, bhuaigh sé in éadan Uí Bhriúin Seola i ndeisceart na gConnacht. Sa bhliain 752, chloígh Uí Bhriúin Calraige Luirg, aitheachthuath b'fhéidir Uí Ailealla. Sa bhliain 753, cloíodh Uí Ailealla ag na Grecraige.
Thug Chineál Chairbre, chlann Uí Néill, aghaidh ar fhorbairt ó thuaidh Uí Bhriúin. Sa bhliain 754, tharla Cath Ard Noíscan (Ard Naoscan) i gcríocha Uí Ailealla idir Uí Bhriúin agus Cineál Chairbre. Sa bhliain 756, chloígh Fearghas go dona iad i gCath Mhóna Móire (Móin Mór, Contae an Longfoirt).
Dheimhnigh Forggus tacaíocht Chluain Mhic Nóis nuair a chuir sé i bhfeidhm Cáin Naomh Chiaráin agus Cáin Naomh Bhreandáin de Chluain Fearta sa bhliain 744.
Rinneadh rí Chonnacht fosta dá mhac, Colla (bás 796). Maraíodh triúr dá mhic, Catharnach, Cathmug agus Artbran i gCath Druim Robaig (Dromrovay, deisceart Mhaigh Eo) ag fir Uí Fhiachrach sa bhliain 758.
Ronaldo
Is peileadóir sacair é Ronaldo Luíz Nazário de Lima, nó Ronaldo de ghnáth (rugadh 22 Meán Fómhair, 1976 i Rio de Janeiro, an Bhrasaíl). Imríonn Ronaldo leis an gclub Milan san Iodáil, agus a fhoireann náisiúnta. Meastar gur ceann de na peileadóirí is fearr riamh é Ronaldo.
Tá níos mó cúil ag Ronaldo ná aon pheileadóir eile i stair Chorn Sacair an Domhain.
Deep Throat (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an dara heipeasóid, "Deep Throat" den chéad sraith The X-Files ar an 17 Meán Fómhair 1993. Scríobh Chris Carter an eipeasóid seo. D'fhéach 11.1 milliún duine ar an eipeasóid.
Mel Maryns
Ceoltóir agus amhránaí Brasaíleach ina cónaí in Éirinn is ea Melissa Marins de Queiroz Ferreira (rugadh 11 Aibreáin 2003). Rugadh Melissa i Rio De Janeiro. Is as an Bhrasaíl a máthair agus as an Phortaingéil a hathair. Téann sí faoin ainm “Mel Maryns”. Thosaigh sí ag canadh agus ag scriobh amhrán sa bhliain 2017 nuair a scaoil sí a céad amhrán “Fala Serio”. I measc a cuid tionchar is mó tá GNR, Skid Row. Tá aithne uirthi as a stíl uathúil atá difriúil le popcheol an lá inniu. Is iad na hamhráin is mó a bhfuil tóir orthu ná “Get Away” agus “Burning Flames” agus tá níos mó ná 25,000 “hits” ar spotify aici. Tá roinnt mhaith amhrán dá cuid féin aici ar Spotify agus YouTube freisin.
Luathshaol agus Teaghlach
Nuair a bhí Melissa óg, thug daoine an t-ainm “Mel” uirthi agus seo é an t-ainm a úsáideann sí ar an stáitse fós. Ba é a grá don cheol a d’aistrigh í féin agus a clann go hÉirinn sa bhliain 2018. Thosaigh Mel ag canadh lena hathair nuair a bhí sí óg, agus d’fhoghlaim sí an pianó ag baint úsáide as Youtube.
Éachtaí
Ainmníodh singil Mel “Burning Flames” mar iomaitheoir leathcheannais ar cheann de na comórtais scríbhneoireachta amhráin is mó sna Stáit Aontaithe leis na ceoltóirí Dua Lipa agus Coldplay mar mholtóirí. Is amhránaí fíoraithe í ar YouTube agus tá a ceol le cloisteáil i 26 tír ar fud an domhain.
Gairm Cheoil
Nuair a bhí sí 13, scríobh sí agus d’eisigh sí a céad amhrán “Fala Serio”.
2018. Buscail, Tar éis bogadh go hÉirinn thosaigh Mel ag seinnt ar shráideanna Corcaí agus ar shráid Ghrafton i mBaile Átha Cliath, an áit ar tugadh cuireadh di canadh ar an gcainéal YouTube “Dublin City today”.
(120348) 2004 TY364
Is é (120348) 2004 TY364 uimhir 59 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid. Tá trastomhas níos lú ná 650 km aige. Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus tá sé ina bhall den Chrios Cuiper. Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht  ann gur abhacphláinéad é freisin.
Mel Maryns
Gairm Cheoil
Sa bhliain 2020, scaoil Mel a céad amhrán i mBéarla, “Someone To Hold” agus “Burning Flames”.
Bhí amhrán nua aici sa bhliain 2022 darb ainm “Countdown”.
Amhráin
Fala Serio		* Released: 03 September 2017