cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Corn Shomhairle Mhig Uidhir
Stair
B'é Cill Dara an chéad chontae a bhuaigh an Corn Sam Mhic Uidhir nua sa bhliain 1928, nuair a fuair siad an lámh in uachtar in éadan an Chabháin (2-6 go 2-5). Mhair an corn ar feadh seasca bliain, ach b'éigean don CLG corn nua, "Sam Óg", a chur ina áit sa bhliain 1988. B'é an Mhí an chéad chontae a ghlac Sam Óg.
Stéisean Mhonadh Féithe
Is stáisiún suite in Aonghas é Stéisean Mhonadh Féithe.
Stéisean Mhon Rois
Is stáisiún suite in Aonghas é Stéisean Mhon Rois.
Baile Mhic Comhainn
Is barúntacht suite i gContae Uíbh Fhailí é Baile Mhic Comhainn.
Port Sgeirea
Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Port Sgeirea.
Dùn Omhain
Is baile beag é Dún Omhain (Béarla: Dunoon) ar leithinis Chómhall i gCinn Tíre. Tá sé suite ar Linne Chluaidh, ar thaobh Loch Sianta agus os comhair Guireag. Tá sé in Earra-Ghàidheal agus Bòd.
Handsworth, Midlands Thiar
deas|250px|thumb|Bóthar Soho in Acocks Green Is comharsanacht in Birmingham é Handsworth. Tá Handsworth suite ar an taobh thiar thuaidh de lár trádálach na cathrach.
Flicker Sessions 2017
Is é Flicker Sessions 2017 an chéad camchuairt ag an gceoltóir Éireannach Niall Horan. Thosaigh an chamhchuairt ar an 29 Lúnasa 2017 i mBaile Átha Cliath agus chríochnaigh sé ar an 22 Samhain 2017 i San Francisco. I rith an chamhchuairt, bhí 20 seó.
Fógraíodh ar an 15 Lúnasa go mbeadh Picture This ag tacaíocht leis an gcamhchuairt i Londain ar an 31 Lúnasa agus i Stócólm ar an 3 Meán Fómhair 2017.
Cúlra
Fógraíodh an chamchuairt go hoifigiúil ar an 10 Iúil 2017 trí shuíomhanna meáin shóisialta agus láithreáin ghréasáin Horan. Chuaigh na ticéidí ar dhíol ar an 15 Iúil 2017.
Alan Titley
Scoláire, staraí, scríbhneoir agus craoltóir is ea Alan Titley (An Titlíoch scaití) a rugadh sa bhliain 1947.
Saol
Rugadh Alan Titley i gCorcaigh sa bhliain 1947 agus is ann a cuireadh scolaíocht air.
Chuaigh Titley le múinteoireacht agus d'fhreastail sé ar Choláiste Phádraig, Droim Conrach, áit ar bhuaigh sé an bonn óir sa teagasc.
Chaith sé tamall ag múineadh agus ag taisteal san Afraic agus é ina mhúinteoir i gcoláiste Oiliúna Mount Carmel sa Nigéir idir na blianta 1967 agus 1969. Bhí sé ag múineadh páistí bodhra i Scoil na mBuachaillí Bodhra sa Chabrach i mBaile Átha Cliath (ó 1969 go 1974).
Sa bhliain 1981 ceapadh é mar Cheann Roinn na Gaeilge i gColáiste Phádraig (Ollscoil na hÉireann, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath). Sa bhliain 2006 ceapadh Titley ina Ollamh le Nua‑Ghaeilge i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh.
Tá an Titlíoch ina chónaí i nGlas Naíon, taobh thuaidh de Bhaile Átha Cliath. Tá cúigear clainne aige lena bhean Mary - Gavan, Keelan, Aoife, Bróna agus Fergal.
Saothar
Is iriseoir, criticeoir, úrscéalaí, gearrscéalaí, agus drámadóir é Titley, agus is iomaí duais scríbhneoireachta atá buaite aige.
Tá Méirscrí na Treibhe (1978) suite in Iarthar Afraice agus cuntas ann ar an achrann a lean an neamhspleáchas. mion|Tagann Godot (aist.) Ansin tháinig Stiall Fhial Feola (1980), úrscéal, agus Eiriceachtaí agus Scéalta Eile (1987) óna lámh. Is minic an greann searbh agus an scigaithris le haithint ar a shaothar. Úrscéal stairiúil is ea An Fear Dána (1993) agus é bunaithe ar shaol Mhuireadhaigh Albanaigh Uí Dhálaigh, file.
Tá lé aige le ficsean gearr greannmhar, rud a chuir sé in iúl le Fabhalscéalta (1995) agus Leabhar Nóra Ní Anluain (1998). Léiríodh drámaí stáitse agus raidió dá chuid: bhí Tagann Godot (1991) le feiceáil in Amharclann na Mainistreach. mion Foilsíodh Gluaiseacht, úrscéal faoin imirce, sa bhliain 2009.
Tá criticeoireacht liteartha agus shóisialta Titley le fáil ar An tÚrscéal Gaeilge (1991) agus ar Chun Doirne (1997), bailiúchán aistí.
Tá colún Gaeilge aige ar an Irish Times darb ainm Crobhingne.
Seo rogha dá shaotharː
1580
Tarluithe
mion|Críochnaíodh Uraniborg sa [[An Danmhairg|Danmhairg, réadlann agus pálás a rinneadh do Tycho Brahe, réalteolaí.]]
Contae King, Washington
Is contae Meiriceánach é Contae King atá suite i stát Washington. Sa bhliain 2017, bhí daonra 2,188,649 duine ann. Is é Seattle a phríomhbhaile contae.
Hay Mills
Is ceantar suite i mBirmingham é Hay Mills.
Highgate, Birmingham
Is ceantar suite i mBirmingham é Highgate.
Baile Ghobhainn
Is ceantar suite i nDún Déagh é Baile Ghobhainn.
Prannsaidh Cruaidh
Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Prannsaidh Cruaidh.
Contae Broward, Florida
Is contae Meiriceánach é Contae Broward atá suite i stát Florida. Sa bhliain 2017, bhí daonra 1,935,878 duine ann. Is é Fort Lauderdale a phríomhbhaile contae.
Liz McDonald
Is carachtar ficseanúil í Elizabeth Jayne "Liz" McDonald (née Greenwood, iar Tomlin) ar an sobalchlár teilifíse Coronation Street. Glacann Beverley Callard an pháirt mar Liz. Chonacthas Liz ar an gclár den chéad uair ar an 27 Deireadh Fómhair 1989.
Roy Cropper
Is carachtar ficseanúil é Royston "Roy" Cropper ar an sobalchlár teilifíse Briotanach de chuid ITV Coronation Street. Glacann David Neilson an pháirt mar Roy. Bhí Roy ar an glcár den chéad uair ar an 19 Iúil 1995.
Hill Hook
Is ceantar suite i mBirmingham é Hill Hook.
Géisill, Barúntacht
Is barúntacht suite i gContae Uíbh Fhailí é Géisill.
Bruach Tatha
Is bruachbhaile suite i nDún Déagh é Bruach Tatha. Tá 13,155 duine ina gcónaí i mBruach Tatha.
Cluain Leisc
Is barúntacht suite i gContae Uíbh Fhailí í Cluain Leisc.
Nathracha na hAstráile
Seo liosta de nathracha na hAstráile. Tá mórán de na speicis seo le fáil i dtíortha eile chomh maith. thumb|150px|deas|Morelia spilota mcdowelli i bPáirc Náisiúnta Lamington, Queensland, an Astráil. thumb|deas|150px|Téapán cósta. |deas|150px|thumb|Nathair mhulga.
Gaelcholáiste
Is éard atá i nGaelcholáiste ná ionad oideachais dara leibhéal ar oileán na hÉireann, lasmuigh den Ghaeltacht, ina bhfuil an Ghaeilge mar an bpríomhtheanga oideachais agus cumarsáide. Murab ionann agus Gaelscoil, is don mheánscoil a thagraíonn Gaelcholáiste.
Is iad na heagraíochtaí Gaeloideachas agus An Chomhairle um Oideachas Gaeltachta & Gaelscolaíochta (nó COGG) a dhéanann ionadú agus a thacaíonn leis na Gaelcholáistí i bPoblacht na hÉireann, agus Comhairle na Gaelscolaíochta ó Thuadh. Tacaíonn Gaeloideachas freisin leis na scoileanna Gaeltachta freisin.
Tá 31 Ghaelcholáiste agus 17 n-aonad dara leibheál Gaeilge ar oileáin na hÉireann agus breis is 12,000 dalta ag freastal orthu. Tá breis is 3,000 dalta i mbun oideachais dara leibhéal trí mheán na Gaeilge i scoileanna Gaeltachta freisin.
Gaelcholáistí le linn na mblianta 2010-2020
Osclaíodh Gaelcholáiste an Phiarsaigh i Ráth Fearnáin agus Coláiste Ghlór na Mara i mBaile Brigín in 2014, agus osclaíodh Gaelcholáiste Charraig Uí Leighin i gCarraig Uí Leighin agus Gaelcholáiste Dhoire i nDún Geimhin in 2015.
Osclaíodh Gaelcholáiste Mhic Shuibhne i gCnoc na hAoine i gCathair Chorcaí in 2019 agus osclaíodh Ghaelcholáiste Mhaigh Nuad i Maigh Nuad in 2020.
Is minic go mbíonn sé mar chuspóir mheántéarmach ag na hAonaid Ghaeilge stádas Ghaelcholáiste a bhaint amach, i gcás ina bhfuil éileamh ann.
Contae Wayne, Michigan
Is contae Meiriceánach é Contae Wayne atá suite i stát Michigan. Sa bhliain 2016, bhí daonra 1,749,366 duine ann. Is é Detroit a phríomhbhaile contae.
Ruigh an Lóin
Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Ruigh an Lóin.
Hockley, Midlands Thiar
Is ceantar suite i mBirmingham é Hockley.
An Cnoc Mór (Cliara)
Sliabh i gContae Mhaigh Eo is ea an Cnoc Mór (462 m).
Contae Abbeville, Carolina Theas
Is contae Meiriceánach é Contae Abbeville atá suite i stát Carolina Theas. Sa bhliain 2016, bhí daonra 24,872 duine ann. Is é Abbeville a phríomhbhaile contae.
Barr Chlais Céim
Sliabh i gContae Mhaigh Eo is ea Barr Chlais Céim (722 m). Tá an sliabh thar cionn Dúloch. Is mullach é den Cnoic Shíofra
Jason Grimshaw
Is carachtar ficseanúil é Jason Grimshaw ar an gclár teilifíse Coronation Street. Ghlac Ryan Thomas an pháirt mar Jason. Bhí Jason le feiceáil ar an gclár den chéad uair ar an 25 Nollaig 2000.
D'imigh sé ar an 29 Meitheamh 2016.
John Morris Jones Walkway
Is ceantar suite i mBirmingham é John Morris Jones Walkway.
Miriam Makeba
B'amhránaí iomráiteach í Miriam Makeba, nó Mama Afrika, a rugadh in Johannesburg san Afraic Theas ar an 4 Márta 1932 agus a fuair bás ar an 10 Samhain 2008. Chan sí amhráin a raibh meascán iontu den snagcheol agus de cheol traidisiúnta a tíre dúchais.
Saol
Sháraigh Makeba  go leor dúshlán le linn a saol. Ar a gannchuid agus í óg, buailte agus tréigthe, tháinig ailse bhrollaigh uirthi agus ansin ailse cheirbheacs. Bronnadh Gradam Grammy uirthi sa bhliain 1966.
Fuair Makeba bás de thoradh taom croí ar an 10 Samhain 2008 tar éis ceolchoirme in Castel Volturno na hIodáile.
Tatha
Is abhainn suite i nDún Déagh é Tatha.
Raoghard
Is sráidbhaile suite in oirthear Chataibh, in Albain, Comhairle na Gàidhealtachd, é Raoghard (Béarla: Rogart).
Contae Aiken, Carolina Theas
Is contae Meiriceánach é Contae Aiken atá suite i stát Carolina Theas. Sa bhliain 2013, bhí daonra 164,176 duine ann. Is é Aiken a phríomhbhaile contae.
Simpsons Bible Stories
Craoladh an ochtú eipeasóid déag, "Simpsons Bible Stories", den deichiú sraith The Simpsons ar an 4 Aibreán 1999. Scríobh Tim Long, Larry Doyle agus Matt Selman an eipeasóid seo. D'fhéach 12.2 milliún duine ar an eipeasóid.
Cogadh na Seacht mBliana
mion|clé|280px|Cath Kunersdorff i rith an Chogaidh Bhí mórchumhachtaí uile na hEorpa rannpháirteach i gCogadh na Seacht mBliana (1756-1763) inar maraíodh timpeall milliún duine. Throid comhghuallaíocht den Phrúis, Bunswick Luneburg, an Bhreatain (agus a coilíneachtaí i Meiriceá Thuaidh agus san Áise) i gcoinne na hOstaire, na Fraince (agus a coilíneachtaí sa Fhrainc Nua agus san India), ríocht na Rúise, na Sualainne agus na Sacsaine.
Ba é an cogadh seo a chuir deireadh le réimeas na Fraince mar mhórchumhacht impiriúil lasmuigh den Eoraip, agus san Eoraip féin go dtí gur tharla an Réabhlóid. Tháinig an Bhreatain chun cinn dá bharr mar ollchumhacht agus forlámhas aici ar mhórchuid d'fharraigí an domhain go háirithe.
Contae Allendale, Carolina Theas
Is contae Meiriceánach é Contae Allendale atá suite i stát Carolina Theas. Sa bhliain 2010, bhí daonra 10,419 duine ann. Is é Allendale a phríomhbhaile contae.
Cill Chuairsí
Is barúntacht suite i gContae Uíbh Fhailí í Cill Chuairsí.
Saingea Beag
Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Saingea Beag.
Todd Grimshaw
Is carachtar ficseanúil é Todd James Grimshaw ar an sobalchlár teilifíse Briotanach de chuid ITV Coronation Street. Ghlac Bruno Langley an pháirt mar Todd. Chonacthas Todd ar an gclár den chéad uair ar an 14 Eanáir 2001. D'fhág sé ar an 22 Nollaig 2017.
Kings Heath
Is ceantar suite i mBirmingham é Kings Heath.
Baile Dúill
Is ceantar cósta sa chuid theas d'Fhine Gall, Éire é Baile Dúill (Béarla Baldoyle).
Suíomh agus Rochtain
Tá Baile Dúill suite soir ó thuaidh ó chathair Bhaile Átha Cliath. Tá teorainn aige le Domhnach Míde, Port Mearnóg, Cill Fhionntain, agus Cois Bá. Is féidir teastail ar bhóthar an chósta ó Bhaile Átha Cliath díreach ar aghaidh go Binn Éadair. Chomh maith le sin, tá raon rothar, ó Chill Fhionntain trí Bhóthar an Stáisiúin, nó ó Dhomhnach Míde, nó ó Phort Mearnóg. Freastalaíonn Bus Átha Cliath agus Iarnród Éireann ar Bhaile Dúill.
Is é Grange fearainn Domhnach Míde. Roimhe sin ba talamh feirme é.
Ashland, Alabama
Is é Ashland an príomhbhaile agus an baile is mó daonra i gContae Clay, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bunaíodh é sa bhliain 1871. Measadh 1,971 duine a bheith ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2016.
Baile Dúill
Ainm
Tagann an t-ainm dúiche ón focail baile agus dubh-ghaill a chiallaíon "strainséir dorcha". Is é an t-ainm a thug siad ar na Danar chun idirdhealú a dhéanamh idir na Lochlannaig nó "gruaig bhán" (finn-ghaill) a socraíodh den chéad uair in Éirinn sa bhliain 841-842. Níl aon fhianaise le fáil go bhfuil “Baile Doyle” le baint le focail Doyle.
Gnéithe agus Forbairt
Is sráidbhaile Bhaile Dúill inniu príomhshráid chósta. Tá eaglais Chaitliceach Rómhánach ann. Chomh maith le sin tá halla phobail, brainse leabharlann, roinnt siopaí, tithe tábhairne, agus meánscoil, Naomh Muire. Beagán intíre, i measc na tithe fo-uirbeacha níos sine, atá líomatáiste siopadóireachta beag, cumann peile agus áiseanna eile. Ón mbóthar chósta atá scoil mór eile, dara leibhéal: Pobalscoil Neasáin agus an teach tábhairne, aitheanta go maith, an Ail Finn. Ar an mbóthar Dhomhnach Míde atá eastát tionsclaíocha éadroma. Tá bunscoil chomhoideachais, Bunscoil Naomh Labhrás ann freisin. Tá séipéal eile Chaitliceach Rómhánach sa sráidbhaile.
I measc na cónaitheoirí áitiúla atá na Bráithre Críostaí, a bhfuil a teach scoir atá suite sa bhaile.
Sna bliantaí luatha 2000, bhí Baile Dúill curtha ag croílár mór chun chlár tógála tithe leis an ráschúrsa díolta le forbróirí. Bhí tús curtha leis na forbairtí nua, arb ainm "An Cósta", ag bagairt ar ionad áitiúil nua ar imeall thuaidh an Domhnach Míde, Cluain Ghrífín. D'oscail stáisiún Dart, Chluain Ghrífín, i mí Aibreáin 2010 ag freastal ar Baile Dúill agus forbairtí ráschúrsa ar nós "An Cósta", agus Domhnach Míde thuaidh.
Tá gnóthaí sa cheantar ionadaíochta ag Seomra Tráchtála an “Baile Dúill- Bhinn Éadair-Cill Fhionntain”.
Nótaí stairiúil
Bhí Baile Dúill, lena suíomh cois uisce dhídeanach, ina bonn Lochlannach ar feadh blianta fada. Curtha é faoi chois sa deireadh ag ionsaí rí an Laighen.
Tá cur síos ar Bhaile Dúill san Fhoclóir Topagrafaíochta na hÉireann. Ba sráidbhaile substaintiúil iascaireachta tuaithe é.
Bhí an pharlaimint thuasluaite ar siúl ag Eaglais na Gráinsí, ainm a dtugtar níos fearr mar "Mainistir na Gráinsí", atá suite anois i nDomhnach Míde agus a bhí athchóiriú go páirteach ag deireadh an 20ú haois.
Ráschúrsa Bhaile Dúill
right|thumb|[[Léimrás le haghaidh an "Metropolitan Plate" ag Ráschúrsa Bhaile Dúill, 16 Márta 1923]] Don chuid is mó den 20ú haois, bhí Baile Dúill aithnidiúl le haghaidh a ráschúrsa, a bhí ar cheann de thrí sa cheantar cathrach Bhaile Átha Cliath. Bhí talamh oscailte sa tsráidbhaile ina ionad neamhfhoirmiúil de rásaí capall sa naoú haois déag, agus moladh go mbeadh cruinnithe rás ann bliantúil ag an suíomh i 1842. Osclaíodh chúrsa nut i mBealtaine 1874, a lean ar aghaidh in úsáid go rialta ar feadh níos mó ná céad bliain, go dtí our dúnadh é i Lúnasa 1972 mar gheall ar dheacrachtaí airgeadais a bhaineann leis na costais a d'fhéadfadh athchóirithe riachtanacha. An bhliain ina dhiaidh, ar 31 Deireadh Fómhair, 1973, thóg ceann de na héalú is iontach agus móruchtúil ó phríosún Éireannach nuair a bhí trí cinn de na príomh-phearsanra Sealadach IRA a bhi aertharlóithe chun saoirse i héileacaptar gadaíochta ó Phríosún Mhuinseo. Bhí siad in ann ábalta an héileacaptar a thabhairt chun talún ag an ráschúrsa nach raibh in úsáid ag an am. D’éalaigh na comhaltaí IRA i gcarranna a bhí ag feithimh ann.
Le roinnt blianta anuas, le linn na 1960í, tháinig Ráschúrsa Bhaile Dúill an ceann scríbe le haghaidh siúlóidí urraithe carthanachta bliantúla, a bhí curtha ar siúl go mbeadh airgead ar fáil don Lár-Chlinic Íocshláinte. Sa bhliain 1968, is é pearsantacht teilifíse Jimmy Savile a bhí i gceannas ar an siúlóid.
Peil
Is é Baile Dúill, baile de dhá fhoireann AUL, Grange United FC agus Baldoyle United. Rugadh agus tógadh i mBaile Dúill is iad peileadóir idirnáisiúnta Robbie Brady, imreoir lúthchleas Phádraig James Chambers agus peileadóir idirnáisiúnta Wesam Alias.
Gaa
Tá Na Dubh Gall an fhoireann áitiúil CLG agus tá foirne i ngach aoisghrúpa a fhreastalaíonn ar chailíní agus do bhuachaillí.
Lúthchleasaíocht
Is é Michael Farrelly Curadh Uile-Éireann le haghaidh Léim Fada agus Raíbealaí sa bhliain 2015.
Parkhead
Is ceantar in oirthuaisceart Ghlaschú é Parkhead.
Tá staid Celtic Football Club, Celtic Park, lonnaithe ar Kerrydale Street, taobh siar ón London Road i bParkhead. Tugtar Parkhead ar an staid mar gheall ar an gceantar ina bhfuil an staid lonnaithe.
Willie Maley
Ba é chéad bhainisteoir Celtic é William "Willie" Patrick Maley (rugadh Iúr Chinn Trá, Éireann, 25 Aibreán, 1868 - bhásaigh 2 Aibreán, 1958). Ba cheann de na bainisteoirí ba chlúití i stair peile na hAlban é. Dhírigh sé Celtic chun 30 corn móra a ghnothú i 43 bliana mar bhainisteoir.
Rugadh Maley i mbeairic, áit a raibh a athair ina oifigeach leis an RIC. Bhog an teaghlach go dtí Albain agus é óg. Bhí sé ní ba thógtha le lúthchleasaíocht ina óige ach shínigh sé don club nua Celtic mar imreoir lár páirce. Bhí Maley ar an chéad fhoireann Ceilteach a d'imir cluiche agus bhí sé ar an bpáirc don chéad chluiche idir Celtic agus Rangers inar bhuaigh Celtic 5-2. Chaith sé naoi mbliana ag imir do na Ceiltigh, idir 1888 - 1897, agus 43 bliana ina bhainisteoir, idir 1897 - 1940. Bhain sé an tsraith sé hauire as a chéile idir 1905 agus 1910 agus ceithre huaire i mblianta an Chéad Chogaidh Dhomhanda, ó 1914 go 1917. Ba fhear údarásach é agus ba mhinic a d'éirigh idir é féin agus a imreoirí.
Loch Súilí
Loch ar an taobh thiar d'Inis Eoghain i gCúige Uladh is ea Loch Súilí. Tá Leitir Ceanainn suite ag ceann na locha. Ritheann bád farantóireachta idir Bun Cranncha in Inis Eoghain agus Ráth Maoláin ar an taobh thiar. D'imigh na hIarlaí ó Ráth Maoláin i 1607. Bhaineadh an Cabhlach Ríoga úsáid as an loch go dtí 1937. Is fiord oighreach í, ceann d'ach amháin trí cinn in Éirinn (in éindí le Loch Cairlinn agus An Caoláire Rua), ar ciall air sin gur oighearshruth, san oighearaois is deireanaí, a chruthaigh í. Is iad Cionn Fhánada, ar an taobh thiar, agus Cionn Dhún Damh, ar an taobh thoir, teorann thuaidh na locha, teach solais a bhíonn oscailte don phobal suite ar an chéad cheann díobh siúd.
Tá cáil ar an loch as a cuid fhiadhúlra; deilfe, muca mara, éin mara, géanna imirceacha agus ealaí ina háireamh. Tá tearmann dúlra mór ar An Inis, inis i gcúinne thoir-theas na locha, áit a rinneadh cladach saothraithe idir í agus an mhórthír sa 19ú haois agus atá anois ina bogach, timpeallacht a thacaíos leis na mílte ealaí agus géanna, chomh maith le speicis éin bhogaigh eile.
Vasil Bykaŭ
Vasil Uładzimiravič Bykaŭ (Bealarúisis: Васі́ль Уладзі́міравіч Бы́каў; Rúisis: Васи́лий (Васи́ль) Влади́мирович Бы́ков, Vasiliy Vladimirovich Bykov) (19 Meitheamh, 1924 - 22 Meitheamh, 2003): scríbhneoir bisiúil úrscéalta agus mionúrscéalta nó gearrscéalta fada (den chineál a dtugtar повесть orthu as Rúisis) faoin Dara Cogadh Domhanda, príomhscríbhneoir agus príomhsmaointeoir na Bealarúise san fhíchiú haois. Bhí Bykaŭ ar an ngearrliosta do Dhuais Nobel, agus é á adhradh ag duaiseoirí ar nós Joseph Brodsky agus Czesław Miłosz, de bharr a bhua scríbhneoireachta agus a mhisniúlachta morálta.
Rugadh Vasil Bykaŭ i Viciebsk sa Bhealarúis (Vitebsk an leagan Rúisise) sa bhliain 1924. Sa bhliain 1941, nuair a d'ionsaigh an Ghearmáin an tAontas Sóivéadach, bhí sé san Úcráin. Ar dtús, ní raibh an buachaill seacht mbliana déag ach ag tochailt trinsí don Arm, ach ansin, chuaigh sé féin sna saighdiúirí dá dheoin féin. Chaith sé na blianta cogaidh agus tús na tréimhse iarchogaidh san Arm Sóivéadach, agus níor fhill sé go dtí an Bhealarúis roimh lár na gcaogaidí. Ansin, thosaigh sé ag obair ina iriseoir ar an bpáipéar áitiúil i Hrodna (Grodno). Sna caogaidí a tháinig a chuid scéalta luatha i gcló, ar nós "Sotnikaŭ", "An Oibilisc", "Imeacht gan Filleadh", agus "Maireachtáil go Gealadh na Maidine".
Tá éacht liteartha Bykaŭ bunaithe ar an gcur síos brúidiúil réadúil mionlíriciúil a thug sé ar chathanna an Dara Cogadh Domhanda, agus é ag díriú ar ghrúpaí beaga de dhaoine. I machaire an áir, faigheann na daoine seo iad féin i bponc idir dhá thine Bhealtaine: a gcuid namhad - na Gearmánaigh - agus an saol Sóivéadach a bhfuil a chuid féin den chruálacht agus de na bréaga polaitiúla ag dul leis. Cuireadh Béarla ar roinnt mhaith scéalta le Bykaŭ, agus iad foilsithe faoi na teidil The Dead Feel No Pain (1965), The Ordeal (1970), Wolf Pack (1975), agus Sign of Misfortune. Sna scéalta áirithe seo, chaith sé amhras ar an leagan oifigiúil de stair an dara cogadh domhanda san Aontas Sóivéadach, agus chuir ginearáil de chuid an Airm, maille leis na nuachtáin a bhí faoi smacht an Pháirtí Chumannaigh, "trócaire bréige" ina leith. "Scríbhneoir an-mhisniúil, an-diongbháilte is ea Bykov [sic!], agus is féidir é a chur i gcomparáid le Solzhenitsyn", a scríobh Michael Glenny ar an Partisan Review sa bhliain 1972. Bhí Bykaŭ ar na scríbhneoirí ba mhó a d'adhraítí san Aontas Sóivéadach. Sa bhliain 1980, bronnadh céimíocht oinigh "Scríbhneoir Pobail na Bílearúise" air.
Taobh amuigh den Bhealarúis féin, is é Vasil Bykaŭ an scríbhneoir Bealarúiseach is mó agus is forleithne a léitear. Nuair a bhí an tAontas Sóivéadach ann, haistríodh a chuid scríbhinní go teangacha móra an domhain. An chuid ba mhó de na haistriúcháin, áfach, bhí siad bunaithe ar an leagan Rúisise. Scríobh sé as Bealarúisis iad, áfach, agus é féin á n-aistriú go Rúisis. I saol cultúrtha na Bealarúise féin, is é Bykaŭ an fear mór nach féidir neamhshuim a dhéanamh de, fiú i ndiaidh a bháis. Chaith sé roinnt bhlianta ar an deoraíocht sa Ghearmáin agus san Fhionlainn, ach d'fhill sé abhaile mí amháin roimh a bhás. Ní dhearna a bhás ach cur leis an dóigh a bhfuil a chuid saothar ag dul i bhfeidhm ar shaol an náisiúin.
Leabharliosta
(Ós rud é gur féidir Bealarúisis a scríobh sna litreacha Laidineacha chomh maith leis na litreacha Coireallacha, tugtar an dá litriú thíos, siúd is gurb é an litriú Coireallach amháin a bhí in úsáid san Aontas Sóivéadach.)
Duaiseanna
Duais Stáit an Aontais Shóivéadaigh (as Le Maireachtáil go Gealadh na Maidine, 1974), Duais Stáit na Bílearúise Sóivéadaí (Duais Jakub Kolas) (1978), Duais Léinín (as Tuar na Tubaiste 1986), Scríbhneoir Pobail na Bílearúise (1980), Laoch na hOibre Sóisialaí (1984).
Fiz Brown
Is carachtar ficseanúil í Fiona "Fiz" Brown (iar Stape) ar an gclár teilifíse Coronation Street. Glacann Jennie McAlpine an pháirt mar Fiz. Bhí Fiz le feiceáil ar an gclár den chéad uair ar an 20 Aibreán 2001.
Catárachas
clé|250px|mion|Catáraigh Ball an seict Chríostaí mheánaoiseach eiriciúil a chuir in iúl cineál déachas Mainicéasaíoch é Catárachas. Lorg siad glaineacht spioradálta mhór a chuir i gcrích.
Cumann Peile Dún Déagh Dálriada
Is club Peil Ghaelach suite i nDún Déagh é Cumann Peile Dún Déagh Dálriada.
Kings Norton
Is ceantar suite i mBirmingham é Kings Norton.
Cloch Oghaim Dhoire Fhíonáin Beag
Séadchomhartha Náisiúnta (346) is ea Cloch Oghaim Dhoire Fhíonáin Beag, suite i gContae Chiarraí, Éire.
Suíomh
Bhíodh an chíoch ina luí droim in airde ar thrá Doire Fhíonáin, gar de Chathair Dhónaill i gContae Chiarraí. Cuireadh suas í le taobh an bhóthair ag Oifig na nOibreacha Poiblí sna 1940í, anois ag 51.76413°N, -10.12192°W
Stair
Cuireadh suas an chloch marcas leag uaighe le hinscríbhinn as Gaeilge Chianach, tuairim is sa luath-6ú haois AD.
Cur síos
Faightear i "Llatigni" an mhír dhíspeagtha -gno- (-ín inniu), a mholann gur Láithbe nó Láithech an ea an bunainm. Is mír dhíspeagtha í Min- fosta, a mholann bunainm Erc Beag.
Contae Anderson, Carolina Theas
Is contae Meiriceánach é Contae Anderson atá suite i stát Carolina Theas. Sa bhliain 2015, bhí daonra 194,692 duine ann. Is é Anderson a phríomhbhaile contae.
Song of the South
Scannán de chuid Disney ón bhliain 1946 is ea Song of the South.
Sgeirea
Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Sgeirea.
Sábhal
Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Sábhal.
Kingstanding
Is ceantar suite i mBirmingham é Kingstanding.
Chesney Brown
Is carachtar ficseanúil é Chesney Eric Brown (iar Battersby-Brown) ar an gclár teilifíse Coronation Street. Glacann Sam Aston an pháirt mar Chesney. Bhí an carachtar Chesney le feiceáil den chéad uair ar an 10 Samhain 2003.
Franz Mesmer
Lia agus astralaí Gearmánach ab ea Franz Anton Mesmer (23 Bealtaine, 1734 - 5 Márta, 1815) agus ba é a chum an téarma magnétisme animal (maighnéadachas ainmhíoch) nó mesmerisme mar a thug daoine eile air. Bunaíodh an hiopnóis ar a chuid taighde agus ar na teoiricí a bhí aige. Rugadh san Eilvéis é agus tar éis dó staidéar a dhéanamh in ollscoileanna Íosánacha Dillinge agus Ingolstadt, thug sé faoi léann na míochaine in Ollscoile Vín i 1759. Scríobh sé tráchtas ar thionchar na gealaí ar cholainn an duine. Phós sé baintreach shaibhir agus chuaigh ag obair mar dhochtúir i bpríomhchathair Impireacht na hOstaire, Vín. Chum sé a chuid teoiricí faoi mhaighnéadachas ainmhíoch agus thuill sé cáil i measc daoine saibhre cumhachtacha ach caitheadh go leor amhrais ar na modhanna a d'úsáid sé chun daoine a leigheas, nó bacanna ar shreabhadh fhórsaí na beatha tríd an cholainn a chealú.
Mom and Pop Art
Craoladh an naoú eipeasóid déag, "Mom and Pop Art", den deichiú sraith The Simpsons ar an 11 Aibreán 1999. Scríobh Al Jean an eipeasóid seo. D'fhéach 8.5 milliún duine ar an eipeasóid.
Sliabh Crúibe
Sliabh i gContae an Dúin is ea Sliabh Crúibe (534 m).
Andrew Kerins
Ba é Andrew Kearns bunaitheoir an chlub sacair Celtic F.C. (Gaeilge: Aindreas Ó Céirín; rugadh 18 Bealtaine 1840 i mBaile an Mhóta, Contae Shligigh - bhásaigh 17 Aibreán 1915). Chuaigh sé isteach san Ord Máireach at 11 Meán Fómhair 1864. Thóg sé an t-ainm Brother Walfrid, mar ab fhearr aithne air, mar ainm reiligiúnda. Bhog sé go hAlbain in 1887. Ba phríomhoide Scoil an Chroí Ró-Naofa é in oirthear Ghlaschú. Bhunaigh sé Celtic Football Club ar 6 Samhain 1887 chun airgead a bhailiú ó theacht isteach na gcluichí chun béilte a chur ar fáil do bhochtáin an cheantair, áit a raibh mórán Éireannach bailithe. Bogadh go Londain in 1892 agus cailleadh é in Dumfries i 1915. Tá dealbh cré-umha de le feiscint taobh amuigh de staid Parkhead i nGlaschú.
Na Blascaodaí
Grúpa oileán suite amach ó chósta Chorca Dhuibhne i gContae Chiarraí is ea na Blascaodaí. Níl éinne ina gcónaí ar na hoileáin ó d’aistríodh na daoine deireanacha amach ón mBlascaod Mór i 1953.
Andrew Kerins
thumb|left|280px|Dealbh chuimhneacháin don mBráthair Walfrid i m[[Baile an Mhóta.]]
Na Blascaodaí
Na hOileáin
Is iad seo a leanas na hoileáin:
Saibhreas Cultúrtha
Bhí an saol crua ar na Blascaodaí. Is ar an iascaireacht agus ar an bhfeirmeoireacht a mhair na daoine agus iad ag streachailt leis an aimsir lá i ndiaidh lae. De bharr na himirce agus an mheatha, tréigeadh an t-oileán uathúil seo go hiomlán in 1953.
Tá cáil ar na hoileáin mar gheall ar an saibhreas cultúrtha a bhí ag baint le muintir na n-oileán. D’fhág pobal an oileáin lorg ollmhór cultúrtha ina ndiaidh.
Rinne dream acadúil ón taobh amuigh staidéir theangeolaíocha agus antraipeolaíocha ar na hoileánaigh.
Thaifead muintir na n-oileán saol a bpobail i sraith leabhar atá thar a bheith luachmhar mar thaifid shóisialta agus is seoda iad i litríocht na Gaeilge. Thug siad léargas ar an am atá caite. I measc na saothar seo, faightear An tOileánach le Tomás Ó Criomhthain, Peig le Peig Sayers agus Fiche Blian ag Fás le Muiris Ó Súilleabháin.
Ionad an Bhlascaoid
Tá ionad oidhreachta agus músaem uathúil i nDún Chaoin, ar an ngob is faide siar de Chorca Dhuibhne. Déantar stair agus oidhreacht an oileáin a cheiliúradh, le léiriúcháin idirghníomhacha, iarsmaí a bhain leis an oiléan, meáin chlosamhairc agus saothair ealaíne. Ta suas le 20 duine fostaithe in Ionad an Bhlascaoid agus tugann breis agus 10,000 duine cuairt ar an áit gach bliain.
Áilleacht
Pádraig Ua Maoileoin:
Muiris Ó Súilleabháin
Tomás Ó Criomhthain
Cáiliú Corn FIFA an Domhain 2018 – Grúpa F UEFA
Ba é Cáiliú Corn FIFA an Domhain 2018 Grúpa F UEFA ceann de naoi ngrúpa UEFA don Cháiliú Corn FIFA an Domhain 2018. Bhí Sasana, An tSlóvaic, Albain, An tSlóivéin, An Liotuáin agus Málta sa ghrúpa.
Contae Bamberg, Carolina Theas
Is contae Meiriceánach é Contae Bamberg atá suite i stát Carolina Theas. Sa bhliain 2015, bhí daonra 14,880 duine ann. Is é Bamberg a phríomhbhaile contae.
The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring
Scannán is ea The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring ("Tiarna na bhFáinní") (2001).
Cnoc na Riabh
Sliabh i gContae Shligigh is ea Cnoc na Riabh (327 m).
Saighdiúir
Duine i seirbhís an airm is ea saighdiúir, ar fiannas de ghnáth, agus fear nó bean airm den chéim is ísle (saighdiúir singil).
Vlamertinge
Is sráidbhaile i bhFlóndras Thiar sa Bheilg é Vlamertinge. Tá lár shráidbhaile Vlamertinge suite go díreach taobh amuigh de lár na cathrach Ypres, ar an bpríomhbhóthar N38 go Poperinge.
Contae Barnwell, Carolina Theas
Is contae Meiriceánach é Contae Barnwell atá suite i stát Carolina Theas. Sa bhliain 2010, bhí daonra 22,621 duine ann. Is é Barnwell a phríomhbhaile contae.
Spainiadail
Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Spainiadail (Spainnigeadal agus Spuinigeadal freisin).
Meaisín níocháin
deas|250px|thumb|Meaisín níocháin Is meaisín den éadaí a nigh é meaisín níocháin.
Srathan
Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Srathan.
Baile an Chúlaígh
Is barúntacht suite i gContae Uíbh Fhailí é Baile an Chúlaígh.
The Old Man and the "C" Student
Craoladh an fichiú eipeasóid, "The Old Man and the "C" Student", den deichiú sraith The Simpsons ar an 25 Aibreán 1999. Scríobh Julie Thacker an eipeasóid seo. D'fhéach 6.9 milliún duine ar an eipeasóid.
Mairnéalach
250px|thumb|Mairnéalach Is éard is mairnéalach ann ná duine a oibríonn mar bhall criú ar bord loinge nó i mbád.
Mark David Chapman
Is é Mark David Chapman (rugadh é ar an 10 Bealtaine, 1955 i Fort Worth, Texas, SAM) an fear a mharaigh an ceoltóir cáiliúil John Lennon as an mbanna The Beatles i mí na Nollag 1980. D'admhaigh Chapman go raibh sé ciontach, agus tá sé anois i bpríosún Attica State, in aice le Buffalo, stát Nua-Eabhrac. Diúltaíodh parúl dó i 2000, 2002 agus 2004.
Ag 10:50 san oíche ar 8 Nollaig 1980, mharaigh Chapman Lennon le gunnán taobh amuigh den fhoirgneamh Dakota, i Manhattan, Nua-Eabhrac. Bhí Lennon ag teacht abhaile ón stiúideo lena bhean chéile Yoko Ono ag an am. Bhí galar intinne éagsúla ar Chapman.
Castaire
Is éard is castaire nó rinse ann ná uirlis a úsáidtear chun rudaí (ceanglóirí miotail de ghnáth, ar nós cnónna nó boltaí) a chasadh trí bhuntáiste meicniúil a sholáthar.
Contae Berkeley, Carolina Theas
Is contae Meiriceánach é Contae Berkeley atá suite i stát Carolina Theas. Sa bhliain 2013, bhí daonra 194,020 duine ann. Is é Moncks Corner a phríomhbhaile contae.
Paul Merton
Is fuirseoir de phór na hÉireann é Paul James Martin. Rugadh é ar 9 Iúil 1957 i bParsons Green, Londain. B'as Contae Phort Láirge a mháthair.
An Tríú Crosáid
Is í an Tríú Crosáid (1189-1192), ar a dtugtar Crosáid na Ríthe, ná iarracht a rinne ceannairí Eorpacha an Talamh Naofa a athghabháil ó na Turcaigh faoi cheannas Saladin (Ṣalāḥ ad-Dīn Yūsuf ibn Ayyūb). Bhí rath ar an bhfeachtas, den chuid is mó, maidir le cathair thábhachtach a gabhadh. Gabhadh Acre sa bhliain 1189 agus lean na Crosáidithe ar aghaidh agus, i ndiaidh bhua gar d’Arsuf, ghabhadar Jaffa. D'éirigh leo an chuid is mó de ghabhálacha Shaladin a aisiompú, ach theip orthu Iarúsailéim a ghabháil, príomhchuspóir mothúchánach agus spioradálta na Crosáide.
Tar éis gur theip ar an Dara Crosáid, bhí smacht ag an ríshliocht Zengid ar an tSiria aontaithe agus bhí siad i mbun coimhlinte le rialtóirí Fatimid na hÉigipte. Le himeacht aimsire, bhí na Turcaigh ag cur le chéile níos fearr ná mar a bhídís i dtosach, agus níorbh fhada go dtáinig fear i dtreise ina measg a dhlúthaigh go daingean le chéile iad. Saladin b'ainm don fhear sin. Do bhain sé ard-cheannas na hÉigipte amach, agus thug se tuaisceart na Siria faoi na smacht, agus ansin chinn sé ar Ríocht Iarúsailéim do ghabháil. Do bhuaidh sé glan ar na Críostaithe i gcath mór a tugadh ag Hattin, láimh le Muir na Gailíle, i mí Iúil, 1187 A.D. dhá mhí ina dhiaidh sin.
Nuair a tháinig scéala faoi sin abhaile go dtí an Eoraip, d'fhógair an Pápa an tríú crosáid. Ar dtús, bhí na trí ríthe ba chumhachtaí san Eoraip páirteach san gcrosáid sin: Feardorcha I na Gearmáine, Pilib Augustus, rí na Fraince, agus Risteard Leonchroí Ní raibh Freardorcha I i bhfad san Áise Bheag, gur bathadh é san abhainn Saleph, in aice le Caisleán Silifke. D'fhill cuid mhaith dá saighdiúirí ar an Ghearmáin ansin. Do chuidigh Pilib agus Risteard le na chéile gur ghabhadar Acre. Ach níor mhair an cairdeas idir an dá rí i bhfad, agus i gcionn tamaill do thréig Pilib an chrosáid agus d'fhill sé abhaile. Do choinnigh Risteard an cogadh ar siúl ar feadh breis agus bliain ina dhiaidh sin., agus throid sé féin chomh calma sin gach am gur tugadh 'Richard Cœur de Lion' air. Ar an 2 Meán Fómhair 1192, chríochnaigh Richard agus Saladin conradh a thug ceannas iomlán do na Moslamaigh thar Iarúsailéim. Freisin, rinne sé socrú le Saladin go ligfí na Críostaithe, ar oilithrigh agus ceannaithe neamharmtha iad, cuairt a thabhairt ar chathair Iarúsailéim gan táillí ná cáin a íoc. D'fhág Risteard an Talamh Naofa ar an 9 Deireadh Fómhair. A bhuí le rath an Tríú Crosáid, ligeadh do na Crosáidithe stáit mhóra a choimeád sa Chipir agus ar chósta na Siria. Ach mar sin, toisc nár ghabhadh Iarúsailéim thar n-ais ó Shaladin an turas sin, bheadh iarmhairt tubaisteach ann, sé sin an Cheathrú Crosáid a chur ar bun.
Saghair
Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Saghair.
Cnoc Daod
Sliabh i gContae Chorcaí is ea Cnoc Daod (685 m).
Clocha Oghaim Aird Chánachta
Séadchomhartha Náisiúnta (430) is ea an dá chloch, Clocha Oghaim Aird Chánachta, (CIIC 246), suite i gContae Chiarraí, Éire.
Suíomh
Tá na clocha suite 1.7.km siar ó Caisleán na Mainge, taobh ó thuaidh den abhainn Chaisleán na Mainge, ag 52.16906°N, -9.72583°W.
Stair
Ní féidir na hinscríbhinní a léamh go cruinn ceart, óir gur ró-bhearnach iad — greanadh inscríbhinní Oghaim in Éirinn ámh idir na 4ú agus 10ú haoiseanna. Ath-aimsíodh iad sna 1940í.
Cur síos
Faightear na clocha i dteannta le gallán mór, 1.6 m in airde.
Is iad a leanas an ogham ar na clocha:
Carla Connor
Is carachtar ficseanúil í Carla Connor (née Donovan, iar Gordon agus Barlow) ar an gclár teilifís e Coronation Street. Glacann Alison King an pháirt mar Carla, ó 1 Nollaig 2006 go dtí an 26 Bealtaine 2016. Fógraíodh ar an 14 Lúnasa 2017 go mbeadh Carla ag filleadh. D'fhill Carla ar an 22 Nollaig 2017.
Suardailigh
Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Suardailigh.
Kylie Platt
Is carachtar ficseanúil í Kylie Platt (née Turner) ar an gclár teilifíse Coronation Street. Ghlac Paula Lane an pháirt mar Kylie. Bhí Kylie le feiceáil ar an gcéad uair ar an 26 Lúnasa 2010.
Thaifead Lane a seiteanna deireanach ar an 21 Meitheamh 2016. Fuair Kylie bás dá bharr sá marfach ar an 15 Iúil 2016.
Alpha Centauri
deas|250px|thumb|Alpha Centauri Tríréalta a bhfuil Proxima Centauri ann, an réalta is gaire don Domhan seachas ár nGrian féin. Chomh fada sin amach uainn go dtógann sé 4.3 bliain ar sholas teacht uaidh don Domhan, is é sin, tá sé 4.3 solasbhliain amach uainn. As an 6,000 réalta a bhíonn infheicthe ag an tsúil sa spéir istoíche, bíonn sé go híseal sa spéir ó dheas, agus is é an 3ú réalta ar scála na lonrachta é. Ach ní féidir é a fheiceáil in aon chor ag domhanleithead níos mó ná timpeall 28° thuaidh.
United States Postal Service
Is é United States Postal Service (USPS) an tseirbhís rialtais poist i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Is é an tríú fostóir is mó i SAM.
Tagairtí
mion|clé|260px|Trucail phoist - USPS
Ollscoil Middlesex
Is ollscoil suite sa London Borough of Barnet í Ollscoil Middlesex.
Eva Price
Is carachtar ficseanúil í Eva Price ar an gclár teilifíse Coronation Street. Glacann Catherine Tyldesley an pháirt mar Eva. Bhí Eva le feiceáil ar an gclár den chéad uair ar an 17 Meitheamh 2011. D'imigh sí ar an 3 Lúnasa 2018.
C.B. Dhùn Dèagh
Is club sacar suite i nDún Déagh é C.B. Dhùn Dèagh (Béarla: Dundee F.C.).
Tórrasdal
Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Tórrasdal.
Contae Kershaw, Carolina Theas
Is contae Meiriceánach é Contae Kershaw atá suite i stát Carolina Theas. Sa bhliain 2016, bhí daonra 64,097 duine ann. Is é Camden a phríomhbhaile contae.
Dùn Dèagh Aonaichte
Is club sacar gairmiúil Albanach é Club Ball-coise Dùn Dèagh Aonaichte.. (Béarla: Dundee United Football Club) atá lonnaithe i gcathair Dhùn Dèagh. Tugtar an leasainm The Terrors nó The Tangerines ar an gclub agus tugtar Arabs ar an lucht tacaíochta.
Imríonn Dùn Dèagh i bPríomhshraith na hAlban faoi láthair, faoi cheannaireacht Peter Houston. Is le Stephen MacThòmais, mac le Eddie MacThòmais, an scairshealbhóiris mó sa chlub. Is ag an ArabTRUST Tá an dara cuid is mó á bhainistiú ag ArabTRUST.de lucht leanúna an chlub á bhainistiú ag ArabTRUST ( Cumann Lucht Tacaíochta Dhùn Dèagh Aonaichte). Mheall Pàirc Thanachais (staidiam peile an chlub) meánfhreastal de 8,187 i 2005-06; an séú meán is airde i bPrìomh Lìog na h-Alba (Píomhshraith na hAlban).
Staidiam Earlsmead
Is staid suite sa London Borough of Harrow í Staidiam Earlsmead.
Contae Jasper, Carolina Theas
Is contae Meiriceánach é Contae Jasper atá suite i stát Carolina Theas. Sa bhliain 2010, bhí daonra 24,777 duine ann. Is é Ridgeland a phríomhbhaile contae.
Balla Bheirlín
deas|250px|thumb|Balla Bheirlín D’fhág Balla Bheirlín (An Ghearmáinis: Berliner Mauer) Beirlín scoilte ina dhá leath as 1961 go dtí 1989/1900. Ba shiombail chumhachtach é an ‘Cuirtín Coincréit each’ seo ar na difríochtaí idé-eolaíocha, sóisialta agus eacnamaíocht a a bhí le sonrú idir iarthar agus oirthear na hEorpa.
Labhair na Stáit Aontaithe go láidir in éadan an bhalla sa tréimhse iarchogaidh. Ach ní dhearna siad ní ba mhó ná sin. Cinnte bhí eagla orthu go dtosófaí cogadh.
Nuair a thit Balla Berlin sa bhliain 1989/1990, bhí sé ar cheann de na heachtraí ba shuntasaí i stair an fichiú haois. Nuair a tháinig deireadh leis an gCogadh Fuar, ceann de na siombailí ba chumhachtaí don athrú mór seo ab ea an dóigh ar chuir an chosmhuintir an balla de dhroim an tsaoil.
Cúlra
clé|mion Bhí stádas Bheirlín Thiar ina cnámh spairne sna 1940idí. Sna tréimhse 1949-1990, bhí an chathair dealaithe ina dhá cuid, Beirlín Thoir agus Beirlín Thiar. Ba í Beirlín Thoir príomhchathair Dhaonphoblacht na Gearmáine, ach bhí stádas Bheirlín Thiar ina cnámh spairne. Ba é dearcadh mhuintir na cathrach féin gur ceann de stáit de Phoblacht Chónasctha na Gearmáine a bhí ann, ach ní raibh na cumhachtaí forghabhála, an tAontas Sóivéadach ach go háirithe, sásta glacadh leis seo. Ba é polasaí Dhaonphoblacht na Gearmáine, ach go háirithe, Selbständige Politische Einheit West-Berlin ("Slánaonad Polaitiúil Neamhspleách Bheirlín Thiar") a thabhairt ar an leath thiar den chathair.
Ar 24 Meitheamh 1948, d’ordaigh Stailín go ndruidfí gach bóthar, iarnród agus bealach uisce isteach go Beirlín Thiar. Tugadh ‘fadhbanna teicniúla’ mar fháth oifigiúil ar an chinneadh seo. mion|Bhíodh Beirlín roinnte ina cheithre limistéar Sa bhliain 1949, tharla aertharlú chun Beirlín Thiar a shábháil. Tógadh dhá mhilliún tona earraí isteach le linn na tréimhse seo. Cuireadh deireadh leis ar 12 Bealtaine 1949.
1960
Bhí Beirlín suite i lár na coda Sóivéadaí den Ghearmáin. Ach bhí daoine ábalta éalú ón oirthear ag úsáid iarthar Bheirlín mar bhealach éalaithe. Deirtear go raibh níos mó ná dhá mhilliún i ndiaidh éalú ón oirthear ar an bhealach seo (ar feadh 1949-1961). Ar ndóigh, ní raibh cead ag na daoine seo an tír a fhágáil.
Chuir eachtraí 1960 le teannas agus le héiginnteacht mhuintir na Gearmáine. Dá bharr sin, theith níos mó daoine go hiarthar Bheirlín. Agus mar gheall air sin, bhí ganntanas lucht saothair in oirthear na cathrach dá bharr. Lean an tuile seo ar aghaidh fiú nuair a thóg na húdaráis sconsa i 1960. clé|mion|John F. Kennedy (clé) agus Nikita Khrushchev, 4 Meitheamh, 1961, Vienna Bhí na figiúirí seo ina ábhar buartha ag muintir APSS i 1960 ar dhá chúis:
• Bhí APSS ag cailleadh daonra/lucht oibre;
• Thug sé le fios gurbh fhearr le daoine maireachtáil faoin chóras chaipitlíoch ná faoin chóras chumannach. De bharr infheistíocht na Meiriceánach bhí iarthar Bheirlín mar a bheadh fógra beo ann don chaipitleachas. Bhí go leor de mhuintir an Oirthir ag lorg an chineáil saoil a gheall an caipitleachas dóibh.
1961
clé|mion|ainmneacha na ndaoine a bhásaigh greanta D’aithin Cruistsiof nach dtiocfadh leis an teitheadh a cheadú ní ba mhó.. D’ordaigh an Ceannaire Rúiseach go dtógfaí balla ollmhór idir iarthar agus oirthear na cathrach. Ag an am céanna, bhí an SPSS ag súil le brú a chur ar an Iarthar le tarraingt amach as Beirlín
Scoilteadh Beirlín go buan i Lúnasa 1961: bhí tús curtha le tógáil an bhalla ar an 13 Lúnasa 1961. Cuireadh gardaí armtha ar bharr an bhalla agus scaoileadh daoine a rinne iarracht éalú. Mar gheall air sin, thit líon na dteifeach go suntasach.
Dúirt na Rúisigh ag an am gur cumhachtaí an Iarthair ag baint úsáid as Beirlín Thiar mar ionad le haghaidh gníomhaíocht réabhlóideach in éadan na Gearmáine Thoir.
Labhair SAM go láidir in éadan an ghnímh se. Ach ní dhearna siad ní ba mhó ná sin ar eagla go dtosófaí cogadh. Ach ba léir go raibh an babhta seo den chogadh fhuar bainte ag na Sóivéadaigh. Labhair an tUachtarán Kennedy faoi Bhalla Bheirlín ag an am: dúirt sé "dá mba mhian leis na Rúisigh ionsaí a dhéanamh orainn ní ag cur sconsaí in airde a bheadh siad . . . níl mise ag dul a bheith chomh buartha sin faoi seo". link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:%22One%20Day%20in%20Berlin%22%20-%20Visit%20of%20John%20F.%20Kennedy,%20president%20of%20the%20United%20States%20in%20Berlin,%201963.webm|mion|Fís: 26 Meitheamh 1963 i mBeirlín
1963: Óráid JFK i mBeirlín Thiar
Ar an 26 Meitheamh 1963, chuaigh Kennedy ar chuairt reatha go dtí Beirlín Thiar. Bhí na sluaite daoine amach ar na sráideanna, agus thóg Kennedy óráid i gcoinne an chumannachais. Deirtear go raibh daoine ar an taobh eile den bhalla ag tabhairt bualadh bos dó, chun agóid a dhéanamh i gcoinne na Rúiseach.
Dúirt Kennedy go léirigh an balla loiceadh an chumannachais. Tá cáil ag an óráid inniu mar gheall ar na bhfocail stair iúla "Ich bin ein Berliner". Thug uachtarán SAM 'Beirlíneach' air féin, ag léiriú a chuid tacaíochta do mhuintir iarthar na cathrach.
Meastar go raibh 5/6 den daonra amach ag éisteacht le Kennedy ar an lá seo.
1960idí - 1989
Thaispeáin eachtraí san Ungáir i 1956 go raibh sé dodhéanta ag tíortha Oirthear na hEorpa briseadh saor ó smacht na gCumannaithe.
I mBeirlín, áfach, ní thiocfadh a rá go raibh seo amhlaidh maidir le daoine aonair. D'éalaigh daoine ón ansmacht de réir a chéile.
Grim's Ditch
Is créfort suite sa London Borough of Harrow é Grim's Ditch.
Balla Bheirlín
1989-1990
I mí Dheireadh Fómhair 1989, bhí cuid mhór teannais i Moscó. Agus d’éirigh ceannaire na Gearmáine Thoir, Erich Honicker, as a phost.
De réir mar a chuaigh ardteannas ann, thosaigh daoine i ndeisceart na Gearmáine ag sárú teorainneacha. D’imigh a lán Gearmánach Oirthearach tríd an Ungáir agus an Ostair isteach chuig an Ghearmáin Thiar.Bhí pobail an Chuirtín Iarainn bréan de bhlianta den chos ar bolg agus den mheath gheilleagrach, bhí siad ag amharc ar a raibh ag titim amach sa Rúis agus suim mhór acu ann. Murab ionann agus an cás do Bheirlín i 1960, níor cuireadh ina gcoinne beag ná mór nuair a bhris an pobal saor. Tuigeadh dóibh go raibh saoirse ar fáil dóibh féin ach iad í a ghlacadh. mion|East side gallery inniu I mí Dheireadh Fómhair, thug Míchail Gorbaitsov cuairt ar Bheirlín Thoir agus spreag na daoine le brú ar son an daonlathais.
Osclaíodh Balla Bheirlín, rud a lig do dhaoine gluaiseacht soir siar trí Bheirlín go saoráideach. Ó 9 Samhain amach, bhí daoine in ann ag dul anonn agus anall thar an teorainn, gan rialú teorann. Tháinig teifigh ina sluaite trasna na teorann. mion|[[Trabant, graifítí]] Ach leagadh Balla Bheirlín níos déanaí, sa bhliain 1990. Ar 23 Eanáir 1990, chuir saighdiúirí teorann tús leis an obair go neamhoifigiúil, chun na píosaí is fearr le graifítí a dhíol. Bhí suim ag na bailitheoirí ealaíne sa séadchomhartha stairiúil agus bhí 'obair chaomhnaithe' ar an 'ealaín' de dhíth. Ag an am céanna, bhí údaráis na cathrach ar an ngannchuid.
Ar 19/20 Feabhra, cuireadh tús le leagan Balla Bheirlín ar an mórchóir... nuair a scrios na péas 2km idir Checkpoint Charlie agus an Geata Brandenburg agus cuireadh suas eangach chosanta ina áit.
Eisíodh an ordú scartála níos déanaí, agus thosaigh an obair ar bhonn oifigiúil, ar an 13 Meitheamh 1990. Níl rud ar bith fágtha inniu, beagnach; thapaigh muintir na cathrach gach deis chun lorg an uafáis a ghlanadh as an áit.
Tionchar
mion|Le baiser fraternel (Brejnev agus Honecker): 2011 Dúirt an fealsúnaí Francis Fukuyama gurbh é beart deiridh na staire é. Is é an teagasc a bhí aige siúd go raibh an bua sa deireadh ag an nua-liobrálachas agus ag córas an rachmais agus gur mar sin a d’fhanfadh cúrsaí sa domhan go deo aríst. Cheap Fukuyama go raibh na ceisteanna faoin chaipitleachas agus faoin liobrálachas réitithe nuair a thit Balla Bheirlín, rud nach fíor ar chor ar bith.
Niall Ó Donnghaile
Is polaiteoir Éireannach é Niall Ó Donnghaile, a rugadh agus a tógadh ar an Trá Ghearr, in oirthear Bhéal Feirste.
Toghadh é ina Ard-Mhéara ar Bhéal Feirste ar an 26 Bealtaine 2011, in aois 25 dó, rud a chiallaíonn gurb é an tArd-Mhéara is óige dá raibh ag an chathair riamh. Tháinig Gavin Robinson mar chomharba air sa bhliain 2012.
Toghadh chun Seanad Éireann é i mí Aibreáin 2016. clé|mion|177x177px
Beathaisnéis
Rugadh Ó Donnghaile in oirthear Bhéal Feirste, agus fuair sé a chuid bunoideachais agus meanoideachais go léir trí mheán na Gaeilge. Rinne sé céim sa pholaitíocht ar Ollscoil.
Na Viseagotaigh
Bhí na Viseagotaigh (Laidin: Visigothi, Wisigothi, Vesi, Visi, Wesi, nó Wisi) agus na hOstrogotaigh an dá ghrúpa den treibh Ghotach in oirthear na Gearmáine. Le chéile is iad seo na treibheanna a chuir isteach ar Impireacht na Róimhe i rith Tréimhse an Imirce (300-700). Throid na Viseagotaigh in aghaidh na Rómhánach i rith an 4ú haois, agus sa bhliain 410 d'ionsaigh siad an Róimh faoin Rí Alaric.
Niall Ó Donnghaile
Beathaisnéis
Tá sé ina bhall de Shinn Féin ó bhí sé 16 bliain d'aois agus toghadh chun Chomhairle Cathrach Bhéal Feirste i mí na Bealtaine 2011.
Na Viseagotaigh
Faoi dheireadh lonnaigh siad i ndeisceart an Ghaill mar foederati na Róimhe. Thit siad amach leo agus bhunaigh siad a ríocht féin leis an bpríomhchathair i Toulouse. Go mall, shín siad a réim amach i dtreo na Spáinne, ag fáil réidh leis na Vandail. Sa bhliain 507 ag Cath Vouillé, bhris na Francaigh, faoin Rí Clóbhis I iad. Tar éis é sin ní raibh ach Septimania acu i ndeisceart na Fraince agus bhí a ríocht teorannaithe ag an Spáinn, bhris siad an cúige Biosantánach Spania agus Ríocht Suebeach an Ghailís agus bhí an leithinis iomlán tógtha acu.
Niall Ó Donnghaile
Beathaisnéis
Ba ghníomhaithe poblachtacha iad tuismitheoirí Uí Dhonnghaile freisin, agus cuireadh sa phríosún iad le linn na dTrioblóidí.