cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Olivia de Havilland
Ba bhan-aisteoir Sasanach-Mheiriceánach í Olivia Mary de Havilland (1 Iúil 1916 - 26 Iúil 2020). Rugadh i dTóiceo, sa tSeapáin í, áit a raibh a athair (ar Shasanach é) ag teagasc in ollscoil. Ar a mbealach ar ais go Sasana shocraigh an teaghlach cur fúthu i gCalifornia, gar do San Francisco, agus is ann a dh'fhás sí aníos. Réalt mór í i Ré Órga Hollywood agus, go deimhin, os rud é go bhfuair sí bás in aois a 104 bliana, ba ise an réalt deireanach ón tréimhse úd. Bhuaigh sí an gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Golden Globe i 1950. Bhí saoránacht Bhriotanach, Mheiriceách agus Fhrancach aice. Fuair de Havilland bás i bPáras na Fraince. Ba Joan Fontaine, aisteoir cáiliúil freisin, a deirfiúr níos óige.
mion|clé|Olivia de Havilland agus James Cagney in The Irish in Us (1935)
Créasól
(CH3)C6H4(OH), 3 chomhdhúil isiméireach, 2-, 3-, 4-hiodrocsatolúéin, olaí le fiuchphointe timpeall 200 °C. Comhábhair tarra guail atá iontu, agus amhábhair phlaisteach.
An Creagán Beag
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm An Creagán Beag air:
Frithchioclón
Téarma meitéareolaíoch ar chóras ardbhrú. Réigiún spéire gile is aimsire cobhsaí a bhíonn sa bhfrithchioclón de ghnáth. Bíonn frithchioglóin theo leathbhuana i réigiúin fhothrópaiceacha (mar shampla, na réigiúin ardbhrú mórthimpeall ar na hAsóir is Haváí). Is féidir go leanfaidh frithchioclón bacainneach ar feadh roinnt seachtainí, ag taisteal go mall is ag cur na lagrach ar mhalairt treo mórthimpeall air. Sa leathsféar thuaidh, séideann na gaotha dromchlacha amach as an bhfrithchioclón ar deiseal, agus ar tuathal sa leathsféar theas.
Cath Oravainen
Ceann de na cathanna le linn Chogadh na Fionlainne idir an tSualainn agus an Rúis ab ea Cath Oravainen.
Cuireadh an cath in Oravainen (Sualainnis: Oravais) ar an 14 Deireadh Fómhair 1808. Is é tuairim na staraithe cogaidh gurbh ansin a chaill an tSualainn an seans deireanach leis an gcogadh sin a ghnóthú.
Brea
Ba dhia na dTuath Dé Danann é Brea.
Conmhaicne Mheánmhaigh
Dream agus tuath i gcúige Chonnacht ba ea Conmhaicne Mheánmhaighe (Sean-Ghaeilge Conmaicne Máenmaige, nó Conmaícne Mhéin, Conmaícne Críche Meic Erca).
Bunús
Gaolta b'fhéidir leis na Laigin ba ea na Conmhaicne, a scaip ar fud na tíre, ag lonnú i gcúige Chonnacht agus an Longfort.
Críocha
Áit a bhíodh an tuath, tá barúntacht Bhaile Locha Riach anois ann. Tá téacs ar marthain ón mbliain 1333 a thugann na paróistí a leanas mar chuid dá críocha: Cill Chon Iarainn, Cill Tulach, Cill Íomair Uí Dhálaigh, An Ghráinseach, Cillín a Díoma, An Leac Dhearg agus Baile Locha Riach, san áireamh sa cheann deireanach na paróistí Cill Chonaicne, Cill tSeiscill agus Cill Chúile. Bhíodh an fós Cill Leáin, An Ballán, Cill Rícill agus Cill Mhian. Agus na hAnglo-Norman i réim, cantred a bhí inti.
mion|150px|Luath-dhreamanna agus ríochtaí in Éirinn, c. 800
Taoisigh
Bhí Conmhaicne Mheánmhaighe faoi cheannas Uí Fhiachrach Fhionn, níos deireanaí Uí Mhaine. Bhí Uí Neachtain agus Uí Mhaolalaidh ina rítheaghlaigh.
George Richards Minot
Lia a rugadh i mBostún ab ea George Richards Minot (2 Nollaig 1885 - 25 Feabhra 1950). Faoi thionchar shaothar George Whipple (1878-1976) ar anaemacht mharfach, agus i gcomhar le William Murphy (1892-1987), thug sé isteach cothú d'ae amh mar chóireáil rathúil ar an ngalar. Bhuaigh an triúr acu Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis i 1934 as.
Conmhaicne Mheánmhaigh
Daoine de bhunadh
Glaodh Cú Chulainn Chonmhaicne ar Neide mac Onchu mac Finnlugh i dtuairisc Chath Ard Raithin, a tharla timpeall na bliana 800.
Chaith Conchobar Maenmaige Ua Cellaigh, rí Uí Mhaine (bás 1180) agus a mac altrama, Conchobar Maenmaige Ua Conchobair, rí Chonnacht (1186-1189) beirt a gcuid óige i Meánmhaigh.
Ceann na Fine ba ea Seán Ó Maolalaidh (beo 1419–1480) agus taoiseach Uí Mhaolalaidh deiridh a bhí cónaí air sa cheantar.
Peggy Ashcroft
Ba bhan-aisteoir Sasanach í Dame Edith Margaret Emily Ashcroft (22 Nollaig 1907 – 14 Meitheamh 1991).
1736
Bliain bhisigh a bhí sa bhliain 1736 agus í ag tosnú ar an Domhnach.
Madeleine Carroll
Ba bhan-aisteoir Sasanach í Edith Madeleine Carroll (26 Feabhra 1906 – 2 Deireadh Fómhair 1987).
Piseanna liatha
Is bia traidisiúnta Laitviach é piseanna liatha. Is mias Nollag a bhfuil an-tóir air sa Laitvia é.
Cuireadh piseanna liatha na Laitvia isteach i gclár an Aontais Eorpaigh um thásca geografacha faoi chosaint do tháirgí náisiúnta in 2015.
Aimseadóir mín
thumb|240px|Aimseadóir mín Is madadh clóis é aimseadóir mín.
Bé Chuille
I Miotaseolaíocht na nGael, ba bhean na dTuath Dé Danann í Bé Chuille (nó Becuma, Bé Chuma). B'iad Tuireann agus Fliodhas a tuistí, agus Fand agus Bé Téite a deirfiúracha.
Miotaseolaíocht
De réir dáin sa dinnseanchas, díbríodh Bé Chuille as na Tuatha Dé Danann, toisc go ndearna sí adhaltranas le mac dia na mara Manannán mac Lir. Theith sí go dtí Teamhair agus an rí Conn Céadchathach, a raibh i ngrá léi. Thug Conn cead go dté a mhac Art mac Cuinn ar deoraíocht léi, ach gearradh pionós air as a choir. Bhí an oiread sin mí-ádh ar a ríogacht, gur ghéill sé sa deireadh le mian a dhaona, agus scar arís uaithi.
Sa Leabhar Laighneach, insítear gur dhraoi agus dheirfiúr Dhanu í, a tháinig go hÉirinn leis na Tuatha Dé Danann as An nGraonlainn. Mharaigh neacha darbh ainm Spéirdeamhain Liatha í.
Ábartach
I Miotaseolaíocht na nGael, scabhaire agus sliocht de na Tuatha Dé Danann ba ea Abarta (Sean-Ghaeilge Ábartach ), a raibh gaol ar leith aige le Fionn mac Cumhaill.
Tá scéal ar leith ann a léiríonn a lúbaireacht, ina thairg sé féin mar ghiolla d'Fhionn mac Cumhaill, go gairid agus Fionn tar éis ceaptha ina thaoiseach na bhFiann i gcomharbacht ar a athair. Mar bheart dea-thola, thug Abarta dóibh capall liath fiáin, arbh éigean do cheathrar Fiann déag dul ar a mhuin sula mbogfadh sé. Chuaigh Abarta ar a mhuin ansin taobh thiar desna Fianna, agus chuaigh an capall ar cosa in airde, ag breith na ngaiscí chuig sidhe na dTuath Dé Danann. Bhí ar na Fianna, i gceannas Fholtair, giolla Fhinn agus a lorgaire is fearr, long draíochta a fháil chun dul ar a dtóir. D'éirigh le Foltar eolas an bhealaigh a dhéanamh isteach sna sidhe agus na gaiscí a aimsiú. Cuireadh ar Abarta na Fianna a scaoileadh saor agus, chun onóir a shásamh, greim a bhreith ar eireaball an chapaill go dtarraingeofaí é ar ais go hÉirinn.
Creathafón
deas|250px|thumb|Creathafón Gléas ceoil, cosúil le xileafón ach le barraí iarainn is athshonadóirí feistithe le heití a oibrítear le leictreachas. Osclaíonn is dúnann siad seo go tapa, ag déanamh iarmhairt creatháin, agus is féidir an iarmhairt seo a lascadh as más mian. Seinntear é le slata boga de ghnáth, le beagnach céad bliain anois i snagcheol, ceol damhsa is ceol foirne.
Brian Ó hEadhra
Is amhránaí agus cumadóir Gaelach is ea Brian Ó hEadhara. Seinneann sé anois leis an mbanna Cruinn, le Charlie McKerron agus Sandy Brechin sa bhanna ceoil MacKerron, Brechin & Ó hEadhra, agus mar lánúin le Fiona MacKenzie. Oibríonn sé freisin i bhforbairt na healaíne agus an chultúir Ghaelach agus tá sé ina Oifigeach Ealaíon agus faoi láthair tá sé ina Oifigeach Ealaíne agus Cultúir ag Bòrd na Gàidhlig..
Saol
Rugadh Ó hEadhra i mBaile Átha Cliath. Is as St Catherine’s, Ontario, a mháthair agus is as Dún na nGall, Éire, a athair. Is ceoltóirí iad a thuismitheoirí freisin.
Chuaigh an teaghlach ar imirce go Talamh an Éisc i 1973. Ansin, chonaic Ó hEadhra cultúr dúchais na nGael, beo i measc an phobail. Bhí a athair, Aidan, ag déanamh staidéir ar an stair agus ar an mbéaloideas in Ollscoil Chuimhneacháin Naomh Eoin. Bhailigh Aidan béaloideas na hÉireann ó Chape Shore, atá ar fáil anois ar líne le Taisce Cheol Dúchais Éireann. D’fhill an teaghlach ar Bhaile Átha Cliath i 1978.
Sna 1990idí, bhain sé céim amach i litríocht an Bhéarla agus i mbéaloideas na hÉireann sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath. D’fhoghlaim sé Gaeilge na hAlban ag Sabhal Mòr Ostaig i 1999 áit a ndearna sé an Cùrsa Comais..
Tá sé pósta le Fiona NicCoinnich.
Ceol
Canann Brian agus seinneann sé giotár. Scríobhann sé amhráin i mBéarla, i nGaeilge na hÉireann agus na hAlban.
Bhunaigh sé an banna Anam go luath sna 1990idí nuair a bhí sé ina mhac léinn. Rinne siad ceithre albam le chéile go dtí gur scaipeadh iad i 2005.
Sa bhliain 2018, thaifead Ó hEadhra le Fiona MacKenzie mar lánúin don chéad uair. Thaifead siad i Leòdhas agus nGlaschu.
Oibriú le ceol
Bhí Ó hEadhra ina Stiúrthóir Ealaíne ag an bhféile Blas. Bhí sé ina bhainisteoir ar ionad ealaíne Taigh Dhonnchaidh, Nis, Leòdhas. Tá sé anois ina chomhstiúrthóir ar an Geiteberg Folk Festival san Iorua. Déanann an fhéile ceiliúradh ar chultúr agus ceol ó na tíortha Lochlannacha agus Ceilteacha.
Treehouse of Horror
Cradhaol "Treehouse of Horror", an tríú heipeasóid den dara sraith de The Simpsons ar an 25 Deireadh Fómhair 1990. Scríobh John Swartzwelder, Jay Kogen, Wallace Wolodarsky, Sam Simon agus Edgar Allan Poe an eipeasóid seo. D'fhéach 29.9 milliún duine ar an eipeasóid. Seo é an chéad eipeasóid sa tsraith Treehouse of Horror.
Cheiliúradar an eipeasóid seo ar Oíche Shamhna, agus is an chéad eipeasóid a cheiliúrtar Oíche Shamhna í.
Táirgeadh
Tá Kang and Kodos le feiceáil den chéad uair san eipeasóid seo.
Creathán
deas|200px|thumb|Creathán Gluaiseacht éadoilteanach creathánach i mball ar bith den cholainn, ach go minic sna lámha. Is féidir go n-éireoidh sé as neamhoird éagsúla: tíoratocsaicóis, cealú alcóil, galar Parkinson. Bíonn mionchreathán nádúrtha ag daoine áirithe a dtugtar bunchreathán éadrom air, gan galar mar bhun leis.
Jean Brooks
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Joan Geraldine Bennett (23 Nollaig 1915 – 25 Samhain 1963).
Friotaíocht agus seoltas leictreach
Is éard is friotaíocht leictreach ann, ná an cóimheas idir an difríocht poitéinsil nó an d.p. trasna seoltóra agus an sruth a sreabhann tríd; is í an chainníocht inbhéartach, sé sin an seoltacht leictreach, ná an méid lucht a ritheann tríd in aghaidh an tsoicind. Comhroinneann friotaíocht leictreach roinnt cosúlachtaí choincheapúil le tuairim mheicniúil na frithchuimilte. Úsáidtear an tsiombail R di, agus is é aonad SI na friotaíochta leictrigh ná an 'Ω' (Ohm), in ómós don fhisiceoir Gearmánach, Georg Simon Ohm. Tomhaistear seoltacht leictreach i Simín leis an tsiombail 'S'.
Bíonn friotaíocht réada, le trasghearradh aonfhoirmeach, i gcomhréir lena fhriotach agus a fhaid, agus i gcomhréir go inbhéartach lena achar trasghearrthach. Léiríonn gach saghas ábhar friotaíocht áirithe, ach amháin forsheoltóirí, a bhfuil friotaíocht 'náid' acu.
Sainmhínítear friotaíocht (R) réada mar an cóimheas idir an voltas trasna air (V) agus an sruth tríd (I), cé go bhfuil an seoltacht leictreach (G) ina inbhéartach.
I dtaca le raon leathan d'ábhair agus coinníollacha, bíonn 'V' agus 'I' i comhréir go díreach lena chéile, agus dá bhrí sin, bíonn 'R' agus 'G' tairiseach. Tugtar Dlí Ohm ar an tairiseach seo, agus glaoitear "ómach" ar ábhar a shásann é.
I gcásanna eile, mar shampla, i gcomhair dé-óide nó cadhnra, ní bhíonn 'V' agus 'I' tairseach go díreach, nó i mbriathra eile, níl an cuar I-V ina líne dhíreach tríd an túsphointe, agus ní sheasann Dlí Ohm. Sa chás seo, ní fhónann na coincheapa 'friotaíocht' agus 'seoltacht', agus bíonn sé níos deacra iad a shainiú. Uaireanta, bíonn an cóimheas I-V fós úsáideach, agus tagraítear dó mar "friotaíocht chordúil" nó "friotaíocht statach",  mar go bhfreagraíonn sé d'fhána corda idir an túsphointe agus an cuar I-V. I gcásanna eile, b'fhéidir go mbeadh an díorthach níos úsáidí; agus glaoitear an  'fhriotaíocht dhifreálach' uirthi.
Réamhrá
San analach hiodrálach, bíonn sruth leictreach ag sreabhadh trí shreang (nó friotóir) cosúil le uisce ag sreabhadh trí phíopa, agus bíonn an titim voltais trasna na sreinge cosúil leis an titim brú a bhrúann an t-uisce tríd an phíopa. Bíonn seoltas i gcomhréir le méid an tsrutha i gcomhair brú ar leith, agus tá friotaíocht i gcomhréir le méid an bhrú a bhíonn ag teastáil chun sruth áirithe a bhaint amach. (Tá seoltacht agus friotaíocht dlí i gcomhréir deilíneach lena a chéile.)
Is í an difríocht voltais (i.e. an difríocht voltais idir thaobh amháin an fhriotóra agus an taobh eile), ní an voltas féin, a sholáthraíonn an fórsa tiomána a bhrúann an sruth tríd an an fhriotóir. Bíonn sé mar an gcéanna san hiodrálaic: Cinneann an difríocht brú idir dhá thaobh den píopa, ní an brú é féin, méid an tsruth tríd. Mar shampla, d'fhéadfadh go mbeadh mórbhrú uisce os cionn an phíopa, a dhéanann iarracht an t-uisce a bhrú síos tríd an phíopa. Ach d'fhéadfadh go mbeadh mórbhrú uisce chomh mór leis faoi bhun an phíopa, a dhéanann iarracht an t-uisce a bhrú ar ais suas tríd an phíopa. Má tá na brúnna seo comhionanna lena chéile, ní bheidh aon sreabhadh uisce. (San íomhá ar dheis, tá brú an uisce faoi bhun an píopa a náid.)
Go príomha, cinneann dhá fhachtóir: céimseata (cruth) agus ábhair, friotaíocht agus seoltas sreinge, friotóra, nó eiliminte eile.
Tá céimseata tábhachtach, toisc go mbíonn sé níos deacra uisce a bhrú trí phíopa fada, caol, ná trí phíopa leathan, gearr. Ar an bhealach céanna, bíonn friotaíocht ag sreang fhada thanaí chopair níos airde (seoltacht níos ísle) ná sreang ghearr thiubh chopair.
Bíonn ábhair tábhachtach chomh maith. Má líontar píopa le gruaig, tógtar brú níos mó chun an sreabhadh céanna uisce a bhaint amach. i gcomparáid le píopa gan gruaig ach leis an chruth agus mhéid céanna. Ar an gcuma chéanna, is féidir le leictreoin sreabhadh faoi shaoirse agus go héasca trí sreang chopair, ach ní féidir leo sreabhadh chomh héasca trí shreang chruach den cruth agus méid céanna, agus go bunúsach ní féidir leo sreabhadh trí inslitheoir cosúil le rubar, beag beann ar a mhúnlú. Baineann an difríocht idir, copar, cruach, agus rubar lena struchtúr micreascópach agus cumraíocht na leictreon, agus tomhaistear é le hairí a dtugtar friotachas air.
Dlí Ohm
Is éard is an dlí Ohm ann ná dlí eimpíreach a deir go mbíonn, ag teocht thairiseach, an sruth I, trí sheoltóirí áirithe (miotail den chuid is mó) i gcomhréir dhíreach leis an difríocht poitéinsil V trasna orthu:V \propto I. (Tá V i gcomhréir go díreach le I). Ní bhíonn an dlí seo fíor i gcónaí: Mar shampla, tá sé bréagach do dhé-óidí, chadhnraí, srl. Mar sin féin, tá sé fíor le comhfhogasú-mhaith le haghaidh sreang agus friotóirí (ag glacadh leis go mbíonn na coinníollacha eile, lena n-áirítear teocht, tairseach). Tugtar "ómach" ar ábhair nó rudaí ina mbíonn dlí Ohm fíor, agus deirtear faoi rudaí nach mbíonn de réir dlí Ohm go bhfuil siad "neamh-ómach".
Baint le friotachas agus seoltacht
Braitheann friotaíocht réada go príomha ar dhá fhachtóir: an t-ábhar as a bhfuil sé déanta, agus a chruth. I gcomhair ábhair áirithe, bíonn an an friotaíocht i gcomhréir hinbhéartach leis an achar trasghearrtha, mar shampla, tá friotaíocht níos ísle ag sreang thiubh chopair ná a chomhionann sreinge atá tanaí. Chomh maith leis sin, le haghaidh ábhair áirithe, bíonn an fhriotaíocht comhréireach leis an fad, mar shampla, tá friotaíocht níos airde ag sreang chopair ná a chomhionann atá gearr. Is féidir, mar sin, an fhriotaíocht R agus an seoltas G de tiománaí de sheoltóir le trasghearradh aonfhoirmeach, a ríomh mar
Níl an fhoirmle seo cruinn: Glacann sí go bhfuil an sruthdhlús go hiomlán aonfhoirmeach san seoltóir, rud nach bhfuil fíor i gcónaí i ndálaí praiticiúla. Mar sin féin, soláthraíonn an fhoirmle maith go leor i gcomhair seoltóirí fada tanaí, a leithéid agus sreanga.
Ní bhíonn an fhoirmle cruinn freisin nuair atá sruth ailtéarnach (AC) i gceist, mar gheall ar éifeacht na cneas-iarmharta, iarmhairt a tharlaíonn le sruth ailtéarnach leictreach ina n-iompraítear an chuid is mó den sruth ar feadh imeall seachtrach an tseoltóra. Ansin, bíonn an trasghearradh geoiméadrach difriúil ón trasghearradh éifeachtach ina bhfuil an sruth ag sreabhadh i ndáiríre, mar sin tá an fhriotaíocht níos airde ná mar a measadh. Mar an gcéanna, má bhíonn dhá sheoltóir in aice lena chéile ag iompar sruth AC, méadóidh a bhfriotaíochtí mar gheall ar an iarmhairt neasachta. Ag chumhacht-mhinicíocht tráchtála, bíonn mór-éifeacht bainteach leis na  hiarmhairtí i gcás na seoltóirí móra a iompraíonn sruthanna móra, mar shampla busbarraí i bhfostáisiún leictreach, nó mórcháblaí cumhachta a iompraíonn níos mó ná cúpla céad aimpéar.
Cad a chinneann friotachas?
Bíonn méideanna difriúla friotaíochta in aghaidh an tsrutha sna seoltóirí éagsúla: Mar shampla, tá seoltacht fluarapolaiméir shintéiseach 'Teflon' thart ar 1030 uair níos ísle ná seoltacht chopair. Cén fáth a bhfuil a leithéid de dhifríocht ann? De ghnáth, bíonn líon mór leictreon "dílogánaithe" ag miotal nach bhfuil greamaithe in aon áit amháin, ach saor chun bogadh trasna achar mór, cé go mbíonn, i inslitheoir (cosúil le Teflon), gach leictreon ceangailte go docht le móilín amháin, agus tá fórsa mór ag teastáil chun é a aistharraingt. Luíonn Leathsheoltóirí idir an dá dhála. Athraíonn an friotachas le teocht. I leathsheoltóirí, athraíonn an friotachas freisin nuair a dhíritear solas air. Pléitear iad seo thíos.
Friotaíocht a thomhas
Tugtar an t-ainm óm-mhéadar ar an ghléas a úsáidtear le haghaidh na friotaíochta a thomhas. Níl óm-mhéadiar shimplí in ann friotaíocht íseal a thomhas go cruinn, toisc go gcuireann fiotaíocht na sreang thomais sa bhfeiste tomhais, a bhíonn freagrach as tim voltais, isteach ar an tomhas. Mar sin, úsáidtear gléasanna níos beaichte, a leithéid agus gléasanna braite ceithre-theirminéal.
Taras Shevchenko
Ba fhile Úcránach, scríbhneoir, ealaíontóir, pearsa phoiblí agus pholaitiúil, béaloideasaí agus eitneagrafaí é Taras Hryhorovych Shevchenko, ar a dtugtar freisin Kobzar Taras, nó go simplí Kobzar (bard i gcultúr na hÚcráine is ea kobzar (Úcráinis:кобзар)) Breathnaítear ar a oidhreacht liteartha mar bhunchloch na nua- litríochta Úcráinise agus, den chuid is mó, na nua-Úcráinise, cé go bhfuil sí difriúil ó theanga a chuid dánta. Ba í caint na ndaoine a chleachtadh sé ina chuid scríbhinní, seachas teanga ”shaorga” liteartha. Tá cáil ar Shevchenko freisin as an iliomad sárshaothar a rinne sé mar phéintéir agus mar maisitheoir.
Ba chomhalta é den Acadamh Impiriúil Ealaíon. (Rúisis: Российская Академия художеств) Cé nach raibh sé riamh ina bhall de Bhráithreachas na Naomh Cyril agus Methodius, (Úcráinis: Кирило-Мефодіївське братство, (Rúisis: Кирилло-Мефодиевское братство), sa bhliain 1847 ciontaíodh Shevchenko go polaitiúil as neamhspleáchas na hÚcráine a chur chun cinn go follasach, ag scríobh dánta i dteanga na hÚcráine, agus as magadh a dhéanamh ar bhaill Theach Impiriúil na Rúise. Murab ionann agus baill an chumainn nár thuig go raibh smaoineamh ar an Úcráin neamhspleách mar thoradh ar a ngníomhaíocht, de réir na bpóilíní rúnda, ba é curadh an neamhspleáchais é.
Óige
clé|mion| Bothán tuismitheora i Kyrylivka (sráidbhaile Shevchenkove anois, réigiún Zvenigorodsky, an Úcráin). Taras Shevchenko, peann luaidhe, 09/1843 Rugadh Taras Shevchenko ar 9 Márta i sráidbhaile Moryntsi, contae Zvenyhorodka, Gobharnóireacht Chív, Impireacht na Rúise (sa lá atá inniu ann Zvenyhorodka Raion, an Úcráin). Ba é an tríú leanbh tar éis a dheirfiúr Kateryna agus a dheartháir Mykyta, de theaghlach tuathánach seirfeach Hryhoriy Ivanovych Shevchenko (1782?–1825) agus Kateryna Yakymivna Shevchenko (Boiko) (1782? - 6 Lúnasa 1823), iad araon faoi úinéireacht an tiarna talún Vasily Engelhardt. De réir finscéalta an teaghlaigh, ba Cosacaigh iad sinsir Taras a d'fhóin san Óstach Zaporizhzhia agus a ghlac páirt in éirí amach na gCosacach an 17ú agus an 18ú haois. Cuireadh iad siúd a ghlac páirt sna héirí amach faoi chois go brúidiúil i Cherkasy, Poltava, Cív, agus Chernihiv, eachtra a chur isteach ar an ngnáthshaol sóisialta ar feadh blianta fada ina dhiaidh sin. Rinneadh sclábhaithe den chuid is mó den daonra áitiúil ansin agus fágadh iad i ngreim ag an mbochtaineacht.
Mínscoth
mion|Centaurea nigra, cineál mínscotha Planda le cuid mhaith gnéithe, an chuid is mó ilbhliantúil is ea an mhínscoth. Bláthchinn chruinne chrua, agus timpeall ar gach ceann an-chuid brachtanna ag dul thar a chéile go dlúth. Go minic críochnaíonn na brachtanna in imeall le frainse cosúil le páipéar, agus fiacla mar a bheadh cíor ann. Na bláthóga corcra nó buí.
Frithcháithnín
I samhail chaighdeánach an adaimh is an núicléis sa bhfisic, a chuimsíonn na teoiricí a chuireann síos ar nádúr fuinnimh is damhna, pairtnéirí na gcáithníní fo-adamhacha, leis an mais is an ghuairne chéanna ach le lucht urchomhaireach, móimint mhaighnéadach urchomhaireach, agus airíonna difriúla candamacha. Nuair a thagann cáithnín le chéile lena fhrithcháithnín, díothaíonn siad a chéile agus tiontaítear ina fhuinneamh iad, mar a réamhaithris Paul Dirac i 1928. Is é frithcháithnín an leictreoin e - an posatrón e +, agus is é frithcháithnín an phrótóin p + an frithphrótón p -. Is féidir frithdhamhna a bheadh comhdhéanta as frithcháithníní amháin a shamhlú, ach ní fhaightear go nádúrtha é. Cruthaíodh frith-hidrigin (comhdhéanta as frithphrótón is posatrón) go saorga i CERN i 1996. Cruthaítear na frithcháithníní i luasaire/imbhuailteoir, ina n-imbhuailtear cáithníní fo-adamhacha, ach ní mhaireann na frithcháithníní ach achar gairid. Faightear frithcháithníní i meathluithe áirithe radaighníomhacha is gathanna cosmacha freisin. Ní thuigtear cén fáth go bhfuil a laghad frithdhamhna le fáil go nádúrtha sa Chruinne, agus tá an-chuid taighde ar siúl le himbhuailteoirí is eile ag iarraidh réiteach a fháil ar an bhfadhb.
Eochaidh Buí
Rí Dhál Riada san Albain agus oirthuaisceart Éireann ba ea  Eochaidh Buí  (Meán-Ghaeilge Eochaid Buide) ón mbliain c. 608 go dtí 629.
Sa dá bhliain dheireanacha dá réimeas, 627–629, is amhlaidh go raibh Eochaid ina leath-rí le Connad Cerr, a d'éag roimhe. Tháinig a mhac Domhnall Breac i gcomharbacht ar Eochaidh.
Is iad a leanas na mic eile le hEochaid a fheictear i Seanchas Fear Alban:
Dar leis an seanscéal Fleadh Dhún na nGéanna, seanathair le Conghail Chaoch ba ea Eochaidh. Tá nithe mí-aimseartha sa scéal óir go ndeirtear an go raibh Eochaidh beo ag Cath Maige Rátha (a tharla go deimhin faoi cheann sin bhliain de 637). B'fhéidir é áfach gur mhac le hiníon Eochach é Conghal, dá mba fíor go bhfuair Cú-gan-máthair bás mar a thuairiscítear.
An Cuan Caoch
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm An Cuan Caoch air:
Minton
Ceann de na comhlachtaí potaireachta is tábhachtaí sa Bhreatain sa 19ú-20ú céad. Bhunaigh Thomas Minton (1765-1826) é i 1796 agus tháirg sé cré-earraí, poirceallán, is an-chuid sailghréasanna. I lár an 19ú céad bhí cáil ar an gcomhlacht as a earraí a bhí péinteáilte go fíneálta i stíl Sèvres, agus a mhaisealaca, saghas nua cré-earra ag an am, éagsúil ó mhaisealaca na hIodáile sa 11ú-16ú céad.
Sun Microsystems
Comhlacht mór a phléigh le teicneolaíocht faisnéise agus a sholáthair crua-earraí is bogearraí i gcomhair an Idirlín is an ghréasáin dhomhanda is ea Sun Microsystems. D'fhorbair sé Unix srl ,agus an teanga ríomhchlárúcháin Java agus rinne sé margaíocht uirthi.
Cheannaigh Oracle an comhlacht sa bhliain 2010.
John Milton
File, poileimiceoir agus státseirbhíseach de chuid Chomhlathas Shasana ab ea John Milton (9 Nollaig 1608 – 8 Samhain 1674. Aithnítear é inniu as an dán eipiciúil úd i véarsaíocht gan rím Paradise Lost (1667) thar aon ní eile.
Jean Gabin
B'aisteoir Francach é Jean Gabin (17 Bealtaine 1904 – 15 Samhain 1976).
Ann Rutherford
Ba bhan-aisteoir Ceanadach-Mheiriceánach í Therese Ann Rutherford (2 Samhain 1917 – 11 Meitheamh 2012).
Cat crainn Pennant
Is ainmhí é cat crainn Pennant (Pekania pennanti). Mamach beag uiliteach atá ann. Is ball d'fhine na Mustelidae é agus is é an t-aon bhall den ghéineas Pekania é. Tá an géineas Pekania gaolta leis an gcat crainn Meiriceánach (Martes americana). Gnáthaíonn sé na coillte i gcuid mhór de Cheanada, ó chósta go cósta, agus in áiteanna i dtuaisceart na Stát Aontaithe. D'ainneoin a ainm, níl sé gaolta leis na cait.
Antalóp ceithre-adharcach
Is ainmhí é an antalóp ceithre-adharcach. Mamach atá ann.
The Field Where I Died (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an cúigiú heipeasóid, "The Field Where I Died" den cheathrú sraith The X-Files ar an 3 Samhain 1996. Scríobh Glen Morgan agus James Wong an eipeasóid seo. D'fhéach 19.85 milliún duine ar an eipeasóid.
Míoca
Grúpa tábhachtach mianraí coitianta a fhoirmíonn carraigeacha, a mbíonn struchtúr cisealach acu a thugann foirm leata do na criostail is scoilteacht bhunúsach fhoirfe. Ó thaobh ceimice de, is sileacáití hiodrúla coimpléascacha iad i bhfoirm leathán, ag cuimsiú alúmanaim, potaisiam, sóidiam, maignéisiam is iarainn. Míocaí suntasacha is ea moscóít (míoca bán), sileacáit photaisiam alúmanain atá éadrom airgeadach, agus bitít atá dúdhonn le hiarann is maignéisiam breise.
Cat ceannleathan
Is ainmhí é an cat ceannleathan (Prionailurus planiceps). Mamach atá ann, dúchasach don Leithinis Mhalae-Théalannach agus do Sumatra. Tá an speiceas i mbaol.
Moncaí duillí François
Is ainmhí é an moncaí duillí François. Mamach atá ann.
Frithdhúlagráin
Drugaí a fheabhsaíonn giúmar duine atá i ndúlagar. 3 chineál atá ann: ceimiceáin thríchioglacha (mar shampla, imeapraimín, aimitriptilín), coscairí ocsaíodáis monaimíne (mar shampla, iseacarbocsaisíd, féinilséin), agus coscairí atógáil séireatóinine (mar shampla, Prozac). Agus é ag tástáil drugaí frith-hiostaimín i 1958, fuair an lia Eilvéiseach Richard Kuhn (1900-1967) amach go raibh iarmhairtí fabhracha ag imeapraimín ar othair le dúlagar, agus úsáidtear go forleathan inniu é mar fhrithdhúlagrán. Thángthas ar an dara cineál drugaí de thaisme freisin, i 1952 nuair a fuarthas go raibh iarmhairt fhrithdhúlagrach ag an druga eitinne ipriniaisíd. Tarlaíonn imoibriú an-dochrach idir an cineál seo druga is bianna áirithe, cosúil le cáis is fíon dearg, agus mar sin ní úsáidtear ach go hannamh iad. Saothraíodh an 3ú cineál sna 1960idí, agus is beag fo-iarsmaí a bhaineann leo i gcomparáid leis na seanfhrithdhúlagráin. Baintear feidhm as litiam mar chóireáil ar shíocóis mháindúlagrach.
Two Cars in Every Garage and Three Eyes on Every Fish
Craoladh an ceathrú heipeasóid, "Two Cars in Every Garage and Three Eyes on Every Fish", den dara sraith The Simpsons ar an 1 Samhain 1990. Scríobh Sam Simon agus John Swartzwelder an eipeasóid seo. D'fhéach 26.1 milliún duine ar an eipeasóid.
Táirgeadh
Déanann Mary Bailey agus Dave Shutton a gcéad cuma san eipeasóid.
1961
Eachtraí
mion|225 px|dheis|1961: Thug [[Rudolf Nureyev, damhsóir de chuid an Scoil Bhailé Kirov, cúl leis an Aontas Sóivéadach, agus é ar turas leis an Kirov i bPáras na Fraince]].
Creatlach
deas|225px|thumb|Creatlach Na fíocháin chrua a thugann cabhail tacaíochta do phlandaí is ainmhithe. I veirteabraigh, tagraíonn an téarma don chóimeáil agus eagar na gcnámh. Aithnítear 208 cnámh sa chreatlach, mar a leanas: an bhlaosc (22 ceann, an mhascaill is an mandabal san áireamh), na cluasa (6 cinn), na veirteabraí (26), na heasnacha veirteabracha (24), an steirneam (3), an scornach (1), an crios brollaigh (4), na géaga uachtaracha (60), na cromáin (2), agus na cosa (60). I measc na bhfadhbanna míochaine a chuireann isteach ar an gcreatlach bíonn briseadh, oistéairtríteas, galar Paget, agus scolóis.
Súsafón
Gléas ceoil, cosúil leis an tiúba, an feadán ag timpeallú colainn an tseinnteora. Dhear John Philip Sousa é le seinm agus an seinnteoir ag máirseáil. Rinneadh den chéad uair é i 1898.
Míceaplasma
Is éard atá i gceist le míceaplasma ná na miocrorgánaigh féinatáirgthe is lú, timpeall 150-300 mm ar trastomhas. Ní bhíonn núicléas ná cillscannán soiléir iontu. Bíonn cruthanna éagsúla acu, ó sféarúil go dtí snáithíneach. Timpeall 60 speiceas ann, iad uile, ach ceann amháin, seadánach ar veirteabraigh, plandaí is feithidí.
Surveyor
Is éard a bhí i gceist leis an gclár Surveyor céim NASA (ina Saotharlann Scairdtiomána) i 1966-1968 chun spásárthaigh róbatacha a chur i dtír go bog ar dhromchla na Gealaí mar ullmhúchán d'aistir Apollo a mbeadh spásairí orthu.
D'éirigh le 5 iarracht as 7 gcinn teacht i dtír go rathúil, agus rinne siad tréithe na n-ionaid tuirlingthe a thomhas is íomhánna lánléargais a tharchur ar ais ar Domhan.
Rinne siad anailís cheimiceach ar na carraigeacha, ag cinntiú gur carraig bhasaltach a bhí ann i bhfad roimh fhilleadh spásairí Apollo le samplaí tástála.
D'éirigh leis na spásairí ó Apollo 12 an ceamara is an scúp ó Suirbhéir 3 a fháil ar ais óna ionad tuirlingthe in Aigéan na Stoirmeacha.
Ríshliocht Qín
Ba é an Ríshliocht Qin (Sínis: 秦朝; pinyin:Qíncháo) an chéad ríshliocht den tSín Impiriúil, a mhair ó 221 go 206 RC. Ainmníodh é i ndiaidh a chroíláir san stát Qín (Gansu agus Shaanxi an lae inniu), Ba é Qín Shi Huang, an Chéad Impire Qin, a bhunaigh an ríshliocht. Tháinig méadú mór ar neart an stáit Qin de bharr athchóirithe riaracháin Fajia de chuid Shang Yang sa cheathrú haois RC, le linn thréimhse na Stát Cogaíochta. I lár agus go déanach sa tríú haois RC, rinne stát Qin sraith de choncais go gasta, rud a chuir deireadh leis an ríshliocht neamhchumhachtach Zhou, agus ar deireadh thiar, ag cur sé cinn eile de na seacht Stát cogaíochta faoi smacht. Níor mhair an mór-ríshliocht seo ach ar feadh cúig bliana déag agus ba é an ceann ba ghiorra i stair na Síne. I rith an ama sin, ní raibh ach beirt impire ann, ach cuireadh córas impiriúil ar bun a mhair ó 221 RC, le briseadh agus oiriúnú, go dtí 1912 CE.
Rinne an Qin iarracht stát a chruthú a bhí aontaithe ag cumhacht pholaitiúil láraithe struchtúrtha agus cumas mór míleata le tacaíocht ó gheilleagar seasmhach. Bhog an rialtas láir chun an bonn a bhaint ón uasalaicme agus úinéirí talún agus chun smacht díreach riaracháin a fháil ar an tuathánaigh, a chuimsigh formhór mór an daonra agus an lucht saothair. Cheadaigh sé seo tionscadail uaillmhianacha a raibh baint ag trí chéad míle peasan agus daoránaigh leo, amhail ballaí a thógáil feadh na teorann thuaidh, ag cruthú, i ndeireadh na dála, Balla Mór na Síne.
Thug an Qin réimse leasuithe isteach mar airgeadra caighdeánaithe, meáchain agus tomhais, agus córas aonfhoirmeach scríbhneoireachta, a dhírigh ar an stát a aontú agus tráchtáil a chur chun cinn. Ina theannta sin, bhain a fhórsaí míleata úsáid as an airm, iompar agus teaicticí is nua-aimseartha, cé go raibh an iomarca dianmhaorlathais ag baint leis an rialtas. Léirigh lucht leanúna na gConfúiceach, den ríshliocht Han, na hathchóirithe riaracháin Fajia mar ansmacht ollmhór, ag luadh go háirithe an purgú, ar a dtugtar dó, 'leabhair agus adhlacadh scoláirí', cé go bhfuil roinnt scoláirí nua-aimseartha ag díospóid faoi fhírinne na gcuntas seo.
Nuair a fuair an chéad impire bás sa bhliain 210 RC, chuir beirt dá chomhairleoirí oidhre ar an ríchathaoir chun tionchar a imirt ar riaradh ar smachtú riarachán an ríshleachta. Bhí siar agus aniar idir na comhairleoirí seo eatarthu féin, agus mar thoradh air sin maraíodh an bheirt acu, chomh maith leis an dara hImpire Qin. Thosaigh éirí amach a raibh tóir air, agus thit an impireacht lagaithe agus bhain an ginearál Chu, Xiang Yu smacht iomlán amach, a fógraíodh ina Rí-Heigeamaineach ar Iarthair Chu, agus Liu Bang, a bhunaigh an Ríshliocht Han níos déanaí. In ainneoin a réimeas gairid, bhí tionchar mór ag an ríshliocht ar thodhchaí na Síne, go háirithe an Han, agus ceaptar gurb é bunús an ainm Eorpaigh don tSín.
Bunús agus luathfhorbairt
clé|mion| Léarscáil a thaispeánann stáit mhóra Zhou an Oirthir Sa 9ú haois RC, deonaíodh riail thar Cathair Qin do Feizi, an té a gceaptar gurb é de shliocht den chomhairleoir polaitiúil ársa Gao Yao. Seasann an chathair nua-aimseartha Tianshui san áit a raibh an chathair seo ann fadó. Le linn riail an Rí Xiao de Zhou, an t-ochtú rí den ríshliocht Zhou, tugadh an stat Qin ar an gceantar seo. Sa bhliain 897 R.Ch., faoin Leasríocht Gonghe, bhí an ceantar ag brath ar chapaill a thógáil agus a phórú. Bheannaigh Zhōu Píng Wáng an tríú rí déag sa líne sin, duine de shliocht Feizi, Qín Zhuāng Gōng mar oidhre. Mar dhuais, seoladh mac Zhuang, Qín Xiāng Gōng, soir mar cheannaire ar thuras cogaidh, agus i gcaitheamh an ama sin bhunaigh sé an Qin go foirmiúil.
Chuir an stát Qin tús le turas míleata isteach sa tSín i láir na bliana 672 RC, cé nach raibh se i mbun aon ionsaithe tromchúiseacha mar gheall ar bhagairt ó threibheanna comharsanacha. Faoi thús an ceathrú haois RC, áfach, bhí na treibheanna comharsanacha uilig faoi chois nó treascartha, agus bhí dea-thuar ann le haghaidh leathnaitheachta an Ríora Qin.
Fás cumhachta
clé|mion| Léarscáil de na Stáit Chogaíochta. Taispeántar Qin i ndath bándearg clé|mion| Léarscáil de Fhás an Ríora Qin
Treascairt na Stát Cogaíoch
clé|mion| Léarscáil a thaispeánann aontú an Qin le linn 230–211 RC
Todhchaí na hÉireann (stocairí)
Is brúghrúpa é Ireland's Future nó Todhchaí na hÉIreann, gluaiseacht a bunaíodh le díospóireacht agus anailís a dhéanamh faoi 'Éire Nua'. ‘Sibhialaigh Náisiúnacha’ a bhunaigh an feachtas chun machnamh agus scrúdú a dhéanamh 'roimh reifreann' faoi athaontú na hÉireann.
Raison d'être
Sa bhliain 2019, scríobh an grúpa litir inar dúradh:"“Iarraimid ar an Rialtas Tionól Saoránach a bhunú chun tuairimí saoránach thuaidh agus theas a léiriú; sin nó Fóram a bhunú inar féidir an todhchaí a phlé chomh maith leis an dóigh chun an chomhthoil is mó a bhaint amach faoin bhealach chun cinn.”"Molann an grúpa plé ar“an todhchaí” agus níl "aontú'.
Creimeadh
Ocsaídiú millteach, de ghnáth ag aer agus uisce i láthair. An-sonrach maidir le miotail, iarann go príomha. Próiseas leictricheimiceach is ea é a tharlaíonn go han-tapa nuair a bhíonn dhá mhiotal dhifriúla i dtadhall le chéile agus le haer is uisce. Ocsaídítear an miotal imoibríoch, agus soláthraíonn an miotal eile dromchla mar a ndí-ocsaídítear ocsaigin, O2. Cuirtear bac ar chreimeadh trí dhromchla an mhiotail imoibríoch a aonrú ón aer is ón uisce. Tá miotail ar leith ann — sinc, alúmanam is cróimiam, mar shampla — a chruthaíonn cumhdach ocsaíde go nádúrtha a chomhlíonann an gnó seo. thumb|right|Meirg, an sampla is coitianta de chreimeadh.
Joey Merlino
Is drongadóir Meiriceánach-Iodálach é Joseph Salvatore "Skinny Joey" Merlino (rugadh 13 Márta, 1962) agus tá cáil air mar cheann feadhna de theaghlach coireachta Philadelphia. Más fíor, tháinig sé i gcumhacht i lár na nóchaidí tar éis dó cogadh a throid ar son rialú na heagraíochta coiriúla. Threoraigh sé an teaghlach coireachta i gcearrbhachas, in iasachtú airgid, i ngáinneáil ar dhrugaí, agus i sracaireacht. I gcomparáid le ceannairí traidisiúnta eile a sheachain an phoiblíocht, d’idirghníomhaigh Merlino go rialta leis na meáin agus leis an bpobal, go minic ag soláthar carthanachta go hoscailte agus ag óstáil imeachtaí ar mhaithe le daoine dúchasacha in Philadelphia, ag tarraingt comparáidí leis an saoiste coireachta i Nua-Eabhrac John Gotti. Is mac é leis an bhfocheannasaí ón teaghlach coireachta Philadelphia Chuckie Merlino atá básaithe.
Le cabhair ó cheann feadhna a bhí ina bhrathadóir ag na póilíní Ralph Natale, ciontaíodh Merlino i roinnt cúisimh RICO lena n-áirítear cambheartaíocht, cearrbhachas mídhleathach, agus sracaireacht, in 2001, agus gearradh 14 bliana sa phríosún air. Ó scaoileadh saor ón bpríosún é in 2011, creideann an FBI agus tuairisceoirí coiriúlachta eagraithe go leanann sé ar aghaidh i mbun an Mhafia Philadelphia-South Jersey. Séanann Merlino é seo, ag rá go bhfuil sé scortha ó shaol na coireachta. Ó 2015, roinneann Merlino a chuid ama idir Florida Theas agus Philadelphia.
Luathshaol
Rugadh Merlino ar 13 Márta, 1962, i Philadelphia do thuismitheoirí Iodálacha-Mheiriceánach Salvatore "Chuckie" Merlino agus Rita Giordano. Tógadh Merlino i Philadelphia Theas agus Ventnor City, New Jersey. Is nia é freisin le Lawrence “Yogi” Merlino nach maireann, drongadóir de theaghlach coireachta Philadelphia, a bhí ina fhinné rialtais. Bhí deirfiúr Joey, Maria, geallta ar feadh tamaill le Salvatore Testa.
Bhí sé cairdiúil le fear déanta (Béarla: made man) i dteaghlach coireachta Philadelphia Michael "Mikey Chang" Ciancaglini agus a dheartháir Joseph "Joey Chang" Ciancaglini Jr., ó d'fhreastail sé ar bhunscoil St Thomas Aquinas i gcomharsanacht Point Breeze, Philadelphia. Bhí an 9M Bar i Southwark ag athair Mherlino agus a d'úsáid Nicky Scarfo mar a cheanncheathrú coiriúil le linn dó iarracht a dhéanamh a bheith ina shaoiste nua ar theaghlach coireachta Philadelphia.
Brian Donlevy
B'aisteoir Meiriceánach é Waldo Brian Donlevy (9 Feabhra 1901 – 6 Aibreán 1972).
Gaineamhlach Mór Victoria
clé|mion Is é Gaineamhlach Mór Victoria an fásach is mó san Aigéine. Fásach is ea cuid mhaith de cheantar lár na hAstráile. ‘Iargúil na hAstráile’ a thugtar ar an gceantar sin.
Teangacha ǃKung
Is contanam canúintí (coimpléasc teangacha) ina bhfuil dhá nó trí theanga é ǃKung /ˈkʊŋ/, ar a dtugtar Ju freisin, a labhraítear sa Namaib, sa Bhotsuáin, agus in Angóla. In éineacht leis an teanga ǂʼAmkoe, cuimsíonn ǃKung an fhine teangacha Kxʼa. San am atá caite, chreid saineolaithe go raibh fine Cadhsach ann (Béarla: Khoisan) agus faoin aicmiú sin, tugadh Cadhsainis Thuaisceartach ar ǃKung, ach níor léiríodh aontacht na fine seo riamh, agus creidtear anois nach bhfuil a leithéid d'fhine ann. Mar sin féin, caomhnaíodh an téarma antraipeolaíoch “Cadhsainis” mar scáth-théarma do theangacha a mbaineann úsáid as cliceanna go ginearálta.
Tá cáil ar ǃKung as an líon mór cliceanna atá ann, mar shampla an clic ailbheolach (a scríobhtar mar ǃ) ina ainm, agus tá sé i measc na dteangacha a bhfuil an líon is mó consan agus gutaí ann, ar fud an domhain. Is teanga thónúil í freisin. Chun an focal ǃXuun a fhuaimniú ([ǃ͡χũː˦˥] in ǃKung/ǃXuun Iartharach) déantar clic roimh an bhfuaim x (atá cosúil le ch na Gaeilge), agus guta fada srónach u le ton ard ag dul in airde ina dhiaidh.
Ainmneacha
De ghnáth, úsáidtear an téarma ǃKung, nó leaganacha de, nuair a bhreathnaítear ar na canúintí mar theanga amháin, agus úsáidtear an téarma Ju nuair a bhreathnaítear orthu mar fhine bheag teangacha. Uaireanta, tugtar ǃKung ar chanúintí an tuaiscirt/iarthuaiscirt, i gcodarsnacht leis na canúintí Juǀ’hoan sa deisceart/oirdheisceart. Mar sin féin, tugann cainteoirí fhormhór na gcanúintí ǃKung orthu féin.
Baineann na litrithe ǃXun agus ǃXuun a fheictear sa taighde teangeolaíochta is déanaí leis an bhfoirm Juǀ’hoan a litríodh ǃX’u(u)n sa chóras litrithe a foilsíodh sa bhliain 1975, nó ǃKu(u)n i gcóras litrithe an lae atá inniu ann. Feictear na litrithe seo a leanas freisin: ǃHu, ǃKhung, ǃKu, Kung, Qxü, ǃung, ǃXo, Xû, ǃXû, Xun, ǃXung, ǃXũũ, ǃXun, ʗhũ:, agus na litrithe malartacha seo ar Ju: Dzu, Juu, agus Zhu.
Cainteoirí
Má dhéantar comhaireamh ar na canúintí ǃKung le chéile, chuimseoidís an tríú teanga is mó ó thaobh daonra a bhaineann úsáid as cliceanna, tar éis an Chadhcaidhis agus Sandawe. D'fhéadfadh sé go bhfuil an chanúint ǃKung is mó ó thaobh daonra, Juǀ’hoan, ar aon chéim leis an Naróis sa tríú háit.
Tá meastacháin éagsúla ann, ach is dócha go bhfuil thart ar 15,000 cainteoir ann san iomlán. Is deacair comhaireamh a dhéanamh toisc go bhfuil na cainteoirí scaipthe ar fheirmeacha, measctha le chéile le cainteoirí teangacha eile, ach mheas Brenzinger (2011) go raibh 9,000 sa Namaib, 2,000 sa Bhotsuáin, 3,700 san Afraic Theas agus 1,000 in Angóla (síos ó thart ar 8,000 sa bhliain 1975).
Go dtí deireadh na fichiú haoise, bhí na canúintí tuaisceartacha forleathan i ndeisceart agus i lár Angóla. Ach theith formhór an phobail ǃKung roimh Chogadh Cathartha Angóla go dtí an Namaib (an Stráice Caprivi den chuid is mó), áit ar earcaíodh iad i bhfórsaí speisialta na hAfraice Theas i gcoinne Arm Angóla agus SWAPO. Ag deireadh Chogadh na Teorann, athlonnaíodh níos mó ná míle trodaire agus a gcuid dteaghlach go Schmidtsdrift san Afraic Theas mar gheall ar éiginnteacht faoina dtodhchaí sa Namaib. Tar éis níos mó ná deich mbliana ina gcónaí faoi choinníollacha neamhchinnte, cheannaigh agus bhronn an rialtas iar-Apartheid talamh le haghaidh lonnaíocht bhuan in Platfontein, i ngar do Schmidtsdrift.
Is í Juǀʼhoan amháin atá scríofa i measc na gcanúintí, ach tá sé sách difriúil ó chanúintí an Iarthuaiscirt nach féidir le cainteoirí na gcanúintí sin leas a bhaint as an litríocht chéanna.
Phineas agus Ferb
Is sraith theilifíse Mheiriceánach é Phineas and Ferb, le Dan Povenmire agus Jeff Marsh.
George Formby
B'aisteoir Sasanach é George Formby (26 Bealtaine 1904 – 6 Márta 1961).
Earrdheargán báneiteach
Is éan é an t-earrdheargán báneiteach (Phoenicurus erythrogastrus). Is baill d'fhine na Muscicapidae iad.
Conmhaicne Dhúin Mhóir
Dream agus tuath ársa i gcúige Chonnacht ba ea Chonmhaicne Dhúin Mhóir nó Cineál Dhubháin (Sean-Ghaeilge Conmaícne Dúna Móir, Cenéoil Dubáin).
Bunús
Gaolta b'fhéidir leis na Laigin ba ea na Conmhaicne, a scaip ar fud na tíre, ag lonnú i gcúige Chonnacht agus an Longfort.
Críocha
De réir T. H. Knox, bhí ann sa tuath ná barúntacht Dhúin Mhóir, cuid de Béal Átha Mó, agus ar a laghad paróiste Béal Chláir. Molann O'Donovan ámh nach raibh inti ach Dún Mór féin.
mion|150px|Luath-dhreamanna agus ríochtaí in Éirinn, c. 800
Faightear that ar bhaile Dhúin Mhóir (dóite sna blianta 1249, 1284 agus 1315, agus balla tógtha thart air sa bhliain 1280) talamh ardú ó thuaidh, agus criathrach thoir agus thiar. Bhíodh suíomhanna le mótaí le fáil ó dheas agus thiar ag Dairbhre Thuaidh, An Cheathrú Mheánach agus Dún Baile. Bhíodh cónaí ar dhaoine go formhór i n-oir-dheisceart Chineál Dhubháin.
Clanna
Ón mbliain 800 ar aghaidh, d'éirigh clann Uí Bhriúin Aoi i gceannas mar phríomhchlann na gConnacht, agus lonnaigh siad clanna (Síol Mhuireadhaigh) i dtuatha éagsúla, Conmhaicne Dhúin Mhóir san áireamh.
Ath-ainmníodh níos deireanaí Caisleán Chonmhaicne Dhúin Mhóir go Dún Mór Fheorais.
Nasc le Naomh Pádraig
Sa bhunleagan de Vita tripartita Sancti Patricii, dúirt Tíreachán go ndeachaigh Naomh Pádraig trí Chonmhaicne Dhúin Mhóir ar a shlí chuig Conmhaicne Coille. Ní aithníodh cealla Phádraig i gConmhaicne Dhúin Mhóir.
Mainistir
Bunaíodh mainistir Agaistíneach ag Dún Mór, ag na Normannach sa bhliain 1425.
Léon Blum
Príomh-aire ar an Fhrainc,de chuid an eite chlé, ab ea Léon Blum (9 Aibreán 1872 – 30 Márta 1950), agus Sóisialaí go smior, clé|mion|timpeall 1890
Beatha
clé|mion|1947 Tháinig Blum faoi thionchar Jean Jaurès sna 1900idí, Sóisialaí diongbháilte. Sa bhliain 1904, In éineacht le Jaurès, bhunaigh sé L'Humanité, nuachtán de chuid Section Française de l'Internationale Ouvrière (SFIO) ag an am.
Ar an 4 Meitheamh 1936, bhí Blum tofa ina phríomh-aire ar an Fhrainc, i mbun 'Fronta an Phobail', rialtas Sóisialach, D'fhan sé sa phost sin go dtí 1937. Toghadh é arís in 1938, 1946-47 agus ceapadh Blum mar leas-phríomh-aire sa bhliain 1948.
D'fhógair rialtais daonlathacha na hEorpa polasaí frith-idirghabhála le linn Chogadh Cathartha na Spáinne. Bhí faitíos ar an rialtas faoi Léon Blum cúnamh a thabhairt don rialtas Spáinneach ar eagla go leathnódh an choimhlint go dtí a dtír féin.
Le linn an Dara Chogadh Dhomhanda, tógadh Blum mar “ghiall”, i bpríosún i mBuchenwald, Dachau agus i dTioróil na hOstaire. Fuair a dheartháir, René Blum, an cóiréagrafaí a bhunaigh Bailé Ceoldráma Mhonacó, bás san Uileloscadh. Bhí an t-ádh glan ar Léon Blum féin nár cuireadh chun báis é.
Súsan dhúshúileach
Planda caol bliantúil dreaptha, dúchasach don Afraic Theas is ea an súsan dhúshúileach nó Thunbergia alata. Na gais fhéithleannacha suas le 2 m ar airde, na duilleoga urchomhaireach croíchruthach, na bláthanna feadánach, le 5 mhaothán spréite gealbhuí agus súil dhubh lárnach.
Frank Harte
mion|[[Séipéal Iosóid]] B’amhránaí traidisiúnta é Frank Harte (14 Bealtaine 1933 – 27 Meitheamh 2005) a rugadh i Séipéal Iosóid. Bhí stór millteach amhrán aige.
Níor thréig sé riamh a dhúchas féin agus thaispeáin sé don domhan mór go bhfuil traidisiún saibhir amhránaíochta i mBaile Átha Cliath. Bhí eolas cuimsitheach aige bhí amhráin Ghaeilge aige, bíodh go raibh cúthaile áirithe air ina gcuibhreann; agus bailéid idirnáisiúnta, agus seanrabhcáin, agus scéalamhráin, agus ábhar Sasanach, Albanach, Oráisteach, srl.
Deireadh sé i gcónaí gurbh iad na hamhráin stair na muintire, "an chuid sin den stair nár scríobh na staraithe". Agus ina dhiaidh sin: "Iad siúd a bhfuil an chumhacht acu, scríobhann siad an stair; na daoine a fhulaingíonn is iad a bhreacann na hamhráin."
Bhuail taom croí Frank Harte ar 27 Meitheamh 2005, in aois 72 bliain dó. mion|Club Góilín, Teachers Club, 36 [[Cearnóg Parnell]]
Saothar
D’eisigh Frank an t-uafás ar cheirníní thar na blianta
Creimire
Is ord mamach iad na creimirí atá scaipthe ar fud an domhain. Éiríonn go maith leo i mbeagnach gach saghas timpeallacht a.
Tréithe
Itheann na creimirí raon leathan bia nna.
Fásann na clárfhiacla siséalchruthacha, iochtarach is uachtarach, i rith a shaoil ar fad, agus coinnítear gairid iad trí chreimeadh. Tá fo-oird ann, cosúil le lucha, ceann eile cosúil le torcáin chraobhacha nó cabhaíthe, agus ceann eile fós atá cosúil le hioraí rua.
Kit Connor
Is aisteoir Briotanach é Kit Sebastian Connor. Rugadh ar an 8ú Márta 2004 é. Tá cáil aige tar éis príomhpháirt a bheith aige mar Nick Nelson sa sraith Heartstopper ar Netflix. Ghlac sé páirt sna scannáin Get Santa (2014), Rocketman (2019) agus Little Joe (2019) freisin.
Gairm
Thosaigh Kit Connor a ghairm mar aisteoir nuair a bhí sé 8 mbliana d'aois i róil i Chickens ar Sky One, sa scannán teilifíse An Adventure in Space and Time agus sa sobalchlár Casualty.
Sa bhliain 2018, bhí róil aige sna scannáin The Mercy, The Guernsey Literary and Potato Peel Pie Society, Slaughterhouse Rulez, chomh maith leis an scannán teilifíse Grandpa's Great Escape don BBC. Ghlac sé páirt i léiriú Fanny & Alexander san amharclann Old Vic mar Alexander.
I mí Aibreáin, fógraíodh go mbeadh sé sa phríomhpháirt, in éineacht le Joe Locke, sa sraith Netflix Heartstopper. Ar dtús, chuaigh sé le haghaidh éisteachta do pháirt Charlie, ach ar deireadh, roghnaíodh é don phríomhpháirt eile, Nick Nelson.
I mí Márta 2023, fógraíodh go mbeadh príomhpháirt aige sa scannán uafáis-mistéire One of Us.
Saol pearsanta
Rugadh é i gCroydon, Buirg i nDeisceart Londan, ar an 8ú Márta 2004. Bhí cónaí air i bPurley. D'fhreastail sé ar Bhunscoil Hayes i Kenley, agus ansin ar Meánscoil Whitgift i gCroydon Theas. Rinne sé staidéar A-leibhéal sa dráma, sa stair agus i litríocht an Bhéarla.
I mí Deireadh Fhómhair 2022, tháinig sé amach mar déghnéasach i bpóstáil ar Twitter. Sular tháinig sé amach, fuair sé ciapadh ó dhaoine agus cheap siad go raibh sé ag déanamh queerbaiting.
Minoru Yamasaki
Ailtire Meiriceánach ab ea Minoru Yamasaki 1 Nollaig 1912 - 7 Feabhra 1986. Aithnítear é thar aon rud eile as an chéad Ionad Trádála Domhanda I gCathair Nua-Eabhrac. Smaointear faoi mar dhuine de bheirt mháistir-chleachtóirí an nua-fhoirmiúlachas agus ar mhórailtirí an 20ú haois. I measc na foirgneamh a dhear sé tá an WTC, an Federal Reserve Bank of Richmond (Virginia), agus Túr Rainier i Seattle.