cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain, Iúil 2021
Éire
Shocraigh Tuaisceart Éireann taifead nua don teocht is airde, le 31.3°C bainte amach i gCaisleán na Deirge, Co. Thír Eoghain agus i gCo. Ard Mhacha ar 21 agus 22 Iúil.
Zetes
Ceann den 24 cráitéir atá ainmnithe ag an IAU ar an ghealach Phoebe atá i bhfithis thart ar an bpláinéad Satarn.
Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain, Iúil 2021
Éire
Bhí Uisce Éireann ag iarraidh ar dhaoine a bheith spárálach leis an uisce ó tharla nach bhfuil aon bháisteach á tuar.
Sasana
Chuir oifig na haimsire i Sasana rabhadh teasa amach agus teocht chomh hard le 35 céim Celsius á tuar.
Peirsifiné
Is pearsa a bhaineann le miotaseolaíocht na Gréige í Peirsifiné.
Ba é Háidéas a fear céile.
Oirféas
234x234px|thumb|Oirféas|alt= Is laoch bainte le miotaseolaíocht na Gréige é Oirféas (SeanGhréigis Ὀρφεύς / Orpheús [or.pʰeú̯s]).
Dar le traidisiúin, is sinsear Scéal Oirféis agus Eoraidícé ar Hóiméar agus Héisiad é. Pearsana iad ar bhain tragóid leo ar bhealach rómánsúil. Ní dhearna Hóiméar tagairt ar bith don scéal, áfach.
Bua ceoil
Chónaigh Oirféas sa Tráicia láimh le Sliabh Oilimpeas. Amhránaí, ceoltóir agus file a bhí ann. Cheol sé chomh binn gur fhéad sé ainmhithe fiáine a smachtú, gur umhlaigh crainn dó agus d’éirigh na fir ab fhoréigní ní ba shuaimhní le linn dóibh a cheol a chloisteáil. Bhí sé in ann na beithígh a cheansú agus mothúcháin a bhaint as rudaí neamhbheo. clé|mion|Oirféas ar chlé, agus na Tráiciacha. Babhla  440 RCh
Pósadh agus aistear
Chuaigh Oirféas ar shluaíocht na nArganátach agus sháraigh sé Ceol na Síréanaí. Bhí sé pósta le hiníon Apalló, Eoraidícé, a raibh an-ghrá aige uirthi.
Ach fuair Eoraidícé bhocht bás ó ghreim nathrach. Bhí brón ar Oirféas toisc go raibh a bhean álainn marbh.
Chuaigh Oirféas ar aistear go ‘Domhan na Marbh’ ag iarraidh tarrtháil a thabhairt ar a bhean chéile. , go Háidéas chun í a fháil ar ais. clé|mion|Oirféas ar chlé, agus na Tráiciacha. Babhla timpeall 440 RCh Nuair a shroich Oirféas an Domhan Íochtarach, baile Phlútóin, chan Oirféas cróga go binn do dhrochdhia an Domhain Íochtaraigh. Mheall sé gach a raibh ann lena chuid ceoil. Chuir sé Ceirbearas agus na Fúire ina gcodladh lena lir.
Tragóid
Chomhaontaigh Háidéas agus Peirsifiné í a thabhairt ar ais dó ... ach ar choinníoll nach bhféachfadh Oirféas siar sula bhfágfadh sé an Domhan Thíos. "Ní féidir leat breathnú ar do bhean chéile", a bhagair bandia an Domhain Íochtaraigh. "Caithfidh tú siúl os a comhair agus ná caith súil uirthi go dtí go dtagann tú ar uachtar arís". Ansin thug an dia, Plútón, a bhean chéile ar ais d’Oirféas dílis.
Shroich siad an barr, beagnach. Ach chomh mór is a bhí a mhífhoighne agus a imní, chas Oirféas timpeall agus chonaic sé Eoraidícé ar a chúl. Ach i bhfaiteadh na súl, chuaigh an bhean óg as radharc agus fuair Eoraidícé bás den dara huair, Mar sin chaill Oirféas a bhean chéile faoi dhó.
Insítear i scéal amháin gur stoll mná na Tráicia ina ghiotaí é, mar go raibh siad éad mhar lena dhílseacht d’Eoraidícé. Chuaigh a cheann agus lir ar foluain san aer go Lesbos, áit a mbeadh mar ionad na filíochta liricí. mion|Bás Oirféisː "stamnos"   d'Hermonax  Inniu sa [[Louvre.]]
Bás Oirféis
De réir an scéil Bassarids le Aescaileas, ag deireadh a shaol, níor adhair Oirféas aon dia ach Apalló, an ghrian. Maidin amháin chuaigh Oirféas go dtí oracal Diníosas ar shliabh Pangeo chun Apalló a bheannú. Ach d'ionsaigh na Maenada é mar níor onóraigh sé Diníosas, a phátrún. Cuireadh Oirféas in áit a bhreithe, Pieria.
Tionchar
D’imir scéal Oirféis tionchar ar Phlatón, Virgil, Óivid, Eoiripidéas, Milton, Rilke, Anouilh, ar na scannáin a rinne M. Camus agus Cocteau, ar cheol Offenbach, Gluck agus Monteverdi agus ar bhailé Stravinsky.
An Mathshlua Órga
right|thumb|350px|An Mathshlua Órga, 1389.Stát ab ea an Mathshlua Órga a tháinig ar an bhfód sa Rúis agus san Úcráin sna 1240idí, i ndiaidh don Impireacht Mhongólach titim as a chéile. Stát Mongólach a bhí ann ar dtús, ach de réir a chéile, b’iad na treibheacha Turcacha a shealbhaigh é. Nuair a bhí an Mathshlua Órga i mbarr a mhaitheasa, shroich sé ón Muir Dhubh go doimhneacht na Sibéire.
Poiséadón
Is pearsa a bhaineann le miotaseolaíocht na Gréige é Poiséadón (nó Poisíodón; as Gréigis: Ποσειδῶν, traslitrítriú: Poseidôn, fuaimniú: [poseːdɔ̂ːn]). Ba bhall den Dháréag Oilimpeach é, agus bhí sé ina dhia na farraige agus chreathanna talún agus tuilte agus triomaigh agus capall. Léirítear é mar fhear dhéanta dhaingean a bhfuil féasóg dhubh air agus trírinn (sleá iascaire a bhfuil trí bioranna air) ina lámh.
Ba iad na Tíotáin Crónas agus Ria a thuismitheoirí. Ba iad Séas agus Háidéas a dheartháireacha, agus Héire agus Déiméitéir agus Heistia a dheirfiúracha.
28 Lúnasa
Is é an 28 Lúnasa an 240ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 241ú lá i mbliain bhisigh. Tá 125 lá fágtha sa bhliain.
Mainistir Liath
Is baile suite i gContae an Dúin í Mainistir Liath.
An Ciorcal Antartach
deas|250px|thumb|An Ciorcal Antartach Líne shamhalta ar dhromchla an Domhain ag 66° 30′ theas. An líne is faide ó dheas ónar féidir an Ghrian a fheiceáil ag grianstad an tsamhraidh, agus an líne is faide ó thuaidh sna réigiúin mholacha ó dheas ónar féidir Grian na meanoíche a fheiceáil ag grianstad an gheimhridh.
Richard Lovell Edgeworth
Tiarna talún i Meathas Troim, Contae an Longfoirt, ab ea Richard Lovell Edgeworth (31 Bealtaine 1744 - 13 Meitheamh 1817), a saolaíodh i mBath Shasana. D'fhionn sé córas séamafóir chun teachtaireachtaí a sheoladh ó Bhaile Átha Cliath go Gaillimh in 8 nóiméad. D'fhionn sé peidiméadar is veileasaipéid (saghas luath rothair nó trírothach). Scríobh sé Practical Education (Oideachas Praiticiúil, 1798) i gcomhar lena iníon Maria Edgeworth (1767-1849), agus Professional Education (Oideachas Gairmiúil, 1809) ar an ngairmoideachas, a bhí i bhfad chun tosaigh ar a am. I measc bunaitheoirí Acadamh Ríoga na hÉireann.
J. K. Rowling
Is údar Briotanach ficsin í Joanne Rowling (31 Iúil 1965 a rugadh í), a thugtar J.K. Rowling uirthi don chuid is mó. Tá clú agus cáil ar Rowling mar gheall ar an tsraith Harry Potter atá scríofa aici. Scríobhann sí coirfhicsean faoin ainm cleite Robert Galbraith. Tá neart duaiseanna bainte ag na leabhair ar fud an domhain.
Bád na nGort nDubh (Corca Dhuibhne, 1818)
mion|árthach céad tonna, ar a slí ó [[Luimneach go Glaschú]] Bád saighne, a bhí ar thóir árthaigh raice, ab ea Bád na nGort nDubh; ar 31 Eanáir 1818, bádh fear is fiche ó Pharóiste an Fheirtéaraigh. mion|na [[Na Blascaodaí|Blascaodaí]]
J. K. Rowling
I 2003, mheas The Times go raibh Rowling an bhean is saibhre sa Ríocht Aontaithe, i bhfad níos saibhre arís ná Banríon Eilís II. I 2019, mheas The Times gur fiú £750 milliún (€854 milliún) a maoin. Sa lá inniu ann, tuilleann Rowling cuid is mó dá hairgead óna gnóthaí a bhaineann le Harry Potter, ar nós sraith scannán Fantastic Beasts agus Páirceanna Théama Harry Potter i Londain, Orlando agus Hollywood .
Bád na nGort nDubh (Corca Dhuibhne, 1818)
Imeachtaí
Bhí an Brilliant, árthach céad tonna, ar a slí ó Luimneach go Glaschú le ládáil cruithneacht an, nuair a stracadh a seolta le linn anaithe. Bádh triúr dá criú, agus an méid acu a bhí fágtha, d’éirigh leo í a stiúradh go dtí na Blascaodaí. ‘An tÁrthach Maol’ a thugadh muintir na háite seo uirthi, toisc í bheith gan seol gan stiúir.
J. K. Rowling
Luathshaol
Bhuail tuismitheoirí Rowling lena chéile ar traein ó King's Cross go hAlbain. Diagnóisíodh a máthair le scléaróis iolrach agus í 15 bliana d'aois, agus fuair sí bás sna 1990í luatha. Tá deirfiúr amháin aici, darb ainm Dianne, dhá bhliain níos óige ná í, atá ina dlíodóir anois.
Bád na nGort nDubh (Corca Dhuibhne, 1818)
Imeachtaí
Bhí an Brilliant tugtha fé ndeara ag muintir Dhún Chaoin, agus b’eo le dhá bhád saighne ina diaidh. Ach níorbh fhada go raibh bád ó pharóiste an Fheirtéaraigh tagtha suas leo. Bhí fear is fiche dulta amach i mBád na nGort nDubh, cé gur ochtar criú a bhíodh sna báid saighne de ghnáth, agus chuireadar an ruaig ar mhuintir Dhún Chaoin aisti.
J. K. Rowling
Luathshaol
D'aistrigh teaghlach Joanne dhá uair agus í ag fás aníos, ar dtús go Winterboure i mBriostó agus ansin go Tutshill in aice le Chepstow. D'fhreastail sí ar mheánscoil Wyedean Comprehensive, áit a d'insíodh sí scéalta dá chomhscoláirí. Rinne sí staidéar ar an Fhraincis ar Ollscoil Exeter, agus bliain á caitheamh aici i bPáras mar chuid dá cúrsa ollscoile.
Bád na nGort nDubh (Corca Dhuibhne, 1818)
Imeachtaí
Chuaigh cuid de mhuintir na nGort nDubh ar bord an Brilliant, agus d’fhan cuid acu sa Bhád na nGort nDubh, á ainliú ina haice. Ach, agus iad ag caitheamh earraí ón árthach go dtí an bád, tharla rud éigin agus shuncáil an bád.
J. K. Rowling
Luathshaol
I ndiaidh di an ollscoil a chríochú, d'aistrigh sí go Londain agus chuir sí chun oibre le hAmnesty International mar thaighdeoir agus rúnaí dátheangach.
Bád na nGort nDubh (Corca Dhuibhne, 1818)
Imeachtaí
Cuireadh i leith mhuintir Dhún Chaoin ina dhiaidh sin nár dheineadar faic chun muintir na nGort nDubh a thit i bhfarraige a shábháil.
J. K. Rowling
Scríbhneoireacht
Ina dhiaidh sin, d'aistrigh Rowling go hOporto sa Phortaingéil, chun Béarla a theagasc mar dhara teanga. Nuair a bhí sí ansin, phós sí iriseoir teilifíse Portaingéalach, Jorge Arantes, ar 16 Deireadh Fómhair 1992. Bhí páiste amháin acu, iníon a tugadh Jessica Rowling Arantes uirthi (27 Iúil 1993 a rugadh í). Fuair sí colscaradh sa bhliain 1995.
I ndiaidh an cholscartha, d'aistrigh sí go Dún Éideann lena hiníon, chun bheith in aice lena deirfiúr. Chuir sí críoch leis an úrscéal, agus í dífhostaithe agus ag maireachtáil ar leas sóisialta. Rinne sí cuid den obair i gcaife i nDún Éideann.
Clann agus Céile
Phós Rowling agus Dr. Neil Murray (ainéistéisí) ar 26 Nollaig 2001. Ar 23 Márta 2003, saolaíodh páiste do Rowling, David Gordon Rowling Murray. Dhá bhliain ina dhiaidh sin, ar 23 Eanáir, 2005, rugadh páiste eile, Mackenzie Jean Rowling Murray.
I 2011, cheannaigh Rowling "Church Cottage" i Tutshill, an teach ina raibh sí ina cónaí ón aois 9 go 18.
Daonchairdeas
Tugann Rowling airgead agus tacaíocht do roinnt carthanais. Bhronn í beagnach $19 milliún chuig taighde scléaróis iolrach, galar a fuair a mháthair bás de i 1990; rud a chuir i bhfeidhm go mór ar a scríbhneoireacht.
Agus i ag scríobh Harry Potter, foilsíodh Rowling dhá leabhar bhreise a bhaineann leis an tsraith. Foilsíodh Fantastic Beasts and Where to Find Them agus Quidditch Through the Ages i mí an Mhárta, 2001 agus go dtí seo, thuill na leabhair níos mó ná £17 milliún do Comic Relief. I 2000, bhun Rowling Volant Charitable Trust, carthanas a oibríonn i gcoinne bochtaineacht agus neamhionannas sóisialta. I 2005, bhun í Lumos, carthanas ag tabhairt tacaíocht do phaistí i ndílleachtlanna. Is pátrún í don Gingerbread, carthanas do theaghlaigh aontuiste.
Harry Potter
Mhol foilsitheoir Rowling, Bloomsbury di chun inisealacha a úsáid ar chlúdaigh na leabhar Harry Potter mar smaoinigh siad go mbeadh drogall ar ghasúir na leabhair a cheannach dá mbeadh a fhios acu gur bhean a scríobh iad. Shocraigh Rowling chun ainm láir a sheanmháthar, Kathleen, a roghnú. D'éirigh go geal le Harry Potter and the Philosopher's Stone nuair a foilsíodh é i 1997. Aistríodh é ina céadta teanga, Gaeilge ina measc siúd. Ar 4 Deireadh Fómhair 2004, foilsíodh Harry Potter agus an Órchloch (Máire Nic Mhaoláin a d'aistrigh).
Scríobh Rowling seacht leabhar Harry Potter sa tsraith, ceann acu le haghaidh gach bliana a chaitheann Harry ar scoil. Foilsíodh an dara leabhar, Harry Potter and the Chamber of Secrets i 1998 agus foilsíodh Harry Potter and the Prisoner of Azhaban i 1999. Rinne díolachán na leabhar milliúnaí de Rowling, agus i 2001, cheannaigh sí mainteach macnasach, Killiechassie House, ar bhruach an Abhainn Tay i bPerthshire, Albain.
I 2011, scríobh Rowling dhá leabhar breise a bhaineann leis an tsraith: Fantastic Beasts and Where to Find Them agus Quidditch Through the Ages. Bhronn í an t-airgead do Comic Relief.
Cuireadh moill ar an cúigiú leabhar, Harry Potter and the Order of the Phoenix, mar gheall ar chúis bradaíle ón údar Nancy Stouffer. Ghlac Rowling sos ón scríbhneoireacht ag an am sin, mar mhothaigh sí go raibh barraíocht le déanamh aici agus í ag scríobh an cheathrú leabhair. I ndiaidh di insint dá bhfoilsitheoir an spriocdháta a chur siar, chaith sí trí bliana ag obair ar rud éigin, dar léi, agus go bhfuil seans ann go bhfillfidh sí air nuair atá sí réidh leis an tsraith Harry Potter. Cuireadh an cúigiú leabhar amach ar an 21 Meitheamh 2003.
Foilsíodh an séú leabhar sa tsraith, Harry Potter and the Half-Blood Prince, ar an 16 Iúil, 2005. Sháraigh é curiarrachtaí nuair a díoladh 9 milliún cóip sa lá a foilsíodh é. Bhuaigh é Leabhar Briotanach na Bliana i 2006. Foilsíodh an seachtú leabhar sa tsraith, Harry Potter and the Deathly Hallows, ag meán oíche ar an 21 Iúil, 2007. An deireadh leabhar sa tsraith, sháraigh é curiarracht: ba é an leabhar is tapúla díol riamh. Díoladh 11 milliún cóip sa lá a foilsíodh é sa Ríocht Aontaithe agus na Stáit Aontaithe. clé|mion
Scannáin Harry Potter
Cuireadh leagan scannáin de Harry Potter and the Philosopher's Stone amach i 2001 agus Harry Potter and the Chamber of Secrets sa bhliain 2002. I 2004, bhí atmaisféar níos dorcha sa tríú scannán, Harry Potter and the Prisoner of Azkaban, mar gheall ar an stiúrthóir nua, Alfonso Cuarón. Thaitin saothar Chuarón le Rowling agus deir sí gurb é an tríú scannán an ceann ab ansa léi.
Chuaigh Rowling in éadan dhéantóirí na scannán nuair a dúirt siad gur chóir go dtaifeadfaí é sna Stáit Aontaithe agus aisteoirí Meiriceánacha bheith páirteach sna scannáin (ní raibh ach aon Mheiriceánach amháin sa chéad scannán). D'aontaigh sí go drogallach chun Philosopher's Stone (Órchloch) a athrú chuig Sorcerer's Stone, ach dúirt sí gur na Stáit Aontaithe amháin a ligfeadh sí é. Is mar gheall air go ndúirt Rowling go gcaithfidh na príomhaisteoirí bheith ina mBriotanaigh, nach ndearna Steven Spielberg na scannáin.
EDTA
Ceimiceán suntasach, aigéad dé-aimíneatáinteitreaicéiteach, C10H16N2O8. Ildánach mar oibreán coimpléasctha, de bhrí gur féidir le 6 cheann de na hadaimh O is N comhordú le hian miotail ag an am céanna. Úsáidtear é chun mionriain d'iain mhiotal a bhaint as tuaslagáin.
J. K. Rowling
Úrscéalta do Dhaoine Fásta
I 2012, foilsíodh Rowling The Casual Vacancy, úrscéal dírithe ar dhaoine fásta. Ba é seo an chéad úrscéal a scríobh sí taobh amuigh an domhan Harry Potter. Tá an scéal suite i Pagford, baile ficseanúil sna Cotswolds. Baile aoibhinn atá ann, ach bíonn coimhlint ann nach léir don tsúil. Díol 125,000 leabhar sa tseachtain a foilsíodh é agus rinneadh an BBC sraith theilifíse bunaithe ar an leabhar i 2015.
Scríobh Rowling úrscéal coirfhicsin, The Cuckoo's Calling, a foilsíodh i 2013, faoin ainm cleite Robert Galbraith. I mí Iúil 2013, fuair an pobal amach gurb í Rowling an t-údar. Lean sí ar aghaidh ag scríobh faoin ainm seo, agus foilsíodh tríú leabhar eile sa tsraith: The Cuckoo's Calling (2013), The Silkworm (2014), Career of Evil (2015) agus Lethal White (2018). Tugtar Cormoran Strike ar an tsraith chóir. I 2017, rinneadh an BBC sraith theilifíse ar a dtugtar Strike agus ghlac Tom Burke an príomhpháirt. Dáileadh HBO an clár sna Stáit Aontaithe agus i gCeanada faoin teideal CB Strike.
Leabhar Harry Potter Níos Déanaí
I 2016, tar éis sos ocht mbliana ó Harry Potter, scríobh Rowling Harry Potter and the Cursed Child, scéal faoi Albus Potter, mhac Harry. Scríobh sí an scéal i gcomhair le drámadóirí Jack Thorne agus John Tiffany; scríobh Jack Thorne dráma in dhá pháirt bunaithe ar an scéal. Cuireadh é ar an ardán den chéad uair ar an 30 Iúil 2016, i Londain.
An bhliain chéanna, foilsíodh Rowling ceithre leabhar a bhaineann le Harry Potter, script scannáin Fantastic Beasts and Where to Find Them san áireamh, an chéad scannáin sa tsraith Fantastic Beasts. Foilsíodh na leabhair ar líne tríd an suíomh Pottermore ar an 6 Meán Fómhair, 2016 . Thosaigh na scannán Fantastic Beasts i 2016 agus beidh cúig scannán ar fad sa tsraith.
Björn Borg
Iar-imreoir leadóige is ea Björn Rune Borg. Rugadh i Stócólm, an tSualainn é ar an 6 Meitheamh 1956.
Irisleabhar
thumb|275px|Irisleabhair ar díol Is foilseacháin iad irisleabhair agus tréimhseacháin a fhoilsítear go rialta, ina bhfuil meascán d'ailt, a mhaoinítear trí fhógraí, trí luach ceannaigh nó trí shíntiúis nó an trí bhealach le chéile. Is féidir irisleabhair a sheachadadh tríd an phost; iad a dhíol ag seastáin nuachta, siopaí leabhair agus miondíoltóirí eile; nó cuirtear ar fáil saor in aisce iad ag ionaid áirithe amhail leabharlanna, siopaí, aerfoirt agus araile.
Is iomaí cineál irisleabhar atá ar fáil sa lá atá inniu ann. Foilsítear irisleabhar do gach cineál duine agus gach cineál ábhar nach mór. Níl sé deacair sainirisleabhair a fháil sna siopaí leabhair móra. Tá tuairim ann gur breá le mná irisleabhair a léamh, go háirithe irisleabhair a bhaineann le héadaí, smideadh, taisteal, leanaí, bia, seodra agus daoine cáiliúla. De ghnáth, bíonn siopaí leabhair agus seastáin nuachta ag cur thar maol leis na cineálacha irisleabhair áirithe seo. Foilsítear go rialta iad - gach seachtain nó gach mí.
Codarsnacht idir irisleabhar agus nuachtán
Clóbhuailtear irisleabhair ar pháipéar níos tibhe agus níos snasta ná nuachtán. Bíonn clúdach cineál crua ar irisleabhair; ní bhíonn ar nuachtán. Bíonn líon na leathanach in irisleabhar níos mó ná nuachtán, ach níl sé sin fíor do gach nuachtán agus irisleabhar. Pléitear nuacht agus cúrsaí reatha i nuachtán agus scríobhtar gné-ailt in irisleabhar. Bíonn na scéalta níos dáiríre i nuachtán ná in irisleabhar, ach arís braitheann sé cén nuachtán nó cén irisleabhar atá a gcur i gcodarsnacht lena chéile. Bíonn toisí na leathanach níos mó i nuachtán ná in irisleabhar. De ghnáth, gearrtar luach níos airde ar irisleabhar ná mar a ghearrtar ar nuachtán.
An Anatóil
Leithinis mhór idir an Mhuir Dhubh agus an Mhuir Aeigéach is ea an Anatóil nó Áise Bheag. Is é atá ann formhór Phoblacht na Tuirce sa lá atá inniu ann. Tá an réigiún teorantach le Caolas na Tuirce san iarthuaisceart, an Mhuir Dhubh ó thuaidh, Ardchríocha na hAirméine san oirthear, an Mheánmhuir ó dheas, agus an Mhuir Aeigéach siar.
Cruthaíonn Muir Marmara nasc idir na farraigí Dubh agus Aeigéach trí an Bhosparais agus an Dardainéil agus scarann ​​sé Anatolia ón Tráicia ar leithinis na mBalcáin. Measadh go raibh teorainn thoir Anatolia mar líne idir Murascaill Alexandretta agus an Mhuir Dhubh, atá teorantach le Ardchríocha na hAirméine soir agus an Mheaspatáim san oirdheisceart.
thumb|200px|Tuamaí Liciach i Kaunos (Dalyan), iarthar na hAnatóil
Labhair na pobail ársa Anatolianacha teangacha atá dearmadta, I measc na dteangacha móra Anatóileacha, labhraíodh an Hitis, agus an Ghalátais, teanga Cheilteach, sa Galáta, i lár na hAnatóile.
Bíonn mionlaigh in Anatóil ag labhairt teangacha éagsúla neamh-Thurcacha inniu, lena n-áirítear Coirdis, Nua-Aramais, Airméinis, Araibis, Laz, Seoirsis agus Gréigis.
Telamon
Is ceann den 24 cráitéar é Telamon atá ainmnithe ag an IAU ar an ghealach Phoebe atá i bhfithis thart ar an bpláinéad Satarn.
Gráinne Uí Maitiú
Láithreoir teilifíse a ba ea Gráinne Uí Maitiú. Chuir sí i láthair Bosco i 1979 agus SBB ina Shuí idir 1976 agus 1982.
D'oibrigh sí ar an iris do dhéagóirí Mahogany Gaspipe idir 1980 agus 1984.
Tá sí pósta le Séamus Ó Maitiú.
La Jolla
Ceantar rachmasach taobh istigh de San Diego, California is ea La Jolla. Tá sé suite i dtuaisceart na cathrach feadh seacht míle slí de chósta an Aigéin Chiúin. Thosaigh forbairt shuntasach faoin áit sna 1880idí. Bhí 100 teach ann faoin mbliain 1900. De réir daonáireamh na bhliana 2010, bhí 46,781 duine ina gcónaí ann. Tá Ollscoil California, San Diego (UCSD) suite in La Jolla, maraon leis an Salk Institute, Scripps Institute of Oceanography (cuid de UCSD) agus the Scripps Research Institute (TSRI).
Ciorcal colún
mion|Teampall na Sibéal sa [[An Pholainn|Pholainn, eiseamláir de chiorcal colún. Sa bhliain 1801 a chríochnaíodh é.]] San ailtireacht, tugtar ciorcal colún ar shraith colún ag timpeallú clóis oscailte, teampaill nó foirgnimh eile. Úsáidtear go príomhá é in ailtireacht chlasaiceach.
Paul Mescal
Is aisteoir as Maigh Nuad é Paul Mescal (a rugadh ar 2 Feabhra 1996), a bhain cáil amach don chéad uair sa tsraith BBC Normal People (in 2020). Tá clú agus cáil air, go speisialta toisc go raibh sé ainmnithe le haghaidh Oscar don scannán “Aftersun” sa bhliain 2023.
Gaeilge
D’fhreastail Mescal ar Ghaelscoil i Maigh Nuad. Ar 20 Feabhra 2023, rinne Caitlín Nic Aoidh agallamh le Mescal  ar an gcairpéad dearg agus é ag freastal ar na gradaim BAFTA. Bíonn Paul ag moladh do dhaoine pé Gaeilge atá acu a úsáid.
Tulaigh Lis
Is baile suite i gContae an Dúin í Tulaigh Lis.
Oíche Thrópaiceach
mion|'Codladh' le Eugène Carrière, 1890 Scáth-theocht an aeir os cionn 20°C ar feadh na hoíche, in Éirinn agus sa Bhreatain, is ea 'Oíche Thrópaiceach '.
In Éirinn
Is annamh a bhíonn oícheanta trópaiceacha in Éirinn. Níor tharla siad ach timpeall 6 huaire sa taifead digiteach.
Tharla an chéad ‘Oíche Thrópaiceach’ in Éirinn sa 21ú haois ar 20/21 Iúil 2021, nuair nár thug Réadlann Dhairbhre, Co. Chiarraí aon teocht faoi 20.5°C faoi deara.
Líne (geoiméadracht)
Sa gheoiméadracht, líne a tharraingítear ionas gurb ionann, má bhíonn na 3 phointe P, Q is R ar an líne, claonadh PQ agus claonadh QR. Sa gheoiméadracht Chairtéiseach, is féidir cothromóid líne dírí a scríobh sa bhfoirm ax + by + c = 0, nó y = - (a/b) x-(c/b) sa chás gur tairisigh iad a, b is c.
Banphrionsa Eugenie
Banphrionsa Briotanach is ea Banphrionsa Eugenie, (a rugadh ar 23 Márta 1990). Is iníon Prionsa Aindrias, Diúc Eabhrac agus Sarah, Bandiúc Eabhrac í. Tá sí pósta le Jack Brooksbank. Is deirfiúr í le Banphrionsa Beatrice Eabhrac. clé|mion|221x221px|Princess Eugenie, Trooping the Colour June 2013
Bainis
Ar an 12 Deireadh Fómhair 2018, phós an Banphrionsa Eugenie an tUasal Jack Brooksbank. Bhí sí 28 bliain d’aois agus Jack 32 bliain d’aois ag an am. Chaith sí dhá ghúna gúna bán sa séipéal agus gúna bándearg ag an bhféasta. Chan Robbie Williams a amhrán cáiliúil ‘Angels’ ag an mbainis. Bhí a lán daoine eile ag an mbainis, mar shampla bhí Cara Delevingne, Demi Moore agus Kate Moss i láthair. Bhí an ghaoth ag séideadh agus chuaigh go leor hataí suas san aer! clé|mion|225x225px|2012
1935 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1935.
Seargadh ríse
Galar fungasach a dhéanann loit ar dhuilleoga, gais is panacail na ríse. Bíonn cailliúint shuntasach, fiú cliseadh an bhairr i rís páirce báite mar thoradh air. É seo ba chúis leis an ngorta sa Bheangáil sna 1940idí déanacha nuair a fuair na milliúin bás in oirthear na hIndia is an Bheangáil Thoir (an Bhanglaidéis anois). Annamh anois mar gur tugadh isteach saghsanna frithsheasmhacha.
Charles Lindbergh
Eitleoir a rugadh i nDetroit, Michigan ab ea Charles Augustus Lindbergh (2 Feabhra 1902 – 26 Lúnasa 1974). Rinne sé an chéad eitilt aonair thrasatlantach, ó Nua-Eabhrac go Páras i 1927 sa mhonaphlána The Spirit of St. Louis.
Rinne a gharmhac Erik Lindbergh an eitilt chéanna ina aonar i 2002.
Fuadach
mion|clé Fuadaíodh a mhac óg ar an 1 Márta 1932. Maraíodh é.
Féach freisin
mion|clé|"gníomh gaisce dásachtach",  "Daredevil Lindbergh" (Standard J-1)
Ciannachta
Dream Gaelach in Éirinn na meánaoise ba ea na Ciannachta. Mhaígh siad gur de shliocht Taidhg mhic Céin iad. Feictear iad ar dtús i bhfoinsí stairiúla den 6ú haois. Bhí a gcuid críoch le fáil anseo is ansiúd ar an oileán, san áireamh Magh Breá agus Oirialla. Slogadh dreamanna Chiannacht de réir a chéile i ríochtaí eile isteach.
Sanasaíocht
Tugann David Sproule le fios nach raibh ach trí dhream ann i luathstair na hÉireann a raibh an iarmhír -acht ina n-ainmneacha acu, mar atá na Connachta, na hEoghanachta agus na Ciannachta féin. Deir sé:
Glacann Paul Byrne leis an hipitéis seo, agus molann sé:
Stair
Mhaígh na Ciannachta gur shíolraigh siad ó Thadhg mac Céin, a dúradh gur gharmhac Ailealla Ólom na Mumhan é. Meastar gurbh é Tadhg sinsear na Luigni agus na Gailenga, treibheanna lonnaithe i lár agus iarthar na tíre". Insítear scéal ghabháil chríocha Bhreá ag Tadhg sa seanscéal Cath Crinna den 9ú haois b'fhéidir.
Is féidir cuid d'eachtraí na gCiannacht stairiúil a rianaigh sna hannála Éireann. Feictear iad faoin mbliain 535 nuair a cloíodh iad i mbun chogaidh ag an Luachair Mór (idir na hainmneacha An Ainí agus An Bhóinn) gar de Dhamhliag ag ''Túathal Máelgarb.
Bhí na Ciannachta fós neamhspleách sa 9ú haois. Buaileadh go dona iad i gCath Imblech Pich (Imleach Bheagáin gar de Cheanannas) sa bhliain 688 ag Niall mac Cearnaigh, rí na mBreá. I ndiaidh na cliste seo, chaill siad a neamhspleáchas raibh ó dheas den Bhóinn in oirdheisceart Bhreá, agus luaitear iad mar Ard Ciannachta as sin amach.
Sa bhliain 742, thosaigh Conaing mac Amhalaí, rí Thuaisceart Bhreá den tSíol Aodha Sláine, an teideal rí Ciannacht a úsáid, an chéad as seachtar a rinne amhlaidh. In am trátha, chloígh Uí Chonaing an cheantar agus thóg isteach i mBreá é, ag coinneáil dóibh féin an teideal úd.
Deir Byrne:
Críocha
I measc ghéaga na gCiannacht, tá:
Naomh Cianán
Meastar gur mórphearsa é Cianán i saol luathCríostaíochta na hÉireann. Deirtear go raibh a chill i nDámhliag ar an gcéad chill tógtha le cloch in nÉirinn. Insítear i nAnnála Uladh go bhfuair sé bás don bhliain 489, ceithre bliana roimh Naomh Pádraig. Níl aon beathaisnéis ar mharthain, ach caomhnaítear roinnt anecdotes, go háirithe sa commentary, Féilire Aonghasa.
Talaus
Ceann den 24 cráitéir atá ainmnithe ag an IAU ar an ghealach Phoebe atá i bhfithis thart ar an bpláinéad Satarn.
Phlias
Ceann den 24 cráitéir atá ainmnithe ag an IAU ar an ghealach Phoebe atá i bhfithis thart ar an bpláinéad Satarn.
Gary Middleton
Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é Gary Middleton. Rugadh é ar 20 Meitheamh 1990 sa Baile Nua, Contae Dhoire. Is ball den Pháirtí Aontachtach Daonlathach é. Is Comhalta den Tionól Reachtach é don Fheabhal, ó 2015 ar aghaidh.
Geabhróg bhroinndubh
Is éan í an gheabhróg bhroinndubh. Is baill d'fhine na Laridae iad.
Scarbhach
Is baile suite i gContae an Dúin é Scarbhach.
Baile na Lorgan (idirdhealú)
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Baile na Lorgan air:
Ráth Bhearnait
Is baile suite i gContae an Dúin é Ráth Bhearnait.
Peleus
Ceann den 24 cráitéir atá ainmnithe ag an IAU ar an ghealach Phoebe atá i bhfithis thart ar an bpláinéad Satarn.
Ciorracumalas
deas|250px|thumb|Ciorracumalas Scamaill ardleibhéil, níos airde ná timpeall 5,000 m, cumtha as criostail oighir. Bíonn siad bán, i leatháin nó cisil thanaí, ach le dealramh cruinn na scamaill cumalais. Cosúil leis an marcáil a bhíonn ar éisc, i gcaoi go dtugtar spéir ronnach orthu.
Lorcán mac Cathail
Rí Uisnigh agus Rí na Mí de Clann Cholmáin ba ea Lorcán mac Cathail (dallta 864). Bhí sé i gcoróin mar rí na Mí ón mbliain 862 go dtí 864.
Ní fios go cruinn cérbh iad a ghaoil. Luaitear sna hannála go bhfuair Cathal mac Conchobair éigin bás sa bhliain 843. Dá mba athair Lorcáin é, b'fhéidir gur gharmhac an Ardrí Conchúr mac Donnchadha (bás 833) é Lorcán. Tar éis bhás Mhaoil Rúnaí mhic Donnchadha na Mí sa bhliain 843, tharla achrann chomharbachta. Is doiléir é an bhfuair Cathal bás de bharr an achrainn, nó arbh eisean an rídhamhna agus gur tharla an achrann mar thoradh a bháis. Pé scéal é, rinneadh rí de Lorcán sa bhliain 862, mar rídhamhna b'fhéidir.
Chur an chuid dá mhuintir ó dheas i gcoinne an Ardrí nua, Aodh Fionnliath (bás 877) de Cineál Eoghain. Rinne Lorcán mac Cathail comhaontas le Lochlannaigh Átha Cliath, Amhlaoibh, Íomhar agus Auisle in éadan Fhlainn mhic Conaing as Breá, iar chomhghuaillí Átha Cliath agus fís ionadaí Aodha is tábhachtaí i lár na tíre. Rinne Lorcán creach ar Bhreá sa bhliain 863. Sa bhliain 864, gar de Cluain Ioraird agus ar ord Amhlaoibh, gabhadh agus bádh Chonchúr mac Donnchadha, a glaodh leith-ri Mide air, is amhlaidh chomhghuaillí Fhlainn. Chuaigh Aodh le slua mór i Mí isteach, ghabh sé Lorcán agus dhall sé é. B'éigean do Lorcán dá bharr euro as a choróin. Ní fios cathain ní conas a fuair sé bás.
Insítear gur mharaigh duine de mac Lorcáin neamhainmnithe ríoghdhamhna an Ardrí king Flash Sionna sa bhliain 901. Molann an staraí Charles-Edwards gur bhall de dhream Luigne é Lorcán, óir go dtugtar an teideal rí Luigne don mhac. Más fíor, moltar gur cheap an tArdrí Maol Seachnaill mac Maoil Rúnaí, Lorcán mar ionadaí sa Mhí. Ní thugtar an teideal úd don mhac i nAnnála na gCeithre Máistrí ámh, ach mac rí na Mí ina ionad sin. Dá mba fhíor seo, bheadh seo an fáth go dtugadh an teideal 'leath-rí' do Chonchúr mac Donnchadha. B'fhéidir gur rídhamhna dlisteanach na Mí é, ach ní léir a ghaol le Clann Cholmáin.
Cathal Ó Sándair
Údar Gaeilge ba ea Cathal Ó Sándair (15 Iúil, 1922 - 18 Feabhra 1996). Áirítear gur scríobh sé timpeall 160 leabhar, eachtraí gearra don óige a bhformhór. Ba é an chéad duine é ar bronnadh Gradam Bhord na Gaeilge air.
Saol
Rugadh i Weston-super-Mare Shasana é, mac le dornálaí darbh ainm Simon "Darkey" Saunders, agus le Florence Elliot as Baile Átha Cliath. Bhí triúr deartháireacha agus deirfiúr amháin ag Cathal.
Ba dhuine acu an dornálaí clúiteach Jack a bhuaigh craobh na hÉireann i meáchain éagsúla sna blianta 1937 agus 1938. D'aistrigh an teaghlach go hÉirinn agus chuaigh Simon Saunders isteach in arm an tSaorstáit. Chaith sé seal mar thiománaí ag an Aire Caoimhín Ó hUiginn.
deas|mion|150px|Eachtraí Réics Carló, Uimh. a Ceathair: Dúnmharbhú i bPáirc an Chrócaigh ([[1944)]]Fuair Cathal a chuid meánoideachais i Sráid Synge leis na Bráithre Críostaí. Fiú agus é sa bhunscoil bhí spéis ag Cathal sa Ghaeilge agus cuireadh chun na Gaeltachta é agus é deich mbliana d'aois.
Scríobh sé gearrscéal Gaeilge a foilsíodh in iris óige na mBráithre, Our Boys, agus sé bliana déag aige. Chuaigh sé isteach san Aerchór tar éis dó an scoil a fhágáil agus chaith sé na blianta ina dhiaidh sin ag obair mar státseirbhíseach. Bhí sé ag scríobh don pháipéar nuachta Inniu agus gníomhach i nGlúin na Buaidhe.
Leabhair
Foilsíodh a chéad leabhar do pháistí, Tríocha Píosa Airgid, sa bhliain 1942, agus thosaigh sé ar shraith de scéalta bleachtaireachta le Na Mairbh a d'Fhill an bhliain a bhí chugainn. Tuairim is céad leabhar a scríobh sé faoin mbleachtaire Réics Carló agus bhí díol an-mhór orthu ar feadh breis agus fiche bliain.
Bhí sraitheanna eile aige freisin, faoi shirriam in Iarthar Fiáin Mheiriceá, Réamonn Óg, an spástaistealaí an Captaen Spéirling agus laochra eile.
Scríobh sé úrscéal Béarla Bullets are Trumps sa tsraith i dtaobh Sexton Blake, bleachtaire.
Pearsanta
Fuair sé bás an 18 Feabhra, 1996.
Bhí sé pósta ar Mháire McGeown as Ard Mhacha agus bhí ceathrar clainne acu.
Roinnt saothar leis
A d'fhoilsigh An Gúm
I mBéarla mar Cahill O'Sandair
I mBéarla mar Desmond Reid
Lois Griffin
Is í Lois Patrice Griffin (née Pewterschmidt) ceann de na carachtair sa tsraith theilifíse bheoite Family Guy. Tá sí guthaithe ag Alex Borstein. Bhí sí ar an gclár den chéad uair san eipeasóid "Death Has a Shadow".
The Electronic Intifada
Is foilseachán ar líne bunaithe i Chicago é The Electronic Intifada (EI) a chlúdaíonn an choimhlint idir na  hIosraelaigh agus muintir na Palaistíne. Déanann an foilseachán cur síos air féin mar eagraíocht neamhbhrabúis, neamhspleách, agus cuireann sé peirspictíocht Phalaistíneach ar fáil.
Stair
Bhunaigh na daoine a leanas an iris EI i mí Feabhra 2001; Ali Abunimah, saoránach Meiriceánach de bhunadh na Palaistíne; Arjan El Fassed, gníomhaí ar son chearta an duine atá lonnaithe san Ísiltír; Laurie King, antraipeolaí agus iar-chomhordaitheoir an Fheachtais Idirnáisiúnta um Cheartas d'íospartaigh de 'Shabra agus Shatila', agus eagarthóir bainistíochta na hirise Journal of Palestine Studies in Washington; agus Nigel Parry, comhairleoir Idirlín eicléictiúil, scríbhneoir agus ceoltóir atá lonnaithe in bPittsburgh faoi láthair.
Donnchadh mac Aodhacáin
Rí Uisnigh agus na Mí de Clann Cholmáin ba ea Donnchadh mac Aodhacáin (Sean-Ghaeilge Donnchad mac Aedacain nó Donnchad ó Conchobair) (bás 867). An tArdrí, Conchobar mac Donnchada (bás 833), ba ea a sheanathair. Bhí sé i réim ón mbliain 864 go dtí 877.
Tháinig Donnchadh i gcoróin tar éis do Lorcán mac Cathail bheith dallta ag an Ardrí, Aodh Fionnliath (bás 877). Maraíodh é go fealltach sa bhliain 877 ag a ghaol comhraic de Clann Cholmáin, Flann Sionna, a rinneadh rí ansin de.
Geabhróg bháneiteach
Is éan í an gheabhróg bháneiteach (Chlidonias leucopterus nó Chlidonias leucoptera).
Línéadach
mion|Ciarsúr déanta de línéadach Snáithe agus fabraic, déanta as snáithíní lín, atá in línéadach. Meastar gurb é an fhabraic is luaithe a rinneadh as plandaí. Rinneadh línéadach san Éigipt ársa, agus thug na Rómhánaigh saothrú lín is déanamh línéadaigh don Bhreatain. Is mín láidir lonrach iad líon is línéadach, agus iad faiseanta fós, bíodh is go bhfuil sé deacair cúram ceart a thabhairt dóibh.
Ciorras
deas|250px|thumb|Ciorras Scamaill ardleibhéil, níos airde ná timpeall 5,000 m, cumtha as criostail oighir. Bíonn siad bán sifíneach, le dlaoithe crúcacha, de réir mar a shíntear na dlaoithe ag gaotha láidre in uachtar an atmaisféir. Is comhartha iad ar imeall tosaigh fronta the go hard san atmaisféar.
Zophobas morio
Is speiceas de chiaróg é Zophobas morio sa bhfine Tenebrionidae, a dtugtar sárphéist, ríphéist, péist morio nó go simplí zophobas ar a larbhaí go coitianta. Tá sárphéisteanna coitianta i dtionscal na bpeataí reiptílí mar bhia, chomh maith le hollmhinphéisteanna, ar larbhaí Tenebrio molitor iad a spraeáladh le hormón óg.
Tá na larbhaí cosúil le minphéisteanna an-mhóra, thart ar 50 go 60 mm ar fad agus iad lánmhéide, ach murab ionann agusminphéisteanna, tá foircinn a gcorp an-dorcha, beagnach cosúil le dath dubh. Nuair a shroicheann siad méid an aosaigh, pupaíonn na haosaigh mar chiaróga móra éadroma, a dhorchaíonn go dubh le himeacht ama. Ní phupóidh na larbhaí má choinnítear iad i gcoimeádán le go leor larbhaí eile agus go leor bia, áit a bhfaigheann siad teagmháil coirp leanúnach. Úsáidtear sárphéisteanna a coinníodh ar an mbealach seo go coitianta chun bac a chur ar pupú. Chun aibíocht na sárphéisteanna a bhaint amacha, ní mór iad a choinneáil ina n-aonar ar feadh thart ar 7-10 lá. Ansin, tar éis dóibh aibiú, éireoidh siad óna staid phupach mar ciaróga dorcha.
Páras, Prionsa Traíoch
deas|215px|thumb|Páras Is pearsa bainte le miotaseolaíocht na Gréige é Páras. Is mac an Rí Priam agus and Banríon Hecuba a bhí ann, dár leis an miotas. Tá sé lárnach i gCogadh na Traoi agus an Iliad.
Is é a bhí a chúis leis an cogadh nuair a thóg sé leis ón Ghréig (Sparta) Héilin, bean chéile Meinealás (Prionsa Mícéinéach agus Rí Sparta), ar ais go dtí an Traí. Is í Héilin deirfiúr chéile Agaiméamnón, a bhí mar rí ar Mhicéine, chomh maith.
Dár leis an miotas, is é (le cabhair ón dé Apollo) a mharaigh laoch na Gréige, Aichill, le saighead nimhneach a scaoileadh ó ballaí na Traí i dtreo deireadh Cogadh na Traoi. Ag an gcath céanna rinne sé iarracht an fathach Ajax mór (Telamonian Ajax sa Bhéarla nó Αἴας ὁ Τελαμώνιος sa Ghréigís) a mharú freisin, ach theip ar.
Is é Philoctetes a mharaigh Páras i gCogadh na Traoi.
Níl aon baint aige leis an gcathair Fhrancach, Páras, a dtagann as an treibh an Ghaill, an Parisii.
António Caetano de Abreu Freire Egas Moniz
Néaramháinlia is taidhleoir a rugadh in Avença na Portaingéile ab ea António Caetano de Abreu Freire Egas Moniz (29 Samhain 1874 – 13 Nollaig 1955).
Bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis sa bhliain 1949 le Walter Hess as gearradh na néaróg ceangailte idir an maothán réamhthosaigh san inchinn is an chuid eile den inchinn (lóbaitime) a fhorbairt mar chóireáil bhunúsach ar mhí-eagair mheabhracha áirithe.
D'fhorbair sé an aingeaghrafaíocht freisin chun siadaí inchinne a dhiagnóisiú.
Oileus
Ceann den 24 cráitéir atá ainmnithe ag an IAU ar an ghealach Phoebe atá i bhfithis thart ar an bpláinéad Satarn.
Mahogany Gaspipe
Lainseáileadh an chéad éagrán de Mahogany Gaspipe i mí Dheireadh Fómhair 1980. Bhí an iris seo dírithe ar déagóirí agus bhí Séamus Ó Maitiú, meánmhúinteoir i Scoil na mBráithre Sraith an Iarthair, ina eagarthóir. Cuireadh an bhéim ar ábhar nua-aoiseach spreagúil, mar shampla altanna maidir le Jimmy Crowley, “The Police”, léirmheas scannáin agus píosa bheag faoin bpeileadóir Gerry Daly. Ghlac a bhean céile Gráinne Uí Maitiú (láithreoir ar an gclár “SBB ina Shuí”) freagracht as an leagan amach. Chosain an iris 25 pingin agus díoladh míle cóip. Bhí an dara heagrán amach i mí Nollag agus bhí agallamh le Johnny Logan san áireamh i measc na haltanna.
Bronnadh an leaseagarthóireacht ar Ruairí Ó Báille, meánmhúinteoir eile i 1981.
Tar éis bliain amháin, mhéadaigh an díolachán go sé mhíle cóip; “Ba í an iris Ghaeilge is mó díol ar domhan í” dar leis Ó Maitiú.
D’oibrigh an fhoireann go páirtaimseartha agus ní bhfuair siad ach deontas beag ón rialtas. Chuaigh an iris as cló i 1984.
Sa bhliain 1998, d'iarr Bord na Gaeilge ar Ghael-Linn Mahogany Gaspipe a fhoilsiú an athuair, ach chuaigh sí as cló dhá bhliain ina dhiaidh sin.
Seasaman
Planda ilbhliantúil a fhásann 60 cm ar airde is ea an seasaman. Is dócha go bhfuil sé dúchasach d'oirdheisceart na hÁise. Na duilleoga urchomhaireach, de ghnáth liopach faoina mbun is ailtéarnach os a gcionn. Na bláthanna timpeall 3 cm ar fhad, bán le marcanna corcra nó buí, aonarach in ascaill na duilleoige. An toradh ina chochall leathfhada. Saothraítear i dtíortha teo é ar son na síolta, a úsáidtear i gcócaireacht, agus mar fhoinse ola i margairín is déanamh gallúnaí is cosmaidí.
Téiséas
I miotaseolaíocht na Gréige, bhí Téiséas (Sean-Ghréigis: Θησεύ, Thēseús "an té a bhunaigh") ina rí ar an Aithin, mac Aithra agus Aigeús, cé gur de réir traidisiúin eile ba é a athair ná Poiséadón, dia na farraige.
Ba laoch é Téiséas a bhunaigh an Aithin, cosúil le Peirséas nó Cadmas a bhunaigh stáit chathracha eile na seanaimsire. Tá a chuid eachtraí le léamh i 'Saol Théiséis', le Plútarc, bunaithe ar scríbhinní níos sine eile. Athchruthaítear a mhiotas freisin i saothair níos déanaí. Mar shampla, tá sé ar cheann de na príomhcharachtair in A Midsummer Night's Dream agus The Two Noble Gentlemen le William Shakespeare.
16 Aibreán
Is é an 16 Aibreán an 106ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 107ú lá i mbliain bhisigh. Tá 259 lá fágtha sa bhliain.
Séamus Ó Maitiú
Bleáchliathach, múinteoir agus foilsitheoir is ea Séamas Ó Maitiú.
Seampú
mion|Buidéil seampúnna Is táirge cosmaideach é seampú nó foltfholcadh, i bhfoirm leachta, uachtair, solaid nó púdair de ghnáth, a fhoirmlítear chun an ghruaig a ní. Úsáidtear sé chun geir bhreise agus salachar a bhaint. Cuimlítear seampú sa phlait agus ghruaig sula sruthlaítear é amach le huisce. Is féidir feabhsaitheoir a úsáid ina dhiaidh sin freisin.
Tá seampúnna éagsúla ann do shaghsanna gruaige éagsúla. Tá seampú lag ann do leanaí. Tá seampúnna ann do ghruaig thirim nó mhionchatach.
Gaineamhchearc bhiorearrach
Is éan í an ghaineamhchearc bhiorearrach. Is baill d'fhine na Pteroclidae iad.
Nauplius
Ceann den 24 cráitéir atá ainmnithe ag an IAU ar an ghealach Phoebe atá i bhfithis thart ar an bpláinéad Satarn.
Cill Náile
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Cill Náile air:
Glenn Quagmire
Is ceann de na carachtair sa tsraith theilifíse bheoite Family Guy é Glenn Quagmire. Tá sé guthaithe ag Seth MacFarlane. Bhí sé ar an gclár den chéad uair san eipeasóid "Death Has a Shadow".
Port an Ghiolla Ghruama
Is baile suite i gContae an Dúin é Port an Ghiolla Ghruama.
Ríthe Uisnigh
De mhuintir Uí Néill an Deiscirt agus a príomhchlann, Clann Cholmáin, ba ea Ríthe Uisnigh. Measadh le linn ré luathstairiúil na hÉireann gurbh é Cnoc Uisneach, suite i gContae na hIarmhí sa lá atá inniu ann, an suíomh inar tháinig na cúigí uile le chéile.
Feictear ríliosta Uisnigh sa Leabhar Laighneach, mar a leanas:
Lámhainn
thumb|200px|Lámhainní olla Is éadach don lámh é lámhainn. Lámhainneoir is ea an duine a dhéanann lámhainní. Caitear lámhainní chun na láimhe a chosaint, iad a choimeád glan nó iad a choimeád te. Déantar d'ábhair éagsúla iad amhail cadás, síoda, olann, leathar, craiceann caorach, rubar agus a lán ábhair eile nach iad. Nuair a mbíonn daoine á scrúdú ag an lucht leighis, caitheann siad lámhainní scrúdaithe aon uaire. Tá siad seo déanta de rubar agus caitear amach iad tar éis don lucht leighis an scrúdú a chríochnú ionas nach scaipfear frídíní. thumb|200px|Lámhainní leathair thumb|200px|Lámhainn scrúdaithe aon uaire
Caitheann daoine atá ag imirt spórt lámhainní freisin. Ní mór do dhornálaí lámhainní dornála a chaitheamh. Déantar de leathar iad seo agus tá ábhar bog ar an dtaobh amuigh, ionas nach gortófar an dornálaí eile in iomarca nuair atá siad á bhualadh. Caitheann cúl báire lámhainní chun greim ceart a fháil ar an liathróid i rith cluiche.
Caitear lámhainní freisin nuair a theastaíonn ó dhuine mias the a chuir isteach nó a bhaint as oigheann te. Bíonn éadach tiubh sna lámhainní seo mar chaithfear lámha an duine a chosaint ón teas. Freisin, nuair a mbíonn an teach á ghlanadh ag daoine, caitheann siad lámhainní chun rudaí salacha a láimhseáil (mar shampla bruscar, an leithreas) nó ionas nach mbeidh a lámha ró-shalach nuair a mbeidh an glantachán déanta acu.
Mopsus
Ceann den 24 cráitéir atá ainmnithe ag an IAU ar an ghealach Phoebe atá i bhfithis thart ar an bpláinéad Satarn.
Úiréadra
Is feadán é an úiréadra (ón nGréigis οὐρήθρα – ourḗthrā) a nascann an lamhnán fuail le fís (oirifís) sheachtrach an úiréadra, chun fual a bhaint as corp na mban agus na bhfear araon. I mná daonna agus príomhaigh eile, nascann an úiréadra le fís an úiréadra os cionn na faighne, ach sna marsúipiaigh, folmhaíonn úiréadra na mná isteach sa chuas úraiginitiúil.
Ní úsáideann baineannaigh a n-úiréadra ach amháin le haghaidh do mhún a dhéanamh, ach úsáideann fireannaigh a n-úiréadra le haghaidh mhún a dhéanamh agus seadta araon. Is matán stríocach é an t-iatóir úiréadrach seachtrach a cheadaíonn rialú deonach ar mhún a dhéanamh. Faigheann an t- iatóir inmheánach, déanta ag na meatáin mhín neamhdheonacha a líneálann muineál an lamhnáin agus an úiréadra, faigheann sé a soláthar néaróige trí rannán comhbhraiteach uathchóras na néaróg▼. Tá an cuas inmheánach i láthair i bhfireannaigh agus baineannaigh.
Struchtúr
Is feadán snáithíneach agus matáin é an t-úiréadra a nascann an lamhnán fuail le fís (oirifís) sheachtrach an úiréadra. Tá difríocht idir a fhad idir na gnéasanna, toisc go dtéann sé tríd an bpéineas i bhfireannaigh.
Fireann
mion| An t-úiréadra fireann daonna atá leagtha oscailte ar a dhromchla tosaigh (uachtarach). Sa duine fireann, tá an t-úiréadra ar an mheán 18 go 20 ceintiméadar ar fad agus osclaíonn sé ag deireadh fhís sheachtrach an úiréadra.
Tá an t-úiréadra roinnte ina cheithre chuid i bhfear, ainmnithe i ndiaidh an tsuímh:
Oileán an Mhuilinn
Is baile suite i gContae an Dúin é Oileán an Mhuilinn.
Brian Griffin
Is é Brian Griffin ceann de na carachtair sa tsraith theilifíse bheoite Family Guy. Tá sé guthaithe ag Seth MacFarlane. Is madra antrapamorfach é. Bhí sé ar an gclár den chéad uair san eipeasóid "Death Has a Shadow".
Charadriiformes
Is ord éagsúil é Charadriiformes d'éin bheaga go mhórmhéide. Cuimsíonn sé thart ar 350 speiceas agus tá comhaltaí ann i ngach cearn den domhan. Cónaíonn an chuid is mó de na charadriiformes in aice le huisce agus itheann siad inveirteabraigh nó ainmhithe beaga eile; áfach, tá cuid acu peiligeach (éin mhara), agus bíonn roinnt eile lonnaithe i bhfásaigh agus faightear cúpla díobh i bhforaois tiubh.'''
Tacsanomaíocht, córasaíocht agus éabhlóid
Bhí an t-ord), roimhe seo, roinnte i dtrí bhfo-oird:
Finte in ord tacsanomaíocht
Seo liosta de na Finte 'Charadriiformes', curtha i láthair i ord tacsanomaíoch.
Davíð Oddsson
Polaiteoir Íoslannach is ea Davíð Oddsson (rugadh é i Réicivíc ar 17 Eanáir, 1948). Bhí Davíð ina phríomh-aire na tíre idir 1991 agus 2004, agus méara Réicivíc idir 1982 agus 1991. Inniu, tá Davíð ina chathaoirleach ar Bhanc Ceannais na hÍoslainne.
Lintile
Planda bliantúil fosaithe nítrigine, a fhásann timpeall 40 cm ar airde. Na duilleoga cleiteach le 3-8 péire duilleoigíní dronuilleogacha, ag críochnú mar theannóg. Na pisbhláthanna bán le féitheacha liathchorcra, 1-3 cinn díobh ar ghas fada. Na cochaill dronuilleogach le síol teasc-chruthach nó dhó. Ní fios cad as an planda, ach saothraítear é leis na cianta mar bhia-phlanda. Cuid mhaith próitéine sna síolta (iad flannbhuí, donn nó glas), na lintilí.
Ardfheis
Is é ardfheis an t-ainm a úsáideann go leor páirtithe polaitíochta in Éirinn ar a gcomhthionól bliantúil náisiúnta. Ba é Conradh na Gaeilge a d'úsáid an téarma i dtús báire, ag deireadh na 19ú haoise.
Eibleacht
Fuaidreán leachta amháin i leacht eile, ola in uisce go háirithe is ea eibleacht. Scarann gach eibleacht óna chéile faoi dheireadh, agus is amhlaidh a scarann eibleacht chobhsaí i bhfad níos moille ná eibleacht éagobhsaí.
Ardfheis
Úsáid
I measc na bpáirtithe a úsáideann an téarma Ardfheis, tá:
I dTuaisceart Éireann, níl an téarma úsáidte ag Páirtí Sóisialach Daonlathach an Lucht Oibre, ná ag na páirtithe sin nach bhfuil dearcadh náisiúnach acu, mar shampla Pháirtí na Chomhghuaillíochta, Páirtí Aontachtach Uladh agus an Páirtí Aontachtach Daonlathach.
I bPoblacht na hÉireann, ní úsáideann Páirtí an Lucht Oibre, an Páirtí Cumannach, Dlúthpháirtíocht – Pobal Roimh Bhrabús ná na Daonlathaithe Sóisialta an téarma ardfheis.
Paul Ehrlich
Baictéareolaí Gearmánach a saolaíodh i Strzelin na Polainne inniu ab ea Paul Ehrlich (14 Márta 1854 - 20 Lúnasa 1915). Ceannródaí i réimsí éagsúla—haemaiteolaíocht, imdhíoneolaíocht, agus ceimiteiripe—a d'aimsigh leigheas ar an tsifilis. Bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis i 1908 le Ilya Mechnikov as a gcuid oibre ar imdhíonacht.
Jason
Ceann den 24 cráitéir atá ainmnithe ag an IAU ar an ghealach Phoebe atá i bhfithis thart ar an bpláinéad Satarn.
Ollscoil Teicneolaíochta na Mumhan
Is Ollscoil Teicneolaíochta suite i gContae Chorcaí is Contae Chiarraí é Ollscoil Teicneolaíochta na Mumhan, nó OTM. Bunaíodh OTM ar an 1 Eanáir 2020.
Stair
Nascadh Institiúid Teicneolaíochta Chorcaí is Institiúid Teicneolaíochta Trá Lí le chéile mar chuid den Ollscoil Teicneolaíochta.
Ciotón
Moileasc muirí le blaosc shainiúil droma ina bhfuil 8 bpláta cailcreach forluite. Baineann sé feidhm as an gcos mhatánach chun greamú le fo-shraith nó gluaiseacht thairsti. Cuid mhaith péirí giolbhacha in eitre timpeall na coise. An chuid is mó de na speicis in uisce tanaí.
Cíotóisín
Ceann de na ceithre núicléabhun a fhaightear in aigéad dí-ocsairibeanúicléasach (ADN) agus in aigéad ribeanúicléasach (ARN) is ea cíotóisín, in éineacht le adainín, guainín, agus tímín (úraicil in ARN). Is díorthach pirimidín é, le fáinne aramatach heitreafháinneach agus dhá mhalartaí ceangailte (aimínghrúpa ag suíomh 4 agus céataghrúpa ag suíomh 2). Is é cítidín núicléisíd an chíotóisín. I bpéireáil bunanna Watson-Crick, cruthaíonn sé trí nasc hidrigine le guainín.
Martin Bormann
mion|clé|1939 Bhí Martin Bormann (17 Meitheamh 1900 – 2 Bealtaine 1945) i gceannas ar Bhiúró an Pháirtí Naitsíoch.