cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Réalta
Foirmiú agus éabhlóid
Comhdhlúthaíonn na réaltaí ó réigiúin spáis ina bhfuil dlús ábhar níos airde, ach níl na réigiúin sin chomh dlúithe ná laistigh de sheomra folúis. Is éard atá sna réigiúin seo—ar a dtugtar scamaill móilíneacha—hidrigin den chuid is mó, le thart ar 23 go 28 faoin gcéad héiliam agus cúpla faoin gcéad d'eilimintí níos troime. Sampla amháin de réigiún a fhoirmíonn réalta dá leithéid is ea Réaltnéal Oiríon. Cruthaíonn an chuid is mó de na réaltaí i ngrúpaí dosaenacha go dtí na céadta mílte réalta. Féadfaidh réaltaí ollmhóra sna grúpaí seo na scamaill sin a shoilsiú go cumhachtach, an hidrigin a ianú, agus réigiúin H II a chruthú. D'fhéadfadh éifeachtaí aiseolais den sórt sin, ó fhoirmiú réalta, cur isteach ar an scamall ar deireadh agus cosc a chur ar fhoirmiú réalta eile.
Fisic
Ní réaltaí iad na pláinéid, na hastaróidigh, ná na gealacha. Ní ghineann siad seo solas. Nuair a dhéanann solas na gréine imbhualadh leo sin, is é rud a dhéanann siad: an solas sin a fhrithchaitheamh.
Is liathróidí de ghás te iad na réaltaí, déanta as hidrigin agus héiliam. Is í a gcuid imtharraingthe féin a bhíonn á gcoinneáil le chéile.
Is réalta sa mheánmhéid í an Ghrian. Is mó faoi mhilliún í ná an Domhan, nó mar sin. mion|W1906+40 Cuid de na réaltaí - is lú ná an deichiú cuid de mhéid na gréine, agus tá réaltaí eile ann agus is mó faoi sheasca iad ná méid na gréine. Timpeall 6,000 °C an teocht atá ar dhromchla na gréine, agus meastar gur 15,000 °C de theocht a bhíonn ina lár.
Dath dearg a bhíonn ar na réaltaí is fuaire, dath buí ar réaltaí i meánraon na teochta, ar an ngrian abair, agus dath gorm nó bán ar na réaltaí níos teo fós.
Ina réaltbhuíonta a bhíonn na réaltaí. Idir deich gcinn agus deich míle réalta a bhíonn sa bhuíon. Ina réaltraí a bhíonn na réaltbhuíonta seo. clé|mion|Crab Nebula mion|Proxima Centauri (2Mass)
Na réaltaí is gaire
Is iad seo na réaltaí is gaire don Domhan, lena bhfad amach i solasbhlianta:
Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2020
Ba é toghchán uachtaránachta na Stát Aontaithe 2020 an 59ú toghchán uachtaránachta cuadbhliantúla, a tionóladh Dé Máirt, 3 Samhain, 2020.
Eagraíocht
Tionóladh an tsraith toghchán bunscoile uachtaránachta agus cácais ó mhí Feabhra go Lúnasa 2020.
Is toghchán indíreach é an próiseas ainmniúcháin seo, ina gcaitheann vótálaithe ballóidí ag roghnú scláta teachtaí chuig coinbhinsiún ainmniúcháin páirtí polaitíochta, a thoghann ansin ainmnithigh a bpáirtithe ansin mar uachtarán agus mar leasuachtarán.
Tionóladh toghcháin an tSeanaid 2020 agus toghcháin Theach na nIonadaithe 2020, mar aon le toghcháin áitiúla éagsúla eile, i gcomhthráth le toghchán na huachtaránachta.
Toradh
Chaill Trump an Toghchán Uachtaránachta 2020 le breis is seacht milliún vóta. Ach sheas sé leis an scéal gur aige a bhí an bua,
Spreag an bhréag mhór seo daoine chun ruathar a thabhairt faoin gCaipeatól na Stát Aontaithe i mí Eanáir 2021.
Aodh Dubh mac Colmáin
Rí na Laighean agus Easpag Chill Dara ba ea Naomh Aodh Dubh mac Colmáin (Sean-Ghaeilge Áed Dub mac Colmáin nó Áed Cill Dara. much obscurity attaches to his life-work.
Dar le Colgan, d'éirigh sé as a choróin sa bhliain c. 591, agus chuaigh i mainistir Chill Dara isteach. Bhí sé ann ar feadh ocht mbliana is daichead, agus rinneadh Abb Cill Dara de agus Easpag ina dhiaidh (c. 630 - 639).
Faoin ainm as Laidin, Aidus, feictear é i roinnt naomhseanchas. Fuair sé bás ar bhliain 639. Tá a lá féile ar an 4ú Eanáir.
Bratach na Síne
thumb|Bratach Dhaon-Phoblacht na Síne Is bratach dhearg le cúig réalta órga í bratach Daon-Phoblacht na Síne. Tá réalta mhór amháin sa chúinne ar chlé, agus ceithre réalta níos lú á timpeallú i leathchiorcal. Is ionann an dearg agus an réabhlóid chumannach, agus seasann na ceithre réalta do cheithre mhíle bliana na sibhialtachta Síní.
Ba é Zeng Liansong, saoránach ó Rui'an, Zhejiang, a dhear an bhratach.
De bharr rialacháin rialtais, níl cead ag cathracha nó cúigí a gcuid bratach féin a bheith acu.
Nokia (cathair)
Tá Nokia (go dtí an bhliain 1938 Pohjois-Pirkkala nó Pirkkala Thuaidh) suite i gCúige na Fionlainne Thiar, in aice le Tampere. Sa bhliain 2007, comhaireadh daonra 29,848 duine san áit, agus tá sí 347.8 ciliméadar cearnacha ar achar. Bunaíodh Pohjois-Pirkkala mar bhardas ar leith sa bhliain 1922, nuair a scoilteadh an seanpharóiste úd Pirkkala ina dhá leath, Pohjois-Pirkkala (Pirkkala Thuaidh) agus Etelä-Pirkkala (Pirkkala Theas), agus Loch Pyhäjärvi mar theorainn eatarthu - san am sin, teorainn nádúrtha a bhí ann, ó nach raibh droichead ná mórán caidrimh thar an loch. Sa bhliain 1938, hathainmníodh Pohjois-Pirkkala mar Nokia, agus baisteadh ainm an tseanpharóiste, Pirkkala, ar Etelä-Pirkkala.
De réir na seanteoirice, is é is ciall leis an bhfocal nokia ná "sáible" (Martes zibellina, nó sable as Béarla), is é sin, cineál ainmhí creiche atá cosúil leis an gcat crainn. I bhFionlainnis an lae inniu, áfach, úsáidtear an focal soopeli, a tháinig as an bhfoinse chéanna is an focal Béarla agus an téarma Gaeilge. Is beag Fionlannach inniu a shamhlaíonn sáible nó cat crainn leis an ainm sin Nokia, cé go bhfuil pictiúr an ainmhí ar armas na cathrach. Ní hé sin an t-aon teoiric atá ann, áfach. Deir na bitheolaithe inniu nach raibh sáiblí le fáil go nádúrtha i ndúlra na Fionlainne riamh, agus iad ag tabhairt le fios gurbh é an béabhar a bhí i gceist le nokia.
Sna 1970idí, cuireadh an dá pharóiste Tottijärvi agus Suoniemi le Nokia.
Matilde Camus
B'fhile Spáinnise í Matilde Camus. Rugadh i Santander, i Cantabria sa Spáinn í ar 26 Meán Fómhair, 1919, agus cailleadh í ar an 28 Aibreán, 2012 (san áit chéanna).
Charles Coote, 1ú Iarla Mhaighean Rátha
Ba phiara Angla-Éireannach é Charles Coote, 1ú Iarla Mhaighean Rátha (c. 1610 - 17 Nollaig 1661), mac Sir Charles Coote, 1ú Bairnéad, agus Dorothea Cuffe, a bhí ina iarthrodaí Sasanach i gCath Chionn tSáile (1601 ) agus a shocraigh síos ina dhiaidh sin in Éirinn.
Éirí Amach na hÉireann agus an Cogadh Cathartha
D'éirigh leis an Coote is óige bheith ina Theachta Parlaiminte do Liatroim i bParlaimint na hÉireann idir 1634 agus 1635 agus arís sa bhliain 1640, bliain roimh thosú Éirí Amach 1641. Bhí an seanóir Charles Coote gníomhach i gcur faoi chois na ceannaircigh Éireannacha i 1642, d'ionsaigh sé Cluain Tarbh agus  Contae Chill Mhantáin go déanach i 1641, agus fuair go leor sibhialtaigh bás, idir óg agus aosta; maraíodh é i  gcomhrac ag cosaint Bhaile Átha Troim i mBealtaine 1642.
Tar éis bhás a athar, bhí Charles Coote i gceannas ar chuid d'fhórsaí an Rí faoi Urumhain in aghaidh arm na Cónaidhme Éireannaí, ach gabhadh é ag cosaint daingean i gCurrach Chill Dara ag arm Éireannach faoi cheannas James Tuchet, 3ú Iarla Ghleann Bearcháin (Castlehaven). Scaoileadh é le linn scor den chogaíocht sa bhliain1643.
Cromail in Éirinn 1649-1650
Dá bharr ar an Rí Séarlas a fhorghníomhú sa bhliain 1649, ghlac na fórsaí Protastúnacha agus Albanacha áitiúla i gCúige Uladh páirt i gcomhrialtas ríoga an Diúic Urumhan, agus dá bhrí sin bhí Coote fágtha scoite amach. Chosain sé Doire i gcoinne léigear fadálach (Márta-Lúnasa 1649), le cúnamh nach raibh sé ag súil leis ó arm na Comhdhála Uladh faoi Eoghan Rua Ó Néill. Tar éis don Modh-Arm Nua faoi Chromail Droichead Átha a ghabháil, chuaigh fórsa de roinnt mílte Parlaiminteoirí faoi Robert Venables ó thuaidh chuig tuaisceart Uladh, áit a ndeachaigh Coote i gcomhar le Venables chun Ríoga Uladh na hAlban a scriosadh ag Cath Lios na gCearrbhach. Faoi thús na bliana 1650, áfach, tháinig arm na nGael i gCúige Uladh (faoi Éimhear Mac Mathúna anois, mar go bhfuair Eoghan Rua bás cúpla mí roimhe sin) i mbun gnímh arís, agus cuireadh arm Choote ar a gcosaint arís. Tar éis é a bheith athneartaithe, ghluais sé chun tosaigh ar arm na nUltach ag An Scairbh Sholais agus chloígh sé iad, ag marú os cionn 2,000 saighdiúir agus gan aon phríosúnach a thógáil. Ina dhiaidh sin, rinne arm Choote iarracht dún dúshlánach in Achadh an Dá Chora a gabháil, a bhí á chosaint ag iarsmaí arm na nUlatach, ach d'fhulaing a shaighdiúirí taismigh throm sular ghéill an daingean. Agus Ulaidh a bheith glanta den chuid is mó, i mí an Mheithimh 1651 chuaigh sé chun cinn ar Bhaile Átha Luain ón Iarthuaisceart, ag seachaint fórsa blocála. Tríd an ngluaiseacht seo fuarthas an baile; bhí droichead cloiche ag an mbaile thar an tSionainn agus mar sin d'oscail an gníomh seo Connachta don arm Parlaiminte den chéad uair. Chuir sé Gaillimh faoi léigear i ngeimhreadh na bliana1651, agus ghéill sí i mí Aibreáin 1652.
Fuair Coote le huacht tailte plandála substaintiúla a athair i lár na tíre in Éirinn
An Athghairm
I mí na Nollag 1659, ghlac Coote páirt i gcoup i gcoinne an rialtais, agus ghabh sé Caisleán Bhaile Átha Cliath. I mí Feabhra 1660 chuir sé ionadaí chuig Séarlas II, Rí Shasana, na hÉireann agus na hAlban, ag tabhairt cuireadh dó iarracht a dhéanamh ar Éirinn. Bhí Coote ina fhigiúr lárnach i bParlaimint na Comhdhála. Tar éis Athghairm an rí chun na corónach, rinne an rí ridire de, mar Iarla Mhaighean Rátha sa bhliain 1660 mar luach saothair as a thacaíocht.
Sna míonna eile dá shaol, bhí sé ar dhuine de na triúr fear ba chumhachtaí in Éirinn, mar a cheap an Rí é ina Ard-Bhreitheamh na hÉireann, mar aon le Roger Boyle, 1ú Iarla Orbhraí agus Sir Maurice Eustace. Go dtí gur ceapadh Diúc Urumhun mar Ard-Leifteanant na hÉireann, ghníomhaigh Tiarnaí na nGiúistísí mar an rialtas eatramhach. Mar sin féin, bhí deighiltí dhoimhne idir na triúr fear, go háirithe maidir leis an gceist ar cheart cead a thabhairt do Chaitlicigh Rómhánacha a gcuid tailte a aisghabháil, rud a lagaigh go mór éifeachtúlacht an réimis go mór.
Thóg sé Rush Hall in aice le Maighean Rátha, a bhí mar phríomháit chónaithe an teaghlaigh ar feadh roinnt glúine.
Fuair Coote bás den bholgach sa bhliain 1661 agus cuireadh é i Ardeaglais Chríost, Baile Átha Cliath.
Teaghlach
Phós sé ar dtús Mary Rushe, iníon an Ridire Francis Rushe agus ar an dara dul síos Jane Hannay, iníon Sir Robert Hannay agus bhí sliocht aige leis an bheirt bhan, lena n-áirítear Charles a tháinig i gcomharbacht ar an 2ú Iarla. Phós a bhaintreach, Jane, Sir Robert Reading, an 1ú Bairnéad go pras, agus bhí tuilleadh leanaí aici.
Tony DeMarco
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea Tony DeMarco, a rugadh Leonardo Liotta ar 14 Eanáir, 1932 in Nua-Eabhrac, Nua-Eabhrac. Fuair sé bás 11 Deireadh Fómhair 2021.
Paul Theroux
Scríbhneoir taistil agus úrscéalaí Meiriceánach is ea Paul Edward Theroux, a rugadh ar 10 Aibreán 1941 i Medford, Massachusetts. Leabhar taistil leis, The Great Railway Bazaar, a thabhaigh aitheantas dó sa bhliain 1975. Tá a bheirt mhac, Marcel agus Louis, ina scríbhneoirí freisin, chomh maith le bheith ina léiritheoirí agus láithreoirí teilifíse sa Bhreatain Mhór. Tá beirt dheartháireacha ina scríbhneoirí, mar atá Alex agus Peter Theroux. Nia leis an t-aisteoir Meiriceánach Justin Theroux.
Tógadh Paul in Massachusetts. Caitlicigh ab ea a mhuintir. Ceanadach Francach a bhí ina athair agus ba de shliocht Iodálach í a mháthair. Eagle scout a bhí in Paul nuair a bhí sé óg. Bhain sé céim baitsiléara amach sa Bhéarla in Ollscoil Massachusetts.
Chaith Paul tamall sa Peace Corps, ag múineadh sa Mhaláiv san Afraic Thoir. I ndiaidh dó a bheith ruaigthe den tír úd, fuair sé post mar mhúinteoir ag Ollscoil Makerere in Uganda. Thosaigh sé ag foilsiú scéalta san irisleabhar Transition sa tréimhse sin. Ina dhiaidh sin, chuir sé faoi in Ollscoil Náisiúnta Singapore. Faoi dheireadh agus an bheirt mhac saolaithe cheana acu, chuir Paul agus a bhean chéile, Anne Castle, aghaidh ar a tír dhúchais sise, Sasana. In Dorset agus i Londain a chónaigh siad. D'fhan Paul agus Anne le chéile ó 1967 go 1993.
D'éirigh Paul Theroux mór le V. S. Naipaul, scríbhneoir as an Tríonóid agus Tobága a bhí ina chónaí i Sasana freisin agus rinne tionchar ar Theroux. D'éirigh eatarthu ní ba dhéanaí. Inniu, tá cónaí ar Paul Theroux ar Maui, oileán i Haváí agus caitheann sé cuid den bhliain in Cape Cod, in Massachusetts.
Virgil Akins
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea Virgil Akins, a rugadh ar 10 Márta, 1928 in St. Louis, Missouri agus a fuair bás ar an 22 Eanáir, 2011.
Bairín breac
Is císte é an bairín breac. Arán giosta ina bhfuil sabhdánaigh agus rísíní is ea é. Is císte de chineál Éireannach é agus dlúthbhaint aige le hOíche Shamhna. Bhíodh sé de nós fáinne a chur ann. An té a gheobhadh an fáinne, deirtí go raibh sé le pósadh go luath.
Tagairtí
Luaitear bairín breac in amhrán de chuid Van Morrison, "A Sense of Wonder": Pastie suppers down at Davey's chipper Gravy rings, barmbracks
Wagon wheels, snowballs.
Dariusz Michalczewski
Dornálaí Polannach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, is ea Dariusz Tomasz Michalczewski, a rugadh ar 5 Bealtaine 1968 i nGdańsk, an Pholainn.
R. K. Narayan
Scríbhneoir Indiach ba ea R. K. Narayan. Saolaíodh Narayan ar an 10 Deireadh Fómhair 1906 agus fuair sé bás ar an 13 Bealtaine 2001. Tá clú agus cáil ar a úrscéalta faoi Malgudi, baile samhlaithe.
Ana de Armas
Ban-aisteoir Cúbach is ea Ana Celia de Armas Caso (a rugadh ar an 30 Aibreán 1988 i La Habana.
Daothal
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Daothal nó Daoghal.
Sráid Líosain
Sráid Suersey a thugtaí air, ach fuair sé ainm nua sa bhliain 1728 ó mhuintir Leeson.
D'éirigh go maith leis an amhrán Leeson Street Lady le Bagatelle (banna rac-cheoil Éireannach) sna 1970í.
Mainistir Thír Dhá Ghlas
Bhí Mainistir Thír Dhá Ghlas le fáil san áit a bhfuil sráidbhaile Thír Dhá Ghlas anois i gContae Thiobraid Árann, ar bhruach thoir thuaidh Locha Dheirg, mar a dtagann an tSionainn isteach.
Bhunaigh Colm Cille Thír Dhá Ghlas (a fuair bás ar an 13 Nollaig 552) an mhainistir in 549. Ba é mac Choilm mhic Chriomhthainn (Colum mac Crimthainn) é agus b’apstal é d’Fhionán, naomh a bhunaigh Mainistir Chluain Ioraird. Ba dhuine é de Dháréag Apstal na hÉireann.
Stair
Rinneadh ionad mór léinn den mhainistir. Is ann a scríobhadh an Leabhar Laighneach timpeall na bliana 1160, leabhar atá i dtaisce anois i gColáiste na Tríonóide. Díolaim mhór é de stair, de scéalta agus de dhánta i Meán-Ghaeilge, agus is dócha gurbh iad Áed Ua Crimthainn, ab de chuid an 12ú haois, agus cuid dá dhaltaí a rinne é.
Deir na hannnála gur tharla dóiteán in 801: “Tír Da Ghlas do losccadh”.
In 843, mar a deir na hannála, d’ionsaigh na Lochlannaigh (na “Gaill”) Tír Dhá Ghlas dhá uair.
Agus arís:
In 1164 dódh an mhainistir arís. Áitítear gur atógadh í agus gur dócha go bhfuair Canónaigh Rialta Agaistín seilbh uirthi.
Abaí agus eagnaithe
Seo liosta as na hannála d’abaí agus d’eagnaithe a bhain le Mainistir Thír Dhá Ghlas:
Tobar Mhoire
Is baile ar an Muile, Earra-Ghàidheal agus Bòd, é Tobar Mhoire. Sa bhliain 2011 bhí cónaí ar 954 duine i dTobar Mhuire síos ó 954 duine sa bhliain 2001. Is é Tobar Mhoire an baile is mó sna hoileáin agus is port tábhachtach é. Bhí Gaoluinn na hAlban ag 14.5% don daonra sa bhliain 2011.
Díobaig
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Díobaig.
Mainistir Dhroim Connaidh
Is mainistir suite i gContae Ros Comáin í Mainistir Dhroim Connaidh.
Marie Allo
Scríbhneoir Briotánach í Marie Allo, a saolaíodh sa bhliain 1868 agus a fuair bás i Quintin na Briotáine sa bhliain 1948.
Dòmhnall Mac an Deòir
Bhí Dòmhnall Mac an Deòir nó Donald Dewar i mBéarla (a rugadh ar 21 Lúnasa 1937 agus a d'éag ar 11 Deireadh Fómhair 2000) ina dhlíodóir agus ina pholaiteoir Albanach, agus an chéad duine a ceapadh mar Chéad Aire na hAlban.
Saol
Céimí de chuid Ollscoil Ghlaschú (MA 1961 LLB 1964) ab ea Mac an Deòir agus cháiligh sé ina aturnae.
Ghlac sé páirt ghníomhach i bpáirtí an Lucht Oibre agus i bpolaitíocht ní ba leithne óna laethanta ollscoile ar aghaidh (is iomaí duine a raibh aithne aige air ag an am sin a shíl go ndearna sé céim sa dlí go pointe áirithe mar leithscéal chun cur leis an tréimhse a chaith sé san ollscoil). Sa bhliain 1966 toghadh Mac an Deòir mar Fheisire de chuid Pháirtí an Lucht Oibre nuair a bhí sé ocht mbliana fichead d'aois, in Obar Dheathain Theas (tar dó seasamh sa toghcheantar gan rath sa bhliain 1964.) clé|mion|Portráid de Donald Dewar Tar éis dó a shuíochán a chailleadh sa bhliain 1970, bhí sé ina Thuairisceoir i bPainéal "Leanaí Shiorrachd Lannraig" ar feadh tamaill, sula ndeachaigh sé isteach sa chomhlacht Ross Harper Murphy, áit a ndearnadh comhpháirtí de sa bhliain 1975.
Sa bhliain 1978 toghadh chun na Parlaiminte arís é, i bhfothoghchán Ghlaschú Gart Sgadan agus bhí sé ina fheisire ar feadh dhá bhliain fichead ina dhiaidh sin. Bhí sé ina Scáth-Rúnaí Stáit d'Albain (1983-92), ina Scáth-Rúnaí Stáit Slándála Sóisialta (1992-95) agus ina Phríomh-Aoire ar an bhFreasúra (1995-97).
Mar urlabhraí an fhreasúra, bhí tionchar mór ag an méid a dúirt sé i roinnt díospóireachtaí maidir le hathchóiriú dlí na hAlban.
Bás
Sa bhliain 2000, bhí ar an Uasal Mac an Deòir saoire leighis ar trí mhí (Bealtaine go Lúnasa) a thógáil, mar gheall ar obráid croí, agus ar 11 Deireadh Fómhair bhuail rith fola san inchinn é. Fuair sé bás an lá dár gcionn, gan teacht chuige féin arís.
I mí na Samhna 2000, d'fhoilsigh Iris Dhlí-Chumann na hAlban léirmheas báúil ar an saol oibre mar dhlíodóir a bhí ag an Uasal Mac an Deòir, scríofa ag Ross Harper.
Teangacha Máigheacha
Is grúpa teangacha é na Teangacha Máigheacha a labhraítear i Meiriceá Láir den chuid is mó. Labhraíonn 6 milliún Máighigh ar a laghad na teangacha Máigheacha, go príomha i nGuatamala, i Meicsiceo, sa Bheilís agus in Hondúras. Sa bhliain 1996, d'aithin Guatamala go foirmiúil 21 teanga Mháigheach de réir ainm, agus d'aithin Meicsiceo ocht gcinn níos mó.
Caidreamh le teaghlaigh eile
Níl aon cheangal géiniteach soiléir idir na teangacha Máigheacha agus aon fhine teanga eile.
Fo-Ranna
Tá na teangacha Máigheacha doiciméadaithe go han-mhaith, agus glactar leis scéim rangaithe inmheánach go forleathan, ach amháin i gcás roinnt miondifríochtaí neamhréitithe. Na fotheangacha a aithnítear:
Gerry Ryan
Ba chraoltóir raidió agus teilifíse Éireannach é Gerard "Gerry" Ryan (4 Meitheamh 1956 – 30 Aibreán 2010). Bhí sé ar dhuine de na craoltóirí ba rathúla agus ba chonspóidí in Éirinn agus ba é The Gerry Ryan Show ar RTÉ 2fm an clár ba mhó a thuill clú dó. Bhíodh sé le cloisteáil gach maidin ar an gclár sin ó Luan go hAoine idir a naoi a chlog ar maidin agus meán lae, ó 1988 go lá a bháis. Fuarthas a chorp ina árasán ar Shráid Líosain Uachtarach i mBaile Átha Cliath sa bhliain 2010. Fuarthas amach níos déanaí gur dócha go raibh baint ag alcól agus cócaon lena bhás.
Óige
D'fhás Gerry Ryan aníos i gCluain Tarbh i mBaile Átha Cliath. Bhí a athair ina fhiaclóir agus a mháthair páirteach i gcúrsaí drámaíochta sa chathair. Bhain sé céim dlí amach ó Choláiste na Tríonóide sula ndeachaigh sé le craoltóireacht mar ghairm bheatha.
Raidió
clé|mion|Gerry Ryan agus Melanie Verwoerd, 2010 Chuir sé tús lena ghairmréim mar láithreoir raidió sa chraoltóireacht raidió bhradach agus d'éirigh leis post gairmiúil a fháil in RTÉ nuair a bunaíodh stáisiún raidió nua darb ainm Radio 2 (RTÉ 2fm sa lá atá inniu ann) sa bhliain 1979. Chaith sé cuid mhaith de na hochtóidí mar láithreoir oíche sa stáisiún go dtí gur éirigh leis clár príomh-ama a bhaint amach dó féin idir a naoi a chlog ar maidin agus meán lae.
Clár é seo a bhí dírithe ar chaint agus ar phlé seachas ceol agus chuaigh sé i mbun an chúraim sin go díograiseach. Bhain sé cáil amach mar láithreoir conspóideach nach gcuirfeadh aon fhiacail ann sa phlé a spreagadh sé ar an gclár agus níor loic sé roimh thabhairt faoi ábhair mhóra cainte na linne sin.
Samhlaítear é le cuid mhaith den athrú sóisialta a bhí ar siúl in Éirinn san am sin agus é lánsásta an t-athrú sin a úsáid mar ábhar iomarbhá. Bhí an clár seo ar cheann de na cláir raidió is mó lucht éisteachta in Éirinn go lá a bháis.
Bás
Chuir Gerry Ryan glaoch ar a fhostóirí in RTÉ oíche Dhéardaoin 29 Aibreán 2010, le rá go raibh sé in ísle brí agus nach mbeadh sé in ann a chlár raidió a chur i láthair an lá dár gcionn. Fuarthas Fiona Looney, iriseoir, chun an dualgas sin a chur i gcrích ar a shon. clé|mion|236x236px|Melanie Verwoerd, 2010 D'éirigh Melanie Verwoerd, a pháirtí, buartha nuair a chuala sí nach mbeadh an clár á chur i láthair aige agus toisc nach raibh a fhón á fhreagairt aige ach an oiread. Thug sí cuairt ar a árasán agus nuair nár éirigh léi tabhairt air an doras a oscailt, fuair sé cúnamh ó oibrí tógála chun an doras a bhriseadh isteach. Fuarthas corp Uí Riain ina sheomra codlata thart ar 12.30in agus é ina luí ar an urlár in aice lena leapa. Dearbhaíodh é a bheith marbh ar an láthair. Ceaptar go raibh taom croí mar thrúig bháis.
Aragorn
Carachtar tábhachtach i dTiarna na bhFáinní, úrscéal J. R. R. Tolkien, is ea Aragorn, mac Aratħorn. Ba iad Aratħorn agus Gilraen a thuismitheoirí, agus rugadh ar an 1 Márta 2931 den Tríú hAois é. Duine d'Fhánaithe an Tuaiscirt (Rangers of the North) ab ea é, agus mar sin, ba de shliocht mhuintir Númenór é. Fuair Arathorn, athair Aragorn, bás agus é ag cur catha ar na hOirc, nuair nach raibh Aragorn ach dhá bhliain d'aois. Ina dhiaidh sin, tugadh go Ghleann na Scoilte é, agus ba tiarna Ghleann na Scoilte é, Elrond, seanchaí mór na nEalbh, a thóg é. Is é an t-ainm a bhí air i dtinteán Elrond ná Estel, a chiallaíonn "Dóchas". Nuair a tháinig sé i mbun a mhéide sa bhliain 2951, áfach, chuir Elrond ar an eolas é faoina oidhreacht.
Thit Aragorn i ngrá le hArwen Undómiel, iníon Elrond, faoin am seo. Ar dtús, áfach, chuaigh sé i gceannas ar na Dúnedain, is é sin, ar Fhánaithe an Tuaiscirt, nó bhí Arathorn ina thaoiseach orthu roimhe seo. Sa bhliain 2965, fuair sé an chéad aithne ar Gandalf, an draoi, agus d'éirigh sé mór leis. D'iarr Gandalf ar a chara súil a choinneáil ar na Hobaid sa tSír agus iad a chosaint ar na hOirc agus ar na neachanna dainséaracha eile.
Sna blianta 2957-2980, bhí Aragorn ag taisteal ar fud an Mheán-Domhain, agus chaith sé seal sna saighdiúirí i Rochainn agus i nGondor. Is é an t-ainm a bhí air in arm na Rochann ná Tħorongil, nó Iolar na Réalta. Sa bhliain 2980, ghlac sé páirt sa chogadh a chuir Gondor ar na foghlaithe mara in Umbar. I ndiaidh an chogaidh sin, thug sé a aghaidh soir. clé|mion Sa bhliain chéanna, chuaigh sé ar cuairt go Lórien, áit ar casadh Arwen air arís. Ba ansin a thug siad gealladh pósta dá chéile, agus thoiligh Arwen bás a fháil ar nós na ndaoine daonna. Ní cheadódh Elrond, athair Arwen, don lánúin pósadh sula mbeadh Aragorn ina Rí ar Gondor agus ar Arnor araon.
Roimh thús na n-imeachtaí san úrscéal, thug Aragorn cuairt ar Moria, seanáitreabh na nAbhac, agus ar Harad, an Deisceart, "áit a bhfuil na réaltaí féin coimhthíoch", ach níor mhínigh Tolkien go cruinn, cén t-am a tharla na turasanna seo.
Maidir le Tiarna na bhFáinní féin, sa chéad imleabhar, Fellowship of the Ring, is túisce a chastar Aragorn orainn. Chuaigh Fródó agus a chairde, Sam Gamgee, Merry Brandybuck agus Pippin Took, go Brae (Bree) ar dtús, is é sin, coilíneacht Hobadach taobh amuigh den tSír (Shire). Bhí Aragorn seacht mbliana is ceithre scór d'aois san am, ach b'ionann sin agus é a bheith i mbarr a mhaitheasa, ós rud é gur duine de shliocht fhadsaolach Númenór a bhí ann. Fuair sé ordú ó Gandalf aithne a fháil ar na Hobaid agus iad a chosaint ar an mbealach go Rivendell. Buaileadh na Hobaid air Tigh Chapaillín na Pocléime, teach tábhairne áitiúil arbh é Barliman Butterbur a úinéir. I dtús báire, bhí siad drochamhrasach ina leith, ach nuair a tháinig chun solais go raibh sé mór le Gandalf, cheadaigh siad dó iad a thionlacan go Rivendell. Bhí na Marcaigh Dhubha (Nazgûl), searbhóntaí an Tiarna Dhuibh, Sauron, sna sálaí acu cheana féin, ach le cuidiú Aragorn, bhain siad amach Rivendell. mion|299x299px Nuair a bhí siad i nGleann na Scoilte, chuaigh ionadaithe ó na hEilbh, na Daoine agus na hAbhaic i ndáil chomhairle le chéile ansin, agus tháinig siad ar an gcinneadh an Fáinne a chur go Sliabh na Cinniúna in éineacht. Bhí Aragorn ar dhuine acu siúd a ghlac orthu féin Fródó a thionlacan go Mordor, chomh maith le Merry, Pippin, Sam Gamgee, Boromir ó Gondor, an tAbhac Gimli, an tEalbh Legolas, agus ar ndóigh, Gandal. I Rivendell, gaibhníodh claíomh nua as smionagar an tseanchlaímh úd Narsil, agus fuair Aragorn an claíomh úrdhéanta seo, ar ar bhaist sé an t-ainm Andûril, Bladhaire an Iarthair. Ba le hElendil, rí ársa na nDúnedain, an claíomh sin Narsil ar dtús, agus mar sin, shiombalaigh athghaibhniú an chlaímh an ról a bhí ag Aragorn in imeachtaí an úrscéil, nuair a d'athbhunaigh sé ríocht chlann Elendil.
Nuair a bhí an triúr acu ag leanúint na nOrc, casadh buíon de mharcaigh Rochannacha orthu. D'iompaigh sé amach go raibh na Rochannaigh tar éis cath mór a chur ar bhuíon d'Oirc, agus d'éirigh Aragorn buartha gurbh fhéidir gur mharaigh na Rochannaigh iad gan iad a aithint thar na hOirc. Mar sin féin, i ndiaidh iarsmaí na troda a iniúchadh, fuair Aragorn dóchas arís go raibh Merry agus Pippin beo beathaíoch go fóill, agus chuaigh seisean, Legolas agus Gimli ag cuardach Choill Fangorn in aice le Bearnas na Rochann. Níor tháinig siad ar na hobaid ansin, ach fuair siad rompu Gandalf, a bhí faoi ghairm chun beo arís le cabhrú sa chogadh a bhí le cur ar Sauron. D'inis Gandalf dóibh go raibh Merry agus Pippin slán sábháilte, ó bhí Crannfhéasóg, an fathach crannchosúil - an tEinteach - a bhí i gceannas ar an gcoill go léir, ag tabhairt faire don bheirt hobad.
Chuaigh an ceathrar acu go hEdoras, áit a raibh cúirt Tħéoden, rí na Rochann. Bhí Tħéoden faoi gheasa ag Saruman, agus spiaire de chuid an draoi chéanna, Gríma "Teanga na Péiste", tar éis an-chumhacht a bhaint amach sa chúirt. D'éirigh le hAragorn, áfach, Tħéoden a chur ar bhealach a leasa arís. Ansin, chuaigh Aragorn agus Théoden chun cogaidh in éineacht le sluaite armtha na Rochann chun Saruman agus a chuid Orc a chloí. Nuair a tháinig siad a fhad leis an Daingean Iarainn (Béarla: Isengard), an daingean ina raibh cónaí ar Saruman, bhí an áit treascartha cheana féin, agus Merry is Pippin ag caitheamh píopa ar a socairshuaimhneas amuigh ar an tairseach. Is é rud go raibh na hEintigh dubh dóite den dóigh a mbíodh na hOirc ag leagan agus ag dó crann agus ag déanamh damáiste do Choill Fangorn, agus idir an dá linn, d'éirigh siad féin amach in aghaidh Saruman agus shealbhaigh siad a bhunáit.
Nuair a thosaigh an cogadh idir Gondor agus sluaite Sauron, thug Aragorn a aghaidh ar Chosáin na Marbh. San áit seo a bhí cónaí ar Fhir Mharbha Dúnharg. Bhí na fir seo fágtha ina dtaibhsí i ndiaidh dóibh an mionn a bhriseadh a thug siad d'Isildur, duine de shinsir Aragorn, ach ó bhí Aragorn ina oidhre ar Isildur, bhí sé in ann gairm chogaidh a chur ar na marbháin.
Tagairtí
Figuren in Tolkiens Welt Middle-earth characters
Líomanáid Dhearg
Is éard atá sa líomanáid dhearg ná deoch mhilis le dath dearg a dhéantar in Éirinn ach go háirithe. Is éard atá sa líomanáid de ghnáth ná deoch a dhéantar le sú líomóidí agus siúcra. Is deoch "mianraí" í nó deoch bhog gan alcól más maith leat, atá i gceist leis, cé go bhfuil nós Éireannach ann an líomanáid dhearg a mheascadh le huisce beatha sa tábhairne nó sa bhaile, fiú.
Àird Tunna
Is sráidbhaile ar an Muile, Earra-Ghàidheal agus Bòd, é Àird Tunna.
Drochaid Sheile
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Drochaid Sheile.
Duffless
Craoladh an séú heipeasóid déag, "Duffless", den ceathrú sraith The Simpsons ar an 18 Feabhra 1993. Scríobh David M. Stern an eipeasóid seo. D'fhéach 25.7 milliún duine ar an eipeasóid.
Caibidil 1 (American Horror Story)
Craoladh an chéad eipeasóid, "Caibidil 1" den séú sraith American Horror Story ar an 14 Meán Fómhair 2016. Scríobh Ryan Murphy agus Brad Falchuk an eipeasóid seo. D'fhéach 5.14 milliún duine ar an eipeasóid.
Nunavut
Is é Nunavut an chríoch is mó i gCeanada. Bunaíodh an chríoch sa bhliain 1999 de réir scartha ó Chríocha an Iarthuaiscirt. Is é Iqaluit ar Oileán Baffin an príomhbhaile.
Tíreolaíocht
Clúdaíonn Nunavut 1,932,255 km² (746,048 míle cearnach) de talún agus 160,935 km² (62,137 míle cearnach) d'uisce i dTuaisceart Cheanada. Sa chríoch tá chuid den mhórthír, an chuid is mó de na oileánra Artach, agus gach ceann de na hoileáin i mBá Hudson, James Bay, agus Ungava Bay (chomh maith le Oileán Belcher) a bhain leis na Críocha an Iarthuaiscirt roimh an scoilt. Dá mbeadh Nunavut ina thír, bheadh sé an 15ú tír is mó ar domhan.
Tá teorainn chríche aige le na Críocha an Iarthuaiscirt ar oileáin éagsúla chomh maith leis an mórthír, Manitoba ó dheas ar mhórthír Nunavut, Saskatchewan ar an dtaobh thiar theas agus tá teorainn talún bheag le Talamh an Éisc agus Labradar ar Oileán Killiniq. Rionntar teorainneacha muirí leis na cúigí; Québec, Ontario, agus Manitoba agus leis an nGraonlainn. Is é Barbeau Peak (2,616 m (8,583 ft), ar Oileán Ellesmere, an pointe is airde i Nunavut. Is é 0.015 duine in aghaidh gach ciliméadar cearnach an dlús daonra, agus tá sé ar cheann de na cinn is ísle sa domhan. Mar chomparáid, tá thart ar an limistéar céanna ag an nGraonlainn agus tá beagnach dhá uair an daonra ann.
thumb|left|300px|Cósta oirthuaisceart [[Oileán Baffin]]
Stair
Sa blianta suas go dtí na 1970óidí, bhí roinnt plé ar scoilteadh na Críocha an Iarthuaiscirt in dhá chríoch ar leith chun léiriú níos fearr a dhéanamh ar an gcarachtar dhéimeagrafach a bhí ag na gcríoch. Sa bhliain 1966, mol coimisiún fiosrúcháin phoiblí ar rialtas sna Críocha Iarthuaiscirt, gan deighilt a dhéanamh ar na Críocha Iarthuaiscirt ag an am. Sa bhliain 1976, mar chuid den idirbheartaíocht a bhí ar bun idir Inuit Tapiriit Kanatami agus rialtas na cónaidhme faoi thalamh na bundúchasaí, pléadh roinnt na Críocha an Iarthuaiscirt. Ar 14 Aibreán 1982, tionóladh reifreann ar fud na Críocha Iarthuaiscirt maidir le scoilt, le tromlach na cónaitheoirí ag vótáil i bhfabhar an scoilt agus thug an rialtas cónaidhme chomhaontú coinníollach seacht mí ina dhiaidh sin. Socraíodh chomhaontú na talún i Meán Fómhair 1992 agus bhí sé daingnithe ag beagnach 85% de na vótálaithe in Nunavut. Ar 9 Iúil 1993, ritheadh an ‘’tAcht um Chomhaontú na Talún Éilimh Nunavut’’ agus an ‘’tAcht um Nunavut’’ i bParlaimint Ceanada, agus cuireadh i gcrích an scoilt ar 1 Aibreán, 1999.
Daonra
De réir daonáireamh 2006 bhí daonra de 29,474 ag Nunavut, le 24,640 daoine ag aithint iad féin mar Ionúiteach (83.6% den daonra iomlán), 100 mar Chéad Náisiún (0.34%), 130 Métis (0.44%) agus 4,410 mar neamh-bundúchasacha (14.96%).
Tá an ráta fáis daonra Nunavut a bhfad os cionn meáin Cheanada le blianta fada, den chuid is mó is mar gheall ar rátaí breithe atá i bhfad níos airde ná meán Cheanada. Idir Aibreán agus Iúil 2010, chonaic Nunavut an ráta fáis is airde daonra in aon chríoch nó chúige i gCeanada, ag ráta de 1.01%.
Mar sin féin, tá an ráta imirce ard i Nunavut mar gheall go bhfuil go leor daoine Ionúiteacha ó dhúchas ag fágáil an chríoch ar mhaithe le deiseanna eacnamaíocha níos fearr in áiteanna eile.
Creideamh
Ar an iomlán, tá 93.2% den daonra ina Chríostaí. De réir an daonáireach 2001 bhí 15,440 (58%) leis an Eaglais Anglacánach Cheanada, 6,205 (23%) leis an Eaglais Chaitliceach Rómhánach, agus 1,175 (4%)le Pentecostal.
Teanga
Is iad na Teangacha Ionúiteach (Inuktitut agus Inuinnaqtun) chomh maith le Béarla agus Fraincis na teangacha oifigiúla. I dtuarascáil don Roinn Oideachais Nunavut sa bhliain 2000 (Aajiiqatigiingniq Language of Instruction Research Paper) deir Ian Martin ó Ollscoil York go bhfuil bagairt "fadtéarmach do theanga na pobail Ionúiteacha ón mBéarla a bhfuil i ngach áit, agus go bhfuil polasaithe teanga scoile reatha agus na cleachtais reatha maidir leis an teanga ag cur leis an mbagairt" má leanann scoileanna Nunavut le polasaithe na Críocha an Iarthuaiscirt. Soláthraíonn sé plean teanga a 20-bliain chun "sochaí dhátheangach a fheidhmíonn go hiomlán, i nInuktitut agus i mBéarla" faoi 2020.
Bun Easain
Is sráidbhaile ar an Muile, Earra-Ghàidheal agus Bòd, é Bun Easain.
Nunavut
Geilleagar
Ba C$2.198 bn. an olltáirgeacht intíre (OTI) a bhí ag Nunavut sa bhliain 2012.
Plátaí Clárúcháin
thumb|Pláta Clárúcháin NunavutTá clú agus cáil ar plátaí clárúcháin Nunavut ar fud an domhain mar gheall ar an gcruth atá orthu, múnlaithe ar nós béar bán. Bhí an cruth seo in úsáid ag na Críocha Iarthuaiscirt ó na 1970óidí agus nuair a bhunaíodh Nunavut sa bhliain 1999 lean siad leis an dearadh uathúil. Tá sé in úsáid ó shin.
Jean-Claude Andro
Scríbhneoir Briotánach é Jean-Claude Andro, a saolaíodh i Quimper sa bhliain 1937 agus a fuair bás sa bhliain 2000. Sa bhliain 1998, bhuaigh sé an prix Henri de Régnier.
Terminator 2: Judgment Day
Scannán is ea Terminator 2: Judgment Day ("Críochnaitheoir 2: Lá an Bhreithiúnais") a leannann scéal an scannáin The Terminator. Is é Arnold Schwarzenegger a ghlacann an príomhról.
Contae Cameron, Texas
Is contae cois farraige i ndeisceart Texas ar an teorainn le Meicsiceo é Cameron. Is é Brownsville príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 406,220 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010, suas ó 335,227 duine sa bhliain 2000. Ba Spáinnis an phríomhtheanga ag 72.9% de na daoine sa bhliain 2010 agus ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 26.3%. Ba í an Ghaoluinn an phríomhtheanga ag 15 duine sa chontae sa bhliain 2000.
Yedermann Verlag
Bhunaigh Oliver Brauer agus Sebastian Myrus an comhlacht foilsitheoireachta yedermann sa bhliain 2000. Tá an comhlacht suite in Reimerling in München, agus tá sé ar cheann d’fhoilsitheoirí neamhspleácha na Gearmáine.
Tá sé d’aidhm ag yedermann litríocht chomhaimseartha a fhoilsiú, idir fhilíocht (agus na húdair Gerald Fiebig, Herbert Hindringer, Sabine Imhof, Adrian Kasnitz, Achim Wagner agus Christoph Wenzel san áireamh) agus phrós (saothair le Gunter Gerlach, Lou A. Probsthayn agus Volker Strübing). Chuir yedermann dhá dhuanaire d’fhilíocht “Slam” amach, a bhuíochas sin ar Ko Bylanzky agus Rayl Patzak, beirt de lucht eagraithe “Slam” in München (Planet Slam 1+2).
Éamon de Buitléar
Saol
Bhí athair Éamon i gceannas ar an gCéad Chath d’Arm na hÉireann agus níos déanaí, aide-de-camp Uachtarán na hÉireann Dubhghlas de hÍde. I gcathair na Gaillimhe a rugadh Éamon agus tógadh é i dteaghlach a labhair Gaeilge. Tháinig sé go mór faoi thionchar mhuintir Chúil Aodha i gCorcaigh go luath ina shaol agus é ar saoire ann lena athair. Is ann a d’fhoghlaim sé cuid mhór faoin dúlra agus faoin iascaireacht. Ba ansin a bhuail sé le Seán Ó Riada.
Níorbh ionadh é mar sin go bhfuair sé post sé ag obair sa siopa Garnett and Keegan's and Helys sna 1940idí, ag díol fearas iascaireachta agus gránghunnaí. Bhí siopa dá chuid féin aige ar ball. .
Phós sé Laillí Lamb ón gCeathrú Rua (de shliocht Ford Madox Ford a máthair agus Charles Lamb, péintéir mórcháiliúil, a hathair). clé|mion|Teilifís Éireann
Dail an Eich
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Dail an Eich.
Éamon de Buitléar
Scannáin
mion|[[Seanad Éireann|clé]] Sna 1960dí, le Gerrit Van Gelderen, rinne an Buitléarach cláracha fiadhúlra do RTÉ. Thuil sé cáil náisiúnta mar nádúraí agus mar chraoltóir raidió agus teilifíse. B’fhéidir a rá gurbh é an clár teilifíse Amuigh faoin Spéir a chuir a ainm i mbéal phobal na hÉireann.
Ba é stiúrthóir bainistíochta Éamon de Buitléar Ltd. é, comhlacht a rinne cláracha faisnéise teilfís e. Ba é an t-aon léiritheoir neamhspleách teilifíse in Éirinn é ag an am.
Sa bhliain 1986, bhuaigh an Buitléarach Jacob's Award dá chlár teilifíse Cois Farraige leis an Madra Uisce. Rinneadh scannáin as a chuid leabhar agus coimisiúin iomadúla ó RTÉ, BBC agus stáisiúin eile.
Ceapadh é ar an bPríomh-Bhord Iascaigh sa bhliain 2005. Bhronn Ollscoil Náisiúnta na hÉireann dochtúireacht oinigh (D.Sc.) air in 1991.
Ceol
mion|Séan Ó Riada|clé Bhí baint ag Éamon de Buitléar leis an gceol traidisiúnta Éireannach le Seán Ó Riada agus bhí baint aige le bunú Cheoltóirí Chualann (1960-1969).
Halloween of Horror
Craoladh an ceathrú heipeasóid, Halloween of Horror, den seachtú sraith is fiche The Simpsons ar an 18 Deireadh Fómhair 2015. Scríobh Carolyn Omine an eipeasóid seo. D'fhéach 3.69 milliún duine ar an eipeasóid.
Don Jordan
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea Don Jordan, a rugadh ar 22 Meitheamh, 1934 i Los Angeles, California agus a fuair bás ar an 13 Feabhra, 1997.
Rodrigo y Gabriela
Giotáraithe clasaiceacha agus ceoltóirí is ea Rodrigo Y Gabriella. Rugadh i Meicsiceo iad, ach tá siad ina gcónaí i mBaile Átha Cliath, Éire. Bhain siad cáil áirithe amach tar éis dóibh seinm ar shráideanna agus i dtithe tábhairne ar fud na hÉireann. Is feoilséantóirí iad.
Marsco
Is sliabh i gComhairle na Gàidhealtachd, Albain í Marsco.
Manchester, New Hampshire
Is í Manchester an chathair is mó i stát New Hampshire, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, tá 110,209 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Manchester suite i gContae Hillsborough. Tá Ted Gatsas ina mhéara. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1781.
Belgae
Cónaidhm mór de treibheanna Gallacha agus Gearmánacha iad na Belgae a bhíodh ina gcónaí i dtuaisceart na Gaille, idir an Muir nIocht, bhruach thiar na Réine, agus bruach thuaidh na Séine, ón 3ú haois RC ar a laghad amach. Phléigh Julius Caesar go domhan iad in De Bello Gallico, a chur síos mór le rá faoin a chathanna sa Ghaill. Bhí an t-ainm céanna Some roinnt dreamanna sa Bhreatain, agus de réir Uí Raghailligh, b'ionann iad agus na Fir Bholg in Éirinn. Ainmníodh an cúige Rómhánaigh Gallia Belgica astu agus, sár i bhfad, an tír nua aimsire, an Bheilg.
Sanasaíocht
Measann teangeolaithe an lae inniu go bhfuil an t-ainm eitneach Belgae fréamhaithe ón bPrótai-Ceiltis *belg- nó *bolg-, le brí "líon" nó "borr" (go háirithe le fearg/riastradh/srl.)", gaolmhar leis an aidiacht Ollannais gebelgd, "bheith an-fhearg" agus verbolgen, "bheith fearg", agus an briathar Sean-Bhéarla belgan, "bheith fearg" (ón bPrótai-Ghearmáinis *balgiz), fréamhaithe sa deireadh ón bPrótai-Ind-Eorpais *bhelgh- ("borr, boilscigh, bolg"). D'fhéadfadh mar sin ainm eitneach Prótai-Ceiltis *Bolgoi a mhíniú mar "An Cine a Bholgann (go háirithe le fearg/riastradh)".
Eurabol
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Eurabol.
An Dún Riabhach
Is dún i gContae Dhún na nGall é an Dún Riabhach. Gunnaí cosanta ón Chéad Chogadh Domhanda ag Dún Riabhach atá sa phictiúr ar dheis, ach tógadh an dún timpeall 1812–1813. Cuirtear fáilte roimh chuairteoirí.
Tuaim Uí Mheára
Is baile suite i gContae Thiobraid Árann í Tuaim Uí Mheára.
An Muileann Úr - Muilte Arbhair agus Lín
Is muileann i gContae Dhún na nGall é an Muileann Úr.
Criomhthann mac Aodha
Rí na Laighean de rítheaghlach Uí Mháil ba ea Criomhthann mac Aodha (Sean-Ghaeilge Crimthann mac Áedo (bás 633) Aodh Dibhchine (bás 595), iar-rí, ba ea a athair.  Tháinig sé i gcoróin an éigin tar éis bhás Rónáin mhic Colmáin.  Ba é a dheartháir é Rónán Crach, an rí Laigean luaite b'fhéidir sa sága Fingal Rónáin, a deirtear fosta gur easpag é.  Criomhthann ba é a mharaigh é.
Cloíodh agus maraíodh Criomhthann ag Cath Áth Goan (taobh thiar den Life) ag comhaontas idir a chéile comhraic Faolán, Failbhe Flann mac Aodha Dhuibh (rí Mumhan], bás [[637) agus Conall Guthbhinn mac Suibhne (bás 635) de Chlann Cholmáin.    Maítear i ndréacht Muimhneach gur íoc Failbhe cáin na Laigean dosna hUí Néill, ach  diúltaíonn Byrne an smaoineamh seo this mar bolscaireacht Mhuimhneach níos deireanaí um Leath Mhogha a éileamh.
Contae Camp, Texas
Is contae in oirthuaisceart Texas é Camp. Is é Pittsburg príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 12,401 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010, suas ó 11,549 duine sa bhliain 2000. Ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 80.9% de na daoine sa bhliain 2010 agus ba Spáinnis an phríomhtheanga ag 18.4%.
Erwan ar Moal
Scríbhneoir Briotánach é Erwan ar Moal. Saolaíodh ar Moal ar an 9 Feabhra 1874 i Coadout (Trégor Côtes-d'Armor) agus fuair sé bás san áit chéanna ar an 14 Feabhra 1957. Ba mhúinteoir é. Ghlac sé páirt sa Résistance.
Tá clú agus cáil air mar scríbhneoir. Foilsíodh an chéad chnuasach gearrscéalta leis, Pipi Gonto, sa bhliain 1902. Eagarthóir irisleabhar Briotáinise a bhí ann chomh maith. Aithnítear é thar aon rud eile mar fhile, áfach.
Benny 'Kid' Paret
Dornálaí Cúbach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea Bernardo "Benny Kid" Paret, a rugadh ar 14 Márta, 1937 i mBerrocal, Camagüey agus a fuair bás ar an 3 Aibreán, 1962.
Achadh Dhruim Saileach
Is baile i gContae Fhear Manach é Achadh Dhruim Saileach.
Eilean Shona
deas|250px|thumb|Eilean Shona Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Eilean Shona.
Contae Carson, Texas
Is contae in iarthuaisceart Texas é Carson. Is é Panhandle príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 6,182 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010, síos ó 6,516 duine sa bhliain 2000. Ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 92.4% de na daoine sa bhliain 2010 agus ba Spáinnis an phríomhtheanga ag 7.3%.
Seán Ó Conaill
Seanchaí, feirmeoir agus iascaire a bhí i Seán Ó Conaill (1835-1931). Rugadh Ó Conaill i gCill Rialaig, baile in Uíbh Ráthach i gContae Chiarraí in iardheisceart na hÉireann.
D'fhoilsigh Séamus Ó Duilearga a chuid scéalta sa leabhar Leabhar Sheáin Í Chonaill (1948).
Mainistir Inis Mac nÉirín
Stair
Deirtear gur bhunaigh Colm Cille mainistir ann sa séú haois.
Athbhunaíodh í mar phrióireacht Agaistíneach idir 1140 agus 1170. D’fhéadfaí gur scríobh cuid de Annála Loch Cé anseo, chomh maith leis an gcuid a scríobhadh i Prióireacht Oileán na Tríonóide sa loch céanna.
Scaoileadh an mhainistir timpeall 1569 agus bronnadh an talamh ar William Taaffe in 1596.
Rinneadh tochailt ar an oileán in 2000 agus tháinig siad ar chuid d’eaglais chloiche.
Election Night (American Horror Story)
Craoladh an chéad eipeasóid, "Election Night" den seachtú sraith American Horror Story ar an 5 Meán Fómhair 2017. Scríobh Ryan Murphy agus Brad Falchuk an eipeasóid seo. D'fhéach 3.93 milliún duine ar an eipeasóid.
Louis Tomlinson
Is ceoltóir Sasanach é Louis William Tomlinson. Rugadh é ar 24 Nollaig 1991. Tháinig sé sa tríú háit ar an seachtú sraith de The X Factor sa bhliain 2010 ina bhall den ghrúpa One Direction. Tá sé ina bhreitheamh ar an gcúigiú sraith déag The X Factor sa bhliain 2018.
Tiorána
Is í Tiorána (Tiranë nó Tirana as Albáinis) príomhchathair Poblacht na hAlbáine. Is í Tiorána an chathair is mó sa tír chomh maith: tá breis is 550,000 duine ina gcónaí ann. Sa bhliain 1614 a bunaíodh an chathair nua-aimseartha. Roghnaíodh Tiorána mar phríomhchathair na tíre sa bhliain 1920.
Tá Tiorána suite i lár na Albáine timpeallaithe ag sléibhte agus cnoic. Tá sí lonnaithe congarach don Meánmhuir agus mar sin tá aeráid na Meánmhara aici. Tá sí ar cheann de na cathracha is fliche agus is grianmhara san Eoraip.
Ba é an 17ú haois ré órga na cathracha ach bíodh daoine ina gcónaí ann ón an Iarannaois. Bhí roinnt sliocht Eilíria ina gcónaí ann ach thóg na Rómhánaigh í i ndiaidh Cogaidh Eirlíria. Sa 4ú haois, thóg Impireacht Bhiosántach í agus tógadh Caisleáin Petrelë. Ní raibh tábhacht ar leith ag baint leis an gcathair go dtí an 20ú haois, nuair a ainmníodh í mar phríomhchathair na Albáine, nuair a d'fhógraíodh neamhspleáchas na hAlbáine sa bhliain 1912. Is í an áit is tábhachtach sa tír ó thaobh géileagar, airgeadais, agus polaitíocht agus tá Rialtas na hAlbáine ag suí sa chathair chomh maith le tithe Uachtaráin agus Príomh-Aite na tíre.
Last Exit to Springfield
Craoladh an seachtú heipeasóid déag, "Last Exit to Springfield", den ceathrú sraith The Simpsons ar an 11 Márta 1993. Scríobh Jay Kogen agus Wallace Wolodarsky an eipeasóid seo. D'fhéach 22.4 milliún duine ar an eipeasóid.
Fionnphort
Is sráidbhaile ar an Muile, Earra-Ghàidheal agus Bòd, é Fionnphort.
Páirc Uí Chíosóig
Tá dhá staid ann darb ainm Páirc Uí Chíosóig:
Midi-Pyrénées
Is iar-réigiún i ndeisceart na Fraince é Midi-Pyrénées. Is í an réigiún is mó sa Fhrainc Dhúthach agus achar do 45,348 km2 aici. Tá an réigiún níos mó ná an Ísíltír nó an Danmhairg fiú. Bhí cónaí ar 2,926,592 duine i Midi-Pyrénées ar lá an daonáireamh 2012. Is í Toulouse príomhchathair an réigiún. Tá an láthair oilritheachta Lourdes i Midi-Pyrénées. Cé gurb í an Fraincis teanga na háite bhí An Ocsatáinis á labhairt in áiteanna iargúlta sa réigiún suas go dtí an fichiú aois.
An Arna
Is baile i gContae Fhear Manach í an Arna.
Bród Átha Cliath
mion|Bród aerach, Dublin Pride 2015 Sraith bhliantúil imeachtaí a cheiliúrann an saol leispiach, aerach, déghnéasach, agus trasinscneach (LADT̟+) is ea Bród Átha Cliath nó Dublin Pride (Dublin LGBTQ Pride Festival). Is é an fhéile is mó dá chineál in Éirinn, agus í á thionól i mí Meithimh gach bliain. Is buaicphointe na féile í paráid mhórtais i lár Bhaile Átha Cliath.
D'fhás an fhéile as imeacht amháin sa bhliain 1974 go féile il-laethúil inniu. Tá ról na n-ealaín, cultúir, agus an tsaoil shóisialta, go háirithe, méadaithe go mór ann ó shin.
Stair
Tharla an chéad mhórfhorbairt eile i 1983. Le linn an tsamhraidh  i 1982, buaileadh a lán fir aeracha agus déghnéasacha in ionsaithe homafóbacha i mBaile Átha Cliath. Ar an 9 Meán Fómhair 1982, buaileadh fear óg darbh ainm Declan Flynn chomh dona sin go bhfuair sé bás ina dhiaidh sin. D'ainneoin gur admhaigh beirt den chúigear ionsaitheoirí gur ionsaigh siad timpeall 20 duine LADT+ thar an tréimhse sé seachtaine, scaoileadh saor gach duine den chúigear agus gearradh pianbhreith ar fionraí orthu. Ag an am céanna, gearradh téarma príosúin 12 mhí ar fhear a ghoid sparán. Dúirt an breitheamh i gcás Flynn 'nach bhféadfaí é seo a mheas mar dhúnmharú riamh' (‘this could never be regarded as murder’) agus nach raibh ‘aon chineál pionóis’ (‘no element of correction’) ag teastáil maidir leis na fir.
Bhí an-imní ar dhaoine LADT+ faoin toradh. Mar thoradh ar sin, tharla an agóid ba mhó ar son cearta LADT+ go dtí sin. Dé Sathairn, 19 Márta 1983, tar éis an bhreithiúnais, chuaigh na céadta duine ar mhórshiúl ó Halla na Saoirse go Páirc Fhionnradhairc (áit ar maraíodh Declan). mion|Bród Átha Cliath 2013 Tharla an chéad Pharáid Bród i mBaile Átha Cliath i mí an Mheithimh an bhliain sin, 1983. Ó shin i leith, tá Bród Bhaile Átha Cliath ag dul ó neart go neart agus glacann na mílte agus na mílte duine páirt ann gach bliain.
Conspóid
mionSa bhliain 2022, d'fhógair Bród Bhaile Átha Cliath inné go raibh deireadh curtha maolabhrach acu leis an gcaidreamh oifigiúil le RTÉ mar gheall ar an allagar faoin bpobal trasinsnceach ar an gclár raidió Liveline (le Joe Duffy). Chuir siad i leith RTÉ go raibh an eagraíocht "ag gríosú thine na reitrice in aghaidh an phobail thrasinscnigh."
Ach thug RTÉ le fios go mbaineann plé poiblí - bíodh sé míthaitneamhach, deacair agus conspóideach uaireanta - go mbaineann a leithéid go smior le feidhm na heagraíochta de réir dualgais.
An Teampall Uachtarach
Is baile suite i gContae Thiobraid Árann é an Teampall Uachtarach. Tá Bunscoil, Eaglais, ionad pobail agus tithe tábhairne sa bhaile. Tá an Comhlacht breosla Mid West Oil lonnaithe sa cheantar freisin.