cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
An Tatarstáin
Poblacht chónaidhme de chuid na Rúise is ea an Tatarstáin. Tá an phoblacht suite i gceartlár na Rúise Eorpaigh idir an Vólga agus an Cama. Tá teorainn aici leis an Udmuirt, an tSuvais, Mairí El agus an Bhaisceartastáin. Sa bhliain 2022 bhí níos mó ná 4 000 084 duine ina gcónaí sa phoblacht.
Tíreolaíocht
Tá an phoblacht suite timpeall 800 km thoir ó Mhoscó. Tá sí suite idir aibhneacha Volga agus Kama. Téann sí a fad le Sléibhte na hÚraile.
Crios Ama
Tá an Tatarstáin suite i gcrios ama Moscó (MSK/MSD).
An Túvais
Teanga Tuircice is ea an Túvais. Tá an teanga á labhairt i dTúva na Rúise, taobh thuaidh den Mhongóil. Thairis sin, tá canúintí Túvaise á labhairt ag dreamanna beaga sa Mhongóil agus sa tSín. Tá sí ó dhúchas ag 200,000 duine, a bheag nó a mhór, agus í ina teanga oifigiúil i dTúva chomh maith leis an Rúisis. Níl sí ina teanga scríofa ach ón mbliain 1930, nó roimhe sin, ba nós le muintir Thúva a gcuid scríbhneoireachta a dhéanamh trí mheán na Mongóilise.
An Tatarstáin
Aibhneacha
Seo iad príomhaibhneacha na poblachta(ainmneacha Tataracha i lúibíní):
Drúchtín
deas|250px|thumb|Drúchtín Baineann an t-alt seo leis an ngastrapód; má tá spéis agat sa phlanda feoiliteach, féach Drosera.
An Tatarstáin
Lochanna
Is iad na taiscumair is mó i dTatarstáin ná: Is é Qaban an loch is mó sa phoblacht.
An Túvais
Murab ionann agus na teangacha Tuircice eile, ní bhfuair an Túvais mórán focal ar iasacht ón Araibis ná ón bPeirsis. Ní raibh na Túvaigh riamh ina Moslamaigh, nó is iad an Búdachas agus an Seamanachas reiligiúin thraidisiúnta na dTúvach. Fuair siad an Búdachas ón Tibéid tríd an Mongóil, agus mar sin, bhí an Mhongóilis an-tábhachtach mar fhoinse focal iasachta. Le déanaí, is iomaí téarma Rúisise a chuaigh in úsáid sa Túvais, go háirithe sa téarmaíocht nua-aimseartha.
Buamáil Shráid Dhún na nGall (1972)
mion|clé|Phléasc an buama lasmuigh den oifig Ionsaí sceimhlitheoireachta i dTuaisceart Éireann ab ea Buamáil Shráid Dhún na nGall (Donegall Street) ar 20 Márta 1972, an chéad ionsaí carrbhuama le linn na dTrioblóidí. clé|mion|Sráid Donegall
Borna Ćorić
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Chróit é Borna Ćorić. Rugadh é ar an 14 Samhain 1996.
Buamáil Shráid Dhún na nGall (1972)
Pléascadh
Phléasc an buama lasmuigh d'oifig an Belfast Telegraph, nuachtán aontachtach. B'fhéidir mar sin go raibh fuath seicteach taobh thiar den ionsaí.
An Tatarstáin
Acmhainní nádúrtha
Tá ola, gás nádúrtha, gipseam agus a leithéid le fáil sa Tatarstáin. Meastar go bhfuil níos mó ná billiún tonna de chuid stocanna ola sa phoblacht.
Drúchtín
Is ainm coitianta ar aon ghastrapód talún gan sliogán é drúchtín nó seilide drúchta (Béarla: slug).
Buamáil Shráid Dhún na nGall (1972)
Pléascadh
Ghlac na Sealadaigh leis an bhfreagracht, ach trí lá níos déanaí.
Drúchtín
Is iomaí uair a tháinig gastrapóid gan bhlaosc chun cinn go neamhspleách tríd an éabhlóid inréimneach, agus dá bharr sin, ní grúpa tacsanomaíochta iad na drúchtíní.
An Tatarstáin
Na hAonaid Riaracháin
Tá Poblacht na Tatarstáine roinnte ina 43 réigiún. Féach Aonaid Riaracháin na Tatarstáine.
Waterloo & City line
deas|250px|thumb|[[Waterloo (Londain)|Waterloo & City line]] Is líne ar an London Underground í Waterloo & City line. Tá dath turcaide uirthi ar an léarscáil Tiúb.
An Ostair-Ungáir
Is éard a bhí i gceist leis an Ostair-Ungáir (nó Impireacht na hOstaire is na hUngáire, nó an Démhonarcacht, nó Monarcacht na Danóibe, nó an Mhonarcacht Impiriúil Ríoga) ná an t-aontas bunreachtúil monarcach i lár na hEorpa a tháinig ar an bhfód de thoradh an Ausgleich, nó Comhréiteach na bliana 1867. De réir an chomhréitigh seo, thoiligh Rítheaghlach Ostarach Hapsburg an chumhacht a chomhroinnt le rialtas na hUngáire, agus mar sin rinneadh tír ar leith de Ríocht na hUngáire a raibh an ceann stáit, cuid de na ranna rialtais agus forais áirithe i bpáirt aici leis an Impireacht Ostarach. Sin an chúis a dtugtaí monarcacht Impiriúil Ríoga ar an Ostair-Ungáir: thagair an chéad aidiacht acu do ról an rialtóra mar Impire san Ostair, agus an dara ceann acu bhí sé ag trácht ar a ról mar Rí san Ungáir.
Mhair an démhonarcacht bliain amháin thar an leathchéad. Tháinig deireadh léi sa bhliain 1918, nuair a briseadh an Chéad Chogadh Domhanda ar na Cumhachtaí Láir (Impireacht na Gearmáine agus an Démhonarcacht). Ba ansin a tháinig na gluaiseachtaí náisiúnta chun tosaigh i measc na náisiúntachtaí beaga a raibh an Impireacht comhdhéanta astu, agus bhunaigh siad stáit nua dóibh féin.
Ní mór an giorrúchán k.u.k. (kaiserlich und königlich, "Impiriúil agus Ríoga") a aithint thar an ngiorrúchán k.k. (kaiserlich königlich, "Impiriúil Ríoga"). Tagraíonn an chéad ghiorrúchán d'údaráis na tíre go léir, idir an Ostair agus an Ungáir. Maidir leis an dara giorrúchán, tráchtann sé ar údaráis na hOstaire, nó is amhlaidh go raibh an tImpire ag rialú Ríocht na Boihéime (inniu: Poblacht na Seice) mar rí, freisin. Tagraíonn an giorrúchán ''kgl. ung. (königlich ungarisch, ríoga Ungárach) d'údaráis na hUngáire (m. kir. nó magyar királyi'' an leagan Ungáirise). clé|mion|Armas
Struchtúr agus ainm na tíre
Bhí féinrialtas ag an Ungáir, ach bhí an monarc, an Roinn Gnóthaí Eachtracha agus an Roinn Chogaidh i bpáirt ag an dá stát, chomh maith leis an gcuid den Roinn Airgeadais a raibh freagracht uirthi as maoiniú na bhfórsaí armtha agus na taidhleoireachta.
Ba iad Vín agus Búdaipeist an dá príomhchathair: Vín san Ostair agus Búdaipeist san Ungáir. Ba í an Ostair-Ungáir an dara tír is mó san Eoraip de réir an achair i ndiaidh Impireacht na Rúise (621.538 km², nó 239.977 míle chearnach sa bhliain 1905 ) agus í ar an tríú tír ó thaobh an daonra de (i ndiaidh na Rúise agus Impireacht na Gearmáine). Sa lá atá inniu ann, tá timpeall ar 69 milliún duine ina gcónaí sna tailte a bhain leis an Impireacht lena linn. clé|mion|Teaghlach ríoga: An tArd-diúc Franz Ferdinand, agus a bhean Sophie, Bandiúc Hohenberg agus an chlann
Impireacht na hOstaire is na hUngáire (1914)
Ós impireacht ilnáisiúnta agus mórchumhacht a bhí ann, bhí an Ostair-Ungáir thíos le teacht na ngluaiseachtaí náisiúnta sa naoú haois déag. Cuid lárnach de shaol pholaitiúil na tíre ab ea na héilimh a bhí ag na gluaiseachtaí seo agus na díospóireachtaí a spreag siad.
I gcaidreamh idirnáisiúnta is é an t-ainm a bhí ar an monarcacht ná Österreichisch-Ungarische Monarchie, is é sin, an Mhonarcacht Ostarach-Ungárach, de réir chinneadh an Impire Proinsias Seosamh a hAon ón mbliain 1868. Tagraíonn an t-ainm seo do na Ríochtaí agus na Tailte le hIonadaíocht sa Chomhairle Impiriúil (an Reichsrat) agus Tailte Choróin Stiofáin Naofa in éineacht. Is éard atá i gceist le Stiofán Naofa ná Stiofán a hAon, Rí na hUngáire i dtús na haonú haoise déag, a rinne tír Chríostaí den Ungáir. Duine de naoimh na hEaglaise Caitlicí é Stiofán.
Is é an teideal a chuireadh an monarc lena ainm agus é ag síniú conarthaí idirnáisiúnta ná Kaiser von Österreich und Apostolischer König von Ungarn, is é sin, Impire na hOstaire agus Rí Aspalda na hUngáire. Sa chaidreamh phearsanta, thugtaí Seine K. u. K. apostolische Majestät, "A Mhórgacht Aspalda Impiriúil agus Ríoga" air. clé|mion|áit an mhargaigh, Vín
Tailte na hOstaire
Ba iad tailte na hOstaire ná:
clé|mion|Ollscoil, Vín
Tailte na hUngáire
clé|mion|Hofburg, Vín
An Bhoisnia agus an Heirseagaibhéin
Sa bhliain 1878, shealbhaigh an Ostair-Ungáir an Bhoisnia agus an Heirseagaibhéin, chomh maith le cathair Novi Pazar agus an cúige (Sandžak) a bhain léi ón Tuirc Otamánach. Bhí na tailte seo á rialú mar ghabháltas míleata go dtí an bhliain 1908, nuair a nascghabh an Ostair iad - is é sin, nuair a cuireadh leis an Impireacht iad go hoifigiúil.
Ainm na tíre i dteangacha oifigiúla na hOstair-Ungáire
Ainm na Démhonarcachta i dteangacha oifigiúla a saoránach:
Bunreacht
Ní raibh bunreacht ag an démhonarcacht i gciall cheart an fhocail. Is iad na dlíthe seo leanas a rinne gnó an bhunreachta:
Páirc Uí Chíosóig, Inis
Is staid spóirt Éireannach í Páirc Uí Chíosóig (Béarla: Cusack Park), atá lonnaithe i gcathair Inis, Contae an Chláir. Is san áit seo a imrítear na cluichí atá eagraithe ag an gCumann Lúthchleas Gael. Staid baile é do na foirne as CLG Chontae an Chláir.
Tagann an t-ainm ó cheann de na bunaitheoirí, Mícheál Ó Cíosóig, é féin a bhí as an gcontae seo. Tá cóir suí 14,864 faoi láthair.
Pierre Mauroy
Ba é Polaiteoir Sóisialach Pierre Mauroy (5 Iúil 1928 - 7 Meitheamh 2013) Phríomh-Aire na Fraince ón mbliain 21 Bealtaine 1981 go dtí 17 Iúil 1984.
An Ostair-Ungáir
Teangachaí
Ba iad an Ghearmáinis agus an Ungáiris na príomhtheangaí, nach san Ostair agus sna húdaráis impiriúla ríoga, cosúil leis na fórsaí armtha, bhí na húdaráis sásta stádas áirithe a ghéilleadh do na teangaí mionlaigh. Bhí móid dílseachta an tsaighdiúra i gcló sna teangaí éagsúla, mar shampla.
Cuimhní na Démhonarcachta sa Litríocht
Chuaigh an Démhonarcacht go domhain i bhfeidhm ar a muintir, agus nuair a bhí a ré thart, is iomaí scríbhneoir a chuaigh i mbun pinn le cultúr sainiúil measctha na Démhonarcachta a chur os cionn an tsaoil mhóir. Bhí an-pháirt ag an Démhonarcacht sna leabhair seo leanas:
Úrscéilín
Is éard is Úrscéilín (nó novelette scaití) ann ná insint scríofa phróis ficseanúil, atá níos faide ná gearrscéal ach atá níos giorra na nóibhille.
Nóibhille
mion|The Dead le [[James Joyce ]] Is éard is nóibhille (nó úrscéal gearr scaití) ann ná insint scríofa phróis ficseanúil, atá níos faide ná úrscéilín nó gearrscéal ach atá níos giorra ná úrscéal, "sáinnithe idir an gearrscéal agus an t-úrscéal".
Is féidir go mbeadh snáithe scéil amháin i nóibhille, príomhphearsa amháin, agus is féidir lena brí a theacht chun solais go díreach nó í a bheith léirithe gan dul i mbun na tarchéimnitheachta. Mar shampla, is nóibhille é Foster le Claire Keegan, ach is úrscéal é Small Things Like These léi de bharr go léirítear scéal bheatha Furlong féin chomh maith leis na heachtraí a tharlaíonn lena linn. Mura mbeadh a thaobh siúd againn den scéal, an cuntas faoi agus é ag fás suas, ba nóibhille a bheadh sa leabhar.
Samplaí
Fonn a Níos Fiach le Pádraig Ua Maoileoin
''L’Attaque le hEoghan Ó Tuairisc
''Hula Hul le Seán Mac Mathúna
The Dead le James Joyce
Heart of Darkness le Joseph Conrad,
Hadji Murat agus The Death of Ivan Ilyich le Tolstoy,
The Turn of the Screw le Henry James,
The Late Bourgeois World le Nadine Gordimer,
The Valley of the Lagoons le David Malouf,
On Chesil Beach le Ian McEwan,
Heritage le Eugene McCabe.
Ealaín oscartha
Don té atá ar bheagán eolais faoin difríocht mhór idir na healaíona míleata clasaiceacha agus féinchosaint praiticiúil, tá sé thar a bheith deacair teacht ar eolas neamh-chlaonta faoin ábhar. Maítear go minic gurb é Karate ó Okinawa nó Kung Fu ón tSín nó Muay Thai ón Téalainn nó Ju-Jitsu ón tSeapáin an córas féin-chosanta is fearr a bhfuil ann. Níl ceachtar acu níos fearr nó níos measa ná a chéile cé go bhfuil siad uile éagsúil óna chéile.
thumb|[[Júdó]]
Is í lom na fírinne go bhfuil gnéithe de chomhrac míleata agus d'fhéin-chosaint praiticiúil nó 'chomhraic sráide' le sonrú i ngach uile chóras de na healaíona míleata, ach tá gnéithe d'fhealsúnacht, d'fhorbairt an duine, de spórt agus d'ealaíon dar ndóigh iontu chomh maith. Más é féinchosaint spreagadh agus sprioc an fhoghlaimeora, ní mór don fhoghlaimeoir idirdhealú a dhéanamh idir féin-fhorbairt, spórt, ealaíon agus féinchosaint agus 'córas féin-chosanta' á roghnú aige/aici.
Oidí sna healaíona míleata
Cé go bhfuil oidí den scoth ó gach uile chóras de na healaíona míleata ann, tá neart oidí ann a bhfuil ardscileanna acu sna healaíona míleata ach nach bhfuil scil dá laghad acu mar mhúinteoirí. Go rómhinic, is scéal scéil a fhaightear i go leor ranganna, leagan truaillithe de chur chuige an mhúinteora a mhúin múinteoir an mhúinteora fadó. Bíonn an iomarca daoine plódaithe isteach ar mhullach a chéile sna ranganna agus ní bhíonn aithne mhaith ag an oide ar mhic léinn dá c/huid. Is iad na mic léinn is aclaí, cróga agus is láidre a dhéanann dul chun cinn go minic agus bíonn siad dírithe ag an oide i dtreo na hiomaíochta i gcomórtais spóirt. Fágtar na mic léinn a bhfuil faitíos orthu roimh throid de leath thaobh, na daoine is mó a theastaíonn tacaíocht agus gríosú uathu, na daoine a bhfuil níos mó spéise acu i bhféin-chosaint ná i spórt. Más í féinchosaint an sprioc ní féidir leis an oide an iomarca daoine a traenáil ag an am céanna. Ní bhíonn sluaite faoi oiliúint ag oidí dornálaíochta, mar tuigeann lucht na dornálaíochta tábhacht mheon an trodaí go maith. Caithfidh an t-oide aithne mhaith a bheith aige/aici ar mhic léinn dá c/huid. Is spórt crua í an dornálaíocht agus mura bhfuil an meon ceart ag an trodaí, d'fhéadfadh sí/sé a bheith gortaithe san fháinne troda. Má tá duine ag freastal ar ranganna chun féinchosaint a fhoghlaim mar gheall ar droch-thaithí le tromaíocht ar scoil, nó ionsaí ar an tsráid nó sa bhaile go deimhin, tá sé riachtanach go mbeadh scil faoi leith ag an oide maidir oiliúint mheon an duine aonair sin. Léiríonn taighde a rinne eagraíochtaí póilíní agus airm Mheiriceá go bhfuil meon an duine faoi ionsaí níos tábhachtaí ná teicnící agus gurb iad na teicnící simplí na teicnící is fearr nuair atá féinchosaint i gceist. Tógann sé blianta fada ar dhaoine máistreacht a fháil ar na healaíona míleata clasaiceacha, blianta nach bhfuil ag go leor a bhfuil féinchosaint uathu.
Cúrsaí Spóirt agus teicnící mar fhrithghníomh
Ní féidir leis an duine machnamh a dhéanamh ar theicnící nó ar straitéis nuair atá sé/sí faoi ionsaí. Braitheann an duine ar fhrithghníomh, frithghníomh atá foghlamtha ag an intinn agus ag an gcolainn ó shíor-chleachtadh ar theicnící simplí i gcomhthéacs atá an-ghearr do shuíomh an chomhraic féin. Má dhéantar cleachtadh seasta ar theicnící spóirt nó ealaíne, mura bhfuil leibhéal an-ard go deo bainte amach ag an duine sna healaíona míleata agus taithí na mblianta fada aici/aige, ní chreidim féin go mbeadh sé ar chumas an duine gan teicnící mí-oiriúnacha a úsáid nuair atá sé/sí faoi fhíor-ionsaí ar an tsráid nó sa bhaile. Má tá tú ag traenáil chun tú féin a chosaint, ba cheart go mbeadh an traenáil chomh gearr don fhíor-throid agus is féidir.
Féin-Chosaint
Caithfear SEIF agus galair eile a thabhairt san áireamh agus tú do do chosaint féin. Níl tú ag iarraidh fuil a bhabhtáil le strainséir go mór mór an cineáil duine a bheadh do do ionsaí. B'fhéidir go mbeadh sé níos sábháilte teicnící uillinne agus glúine a úsáid, baill cholainne a bhíonn clúdaithe le héadach go minic, nó fiú teicnící le bos na láimhe a úsáid in ionad teicnící leis an dorn.
Cé go bhfuil sé in aghaidh an dlí uirlis troda a iompar, níl aon srian ar an duine peann, fón póca, eochracha nó leabhar le clúdach crua a iompar, rudaí atá thar a bheith éifeachtach mar uirlisí troda i lámha an duine oilte. Ná déan dearmad áfach go bhfuil sé in aghaidh an dlí an iomarca nirt a úsáid agus tú do do chosaint féin.
Ag Roghnú modh féin-chosanta ó na hEalaíona Míleata
Is é an duine féin a dhéanfaidh an cinneadh maidir le cúrsa féin-chosanta nó córas de na healaíona míleata a roghnú ach más í féinchosaint an spreagadh, mholfainn duit na ceisteanna a leanas a chur ort féin agus rang á roghnú agat:
Mar fhocal scoir
Déantar laoch den oide go minic agus maítear gurb í a stíl an stíl is fearr a bhfuil ann. Ná déan dearmad nach mbeidh an laoch leat má dhéantar ionsaí ort. Ag deireadh an lae is fútsa atá sé cinneadh a dhéanamh agus tú ag roghnú córas féin-chosanta duit féin. Má tá eolas uait faoi ranganna sna healaíona míleata nó ranganna féin-chosanta i do cheantar d'fhéadfá teagmháil a dhéanamh leis
Liosta turgnamh
Is é seo a leanas liosta de na turgnaimh tábhachtacha stairiúla eolaíochta agus na breathnóireachtaí a léirigh rud éigin mórspéise eolaíochta, de ghnáth i modh stuama nó cliste.
Loch Fleòid
Is loch suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Loch Fleòid.
Glen Hansard
Is é Glen Hansard (rugadh i mBaile Átha Cliath, 21 Aibreán 1970) an príomhamhránaí agus giotáraí leis an mbanna rac-cheoil Éireannach The Frames. Tháinig clú agus cáil air tar éis dó páirt a ghlacadh sa scannán Alain Parker The Commitments. Ghlac sé páirt an tseinnteora giotáir Outspan Foster. Bhí aiféala air gur ghlac sé leis an bpáirt seo i ndiaidh an scannáin mar thóg sí aird óna shlí bheatha mar cheoltóir, dar leis. Sa bhliain 2003 bhí sé mar láithreoir ar chlár RTÉ Other Voices: Songs from a Room, taispeántas den tallann ceoil neamhspleách atá le fáil in Éirinn. Sa bhliain 2006 seoladh dlúthdhiosca darbh ainm The Swell Season, ceirnín a rinne Hansard leis an gceoltóir Seiceach Markéta Irglová.
Sa bhliain 2007 tháinig an scannán Once amach le Hansard agus Irová mar phríomhcharachtair ann. Ba é John Carney, iar-sheinnteoir doird-ghiotár le the Frames, a bhí mar stiúrthóir ar an scannán.
Huang Xianfan
Staraí Síneach ab ea Huang Xianfan (Sínis: 黄現璠 / simplí 黄现璠, 13 Samhain 1899 - 18 Eanáir 1982). B'eisean a scríobh na leabhair iomráiteacha "Stair na Síne (Ⅰ-Ⅲ)", "Stair na Zhuang". Bhunaigh Huang Xianfan an  zuangeolaíocht, meastar. clé|mion
Glen Hansard
Ba bhall mór le rá é den ghrúpa gniomhaíoch Home Sweet Home a ghlac seilbh ar iar-oifigí i dTeach Apollo ar Shráíd an Phoill Bhig i mBaile Átha Cliath, mar fhoscadán do dhaoine gan dídean idir 15 Nollaig 2016 agus 12 Eanáir 2017. Bhí orthu an foirgneamh a fhágáil faoi dheireadh mar gheall ar ordú cúirte ach tharraing an eachtra seo aird ar stráitéis an rialtais Éireannaigh do dhaoine gan dídean.
Huang Xianfan
Saol
Rugadh i mGuangzi sa tSín é. D'fhreastail sé ar an ardscoil in Guangzi (1922-1926), Ollscoil Béising (1926-1935) agus Ollscoil Tóiceo (1935-1937). Ba léachtóir le stair é i Guangzi ó 1938 go 1940. B'ollamh le stair é in Ollscoil Guangzi ón mbliain 1943 go dtí an bhliain 1953, agus ba ollamh le stair é in Ollscoil Oideolaíochta Guangzi ón mbliain 1954 go dtí an bhliain 1982.
Foinsí
clé|mion
Glen Hansard
Naisc sheachtracha
thumb|upright|left|Glen Hansard, ag seinm i Vicar Street, [[Baile Átha Cliath, 31 Nollaig 2006]]
Jimi Hendrix
Ceoltóir Meiriceánach ab ea James Marshall "Jimi" Hendrix, (27 Samhain, 1942 - 18 Meán Fómhair, 1970). Giotáraí agus cumadóir a bhí ann, agus aithnítear mar dhuine de na giotáraithe leictreach a is mó tábhacht i stair an rac-cheoil. As Seattle dó, fuair sé bás i Londain, Shasana sa bhliain 1970.
Saol
An t-ainm baiste a bhí air ná Johnny Allen Hendrix. Tháinig sé chun saoil i Seattle, Washington, mac le hAl Hendrix agus a bhean Lucille Jeter Hendrix.
Thugtaí Buster air mar leasainm agus é ina óige, in ómós do Buster Brown, cartún a bhí cáiliúil ag an am.
Cáil
Laoch giotáir atá i Hendrix fós. Citeog a bhí ann, a bhí gafa go mór lena Fender Stratocaster. Bhain sé leas an-mhór as aischothú an ghiotáir, le cabhair go minic ó troitheán wah-wah.
Bás agus oidhreacht
Bhásaigh Hendrix ag árasán a bhanchara Monika Dannemann i Notting Hill, Londain go luath sa maidin ar an 18 Meán Fómhair, 1970. Thacht sé ar an aiseag féin tar éis dó an-iomarca piollairí suain agus alcól a thógáil.
Bratach na Siombáibe
thumb|right|250px|Bratach na Siombáibe
Tá bratach na Siombáibe déanta suas de cúig dhath, glas, buí, dearg agus dubh.
Lucas Pouille
Is imreoir leadóige gairmiúil as An Fhrainc é Lucas Pouille. Rugadh é ar an 12 Feabhra 1994.
Kádár
Is ainm athbhríoch é Kádár. Is féidir leis baint:
1528
Básanna
mion|225px|deis|Uaigh Albrecht Dürer
Beinn Spionnaidh
Is sliabh in Albain í Beinn Spionnaidh, atá suite sa Cataibh, Comhairle na Gàidhealtachd.
Idé
Go minic, forléirítear idéanna nó smaointe mar íomhánna ionadaíochta; sé sin le rá, mar íomhánna de rud éigin. I gcomhthéacsanna eile, glactar le smaointe mar coincheapa, cé nach gá go mbíonn coincheapa teibí le feiceáil mar íomhánna.
Measann go leor fealsúna gur bhun- chatagóir na neach iad idéanna nó smaointe de chuid na hointeolaíochta.
An Chasacstáin
Is í an Chasacstáin (Béarla: Kazakhstan, Casaicis: Қазақстан/Qazaqstan, Rúisis: Казахстан/Kazakhstán) an tír is mó i lár na hÁise. Is í Nur-Sultan príomhchathair na tíre. Cathair nua atá ann nach bhfuil ina príomhchathair ach ón mbliain 1997 anuas. Is í Almaty an iar-phríomhchathair. Bhain an tír amach an neamhspleáchas sa bhliain 1991, agus is é Nursultan Nazarbaev atá ina Uachtarán ón am sin anuas. Sna toghcháin i Mí na Nollag 2005, fuair Nazarbaev níos mó ná 90 % de na vótaí, ach má fuair féin, cháin na monatóirí idirnáisiúnta an toradh seo, agus iad den bharúil nár comhlíonadh an caighdeán idirnáisiúnta ó thaobh an daonlathais de.
Stair
Tá áitreabh daonna sa Chasacstáin ón gClochaois anuas. Sa chuid ba mhó den tír, ba lucht fáin iad na cónaitheoirí, agus iad ag taisteal timpeall ar lorg féaraigh dá gcuid ainmhithe. Is é is dóigh lena lán staraithe gurb anseo ba thúisce a ceansaíodh an capall. Cé go raibh seanchathracha cosúil le Taraz agus Hazrat-e-Turkestan ina stáisiúin thábhachtacha acu siúd a bhí ag leanúint Bhóthar an tSíoda i dtreo na Síne, níor thosaigh an comhdhlúthú polaitiúil i ndáiríre sula ndearna na Mongólaigh ionradh ar na bólaí seo i dtús na tríú haoise déag. Faoi cheannas na Mongólach, roinneadh an Chasacstáin ina cúigí nó ina ceantair riaracháin, agus sa deireadh, tháinig Mathshlua Ak, nó Cánacht na gCasacach, ar an bhfód, mar chineál stát. mionsamhail|clé|[[Nursultan Nazarbaev, Uachtarán na Casacstáine]]
San am seo, bhí na Casacaigh ag cloí lena sean-nósanna traidisiúnta ag fánaíocht timpeall sa steip. Sa chúigiú haois déag, thosaigh cineál comhfhéiniúlachta nó féiniúlacht náisiúnta ag forbairt i measc na dtreibheacha fánacha. Nuair a meascadh na canúintí Turcacha éagsúla tri chéile leis an gCasaicis a dhéanamh, bhí an fhorbairt seo críochnaithe. Mar sin féin, bhí an réigiún ina chnámh spairne idir na taoisigh dhúchasacha agus lucht labhartha na Peirsise ó dheas. I dtús na seachtú haoise déag, bhí an tír á streachailt as a chéile agus na treibheacha, nó na Mathshluaite, éagsúla in achrann a chéile. D'fhág an t-easaontas polaitiúil seo na Casacaigh an-lag, agus tháinig na treibheacha eile ag glacadh a mbuntáiste féin air seo. Sna 1720idí, d'ionsaigh na Dzungáraigh, treibh Mhongólach, an Chasacstáin, ach bhí Abul Khair Khan agus an Mathshlua Beag, a bhí faoina cheannas, - bhí siad ábalta an cath a bhriseadh ar na hionsaitheoirí.
Sa naoú haois déag, thosaigh Impireacht na Rúise ag cúngú isteach ar na Casacaigh. Sna blianta 1813-1907, bhí an Rúis agus Impireacht na Breataine araon ag iarraidh tionchar polaitiúil a imirt ar Lár na hÁise - b'í sin tréimhse an Chluiche Mhóir, mar a thugtaí uirthi. I mblianta an Chluiche Mhóir, chuir na Rúisigh trúpaí armtha ar garastún ar fud na Casacstáin, agus thosaigh siad ag coilíniú na tíre agus ag cur a gcóras riaracháin féin i bhfeidhm uirthi. Níor thaithin seo leis na Casacaigh ar aon nós, nó bhí siad den tuairim gur chuir an míntíreachas isteach ar a seanbhealach maireachtála mar threibheacha fáin. Bhí na coilínithe agus na Casacaigh ag iomaíocht faoi uisce is faoi thailte, agus iad in achrann a chéile go minic. Sa bhliain 1916, d'éirigh na Casacaigh amach, agus iad ag marú Rúisigh gan an sibhialtach a aithint thar an saighdiúir. D'agair na Rúisigh díoltas cruálach orthu. Tháinig fórsa mór saighdiúirí a cuir d'fhiachaibh ar na Casacaigh cúlú go dtí na sléibhte agus a fhad leis an tSín, agus nuair a d'fhéach cuid acu filleadh abhaile sa bhliain a bhí chugainn, mharaigh na saighdiúirí Rúiseacha na mílte acu. Sna blianta 1921-22, bhí gorta mór sa tír, agus fuair milliún Casacach bás le hocras.
Nuair a thit Impireacht na Rúise as a chéile, bhí cineál féinrialtais nó neamhspleáchais ag na Cosacaigh ar feadh tamaill, ach ansin, b'éigean dóibh glacadh le forlámhas na Rúise Sóivéadaí. Sa bhliain 1920, bronnadh stádas na Poblachta Féinrialaithí uirthi taobh istigh den stát Sóivéadach. Rinne na Sóivéadaigh sléacht ar na scothaicmí traidisiúnta agus chomhshealbhaigh siad na tailte, rud a rinne praiseach den churadóireacht, ionas gur tháinig gorta nua ar an tír. Sna blianta 1926-1939, glactar leis gur cailleadh beagnach duine as gach ceathrar de dheasca an fhoréigin, an ocrais agus na himirce. Mar sin féin, ghlac na daoine leor leis an gcumhacht Shóivéadach, agus chrom an brainse áitiúil de Pháirtí Cumannach an Aontais Shóivéadaigh ar an tír a Shóivéadú. Sa bhliain 1936, bhain an Chasacstáin amach stádas na Poblachta Sóivéadaí.
Sna tríochaidí agus sna daichidí, tháinig na milliúin de dhaoine go dtí an Chasacstáin ó na poblachtaí Sóivéadacha ní b'fhaide siar. Daoine a bhí ina lán acu a díbríodh as iarthar na tíre ar chúiseanna polaitiúla nó creidimh - b'fhéidir go raibh baint acu le grúpa eitneach éigin nach raibh ag taithneamh le Stailín, b'fhéidir go raibh siad ina mbaill de sheict reiligiúnda éigin a bhí ródhíograiseach ag cur in aghaidh aindiachas oifigiúil an Stáit Shóivéadaigh - agus is iomaí duine acu a coinníodh i mbraighdeanas sna campaí daorbhroide. Bhí campaí móra den chineál sin sa Chasacstáin, cosúil le Kengir, áit ar éirigh na príosúnaigh amach sa bhliain 1954, nó Ekibastuz, áit ar chaith Aleksandr Solzhenitsyn cuid mhaith dá théarma príosúnachta féin.
Sa bhliain 1947, bunaíodh ionad tástála buamaí adamhacha in aice le Semipalatinsk (inniu, Semey). B'é an t-ionad tástála ba thábhachtaí den chineál sin san Aontas Sóivéadach. Pléascadh an chéad bhuama adamhach Sóivéadach ansin sa bhliain 1949, agus thit cuid mhaith den astitim núicléach anuas ar shráidbhailte Casacacha nach raibh a muintir aslonnaithe.
I ndiaidh bhás Stailín, chrom Nikita Khrushchev ar scéim uaillmhianach mhíntíreachais le steip na Casacstáine a iompú ina machaire méith curadóireachta. Níor éirigh leis an scéim ach go lagmheasartha, ach mar sin, ba tús é don fhorbairt mhór a rinneadh ar earnáil na talmhaíochta sa Chasacstáin ina dhiaidh sin, agus is í an talmhaíocht an tslí bheatha is tábhachtaí sa tír i gcónaí.
Sna hochtóidí, bhí an mhíshástacht ag dul i méadaíocht sa tír, agus an ghlúin óg, ach go háirithe, ag cur in aghaidh an rialtais Shóivéadaigh. I Mí na Nollag 1986, d'iompaigh léirsithe na mac léinn in Almaty ina scliúchais, agus chuir na trúpaí Rúiseacha an míshuaimhneas faoi chois go míthrócaireach. Fuair níos mó ná céad duine óg bás, agus cimíodh cuid mhór eile. Is gnách "Zheltoqsan" a thabhairt ar an gceannairc seo, ós é sin an focal Casaicise a chiallaíonn "Mí na Nollag".
Timpeallacht
Tá a lán truailliú tar éis tarlú sa Chasacstáin thar na mblianta ach go háirithe sa 20ú haois faoi cheannasaíocht an A.P.S.S.. Ceann de na fadhbanna ba shoiléire atá tar éis teacht chun cinn le déanaímionsamhail|deis|An Mhuir Aral ná an laghdú ollmhór ar méid an uisce sa Mhuir Aral, i 1993 bhí laghdú 60% tar éis teacht ar méid an uisce sa loch. Mar gheall ar seo tá an tionscal iascaireachta sa réigiún tar éis theipeadh go hiomlán go fíor tapaidh. Tharla seo nuair a méidigh Nikita Kruschev agus Leonid Brezhnev méid feirmeoireachta gCasacstáin toisc go raibh an chóras uiscithe ag teacht go huile is go hiomlán ón Syr Darya agus Amu Darya, an dá abhainn a bhí ag líonadh an loch ar feadh na mílte bliain. Anois tá fadhb mhór sa réigiún le stoirm deannaigh ag lot na háite toisc go bhfuil méid mhór salann a bhí san uisce ach anois atá ag meascadh le hithir na háite, mar gheall ar seo níl siad ábalta iascaireacht nó feirmeoireacht a dhéanamh.
Ag an am chéanna tá an Mhuir Chaisp ag méadú gan chúis chinnte dar le heolaithe agus tá a lán tuillte ag tarlú thart timpeall ar an mhuir ag scriosann bailte iascaireachta na háite. Deirtear go mbeidh an chuid is mó den talamh timpeall na mara, 88 bailte agus cathracha móra agus chuid mhaith olacheantracha ina measc, faoi uisce i gceann tamaill. Fadhb eile timpeallachta ollmhór ná na buamaí núicléacha a phléasc na Sóivéadaigh sa fásaigh i Casacstáin gan fiú rá le muintir na háite cad a raibh á dhéanamh acu. Phléasc siad beagnach 500 buamaí sa réigiún idir 1944 agus 1990 ag scriosadh talamh na háite agus saoil muintir na háite mar gheall ar na ghalair atá siad tar éis tabhairt dóibh ar nós nimhiú radaíochta agus leoicéime. Chomh maith le seo tarlaíonn roinnt mhaith tubaistí nádúrtha i gCasacstáin. I ndeisceart na tíre feictear roinnt mhaith creathanna talún go minic agus in Almaty, sean phríomhchathair an Chasacstáin, tarlaíonn chuid mhaith sleamhnú láibe dáinséireacha.
Litríocht
As Béarla
Pablo Carreño Busta
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Spáinn é Pablo Carreño Busta. Rugadh é ar an 12 Iúil 1991.
The Peanuts Movie
Scannán beoite Meiriceánach 3D is ea The Peanuts Movie, a tháirg Blue Sky Studios do 20th Century Fox agus a taispeánadh é i bpictiúrlanna na Gearmáine ar an 23 Nollaig 2015. Sna Stáit Aontaithe, thosaigh an scannán cheana ar an 6 Samhain den bhliain chéanna. Scríobh Craig Schulz, mac le Charles M. Schulz, Brian Schulz (uncail le Craig), agus Cornelius Uliano an scannán, agus Steve Martino a dhírigh é. Rinneadh guthanna Snoopy agus Woodstock ag baint úsáide as taifeadáin chartlainne de Bill Melendez. Is é an cúigiú scannán Peanuts fada, agus an chéad cheann fada le 35 bliana. Maireann an bunleagan Béarla den scannán 88 nóiméad.
Claonbholscaire
Is é is claonbholscaire (Béarla: spin doctor) ann ná duine atá fostaithe ag polaiteoir, comhlacht nó cumann áirithe le heolas claonta a scaipeadh ar mhaith lena fhostóir. Is féidir a rá go bhfuil sé de thasc ag an gclaonbholscaire a chasadh féin a bhaint as an eolas leis an gcuma is maith lena fhostóir a fhágáil air.
Is é an difríocht idir caidreamh poiblí den ghnáthchineál agus claonbholscaireacht ná go bhfuil an claonbholscaire d'aonturas ag iarraidh fíricí a choinneáil faoi cheilt nó an fhírinne a chur as a riocht. Ar ndóigh, ní bhíonn an difríocht soiléir, agus is minic a bhíonn na polaiteoirí ag cur claonbholscaireachta i leith a chéile.
Seo roinnt dóigheanne le claonbholscaireacht a dhéanamh:
The Great Phatsby
Chraol eipeasóid a dó déag agus a trí déag, "The Great Phatsby", den ochtú sraith is fiche de The Simpsons ar an 15 Eanáir 2017. Is eipeasóid uair i bhfad é seo, don chéad uair i stair an chlár. D'fhéach 14.08 milliún duine ar an eipeasóid.
Loch a' Cháirn Bháin
deas|250px|thumb|Loch a' Cháirn Bháin Is loch suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Loch a' Cháirn Bháin.
Joan Baez
Is amhránaí, ceoltóir agus cumadóir amhrán í Joan Chandos Baez. Rugadh ar an 9 Eanáir 1941 í, in Oileán Staten, Nua-Eabhrac. Is soprano í, le réimse gutha trí ochtach, agus stíl ghuthach shainiúil aici.
Bhain sí cáil amach ag tús na 1960idí mar amhránaí tíre. Cé gur chum sí roinnt amhrán (mar shampla Blessed Are, Diamonds & Rust) tá níos mó cáil aici ó bheith ag canadh amhrán cumtha ag daoine eile, Bob Dylan ach go háirithe, ach chan sí amhráin cumtha ag The Beatles, The Rolling Stones, Paul Simon agus cumadóirí nach iad freisin.
Ba gníomhaí sóisialta í i rith a saol. Bhí sí gníomhach ar son chearta daonna (sna Stáit Aontaithe agus i dtíortha eile), i gcoinne Chogadh Vítneam, i gcoinne an dá Chogadh Iarácach, ar son na timpeallachta, ar son chearta don lucht leispiach agus aerach agus in aghaidh phionós an bháis. Chaith sí tamall i bpríosún sa bhliain 1967 tar éis léirsithe i gcoinne Chogadh Vítneam.
Rugadh a máthair in Albain agus a hathair i Meicsiceo. Ba bhaill de Chumann na gCarad é teaghlach Baez. Ba fisiceoir é athair Joan ach dhiúltaigh sé bheith páirteach i dtionscal na n-armadóireachta.
Phós sí David Harris, gníomhaí frith-choinscríobh, sa bhliain 1968. Bhí mac amháin acu, Gabriel. Cuireadh deireadh cairdiúil leis an bpósadh sa bhliain 1973.
Contae Alamance, Carolina Thuaidh
Is contae Meiriceánach é Contae Alamance atá suite i stát Carolina Thuaidh. Sa bhliain 2016, bhí daonra 159,688 duine ann. Is é Graham a phríomhbhaile contae.
Ceoltóir
Is duine é ceoltóir a sheinneann nó a chumann ceol. Is féidir ceoltóirí a roinnt ina gcatagóirí de réir na bpáirteanna a ghlacann siad i dtáirgeadh an cheoil. Is féidir é seo a bhunú ar an uirlis cheoil a sheinntear:
Jermain Defoe
Is imreoir sacair é Jermain Colin Defoe (r.7 Deireadh Fómhair, 1982 i Londain, Sasana) Imríonn sé faoi láthair le Portsmouth F.C. D'imir sé le West Ham United ó 1999 go 2004. D'imir sé le Tottenham Hotspur ó 2004 go 2008.
Loch Sín
deas|250px|thumb|Loch Sín Is loch suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Loch Sín.
Contae Alexander, Carolina Thuaidh
Is contae Meiriceánach é Contae Alexander atá suite i stát Carolina Thuaidh. Sa bhliain 2010, bhí daonra 37,198 duine ann. Is é Taylorsville a phríomhbhaile contae.
Oliver St. John Gogarty
Ba scríbhneoir, deachainteoir, lúthchleasaí agus fiú máinlia Éireannach é Oliver St. John Gogarty (Oiliféir Mag Fhógartaigh i nGaeilge; rugadh 17 Lúnasa 1878 agus d'éag 22 Meán Fómhair 1957). Bhí sé lán d'aer an tsaoil agus  is iomaí caint a tharraing a shaol príobháideach.
Tús a shaoil
clé|mion|177x177px|a chlinic, 1915-1917 Rugadh i gCearnóg Parnell i mBaile Átha Cliath é. Agus é ina mhac léinn leighis, chrom sé ar ag cumadh dánta agus amhráin grinn a thuil clú éigean dó.
Bhí meas nach beag ag W.B. Yeats ar a chuid filíochta agus chuir sé neart dá dánta i gcló ins an Oxford Book of English Verse. clé|mion|265x265px|1922 Ba mháinlia chluais deaslámhach é agus cáil air dá réir. Tar éis bunadh an Saorstát, rinneadh seanadóir de sa bhliain 1922. x
Oíche amháin rinne buíonn fhearaibh é a fhuadach. De réir dealramh rún acu é a mharú ar bhruach na Life. Lena aclaíocht agus neart, bhris sé saor agus isteach leis sa sruth ag snámh leis chun sábháilteacht. Gheall sé go mbronnadh sé péire eala ar abhainn na Life, i mbuíochas don abhainn. Rinneadh amhlaidh agus rinne sé comóradh ar an eachtra seo ina dhán An Offering of Swans, 1923.
Bhain Gogarty bonn bonn óir ag na Cluichí Tailteann sa bhliain 1924 dá leabhar An Offering of Swans. clé|mion|177x177px|[[Rinn Mhaoile]]
Scríbhneoir
Bhí meas nach beag ag W.B. Yeats ar a chuid filíochta agus chuir sé neart dá dánta i gcló ins an Oxford Book of English Verse. Bunaíodh an carachtar Buck Milligan in Ulysses air agus bhí aighneas idir é féin agus James Joyce fán léiriú bréagach dár le Gogarty a dtugadh air.
Cheannaigh sé teach mór i Rinn Mhaoile, Co. na Gaillimhe, áit ar chaith sé neart ama agus ar thug roinnt mhaith daoine mór le rá cuairt air.
Bhí carr aige fán am sin, rud thar a bheith annamh agus cáil air mar gheall ar luas a thaistil.
Imirce
Tar éis sin is uile, d'fhág sé Éirinn (agus a bhean) sa bhliain 1939. Chuir sé faoi, faoi dheireadh, i Nua-Eabhrac. D'éirigh sé ina scríbhneoir lánaimseartha ann.
Tháinig galar croí air i Nua-Eabhrac, agus fuair sé bás ann sa bhliain 1957.
Clocha Oghaim Chill Tíre
Séadchomhartha Náisiúnta (330) is ea Clocha Oghaim Chill Tíre, dhá chloch Oghaim suite i gContae Phort Láirge, Éire.
Suíomh
Tá Clocha Oghaim Chill Tíre suite i ngort ar bhruach thoir na hAbhann Móire, i nDrom Mór, 1.8 km (1.1 mi) siar ón Eaglais, Co. Phort Láirge, ag 52.07435°N, -7.84771°W
Stair
Greanadh na Clocha Oghaim Chill Tíre sna 6ú nó 7ú haoiseanna AD.
Jackie Henderson
Is iarimreoir sacair é John Gillespie "Jackie" Henderson (17 Eanáir, 1932 - 26 Eanáir, 2005) D'imir sé le Portsmouth F.C. ó 1949 go 1958. D'imir sé le Wolves roimhe sin. D'imir sé le Arsenal F.C. ó 1958 go 1962. D'imir sé le Fulham F.C. ó 1962 go 1964.
Clocha Oghaim Chill Tíre
Cur síos
Téann an chloch níos mó (CIIC 266) siar go c. AD 500–700, agus is slinn le féitheacha grianchloiche í, le tomhas 132 × 51 × 13 cm. Léitear an inscríbhinn :
Ar an chloch níos lú (CIIC 267), le tomhas 130 × 41 × 25 cm, tá an inscríbhinn:
Liosta na n-ábhar a bhaineann leis an tíreolaíocht de réir tíre
Seo liosta na n-ábhar a bhaineann leis an tíreolaíocht ar fud an domhain, de réir tíre.
Asturias
Is comhphobal féinrialaithe é Asturias (nó Asturies as Astúiris) laistigh de ríocht na Spáinne.
Tá Asturias suite ar chósta thuaidh na Spáinne lena aghaidh ar Bhá na Bioscáine. Tá sé teorainn ar theorainn le Cantabria san oirthear, le Castilla y León ó dheas agus le Galicia san iarthar.
Is iad na cathracha is tábhachtaí ná, an phríomhchathair, Oviedo (Uviéu as Astúiris), an calafort agus an chathair is mó sa réigiún Gijón (Xixón as Astúiris), agus an baile tionsclaíochta, Avilés.
Bailte eile: Mieres, Langreo, Siero, Cangas de Onís, Cangas del Narcea, Grado, Lena, Laviana, El Entrego, Villaviciosa, agus Llanes.
Stair
Cé gur thóg na Rómhánaigh an áit faoi Augustus, agus na Viseagotaigh sa 5ú haois, níor thóg na Moslamaigh an talamh ar an gcósta thuaidh, de bharr an tírdhreach sléibhtiúil. B'ait é le éalaigh uathu san 8ú haois.
D'fhás an Ríocht ó shin, agus bhailigh Críostaí san áit. Tar éis tamaill le meath Al Andalus, bhí an ríocht in ann méadú.
Ón ochtú haois déag, tháinig meath ar Asturias ó an 16ú haois. Mar sin, bhí baint mhór ag Asturias le coilíniú sa Domhan Nua.
Bhí an áit páirteach go mór in eachtraí Cogadh Cathartha na Spáinne. Sa bhliain 1934, d’éirigh an lucht oibre den eite chlé amach in aghaidh rialtas Dara Phoblacht na Spáinne (a bhí ar an eite dheas). Tháinig fórsaí ó choilíneachtaí san Afraic Thuaidh, faoi Francisco Franco leis an réabhlóid a chuir faoi chois. Dá bharr d’fhan sé dílis don rialtas poblachtánach daonlathach i rith an chogaidh cathartha. Tá scéalta iontach faoi chosaint na háite mar shampla ag Cath el Mazuco.
Nuair a chuir Franco an tír faoi smacht, glaodh Cúige Oibhiedió, toisc an gaol idir an áit agus an ríochas, go dtí bás Franco sa bhliain 1975. Tugadh an t-ainm ar ais nuair a áth-bhunú daonlathas sa tír sa bhliain 1977.
Tíreolas
left|thumbnail|Picos de Europa, ó Parque Natural de Redes. Nollaig 2004 Cruthaíonn sléibhte Cantabria (Cordillera Cantábrica) teorainn nádúrtha leis an gCúige Castille y León ó dheas. Sna sléibhte in oirthear pháirc náisiúnta Picos de Europa, tá na sléibhte is mó ag dul chomh hard le 2,648 méadar (8,688 throigh) ag an bhinn Torrecerredo.
Tá an Parque Natural de Redes sa meánoirthear, na Ubiñas lárnach (taobh theas de Oviedo) agus Parque Natural de Somiedo san iarthar. Leis na sléibhte seo tá deiseanna iontacha dreapadóireachta. Tá siad 200 ciliméadar ar fad ina iomláine agus téann siad chomh fada le Galicia san Iarthar agus Cantabria san oirthear.
thumb|Playa de Ballota, in aice Andrin, Llanes. Meitheamh 2005
Aimsir
Tá an aimsir níos ilghnéitheach, cosúil le tuaisceart na Spáinne go ginearálta, ná deisceart na tíre. Bíonn an samhradh teo, tais acu, lena lán gréine, le giota beag báisteach. Bíonn an gheimhreadh measairthe séimh, le amantaí fuair, go háirithe sna sléibhte, ait in a mbíonn sneachta ó Mí na Samhna go mí Bealtaine. Deirtear go bhfuil Asturias mar chuid den “Spáinn Glas”, toisc an méid glas atá le feiceáil i gcomparáid le chuid eile na tíre.
Turasóireacht agus Fámaireacht
right|thumbnail|100px|Ardeaglais Oviedo agus an Plaza. Aibreán 2005
Tá a lán staire i bpríomhchathair Asturias, Oveido, mar shampla an eaglais Santa María del Naranco agus an caisleán San Miguel de Lillo, den stíl réamh- rómhánach, a tógadh ar an sliabh Naranco, i rith am na chéad Ríthe Asturias ó thuaidh den chathair. Freisin i bpáirc náisiúnta Picos de Europa tá chuid den sliabhraon de Asturias.
Tá sliabh cáiliúil darbh ainm Picu Urriellu (2519 m nó 8262 tr), ann le cruth cosúil le cúlfhiacail a lonraíonn oráiste faoi lonn na gréine sa tráthnóna. Ag brath ar an aimsir is féidir é a fheiceáil go soiléir ón sráidbhaile Camarmeña, ina aice Poncebos, taobh theas de Arenas de Cabrales.
Tá scrín don Mhaighdean Mhuire i Covadonga agus na loch sléibhe (Los Lagos), in aice Cangas de Onís. Tá finscéalta ann go bheannaigh an Mhaighdean Mhuire fórsaí na Críostaí Asturias, roimh cath áirithe thug sí comhartha ag an am cruinn le teacht aniar aduaidh ar fórsaí na Moslamach. Deirtear gur tosóidh an Reconquista agus aontú na Spáinne ar deireadh, san ait seo.
Aonaid Riaracháin Asturias
Níl ann ach an cúige amháin sa réigiún agus tá ocht gcomhairlí chontaetha ann; 78 Bardais nó consejos ina measc. Seo iad a leanas na cathracha agus bailte is mó in Asturias:
Teanga
Is í Spáinnis an t-aon teanga oifigiúil sa cheantar. Tá an teanga Astúiris labhartha freisin agus tá cosaint sa dlí aige, Ley 1/1998, de 23 de marzo, de uso y promoción del bable/asturiano (Dlí 1/1998, 23 Márta, de úsáid agus chuir chun cinn Bable/Astúiris). Úsáideann an státseirbhís é uaireanta agus tá deiseanna ag daltaí agus mic léinn staidéir a dhéanamh uirthi ar scoil agus san Ollscoil. In iarthar an chúige, labhraítear Eonaviego freisin, agus tá an teanga seo clúdaithe faoin dlí 1/1998 chomh maith. Tá díospóireachtaí ann, faoi stádas na teanga seo áfach. Tá easaontas an chanúint leanúnach é, nó cineál cánúint ón dteanga Gailísis. Is beag úsáid a bhaintear as an dteanga seo i riarachán Asturias, i gcomparáid le, mar shampla, Astúiris. Tá na húdaráis ag athrú ainmneacha áitiúla díog ar ndíog go sean Astúiris agus Eonaviego.
Ceol
right|thumbnail|100px|[[Gaita asturiana|Píobaí Asturias]] Ar ndóigh tá gnéithe de chultúr agus cheol ceilteach fós le cloisteáil in Asturias. Is iad na Píobaí Asturias, nó an gaita an uirlis cheoil is mó cáil air i gceol traidisiúnta Asturias. Tá dos aonarach acu mar aon lena píobaí eile i gceol traidisiúnta náisiúin ceilteacha eile. Seintear druma láimhe, feadóg agus bosca cheol leo go minic. Le roinnt blianta anaus tá athbheochan suime i gceol traidisiúnta na háite
Amhrán Réigiúnach
Bhí an t-amhrán réigiúnach Asturias, patria querida (Asturias, mo tír ionúin) an-cháiliúil agus glacadh é mar amhrán oifigiúil don Ley 1/1984, de 27 de Abríl. Dúradh gur amhrán do dhaoine ólta é, ach i ndáiríre níl sé seo fíor. Dúirt na fórsaí Náisiúnacha (fórsaí Franco) é seo chun chaitheamh anuas ar Asturias toisc gur d’fhás an t-amhrán as na h-oibrithe sna mianaigh - cliabhán chumannachas sa Spáinn - d’úsáid taobh na bpoblachtánach (sa chogadh cathartha agus Éirí amach na mianadóirí) an t-amhrán le athruithe beaga.
Janis Joplin
Amhránaí, cumadóir agus cóiritheoir ceoil Meiriceánach a bhí i Janis Lyn Joplin (19 Eanáir, 1943 – 4 Deireadh Fómhair, 1970), a rugadh i bPort Arthur, Texas. Bhain sí cáil agus rath amach den chéad uair sna 1960idí agus í ag canadh le Big Brother and the Holding Company, agus mar amhránaí ina haonar níos déanaí. Sa bhliain 2004, bhí Joplin ag uimhir 46 ar an liosta 100 Greatest Artists of All Time a d'fhoilsigh an iris Rolling Stone.
Fuair Joplin bás de bharr ródháileog hearóin e agus í ag an óstán Landmark Motor i Los Angeles, California.
1943-1965
clé|mion|Meánscoil Thomas Jefferson, 1960 Rugadh Janis Joplin i bPort Arthur, Texas ar an 19ú Eanáir 1943. Ba í Janis an chéad duine clainne a rugadh don innealtóir de chuid Texaco, Seth Joplin, is dá bhean chéile Dorothy Joplin (née East), a bhí ina cláraitheoir i gColáiste Gnó. Saolaíodh beirt chlainne eile do mhuintir Joplin, mar atá a mac, Michael, agus iníon amháin eile, Laura, ní ba dheireanaí. Freastalaíodh an teaghlach ar sheirbhísí reiligiúnacha de chuid Church of Christ. Ba pháiste neamhghnách í Janis Joplin, agus dar lena máthair gur theastaigh níos mó airde uaithi mar pháiste ná mar a bhí i gceist lena páistí eile, agus go mbíodh sí "míshásta nuair nach mbeadh go leor airde á thabhairt uirthi. Níor leor léi an ghnáthrapport". mion Ina déagóir di, chuir sí aithne ar ghrúpa déagóirí a bhí chomh himeallaithe léi féin agus bíodh siad iontach mór le chéile. Bhí roinnt albam na ngormacha ag duine acu, Grant Lyons, agus ina measc siúd bhí albaim le Leadbelly agus Bessie Smith. Ba í Bessie Smith ba mhó a chuaigh i bhfeidhm ar Janis óg. Bhí an oiread sin ómóis ag Joplin do Bhessie Smith gur cheannaigh sí leac uaighe di sa bhliain 1970 nuair a nochtadh di nach ndearnadh amhlaidh riamh, is gur ina luí in uaigh gan aon ainm air a bhí sí. Ina dhiaidh sin, thosaigh Janis ag éisteacht le réimse níos leathaine ceoil, leithéidí Odetta agus Bhig Mama Thornton.
Beadh sí ag ceol le cór eaglasta Phort Arthur, ach dar léi féin nár léir di go raibh glór ar leith aici go dtí go raibh seacht mbliana déag slánaithe aici. Is ag cóisir a bhí sí an lá úd nuair a "fuair sí amach" go raibh feith an cheoil inti. Bhí sé de nós aici agus ag a cuid cairde aithris a dhéanamh ar cheoltóirí mhóra, agus an t-am sin, rinne sí aithris ar Odetta a chuir alltacht ar a cuid cairde. clé|mion|1969 Ba í an phéinteáil mór-shuim Janis nuair a bhí sí fós ar scoil, ach thosaigh sí ag canadh ceoil tíre lena cuid cairde. D'fhreastail sí ar Thomas Jefferson High School i bPort Arthur, ach dar léi féin go mbeadh na daltaí eile ag maistíneacht uirthi, agus is é an rud a bhí le rá aici fúthu in agallamh le Dick Cavett sa bhliain 1970 (an bhliain inar cailleadh í) ná: "They laughed me out of class, out of town and out of the state, man". Nuair a bhí thart faoi ceithre bliana déag slánaithe aici, chuir sí a lán meácháin suas agus tháinig athruithe mhóra ar a cuma. Bhí an aicne a tháinig uirthi sa tréimhse úd chomh tromchúiseach gur fhág sí coilm ar aghaidh Janis ar theastaigh obráid dermabrasion a dhéanamh orthu len iad a leigheas. Níor thaitin na blianta scoile le Janis in aon chor, agus ba mhinic do na scoláirí a bheith eile dá maslú, mar gheall ar an chuma a bhí uirthi ag an am go háirithe. Thugtaí na maslaí "pig", "freak" agus "creep" uirthi go rialta, agus caithidís seile is pinginí léi.
Contae Alleghany, Carolina Thuaidh
Is contae Meiriceánach é Contae Alleghany atá suite i stát Carolina Thuaidh. Sa bhliain 2010, bhí daonra 11,155 duine ann. Is é Sparta a phríomhbhaile contae.
14 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2018
13 Feabhra - 14 Feabhra - 15 Feabhra Is é Dé Céadaoin an 14 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2018 an seachtú lá comórtais agus an an cúigiú lá a mbronnfar boinn.