cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aigéad sárchlórach
Murab ionann agus ocsaigéid eile an chlóirín, tá an t-aigéad sárchlórach chomh cobhsaí is gur féidir é a aonrú agus a ghlanadh. San am chéanna tá sé tábhachtach cuimhne a choinneáil air go bhfuil an-phriacal pléasctha ag baint leis an aigéad sárchlórach. Tá sé i bhfad níos sábháilte é a thuaslagadh san uisce ná a choinneáil i dtaisce mar ghlanleacht.
Ocsaídeoir láidir é an t-aigéad sárchlórach agus é te, ach le teocht an tseomra ní dhéanann tuaslagáin an aigéid shárchlóraigh mórán ocsaídiú. Is féidir tuaslagáin an aigéid a chriostalú - aithnítear cúig hiodráit éagsúla ag an aigéad sárchlórach. Tá na hiodráití criostalaithe comhdhéanta as ian sárchlóráite ClO4-, ian hiodrocsóiniam H3O+ agus móilíní uisce ina dtimpeall.
Is féidir leis an aigéad sárchlórach meascán aiseotrópach a fhoirmiú leis an uisce: 72.5 % é codán an aigéid shárchlóraigh ina leithéid de mheascán. Meascán tais-scópach é, is é sin is dual dó uisce a ól óna thimpeallacht má táthar á choinneáil i gcoimeádán oscailte.
An chuid is mó den aigéad sárchlórach a tháirgtear, úsáidtear é le haghaidh salainn sárchlóráite, go háirithe an tsárchlóráit amóiniam NH4ClO4, ar breosla róicéid í.
Lupe Vélez
B'aisteoir a rugadh i Meicsiceo í María Guadalupe Villalobos Vélez (18 Iúil 1908 – 14 Nollaig 1944).
Eachtra Manchúrach (1931)
mion|clé|An gníomh 'sabaitéireachta' ar [[18 Meán Fómhair 1931 ː damáiste ar bith, beagnach]] Idir na 1900idí-1920idí, bhí méadú as cuimse tagtha ar gheilleagar na Seapáine. Ach bhí an tír gann ar acmhainní nádúrtha, agus sna 1930idí, bhí an dearcadh coilíneach ag dul i neart sa tSeapáin.
mion|clé|Saighdiúirí Seapánacha sa Mhanchúir, 1931
Cúlra
Sa bhliain 1905, chuaigh trúpaí Seapánacha i seilbh an iarnróid a bhí ag rith tríd an Manchúir, le go mbeadh an tSeapáin in ann amhábhair a iompar ón Manchúir go dtí an Chóiré. Bunaíodh an comhlacht 'Mantetsu' in 1906 chun líne traenach nua a thógáil.
Iarmhairtí
Ar an 19 Bealtaine 1931, chuir an tSeapáin tús lena n-ionsaí ar an Mhanchúir. Maraíodh 500 Síneach ar an chéad lá i Mukden agus theith na mílte eile.
Soithí airgid
Earraí atá déanta as airgead le comhdhéanamh steirling: is é sin cóimhiotal le comhshuíomh de 925 cuid airgid as 1,000 cuid, nó 92.5% airgid (copar den chuid is mó is ea an chuid eile de ghnáth). Leagadh an caighdeán seo síos mar dhlí i Sasana sa 13ú céad, agus tugadh isteach sainmharc, ag deimhniú gur as airgead steirling an t-earra, i 1300. Is tábhachtach gan ábhair atá leictreaphlátáilte le hairgead (nó airgeadaithe) a mheascadh leis seo. In airgeadú, leagtar craiceann an-tanaí airgead steirling ar mhiotal neamhlómhar.
Gay Byrne
Is láithreoir teilifís e é Gabriel Mary Byrne (a rugadh ar 5 Lúnasa 1934 i mBaile Átha Cliath, agus a fuair bás ar an 4ú Samhain 2019) (Gay Byrne nó Gaybo). Bhí sé mar láithreoir ar The Late Late Show ó 1962 go-dtí 1999 (ach amháin i 1968-'69, nuair a bhí Frank Hall i mbun an tseó).
Thuil Gay clú freisin mar láithrigh sé an Rose of Tralee suas go dtí 1994 agus The Gay Byrne Hour (The Gay Byrne show) ar an raidió. clé|mion Roimh a bhás, bhí Gay mar chathaoirleach ar an Road Safety Authority in Éirinn.
Fiabhras
Breoiteacht a ngabhann ardú teocht a agus rith cuisle léi is ea fiabhras, nó riocht cliniciúil ina n-éiríonn teocht na colainne os cionn uasteorainn an normail. Is gnáth le céad bliain nó níos mó teocht an othair a thomhas i scrúdú diagnóiseach.
Bíonn an teocht normálta ag 36.6-37.7 °C nuair a thomhaistear í le teirmiméadar reicteach. Braitheann teocht na colainne ar chothromaíocht idir táirgeadh teasa is cailliúint teasa, agus rialaíonn an hipeatalamas í. Cruthaítear fiabhras (a bheith fiabhrasach) nuair a chuirtear isteach ar an gcóras rialaithe seo ag ceimiceáin a dtugtar pirigéiní orthu, a fhuasclaítear nuair a dhéanann próisis phaiteolaíocha ar leith dochar do chealla sa cholainn.
clé|mion
Go minic, is de bharr ionfhabhtaithe a tharlaíonn fiabhras, ach is féidir an toradh céanna a bheith ar ailsí áirithe is ionfharchtadh miócairdiach (fíochán marbh cairdiach).
Posaitíbheachas (fealsúnacht)
mion|198x198px|Henri de Saint-Simon Is éard a bhí sa phosaitíbheachas go bunúsach teoiric ar an eolas, a d’áitigh nach féidir a bheith feasach ar rud ar bith atá taobh amuigh de theorainneacha an tomhais eolaíochtúil. Ar na mallaibh sheas an posaitíbheachas de réir a chéile don idé-eolaíocht aindiachasach a mhaígh: mion|193x193px|Auguste Comte, 1849 1)   nach féidir linn a bheith feasach ar rud ar bith taobh amuigh den domhan ábharach toisc nach bhfuil ann d’aon rud taobh amuigh dá theorainneacha.
2)  gur leagan creidimh é an reiligiún atá as dáta agus baothchreidmheach araon agus go dtiocfaidh dearcadh domhanda eolaíochtúil / posaitíbheach ina ionad.
Radharc (scannánaíocht)
Sa scannánaíocht is éard atá i gceist le radharc ná seat nó sraith seatanna de ghníomh aonair a tharlaíonn ar láthair aonair.
Breaker Morant
Oifigeach san arm Briotanach ba ea Leifteanaint Harry "Breaker" Morant (9 Nollaig 1864 – 27 Feabhra 1902).
Cuireadh é chun báis le scuad lámhaigh tar éis d'armchúirt é a chiontú i bpríosúnaigh a dhúnmharú le linn Dara Cogadh na mBórach (cuireadh a comrádaí, Peter Handcock, chun báis chomh maith). D'admhaigh Morant gur dhúnmharfóir é agus ní raibh éinne in amhras gur mharaigh Morant daoine gan chosaint, idir phríosúnaigh agus sibhialtaigh, le tréan díoltais. clé|mion|1902ː Major James Francis Thomas, abhcóide na gcosantóirí, roimh uaigh Morant agus Handcock É sin ráite, tá an cás conspóideach fós. sa chéad dul síos, bhí sáruithe nósanna imeachta ann sna trialacha. Níos tábhachtaí, meastar go ndearnadh ceap milleáin de, mar gheall ar pholasaí a tháinig ó leibhéal ní b'airde a chur i bhfeidhm.
Mhaígh Morant agus Handcock gur
Cúisíodh beirt eile, An Mhaoir Robert Lenehan (Roibeard Uí Léanacháin) agus An Chaptaein Alfred Taylor (a rugadh i mBaile Átha Cliath). Bhí na hionchúisitheoirí míleata ag díriú go príomha orthu, mar na tionscnóirí a bhí taobh thiar de na cionta. Ach níor thoiligh Morant nó Handcock tiontú i d'fhinné ar son an Rí in aghaidh Lenehan agus Taylor agus fuarthas iad araon neamhchiontach.
Oliver Hardy
B'aisteoir Meiriceánach é Oliver Norvell Hardy (18 Eanáir 1892 – 7 Lúnasa 1957). Bhí sé leath de Laurel and Hardy.
Anasazi (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an cúigiú heipeasóid is fiche "Anasazi" den dara sraith The X-Files ar an 19 Bealtaine 1995. Ba eipeasóid deireanach an tséasúir é. Scríobh David Duchovny agus Chris Carter an eipeasóid seo. D'fhéach 16.6 milliún duine ar an eipeasóid.
Peter Grant
Is polaiteoir Albanach de chuid Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba é Peter Grant. Rugadh é ar an 12 Deireadh Fómhair 1960. I mí Bhealtaine 2015, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Ghleann Rathais.
Stan Laurel
B'aisteoir Sasanach é Stan Laurel (16 Meitheamh 1890 – 23 Feabhra 1965). Bhí sé leath de Laurel and Hardy.
Oregon
Ceann de na stáit i Stáit Aontaithe Mheiriceá é Oregon, agus é suite in iarthar na tíre. Tá sé ag críochantacht le California, le Stát Washington, le hIdaho agus le Nevada. Is í Salem príomhchathair an stáit, ach is í Portland an chathair is mó.
Bhí 3,831,074 duine ina gcónaí in Oregon sa bhliain 2010 de réir dhaonáireamh na bliana úd,'s é sin 15.4 duine sa chiliméadar cearnach. 'S é Oregon an 27u stát is mó ó thaobh daonra de agus an 39u stát ó thaobh a achair.
In iardheisceart Oregon, i gContae Douglas, tá cathair bheag darb ainm Riddle. Is dócha go raibh caidreamh maith ag na hÉireannaigh leis an áit na blianta ó sin, ós rud é go dtugtar The Irish - "Na hÉireannaigh" - ar fhoireann na peile Meiriceánaí atá á reáchtáil ag ardscoil an bhaile. Sa bhliain 2000, mhaígh níos mó ná duine as gach deichniúr sa chathair go raibh fréamha Éireannacha de chineál éigin acu.
mion|clé|Tonnta an [[An tAigéan Chiúin|Aigéin Chiúin ag bualadh chósta Oregon, ag féachaint ó dheas ó Pháirc Ecola]]
Steffi Graf
Iar-imreoir leadóige is ea Stefanie Maria "Steffi" Graf. Rugadh i Mannheim, an Ghearmáin í ar an 14 Meitheamh 1969. Tá sí pósta leis an iarimreoir leadóige Andre Agassi agus tá beirt pháistí acu.
Fiabhras athiompaithe
Grúpa galar a tharlaíonn de bharr ionfhabhtú le baictéir spireacaeit den chineál Borrelia, a fhaigheann daoine trí ghreim ó mhíolta colainne nó sceartáin. Galar díobh seo is ea galar Lyme. Tagann gríos súil gloine timpeall ar ionad an ghreama, éiríonn an t-othar fiabhrasach, le tinneas cinn, tuirse is cráphianta sna matáin. Féadfaidh seachghalair tarlú freisin, gríos forleathan craicinn agus/nó athlasadh na n-alt, an chroí is na hinchinne. Claonadh aige tarlú in eipidéimí, agus do dhídeanaithe.
Sól
Aon bhall den chlann leathóg soleidae, forleathan in uiscí tanaí os cionn na scairbhe ilchríochaí sna creasa trópaiceacha is measartha. Ina measc tá an sól Eorpach, an sól coiteann, a fhaightear ón Meánmhuir go dtí an Iorua. Suas le 50 cm ar fhad, an dá shúil ar thaobh deas na colainne. Bia-iasc an-choitianta, a ghabhtar trí thrálaeireacht.
CLG Nua-Eabhrac
Is é Cumann Lúthchleas Gael Nua-Eabhrac an eagraíocht atá freagrach as na cluichí Gaelacha a imrítear i Nua-Eabhrac, Stáit Aontaithe Mheiriceá, faoi cheannas Chumann Lúthchleas Gael. Imríonn Nua-Eabhrac sa Craobh Shinsear Peile na hÉireann i gCúige Connacht.
1433
Eachtraí
mion|Corónú Sigimund sa Róimh
Malgam
Cóimhiotal mearcair le roinnt miotal eile, ar eolas ó aimsir na sean-Ghréagach clasaiceach. Úsáidtear malgaim copair, since, is stáin mar ábhar íocshláinteach sa bhfiaclóireacht. Baineadh feidhm as malgam óir i dteicníochtaí óraithe le linn na hAthbheochana.
Coiprít
Mianra dearg ocsaíd copair, Cu2O, is ea coiprít. Faightear go forleathan í. Foinse shuntasach copair.
Coinséartó mór
Píosa ceoil ina ndéantar codarsnacht idir grúpa beag gléasanna (dhá veidhlín is dordveidhil, de ghnáth) agus ceolfhoireann iomlán téide. Shaothraigh Corelli is Handel an coinséartó mór barócach, le 4 ghluaiseacht nó níos mó, ag leibhéal an-oirirc. Ina dhiaidh sin chuaigh sé i léig i bhfabhar an choinséartó. Rinne cumadóirí áirithe, cosúil le Bloch, an coinséartó mór a thabhairt ar ais sa 20ú céad le saothair sa bhfoirm bharócach.
Ionradh na Rúise ar an Úcráin
Rinne an Rúis ionradh ar an Úcráin ar an 24 Feabhra 2022. Thosaigh an choimhlint mhíleata idir an Rúis agus an Úcráin sa bhliain 2014. Cuireadh tús leis an ngéarchéim Rúis-Úcránach i mí na Samhna 2021.
Cogadh
D'fhógair an tUachtarán Putin an 21 Feabhra 2022 go raibh aitheantas sa dlí cinntithe aige do neamhspleáchas 2 cheantar, Donetsk agus Luhansk, i gCúige Donbass atá ar chiumhais na teorann leis an Rúis. Sheol Putin saighdiúirí go dtí an Donbass.
D'fhógair an Úcráin staid éigeandála a mhair 30 lá. Tharraing Moscó as an ambasáid a bhí ag an Rúis sa phríomhchathair Cív.
An 24 Feabhra 2022, d’fhógair Uachtarán Chónaidhm na Rúise oibríocht mhíleata san Úcráin agus chuir fórsaí armtha na Rúise tús le hionsaí ar an Úcráin. D'ionsaigh fórsaí na Rúise Úcráin ar aer, muir agus tír, - an t-ionsaí is mó ag stát amháin ar stát eile san Eoraip ó aimsir an Dara Cogadh Domhanda. Bhí an phríomhchathair Cív agus gach baile mór eile san Úcráin faoi ionsaí ón aer (diúracáin chúrsála agus diúracáin bhalaistíocha san áireamh).
Tháinig colúin fhada saighdiúirí trasna na teorann, anoir as an Rúis agus aduaidh as an mBealarúis. Cuireadh mórchuid i dtír ó dheas freisin as an gCrimé, ar Mhuir Azov agus an Mhuir Dhubh.
Chaill na hÚcránaigh cúige Kherson go luath sa chogaidh
Tháinig dianshlándáil i bhfeidhm sa tír
Coinbhleacht
I mí Feabhra, ba bheag duine a thug seans go mbeadh na hÚcránaigh in ann a dtír a chosaint. Mheas na Rúisigh go mbeadh seilbh glactha acu ar phríomhchathair na hÚcráine laistigh de thrí lá, tar éis thús an ionraidh. Ach bhí na hÚcránaigh in ann an fód a sheasamh timpeall Kyiv agus iontas as domhan ar na hionróirí. Rinne na Rúisigh an beart céanna timpeall Kharkiv, an dara cathair is mó sa tír agus an ceann is gaire do theorainn na Rúise.
Ag tús an ionraidh leag Roinn Cosanta na Rúise ceithre aidhm amach:
Nuair a bhog na Rúisigh i dtreo chathair Kyiv, ní raibh córas soláthair cuí eagraithe acu toisc gur cheap siad go mbeadh an cath thart laistigh de thrí lá. Dhírigh na hÚcránaigh a n-ionsaithe ar na línte soláthair agus bhí tionchar nach beag ag na hiarrachtaí seo ar chinneadh na Rúise tarraingt siar ón gcath cúpla seachtain níos déanaí.
Idir Feabhra agus Meitheamh 2022, tháinig trí chúige beagnach go iomlán faoi sheilbh na Rúiseach: Kherson, Zaphorizhia agus Luhansk, agus bhí níos mó ná leath de Chúige Donetsk agus cuid de Chúige Kharkiv gafa acu chomh maith. Is ionann sin agus níos mó ná 20% de thalamh na hÚcráine. Bhí beagán níos lú ná leath de chúige Donetsk (cuid den Donbas) faoi sheilbh na hÚcráine i mí Lúnasa 2022.
Bhí na mílte sibhialtach maraithe le linn 2022 agus d'fhág suas le aon trian de phobal na hÚcráine an tír, ar a dteitheadh thar lear..
Bhí a smacht ar chúige Zaphorizhia agus cúige Kherson á dhaingniú ag na Rúisigh trí chórais riaracháin, trádála agus oideachais na Rúise a thabhairt isteach.
Straitéis
Meastar go raibh níos mó ná 2,500 tanc ag na Rúisigh roimh an gcogadh agus idir 6,000 agus 10,000 tanc coimeádta i dtaisce acu. Ach ní raibh an Rúis in ann a gcuid tancanna a úsáid chun dul i bhfeidhm ar na láithreacha cogaidh. Bhí roinnt cúiseanna leis an teip seo. Sa chéad dul síos, ní raibh trúpaí na Rúise in ann na tancanna a chomhordú le hionsaithe airtléire, ionsaithe coisithe agus ionsaithe ón aer. Agus ní raibh an trealamh frithdhiúracáin ar an gcuid is mó dá dtancanna ag feidhmiú i gceart. Agus bhí locht ar dhéantús roinnt dá dtancanna toisc go gcoimeádtar sliogáin sna túiríní... rud a chiallaíonn go bpléascann siad go héasca.
Sileann formhór anailíseoirí míleata san iarthar go raibh baint ag caimiléireacht le heaspa éifeachta airm na Rúise sa chogadh san Úcráin. Mar shampla mhaígh Roinn Cosanta na Breataine ar an 15 Deireadh Fómhair 2022 ‘go bhfuil an chaimiléireacht eindéimeach agus cúrsaí lóistíochta a bheith go dona’ fós ‘ar na bunchúiseanna nach bhfuil ag éirí go maith le fórsaí na Rúise san Úcráin’.
Léigear Mariupol
Tháinig an Mhuir Mheoid faoi smacht na Rúise go luath sa chogadh.
Fiabhras bainne
Suaitheadh meitibileachta sa bhó mar thoradh ar easpa cailciam i ndiaidh breith lao. Is ainm mí-oiriúnach é fiabhras mar nach dtarlaíonn ardú i dteocht na colainne de ghnáth. Tarlaíonn creatháin mhatánacha is laige ginearálta, ansin tnáitheadh, páirtphairilis, agus uaireanta baol damáiste don chroí. Is maith an leigheas dáileoga tuaslagán cailciam sa chuid is mó de na cásanna. Is gá go bhfeicfidh tréadlia an t-ainmhí chun an diagnóis cheart a dhéanamh is aimhréidh a sheachaint.
Ionradh na Rúise ar an Úcráin
Léigear Mariupol
Tháinig trúpaí na Rúise thart timpeall ar chalafort Mariupol ag tús an chogaidh. Fuair an Rúis bealach idir an Chrimé agus oirthear na Rúise. Mhair léigear Mariupol dhá mhí. Sa deireadh, bhí sibhialtaigh agus saighdiúirí teanntaithe i monarcha cruach Azovstal, an daingean deireanach ag an Úcráin sa chathair chalafoirt. Dúirt an Rúis go raibh na saighdiúirí a bhí ag seasamh an fhóid sa mhonarcha an áit a fhágáil dá ngéillfidís. Bhí Mariupol ar an gcathair is mó a bhí gafa ag an Rúis (daonra 450,000 a bhliain 2017).
An Mhuir Dhubh
Cuireadh long cheannais an chabhlaigh Rúiseach, an Moscó, go tóin poill.
Wienerschnitzel
Slabhra bialann mearbhia Meiriceánach is ea Wienerschnitzel. Bhunaigh John Galardi é i mí 1961.
Ionradh na Rúise ar an Úcráin
An Mhuir Dhubh
Bhí ar thrúpaí de chuid an chabhlaigh oileán na Nathrach a thréigean tar éis dóibh é a ghabháil go luath sa chogadh.
Ar 30 Meán Fómhair 2022, bhí sé fógartha ag Vladimir Putin go raibh ceithre cheantar san Úcráin gafa ag an Rúis agus gur cuid de chríocha na Rúise iad feasta.
mion|Volodymyr Zelenskyy, M.F. 2022
Thar lear
D'fhógair an tIarthar smachtbhannaí in aghaidh na Rúise. Mar shampla, cuireadh srian ar an tráchtáil idir an tAontas Eorpach agus Donetsk agus Luhansk.
mion|[[Vladímír Pútín|Vladimir Putin, 2020]] D'éirigh an Fhionlainn agus an tSualainn mar bhallstáit de NATO.
Coinséartó
deas|250px|thumb|Coinséartó Píosa ceoil a chumtar i gcomhair gléas aonair amháin (nó uaireanta níos mó) is ceolfhoirne. Ba choinséartónna móra na samplaí is luaithe, cosúil le saothair Corelli sna 1680idí, ag cur dhá ghrúpa gléasanna éagothroma i gcodarsnacht. Mar seo a bhí na coinséartónna luatha le Vivaldi thar éinne eile, agus ghlac Bach a fhoirm trí-ghluaiseachta siúd (tapa-mall-tapa) chuige féin. Ba é sin an caighdeán i gcoinséartónna Mozart is Beethoven freisin. Agus an bhéim ar rímháistrí uirlise sa 19ú céad, chum Liszt, Brahms, Tchaikovsky is Rachmaninov coinséartónna fíordheacra pianó is veidhlín nárbh fhéidir ach le rímháistrí a sheinm. Sa 20ú céad i gcoinséartónna cumadóirí cosúil le Bloch is Stravinsky, cumadh páirteanna na n-aonréadaithe comhionann le páirteanna na ceolfhoirne, agus dhruid cumadóirí eile, cosúil le Bartók is Kodály, níos gaire fós do choinséartónna ina seinntear gléasanna na ceolfhoirne mar ghléasanna aonair ó am go chéile.
Robert Mandel
Is stiúrthóir scannáin agus teilifíse agus léiritheoir scannáin é Robert Mandel, a bhfuil an clú is mó air mar gheall air gur stiúir sé an scannán School Ties (1992). Stiúir sé roinnt eipeasóidí na sraithe teilifíse The X-Files.
Ronnie Cowan
Is polaiteoir Albanach de chuid Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba é Ronnie Cowan. Rugadh é ar an 6 Meán Fómhair 1959. I mí Bhealtaine 2015, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Inbhir Chluaidh.
An Ghráinseach Iontach
Is séadchomhartha é an ghráinseach iontach i dtailte Theach Bhaile an Chaisleáin i nCill Droichid.
Veirteabrach
Is é is Veirteabrach ann ná ball den fhofhíleam Vertebrata (san fhíleam Chordata) atá cnámh droma nó dromlach acu.
An Ghráinseach Iontach
Bá i Katherine Conolly, tiarna talún an cheantair agus baintreach William Conolly, Spéicéir Theach na gComónach in Éirinn, a chuir an Ghráinseach Iontach a tógáil, agus ba é John Glin a thóg e 1743. Duine de sheanteaghlach tógalaithe i mBaile Átha Cliath ab ea Glin. Chónaigh sé san áit a bhfuil Teach na Gléibe ar an bPríomhshráid, Léim an Bhradáin.
Struchtúr cúig urlar i bhfoirm chónúil atá ann, agus cúig sheomra arda bhoghtacha laistigh. Tiús 60–90 cm atá sna ballaí as brici dearga Sasanacha le clúdach aoluisce atá an taobh istigh déanta agus as aolchloch gearrtha le cóta stroighne an taobh amaigh. Greamaíodh sclátaí don taobh nochta chun é a chosaint ar an mbáisteach a thagann ón iardheisceart go príomha. Airde 22.25 méadar atá sa ghráinseach agus gheofar radharc uaithi ar an tuath mórthimpeall air agus ar Theach Bhaile an Chaisleáin in aice láimhe. Ní mór dul suas staighre bíseach ar an taobh amuigh den struchtúr chun an t-ardán radhairc le forbhallaí a shroicheadh.
Tá dhá mhacasamhail bheaga den ghráinseach (colmlanna) ar an láthair chéanna; coimeádadh colúir iontu a d'itheadh an grán doirte. Mharaítí iad sa gheimhreadh lena n-ithe.
Le Comhairle Contae Chill Dara a bhaineann an Ghráinsesch Iontach ó 2005 i leith. Tá airgead mór caite ag an gComhairle chun an ghráinseach a chaomhnú agus chun deisiúcháin struchtúrtha a dhéanamh ar na brící agus ar an tsaoirseacht chloiche, agus ar dhíon na sciathán.
Fiabhras buí
Galar a tharlaíonn san Afraic agus Meiriceá Theas de bharr víris. Ionfhabhtaíonn sé moncaithe, agus cuireann muiscítí ar aghaidh chuig daoine é. Is féidir leis a bheith éadrom gearr, nó dian le buíochán, cliseadh na nduán, fiú bás an othair.
Solad
200px|mionsamhail|deas|Criostail insline Is éard is solad ann ná foirm dhlúth ábhair atá, de réir tréithe, in ann fórsaí casta a tharchur, nach bhfuil in ann sreabhadh, atá beagnach do-chomhbhrúite. Claonadh aige a chruth a choinneáil nuair a chuirtear faoi strus é. Deirtear gur ábhar docht é, agus níl na hadaimh saor chun gluaiseacht ó phointe go pointe. Roinntear solaid ina gcriostail (ina bhfuil eagar ordaithe adamh), solaid dhímhorfacha (eagar adamh trí chéile), agus polaiméirí is rubair atá comhdhéanta as móilíní fada slabhrúla.
Gian Francesco Malipiero
Cumadóir ceoil a rugadh sa Veinéis ab ea Gian Francesco Malipiero (18 Meitheamh 1882 - 1 Lúnasa 1973). Chum sé ceol siansach, ceoldrámach, gutha is seomra, agus rinne eagarthóireacht ar cheol Monteverdi is Vivaldi.
Drew Hendry
Is polaiteoir Albanach de chuid Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba é Andrew Egan Henderson Hendry nó Drew Hendry mar is fearr aithne air. Rugadh é ar an 21 Bealtaine 1964. I mí Bhealtaine 2015, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Inbhir Nis, Inbhir Narann, Bàideanach agus Srath Spè.
Christine Keeler
Mainicín Sasanach ab ea Christine Margaret Keeler a rugadh ar an 22 Feabhra 1942 in Uxbridge, Middlesex agus a fuair bás ar an 4 Nollaig 2017 i bhFarnborough, Londain.
Teach Bhaile an Chaisleáin
Teach mór Pallaidiach i gCill Droichid, Contae Chill Dara is ea Teach Bhaile an Chaisleáin.
Tógadh an teach thart ar an mbliain 1722 do William Conolly, Spéicéir Theach na dTeachtaí in Éirinn, agus rinne roinnt ailtirí mór le rá é a dhearadh. Bhí sé i gceist gur léiriú a bheadh ann ar an gcumhacht a bhí ag Conolly agus go mbeadh sé mar ionad chun siamsaíocht ar mhórscála a chur ar fáil do pholaiteoirí. Nuair a tógadh Baile an Chaisleáin, bhí tráchtairí ag súil ‘go mbeadh sé mar eiseamláir den Ríocht, agus de na rudaí annamha go léir a bhí ar a hacmhainn’.
Lyra McKee
Iriseoir agus údar Éireannach ab ea Lyra Catherine McKee (31 Márta 1990 – 18 Aibreán 2019).
Ba as ceantar na Seanpháirce i dtuaisceart Bhéal Feirste di. D’fhág sí Ollscoil na Ríona le tabhairt faoin iriseoireacht. Bhí céim mháistir aici in iriseoireacht ar líne ó Birmingham City University.
Scríbhneoireacht
D'oibrigh McKee do Mediagazer mar thuairisceoir agus eagarthóir. Scríobh sí píosaí tábhachtacha faoina saol mar bhean óg aerach; faoin mbulaíocht a rinneadh uirthi ina hóige; agus faoi mar a d’fhógair sí don saol mór go raibh sí aerach.
Ar cheann de na píosaí móra a scríobh McKee, bhí píosa faoi ghlúin daoine óga sa Tuaisceart, a tháinig ar an saol tar éis na dTrioblóidí, a bheith ag cur lámh ina mbás féin.
Scríobh McKee leabhar neamhfhicsin, Angels With Blue Faces, faoi dhúnmharú an fheisire Aontachtaigh, an tUrramach Robert Bradford.
Dúnmharú
mion|[[Alt na nGealbhán|clé]] Scaoileadh í sa Chreagán i nDoire agus í i mbun oibre le linn círéibe ann. Tugadh í go dtí an t-ospidéal in Alt na nGealbhán ach fuair sí bás.
Bhásaigh an t-iriseoir tar éis d’fhear gunna a raibh masc air urchair a scaoileadh le póilíní sa Chreagán.
Fágadh McKee a páirtí, Sara Canning, ina diaidh. D’aistrigh McKee go Doire le go mbeadh siad le chéile agus lena gcat, Marie.
Dúirt an Taoiseach Leo Varadkar gur iriseoir agus gníomhaí a bhí inti a chuaigh i bhfeidhm ar dhaoine, a d’athraigh saol daoine nuair a bhí sí ina beatha agus a athróidh saol daoine chomh maith lena bás.
Cóir
Mhaígh an grúpa easaontóirí poblachtánacha ar a dtugtar an tIRA Nua gurb iad a mharaigh Lyra McKee. Dúirt an PSNI chomh maith gurb é an "IRA nua" ba chionsiocair le bás McKee.
Sa bhliain 2020, fuair na póilíní an gunna láimhe Hammerli X-Esse .22 le linn cuardaigh i mBaile Mhic Robhartaigh i nDoire.
Bliain níos déanaí, tugadh beirt fhear as Doire, Gearóid Cavanagh, 33 bliain d'aois, agus Jordan Devine, 21 bliain d'aois, os comhair cúirte agus iad cúisithe i ndúnmharú Lyra McKee.
Ar 14 Meán Fómhair 2022, gearradh téarma príosúin 7 mbliana gearrtha ar fhear, faoi go raibh an gunna a mharaigh Lyra McKee ina sheilbh. Phléadáil Niall Sheerin, 29 bliain d'aois, as Doire, ciontach faoi dheireadh as gunna agus armlón a bheith ina sheilbh aige. Mhaígh póilín sa chúirt go bhfuathas lorg ADN Niall Sheerin ar an ngunna agus ar an bpiléarlann.
Eachtra Profumo
mion|clé|[[Christine Keeler 1963]]
Scannal polaitiúil Briotanach ab ea an Eachtra Profumo sa bhliain 1961, caidreamh idir John Profumo, an Rúnaí Stáit Cogaíochta sa rialtas Harold Macmillan (Coimeádach), agus Christine Keeler, mainicín 19 bliain d'aois.
An Mháirt
Is í an Mháirt an lá sa tseachtain atá idir Dé Luain agus Dé Céadaoin.
Is ar an Mháirt, de ghnáth, a bhíonn na toghcháin i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Tarlaíonn toghcháin feidearálacha Dé Máirt tar éis an chéad Luan i Mí na Samhna, bunaíodh an dáta sin sa dlí mar lá an olltoghcháin don tUachtarán in 1845 do Theach na dTeachtaí in 1875 agus don Seanad i 1914. Ní bhíodh an Mháirt oiriúnach don chuid is mó de na daoine sa 19ú haois mar gheall ar an taisteal. I mórán stáit Méiriceánacha, tarlaíonn na réamhthoghchán uachtaránach ar [[Super Tuesday] ('Sár-Mháirt').
Sa domhan Gréagach, is lá mí-ádhúil an Mháirt (gabhadh Constainteanópal ar an lá sin). Tá an rud céanna fíor i dtíortha eile na Meánmhara - tá an seanfhocal seo acu: En martes, ni te cases ni te embarques ( "Ná pós agus ná tosaigh turas Dé Máirt".
Uathachas
mion|clé|287x287px|Feasachta ar Uathachas Mí-ord le fadhbanna iompair agus teanga is ea an t-Uathachas, nó riocht ina bhfeidhmíonn duine go mínormálta in idirghníomhú sóisialta, le hiompar athdhéahta is cumarsáid fhabhtach, a thosaíonn roimh 3 bliana d'aois.
Meastar go mbaineann sé le páiste amháin as 2,000, agus 4 oiread níos minice i mbuachaillí ná cailíní. Ní fios cad is cúis leis, agus tá taighde, taighde géiniteach mar chuid de, ar siúl ar fud an domhain chun tuiscint a fháil air.
Tréithe
mion Bíonn raon leathan intleachtachta ag páistí uathacha, agus braitheann an toradh don pháiste ar na háiseanna foghlama a chuirtear ar fáil dó. Is féidir le 80% de na páistí cúram a thabhairt dóibh féin nuair a fhásann siad suas.
Is iad trí príomhtréithe an uathachais ná:
Ní mí-ord de chineál amháin atá i gceist, áfach. Labhraítear faoi speictream mí-oird an uathachais. Is féidir na mí-oird a rangú de réir cé chomh dona is atá siad. Sampaí is ea
Stair
B'é Leo Kanner, síciatraí páistí Ostarach a d'oibrigh sna Stáit Aontaithe (agus a rugadh san Ostair i 1894), a thug an chéad chur síos ar airíonna an uathachais. D'fhoilsigh sé páipéar tábhachtach, Autistic Disturbances of Affective Contact, i 1943, agus b'é seo bunús ar staidéar eolaíoch faoin t-uathachas, in éineacht le hobair Asperger.
D'úsáid Lorna Wing an téarma "siondróm Asperger" don chéad uair i 1981. Ba phéidiatraí ón Ostair Hans Asperger a rinne an chéad chur síos ar an siondróm ina thráchtas dochtúireachta i 1944. Die Autistischen Psychopathen a thug sé air. I rith na 1940í, rinne Asperger staidéar ar ghrúpa buachaillí a bhí difriúil ó thaobh iompar pearsanta de, i gcomparáid le leanaí eile. Bhí fadhbanna teagmhála is sóisialta acu a bhí cosúil le leanaí le huathachas ach ní raibh na fadhbanna urlabhra is teanga a baineadh le huathachas acu.
Cé gurbh Ostaraigh an bheirt acu, níor bhuail siad riamh le chéile.
In Éirinn
mion|322x322px Bhí imní in Éirinn faoin vacsaín MMR (Bruitíneach, Leicneach agus Bruitíneach Dhearg) tar éis "staidéar" ón Dr. Andrew Wakefield sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 1998 faoin gceangal idir an t-uathachas agus an MMR. Ach ta a fhios againn nach bhfuil baint ar bith ann idir an t-uathachas agus an vacsaín. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:CDC%20Vaccine%20Information%20Statement%20for%20MMR%20Vaccine.pdf|clé|mion|229x229px
11 Feabhra
Is é an 11 Feabhra an 42ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 323 lá fágtha sa bhliain nó 324 lá i mbliain bhisigh.
Solad platónach
Sa mhatamaitic, solaid ar polagáin rialta iomchuí a n-aghaidheanna, a dtagann an líon céanna le chéile ag gach stuaic. 5 sholad dá leithéid ann: an teitrihéadrán (4 aghaidh, gach ceann ina triantán comhshleasach), an ciúb (6 aghaidh, gach ceann ina cearnóg), an t-ochtaihéadrán (8 n-aghaidh, gach ceann ina peinteagán), an dóideacaihéadrán (12 aghaidh, gach ceann ina heicseagán), an t-icisihéadrán (20 aghaidh, gach ceann ina triantán comhshleasach). Scríobh Platón, an fealsamh iomráiteach Gréagach sa 4ú céad RC, tuairisc ar na solaid seo agus conas samhlacha díobh a thógáil le triantáin, cearnóga is peinteagáin a úsáid mar aghaidheanna dóibh.
An Lir
Is réaltbhuíon thuaisceartach í an Lir. Is ceann de na 48 réaltbhuíon a d'áirigh Tolamaes í, agus is ceann í freisin de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha. Is beag an réaltbhuíon í, ach is furasta í a aimsiú toisc go bhfuil an réalt is gile léi, Vega, ina rinn ar "Thriantán an tSamhraidh", mar a deirtear leis. Is é Lyra, a chiallaíonn "lir", an t-ainm Laidine a thugtar ar an réaltbhuíon seo.
Ag tosú ar an taobh ó thuaidh agus ag comhaireamh ar deiseal, seo iad a leanas na réaltbhuíonta atá teorainn ar theorainn leis an Lir: an Dragan, an laoch Gréagach Earcail, an Sionnach agus an Eala.
Príomhghnéithe
Seo cúpla réalta gheal de chuid na Lire:
Miotaseolaíocht
Ar seanléarscáileanna léirítear éan - go háirithe badhbh (Vultur cadens) - ar shuíomh seo na spéire, óir d'ionannaítí an réaltbhuíon seo agus a réaltaí le badhbh fadó. Mar leis sin, i dteannta réaltbhuíonta eile ar chomhartha stoidiacach an tSaighdeora (is iad sin le rá an Eala, an tIolar agus an Saighdeoir é féin), is amhlaidh go bhfuil baint éigin ag an Lir le bunús mhiotas Éin Stimfealas, ceann de Dhá Shaothar Déag Earcail.
Má chuirtear san áireamh línte comhthreomhara réaltaí doiléire atá i lár báire na réaltbhuíne, tá dealramh lire uirthi, agus dá bharr sin éiríodh as badhbh a thabhairt uirthi agus de réir a chéile tosaíodh lir a thabhairt uirthi ina ionad; ar feadh tamaill is amhlaidh gur ionanníodh í le badhbh agus lir ar iompar aici. Mar lir, ionannaíodh an realtbhuíon seo leis an ngléas ceoil a bhí ag Oirféas agus ar chas sé ceol air a chuir fiú amháin Háidéas faoi dhraíocht; tar éis a bháis, aistríodh an lir i measc na réaltaí.
An Lir sa litríocht
Glacann réaltbhuíon na Lire páirt thábhachtach sa tríológ K-PAX de chuid Gene Brewer; sna leabhair siúd maíonn othar in ospidéal meabhairghalar i Manhattan gur rugadh ar an bpláinéad K-PAX i réaltbhuíon na Lire é.
Sa chruinne fhicseanúil ar an gclár teilifíse Star Trek, is í Sheliak (ß Lyr) is grianchóras cónaithe an chine eachtrannaigh sin atá ar aon ainm léi; tá drochmheas acu ar an gcine daonna agus ar chiníocha duiniúla eile(Star Trek: The Next Generation: "The Ensigns of Command").
Lyra is ainm freisin do dhuine den dá phríomhcharachtar sa tríológ His Dark Materials de chuid Philip Pullman. Lyra Belacqua is ainm iomlán di, ach aistrítear a sloinne go Silvertongue i rith an tsaothair. Is iníon Asriel Belacqua agus Marisa Coulter í.
Crua-earraí ríomhaire
Is é an fearas fisiceach as a ndéantar córas ríomhaireachta crua-earraí ríomhaire.
I gcodarsnacht leis sin, is é bogearraí an tacar treoracha is féidir le crua-earraí a stóráil agus a rith. Tugtar crua-earraí mar sin toisc go bhfuil sé “crua” nó docht maidir le hathruithe, ach tá bogearraí “bog” toisc go bhfuil sé furasta iad a athrú.
De ghnáth, treoraíonn na bogearraí crua-earraí chun aon ordú nó treoir a fhorghníomhú. Is éard atá i meascán de chrua-earraí agus bogearraí córas ríomhaireachta inúsáidte, cé go bhfuil córais eile ann nach bhfuil ach crua-earraí ann.
Déanann crua-earraí ríomhaire ceann de thrí thasc; próiseáil, ionchur, agus aschur.
Innealra an ríomhaire pearsanta
Is é atá ann i ríomhaire pearsanta tipiciúil ná cás nó fráma i gcruth deisce nó túir agus na páirteanna seo a leanas: thumb|[[Máthairchlár tipiciúil le fáil i ríomhaire]]
Chomh maith le seo, is féidir comhpháirteanna seachtracha an chórais ríomhaireachta a liostáil faoi chrua-earraí. Tá na samplaí seo a leanas caighdeánach nó an-choiteann. thumb|[[Luchóg|Luch rotha]]
Coirbéaladh
deas|250px|thumb|Coirbéaladh Modh réamhstairiúil chun boghta a thógáil. D'úsáidtí sraitheanna cloch tirim, céimnithe de réir a chéile i dtreo an láir go dtagadh chomh gar dá chéile gurbh fhéidir iad a thrasnú le leac amháin (an chloch dín). Tá samplaí suntasacha i Sí an Bhrú agus i Maes Howe in Albain. I Mícéine na Gréige tá boghta coirbéalta ó timpeall 1300 RC a dtugtar Ciste Aitréas air, le cruinneog 14.5 m ar trastomhas is 13 m ar airde, agus is é an seomra aonréise is leithne atá ar eolas a tógadh roimh Phaintéón Haidrian sa Róimh.
Kazimir Malevich
Péintéir a rugadh i gCív na hÚcráine ab ea Kazimir Severinovich Malevich (23 Feabhra (11 Feabhra sa tseanstíl), 1879–15 Bealtaine 1935). Le Mondrian, ina cheannródaí luath ar an teibíocht íon san ealaín. Bhunaigh sé an ghluaiseacht uachtaraíoch sa Rúis timpeall 1913. Bhí an ealaín nua-aoiseach seo bunaithe ar 4 chruth simplí: an dronuilleog, an ciorcal, an triantán, is an chrois. Léirigh sé íonacht aeistéitiúil na gluaiseachta nuair a phéinteáil cearnóg bhán ar chúlionad bán.
Uí Chonchúir
Ar cheann desna rítheaghlaigh is cumhachtaí agus is mó le rá í clann Uí Chonchúir (Meán-Ghaeilge Ua Conchobhair). Conchúir mac Taidhg ba ea sinsear eapainmneach na clainne, trína mhac, Cathal.
Bhíodh ceannáras acu i dTeach Chluain Mhalais laistigh den Chaisleán Riabhach i gContae Ros Comáin.
mion|125px
Stair
Bhíodh sinsir Uí Chonchúir, .i. Uí Bhriúin agus Síol Mhuireadhaigh, i gceannas sna Connachta - cé nach go leanúnach - idir na blianta 482 agus 956. Tháinig Uí Chonchúir féin chun cinn ó am go céile ón mbliain 967, go leanúnach ó 1102 go 1475. San iomlán, rinneadh díobh tuairim is céad rí Chonnacht, tríocha Cinn na Fine agus beirt Ardríthe na hÉireann, Toirdhealbhach Ua Conchobhair (1088–1156) agus a mhac Ruaidrí Ua Conchobair (c. 1115–1198), an tArdrí deireanach Éireannach.
Le linn na 14ú haoise déanaí, bhí dhá phríomhchlann Uí Chonchúir ann, faoi cheannas Toirdhealbhaigh Rua agus Toirdhealbhaigh Óig (ar a glaodh fosta Toirdhealbhach Donn), seachtú nglúin ó Chathal Crobhdhearg an bheirt acu, sinsir na gclann Uí Chonchúir Rua (anois marbh) agus Uí Chonchúir Dhoinn.
Is é Desmond O'Conor (rugadh 22ú Meán Fómhair 1938) Ó Conchúir Dhoinn anois, ina chónaí i Rotherfield, East Sussex, Sasana.
<!--== The O'Conor Don line in male descent from Sir Hugh O'Conor, The O'Conor Don of Ballintubber Castle==
-->
Pilgrim Hill
Scannán ón bhliain 2013 is ea Pilgrim Hill.
David Linden
Is polaiteoir Albanach de chuid Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba é David Linden. Rugadh é i mí Bhealtaine 1990. I mí Mheitheamh 2017, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Ghlaschu an Ear.
Agnatha
Bhí na héagabaigh iontaise is sine le feiceáil sa Chaimbriach, agus tá dhá ghrúpa fós le maireachtáil inniu: na loimprí agus an cailleacha, ina bhfuil thart ar 120 speiceas san iomlán. Meastar gur baill den fhofhíleam Vertebrata iad éisc éisc, mar gur chaill siad veirteabraí ina dhiaidh sin; sular tuigeadh an t-imeacht seo ó shonraí móilíneacha agus forbraíochta, chruthaigh Linnaeus an grúpa Craniata (agus úsáidtear uaireanta é mar thuairisceoir moirfeolaíoch) chun tagairt a dhéanamh do chailleacha móide veirteabraigh. Chomh maith le heaspa giall, an tréith is mó atá ag na héagabaigh ná  easpa  eití péireáilte; láithreacht nótacorda i larbhaí agus in aosaigh araon; agus seacht nó níos mó scoilteanna geolbhaigh phéireáilte sholasmhothálach  (homalógach don fhaireog phinéalach i mamaigh). Níl goile inaitheanta nó aon géagán ag gach éagabach beo ná an chuid is mó dóibh ata díothaithate.
Solanóideach
Corna sreinge i bhfoirm sorcóra timpeall ar chroíleacán so-ghluaiste iarainn. Nuair a ritheann sruth leictreach sa tsreang, cruthaítear réimse maighnéadach a ngluaiseann an maighnéad istigh ann. Mar sin, athraíonn an solanóideach fuinneamh leictreach chuig fuinneamh meicniúil, agus úsáidtear é chun lasc nó scoradán ciorcaid a oibriú. Athsheachadán a thugtar ar fheiste mar seo.
Fiabhras dubhuisce
Aimhréidh maláire nach ndearnadh cóireáil chuí uirthi. Tagann an t-ainm ó thitim as a chéile na n-eiritricítí in imshruthú na fola, ionas go dtéann an lí haemaglóibin amach sa bhfual, ag cur dath dubh air.
Solas stoidiacach
Breo buan solais a bhíonn le feiceáil go héasca sna trópaicí tar éis luí na Gréine mar choirceog solais ag síneadh ó bhun na spéire. Solas na Gréine atá ann, ach frithchaite ag deannach idirphláinéadach.
Fiabhras dearg
Galar géar tógalach a tharlaíonn de bharr streipteacócais haemalaíoch is ea fiabhras dearg.
Tosaíonn sé mar scornach thinn, ach ina dhiaidh sin tarlaíonn gríos dearg ar fud an chraicinn.
Freagraíonn sé do fhrithbheathaigh go tapa, ach is féidir go mbeidh aimhréidh ina dhiaidh: ionfhabhtú sa chluas láir, fiabhras réamatach, glomarúlaineifríteas, agus/nó falrais Sydenham.
Stoirm Poly, 2023
mion|[[Faoileán (baill d'fhine na Laridae)|faoileán ]] Shéid Stoirm Poly sa taobh thiar thuaidh den Eoraip na hEorpa ar 4 Iúil - 5 Iúil 2023. Buaileadh iarthuaisceart na hÍsiltíre go háirithe, an stoirm shamhraidh ba mheasa le cuimhne na ndaoine sa réigiún sin. Fórsa 11 a bhí leis an ngaoth agus bhí séideáin 145 chiliméadair san uair ann, 150km go háitiúil.
Buaileadh ach ceantar measartha beag: an Ollainn Thuaidh, an leithinis úd taobh ó thuaidh de chathair Amsterdam, idir an Mhuir Thuaidh agus Loch IJsselmeer. An lá céanna, bhí an ghrian ag leá an tarmaic sa chuid ó dheas den tír. Rinneadh go leor dochair i gcathair Amsterdam féin agus maraíodh bean i gcathair Haarlem nuair a thit crann ar a carr. Maraíodh duine eile san Emsland sa Ghearmáin. mion|"Zomer Storm Poly"
Cúlra
Ní minic a tharlaíonn stoirmeacha sa samhradh. Bíonn siad níos áitiúla ná na cinn a tharlaíonn sa chuid eile den bhliain, ach bíonn tionchar níos measa acu toisc go mbíonn duilleoga ar na crainn agus greim níos láidre ag an ngaoth ar na crainn dá bharr. Agus maidir le Stoirm Poly, níor chabhraigh triomach leanúnach sa cheantar a buaileadh le cúrsaí ach oiread: bhí an ithir chomh tirim sin go raibh sé furasta ag an ngaoth an oiread sin crann a leagadh go talamh, fréamhacha san aer agus chuile shórt.
John Profumo
Polaiteoir Páirtí Coimeádach ab ea John Dennis Profumo a rugadh ar an 30 Eanáir 1915 iKensington, Londain agus a fuair bás ar an 9 Márta 2006 i South Kensington.
Kirsty Blackman
Is polaiteoir Albanach de chuid Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba í Kirsty Ann Blackman. Rugadh í ar an 20 Márta 1986. I mí Bhealtaine 2015, bhí sí tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Obar Dheathain a Tuath.
Coirbhéad
Long bheag cogaidh le lián scriú amháin, a dearadh mar long tionlacain sa Dara Cogadh Domhanda. Thugtaí an t-ainm céanna ar long seoil chearnaigh 3 chrann, le deic amháin gunnaí, de dhearadh Francach ach a d'úsáid na Briotanaigh.
Canzo
Is Canzo baile i Iodáil. Tá sé suite i lár an triantán de Loch Como. Maidir 5,200 duine ina gcónaí i Canzo. Tá an Lambro abhainn agus an abhainn Ravella. Tá sé saibhir i bhfoinsí uisce. Tá loch beag, cothófar foinsí faoi thalamh: Loch Segrino.
Ainm an bhaile
Is é an t-ainm an bhaile i dteanga Lombairdis Canz (scríofa freisin Cânz agus Caanz). Braitheann an fuaimniú an fhocail ar an chanúint: i gcanúint Milano (caipitil de Lombaird), tá sé litrithe /kã:s/, agus i gcanúint na Canzo, is é a fuaimniú /ka:nts/. Sa dá chás, an "a" is fada. An t-ainm "Canz" a thagann as an fhréamh chéanna leis an bhfocal Gaeilge "cúinne".
I Canzo, tá go leor ainmneacha na n-áiteanna a thagann as Sean Ceilteach, cosúil le ceantar darb ainm "Crann", a chiallaíonn "crua".
Theodore Maiman
Fisicí a rugadh i Los Angeles ab ea Theodore Harold Maiman (11 Iúil 1927 – 5 Bealtaine 2007). Rinne sé cuid mhaith saothar forbartha ar an méasar, agus i 1960 thóg an chéad léasar praiticiúil a d'oibrigh go rathúil.
Iomaitheoirí The Voice of Ireland
Is liosta é seo de na hiomaitheoirí ar an gcomórtas teilifíse réaltachta, The Voice of Ireland.
Sa céad agus dara sraith, bhí 12 ealaíontóirí ar na bhfoirne. Sa tríú sraith, bhí 10 ealaíontóirí ar na bhfoirne. Sa ceathrú sraith, bhí 14 ealaíontóirí ar na bhfoirne. In iomlán bhí 194 ealaíontóirí ar an seó.
Is iad buaiteoirí an chláir go dtí seo; Pat Byrne, Keith Hanley, Brendan McCahey agus Patrick Donoghue.
Seat fada
Sa scannánaíocht is éard atá i gceist le seat fada nó seat leathan ná seat ina bhfeictear an duine iomlán nó an t-ábhar iomlán.
Solas teannta
Solas ina bhfuil aimplitiúid nó pas na toinne laghdaithe (teannta) ar chostas an chinn eile. De réir teorainneacha na teoirice candamaí, is iarmhairt chandamach é nach féidir a mhíniú in optaic chlasaiceach, ach is féidir í a chruthú in iarmhairtí optúla neamhlíneacha áirithe. Thaispeáin Dick Slusher is Bernard Yurke den chéad uair é i 1985, agus is féidir feidhm a bhaint as solas teannta i dtomhais optúla chruinne nuair is gá leibhéil torainn optúil a choinneáil an-íseal.
An Mheá
Is réaltbhuíon an stoidiaca í an Mheá. Tá an réaltbhuíon seo neamhfheiceálach go maith, agus gan réalt ar bith aici ar an gcéad mhéid. Tá sí suite idir an Mhaighdean ar an taobh thiar di agus an Scairp ar an taobh thoir di. De réir mar a léiríonn ainmneacha na réaltaí is gile léi, d'fheictí an réaltbhuíon seo mar roinn de theanchair na Scairpe tráth. Is é Libra, a chiallaíonn meá, an t-ainm Laidine a thugtar uirthi.
Seat teann
Sa scannánaíocht is éard atá i gceist le seat teann nó garseat ná an ceamara a bheith an-ghar don duine nó don ábhar chun mothúchán nó mionsonra a chur in iúl.
Robert Mallet
Innealtóir, ábhareolaí is seismeolaí a rugadh i mBaile Átha Cliath ab ea Robert Mallet (6 Meitheamh 1810 – 5 Samhain 1881). Bhí ceártaí iarainn aige agus sholáthair sé earraí iarainn do na hiarnróid, i gcomhair droichead agus an chogaidh sa Chrimé. Leag sé béim ar thomhas airíonna na gcóimhiotal agus staidéar ar bhriseadh na n-ábhar seo. Rinne sé taighde ceannródaíoch turgnamhach ar sheismeolaíocht. Thomhais sé luas forleata na dtonnta ar thrá Chill Iníon Léinín tar éis pléascthaí a dhéanamh ar an dromchla. Lena mhac John, thiomsaigh sé catalóg is léarscáileanna de na creathanna talún ar fud an Domhain (1850-1858). I 1858 d'aimsigh sé eipealár crith talún i Napoli na hIodáile, an chéad uair ar éirigh le héinne é sin a dhéanamh.
An Mheá
Príomhghnéithe
Comhdhéanann na réaltaí is gile de chuid na Meá dronuilleog. Is cuing na meá iad α is β Lib, agus is scálaí na meá iad γ is σ Lib:
Miotaseolaíocht
De réir mhiotaseolaíocht dhéanach na Gréige, d'ionannaítí an réaltbhuíon sa tseanré le meá an cheartais a bhíodh ar iompar ag Astraea, bandia an cheartais (is é sin le rá an Mhaighdean). Is amhlaidh go mbíonn scothchosúlacht meá ar an réaltbhuíon seo mura gcuirtear san áireamh réaltaí eile nach bhfuil páirteach inti.
Ós rud é nach raibh i réaltbhuíon na Meá sa tseanré ach roinn na Maighdine (mar scálaí) agus, roimhe sin, roinn na Scairpe (mar theanchair), ní raibh aon bhaint ag an réaltbhuíon seo le comharthaí eile an stoidiaca. Seans go gcuirtí an tAoire ina áit, óir is é sin an réaltbhuíon is giorra don éiclipteach i gceantar seo na spéire.
Astralaíocht
Baineann comhartha astralaíoch na Meá (Meán Fómhair 23 - Deireadh Fómhair 22) leis an réaltbhuíon atá ar aon ainm leis.
Baineann gach comhartha astralaíoch le roinn éigin an choirp, agus tuigtear an roinn seo mar ionad a chumhachta. Rialaíonn an Mheá leaba an duáin agus na baill ghiniúna inmheánacha. Ar ndóigh, is í an tsiombail atá ar an gcomhartha seo ná an mheá í féin. I measc tréithe na Meá áirítear: áilleacht sa chorp, collaíocht thréan, mothú ealaíonta, stuaim is scil thaidhleoireachta, agus mothú dúchais cothroime is cóimheá. Os a choinne sin, bíonn lucht na Meá an-bhreithiúnach go minic.
Daoine cáiliúla ar rugadh faoin gcomhartha seo iad: Julie Andrews, Hannah Arendt, Brigitte Bardot, Monica Bellucci, Chuck Berry, Toni Braxton, Jimmy Carter, Miguel de Cervantes, John Coltrane, Aleister Crowley, Matt Damon, Catherine Deneuve, Denis Diderot, Michael Douglas, T S Eliot, John Entwistle, William Faulkner, Larry Fine, F Scott Fitzgerald, Michel Foucault, Mahatma Gandhi, George Gershwin, Martin Heidegger, an Pápa Eoin Pól I, Buster Keaton, John Lennon, Franz Liszt, Louis XIII na Fraince, Louis-Philippe na Fraince, Auguste agus Louis Lumière, Groucho Marx, Lord Nelson, Friedrich Nietzsche, Lee Harvey Oswald, Gwyneth Paltrow, Luciano Pavarotti, an Pápa Pól VI, Arthur Rimbaud, Eleanor Roosevelt, Susan Sarandon, Paul Simon, Edmund Stoiber, Margaret Thatcher, Jean-Claude Van Damme, Gore Vidal, Virgil, Naomi Watts, Oscar Wilde, Kate Winslet, Sigourney Weaver, Catherine Zeta-Jones agus Vladímír Pútín
22 Márta
Is é an 22 Márta an 81ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 82ú lá i mbliain bhisigh. Tá 284 lá fágtha sa bhliain.
Belfast (scannán)
Scannán de chuid Tuaisceart na hÉireann is ea Belfast (Gaeilge: Béal Feirste) ón bhliain 2021.
Muire
Bean Ghiúdach as Nazarat na Gailíle ba ea Muire, Naomh Muire, an Mhaighdean Mhuire, Muire Mhaighdean nó Muire Ógh (Aramais, Eabhrais: מרים, Maryām Miriam Araibis:مريم, Maryam), máthair Íosa agus bean chéile Iósaf. D'aithin an Tiomna Nua í [Mt 1:16,18-25] [Lk 1:26-56] [2:1-7] mar mháthair Íosa le lámh Dé.
Thug na soiscéil canónta na Matha agus Lúcás tuairisc ar Mhuire mar mhaighdean (An Ghréigis παρθένος, parthénos). Go traidisiúnta, creideann na Críostaithe gur ghiniúin sí a mhac go míorúilteach tríd an Spiorad Naomh. Tharlaigh é seo nuair bhí sí geallta go Naomh Iósaf agus bhí ag fanacht den gnás pósadh. Phós sí Iósaf agus thionlaic é go Beitheal, ina bhfuil rugadh Íosa.
Soilsiú (scannánaíocht)
Sa scannánaíocht is éard atá i gceist le soilsiú ná an próiseas agus an teicneolaíocht chun duine nó ábhar a mhaisiú le soilse.
Solaspheann
Feiste ionchuir ríomhaire a úsáidtear in éineacht le haonad amharcthaispeána (VDU). Cuirtear ceann an phinn i gcoinne scáileán an VDU, agus braitheann an ríomhaire ionad an phointe tadhaill go beacht. Is féidir eolas a chur isteach leis nó eolas ar an scáileán a athrú.
Muire
clé|mion|220px|Muire
Mhairi Black
Is polaiteoir Albanach de chuid Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba í Mhairi Black. Rugadh í ar an 12 Meán Fómhair 1994. I mí Bhealtaine 2015, bhí sí tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Pàislig agus Siorrachd Rinn Friù a Deas.
Muire
Thosaíonn an Tiomna Nua cuntas beatha Muire leis an teachtaireacht an Aingil, nuair a thaispeáin an tArdaingeal Gaibriéil agus fhógair a roghnúchán diagach a bheith ina máthair Íosa. Maíonn traidisiún eaglaise agus luath scríbhinní neamh-bhíobalta gur scothaosta a bhí a tuismitheoirí, Naomh Joachim agus Naomh Áine. Taifeadaíonn an Bíobla róil Muire sa tarluithe tábhachtach sa bheatha Íosa, as a ghiniúint go a Dheascabháil. Insíonn scríbhinní apacrafúil faoi a Deastógáil sa Neamh.
Creideann Críostaithe na Eaglaisí Chaitliceach Rómhánach, Ceartchreidmheachas, Ortadocsacht an oirthir, Anglacánach agus Liútarach go bhfuil Muire, mar mháthair Íosa, an Máthair Dé (Μήτηρ Θεοῦ) agus an Theotokos. Tugtar urraim di Muire ó shin an Ré Aspalda. Thar na aoiseanna, ba Muire rogha suibiacht i ealaíon, ceol agus litríocht Críostaí.