cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Máire Ní Dhonnchadha Dhuibh
Bean chaolchumtha chumasach fhionn ba ea í, súile donna aici agus féith na filíochta inti. Ba ghnách le huaisle Gaelacha na háite fós a gclann a chur á n-altramú ag feirmeoirí na dúiche, nós ar chloígh Máire Ní Duibh leis, agus leanfadh na deirfiúracha agus na deartháireacha altrama a clann go deo. Ba mhór an teaghlach a bhí aici, idir pháistí, shearbhóntaí agus chailíní aimsire, agus neart oibre le déanamh: arbhar le tabhairt isteach, arán le déanamh, líon agus olann le sníomh agus a lán eile.
An file
Bhí Máire go maith chun caoineadh nó amhrán a chumadh. Chaoin sí Seán, an mac ba shine aici (agus ab ansa léi, b’fhéidir), go géar ar an sean-nós, agus chaoin sí a mac Donnchadh agus a chairde gaoil nuair a chuaigh siad thar lear chun dul le saighdiúireacht. Is í a bhí deas ar véarsaíocht níos éadroime a chumadh freisin, leithéid na línte seo as amhrán dá mná sníofa tuirne tar éis a lóin:
Tá línte eile ann a mhair i gcuimhne na ndaoine, línte a thugann léargas ar an gcaidreamh éasca idir bean uasal agus tionónta:
Máire:
An tionónta:
Club de Fútbol Monterrey
Is club peile Mheicsiceo é an Club de Fútbol Monterrey Rayados S. A. de C. V., ar a dtugtar Rayados ó Monterrey, Nuevo León a imríonn sa Liga MX faoi láthair. Bunaithe ar 28 Meitheamh 1945, is é an fhoireann ghníomhach is sine sa rannán gairmiúil ó chuid thuaidh Meicsiceo. Tá an club faoi úinéireacht FEMSA, an chuideachta buidéalaithe is mó i Meiriceá Laidineach. Imríodh na cluichí baile sa Estadio BBVA Bancomer ó 2015 i leith.
Is é Tigres UANL de chuid Ollscoil Uathrialach Nuevo León an iomaitheoir is sine sa chlub. Tá cáil ar an derby áitiúil, ar a dtugtar an Clásico Regiomontano, mar cheann de na derbies is iomaíche i bpeil Mheicsiceo agus measann daoine i gcathair Monterrey gurb é an derby Mheicsiceo is tábhachtaí é.
Newark-on-Trent
Is baile suite i Nottinghamshire é Newark-on-Trent.
Nils Gustaf Dalén
Eolaí Sualannach ab ea Nils Gustaf Dalén (1869-1937). Bhuaigh sé Duais Nobel sa bhfisic i 1912 as rialtán uathoibritheach a fhionnadh i gcomhair soilse aiceitiléine a bhí in úsáid i gcomharthaí iarnróid, rabhcáin is baoithe.
Ollerton agus Boughton
Is baile suite i Nottinghamshire é Ollerton agus Boughton.
Giobún
Ápa atá dúchasach do na foraoisí báistí in oirdheisceart na hÁise. Caol le ceann beag. An ordóg beag, ach na méara fada. Na géaga uachtaracha chomh fada le colainn is cosa le chéile. Coinníonn sé na géaga uachtaracha os a chionn agus é ag siúl. Tugtar an t-ápa beag air freisin.
Iar Chonnacht
Tuath agus ríocht i cúige Chonnacht ba ea Iarthar nó Iar Chonnacht, suite i gContae na Gaillimhe, go háirithe Conamara.
Tuath dhúchais Uí Bhriúin Seola na gConnacht a bhí ann. Bhíodar i gceannas ar dhreamanna Gaeil eile, amhail is Dealbhna Thír Dhá Loch agus Conmhaicne Mara. Bunaíodh an tuath sa bhliain 1051, nuair a chuir clann Uí Conchúir, ríthe Chonnacht, an ruaig ar chlann Uí Fhlaithbheartaigh as a n-áit dúchais ar Mhaigh Sheola siar thar Loch Coirib. D'fhan Iar Chonnacht mar saorthuath na gConnacht.
Ghabh an chlann Normannach, Clanricarde (de Burgh), an ceantar sa bhliain 1232. Tháinig sé faoi smacht Ríocht na hÉireann ag deireadh na 16ú haoise.
mion|150px|Éire 1450
Tuath Chonnacht
Ó dhúchas, bhí tailte taobh thiar de Loch Coirib faoi cheannas Dealbhna Thír Dhá Loch agus Conmhaicne Mara, dhá dhream ar leith leis na Connachta.
Bhí Maigh Sheola suite ar an taobh thoir de Loch Coirib, Tuaim go Baile Átha an Rí go Meáraí, talamh shaibhir, thorthúil. Bhí clann Uí Bhriúin Seola, aitheanta fosta mar Muintir Mhurchadha, ina ríthe ann ón 9ú haois ar aghaidh, saorthuath na gConnacht]].
Ba é Amhalaidh mac Cathail (bás 1043) an chéad rí de chlann Uí Fhlaithbheartaigh ar Iar Chonnacht.
Le linn réimeas Aodh an Gha Bhearnaigh (bás 1067), tharla coimhlint idir ríthe na gConnacht agus Muintir Mhurchadha ar Mhaigh Sheola. Bhain Uí Chonchúir an lámh in uachtar amach agus bhog muintir Amhalaí de réir a chéile siar in Iar Chonnacht isteach. Cuireadh na dreamanna dúchasacha faoi chois
Ó am go ham, tharla achrann idir an tuath agus ríthe na gConnacht. Sa bhliain 1079, maraíodh Aodh Ó Flaithbheartaigh ag Ruairí na Saidhe Buí, mac altrama Fhlaithbertaigh Uí Fhlaithbertaigh. Rinneadh rí Chonnacht de Fhlaithbheartach sa bhliain 1092, tar éis dó Ruairí a dhalladh. Cuireadh Flaithbheartach féin as a choróin nuair a bhain muintir Ruairí a díoltas amach sa bhliain 1095.
Le teacht chun cinn chlanna Mhic Cárthaigh (Eoghanachta) agus Uí Bhriain (Dál gCais, Tuadhmhumhain), thír coimhlintí idir Uí Chonchúir agus Uí Fhlaithbheartaigh i léig, agus fir na Mumhan á ionsú. D'éag Conchúr Ó Flaithearta (I), chéad cheannaire Dhún Gaillimhe, sa bhliain 1132, ag cosaint an Dúin in éadan ionsaí ó Chormac Mac Cárthaigh. Maraíodh a chomharba, Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh (II), sa bhliain 1145 tar éis ionsaí Mhuimhnigh.
Neamhchoinneálacht
Cailliúint éadoilteanach fuail nó faecais. Claonadh go dtarlaíonn sí nuair a mhéadaítear an brú i gcuas an bhoilg, le casacht mar shampla. Coiteann go leor i bpáistí, mar fhliuchadh leapa san oíche, fualrith oíche. Tarlaíonn sí do dhaoine aosta de bharr míbhaile ar na fáinní matánacha a dtugtar iatóirí orthu a rialaíonn rith an fhuail ón lamhnán agus gluaiseacht an fhaecais ón inne. Is féidir go ndéanfar dochar don iatóir fuail le linn breith clainne. Mar chóireáil, is féidir go mbeidh rath ar aclaíocht chun matáin an iatóra a neartú, athruithe cothaithe, drugaí nó máinliacht.
Iar Chonnacht
Tuath Chonnacht
Ag deireadh na 12ú haoise, tharla achrann in Iar Chonnacht idir beirt deartháireacha Uí Fhlaithbheartaigh. Maraíodh Conchúr (dílis d'Uí Chonchúir) ag Ruairí (ina chomhghuaillí Uí Bhriain). Ghabh Cathal Crobhdhearg an Ruairí úd sa bhliain 1197.
Na Normannaigh
Bhí iarmhairtí gan choinne do Ghaeil na gConnacht mar thoradh na coimhlinte idir na deartháireacha. Níor éirigh leis na Normannaigh i gcúige Chonnacht go dtí seo, ach d'iarr Cathal Crobhdhearg cabhair ar Mhic Cárthaigh as Deasmhumhain agus fosta William de Burgh as Burgh Castle, Norfolk, in éadan a dhearthár, Cathal Carrach. Ar dtús, d'éirigh le Cártaí Crobhdhearg, óir gur maraíodh Cathal Carrach i mbun chatha ar An Corrshliabh sa bhliain 1202. D'éiligh an Normannach uaillmhianach ámh íocaíocht mhór as ucht a chuid cabhrach. Nuair a diúltaíodh é, chuaigh sé i mbun comhcheilge le mic Ruadhri Uí Fhlaithbertaigh chun Cathal Crobhdhearg a mharú. Cé gur cuireadh stop leis an gcomhcheilg seo, bhíodh coimhlint idir de Burgh agus Connachta sna blianta amach ansin.
Ghabh Clanricarde (de shliocht de Burgh) an tuath sa bhliain 1232. Bhain siad leath-neamhspleáchas amach chun trádáil a dhéanamh, ach bhí ann i gcónaí an baol go ngabhfaí an ceantar ar ais ag Uí Fhlaithbheartaigh, go háirithe le linn na 14ú agus 15ú haoiseanna. Deirtear gur chuir na Normannaigh an fógra a leanas ar gheataí na cathrach, "From the Ferocious O'Flahertys, O Lord deliver us".
Gabhadh an tuath faoi chois Ríocht na hÉireann faoi dheireadh 16ú haois.
Oidhreacht
Mhair cultúr dúchais na nGael Gaelic dar i bhfad i ndiaidh bhunú ríocht na hÉireann. Chomh déanach is an bhliain 1759, luadh Edward Willes, Chief Baron of the Irish Exchequer, ag rá go raibh sa cheantar fós, ''"the ancient Irish, who never yet have been made amenable to the laws. No sheriff dares go there to execute any process."
Contae Kauai, Hawaii
Is contae Meiriceánach é Contae Kauai atá suite i stát Haváí. Sa bhliain 2010, bhí daonra 67,091 duine ann. Is é Lihue a phríomhbhaile contae.
Iar Chonnacht
Oidhreacht
Ó lár na 19ú haoise, tá Conamara tugtha ar an chuid is mó d'Iar Chonnacht, de bharr fhorbairt tionscal na turasóireachta. Go dtí an lá seo anuas, is é Connemara an Ghaeltacht is mó sa tír, áit a fhaightear an Ghaeilge mar theanga an phobail.
Deoise Eanach Dhúin
mion||240px|Fothrach [[Mainistir Eanach Dhúin|Mhainistir Eanach Dhúin, ionad creidimh Iar Chonnacht.]] Ba é Caitliceachas Rómhánach an reiligiún is mó i dtuath Iar Chonnacht. Bunaíodh Deoise Eanach Dhúin ann sa bhliain 1179. Seachtó bliain roimhe sin ag Sionad Ráth Breasail feictear ina hionad deoise Chonga, bunaithe ar Mhainistir Agaistíneach Chonga (féach Cros Chonga mór le rá) nár mhair i bhfad ach a bhí go daingean ar thaobh Uí Chonchúir.
Kinski
Is banna rac-cheol (iar-rac) as Seattle é Kinski. Bunaíodh sa bhliain 1998 é. S'iad baill an bhanna ná:
Southwell, Nottinghamshire
Is baile suite i Nottinghamshire é Southwell.
Stapleford, Nottinghamshire
Is baile suite i Nottinghamshire é Stapleford.
Contae Maui, Hawaii
Is contae Meiriceánach é Contae Maui atá suite i stát Haváí. Sa bhliain 2010, bhí daonra 154,834 duine ann. Is é Wailuku a phríomhbhaile contae.
Scannal Chappaquiddick
mion|clé|Droichead Chappaquiddick Ar an 18-19 Iúil 1969, tharla timpiste, is cosúil, do Ted Kennedy, Seanadóir ó Massachusetts. Tharla an timpiste i Chappaquiddick (i gceantar Martha’s Vineyard i Massachusetts) faoi chúinsí amhrasacha, agus tugann "Scannal Chappaquiddick" air. Níor chuir Kennedy na póilíní ar an eolas faoi thimpiste bóthair agus bás mná óige go dtí i bhfad níos déanaí. mion|clé|[[Teach i Chappaquiddick nach raibh ach 150m ón droichead]]
Na himeachtaí
mion|clé Bhí cóisir eagraithe do dhream rúnaithe, mná óg go léir, a d’oibrigh do Robert Kennedy le linn a fheachtais toghchánaíochta an bhliain roimhe sin (feallmharaíodh Robert i 1968). Na fir a bhí ann ag an gcóisir, bhí siad go léir pósta (seachas ceann amháin) agus ní raibh na teaghlaigh i láthair.
D’imigh an carr a bhí á thiomáint ag Kennedy den droichead i Chappaquiddick. Bhí bean óg ina chuideachta sa gcarr, Mary Joe Kopechne. D’éirigh leis an gCinnéideach a theacht slán as an gcarr ach fuair Mary Joe Kopechne bás.
Bhí sé ocht n-uaire an chloig ina dhiaidh sin sular thug Kennedy tuairisc do na póilíní faoina raibh tarlaithe.
Leabhar True Compass
Bhí sé ag tabhairt Mary Joe Kopechne ar ais chuig an óstán, a scríobh sé. Ní raibh eolas aige san áit, bhí an droichead cúng agus sciorr an carr. clé|mion|an Cinnéideach sa bhliain 1967 Ní raibh a fhios aige beo cén chaoi ar tháinig sé as an gcarr. Thriail sé a dhul sa tóir ar Mary Jo ach níor éirigh leis. D’imigh sé roimhe sa dorchadas. Bhí sé scanraithe agus líonraithe. Rinne sé botún uafásach, a scríobh sé. “That night on Chappaquiddick Island ended in a horrible tragedy that haunts me every day of my life,” a dúirt an Cinnéideach ina bheathaisnéis.
Scannal
clé|mion Bhí gach uile insint ar an scéal. Bhí líomhaintí ann go raibh Kennedy i mbun caidrimh le Kopechne. Dúradh go raibh sé ar meisce.
Oifig Taifead Poiblí Thuaisceart Éireann (OTPTÉ)
Is é Oifig Taifead Poiblí Thuaisceart Éireann nó OTPTÉ; (Béarla: Public Record Office of Northern Ireland, (PRONI)), an cartlann oifigiúil do Thuaisceart Éireann, agus os cionn trí mhilliúín taifead poiblí agus príobháideach i dtaisce acu. Cuireann OTPTÉ oidhreacht ar leith cartlainne ar fáil do Thuaisceart Éireann, do na gúine atá ann faoi láthair, agus atá le teacht.
Scannal Chappaquiddick
Scannal
Dúradh go raibh athair an tSeanadóra Kennedy, Joe Kennedy, ag iarraidh bealach éigin a shocrú sna huaireanta tar éis na timpiste le cosaint a dhéanamh ar a mhac agus an scéal a chur i bhfolach. B’in, de réir scéil, an chúis nár cuireadh glaoch ar na seirbhísí éigeandála agus na póilíní nuair a tharla an timpiste.
Oifig Taifead Poiblí Thuaisceart Éireann (OTPTÉ)
Rudaí gur is féidir leat a dhéanamh ag OTOTÉ ná;
Tá sé ina rannóg laistigh de na Pobail ar Chomhtháthú an Grúpa ar an Roinn Pobail (DfC).
Dallóg fhraoigh
Mamach forleathan a bhfuil 246 speiceas de ar eolas. Itheann sí feithidí. Cosúil le luch, ach le soc biorach níos faide agus súile beaga. Na cluasa folaithe sa bhfionnadh go minic. Maireann sí gar don uisce. Greim nimhiúil ag cuid acu.
Oifig Taifead Poiblí Thuaisceart Éireann (OTPTÉ)
Tá meascán uathúil de thaifid phríobháideacha agus oifigiúla ag OTPTÉ. Nascann sé na feidhmeanna agus na freagrachtaí raon de hinstitiúidí: tá sé ag an am céanna ina Oifig Taifead Poiblí, ina rannóg lámhscríbhinní de leabharlann náisiúnta, ina oifig thaifead an Chontae do na sé chontae i dTuaisceart Éireann, agus ina shealbhóir de raon mór de thaiféid phríobháideacha. Cuimsíonn a raon de shainchúram, i measc rudaí eile, rialtas láir agus áitiúil, na heaglaisí agus an earnáil phríobháideach, rud ar leith do Thuaisceart Éireann.
Stair
mion|Baile Mhoireil Bunaíodh OTPTÉ faoi Acht um Thaifid Phoiblí  (Tuaisceart Éireann), 1923. Osclaíodh an  comhlacht nua don phobal ar an Luan 3 Márta 1924, ar an ceathrú urlár den iar stóras-línéadach i lár Bhéal Feirste (ag Sráid Uí Mhuirí). Is é an dúshlán láithreach a bhí acu ná ionadaithe na dtaifead  a cailleadh i mBaile Átha Cliath le linn dhóiteáin na Ceithre Cúirteanna, Meitheamh 1922, a aithint agus a chaomhnú. D'éirigh leis an chéad Leas-Coimeádaí, an Dr David A. Cairt athchóipeanna a fháil de go leor de na taifid seo tré cóipeanna eile a iarraidh ar aturnaetha, daoine gnó, polaiteoirí, séipéil agus lucht an uaslathais.
An Eagraíocht faoi láthair
Bíonn OTPTÉ ar oscailt ag 9:00-16:45 Dé Luain go Dé Céadaoin,  agus Dé haoine, agus 10:00-20:45 ar an déardaoin. Iad siúd nach bhfuil in ann cuairt a thabhairt agus chlárú ar  láthair ag OTPTÉ, is féidir úsáid a bhaint as an chianchuardach ar líne agus an tseirbhís chóipeála, cé go bhfuil táille le haghaidh seo.
Taifid
deas|mion|Bulla de chuid an Phápa a d ' eisigh Honorius III sa bhliain 1219
Scannal Chappaquiddick
Iarmhairtí
Bhain conspóid ollmhór leis an eachtra. Bhí míghnaoi an phobail air ón lá sin amach. Bhí saol polaitiúil an tSeanadóra i mbaol mar gheall air. Tá os cionn leathscór leabhar scríofa faoi chás Mhary Joe Kopechne ó shin. mion|Kate Mara i bpáirt Mary Joe Kopechne
Scannán
Rinneadh scannán faoi Chappaquiddick, le  Jason Clarke, aisteoir Astrálach, i bpáirt Ted Kennedy agus Kate Mara i bpáirt Mary Joe Kopechne agus Bruce Dent mar Joe Kennedy – athair an tSeanadóra. Shocraigh an scannán gur lean Chappaquiddick go tearmann na reilige féin é.
Neamh-chomhfhios
Sa tsíceolaíocht, is éard atá i gceist leis an neamh-chomhfhios ná mothúcháin, spreagthaí, cuimhní is coinbhleachtaí mothúcháin nach mbíonn duine feasach orthu, ach a mbíonn iarmhairt acu ar a phróisis intinne is a iompar, mar bhrionglóid, nó rith focal a chuireann fíormhothúcháin in iúl. Mar mhalairt, ciallaíonn cuimhní fo-aireachtálacha cuimhní nach bhfuil duine feasach orthu ach go doiléir, ach ar féidir leis cuimhniú orthu ach díriú air.
Artrapód
Is fíleam ainmhithe iad na hartrapóid (fíleam Arthropoda, ón nGréigis ἄρθρον arthron, "alt", agus ποδός podos, "troigh"). Tá eiseachnámharlach, deighilt, agus géagán gabhal acu. I measc na n-ainmhithe san fhíleam seo, tá feithidí, crústaigh, araicnidí, srl.
Banc easpórtála-iompórtála
mion|Gníomhaireacht neamhspleách de chuid Rialtais Stáit Aontaithe Mheiriceá chun trádáil sheachtrach na Stát Aontaithe a spionnadh. mion Gníomhaireacht nó banc chun trádáil sheachtrach a spionnadh is ea banc easpórtála-iompórtála, de ghnáth comhlacht státurraithe neamhthráchtála ach neamhspleách.
Mar shampla, Export–Import Bank of the United States nó Export–Import Bank of Korea,
Gottlieb Daimler
Innealtóir, déantóir gluaisteán a rugadh i Schorndorf na Gearmáine ab ea Gottlieb Daimler (1834-1900). D'fheabhsaigh sé an t-inneall dócháin inmheánaigh ó 1872 ar aghaidh. Dhear is tháirg sé ceann de na gluaisteáin is luaithe a bhí oiriúnaithe don bhóthar (1885), agus chuir feabhas mór ar thionscal na ngluaisteán.
Fuinteoir ab ea a athair. Níor dhalta iontach éirimiúil é Gottlieb Daimler nuair a bhí sé ar scoil. Bhí spéis ar leith aige, áfach, sa mheicnic. Tar éis go leor cur agus cúiteamh, tógadh as an scoil é agus chaith sé seal printíseachta le harmadóireacht.
Níorbh fhada go raibh clú agus cáil ar Daimler mar armadóir. Fuair sé post i monarcha mhór mionairm i Stuttgart. Ba ghearr go raibh sé ina Leasbhainisteoir sa mhonarcha seo. Ní raibh Daimler sásta go fóill, áfach. D'éirigh sé as a phost agus chaith sé trí bliana ar ceardscoil i Strassburg. Bhí post páirtaimseartha aige ar feadh an ama seo.
Chaith sé tréimhsí ag obair i Sasana, sa bhFrainc agus sa Bheilg le barrfheabhas a chur ar a chuid ceardaíochta. Fuair sé post ansin i gceann de na tionscail ba mhó sa Ghearmáin lena linn. Sa bhliain 1872, bhunaigh tionsclóir saibhir Gearmánach monarcha inneall. Roghnaigh sé Daimler agus tionsclóir cáiliúil eile, Nicolas Otto, Gearmánach, mar chomhairleoirí teicneolaíochta. D'éirigh le Daimler agus Otto inneall ceithre shorcóir a cheapadh. Ba é an t-inneall seo bunús an ghluaisteáin. Ní fhéadfadh an bheirt acu obair as lámh a chéile, áfach - amhail mar a tharla i gcás go leor eile d'intleachtóirí móra an domhain.
D'éirigh Daimler as an bpáirtíocht agus bhunaigh sé saotharlann dá chuid féin in Cannstatt. Mí na Nollag 1883, bhain sé paitinn amach ar inneall ardluais a oibreoidh ar bhiotáille.
Leagan simplí den inneall gluaisteáin atá againn sa lá atá inniu ann ba ea inneall Daimler. Ar shorcóir agus ar loine a oibríodh sé. Bhí dhá oscailt aeraithe sa sorcóir, ceann amháin acu chun an meascán d'aer agus gas a réiteach. Trín cheann eile a scaoiltí amach an gas ídithe.
Níorbh fhada go raibh sé ar chumas Daimler na hinnill seo a olltáirgeadh agus d'éirigh sé as feidhm a bhaint as biotáille agus chuaigh sé i mbun artola. Is mar sin a d'éirigh leis a chéad gluaisteán a chur i dtoll a chéile. Bhí na hinnill seo an-chosúil leis an "landaus" a bhaineadh feidhm astu ag an am ach níor ghá capaill chun iad a tharraingt.
Tháinig tuilleadh forbartha fós ar mhonarcha Daimler agus níorbh fhada go raibh gluaisrothair, báid innill agus riancharranna á ndéanamh. Rinneadh éadromáin fhaire fiú a oibríodh ar chumhacht an ghluaisteáin.
Faoin mbliain 1900 - go gairid sular cailleadh Daimler - bhí an chéad gluaisteán foirfe curtha ar fáil aige. Bhí an Mercedes, a léiríodh ag Aonach Pháras déanta de chruach agus bhí sé níb éadroma agus níba dheachumtha ná gluaisteán ar bith go nuige sin. Tháinig an-rath ar an Mercedes agus leathnaigh tionscal an ghluaisteáin ar fud an domhain.
Naisc Iompair Luimnigh
Ós rud é go bhfuil sí suite san áit ina a thagann an tSionna ar thaoide an fharraige, is príomhionad iompair í Luimneach, an ceathrú cathair is mó in Éirinn agus an tríú ceann is mó sa Phoblacht. Ní amháin gur ceann scríbe ar leith í ach tá sí suite chomh maith ar na bealaigh idir Baile Átha Cliath agus Ciarraí, idir Corcaigh agus Gaillimh agus idir Port Láirge agus Iarthar na hÉireann.
Traein
Sé Stáisiún Cholbert ar Shráid Pharnell stáisiún traenach Luimnigh. Imíonn traenacha uaidh go dtí Baile Átha Cliath, Port Láirge agus Ros Láir, Aonach agus Ros Cré, Corcaigh agus Inis agus tá pleananna ann chun line na hInse a leathnú chuig Gaillimh agus Clár Clainne Mhuiris.
Busanna
Is iad a leanas príomh-bhealaigh Bus Éireann i gcathair Luimnigh: 280px|thumb|right||Léarscáil Iarnróid agus príomh-bhóithre Luimnigh Tá serbhísí eile príobhádacha le fáil chomh maith ar nó anEurobus idir Lár na Cathrach agus Áth na Coite.
Bóithre
Siad na bóithre réigiúnaigh a ritheann ón gcathair ná:
Aerfoirt
Tá Aerfort na Sionna suite 25km siar ó lár na cathrach i gContae an Chláir le seirbhísi tras-Atlantacha, chuig an mBreatain agus chuig Mór-Roinn na hEorpa. Tá 20 eitilti idir-náisiúnta ar fáil uaidh gach lá ó Ryanair chomh mhaith le seirbhísi Aer Lingus, Delta, Continental, Central Wings, Belavia agus aerlínte eile. Tá aerfort beag príobhádach ar imeall thiar-thuaidh na cathrach i gCuanach. thumb|280px|Radharc ar Chaisleán Rí Eoin, Droichead Thumhan agus Abhann na Sionainne
Calafoirt
Tá calafort fós ann i lár na cathrach ach tá an chuid is mó dá thrácht aistrithe anois go Faing atá suite 30km siar ar Bhéal na Sionainne.
Canálacha
Ba iad an tSionna agus a canálacha an príomhcheangal idir Luimneach, Baile Átha Cliath, Port Láirge agus bailte móra Lár-Thír na hÉireann ón 18ú haois agus teacht an iarnróid tuairim na bliana 1845. Thóg an Chomhlucht Canáil Mhóir na hÉireann canáil idir Bhaile Átha Cliath agus Cuan na Sionainne i gContae Uíbh Fhailí agus leathnaíodh an córas tríd an Sionna, Loch Deirg agus Canáil an Abhainn Duibh síos go dtí Luimneach. Dúnadh an Canáil Mhór do last-iompar sa bhliain 1961 ach athosclaíodh córas Íochtar na Sionainne do thrácht saoire sa bhliain 2001. Faoi láthair na huaire, tá na bealaigh canálacha seo a leanas ó Luimneach: Tá pleananna ann chomh mhaith chun an córas a nascadh le córas na Banna trí athoscailt Canáil Uladh idir Loch Éirne Uachtar agus Loch n-Eachadh agus, dá bharr, bailte ar nós Cúl Raithin, Port an Dúnáin agus Muineachán a cheangailt le Luimneach.
Gioca
mion|Gioca den speiceas Yucca filamentosa Is Planda síorghlas ilbhliantúil é an gioca. Duilleoga dochta gan ghais a fhásann i Meiriceá Thuaidh is Láir agus sna hIndiacha Thiar. Tá 40–50 speiceas de ann, iad go léir san fhofhine ar a dtugtar Agavoideae in fhine na nAsparagaceae. Rud beag cosúil le crann pailme. Stoc gairid ramhar, duilleoga claíomhchruthacha, bláthanna clogchruthacha cumhra bána nó corcra. Siombóis leis an ngioca-leamhan a phailníonn é, a bheireann a huibheacha ar an stiogma, agus a bhfaigheann a larbhaí a shíolta mar bhia. Is giocaí iad crann Iósua, an bheaignit Spáinneach, agus an mhiodóg Spáinneach.
Curtis Pritchard
Is damhsóir Sasanach é Curtis Pritchard. Rugadh é ar an 8 Feabhra 1996. Is duine de na damhsóirí ar an leagan Éireannach de Dancing with the Stars é.
Alicia Adélaide Needham
Cumadóir amhrán agus bailéad Éireannach ba ea Alicia Adélaide Needham (31 Deireadh Fómhair 1863 – 24 Nollaig 1945). Chaith sí a dúthracht le hobair na Sufraigéidí, agus ba í an chéad bhean a stiúir ceoltóirí i Halla Ríoga Albert, Londain, í agus an chéad uachtarán mná ar Eisteddfod Náisiúnta na Breataine Bige.
Emily Barker
Is damhsóir Sasanach í Emily Barker. Rugadh í ar an 13 Nollaig 1996. Is duine de na damhsóirí ar an leagan Éireannach de Dancing with the Stars í.
Carrington, Nottingham
Is baile suite i Nottingham é Carrington.
Fungas
Is orgánach eocarótach é an Fungas a bhaineann le Ríocht na bhFungas. Is grúpa monaifíléiteach iad na fungais a dtugtar Eumycota (fíor-fhungais nó Eumycetes) orthu, agus iad difriúil leis na slam-mhúscáin (myxomycetes) agus na huisce-mhúscáin (oomycetes). Is deacair fungais a thabhairt faoi deara: tá siad beag agus maireann san ithir, ar ábhar marbh agus ar rudaí beo. Is mór an bhaint atá acu le lobhadh agus le hathchúrsáil cothaitheach. Is féidir cuid acu a ithe, agus is maith an sás chun laibhiniú agus chun coipeadh iad. Baintear feidhm astu freisin chun antaibheathaigh agus eimsímí tionsclaíocha a dhéanamh. Tugtar an mhíceolaíocht ar an disciplín bitheolaíoch a bhaineann le staidéar na bhfungas, agus is minic a luaitear leis an Luibheolaíocht é, cé gur gaire na fungais d'ainmhithe ná do phlandaí.
Tá an iliomad saghsanna ann. Tá cuntas foirmiúil le fáil ar thimpeall 100,000 speiceas, ach níl láneolas againn fós ar éagsúlacht na bhfungas.
Moirfeolaíocht
thumb|190px|left| Micreagraf aondathach a léiríonn hífí Penicillium mar rudaí fada trédhearcacha tiúbacha atá cúpla micriméadar trasna. Fásann coinidiofóir amach go sleasach ó na hífí, agus críochnaíonn le mogaill fiailídí a bhfuil coinidiofóir chruinne ina gcoirníní orthu. Tá fochraí le feiceáil mar línte dorcha trasna na hífí. De ghnáth cuirtear atáirgeadh gnéasach agus éignéasach i gcrích trí spórú agus is minic sain-struchtúir nó spórthorthaí ann chuige. Chuaigh de chumas roinnt fungas struchtúr atáirgeach a chruthú, agus nuair a shíolraíonn siad ní bhíonn ann ach atáirgeadh fásúil.
Fásann an chuid is mó de na fungais mar hífí, filiméid atá idir 2–10 micriméadar trasna agus a fhéadann a bheith cúpla ceintiméadair ar fad. Fásann hífí as a mbarr agus tagann na hífí nua amach ina gcraobhacha, agus fásann mícéiliam, gréasán hífí, dá bharr.
Is féidir le hífí a bheith fochrach nó céanaicíteach. Tá hífí fochracha roinnte ina ranna a bhfuil fochraí eatartha agus núicléas nó roinnt núicléas i ngach roinn. Tá póir idir na ranna a ligeann do chíteaplasma, d’organáidí agus do núicléis dul siar agus aniar. Os a choinne sin, is cealla ilnúicléacha iad na hífí céanaicíteacha.
Naisc
Fungais Oirdheisceart na hAstráile
Basford, Nottinghamshire
Is baile suite i Nottingham é Basford.
ThrustSSC
Gluaisteán Briotanach, fuinnmhithe le scairdinneall, a thiomáin Andrew Green chun curiarracht luais an Domhain ar tír a shárú ag Black Rock Desert sna Stáit Aontaithe i 1997. Bhain sé 1227.95 km u -1 amach. Is ionann é seo is Ma 1.02, agus ba é an chéad gluaisteán a thaisteal thar luas forleata na fuaime.
Dalmátach
mion|220px|Dalmátach Pór madra ó na Balcáin, nó b'fhéidir duchasach don India na céadta bliain ó shin. Mór, déanta go héadrom, le cosa, eireaball is soc fada. Na cluasa gearr crochta, an fionnadh gearr bán le spotaí dubha nó donna.
Clifton, Nottingham
Is baile suite i Nottingham é Clifton.
Three Mile Island
mion|clé|Three Mile Island Stáisiún núicléach ginte leictreachais i lár stát Pennsylvania sna Stáit Aontaithe is ea Three Mile Island.
An tubaiste
Ar an 28 Márta 1979, is amhlaidh a tharla teip sa chóras fuaraithe, ach in ionad an croíleacán a bhá le huisce, lasc na hoibreoirí an córas éigeandála fuaraithe as ionas go raibh an croíleacán saor ó uisce fuaraithe ar feadh 40 nóiméad ar a laghad. mion|clé|Plean Leádh is loiteadh timpeall 75% den chroíleacán, ach ar ámharaí an tsaoil níor leádh go hiomlán é agus níor thit an breosla núicléach leáite go bun an tsoitheach treisithe coinneála. Dá dtarlódh a leithéid, bheadh baol ann go ngalódh teas an chroíleacáin aon uisce ansin, nó fiú faoin talamh faoina bhun, agus go dtarlódh pléasc chumasach gaile a réabfadh an soitheach is a sceithfeadh an-chuid ábhair radaighníomhaigh ón gcroíleacán amach san atmaisféar. clé|mion|333x333px|Washington Post Is cinnte go raibh an tionóisc sin an-ghar dá leithéid d'olltubaiste, agus bhí an t-ádh ar phobal Pennsylvania nár treádh an soitheach is go raibh teorainn leis an oiread radaighníomhaíochta a sceitheadh san atmaisféar.
Gealbhan ladharghearr
Is éan é an gealbhan ladharghearr. Is baill d'fhine na Passeridae iad.
Giodairiam
Planda bliantúil le gas briosc, crúbadach uaireanta agus dreapaire uaireanta eile. Dúchasach don leathsféar thuaidh is an Afraic Theas. Na duilleoga roinnte go mín agus scothghlas; na bláthanna láidir siogamorfach, déliopach le spor cruinn. Dhá ghné ann: ceann le peitil, gan chinn dhorcha, le capsúil a bhfuil cuid mhaith síolta iontu, agus ceann le peitil cheanndorcha is capsúil le síol amháin i ngach ceann.
Tiarnas Dyfed
mion|132x132px| Armas Thiarnas Dyfed
Ar cheann de mhion-ríochtaí na Breataine Bige, a tháinig chun cinn sa chuid haois le meath impireacht na Róimhe, ab ea Ríocht nó Tiarnas Dyfed (Breatnais Teyrnas Dyfed). Suite in iardheisceart na tíre, bunaithe ar iar chríocha na nDemetae (Breatnais Dyfed). Tar éis ionradh na Normannach (1067 - 1100), tógadh Dyfed in Sir Benfro (Pembrokeshire sa Bhéarla) isteach faoin mbliain 1138. Tógadh caisleán Normannach i bPenfro, faoi cheannas Marcher, Iarla Pembroke.
mion|225px|Mion Ríochtaí na Breataine Bige tar éis meath impireacht na Róimhe. Tá Dyfed suite ar an rinn san iardheisceart.
mion|225px|Dyfed, ag deireadh na 7ú haois, ag léiriú a seacht cantrefi
MTV Classic (RA & Éire)
Is stáisiún teilifíse é MTV Classic atá mar chuid de Viacom International Media Networks Europe. Craoladh an chéad chlár ar an 1 Iúil 1999.
Planda
Is eocaróit fhótaisintéiseacha den chuid is mó iad plandaí, a chruthaíonn an ríocht Plantae. Bíonn go leor acu ilcheallacha. Go stairiúil, chuimsigh ríocht na bplandaí gach rud beo nach ainmhithe iad, agus chuimsigh sé algaí agus fungais. Ní áirítear leis na sainmhínithe reatha go léir, na fungais agus cuid de na halgaí. De réir sainmhínithe amháin, cruthaíonn plandaí an clád Viridiplantae (Gaeilge: "plandaí glasa ") atá comhdhéanta de na halgaí glasa agus na hEmbryophyta (Gaeilge: suthfhítí nó plandaí talún). Áirítear orthu sin Anthocerotophyta, Marchantiophyta, Bryophyta, Lycophyta, Filicophyta, Pinophyta agus Gymnospermae eile, agus Angiospermae. Cuimsíonn sainmhíniú bunaithe ar ghéanóim na Viridiplantae, mar aon leis na Rhodophyta agus na Glaucophyta, sa chlád Archaeplastida.
Is eocaróit fhótaisintéiseach den ríocht Plantae iad plandaí den chuid is mó. Go stairiúil, chuimsigh ríocht na bplandaí gach rud beo nach ainmhithe iad, agus bhí algaí agus fungais san áirembh; mar sin féin, fágtar na fungais agus roinnt algaí as an áireamh sna sainmhínithe reatha ar Phlantae, chomh maith leis na prócaróit (na haircéigh agus na baictéir). De réir sainmhínithe amháin, cruthaíonn plandaí an clád Viridiplantae (ainm Laidine ar "phlandaí glasa") atá ina chomhchlád don Glaucophyta, agus atá comhdhéanta de na halgaí glasa agus na suthfhítí nó na hEmbryophyta (plandaí talún). Áirítear leis an dara ceann na plandaí bláthanna, uaircínigh agus Gymnospermae eile, raithneacha agus a gcomhghuaillithe, cornlaigh, aelusanna, caonaigh.
Is orgánaigh ilcheallacha iad formhór na bplandaí. Faigheann plandaí glasa an chuid is mó dá gcuid fuinnimh ó sholas na gréine trí fhótaisintéis le clóraplaist phríomhúil a dhíorthaítear ó hinsiombóis inchriosmaitóis le cianabhaictéir. Bíonn clóraifill ina gcuid clóraplast agus b, rud a thugann a ndath glas dóibh. Tá roinnt plandaí seadánacha nó míceatrófach agus chaill siad an cumas gnáthmhéideanna clóraifill a tháirgeadh nó fótaisintéis a dhéanamh, ach tá bláthanna, torthaí agus síolta acu fós. Tá atáirgeadh gnéasach agus ailtéarnú na nglún mar chomhartha sóirt ag pladaí, cé go bhfuil atáirgeadh éighnéasach coitianta freisin.
Tá thart ar 320,000 speiceas plandaí ar eolas, agus táirgeann a bhformhór mór, thart ar 260-290 míle díobh, síolta. Soláthraíonn plandaí glasa sciar suntasach d'ocsaigin mhóilíneach an domhain, agus is iad atá mar bhonn leis an gcuid is mó d'éiceachórais an Domhain. Is bianna bunúsacha daonna iad plandaí a tháirgeann grán, torthaí agus glasraí agus tá siad ceansaithe le na mílte bliain. Tá go leor úsáidí cultúrtha agus úsáidí eile ag plandaí, mar ornáidí, ábhair thógála, ábhar scríbhneoireachta agus ba fhoinse leigheasanna agus drugaí sícighníomhacha iad freisin. Tugtar luibheolaíocht, brainse den bhitheolaíocht, ar an staidéar eolaíoch ar phlandaí.
Seo a leanas na ceithre phríomhfhíleam i Ríocht na bPlandaí.
Colwick
Is baile suite i Nottingham é Colwick.
Tiaimín
Vitimín B1, intuaslagtha in uisce, a fheidhmíonn mar einsím comhfhachtóra in ocsaídiú glúcóis. Má tharlaíonn uireasa, faigheann duine beri-beri, galar a bhíodh coiteann tráth, in oirdheisceart na hÁise go háirithe mar a mbíodh rís snasta, nach bhfuil mórán vitimín B1 ann, ina phríomhbhia ag na daoine. Díghrádaítear tiaimín le linn cócaireachta i meán alcaileach, agus mar sin má úsáidtear sóid i bhfiuchadh glasraí laghdaítear an tiúchan tiaimín iontu.
Dunkirk, Nottingham
Is baile suite i Nottingham é Dunkirk.
Glasán gléigeal
Is éan é an glasán gléigeal (Montifringilla nivalis). Is baill d'fhine na Passeridae iad.
Giulia Dotta
Is damhsóir Iodálach í Giulia Dotta. Rugadh í ar an 31 Eanáir 1992. Is duine de na damhsóirí ar an leagan Éireannach de Dancing with the Stars í.
MTV Dance (RA & Éire)
Ba stáisiún teilifíse é MTV Dance atá mar chuid de Viacom International Media Networks Europe. Craoladh an chéad chlár ar an 20 Aibreán 2001 agus chríochnaigh sé ag craoladh ar an 23 Bealtaine 2018.
Daybrook
Is baile suite i Nottingham é Daybrook.
Tiasól
C3H3NS, leacht gan dath le fiuchphointe 117 °C. Comhdhúil fáinne 5 bhall. Bunábhar cuid mhaith dathanna. Tarlaíonn an córas fáinne céanna i vitimín B1 (tiaimín).
Neamhoird mheabhracha
Grúpa riochtaí le siomptóim shíceolaíocha nó iompair, agus is féidir go mbeidh feidhmiú lagaithe i gceist freisin. Is féidir go dtarlóidh a leithéid mar thoradh ar éigeandáil reatha nó galracht éigin a fhéadfaidh a bheith marfach. Is féidir go mbeidh na cúiseanna bitheolaíoch, síceolaíoch, géiniteach, sóisialta nó fisiciúil.
I measc na siomptóim, is féidir nach dtarlóidh gnáthfhrithghníomhartha d'eachtraí léanmhara, agus iompar claonaíoch.
Ní bhíonn teorainneacha soiléire ag na neamhoird seo, agus is féidir nach mbeidh na siomptóim chéanna ag daoine leis an neamhord céanna.
Samplaí de neamhoird mheabhracha is ea imní, gealtachas, neamhoird ite, scitsifréine, agus neamhoird codlata.
Déantar staidéar ar leith ar mhoilliú intinne agus neamhoird forbartha, ach ní mar neamhoird mheabhracha.
John Nolan (damhsóir)
Is damhsóir Éireannach é John Nolan. Rugadh é ar an 7 Iúil 1990. Is duine de na damhsóirí ar an leagan Éireannach de Dancing with the Stars é.
Géineas tíopa
mion| Lacha chlóis bhaineann (Anas platyrhynchos ) agus a hál de lachain. Is é Anas an géineas tíopa don fhine [[Anatidae. ]] In aicmiú bitheolaíoch, go háirithe zó-eolaíocht, is é an géineas tíopa an géineas a shainmhíníonn fhine bhitheolaíoch agus fréamh ainm na fine.
Ainmníocht zó-eolaíochta
De réir Chód Idirnáisiúnta na hAinmníochta Zó-eolaíochta, " "The name-bearing type of a nominal family-group taxon is a nominal genus called the 'type genus'; the family-group name is based upon that of the type genus."."
Lenton, Nottingham
Is baile suite i Nottingham é Lenton.
Brian Ó Faoileacháin
Iar-iománaí Éireannach é Brian Ó Faoileacháin (rugadh é i mí Iúil, 1971), a d'imir san fhoireann idirchontae Uíbh Fhailí idir na blianta 1989 agus 2006. Roghnaíodh Ó Faoileacháin ina bhall de Fhoireann Iománaíochta na Mílaoise, agus aontaítear go bhfuil áit aige i measc na himreoirí is fearr riamh.
Giolcach
mion|Sraith ghiolcach in inbhear na [[An tSéin|Séine sa Fhrainc]] Féar ard le riosóm a dhreapann i bhfad amach is ea giolcach. Faightear í gach uile áit, beagnach. Na gais folláin ingearach, suas le 2-3 m ar airde. An panacal claonta bog neamhlonrach corcra. Cruthaíonn sí sraitheanna ollmhóra i gcorcacha nó uisce tanaí. Úsáidtear í i gcomhair tuíodóireacht ardchaighdeáin.
MTV Live HD
Is stáisiún teilifíse é MTV Live HD atá mar chuid de Viacom International Media Networks Europe. Craoladh an chéad chlár ar an 15 Meán Fómhair 2008.
Chapter One
Is é Chapter One an chéad albam ó Ella Henderson. Scaoileadh é ar an 13 Deireadh Fómhair 2014.
Traic Liosta
Is iad seo na hamhráin:
Cairteacha
{|
Strelley
Is baile suite i Nottingham é Strelley.
Radford, Nottingham
Is baile suite i Nottingham é Radford.
Henrik Dam
Bithcheimicí a rugadh i gCóbanhávan na Danmhairge ab ea Carl Peter Henrik Dam (21 Feabhra 1895 – 17 Aibreán 1976). D'aonraigh sé vitimín K, agus rinne taighde ar ról vitimín E sa daonchothú. Roinn sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis le Edward Doisy i 1943.
Eacnamaíocht na hAfraice
Is éard atá i gceist le Eacnamaíocht na hAfraice ná trádáil, tionscal agus acmhainní na hAfraice.
Titeann náisiúin na hAfraice go minic go bun aon liosta de gníomhaíochtaí eacnamaíochta, cé go bhfuil a lán acmhainní nádúrtha acu.
Hessen
Stát sa Ghearmáin é Hessen, le príomhchathair Wiesbaden.
Chaka Khan
Amhránaí Meiriceánach is ea Chaka Khan a rugadh Yvette Marie Stevens ar an 23 Márta, 1953 i Chicago, Illinois.
Kai Widdrington
Is damhsóir Sasanach é Kai Widdrington. Rugadh é ar an 23 Lúnasa 1995. Is duine de na damhsóirí ar an leagan Éireannach de Dancing with the Stars é. Bhí sé ar shraith a sé agus a hocht de Britain's Got Talent chomh maith.
Giolcach nimhe
Is é rud is giolcach nimhe ann ná tom docht leathrúil dúghlas atá dúchasach don Eoraip is an Mheánmhuir. Na fíordhuilleoga laghdaithe ina lanna. Na bláthanna bána is na caora dearga iompartha i lár duilleog samhalta, ar géaga leata cosúil le duilleoga iad i ndáiríre.
MTV Music (RA & Éire)
Is stáisiún teilifíse é MTV Music atá mar chuid de Viacom International Media Networks Europe. Craoladh an chéad chlár ar an 1 Feabhra 2011.
Silverdale, Nottingham
Is baile suite i Nottingham é Silverdale.
Tímidín
C5H6N2O2, ceann de na bunanna pirimidín sa DNA, a bhíonn péireáilte le haidinín i gcónaí.
Anton Christoforidis
Dornálaí Gréagach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea Anton Christoforidis, a rugadh ar 26 Bealtaine 1917 i Mersin, Impireacht Otamánach agus a fuair bás ar an 19 Deireadh Fómhair 1985.
Genisteae
Raon tom difriúil i gclann na bpiseanna, ach go príomha an ceann coitianta atá dúchasach don Eoraip a fhásann 2.5 m ar airde. An iliomad géag, glas díreach docht. Na duilleoga trídhuilleach den chuid is mó, a thiteann go luath. Na pisbhláthanna órga buí, suas le 2 cm ar fhad, i gcrobhaingí scaoilte duilleacha ar fhoircinn na ngéag. Na cochaill suas le 4 cm ar fhad, dubh.
Neamhord síceasómatach
Sraith siomptóm fisiciúil (mar shampla, tinneas cinn nó hipirtheannas) a tharlaíonn de bharr fachtóirí síceolaíocha, nó a choinnítear ar siúl nó a dhéantar níos measa dá mbarr. Tugtar neamhord sícifiseolaíoch air freisin. Meastar go dtarlaíonn a leithéid mar gheall ar ghníomhaíocht dhian fhadtréimhseach an néarchórais uathoibríoch mar fhreagairt ar strus.
Tímeall
mion|Tímeall nó Thymallus thymallus Iasc uisce úir is ea an tímeall, forleathan in aibhneacha glana mearshrutha i dtuaisceart na hEorpa. Suas le 50 cm ar fhad, an cholainn airgeadach le stríoca vialaite ar a fhad. Iasc maith bia a bhfuil an-tóir ag iascairí air.
Sneinton
Is baile suite i Nottingham é Sneinton.
Whitemoor, Nottinghamshire
Is baile suite i Nottingham é Whitemoor.
Neamhord struis iarthrámaigh
Frithghníomhú ardimní a tharlaíonn do dhaoine áirithe a d'fhulaing teagmhas coscrach, ar nós finné ar mharú, dochar suntasach, nó bagairt an bháis. Cuireann sé isteach go minic ar mharthanóirí cogaidh. Fulaingíonn duine an teagmhas coscrach arís is arís eile mar íomhánna nó smaointe ina n-athbhladhmanna, cur allais, ráta croí géaraithe, agus imní. Go minic spreagann athchuimhne ar an mbunteagmhas an fhulaingt seo, agus déanann an duine iarracht rudaí athchuimhnitheacha a sheachaint, rud a fhéadfaidh cur isteach ar a bheatha. Mar thoradh eile, bíonn claonadh ag duine i dtreo dúlagair is/nó andúile. Is féidir an neamhord a sheachaint nó a mhaolú trí chomhairleoireacht nó cabhair shíceolaíoch eile.
Ksenia Zsikhotska
Is damhsóir Úcránach í Ksenia Zsikhotska. Rugadh í ar an 11 Lúnasa 1989. Is duine de na damhsóirí ar an leagan Éireannach de Dancing with the Stars í. Bhí sí ar shraith a hocht de Britain's Got Talent chomh maith.
Nasc ceimiceach
Is aomadh buan é nasc ceimiceach idir adaimh, iain nó móilíní a chuireann ar chumas déanmhaíochta comhdhúile ceimiceacha. D’fhéadfadh an nasc teacht as an bhfórsa leictreastatach idir iain atá luchtaithe go hurchomhaireach, amhail i naisc ianacha nó trí chomhroinnt leictreon mar atá i naisc chomhfhiúsacha. Athraíonn neart na nasc ceimiceach go mór; tá “naisc láidre” nó “naisc phríomhúla” mar naisc chomhfhiúsacha, ianacha agus mhiotalacha, agus “naisc laga” nó “naisc thánaisteacha” mar idirghníomhaíochtaí dépholach-dépholach, fórsa scaipthe Londain agus nascadh hidrigine.
San adamh, timpeallaíonn na leictreoin an núicléas i bhfithiseáin i scealla timpeall an núicléis. Muna mbíonn an sceall seachtrach lán le leictreoin, an uasmhéid atá ceadaithe don adamh sin, bíonn an t-adamh éagobhsaí agus fonn air nasc a dhéanamh le hadamh eile. Aithnítear trí shaghas naisc phríomhúil. An nasc ianach, mar atá i gclóiríd sóidiam, NaCl (salann mín), inar chaill an sóidiam leictreon agus ar ghnóthaigh an clóirín leictreon, ionas go gcoinnítear na hiain seo le chéile trí aomadh frithpháirteach idir Na + is Cl -. Sa nasc comhfhiúsach, mar atá i gclóirín, Cl2, bíonn cuid de na leictreoin bainteach leis an dá núicléas. Nuair a nascann dhá adamh hidrigine (H) le hadamh amháin ocsaigine (O), cruthaítear móilín uisce, H2O, agus bíonn dhá nasc chomhfhiúsacha ann. Sa nasc miotalach, mar atá i sóidiam, Na, bíonn na fiúsleictreoin dílogánaithe agus bainteach le cuid mhaith núicléas, rud a thugann seoltacht leictreach don mhiotal. Tugtar nasc singil ar nasc comhfhiúsach ina bhfuil dhá leictreon i gceist, nasc dúbailte ar cheann le 4 leictreon, agus nasc triarach ar cheann le 6 leictreon. Comharthaítear na naisc seo i bhfoirmlí ceimiceacha le -, =, is ≡. Tugtar an nascfhuinneamh ar an bhfuinneamh is gá chun nasc ceimiceach a bhriseadh (mar shampla, chun móilín clóirín, Cl2, a athrú in dhá adamh clóirín, 2 Cl).
Forbhreathnú ar phríomhchineálacha nasc ceimiceach
Is aomadh idir adamh é nasc ceimiceach. Is féidir an t-aomadh seo a mheas mar thoradh ar iompraíochtaí difriúla na leictreon is forimeallaí nó na bhfiúsleictreon den adamh. Comhcheanglaíonn na hiompraíochtaí seo lena chéile gan uaim i gcúinsí éagsúla, ionas gur deacair idirdhealú a dhéanamh eatarthu. Mar sin féin, tá sé úsáideach agus is gnách idirdhealú a dhéanamh idir cineálacha éagsúla nasc, as a dtagann airíonna difriúla damhnaí comhdhlúite.
San dearcadh is simplí ar nasc comhfhiúsach, tarraingítear leictreon amháin nó níos mó (péire leictreon go minic) isteach sa spás idir an dá núicléas adamhach. Scaoiltear fuinneamh trí déanmhaíochta naisc. Níl sé seo mar thoradh ar laghdú ar fhuinneamh poitéinsiúil, toisc go ndéantar aomadh an dá leictreon chuig an dá phrótón a chealú leis na frithghníomhartha leictreon-leictreon agus prótón-prótón. Ina áit sin, eascraíonn an scaoileadh fuinnimh (agus mar sin cobhsaíocht an naisc) ón laghdú ar fhuinneamh cinéiteach toisc go bhfuil na leictreoin i bhfithiseán atá níos scaipthe ó thaobh spáis de (ie tonnta níos faide de Broglie) i gcomparáid le gach leictreon a bheith gaibhnithe níos gaire dá núicléas faoi seach. Tá na naisc seo ann idir dhá adamh inaitheanta áirithe agus tá treo acu sa spás, rud a fhágann gur féidir iad a thaispeáint mar línte ceangailte aonair idir adamh i líníochtaí, nó iad a shamhaltú mar mhaidí idir sféir i múnlaí.
I nasc comhfhiúsach polarach, roinntear leictreon amháin nó níos mó go héagothrom idir dhá núicléas. Is minic go mbíonn bailiúcháin bheaga d’adamh le nasc níos fearr ar a dtugtar móilíní, mar thoradh ar naisc chomhfiúsacha, I solaid agus i leachtanna bíonn siad ceangailte le móilíní eile ag fórsaí atá go minic i bhfad níos laige ná na naisc chomhfhiúsacha a choinníonn na móilíní go hinmheánach le chéile. Tugann naisc idirmhóilíneacha laga den sórt sin substaintí móilíneacha orgánacha, mar shampla céaracha agus olaí, lena mbulc-charachtar, agus a leáphointí ísle (i leachtanna, ní mór do mhóilíní deireadh a chur leis an teagmháil struchtúrtha nó dhírithe lena chéile). Mar sin féin, nuair a nascann naisc chomhfhiúsacha slabhraí fada adamh i móilíní móra, (mar atá i bpolaiméirí mar níolón), nó nuair a shíneann naosc chomhfhiúsacha i líonraí trí sholaid nach bhfuil comhdhéanta de mhóilíní scoite (amhail diamant nó grianchloch nó na mianraí sileacáite i go leor cineálacha carraige) ansin d’fhéadfadh na struchtúir a thig astu a bheith láidir agus diana, ar a laghad sa treo atá dírithe i gceart le líonraí de naisc chomhfhiúsacha. Chomh maith leis sin, méadaíonn leáphointí na bpolaiméirí agus líonraí comhfhiúsacha den sórt sin go mór.
I bhfianaise simplithe ar naisc ianacha, ní roinntear an leictreon nascach ar chor ar bith, ach aistrítear é. Sa chineál seo naisc, tá folúntas ag fithiseach adamhach seachtrach adamh amháin a cheadaíonn leictreon amháin nó níos mó a chur leis. D’fhéadfadh go mbeadh staid fuinnimh níos ísle ag na leictreoin nua sa bhreis seo (níos gaire i ndáiríre do lucht núicléach níos mó) ná mar a bhíonn acu in adamh difriúil. Mar sin, tairgeann núicléas amháin suíomh atá ceangailte níos doichte don leictreon ná do núicléas eile, agus mar thoradh air sin, féadfaidh adamh amháin leictreon a aistriú go dtí an ceann eile. Is cúis leis an aistriú seo go nglacann adamh amháin glanlucht dearfach, agus go nglacann an ceann eile glanlucht diúltach. Ansin bíonn an nasc mar thoradh ar aomadh leictreastatach idir na hiain dearfacha agus hiain luchtaithe go diúltach. Is féidir breathnú ar naisc ianacha mar shamplaí foircneacha de pholarú i naisc chomhfhiúsacha. Go minic, ní bhíonn aon treoshuíomh ar leith ag naisc den sórt sin sa spás, ós rud é go dtagann siad ó aomadh leictreastatach comhionann de gach ian chuig na hiain go léir timpeall orthu. Bíonn naisc ianacha láidir (agus dá bhrí sin teastaíonn teochtaí arda chun substaintí ianacha a leá) ach bíonn siad briosc freisin, ós rud é go bhfuil na fórsaí gearr-raoin idir iain, agus ní scoilteanna siad agus ní thrasnaíonn siad scoilteanna agus bristeacha go héasca. Eascraíonn tréithe fisiciúla de chriostail salainn mianraí clasaiceach, mar shampla salann boird, as an nasc seo.
St Ann's, Nottingham
Is baile suite i Nottingham é St Ann's.
Nasc ceimiceach
Forbhreathnú ar phríomhchineálacha nasc ceimiceach
Cineál nascadh nach luaitear chomh minic is ea nascadh miotalach. Sa chineál seo nasctha, tugann gach adamh i miotal leictreon amháin nó níos mó do “líon” leictreon a chónaíonn idir go leor adamh miotail. San líon seo, tá gach leictreon saor (de bhua nádúr a dtonnta) le bheith bainteach le go leor adamh ag an am céanna. Tarlaíonn an nasc toisc go néiríonn na hadaimh mhiotalacha beagáinín luchtaithe go dearfach, mar gheall ar chailliúint a leictreon, nuair a fhanann na leictreoin aomtha chuig go leor adamh, gan a bheith mar chuid d'aon adamh ar leith. Is féidir breathnú ar nascadh miotalach mar eiseamláir amach is amach de leictreon a dílogánú thar chóras mór leictreon thar chóras mór nasc comhfhiúsach, ina mbíonn gach adamh rannpháirteach. Is minic a bhíonn an cineál nasctha seo an-láidir (bíonn neart teanntachta miotail mar thoradh air). Mar sin féin, tá nascadh miotalach níos comhchoiteann ó thaobh nádúir ná cineálacha eile, agus mar sin tugann siad deis do chriostail mhiotail dífhoirmiú níos éasca, toisc go bhfuil siad comhdhéanta d’adamh a aomann a chéile, ach nach bhfuil dírithe ar aon bhealach ar leith. Mar thoradh air seo bíonn intuargainteacht mhiotal. I Is é an scamall leictreon is cúis le seoltacht leictreach agus theirmeach miotail go maith go tréith, agus a luster lonrach a léiríonn an chuid is mó de mhinicíochtaí solais bháin. i nascadh miotalach, is é an néal leictreon is cúis le seoltacht leictreach agus theirmeach miotail go maith go tréith, agus a luster lonrach a léiríonn an chuid is mó de mhinicíochtaí solais bháin. nascadh miotalach is cúis le deasheoltacht leictreach agus seoltacht theirmeach na miotal, agus a loinnir ghil freisin, a frithchaitheann an chuid is mó de mhinicíochtaí an tsolais ghil.
Stair
Chomh luath leis an 12ú haois, bhí go leor buillí faoi thuairim faoi nádúr an naisc cheimicigh, agus ceapadh go raibh cineál leictreonfhiníochta bainteach le cineálacha áirithe speiceas ceimiceach. Sa bhliain 1704, thug Sir Isaac Newton a bhreac-chuntas clúiteach ar a theoiric nasctha adamhaigh, i “"Query 31"” dá Opticks, trína nascann adaimh lena chéile le “fórsa” éigin. Go sonrach, tar éis dó na teoiricí éagsúla a raibh tóir orthu ag an am a athaint, faoin gcaoi gur ceapadh gur cheangal adaimh lena chéile, .i. "adaimh chrúcacha", " glued together by rest", nó "stuck together by conspiring motions", Deir Newton go b’fhearr leis a thuiscint óna gcomhghreamú, an méid seo a leanas; "particles attract one another by some force, which in immediate contact is exceedingly strong, at small distances performs the chemical operations, and reaches not far from the particles with any sensible effect.