cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gary Cooper
Bás
Ba léir ó óráid tochtmhar Stewart go raibh rud éigin mícheart, agus an lá ina dhiaidh bhí ceann-teideal ar nuachtáin ar fud an domhain, "Tá ailse ag Gary Cooper". Mí ina dhiaidh sin, fuair an t-aisteoir bás.
John Douglas Cockroft
Fisicí núicléach a saolaíodh i dTodmorden Shasana ab ea John Douglas Cockroft (27 Bealtaine 1897 - 18 Meán Fómhair 1967). Tháinig sé le bheith ina stiúrthóir ar fhoireann fuinnimh núicléach na Breataine i 1946. Roinn sé Duais Nobel na Fisice le Ernest Walton i 1951 as a gcomhthaighde ar scoilteadh an adaimh i 1932. Trí sprioc litiam a imbhualadh le prótóin luasghéaraithe go dtí fuinneamh de 700 cilileictreon-vólta (keV) a rinneadar é seo. Tháirg sin drithlí alfa-cháithníní (núicléis héiliam), a chiallaigh gur claochlaíodh an litiam. Chuir an turgnamh seo tús le himbhuailteoirí sa bhfisic.
Roland (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an tríú heipeasóid is fiche, "Roland" den chéad sraith The X-Files ar an 6 Bealtaine 1994. Scríobh Chris Ruppenthal an eipeasóid seo. D'fhéach 12.5 milliún duine ar an eipeasóid.
The Voice of Ireland (sraith 3)
Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag John de Mol é The Voice of Ireland (Gaeilge: Guth na hÉireann). Thosaigh an tríú sraith de The Voice of Ireland ar 5 Eanáir 2014 agus chríochnaigh sé ar 27 Aibreán 2014. Bhí sé ar siúl i The Helix i mBaile Átha Cliath.
B'iad Bressie, Kian Egan, Dolores Ní Ríordáin agus Jamelia na breithiúna don tsraith seo. D'fhág Dolores agus Jamelia tar éis an tsraith seo. Bhuaigh Brendan McCahey an tsraith agus tháinig Kellie Lewis sa dara háit.
Tar éis na Éisteachtaí nDall bhí 10 ealaíontóir ar na bhfoirne. Sna babhtaí cath bhí ealaíontóir amháin le 'goid' ar gach foireann.
Macintosh
Saghas ríomhaire phearsanta ba ea an Apple Macintosh. Bhí cáil air sna blianta 80idí agus 90idí ag an am as fuinneoga is dealbha chun cumarsáid a dhéanamh leis an úsáideoir. Bhí sé an-choitianta ag an am i measc daoine a bhí ag plé le dearadh grafach.
Inniu tá an Apple 'Mac' uileláithreach.
Giolla Chríost Ó Maoil Eoin
Staraí agus abb Chluain Mhic Nóis  Giolla Chríost Ó Maoil Eoin  (Gilla Críst Ua Máele Eóin).
Muintir
Tugadh bréag-ghaol le clann Uí Bhriúin do mhuintir Uí Mhaoil Eoin, bunaithe ar: Tá an chlann níos sine ná Toirdhealbhach, ámh, ach is sean-nós atá ann ar a laghad. Dar le Pádraig Malone, cuireann an t-ainm caidreamh nó comhaontas polaitiúil in úil ag am baiste.
Abb Giolla Críost
Is é Giolla Chríost an duine is luaite sa chlann a bhfuil nasc aige le Cluain Mhic Nóis. B'fhéidir é gur bhfuil sé ina shinsear de gach Ó Maoil Eoin eile agus nasc acu ann.
Bhí nasc aige le Toirdhealbhach Ua Conchobhair, mar shampla sa bhliain 1124: Trí bliana i ndiaidh sin:
An Iútlainn
clé|250px|mion|An Iútlainn Is leithinis san Eoraip í an Iútlainn.
Feachtas Idirnáisiúnta chun Mianaigh Talún a Chosc
Lainseáladh an Feachtas Idirnáisiúnta chun Mianaigh Talún a Chosc (ICBL) sa bhliain 1991. Meastar go bhfuil níos mó ná 100 milliún mianach mar seo suncáilte thar fhairsingí leathana den domhan mar iarmhair de chogaí searbha i Vítneam, Laos, an Chambóid, Angóla, an iar-Iugslaiv, agus réigiúin leathana den Afraic.
Struchtúr eagraíochtúil
Coiste stiúrtha ó 16 eagraíocht atá ag an bhfeachtas, a chomhordaíonn obair 1,300 eagraíocht i 75 tír. Cabhraíonn sé le glanadh mianach agus soláthar míochaine d'íobartaigh. Bhuaigh an feachtas, lena chomhordaitheoir Jody Williams, Duais Nobel don tsíocháin i 1997. mion|clé|2011ː an Cholóim Cuireadh cosc ar mhianaigh féinscriosta sa bhliain 1997. Shínigh 133 tír conradh, is d'aontaigh 58 tír eile leis, chun cosc a chur ar úsáid, táirgeadh, stóráil nó iompar na mianach seo, agus rinneadh dlí idirnáisinta de i 1999.
Flann Mainistreach
File agus staraí Éireannach ba ea  Flann Mainistreach  (bás 25ú Samhain 1056).
Muintir
Ciannachta Bhreá, ba ea muintir Fhlainn, a thug ó thús na céad mhílaoise abbaí agus daoine suntasacha eile do Mhainistir Bhuithe (modern Contae Lú). Echthigern mac Aonghasa ba ea a athair, a bhí ina fhear léinn sa mhainistir. Bhí Flann féin ina fer légind agus d'éirigh a mhac, Echthigern (bás 1067), ina airchinneach na mainistreach.
Saothair
Is as na blianta i ndiaidh Chath Chluain Tarbh (1014), agus Maol Seachnaill Ó Domhnaill Uí Néill an Deiscirt ar ais i réim mar Ardrí na hÉireann (1014-1022), a thagann na chéad saothair le Fhan ar féidir dátaí a chur leo. Is iad Ríg Themra dia tesbann tnú agus Ríg Themrea toebaige íar ttain, le chéile stair ríthe na Teamhrach ach ar son chlann Uí Néill.
I measc a dhánta eile tá: Mide maigen clainne Cuind maidir le Clann Cholmáin, muintir Mhaoil Seachnaill; agus Mugain ingen Choncraid chain agus Síl nÁedo Sláine na sleg maidir le Síol Aodha Sláine, iar thiarnaí Chiannachta Breá. Luaitear le Flann fosta srath chuig dhán ar ríthe agus stair míleata Chineál Eoghain agus ar bhunús seanscéalach an dún, Grianán Ailigh.
Feictear roinnt dánta le Flann i Leabhar Gabhála na hÉireann agus bhí tionchar ag leith ag a saothair maidir leis na Tuatha Dé Danann. Tá ann cúpla dán faoi stair domhanda nó tanaí as litríocht chlasaiceach. Is é an dán is tábhachtaí ná Réidig dam, a Dé, do nim, maidir le ríthe de nós Eusebius, a bhfuil nasc aige le Chronica Maiora le Bede.
Le linn na Nua-Aoise Luaithe, luadh le Fhan roinnt dréachtaí sioncronachta próis na meánaoise, cé go bhfuil easpa fianaise ann. Tá roinnt acu bunaithe ar nós Chronicon le Jerome. I saothair eile, tá liosta de ríthe Éireann agus Alban, leagtha amach chun comhaoisigh a léiriú. Is foinse thábhachtach í seo faoi stair na hAlban, an é Flann an t-údar nó nach é.
Bás
Fuair Flann bás ar an 25ú Samhain 1056. Insítear faoi gurbh é aird-fer leighinn & sui senchusa Erenn.
Feictear rann maidir le Flann i ndán le duine gan aon ar chúirt easpaig Aiste Uí Fhorréide (easpag Ard Mhacha, 1032–1056), cumtha idir na blianta 1032 agus 1042.
Gerry Adams
Is polaiteoir Éireannach é Gerry Adams (Gearóid Mac Ádhaimh). Saolaíodh é ar an séú lá de Mhí Dheireadh Fómhair sa bhliain 1946 i mBaile Uí Mhurchú, Béal Feirste. Tá sé ina Theachta Dála don dáilcheantar An Lú (agus Oirthear na Mí.) Ba Uachtarán Shinn Féin é go dtí Feabhra 2018 nuair a d'éirigh sé as an ról agus toghadh Mary Lou McDonald ina hUachtarán ar an pháirtí.
Saol polaitiúil
D’éirigh sé gníomhach i ngluaiseacht na gceart sibhialta sna 1960idí, agus bhí sé gníomhach i bhfeachtais in aghaidh an idirdhealaithe maidir le cúrsaí tithíochta.
Rinneadh é a imtheorannú in 1972. I Mí Iúil sa bhliain 1972 scaoileadh saor é chun bheith páirteach i gcainteanna rúnda i Londain. Tar éis a athghabhadh, rinne sé iarracht éalú ach cuireadh i bpríosún é.
Ar an 21 Deireadh Fómhair 1982, toghadh Adams (agus Martin McGuinness) ar Chomhthionól Uladh. Baineadh geit as muintir na Bunaíochta.
Sa bhliain 1984 scaoileadh agus gortaíodh go dona é in ionsaí a rinne grúpa dílseacht a bhí ag obair i gclaonpháirteachas le forásaí faisnéise na Breataine.
Bhí Adams ina uachtarán ar Shinn Féin idir 1983-2018. Chomh maith leis sin, b'fheisire é i bParlaimint na Ríochta Aontaithe idir 1983-1992 agus arís idir 1997-2011. Ba chomhalta den Tionól Reachtach é i dtuaisceart na hÉireann idir 1998-2010. Ba Theachta Dála é thar ceann Chontae an Lú idir 2011-2020. D'éirigh sé as a ról mar ionadaí tofa in 2020.
SS Dún Aengus
Ba long gaile paisinéirí Éireannach í SS Dún Aengus a tógadh sa bhliain 1912. An príomhdhualgas a bhí uirthi ná freastal ar Oileáin Árann as Gaillimh, go dtí gur briseadh suas í sa bhliain 1958.
Crann cacó
Crann síorghlas atá dúchasach do Mheiriceá Láir is ea an crann cacó (Theobroma cacao). Saothraítear go forleathan i dtíortha eile agus tá sé an-tábhachtach sa trádáil. Na duilleoga leathfhada; na bláthanna bándearg, iompartha i gcrobhaingí go díreach ar na stoic is ar sheanghéaga; capsúl ubhchruthach buí leathrúil claiseach an toradh, ag cuimsiú suas le 100 síol leabaithe i laíon bog. Triomaítear na síolta, róstar is meiltear iad chun púdar cócó a tháirgeadh, le húsáid i ndeochanna is seacláid. Táirgeann na síolta comhbhrúite im cócó.
Sidi Bouzid
Is cathair suite i lár na Túinéise é Sidi Bouzid (Arabis:سيدي بوزيد).Tá sé 207 km siar ó dheas ó Túinis agus 121 km siar ó thuaidh ó Sfax. Chomh maith, tá sé ina phríomhchathair na Gobharnóireachta a bhfuil an t-ainm céanna air. Tar éis féinmharú Mohamed Bouazizi in Sidi Bouzid, tharla chéad scliúchais Éirí amach phobal na Túinéise ar an 17 Nollaig 2010. Ba chatalaíoch é seo don agóidí eile sa réigiún.(Féach freisin ar: An tEarrach Arabach)
Charles Macintosh
Ceimicí déantúsaíochta a rugadh i nGlaschú ab ea Charles Macintosh (29 Nollaig 1766 - 25 Iúil 1843). I 1823 fuair sé paitinn ar bhealach chun fabraicí a uiscedhíonadh, ar thug sé a ainm air. Sa bhealach seo, déantar dhá leathán éadaigh a ghreamú le chéile le tuaslagán rubair is nafta.
Conchesa
Ba mháthair ag Naomh Pádraig í Conchesa. Is fíorbheag eolas atá againn fúithi ach amháin go raibh sí ina chéile ag Calpornius athair Naomh Pádraig. Mhair sí sa 3ú -4ú haois sa Bhreatain. Ba shaoránach Rómhánach í amhail a chéile agus bhí áitreabh acu le hais Bannavem Taburniae.
James Lennon
Ba pholaiteoir Éireannach le Sinn Féin é James Lennon (bás 13 Lúnasa 1958).
Naomh Liúsaidh
Naomh is ea Naomh Liúsaidh (283 – 304)., a rugadh i Sioracús í, an tSicil.
Giolla na Naomh Ó Duinn
File, staraí agus cléireach Éireannach ba ea Giolla na Naomh Ó Duinn (Gilla na Naemh Ua Duinn) (1102 – 17 Nollaig 1160).
Deirtear faoi i nAnnála na gCeithre Máistrí:
Tá Inis Clothran suite i dtuaisceart Lough Rí ar an Sionainn. Tá ann fothrach mhainistreach ina raibh Ó Duinn ina léachtóir.
Fungie (deilf)
mion|Fungie sa bhliain 2019 Deilf iomráiteach ab ea Fungie a raibh cáil mhór air i mbaile an Daingin i gContae Chiarraí. Chaith Fungi beagnach 40 bliain (1980idí - 2020) ag mealladh turasóirí agus bhí baint mhór aige le forbairt thurasóireacht an Daingin. mion|Cuimhneachán inniu D’imigh Fungi as radharc i mí Dheireadh Fómhair 2020.
Tlachta
Tá níos mó ná brí amháin leis an bhfocal Tlachta:
Roderick MacKinnon
Bithcheimicí a saolaíodh i mBurlington, Massachusetts, ar 19 Feabhra 1956 is ea Roderick MacKinnon. I 2003 bhuaigh sé Duais Nobel sa cheimic le Peter Agre as a shaothar taighde ar chillscannáin, agus na cainéil iontu i gcomhair iompar na n-ian tríothu a léiriú don chéad uair.
17 Lúnasa
Is é an 17 Lúnasa an 229ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 230ú lá i mbliain bhisigh. Tá 136 lá fágtha sa bhliain.
Amhlaoibh Mór mac Fir Bhisigh
File, staraí agus cléireach Éireannach ba ea Amhlaoibh Mór mac Fir Bhisigh, bás 1138.
Beatha
Is suntasach é na ceirdeanna staraí agus file seo i dteannta le post cléireach ó thaobh bhunús na dteaglach léannta in Éirinn Gaelach na meánaoise déanaí. Seachas Amlaoimh, áfach, is beag fianaise atá ann i gcomhair saol eaglasta Chlann Fhir Bhisigh roimh a dteacht chun cinn mar saoithe traidisiúnta.
Dar lena shliochtach comhthaobhach, Dubhaltach Mac Firbhisigh (bás 1671), bhí beirt dheartháireacha ag Amhlaoibh: Giolla Pádraig, sinsear Chlann Fhir Bhisigh agus Dubhaltaigh féin; agus Lachtna, sinsear a deirtear Uí Lachtna sna Connachta.
Bhí mainistir Chonga bunaithe ag Toirdhealbhach Ua Conchobhair, rí na gConnacht (1088–1156), am éigin timpeall na bliana 1130, tar éis di bheith deimhniú ina cathaoir easpaig ag Sionad Ráth Breasail sa bhliain 1111. Agaistínigh ba ea na manaigh inti. Ionsaíodh agus dódh í sna blianta 1114, 1135 agus 1137.
Olli Rehn
Is polaiteoir agus Coimisinéir Eorpach Fionlannach é Olli Ilmari Rehn (31 Márta 1962 a rugadh é). Rugadh in Mikkeli é. Rinne sé staidéar ar eacnamaíocht, caidreamh idirnáisiúnta, agus iriseoireacht i gColáiste Macalester, Saint Paul, Minnesota, SAM. Bhain sé céim máistir amach san eolaíocht pholaitiúil ó Ollscoil Heilsincí sa bhliain 1989 agus PhD ón Ollscoil Oxford.
Cnó cócó dúbailte
Speiceas pailme a fhaightear sna Séiséil san Aigéan Indiach is ea an cnó cócó dúbailte (Lodoicea maldivica; coco-de-mer). An toradh i measc na dtorthaí is mó, suas le 20 kg, agus togann sé 10 mbliain air aibiú. Buacach, ionas go gcartar go minic ar chóstaí an aigéin sin é: mar sin, bhí eolas air roimh fhionnadh an chrainn féin. Tugtar an cnó cócó dúbailte air, de bhrí go bhfuil an toradh cosúil le dhá chnó cócó atá comhtháthaithe le chéile.
Céad Phoblacht na Spáinne
Tháinig Céad Phoblacht na Spáinne i bhfeidhm nuair a d'éirigh Amadeo I as, mar Rí na Spáinne ar an 10 Feabhra, 1873. An lá dár gcionn, 11 Feabhra, d'fhógair poblachtánaigh agus daonlathaigh sa pharlaimint an Phoblacht. Mhair sé fiche-trí mígo dtí 29 Nollaig 1874 agus bhí cúigear uachtaráin aici: Estanislao Figueras, Pi i Margall, Nicolás Salmerón, Emilio Castelar agus Francisco Serrano.
Bhí na Poblachtánaigh ag súil le rialtas feidearálach ach bhí na radacaithe ag súil le poblacht aontaithe, agus chomh lua agus a raibh an poblacht fógraithe thosaigh an dá páirtí ag troid lena chéile; ar dtús báire chuireadh na radacaithe as cumhacht, agus chuaigh siad leis na daoine a bhí cuirthe amach de bharr an réabhlóid sa bhliain 1868 agus an Cogadh Carlach.
Chuir treascairt san airm, cúpla Éirí amach áitiúla, éagobhsaíocht i mBarcelona, teipeadh Éirí Amach frith-feidearálaigh, Cuman Fir oibre Idirnáisiúnta ag iarraidh réabhlóid, easpa dlisteanacht phoiliticiúl, agus troideann pearsanta i measc ceannairí an phoblacht, le meath an Poblacht.
Chuireadh deireadh leis an Phoblacht ar an 3 Eanáir, 1874, nuair a d'iafraigh an Chaptaen Ginearál de Maidrid, Manuel Pavía, ar gach páirtí, ach amháin na Carlaityhe agus Feidearálaigh, rialtas náisiúnta a bhúnú. Dhiúltaigh na Monartaigh agus poblachtánaigh, a d'fhág na aontachtaithe radacach agus na bunreachtaithe mar an t-aon grúpa a bhí sásta rialú; arís búnrialtas cúng. Bhúnaigh Ginearál Francisco Serrano rialtas nua agus bhí sé mar uachtaráin ar an poblacht cé nach raibh sé ach mar foirmiúlacht toisc go raibh an Cortes imithe.
Bhí an méid a bhí ag fórsaí na Carlaithe ag an pointe is mó sa bhliain 1874, do bheag nár chríochnaigh an cogadh go lua, briseadh airm tuaisceart na poblachtánaigh cúpla uaire ach lean an cogadh de bharr drochaimsire. Thug na Morcaigh a chuid tacaíocht do Alfonso, mar an Ban Rí Éilís, agus d'eagraigh Cánovas del Castillo iad.
Lean an tréimhse seo den Phoblacht go dtí gur thug an oifigeach Martínez Campos tacaíocht do Alfonso i Sagunto ar an 29 Nollaig 1874, agus dhiúltaigh an chuid eile den airm dul ina aghaidh. Thit an rialtas as a céile, agus chríochnaigh an Phoblacht. Athgairmíodh an Monarcacht Bourbon le fórógra Alfonso XII mar Rí.
Feadán scáthmhaisc
Feadán ga-chatóideach chun físíomhánna daite a léiriú. Bíonn 3 léas leictreon ó 3 leictreonghunna, iad modhnaithe ag an gcomhartha dearg, glas, is gorm faoi seach. Sraontar iad ag an gcóras scanta trí phoill sa phláta scáthmhaisc chun go dtitfidh siad ar mhionspotaí fosfair den dath cuí ar an scáileán. Breonn na spotaí seo i gcomhréir le déine an léis a imbhuaileann iad, ach de bharr go bhfuil siad chomh beag sin, feictear iad i ndathanna suimithe. De ghnáth bíonn na mionspotaí ina dtréanna i bhfoirm deilte. Sa chás sin, bíonn tré poll sa scáthmhasc do gach picteilín den scáileán, agus ní ligeann gach poll den tré ach an léas den dath cuí isteach ar an mionspota cuí fosfair ar an scáileán. Mar mhalairt air sin, úsáidtear stríoca ceartingearacha i ngrúpaí de 3 cinn ar an scáileán uaireanta, agus sa chás sin, greille a bhíonn sa phláta scáthmhaisc.
Seandálaíocht
thumb||Fógra ar [[Séadchomhartha Náisiúnta na hÉireann|Séadchomhartha Náisiúnta in Éirinn]] Staidéar ar iarsmaí an ama a chuaigh thart is ea an tseandálaíocht. Ba iad na Gréagaigh a bheartaigh ar dtús í agus thug siad “seanstaidéar” uirthi: "αρχαιολογία" (archéologie na Fraincise, archaeology an Bhéarla). Is éard atá sa tseandálaíocht eolaíocht a dhéanann staidéar ar an gcultúr daonna trí iarsmaí a athghabháil agus a anailísiú agus trí thuairisc a thabhairt orthu. Scrúdaítear uirlisí, cnámha, miasa, airgead, airm, fothraigh, lorg na tógála agus na húsáide, agus eile. Is mór an cúnamh na téacsanna chuige uaireanta agus is féidir dreach na tíre féin a léamh. Ós í an aidhm atá ag an seandálaí stair na ndaoine a nochtadh ó thús, deirtear gur disciplín daonna í an tseandálaíocht.
Is iomaí modh oibre a bhaineann léi. Na heolaíochtaí a bhaineann léi (na seandálaithe) is iomaí dóigh atá acu chun dátaí a dhearbhú go háirithe, mar atá an dátú carbónach, an deindreacroineolaíocht, an teirmealonrú, an pailineolaíocht agus eile.
Feidhmiú na seandálaíochta
Tríd an tseandálaíocht is minice is féidir linn eolas a fháil ar shaol agus ar nósanna an ama a chuaigh thart. Ar éigean atá fhianaise scríofa le fáil ar fhormhór na gcultúr a d'imigh, agus uaireanta tá na téacsanna bearnach nó an fhírinne á cur as a riocht iontu. An scothaicme a scríobh iad de ghnáth, agus na cúrsaí ba chás leis na huaisle is annamh ba chás leis an gcoitiantacht iad.
Tá Homo sapiens ann le 200,000 bliain ar a laghad, ach níor ceapadh an scríbhneoireacht ach go dtí timpeall 5,000 bliain ó shin, agus ní raibh sí á húsáid ach ag roinnt sibhialtachtaí ardoilte. Ní raibh cultúir réamhstairiúla á scrúdú roimh an 19ú haois, agus ní féidir linn léargas a fháil ar bhunús na sibhialtacht - an fheirmeoireacht, na seanchultais, na chéad chathracha - ach tríd an tseandálaíocht. Is fearr an léargas a thugann na hiarsmaí ábhartha ar an dream a bhí ann fadó, cé go mbaineann fadhbanna eile leo, mar atá seasamh míchothrom na mblúirí nó an caomhnú míchothrom féin.
Stair
Is léir ó stair na seandálaíochta go bhfuil an ghairmiúlacht ag treisiú i gcónaí agus go bhfuil méadú ag teacht ar a bhfuil ann de sheifteanna chun an oiread faisnéise agus is féidir a bhaint as na láithreáin.
Tá na seaniarsmaí á gcnuasach leis na mílte bliain ach is éard ba bhunsiocair leis sin na hiarsmaí a chur ar fáil de bharr a n-áilleachta nó lena ndíol. Níor tosaíodh ar staidéar éifeachtach a dhéanamh ach i deireadh an 18ú haois. Deirtear gurb é Johann Joachim Winckelmann (1717-1768) an duine a chuir tús leis an tseandálaíocht mar a thuigtear anois í. Rangaigh sé stíleanna clasaiceacha agus bhain feidhm astu i stair na healaíne agus na hailteoireachta. Bhí tábhacht le bunú Fhoras an Chomhfhreagrais Sheandálaígh (Istituto di corrispondenza archeologica) sa Róimh sa bhliain 1829, rud a rinne Eduard Gerhard agus daoine eile. Chuir idir amaitéaraigh oilte agus oibrithe proifisiúnta, leithéidí Augustus Pitt Rivers agus William Flinders Petrie, feabhas ar na modhanna oibre. Bhí Heinrich Schliemann agus Arthur Evans chun tosaigh i seandálaíocht an réigiúin Aeigéigh. Rinne John Lloyd Stephens gaisce i Meiriceá Lárnach agus an tsibhialtacht Mháigeach á nochtadh. Lean leithéidí Mortimer Wheeler den ghnó sa 20ú haois, agus b'fhearrde na cuntais sheandálaíocha an obair an-rianúil a rinne sé. thumb|Deich litir Indasacha a fuarthas in aice le geata tuaisceartach [[Dholavira (timpeall 2500-1900 bliain d'aois)]]
Tá modhanna tuarascála agus tochailte ar leith ceaptha le haghaidh na seandálaíochta réamhstairiúla, go háirithe ag na seandálaithe Francacha Georges Laplace agus André Leroi-Gourhan.
Sa bhliain 1949 Chuir Gordon Willey tús le suirbhéanna an áitrithe réigiúnaigh i nGleann Viru ar chósta Peiriú, agus i gceann roinnt blianta bhí na tsuirbhéireacht sheandálaíoch coitianta go leor.
Rudaí nua agus éifeacht leo ba ea an tseandálaíocht uirbeach agus an tseandálaíocht chosanta, gan trácht ar úsáid na haircéiméadrachta, rud a d'fhéadfadh lear fianaise úire a chur ar fáil.
Charles Rennie Mackintosh
Ailtire is dearthóir a rugadh i nGlaschú ab ea Charles Rennie Mackintosh (1868-1928). Ceannródaí ar Stíl Ghlascú, sruth den Nua-Ealaín. Dhear sé an taobh istigh d'fhoirgnimh is troscán, agus tá cáil air as a dhearadh do Scoil Ealaíne Ghlaschú (1896-1909).
Seandálaíocht
Stair
Sna 1980í tháinig gluaiseacht iarnua-aoiseach i gcúrsaí seandálaíochta, agus an seandálaí Michael Shanks i dtús cadhnaíochta. Chuir sé amhras i bposaitibheachas eolaíoch agus i neamhchlaontacht na gnáthsheandálaíochta ("próiséasachas") agus chuir treise ar an bhféinbhreithniú.
Bunús an disciplín
Freagraíonn disciplíní eile don tseandálaíocht freisin, mar atá an phailé-ointeolaíocht, an phailémhíoleolaíocht, an tíreolaíocht, an gheolaíocht, stair na healaíne agus an tsanasaíocht.
Mar sin féin, bíonn fonn ar sheandálaithe neamhspleáchas a gceirde a dhearbhú, agus a rá go bhfuil modhanna oibre dá cuid féin aici a chuireann ar a cumas eolas cultúrtha a bhailiú nó a "tháirgeadh".
Modhanna Oibre
Ní foláir an láithreán agus a bhfuil ann a thomhas go cruinn, aird a thabhairt ar na strataim áitrithe, cibé rud atá aimsithe a láimhseáil go cáiréiseach agus criathar a úsáid más gá chun an chré a scagadh. Thar aon rud eile, ní mór miontuairisc a thabhairt ar a bhfuil faighte. Bíonn tábhacht ar leith leis seo agus tochailt á déanamh faoi dheifir, rud a thiteann amach go minic agus bóithre nó foirgnimh á dtógáil. Is é an cúram seo i mionphointí is mó a dhealaíonn an seandálaí nua-aoiseach amach ón dream a tháinig roimhe.
Baintear feidhm as grianghrafadóireacht aerga chun radharc a fháil ar áiteanna a bhféadfaí láithreáin a fháil, agus tá cianbhraiteacht ar fáil chun iarsmaí suntasacha a bhrath faoi thalamh nó faoi uisce. Faoi láthair, áfach, ní féidir rudaí a mheas gan tochailt, agus ní bhíonn le déanamh ag an seandálaí ach an láithreán a shuaitheadh chomh beag agus is féidir chun go mbeadh a leithéidí eile in ann tairbhe a bhaint as amach anseo. thumb|220px|Seandálaithe sa [[Róimh.]]
An tSuirbhéireacht
Seandálaithe Briotanacha ba thúisce a bheartaigh an suirbhé allamuigh ("field survey"), seift a ligeann duit láithreáin a aimsiú agus áitriú stairiúil an limistéir a scrúdú ar scála mór. Faightear comhordanáidí an limistéir le cúnamh an GPS, rud a chuireann ar do chumas léarscáil iarsmaí a chumadh de réir sráidbhaile nó ceantair. Ar pháirceanna saothraithe is mó is féidir suirbhé a dhéanamh san Eoraip, go mór mór tar éis báistí, nuair is furasta aon rudaí suimiúla a baineadh aníos (blúirí de mhiasa nó de mhósáic, clocha snoite agus eile) a fheiceáil agus iad nite go maith.
Is é an modh suirbhéireachta is simplí limistéar a scrúdú de shiúl cos nó i ngluaisteán, agus b'fhéidir go mbainfí feidhm as tarathar nó as sluasaid.
Chun suirbhé aerga a dhéanamh (rud a thosaigh sna caogaidí) ní foláir grianghrafanna a thógáil de limistéir áirithe beagán os cionn an talaimh agus níos airde arís, ag iarraidh lorg na n-iarsmaí a thabhairt leat. Is fearr é a dhéanamh ar maidin nó tráthnóna agus an solas ar fiar, i dtreo go dtabharfadh na scáileanna seandreach na tíre chun léire. Éiríonn go seoigh leis ar mhachairí Iarthar Eorpa agus ar fhásaigh an Mheán-Oirthir. Is maith an sás é chun na hathruithe a leanas a fheiceáil de bharr iarsmaí nó seanfhoirgnimh a bheith slogtha faoin talamh:
Anois is féidir breis tairbhe a bhaint as an ngrianghrafadóireacht aerga agus na coillte féin a chuardach de bharr ríomhchóireáil na n-íomhánna agus úsáid na radharc fodhearg. Dá bhrí sin is féidir leis na grianghraif rudaí a nochtadh nach bhfeicfeadh an tsúil fhornocht.
Croineolaíocht na Tochailte sa 19ú hAois
thumb|320px|right|Iaraiglifí ar bhalla
Is féidir seandálaíocht Éigipteach an 19ú haois a roinnt ina trí thréimhse:
thumb|Teampall [[Raimséas II in Abú Simbeal]]
San Éigipt bhí sibhialtacht neamhchoitianta le fáil ar feadh trí mhíle bliain nó os a chionn, ó na treibheanna a chuir an chéad ríocht Fháróch ar bun go dtí an ríocht a chríochnaigh beagán roimh an ré Chríostaí.
Lingchi
Cineál céasta a d'úsáidtí san Áise ab ea Lingchi (Sínis: 凌遲). Bhíodh sé in úsáid mar mhodh ceastóireachta agus mar bhealach chun daoránaigh a chur chun báis sá tSín, ó thart ar 900 go dtí gur cuireadh cosc ​​air sa bhliain 1905. Tugtar “an próiseas mall”, “an slisniú mall”, agus “an bás le míle gearradh” air chomh maith. De réir foinsí áirithe, tá cásanna taifeadta in Vítneam agus sa Chóiré freisin. Sa chineál seo básaithe, d'úsáidtí scian chun codanna den chorp a bhaint go rianúil thar thréimhse fhada, go dtiocfaí bás ar deireadh.
De réir dealraimh, ghearrtaí Lingchi i leith coireanna tromchúiseacha ar nós tréasa. Cuireadh roinnt Iartharach chun báis ar an mbealach seo. D'ainneoin don chleachtas a bheith as úsáid le tamall fada, cloistear tagairtí dó sna meáin anois is arís.
20 Samhain
Is é an 20 Samhain an 324ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 325ú lá i mbliain bhisigh. Tá 41 lá fágtha sa bhliain.
The Erlenmeyer Flask
Craoladh an ceathrú heipeasóid is fiche, "The Erlenmeyer Flask" den chéad sraith The X-Files ar an 13 Bealtaine 1994. Ba eipeasóid deireanach an tséasúir é. Scríobh Chris Carter an eipeasóid seo. D'fhéach 14.0 milliún duine ar an eipeasóid.
Leithinis Labradar
deas|250px|thumb|Leithinis Labradar Is leithinis i gCeanada í Leithinis Labradar.
Giolla Íosa Mac Fir Bhisigh
Staraí, file, matamaiticeoir agus réalteolaí Éireannach ba ea  Giolla Íosa Mac Fir Bhisigh  (bás 1301).
Insítear ina thásc i nAnnála Connacht:
Bhí a mhuintir, clann Mhic Fhirbhisigh, ina chónaí ag an am i gContae Mhaigh Eo. Giolla Íosa Mór Mac Fir Bhisigh ba ea a athair. I measc daoine eile dá mhuintir, bhí a leanas:
Feadán ga-chatóideach
mion Gléas fíorthábhachtach leictreonach is ea feadán ga-chatóideach (cathode ray tube). Úsáidtear é sa luascóp ga-chatóideach, mar shampla, lenar féidir comharthaí leictreacha a thaispeáint ar scáileán chun iad a thomhas agus athruithe a thagann orthu ó am go chéile a fheiceáil.
Míniú
mion|[[Leictreachas]] mion|[[X-ghathanna]] Buidéal gloine neartaithe atá sa bhfeadán, agus folús istigh ann. Bíonn bun leathan ag ceann amháin den fheadán, agus an taobh istigh de clúdaithe le hábhar tineghealánach: is é seo scáilean an fheadáin.
Nuair a bhuaileann na leictreoin fhuinniúla an t-ábhar tineghealánach ar an scáileán, ardaíonn an turraing sin fuinneamh na leictreon fiúsach san ábhar sin.
Díreach ina dhiaidh sin filleann na leictreoin sin ar ais síos go dtí a ngnáthleibhéal fuinnimh, agus astaítear an difríocht fuinnimh i bhfoirm solais infheicthe. Ní mhaireann an breo ar feadh i bhfad, agus imíonn sé beagnach go díreach nuair a scoirtear an turraing leictreon.
Scáileán
Sa 20ú haois, úsáideadh sa teilifíseán freisin é. Sa bhfeadán i dteilifíseán daite, baintear úsáid as 3 ábhar tineghealánach scartha, a astaíonn na príomhdhathanna — dearg, gorm is glas — chun gur féidir iad a mheascadh d'fhonn dathanna eile a chruthú.
Nuair a bhreathnaíonn duine ar scáileán an fheadáin, feiceann sé pointe solais dhíomuain ag an ionad sa scáileán ag a dtarlaíonn an turraing idir an léas leictreon is an scáileán. Má shraontar an léas go leanúnach, feicfidh sé patrún an tsraonta de bharr marthanacht an bhreo.
Flaithbheartach Ó Flaithbheartaigh
Rí Iar Chonnacht agus Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin Seola ba ea Flaithbheartach Ó Flaithbheartaigh (Meán-Ghaeilge Flaithbertach Ua Flaithbertaigh (bás 1098).
An tríú nó ceathrú taoiseach Shíol/Mhuintir Mhurchadha ba ea Flaithbheartach, sular cuireadh an ruaig orthu as Uí Briúin Seóla amach ag ríthe Uí Chonchúir na gConnacht.
Liosta de cheantair phoist Bhaile Átha Cliath
Tá ceantair phoist Bhaile Átha Cliath in úsáid ag seirbhís poist na hÉireann, ar a dtugtar An Post, chun post a shórtáil i mBaile Átha Cliath. Tá an córas cosúil leis an gceann a úsáidtear i gcathracha san Eoraip agus i Meiriceá Thuaidh go dtí gur ghlac siad le córais phostchóid náisiúnta sna 1960í agus 1970idí. Ionchorpraíodh iad seo i gcóras phostchóid nua, ar a dtugtar Eircode, a cuireadh i bhfeidhm in 2015.. Faoi chóras Eircode, bíonn an chathair clúdaithe ag na limistéir ródaithe bunaidh D01 go D24, mar aon le cóid A## agus K## le haghaidh láithreacha eile. i Réigiún Bhaile Átha Cliath..
Stair
mion| Bhí ainmchlár glas [[Sráid Líosain ann roimh na postcheantair. Léiríonn an t-ainmchlár gorm is nuaí Sráid Hatch gurb é Baile Átha Cliath 2 an ceantar.]] Thug rialtas na Breataine an córas na gpostcheantar isteach sa bhliain 1917, mar bhealach praiticiúil chun dáileadh áitiúil poist a eagrú. Lean sé seo sampla na gcathracha eile, lena n-áirítear Londain, a foroinneadh den chéad uair i ndeich gceantar sa bhliain 1857, agus Learpholl, an chéad chathair sa Bhreatain nó in Éirinn a raibh postchóid aici, ó 1864 i leith. Ceapadh an litir “D” le bheith ag plé le Bhaile Átha Cliath. Choinnigh rialtas nua na hÉireann córas na gceanntracha poist, ach níor bhain an pobal úsáid as uimhreacha ceantair go dtí 1961, nuair a cuireadh le comharthaí sráide iad. Roimh 1961, níor léirigh comharthaí sráide ach an t-ainm sráide i nGaeilge agus i mBéarla.
Méadaíodh líon na gceantar de réir mar a mhéadaigh an chathair, agus sna 1970idí, foroinneadh ceantair mhóra. Scoilteadh Baile Átha Cliath 5, agus a chuid cósta ag coinneáil an "5" agus Baile Átha Cliath 17 sa chuid intíre. As Baile Átha Cliath 8, Baile Formaid rinneadh Baile Átha Cliath 10, mar aon le Baile Phámar agus Séipéal Iosóid.
Mar sin féin, scaradh Baile Átha Cliath 10 arís ina dhiaidh sin, le Bhaile Phámar agus Séipéal Iosóid ag bunú Baile Átha Cliath 20.
Sa bhliain 1985, roinneadh Baile Átha Cliath 6, le roinnt ceantar. mar shampla Teampall Mealóg, Kimmage agus Tír an Iúir, ag éirí mar chuid de cheantar nua chun próiseáil poist a éascú trí oifig seachadta nua do na ceantair sin. Chuir áitritheoirí i gceantair áirithe i gcoinne shannadh na chéad uimhir eile a bhí ar fáil, "Baile Átha Cliath 26," don phostcheantair nua, ag lua díluacháil réadmhaoine: ba ghnách gur léirigh na huimhreacha níos airde  na ceantair nach raibh chomh saibhre agus nach raibh chomh lárnach. Ghéill An Post ar deireadh thiar, agus tugadh Baile Átha Cliath 6W ar iarthar an cheantair.
Struchtúr
mion| Comhartha sráide i [[Baile Átha Cliath|mBaile Átha Cliath, ag taispeáint ainm na sráide i nGaeilge agus i mBéarla, le huimhir ceantair poist]]
Cód
deas|200px|thumb|Cód Córas rialacha chun comharthaí teangeolaíocha nó eile a chomhoiriúnú chun gur féidir cumarsáid a dhéanamh idir daoine. Is féidir gur comhghnásanna neamhfhoirmiúla é (mar shampla, i gcomharthaíocht colainne), rialacha atá socraithe go hoifigiúil (i dteanga comharthaíochta, mar shampla), córas atá sainiúil do chultúr ar léith nó in úsáid go huilíoch. Baineann ríomhchláraitheoirí úsáid as cód alfa-uimhriúil, ach sraith rialacha a phéireálann bríonna le fuaimeanna a úsáideann teangeolaithe.
Monte Águila (An tSile)
Is cathair atá suite i lár na Sile, sa réigiún Bio-Bio, í Monte Águila. Tá 6,574 áitritheoir ann.
MySQL
Is córas bainistíochta bunachar sonraí (CBBS) é MySQL. Is córas ilúsáideora agus ilsnáithe é. Úsáideann sé SQL mar an teanga sainmhínithe sonraí agus an teanga ionramhála sonraí.
Úinéireacht
Is leis an gcomhlacht Sualannach MySQL AB MySQL. Is leo an cóipcheart le haghaidh formhór an chóid. Cuireann siad MySQL Server ar fáil mar bhogearraí in aisce faoi Ceadúnas Ginearálta Poiblí GNU. Cuireann siad MySQL Enterprise ar fáil freisin d'eagraíochtaí gnó trí shíntiús traidisiúnta.
Úsáidí
Baintear úsáid as MySQL i bhforbairt láithreáin ghréasáin. Is é an bunachar sonraí a úsáidtear sna hardáin forbartha LAMP, MAMP, agus WAMP (Linux/Mac/Windows-Apache-MySQL-PHP/Perl/Python). Baineann an bogearra foinse-oscailte MediaWiki úsáid as an teicneolaíocht seo le láithreáin ar nós an Vicipéid a chur i láthair.
Loch Coirib
Tá Loch Coirib (nó An Choirib) ar cheann de mhór-locha na hÉireann, agus é suite in iarthar na tíre. Tá iascaireacht bhreá ar an loch agus san abhainn (Abhainn na Gaillimhe) ghairid a cheanglaíonn an loch le cathair na Gaillimhe agus Cuan na Gaillimhe. Is iondúil báid aeraíochta ar an loch freisin i rith an tsamhraidh.
Bhíodh an t-ainm Loch (n)Oirbsen ar an loch sa sean-am, de réir leabhair Ruaidhrí Uí Fhlaithbheartaigh, ó 1684, agus is as sin a tháinig an ainm Loch Coirib, ó bhrú na litreacha le chéile. Ba ainm a bhí ar Mhanannán mac Lír é Oirbse nó Oirbsiu. Ní úsáidtear an ainm Loch Oirbsen anois i nGaeilge ná i mBéarla le tagairt don loch.
Oileáin
Tá go leor oileán sa loch, tá cuid acu níos mó ná 1000.Tá go leor oileán sa loch, tá níos mó ná 1000 san áireamh. I measc na n-oileán mór tá Inis an Ghaill Crabhthigh, mainistir ársa, agus Caislean-na-Circe.
9 Meán Fómhair
Is é an 9 Meán Fómhair an 252ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 253ú lá i mbliain bhisigh. Tá 113 lá fágtha sa bhliain.
An Chaismír
Is réigiún i dtuaisceart fho-ilchríoch na hIndia san Áise í an Chaismír. Ón mbliain 1947 anuas, tá úinéireacht na Caismíre ina cnámh spairne idir an India, an Phacastáin agus Daon-Phoblacht na Síne. Tá codanna den réigiún faoi rialú na dtrí náisiún úd, mar atá, Jammu agus an Chaismír faoi smacht na hIndia, Azad Kashmir agus Gilgit-Baltistan faoi smacht na Pacastáine agus Aksai Chin agus an Limistéar Tras-Karakorum faoi smacht Dhaon-Phoblacht na Síne. mion|Radharc ar chuid de Ghleann na Caismíre
Insan chéad leath den chéad mhílaois, d'éirigh an Chaismír ina ionad tábhachtach don Hiondúchas agus ní ba dhéanaí don Bhúdachas; ní ba dhéanaí fós, sa 9ú haois, tháinig an creideamh úd Seaghvachas na Caismíre ar an saol. Sa bhliain 1339, tháinig Shah Mir i réim mar an chéad rialtóir Moslamach ar an gCaismír, tús an Salatin-i-Kashmir (rí-theaghlach Shah Miri nó Swati). Bhí an Chaismír ina cuid de Impireacht na Mughal ó 1586 go 1751, agus ansin go dtí 1820, de Impireacht Afgánach na Durrani. mion|An Raja Gulab Singh, rialtóir Jammu, i bportráid a rinneadh sular cheannaigh sé Gleann na Caismíre ó na [[An Ríocht Aontaithe|Briotanaigh sa bhliain 1846]]
Fealsúnacht na heolaíochta
Brainse den eolaíocht, a dtagtar go minic air ó dhearcadh stair na heolaíochta, a dhéanann staidéar ar nádúr modhanna oibre, teoiricí, fianaisí, mínithe, tuairiscí eolaíocha agus a gceangail le hábhair eile sa bhfealsúnacht, loighic, eipistéimeolaíocht is eile.
2002 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 2002.
Jamelia
Is amhránaí agus aisteoir Sasanach í Jamelia Niela Davis (Rugadh 11 Eanáir 1981), aithnid go gairmiúil mar Jamelia. Ba breitheamh í ar The Voice of Ireland.
Tháinig Jamelia san ochtú áit ar an tríú sraith déag Strictly Come Dancing sa bhliain 2015.
Saol Luath
Is iníon í Paulette Davis.
Iohannes Amos Comenius
Diagaire, fealsamh agus oideolaí a rugadh sa tSeicis an lae inniu ab ea Iohannes Amos Comenius (Seicis: Jan Amos Komenský). Fear iltíreachuilíoch a bhí ann, cinnte de ról tábhachtach an oideachais i bhforbairt an duine. An saothar a thug clú air ar fud na hEorpa agus a meastar gurbh é an saothar ba thábhachtaí leis ná an Didactica magna, agus foilsíodh a chéad eagrán sa bhliain 1630.
Bhreathnaigh sé go raibh staidéar teangacha an-tábhachtach agus chruthaigh sé an leabhar Janua linguarum reserata, nó 'Doras na dTeangacha Díghlasáilte', a bhain cáil amach dó féin.
Feadán teirmianach
Feiste leictreonach, ar feadán folúsach é, le dhá leictreoid nó níos mó lenar féidir an sruth leictreon tríd a stiúradh. Bíonn an chatóid ann téite, ionas go n-astaíonn sí leictreoin trí phróiseas a dtugtar astaíocht theirmianach air. Bíonn anóid ann a bhíonn dearfach i leith na catóide, ionas go n-aomann sí leictreoin uaithi, agus stiúrtar an sruth seo le leictreoidí eile idir an chatóid is an anóid, iad ag voltais stiúrtha éagsúla. Tugtar greillí rialaithe ar na leictreoidí seo. Is é an ceann is simplí, le dhá leictreoid, an dé-óid, a úsáidtear i gciorcaid coigeartóra. D'úsáidtí feadáin theirmianacha i ngach saghas ciorcaid leictreonaigh, ach faoi seo tá a n-ionad gafa ag feistí leathsheoltóra, cosúil leis an trasraitheoir.
Tadhg mac Cathail
Rí na gConnacht ba ea Tadhg mac Cathail (Meán-Ghaeilge Tadg mac Cathail) (bás 956).
Litríocht na Fraince
mion|Leathanach 153v an leabhair ar a dtugtar  [[Les Très Riches Heures du duc de Berry  (1412-1416), ceann desna lámhscríbhinní is cáiliúla de chuid na Fraince.]] Is éard atá i gceist le Litríocht na Fraince ná iomlán na saothar litríochta a scríobh Francaigh nó daoine de bhunadh na Fraince. Féadtar saothair litríochta a scríobh saoránaigh de chuid na Fraince a scríobhann i dteangacha eile na tíre, amhail an Bhriotáinis nó an Bhascais, a áireamh mar chuid de litríocht na Fraince leis.
Slánlus
mion|Plantago lanceolata Is éard atá sa slánlus ná planda bliantúil nó ilbhliantúil, uaireanta ina thom, go minic ina fhiaile. Plantago lanceolata an t-ainm eolaíochta atá air; níl ach speiceas amháin i gceist. An-fhorleathan. Cnota duilleog caol, lansa-chruthach go dtí leathan, ubhchruthach domhainfhéitheach. Na bláthanna bídeach le 4 pheiteal scannánach, scothdhonn go glas, pacáilte i spíce dlúth ingearach.
John James Rickard Macleod
Fiseolaí a rugadh i gCluanaidh na hAlban ab ea John James Rickard Macleod (6 Meán Fómhair 1876 – 16 Márta 1935). I 1921 d'fhionn sé inslin le Frederick Banting, thuairiscigh ar a feidhmiú, agus bhuaigh siad Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis i 1923 as.
Geografaíocht (Tolamaes)
Gasaitéar (clár áiteanna), atlas agus tráchtas ar cartagrafaíocht is ea an saothar Geografaíocht (Γεωγραφικὴ Ὑφήγησις, Geōgraphikḕ Hyphḗgēsis, lit. "Treoir Gheografaíochta"), aitheanta fosta faoina ainmneacha Laidine mar Geographia agus Cosmographia. Tiomsaítear ann eolas geografach san Impireacht na Róimhe den dara haois. Scríofa ar dtús ag Cláidias Tolamaes as Sean-Ghréigis i hCathair Alastair timpeall na bliana AD 150, is leasú é ar atlas anois-caillte le Marinus na Tuíre, ag cur leis gasaitéar Rómhánacha agus Peirseacha, agus prionsabail nua.
Aistríodh é go hAraibis sa 9ú haois agus go Laidin sa bhliain 1406, agus dá bharr bhí an-tionchar aige ar eolas geografach agus cartagrafaíocht den Chailifeacht meánaoiseach agus Eoraip le linn an Renaissance.
28 Samhain
Is é an 28 Samhain an 332ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 333ú lá i mbliain bhisigh. Tá 33 lá fágtha sa bhliain.
Mebyon Kernow
I dtoghcháin 2021 chun Chomhairle Chorn na Breataine, príomhúdarás rialtas réigiúnda Chorn na Breataine, fuair siad 5% de na vótaí, agus bhain siad amach cúig shuíochán. Is iad siúd :
mion|clé|Léarscáil [[Corn na Breataine|Chorn na Breataine atá daite de réir an pháirtí a bhfuil comhairleoir aige sa cheantar. Toghann gach ceantar comhairleoir amháin; tá Mebyon Kernow i sean-ór.]]
Tá 9 comhairleoirí paróiste agus 4 comhairleoirí baile acu chomh maith.
Didactica magna
Leabhar a scríobh an fealsamh, oideolaí agus diagaire Seiceach Iohannes Amos Comenius (Seicis: Jan Amos Komenský) idir 1627 agus 1638 agus foilsíodh den chéad uair i 1657 is ea an Didactica magna nó (Gaeilge: An Teagascóir mór) An teideal iomlán (Laidin : Didactica Magna, Universale Omnes Omnia Docendi Artificium Exhibens ), (Gaeilge: An Teagascóir Mór, An Ealaín Iomlán chun Gach Rud a Mhúineadh don Uile Dhuine), .i.,
Achoimre
Tugtar an Didactica magna go coitianta ar an gcéad mhórshaothar oideolaíochta seo. Chuir an t-údar, Iohannes Amos Comenius, síos ar a shaothar mar "teagasc na beatha", a raibh sé mar aidhm aige "gach rud a mhúineadh go hiomlán do gach duine" (Laidin:omnes omnia omnino excoli ). Is é an cúlra don éileamh ard seo ná an dearcadh comhaimseartha nach bhfuil ach an duine oilte ina dhuine. Mar sin léirigh Comenius cur chuige antraipeolaíochta dóchasach, a fheiceann rud éigin go maith i ngach cine daonna agus a mheasann go ginearálta gur féidir é seo a fhorbairt (trí oideachas). Comhthreomhar leis seo, feidhmíonn an Didactica magna mar threoir chun toradh foghlama ard a bhaint amach do na scoláirí in atmaisféar taitneamhach foghlama.
Feanól
C6H5OH, i gcóras IUPAC hiodrocsaibeinséin, agus tugtar aigéad carbólach air freisin. Úsáidtear é mar antaiseipteán in áiteanna nach deacracht a airíonna creimneacha. Príomhchomhábhar tarra guail, ach sintéisítear an-chuid de, mar bíonn feidhmeanna aige i ndéanamh snáithíní, roisíní, ruaimeanna, drugaí is ábhair phléascaigh.
Cód ama
Sraith comharthaí atá códaithe go digiteach agus a thaifeadtar go leanúnach ar thaifeadán físe nó fuaime (ar théip mhaighnéadach nó taifeadadh soladstaideach) nó scannán chun gach fráma a ionannú go cruinn do na próisis eagarthóireachta is iarléirithe. Foirm shimplí ab ea cód a chuireann in iúl uair, nóiméad, soicind is uimhir an fhráma, agus iad sin taifeadta 24, 25 nó 30 uair in aghaidh an tsoicind.
Brian Ó hUiginn
Ba pholaiteoir agus fhile Éireannach le Sinn Féin é Brian Ó hUiginn (Béarla: Brian O'Higgins) a rugadh ar 1 Iúil 1882 agus a fuair bás ar 3 Márta 1963. Bhain sé úsáid as an ainm cleite Brian na Banban freisin.
San José (Almería)
Is sráidbhaile San José atá suite i Nijar, bardasacht i gCúige Almería i ndeisceart Andalucía, sa Spáinn. Ionad saoire atá ann agus é lonnaithe i bPáirc Nádúrtha Cabo de Gata ar chósta thoir theas na Spáinne. Bhí 1012 áitritheoir ann sa bhliain 2011. Fásann an daonra i míonna an tsamhraidh, suas le 20,000 duine ag amannta. Tá trá San José suite ar bhá éadomhain ar an gcósta i gcomharsanacht an muiríne.
Timpeall ar 2 míle ó dheas de San Jose suite i dtrá Cove Playa de los Genovese, ar tóir trá fhada 1,000 m le cinn tíre creagach ag gach deireadh. Tá 2 km eile ar an taobh thiar an Playa de Mónsul. Is é an trá clúdaithe le gaineamh bolcánach liath agus smután ollmhór carraig bholcánach dorcha. An ceantar in úsáid mar chúlra do scannáin éagsúla. Tá an dá tránna i measc na is áille sa Spáinn.
Téarmaíocht mhíochaine
Is éard is téarmaíocht mhíochaine ann ná an teanga a bhaintear úsáid as d’fhonn cur síos go beacht a dhéanamh ar chorp an duine, lena n-áirítear comhpháirteanna, próisis, riochtaí a dhéanann ag gabháil dó, agus na gnáthaimh leighis a dhéantar air. Úsáidtear i i réimse an leighis.
Gnéithe suntasacha de téarmaíocht mhíochaine is ea úsáid a bhaint as téarmaí ón laidin agus moirfeolaíocht rialta, le úsáid  i dtólamh a bhaint as na hiarmhíreanna agus na réimíreanna  céanna iarmhíreanna agus réimíreanna  le haghaidh brí ar leith. Tá buntáistí  ag baint le húsáid na moirfeolaíochta rialta, mar nuair atá foghlamtha réasúnta de na moirféimí foghlamtha éiríonn sé níos éasca tuiscint a fháil ar théarmaí cruinne a fhorbraíodh ó na moirféimí. Téarmaíocht anatamaíochta is ea cuid mhór den urlabhra leighis, i dtaobh ainmneacha na gcodanna éagsúla de chuid an choirp.
Cardiidae
Is moileasc mara débhlaoscach inite é ruacan. Cé go dtugtar “ruacan” ar go leor débhlaoscach inite, is iad na speicis san fhine tacsanomaíochta Cardiidae na fíor-ruacain.
Cónaíonn ruacain ar thránna gainimh ar foscadh timpeall an domhain. Bíonn an sliogán cruinn agus siméadrach go déthaobhach, ar dhéanamh croí nuair a bhreathnaítear air ón deireadh. Feictear easnacha gathacha, spásáilte go cothrom, ar an sliogán sa chuid is mó de na géinis; is eisceacht é Laevicardium, na ruacain uibhe, a bhfuil sliogáin an-mhín orthu.
Tá an ruacan in ann a shliogán a dhúnadh go hiomlán; is é sin le rá, níl aon “bhearna” idir an dá thaobh. Cé go bhfuil cosúlacht idir sliogán an ruacain agus an muirín mar gheall ar na heasnacha, is féidir iad a idirdhealú ó thaobh moirfeolaíochta de, sa mhéid is nach bhfuil “cluaisíní” (cnapa beaga ar cruth cluaise i ngar don inse) ag an ruacan.
Tugtar an t-ainm “ruacan” ar roinnt speiceas nach bhfuil san fhine Cardiidae; mar shampla, an ruacan con (Glycymeris glycymeris), an ruacan croí (Glossus humanus), an ruacan cruinneánach (Sphaerium corneum), agus an ruacan piseánach (Pisidium casertanum). Ar an lámh eile, ní thugtar “ruacan” ar gach speiceas de chuid Cardiidae; mar shampla, is ball den fhine é an breallach mór.
Edwin McMillan
Fisicí núicléach Meiriceánach a rugadh in Ishpeming, Missouri ab ea Edwin Mattison McMillan (18 Meán Fómhair 1907 – 7 Meán Fómhair 1991). Ar an bhfoireann a d'fhionn na dúile trasúránacha plutóiniam (1940) is neiptiúiniam. Bhuaigh sé Duais Nobel sa cheimic le Glenn Seaborg i 1951. Rinne sé taighde suntasach ar radar micreathoinne agus sonóir.
Cardiidae
Faightear an ruacan coiteann (Cerastoderma edule) go forleathan timpeall chóstaí Thuaisceart na hEorpa, chomh fada siar le hÉirinn, chomh fada ó thuaidh le Muir Barents, chomh fada soir leis an Iorua, agus chomh fada ó dheas leis an tSeineagáil.
Metro Guelatao
Is stáisiún meitreo sa chóras meariompair Meitreo Chathair Mheicsiceo i gCathair Mheicsiceo é Guelatao. Tá ceangail leis na bealaí bus 162B, 163, 163A, 163B, 164, 166, agus 167 ann. Thosaigh seirbhís ag an stáisiún seo ar an 12 Lúnasa 1991.
Tá portráid leis an 26ú Uachtarán Mheicsiceo Benito Juárez (a rugadh i San Juan Pueblo Guelatao, Oaxaca) mar lógó ag an stáisiún.
Féach freisin
mionsamhail|250px|clé|Ardán traenacha Guelatao.
Slapaire
Lacha shrúmála is ea an slapaire, agus é dúchasach don leathsféar thuaidh, an Afraic Theas, an Astráil, an Nua-Shéalainn, is Meiriceá Theas. Neadaíonn sé i sraitheanna giolcach. Tugtar an chorr leathadach agus spadalach air freisin. Tá ceithre speiceas di ann, mar atá Anas platalea, A. smithii, A. rhynchotis, agus A. clypeata (an spadalach tuaisceartach).
Benny Lewis
Duine Éireannach ilteangach a labhraíonn agus a scríobhann faoi fhoghlaimeoireacht na dteangacha atá in Brendan Richard “Benny” Lewis (Gaeilge: Breandán Ó Laobhais). Leasainm a thugtar air go minic ná “the Irish Polyglot’’ nó “an Gael Ilteangach” (ní fhéadfaí “Gael na seacht dteangacha” a thabhairt air mar tá breis is deich gcinn aige). Rugadh agus tógadh sa Chabhán é.
D’oileadh san innealtóireacht leictreonach é agus chaith sé tamall ag obair sa Spáinn agus i bPáras na Fraince. Thosaigh sé ag taisteal ansin i gcéin agus i gcóngar. Rinne sé obair aistriúchán ón bhFraincis agus a lán oibre eile lena chuid a shaothrú.
Ag obair sa Spáinn dó, chaith sé sé mhí ag iarraidh Spáinnis a fhoghlaim, ach chuir na gnáthmhodhanna foghlamtha frustachas air. D’fhorbair sé cur chuige nua bunaithe ar labhairt an dara teanga go luath sa phróiseas foghlamtha. Míníonn sé conas a dhéantar é sin ag a shuíomh idirghréasáin agus ina leabhar sin aige, Fluent in 3 Months. Thug sé léacht TEDx faoi dhó faoin ábhar céanna. “Taistealaí na bliana” a bhaist National Geographic air i 2013.
Naisc sheachtracha
• Suíomh Benny Lewis, arna rochtain ar 22 Iúil 2015
Liosta rialtóirí na Sacsaine
Liostaíonn an t-alt seo diúic, toghthóirí agus ríthe a bhí i gceannas ar chríocha éagsúla darb ainm an tSacsain, ó thús Dhiúcacht na Sacsaine sa 6ú haois go deireadh na monarcachtaí Gearmánacha sa bhliain 1918.
Ba Liútarach iad toghthóirí na Sacsaine ó Johann der Beständige (Gaeilge:Eoin Buanseasmhach ) ar aghaidh go dtí gur iompaigh August der Starke na Sacsaine (Gaeilge: Águstas Láidir) ar an Chaitliceachas chun a bheith tofa mar Rí na Polainne agus Ard-Diúc na Liotuáine. BA Caitlicigh a shliocht (lena n-áirítear Ríthe na Sacsaine go léir) ó shin i leith.
An tSean-Sacsain
Chuimsigh Diúcacht bhunaidh na Sacsaine tailte na Sacsaine in iarthuaisceart na Gearmáine mar atá inniu ann, eadhon, stát comhaimseartha Gearmánach na Sacsaine Íochtaraí (Niedersachsen) mar aon le Westfalen agus Iarthar na Sacsaine-Anhalt (Gearmáinis;Sachsen-Anhalt), nach ionann agus stát na Gearmáine sa lá atá inniu ann.
An Spáinn
Is tír í an Spáinn (Spáinnis: España), nó Ríocht na Spáinne go hoifigiúil (Spáinnis: Reino de España), atá suite in iardheisceart na hEorpa ar leithinis na hIbéire.