cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Poblacht Weimar
Cén Fáth ar Thit an Tóin as an bPoblacht?
Ní féidir a rá nach bhféadfadh na Gearmánaigh an deachtóireacht a sheachaint, ach tríd is tríd, is é tuairim na staraithe ná nach ndearna aon pháirtí i bPoblacht Weimar a dhícheall leis an tír a shábháil. Bhí na páirtithe agus na gníomhaithe polaitiúla ag tochras ar a gceirtlíní beaga féin in áit a bheith ag smaoineamh ar chomhleas na tíre is a muintire. Shíl na coimeádaigh go bhféadfaidís Hitler a choinneáil faoi smacht agus a n-úsáid féin a bhaint as. Ón taobh eile de, níor éirigh go rómhaith leis na daonlathaigh aon dara rogha a chur ar fáil a gcreidfeadh na daoine inti. mion|300x300px|Kurt von Schleicher as oifig, Feabhra 1933 Nuair a bhí Hitler ceaptha ina Sheansailéir, ní raibh na páirtithe daonlathacha ábalta cur le chéile. Fiú i bpáirtí na gCaitliceach, Zentrum, bhí cuid de na polaiteoirí barúlach nár mhiste dul i gcomhrialtas leis na Naitsithe, dá dtiocfadh tairiscint den chineál sin ó Hitler. Maidir le Kurt von Schleicher, theastaigh uaidhsean an pharlaimint a scor gan lá an olltoghcháin nua a shocrú, rud nár thaitin le Hindenburg, ó bhí sé ag dul in aghaidh an bhunreachta. Níor phléigh Schleicher na féidearthachtaí eile a bhí ann lena rialtas a choinneáil i mbun na gcúrsaí beag beann ar an bparlaimint. Is amhlaidh go raibh bealach éalaithe eile aige. Bhí a leithéid de choincheap ann agus "vóta cuiditheach mímhuiníne". Is é sin, dá gcaithfeadh an pharlaimint vóta mímhuiníne in aghaidh chomhrialtas Schleicher, d'fhéadfadh Hindenburg diúltú don vóta mímhuiníne. Ó nach raibh an pharlaimint ábalta aontú le chéile faoi chomhrialtas ab fhearr ná an ceann a bhí ag rialú na tíre, d'fhéadfadh Hindenburg a rá nach raibh an vóta mímhuiníne "cuiditheach". Ansin, d'fhágfaí rialtas Schleicher i gceannas ar an tír go dtí go mbeadh an pharlaimint ábalta vóta mímhuiníne a chaitheamh ina aghaidh a bheadh "cuiditheach" sa chiall seo. Níor baineadh triail as an rogha seo, cé go raibh comhairleoirí Schleicher tar éis an cleas seo a mhíniú is a mholadh dó.
Cultúr na Gearmáine i mBlianta na Poblachta
mion|Dr Alfred Döblin, le Ernst Kirchner|212x212px mion|226x226px|[[Erich Kästner]] Áirítear blianta Phoblacht Weimar ar ceann de na tréimhsí is cruthaithí i stair chultúrtha na Gearmáine. I dtús na Poblachta, bhí tionchar an eispriseanachais le haithint ar na healaíona agus ar an litríocht i gcónaí. Sa chúig bliana ab fhearr i saol na Poblachta, bhí an Neue Sachlichkeit i gceannas ar an gcultúr, agus nuair a thosaigh an Spealadh Mór, chrom na scríbhneoirí ar leabhair chriticiúla réadúla a scríobh faoi shaol na ndaoine le linn na géarchéime. Áirítear na húdair úd Bertolt Brecht, Alfred Döblin, Lion Feuchtwanger, Erich Kästner, Thomas Mann, Heinrich Mann, Carl von Ossietzky, Erich Maria Remarque, Kurt Tucholsky, Franz Werfel, Arnold Zweig, agus Stefan Zweig ar scríbhneoirí móra Gearmáinise na linne.
D'fhorbair an scannánaíocht freisin. Chuala an saol comhaimseartha iomrá ar Cabinet des Dr. Caligari nó Metropolis. Scannán gan focail a bhí i gCabinet des Dr. Caligari ("Caibinéad an Dochtúra Caligari") agus é ag tabhairt cur síos ar choireanna sraithmharfóra. Ba é Robert Wiene a stiúraigh é, agus ceann de scannáin mhóra an eispriseanachais Ghearmánaigh atá ann. Maidir le Metropolis, scannán tostach eile a bhí ann a tharraing súil an tsaoil mhóir ar an nGearmáin. Ba é Fritz Lang a stiúraigh é, agus níos déanaí, chuaigh sé go Hollywood le bheith ar dhuine de mháistrí móra an film noir.
San ailtireacht, chuir Walter Gropius tús le stíl an Bauhaus i Weimar. Scoil ailtireachta i Weimar ab ea an Bauhaus (an "Teach Tógála") agus í ag iarraidh an ailtireacht a iompú ina craobh ealaíontóireachta. Bhí stíl an Bauhaus ar ceann de na sruthanna ba thábhachtaí i bhfoirgníocht na fichiú haoise.
Sputnik 2
Ba í Sputnik 2 an dara satailít shaorga a lainseáladh ón domhan. Sheol an tAontas Sóivéadach Sputnik 2 sa spás ar 3 Samhain 1957, ar mheáchan 508 kg.
Ar bord bhí an madra Laika. Bhí Madra Laika ar bord. Bhí sí beo ar feadh 4 orbits timpeall an Domhain. Mar gheall ar earráid agus an limistéar satailíte á ríomh agus easpa córais rialaithe teochta, d ' ardaigh an teocht le linn na tréimhse seo go 40 ° C. Fuair an madra bás ó róthéamh.
clé|mion|Posta Romana
Cúlra
Thosaigh spásrás idir na Stáit Aontaithe agus an tAontas Sóivéadach i lár na gcaogaidí, iad ag iarraidh an lámh in uachtar a fháil ar a chéile sa taiscéalaíocht sa spás. Bhí an tAontas Sóivéadach ag déanamh an-dul chun cinn i gcúrsaí eolaíochta agus teicneolaíochta sna 1950idí.
Louis XV na Fraince
Bhí Laoiseach XV (15 Feabhra 1710 – 10 Bealtaine 1774) ina rí ar an bhFrainc ó 1 Meán Fómhair 1715 go dtí 10 Bealtaine 1774.
Ascalúchán
right|frame|Is córas ascalach é [[córas mais-sprionga neamhmhaolaithe]] Is é is ascalúchán ann ná, go hiondúil in am, an t-athrúchán atriallach de thoise éigin timpeall luach lárnach (go minic, pointe cothromaíochta nó idir dhá cheann nó níos mó stáit éagsúla. I measc na samplaí aithnidiúla bheadh luascadán ag luascadh agus sruth ailtéarnach (SA). Úsáidtear an téarma 'creathadh' uaireanta mar théarma cúngn chun cur síos a dhéanamh ar 'ascalúchán meicniúil', ach úsáidtear é uaireanta freisin mar théarma comhchiallach le 'ascalúchán'. Tarlaíonn ascalúcháin ní amháin i gcórais fisiciúla ach freisin i gcórais bitheolaíochta agus sa tsochaí dhaonna.
2
Ceannairí Domhanda
0er
Franck Queudrue
Is peileadóir sacair ón Fhrainc é Franck Queudrue. Imríonn sé faoi láthair do Lens sa Fhrainc. D'imir sé cheana le Birmingham City, Fulham agus Middlesbrough. Rugadh é ar 25 Lúnasa, 1978 i bPáras.
Varvara Lepchenko
Is imreoir leadóige gairmiúla as na Stáit Aontaithe í Varvara Lepchenko. Rugadh í ar an 21 Bealtaine 1986.
Niall Quinn
Iar-imreoir sacair Éireannach é Niall Quinn (nó Niall Seán Ó Cuinn as Gaeilge), a rugadh ar an 6 Deireadh Fómhair, 1966 i mBaile Átha Cliath. D'imir sé ina bhuailteoir leis na foirne Manchester City, Arsenal agus Sunderland sa Sasana. Ghnóthaigh sé 21 cúl agus é ag imirt san fhoireann náisiúnta Éireannach, an dara méid is mó riamh. Faoi láthair, tá sé ag obair ina chathaoirleach ar Sunderland.
Ina óige, chaith sé seal ag imirt iománaíochta le foireann faoi-18 Bhaile Átha Cliath.
Alessandro Baricco
Is scríbhneoir mór le rá de chuid na hIodáile é Alessandro Baricco (Rugadh 25 Eanáir, 1958 in Torino, Piedmonte). Tá a chuid úrscéalta aistrithe i neart teangacha agus rath mór air go háirithe san Iodáil agus san Fhrainc. Tá cónaí air in Torino lena chailín agus a bheirt chlainne. Ag tús 2022 roinn sé leis an saol go bhfuil leoicéime air.
Saol agus Saothar
Tar éis dó céimeanna ollscoile a bhaint amach i bhfealsúnacht agus i gceol, scríobh sé altanna smaointiúla ar cheol: Il genio in fuga (1988) faoi Gioachino Rossini agus L'anima di Hegel e le mucche di Wisconsin (1992) faoin mbaint idir ceol agus an saol comhaimseartha. Ansin bhí sé ina léirmheastóir ceoil do La Repubblica agus La Stampa agus ina láithreoir de chlár ceoil ar Rai Tre.
Luigh sé isteach leis an scríbhneoireacht cruthaitheach ansin agus tá neart leabhar foilsithe aige ó shin, eatartha Síoda, Novecento agus Senza Sangue. Tá samhlaíocht, clisteacht agus comhbhá leis an duine daonna le braith ina chuid scríbhneoireachta agus in ainneoin gur úrscéalta cuíosach gearra atá scríte aige den chuid is mó, tá cumhacht litríochta ag baint leo.
Patellidae
Is fine thacsanomaíoch de sheilidí mara nó fíorbhairnigh iad na Patellidae, moilisc ghastrapódacha mara sa chlád Patellogastropoda.
Patellidae an t-aon fhine amháin san sárfhine 'Patelloidea'. Níl fofhine ag an bhfine seo.
Tacsanomaíocht
Cládagram ag taispeáint an t-idirghaol fíliginiteach de na Patellogastropoda, bunaithe ar fhíligineacht mhóilíneach, taighde ag Nakano & Ozawa (2007):
San áireamh sna Genera agus sna speicis de chuid an fhine Patellidae tá:
Comhchiallaigh:
Is téarma comhchiallach é Helioniscus do Cellana H. Adams, 1869 ón fhine Nacellidae.
Úsáidí daonna
Úsáidtear roinnt bairneach san fhine seo mar fhoinse bia i dtíortha éagsúla.
Fuair staidéar ar Patella caerulea amach gur laghdaigh an bhairneach seo clúdach algaí agus giúrann ar phainéil cruach solas a bhí ar crochadh in uisce farraige i gcalafort tráchtála, ag tabhairt le fios go bhféadfadh an bhairneach a úsáid mar  chórais dhíobhálacha frithsmálaithe ar longa.
Oileán an Eanaigh
Is oileán é Oileán an Eanaigh. Tá sé suite in Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo, i bparóiste na Cille Móire.
Yuri Andropov
Polaiteoir Rúiseach i laethanta an Aontais Shóivéadaigh ab ea Yuri Vladimirovich Andropov (Rúisis: Ю́рий Влади́мирович Андро́пов) (15 Meitheamh, 1914 – 9 Feabhra, 1984). Bhí sé ina cheannaire ar an Aontas Sóivéadach ar feadh cúig mhí dhéag idir an 12 Samhain, 1982 agus lá a bháis sa bhliain 1984.
Anraí IV na Fraince
Bhí Anraí IV (13 Nollaig 1553 - 14 Bealtaine 1610) ina rí ar an bhFrainc ó 2 Lúnasa 1589 go dtí 14 Bealtaine 1610, nuair a feallmharaíodh é. Ba é an rí ar éirigh leis deireadh a chuir leis na cogaí reiligiún acha sa Fhrainc, chomh maith le deireadh a chur leis an ngéarchéim chomharbais a bhí ar siúl, nuair a thiontaigh sé ina Chaitliceach le teacht i gcoróin.
clé|mion|Forógra Nantes
Chuir sé Forógra Nantes i bhfeidhm sa bhliain 1598, rud a bhronn saoirse reiligiúnach áirithe ar Phrotastúnaigh na Fraince agus a réitigh ceist an chreidimh sa Fhrainc ar feadh tamall áirithe. clé|mion|Anraí IV luí faoi ghradam stáit,le Alexandre Hesse (19ú haois)
Ginealach
Ba é an chéad rí de shliocht Bourbon agus bhí a shliocht ina ríthe ar an bhFrainc go leanúnach go dtí Réabhlóid na Fraince.
Feallmharú
Ar 14 Bealtaitne 1610 fuair Anraí IV bás de bharr a sháite; d’ionsaigh díograiseoir creidimh, Caitliceach fanaiceach, é.
Íbis
Is lapairí fadmhuineálacha cuarghobacha iad na híbisí den fhofhine Threskionithinae.
Dáileadh tíreolaíoch
Tá roinnt speiceas dúchasach don Afraic (an íbis mhaol thuaisceartach, an ibis hadada, an íbis bheannaithe) agus i Meiriceá (an íbis bhán,an íbis scarlóideach), agus ceann ón Áise (an ibis Seapánach).
San Eoraip, is féidir linn teacht ar an íbis mhaol atá á thabhairt isteach arís chomh maith leis an íbisí niamhracha, a dtagann duine air san Afraic freisin, cé gur éalaigh ibises naofa, ó chúlchistí éaneolaíochta, clíomaithe in iarthar na Fraince (ó Morbihan go Charente-Muiría d’éalaigh ó chúlchistí éaneolaíochta, a bhfuil cáil orthu in iarthar na An Fhrainc (ó Mhorbihan go Charente-Maritime).
Speicis in ord tacsanomaíoch
Tá 28 speiceas ar marthain ann agus 6 speiceas díofa
Leamhan ulchabhánach
Is feithid é an Leamhan ulchabhánach (Brahmaea (Acanthobrahmaea) europaea). Ball d'fhine na Brahmaeidae atá ann, an t-aon speiceas den fhine san Eoraip. Maireann sé i ndeisceart na hIodáile. Tá an speiceas i mbaol.
Vincent White
Polaiteoir Éireannach ab ea Vincent Joseph White (1885 - 14 Nollaig 1958). Bhí sé ina bhall de Shinn Féin ar dtús agus ansin Cumann na nGaedheal.
Cuan
Is éard is cuan ann (ar a dtugtar caladh nó calafort freisin; Béarla: harbour) ná limistéar uisce faoi fhothain inar féidir le longa, báid, agus báirsí teacht chun cé.
Tá cuanta nádúrtha agus saorga araon ann. Déantar cuan saorga trí mhuirmhúr, balla farraige, nó lamairne a thógáil, nó uaireanta trí dhreidireacht, agus sa chás sin caithfear cothabháil a dhéanamh trí dhreidireacht bhreise ar bhonn rialta. Is cuan saorga é Cuan Long Beach, California sna Stáit Aontaithe. Ní raibh ann ach grúpa riasc goirt agus réileán taoidmhear nach raibh sách domhain do longa ceannaíochta nua-aimseartha sula ndearnadh dreidireacht air go luath san 20ú haois. I gcodarsnacht leis sin, bíonn talamh thart timpeall cuan nádúrtha. Is cuanta nádúrtha iad Cuan Sydney san Astráil, Cuan Halifax in Halifax, Albain Nua, Ceanada, agus Cuan Trincomalee i Srí Lanca.
Cósta
300px|thumb|Cósta Tugtar cósta ar an talamh ar bhruach nó in aice leis an bhfarraige.
Inis Caol
Is oileán í Inis Caol. Tá an inis suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Kingswood, Gloucestershire
Is baile suite i nGloucestershire, i Sasana, é Kingswood. Tá Kingswood suite lámh le Briostó. Bhí cónaí ar 40,734 duine i Kingswood i 2011.
Elizaveta Kulichkova
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Rúis í Elizaveta Dmitrievna Kulichkova. Rugadh í ar an 12 Aibreán 1996.
Ainmníocht dhéthéarmach
An córas nua-aoiseach tacsanomaíoch chun orgánaigh a ainmniú is a rangú a bhunaigh an nádúraí Sualannach Carl Linnaeus (1707-1778) i lár an 18ú céad. Tá ainm uathúil eolaíoch Laidineach ag gach speiceas ina bhfuil dhá fhocal (déthéarma): ainm gnéitheach le ceannlitir, agus ainm speiceasach. Mar shampla, dhá speiceas de ghné na cruithneachta is ea Triticum aestivum (gnáthchruithneacht aráin) agus Triticum durum (cruithneacht dúraim).
Tobac
thumb|Tobac a chaitear i bpíopa.
Is éard is tobac ann ná duillí úra na bplandaí sa ghéineas úd Nicotiana a leasaítear ar bhealach ar leith le haghaidh úsáide mar dhruga. Is é an dóigh is minice a gcaitear tobac ná é a chur ag cráindó i dtoitín, i bpíopa nó i dtodóg agus an toit a análú isteach.
Sa Ghaeilge, deirtear go bhfuiltear ag caitheamh tobac, ach úsáidtear an leagan tobac a ól freisin, go háirithe sna canúintí deisceartacha.
Tá an tobac dúchasach do chreasa teo an domhain nua is na hAstraláise. Is é an Nicotiana tabacum an cineál is mó a chuirtear, ach baintear úsáid as an gcineál Nicotiana rustica chomh maith. Tá an rustica chomh saibhir sa nicitín is gur féidir é a úsáid le nicitín a tháirgeadh mar fheithidicíd. Bíonn na seamain bhundúchasacha i Meiriceá Theas ag úsáid an chineáil sin mar dhruga sícideileach freisin.
clé|mion
An planda agus tréithe
mion|Solanaceae, Solandra maxima Baineann an planda tobac leis an bhfine úd Solanaceae, agus mar sin, tá gaol aige le plandaí mar stoc an aingil, práta, lus mór na coille, mandrác, piobar dearg, tráta, agus ubhthoradh.
An tobac san Oileán Úr
Tháinig nós úsáide an tobac ón Oileán Úr, nó tá an planda féin ag fás ansin le hocht míle bliain, ar a laghad. Táthar á chaitheamh ón mbliain 3000 RC i leith, a bheag nó a mhór. Ar dtús, d'úsáidtí é mar fhrith-heilminteach, is é sin, mar chógas a chuireann ruaigeadh ar na seadáin (na paraisítí) as an gcorp trí néal a chur orthu. Bhí sé á chaitheamh i ndeasghnátha reiligiún acha na mbundúchasach Meiriceánach chomh maith, agus a lán treibheacha den tuairim go raibh draíocht agus druagántacht ar leith ag baint leis. mion|Nicotiana Bhí na hAstacaigh i Meicsiceo barúlach, mar shampla, gurbh é an dia úd Xochipilli nó "Prionsa na mBláth" a bhronn an tobac ar na daoine, agus ba nós leo "dia na gcúig lus" nó Macuilxochitl a thabhairt ar Xochipilli freisin - chreid siad go raibh cúig lus naofa ann a raibh tábhacht ar leith acu i súile an Phrionsa, agus an tobac ar cheann acu. I ndiaidh do na hEorpaigh an tOileán Úr a shealbhú, d'fhoghlaim siad úsáid an tobac, agus inniu féin, tá ról nach beag ag an tobac i saol eacnamaíoch na Stát Aontaithe.
An tAinm
Tobac an leagan caighdeánach d'ainm an phlanda agus an táirge i nGaeilge an lae inniu. Focal firinscneach é, agus an bhéim ar an dara siolla. Feictear an leagan tobaca i scríbhneoireacht Chúige Uladh fosta, agus is é an leagan a bhí ag filí Oirthear Uladh ná tambac. Tháinig an focal tríd an mBéarla ón Spáinnis, ach is deacair a rá, cá bhfuair an Spáinnis féin é. Glactar leis gurb as ceann de na teangacha Arawak a tháinig sé - teangacha a labhraítear, nó a labhraítí, timpeall na Cairibe. Ón taobh eile de, áfach, bhí focal cosúil á úsáid sa tsean-Spáinnis agus sa tsean-Iodáilis le tagairt do lusanna éagsúla leighis, focal a tháinig ón Araibis. Scéal eile fós gurb é túpac an focal Ceatsuaise ar "ríoga", agus ba phribhléid ríoga é an tobac (sayri an focal Ceatsuaise) ag na hIncigh. Síltear freisin go bhfuil gaol ag an bhfocal le hainm Thobágo (i bPoblacht Oileán na Tríonóide is Thobágo).
Stair úsáide an tobac
clé|mion Bhí an tobac á úsáid san Oileán Úr i bhfad roimh theacht na nEorpach, ach ba nós do na bundúchasaigh Mheiriceánacha srianta éigin a chur leis an úsáid. Mar shampla, d'fhéadfadh an t-asarlaí nó an seaman siabhráin agus mearuithe súl a tharraingt air féin trína lán tobac a úsáid, agus é in ann na siabhráin a chiallú de réir a thuisceana reiligiúnaí féin, ach ní bhlaisfeadh na daoine eile den tobac, ó shílfidís go raibh draíocht ann. Agus ar ndóigh, ba nós le treibheacha áirithe píopa a chaitheamh le séala a chur ar an gconradh síochána.
Cibé scéal é, searmanas ar leith ab ea é tobac a chaitheamh, agus ba iad na hEorpaigh ba thúisce a rinne nós laethúil de.
Tháinig borradh mór ar úsáid an tobac i ndiaidh do James Bonsack an meaisín rollta toitíní a chéadcheapadh sa bhliain 1880. Faoi lár na fichiú haoise, áfach, chuaigh an tuiscint ar feadh an domhain go raibh an tobac thar a bheith dainséarach don tsláinte, agus de réir a chéile, thosaigh na daoine ag éirí as an nós. clé|mion|déanann an [[caitheamh fulangach an dochar céannale T. Rowlandson 1823]]
An tobac agus an tsláinte
mion Glactar leis inniu go bhfuil sé mífholláin ar fad tobac a chaitheamh. Agus tá an caitheamh fulangach lán chomh díobhálach.
Ba iad na heolaithe Gearmánacha ba thúisce a d'aithin chomh dainséarach agus a bhíonn an tobac don tsláinte, thiar sna 1930idí, ach bhí an tuiscint seo an-mhall ag dul i bhfeidhm ar na caiteoirí tobac. Thar aon rud eile, ba sa Ghearmáin Naitsíoch ba thúisce a tháinig an ghluaiseacht in aghaidh an tobac ar an bhfód, agus le linn an Dara Cogadh Domhanda, bhí na comhghuaillithe den tuairim nach raibh ann ach leannán smaoinimh eile de chuid na Naitsithe, nó bhí a lán idéanna áiféiseacha acu siúd faoi chúrsaí na sláinte mar chuid d'uaisliú an chine.
Sa bhliain 1950, áfach, d'fhoilsigh Richard Doll alt tábhachtach ar an British Medical Journal faoin mbaint a bhí ag an tobac le hailse na scamhóg, agus i gceann ceithre bliana eile, dheimhnigh an British Doctors' Study - staidéar a rinneadh ar nósanna caite tobac na ndochtúirí sa Ríocht Aontaithe - go raibh priacal na hailse scamhóg agus an taom croí ní b'airde ag lucht an tobac. mion Is iad na scamhóga, an croí agus na bealaí riospráide is mó atá faoi bhagairt ag na galair a bhaineann leis an tobac. Nicitín is cúis leis an dúil nimhe a thugann na daoine don tobac, agus is iad na nimh eanna eile is cúis leis an ailse a thagann sna sála ag an andúil. Go bunúsach, is iad na hidreacarbóin aramatacha ilnúicléacha is mó a tharraingíonn ailse ar an gcaiteoir tobac. Is minic a thugtar "tarra" ar na hidreacarbóin seo, nó cineál tarra atá iontu go bunúsach, is é sin, meascán hidreacarbón a úscann as ábhar orgánach agus é ag cráindó. mion|Fear in Éirinn, 1890idí, ag caitheamh
In Éirinn
Ar 29 Márta 2004, chuir rialtas na hÉireann cosc ar tobac a chaitheamh in áiteanna oibre. Cinneadh ceannródaíoch a bhí ann ag an am … Ba í Éire an chéad tír ar domhan chun a leithéid a dhéanamh.
Inniu tá cosc curtha ar chaitheamh tobac in ionaid oibre, tithe tábhairne agus clubanna oíche i mórán tíortha; san Eoraip agus Meiriceá ach go háirithe.
Hirundinidae
Fine mhór éan pasaireach a fhaightear ar gach mór-roinn ar domhan, an Antartaice san áireamh. Tá 19 géineas agus thart ar 90 speiceas san fhine. Tugtar fáinleoga agus gabhláin ar an chuid is mó de na speicis. Is imircigh fad-achair iad roinnt speiceas san Eoraip agus i Meiriceá Thuaidh; i gcodarsnacht leis sin, ní théann fáinleoga ó Iarthar agus Deisceart na hAfraice ar imirce.
Lottiidae
Fine de seilidí mara, go sonrach fíorbhairnigh, moilisc ghastrapódacha is ea na Lottiidae, san Sárfhine Lottioidea agus an clád Patellogastropoda (de réir thacsanomaíocht na nGastrapod ag Bouchet & Rocroi, 2005).
Tacsanomaíocht 2005
Is éard atá sa bhfine ná dhá fhofhine mar a leanas (de réir 'Taxonomy of Gastropoda (Bouchet & Rocroi, 2005) ag Bouchet & Rocroi , 2005 ) :
2007 taxonomy
Cládagram ag taispeáint an gaol fíliginiteach de chuid na bPatellogastropoda
Valentines Mansion
Is teach mór suite sa London Borough of Redbridge é Valentines Mansion.
Tagairtí
jd
Olivier Kapo
Is imreoir sacair ón Fhrainc é Olivier Kapo (r.27 Meán Fómhair, 1980 i Abidjan, An Cósta Eabhair). Imríonn sé faoi láthair le Wigan Athletic sa Premier League. D'imir sé le Auxerre, Juventus agus Birmingham City roimhe sin.
Lechlade
Is baile suite i nGloucestershire é Lechlade.
Ratatouille (scannán)
Scannán beochana grinn Meiriceánach is ea Ratatouille a rinneadh sa bhliain 2007. B'é Brad Bird stiúrthóir an scannáin. Tháinig an scannán ar an scáileán ar an 29 Meitheamh, 2007.
Mikhail Youzhny
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Rúis é Mikhail Youzhny. Rugadh é ar an 25 Meitheamh 1982.
Jared Donaldson
Is imreoir leadóige gairmiúil as na Stáit Aontaithe é Jared Donaldson. Rugadh é ar an 9 Deireadh Fómhair 1996.
Lydney
Is baile suite i nGloucestershire é Lydney.
Wanstead Flats
deas|250px|thumb|Wanstead Flats Is páirc suite sa London Borough of Redbridge í Wanstead Flats.
Riail an Ochtréid
Is riail cheimiceach nó treoir ghinearálta í riail an ochtréid, a léiríonn an teoiric go dtugann sé cobhsaíocht d’adamh nó d’ian 8 leictreon a bheith aige sa bhlaosc seachtrach, rud a thugann an chumraíocht leictreonach chéanna dó agus atá ag triathghás.
Fisiceoir agus ollamh Gearmánach in Ollscoil Duke ab ea Fritz Wolfgang London (7 Márta, 1900 – 30 Márta, 1954). Meastar go bhfuil a chuid inochur bhunúsaigh le teoiricí nasctha ceimicigh agus fórsaí idirmhóilíneacha (fórsa easraithe London) clasaiceach inniu agus pléitear iad i dtéacsleabhair chaighdeánacha na ceimice fisicí. In éineacht lena dheartháir Heinz London, chuir sé go mór le tuiscint a fháil ar airíonna leictreamaighnéadacha sárstiúrthóirí sé go mór le tuiscint a fháil ar airíonna leictreamaighnéadacha forsheoltóirí le cothromóidí Londain agus ainmníodh é don Duais Nobel sa Cheimic chúig huaire ar leithligh
Tá a lán dúl ann - na miotail thrasdultacha ach go háirithe - nach féidir leo an t-ochtréad iomlán a bhaint amach ar aon nós. Mar sin, bíonn siad ag lorg struchtúir "leathchobhsaí" ina gcuid comhdhúl - go tipiciúil, sceall an ocht leictreon déag, nó an struchtúr "18 + 2" - is é sin, dhá leictreon ar an sceall is faide amuigh, agus ocht gcinn déag ar an dara sceall is faide amuigh..
Go bunúsach, is iad na neamh-mhiotail, na miotail alcaileacha agus na miotail chré-alcaileacha is dlúithe a chloíonn le riail an ochtréid.
Club de Gimnasia y Esgrima La Plata
Club peile atá suite i La Plata, an Airgintín is ea Club de Gimnasia y Esgrima La Plata.
Riail an Ochtréid
Eisceachtaí
Tá go leor idirmheánach imoibríoch éagobhsaí agus ní ghéilleann siad do riail an ochtréid. Cuimsíonn sé seo speicis cosúil le cairbéiní, tríhidreabórán chomh maith le saorfhréamhacha cosúil leis an fhréamh meitile (CH3) a bhfuil leictreon neamhdísithe aige i bhfithiseán neamhnascach ar an adamh carbóin, agus gan aon leictreon de ghuairne fritreomhar san fhithiseán céanna. Sampla eile is ea an fhréamh chlóirín a tháirgeann clórafluaracarbóin, ar eol dó a bheith díobhálach don chiseal ózóin. Is minic a imoibríonn na móilíní seo chun a n-ochtréad a chríochnú.
Inis Cua
Is oileán í Inis Cua. Tá an inis suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Anthony Quinn
Ba aisteoir Gael-Mheiriceánach é Anthony Quinn (a rugadh ar an 21 Aibreán 1915 agus a fuair bás 3 Meitheamh 2001).
Caisteal Dhùghlais
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Caisteal Dhùghlais.
Richard Harris
Ba aisteoir Éireannach é Richard Harris (ga:Risteárd Ó hEarcha) a rugadh ar an 1 Deireadh Fómhair 1930, as Luimneach ó dhúchas. Cailleadh leis an ngalar Hodgkin é ar an 25 Deireadh Fómhair 2002.
Minchinhampton
deas|250px|thumb|Minchinhampton Is baile suite i nGloucestershire é Minchinhampton.
Richard Harris
Páirteanna:
The Field (scannán): Thóg Richard Harris an príomhcharachtar sa scannán, sé sin Bull McCabe,
Harry Potter agus an Órchloch (scannán)
Harry Potter and the Chamber of Secrets (scannán)
Daon-Phoblacht na hIon-Mhongóile
Ba stát i Daon-Phoblacht na hIon-Mhongóile san Ion-Mhongóila a bunaíodh go gairid tar éis an Dara Cogadh Domhanda. Bhí sí ann ón 9 Meán Fómhair, 1945 go dtí an 6 Samhain, 1945.
Elaine (clár TV3)
Clár siamsaíochta Béarla atá á chraoladh ar Virgin Media One ó 9 Eanáir, 2017 i leith é Elaine. Elaine Crowley a chuireann an clár i láthair.
Rinne an t-aisteoir John Middleton cuma ar an gcéad clár.
Baile Átha Fhirdhia
Baile mór is ea Baile Átha Fhirdhia (Ardee i mBéarla). Tá sé suite 20 ciliméadar i dtreo an iardheiscirt ó Dhún Dealgan, príomhchathair na Lú. Tá sé suite ar bhruach na habhann Dee. Tá sé suite ag an áit a dtrasnaíonn na bóithre N2 agus N52.
Bhí méadú mór tagtha ar Baile Átha Fhirdhia sa daonra from ó 2002 go 2010. Tá míle ag méadú sa bhaile agus daonra measta de 5000.
Stair
Bhí an baile ar an teorainn thuaidh den An Pháil sa Mheánaois thumb|[[Móta agus bábhún i Baile Átha Fhirdhia|alt=]]
Cille Chùithbeirt
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh í Cille Chùithbeirt.
Inis Earcáin
Is oileán í Inis Earcáin. Tá an t-oileán suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Radhi Jaïdi
Is imreoir sacair ón Túinéis é Radhi Jaïdi. Imríonn sé faoi láthair le Birmingham City. Rugadh é ar 30 Lúnasa, 1975 i dTúinis.
Naomh Cathal
mion|St. Catadlo ag Virglio Mortet (2003)|cléNaomh Éireannach, a rugadh i Lios Mór, Co Phort Láirge tuaraim is 400, is ea Naomh Cathal.
Ba cara é le Pádraig Naofa. Bhí sé i measc na mac léinn ag an ab Naomh Carthach agus d'oirnigh Naomh Pádraig é ina shagart agus níos déanaí, ina easpag.
Chuaigh Cathal ar oilithreach go dtí an Talamh Naofa.
Ag filleadh ar an mbaile, tháinig sé i dtír i Taranto na hIodáil e, áit a fuair sé bás ar 8 Márta 480.
Déantar comóradh air i dTaranto go dtí an lá inniu. Ceiliúrtar Lá Fhéile Cathal ar an 10 Bealtaine,
Laika
link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Albania-stamp-shqiperia-laika-dog.jpg|mion Madra ab ea Laika (1954 - 3 Samhain 1957), an chéad chréatúr beo a chuaigh suas agus isteach sa spás. Lainseáladh Laika ar an spáslong Shóivéadach Sputnik 2 go bhfeicfí cad é mar a rachadh an spás i bhfeidhm ar rudaí beo.
Fuair Laika bás ann. Dúirt na Rúisigh ag an am go maraíodh an madra le hinstealladh nimhe. Creid daoine áirithe níos déanaí go bhfuair Laika bás sa spás nuair a d'fheall ar a sholáthar ocsaigin e. Ach théigh an t-inneall an iomarca, a léiríodh sa bhliain 2002. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Posta_Romana_-_1959_-_Laika_120_B.jpg|clé|mion|Posta Romana
Cúlra
Thosaigh spásrás idir na Stáit Aontaithe agus an tAontas Sóivéadach i lár na gcaogaidí, iad ag iarraidh an lámh in uachtar a fháil ar a chéile sa taiscéalaíocht sa spás. Bhí an tAontas Sóivéadach ag déanamh an-dul chun cinn i gcúrsaí eolaíochta agus teicneolaíochta sna 1950idí.
WTA Tour 1979
Is liosta é seo de na heachtraí a tharla sa bhliain 1979 i leadóg ar an WTA Tour. Ba é seo an naoú eagrán. Bhuaigh Martina Navratilova na craobhacha is mó arís le 10, an airgead is mó le $618,698 agus na pointí is mó le 15.748 pointe. Ba í Martina Navratilova imreoir na bliana agus Kathy Jordan imreoir nua na bliana.
Catherine Bellis
Is imreoir leadóige gairmiúla as na Stáit Aontaithe í Catherine Bellis. Rugadh í ar an 8 Aibreán 1999.
Mitcheldean
Is baile suite i nGloucestershire é Mitcheldean.
Codladh
Tá an codladh íocshláinteach don duine.
Táltar hormón an fháis le linn SWS.
Triail le giúiré
Is éard is triail le giúiré ann ná imeacht dlí ina ndéanann giúiré cinneadh. Tá an triail le giúiré difriúil le triail binse, ina bhfuil gach cinneadh faoin mbreitheamh nó faoi pháinéal na mbreithiún, is é sin, faoin mbinse.
Johanna Larsson (leadóg)
Is imreoir leadóige gairmiúla as An tSualainn í Johanna Larsson. Rugadh í ar an 17 Lúnasa 1988.
Green Street, Londain
deas|250px|thumb|Green Street Is bóthar suite sa London Borough of Newham é Green Street.
Taigh a' Bhothair
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Taigh a' Bhothair.
Yolngu Matha
Tugtar Yolŋu Matha (yolŋu = daoine; matha = teanga) mar ainm coiteann ar theangacha na Yolngu (Yolŋu), Bundúchasaigh Thír Arnhem in oirthuaisceart na hAstráile. Tá na teangacha seo ar na cinn is láidre de na teangacha Bundúchasacha, agus tá baint acu le cultúr bríomhar a chuireann sé féin in iúl trí dheasghnátha agus ealaín ar leith.
Cineálacha agus canúintí
thumb|deas|300px|Rinn Nanydjaka, Tír Arnhem
Tá isteach is amach le sé theanga in Yolngu Matha agus tuiscint ag a gcuid cainteoirí ar a chéile. Tá na teangacha roinnte i dtimpeall tríocha cineál agus, b’fhéidir, dhá chanúint déag a bhfuil a ainm féin ar gach ceann acu. Deir Dixon go bhfuil an méid a leanas ann:
Deir Bowern (2011) gur teangacha ar leith iad na cinn atá idir lúibíní.
Gutaí
Córas trí ghuta atá ag Yolŋu Matha, mar is coitianta i dteangacha Bundúchasacha.
Consain
Córas casta consanach atá ag Yolŋu Matha. Tugtar suntas do "rr" (/r/), consan nach rolladh fada é ach cnag.
Réimniú
Tá ceithre réimniú ag na briathra. Is é an bhunfoirm an aimsir chaite. Nasctar na réimnithe seo lena lán míreanna eile chun córas casta na n-aimsirí, na modhanna agus na ngnéanna a chruthú. Is féidir an dara foirm a úsáid mar ordú. Úsáidtear an tríú foirm le haghaidh gníomhartha a tharla cheana agus an ceathrú foirm mar ghnáthláithreach. Athraíonn an dara foirm, an tríú foirm agus an ceathrú foirm de réir dheireadh na bunfoirme, mar a leanas:
Forainmneacha
Tá mórán iarmhíreanna ann. Ag seo roinnt acu:
Ní dhéanann na briathra tagairt don aimsir iontu féin. Cuirtear an láithreach in iúl le yukurra agus an fáisteanach le yurru.
Tá solúbthacht ag baint leis an gcomhréir:
Focail
Roinnt focal a thugann léargas ar shaol agus mheon na Yolngu:
Alexander McCabe
Polaiteoir Éireannach ab ea Alexander McCabe (5 Meitheamh, 1886 - 31 Bealtaine, 1972). Bhí sé ina bhall de Shinn Féin ar dtús agus ansin Cumann na nGaedheal.
Moreton-in-Marsh
Is baile suite i nGloucestershire é Moreton-in-Marsh.
Neamhord naircisíoch pearsantachta
mion|[[Nairciseas ag adhradh a scáile féin i linn uisce]] Neamhord pearsantachta ina mbíonn buaireamh mór ar dhuine faoina chumhacht, a ghradam agus a fhiúntas féin gan a bheith ábalta drochthionchar a shainbhuairimh ar dhaoine eile a fheiceáil is ea Neamhord naircisíoch pearsantachta. Is neamhord pearsanta é den ghrúpa B i gcóras rangaithe an American Psychiatric Association.
Ceaptar go mbíonn an neamhord seo ar timpeall is 1% den phobal i dtíortha i gcoitinne, agus go mbuaileann sé daoine óga níos minice ná daoine níos sine, agus fir níos minice ná mná. Cumadh ainm an neamhoird sa bhliain 1968. San am a chuaigh thart, thugtaí "meigleamáine" air. Cineál dian féinspéise atá i gceist.
Bannockburn, Victoria
Baile atá suite thart ar 93 km siar ó dheas ó Mhelbourne, Victoria na hAstráile, is ea Bannockburn. Sa bhliain 2011, bhí 3,512 duine ina gcónaí ann.
Kurumi Nara
Is imreoir leadóige gairmiúla as An tSeapáin í Kurumi Nara. Rugadh í ar an 30 Nollaig, 1991.
Crith talún Háítí (2010)
mion|clé
Tharla crith talún i Léogâne, Háítí ar an 12 Eanáir 2010. Fuair b'fhéidir 45,000-170,000 duine bás (220-350k de réir an Rialtais ag an am). Ní raibh an crith talún ach 7.0 ar scála Richter áfach. Rinneadh damáiste ollmhór do bhonneagar agus do gheilleagar na tíre dá bharr.
clé|mion|Médecins Sans Frontières ag bailiú airgid do Háítí i mBÁC 2010
Ráiteas finné
Bhain Erzulia Danus sochar as clár Concern agus tacaíocht ó Chúnamh Éireann.
Deir Erzulia : clé|mion|Maraíodh an tÉireannach Andrew Grene in Haiti sa bhliain 2010 mion|Cúnamh ó GOAL, 2010 “Bhíomar inár gcónaí in Port-au-Prince nuair a bhuail an crith talún – bhí m’earraí á ndíol agam san aonach ar an 12 Eanáir agus bhrath mé na creathanna. Bhí mé den tuairim nach leanfadh sé ach tráth, ach thosaigh na creathanna ag éirí níos déine is níosdéine. Ar díol agam bhíodh ola,sicín agus rís, ach tá sin go léir caillte agam anois. Níor thit mo theach go hiomlán, ach tá sé dainséarach filleadh air, agus mar sin ní féidir linn cónaí ann a thuilleadh. Tar éis an chreatha talún,cosúil leis an iliomad teaghlach eile, bhuaileamar bóthar ag triall ar Primature áit a bhfuil spás oscailte. D’fhanamar ansin go dtí 19 Aibreán agus fuaireamar an deis teacht anseo agus puball a fháil. Téann m’fhear céile amach ag lorg oibre. Uaireanta faigheann sé obair agus tuilleann sé roinnt airgid, ach ní bhíonn ár ndóthain airgid againn riamh".
Cúnamh
clé|mion|Haiti Disaster Collection, sráid Dame, BÁC 2010 Thug Éire an-chuid tacaíochta do Háítí ó tharla an crith talún, Le tacaíocht ó Chúnamh Éireann, bhí gníomhaireachtaí ag obair leosan ar imigh crith talún Háítí i bhfeidhm orthu ionas go mbeidís in ann uisce, fothain agus sláintíocht a sholáthar, agus tacú le tionscadail chun cuidiú leis na grúpaí is leochailí, leanaí san áireamh. mion|Cúnamh ó GOAL, 2010 in Canape Vert Bhí carthanachtaí Éireannacha ag tabhairt tacaíochta ag an am, chun cabhrú leis na daoine tar éis na tubaiste nádúrtha seo. Is é a chonaic siad ar dtús ná cíor thuathail. Bhí €23.9 milliún san iomlán tugtha ag Éire chun cistiú daonnúil agus ciste forbartha don fhadtréimhse a chur ar fáil do Háítí. Chomh maith leis sin, cuireadh naoi nduine dhéag ón gCór Mearfhreagartha atá a riar ag Cúnamh Éireann chuig Háítí chun cabhair a thabhairt i réimsí amhail loighistic, innealtóireacht agus uisce agus sláintíocht.
Inniu tá Scéim Scoláireachta ainmnithe in onóir Andrew Grene, an t-oibrí Éireannach de chuid na Náisiúin Aontaithe a bhásaigh i mí Eanáir 2010 (scéim chun tacú le mic léinn PhD a bhíonn i mbun staidéir ar thaighde ar réiteach coinbhleachta agus cothú na síochána).
An tSile
mion|clé|Léarscáil thumb|left|Atacama Is tír i Meiriceá Theas í an tSile (Spáinnis: Chile). Tá teorainn aici leis an mBolaiv, leis an Airgintín agus le Peiriú. Is í Santiago de Chile an phríomhchathair. Tá beagáinín níos lú ná 18.0 milliún duine ina gcónaí ann.
Daonra
Sa bhliain 2015, bhí tuairim is 18,006,407 duine sa tír.
Nailsworth
Is baile suite i nGloucestershire é Nailsworth.
Síceapaite
mion|288x288px|Oileán Ellis, barda ospidéil, [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac, 1906-07]] Tugtar síceapaite ar neamhord pearsantachta a aithnítear ar easpa ionbhá agus coinsiasa chomh maith le drochrialú ríog agus le hiompraíocht ionramhálach. Is é sin, ní féidir leis an síceapatach comhbhá ná trua a ghlacadh leis na daoine eile, ná a chuid spadhar agus taomanna a choinneáil faoi smacht. In áit a bheith ag caidreamh na ndaoine eile ar aon leibhéal leis féin, ní bhíonn sé ach ag glacadh buntáiste orthu. Is minic a úsáidtear an téarma sin "síceapaite" in áit "sochapaite" nó "neamhord frithshóisialta pearsantachta", ach cé go bhfuil an trí riocht intinne seo gaolmhar le chéile, is féidir difríochtaí a aithint eatarthu.
Téarmaí
clé|mion|International Classification of Diseases Cé go bhfuil an focal féin "síceapaite" á úsáid go forleathan, níl sé sainaithinte faoi láthair mar théarma cruinn. De réir rangú na ngalar intinne i Meiriceá, is é sin, an lámhleabhar úd DSM-MD (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Lámhleabhar Diagnóiseach agus Staitisticiúil na Neamhord Intinne), glactar leis mar chineál neamhord frithshóisialta pearsantachta, agus sa lámhleabhar idirnáisiúnta (ICD-10 - seasann na litreacha sin ICD do na focail International Classification of Diseases, is é sin, rangú idirnáisiúnta na ngalar), aithnítear mar neamhord díshóisialta pearsantachta í. Tá cuid de na siciatraithe ag déanamh taighde nua ar an tsíceapaite le go bhféadfaí í a rangú mar neamhord pearsantachta ar leith. mion|Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders Sa ghnáthchaint, samhlaítear an tsíceapaite leis na sraithmharfóirí buile. Níl ach cuid de na síceapataigh ina gciontóirí foréigneacha, áfach. Is iomaí síceapatach a bhí ábalta moladh a fháil as a chuid scileanna ceannasaíochta, agus tá siad ann a áitíonn nach drochrud amach is amach í an tsíceapaite, ó chuireann sé ar chumas an duine é féin a oiriúnú do thimpeallacht iomaíoch, go háirithe do thimpeallacht an ghnó. Is féidir leis an síceapatach brabús gearrthéarmach a chinntiú dá chorparáid ceart go leor, ach tá a dheachú féin ag dul leis an mbrabús sin, nó tá an síceapatach in ann an-dochar a dhéanamh dá chuid comhoibrithe agus don chorparáid go léir go fadtéarmach, ós rud é go bhfuil an drochbhraon ann mar dhuine.
Is é an t-iar-Ollamh Robert Hare is mó a rinne taighde ar an tsíceapaite lenár linn féin. Tá sé tar éis liosta seiceála a oibriú amach le cur ar ár gcumas an síceapatach a aithint. Deir sé gur "creachóir inspeicis" é an síceapatach - is é sin, duine a bhíonn ag caitheamh leis na daoine eile mar nach mbeadh iontu ach creach, agus é féin ina ainmhí creiche - "agus é ag cur draíochta ar na daoine eile, á n-ionramháil, á n-imeaglú agus ag imirt foréigin orthu lena rogha buntáiste a ghlacadh orthu ar mhaithe leis féin amháin. Ó nach bhfuil coinsias ná trócaire ann, goideann sé aon rud a theastaíonn uaidh agus déanann sé a rogha rud leis na daoine eile, agus é ag déanamh neamhshuime de na béasa agus de na dlíthe gan aiféaltas gan aithreachas. An rud nach bhfuil ag an síceapatach, is é an rud a chuireann ar chumas an duine réiteach leis na daoine eile." clé|mion|DSM-5 & DSM-IV-TR
Sainmhíniú an tSíceapataigh
Níl an síceapatach ábalta caidreamh ceart a choinneáil le daoine eile ná smacht a chur ar a chuid taomanna, agus ní bhíonn na mothúcháin ag teacht air de réir mar a thagann siad ar dhaoine folláine. Ní féidir leis aithreachas ná aiféaltas a aithint as an olc a dhéanann sé ar dhaoine eile. Ina áit sin, is dual dó míniúcháin réasúnta a cheapadh dá iompraíocht mhíréasúnta, an milleán a chur ar dhuine éigin eile nó an drochghníomh a shéanadh amach is amach. Ní féidir leis ionbhá a ghlacadh le daoine eile, agus mar sin, bíonn sé neamhthuisceanach agus dímheasúil ina leith siúd.
Ón taobh eile de, tá sé de chlaonadh ann imprisean maith a fhágáil ar na daoine eile ag an chéad teagmháil. Tá sé in ann draíocht a chur ort ar bhealach éadomhain, ós rud é nach náir leis a dhath dá ndéanann sé. Mar sin, tá sé ábalta a rogha rud a rá beag beann ar an bhfírinne. Bíonn sé ag spalpadh bréag lena leas nó lena spraoi a bhaint as na daoine eile. Na mothúcháin a ligeann an síceapatach air féin, ní bhíonn iontu ach cur i gcéill, agus ní bhíonn a chroí ag cur lena chuid focal ná leis an ngnúis atá air. Má bhíonn fíormhothúcháin ar bith ar an síceapatach, ní bhíonn ann ach taomanna agus spadhair fhéinspéise.
Níl sé furasta ag an síceapatach ceangaltais fhadtéarmacha a choinneáil, ar nós freastal ar an jab go tráthrialta, a chuid gealltanas a chomhlíonadh nó na fiacha a ghlanadh in am.
Ó bhíonn an síceapatach tipiciúil ag déanamh dochair do na daoine ina thimpeall, glactar leis nach mbíonn tiomantas mothúchánach aige dóibh. Thairis sin, áfach, bíonn sé ar nós cuma liom faoi féin, nó ní bhíonn sé éasca aige patrún a iompraíochta a athrú fiú nuair atá a fhios aige go bhfuil sé ag dul chun dochair dó féin.
Síltear, má tá aon mhothúchán le haithint ar an síceapatach, nach bhfuil ann ach rud a d'fhoghlaim sé ag déanamh a staidéir ar iompraíocht na ndaoine eile agus ag déanamh aithris orthu. Ní bhíonn sé go rómhaith ag coinneáil srianta lena ríoga féin, agus ní féidir leis fogha ná frustrachas a sheasamh go maith. Ní féidir leis a iompraíocht féin a scrúdú, a lochtú ná a cheartú, ó nach nglacann sé ionbhá leis na daoine eile nuair a bhíonn siad siúd míshásta lena bhfuil déanta aige. Ní bhíonn mothú ciontachta air. Le fiche focal a chur in aon fhocal amháin, níl coinsias ar bith aige. San am céanna, tuigeann sé go bhfuiltear ag súil leis cuma an choinsiasa a chur air féin, rud a fhéadann sé a dhéanamh nuair a theastaíonn sé uaidh.
Rinneadh an chuid is mó de na staidéir ar an tsíceapaite sna príosúin, rud a fhágann nach mbíonn torthaí an chineál seo taighde ró-úsáideach agus breithiúnas á thabhairt ar an tsíceapaite i measc na ngnáthdhaoine. Níor chuir sin isteach ar na scríbhneoirí coirscéalta agus an úsáid a bhaineann siad as an síceapatach mar steiréitíopa.
Tá sé taispeánta nach féidir biseach a thabhairt don tsíceapatach trí phionóis ná trí mhodhnú iompraíochta. Is é an freagra a thugann sé don dá rud ná go n-éiríonn sé ní b'fhearr agus ní ba shlítheánta ag coinneáil a dhúchais faoi cheilt. Maidir leis an tsíciteiripe, ní bhíonn ann ach ceacht síceolaíochta don tsíceapatach, ionas go mbeidh sé níos ábalta fós púicín na slánchéille a chur air féin. Glactar leis go coitianta nach féidir an síceapatach a leigheas ná fiú maolú ar a neamhord pearsantachta.
Cineálacha Síceapaite
mion|377x377px|[[bithcheimic]] Tugtar síceapaite phríomhúil ar an gcineál síceapaite ar cúis í leis na hairíonna síceapatacha a aithnítear ar an othar. Má shíleann an síciatraí go bhfuil cúis eile leis na hairíonna síceapatacha, is é an diagnóis a thabharfaidh sé ná síceapaite thánaisteach. Is féidir an dá chineál a aithint thar a chéile ar chomh láidir agus a bhíonn na hairíonna is tábhachtaí le feiceáil orthu: bíonn na síceapataigh phríomhúla níos míthrócairí, níos cumasaí ag ionramháil na ndaoine agus níos tugtha don bhréagadóireacht. Na síceapataigh thánaisteacha, arís, is iad an t-easnamh féinsmachta, an mhíshocracht, an mhífhoighne agus an spadharthacht is mó is dual dóibh.
Is féidir an dá chineál síceapaite a shainmhíniú ar dhóigh eile freisin: ansin, glactar leis go bhfuil síceapaite phríomhúil i gceist má tá cúiseanna bitheolaíocha leis an tsíceapaite. Más féidir tionchar na timpeallachta a aithint taobh thiar den tsíceapaite, is síceapaite thánaisteach í. Is fearr le saineolaithe áirithe sochapaite a thabhairt ar an tsíceapaite thánaisteach de réir an tsainmhínithe seo.
Dáiríre, tá an dá riocht sách difriúil le chéile: Mar chiontóirí, tá an dá chineál síceapatach sách difriúil fosta, agus tá tábhacht leis an difríocht sa choireolaíocht. Bíonn an síceapatach príomhúil ag pleanáil a chuid coireanna go cúramach; an dara cineál síceapatach, arís, ní bhíonn pleanáil ná réasúnaíocht ag baint lena chuid coireanna, ós rud é gur gníomhartha iad a ritheann leis de réir mar a bhuaileann an taom é.
An tSíceapaite agus an tSochapaite
clé|mion|David Thoreson Lykken Bhí David Thoreson Lykken, a bhí ina Ollamh le Síceolaíocht agus Síciatraíocht in Ollscoil Minnesota, orthu siúd a fuair riachtanach an tsíceapaite phríomhúil agus an tsochapaite a aithint thar a chéile mar dhá choincheap éagsúla. Is é tuiscint Lykken ná gur dhá chineál éagsúla den neamhord pearsantachta frithshóisialta iad an tsochapaite agus an tsíceapaite phríomhúil. Maidir leis an síceapatach i gciall chúng an fhocail, is é tuairim Lykken gur dual dó meon ar leith, go bhfuil sé ina dhúchas bheith taghdach tallannach agus nach féidir leis eagla a mhothú ar nós an ghnáthdhuine. Mar sin, bíonn sé i gcónaí ag dul sa seans agus ag tóraíocht eachtraí. Ní féidir leis noirm na sochaí a inmheánú - is é sin, ní rachaidh an dea-bhéasaíocht, an dea-iompraíocht ná an dea-chroíocht greamaithe ann, ach is féidir leis cuma an dea-dhuine a chur air féin ar feadh tamaill, le buntáiste a ghlacadh ar na daoine eile. Maidir leis an sochapatach, is dócha go raibh meon normálta aige ó thús, ach gur chaill sé an treo ceart ansin. Is féidir le neamhshuim na dtuismitheoirí agus le drochthionchar na timpeallachta coiriúla nó dearóla bheith fabhrach d'fhorbairt na sochapaite, chomh maith le fachtóirí inmheánacha ar nós difríochtaí intleachta (ardintleacht nó intleacht íseal i gcomparáid leis an timpeallacht). Is é an t-idirghníomhú idir an oidhreacht ghéiniteach agus an timpeallacht is cúis leis an dá chineál síceapaite, ach is é an dúchas is tábhachtaí sa tsíceapaite phríomhúil, agus an locht is mó ar an timpeallacht nuair atá sochapaite i gceist. mion| [[Eagraíocht Dhomhanda Sláinte ]]
An tSíceapaite agus an Neamhord Pearsantachta Frithshóisialta
Is é an tuiscint atá ag Cumann Síciatrachta Mheiriceá agus ag an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte ná nach bhfuil i gceist le síceapaite ná le sochapaite ach malairt ainmneacha ar an neamhord frithshóisialta nó díshóisialta pearsantachta. Tá cuid de na síciatraithe míshásta leis an tuiscint seo, áfach, nó tá fáthmheas (diagnóis) an neamhoird fhrithshóisialta bunaithe ar dhrochiompraíocht an duine sa tsochaí (coiriúlacht, cuir i gcás), ach nuair a dhiagnóisítear síceapaite, cuirtear iompraíocht an othair i gcaidreamh pearsanta leis na daoine eile san áireamh chomh maith.
Torthaí Taighde
Go tipiciúil, bíonn an síceapatach ag claonadh ó noirm na hiompraíochta daonna i gcúrsaí an chaidrimh le daoine eile, na mothúchán agus na stuaime (an fhéinsmachta). Ní féidir leis an síceapatach aiféaltas a mhothú i ndiaidh dó dochar nó damáiste a dhéanamh do dhaoine eile. Ina áit sin, déanfaidh sé iarracht a chuid gníomhartha a iar-réasúnú, is é sin, siocracha a cheapadh is a lua leo ina ndiaidh. Is féidir leis fosta an locht a chur ar an íobartach nó a chionta a dhiúltú scun scan.
Ní bhíonn bá ná ionbhá ag an síceapatach leis na daoine eile. Mar sin, is dual dó bheith místuama dímheasúil ina leith. San am céanna, teastaíonn uaidh imprisean maith a fhágáil orthu agus iad á gcasadh air an chéad uair.
Dá réir sin, déanann an síceapatach staidéar ar iompraíocht na ndaoine le haithris a dhéanamh ar an dea-dhuine. Mar sin, bíonn an síceapatach ina chaidreamhach taitneamhach ar bhealach éadomhain, ach ní bhíonn fíor-chairdeas taobh thiar den chineáltacht sin.
Ó nach féidir leis an síceapatach náire ná aiféaltas a mhothú, tá sé in ann bréaga a spalpadh gan cor a chur de.
Is é an téarma atá ag na síciatraithe ar mhothúcháin an tsíceapataigh ná mothachtáil éadomhain. Is é sin, is féidir leis an síceapatach mothúcháin, cairdeas agus araile a chur in iúl, ach i ndiaidh an iomláin níl ann ach aisteoireacht agus dallamullóg, agus é ag iarraidh mothúcháin na ndaoine eile a ionramháil le teacht i dtír orthu. Na fíormhothúcháin a bhíonn ar an síceapatach, níl iontu ach sult éadomhain, cosúil leis an sult a bhaineann sé as an mbualadh craicinn. Bíonn an síceapatach ag díriú ar an sult gearrthéarmach gan a chloigeann a bhuaireamh leis an todhchaí. Mar sin, is iomaí síceapatach nach bhfuil in ann freastal ar dhualgaisí na hoibre ná leabhar na bhfiach a ghlanadh go tráthrialta.
Stair
mion|Philippe Pinel (1745 - 1826) B'é an siciatraí Francach Philippe Pinel, i dtús na naoú haoise déag, a rinne an chéad staidéar ar na síceapataigh. Is é an breithiúnas a thug sé orthu ná go raibh siad as a meabhair gan a bheith ar buile, nó ní raibh siad ábalta cosc a chur lena gcuid spadhar ná náire a mhothú faoina gcuid drochghníomhartha.
Is é an chiall a bhain Pinel as an scéal go raibh othair den chineál seo "neodrach i leith na moráltachta", rud a thug air trom-mheabhrú a dhéanamh ar an gcur chuige daonnachtúil a bhí aige féin i gcúrsaí na gealtachta. Sa naoú haois déag, ba nós "amadán morálta" - is é sin, duine a bhí ina amadán ó thaobh na moráltachta de - a thabhairt ar dhuine den tsaghas seo.
B'é Hervey Cleckley an chéad duine eile a chaith a dhúthracht leis an tsíceapaite mar ábhar taighde. Sa bhliain 1941, chríochnaigh an siciatraí ceannródaíoch Meiriceánach seo an chéad eagrán dá mhórshaothar The Mask of Sanity - "Púicín na Slánchéille". (Chuir sé lear mór ábhair nua leis an dara heagrán a foilsíodh sa bhliain 1950.)