cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Secular Talk
Is clár idirlín agus raidió liobrálach-forásach é Secular Talk (Secular Talk Radio - The Kyle Kulinski Show ina n-iomláine) faoi pholaitíocht agus nuacht a bhíonn a chuir i láthair Kyle Kulinski. Cuireadh tús leis an seó i 2008 agus chuaigh sé isteach i líonra TYT in 2013. Sa lá atá inniu ann, déantar an seó a scannánú i New Rochelle i stát Nua-Eabhrac agus shroich sé cloch mhíle i Meán Fómhair 2017 le 500,000 síntiúsóir. I mí Eanáír 2020 thosaigh Kulinski podchraoladh darb ainm Krystal, Kyle and Friends le Krystal Ball, comhláithreoir The Hill's Rising with Krystal & Saagar, scríbhneoir don Huffington Post, agus iar-scríbhneoir do MSNBC.
Paul Morphy
Imreoir fichille Meiriceánach ab ea Paul Charles Morphy (22 Meitheamh, 1837 – 10 Iúil, 1884), a bhí gníomhach sula raibh craobh domhanda ag fichille, ach aithníodh go forleathan gurbh é an máistir fichille ba mhó dá ré. Bhuaigh sé an chéad "American Chess Congress" i 1857, agus fuair sé an lámh in uachtar ar gach comhraic go héasca. Thaistil Morphy ansin go Sasana agus go dtí an Fhrainc chun dúshlán a thabhairt do phríomhimreoirí na hEorpa. D'imir sé cluichí foirmeálta agus neamhfhoirmeálta le formhór na bpríomhimreoirí Sasanacha agus Francacha, agus imreoirí mó le rá ó thíortha eile, Adolf Anderssen na Gearmáine go áirithe. Bhuaigh sé gach cluiche arís le farasbarr suntasach. D'fhill sé ansin ar na Stáit Aontaithe, agus roimh i bhfad d'fhág sé ficheall ina diaidh. B'iontas fichille é, agus aontaítear go ginearálta go raibh Morphy i bhfad chun cinn ar a linn féin, cé go bhfuil easaontas ann faoin conas ba chóir a chuid imeartha a chúr i gcomparáid le himreoirí den 20ú céad.
Gnó
mion|Cúrsaíocht Is éard is Gnó ann comhlacht nó eagras tionsclaíoch, tráchtála nó gairmiúil a sholáthraíonn earraí nó seirbhísí. In Éirinn agus i dtíortha eile tá neart daoine ar fostú ag comhlachtaí móra idirnáisiúnta ar nós Intel agus Pfizer, rud is baol dóibh go minic má thagann meath ar an ngeilleagar domhanda. I mórán tíortha tá rath ar ghnólachtaí áitiúla nó náisiúnta a fhreastlaíonn i slite ar leith ar phobal na tíre; in Éirinn tá leithéidí Ryanair, CRH, Kerry Group agus Glen Dimplex le fáil.
Scoil Phobail Chúil Mhín
Is meánscoil mhór measctha suite i gCluain Saileach in aice le Lárionad Siopadóireachta Bhaile Bhlainséir i gContae Bhaile Átha Cliath í Scoil Phobail Chúil Mhín.
Ceamthaifeadán
deas|250px|thumb|Ceamthaifeadán Físcheamara beag iniompartha agus téipthaifeadán caol mar chuid dhílis de. Tugtar CCR (taifeadán ceamara caiséid) air seo freisin. Is féidir an t-ábhar taifeadta a athsheinm ar an toirt ar theilifíseán baile.
Teanga neamhaicmithe
Is éard is teanga neamhaicmithe ann ná teanga nár bunaíodh a cleamhnacht ghéiniteach le teangacha eile. Is féidir teangacha a bheith neamhaicmithe ar chúiseanna éagsúla, go príomha mar gheall ar easpa sonraí iontaofa ach uaireanta mar gheall ar thionchar suaite na teagmhála teanga, má léiríonn sraitheanna éagsúla dá stór focal nó deilbhíocht i dtreonna difriúla agus níl sé soiléir cé acu is ionann foirm shinsir na teanga. Tá roinnt teangacha díofa ann nach bhfuil mórán eolais orthu, mar shampla Gutian agus Cacán, ach ní féidir iad a aicmiú, agus ní dócha go n-athróidh an scéal riamh.
B’fhéidir nach teanga ar chor ar bith í teanga atá ceaptha nach bhfuil aicmithe, nó fiú canúint ar leith, ach ach ainm teaghlaigh, treibhe nó sráidbhaile, nó ainm eile ar phobal nó ar theanga atá aicmithe.
Dlí Stefan-Boltzmann
mion Rinne Josef Stefan amach an Dlí Stefan-Boltzmann ar bhonn turgnamhach le cur síos ar astú teasa ó dhromchla te. Astaítear teas i bhfoirm radaíochta infridheirge thar raon tonnfhad. Agus ábhar á théamh, astaíonn a dhromchla solas infheicthe chomh maith le radaíocht infridhearg.
De réir mar a ardaíonn teocht an dromchla, is amhlaidh a mhéadaíonn an chumhacht iomlán a radaítear ón dromchla te.
agus sigma = tairiseach Stefan.
Ag tosú leis an dlí seo, d'éirigh leis an chéad mheastachán maith a dhéanamh ar theocht dhromchlach na Gréine.
Lean fisiceoirí eile ag iarraidh bonn teoiriciúil a chur faoi dhlí Stefan, agus tháinig an saothar seo chun buaice le céim an-suntasach chun cinn sa bhfisic i dteoiric chandamach a chéadshaothraigh Max Planck i 1905.
Ualtar Breathnach
Is iománaí é Ualtar Breathnach, nó Walter Walsh mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 25 Bealtaine 1991. Is as Contae Chill Chainnigh é. Bhain sé gradam 'all star' amach sa bhliain 2016.
The War of the Simpsons
Craoladh an fichiú heipeasóid, "The War of the Simpsons", den dara sraith The Simpsons ar an 2 Bealtaine 1991. Scríobh John Swartzwelder an eipeasóid seo. D'fhéach 19.7 milliún duine ar an eipeasóid.
Baile an Mhóta (Sligeach)
Is baile margaidh é Baile an Mhóta (Ballymote as Béarla), atá suite i ndeisceart Chontae Shligigh. Tá an baile fós ag fás. Is baile stairiúil é, le Caisleán Baile an Mhóta, a thóg Risteard Óg de Burgh sa bhliain 1300. Deirtear go raibh Leabhair Bhaile an Mhóta scríofa istigh ann.
Tá Baile an Mhóta lonnaithe ar na bóithre réigiúnacha R293, R295 agus R296, agus ar an iarnród ó Bhaile Átha Cliath go Sligeach.
thumb|left|Séadchomhartha Náisiúnta na hÉireann i gCuimhneachán na "Fighting 69th" i mBaile an Mhóta D'oscail méara Nua-Eabhrac Michael Bloomberg Séadchomhartha Náisiúnta na hÉireann i gcuimhneachán na "Fighting 69th" i mBaile an Mhóta ar an 22 Lúnasa 2006.
Leabharlann Chathair Alastair
An leabharlann is mó anallód. I 332 RC chinn Alastar Mór a phríomhchathair a thógáil. Lean Tolamaes I é, agus thóg an chéad ollscoil bhuan inti, le Leabharlann Chathair Alastair ag a croílár. Bhí 700,000 leabhar inti faoi dheireadh, agus matamaitic, réalteolaíocht, eolaíocht, is teicneolaíocht suntasach ann. I 47 AD chuir Iúl Caesar an Leabharlann trí thine mar chuid dá chogadh ionraithe le Cléópatra. Níos déanaí, ghoid Marcas Antaine leabharlann Phéargamas in iarthuaisceart na hÁise Bige chun Leabharlann Chathair Alastair a atógáil. I 389 d'ordaigh impire Críostúil an oirthir, Teodaisias, rudaí págánacha a scrios: rinneadh amhlaidh ar chuid mhór den leabharlann, agus dhúnmharaigh an slua na scoláirí págánacha istigh inti. Tógadh an beagán leabhar a sábháileadh go Cathair Chonstaintín. I 642 ghabh na hIoslamaigh an chathair sin, agus chríochnaigh scrios na seanleabhar seachas beagán díobh, 6 imleabhar d'Arithmetica (Uimhríocht) le Diafanas ina measc. Osclaíodh leabharlann nua i 2002 a tógadh ar láthair phalás Chléopatra, agus aidhm ag na húdaráis 5-8 milliún leabhar a bheith inti faoi 2020.
Pláinéad
deas|250px|thumb|Ceithre phláinéad sa ghrianchóras: Mearcair, Véineas, an Domhan agus Mars. Is éard is pláinéad ann ná rinn neimhe a chomhlíonann na coinníollacha seo leanas: tá sí ag fithisiú (ag dul timpeall ar) réalta; níl sí sách téagartha le go dtosódh comhleá na núicléas inti; tá sí chomh mór agus go bhfuil déanamh sféarúil (déanamh na liathróide) fágtha uirthi ag an imtharraingt; agus tá sí chomh mór is a ghlanann sí na hastaróidigh agus na abhacphláinéadaigh ón réigiún spáis ina timpeall. Maidir leis an téarma féin, focal Gréigise a bhí ann ar dtús: πλανήτης, planētēs, a chiallaíonn fánaí.
Roimh Mhí Lúnasa sa bhliain 2006, ba nós leis na réalteolaithe a rá go raibh naoi bpláinéad sa Ghrianchóras, mar atá, Mearcair, Véineas, an Domhan, Mars, Iúpatar, Satarn, Úránas, Neiptiún, agus Plútón. I Mí Lúnasa 2006, áfach, tháinig Cumann Idirnáisiúnta na Réalteolaíochta le chéile le sainmhíniú neamhdhébhríoch a oibriú amach don phláinéad, agus ba é an sainmhíniú ba toradh don chruinniú sin ná an ceann thuasluaite. Ba é oighear an scéil, áfach, nár chomhlíon Plútón na coinníollacha. Thairis sin, tá fithis Phlútóin claonta éalárnach, ionas go gcaitheann sé tréimhse fhada dá imrothlú taobh istigh d'fhithis Neiptiúin. Cé go bhfuil fithis Phlútóin neamhghnách go leor i gcomparáid leis na pláinéid eile, tá cuid mhór réad i gCrios Kuiper agus iad ag timpeallú na Gréine ar aon choiscéim le Plútón. "Plúitíonónna" a thugtar ar na réada seo, is é sin, "Plútóin bheaga", agus tar éis an tsaoil, níl i bPlútón féin, i ndiaidh an iomláin, ach an plúitíonó ba thúisce a d'aithin na heolaithe. Ó nach dtugtar "pláinéid" ar na plúitíonónna eile ach oiread le Plútón féin, ghlac na heolaithe leis nach "pláinéad" a bhí i bPlútón ach an oiread. Cruthaíodh téarma nua, mar atá, "abhacphláinéad", le tagairt do na cinn is mó de na hastaróidigh agus de réada Kuiper, cosúil le Plútón. Inniu, aithnítear Plútón, Ceiréas, Makemake, Eris, agus Haumea mar abhacphláinéid.
Baile idir Dhá Abhainn
Baile i gContae Shligigh is ea Baile idir Dhá Abhainn (Riverstown as Béarla).
Héafaestas
Is pearsa bainte le miotaseolaíocht na Gréige é Héafaestas.
Béal Átha an Trí Liag
Baile i gContae Shligigh is ea Béal Átha an Trí Liag (Ballaghnatrillick as Béarla).
Háidéas
Dia de chuid na miotaseolaíochta Gréagaí is ea Háidéas. (Sean-Ghréigis: ᾍδης Hadēs). Sa seanreiligiún agus miotas na Gréige, is é Dia na marbh agus rí an domhain thíos é, agus bhí a ainm comhchiallach leis. Ba é Háidéas an mac ba shine ag Crónas agus Ria, dá bhrí sin ba é an mac deireanach é a fhrithshruthaigh a athair. Dia an domhan na coireachta é Háidéas. Tá Orcus a comhionann i miotaseolaíocht Rómhánach. Ba iad Séas agus Poiséadón a deartháireacha agus Héire, Déiméitéir, agus Heistia a dheirfiúracha. Ba í Peirsifiné a bhean chéile.
Sála fuiseoige
Planda bliantúil atá dúchasach don leathsféar thuaidh. Gaolmhar le deilfiniamaí agus cosúil leo, cuimsithe sa ghné sin uaireanta ach níos lú ná iad. Na bláthanna gorm, bándearg nó bán, a iompraítear ar spící gearra.
Béal Átha na gCarraigíní
Baile i gContae Shligigh is ea Béal Átha na gCarraigíní (Castlebaldwin as Béarla).
Salandacht
Goirte an tsáile, is é sin iomlán na n-ábhar tuaslagtha sa sáile, tuairiscithe de ghnáth i bpáirteanna in aghaidh an mhíle (0/00), ina ngraim thuaslagáite in aghaidh an chileagram sáile. Is í meánsalandacht sáile ná 350/00.
Scoil Náisiúnta Naomh Pius X
Is bunscoil suite i gContae Bhaile Átha Cliath í Scoil Náisiúnta Naomh Pius X. deas|350px|thumb|Scoil Náisiúnta Naomh Pius X deas|350px|thumb|Seomra ranga sa scoil
Ceangailteacht
Folmhú annamh is deacair na putóige. Athraíonn an tréímhse idir folmhuithe go mór i ndaoine sláintiúla. Má bhíonn níos mó ná 3 lá gan folmhú, agus go príomha má bhíonn an folmhú deacair ansin, is féidir go bhfuil ceangailteacht ag duine. Tarlaíonn sí mar thoradh ar thrasdul moillithe an fhaecais tríd an stéig mhór (an drólann) nó a choinneáil sa reicteam de bharr snáithín uireasach cothaithe, doghluaiseachta, galar stéige (cosúil le díbhéartaiclíteas), nó neamhord eile cosúil le hipitíoróideacht.
Laozi
Is fealsamh mór é Laozi (Sínis 老子 pinyin: lǎozi, a litrítear mar Lao Zi, Lao Tzu, or Lao Tse) i bhfealsúnacht na Síne ach níl scoláirí cinnte go raibh a leithéid ann riamh. De réir an tseanchais Sínigh, mhair sé sa 6ú haois R.Ch. Deirtear gur eisean a scríobh príomhleabhar an Taochais, an Tao Te Ching (道德經).
Ceann bán
Galar seadánach a ionsaíonn fréamhacha cruithneachta, eorna is seagail. Tarlaíonn cailliúintí móra dá bharr nuair a fhástar na barra tógálacha i ndiaidh a chéile ar an talamh chéanna. Cuireann an galar cosc ar na soithigh flóéime sna fréamhacha, rud a mharaíonn na plandaí nó a spreagann aibiú anabaí (cinn bhána) sa bharr. Is mó an seans go dtarlóidh an galar más alcaileach an ithir, agus má thiteann báisteach thar an ngnáth sa gheimhreadh roimhe sin. Chun smacht a chur air, is inmholta briseadh cúpla bliain idir barra cruithneachta nó eorna, 3 bhliain as a chéile de chruithneacht nó eorna ar thalamh ar leith a sheachaint, agus gan cruithneacht a chur díreach i ndiaidh eorna. Ní éiríonn le fungasnimheanna ina choinne.
Bealach na Bó Finne
Is é Bealach na Bó Finne (nó Claí Mór na Réaltaí, mar a thugtar air i leabhair le scríbhneoirí áirithe Ultacha, nó An Láir Bhán) an réaltra ina bhfuil ár ngrianchóras féin. Tá ár ngrian tuairim is 30,000 solasbhliain ó lár an réaltra. Tá timpeall 200- 400 billiún réalta i mBealach na Bó Finne.
Réaltra bíseach atá ann, agus is dócha go bhfuil sé sách cosúil le réaltra Andraiméide i súil an bhreathnóra taobh amuigh. Creidtear gur dúpholl millteanach - An Díothóir Mór - atá i lárphointe Bhealach na Bó Finne, agus é timpeallaithe ag scamaill mhóra gáis agus dusta, chomh maith le hiarsmaí i ndiaidh ollnóvaí agus, ar ndóighe, na mílte réaltaí. Is iad na réaltaí agus na scamaill seo is comhábhair do bholg Bhealach na Bó Finne. Is é an bolg an chuid lárnach den réaltra, agus é cosúil leis an mbuíocán san ubh. Thart ar an mbuíocán sin a leatar diosca an réaltra, agus é roinnte ina ghéaga. An Grianchóras seo againn, áfach, níl sé suite in aon ghaobhair don bholg, ach i ndiosca an réaltra, fíche ocht míle solasbhliain ón lárphointe. Tugtar Géag an Bhodaigh ar an ngéag ina bhfuil cónaí orainn féin, nó tá réaltaí an Bhodaigh, cosúil le Mintaka agus Alnilam, suite sa ghéag chéanna. Thairis sin, aithnítear Géag Pheirséis, Géag an tSaighdeora is na Cíle, an Ghéag Eachtrach, Géag na Scéithe, Géag na Croise agus Géag an Trí Mhíle Parsoic.
thumb|clé|Bealach na Bó Finne (samhail ealaíonta) Tá Bealach na Bó Finne ar an dara réaltra is mó sa Ghrúpa Áitiúil, nó tá Réaltra Andraiméide níos mó ná é. Ós rud é go bhfuil an dá réaltra seo "i gceannas" ar an nGrúpa Áitiúil, tá roinnt mhaith réaltraí beaga mar shatailítí timpeall ár réaltra féin: Abhac Éilipseach an tSaighdeora, Scamall Mór Magellan, Scamall Beag Magellan, Abhac an Bhéir Mhóir, Abhac an Dragain, Abhac an Dealbhóra, Abhac an tSeiseamháin, Abhac na Cíle, Abhac na Foirnéise, Leon a hAon agus Leon a Dó.
Scoil Naoimh Joseph
Is bunscoil suite i gContae Bhaile Átha Cliath í Scoil Naoimh Joseph. Tá timpeall is 500 mac léann sa scoil.
Cró Nimhe
Is gleann é Cró Nimhe  (a dtugtaí An Gleann Neamhaí air roimhe sin) atá suite gar do Dhún Lúiche sna Sléibhte Dhoire Bheatha,  Gaoth Dobhair, Contae Dhún na nGall.
Cur síos imlíneach ar an cheantair
Is gleann oighreach domhain, 3 km ar fad i Sléibhte Dhoire Bheatha é Cró Nimhe, agus is ceann de na gleannta oighreach is suntasaí sa tír é. Cuimsíonn méid an láithreáin roinnt gleannta crochta (.i. An Bealach Gaoithe) feadh gach taobh den ghleann, a chruthaigh oighearshruthanna friothálacha, a bhí ag sreabhadh isteach go dtí an príomhghleann, le linn na hOighearaoise deireanaí.
Na príomhphointí spéise Geolaíochta nó Geomoirfeolaíocha
Is sampla iontach é an Gleann Nimheach de u-ghleann oighrithe, le taobhanna aillte rógéaraithe os a chionn agus urlár  réleathan. Tá an Gleann Nimhe díreach, géarleataobhach agus creagach, díreach os cionn 3 chiliméadar ar fhad, 700m ar leithead agus suas le 400m domhain.
Tell Me You Love Me (albam)
Is é Tell Me You Love Me an séú halbam ón amhránaí Demi Lovato, Scaoileadh ar an 29 Meán Fómhair 2017 é.
Traic Liosta
Is iad seo na hamhráin:
Cairteacha
{|
Leabharuimhir Chaighdeánach Idirnáisiúnta
Córas uimhreacha 10 ndigit a dháiltear ar leabhair nuair a fhoilsítear iad (ISBN i mBéarla) is ea Leabharuimhir Chaighdeánach Idirnáisiúnta. Glacadh go hidirnáisiúnta leis i 1971, agus simplíonn sé ionannú is ordú leabhar mar go mbíonn a uimhir féin clóbhuailte taobh thiar de leathanach an teidil is ar an gclúdach cúil. Ó 2007 méadaíodh fad na huimhreach go dtí 13 digit, córas atá in úsáid ag Leabharlann na Breataine is Leabharlann na Comhdhála sna Stáit Aontaithe, taobh leis an uimhir choibhéiseach 10 ndigit ó 2004 ar aghaidh.
Stair
Sa bhliain 1965 nó 1966, tháinig aitheantóir trádála leabhar ar an saol, cód ar ar tugadh Uimhriú Leabhar Chaighdeánach. Gordon Foster, Ollamh Gradaim le Staitistic ag Coláiste na Tríonóide, a chruthaigh an córas seo do WHSmith, díoltóirí leabhar, agus gnólachtaí eile. Bhí an córas seo aige bunaithe ar 9 ndigit. Ach David Whitaker ("Athair an ISBN") agus Emery Koltay (stiúrthóir Bowker, an ghníomhaíocht Mheiriceánach ISBN) a chruthaigh an leagan de ar a dtugtar ISBN, é sin sa bhliain 1967.
Dreige
Tugtar réaltaí reatha go coitianta ar na dreigí, smionagar carraige nó gráinní deannaigh ón spás, a lasann leis an bhfrithchuimilt nuair a bhuaileann siad atmaisféar an Domhain. Is féidir leis na dreigí teacht ina n-aonair nó mar chuid de chith. Tagann ceathanna áirithe gach bliain. Is iarsmaí d'eireabaill chóiméad na dreigecheathanna seo.
Dótar na gráinní deannaigh ó eireaball an chóiméid san atmaisféar aon uair a thrasnaíonn an Domhan cúrsa seanchóiméid. Is iad na Peirsidí na dreigí is cáiliúla agus titeann siad idir 27 Iúil agus 17 Lúnasa gach bliain.
Heirméas
Is pearsa bainte le miotaseolaíocht na Gréige é Heirméas.
Séamas Mac Stiofáin
thumb|Séamas Mac Stiofáin. Ba náisiúnaí Éireannach é Séamas Mac Stiofáin, an "Seabhac Siúlach" nó James Stephens (1825 - 29 Márta 1901 ), a bhunaigh Bráithreachas na bhFíníní timpeall na bliana 1850 (athraíodh an t-ainm go Bráithreachas na Poblachta ní ba dhéanaí). An leasainm a bhí air ná "an Seabhac" nó an "Seabhac Siúlach". D’oir an t-ainm dó mar shiúl sé Éire faoi thrí sna blianta tosaigh sin ar son an IRB. Ach chaith sé cuid mhór dá shaol thar lear, ar deoraíocht san Eoraip don chuid is mó.
Saol
mion|Bratach, 1858-1867 Ba Phrotastúnach as gContae Chill Chainnigh é. Ba bhall d'Éire Óg é Séamas Mac Stiofáin sna 1840idí. In aois 23 dó, ghlac sé páirt in Éirí Amach na bliana 1848, Éirí Amach na nÉireannach Óg.
Goineadh sa cheathrú é ag Baile an Gharraí. Theip ar na réabhlóidithe agus theith Mac Stiofáin. Tar éis na troda, chuir cara leis tuairisc a bháis sna páipéir, bréag a chabhraigh leis éalú go dtí an Fhrainc.
Chaith sé cúpla bliain i bPáris, ina chónaí ag an Óstán Lion d’Or, 168 Faubourg St Denis. Sa bhliain 1856, tháinig Mac Stiofáin ar ais go hÉirinn, ag teagasc na Fraincise do dhreamanna difriúla.
IRB agus "Na Fíníní"
Bhunaigh sé 'Bráithreachas Phoblacht na. hÉireann' (an I.R.B.) sa bhliain 1858. Tugadh 'Na Fíníní' ar an gcumann i Meiricea. Cumann rúnda a bhí ann. Bhí sé mar aidhm ag na Fíníní Éirinn a scaradh ó Shasana trí. bhua arm.
D'imigh sé go Meiriceá sa bhliain 1858. Rinne sé iarracht na himircigh Éireannacha i. Meiriceá a eagrú chun cabhrú le muintir na hÉireann neamhspleáchas a bhaint amach.
Sna 1860idí, thaisteal Mac Stiofáin timpeall na tíre in Éirinn, Bhunaigh sé an nuachtán, The Irish People, sa bhliain 1863, chun teachtaireacht na. bhFíníní a scaipeadh (agus oifig i mBaile Átha Cliath ag 12 Parliament Street). mion|clé|Erin Go Bragh
1865
Chuaigh Mac Stiofáin timpeall na tíre ag eagrú grúpaí agus ag iarraidh éirí amach a chur le chéile i gcoinne na mBriotanach. Bhí go leor ball ag na Fíníní i. Meiriceá agus i Sasana. Faoin mbliain 1865 bhí suas le 70,000 ball acu (nó "200,000" acu fiú ).
Ar deoraíocht arís
D'éaliagh Mac Stiofáin agus d'fhill sé ar ais go Páras. D'fhan sé ann, a bheag nó a mhór, go dtí 1891. Ach b'é Bráithreachas na bhFíníní a chuir tús le Éirí Amach na bhFíníní sa bhliain 1867. Réabhlóid mí-rathúil a bhí ann ón tús, áfach. Mar shampla bhí sé ag cur sneachta agus chuir sé seo isteach go mór ar an éirí amach. Theip orthu agus bhí an t-éirí amach thart taobh istigh de lá amháin. Ba bheag nár cuireadh deireadh leis na bhFíníní sa tír ag an am.
Chreid Mac Stiofáin go raibh trian d'Arm na Breataine ina mbaill de na Fíníní. Ach léirigh easpa tacaíochta nach raibh an meastachán sin réadúil.
Ar scor
Fuair sé bás tobann (taom croí b’fhéidir) ar 29 Márta 1901, 77  bliain d’aois.
Béal Trá
Baile i gContae Shligigh is ea Béal Trá (Beltra as Béarla).
Cill Ghlas
Baile i gContae Shligigh is ea Cill Ghlas (Kilglass as Béarla).
Salannlus
Planda colgach ilghéagach ilbhliantúil, dúchasach don leathsféar thuaidh. Stríoca dearga ar na gais. Na duilleoga cúng an-súmhar barrspíonta, na bláthanna bídeach glas. Fulangach ar shalann. Fásann sé ar chósta gainmheach.
Leacht
Is foirm dhlúth damhna atá i gceist le leacht atá in ann sreabhadh ach nach bhfuil in ann fórsaí rothlaithe a tharchur. Bíonn an dlús céatadán beag níos lú ná dlús an tsolaid chomhfhreagraigh. Bíonn sí beagnach do-chomhbhrúite. Bíonn na hadaimh inti ag síorathrú ionad ar mhodh randamach. Ní bhíonn aon ord meánraonach ná fadraonach sna hadaimh, ní hionann is an-chuid solad, ach roinnt oird ghearr-raonaigh. Maidir le struchtúr, bíonn leachtanna an-slaodacha cosúil le solaid dhímhorfacha.
Falscaithe san Astráil, 2009
clé|mion Fuair suas le 173 duine bás go díreach i mí Feabhra 2009 de bharr na dtinte san Astráil (Béarla: Black Saturday bushfires). Bhí bailte i Victoria dóite go hiomlán agus bhí na mílte acra talún scriosta. Dúirt Príomh Aire na hAstráile ag an am gur dúnmharfóirí iad na daoine a thosaigh na tinte d'aonturas.
Áistín Ó Gliasáin
Is iománaí é Áistín Ó Gliasáin, nó Austin Gleeson mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 27 Meitheamh 1995. Is as Contae Phort Láirge é. Bhain sé gradam 'all star' amach sa bhliain 2016.
Bella ciao
start=160|mion|clé|Bella ciao san bialann U Fleků, i bPrág
Is amhrán Iodálach de chuid na ndaoine ón 19ú haois dhéanach é "Bella ciao", a chan na hoibrithe séasúrach, nó na mondine, i dtosach báire mar agóid i gcoinne na ndálaí oibre crua sna  goirt ríse i dThuaisceart na hIodáile
Glactar leis go forleathan gur athraíodh agus gur glacadh leis an t-amhrán seo mar rosc catha na Gluaiseachta Frithbheartaíochta Iodálaigh, ag na páirtiseáin a throid i gcoinne an Naitsíochais agus an Fhaisisteachais i gcoinne fhórsaí forghabhála na Gearmáine, a bhí  i gcomhghuaillíocht leis an Repubblica Sociale Italiana (Poblacht Shóisialta na hIodáile) idir 1943 agus 1945 le linn Chogadh Cathartha na hIodáile. Áitíonn roinnt staraithe, áfach, nach bhfuil mórán fianaise ann, nó nach bhfuil fianaise ar bith, gur chan na páirtiseáin Iodálacha an t-amhrán i ndáiríre.
Tá leaganacha de "Bella ciao" fós á chanadh ar fud an domhain mar iomann saoirse agus frithbheartaíochta.
Tochmharc Eimhire
Is cuid de chnuasach laochscéalta na Rúraíochta é Tochmharc Eimhire, agus ar cheann de na scéalta is faide ann.
Insítear an scéal faoi Chú Chulainn agus é ag iarraidh Eimhear a mhealladh, agus faoina oiliúint mhíleata leis an ngaiscíoch Scáthach.
I dteannta le táinte bó, féastaí, breitheanna agus éaga, is ea tochmharc ar cheann de na 'genres' de litríocht na nGael lámhscríbhinní.
Athleagain agus foinsí lámhscríbhinne
Faightear an seanscéal Tochmarc Emire in dhá phríomhathleagan. Tá an gaol idir an dá athleagan agus na lamhscribhinní éagsúla pléite ag Gregory Toner.
Is é an leagan níos luaite, ach chomh maith níos giorra, atá ar marthain ná mar chóip i lámhscríbhinn déanach na 15ú/16ú haoise, Rawlinson B 512. Sa leagan úd, tá an chéad chuid are iarraidh, ag tosú leis an tomhas deannach idir Cú Chulainn and Eimhear. Is amhlaidh go bhfuil an téacs bunaithe ar bhunleagan Sean-Ghaeilge, b'fhéidir siar go dtí an 8ú haois, ach tras-scríofa agus nuachóirithe beagán i ré na Meán-Ghaeilge. Dar le Kuno Meyer, téann an téacs siar go dtí an 10ú haois.
Faightear an t-athleagan níos faide sna foinsí Leabhar na hUidhre, Stowe D iv 2, Harley 5280, 23 N 10, agus dhá bhlúirí. Scriobhadh i ré na Meán-Ghaeilge é.
Achoimre
Agus é óg, bhí Cú Chulainn chomh hálainn sin go raibh imní ar fhir na hUladh, gan bean aige féin, go ngoidfeadh sé a mná chéile agus go n-éigneodh a n-iníonacha. Cuardaíonn siad dóigh is andóigh ar fud na hÉireann chun bean oiriúnach a fháil dó, ach ní bheadh aige ach Eimhear, iníon Fhorgall Monach. Tá Forgall i gcoinne an chleamhnais, ámh. Molann sé gur gá Cú Chulainn dul i mbun teagasc arm leis an mbanlaoch cáiliúil Scáthach na hAlban, ag súil go maródh é i rith na déine. Glacann Cú Chulainn an dúshlán. Idir an dá linn, tairgeann Forgall Eimhear do Lugaid mac Nóis, rí Mumhan, ach nuair a chloiseann seisean go bhfuil sí i ngrá le Cú Chulainn, diúltaíonn sé a lámh.
Oileann Scáthach Cú Chulainn i ngach ceird an chogaidh, ina measc an Ga Bolga, sleá colgach millteanach a chaitear leis an gcos, agus gur gá go gearrtar as an té gur buaileadh. Ag dul faoi oiliúint ina theannta bhí Ferdia, a théann ina dhlúthchara agus deartháir altrama Chú Chulainn.
Le linn a chuairte ann, caithfidh Scáthach cath a chur i gcoinne Aoife, a céile comhraic agus (i leaganacha áirithe) a leathchúpla. Tá aithne ag Scáthach ar laochas Aoife, agus buaileann imní í faoi shaol Chú Chulainn dá bharr. Tugann sí deoch chodlata dó chun é a chosaint. Tá Chú Chulainn chomh tréan sin, ámh, go ndúisíonn sé tar éis uair a chloig. Téann sé i mbun troda, i ndeabhadh le hAoife i gcomhrac aonair. Tá siad beirt ar aon chumas, ach mearaíonn Cú Chulainn í, ag glaoch go raibh a capaill agus carbad (na nithe is ansa léi ar dhomhan) tar éis titim thar aill. Fuaraíonn sé í, ach ar faobhar an chlaímh, impíonn sí go ndéana trócaire uirthi. Socraíonn sé gan í a mharú, faoi dhá choinníoll: go n-éirí sí as an gcogaíocht le Scáthach, agus go mbeire sí mac ar a shon.
Agus Aoife torrach, tagann Cú Chulainn ar ais ó Albain lánoiliúnta, ach diúltaíonn Forgall fós é Eimhear a phósadh. Déanann Cú Chulainn ruathar ar dhún Fhorgaill, maraíonn sé ceathrar is fiche fear, fuadaíonn sé Eimhear agus goideann sé taisce Fhorgaill. Titeann Forgall féin chun a bháis ó na rampair. Déanann Scenn Menn, comrádaí Fhorgaill, iarracht éalú an leannáin a chosc, ach maraíonn Cú Chulainn é ag cliath i gcomhrac aonair. Agus a laochas léirithe, glacann Eimhear faoi dheireadh é a phósadh.
Scéalta gaolmhara
Tagann Connla, mac Chú Chulainn agus Aoife, go hÉirinn ag lorg a athar. De bharr a laochais sheanórtha, is dóigh gur bagairt é. Tá sé faoi gheis a hathar, ámh, agus diúltaionn sé é féin a aithint. Maraíonn Cú Chulainn é i gcomhrac aonair leis an nGa Bolg.
I leaganacha áirithe de Tochmharc Eimhire, tarrthálann Cú Chulainn an bhanfhlaith Lochlannach Dearbhfhorghaill, agus í ar tí bheith íobartha do na Fomhóraigh. Sa scéal Anbhás Dearbhfhorghaille, tagann sí go hÉirinn i riocht eala, ag lorg Chú Chulainn a bhfuil sí i ngrá leis. Scaoileann Cú Chulainn í ina broinn lena thabhal. Chun a beatha a shábháil, caithfidh Cú Chulainn an chloch thabhail a dhiúl óna bolg. Ach anois níl cead aige í a phósadh, agus a cuid fola blaiste aige. Dá bharr sin, tugann sé í dá mhac altrama Lughaidh na Riabh Dearg; pósann siad agus beireann siad clann.
Lá amháin i láir an gheimhridh, déanann fir na nUladh piléir sneachta. Téann na mná in iomaíocht a chéile ag mún insna piléir, chun a fhiosrú cé acu an té is meallacaí. Sroicheann mún Dearbhfhorghaille an talamh, agus ite ag an éad, ionsaíonn agus ciorraíonn na mná eile í. Tugann Lughaidh faoi ndeara nach leáite é an sneachta ar dhíon Dhearbhfhorghaille agus go bhfuil sí ar tí bás d'fháil. Deifríonn sé agus Cú Chulainn isteach sa teach, ach básann sí tamall ina dhiaidh. Éagann Lughaidh le brón; mar dhíoltas, leagann Cú Chulainn an teach agus na mná eile laistigh, 150 dóibh maraithe aige.
Héire
"Ba é Earcail ba mhó cáil i measc mhórlaochra an domhain chlasaicigh. Thug na Gréagaigh Herakles air (Ἡρακλῆς as Gréigis) ach tá aithne ag Béarlóirí air faoi leagan Rómhánach dá ainm, Hercules. Ciallaíonn an t-ainm Gréagach glóir do Héire (bean chéile Shéas, athair na ndéithe). Ach ní mac le Héire a bhí ann ach le bean dhaonna agus bhí éad ar Héire léi. Bhuail sí bob ar Shéas ionas go mbeadh a mac is leasdeartháir Earcail, Eoraistéas, ina rí ar Mhicéanae." [1]
"Bhíos ag cur ath-aithne ar dhaoine móra mhiotaseolaíocht na Gréige agus an leabhrán seo á leamh agam: an Bandia éadmhar Héire ina measc, agus an laoch óg Earcail, a thacht na nathracha a chuir an bandia éadmhar ina chliabhán." [2]
Tagairtí
Eochaidh Sálbhuí
Rí Uladh ab ea Eochaidh Sálbhuí (Sean-Ghaeilge Eochaid Sálbuide) roimh aois na Rúraíochta. Ba í Neasa a iníon.
Neasa
Sa Rúraíocht, ba bhanfhlaith Uladh í Neasa (Sean-Ghaeilge Ness) agus máthair Conchúr mac Neasa. Ba é Eochaidh Sálbhuí, rí Uladh, a hathair.
Neasa agus Cathbhadh
Tógadh Neasa le beirt aithreacha altrama déag. Ar dtús, glaodh Assa ("séimh, mín") uirthi, mar ba chúis áthais é, í a altramú.
Ba thaoiseach cheithearn fhianna é Cathbhadh, príomhdhraoi an Rí Uladh, agus dhírigh sé ionsaí ar theach athair altrama Neasa, agus maraíodh cách ann. Ní raibh ar a chumas ar Eochaid tada a dhéanamh toisc nach rabhthas in ann an chóir a leagan ar Chathbhadh. Is ar an gcaoi sin a bhunaigh Ness a ceithearn fhianna féin chun teacht suas leis. De bharr sin, tugadh an leasainm Ní‑hassa, nó Ness / Neasa, dí.
Giniúint Chonchúir
De réir leagan amháin den scéal, d'fhiafraigh Neasa de Chathbhadh céard a bhí ann an lá úd mar dhea-thuar. Thug seisean mar fhreagra gur lá maith é chun rí a ghineadh. Ós rud é nach raibh fear ar bith eile i láthair, mheall sí Cathbhadh chun na leapa, agus gineadh Conchúr.
I leaganacha eile, agus Neasa imithe ina haonar chun folcadh, tháinig Cathbhadh chuici agus d'éiligh sé í mar bhean chéile. Ní raibh an dara rogha aici ach toiliú.
Tá scéal eile ann: oíche amháin agus tart ar Chathbhadh, thug Neasa deoch ón abhainn dó. Chonaic sé dhá phéist ar snámh ann, ámh, mar sin chuir sé ar Neasa í a ól. Cé go séantar é go sainiúil sa scéal gurbh é seo a rinneadh torrach dí, is minic é sna seanscéalta go gintear daoine tábhachtacha nuair a ólann a máithreacha ainmhí beag i ndeoch éigin.
Breith Chonchúir
Agus Neasa agus Cathbhadh ag taisteal chun cuairt a thabhairt ar Fhachtna, ar bhruach na habhann úd chuaigh Neasa i dtinneas linbh. Rinne Cathbhadh tairngreacht go mbeadh breithlá a linbh ar chomh lá le hÍosa Chríost, márbh fhéidir léi fanacht go dtí an lá dár gcionn. Shuigh sí ar chloch ar bhruach na habhann, agus ar an lá ina dhiaidh, rugadh Conchúr dí. Thit an leanbh i ndiaidh a mhullaigh isteach san abhainn, ach d'ardaigh Cathbhadh amach é. D'ainmníodh an leanbh as an abhainn.
Rinne Cathbhadh tairngreacht faoi chlú agus cháil a mbeadh in ann do Chonchúr sa todhchaí. Rinne sé trácht ar mar "mo mhac agus mo gharmhac (ua)", a thabhairt le fios gurbh athair Neasa é Cathbhadh, agus gur rugadh Conchúr de chiorrú coil eatarthu.
Pósadh Neasa le Fearghus
Agus Conchúr seacht mbliana d'aois, bhí Fergus mac Róich ina rí Uladh, agus thit sé i ngrá le Neasa.
Thoiligh sí é a phósadh ar choinníoll amháin – go dtugadh sé suas a choróin do Conchúr ar feadh bliana, ionas go mbeadh a mhic ina mic rí. Chuaigh Fearghus i gcomhairle lena hiarlaí, agus dúirt siad leis nach mbeadh ach ainm rí ar an mbuachaill, mar sin d'aontaigh sé.
Agus a mháthair á chomhairliú, ámh, d'éirigh le Conchúr na hUlaidh a thabhairt ar a thaobh, ag riar is ag roinnt maoine, bótháinte, agus deontas. Ag deireadh na bliana, choisc na hUlaidh Fearghus ar theacht ar ais, agus choinnigh Conchúr an ríogacht.
Clann Neasa
De réir roinnt traidisiúnta, máthair Chormac Conn Longais ab ea Neasa de chiorrú coil le Conchúr, ach de réir eile, mac Chlothru, bhean chéile Chonchúir, ab ea Cormac. Ba mháthair í Neasa freisin de dheirfiúreacha Chonchúir, Deichtine agus Findchóem.
Mumbai
Is cathair mhór atá suite in iarthar na hIndia í Mumbai (ar a dtugadh Bombay ón 16ú haois go dtí 1995 freisin), príomhchathair an stáit Maharashtra agus an chathair is mó sa tír de réir daonra.
Tá an chathair lonnaithe ar Oileán Salsette (nó Oileán Saistí), agus 13,000,000 duine ina gcónaí ann (2004).
Ceann ordóige
Iasc beag a mhaireann ar thóin locha is aibhneacha ar fud tuaisceart na hEorpa is ea an ceann tairbh, nó ceann ordóige (Cottus gobio). An cholainn téagartha, suas le 10 cm ar fhad, le ceann leathan leata. Beirtear na huibheacha faoi chlocha, agus déanann an fireannach cosaint orthu. Itheann sé inveirteabraigh, crústaigh go háirithe. Tugtar an t-ainm seo ar éisc mara eile is anglaití Meiriceánach freisin.
Gaylesville, Alabama
Is é Gaylesville baile i gContae Cherokee, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bhí 143 duine a bheith ina gcónaí sa bhaile sa bhliain 2016.
Cliafuine
Baile i gContae Shligigh is ea Cliafuine (Cliffony as Béarla).
Éileictre
Is pearsa bainte le miotaseolaíocht na Gréige í Éileictre.
Leachtchriostail
Ábhair orgánacha a bhíonn criostalta sa staid sholadach, páirtchriostalta (an staid leachtchriostalta) nuair a leáitear iad, agus ina bhfíorleachtanna nuair a théitear a thuilleadh iad. Bíonn tréithe treócha ag leachtchriostail, agus mar sin bíonn siad dé-athraonach. Is féidir a dtrédhearcacht optúil a laghdú trí réimsí leictreacha a chur i bhfeidhm orthu, agus saothraítear iad i dtaispeáint uaireadóirí, áiritheoirí, agus feistí leictreonacha eile, teilifíseáin ina measc.
Deichtine
Sa Rúraíocht, ba í Deichtine nó Deichtire deirfiúr Chonchúir mhic Neasa agus máthair Chú Chulainn. Sualdamh mac Róigh ba ea a fear céile, ach b'fhéidir gurbh é fíorathair Chú Chulainn ná Lugh na dTuath Dé Danann.
Leagan 1
Sa leagan seo, is carbadóir Chonchúir í.
Nuair a tháinig ealta éan anuas ar Eamhain Mhacha tráth agus d'ith an féar, shocraigh fir na nUladh iad a sheilg. Le titim na hoíche, agus é ag cur sneachta, d'aimsigh siad teach chun foscadh, Chuir fear óg agus a bhean chéile, agus í dtinneas clainne, fáilte romhaibh le bia agus deoch. Thug sise mac wife an saol, mar an gcéanna le láir lasmuigh a thug dhá shearrach. Ag éirí arís ar mhaidin, d'aithnigh na hUlaidh Brú na Bóinne an áit. Bhí an teach agus na tuistí imithe, ach d'fhanadh an leanbh agus na searraigh siar. Thóg Deichtine took buachaill mar mhac altrama, ach, a bhaile arís ag Eamhaim, ach bhuaileadh tinn é d'éag sé.
Níos faide anonn, agus Deichtine ag ól dí, léim péist bheag isteach ina béal. Thit a chodladh uirthi, agus thaispeáin Lugh é féin di chun a insint léi go raibh a theachsa é an oíche úd, agus go raibh sí ag iompar a pháiste. Bhí na hUlaidh ag labhairt i gcogar gur mhac Chonchúir a bhí ann, ach mar sin féin, gheall seisean Deichtine le Sualdamh mac Róich. Ar oíche a bainise, agus náire uirthi bheith torrach ar son fir eile, bhasc sí an leanbh ina broinn agus rinneadh maighdean di arís. Ansin chuaigh sí a chodladh lena fear céile, d'éirigh sí torrach, agus thug sí mac ar an saol, Cú Chulainn.
Teaghlach Dheichtine
Ba í Maga nic Aengus Óg máthair Deichtine, agus ba é Cathbhadh Draoi a hathair. Is í Finchoem í deirfiúr.
Beyoncé (albam)
Is é Beyoncé an cúigiú halbam ó Beyoncé. Scaoileadh é ar an 13 Nollaig, 2013.
Traic Liosta
Is iad seo na hamhráin:
Cairteacha
{|
Jonas Edward Salk
Víreolaí a rugadh i gCathair Nua-Eabhrac ab ea Jonas Edward Salk (28 Deireadh Fómhair 1914 – 23 Meitheamh 1995). D'fhionn sé an chéad vacsaín i gcoinne polaimiailítis i 1953. Le cabhair ón Uachtarán F. D. Roosevelt, a bhí buailte ag an ngalar céanna, d'ullmhaigh sé víris neamhghníomhachtacha polaimiailítis don vacsaín insteallta, agus d'éirigh leis i dtrialacha i 1953-1954. Tosaíodh á húsáid go forleathan i 1955. In La Jolla, California a d'éag sé.
Adolf Anderssen
Imreoir fichille Gearmánach ab ea Karl Ernst Adolf Anderssen (6 Iúil, 1818 – 13 Márta, 1879). Bhuaigh sé comórtais mhóra idirnáisiúnta 1851 agus 1862, ach chaill sé cluichí in aghaidh Paul Morphy in 1858, agus Wilhelm Steinitz in 1866. Dá réir sin, meastar go ginearálta gurbh é ar an imreoir fichille is fearr ar domhan ó 1851 go 1858, agus an príomh-imreoir gníomhach (i ndiaidh dul ar scor Morphy) ó 1862 go 1866, cé nach raibh an teideal Curaidh Domhanda ann fós.
Ba é Anderssen an t-imreoir is rathúla san Eoraip, agus an bua a bheith aige i níos mó ná leath na na gcomórtas a chuir sé isteach, an comórtas Baden-Baden 1870 an-láidir san áireamh. Bhain sé an chuid is mó dá rath nuair a bhí sé níos sine ná 50 bliain d’aois. Tá cáil ar Anderssen inniu as a imirt iontach ionsaitheach íobartach, go háirithe san "Immortal Game" (1851) agus an "Evergreen Game" (1852).
Heistia
Is pearsa bainte le miotaseolaíocht na Gréige í Heistia.
Ba bandia í Heistia.
Ba iad Séas [1], Poiséadón, agus Háidéas a deartháireacha. Ba iad Héire agus Déiméitéir a deirfiúracha.
Bhí sí ina maighdean. Ní raibh clann aici.
Tagairtí --
Pentrefelin, Conwy
Sráidbhaile i bpobal Llansanffraid Glan Conwy, Bwrdeistref Sirol Conwy (Gaeilge: Buirg Chontae Conwy) is ea Pentrefelin (gearrthóg fuaime Pentrefelin, Conwy.ogg) Tá sé suite ar an A470 i nDyffryn Conwy (Gaeilge: Gleann Conwy), timpeall míle ó dheas ó lár pharóiste Llansanffraid Glan Conwy ar an mbealach go Llanrwst. Uaireanta tugtar Pentre’r Felin (Gaeilge: Sráidbhaile an Mhuilinn) ar an mbaile beag.
Tá an sráidbhaile ainmnithe as sean-mhuileann atá anois ina ábhar spéise do thurasóirí. Ritheann Nant-y-garreg-ddu, craobh den Chonwy, trí Pentrefelin. Trasnaíonn seandroichead an A470 an abhainn ar imeall Phentrefelin.
In aice leis an sráidbhaile tá Coed Ffordd-las, suíomh sainspéise eolaíochta.
Eagraíocht um Thoirmeasc ar Airm Cheimiceacha
Eagraíocht idir-rialtasach agus an eagraíocht dhomhanda a scrúdaíonn airm cheimiceacha is ea an Eagraíocht um Thoirmeasc ar Airm Cheimiceacha nó ETAC. Déanann ETAC monatóireacht ar chur i bhfeidhm an Choinbhinsiún maidir le hAirm Cheimiceacha, a shíníodh i ar 29 Aibreán 1997. Tá sé mar aidhm ag an conradh seo airm cheimiceacha a chosc.
In Eire, déanann an Roinn Gnóthaí Eachtracha agus Trádála ionadaíocht thar ceann na hÉireann.
Imeachtaí
Bhí ETAC i láthair sa tSiria.
Tháinig na saineolaithe ETAC ar airm cheimiceacha chun na Breataine in 2018 chun fiosrúchán a dhéanamh ar Nimhiú Sergei agus Yulia Skripal.
Falscaithe san Astráil, 2019-2020
Cúlra
clé|mion|[[Mallacoota, 2020]] Tháinig méadú ar an meánteocht samhraidh ar fud na tíre sna 2000idí, agus níor taifeadadh riamh aon séasúr ba theo ná tús an tsamhraidh in 2019. Ba í an bhliain 2019 an bhliain ba thirime san Astráil ó 1900 i leith agus an bháisteach 40% níos ísle ná an meánmhéid.
clé|mion|[[Mallacoota]]
2009
Fuair suas le 173 duine bás i mí Feabhra 2009 de bharr na dtinte san Astráil. Bhí bailte i Victoria dóite go hiomlán agus bhí na mílte acra talún scriosta. Dúirt Príomh Aire na hAstráile ag an am gur dúnmharfóirí iad na daoine a thosaigh na tinte d'aonturas.
2019
clé|mion|5 Eanáir 2020 i [[Mallacoota]] Bhí na tinte coille ag dó le roinnt míonna, idir Lúnasa agus Nollaig 2019, ach chuaigh i ndonas i mí na Nollaig 2019 i ngeall ar an teas mór. Bhí gaoth láidir á scaipeadh freisin. Theip ar shéasúr na báistí arís agus bhí an scrobarnach í chomh tirim le sponc.
I ndeireadh na bliana, am Nollag, bhí na mílte daoine sáinnithe ar thránna tar éis dóibh teitheadh ó thinte coille atá ag réabadh leo sa réigiún. Ar 30 Nollaig 2019, bhí os cionn 4,000 duine - idir thurasóirí agus dhaoine áitiúla - sáinnithe ar an gcladach i mbaile Mallacoota. 526 ciliméadar ó dheas ó chathair Sydney mar gheall ar an loscadh mór. Bhí tearmann faighte ag daoine ar thránna eile feadh an chósta freisin agus bhí daoine áirithe in ann teitheadh i mbáid. Ar an lá céanna, iarradh ar 100,000 duine teitheadh ó chúig fho-bhaile i gcathair Melbourne.
Costas
Loisceadh réimse leathan foraoise agus bhí na milliún heicteár talún scriosta.
Risteard Inglis
Is iománaí é Risteard Inglis (Béarla: Richie English). Rugadh é sa bhliain 1995. Is as Dún Bleisce, Contae Luimnigh é. Bhain sé gradam 'all star' amach sa bhliain 2018.
Leesburg, Alabama
Is é Leesburg baile i gContae Cherokee, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bhí 1,008 duine a bheith ina gcónaí sa bhaile sa bhliain 2016.
Fórsa idirmhóilíneach
Is éard is fórsa idirmhóilíneach (FIM) (nó fórsa tánaisteach) ann ná an fórsa a mhodhnaíonn idirghníomhú idir móilíní, lena n-áirítear na fórsaí leictreamaighnéadacha aomtha nó éartha a ghníomhaíonn idir adaimh agus cineálacha eile cáithníní comharsanachta, m.sh. adaimh nó iain. Tá fórsaí idirmhóilíneacha lag i gcomparáid le fórsaí ionmhóilíneacha – na fórsaí a nascann móilín le chéile. Mar shampla, tá an nasc comhfhiúsach, a bhaineann le péirí leictreon a chomhroinnt idir adaimh, i bhfad níos láidre ná na fórsaí atá i láthair idir móilíní comharsanachta. Tá fórsaí idirmhóilíneacha lag i gcomparáid le fórsaí ionmhóilíneacha – na fórsaí a bhfuil móilín acu le chéile. Mar shampla, tá an nasc comhfhiúsach, a bhaineann le leictreondíseanna idir adaimh, i bhfad níos láidre ná na fórsaí atá i láthair idir móilíní comharsanachta. Is codanna riachtanacha de réimsí fórsa iad an dá phéire fórsaí a úsáidtear go minic sa mheicnic mhóilíneach.
Tosaíonn imscrúdú ar fhórsaí idirmhóilíneacha ó bhreathnuithe macrascópacha a thugann le fios go bhfuil fórsaí ann agus go bhfuil siad ag gníomhú ar leibhéal móilíneach. Áirítear leis na breathnuithe seo iompar teirmidinimice an gháis neamh-idéalaigh arna léiriú ag comhéifeachtaí viriúla, brú gaile, slaodacht, teannas dromchlach, agus sonraí ionsúcháin.
Tá an chéad tagairt do nádúr na bhfórsaí micreascópacha le fáil i saothar Alexis Clairaut Théorie de la figure de la Terre, a foilsíodh i bPáras sa bhliain 1743. I measc na n-eolaithe eile a chuidigh le himscrúdú fórsaí micreascópacha tá: Laplace, Gauss, Maxwell agus Boltzmann.
Rangaítear fórsaí aomtha idirmhóilíneacha sna cineálacha seo a leanas:
Faightear faisnéis ar fhórsaí idirmhóilíneacha trí thomhas macrascópacha ar airíonna amhail slaodacht, brú, toirt, teocht (BTT). Tá an nasc le gnéithe micreascópacha tugtha ag <a href="./Comhéifeacht víreasach" rel="mw:WikiLink" data-linkid="40" data-cx="{&quot;adapted&quot;:false,&quot;sourceTitle&quot;:{&quot;title&quot;:&quot;Virial coefficient&quot;,&quot;description&quot;:&quot;expansion coefficients in statistical mechanics&quot;,&quot;pageprops&quot;:{&quot;wikibase_item&quot;:&quot;Q7934790&quot;},&quot;pagelanguage&quot;:&quot;en&quot;},&quot;targetFrom&quot;:&quot;mt&quot;}" class="cx-link" id="mwKQ" title="Comhéifeacht víreasach">comhéifeachtaí viriúla</a> agus poitéinsil Lennard-Jones.
Nascadh hidrigine
Is é is nasc hidrigine ann ná an t-aomachán idir dís aonair de leictreoin ar adamh atá an-leictridhiúltach (m.sh N, O, F) in aon mhóilín agus adamh hidrigine i móilín in aice leis, ina bhfuil an t-adamh hidrigine nasctha go comhfhiúsach le hadamh atá an-leictridhiúltach (N,O,F). Is cineál speisialta idirghníomhú buan déphol-déphol é nascadh hidrigine a tharlaíonn idir móilíní ina bhfuil adamh hidrigine nasctha le nítrigin, ocsaigin nó fluairín. Is fórsa idirmhóilíneach é nasc hidrigine atá measartha láidir i gcomparáid le cinn eile, fórsa idir:
* Adamh hidrigine atá leictreonuireasach, Hδ+, ar aon mhóilín agus
* Dís aonair leictreon ar adamh atá anleictridhiúltach de N, O nó F ar mhóilín eile.
Ceannas (géinitic)
deas|200px|thumb|Ceannas Sa ghéinitic, téarma a d'úsáid Mendel i 1866 chun cás a chur in iúl nuair a léiriónn ailléil amháin a hiarmhairt is a cheileann iarmhairt na hailléile eile. Mar shampla, nuair a bheirtear páiste d'fhuilghrúpa O do mháthair d'fhuilghrúpa A, ní mór go bhfuil géinte fhuilghrúpaí A is O aici. Ní féidir géin O a bhrath nuair a dhéantar tástáil ar tháirge na géine (an fuilghrúpa) sa mháthair mar go bhfuil géin A i gceannas, ach is féidir í a bhrath trí thástáil an DNA.
Slabhra Soláthair
mion Is éard atá i gceist le slabhra soláthair ná earraí á gcur ar fáil ó na táirgeoirí go dtí an mhonarcha, an siopa nó an t-ospidéal, srl.
Gaeltacht na hAlban
thumb|336px|right|Dáileadh Geografach na gCainteoirí Gàidhlige in Albain (2001) thumb|168px|[[Na Garbhchríocha]]thumb|168px|[[Comhairle na Gàidhealtachd]] Is focal de chuid Ghaeilge na hAlban é Gàidhealtachd, focal a bhfuil brí níos leithne leis ná brí an fhocail Gaeltacht. Is féidir an focal seo a úsáid do na Garbhchríocha agus Oileáin na hAlban, .i. áiteanna faoi thionchar an chultúir Ghaelaigh, nó mar téarma teangeolaíochta, .i. an réigiún ina labhraítear Gaeilge na hAlban. Tugtar Galldachd ar an gcuid eile den tír, .i. Galltacht Alban.
Lena chois sin tugtar A'Ghàidhealtachd nó Comhairle na Gàidhealtachd ar an gcomhairle áitiúil a bhfuil "Highland" air sa Bhéarla, cé nach gcuimsíonn an chomhairle sin Na hOileáin Siar ná Earraghael, áiteanna ina labhraítear an teanga.
Stair
Go dtí cúpla céad bliain ó shin, bheadh an chuid is mó d'Albain taobh ó thuaidh den Linn Foirthe agus Gall-Ghàidhealaibh sa Ghàidhealtachd, ach amháin Na hOileáin Thuaidh. Tá logainmneacha de bhunadh Gaelach le fáil ar fud na tíre, mar shampla Dùn Dèagh, Inbhir Nis, Earra-Ghàidheal, Gall-Ghàidhealaibh agus Sruighlea. Tháinig Gaeilgeoirí tábhachtacha ó áiteanna atá ina gceantair Bhéarla inniu, mar shampla George Buchanan ó chontae Sruighlea, Roibeard Brús ó Ghall-Ghàidhealaibh agus Margaret McMurray ó chontae Inbhear Áir.
Gàidhealtachd Cheanada
thumb|330px|right|Limistéir Cheanada ina labhraítear Gaeilge na hAlban Sa bhliain 2011, bhí Gaeilge na hAlban ag 1,275 duine i nGaidhealtachd Cheanada. Bhí an teanga ag timpeall is 300 duine mar phríomhtheanga.
Alt (anatamaíocht)
San anatamaíocht, is éard atá in alt ná an áit a dhéanann dhá chnámh tadhall le chéile. Is féidir alt a rangú de réir an córais seo: Ó thaobh na bhfeidhmeanna de, is iad seo na ranganna atá orthu:
Cnoc na hIora
Baile i gContae Shligigh is ea Cnoc na hIora (Knocknahur as Béarla).
Stephen Reid (ealaíontóir)
mion|[[Cú Chulainn ag marú an chú, maisiúchán leabhair de chuid Stephen Reid, 1904]] Maisitheoir agus péintéir Albanach ab ea Stephen Reid (1873–1948). Suíomhanna agus éadaigh Sheoirseacha na téamaí ba choitianta ina chuid saothar.
Beathaisnéis
Rugadh Reid in Obar Dheathain. Oileadh é in Gray's School of Art agus in Acadamh Ríoga na hAlban. Toghadh é mar bhall den Royal Society of British Artists in aois a 33 bliana. Chuir Edwin Austin Abbey anáil ar luathshaothar Reid.
Aige seo síos cuid de na leabhair a mhaisigh Reid:
Bhí a chuid maisiúchán le feiceáil in irisí freisin, The Strand Magazine agus The Connoisseur san áireamh.
Dlí Hess
mion| Léiriú ar dhlí Hess (nuair a léiríonn H eantalpacht) Sonraíonn Dlí Hess go bhfuil an t-athrú eantalpachta d’imoibriúcháin neamhspleách ar an bhealach a leantar, chomh fada is go bhfuil na dálaí tosaigh agus deiridh mar an gcéanna.
Ainmnítear an dlí i ndiaidh Germain Hess, ceimiceoir agus lia Rúiseach a rugadh san Eilvéis a d’fhoilsigh é i 1840.
Teoiric
Deirtear i ndlí Hess go bhfuil athrú na heantalpachta in imoibriú ceimiceach (i.e. teas imoibriúcháin ag brúthairiseach) neamhspleách ar an gconair idir an staid tosaigh agus na stáideanna deireanacha.
Salmonella
Speiceas slatchruthach baictéar is ea Salmonella, so-ghluaiste de ghnáth, atá in ann fás le hocsaigin nó gan é. Cuireann dhá chineál tús le tíofóideach is fiabhras paraitíofóideach. Cuireann cineálacha eile tús le nimhiú bia. Is í an fhoinse ionfhabhtaithe is coitianta ná feoil thruaillithe, feoil éanlaith clóis go háirithe. Tarlaíonn urlacan géar is buinneach 12-24 uair tar éis an fheoil thruaillithe a ithe.
Dónall Ó Muireasa
Is iománaí é Dónall Ó Muireasa (Béarla: Daniel Morrissey). Rugadh é ar an 20 Aibreán 1993. Is as Caisleán Uí Chonaill, Contae Luimnigh é. Bhain sé gradam 'all star' amach sa bhliain 2018.