cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aifreann Laidineach
thumb|220px|right| Is é is bun-bhrí leis an téarma Aifreann Laidineach ná "Aifreann i Laidin", ach úsáidtear é freisin le brí "Aifreann de réir deasghnáth Chomhairle Trent" (Missa Tridentina nó Aifreann Triontach).
Aifreann i Laidin
I dtús na Críostaíochta is sa Ghréigis a ceiliúradh an tAifreann i gcathair na Róimhe, ach ón tríú aois ar aghaidh ceiliúradh é, ní amháin sa Róimh ach i ngach tír Iarthar Eorpa, i Laidin, teanga an léinn agus an chultúir sa limistéar sin go dtí an Athbheochan agus (i bhfoirm laghdaithe) do gtí an 19ú haois. Mar eisceacht, úsáidtí an tSean-Sláibh sa Bhalcáin le ceadú na bPápaí.
Is é riail láithreach na hEaglaise, tar éis Dara Comhairle na Vatacáine, nach bhfuil iallach ar an sagart an Laidin a úsáid ag ceiliúradh an Aifrinn dó, ach ceadaítear dó í a úsáid i gcónaí, ach amháin in Aifrinn ar chlár lena gceiliúradh i dteanga an phobail (Redemptionis sacramentum, 112).
Aifreann Chomhairle Trent
Tá Cumann an Aifrinn Laidinigh ann chun an Aifreann a chaomhnú in Éirinn mar ba ghnách é a cheiliúradh roimh 1970. Ceadaítear do na grúpaí a bhfuil ceangail eadarthu agus an fhoirm sin den Aifreann feidhm a bhaint as an Leabhar Aifrinn a d'fhoilsigh an Pápa Eoin XXIII sa bhliain 1962, in ionad an eagráin chomhaimseartha. Leis an litir Summorum Pontificum shocraigh an Pápa Beinidict XVI na rialacha a bhaineann le húsáid an Leabhar Aifrinn sin.
Brendan Ingle
Traenálaí dornálaithe agus fear cúinne Éireannach ab ea Brendan Ingle (19 Meitheamh 1940 – 25 Bealtaine 2018). I mBaile Átha Cliath a rugadh é.
Eas na Smúide
Is eas suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Eas na Smúide.
Home Sweet Homediddly-Dum-Doodily
Craoladh an tríú heipeasóid, "'Home Sweet Homediddly-Dum-Doodily", den seachtú sraith The Simpsons ar an 1 Deireadh Fómhair 1995. Scríobh Jon Vitti an eipeasóid seo. D'fhéach 14.5 milliún duine ar an eipeasóid.
Seán Mac Diarmada
Ba réabhlóidí Éireannach, ball de Rialtas Sealadach Phoblacht na hÉireann 1916 agus duine den seachtar a shínigh Forógra na Poblachta é Seán Mac Diarmada (a rugadh John Joseph MacDermott ar 28 Feabhra 1883 agus a cuireadh chun báis ar 12 Bealtaine 1916).
Ba é an príomheagraí IRB é agus rinneadh cur síos mar "phríomhsprionga " an Éirí Amach. clé|mion|Teach Sheáin Mhic Dhiarmada
Saol
clé|mion
Tús a shaoil
Rugadh Seán Mac Diarmada sa Chorrán Mór (Corranmore) in aice le Coillte Clochair, Co. Liatroma, mac le Donald MacDermott, siúinéir agus a bhean Mary McMorrow. Fuair sé a chuid oideachais ag scoil náisiúnta Corradoona agus ag scoil oíche Thulaigh na Maoile, Co. an Chabháin, áit ar fhoghlaim sé leabharchoimeád agus Gaeilge.
Chaith sé roinnt blianta ag obair i nGlaschú, ag obair mar stiúrthóir tram. Ansin shocraigh Mac Diarmada i mBéal Feirste i 1905, ag obair arís mar stiúrthóir tram agus níos déanaí mar fhear beáir. Chuaigh sé isteach i gConradh na Gaeilge agus in Ord Ársa na nIbeirneach (a bhí measarthach ó thaobh na polaitíochta). clé|mion|[[Coillte Clochair, Co. Liatroma]] Chuir Denis McCullough faoi mhóid é i mBráithreachas Phoblacht na hÉireann agus chuidigh sé le Cumainn Dhún Geanainn phoblachtacha a bhí á mbunú ag McCullough agus Bulmer Hobson. Bhí sé ina eagraí do Shinn Féin chomh maith.
Baile Átha Cliath
Bhog Mac Diarmada go Baile Átha Cliath i 1907, agus bhí tionchar ag Tom Ó Cléirigh air. Bhí sé ina eagraí lánaimseartha don IRB. Sa bhliain 1910, rinneadh bainisteoir de den nuachtán radacach "Irish Freedom", nuachtán a bhunaigh sé féin in éineacht le Bulmer Hobson agus Denis McCullough. Mar aon le Clarke, MacCullough agus Hobson d'athbheoigh sé an IRB, agus ghabh an grúpa seo smacht air nach mór go hiomlán i 1911.
I 1911 chomh maith, leagadh siar Mac Diarmada go mór nuair a bhuail póilió é, rud a d'fhág go raibh sé bacach agus gur theastaigh maide siúil uaidh. Timpeall ar an ama seo, bhí sé gníomhach in eagraíochtaí cultúrtha cosúil leis an gCumann Lúthchleas Gael agus le Conradh na Gaeilge, ag earcú ball chuig an IRB, agus nuair ab fhéidir á dtoghadh mar oifigigh ar na coistí ábhartha.
Nuair a bhunaíodh Óglaigh na hÉireann sa bhliain 1913, ba bhall é Mac Diarmada ón tús, agus rinne sé a dhícheall an eagraíocht a chur faoi smacht an IRB.
Tar éis thús an Chéad Chogaidh Dhomhanda i Lúnasa 1914, chuaigh Mac Diarmada i mbun feachtais in aghaidh fir Éireannacha a bheith ag dul isteach in arm na Breataine. Gabhadh é i mí Bealtaine 1915 i dTuaim, Contae na Gaillimhe agus é ag tabhairt óráid i gcoinne na Coinscríofa (rud a bhí in aghaidh Defense of the Realm Act). Cuireadh i bPríosún Mhuinseo é ar feadh ceithre mhí faoin Acht um Chosaint na Ríochta. clé|mion|[[Coillte Clochair ]]Nuair a scaoileadh amach é, comhthoghadh é féin agus Ó Cléirigh ar Chomhairle Mhíleata an IRB, a bhí ag pleanáil Éirí Amach na Cásca ag an am. Bhí ról ceannasach ag Mac Diarmada i bpleanáil Éirí Amach 1916. Dúirt an staraí F.X. Martin gurbh é an "príomhsprionga" é. Bhí sé an-rúnda ina phleanáil, mar gheall go raibh sé ar an eolas go raibh formhór gluaiseachtaí réabhlóideacha na hÉireann roimhe seo lán le spiairí agus brathadóirí, níor inis sé d'fhormhór an bhfear san IRB faoin gcomhcheilg, rud a chur ar deireadh leis an mearbhall ar bhí ann ag tús an Éirí Amach. clé|mion|litir a scríobh sé ar 11 Bealtaine 2016
Éirí Amach na Cásca
De bharr a pholaimiailíteas, bhí air fanacht amach as an troid féin. Cé nach raibh aon rang míleata foirmiúil ag Mac Diarmada, aithníodh sa gharastún é mar dhuine de na ceannasaithe mar gheall ar a bhallraíocht sa Rialtas Sealadach agus a ról san IRB.
Nuair a tháinig an géilleadh, rinne sé iarracht éalú, ach aithníodh é.
Cuireadh ar thriail armchúirte é agus cuireadh chun báis le scuad lámhaigh é i bPríosún Chill Mhaighneann ar an 12 Bealtaine.
Idé-eolaíocht
Is dócha nach raibh aon amhras ar Mhac Diarmada maidir le toradh an Éirí Amach ná a raibh i ndán do na daoine a ghlac páirt. Chreid sé nach raibh aon bhealach chun poblacht a bhaint amach ach réabhlóid. Ach d'aithin sé i gcúinsí 1916 nach raibh sé dóchúil go n-éireodh le réabhlóid. D'ainneoin sin, is cosúil gur cheap sé go raibh gá leis an Éirí Amach ag an am sin  díreach roimh an Rialtas Dúchais agus críochdheighilt dhóchúil na tíre  chun ionadh a chur ar náisiúnaigh agus ar aontachtaithe araon chun athmheasúnú a dhéanamh ar a raibh i ndán dóibh.
Cosúil le Mac Piarais, d'fhéadfadh sé gur chreid sé in éifeachtúlacht na híobartha fola agus na mairtíreachta sa chúis chun saoirse a bhaint amach: in óráid ag Trá Lí, Co. Chiarraí i 1914, dúirt sé "the Irish patriotic spirit will die forever unless a blood sacrifice is made in the next few years". Seans, áfach, nach léirítear i ráiteas mar sin a smaointeoireacht agus nach raibh ann ach reitric, an cineál cainte a chinnteodh gáir mholta ón slua ar leith sin. clé|mion|[[Páirc Sheáin Mhic Dhiarmada]]
Tulaigh Laig
Is baile fearainn i gContae Thír Eoghain í Tulaigh Laig.
Seán Mac Diarmada
Tús ré
Ba é féin agus Ó Conghaile an bheirt dheireanach a cuireadh chun báis. Ní raibh Mac Diarmada pósta riamh.
Roinnt blianta ina dhiaidh a bhású, le linn Cogadh Angla-Éireannach, bhain Mícheál Ó Coileáin díoltas amach ar an oifigeach Briotanach Daniel Hoey a roghnaigh Mac Diarmada amach ón slua; thug sé an t-ordú chun Hoey a mharú.
Tá roinnt áiteanna in Éirinn atá ainmnithe in ómós dó:
Tomás Mac Donnchadha
right|thumb|220px| Tomás Mac Donnchadha gléasta ina éide chomhraic Náisiúnaí Éireannach ab ea Tomás Mac Donnchadha (1 Feabhra, 1878 – 3 Bealtaine, 1916), a ghlac páirt in Éirí Amach na Cásca. Múinteoir agus scíbhneoir a bhí ann agus duine de seachtar sínitheoirí Fhorógra na Poblachta.
Saol
Ba as Cloch Shiurdáin, Tiobraid Árann ó dhúchas é Mac Donnchadha, agus chaith sé an chéad chuid dá shaol ag múineadh. Bhog sé go Baile Átha Cliath le staidéar a dhéanamh agus ba é an chéad mhúinteoir é ar fhoireann Scoil Éanna, an scoil ar thug sé cúnamh lena bunú in éineacht le Pádraig Mac Piarais. Bhí eolas maith ag Mac Donnchadha ar an litríocht, agus bhain a chuid dúthrachta agus léinn áit amach dó i roinn an Bhéarla i gColáiste na hOllscoile i mBaile Átha Cliath. Léiríodh an dráma a scríobh sé When the Dawn is Come in Amharclann na Mainistreach.
Ceapadh é ina stiúrthóir oiliúna ar Óglaigh na hÉireann in 1914, agus chuaigh sé isteach san IRB ina dhiaidh sin. Ceapadh Mac Donnchadha ar Chomhairle Mhíleata an IRB in 1916. Ba é a bhí mar cheannasaí ar an Dara Cathlán de Dhrong Bhaile Átha Cliath a thóg seilbh ar mhonarcha brioscaí Jacob agus na tithe thart san áit sin le linn an Éirí Amach.
Cuireadh chun báis é an 3 Bealtaine 1916.
Saothar
Rogha óna chuid saothar:
Seo mar a scríobh sé:
Ray McAnally
Ba aisteoir Éireannach é Ray McAnally (Réamonn Mac Conallaidh) a rugadh i mBun Cranncha, Contae Dhún na nGall ar an 30 Márta 1926 agus a fuair bás i gContae Chill Mhantáin ar 15 Meitheamh 1989.
Contae Cleveland, Arkansas
thumb|deas|Suíomh sa stát Arkansas.
Is contae in Arkansas é Contae Cleveland (a dtugtar Contae Dorsey tráth). Is é Rison príomhbhaile an chontae agus an bhaile is mó daonra.
Sa bhliain 2016 bhí 8,241 duine ina gcónaí ann. Tá achar 1,551 ciliméadar cearnach (1,551/km²), agus mar sin, tá dlús daonra 6/km² sa chontae.
Stair
Bunaíodh Contae Cleveland ar 17 Aibreán 1873. Ainmníodh an contae i gcuimhne ar Grover Cleveland, an 22ú agus 24ú Uachtarán_na_Stát_Aontaithe.
Nodaireacht ailgéabrach (ficheall)
deas|fráma| Nodaireacht ailgéabrach Is modh é nodaireacht ailgéabrach (nó NA) chun na gluaiseachtaí a thaifeadadh agus a thuairisciú i gcluiche fichille. Tá sé bunaithe ar chóras na gcomhordanáidí chun gach cearnóg ar an gclár fichille a aithint go huathúil. Tá sé caighdeánach anois i measc na n-eagraíochtaí fichille go léir agus i bhformhór na leabhar, irisí agus nuachtáin. I dtíortha ina labhraítear Béarla, baineadh úsáid go ginearálta as an modh comhthreomhar nodaireachta tuairiscí i bhfoilseacháin fichille go dtí thart ar 1980. Tá nodaireacht thuairisciúil fós in úsáid ag roinnt imreoirí níos sine, ach ní aithníonn FIDE é a thuilleadh.
Na cearnóga a ainmniú
Tá gach cearnóg den chlár fichille aitheanta ag péire comhordaithe uathúil - litir agus uimhir. Déantar colúin ingearacha na gcearnóg, ar a dtugtar fomhaid, a lipéadú mar chlé h ó chlé an Bháin (an taobh na banríona) ar dheis (taobh an rí). Tá na sraitheanna cothrománacha de chearnóga, ar a dtugtar ranganna, uimhrithe 1 go 8 ag tosú ó thaobh an Bháin ar an chlár. Dá bhrí sin tá litir uathúil aitheantais comhaid ag gach cearnóg agus ina dhiaidh sin bíonn ranguimhir. (Mar shampla, tosaíonn rí an Bháin an cluiche ar chearnóg e1; is féidir le ridire an Duibh ar b8 bogadh chuig cearnóga a6 nó c6 a oscailt.)
Na fir fichille a ainmniú
Sainaithnítear gach cineál fir (seachas na fichillíní) le litir chás uachtair. Baineann imreoirí a labhraíonn Gaeilge úsáid as na litreacha R do rí, Br don bhanríon, C do chaiseal, E don easpag, F d'fhichillí, agus Rd nó D do ridire (ós rud é go n-úsáidtear R cheana féin). Baineadh úsáid freisin as S (ón ó Springer sa Ghearmáinis) don ridire sna laethanta tosaigh den nodaireacht ailgéabrach agus baintear úsáid as fós i roinnt fadhbanna fichille.
Is féidir le himreoirí a labhraíonn teangacha eile litreacha difriúla a úsáid; mar shampla, úsáideann imreoirí Béarla B don Easpag (ó 'bishop') agus imreoirí Fraincise F don easpag (ó ' fou'). I litríocht fichille, go háirithe an litríocht atá beartaithe do lucht féachana idirnáisiúnta, is minic a chuirtear deilbhíní uilíocha in ionad na litreacha teanga-shonracha do na fir, mar shampla, léirítear Rdf3 mar ♘ f3. Tugtar nodaireacht ailgéabrach figurine ar an stíl seo.
Ní aithnítear na fichillíní le litreacha uachtaracha, ach le cáis íochtair. Ní gá idirdhealú a dhéanamh idir na fichillíní chun gluaiseachtaí a thaifeadadh, toisc nach féidir ach le fichillín amháin bogadh go cearnóg áirithe. (Is eisceacht iad gabhálacha an fhichillín agus léirítear iad go héagsúil mar a mhínítear thíos.)
Gluaiseachtaírái débhríocha a mhíniú
Nuair is féidir le dhá fhear chomhionann (nó níos mó) gluaiseacht go dtí an chearnóg chéanna, aithnítear an fear ata ag gluaiseacht go uathúil trí litir an fear a shonrú, agus in ord íslitheach ina dhiaidh ansin:
Tulaigh Linton
Is baile fearainn i gContae Thír Eoghain í Tulaigh Linton.
Trá
thumb|Darsser Weststrand, trá i [[Mecklenburg-Vorpommern, in oirthuaisceart na Gearmáine]] thumb|Trá i [[Martinique, ar Mhuir Chairib]] Is cladach gainmheach nó púrógach ar bhruach na farraige nó locha í an trá.
Brent Cross
deas|250px|thumb|Brent Cross Is siopalann suite sa London Borough of Brent í Brent Cross.
Camanachd Ghlaschu
Chum Màiri NicDhòmhnaill (Màiri Nighean Iain Bhàin) an dán Camanachd Ghlaschu.. Tá an t-amhrán seo ar fáil san DD & teip leis an teideal Catherine-Ann MacPhee sings Màiri Mhòr (ar díol ó 'Greentrax Recordings', 1994 CDTRAX 070).
Baile an Sceilg
Tá Baile an Sceilg nó Baile na Sceilge suite i gContae Chiarraí in Éirinn, i nGaeltacht oifigiúil in Uíbh Ráthach. Tá Sceilig Mhichíl agus an Sceilg Bheag suite i ngar do Bhaile an Sceilg.
Suíomh
Sráidbhaile cósta atá ann ar an R566 ar Leithinis Uíbh Ráthaigh. Tá forbairt tar éis a bheith bainte amach idir an dá lonnaíocht de Bhaile an Sceilg agus Dún Géagáin in aice láimhe le blianta beaga anuas ach in éifeacht is dhá lonnaíocht ar leithligh iad fós. Tá Baile an Sceilg suite seacht gciliméadar déag ó dheas ó Chathair Saidhbhín agus thart ar 15 ciliméadar siar ón gCoireán.
Daonra
Tá an sráidbhaile lonnaithe laistigh de thoghcheantar Bhaile an Sceilg. Sa bhliain 2006 bhí 355 duine ina gcónaí sa toghcheantar.
An Gaelainn i Bhaile an Sceilg
Cé go bhfuil Baile an Sceilg sa Gaeltacht ní ceantar ró láidir í ó thaobh labhairt na Gaelainne. De réir daonáireamh bPoblacht na hÉireann 2011 bhí cónaí ar 375 duine i mBaile an Sceilg. Dúirt 267(72.4% don daonra trí mbliana d'aois+) duine go raibh an Gaelainn acu agus dúirt 50(13.6%) duine gur úsáid siad an Gaelainn go laethúil lasmuigh den chóras oideachas.
Feidhmeanna agus Áiseanna
Sráidbhaile turasóireachta atá ann go bunúsach agus tá ceantar fairsing na trá ar an ní is díol spéise is mó do thurasóirí. Tá páirc carbhán, aonad monarchan, siopa/oifig an phoist agus tigh tábhairne/bialann suite i mBaile an Sceilg.
Fothracha
Bhí prióireacht Agaistíneach agus caisleán ann, ach níl le feiceáil anois ach fothracha.
Comhshaol Nádúrtha
Tá an lonnaíocht suite ar mhachaire cósta comhréidh ar an taobh thiar de Bhá Bhaile an Sceilg. Tá ainmniú trá Brait Ghoirm an Aontais Eorpaigh faighte ag ceantar na trá. Tá ceantar na trá mar pháirt de Bhá Bhaile an Sceilg agus Inbhear na hUíne atá ina SAC iarrthóra le mór-shuntas caomhnaithe de bharr láithreacht dhá chineál riasc goirt, atá liostaithe in Iarscríbhinn 1 de Threoir Gnáthóga an Aontais Eorpaigh. Chomh maith leis sin tá daonra suntasach d’fheadóga chladaigh agus scótair sa cheantar.
Contae Rockwall, Texas
Is contae i Texas é Rockwall. Is é Rockwall príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 87,809 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Inbhir Ùige
Is baile i nGallaibh, Comhairle na Gàidhealtachd, in Albain, é Inbhir Ùige.
Hata
150px|thumb|hataí Ball clúdaigh don cheann (le tóin is bileog de ghnáth) is ea hata.
Is iomaí cineál hata ann: Hata ard (síoda), hata bog (feilte), hata bádóra, hata cúil. Hata an tsagairt a thugtaí corruair ar an mbundún leice.
Bhí hata Acla ann. Deirtear nach raibh ach hata amháin in Acaill fadó agus go mbíodh an hata sin le caitheamh ag an té a bheadh ag dul go tír mór aon lá áirithe.
Cáibín a thugtar ar sheanhata. Chuirfeá do lámh i do hata do dhuine a mbeadh ómós faoi leith agat dó.
Carraig
mion|right|250px|Carraig
Hugues Capet
Ba rí na bhFranc ó 987 go 996 agus bunaitheoir an rítheaghlaigh Capet é Hugues Capet (~ 940 - 24 Deireadh Fómhair 996), rítheaghlach a mhair go dtí Lauis XVI sa 18ú haois.
An Fhrainc sa 10ú haois
Ag deireadh na dála, ní raibh duine ó sliocht Shéarlais Mhóir, nó na Carolingiens as Fraincis, fágtha tar éis bás Laoiseach V i mí na Bealtaine sa bhliain 987 agus bhuail na tiarnaí le chéile i Noyon chun rí nua a thoghadh. Ba é Hugues, ab cróga a thóg páirt i gcathanna agus diúc na bhFranc ón mbliain 960, an fear ba threise acu. Bhí clóca naoimh Tours, Máirtín, ag Hugues ina mhainistreach agus tháinig a ainm Capet ón fhocal Laidine cappa, an duine a raibh an clóca aige. Beannaíodh mar rí in ardeaglais Reims é ar an 3 Iúil sa bhliain 987. Ba é sin tús ríocht na Fraince, nó ríocht Francach an Ghaill.
Cluain Dá Ráth
Is baile suite i gContae an Longfoirt í Cluain Dá Ráth.
Corn Rugbaí an Domhain 2007
Bhí Corn Rugbaí an Domhain 2007 ar siúl sa Fhrainc ón 7 Meán Fómhair go dtí an 20 Deireadh Fómhair 2007. D'imir na 20 tír a bhí san iomaíocht do Chorn Webb Ellis 48 gcluiche thar 44 lá. Ba é seo an 6ú huair a bhí an corn domhanda ar siúl.
Bhain an Afraic Theas an comórtas, le bua 15–6 i gcoinne Sasana sa chluiche ceannais.
Staideanna
Imríodh na cluichí in dhá staid déag, deich gcinn sa Fhrainc, ceann amháin sa Bhreatain Bheag (Caerdydd) agus ceann amháin in Albain (Dún Éideann). Imríodh an cluiche tosaigh agus an cluiche ceannais sa Stade de France.
Foirne cáilithe
Ghlac fiche foireann páirt sa chomórtas:
Babhta na nGrúpaí
Cuireadh na fiche foireann a bhí cáilithe isteach i gceithre Ghrúpa, agus cúig thír i ngach grúpa. Bhí foireann a bhain an babhta leathcheannais amach sa chorn domhanda roimhe sin agus foireann a bhain na babhtaí ceathrú ceannais amach i ngach grúpa. Foirne ón comórtas cáiliúcháin a bhí sna foirne eile. D'imir gach foireann i gcoinne gach foireann eile sa Ghrúpa céanna uair amháin.
Fuarthas ceithre phointe ar bhua agus dhá phointe ar chomhscór. Ní bhfuarthas aon phointe as cluiche a chailliúint. Bhí pointí bónais ar fáil freisin i ngach cluiche: pointe amháin as ceithre úd a scóráil (beag beann ar thoradh an chluiche), agus pointe amháin don fhoireann a chaill an cluiche más rud é go raibh seacht bpointe nó níos lú idir na foirne. Cuireadh na pointí bónais agus na pointí ó na cluichí le chéile, agus chuaigh an dá fhoireann a raibh an líon ba mhó pointí acu ar aghaidh chuig na babhtaí ceathrú ceannais.
Chomh maith leis sin, fuair dhá fhoireann déag áit uathoibríoch ag Corn Rugbaí an Domhain 2011, sé sin na foirne a chríochnaigh sa chéad trí áit i ngach grúpa.
Úid
B'ionann na hocht n-úd a scóráil Brian Habana agus curiarracht Jonah Lomu don líon úd is mó in aon chorn domhanda amháin.
Raibeart Ruadh MacGriogair
Ba eisreachtaí Gaelach é Raibeart Ruadh MacGriogair (7 Márta 1671– 28 Nollaig 1734). Rugadh é i nGleann-Gaoil.
Contae Scurry, Texas
Is contae i Texas é Scurry. Is é Snyder príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 16,921 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
An Rialachán Ginearálta maidir le Cosaint Sonraí
Is rialachán de chuid an Aontais Eorpaigh é an Rialachán Ginearálta maidir le Cosaint Sonraí. Is rialachán ar chosaint sonraí agus príobháideachas do gach duine san Aontas Eorpach é.
Sophie Rundle
Ban-aisteoir Sasanach is ea Sophie Rundle (rugadh 1987 í), a bhfuil clú uirthi mar gheall ar a cuid rólanna sna sraitheanna teilifíse The Bletchley Circle agus Peaky Blinders.
Pliska
Príomhchathair Impireacht na Bulgáire ar feadh tréimhse sa luath-mheánaois ab ea Pliska (Bulgáiris: Плиска; IPA: ˈpliskɐ), agus é suite in oirthuaisceart na Bulgáire. Tá baile beag ar a dtugtar Pliska go fóill in aice suíomh na seanchathrach in Oblast Shumen, in aice Nowi Pasar.
CLG Móin na nGé
Is club Cumann Lúthchleas Gael i gContae Luimnigh é CLG Móin na nGé.
Suíomh
Tá an club bunaithe sa pharóiste thuathach Móin na nGé in Iarthar Luimnigh idir An Caisleán Nua Thiar agus Tuar Na Fola, 52km siar ó dheas ó Chathair Luimnigh. Tagann formhór dá imreoirí ó na sráidbailte Trá agus Móin na Gé agus ó na ceantracha tuaithe máguaird ar nós Baile Sheáin, Goirtín an Gharraí agus Baile Uí Chionaoith agus téann teorainn an pharóiste suas go dtí imeall An Chaisleáin Nua Thiar. Imríonn iománaithe ó pharóiste Áth an tSléibhe agus peileadóirí ó pharóiste Teampall an Ghleanntáin leo ó am go ham.
Pliska
Tá fothracha sheanphríomhchathair Chéad Impireacht na Bulgáire ina suíomh seandálaíochta inniu. Tá an suíomh suite 7km siar ó Nowi Pasar. Tá baile an lá inniu suite 2km ó dheas ó na fothracha, 140 méadar os cionn leibhéal na farraige. Sa bhliain 2007 bhí cónaí ar 1,243 duine ann. Tá Pliska 404km ó Shóifia, príomhchathair na Bulgáire inniu.
CLG Móin na nGé
Cluichí
Imrítear peil agus iomáint agus, cé go bhfuil traidisiún na hiomána níos láidre sa chlub, tá an bhéim chéanna ar na dá chod faoi láthair.
Stair
Bhí mórán clubanna peile agus iomána sa cheantar mórthimpeall Móin na nGé le linn blianta tosaigh CLG agus bunaíodh club faoin ainm Liam Uí Bhriain sa pharóiste sa bhliain 1896. Tá tuairisc fúthu ag glacadh páirt i gcluiche iomána i gcoinne Tuar na Fola i Mí Márta na bliana 1899 agus bhíodar an-ghníomhach i gcomórtaisí iomána ar fud iarthair an chontae sna blianta dár gcionn.
Pliska
Bhí Pliska ina príomhchathair ar Impireacht na Bulgáire sna blianta AD 681–893. Ina dhiaidh sin, ghlac Preslav áit Pliska mar phríomhchathair.
CLG Móin na nGé
Stair
Ba chlub láidir é Móin na nGé ag tús an 20ú chéad. Bhuaigh Éire Óg orthu i gCraobh Iomána Sinsear Chontae Luimnigh na bliana 1902 ach ba é sin an t-aon bhliain amháin i stair an chlub inar shroich Móin na nGé cluiche ceannais an chomórtais. Ba chlub iomána sinsear é suas go dtí An Chéad Chogadh Domhanda ach, maron lena lán clubanna eile sa chontae, thiteadar as a chéile ar feadh roinnt bliana le linn na dTrioblóidí. Le linn an tréimhse chéanna, tháinig feabhas mór ar an iomáint sa Chaisleán Nua Thiar agus mhealladar an-chuid imreoirí ó pharóiste Mhóin na nGé chucu.
Nuair a atheagraíodh an club le linn blianta na 1920í, d’imríodar ar feadh roinnt blianta sa ghrád sóisear san iománt agus sa pheil ach ba chlub sóisear iad le teacht blianta na 1930í. I ndiaidh dóibh gcluiche ceannais Craobh Iomána Sóisear an Iarthair na bliana 1934 a chailliúint i gcoinne Cnoc an Doire, thit lágtrá fada ar an iomáint agus ar an bpeil sa chlub. Níor éirigh le Móin na nGé rud ar bith a bhuachaint suas go dtí blianta na 1950í nuair a chuadar as feidhm arís ar feadh cúpla bliain de dheasca an eisimirce. Thángadar ar ais sa bhliain 1956 ach, lasmuigh den bhua ar Ghreanach chun Chraobh Iomána Sóisear an Iarthair na bliana 1973 a ghabháil, ní raibh aon ádh leo go dtí blianta na 1990í nuair a bhuadar Craobh Peile Sóisear B Chontae Luimnigh. D’éirigh leis na hiománaithe an lámh in uachtar d'fháil ar Bhaile Brún i gcluiche ceannais Craobh Sóisear A an Chontae na bliana 1997 agus ba chlub idirmheánach é Móin na nGé sa dá chód nuair a bhuadar ar Átháin chun Corn Peile Síosear A an Chontae a ghabháil sa bhliain 2001.
Bhí na himreoirí céanna ar na foirne iomána agus peile le linn blianta na 1990í agus, nuair a tháinig an aois anuas orthu, thit iománaithe Mhóin na nGé síos go dtí an grád sóisear A sa bhliain 2004 agus lean na peileadóirí iad sa bhliain dár gcionn. Ach i ndiaidh glún nua tar éis teacht chun chinn, d'fhill na hiománaithe ar an dara grád nuair a bhuadar ar Stáicéirí de Bhailís chun Chraobh Sóisear A an chontae a ghabháil don dara huair sa bhliain 2008.
Páirc Imeartha
Tá páirc imeartha an chlub, Páirc na nGael, suite i sráidbhaile Móin na nGé.
Imreoirí Cáiliúla
I measc imreoirí cáiliúla an pharóiste, tá Liam Ó hEochaidh (Willie Haugh, ball foireann Luimnigh a bhuaigh Craobh Iomána Sinsear na hÉirann sna bliain 1918, nuair ba chaptaen é, agus arís sa bhliain 1921), Labhrás Ó Síocháin (Larry Sheehan a bhuaigh bonn Craobh Peile Sinsear na hÉireann sa bhliain 1896) agus Seán Ó Flaithimhín (John Flavin, fear ionad ar fhoireann Luimnigh a chaill cluiche ceannias iomána sinsear na hÉireann na bliana 1994).
Wembley Arena
deas|250px|thumb|Wembley Arena Is airéine suite sa London Borough of Brent í Wembley Arena.
Tulaigh Mhig Eochadha
Is baile fearainn i gContae Thír Eoghain í Tulaigh Mhig Eochadha.
Victor Herbert
Cumadóir Éireannach le saoránacht na Gearmáine agus Mheiriceá ab ea Victor August Herbert (1 Feabhra 1859 – 26 Bealtaine 1924). Fuair sé a chuid oideachais in Stuttgart, rinne sé staidéar in Ollscoil Stáit Ceol agus Ealaíona Léirfheidhmeacha. Phós sé Therese Forrester, soprán, i 1886 agus ansin bhog siad go dtí na Stáit Aontaithe. Cumadóir bisiúil, scríobh Herbert dhá cheoldráma, cantáid, 43 mion-cheoldráma, ceol teagmhasach a ghabhann le 10 ndráma, 31 saothar i gcomhair ceolfhoirne, naoi saothar do bhannaí, naoi saothar don dordveidhil, cúig cinn don veidhlín le pianó nó ceolfhoireann, 22 saothar don phianó agus líon mór amhrán, saothair chórúla, agus ceolfhoirniú i gcomhair shaothair le cumadóirí eile, i measc míreanna ceoil eile.
Lomé
Is é Lomé príomhchathair Thóga agus an chathair is mó sa tír. Tá sé suite i ndeisceart na tíre ar chósta Mhurascaill na Guine, cóngarach do theorainn Ghána in oirthear na hAfraice. Lárionad riaracháin agus tionscail na tíre atá ann. Tá an calafort is mó sa tír ann freisin; easpórtáiltear caife, cócó, copra agus eithní pailme tríd. Tá scaglann ola ann chomh maith. Tá 837,437 duine ina gcónaí sa chathair féin agus 1,570,283 sa mhórcheantar uirbeach.
Ba sa 19ú haois a thosaigh trádálaithe Gearmánacha, Briotanacha agus Afraiceacha dul i mbun a gcuid gnó san áit ina bhfuil Lomé inniu. Rinneadh príomhbhaile na coilíneachta Gearmánaí, an Tógalainn, den lonnaíocht sa bhliain 1897. Tháinig an Fhrainc i gceannas ar an tír uilig mar thoradh ar an Chéad Chogadh Domhanda.
Nuair a bhain Tóga a neamspleáchas ón bhFrainc amach sa bhliain 1960, bhí cónaí ar 80,000 duine in Lomé. Faoin mbliain 1970 bhí cónaí ar 200,000 duine ann.
Giba
Is imreoir eitpheile Brasaíleach é Gilberto Amauri Godoy Filho nó Giba a rugadh in Londrina na Brasaíle ar 23 Nollaig 1976.
Susan Stryker
Is scríbhneoir agus scoláire Meiriceánach trasghnéasach Susan Stryker. Scríobh sí an t-alt "My Words to Victor Frankenstein Above the Village of Chamounix" in 1990, saothar tábhachtach léinn trasinscnigh. Chuir sí in eagar freisin The Transgender Studies Reader le Paisley Currah in 2006.
Cnoc na Góla
Is baile suite i gContae an Longfoirt é Cnoc na Góla.
Príomhbhaile Contae
Na Contaetha Traidisiúnta
Nóta - Tá Béal Feirste caipitil de Tuaisceart Éireann, ach níl sé an phríomhchathair d'aon contae.
Bart Sells His Soul
Craoladh an ceathrú heipeasóid, "'Bart Sells His Soul", den seachtú sraith The Simpsons ar an 8 Deireadh Fómhair 1995. Scríobh Greg Daniels an eipeasóid seo. D'fhéach 14.8 milliún duine ar an eipeasóid.
Alternanthera reineckii
Speiceas de phlandaí uisceacha is ea Alternanthera reineckii sa bhFine Amaranthaceae. Úsáidtear roinnt saothróg mar phlandaí ornáideacha in uisceadáin trópaiceacha.
Cuntas
Is planda beag uisceach é seo a chónaíonn i seascainn nuair a bhíonn na coinníollacha feiliúnach dó, ar dhá bhealach: ag ardú ón uisce (agus sa chás seo, fásann an gléasra amach as an uisce nó ar thalamh) agus faoin uisce (agus sa chás seo, ní fhásann an planda amach ón uisce). Bíonn cruthanna éagsúla ar na duilleoga, ó lansach go héilipseach, agus bíonn an gas gearr acu, 4 cm ar fad agus 15 mm ar leithead. San iomlán, is féidir leis fás go dtí 50 cm ar fhad, i riocht maith, agus is féidir leis fás amach as an uisce faoi choinníollacha iomchuí.
Tulaigh Móna
Is baile fearainn i gContae Thír Eoghain í Tulaigh Móna.
Contae Sterling, Texas
Is contae i Texas é Sterling. Is é Sterling City príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 1,143 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Ronnie Delany
Iar-luthchleasaí Éireannach is ea Ronald "Ronnie" Michael Delany, a rugadh san Inbhear Mór ar an 6 Márta 1935, ach a d'éirigh aníos i mBaile Átha Cliath.
Rinne sé staidéar in Ollscoil Villanova, Pennsylvania, mar a raibh sé páirteach i bhfoireann cháiliúil reathaíochta na scoile úd.
Bhuaigh Delaney an bonn óir sa rás 1,500 méadar ag na Cluichí Oilimpeacha in Melbourne na hAstráile sa bhliain 1956.
Demi Lovato
Is aisteoir agus ceoltóir Meiriceánach í Demetria Devonne "Demi" Lovato, a rugadh ar 20 Lúnasa 1992. Ba bhreitheamh í ar The X Factor. thumb|230px|Demi Lovato
1992–2006: Saol Luath agus Tús Gairme
Rugadh Demetria Devonne Lovato ar an 20 Lúnasa 1992 in Albuquerque, Nua-Mheicsiceo do Phatrick Martin Lovato (1960 — 22 Meitheamh 2013) agus Dianna Lee Hart (rugadh Dianna Lee Smith; 8 Lúnasa 1962).
2007–08: Camp Rock and Don't Forget
Sna bliana 2007 agus 2008, léirigh Lovato an pháirt mar Charlotte Adams ar As the Bell Rings. Léirigh Lovato an pháirt mar Mitchie Torres, i gCamp Rock.
Scaoil Lovato a céad albam Don't Forget ar an 23 Meán Fómhair 2008.
2009–10: Sonny With a Chance agus Here We Go Again
Thosaigh Sonny with a Chance ar an 8 Feabhra 2009, le Lovato mar Sonny Munroe. Ghlac sí an príomhpháirt mar Princess Rosalinda le Selena Gomez sa scannán Disney Channel, Princess Protection Program. Scaoil Lovato a dara halbam Here We Go Again ar an 21 Iúil 2009.
2010–12: Unbroken agus The X Factor
D'fhág Lovato Sonny with a Chance i mí Dheireadh Fómhair 2010, ag chur deireadh leis an gclár. Scaoil Lovato a tríú halbam Unbroken ar an 20 Meán Fómhair, 2011. Rinneadh breitheamh di ar an dara séasúr den leagan SAM The X Factor le Britney Spears, Simon Cowell agus L.A. Reid.
2013–14: Demi agus Glee
Scaoil Lovato a ceathrú albam Demi ar an 14 Bealtaine, 2013. Ghlac Lovato an pháirt mar Dani sa chúigiú sraith de Glee.
2015–2016: Confident
Scaoil Lovato a cúigiú albam Confident ar an 16 Deireadh Fómhair, 2015.
2017: Tell Me You Love Me
Scaoilfidh Lovato a séú albam Tell Me You Love Me ar an 29 Meán Fómhair 2017.
Allt nam Breac
Is sráidbhaile suite i nGallaibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Allt nam Breac.
Feadlacha ghobdhearg
Is éan í an Feadlacha ghobdhearg. Is baill d'fhine na Anatidae iad.
Peter Morgan Jaguers
Gníomhaí Gaeilge, dealbhadóir leachtanna Ceilteacha agus fear páirte an Rialtais Dhúchais in Melbourne na hAstráile ba ea Peter Morgan Jaguers (1862 – 1932). Bhí sé chun tosaigh in Athbeochan na Gaeilge san Astráil.
Beatha
Rugadh Jaguers i dTulach Mhór i gContae Uíbh Fhailí. Ba é mac Peter Jaguers agus Mary Casey é. Chuaigh siad go dtí Queensland sa bhliain 1865, go dtí Sydney sa bhliain 1868 agus go dtí Melbourne sa bhliain 1870. Fuair sé scolaíocht Chaitliceach. Cuireadh é ina phrintíseach lena lán ceirdeanna, agus chuaigh sé go dtí Scoil Éalaíne an Ghailearaí Náisiúnta idir na blianta 1883 agus 1884. Shiúil sé an Eoraip sula ndeachaigh sé i mbun gnó lena athair ag Jaguers & Son, dealbhadóirí leachtanna agus ceannaithe marmair agus eibhir, sa bhliain 1892 in Parkville. Ar 17 Feabhra 1892 phós sé Bridget Maria Bartley, múinteoir, in Ardeaglais Naomh Pádraig in Melbourne.
Bhí baint mhór ag Jaguers lena lán cúiseanna Éireannacha. Chuaigh sé isteach i gcoiste na craoibhe Victoriach den Irish National (Land) League (arbh é an United Irish League ina dhiaidh sin é) agus bhí sé ina rúnaí díograiseach air. Bhíodh sé ar a dhíchill ag cur chúis an Rialtais Dhúchais in Éirinn chun cinn agus é mór le Mícheál Dáibhéad (a bhí ina athair baiste ag an mac ba shine aige), le Seán Diolún agus le muintir Réamainn.
Rinne Jaguers staidéar ar an nGaeilge agus ar a cuid litríochta, agus bhí lé aige le ceol, le healaín agus le cluichí na hÉireann. Bhí iomrá leis de bharr a chuid leachtanna Ceilteacha. Bhí sé orthu siúd a bhunaigh an Club Ceilteach in Melbourne agus ghríosaigh sé na cumainn Éireannacha chun dul i gcomhar le chéile. Bhí aithne mhaith aige ar dhíograiseoir Gaeilge eile, an Dochtúir Nioclás Ó Domhnaill.
Bhí Jaguers ina Caitliceach dílis: rinne sé mórán ar mhaithe le Cumainn na nÓgánach Caitliceach agus bhí sé ina uachtarán ar Chumann Naomh Pádraig idir na blianta 1899 agus 1900. Scríobhadh sé d’fhoilseacháin Chaitliceacha agus bhí sé ina chonspóidí maith. Bhí sé ina bhall de Chumann Síochána, Daonnachta agus Eadrána Victoria i rith Chogadh na hAfraice Theas.
Ghoill eachtraí na bliana 1916 agus na mblianta ina dhiaidh sin go mór air. Rinneadh uachtarán den United Irish Party de sa bhliain 1916 agus chosain sé Seán Mac Réamainn agus an páirtí bunreachtúil go tréan ar “lucht treascartha” de chuid Shinn Féin. Ach cúisíodh é de réir an War Precautions Act as coireanna ar nós agóid a dhéanamh i dtaobh cead cainte cainte a chosc ar Shinn Féin agus Roger Casement a bhású. Sháraigh Sinn Féin cúis an Rialtais Dhúchais san Astráil agus cháin Jaguers tionchar an Ardeaspaig Daniel Mannix.
Thaitin conradh na bliana 1922 leis ach bhí sé tnáite tar éis na mblianta fada d’obair chrua agus d’éirigh sé as an bpolaitíocht. Bhí sé suaite de bharr bhás an mhic ba shine aige sa Chéad Chogadh Domhanda.
Cailleadh é ar 28 Aibreán 1932. Mhair a bhean chéile, triúr iníon agus mac ina dhiaidh.
Jacques-Louis David
Ba phéintéir nuachlasaiceach Francach é Jacques-Louis David (30 Lúnasa 1748 – 29 Nollaig 1825) Chuaigh a réimse tionchair go mór i bhfeidhm ar an phobal, agus bhreathnaigh daoine air mar an péintéir is suntasaí ina ré.
Ins na blianta ó 1780 ar aghaidh, tháinig athrú ina rogha ón stíle ó shuaibhreosach Rococo go dtí a thréimhse chlasaiceach, a bhí níos déine agus níos cóngaraí do thimpeallacht mhorálta bhlianta dheireanach an tsean-réimis nó an ancien régime.
European Open (leadóg)
Comórtas leadóige a bhíonn ar siúl gach bliain i Antuairp, An Bheilg is ea European Open. Is páirt den ATP World Tour é an European Open.
Stair
Imríodh an chéad chomórtas sa bhliain 2016.
Foraois
250px|thumb|Foraois Is achar mór cludaithe le crainn agus casarnach é foraois.
San Aontas Eorpach, ciallaíonn "foraois" limistéar talún lena gcuimsítear níos mó ná 0,5 heicteár ar a bhfuil crainn níos airde ná 5 mhéadar agus clúdach téastair níos mó ná 10 faoin gcéad, nó crainn atá in ann na tairseach a sin a bhaint amach in situ agus ní chuimsítear talamh léi atá, den chuid is mó, faoi úsáid talmhaíocha nó faoi úsáid mar thalamh uirbeach, faoi réir mhír 1a.
Caomhnú
Ba cheart aird faoi leith a thabhairt do chaomhnú agus do chur chun cinn acmhain ní géiniteacha foraoise.
Gaeilge Chlasaiceach
Tugtar an Nua-Ghaeilge Mhoch ar theanga labhartha na gnáthdhaoine sa treimhse 1200 go 1600, cé gur tháinig a lán athruithe ar chaint na ndaoine ó thús deireadh na tréimhse seo. Tugtar an Nua-Ghaeilge Chlasaiceach ar an teanga shaothraithe chaighdeánach a forbraíodh sna scoileanna oidhreachtúla do scoláirí agus d’fhilí ar fud na hÉireann agus na hAlban san am chéanna.
Contae Terrell, Texas
Is contae i Texas é Terrell. Is é Sanderson príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 984 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
An t-Achadh Siar
Is sráidbhaile suite i nGallaibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é an t-Achadh Siar.
Dílárú
Is éard is dílárú ann ná an próiseas ina ndáiltear amach nó ina roinntear feidhmeanna, cumhachtaí, daoine nó rudaí lasmuigh de shuíomh nó údarás lárnach. Cé go ndéantar staidéar agus cleachtadh go forleathan ar lárú, go háirithe ag leibhéal an rialtais, níl aon sainmhíniú nó tuiscint choiteann ann ar dhílárú. D’fhéadfadh brí an díláraithe a bheith éagsúil go páirteach mar gheall ar na bealaí éagsúla ina gcuirtear i bhfeidhm é. Tá coincheapa an díláraithe curtha i bhfeidhm ar dhinimic na ngrúpaí agus ar riarachán gnó agus ar eagraíochtaí príobháideacha, eolaíocht pholaitiúil, dlí agus riarachán poiblí, eacnamaíocht agus teicneolaíocht.
Stair
Tháinig an focal «centralización» (i nGaeilge; "lárú") i bhfeidhm sa Fhrainc sa bhliain 1794, nuair a chruthaigh ceannaireacht na Direachtóireacht (Le Directoire), sa Fhrainc]] struchtúr nua rialtais tar éis na |réabhlóide Francaí.
Círéibeacha Miss World (2002)
mion|clé|Agbani Darego, Miss World 2001 I rith mhí na samhna 2002, maraíodh níos mó ná 250 i gcíréib eacha sa Nigéir, de bharr go raibh comórtas áilleachta Miss World á reáchtáil ann. Bhuaigh Agbani Darego an comórtas Miss World sa bhliain 2001. Dá bharr sin, reáchtáladh an comórtas áilleachta 2002 sa chathair Abuja. clé|mion|Isioma Nkemdilim Nkiruka Daniel, [[iriseoir ón nuachtán ThisDay]] Ach "b'ainnis an radharc é", "nós iartharach" agus “frith-Ioslamach” a dúirt na coimeádaigh ag an am. Ach fuath seicteach, go príomha, ba bhun leis na hionsaíthe.
Tulaigh Muc
Is baile fearainn i gContae Thír Eoghain í Tulaigh Muc (Tullymuck i mBéarla).
Círéibeacha Miss World (2002)
Cuireadh fatwa pearsanta ar iriseoir ón nuachtán ThisDay, agus bhí uirthi, agus go leor eile, teitheadh.
Contae Columbia, Arkansas
thumb|deas|Suíomh sa stát Arkansas.
Is contae in Arkansas é Contae Columbia. Is é Magnolia príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó daonra.
Tá sé suite in iardheisceart an stáit, agus tá sé ag críochantacht le:
Lacha mhuinceach
Is éan í an lacha mhuinceach. Is baill d'fhine na Anatidae iad.
Contae Columbia, Arkansas
Sa bhliain 2016 bhí 23,901 duine ina gcónaí ann. Tá achar 1,987 ciliméadar cearnach (1,987/km²), agus mar sin, tá dlús daonra 12/km² sa chontae.
Stair
Bunaíodh Contae Columbia ar 17 Nollaig 1852. Ní fíos go cinnte cá as ar tháinig ainm an chontae.
Caonach, Contae an Longfoirt
Is baile suite i gContae an Longfoirt é Caonach.
Contae Tyler, Texas
Is contae i Texas é Tyler. Is é Woodville príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 21,766 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Staidiam Wembley
Is staid suite sa London Borough of Brent í Staidiam Wembley.
Antoine Lavoisier
Ba é Antoine-Laurent de Lavoisier (26 Lúnasa, 1743 – 8 Bealtaine, 1794), athair na ceimice nua-aimseartha. Ba d'uasalaicme na Fraince é agus sa bhreis ar an gceimic bhain sé clú amach i gcúrsaí airgeadais, i mbitheolaíocht agus i gcúrsaí eacnamaíochta chomh maith.
Ba é an chéad duine a chuir chun chinn Dlí Imchoimeád na Maise (.i. ní théann ceal i mais agus ní chruthaítear mais nua i bpróisis fisiceacha ná ceimiceacha). D'aithin sé agus d'ainmnigh sé ocsaigin (1778) agus hidrigin (1783). Dhíchruthaigh sé teoiric an fhlógastóin. Thionscain sé an córas méadrach, scríobh sé síos an chéad liosta fairsing dúl agus d'athleasaigh sé ainmníocht cheimiceach.
An Chluain
Is sráidbhaile é  An Chluain, atá lonnaithe i gContae Liatroma, Éire. Tá an sráidbhaile suite i ndeisceart an chontae, díreach in aice leis an mbóthar R201; is é an baile is gaire do ná Maothail. Gealldaítear an t-ainm, An Chluain, go dtí "Cloone".
De chophur in dá muccida
Sa Rúraíocht i Miotaseolaíocht na nGael, réamhscéal den Táin Bó Cuailnge is ea De sheachrán an dá mhuicí (Sean-Ghaeilge De chophur in dá muccida). Caomhnaítear dhá leagan éagsúla, ceann amháin sa Leabhar Laighneach, ceann eile in Egerton LS 1782 den 16ú haois. Measann scoláirí liteartha ámh go raibh leaganacha eile ann nach maireann, toisc is amhlaidh gur tiomsú é leagan amháin atá ar marthain, agus lena chois sin tagairtí atá le fáil sa scéal Togail Bruidne Da Derga.
Achoimre
Tréadaí muice de rí sidhe na Connacht agus na Mumhan ba ea Friuch agus Rucht. De bharr achrann dearcáin eatarthu, chuaigh siad i mbun chomhrac iolchruthach aonair. D'athraigh stad féin ó riocht go riocht ina n-éin (Ingen agus Ette), ollphéisteanna mara (Bled agus Blod), fianna, gaiscí (Scáth agus Sciath), taibhsí, dragain agus cruimheanna nó péisteanna uisce (Cruinniuc agus Tuinniuc). Sa ríocht deireanach seo, shlog dhá bhó ag ól iad. D'éirigh na ba torrach agus thug dhá ghamhain tairbh ar an saol, a d'fhás ina dtairbh is cáiliúla na hÉireann. Ba iad na tairbh seo, Donn Cuailnge na nUladh agus Fionnbheannach na gConnacht, cúis an achrainn idir an dá chúige.
Antoine Lavoisier
Ós fear uasal a bhí ann, bhí sé ina bhall dá lán comhairlí agus comhthionól a bhí ag na huaisle sa Fhrainc, agus ba é ba thoradh dó seo nach raibh aon dea-chinniúint i ndán dó nuair a tháinig Muirthéacht na Fraince. Thar aon rud eile bhí baint aige leis an bhFerme générale, sórt údarás leathoifigiúil a bhí ag gearradh cánach agus táillí custaim beag beann ar aon chumhacht os a chionn, agus na baill ag éirí saibhir ar na cánacha mar sin. Bhí fuacht na ndaol ag na réabhlóidithe ar an bhFerme générale, agus ní ábhar iontais é go ndeachaigh Lavoisier faoi scian an ghilitín sa deireadh.
Taigh Iain Ghròt
Sráidbhaile i gComhairle na Gàidhealtachd is ea Taigh Iain Ghròta (Béarla: John o' Groats; leasainm: The Groats). Tá sé suite i Roinn Ghallaibh nó Machair Ghallaibh (Gallaibh an ear) in oirthuaisceart na hAlban. Áit chónaithe Dúitseach darb ainm Jan de Groot, a sheol bád farantóireachta uair amháin ó mhórthír na hAlban go hInse Orc (Gaeilge na hAlban: Arcaibh), uair éigin le linn na tréimhse Hainseatach, ab ea John O’Groats. Chosain an turas farantóireachta grót nó bonn bán amháin. De réir na n-údarás turasóireachta, is é Taigh Iain Ghròta an pointe is faide ó thuaidh ar mhórthír na hAlban. Faraor, níl seo fíor: tá Am Parbh i gCataibh suite ag an taobh thiar den chósta thuaidh níos gaire don Phol Thuaidh.
Antoine Lavoisier
A Shaol
Rugadh Antoine-Laurent de Lavoisier do theaghlach saibhir i bPáras ar an 26ú lá de Mhí Lúnasa sa bhliain 1743. Bhí a athair ina aturnae i bParlaimint Pháras, agus fuair sé slám maith airgid mar oidhreacht nuair a fuair a mháthair bás cúig bliana i ndiaidh bhreith a mic. Ní raibh sé ach aon bhliain déag d'aois nuair a thosaigh sé ag foghlaim scoile i gCollège des Quatre Nations (nó Coláiste Mazarin) in Ollscoil Pháras. Chuir sé suim san eolaíocht i rith an dá bhliain dheireanacha a chaith sé ag freastal ar an scoil sin, agus ansin rinne sé staidéar ar an gceimic, an luibheolaíocht, an réalteolaíocht agus an mhatamaitic. Ba é an teagascóir fealsúnachta a bhí aige ná Nicolas Louis de Lacaille, matamaiticeoir agus réalteolaí breathnaitheach a tharraing súil an dalta ar chúrsaí na haimsire agus ar an meitéareolaíocht. Chuir Lavoisier an-suim sa mheitéareolaíocht go lá a bháis.
Taigh Iain Ghròt
Nascann bád farantóireachta Taigh Iain Ghròta le Burwick i Raghnallsaigh idir Bealtaine agus Meán Fómhair.
Antoine Lavoisier
A Shaol
Chaith Lavoisier seal ag staidéar dlí freisin agus bhain sé amach dintiúirí an dlíodóra sa bhliain 1764, cé nár chleacht sé ceird an dlíodóra riamh. Lean sé leis ag foghlaim eolaíochta mar chaitheamh aimsire.
An Cumann Camógaíochta
Bunaíodh an Cumann Camógaíochta sa bhliain 1904. Ba í Márie Ní Chinnéide an chéad Uachtarán ar an gCumann Camógaíochta sa bhliain 1905. Eagraíonn agus cuireann an Cumann Camógaíochta spórt na camógaíochta in Éirinn agus ar fud an domhain chun cinn.
Tá dlúthbhaint ag an gcumann le Cumann Lúthchleas Gael.
Bunaíodh é i 1904. I 1932 ocht mbliana is fiche tar éis bhunú an Chumainn Camógaíochta imríodh craobhchomórtas na hÉireann don chéad uair.
An Ráiteas Misin
Is eagraíocht dheonach pobalbhunaithe é an Cumann Camógaíochta a chuireann Cluichí Gaelacha, cultúr agus rannpháirtocht ar feadh an tsaoil chun cinn.
Is eagraíocht dheonach é an Cumann Camogaíochta. Déantar Cluichí Camogaíochta a fhorbairt agus a chur chun cinn le féiniúlacht agus cultúr na hÉireann mar chríolar an chumainn.
Tá siad tiomant a a chinntiú go saibhríonn ár dteaghlach cluichí, agus na luachanna a mairimid, saol ár mball, ár dteaghlach agus an phobail.
Stair
Bunaíodh an Cumann Camógaíochta i bhFeabhra na bliana 1904. Ba í Máire Ní Chinnéide an chéad uachtarán ar an gCumann Camógaíochta sa bhliain 1911. I 1911, athbhunaíodh é mar Chualacht Lúthchleas na mBan Gaedheal ag cruinniú a d’eagraigh Seaghán Ua Dúbhtaigh ag Cearnóg Parnell, Baile Átha Cliat h.
Imríodh an chéad chluiche poiblí camógaíochta faoin gCumann idir Craobh an Chéitinnigh agus Cúchulainn i gContae na Mí. Imríodh an chéad chluiche idir chontae sa bhliain 1912.
Níor reáchtáladh an chéad chraobh Camógaíochta go dtí 1932. Bhunaigh an Cumann Camógaíochta Craobhchomórtas na hÉireann. Níor raibh ach deich gcontae sa chéad chraobh. Bhronn fear as Maigh Eo darbh ainm Sean O'Duffy an trófaí, agus mar sin tugadh trófaí O'Duffy ar an gcomórtas.
Bhuaigh Baile Átha Cliath cluiche ceannais na hÉireann agus faoin mbliain sin bhí an cluiche camógaíochta á imirt ar fud na dtríocha dó contae in Éirinn.
Faoin mbliain 1934 bhí Craobh na hÉireann sa chamógaíocht dá imirt i bPáirc an Chrócaigh. Neartaíodh an Cumann ar fud na tíre agus faoin mbliain 1974 ghlac an Cumann Camógaíochta páirt i bhFéile na nGael. Bunaíodh Comhairle na mBunscoileanna i 1977 agus ba í Sighle Nic an Ultaigh an chéad Uachtarán ar an gcomhairle. Tá Ardstiúrthóir fostaithe ag an gCumann ó 1980 ó shin i leith agus tá oifig acu i bPáirc an Chrócaigh. Faoi láthair tugann Foras na Gaeilge urraíocht do Chraobhchomórtas na hÉireann. Tá baint ag an gCumann le Cumann Lúthchleas Gael.
I 1995 ba iad Foras na Gaeilge agus Bord na Gaeilge na céad urraitheoirí móra ar an gCumann Camógaíochta.
I 1999 ghlac an Cumann Camógaíochta le rialacha an C.L.G.  maidir le struchtúr foirne cúigear déag an taobh agus tomhas páirce.
Udham Singh
Ba réabhlóidí Indiach é Udham Singh (26 Nollaig 1899 – 31 Iúil 1940). Is fearr aithne air mar an duine a fheallmharaigh Michael O'Dwyer ar an 13 Márta 1940, chun díoltas a bhaint amach mar gheall ar Shléacht Jallianwala Bagh.
An Cumann Camógaíochta
An tUachtarán
Tháinig sí i gcomharbacht ar Catherine Neary ag Comhdháil Bhliantúil an Chumainn do 2018. Ag labhairt tar éis di an ról a ghlacadh, dúirt sí: “Tá mo fhócas ar leanúint leis an obair go dtí seo chun cluiche a thógáil a theastaíonn ó dhaoine a imirt ...agus leanúint ar aghaidh leis an obair i gcomhlachas atá láidir, a bhfuil meas aige ar gach ball."
Udham Singh
Is figiúr shuntasach é Udham Singh sa streachailt ar son neamhspleáchas na hIndia. Déantar tagairt dó uaireanta mar Shaheed-i-Azam Sardar Udham Singh (ciallaíonn an abairt "Shaheed-i-Azam," san Urdúis: شهید اعظم "an mairtíreach mór").
An Cumann Camógaíochta
Craobhchomórtais na hÉireann urraithe ag Liberty Insurance
Déanann Liberty Insurance urraíocht ar Chraobhchomórtas Camógaíochta na hÉireann. I 2018, rinne Liberty Insurance athnuachan ar an gconradh ar feadh trí bliana eile.
Tá trí chomórtas éagsúla laistigh de Chraobhchómortas na hÉireann.
Tá leibhéal sinsearach, leibhéal idirmheánach agus leibhéal sóisearach ann.
Ag leibhéal an chontae, téann an deich bhfoireann is fearr in iomaíocht lena chéile i gCraobhchomórtas na hÉireann, a chríochnaíonn le Cluiche Ceannais na hÉireann i bPáirc an Chrócaigh gach Meán Fómhair. Is é 33,154 an tinreamh is airde riamh go dtí seo agus bíonn an cluiche ceannais beo ar an teilifís, le lucht féachana teilifíse ós cionn 300,000 duine.
Bhuaigh Baile Átha Cliath an chéad Chraobhchomórtas agus sa bhliain 2020 bhuaigh Cill Chainnigh Craobhchomórtas Sinsearach na hÉireann. I 2020, bhuaigh an Dún Craobhchomórtas Idirmhéanach na hÉireann and bhuaigh Ard Mhaca Craobhchomórtas Sóisearach na hÉireann.