cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lemony Snicket
Tá a chúlscéal féin ag Lemony Snicket sa tsraith A Series of Unfortunate Events. Deirtear go raibh deartháir amháin (Jacques) agus deirfiúr amháin (Kit) aige. Bhí Jacques (a dúnmharaíodh in The Vile Village) agus Kit ina mbaill den V.F.D. agus ina gcairde le tuismitheoirí na ndílleachtaí Baudelaire freisin. Bhí aithne ag Lemony Snicket ar an gCunta Olaf go luath ina shaol, toisc go raibh siad ar scoil le chéile. Agus é ina ghasúr, fuadaíodh Snicket agus insealbhaíodh é mar “núíosach” sa V.F.D., áit ar cuireadh oiliúint air sa reitric agus cuireadh é ar mhisin nach raibh aon chiall ná réasún leo. Briseadh gach nasc lena shaol roimh an V.F.D., seachas lena shiblíní Jacques agus Kit. D'fhreastail Snicket ar scoil chónaithe a bhí faoi stiúir an V.F.D. ina óige in éineacht le roinnt carachtar eile ón tsraith. Fuair sé teagasc i gceanncheathrú V.F.D. i Sléibhte Mortmain níos déanaí, agus fuair sé post le nuachtán darb ainm The Daily Punctilio tar éis dó céim a bhaint amach. Bhí sé ina léirmheastóir amharclainne agus sheiceáil sé an litriú sna scéalta báis.
Tháinig an t-ainm Lemony Snicket as taighde a rinne Handler ar a chéad leabhar The Basic Eight. Bhí sé ag iarraidh ábhar a fháil ó eagraíochtaí a bhí “maslach nó greannmhar” ina thuairim, ach ní raibh sé ag iarraidh a fhíorainm a úsáid, agus dá bharr sin cheap sé “Lemony Snicket” mar ainm cleite. Deir Handler gur dócha gur “sciorradh Freudach” é aon chosúlacht idir an t-ainm Lemony Snicket agus “Jiminy Cricket”. Tá lámh ag Handler i saothair eile a foilsíodh faoin ainm Lemony Snicket nach mbaineann leis A Series of Unfortunate Events freisin. Tá sé ráite aige “go bhfuil seans ann go dtarraingeoidh ábhair eile aird an Uasail Snicket, go bhféadfaidh sé taighde a dhéanamh orthu agus iad a fhoilsiú, ach bím faichilleach i gcónaí ar gheallúintí dá leithéid a dhéanamh”.
Scríobh Snicket The Composer Is Dead freisin, scéal dúnmharaithe a dearadh chun uirlisí na ceolfhoirne a chur in aithne do léitheoirí óga; léiríodh é mar shaothar ceolfhoirne ag Ceolfhoireann Shiansach San Francisco, le Handler ag aithris mar Lemony Snicket. Cuireadh taifead den seó san áireamh le gach cóip den leabhar.
An Satharn
Is é an Satharn an lá sa tseachtain idir an Aoine agus an Domhnach.
Sa traidisiún Giúdach, is é an Satharn an lá deireaneach sa tseachtain. Is é an coinbhinsiúin sin an caighdeán i Stáit Aontaithe Mheiriceá, ach san Eoraip nua-aimseartha, ceaptar gurb é Satharn an séú lá sa tseachtain, agus Dé Domhnaigh an deireadh lá. Is é an coinbinsiúin Eorpach an ceann a úsáideann an ISO 8601. Ar an dtaobh eile, in a lán tíortha Ioslamaigh, is é Dé Sathairn an chéad lá sa tseachtain agus is lá saoire é Dé hAoine.
I seanthraidisiún Giúdach, is é Dé Sathairn an tsabóid. In a lán teangacha, níl focla difríochta ar 'Satharn' agus 'sabóid'. Scarann oireaglasa ceartchreidmheacha idir Dé Sathairn agus lá na sabóide. Cuireann Caitlicheachaí chomh mionbhéim ar an scar seo gur glaonn a lán acu an t'sabóid' ar Dé Sathairn - nós Protastúnach.
I dtíortha Críocha Lochlainne, glaonn 'Lördag' nó 'Löverdag' ar Sathairn. Is é sin 'lá an folcadáin'. Freisin, i Maori, is é Rahoroi an ainm nua-aimseartha ar, is é sin 'lá nígheadh'
Ina lán tíortha a bhfuil lá saoire é Dé Sathairn, is lá bogaidh é Dé Sathairn. Tá a lán buamaí á bunadh Dé Sathairn, toisc go bhfuil sé roimh Dé Domhnaigh - lá soise eile. Is coitianta é chun teach tábhairne, bialann agus clubaí a bheith oscailte níos déanaí Dé Sathairn.
Is lá gnáthúil toghcáin é Dé Sathairn san Astráil agus is é an lá amháin a bhfuil toghcáin ar siúl sa Nua-Shéalainn.
Aaron Copland
Cumadóir ceoil a rugadh i Nua-Eabhrac ab ea Aaron Copland (14 Samhain 1900 – 2 Nollaig 1990). I measc a shárshaothar le tagairtí láidre do cheol traidisiúnta Mheiricea, tá an dá bhailé Billy the Kid (Liaimín Óg, 1938) agus Appalachian Spring (Earrach Apaláiseach, 1944). Chum sé scóir do scannáin, dhá cheoldráma, agus 3 shiansa freisin.
Flúgalchorn
Gléas práis ceoil, cosúil leis an gcoirnéad agus leis an réim chéanna, ach le clog beagán níos mó. Caighdeánach i mbanna ceoil práis, ach ní úsáidtear i gceolfhoireann shiansach é.
Meirg
mion|Meirg Toradh ar chreimeadh, go mór mór i gcás ábhar a bhfuil iarann, ocsaíd iarainn, Fe2O3, nó a foirm hiodráitithe ann.
Mickey's Gala Premier
Gearrscannán beochana Meiriceánach is ea Mickey's Gala Premier a rinneadh sa bhliain 1933. Is gearrscannán Mickey Mouse é.
Ialtóg mheasa Éigipteach
Is ainmhí í an ialtóg mheasa Éigipteach (Rousettus aegyptiacus). Speiceas d'ialtóg measa an tSeandomhain atá ann. Tá sé fospeiceas di ar an saol. Faightear iad ní amháin san Éigipt, ach in áiteanna scaipthe ar fud na hAfraice agus an Mheanoirthir. Mamach atá ann.
J. M. Barrie
Drámadóir agus úrscéalaí Albanach ab ea Sir James Matthew Barrie, 1st Baronet a rugadh ar an 9 Bealtaine 1860 i gCeathramh Mhoire, Aonghas agus a fuair bás ar an 19 Meitheamh 1937.
Starraiceacht gréine
Scamaill ábhar cosúil le lasracha i gcrómaisféar na Gréine, spreagtha ag grianbhladhmanna uaireanta, ag éirí chomh hard le 1,000,000 km os cionn dromchla na Gréine. Le feiceáil le hionstraim cosúil le corónagraf, agus le linn urú iomlán na Gréine.
1702
Tarluithe
mion|23 Deireadh Fómhair: Cath Bhá Vigo sa Spáinn. D'ionsaigh agus scrios cabhlaigh na Breataine Móire agus na h[[An Ísiltír|Ísiltíre na longa Spáinneacha ag teacht ó Mheicsiceo agus ainneoin cosana Chabhlach na Fraince. ]]
Shamrock Rovers Football Club
Is club peile Éireannach é Shamrock Rovers Football Club (Gaeilge: Cumann Peile Ruagairí na Seamróige) as Baile Átha Cliath a imríonn i Sraith na hÉireann. Is é Ruagairí na Seamróige an club is rathúla in Éirinn. Tá sé shraith déag buaite aige agus ceithre Choirn Cumann Peile na hÉireann buaite is fiche. Tá níos mó imreoirí soláthartha d'Fhoireann sacair náisiúnta Phoblacht na hÉireann leis an club ná aon club eile. Is é an club is rathúla i gcomórtas Éireann uile freisin. Bunaíodh Ruagairí na Seamróige sa Rinn sa bhliain 1901 de réir an chlub, ach níl dáta bunaithe soiléir ann. Áitíonn tacadóirí éigin gur is é 1899 dáta bunaidh an chlub.
Bhuaigh an club Sraith na hÉireann i 1922/23 in a chéad séasúr san sraith. Bhunaigh sé a stádas is rathúla faoi 1949 le 44 trófaithe móra buaite aige. Bhuaigh an club trí sraith agus dhá Chorn Chumann Peile na hÉireann le linn na 1950idí agus d'éirigh sé an chéad club Éireannach páirt a ghlacadh i gcomórtas Eorpach nuair a d'imir sé i gCorn na hEorpa sa bhliain 1958. Bhuaigh an club sé Chorn Chumann Peile na hÉireann i ndiaidh a chéile sa 1960idí, rud atá curiarracht. Chuaigh an fhoireann go dtí Stáit Aontaithe Mheiriceá sa bhliain 1967 agus bhunaigh siad an Cumann Sacair Aontaithe in éineacht le clubanna Eorpacha eile. Bhuaigh an club Sraith na hÉireann ceithre uair i ndiaidh a chéile idir 1983 agus 1987.
D'imir an club ag Páirc Ghleann Molúra ó 1926 go 1987, nuair a dhíol úinéirí na chlub an staid le forbróirí maoine in imthosca conspóideacha. Bhog an fhoireann timpeall Baile Átha Cliath ar dhá bhliain is fiche ina dhiaidh sin ag imirt i staideanna ar cíos. Bhog an club isteach i Staid Thamhlachta roimh thús na séasúr 2009, tar éis fanacht fada mar gheall ar díospóidí dhlíthiúil agus moilleadóireachta nuair a raibh an club caomhnaithe ar éag lena tacadóirí. Chaith Ruagairí na Seamróige geansaithe le stríoca glas agus bán go dtí 1926, nuair a thosaigh sé ag imirt i ngeansaithe le fonsaí ina áit. Is é an tseamróg siombail an chlub.
Tá an club ar úinéireacht ag na tacadóirí ó 2005. Tá sé a reáchtáil ar bhonn ballraíochta. Is é taobh theas de Bhaile Átha Cliath áit dhúchais fhormhór na tacadóirí. Bíonn iompairc dhian ann idir Na Fonsaí agus Bohemians.
Stair
Bunaíodh an club sa Rinn sa bhliain 1901 de réir an chlub, ach níl dáta bunaithe soiléir ann. Áitíonn tacadóirí éigin gur is é 1899 dáta bunaidh an chlub. D'imir sé sa sraitheanna íochtaracha a bhformhór na chéad cúpla deichniúir agus sa chéad chluiche ceannais an Chorn Cumann Peile na hÉireann sa bhliain 1922. Bhuaigh an club Sraith na hÉireann i 1922/23 in a chéad séasúr san sraith agus dhá teidil sa bhreis sna ceithre shéasúr tar éis sin. Sna 1930idí, bhuaigh an club Sraith na hÉireann trí uair agus an Corn Cumann Peile na hÉireann cúig uair. D'imir idirnáisiúntais Éireannach, Paddy Moore agus Jimmy Dunne róil tábhachtach san rath sin agus tugadh tacaíocht dóibh le tinrimh de bhreis ar 25 000 daoine. Bhunaigh Ruagairí na Seamróige a stádas is rathúla in Éirinn faoi 1949 le 44 trófaithe móra buaite aige lena n-áirítear sé teidil Sraithe na hÉireann agus 11 Coirn Cumann Peile na hÉireann.
Ghlac Paddy Coad an post imreoir-traenálaí le drogall sa bhliain 1949 tar éis bás Jimmy Dunne. D'imríodh sé leis an club ar feadh beagnach ocht mbliana roimhe sin agus é féin a thaispeáin mar dhuine de na himreoirí is fearr i Sraith na hÉireann. Thionscain sé beartas óige radacach ina chéad trí bliana i bhfeighil. Thionscain sé modhanna traenála réabhlóideacha freisin agus chuir treise ar oilteacht theicniúil agus peil seilbhe. Stíl pheile tapa a bhí bunaithe ar phasáil ab ea an toradh agus chuir sé leis bhforbairt an chluiche in Éirinn. Bhuaigh an club Sraith na hÉireann don chéad uair i gcúig bliana déag sa bhliain 1954 nuair a chríochnaigh Paddy Ambrose an séasúr mar ardaimsitheoir na foirne. Bhuaigh an fhoireann a bhí ainmnithe mar Coad's Colts dhá teidil sraithe eile de bhreis ar dhá Coirn CPÉ.
Ghlac Seán Thomas ról an fhoireann a athfhoirgniú tar éis an imeacht Paddy Coad agus séasúr mírathúil faoi bhun an ceannas Albie Murphy. D'fhan Paddy Ambrose agus Ronnie Nolan leis an club agus bhí siad ceangailte le himreoirí eile iomaí lena n-áirítear idirnáisiúntais Éireannacha Frank O’Neill agus Johnny Fullam. Tháinig Liam Tuohy ar ais go dtí na fonsaí mar chaptaen freisin. Bhuaigh an club gach trófaí intíre cé is moite den Chorn Top Four i shéasúr 1963-64 agus d'fhulaing cailleadh caol i gcoinne an sealbhóir Valencia i gCorn Aontaí Idirchathracha.
Dathanna agus suaitheantas
Chaith Ruagairí na Seamróige geansaithe le stríoca glas agus bán go dtí 1926, nuair a thosaigh an fhoireann ag imirt i ngeansaithe le fonsaí ina áit. Mhol John Sheridan, comhalta de choiste, an smaoineamh ar bhonn an caidreamh maith idir Belfast Celtic agus an club. Caitheadh na geansaithe nua an chéad uair i gcoinne Bray Unknowns i gcluiche coirn ar 9 Eanáir 1927. Chaill Na Fonsaí an cluiche 3–0 agus phléigh comhaltaí sinsearach tréigean na geansaithe nua. Áfach, lean an fhoireann ag caitheamh na fonsaí glas agus bán go dtí an lae inniu. Is é an tseamróg siombail an chlub. Cuimsíonn suaitheantas an club seamróg agus liathróid ó bunú an chlub. Rinneadh mionathruithe ócáideach. Cuireadh réalta thuas an suaitheantas sa bhliain 2005 a comharthaigh na chéad deich teidil Sraith na hÉireann buaite ag an gclub. Is tríú dath oifigiúil an chlub é dubh tar éis táthcheangal an club ag na tacadóirí. Comharthaíonn sé bás an Pháirc Ghleann Molúra. Cinneadh sé freisin a cúlaigh an geansaí uimhir 12. Comharthaíonn an uimhir na tacadóirí anois.
Páirc Ghleann Molúra
Ar an 11 Meán Fómhair 1926, d'imir an club a gcéad chluiche ag Páirc Ghleann Molúra, Baile an Mhuilinn in aghaidh Dhún Dealgan tar éis tréimhsí ag Páirc na Rinne, Páirc na Shelbourne, Na Glasáin agus páirc roimhe ag Baile an Mhuilinn. Tharlaigh an oscailt oifigiúil ar an 19 Meán Fómhair 1926 le cluiche cairdeachais in aghaidh Cheiltigh Bhéal Feirste. Ainmníodh an staid sa 1930idí nuair a d'ainmnigh na húinéirí nua, na Cunningham's, é tar éis a mbaile dúchasach sa Sléibhte Chill Mhantáin. Chríochnaigh siad an staid nuair a thóg siad lochtáin (áiteanna sheasta) agus chuir siad díon suas ar an lochtán os comhair an phríomhardáin go raibh tógtha lena tacaí. D'fhan sé beagnach neamhathraithe ó shin go dtí a scartáil sa bhliain 1990. Cuireadh suas tuilsolais sa 1980idí. Ba é 20 000 toilleadh an staid (1 000 suíocháin) an chuid is mó den a shaoil. Ba é 28 000 taifead tinrimh an staid.
Dhíol úinéirí an chlub, na Kilcoyne's, an staid le forbróirí maoine sa bhliain 1987. Bhí sé ceannaithe acu ó an t-ord Íosánach go díreach roimhe seo. Rinne an slua ionradh ar an bpáirc ag an cluiche deireanach ag an staid in aghaidh Sligo ar an 12 Aibreán 1987.
Tacadóirí
Bhí Páirc Ghleann Molúra i d'óstach do tinrimh tuairim 20 000 daoine go rialta go dtí na 1970idí. Chuaigh na huimhreacha seo i laghad nuair a thréig formhór pobail spóirt na hÉireann sacar Éireannach. Bhuaigh an club Sraith na hÉireann ceithre uair i ndiaidh a chéile idir 1983 agus 1987 ach bhí an staid i d'óstach do tinrimh tuairim cheathrú cuid an figiúr roimhe seo. Ghlac díol an staid páirt i titim eile. Lean na tinrimh ag titim le linn na mblianta gan chónai, go háirithe na blianta a chaitheann ar an taobh thuaidh, gan na tinrimh taifeadta le linn cónaí an club ag an RDS a áireamh. Fhreastail 22 000 daoine an chéad chluiche ag an staid. Sular an athshuíomh go Tamhlacht, laghdaítí bonn tacaíochta an club go lárghrúpa de bhreis ar míle tacadóirí. Cuimsíonn sé tuairim 2 500 sealbhóirí ticéad séasúir faoi láthair.
Tá a lán iompairceanna comhroinnte idir Ruagairí na Seamróige agus clubanna eile ar feadh a stair. Is é an iompairc comhroinnte leis an Shelbourne an iompairc den sórt is sine. Bunaíodh sé ar bhonn bunúis na clubanna sa Rinn. Maireann sé mar iompairc tánaisteach le taobh an dearbaí áitiúil le St Patrick's Athletic. Ba é Drumcondra príomhiompairc an chlub le linn na 1950idí agus 1960idí ach cuireadh Bohemians in ionad Drumcondra mar an club móra ar an taobh thuaidh sa 1970idí. Tá iompairc clasaiceach forbartha idir Ruagairí na Seamróige agus Bohemians ón uair.
Réigiúnach
Liosta trófaí críochnaithe (Béarla)
Imreoirí
<div style="float:left; valign:top; font-size:90%; width:90%; border:0px; padding:0px; margin-left:1em; margin-right:5px;margin-bottom:0px; text-align:left">
Curiarrachtaí agus staitisticí
<div style="float:left; valign:top; font-size:90%; width:50%; border:0px; padding:0px; margin-left:1em; margin-right:5px;margin-bottom:0px; text-align:left">
<div style="float:right; valign:top; font-size:90%; width:42%; border:0px; padding:0px; margin-left:1em; margin-right:5px;margin-bottom:0px; text-align:left">
21
Básanna
20er
Dúnmharú Ali Fazeli Monfared
Ar 4 Bealtaine 2021, rinne triúr fear fuadach agus dúnmharú Ali “Alireza” Fazeli Monfared. Ba é a leathdheartháir agus dhá chol ceathrar dá chuid a bhí freagrach as an gcoir a tharla i ngar do chathair Ahvaz i gCúige Khuzestan na hIaráine. Aithníodh é mar chás marú onóra; rinneadh an dúnmharú laethanta tar éis do leathdheartháir Fazeli Monfared foghlaim faoina chlaonadh gnéasach óna chárta díolúine seirbhíse míleata. Díolmhaíonn dlíthe míleata na hIaráine daoine homaighnéasacha ón tseirbhís mhíleata éigeantach. Tuairiscítear go raibh Fazeli Monfared ag pleanáil bogadh chun na Tuirce agus tearmann a lorg tar éis dó a dhíolúine ó sheirbhís mhíleata a fháil. Gabhadh leathdheartháir agus col ceathracha Fazeli Monfared.
Sléacht Loch an Oileáin
Tharla sléacht seicteach in O'Toole's, teach tábhairne i Loch an Oileáin ar 18 Meitheamh 1994 le linn na dTrioblóidí. Maraíodh seisear Caitliceach, a bhí ag breathnú ar fhoireann sacair na hÉireann in aghaidh na hIodáile, i gCorn Sacair an Domhain 1994. Ionsaí seicteach ab ea é a bhí furasta a dhéanamh in áit iargúlta ina raibh scata bailithe. mion|clé|[[Teach tábhairne O'Toole's i 2006 (bun an bhóthair) ]]
Imeachtaí
Síníodh Dearbhú Shráid Downing ar 15 Nollaig 1993.
Ach bhí feachtas seicteach ag dul ar aghaidh in éadan Chaitlicigh an tuaiscirt ag an am. Agus ar an 16 Meitheamh 1994, go gairid roimh sos cogaidh an IRA ar 31 Lúnasa 1994, lámhach Arm Náisiúnta Fuascailte na hÉireann (an tINLA) triúr ball d'Óglaigh Uladh i mBóthar na Seanchille. B'é an díoltas a d'agair na Dílseoirí ná gur bhuail siad isteach i dteach tábhairne i Loch an Oileáin i gContae an Dúin le cith urchar a scaoileadh ina thimpeall. Maraíodh seisear sibhialtach.
Cor in aghaidh an chaim, feallmharaíodh Joe Bratty (ceannaire UFF) agus daoine eile le linn an tsamhraidh.
Bhí an próiseas síochána ag an am sin i gcontúirt dá bharr; d'fhéadfadh próiseas na síochána titim as a chéile go furasta ag an bpointe sin. Ach d'fhógair an IRA sos cogaidh ar 31 Lúnasa 1994.
Fiosrúchán
Níor ciontaíodh éinne as an ionsaí. Níos measa, tá líomhaintí ann maidir le claonpháirteachas le paraimíleataigh
D'fhoilsigh an tOmbudsman (Fear an Phobail) i dTuaisceart Éireann tuarascáil in 2016, a chinn go raibh easnaimh thubaisteacha ar an bhfiosrú agus go raibh claonpháirteachas idir an RUC agus an UVF. Cheil an Brainse Speisialta faisnéis ar aonaid eile sna póilíní, agus bhí an fiosrú siléigeach, mí-éifeachtach agus ar nós cuma liom. Mar shampla, scriosadh gluaisteán na bhfear gunna in ionad é a chaomhnú mar fhianaise.
Dar le tuairisc.ie, tá sé deacair éirim a bhaint as iompar an PSNI fiú ó shin.
Marina Ovsyannikova
Is léiritheoir teilifíse Rúiseach í Marina Ovsyannikova (Rúisis: Марина Овсянникова; née Tkachuk) a fostaíodh ar An Chéad Chainéal (Rúisis: Первый канал, Pervyy kanal)   teilifíse sa Rúis.
Luathshaol agus gairm bheatha
Tagann a tuismitheoirí ón Rúis agus ón Úcráin. Bhain Ovsyannikova céim amach ó Ollscoil Stáit Kuban agus Acadamh Uachtaránachta na Rúise um Gheilleagar Náisiúnta agus Riarachán Poiblí. D’oibrigh sí don Chuideachta Craolacháin Teilifíse agus Raidió Stáit na Rúise Uile. Sa bhliain 2002, thug sí agallamh ar shuíomh nuachta Yuga.ru.
Agóid fhrithchogaidh
Ar an 14 Márta 2022, le linn craolta nuachta tráthnóna a bhain le hionradh na Rúise ar an Úcráin bhí sí le feiceáil taobh thiar den ancaire nuachta, Ekaterina Andreeva, ag iompar póstaer ag rá "Diúltaigh cogadh. Ná creid an bholscaireacht, tá siad ag insint bhréag chugat anseo, Rúisigh i gcoinne cogaidh". Cuireadh stop leis an gcraoladh, agus bhí Ovsyannikova faoi choinneáil ag na póilíní. Ní raibh an taifeadadh ar fáil le híoslódáil, rud atá neamhchoitianta don chainéal teilifíse seo. Chuir sí físeán ar líne freisin ag rá go raibh "náire uirthi oibriú do bholscaireacht na Creimile."
Fliodhas
I Miotaseolaíocht na nGael, creidtear gurbh í Fliodhas Foltchaoin (Sean-Ghaeilge Flidas Foltchaín) bandia bólachta agus torthúlachta. Le déanaí, léirítí í mar bhandia nó bé coille (driad), mar gheall le Artemis na Gréige agus Diana na Róimhe, cé go gcreideann scoláirí nach fíor sin.
Táin Bó Flidais
Tá suíomh an scéil i nIorras, Contae Mhaigh Eo, agus insítear ann an táin bó a rinne siad ar a fear céile, Ailill Fionn.
Scéalta eile
Luaitear Fliodhas sa Dinnseanchas mar máthair Fhaind agus i Leabhar Gabhála na hÉireann mar máthair Fhaind, Bé Chuille agus Bé Téite. Sa ghluais Mheán-Ghaeilge Cóir Anmann, deirtear gurbh í bean chéile Adamair agus máthair Nia Segamain, a bhí in ann, a bhuí cumas in oidhreacht uaithi, fianna a chrú admháil go mba ba iad.
Sa scéal na Rúraíochta Scéala Conchúir Mhic Neasa, insítear go gcaithfeadh seachtar ban, nó Flioghas amháin, chun Fergus a shásamh. Sa bhéaloideas Chontae Mhaigh Eo, insítear faoin a caidreamh le Fergus.
Sanasaíocht
Tá an gaol atá ag Flioghas le fianna agus a lua ba dhéanaí mar bandia coille (driad) bunaithe ar sanasaíocht neamhdhóchiúil daoine na meánaoise mar "flid ois" (fliche ois(ín)). B'fhéidir gurb é an sanasaíocht seo iarracht í a chomhcheangal le banfhia Sadhbh na Fiannaíochta. Tá miotais i leith Fliodhais dírithe go formhór ar bhólacht agus chrú na mbó.
Éalann
Is ainmhí é an t-éalann. Mamach atá ann.
Starrmhaide
San ailtireacht, gné chothrománach tógála a bhfuil cuid di taobh istigh den fhoirgneamh, ionas go bhfuil ualach an fhoirghnimh os a cionn anuas uirthi agus an chuid eile ag síneadh amach gan tacaíocht sheachtrach, mar a bheadh sí féiniompartha. Is minic a úsáidtear gné mar seo i bhfoirgnimh nua-aoiseacha le himeartas drámata a bhaint amach.
Copra
deas|250px|thumb|Copra Bia triomaithe cnó cócó. Sna 1860idí, chun cur leis an soláthar saille ainmhíche, dhírigh déantóirí gallúnaí, margairín is bealaitheoirí ar olaí plandúla trópaiceacha agus ola cnó cócó go príomha. Ar dtús, cheannaigh trádálaithe an ola ó na daoine áitiúla, ach de réir a chéile bunaíodh fáschoillte chun copra a tháirgeadh. Faightear an ola tríd an gcopra a chomhbhrú. Is iad na hoileáin Fhilipíneacha, an Indinéis, Srí Lanca, an Mhalaeisia agus oileáin an Aigéin Chiúin na táirgeoirí is tábhachtaí.
Grafán
Is uirlis láimhe talmhaíochta agus gairneoireachta ársa agus ildánach í nó an grafán nó an ghrafóg a úsáidtear chun ithir a mhúnlú, fiailí a bhaint, ithir a ghlanadh amach agus barra fréimhe (meacain) a bhaint. Cuimsíonn múnlú na hithreach ithir a fhódú timpeall ar bhun na bplandaí (taoscadh), claiseanna (nó druileanna) caola a thochailt agus trinsí éadoimhne chun síolta nó bleibíní a chur. Má úsáidtear grafán chun gortghlanadh, d'fhéadfadh sé go mbainfeadh sé le dromchla na hithreach a chorraí nó duilliúr a ghearradh ó fhréamhacha, agus seanfhréamhacha agus fuíll bairr a bhaint den ithir. Baintear úsáid as grafáin chun ithir a thochailt agus a bhogadh agus chun meacain ar nós prátaí a bhaint.
Cineálacha
Tá go leor cineálacha grafán de cruthanna agus aidhmeanna éagsúla. Tairgeann cuid acu feidhmeanna éagsúla cé nach bhfuil ach feidhm uathúil nó shainiúil ag cinn eile.
De gnáth, bíonn dhá chineál grafán ann: grafáin tharraingthe chun ithir a mhúnlú agus grafáin ascalacha atá in ann an ithir a aerú agus na fiailí a bhaint.
Páirc Náisiúnta Ghleann Bheatha
I lár na Páirce ar imeall Loch Ghleann Bheatha tá Caisleán Ghleann Bheatha, teach mór caisealach ón 19ú haois, a tógadh mar theach lóistín seilge.
Cúram
clé|mion Tá straitéis fhadtéarmach ag an tSeirbhís Páirceanna Náisiúnta agus Fiadhúlra le go mbeidh rath ar chrainn atá dúchasach i nGleann Bheatha. Mar pháirt den straitéis sin fosta tá pleananna chun déileáil le plandaí neamhdhúchasacha, amhail an róslabhras, sa Pháirc Náisiúnta.
Crainn
clé|mion Sa bhliain 2023, bhí 2,000 crann de shíol péine Albanach na hÉireann curtha sa Ghleann Uachtarach i bPáirc Náisiúnta Ghleann Bheatha ag an tSeirbhís Páirceanna Náisiúnta agus Fiadhúlra, an líon is mó de chrainn a cuireadh sa tír go dtí seo. Rinneadh sé seo chun feabhas a chur ar ghnáthóg dhúchasach sa pháirc náisiúnta. Cuireadh na crainn ar shuíomh 1.6 heicteár sa Ghleann Uachtarach.
Fuaireas síolta do na crainn a cuireadh i nGleann Bheatha ó ghorlann i gcontae na Gaillimhe.
22
Básanna
20er
Deontay Wilder
Dornálaí Meiriceánach, atá ina churadh domhanda trom-mheáchain, is ea Deontay Leshun Wilder a rugadh ar 22 Deireadh Fómhair, 1985 i dTuscaloosa, Alabama.
Meiríonó
mion|Meiríonónna i gcomórtas caorach i [[New South Wales]] Pór caorach a tháirgeann lomra bán an-tiubh ardchaighdeáin is ea an meiríonó. Ón Spáinn ó bhunús, ach saothraithe san Astráil den chuid is mó le 200 bliain. Faightear caoirigh meiríonó i gcuid mhaith tíortha ar fud an Domhain anois, mar tá siad oiriúnaithe go maith d'aeráid the. Is í an Astráil príomhtháirgeoir olla meiríonó.
Coprainicil
deas|200px|thumb|Coprainicil Aon chóimhiotal copair is nicile, le dath airgeadach. Úsáidtear go forleathan i gcomhair mona í.
Hell Money (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an naoú heipeasóid déag, "Hell Money" den tríú sraith The X-Files ar an 29 Márta 1996. Scríobh Jeffrey Vlaming an eipeasóid seo. D'fhéach 17.38 milliún duine ar an eipeasóid.
Barún
deas|250px|thumb|Barún Is é an ball is ísle d'uaisleacht na Breataine é barún.
Fócas (optaic)
Pointe coinbhéirseachta na ngathanna solais a théann trí lionsa dearfach ag a gcruthaítear an fhíoríomhá is géire. Ní mór ionad lionsa an cheamara a choigeartú (a fhócasú) chun go gcomhthiteann an íomhá seo ar an dromchla fótamhothálach.
Meirsiriú
Próiseáil cheimiceach a dhéantar ar chadás le hailcile láidir chun é a dhéanamh níos láidre lonraí, agus níos cosúla le síoda. Shaothragh an ceimicí Sasanach John Mercer (1791-1866) an próiseas i 1844.
John Smith (ceannaire ar Pháirtí an Lucht Oibre, R.A.)
Ceannaire ar Pháirtí an Lucht Oibre sa Ríocht Aontaithe ba ea John Smith AB FP nó Iain Mac a' Ghobhainn i nGaeilge na hAlban ((13 Meán Fómhair 1938 – 12 Bealtaine 1994). Fuair Smith bás anabaí agus measadh go forleathan go raibh seans an-mhaith ag an bpáirtí an chéad olltoghchán eile a bhuachan. clé|mion|Rugadh Smith i mBaddarroch, Dalmally, [[Earra-Ghàidheal]]
Saol
Rugadh Smith i mBaddarroch, Dalmally, Earra-Ghàidheal.
Céimí de chuid Oilthigh Ghlaschu (áit a ndearna sé staidéar ar an stair ó 1956 go 1959 agus ar an dlí ó 1959-62) tháinig Smith chun tosaigh mar mhac léinn díospóireachta agus é ina bhall de Chumann Dialachtaíochta Ollscoil Ghlaschú agus d'Aontas Ollscoil Ghlaschú agus bhuaigh sé comórtas Observer Mace sa bhliain 1962, in éineacht le Gordon Hunter.
Bhí Smith ina aturnae ar dtús (1963-67) agus ansin chuaigh sé leis an abhcóideacht, mar bhall de Dhámh na nAbhcóidí. Rinneadh Abhcóide de chuid na Banríona de sa bhliain 1983.
Polaitíocht
Ghlac sé páirt ghníomhach i bPháirtí an Lucht Oibre ó lár a dhéaga agus sheas sé i dtoghchán parlaiminte den chéad uair sa bhliain 1961, i bhfothoghchán. Bhí sé ina fheisire thar ceann Lannraig Thuaidh ó 1970 go 1983 agus ar son Bad nam Manach Thoir ó 1983 go ham a bháis.
I mí Feabhra 1974 a dhiúltaigh sé do phost mar Aturnae Ginearálta le haghaidh na hAlban, ós rud é gur mhian leis gairm ní ba leithne sa pholaitíocht a dhéanamh. Idir Deireadh Fómhair 1974 agus Márta 1979 bhí sé sna poist seo a leanas, i ndiaidh a chéile: Fo-Rúnaí i Roinn an Fhuinnimh, an tAire Stáit don Fhuinneamh, Aire Stáit um Oifig Chomhairle na Banríona (go bunúsach leas-ceannaire ar Theach na dTeachtaí) agus Rúnaí Stáit don Trádáil.
Ceannaire ar Pháirtí an Lucht Oibre
Bhí Smith i bhfabhar bhallraíocht na Ríochta Aontaithe sa Chomhphobal Eacnamaíochta na hEorpa agus dílárú don Albain i dtólamh. Agus é ina cheannaire ar Pháirtí an Lucht Oibre ó 1992 go 1994 chuir sé deireadh leis an mblocvóta a bhíodh ag na ceardchumainn ag comhdháil an pháirtí.
Canúint Fhine Gall
Teanga dhíothaithe is ea Canúint Fhine Gall (Béarla: Fingallian) a bhí á labhairt i bhFine Gall i dtuaisceart Chontae Átha Cliath go dtí lár an naoú haois déag. Ceaptar go raibh sé an-chosúil leis an teanga Yólaise a bhí le fáil i gContae Loch Garman, agus gur tháinig an dá cheann acu ón Meán-Bhéarla luath a tugadh anall le linn ionradh na Normannach ar Éirinn.
John Smith (ceannaire ar Pháirtí an Lucht Oibre, R.A.)
Bás anabaí
clé|mion|Uaimh Smith ar [[Í Cholm Cille]] Bhuail taom croí Smith sa bhliain 1988 agus bhí saol ní ba shláintiúla aige ina dhiaidh sin dá bharr. Chuir a thaom croí marfach sa bhliain 1994 ionadh ar a lán daoine. Léirigh an suaitheadh a baineadh as daoine agus an oiread bróin a bhí orthu nuair a d'éag sé an méid fíormheasa a bhí air, ar fud na polaitíochta agus níos faide i gcéin.
Canúint Fhine Gall
thumb|Léarscáil ag taispeáint Fhine Gall i gContae Átha Cliath
Níl teacht ar litríocht i seanchanúint Fhine Gall ach dhá dhán aoracha a scríobhadh le linn an 17ú haois, mar atá The Fingallian Dance, dán trí véarsa, agus Purgatorium Hibernicum, aoir bunaithe ar An Aeinéid le Virgil. De réir dealraimh, ní cainteoirí dúchais de chuid na canúna a scríobh an dá rud seo ach daoine a bhí ag magadh fúithi, ach fós féin tá roinnt eolais le fáil iontu faoi na focail shainiúla inti de bhunús Béarla agus de bhunús Gaeilge, chomh maith le fuaimniú na ngnáthfhocal. Léirítear, mar shampla, gur choitianta 'v' nó 'f' in ionad 'w' an Bhéarla chaighdeánaigh (fat in ionad what, 'céard' in The Fingallian Dance; vales in ionad walls, 'ballaí' in Purgatorium Hibernicum).
John Smith (ceannaire ar Pháirtí an Lucht Oibre, R.A.)
Bás anabaí
Sa bhliain 1995 a athbhaisteadh comórtas díospóireachta Observer Mace - John Smith Memorial Mace a thugtar air anois, in ómós dó. Bíonn an comórtas á eagrú ag Aontas Lucht Labhartha an Bhéarla sa lá atá inniu ann.
1979
Eachtraí
mion|225px|dheis|1979: Cuireadh deireadh le hollmharú na [[Khmer Rouge sa Chambóid. Comórann Músaem na Cinedhíothaithe na 1.7 milliún duine a fuair bás sa sléacht.]]
mion|225px|21 Bealtaine 1979: Oíche na gCíréibí White i San Francisco i ndiaidh breithiúnais éadroim i gcúirt i gcoinne Dan White, feallmharfóir George Moscone, méara na cathrach, agus Harvey Milk, duine de mhaoirseoirí na cathrach.
Spórt
Cuir téacs neamhfhormáidithe anseo
Meiningíteas
Buaileann an galar meiningíteas daoine, daoine óga go háirithe, de bharr galrú le víris nó baictéir.
Is marfaí ar fad an galrú le baictéir ná an galrú le víris. Bíonn baictéir éagsúla ciontach as.
Diagnóis
mion|clé
Tógann na trialacha diagnóise an-chuid uaireanta an chloig, rófhada d'othair óga. Ó am go chéile faigheann páiste óg bás taobh istigh de 12 uair i ndiaidh tús na siomptóm: urlacan, teocht ard, tinneas géar cinn, dolúbthacht muiníl, col le solas geal (fótafóibe), codlatacht, taomanna, is cóma. clé|mion|Meiningíteas baictéarach Tá an-iarracht ar siúl triail nua á fhorbairt chun an diagnóis a bhrostú. Tógtar sampla fola ón othar, agus measctar páirteagail an-bheaga laitéise, atá clúdaithe le hantasubstaintí meiningítis, ann. Bíonn antashubstantaí éagsúla in úsáid ar shamplaí éagsúla fola.
Cóir leighis
Má bhíonn meiningíteas baictéir sa bhfuil, imoibríonn an hantasubstaintí leis an antaigin chuí sna baictéir, fiú má tá frithbheathaigh tógtha ag an othar. Greamaíonn na páirteagail laitíse a bhfuil antaigin orthu le chéile. clé|mion|P[[Polladh lumbach|olladh lumbach sa bhliain 1913]] Úsáidtear tonn ultrafhuaime a sheoltar tríd an sampla fola chun an greamú is an teacht le chéile seo a dheifriú. Muna mbíonn aon antaigin sa bhfuil, ní tharlaíonn aon teacht le chéile. Leis an triail seo, tá dóchas ann gur féidir an saghas meiningítis a aithint taobh istigh de nóiméid. Chuirfeadh sé seo le héifeacht na gcóracha míochaine agus laghdódh marfacht an ghalair.
In Éirinn
In Éirinn mhéadaigh an líon cásanna de mheiningíteas baictéir ó 131 i 1990 go dtí 241 i 1995 agus 380 i 1996. Sa bhliain sin bhuail an galar 6.9 duine as gach 100,000 den daonra, i gcomparáid le 3 as gach 100,000 sa Bhreatain.
Michael Bentt
Dornálaí Briotanach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain, is ea Michael Bentt a rugadh ar 4 Meán Fómhair 1964 i nDulwich Thoir, Londain.
34
Básanna
30er
Stearaidian
Aonad uillinne soladaí an SI, leis an tsiombail sr. Iompraíonn fairsinge ar dhromchla sféir atá cothrom le ga an sféir cearnaithe uillinn sholadach de 1 sr ag lár an sféir sin. Iompraíonn fairsinge iomlán dhromchla an sféir 4 sr ag an lár.
Giantland
Gearrscannán beochana Meiriceánach is ea Giantland a rinneadh sa bhliain 1933. Is gearrscannán Mickey Mouse é. Walt Disney Productions a léirigh an scannán agus United Artists a dháil é. Is é atá ann ná an síscéal traidisiúnta úd "Seáinín agus an Gas Pónaire" curtha in oiriúnt don scáileán chineama. Tá Mickey Mouse sa bpríomhról agus a ghuth déanta ag Walt Disney é féin.
Fócasú inmheánach
Eagar na n-eilimintí i lionsa comhshuite inar féidir fócasú ar réad in aice láimhe trí eilimintí taobh istigh den lionsa a bhogadh ar feadh na haise, in ionad an lionsa iomlán a bhogadh isteach nó amach ón réad le focasú air. Coinníonn an t-eagar seo an lionsa dlúth gan rothlú, rud a dhéanann deimhin de go mbeidh feidhmiú feabhsaithe ann i gcomhair grianghrafadóireacht garamhairc.
Meiscilín
Druga siabhránach a dhíorthaítear ó chactas Meicsiceach ar leith. In úsáid leis na céadta bliain mar gheall ar a chumas siabhránacht a spreagadh. Tharraing leabhar Aldous Huxley, The Doors of Perception (Doirse na hAireachtála, 1954), aird air, agus úsáideadh é go forleathan i ré shícideileach na 1960idí.
Hermann Staudinger
Ceimicí a rugadh i Worms na Gearmáine ab ea Hermann Staudinger (23 Márta 1881 – 8 Meán Fómhair 1965). Bhuaigh sé Duais Nobel na Ceimice i 1953 ar a shaothar taighde ar cheimic mhacramóilíneach a bhí bunúsach d'fhorbairt na bplaisteach.
Corainteach
deas|200px|thumb|Corainteach Ceann de 5 phríomhord na hailtireachta clasaicí, le stoic chuisleannacha shainiúla agus mullaigh acantais mhaisithe. Ceapadh san Aithin sa 5ú céad RC é, forbraíodh níos déanaí sa Róimh, agus úsáideadh go forleathan i dtréimhse na hAthbheochana.
Sanctóir Las Lajas
Baisleac Chaitliceach atá suite i Nariño na Colóime í Sanctóir Las Lajas.
Seanchaí
link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:IVRLA%2010443%20%C3%93%20hEinir%C3%AD.jpg|clé|mion|1985ː [[Seán Ó hEinirí, seanchaí]] mion|Peig Sayers Duine a bhíonn ag insint scéalta traidisiúnta as Gaeilge, mar is ea seanchaí, mar shampla Peig Sayers.
Bhí ról tábhachtach ag an scéalaí sa saol fadó. Ní raibh an seanchaí go dona i dtaca le siamsaíocht de.
A Bend in the River
Úrscéal le V. S. Naipaul a fhoilsíodh sa bhliain 1979 is ea A Bend in the River.
Corandam
Mianrach, déanta as ocsaíd alúmanaim, Al2O3, ábhar an-chrua a úsáidtear mar scríobach. Is cineálacha ar chaighdeán seoide iad rúibín is saifír.
A Bend in the River
An Scéal
I dtír anaithnid san Afraic, tar éis saoirse a bhaint amach, a lonnaíodh an túrscéal seo. Sé príomhphearsa an scéil ná Salim, a insíonn dúinn faoina shaol. Is fear gnó é i mbaile lár tíre. Baile saibhir cultúrtha a bhí ann roimh na réabhlóide, gan é a bheith Eorópach nó Afracach. Déanann Salim cuir síos ar na haithrithe a thagann ar an mbaile go sciopaidh tar éis imeacht na cóilínithe. Cheaptar go bhfuil sé ag tagart do Kissangani sa gCongo faoi Mobutu Sese Seko, cé nach bhfuil an áit nó an duine ainmnithe.
Coimisiún Imscrúdúcháin Árais Máithreacha agus Leanaí, 2021
mion|Olluaigh D'fhoilsigh an Coimisiún Imscrúdúcháin Árais Máithreacha agus Leanaí tuarascáil 3,000 leathanach ar 12 Eanáir 2021,   faoi na hionaid  ina gcoinnítí mná agus cailíní a bhí ag súil le páiste agus nach raibh pósta. Meastar sa tuarascáil go bhfuair 9,000 páiste bás in 18 'institiúid' i bPoblacht na hÉireann sa 76 bliain idir 1922 agus 1998, nuair a dúnadh an t-áras deireanach, mion
A Bend in the River
Céad líne an scéil
'Tá an domhan mar atá; daoine nach fiú tada iad, a lig dóibh féin bheith gan luach, agus nach bhfuil áit sa domhan mór dóibh'.
Coimisiún Imscrúdúcháin Árais Máithreacha agus Leanaí, 2021
An córas
Saolaíodh 57,000 páiste sna hárais a fiosraíodh agus bhásaigh duine as gach seachtar acu, ráta báis a bhí i bhfad níos airde ná mar a bhí an ráta náisiúnta ag an tráth sin. Bhí 200 bean aitheanta ag an gCoimisiún a bhásaigh fad a bhí siad ina gcónaí i gceann de na hárais máithreacha agus leanaí nó na hárais chontae a fiosraíodh. An toircheas ba chionsiocair go díreach nó go hindíreach le 57% de na básanna sin.
Cuireadh 56,000 bean go dtí na hárais sin idir 1922 agus 1998 (agus 25,000 eile nach raibh san 18 'institiúid a bhí á fiosrú). A muintir féin a chuir go leor de na mná sin chun bealaigh mar gheall ar an doicheall a bhí roimh pháistí a rugadh do bhean nach raibh pósta. Bhí 80% de na máithreacha sna hárais idir 18 agus 29 bliain d’aois, cé go raibh máithreacha ann nach raibh ach 12 bliain d’aois agus mná a bhí amach sna 40idí.
A Bend in the River
Duaiseanna
Ainmníodh é don duais Booker sa bhliain 1979.
Coimisiún Imscrúdúcháin Árais Máithreacha agus Leanaí, 2021
An córas
Sna 1960idí agus sna 1970idí ba mhó a chuaigh mná isteach sna hionaid sin. Is in Éirinn a cuireadh an líon is mó sa domhan máithreacha isteach sna hionaid sin sa bhfichiú haois.
Achoimre
Deirtear sa tuarascáil gurbh iad aithreacha na bpáistí agus muintir na máithreacha ba mhó a bhí freagrach as an drochbhail a cuireadh ar mhná agus leanaí sna hárais. “Ghlac institiúidí an stáit agus na n-eaglaisí leis an drochbhail sin, bhíodar páirteach inti agus thugadar tacaíocht di. Mar sin féin, caithfear a admháil gur chuir na hinstitiúidí seo tearmann ar fáil, dá chruálaí é, nuair nach raibh aon tearmann le fáil sa mbaile.”
Deirtear nach raibh “aon fhoireann ghairmiúil” ag obair sna hárais ach “nárbh aon chabhair don ráta uafásach báis a fhuarchúisí agus a bhíothas coitianta faoin mbail a bhí ar na páistí a rugadh in árais máithreacha agus leanaí”.
Freagairt
Sá Dáil ar 13 Eanáir 2021, ghabh an Taoiseach Micheál Martin leithscéal thar ceann an Stáit leis na daoine a d'fhulaing in árais máithreacha agus naíonán. Dúirt an Taoiseach go raibh cur síos sa tuarascáil ar “chaibidil dhuairc, dhúshlánach agus náireach” i scéal na hÉireann, nach rófhada ar fad ó shin a tharla na heachtraí seo agus go raibh daoine fós ag fulaingt dá mbarr. Cháin an Taoiseach an dearcadh soch-chultúrtha a bhí ann nuair a bhí na hárais i mbarr a réime. Dúirt sé go raibh daoine an-tógtha le moráltacht shaobh reiligiúnda ach ag an am céanna gur thug siad cúl lena n-iníonacha.
Dúirt an Taoiseach gur mhian leis pardún a ghabháil leis an dream a d'fhulaing thar ceann an Rialtais, an Stáit agus a cuid saoránach.
Bhí cáineadh déanta ag an Teachta Dála neamhspleách Catherine Connolly ar an teanga agus na conclúidí atá sa tuarascáil. Dúirt Connolly gurb é cur chuige an Rialtais i leith na tuarascála ná an milleán a scaipeadh ar theaghlaigh, ar an bpobal agus ar an gcóras ionas nach raibh aon duine freagrach. Chuir Connolly insint an Rialtais ar an tuarascáil i gcosúlacht le ‘tobar fíoruisce’. “Dá mhéad a scaipeann an scaird is lú a bhuaileann aon duine,” ar sí.
Bunaíodh scéim chúitimh do na daoine a d'fhulaing agus iarradh ar na hoird rialta a raibh baint acu le hárais máithreacha agus naíonán cion den chúiteamh a íoc.
Cúlra
Bhí an Coimisiún ag fiosrú na n-áras (á rith ag na siúracha Bon Secours), ó aimsíodh olluaigh i dTuaim i gcontae na Gaillimh agus taisí naíonán agus leanaí adhlactha inti. Rinne staraí áitiúil i dTuaim, Catherine Corless, taighde. Fuair sí amach nach raibh taifead adhlactha ar fáil ach do bheirt den 796 leanbh a raibh teastas báis ann dóibh. Bunaíodh an Coimisiún in 2015 de bharr a cuid taighde.
Sian Elias
Iar-Phríomh-Bhreitheamh ar an Nua-Shéalainn is ea Sian Elias (a rugadh ar 13 Márta 1949) an dara duine déag agus an chéad bhean a bhí sa phost sin. clé|mion|257x257px|2017
Gairm
Abhcóide ó 1975 go 1995, bhí Elias ina Coimisinéir Dlí ó 1984 go 1988. Rinneadh Abhcóide na Banríona di sa bhliain 1988 (in éineacht le Lowell Goddard, duine den chéad bheirt bhan a ndearnadh Abhcóide na Banríona díobh). clé|mion|180x180px|2011ː Chief Justice Right Honourable Dame Sian Elias chun tosaigh Bhí Elias ina gnáthbhreitheamh den Ard-Chúirt ó 1995 go dtí go ndearnadh Príomh-Bhreitheamh di sa bhliain 1999 agus ina ball den Chúirt Uachtarach ó bunaíodh í, sa bhliain 2004.
Sa bhliain 2019, chuaigh sí ar scor cúpla seachtain níos lú ná a bheith dhá scór bliain ina Príomh-Bhreitheamh ar an Nua-Shéalainn.
Cumar
mion|[[Cumar na dTrí Uisce (An Triúr Deirfiúr)]] An áit a dtagann dhá shruth uisce le chéile is ea cumar.
Foghlaim shiocrach
Sa tsíceolaíocht, próiseas bunúsach foghlama. Tagann duine chun gníomh ar leith a dhéanamh le minicíocht nó déine níos mó/lú ná roimhe, de thairbhe iarmhairtí dearfacha nó diúltacha ar an ngníomh.
35
Básanna
30er
Stéirin
Is éard is stéirin ann ná aon saill a fhaightear ón aigéad stéarach, nó meascán den aigéad stéarach is an t-aigéad pailmíteach, a úsáidtear chun coinnle a dhéanamh.
Aitíth mac Laigni
Rí Ulad de chlann Uí Eachach Chobha, géag de Dhál Araí, ba ea Aitíth mac Laigni (Sean-Ghaeilge Aitíth mac Laigni) (bás 898). Bhí sé i réim ón mbliain 896 go dtí 898.
Fearghas Mac Aodháin (bás 692), a ghaol sé ghlúin amach, ba ea a shinsear deireanach a bhí ina rí Ulad. D'fhéadfadh é go ndearnadh rí Chobha de sa bhliain 882 tar éis bhás Chonalláin mhic Mhaoil Dúin.
Feictear ar dtús é sna hannála don bhliain 893, nuair a bhí sé ciontach in achrann idir na hUlaid agus Cineál Eoghain. Mharaigh roinnt fear agus b'éigean don abb Maolbhríde (Máel Brigte) mac Tornáin had to separate the disputing parties. Íocadh cúiteamh sin abb mar thoradh. An bhliain chéanna, mharaigh sé rí na nUlad, Bécc mac Éireamhóin de Dhál Fhiatach. Bhí sé ciontach ansin i ndúnmharú Mhuireadhaigh mhic Eochagáin (bás 895), rí réir Ulad de Dhál Fiatach.
D'éirigh Aitíth ina rí sa bhliain 896. Sa bhliain úd, maraíodh Cumascach mac Muireadhaigh, rí Ard Ciannachta|Ard Ciannacht, (dream faoi cheannas Bhreá, lonnaithe i gContae Lú) ag na hUlaid. Fosta sa bhliain seo, i dteannta lena chomhghuaillí as Conaille Muirtheimne (ceantar Dhún Dealgan), chloígh sé na Lochlannaigh agus mharaigh sé Amhlaoibh mac Íomhair.
Tharraing eachtraí Aití aird Uí Néill an Deiscirt. Sa bhliain 897, chloígh rí Bhreá, Máel Finnia mac Flannacáin (bás 903) arm na nUlad ah Cath Rath Cró. Maraíodh san áireamh Muireadhach mac Mhic Éitigh, rí Dhál Araí agus Aindiarraid mac Maoil Mhochéirí, rí Leath Cathail de Dhál Fhiatach. D'éalaigh Aitíth ón gcath ach gortaithe go dona. An bhliain dár gcionn 898, mharaigh go fealltach é ag a ghaoil féin.
Bhí a mhuintir Uí Airí (Uí Aiteidh i gceannas Uí Eachach Chobha ón luath-10ú haois go dtí an luath-12ú haois.
Vince Gilligan
Scríbhneoir, léiritheoir agus stiúrthóir Meiriceánach is ea George Vincent Gilligan Jr. a rugadh ar 10 Feabhra 1967 in Richmond, Virginia. Oibríonn sé sa teilifís agus clú air as a chuid oibre ar shraitheanna mar The X-Files agus Breaking Bad.
Máire Dinny Wren
Saol
Le cois abhainn an Chláidí, faoi scáth na hEaragla i gContae Dhún na nGall atá cónaí ar Mháire Dinny Wren, áit a mbíonn sí ag scríobh filíochta agus gearrscéalta. Phill sí chun an bhaile go Gaoth Dobhair in 1999 i ndiaidh di tréimhse de 21 bliain a chaitheamh i Londain.
Vince Gilligan
Rinne Gilligan staidéar ag Tisch School of the Arts in Ollscoil Nua-Eabhrac ar scoláireacht agus bronnadh céim bhaitsiléara sa mhín-ealaíon air.
Máire Dinny Wren
Saol
In 2011, d’fhoilsigh Coiscéim a céad bhailiúchán filíochta, Ó Bhile go Bile, agus tá go leor duaiseanna liteartha bronnta uirthi as a chuid saothar ó shin; ina measc, Comórtas Filíochta Uí Néill in 2011 agus Focail Aniar Aduaidh in 2017. Bhí a dara cnuasach filíochta, Tine Ghealáin, a d’fhoilsigh Éabhlóid in 2019, ainmnithe do Ghradam Uí Shuilleabháin ag Oireachtas na Gaeilge.
D’fhoilsigh Éabhlóid a céad chnuasach gearrscéalta, Go mbeinnse choíche saor, in 2016 agus tá saothair léi foilsithe in irisí ar nós Comhar, Duillí Éireann, Feasta, an tUltach, Poblachd nam Bàrd, agus Poetry Ireland Review. Tá ceithre scéal dá cuid sa chnuasach gearrscéalta Go dtí an lá bán a d’fhoilsigh Éabhlóid in 2012. Bronnadh duais Fhoras na Gaeilge ar Mháire in 2010 ag Féile Scríbhneoirí Lios Tuathail don ghearrscéal ‘Ag Téarnamh chun Baile’.
Bhí scannán filíochta bunaigh ar dhán dá cuid ar an ghearrliosta ag Féile filíochta Winter Warmer Ó Bhéal 2020.
In 2013 rinne Drama on One léiriúchán den scéal Thar an Tairseach agus craoladh é ar RTÉ Raidió 1 ar Lá Fhéile Pádraig na bliana sin. Bhí an léiriúchán sin ar an ghearrliosta don Dráma Raidió is Fearr ag an Prix Europa i mBeirlín in 2013.
Traiectum (Utrecht)
Dún Rómhánach a bhí i Traiectum, ar theorainn Impireacht na Róimhe in Germania Inferior. Faigheann Utrecht a ainm ó hiarsmaí an dúin i lár Utrecht, san Ísiltír.
Sa bhliain AD 69-70 bhí Gaius Iulius Civilis i gceannas ar éirí amach na mBatavi nuair a dhódh an dún. Chuir saighdiúir nó oifigeach amháin a shábháil caoga bonn óir faoi thalamh faoin am seo. Fuair seandálaithe iad faoi bhun na sraithe adhmaid dhóite. Nuair a d’athbhunaigh na Rómhánaigh a n-údarás sa réigiún d’athóg siad an dún, arís as adhmad. Bhí foireann de thart ar 500 trúpaí sa dún. Ó stampaí tíl is cosúil gur ó AD 88-89 go dtí 275 a bhí foireann an dúin ag cohors II Hispanorum peditata, buíon coisithe cúnta d'arm na Róimhe Impiriúil.
Próiseáil teanga nádúrtha
mion| Léiriú ar an bhfearann le [[Inchinn|hinchinn agus ciorcad iomlánaithe ag idirghníomhú trí theanga, próiseáil comhartha, léiriú eolais, ríomhchlárú, srl.]] Is réimse ildisciplíneach é Próiseáil Uathoibríoch Teanga Nádúrtha ( PUTN ) nó Próiseáil Teanga Nadúrtha (PTN), ar a dtugtar NLP (as Béarla natural language processing), a bhaineann le teangeolaíocht, ríomheolaíocht agus intleacht shaorga a bhfuil sé mar aidhm aige uirlisí próiseála teanga nádúrtha a chruthú le haghaidh feidhmeanna éagsúla. Níor cheart é a mheascadh le ríomhtheangeolaíocht, a bhfuil sé mar aidhm aici teangacha a thuiscint trí úsáid a bhaint as uirlisí ríomhaireachta.
Jose Chung's From Outer Space (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an fichiú heipeasóid, "Hell Money" den tríú sraith The X-Files ar an 12 Aibreán 1996. Scríobh Darin Morgan an eipeasóid seo. D'fhéach 16.08 milliún duine ar an eipeasóid.
Próiseáil teanga nádúrtha
Cuireadh tús leis na chéad saothair i bpróiseáil uathoibríoch teanga nádúrtha sna 1950idí, go príomha i Stáit Aontaithe Mheiriceá, áit a chuidigh an comhthéacs polaitiúil, a bhain leis an gCogadh Fuar idir SAM agus an APSS, le forbairt réimse an aistriúcháin mheaisín.
Encanto
Is cartún é Encanto. Rinne Disney an scannán, eisithe sa bhliain 2021.
Ghlac Stephanie Beatriz ról Mirabel. Ghlac amhránaí Adassa an pháirt Dolores. Bhí John Leguziamo Bruno agus María Cecilia Botero Abeula Alma. Rinne Mauro Castillo, Jessica Darrow, Carolina Gaitan, Ravi Cabot-Conyers, Rhenzy Feliz, Wilmer Valderrama, Angie Cepeda agus Diane Guerrero sa scannán freisin.
Stiúir Jared Bush, Byron Howard agus Charise Castro Smith Encanto. Scríobh Lin-Manuel Miranda an ceol.
36
Básanna
30er
Feisire Parlaiminte (An Ríocht Aontaithe)
Sa Ríocht Aontaithe, is duine aonair é (nó í) Feisire Parlaiminte (FP) a thoghtar chuig Teach na dTeachtaí, seomra íochtarach na Parlaiminte.
Córas toghcháin
Toghtar gach 650 ball de Theach na dTeachtaí sa Ríocht Aontaithe trí leas a bhaint as an gcóras vótála 'an chéad duine abhaile' i dtoghlaigh aon-chomhalta ar fud sad na Ríochta Aontaithe, áit a bhfuil a ionadaí aonair féin ag gach toghcheantar.
Toghcháin
Éiríonn toghlach na bhfeisirí go léir folamh ag an am céanna do thoghcháin a reáchtálfar ar feadh timthriall cúig bliana, nó nuair a ghlaoitear toghchán tobann.
Jan Havickszoon Steen
Péintéir a rugadh i Leyden na hOllainne ab ea Jan Havickszoon Steen (1626-1679). I measc a phictiúr is mó cáil tá gnáthradhairc shóisialta is baile gnáthdaoine, mar shampla, De musikale aanbidder (An Ceacht Ceoil, 1667).
Reachtaire (eaglasta)
mion|[[Trevor Williams (easpag)|Trevor Williams, reachtaire agus easpag anseo]] Sagart paróiste in Eaglais na hÉireann is ea reachtaire, nó oifigeach ardchéimiúil in eaglaisí eile.
Méiseasóch
250-65 milliún bliain ó shin. Ré na reiptílí móra, na ndineasár, agus na mamaigh ag teacht chun cinn ag druidim lena deireadh. Laghdaigh meánteocht an Domhain an t-am ar fad. Roinntear an ré seo ina 3 thréimhse. Sa tréimhse Thriasach, 290-195 milliún bliain ó shin, tháinig na dineasáir chun cinn agus thosaigh Pangaea ag titim as a chéile. Sa tréimhse Iúrasach, 195-140 milliún bliain ó shin, tháinig éin is na chéad mhamaigh chun cinn trí éabhlóid ó phéisteanna éagsúla. Ansin tharla an tréimhse Chailceach, 140-65 milliún bliain ó shin, agus ag a deireadh díothaíodh na dineasáir uile is 75% de gach gné bheo ar Domhan, meastar.
Amhrán Mhuínse
Focail
'S dhá mbeinn trí léig i bhfarraige
Nó i sléibhte i bhfad ó thír,