cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Henriette Pressburg
Caidreamh le Karl Marx
Tar éis do Karl scríobh chuig a athair ag admháil go raibh a stíl mhaireachtála ag dul i bhfeidhm ar a shláinte, scríobh sí: “ní mór duit gach rud a d’fhéadfadh rudaí a dhéanamh níos measa a sheachaint, ná héirigh róthógtha, ná ól a lán fíona nó caife, agus na ithe rud géar, nó a lán piobar nó spíosraí eile. Ní mór duit gan tobac a chaitheamh, gan fanacht suas rómhall sa tráthnóna agus éirí go luath i gcónaí. Bí cúramach freisin, gan slaghdán a fháil agus, a dhíl Karl, ná bíodh ag damhsa go dtí go mbeidh l biseach go leor ort arís.
Is annamh a fheictear gur fhreagair Karl litreacha a theaghlaigh nó gur thug sé cuairt orthu fiú. Cé gur chruthaigh a stíl mhaireachtála agus a chaifeachas le hairgead teannas lena thuismitheoirí cheana féin, tháinig meath breise ar chaidreamh Karl lena mháthair sna blianta tar éis bhás a athar i 1838, agus a chuid iarrataí ar réamhíocaíochti ar an oidhreacht a raibh súil leis ag dul i gceannas ar a gcaidreamh, a d’éirigh níos doicheallaí agus fuaránta.
Gwynllwg
Baile i Casnewydd, an Bhreatain Bheag, is ea Gwynllwg, 10 km ó Caerdydd agus 202 ó Londain. Tá daonra 723 ann, agus tá 42 (5.8%) in ann Breatnais a labhairt.
Seán Ó Lúing
Ba scríbhneoir Éireannach é Seán Ó Lúing, a rugadh i mBaile an Fhirtéirigh, Contae Chiarraí, sa bhliain 1917. Fuair a chuig meánoideachais i gCill Airne agus rinne staidéar ar Laidin agus Gaeilge i gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath. Chaith sé tamall mar mhúinteoir agus bhí an stair ar cheann de na hábhair a mhúin sé. Mhéadaigh a spéis sa stair agus rinne sé taighde ar shaol chuid de thírghráthóirí móra na hÉireann, John Devoy, Ó Donnabháin Rosa, agus Art Ó Gríofa go háirithe. Foilsíodh na beathaisnéisí a scríobh sé fúthu seo, chomh maith le cuntas ar thréimhse a chaith sé ag obair sa Bhruiséal don Rannóg Aistriúcháin, áit a raibh sé ag obair tar éis dó éirí as an múinteoireacht. Fuair sé bás sa bhliain 2000.
Hulc
Stair
B’fhéidir go dtagann an t-ainm ón bhfocal Gréigise όλκας (holkas), bád ar théad, rud a réiteodh go maith le húsáid an huilc mar bháirse abhann. Ina theannta sin, bhí an chiall “rud toll” nó “blaosc” le hulc sna meánaoiseanna, rud a thabharfadh cruth na cabhlach le fios.
Ní léir cén uair a nocht an hulc san Eoraip. Níl fianaise sheandálaíoch ann, agus caithfear a bheith ag brath ar phictiúir agus ar cháipéisí a bhaineann le cúrsaí trádála. Is é barúil choitianta na scoláirí gur tosaíodh á húsáid sna hÍsiltíortha mar shoitheach abhann. Déantar tagairt do huilc timpeall 1000 AD i ndlíthe Aethelred II i Sasana. Ba lú an méid cánacha a gearradh ar huilc ná ar cogaí nó ar longa eile agus baint ag cánacha leis an méid earraí. Faoin 14ú haois ba throime na cánacha a bhí á ngearradh ar huilc, rud a chuireann in iúl go raibh níos mó earraí á n-iompar acu agus gur thoirtiúla na cabhlacha dá réir. Ba í an hulc an soitheach trádála ba mhó a bhí á húsáid ag an gConradh Hainseatach faoin 14ú haois, ach faoin 15ú haois bhí an carbhal ag teacht in ionad an huilc.
Dearadh agus feidhmiú
Tá huilc le feiceáil i bpictiúir agus crann amháin acu i lár na cabhlach a bhfuil coirneog feistithe air. Rinneadh an chabhail le clinse aisiompaithe, sa mhéid gur feistíodh na strácaí clinse ón stráca uachtair anuas go dtí an chíle. Bhí caiseal tosaigh agus caiseal deiridh ag an hulc. Taispeánann na pictiúir is luaithe stiúir cheathrún ar deas, ach ina dhiaidh sin taispeántar stiúir láir. Is dócha gur fhág modhanna longthógála a bhí ann roimhe sin a rian ar dhéanamh an huilc. Tá baint ag an gcrann agus an stiúir cheathrún le longa Lochlannacha agus tá an chíle cosúil le cíle an choga.
Ba iad tosach agus deireadh an huilc mhéadaithe an chuid ba laige den soitheach. Níl neart sa post tosaigh ná sa phost deiridh, agus b’éigean iad a dhaingniú le naprúin agus le huchtáin.
Glactar leis i bhfianaise cáipéisí Sasanacha agus Hainseatacha gur mar shoitheach lasta is mó a úsáideadh an hulc. B’fhéidir gur baineadh úsáid as huilc mar longa cogaidh chomh maith. Bheidís níos inbheartaithe ná an coga, a bhuíochas sin ar an stiúir láir agus ar na rámha atá le feiceáil i roinnt lámhscríbhinní dathmhaisithe, agus b’fhearrde an hulc an t-ardán chun troid a dhéanamh.
An Cosnamhaigh Ua Dubhda
Rí Uí Fhiachrach Mhuaidhe ba ea  An Cosnamhaigh Ua Dubhda  (bás 1162). Dubh Easa (bás 1190) ba ea a bhean chéile.
The Devil Wears Nada
Craoladh an cúigiú heipeasóid, "The Devil Wears Nada", den aonú sraith is fiche The Simpsons ar an 15 Samhain 2009. Scríobh Tim Long an eipeasóid seo. D'fhéach 9.04 milliún duine ar an eipeasóid.
Liosta de charachtair Coronation Street (1986)
Sobaldráma Briotanach is ea Coronation Street (nó Corrie go neamhfhoirmeálta uaireanta). Is liosta na gcarachtar é seo a bhí ar Coronation Street den chéad uair sa bhliain 1986:
Liosta de charachtair Emmerdale (2018)
Sobaldráma Briotanach is ea Emmerdale. Is liosta na gcarachtar é seo a bhí ar Emmerdale den chéad uair sa bhliain 2018:
Próiseáil chúlrach
Is é rud is próiseáil chúlrach ann ná tascanna le tosaíocht íseal a dhéanann ríomhaire ag an am céanna is a dhéanann sé tascanna eile le tosaíocht níos airde. Mar shampla, tiomáineann cuid mhaith ríomhairí an printéir ar an mbealach seo gan cur isteach ar phríomhghnó an úsáideora.
Richard Wagner (idirdhealú)
Daoine eile a bhfuil an t-ainm céanna orthu:
Hanmer
52.9508°N, -2.8115°W
Baile i Wrecsam, an Bhreatain Bheag, is ea Hanmer, 165.4 km ó Caerdydd agus 243 ó Londain. Tá daonra 648 ann, agus tá 47 (7.3%) in ann Breatnais a labhairt.
Buartha folláin
mion|Duine buartha, le T. Rowlandson after J. Dunthorne, 1788. Is daoine iad na "buartha folláin" atá i mbarr a sláinte ach an-bhuartha faoi céard tá i ndán dóibh ó thaobh cúrsaí sláinte. Buartha folláin a bhí cuid mhaith daoine le linn na paindéime COVID-19.
I gcomparáid leis an lucht "buartha folláin", fadhb shláinte agus riocht síciatrach is ea hipeacoindre, agus cuireann an eagla roimh ghalair (a bheith galareaglach) isteach ar ghnáthchúrsaí an lae
Johann Tetzel
Bráthair de chuid na nDoiminiceach ab ea Johann Tetzel c. 1465 – 11 Lúnasa 1519).
Sa bhliain 1517, sheol an Pápa Leo X Tetzel go dtí an Ghearmáin le loghanna a dhíol chun airgead a thiomsú do Bhaisleac Pheadair na Róimhe. Tháinig Tetzel go Wittenberg srl ag díol loghanna.
Bhí Martin Luther ar buile. Chuala sé go raibh ardeaspaig Mainz ag fáil cuid mhaith airgid le cead a thabhairt do Tetzel na logha nna a dhíol sa Ghearmáin. Scríobh Luther go Mainz ach rinneadh neamhaird air.
Cearnóg Mhic Liam
300px|deas|thumb|Cearnóg Mhic Liam Is cearnóg thábhachtach i mBaile Átha Cliath í Cearnóg Mhic Liam.
Basel
Is í Basel (Basel, Bâle, Basilea, Basilea) an tríú cathair is mó san Eilvéis. Tá breis is 170,000 duine ina gcónaí sa chathair féin, agus timpeall 690,000 duine má chuirtear na fo-bhailte san áireamh. Tá an chathair suite cois abhainn na Réine in iarthuaisceart na tíre, in aice le teorann na Gearmáine agus na Fraince. Is áit thábhachtach í Basel de réir na healaíne san Eilvéis.
Teangacha
Is í an Ghearmáinis an teanga is comónta le 77.8% (129,592) atá á húsáid sa bhaile, tá an Iodáilis ar an dara teanga is comónta le 5.4% (9,049) atá á úsáid sa bhaile agus an Fhraincis ar an dtríú teanga is comónta le 2.6% (4,280) á úsáid sa bhaile. Úsáideann 202 daoine an Rómainis sa bhaile.
Ban Ki-moon
Iar-pholaiteoir ón gCóiré Theas agus Ard-Rúnaí ar na Náisiúin Aontaithe faoi láthair é Ban Ki-moon (rugadh an 13 Meitheamh 1944 in Eumseong, Chungcheong Thuaidh). Is é an t-ochtú Ard-Rúnaí é, agus is é a tháinig i gcomharbacht ar Kofi Annan, a d'éirigh as an bpost ar 31 Nollaig 2006. Toghadh Ban ina Ard-Rúnaí an 13 Deireadh Fómhair 2006, agus tháinig a thréimhse oifige i bhfeidhm an 1 Eanáir, 2007. Ar an 13 Deireadh Fómhair 2016 cheap Tionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe António Guterres ina ard-rúnaí mar chomharba ar Ban Ki-moon, le tosnú ar an 31 Nollaig 2016.
Tagairtí
clé|280px|thumb|Ban Ki-moon le [[George W. Bush]]
24 Meitheamh
Is é an 24 Meitheamh an 175ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 176ú lá i mbliain bhisigh. Tá 190 lá fágtha sa bhliain.
Imdhíoneolaíocht
mion|Póstaer sna 1970idí Staidéar ar fhreagairtí bitheolaíocha orgánaigh bheo ar ionsaí baictéar beo, víreas nó seadán, agus cosaint orthu, is ea imdhíoneolaíocht.
Scrúdaítear freagairt na colainne ar ábhair choimhthíocha eile freisin, próitéiní go háirithe, mar a bheadh in orgáin ionphlandaithe, conas a aithníonn sí gur próitéiní coimhthíocha iad, agus a mheabhraíonn sí an t-eolas seo.
Liosta de charachtair Coronation Street (1987)
Sobaldráma Briotanach is ea Coronation Street (nó Corrie uaireanta). Is liosta na gcarachtar é seo a bhí ar Coronation Street den chéad uair sa bhliain 1987:
Taichleach Ua Dubhda
Rí Uí Fhiachrach Mhuaidhe ba ea  Taichleach Ua Dubhda  (bás 1192).
Harlech
52.8591°N, -4.1071°W
Baile i Gwynedd, an Bhreatain Bheag, is ea Harlech, 166 km ó Caerdydd agus 310 ó Londain. Tá daonra 1,417 ann, agus tá 726 (51.2%) in ann Breatnais a labhairt.
Leabhar Soiscéal
mion|250px|Túsleathanach (incipit) galánta de as [[Leabhar Cheanannais, c. 800]]
Is coidéacs nó imleabhar ceangailte é  Leabhar Soiscéal  nó Evangelion (Gréigis: Εὐαγγέλιον) agus ann ceann amháin nó níos (de ghnáth gach ceithre cheann) desna Soiscéalta as an Tiomna Nua Críostaí. Úsáidtear an téarma fosta le haghaidh leabhar liotúirgeach, ar a nglaoitear scaití Evangeliaryies, agus ann altanna as na Soiscéil in ord an fhéilire liotúirgeach.
Úsáidtear Leabhar Soiscéal go minic fós sa Chríostaíocht Oirthearach, agus go han-choiteanta sa agus anseo is ansiúd san Anglacánachas agus sa Liútarachas. Úsáidtear an Bíobla iomlán i eaglaisí Protastúnacha eile.
Próiseáil eolais
Modh oibre síceolaíoch ina gcuirtear síos ar fheidhmiú orgánaigh i dtéarmaí na mbunoibríochtaí nó na ríomhthaí a dhéanann sé ar eolas ionchuir (an spreagadh) chun eolas aschuir (an fhreagairt) a tháirgeadh. Baineann sí le síceolaíocht an fheasa go minic.
Pranks and Greens
Craoladh an séú heipeasóid, "Pranks and Greens", den aonú sraith is fiche The Simpsons ar an 22 Samhain 2009. Scríobh Jeff Westbrook an eipeasóid seo. D'fhéach 7.03 milliún duine ar an eipeasóid.
Baile an Chaisleáin
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Baile an Chaisleáin air:
Liosta de charachtair Emmerdale Farm (1979)
Sobaldráma Briotanach is ea Emmerdale. Is liosta na gcarachtar é seo a bhí ar Emmerdale Farm den chéad uair sa bhliain 1979:
Liosta de charachtair Coronation Street (1988)
Sobaldráma Briotanach is ea Coronation Street (nó Corrie uaireanta). Is liosta na gcarachtar é seo a bhí ar Coronation Street den chéad uair sa bhliain 1988:
Barra Thuaisceart Éireann
Is é Barra Thuaisceart Éireann an cumann gairmiúil abhcóidí do Thuaisceart Éireann, le breis agus 600 ball. Tá sé bunaithe i Leabharlann an Bharra, in aice leis na Cúirteanna Breithiúnais Ríoga i mBéal Feirste, mar aon le Comhairle Bharra Thuaisceart Éireann (comhlacht gairmiúil chomhaltaí Bharra Thuaisceart Éireann) agus an Chomhairle Feidhmiúcháin. Tá go leor d'fheidhmeanna Bhinseirí Óstaí na Cúirte Thuaisceart Éireann, a bunaíodh ag cruinniú den Bhinse agus den Bharra a tionóladh an 11 Eanáir 1926, glactha ag an gComhairle Feidhmiúcháin.
Caidreamh idir Barra na hÉireann agus Barra Thuaisceart Éireann
Roimh chríochdheighilt na hÉireann, cuireadh oiliúint ar abhcóidí ar fud oileán na hÉireann ag Óstaí an Rí agus bhí siad ina mbaill de Bharra na hÉireann. Roinn an tAcht um Rialtas na hÉireann 1920 Éire ina dhá dhlínse dlí, agus tar éis 1922, rinneadh córas dlí ar leith de Thuaisceart Éireann. Bhí súil ag Óstaí an Rí ar dtús nach gcuirfeadh an chríochdheighilt deireadh lena shainchúram uile-oileáin, agus bhunaigh siad “Coiste de Chúig Déag” de bhinseairí Thuaisceart Éireann i 1922. Mar sin féin, bhí níos mó neamhspleáchais á lorg ag an gcoiste seo, agus ó 11 Eanáir 1926, bunaíodh Óstaí Chúirte Thuaisceart Éireann Inn of Court of Northern Ireland agus Comhairle Bharra Thuaisceart Éireann.
Tá comhaltaí cleachtacha de Bharra Thuaisceart Éireann i dteideal dul isteach i mBarra na hÉireann gan aon scrúduithe eile a dhéanamh. Tá an teidlíocht chéanna ag comhaltaí cleachtacha de Bharra na hÉireann.
Cén fáth nach bhfuil seomraí abhcóidí ar bith i dTuaisceart Éireann?
Go dtí 1885, bhí ar gach abhcóide Éireannach nua "téarmaí a choinneáil" i gceann de na hÓstaí Cúirte Sasanacha sular glaodh chun Barra na hÉireann é agus é a bheith i dteideal cleachtadh mar abhcóide in Éirinn. Ag leanúint ar aghaidh ó na naisc stairiúla seo le Barra Shasana, ar feadh cuid mhór den naoú haois déag, ba chosúil go bhforbródh córas seomraí abhcóidí in Éirinn. Ar dtús, rinne binsí Óstaí an Rí (a chuir oiliúint ar abhcóidí in Éirinn) pleananna chun seomraí a thógáil d’abhcóidí Éireannacha, i gcóngar Shráid Henrietta i mBaile Átha Cliath. Ó thart ar 1793, chuaigh na binsí chomh fada le socrú seomraí a thógáil, arna maoiniú ag Óstaí an Rí agus ag abhcóidí a thógfadh talamh tógála ar cíos ó na binsí dá seomraí féin. Bhailíodh taiscí go bliantúil ó abhcóidí agus ó aturnaetha nua, agus d'aontaigh na binsí rialacha maidir le rialú tionóntachtaí. In ainneoin an tobhach seo ar an ngairm, tar éis agóidí praiticiúla a d'ardaigh an t-ailtire James Gandon maidir leis an deacracht a bhain le príomhfhoirgneamh Óstaí an Rí a thógáil ag an am céanna le seomraí príobháideacha, níor tógadh seomraí na n-abhcóidí riamh. Go dtí an lá atá inniu ann, níor fhorbraíodh córas ar bith de sheomraí abhcóidí i dTuaisceart Éireann ná i bPoblacht na hÉireann.
Sraith Iomána Náisiúnta 1987-1988
Bhí 1987-88 an 57u ócáid den tSraith Náisiúnta Iomána. Bhuaigh Thiobraid Árann an tSraith, i gcoinne Uíbh Fhailí sa chluiche ceannais i bPáirc an Chrócaigh. Bhí an scór deiridh 3-15 go 2-9, agus bhí Pa O'Neill an chaptaen don Thiobraid Árann.
Próiseáil idirbheartaíochta
Próiseáil sonraí ar ríomhaire trí bhíthin teirminéil ina ndéantar an oibríocht mar shraith idirbheartaíochtaí. Maidir le gach idirbheartaíocht, cuireann an ríomhaire ceist tríd an teirminéal agus tugann úsáideoir an teirminéil freagra ar ais. Mar shampla, chun suíochán eitleáin a chur in áirithe, fiafraíonn an ríomhaire cén eitilt, ansin cén rang, ansin an gá béilí ar leith, agus mar sin de. Tugann úsáideoir an teirminéil freagra ar gach ceist de réir a chéile. Ag deireadh na gceisteanna, bíonn an suíochán le cur in áirithe sonraithe agus is féidir an ticéad a eisiúint.
Helygain
53.2258°N, -3.1854°W
Baile i Sir y Fflint, an Bhreatain Bheag, is ea Helygain, 194.1 km ó Caerdydd agus 282 ó Londain. Tá daonra 2,789 ann, agus tá 529 (19%) in ann Breatnais a labhairt.
Lausanne
Is í Lausanne (Lausanne, Lausanne, Losanna, Losanna) an ceathrú cathair is mó na hEilvéise. Tá tuairim is 129,000 duine ina gcónaí sa chathair fhéin, agus timpeall 312,000 duine má chuirtear na fo-bhailte san áireamh. Tá an chathair suite cois Loch na Ginéive in Iardheisceart na tíre, agus is í Lausanne príomhchathair chantúin Vaud.
mion|clé|Ardeaglais Lausanne
I 2000 bhí Fraincis an teanga is comónta le 78.8%(98,424) ag labhairt í ag abhaile, bhí Gearmáinis an dara teanga is comónta le 4.3%(5,365) ag labhairt í,bhí Iodáilis an tríú teanga is comónta le 4%(4,976) ag labhairt í ag abhaile. Labhair 62 daoine Rómainis.
Aisgeabhal
Sliabh ar an Rúm, Comhairle na Gàidhealtachd, is ea Aisgeabhal (812 m).
Solomon Mguni
Is cleachtóir dlí, tíolacóir agus nótaire poiblí ón tSiombáib é Solomon Mguni. Faoi láthair, tá sé ina mhéara reatha Bulawayo freisin. tar éis dó a bheith tofa i mí Mheán Fómhair 2018. Tá sé ina bhall den Ghluaiseacht um Athrú Daonlathach-Tsvangirai (GAD)(Béarla: Movement for Democratic Change – Tsvangirai (MDC–T)– Tsvangirai.
Cearnóg Mhuinseo
300px|deas|thumb|Cearnóg Mhuinseo Is cearnóg ghairdín Sheoirseach i mBaile Átha Cliath í Cearnóg Mhuinseo (Béarla: Mountjoy Square). Tá sí suite ciliméadar nach mór taobh ó thuaidh den Life. Tá Cearnóg Mhuinseo ar cheann de na cúig chearnóg Sheoirseacha den chathair a tógadh go déanach san 18ú haois. Luke Gardiner, 1ú Vioscúnta Mhuinseo a phleanáil agus a d'fhorbair í. Cuireadh tús lena tógáil sna luath 1790idí agus críochnaíodh í sa bhliain 1818.
Solomon Mguni
Gairmréim
2009 - Bhí ​​sé i gcleachtas dlíthiúil príobháideach. Glacadh leis chuig Uaschúirteanna na Siombáibe (An Ard-Chúirt, an Chúirt Oibreachais, an Chúirt Uachtarach Achomhairc chomh maith le Cúirt Bhunreachtúil na Siombáibe). Feabhra 2015 - Comhpháirtí bainistíochta (agus comhbhunaitheoir) Cleachtóirí Dlí Dube, Mguni & Dube. Ball - Christian Legal Society-Zimbabwe-An tSiombáib. Iúil 2018 - toghadh chuig 'Barda 23' de Bhardas Bulawayo. Meán Fómhair 2018 -Toghadh ina mhéara ar Chathair Bulawayo.
Cearnóg Mhuinseo
Bhíodh tithe Seoirseacha déanta de bhrící dearga ar gach taobh di. Scriosadh cuid díobh ach cuireadh cuma Sheoirseach ar na tithe nua a tógadh ina n-áit.
Táin Bó Regamon
Seanscéal Sean-Ghaeilge is Táin Bó Regamon, de seánra Táin Bó, scríofa sa 9ú haois.
Tá leagan den scéal le fáil i Leabhar Buí Leacáin, caomhnaithe in Egerton 1782. Sa bhliain 2016, bhronn Danielle Malek a heagrán do Corpus of Electronic Texts.
Scéal
Insítear scéal fhear na gConnacht, Regamon, "laoch amhra". Deirtear go raibh cónaí air i ndún "íarthar Connacht ... do crích Corccmodruad Ninuis" (féach Eóganacht Ninussa).
Taoiseach
deas|150px deas|thumb|150px|[[Mícheál Ó Máirtín, Taoiseach na hÉireann faoi láthair.]] In Éirinn inniu, is é an Taoiseach (Taoisigh an uimhir iolra) ceannaire rialtais nó príomh-aire Phoblacht na hÉireann. Sa stair, thugtaí taoiseach ar cheannaire treibhe (mar shampla Geronimo nó Vercingetorix), nó go ginearálta, ar an té a bhí i gceannas.
Seanteideal Gaelach é taoiseach, a chiallaíonn "tiarna" nó "ceannaire". I Stair na hÉireann bhíodh an taoiseach ina ionadaí dá ríocht nuair a bhíodh gnóthaí aige leis na treibheacha eile, chomh maith le bheith i gceannas ar a mhuintir i bpáirc an áir.
An Taoiseach mar cheannaire rialtais in Éirinn
Is é an tUachtarán atá freagrach as Taoiseach a cheapadh ar mholadh Dáil Éireann. Caithfidh an Taoiseach, an Tánaiste agus an tAire Airgeadais bheith ina mbaill de Dháil Éireann. Sa Dáil, freagraíonn an Taoiseach ceisteanna maidir leis an pholaitíocht, le polasaithe nó le hábhair áirithe a bhaineann lena Roinn féin.
Is é Mícheál Ó Máirtín, TD, ceannaire pháirtí Fhianna Fáil, Taoiseach na hÉireann faoi láthair.
Taoisigh na hÉireann idir 1919 agus an lá inniu
Tabhair faoi deara gurb i 1937 a cuireadh tús leis an teideal 'Taoiseach' don té a bhí i gceannas ar an rialtas. Ba é an Príomhaire a bhí mar cheann rialtais sa Chéad Dáil. I 1921, déanadh Uachtarán Phoblacht na hÉireann de Eamon de Valera. Bhí Mícheál Ó Coileáin ina Chathaoirleach ar Rialtas Sealadach na hÉireann. De réir Bhunreacht Shaorstát Éireann, an teideal a bhí ar cheann an rialtais ná Uachtarán na hArdchomhairle. Mar sin, níl sé go huile is go hiomlán ceart an teideal 'Taoiseach' a bhronnadh ar gach duine a bhí i gceannas na rialtas éagsúil in Éirinn roimh dhaingniú Bhunreacht na hÉireann i 1937.
An Chatalóin
Is comhphobal féinrialaitheach in oirthuaisceart na Spáinne í an Chatalóin (Catalóinis: Catalunya, Ocsatáinis: Catalonha, Spáinnis: Cataluña). Tá stádas aige mar Náisiún agus d'fhógair parlaimint an chomhphobail neamhspleáchas sa bhliain 2017.
Tá ceithre cúige sa chomhphobal: Barcelona, Girona, Lleida, agus Tarragona. Is í Barcelona an phríomhchathair agus an chathair is mó. Tá Barcelona mar an dara bardas is mó sa Spáinn. Tá trí theanga oifigiúil sa chomhphobal; An Chatalóinis, An Ocsatáinis agus An Spáinnis.
Stair
Féach freisin Stair na Catalóine
Neamhspleáchas
Ar an 27 Deireadh Fómhair, 2017, d'fhógair Parlaimint na Catalóine neamhspleáchas i ndiaidh reifrinn. Vótáil Seanad na Spáinne chun riail dhíreach a chur i bhfeidhm agus fuair siad réidh le parlaimint na Catalóine trí thoghcháin ar an 21 Nollaig. Ar an 2 Samhain cuireadh 7 iar-airí an rialtais i bprisiún ar chúis "réabhlóid agus mí-úsáid airgid poblí", agus theith airí eile go tíortha éagsúla, Uachtaráin Carles Puigdemont ina measc.
Tír Eolas
Tá teorainn aige leis an bhFrainc agus Andóra ó thuaidh, Aragón san iarthar, agus Valencia ó dheas. San oirthear tá 580 cm de chósta na Meánmhara aige.
Tá achar 32,114 Cm² le daonra oifigiúil 7,522,596 aige sé sin 234 duine gach ciliméadar.
Aonaid Riaracháin
250px|left Is iad na cúigí na haonaid riaracháin is sine sa Chatalóin. Tógann siad ainm phríomhchathair an chúige. Bunaíodh an comhphohbal trí aontú foirmiúil na ceithre cúigi: Faoi bhun na cúigí tá 41 contaetha nó Comarcas atá rialaithe ag comhairle chontae nó consell comarcal. Séard atá i gceist ná bailiúcháin bardais ag eagrú go hoifigiúil maidir le dualgaisí agus seibhisí ar leith. Bhíodh Gleann Aran mar chontae ach ón mbliain 2015 tá stádas ar leith aige mar aonán críche féinrialaitheach.
Tá 948 bardais faoi láthair. Rialann ajuntament an bardas agus toghfar é gach ceithre bhliana sna toghcháin áitiúil. De ghnáth bíonn an comhairle bardais ag suí in Halla an Bhaile (ajuntament, casa de la ciutat nó casa de la vila).
Teanga
Tá trí theanga oifigiúla á labhairt sa réigiún: Catalóinis a bhfuil mar theanga dúchais ag beagnach leathchuid de mhuintir an chomhphobail, chomh maith leis an Spáinnis, agus an Aranais, canúint de chuid na hOcsatáinise a labhraítear sa ghleann d'Aran i gcoirnéal beag iargúlta sa chuid is faide siar ó thuaidh den chomhphobal atá suite díreach in aice na teorann leis an bhFrainc.
Lámhscríbhinn dhathmhaisithe
Feictear i  lámhscríbhinn dhathmhaisithe  téacs le ciútaí is ornáidíochtaí amhail is nótaí imill agus mionléirithe. D'úsáidí iad go minic san Eaglais Chaitliceach Rómhánach le haghaidh paidreacha, seirbhísí liotúirgeacha, leabhair Soiscéil agus salm. Mhair an nós i dtéacsanna tuata ón 13ú haois ar aghaidh, san áireamh forógraí, dlíthe, cairteacha, fardail agus gníomhais. <!--  While lámhscríbhinn Ioslamach can also be called illuminated, and use essentially the same techniques, comparable Far Eastern and Mesoamerican works are described as painted''.
'' The earliest illuminated manuscripts in existence come from the Ríocht na nOstragothach and the Impireacht na Róimhe Thoir and date from between 400 and 600 CE. Examples include the Codex Argenteus and the Rossano Gospels, both of which are from the 6ú haois. The majority of extant manuscripts are from the meánaois, although many survive from the Renaissance, along with a very limited number from Late Antiquity.
'' Most medieval manuscripts, illuminated or not, were written on pár nó párpháipéar. These pages were then bound into books, called codices. A very few illuminated fragments also survive on paipír. Books ranged in size from ones smaller than a modern paperback, such as the pocket gospel, to very large ones such as choirbooks for choirs to sing from, and "Atlantic" bibles, requiring more than one person to lift them.
'' Paper manuscripts appeared during the meánaois déanach. Very early printed books left spaces for red text, known as rubrics, miniature illustrations and illuminated initials, all of which would have been added later by hand. Drawings in the margins (known as marginalia) would also allow scribes to add their own notes, diagrams, translations, and even comic flourishes.
'' The introduction of printing rapidly led to the decline of illumination. Illuminated manuscripts continued to be produced in the early 16th century but in much smaller numbers, mostly for the very wealthy. They are among the most common items to survive from the Middle Ages; many thousands survive. They are also the best surviving specimens of medieval painting, and the best preserved. Indeed, for many areas and time periods, they are the only surviving examples of painting.-->
Daphne Wright
Is ealaíontóir Éireannach í Daphne Wright (a rugadh sa bhliain 1963), agus comhalta tofa d’Aosdána. clé|mion
Tá sí lonnaithe in Briotó ó na 1990idí ar aghaidh. Déanann an Frith Street Gallery i Londain ionadaíocht ar Wright.
Taispeántas iardhearcach, 'Emotional Archaeology', 2016-2017
Cur i láthair aonair iardhearcach ba ea an taispeántas 'Emotional Archaeology' dá healaín choincheapúil ina léirítear polaitíocht dhorcha, a bhí ar siúl san Arnolfini, Bristol, lena saothair mhóra dhealbhóireachta i dteannta scannán, priontaí, líníochtaí agus saothar nua.
Hen Golwyn
53.2879°N, -3.6917°W
Baile i gConwy, an Bhreatain Bheag, is ea Hen Golwyn, 204 km ó Caerdydd agus 313 ó Londain. Tá daonra 7,844 ann, agus tá 1,719 (21.9%) in ann Breatnais a labhairt.
Rednecks and Broomsticks
Craoladh an seachtú heipeasóid, "Rednecks and Broomsticks", den aonú sraith is fiche The Simpsons ar an 29 Samhain 2009. Scríobh Kevin Curran an eipeasóid seo. D'fhéach 9.02 milliún duine ar an eipeasóid.
Liosta de charachtair Coronation Street (1989)
Sobaldráma Briotanach is ea Coronation Street (nó Corrie uaireanta). Is liosta na gcarachtar é seo a bhí ar Coronation Street den chéad uair sa bhliain 1989:
Liosta de charachtair Emmerdale Farm (1980)
Sobaldráma Briotanach is ea Emmerdale. Is liosta na gcarachtar é seo a bhí ar Emmerdale Farm den chéad uair sa bhliain 1980:
Próiseáil ó bhun aníos/ó bharr anuas
Sa tsíceolaíocht chognaíoch, idirdhealú a dhéantar idir dhá shaghas próiseáil sonraí. Déantar an chodarsnacht idir próiseáil fhulangach eolas comhshaoil, nach dtagann réamheolas ná aon choinne i gceist inti (ó bhun aníos) agus próiseáil ghníomhach a bhaineann feidhm as eolas ardleibhéil (ó bharr anuas).
Hendy-gwyn
51.8185°N, -4.6138°W
Bébhinn
Is ainm ársa i miotaseolaíocht na nGael é Bébhinn ( Sean-Ghaeilge Bé Binn, Bé Find) a tugadh do roinnt mhaith phearsana, gaolta agus neamhghaolta. De réir foinsí áirithe, is bandia breithe í, agus deirfiúr Bhóinne. Deirtear freisin gur bhandia an domhain thíos í Bébhinn idir mhiotas Gaelach agus Breatnais, ina cónaí i Mag Mell na hÉireann nó Annwn na Breataine Bige, cé nach bhfuiltear ar an eolas cé acu is ea an bunfhoinse.
Sanasaíocht agus leaganacha
Is amhlaidh gur comhcheangal é an t-ainm Bébhinn den ainmfhocal "bean" agus aidiacht "binn"; i leaganacha áirithe den ainm, faightear an aidiacht "fionn" ina hionad. I measc na leaganacha, tá Bé Bind, Bé Find, Bé Binn, Bebhinn, Bébhinn, Bébhínn, Bébhionn, Bébind, Béfind agus Béfionn. Cé go bhfuil foirmeacha galldaithe Vivionn agus Vivian ann, níl siad gaolta leis na hainmneacha francacha agus béarla úd. Sna dánta eipiceacha Ossian le scríbhneoir Albanach na 18ú haoise, James MacPherson, faightear an t-ainm ann mar Vevina.
Pearsa miotasach
Deirtear gur bhean chéile an dia Áed Alainn í Bébhinn, é sin nó an duine daonna, Idath. Luaitear i scata foinsí í mar mháthair laoch na gConnacht, Fraoch, príomhphearsa sa scéal Táin Bó Fhraoigh. San Fhiannaíocht, is í Bébinn "banfhathach álainn a raibh gothaí na n-uasal uirthi", a iarrann dul faoi chosaint na bhFiann nuair théann fathach gránna míofar ar a tóir. De réir foinsí eile, luaitear Bébhinn mar iníon Ealcmhair.
Ainm stairiúil
Is sách coitianta é an t-ainm Bébhinn agus a leaganacha sna luath-annálacha Gaelacha. Bhí sé mar ainm ar phearsana miotasacha agus stairiúla, ina measc roinnt banríona agus ban-abaí. Bhí sé mar ainm go háirithe ar mháthair an ardrí, Brian Bóramha agus ar cheann dá iníonacha.
Buamáil Rose & Crown (1974)
Phléasc ceanastarbhuama ag an teach tábhaire, Rose & Crown, ar 2 Bealtaine 1974 i mBéal Feirste. Maraíodh seisear agus gortaíodh 18 eile, cuid acu go holc. Tá an Rose & Crown suite ag 140 Bóthar Ormeau (agus fós ann inniu).
Ciontaíodh beirt níos déanaí, déagóirí in aois 16 dóibh ag an am. Dúradh leo ionsaí a dhéanamh ar Chaitlicigh; ghoid siad carr, tugadh buama dóibh agus chaith siad é isteach sa Rose & Crown. Níor rugadh an té a phleanáil an bhuamáil.
Ar an lá céanna, rinne an tIRA ionsaí ar bheairic UDR i gContae Thír Eoghain. Maraíodh bean, ball den UDR. 250px|mion|clé|The Rose & Crown (2009)
Cúlra
Tharla ionsaí buamála ar an Rose and Crown i Samhain 1973.
Fuath seicteach, go príomha, a bhí taobh thiar den ionsaí sa bhliain 1974. Bhí feidhmeannas comhroinnte cumhachta (Comhaontú Sunningdale) i gcumhacht san am sin Bhí na dilseoirí glan ina haghaidh agus an teannas ag cur thar maoil i mBéal Feirste. Tharla Buamálacha Bhaile Átha Cliath agus Mhuineacháin coicís níos déanaí.
Imeall ilchríochach
An t-imeall idir na himchuacha doimhne aigéanacha is na hilchríocha a chomhdhéanann timpeall 20% d'fhairsinge an aigéin. Dhá phríomhchineál ann: na himill fhulangacha (neamhsheismeach), agus na himill ghníomhacha (seismeach). Tá an chuid is mó de na himill ilchríochacha san Aigéan Atlantach neamhsheismeach, agus a mhalairt san Aigéan Ciúin. San Aigéan Indiach, imill neamhsheismeacha atá ann, ach amháin san oirthuaisceart. Ar imeall fulangach bíonn 3 chuid de ghnáth: an scairbh, an fána, is an airde. Is é síneadh na hilchríche i dtreo na farraige an scairbh ilchríochach, de ghnáth le rilíf íseal is fána séimh (níos lú ná 1:1000 ar an meán). Ar imeall na scairbhe (briseadh na scairbhe) méadaíonn an fána go tobann. Bíonn doimhneacht an bhriste 20-500 m (130 m, ar an meán). Bíonn leithead na scairbhe 2-400 km (75 km ar an meán). Luíonn an fána ilchríochach ar thaobh na farraige den scairbh, síneann chuig doimhneacht 1.5-3.5 km, le fána géar timpeall 1:40 agus leithead 20-100 km. Tugtar an lochtán ilchríochach ar an scairbh is an fána le chéile. In an-chuid áiteanna san aigéan, bíonn an réimse seo gearrtha ag foithreacha faoin bhfarraige a fheidhmíonn chun dríodar ón ilchríoch a iompar amach don airde ilchríochach is an t-imchuach aigéanach. Luíonn an airde ilchríochach idir an fána is imchuach an aigéin. Bíonn fána séimh inti, 1:100-700, agus leithead 100-1000 km (600 km ar an meán). Cruthaíodh an airde ag dríodar ón ilchríoch, bailithe ag bun an fhána. Is féidir go mbeidh sí seo gearrtha ag foithreacha a thugann bealaí don dríodar amach thar an airde agus isteach in imchuach an aigéin. Tugtar talamh críche ilchríochach ar lochtán ilchríochach le sraith imchuacha is sceireacha. Is féidir go mbeidh an fhíorscairbh cúpla ciliméadar ar leithead, le crios imchuacha, oitreacha is oileán ag síneadh suas le 200 km amach uaithi sin (mar shampla, an imeall ilchríochach amach ó dheisceart California).
Tonn sheasta
mion| Beochan de tonn sheasta ( dearg ) a cruthaíodh trí fhorshuímh tonn reatha ag taistil ar chlé ( gorm ) agus tonn eile ag taistil ar dheis ( glas ) San fhisic, tugtar tonn sheasta, ar a dtugtar tonn chónaitheach freisin, ar tonn a ascalaíonn in am ach nach mbogann próifíl a bhuaicaimplitiúid sa spás. Tá buaic-aimplitiúid ascalaithe na dtonn ag pointe ar bith sa spás seasmhach maidir le ham, agus tá na hascalaithe ag pointí éagsúla ar fud na toinne i gcomhphas. Tugtar nóid ar na suíomhanna ina bhfuil luach absalóideach na haimplitiúide ar íosmhéid, agus tugtar frithnóid ar na láithreacha ina bhfuil luach absalóideach na haimplitiúide ar a uasmhéid.
Imghalú
Aistriú galuisce don atmaisféar ó fhásra is dromchlaí na hithreach trí ghalú is trasghalú. Braitheann rátaí imghalaithe ar luas na gaoithe, an t-uisce atá ar fáil, an grádán galbhrú, agus an fuinneamh ó sholas na Gréine atá ar fáil.
Luzern
Is í Luzern (Luzern, Lucerne, Lucerna, Lucerna) an séú cathair is mó san Eilvéis.
Tá an chathair suite cois abhainn Reuss in aice le Vierwaldstättersee (Loch na gCeithre Chantúin) i lár na tíre. Tá breis is 77,000 duine ina gcónaí sa chathair fhéin, ach tá tuairim is 200,000 duine ina gcónaí ann, má chuirtear na fo-bhailte san áireamh. I 2010 labhair formhór don daonra Gearmáinis (87%).
Is í Luzern príomhchathair chantúin Luzern agus chomh maith le sin is í an áit chultúrtha is tábhachtaí i gceartlár na hEilvéise. Mar sin, bíonn go leor féilte ceoil agus cultúr ann gach bliain, m.sh. Luzerner Fasnacht, Lucerne Blues Festival, Lucerne Festival (ceol claiseacach), nó comórtas Eorpach Rose d’Or (clár teilefíse).
Little Italy, Nua-Eabhrac
Is ceantar i Manhattan i gCathair Nua-Eabhrac é Little Italy (Gaeilge: An Iodáil Bheag).
Liosta de charachtair Emmerdale Farm (1981)
Sobaldráma Briotanach is ea Emmerdale. Is liosta na gcarachtar é seo a bhí ar Emmerdale Farm den chéad uair sa bhliain 1981:
Bechbretha
Leabhar dlí meánaoiseach as Sean-Ghaeilge a bhaineann le beachaireacht is ea Beachbhreith (Bechbretha).
Is téacs ársa é a scríobhadh is dócha timpeall na 8ú haoise. Caomhnaítear an leagan is sine (agus an t-aon téacs iomlán) i lámhscríbhinn H.2.15A, i Leabharlann Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath, an lámhscríbhinn dlí Éireannach is sine atá ar marthain.
Is an-mhionsonraithe iad na rialacha luaite ann maidir le beacha agus léirítear dá bharr an tábhacht a bhaineadh le mil, lena dhéanadh deoch mheisciúil, i measc nithe eile, i sochaí na hÉireann.
Tá téacsanna den chineál céanna le fáil i leabhair dlí na Breataine Bige, ach níl siad chomh mionsonraithe.
Liosta de charachtair Coronation Street (1990)
Sobaldráma Briotanach is ea Coronation Street (nó Corrie uaireanta). Is liosta na gcarachtar é seo a bhí ar Coronation Street den chéad uair sa bhliain 1990.
Henfynyw
52.2265°N, -4.2692°W
Baile i Ceredigion, an Bhreatain Bheag, is ea Henfynyw, 111.9 km ó Caerdydd agus 295 ó Londain. Tá daonra 1,025 ann, agus tá 557 (54.3%) in ann Breatnais a labhairt.
Próiseáil sonraí
mion mion Téarma ginearálta le cur síos ar fheidhmeanna éagsúla ríomhairí i gcúrsaí gnó is ea próiseáil sonraí (nó PS). Cuimsíonn siad seo feidhmeanna cléiriúla (leagan amach cláir oibre is eile, litreacha, rialú an stoic), feidhmeanna airgeadúla (pá, bainistiú an bhuiséid, próiseáil billí), feidhmeanna pleanála is eile.
Daol adharcach
Is feithid é an daol adharcach. Ball d'fhine na Lucanidae atá ann.
Liosta de charachtair Emmerdale Farm (1983)
Sobaldráma Briotanach is ea Emmerdale. Is liosta na gcarachtar é seo a bhí ar Emmerdale Farm den chéad uair sa bhliain 1983:
Hans Christian Ørsted
Fisiceoir agus ceimiceoir ab ea Hans Christian Ørsted (Rugadh 14 Lúnasa 1777 i Rudkøbing, an Danmhairg. D'éag 9 Márta 1851 i Cóbanhávan, an Danmhairg). D'fhionn sé sin sruth leictreach spreag páirc maighnéadach, cuid tábhachtach le leictreamaighnéadachas.
Bhunaigh sé "Selskabet do Naturlærens Udbredelse" (SNU) - sochaí don eolaíocht nádúrtha sa bhliain 1824. Ba é Hans Christian Anderson ina chara dó agus ba Anders Sandøe Ørsted (príomh-aire don Danmhairg 1834-1835) ina deartháir.
O Brother, Where Bart Thou?
Craoladh an t-ochtú heipeasóid, "O Brother, Where Bart Thou?", den aonú sraith is fiche The Simpsons ar an 13 Nollaig 2009. Scríobh Matt Selman an eipeasóid seo. D'fhéach 7.11 milliún duine ar an eipeasóid.
Sic semper tyrannis
Is é an smaoineamh go bhféadfadh iarmhairtí tubaisteacha a bheith ann do thíoránaigh.
Ríthe Umhaill
Bhíodh  Ríthe Umhaill  i réim ar Umhaill, ríocht suite i gContae Mhaigh Eo an lae inniu.
Sic semper tyrannis
Úsáidtear sic semper tyrannis de ghnáth mar gháir shlógaidh nuair a chuirtear i gcoinne forlámhaí.
Ríthe Umhaill
Bhí Tuath mhac nUmhoir leath-stairiúil i gceannas sa cheantar ó dhúchas. Taoisigh luathstairiúil ann ba ea na hUmaill. Glacadar an t-ainm Uí Bhriúin Umhaill chun bréag ghaol a mhaíomh le clann Uí Bhriúin féin. Faoin 12ú haois ghlac an rítheaghlach an sloinne Ó Máille agus áiríodh iad le clann Uí Dubhda, Uí Fhlaithbheartaigh agus Mhic Conraoi mar chlann na farraige den scoth sna Connachta.
Sic semper tyrannis
Is fíor gur scairt John Wilkes Booth sé amach sic semper tyrannis amach tar éis dó Abraham Lincoln a lámhaigh.
Próiseálaí eagar
'S é is próiseálaí eagar ann ná saghas ríomhaire dhigitigh ar leith atá in ann eagair uimhreacha a phróiseáil go comhuaineach. I gcuid mhaith feidhmeanna, cuireann sé seo go mór le luas na ríomhaireachta.
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 2020
Bhí Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 2020 an 133ú eagrán den Chraobh Uile-Éireann ó bunaíodh an comórtas in 1887. Ar dtús bhí na cluichí beartaithe i mí na Bealtaine ach cuireadh moill oraibh de bharr an Paindéim COVID-19 i bPoblacht na hÉireann. Sa deireadh, thosaigh an chraobh ar an 24 Deireach Fómhair agus chríochnaigh sé ar an 13 Nollaig. Bhuaigh Luimneach sa chluiche ceannais i gcoinne Port Láirge.
Inghearradh (cló)
I ngreanphriontáil, bealach chun cló a dhéanamh. Gearrtar an dearadh (téacs, íomhá, líníocht nó eile) i bpláta miotail, brúitear an dúch isteach sna línte gearrtha, agus cuimlítear an farasbarr den dromchla maol. Cuirtear páipéar tais ar barr, agus rolltar an páipéar is an pláta trí fháisceán. Tá an modh seo difriúil ó mhodhanna eile ina mbíonn an dúch ar dhromchlaí ardaithe an phláta nó an bhloic. Modh an-choitianta in irisleabhair ildaite.
Àird Talanaig
Is baile suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois í Àird Talanaig.
Inghearradh (seoid)
Seoid ghreanta a bhfuil an dearadh gearrtha isteach sa tseoid, in ionad a bheith ag seasamh suas i rilíf mar a bhíonn i gcaimeo.
Henllan
53.2006°N, -3.4553°W
Cearnóg Mhuirfean
300px|thumb|Tá dealmh Oscar Wilde ar cúinne páirc Cearnóg Mhuirfean Is cearnóg thábhachtach i mBaile Átha Cliath í Cearnóg Mhuirfean.
Henllan
Baile i Sir Ddinbych, an Bhreatain Bheag, is ea Henllan, 192.2 km ó Caerdydd agus 294 ó Londain. Tá daonra 832 ann, agus tá 353 (42.4%) in ann Breatnais a labhairt.
Cearnóg Mhuirfean
Tá Gailearaí Náisiúnta na hÉireann suite ar an gcearnóg seo.
Liosta de charachtair Emmerdale Farm (1984)
Sobaldráma Briotanach is ea Emmerdale. Is liosta na gcarachtar é seo a bhí ar Emmerdale Farm den chéad uair sa bhliain 1984:
Antartaice
Ilchríoch atá timpeall ar an Pól Theas is ea an Antartaice. 200 milliún bliain ó shin bhí an Antartaice i lár sár-ilchríche a dtugtar Gondwana anois uirthi. 180 milliún bliain ó shin thosaigh an ilchríoch sin ag dealú ó chéile go ndearnadh na hilchríocha atá anois ann agus iad ag scaradh go mall lena chéile ar dhroim na leac teicteonach, rud a lean ar feadh 150 milliún bliain. Is mór an t-eolas atá le fáil ó charraigeacha agus ó iontaisí na hAntartaice agus rian na seanaeráidí teo agus an tseanfhásra thiubh go soiléir orthu. D’fhuaraigh an Antartaice nuair a thosaigh an Sruth Im-mholach ag dul i gceann siúil, agus sin mar atá an scéal inniu.
Tá an spéis atá ag daoine san Antartaice ag méadú ón 19ú haois i leith. Bhí An Bhreatain agus An Rúis ag déanamh taiscéalaíochta ann i dtús na haoise sin, agus ba é an tIoruach Roald Amundsen an chéad duine a shroich an Pol Theas féin. Rinne seacht dtír éileamh ar limistéir ann, éileamh nár réitíodh riamh, ach tá Conradh i bhfeidhm ó 1961 i leith chun bun dleathach a chur le ghnó na dtíortha a bhfuil bunáiteanna acu ar an ilchríoch.
Tá an ilchríoch 14 milliún m² ar leithead.
Úsáid na hAntartaice
280px|thumb|right|Camp Academia, Huron Glacier Ní raibh daoine ina gcónaí go buan sa réigiún seo riamh, ach is iomaí stáisiún taighde atá ann anois. Ag seo cuid de na tíortha a bhfuil baint acu leis an Antartaice: an Airgintín, An Astráil, An Bheilg, An Bhrasaíl, an Bhulgáir, An tSile, an tSín, an Fhionlainn, an Fhrainc, an Ghearmáin, an India, an Iodáil, an tSeapáin, An Chóiré Theas, an Ísiltír, an Nua-Shéalainn, an Pholainn, an Rúis, an Afraic Theas, an Ríocht Aontaithe, Stáit Aontaithe Mheiriceá.
Ó thaobh na staire de, athraíonn daoine cibé rud a mbaineann siad dó, agus is minic a mhilleann siad é. Is cinnte go bhfágfaidh an t-athrach aeráide a rian ar an Antartaice go léir; ní fios fós céard a tharlóidh má chuirtear ladar go díreach sa mhias.
Comharthaí Sóirt
Níl aon áit is fuaire ná an Antartaice: ar 21 Iúil 1983 thit an teocht go dtí -89.2 céim C, de réir mar a thomhais stáisiún Vostok na Rúise í. Níl aon ilchríoch is tirime ná an Antartaice ach oiread: ní fhaigheann fásaigh theo an domhain níos mó báistí ná í. Agus tá sí ar an ilchríoch is airde agus is gaofaire. Is mór an tábhacht atá leis na sonraí aeráide a bhailíonn stáisiúin thaighde san Antartaice agus in áiteanna atá gar di, agus ríomhshamhlacha á ndéanamh chun athrach aeráide a thuar.
Oighearshruthanna
Tosaíonn na hoighearshruthanna ar an taobh istigh den ilchríoch agus imíonn leo go han-mhall i dtreo an chósta – chomh mall sin go mb’fhéidir go dtógfadh sé na mílte bliain ar an oighear ciumhais na farraige a bhaint amach. Is é Oighearshruth Lambert an ceann is mó dá bhfuil ann, agus é 40 cm ar leithead agus 400 cm ar fad – an t-oighearshruth is mó ar domhan.
Cnoic oighir
thumb|280px|Inis Booth agus [[Sliabh Scott (Antartaice)|Sliabh Scott san Antartaice]]
Cuireann áilleacht agus méid na gcnoc oighir iontas i gcónaí ar dhaoine, agus is baol do longa anois féin iad. Níl an mhórchuid de na hoighearshruthanna chomh dlúth iontu féin leis an oighear glan toisc go bhfuil beagán aeir istigh iontu. Ar bharr na n-oighearshruthanna “táblacha” tá sraith sneachta bhrúite atá tiús 50 m inti nó os a chionn, ach níl an sneachta sin chomh dlúth le hoighear glan ach oiread.
Oighear mara
Sa gheimhreadh reonn cuid mhaith den fharraige timpeall na hAntartaice agus téann uisce an-fhuar síos sa duibheagán, áit a dtéann sé i bhfeidhm ar shruthanna na n-aigéan. Téann an t-oighear go mór i bhfeidhm ar an atmaisféar freisin agus oibriú na n-aigéan á mhaolú aige. Bacann sé malartú na ngás (ocsaigin, dé-ocsaíd charbóin, gal uisce agus eile) agus bíonn sé ina insliú idir an fharraige agus an atmaisféar: is lú an méid teasa a chailleann an t-uisce. Chomh maith leis sin, frithchaitheann an t-oighear solas agus teas na gréine.
Tá mórán algae istigh san oighear nó thíos faoi, agus borraíonn siad sa tsraith ghlanuisce a thagann ann agus an t-oighear ag cúlú sa samhradh. Itheann cril an fíteaphlanctan atá ag brath ar an oighear mara, agus bíonn an chril á hithe ag míolta móra, ag rónta, ag piongainí agus eile. Síolraíonn roinnt rónta agus piongainí ar an oighear agus is féidir leis a bheith ina áit dhídine acu.
Ní bhíonn ach an chuid is lú den oighear daingean – an chuid is gaire don tír. Oighear briste is mó a bhíonn ann, é ina ngrúim de gach saghas agus iad ag méadú i gcónaí. Is minic a bhíonn stráicí d’fharraige ghlan eatarthu.
Beatha i gcontúirt
Tá an tAigéan Antartach lán de bheatha: péisteanna ollmhóra, portáin mhóra, damháin mhara atá chomh leathan le mias. Tá an seilide snámha limacina helicina ann agus toirt pónaire ann; tá dreancaidí feoiliteacha ann, míolta móra críona, seilidí glébhuí agus spúinsí feoiliteacha, agus pelagonemertes rollestoni, ainmhí trédhearcach a bhfuil a ghoile buí spréite ina gcraobhacha ag cothú gach cuid dá chorp. In áiteanna tá gach orlach den ghrinneall ceilte ag rudaí beo.
Is iad na rudaí beo is fearr a thugann léargas ar athrú timpeallachta, dála aicídiú na farraige. Tarlaíonn sin de bharr méadú dé-ocsaíde carbóin san aer, rud a bhacann fás na gcnámh.
Tá taighde á dhéanamh ar an ngaol atá idir na rudaí beo san fharraige éadomhain agus rudaí eile atá ina gcónaí sna hísleáin is doimhne. Deirtear go ndearna speicis dhifriúla imeascadh de bharr leathnú agus chúlú an oighir sna réanna a chuaigh thart. Fáisceadh mórán speiceas tuaisceartach as an Aigéan Antartach de bharr theacht agus imeacht na n-oighearshruthanna ar feadh na milliún bliain. Is féidir mórán saghsanna ochtapas a rianú siar go dtí sinsear Antartach.
Tá an-chosúlacht idir speicis áirithe sa Mhol Thuaidh agus sa Mhol Theas, agus tá an DNA á scagadh lena fháil amach an ionann iad speicis éigin atá scoite amach ó chéile anois agus an mbíonn speicis éigin ag imeacht idir an dá mhol fós sna sruthanna doimhne.
Idir an dá linn, tá a lán speiceas (agus a lán ainmhithe gan chnámh droma san áireamh) ag tabhairt a n-aghaidhe ar na Moil ar thóir uisce níos fuaire. Ach ní thig leis na speicis atá ann cheana a mhalairt d’áit a fháil, agus beidh na gnáthóga féin ag athrú. Tá fianaise ann nach féidir leis na hainmhithe úd maireachtáil má mhéadaíonn teocht an uisce (atá an-fhuar faoi láthair) níos mó ná cúpla céim. Sna caoga bliain seo caite d’éirigh an teocht timpeall 1 °C. Beidh an chril i mbaol mar nach féidir leo pórú agus an t-uisce ró-the, rud a laghdóidh cothú na míolta móra agus eile a itheann iad.
Cúis imní eile is ea na speicis neamhdhúchasacha a d’fhéadfadh an tAigéan Antartach a bhaint amach ar longa agus an fharraige á téamh.
Ciaróg fhoiche
Is feithid í an chiaróg fhoiche. Ball d'fhine na Cerambycidae atá ann.
Kate Nash
Amhránaí, cumadóir ceoil, agus ceoltóir Sasanach í Kate Marie Nash (rugadh ar an 6 Iúil 1987 í, i Londain). Shroich a céad albam Made of Bricks uimhir a haon sna chairteacha Sasanacha.
An Cuarbhóthar Theas
Is bóthar tábhachtach i mBaile Átha Cliath é an Cuarbhóthar Theas.
Brúsalóis
Galar ainmhithe, ag eallach go príomha, mar thoradh ar ionfhabhtú le miocrorgánaigh den ghné Brucella, a ainmníodh as an mbaictéareolaí Briotanach David Bruce (1855-1931). Ainm eile air is ea breith anabaí tadhaill. Is féidir é a tharchur do dhaoine trí cháis ionfhabhtaithe a ithe, nó bainne bó nó gabhair ionfhabhtaithe a ól, agus tugtar fiabhras madhmach nó fiabhras Mhálta air ansin.
Winterthur
Is í Winterthur (Winterthur, Winterthour, Winterthur, Winterthur) an seachtú cathair is mó na hEilvéise. Tá an chathair suite cois Eulach in oirthuaisceart na tíre. Tá breis is 103,000 duine ina gcónaí sa chathair fhéin, ach tá tuairim is 123,000 duine ina gcónaí ann, má chuirtear na fo-bhailte san áireamh. Is í Winterthur lonnaithe i gcantún Zürich agus tá sí ar an dara chathair is mó sa chantún seo.
I 2000 bhí Gearmáinis an teanga is comónta (83%),Iodáilis an dara teanga is comónta (5%) agus Albáinis an tríú teanga is comónta (2%).
mion|clé|Winterthur - Caisleán [[Teaghlach Hapsburg|Hapsburgach Kyburg]]
Timberland (comhlacht)
Is déantóir agus miondíoltóir coisbhirt Meiriceánach é Timberland a bunaíodh sa bhliain 1978. Is le VF Corporation an comhlacht ó 2011.
Gregory Maguire
Úrscéalaí Meiriceánach is ea Gregory Maguire (rugadh 9 Meitheamh 1954). Is údar an cheolseó Wicked: The Life and Times of the Wicked Witch of the West, Confessions of an Ugly Stepsister é, agus roinnt dosaen úrscéalta eile do dhaoine fásta agus leanaí. Is scéalta clasaiceacha leanaí a spreag go leor úrscéalta Maguire do dhaoine fásta. D’fhoilsigh Maguire a chéad úrscéal, The Lightning Time, sa bhliain 1978. Ba é Wicked, a foilsíodh i 1995, a chéad úrscéal do dhaoine fásta. Cé nár éirigh leis ar dtús, cuireadh é in oiriúint do cheoldráma móréilimh Broadway in 2003.
Blár Athall
Is baile suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois é Blár Athall.
Gregory Maguire
Tá Maguire pósta leis an bpéintéir Meiriceánach Andy Newman, i gceann de na chéad phósadh aerach a rinneadh i stát Nua-Eabhrac. Tá triúr páistí acu.
Beathaisnéis
Rugadh agus tógadh é in Albany, Nua-Eabhrac, agus is é Gregory Maguire an leanbh meánach de cheathrar. Fuair a mháthair bás go gairid tar éis breith a thabhairt dó agus sheol a athair chun cónaí le haintín é, a d'iompaigh chuig dílleachtlann áitiúil é ina dhiaidh sin. Phós athair Mhig Uidhir arís ina dhiaidh sin agus bhí triúr clainne eile aige lena bhean chéile nua. Thug na mná rialta ag an dílleachtlann leasainm "Gregory the Executive" ar Maguire as a dhreach dáiríre.
Strictly Come Dancing (sraith 16)
Is comórtas damhsa teilifíse é Strictly Come Dancing, a thosaigh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2004. Tá sé ar BBC One. Thosaigh an séú sraith déag ar an 8 Meán Fómhair, 2018 agus chríochnaigh sé ar an 15 Nollaig 2018.
Is iad Shirley Ballas, Bruno Tonioli, Craig Revel Horwood agus Darcey Bussell na breithiúna don sraith seo.
Henllan Fallteg
51.847°N, -4.6776°W
Baile i Sir Gaerfyrddin, an Bhreatain Bheag, is ea Henllan Fallteg, 111.4 km ó Caerdydd agus 316 ó Londain. Tá daonra 474 ann, agus tá 184 (38.8%) in ann Breatnais a labhairt.
23 Nollaig
Is é an 23 Nollaig an 357ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 358ú lá i mbliain bhisigh. Tá 8 lá fágtha sa bhliain.
Blár Ghobhraidh
Is baile suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois é Blár Ghobhraidh.