cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Caoineadh Airt Uí Laoghaire
Dán
Bhí Eibhlín ag iompar linbh arís ag an am a bhfuair Airt bás. Bhí beirt paistí acu roimhe sin - Conchúr agus Fear. Bhí fhios aici go dtiocfaidh an lá i gcúpla bliain nuair a thosóidh na buachaillí ag lorg eolas faoi a nathair. Lá amháin ,bheadh uirthi an scéal a mhiniú dóibh faoi cad a tharla dá nathair agus cén fáth. Ni raibh sí ag tnúth leis  an lá sin.
‘Is nuair thiocfadh chúgham abhaile
Conchúr beag an cheana
Is Fear Ó Laoghaire, an leanbh,
Fiafróid dío go tapaidh '
'V2 - Nuair a shrioch deirfiúr Airt (ó Chorcaigh) teach an tórraimh in aice Mhaigh Chromtha, fuair sí, de réir an tseanchais, Eibhlín roimpi sa leaba. Seo roinnt den bhriatharchath a bhí eatarthu.'
Ní raibh deirfiúr Airt ábalta an próiséas crá croí a thuiscint. Bhí sí an fheargach le hEibhlín mar thit sí ina codladh ag an tórramh d’Airt. Dúirt sí nach raibh aon bhean eile sa tír leis an leibheal dímheas a léiríonn Eibhlín d’fhear chéile marbh. Bh’fheidir nach bhfuil  clann Airt sásta leis an gcumann freisin.
‘Ó Chorcaigh na Seolta Go Droichead na Tóime’.
‘Na raghadh a chodladh ‘na seomra’ Oíche do thórramh’ .
Chosain Eibhlín í féin agus dúirt sí nach raibh sí i gcodladh dian. Bhí sí ag tabhairt dona páistí.
‘Níor throm suan dom;
Ach bhí do linbh ró-bhuartha,
‘S do theastaigh séuathu  Iad a cur chun suaimhnis ’
Níor mhaith le  hEibhlín a fheisteas dheireanach. B’fheidir go bhfaca sí é i bhfeisteas níos fearr. Chreid sí gur cheart do laoch cosúil le hAirt bheith ag caitheamh éadaí níos fearr.
‘Mo chara thu is mo,
shearc-mhaoin!
Comhra agus caipin  '
Thuig Airt an eolas faoin troid agus bhi a shaol i mbaol. Is fear an meáite é Abraham Morris. Ba mhaith leis an capall a fháil agus ní raibh aon rud ábalta a sheasamh  sa bhealach. Ni raibh aon rud difriúil ar an maidin sin ach na focal a deir Airt nuair a d’fhág sé an teach.
‘Táimse ag fágáil an bhaile,
Is nímóide go deo go gcasfainn.
Nior dheineas dá chaint ach magadh,
Léirionn an dán sin an tábhacht an uimhir a thrí. Feicimid an uimhir sin sa scéal ‘Oisín i dTír na nÓg’ freisin le trí lá, trí chéad fear, trí príomhcharachtar, trí sheithreacha, trí ghártha, triúr pháiste’. I lítríocht an bhéaloidis is minic a tharlaíonn rudaí faoi thrí. I "Caoineadh Airt Uí Laoighre" tá an uimhir trí le feiscint le triúr paistí agus na trí tairseach a fhágail. Sa véarsa sin tá muid ábalta na bás a ghoill sé sin go mór uirthi. Chaill Eibhlín triúr paistí agus a deartháir Dónall Mór Ó Conaill.
‘Mo ghrá thu is mo chumann!
‘S ní hé a bhfuair nás dem chine,
Ni bás mo thriúr clainne;
Ná Dónall Mór Ó Conaill,
Ná Conaill a bháigh an tuile,
'V4 - Déanann deirfiúr Airt a caoineadh féin anseo. Nuair a luann sí, na mná óga a bhí mór le Art, spriúchann Eibhlin.'
Léirionn an fhile Eibhlín Dubh Ni Chonaill agus deirfiúr Airt na h-éifeacht don bhás ar a shaol. Bhí siad faghta ina dhiaidh agus bhí siad chroibhríste. Phléigh deirfiúr Airt a shaol tar éis Airt agus ní raibh a lán brí na beatha aici anois. Ina tuairim féin ní raibh aon fuaim sa saol faoi láthair. Bhí Eibhlín ag caint faoi mhuintir na haite agus an méas a léiríonn siad d’ Airt gach lá. Phléigh sí go raibh Airt ina athair maith freisin.
Deirfiúr Airt -
‘Nár fhan friotal id chaol-choin,
Ná binneas ag éanaibh ’
Eibhlín Dubh Ni Chonaill -
‘Biodh mná na gceannaithe,
Ag ulmhú go talamh duit,
Óir do thuigidis ‘na n-aigne,
Gur bhreá an leath leaba tú,
Nó an bhéalóg chapaill tu,
Nó an t-athair leanbh tú  '
'V5 - De bharr constaicídlí, dealraionn sé nár cuireadh Art i reilig a shinsear. Cuireadh an corp o sealadach; agus cúpla mí ina dhiaidh sin, ní foldáir, aistríodh i go mainistir Chill Cré, Co. Chorcaí. B’fhéidir gur chuir Eibhlín na dréachtaí seo a leanas lena, caoineadh ar ócáid an dara adhlacadh.'
Thosaigh Eibhlin an chuid sin le t-atmaisfeár an ghruama. Phléigh sí an obair a rinne sí sa teach anois mar bhí Airt imithe. Labhair Eibhlín faoin bó agus gran Art. Ní raibh Eibhlin ábalta bogadh ar aghaidh ina saol anois nó sa tsochaí.
‘Mó ghra thu agus mo rún!
Tá do stácai ar a mbonn,
Tá do bha buí á gcrú;
Is ar mo chroí atá do chumha,
Ná Gaibhne Oileáin na bhFionn  '
Niall Caille
Ard-Rí na hÉireann ba ea Niall mac Aodha (Sean-Ghaeilge Níall mac Áeda (bás 846), ar a glaodh Niall Caille (Níall Caille) air, um é a aithint óna gharmhac, Niall Glúindhubh mac Aodha (bás 917).
Tosca
Ba bhall é Niall de Chineál Eoghain, géag d'Uí Néill an Tuaiscirt, dream a bhí i gceannas ar mórchuid na tíre. IarArd-Rí Aodh mac Néill (bás 819), ar a glaodh Aodha Oirdní air, ba ea a athair. De réir an 12th century Bhanseanchais den 12ú haois, Maebh iníon Indreachtaigh mhic Mhuiredaigh, de mhuintir Uí Briúin ba gConnacht, ba ea a mháthair.
mion|Dreamanna agus ríochtaí in Éirinn luathChríostaí.
Dáileadh an t-ard-ríogacht idir Cineál Eoghain agus Clann Cholmáin d'Uí Néill an Deiscirt. Nuair a fuair athair Néill bás, tháinig Conchúr mac Donnchadha de Chlann Cholmáin i gcomharbacht air. Bhí athair Donnchadha, Donnchadh na Mí ina Ard-rí roimh Aodh. Níor tháinig Niall díreach i gceannas ar Chineál Eoghain tar éis bhás a athar, óir gur toghadh a chol seisear, Murchadh mac Maoil Dúin mar [[rí Ailig. Níorbh é go dtí an bhliain 823 gur cuireadh Murchadh as a choróin, agus rinneadh  rí Ailigh de Niall.
Rí Ailigh
Sa bhliain 827, tharla achrann sa chomhluadar ag Ard Mhacha, agus tharla cogadh dá bharr. De réir Annála na gCeithre Máistrí, chuir Cumascach mac Cathail Uí Chriomhthainn, rí Oiriall, an ruaig ar athair faoistine Néill, Eoghan Mainistrech. D'insealbhaigh sé mar abb a leasdeartháir féin, Airtrí mac Conchúir, mac an Ard-Rí, Conchúr mac Donnchadha, a mheastar. I Annála Uladh don bhliain 825, deirtear gurbh Easpag Ard Mhacha é Airtrí, nuair a chuir seisean agus Feilimí mac Criomhthainn, rí na Mumhan, Cáin Phádraig i bhfeidhm sa Chonnacht, rud a chuir in iúl gur abb gníomhach é.
Rí na Teamhrach
Rinneadh Ard-Rí de Niall tar éis bhás Chonchúir mhic Donnchadha sa bhliain 833. Bhí tús maith aice ina réimeas, le bua in éadan Lochlannach a bhí i mbinn Doire á chreachafh acu. Ina dhiaidh sin, chuaigh sé ar feachtas in éadan na Laigean sa bhliain 835, agus d'ordaigh sé mar rí orthu Bran mac Faoláin Uí Dúnlainge. An bhliain chéanna, rinne sé ionsaí ar Uí Néill an Deiscirt agus scrios sé an tuath ó dheas go dtí Contae Uíbh Fhailí mar atá inniu ann.
Sa bhliain 838, bhuail Niall agus Feilimí le chéile ag rídháil'l ah Cluain Conaire sin ní ag Cluain Fearta. Maíonn foinsí deisceartacha amhail is Annála Inis Faithlinn gur aithin Niall Feilimí mar Ard-Rí, ach ní thuairiscíonn foinsí tuaisceartacha amhail is Annála Uladh ach an dáil gan sonraí sa bhreis.
Pé ar bith aontuithe a rinneadh ag an rídháil, they did not end the conflict between Feidlimid and Niall. Sa bhliain 840, chuaigh Feilimí i gceannas airm chuig Cnoc na Teamhrach, agus rinne campa ann. Rinne Niall idir an dá linn ionsaí eile i nUíbh Fhailí isteach, chun an bonn a bhaint ó thacaíocht d'Fheilimí ann. Níor tharla Cath issue an bheirt go dtí an bhliain 841 ag Mag nÓchtair, gar de Chluain Conaire, agus bhuaigh Niall. Tá dán ann i nAnnála Uladh a deir:
Cé go raibh Feilimí i réim le cúig bliana níos mó, d'éag sé de ghalar b'fhéidir sa bhliain 847, gan feachtas eile déanta eile sa tuaisceart.
Cé go ndeachaigh Niall i ngleic leis na Lochlannaigh ina chríocha féin sa tuaisceart, is aghaidh ndéana sé a leithéid sa deisceart. Le linn a réimis, bhí na Lochlannaigh gníomhach in oirthear agus lár na tíre. Lonnaigh siad gar d'Áth Cliath, ach ag Loch nEathach fosta. Chloígh Niall na Lochlannaigh at Mag nÍtha, i gContae Dhún na nGall an lár inniu, sa bhliain 845.
Josie Sheáin Jeaic Mac Donncha
Duine de mhóramhránaithe sean-nóis na hÉireann ab ea Josie Sheáin Jeaic Mac Donncha, a rugadh Seosamh Mac Donncha (mí Lúnasa 1943  - 9 Meán Fómhair 2017). Saineolaí, ní hamháin ar an traidisiúin amhránaíochta ach ar gach gné d’oidhreacht, de sheanchas agus de stair a cheantair dhúchais Ghaeltachta.
Saol
mion|Carna Ba as an Aird Thiar, cúpla míle siar ó shráidbhaile Charna féin, do Josie Sheáin Jeaic. Duine de cheathrar mac a bhí ag Máire Chathail (Ní Uaithnín) (1908–1985), a mháthair, agus Seán Jeaic Mac Donncha (1904–1986), a athair. Is óna athair Seán Jeaic a fuair sé a chuid amhrán i dtosach. Tháinig Alan Lomax chuige in 1951 le hamhráin a fháil uaidh agus is léir gur thuig sé go raibh cáilíocht speisialta ag baint le léiriú an dúchais san áit de bharr na teagmhála sin.
Iascaire ab ea Josie. Bádh a dheartháir, Johnny Sheáin Jeaic, ar Chuan na Gaillimhe sa bhliain 2009. Tháinig Josie slán as an tubaiste sin inar bádh a  dheartháir. clé|mion|[[Cuan na Gaillimhe]]
Amhránaíocht
Bhuaigh Josie Sheáin Jeaic Corn Uí Riada, príomhghradam an tsean-nóis trí bhabhta – i 1971, 1978 agus 1982.
Ceapadh ina amhránaí cónaithe é in Ionad an Léinn Éireannaigh in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh in 2003-2004. Bhronn an Ollscoil chéanna máistreacht oinigh air sa bhliain 2012.
Bronnadh Gradam Shean-Nós Cois Life ar Josie Sheáin Jeaic ag ócáid i gClub na Múinteoirí ar an 1 Aibreán. Ach bhí an tinneas a thug a bhás ag treisiú taca an ama sin.
Aiféala
mion|An Mac Drabhlásach (Der verlorene Sohn), le Hans Thoma (1885) Brón faoi ghníomh a bheadh déanta ag an duine féin is ea aiféala, cé nach briseadh deonach dualgais a bheadh i gceist, b'fhéidir.
Buamálacha Bhaile Átha Cliath agus Mhuineacháin
mion|Sráid Talbot Is é an rud a bhí i gceist le buamálacha Bhaile Átha Cliath agus Mhuineacháin ná sraith ionsaithe sceimhlitheoireachta a rinneadh ar Bhaile Átha Cliath agus ar Mhuineachán ar an 17ú lá de Mhí na Bealtaine, 1974. Seasann an lá seo, agus buamáil na hÓmaí (15/8/1998) mar cheann de na laethanta ab fhuiltí i stair nua-aimseartha na tíre.
Maraíodh triúr daoine déag is fiche sna hionsaithe seo (nó 34, leanbh sa bhroinn ina measc), agus fágadh cneá, goin nó goimh ar bheagnach trí chéad duine, níos mó ná ar aon lá eile i stair na dTrioblóidí.
Cé nár mhaígh aon eagraíocht ar leith freagracht as na hionsaithe, glactar leis go coitianta gur dream paraimíleata (an Drong Glennane) de chuid na nDílseoirí (an UVF) i dTuaisceart Éireann a rinne an obair, le cúnamh ó dhaoine san RUC agus san UDR.. Tugadh le fios i dtuarascáil an Bhreithimh Henry Barron maidir leis an sléacht, a foilsíodh fiche bliain ó shin, go raibh baint dhíreach ag saighdiúirí i reisimint UDR na Breataine agus ag póilíní san RUC leis na hionsaithe.
Táthar den bharúil freisin go raibh aonaid eile in Arm na Breataine bainteach leis na dílseoirí a bhí freagrach as na buamaí ach níl an t-eolas ar fad ar fáil mar nach bhfuil Rialtas na Breataine sásta na comhaid chuí a fhoilsiú. Cháin an Breitheamh Barron an Garda Síochána agus Rialtas na hÉireann na linne chomh maith faoi fhaillí a dhéanamh san fhiosrúchán. Níor cúisíodh aon duine riamh maidir leis an uafás.
Cúlra
Bhí feidhmeannas comhroinnte cumhachta (Comhaontú Sunningdale) i gcumhacht san am sin i dTuaisceart Éireann. Bhí na dilseoirí glan ina haghaidh agus an teannas ag cur thar maoil.
Cróineolaíocht na n-imeachtaí
mion|Sráid Glaslough, [[Muineachán|Muineacháin, 1989]] Phléasc trí charrbhuama taobh istigh de chúig nóiméad ama i Sráid Parnell, Sráid Talbot, agus Sráid Laighean Theas i lárchathair Bhaile Átha Cliath. Go gairid ina dhiaidh sin, phléasc buama eile fós i Muineachán.
mion|Hillman Avenger GL 1970 mion|Cuimhneachán, [[Sráid Talbot i mBÁC]] mion|droim 27 duine a maraíodh i mBaile Átha Cliath agus seachtar a maraíodh i Muineachán. De réir tuairiscí áirithe, fuair ceathrar déag is fiche nó cúigear déag is fiche bás ar fad. Is é an chéad fhigiúr a gheofar má chuirtear in áireamh go raibh Collette Doherty ag súil le breith, agus is féidir an páiste marbh a rugadh do Mhartha O'Neill a chur san áireamh chomh maith. Fuair Martha treascairt, agus maraíodh a fear céile Edward.
Tuairimí
I dTuaisceart Éireann, d'fhógair Sammy Smyth, a bhí ina phreasoifigeach do Chumann Cosanta Uladh (UDA) agus do Chomhairle Lucht Oibre Uladh (UWC) go raibh sé an-sásta leis na buamálacha:
mion|[[Sráid Parnell]]
An clár teilifíse
Fiche éigin bliain i ndiaidh na n-imeachtaí, rinne Teilifís Shír Eabhrac clár teilifíse faoi na buamálacha i gcomhoibriú le roinnt iar-oifigigh de chuid an Gharda Síochána. Thug an clár le tuiscint gurbh iad Óglaigh Uladh, nó UVF, eagraíocht pharaimíleata de chuid na nDílseoirí, a rinne an bhuamáil. Is ar éigean a tháinig an méid sin aniar aduaidh ar aon duine, ach luaigh an clár sceimhlitheoirí de chuid an UVF ina n-ainmneacha, a maraíodh sna Trioblóidí idir an dá linn.
Líomhaintí maidir le claonpháirteachas le paraimíleataigh
Thairis sin, áfach, dúirt na Gardaí nach bhféadfadh na Dílseoirí buamálacha den chineál sin a chur i gcrích san am as a stuaim féin, nó thaispeáin an taighde fóiréinseach gur buamaí sofaisticiúla a bhí ann, chomh sofaisticiúil is go mbeadh cuidiú ó shaineolaí de dhíth ar na Dílseoirí lena leithéid a chur i dtoll le chéile.
Is é an chiall a bhain na Gardaí faoi agallamh as an scéal go raibh seirbhísí faisnéise na Sasanach, nó daoine dá gcuidsean, ag déanamh claonpháirteachais leis na Dílseoirí. Tharraing an clár an-challán, go háirithe sa Dáil.
Tuarascáil Barron
Is iomaí teoiric a tháinig chun solais sna meáin chumarsáide, agus is é an míniú is inchreidte ná nach raibh cuid de na Gardaí ábalta glacadh leis go raibh fórsaí slándála na Ríochta Aontaithe ag cabhrú leis na sceimhlitheoirí. Is cosúil go raibh an Glenanne Gang, drong dílseoirí a mharaigh Caitlicigh is eile, freagrach as na buamálacha i mBaile Átha Cliath agus i Muineachán, le cúnamh ó dhaoine san RUC agus san UDR.
Creidtear go bhfuair an Breitheamh Barron an-locht ar an dóigh ar fhiosraigh na Gardaí an scéal, go háirithe ar an díospóireacht faoi chúrsaí na fóiréinsice agus ar an iompairc faoin gcumhacht i measc na nGardaí san am. Is beag fianaise fhóiréinseach a fhágann na buamálacha ina ndiaidh.
Mar sin, tá sé ardtábhachtach i gcásanna den chineál seo tástálacha tobanna a dhéanamh leis na substaintí a aithint a húsáideadh sa bhuama. D'fhág na Gardaí an obair faoi Shaotharlann Stáit na hÉireann, a bhí in anás maoiniú agus foirne san am. Mar sin féin, bhí sí in ann a chruthú gur buamaí sofaisticiúla a bhí i gceist, cé nach bhfuarthas na samplaí ach trí lá i ndiaidh na mbuamálacha. Ar chúiseanna nach dtuigtear go hiomlán, ní rabhthas muiníneach as torthaí Shaotharlann Stáit na hÉireann, agus cuireadh na samplaí chuig saotharlann fhóiréinseach i mBéal Feirste.
Ní raibh foireann na saotharlainne sin go hiomlán ar aon fhocal le Saotharlann an Stáit, ach mura raibh, ní bhfuair siad na samplaí ach aon lá déag i ndiaidh na n-imeachtaí, rud a cháin siad ina dhiaidh sin ina dtuarascáil féin. Ba chóir samplaí den chineál seo a thaighde sula mbeadh sé uaire imithe ón mbuamáil, dar leo.
Cóir
Sa bhliain 2023, bhí Rialtas na hÉireann fós ag tathant ar Rialtas na Breataine cáipéisí oifigiúla ón am a chur ar fáil d'iniúchóirí.
Bhí imní ar ngrúpa Justice for the Forgotten, ag an am faoin reachtaíocht beartaithe ag Rialtas na Breataine maidir le coireanna a rinneadh le linn na coimhlinte sa Tuaisceart – maruithe san áireamh. De réir na reachtaíochta sin, ní chuirfí an dlí ar chiontóirí dá gcomhoibreoidís le coimisiún nua athmhuintearais agus faisnéise atá le bunú. Ní fhéadfaí cásanna sibhialta ná coistí cróinéara a thionscamh ach oiread, dá gcuirfí an reachtaíocht i bhfeidhm.
Cuimhneacháin
Sa bhliain 2023, leagadh bláthfhleasca ar Shráid Thalbóid, áit ar phléasc an chéad bhuama an lá úd agus ar maraíodh ceithre dhuine dhéag dá bharr.
Taillinn
Is í Taillinn (Eastóinis: Tallinn) príomhchathair na hEastóine. Is é achar na cathrach ná 159.2 km² le líon pobail um 418,582. Tá an chathair suite ar chósta thuaidh na tíre, ar chósta de chladach Mhurascaill na Fionlainne, 80cm ó dheas ó Heilsincí, soir ó Stócólm agus siar ó Chathair Pheadair. Tá Seanbhaile Thaillinn i liosta na Suíomh Oidhreachta Domhanda ag UNESCO. Áirítear gur cathair dhomhanda í Taillinn, agus í ar cheann de na deich gcathair dhigiteach is fearr sa domhan. Bhí Tallinn ina príomhchathair chultúrtha Eorpach sa bhliain 2011, in éineacht le Túrcú san Fhionlann.
CLG Fíonach/Cill Mhíde
Club de chuid CLG i gContae Luimnigh is ea CLG Fíonach/Cill Mhíde.
Taillinn
Tíreolaíocht
Tá Taillinn suite ar chladach theas Mhurascaill na Fionlainne i Lárthuaisceart na hEastóine. Is é Loch Ülemiste an loch is mó i dTaillinn, nó tá sé 9.6 km² ar achar. Tagann an chuid is mó d'uisce óil na cathrach as an loch sin. Is é Loch Harku an dara loch is mó taobh istigh de chríocha Thaillinn, agus é 1.6 km² ar achar.
CLG Fíonach/Cill Mhíde
Naisc sheachtracha
220px|thumb|right|[[CLG Ráth Caola|Seán Uí Fhinn Ráth Caola v Fíonach/Cill Mhíde (geansaithe gorma), Craobh Peile Sóisear A Iarthar Chontae Luimnigh i gCnoc an Doire, 9ú Iúil 2009]]
Tír Eoghain Thiar (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Tír Eoghain Thiar. Cruthaíodh sa bhliain 1997 é. Is é Órfhlaith Begley (SF) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Muireadhach mac Brain
Rí na Laighean de rítheaghlach Uí Dhúnlainge ba ea Muireadhach mac Brain (Sean-Ghaeilge Muiredach mac Brain) Uí Dhúnchadha (bás 885). Bran mac Fáeláin (bás 838) ba ea a athair, agus Ruarc (bás 862) a dheartháir, iar-ríthe beirt.
Boerne, Texas
Is é Boerne príomhbhaile Contae Kendall, Texas. Bhí 10,471 ina gcónaí i mBoerne sa bhliain 2010.
Muireadhach mac Brain
Is doiléir iad na ríliostaí Laighneacha sa tréimhse seo. Molann Francis John Byrne gurb í cúis an mhearbhaill seo ná gur lag a bhí ríthe Uí Dhúnlainge ag an am de bharr cumhacht a gcomharsan, Cearbhall mac Dunlaing (bás 888), rí na nOsraí, cé nach ndearna rí Laigean de féin riamh.
Feictear Muireadhach don chéad uair sna hannála faoin mbliain 870. Rinne an tArdrí, Aodh Fionnliath (bás 879), ionradh ar na Laigin agus ghabh sé forlámhas ar an tír. An dá linn, rinne a chomhghuaillí Cearbhall mac Dúnlainge (bás 888), rí Osraí, ionradh ar na Laigin ón iarthar. Shroich sé Dún Bolg (Dún Buaice, Contae Chill Mhantáin) áit a rinne na Laigin ionsaí air. Bhí an lámh in uachtar acusan ar dtús, ach cuireadh an ruaig orthu le frithionsaí. Muireadhach an té atá luaite mar ceannaire agus rí na Laigean. D'éirigh leis an fhrithbheartaíocht seo cosc a chur ar an Ardrí gialla Laighneacha a ghabháil.
Sa bhliain 871, maraíodh rí Ailill mac Dúnlainge ag Lochlannaigh Átha Cliath. Ina thásc tugadh an teideal rí Laigean dó, don chéad uair ón mbliain 838. Deirtear sna hannála go ndearnadh rí de Dhomhnall mac Muireacáin (bás 884) sa bhliain 880. Idir an dá linn, sa bhliain 874, rinne an tArdrí Aodh Fionnliath ionradh ar na Laigin, ag iarraidh smacht a chur orthu. Rinne sé creach ann agus dhóigh sé eaglaisí, Cell Ausili (Cill Uasaille, gar den Nás) sa áireamh. Bhain Muireadhach díoltas amach an bhliain dár gcionn. Rinne sé ionsaí ar thailte Uí Néill an Deiscirt. Scrios sé an tír chomh fada le Sliabh Monduirn i mBreá.
Fuair Domhnall bás sa bhliain in 884 agus d'éirigh Muireadhach ansin go dearfach ina rí. Tugadh an teideal rí Laigean dó ina thásc sna hannála.
Bruachbhaile
250px|thumb|Bruachbhaile de chuid [[Colorado Springs, Colorado, SAM]] Is ceantar cónaithe ar imeall cathrach é  bruachbhaile.
Contae Dallas, Arkansas
thumb|deas|Suíomh sa stát Arkansas.
Is contae in Arkansas é Contae Dallas. Is é Fordyce príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó daonra.
Tá sé suite i ndeisceart an stáit, agus tá sé ag críochantacht le:
Sa bhliain 2016 bhí 7,469 duine ina gcónaí ann. Tá achar 1,730 ciliméadar cearnach (1,730/km²), agus mar sin, tá dlús daonra 5/km² sa chontae.
Caenasóch
Is í an Ré Chaenasóch, a chiallaíonn "saol nua" (Gréigis: καινός (kainos) "nua", agus ζωή (zoe) "beatha") nó ar a dtugtar freisin an Caenasóch an ré gheolaíoch is déanaí de na trí Ré gheolaíoch de chuid an amscála Fanarasóch agus clúdaíonn sí an tréimhse ó 65.5 Ma go dtí an lá inniu. Tá an t-aeón marcáilte ag an teagmhas díobhaidh a tharla ag deireadh an Chailcigh, ar a dtugtar an teorainn CT (Cailceach - Treasach), a chonaic dul i léig na dineasáir neamh-éanúil agus deireadh an an Mhéiseasóigh. Le teacht na ré seo tháinig na mamaigh i réim ar an Domhan, agus tharla éabhlóid i mamaigh, éin, plandaí bláfara. D'forbair airíonna geografacha an lae inniu le hathruithe sna hilchríocha trí oighriú is athoighriú, bolcáin is iarmhairtí na haimsire.
Eudicotidae
Is clád tábhachtach é na Eudicotidae nó  fíor-dhéchotailéadóin i rangú fíliginiteach na n-angaispeirmeacha. In amanna, tugtar tricolpata tricolpatae freisin orthu mar gheall ar a ghráinní phailine a bhfuil trí chró (colpus) acu. Tá monaifíléiteacht an ghrúpa seo bunaithe freisin ar an charachtar seo. Anois, glactar leis an téarma "eudicotidae" go forleathan sa luibheolaíocht chun tagairt a dhéanamh do cheann de dhá mhórchlád na n-angaispeirmeacha (arb os cionn 70% de speicis na n-angaispeirmeacha iad, is monacotailéadóin iad na cinn eile. Tugtar bonn-angaispeirmeacha uaireanta nó pailé-déchotailéadóin ar na hangaispeirmeacha eile ach níor glacadh leis na téarmaí seo go forleathan nó go seasta mar nach dtagraíonn siad do ghrúpa monaifíléiteach.
Contae Throckmorton, Texas
Is contae i dtuaisceart láir Texas é Throckmorton. Is é Throckmorton príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 1,641 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010. Shroich daonra an chontae a ardbhuaic sa bhliain 1950 nuair a bhí 1,320 duine ina gcónaí ann. Is den chine geal iad beagáinín breis is 93% den phobal. Is de shliocht Meiriceánach Laidneach iad timpeall is 10% den daonra agus tá beagnach 1% den daonra de chúlra bundúchasach.
Aduaine
I bhfisic na gcáithníní, uimhir chandamach inmheánach (a dtugtar blas uirthi) a imchoimeádtar in idirghníomhuithe láidre is leictreamaighnéadacha sa núicléas ach nach n-imchoimeádtar in idirghníomhuithe laga. Úsáidtear an tsiombail S di. Tugadh isteach sna 1930idí í chun imoibrithe aduaine a mhíniú i dturgnaimh le gathanna cosmacha. Is cuairc aduaine iad siúd a bhfuil aduaine S = -1 acu. Bíonn ar a laghad cuarc aduain amháin ag gach cáithnín aduain. Is é briocht a mhalairt blais.
Enid Blyton
Scríbhneoir úrscéalta do pháistí ó Shasana a bhí in Enid Mary Blyton, a rugadh ar an 11 Lúnasa 1897 i Londain agus a fuair bás ar an 28 Samhain 1968 sa chathair chéanna. Tá clú agus cáil ar a cuid scéalta ar fud an domhain, agus iad aistrithe gona lán teanga cha.
I Sasana féin, is dócha gurb iad na scéalta faoi Noddy is mó a léitear inniu - scéalta do pháistí óga iad. Thairis sin, áfach, bhreac sí síos trí shraith úrscéalta bleachtaireacht a faoi dhéagóirí óga: an "Mórsheisear Rúnda" nó The Secret Seven, an "Cúigear Clúiteach" nó The Famous Five, agus an "Cúigear Aimsitheoirí agus a Madra", nó The Five Find-Outers and a Dog.
A Saol
Tháinig Enid Blyton chun saoil ar an 11 Lúnasa 1897 in Dulwich Thiar, Londain. Bhí sí ar an duine is sine clainne dár rugadh do Thomas Carey Blyton agus Theresa Mary Harrison Blyton. Díoltóir sceanra a bhí san athair. I ndiaidh don teaghlach aistriú go Beckenham, an bruachbhaile in aice le Dulwich Thiar, saolaíodh beirt deartháireacha, mar atá, Hanly agus Carey Blyton.
Sna blianta ó 1907 go 1915, bhí Enid Blyton ag freastal ar St. Christopher's School i mBeckenham, agus tríd is tríd dhearscnaigh sí thar na daltaí eile. Bhain sí sult as na lúthchleasa freisin, ach ní raibh mórán suime aici sa mhatamaitic. Bhí sí ina pianódóir maith, ach nuair a bhain sí amach dintiúir na máistreása scoile in Ipswich High School, d'éirigh sí as a cuid ceoltóireachta.
Chaith sí cúig bliana ag múinteoireacht i mBickley, i Surbiton agus i Chessington, agus í ag dul le scríbhneoireacht mar chaitheamh aimsire. An chéad leabhar a d'fhoilsigh sí, mar atá, Child Whispers, ba díolaim dánta í, agus tháinig sí i gcló sa bhliain 1922. clé|mion|Beaconsfield inniu, le Noddy Ar an 29 Lúnasa 1924 phós Enid Blyton an Maor Airm Hugh Alexander Pollock. Bhí Pollock ag obair ina eagarthóir leabhar don teach foilsitheoireachta úd George Newnes, a chuir i gcló dhá leabhar le Blyton sa bhliain sin. Shocraigh an lánúin síos i mBuckinghamshire. Ní ba déanaí, d'aistrigh siad go Beaconsfield. An iris úd Sunny Stories a bhí á foilsiú ag comhlacht Newnes, chóirigh sí comórtas do lucht adhartha Blyton le hainm a cheapadh do theach na lánúine i mBeaconsfield, agus is é an t-ainm a fuair an áit ná Green Hedges.
Rugadh beirt iníonacha don lánúin sna tríochaidí, mar atá, Mary Baverstock agus Imogen Smallwood. Sna tríochaidí freisin a chuaigh Enid Blyton trí ghéarchéim spioradálta agus í ar tí dul le Caitliceachas. Sa deireadh thiar thall níor athraigh sí creideamh, ó bhí sé barúlach go raibh an eaglais Chaitliceach ródhian agus na rialacha go léir aici. D'fhéach sí chuige gur baisteadh an bheirt iníonacha ina nAnglacánaigh agus gur fhreastail siad ar an scoil Domhnaigh. mion|299x299px|seilf leabhar I ndiaidh a báis sa bhliain 1968, d'fhoilsigh a hiníon Imogen leabhar dírbheathaisnéis e faoin teideal A Childhood of Green Hedges, agus is é an cur síos a thug sí ar a máthair ná nach raibh sí cobhsaí ina cuid mothúchán, agus go raibh mailíseach go leor mar dhuine.
Faoin mbliain 1939 bhí an pósadh ar Pollock ag teip uirthi, agus bhí cumainn ghrá nó ghnéis aici le fir eile. Sa bhliain 1941 casadh an máinlia Kenneth Fraser Darrell Waters uirthi. Fuair sí í féin chomh dúnta i ngrá le Waters gur chinn sí ar colscaradh a fháil ó Pollock. clé|mion|277x277px|"Old Thatch", Bourne End, Buckinghamshire, 1929–38 Chuir sí brú ar Pollock an milleán go léir a ghlacadh air féin, agus bhí cáil ar an adhaltranas a bhí déanta aici féin, bheadh a cosa nite. I ndiaidh an cholscartha, áfach, d'fhéach Enid Blyton chuige nach bhfaigheadh Pollock obair sa ghnó foilsitheoireachta arís, agus ní cheadódh sí dó teagmháil ar bith a choinneáil leis na hiníonacha. Dá dheasca seo, chuaigh Pollock ar an drabhlás ar fad ag craosaireacht óil.
Phós Enid Blyton agus Kenneth Darrell Waters ar an 20 Deireadh Fómhair 1943, agus d'athraigh sí sloinne na n-iníonacha féin ó Pollock go Darrell Waters. D'éirigh an dara pósadh léi go maith, agus í breá sásta leis an ról a bhí aici mar bhean chéile ag dochtúir leighis.
Fuair Kenneth Darrell Waters bás sa bhliain 1967. Sna míonna ina dhiaidh sin, chuaigh Enid Blyton sa dara leanbaíocht, is é sin, buaileadh breoite le galar Alzheimer í. Chaith sí an trí mhí dheireanacha dá saol i dteach altranais Greenways i Londain, agus b'ansin a shíothlaigh sí ar an 28 Samhain 1968. Créamadh í i gCréamatóiriam Golders Green, agus is ansin atá a luaithreach i dtaisce i gcónaí.
Aistriúcháin
Aistríodh gearrleagan de The Secret Mountain go Gaeilge faoin teideal Eachtra san Afraic. Tomás Mac Aodha Bhuí a chuir Gaeilge ar an leabhar.
Beirt Eile
Gearrscéal Gaeilge leis an scríbhneoir Éireannach Máirtín Ó Cadhain é Beirt Eile a foilsíodh in An tSraith ar Lár a foilsíodh ag Sáirséal agus Dill sa bhliain 1967.
I gCnuasaigh eile
Tá an scéal Beirt Eile roghnaithe mar chuid den chnuasach Gearrscéalta an Chéid a d'fhoilsigh Cló Iar-Chonnachta sa bhliain 2000. Chuir Gearóid Denvir agus Aisling Ní Dhonnachadha an cnuasach in eagar.
Bráithreachas Sagartúil Naomh Peadair
Bunaíodh Bráithreachas Sagartúil Naomh Peadair (Laidin: Fraternitas Sacerdotalis Sancti Petri - FSSP) ar an 18 Iúil 1988, tar éis do scata beag sagairt agus ábhar-sagairt Cumann Pius X a fágáil nuair a cuireadh coinneal-bhá ar an Ardeaspag Marcel Lefebvre. Bhí an grúpa seo i dteagmháil leis an Cairdinéal Ratzinger (anois an Pápa Beinidict XVI) agus an Msr Josef Stimpfle, Easpag Augsburg. Chuireadh fúthu i Wigratzbad na Baváire i ndeoise Augsburg. Ar 18 Deireadh Fómhair 1988, tugadh aitheantas dóibh mar chumann cléire na beatha aspalda de réir dleachta pontifiúil.
Ní ord rialta é an Bráithreachas, ach comhphobail sagart saolta atá ann chun gá aspalda na hEaglais a freagairt agus Leabhar Aifrinn 1962 a úsáid. Léann siad an tAifreann Laidineach de réir riotais an Phápa Eoin XXIII (ar a tugtar an Aifreann Treinteach air chomh maith). Tá dhá chliarscoil ag an Bráithreachas: Coláiste Peadar Naofa, Wigratzbad sa Ghearmáin agus Coláiste Muire Guadalupe, Denton, Nebraska sna Stáit Aontaithe. Tá tithe ullmhúchána ag an Bráithreachas sa Fhrainc agus san Astráil chomh maith. Idir Meán Fómhair 2008 agus Nollaig 2010, bhí Aifreann míosúil ag an mBráithreachas i nDroichead Nua, Co Chill Dara. Ó shin i leith, tá ceangal acu leis an aifreann Laidinigh i Séipéil Peadar agus Pól i gCorcaigh.
Cé gur lucht Fraincise agus Gearmáinise na bunaitheoirí, leathan an Bráithreachas amach go fíor-thapaidh i ndomhain an Bhéarla. Ba Eilvéiseach Gearmánach an chéad ard-uachtarán ag an mBráíthreachas, an tAthair Josef Bisig. Ba Frainceach an comharba air, an tAthair Arnaud Devillers agus is Meiriceánach an ard-uachtarán atá ann anois, an tAthair John Berg.
Ó thús umhail, tá tuaraim is 200 sagairt agus 120 ábhar-sagairt anois. Tá siad ag obair i 17 tír faoi láthair.
Gleann Moireasdan
deas|250px|thumb|Gleann Moireasdan Is gleann suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Gleann Moireasdan.
Dúnmharuithe Mhám Trasna
mion|[[Loch Measca]] Tugtar Dúnmharuithe Mhám Trasna ar eachtra a tharla ar an 17 Lúnasa 1882 ina dúnmharaíodh fear darbh ainm Seán Seoighe agus ceathrar dá mhuintir i Mám Trasna, ceantar Gaeltachta i gContae Mhaigh Eo. Frítheadh ochtar ciontach as, agus daoradh pionóis an bháis ar thriúr dóibh. Glactar leis sa lá atá inniu ann go raibh duine amháin den triúr siúd a crochadh - Maolra Seoighe - neamhchiontach ar fad, ach déanadh neamhaird iomlán dá fhianaise ós rud é gur cainteoir Gaeilge a bhí ann agus ní raibh ach an Béarla ag lucht na cúirte.
Tá míchlú tabhaithe ag an gcás ó shin i leith mar gheall ar shárú chearta teanga Mhaolra Seoighe agus na cosantóirí eile. mion|Maam Cross agus na sléibhte clé|mion|376x376px|[[Maolra Seoighe]]
Eachtraí an dhúnmharaithe
Is ceantar iargúlta Gaeltachta é Mám Trasna, atá ar bhruach Loch Measca ar an teorainn idir Chontae na Gaillimhe agus Contae Mhaigh Eo. Ar an 17 Lúnasa 1882, rinne drong de fhir áitiúla ruathar fuilteach ar theach cónaithe Sheán Seoighe le gunnaí agus maidí. Maraíodh cúigear den teaghlach san iomlán - Séan féin, a bhean Bríd, a n-iníon Peigí agus Mairéad, máthair Sheáin.
Níltear ar aon tuairim faoi spreagadh na bhfear. Maíonn teoiric amháin go raibh Seán Seoighe ina chisteoir ar cheann de na cumainn rúnda a bhí ag cur in aghaidh na Sasanach. Dearbhaítear go raibh sé ag goideadh airgid ó chistí an chumainn, agus thug na fir faoi chun díoltas a bhaint amach.
An cás cúirte
Gabhadh deichniúr san iomlán agus tugadh ós comhair na cúirte i mBaile Átha Cliath iad -
Rud a chuir go mór le cás an stáit ná gur thug beirt de na fir fianaise in aghaidh na bhfear eile.
"Baineann croí an scéil le crochadh éagórach agus príosúnú saoil ar dhaoine neamhchiontacha bunaithe ar fhianaise bhréige, ar bhrathadóirí, agus ar mhímhacántacht na n-údarás agus na n-uaisle".
San Juan
Príomhchathair Phórtó Ríce is ea San Juan. Tá an chathair suite in oirthuaisceart an oileáin. Bhunaigh coilínigh Spáinneacha í sa bhliain 1521.
De réir an daonáirimh is déanaí, tá 433,733 duine ina gcónaí sa chathair.
Is í San Juan an lonnáiocht Eorpach is sine sna Stáit Aontaithe.
Sarita, Texas
Is í Sarita príomhbhaile Chontae Kenedy i dTexas. Bhí 238 duine ina gcónaí i Sarita sa bhliain 2010.
Türk Telekom Arena
Is staid na foirne sacair Galatasaray SK agus Tuirc é Türk Telekom Arena, atá suite in Iostanbúl, sa Tuirc le toilleadh 62,650 daoine.
Achtan
Máthair Chormaic mhic Airt ab ea Achtan, a mhair c. 1d-2a haoiseanna AD.
Türk Telekom Arena
Osclaíodh an staid sa bhliain 2011, agus bhog Galatasaray agus Tuirc isteach ann ag tús an tséasúir 2010/11 ón Ali Sami Yen stadion. Tá an Türk Telekom Arena suite níos faide amach ón chathair ná an Ali Sami Yen stadion, i mbruachbhaile darbh ainm Fröttmanning.
Lastar an staid suas nuair a bhíonn cluiche ar siúl i rith na hoíche: dearg nuair a bhíonn Galatasaray ag imirt, gorm nuair a bhíonn An Tuirc ag imirt agus bán nuair a bhíonn foireann náisiúnta na Gearmáine ag imirt.
Achtan
Achtan agus Art mac Coinn
Sa seanscéal Cath Maige Mucrama, iníon Olc Acha de na Crich Óic Bethra ab ea Achtan, a bhíodh ina gcónaí gar de Dhroichead an Chláirín, Contae na Gaillimhe mar atá inniu. Ar an oíche roimh an gcath, bhí Art mac Coinn mar aoi Olc Acha, a d'fhiafraigh de cé mhéad leanbh a bhí aige. Ar eagla go bhfaigheadh sé bás agus chun a ríshliocht a chosc, mhol Olc Acha go luífeadh Cormac le hAchtan go mnginfeadh sé mac.
Thug Achtan ar an saol Cormac mac Airt, sinsear na gConnacht, agus dá bharr is sinsear í de shleachta amhail is muintir Uí Fiachrach, Uí Briúin, Uí Ailello agus Muintir Murchada. San áireamh clann atá de shliocht seo ná muintir '' MacDermot, O'Conor, Ó Cléirigh, O'Flaherty, O'Dowd, O'Shaughnessy, McGivergan agus O'Hynes.
Brendan Murray
mion|Brendan Murray agus Hometown, 2015 mion|Brendan Murray, 2015 Is amhránaí Éireannach é Brendan Murray (rugadh é ar an 16 Samhain 1996). Bhí sé ina bhall den bhanna ceoil HomeTown. Tháinig sé sa chúigiú háit ar an gcúigiú sraith déag The X Factor sa bhliain 2018.
2017: Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Fograiodh ag Louis Walsh ar The Late Late Show ar an 16 Nollaig 2016 go mbeadh Brendan in iomaíocht ar an gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2017. Roghnaíodh an t-amhrán "Dying to Try" dó. Tháinig sé sa 13ú háit ar an dara leathcheannais den Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2017 le 86 phointe.
Bhí sé ina aoi-mholtóir ar an gcéad leathcheannais den Junior Eurovision Éire 2017.
2018: The X Factor
Sa bhliain 2018, rinne Brendan triail don cúigiú sraith déag The X Factor. Chan sé an t-amhrán Ella Eyre "We Don't Have to Take Our Clothes Off". Chur Simon Cowell stop leis agus d'athraigh na moltóirí a amhrán go dtí an t-amhrán Kate Bush "This Woman's Work". Fuair sé ceithre Yesanna ó na moltóirí. Ainmníodh Louis Tomlinson mar mheantóir Murray. Ag an six chair challenge chan Murray an t-amhrán R.E.M. "Everybody Hurts" agus bhrúigh Tomlinson a bhonnán óir dó. Ag tithe na moltóirí chan Murray an t-amhrán Sinéad O'Connor "Nothing Compares 2 U" ag baint áit amach sna seónna beo. Don dara seó beo chan sé an t-amhrán Cher "Believe", ach bhí se sa bhunthriúr. Nuair a chan sé arís chan sé "High and Dry" agus vótáil Ayde Field agus Louis Tomlinson ar a shon le Simon Cowell agus Robbie Williams ag vótáil i gcoinne. Chuaigh an vóta go leathghlas agus sábháladh é. Ag an leathcheannais fuair Murray díbeartha ar an 24 Samhain 2018. Tháinig sé sa chúigiú háit.
Joe McElderry
Is ceoltóir popcheoil é Joe McElderry (rugadh é 16 Meitheamh, 1991). Bhuaigh sé an séú sraith The X Factor le 61.3% na vótaí sa bhliain 2009. Bhuaigh sé an dara sraith Popstar to Operastar sa bhliain 2011.
Gradaim
Tá dhá ghradam buaite ag McElderry. Tá 4 ainmniúchán faighte aige.
Gleann Urchadain
deas|250px|thumb|Gleann Urchadain Is gleann suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Gleann Urchadain.
Colúnaí crá croí
mion|Ask Dr. Goff, State 1990 Is éard atá i gceist le colúnaí crá croí ná colúnaí ar nuachtán nó ar iris a bhíonn ag tabhairt comhairle do na léitheoirí i gcúrsaí grá, caidrimh nó fiú craicinn. Bíonn na léitheoirí ag cur litreacha chuige nó chuici, agus an colúnaí á bhfreagairt. Go minic, ní bhíonn i gceist leis an "údar" ach sórt branda, agus foireann iomlán ag scríobh agus ag freagairt na litreach thar cionn an "údair".
Throckmorton, Texas
Is é Throckmorton príomhbhaile Contae Throckmorton, Texas. Bhí 828 ina gcónaí in Throckmorton sa bhliain 2010.
Jayton, Texas
Is é Jayton príomhbhaile Contae Kent, Texas. Bhí 534 ina gcónaí i Jayton sa bhliain 2010.
Epsom
Is baile suite i Surrey é Epsom.
Michel Foucault
Ba teoiricí, údar, fealsamh, agus ollamh Francach é Michel Foucault. Is duine de bhunaitheoirí iarstruchtúrachais le Jacques Derrida, Gilles Deleuze, Jean-François Lyotard, agus Jean Baudrillard é. Marxach ag an tús, dhiúltaigh sé Marxachas agus rinne sé léirmheas ar chineálacha na nua-aimsearthachta ar fad. Cuimsíonn a shaothair tábhachtacha Histoire de la folie à l'âge classique, Naissance de la clinique, Les Mots et les Choses, L'Archéologie du savoir, Surveiller et punir, agus Histoire de la sexualité. Fuair sé bás le SEIF, an chéad phearsa thábhachtach sa Fhrainc a fháil le SEIF.
IA-32
Is ailtireacht tacar treoracha é IA-32 nó Intel Archtitecure 32 giotán a úsáidtear ar mhicreaphroiseálaithe Intel.
CLG Cróch/Cill na Fíonaí
Is club Cumann Lúthchleas Gael i gContae Luimnigh é CLG Cróch/Cill na Fíonaí.
An Dún Thuaidh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar parlaiminte i dTithe na Parlaiminte sa Ríocht Aontaithe é an Dún Thuaidh. Is é Stephen Farry ó Pháirtí na Comhghuaillíochta an FP reatha. Toghadh Farry chuig an bpost in olltoghchán 2019, in ionad Sylvia Hermon. Bhí Hermon sa phost ó toghadh í sa bhliain 2001, ach roghnaigh sí gan dul san iomaíocht san bhliain 2019.
Team Homer
Craoladh an dara heipeasóid déag, "'Team Homer", den seachtú sraith The Simpsons ar an 7 Eanáir 1996. Scríobh Mike Scully an eipeasóid seo. D'fhéach 16.7 milliún duine ar an eipeasóid.
Bacchus Marsh
Baile i Victoria na hAstráile is ea Bacchus Marsh, atá suite thart ar 50 km siar ó Mhelbourne agus 14 km siar ó Mhelton. Bhí 14,913 duine ina gcónaí sa bhaile de réir daonáireamh na bliana 2011. Is é an baile is mó i gceantar rialtais áitiúil Sír Moorabool.
Esher
Is baile suite i Surrey é Esher.
Bacchus Marsh
Oideachas
Is iad na scoileanna atá suite i mBacchus Marsh ná:
Magnus Hirschfeld
Dochtúir agus gnéaseolaí Gearmánach Giúdach ab ea Magnus Hirschfeld. Bhí sé go mór ar son an cearta na mionlach gnéasacha.
Sweetwater, Texas
Is é Sweetwater príomhbhaile Contae Nolan, Texas. Bhí 10,906 ina gcónaí in Sweetwater sa bhliain 2010.
Kerrville, Texas
Is é Kerrville príomhbhaile Contae Kerr, Texas. Bhí 20,425 ina gcónaí i Kerrville sa bhliain 2010.
Seandálaí
mion mion|clé|Seandálaithe ag Venta Icenorum, 2010 Seandálaí a thugtar ar dhuine a dhéanann staidéar ar an seandálaíocht agus a chleachtann an cheird. Scrúdaíonn siad déantáin agus déanann siad staidéar ar sheanfhothracha le léargas a fháil ar an gcineál saoil a bhí ann (uaireanta na mílte bliain ó shin sular coinníodh cuntais scríof).
Gleann Seile
deas|250px|thumb|Gleann Seile Is gleann suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Gleann Seile.
Junction, Texas
Is é Junction príomhbhaile Contae Kimble, Texas. Bhí 2,618 ina gcónaí i Junction sa bhliain 2010.
Íosaigh
deas|250px|thumb|Íosaigh Is oileán suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Íosaigh.
Jonathan Rachel Clynch
Tuairisceoir nuachta Éireannach is ea Jonathan Rachel Clynch. Dúirt sé in 2015 go bhfuil sé solúbtha ó thaobh inscne de.
Contae Nolan, Texas
Is contae i Texas é Nolan. Is é Sweetwater príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 15,216 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Publius Quinctilius Varus
200px|thumb|Varus clóite (2003) (Gearmáinis:Der gescheiterte Varus), dealbhóireacht le [[Wilfried Koch i Haltern am See, An Ghearmáin.]] Polaiteoir Rómhánach agus ginearál faoin Impire Ágastas (Laidin: Augustus) ba ea Publius Quinctilius Varus (46 RC i gCremona, Poblacht na Róimhe- 9|9 AD sa Ghermania agus den chuid is mó meabhraítear air toisc gur chaill sé trí léigiún Rómhánach agus a shaol féin nuair a d'ionsaigh an ceannaire Gearmánach Arminius é, i gCath Fhoraois Teutoburg.
Farnham
Is baile suite i Surrey é Farnham.
Barack Obama
Ba é Barack Hussein Obama II (a rugadh ar 4 Lúnasa, 1961) 44ú hUachtarán na Stát Aontaithe.
Tháinig Obama i gcomharbacht ar George W. Bush sa bhliain 2009. Is é Obama an t-aon duine gorm a toghadh mar Uachtarán agus ba é an t-aon seanadóir gorm sa Seanad sa téarma faoi dheireadh agus an cúigiú Seanadóir gorm i stair Mheiriceá. clé|mion|teastas breithe Ar an 9 Deireadh Fómhair 2009, bronnadh Duais Nobel na Síochána air. clé|mion|[[Físeán (Barack Obama Senior agus a mhac, srl)]]
Óige
clé|mion|Obama agus a ,chomhairleoir Raja Krishnamoorthi sa bhliain 2002 Saolaíodh Barack Obama sa bhliain 1961 in Honolulu, Haváí (agus é ar an chéad uachtarán a tháinig chun saoil ar an oileán siúd).
Eacnamaí ón Chéinia ó dhúchas i bhí ina athair Barack Obama sinsear agus antraipeolaí Mheiriceánach a bhí ina mháthair Stanley Ann Dunham. Chuir an bheirt aithne ar a chéile den chéad uair agus iad ag staidéar na Rúisise ag Ollscoil Haváí thiar sa bhliain 1960. clé|mion|1998 i CHicago Phós siad in Maui ar an 2 Feabhra 1961 ach níorbh fhada gur bhog a mháthair soir go Meiriceá chun freastal ar Ollscoil Washington in Seattle ar feadh bliain amháin, agus a mac óg in éineacht léi. Agus céim san eacnamaíocht bainte amach ag Barack sinsear in Haváí, bronnadh scoláireacht air chun cur lena chuid oideachais in Ollscoil Harvard. Fuair na tuismitheoirí colscaradh sa bhliain 1964.
D'fhill Barack sinsear ar a thír dhúchais sa bhliain chéanna, áit inar phós sé in athuair. Níor thug sé riamh ach aon chuairt amháin ar a mhac agus é ag éirí aníos ar Haváí. Fuair sé bás tobann i dtimpiste bhóthair sa bhliain 1984.
Beartais
Theastaigh Obama sa bhliain 2008 deireadh leis an gcogadh san Iaráic, laghdú i dtionchar corparáideach, nascanna níos fearr le níos mó rialtais eachtrannacha, clár gníomhaíochta comhshaoil níos fearr, seirbhís sláinte chomhchoitianta agus aontú agus deireadh le polarú polaitiúil an náisiúin uaidh. clé|mion|Springfield, Illinois, in éineacht le Michelle agus a chlann Is mór an bhéim a chuir Obama ag an am sin ar "athrú" agus "dóchas". Dúirt sé i 2008 go mbeadh sé in ann an scoilt idir stáit dhearga (Choimeádacha) agus ghorma (Liobrálacha) a réiteach.
Bhí an Géarchéim airgeadais 2007-2008 faoi lánseol nuair a toghadh Barack Obama don chéad uair mar uachtarán. Nuair a tháinig an rialtas nua ag tús na bliana 2009, cuireadh pacáiste ollmhór i bhfeidhm láithreach leis an ngeilleagar a spreagadh. Is mór idir é seo agus na polasaithe fioscacha san Eoraip ag an am, beartais déine.
Tugadh isteadh reachtaíocht tábhachtach sa bhliain 2010, an Affordable Care Act nó 'Obamacare'.
Feachtas sa toghchán uachtaránachta
220px|thumb|Obama ag obair ar a chéad fheachtas, i New Hampshire, 2008|clé Dúirt Obama go mbeadh sé ina iarrthóir don Uachtaránacht ar 10 Feabhra 2007. Ar 3 Eanáir 2008 bhuaigh Obama an chéad vótáil stáit chun an iarrthóir Daonlathach a roghnú in Iowa, le 38% den vóta, 8% níos mó ná John Edwards agus Hillary Clinton sa dara agus tríú háit. Thug an bua móiminteam dó, ach chaill sé ar 8 Eanáir i New Hampshire. Bhuaigh Clinton Nevada agus Obama Carolina Theas tar éis seo. Roinn siad na vótaí ar 6 Feabhra ach bhuaigh Obama 11 toghchán stáit as a chéile ina dhiaidh sin. Bhí an bua ag Obama faoi 3 Meitheamh. clé|mion|[[Físeánː aitheasc tionscnaimh, 2009]] clé|mion|[[Físeánː Obráid 'Iraqi Freedom', 2010]] Ba iad Obama agus John McCain, rogha an Pháirtí Phoblachtaigh, na hiarrthóirí is mó sa toghchán ginearálta. Roghnaigh Obama Joe Biden mar iarrthóir an Pháirtí Dhaonlathaigh le haghaidh phost an Leas-Uachtaráin. clé|mion|[[Físeánː "State of the Union', 2016]]
Toghchán 2008
D'fhan Obama chun cinn ar McCain sna pobalbhreitheanna suas go dtí lá an toghcháin agus ní raibh sé i bhfad tar éis dhúnadh na lárionaid vótála go raibh na meáin chumarsáíde ag fógairt bua Obama.
Toghchán 2012
D'fhógair Obama go raibh sé ag seasamh don dara téarma mar uachtarán ar 4 Aibreán 2011. Níor sheas aon duine eile sa Pháirtí Daonlathach ina choinne, beagnach. Fuair sé an t-ainmniúchán féin ag cruinniú náisiúnta na nDaonlathach in Charlotte, Carolina Thuaidh, in éineacht le Joe Biden mar leasuachtarán. Bill Clinton, iaruachtarán, a d'ainmnigh iad beirt go hoifigiúil. Ar an 6 Samhain 2012 fuair Obama an bua ar Mitt Romney sa toghchán náisiúnta. Thosaigh an dara théarma ar an 20 Eanáir 2013.
Saol pearsanta
Phós Obama sa bhliain 1992 agus tá beirt iníon aige. mion|An leabhar, Dream from my Father |clé Tá leabhair mór-ráchairte scríofa ag Obama, Dreams from my Father, faoina óige, agus The Audacity of Hope, faoina smaointí féin maidir leis an bpolaitíocht sna Stáit Aontaithe.
Sa bhliain 2020, foilsíodh an dírbheathaisnéis, A Promised Land.
An Eabhrais
Is teanga Shéimíteach í an Eabhrais (עִבְרִית, ‘Ivrit [‘Ibhríth]) agus í á húsáid agus á staidéar mar theanga naofa ag na Giúdaigh ar fud an domhain. Thairis sin, is í an Eabhrais teanga oifigiúil Stát Iosrael, agus í mar theanga dhúchais ag formhór mór an daonra Ghiúdaigh ansin.
Bunús
clé|mion
Dá réir sin, is furasta difríochtaí a thabhairt faoi deara idir Eabhrais an "Talmud" agus teanga an Bhíobla. Misneá a thugann na Giúdaigh ar an gcuid lárnach den Talmud. Go bunúsach, níl sa chuid eile den Talmud ach tráchtaireacht agus míniúcháin ar an Misneá, nó fiú tráchtaireacht ar an tráchtaireacht féin. Is í Eabhrais an Mhisneá an teanga a labhraítí sna ceithre haois thart timpeall ar bhreith Chríost. Ag an am sin bhí an Aramais ag teacht in áit na hEabhraise mar theanga labhartha - b'í an Aramais a bhí ó dhúchas ag Íosa Críost, mar dhuine daonna - agus a sliocht le haithint ar Eabhrais an "Talmud". (Teanga Sheimíteach is ea an Aramais, agus gaol réasúnta dlúth aici, mar sin, leis an Eabhrais.