cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ku Klux Klan
Meath an chéad KKK
Cé go raibh Forrest ag déanamh gaisce as an KKK mar eagraíocht náisiúnta, agus é ag áitiú go raibh breis is leathmhilliún duine ina mbaill de is go bhféadfadh sé féin fórsa dhá scór míle duine a shlógadh i gceann chúig lá, ní raibh eagraíocht cheart ann: ní raibh liostaí ballraíochta ann, ní raibh cumainn áitiúla ann a thabharfadh aird ar na horduithe ó lárionad nó ó cheanncheathrú náisiúnta, agus ní raibh oifigigh áitiúla ann a bheadh páirteach i struchtúir ar leibhéal náisiúnta. Má toghadh duine éigin ina cheann urra nó ina thaoiseach ar bhrainse áitiúil nó réigiúnach, is minic nach raibh ann ach céim oinigh agus nach raibh tionchar ar bith ag an "taoiseach" seo ar a raibh idir lámhaibh ag na fir óga fhiáine. clé|mion|Cartún ón mbliain 1868 ag cur i leith iarrthóir an Pháirtí Dhaonlathaigh ar an uachtaránacht go raibh sé ag brath ar thacaíocht ó bhaill den Ku Klux Klan. Sa bhliain 1870, dhearbhaigh giúiré mór feidearálach go hoifigiúil gur eagraíocht sceimhlitheoireachta ab ea an KKK. D'eisigh an giúiré na mílte díotálacha faoi na coireanna sceimhlitheoireachta a bhí déanta ag an KKK. Cuireadh an dlí ar a lán baill de chuid na "Clainne", agus d'éalaigh cuid eile acu ó na réigiúin sa Deisceart a bhí faoi dhlínse an dlí fheidearálaigh. Tháinig ordú ó Bedford Forrest chomh luath leis an mbliain 1869 an KKK a scor mar eagraíocht, agus é ag maíomh go raibh an eagraíocht ag dul ar strae ón gcuspóir "uasal" agus ag dul le coiriúlacht shuarach. Níor thug na dronga áitiúla aird ar an ordú seo, áfach, agus má chuaigh an KKK in éag ina dhiaidh sin, ní scor tobann a bhí ann ach meath de réir a chéile.
Nuair a rinne gnáthbhithiúnaigh coireanna comónta faoi bhratach an KKK, is annamh a bhac na húdaráis áitiúla leis an dlí a chur orthu. Pé scéal é ní raibh giúróirí gorma ann, agus má bhí linseáil faoi chaibidil, ní dhaorfadh na giúiréithe geala aon bhall den KKK, ó bhí eagla ar na giúróirí roimh dhíoltas na gKlansmen áitiúla.
Seoirse II na Breataine Móire
B'é Seoirse an monarc Briotanach deireanach a rugadh taobh amuigh den tír.
Ku Klux Klan
Meath an chéad KKK
Is léir go raibh cuid de na giúróirí breá sásta le "dlí Uí Loingsigh" mar dhóigh leis na Gormaigh a choinneáil faoi smacht. Ina lán stát ní raibh na húdaráis fonnmhar chun an mílíste gorm a shaighdeadh faoin KKK, ó shíl siad go gcuirfeadh sin míchompord ar na geala. Nuair a chuaigh William Holden, Poblachtach a bhí ina Ghobharnóir ar Charolina Thuaidh, i dtuilleamaí an mhílíste leis an KKK a smachtú sa bhliain 1870, ní dhearna sin ach cur le míghnaoi an phobail air. Ceann de na cúiseanna a bhí ann leis an dóigh ar chaill na Poblachtaigh a dtromlach i ndáil reachtaíochta an stáit go gairid ina dhiaidh sin, cé go raibh cúiseanna eile ann. Cibé scéal é, nuair a fuair na Daonlathaigh an tromlach, tháinsigh siad Holden agus bhain siad an ghobharnóireacht de. mion|295x295px|"The Union As It Was", Harper's Weekly, 10 D.F. 1874. Ball den White League agus Ku Kluxer Sna 1870idí, tháinig meath ar an KKK, go háirithe nuair a thosaigh breithiúna fuinniúla ar nós Amos Tappan Ackerman ag cur an dlí ar na daoine a bhí tar éis coireanna a dhéanamh faoi bhratach an KKK. Níor chuir sin deireadh leis an bhforéigean ciníoch, áfach, nó tháinig dreamanna cosúla eile in áit an KKK, ar nós na Red Shirts agus an White League.
Seoirse II na Breataine Móire
Laghdaigh cumhacht na monarcachta le linn a réimis, agus cumhacht an rialtais i lámha an chéad Phríomhaire de facto sa Bhreatain, Robert Walpole.
Tháinig a gharmhac, Seoirse III, i gcomharbacht air.
Ku Klux Klan
Meath an chéad KKK
Bhí an White League gníomhach i Louisiana, agus ba iad Mississippi agus an dá Charolina na stáit ina raibh na Léinte Dearga ag obair. Bhí feachtas oscailte idir lámhaibh acu leis na postanna poiblí a bhaint de na Poblachtaigh, agus san am chéanna, bhí siad ag imeaglú agus ag marú vótóirí gorma agus ag cur isteach ar na Gormaigh agus iad siúd ag iarraidh eagraíochtaí dá gcuid féin a chur ar bun nó vótaí a chaitheamh sna toghcháin. Bhí na Léinte Dearga amuigh ag cur a gcatha le linn na canbhásála agus na dtoghchán féin sna blianta 1874 agus 1876, agus chuidigh siad leis na Daonlathaigh Choimeádacha teacht i gcumhacht arís sa bhliain 1876.
Athbhunú na "Clainne" sa bhliain 1915
Tharla an trí rud seo sa bhliain 1915, agus dlúthbhaint acu le chéile:
clé|mion|Mary Phagan san Atlanta Journal
An Scannán Úd The Birth of a Nation
Rinne an stiúrthóir D. W. Griffith an-idéalú ar an KKK ar an scannán The Birth of a Nation. Bhí an scannán bunaithe ar an dráma úd The Clansman agus ar an úrscéal úd The Leopard's Spots, a tháinig ó pheann an scríbhneora Thomas Dixon Jr. Ba as an Deisceart do Dixon féin, agus tháinig sé i mbun a mhéide le linn na hatógála i ndiaidh an chogaidh chathartha. Cosúil lena lán daoine geala ón Deisceart, bhí sé barúlach gur imir trúpaí an Tuaiscirt díoltas thar an gceart ar an Deisceart le linn na hatógála, agus theastaigh uaidh tuiscint na nGeal ón Deisceart ar an atógáil a chur os comhair mhuintir an Tuaiscirt. Nuair a rinne Griffith a scannán, d'éirigh le Dixon go gleoite a chuid cuspóirí a bhaint amach. Bhí an Ku Klux Klan faiseanta anois.
Mar a dúradh, is as an scannán seo a tháinig a lán siombailí agus searmanas a shamhlaítear leis an "gClann" inniu, cosúil leis an leagan "caighdeánaithe" de na róbaí bána agus, fiú, an dóigh a gcuirtear an chros trí thine leis na naimhde a imeaglú. Le fírinne, bhí an scríbhneoir Dixon an-doirte do shaothar Walter Scott agus ar an íomhá rómánsach de chultúr na sean-Alban a bhí á craobhscaoileadh ag Scott. Mar sin, rinne sé cineál "treibh Albanach" i stíl Scott den Ku Klux Klan ina chuid saothar, agus fuair sé spreagadh do na deasghnátha féin ó úrscéalta Scott. clé|mion Nuair a bhí The Birth of a Nation ag imeacht ar na pictiúrlanna, thuairiscigh na nuachtáin ar fud na tíre go bhfuair an scannán moladh ón Uachtarán Woodrow Wilson, a bhí ina staraí acadúil freisin, agus is follasach go ndeachaigh na tuairiscí seo chun sochair don scannán. Bhí tagairtí do mhórshaothar Wilson, History of the American People, le feiceáil ar an scannán fosta le craiceann na fírinne léannta a chur air. Tuairiscíodh go bhfaca Wilson an scannán sa Teach Bán, agus gurbh é an breithiúnas a thug sé air ná: Shílfeá go raibh an stiúrthóir ag scríobh staire le splanc thintrí, agus is é an t-aon locht amháin a fhaighim ar an scannán go bhfuil an oiread sin fírinne ann ("It's like writing history with a lightning, and my only regret is that it is all so terribly true"). Bhí an chuma ar na focail seo go raibh Wilson ag tacú leis an scannán, go háirithe le taobhshúil ar a chuid tuairimí i dtaobh an KKK agus cheisteanna an chine. Spreag breithiúnas Wilson díospóireacht agus conspóid ar an toirt, agus sa deireadh b'éigean dó ráiteas seachantach a eisiúint leis an bhfaobhar a bhaint de na focail gan iad a shéanadh i gceart.
Scéal Leo Frank
mion|Leo Frank, Frey's Hill Scéal eile a chuidigh le hathbheochan an KKK ab ea scéal Leo Frank. Ba é Leo Frank an t-aon Ghiúdach amháin a linseáladh sna Stáit Aontaithe riamh. Bainisteoir monarchan a bhí ann, agus é ionchúisithe i mbanéigniú agus i ndúnmharú Mhary Phagan, cailín trí bliana déag d'aois a bhí ag obair i monarcha Frank. Cuireadh an dlí ar Frank faoi dheifir agus daoradh chun báis é, ach go gairid i ndiaidh na trialach tháinig fianaise nua chun solais a bhí ag tabhairt le fios nach raibh Frank ciontach i ndiaidh an iomláin. Mar sin, d'iomalartaigh gobharnóir Georgia, John M. Slaton, an pionós báis go príosúnú saoil, agus dóchas aige go ndaorfaí an t-amhrastach nua, Jim Conley, sa deireadh. Fuadaíodh Frank as an bpríosún, áfach, agus linseáladh ar an 17 Lúnasa 1915 é i bhFrey's Gin, trí chiliméadar soir ó Marietta, Georgia.
Giza
deas|150px|thumb|Giza Is cathair san Éigipt é Giza.
Ku Klux Klan
Scéal Leo Frank
Bhain Thomas E. Watson, polaiteoir agus foilsitheoir ó Georgia an-ghaisneas as triail Frank ina chuid iarrachtaí féin leis an KKK a athbhunú. Bhí sé ina eagarthóir ar an iris úd The Jeffersonian agus é in ann an-tionchar a imirt ar thuairimí an phobail i Georgia. Ar an iris, bhí sé ag gríosú na sluaite chun Frank a linseáil, agus i ndiaidh na linseála, ghlac sé buíochas leo go raibh a leithéid de ghníomh "gaisce" déanta acu. Fear mór le rá a bhí i Watson i saol polaitiúil Georgia le fada. clé|mion|[[Póstaer feachtas toghcháin de chuid an Populist Party, 1904]]
Thosaigh sé a réim i bPáirtí na bPobalóirí nó an Populist Party, a raibh tréithe áirithe Sóisialachais le haithint ar a chlár oibre. Nuair a chuaigh sé féin chun rachmais agus chun saibhris, áfach, d'iompaigh Watson in aghaidh gach cineál Sóisialachais, agus chuir sé béim ar an bhfrith-Ghiúdachas agus ar an bhfrith-Chaitliceachas feasta ina chuid tuathghríosóireachta. Sin é an tuige ar ghlac sé páirt in athbhunú an KKK fosta.
D'fhógair William J. Simmons athbhunú an Ku Klux Klan i Stone Mountain, Georgia, ar an 25 Samhain 1935 ó mhullach an tsléibhe óna bhfuair an áit a hainm. Cuireadh cros trí thine, agus mhóidigh na fir dílseacht do Nathan Bedford Forrest II, garmhac an ghinearáil a chuir tús leis an gcéad "Chlann". I measc na ndaoine a bhí i láthair, bhí seanfhir a ghlac páirt i ngníomhaíocht na chéad "Chlainne" nuair a bhí siad óg.
Dúirt William Simmons go bhfuair sé inspioráid ó Phrescript na chéad Chlainne. Sa doiciméad seo, cuireadh cuspóirí na heagraíochta i bhfocail ar dhóigh shollúnta idéalach, ach mar is eol dúinn, níor thug craobhacha na chéad Chlainne aird ar bith ar na prionsabail idéalacha san obair a bhí idir lámhaibh acu go praiticiúil. Bhí siad ag imeacht rompu ag ionsaí agus ag marú daoine macánta, agus iad ag caitheamh púicíní le lámh thapaidh an dlí a sheachaint, rud nach raibh cuma na crógachta ná na saighdiúireachta air.
An Cúlra Sóisialta
mion|Gearrthán ón Atlanta Constitution a chuireann síos ar athbhunú an Klan, Samhain 1915 Nuair a tháinig borradh faoin dara KKK, bhí na Gormaigh díreach ag déanamh imirce go dtí stáit an Tuaiscirt, rud a tharraing caismirt shóisialta. San am chéanna, bhí lucht imirce ag teacht isteach ó thíortha Caitliceacha na hEorpa, agus níor thaitin an fhorbairt seo leis na Protastúnaigh Angla-Shacsanacha, ar ndóigh. Ba iad na cathracha móra tionsclaíocht a fócas gníomhaíochta an dara KKK, nó ba ansin ba mhó a bhí na dreamanna eitneacha éagsúla in iomaíocht faoi jabanna. Mar sin, ba é an Tuaisceart, seachas an Deisceart, an réigiún ba mhó tinrimh i ré an dara KKK.
San am sin, ní raibh córas leasa shóisialta ar bith ann, agus mar sin, fuair an lucht oibre riachtanach cuallachtaí nó eagraíochtaí bráithreachais a bhunú a chinnteodh cuidiú do na baill agus dá dteaghlaigh in am an ghátair - mar shampla, má bhí fear oibre ina chomhalta de chuallacht den chineál seo, d'fhéadfadh sé a bheith ina mhuinín go gcoinneodh an chuallacht bia agus beatha lena bhean is lena chlann, dá bhfaigheadh sé bás nó dá gcuirfeadh galar nó timpiste ó obair é. clé|mion|William Simmons, D.F. 1921 Bhí William Simmons, bunaitheoir na dara Clainne, ina bhall de dhá chuallacht déag éagsúla, agus rinne sé aithris ar na cuallachtaí agus é ag eagrú na Clainne.
Meath an dara Klan
Faoin mbliain 1930 bhí líon bhall an Ku Klux Klan tite go 30,000 duine. Sa bhliain 1939 dhíol an Imperial Wizard Hiram Wesley Evans an eagraíocht náisiúnta le James A. Colescott, tréidlia as Indiana, agus Samuel Green, ostatraí as Atlanta. Theip orthu ballraíocht an KKK a athbheochan. D'imigh formhór na ngrúpaí áitiúla ceann i ndiaidh an chinn eile. Chuir an IRS (Internal Revenue Service) lian $685,000 ar an Klan sa bhliain 1944, agus dhíscaoil Colescott an eagraíocht sa bhliain chéanna.
Lean grúpaí difriúla ag gníomhú i dtraidisiúin ha heagraíochta agus ag tabhairt ainm an KKK orthu féin. Ní raibh eagraíocht náisiúnta ann arís, áfach. Cuirtear síos thuas ar chuid de na hiliomad drochghníomhartha a chuir na grúpaí seo i bhfeidhm agus iad ag troid i gcoinne dul chun cinn ghluaiseacht na gceart sibhialta sna 1950idí agus 1960idí. Ba bheag duine páirteach iontu sna 1990idí. Tháinig borradh áirithe fúthu arís faoin mbliain 2016. Bhí a lán inimirce ar siúl sna blianta roimhe sin agus ba thréimhse é ina ndearna dul chun cinn i gcearta sibhialta do chách. Is féidir gur imir uachtaránacht Donald Trump ról sa scéal freisin.
An Klan lasmuigh de na Stáit Aontaithe
Tá iarrachtaí déanta anseo is ansiúd le linn na mblianta chun grúpaí KKK a chur ar bun lasmuigh de na Stáit Aontaithe, i dtíortha ina labhraítear Béarla sa chuid is mó, ach gan aon rath orthu. Bhí an Klan gníomhach i gCeanada thar aon tír eile, mar shampla in Saskatchewan, go mór mhór sna blianta 1926–1928, mar fhreagairt ar an inimirce ansin ón Eoraip Thoir.
An Klan sa lá inniu
Sa bhliain 2018 mheas an Anti-Defamation League go raibh tuairim agus 3,000 duine ina mbaill den Ku Klux Klan sna Stáit Aontaithe, agus chreid an Southern Poverty Law Center (SPLC) raibh isteach is amach le 6,000 ball de na grúpaí seo ann.
Aige seo thíos líon bhaill an KKK ó 1920 go 2018 de réir meastachán a rinne an SPLC agus eagraíochtaí eile.
Broidtráth
thumb|Broidtráth i d[[Tóiceo.]]
Is é broidtráth an tréimhse i rith an lae nuair a bhíonn an líon is mó daoine ag taisteal. De ghnáth ciallaíonn sé nuair atá dúrud daoine ag taisteal ar traein nó nuair atá líon mór gluaisteán ar na bóithre.
Tarlaíonn an tréimhse seo de ghnáth nuair a bhíonn formhór na ndaoine ag taisteal chun oibre, idir a seacht agus a naoi a chlog ar maidin agus ag filleadh abhaile dóibh idir a cúig agus a seacht a chlog um thráthnóna.
Déantar iarracht an líon is mó daoine a iompú in aon dreas amháin. Cuirtear busanna agus traenacha ar fáil níos minicí agus bíonn slí chun seasaimh sna traenacha ionas gur féidir an líon is mó daoine taisteal ar an traein. Maidir leis na daoine a thaistilíonn i ngluaisteáin, craoltar fógraí rialta i dtaca leis an trácht ar an raidió ionas gur féidir foláirimh a thabhairt do thiománaithe. Cabhraíonn na fógraí tráchta seo le tiománaithe bóithre ar a bhfuil an iomarca tráchta orthu nó le háiteanna inar tharla timpistí a sheachaint.
Má bhíonn an iomarca gluaisteán ar bhóthar nó sráid éigin, bíonn tranglam tráchta ann. Ní bhogann na gluaisteáin go tapa agus bíonn dírathú ar na tiománaithe.
Brendan Howlin
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Loch Garman é Brendan Howlin (Gaeilge: Breandán Ó hAmhláin) (rugadh é 9 Bealtaine, 1956). Tá sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre agus ina TD ón mbliain 1987. Roghnaíodh mar Aire Um Chaiteachas Poiblí agus Athchóirithe é sa 31ú Dáil, agus bhí sé ina Leas-Cheann Comhairle, ina Aire Comhshaoil, agus ina Aire Sláinte roimhe sin. Is as teaghlach polaitiúil as Loch Garman dó.
Sheas Howlin in Olltoghchán 2016 agus d'éirigh leis a shuíochán Dála a bhaint amach in athuair le 14.8% de na vótaí céad rogha.
Roghnaíodh mar cheannaire Pháirtí an Lucht Oibre é ar an 20 Meitheamh 2016, tar éis do Joan Burton seasamh i leataobh. D'éirigh sé as ceannaireacht an pháirtí ar an 12 Feabhra 2020, tar éis gan ach 6 suíochán a bhaint amach in olltoghchán na bliana 2020.
Lucht Hazara
mion Is grúpa eitneach san Afganastáin (agus sa Phacastáin) é an lucht Hazara. Maireann an chuid is mó den phobal mionlaigh san Hazarajat, i lár na hAfganastáine (na cúigí Bamyan, Ghor, Maidan Wardak, agus Daykundi). Moslamaigh
Siaigh den chuid is mó is ea iad. Thacaigh lucht Hazara na Meireacánigh san Afganastáin le linn na 2000idí agus 2010idí.
Déanann na Sunnaígh (de chuid an Stát Ioslamach, mar shampla) ionsaithe seicteacha ar lucht Hazara go minic (mar shampla, Ionsaí buamála ar scoil i gCabúl sa bhliain 2021). mion|[[Bamyan]] Is í an Hazaragi príomhtheanga an luchta, canúint na Dairise (an Pheirsis).
Richard Wright
Pianódóir agus seinnteoir méarchláir Sasanach a bhí i Richard William "Rick" Wright (28 Iúil 1943 - 15 Meán Fómhair 2008), ar a bhfuil cáil dhomhanda mar gheall ar an tréimhse fhada a chaith sé ag seinm leis an mbanna mór le lá Pink Floyd.
Saol
Cé nach raibh sé chomh gníomhaí mar chumadóir is a bhí Syd Barrett, Roger Waters agus David Gilmour, chum sé cuid mhór den cheol ar na halbaim mhóra Meddle, Dark Side of the Moon, Wish You Were Here, agus chomh maith le sin The Division Bell, ceirnín deireanach an bhanna.
Ba chomhábhar bunúsach é obair mhéarchláir Wright i bhfuaim an bhanna, agus chuir sé a ghuth le hamhráin uaireanta chomh maith, beo ar an stáitse agus sa stiúideo, mar atá le cloisteáil ar na rianta "Time", "Echoes" agus "Astronomy Domine", a bhí cumtha ag Syd Barrett.
Cuireadh Wright as Pink Floyd sa bhliain 1981, nuair a bhíodar ag obair ar The Wall, tar éis fadhbanna ina shaol pearsanta agus teannas idir é féin agus Roger Waters, príomhchumadóir an bhanna ag an am. clé|mion|184x184px|2006 Tháinig Wright ar ais níos déanaí, nuair a d'fhág Waters féin, agus chuir sé tús le tréimhse nua rathúil ag comhoibriú le David Gilmour ar cheirníní nua de chuid Pink Floyd, The Division Bell ina measc. Ina dhiaidh sin, lean sé ag seinm le Gilmour ar saothar aonair an ghiotáraí idir 2002 agus a bhás.
Bás
Trom ar an tobac, tháinig ailse scamhóg air. Fuair sé bás ar an 15 Meán Fómhair 2008, agus trí scór is cúig bliana bainte amach aige.
Łukasz Fabiański
Is imreoir sacair Polannach é Łukasz Marek Fabiański a rugadh ar an 18 Aibreán 1985 in Kostrzyn nad Odrą. clé|200px|thumb|Łukasz Fabiański
Gearóid Mac Cuinneagáin
Duine spóirt Éireannach is ea Gearóid Mac Cuinneagáin (rugadh é i mí Lúnasa 1961 i gCorcaigh), a bhí ina iománaí le foireann idirchontae Chorcaí idir na blianta 1981 agus 1998. Deirtear go bhfuil sé ar an cúl báire is fearr a tháinig as an gcontae riamh, agus bhí sé roghnaithe ar Fhoireann Chorcaí an Chéid.
Tá gach duais iomána buaite ag Mac Cuinneagáin, agus bronnadh gradam All-Star air trí bliana as a chéile idir 1984 agus 1986. D’imir sé caoga cluichí as a chéile sa chraobh le foireann Chorcaí, curiarracht a mhaireann sa chontae fós.
Buntáiste amháin a bhí aige mar chúl báire ná go raibh poc an-láidir aige, rud a bhain an comórtas Poc Fada dó seacht mbliana as a chéile idir 1984 agus 1990.
Seán Keane
Polaiteoir Éireannach ab ea Seán Keane (14 Meán Fómhair 1899 – 29 Márta 1953). Bhí sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre.
Bus
thumb|Bus le dhá chlár
Is gluaisteán é bus a thaistealaíonn ar bhóithre ina mbíonn slí iontu do líon mór daoine. Iompraíonn busanna daoine i gcathracha agus bailte agus idir chathracha. Is pléascinneall a chuireann bus chun siúl.
Bíonn suíocháin istigh sa bhus ionas gur féidir leis an lucht taistil suí fad is atá siad ag taisteal ar an mbus. Má tá siad ag taisteal achar gearr ar bhus i gcathair, tá slí ann dóibh chun seasamh fad agus atá siad ag taisteal ar an mbus.
Deilt na Níle
Is deilt san Éigipt í Deilt na Nile.
Donnóg
Is éan í an donnóg (Prunella modularis). Is baill d'fhine na Prunellidae iad.
Aoibhinn Crónán
CRÓNÁN NA mBEAĊ
Is aoiḃinn crónán na mórḃeaċ ḃfiáin
Ins na scoṫa fé ḃláṫ aon lá dea-ṡín,
Nuair a ḋealraíonn grian ar ċnoc is ar ḃré,
Is gáireann an doṁan fé ṡoilse an lae.
Aċ an son is binne dá gcluintear ann
Is é fuaim na beiċe imeasc bláṫ na mbeann,
Abhainn Chluaidh
Is abhainn í an Chluaidh in Earra-Ghàidheal agus Bòd, Albain, an tríú abhainn is faide sa tír agus an deichiú abhainn is faide sa Ríocht Aontaithe.
Aoibhinn Crónán
Nuair ṡonaid sciaṫáin gach míl ar an spéir
Tae
mion|clé|220px|Tor tae. mion|clé|220px|Taephota agus cupán tae le [[bainne.]] Is éard is tae ann ná deoch a ullmhaítear trí dhuilleoga an phlanda tae (Camella siniensis) a fhliuchadh in uisce te nó a chnagbhruith. Is féidir tae a mhilsiú le siúcra agus a liathadh le bainne, nó slisín liomóide a chur leis le blas a thabhairt.
Aoibhinn Crónán
Is déantar binn-ċláirseaċ den ṁórċnoc go léir.
Tae
Tá an tae an-choitianta in Éirinn inniu, ach nuair a tháinig sé go hÉirinn an chéad uair, bhain muintir na tuaithe úsáid an leigheasra as, ó nach raibh a fhios acu an úsáid cheart. San am sin, ba nós tae a bhruith i gceart, ionas go bhfaightí deoch dhonn láidir ar tugadh súram, sútram, súramán nó sútramán air. Chreidtí gur cógas láidir a bhí ann, agus ar a laghad, bhí sé in ann an tuirse a bhaint den duine agus luas a chur faoi bhuillí a chroí.
Aoibhinn Crónán
Ó taḃair dom sliaḃ fiáin le fraoċ fé ḃláṫ,
Tae
Tugtar scileagailí ar an tae rólag. Is éard is anglais ann ná meascán as uisce te agus bainne a óltar nuair nach bhfuil tae ann, ach thabharfá anglais go magúil ar thae rólag freisin.
Maidir le hainm an tae, fuarthas ar iasacht ón tSínis é. Tugtar tea air as Béarla, Tee as Gearmáinis, té as Spáinnis agus tee as Fionlainnis. Baineann cuid mhaith teangacha (an Rúisis, Seapáinis agus an Phortaingéilis, cuir i gcás) úsáid as leaganacha éagsúla an fhocail chai, ach is ionann é agus tae, ach amháin gur tháinig an dá fhocal seo ó chanúintí difriúla na Sínise. Sa Pholainnis, úsáidtear an focal herbata, atá bunaithe ar an téarma Laidine a chiallaíonn luibh nó lus (cf. herb an Bhéarla).
Aoibhinn Crónán
Scoṫa ag dealrú im ṫimpeall go léir,
Tae
Ní hé an planda tae an t-aon luibh amháin a úsáidtear le deochanna den chineál seo a ghléasadh, ar ndóigh. Ólann muintir na hAirgintíne agus na dtíortha ina timpeall an deoch a dtugtar mate uirthi, agus í á hullmhú as an luibh áitiúil úd yerba mate. Maidir le muintir na hAfraice Theas, bíonn siadsan ag fliuchadh duilleoga na sceiche deirge (rooibos) mar a bheadh tae ann. Is gnách "tae luibhe" a thabhairt ar na cineálacha seo "tae", agus le déanaí, tá an focal Gréigise tisane ag dul chun leitheadúlachta sa Bhéarla mar théarma ar insileadh luibhe ina n-úsáidtear luibh eile seachas duilleoga tae.
Aoibhinn Crónán
Is crónán na mbeaċ ós mo ċionn san spéir.
Dubhghlas_de_hÍde a scríobh. B'shin céad Uachtarán Poblacht na hÉireann.
Tae
Ní hionann ar ndóigh tae luibhe den chineál seo agus tae a bhfuil luibheanna eile measctha tríd mar spíosra.
Próiseáil an Tae
Is dual do na duilleoga tae ocsaídiú mura dtriomaítear i ndiaidh a mbainte iad. Is iad na heinsímí sa tae is cúis leis an ocsaídiú seo, ach is gnách le lucht na ceirde coipeadh nó giosáil (fermentation) a thabhairt ar an bpróiseas, cé nach coipeadh ná giosáil i gciall cheart an fhocail atá i gceist. De thoradh an ocsaídithe, iompaíonn an chlóraifill go tainníní. Nuair a thriomaítear an tae, téitear suas é fosta leis na heinsímí a dhíothú, ionas go gcuirtear deireadh leis an ocsaídiú.
Aoibhinn Crónán
Chúm Peadar Ó Riada ceol dó agus dob é an chéad phíosa oifigiúil a scríobh sé riamh é i 1972.
bré == brí == cnoc
Chris Watson
Ba pholaiteoir é John Christian Watson (nó Chris Watson) (circa 9 Aibreán 1867 - 18 Samhain 1941). B'eisean an tríú Príomh-Aire ar an Astráil. Toghadh sa bhliain 1901 é, ach d'éirigh sé as an bpost sa bhliain 1910.
Oifig an phoist
250px|thumb|Oifig an phoist Is roinn poiblí í oifig an phoist atá freagrach as seirbhísí phoist.
Holland Park
Is baile é Holland Park atá suite sa bhuirg Kensington and Chelsea, Londain Láir.
Ualapaigh
deas|250px|thumb|Ualapaigh Is dream eitneach Meiriceánaigh Dhúchasacha iad na Ualapaigh.
Caibidil 7 (American Horror Story)
Craoladh an seachtú heipeasóid, "Caibidil 7" den séú sraith American Horror Story ar an 26 Deireadh Fómhair 2016. Scríobh Crystal Liu an eipeasóid seo. D'fhéach 2.62 milliún duine ar an eipeasóid.
Lannraig (baile)
Is baile beag é Lannraig nó Lanark i ngleann na Cluaidhe i gComhairle Shiorrachd Lannraig a Deas. Tá 9,000 ina gcónaí ann. Níl mórán tionscail sa bhaile agus tá a lán daoine ag obair i nGlaschú nó i nDún Éideann. Bhí an laoch Albanach William Wallace ina chónaí ann tráth agus deirtear gur ansin a thosaigh sé a éirí amach i gcoinne na Sasanach i 1297.
Michael McNamara
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Chontae an Chláir é Michael McNamara (Gaeilge: Mícheál Mac Conmara), a rugadh ar Márta 1974). Tá sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre agus ina TD sna blianta 2011-2016 agus ó 2020 i leith. Is abhcóide é agus tá seal caite aige leis na Náisiúin Aontaithe. Theip air ina iarracht neamhspleách ar bheith mar fheisire i bParlaimint na hEorpa sa bhliain 2009, sa toghchán do thoghcheantar an iarthuaiscirt.
Sheas sé san Olltoghchán 2016, ach chaill sé a shuíochán. D'éirigh leis ar an dara iarracht dó in 2020.
Abhainn na hAisne
Is abhainn í an  Aisne in oirdheisceart na Fraince, atá ina chraobh-abhainn d'abhainn na hOise. Tá ainm na habhann seo luaite mar chuid d'ainm an líomatáiste riaracháin Le département de l'Aisne. Is í foinse na habhann ná foraois na hArgonne gar do Sainte-Menehould. Sreabhann sí ó thuaidh agus ansin siar go dtí go nascann sí le habhainn na hOise gar do Chompiègne. Tá fad cúrsa an na hAisne timpeall 290 ciliméadar. Troideadh trí chath fuilteacha le linn an Chéad Chogaidh Dhomhanda i ngleann na hAisne.
Miami, Florida
Cathair í Miami atá suite i bhFlorida i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Tá Miami suite i gContae Dade, agus tugtar an leasainm The Magic City ar an gcathair.
De réir an daonáirimh sa bhliain 2000, tá 362,470 duine ina gcónaí sa chathair. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1881.
Is é Tomás Regalado an meára.
An meadhrán
250px|mion|clé|[[An nisteagmas cothrománach, comhartha a d'fhéadfadh a bheith ag gabháil leis an veirtige.]] Riocht sláinte is ea an meadhrán nó an veirtige, ina mbraitheann an duine amhail is go raibh sé/sí nó rudaí thart air/uirthi ag bogadh, nuair is fírinne an scéil nach raibh sin ag tarlú in aon chor. Is minic is geall le ghuairneach nó roithleánach é.
D'fhéadfadh sé seo a bheith bainteach le masmas, urlacan, cur allais, nó deacrachtaí leis an siúlóid. De ghnáth, bíonn sé níos measa nuair a bhogtar an ceann. Is é an vertige an cineál meadhrán is coitianta. Déanann daoine gearán go mothaíonn siad meadhránach. Go hiondúil, is siomptóm é ar neamhord cosúil le hionfhabhtú an ghairis chuasánaigh, sa chluas inmheánach a rialaíonn cothromaíocht fhisiciúil na colainne.
Ron Wyden
Sular toghadh é mar ionadaí sa Seanad i 1996, chaith sé cúig bliana déag i dTeach na nIonadaithe. D'fhreastail sé ar Ollscoil California, Santa Barbara, le scoláireacht cispheile agus bhain sé céim amach ó Ollscoil Stanford. Bronnadh céim Juris Doctor ó Ollscoil Oregon air agus mhúin sé an tseaneolaíocht in Oregon. Tá beirt chlainne aige, Adam (21) agus Lilly (16), lena iarbhean chéile Laurie. Tá siad colscartha ó 1998 i leith. Phós Wyden Nancy Bass sa bhliain 2005.
Vacsaíniú
link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Vaccination-polio-india.jpg|deas|mion|Vacsaín bhéil, páiste ag fáil vacsaínithe in aghaidh pholaimiailítis. Cóireáil leighis is ea an vacsaíniú, a spreagann an cholainn chun antasubstaintí a chruthú mar ionsaí ar ghalrú ar leith, agus imdhíonacht a spreagadh sa cholainn i gcoinne an ghalraithe is an ghalair iarmharaigh[1].
Ron Wyden
Toghadh go Seanad na Stát Aontaithe i 1996 é, tar éis do Bob Packwood éirí as oifig, agus atoghadh é i 1998 agus 2004.
Vacsaíniú
Sábháilte
Is bealach sábháilte agus éifeachtach é vacsaíniú (ar a dtugtar imdhíonadh chomh maith) chun cabhrú leis an gcorp galair áirithe a sheachaint nó chun troid ina gcoinne. clé|mion|277x277px|The Times, 25 Iúil 1923, Sasana Éifeachtach maidir le raon leathan galar: faoi seo tá vacsaíní rathúla saothraithe ar eitinn scamhóige, bolgach, polaimiailíteas, teiteanas, diftéire, bruitíneach, plucamas is bruitíneach dhearg. Tá an bholgach stoite ar fud an domhain anois.
Ó 1998 tá conspóid sa Bhreatain maidir leis an vacsaín cumasc MMR i gcoinne bruitíní, plucamais is bruitíní deirge, de bharr ceangail a mheas máinlia amháin a bheith idir í is uathachas. Ach b'fhalsaitheacht é seo agus níor bhraith aon taighdeoir eile aon fhianaise go bhfuil ceangal mar sin ann[2]. mion|238x238px
Eabhar mara
Is fungas é an t-eabhar mara.
Vacsaíniú
Eolaíocht
Spreagann na vacsaíní an corp le hantaibheathaigh a tháirgeadh. Is iad na hantaibheathaigh córas cosanta nádúrtha an choirp le troid in éadan galar ionfhabhtaíoch.
Tá an t-imdhíonadh ina chuidiú leis an chorp a choinneáil réidh leis an ionfhabhtú a chosc má bhíonn teagmháil ag an duine leis an ghalar. Tar éis an bhabhta éadroim den ghalar, fanann antasubstaintí sa cholainn chun imdhíonacht a thabhairt ina choinne.
Déantar vacsaíní ar an iliomad bealaí ag baint úsáide as cuid de fhrídín nó de víreas is cúis le galar. Ní féidir leo an galar a gcosnaíonn siad ina choinne a thabhairt don té a thógann iad, ach go fíorannamh (vacsaín polio béil amháin). Cosnaíonn na vacsaíní a thugtar ag 2, 3 agus 4 mhí d’aois do pháiste ar shé ghalar éagsúla: polaimiailítis, diftéire, teiteanas, triuch, Hib agus meiningeacocúil grúpa C. mion|267x267px Is ionann vacsaíniú agus ionaclú dáileog éadrom den ghalar, is é sin baictéir nó víris lagaithe nó mharbha de.
Vacsaín bhéil
Vacsaín a shlogtar.
Vacsaín bheo tanaithe
Seo vacsaín a dhéantar ó víreas beo a mionathraíodh chun nach mbeadh sé baolach níos mó. Ar na vacsaíní beo sa sceideal imdhíonachta do leanaí tá polio béil, MMR agus BCG. Is vacsaíní leo iad fiabhras buí agus sórt amháin den vacsaín tíofóideach. mion
Jon Tester
Is é Jon Tester (rugadh ar 21 Lúnasa 1956) seanadóir Stát Aontaithe Mheiriceá sinsearach ó Montana. Is ball den Pháirtí Daonlathach é. Toghadh ar dtús go dtí Seanad Stát Aontaithe Mheiriceá é sa bhliain 2006; roimhe sín bhí sé ina uachtarán ar Sheanad Stáit Montana.
Rugadh in Havre, Montana, é.
Vacsaíniú
Vacsaín chomhchuingeach
Seo vacsaíní a dhéantar as cuid den fhrídín agus a chuingrítear le próitéin (e.g. teiteanas nó diftéire). Dá dheasca sin oibríonn na vacsaíní seo níos fearr agus feidhmíonn siad thar tréimhse ama níos faide. Ar na vacsaíní comhchuingeacha sa sceideal imdhíonachta do leanaí tá Hib agus Men C.
Vacsaín dhíghníomhaithe
Seo vacsaíní a tháirgtear ó fhrídín a mharaítear nó ó thocsain, nó ón dá cheann, nó ag baint úsáide as codanna den fhrídín mar vacsaíní comhpháirteacha nó mar vacsaíní comhchuingeacha.
Joseph Brennan (Clann na Poblachta)
Polaiteoir Éireannach ab ea Joseph Brennan (10 Meán Fómhair 1889 – 4 Bealtaine 1968). Bhí sé ina bhall de Chlann na Poblachta agus Páirtí an Lucht Oibre.
Vacsaíniú
Vacsaín le tocsóidach ann
Seo vacsaíní a dhéantar as tocsain (nimh) atá anois neamhbhaolach. Is vacsaíní le tocsóideach iontu iad diftéire agus teiteanas.
Vacsaín maraithe
mion Seo vacsaíní a dhéantar nuair a mharaítear frídín nó víreas is cúis le galar. Ar na vacsaíní maraithe atá sa sceideal imdhíonachta do leanaí tá triuch lánchealach agus polio díghníomhaithe. Is vacsaín maraithe é tíofóideach freisin.
Stair
Bíodh is go raibh eolas ag na Sínigh ar éifeacht an ionaclaithe i gcoinne na bolgaí sa 16ú céad, d'fhionn Edward Jenner (1749-1823) an teicníc sa Bhreatain i 1798.
D'fheabhsaigh Louis Pasteur (1822-1893) é ina dhiaidh sin.
Gradaim Ceoil Tíre na hÉireann 2016
Thóg an chéad Gradaim Ceoil Tíre na hÉireann ar siúl ar an 24 Meitheamh, 2016. Bhí sé craoladh beo ar RTÉ a hAon. Chuir Daniel O'Donnell an seamanas i láthair.
Mála
200px|thumb|Mála Is árthach solúbtha le oscailt ar an mbarr é mála.
Seapánaigh
deas|250px|thumb|Seapánaigh Is grúpa eitneach Áiseach iad na Seapánaigh. Is í an tSeapáinis a bpríomhtheanga.
Robert Walpole
Bhí Seoirse I ina rí ar an mBreatain Mhór ó 1 Lúnasa 1714 go dtí 11 Meitheamh 1727. Ba Ghearmánach é agus an chéad rí de shliocht Hanover. Ní raibh mórán suim aige i gcúrsaí sa Bhreatain ag an am. Bhuail stróc an rí nuair a bhí sé ag taisteal sa Ghearmáin sa bhliain 1727.
An Sfioncs Mór
clé|250px|mion|An Sfioncs Mór Is sfioncs aithnidiúil san Éigipt é an Sfioncs Mór.
Paul Telfer
Is iarimreoir sacair é Paul Telfer. D'imir sé le Slough Town, Ceiltigh Ghlaschú, agus Leeds Utd. roimhe sin.
An Baile Nua (Hodgins)
Is baile fearainn suite i gContae Thiobraid Árann é an Baile Nua (Hodgins).
Eas an Stocair
Is eas ar an Muile, Earra-Ghàidheal agus Bòd, é Eas an Stocair.
Gryllidae
Is fine feithidí í Gryllidae. Tá timpeall is 900 speiceas san fhine. Fíorchriogar le meicníocht dhea-fhorbartha chun fuaim a dhéanamh le haghaidh cumarsáid éisteachta. Na heití tosaigh i bhfoirm boscaí lúbtha thar chliatháin na colainne. Feadán sorcóireach chun uibheacha a bhreith.
Cnoc na Ceathrún
Sliabh i gContae Chiarraí is ea Cnoc na Ceathrún (Béarla: Carhoo Hill, 184 m).
Con Lehane
Polaiteoir Éireannach ab ea Con Lehane (1911 – 18 Meán Fómhair 1983). Bhí sé ina bhall de Chlann na Poblachta.
Cruas
deas|200px|thumb|Cruas Tomhas ar fhriotaíocht ábhair do dhingeadh is scríobadh is ea cruas. Tá sé gaolta go ginearálta le géillstrus, neart teanntachta, agus neart comhbhrúiteachta an ábhair. Déantar an tomhas (i dtástálacha Brinell is Vickers) trí dhingeadh a dhéanamh go caighdeánach sa dromchla, agus leithead nó doimhneacht na dinge a thomhas. I dtástáil Mohs, atá níos cáilíochtúla, déantar iarracht an dromchla a scríobadh le gach ceann de na hábhair seo a leanas go ndéantar scríobadh air, agus luaitear cruas Mohs an ábhair scríobtha sin leis an dromchla:
Cúirt Uachtarach na hÉireann
Is í Cúirt Uachtarach na hÉireann an t-údarás breithiúnach is airde i bPoblacht na hÉireann. Cúirt achomhairc dheiridh is í an Chúirt Uachtarach agus déanann sí athbhreithniú breithiúnach, i gcomhar leis an Ard-Chúirt, ar Achtanna an Oireachtais. Tá dlínse ag an gcúirt, chomh maith, chun a áirithiú go ngéilleann comhlachtaí rialtais agus gnáthshaoránaigh do Bhunreacht na hÉireann.
Comhdhéanamh
Tá an Chúirt Uachtarach comhdhéanta d'uachtarán na cúirte (nó "Príomh-Bhreitheamh na hÉireann" mar a dtugtar air), Uachtarán na hArd-Chúirte a bhfuil ina bhall ex officio den Chúirt agus a shuíonn san Ard-Chúirt de ghnáth, agus seachtar gnáthbhall ar a laghad.
Suíonn an Chúirt Uachtarach le comhdhéanamh de thriúr, cúigear nó seachtar Breithiúna. Féadtar dhá chomhdhéanamh nó níos mó a shuí ag an am céanna. Agus cinneadh á dhéanamh ag an gCúirt faoi éagumas buan an Uachtaráin de réir bhrí Airteagal 12 an Bhunreachta, faoi bhunreachtúlacht Bille a chuireann an tUachtarán faoina bráid faoi Airteagal 26, nó faoi bhunreachtúlacht aon dlí, caithfear an Chúirt a bheith comhdhéanta de chúigear ball ar a laghad.
Dlínse
Tugann an Chúirt éisteacht d'achomhairc ón Ard-Chúirt, ón bPríomh-Chúirt Choiriúil agus ó Chúirt Achomhairc na nArmchúirteanna. Féadfar srian trom a chur ar chumhacht na Cúirte achomhairc a éisteacht (má thagann an t-achomharc ón bPríomh-Chúirt Choiriúil nó ó Chúirt Achomhairc na nArmchúirteanna). Lena theannta sin, féadfar an chumhacht sin a eisiamh go hiomlán, ach amháin achomhairc maidir le comhréir bhunreachtúil dlí. Tugann an Chúirt Uachtarach éisteacht do phoncanna dlí lena dtaigrítear di ón gCúirt Chuarda. Baineann an chuid is mó de na cásanna a thagann faoi bhráid na Cúirte Uachtaraí le poncanna dlí go hiarbhír.
Tá dlínse bhunaidh ag an gCúirt Uachtarach in dhá chás - faoi Airteagal 26, nuair a chuireann an tUachtarán Bille faoi bhráid na Cúirte chun cinneadh a dhéanamh maidir lena bhunreachtúlacht roimh é a fhógairt agus faoi Airteagal 12 nuair a bhíonn ar an gCúirt cinneadh a dhéanamh faoi mhíthreoir an Uachtaráin.
Athbhreithniú breithiúnach
Feidhmíonn an Chúirt Uachtarach, i gcomhar leis an Ard-Chúirt, cumhacht chun dlíthe nach bhfuil i gcomhréir leis an mBunreacht a dhíothú. Deonaíonn na cúirteanna urghairí ar chomhlachtaí poiblí, ar chomhlachtaí príobháideacha agus ar shaoránaigh chun comhlíonadh Bhunreachta a áirithiú.
Foráiltear go sainráite le Bunreacht na hÉireann gur féidir athbhreithniú breithiúnach a dhéanamh ar reachtaíocht. Tá Achtanna a ritheadh tar éis theacht i bhfeidhm an Bhunreachta neambhaillí mas rud é go bhfuil siad contrártha don Bhunreacht (Airteagal 15.4.2°) ach tá Achtanna a bhfuil i bhfeidhm roimh theacht i bhfeidhm an Bhunreachta neambhaillí más rud é go bhfuil siad ar neamhréir leis an mBunreacht (Airteagal 50.1).
Louis le Brocquy
Ba phéintéir Éireannach é Louis le Brocquy (10 Deireadh Fómhair 1916 go 25 Aibreán 2012) a rugadh i mBaile Átha Cliath.
Cúirt Uachtarach na hÉireann
Athbhreithniú breithiúnach
Foráiltear leis an mBunreacht, chomh maith, faoi Airteagal 26, gur féidir athbhreithniú breithiúnach a dhéanamh ar bhillí roimh lámh an Uachtaráin a chur leis. Is é an tUachtarán amháin a fheidhmíonn an chumhacht chun billí a chur faoi bhráid na Cúirte Uachtaraí roimh dó/di dul i gcomhar leis an gComhairle Stáit. Nuair a sheasann an Chúirt Uachtarach le bunreachtúlacht Bhille a chuirtear faoina bráid, ní cead ag aon chúirt eile bunreachtúlacht an Bhille sin a bhreithniú arís (Airteagal 34.3.3°).
De ghnáth, is féidir le breithiúna na Cúirte Uachtaraí a mbreithiúnais féin a sheachadadh bíodh go n-aontaíonn nó go n-easaontaíonn sé/sí. Agus bunreachtúlacht Acht nó Bhille a ritheadh tar éis theacht i bhfeidhm an Bhuneachta á plé ag an gCúirt, áfach, déanann an Chúirt breithiúnas amháin a sheachadadh (Airteagail 34.4.5° agus 26.2.2°). Féadann na breithiúna breithiúnas easaontach nó breithiúnas aontaitheach a sheachadadh agus bunreachtúlacht Acht a ritheadh roimh theacht i bhfeidhm an Bhunreachta á plé aici (Airteagal 50).
Dlí-eolaíocht
Ag tús stair an Stáit agus tar éis Bunreacht na hÉireann a fhógairt, bhí an Chúirt Uachtarach an-mhall i leith dlí-eolaíocht a fhorbairt. Ach sa lá atá inniu ann, tá an Chúirt tar éis dlí-eolaíocht suntasach a fhorbairt. An fáth go raibh an Chúirt mall ag tús a hoibre ná gur pháirt den Ríocht Aontaithe ab ea oileán na hÉireann roimh 1922 agus, mar sin, fuair breithiúna na Cúirte Uachtaraí a gcuid oiliúna i ndlí-eolaíocht na Breataine, dlí-eolaíocht a chuireann béim mhór ar ardcheannas parlaiminte agus urraim a thabhairt don reachtas. Ó na 1960idí ar aghaidh, áfach, rinneadh roinnt breithiúnas suntasach a sheachadadh ag an gCúirt. Mar shampla:
Krist Novoselic
Is ceoltóir Meiriceánach é Krist Anthony Novolselic (rugadh é ar an 16 Bealtaine, 1965), nó Chris Novoselic mar a bhíodh aithne air níos luaithe. Bhí Novoselic ina dhordghiotáraí leis an mbanna rac-cheoil Nirvana. D'éirigh sé as an gceol ag deireadh na 1990idí, agus is scríbhneoir agus gníomhaí polaitiúla é anois.
Nirvana
Rugadh Krist i gCompton, California sa bhliain 1965. As an gCróit ab ea a theaghlach, agus chuaigh siad chun chónaigh sa bhaile beag Aberdeen, sa stát Washington. Coimhthíoch a bhí i Krist in Aberdeen. Bhí sé ciúin, aisteach agus an-ard - sé troigh seacht n-orlach, nuair a bhí sé óg fós. Bhuail sé le Kurt Cobain san ardscoil, agus thosaigh siad ag seinm le chéile. Ar dtús ní raibh a lán suim ag Krist i gceol Kurt, ach ghéill sé tar éis tamaill. B'e Cobain an príomhscríbhneoir sa ghrúpa, ach is cinnte gur foireann a bhí iontu. Bhí Krist an-ghnóthach le gach gné den bhanna, agus b'eisean a bhí sé freagrach as dearcadh an bhanna.
Leis an albam Nevermind, bhris Nirvana isteach i bpríomhshruth an cheoil go tobann, agus bhí cáil mhór orthu. D’fhan Krist agus Kurt mar chairde, ach bhí sé deacair uaireanta le andúil drugaí Kurt, agus na fadhbanna a bhí ann le bean nua Kurt Courtney Love. Mar thoradh ar an deacrachtaí seo, níor fhreastal Krist ar phósadh Kurt agus Courtney sa bhliain 1992, tar éis argóint. Sa bhliain 1994, sheinn Nirvana ceolchoirm sa Chróit, rud a bhí Krist an-bhródúil as. Cúpla mhí ina dhiaidh sin, áfach, bhí Kurt marbh. I mí Aibreán 1994, thiomáin Krist a chara go dtí an aerfort i Seattle, agus ní fhaca sé é beo arís.
A shaol tar éis Nirvana
Bhain Krist triail as cúpla bhanna nua - Sweet 75 agus Eyes Adrift. Tar éis tamaill, d'éirigh sé as an gceol agus thosaigh sé ag obair i gcúrsaí polaitiúla. Is Daonlathach é Krist, agus úsáideann sé a ainm chun teachtaireacht a dhéanamh ar chúrsaí pholaitiúla. Scríobh Krist a chéad leabhair i 2004, Of Grunge and Government: Let's Fix this Broken Democracy, agus foilsíodh é sa bhliain 2005. Tá ceadúnas píolóta ag Krist freisin.
Mapán na gcloch
Is léicean é Rhizocarpon geographicum nó mapán na gcloch.
Illiam Dhone
Náisiúntóir agus polaiteoir Manannach cáiliúil a bhí i Illiam Dhone, Uilliam Donn sa Ghaeilge nó Uilliam an Críostaí [1] (nó Uilliam Dhôan, Béarla: William Christian nó Brown-haired William; 14 Aibreán 1608 – 2 Eanáir 1663). Ba mhac leis an mbreitheamh Ewan Christian é.
Sa bhliain 1648 cheap Tiarna Mhanann, Jamys Stanlagh, 7ú Iarla Derby, Uilliam mar Riarthóir Mhanann. Sa bhliain 1651 chuaigh an tIarla go Sasana chun troid ar thaobh Séarlas II agus fágadh mílíste an oileáin i lámha Uilliam. Gabhadh an tIarla i gCath Worcester. An bhean chéile aige, Charlotte de la Tremouille, bhí cónaí uirthi ar an Oileán, agus rinne sí iarracht a fear a shaoradh trí chaint leis na parlaiminteoirí a bhuaigh.
Láithreach tosaíodh éirí amach, Éirí Amach Mhanann 1651, faoi stiúir Uilliam mar thoradh air sin agus mar thoradh ar réitigh riartha talún a thug an tIarla isteach go gairid roimhe sin. Ghabh na reibiliúnaithe go leor de dhúnta an oileáin agus chuaigh Uilliam i mbun pléití leis na parlaiminteoirí. Ba ghairid go raibh an t-oileán i lámha an Choirnéil Robert Duckenfield, a bhí tar éis an cabhlach parlaiminteach a thabhairt go Manainn i nDeireadh Fómhair 1651. Bhí ar Ben-Eearley Derby an dá dhun aici, Caisleán Roisean agus Caisleán Phort na hInse a ghéilleadh agus d'fhan Uilliam ar an oileán ina Riarthóir Mhanann. Bhí sé ina Rialtóir ar Mhanainn sa bhliain 1656 ina dhiaidh sin.
Dorsán dubh
Is feithid é an Dorsán dubh. Ball d'fhine na Tettigoniidae atá ann.
Súsán
Is géineas é Sphagnum a bhfuil thart ar 380 speiceas caonach ann, ar a dtugtar súsán, caonach móna, sfagnam, nó fionnmhóin go coitianta. Is féidir le carnadh Sphagnum go leor uisce a stóráil laistigh dá gcealla, plandaí beo agus marbha araon; d'fhéadfadh planda amháin 16–26 uair níos mó uisce ná a mheáchan tirim a choinneáil, ag brath ar an speiceas. Tá na cealla folmha in ann uisce a stóráil i gcoinníollacha níos tirime.
De réir mar a fhásann an súsán, féadann sé leathadh go mall go dtí limistéir níos tirime, próiseas a chruthaíonn portaigh ardaithe agus bratphortaigh. Mar sin, is féidir le súsán tionchar a imirt ar ghnáthóga dá leithéid, agus déantar cur síos ar shúsán mar “láimhsitheoir gnáthóige”. Ansin, soláthraíonn na carnthaí móna seo gnáthóg do raon leathan plandaí, mar shampla luachair agus toir eiriceacha, chomh maith le magairlíní agus plandaí feoiliteacha.
Ní fheonn súsán ná an mhóin a thagann uaidh go héasca mar gheall ar na comhdhúile feanólacha atá leabaithe i gcillbhallaí an tsúsáin. Ina theannta sin, forbraíonn portaigh, cosúil le gach bogach, coinníollacha ithreach anaeróbacha, rud a tháirgeann lobhadh anaeróbach atá níos moille ná lobhadh aeróbach. Is féidir le súsán a thimpeallacht a aigéadú freisin trí ghlacadh le caitiain, mar shampla cailciam agus maignéisiam, agus trí iain hidrigine a scaoileadh.
Faoi na coinníollacha cearta, is féidir le móin a charnadh go leor méadar ar doimhneacht. Glacann speicis éagsúla Sphagnum le leibhéil éagsúla tuilte agus pH, agus faightear roinnt speiceas éagsúil i bportach amháin.
Andrew Fisher
Ba pholaiteoir é Andrew Fisher (29 Lúnasa 1862 - 22 Deireadh Fómhair 1928). B'eisean an cúigiú Príomh-Aire ar an Astráil.
Corpus of Electronic Texts
Ó 5ú Meitheamh 2019 amach, tá 1629 téacsanna ar CELT, le thart ar 19 milliún focal ann.
Stair
Tosaíodh CELT sa bhliain 1992 mar chomharba ar thionscadal in aisce darbh ainm CURIA idir Coláiste na hOllscoile, Corcaigh (UCC/NUI) agus Acadamh Ríoga na hÉireann (ARÉ).
George Reid
Ba pholaiteoir é  Sir George Houstoun Reid (25 Feabhra 1845 - 12 Meán Fómhair 1918). B'eisean an ceathrú Príomh-Aire ar an Astráil, agus an dóú Príomh-Aire déag ar New South Wales.
Tours
Is cathair mhór Fhrancach í Tours atá suite in Iarthair Láir na Fraince. Is í an "préfecture" (nó an phríomhchathair) den département Indre-et-Loire, ar réimsí íochtaracha d'abhainn na Loire, idir Orléans agus chósta an Atlantaigh. Tá daonra 136 400 aici sa commune ach má thógtar an limistéar uirbeach má go léir san áireamh tá 297631 ina chónaí ann. Glaoitear “Tourangeaux” agus “Tourangelles” ar na n-áitritheoirí. Is minic a nglaoitear «Le jardin de la France» ar an réigiún.
Méanfach
250px|mion|[[Cat ag ligean méanfaí]] Is éard is méanfach ann ná frithluail a chuimsíonn ionanálú aeir agus síneadh thiompáin na cluaise san am céanna, agus easanálú ina dhiaidh sin. Déanann go leor speiceas ainmhithe, éin agus éisc san áireamh, méanfach. Is minic a dhéanann daoine méanfach mar gheall ar thuirse nó ar leadrán.
Tours
Tá Touraine, an ceantar thart timpeall, aithnidiúil de réir a tháirgeadh fhíona.
Lee Naylor
Is imreoir sacair é Lee Naylor (rugadh 19 Márta 1980). Is Sasanach é. D'imir sé le Ceiltigh Ghlaschú agus Wolverhampton san am atá thart ach faoi láthair ní imríonn sé le club ar bith. D'fhoireann Derby County a d'imir sé an uair dheireanach.
Eas Dubh
Is eas ar an Muile, Earra-Ghàidheal agus Bòd, é Eas Dubh.
Dioscliosta The Beatles
Is éard atá i ndioscliosta an banna phopcheoil The Beatles ná dó dhéag albaim stiúideo, trí dhéag seinn leabhraithe, fiche dó singlí.
Oenothera biennis
Speiceas den géineas Oenothera biennis (Gaeilge: an choinneal oíche ), dúchasach do Mheiriceá Thuaidh, ó Thalamh an Éisc siar go hAlberta, soir ó dheas go Florida, agus siar ó dheas go Texas, ach saothraithe is tugtha chun cineáil i gcuid mhaith tíortha eile. ó dhúchas do thoir agus lárnach Meiriceá Thuaidh, agus déantar é a nádúrthaiú go forleathan in áiteanna eile i réigiúin mheasartha agus fothrópaiceacha. Táirgtear ola choinnle oíche ón bplanda.
Gdańsk
Is cathair í Gdańsk (Gearmáinis: Danzig, Laidin: Gedania, Dantiscum) sa Pholainn. Is í an port farraige príomha aige agus príomhchathair an Chúige Phomaeraigh (województwo pomorskie). Go stairiúil is í an chathair is mó sa réigiún Caisiúibiach.
Oenothera biennis
Éiceolaíocht
mion| Léaráid de Oenothera biennis Tá saolré dhá bhliain (débhliantóg) ag Oenothera biennis ag fás go 30–150 cm ar airde. Tá na duilleoga lansach, 5–20 cm ar fad agus 1–2.5 cm  ar leithead, a tháirgtear i róiséad teann sa chéad bhliain, agus ar gas go bíseach sa dara bliain.
Maireann an bláth ó dheireadh an earraigh go deireadh an tsamhraidh. Tá na bláthanna heirmeafraidíteach, a tháirgtear ar spící arda agus ní mhaireann siad ach go dtí an meán lae dár gcionn. Osclaíonn siad go gasta gach tráthnóna ag léiriú seónna spéisiúla, agus uaidh seo an t-ainm “An sabhaircín tráthnóna” nó "evening primrose" sa Bhéarla..
Gdańsk
Tá an chathair suite ar dheisceart Bhá Gdańsk (ar an Muir Bhailt), ar bhéal abhainn Motława. Le daonra 458,053 (2006), is í an chathair is mó sa réigiún Pomerania i dtuaisceart na Polainne. Chomh maith leis an tábhacht farraige tá tábhacht tionsclaíoch aige freisin. Go stairiúil bhí sé tábhachtach freisin mar áit thógála bád agus bhí sé mar bhaill den Chonradh Hainseatach.
Bhunú an Ghluaiseacht Dlúthpháirtíoch (an-tábhachtach i léith deireadh an ré cumannach sa tír) san áit faoin gceannaire pholaitiúil Gdańsk, Lech Wałęsa. Rugadh Príomh-Aire na Polainne, Donald Tusk, ann freisin.
Oenothera biennis
Éiceolaíocht
Is buí iad na bláthanna, 2.5–5 cm trastomhas, le ceithre pheiteal déliopach. Tá patrún geal treorach neachtar, dofheicthe ar an tsúil, ag struchtúr na mbláthanna  geal. Tá an patrún seo soiléir faoi sholas ultraivialait agus feiceálach dá pailneoirí, do leamhain, d'fhéileacáin, agus do bheacha.
Baile na gCaecar
Is baile fearainn suite i gContae Thiobraid Árann é Baile na gCaecar.
Oenothera biennis
Éiceolaíocht
Cochall sorcóireacg an toradh 2–4 cm ar fhad agus 4–6 cm ar leithead, ina bhfuil go leor síolta fada 1-2 cm ar leithead, sceite nuair a scoiltear an cochall ina cheithre chuid le linn na haibíochta.
Is bia tábhachtach d'éin iad na síolta.
Lan Tangi
Is scríbhneoir Briotánach é Lan Tangi, a rugadh sa bhliain 1951 i gCarantec. Bhunaigh Lan Tangi agus Herve Kerrain Roudour.
Eas Fors
Is eas ar an Muile, Earra-Ghàidheal agus Bòd, é Eas Fors.