cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cluichí Oilimpeacha do Dhaoine óga an Gheimhridh 2016
Thóg Cluichí Oilimpeacha do Daoine óga an Gheimhridh 2016 ar siúl i Lillehammer, An Iorua. Thosaigh sé ar 12 Feabhra agus chríochnaigh sé ar 21 Feabhra.
Eliza Lynch
Bean Éireannach agus bhean chéile/leannán luí uachtarán Pharagua, Francisco Solano López, ab ea Eliza Alice Lynch Lloyd (rugadh: 19 Samhain 1833, Chorcaí, Éire, bás: 25 Iúil 1886, Páras, An Fhrainc).
Léiríodh í mar an bhean is bithiúnta i stair Mheiriceá Laidinigh. Tugadh “cúirtiseánach uaillmhianach” uirthi, a mheall léiroidhre Rialtas Pharagua, Francisco Solano López, agus a rinneadh deachtóir fuilteach de. Ach ba chuid d'fheachtas bolscaireachta le linn Chogadh Pharagua na líomhaintí seo, agus tuigtear anois nach bhfuil aon bhunús leo. Sa lá inniu ann, deirtear gur “Banlaoch Náisiúnta” i bParagua í.
Saol Óige
Rugadh Eliza Alicia Lynch i Ráth Luirc, Co. Chorcaigh i 1833. Dochtúir ba ea a hathair John Lynch, agus tháinig a máthair, Jane Clarke Lloyd, as clann oifigigh Cabhlach na Ríoga. Nuair a bhí sí deich mbliana d'aois, bhog an chlann ar fad go Páras chun An Gorta Mór a éalú. Ar an 3ú Meitheamh 1850, pósadh í an toifigeach Francach, Xavier Quatrefages. Cuireadh é san Ailgéir dhíreach tar éis pósadh. Chuaigh sí leis, ach ag 18 bliana d'aois agus a sláinte ag dul in olcas, d'fhill sí ar ais go Páras chun cónaí lena mháthair i dteaghlach na Strafford. Bhí an t-ádh léi go cuireadh í in aithne le roinnt daoine, agus tógadh í isteach sa ghrúpa eilit timpeall ar an mBanphrionsa Mathilde Bonaparte. Go tapa, bunaíodh Lynch í féin mar chúirtéiseánach.
Deirtear gur bhean dea-chumtha í, an cruth céanna le bandia Júnó, le gruaig fhionn ór agus meangadh tarraingteach. B'fhéidir gurb iad na tréithe a tharraing aird an fear ar cuairt as Meiriceá Theas, an Ginearál Francisco Solano López. I 1854, bliain tar éis a d'fhill Eliza Lynch go dtí na Fraince, bhuail sí leis an Ghinearál, mhac Carlos Antonio López, uachtarán Paragua. Bhí an ginearál óg in oiliúint don Arm Napóilean, agus cheap sé go raibh spéiseanna a thír, thar aon rud eile, an cúis bhunúsach don turas Eorpach. Mar sin féin, thosaigh caidreamh idir Lynch agus López agus de bharr sin, d'fhill sí ar ais leis go Paragua an bhliain chéanna.
Paragua
clé|250px|mion|Eliza Lynch
Joshua Clottey
Dornálaí Gánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea Joshua Clottey, a rugadh ar 6 Deireadh Fómhair, 1977 in Accra.
Eliza Lynch
Paragua
Nuair a tháinig siad go Paragua, ba pháirtí iad Lynch agus López. Ina dhiaidh sin tháinig seisear clainne. Rugadh Juan Francisco "Panchito" López, an páiste is sine, in Asuncion i 1855. Rugadh an páiste deireanach, Leopoldo, i 1867 nuair a bhí Cogadh Paragua ar siúl. Chailleadh é tamaillín ó shin as an dinnireacht, mar gheall ar an saol bocht ag fronta an cogadh.
D'fhéadfaí a rá, deirtear gurb ise an fáth a raibh López chomh huaillmhianach. Áfach, i leabhair a scríobh sí i 1876 agus í ina chónaí i mBuenos Aires dar teideal E''xposición. Protesta que hace Elisa A. Lynch (Léiriú. Agóid a rinne Elisa A. Lynch) ,'' scríobh sí nach raibh aon eolas ná baint ná páirt aici i gcúrsaí polaitiúil. Ina ionad sin, deir sí, thiomnaigh sí a chuid ama le linn an chogaidh ag tabhairt aire do na daoine a gortaíodh agus don lucht leanúna do-áirithe Ginearál López.
Cath Cerro Corá
Bhí Lynch ag dul in éineacht le López i rith an chogaidh ar fad agus í i gceannas grúpa mná, ar a dtugtar Las Residentas. Bhí an grúpa (mná chéile agus iníon na saighdiúirí, agus daoine eile) ag tabhairt tacaíocht do na saighdiúirí ag troid. Sa ról seo, bhí sí i Cerro Corá ar an 1ú Márta 1870 nuair a maraíodh López faoi dheireadh.
Tar éis maraíodh López ó fórsaí na Brasília, chuaigh an namhaid i dtreo na sibhialtaí ag iarraidh iad a ghabhadh. Bhí Juan Francisco, mhac is sine López agus Lynch, in éineacht lena mháthair nuair a mharaíodh a athair. (Ceapadh J.F. ina Coirnéal le linn an cogaidh agus é 15 bliana d'aois.) D'fhéach na oifigigh Brasília brú a chur ar fórsaí López a géilleadh. D'fhreagair Juan Francisco, "Un coronel paraguayo nunca se rinde." (Ní géilleadh Coirnéal Paragua riamh) agus scaoileadh na saighdiúirí é marbh. Ansin léim Lynch suas agus chlúdaigh sí choirp a mhac. Scread sí, ¿Ésta es la civilización que han prometido? (An é seo an sibhialtacht a bhí geallta?) Bhí an ráiteas seo ag tagairt don geallúint a thabhairt na saighdiúirí, ba mhian leo Paragua a éalú ón déactóir agus saoirse agus sibhialtacht a thabhairt don tír. Ansin chuireadh í López agus a mhac faoin talamh lena dhá láimhe agus rinne na saighdiúirí príosúnach di.
Saol tar éis an cogadh go dtí a bhás
Tar éis í a thógadh mar phríosúnach, tugadh í ar bord long darbh ainm Princesa (Gaeilge: Banphrionsa) go dtí Asuncion. Ansin, díbríodh an rialtas sealadach nuabhunaithe (na saighdiúirí Paragua a throid in éadan Arm López) ón tír í. D'fhill sí ar an Eoraip lena bpáistí a bhí fágtha. Tar éis cúig bliana, agus faoi gheall an t-uachtarán toghadh Paragua, Juan Bautista Gill, go mbeidh cead aici teacht ar ais, d'fhill sí go Paragua chun cónaí ann agus chun seilbh a ghlacadh ar a cuid réadmhaoine. Nuair a tháinig sí, áfach, cuireadh os comhair na cúirte í agus díbríodh ón tír í go buan ann ón Uachtarán Gill. Ina dhiaidh sin, scríobh sí an leabhar.
Fuair Eliza Lynch bás i bPáras ar an 25ú Iúil 1886. is beag aithne a bhí uirthi nuair a d'éag sí. Níos mó ná céad bliain ina dhiaidh sin, baineadh a corp as an uaigh agus tugadh ar ais go Paragua é. D'fhógair an Ginearál Alfredo Stroessner gur banlaoch náisiúnta í. Inniu, tá a corp curtha i reilig náisiúnta Pharagua, Cementerio de la Recoleta.
Oidhreacht
Chreid daoine áirithe, go háirithe sa Bhreatain, go raibh sí freagrach an Cogadh Paragua a thosóidh, mar gheall ar a tionchar ar F.S. López. Thug sí isteach roinnt custaim Eorpach sa tsochaí Pharagua agus í ina Bhean an Uachtaráin. Thug sí isteach imeachtaí sóisialta agus clubanna go Paragua freisin. Measadh gur duine lárnach í sa chogadh mar gheall ar an tacaíocht a thug sí do na troithe agus gur fhan sí in aice le López go bun an angair. Thug sí isteach dinnéir oifigiúil na hambasadóirí agus d'ordaigh sí roinnt amhráin a chumadh, London Karape mar shampla. Tá an ceol seo fós beo inniu. D'athraigh sí stíl agus smaoineamh na mná Paragua go dtí a stíl féin. Tugtar Madam/Madama Lynch uirthi i bParagua mar gheall ar tháinig sí as an Eorpach, an fáth gur níor pósadh í López, agus go bhfuil sé intuigthe gur cúirtiséanach í sa saol óige.
Ficsean
Mar gheall ar na heachtraí drámatúil thart ar Eliza Lynch, scríobhtar roinnt leabhar ficsean ar a saol, cé acu atá fíor nó áibhéalach.
Scannáin
Sa scannán beatháisnéise Eliza Lynch: Queen of Paraguay (2013), ghlac Maria Doyle Kennedy an príomhpháirt.
Caoimhín Mac Meanman
Is peileadóir Ghaelach ó Bhaile Átha Cliath é Caoimhín Mac Meanman (Kevin McManamon sa Bhéarla). Imríonn sé le haghaidh Baile Átha Cliath agus Naomh Jude. Bhí Mac Meanman ar fhoireann Bhaile Átha Cliath nuair a bhain siad Craobh Laighean amach in 2011, 2012 agus 2013.
Teangacha Gearmáinice
mion|clé Is brainse de na teangacha Ind-Eorpacha iad na teangacha Gearmáinice (nó na teangacha Gearmánacha) atá á labhairt ag 500 milliún duine, an chuid is mó díobh i dtuaisceart is iarthar na hEorpa, i Meiriceá Thuaidh, san Aigéine agus i gcuid den Afraic. clé|mion clé|mion Roinntear ina dtrí ghrúpa ar leith iad: Gearmáinic Thuaidh, Gearmáinic Thiar agus Gearmáinic Thoir. Tagann gach teanga ón bPrótai-Ghearmáinic a bhí in úsáid ón chéad mhílaois RC.
Pól Ó Floinn
Is peileadóir Ghaelach ó Bhaile Átha Cliath é Pól Ó Floinn (Paul Flynn sa Bhéarla). Imríonn sé le haghaidh Baile Átha Cliath agus Ciceam Bhaile Munna. Bhí Pól Ó Floinn ar fhoireann Bhaile Átha Cliath nuair a bhain siad Craobh Laighean i 2008, 2011, 2013, 2014, 2015 agus 2016. Bronnadh 'allstar' air sa bhliain 2011, 2012, 2013 agus 2014.
Henry Walter Bates
clé|thumb|H.W. Bates Nádúraí is taistealaí a rugadh i Leicester Shasana ab ea Henry Walter Bates (8 Feabhra 1825 – 16 Feabhra 1892). I 1861 chuir sé síos ar aithris idir ainmhithe (aithris Bates), agus chuidigh an léargas seo le forbairt choincheap an roghnaithe nádúrtha. Bhí cáil air as a chuid turas go dtí an Amasóin.
Christian O'Connell
Is DJ Sasanach de phór na hÉireann é Christian Liam O'Connell a rugadh ar an 7 Aibreán 1973.
Cluichí Oilimpeacha do Dhaoine óga an Gheimhridh 2020
Bhí Cluichí Oilimpeacha do Daoine óga an Gheimhridh 2016 ar siúl i Lausanne, An Eilvéis. Tosóidh sé ar 10 Eanáir agus críochnóidh é ar 19 Eanáir.
Siadaí na bhfíochán fuilghinte agus liomfóideach
Is éard is siadaí na bhfíochán fuilghinte agus liomfóideach nó siadaí na n-urchóidí fuilghinte agus liomfóideacha ann ná siadaí a chuireann isteach ar fhuil, smior, limfe, agus ar an chóras limfeach. Toisc go bhfuil dlúthbhaint ag na fíocháin seo go léir tríd an gcóras imshruthaithe agus leis an gcóras imdhíonachta, is minic a théann galar a théann i bhfeidhm ar cheann amháin i bhfeidhm ar na cinn eile freisin, ionas go bhféadfadh miailiomadú agus limfiomadú (agus dá réir sin na leoicéime agus na liomfómaí) a bheith ina bhfadhbanna dlúthghaolmhara agus forluiteacha.
Cé go bhfuil siad neamhchoitianta i siadaí soladacha, is cúis choitianta leis na galair seo trasghluaiseachtaí crómasómacha. Is gnách go mbíonn cur chuige difriúil mar thoradh air seo i ndiagnóisiú agus i gcóireáil na n-urchóidí haemaiteolaíocha.
Is urchóidí haemaiteolaíocha iad neoplasmaí haemaiteolaíocha ("ailse"), agus is gnách go mbíonn speisialtóirí sa haemaiteolaíocht agus / nó oinceolaíocht i mbun a gcuid cóireála. I roinnt ionad bíonn "haemaiteolaíocht / oinceolaíocht" ann mar fhospeisialtacht aonair den leigheas inmheánach agus i gcásanna eile meastar gur rannáin ar leithligh iad (tá oinceolaithe máinliachta agus radaíochta ann freisin). Níl gach neamhord haemaiteolaíoch urchóideach ("ailseach"); féadfaidh haemaiteolaí na riochtaí fola eile seo a bhainistiú freisin.
D’fhéadfadh go dtiocfadh na hurchóidí haemaiteolaíocha ó cheachtar den dá mhórcheall-línte fola : miailóideach agus liomfóideach. Is gnách go dtáirgeann an cheall-líne mhiailóideach granalaicítí, eiritricítí, trombaicítí, macrafagaigh, agus maisticítí ; táirgeann an líne cealla liomfóideach B, T, NK agus cealla plasma. Tagann liomfómaí, leoicéime limficíteach, agus mialóma ón líne liomfóideach, cé go bhfuil bunús mialómach ag géarleoicéime mhiailigineach agus leoicéime mhiailigineach ainsealach, agus ag na siondróim mhiailiomadaíocha.
Shane Richie
Is aisteoir Sasanach de phór na hÉireann é Shane Richie nó Shane Patrick Roche  (a rugadh ar an 11 Márta 1964).
Dá chluais chapaill ar Labhraidh Loingseach
Is finnscéal Éireannach é Dá chluais chapaill ar Labhraidh Loingseach atá in Foras Feasa ar Éirinn. Deir an Céitinneach linn go mbíodh de cháil ar Labhraidh Loingseach cluasa a raibh an chuma orthu gur chluasa capaill iad agus go maraíodh sé éinne a mbeadh an t-eolas sin acu. Bhíodh de nós aige a ghruaig a bheith bearrtha gach bliain agus b’éigean dó crannchur a chur ar siúl le bearbóir a roghnú mar go maródh sé tar éis a gcuid oibre iad. Roghnaíodh aonmhac baintrí uair, agus d’impigh sí ar an rí gan a haonmhac a mharú. Geallann an rí gan baint dó má choinníonn sé rúnda a bhfeicfidh sé. Tar éis don ógánach an rí a bhearradh bíonn an rún ag cur as chomh mór sin dó go molann draoi dó an scéal a sceitheadh le rud éigin, agus comhairlíonn dó dul go crosaire, casadh ar dheis agus an rún a ligean leis an gcéad chrann a fheicfidh sé. Déanann an stócach mar a mhol an draoi is insíonn sé an scéal do shaileach mhór. Leis sin imíonn an tinneas uafásach a bhí ag cur as dó. I ngeall ar bhriseadh a chruite, téann Craiftine faoi choinne crann a bhaint d’fhonn uirlis úr a dhéanamh, agus tarlaíonn gurb é an crann céanna ar lig mac na baintrí a rún leis é. Nuair a bhíonn an chruit i bhfearas agus nuair a sheinneann Craiftine uirthi samhlaíonn gach éinne a chloiseann ceol na cruite gur ag canadh “Dá ó phill ar Labhraidh Lorc’[1] sé sin “Tá dhá chluais mar a bheadh ar chapall ar Labhraidh Lorc’ Nuair a chloiseann an rí an scéal seo tagann aiféala air gur mharaigh sé an oiread sin daoine ag iarraidh an t-eolas sin a cheilt, agus as sin amach thaispeáin sé a chluasa don saol mór. Deir an Céitinneach ag deireadh an scéil go gceapann sé an scéal bheith ina fhinnsceál filíochta níos mó ná mar atá sé ina scéal stairiúil. Ní mé an le teann diabhlaíochta nó as aineolas na haoise a deir se seo! Is mór idir an leagan an Chéitiniigh agus leaganacha eile amr is rí-iondúil i dtéacs atá scríofa ag duine a fáiscaedah as an gcultúr agus an litrícoht beil.
''Léaghthar ar Labhraidh Loingseach gurab cuma chluas gcapall do bhí ar a chluasaibh; agus uime sin gach aon do bhíodh ag bearradh a fhuilt, do mharbhadh do láthair é, d' fhaitchios go mbiadh fios na hainmhe sin aige ná ag aon duine eile. Fá gnáth leis iomorro é féin do bhearradh gacha bliadhna, mar atá a mbíodh ó n-a dhá chluais síos da ghruaig do theascadh dhe. Fá héigean crannchur do chur da fhios cia da roichfeadh an rí do bhearradh gacha bliadhna, do bhrígh go gcleachtadh bás do thabhairt da gach aon da mbearradh é. Acht cheana tuitis an crannchur ar aonmhac baintreabhthaighe do bhí i n-earr a haoise agus í ag áitiughadh láimh ré longphort an ríogh. Agus mar do chualaidh an crannchur do thuitim ar a mac táinig do ghuidhe an ríogh ag a iarraidh air gan a haonmhac do bhásughadh agus í taoibh ris do shliocht. Geallais an rí dhi gan an mac do mharbhadh da ndearnadh rún ar an ní do chífeadh is gan a nochtadh do neach go bás. Agus iar mbearradh an ríogh don mhacaomh do bhí tormach an rúin sin ag siadadh 'n-a chorp gur bh'éigean dó bheith i luighe othrais go nachar ghabh leigheas san bhith greim dhe. Ar mbeith i bhfad i gcróilidhe dhó tig draoi deigheolach da fhios agus innsis da mháthair gurab tormach sceoil rúnda fá hadhbhar tinnis dhó, agus nach biadh slán go nochtadh a rún do ní éigin; agus adubhairt ris ó do bhí d'fhiachaibh air gan a rún do nochtadh do dhuine dul i gcomhgar cheithre rian, agus tilleadh ar a láimh dheis agus an céadchrann do theigéamhadh dhó do agallmha, is a rún do léigean ris. Is é céadchrann tárla dhó,soileach mhór, gur léig a rún ria. Leis sin scéidhis an t-oircheas tinnis do bhí fá n-a bhroinn, go raibhe slán do láthair, ag tilleadh go teach a mháthar tar ais dó. Acht cheana go grod da éis sin tárla gur briseadh cruit Chraiftine agus téid d'iarraidh adhbhair cruite go dtárla an tsoileach chéadna rér léig mac na baintreabhthaighe a rún dó, agus beanais adhbhar cruite aiste agus ar mbeith déanta don chruit is í gléasta, mar do shinn Craiftine uirre is eadh do saoiltí ris gach n-aon da gcluineadh í gurab eadh do chanadh an chruit: ‘Dá ó phill ar Labhraidh Lorc’ .i. Labhraidh Loingseach .i. Dá chluais chapaill ar Labhraidh Lorc; agus gach a mhionca do sheinneadh ar an gcruit sin is é an ní céadna do tuigthí uaidh. Agus ar gclos an sceoil sin don rígh do ghabh aithmhéile é tré n-ar básuigheadh do dhaoinibh leis ag ceilt na hainmhe sin do bhí air, agus taispeánais a chluasa os ard don teaghlach agus níor chuir ceilt orra ó shoin amach. Is mó saoilim an chuid-se don scéal do bheith 'n-a fhinnscéal fhilidheachta ioná 'n-a stair. Agus is lé Meilge mac Cobhthaigh Chaoil m-Breagh do thuit an Labhraidh-se.'' Rinneadh cluasa Mhidas a athrú i ngeall air ceapadh gurbh fhearr Pan in áit Apalló ó thaobh cúrsaí ceoil, chun a leibide is amaidí a léiriú don saol mór.
Aaron Mac Cuinneagáin
Is iománaí ó an Chlár é Aaron Mac Cuinneagáin (Aaron Cunningham sa Bhéarla). Rugadh é ar an 4 Aibreán 1993. Imríonn sé le haghaidh an Chláir ar an bhfoireann sinsearach agus le Wolfe Tones Na Sionna. Bhí Mac Cuinneagáin ar fhoireann an Chláir nuair a bhain siad Craobh na hÉireann i 2013.
Domhnall Ó Tuathaigh
Is iománaí ón gClár é Domhnall Ó Tuathaigh (Donal Tuohy sa Bhéarla). Rugadh é ar an 20 Meán Fómhair 1989. Imríonn sé le haghaidh an Chláir agus Croisín. Bhí Ó Tuathaigh ar fhoireann an Chláir nuair a bhain siad Craobh na hÉireann i 2013.
Seán Ó Conalláin
Is iománaí ón gClár é Seán Ó Conalláin (John Conlon sa Bhéarla). Rugadh é ar an 23 Meitheamh 1989. Imríonn sé le haghaidh an Chláir agus Cluain Lárach. Bhí Ó Conalláin ar fhoireann an Chláir nuair a bhain siad Craobh na hÉireann amach i 2013. Bhain sé gradam 'all star' amach sa bhliain 2018.
Pádraic Ó Coileáin
Is iománaí agus peileadóir Gaelach ón Chlár é Pádraic Ó Coileáin (Pádraic Collins sa Bhéarla). Rugadh ar an 14 Eanáir 1992 é. Imríonn sé le haghaidh an Chláir agus Croisín. Bhí Ó Coileáin ar fhoireann an Chláir nuair a bhuaigh siad Craobh na hÉireann i 2013. Bronnadh 'Allstar' air sa bhliain 2013.
Cathal Mac an Oirchinnigh
Is iománaí ó an Chlár é Cathal Mac an Oirchinnigh (Cathal McInerney sa Bhéarla) a rugadh sa bhliain 1991. Imríonn sé le haghaidh an Chláir agus Creathlach. Bhí Mac an Oirchinnigh ar fhoireann an Chláir nuair a bhain siad Craobh na hÉireann i 2013.
Jean Batten
Eitleoir ceannródaíoch a rugadh i Rotorua sa Nua-Shéalainn ab ea Jean Gardner Batten (15 Meán Fómhair 1909 – 22 Samhain 1982). I 1932 rinne sí eitilt fillte ó Shasana go dtí an Astráil is ar ais, an chéad bhean chun é sin a dhéanamh ina haonar, agus bhris curiarracht Amy Johnson don eitilt aontreoch. I 1936 rinne sí curiarracht eitilte ó Shasana go dtí an Nua-Shéalainn. "Greta Garbo na spéartha" a thugtaí uirthi as a cuid éadaigh agus iompair ghalánta.
Peter Duggan
Is iománaí ón Chlár é Peter Duggan. Rugadh é sa bhliain 1993. Imríonn sé le haghaidh an Chláir agus Cluain Aodha Cuinche. Bhí Duggan ar fhoireann an Chláir nuair a bhain siad Craobh na hÉireann amach sa bhliain 2013. Bhain sé gradam 'all star' amach sa bhliain 2018.
Jean-Maurice-Emile Baudot
Innealtóir leictreach a rugadh i Magneux na Fraince ab ea Jean-Maurice-Emile Baudot (11 Meán Fómhair 1845 – 28 Márta 1903). Sa bhliain 1874 bhain sé paitinn amach ar chód Baudot, agus i 1894 ar chóras chun cuid mhaith comharthaí a tharchur thar an tsreang chéanna ag an am céanna (ilphléascadh).
mion|clé|Méarchlár Baudot, Journal télégraphique, 1888
Pádraig Ó Dónalláin
Is iománaí ón gClár é Pádraig Ó Dónalláin (Patrick Donnellan sa Bhéarla). Rugadh in Inis é ar 19 Meitheamh 1985. Imríodh sé le haghaidh foireann shinsearach an Chláir sna blianta 2006–2017 agus imríonn sé ar leibhéal club le Muillte Uí Cheallacháin. Bhí Ó Dónalláin ar fhoireann an Chláir nuair a bhain siad Craobh na hÉireann i 2013. Cúlaí láir é. Bronnadh 'allstar' air sa bhliain 2013 agus 2016.
Iairiglifí Éigipteacha
Is é córas scríbhneoireachta na hÉigipte ársa iad na hiairiglifí Éigipteacha.
Cluichí Oilimpeacha do Dhaoine óga
Is eachtra spóirt idirnáisiúnta do dhéagóirí iad na Cluichí Oilimpeacha do Dhaoine óga a bhíonn ar siúl gach ceithre bliana. Imrítear go leor spórt éagsúla sna cluichí, agus tá cluichí ar leith ann do spóirt an tSamhraidh agus spóirt an Gheimhridh.
Killian Burke
Is iománaí ó Chorcaigh é Killian Burke (Cillian de Búrca sa Ghaeilge). Rugadh é ar an 9 Eanáir 1993. Imríonn sé le haghaidh Corcaigh agus Mainistir na Corann.
Criostóir Seoige
Is iománaí ó Chorcaigh é Criostóir Seoige (Christopher Joyce sa Bhéarla). Rugadh é ar an 4 Eanáir 1992. Imríonn sé le haghaidh Corcaigh agus Na Piarsaigh. Bhí Seoige ar fhoireann Chorcaí nuair a bhain siad Craobh na Mumhan i 2014.
Nad Froích mac Cuirc
Rí na Mumhan den 5ú haois ba ea Nadh Fraoigh mac Coirc (Sean-Ghaeilge Nad Froích mac Cuirc). Sinsear díreach ba ea é de thrí ghéag de chiorcal laistigh na nEoghanacht, as ar tháinig beagnach gach rí na Mumhan ón 5ú go dtí an 10ú haois.
Dé-ocsaíd sulfair
Is comhdhúil cheimiceach í Dé-ocsaíd sulfair. Ag atmaisféar caighdeánach, is gás tocsaineach é le boladh géar greannach. Is é a tríphointe ná 197.69 K agus 1.67 kPa. Scaoiltear amach í go nádúrtha le linn gníomhaíochta bolcánacha.
Nad Froích mac Cuirc
Beatha
Insítear san Leabhar Muimhneach an fáth gurbh é Nadh Fraoigh a tháinig i gcomharbacht ar a athair. Bhí fís ag Aoibhinn an chéad oíche a luigh sí leis an rí: : Bhí fís Eile aici:
Dé-ocsaíd sulfair
Bhain na Rómhánaigh úsáid as dé-ocsaíd sulfair chun fíon a dhéanamh nuair a fuair siad amach nuair a dhóití coinnle sulfair taobh istigh de soithí folamh fíona go gcoimeádtar iad saor ó bholadh fhínéagair.
Nad Froích mac Cuirc
Beatha
De réir an Leabhair Mhuimhnigh, bhí beirt bhan chéile agus ceathrar iníonacha aige: :
Dé-ocsaíd sulfair
Struchtúr agus nascadh
Tá nascord de 1.5 ag an nasc idir sulfair agus ocsaigin. Tugtar tacaíocht don chur chuige simplí seo nach n-agraíonn rannpháirtíocht '' d ' ' fithiseach.
Nad Froích mac Cuirc
Beatha
Ní fhaightear sna hanála eolas ar bith maidir lena réimse, ach amháin go n-insítear sa Sioncronachtaí Laud go raibh sé i gcoróin le dhá bhliain is fiche. Tháinig a mhac Aonghas i gcomharbacht air timpeall na bliana 453.
Bebe Neuwirth
Is aisteoir Meiriceánach í Beatrice "Bebe" Neuwirth a rugadh ar an 31 Nollaig, 1958 i Newark, New Jersey.
Dé-ocsaíd sulfair
Struchtúr agus nascadh
Maidir le foirmiúlachas leictreonchomhairimh, tá staid ocsaídiúcháin de +4 ag adamh sulfair agus lucht foirmiúil de +1.
Contae Lake, Illinois
Is contae in Illinois é Lake. Is é Waukegan príomhbhaile an chontae agus an lonnaíocht is mó sa chontae. Bhí 703,462 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Dé-ocsaíd sulfair
Tarlú
Bíonn SO 2 le fáil ar an Domhan ach i dtiúchan an-bheag agus san atmaisféar ag thart ar 1 csb (codanna sa billiún).
Ar phláinéid eile, is féidir teacht uirthi i dtiúchain éagsúla, an ceann is tábhachtaí ná ar atmaisféar Véineas, áit a bhfuil sí ar an an tríú gás is suntasaí, ag 150 csm. Ansin, comhdhlúthaíonn sí chun scamaill á dhéanamh, agus bíonn sí ina cuid thábhachtach de imoibrithe ceimiceacha san atmaisféar agus cuidíonn sí leis an téamh domhanda. Luaitear í mar an ghníomhaire lárnach is mó a bhíonn freagrach as luathtéamh Mharsa, le meastacháin na tiúchana san ísealatmaisféar chomh hard le 100 csm, cé nach mbíonn sí ann ach amháin i méideanna rian ann bheag. Ar Véineas agus Mars agus ar an Domhan araon, creidtear gurb é sceitheadh gáis bholcánaigh a phríomhfhoinse. Bíonn 90 % dé-ocsaíd sulfair san atmaisféar Io agus ceaptar go mbíonn rianméideanna freisin san atmaisféar Iúpatair.
Contae Fairfax, Virginia
Is contae i Virginia é Fairfax. Is é Fairfax príomhbhaile an chontae agus is é Herndon an lonnaíocht is mó sa chontae. Bhí 1,142,234 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2015.
David Hyde Pierce
Is aisteoir Meiriceánach é David Hyde Pierce a rugadh ar an 3 Aibreán, 1959.
Contae Santa Rosa, Florida
Is contae i Florida é Santa Rosa. Is é Milton príomhbhaile an chontae agus is é Navarre an lonnaíocht is mó sa chontae. Bhí 170,497 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2016.
An 32ú Dáil
Mhair an 32ú Dáil ó 10 Márta 2016 go dtí an 14 Eanáir 2020.
Is é seo a leanas miondealú na bpáirtithe sa Dáil:
TDanna de réir Páirtí
Seo thíos liosta de na TDanna a toghadh go Dáil Éireann i dToghchán Ginearálta 2016, is iad roinnte de réir páirtí.
Marc Eilís
Is iománaí ó Chorcaigh é Marc Eilís (Mark Ellis sa Bhéarla). Rugadh é ar an 26 Lúnasa 1990. Imríonn sé le haghaidh Corcaigh agus Sráid A'Mhuillinn. Bhí Eilís ar fhoireann Chorcaí nuair a bhain siad Craobh na Mumhan i 2014.
Cogadh na Reann
mion|273x273px|War of the Worlds (1898), lch 35 Is é The War of the Worlds, nó Cogadh na Reann mar a thugtar ar an aistriúchán Gaeilge a rinne Leon Ó Broin, an t-úrscéal is clúití, b'fhéidir, dár tháinig ó pheann bisiúil an scríbhneora Shasanaigh H. G. Wells.
Ceannródaí an fhicsin eolaíochta a bhí in HG Wells, a scríobh go leor leabhar sa seánra. Tá cáil ar leith ar The War of the Worlds mar gheall ar an dráma raidió a rinne Orson Welles in 1938, a bunaíodh ar an leabhar. Bhuail scaoll an lucht éisteachta ar chloisteáil an dráma dóibh toisc nár thuig siad gur saothar ficsin a bhí ann.
Is éard is ábhar don úrscéal ná ionradh na Marsach ar an Domhan agus iarrachtaí an tráchtaire (nach luaitear a ainm) dul i dteagmháil lena bhean chéile sa phraiseach a rinne na Marsaigh de Shasana. Cuntas céad pearsa atá ann ar ionradh ó Mhars, cé go mbaineann an reacaire feidhm as cuntas de chuid deartháir leis chun léargas níos leithne a thabhairt ar an scéal ná a bheadh dá mba a reacaireacht fhéin amháin a bheadh sa leabhar
Chuaigh an leabhar go mór mór i bhfeidhm ar ghlúin i ndiaidh glúine de léitheoirí, agus tá meas an chlasaicigh ag lucht an fhicsin eolaíochta air inniu.
Rinne Leon Ó Broin aistriúchán sna 1930idí. D'fhoilsigh Evertype leagan nua sa bhliain 2015, faoi eagar ag Aibhistín Ó Duibh.
Imeachtaí an Scéil
I dtús an scéil, fuair lucht na réadlainne in Ottershaw (Surrey) radharc ar phléascarnach áisteach amuigh ar Mhars, agus ba ábhar mór suime agus seanchais do lucht na réalteolaíochta í. Tamall ina dhiaidh sin, thit "dreigít" ón spás ar Choimín Horsell i gcóngar do Woking (Surrey) áit a raibh cónaí ar fhear inste an úrscéil. Bhí an tráchtaire orthu siúd ba luaithe a d'aithin nach dreigít a bhí ann ar aon nós ach spásbhád de chuid na Marsach. Tháinig slua mór daoine ag baint súl as na Marsaigh, agus chuaigh toscaireacht bheag i dtreo an spásbháid ag iarraidh cumarsáid éigin a chur ar bun leis na cuairteoirí, ach ansin, mharaigh na Marsaigh iad le ga marfach teasa. An réalteolaí Ogilvy, a raibh aithne ag fear inste an scéil air agus a fuair an chéad radharc ar an bpléascarnach ar Mhars, maraíodh sa teagmháil seo é.
Bhí an tráchtaire ina fhinné súl ag an ócáid, ach d'éirigh leis a éalú a dhéanamh, agus ansin, chinn sé ar a bhean chéile a thabhairt go dtí Leatherhead (baile beag eile i Surrey), áit a raibh lucht gaoil acu. Bhí na fórsaí armtha díreach ag déanamh téisclime le cath a chur ar na Marsaigh. San am chéanna, mar a fuair an tráchtaire amach, bhí na Marsaigh ag ullmhú a gcuid arm féin: an ga marfach teasa, an gás nimhe (an "deatach dubh", mar a thugadh na daoine scanraithe air) agus na meaisíní tríchosacha cogaidh a chuir ar chumas na Marsach - trom téagartha mar a bhí siad, agus iad cleachta le himtharraingt lag a bpláinéid féin - taisteal a dhéanamh go sciobtha i dtír-raon an Domhain. Rinne na tríchosaigh léirscrios ar na fórsaí armtha i bhfaiteadh na súl, agus iad ag cromadh ar na pobail sa timpeallacht a chur de dhroim an domhain ansin. clé|mion|277x277px|War of the Worlds (1898), lch 105 Nuair a bhí an tráchtaire ag éalú leis i ndiaidh na n-imeachtaí seo, casadh fear de na saighdiúirí air, oifigeach airtléire, a d'inis dó go raibh spásbhád eile tuirlingthe idir Woking agus Leatherhead, idir an tráchtaire agus a bhean chéile. Rinne an bheirt fhear iarracht éalú in éineacht, ach scaradh ó chéile iad ar an mbád farantóireachta idir Shepperton agus Weybridge, nuair a rinne ceann de na tríchosaigh ionsaí ar Shepperton. D'éirigh leis an airtléire Shasanach ceann de na tríchosaigh a scrios, ach nuair a thit sé síos in uisce na Tamaise, chuir sé an abhainn ar fiuchadh, ionas nach raibh an tráchtaire ábalta trasnáil a dhéanamh agus Middlesex a bhaint amach.
Bhí tuilleadh spáslong ag titim anuas ar Shasana, agus na daoine ag teitheadh as Londain lena n-anam. Ina measc bhí deartháir an tráchtaire, agus é ag éalú feadh chóiste Essex i ndiaidh do na Marsaigh ionsaí gás nimhe a dhéanamh ar Londain. Bhí an HMS Thunder Child, bád toirpéad de chuid an Chabhlaigh Ríoga, in ann cúpla tríchosach a dhíothú sula ndeachaigh sí féin i dtóin phoill. Mar sin, tháinig báid na dteifeach slán, ina measc an bád a bhí ag iompar dheartháir an tráchtaire agus an bheirt bhan a bhí ag taisteal ina chuideachta, agus iad ábalta a n-éalú a dhéanamh go Mór-roinn na hEorpa. mion|294x294px|War of the Worlds (1898), lch 141 Má bhí muintir Shasana ag iarraidh cur in aghaidh na Marsach go fóill, níor mhair na hiarrachtaí sin i bhfad a thuilleadh. Bhí cead a gcos ag na Marsaigh ar fud dheisceart na Breataine Móire anois. San am chéanna, bhí cineál féar dearg ó Mhars ag dul i bhfairsinge, agus é ag marú phlandaí an Domhain roimhe, díreach cosúil leis an dóigh a raibh na Marsaigh féin ag marú na ndaoine rompu.
Chuaigh fear inste an scéil i bhfolach i bhfothrach foirgnimh in aice le Sheen, ach ansin, thuirling spásbhád eile ó Mhars in aice leis an áit. Casadh ministir air anseo, eaglaiseach Protastúnach a bhí i ndiaidh a chiall a chailleadh faoi bhrú na n-imeachtaí. Bhí sé ag spalpadh leis faoi chath Harmagadóin, faoi na críocha déanacha agus faoi dheireadh an tsaoil, agus fuair an tráchtaire riachtanach codladh púicín a chur air le buaille, ar eagla go gcloisfeadh na Marsaigh é. Chuala, agus chart siad an ministir leo, ach d'éirigh leis an bhfear inste an chinniúint chéanna a sheachaint, ó chuaigh sé i bhfolach sa soiléar.
Sa deireadh, thréig na Marsaigh an áit, agus chinn an tráchtaire éalú leis. Ar a chamchuairt, casadh an t-oifigeach airtléire air a bhí díreach ag glacadh pleananna faoin dóigh a bhféadfadh an cine daonna a bpláinéad féin a athshealbhú ó na Marsaigh. Fuair an tráchtaire a chuid scéalta suimiúil ar dtús, ach ansin tuigeadh dó nach raibh ann ach rámhailleach, nuair a chonaic sé an trinse bocht a bhí an fear eile a thochailt, mar thúsphointe do na pasáistí faoi thalamh a bhí sé a phleanáil. Ina dhiaidh sin, chuaigh an tráchtaire trí Londain, ag déanamh iontais den chathair mharbh fholamh, agus sa deireadh, casadh Marsach air. Faoin am seo bhí sé i ndiaidh deireadh súile a bhaint den saol ar fad, agus rinne sé ruathar faoin Marsach le súil is go marófaí go sciobtha é, ach ansin, tuigeadh dó go raibh an Marsach ag saothrú an bháis cheana féin. Ó nach raibh imdhíonacht ag na Marsaigh ar fhrídíní an Domhain, bhí siad á lobhadh ina mbeo. clé|mion|243x243px|War of the Worlds (1898), lch 231 I ndeireadh an scéil, casadh a bhean chéile ar an tráchtaire arís, cé go raibh an bheirt acu beagnach cinnte go raibh an duine eile marbh. Mar chlabhsúr, chaith an tráchtaire spléachadh ar an taighde a rinne na saineolaithe ar iarsmaí na sibhialtachta Marsaí ar an Domhan agus ar an eolas nua a bhí le baint astu.
Suíomh agus Cúlra an Scéil
Scéal ficseanúil é Cogadh na Reann, ar ndóigh, ach is léir go bhfuil cuid mhór den úrscéal bunaithe ar idéanna eolaíocha na linne, ar an saol a bhí ag Wells féin, agus ar dhaoine a raibh aithne aige orthu.
Bhain Wells amach dintiúirí an mhúinteora eolaíochta sa dara leath den naoú haois déag. Duine de lucht a theagasctha ab ea Thomas Henry Huxley (athair mór Aldous agus Julian Huxley), a bhí ina cheannródaí ag cur chun cinn oideachas eolaíochta sa Bhreatain Mhór. Bhí Thomas Henry Huxley go tréan ag cosaint an Darwineachais freisin, agus b'eisean an duine a chum coincheap an agnóiseachais, le cur síos a thabhairt ar a shaoldearcadh féin.
Chaith Wells seal ag múineadh eolaíochta, agus d'fhoilsigh sé téacsleabhar bitheolaíochta sular chrom sé ar scríbhneoireacht na n-úrscéalta. Sa bhliain 1894 thosaigh sé ag scríobh léirmheasanna don iris úd Nature, agus rinne sé an-iarracht le ceisteanna casta na heolaíochta a chur ar fáil don ghnáthléitheoir i bhfoirm shothuigthe. mion|269x269px|War of the Worlds (1898), lch 207 Is léir ó thús an úrscéil go raibh an scríbhneoir faoi dhraíocht ag an eolaíocht. Caitheann fear inste an scéil spléachadh ar Mhars tríd an teileascóp, agus é ag déanamh a mharana ar an dóigh a mbíodh na Marsaigh ag ullmhú an ionartha: cinnte bhí siad ag breathnú anuas ar an Domhan agus ar an gcine daonna cosúil leis an dóigh a mbreathnaíonn an duine anuas ar an miocrób a fheiceann sé tríd an micreascóp. Sa deireadh, áfach, is iad na miocróib a chaillfidh na Marsaigh ar an Domhan.
Sa bhliain 1894, chonaic réalteolaí éigin sa Fhrainc "soilse aisteacha" ar Mhars, agus d'fhoilsigh sé torthaí a chuid breathnuithe ar an Nature. Thug na breathnuithe seo inspioráid do Wells, nó i dtús an úrscéil aithníonn réalteolaithe an Domhain tinte de chineál chosúil ar an bpláinéad dearg, agus mar a gheofar amach go luath ina dhiaidh sin, is é imeacht an spáschabhlaigh go dtí an Domhan is cúis leo.
Faoin am seo, bhí "canálacha" Mharsa go mór mór i mbéal an phobail. Inniu, tá a fhios againn nach bhfuil sna canálacha ach iomrall súl ó thús deiridh. Is é is cúis leis an iomrall seo ná an claonadh nádúrtha atá i súil agus in inchinn an duine struchtúir chasta a shamhlú is a fheiceáil san áit nach bhfuil a leithéidí ar aon nós. Ba é an tIodálach Giovanni Schiaparelli ba thúisce a chuir na luaidreáin faoi chanálacha Mharsa ag imeacht timpeall, cé nárbh é sin a bhí i gceist aige ar aon nós: shíl sé go raibh cineál aibhneacha caola feicthe aige, canali, mar a bhaist sé orthu as Iodáilis, ach is é an chiall a bhain na hiriseoirí ar fud an domhain as an bhfocal gurbh é an rud a bhí i gceist aige ná canálacha a bhí gearrtha ag neacha intleachtúla de chineál éigin.
Rinne Schiaparelli a chuid breathnuithe chomh luath leis an mbliain 1877, ach ó d'fhoilsigh Percival Lovell, an réalteolaí Meiriceánach, leabhar cuimsitheach faoi Mhars sa bhliain 1895, bhí na canálacha á bplé is á gcardáil go forleathan san am a raibh Wells ag dréachtáil a úrscéil. Chreid Lovell go dian daingean sna canálacha, agus shíl sé go raibh an bheatha ag cúlú ar Mhars, toisc gur pláinéad a bhí ann a bhí ag aosú agus ag dul in éag. Ba é Lovell ba thúisce a shamhlaigh gur canálacha uiscithe a bhí ann agus go raibh feirmeoireacht fásaigh idir lámhaibh ag na Marsaigh. mion|258x258px|War of the Worlds (1898), lch 59 An smaoineamh sin gur pláinéad tráite triomaithe a bhí i Mars nach raibh ag riar ar a mhuintir a thuilleadh, tá sé le haithint ar "Chogadh na Reann", agus is léir gurbh ó Lovell a fuair Wells é. A lán seanscríbhneoirí ficsin eolaíochta eile a chum scéalta faoi Mhars bhunaigh siad a n-aisling ar leabhar Lovell. Sampla maith iad scéalta Edgar Rice Burroughs faoi Barsoom.
Scríobh Wells aiste faoin teideal Intelligence on Mars, a chuaigh i gcló ar an iris Saturday Review. San aiste seo a leag sé síos na hidéanna faoi shaol intleachtach ar Mhars ar ar bhunaigh sé imeachtaí an úrscéil. Rinne sé a mharana ar na difríochtaí idir éabhlóid an duine agus éabhlóid an tsaoil intleachtaigh ar Mhars, dá mbeadh a leithéid ann. Thairis sin, luaigh sé an fhéidearthacht go rachadh na Marsaigh ag tabhairt pláinéid eile chun míntíreachais, agus an saol ar a bpláinéad féin ag dul chun donais de dheasca an triomaigh agus an fhuachta.
Timpeallacht na nImeachtaí
Maidir leis an tír-raon ina bhfuil imeachtaí an scéil suite, is léir go bhfuair Wells inspioráid ón áit ina raibh cónaí air féin san am agus ó na daoine a chaidríodh sé san am. Sa bhliain 1895, bhí clú agus cáil air mar scríbhneoir, agus é tar éis an dara bean chéile, Catherine Robbins, a phósadh. Bhí an lánúin socraithe síos i Woking, agus théadh Wells ag spaisteoireacht nó ag rothaíocht go tráthrialta, ag caitheamh súile ar an gceantar tuaithe agus ag súil le hinspioráid. Ba é a dheartháir a thug an chéad leid dó, nó uair amháin, agus an bheirt deartháireacha ag siúl faoin tuath mar ba ghnách, bhí an deartháir ag déanamh a mharana os ard ar an dóigh a rachadh ionradh na n-arrachtach eachtardhomhanda i bhfeidhm ar an timpeallacht seo agus ar a muintir. clé|mion|200x200px|[[Steven Spielberg|Spielberg, 2005]] A lán de na himeachtaí san úrscéal tá siad suite i Woking agus sna bruachbhailte in aice leis. Bhí Wells ina chónaí in aice le Coimín Horsell, arbh é áit chéadthuirlingthe na Marsach é mar a samhlaíodh dó. Nuair a bhí sé ag scríobh an úrscéil, bhain sé sult saobh as a bheith ag aithris na n-imeachtaí dá mhuintir, ag tabhairt cur síos ar an dóigh ar scrios an ga teasa agus an lustan dearg na feirmeacha a raibh aithne aige orthu, gan trácht a dhéanamh ar Londain. Bhí carachtair an oifigigh airtléire, an mhinistir agus an mhic léinn leighis bunaithe ar dhaoine beo a casadh ar Wells i Woking nó i Surrey, fosta.
Inniu, tá samhail den "tríchosach" ina seasamh in aice le stáisiún na dtraenach i Woking - dealbh atá bunaithe ar an gcur síos sa leabhar. Tá an dealbh seacht méadar, nó trí troithe fichead, ar airde, agus í suite ar an tsráid úd Crown Passage. The Martian an t-ainm atá uirthi.
thumb|Tríchosach (maisiú leabhair le Alvim Corréa), 1906, [[An Fhraincis|Fraincis|alt=|251x251px]]
Foilseachán
Go deireanach sna 1890idí, ba choitianta úrscéal a fhoilsiú i bhfoirm shraithe ar irisí nó ar nuachtáin sula dtiocfadh sé i gcló faoi chlúdach leabhair. Mar sin a céadfhoilsíodh saothair Charles Dickens, cuir i gcás. Ba í an iris úd Pearson's Magazine a ghlac le Cogadh na Reann le haghaidh foilsiú ar dtús, sa bhliain 1897. Sa chéad bhliain eile chuir William Heinemann an leabhar faoi bhráid na léitheoirí, agus ón lá sin i leith, ní dheachaigh an leabhar as cló riamh sa Bhéarla.
Foilsíodh dhá leagan bradacha den tsraith sna Stáit Aontacha. An chéad acu tháinig sé i gcló sa bhliain 1897; an chéad eile ba é an Boston Post a d'fhoilsigh é sa bhliain 1898, agus imeachtaí an scéil athraithe agus suite i Sasana Nua. Chuir Wells in aghaidh an dara foilsiúchán.
Go ginearálta thaitin an leabhar leis na gnáthléitheoirí agus na léirmheastóirí araon. Fuair daoine áirithe locht ar imeachtaí brúidiúla an scéil, áfach. mion|leagan caighdeánaithe (Aibhistín Ó Duibh a chóirigh). |331x331px
Gaeilge
D’aistrigh an scríbhneoir agus drámadóir Leon Ó Broin, as Baile Átha Cliath, leabhar HG Wells go Gaeilge faoi scéim aistriúcháin an Ghúim in 1934. D’athchóiríodh an leagan sin don teach foilsitheoireachta Evertype sa bhliain 2015,  leagan caighdeánaithe (Aibhistín Ó Duibh a chóirigh).
Bhí dúshlán ar leith roimh Ó Broin téarmaíocht Ghaeilge a sholáthar do théamaí agus do choincheapa nár pléadh mórán i saol na Gaeilge go dtí sin, saol a bhí fréamhaithe go domhain i saol na tuaithe agus na mara in Éirinn agus an t-aistriúchán idir lámha aige. D’éirigh leis an aistritheoir téarmaí cliste Gaeilge a cheapadh le rudaí a bhaineann leis an Spás, le heachtráin, agus le cogadh todhchaíoch idirphlainéadach a chur in iúl.
Denison, Texas
Is cathair é Denison i gContae Grayson, Texas. Bhí 22,682 ina gcónaí i Denison sa bhliain 2010.
Cogadh na Reann
Leaganacha Eile
mion|242x242px|Orson Welles, 1938
Contae McHenry, Illinois
Is contae in Illinois é McHenry. Is é Woodstock príomhbhaile an chontae agus is é Crystal Lake an lonnaíocht is mó sa chontae. Bhí 307,343 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2015.
Cogadh na Reann
Orson Welles
Sa bhliain 1938, chuaigh Cogadh na Reann ar an aer mar chuid den tsraith Mercury Theater of the Air ó stáisiún craoltóireachta an chomhlachta raidió úd CBS. Ba é Orson Welles a chuir an scéal in oiriúint don raidió, agus rinne sé bullaitín nuachta de, ionas go raibh craiceann rómhaith fírinne ar an iomlán. Ní raibh sosanna ann le haghaidh fógraí tráchtála, agus mar sin, shíl a lán daoine gur fíorscéal a bhí i gceist agus go raibh na himeachtaí ag titim amach i ndáiríre. Chuaigh an scanradh mór ar fud na Stát, ach i ndiaidh an chraolacháin seo, bhí clú Orson Welles déanta.
Jeff Wayne
Sa bhliain 1978, rinne Jeff Wayne albam ceoil, Jeff Wayne's Musical Version of the War of the Worlds, agus é bunaithe ar an inspioráid a fuair sé ó Chogadh na Reann. Is éard a bhí i gceist ná athinsint na n-imeachtaí mar cheol - rac-cheol forásach a bhí ann. Ba é an t-aisteoir clúiteach Richard Burton a d'inis an scéal ar an gceirnín. mion|Mars Attacks!|199x199px
Mars Attacks!
mion|Steven Spielberg, War of the Worlds (2005) ó Universal Studios Themepark i Los Angeles.|199x199px Sa bhliain 1996, chuaigh Mars Attacks! ar scáileán. Go bunúsach, bhí an scannán bunaithe ar shraith cártaí inbhailithe ó na seascaidí a thug cur síos ar an dóigh ar ghabh arrachtaigh mhíofara ó Mhars an Domhan agus iad dírithe ar mhuintir an Domhain a chéasadh is a mharú. Mar sin féin, is léir go bhfuair dearthóir na gcártaí inspioráid ó Chogadh na Reann, nó ó na B-scannáin faoi ionradh na n-arrachtaí ón spás a bhí coitianta sna caogaidí - scannáin a raibh aithne Chogadh na Reann orthu chomh maith. Sa deireadh, chinn Tim Burton ar scannán a bhunú ar ghabháltas na Marsach ar an Domhan de réir an scéil a bhí inste ag na cártaí. Scigaithris ar na seanscannáin ficsin eolaíochta a bhí ann go bunúsach, ach san am chéanna bhí an scannán ag cur thar maoil le haisteoirí clúiteacha, ar nós Jack Nicholson, Glenn Close, agus Sarah Jessica Parker. Bhí ról tábhachtach ag Natalie Portman freisin, cé nach raibh sí ach cúig bliana déag d'aois san am.
Steven Spielberg
Sa bhliain 2005, scannánaigh Steven Spielberg an t-úrscéal. Bhí na himeachtaí aistrithe go dtí na Stáit Aontaithe agus curtha in oiriúint do shaol an lae inniu, agus ba é Tom Cruise a rinne an phríomhpháirt.
Daithí Mac an Oirchinnigh
Is iománaí ó an Chlár é Daithí Mac an Oirchinnigh (David McInerney sa Bhéarla). Rugadh é ar an 7 Nollaig 1992. Imríonn sé le haghaidh an Chláir agus An Tulach. Bhí Mac an Oirchinnigh ar fhoireann an Chláir nuair a bhain siad Craobh na hÉireann i 2013. Bronnadh 'allstar' air sa bhliain 2013 agus 2016.
Batailit
deas|250px|thumb|Batailit Mais an-mhór carraige ionsáite doigheartha—eibhear(ar a dtugtar freisin carraig phlútónach), de réir cineáil — a sádh nuair a leáigh sí isteach i gcarraig an cheantair máguaird, thar 100 km 2, ag dul síos chuig doimhneacht anaithnid is ea batailit (ón Ghréigis: bathos, domhain + lithos, carraig). Sainchomhartha ar chreasa oraigineach is creasa fo-dhuchtaithe, cosúil le baitilit na nAindéas i Meiriceá Theas agus Sraithraon an Chósta in Alasca is iarthar Ceanada. De ghnáth, déantar batholítí de charraigeacha feilseacha nó de chomhshuíomh idirmheánach den chuid is mó, mar shampla eibhir, monsóinít ghrianchloiche nó dióirít (féach freisin cruinneachán eibhir).
Foirmiú
B'fhéidir go measfadh go bhfuil siad aonfhoirmeach, ach i ndáiríre is struchtúir iad le startha agus comhdhéanaimh casta. Tá siad comhdhéanta de mhaiseanna ilghnéitheacha, nó plútóin , coirp de bhruthcharraigeacha de thoisí neamhrialta (de ghnáth ar a laghad roinnt ciliméadar) is féidir iad a aithint ó bhruthcharraigeacha in aice láimhe le roinnt comhcheangal de chritéir lena n-áirítear aois, comhdhéanamh, uigeacht, nó struchtúir inléarscáilte. Soladaítear plútáin aonair ó mhagma a thaistil i dtreo an dromchla ó chrios a bhí ag páirtleá in aice le bonn screamh an Domhain.
Go traidisiúnta, mheastaí gur chruthaíodh na plútóin seo trí dhreapadh an mhagma sách buacach ina mheallta móra ar a dtugtar diaphirí phlútacha. Ós rud é go bhfuil na diaphirí leachtaithe agus an-te, bíonn siad ag ardú tríd an charraig shaindúchasach máguaird, á bhrú ar leataobh agus ag leá í go pointe áirithe. Ní thagann an chuid is mó de na diapirí ar an dromchla chun bolcánáin a dhéanamh, ach ina ionad sin moillíonn siad, fuaraíonn siad, agus de ghnáth soladaíonn siad 5 go 30 ciliméadar faoi thalamh mar plútóin (ag tagairt do dhia Rómhánach an domhain thíos Plútón). Is é an dearcadh malartach ná go n-eascraíonn plútóin go coitianta ní trí dhreapadh diaphirí mhagma, ach trí chomhbhailiúchán méideanna níos lú de mhagma, a thagann chun cinn mar dingeáin.
Cuirtear batailit i gcruth nuair a thagann go leor plútón le chéile chun stráice mór de charraige eibhreach a dhéanamh. Bíonn cuid de na batailití ollmhór, ag dul comhthreomhar thar bráid criosanna fodhuchtaithe an am i láthair agus roimhe seo agus foinsí teasa eile i gcomhair na céadta gciliméadar de chuid na screimhe ilchríochacha. A leithéid de bhatailit is ea an Sierra Nevada Batholith, atá ina fhoirmíocht leanúnach eibhreach a dhéanann cuid mhór den Sierra Nevada i gCalifornia. Faightear batailit níos mó, an Coast Range Arc, le fáil den chuid is mó i Sléibhte an Chósta (Béarla: Coast Mountains) in iarthuaisceart Cheanada; leathnaíonn sí le haghaidh 1,800 ciliméadar agus sroicheann sí oirdheisceart Alasca.
Léiriú dromchla agus creimeadh
Limistéar sceirdiúil de charraige plútónacha leanúnacha (den chuid is mó) a chlúdaíonn ceantar níos mó ná 100 ciliméadar cearnach is ea batailit. Tugtar stoic ar cheantair atá níos lú ná 100 ciliméadar cearnach. Mar sin féin, tá formhór na mbatailití atá le feiceáil ag an dromchla (trí lomáin) i bhfad níos mó ná 100 ciliméadar cearnach. Nochtar na limistéir seo ar dromchla trí phróiseas creimthe arna luasú ag [[oraigineas] (ardú ilchríochach) ag gníomhú ar feadh tréimhse de na milliúin go dtí na céadta milliúin bliain. Bhain an próiseas seo roinnt ciliméadar cearnach de charraige na forsraithe i roinnt mhaith ceantar, ag nochtadh na batailití a bhí tráth go domhain faoi thalamh.
Tá brú ollmhór éagsúil ag na batailití ag nó gearr don dhromchla, agus a n-iarshuíomh go domhain san talamh. Mar thoradh air sin, leathnaíonn a gcriostalstruchtúr beagán le himeacht ama. Léiríonn sé seo trí chineál olltraoitear a dtugtar scamhadh. San shíonchaitheamh seo, scarann leatháin dhronnacha carraigeacha, a bhíonn measartha tanaí, ó dhromchlaí nochta na mbatailití (próiseas ar a dtugtar siocdhingeadh). An toradh a bhíonn air an phróiseas ná go mbíonn aghaidheanna carraigeacha chothromaithe ar na carraigeacha. Is é an Half Dome (nó Ti-sa-ach, san teanga Ahwánais, i nGleann Yosemite) ) toradh aitheanta ar an bpróiseas seo.
Dónall Ó Cearnaigh
Is iománaí ó Chorcaigh é Dónall Ó Cearnaigh (Daniel Kearney sa Bhéarla). Rugadh é ar an 19 Nollaig 1989. Imríonn sé le haghaidh Corcaigh agus Na Sáirséalaigh. Bhí Ó Cearnaigh ar fhoireann Chorcaí nuair a bhain siad Craobh na Mumhan i 2014.
Séamus Ó hAirtnéada
Is iománaí ó Chorcaigh é Séamus Ó hAirtnéada (Séamus Harnedy sa Bhéarla). Rugadh é ar an 17 Iúil 1990. Imríonn sé le haghaidh Corcaigh agus Naomh Íde. Bhí Ó hAirtnéada ar fhoireann Chorcaí nuair a bhain siad Craobh na Mumhan i 2014. Bronnadh 'allstar' air sa bhliain 2013 agus 2018.
McAllen, Texas
Is é McAllen an chathair is mó i gContae Hidalgo, Texas. Bhí 129,877 ina gcónaí i McAllen sa bhliain 2010.
Oliver Dingley
Is tumadóir idirnáisiúnta ar son na hÉireann é Oliver Dingley (rugadh 24 Samhain 1992 i Harrogate, Sasana).
Ghlac sé páirt sa lingchlár 3 méadar ag na Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016. Tháinig sé sa 13ú háit sa chéad bhabhta le 399.80 pointe. Ag an leathcheannais tháinig sé sa 9ú háit sa chéad bhabhta le 414.25 pointe. Ag an cheannais bhain sé 442.90 pointí amach agus chríochnaigh sé san 8ú háit.
Bhuaigh Dingley bonn cré-umha ar son Sasana ag na Cluichí Comhlathais 2014 i nGlaschú. Tháinig sé sa 8ú háit sa lingchlár aonair 3m ag na Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016. Ag Craobhchomórtais na hEorpa 2018 ar son na hÉireann, tháinig sé sa 5ú háit sa lingchlár 1m. De bharr ar thinneas ní raibh sé ábalta páirt a ghlacadh sna himeachtaí eile.
Naisc sheachtracha
Oliver Dingley ar Twitter
Cód Baudot
deas|250px|thumb|Cód Baudot Cód chun teachtaireachtaí béil a tharchur i gcórais theileagrafacha, a cheap J. M. E. Baudot i 1874. Tugadh Cód Idirnáisiúnta Teileagraif 1 air. Ní hionann is cód Morse a úsáideann poncanna gearra is fleiscíní fada, úsáideann cód Baudot bíoga den fhad céanna agus iad ar líne nó as líne. Seasann teaglam ar leith de 5 ghiotánbhíog do gach uimhir, litir is marc poncaíochta. Ceapadh dhá shraith de 32 teaglam an ceann, sraith do na litreacha agus sraith eile do na huimhreacha is na marcanna poncaíochta. Tá an cód seo, leasaithe is leathnaithe, in úsáid fós i gcomhair cumarsáid idirnáisiúnta sreinge agus i gcórais meitéareolaíochta is nuachtán. I gcórais a tháinig chun cinn níos déanaí, baineadh feidhm as ilphléascadh chun cuid mhaith comharthaí comhuaineacha a tharchur ar shreang amháin. I gcóras mar seo, ní bhíonn úsáideoir ar leith ceangailte leis an tsreang ach le linn do litir amháin dá chuid a bheith á tarchur. Ach deimhin a dhéanamh de na comharthaí go léir atá le tarchur a shionchrónú, is féidir iad a scaradh is na litreacha cuí a sheoladh do na glacadóirí cuí, agus mar sin na teachtaireachtaí éagsúla a sheachadadh do na seoltaí cearta. Le teacht chun cinn na ríomhairí digiteacha sna 1960idí ceapadh ASCII, an Cód Caighdeánach Meiriceánach um Idirmhalartú Faisnéise, a úsáidtear go forleathan anois.