cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fiodh Ard, Loch Garman
Ainm an Bhaile
I mí na Bealtaine 1957, rinne muintir Rómhánach-Chaitliceacha Fiodh Ard baghcat ar na gnólachtaí áitúila a bhain le Phrotastúnaigh de chuid an bhaile.
Tugadh aird mhór agus aitheantas náisiúnta agus idirnáisiúnta ar an mbaghchat sula gcuireadh i gcrích é. Rinne an teaghlach mórtachas le chéile arís le deireadh thiar agus cuireadh na hiníon faoi scoláireacht sa bhaile.
Scannán
Táirgeadh scannán bunaithe ar an Teaghlach Chluanaigh sa bhliain 1999. D’ainmníodh an scannán 'A Love Divided'. Tá príomhpháirt ag ‘Orla Brady’ inti, ar a bhfuil sí ag aisteoireacht mar ‘Sheila Cloney’.
Tháinig mór chonspóid as an scannán le líomhnachas de hábhair a chuireadh i gcéill agus mífháisnéis stairiúla. Ní raibh an pobal sásta leis na heasnaimh fíricí tabhachtacha maidir leis an gcás féin. Bhí súile na himscrúdaitheoirí iriseoire dírithe ar dhuine de na scríbhneoirí scannanaíochta. Cumannach ‘Gerry Gregg’, iarr bhall ‘Páirtí an Lucht Oibre (Éire)' a bhí cúisithe as freasaitheacht i dtreo an Eaglais Chaitliceach agus i dtreo Poblachtais Éireannach.
Turasóireacht
Fiodh Ard is ea an baile phríomhúil is gaire den Leithinis Rinn Duáin. Ionad turasóireachta í ar a bhfuil an-tóír agus aitheantas aici do Theach Solais Rinn Duáin agus do Loftus Hall.
Teach Solais Rinn Duáin
mion|Teach Solais Rinn Duáin|alt=|201x201px Teach Solais Rinn Duáin is ea an teach solais is sine atá fós ag obair sa domhan. Tá sí ag seasamh le 846 bliana.
Loftus Hall
mion|Loftus Hall|alt=|200x200px|clé
Teach mór tuaithe ab ea Loftus Hall a raibh tógtha ar shuíomh Halla Réamainn. Deirtear gur teach siúil í agus go mbíonn taibhsí ann go minic. Bhí sé faoi úinéireacht phríóbháideach ag Michael Devereux ach anois tá sé faoi úinéireacht ag na Quigleys.
Díoltar tae agus caife idir gach sos.
Iascaireacht
mion|Bá Fiodh Ard|alt=|200x200px D'iascaireacht grinnill thar ghainimh i mBá Fiodh Ard, gabhtar Leitheanna, Leathóg bhallach, Leathóg Bhreac agus Doingean Mara.
Ó am go chéile, sa taoide oíche, gabhtar Ga agus Fíogach ach bheadh an deis is fearr iad a ghabháil leis an úsáid Portán, Corr Ghainimh nó Ronnach mar bhaoiteáil.
Bíonn go leor Milléad ag lántaoide ag Cuan Fiodh Ard i míonna an tSamhraidh.
Cúrsaí Spóirt
mion|Círín CLG Fiodh Ard|alt=|123x123px|clé
Cumann Lúthchleas Gael, Fiodh Ard, Naomh Dhíomóg is ea an t-ainm atá ag CLG Fiodh Ard. Bunaíodh í sa bhliain 1889. Club Sinsireach ab ea iad le foireann Iománaíocht, Camógaíocht agus Peil Ghaelach.
Sa bhliain 2017, tháinig an fhoireann Iománaíocht gairid le Ceannais na hÉireann a bhuachaint tar éis Brother Pearses, Londúin a bhuachaint sa chluiche ceathrú ceannais agus Sylane, Contae na Gaillimhe a bhuachaint sa chluiche leathcheannais. Imríodh an Cluiche Cheannais i bPáirc an Chrócaigh i mí Feabhra 2018 ach bhuaigh Aird Mhór, Contae Phóírt Láirge iad san am breise.
Iompar poiblí
mion|150x150px|Bus Éireann Soláthraíonn Bus Éireann Fiodh Ard le dhá bhus:
mion|80x80px|Iarnróid Éireann|alt=|clé
Melanie Martinez
Amhránaí Meiriceánach is ea Melanie Adele Martinez (28 Aibreán, 1995 a rugadh í). Ghlac sí páirt ar an tríú sraith The Voice sa bhliain 2012.
Alicia Keys
Is amhránaithe is scríbhneoir, pianódóir, ceoltóir, léiritheoir taifead, agus aisteoir Meiriceánach í Alicia Keys, a rugadh faoin ainm Alicia Augello Cook ar 25 Eanáir, 1981. Is breitheamh í Keys ar The Voice.
Gradaim agus ainmniúcháin
Tá 109 gradam buaite ag Keys. Tá 291 ainmniúchán faighte aici.
James Garner
B'aisteoir Meiriceánach é James Garner  (a rugadh ar an 7 Aibreán 1928 agus a fuair bás i 19 Iúil 2014).
Tommy Ryan
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain agus marcmheáchan, ab ea Tommy Ryan, a rugadh ar 31 Márta 1870 in Redwood, Nua-Eabhrac agus a fuair bás ar an 3 Lúnasa 1948 in Phoenix, Arizona.
Stanley Ketchel
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, ab ea Stanley Ketchel a rugadh Stanisław Kiecal  ar 14 Meán Fómhair, 1886 i nGrand Rapids, Michigan agus a fuair bás ar an 15 Deireadh Fómhair, 1910.
Dartraí (tuath)
Túath nó tríocha céad in Éirinn na Meánaoise ba ea Dartraí (Sean-Ghaeilge Dartraige). Bhí achrann aige idir Cluain Eois ó thuaidh agus Abhainn an Droma Mhóir ó dheas. Níos deireanaí, tugadh isteach i gContae Mhuineacháin é mar bharúntacht, Dartraí.
Stair
Tuath Gaelach ba ea, suite in iarthair Chontae Mhuineacháin an lae inniu. Is é brí leis an ainm ná "lao-dream".
Feictear Dartraí i Leabhar na gCeart mar chuid de ríocht na nOiriall. Caomhnaítear sa Leabhar dán luaite le Benén mac Sescnén, cantaire Phádraig, cé go dtéann an leagan caomhnaithe siar ach go dtí idir 901 agus 908:
Déantar tráchta sna hannála dosana 11ú agus 12ú haoiseanna ar Uí Bhaoíalláin mar thiarnaí Dhartraí. Sa bhliain 1297, bhí Roalbh Mac Mathghamhna, deartháir rí na nOiriall, ina thiarnaí Dhartraí. Níor tháinig clann Uí Bhaoíalláin choiche i gceannas Dhartraí.
Sa 17ú haois, d'éirigh ceantar i ndeisceart na dúiche ina Dartrey Estate, i seilbh Richard Dawson, ar a nglaoitear Coill Dartraí anois air. Tá ann 'Loch Laistigh' agus oileán beag inti, seanchrannóg is dócha, a thugadh míniú ar an ainm Dartraige Coinn Innsi sna hannála, b'fhéidir chun idirdhealú a dhéanamh idir an tuath seo agus Dartraí eile suite i mBréifne.
Liosta bratach
Is liosta é seo de bhrataigh.
Parkeston, Essex
Is baile suite in Essex é Parkeston.
Pitsea
Is baile suite in Essex é Pitsea.
Marty Feldman
B'aisteoir Sasanach é Martin Alan "Marty" Feldman a rugadh ar an 8 Iúil 1934 i Londain agus a fuair bás ar an 2 Nollaig 1982.
Siero
Is bardas nó consejo i gcomhphobail fhéinrialaithe Asturias na Spáinne é Siero. Tá sésuite i lár an réigiúin agus tá teorainn aige le Gijón soir, agus Villaviciosa, Sariego, Nava, agus Bimenes, ó dheas. Tá achar iomláin 211.23 cm² aige agus tá thart ar 51,700 daoine ina gcónaí ann. Is iad Lugones, Pola de Siero, La Fresneda agus El Berrón, na príomhionaid daonra sa bhardas.
Barking
Is baile é Barking atá suite sa bhuirg Barking agus Dagenham, Londain Thoir.
Billy Papke
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, ab ea Billy Papke, a rugadh William Papke ar 17 Meán Fómhair, 1886 in Spring Valley, Illinois agus a fuair bás ar an 26 Samhain, 1936.
Túathal Techtmar
I Miotaseolaíocht na nGael, Ard-Rí seanscéalach na hÉireann ab ea Tuathal Teachtmhar (Sean-Ghaeilge Túathal Techtmar) mac Fíachu Finnolach.
Is amhlaidh go gciallaíonn a bhua-ainm reachtmhar, dlisteanach; nó b'fhéidir fréamhaithe ó teacht, le brí "de thuras mór", "turas ó fhad i gcéin", nó a leithéid; nó b'fhéidir fréamhaí Gaelach de Toutatis na nGallach, .i. Teuto-valos, 'Rialtóir na nDaoine'.
Deirtear gur sinsear clann Uí Néill agus na gConnacht é, tríd a gharmhac Conn Cétchathach.
Seanscéalta
Caomhnaíonn dán den 9ú haois le Máel Muire Othna an leagan is sine de scéal Tuathail. Insítear sa dán gur cuireadh a athair, Fíachu Finnolach, as cumhacht i rith éirí amach na n-aitreach, ag ceathrar ríthe na gcúigí, Elim mac Conrach na nUladh, Sanbh (mac Cét mhic Mhágaigh) na gConnacht, Foirbre na Mumhan agus Eochaid Ainchenn na Laighean, agus ba é Elim a rinneadh ina Ard-Rí. IIDirbheart a réime chuir Dia pionóis ar Éirinn as ucht diúltú seo na ríochta dhlisteanaí, agus bhí gorta ar fud na tíre. Chuaigh Túathal, i dteannta lena bheirt dheartháireacha Fiacha Cassán and Findmall agus 600 dá ngaiscí, at mhírshiúl ar Theamhraigh, agus chloígh siad Elim i gcomhrac ag cnoc Aichle. Bhuaigh sé cathanna in aghaidh na Ligmuini, na Gailión, na bhFear Boilg, na bhFear Domnann, na nUladh, na Mumhan, the Fir Ol nEchmacht agus na nÉrainn. Thug sé uaisle na hÉireann i gceann a chéile ag Teamhraigh dílseachta chur sé orthu dílseacht a mhionnú dó agus dá shliocht.
I leaganacha níos déanaí den scéal, ceiltear ról na n-uaisle san éirí amach na n-aiteach. San Leabhar Gabhála na hÉireann faightear scéal Tuathail ar deoraíocht. Bhí a mháthair Eithne Imgel, iníon rí na hAlban (ar dtús An Bhreatain go léir, níos deireanaí Alba amháin), torrach nuair a cuireadh Fíachu ag cumhacht, agus theith sí abhaile air a thóg sí Tuathal ar an saol. Fiche bliain ina dhiaidh sin, tháinig Tuathal agus a mháthair ar ais go hÉirinn, agus chuaigh le chéile le Fiacha Cassán agus Findmall ar mhórshiúl ar Teamhraigh agus thóg an choróin.
Tá éirí amach mar a leithéid in Annála na gCeithre Máistrí cúpla glúin nis luaithe, agus Cairbre Cinnchait i gceannas in éadan an Ard-Rí Crimthann Nia Náir. An uair seo, ba é Feradach Finnfechtnach mac Crimthainn an rí le teacht a d'éalaigh agus é fós i mbroinn a mháthar, cé go ndeir na hAnnála gur fhill sé abhaile cúig bliana i ndúradh sin chun an choróin a éileamh. Tá an t-athscéal ann cúpla glúin níos deireanaí, le héirí amach Elim in éadan Fhiacha, agus le deoraíocht agus filleadh Tuathail.
Chuir Seathrún Céitinn an dá scéal le chéile i gceann amháin. Dar leis, thug Crimthann an choróin chuig a mhac Feradach, agus ba é Cairbre Cinnchait (de shliocht na bhFear Bolg), ceannaire an éirí amach a chuir Fiacha as cumhacht, á mharú ag fleadh. Theith Eithne agus í torrach maraon leis na foinsí eile. Bhí Cairbre i réim ar feadh cúig bliana, d'éag de phlá agus tháinig Elim i gcomharbacht air. Tar éis fiche bliain agus Elim i réim, cuireadh ina luí ar Thuathal fiche nó chuig bliana is fiche d'aois filleadh ar ais, ag teacht i dtír ag Inbhear Domnainn (Bá Mhullach Íde). I dteannta le Fiacha Cassán agus Findmall agus a n-óglaigh, chuaigh sé ar mhórshiúl ar Theamhraigh, áit a fógraíodh mar rí é. Chuaigh Elim i mbun catha ag cnoc Aichle, ach cloíodh agus maraíodh é.
Throid Túathal cúig chath Chatham fiche in éadan na nUladh, cúig is fiche in éadan na Laighean, cúig is fiche in éadan na gConnacht agus tríocha cúig in éadan na Mumhan. Sa deireadh thiar agus an tír go léir faoi smacht, ghair sé tionól Teamhraigh. Rith sé reachtaíocht agus d'ionghabh sé críocha ó gach cúige chun cúige lárnach na Midhe as chruthú thart timpeall ar Theamhraigh, mar dúiche an Ard-Rí. Thóg sé ceithre dhún sa Mhidhe; Tlachtga, agus a d'íobraíodh na draoithe ar oíche Shamhna, ar thalamh na Mumhan; Uisneach, áit a cheiliúradh féile na Bealtaine, Connachta thalamh na gConnacht; Tailte, áit a cheiliúradh Lúnasa ar thalamh na nUladh; and Teamhair from, ar thalamh na Laighean.
Chuaigh sé chun cogaidh in éadan na Laighean. Dhóigh sé Dún Ailinne agus chuir sé an bórama (cáin throm bólachta) i bhfeidhm ar an gcúige. De réir scéal amháin, ba é seo toisc gur phós rí na Laighean, Eochaid Ainchenn, iníon Tuathail, Dairine, ach dúirt sé le Tuathal go bhfuair sí bás, agus dá bharr tugadh a iníon eile Fithir dó. Nuair a tháinig Fithir ar an eolas go maireadh Dairine fós, d'éag sí de náire; agus nuair a chonaic Dairine a deirfiúr marbh, d'éag sí de bhrón.
Meastar gur thóg Tuathal nó a bhean chéile Baine, Ráth Mór, dún na hIarannaoise i suíomh créfoirt ag Clochar, Contae Thír Eoghain.
Fuair Tuathal bás i mbun catha ón éadan Mhal mhic Rochraí, rí na nUladh, ag Mag Line (gar do Latharna, Contae Aontroma). Bhain a mhac, Fedlimid Rechtmar, díoltas as a bhás in am trátha.
An chéad Goidheal?
Mhol an scoláire T. F. O'Rahilly gur sheas Tuathal, maraon le scéalta dá leithéid maidir le "deoraí fillte", ar son ionraí go hiomlán iasachta a bhunaigh ríshleachta in Éirinn, agus a tugadh bunúis Ghaelacha dóibh chun dlisteanacht bhréagach a thabhairt. Mhaígh sé gurbh ionann scéal Tuathail, curtha siar go dtí an 1d nó 2a haois RC, agus ionradh na nGael, a lonnaigh fúthu thar na daonra dúchasacha agus a thóg isteach leo an teanga Q-Ceilteach a d'éireodh ina theanga Gaeilge. Thug a nginealeolaithe le chéile in aon mhiotaseolaíocht amháin gach uile ríshliocht, Goidealach nó eile, agus a ndéithe sinsireacha, ag dul siar thar míle bliain go Míl Espáine seanscéalach.
Rómhánaigh in Éirinn?
Más fíor gur cruinn iad na dátaí traidisiúnta, tagann teoiric eile chun cinn. Luann an staraí Rómhánach Tacitus go chuir gobharnóir na Breataine Agricola (idir AD 78 agus 84) fáilte roimh uasal Gaelach ar deoraíocht, ar intinn aige go mba leithscéal é chun Éire a chloí. Níor threascair nó Agricola nó a chomharbaí Éire, ach le déanaí, thángthas ar fhianaise seandálaíochta a chaitheann amhras ar an gcreideamh nár leag na Rómhánaigh cos riamh ar an oileán.
Fuarthas déantáin Rómhánacha go háirithe i Laighin, ag dún ar Dhroim Meánach taobh ó thuaidh de Bhaile Átha Cliath, uaigheanna ar Reachrainn (an dá áit seo gar do theacht i dtír mar dhea Tuathail), agus suíomhanna eile gaolta le Tuathal amhail is Teamhair agus Clochar.
Ach is cúis conspóid é ámh, an é seo fianaise de trádála, taidhleoireachta nó gníomhaíochta mhíleata. D'fhéadfadh é gur thug na Rómhánaigh cabhair do Thuathal, nó duine dá leithéid, chun a choróin a athfháil, ar leas comharsa chairdiúla a bheith acu um buíonta chreiche Gaelacha a chosc.
Scríobh Juvenal, file Rómhánach den 2a haois Roman poet a rinne b'fhéidir seirbhís sa Bhreatain faoi Agricola, gur "tógadh airm thar fharraige na hÉireann".
Cúisín
deas|250px|thumb|Cúisín Is éard is cúisín ann ná piliúr bog mar thaca leis an droim ar chathaoir nó ar tholg agus clúdach ornáideach air.
Masraí
Tá an t-ainm fréamhaithe óna focail: mas, mín, álainn; agus raige, fine réamhGhaelach.
Feictear na Masraí i seanscéal darb ainm Cairpre Cindchait agus na hAthach Tuatha Deirtear sa Bheatha Dhalláin Fjorgaill ]] gur rugadh é sna Masraí. Insítear i nAnnála na gCeithre Máistrí, gur mharaigh siad Conall Gulban. Feictear iad fosta i Leabhar Fíonacha.<!--
Page 89
I prophesy thee, without anguish. Give me my tribute every time, as Conall Gulban gave it. Conall was the first king of Tara, of the Clann-Neill, without dispute. 'Till he was slain in prosperous Magh-Rein, sixteen years he happily spent. The Masraighe went to the East once, on a great foray to Tara; Whereupon Conall quickly came, to Magh-Rein, in pursuit of them. A flying spear killed the king, on that journey, without falsehood, on Magh-Rein, at Dun-baile, of which the Masraighe boasted. Conall was interred in the earth, between the Lake and the Dun.
Page 139
One time the Masraidhe of Magh-Slecht went on a predatory expedition to Tara, when they brought a prey of horses with them from the east. Conall, on hearing the shoutings, proceeded with the small number that was near him at the time; and he ceased not from [pursuing] them until he came to Dun-Conaing on Magh-Rein, to wit, Fidhnacha at this day. And the old Tuatha-Slecht slew him, because he was unarmed; and that would not have been an occasion of slaughter to them, if luck had not willed. Or it is a flying spear that killed him. But whichever of them was his [manner of] death, it was the Masraidhe that committed the deed. Howsoever, the stone and grave of Conall were placed on Magh-Rein, at Dun-Baile.
Page 145
Dun-Conaing was this place [called], till to day, during the time of sixty prosperous kings, until Conall son of Niall fell, by the sons of the Liath, over the gap of treachery. Berna-in-braith was its name until this day, from the betrayal of Conall, the head of the host; Fidhnacha of Caillin son of Niata shall be its name, without falsehood, to the day of doom. In pursuit of horses he stoutly came, from the east, from Tara of the flocks, with a small company; 'twas a foolish journey, for he was slain by the old Tuatha-Slecht. Being without a shield against lance-thrusts was what caused the king his mortal wound. Too many men, and too many weapons, found the man at a disadvantage. -->
Stephen Donaldson
Úrscéalaí as Stáit Aontaithe Mheiriceá is ea Stephen Donaldson (a rugadh 12 Eanáir 1947). Tá trí úrscéalta is fiche scríofa aige. Cónaíonn sé i Nua-Mheicsiceo. mion
Daniel Cassidy
Is scríbhneoir Meiriceánach é Daniel Cassidy(1943 Brooklyn – Deireadh Fómhair 11, 2008) a scríobh an leabhar How the Irish Invented Slang.
How the Irish Invented Slang
Leabhar 300 leathanach é seo atá lán le bréagshanais. Is éard a chuireann Cassidy roimhe sa leabhar seo ná gur ón nGaeilge a thagann stráicí móra fada de bhéarlagair Béarla Mheiriceá, agus an domhain ar fad da bhrí sin. Dar leis go raibh uisce faoi thalamh ann ag lucht an Bhéarla a chuir an t-eolas seo faoi chois. Ainneoin seo ar fad ní raibh Gaeilge líofa aige agus meastar gur chumadóireacht formhór na bhfocal a luann sé ann. Téann Cassidy le mínithe fíor-neamhdhóchúla Gaeilge nuair ba fhusa go mór míniú eile taobh istigh den Bhéarla a aimsiú. Dar leis, is ionann an téarma ‘crusher’(téarma ar phóilín) agus leagan a tháinig ó ‘cuir siar ar‘(sic). Dar leis nach bhfuil aon bhaint ag ‘crusher’ leis an bhfocal Béarla ‘crush’. Deir Cassidy gur ó ‘S lom é’ a thagann an focal béarla ‘Slum’. Is minic dó fig. a bhualadh anuas ar rudaí, a rá gur chiall bhreise é seo atá ag an bhfocal ach i bhfírinne is a chuid cumadóireachta féin atá ann. (’teas ioma’ – an abundance of heat and passion; figuratively semen) Anuas air sin ar fad úsáideann sé pé leagan is maith leis de fhocail. Téann sé níos faide fós, leagan sé pé fuaimniú anuas ar fhocail. Tá easpa mhór foinsí ann chomh maith.
Tacaíonn roinnt daoine le cumadóireacht Cassidy fós. Tuairimítear gur lorg sé frásaí i bhfoclóirí Gaeilge a raibh cosúlacht éigin acu le nathanna Béarla agus ansin gur chuir sé roimhe an nasc a chruthú. Tá blag ar fáil anseo a tharraingníonn mórchuid de argóintí Cassidy óna chéile. http://cassidyslangscam.wordpress.com/
Dioscliosta Melanie Martinez
Is éard atá i ndioscliosta an amhránaí agus scríbhneoir amhrán Meiriceánach Melanie Martinez ná albam stiúideo amháin, trí sheinn leabhraithe, seacht singil mar ealaíontóir ceoil aonréadach agus dhá fhíseáin ceoil déag.
Áine Ní Ghlinn
Is scríbhneoir, file agus iriseoir í Áine Ní Ghlinn. Tá breis agus tríocha leabhar scríofa ag Áine Ní Ghlinn, ina measc bailiúcháin filíochta agus sraith leabhar agus úrscéalta do leanaí agus do dhéagóirí. Den chuid is mó, bíonn sí ag scríobh do dhaoine óga. Bhí sí ceaptha ina Laureate na nÓg sa bhliain 2020, an chéad uair a ceapadh údar Gaeilge sa ról náisiúnta sin.
Saol agus saothar
Rugadh Áine i gContae Thiobraid Árann sa bhliain 1955. Chuaigh sí go dtí Clochar na Toirbhirte Dúrlas Éile agus ansin go dtí Coláiste Ollscoile Átha Cliath, áit a bhain sí céim amach i nGaeilge agus i mBéarla. Ina dhiaidh sin,  chuaigh sí ar aghaidh chun Ard-Dioplóma san Oideachas a bhaint amach.
Ar dtús, d ' oibrigh sí mar mhúinteoir meánscoile. Ina dhiaidh sin chuaigh sí go dtí an London School of Journalism, áit a bhfuair sí Dioplóma san Iriseoireacht. Bhain sí céim M A. sa Scríbhneoireacht Chruthaitheach amach ó Ollscoil Lancaster.
Sa lá atá inniu ann, scríobhann sí do RTÉ Raidió na Gaeltachta agus RTÉ. Tá sí ar cheann de na scríbhneoirí ar an seó teilifíse Ros na Rún.
Bíonn sí ag teagasc na scríbhneoireachta cruthaithí do gach aois, go háirithe sna Gaelscoileanna. Treoraíonn sí ceardlanna do mhúinteoirí ar an Ghaeilge agus san litríocht. Ábhair dheachair iad cuid de na topaicí a chlúdaíonn sí ina cuid filíochta, cosúil le mí-úsáid leanaí.
Cónaíonn sí i mBaile Átha Cliath.
George Chip
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, ab ea George Chip, a rugadh Jurgis Čepulionis ar 25 Lúnasa, 1888 i Scranton, Pennsylvania agus a fuair bás ar an 6 Samhain, 1960.
Mike O'Dowd
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, ab ea Michael Joseph O'Dowd, a rugadh ar 5 Aibreán, 1895 i Saint Paul, Minnesota agus a fuair bás ar an 28 Iúil, 1957.
Hugh Geoghegan
Breitheamh Éireannach, ar scor anois, ab ea Hugh Geoghegan (a rugadh ar 16 Bealtaine 1938). Bhí sé mar bhreitheamh den Chúirt Uachtarach ó 2000 go 2010 agus Breitheamh den Ard-Chúirt ó 1992 go 2000.
Luibh bhléine
Is planda í an luibh bhléine.
Hugh Geoghegan
Saol
Sula gceapadh é chuig an gCúirt Uachtarach, chaith Geoghegan ocht mbliana mar bhreitheamh den Ard-Chúirt, á ainmniú ag an gcomhghuaillíocht ghearr-cónaí Fianna Fáil-Labour.
Rinneadh breitheamh den Chúirt Uachtarach de sa bhliain 2000. Ceapadh é ina chomharba ar Donal Barrington.
Tá an t-idirdhealú speisialta ag Geoghegan as a bheith ina chéad mhac breitheamh den Chúirt Uachtarach a leanúint i gcosaí a athar. Bhí an t-athair James Geoghegan ina Fianna Fáil Teachta Dála a ionadaíonn an Longfoirt-na hIarmhí ó 1930 go 1937 agus an tAire Dlí agus Cirt, Ard-Aighne, agus breitheamh den Chúirt Uachtarach.
Tá sé pósta le Mary Finlay Geoghegan, i 2002, an tríú breitheamh baineann ar Ard-Chúirt na hÉireann. Tá trí leanbh acu. Is é a athair-i-dlí Thomas Finlay iar-Phríomh-Bhreitheamh (1985-1994).
Sna 1980idí, mar abhcóide sinsearach, d'fhreastail Geoghegan ar Choiste Rialacha na Cúirte Cuarda, chomh maith le comhghleacaí breithiúnach Michael Moriarty amach anseo. Bhí sé le feiceáil freisin os comhair an bhinse fiosrúcháin maidir le tine Stardust. Is iar-iniúchóir é agus leasuachtarán reatha Chumann Dlí UCD
Ceapadh an Breitheamh Geoghegan mar Ollamh Leantach Oinigh Dlí, sa Roinn Dlí, in Ollscoil na hÉireann, Má Nuad sa bhliain 2011.
Lus na hiothlann
Is planda é lus na hiothlann (Matricaria discoidea). Tugtar lus anainn air freisin.
Avengers: Endgame
Is scannán oll-laochra Meiriceánach ón mbliain 2019 é Avengers: Endgame. Tá sé bunaithe ar carachtair de chuid Marvel Comics. Léirigh Marvel Studios é agus dháiligh Walt Disney Studios é. Ba iad Anthony agus Joe Russo na stiúrthóirí, agus ba iad Christopher Markus agus Stephen McFeely na scríobhnoirí. Is scannán san tsraith Marvel Cinematic Universe (MCU) é. Ba é seo an dara scannán is mó a thug airgead isteach go dtí seo. mion|Kevin Feige, Chris Hemsworth, Tom Hiddleston, Chadwick Boseman agus Mark Ruffalo|alt=
Gnamhlus corraigh
Is planda é an gnamhlus corraigh.
Lá Idirnáisiúnta na Máthairtheangacha (21 Feabhra)
Chuir na Náisiúin Aontaithe tús le Lá Idirnáisiúnta na Máthairtheangacha sa bhliain 2008 le héagsúlacht chultúrtha agus teangacha agus an t-ilteangachas a chur chun cinn. Roghnaíodh an 21 Feabhra in ómós na mac léinn a maraíodh agus iad ag agóidíocht ar son a dteanga dhúchais, Bangla, sa Bhanglaidéis sa bhliain 1952.
Lus gorm na ndreancaidí
Is planda é an lus gorm na ndreancaidí.
Lá Idirnáisiúnta na Máthairtheangacha (21 Feabhra)
Leagann Eagraíocht Oideachais, Eolaíochta agus Chultúir na Náisiún Aontaithe (UNESCO) béim faoi leith ar fhorbairt an oideachais ilteangaigh ar fud an domhain ar an lá seo. mion mion|[[Cuimhneachán]] Bítear ag súil go gcuirfear cainteoirí mionteangacha in aithne dá chéile ar fud an domhain le linn an fheachtais agus go n-ardófar feasacht ar theangacha atá i mbaol báis.
Gaeilge
Iarrtar ar dhaoine ar Twitter a bhfuil Gaeilge acu a fhógairt don saol mór cén fáth a gcreideann siad go bhfuil sé tábhachtach an Ghaeilge a úsáid ar líne agus na nathanna cainte, seanfhocail agus focail is fearr leo a ghiolcadh (moltar do Ghaelghiolcairí úsáid a bhaint as na haischlibeanna #MotherLanguage agus #Gaeilge).
Ardeaglais Rouen
Ardeaglais Chaitliceach atá suite i Rouen na Fraince í Ardeaglais Rouen.
Al McCoy
250px|mion|clé|Al McCoy Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, ab ea Al McCoy, a rugadh Alexander Rudolph ar 23 Deireadh Fómhair, 1894 i Rosenhayn, New Jersey agus a fuair bás ar an 22 Lúnasa, 1966.
Ardeaglais Rouen
250px|mion|clé|Ardeaglais Rouen
Suíochán
deas|250px|thumb|Suíocháin Is réad déanta nó úsáidte le haghaidh ina suí air, mar chathaoir nó stól é suíochán.
Ailleann Pheadair
Is planda í an ailleann Pheadair.
Michael Parkinson
Craoltóir agus iriseoir Sasanach ba ea Sir Michael Parkinson, a rugadh i 28 Márta 1935 i gCudworth, West Riding of Yorkshire.agus a d'éag ar 17 Lúnasa 2023).
Domenico Ghirlandaio
Péintéir Iodálach de chuid na hAthbheochana ab ea Domenico Ghirlandaio (2 Meitheamh 1448 – 11 Eanáir 1494). Ba den "tríú glúin" den Athbheochan Iodálach é, in éineacht le Verocchio, Pollaiolo agus Sandro Botticelli. Rugadh i bhFlórans é agus ba ann a fuair sé bás.
De réir Giorgio Vasari, d'oibrigh Domenico ag an tús mar phrintíseach mar dhéantóir bláthfhleascanna miotail faoina athair. "Il ghirlandaio", a chiallaíonn "déantóir bláthfhleascanna", a thugtaí ar a athair mar leasainm, agus baisteadh ar Domenico é chomh maith. Bigordi a shloinne i gceart. mion|Cuid de "Ultima cena di San Marco" (Suipéar deireanach San Marcais), péintéireacht de chuid Ghirlandaio
D'oibrigh sé ag déanamh freascónna sa chuid ba mhó, ach bhain sé úsáid as teampara i gcomhair roinnt mhórshaothar. mion|Mionpháirt de An tAingeal á nochtadh roimh Zacairiá
Micreaphlaistigh
mion| Micreaphlaistigh i ndríodar ó aibhneacha Is píosaí plaisteacha an-bheaga iad micreaphlaistigh a thruaillíonn an comhshaol. Ní cineál sonrach plaisteach iad miceaphlaistigh, ach in ionad aon chineál blúire plaisteach atá níos lú ná 5 mm ar fhad de réir an National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) sna Stáit Aontaithe. Téann siad isteach in éiceachórais nádúrtha ó fhoinsí éagsúla, lena n-áirítear, ach gan a bheith teoranta do, chosmaidí, éadaí, agus próisis thionsclaíocha.
Aicmiú
Tugadh an téarma 'micreaphlaistigh' isteach sa bhliain 2004 ag an Ollamh Richard Thompson, bitheolaí muirí in Ollscoil Plymouth sa Ríocht Aontaithe.
Micreaphlaistigh phríomhúla
mion| Micrisféiríní phoileitiléin bunaithe i taos fiacla Tá micreaphlaistigh coitianta inár saol inniu. Sa bhliain 2014, measadh go raibh idir 15 agus 51 trilliún píosa aonair de mhicreaphlaisteach in aigéin an domhain, a measadh a mheáchan idir 93,000 agus 236,000 tonna méadrach. mion| a) Páirc pheile mhóna shaorga le bonn rubair ar thalamh (GTR) a chúisíniú. b) Ghlanadh an micreaphlaistigh chun siúil le báisteach, a thángthas air sa chré gar do sruthán. Is píosaí beaga plaisteacha iad microplastics phríomha a mhonaraítear go sainiúil. Is iondúil go n-úsáidtear iad i nglanóirí agus i gcosmaidí aghaidhe, nó i dteicneolaíocht pléasctha aeir. I gcásanna áirithe, tuairiscíodh a n-úsáid i leigheas mar veicteoirí le haghaidh drugaí. Tá "scrubbers" micrea-leaisteacha, a úsáidtear i nglantóirí láimhe agus scúba éadan, tar éis comhábhair nádúrtha a úsáidtear go traidisiúnta a ionadú, lena n-áirítear almóinní talún, min choirce, agus pumice. Tá microplastics phríomhúla táirgthe freisin le húsáid i dteicneolaíocht pléasctha aeir. Is éard atá i gceist leis an bpróiseas seo ná sciúradh microplastic aicrileach, meilimín nó poileistir a phléascadh ag innealra, innill, agus cabhlacha bád chun meirge agus péint a bhaint. De réir mar a úsáidtear na scrobarnaigh seo arís agus arís eile go dtí go laghdaíonn siad a méid agus go gcailltear a gcumhacht ghearradh, is minic a bhíonn siad truaillithe le miotail throma ar nós caidmiam, cróimiam agus luaidhe. Cé go bhfuil go leor cuideachtaí tiomanta do tháirgeadh miocróib a laghdú, tá go leor miocrób bithphlaisteach ann a bhfuil timthriall saoil díghrádaithe fada acu atá cosúil le gnáthphlaisteach.
Lus corráin
Is planda luibheach ilbhliantóige é an lus corráin (Achillea ptarmica). Dúchasach don Eoraip agus na duilleoga inite, ámh nó bruite.
Clann Guaire
mion| Uaimh-Binn ar Stafa, a bhí tráth ina chuid d'eastát Chlann Guaire. mion| Ard-Ghinearálta Lachlan Mac Guaire CB, "Athair na hAstráile." Clann ársa is ea Clann Guaire i nGaeltacht na hAlban ar a raibh úinéireacht na n-oileán Ulva, Staffa agus Gòmastra, chomh maith le réimsí móra talún ar Oileán Muile, atá lonnaithe ar fad sna h-Eileanan a-staigh. Ceann de sheacht 'Sìol Ailpein' is ea í Clann Guaire, sliocht uasal Ríthe na gCruithneach agus na nDál Riata. Ceann den cheithre clanna is sine san Ghàidhealtachd agus is féidir an shliocht a rianú chun an 9ú haois, go dtí Cináed mac Ailpin, céad Rí na nAlbanach. Déanann lámhscríbhinn 1450 cur síos ar shliocht Chlann Guaire, ó Ghuaire, deartháir Fionghan (sinsear Clann Fhionghain) agus Anrias (sinsear Clan Gregor). Ba trodaithe fiochmhara iad i gCogaí Shaoirse na hAlban agus throid siad mar thacaíocht don rí Roibeart Brús ag Blàr Allt a' Bhonnaich sa bhliain 1314.
Mongach meisce
Is planda é an mongach meisce.
Tupac Shakur
mion|clé|Íomhá a rinneadh le Tupac Shakur chomóradh Ceoltóir, rapálaí, agus aisteoir Meiriceánach ab ea Tupac Amaru Shakur(a rugadh Lesane Parish Crooks, 16 Meitheamh 1971 – 13 Meán Fómhair 1996), ar a dtugtar 2Pac agus Makaveli freisin. Meastar gur ceann de na healaíontóirí hip hop is mó riamh é.
Rugadh Shakur i gcomharsanacht Harlem i gCathair Nua-Eabhrac ach bhog sé go Los Angeles i 1988, agus faoin am a scaoil sé a chéad albam 2Pacalypse Now i 1991, bhí sé ina fhigiúr lárnach i hip hop Chósta Thiar, ag tabhairt isteach saincheisteanna sóisialta sa seánra ag am a bhí rap gangsta ceannasach sa phríomhshrutha. D'éirigh le Shakur rath criticiúil agus tráchtála a bhaint amach lena chuid albam leanúnacha Strictly 4 My NIGGAZ .. (1993) agus Me Against the World (1995). Níos déanaí an bhliain sin, tar éis deacrachtaí dlíthiúla agus robáil agus lámhach a bheith ag fulaingt, bhí baint mhór ag Shakur in iomaíocht cósta Thoir-thiar
Ina dhiaidh sin, tháinig an t-albam diosca dhúbailte, All Eyez on Me, a scaoileadh i 1996, ar cheann de na albam is díolta sna Stáit Aontaithe. Ar 7 Meán Fómhair, 1996, lámhaigh Shakur ceithre huaire ag assaill anaithnid i lámhach tiomána i Las Vegas; fuair sé bás sé lá ina dhiaidh sin agus níor gabhadh an gunnaí riamh. Ar dtús, chuireadh an Notorious BIG, cara Shakur a chas i gcoinne é, faoi amhras ach fuarthas bás i lámhach tiomána eile. Scaoileadh cúig albam níos mó óna bhás, agus tá platanam deimhnithe acu ar fad.
Lasmuigh den cheol, d'éirigh go maith le Shakur mar aisteoir, agus bhí sé mar Easpag i juice (1992), Lucky i Poetic Justice (1993), Ezekiel i nGridlock'd (1997), agus Jake i Gang Related (1997) Gach moladh ó chriticeoirí.
Is é Shakur ar cheann de na healaíontóirí ceoil is díolmhaí ar fud an domhain agus tá níos mó ná 75 milliún taifead ar fud an domhain aige. Tá méid mór d'obair Shakur tógtha mar cheistiú ar fadhbhanna comhaimseartha sóisialta a chuireann go mór isteach ar bailte inmhéanacha, agus meastar gur siombail é den fhriotaíocht agus de na ghníomhaíocht in aghaidh éagothroime.
Franclus
Is planda é an franclus (Tanacetum vulgare).
Gallán mór
Is planda é an gallán mór.
Eaglais Chaitliceach i Sasana agus an Bhreatain Bheag
deas|250px|thumb|[[Ardeaglais Westminster i Londain]] Is cuid den Eaglais Chaitliceach domhanda í Eaglais Chaitliceach i Sasana agus an Bhreatain Bheag. Tá 4.2 milliún Caitlicigh ann.
Caílte mac Rónáin
San Fhiannaíocht i Miotaseolaíocht na nGael, ball den ccc ab ea Caoilte (Sean-Ghaeilge Caílte) mac Rónáin, nia Fhionn mhic Cumhaill. Bhí cumas aige rith ar luas lasrach agus labhairt le hainmhithe. Ba scéalaí den scoth é, agus luaitear roinnt dánta na Fiannaíochta leis.
Sinsearacht
Sa scéal gearr as Meán-Ghaeilge Finn agus Gráinne, insítear gurb í a shinsearach "mac Oisgen nó Conscen, mac ghabha Múscraige Dobrut; is mac iníon Chumaill é."
Cath Gabhra
Insítear sa seanscéal Cath Gabhra nár tháinig slán de bhaill na bhFiann i ndiaidh an chatha deiridh ach an bheirt ghaiscí, Caílte agus Oisín. Is príomh-phearsana iad sa scéal Acallam na Senórach, ina maireann siad go ré na Críostaíochta, agus insíonn siad scéalta na bhFiann do Naomh Pádraig, tagtha le gairid.
Claíomh
Bhí claíomh aige darbh ainm Cruachoscarach (Cruadh-Chosgarach ).
Scathniamh
Bhí iníon ag Bodhbh Dearg mac Daghdha darbh ainm Scathniamh. Bhí sise agus Caoilte i ngrá, ach cuireadh iachall orthu scaradh óna chéile. Níor bhuail siad le chéile arís go dtí siad beirt sean, seargtha, agus Caoilte ar cheann de na Fianna deireanacha a mhair fós.
Easpa imdhíonachta
mion|easpa imdhíonachta ghéiniteach Is éard atá i gceist le heaspa imdhíonachta ná a bheith imdhíon-lagaithe; níl acmhainn ag an duine seo ar aon aicíd ná tinneas de bharr easláinte atá ag dul dó nó cóir leighis éigin a cuireadh air a chuir isteach ar chumas an choirp é féin a chosaint in aghaidh ionfhabhtaithe.
Plúr na mBan
I Miotaseolaíocht na nGael, iníon álainn Oisín agus Niamh ab ea Plúr na mBan.
Marmat earrfhada
Is ainmhí é an marmat earrfhada (Marmota caudata). Mamach atá ann. Maireann sé sna cnoic i lár na hÁise.
Mary Warnock
Fealsamh Sasanach ab ea an Bhanbharún Helen Mary Warnock (Née Wilson; 14 Aibreán 1924 – 20 Márta 2019). Ise an príomhdhuine a cheap na rialacha a bhaineann le turgnaimh le suthanna sa Ríocht Aontaithe.
Pangailin earrfhada
Is ainmhí í an phangailin earrfhada. Mamach atá ann.
Ioslam sa Ríocht Aontaithe
deas|250px|thumb|Daonra Moslamach Tá 2,786,635 Moslamaigh ina gcónaí sa Ríochta Aontaithe de réir an 2011 daonáireamh.
Fear Doirche
I miotaseolaíocht na nGael, drochsidhe na dTuath Dé Danann ba ea Fear Doirche (Sean-Ghaeilge Fer Doirich), príomhghníomhaí an bháis, de ghnáth ar son bhanríon sidhe. Níor tháinig ach corrdhuine slán a thug sé go dtí an tAos Sí.
Is suntasach é san Fhiannaíocht, mar shampla sa scéal The Birth of Oisín, ina rinne sé fia de mháthair Oisín, Sadhbh, toisc gur eitigh sí é.
Coinín spadchluasach
thumb|240px|Coinín spadchluasach Is coinín clóis é coinín spadchluasach.
Buachalán Pheadair
Is planda é an buachalán Pheadair.
Johnny Wilson
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, ab ea Johnny Wilson, a rugadh  Giovanni Francesco Panica ar 23 Márta 1893 i Harlem agus a fuair bás ar an 8 Nollaig 1985. clé|200px|thumb|Johnny Wilson
Cnádán mór
Is planda é an cnádán mór.
Elizabeth O'Farrell
B'altra, poblachtach agus ball de Chumann na mBan Éireannach í Elizabeth O Farrell (5 Samhain 1884 – 25 Meitheamh 1957).
Saol a hóige
Rugadh Elizabeth O'Farrell ar 5 Samhain 1884 i mBaile Átha Cliath, iníon Christopher O'Farrell, a bhí ag obair i gclódóirí Armstrong agus Margaret Kenneah, a bhí ina coimeádaí tí. Bhí sí oilte ag Siúracha na Trócaire. Fuair a hathair bás nuair a bhí sí óg agus cuireadh ag obair í. Ghlac sí post i siopa Armstrong - clódóirí a bhí suite ar Sráid Amiens. Bhí siopa beag ag a máthair ar Ché Cathrach Átha Cliath.
Bhí sí ina ball den gCroí ró-Naofa agus cuallachtaí Staonadh Iomlán (Total Abistinence sodalities i mBéarla). I ndiaidh a hoideachas bhí sí ina cnáimhseach agus thosaigh sí ag obair san Ospidéal Náisiúnta Máithreachais ar shráid Holles tar éis a bheith páirteach in Éirí Amach na Cásca 1916. Bhí sí ina ball d'Inghinidhe na hÉireann agus d'éirigh léi a bheith líofa sa Ghaeilge. Sa bhliain 1906 glac sí páirt i gCumann na mBan in éineacht le seanchara di Julia Grenan. Ansin ghlac sí ballraíocht le Chumann na mBan - craobh ban d'Óglaidh na hÉireann - nuair a bunaíodh é i 1914.
Éirí Amach na Cásca
D'oibrigh O'Farrell mar riarthóir teachtaireachta roimh agus le linn Éirí Amach na Cásca 1916. Cuireadh go dtí Baile Átha an Rí í chun teachtaireacht a sheoladh ar Luan na Cásca. Nuair ar fhill sí, chuaigh sí agus a seanchara agus comh-altra, Julia Grenan, go dtí Ard-Oifig an Phoist. Cuireadh ar fud sráideanna dáinséaracha Átha Cliath iad i rith na seachtaine le teachtaireachtaí, bia agus lón lámhaigh i bhfolach ina gcuid sciortaí fada go dtí stáisiúin airm ag Boland's Mill, Powers' Distillery, Jacobs' Factory, Faiche Stiabhna agus na Ceithre Cúirteanna. Le Grenan, thug sí aire do na daoine a gortaíodh, James Connolly san áireamh. Bogadh mná agus an lucht gortaithe ó Ard-Oifig an Phoist ar Aoine na Cásca, ach d'fhan O'Farrell, Grenan agus Winifred Carney leis an chuid eile de na saighdiúirí, a bhfuair sólás i dteach béal dorais ar Shráid an Mhúraigh. mion|Géilleadh Mac Piarais, buataisí O'Farrell le feiceáil Ar an Sathairn, roghnaigh Pádraig Mac Piarais Elizabeth O'Farrell chun téarmaí géillte a fháil ón mBriogáidire-Ghinearál Lowe. Ag 12.45 i.n. tugadh suaitheantais Croise Dearg agus brat bán di agus iarradh uirthi an géilleadh a thabhait do mhíleata na Breataine. Chuaigh sí go dtí Sráid an Mhúraigh le linn lámhach trom, rud a laghdú nuair a aithnigh siad an brat bán. Tógadh chun an Briogáidire-Ghinearál William Lowe í agus sheol sé ar ais go dtí Mac Piarais í ag uimhir 16 Sráid an Mhúraigh leis an éileamh le haghaidh géilleadh neamhchoinníollach a thabhairt. Ghlac Mac Piarais leis, agus chuaigh sé in éineacht le O' Farrell, chun an géilleadh a thabhairt do Ghinearál Lowe. Tá cáil ar ghrianghraf a léiríonn Mac Piarais os comhair General Lowe ag barr Shráid an Mhúraigh. Díreach sular tógadh an grianghraf, thóg O'Farrell coiscéim ar ais. Tá a cuid cosa le feiceáil in aice le Mac Piarais sa bhunghrianghraf. Foilsíodh an grianghraf 10 lá ina dhiaidh sin sa nuachtán Daily Sketch. I bhfoilseacháin eile rinneadh aerscuabadh ar an grianghraf ionas nach bhfuil a cuid cosa le feiceáil. Mar thoradh, deir roinnt tráchtairí nua-aimseartha "go ndearnadh aerscuabadh ó stair di". Go deimhin, rinneadh cur síos cruinn ar an ról a bhí ag O'Farrell san géilleadh i leabhair a fhoilsíodh i rith an 20ú haois, mar shampla The Irish Republic (1937) le Dorothy Macardle, The Easter Rebellion (1963) le Max Caulfield agus The Easter Rising (1999) le Foy agus Barton.
Iarmhairt
I gcomhlacht sagart agus trí saighdiúirí, thóg O'Farrell an t-ordú géillte, sínithe ag Mac Piarais, go dtí aonaid na oibrithe deonacha agus arm cathartha ag na Ceithre Cúirteanna, Coláiste na Máinlianna, Boland's Mill agus Jacob's factory. Thug Lowe geall di nach mbeadh sí mar phríosúnach tar éis na horduithe sin a sheoladh.
A saol tar éis An Éirí Amach
Chaith O'Farrell an chuid eile dá saol ag obair mar bhean chabhartha agus altra san Ospidéal Náisiúnta Máithreachais i mBaile Átha Cliath. Fuair Elizabeth bás ar 25 Meitheamh 1957 fad is a bhí sí ar saoire i dteach Fatima i mBré, Co. Chill Mhantáin agus tá sí curtha i Reilig Ghlas Naíon in aice le Julia Grenan sa phlota poblachtach.
Comórthaí
mion|Cuimhneacháin ag Páirc Elizabeth O'Farrell, Baile Átha Cliath I ndiaidh a bás, bunaíodh an Nurse Elizabeth O'Farrell Foundation sa bhliain 1967 chun tacaíocht a thabhairt do mhic léinn iarchéime altranais. Nochtadh plaic cuimhneacháin in ómós di in Ospidéal Sráid Holles chomh maith, áit a bhfuair sí oiliúint mar bhean chabhartha ó 1920 go 1921. Gach bliain, bronann an t-ospidéal an gradaim comórtha 'Elizabeth O 'Farrell' ar mac léinn a rinne sárobair acadúla ina gcuid scrúduithe deireanacha le haghaidh cáilíocht mar cnáimhseach.
Karl Lagerfeld
Ba dearthóir faisin Gearmánach é Karl Otto Lagerfeld , a rugadh ar an 10 Meán Fómhair 1933 agus a fuair bás ar an 19 Feabhra 2019.
Doinsiúin agus Dragain
Is é Doinsiúin agus Dragain (nó DsD/D&D de ghnáth) ná cluiche barr boird rólimirte cruthaithe ag Gary Gygax agus Dave Arneson. Bhí sé foilsithe ag Tactical Studies Rules, Inc i 1974 den chéad uair. Tá sé foilsithe anois ag Wizards of the Coast ó 1997. Tháinig an bun-smaoineamh ó cluichí cogaidh boird le mionsamhailte, agus tháinig na rialacha ar dtús ón gcluiche Chainmail (1971). Aithnítear foilsiú de chuid D&D mar thús na gcluichí rólimirte comhaimseartha agus tús an tionscal cluichí rólimirte.
I nDoinsiúin agus Dragain, tá máistir doinsiún agus ar a laghad imreoir amháin eile ann. Go minic tá buíon imreoirí ann. Is é máistir na ndoinsiún an scéalaí, an duine a chruthaíonn an domhain go léir in a n-imríonn na himreoirí. Is féidir le máistir na ndoinsiún féin feachtas a chruthú dóibh, nó ceann réamhdhéanta a cheannach. Cosúil le cluichí cogaidh boird, tá mapaí ag máistir na ndoinsiún le cur síos ar an mbórd chun pictiúir den domhain a thaispeaint do na himreorí. Is ar na mapaí seo a chuireann na himreoirí na mionsamhailte de na carachtair atá acu. Cruthaíonn gach imreoir carachtar éagsúil le scileanna, cumhachtaí, comhghuaillíocht, agus pearsantacht.
Nuair a chruthaíonn imreoir carachtar nua, caithfidh siad an cine agus an rang oibre ba mhaith leo a imirt a roghnú. Sa cuigiú leagan de DsD, tá naoi bun-cine i lámhleabhar na n-imreoirí. Tá daoine daonna a bhfuil in ann aon scil ba mhaith leo a fhoghlaim, ach níl mórán cumhachtaí speisialta acu. Bíonn na heilbh cliste nó críonna agus níos tapúla ná na ciní eile. Bíonn na habhaic láidir agus crua ach ní thugann a gcosa gearra mórán gluaiseachta dóibh. Tá na leath-neacha (cosúil le hobaid ó scéalta Tolkien) iontach maith ag dul i bfholach agus ag tealtú thart agus tá siad an-sóisialta. Tá ciní eile i go leor domhain DsD cosúil leis na leath-orc a bhíonn feirgeac, agus na dragan-rugadh atá ina dtrodaí iontacha le anáil draíochtúil na ndragan, na leapreacháin bheaga glice a chruthaíonn gléasanna draíochta, na leath-eilbh atá idir domhain na daoine daonna agus domhain na n-ealbh, agus na neacha "Tief" (leath-dhiabhal).
Tá aon rang oibre dhéag sa cuigiú leagan de DsD agus tá ról difriúil ag gach ceann acu i ngach cóisir. Ar dtús, tá na bithiúnaigh ann a úsáideann a bhfearg chun a gcuid nirt a mhéadú agus a chuid naimhde a chlaoí. Ansin tá na baird a chasann a gcuid ceoil speisialta chun briocht draíochta a úsáid chun cuide lena gcuid cairde. Tá bealach neamhgnach ag na baird lena gcuid focal agus is féidir leo spochadh as daoine chun iad a ghortú. Úsáideann na cléirigh draíocht na ndéithe féin chun a namhaid a chlaoí agus neamh-mharbh a scrios. Braitheann a gcuid cumhachtaí éagsúla ar an dia a adhraíonn siad. Ar an lámh eile, bíonn draíocht an nádúr féin i bhfuil na ndraoithe, más ag claochlú ina n-ainmhithe, nó ag gair ar fhorsaí an nadúir atá siad. Ar línte tosaigh an chatha a mhaireann na trodaithe, máistéir uirlisí cogaí de gach sort agus nós tróda éagsúil ag gach ceann acu. De ghnáth, láimhsíonn taiscéalaí DsD claíomh nó bogha agus saighead nuair atá siad ag troid, ach do na manaigh níl uathu ach a gcuid lámh. Tá traenáil ar leith ag na manaigh chun a gcuid "ki" nó an draíocht atá i ngach corp daonna a úsáid chun soncanna cumhachtacha a thabhairt ar an namhaid. Má tá na cléirigh cosúil le sagairt, tá na palaidíní cosúil le ridirí naofa na ndéithe. Déanann gach palaidín mionn chun an domhain a chosaint ó olc agus rudaí mínaofa agus an dlí a chumhdach. Cosúil leis an ceangail idir na cléirigh agus palaidíní agus na déithe, tá nasc an-láidir leis an nádúr ag na rainséirí agus draoithe. Ach, tá na rainséirí níos mó cosúil le gardaí an fhiantais, ag seilg a naimhde le draíocht agus eolas faoin nádúr. Sna scáil a oibríonn na rogairí, ag piocadh glásanna, ag goid rudaí as pocaí daoine sa sraid, nó ag úsáid a chuid a chuid gliocais chun éalang an naimhid a aimsiú. Braitheann siad níos mó ar na scileanna gleacaíochta atá acu, ná ar laidreacht agus fórsa chun an ceann is fearr a fháil ar an eascara. Tágann cumhachtaí draíochta na ndraíodóirí ó fhoinse lasmuigh den eolas atá acu faoin ndraíocht. B'fhéidir go bhfuil fuil draíochtúil na síog iontu, ar ionsúigh siad draíocht ó domhain eile nuair a bhí siad óg, nó fuair siad beannacht ó spiorad éigin nuair a rugadh iad. Pé scéal é, tá smácht speisiúlta ag na draíodóirí ar a gcuid draíocht nach bhfuil ag an gnáth asarlaí agus tá siad in ann cumhachtaí breise a thabhairt chuig a gcuid draíocht. Uaireanta, tagann fonn ar dhaoine níos mó eolais nó cumhachta a fháil agus déannan siad iarracht conradh a dhéanamh le neach neamhshaolta chun píosa beag cumhachta a fháil. Is iad na daoine seo, na fiaghruagaigh, séirbhísigh na ndeabhal, na n-árdsíog, agus seancreatúr ó domhain eile nach féidir linn a shamhail. Faoi dheireadh tá na hasarlaithe ann: scoláirí na ndraíochta difriúil i ndomhain DsD. Tá níos mó briochtaí agus orthaí acu ná aon rang eile. Tagann a gcuid draíochta ó a bheidh ag staidir as sean-leabhair agus scrollaí agus iad a chuir i gcuimhne. De ghnáth, bíonn na hasarlaithe níos cliste agus críonna ná aon rang eile ach níl mórán nirt ná laidreachta acu.
Harry Greb
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, ab ea Edward Henry Greb, a rugadh ar 6 Meitheamh, 1894 i bPittsburgh, Pennsylvania agus a fuair bás ar an 22 Deireadh Fómhair, 1926.
Doinsiúin agus Dragain
Má tá caractair cruthaithe ag na himreoirí, tá ar an máistir doinsiun an domhain agus tús an scéil a chruthú. Is féidir leo domhain réamh-chruthaithe a úsáid cosúil le "The Forgotten Realms" nó "Eberron", nó is féidir leo a ndomhain féin a chruthú. Nuair a chruthaíonn maistir doinsiun domhain nua, de ghnáth bíonn siad ag smaoineamh faoi an cineál scéil ba mhaith leo a insint, cén sort domhain in a bhfuil na carachtair, cad é an coimhlint a gcaithfidh na himreoirí a réiteach, agus go leor eile cosúil leis sin.
I DsD, nuair a dhéanann carachtair gníomh éigin cosúil le hionsaí a dhéanamh nó léargas a fháil amach faoi mheabhar an rí atá siad ag caint leis, uaireanta deireann an MD dísle a rolladh chun a fháil amach an éiríonn leis. Tá cúpla dísle difriúil sa gcluiche a bhíonn jab éagsuil acu agus tá méid difriúil taobhanna ag gach ceann. Tá an D4 (tetrahedron, 4 thaobh), D6 (cube), D8 (octohedron), D10 (decahedron), D12 (dodecahedron), agus an D20 (icosahedron).
Puipéadóir
clé|250px|thumb|Puipéadóir Is duine a oibríonn puipéid é puipéadóir.
Feochadán mín
Is planda é an feochadán mín (Carlina vulgaris).
Feochadán crom
Is planda é an feochadán crom.
Gianni Versace
Ba dearthóir faisin Iodálach é Giovanni Maria "Gianni" Versace, a rugadh ar an 2 Nollaig 1946 agus a fuair bás ar an 15 Iúil 1997.
Katherine Ryan
Is fuirseoir, scríbhneoir, láithreoir, agus aisteoir í Katherine Ryan, a rugadh ar 30 Meitheamh 1983 i Sarnia, Ontario, Ceanada.
Tá sí ar an teilifís Briotanach ón mbliain 2012 i leith.
Tá Netflix Special: ’Glitter Room’ aici ó 1 Mí Iúil 2019.
Tiger Flowers
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, ab ea Theodore "Tiger" Flowers, a rugadh ar 5 Lúnasa 1895 i gCamilla, Georgia agus a fuair bás ar an 16 Samhain 1927.
Hugo Boss
Ba dearthóir faisin Gearmánach é Hugo Ferdinand Boss, a rugadh ar an 8 Iúil 1885 agus a fuair bás ar an 9 Lúnasa 1948.
Bolgchaint
deas|250px|thumb|Bolgchaint Is éard is bolgchaint ann ná labhairt sa chaoi go gceaptar nach bhfuil an chaint ag teacht ón gcainteoir féin, ach ina áit sin, ó áit eile, ó phuipéad de ghnáth.
Sadb ingen Chuinn
Iníon Ard Rí na hÉireann Choinn Chétchathaigh ab ea Sadhbh Ní Choinn (Sean-Ghaeilge Sadb ingen Chuinn).
De réir nósanna ar leith, phós sí Macnia mac Lugdach, tiarna na nDáirine nó na gCorcu Loígde, agus máthair an Ard-Rí Lugaid mac Con, ab ea í. Tar éis bás Mhacnia, phós sí Ailill Aulom, rí na hÉireann theas, agus Éogan Mór, sinsear na nEoghanacht ab ea a mac leis. Art mac Cuinn, ina Ard-Rí féin fosta, ab ea a deartháir, agus phós a deirfiúr Sáruit Conaire Cóem na nÉarann, a raibh ina Ard Rí roimh Art.
Mar mhalairt air sin, mar shampla sa scéal Cath Maige Mucrama, bean chéile Ailealla Óloim amháin ab ea í, agus máthair Eoghain Mhóir, Cormaic Chais agus Céin, agus máthair altrama Lughaidhe mhic Choinn.
Sa scéal luath-nua-aimsire Cath Maige Léna, is bean chéile Mhic Choinn í Sadhbh, cré go nglaoitear Mac Nia air, is amhlaidh mearaithe lena athair nó a sheanathair.
Pé scéal é, i dtréimhsí stairiúla, cuimhníodh í go príomha mar sinsear na nEoghanacht.
Agallamh na Seanórach
Tá Sadhbh luaite in Agallamh na Seanórach. De réir Caoilte, "fert in cetbramad ben is ferr ro laighestar le fer a n-aenaimsir [f]ria", duine den ceathrar ban is fearr a luigh le fear ariamh.
Sadhbh agus Fionn
B'fhéidir é go bhfuil ar a laghad cuid de Shadhbh, bean chéile Fhionn mhic Chumhaill agus máthair Oisín, bunaithe ar Shadhbh ní Choinn.