cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
William Kidd
Eachtra Adventure Galley, 1696-1699
D’fhulaing tráchtáil na Breataine go mór ó phíoráidí foghla an tráth úd. Dá bíthin sin thug Liam III an túdarás in 1696 “D’ár gcaptaen iontaofa is rí-ionúin Kidd” píoráideacht mara a chosc agus dul ag seoladh in a fhoghlaí mara in-aghaidh na bhFrancach chomh maith. Mar Mháistir ar an Adventure Galley, 284 tonna, chuaigh sé faoi sheol le criú de 155 agus 30 gunna thar timpeall gnáthóga clúiteacha na bhfoghlaí – Malabar, Madagascar agus an Mhuir Rua.
De réir fianaise Kidd, d’éirigh leis smacht d’athghabháil ar an Adventure Galley ina dhiaidh sin. Chinn sé ar an seanbhád a thréigint agus d’aistrigh sé a chreach luachmhar go dtí slúpa gafa. I 1699 thug sé aghaidh ar Bhoston ar an aigne go dtabharfadh sé a shlad dos na húdaráis ansúd. Ach roimhe sin fógraíodh é bheith ina phíoráid ámh. Ghabhadh é ar theacht i dtír dó agus cuireadh faoi thriail é i Londain ar “choir na píoráideachta”.
Ag plé “é bheith ar an té ba neamhchiontaí díobh uilig”, dhearbhaigh sé gurbh é a chlaon chun na píoráideachta. Ach ainneoin sin fuarthas ciontach é.
Ach níor cruthaíodh príomh-hoir na píoráideachta a chuireadh ina leith go háit i theacht éifeachtach riamh, ámh, agus tá roinnt den húdaráis an-amhras mór gur píoráid a bhí ann riamh. Cuireadh chun báis é ar 23 Bealtaine 1701 i Wapping.
Tionchar
Le blianta fada tar éis a bháis, luadh an Captaen Kidd san iliomad bailéad. Spreagadh “Treasure Island” de chuid Robert Louis Stevenson fiú amháin, de bharra chuid eachtraí. Ó am go ham freisin déanann daoine eachtrúla tochaltáin thar chladach Bhostoin agus in áitheacha eile ag dúil go dtiocfaidh siad ar thaiscí saibhre d’ór, d’airgead agus de sheoda luachmhara a chreidtear a bheith i bhfolach ó aimsir an fhoghlaí mara úd.
Coimre na nGinealach
Giorrú den mórshaothar Leabhar na nGinealach le Dubhaltach Mac Firbhisigh is ea  Coimre na nGinealach. Scríobhadh é ag a theach i Leacán i dTír Fhíacrach Mhuaidhe, Contae Shligigh le linn an earraigh agus an tsamhraidh 1666.
Stair
Cailleadh an bunleagan an éigin tar éis na bliana 1706, ach caomhnaítear é in dhá lámhscríbhinn neamhiomlána de chuid na 18ú haoise: ARÉ LS 25 N2, ag scríobhaí anaithnid; agus Maigh Nuad LS B 8, le Henry MacCarrick, ceannaí as baile Shligigh.
Feictear sa réamhrá fada le Mac Firbhisigh an ábhar, údar, am agus áit:
Ábhar
Tá ann sa Choimre go garbh 30% den ábhar le fáil i Leabhar na nGinealach (LnG). Tógadh focal ar fhocal níos mó ná trian amháin den téacs (25,000 focal). Is giorrú nó coimre den LnG é trian eile de (21,000 focal). Is nua é an t-ábhar, cuid de uathúil, as foinsí éagsúla, go formhór anaithnid.
Cé go bhfuil éagsúlachtaí an eatarthu, tá an cumadh céanna acu dís, LnG agus an Coimre. Tá as láthair ámh: an Naoimhsheanchas; cóip de gobharnóirí, ionadaí agus leifteanaint na hÉireann le Holinshed; agus an chuid is mó desna dánta. B'fhéidir é go raibh sé ar intinn ag Mac Firbhisigh iad a chur an níos deireanaí.
Tá giorrú agus atheagrú déanta ar an alt Seanchas Síl Ír. I measc a ábhar nua tá:
Nuálaíocht
Rud nua a rinne Mac Firbhisigh sa Choimre ná an chaoi a leag sé go leor ginealaigh amach. Tosaíonn iad siúd is tábhachtaí le sinsear i gcein amach agus théann síos go dtí duine ar comhaimseartha le Dubhaltach féin.
I measc samplaí, tá Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, Martán Ó Conchobhair Sligigh, Brian Ó Ruairc (bás 1641) agus Mac Fhirbhisigh féin. D'fhéadfadh é go raibh sé ar intinn aige ná ginealaigh eile a athleagan, ach chuir méid na hoibre cúl air.
I measc saothar atá luaite sa Choimre, tá a leanas:
Ullmhú agus dul chun cinn
Thosaigh Dubhaltach a chuid oibre ar an 2a Aibreán 1666. Is féidir a dhul chun cinn a thomhais le cólófón ina bhfeictear an dáta Dé Sathairn, 5ú Bealtaine 1666, nuair a bhí 45% den Choimre scríofa aige. Molann seo go raibh ach tras-scríobh á dhéanamh aige ag an am seo, agus go mbeadh a chuid oibre déanta aige dá bhfuil fós ar marthain faoi Mheitheamh nó Iúil. Dar le Ó Muraile, níor chríochnaigh Dubhaltach an obair.
Hans Lippershey
Líomhadóir Ollannach lionsaí, a rugadh i Wesel na Gearmáine ab ea Hans Lippershey (c 1570-1619). Luaitear é mar cheapadóir an teileascóip de bhrí gur tháirg sé ionstraim do rialtas na hOllainne i 1608 a bhí cosúil le teileascóp athraonta an lae inniu. Go luath ina dhiaidh sin rinne daoine eile ionstraimí den saghas céanna, Galileo ina measc.
Galar scamhóige toirmeascach ainsealach
Neamhord sna scamhóga is ea Galar scamhóige toirmeascach ainsealach nó eimfiséime (emphysema) ina milltear na snáithíní leaisteacha is cúis le haisléim fhíochán na scamhóige san easanálú. Mar thoradh air seo, éiríonn na scamhóga níos séidte de réir a chéile, agus forlíonta le haer.
Éiríonn na haerfheadáin bheaga (na broincíní) séidte, milltear na haersaic (an hailbheolais) mar a dtarlaíonn malartú na ngás, agus cuirtear cuasa aeir ina n-ionad.
Éiríonn an cliabhrach bairillechruthach de réir a chéile, agus éiríonn an giorra anála an-ghéar.
Is coitianta an riocht é i measc caiteoirí troma toitíní, mar go ngníomhachtaíonn ceimiceáin i ndeatach toitíní einsímí a dhíleánn na fíocháin leaisteacha sna scamhóga.
Ádhamh Ó Cianáin
Staraí agus gineolaí Éireannach ba ea  Ádhamh Ó Cianáin  (bás 1373).
Clann léannta Uí Chianáin as Contae Fhear Manach ba ea a mhuintir. Gurbh Ádhamh a chuid oideachais faoi Sheán Mór Ó Dubhagáin. De réir cólófóin, scríobh Adhamh Leabhar Ádhaimh Uí Chianáin as leabhar le hÓ Dubhagáin, agus deir ceann eile:
Insítear ina thásc gurbh é ina saoí seanchadha agus  canónach Lios Gabhail, agus:
Jack Chambers
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é Jack Chambers. Cé gur i nGaillimh a rugadh Jack, bhog sé go hIarthar Bhaile Átha Cliath ag aois óg.
Is é an tUasal Chambers Príomh-Aoire an Rialtais i Roinn an Taoisigh, chomh maith le bheith ina Aire Stáit na Gaeltachta agus Spóirt, agus ina Aire Stáit Cosanta. Teachta Dála de chuid Fhianna Fáil é, in Iarthar Bhaile Átha Cliath. Toghadh é chuig an Dáil in olltoghchán Feabhra 2016, a chéad rith riamh, agus atoghadh é in olltoghchán 2020. Sular toghadh é ar an Dáil, bhí sé ina Chomhairleoir le Comhairle Contae Fhine Gall chomh maith le bheith ina Leas-Mhéara.
Bhí sé ina bhall gníomhach ar choistí éagsúla Oireachtais, lena n-áirítear an Coiste um Ghníomhú ar son na hAeráide, an Coiste Dlí agus Cirt agus Comhionannais agus an Coiste um Athchóiriú an tSeanaid.
Is Dochtúir Leighis é agus rinne sé staidéar ar Leigheas san RCSI. Tá céim onóracha aige sa Dlí agus san Eolaíocht Pholaitiúil ó Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath.
Clamhán (planda)
Planda seadánach bliantúil, laghdaithe go dtí gas scothdhearg cosúil le snáithe, ag iompar crobhaingí bláthanna bídeacha bána nó bándearga, is ea clamhán. Dúchasach do réigiúin thrópaiceacha is mheasartha. Táirgeann an síol ginidithe fréamh ghearrshaolach is gas féithleannach a chuardaíonn óstach. Nuair a dhéanann sé tadhall leis an óstach, meathann an fhréamh mar nach mbíonn gá le tadhall leis an ithir ansin. Táirgeann an gas diúláin a threánn an t-óstach chun uisce is cothaithigh a shú amach. Feidhmíonn cuid mhaith plandaí mar óstaigh, ina measc barrphlandaí cosúil le leannlus is lion. Is féidir go ndéanfaidh an seadán seo an-damáiste costasach do na barra seo.
Loingsech mac Colmáin
Rí na gConnacht de chlann Uí Fhiachrach Aidhne ba ea Loingseach mac Colmáin (Sean-Ghaeilge Loingsech nó Laidgnén mac Colmáin) (bás 655 ). Colmán mac Cobthaig, iar-rí, ba ea a athair.
Tá a dheartháir, Guaire Aidhne (bás 663) luaite sna hannála mar gheall ar eachtraí roimh an mbliain 649. D'fhéadfadh é gur éirigh Guaire as ríogacht Uí Fhiachrach Aidhne tar éis a chliste ag Cath Charn Conaill. Tháinig Loingseach i gcomharbacht ar Raghallach mac Uadach (bás 649) Uí Bhriúin mar rí Connacht sa bhliain 649. Feictear Loingseach sna ríliostaí, ach ní fheictear a thásc ach i nAnnála Tiarnaigh.
Tá fianaise ann faoi choimhlint idir Uí Fhiachrach Aidhne agus Uí Bhriúin le dhá eachtra a tharla le linn a réimis. Sa bhliain 653, maraíodh Marcán mac Tommáin, rí Uí Mhaine agus chomhghuaillí Uí Fhiachrach Aidhne, ag troid in Iarthair Seola ag Ceann Faoladh mac Colgan (bás 682) agus Máenach mac Báethíne Uí Bhriúin. Sa bhliain 654, maraíodh Fearghas mac Raghallaigh (bás 654) ag Uí Fhiachrach Aidhne.
Ní raibh sliochtach ar bith ag Loingseach agus tháinig Guaire i gcomharbacht ar mar rí Chonnacht.
The Fate of the Children of Lir
Luaitear Loingsech san aistriúchán le Lady Gregory den scéal The Fate of the Children of Lir, mar "Lairgren, son of Colman, son of Cobthach". Nuair a phós sé Deoch ní Fhinghín, deirtear gur tháinig le chéile fear ón tuaisceart agus bean ón deisceart, agus dá bharr briseadh an mhallacht 900-bliain ar chlann Lir agus aistríodh iad ar ais i riocht daonna.
Contae Shligigh
Tá Contae Shligigh i gCúige Chonnacht in iarthar na hÉireann.
Áit
Tá teorainneacha le Co. Mhaigh Eo (san iarthar), le Co. Ros Comáin (sa deisceart) agus le Co. Liatroma (san oirthear) ag Contae Shligigh.
Ceol
Tá traidisiún láidir ceoil thraidisiúnta i gContae Shligigh. Tá cáil ar dheisceart Shligigh, go háirithe, mar gheall ar an gceol traidisiúnta, le laochra ceoil mar James Morrison, Michael Coleman, Paddy Killoran an banna 'Dervish' agus an seinnteoir feadóige stáin Carmel Gunning beirthe san áit sin. Tá neart fleánna ag an gcontae agus tá Scoil Samhradh Idirnáisiúnta na Banríona Maedhbh, scoil cheoil is rince cháiliúil, a bhíonn ar siúl chuile bhliain i Mí Mheán Fómhair i gcathair Shligigh aitheanta.
Tíreolaíocht
mion|Binn Ghulbain
Stephen Nolan
Is láithreoir agus craoltóir de chuid Thuaisceart na hÉireann é Stephen Raymond Nolan (Stiofán Ó Nualláin). Rugadh i Seanchille, Béal Feirste é ar 20 Lúnasa 1973. Faoi láthair, cuireann sé The Nolan Show ar BBC Raidió Uladh agus Nolan Live ar BBC a hAon.
Saol Pearsanta
Rinne sí staidéar ar Fraincis agus staidéar gnó in Ollscoil na Banríona, Béal Feirste. Tá sé ina cónaí ar Inis Mochaoi.
Eachtra fhomhuireán Titan, 2023
clé|mion|an comhlacht turasóireachta OceanGate Expeditions i mbun
Cúlra
B'é an comhlacht turasóireachta OceanGate Expeditions a d'eagraigh an turas. Reáchtálann an comhlacht turasanna go dtí dromchla na farraige timpeall an domhain Chosnaigh ticéad ar an Titan go dtí raiceáil an Titanic beagnach 250,000 euro.
Ní raibh an Titan i gcruth maith farraige is cosúil. Ní bhfuair an soitheach Deimhniú Mhuiracmhainneachta riamh. Bhí an Titan déanta as snáithín carbóin, athchúrsáilte ó Boeing, rogha a tharraing conspóid.
Bhí an fear gnó, Stockton Rush, ar a chomhairle féin amháin. In uiscí idirnáisiúnta, bhí OceanGate in ann na rialacháin sábháilteachta a sharú.
B'iad an cúigear a bhí san fhomhuireán
John Curran
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é John Curran. Tá sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Eimpíéime
Is éard is eimpíéime ann bailiúchán bracha idir cisil na scannán a chumhdaíonn an scamhóg (an pleora). Coitianta mar thoradh ar scaipeadh an ionfhabhtaithe ó niúmóine sna scamhóga.
30 Samhain
Is é an 30 Samhain an 334ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 335ú lá i mbliain bhisigh. Tá 31 lá fágtha sa bhliain.
Jim Fahy
Iriseoir agus iar-Eagarthóir RTÉ san Iarthar ba ea Jim Fahy (21 Samhain 1946 – 14 Eanáir 2022). Chaith Jim Fahy cuid mhaith dá shaol oibre ag saothrú don chraoltóir náisiúnta idir theilifís agus raidió. Bhíodh a ghlór le cloisteáil go minic agus scéalta móra nuachta á gcraoladh ó iarthar na tíre.
Beatha
B'as ceantar Bhaile Locha Riach do Jim Fahy ó dhúchas, ach bhí cónaí air i gceantar Thuama nuair a chuaigh sé ar scor.
Tar éis tús a chur lena ghairm bheatha iriseoireachta leis an nuachtán The Tuam Herald. Iriseoir 'ar an seandéanamh' a bhí ann; é dúthrachtach, ionraic agus intinn fhiosrach aige.
Cor cinniúnach ina shaol ba ea a chinneadh dul le RTÉ i 1974. Chuir sé athrú as éadan ar an gcur chuige i leith tuairisciú réigiúnach.
Bhí sé mar chomhfhreagraí ag RTÉ san iarthar, agus ansin i 2005 bronnadh post air mar eagarthóir an chraoltóra sa réigiún sin.
Doiciméadaí
Thaistil Fahy chuig an Afraic, an Úcráin, Meiriceá Theas, Háítí agus áiteanna eile i bhfad i gcéin, agus rinne sé saol daoine a raibh tionchar ag gorta, cogadh, bochtaineacht agus éagóir orthu a dhoiciméadú.
B'é an chéad iriseoir Eorpach a dhein a shlí isteach in Ground Zero i ndiaidh thubaiste 9/11 sa bhliain 2001. Thuill na cláir faisnéise a rinne sé i gcomhar leis an léiritheoir Caroline Bleahen moladh ó mhórán.
Chuaigh na saothair a rinneadh sa Bhealarúis agus san Úcráin (Searnóbail) i bhfeidhm ar mhórán.
Ghnóthaigh sé breis agus daichead gradam náisiúnta agus idirnáisiúnta as a chuid scannánóireachta.
Bás
D'éirigh sé as a chuid oibre le RTÉ i 2011.
Bhí Jim Fahy in aois a chúig bliana is seachtó nuair a bhásaigh sé ar  14 Eanáir 2022.
Iztacalco
Is ceann de 16 delegaciones (buirgí) Chathair Mheicsiceo é Iztacalco.
Naisc sheachtracha
Benito Juárez Coyoacán Cuajimalpa de Morelos Cuauhtémoc Gustavo A. Madero Iztacalco Iztapalapa Magdalena Contreras Miguel Hidalgo Milpa Alta Tláhuac Tlalpan Venustiano Carranza Xochimilco
Niall Ó Brolcháin
Is polaiteoir de chuid an Chomhaontais Ghlais é Niall Ó Brolcháin. Toghadh é mar sheanadóir i Seanad Éireann i 2009. Bhí sé ina chomhairleoir ar Chomhairle Cathrach na Gaillimhe agus bhí sé mar mhéara na cathrach sin ó 2006-2007. Toghadh é mar chomhairleoir áitiúil ar dtús sa bhliain 2004 ach theip air a shuíochán a choinneáil sna toghcháin áitiúla i 2009. Sheas sé ar son an Chomhaontais Ghlais sna hOlltoghcháin sna blianta 2002 agus 2007 ach theip air a bheith tofa chun na Dála. Tá sé mar urlabhraí ag an gComhaontas Glas ar Ghaillimh agus ar Ghnóthaí Tomhaltóirí. Bhí sé freagrach as Polasaí Sláinte an Chomhaontais Ghlais a chur le chéile agus chaith sé tréimhse mar Urlabhraí Sláinte. Bhí ról lárnach ag Ó Brolcháin i go leor de na feachtais ba rathúla, go náisiúnta agus go háitúil.
Obair Pholaitiúil
Chabhraigh Ó Brolcháin le Gaillimh a bheith ar an gCathair is Glaise, de réir cosúlachta, in Éirinn. Bíonn Gaillimh go síoraí ar bharr na gcairteanna athchúrsála agus tá stádas saor ó bhruscar bainte amach aici i suirbhé IBAL, agus í chun tosaigh ar aon chathair eile in Éirinn. Maidir le cúrsaí fuinnimh, tá go leor tionscnaimh dhearfacha ag tarlú agus dá moladh ag na Glasaigh. Ritheann an chuid is mó d'fheithiclí na Comhairle Cathrach ar bhithdíosal atá déanta as sean-ola glasraí agus atá meascaithe ag comhlacht áitiúil. Tá Bóthar na Trá á ghlasú le pleananna ann cumhacht gréine a úsáid chun an linn snámha a théamh. Is Toyota Prius é carr oifigiúil an Mhéara. Bronnadh dhá bhrat ghorma ar Chathair na Gaillimhe le gairid: ar Thrá Bhóthair na Trá agus ar Thrá na gCeann. Tá sé mar aidhm aige péire eile a fháil amach anseo. Tá sé mar aidhm aige freisin go mbeidh Cathair na Gaillimhe ar an gcéad Rialtas Áitiúil sa domhan a bhfuil an Brat Glas buaite ag chuile scoil.
Mar Mhéara, chuir Niall bunú oifig nua iompair do Ghaillimh chun cinn agus tá sé ag cur na Gaillimhe chun cinn mar chathair dhátheangach. Mhaoirsigh sé stráitéis radacach nua busanna do Chathair na Gaillimhe agus tá sé ag súil leis go bhfoilseofar Staidéar Riachtanas Áineasa agus Taitneamhachta go gairid. Tá sé ina Leas-Chathaoirleach ar Thionscadal Cheantar Abhantraí an Iarthair. Tá dul chun cinn á dhéanamh aige ar fheabhsúchán timpeallachta ar Uiscebhealaí na Gaillimhe a chothú freisin, chomh maith le bheith ag obair chun páirceanna na cathrach a fheabhsú.
Mar Mhéara, chláraigh Niall Cathair na Gaillimhe mar an chéad chathair i bPoblacht na hÉireann a bhain stádas Chathair Shláintúil WHO [An Eagraíocht Dhomhanda Sláinte] amach, i Turku san Fhionlainn le gairid.
Sonraí Pearsanta
Tá sé pósta le Niamh Mulvany agus tá siad ina gcónaí lena gcúigear páistí i gCnoc na Cathrach i gCathair na Gaillimhe.
25 Meitheamh
Is é an 25 Meitheamh an 176ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 177ú lá i mbliain bhisigh. Tá 189 lá fágtha sa bhliain.
Rogallach mac Uatach
Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin ba ea Raghallach mac Uada (Sean-Ghaeilge Rogallach mac Uatach) (bás 649 ). Uada mac Aodha (bás 600), iar-rí, ba ea a athair. Phós sé Muireann de Cineál Chairbre, the gar-dhubhó an Ardrí, Tuathal Maolgharbh (bás 544).
Tháinig Raghallach i gcoróin tar éis dó an t-iar-rí, Colmán mac Cobhthaigh de chlann Uí Fhiachrach Aidhne (bás 622), a chloí i gCath Cenbuigi (Canbo, Contae Ros Comáin). Molann Francis Byrne gurbh é siúd an chéad duine dá chlann a raibh go deimhin ina rí Chonnacht. Dar le Seathrún Céitinn, d'eagraigh Raghallach cruinniú leo siúd a d'fhéadfadh a choróin a éileamh, agus mharaigh sé go fealltach a nia ann.
Bhí caidreamh colach ag Raghallach lena iníon, údar mór díomá dá bhean chéile Muireann, a tribe gearán leis an Ardrí. Níor éirigh le hidirghuí Naomh Fhéichín fiú a bhéasa a athrú.
Insítear i nAnnála Tiarnaigh gurbh é a mharfóir ná Máel Brigte mac Mothlachán de Corco Cullu, aitheachthuath Chiarraí Aoí, dream mór ar Mag nAí, críocha dúchais Uí Bhriúin.
I measc a mhac, bhí a leanas:
Muiris Mac Conghail
Bhí Muiris Mac Conghail (12 Bealtaine 1941 - 25 Samhain 2019) ar dhuine de mhórphearsana na craoltóireachta in Éirinn sa 20ú haois. Bhí sé ina cheannasaí ar RTÉ Raidió na Gaeltachta idir 1975-1977.
Saol
Rugadh Muiris Mac Conghail i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1941. Ba iad Maurice MacGonigal, an t-ealaíontóir mór le rá, agus Ada Kelly a thuismitheoirí. Teaghlach mór ealaíne a bhí ann agus ba chol ceathracha a athair agus an t-ealaíontóir gloine dhaite Harry Clarke.
D’fhreastail Muiris ar Choláiste na Rinne ar feadh bliana ach chaith sé formhór bhlianta na meánscoile idir Coláiste na Carraige Duibhe agus Scoil Chaitliceach na hOllscoile (C.U.S.) ar Shráid Líosain, mar a ndearna sé an Ardteistiméireacht in 1958.
I ndiaidh dó céim a bhaint amach ón gColáiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, chaith sé seal mar mhúinteoir gairmscoile fuair sé post. I nGairmscoil Bhóthar an Chlochair, Baile Átha Cliath, a fuair Muiris a chéad phost, áit ar mhúin sé Gaeilge, Béarla agus Drámaíocht.
Mary White
Is polaiteoir Éireannach í Mary White ar ball í den Chomhaontas Glas. Toghadh í ina Teachta Dála don pháirtí i mí Bealtaine na bliana 2007, i ndáilcheantar Cheatharlach/Chill Chainnigh. Ba í an chéad Teachta Dála mná ag an gComhaontas Glas chomh maith leis an gcéad Teachta Dála acu i ndáilcheantar tuaithe.
Muiris Mac Conghail
Craoltóir
I 1964 in RTÉ, mar a raibh sé ar dhuine de ghlúin óg iriseoirí agus craoltóirí a rinne obair cheannródaíoch i mblianta luath an stáisiúin.
Mary White
Sonraí polaitiúla
Bhain sí barr na vótála amach sna toghcháin áitiúla do Chomhairle Chontae Cheatharlach i Meitheamh 1999, i dtoghlach na Buiríse, a bhfuil trí shuíochán ann. Ceapadh í mar Leas-Cheannaire an Chomhaontais Ghlais i 2001. D’éirigh léi 4961 vóta chéad rogha, nó 8% den vótáil a bhaint amach mar iarrthóir an Chomhaontais Ghlais, in Olltoghchán 2002 i nDáilcheantar Cheatharlach/Chill Chainnigh. Sheas sí sa toghchán don Seanad i 2002, ach theip uirthi ar éigean suíochán a bhuachaint.
Toghadh í chun na Dála le vóta céad rogha de 7.96% i gCeatharlach-Cill Chainnigh.
Muiris Mac Conghail
Craoltóir
D’oibrigh sé ar dtús ar an gclár Newsbeat agus ina dhiaidh sin bhí sé ina léiritheoir agus ina eagarthóir conspóideach ar an gclár cúrsaí reatha Seven Days. Thug 7 Days faoi chláir ina ndearnadh iniúchadh nach raibh i gcónaí chun sástacht an Rialtais agus chothaíodar neart conspóide. Le linn a thréimhse le Seven Days tugadh lucht an chláir os comhair binse fiosrúcháin mar gheall ar chlár a rinneadar faoi iasachtaí airgid mídhleathacha.
Mary White
Sonraí pearsanta
Rugadh Mary White i gContae Chill Mhantáin agus tá sí ina cónaí sa Bhuiríos, Co. Cheatharlach le breis is fiche bliain. Tá sí pósta agus iníon amháin aici.
D’fhreastail sí ar scoil ar Chlochar na nUrsalach i bPort Láirge agus ar Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath. Bhí sí mar bhunaitheoir Chumann an Bhéarla i gColáiste na Tríonóide agus bronnadh "Pink" uirthi as a feabhas spóirt san ollscoil.
Muiris Mac Conghail
Craoltóir
I Márta 1973 d’fhág sé saol na craoltóireachta ar feadh seala chun dul ag obair i Roinn an Taoisigh mar Cheannasaí Sheirbhís Eolais an Rialtais. An Taoiseach Liam Cosgrave a cheap é ach bhí luí aige le polaitíocht na heite clé agus le Páirtí an Lucht Oibre agus bhí sé cairdiúil le leithéidí Brendan Corish agus Conor Cruise O’Brien.
Mary White
Sonraí pearsanta
Is saothróir orgánach í Mary agus tá suim mhór aici sa chnocadóireacht.
Tá treoir scríofa aici in éineacht le Joss Lynam faoi chnocadóireacht sna Staighrí Dubha, chomh maith le "Environment Mining and Politics" atá mar chuntas ar fheachtas frith-mhianadóireachta. Tá sé seo ina leabhar sainiúil do fheachtasóirí timpeallachta áitiúla.
Muiris Mac Conghail
Craoltóir
I 1975 fógraíodh go raibh sé le ceapadh ina cheannasaí ar Raidió na Gaeltachta agus ina chúntóir ag Príomh-Stiúrthóir RTÉ. Bhain méid áirithe conspóide lena cheapachán toisc go raibh sé ag teacht ó phost rialtais, cé nach raibh ceist ar bith faoina chumas ná a dhintiúir chraoltóireachta. D'athraigh sé na huaireanta craolta go dtí níos luaithe sa lá srl, athruithe a tharraing conspóid. Bhí sé mar cheannasaí go dtí mí Meitheamh 1976.
Seireardú
Próiseas chun cruach a chosaint ar chreimeadh, ainmnithe as a cheapadóir Sasanach Sherard Cowper-Coles (1866-1935). Téitear an réad cruach i bpúdar mín since go dtí teocht atá rud beag faoi bhun leáphointe na since. Cruthaítear malgam ar an dromchla ionas gur sinc íon ciseal seachtrach an réada, ag céimniú chuig cóimhiotal iarainn/since, greamaithe leis an gcruach. Is dromchla an-fhrithchreimthe é seo, an-oiriúnach i gcomhair péinteála.
Muiris Mac Conghail
Craoltóir
An bhliain dár gcionn, d’fhill sé ar Dhomhnach Broc mar Cheannasaí na gClár Teilifíse, ceann de na poist ba  shinsearaí agus ba mhó a raibh cumhacht ag baint leis i saol na craoltóireachta in Éirinn. Tharraing sé conspóid go leor sa phost sin chomh maith. Mar shampla, shocraigh sé deireadh a chur leis an gclár Féach sa bhliain 1985. A fhianaise sin “nár thaitin sé leis an mbunaíocht”. Fógraíodh gur theastaigh ó Mac Conghail go mbeadh clár nua ann a dhíreodh ar chúrsaí Gaeltachta seachas ar chúrsaí náisiúnta agus idirnáisiúnta.
Ba é an chéad chathaoirleach ar Bhord Scannán na hÉireann é agus thuill a shaothar féin meas agus gradaim chomh maith.
Corca Dhuibhne
Bhuaigh sé duais teilifíse Jacobs i 1985, dá scannán faoin mBlascaod, Oileán Eile. Bhí ceangal mór ag Mac Conghail le Gaeltacht Chorca Dhuibhne agus le Dún Chaoin, áit a raibh teach saoire aige, agus na Blascaodaí go háirithe.
Foilsíodh roinnt leabhar leis faoi na Blascaodaí chomh maith, ina measc beathaisnéis faoin scoláire Seoirse Mac Thomáis, Aghaidheanna Fidil Agus Púicíní, The Blaskets: A Kerry Island agus The Blaskets — People and Literature.
John Bowman (craoltóir)
Is staraí agus craoltóir Éireannach é John Bowman. Rugadh é i mí Iúil 1942. D'oibrigh sé le RTÉ.
Charlie Bird
Is iriseoir agus craoltóir Éireannach é Charles "Charlie" Bird. Rugadh é ar an 9 Meán Fómhair 1949 i nDumhach Thrá.
Gairm
Thosaigh Charlie Bird ag obair in RTÉ mar thaighdeoir cúrsaí reatha sa bhliain 1974. Tuairisceoir agus comhfhreagraí aitheanta nuachta a bhí ann ina dhiaidh sin. Bhí sé ina phríomh-chomhfhreagaí nuachta agus ina chomhfhreagraí i Washington DC i gcaitheamh an ama sin.
Bhí sé ag obair mar iriseoir neamhspleách agus údar ó shin.
Galar
D'fhógair Charlie Bird i mí Deireadh Fómhair 2021 go bhfuil an galar néarón luadrach air. Thug sé le fios gurb é an galar sin is cúis leis na deacracthaí urlabhra a bhí aige.
Fra Filippo Lippi
Péintéir reiligiúnda a rugadh i bhFirenze na hIodáile ab ea Fra Filippo Lippi (c 1406 – 8 Deireadh Fómhair 1469). Péintéir den Quattrocento a bhí ann. Is é a phríomhshaothar ballaí na córlainne in ardeaglais Prato, a thosaigh sé i 1452. I measc a shaothair níos déanaí tá cuid mhaith íomhánna de bhreith Chríost agus téamaí reiligiúnda eile. mion|Fra Filippo Lippi, féinphortráid
An Choraint
Is cathair suite sa Ghréig í an Choraint.
Dioscliosta Selena Gomez
Is éard atá i ndioscliosta an amhránaí agus aisteoir Meiriceánach Selena Gomez ná dhá albam stiúideo, seinn leabhraithe amháin, seacht singil mar ealaíontóir ceoil aonréadach agus dhá singil mar gné-ealaíontóir ceoil.
Túr Bháibil
Is scéal sa leabhar Geineasas é Túr Bháibil.
Richard Crowley (iriseoir Éireannach)
Is iriseoir agus craoltóir Éireannach é Richard Crowley. Bhí sé ina láithreoir ar Prime Time ar RTÉ a hAon.
1944 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1944.
Stephen Gately
Popcheoltóir agus aisteoir Éireannach ab ea Stephen Patrick David Gately (17 Márta 1976 – 10 Deireadh Fómhair 2009). Bhain Gately cáil dhomhanda amach mar bhall agus amhránaí den bhanna popcheoil Boyzone ón bhliain 1993 ar aghaidh. clé|mion|177x177px|[[Boyzone]]266x266px|thumb|Stephen Gately ar an stáitse le Boyzone sa bhliain 2009.|clé clé|mion|248x248px
Saol
Rugadh Gately ar Shráid an tSirriam i lár Bhaile Átha Cliath.
Fear aerach a bhí ann, rud a nocht sé go poiblí don chéad uair sa bhliain 1999. Phós sé Andrew Cowles sa bhliain 2006.
Bás tobann
Thángthas ar chorp Gately ina theach saoire tar éis oíche amach i Mallorca na Spáinne. Tuairiscíodh go bhfuair sé bás le hadhairt, is cosúil, ar 10 Deireadh Fómhair, in aois 33 dó. Léirigh an scrúdú iarbháis a rinneadh ar Gately in Mallorca gurbh amhlaidh go raibh baint ag galar croí ón mbroinn; 'éidéime scamhógach' a bhí ar an deimhniú báis. Ach b'ábhar conspóide an chúis bháis in Éirinn níos déanaí. Tharla feachtas géarleanúna ar iriseoir, Jan Moir de chuid an Daily Mail; scríobh sí go raibh fuíoll na bhfuíoll ag Gately, réamhtheachtaire an bháis.
Lir
mion|clé|Lir athchruthaithe Gléas ceoil an-ársa le hathshonadóir, dhá ghéag, agus trasnán. Síntear 3-12 snáithe caoláin ó thosach an athshonadóra go dtí an trasnán, agus baintear tarraingtí beaga astu le figín. Bhíodh athshonadóir blaosc tortóige ar an lir chlasaiceach.
Trouble (albam Matt Terry)
Is é Trouble an chéad albam ó Matt Terry. Scaoileadh é ar an 24 Samhain, 2017.
Claonas
Sa gheolaíocht, an uillinn a dhéanann scair carraige leis an gcothromán, a thomhaistear san áit a bhfuil an uillinn ag a huasmhéid.
Peadairín
Cineál éan beag mara atá gaolmhar leis an albatras is ea an peadairín. Cuid mhaith saille ina cholainn, ionas go n-úsáideadh mairnéalaigh an t-éan mar choinneal ach buaiceas a chur tríd an gcolainn.
Sanasaíocht
Tagann an focal “peadairín” ón bhealach a eitlíonn an t-éan agus a chosa ag scimeáil go díreach ar dhromchla an uisce, cosúil leis an mbealach ar shiúil Naomh Peadar ar Mhuir na Gailíle (Matha 14:28); cf. Béarla petrel, Sean-Fhraincis Peterelle (?), Laidin dhéanach Peterellus, ón Ghréigis: Πέτρος ó πέτρα “cloch”.
Aicmiú
Is baill den ord Procellariiformes iad, cé nach grúpa tacsanomaíochta iad na peadairíní toisc nach bhfaightear iad ach i dtrí cinn as na ceithre fhine san ord (seachas fine na n-albatras, Diomedeidae).
Guaire Aidhne mac Colmáin
Rí na gConnacht de chlann Uí Fhiachrach Aidhne ba ea Guaire Aidhne mac Colmáin (Sean-Ghaeilge Guaire Aidne mac Colmáin) (bás 663 ). Colmán mac Cobthaig (bás 622), iar-rí, ba ea a athair. Bhí Guaire ina rí i rith bharr réime Uí Fhiachrach Aidhne.
Peadairín
Téarmaíocht
Ní ionann go hiomlán na peadairíní agus na petrels i mBéarla. Mar shampla, tugtar “fulmaire” nó “cánóg bhán” ar fulmar's petrel agus tugtar “guairdeall” ar speicis éagsúla de storm petrels.
Guaire Aidhne mac Colmáin
Luath réimeas
Is amhlaidh gur tháinig Guaire i gcomharbacht ar a athair mar rí Uí Fhiachrach Aidhne sa bhliain 622. Chloígh rí Mumhan, Faílbe Flann mac Áedo Duib (bás 639), é i gCath Carn Feradaig (Carn Fhearaígh, Contae Luimnigh) sa bhliain 629. Maraíodh a chomhghuaillí Conall mac Maoil Duibh, Uí Mhaine. Dar le Céitinn, bhí Guaire ag iarraidh ceantar Thuamhan a fháil ar ais. Molann Byrne gur shuntasach é an cliseadh seo ó thaobh theacht chun cinn Déisi Tuaiscirt i dTuamhain, agus fosta teacht i réim Raghallaigh mhic Uadach (bás 649) sa Chonnachta.
Carn Chonaill
Feictear Guaire sna hannála don chéad uair eile i gCath Charn Chonaill (ina chríocha féin gar den Ghort) sa bhliain 649. Sa chath seo, theith sé roimh an Ardrí, Diarmaid mac Aodha Sláine (bás 665) de Bhreá.
Insítear scéal an chatha sa sága Cath Cairnd Chonaill. Diarmaid a bhí an t-ionsaitheoir le tacú mhainistir Chluain Mhic Nóis. Roimh an gcath, chuir Caimmín, abb Inis Celtra, mallacht ar Ghuaire. Dhiúltaigh Diarmaid iarratas sos cogaidh ó Ghuaire trí Cumméne Fota (bás 662), abb Chluain Fearta. I ndeireadh na dála, bhain Guaire bua morálta amach nuair a sháraigh sé an tArdrí le féile dosna boicht. Rinne Diarmaid conradh síochána agus cairdis leis ansin.
De réir an tsága, maraíodh fosta sa chath: Cúán mac Amhalaí (bás 641) rí Mumhan (ar a nglaoitear Cúán mac Éanna sa sága); Cúán mac Conaill rí Uí Fiodhghinte; agus Tolomnach rí Uí Liatháin. Molann Byrne gur dochreidte é seo, bunaithe ar bhás Cúáin mhic Amhalaí sna hannála agus ar an neamhdóchúlacht go mbeadh Uí Liathain ag troid i bhfad óna gcuid críoch i ndeisceart na Mumhan. Ní dhéantar trácht ar an nasc leis an Mumhain i nAnnála Uladh nó Annála Inis Faithlinn, ach caomhnaítear sean-nós an tsága i n[Annála Tiarnaigh]]. Tá fianaise ann de chaidreamh le hUí Fiodhghinte i ndán den 8ú haois It é saigte gona súain, caoineadh Chréide iníon Ghuaire d'fhear óg den mhuintir úd.
Guaire sna scéalta
Sa sága Scéla Cano meic Gartnáin, tagann prionsa Dhál Riada ar deoraíocht go dtí cúirt Guaire. Titeann iníon Ghuaire, Créide, i ngrá leis, cé go bhfuil sí pósta le Marcán mac Tommáin (bás 653), rí Uí Mhaine.
Sa scéal de chuid na 11/12ú haois, Tromdhámh Ghuaire, nó Imtheacht na Tromdhaimhe, insítear gur thug Ollamh Éireann, Senchán Torpéist, cuairt ar Ghuaire, agus ina theannta céad file is caoga agus cead dalta is caoga.
Insítear scéalta faoina chaidrimh le naoimh amhail is Cumméne Fota as Cluain Fearta, Caimmín as Inis Cealtra agus Colmán mac Duach as Cill Mhic Dhuach. Bhí nasc áirithe aige le Tuaim Gréine agus sinsear ba ea é de bheirt abbaí ann de chuid na 8ú haoise.
Is amhlaidh gur thug Guaire tacaíocht do naoimh na hIarmhumhan ag triall suas an tSionainn. Creideann Byrne dá bharr go raibh tionchar aige sa Mhumhain, san áireamh, ceannas i Corca Mrua agus Corca Bhaiscinn, agus críocha i dtailte níos deireanaí Dhál Chais.
John Lahart
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é John Lahart. Tá sé ina bhall de Fhianna Fáil.
Guaire Aidhne mac Colmáin
Rí Chonnacht agus oidhre
Feictear Guaire sna ríliostaí i ndiaidh a dhearthár, Loingseach (bás 655). D'fhéadfadh é gur éirigh sé go sealadach as a choróin tar éis na cliste ag Carn Conaill agus go ndeachaigh sé sa saol reiligiúnach. Tar éis bhás Loingsigh sa bhliain 655, rinneadh rí Chonnacht de Ghuaire, i réim go dtí a bhás féin sa bhliain 663. Adhlacadh é ag Cluain Mhic Nóis.
Sna haoiseanna i ndeireadh sin, chuaigh Ui Fhiachrach i léig agus tháinig Uí Briúin chun cinn ina ionad, ríthe Chonnacht go síoraí. Ó dheas sna 700í, bheadh Tuamhain ionghafa go buan ag Déisi Tuisceart.
Clann agus muintir
I measc mhic Ghuaire a bhfuil aithne orthu, tá a leanas: Is sinsear é Guaire desna clanna Uí Cléirigh, Uí Sheachnasaigh, Colton, Mhic Giolla Cheallaigh, Uí Eidhín, Uí Dhubhda agus eile.
I measc sliochtaigh Ghuaire tá a leanas:
24 Samhain
Is é an 24 Samhain an 328ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 329ú lá i mbliain bhisigh. Tá 37 lá fágtha sa bhliain.
Pat the Cope Gallagher
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é Pat the Cope Gallagher. Tá sé ina bhall de Fhianna Fáil.
Leabhar Cloinne Maoil Ruanaidh
Leabhar Cloinne Maoil Ruanaidh  is ea teideal a thug Nollaig Ó Muraíle ar cnuasach ginealach, caomhnaithe anois mar an ceathrú cuid, agus an chuid is suntasaí, den lámhscríbhinn ARÉ LS 539 [D i 3].
Stair
Ar fóilió 43r, tá cólófón a deir: Agus ag bun fhóilió 78v tá fo-nóta mar a leanas:
Le fianaise mar a leithéid, an bhliain 1642 ina measc, creideann Ó Muraíle gur scríobhadh an téacs ag scoil dlí Mhic Aodhagáin i mBaile Mhic Aogáin, Contae Thiobraid Árann, roimh dheireadh na bliana 1644.
Frae
Is pearsa bainte leis an mhiotaseolaíocht Ioruach í Frae.
Euplectes franciscanus
Éan beag pasaireach san fhine Ploceidae is ea Euplectes franciscanus nó an t-easpag flannbhuí. Tá sé mar chuid den ghéineas is mó san fhine seo, le níos mó ná 60 speiceas éagsúil. Is é Euplectes orix (an t-easpag dearg) an comhspeiceas atá aige. Tá an speiceas inaitheanta ag an chluimhreach a bhíonn ar taispeáint ag an éan goir, a mbíonn dath flannbhuírua geal agus dubh i gcodarsnacht aige. Tá sé coitianta ar fud na hAfraice Thuaidh ach tugadh isteach é freisin i gceantair sa leathsféar thiar.
Is é an gaol is gaire dó, seachas an t-easpag dearg, ná an t-easpag dubh (Euplectes gierowii), atá dúchasach don Afraic fho-Shahárach. Níl aon fhospeiceas curtha síos go dtí seo den easpag dearg thuaidh. Tá tuairimíocht déanta go raibh an t-éan mar chuid de shárspeicis leis an easpag dearg (Euplectes orix ) agus Euplectes nigroventris), ach ní thacaíonn sonraí móilíneacha leis an ráiteas seo.
Deilfe
Is láithreán seandálaíochta agus baile nua-aimseartha sa Ghréig í Deilfe, ar spor thiar theas den Chnoc Parnásas i nGleann na bhFóciseach. De réir miotas clasaiceach na Sean-Ghréige (510-323 RC), creideadh gur roghnaigh Séas suíomh Dheilfe, nuair a mar an t-ionad a bhí ag "Maimeo na Cruinne" (Ge, Gaea, nó Gaia). Chuir sé dhá iolar ag eitilt ó na foircinn thoir agus thiar, agus ar an áit ar thrasnaigh siad os cionn Dheilfe fuarthas an omphalos (ὀμφαλός), nó imleacán Gaia.
Maratón, An Ghréig
Is baile suite i nGréig é Maratón.
Tollán Salang
mion|clé|Bealach isteach chuig Tollán Salang, 1975
Is tollán 2.67 ciliméadar é Tollán Salang (Dairis: Tūnel - e Sālang, Paistis: د سالنگ تونل An Tollán Sálang) atá suite ag Barnas Salang sna sléibhte Hindú Kush, idir na cúigí Paruán agus Baġlān san Afganastáin, thart ar 90 ciliméadar ó thuaidh ó chathair Cabúl. Beagnach 3,200 m os cionn leibhéal na farraige, chríochnaigh an tAontas Sóivéadach é sa bhliain 1964 agus nascann sé tuaisceart na hAfganastáine leis an bpríomhchathair, Cabúl, agus codanna theas na tíre. Tá tábhacht straitéiseach ag baint le Tollán Salang agus is é an t-aon bhearnas a théann i dtreo thuaidh-theas a mbíonn in úsáid ar feadh na bliana, cé go mbíonn sé dúnta go minic le linn an gheimhridh fuar mar gheall ar thitim sneachta trom..
mion|clé|Laistigh de ghailearaí maidhme i dTollán Salang, 2013
Claochlú (fisic)
Sa bhfisic núicléach, athrú núicléitíde amháin chuig núicléitíd eile, trí mheath nádúrtha radaighníomhach nó imbhualadh le núicléis nó cáithníní eile. Go ginearálta, is féidir dúil amháin a chlaochlú i ndúil eile. Níor éirigh le hailceimicithe é seo a dhéanamh, de bhrí go raibh an ailceimic ag plé le gnéithe ceimiceacha agus ní leis an núicléas, a chinneann saghas is ionannas na dúile. D'éirigh le Ernest Rutherford an chéad chlaochlú saorga a bhaint amach i 1919 nuair a chlaochlaigh sé nítrigin go hocsaigin.
An Pheilipinéis
Is leithinis suite sa Ghréig í an Pheilipinéis (Gréigis Πελοπόννησος, Pelopónnisos).
An Mharaitis
Is teanga Ind-Eorpais í an Mharaitis (Maraitis :मराठी Marāṭhī, a labhraíonn daoine ón stát Maharashtra, de chuid na hIndia. Is í teanga oifigiúil Maharashtra í, agus teanga oifigiúil bhreise i nGoa agus i gcríoch Damaon, Dio agus Silvassa. Tá sí ar cheann de na 22 teanga sceidealaithe de chuid na hIndia, le 83 milliún cainteoir ó bhí 2011 ann. Tá an Mharaitis sa 11ú háit i liosta na dteangacha leis an gcuid is mó chainteoirí dúchais na cruinne. Tá an tríú líon is mó cainteoirí dúchais san India aici, tar éis an Hiondúis agus an Bheangáilis. De gach teanga Indiach nua-aimseartha, Tá cuid den litríocht is sine ag an teanga. Is iad Marathi Caighdeánach agus canúint Varhadi na príomhchanúintí atá ag Marathi. cuid den litríocht is sine de gach teanga Indiach nua-aimseartha ag an Mharaitis. Is iad na mórchanúintí atá sa Mharaitis ná; an Mharaitis Chaighdeánach agus canúint na Varhadise.
Séireatoinin
Ceimiceán, ar monaimín é, atá dáilte go forleathan sa cholainn, go háirithe sa bhfuil, an inchinn is cealla ar leith sa phutóg. Sintéisítear é ón aimíonaigéad tripteafan. Ról suntasach aige in hoiméastáis, agus dealraíonn sé go bhfeidhmíonn sé mar néaratharchuradóir sa néarchóras lárnach. Tagann sé san áireamh i gcodladh, fonn, tál prólachtaine, agus na rithimí laethúla.
1 Iúil
Is é an 1 Iúil an 182ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 183ú lá i mbliain bhisigh. Tá 183 lá fágtha sa bhliain.
Richard Talbot (ard-easpag)
Státaire agus cléireach Sasanach a rugadh i Sasana sa chúigiú haois déag in Éirinn ab ea Richard Talbot (c. 1390 – 15 Lúnasa 1449). Deartháir níos óige a bhí ann do John Talbot, 1ú Iarla Shrewsbury. B'Ard-Easpag Bhaile Átha Cliath agus Ard-Seansailéir na hÉireann é ar feadh tréimhse. Bhí sé ar dhuine de na pearsana polaitíochta ba mhó le rá in Éirinn le breis agus tríocha bliain, ach bhí a ghairmré marcáilte ag conspóid agus aighnis rialta le státairí eile. Go háirithe, ba í conspóid na ndeartháireacha Talbot leis an Iarla cumhachtach Urumhan an phríomhchúis le haighneas na mBuitléirí-na dTalbóideach, a bhí i dtreis ar pholaitíocht na hÉireann ar feadh na mblianta, agus a lagaigh go mór údarás Choróin Shasana in Éirinn.
James Lawless
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é James Lawless. Tá sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Vailcír
Is pearsa bainte leis an mhiotaseolaíocht Ioruach í Vailcír.
Álvaro Obregón (delegacion Chathair Mheicsiceo)
Is ceann de 16 delegaciones (buirgí) Chathair Mheicsiceo é Álvaro Obregón.
Tigriornithinae
Fofhine de na chorra is ea Tigriornithinae, lena n-áirítear Tigrisoma agus Cochlearius cochlearius.
Liréan
Tá dhá shaghas den éan cúthail Astrálach seo a itheann ón talamh ann: an liréan éachtach, agus liréan Albert. Na cosa fada. Eitlíonn sé go holc, ach ritheann go maith. Eireaball an fhireannaigh i gcruth lire. An léiriú is an ceol mórthaibhseach, ag aithris ar fhuaimeanna casta. Áitríonn sé foraoisí sléibhtiúla le lomáin charraigeacha, agus itheann inveirteabraigh bheaga.
Eite chlé
Tugtar an Eite Chlé ar dhaoine a thacaíonn le páirtithe sóisialacha agus páirtithe cumannacha.
Colmán mac Cobthaig
Rí na gConnacht de chlann Uí Fhiachrach ba ea Colmán mac Cobhthaigh (Sean-Ghaeilge Colmán mac Cobthaig) (bás 622 ). De réir Leabhar Bhaile an Mhóta, Goibnenn mac Conaill (beo 537), chéad rí Aidhne sna hannála, ba ea a sheanathair. Deirtear in Ginealaigh Rawlinson gurbh é Gabhrán a sheanathair. An chéad duine de chlann Uí Fhiachrach Aidhne ba ea é a rinneadh rí Connacht de. Eocha deartháir Ailealla Mhoilt (bás 484) ba ea a sinsear.
Tháinig sé i gcoróin an éigin tar éis na bliana 601. Deirtear sa Leabhar Laighneach agus i Sioncronachtaí Laud gur comharba Uada mhic Aodha (bás 600) ba ea é. Tugtar réimeas 25 agus 21 bliain faoi seach dó.
Insítear sna hannála gur maraíodh é i gCath Cenbuigi (Canbo, Contae Ros Comáin) sa bhliain 622. Cloíodh é ag a chomharba Raghallach mac Uadach de chlann Uí Bhriúin (bás 649).
I measc a mhac, bhí a leanas, ríthe Chonnacht beirt:
The Flowers of Romance
Ba bhanna popcheoil clúiteach ó Sasana iad The Flowers of Romance. Bhí ceathrar ann: Sid Vicious, Keith Levene, Palmolive, Viv Albertine, Sarah Hall agus Jo Faull.
Claonas maighnéadach
deas|150px|thumb|Claonas maighnéadach Treo réimse maighnéadach an Domhain, a áirítear i dtéarma na huillinne a dhéanann an réimse leis an gcothromán. Tugtar an claonadh maighnéadach air freisin.
Tionscadal Logainmneacha Thuaisceart Éireann
Tionscadal taighde in Ollscoil na Banríona, Béal Feirste a dhíríonn ar logainmneacha i dTuaisceart Éireann is ea Tionscadal Logainmneacha Thuaisceart Éireann. Bunaíodh an tionscadal i 1987 nuair a chuir an Roinn Comhshaoil maoiniú ar fáil do Roinn an Léinn Cheiltigh in Ollscoil na Banríona. Sa lá atá inniu ann, tá bunachar sonraí an tionscadail, ina bhfuil eolas faoi níos mó ná 30,000 logainm, ar fáil ar an suíomh placenamesni.org. Idir 1992 agus 2004, foilsíodh torthaí an taighde in ocht n-imleabhar:
Sidheeq Kappan
Is iriseoir Indiach ó Kerala é Sidheeq Kappan a bhí i bpríosún ó Dheireadh Fómhair 2020 go Meán Fómhair 2022, tar éis a bheith cúisithe faoin Acht um Ghníomhaíochtaí Neamhdhleathacha a Chosc, 1967. (Béarla: THE UNLAWFUL ACTIVITIES (PREVENTION) ACT, 1967) Gabhadh é agus é ar a bhealach go Hathras le tuairisc a thabhairt ar scéal na mná Dalit 19 mbliana d’aois a fuair bás tar éis a bheith drongéignithe  más fíor,  ag ceathrar fear den cheast uachtaracht.
Roimh a phríosúnú, bhí Kappan ina ranníocóir rialta ar thairseach nuachta Azhimukham.
Gabháil agus coinneáil
Ar an 5 Deireadh Fómhair 2020, bhí Kappan, in éineacht le triúr eile, ag taisteal go Hathras chun tuairisc a thabhairt ar dhrong éignithe agus dúnmharaithe Hathras 2020. Stopadh a charr ag dola-phlás i Mathura agus ghabh póilíní Uttar Pradesh an ceathrar. Chuir an Chéad Tuarascáil Faisnéise a cuireadh isteach ina choinne i gcúirt Mathura cúisí air as Alt 124A (ceannairc), 153A (ag cothú naimhdeas idir grúpaí éagsúla ar bhonn reiligiúin, srl) agus 295A (gníomhartha d’aon ghnó agus mailíseacha, a raibh sé mar aidhm acu alltacht a chur ar bhraistintí reiligiúnacha d’aicme ar bith trí a reiligiún nó creidimh reiligiúnacha) den Chód Pionósach Indiach agus agus den Acht Gníomhaíochtaí Neamhdhleathacha (Cosc) (UAPA) agus den Acht um Theicneolaíocht Faisnéise.
I mí Feabhra 2021, fuair Kappan bannaí eatramhacha cúig lá chun cuairt a thabhairt ar a mháthair tinn, Khadeeja Kutty. Ní cheadaigh an bannaí ach dá ghar theaghlach bualadh leis. Fuair a mháthair bás níos déanaí i mí an Mheithimh 2021, tar éis di géilleadh do thinnis.
I mí Aibreáin 2021, fuair Kappan toradh deimhneach ar COVID -19. Aistríodh é go dtí ospidéal laistigh d'áitreabh an phríosúin i Mathura.. Nuair a chuaigh a shláinte in olcas, aistríodh go Coláiste Leighis KM i Mathura é, áit ar dhearbhaigh na dochtúirí freastail go raibh sé “COVID diúltach”. Ansin, cuireadh ar ais i bpríosún Mathura ansin é. Tar éis idirghabháil na Cúirte Uachtaraí, athlonnaíodh é go dtí an All India Institute of Medical Sciences le haghaidh cóireála breise. I mí na Bealtaine 2021, thástáil sé dearfach do COVID-19 arís.
An 9 Meán Fómhair 2022,dheonaigh Cúirt Uachtarach na hIndia bannaí do Kappan. Ina ordú, d'iarr Príomh-Bhreitheamh na hIndia, UU Lalit, ar Kappan tuairisc a thabhairt do na póilíní i nDeilí ar feadh na sé seachtaine amach roimhe agus níos déanaí i Kerala.
Agóidí
Rinneadh roinnt agóidí san India, ag éileamh go scaoilfí Kappan saor ón bpríosún.. Chuir eagraíochtaí idirnáisiúnta preasa imní in iúl freisin maidir le príosúnú Kappan.
Éin chreiche
Is éin iad na héin chreiche a sheilgeann ainmhithe móra (mamaigh is éin eile) le haghaidh bia. Bíonn gob láidir cuartha is ingne géara acu. Cuimsíonn siad na seabhaic, na hiolair, badhbha an tSeandomhain, an rúnaí, na seabhaic seilge, badhbha an Domhain Úir (ina measc, na condair), agus b'fhéidir na hulchabháin.
Contae Ros Comáin
I gCúige Chonnacht atá Contae Ros Comáin, agus é ainmnithe as Comán, a thóg mainistir san áit ina bhfuil baile Ros Comáin anois. Bhí na daoine go hainnis ann le linn an Drochshaoil (1845-1848), rud a léirítear i Músaem an Ghorta i dTeach Bhéal na mBuillí.
Is é an t-aon chontae amháin i gCúige Chonnacht é nach bhfuil béal na farraige isteach ann. Is díol spéise é Baile Átha Luain, áit atá suite ar bhruach na Sionainne, sa mhéid go bhfuil sé le fáil i lár baill na tíre, agus é i gContae Ros Comáin agus i gContae na hIarmhí araon. Tá an contae ag críochtantacht le Contae na Gaillimhe, le Contae Mhaigh Eo, le Contae Shligigh agus le Contae Liatroma i gCúige Connacht, agus (lastall den tSionainn) le Contae Uíbh Fhailí, le Contae Iarmhí agus le Contae Longfoirt i gCúige Laighean.
Tá baint ag an gcontae leis na scéalta is sine in Éirinn: níl aon sráidbhaile is gaire do Ráth Cruacháin, baile na Bainríona Méibhe agus ríthe Chonnacht, ná Tuilsce. Tá cuid den dúlra is ársa sa tír le fáil ar an dá oileán is tríocha i Loch Cé i Ros Comáin Thuaidh. Sa chontae seo a rugadh Dubhghlas de hÍde (1860-1949), bunaitheoir Chonradh na Gaeilge, agus an chéad Uachtarán ar Éirinn. Is beag Gaeilge a bhí á labhairt ann agus é ag fás suas ann, agus bhí air dul á lorg. Fear eile de chuid an chontae a thuill clú ba ea Percy French, cumadóir cáiliúil amhrán.
Bailte agus sráidbhailte
thumb|Loch Cé
Mike Enzi
Ball de Sheanad na Stát Aontaithe sinsearach do Wyoming is ea Michael Bradley "Mike" Enzi (1 Feabhra 1944 a rugadh é). Is ball den Pháirtí Poblachtach é. Bhí Enzi ina fhear gnó agus ina pholaiteoir stáit sular toghadh é mar Sheanadóir i 1996. Toghadh arís é i 2002.
Rugadh Enzi in Bremerton, Washington. D'fhreastail sé ar scoileanna poiblí i Thermopolis agus Sheridan, Wyoming. Bhain sé amach dioplóma in Ard Scoil Sheridan i 1962. Is Gasóg Iolair é. Bhain sé amach céim cuntasaíochta in Ollscoil George Washington i 1968 agus MBA i margaíocht mhiondíola as Ollscoil Denver. B'é Méara Gillette, Wyoming ó 1975-1982. D’fhreastail sé ar Theach na nIonadaithe Wyoming ó 1987-1991 agus ar Sheanad Wyoming ó 1991-1996.
Blàr Allt a' Bhonnaich
Cath a troideadh in aice le Sruighlea ag Allt a’ Bhonnaich idir arm Albanach faoi cheannas an Roibeard Brús agus arm Sasanach faoi cheannas an Rí Éadbhard II, sa bhliain 1314. Bhuaigh na hAlbanaigh, agus shocraigh Blàr Allt a' Bhonnaich Cogaí neamhspleáchas na hAlban a thosaigh go déanach sa 13ú haois.
Toradh an chatha
Bhí cumhacht Shasana chomh briste sin i ndiaidh an chatha nach bhféadfadh sé a thuilleadh fórsa armtha de mharcra agus de choisithe a sheoladh anall go hAlbain arís. Leis an mbua seo fuarthas saoirse iomlán, cé gur leanadh den choimhlint le Sasana in aimsir Éadbhaird, agus sa dara bliain de réimeas [Éadbhaird III], rinneadh síocháin le hAlbain, agus d'admhaigh rí Shasana go raibh Albain saor ó shin go brách ó aon tiarnas a bhí ag ríthe Shasana uirthi. Chun an tsíocháin seo a neartú, d’aontaigh Éadbhard gur cheart a dheirfiúr Ioanna a phósadh le Dáibhí, mac agus oidhre rí na hAlban.
Beartaíocht agus ullmhúchán
Threoraigh Roibeard Brús an t-arm síos go dtí machaire in aice le Sruighlea ar a dtugtar an Páirc. Bí sé cóngarach don Pháirc sin agus ar thalamh ní b'ísle a raibh ar an arm Shasanach gabhail trí phortaigh agus sruthanna uisce. Mar sin bhí rogha láithreach ag na hAlbanaigh.
Níorbh fhéidir leis na Sasanaigh Sruighlea a bhaint amach ón taobh thoir, áit a raibh an talamh ró-bhog, nó ón talamh ard ar an taobh thiar, áit a raibh coill dhlúth ann. Ina theannta sin, le linn a gcuid campála, leag na hAlbanaigh crainn ar chosáin foraoise agus thochail siad líon mór claiseanna sa talamh réidh; cheil siad na claiseanna le heorna agus féar.