cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
An Vítneaimis
Is í an Vítneaimis teanga náisiúnta Vítneam. Labhraíonn tuairim is 75 mhilliún duine ar fud an domhain an teanga seo. Cosúil lena lán teangacha in oirthear na hÁise, ar nós na Sínise mar shampla, is teanga thonúil í an Vítneaimis. Ciallaíonn an méid sin gur féidir nach bhfuil de dhifríocht idir dhá fhocal sa teanga seo ach an tuin a théann leo. Bíonn na tuineacha difriúla ag obair cosúil leis na fuaimeanna difriúla ag aithint focail dhifriúla thar a chéile, agus mar sin, tugtar tuinéimí orthu, díreach mar a thugtar fóinéimí ar fhuaimeanna éagsúla.
Patek Philippe SA
Forbairt le déanaí
I 1993, tháinig mac Henry Stern ina uachtarán ar an gcuideachta. I 1966, chuir sé tús leis an iris Patek Philippe a foilsíodh dhá uair sa bhliain agus agus coimeádtar é d’úinéirí na n-uaireadóirí. Tá tuairimí faighte aige ó scríbhneoirí iomráiteach lena n-áirítear Buaiteoirí Ghradam Nobel, Gao Xingjian agus José Saramago. Agus i 2009, tháinig mac Philippe Stern, Thierry Stern i gceannas óna athair i 2010. I 2010, tháirg an chuideachta 40,000 uaireadóirí agus dar le Thierry Stern, tháirg sé 58,000 i 2017. I 2018, chuaigh an méid suas go dtí 62,00, agus d'fhonn cáilíocht agus eisiachas a chothabháil, ní dhéanfadh Patek Philippe ach méadú mall ar méid na n-amadóirí a tháirgtear gach bliain (1-3 faoin gcead in aghaidh na blaina) ach le uasteorainn. Faoi láthair, tá an chuideachta ball gníomhach den Cónaidhm Thionscal uaireadóir na hEilvéise.
Ó naP00í i leith, tá praghsanna arda faighte ag uaireadóir Patek Philippe I gceanntanna ar fud an domhain arís agus arís eile. Ó 2018, I measc na deich n-uaireadóir is daoire a díoladh ag ceantanna, tá seacht gcinn acu uaireadóirí Patek Philippe. I measc na 58 uaireadóirí is daoire a díoladh ag ceant (níos mó ná 2 mhilliún dollar SAM), tá 46 acu uaireadóirí Patek Philippe. Tá cuid bheag den éileamh ar phíosaí ceant á spreagadh ag Patek Philippe féin, mar go bhfuil siad féin ah ceannach sa mhargadh ceant chun cur leis an mbailiúchán sa Mhúsaem Patek Philippe sa Ghinéiv.
Tromdámh Guaire
Prós aoire Meán-Ghaeilge is ea Tromdhámh Ghuaire (aitheanta fosta mar Imtheacht na Tromdhaimhe) maidir leis an gcaidreamh idir patrún agus file, agus mí-úsáid pribhléide.
Patek Philippe SA
Mana agus sluán
Ceann de na mana atá ag cuideachta Patek Philippe ná “Ní leatsa Patek Philippe i ndáiríre, níl tu ach a tabhairt aire dó don chéad ghlúin eile”. Tugadh isteach an mana nuair a sheol an chuideachta a feachtas “Generations” i 1966.
Ré Ó Laighléis
Údar Éireannach as an Naigín i mBaile Átha Cliath is ea Ré Ó Laighléis. Bhain sé bunchéim amach in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh sa bhliain 1978, agus iarchéimeanna san Oideachas i gColáiste Phádraig agus Boston College. Mhúin sé i Scoil Iognáid na Gaillimhe idir 1980-1992. D'fhág sé an mhúinteoireacht sa bhliain 1992 chun tabhairt faoin scríbhneoireacht go lánaimseartha. Tá Craobh na hÉireann sa scoildrámaíocht bronnta air sé huaire chomh maith le Duais Chuimhneacháin Aoidh Uí Ruairc a bheith buaite aige trí huaire. Is mar scríbhneoir úrscéalta agus gearrscéalta, idir Gaeilge agus Bhéarla, is fearr atá aithne ar an Laighléiseach.
Hipirglicéime
Is éard atá i gceist le hipirglicéime leibhéal siúcra sa bhfuil os cionn an uasleibhéil normálta, is é sin, 160 mg i 100 ml fola.
Patek Philippe SA
Monraíocht uaireadóirí
alt=|mion|242x242px|Uaireadóir póca sa bhailiúchán Patek Philippe atá ag Tiffany & Co., miondíoltóir údaraithe agus comhpháirtí gnó mór le chéile de Patek Philippe. Déanann Patek Philippe a chuid compháirteanna uaireadóir féin. Cosúil le monaróirí eile na hEilvéise, den chuid is mó táirgeann an chuideachta gluaiseachtaí meicniúla le meicníocht uathoibríoch nó meicníocht thochraiste, ach tá uaireadóirí grianchloch á dtáirgeadh aige freisin. Go deimhin, bhí Patek Philippe ceann de na fiche cuideachta uaireadóir na hEilvéise a bhunaigh an Center Electronique Horloger agus a d’fhorbair go comhoibríoch na chéad ghluaiseachtaí grianchloch na hEilvéise, cosúil le an gluaiseacht Beta 21 (1969) a d’úsáid roinnt déantóirí ina gcuid uaireadóirí féin. Sna 1950idí, tháirg an chuideachta fréamhshamhail le haghaidh uaireadóir digiteach meicniúil, Uimh. 3414, fiú.
Rinne Patek Philippe tóir ar castachtaí cosúil leis an bhféilire buanghluaisne, lámh soicindí, chronagraf, athsheoltóra nóiméid i n-uaireadóirí meicniúla. I 2009, d'fhógair an chuideachta go ndéanfaí a chuid amadóir meicniúla a dhéanfar sa todhchaí a inphriontáil le Séala Patek Philippe a éilíonn beachtas de -3/+2 soicind in aghaidh an lae le haghaidh trastomhais nach lú ná 20 mm agus -5/+4 soicind in aghaidh an lae le haghaidh trastomhais níos lú ná 20 mm,
An Vítneaimis
Stair
Inniu, is teanga scoite í an Vítneaimis ó thaobh na bhfoirmeacha gramadaí de, is é sin, ní bhaintear úsáid as míreanna gramadúla a ghreamófaí de na focail, mar a dhéantar sna teangacha táite. Teangacha scoite iad an chuid is mó de theangacha Oirthear na hÁise. Dealraíonn sé, áfach, go raibh an Vítneaimis, i dtús a staire, i bhfad níos cosúla leis na teangacha Astráiseacha, is é sin, go raibh moirfeolaíocht infhillte aici chomh maith le grúpaí de chonsain. Faoi thionchar na timpeallachta, áfach, tháinig athrú mór ar na cúrsaí. Mar sin, tháinig an mhoirfeolaíocht scoite in áit na míreanna gramadúla, agus forbraíodh na tuineacha sa Vítneaimis, cé nach raibh a leithéidí ann ar dtús. Is féidir cosúlachtaí a aithint idir córas tuineacha na Vítneaimise agus an córas a úsáidtear i gcanúint Chantanach na Sínise, rud a thugann le fios go raibh páirt nach beag ag an gcanúint sin i bhforbairt an chórais sa Vítneaimis.
Ó b'í an tSínis teanga na cumhachta polaitiúla sa chearn seo den domhan ón dara haois roimh bhreith Chríost anuas, thosaigh focail agus téarmaí ag tonnadh isteach ón tSín, go háirithe téarmaí a bhí ag baint leis na cúrsaí polaitíochta agus riaracháin. B'í an tSínis Chlasaiceach an t-aon teanga liteartha amháin a shaothraítí i Vítneam san am seo, leis. Dá thoradh sin, is focail Hán Việt (focail Shíneach-Vítneamacha) iad an chuid is mó d'fhoclóir na Vítneaimise inniu féin.
Canúintí
Tá canúintí éagsúla ann sa Vítneaimis, ach má bhíonn duine in ann canúint amháin a thuiscint, is dócha go mbainfidh sé ciall mhaith as na canúintí eile fosta. Go ginearálta, tá an teanga roinnte idir trí chanúint mhóra: an ceann tuaisceartach nó an "Taincínis" (a labhraítear i Hanoi agus i dtuaisceart Vítneam), an chanúint láir nó an "Ard-Annaimis" (a labhraítear i nDanang agus i Hué, srl.), agus an ceann deisceartach nó an "Chóitínis" (a labhraítear sa cheantar in aice le Saigon/cathair Ho Chi Minh agus in áiteanna eile i ndeisceart Vítneam).
Tromdámh Guaire
Cé go bhfuil sé deacair dáta a chur leis an téacs, creidtear gur scríobhadh é ní ba luaite ná 1300. Ní chaomhnaítear an téacs ach sa lámhscríbhinn Leabhar Mhic Cárthaigh Riabhaigh nó Leabhar Leasa Mhóir, a théann siar féin go dtí an cúigiú haois.
Is in Éirinn den 7ú haois atá ann scéal suite, scigaithris ar chleachtas aoire na bhfilí. Is scéal iardhearcach é de chuid na 12ú haoise ar an 7ú haois.
Scéal
Is iad na trí phríomhphearsa in Tromdámh Guaire, ná: Dallán Forgaill, file agus Ollamh Éireann; Seanchán Torphéist; agus Guaire Aidhne mac Colmáin rí neamhaortha. Feictear i dteannta sin: Aodh Fionn, rí Bhréifne; Aodh mac Duach, rí Oiriall; Marbhán deartháir Ghuaire, a mhuicí agus  prophet of heaven and earth; agus Fearghas mac Róigh.
Bás Dalláin
Tá an bheirt Aodh in iomaíocht le chéile. Santaíonn Aodh Fionn sciath ollchumhacht Aodha mhic Dhuach, da réir sin iarann sé ar Dhallán é a éileamh uaidh mar íocaíocht ar dán. Tairgeann Aodh mac Duach saibhreas de gach cineál do Dhallán ach ní mór dó a sciath a thabhairt ar láimh. Thriail Dallán ach sin a raibh ar a shon aige agus dá sin cumann sé aoir ar Aodh. Ar a shlí abhaile, Éirinn sé tinn agus éadan sé, óir go raibh an rí go héagórach aortha aige.
Seanchán agus Guaire neamhaortha
Toghtar Seanchán ina Ollamh agus socraíonn sé cuairt a thabhairt ar Ghuaire Aidhne neamhaortha lena chomh-fhilí. Tá fonn ar Ghuaire a dhea-cháil a chosaint, agus cuireann sé fearadh na fáilte rompu. De réir a chéile ámh, téann éilimh na bhfilí i méad sa chaoi nach shásófaí iad. Agus a mhisneach caillte aige, guíonn Guaire go maraítear é. Tugann Marbhán áfach cuidiú leis chun a a chuid tascanna uile a chur i gcrích.
Ag aoradh na n-ainmhithe
Agus Seanchán míshásta le linn féile oíche amháin, éiríonn sé corrach agus glórach agus cumann sé aoir ar na luchóga agus ansin ar na cait. Airíonn an príomhchat, Iorasán (Irusán) faoi seo agus thagann chuid teach Sheancháin chun ionsaí a dhéanamh air. Canann Seanchán dán molta, ach bhí sé ró dhéanach. I ndeireadh na dála, ámh, ní mharaíonn Iorasán Seanchán agus mar sin ní chumtar Guaire.
Táin Bó Cúailnge
Lá amháin níos deireanaí, socraíonn Marbhán díoltas a bhaint as na filí ar son a ndrochiompair agus mí-úsáid cumhachta. Éilíonn sé siamsa uathu, agus b'éigean dóibh géilleadh óir gur gaol le gariníon fhile é. Iarrann sé orthu Táin Bó Cúailnge a aithris. Níl an scéal ar eolas acu ámh. Cuireann Marbhán mallacht orthu nára lige siad a scíth faoin díon céanna dhá oíche as a chéile go dtí go raibh ar a gcumas an Táin Bó úd a aithris.
Téann na filí ag taisteal ar fud na hÉireann agus na hAlban le bliain anuas ag lorg an scéil. Ar deireadh, deirtear leo nach raibh an scéal ar eolas ach ag Fearghas mac Róigh nach maireann ar ndóigh. Gairtear air óna uaigh, insíonn sé an scéal agus scríobhann na filí síos é. Ball beag i ndiaidh sin, insíonn na filí an Táin do Mharbhán agus cuireadh deireadh leis an mallacht.
Ní thugann Marbhán ach coinníollach ansin dóibh, agus é sin go ndíobhfaí cumann na bhfilí gairmiúla agus go bhfillfeadh gach file abhaile ina aonar. Tugann siar uile a mionn agus as sin amach, de réir an scéil, níor oibrigh na filí le chéile go deo.
Sainiúlacht
Saothar uathúil atá ann ar cúpla cúis.
An Vítneaimis
Gramadach
Cosúil leis an gcuid is mó de na teangacha a labhraítear in Oirthear na hÁise, tá gramadach na Vítneaimise bunaithe ar pháirteagail scoite seachas ar mhíreanna táite. Na feidhmeanna gramadúla a chuirtear in iúl leis an infhilleadh sna teangacha Eorpacha, is ar ordú na bhfocal agus ar na páirteagail a aithnítear iad sa Vítneaimis.
Lincse thuaisceartach
Is ainmhí í an lincse thuaisceartach. Mamach atá ann.
Hipirghníomhaíocht
Is éard atá i gceist le hipirghníomhaíocht ná iompar róghníomhach neamhrialaithe, in eindí le heasnamh airde agus dianmhachnaimh ar thasc ar leith. Feictear níos minice i measc leanaí ná daoine fásta í, agus tugtar neamhord hipirghníomhaíochta easnamh airde (ADHD) uirthi. Is féidir go mbeidh sí mar thoradh ar ghortú inchinne. Braitheadh í i bpáistí uathacha, páistí imníocha, páistí le hipirtíoróideacht, daoine le scitsifréine chatatónach, agus daoine a d'fhulaing einceifilíteas san eipidéim a tharla díreach i ndiaidh an chéad chogadh domhanda.
An Vítneaimis
Gramadach
Is minic a deirtear gur teanga aonsiollach í an Vítneaimis tríd is tríd, ach ní fíor an méid sin. Cé nach bhfuil ach aon siolla amháin i gcuid mhaith de na focail, is déshiollaigh iad an formhór acu. Is fearr a rá go bhfuil an chuid is mó de na moirféimí aonsiollach.
Tromdámh Guaire
Sainiúlacht
Feictear, ar deireadh, tomhas amháin ar a laghad sa téacs, rud na bainise ach go hannamh i litríocht Ghaeilge na meánaoise. Nuair a thagann Marbhán chun a dhíoltar a bhaint as na filí, cuireadh roinnt ceisteanna dó um a eagna a scrúdú, an tomhas a leanas ina measc: crét in maith fuair duine a talum & nach fuair Dia? a shaith do thigherna.
An Vítneaimis
Scríobh
De réir mar a bhí sí ag fáil ardú céimíochta sa tsochaí timpeall ar thús na dara mílaoise i ndiaidh bhreith Chríost, chuaigh an Vítneaimis in úsáid mar theanga liteartha. Go bunúsach, ba iad na litreacha Síneacha a cuireadh i bhfeidhm ar an Vítneaimis - córas ar a dtugtar Chữ Nôm as Vítneaimis. Bhláthaigh an Vítneaimis mar theanga liteartha san ochtú haois déag, nuair a bhí filí clasaiceacha cosúil le Nguyễn Du (1765-1820) agus Hồ Xuân Hương (1772-1822) i mbun pinn. Ba é Nguyễn Du a chum eipic náisiúnta Vítneam, Truyện Kiều (Scéal Kieu). Chleachtadh na filí seo an córas Chữ Nôm, ar ndóigh.
Córas scothaicmeach ab ea Chữ Nôm, nach gceadódh don chosmhuintir scríbhneoireacht a fhoghlaim go héasca. Mar sin, chruthaigh na misinéirí Críostaí a gcóras féin, Quốc Ngữ mar a thugtar air inniu - an "córas náisiúnta". Tá sé bunaithe ar an aibítir Laidineach, ach baineann sé úsáid as a lán comharthaí beaga idirdhealaitheacha, cuid acu le fóinéimí ar leith a shainaithint, cuid eile leis na tuinéimí a chur in iúl. Mar sin, is minic a bhíonn dhá chomhartha den chineál seo curtha le litir áirithe, rud ar a n-aithnítear an Vítneaimis go furasta.
Téann stair an chórais Quốc Ngữ siar go dtí an seachtú haois déag, nuair a thosaigh na misinéirí Portaingéalacha ag breacadh síos téacsaí Vítneaimise le haghaidh teagaisc agus leis an Soiscéal a chraobhscaoileadh. Ba é an tÍosánach Francach Alexandre de Rhodes a rinne an chuid ba mhó den obair, áfach. Chaith sé na blianta 1624-1644 ag obair i Vítneam, agus chum sé foclóir mór Vítneaimise inar tugadh míniú Portaingéilise agus Laidine ar na focail Vítneaimise. Bhí sé i dtuilleamaí foinsí Portaingéilise - na foclóirí a scríobh Gaspar d'Amaral agus Duarte da Costa roimhe - le bheith in ann a fhoclóir-sean a chur i dtoll le chéile, ar ndóigh, ach chuir sé a litriú féin i bhfeidhm ar an ábhar Vítneaimise a fuair sé sna foinsí seo.
Ní dheachaigh an córas Quốc Ngữ in úsáid go fairsing ach i dtús na fichiú haoise, nuair a thug na Francaigh isteach é go hoifigiúil. Bhí cuid de na ceannairí náisiúnta Vítneamacha drochamhrasach i dtaobh an chórais, agus iad ag iarraidh cur in aghaidh an choilíneachais Fhrancaigh, ach sa deireadh thiar, bhí an chuid ba mhó acu siúd féin sásta leis an gcóras nua, agus an dóigh ar cheadaigh sé an léitheoireacht a mhúineadh do na Vítneamaigh go léir. Mar sin, mura raibh ach an-chorrdhuine in ann an teanga a léamh roimh an bhfichiú haois, is ar éigean a thiocfá ar dhuine i Vítneam inniu nach mbeadh léamh agus scríobh na Vítneaimise aige.
Ní bhaintear mórán úsáide as an gcóras Chữ Nôm inniu, ach múintear é i gcónaí sna hollscoileanna mar eochair don tSínis agus mar chúrsa uraiceachta dóibh siúd a bhíonn ag staidéar léann Oirthear na hÁise.
Sampla
Seo sliocht as an dán Truyện Kiều leis an bhfile Nguyễn Du (1765-1820). Scríobhadh an chéad leagan den dán síos sna litreacha Síneacha de réir an chórais Chu nom. Teagasctar sna scoileanna ar fud Vítneam anois é.
Éillitheacht
mion|The Price Of Corruption i mBailte Átha Cliath, 24 Samhain 2012 Is éard atá i éillitheacht (nó éilliú) ann ná caimiléireacht a dhéanann duine ar dhuine eile.
Is gníomh d'aon ghnó amháin a dhéanann páirtí amháin chun páirtí eile a spreagadh chun gníomhú nó staonadh ó ghníomhaíocht ar bhealach áirithe agus faigheann an duine a dhéanann caimiléireacht buntáiste as agus / nó cuirtear costas ar íospartach na caimiléireachta.
Cuimsítear chomh maith iarrachtaí chun gníomhartha den sórt sin a dhéanamh.
Éire
De réir innéacs Transparency International, bhí Éire sa 13ú háit as 180 tír ar an innéacs caimiléireachta don bhliain 2021. (Is í an tír atá sa chéad áit an tír leis an méid is lú caimiléireachta, agus an tír sa 180ú háit an tír is measa).
Bhí an t-éilliú i réim fud fad an rialtais áitiúil in Éirinn sa 20ú haois, agus iarrachtaí ar oifigigh a éilliú.
Homer's Paternity Coot
Craoladh an deichiú heipeasóid, "Homer's Paternity Coot", den seachtú sraith déag The Simpsons ar an 8 Eanáir 2006. Scríobh Joel H. Cohen an eipeasóid seo. D'fhéach 10.1 milliún duine ar an eipeasóid.
Suaineart
deas|250px|thumb|Suaineart Is ceantar tuaithe agus pobal é Suaineart, in iardheisceart Loch Abar sna Garbhchríocha, Albain, ar an taobh thuaidh de Loch Suineart. Tá Àird Ghobhar ar an taobh thuaidh agus soir ó thuaidh, a' Mhorbhairne ó dheas (i dtreo Loch Suaineart), Àird nam Murchan ar an taobh thiar, agus Mùideart ar an taobh thiar thuaidh (ar thaobh Loch Seile).
Clara Immerwahr
Ceimiceoir Gearmánach ab ea Clara Helene Immerwahr (21 Meitheamh 1870 – 2 Bealtaine 1915). Ba í an chéad bhean Ghearmánach í ar bronnadh dochtúireacht sa cheimic uirthi sa Ghearmáin, agus creidtear gur síochánaí í chomh maith. Ó 1901 go dtí a féinmharú i 1915, bhí sí pósta leis an gceimiceoir Fritz Haber a bhuaigh Duais Nobel.
Luathshaol agus oideachas
Rugadh Immerwahr ar an bhFeirm Polkendorff in aice le Breslau (ansin in oirthear na Prúise; ar a dtugtar Wojczyce anois, in iarthar na Polainne). Ba í an iníon ab óige de thuismitheoirí Giúdacha í, an ceimiceoir Philipp Immerwahr agus a bhean chéile Anna (née Krohn). D'fhás sí aníos ar an bhfeirm lena triúr deirfiúracha níos sine, Elli, Rose agus Paul. Sa bhliain 1890, fuair a máthair bás le hailse; fad a d'fhan Elli agus a fear céile Siegfried ag an bhfeirm, bhog Clara lena hathair go Breslau.
Rinne Immerwahr staidéar in Ollscoil Breslau, agus bhain sí céim agus PhD amach sa cheimic faoi Richard Abegg i 1900, tar éis 8 seimeastar staidéir (dhá sheimeastar níos mó ná mar is gá d’iarrthóirí dochtúireachta fireanna). Ba é teideal a tráchtas ná Beiträge zur Löslichkeitsbestimmung schwerlöslicher Salze des Quecksilbers, Kupfers, Bleis, Cadmiums und Zinks (Ranníocaíochtaí do Thuaslagthacht Salainn atá Beagán Intuaslagtha de Mhearcair, Copar, Luaidhe, Caidmiam, agus Sinc). Ba í an chéad bhean Ph.D. í, ag Ollscoil Breslau agus fuair sí an t-ainmniú magna cum laude. Reáchtáladh a cosaint tráchtais i bpríomh-halla na hollscoile agus d'fhreastail go leor mná óga na cathrach air, ar spéis leo " Unser erster weiblicher Doktor a fheiceáil " ("ár gcéad dochtúir baineann"). Cúpla mí tar éis di a céim a bhaint amach, thug sí léacht phoiblí dar teideal "Chemie und Physik im Haushalt."(“Ceimic agus Fisic sa Teach)
Pósadh agus obair
Phós Immerwahr Fritz Haber i Lúnasa 1901, ceithre bliana tar éis di tiontú ar an an Chríostaíocht sa bhliain1897. Tháinig an bheirt le chéile blianta roimhe sin ag ceacht rince agus chuir siad tús le rómánsaíocht ghairid, ach dhiúltaigh Immerwahr a cheiliúr pósta ag an am toisc go raibh sí ag iarraidh fanacht neamhspleách ó thaobh airgeadais de.
Mar gheall ar ionchais shochaíocha go raibh áit na mná pósta sa teach, bhí teorainn lena cumas taighde a dhéanamh. Ina ionad sin chuir sí le hobair a fir chéile gan mórán aitheantais, ag aistriú cuid dá páipéir go Béarla. Ar 1 Meitheamh 1902 rugadh Hermann Haber (1902-1946), an t-aon leanbh den phósadh sin.
Agus í ag cur muiníne in Abegg, léirigh Immerwahr a míshástacht mhór leis an ról fosheirbhíseach seo: "It has always been my attitude that a life has only been worth living if one has made full use of all one's abilities and tried to live out every kind of experience human life has to offer. It was under that impulse, among other things, that I decided to get married at that time... The life I got from it was very brief...and the main reasons for that was Fritz's oppressive way of putting himself first in our home and marriage, so that a less ruthlessly self-assertive personality was simply destroyed." Rinne Haber faillí leanúnach ar a bhean chéile agus a leanbh, ag fágáil le haghaidh turas chuig áiseanna eolaíochta sna Stáit Aontaithe nuair nach raibh a mhac ach cúpla mí d'aois. Nuair a bhí sé sa tír, is minic a chaith sé uaireanta lóin agus oícheanta ag obair nó lena chomhghleacaithe seachas sa bhaile. I litir ó 1915 chuig Setsuro Tamaru, comhghleacaí Seapánach de chuid Haber, léirigh Immerwahr a díomá gur oibrigh a fear céile “18 uair in aghaidh an lae, beagnach i gcónaí i mBeirlín (ní i nDahlem!)"
Le linn an Chéad Chogadh Domhanda, thacaigh Fritz Haber go láidir le hiarracht mhíleata na Gearmáine agus bhí ról tábhachtach aige i bhforbairt arm ceimiceach (go háirithe gáis nimhe). Chríochnaigh a chuid iarrachtaí lena mhaoirseacht ar an gcéad imscaradh rathúil d'arm ollscriosta i stair mhíleata, i bhFlóndras, an Bheilg, ar 22 Aibreán 1915. Dúirt Immerwahr gur labhair sé amach i gcoinne thaighde a fir chéile mar “saobhadh idéil na heolaíochta” agus “comhartha na barbarachta, rud a thruaillíonn an disciplín féin ar chóir léargais nua a thabhairt ar an saol.”   Bhí Immerwahr ina fhinné freisin ar bhás duine dá iar-scoláirí de chuid an choláiste, Otto Sackur, trí thimpiste, a bhí ag iarraidh clóiríd chacodyl a cheansú i saotharlann Haber mar chuid de thaighde Haber ar airm cheimiceacha.
Bás
mion| Uaigh Fritz agus Clara Haber, reilig Hörnli, in aice le [[Basel|Basel, an Eilvéis]] Go gairid tar éis filleadh Haber ón mBeilg, scaoil Immerwahr í féin sa chliabhrach ag baint úsáide as piostal míleata Haber. Ar 2 Bealtaine 1915, fuair sí bás i mbaclainn a mic. An mhaidin i ndiaidh a báis, d'fhág Haber don chéad ionsaí gáis in aghaidh na Rúiseach ar an bhFronta Thoir. .
D'fhan a féinmharú den chuid is mó sa dorchadas. Sé lá tar éis a báis, níor thuairiscigh ach an nuachtán beag áitiúil Grunewald-Zeitung go bhfuil “bean chéile an Dr H. i Dahlem, atá ar an bhfronta faoi láthair, tar éis deireadh a chur lena saol trí í féin a lámhach. Ní fios cad iad na cúiseanna atá leis an ngníomh seo ag an mbean mhíshona." Níl aon fhianaise go raibh scrúdú iarbháis ann. Mar gheall ar imthosca a báis nach bhfuil doiciméadaithe go leor déanta uirthi, tá mórán plé agus conspóide ann maidir lena cúiseanna, lena n-áirítear gur chuir sí i gcoinne obair Haber i gcogaíocht cheimiceach agus bhí a féinmharú mar fhreagra air go ndearna sé maoirseacht phearsanta ar an gcéad úsáid rathúil de ghás clóirín le linn Dara Cath Ypres, rud a d’fhág go raibh breis agus 67,000 taismeach ann.
Aistríodh luaithreach Immerwahr ó Dahlem go Basel agus adhlacadh í in éineacht lena fear céile tar éis a bháis sa bhliain 1934. Ina dhiaidh sin, chuaigh a mac Hermann Haber ar imirce go dtí na Stáit Aontaithe, áit a chuir sé lámh ina bhás féin i 1946.
I ndrámaíocht, ficsean agus scríbhneoireacht
Spreagadh roinnt saothar chun iniúchadh a dhéanamh ar chaidreamh Fritz agus Clara. Déanann an gearrscannán Haber, scríofa agus stiúrtha ag Daniel Ragussis, iarracht cuid de na saincheisteanna a bhaineann le caidreamh na lánúine a scrúdú. Bhí páirt shuntasach ag na Haber san úrscéal A Reunion of Ghosts le Judith Claire Mitchell, áit a bhfuil a gcarachtar ainmnithe Lenz agus Iris Alter. Léiríonn saothair ar nós The Greater Good (2008), arna stiúradh ag Celia de Wolff agus scríofa ag Justin Hopper, go ndeachaigh taighde a fir ar chogaíocht gáis go mór i bhfeidhm ar Chlara. Léirítear a saol sa tsraith theilifíse Meiriceánach <i id="mwlQ">Genius</i>. In 2014 eisíodh an scannán Clara Immerwahr (stiúrtha ag Harald Sicheritz). Pléitear Clara agus Fritz freisin, go hachomair, sa leabhar How to Hide an Empire: A History of the Greater United States le Daniel Immerwahr, nuair a dhéantar tagairt do ról nítrigine sa talmhaíocht i stair Mheiriceá.
Baile Trá
Is baile suite i gContae Lú é Baile Trá.
Garston, Merseyside
Is bruachbhaile atá suite i Learpholl é Garston.
Aodh Muindearg
Ardrí dheireanach de Chineál Chonaill ba ea a athair. Cuireadh nó d'éirigh sé féin as a choróin sa bhliain 734 in áit Chineál iomaíochta Eoghain faoi cheannas Aodh Allán (bás 743). Fuair a athair bás ina mhanach i nArd Mhacha sa bhliain 765.
Cloíodh agus maraíodh Aodh Allán i gCath Seredmag ag Domhnall na Mí (bás 763) de Chlann Cholmáin, Uí Néill an Deiscirt sa bhliain 743. B'fhéidir é gur cheap Domhnall Aodh Muindearg mar a ionadaí sa tuaisceart, óir go dtugtar an teideal rí an Tuaiscirt dó i nannála Éireann. Más fíor, bhí sé i réim sa tuaisceart ón mbliain 743 go dtí 747.
Níor glaodh ach ríthe Cineál Chonaill a dheartháireacha Loingseach (bás 754) agus Murchadh (bás 767). Tugtar an teideal rí an Tuaisceart dá mhac Domhnall (bás 804).
Bórás
Na2B4O7.10 H2O, salann hiodráitithe aigéid bhóraigh, is ea bórás. Cruthaíonn bórás salainn dhothuaslagtha leis na hiain Ca 2+ is Mg 2+, agus mar sin tá sé an-áisiúil mar bhogthóir is glantóir uisce>. Is foinse thábhachtach bóróin é i bhfoirm níos lú hiodráitithe (le 4 H2O), agus comhábhar bunúsach i ngloine bóraisiliceacáit (Pyrex). Baintear úsáid as mar fhlosc i gcursaí mianadóireachta agus d'fhéadfadh sé a bheith ina mhórfhoinse le haghaidh aigéid bhóraigh.
deas|250px|mion|clé|Bórás
Suíomhanna geografacha
mion|clé|333x333px|Loch Borax, California Tá an bórás le fáil i lochanna sáile agus i loig shalainn i réigiúin fásaigh de thairbhe galú. Tá an bórás le fáil de ghnáth in éineacht le hailít. Faightear criostail bóráis suas le 150mm (6") trasna sa láib ag Loch Borax agus i nGleann an Bháis, (California). Baintear bórás ar bhun tráchtála ag Loch Searles (CalIfornia). Tá an bórás tearc san Eoraip taobh amuigh den Tuscáin (an Iodáil).
Armadailín earrnocht tuaisceartach
Is ainmhí é an armadailín earrnocht tuaisceartach. Mamach atá ann.
Mná Díbeartha
Clár Gaeilge atá á chraoladh ar TG4 ó 6 Bealtaine, 2015 go dtí 27 Bealtaine, 2015 é Mná Díbeartha.
Hank Williams
Amhránaí ab ea Hiram "Hank" Williams  a rugadh ar an 17 Meán Fómhair, 1923 Mount Olive, Contae Butler, Alabama, agus a fuair bás ar an 1 Eanáir, 1953, in Oak Hill, West Virginia, na Stáit Aontaithe).
We're on the Road to D'ohwhere
Craoladh an t-aonú heipeasóid déag, "We're on the Road to D'ohwhere", den seachtú sraith déag The Simpsons ar an 29 Eanáir 2006. Scríobh Kevin Curran an eipeasóid seo. D'fhéach 9.04 milliún duine ar an eipeasóid.
Loingseach mac Flaithbheartaigh
Rí Chineál Chonaill, clann Uí Néill an Tuaiscirt, ba ea Loingseach mac Flaithbheartaigh (Sean-Ghaeilge Loingsech mac Flaithbertaig) (died 754). Flaithbertach mac Loingsig (bás 765) ba ea a athair, a d'éirigh as a choróin sa bhliain 734 agus chuaigh ar scor go mainistir Ard Mhacha.
Tháinig Loingseach i gcomharbacht ar a dheartháir Áed Muinderg (bás 747) mar rí Chineál Chonaill sa bhliain 747. Bhí a dheartháir aitheanta mar Rí Thuaiscirt, mar ionadaí an Ardrí, Domnall Midi (bás 763) de Clann Cholmáin, Uí Néill an Deiscirt. Níor tugadh ámh ach an teideal rí Chineál Chonaill dó Loingseach, ina thásc sna hannála.
Jules Bordet
Fiseolaí a rugadh i Soignies na Beilge ab ea Jules Jean Baptiste Vincent Bordet (13 Meitheamh 1870 – 6 Aibreán 1961). Sa bhliain 1906 d'fhionn sé an miocrób, cocabachaillín (ar tugadh Bordetella air) atá freagrach as an triuch. D'aithin sé na fachtóirí imdhíonacha i séiream na fola, agus d'fhionn ailéisín, gníomhaí frithbhaictéarach sa bhfuil a ghlacann páirt sa chóras imdhíonach. Bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis i 1919.
Gutzon Borglum
mion|Dealbh an Ghinearál Philip Sheridan, saothar de chuid Borglum Dealbhóir a rugadh i St. Charles, Idaho ab ea John Gutzon de la Mothe Borglum (25 Márta 1867 – 6 Márta 1941). Imircigh Mhormónta ón Danmhairg ab iad a thuismitheoirí. Bhain sé cáil as a shaothair ollmhóra, cosúil leis an dealbhóireacht cuimhneacháin náisiúnta ar Shliabh Rushmore.
Gadhra Mór mac Dúnadhaigh
Rí Síol Anmchadha agus Uí Mhaine ba ea Gadhra Mór mac Dúnadhaigh (bás 1027).
Beatha
Duine de thriúr mac Dhúnadhaigh, taoiseach ar chríocha ó abhainn na Gréine go Caradh, ba ea Gadhra Mór, agus iad eile ná Diarmaid (bás 998) agus Cú Chonnacht (bás 1006). Rinneadh rí Síol Anmchadha de sa bhliain 1008, agus d'éirigh sé ina rí Uí Maine uile tar éis na bliana 1014. Maraíodh iar-rí Uí Mhaine, Tadhg Mór Ua Ceallaigh, i gCath Chluain Tarbh.
Sa bhliain 1023, rinne Gadhra Mór creach ar Chluain Mhic Nóis. Deirtear i mAnnála na gCeithre Máistrí gur ghabh sé trí chéad bó. Ceithre bliana níos déanaí, maraíodh é ar fheachtas míleata i nOsraí i dteannta le Donnchadh mac Briain, rí Mumhan.
I measc a chlann, bhí Madadhán (bás 1008) agus Cú Chonnacht (bás c. 1045).
Alpheratz
Is í Alpheratz (α Andromedae, Alfa Andromedae, Alpha And) an réalta is gile ar réaltbhuíon na Andraiméide, agus is í an réalta is gile atá déanta de mearcair-mangainéis freisin. Is í déréalta i ndáiríre.
Lá Domhanda na hEolaíochta ar son Síochána agus Forbartha (10 Samhain)
mion|brat fásra, 2012 / 2013 (NASA) Ceiliúrtar an Lá Domhanda na hEolaíochta ar son Síochána agus Forbartha ar an 10 Samhain gach bliain. D'fhógair EOECNA (Eagraíocht Oideachais, Eolaíochta agus Chultúir na Náisiún Aontaithe) an Lá sa bhliain 2001 agus ceiliúradh é don chéad uair sa bhliain 2001. mion Tugann UNESCO "cuireadh dúinn meas a bheith againn ar ról suntasach na heolaíochta sa tsochaí agus é a cheiliúradh, agus aitheantas a thabhairt don iliomad bealaí ar féidir le heolaithe ar fud an domhain cuidiú linn i leathnú ár dtuisceana ar an bpláinéad iontach leochaileach a roinnimid le chéile.
Paindéim A (H1N1) 2009
mion|clé|Fógra: Eolas don Phobal
'Séard atá i bpaindéim A(H1N1) 2009 ná briseadh amach domhanda de phór nua den víreas fliú A fochineál H1N1 (sórt fliú), a sainaithníodh in Aibreán 2009 agus ar a dtugtar "fliú na muc" go coitianta. Tarchuirtear ó dhuine go duine é. Tá breis is 18,000 duine maraithe ag an ngalar. Ar an 10 Lúnasa 2010 dúirt an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte go raibh deireadh tagtha leis an bpaindéim.
Lá Domhanda na hEolaíochta ar son Síochána agus Forbartha (10 Samhain)
Tá sé ríthábhachtacht meas a bheith againn ar thábhacht na heolaíochta inár saol, agus ar thuiscint ar an eolaíocht maidir le dul i ngleic leis na dúshláin mhóra atá roimh an gcine daonna.
Mùideart
Tá Mùideart mar chuid de cheantar iargúlta agus scoite na hAlban, siar ón Ghearasdan, ar a dtugtar Na Garbh Chriochan. Tá Mùideart féin beagnach timpeallaithe ag coirp uisce. Gearrann Loch Seile teorainn thoir an cheantair (ar feadh líne ó dheas siar ó dheas go ó thuaidh soir ó thuaidh) agus leanann sé feadh chuid den imeall theas. Tá an chuid eile den imeall theas gearrtha amach ag Loch Mhùideart. Tá an tuaisceart gearrtha amach ag Loch Mhòrair agus Loch Ailleart ar an taobh thuaidh.
Lá Domhanda na hEolaíochta ar son Síochána agus Forbartha (10 Samhain)
Tá aghaidh á tabhairt go ciallmhar agus go héifeachtach ar an iliomad fadhbanna atá romhainn - amhail an bhochtaineacht dhomhanda, an t-athrú aeráide, an choinbhleacht, an galar agus an t-ocras - trí thairbhe an taighde agus na tuisceana eolaíochta a roinnt. Is cruthúnas air sin na Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe, agus sinn ag brath, mar a dhéanaimid, ar scoth na hoibre eolaíochta.
Mùideart
Is cuid de cheantar Loch Abar é Mùideart faoi láthair, i gceantar Chomhairle na Gàidhealtachd. Áiríonn sé an Dòirlinn, Ceann Loch Mùideart agus Gleann Ùig. Ag an Dòirlinn tá Caisteal Tioram, iar-dhúnfort Chlann Ruaidhrí agus Clann Raghnaill craobh Chlann Dòmhnaill.
Conradh Windsor (1175)
deas|mion| Príomh-ríochtaí na hÉireann Comhaontú críochach a rinneadh le linn ionradh na Normannach ar Éirinn ba ea Conradh Windsor (1175). Shínigh Rí Anraí II Shasana agus Ardrí na hÉireann, Ruaidrí Ua Conchobair é i Windsor, Berkshire.
An Conradh
Ar an iomlán, d’fhág an comhaontú Ruaidrí Ua Conchobair le ríocht ar a raibh Éire lasmuigh de ríocht chúige Laighean (mar a bhí sé an tráth sin), Tuath an Lochlannach (Duibhlinn) agus an chríoch ó Phort Láirge go Dún Garbhán, fad is a thug sé ómós d’Anraí II, agus cíosanna dlite a thabhairt dó. Bhí Éire ar fad faoi réir fhorálacha bulla de chuid an Phápa Laudabiliter agus Seanadh Chaisil (1172). Bhí sé de dhualgas ar an Ardrí seiche bó cóireáilte amháin a íoc as gach deich n-eallach. Bhí “ríthe agus daoine” eile na hÉireann chun taitneamh a bhaint as a gcuid tailte agus saoirsí fad is a d’fhan siad dílis do ríthe Shasana, agus b’éigean dóibh a n-ómós a íoc i seithí trí O’Connor. [fíorú ag teastáil] dualgas O'Connor a íoc ar cheann bó cóireáilte bhfolach le haghaidh gach eallach deich. Bhí “ríthe agus daoine” eile na hÉireann chun taitneamh a bhaint as a gcuid tailte agus saoirsí fad is a d’fhan siad dílis do ríthe Shasana, agus b’éigean dóibh a gcíosanna a íoc i seithí trí Ua Conchobair.
Baile an Ghearlánaigh
Is baile suite i gContae Lú, Éire, é Baile an Ghearlánaigh.
The Birth of a Nation
Dráma tostach eipiciúil Meiriceánach ón mbliain 1915 ab ea an scannán The Birth of a Nation. D. W. Griffith a stiúraigh an scannán. Cáintear an scannán mar moltar an ciníochas ann agus cuireann sé na baill den Ku Klux Klan ar taispeáint mar laochra. Ar an drochuair, cuireadh fáilte roimh an scannán. Chuaigh ardchaighdeán teicniúil an scannáin leis an bhfáilte úd.
Duínis
Is oileán Éireannach í Duínis.
Fianna Fáil
Is páirtí polaitiúil é Fianna Fáil i bPoblacht na hÉireann. Tá siad ar an bpáirtí is mó i rialtas na hÉireann: tá séúr airí sinsearacha acu as cúigear déag, agus tá a gceannaire, Mícheál Ó Máirtín, ina Thánaiste i láthair na huaire. Fuair an páirtí 22.2% de na vótaí céad-rogha agus 37 suíochán Dála in Olltoghchán 2020, iad sa dara háit ó thaobh vótaí agus iad ag roinnt na céad áite le Sinn Féin ó thaobh suíochán.
Abhainn Seile
Is abhainn suite in Áird nam Murchan, Comhairle na Gàidhealtachd í Abhainn Seile.
Fianna Fáil
An páirtí
Bunaíodh an páirtí le trí bhunaidhm - srl
Bhí an páirtí i gcumhacht i 23 Dáil as an 29 a bhí ann roimh 2009. Ba rialtas Fhianna Fáil é an rialtas is faide, ó 1932-1948, nuair a tháinig comhrialtas i gcomharba orthu, a thit ceithre bliain níos déanaí nuair a bhuaigh Fianna Fáil olltoghchán eile faoi Eamon de Valera.
Ainm
Tagann an t-ainm ón seanchas mar ba bhuíon laochra iad na Fianna faoi cheannas Fhinn Mhic Cumhaill. B'ainm "Inis Fáil" a glacadh mar ainm eile ar Éirinn.
Frank McCourt
Ba mhúinteoir agus údar Éireannach-Meiriceánach é Francis "Frank" McCourt (19 Lúnasa 1930 - 19 Iúil 2009). Shaothraigh sé clú dó féin mar scríbhneoir ar dtús lena leabhar dírbheathaisnéis each, Angela's Ashes, rud a ghnóthaigh Duais Pulitzer dó. clé|mion|269x269px Foilsíodh an leabhar i 1996 agus ghnóthaigh sé an Duais Pulitzer san earnáil beathaisnéis e. Sé atá sa leabhar ná aistí beathaisnéise faoin saol a bhí an údar i rith a óige i Nua Eabhrach agus i Luimneach chomh maith lena choimhlint le bochtanas agus fadhb ólacháin a athar agus faoi iarrachtaí a mháthar an teaghlach a choimeád beo.
Fianna Fáil
Cúlra
Bhí scoilt i Sinn Féin tar éis an conradh i 1922 idir Éirinn is an Bhreatain Mhór a chuir deireadh le Cogadh na Saoirse. D'fhág Eamon de Valera Sinn Féin i 1925 mar níor mhaith leis an bpáirtí a suíocháin a ghlacadh sa Dháil mar gheall ar an mionn dílseachta do rí na Breataine. Ag an am sin, dúirt Seán Lemass gur 'páirtí leath-bhunreachtúil' ab ea an páirtí mar ní raibh siad ach ag féachaint cad ab fhéidir leo a fháil trí mheáin pholaitiúla agus dá mbeadh gá ann, d'fhillfidís arís ar an bhforéigean.
Frank McCourt
Rinne Pádraig Breathnach aistriúchán go Gaeilge den leabhar ‘Angela's Ashes’, 'Luaithreach Angela. Cuimhní Óige'.
Fianna Fáil
Bunú
Bunaíodh an páirtí ar an 23 Márta 1926. Ar an 16 Bealtaine 1926, reáchtáladh an chéad cruinniú an páirtí san amharclann 'La Scala' i mBaile Átha Cliath.
I gCumhacht
Bhunaigh an páirtí a gcéad rialtas i Mí na Márta 1932 le cabhair ón Lucht Oibre. Ghéill rialtas Chumann na nGaedhael riarachán na tíre dóibh agus ba chéim mhór í seo do dhaonlathas na hÉireann mar bhí na daoine céanna á marú i gCogadh Cathartha cúpla bliain roimhe sin. I mí Eanáir 1933 d'fhógair de Valera toghchán agus bhuaigh an páirtí móramh sa Dáil.
1960idí
Tháinig a lán scannal chuig Fianna Fáil trína bliana. An Triail na nArm sa seachtóidí, nuair a cúisíodh Cathal Ó hEochaidh agus aire eile ó bheith ag tabhairt airm don tIRA, agus díbríodh iad ón gcaibinéid. Fuair an triail amach nach raibh baint acu le airm soláthar agus d'éirigh leis an Eochaigh a bheith ina Thaoiseach níos déanaí. Sna nóchaidí, bhí cúpla scannal faoi thabhairt conradh pleanála. Mar thoradh, chuaigh daoine chuig príosún agus chuir an rialtas a lán binse fiosrúcháin ar bhun.
Géarchéim, 2007-2016
I mí Meitheamh 2009 chaill Fianna Fáil a lán suíocháin sna toghcháin áitiúla.
Fianna Fáil i dTuaisceart Éireann
Ainmníodh Sorcha McAnespy mar an gcéad iarrthóir don pháirtí in iomaíocht sna toghcháin áitiúla 2019.
Ceannairí
Is é Eamon de Valera an ceannaire a mhair an t-am is faide.
Rizzle Kicks
Is rapbhanna Sasanach é Rizzle Kicks.
Mainistir na hInse (Contae an Chláir)
Ba mhainistir Phroinsiasach in Inis, Contae an Chláir í Mainistir na hInse (Béarla: Ennis Friary nó Ennis Abbey). Bhunaigh ríshliocht rialaithe Ua Briain í, i lár na 13ú haoise agus thug siad a dtacaíocht di don chuid is mó dá saol.
Bunreacht Meiji
mion|clé|Fógairt Meiji, The Graphic. Vol. XXXIX: P. 697. 22 Meitheamh 1889. Tháinig Bunreacht Meiji sa tSeapáin i bhfeidhm ar an 29 Samhain 1890. D'fhorógair Impire na Seapáine i mí Feabhra 1889 an bunreacht nua, chun urra a chur leis an gclaochlú i gcóras rialtais na tíre a tharla ó dheireadh na seoganáide sa bhliain 1868. clé|mion Ar feadh tuairim agus seasca bliain ina dhiaidh sin, níor réitíodh riamh an neamhréir a bhí sa cháipéis idir monarcacht absalóideach agus daonlathas liobrálach.
Sa bhliain 1947 cuireadh bunreacht reatha na Seapáine in ionad Bunreacht 1889. clé|mion|leathanach 11, Bunreacht Meiji
Murchadh mac Flaithbheartaigh
Insítear sna hannála gan sonraí gur maraíodh annals Murchadh sa bhliain 767. Níor tugadh ach an teideal rí Chineál Chonaill dó iontu.
Rinneadh rí Chineál Chonaill fosta dá mhac, Maol Breasal (Máel Bresail) (bás 819).
Abhainn Amain
Is abhainn suite i gComhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath í Abhainn Amain.
Baile Sheinicín
Is baile suite i gContae Lú é Baile Sheinicín.
Max Born
Fisiceoir a rugadh i Wrocław na Polainne (Breslau na Prúise ag an am) ab ea Max Born (11 Nollaig 1882 – 5 Eanáir 1970).
Roinn sé Duais Nobel na Fisice sa bhliain 1954 le Walter Bothe as a thaighde bunúsach ar mheicnic chandamach is airí déach an leictreoin mar cháithnín toinne, agus a mhíniú staitistiúil ar an tonnfheidhm.
Google
Is é Alphabet Inc, nó Google mar a thugtar air de ghnáth, an comhlacht ríomhaireachta is mó ar domhan. Is é mar aidhm ag an chomhlacht eagar a chur ar eolas, agus é a chur ar fáil ar gach duine. Láimhseálann Google níos mó ná 70 faoin gcéad d’iarrataí cuardaigh ar líne ar fud an domhain, agus é á chur i gcroílár eispéireas fhormhór na n-úsáideoirí Idirlín. Tá a cheanncheathrú i Mountain View, California.
My Fair Laddy
Craoladh an dara heipeasóid déag, "My Fair Laddy", den seachtú sraith déag The Simpsons ar an 26 Feabhra 2006. Scríobh Michael Price an eipeasóid seo. D'fhéach 9.51 milliún duine ar an eipeasóid.
Google
Is é mana neamhoifigiúil an chomhlachta "Don't be evil". clé|mion|288x288px
I measc innill chuardaigh an idirlín, is é Google an fathach .Tá a chuid seirbhísí le fáil i 90 teanga +, an Ghaeilge ina measc (féach ar Uirlisí Teanga Google,).
Bunús
Bunaíodh Google ar an 4 Meán Fómhair 1998, le Sergey Brin agus Larry Page, nuair a bhí an bheirt san ollscoil i Stanford, California. Cé gur thosaigh an comhlacht ar an 4 Meán Fómhair, bíonn an lá breithe ann gach bliain ar an 27 Meán Fómhair.
Tá príomhoifigí Google in California. clé|mion|Google i mBaile Átha Cliath
Conspóidí
Ar 27 Meitheamh 2017, ghearr an Coimisiún Eorpach fíneáil €2.42 billiún ar Google as mí-úsáid a bhaint as a cheannasacht sa mhargadh. Tharla sé seo trí thús áite a thabhairt dá sheirbhís comparáide praghsanna féin sna torthaí cuardaigh ar Google, agus céim síos a thabhairt do sheirbhísí a iomaitheoirí. clé|mion|Sráid Barrow, BÁC
Google in Éirinn
Is i 2003 a bunaíodh Google in Éirinn. Ach tháinig fás rábach ar an chomhlacht in Éirinn sna blianta 2011-2014.
Is é Baile Átha Cliath ceanncheathrú Google san Eoraip agus is féidir an leathanach baile agus torthaí cuardaigh a fháil go hiomlán i nGaeilge.
I dtús 2023, bhí 5,500 duine fostaithe ag Google in Éirinn.
Càrna
Is oileán suite i Loch Shuaineart, Áird nam Murchan, Comhairle na Gàidhealtachd é Càrna.
Gníomhaire litríochta
mion|Aonach Leabhar [[Frankfurt ]] Is éard is gníomhaire litríochta ann ná duine a aimsíonn foilsitheoirí do shaothair litríochta. Ní hann dóibh i saol foilsitheoireachta na Gaeilge ach tá siad sách coitianta i margaí liteartha na mórtheangacha – agus i gcás an Bhéarla tá siad nach mór riachtanach.
Port-adhair Comar nan Allt
deas|250px|thumb|Port-adhair Comar nan Allt Is aerfort suite i gComhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath é Port-adhair Comar nan Allt.
Baile na gCloch
Is baile suite i gContae Lú é Baile na gCloch.
Loch Shuaineart
Is loch suite i Áird nam Murchan, Comhairle na Gàidhealtachd, é Loch Shuaineart.
Corrachadh Mòr
Is cnocán suite i Àird nam Murchan, Comhairle na Gàidhealtachd é Corrachadh Mòr.
Aodh an Macaomh Tóinleasc
Le tacú Dhonnchadha Uí Chearbhaill, rí na Oiriall, d'éirigh Aodh ina rí Thír Eoghain, cé go freasúra Mhic Lochlainn. Coinnigh sé greim ar a ríogacht go pointe éigin óir gur ghéill sé do Ruairí Ó Conchúir, rí cumhachtach na gConnacht. I dteannta leis siúd, bhí Aodh ar an bhfód in aghaidh ionradh na Normannach.
Luathshaol
Deirtear gur mhac é Aodh le huasal darbh ainm Muircheartach a maíodh sa 13ú haois gur de shliocht Uí Néill é. Deirtear go ndeachaigh Aodh ar altramas i measc chlann Uí Thoirtre na nOiriall, raibh ó thuaidh de Loch nEathach. Insítear sa Leabhar Eoghanach den 16ú haois go raibh cónaí aige le clann Uí Flainn, taoiseach Uí Thoirtre, ach tá fianaise ann go raibh sé le clann níos ísle Uí hUrthuile.
Sa bhliain 1160, maraíodh Muircheartach i gCath Magh Lughad, dá mb'fhíor buailte go soineanta ag Lochlann Mac Lochlainn, gaol rí Thír Eoghain Ardrí Éireann, Muircheartach Mac Lochlainn. Bhí Lochlann Mac Lochlainn i mbun éirí amach ag Domhnall Ó Gairmleadhaigh agus Cineál Mhaoin (dream lonnaithe gar de Srath Bán) a chur faoi chois. Maraíodh Lochlann Mac Lochlainn in éiric an ghnímh seo ag mac Mhuircheartaigh — nó Aodh féin nó deartháir leis.
Ríogacht
Mhaígh Aodh, nó a sliochtaigh, gurbh é príomhionadaí Uí Néill Thír Eoghain, a mhaígh gurbh é Ardrí Éireann den 10ú haois, Niall Glúndubh, é a sinsear. Le breis is céad bliain, idir 1053 agus 1166, bhí siad sáraithe ag muintir Mhic Lochlainn, lonnaithe ar Inis Eoghain, a rianaigh a nginealach ó deartháir Néill, Domnall Dabaill.
Mar thoradh cheannas Mhic Lochlainn, d'imigh Uí Néill agus a lárionad Tulach Óg as radharc óna foinsí. Go deimhin, tá ceannairí Uí Bhriain taifeadta sa ríogacht Tulaigh Óig ag deireadh na 1070í, b'fhéidir agus Mhic Lochlainn ag iarraidh tionchar Uí Néill ann a bhriseadh. Mar thoradh, ní fios go cruinn bhunúis Aodha, ní cathain a ghlac seisean nwí a sliochtaigh an sloinne Ó Néill, nó an raibh sé de ceart acu.
Rinne Aodh tús le ceannas Mhic Lochlainn i dTír Eoghain a bhriseadh. Deirtear gur tugadh a leasainm in Macáem Tóinlesc dó óir gur dhiúltaigh sé seasamh i láthair Mhuircheartaigh, ardrí Mhic Lochlainn, agus é siúd ar chuairt ar athair altrama Aodha.
Tar éis dó féin a fhógairt mar rí, bhí ar Aodh fós mic Mhuirchertaigh a chloí, ina measc an damhna, Niall Mac Lochlainn. Sa bhliain 1167, tháinig an tArdrí nua, Ruairí Ó Conchúir, i gceannas slua i dTír Eoghain isteach, agus roinn sé an ríocht ina dá leath, Niall taobh ó thuaidh de Shliabh gCallann agus Aodh raibh ó dheas de. Thug an bheirt leath-ríthe gialla do Ruairí ansin. An bhliain dár gcionn, i dteannta le habb Dhoire, thug an bheirt fhear cuairt ar Ruairí ag Áth Luain agus glacadhar bronntanais. As 1169 ar aghaidh, tháinig na hAngla-Normannaigh go hÉirinn, ag baint de smacht Ruairí ar a chuid críoch. De réir Chanson de Dermot et du Comte, tháinig Aodh sa bhliain 1174 le slua 3000 fearr ag tacú le Ruairí ag a léigear Átha Troim, ag an am i gceannas Hugh de Lacy.
Is dócha go raibh Aodh i réim i dTír Eoghain ón mbliain 1170 go dtí 1174 ar a laghad, ach bhí sé curtha as ag am a bháis. Insítear i Leabhar Mhic Carthaigh go deimhin go raibh Aidhm ina rí Thír Eoghain agus na nUladh uile sa bhliain 1171. Más fíor áfach, tá sé taifeadta go raibh idir Niall (bás 1176) agus a dheartháireacha Conchúr (bás 1170) agus Maol Seachlainn (bás 1185) ina éilitheoirí ar an ríoghacht sna 1170í.
Maraíodh Aodh sa bhliain 1177 ag Maol Seachlainn Mac Lochlainn. Insítear i nAnnála Uladh gurbh rí Chineál Eoghain agus rídhamhna Éireann uile é Aodh. I reith bhliain a bháis, bhí an Angla-Normannach John de Courcy ag cloí na tíre taobh thoir den Bhanna. I ndiaidh scór bliain coimhlinte, bhí Aodh Méith mac Aodha in ann ríogacht Tír Eoghain a glacadh agus le tríocha bliain a bheith i réim.
Liosta eipeasóidí Only Fools and Horses
Seo liosta d'eipeasóidí den dráma grinn suímh BBC One, Only Fools and Horses. Craoladh an clár den chéad uair ar BBC One ar an 8ú Meán Fómhar 1981. Rith sé ar feadh seacht sraith agus 18 eipeasóidí speisialta Nollag go dtí an 25ú Nollaig 2003, nuair a craoladh an eipeasóid dheireanach. San iomlán, tairgeadh 63 eipeasóid de Only Fools and Horses, iad go léir scríofa ag John Sullivan. Tá siad go léir le fáil ar DVD ar réigiún 1 agus réigiún 2.
Chomh maith leis seo, rinneadar seacht n-eipeasóid speisialta eile. Díobh seo, níor craoladh dhá cheann acu riamh go tráchtála ("Licensed to Drill" agus "The Robin Flies at Dawn"), agus ní bhfuarthas cúpla eile díobh go dtí tamall beag ó shin. Tá na heipeasóidí seo an-tearc agus níl siad ar fáil ar DVD.
Craoladh gach eipeasóid ar BBC One ar dtús. Tá an liosta ag dul de réir dáta craolta.
Forbhreathnú
Craoladh an chéad sraith de seacht eipeasóidí idir an 8ú Meán Fómhar 1981 agus 13ú Deireadh Fómhar 1981. Craoladh eipeasóid speisialta Nollag ar an 28 Nollaig 1981. Craoladh an dara sraith de ocht eipeasóid idir an 21 Deireadh Fómhar agus an 2 Nollag 1982. Craoladh eipeasóid speisialta Nollag ar an 30ú Nollaig 1982. Craoladh an tríú sraith de seacht eipeasóid ón 10ú Samhain go dtí an 22 Nollag 1983. Craoladh eipeasóid speisialta Nollag ar Lá Nollaig 1983.
Alfa Antliae
Is í Alfa Antliae (α Ant, Alpha Ant) an réalta is gile sa réaltbhuíon An tAerchaidéal, ach níl ach méid dhealraitheach (Béarla: apparent magnitude) ó 4.22 go 4.29 aici. Is í fathachréalta cinéal-K.
1798
Tarluithe
mion|21 Iúil 1798: Cath na bPirimidí s[[an Éigipt idir arm Otamánach agus fórsaí Napoléon Bonaparte]]
Córas Imsruthaithe
Is é atá sa chóras imshruthaithe nó cardashoithíoch ná córas inmheánach iompair a úsáideann daoine beo chun cothaithigh, meitibilítí, ocsaigin, dé-ocsaíd charbóin, hormóin agus substaintí eile a bhogadh laistigh dá gcorp. Faightear é i veirteabraigh agus i bhformhór na n-inveirteabrach, cé go bhfuil éagsúlachtaí móra ag baint lena struchtúr agus lena fheidhm ag brath ar an gcineál ainmhí nó cardashoithíoch a úsáideann neacha beo chun cothaithigh, meitibilítí, ocsaigin, dé-ocsaíd charbóin, hormóin agus substaintí eile a bhogadh laistigh dá gcorp. Tá sé ann i veirteabraigh agus i bhformhór na n-inveirteabrach, cé go bhfuil éagsúlachtaí móra ag baint lena struchtúr agus lena fheidhm ag brath ar an gcineál ainmhí.
Filíocht na Gaeilge
Tosaíodh ag scríobh filíochta as Gaeilge chomh luath leis an 7ú haois, saothar úr suaithinseach nach raibh a leithéid le fáil in aon tír eile. Tá an cheird á cleachtadh riamh ó shin, agus sa meánaois bhí na trí shaghas filíochta ann - filíocht na scol, dánta grá agus filíocht an phobail. Ba é an saghas deireanach a tháinig chun tosaigh sa 19ú haois, nuair nach raibh léamh ná scríobh na Gaeilge ag mórán daoine. Ach sa 20ú haois tháinig borradh faoin bhfilíocht chomhaimseartha chathrach agus roinnt scríbhneoirí nótáilte ina bun.