cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Na Gleannta
Stair
left|thumb|240px|Grianghraf tógtha sna Gleannta thumb|240px|Músaem Naomh Conaill
Cultúr
Tháinig Pádraig Mac a'Ghoill nó Patrick MacGill, file agus údar, as na Gleanntaí. Tá dealbh dó ag seasamh ar an droichead i lár an bhaile. Achan bhliain bíonn Scoil Samhraidh ina onáir ar siúl.
Tháinig Jimmy Campbell, fidiléir, as na Gleanntaí.
Daonra
Sa bhliain 2016, bhí 805 dhuine ina gcónaí sa bhaile.
Taispeánann an tábla seo athruithe sa daonra sna blianta anuas:
Conradh Luimnigh
thumb|Cloch an Chonartha i Luimneach.
Na hAilt Mhíleata
clé|mion| [[Liam III Shasana|Uilleam III Shasana ]] De réir na nAlt, bhí cead ag saighdiúirí Seacaibíteacha de chuid na reisimintí a gcuid arm agus bratach a thabhairt leo chun na Fraince agus dul sa Bhriogáid Éireannach. Thoiligh timpeall 14,000 saighdiúir lena dhéanamh, agus cuireadh iad chun Corcaí, áit a ndeachaigh siad ar bord loinge. Ba mhinic a muirín lena gcois. Is iomaí saighdiúir eile a chuaigh thar sáile chun liostáil i reisimintí na Spáinne agus na hOstaire.
B'fhéidir le saighdiúirí Seacaibíteacha dul in Arm Uilleam, cé nach ndearna ach timpeall míle duine acu é sin. Chuaigh míle eile abhaile. Naoi n-alt is fiche a bhí sa Chonradh agus iad socraithe ag an Leifteanant-Ghinearál Godert de Ginkell, ardcheannasaí arm Uilleam, agus ag na Leifteanant-Ghinearáil D'Usson agus Philibert-Emmanuel de Froulay, chevalier de Tessé, ardcheannasaithe an airm Sheacaibítigh. Is iad na daoine a chuir a lámh leis an gConradh D'Usson, le Chevalier de Tessé, Latour Montfort, Pádraig Sáirséal (Iarla Leamhcáin), an Coirnéal Nioclás Puirséal ó Luachma, Marcas Talbóid agus Piaras de Buitléir, tríú Bíocunta Ghabhalmhaí.mion|[[Pádraig Sáirséal (Patrick Sarsfield)]]
Na hAilt Shibhialta
Chosain na hAilt seo cearta na n-uasal Seacaibíteacha a thogair fanacht in Éirinn agus ar Chaitlicigh a bhformhór. Ní raibh a dtailte le coigistiú má rinne siad móid dílseachta d'Uilleam agus do Mháire, agus bhí cead ag uaisle Caitliceacha a bheith faoi airm. Bhí síocháin ag teastáil ó Uilleam in Éirinn, agus bhí sé féin agus an Pápa dulta d'aontaobh sa bhliain 1891 de réir Chonradh Augsburg. Stad rialtas Uilleam de chloí leis na hAilt Shibhialta i gceann tamaill, mar d'aithin an Pápa Séamas II mar Rí reachtúil na hÉireann sa bhliain 1892. Na huaisle a bhí tar éis an mhóid dílseachta a thabhairt tháinig siad féin agus a sliocht slán, ach bhí an chuid eile ("an dream nár mhionnaigh") i mbaol, cé gur éirigh le roinnt acu an eisreachtaíocht a fháil cealaithe. clé|mion|[[Godert de Ginkell, Céad Iarla Átha Luain|Godert de Ginkell]]
Ón mbliain 1695 rith an Pharlaimint Éireannach roinnt péindlíthe a raibh d'aidhm acu tabhairt ar na huaisle Caitliceacha nár mhionnaigh faoin am sin scaradh lena gcreideamh. Neartaíodh na dlíthe sin ar chúiseanna polaitiúla i rith Chogadh Chomharbas na Spáinne (1701-1714). Cé nár cuireadh i bhfeidhm go dian iad le himeacht aimsire níor leasaíodh iad go dtí seachtóidí na haoise sin.
Liosta de charachtair Ros na Rún (2000)
Sobaldráma Gaeilge atá á chraoladh ar TG4 (TnaG) ó 3 Samhain 1996 ar aghaidh é Ros na Rún. Is liosta é seo de charachtair Ros na Rún. Bhí na carachtair seo ar an seó den chéad uair sa bhliain 2000.
Vince De Burca
Rinne Vince De Burca (Paul McCloskey) a chéad cuma sa bhliain 2000. Is athair Róise agus Ríona De Búrca. Duine tomhaiste é Vince a bhfuil tréith an ionracais agus na cothromaíochta ann; is féidir brath air a bheith muiníneach. Is iondúil go mbíonn caidreamh dainséarach aige le mná, ach nuair a éiríonn leis i gcúrsaí seirce is deacair leis cloí le caidreamh buan aonair. In ainneoin na ndeacrachtaí a thagann ina threo, d'éirigh leis a theacht tríothu i gcónaí, rud nach raibh éasca i bhfianaise ar tharla dó ina shaol seirce agus lena ghasúir.
Ríona De Búrca
Rinne Ríona De Burca (Sorcha Ní Chéide) a céad cuma sa bhliain 2000.
Róise De Búrca
Rinne Róise De Burca (Linda Bhreathnach) a céad cuma sa bhliain 2000.
Amy Huberman
Is aisteoir Éireannach í Amy Huberman. Rugadh í ar an 20 Márta 1979. Tá sí pósta le Brian O'Driscoll.
Gairm
Ghlac sí an pháirt mar Daisy sa chlár The Clinic ó 2003 go 2009. Bhí páirt aici sa chlár BBC George Gently. Glacann sí an pháirt mar Kate sa chlár Can't Cope, Won't Cope ó 2016 agus mar Tara Raftery Striking Out ó 2017.
The Get Weird Tour
Is é The Get Weird Tour an tríú camchuairt ag an bpopghrúpa Little Mix i dtacaíocht lena a dtríú albam, Get Weird. Thosaigh an chamchuairt ar an 13 Márta 2016 agus chríochnaigh sé ar an 27 Lúnasa 2016.
Uiscimir
Foirm eitseála a thugann cuma thonúil, cosúil le líníocht leachtdatha (scáthú le dúch nó uiscedhath caolaithe a chuirtear ar an líníocht le scuab). Clúdaítear pláta copair le ciseal tanaí roisín phúdraithe, a ghreamaítear leis an miotal trí théamh. Nuair a thumtar an pláta in aigéad, polltar gach cuid den dromchla leis an iliomad smál bídeach scaipthe. Is féidir réimniú tondatha ó liath éadrom go dtí dubh trom (nach soladach é) a bhaint amach tríd an am tumtha a rialú. D'fhorbair Jean-Baptiste le Prince (1734-1781) an teicníocht seo sa bhFrainc i 1768, agus ba é Goya sármháistir na teicníochta mar a léiríonn a shaothar Los Caprichos (Na Teidheanna, 1799). Sa 20ú céad thug Picasso, André Masson (1896-1987), agus ealaíontóirí eile an teicníocht ar ais go rathúil.
Eoghan Cóir
Téacs
1.
2.
3.
4.
5.
Páirtí Náisiúnta an Lucht Oibre (Éire)
Toghadh ceathrar Teachtaí Dálaí de chuid an pháirtí nua in olltoghchán na bliana 1944 agus cúigear sa chéad olltoghchán eile sa bhliain 1948. Chuaigh an páirtí i gcomhrialtas le ceithre páirtí eile (Páirtí an Lucht oibre ina measc) agus le roinnt teachtaí neamhspleácha tar éis olltoghcháin 1948. Ceapadh James Everett mar Aire Poist agus Teileagraif.
D'athaontaigh an páirtí agus Páirtí an Lucht Oibre sa bhliain 1950, trí bhliain tar éis báis an Lorcánaigh.
Francis Ledwidge
Saol agus Saothar
Duine de theaghlach mór beo bocht ab ea é, ach meas acu riamh ar an léann. D'éag a athair agus gan ach cúig bliana slánaithe ag Ledwidge. Lean sé lena chuid oideachais agus é ag obair leis chun é féin a chothú. clé|mion|317x317px|thart ar 1914 Thosaigh sé ag cumadh dánta agus luí sé isteach leis an bhfilíocht go díograiseach. Foilsíodh cuid mhaith dánta leis, faoin am seo, i nuachtáin áitiúla. Thug Lord Dunsany pátrúnacht dó ó 1912 ar aghaidh agus chuir sé a leabharlann ar fáil dó, chomh maith le cuid mhaith áiseanna eile. Thug seisean cabhair dó a chéad chnuasach filíochta, Songs of the Fields, a chur in eagar agus i gcló.
An Chéad Chogadh Domhanda
Ba náisiúnaí Éireannach daingean é. Mar bhall de na Irish Volunteers, chuaigh Ledwidge isteach in Arm Shasana chun troid sa chéad chogadh domhanda ar son tíortha beaga, mar dhea. Tháinig sé slán ón sléacht i nGallipoli, agus d'éirigh sé tinn i sléibhte na Seirbia ansin, áit ar chum sé neart filíochta.
Bhí sé cráite tar éis Éirí Amach na Cásca. Briseadh as an arm é, óir nár fhill sé in am óna chuid saoire agus as a bheith ólta faoi éide freisin.
Tar éis tamall gearr, cuireadh ar ais chuig an gcogadh é. Ar an 31 Iúil 1917, agus é ag ól tae lena chomrádaí, ar thaobh an bhóthair in aice le Pilkem, gar do Ypres, maraíodh é de bharr pléasc sliogáin.
A Shaothar
Níor foilsíodh ach cnuasach amháin filíochta leis i rith a shaoil ach cuireadh neart filíochta leis i gcló i nuachtáin áitiúla. Foilsíodh dhá cnuasach filíochta eile leis, Songs of Peace agus Last Songs, tar éis dó bás a fháil.
Met Éireann
Oifig meitéareolaíochta náisiúnta na hÉireann is ea Met Éireann. Bunaíodh sa bhliain 1936 é. Cuid den Roinn Comhshaoil, Oidhreachta agus Rialtais Áitiúil atá ann. Is é Met Éireann an príomhsholáthróir a chuireann eolas faoin aimsir agus faoi sheirbhísí bainteacha ar fáil do mhuintir na hÉireann.
Cearc cheannann Mheiriceánach
Is éan í cearc cheannann Mheiriceánach. Is baill d'fhine na Rallidae é. .
Abano Terme
Is cathair i réigiún Veneto san Iodáil é Abano Terme. Bhí 19,979 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2017.
Met Éireann
Stair
Ar an 8 Deireadh Fómhair 1860, tarchuireadh an chéad bhreathnadóireacht aimsire ‘fíor-ama’ ó Oileán Dhairbhre, gar do chósta Chontae Chiarraí. Bhí an stáisiúin aimsire seo ina chuid den líonra a bhunaigh na húdaráis Chabhlaigh ar fud chóstaí na hÉireann agus na Breataine (chun cabhrú leo rabhaidh stoirme a thabhairt do longa).
Uiscíoch
Sraitheanna carraigeacha a iompraíonn uisce, de ghnáth as gaineamhchloch nó cailc a mbíonn póiriúlacht is tréscaoilteacht ard inti. Uathu a fhaightear cuid mhaith de sholáthar uisce inúsáidte an Domhain, trí thobar a thochailt nó an t-uisce a chaidéalú i dtaiscumar. Is suntasach an t-uiscíoch cailce faoi Londain i soláthar uisce don chathair mhór sin, agus an t-uiscíoch ollmhór gaineamhchloiche i nDakota sna Stáit Aontaithe.
Met Éireann
Stair
Fiú nuair a bhain Éire amach neamhspleáchas, lean Oifig Meitéareolaíochta na Breataine ar aghadih ag freastal ar riachtanais na hÉireann ó thaobh cúrsaí aimsire de. Faoi lár na 1930dí, ámh, ba léir go raibh custaiméir suimiúil nua ar an mbealach. Sa bhliain 1936, áfach, bunaíodh Seirbhís Meitéareolaíochta na hÉireann d'fhonn eolas aimsire a sholáthar don eitlíocht thrasatlantach.
Ceapadh Austen H. Nagle, an chéad Stiúrthóir, i mí Dheireadh Fómhair, agus d’imigh sé i mbun oibre i gceannceathrú na heagraíochta nua ar Shráid San Aidrias i mBaile Átha Cliath. Ghlac an eagraíocht uirthi féin na freagrachtaí riaracháin a bhíodh ar an eagraíocht Bhriotanach i mí Aibreáin 1937: san áireamh bhí
Ar dtús, bhí baill foirne ar iasacht ó Londain le hobair i bhFaing i gContae Luimnigh, (bhí báid eitilte ag feidhmiú san áit). Faoin mbliain 1941, áfach, bhí an eagraíocht Éireannach ábalta freastal ar na freagraíochtaí a bhí uirthi lena hacmhainní féin.
Ghlac an eagraíocht uirthi an fhreagracht as réamhaisnéisí aimsire a sholáthar a chraol Raidió Éireann, a cuireadh ar fáil ó Shasana sa tréimhse eatramhach, den chéad uair sa bhliain 1948. Thosaigh sí ag soláthar réamhaisnéisí do nuachtáin laethúla Sa bhliain 1952. Osclaíodh an Lároifig nua Anailíse agus Réamhaisnéise ag an gCeanncheathrú, atá anois ag 44 Sráid Uí Chonaill Uachtarach, Baile Átha Cliath, sa bhliain 1961. Sa bhliain 1962 thosaigh a réamhaisnéisí ag craoladh beo ar Theilifís Éireann.
Thosaigh réamhaisnéisí taifeadta ar an teileafón i rith 1960dí, íomhánna satailíte sna 1960dí agus ré na ríomhaireachta i rith na 1970í.
Ba bhall iomlán Eagraíocht Dhomhanda Meitéareolaíochta ó na 1950dí ar aghaidh agus ba bhall bunaidh í den Lárionad Eorpach do Réamhaisnéisí Aimsire Meánraon agus den Eagraíocht Eorpach Satailítí Meitéareolaíochta, EUMETSAT. Ghlac an eagraíocht páirt i gcruthú gníomhaireachtaí comhoibritheacha amhail EUMETNET agus ECOMET. Ó 1989 ar aghaidh ba bhall í de HIRLAM, comhfhiontar chun forbairt a dhéanamh ar shamhail uimhriúil do réamhaisnéisí gearr-raoin.
Struchtúr
Is é Déaglán Ó Murchadha an Stiúrthóir,
Tá Liam Campbell (Leas-Stiúrthóir Oibríochtaí agus Riarachán) freagrach as na rannóga seo
Tá Tom Sheridan (Leas-Stiúrthóir/ Tacaíocht Eolaíochta agus Theicniúil) freagrach as na rannóga seo
Seirbhísí 3itlíochta
Aeradróm Mhic Easmainn, Baile Dhónaill; Aerfort Bhaile Átha Cliath, Aerfort Chnoc Mhuire, Aerfort Chorcaí; Aerfort na Sionainne.
Stáisiúin bhreathnadóireachta
Béal an Mhuirthead; Biorra: Cathair Saidhbhín: Cill Chainnigh; Cionn Mhálanna; Clár Chlainne Mhuiris; Cluain Eois; An Muileann gCearr; Réadlann Dhairbhre, Ros Láir.
Modhanna
Le linn na bliana 2005 rith samhail HIRLAM ceithre huaire sa lá ar bhraisle Linux de chuid Met Éireann agus an réamhaisnéis ghearrthréimhseach (suas le 48 uair roimh ré) bunaithe go príomha ar an aschur. (Comhthionscadal idir seirbhísí náisiúnta meitéireolaíochta na hÉireann, na Spáinne, na hÍsiltíre agus na dtíortha Nordacha is ea HIRLAM). Tugann an Tonnsamhail Réamhaisnéise (WAM) réamhaisnéis ar dhálaí ar an lear agus rith sí lena taobh.
Sa raon 3-7 lá roimh ré is iad na treoir a chuireann an tIonad Eorpach um Réamhaisnéisí Meánraoin (ECMWF) i Reading na Breataine príomhbhunús na réamhaisnéisí.
Major Antônio Couto Pereira Staidiam
Is staid na foirne sacair Brasaíle Coritiba é Major Antônio Couto Pereira Staidiam, atá suite i Curitiba.
Clarksdale, Mississippi
Is cathair de chuid stát Mississippi, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í Clarksdale. Tá timpeall is 20,645 (2000) duine ina gcónaí sa chathair agus is é an príomhbhaile contae é i gContae Coahoma. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1882. Tá Henry Espy ina mhéara.
Urnaí na Fatima
deas|250px|thumb|[[Muire]] Paidir traidisiúnta Chaitliceach Rómhánach is ea Urnaí na Fatima.
Abbadia Cerreto
Is baile beag i réigiún Lombaird i dtuaisceart na hIodáile é Abbadia Cerreto. Sa bhliain 2004 bhí 274 duine ina gcónaí ann.
Astana
Is í Astana príomhchathair na Casacstáine. Cathair nua is ea í, nó ní dhearnadh príomhchathair di ach sa bhliain 1997. B'í Almaty, cathair mhór atá suite in oirthuaisceart na tíre, a bhí ina príomhchathair ar an tír go nuige sin.
Eliezer Ben-Yehuda
Iriseoir agus teagascóir a bhí in Eliezer Ben-Yehúda (Eabhrais: אֱלִיעֶזֶר בֶּן־יְהוּדָה). Bhí ról lárnach aige in athbheochan na hEabhraise. B'eisean an chéad duine a thug faoin teanga a labhairt lena chuid clainne. Bhí sé ina eagarthóir ar nuachtán Eabhraise agus scríobh sé foclóir cáiliúil sa teanga sin.
Astana
Ainm
Aqmola a bhí ar an áit sular haistríodh feidhmeanna na príomhchathrach ansin, ainm a chiallaíonn "An Tuama Bán" i dteanga oifigiúil na Casacstáine, an Chasaicis. Ainmneacha eile a bhí ar Nur-Sultan sna laethanta a bhí is ea iad Akmolinsk (leagan d'Aqmola atá curtha in oiriúint do nósanna logainmníochta na Rúisise) agus Tselinograd. Tá an dara hainm bunaithe ar an bhfocal Rúisise úd tselina, a chiallaíonn "branar", "talamh nua-threafa", "talamh atá á thabhairt chun míntíreachais". Níl san ainm "Astana", an t-ainm a bhí ar an gcathair le blianta beaga anuas, ach focal Casaicise a chiallaíonn "príomhchathair", agus tugadh an t-ainm seo ar an áit toisc go bhfuil sé furasta le fuaimniú ag na strainséirí féin. Athraíodh "Astana" go "Nur-Sultan" i mí na Márta, 2019, agus ar ais go "Astana" sa bhliain 2022.
Eliezer Ben-Yehuda
Luathshaol
Rugadh Ben-Yehúda leis an ainm Eliezer Isaac Perelman Elianov in Luzhky, sa Liotuáin, ar 7 Eanáir 1858. Rinne Ben-Yehúda staidéar i bpáirt le raibí ar ghramadach na teanga. Bhí sé ina aistritheoir freisin. Bhí suim aige i leabhair de chuid scríbhneoirí a raibh an smaoineamh acu litríocht shaolta na hEabhraise a athbheochan agus go mbeadh sí ina teanga nua-aimseartha.
Cosúil le go leor buachaillí Giúdach a a tógadh in Oirthear na hEorpa ag an am, bhí sé i dteagmháil leis an Eabhrais scrioptúrach agus leis an Talmud ar feadh 9 mbliana. In aois a trí bliana, thosaigh sé ag staidéar na dtéacsanna móra liotúirgeacha ar nós an Tórá. Fuair sé oiliúint reiligiúnda fearacht mórchuid na bpáistí Giúdacha uilig lena linn, agus ba chuid lárnach den oideachas seo teanga na sinsear a fhoghlaim.
Ó bhí gealladh ar leith faoi Eliezer mar scoláire, cuireadh ar scoil traenála na raibíocha é. Ní raibí a rinneadh de, áfach, ó tharla barraíocht dúile is sainte aige i léann saolta na gCríostaithe. Bhí an t-athrú intinne seo ag teacht go dlúth le spiorad an ama i measc na nGiúdach óg in Oirthear na hEorpa, agus gluaiseacht an léinn shaolta, an ghluaiseacht Hascalah, ag dul i gcion orthu ó laethanta Mhoses Mendelssohn amach. D'éirigh Eliezer óg as scoil na raibíocha le cromadh go hiomlán ar an scolaíocht shaolta mar dhalta eachtrach ar mheánscoil Rúiseach.
Sa bhliain míle ocht gcéad a hocht ndéag is trí scór, agus Eliezer óg ag cur an tsnasa dheireanaigh ar a thréimhse meánscoile, chuaigh na Rúisigh chun cogaíocht a ar Impireacht Otamánach na Tuirce le lámh chuidithe a shíneadh chuig na Bulgáraigh, agus iadsan ag iarraidh saoirse a bhaint amach i ndiaidh na cianta cairbreacha a chaitheamh faoi smacht na dTuirceach. Chuir a gcathsan draíocht ar Eliezer, agus é ag cur na ceiste air féin an dtiocfadh leis na Giúdaigh stát dá gcuid féin a chur ar bun agus an tseanteanga a chur i mbéal an phobail athuair.
Tar éis bhás a ​​athar, nuair a bhí sé cúig bliana d'aois, d'fhág a mháthair faoi chúram a uncail é.thumb|Eliezer Ben-Yehuda ag obair ar a fhoclóir|cléIn éis an Rúis a fhágáil dó, chuir Eliezer faoi i bPáras. I 1878, chuaigh sé chun staidéar a dhéanamh ar an leigheas i bPáras. Ach tar éis trí bliana stad sé dá chuid staidéir nuair a tholg sé an eitinn. mion|[[Iarúsailéim, 1912|clé]]Go gairid ina dhiaidh sin thug sé aghaidh ar an bPalaistín. Ag an am seo, sa bhliain míle ocht gcéad a haon is ceithre scór, bhí sé tosaithe cheana bolscaireacht a dhéanamh ar na hirisí Eabhraise le cúis an tSiónachais a chur chun cinn. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Eliezer%20Ben-Yehuda%20with%20his%20second%20wife%20Hemda.jpg|clé|mion|Eliezer Ben-Yehuda agus a bhean (tar éis pósadh athuair), Hemda née Jonas, 1905Bhí sé meáite fosta gan ach Eabhrais a labhairt le Giúdach ar bith dá gcasfaí air sa Phalaistín feasta. Ós rud é go raibh breacaireacht léinn reiligiúnach, ar a laghad, ag formhór mór na nGiúdach, bhíodh na daoine simplí féin in ann freagra a thabhairt ar a chuid cainteanna Eabhraise.
Teaghlach
Leag Ben-Yehúda an-bhéim ar labhairt na hEabhraise sa teaghlach. Nuair a rugadh a chéad mhac dó, rinne sé móriarrachtaí ionas nach gcloisfeadh an mac aon teangacha eile seachas an Eabhrais timpeall air.
Ní cheadaíodh Eliezer dá chuid cuairteoirí féin aon teanga eile a úsáid agus an páiste ag tabhairt cluais. Itamar Ben Avi ab ainm don pháiste, agus b'eisean an chéad chainteoir dúchais leis na céadta bliain anuas. Is é is brí le Ben Avi ná "Mac M'Athara Féin" (ben = mac, 'av = athair, -i = mo), ach is féidir Avi ('BY i litreacha na hEabhraise) a léamh mar ghiorrúchán de Eliezer Ben Yehúda ('LYcZR BN YHWDH i litreacha na hEabhraise). Ag tabhairt suas a chlainne dó ba mhinic a chrothnaíodh Ben-Yehúda téarmaí uaidh le cúrsaí tógála na bpáistí a chardáil, ach de réir mar a bhraitheadh sé focal uaidh chumadh sé é.
Tá scéal ann fiú gur thug Ben-Yehúda amach dá bhean chéile toisc gur chan sí amhrán lena mac ina teanga dhúchais trí dhearmad.
Teagasc
Ní leor fear amháin ná a chlann féin le teanga úr a chur á labhairt ag muintir na tíre uilig. Bhí gá le hobair ghníomhach chraobhscaoilte na teanga. Mar sin, rinne Ben-Yehúda cuid mhaith bolscaireachta. Rinne Ben-Yehúda iarracht, tionchar a imirt ar theaghlaigh eile a bhí ina gcónaí gar dó ach is beag an rath a bhí air. Ag an am céanna, bhí sé ag éileamh ar na raibíocha is na múinteoirí ar fud na Palaistíne gach aon ábhar léinn a theagasc trí mheán na hEabhraise.
Fuair Ben-Yehúda féin áiméar seal múinteoir eachta a dhéanamh ar scoil reiligiún ach in Iarúsailéim, Cé gur chuir a dhrochshláinte cúl air an téarma réamhshocraithe a chríochnú (eitinn a bhí ag goilliúint air le fada) d'éirigh le Ben-Yehúda na páistí a iompú chun Eabhraise chomh hiomlán agus gur thosaigh siad ag plé ghnáthchúrsaí an tsaoil le chéile as Eabhrais.
Chuaigh dícheall is dúthracht Bhen Yehúda an oiread sin i bhfeidhm ar mhúinteoirí na tíre agus gur chinn a lán acu aithris a dhéanamh ar a dhea-shampla: theagascfaidís an Eabhrais feasta mar a bheadh gnáthurlabhra an phobail inti seachas teanga léannta amháin.
I dtosach b'éigean do na múinteoirí áiseanna teagaisc dá ndéantús féin a sheiftiú do na páistí, nó ní raibh téacsleabhair ann ná foclóirí téarmaíochta le haireagáin na nua-aoise a ainmniú as Eabhrais. Fadhbanna tromchúiseacha a bhí anseo, ach fuasclaíodh iad, agus sa deireadh thiar thall tháinig glúin de dhaoine óga ar an bhfód agus iad sásta an saol laethúil comhaimseartha a phlé as Eabhrais. Agus bhí an teanga féin ar a dtoil acu.
Iriseoireacht
Faoin am céanna bhí Ben-Yehúda gnóthach ina iriseoir fosta, nó ba dóigh leis gur trí mheán an nuachtáin ab fhearr a chraobhscaoilfeadh sé na focail nuachumtha ar fud na Palaistíne. Ar an mbealach seo d'fhoghlaimeodh na Giúdaigh scéalta iriseoireachta fá dtaobh de na cúrsaí reatha a léamh is a chardáil le chéile sa tseanteanga.
Ós rud é go raibh formhór mór na nGiúdach ábalta ciall a bhaint as Eabhrais scríofa siúd is nach raibh labhairt na teanga acu, bhíodar in ann nuacht Bhen Yehúda a thuiscint. Chonaiceadar lena súile féin go raibh sracadh san Eabhrais go fóill, agus acmhainn inti cur síos ar shaol a linne féin.
Taighde
link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:BYdict.jpg|mion|Foclóir Ben-Yehuda In Aibreán 1879, d'fhoilsigh Ben-Yehúda a chéad alt polaitiúil, "Ceist Shuntasach", éileamh a bhí ann aiséirí Iosrael a chur ar bun ar chríocha Iosrael leis an Eabhrais mar theanga, mar ní raibh aon náisiún gan teanga choitianta, dar leis. Foilsíodh alt leis dar teideal She'elah Lohatah (“Ceist Atá ag Dó na Geirbe”) i 1879. San alt seo, a thionscain gluaiseacht an tSiónachais pholaitiúil, d’fhéadfá a rá, maíonn sé nach féidir leis an Eabhrais a bheith ann mar theanga athbheoite, ach amháin má fhilleann an náisiún Giúdach ar thalamh a sinsear.link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:The%20Old%20New%20Thing.pdf|mion|2014
Foclóirí
Le téarmaíocht nua-aimseartha na hEabhraise a dhíolaim is a chaighdeánú chuaigh Ben-Yehúda i gceann foclóiríochta. Chuir sé bun leis an obair seo roimh aistriú go dtí an Phalaistín dó, agus de réir a chéile d'eascair seacht n-imleabhar déag aisti. Déanta na fírinne chuaigh de an foclóir a chríochnú roimh a bhás, agus b'iad a mhac is a bhean chéile a chuir an dlaíóg mhullaigh air.
D'éag  Ben-Yehúda in Iarúsailéim ar an 16 Nollaig 1922. clé|mion
Oidhreacht
Ní ina aonar a d'oibrigh Ben-Yehúda lá a shaoil ach oiread, nó nuair a bhíodh call leis chuireadh sé gairm scoile ar lucht an tsaineolais le ceisteanna ar leith idir théarmaíocht is fhuaimniú, idir cheartlitriú is phoncaíocht a réiteach.
Gaeilge
Scríobh Muiris Ó Laoire leabhar dar teideal "Athbheochan na hEabhraise - Ceacht don Ghaeilge" faoi athbheochan theanga na hEabhraise.
Féach freisin
An Eabhrais
Stefanie Preissner
Is í Stefanie Preissner (a rugadh ar 21 Aibreán 1988 i München) ná scríbhneoir, is aisteoir Éireannach. Chruthaigh sí an clár teilifíse Can't Cope, Won't Cope.
Saol luath
Rugadh i München, Chónaíodh Preissner i Maigh Eala, contae Chorcaí lena mháthar Bernie, as BÁC. Bheir sí chéim i spáineach is dramaoíocht Coláiste na hOllscoile, Corcaigh, agus théadh sé ar an scoil aistreoireacht Gaiety i BÁC i 2008.
Shlí bheatha.
Schríobh Preissner an dráma Solpadeine is my Boyfriend, is ghlac sí an phríomhpháirt ann. Rinne RTÉ Raidió 1 leagan raidió de.
A céad leabhair ''Why can't everything just stay the same? : and other things I shout when I can't cope'' ná meaisc dáin is scéail. Tháinig an leabhar amach i 2017.
Can't Cope, Won't Cope
Chruthaigh Preissner Can't Cope Won't Cope do RTÉ2 i 2016. Ghlac Seána Kerslake an phairt 'Aisling'. Bhí an céad sraith ar BBC Three i 2017 is Netflix sna Stáit Aontaithe is an Bhreatain i 2018. Tagann an dara sraith i 2018. Glacann Nika McGuigan is Amy Huberman pháirteanna ann freisin.
Abbadia Lariana
Is cathair i réigiún Lombaird san Iodáil é Abbadia Lariana.
Uisciú
Cur uisce le hithir is barra ar bhealach saorga, a rinneadh den chéad uair sa tSín i 560 RC. Tógtar an t-uisce chuige amach as loch, abhainn, sruthán nó tobar. I réigiúin fhásúla is féidir gach riachtanas fliuchrais a sholáthar d'fhás na bplandaí trí uisciú, agus an t-uisce tugtha chuig na goirt trí líonra canálacha is cainéal. In áiteanna eile, úsáidtear uisciú chun fás barréifeachtach a fháil is torthaí den chéad scoth a tháirgeadh, sa ghairneoireacht go háirithe. I réigiúin thirime soláthraítear an t-uisce trí bhá nó cainéil idir na línte. Bealaí eile chun an t-uisce a dháileadh is ea gunnaí báistí, croiteoirí, agus píobáin silte ar leith do gach planda nó crann ar leith. Is féidir an modh uiscithe deireanach seo, atá an-chostasach, a úsáid chun cothuithe is ceimiceáin eile a sholáthar maraon leis an uisce do na plandaí.
Liosta de charachtair Ros na Rún (2004)
Sobaldráma Gaeilge atá á chraoladh ar TG4 (TnaG) ó 3 Samhain 1996 ar aghaidh é Ros na Rún. Is liosta é seo de charachtair Ros na Rún. Bhí na carachtair seo ar an seó den chéad uair sa bhliain 2004.
Fia Barrett Ní Chonghaile
Bhí Fia Ní Bhairéad (Muireann Ní Raghallllaigh) ar an gclár den chéad uair ar an sa bhliain 2004. D'fhill sí sa bhliain 2016.
Róisín Elsafty
Tá aithne ar Róisín Elsafty  mar amhránaí ar an sean-nós.
Beathaisnéis
Is de shliocht Gael-Éigipteach í Róisín Elsafty, ó Chontae na Gaillimhe. Is iníon í le Treasa Ní Cheannabháin agus le Saber Elsafty, dochtúir Éigipteach. Is deirfiúr le Naisrín Elsafty í. Teaghlach ilchultúrtha agus dáchreidmheach a bhí ann agus dhéantaí idir Nollaig agus Eid ul-Fitr (deireadh Ramadan) a cheiliúradh. Bhuail na tuismitheoirí le chéile agus iad ag obair sa Danmhairg agus phós i bparóiste Chill Chiaráin. Chuaigh an chlann ar scoil sa cheantar agus idir Ghaeilge agus Bhéarla ar a dtoil acu. Tá an ceol ó dhúchas aici, agus is minic cloiste ag féilte agus i gcuideachta í. Rinneadh roinnt clár a raibh sé d'aidhm acu (ar TG4 agus ar Raidió na Gaeltachta) agus í ag casadh amhrán ar an Sean-nós.
Tá baint ag Róisín agus a muintir leis an Meán-Oirthear i gcónaí. Is feachtasóir ar son cearta daonna lena cuid ceoil í.
Caisleán Bhaile an Sceilg
Is caisleán suite i gContae Chiarraí é Caisleán Bhaile an Sceilg.
Zac Efron
Is aisteoir Meiriceánach é Zachary David Alexander "Zac" Efron (18 Deireadh Fómhair 1987 a rugadh é).
Caisleán an Rois
Is caisleán suite i gContae Chiarraí é Caisleán an Rois.
Filip Krajinović
Is imreoir leadóige gairmiúla as An tSeirbia é Filip Krajinović. Rugadh é ar an 27 Feabhra 1992.
Chung Hyeon
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Chóiré Theas é Chung Hyeon. Rugadh é ar an 19 Bealtaine 1996.
Kang and Kodos
Is carachtair sa tsraith theilifíse bheoite The Simpsons iad Kang agus Kodos. Is eachtráin iad. Bhí siad ar an gclár den chéad uair san eipeasóid "Treehouse of Horror".
Liosta de charachtair Ros na Rún (2005)
Sobaldráma Gaeilge atá á chraoladh ar TG4 (TnaG) ó 3 Samhain 1996 ar aghaidh é Ros na Rún. Is liosta é seo de charachtair Ros na Rún. Bhí na carachtair seo ar an seó den chéad uair sa bhliain 2005.
Pompeii
240px|mion|clé|Sráid - Pompeii Is cathair Rómhánach atá adhlactha i bpáirt í  Pompeii (Iodáilis:Pompei). Tá sí suite in aice le Napoli sa réigiún Iodálach Campania, i gcomhphobal Pompei. Sa Laidin, is ainmfhocal san uimhir iolra agus sa dara díochlaonadh é "Pompeii" ón fhocal Pompeii, -orum. Dar le Theodor Kraus, "Is cosúil go dtagann fréamh an fhocail 'Pompeii' ón Oscanais don uimhir 'cúig', pompe, a thugann le fios go raibh cúig ghráig nó b'fhéidir go raibh grúpa teaghlach lonnaithe ann (gens Pompeia)." Chomh maith le Herculaneum, a chomhchathair, scriosadh Pompeii agus adhlacadh é ina hiomlán i mbrúchta thubaisteach bholcán Shliabh Veasúiv a lean ar aghaidh ar feadh dhá lá sa bhliain AD 79. Chlúdaigh an brúchtadh Pompeii faoi 4 go 6 méadar luaithrigh agus slíogairt, gur cailleadh é le breis is 1.500 bliain sula ar athfhionnadh í tré thaisme sa bhliain 1599. Ó shin amach, sholáthraigh na tochailtí neamhghnácha mionléargas dúinn ar shaol na cathrach agus na hImpireachta Rómhánaí agus í i mbarr a réim. Inniu, tá an láithreán ina Shuíomh Oidhreachta Domhanda UNESCO agus ar cheann de nithe is díol spéise do thurasóirí na hIodáile, le thart ar 2,500,000 cuairteoirí gach bliain.
Luathstair
Shín an tochailt seandálaíochta ag an suíomh go dtí leibhéal na sráide mar a bhí nuair a tharla an teagmhas bolcánach sa bhliain 79 AD ; tugann tochailt níos doimhne i gcodanna níos sine sa chathair agus cuardaigh trí tholladh in aice láimhe, ina bhfuarthas sraitheanna dhríodar measctha, le fios gur fhulaing an chathair ó bholcáin agus teagmhais seismeacha eile roimhe sin.
Neamhord forbartha teanga
mion|léaráid Venn - urlabhra agus caint Cuireann Neamhord Forbartha Teanga (NFT) isteach ar chumas leanaí teanga a thuiscint agus a úsáid go sóisialta. agus cuireann sé isteach ar fhorás acadúil an duine óig
Míniú
Tá riachtanais mhóra teanga, urlabhra agus tuisceana ag gach duine óg. Téann roinnt leanaí chun cinn go gasta ach bíonn cúnamh sa bhreis ag teastáil ó roinnt eile. Tá leanaí a bhfuil NFT ag dul dóibh sa dara grúpa seo. Ach ní bhaineann NFT le neamhoird eile, ná le heaspa cumais intleachtúil. Mar sin, go minic ní bhíonn a fhios ag daoine go bhfuil an neamhord seo ar leanaí.
Baineann na fadhbanna is coitianta ar na gairis seo leː graiméar, séimeantaic, an fhadhb "ar bharr do theanga", pragmataic, dioscúrsa, cuimhne  bhriathartha, foghareolaíocht, srl.
Ilteangachas
Ní le haonteangóirí amháin a bhaineann an neamhord. Bíonn sé ag dul do leanaí ilteangacha ina gcuid teangacha ar fad freisin. Ní bhaineann NFT le teanga amháin a bheith níos deacra ná teanga eile. "Is cuma cé mhéad teanga atá ag páiste; tá NFT le sonrú ina chuid teangacha ar fad." Ní bhaineann NFT le easpa cumais intleachtúil, le neamhord de chuid speictream an uathachais (ASD) ná le aon neamhord eile.
Feachtas agus cóir
Airítear NFT a bheith ar 7% de leanaí an domhain. Cé gur mór an méid é sin, níl NFT i mbéal an phobail.
Is le déanaí a tugadh aitheantas idirnáisiúnta don NFT. Tháinig radld.org ar an bhfód sa bhliain 2017. Ceiliúrtar anois Lá Feasachta Idirnáisiúnta ar Neamhord Forbartha Teanga i mí Dheireadh Fómhair.
Ródú
Is é is ródú ann ná an próiseas ina n-aimsítear cosán trí líonra ó nód foinseach go dtí nód sprice. Tugtar ródairí ar nóid a bhíonn ag ródú. Caithfidh ródairí tábla ródúcháin a choinneáil. Stóráiltear an t-eolas seo a leanas sa tábla ródúcháin: Tá dhá bhealach ann leis an tábla ródúcháin a nuashonrú: Baintear i bhfad níos mó úsáide as ródú dinimiciúil ná ródú statach mar gheall ar a sholúbthacht.
Coinleach Glas an Fhómhair
Amhrán is ea Coinleach Glas an Fhómhair, a d'eisigh an grúpa ceoil Clannad sa bhliain 1982. Ba amhrán é ón albam Magical Ring. Tá na liricí uilig i nGaeilge.
Úitseach
Luch sléibhe mhór ionsaitheach, dúchasach do Mheiriceá Thuaidh is ea Úitseach.
Coinleach Glas an Fhómhair
Is iad na focail ná:
Úitseach
Uaireanta tochlaíonn sé brocais sa choill don gheimhreadh. Tugtar collach talún air freisin. clé|mion
Féilire
Ceiliúrtar Lá an Úitsigh i bPennsylvania iartharach ar an 2 Feabhra sna Stáit Aontaithe, nó lá Philib Phunxsutawney (Punxsutawney Phil) .Traidisiún Gearmánach is mó atá i gceist. Réamhinsint aimsir e atá ar siúl ar Lá an Úitsigh, cosúil le réamhinsint aimsire a bhíodh ar siúl ar Lá Fhéile Bríde (1 Feabhra) chomh maith.
Liosta de charachtair Ros na Rún (2006)
Sobaldráma Gaeilge atá á chraoladh ar TG4 (TnaG) ó 3 Samhain 1996 ar aghaidh é Ros na Rún. Is liosta é seo de charachtair Ros na Rún. Bhí na carachtair seo ar an seó den chéad uair sa bhliain 2006.
Bugs Moran
Bhí Moran ina cheannaire ar shindeacáit coire a bhí bainteach le smuigleáil bhiotáille agus gnóthaí eile a bhí neamhdhlíthiúil sna Stáit Aontaithe sna 1920idí agus sna 1930idí. clé|mion|228x228px|sléacht "Lá Fhéile Vailintín"ː bríce a bhí sa bhalla ag an am Ar 14 Feabhra 1929, tharla sléacht "Lá Fhéile Vailintín" i Siceágó idir buíonta faicseanaíochta an tsaoil fhothoinn. Bhí na coirpigh Iodálacha, an "South Side", faoi stiúir Al Capone. D'ionsaigh siad an "North Side", coirpigh Gael-Mheiriceánacha. Feallmharóidh seachtar as an North Side ach d'éalaigh an ceannaire, Bugs Moran.
Daon-Phoblacht na Síne
Is stát san Áise í Daon-Phoblacht na Síne (Sínis: 中华人民共和国, pinyin: Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó, giorraithe as Gaeilge: DPS). Is tír chumannach oifigiúil faoi chóras aonpháirtí í. Tá níos mó daoine ina gcónaí sa tSín ná atá i dtír ar bith eile.
Is iomaí fadhb le cearta daonna atá ann, agus go leor cinsireachta ann. Tá feachtais neamhspleáchais ar siúl sa Tibéid agus, go minic le foréigean, i Xinjiang.
Tíreolaíocht
Is tírdhreach an tSín ollmhór agus éagsúil, idir na fásaigh Góibí agus Taklamakan ó thuaidh, a bhfuil tírdhreacha atá spalptha cheal báistí, agus le foraoisí fothrópaiceacha sa deisceart níos fliche. Deighleann na sliabhraonta Himiléithe (Himalaya), Karakoram, Pamir agus Tian Shan an tSín ón mhórchuid den Áise Theas agus Lár na hÁise.
Sainréigiúin Riaracháin
mionsamhail|clé|[[Shang-hai, an chathair is mó sa tír.]]
Europa (gealach)
mion|clé|270px|Iúpatar, Europa agus [[Callisto (gealach)|Callisto.]] Gealach de chuid Iúpatair í Europa, agus í ar an seachtú satailít is cóngaraí don phláinéad sin. Ceann de Ghealacha Galileo atá ann, is é sin, na gealacha a d'aithin Galileo Galilei roimh aon duine eile sa bhliain 1610. Is í Europa an ceann is lú den cheathrar seo.
Tá sé de chuma ar Europa nach bhfuil ann ach liathróid oighir, ach le fírinne, creideann na saineolaithe go bhfuil fórsaí imtharraingthe Iúpatair agus na ngealach eile ag coinneáil an uisce leáite faoi dhromchla na gealaí seo, ionas gur féidir go bhfuil farraige iomlán istigh ansin. Táthar ag déanamh, fiú, go bhféadfadh miocrorgánaigh a bheith beo san fharraige sin.
Coláiste na Sceilge
Is meánscoil suite i gContae Chiarraí é Coláiste na Sceilge.
Europa (gealach)
Fuair Europa a hainm ó Simon Marius, an réalteolaí Gearmánach a thug le fios gurbh eisean, seachas Galileo, ba thúisce a chonaic an ghealach. Ní raibh na réalteolaithe sásta na hainmneacha a thug Marius ar na gealacha a úsáid, agus ar feadh i bhfad, thugaidís "Iúpatar a Dó" ar Europa, agus iad ag baint úsáide as córas ainmnithe na ngealach a bhí céadcheaptha ag Galileo féin. Mar sin, níor éirigh "Europa" coitianta mar ainm ach san fhichiú haois.
Tá Europa ainmnithe as "Europa", iníon Agenor i miotaseolaíocht na Gréige. B'é rí na Tíre é, mar Agenor. Seanchathair Fhéiníceach í an Tír atá suite i Liobáin an lae inniu. Deirfiúir le Cadmus ab ea Europa freisin - b'é Cadmus a bhunaigh an Téib sa Ghréig.
Tá réigiún ar Europa atá ainmnithe as Conamara in Éirinn - Conamara Chaos. Is é is brí le chaos sa chomhthéacs seo ná réigiún a bhfuil cuma anordúil (chaotic) air.
Céideadh
link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Small%20park%20at%20the%20west%20end%20of%20Keadue%20-%20geograph.org.uk%20-%201631346.jpg|clé|mion|299x299px| Céideadh i Ros Comáin Baile in Éirinn is ea Ceideadh. Tá sé suite in iarthar na tíre i gContae Ros Comáin. Is é Keadue nó Keadew (oifigiúil) a thugtar air i mBéarla.
Tá tuairim is 200 duine ina gcónaí sa sráidbhaile, atá suite ar bhóthar réigiúnach an R284 agus R285 gar do theorainneacha Chontae Liatroma agus Chontae Shligigh.
Cuireadh Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin ann agus bíonn féile agus scoil samhraidh ar siúl ann gach bliain in ómós dó. Deir Bunting go mbíodh a chloigeann i dtaisce i gcuas ann.
Ghnóthaigh Céideadh Comórtas na mBailte Slachtmhara sna blianta 1993 agus 2003 agus is minic atá craobh an chontae sa chomórtas sin buaite aige.
An Lios Breac
Is baile in Éirinn é an Lios Breac (Béarla: Newtownforbes, ach thugtaí Lisbrack air go stairiúil ). Tá sé suite i gContae an Longfoirt i lár na hÉireann, agus laistigh de pharóiste Cluain Geis.
Tá bunscoil (Scoil Muire), séipéal Caitliceach (Naomh Muire), siopaí agus trí thigh tábhairne ann sa bhaile.
Gearr sora
Is éan é an gearr sora. Is baill d'fhine na Rallidae iad.
High School Musical 2
Scannán is ea High School Musical 2.
An Eastóinis
Is í an Eastóinis (eesti keel [ˈeːsti ˈkeːl]) teanga oifigiúil na hEastóine. Tá an teanga ag 1.1 milliún duine san Eastóin, agus ag roinnt phobal timpeall an domhain chomh maith. Is teanga Fhionn-Úgrach í, a bhfuil gaol gar aici leis an bhFionlainnis. Is é an rud is mó a tharraing súil na dteangeolaithe ar an Eastóinis ná go n-aithníonn an teanga fuaimeanna gearra, fada agus "sárfhada".
Cé gur teanga Fhinne-Úgrach í, agus gaol sách dlúth aici leis an bhFionlainnis, tá deacrachtaí tábhachtacha idir an dá theanga. Tá comhréiteach na ngutaí an-tábhachtach san Fhionlainnis agus sna teangacha Finne-Úgracha go léir (beagnach!), ach tá sé imithe as an Eastóinis go hiomlán, a fhad is atá an teanga chaighdeánach i gceist: cuir an focal Fionlainnise köhä agus an ceann Eastóinise köha ("casachtach" is brí don dá fhocal) i gcomparáid le chéile. Is í an riail san Fhionlainnis ná nach gceadaítear an guta cúil /a/ ar lorg an ghuta tosaigh /ö/ - ach is í an riail san Eastóinis ná nach gceadaítear gutaí tosaigh ach sa chéad siolla.
Tá stór focal na hEastóinise níos saibhre i bhfocail idirnáisiúnta ná an Fhionlainnis fosta, agus maidir leis na focail iasachta, tháinig an chuid ba mhó acu ón nGearmáinis. Mar sin, is iad na focail Ghearmáinise is minice a fhreagraíonn d'iasachtaí Sualainnise na Fionlainnise san Eastóinis. Sampla tipiciúil is é an focal köster (Küster ón nGearmáinis) san Eastóinis agus lukkari (klockare) san Fhionlainnis - "maor eaglaise" is ciall don dá fhocal.
Tá dhá phríomhchanúint ann: an Eastóinis Thuaidh agus an Eastóinis Theas. Tá an-difríochtaí eatarthu, agus is minic a deirtear gur dhá theanga iad. Tá a traidisiún liteartha féin ag an Eastóinis Theas, fiú - tá caighdeán liteartha na hEastóinise proper bunaithe ar chanúintí an Tuaiscirt don chuid is mó. I mblianta an tSóivéadachais bhí sé coiscthe ar fad Eastóinis Theas a chleachtadh mar theanga scríofa, ach d'athraigh an scéal nuair a bhain an Eastóin amach a neamhspleáchas arís. Mar sin féin, níl ach meas na canúna ag an gcuid is mó de na hEastónaigh uirthi.
Stádas na hEastóinise
Ar feadh i bhfad, ní raibh san Eastóinis ach caint na cosmhuintire, nuair a bhí tiarnaí coimhthíocha, ar nós na ridirí Teotanacha, na nDanmhargach, na Sualannach agus na Rúiseach ag mursantacht ar an tír agus ag brú anuas a gcuid teangacha ar na hEastónaigh. Le fírinne, fuair siad an t-ainm sin féin - Eastónaigh - ar iasacht ón nGearmáinis, nó is é an t-aon ainm a bhí acu orthu féin go traidisiúnta ná maarahvas ("muintir na tíre"), agus iad ag tabhairt maakeel ("teanga na tíre") ar an teanga. Ní dheachaigh sé chun leasa do stádas na teanga go raibh seirfeachas i bhfeidhm ar an tír.
I dtús na naoú haoise déag, chuir an mac léinn óg Kristjan Jaak Peterson an chéad bhun le litríocht na hEastóinise. Bhí sé ar an gcéad mhac léinn riamh in Ollscoil Tartu (nó Ollscoil Dorpat, san am sin) a d'admhaigh gur de mhuintir na tíre é. San am sin, ba í an Ghearmáinis teanga an teagaisc san Ollscoil, agus na huaisle a raibh Gearmáinis ó dhúchas acu ag cur a gclainne ag staidéar ansin. File a bhí i bPeterson freisin, agus chum sé dánta tírghrá a chuaigh i dtáin litríochta na hEastóine, cé gur cailleadh an file féin go hóg le heitinn - ní raibh sé ach bliain is fiche d'aois nuair a shíothlaigh sé sa bhliain 1822. Ceiliúrann na hEastónaigh Lá na Teanga Dúchais ar an 14 Márta, lá breithe Peterson.
Sa Dara Cogadh Domhanda shealbhaigh na trúpaí Sóivéadacha an Eastóin, agus chaill an tír a neamhspleáchas. Fuair an Rúisis stádas na teanga oifigiúla chomh maith leis an Eastóinis, agus nuair a thosaigh lucht inimirce ag tonnadh isteach ón Rúis agus ó phoblachtaí eile an Aontais Shóivéadaigh, níor mhothaigh siad gur chóir dóibh Eastóinis a fhoghlaim, ó ba í an Rúisis teanga an chaidrimh idirphobail san Aontas. Mar sin bhí lucht labhartha na hEastóinise faoi bhrú Rúisis a fhoghlaim agus a úsáid sa saol laethúil. Nuair a bhain an tír amach a neamhspleáchas in athuair, sa bhliain 1991, baineadh stádas na teanga oifigiúla den Rúisis, agus nuair a rinneadh ballstát de chuid an Aontais Eorpaigh den Eastóin, fuair an Eastóinis stádas oifigiúil san AE chomh maith.
Canúintí na hEastóinise
Aithnítear dhá mhórghrúpa canúintí, mar atá, an Eastóinis Thuaidh agus an Eastóinis Theas. Thairis sin tá canúint bheag ann atá sách difriúil leis an dá cheann sin, mar atá, canúint an Oirthuaiscirt.
Is iad fochanúintí an Tuaiscirt ná an chanúint láir nó keskmurre ar a bhfuil an teanga oifigiúil bunaithe; canúint an Iarthair a labhraítear, a bheag nó a mhór, timpeall ar Pärnu agus i gcontae an Iarthair (Lääne maakond nó Läänemaa), canúint na n-oileán úd Hiiumaa, Saaremaa, Muhu agus Kihnu, agus canúint an Oirthir a labhraítear ar chladach thoir thuaidh an locha úd Peipsijärv.
Ukiyo-e
Gluaiseacht i bpéintéireacht is clóbhualadh sa tSeapáin, faoi bhláth sa 16ú-19ú céad. Chuir sé béim ar stíl is aeistéitic, agus ba iad na téamaí is mó ná ábhair amharclannacha, aisteoirí, striapacha is radhairc tire. Chuir Masonobu (1686-1764) dathanna san áireamh is peirspictíocht, faoi thionchar na nOllannach. Tionchar ag radhairc tíre dhaite i ngreanadóireacht adhmaid Hokusai is Hiroshige (1797-1858) ar ealaíontóirí Francacha an 19ú céad. Chónasc Kiyochika (1847-1915) an modh oibre seo le modhanna iartharacha, ag cur solais is scátha san áireamh.
The X Factor (sraith 1 an RA)
Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag Simon Cowell é The X Factor, a tosaíodh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2004. Thosaigh an chéad sraith de The X Factor ar 4 Meán Fómhair 2004 agus chríochnaigh sé ar 11 Nollaig 2004.
B'iad Simon Cowell, Sharon Osbourne agus Louis Walsh na breithiúna don sraith seo. Bhuaigh Steve Brookstein an tsraith agus tháinig G4 sa dara háit.
Liosta de charachtair Ros na Rún (2008)
Sobaldráma Gaeilge atá á chraoladh ar TG4 (TnaG) ó 3 Samhain 1996 ar aghaidh é Ros na Rún. Is liosta é seo de charachtair Ros na Rún. Bhí na carachtair seo ar an seó den chéad uair sa bhliain 2008.
Colorado
Is stát é Colorado atá suite i lár S.A.M. Is í Denver an phríomhchathair agus an chathair is mó. Tá cuid mhaith de na Sléibhte Carraigeacha suite in iarthar Cholorado. Is machairí móra atá san oirthear. Ainmníodh Colorado as an Abhainn Colorado. Thug na Spáinnigh "el Río Colorado" ("an abhainn dearg") ar an abhainn mar gheall ar an dath atá uirthi. An méid gláir san abhainn is cúis leis an dath. mion|300 px|clé|Slaobhraon Tenmile in aice Leadville, Colorado
Tá geilleagar forbartha ilghnéitheach sa stát. Tá baint acmhainní nádúrtha (mianraí, ola) agus an t-agraithionscal tábhachtach, mar i gcéanna le seirbhísí agus áiseanna éagsúla de chuid an rialtas Fheidearálaigh. Orthu seo tá NORAD (ceannasaíocht mhíleata) agus Acadamh Aerfhórsa na Stát Aontaithe, i gColorado Springs, NOAA (an ghníomhaireacht mheitéareolaíochta) agus an U.S. Geological Survey, i mBoulder, agus Mionta Denver.
An Bhosparais
Is chaolais é an Bosparas (Gréigis: Βόσπορο, Vósporo; Tuircis: Boğaziçi; Rúisis: Босфор, Bosfor) agus cumann páirt is cuid den teorainn idir An Eoraip agus An Áise. An Bosparas, an Mhuir Mharmara, is an chaolais An Dardainéil cumann le chéile na Chaolas Tuircis. Nascann an Bosparas, an chaolais is caoile úsáidte le haghaidh nascleanúint idirnáisiúnta, An Mhuir Dhubh leis an Mhuir Mharmara (atá nasctha mar an Dardainéil leis An Mhuir Aeigéach, agus mar sin leis Meánmhuir.)
Babez for Breakfast
Is albam leis an racghrúpa Fionlannach Lordi é Babez for Breakfast. Scaoileadh é ar an 10 Meán Fómhair, 2010.
Hawley Harvey Crippen
Ba lia Meiriceánach é Hawley Harvey Crippen (11 Meán Fómhair 1862 – 23 Samhain 1910), nó an Dr. Crippen, mar ab fhearr aithne air, a cuireadh chun báis i bpríosún Pentonville, i Londain Shasana de dheasca gur dhúnmharaigh sé a bhean chéile.
Saol
Rugadh Crippen in Coldwater, Michigan, SAM. Cáilíodh é mar dhochtúir leighis agus ar feadh 28 bliain chleacht sé a ghairm in Detroit, Philadelphia agus i Nua-Eabhrac. Ba i Nua-Eabhrac a casadh air Cora Turner, cailín seacht mbliana déag d'aois.
Sa bhliain 1903 ghlac sé post mar bhainisteoir comhlachta leighis i Londain agus an bhliain dár gcionn phós sé Cora. Tamall gairid ina dhiaidh sin, áfach, thit sé i ngrá le Ethel Le Neve, comhoibrí agus bean dhóighiúil de réir gach cuntais, agus chinn sé ar a bhean chéile a mharú. I mí Feabhra 1910 thug sé miosúr marfach Scopolamine di, srac sé a corp óna chéile agus chuir sé i bhfolach i siléar é.
I mí Iúil tháinig an péas ar an gcorp. Idir an dá linn thug Crippen agus a bhean nua, a bhí gléasta in éide gasúir, a n-aghaidh ar Cheanada ar bord an SS Montrose.
Ar an drochuair, d'aithin duine dá comhphaisinéirí é agus nuair a chuaigh sé i dtír in Québec gabhadh é.
Seán Ó Neachtain (Scoláire Gaeilge)
Scríobhaí agus file Gaeilge ab ea Seán Ó Neachtain (t.1640-1729). Bhí sé ina fear léinn lárnach i gciorcal liteartha Gaelach i mBaile Átha Cliath ag deireadh an 17ú haois agus tús an 18ú haois. Thairis sin, bhí sé mar mháistir scoile, aistritheoir, agus ina scríbhneoir próis. Rinne sé go leor dá shaothar léinn ina éineacht lena mhac, Tadhg, agus lean Tadhg den obair sin tar éis bhás a athar.
A Óige agus a Theaghlach
Rugadh é i gCluain Oileáin, paróiste an Droma, i gCo. Ros Comáin. Tadhg ab ainm dá athair. Chaill a mhuintir na tailte a bhí acu le linn ré Chromail. Chaith Seán tamall ina spailpín ina dhiaidh sin i gContae na Mí agus phós sé Úna de Nógla, ar scríobh sé Rachainn fón gcoill leat, a mhaighdean na n-órfholt di. Fuair sí bás go gairid ina dhiaidh sin agus bhog Seán go Baile Átha Cliath. Phós sé Úna Ní Bhroin ansin, bean a bhí gaolta leis an Ardeaspag Edmond Byrne, de réir cuma.
Rugadh Tadhg dóibh sa bhliain 1671 agus beirt pháistí eile ina dhiaidh sin, darb ainm Lúcás agus Anna. Bhí cónaí orthu go léir i gceantar Shráid Thomáis ar an taobh theas den chathair, áit a raibh teach scoile ag Seán. Fuair Úna bás ar 5 Feabhra 1706/7 agus scríobh sé dán caointe di. Tá an dán seo le fáil i Nua-Dhuanaire II, le Breandán Ó Buachalla.
Saothar
Chaith Seán an-chuid ama ar aistriúcháin a dhéanamh ar ábhair chráifeacha, ach ní go rómhaith a bhí sé ag an gceird seo, dar le Cathal Ó hÁinle. Bhain a chuid filíochta le cúrsaí agus polaitíocht an lae. Cé nach filíocht den scoth a bhí ann, léirigh sé tuiscint an-mhaith ar mheadarachtaí agus ar fhoclaíocht ina chuid dánta.
Rinneadh sé aoradh ina chuid scríbhinní ar scríobhaithe Gaeilge eile cosúil le Diarmaid Ó Conchubhair agus Cathal Ó Luinín, fir a raibh sé in achrann leo de réir cuma. Bhí rian an tSeacaibíteachais le sonrú go mór ar a chuid dánta agus a chuid scéalta. Sampla maith de seo ná an dán a scríobh sé (Dhá fhear déag is Píobaire) agus é ag cur in aghaidh na sagart a shéan na Stíobhartaigh in Aibiúráisean 1709. Tá an dán seo curtha in eagar ag Pádraig Ó Fágáin, ina leabhar, Éigse na hIarmhí. Ina éineacht leis sin, chum sé caoineadh darb ainm Fáth Éagnach mo Dheor ar an dara bean chéile ag Séamus II, Máire, sa bhliain 1715.
Ach is é an saothar is mó cáil uaidh ná Stair Éamuinn Uí Chléire de réir Sheáin Uí Neachtain. Scéal é seo ar shaol fir, a bhfuil cuma dhírbheathaisnéiseach air. Chuir Eoghan Ó Neachtain eagar air agus d’fhoilsigh é sa bhliain 1918.
I measc na scéalta eile uaidh tá An Gleacaí Géaglonnach, Imeachtaí Cúigear, agus Jacobides et Carina. Tá sé ráite ag Cathal Ó hÁinle, go raibh buneilimintí an úrscéil le fáil i saothair phróis Uí Neachtain, ach nár tháinig an fhorbairt cheart orthu sa Ghaeilge, faoi mar a tharla i gcás an Bhéarla ag an am. Níl na scéalta eile seo curtha in eagar ná i gcló go fóill.
Fuair sé bás i mí na Márta 1728/29. Dúirt a mhac Tadhg gur scríobh sé Do ghuidh mé Muire Mháthair, ar leaba a bháis.
Sioráf
Is ainmhí mór é an sioráf. Mamach atá ann.