cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Graham Knuttel
Ba dhealbhóir agus péintéir é Graham Knuttel (1954 – 27 Bealtaine 2023). Tá sé áirithe ar dhuine de shárdhealbhóirí na hÉireann agus tá a chuid saothar le feiceáil in áiteanna poiblí ar fud na tíre agus thar lear. Is i mBaile Átha Cliath a chaith sé an chuid is mó dá shaol, áit ar chruthaigh sé saothair ealaíne a bhain clú agus cáil náisiúnta agus idirnáisiúnta amach i gcaitheamh na mblianta.
Saol
Rugadh Graham Knuttel i mBaile Átha Cliath i 1954 agus oileadh é sa dealbhóireacht agus sa phéintéireacht i gColáiste Ealaíne agus Deartha Dhún Laoghaire.
Is leis an dealbhóireacht a chuaigh sé ar an gcéad dul síos. Ach thiontaigh sé ar an bpéintéireacht ina dhiaidh sin, athrú ar bhain sé tairbhe mhór as.
Bhí an-tóir ar a chuid saothar i measc bónna móra fearacht na n-aisteoirí Robert De Niro agus Sylvester Stallone.
Shaothraigh sé a lán airgid freisin as cead a thabhairt a chuid pictiúr a chur ar fáil ar bhonn tráchtála agus tá cuid de na híomhánna is cáiliúla leis le feiceáil ar leithéidí mataí boird agus mar sin de.
Bhí Knuttel 69 bliain d'aois nuair a d'éag sé ar 27 Bealtaine 2023.
Richard Gwyn (mairtíreach)
Naomh Caitliceach is ea Richard Gwyn. Rugadh é sa bhliain 1537 i Montgomeryshire, an Bhreatain Bheag. Cuireadh chun báis é ar an 15 Deireadh Fómhair 1584, i Wrecsam.
Menachim Begin
Luathshaol
B'as an Rúis ó thús dó. In aois a 16 thosaigh sé ag cur spéise i ngluaiseachtaí ógra de chuid na Siónach.
Tar éis dó tamall a chaitheamh i sluachampaí géibhinn san Aontas Sóivéadach, d'éirigh le Begin teitheadh go dtí an Phalaistín, áit ar ghlac sé ceannaireacht ar an Irgun i 1943.
Ghlac sé páirt mhór ar ball sa troid ar son na saoirse roimh imeacht na Sasanach agus ina dhiaidh, agus an t-ionsaí ar Deir Yassin i 1948 san áireamh.
Polaitíocht
Tar éis d'Iosrael neamhspleáchas a bhaint amach, bhunaigh Begin an páirtí Herut (Saoirse). Toghadh ina fheisire sa Knesset é.
Bhí an páirtí Herut go láidir ar thaobh an náisiúnachais agus mhol siad seilbh a ghabháil ar thailte ar gach taobh d'abhainn na hlordáine.
Ina dhiaidh sin cheangail an páirtí Herut le páirtithe eile ar an eite dheas chun an grúpa Likud (Aontas) a bhunú.
I rith an Chogaidh Sé Lá glacadh leis an dearcadh neamhghéilliúil a bhí aige, agus i ndeireadh na dála toghadh é ina Phríomh-Aire i 1977. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Camp_David,_Menachem_Begin,_Anwar_Sadat,_1978.jpg|clé|mion|Camp David, Meán Fómhair 1978. Uachtarán Sadat na hÉigipte (ar clé) agus Príomh-Aire Iosrael, Menachim Begin. Ócáid stairiúil agus iad ag croitheadh láimhe. Uachtarán Mheiriceá, Jimmy Carter, ag faire orthu.
Taidhleoireacht
Nuair a chuaigh sé chun cainte le hAnwar Sadat an bhliain sin, ba é an chéad cheannaire losraelach riamh a bhuail le ceannaire Arabach.
Bronnadh Duais Nobel na Síochána ar an mbeirt acu de bharr a gcuid oibre maidir le Comhaontú Camp David.
Cuala
Tuath Gaelach i gcúige Laighean taobh ó dheas den Life ba ea Cuala (Meán-Ghaeilge Cualu) agus Sléibhte Chill Mhantáin cuimsithe ann.
Stair
Déanann James MacKillop nasc idir Fir Chualann agus na Cauci le feiceáil ar léarscáil Tolamaes. Mhol T. F. O'Rahilly an nasc céanna sa bhliain 1946.
mion|180px|Léarscáil d'oirdheisceart Éireann sa 16ú haois; Feictear 'Fercullen' san oirthuaisceart.
Bhí críocha Cualann suite idir an tInbhear Mór agus an Life, ar chomh-achar le deoise Ghleann Dá Loch.
I Leabhar Gabhála Éireann, mac le Breogán ba ea Cuala. Bhunaigh a dheartháireacha trí thuath ó thuaidh: Breá, Conaille Muirtheimne agus Cuaille. Iníon le Conán, rí Chualuann, ba ea Maebh Leathdhearg seanscéalach.
I measc ríthe na Laighean d'Fhir Chualann, bhí Criomhthann mac Aodha Cualann (bás 633) agus Ceallach Chualann (bás 715). Fuair Tuathal mac Criomthainn, rí Cualann, bás sa bhliain 778.
Le linn ré na Normannach, tuath nua Lú ba ea "Fir Cualann", suite i dtuaisceart Chill Mhantáin i gceannas Uí Thuathail. Bunaíodh Eastát Chúirt an Phaoraigh ar na críocha úd.
Nósanna
De réir téacsanna éagsúla, ba cheart é "leann Chualann" d'Ardrí na hÉireann nó rí na Laighean.
Téann Slí Cualann chuig Tara, ag trasnú na Life ag Áth Cliath. Is sliabh suntasach i dtuaisceart Chill Mhatáin é Ó Cualann. .
Le linn athbheochan na Gaeilge, Cuala moladh an t-ainm Cuala ag Conradh na Gaeilge le haghaidh deisceart Átha Cliath–tuaisceart Chill Mhantáin. Ceapadh an t-ainm Brí Cualann le haghaidh Bré, ach dhiúltaigh An Coimisiún Logainmneacha é mar dílis. . Is club CHumann Lúthchleas Gael é Cuala CLG suite i nDeilginis.
Cló príobháideach ba ea Cuala Press bunaithe ag deirfiúracha W. B. Yeats a d'fhoilsigh saothair dá chuid agus a chairde. Grúpa cheoil traidisiúnta ba ea Ceoltóirí Chualann bunaithe sna 1960í ag Seán Ó Riada, agus ainmnithe as a cheantar dúchais.
Diospyros
mion|Diospyros kaki, ceann de na 700 speiceas i ngéineas an éabainn Is géineas crann síorghlas nó duillsilteach é Diospyros. Tá siad dúchasach do réigiúin thrópaiceacha is fhothrópaiceacha, i bhforaoisí báistí na machairí den chuid is mó. Malartaíonn na duilleoga agus déanann craobhacha leacaithe. Tá na bláthanna neamhghnéasach, ina n-aonar nó i gcrobhaingí beaga in ascaillí duilleog, prócachruthach le 3 nó 5 liopa leata, bán, buí nó scothdhearg. Is é dátphluma an toradh, caor ar chailís sheasmhach. Sa chuid is mó de na gnéithe bíonn an t-adhmad bán seachtrach bog, ach an croí dubh adhmaid, éabhann na trádála, an-chrua. Timpeall 700 speiceas, cuid mhaith díobh saothraithe as an adhmad sármhaith is na torthaí inite.
Heinrich Rohrer
Fisicí a saolaíodh i mBuchs (St. Gallen) na hEilvéise is ea Heinrich Rohrer (6 Meitheamh 1933 – 16 Bealtaine 2013). Rinne sé taighde le Gerd Binnig chun an chéad leictreonmhicreascóp tollánach scanta a fhorbairt. Le Ernst Ruska, bhuaigh siad Duais Nobel na Fisice i 1986 as.
William Scawen
Bhí William Scawen (1600–1689) ar dhuine de na ceannródaithe in athbheochan na Coirnise. Polaiteoir a bhí ann a shuigh i dTeach na dTeachtaí sa bhliain 1640 agus a throid ar son cúis na ríogaithe i gCogadh Cathartha Shasana.
Saol
Ba mhac é Scawen le Robert Scawen ó Lannaled agus Isabella Nicholls, iníon Humphrey Nicholls ó Eglostudi. Fear uasal Coirneach ba ea é agus Leas-Mhaor ar na Stannaries. I mí Aibreáin 1640 toghadh é ina Theachta Parlaiminte ar son Lannaled agus ar son Logh Thoir, sa Pharlaimint Ghearr. Níor mhair an pharlaimint fada go leor chun gach toghchán dúbailte dá leithéid a réiteach. Thacaigh sé le cúis na Ríogaithe sa Chogadh Cathartha agus throid sé taobh le saighdiúirí a raibh an Choirnis acu. Ar Athchur na Seacaibíteach, bhí sé ar dhuine díobh sin a moladh don onóir 'Ridire na Darach Ríoga' (Knight of the Royal Oak).
Thuig Scawen go raibh an Choirnis ag fáil bháis agus scríobh sé lámhscríbhinní mionsonraithe ar thosaigh sé ag obair orthu nuair a bhí sé 78. Idir 1679 agus 1680, rinne sé aistriúchán Béarla ar dhán na Páise ón Choirnis mheánaoiseach Pascon agan Arluth. (Gaeilge: Páise ár dTiarna) I measc a phríomhshaothair bhí breathnóireachtaí ar an lámhscríbhinn ársa, dar teideal, "Passio Christi", a scríobhadh sa Choirnis, agus atá anois caomhnaithe i Leabharlann Bodleian ag Ollscoil Oxford (foilsithe i Londain i 1777). Tá cuntas ann ar theanga, ar mhodhanna agus ar nósanna mhuintir an Choirn. Ba é an t-aon leagan a foilsíodh riamh ná an chéad dréacht gairid, ach tá na céadta leathanach ar fad sa lámhscríbhinn, a d’athraigh sé go leanúnach go dtí a bháis – agus nótaí beaga sáite tríd síos ina lámhscríbhneoireacht atá ag éirí níos doléite. D’aithin sé sé chúis dhéag le meath na Coirnise lena n-áirítear fuath na n-uasal don teanga, cóngaracht Devon ina labhraítear Béarla, cailleadh taifead sa Chogadh Cathartha, easpa Bíobla sa Choirnis, deireadh le léirithe dráma míorúilteach sa teanga dhúchais agus cailliúint teagmhála leis an mBriotáin.
Phós Elizabeth Scawen, a dheirfiúr, Martin Keigwin, agus ba í máthair John Keigwin. Bhí lucht na Keigwin gníomhach freisin ag cur athbheochan na Coirnise chun cinn.
Laetrile
Trádainm ar an druga almóinn shearbh, a fhaightear ó chlocha torthaí áirithe, an aibreog, mar shampla. Thugtaí vitimín B17 uirthi tráth agus, gan aon chruthú cliniciúil go raibh éifeacht léi, moladh mar chóireáil ar ailse is mar phróifileacsas ina coinne í. Léiríodh de réir a chéile nach raibh éifeacht dá leithéid aici, agus ós rud é go n-imoibríonn sí sa cholainn chun ciainíd nimhiúil a dhéanamh, chuir na húdaráis i gcuid mhaith tíortha cosc iomlán uirthi mar dhruga.
Charles Lawson
Is aisteoir de chuid Thuaisceart na hÉireann é Quintin Charles Devenish Lawson (Cúmhaighe Shéarlais Deibhnis Mac Labhráis) nó Charlie. Rugadh ar 17 Meán Fómhair 1959 in Inis Ceithleann í. Tá cáil bainte amach aige mar an carachtar Jim McDonald ar an gclár teilifíse Coronation Street.
Saol pearsanta
Tá sé ina chónaí i mBéal Feirste. Is Aontachtaí é.
Béal Átha na Muice
Baile in oirthear Chontae Mhaigh Eo is ea Béal Átha na Muice (Swinford as Béarla). Bhí 1,435 duine ina gcónaí i mBéal Átha na Muice sa bhliain 2011.
Ernie Ross
Polaiteoir Briotanach ab ea Ernest Ross (27 Iúil 1942 - 17 Deireadh Fómhair 2021) a d’fhóin mar Theachta Parlaiminte (TP) do Dhùn Dè an Iar  ó 1979 go 2005. Bhí sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre.
Luathshaol
Rugadh Ross i nDùn Dè, Albain, an 27 Iúil 1942. Bhí a thuismitheoirí fostaithe ag an National Cash Register. Chríochnaigh sé a bhunoideachas i mbunscoileanna Naomh Seosamh agus Naomh Muire, sular fhreastail sé ar Ardscoil Chaitliceach Rómhánach Naomh Eoin. Tar éis dó céim a fháil, d’oibrigh sé ar dtús mar innealtóir i gclós loinge, ansin mar innealtóir rialaithe cáilíochta sinsearach ag Timex. Ghlac sé ballraíocht i bPáirtí an Lucht Oibre sa bhliain 1973.
Gníomhréim pholaitiúil
Toghadh Ross mar Theachta Parlaiminte do Dhùn Dè an Iar in olltoghchán na Bealtaine 1979, ag teacht i gcomharbacht ar Peter Doig. Thacaigh sé le Tony Benn i dtoghchán leas-cheannaireachta Pháirtí an Lucht Oibre 1981. Atoghadh Ross cúig huaire go dtí go ndeachaigh sé ar scor in olltoghchán 2005, nuair a tháinig Jim McGovern i gcomharbacht air.
Bhí Ross ar an Roghchoiste um Ghnóthaí Eachtracha ó Iúil 1997 go Márta 1999; an Coiste um Chaighdeáin agus Pribhléidí ó Dheireadh Fómhair 1996 go Márta 1997, agus ar an Choiste Oideachais & Fostaíochta ó Shamhain 1995 go Márta 1997. D’fhóin sé freisin ar Chúirt na Réiteoirí ó Mheitheamh 1987 go Bealtaine 2005. . Le linn dó a bheith ag fónamh ar an gcoiste um ghnóthaí eachtracha sa bhliain 1999, sceith sé dréacht-tuarascáil don rúnaí gnóthaí eachtracha Robin Cook maidir le heachtra Sandline agus Siarra Leon. Ansin luaigh Cook go hearráideach na torthaí in agallaimh sular foilsíodh an tuarascáil. Mar thoradh air seo d’éirigh Ross as an gcoiste agus cuireadh ar fionraí é ó Theach na dTeachtaí ar feadh deich lá. Tugadh "an pluiméir" air dá bharr, agus é ag tagairt dá chumas "sceitheanna a dheisiú".
Saol pearsanta
Phós Ross Jane Moad sa bhliain 1964. D’fhan siad pósta go dtí lá a bháis. Le chéile, bhí triúr leanaí acu: Stephen, Ali agus Karen. Bhí ailse air agus é ag freastal ar a chéad téarma sa Pharlaimint, ach tháinig sé slán tar éis dó dul faoi obráid mhionchró le hAlfred Cuschieri.
D’éag Ross ar 17 Deireadh Fómhair 2021 i nDùn Dè. Bhí sé 79 bliana d’aois.
Ketanji Brown Jackson
Breitheamh de Chúirt Uachtarach na Stát Aontaithe is ea Ketanji Brown Jackson (a rugadh ar 14 Meán Fómhair 1970), an chéad bhean ghorm a bheith sa phost sin. clé|mion|éisteacht sa t[[Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá|Seanad, 1 - 21 March 2022]] clé|mion|an t-[[Uachtarán na Stát Aontaithe|uachtarán Joe Biden agus Jackson, Feabhra 2022]] I dtús na bliana 2022, chuir an t-uachtarán Joe Biden Jackson chun cinn mar iarrthóir chun oifig an Supreme Court. Chaith sí níos mó ná 20 uair ag freagairt fiosrúchán ó Sheanadóirí, dírithe ar a taifead pianbhreithe, a seanráitis, agus a dearcthaí polaitiúla. Deimhníodh í ar 7 Aibreán 2022
Is téarma saoil atá i gceist agus féadfaidh an Bhreitheamh Jackson a bheith ina breitheamh sa Chúirt Uachtarach ar feadh blianta fada mar gheall ar cé chomh óg is atá sí (in aois 51 di nuair a ceapadh í).
William Tecumseh Sherman
220px|mion|clé|William Tecumseh Sherman Ba ginearál Meiriceánach é William Tecumseh Sherman a rugadh ar an 8 Feabhra, 1820 i Lancaster, Ohio agus a fuair bás ar an 14 Feabhra, 1891.
Jacob Zuma
Is polaiteoir san Afraic Theas é Jacob Zuma, a rugadh ar 12 Aibreán 1942. Uachtarán na hAfraice Theas ab ea é sna blianta 2009–2018. Táinsíodh as caimiléireacht é. clé|mion|agóid frithchaimiléireacht agus frith-Zuma i g[[Cape Town sa bhliain 2017]] Tagraítear do Zuma uaireanta lena thúslitreacha JZ agus lena ainm treibhe Msholozi. Uachtarán ar an gComhdháil Náisiúnta Afracach (ANC) a bhí ann freisin.
Tháinig Cyril Ramaphosa i gcomharbacht air ar 14 Feabhra 2018.
I mí Mheán Fómhair 2021, rinne Cúirt Bhunreachtúil na hAfraice Theas achainí an iar-Uachtaráin Jacob Zuma a dhíbhe go scanrúil chun a rialú a
Daonfhuascailteachas
deas|250px|thumb|[[Bonn (píosa miotail)|Bonn le haghaidh an Feachtas Briotanach um frith-sclábhaíocht]] Is gluaiseacht i mbun cealú na sclábhaíochta é an daonfhuascailteachas.
Eabhar
200px|mionsamhail|deas|Starrfhiacla eabhair, [[Dar es Salaam]] Píosaí de starrfhiacail eilifinte nó rosuailt a nglactar leo mar ábhar luachmhar in an-chuid cultúr. Dealbhaíodh ornáidí, seodra is earraí reiligiúnda as chomh fada siar leis an 15ú céad RC sa tSín, ina dhiaidh sin ag na Gréagaigh is na Rómhánaigh. Is as eabhar an chuid is mó den dealbhóireacht ar mhionscála is fearr a mhair ón Meánaois. In úsáid go fairsing i gcomhair earraí sómasacha go dtí le déanaí, nuair a laghdaíodh go mór a sholáthar ar eagla go raibh na heilifintí á ndíobhadh ag sealgairí eabhair.
Robert Morton Nance
Bhí Robert Morton Nance (1873 - 1959) ina phríomhshaineolaí ar an gCoirnis, ina sheandálaí farraige, agus ina chomhbhunaitheoir ar an gcumann Kernow Goth (Gaeilge:An tSean-Chorn).
Scríobh Nance go leor leabhar agus paimfléad ar an gCoirnis, lena n-áirítear foclóir Coirnise, ar saothar caighdeánach é, agus chuir sé in eagar irisí agus paimfléid faoi Chorn na Breataine, ina measc Kernow Goth, iris Chónaidhm na Sean-Chumann Coirnise (Béarla: Federation of Old Cornwall Societies). Bhí Nance ina sheandálaí farraige clúiteach freisin agus ba bhunaitheoir é den Chumann um Thaighde Mara (Society for Nautical Research). Bhí a léargas agus a fhoghlaim ar taispeáint ina leabhar Sailing-ship Models a foilsíodh i 1924. Rinne sé staidéar ar ealaín sa Bhreatain agus sa Fhrainc agus ba phéintéir agus ceardaí oilte é araon.
An obair a rinne sé leis an gCoirnis
"'My own interest in Cornish came, I expect, from my father's comparison of Cornish names with Welsh, of which he knew a little, having had at least enough interest in it to get a dictionary and grammar.' " Sa bhliain 1898, scríobh Robert Morton Nance "The Merry Ballad of the Cornish Pasty".
Sa bhliain 1904, thosaigh Nance i mbun staidéir ar an gCoirnis ón leabhar A Handbook of the Cornish le Henry Jenner, cé go mbeadh sé ag stiúradh athbheochan na teanga i dtreo na Coirnise meánaoisí ina dhiaidh sin. "...even the Handbook did not get me to the stage of attempting to write or speak the language, as the projected book of exercises might have done had it been printed. If I could puzzle out such things in Cornish as were printed in a Penzance newspaper that seemed enough. " Thosaigh sé ag scríobh agus ag léiriú filíochta don Cornish Magazine le Arthur Quiller-Couch.
Sa bhliain 1909, bhuail Nance agus Jenner le chéile in Aberfal le linn do Nance bheith i mbun taighde don leabhar A Glossary of Cornish Sea Words (foilsithe tar éis a bháis mar imleabhar cuimhneacháin i 1959). Rinneadh cairde díobh agus chaith siad an chéad deich mbliana eile ag déanamh taighde ar an gCoirnis agus ag bailiú blúirí den Choirnis thraidisiúnta. Foilsíodh iad seo i sraith páipéar a léadh d’Institiúid Ríoga an Choirn agus do Chumann Polaiteicnice Ríoga an Choirn araon.
Sa bhliain 1920, bhunaigh Jenner agus Nance an chéad Old Cornwall Society i bPorth Ia. Ba é a mhana ná "Cuntelleugh an Brewyon us Gesys na vo Kellys Travyth" ("Cruinnigh sibh na blúirí atá fágtha, nach gcaillfear aon ní".). Faoin mbliain 1924, bhí a dhóthain Old Cornwall Societies bunaithe chun cónaidhme a chur ar bun, le Jenner mar uachtarán uirthi agus Nance mar thaifeadtóir. Bhunaigh an Chónaidhm an tréimhseachán Kernow Goth (nó Old Cornwall). sa bhliain 1925.
Yamoussoukro
Is é Ceantar Yamoussoukro príomhchathair oifigiúil Phoblacht an Chósta Eabhair, san Afraic Thiar agus é suite 240 km (150 míle slí) thiar thuaidh d'Abidjan i réigiún na lochanna. Foghraítear Yamoussoukro sa Chósta Eabhair le trí shiolla: yam-so-kro. Is é Abidjan príomhchathair eacnamaíochta na tíre agus is in Abidjan atá an chuid is mó d'oifigí an rialtais náisiúnta go fóill, chomh maith le hambasáidí eachtrannacha.
Robert Morton Nance
An obair a rinne sé leis an gCoirnis
Sna 1920idí go circa 1940 ba ghnách le Nance agus ASD Smith úsáide a bhaint as saothair Edward Lhuyd agus Whitley Stokes, chomh maith le gramadach na Briotáinise, chun ceist na comhréire agus na gramadaí i gCoirnis a réiteach..
Yamoussoukro
De réir an chéad leagan de dhaonáireamh na bliana 2014, tá cónaí ar 355,753 duine in Yamoussoukro. Tá 3,500 km cearnacha (1,400 míle cearnacha) d'achar i gceantar na príomhchathrach, idir chnoic ísle agus mháchairí. Bhí 207,412 duine ina gcónaí i gComún Yamoussoukro féin sa bhliain 2014.
Tá an bhaisleac Chaitliceadh Rómhánach Notre Dame de la Paix suite i Yamoussoukro. Tá sí ar na baisleaca is mó ar domhain.
Robert Morton Nance
An obair a rinne sé leis an gCoirnis
Sa bhliain 1928, ar an 21 Meán Fómhair, bhí Nance, Jenner agus daoine eile ag freastal ar an gcéad Gorsedh Kernow ag Boscawen - Un. Insealbhaíodh bheirt bhard dhéag, lena n-áirítear Nance, a ghlac an bardainm Mordon (‘ Uain Farraige ’).
Sa bhliain 1929, d’fhoilsigh sé Cornish for All, saothar a mhionshonraigh leagan den Choirnis bunaithe ar an Ordinalia agus ar théacsanna meánaoiseacha eile, a chruthaigh an córas litrithe Kernewek Unyes (An Chornais Chomhaontaithe) agus ba chor cinniúnach é a shainigh an chéad chéim eile den Athbheochan.
Sa bhliain 1932, scríobh Nance An Balores, an chéad dráma a scríobhadh i Kernewek Unyes, agus léiríodh é an bhliain sin ag cruinniú na Comhdhála Ceiltí i dTruru.
An bhliain sin, an 31 Nollaig, d’fhoilsigh an Western Morning News óráid a thug Henry Jenner ar an ábhar 'Tírghrá an Choirn', inar scríobh sé "Bedheugh Byntha Kernewek"  (" Bí i do Chornach go deo "). Tháinig grúpa daoine óga Cornacha a bhí gníomhach go polaitiúil le chéile chun an chéad ghluaiseacht pholaitiúil náisiúnta sa Chorn a chruthú, Tyr ha Tavas (Talamh agus Teanga), ag glacadh le frása Jenner mar mhana acu le stocaireacht a dhéanamh ar an bparlaimint.
Dúirt Nance ag an am; "The young people of this group are among those who 'see visions' and from the response to their clarion call, there is ground for hoping that they represent a new and growing force which will help to revive in Cornish people a consciousness of their race and destiny, and to create a bond of affinity and unity between the remnants of the Cornish Nation throughout the world. " Sa bhliain 1934, le bás Henry Jenner, rinneadh Bardh Meur nó Ard-Bhard Gorsedh an Choirn de Nance. An bhliain chéanna sin, d’fhoilsigh Nance agus Smith Foclóir beag English-Cornish Dictionary le chéile. Chríochnaigh Nance saothar a shaoil, sé sin foclóir iomlán Coirnise - Béarla, a chríochnaigh Nance sa bhliain 1938. Bailíodh £2000 d’airgead an lae inniu, as síntiúis deonacha chun íoc as foilsiú an tsaothair. Leasaíodh agus leathnaíodh é chun alt Béarla - Coirnis a chur san áireamh i 1952..
Sa bhliain 1939, d'fhoilsigh Nance Lyver an Pymp Marthus Selevan, bailiúchán scéalta tíre ó pharóiste Selevan, a scríobhadh chun aithris a dhéanamh ar stíl drámaí míorúilte an Choirn.
Sa bhliain 1949, trí sheans, d'aimsíodh i Músaem na Breataine  na Tregear Homilies. Chuir John Mackechnie, an scoláire Ceilteach a d'aimsigh iad, nuacht na fionnachtana ar aghaidh chuig Nance.
Sa bhliain 1951, thosaigh na Old Cornwall Societies ag foilsiú sraith leabhrán beag le sleachta as an Mheán-Choirnis curtha in eagar i Kernewek Unyes ag Nance agus ASD Smith. I measc na dtéacsanna seo bhí Bewnans Meryasek, An Tyr Marya, Sylvester ha'n Dhragon, Abram hag Ysak, Adam ha Seth, Davydd hag Urry agus An Venen ha'y Map .
D’oibrigh Nance mar Uachtarán ar Institiúid Ríoga an Choirn (Royal Institution of Cornwall ) ó 1951 go 1955. I rith an ama seo, d’oibrigh sé chun na Coirnise nua-aimseartha a fheabhsú agus d’fhoilsigh sé eagráin nua i 1952 agus 1955 dá dhá fhoclóir.
Sa bhliain 1954, táirgeadh ceirníní de Nance ag léamh an scéil Jowan Chy an Hor, chomh maith le Boorde's Colloquies agus Pader agan Arloedh (Gaeilge;Paidir an Tiarna). Sula bhfuair sé bás i 1959, dúirt sé: "One generation has set Cornish on its feet. It is now for another to make it walk." (Gaeilge; “Chuir glúin amháin an Choirnis ar a cosa. Is le duine eile anois é a chur ag siúl.”)
Saol pearsanta
Rugadh Nance i gCaerdydd do thuismitheoirí ón gCorn. Ba as Lannwedhenek a athair. Chaith Nance an chuid is mó dá óige ina chónaí i Penarth agus rinne sé staidéar ar ealaín i gCaerdydd agus i Hertfordshire. Sa bhliain 1906, d’aistrigh Nance ón mBreatain Bheag agus shocraigh sé síos i Nancledra in aice le Porth Ia, Kernow, áit ar bhunaigh sé an Society for Nautical Research i 1911. Sa bhliain 1959, fuair sé bás agus cuireadh é i Séipéal Sen Senan, Zennor, tar éis dó a bheith tinn i bhfómhar na bliana 1957.
Cumann Ailse na hÉireann
Eagraíocht charthanachta is ea Cumann Ailse na hÉireann, nó Irish Cancer Society, a bunaíodh sa bhliain 1963.
Gníomhaíochtaí
mion|clé|Ceanncheathrú, 43/45 Bóthar Northumberland, Baile Átha Cliath. D04 VX65
Baineann daoine úsáid as na seirbhísí tacaíochta de chuid Chumann Ailse na hÉireann, mar shampla altraí ailse nó seirbhísí ar nós cúram ospíse. Tá comhoibriú ar bun idir Seirbhísí Ailse áitiúla timpeall na tíre agus Cumann Ailse na hÉireann maidir le seirbhísí tacaíochta a sholáthar do othair le hailse.
Tá seirbhís eolais ar chúrsaí ailse ag Cumann Ailse na hÉireann. Bíonn réimse leathan eolais á scaipeadh ag an eagraíocht ar chuid mhór bealaigh (i mBéarla), ina measc, ar shuíomh ghréasán agus ar chuntas Twitter na heagraíochta, tré bhileogaí eolais agus a leithid.
Is seirbhís eolais na Lárionaid Lus an Chromchinn. Cuireann siad réimse leathan eolais ar fáil go háitiúil do dhuine ar bith a bhfuil ailse air/uirthi. Chomh maith le seo, déantar eolas fóirsteanacha a sholáthar fosta, daofa sin a bhfuil buairt no buaireamh orthu fá chúrsaí ailse. Tá altra ailse lánaimseartha, chomh maith le baicle oibrithe deonacha lonnaithe sna Lárionaid seo agus tá siad ar fáil ar bhonn leanúnach le ceisteanna a fhreagairt, le eolas agus tacaíocht a sholáthar do dhaoine le hailse, agus dá dteaghlaigh.
Lá Lus an Chromchinn
Bailítear go leor airgid do sheirbhísí ailse gach bliain le linn Lá Lus an Chromchinn. Is iondúil go mbíonn oibrithe deonacha an Chumainn Ailse amuigh ar shráideanna na hÉireann ó cheann ceann na tíre ar an lá seo agus iad ag bailiú airgid ar son an Chumainn. Ceannaítear lusanna an chromchinn, stocaí, tuáillí, suaitheantais, cnaipí agus ábhar eile, agus feictear na mílte daoine agus na bláthanna beaga buí ar a mbrollach.
Relay for Life / Sealaíocht don Bheatha
Is é Sealaíocht don Bheatha na ceiliúradh pobail, thar oíche, a mhaireann 24 uair. Ócáid speisialta a thugann cumhacht agus dóchas í agus imeacht spraoí fosta. Ag croílár na sealaíochta tá an deis chun ceiliúradh a dheanamh ar mharthanóirí ailse agus cuimhneamh a dheanamh ar an Mhuintir a chaill an cath leis an ghalair.
Workers United
Is ceardchumann Meiriceánach agus Ceanadach é Workers United (Gaeilge; Oibrithe  Aontaithe ) a dhéanann ionadaíocht do thart ar 86,000 oibrí sna tionscail éadaigh, teicstíle, níocháin tráchtála, dáileadh, seirbhís bia, fáilteachais, folláine agus neamhbhrabúis. Bunaíodh é mar atá sé faoi láthair in 2009 agus tá sé cleamhnaithe le Service Employees International Union (SEIU) (Gaeilge; Aontas Idirnáisiúnta na bhFostaithe Seirbhíse (AIFS)).
Stair
Téann an ceardchumann siar go dtí 1900 nuair a bunaíodh Aontas Idirnáisiúnta na nOibrithe Éadaí Mná agus 1914 nuair a cruthaíodh Amalgamated Clothing and Textile Workers Union. . Chomhcheangail an dá cheardchumannsa bhliain 1995 chun a bheith ina Union of Needletrades, Industrial and Textile Employees (UNITE), a chomhcheangail  le Hotel Employees and Restaurant Employees Union (HERE) chun "UNITE HERE" a bhunú in 2004. Mar sin féin, bhí go leor de mhuintir na háite a bhí le UNITE míshásta leis an gcumasc UNITE HERE.
Gréagóir Potemkin
Ba cheannaire míleata Rúiseach, státaire, duine uasal agus an té ab ansa le Caitríona II na Rúise é Gréagóir Aleksandrovich Potemkin-Tauricheski,. (Rúisis: Григо́рий Алекса́ндрович Потёмкин-Таври́ческий, 30 Meán Fómhair 1739 - 16 Deireadh Fómhair 1791). Fuair ​​sé bás le linn idirbheartaíochta faoi Chonradh Jassy, ​​a chuir deireadh leis an gcogadh in aghaidh na hImpireachta Otamánaí a raibh maoirseacht déanta aige air.
Rugadh Potemkin i dteaghlach úinéirí talún uasal meánioncaim. Mheal sé gnaoi an bhanimpire Caitríona ar dtús as cuidiú léi ina coup d'état sa bhliain 1762, ansin tharraing sé clú air féin mar cheannasaí míleata sa Chogadh Rúis-Turcach (1768–1774). D'éirigh Caitríona agus Gréagóir mór lena chéile, ina leannáin, an duine ab fhearr léi agus b’fhéidir a fear céile. Tar éis a phaisean a mhaolú, d’fhan sé ina chara léi ar feadh an tsaoil agus a státaire ab fhearr. Fuair Caitríona an teideal Phrionsa Impireacht Naofa na Róimhe dó agus bhronn sí an teideal Phrionsa Impireacht na Rúise air, i measc go leor eile: bhí sé ina Ard-Aimiréil araon agus ina cheann ar fhórsaí talún agus neamhrialta uile na Rúise. I measc éachtaí Potemkin tá ionghabháil shíochánta na Crimé (1783) agus bua na Rúise sa dara Cogadh Rúis-Turcach (1787–1792).
Fuair sé bás sa bhliain 1791 agus tar éis do Chaitríona sochraid mhór a eagrú dó, cuireadh é in ardeaglais Naomh Caitríona i gcathair Kherson san Úcráin. Tar éis sin bogadh a chorp naoi n-uair, an t-am deireanach sa bhliain 2022, nuair a thóg fórsaí ionraidh na Rúise a chorp as an uaigh agus chuir siad chuig an Rúis é.
Sarah Mary Fitton
Scríbhneoir agus luibheolaí Éireannach ab ea Sarah Mary Fitton (t. 1796 – 30 Márta 1874).
Saol & Gairm bheatha
Rugadh í i mBaile Átha Cliath go Nicholas Fitton, Dlíodóir ó mBaile Átha Cliath, agus bean chéile s’aige Jane Greene. Bhí deartháir amháin ag Sarah Mary Fitton darbh ainm William Henry Fitton agus beirt deirfiúiracha darch ainm Elizabeth agus Susanna Fitton.
Bunús
Is í Sarah Mary Fitton Scríbhneoir ( [[Conversations with Botany,The Four Seasons ] ] ) agus Luibheolaí ó [[Baile Átha Cliath]]. Bhí sí mar Máistreas sa Fhrainc ag pointe áirithe i saol s'aici.
Óige agus Oideachas
Anseo is féidir linn níos mó a fhoghlaim faoina hóige agus mar sin de.
Pósadh agus Teaghlach
Seans go raibh an bhean pósta, nó go bhfuil sí fós. Seans freisin go raibh leanaí aici. Scríobh faoi sin.
Ré thábhachtach dá saol
B’fhéidir go raibh tréimhse eile ann ina ndearna an bhean go leor rudaí tábhachtacha nó ina raibh taithí acu uirthi.
Gairm
Cúiseanna a bhfuil clú uirthi; tábhacht nó tionchar ag baint léi.
Saol déanach agus bás
Nuair atá sé sin indéanta, scríobhaimid faoin bhean, cén chuma a bhí ar dheireadh a saoil agus cén dóigh a bhfuair sí bás. B’fhéidir go raibh sí tinn nó go bhfuair sí bás le seanaois.
Oidhreacht
Cad eile atá againn den bhean seo? Ar fhág sí leabhair nó saothar eile, an féidir linn fós cuairt a thabhairt ar áiteanna ina raibh sí ina saol agus rianta fágtha? Rud éigin mar sin.
Saothair
Scríobh Sarah Fitton agus deirifúir s’aici an leabhar cáiliúil Conversations with Botany. Is leabhar faoi 18 comhrá idir máthair agus mac ag clúdaigh na prionsabail den Córas Rangú Linnaean. Scríobh sí The Four Seasons atá cuntas gairid faoin struchtúr den planda.
Glencoe, Alabama
Is é Glencoe cathair i gContaetha Calhoun agus Etowah, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bhí 5,135 duine a bheith ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2016.
Gníomhas
Scríbhinn ar pháipéar, ar phár nó ar pháipéar párach is ea gníomhas, trína n-aistrítear leas, ceart, nó maoin, nó trína gcruthaítear ceangaltas ar dhuine éigin, nó atá ina dhearbhú ar ghníomh trínar aistríodh leas, ceart, nó maoin.
Batallón de San Patricio
deas|250px|thumb|Brat an cathlán Aonad le 175 inimircigh de shliocht Eorpach (Éireannaigh an chuid is mó) ab ea Batallón de San Patricio (An Béarla: Saint Patrick's Battalion), a throid mar chuid den tArm Meicsiceach i gcoinne Stáit Aontaithe Mheiriceá sa Chogadh Meicsiceach-Meiriceánach. Ba John Riley ina cheannaire den cathlán.
Carbhal
mion|Carbhal Soitheach bheag éadaigh sho-ionramháilte is ea an carabhal, long a chum na Portaingéalaigh sa 15ú haois chun taiscéalaíocht a dhéanamh feadh chósta na hAfraice Thiar agus amuigh san Atlantach. Lig a chuid seolta laidineacha di imeacht faoi luas agus seoladh chun na gaoithe. Bhain na Portaingéalaigh agus na Caistíligh feidhm as an gcarabhal sa 15ú agus sa 16ú haois le linn Ré na Fionnachtana. Chuidigh sí, mar sin, leis an gcoilíniú agus le smachtú na bpobal dúchasach.
Brí an fhocail
Tagann an t-ainm ó caravela an Portaingéilise, agus d’fhéadfadh sin teacht ó qārib na hArabaise, ainm a bhaineann le seanchineál loinge a dtugtar carabus uirthi i Laidin nó κάραβος i nGréigis, agus tagairt ann b’fhéidir do long phlainc.
Stair
Anuas go dtí an 15ú haois bhain na Portaingéalaigh úsáid as an mbáirse agus as an baranal (barinel), soitheach beag a raibh crann amháin nó fiú trí chrann inti, rámha aici agus í gan chaiseal tosaigh. Baineadh feidhm aist i gcomhair trádála, cogaíochta agus taiscéalaíochta (mar shampla, i gcomhair lonnaíochta ar Mhaidéara agus na hAsóir). D’iompair sí coirneoga agus, níos déanaí, seol laidineach. D’fhág sí lorg ar an gcarbhal, soitheach a cumadh timpeall 1450 faoi choimirce Éinrí Loingseora na Portaingéile agus í déanta ar mhúnla na mbád iascaireachta. Bhí an carbhal níos inbheartaithe ná na longa a tháinig roimpi: gan de mheáchan inti ach ó chaoga go céad is seasca tonna, crann nó trí inti agus seolta laidineacha á n-iompar aici a chuir ar a cumas baint den ghaoth. Mar shoitheach gan toirt agus cíle éadomhain fúithi bhí sí in ann seoladh cois cósta agus suas abhainn, agus bhí sí an-luath ar an aigéan agus coirneoga á n-iompar aici. Bhí rath uirthi d’ainneoin nárbh fhéidir léi lasta mór ná foireann mhór a iompar.
I gcúrsaí trádála tháinig an carrac (nau i bPortaingéilise) in áit an charbhail le himeacht aimsire.
Dearadh
Bhí dhá chrann nó trí chrann sna carbhail ba luaithe agus seolta laidineacha orthu, agus bhí ceithre chrann sna carbhail ba dhéanaí. Bhí na carbhail luatha, amhail an caravela tilhada sa 15ú haois, idir 12 agus 18 méadar ar fad agus idir 50 agus 60 tonna de thoilleadh iontu, cóimheas ard d'fhad in aghaidh leithid acu timpeall 3.5 le 1, agus creat caol éileapsóideach acu (nár chosúil le creat cruinn an charraic).
Carbhal faoi choirneog
Sa chuid deiridh den 15ú haois rinne na Portaingéalaigh carbhal níos toirtiúla a raibh caiseal tosaigh agus caiseal deiridh aici, cé nach raibh siad chomh hard le caisil charraic. Ba chuid suntais í toisc go raibh coirneog á hiompar ar a crann tosaigh agus seolta laidineacha ar na trí chrann eile. Thugadh na Portaingéalaigh “carbhal cruinn” uirthi (caravela redonda): samhlaíodh coirneog agus bolg uirthi mar rud cruinn.
Baineadh feidhm aisti i gcabhlaigh gharda chósta i ngar do Chaolas Gibraltar, agus mar thionlacaí armtha ag longa trádála idir an Phortaingéil agus an Bhrasaíl agus ar Bhealach na Rinne. Deirtear uaireanta gur aisti a fáisceadh an gaileon, agus bhí sí á húsáid fós sa 17ú haois.
Donald Knuth
Is ríomheolaí, matamaiticeoir agus ollamh emeritus in Ollscoil Stanford é an Meiriceánach Donald Ervin Knuth a rugadh ar 10 Eanáir 1938. Bronnadh an ACM Turing Award air i 1974, duais a mheastar mar dhuais Nobel na ríomheolaíochta. Tá aithne air mar athair na hanailíse algartam.
Is údar an leabhair chailiúil il-imleabhar The Art of Computer Programming é. D'oibrigh sé ar mhaithe le forbairt diananailís ríomhchastacht na n-algartam agus leag sé amach córas le teicnící foirmiúla matamaitice dó. I mbun na hoibre sin, scaip se an nodaireacht asamtóiteach freisin. Chomh maith le bunábhair a chur ar fáil i mbrainsí ar leith sa ríomheolaíocht theoiriciúíl, is é cruthaitheoir an ríomhchórais clóchuradóireachta TeX é, an teanga sainmhínithe um chlónna agus córas rindreála METAFONT agus an tacar cló-aghaidheanna gaolmhara Computer Modern.
John Ensign
Is é John Eric Ensign (rugadh 25 Márta 1958) iarsheanadóir na Stát Aontaithe shóisearach ó Nevada. Is ball den Pháirtí Poblachtach é. Rugadh é i Roseville, California, ach bhog seisean agus a chlann go dtí Nevada nuair a bhí sé óg. D'fhreastail sé ar ollscoileanna i Nevada, Oregon agus Colorado. Fuair sé dintiúirí mar thréidlia sa bhliain 1985. Is fear gnó é agus bhunaigh sé ospidéal d'ainmhithe i Las Vegas, mar a bhfuil sé ag obair anois.
Chuaigh sé le polaitíocht agus toghadh mar ionadaí i dTeach Ionadaithe na Stát Aontaithe é sa bhliain 1994. Atoghadh é sa bhliain 1996 ach níor sheas sé arís sa bhliain 1998. Rith sé don Seanad ach chaill sé do Harry Reid, Daonlathach. Fuair sé áit sa Seanad tar éis a dhara iarracht, sa bhliain 2000.
Do b'é Ensign an príomhghlór i gcoinne rialú na Cúirte Uachtaraí "Kelo v. New London". Sa chás úd dúirt an chúirt go raibh cead ag rialtais áitiúla (New London, Connecticut a bhí i gceist) iallach a chur ar úinéirí a dtalamh agus tithe a dhíol ar mhaitheas fhorbairt phríobháideach.
Fuair Seanadóir Ensign moladh ó chuid mhaith eagraíochtaí mar gheall ar a choimeádachas fioscach. Sa bhliain 2003, d'ainmnigh an American Conservative Union Ensign in éineacht le Seanadóirí Chuck Hagel (NE) agus Don Nickles (OK) mar sheanadóirí is coimeádaí na bliana 2003. D'éirigh Ensign as a phost mar sheanadóir ar an 3 Bealtaine 2011 i ndiaidh imscrúdú um sárú eitice a bheith curtha ar siúl ina leith. Dean Heller, Poblachtach eile, a tháinig i gcomharbas air.
Sionainn (baile)
Tógadh baile nua, ar a tugtar Sionainn (An tSionna) nó Baile na Sionna ar inbhear na Sionna, an abhainn is faide in Éirinn, faoi rialtas Sheáin Lemass. Rinn Eanna a bhí ar an mbaile fearainn seo i gContae an Chláir roimhe sin. Bhí tógáil an bhaile ceangailte le tógáil Aerfort na Sionna, agus ar ndóigh tugann an aerfort fostaíocht dona lán de mhuintir an bhaile i gcónaí. Bhí 9,729 duine ina gcónaí sa bhaile sa bhliain 2016.
Beverley
Is baile suite in East Riding of Yorkshire é Beverley.
Liv Ullmann
Is ban-aisteoir Ioruach í Liv Johanne Ullmann. Rugadh í ar an 16 Nollaig 1938. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1973.
Loch Cuan (Toghcheantar Tionóil)
D'úsáideadh an suíochán den chéad uair i dtoghchán do Thuaisceart Éireann amháin, d’Fhóram Thuaisceart Éireann i 1996. Ó 1998, tá baill tofa aige don Tionól reatha.
Roisín
Is é is roisín ann ná polaiméir nádúrtha nó shaorga a éiríonn bog nuair a théitear é. Úsáidtear an téarma go neamhchruinn chun cur síos ar aon pholaiméir, mar shampla, i roisín ianmhalartaithe.
Loch Cuan (Toghcheantar Tionóil)
Do thoghcháin an Tionóil roimh 1996, bhí an toghcheantar mar chuid de thoghcheantar an Dúin Thuaidh den chuid is mó agus cuireadh codanna níos lú leis ó thoghcheantar Bhéal Feirste Thoir agus ó thoghcheantar Bhéal Feirste Theas. Ó 1997 i leith, tá teorainneacha comhroinnte aige le toghcheantar Pharlaimint Bhaile Loch Cuan na Ríochta Aontaithe.
Le haghaidh tuilleadh sonraí ar stair agus ar theorainneacha an toghcheantair, féach Bhaile Loch Cuan (Toghcheantar Pharlaimint na RA).
Abidjan
Is é Abidjan príomhchathair eacnamaíochta an Chósta Eabhair. Is é an chathair is mó sa tír agus an chathair is mó ina labhraítear Fraincis san Afraic Thiar. I ndaonáireamh na bliana 2014 fuarthas 7,707,404 duine ina gcónaí ann, is é sin, 20% de dhaonra na tíre ar fad. Níl ach Lagos na Nigéire níos mó san Afraic Thiar mar chathair. Áirítear Abidjan mar an crosbhóthar cultúrtha den Afraic Thiar, agus tá an sé an-fhorbartha mar chathair.
Nuair a tógadh cé nua san áit sa bhliain 1931, agus go mór mór i ndiaidh stádas mar phríomhchathair riaracháin faoi na Francaigh a fháil sa bhliain 1933, tháinig borradh mór faoin gcathair. Calafort tábhachtach ab ea Abidjan i ndiaidh oscailt an chanáil Vridi sa bhliain 1951 mar ansin bhí longa móra in inmhe dul isteach i Murlach Ébrié. Sa bhliain 1983, d'fhógair an rialtas Yamoussoukro a bheith ina phríomhchathair ar an tír, cé go bhfuil oifigí an rialtais náisiúnta beagnach ar fad suite in Abidjan i gcónaí, chomh maith leis na hambasáidí eachtrannacha go léir.
N80
Clúgaíonn an N80 Inis Córthaidh, Loch Garman, agus Calafort Ros Láir, leis an Lár na Tíre, Connacht agus, an taobh thiar thuaidh den tír.
Bailte ar an gcúrsa
Ulysses (úrscéal)
Is úrscéal Béarla le James Joyce é Ulysses (Uiliséas teideal an aistriúcháin Ghaeilge). Áirítear i measc na n-úrscéalta is fearr a scríobhadh sa Bhéarla riamh é. Tá teideal an leabhair bunaithe ar an leagan breac-Laidine ar ainm an laoich sin i nGréigis Odysseus (Odaiséas na Gaeilge). clé|mion|Ba í [[Sylvia Beach, úinéir an tsiopa leabhar Shakespeare and Company i bPáras a d’fhoilsigh é ina iomláine ar an 2 Feabhra 1922]]clé|mion|Lámhscríbhinn de chuid Joyce
Movyans Skolyow Meythrin
Is eagraíocht sheachbhrabúsach í Movyans Skolyow Meythrin (MSM) (Gaeilge:Gluaiseacht Naíscoileanna) a bhunaigh Rhisiart Tal-e-bot, atá ina stiúrthóir reatha freisin, ó 2009 i leith. Bunaithe i Kolji Kernow  (Gaeilge: Coláiste an Choirn) i Kammbronn, agus tá sé mar aidhm aici an Choirnis a scaipeadh i measc leanaí beaga agus a dteaghlaigh.
Ulysses (úrscéal)
Stair
Is i bPáras in 1921 a chríochnaigh Joyce Ulysses agus is léir an tionchar a bhí  g na havant-gardists ar Joyce, mar sh. Ezra Pound, Gertrude Stein, Picasso a bhíodh ag crochadh thart sna caiféanna i Montparnasse ag an am.  Foilsíodh an sárshaothar nua-aoiseach den chéad uair i bhfoirm sraithe sa Little Review idir 1918 agus 1920, rud a thug deis do na húdaráis i Meiriceá agus i Sasana cosc a chur ar an úrscéal sular éirigh le Joyce é a chríochnú fiú. clé|mion|28 Bealtaine 1922: Léirmheas sa New York Times. 'James Joyce's Amazing Chronicle' Ar dtús, cuireadh cosc ar an leabhar toisc gur samhlaíodh go raibh sé an-ghraosta go deo, Faoi dheireadh, foilsíodh Ulysses sa bhliain 1922; ba í Sylvia Beach, úinéir an tsiopa leabhar Shakespeare and Company i bPáras a d’fhoilsigh é ina iomláine ar an 2 Feabhra 1922.
Movyans Skolyow Meythrin
Skol dy'Sadorn Kernewek
Ag tosú sa bhliain 2009 chuir Skol dy'Sadorn Kernewek (Gaeilge: Scoil Shathairn na Coirnise) naíscoil ar fáil Dé Sathairn do leanaí óga chomh maith le ceachtanna Coirnise do thuismitheoirí ag an am céanna.
Ulysses (úrscéal)
Stair
Níor cuireadh cosc ar Ulysses in Éirinn, ach ní raibh an leabhar le díol in Éirinn roimh na 1960idí.
Movyans Skolyow Meythrin
Keur Kernewek
In 2012 léirigh Tal-e-bot Keur Kernewek (Gaeilge: Cóir Coirnise), dlúthdhiosca d’amhráin i gCoirnis atá dírithe ar leanaí faoi bhun a 5 bliana d'aois. Rinneadh é seo le cabhair ó Gorsedh Kernow, Comhairle Baile Redruth, DBS Music, Comhpháirtíocht na Coirnise agus an ghrúpa rac-cheoil Coirnise Hanterhir, a léirigh cuid de na rianta, agus thug mic léinn Ollscoil Plymouth i Kolji Kernow cúnamh. Tá 45 rian d’amhráin ghearra Choirnise ar dlúthdhiosca le leabhrán liricí i gCoirnis agus i mBéarla.
Ulysses (úrscéal)
Plota
Tá beagnach míle leathanach in Ulysses agus tá thart ar 265,000 focal roinnte ar 18 n-eipeasóid ann. Tá teideal gach caibidil ionann le teideal gach caibidil san Odaisé, leabhar miotaseolaíochta na sean-Ghréige.
Movyans Skolyow Meythrin
Skol Veythrin Karenza
Is í Skol Veythrin Karenza, a bhunaigh MSM in 2013, le bheith ar an gcéad naíscoil lán - aimseartha Coirnise le stádas cláraithe de chuid Ofsted.
Seán Pádraig Ó Raghallaigh
Ba shaighdiúir Éireannach é Seán Pádraig Ó Raghallaigh (Béarla:John Patrick Riley), a rugadh i 1817 sa Chlochán, Contae na Gaillimhe.
Ulysses (úrscéal)
Plota
Tagann ‘Ulysses’, leagan Laidine den ainm Odysseus, ó mhiotais na Gréige. Tá creatlach an scéil bunaithe ar scéal Odysseus, fear a chuaigh ag taisteal timpeall agus ar bhain a lán timpistí de sular fhill sé ar an mbaile. clé|mion|plaic i mBÁCː eipeasóid 7 Tá eachtraí uile an leabhair bunaithe ar lá amháin sa bhliain 1904 (An 16 Meitheamh), agus le tamall de bhlianta anuas tugtar 'Bloomsday' ar an lá sin, i gcuimhne ar Leopold Bloom, príomhcharachtar an leabhair is déantar imeachtaí an leabhair agus an t-údar féin a cheiliúradh i mBaile Átha Cliath agus cathracha eile. Tosaíonn an scéal sa Túr Martello i gCuas an Ghainimh in aice Dhún Laoghaire. (Tá músaem saor in aisce ann anois). Buck Mulligan agus Stephen Dedalus (Ó A Portrait of the Artist as a Young Man) a chastar leis na léitheoirí ar dtús.
In Eipeasóid 4 feictear Leopold Bloom, duine de phríomhcharachtair an leabhair, fear de shliocht leath-Ghiúdach. clé|mion|Lch 189, amhrán In Eipeasóid 18 feictear Molly Bloom ag smaoineamh siar ar a saol agus buaic nó súnás nó orgasam á bhaint aici ag deireadh thiar. Tugtar ‘sruth comhfheasachta’ nó ‘stream of consciousness’ ar an bprós seo nach bhfuil mórán poncaíochta ann. Dar le roinnt ba óna bhean, Nóra Barnacle, a d’fhoghlaim Joyce an cleas seo.
Ciútaí liteartha
Úsáideann an téacs réimse mór stíleanna agus teicnící liteartha ceannródaíocha.
Aistriúcháin
Bhíothas den tuairim nach raibh Ulysses gona tagairtí doiléire agus 30,000 focal éagsúla inaistrithe. clé|mion|Rue Cardinal Lemoine - Paris V
Gearmáinis
clé|mion|Leopold Bloom, le Joyce Ba é Georg Goyert sa bhliain 1927 a d’aistrigh ar dtús Ulysses go teanga eile, an Ghearmáinis. "Gravitätisch kam der dicke Buck Mulligan..." is mar a d'aistrigh sé tús na céad abairte. Ní thagann na haidiachtaí ceann i ndiaidh a chéile. Chloígh Goyert go dlúth leis an gcuid inaistrithe den téacs ach rinne sé roinnt earráidí. Cáineadh é as gan saothar ealaíne a dhéanamh den aistriúchán a chuirfeadh ealaíontacht an bhunsaothair in iúl don léitheoir.
40 bliain ina dhiaidh sin thug Hans Wollschläger faoi aistriúchán nua a dhéanamh. "Stattlich und feist erschien Buck Mulligan...' is ea mar a d'aistrigh Wollschläger an tús. Tagann na haidiachtaí i dtosach báire. Bhí na haidiachtaí "stately" & "plump" ní ba chruinne ó thaobh na brí de ag Goyert ach rithim agus tuin na teanga an sprioc ag Wollschläger. Ina iomláine deirtear gur fearr mar íomhá an bhunsaothair i scáthán na Gearmáinise an t-aistriúchán a rinne Wollschläger.
Eaglais Domhnach Mór
Séipéal ársa i gContae Thiobraid Árann is ea Eaglais Domhnach Mór. Bhí an eaglais seo tiomnaithe do Naomh Farannán a chuaigh ina dheoraí go dtí Waser ar an abhainn Meuse mar a bhfuair sé bás sa bhliain 982. Sa 12ú haois a tógadh an eaglais.
mion|Eaglais Domhnach Mór
Ulysses (úrscéal)
Gaeilge
‘Foilseacháin Inis Gleoire’ a d’fhoilsigh leagan Gaeilge de réir a chéile i mBéal Feirste, dream ar deacair teacht ar aon eolas ina dtaobh. ' Uiliséas' is teideal don aistriúchán Gaeilge sin. Tháinig imleabhair de na caibidlí éagsúla amach idir na blianta 1987 agus 1991. Ba ea iad Séamas Ó hInnéirghe, Breasal Uilsean, Séamas Ó Mongáin agus Breasal Ó hInneirge a d'aistrigh ón mBéarla é.
Mar seo a thosaíonn sé sa Ghaeilge:
''Go hosgardha, tháinig Buck beathuighthe Mulligan ó cheann an staighre, ag breith scála sobail leis ar a raibh scáthán agus altán ina luí crosach. Bhí a ghléas-fhallaing bhúidhe gan chrios spréidhte in airde go réidh ina dhiaidh ar aithleá séimh na maidine. Thóg sé an scála in airde agus thúscan'':
Introibo ad altare Dei. ''Ina sheasamh, ghliúcuigh sé síos an caischéimire dorchcha agus scáirt sé amach go garbh-ghlórach:
-Gabh aníos...''
Caighdeánú déanta ag Alan Titley.
''Go hoscartha, tháinig Buck beathaithe Mulligan ó cheann an staighre, ag breith scála sobail leis ar a raibh scáthán agus altán ina luí crosach. Bhí a ghléasfhallaing bhuí gan chrios spréite in airde go réidh ina dhiaidh ar aithleá séimh na maidne. Thóg sé an scála in airde agus thúschan: Introibo ad altare Dei.''
Seo críoch an leabhair:
sea agus na sráideanna aite uilig agus na tithe bándearga gorma buí agus na hinscighmí róis agus na fóirdris agus na crobhanna dearga agus na cactais agus Giobráltar le linn mo ghirseoige mar a raibh mé i mo bhláth an tsléibhe sea nuair a chuir mé an rós i mo chiabh mar a ndéanadh na cailíní Andalúsaíacha nó an gcaithfidh mé dearg sea agus an chaoi ar phóg sé mé faoin mhúr Múrach agus smaoin mé d'aile nach cuma seisean ná duine eile agus ansin d'iarr mé air le mo shúile chun iarrata athuair agus sea agus d'iarr sé orm ansin go n-abróinn sea le sea a rá mo bhláth an tsléibhe thug mé i mo bhaclainn ar dtús é sea agus tharraing síos chugam é go raibh sé in ann mo chíocha a aireachtáil faoin bholtnas go léir sea agus bhí a chroí ag rith ar séarsa agus sea dúirt mé sea déanfaidh mé sea.
IMRAM
Chuir Eoin P.O Murchú eagar ar na haistriúcháin Ghaeilge a rinneadh ar shaothar Joyce mar chuid dá thaighde PhD. Bhí na sleachta seo as Ulysses mar chuid de sheó IMRAM ’Sea,’Sea,’Sea sa bhliain 2019.
Cairbre Luachra mac Coirc
Sinsear eapainmneach Eoghanacht Locha Léin ba ea  Cairbre Luachra mac Coirc  (Sean-Ghaeilge  Coirpre Luachra mac Cuirc) (beo lár na 5ú haoise). Glaoití fosta Uí Caibre Luachra ar an gclann. D'éirigh siad ina ríthe Iarmhumhan. Conall Corc mac Luigthig, bunaitheoir Eoghanacht Chaisil, ba ea a athair.
Feictear Cairbre sna ginealaigh Eoghanacht. Dar leo, mac le Conall Corc agus Moingfhionn iníon Fhearadhaigh, rí na gCruithneacht as an Albain, agus dá bharr a leasainm eile, Cairbre Cruithneachán. He was fathered agus Conall Corc ar chuairt in Albain, is dócha i mbun ruathair sa Bhreatain. Agus a athair ina rí Chaisil, tháinig Cairbre chun a oidhreachta éileamh. Mharaigh sé áfach Giolla a athar, agus chuir a athair mallacht air agus so was cursed by his father and dhíbir é chuig iarthar na Mumhan. Fuair sé a leasainm as Sliabh Luachra ar theorainn a chríocha nua.
Ógra Uí Chonghaile
Stair agus stádas faoi láthair
Bunaíodh Ógra Uí Chonghaile sa bhliain 1963 ag poblachtaigh óga a raibh baint acu le Páirtí Cumannach na hÉireann i rith na seascaidí. Díscaoileadh Ógra Uí Chonghaile sa bhliain 1991 mar gheall ar bhallraíocht laghdaithe i ndiaidh díscaoileadh an tAontas Sóivéadach agus an géarchéim pholaitiúil a lean. Mar sin féin, athbhunaíodh an eagraíocht sa bhliain 2002.
Cairbre Luachra mac Coirc
Rinneadh rí Iarmhumhan dá Mhac Maine (nó Maithne), agus furasta dá gharmhac Dauí Iarlaithe, a bhunaigh an Iarmhumha mar ríocht leath-neamhspleách ar Chaiseal.
Ógra Uí Chonghaile
Foilseacháin
Foilsíonn Ógra Uí Chonghaile iris ráithiúil darb ainm Forward.