cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Slí an Atlantaigh Fhiáin
Bealach turasóireachta feadh chósta thiar na hÉireann is ea Slí an Atlantaigh Fhiáin (Béarla: Wild Atlantic Way). D'fhógair ar oscailt í i mí Fheabhra na bliana 2014. Bealach tiomána carr í a théann ó Leithinis Inis Eoghain i gContae Dhún na nGall ó dheas go Cionn tSáile i gChontae Chorcaí. Ag an cheann thuaidh ceanglaíonn sé le Causeway Coast, bealach turasóireachta ar feadh chósta Thuaisceart Éireann. Cuirtear áiteanna agus foirgnimh shuimiúla feadh an rúta in iúl don taistealaí. Rinneadh Slí an Atlantaigh Fhiáin ag nascadh boithre áitiúla a chloíonn chomh daingean le bearnaíl an chósta go bhfuil an rúta timpeall is 2,500 km (1,500 míle slí) ar fad, an rúta turasóireachta is faide ar domhan den chineál seo.
An bealach
Is iad seo a leanas cuid de na príomháiteanna suimiúla ar an mbealach seo:
Slieve League cliffs|mion|500px|Tá radharc ar [[Sliabh Liag|Shliabh Liag i gContae Dhún na nGall le fáil ag leanúint Shlí an Atlantaigh Fhiáin.]]
Clár TG4
Tá sraith chlár teilifíse faoi thuras na slí (Féilte - Slí an Atlantaigh) á déanamh ag TG4, léirithe ag Síle Ní Bhraonáin.
Dréimire Muire
Is planda é an dréimire Muire.
Skiddaw
Is sliabh i Sasana é Skiddaw, atá suite i gCumbria.
Tomás Acain
clé|mion|426x426px|Benozzo Gozzoli, Triumph of St Thomas Aquinas, 1471 Sagart Caitliceach Iodálach ab ea Naomh Tomás Acain (c. 1225 – 7 Márta 1274). Fealsamh agus diagaire a bhí ann agus é ina bhall d'Ord Doiminiceach na Seanmóirithe.
Saol
Chomh luath agus a bhí sé fásta go leor, in aois seacht mbliana déag dó, tháinig Tomás faoi thionchar na gluaiseachta nua Doiminiceánach. Shocraigh sé ar dhul isteach in Ord na nDoiminiceánach, ord a bhunaigh San Doiminic. Chuir a mhuintir, a bhí traidisiúnta go maith, ina aghaidh seo. Ní raibh a theaghlach sásta agus cuireadh faoi ghlas é.
D'éalaigh Tomás sa bhliain 1245. Agus de réir a chéile, d’éirigh le Tomás a mhian a fháil.
Cuireadh go Páras é don chéad uair agus é fiche bliain d'aois. D'fhan sé ann go dtí 1248, agus ansin cuireadh go Cologne é. Tháinig sé ar ais go Páras i 1252 agus d’éirigh sé thar a bheith cairdiúil le Louis IX, Rí na Fraince an am sin.
Rinneadh Dochtúir le Diagacht de, agus thug sé léachtaí ar an Diagacht i gcathracha tábhachtacha mar an Róimh. Leath a cháil mar scoláire ionas gur bronnadh an gradam air bheith mar éarlamh na mac léinn agus na n-ollscoileanna. mion|240x240px|S. Thomae Aquinatis In octo Physicorum Aristotelis, 1595|clé Sa bhliain 1261, chuir an Pápa ceist air teacht chun na Róimhe le múineadh inti.
Bás
Bhuail fís é i lár an aifrinn i Nollaig 1273; afáiseach, stop sé a chuid scríbhneoireachta. Bhí sé ag scríobh 'Summa Theologica', a phríomhshaothar, agus níor chríochnaigh sé é riamh.
Ar an mbealach chun Dara Chomhairle Lyon dó, ar ordú ón bPápa Greagóir X, bhuail tinneas é. Fuair sé bás ag an mainistir Chistéirseach de Fossa Nuova na hIodáile, ar 7 Márta 1274 (rith fola san inchinn b'fhéidir?) in aois 48 nó 49 dó. mion|239x239px|Aristotelis Politicorum libros, 1478 Tomás de Aquino  ed. Johannes Ferrarius|clé
Múinteoireacht
Tá meas ag an Eaglais Chaitliceach air mar eiseamláir múinteora, go háirithe i ngeall ar oideachas sagart. Scríobh sé breis agus fiche leabhar le linn a shaoil. Níor éirigh leis a mhórshaothar léinn, an 'Summa Theologica', a chríochnú áfach.
Tá sé ar na trí dhuine dhéag is fiche a dtugtar Múinteoirí na hEaglaise orthu, agus meastar gurb é an diagaire is fearr san Eaglais.
Tugtar an Dochtúir Ainglí agus an Doctor Universalis air.
Fealsúnacht
Tá Tomás ar na diagairí is tábhachtaí san fhealsúnacht nádúrtha Chlasaiceach, agus chuir sé scoil fhealsúnach ar bun a dtugtar an Tómachas uirthi.
Is é Summa Theologica a phríomhshaothar.
[[Íomhá:Couvent des Jacobins de Toulouse - Autel de St Thomas d'Aquin.jpg|clé|mion| Taisí naoimh, église des Jacobins, Toulouse
Oidhreacht
Duine de na diagairí ba mhó tionchair dár mhair riamh ba ea Tomás. D’ainmnigh an Pápa Pius V é bheith mar Dhochtúir na hEaglaise nuair a chanónaíodh é sa bhliain 1323.
Thaitin an mhúinteoireacht chomh mór sin le Tomás go mbreathnaítear anois air mar éarlamh ar scoileanna, ar ollscoil eanna agus ar mhic.
Ar an 28 Eanáir, ceiliúrtar Lá Fhéile Tomás Acain (titeann an 7 Márta, lá a bháis, i rith an Charghais).
Bealach Cláir
Is baile atá suite i ndeisceart Chontae Aontroma é Bealach Cláir (Béarla: Ballyclare). Sa bhliain 2016, bhí 9,919 duine ina gcónaí sa bhaile féin agus 18,441 duine sa cheantar ar fad.
Mais adamhach
Is éard is mais adamhach (ma) ann ná mais adaimh ar fos. Síltear, amanna, gurb ionann é seo agus na téarmaí mais adamhach choibhneasta, meánmhais adamhach agus meáchan adamhach. Cé go bhfuil brí na dtéarmaí seo an-chosúil lena chéile, tá miondhifríochtaí eatarthu.
Úsáidtear an t-aonad maise adamhaí aontaithe (AMAA) leis an mais adamhach a thomhas.
Orgán béil
Gléas ceoil ina bhfuil líne giolcach miotalach a chritheann ionanálú is eisanálú an tseinnteora trí phoill atá dírithe ar na giolcaigh sa bhunús adhmadach. Sa tsamhail chaighdeánach dhiatonach, bíonn an scála mantach (is é sin, cuid de na nótaí as láthair) agus ní bhíonn sé oiriúnach ach d'fhoinn shimplí. Ach sa tsamhail chrómatach bíonn meicníocht sleamhnán chun an dara líne giolcach, tiúnta leath-thon níos airde, a chur ag seinm. Ba iad Larry Adler (1914-2001) is Tommy Reilly (1919-2000) rímháistrí an ghléis seo. De réir na lámhscríbhinní, bhíodh orgáin béil in úsáid sa tSín roimh 600 RC.
Baile Raghnaill, Contae Aontroma
Is baile suite i gContae Aontroma é Baile Raghnaill.
Brooklyn Nine-Nine (séasúr 1)
Craoladh an chéad séasúr Brooklyn Nine-Nine idir Meán Fómhair 17, 2013 agus Márta 25, 2014 ag tosú le "Pilot".
Orgán giolcach
Gléas ceoil ina bhfuil giolcacha a sheinntear le méarchlár amháin nó níos mó, rud a chuireann ag crith go saor iad faoi bhrú aeir ó na boilg. Tá saghsanna níos lú, cosúil leis an armóin, ina bhfuil méarchlár amháin is boilg fuinnmhithe le troitheán. San orgán mór bíonn dhá mhéarchlár is clár troitheán, na boilg oibrithe le luamhán eile nó mótar leictreach ag fuinnmhiú caidéil. Bhíodh na horgáin giolcach an-choitianta mar ghléasanna tí is in eaglaisí beaga de bhrí nach raibh siad chomh costasach le píoporgán ná nach raibh gá leis an oiread sin spáis dóibh. Sa 20ú céad tháinig orgáin leictreonacha chun ionad na n-orgán giolcach a thógáil.
Augustine Webster
Naomh Caitliceach is ea Augustine Webster. Cuireadh chun báis ar an 4 Bealtaine 1535, i dTyburn, Londain.
Iar-nua-aoiseachas
Is seánra d'ealaín, litríocht, ailtireacht agus ceol i rith na 20ú haoise é an t-iar-nua-aoiseachas. Níl an fhírinne cinnte san Iarnua-aoiseachas. Tá sé sceiptiúil agus úsáideann sé stíleanna difriúla. Is iad Samuel Beckett, Flann O'Brien, Vladimir Nabokov, William Gaddis, Umberto Eco, John Hawkes, William Burroughs, Giannina Braschi, Kurt Vonnegut, John Barth, Jean Rhys, Donald Barthelme, E.L. Doctorow, Richard Kalich agus Jerzy Kosinski scríbhneoirí iar-nua-aoiseachais cáiliúla.
Immram
Scéal áirithe Gaelach maidir le laoch ar turas go hAlltar (mar shampla Tír na nÓg, Mag Mell) is ea iomramh (Sean-Ghaeilge immram). Scríofa sa luath-ré Chríostaí agus tá siad ar bun Chríostaí ó thaobh ábhar de, ach faightear ann in ainneoin sin ábhair pháganacha.
Bunúis
Faightear Iomramha chomh luath is an 7ú haois, scríofa ag manaigh agus scoláirí, a theith as an Eoraip roimh ionróirí barbaracha den 5ú haois. Meastar go bhfuil mar bhunús iontu trí fhoinse a bhí ann cheana: miotais Ghaelacha, genre Críostaí, agus Scéalta Clasaiceacha.
Rinne Heinrich Zimmerman, ar dhuine desna chéad Cheiltígh, iarracht Iomramha a nascadh leis an Aeinéid agus an Odaisé. Rinne sé comparáid idir na mná síoraí a bhronn neamhbhásmhaireacht ar a leannáin, agus na caoirigh mhóra ar oileáin. Bréagnaíodh ámh na samhlacha seo ag William Flint Thrall.
Is fíorGhaelach é an t-alltar in Iomramh Bhrain. Tá ggg, the concept of the Irish alltar and Christian párthas, though closely related, differ in their treatment of peaca agus gnéas. Mar shampla, cuireann an t-alt le fear agus bean ag súgradh gan locht faoi thom  in iúl an iarracht Chríostaí um párthas gan pheaca gan ghnéas a chruthú.
I dteannta lena dtábhacht mhiotasach agus liteartha, moladh é ag roinnt scoláirí gur leaganacha áibhéalach de thurais stairiúla iad na hIomramha. Is léir go ndeachaigh na luath-Éireannacha, go háirithe na manaigh, ar turais fhada, ag dul go dtí Inse Orc, Sealtainn, agus na Scigirí faoi luathdháta, agus fiú an Íoslainn. Deirtear go bhfuil gaol idir roinnt rudaí agus áiteanna luaite sna hIomramha agus fior-rudaí agus fíor-oileáin. Mar shampla, moladh é gur chnoc oighir é gallán criostail Bhreandáin.
Achoimre
Tagann go minic spéirbhean an alltair chuig an laoch agus canann sí dó faoin tír alainn úd. Tairgeann sí scaití úll dó, nó geallann sí grá mar mhalairt air a chuid cabhrach i gcath. Leanann sé í, agus téann siad ar turas thar lear le chéile agus ní fheictear iad níos mó. Téann sias i mád gloine, i gcarbad, sin nó ar chapall (bean de ghnáth, mar shampla an bandia Niamh Chinn Óir). Uaireanta, tagann an laoch ar ais tar éis tamaill ghear, dar leis, ach a dtagann ar an eolas go bhfuil a chomhrádaí go léir marbh agus go raibh sé le fírinne thar lear ar feadh na gcianta.
I leaganacha eile scaití, téann an laoch ar iomramh, agus titeann ceo draíochta ar a mhullach air. Tharlódh go dtiocfadh sé os comhair páláis ait agus rachadh sé isteach chun gaiscígh nó spéirmhná a chuireann fáilte roimhe. Fand bandia ab ea an bhean, Manannán mac Lir nó Lugh ab ea an gaiscíoch, agus tharlódh go dtiocfadh an laoch abhaile tar éis eachtraí iasachta. Más fíor fiú, ámh, ní mar a bhí is atá, tar éis bheith san alltar.
Scéalta
Bhí seacht scéal iomhraimh ann sa liosta oifigiúil faighte sna seantéacsanna. Dóibh siúd níl chaomhnaithe ach a trí:
Faightear an scéal Immram Brain san áireamh i seanliostaí na n-eachtraí, cé go bhfuil buntréithe an iomraimh aige. Sa scéal níos deireanaí as Laidin, Voyage of St. Brendan, faightear turas thar muir go hoileáin neamhshaolta.
Eile
Spreagtha ag Navigatio Sancti Brendani Abbatis, chuaigh Tim Severin ar turas le feidhm teicneolaíocht na 5ú haoise, chun a chur in iúl gurbh fhéidir leis na nGael taisteal chomh fada leis an Meirceá Thuaidh.
Bábhún Hamaltún
Is baile suite i gContae Ard Mhacha é Bábhún Hamaltún.
Blackhall Colliery
Is baile suite i gContae Durham é Blackhall Colliery.
Peter Ebdon
Imreoir snúcair gairmiúil Sasanach is ea Peter David Ebdon, a rugadh ar an 27 Lúnasa 1970 in Islington, Londain.
Órfhlaith Begley
Is polaiteoir de chuid Sinn Féin i dTuaisceart Éireann é Órfhlaith Begley. Rugadh í ar an 19 Nollaig 1991. I mí Bhealtaine 2018, bhí sí tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Thír Eoghain Thiar.
Blackhall Rocks
Is baile suite i gContae Durham é Blackhall Rocks.
Jake and Sophia
Craoladh an séú heipeasóid, "The Mole", den dara sraith Brooklyn Nine-Nine ar an 9 Samhain, 2014. Scríobh Tricia McAlpin agus David Phillips an eipeasóid seo. D'fhéach 3.99 milliún duine ar an eipeasóid.
Aimpéar
mion|clée|Aonad [[André-Marie Ampère|Ampère]] Séard is Aimpéar (go minic (siombail: A) ann, ná an t-aonad don sruth leictreach, nó an méid lucht leictreach gach soicind). Tá an t-impéar mar aonaid búnúsach den Coras SI, agus tá sé ainmnithe i ndiaidh André-Marie Ampère, a d'aimsigh rudaí búnusacha ag baint leis an leictreamaighnéadas.
Sainmhíníu
Tá an t-aimpéar mar an tairiseach a fhaightear i sruth, má tá dhá seoltóirí comhthreomhar le fad éigríochta, méadar óna chéile i bhfólús, a dhéanann fórsa cothrom le 2×10–7 niútan gach méadar.
Freisin tá sruth leictreach mar an ráta ama inár athríonn an lucht leictreach. Tá Aimpéar amháin mar an ráta inár athríonn 1 cúlóm de lucht gach soicind.
Comhairle na hEorpa
Is eagraíocht idirnáisiúnta í Comhairle na hEorpa (Béarla; Council of Europe, Fraincis: Conseil de l'Europe) a bhfuil sé mar aidhm shonraithe aici cearta an duine, an daonlathas agus forlámhas an dlí san Eoraip a dhearbhú. Bunaithe sa bhliain 1949, tá 47 ballstát aici, le daonra de thart ar 820 milliún, agus feidhmíonn sí le buiséad bliantúil de thart ar 500 milliún euro. clé|mion clé|mion|Agora, Strabourg Tá an eagraíocht difriúil ón (28-náisiún) Aontas Eorpach (AE), cé go measctar daoine iad uaireanta, go páirteach toisc gur ghlac an AE leis an mBratach Eorpach bunaidh a chruthaigh Comhairle na hEorpa sa bhliain 1955, chomh maith le hIomann na hEorpa. Níor tháinig aon tír isteach san AE riamh gan baint a bheith aici le Comhairle na hEorpa. Is breathnóir oifigiúil de chuid na Náisiún Aontaithe í Comhairle na hEorpa.
Murab ionann agus an AE, ní féidir le Comhairle na hEorpa dlíthe ceangailteacha a dhéanamh, ach tá sé de chumhacht aici comhaontuithe roghnaithe idirnáisiúnta arna gcur i bhfeidhm ag stáit Eorpacha maidir le topaicí éagsúla a fhorfheidhmiú. Is í an Chúirt Eorpach um Chearta an Duine an comhlacht ab aithnidiúla de Chomhairle na hEorpa, a chuireann an Coinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine i bhfeidhm.
Is iad Coiste na nAirí, a chuimsíonn airí eachtracha gach ballstáit, agus an Tionól Parlaiminteach, comhdhéanta de chomhaltaí de pharlaimintí náisiúnta gach ballstáit, dá chomhlacht reachtúil na Chomhairle. Is institiúid neamhspleách é an Coimisinéir um Chearta an Duine laistigh de Chomhairle na hEorpa, a bhfuil sainordú aige feasacht agus meas ar chearta an duine sna ballstáit a chur chun cinn. Tá an tArd-Rúnaí i gceannas ar rúnaíocht na heagraíochta. I measc mórchomhlachtaí eile na Comhairle tá Stiúrthóireacht na hEorpa um Cháilíocht Leigheasra & Cúram Sláinte (SECL) agus Réadlann Chlosamhairc na hEorpa.
Tá ceanncheathrú Chomhairle na hEorpa i Strasbourg na Fraince. Is iad an Béarla agus an Fhraincis an dhá theanga oifigiúil. Baineann Coiste na nAirí, an Tionól Parlaiminteach, agus an Chomhdháil úsáid as an nGearmáinis, an Iodáilis agus an Rúisis freisin le haghaidh cuid dá gcuid oibre.
Ról
Tá meas ar obair na Comhairle chun cuidiú le mionlaigh náisiúnta a chosaint, troid in aghaidh ciníochais agus seineafóibe, agus caimiléireacht a chomhrac.
Stair
Bunaíodh an Chomhairle tar éis an Dara Cogadh Domhanda trí Chonradh Londan. Tá sé méadaithe ón 9 stát bunaidh (le n-áirítear Éire) go 47 inniu.
Meiriceánaigh Afracacha
Tá 40,695,277 Meiriceánach Afracach (nó Afrai-Mheiriceánach) (12.7% den daonra) ina gcónaí i Stáit Aontaithe Mheiriceá de réir an daonáireamh 2015.
clé|250px|thumb|Meiriceánaigh Afracacha clé|thumb|250px|[[Buachaill hAfraice-Mheiriceánach, 1942.]]
Clough Dene
Is baile suite i gContae Durham é Clough Dene.
Tríú Sruth
Saghas ceoil a bhfuil sé mar aidhm ag lucht a chleachtaithe stíleanna ardcheol an iarthair, an snagcheoil is ceolta eitneacha éagsúla a thabhairt le chéile. I measc na gcumadóirí a bhaineann leis tá André Hodeir (1921-), John Lewis (1920-2001) agus Günther Schuller (1925-).
Baile Úr
mion|Lár an bhaile Is baile suite i gContae Ard Mhacha é Baile Úr nó Baile Úr Uí Urmoltaigh.
Dawdon
Is baile suite i gContae Durham é Dawdon. Bhí 4,187 duine ina gcónaí i nDawdon i 2001.
Gloria Gaynor
Amhránaí Meiriceánach is ea Gloria Gaynor a rugadh ar an 7 Meán Fómhair 1949 i Newark, New Jersey. Is fearr aithne uirthi as an amhrán I Will Survive.
Ornáid stuaice
In ailtireacht Ghotach, an deireadh ornáideach a chuirtear ar fhoirm thriantánach ghéar mar bhinne nó stuaice. Go minic snoitear í i bhfoirm flór de lúis, agus uaireanta bíonn tortáin ornáideacha duilliúir snoite ar thaobh na stuaice faoina bhun.
Habhatsar
Píosa airtléire lena dteilgtear sliogán ar rian ag uillinn ard, ar luas íseal béil de réir cineáil, chun go dtitfidh sé ar an targaid mar urchar díreach anuas uirthi.
Lockdown (Brooklyn Nine-Nine)
Craoladh an seachtú heipeasóid, "The Mole", den dara sraith Brooklyn Nine-Nine ar an 16 Samhain, 2014. Scríobh Luke Del Tredici an eipeasóid seo. D'fhéach 4.53 milliún duine ar an eipeasóid.
To the Manor Born
Coiméide Briotanach is ea To the Manor Born. Thosaigh sé ag craoladh ar an 30 Meán Fómhair 1979 agus chríochnaigh sé ar 29 Samhain 1981.
Orgánach uatrófach
Orgánach atá in ann ábhair choimpléascacha orgánacha a shintéisiú ó shubstráití simplí neamhorgánacha. Cuimsíonn na horgánaigh seo plandaí glasa a úsáideann dé-ocsaíd charbóin ón atmaisféar mar phríomhfhoinse carbóin chun comhdhúile orgánacha a shintéisiú, agus miocrorgánaigh a fhaigheann fuinneamh le haghaidh a meitibileachta trí ocsaídiú substráití neamhorgánacha cosúil le hiarann, sulfar is nítrigin (na horgánaigh cheimeatrófacha).
Ceann an Droichid
Is baile suite i gContae Dhún na nGall é Ceann an Droichid.
Camloch
Is baile suite i gContae Ard Mhacha é Camloch (Béarla: Camlough).
Stair
Tá Proinsias Mac Aodhagáin agus Réamoinn Mhic Raois curtha i gCamloch.
Daoine
right|mion|Sráidbhaile
Georgy Zhukov
Ba ginearál Rúiseach é Georgy Konstantinovich Zhukov, a rugadh ar an 1 Nollaig 1896 agus a fuair bás ar an 18 Meitheamh 1974.
Ray Milland
B'aisteoir Meiriceánach-Bhreatnach é Ray Milland (3 Eanáir 1907 – 10 Márta 1986). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1946. Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Golden Globe i 1946.
One Foot in the Grave
Coiméide Briotanach is ea One Foot in the Grave. Thosaigh sé ag craoladh ar an 4 Eanáir 1990 agus chríochnaigh sé ar 20 Samhain 2000.
Iseatóp
thumb|right|360px|Tá trí iseatóp nádúrtha ag an hidrigin: próitiam: 1 prótón, 0 neodrón <br\>deoitéiriam: 1 prótón, 1 neodrón<br\>tritium: 1 prótón, 2 neodrón. <br\>Iseatóip chobhsaí iad an deoitéiriam agus an próitiam, ach is raidiseatóp é an tritiam. Tagann béite-mheath radaighníomhach air agus claochlaíonn na hadaimh tritiam go hadaimh héiliam, 3He. Is adaimh iad iseatóip a bhfuil an uimhir adamhach chéanna ach maisuimhir éagsúil acu (tá an líon céanna prótón ach líon éagsúil neodrón acu). Ós é líon na bprótón a shocraíonn líon na leictreon san adamh agus, dá réir sin, na tréithe ceimiceacha, is ionann tréithe ceimiceacha na n-iseatóp agus mar sin, is í an dúil chéanna atá i gceist leis na hiseatóip.
Cuid de na hiseatóip bíonn siad cobhsaí, ionas nach féidir radaighníomhaíocht ar bith a aithint orthu. Tugtar raidiseatóip ar na hiseatóip radaighníomhacha. Is núiclídí éagobhsaí iad, is é sin, tá sé de chlaonadh iontu athrú go núiclídí eile - go dúile eile - trí cháithnín a astú, ionas go n-athróidh líon na bprótón agus/nó na neodrón sa núicléas. Tagann meath radaighníomhach den chineál seo ar an raidiseatóp de réir na dóchúlachta is dual dó féin, agus mar sin, is féidir leathré gach raidiseatóp a aithint is a shainiú. An núiclíd nua a ghinfear sa phróiseas seo, is féidir di bheith cobhsaí nó radaighníomhach.
An chuid is mó de na hiseatóip atá le fáil sa dúlra inniu, tá siad cobhsaí, nó tá an Domhan chomh sean is go raibh d'am ag na raidiseatóip meath a dhéanamh agus claochlú go núiclídí cobhsaí. Na dúile is troime dá bhfuil sa dúlra, áfach, cosúil leis an úráiniam nó leis an tóiriam, níl iseatóip chobhsaí acu ar aon nós, ach san am chéanna tá a gcuid iseatóp nádúrtha chomh fadsaolach ó thaobh na leathré de agus go bhfuil iarsmaí díobh fágtha ann i gcónaí.
Nuair a thráchtar ar na hiseatóip sa ghnáthchaint, is minic a bhítear ag tagairt do na raidiseatóip shaorga a mbaintear éagsúlacht úsáide astu sa teicneolaíocht. Mar shampla, is féidir úsáid a bhaint as na raidiseatóip (nó as iseatóip neamhghnácha eile) mar rianairí le sreabh na dúile i meitibileacht duine nó i gcóras teicniúil a aithint. Is féidir freisin raidiseatóip a úsáid mar fhoinsí fuinnimh (cadhnra adamhach, gineadóir iseatópach). Bíonn a lán spástaiscéalaithe ag brath ar na raidiseatóip le haghaidh fuinnimh, mar shampla.
Baintear úsáid as mais-speictriméadar le maiseanna adamhacha cruinne a fháil trí na maiseanna agus líonmhaireachtái coibhneasta iseatóp adaimh a thomhas. I mais-speictriméadar, déantar iain dheimhneacha de cháithníní, déantar luasghéarú orthu agus ansin déantar iad a shraonadh le leicteamaighnéad. An chonair ian atá ann mar gheall air seo, tá sí ag brath ar a gcóimheas ‘mais le lucht’ (m/z). Cé gur baineadh úsáid as ar dtús le maiseanna adamhacha coibhneasta cruinne a aimsiú, baintear úsáid as mais-speictriméadracht go forleathan anois le maiseanna foirmle choibhneasta comhdhúile anaithnide a aimsiú (m.sh. san eolaíocht fhóiréinseach) lena sainaithint.
Stan Lee
Ba scríbhneoir greannán Meiriceánach é Stan Lee, a rugadh mar Stanley Martin Lieber ar an 28 Nollaig 1922 agus a fuair bás ar an 12 Samhain 2018.
Orgánach géinmhodhnaithe
mion|agóid i mBÁC, 2015 Orgánach a bhfuil an cód géiniteach ann athraithe trí theicníocht innealtóireacht a géinití, gan na modhanna nádúrtha atáirgthe a chur san áireamh, is ea orgánach géinmhodhnaithe nó OGM.
De ghnáth táirgtear na horgánaigh thrasghéineacha seo ar chúiseanna trádálacha. mion|OGM timpeall an domhain
Tréithe
Is féidir ainmhithe a athrú chun comhdhúile gníomhacha cógasacha a tháirgeadh sa bhainne, mar shampla, nó comhdhéanamh na bpáirteanna a itear a athrú, nó géinte a chur ann a dhéanfaidh na fíocháin oiriúnach le trasphlandú i ndaoine.
Is féidir géinte a chur le baictéir, giostaí is cealla mamacha saothraithe a ligfidh dóibh cuid mhaith próitéiní ar leith a tháirgeadh: inslin, hormón fáis, fachtóirí téachtaithe fola agus eile.
Is féidir biabharra a athrú chun gur féidir iad a spraeáil le luibhicídí a bheadh tocsaineach don bhunphlanda, nó próitéiní a dhéanamh a bheadh tocsaineach do lotnaidí áirithe.
B'fhéidir go mbeidh torthaí feabhsaithe le fáil ó bhiabharra trí ghéinathrú amach anseo.
Conspóidí
Tá imní forleathan sa phobal maidir leis na GMOanna seo go bhfuil géinte á scaipeadh amach sa nádúr agus i mbia nna ainmhithe is daoine a d'fhéadfadh a bheith dochrach sa mheántéarma, nach bhfuil tástáil chuimsitheach shásúil á déanamh orthu roimh iad a úsáid, nó ar a n-iarmhair sa nádúr.
Biddy White Lennon
Ba aisteoir agus scríbhneoir bia Éireannach í Biddy White Lennon (1945 – 25 Samhain 2017). Bhí sí ar The Riordans mar Maggie Riordan.
An Céide
Is baile suite i gContae Ard Mhacha é an Céide.
Ceilvin
Is é an ceilvin (siombail: K) an t-aonad teochta ar an scála dearbhtheochta a bhfuil an pointe nialais (0 K) ag -273.16 °C, reophointe an uisce ag 273 K, agus fiuchphointe an uisce ag 373 K. Is ceann de sheacht n-aonad an chórais SI é. Is ionann céim amháin Celsius is ceilvin. De bhuntáiste aige nach bhfuil aon luachanna diúltacha i gceist ann, de bhrí go bhfuil gach teocht air níos mó ná an dearbhnialas.
Triuch
Broincíteas dian géar de bharr bachaillín ar leith, Bordatella pertussis, a tharlaíonn do pháistí den chuid is mó. Is iad na saintréithe ná sraith casachtaí diana agus ionanálú domhain (an triuch) díreach ina dhiaidh sin. An-tógálach, agus scaiptear é le braoiníní ionfhabhtaithe a chruthaíonn an chasacht. Déantar an diagnóis le maipíní ó fharaing na sróine agus saothrú baictéireolaíoch a dhéanamh ar na bachaillíní orthu sin. Is minic a fhaigheann naíonán bás ón ngalar seo, agus is inmholta vacsaíniú ina choinne.
Ceilvin
Ainmníodh é in onóir don fhisicí Éireannach, William Thomson, nó an Tiarna Chaolbheinn (1824 – 1907) a shaothraigh an teirmidinimic, i measc a lán eile.
Cuirtín
deas|250px|thumb|Cuirtín Is píosa ábhar crochta ar an mbarr chun scáthlán a chumadh, go hiondúil soghluaiste i leataobh taobh le ráille agus ceann de phéire ar ceachtar taobh an fhuinneog é cuirtín.
Barra Mac Giolla Dhuibh
Is polaiteoir poblachtánach as Tír Eoghain é Barra Mac Giolla Dhuibh (Columba Barry McElduff)'' a rugadh ar 16 Lúnasa 1966. clé|mion|Barry McElduffː leabhar comhbhróin Martin McGuinness
Saol
Sa bhliain 1998, bhí Mac Giolla Dhuibh tofa don chéad uair mar theachta Tionóil. I mí Mheitheamh 2017, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte Westminster do Thír Eoghain Thiar. Choinnigh Pat Doherty, Sinn Féin, an suíocháin go dtí gur éirigh sé as roimh olltoghchán 2017 nuair a tháinig Barra Mac Giolla Dhuibh i gcomharbacht air agus bua gan aon stró aige. clé|mion|2012ː Mac Giolla Dhuibh ar dheis
Conspóid
D’éirigh Mac Giolla Dhuibh as a phost ar 15 Eanáir 2018, de bharr na conspóide a bhain leis.
Toghchán áitiúil, 2019
Sa bhliain 2019, fuair Mac Giolla Dhuibh an dara vóta ab airde ar an chéad comhaireamh i dtoghchán áitiúil.
Cláidigh Mhór
Is baile suite i gContae Ard Mhacha é Cláidigh Mhór.
Barra Mac Giolla Dhuibh
Pearsanta
Cainteoir líofa Gaeilge agus Béarla é Mac Giolla Dhuibh.
Joan Crawford
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Luise Rainer (23 Márta, 1904 – 10 Bealtaine, 1977). Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1946.
Orgán
Tá níos mó ná brí amháin ann leis an bhfocal orgán:
Cluain Mór
Is baile fearainn suite i gContae Ard Mhacha í Cluain Mór.
Ortaipéide
Brainse den mháinliacht a phléann le gortuithe is neamhoird sa chreatlach, is é sin na cnámha, na hailt, na fíocháin táite, is teannáin na matán gaolmhar. Cuimsíonn sí diagnóisiú is cóireáil bristí is asaltuithe, ceartú míchumaí comhbheirthe is faighte, mínormáltachtaí staidiúire, athailíniú nó athshuíomh alt galraithe nó máchaileach le próistéis shaorga. Soláthraíonn sí cóireáil máinliachta is míochaine i leith ailsí is ionfhabhtuite sna cnámha, agus riochtaí cosúil le tinneas droma, sciaitíce, asaltú ailt idirveirteabraigh, agus neamhoird mheathlúcháin an dromlaigh.
All Dogs Go to Heaven
Scannán beochana Meiriceánach is ea All Dogs Go to Heaven a rinneadh sa bhliain 1989 faoi ​​stiúir Don Bluth agus comh-stiúrtha ag Gary Goldman agus Dan Kuenster. Insíonn sé scéal Charlie B. Barkin, Aoire Gearmánach. Dúnmharaíodh Charlie lena iar-chara, Carface Carruthers. Tarraingíonn sé siar óna áit ar neamh chun filleadh ar an Domhan, áit a bhfuil a chara is fearr, Itchy Itchiford, fós ina chónaí, d’fhonn díoltas a bhaint amach ar Carface. Críochnaíonn Charlie le cairdeas a dhéanamh le cailín óg dílleachta darb ainm Anne-Marie. Sa phróiseas, foghlaimíonn Charlie ceacht tábhachtach faoi chineáltas, cairdeas agus grá.
Nuair a eisíodh é sa Phictiúrlann, chuaigh sé san iomaíocht go díreach le The Little Mermaid le Walt Disney, a eisíodh an lá céanna. Cé nach raibh sé chomh rathúil le príomhscannáin Sullivan Bluth roimhe seo, d’éirigh go maith leis ar fhíseán baile, agus bhí sé ar cheann de na heisiúintí VHS is mó díol riamh. Spreag an scannán seicheamh sraith theilifíse, agus scannán saoire go físeán díreach. Scaoileadh All Dogs Go to Heaven ar DVD an 17 Samhain, 1998, agus mar eagrán de chuid MGM Kids ar 6 Márta 2001. Scaoileadh gné dhúbailte DVD lena seicheamh ar 14 Márta, 2006, agus 18 Eanáir, 2011. Scaoileadh an scannán i sainmhíniú ard den chéad uair ar Blu-ray an 29 Márta, 2011, gan gnéithe speisialta seachas an leantóir amharclainne bunaidh.
Plota
I 1939 éalaíonn New Orleans, Charlie B. Barkin agus a chara is fearr Itchy Itchiford ó phunt na madraí agus filleann siad ar a mbád abhann ceasaíneo. Ba é Charlie féin agus a pháirtí gnó, Carface Caruthers, a reáchtáil an Casino roimhe seo. Ag diúltú na brabúis a roinnt le Charlie, bhí Carface freagrach as Charlie agus Itchy a chur chun an phunt agus cuireann sé ina luí ar Charlie an baile a fhágáil le leath de thuilleamh an cheasaíneonna. Aontaíonn Charlie, ach ina dhiaidh sin tá sé ar meisce agus maraítear é le carr a bhrúigh Carface síos an cnoc agus a chúntóir, Killer. Cuirtear Charlie chun na bhflaitheas de réir réamhshocraithe in ainneoin nach ndearna sé aon ghníomhais mhaithe ina shaol. Míníonn aingeal dó, toisc go bhfuil madraí go maith agus go dílis go bunúsach, go dtéann gach madra chun na bhFlaitheas agus go bhfuil siad i dteideal Paradise. Meallann Charlie an bás trí uaireadóir póca óir a ghoid ag léiriú a shaoil ​​agus é a fhoirceannadh. De réir mar a théann Charlie ar ais go dtí an Domhan, deir an t-aingeal leis nach féidir leis filleadh ar neamh go deo; nuair a stopfaidh an uaireadóir arís, cuirfear go hIfreann é ina áit. Ach, fad a leanfaidh an uaireadóir ag rith, beidh Charlie neamhbhásmhar.
Tritiam
deas|250px|thumb|Tritiam Iseatóp trom hidrigine a bhfuil prótón is dhá neodrón sa núicléas aige in ionad aon phrótón amháin is ea an tritiam. Núiclíd radaighníomhach é an tritiam agus is í an leathré atá aici ná 12.3 bliain. Ní bhfaightear sa nádúr é ach ar éigean, ach cruthaítear é in imoibrithe núicléacha, ina measc imoibrithe comhleáite is buamaí núicléacha. Úsáidtear cuid mhaith i dtaighde bitheolaíoch é.
All Dogs Go to Heaven
Plota
Tagann Charlie le chéile arís le Itchy agus ceapann sé díoltas i bhfoirm gnó iomaíocha. Faigheann siad amach gur fhuadaigh Carface cailín óg dílleachta darb ainm Anne-Marie as a cumas labhairt le hainmhithe, rud atá buntáisteach agus í ag gealltóireacht ar rásaí. Tarrthálann Charlie í agus geallann sé cabhrú léi teaghlach a aimsiú. An lá dár gcionn ag an rás-rian, ghoid Charlie sparán ó chúpla agus iad ag caint le Anne-Marie agus bíonn faitíos uirthi roimh a gcuma ragúsach. Baineann Charlie agus Itchy úsáid as a mbua chun Casino rathúil a thógáil sa chlós ina gcónaíonn siad. Tuigeann Anne-Marie gur úsáideadh í agus bagairt uirthi imeacht. Chun a chur ina luí uirthi fanacht, tugann Charlie pizza chuig teaghlach de choileáiníní bochta agus a máthair, Flo, ag séipéal tréigthe. Nuair a bhíonn sí ann, bíonn fearg ar Anne-Marie ar Charlie as an sparán a ghoid. Cé go bhfuil tromluí na hoíche ag Charlie ina gcuirtear go hIfreann é, tugann Anne-Marie an sparán ar ais don lánúin, Kate agus Harold. Cé go bpléann siad go príobháideach í a ghlacadh, tagann Charlie agus déanann sé cleas uirthi imeacht leis. Éalaíonn Charlie agus Anne-Marie luíochán le Carface agus Killer go cúng agus téann siad i bhfolach i bhfoirgneamh tréigthe, ach briseann an talamh agus titeann siad isteach i lair King Gator, ailigéadar ollmhór. Ceanglaíonn sé féin agus Charlie grá an cheoil agus ligeann sé dóibh imeacht, ach déanann Anne-Marie niúmóine ar conradh.
Trom (crann)
Crann nó tor duillsilteach den chineál Sambucus, a fhásann 10 m ar airde. An-fhorleathan. An choirt eitreach, cosúil le corc. Na duilleoga urchomhaireach cleiteach, na duilleoigíní fiaclach. Na bláthanna bánbhuí i gcrobhaingí móra barrleata, 10-20 cm ar leithead. Na caora scothchorcra/dubh ag deireadh an tsamhraidh, agus déantar fíon is glóthach astu. Gach cuid eile den chrann nimhiúil. Sa sean-am is iomaí leigheas a dheantaí as codanna éagsúla de.
All Dogs Go to Heaven
Plota
Scriosann Carface agus a thugs ceasaíneo Charlie agus ionsaíonn siad Itchy. Téann Itchy gortaithe ar ais go dtí an séipéal agus tugann sé aghaidh ar Charlie faoina chaidreamh le Anne-Marie, a mheasann Itchy atá níos tábhachtaí ná é. Agus é ag dul i léig, fógraíonn Charlie os ard go bhfuil sé á úsáid aici agus go ndéanfaidh sé “é a dhumpáil i ndílleachtlann” sa deireadh. Cloiseann Anne-Marie croíbhriste an comhrá agus ritheann sí ar shiúl sula ndéanann Carface í a fhuadach. Leanann Charlie iad chuig ceasaíneo Carface. Tá Carface agus a thugs faoi luí ar Charlie. Troidann siad le Charlie, ag lasadh tine ola de thaisme a chuimsíonn an struchtúr iomlán go luath. Toghann howls pianmhar Charlie óna ngiotaí King Gator, a chaitheann síos agus a mharaíonn agus a itheann Carface. Sa chaos, titeann Anne-Marie agus an uaireadóir isteach san uisce. Murar féidir leis an mbeirt a tharrtháil ag an am céanna, déanann Charlie Anne-Marie a tharrtháil agus a chur ar roinnt sruth-chrainn agus é a bhrú i dtreo na sábháilteachta. Stopann an uaireadóir, áfach, sular féidir leis teacht air, ag marú Charlie, agus mar sin críochnaíonn Killer í a bhrú chun cladaigh, áit a bhfuil Kate agus Harold ag fanacht le póilíní agus pearsanra míochaine.Tamall ina dhiaidh sin, glacann Kate agus Harold le Anne-Marie, a ghlac le Itchy freisin. Mar gheall ar íobairt Charlie é féin chun Anne-Marie a shábháil, tá a áit ar neamh tuillte aige ar ais, agus tá cead aige filleadh i bhfoirm taibhse chun réiteach le Anne-Marie. Ag fágáil Itchy faoina chúram, filleann Charlie ar neamh, áit a dtagann Carface sa deireadh agus a thógann a chlog féin, ag díoltas díoltais i gcoinne King Gator. De réir mar a chasann an t-aingeal air agus nuair a thugann sé rabhadh i gcoinne é a úsáid, dearbhaíonn Charlie don lucht féachana “go mbeidh sé ar ais” sula ndéanfaidh sé a Halo a mhúscailt agus a aisghabháil.
Tritiam
Meath radaighníomhach
Tá cúpla luach éagsúla turgnamhacha socraithe do leathré an tritiam, ach is é an luach oifigiúil a thugann Institiúid Náisiúnta na gCaighdeán agus na Teicneolaíochta (NIST, saotharlann eolaíochta Roinn na Trádála sna Stáit Aontaithe) ná 4,500 ± 8 lá (12.32 ± 0.02 bliain). Nuair a thiocfaidh meath radaighníomhach ar an tritiam, is éard a gheofar ná héiliam-3 (dhá phrótón agus aon neodrón amháin), leictreon agus leictreon-fhrithneoidríonó. Mar sin, is é an cineál meath atá i gceist ná béite-mheath den chineál is coitianta. Is é an fuinneamh a scaoilfear sa phróiseas seo ná 18.6 keV. Glacann an leictreon a chuid féin den fhuinneamh seo mar fhuinneamh cinéiteach (fuinneamh gluaiseachta), 5.7 keV ar meán, agus is é an leictreon-fhrithneoidríonó a iompróidh leis an chuid eile de. De ghnáth ní féidir leis na leictreoin (na béite-cháithníní) a thagann as an tritiam ach fad sé mhilliméadar a chur díobh san aer, agus ní rachaidís tríd an tsraith is faide amach den chraiceann ach an oiread, an tsraith atá comhdhéanta as cillíní marbha. Chomh híseal is atá leibhéal an fhuinnimh i mbéite-mheath an tritiam, tá an núiclíd seo oiriúnach d'iarrachtaí le dearbhmhais an neoidríonó a thomhas (núiclíd eile a úsáidtear ar an dóigh chéanna is ea réiniam-187).
Trom (crann)
Tá Baile Átha Troim ainmnithe dó.
Ollphléasc
alt=|mion|280x280px|Fairsingiú na cruinne Ba í an Ollphléasc an phléasc a chuir bun agus tús leis an Ollchruinne, de réir dealraimh, timpeall 14 billiún bliain ó shin.
Tritiam
Meath radaighníomhach
Chomh lag is a bhíonn fuinneamh radaíochta an tritiam is deacair an radaíocht a thagann as comhdhúile tritiam a aithint gan dul i dtuilleamaí áiritheora leachtaigh dhrithlíochtaí.
Ollphléasc
An chéad 10-43 soicind (is é sin, an tríú deachúil is dhá scór den tsoicind - codán atá chomh beag is go bhfuil dhá nialas is dhá scór idir an t-aon agus an ponc deachúlach) i ndiaidh na pléisce (nó an túsphointe) ní raibh ceithre phríomhfhórsa na hollchruinne (an imtharraingt, an leictreamaighnéadas agus an dá chineál fórsa núicléach) dealaithe ó chéile go fóill. Bhí mais iomlán na hOllchruinne comhchruinnithe i bpointe a bhí i bhfad ní ba lú ná an míle milliúnú cuid den phrótón. Ré Planck a thugtar ar an tréimhse seo i stair na hollchruinne. Bhí teocht na hOllchruinne ag 1034 céim Celsius (is é sin, ceithre nialas déag agus fiche i ndiaidh an t-aon).
Tritiam
Táirgíocht
Is é an modh táirgeachta tritiam is mó a úsáidtear ná gníomhachtú litiam-6 le neodróin. Nuair a bhuailfidh neodrón núicléas de chuid iseatóp seo an litiam, is éard a gheofar ná núicléas gnáth-héiliam (héiliam-4), núicléas tritiam agus neodrón. Sórt eamhnú atá i gceist mar sin. Is féidir an tritiam seo a scaoileadh agus a idirleathadh taobh istigh den chineál ceirmeachta ar a dtugtar ceirmeacht phórúcháin, agus is cuma faoi fhuinneamh an neodróin ansin. Imoibriú eisiteirmeach é eamhnú seo an litiam, is é sin táirgeann sé fuinneamh - 4.8 MeV in aghaidh an núicléis.
The Iron Bridge
Is droichead suite i Shropshire é The Iron Bridge.
An Chorr Uinseogach
Is baile fearainn suite i gContae Ard Mhacha í an Chorr Uinseogach.
Ollphléasc
Nuair a sroicheadh deireadh an chéad 10-43 soicind, dhealaigh an imtharraingt ón trí chineál príomh-idirghníomhú eile. I ndiaidh an phointe seo ama, is féidir leis an eolaíocht léargas ceart a thabhairt ar fhorbairt na hOllchruinne. Ba é seo Ré na Mórtheoirice Aontaithe, ré atá ainmnithe as an gcineál teoiric atá na fisiceoirí ag iarraidh a fhorbairt leis na príomhfhórsaí éagsúla seo a mhíniú in éineacht.
Tháinig an ré seo chun deiridh 10-36 soicind i ndiaidh an túis, nuair a scar an tIdirghníomhú Láidir leis an dá fhórsa eile. Sa scaradh sin, fuasclaíodh cuid mhór fuinnimh, agus thosaigh an ollchruinne ag dul i bhfairsinge. An ollchruinne chéanna nach raibh inti, ar tús, ach mionbhlúirín agus é i bhfad níos lú ná an chomhchuid is éadroime san adamh mar is eol do na heolaithe inniu é, síneadh amach í anois go méid na seadóige nó an oráiste mhóir. Tugtar an Ré Leictrealag ar an ré seo, ó bhí an leictreamaighnéadas agus an t-idirghníomhú lag in éineacht i gcónaí, mar fhórsa a dtugtar an fórsa leictrealag air. An fuinneamh a bhí ar fud na hOllchruinne, rinne sé an rud a dtugtar pas-trasdul air. Pas-trasdul, nó athrú staide atá i gceist, cuir i gcás, le reo an uisce go leac oighir.
Haughmond Abbey
Is mainistir Agaistíneach suite i Shropshire í Haughmond Abbey.
Ollphléasc
Bhí imthosca antoisceacha na hOllphléisce de dhíth leis sin a chur i gcrích. D'iompaigh cuid mhór den fhuinneamh ina cháithníní: glúóin, leictreoin agus cuarcanna. Tháinig moilliú éigin ar an dóigh a raibh an Ollchruinne á fairsingiú, ach má tháinig féin, bhí an leathadh sin ag dul ar aghaidh i gcónaí, agus sin go géar gasta.
10-10 soicind i ndiaidh thús na hOllchruinne, dhealaigh an leictreamaighnéadas agus an t-idirghníomhú lag ó chéile, agus dlíthe na fisice, mar is eol dúinn inniu iad, ag teacht i bhfeidhm. B'é seo Ré na gCáithníní. Thosaigh na cuarcanna is na frithchuarcanna ag díothú a chéile (nó is díothú dá chéile iad an cáithnín agus a fhrithcháithnín) agus iad ag táirgeadh an dúrud fuinnimh nuair a dhíothaigh siad a chéile. Thiontaigh sé amach go raibh níos mó cuarcanna ná frithchuarcanna ann, agus fágadh an oiread de chuarcanna ann mar fhuíoll agus mar fharasbarr agus gurbh fhéidir na prótóin, na neodróin is na hadaimh a thógáil astu. Chuaigh na cuarcanna le chéile ina hadróin, ach ní raibh fad saoil ach sa dá chineál hadróin a bhfuil muid féin agus ár bpláinéad agus ár ngrianchóras agus ár n-ollchruinne déanta astu - na prótóin agus na neodróin. I ndiaidh ré seo na hadrón, gheal lá na leaptón. Cosúil leis na cuarcanna roimhe sin, dhíothaigh na leaptóin is na frithleaptóin a chéile, agus fágadh farasbarr leaptón ann i ndiaidh na teagmhála.
Ansin, bhí soicind iomlán aoise ag an Ollchruinne. Thosaigh na hadróin ag dul le chéile le núicléis adamh a dhéanamh. Rinneadh na dúile is simplí agus is éadroime ansin, mar atá, an hidrigin, an héiliam, agus an litiam.
Céad soicind i ndiaidh na hOllphléisce, thosaigh an Ollchruinne á fuarú agus í ag dul i bhfairsinge. Bhí radaíocht ardfhuinnimh na hOllchruinne ag claochlú go cáithníní, agus an damhna ag teacht in áit na radaíochta mar phríomh-chomhábhar na hOllchruinne. Thóg sé na mílte bliain, áfach, leis an chéad adamh a chruthú. Tháinig na hadaimh chun saoil an tríú cuid den mhilliún bliain i ndiaidh an túis, nuair a d'fhuaraigh an Ollchruinne a fhad is a thosaigh na leictreoin á socrú síos agus ag cur fúthu ar na fithiseáin thart ar na núicléis. Go dtí sin, bhí flúirse mhillteanach radaíochta ann a choinníodh na leictreoin ag dul de rúchladh fud fad na hOllchruinne, agus iad ag baint a ndóthain fuinnimh as na gathanna a bhuaileadh iad. Caor chianársa thine a bhí san Ollchruinne ag an am, mar a deirtear.
De réir a chéile, sheadaigh na leictreoin síos ar a gcuid fithiseán thart timpeall ar na núicléis, ionas gur tháinig na hadaimh chun saoil. D'éirigh an ollchruinne trédhearcach - ní caor thine lán radaíochta a bhí ann a thuilleadh. Anois, áfach, bhí aois na hollchruinne ag druidim le deireadh an chéad mhilliún bliain, cheana féin.
Ón am seo a thagann micreathonnta cúlra na hOllchruinne. Solas a bhí sa radaíocht seo ar dtús, is dócha, ach, in imeacht na milliún bliain, deargaistríodh an chuid is mó den radaíocht seo go dtí banda minicíochta na micreathonnta. Is é sin, tonnta raidió den chineál is giorra tonnfhaid atá sa chuid is mó den radaíocht atá fágtha ag dul trasna na hOllchruinne, mar chuimhneachán deiridh ar an Ollphléasc.
Easington Colliery
Is baile suite i gContae Durham é Easington Colliery. Tá 4,959 duine ina gcónaí in Easington Colliery.
Haemaiteiméis
Urlacan fola, rud a léiríonn cur fola san éasafagas, an goile nó an chonair uachtarach ghastraistéigeach, is ea haemaiteiméis.
De ghnáth, is de bharr othrais nó ailse ar líneáil na conaire a tharlaíonn haemaiteiméis. Féadfaidh sí a bheith ina thrúig bháis.
Ronald Colman
B'aisteoir Sasanach é Ronald Charles Colman (9 Feabhra 1891 – 19 Bealtaine 1958).
Houghall
Is baile suite i gContae Durham é Houghall.
Wenlock Priory
clé|250px|mion|Wenlock Priory Is mainistir suite i Shropshire í Wenlock Priory.
Haemaiteolaíocht
mion Eolaíocht atá dírithe ar chruthú is feidhmiú na gceall a imshruthaíonn sa bhfuil, agus a bhíonn sa smior is na nóid limfeacha, is ea haemaiteolaíocht.
Tagann fuilghrúpaí, mínormáltachtaí na gceall, agus na galair a bhaineann leo san áireamh freisin.
Hartlepool
Is baile suite i gContae Durham é Hartlepool. Bhí 92,000 duine ina gcónaí in Hartlepool i 2011.
Órú
mion|Leathanaigh óraithe ar leabhar Ceird ársa ina ngreamaítear órdhuille (nó duille miotalach eile) ar dhromchla adhmaid, de ghnáth. Faoi bhláth sa Mheánaois i maisiú lámhscríbhinní is péinteáil painéal, ina dhiaidh sin ar fhrámaí pictiúr is troscáin.
Killhope
Is baile suite i gContae Durham é Killhope.
Loretta Young
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Loretta Young (6 Eanáir, 1913 – 12 Lúnasa, 2000). Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1948.
Focail Ghaeilge sa Bhéarla
Is éard is Focail Ghaeilge sa Bhéarla ná focail Bhéarla a bhfuil bunús acu sa Ghaeilge. Seo thíos liosta a bhfuil glacadh forleathan leis. Sa bhliain 2011 dúirt Oxford Dictionaries Online go raibh thart ar 160–170 focal sa Bhéarla a tháinig ón nGaeilge ar an liosta acu siúd. Ar nós na sanasaíochta in go leor teangacha bíonn bréagshanais i gceist uaireanta, nuair is mian le daoine a rá go bhfuil gaol ann idir focail áirithe nach bhfuil gaol ar bith eatarthu; ar nós a rá go bhfuil an focal Gaeilge teas gaolmhar le jazz (snagcheol) an Bhéarla, cé gur ródhócha nach bhfuil aon ghaol eatarthu.
Bath Abbey
Ba mhainistir Beinidicteach suite i Somerset í Bath Abbey.
Long Mynd
deas|250px|thumb|Long Mynd Is móinteán suite i Shropshire é Long Mynd.
Sanasaíocht
Is éard is ainm an tsléibhe seo sa Bhreatnais ná 'Mynydd Hir' (Sliabh Fada)
Kelloe
Is baile suite i gContae Durham é Kelloe.
Gleann Ghormlaithe
Is baile suite i gContae Aontroma é Gleann Ghormlaithe.
Maidhm thuile
deas|250px|thumb|Maidhm thuile Is tuile thobann áitiúil, go hiondúil tar éis fearthainn trom í maidhm thuile.
Osalat
Cat fiáin sa Domhan Úr, ó dheas ó Texas go Meiriceá Theas is ea an t-osalat. A fhionnadh ciarbhuí nó liath, agus pátrún de spotaí, stríoca is fáinní dubha air.
Peter Frampton
Rac-cheoltóir Sasanach is ea Peter Kenneth Frampton, a rugadh ar 22 Aibreán 1950 in Bromley, Kent. Sheinn sé an giotár agus chan sé sna bannaí The Herd agus Humble Pie, sular thug sé faoi shaol gairmiúil ceoil aonair. Tá aisteoireacht déanta aige uaireanta chomh maith. Tá saoránacht Mheiriceánach aige agus cónaíonn sé in Nashville, Tennessee faoi láthair.
Baile an Iúir
Is baile suite i gContae Aontroma é Baile an Iúir.
Shildon
Is baile suite i gContae Durham é Shildon. Bhí 10,341 duine ina gcónaí i tShildon i 2010.
Contae Atkinson, Georgia
Is contae Meiriceánach é Contae Atkinson atá suite i stát Georgia. Sa bhliain 2010, bhí daonra 8,375 duine ann. Is é Pearson a phríomhbhaile contae.
Barrington Court
Ba teach mór suite i Somerset é Barrington Court.
Haemaglóibin
Is éard is haemaglóibin ann ná próitéin ina bhfuil an haem-mhóilín, ina bhfuil adamh iarainn lárnach, a iompraíonn ocsaigin sa bhfuil. Tá dhá roinn sa bhfuil agus an toirt chéanna iontu: na cealla bána is dearga (na heiritricítí), agus an fuilphlasma.
Sna heiritricítí atá an haemaglóibin lonnaithe. I dtimthriall amháin d'imshruthú na fola, agus an fhuil ag rith trí na ribeadáin fola sna scamhóga, idirleathann an ocsaigin isteach inti ó na hailbheolais, agus tagann dath dearg ar an bhfuil athnuaite seo.
Sa timthriall eile den imshruthú, nuair a ritheann an fhuil trí na ribeadáin fola i bhfíocháin eile na colainne, idirleathann an ocsaigin amach as an bhfuil is idirleathann dé-ocsaíd charbóin isteach inti, agus tagann dath gorm dorcha uirthi.
Tá galair ghéiniteacha ann a chuireann isteach ar fheidhmiú na haemaglóibine. Buaileann anaemacht chorráncheallach daoine gorma amháin. Is amhlaidh a bhíonn cuid de na móilíní haemaglóibine máchaileach ó bhreith, ionas go n-athchumann na heiritricítí ina gcorráin.
Calcann na cealla athchumtha seo fuileadáin bheaga, rud a choimeádann ocsaigin ó fhíocháin, á milleadh. Mar thoradh, is annamh a mhaireann an t-ainniseoir thar 20 bliain d'aois.
Contae Appling, Georgia
Is contae Meiriceánach é Contae Appling atá suite i stát Georgia. Sa bhliain 2010, bhí daonra 18,236 duine ann. Is é Baxley a phríomhbhaile contae.
Haemaglóibin
Tá galar géiniteach eile cosúil léi a bhuaileann daoine ó imeall na Meánmhara, anaemacht Cooley. Sa ghalar seo, bíonn cuid den haemaglóibin máchaileach ar shlí go dtiteann na heiritricítí as a chéile, agus milleann sé seo fíocháin, ceal ocsaigine.
Haemaitís
mion|clé Casacht fola nó seile fuilsmeartha is ea haemaitís. Is comhartha de ghnáth í seo ar ghalar bunúsach scamhóige, eitinn scamhóige, ailse nó niúmóine, ach tarlaíonn sí freisin le heambólacht scamhógach agus galair áirithe croí.
Contae Bacon, Georgia
Is contae Meiriceánach é Contae Bacon atá suite i stát Georgia. Sa bhliain 2010, bhí daonra 11,096 duine ann. Is é Alma a phríomhbhaile contae.
Jane Wyman
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Jane Wyman (5 Eanáir, 1917 – 10 Meán Fómhair, 2007). Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1949. Bhuaigh sí an gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Golden Globe i 1949 agus don ghradam Ban-aisteoir is Fearr i ndráma i 1952. Bhí sí pósta le Ronald Reagan.
Douglas Dean Osheroff
Fisiceoir a rugadh ar 1 Lúnasa 1945 in Aberdeen, Washington, is ea Douglas Dean Osheroff.
Corr Leacht
Is baile suite i gContae Ard Mhacha é Corr Leacht (Whitecross).
Douglas Dean Osheroff
Bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice sa bhliain 1996 lena bheirt comhghleacaithe Richardson is Lee as forshreabhacht He-3 a fhionnadh go luath sna 1960idí.
Corr Leacht
Stair
Tharla Sléacht Mhuileann Ching ar ar 5 Eanáir 1976 nuair a dúnmharaíodh deichniúr Protastúnach. i Muileann an Rí, in aice le Corr Leacht.
Brendon Hills
Is cnoic i Sasana iad Brendon Hills, atá suite i Somerset.
Haemaitít
mion Ocsaíd mhianrach iarainn, Fe2O3, is ea haemaitít, an mianach iarainn is coitianta.
Faightear go minic ina chnapáin dhúdhonna í. Úsáidtear í ina púdar mar ábhar datha, ócar dearg.
Contae Baker, Georgia
Is contae Meiriceánach é Contae Baker atá suite i stát Georgia. Sa bhliain 2010, bhí daonra 3,451 duine ann. Is é Newton a phríomhbhaile contae.
Vladimir Nabokov
Úrscéalaí Rúiseach-Mheiriceánach ab ea Vladimir Vladimirovich Nabokov, a rugadh ar an 22 Aibreán 1899 i gCathair Pheadair, an Rúis, agus a cailledh i Montreux, an Eilvéis, ar an 2 Iúil 1977).
Vladimir Sirin an t-ainm cleite a d'úsáideadh sé uaireanta. Is é Lolita, an t-úrscéal conspóideach a scríobh sé as Béarla faoi scéal péidifileach grá, an saothar is mó a tharraing súil na ndaoine air, ach le fírinne chum sé a lán leabhar ceannródaíoch eile, ar nós Pale Fire. Níor shocraigh sé síos i Meiriceá ach sa bhliain 1940.
Lolita
clé|mion|177x177px|Scannán sa bhliain 1962Úrscéal Béarla de chuid Vladimir Nabokov ab ea Lolita. Humbert Humbert is ea príomhcharachtar an úrscéil agus is iad na rudaí a dhéanann seisean le Lolita le linn an scéil a rinne téacs conspóideach de. Cuireadh an saothar faoi chois ar bhonn graostachta ar dtús, graostacht á cur i láthair mar ealaín atá ann a deirtear. mion|Vladimir Nabokov sa bhliain 1969|alt=|clé|268x268px
Teanga
Bhí Nabokov ina scríbhneoir tábhachtach ina theanga dhúchais féin sular aistrigh sé go dtí na Stáit Aontaithe, ach nuair a d'aistrigh, chuaigh sé leis an mBéarla ar fad mar theanga scríbhneoireacht a. Is mar scríbhneoir Béarla a bhain sé amach clú domhanda.