cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mayhem
Is é Mayhem an chétríú halbam ó Imelda May. Scaoileadh é ar an 3 Meán Fómhair, 2010.
Cairteacha
{|
Ainm briathartha
An t-ainm briathartha (Béarla verbal noun)
Hoban Washburne
Is carachtar sa tsraith theilifíse Firefly, sa scannán Serenity é Hoban "Wash" Washburne. Ghlac Alan Tudyk ról Wash.
Alan Tudyk
Is aisteoir Meiriceánach é Alan Wray Tudyk. Rugadh é in El Paso, Texas, sa bhliain 1971. Thosaigh sé a ghairm aisteoireachta ar Bhroadway sa bhliain 1999. Bhain sé clú agus cáil amach mar gheall ar a ról mar Wash sa tsraith Firefly. Ghlac sé ról Sonny sa scannán I, Robot sa bhliain 2004, freisin.
clé|mionsamhail|Tudyk ag an chéad taibhiú de "Serenity" sa bhliain 2005
Brandon Sanderson
Is údar Meiriceánach ficsin é Brandon Sanderson (19 Nollaig 1975 a rugadh é). Tá clú agus cáil air mar údar fantaisíochta agus ficsean eolaíochta, go háirithe dá shraith 'Mistborn' (Ceo-Rugtha) agus 'The Stormlight Archive' (Cartlann Sholas na Stoirme). I dteannta leo siúd, chríochnaigh sé 'The Wheel of Time', sraith fantaisíochta leis an údar aitheanta, Robert Jordan tar éis bhás an údair.
Tá cáil air freisin mar eisean a chum 'Dlíthe na Draíochta Sanderson'-treoirlínte maidir le conas córas draíochta a chruthú.
Christopher Wren
Ailtire is matamaiticeoir a rugadh in East Knoyle Shasana ab ea an Ridire Christopher Michael Wren (20 Deireadh Fómhair 1632 – 25 Feabhra 1723). Bhí maorgacht is grástúlacht ag baint lena chuid saothar. Rinne sé pleananna chun Londain a atógáil tar éis Dóiteán Mór 1666, ach níor cuireadh i gcrích iad. Thóg sé 52 eaglais i Londain i 1670-1712, áfach, ina measc an ceann is mó, Ardeaglais Phóil (1669). Thóg sé Ospidéal Chelsea, Réadlann Greenwich, codanna d'Ospidéal Greenwich, aghaidh an ghairdín i bPálás Hampton Court, agus an Temple Bar.
Buaile an Todhair
Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é Buaile an Todhair nó Buaile an Tùir.
Félix Guattari
Fealsamh, síciteiripeoir agus séamataicí Francach ab ea Félix Guattari (30 Aibreán 1930 - 29 Lúnasa 1992). Bhí sé go mór chun tosaí i staidéar na scitsifréine agus ina bhunaitheoir den éicea-fhealsúnacht. Comhghleacaí de chuid Gilles Deleuze a bhí ann; aithnítear go mór mhór leabhar a scríobh siad le chéile ''Mille Plateaux. Capitalisme et schizohprénie'' ("Míle ardchlár: caipitleachas agus an scitsifréine") a foilsíodh i bPáras sa bhliain 1980.
Gréagaigh (grúpa eitneach)
deas|250px|thumb|Gréagaigh Is grúpa eitneach Eorpach iad na Gréagaigh. Is í an Ghréigis a bpríomhtheanga. Is ón nGréig iad. Is clú agus cáil ar an Miotaseolaíocht na Gréige.
Yumi, Yumi, Yumi
Is amhrán náisiúnta Vanuatú é Yumi, Yumi, Yumi (Gaeilge: Muidne, muidne, muidne). François Vincent Ayssav (Rugadh 1955) a chum é agus glacadh mar amhrán náisiúnta na tíre é sa bhliain 1980.
Béal Feirste Uachtarach
Is barúntacht suite i gContae Aontroma é Béal Feirste Uachtarach.
Yumi, Yumi, Yumi
Focal an amhráin i mBislama
Yumi, Yumi, yumi i glat long talem se
Yumi, yumi, yumi ol man blong Vanuatu
God i givim ples ia long yumi,
Yumi glat tumas long hem,
Yumi strong mo yumi fri long hem,
Yumi brata evriwan!
CURFÁ:
Plante fasin blong bifo i stap,
Plante fasin blong tedei,
Be yumi i olsem wan nomo,
Hemia fasin blong yumi!
Srónbheannach dubh Afracach
Ainmhí is ea an srónbheannach dubh Afracach.
Yumi, Yumi, Yumi
Focal an amhráin i mBislama
Yumi save plante wok i stap,
Long ol aelan blong yumi,
God i helpem yumi evriwan,
Hem i papa blong yumi!
CURFÁ"
Aistriúchán Gaeilge (ón mBéarla)
"CURFÁ:
Tá áthas orainn, a fhógairt
Gur muidne muidne muidne muintir Vanuatú
Agus is cúis mhór áthais é
Táimidne láidir agus saor sa talamh seo
Is deartháireacha sinne go léir
CURFÁ
Bhí an-chuid bealaí roimhe seo
Tá an-chuid bealaí sa lá atá inniu ann
Ach táimid go léir aontaithe ar aon bhealach amháin
D'ainneoin na mbealaí éagsúla
Tá fhios againn go bhfuil an-chuid oibre le déanamh
Bímid ag obair ar ár ndícheall ar ár n-oiléain
Eisean ár nAthair
CURFÁ"
Vichy
deas|250px|thumb|Vichy Is cathair suite san Fhrainc í Vichy. Bhí 24,797 duine ina gcónaí Vichy i 2016.
Cathraí
Is barúntacht suite i gContae Aontroma é Cathraí.
An Linn Bhuí
mion|Gaeltacht na nDéise Bliainiris Gaeilge í An Linn Bhuí (agus baile ) agus í á foilsiú ag Pádraig Ó Macháin agus ag Aoibheann Nic Dhonnchadha i Rinn Ó gCuanach (is é sin, Gaeltacht na Rinne i gContae Phort Láirge) ón mbliain 1997 anuas.
Is é an t-ábhar a thagann i gcló ar an mbliainiris ná béaloideas ón Rinn, altanna faoin mbéaloideas agus faoi dhaoine clúiteacha a raibh baint acu leis an gceantar, stair áitiúil agus altanna toipiciúla faoi chúrsaí an cheantair.
Is é Leabhair na Linne an teach foilsitheoireachta.
Bíonn blas láidir na canúna áitiúla ar an stíl a chleachtann an bhliainiris.
Síle na gcíoch
thumb|right|280px|Síle na gcíoch ar mhúr [[Fiodh Ard|Fhiodh Ard i gContae Thiobraid Árann.]]
Don't Forget
Is é Don't Forget an chéad albam ón amhránaí Demi Lovato. Scaoileadh é ar an 23 Meán Fómhair, 2008.
Síle na gcíoch
Deilbhín snoite de bhean lomnocht a bhfuil pit áibhéileach uirthi is ea Síle na gcíoch (Béarla: Sheelah na gig). Tá a leithéidí le fáil ar chaisleáin, ar theampaill agus ar fhoirgnimh eile, ní hamháin in Éirinn ach sa Bhreatain agus sa Mhór-Roinn chomh maith. In Éirinn, áfach, atá an chuid is mó de na fíoracha seo – os cionn céad ceann acu le hais ceithre cinn is daichead sa Bhreatain.
Don't Forget
Traic Liosta
Is iad seo na hamhráin:
Síle na gcíoch
Foinse
Níl na scoláirí ar aon intinn faoi fhoinse na bhfíoracha. Tá deilbhíní “gráisciúla” den saghas seo le fáil go forleathan i gcuid den Mór-Roinn, agus áitíonn James Jerman agus Anthony Weir go bhfuil baint acu leis an ailtireacht Rómhánúil, gur snoíodh a bhformhór san 11ú haois agus gur bhain siad Éire amach sa 12ú haois.
Seicigh
deas|250px|thumb|Seicigh Is grúpa eitneach Eorpach iad na Seicigh. Is í an tSeicis a bpríomhtheanga.
Jean-François Lyotard
Fealsamh Francach ab ea Jean-François Lyotard (10 Lúnasa 1924 - 21 Aibreán 1998).
Sewall Wright
Géineolaí is staitisteoir a rugadh i Melrose, Massachusetts ab ea Sewall Green Wright (21 Nollaig 1889 – 3 Márta 1988). Bhraith sé athruithe randamacha i minicíochtaí géinte, agus mhol gur féidir go gcailltear nó go ndeisítear ailléil trí sheans, seachas roghnú nádúrtha. Tugtar deascadh géiniteach (iarmhairt Sewall Wright) air seo. Cáineadh é ar dtús, ach glactar leis anois ar bhealach.
Michael Carter
Polaiteoir Éireannach ab ea Michael Carter ( - Samhain, 1954). Bhí sé ina bhall de Pháirtí na bhFeirmeoirí.
Tobar Rí an Domhnaigh
Is bruachbhaile suite i gContae Chorcaí é Tobar Rí an Domhnaigh.
Spionáiste
Planda bláthach inite sa bhfine Amaranthaceae, a bhíonn dúchasach san Áise láir agus iarthair, is ea spionáiste. Is planda bliantúil é (corruair débhliantúil), a fhásann suas le 30 cm ar airde. Féadfaidh spionáiste maireachtáil thar an gheimhridh i réigiúin mheasartha. Duillí ailtéarnacha, simplí, ubhacha go triantánacha, agus an-athraitheacha i méid ó thart ar 2-30 cm ar fad agus 1-15 cm ar leithead a bhíonn acu, le duillí móra ag bun na bplandaí agus duillí beaga níos airde ar an bhláthghas. Bíonn na bláthanna neamhfheiceálach, buí-uaine, 3-4 mm ar thrastomhas, ag teacht in aibíocht mar chrobhaing chnapach torthaí a bhíonn beag, crua agus tirim, 5-10 mm ar fud, agus ina mbíonn roinnt síolta.
Catagóir : Amaranthaceae Catagóir : Flóra Neipeal Catagóir : Duillghlasraí Catagóir : Plandaí a sonraíodh sa bhliain 1753 Catagóir:Glasraí duille
Síle na gcíoch
Foinse
Rinne Jerman iarracht ar na deilbhíní a chur i gcomhchoibhneas le maisiú gobach Rómhánúil de dhéanamh voussoir (móitíf mhaol dhingeach) a bhí san fhaisean sa 12ú haois sa Fhrainc agus a thug na Normannaigh thar lear leo. Is deacair, áfach, mórán samplaí a fháil den chomhchoibhneas seo in Éirinn. Áitítear, mar sin féin, go bhfuil formhór mór na bhfíoracha le fáil i sa limistéar Angla-Normannach mar a bhí in Éirinn timpeall an 12ú haois, agus gan ach beagán le fáil i limistéar na nGael. thumb|right|150px|Síle na gcíoch ag SS Mary and David's Church, Kilpeck, Sasana.
Síle na gcíoch in Éirinn
In Éirinn tá formhór na ndeilbhíní le fáil i lár agus i ndeisceart na tíre.
Tá na gnáth-thréithe ag baint leo: cluasa spréite; súile móra agus iad mar a bheidís ag stánadh ort (gan iontu ach poill uaireanta); béal gránna strabhsach agus stríoca domhaine ar na leicne uaireanta. Tá idir sheisce agus thorthúlacht le haithint orthu de bharr shnoiteacht an chuid uachtair den cholainn agus na pite áibhéilí thíos. Is minic na cíocha gan toirt nó ina scibirlíní agus na heasnacha ag gobadh amach. Os a choinne sin, bíonn imleacán suntasach ann agus pit thoirtiúil anchumtha. Is minic na lámha sínte i dtreo na pite nó ag teagmháil léi. Is léir gur chuir na fíoracha seo múisiam ar dhaoine éigin agus loitmhilleadh déanta ar dheilbhíní Shíle na gcíoch i mBaile na Cloiche, i mBiorra, i gCluain Lára, i nDubhadh, i Mainistir Fhiodh Ard, i Mainistir na Croise Naofa, sa Mhachaire agus i nDurlas.
I dTiobraid Árann atá an chuid is mó de na deilbhíní seo. Tá ceann acu ar fhoirgneamh de chuid an 15ú haois ar Charraig Phádraig, agus é suite ar chúinne a bhfuil radharc maith air ag teacht isteach duit. Deilbhín síonchaite é, ach is féidir a chuid tréithe a aithint. Tá ceann eile ar chúl Óstán Phálás Chaisil (teach mór a thóg an Ardeaspag Bolton san 18ú haois), agus na saintréithe uile le feiceáil air, cé gur giorraíodh cuid den chloch.
Thángthas ar dheilbhín i reilig Theampall Naomh Bríd de chuid Eaglais na hÉireann i Ros Fhionnghlaise i gContae Laoise sa bhliain 1991. I Músaem Náisiúnta na hÉireann atá sé anois, agus gan eolas ar aon cheann eile sa chontae sin a bhaineann le heaglais.
Dátú agus rangú
Uaireanta is léir nach bhfuil an deilbhíní ag teacht le maisiú, le dealramh ná le hábhar tógála an fhoirgnimh a bhfuil siad, agus cuma na haoise orthu, rud a chuirfeadh in iúl go bhfuil traidisiún fada ag baint leo. Is féidir iad a rangú ina gceithre chineál:
Feidhmiú
Sa bhliain 1844 thug Johann Georg Kohl, scoláire Gearmánach, cuairt ar Dhubhadh i gContae na Mí agus é ar lorg dheilbhíní Shíle na gcíoch. Dúirt fear faisnéise leis go raibh deich gcinn ar a laghad ann agus go n-úsáidtí na fíoracha chun an tsúil mhillte a chealú. Sa seansaol fadó rachadh fear a raibh an mí-ádh air chun mná áirithe agus nochtfadh sí a baill ghiniúna dó mar leigheas. Dúradh le Kohl go dtugtaí Shilagh na Gigh ar mhná den saghas sin agus gur baisteadh na fíoracha féin astu. Dúradh leis freisin gurb éard is brí don ainm "Síle na Géige".
Mhéadaigh ar an tsuim a bhí ag ársaitheoirí sa scéal agus beartaíodh teoiricí difriúla. Áitíodh gur as nósanna an Phágánachais nó na sean-Chríostaíochta a fáisceadh na deilbhíní, nó go raibh baint acu leis an torthúlacht.
I lár an 19ú haois rinne John Windele, dinnseanchaí, tagairt do na deilbhíní mar "Chailleacha an Chaisleáin" sa bhéaloideas. Dá bhfeicfeadh an namhaid iad bhainfí an mírún de. Dá mbeadh an tsúil mhillte (an tsúil chiorraithe) ag duine i ngan a fhios dó, mheallfadh an Chailleach a shúil agus bhainfí an dochar di.
Loch Deán
Loch gar don Tóchar sa Chúige Laighean is ea Loch Deán.
Síle na gcíoch
An bandia
Déanann scoláirí éigin Síle na gcíoch a shamhlú leis an gCailleach, bandia a bhronnadh ríogacht in Éirinn agus in Albain. Nochtadh sí ina seanbhean ghránna dhrúisiúil, agus dá mbeadh sé de mhisneach i bhfear éigin luí léi nochtfadh sí arís ina sciamhaí óg a chuirfeadh rath ar réimeas an rí nua. Ba í Margaret Murray, antraipeolaí cáiliúil, ba thúisce a chuir teoiric na Caillí in iúl, agus fuair sí tacaíocht ó Ann Ross ("The Divine Hag of the Pagan Celts"), a thug le fios gurbh ionann Síle na gcíoch agus bandia an chatha.
Cíorann Jørgen Andersen an teoiric seo, ach tugann sé níos mó airde ar an gcomhthéacs meánaoiseach, cé go bpléann sé an rian a d’fhéadfadh an págánachas a fhágáil ar chuma an deilbhín. Maíonn sé gur deacra áitiú Ross a dhearbhú ná bunús ilchríochach (Francach) na móitífe.
Loch Deán
thumb|300px|Loch Deán san [[Geimhreadh|gheimhreadh]]
Síle na gcíoch
An bandia
Áitíonn Barbara Freitag, agus í ag cuimhneamh ar Shíle na gcíoch i ndála an tseansaoil, gur bhandia áitiúil í a thabharfadh aire do mhná i luí seoil.
Julia Kristeva
Fealsamh agus feimineach agus síocanailísí Bulgárach-Francach is ea Julia Kristeva (rugadh 24 Meitheamh 1941).
Comhbhrú sonraí
Sa ríomheolaíocht is ionann comhbhrú sonraí agus an próiseas ina dhéantar ionchódú ar eolas ag baint úsáide as níos lú giotán ná mar a d'úsáidfeadh leagan neamhionchódaithe. Úsáidtear scéim ionchódaithe éigin leis seo a chur i bhfeidhm. Sampla de scéim ionchódaithe is ea dá n-úsáidfeadh an t-alt seo an giorrúchán "ion." in ionad "ionchódú/ionchódaithe". Is samplaí iad MP3 agus ZIP de chomhaid ina chuirtear comhbhrú sonraí i bhfeidhm orthu.
Comhbhrú sna hIlmheáin
De bharr go n-úsáideann na meáin dhigiteacha an-chuid spáis, is minic a chuirtear comhbhrú sonraí i bhfeidhm orthu. Tá modhanna ar leith ann le comhbhrú íomhá, comhbhrú fuaime agus comhbhrú físe a chur i bhfeidhm.
Is féidir na modhanna comhbhrúite seo a roinnt ina dhá chuid:
Huey Lewis
Amhránaí Meiriceánach is ea Hugh Anthony Cregg III a rugadh ar an 5 Iúil 1950 i Nua-Eabhrac.
Tribal
Is é Tribal an ceathrú halbam ó Imelda May. Scaoileadh é ar an 25 Aibreán, 2014.
Síle na gcíoch
An t-ainm
Tugann Pádraig Ua Duinnín, foclóirí, Síle na gcíoch ar an saghas deilbhín atá i gceist:
Luann Jørgen Andersen an t-ainm seo agus Síle ina giob (i.e. ina gogaire), ach deir sé (ar nós roinnt scoláirí eile) nach raibh Síle na gcíoch ina ainm coitianta riamh. B’fhéidir go raibh ainmneacha áitiúla eile ann, leithéid Chailleach an Chaisleáin.
Fionlannaigh
Is grúpa eitneach Eorpach iad na Fionlannaigh. Is í an Fhionlainnis agus Sualainnis a bpríomhtheanga.
Jewel Staite
Ban-aisteoir Ceanadach a rugadh sa bhliain 1982 is ea Jewel Staite. Bhain sí stádas cultais i fáinní finscéalta eolaíocht mar gheall ar a róil mar Kaylee sa tsraith Firefly agus Jennifer Keller i Stargate Atlantis.
Srónbheannach bán
Ainmhí is ea an srónbheannach bán.
Kaywinnet Lee Frye
Is carachtar sa tsraith theilifíse Firefly, sa scannán Serenity agus sna greannáin Serenity í Kaywinnet Lee Frye nó Kaylee. Ghlac Jewel Staite ról Kaylee.
Michael Brennan (Fine Gael)
Polaiteoir Éireannach ab ea Michael Brennan (1884 - 4 Deireadh Fómhair 1970). Bhí sé ina bhall de Chumann na nGaedheal agus Fine Gael.
FIFA (peil fantaisíochta)
Cluiche peil fantaisíochta domhanda is ea FIFA, agus an tsraith saincheadúnais spóirt is mó ar domhan.
Tá bealaí éagsúla ann chun FIFA a imirt. Mar shampla ː
Teyrnas Deheubarth
mion|132x132px|Armas Ríocht Deheubarth Ríocht no tiarnas in iardheisceart na Breataine Bige ba ea Teyrnas Deheubarth (Gaeilge:Tiarnais an Deiscirt), a chuimsigh Ceredigion, Dyfed agus Ystrad Tywi. Chruthaigh Hywel Dda an ríocht seo nuair a fuair sé na codanna sin den tír a bhí neamhspleách roimhe seo. Ba é Dinefwr lár na ríochta i Cantref Mawr.
FIFA (peil fantaisíochta)
Cluichí
clé|mion
Teyrnas Deheubarth
Stair
D'aontaíodh Deheubarth timpeall 920 ag Hywel Dda as críocha Seisyllwg agus Dyfed, a tháinig ina sheilbh. Níos déanaí, cuireadh Teyrnas Brycheiniog leis. Roimhe seo ba é Caerllion príomhchúirt an cheantair, ach dhaingnigh ríshliocht Hywel bunáit nua ag Dinefwr, in aice le Llandeilo, ag tabhairt a n-ainm dóibh. Tar éis do Hywel a bheith i mbarr a réime, gabhadh forlámhas ar Dinefwr arís agus arís eile. Ar dtús, ag Breatnaigh an tuaiscirt agus an oirthir: le Llywelyn ap Seisyll as Gwynedd i 1018; le Rhydderch ap Iestyn as Morgannwg i 1023; le Gruffydd ap Llywelyn as Gwynedd i 1041 agus 1043. Sa bhliain 1075, d’éirigh le Rhys ab Owain agus uaisle Ystrad Tywi an t-ardtiarna Bleddyn ap Cynfyn, a raibh tacaíocht na Sasanach aige, a mharú go fealltach. Cé gur cloíodh Rhys go tapa ag Gwynedd agus Gwent, d’athbhunaigh a chol ceathrar Rhys ap Tewdwr - trí phósadh le teaghlach Bleddyn agus trí chath - athbhunaigh sé mórcheannas a ríshliocht thar dheisceart na Breataine Bige díreach in am don dara tonn concais: ionradh fada Normannach ag Tiarnaí na dTeorainneach. Maraíodh Rhys i gcúinsí anaithnid agus é ag seasamh in aghaidh an forleathnaithe isteach i mBrycheiniog agus caitheadh ​​a mhac Gruffydd ar deoraíocht ar feadh seal gairid.
Sualannaigh
Is grúpa eitneach Eorpach iad na Sualannaigh. Is í an tSualainnis a bpríomhtheanga.
Jasper Wolfe
Polaiteoir Éireannach ab ea Jasper Wolfe (3 Lúnasa 1872 - 27 Lúnasa 1952). Bhí sé ina pholaiteoir neamhspleách.
Morena Baccarin
Is aisteoir Brasaíleach-Meiriceánach í Morena Baccarin. Bhog sí go dtí Nua-Eabhrac nuair a bhí sí seacht mbliana d'aois. Bhain sí clú agus cáil amach nuair a ghlac sí ról Inara Serra sa tsraith theilifíse Firefly agus Jessica Brody sa tsraith Homeland.
Chien-Shiung Wu
Fisicí a rugadh i Shang-hai ab ea Chien-Shiung Wu (31 Bealtaine 1912 – 16 Feabhra 1997). Bhain a taighde, a rinne sí sna Stáit Aontaithe, le fisic na gcáithníní, ag cruthú go raibh próisis fhisiciúla, cosúil le hastaíocht béite-cháithníní, nach bhfuil comhionann i gcóras íomhá-scáthánach.
Emilia-Romagna
thumb|left|Piazza Maggiore, Bologna Réigiún san Iodáil is ea Emilia-Romagna. Cónaíonn thart ar ceithre mhilliún duine ann agus tá achar timpeall 22,000 ciliméadar cearnach ann. Tá an-cháil ar an mbia as an cheantar, go háirithe liathmhás Parma. Is i gcathair Modena a bunaíodh comhlacht cáiliúil Ferrari.
Cúige Novgorod
Is cúige de chuid na Rúise é Cúige Novgorod.
Emilia-Romagna
Bologna an phríomhchathair, ionad mór comhdhála le cearnóg fhíorálainn. Is ann atá an ollscoil is sine san Eoraip, Ollscoil Bhologna. Is ann atá duine de na scríbhneoirí is cáiliúla ar domhan Umberto Eco ina ollamh le teangeolaíocht. Tá dhá thúr i lár an bhaile, ceann acu claonta agus an ceann bainte de ar eagla go dtitfeadh sé.
Cúige Novgorod
Tíreolaíocht
Tá an cúige suite in Iarthuaisceart na Rúise idir Cathair Pheadair agus Moscó.
Emilia-Romagna
Cúigí na Réigiúine
thumb|300px|left|
Cúige Novgorod
Crios Ama
left|75px Tá Cúige Novgorod suite i gcrios ama Moscó (MSK/MSD).
Aibhneacha
Seo iad príomhaibhneacha Cúige Novgorod:
An Tobar, Contae na Gaillimhe
Is baile suite i gContae na Gaillimhe é an Tobar.
Droichead Londan
Droichead Londan a thugtar ar roinnt droichead trasna na Tamaise idir an Chathair agus Southwark. Tógadh an chéad droichead sa suíomh seo in aimsir na Rómhánach. Tógadh na droichid luatha seo le hadhmad. Sa Mheánaois, bhí dhá dhroichead faoi seach ann. Droichid chorrán liag ab ea iad sin. Droichead cearchaill bosca coincréite atá sa cheann atá inniu ann. Cuireadh tús lena thógáil sa bhliain 1971 agus osclaíodh é sa bhliain 1973.
Amúr (abhainn)
mion|Bruach an Amur ag [[Khabarovsk]] Abhainn in oirthuaisceart na hÁise is ea an Amur (Rúisis: река́ Аму́р; Sínis: 黑龙江, Hēi Lóngjiāng, nó "abhainn an dragain dhuibh"). An 10ú habhainn is faide ar domhan atá inti agus í ina teorainn idir Cianoirthear na Rúise agus an Mhanchúir, i oirthuaisceart Dhaonphoblacht na Síne ar feadh cuid mhór dá chúrsa. Tá an Amur 2,824 km (1,755 míle slí ar fhad).
Haumea
mion|clé Is abhacphláinéad í Haumea, nó (136108) Haumea (siombail: ), de réir chóras ainmneacha foirmiúla Aontas Idirnáisiúnta Réalteolaíochta, agus í ag timpeallú na gréine i gCrios Kuiper, taobh amuigh d'fhithis Neiptiúin. Is ionann a mais agus an tríú cuid de mhais Phlútóin.
Stair
Ba iad Mike Brown agus a fhoireann i Réadlann Palomar, Institiúid Teicneolaíochta California (Caltech), ba thúisce a d'aithin í, thiar sa bhliain 2004. clé|mion|Haumea, Hiʻiaka agus Namaka Sa bhliain 2005, tháinig an scéala ó fhoireann réalteolaithe eile - foireann a bhí ag obair i réadlann Sierra Nevada sa Spáinn faoi cheannas José Luis Ortiz Moreno - go raibh siad tar éis sonrú a chur i Haumea freisin. Ach níor tugadh aitheantas coitianta don fhionnachtain sin ag an am.
Ar an 17 Meán Fómhair 2008, d'aicmigh Aontas Idirnáisiúnta Réalteolaíochta. Haumea mar abhacphláinéad.
Fuair an abhacphláinéad a ainm ó bhandia na breithe i seanreiligiún mhuintir Haváí.
Tá déanamh fadaithe ar Haumea, agus an chuma ar an scéal gurb é an rothlú luath a chuir as riocht na liathróide í. Tá dhá shatailít aici, mar atá, Hiʻiaka agus Namaka. Fuarthas ainmneacha na ngealach ó mhiotaseolaíocht mhuintir Haváí freisin.
Róiste
Is iasc fionnuisce é an róiste (Rutilus rutilus). Bíonn dath an airgid (le beagán dearg) air. Iasc beag atá ann go hiondúil - ní fhásann sé níos mó ná 40cm ar fhad. Rugtar go minic ar róistí sa gharbhiascaireacht mar bhfuil siad ar fáil go forleathan in uiscí socra agus in uiscí le sruth iontu. Breathnaítear ar róiste ar bith atá os cionn punt meáchain mar eiseamal.
Inara Serra
Is carachtar sa tsraith theilifíse Firefly, sa scannán Serenity agus sna greannáin Serenity í Inara Serra. Ghlac Morena Baccarin ról Inara.
Luce Irigaray
Fealsamh agus feimineach is ea Luce Irigaray a rugadh ar 3 Bealtaine 1930 in Blaton, sa Vallóin sa Bheilg. Chuir sí fúithi i bPáras na Fraince sa bhliain 1960.
Shane Long
Is imreoir sacair Éireannach é Shane Patrick Long (rugadh é ar an 22 Eanáir 1987) a imríonn ar son Southampton F.C i bPríomhroinn Shasana. Sula raibh sé ina pheileadóir, d'imir sé iománaíocht d'fhoireann mhionúir Thiobraid Árann. Is tosaí é. Tá aithne ag gach duine in Éirinn ar Shane Long de bharr gur aimsigh sé cúl in aghaidh na Gearmáine sa bhliain 2015.
Gáirmréim
Rugadh Shane Long i nGort na hUamha, Contae Thiobraid Árann ach bhog sé go Corcaigh sa bhliain 2004 chun imirt ar son Cork City F.C.. D'imir sé dhá chluiche ar son na 'Rebels' sular cheannaigh Reading F.C. é sa bhliain 2005. D'imir sé do Reading ón mbliain 2005 go dtí 2011 nuair a bhog sé go dtí West Brom.
Camas Tianabhaig
Tá sé suite ar bhruacha na Linne Ratharsair, 5 chiliméadar soir ó dheas ó Phort Rìgh. Sníonn sruthchúrsa an Lòin Bháin ó Loch Fada go dtí An tEas Mòr faoina dtugtar “Allt Ósglan” [lua ag teastáil] agus scaoiltear isteach san fharraige é i gCamas Dìonabhaig. Cruthaíonn an sruthán an teorainn idir an bhailecheantar agus Conordan ó dheas. Is é Ósglan féin an talamh ar bhruach deas Allt Ósglan.
Tagann an t-ainm ó Ghaeilge na hAlban agus ón Lochlannais araon, Camas Tianabhaig. Ciallaíonn “Camas” bá nó cuan ar ndóigh, sa chéad téarma agus féadfaidh an eilimint Lochlannach a bheith ó "dyn" a chiallaíonn "torannach".
Gníomhaíochtaí turasóireachta
Tá cladach creagach ag Camas Tianabhaig le radhairc ar 'Ratharsair' agus 'An Cuiltheann' agus tá sé suite ag bun 'Beinn Tianabhaig', áit a bhfuil coilíneacht iolaire mara. I measc fiadhúlra áitiúil eile bíonn deilfeanna bolgshrónacha ann i rith an tsamhraidh, agus rónta, dobharchúnna agus lachain ar bhonn rialta.
Moss Keane
B'imreoir rugbaí Éireannach é Moss Keane (27 Iúil 1948 – 5 Deireadh Fómhair 2010) ar fhoireann rugbaí na hÉireann agus le Leoin na Breataine is na hÉireann. D'éag sé in aois a 62 bliana.
Sorare
Cluiche peil fantaisíochta domhanda is ea Sorare; is féidir leat do scothfhoireann féin a chur le chéile trí imreoirí a cheannach agus a dhíol, agus an fhoireann a bhainistiú, le cártaí digiteacha, ceadúnaithe go hoifigiúil.
Cluiche
Tá na cártaí á reáchtáil ar líonra blocshlabhra, bunaithe ar Ethereum. Tá na cártaí seo sainithe ina gceann is ina gceann le huimhreacha srathacha a bhaineann le húinéir ar leith. Mar sin, tá gach cárta uathúil ag gach úinéir agus níl siad idirmhalartach, Tá an luach margaidh, an praghas ag a dtrádálann ceannaitheoirí agus díoltóirí na cártaí, athraitheach. Tá an praghas ag a dtrádálann ceannaitheoirí agus díoltóirí a gcuid sócmhainní,.
Colúr
Is éan é an colúr. Is ball d'fhine na Columbidae é.
Bainseó
Uirlis cheoil is ea an bainseó (nó bainseó), agus ceathair nó cúig de shreanga ann de ghnáth, cé go bhfuil cineálacha ann a bhfuil le sé shreang nó os a chionn iontu.
Tháinig an bhunuirlis anall le daoir Afracacha chun Meiriceá san 18ú haois, agus í an-chosúil le huirlisí áirithe a bhí in úsáid in iarthar na hAfraice, ar nós an xalam agus an ngoni.
Cúige Pskov
Is cúige de chuid na Rúise é Cúige Pskov.
Tíreolaíocht
Tá an cúige suite in Iarthuaisceart na Rúise thiar theas ó Chathair Pheadair.
Crios Ama
left|75px Tá Cúige Novgorod suite i gcrios ama Moscó (MSK/MSD).
Na hAonaid Riaracháin
Tá Cúige Vologda roinnte ina 24 réigiún. Féach Aonaid Riaracháin Chúige Pskov.
Acaill Bheag
Oileán beag ar chósta theas Acla is ea Acaill Bheag. Tá teach solais ar a chósta theas. Níl pobal seasta ann ó na 1960í ar aghaidh, ach anois bíonn daoine ina gcónaí ann ar feadh a chuid laethanta saoire.
Ron Glass
Ba aisteoir Meiriceánach é Ron Glass. Rugadh agus tógadh é in Indiana. Tá aithne air mar gheall ar a róil mar Ron Harris sa tsraith theilifíse Barney Miller agus Shepherd Derrial Book sa chlár Firefly.
Durham
Cathair sa Bhreatain is ea Durham.
Ceoldráma spáis
Ceoldráma spáis, scéal eipiciúil atá suite amuigh sa spás, agus eachtraíocht éadromchroíoch an Iarthair Fhiáin ag baint leis.
An Coincheap
B'é Wilson Tucker, thiar sna daichidí, an chéad duine a bhain úsáid as an téarma sin space opera, nó ceoldráma spáis. Tá an téarma féin bunaithe ar soap opera, is é sin, gallúntraí nó sobalscéal, agus blas dímheasúil ag baint leis. Nuair a chum Tucker an téarma seo, bhí clasaicigh an fhicsin eolaíochta, cosúil le Robert Anson Heinlein agus Isaac Asimov (gan aon trácht a dhéanamh ar Arthur C. Clarke sa Bhreatain Mhór), díreach ag teacht i mbun a méide mar scríbhneoirí, agus Tucker ag tabhairt le fios gur scríbhneoireacht dháiríre nua-aimseartha a bhí idir lámhaibh acu seo, i gcomparáid leis na húdair a tháinig rompu. Nó ní raibh iontusan, dar le Tucker, ach sclábhaithe d'údair agus iad ag táirgiú earraí do na hirisí éadroma lónléitheoireachta ar bhealach thionsclaíoch. Mar sin féin, ní raibh leithéidí Asimov chomh difriúil sin leis na ceoldrámadóirí spáis. Bhain Asimov féin amach a chlú is a cháil le tríológ d'úrscéalta a dtugtar Tríológ na Fundúireachta, nó The Foundation Trilogy, uirthi, agus is ar éigean is féidir a mhaíomh nach bhfuil sa tríológ seo ach ceoldrámadóireacht spáis den chineál is follasaí. Ar a laghad, tá go leor de phríomh-mhóitífeanna an cheoldráma spáis le haithint uirthi, cosúil le hImpireacht na Bó Finne - impireacht a shíneann ó cheann ceann ár réaltra féin - agus leis na cathanna spásárthaí idir na pláinéid a chuirfeadh cathanna na ngnátheitleán sa dá Chogadh Dhomhanda i gcuimhne duit.
Is é an cineál scéal atá i gceist leis an cheoldráma spáis ná scéal eipiciúil eachtraíochta nár spáráladh an canbhás leathan air, agus imeachtaí an scéil seo ag titim amach sa spás. Go minic, ní bhíonn mórán "eolaíochtúlachta" ag roinnt leis na scéalta seo. Níl sna léasarghunnaí, na spásárthaí ná na cultacha brúchóirithe ach feistiú stáitse le cuma na hardteicneolaíochta a chur ar scéalta laochais den chineál thraidisiúnta. Déanta na fírinne, ní bheadh sé doiligh ná dodhéanta na scéalta Fiannaíochta agus Rúraíochta - na miotais Ghaelacha - a iompú ina gceoldrámaí spáis.
An dóigh a mbíonn an ceoldráma spáis i muinín mhúnlaí plotála na gnáth-mhiotaseolaíochta agus na gnáth-fhinscéalaíochta, tá sé le haithint, cuir i gcás, ar an chardáil a dhéantar ar an taisteal idir-réaltach - ar na turasanna ó ghrianchóras go grianchóras - sa cheoldráma spáis. Mar shampla, bíonn drogall agus leisce ar scríbhneoirí traidisiúnta an genre seo mórán taighde a dhéanamh ar an iarmhairt amleata mar ghléas inste.
Is iomaí scríbhneoir ficsin eolaíochta a ghlac buntáiste ar an iarmhairt amleata seo - nó "paradacsa an chúpla", mar a bheirthear air fosta - le haghaidh plotála, ach ní spás-cheoldrámadóirí a bhí iontu. Is coinbhinsiún tábhachtach é de chuid an cheoldráma spáis a bheag a dhéanamh den amleathadh nó fiú gléas éigin teicneolaíochta a thabhairt isteach a chuireann ar ceal é - taisteal forsholasach, go bunúsach. Nó beidh sé i bhfad níos simplí gnáthscéal laochais faoin troid eadar Maith agus Olc a phlotáil gan chuimhne a choinneáil ar an dóigh a gcuirfeadh teoiric na coibhneasachta an t-am as a riocht.
"Doc" Smith
thumb|Amazing Stories ón bhliain 1930 - le Skylark Three ó Edward Elmer Smith Glactar leis gurbh é Edward Elmer Smith - "Doc" - a chuir an chéad tús leis an gceoldráma spáis. Thosaigh sé ar an gceird leis an tríológ udaí Skylark, is é sin, tríológ na Fuiseoige. Is deacair, áfach, scéalta na Fuiseoige a ghlacadh dáiríre a thuilleadh, nó níl craiceann na fírinne ná na hinchreidteachta ar an bpríomhlaoch - tá sé i bhfad rófhoirfe, róshaor ó laigí daonna.
D'éirigh ní b'fhearr le sraith Lensman, a tháinig ó pheann Doc Smith i ndeireadh na dtríochaidí agus sna daichidí. Is é an cineál scéal atá i gceist le leabhair na sraithe seo ná cur síos ar choimhlint atá ag dul suas ón leibhéal is ísle, go dtí go bhfaighfidh an léitheoir é féin i bpianpháis fá dtaobh de chinniúint na hOllchruinne ar fad. Nuair a chuaigh Doc Smith i gceann na sraithe seo, bhí sé i ndiaidh a chuid ceachtanna scríbhneoireachta a fhoghlaim ó laetha na Fuiseoige i leith, agus líofacht na scéalaíochta aige anois. Mar sin féin, bhí seanlocht an cheoldráma spáis ar na leabhair i gcónaí, mar atá, an teicneachabaireacht, mar a deir lucht na ceirde. Is é sin, bhí laochra an scéil ag síorchaint fá dtaobh den mhaisíocht ardteicneolaíochta a bhí ag dul leis an scéal, rud a bhain go mór mór de chraiceann an scéil - nó ba léir gur leis an léitheoir a bhí siad ag labhairt, gan aon tucaid inmheánach de chuid an scéil féin leis an gcabaireacht seo.
Edmond Hamilton
Maidir le hEdmond Hamilton, príomhchomharba Smith, bhí seisean ina cheardaí shároilte scríbhneoireachta, i gcomparáid lenar tháinig roimhe de cheoldrámadóirí spáis, Doc Smith féin san áireamh. Bhí Edward Hamilton tugtha do stáitsiú an fhicsin eolaíochta a chur i bhfeidhm ar chlasaicigh ghnáthléitheoireachta na litríochta Béarla - tá úrscéal aige, mar shampla - The Star Kings - nach bhfuil ann go bunúsach ach The Prisoner of Zenda le hAnthony Hope-Hawkins, agus é curtha in oiriúint do thimpeallacht an cheoldráma spáis. Tá blas áirithe den scigaithris agus den ghreann le haithne ar an leabhar.
Sna caogaidí, áfach, tharraing Hamilton gnúis ní ba dáiríre air féin. Anois, chuaigh sé a thabhairt cur síos ar iompairc chumhachta na gcoilíneachtaí éagsúla spáis. Tá na coilíneachtaí seo i ndiaidh a neamhspleáchas a bhaint amach ón Domhan, ach anois, tá ag éirí eatarthu, agus gach aon choilíneacht ag iarraidh an Domhan a ghabháil di féin, ós rud é go dtabhódh seanphláinéad dúchais an chine dhaonna an-chlú d'aon spásríocht a shealbhódh é. Battle for the Stars is teideal don úrscéal seo, agus tháinig sé i gcló an chéad uair sa bhliain 1956. Is é The Haunted Stars an t-úrscéal is tábhachtaí dár bhreac Hamilton síos lá a shaoil, áfach. Sa leabhar seo, tuirlingíonn na spásairí ar an nGealach, agus is é an rud a fhaigheann siad rompu thuas ansin ná iarsmaí i ndiaidh sárshibhialtachta eachtardhomhanda. De réir a chéile, iompaíonn sé amach gurb í an tsárshibhialtacht seo a chuir an chéad bhun leis an gcine daonna riamh, mar choilíneacht nó mar phlandáil. Is móitíf é seo atá spíonta inniu ag lucht na hasarlaíochta agus na húfó-eolaíochta, cosúil le hErich von Däniken, ach nuair a bhí Hamilton i mbun pinn, is dócha gur smaoineamh úr a bhí ann go fóill.
Géarchéim an Cheoldráma Spáis
Thosaigh an ceoldráma spáis den chineál "thraidisiúnta" ag rith gann faoin am sin. Ní raibh an oiread sin de na hirisí garrfhicsin fágtha ar an saol a thuilleadh, agus mar sin, ní fhéadfá do chuid a shaothrú chomh réidh sin ar an chineál seo scríbhneoireachta ní ba mhó. Iad siúd a bhí ag cromadh ar fhicsean eolaíochta a scríobh san am, bhí uaillmhian liteartha orthu, agus iad ag déanamh a bheag den cheoldráma spáis, nach raibh ann, dar leofa, ach gnáthéalúchas.
Mar sin féin, tháinig scríbhneoirí úra ar an bhfód sna caogaidí féin agus iad ag scríobh litríocht den chineál áirithe seo. I dtús na gcaogaidí, bhain Poul Anderson - Meiriceánach de phór na Danmhairge - amach an-cháil agus é ag cumadh ceoldrámaí spáis a raibh an-gháifeacht iontu. D'fhéach sé leis na dlíthe nádúrtha a urramú ina chuid scríbhinní, ach nuair a tháinig an cruth ar an tairne, níor éirigh leis gan déanamh in uireasa rudaí dodhéanta cosúil leis an taisteal forsholais. (Féach an t-úrscéal Tau Zero, mar shampla.) Ina dhiaidh sin féin, is dócha gurb é The Starman of Llyrdis le Leigh Brackett an ceoldráma spáis is tábhachtaí dár foilsíodh sna caogaidí. Fear óg é an laoch, agus coimhthíos air roimh an ngnáthshaol. Faigheann sé amach, ansin, nach duine daonna ón Domhan é ar aon nós, ach duine de scothaicme idir-réaltach spástaistil.
Seo chugainn na Berserkers!
Sa chéad leath de na seascaidí a tháinig an chéad scéal le Fred Saberhagen fá dtaobh de na Berserkers i gcló. An-smaoineamh a bhí sna Berserkers seo le haghaidh spás-cheoldrámadóireachta, nó is é an cineál rud a bhí iontu ná naimhde bagarthacha contúirteacha nach bhféadfá trua ar bith a ghlacadh leo. Meaisíní uathoibrithe troda a bhí iontu, agus iad fágtha mar iarsmaí i ndiaidh mórchogadh éigin spáis a bhí ligthe i ndearmad fadó. Anois, bhí siad ag dul timpeall an spáis ag déanamh ródaigh rompu, de réir a ríomhchláir, ar aon neach bheo a mbeadh de mhí-ádh air casadh orthu. Ar ndóigh, ní raibh sé deacair ag Saberhagen an dúrud de scéalta troda agus laochais a fháscadh as an mbunsuíomh seo.
An Ceoldráma Spáis Nua
Chuir an ceoldráma spáis a chraiceann de sna seascaidí. Is iomaí íol a briseadh san am sin, agus ba dual do na hógánaigh cheannairceacha an-locht a fháil ar na scríbhneoirí ficsin eolaíochta a tháinig rompu. Is beag is ábhar iontais é gur cuireadh Faisisteachas agus gach aon mhioscais eile síos dóibh siúd. Mar sin féin, níor thréig lucht an tseascaideachais an ceoldráma spáis, bíodh is go samhlófá leofa nach n-aithneoidís aon tsuáilce ar an genre. Nó bhí siad inbharúla gur scéalta príomhshamhaltacha laochais a bhí sna ceoldrámaí spáis agus go bhféadfaidís a n-úsáid féin a bhaint astu.
Tháinig spáscheoldrámadóireacht nua na Breataine Móire i gcrann sna seachtóidí, nuair a scríobh Brian M. Stableford tríológ Dies Irae, ina gcuireann na daoine cogadh ar ainmhithe saorga. San am céanna, bhí Barrington J. Bayley ag breacadh síos a chuid scéalta fá dtaobh den amthaisteal. Is é an suíomh a bhí ina chuid leabhar ná dhá impireacht agus iad ag cur "cogadh ama" ar a chéile, ó bhí longa amthaistil ag an dá ríocht, agus iad ag iarraidh an stair a chlaonadh de réir a leasa féin.
Bujold agus Banks
Cad é a tharla ins na hochtóidí, ansin? Thar aon duine eile, ní mór Lois McMaster Bujold agus Iain M. Banks a lua. D'fhéadfá a rá gur poil chontrártha iad. Is spás-cheoldramadóir éadrom í Bujold, agus Banks ag iarraidh uaillmhian ardliteartha a shásamh. Is Meiriceánach í Bujold, agus is í an Bhreatain Mhór is tír dhúchais d'Iain M. Banks. Ní thráchtar ach ar dhaoine daonna i leabhair Bhujold, ach tá úrscéalta Bhanks ag cur thar maoil le neacha eachtardhomhanda, idir dhaonchosúil agus eile. Agus an cineál saoil a bhíonn ag na laochra in úrscéalta Bhujold, níl sé doiligh do chomhionannú a dhéanamh leofa, ach maidir le Banks, is duairc, dothuigthe, suaithní, scanrúil an sórt ollchruinne a chuireann sé os ár gcoinne.
Lois McMaster Bujold
thumb|Lois McMaster Bujold
Tá blas láidir an tsobalscéil ar a bhfuil scríofa ag Bujold. Na daoine a chastar orainn sa tsraith a chum sí fá dtaobh d'eachtraí an abhaic uasail udaí Miles Vorkosigan, faigheann an léitheoir dlúthaithne ar gach aon mhac máthar agus iníon athar acu, agus is deacair gan éirí fiosrúil i dtaobh a gcinniúna i ndiaidh an chéad chúpla leabhar den tsraith a léamh.
Osclaítear an tsraith le scéal grá Aral Vorkosigan agus Cordelia Naismith, arb iad tuismitheoirí Mhiles iad. Fear uasal agus oifigeach airm é Aral Vorkosigan. Déanta na fírinne, is ionann an dá rud ar Bharrayar, a bheag nó a mhór, agus is é is brí leis an réimír sin Vor- i dtús a shloinne go mbaineann sé le haicme na saighdiúirí uaisle. An chéim mhíleata atá ag Cordelia i spásloingeas Choilíneacht Beta, áfach, níl sí aici ach ar mhaith leis an bhfoirmiúlacht. Go bunúsach, is spás-luibheolaí í. Tuirlingíonn dhá spásárthach - ceann ó Bheta, ceann eile ó Bharrayar - ar an bpláinéad seo san am céanna i nganfhios dá chéile, agus castar foireann an dá árthach dá chéile ag déanamh taighde agus mapála ar an bpláinéad aineoil seo dóibh. Éiríonn cath agus caismirt eatarthu, agus i gceann aimsire, is cúis chogaidh é cé leis an pláinéad seo.
Is follasach nach léiríonn Aral agus Cordelia mórán tuisceana dá chéile i dtús báire. Is áit iargúlta é Barrayar, pláinéad a chaith na céadta bliain i ndorchadas na primitíbheachta i ndiaidh dá bhunadh dearmad a dhéanamh den ardteicneolaíocht. Dealraíonn sé gur mórthubaiste núicléach ba chúis leis an dearmad seo, nó is cuid de thraidisiún na mBarrayarach é an sceimhle a bhíonn orthu roimh na drochghéinte agus roimh na sócháin. Chuir na Barrayaraigh an chuid ba mhó den am seo isteach ag cogaíocht eatarthu féin, go dtí gur chuir an chéad Impire de rítheaghlach Vorbarra a thoil i bhfeidhm ar mhionuaisle an phláinéid go léir. Ina dhiaidh sin féin, bhí seaniarsmaí na radaighníomhaíochta chomh láidir ag luí ar Bharrayar is go raibh sé de nós ag bunadh an phláinéid gach leanbh a bhí ó chuma a mharú i ndiaidh a bhreithe leis na drochghéinte a throid. Is é an oidhreacht a d'fhág an nós seo ag na Barrayaraigh ná go bhfuil col agus snomh acu leis na sóiteáin - le haon duine a bhfuil de chuma air nach bhfuil a chuid géinte ar fónamh.
Nuair a tháinig an ardteicneolaíocht ar ais go dtí an pláinéad, b'iad muintir Cetaganda a thug leo í. Agus nuair a tháinig siadsan, drochfhuadar amach is amach a bhí fúthu, nó is mar fhorghabhálaithe naimhdeacha a rinne siad a dtuirlingt ar Bharrayar. "Osdaoine" saorga iad muintir Cetaganda, nó is cuid dá gcultúr í an bhithinnealtóireacht shofaisticiúil. Tá dóigh chomh maith acu ar na géinte is gur féidir leo na crainn a chur ag tabhairt cait is madraí mar thorthaí. Ach ós rud é gur gnách leo innealtóireacht den chineál chéanna a dhéanamh ar ghéinte a gcuid páistí féin, is sóiteáin, arrachtaigh agus torathair uafásacha iad i súile na mBarrayarach. Ón taobh eile de, tá lagmheas ag muintir Cetaganda ar na Barrayaraigh, nach bhfuil iontu ach gramaisc d'fhaiteallaithe réamhstairiúla, dar leis na forghabhálaithe. Mar sin, ní díol iontais é go n-éireodh ina chogadh idir an dá dhream seo.
An treallchogadh a chuir na Barrayaraigh ar na Cetagandaigh, tá sé i bhfad thart, agus a mhuintir féin i seilbh an phláinéid arís le fada an lá. Ina dhiaidh sin féin, maireann iarsmaí an drochbhuille stairiúil i gcuimhne Aral Vorkosigan chomh maith le muintir an phláinéid go léir. Mothaíonn muintir Bharrayar iad féin faoi lagmheas ag muintir Bhealach na Bó Finne ar fad, agus fonn millteanach orthu a sásamh a bhaint as na Cetagandaigh - nó as aon náisiún coimhthíoch eile a chuirfidh bac orthu.
Baibéasóis
Is éard is Baibéasóis ann ná galar seadánach daonna atá cosúil leis an maláire atá cúisithe ag Babesia.
An tSualainn i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg
Ghlac An tSualainn páirt i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg don chéad uair sa bhliain 2003.
Judith Butler
Fealsamh agus feimineach Meiriceánach is ea Judith Butler, a rugadh ar 24 Feabhra 1956. Scríbhneoir den Tríú Thoinn í. Tá sí ag teagasc in Ollscoil California, Berkeley, ón mbliain 1993 i leith. An tOllamh Maxine Elliot í anois i Roinn na Litríochta Comparáidí agus i gClár Theoiric na Critice.
Life Love Flesh Blood
Is é Life Love Flesh Blood an cúigiú halbam ó Imelda May. Scaoileadh é ar an 16 Deireadh Fómhair, 2017.
Derrial Book
Is carachtar sa tsraith theilifíse Firefly, sa scannán Serenity agus sna greannáin Serenity é Derrial Book nó Shepherd Book.
Alexander Haslett
Polaiteoir Éireannach ab ea Alexander Haslett (2 Meán Fómhair 1883 – 17 Eanáir 1951). Bhí sé ina pholaiteoir neamhspleách.
Knightsbridge
Is baile é Knightsbridge atá suite sa bhuirg Cathair Westminster, Londain Láir. Is ceantar cónaithe agus miondíola eisiach ó dheas na Hyde Park é. Tá a lán siopaí costasach i  Knightsbridge mar Harrods agus Harvey Nichols. Tá an Brompton Oratory agus an Músaem Victoria agus Albert sa cheantar freisin, ar an mBrompton Road.
An Eoraip Ársa (seandálaíocht)
Is téarma é an Eoraip Ársa a chum an seandálaí Marija Gimbutas le cur síos a dhéanamh ar an gcultúr Neoiliteach réamh-Ind-Eorpach réasúnta aonchineálach in oirdheisceart na hEorpa atá suite i ngleann Abhainn na Danóibe,  ar a dtugtar cultúr na Danóibe freisin.
I mórshaothar, The Goddesses and Gods of Old Europe: Myths and Cult Images (1974), tagraíonn sí do na cultúir Neoiliteacha seo mar Eoraip Ársa  (tá an Eoraip Neoiliteach agus Réamh-Ind-Eorpach comhchiallach). Creideann seandálaithe agus eitneagrafaithe atá ag obair laistigh dá chreat go gcuireann an fhianaise faoi imirce agus ionradh níos déanaí ag daoine a labhair teangacha Ind-Eorpacha ag tús na Cré-umhaoise (an hipitéis Kurgan).
An Eoraip Ársa
Tagraíonn an Eoraip Ársa, nó an Eoraip Neoiliteach, don am idir na tréimhsí Méisiliteacha agus an Chré-umhaois san Eoraip, thart ar 7000 R.Ch. (neas-am na gcéad sochaithe feirmeoireachta sa Ghréig) go c. 1700 R.Ch. (tús na Cré-umhaoise i gCríoch Lochlann). Athraíonn fad na Neoiliteach ó áit go háit: in oirdheisceart na hEorpa tá sé thart ar 4000 bliain (ie, 7000−3000 R.Ch.); i gcodanna d’ Iarthuaisceart na hEorpa tá sé díreach faoi bhun 3000 bliain (c. 4500−1700 R.Ch.).
Beag beann ar chroineolaíocht shonrach, tá tréithe bunúsacha ag go leor grúpaí Neoiliteacha Eorpacha, mar shampla maireachtáil i bpobail ar mhionscála, níos cothromaí ná na cathairstáit agus na taoiseachtaí na Cré-umhaoise, a mhair ar phlandaí agus ar ainmhithe tí arna bhforlíonadh le bailiú bia ó phlandaí fiáine. agus dul ag fiach, agus potaireacht lámhdhéanta a tháirgeadh, gan cúnamh ó roth potaireachta. Tá go leor difríochtaí ann freisin, le roinnt pobail Neoiliteacha in oirdheisceart na hEorpa ina gcónaí i lonnaíochtaí an-daingne de 3,000–4,000 duine (e.g. Sesklo sa Ghréig) ach bhí grúpaí beaga Neoiliteacha sa Bhreatain (50–100 duine b’fhéidir).
Zhu Xi
Fealsamh Síneach ab ea Zhu Xi (1130-1200).
John Travolta
Is aisteoir Meiriceánach é John Joseph Travolta (a rugadh ar 18 Feabhra 1954).
Diméin
Sa chóras feodach ba ionann Diméin (díorthaíonn an focal ón tsean-Fhraincis  demein, agus ón Laidin dominus ó thús, a raibh an chiall tiarna, máistir líon tí leis) agus an talamh ar fad a choinnigh tiarna mainéir ar mhaithe leis féin, agus a bhí faoina bhainistíocht aige, murb ionann agus talamh eile a dtugtaí mar fheod go daoine eile mar fhothionóntaí.
John Travolta
Tháinig clú agu cáil air go háirithe nuair a ghlac sé páirt sa scannán Grease, in éineacht le Olivia Newton-John.
An Cuarbhóthar Thuaidh, Londain (A406)
Is bóthar i Londain é an Cuarbhóthar Thuaidh.
Cúige Smolensk
Is cúige de chuid na Rúise é Cúige Smolensk.
Crios Ama
left|75px Tá Cúige Smolensk suite i gcrios ama Moscó (MSK/MSD).
Na hAonaid Riaracháin
Tá an cúige roinnte ina 25 réigiún. Féach Aonaid Riaracháin Chúige Smolensk.
Ollarmadailín
Ainmhí is ea an t-ollarmadailín (Priodontes maximus). Mamach atá ann.
Gilbert Hewson
Polaiteoir Éireannach ab ea Gilbert Hewson ( - 1951). Bhí sé ina pholaiteoir neamhspleách.
New Orleans, Louisiana
Is cathair i stát Louisiana, Stáit Aontaithe Mheiriceá í Nua-Orléans nó New Orleans as Béarla, nó La Nouvelle-Orléans as Fraincis, nó Nua Orléans.
Bulgáraigh
Is grúpa eitneach Theas Slavach  iad na Bulgáraigh. Is í an Bhulgáiris a bpríomhtheanga.
New Orleans, Louisiana
Láthair
Is port tábhachtach í an chathair, agus í suite ar bhruach na hAbhann Mississippi, cóngar do bhéal na habhann ar Mhurascaill Mheicsiceo.
Tugtar an leasainm "The Big Easy" ar an gcathair go minic. Tagann an t-ainm seo as an lúb mór a dhéanann an abhainn ar thaobh theas na cathrach. "The Crescent City" leasainm eile ar Nua Orleans.
Stair
Bunaíodh Nua-Orléans mar chathair trádála san 18ú haois. Francaigh a bhunaigh é i 1718 agus a fhios go maith acu go mbeadh smacht acu ar thráchtáil uilig an Mhississippi dá mbeadh béal na habhann ina seilbh acu. Ainmníodh an áit as Chathair Orléans na Fraince, ar ndóigh, ach freisin i ndiaidh Pilib, Diúc Orléans.
D’fhan an chathair i seilbh na bhFrancach go dtí 1763 nuair a tugadh don Spáinn é faoi Chonradh Pháras. Fuair na Francaigh ar ais í in 1801, ach go sealadach, mar dhíol Napoleon an chathair (agus talamh ollmhór Louisiana go léir) leis na Stáit Aontaithe in 1803.
D’fhan rian na Fraince ar an gcathair fiú tar éis Mhargadh Napoléon, ach gan baint polaitiúl a bheith ag an bhFrainc leis an áit, thosaigh saíocht na Fraincise ag dul i laige sa 19ú haois, go háirithe agus inimircigh na hÉireann agus na hIodáil e ag plódú isteach.
Cultúr
Tá cultúr saibhir cáiliúil ag Nua Orleans, le tionchar mór Francach, Spáinneach, agus Afrai-Mheiriceánach le feiceáil. Creid nó ná creid, tá cruth Spáinneach inniu ar an Vieux Carré (an tseancheathrú, nó Ceathrú na bhFrancach). Tar éis roinnt tinte cathrach, b’éigean do na Spáinnigh an chathair go léir (nach mór) a atógáil. clé|mion|earraí bácúis darb ainm beignets agus bia [[Farraige|mara créole mar phiardóg agus ribe róibéis in anlann]]
Cuisine
Tá cáil ar Nua-Orléans mar chathair bia freisin. Itear meascán de bhia na Fraince, mar earraí bácúis darb ainm beignets agus bia mara créole mar phiardóg agus ribe róibéis in anlann ("Gumbo") le anlann spíosraithe.
Teangacha
Cé go bhfuil créole na Fraincise fós le cloisteáil faoin tuath sna bayúnna ó thuaidh den chathair, ní labhraítear ach Béarla agus Spáinnis sa chathair anois. Níos aistigh fós, níl canúint an deiscirt ar éinne sa chathair seo, ach meascán de Bhéarlaí na gcathracha oirthearacha mar Nua-Eabhrac agus Baile an Tí Mhóir as a dtáinig imircigh an 19ú haois.
Sa bhliain 2010, labhair 90.3% de mhuintir Nua Orleans (os cionn 5 bliana d'aois) Béarla sa bhaile mar príomhtheanga. Labhair 4.8% díobh Spáinnis, 1.9% Vítneaimis agus 1.1% Fraincis. San iomlán bhí príomhtheanga tí eile seachas Béarla ag 9.7% de mhuintir Nua Orleans.
Ceol agus spraoi
Cathair álainn spraoiúil is ea Nua-Orléans. Thosaigh an snagcheol i Nua-Orleans timpeall na 1920idí. Bhí an-tionchar ag an gcultúr Afrai-Mheiriceánach ar an snagcheol.
Sráid líonta le bialann a is ea an phríomhshráid, Bourbon Street ar maidin agus um thráthnóna. Tá Nua-Orléans ar cheann den bheagán cathracha sin a ligeann do dhaoine ól ar an tsráid. clé|mion|Thosaigh an snagcheol i Nua-Orleans timpeall na [[1920idí. ]]