cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ruaidrí ua Canannáin
Feictear an bheirt fhear agus iad gníomhach i lár na tíre. Maraíodh fir Ruairí ag Conghalach agus Amhlaoibh Cuarán, ríthe Átha Cliath, sa bhliain 945. Sa bhliain 947, chuaigh Ruairí i gceannas arm chuig Sláine i gContae na Mí, áit a chloígh sé Conghalach agus Amhlaoibh. '' Rinneadh ruathar ar Chineál Eoghain arís sa bhliain 949 nuair a mharaigh Flaithbheartach mac Muircheartaigh. Sa bhliain 950, Chuaigh Ruairí ar slógadh le sé mhí i iar na tíre. Chloígh sé Conghalach agus a chomhghuaillí, Gofraid mac Sitriuc, rí Átha Cliath. Rinne sé campa áit éigin idir Domhnach Phádraig agus Ceanannas, agus rinne sé creach ar Bhreá agus ar an Mí. Dar le hAnnála Uladh, chloígh a arm gaill Átha Cliath agus iad i mbun ruathar a dhéanamh ar a champa ar an 30ú Samhain 950, ach maraíodh Ruairí féin agus a mhac, Niall. Ina thásc i nAnnála Uladh, tugtar an teideal "rídhamhna Éireann" dó, maraon le Muircheartach. De réir  Fáistine Bhearcháin,  bunaithe is dóigh ar nós eile, maraíodh Ruairí ag fear na Laigean.
Buacphointe a gcuid cumhachta do mhuintir a bhí réimeas Ruairí. Sna blianta ina dhiaidh, maraíodh a lán dóibh ag Congalach agus Cineál Eoghain. De bharr seo, agus teacht chun cinn a ngaol, Uí Mhaoildoraidh (Ua Máel Doraid), coinníodh amach iad fiú as ríogacht Chineál Chonaill.
Crann cnó capaill
Is crann í an crann cnó capaill.
Carracci
Clann péintéirí cáiliúla ó Bologna na hIodáile. Thuill Annibale Carracci (1560-1609) cáil ar leith, agus lena dheartháir Agostino (1557-1602), rinne an phéintéireacht ar an ngailearaí i bPalás Farnese sa Róimh. Le col ceathrar dóibh, Ludovico (1555-1619), bhunaigh siad acadamh tábhachtach péintéireachta i mBologna i 1582.
Atáirgeadh éighnéasach
Cé go síolraíonn na prócaróit go léir gan gaiméití a chruthú agus a chomhtháthú, is féidir meicníochtaí le haghaidh aistrithe chothrománacha géine, mar shampla, comhchuingiú, trasfhoirmiú agus trasduchtú a shamhlú le hatáirgeadh gnéasach, sa chiall athchuingir ghéiniteach le linn na méóise. Is annamh a tharlaíonn easpa iomlán atáirgthe ghnéasaigh sna horgánaigh ilcheallacha, ach go háirithe i measc na n-ainmhithe. Ní thuigtear go hiomlán cén fáth go bhfuil cumas atáirgthe ghnéasaigh chomh coitianta ina measc. Tugann hipitéisí reatha le fios go bhféadfadh sochair ghearrthéarmacha a bheith ag atáirgeadh éighnéasach, nuair a bhíonn fás tapa an daonra tábhachtach nó i dtimpeallachtaí cobhsaí, bíodh is go n-ofrálann an t-atáirgeadh gnéasach glanbhuntáiste trí ghiniúint níos gasta d'éagsúlacht ghéiniteach a cheadú, rud a thugann deis d'oiriúnú na dtimpeallachtaí atá ag athrú. D'fhéadfadh sriantachtaí forbraíochta a bheith mar bhunús leis an bhfáth nár éirigh mórán ainmhithe as an t-atáirgeadh gnéasach go hiomlán ina saolréanna. Bheadh caillteanas coimhdeachtach na méóise agus an cóiriú cosantach aththeaglamach ar ADN damáistithe a thugtar mar fheidhm amháin na méóise, ina laincis eile in aghaidh an athraithe ón t-atáirgeadh gnéasach go héighnéasach.
Eamhnú
Modh tábhtach atáirgthe neamhghnéasaigh ina scoilteann an t-orgánach ina dhá chuid ('déscaoilteadh'), nó níos mó ('ilscaoilteadh'), ionas go bhforbraíonn gach cuid ina horgánach neamhspleách iomlán ann féin. Coitianta i measc miocrorgánach aoncheallach. Atáirgeann na prócaróit (na hArcháia agus na baictéir) amháin go héighnéasach trí déscoilte. Féadfaidh eocaróit (mar shampla prótaistigh agus fungais aoncheallacha) ar bhealach atá cosúil go feidhmiúil trí na miotóise; tá an chuid is mó díobh seo in inmhe atáirgeadh gnéasach a dhéanamh freisin.
Bachlú
deas|200px|thumb| An giosta [[Saccharomyces cerevisiae ag atáirgeadh.]] Cruthú bachlóg trí chilldeighilt taobh istigh de réimse áitiúil ar bhuinneán. Is modh atáirgthe ghnéasaigh an bachlú freisin, ina bhfásann an bhachlóg ar cholainn an tuismitheora, ach scarann sí níos déanaí agus fásann neamhspleách ar a tuismitheoir.
Iomadú fásúil
Aon mhodh atáirgthe éighnéasach ag planda gan síolta gan spóir trí mhéóise nó toirchithe. I bhfungais agus algaí aoncheallacha, trí chilldeighilt shimplí a tharlaíonn sé. I bplandaí cosúil le caonach is aelus, táirgtear bachlóga inscartha a fhásann nuair a thagann siad chun a bheith sáite sa talamh. Maidir le plandaí bláfara, atáirgeann siad trí bholgáin bheaga inscartha, tiúbair, stólain nó reathairí. In an-chuid fiailí ilbhliantúla, is féidir le blúire de ghas nó fréamh a bhristear uathu fás ina phlanda nua. Atáirgeann cineálacha eile (sméara dubha, mar shampla) ar cheann de na modhanna seo mar ní tháirgeann siad síolta inmharthana riamh. Is clóin iad na plandaí a thagann chun cinn mar seo, agus bíonn a ngéanóim comhionann le géanóim na bplandaí tuismitheora. Baintear feidhm as an modh atáirgthe seo sa ghairneoireacht chun plandaí le hairíonna fabhracha, a d'fheadfaí a chailliúint i bpórú, a olltáirgeadh.
An Leargain Mhór
Is sráidbhaile é an Leargain Mhór. Tá sé suite in Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Atáirgeadh éighnéasach
Spóraigineas
Sa bhitheolaíocht, is éard is spóraigineas ann ná spóir a tháirgeadh. Úsáidtear an téarma freisin chun tagairt a dhéanamh don phróiseas atáirgthe, trí na spór. Fuarthas go mbíonn spóir atáirgthe déanta ag na heocarótacha, mar shampla plandaí, algaí agus fungais, le linn a ngnáthshaol saolréanna.
Bloghadh
Modh atáirgthe éighnéasach is ea bloghadh nó bloghadh clónach ina scoiltear an t-orgánach ina bhloganna nó blúirí. Forbraítear gach ceann de na bloghanna seo ina horgánaigh lánfhásta aibí, ina gclóin ag a n-orgánach bunaidh. I measc na n-ainmhithe a bhíonn ag atáirgeadh ar an gcaoi seo tá plánáraigh, anailidí, lena n-áirítear na Polychaeta (peist guairí) agus roinnt Oligochaeta, Turbellaria agus Echinodermata.
Agamaigineas
Aon chineál atáirgthe nach bhfuil aige le gaiméití fireann. Is samplaí iad partanaigineas agus apaimiscis.
Partanaigineas
Fás orgánaigh ón ubh gan toirchiú ag gaiméit fhireann (speirm). Uibheacha a fhásann mar seo, bíonn siad dioplóideach (le dhá fhoireann crómasóm) de ghnáth, agus comhionann leis an máthair ó thaobh na géinitice. Tá cuid mhaith orgánach, cosúil le míolta gorma, a théann trí chuid mhaith glúinte partanaigineacha baineanna, ach a tháirgeann fireannaigh agus a atáirgeann go gnéasach nuair a tharlaíonn coinníollacha deacra comhshaoil.
Apaimiscis agus sutheolaíocht núicléach
deas|200px|thumb|Apaimiscis fhásúil i [[Poa bulbosa; foirm bhleibíneach in ionad bláthanna]] Is éard is apaimiscis ann ná atáirgeadh éignéiseach gan toirchiú i bplandaí ina dtoirmisctear méóis is táthú na ngaiméití. Cuimsíonn sí atáirgeadh plandúil freisin, ina scoirtear cuid den phlanda is a bhfásann an chuid sin ina planda scoite ar leith. Tarlaíonn sutheolaíocht núicléach i measc roinnt síolta citris. D'fhéadfadh apaomiscis fhireann a bheith i gceist i gcásanna annamh, mar shampla Cupressus dupreziana, áit as a dtagann ábhar géiniteach an tsutha go hiomlán ón phailin.
Y Clas-ar-wy
52.0449°N, -3.1991°W
Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea Y Clas-ar-wy, 62.8 km ó Caerdydd agus 220 ó Londain. Tá daonra 967 ann, agus tá 90 (9.3%) in ann Breatnais a labhairt.
Cearc cheannann Eoráiseach
Is éan í an chearc cheannann Eoráiseach nó an chearc cheannann. Is baill d'fhine na Rallidae é.
Saoirse-Monica Jackson
Is aisteoir ó Tuaisceart na hÉireann í Saoirse-Monica Jackson (a rugadh ar 24 Samhain 1993) agus bhí páirt mhór aici sna cláir Derry Girls (2018), The Five (2016) agus The Flash (2022).
Cianáit
deas|mion|200x200px| Dlúthmhúnla spáis den ainian cianáit. Is ainian í an chianáit leis an bhfoirmle struchtúrach [O = C = N]-, de ghnáth scríofa OCN-. Tagraíonn sí freisin d'aon salann ina bhfuil sí ann, mar shampla cianáit amóiniam.
Ráta úis
Séard atá sa ráta úis ná an méid úis (méid airgid) atá dlite in aghaidh na tréimhse, mar chion den mhéid a thugtar ar iasacht, a thaisceadh nó a fuarthas ar iasacht (ar a dtugtar an phríomhshuim). Braitheann an t-ús iomlán ar mhéid a tugadh ar iasacht nó a fuarthas ar iasacht ar an bpríomhshuim, an ráta úis, an mhinicíocht imshocraíochta, agus an tréimhse ama a thugtar ar iasacht, a thaisceadh nó a fuarthas ar iasacht é.
Sainmhínítear é mar an cion den mhéid a fuarthas ar iasacht. a ghearrann iasachtóir mar ús ar an iasachtaí, leagtha síos  de ghnáth mar chéatadán bliantúil. Is é an ráta a ghearrann banc nó iasachtóir eile orthu siúd ar mian leo a chuid airgid a fháil ar iasacht, nó an ráta a íocann banc lena choigilteoirí as airgead a choinneáil i gcuntas.
Fachtóirí tionchair
Athraíonn rátaí úis de réir:
chomh maith le fachtóirí eile.
Mar shampla
Faigheann comhlacht caipiteal ar iasacht ó bhanc chun sócmhainní a cheannach dá gnó. Mar chúiteamh, gearrann an banc ús ar an gcomhlacht. (D’fhéadfadh go n-éileodh an t-iasachtóir cearta ar na sócmhainní nua mar chomhthaobhacht.)
Úsáidfidh banc an caipiteal a thaisceann daoine aonair chun iasachtaí a thabhairt dá gcliaint. Mar chúiteamh, ba cheart don bhanc daoine aonair a bhfuil a leas caipitil curtha i dtaisce acu a íoc. Braitheann méid na híocaíochta úis ar an ráta úis agus ar an méid caipitil a thaisc siad.
Téarmaí gaolmhara
De ghnáth tagraíonn bunráta don ráta bliantúil a thairgeann an banc ceannais nó údarás airgeadaíochta eile ar thaiscí thar oíche. Féadfaidh an Ráta Céatadánach B liantúil (RCB) tagairt a dhéanamh do RCB ainmniúil nó do RCN éifeachtach (RCBe). Is é an difríocht idir an dá cheann ná go dtugann an RCBe cuntas ar tháillí agus ar imshocraíocht, cé nach ndéanann an RCB ainmniúil amhlaidh
Cuirtear ráta lascaine i bhfeidhm chun an luach reatha a ríomh.
Béal Átha Fearnáin
clé|mion| Béal Átha Fearnáin Baile i gContae Ros Comáin is ea Béal Átha Fearnáin (Ballyfarnan as Béarla). Bhí 182 duine ina gcónaí i mBéal Átha Fearnáin sa bhliain 2006.
Bhí Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin ina chónaí ann. Sa bhliain 1684 d’aistrigh an teaghlach go dtí Béal Átha Fearnáin.
Nuachoimeádachas
A idé-eolaíocht polaitiúil le béim ar shaormhargadh caipitleachas agus idirghabhálach polasaí eachtrach é nuachoimeádachas.
An Téaváin
Oileán in aice le cósta thoir theas na Síne is ea an Téaváin, nó Poblacht na Síne go hoifigiúil, nó Formósa mar a thugadh na Portaingéalaigh air fadó - "oileán álainn" is brí le ilha formosa na Portaingéilise. mion
Tíreolaíocht
Tá Oileán na Téaváine 394 chiliméadar ar fad agus 144 chiliméadar ar leithead, agus é scartha ó mhórthír na Síne ag Caolas na Téaváine, 180 ciliméadar ar leithead.
De réir fortheilgean bhliantúil oifigiúil, bhí 23,374,274 duine ina gcónaí ar an oileán ar 18 mí Iúil 2018.
Tá roinnt oileán beag suite timpeall na Téaváine, go háirithe Oileáin Penghu, nó na Pescadores ("Oileáin na nIascairí"), mar a thug na Portaingéalaigh orthu. Thairis sin, baineann an tOileán Glas nó Lü Dao agus Oileán na Magairlíní nó Lan Yu leis an Téaváin.
Tá oileáin mhóra na Seapáine suite soir ó thuaidh ón Téaváin. Ag dul soir ón Téaváin, tiocfaidh muid ar Oileáin Ryukyu, ar cuid den tSeapáin iad chomh maith. Na hOileáin Fhilipíneacha, arís, tá siad laisteas den Téaváin. mion
Teangacha
Labhraíonn cuid acu an teanga ar a dtugtar "Téaváinis" (a dtugtar Haiciainis na Téaváine uirthi chomh maith) go minic. Leagan den chanúint Min Nan atá ann go bunúsach - canúint a labhraítear i ndeisceart Chúige Fujian sa mhórthír freisin. Is minic a dhearctar ar chainteoirí na canúna seo mar ghrúpa eitneach ar leith, dream ar a dtugtar Hoklo. Thairis sin, tá an chanúint Hakka ag mionlach mór de na Téavánaigh, canúint a bhíonn á labhairt i bpobail bheaga scartha ar fud dheisceart na Síne.
Labhraítear teangacha Formósacha sa Téaváin chomh maith - teangacha beaga a bhfuil gaol acu leis na teangacha Malae-Pholainéiseacha, cosúil leis an Tagálaigis, an Indinéisis, an Mhalaeis agus an Mhaorais, mar shampla. Tá na teangacha Formósacha ag géilleadh don tSínis go géar gasta, áfach. Cé go bhfuil rialtas na Téaváine ag iarraidh iad a athbheochan sna scoileanna inniu, ní féidir mórán athrú a aithint ar an gcuma atá ar an scéal.
Stair
mion|230px|Zeelandia, príomh-bhunáit na nOllannach i ndeisceart na Téaváine, sa bhliain 1635 Tá áitreabh daonna éigin sa Téaváin le tríocha éigin míle bliain anuas, ach níor tháinig sinsir na "mbundúchasach" Téavánach (is é sin, a sinsir siúd a labhraíonn na teangacha Formósacha) go dtí an t-oileán ach timpeall ar cheithre mhíle bliain ó shin. Níor thosaigh na Sínigh ag cur fúthu san oileán roimh an 15ú haois AD, agus le fírinne, ba iad na hEorpaigh a chuidigh leis na Sínigh an Téaváin a mhíntíriú.
Ba iad na Portaingéalaigh a bhaist an t-ainm Formósa ar an oileán sa bhliain 1544, ach ba iad na hOllannaigh ba thúisce a bhunaigh stáisiún trádála sa Téaváin, sa bhliain 1624. Thosaigh siad ag iompórtáil lucht oibre ó mhórthír na Síne, agus chuir a lán de na hoibrithe seo fúthu ansin go seasta. Go gairid ina dhiaidh sin, chuaigh na Spáinnigh i dtír i dtuaisceart an oileáin, agus d'fhorghabh siad an chuid den oileán ina bhfuil cathair Keelung inniu. Sa bhliain 1642, áfach, chuir na hOllannaigh agus a gcuid comhghuaillithe dúchasacha ruaigeadh ar na Spáinnigh as an oileán.
B'éigean do na hOllannaigh glanadh amach leo sa bhliain 1662, nuair a d'fhorghabh an t-aimiréal Síneach Koxinga é. San am seo, bhí na Manchúraigh díreach ag cur deiridh le rítheaghlach Ming sa tSín, agus theastaigh ó Koxinga bunáit a chur ar bun sa Téaváin do lucht leanúna Ming. D'éirigh leis na Manchúraigh, áfach, oidhre deireanach an rítheaghlaigh a mharú. Mar sin, níor fhéad Koxinga ach stát neamhspleách a dhéanamh den Téaváin - Ríocht Tungning, mar a thugtaí air. Fuair Koxinga bás go gairid tar éis dó an stát a bhunú, ach mhair an ríocht go dtí an bhliain 1683, nuair a tháinig an t-Aimiréal Shi Lang ó Dheisceart Fujian le cabhlach mór cogaidh chun an t-oileán a ghabháil don tSín, a bhí á rialú ag rítheaghlach Manchúrach Qing anois. Ina dhiaidh sin féin, mhair na húdaráis Shíneacha go ceann i bhfad ag iarraidh na bundúchasaigh agus na foghlaithe mara san oileán a chloí, agus na Sínigh ón mórthír ag tonnadh isteach le cur fúthu sa Téaváin. Cosúil leis na hIndiaigh san Iarthar Fiáin bhí na bundúchasaigh ag cur ar a son in aghaidh na muintire isteach, agus bhí cathanna móra ann.
mionsamhail|upright|Léarscáil ón mbliain 1896 Sna blianta 1894-5 bhí cogadh á chur idir an Fhrainc agus an tSín, agus cathanna á gcur in Oileáin Penghu agus i dtuaisceart na Téaváine. D'fhorghabh na Francaigh Keelung, baile cuain Taipei, ar an 1 Meán Fómhair 1894, ach cúpla lá ina dhiaidh sin briseadh cath mór orthu in Tamsui. Bhí na Francaigh in ann roinnt cathanna a bhuachan fós, ach mar a d'iompaigh na cúrsaí amach ní raibh rath i ndán dá bhfeachtas timpeall Keelung, agus sa deireadh b'éigean dóibh glanadh leo as Keelung agus Oileáin Penghu.
Sa bhliain 1885 rinneadh cúige inti féin den Téaváin - roimhe sin, ní raibh inti ach cuid de chúige Fujian. Sna sálaí ag an athrú stádais seo tháinig oibreacha móra forbartha, agus cuma nua-aimseartha á cur ar an Téaváin. Cuireadh seirbhísí poist ar bun san oileán, agus gearradh an chéad iarnród chomh maith. mion|[[Hirohito i Taipei, 1923]]
An tSeapáin
Sna blianta 1894-5, áfach, chuir an tSín agus an tSeapáin cogadh ar a chéile, agus ba é toradh an chogaidh go ndeachaigh an Téaváin agus oileáin Penghu ó lámh na Síne go lámh na Seapáine. Iad siúd sa Téaváin ar rogha leo fanacht ina ngéillsinigh Shíneacha fágadh spás dhá bhliain acu lena gcuid maoine saolta san oileáin a dhíol agus cur fúthu ar an mórthír. Ní mó ná sásta a bhí na Téavánaigh leis an gconradh síochána seo - Conradh Shimonoseki - agus ar an 25 Bealtaine 1895, d'fhógair dornán státseirbhíseach ardchéimíochta Síneacha poblacht den Téaváin le muintir an oileáin a spreagadh chun frithbheartaíochta in aghaidh na Seapánach. Chuir na Seapánaigh ceannairc na "bpoblachtánach" faoi chois le lámh láidir, agus níor mhair an phoblacht oiread is leathbhliain, nó tháinig deireadh léi i Mí Dheireadh Fómhair na bliana céanna. Ní raibh poblacht cheart ann ach an oiread: na státseirbhísigh a bhunaigh í, bhí siad ag iarraidh cumhacht Impire na Síne a athbhunú san oileán seachas neamhspleáchas a bhaint amach don Téaváin.
Bhí na Seapánaigh ag caitheamh go garbh gairgeach le muintir na Téaváine idir Shínigh agus bhundúchasaigh, ach ón taobh eile de ní féidir a rá gur tíorántacht gan mhaith a bhí idir lámhaibh acu. A mhalairt ar fad rinne siad a lán leis an oileán a thabhairt chun nua-aimsearthachta. Ghearr siad tuilleadh iarnród agus bóithre, agus d'fhorbair siad an córas scolaíochta. Chuir na Seapánaigh deireadh le sealgaireacht na gceann san oileán freisin. Bhí tionscal na ríse agus an tsiúcra ag dul i méadaíocht, agus sa bhliain 1939 bhí an Téaváin ar an seachtú táirgeoir siúcra ba mhó ar an domhan.
San am chéanna bhí na Seapánaigh ag cogaíocht go brúidiúil le frithbheartaíocht mhuintir an oileáin a chloí. Ar dtús ba iad na treallchogaithe Síneacha a bhí á dtroid acu, agus ina dhiaidh sin, chrom siad ar na bundúchasaigh sna sléibhte a thabhairt chun síochána. Ba é ceannairc na treibhe úd Seediq i Wushe an teagmháil ab fhuiltí idir na Seapánaigh agus na Téavánaigh dhúchasacha. Mharaigh na Seediq 130 Seapánach i sráidbhaile Wushe ar an 27 Deireadh Fómhair 1930, agus maraíodh breis is míle Seediq nuair a tháinig na saighdiúirí Seapánacha ag imirt díoltais ar an treibh.
Timpeall na bliana 1935 thosaigh na Seapánaigh ag tabhairt mhuintir na háite chun Seapánachais: chaithfidís cuma na Seapáinise a chur ar a gcuid ainmneacha agus Seapáinis a fhoghlaim is a labhairt le chéile, oiread agus ab fhéidir. Nuair a thosaigh an Dara Cogadh Domhanda, chuaigh fiche míle Téavánach sna saighdiúirí i bhfórsaí armtha na Seapáine. Mar shampla, bhí deartháir le Lee Teng-hui (polaiteoir Téavánach arbh é Uachtarán na Téaváine é sna blianta 1988-2000) ina shaighdiúir Seapánach le linn an chogaidh, agus fuair sé bás i bpáirc an áir sna hOileáin Fhilipíneacha. Bhaineadh Cabhlach Impiriúil na Seapáine an-leas as cuanta na Téaváine, agus bhí meitheal smaointe impiriúlachais an Chabhlaigh, "Grúpa an Bhuille Theas", lonnaithe in Ollscoil Impiriúil Taihoku in Taipei. I Mí Dheireadh Fómhair na bliana 1944 cuireadh mór-aerchath ar fud chóstaí thoir na Téaváine, Oileáin Ryukyu, agus Okinawa, idir na Meiriceánaigh agus na Seapánaigh, agus na haerdhíormaí Seapánacha a throid sa chath seo bhí siad lonnaithe sa Téaváin, an chuid is mó acu. Bhíodh na Meiriceánaigh ag buamáil na Téaváine freisin, ó bhí bunáiteanna míleata agus gléasraí tionsclaíochta de chuid na Seapánach san oileán. mion|géilleadh gan choinníoll,1945
Tréimhse iarchogaidh
Ar an 25 Deireadh Fómhair 1945 thug Cabhlach na Stát Aontaithe isteach trúpaí míleata Síneacha - is é sin, trúpaí de chuid Phoblacht na Síne - go Taipei (nó Taihoku, mar a thugadh na Seapánaigh ar an áit) le go bhféadfaidís glacadh le géilleadh na Seapáine go hoifigiúil ansin. Shínigh an Ginearál Rikichi Ando, a bhí i gceannas ar na fórsaí armtha Seapánacha san oileán agus a raibh freagracht air as riarachán uile an oileáin mar Ghobharnóir Ginearáil, shínigh sé an conradh ar a dtugtar an Ionstraim um Ghéilleadh na Seapáine. Ansin, chuaigh an t-údarás ab airde sa Téaváin ó lámh Ando go lámh an Ghinearáil Chen Yi. D'fhógair Chen Yi gurbh é sin Lá Athbhronnta na Téaváine, ach ba é an tátal na gComhghuaillithe go raibh an Téaváin agus Oileáin Penghu faoi fhorlámhas na Seapáine i gcónaí, cé go raibh na hoileáin forghafa go míleata ag na Sínigh. Níor athraigh an dearcadh ach sa bhliain 1953.
Sa bhliain 1949, fuair na Cumannaigh an lámh in uachtar ar an mórthír, agus b'éigean do Chiang Kai-shek agus lucht a leanúna glanadh leo go dtí an Téaváin i ndeireadh na bliana céanna. Shocraigh dhá mhilliún duine ar fad de lucht leanúna Chiang fúthu san oileán. Chuir Chiang dlí an chogaidh i bhfeidhm ar an oileán, agus níor cuireadh an dlí sin as feidhm ach sa bhliain 1987. Idir an dá linn, áfach, baineadh úsáid fhairsing as na cumhachtaí éigeandála a bhronn an dlí ar na húdaráis, agus is iomaí easaontóirí a cuireadh chun báis nó a caitheadh i dtóin phríosúin. Ba í bagairt an Chumannachais an tsiocair leis an sceimhle seo, mar ba ghnách i ré an Chogaidh Fhuair.
Polaitíocht
mionsamhail|[[Chiang Kai-shek|303x303px]] Is é is cúis leis an "neamhspleáchas" de facto atá ag an Téaváin inniu ná gur éalaigh cinnirí Pháirtí Náisiúnta na Síne, nó Guomindang, ón mórthír go dtí an t-oileán nuair a tháinig deireadh leis an gcogadh cathartha sa bhliain 1949. Ba é cinnire finscéalach Guomindang, Chiang Kai-shek (Jiang Jieshi), a bhí i gceannas orthu. mion|1958ː Póstaer i n[[Daon-Phoblacht na Síne|Daonphoblacht na Síne]] Ina dhiaidh sin, ba é an páirtí sin a bhí ag rialú na Téaváine le lámh láidir - deachtóireacht aon pháirtí a bhí ann, cosúil leis an tSín Chumannach sa mhórthír, ach le fírinne is leis na deachtóireachtaí i Meiriceá Laidineach is fearr í a chur i gcomparáid. Bhí an dlí míleata i bhfeidhm ar an tír, agus na cearta daonna faoi leatrom. Thairis sin, ní raibh lucht leanúna Guomindang in ann airgead an stáit agus airgead an pháirtí a aithint thar a chéile.
Stádas Polaitiúil na Téaváine
Ní hionann, go beacht, an Téaváin agus Poblacht na Síne.Is cúis mhór teannais an caidreamh Sín-Téaváin inniu.
Y Creunant
51.729°N, -3.7464°W
Baile i Castell-nedd Port Talbot, an Bhreatain Bheag, is ea Y Creunant, 48.2 km ó Caerdydd agus 251 ó Londain. Tá daonra 1,851 ann, agus tá 465 (25.1%) in ann Breatnais a labhairt.
Paróiste
Is ceantar riaracháin é an paróiste (Gaeilge na hAlban: parraist). Baineann eaglaisí Chríostúla úsáid as mar ceantar eaglasta atá faoi chúram sagairt.
Sanasaíocht
Is as an Ghréigis παρоικια a tháinig an focal trí Laidin paroechia, Sean-Fhraincis paroisse, agus Angla-Fhraincis parosse (1075) agus paroche (1292). Cialaíonn sé ceantar nó deoise ó na focail Gréigise παρά = in aice le agus οικος = teach. Ba téarma Heilléanaíoch é a chialaíonn lonnú i dtír iasachta, nó comhphobal lonnaitheoirí i dtaca leis na Giúdaigh i dtír iasachta. Cuireadh an téarma i bhfeidhm ar na chéad Chríostaithe (mar deoise) sa 3ú haois agus mar paróiste sa 4ú haois
Paróistí Eaglasta
Is ceantar talún de chuid dheoise é an paróiste san Eaglais Chaitliceach Rómhánach, Eaglais Cheartchreidmheach an Oirthirsa, Eaglais na Sualainne agus sa Comaoin Anglacánach. De ghnáth déanann sé tagairt do na daoine sa théann go dtí an eaglais. Sna heaglaisí tá an paróiste faoi chúram sagairt, nó aire nó ministir an pharóiste.
Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Níl ach sagart paróiste amháin ag gach paróiste san Eaglais Chaitliceach (i Stáit Aontaithe Mheiriceá tréadaí is ainm don sagart) agus an paróiste fá chúram. Is féidir sagairt chúnta bheith ag sagart an pharóiste. Tá an deoise roinnte ina chuid pharóistí agus eaglais pharóiste amháin ag gach aon pharóiste. Bíonn dhá nó trí eaglais ag na paróistí is mó, nó tugtar an t-ainm séipéal orthu. San Eaglais Chaitliceach Rómhánach tá paróistí náisiúnaigh le fáil freisin. Is do ghrúpa daoine le teanga amháin atá an paróiste bunaithe, mar shampla de réir inimirce lucht daoine as tír eile.
Eaglais Shasana
Bhí na paróistí atá i Sasana bunaithe ar shean-eastáit na hAngla-Shacsanach agus na Normannach. Is cúige í de chuid Chomaoin Anglacánach an Eaglais Shasana. Is féidir le Corónach, Easpag, coláiste, carthanas nó comhlacht reiligiúnach sagart a roghnú chun bheith i gceannas ar pharóiste.
Eaglais na hAlban
Is é an paróiste an ceantar riaracháin is bunúsach san eaglais.
N10
Taobhbhóthar an N9 is ea an N10. Tá ceangail ag an dá chúrsa ag Baile Phóil, mar téann an bóthar siar go Cill Chainnigh. Leannann sé an cuarbhóthar thart Cill Chainnigh. Tá an bóthar iomlán timpeall 38 ciliméadar i bhfad.
Sraith Náisiúnta Haca
Is é an tSraith Náisiúnta Haca (Béarla: National Hockey League nó NHL) an tsraith haca oighir is cáiliúla sna Stáit Aontaithe agus i gCeanada.
Catherine Noone
Is Seanadóir Éireannach le Fine Gael í Catherine Noone (rugadh 24 Meitheamh 1976). Toghadh í den chéad uair sa bhliain 2011. Sheas Noone arís san Olltoghchán sa bhliain 2016. Urlabhraí Fhine Gael í ar son gnóthaí Eorpacha. Tá Iodáilis líofa aici. Ar an Rolla Tionscail Agus Tráchtála atá sé.
Moing Eiriún Thuaidh
Is sráidbhaile é Moing Eiriún Thuaidh. Tá sé suite in Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Joseph Rotblat
Fisicí is gníomhaí Polannach-Bhriotanach i gcoinne arm núicléach, a rugadh i Vársá na Polainne ab ea Joseph Rotblat (4 Samhain 1908 – 31 Lúnasa 2005). Rugadh é mar Jósef Rotblat. Cónaí air sa Bhreatain ó 1939. D'oibrigh sé ar an Tionscadal Manhattan i Saotharlann Los Alamos, i Nua-Mheicsiceo, sa bhliain 1944. Dhírigh sé ar fheidhmeanna síochánta na fisice núicléiche. Chabhraigh sé leis na comhdhálacha bliantúla i bPugwash faoi theorannú arm núicléach. Roinn sé Duais Nobel na Síochána leis na comhdhálacha seo i 1995.
Giúdach a bhí ann agus chaill sé a bhean chéile, Tola, san Uileloscadh, cé gur éirigh le deirfiúr agus gaolta eile teacht slán as.
ESPN
Is líonra teilifíse Meiriceánach dírithe ar chláir spóirt é ESPN (i dtús báire, an Entertainment and Sports Programming Network), faoi chomhúinéireacht Disney (80%) agus Hearst Communications (20%). Bhunaigh Bill Rasmussen an comhlacht sa bhliain 1979 in éineacht lena mhac Scott Rasmussen agus Ed Eagan.
Craolann ESPN go príomha óna stiúideo in Bristol, Connecticut, ach tá oifigí agus stiúideonna acu in Miami, Cathair Nua-Eabhrac, Las Vegas, Seattle, Charlotte, Washington, D.C., agus Los Angeles. Tá James Pitaro ina chathaoirleach ar ESPN faoi láthair, post atá aige ó 5 Márta 2018, tar éis do John Skipper éirí as ar 18 Nollaig 2017. Cé go bhfuil ESPN ar cheann de na líonraí spóirt is rathúla, déantar cáineadh ar ESPN freisin, mar gheall ar chlúdach claonta, coinbhleacht leasa, agus conspóidí le craoltóirí agus anailísithe aonair.
Ó mhí na Samhna 2021, tá ESPN ar fáil i thart ar 76 milliún teaghlach teilifíse sna Stáit Aontaithe — titim 24% ó dheich mbliana roimhe sin.
Chomh maith leis an bpríomhbhealach teilifíse “ESPN” agus na seacht mbealach tánaisteacha sna Stáit Aontaithe (ESPN 2, ESPN 3, srl.), craolann ESPN i níos mó ná 200 tír. Ritheann sé bealaí réigiúnacha san Astráil, sa Bhrasaíl, i Meiriceá Laidineach, agus sa Ríocht Aontaithe freisin. I gCeanada, tá leas airgeadais 20% aige in The Sports Network (TSN) agus ina chúig líonra deirfiúracha.
Maurice Cummins
Is Seanadóir Éireannach le Fine Gael é Maurice Cummins (rugadh 25 Feabhra 1953).
Amaro Averna
Is licéar Iodálach é Amaro Averna sa chatagóir Amaro a tháirgtear i Caltanissetta, an tSicil. Tá sé ainmnithe i ndiaidh a aireagóir, Salvatore Averna, a chum an t-oideas i 1868. Déantar an deoch seo a tháirgeadh ar Oileán na Sicile agus meastar gur deoch thraidisiúnta í. Fuair Gruppo Campari an chuideachta Averna in 2014.
Y Cymer
51.6064°N, -3.4092°W
Baile i Rhondda Cynon Taf, an Bhreatain Bheag, is ea Y Cymer, 21.4 km ó Caerdydd agus 227 ó Londain. Tá daonra 4,605 ann, agus tá 423 (9.2%) in ann Breatnais a labhairt.
Eagraí leictreonach pearsanta
Feiste leictreonach láimhe a fheidhmíonn mar chóras comhadaithe is innéacsaithe d'eolas pearsanta mar a bheadh i leabhar seoltaí nó dialann. De ghnáth bíonn scáileán beag air chun eolas a léiriú, agus méarchlár chun carachtair alfa-uimhriúla a ionchur. Uaireanta bíonn pointeoir nó feiste cosúil le peann, agus cumas aige lámhscribhinn a aithint. Ní hionann is ríomhaire pearsanta, ní bhíonn sé inchláraithe ag an úsáideoir.
Trujillo, Cáceres
Is bardas é Trujillo atá suite in Extremadura, sa phobal féinrialaitheach i gCúige Cáceres. Sa bhliain 2013, bhí 9,086 áitritheoir sa bhardas (Daonáireamh INE, 2013 ). Socraíodh é ar dtús ar chnoc eibhir a bhí sodhaingnithe agus síneanntá an baile soir ó dheas óna shuíomh bunaidh anois. Is lárionad turasóireachta é Trujillo, le níos mó ná 25 óstán, agus baile margaidh réigiúnach.
Tá go leor foirgneamh meánaoiseach agus athbheochan sa seanbhaile.
Óstálaim sé an fhéile náisiúnta cáise go luath i mí na Bealtaine.
Eaglaisí Lalibela
Is éard atá i gceist le hEaglaisí Lalibela ná ceithre ghrúpa de 11 eaglais i gcathair bheannaithe Lalibela san Aetóip.
Ann ón 13ú haois, tógtha go cliste ealaíonta, gach ceann snoite as carraig amháin, tochailte amach, agus greanta mar a bheadh sí tógtha as clocha scartha. Suíomh Oidhreachta Domhanda de chuid UNESCO atá ann.
James MacKillop
Ollamh Meiriceánach, scoláire Léinn Cheiltigh agus Ghaelaigh, agus iriseoir ealaíona is ea James MacKillop (rugadh 31d Bealtaine, 1939, Pontiac, Michigan). Gaeilgeoirí na nGarbhchríocha ba ea a thuistí. Tá gaol aige le Naomh St Mary MacKillop as an Astráil (1842-1909).
Castán
Is iad na castáin na crainn agus na toir dhuillsilteacha sa ghéineas Castanea. Tá siad dúchasach do réigiúin mheasartha den Leathsféar Thuaidh.
Tugtar cnónna castáin ar na cnónna inite a tháirgeann siad.
Níl aon ghaol idir na castáin agus castáin uisce, tiúbair a thagann ón phlanda luibheach uisceach Eleocharis dulcis san fhine Cyperaceae.
Carraig dhoigheartha
deas|250px|thumb|Carraig dhoigheartha Cruthaithe trí reo is criostalú magma a thosaigh taobh istigh de screamh an Domhain nó faoina bhun. Tagann dhá rangú san áireamh. Maidir le comhdhéanamh ceimiceach, tá carraigeacha aigéadacha le níos mó ná 66% silice (SiO2), carraigeacha bunata le níos lú ná 55% silice, agus carraigeacha meánacha. Maidir le méid na gcriostal sa struchtúr is a modh tarlaithe, tá carraigeacha plútónacha, cosúil le heibhear, atá garbhghráinníneach is a cruthaíodh go domhain sa Domhan, tá carraigeacha bolcánacha a cruthaíodh i screamh an Domhain is iad mínghráinneach, cosúil le basalt, agus tá carraigeacha hiopdhuibheagánta a cruthaíodh ag doimhneacht thanaí, cosúil le dolairít.
Kevin Durant
Bhí Kevin Durant ina réalta cispheile ardscoile agus tar éis dó cispheil choláiste a imirt ar feadh séasúr amháin in Ollscoil Texas, roghnaigh na Seattle SuperSonics é sa dara háit i roghnúchán NBA 2007. Lean Durant ar aghaidh le bheith ina churadh scórála ceithre huaire don eagraíocht, agus in 2014 vótáladh é mar an Imreoir is Luachmhaire sa tsraith. Chuaigh Durant ar aghaidh chun na Golden State Warriors, foireann a bhain dhá chraobhchomórtas NBA amach, cúl le cúl, sular shínigh sé leis na Brooklyn Nets i samhradh na bliana 2019.
Terry Brennan
Is Seanadóir Éireannach le Fine Gael é Terry Brennan (rugadh 24 Bealtaine 1942).
Poll an tSómais
Is sráidbhaile é Poll an tSómais. Tá sé suite in Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Leamhán gallda
Is crann é an leamhán gallda.
Y Faenor
51.7835°N, -3.3787°W
Baile i Merthyr Tudful, an Bhreatain Bheag, is ea Y Faenor, 36.5 km ó Caerdydd agus 226 ó Londain. Tá daonra 3,459 ann, agus tá 328 (9.5%) in ann Breatnais a labhairt.
Bróen mac Máelmórda
Rí na Laigean de chlann Uí Fhaoláin ba ea  Bran Mac Maoilmhórdha  (Sean-Ghaeilge  Bróen mac Máel Mórda) (bás 947). Bhíodh dún ríoga na clainne suite ag an Nás, Oirthir Life.
Stair
Maol Mhórdha (bás 917), rí Oirthir Life, ba ea a athair, agus Muirecán mac Diarmata, iar-rí Laighean, a sheanathair. Bhí beirt dá uncail, Domhnall agus Cearbhall mac Muireacáin ina ríthe Laighean fosta. Bhí sé i réim ón mbliain 943 go dtí 947.
Réimeas
Tháinig Braon i gcomharbacht ár Lorcán Ó Faoláin mar rí Laigean sa bhliain 943. Rinne sé comhaontas leis an Ardrí, Congalach Cnogba sa bhliain 944 agus rinne siad slógadh caithréimeach in éadan na Lochlannach as Átha Cliath. D'éag sé le linn ruathar ar na hOsraí sa bhliain 947. Tháinig Tuathal mac Augaire in gcomharbacht air.
Comharbacht
Fuair Bran bás gan comharba dá chlann féin. D'éirigh mac a dhearthár, Murchadh mac Fionn, ina rí ansin.
An Táidsíceastáin
Tá sé tábhachtach an fhíor-Tháidsícis a aithint thar na teangacha a labhraítear i Sléibhte Pamir. Tugtar "Táidsícigh" ar mhuintir na sléibhte seo, ach le fírinne, tá a gcultúr an-difriúil le cultúr na bhfíor-Tháidsíceach, agus na teangacha féin dothuigthe ar fad ag muintir na Táidsíceastáine. Is é an t-aon ghaol amháin atá acu leis an Táidsícis gur teangacha Iaránacha iad freisin, agus iad i bhfad níos seanársa ná an fhíor-Tháidsícis.
Cosúil leis na poblachtaí iar-Shóivéadacha eile, bhain an Táidsíceastáin amach a neamhspleáchas sa bhliain 1991, ach go gairid ina dhiaidh sin, bhris cogadh cathartha amach sa tír a mhair go dtí an bhliain 1997. Cé gur tháinig deireadh leis an gcogadh, tá todhchaí na tíre idir eatarthu i gcónaí, agus trúpaí Rúiseacha, Francacha agus Meiriceánacha ar garastún ansin leis na sceimhlitheoirí Moslamacha a choinneáil amuigh nó a cheapadh.
Stair
Thit an Táidsíceastáin le hImpireacht na Rúise de thoradh an Chluiche Mhóir, mar a thugtar ar chomhrac na Rúise agus Shasana sa naoú haois déag faoi cé acu acu a bheadh i gceannas ar Lár na hÁise. I ndiaidh Réabhlóid na Rúise, b'iad na Boilséivigh a shealbhaigh an tír, chomh maith leis an gcuid eile den Impireacht, cé gur chuir basmaitsigh - treallchogaithe Moslamacha - ina n-aghaidh in áiteanna. Thóg sé ceithre bliana ar na Boilséivigh na basmaitsigh a chloí sa Táidsíceastáin, agus rinneadh an-léirscrios ar an tír i rith an chogaidh.
Sa bhliain 1924, bunaíodh Poblacht Shóivéadach na Táidsíceastáine. Ar dtús, ní raibh ann ach poblacht fhéinrialaitheach a bhí ina cuid de Phoblacht Shóivéadach na hÚisbéiceastáine, ach rinneadh ceann de phoblachtaí bunaidh an Aontais Shóivéadaigh di cúig bliana ina dhiaidh sin. Níor bhac an rialtais láir i Moscó riamh le mórán forbartha a dhéanamh ar an bpoblacht ó sin agus fágadh chun deiridh ar an gcuid eile den Aontas Sóivéadach í ó thaobh na heacnamaíochta agus na tionsclaíochta de. Má rinneadh forbairt ar bith ar an tír, b'é an tuaisceart ba mhó a bhain leas as, agus dá bharr sin, b'iad na tuaisceartaigh a bhí ag rialú na tíre nuair a bhí an tír ina poblacht Shóivéadach. Tarraingíodh teorainneacha an stáit Tháidsíceastánaigh seo de réir riachtanaisí polaitiúla an Aontais Shóivéadaigh, seachas de réir an áitribh Tháidsíceastánaigh, rud a d'fhág cuid mhór Táidsíceach ina gcónaí sa stát Úisbéiceach go dtí an lá inniu, go háirithe i Samarcand agus i mBuchára, a bhí riamh ina gcathracha Táidsíceacha. I ré an Aontais Shóivéadaigh, freisin, tugadh isteach an teanga nua liteartha a bhí bunaithe ar na canúintí labhartha ba mhó a bhí faoi thionchar na hÚisbéicise, mar mhalairt ar an bPeirsis Chlasaiceach a bhí ag aicme liteartha na Táidsíceastáine go nuige sin. In áit an leagan Peirseach den aibítir Arabach a úsáid, cuireadh na litreacha Coireallacha i bhfeidhm ar an gcaighdeán scríofa nua. Roimh an aibítir Choireallach, bhí an aibítir Laidineach in úsáid ar feadh deich mbliana. Iarracht thoilghnústa a bhí ann leis na Táidsícigh a scaradh ón oidhreacht chultúrtha a bhí i bpáirt acu leis na Peirsigh.
Nuair a thosaigh an náisiúnachas ag múscailt sa Táidsíceastáin i ré an pheireastráidhce i ndeireadh na n-ochtóidí, bunaíodh sraith d'eagraíochtaí polaitiúla neamhspleácha le cearta na dTáidsíceach a chur chun cinn. Bhí stádas na Táidsícise mar theanga oifigiúil ina ábhar caibidle agus conspóide ach go háirithe. De réir mar a bhí na sluaite síoraí ag éirí ní ba neamhbhailbhe ag cur a gcuid barúlacha polaitiúla in iúl, tuigeadh do na Cumannaigh agus do na náisiúnaithe araon go raibh cuid mhaith de mhuintir na tuaithe dall ar an bpolaitíocht nua-aimseartha, agus an tIoslam ar an gcloch ba mhó ar a bpaidrín siúd. De thoradh an díspeagadh a bhí ag muintir na tuaithe agus ag muintir na gcathrach i leith a chéile, d'éirigh ina chogadh dearg eatarthu.
Thosaigh an cogadh ag forbairt in Earrach na bliana 1992, nuair a bhí an freasúra ag léirsiú agus ag agóidíocht sna sráideanna i ndiaidh an toghcháin a d'fhág Rahmon Nabiyev ina Uachtarán ar an tír sa bhliain roimhe sin. Ghléas Nabiyev suas dreamanna armtha a bhí ag tacú leis an rialtas. Cé gur tuaisceartach ab ea Nabiyev féin, tháinig cuid mhaith dá chuid fórsaí armtha ó chathair Kulob (Kulyab). Ar thaobh an fhreasúra, bhí grúpaí éagsúla ag troid, idir Ioslamaithe, shléibhteánaigh neamhpholaitiúla, agus dhaonlathaigh liobrálacha. Deirtí gur "nua-Shóivéadaigh" ab ea lucht leanúna Nabiyev; agus cé go raibh grúpaí éagsúla ina gcoinne, ba nós a rá gur "Ioslamaithe" ar fad a bhí i gceist leis an bhfreasúra. I Mí na Bealtaine 1992, bhris na cathanna armtha amach idir na "nua-Shóivéadaigh" agus an freasúra. D'éirigh leis an bhfreasúra an phríomhchathair a shealbhú, agus d'fhág Nabiyev an Uachtaránacht. Ina dhiaidh sin, áfach, tháinig fórsaí na Rúise agus na hÚisbéiceastáine chun fortachta d'fhórsaí an rialtais, agus chuir siad ruaig ar an bhfreasúra as an bpríomhchathair. I ndeireadh na dála b'é Emomali Rakhmonov ó chathair Kulob a chuaigh i gceannas ar an rialtas, agus é i muinín na mílístí óna chathair dhúchais féin le haghaidh tacaíochta.
I ndiaidh an eirligh timpeall Qurghonteppa, chuaigh iarsmaí an fhreasúra ar lorg cuidiú chuig Jamiat-i Islami, an páirtí Ioslamach ba sine san Afganastáin. Le tacaíocht ó Ahmad Shah Masoud, ceannaire Jamiat, tháinig na grúpaí freasúra éagsúla le chéile faoi bhratach Fhreasúra Aontaithe na Táidsíceastáine.
An chuid ba mhó den chogadh, ní raibh i gceist leis ach síorchathanna idir dronganna armtha nach raibh mórán idé-eolaíochta ag baint leo. Cuireadh formhór na gcathanna faoin tuath agus sna sléibhte i dtús an chogaidh, ach sa bhliain 1996, bhí na saighdiúirí Rúiseacha agus na reibiliúnaigh ag lámhach a chéile i sráideanna na príomhchathrach. Chuir fórsaí radacacha Ioslamacha ón Afganastáin a ladar sa chogadh chomh maith, agus iad ag iarraidh sásamh an chogaidh fhada Afganastánaigh a bhaint as na Rúisigh sa Táidsíceastáin. Sa deireadh thiar thall, d'éirigh leis na Náisiúin Aontaithe sos cogaidh a chur i bhfeidhm sa bhliain 1997, agus cóiríodh an chéad toghchán sa bhliain 1999.
Bhí an tír ina cosair easair i ndiaidh an chogaidh. Meastar go bhfuair leathchéad nó céad míle duine bás, agus b'éigean do níos mó ná milliún duine éalú óna mbólaí dúchais. Rinneadh damáiste mór don infreastruchtúr ar fud na tíre, agus maireann cuid mhór de mhuintir na Táidsíceastáine ar dhéirc ó na heagraíochtaí carthanais de cheal oibre nó tailte insaothraithe. Fuair cuid mhaith intleachtóirí, scríbhneoirí, ceannairí agus polaiteoirí bás i rith an chogaidh, chomh maith le ceathrar ball sibhialta de Mhisiún Breathnóireachta na Náisiún Aontaithe sa Táidsíceastáin, a dúnmharaíodh as fuil fhuar ar an 20 Iúil 1998.
Cultúr
Cé go labhraíonn na Táidsícigh teanga Iaránach, tá a gcultúr go mór mór faoi thionchar na nÚisbéiceach, go háirithe i gcúrsaí na ceoltóireachta. Tá an stíl chlasaiceach ceoil, shashmaqam, an-chosúil le ceol na hÚisbéiceastáine. Is é an tIoslam Sunnach an reiligiún is tábhachtaí, cé go bhfuil an tIoslam Sítheach le fáil i measc na mionlach eitneach i sléibhte Pamir.
Eagraíocht an Ghéanóim Dhaonna
Is é Eagraíocht an Ghéanóim Dhaonna (HUGO) an chéad ghrúpa idirnáisiúnta chun gníomhaíochtaí a bhaineann le scéim an ghéanóim dhaonna a chomhordú. Bunaíodh i 1989 í, agus eagraíonn sí saotharlanna, rochtain ar bhunachair sonraí, scaipeadh eolais, agus bróicéireacht ar mhaoiniú speisialta. A lárionad sa Ghinéiv, agus an phríomhoifig i Londain.
Fíorghás
Is gáis neamhidéalacha iad na fíorgháis a bhfuil spás ag a móilíní agus a bhfuil idirghníomhaíochtaí acu; dá bharr sin, ní chloíonn siad le dlí idéalach na ngás. Chun iompar na bhfíorghás a thuiscint, caithfear an méid seo a leanas a chur san áireamh:
Cloigtheach Druim Bó
thumb|230px|Cloigtheach Druim Bó Is Cloigtheach Druim Bó (Béarla: Drumbo round tower) cloigtheach i nDruim Bó i gContae an Dúin.
Fíorghás
I gcás fhormhór na bhfeidhmeanna, ní gá anailís mhionsonraithe den sórt sin a dhéanamh, agus is féidir neastachán an gháis idéalaigh a úsáid le cruinneas réasúnta. Ar an láimh eile, caithfear mionsamhlacha fíorgháis a úsáid gar do phointe comhdhlúthaithe na ngás, gar do phointí criticiúla, ag brúnna an-ard, chun éifeacht Joule-Thomson a mhíniú agus i gcásanna eile atá neamhghnách. Is féidir cur síos a dhéanamh ar an ndiall ón idéalachas leis an bhfachtóir in-chomhbhrúiteachta Z.
N11
Is bóthar Éireannach é an N11 idir Baile Átha Cliath agus Loch Garman. Tá an cúrsa iomláin timpeall 140 ciliméadar (85 míle) ar fhad. Tá cuid den bhóthar ina mhótarbhealach, an M11.
Bustard Houbara
Is éan é bustard Houbara. Is baill d'fhine na Otididae é.
Clónáil
Is éard is clónáil ann ná an próiseas le haghaidh aonán géinchomhionann a tháirgeadh d'orgánach, a d'fhéadfadh a bheith déanta go nádúrtha nó go saorga. Sa nádúr, táirgeann go leor orgánach clóin trí atáirgeadh éighnéasach. Sa bhiteicneolaíocht tagraíonn clónáil do phróiseas le haghaidh chlóin d'orgánaigh nó chóipeanna de chealla nó bhloghanna d'ADN a chruthú (clónail mhóilíneach). Chomh maith le bitheolaíocht, tagraíonn an téarma d'ilchóipeanna de shaothair sna meáin dhigiteacha nó bogearraí a tháirgeadh.
B'é J. B. S. Haldane, a chéad cheap an téarma 'clone' sa Bhéarla. Tá sé díorthaithe ón fhochal Gréigise, κλών klōn, "craobhóg", a thagraíonn don phróiseas trína gcruthaítear planda nua as chraobhóg. Sa luibheolaíocht, d'úsáidtí an téarma lusus go traidisiúnta.
Port Durlainne
Is sráidbhaile é Port Durlainne. Tá sé suite in Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Leamhán sléibhe
Is crann é an leamhán sléibhe.
Sufraigéid
mion|timpeall 1910 Ba mhná iad na sufraigéidí sa 19ú agus 20ú haois a thacaigh an ceart do mhná chun vótáil i dtoghcháin. mion|Mrs Lilian Metge, Irish Linen Centre, Lisburn Museum
Gníomhaíochas
Bhailigh an ghluaiseacht in Éirinn mná as gach aicme, tráth a raibh éiginnteacht agus corraíl ar fud na hÉireann. D’aontaigh an ghluaiseacht mná (ar bhealach), bíodh siad Caitliceach, Protastúnach, Náisiúnach nó Aontachtach, Poblachtánach nó Dílseach. I measc na mná in Éirinn, bhí Hanna Sheehy Skeffington, Margaret Cousins, Elizabeth Bell, Winifred Carney, Margaret Mc Coubrey, agus Dorothy Evans. mion|LondainBhí gluaiseacht cead vótála mór i dTuaisceart Éireann agus reáchtáil siad feachtas míleata. Mar shampla, ar an chéad lá de Lúnasa 1914, rinne scata sufraigéidí faoi cheannasaíocht Mrs Lilian Metge iarracht Ardeaglais Lios na gCearrbhach a phléascadh.
Polaitíocht
Cuireadh stop leis an bhfeachtas ar 4 Lúnasa 1914 nuair a bhris an Chéad Chogadh Domhanda amach.
Ar an 6 Feabhra 1918 sa Ríocht Aontaithe, ritheadh an tAcht um Ionadaíocht an Phobail. Tugadh mar sin an vóta do mhná sa Bhreatain agus in Éirinn don chéad uair. Ach ní mór dóibh coinníollacha áirithe a shásamh ..,níos sine ná 30 bliain d’aois, agus sealúchas acu, nó níos minice, maoin ag a bhfear céile.
Cáit Keane
Is Seanadóir Éireannach le Fine Gael í Cáit Keane (rugadh 24 Meán Fómhair 1949).
Y Fali
53.2847°N, -4.5653°W
Baile i Môn, an Bhreatain Bheag, is ea Y Fali, 221.7 km ó Caerdydd agus 360 ó Londain. Tá daonra 2,292 ann, agus tá 1,253 (54.7%) in ann Breatnais a labhairt.
Waverly, Alabama
Is é Waverly baile i gContaetha Chambers agus Lee, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bunaíodh í sa bhliain 1910. Measadh 148 duine a bheith ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2016.
Dwayne Johnson
Is aisteoir agus iar-iomrascálaí gairmiúil Meiriceánach é Dwayne Douglas Johnson (rugadh 2 Bealtaine, 1972). The Rock an t-ainm iomrascáil a bhí aige sa WWE.
WNBA
Is sraith chispheile do mhná sna Stáit Aontaithe í an WNBA (Women's National Basketball Association). Bunaíodh an tsraith ar 22 Aibreán 1996, agus imríodh na céad chluichí sa bhliain 1997.
Beth Van Schaack
Is aturnae agus acadóir Meiriceánach í Beth Van Schaack, a fheidhmíonn mar Ambasadóir Ginearálta na Stát Aontaithe um Cheartas Coiriúil Domhanda.
An tSeoirsia Theas agus Oileáin Sandwich Theas
Is críocha Thar Lear Briotanach iad an tSeoirsia Theas agus Oileáin Sandwich Theas, suite san Aigéan Atlantach Theas.
An Sián
Is sráidbhaile é an Sián. Tá sé suite in Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Beth Van Schaack
Gairmréim
Bhí Van Schaack ina ollamh ar cuairt le Cearta Daonna ag Scoil Dlí Stanford, ag teagasc i réimsí a bhain leis an dlí idirnáisiúnta agus le cearta an duine. Bhí sí ina Stiúrthóir Gníomhach ar an gClinic um Chearta an Duine agus Réiteach Coinbhleachta. Is ball í le hIonad Stanford um Chearta an Duine agus Ceartas Idirnáisiúnta. Bhí sí ina hollamh ar cuairt freisin ag Scoil Dlí Ollscoil Santa Clara ag díriú ar dhlíthe cogaidh. Mar aturnae, bhí sí ina comhpháirtí ag Morrison & Foerster LLP, chomh maith le bheith ag obair le hOifig an Ionchúisitheora de Bhinsí Coiriúla Idirnáisiúnta don Iúgslaiv agus do Ruanda.
Bustard beag
Is éan é bustard beag. Is baill d'fhine na Otididae é.
Beth Van Schaack
Roinn Stáit SAM
Bhí sí ina Tánaiste don Ambasadóir Ginerálta do Shaincheisteanna um Choireanna Cogaidh, san Oifig um Cheartas Coiriúil Domhanda ag Roinn an Stáit. Chabhraigh sí le comhairle a chur ar an Rúnaí Stáit agus ar an bhFo-Rúnaí Stáit um Shlándáil Shibhialta, Daonlathas, agus Cearta an Duine maidir le beartas SAM  a chruthú a raibh sé mar aidhm acu srian a chur ar hainghníomhartha agus cinedhíothú.
Ambasadóir Ginearálta
mion| An tAmbasadóir Van Schaack ag seisiún faisnéise don phreas de chuid na Roinne Stáit an 23 Márta 2022 An 21 Deireadh Fómhair 2021, d’ainmnigh an tUachtarán Joe Biden Van Schaack le bheith ina ambasadóir ginearálta don cheartas coiriúil domhanda. Tionóladh éisteachtaí os comhair Choiste Caidreamh Coigríche an tSeanaid an 12 Eanáir 2022. Thuairiscigh an coiste a hainmniúchán go fabhrach d’urlár an tSeanaid an 8 Márta 2022. Dheimhnigh an Seanad Van Schaack trí ghuth-vóta an 15 Márta 2022, agus cuireadh faoi mhionn í an 17 Márta
Aimiréal
Is ceann de na céimeanna is airde sa chabhlach i dtíortha áirithe é aimiréal. Sna Stáit Aontaithe agus i dtíortha an Chomhlathais Bhriotanaigh, is ionann "lán-aimiréal" agus "lánghinearál" san arm nó san aerfhórsa, agus is céim níos airde ná leasaimiréal é, agus níos ísle ná Aimiréil an Chabhlaigh.
Sanasaíocht
Is dócha go dtagann an focal aimiréal ón Fhraincis amiral, ón Laidin mheánaoiseach admiralis, admirallus. Tháinig na focail Laidne seo ón Araibis amīral (أمير الـ) – amīr (أمير), “rí, prionsa, ceannaire, uasal, tiarna, gobharnóir”, agus al (الـ), an t-alt Araibise (“an” i nGaeilge). In Araibis, tugtar Amīr al-Baḥr (أمير البحر) ar aimiréal freisin; anseo, ciallaíonn al-Baḥr (البحر) “an fharraige”.
Tony Mulcahy
Is Seanadóir Éireannach le Fine Gael é Tony Mulcahy a rugadh ar 12 Aibreán 1959.
Francis Peyton Rous
Paiteolaí a rugadh i mBaltimore, Maryland ab ea Francis Peyton Rous (5 Deireadh Fómhair 1879 - 26 Feabhra 1970).
Sa bhliain 1911 d'fhionn sé sarcóma sicín Rous, an sampla is fearr fós d'ailse a táirgeadh ag víreas.
Le Charles Brenton Huggins, roinn sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis sa bhliain 1966 as an saothar bunúsach seo.
mion|clé|Sarcóma
Misty Copeland
Is rinceoir bailé Meiriceánach í Misty Danielle Copeland a bhfuil baint aici leis an gcuideachta “American Ballet Theatre” atá lonnaithe i Nua-Eabhrac.
Ráth Conarta
Is baile suite i gContae na hIarmhí é Ráth Conarta.
Murchad mac Finn
Stair
Ba bhall é Murchadh de chlann Uí Fhaoláin, ar cheann de thrí chlann Uí Dhúnlainge, a dáiltí coróin Laighean eatarthu. Bróen mac Máelmórda (bás 947), iar-rí, ba ea a sheanathair, agus Muireacán mac Diarmada (bás 863) a shin-sin-seanathair. Tagann Murchadh mar sin sa séú glúin ó Fhaolán mac Murchadha (bás 738), sinsear eapainmneach na clainne.
Réimeas
Tar éis bás a dhearthár, an rídhamhna Maol Mórda, sa bhliain 966, rinneadh rí Laigean de Mhurchadh an bhliain chéanna, tar éis bhás Ceallaigh mhic Fhaoláin de chlann Uí Dhúnchada. Mharaigh é go fealltach sa bhliain 972 ag nia a réamhtheachtaí, Domhnall Claon mac Lorcáin. Tháinig Augaire mac Tuathail de chlann Uí Muireadhaigh (bás 978), i gcomharbacht air.
Muintir
I measc a chlainne, bhí a leanas:
Y Fan
51.5715°N, -3.2033°W
Baile i Caerffili, an Bhreatain Bheag, is ea Y Fan, 10.3 km ó Caerdydd agus 213 ó Londain. Tá daonra 4,720 ann, agus tá 492 (10.4%) in ann Breatnais a labhairt.
Jim D'Arcy
Is Seanadóir Éireannach le Fine Gael é Jim D'Arcy (rugadh 20 Iúil Aibreán 1954).
An Tairseachán Mór
Is sráidbhaile é an Tairseachán Mór. Tá sé suite in Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.