cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jacques Chirac
1995-2002
Toghadh Chirac ina uachtarán in 1995 agus rialtas den eite dheis i gcumhacht. Tar éis thitim an rialtais sin in 1997, b'éigean dó comhréiteach a dhéanamh le Lionel Jospin, príomh-aire agus Sóisialaí. Ba léir do mhuintir na Fraince gur chomhréiteach é nár thaitin le ceachtar de na ceannairí. Bhí sé ráite ag Chirac ag an am go raibh sé chun an cath a chur ar ógchiontóirí agus polasaí "impunité zero" (neamhfhulaingt) a chur i bhfeidhm. clé|mion|1986[[François Mitterrand|ː Francois Mitterrand (ar chlé) agus Jacques Chirac, Príomh0Aire ag an am.]] Ina uachtarán nuathofa ar an tír, ar 16 Iúil 1995, i Square des Martyrs du Vel d'Hiv i bPáras, thug Chirac caint ina ndéantar tagairt don "mhasla a tugadh do stair na Fraince agus dá traidisiúin" nuair a tugadh ordaithe díbeartha sa Fhrainc do na Giúdaigh le linn an Dara Cogadh Domhanda. clé|mion|[[George W. Bush|Bush agus Chirac i mí Iúil 2001.  D'éirigh eatarthu níos déanaí nuair a rinne na S.A. ionradh ar an Iaraic.]]
2002-2007
Reáchtáladh olltoghchán i 2002. Le linn fheachtas na huachtaránachta, bhí na Sóisialaigh féin ar a ndícheall ag iarraidh cur ina luí ar an phobal go raibh sé thar am deireadh a chur leis an "cohabitation". Agus sin céárd a tharla, ach bhí móramh iomlán ag an UMP, an comhaontú a thacaigh le Jacques Chirac ag an am. Mar thoradh, bhí cead a chinn tugtha ag an pobal do Chirac a pholasaithe dianslándála a chur i bhfeidhm. D'ainmnigh Jean-Pierre Raffarin as an UMP mar Phríomh-Aire.
Sa bhliain 2003, bhí an rialtas Francach go tréan in  aghaidh Bush agus "Cogadh ar Sceimhlitheoireacht". Thit Chirac agus George W. Bush amach níos déanaí nuair a rinne na Stáit Aontaithe ionradh ar an Iaraic.
Sa bhliain 2004, tugadh isteach reachtaíocht a chuir cosc ar chaitheamh na scairfe Ioslamaí (le foulard) i scoileanna na Fraince. Chuir Chirac béim mhór ar phrionsabal an tuathaithe, dí-eaglaisiú an stáit nó "laicité" mar a thug sé air, atá in ainm agus a bheith i réim sa tír ó rinneadh deighilt iomlán idir an stát agus an eaglais sa bhliain 1905.
Nuair a theip air - agus Chirac -sa bhfeachtas ar son bhunreacht na hEorpa i reifreann ar an 29 Bealtaine 2005, d'éirigh Raffarin as oifig agus ceapadh Dominique de Villepin ina áit.
Ar an ochtú Samhain 2005, d’fhógair Chirac staid éigeandála i Seine Saint Denis, a thug cumhachtaí eisceachtúla do na húdaráis áitiúla chun déileáil leis na trioblóidí i gClichy sous Bois: cuirfiú a fhógairt, tithe a chuardach agus cosc a chur ar aon teacht le chéile poiblí.
Náisiúnaí a bhí i Chirac. Mar shampla, chuir Jacques Chirac in iúl sa bhliain 2006, nach bhfanfadh sé i láthair ag cruinniú a bhí ar siúl sa Bhruiséil nuair a thug an cainteoir, Ernest-Antoine Seillière (i mbun comhlachais gnó ag an am, an MEDEF ), le fios go raibh sé i gceist aige a chur i láthair a dhéanamh trí mheán an Bhéarla. clé|mion|Jacques Chirac le Donald Sheridan.
Meath
I mí na Bealtaine 2005, chaill Chirac an reifreann ar Bhunreacht an Aontais Eorpaigh.
Faoi bhrú, bhuail stróc Chirac i 2005. Choinnigh sé an rún faoi cheilt. Tháinig néaltrú soithíoch air de réir a chéile.
Sa bhliain 2006/2007, tugadh le fios, ar bhealach neamhbhalbh go minic, go raibh Chirac féin tuirseach lagbhríoch. Scríobh an Irish Timesː "'shílfeá ó chaint na meán go raibh Chirac ar shlí na fírinne (nó na mbréag?) cheana féin. Go polaitiúil, tá Chirac mort. Tá sé ag gabháil den bpolaitíocht leis na cianta agus anois tá muintir na Fraince bréan de agus iad réidh leis an seanfhear a dhíbirt ón Champs Elysées."Ba é Nicholas Sarkozy, laoch na heite deise, a tháinig i gcomharbacht ar Jacques Chirac mar uachtarán ar an tír sa bhliain 2007.
John L. Sullivan
Dornálaí Meiriceánach ab ea John Lawrence Sullivan (15 Deireadh Fómhair, 1858 - 2 Feabhra, 1918), ar a dtugtar John L. i measc a lucht leanúna, agus ar thug an preas an Boston Strong Boy air. Aithníodh é mar an chéad churadh trom-mheáchain ar dhornálaíocht dorn-chlúdaithe. a bhí i réim de facto ón 7 Feabhra, 1882, go dtí an 7 Meán Fómhair, 1892. Aithnítear go ginearálta é freisin mar an curadh trom-mheáchain deireanach dorn-nochta faoi London Prize Ring Rules, agus é ina íocón cultúrtha de Mheiriceá i ndeireadh an 19ú haois, is féidir a rá gurb é an chéad sár-réalta dornálaíochta é agus ceann de na lúthchleasaithe is airde pá ar domhan ina ré. Chuir clúdach nuachtáin ar a shlí bheatha, leis na cuntais is déanaí ar a chuid troideanna craobhchomórtais le feiceáil go minic sna ceannlínte, agus mar scéalta clúdaigh, tús le iriseoireacht spóirt sna Stáit Aontaithe agus leag sé an patrún go hidirnáisiúnta chun imeachtaí dornálaíochta a chlúdach sna meáin, agus fóta-iriseoireachta.
Cúil Darach
Is baile suite i gContae Mhuineacháin é Cúil Darach.
Billy Conn
Dornálaí Gael-Mheiriceánach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom i 1939-1941, ab ea Billy Conn (8 Deireadh Fómhair, 1917 – 29 Bealtaine, 1993) nó William David Conn. Tá aithne uirthi mar The Pittsburgh Kid chomh maith.
Throid sé i gcoinne Joe Louis, i 1941 agus arís 1946.
Meánchiorcal neamhaí
An ciorcal mór ina ngearrann plána an mheánchiorcail dhomhanda an sféar neamhaí. An príomhchiorcal do na comhordanáidí neamhaí dronairde is diallas. Nuair a bhíonn an Ghrian air, is ionann lá is oíche i ngach áit ar Domhan, agus mar sin tugtar an líne cónachta nó an ciorcal cónachta air freisin.
Leathlobhar mac Loingsigh
Feictear Leathlobhar don chéad sna hannála sin bhliain 828 agus na Lochlannaigh á gcloí aige. Glaoitear rí Dhál Araí air anseo. Tagann Leathlobhar i ndiaidh Eochadha mhic Bhreasail (bás 824) sna ríliostaí sa Leabhar Laighneach. Feictear beirt ríthe Dhál Araí eile i nAnnála Uladh, Cináed mac Eochada (bás 832) agus Flannagán mac Eochadha (bás 849). Glaoitear orthu siúd agus Eochaidh mac Breasail mar rí Dhál Araí an Tuaiscirt, de shliocht Fhiachra Chosalaigh (bás 710), gaolta b'fhéidir leis an ngéag tuaisceartach, Eilne. Glaoitear i gcónaí sna hannála ríthe Chobha ar an ngéag deisceartach, Uí Eachach Chobha in iarthair Contae an Dúin. Pé scéal é, is cinnte é go raibh Leathlobhar ina rí ón mbliain 849 ar aghaidh.
Sa bhliain 857, fuair rí na nUlad de Dhál Fhiatach, Madadán mac Muireadhaigh, agus d'éirigh Leathlobhar ina leath-rí le Cathalán mac Ionrachtaigh de Leath Cathail. Maraíodh Cathalán sa bhliain 871 ar ord an Ardrí, Aodh Fionnliath d'Uí Neill an Tuaiscirt agus d'éirigh Leathlobhar ina rí aonair. Ina thásc sna hannála, deirtear gurbh aosta é (uitam senilem finiuit).
Tháinig a mhac, Ceann Éidigh (bás 900), i gcomharbacht air mar rí Dhál Araí, agus rinneadh rí Ulad de in am trátha. Phós a iníon Barrdubh le hAodh mac Eochagáin (bás 919), rí Ulad de Dhál Fhiatach.
Dúthamhlacht
Is baile suite i gContae Mhuineacháin é Dúthamhlacht.
Ceart an duine ar uisce agus sláintíocht
D’eisigh Coiste na Náisiún Aontaithe um Chearta Eacnamaíochta, Sóisialta agus Cultúir i mBarúil Ghinearálta 15 an sainmhíniú is soiléire ar cheart an duine ar uisce sa bhliain 2002. Ba léirmhíniú neamhcheangailteach é go raibh rochtain ar uisce ina coinníoll chun leas a bhaint as an gceart chun caighdeán maireachtála leordhóthanach, a bhain go dlúth leis an gceart chun an caighdeán sláinte is airde a bhaint amach, agus dá bhrí sin ceart an duine. Dhearbhaigh sé: "Tá gach duine i dteideal uisce atá leordhóthanach, sábháilte, inghlactha, inrochtana go fisiciúil agus inacmhainne le haghaidh úsáidí pearsanta agus tí ." D'aontaigh roinnt tíortha agus d'aithin siad go foirmiúil an ceart chun uisce a bheith mar chuid dá n-oibleagáidí conartha faoi an Cúnant Idirnáisiúnta maidir le Cearta Geilleagracha, Comhdhaonnacha agus Cultúir (CICGCC) (m.sh., an Ghearmáin; an Ríocht Aontaithe; an Ísiltír [26]) tar éis Trácht Ginearálta 15 a fhoilsiú.D’aontaigh roinnt tíortha agus d’admhaigh siad go foirmiúil an ceart chun uisce a bheith mar chuid dá n-oibleagáidí conartha faoin ICESCR (e.g., an Ghearmáin; an Ríocht Aontaithe;[25] An Ísiltír) tar éis fhoilsiú 'Barúil Ghinearálta 15'.
Ghlac iar-Fo-Choimisiún na NA ar Chur Chun Cinn agus Cosaint Chearta an Duine céim eile in 2005, a d'eisigh treoirlínte chun cabhrú le rialtais an ceart daonna chun uisce agus sláintíocht a bhaint amach agus a urramú. Thug na treoirlínte seo treoir do Chomhairle na Náisiún Aontaithe um Chearta an Duine Catarina de Albuquerque a shannadh mar shaineolaí neamhspleách maidir le saincheist na n-oibleagáidí um chearta an duine a bhaineann le rochtain ar uisce óil agus sláintíocht sábháilte in 2008. De bharr na dtreoirlínte seo rinne Comhairle na NA um Chearta an Duine Catarina de Albuquerque a shannadh mar shaineolaí neamhspleách ar shaincheist na n-oibleagáidí cearta daonna a bhaineann le rochtain ar uisce óil sábháilte agus sláintíocht in 2008. Scríobh sí tuarascáil mhionsonraithe in 2009 inar leagadh amach oibleagáidí um chearta an duine i leith sláintíocht, agus d'fhreagair CESCR trí rá gur chóir go mbeadh sláintíocht aitheanta ag gach stát.
Tar éis dianchaibidlíochta, d'admhaigh 122 tír go foirmiúil "Ceart an duine ar uisce agus sláintíocht" i Rún 64/292 ón gComhthionól Ginearálta an 28 Iúil 2010. D’aithin sé an ceart atá ag gach duine rochtain a bheith aige ar dhóthain uisce le haghaidh úsáidí pearsanta agus tí (idir 50 agus 100 lítear uisce in aghaidh an duine in aghaidh an lae), a chaithfidh a bheith sábháilte, inghlactha agus ar phraghas réasúnta (níor cheart go mbeadh costais uisce níos airde ná 3% d'ioncam teaghlaigh), agus ar féidir teacht orthu go fisiciúil (ní mór go mbeadh an fhoinse uisce laistigh de 1,000 méadar ón mbaile agus ón am bailithe níos mó ná 30 nóiméad). Dhearbhaigh an Comhthionól Ginearálta go bhfuil uisce óil glan "riachtanach do thaitneamh iomlán na beatha agus gach ceart eile an duine/ " I mí Mheán Fómhair 2010, ghlac Comhairle na NA um Chearta an Duine rún a aithníonn ceart an duine ar uisce agus sláintíochta fháil mar chuid den cheart caighdeán leordhóthanach maireachtála a bheith acu.
Leathnaíodh sainordú Catarina de Albuquerque mar "Saineolaí neamhspleách ar shaincheist na n-oibleagáidí um chearta an duine a bhaineann le rochtain ar uisce óil agus sláintíocht shábháilte" agus athainmníodh í mar "Rapóirtéir Speisialta ar chearta an duine chun uisce óil sábháilte agus sláintíocht", tar éis na rúin sa bhliain 2010. Trína cuid tuarascálacha don Chomhairle um Chearta an Duine agus do Chomhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe na NA, lean sí uirthi ag soiléiriú scóip agus ábhar cheart an duine chun uisce agus sláintíochta. Mar Rapóirtéir Speisialta, thug sí aghaidh ar shaincheisteanna amhail: Oibleagáidí um Chearta an Duine a Bhaineann le Soláthar Seirbhíse Neamhstáit in Uisce agus Sláintíocht (2010); Maoiniú chun Cearta Uisce agus Sláintíochta a Réadú (2011); Fuíolluisce; bainistíocht i réadú na gceart chun uisce agus sláintíocht (2013); agus inbhuanaitheacht agus neamh-aischéimniú i réadú na gceart chun uisce agus sláintíocht (2013). Ceapadh Léo Heller in 2014 mar an dara Rapóirtéir Speisialta ar chearta an duine ar uisce óil agus sláintíocht.
Le rúin ina dhiaidh sin cuireadh síneadh le sainordú an Rapóirtéir Speisialta agus sainíodh ról gach stáit maidir leis na cearta sin. Glaodh "Cearta an Duine maidir le hUisce Óil Sábháilte agus Sláintíocht " ar Rún 7/169 de chuid an Chomhthionóil Ghinearálta is déanaí de 2015. D'aithin sé an t-idirdhealú idir an ceart chun uisce agus an ceart chun sláintíochta. Rinneadh an cinneadh seo mar gheall ar imní faoin gceart chun sláintíocht a bheith overlooked nuair i gcomparáid leis an gceart chun uisce. an cinneadh seo. de bharr imní faoin gceart chun sláintíochta a bheith dearmadta i gcomparáid leis an gceart chun uisce.
An Chúirt Idir-Mheiriceánach um Chearta an Duine
Rinneadh an ceart chun uisce a mheas i gcás na Cúirte Idir-Mheiriceánach um Chearta an Duine de Chomhphobal Dúchasach Sawhoyamaxa v. Paragua (Béarla: Sawhoyamaxa Indigenous Community v. Paraguay.). Bhain na saincheisteanna le teip an stáit aitheantas a thabhairt do chearta maoine na bpobal dúchasach ar thailte sinsearacha. Sa bhliain 1991, choinnigh an stát an pobal dúchasach Sawhoyamaxa amach as an talamh agus mar thoradh air sin chaill siad rochtain ar bhunseirbhísí riachtanacha, amhail uisce, bia, scolaíocht agus seirbhísí sláinte. Tháinig sé seo faoi raon feidhme Choinbhinsiún Mheiriceá um Chearta an Duine; ag cur isteach ar an gceart chun na beatha. Tá uisce san áireamh sa cheart seo, mar chuid de rochtain ar thalamh. D'éiligh na cúirteanna go dtabharfaí na tailte ar ais, go gcuirfí cúiteamh ar fáil, agus go gcuirfí earraí agus seirbhísí bunúsacha i bhfeidhm, fad a bhí an pobal i mbun a gcuid tailte a fháil ar ais.
An Lárionad Idirnáisiúnta um Dhíospóidí Infheistíochta a Réiteach
Baineann na cásanna seo a leanas ón Lárionad Idirnáisiúnta um Dhíospóidí Infheistíochta a Réiteach (LIDIR) leis na conarthaí a bunaíodh idir rialtais agus corparáidí chun uiscebhealaí a chothabháil. Cé go mbaineann na cásanna le ceisteanna infheistíochta, tá sé tugtha faoi deara ag tráchtairí go bhfuil tionchar indíreach an chirt chun uisce ar na breithiúnais suntasach. Léiríonn sonraí an Bhainc Dhomhanda gur tháinig méadú mór ar phríobháidiú uisce ag tosú sna 1990idí agus gur lean fás suntasach ar phríobháidiú go dtí na 2000í..
Azurix Corp v. an Airgintín
Is é an chéad chás suntasach maidir leis an gceart chun uisce san LIDIR ná cás Azurix Corp v. An Airgintín. Bhí an t-aighneas idir Poblacht na hAirgintíne agus Azurix Corporation maidir le neamhréireachtaí a d'eascair as conradh 30 bliain idir na páirtithe chun soláthar uisce na gcúigí éagsúla a reáchtáil. Déantar breithniú maidir leis an gceart chun uisce go hintuigthe le linn na headrána le haghaidh cúitimh, i gcás ina gcinntear go raibh Azurix i dteideal toradh cóir a fháil ar luach margaidh na hinfheistíochta. Ba é seo seachas an US$438.6 milliún a iarradh, ag lua nach bhféadfadh duine gnó a bheith ag súil le toradh den sórt sin, i bhfianaise na dteorainneacha ar mhéaduithe ar phraghsanna uisce agus ar fheabhsuithe a bheadh ag teastáil chun córas uisce glan a fheidhmíonn go maith a chinntiú.
Biwater Gauff Teo v. An Tansáin
Ar an dara dul síos, is cás den chineál céanna a chasadh ar an LIDIR ná cás Biwater Gauff Ltd v. an Tansáin. Ba chás é seo arís de chuid cuideachta phríobháideach uisce i ndíospóid chonarthach le rialtas, an uair seo Poblacht Aontaithe na Tansáine. Bhain an conradh seo le hoibriú agus le bainistiú chóras uisce Dar es Salaam. I mí na Bealtaine 2005, chuir rialtas na Tansáine deireadh leis an gconradh le Biwater Gauff mar gheall ar a theip a líomhnaíodh maidir le ráthaíochtaí feidhmíochta a chomhlíonadh. I mí Iúil 2008, d'eisigh an Binse a chinneadh ar an gcás, ag dearbhú gur sháraigh rialtas na Tansáine an comhaontú le Biwater Gauff. Níor bhronn sé, áfach, damáistí airgeadaíochta ar Biwater, ag admháil go raibh imní faoi leas an phobail ríthábhachtach san aighneas.
Ceart ar uisce sa dlí baile
Gan comhlacht idirnáisiúnta a bheith ann ar féidir leis é a fhorfheidhmiú, braitheann ceart an duine ar uisce ar ghníomhaíocht na gcúirteanna náisiúnta. Bunaíodh an bonn dó seo trí chearta eacnamaíocha, sóisialta agus cultúrtha (CESC) a bhunreachtú ar cheann amháin de dhá bhealach: mar “ treoirphrionsabail ” ar spriocanna iad agus is minic nach bhfuil siad inbhreithnithe; nó mar a chosnaítear go sainráite agus atá infhorfheidhmithe trí na cúirteanna.
Comhthíosachas
Is é atá i gceist le comhthíosachas ná saghas idirghníomhú idir dhá speiceas difriúil, ina bhfaigheann ceann acu (an comhthíosach) buntáiste as soláthar coiteann bia, gan an ceann eile (an t-óstach) a bheith thíos leis.
Muircheartach mac Con Cheartaigh Mac Liag
File agus Ollamh Éireann ba ea Muircheartach Beag mac Con Cheartaigh Mac Liag (bás 1015).
As deisceart na gConnacht ó dhúchas, bhí sé ina phríomh-fhile agus rúnaí ar son Bhrian Bóramha. Deirtear gurbh é a scríobh Cogad Gáedel re Gallaib, stair bolscaireacht faoi Bhrian.
Tásca
bís ag ingaire na mbo, ase an t-innraic nach aimsi loit, tabair sgeanach finnraiph dho.
Cúthaileacht
deas|250px|thumb|Cúthaileacht cúthaileacht
Uí Eineachghlais
Rítheaghlach in Éirinn sa 5ú haois ba ea Uí Eineachghlais (Meán-Ghaeilge Uí Enechglaiss), a sholáthraigh roinnt luathríthe na Laigean.
Críocha
Creideann Devane: go raibh: Deir sé fosta, faoi réir na bhfoinsí:
Pearsana mór le rá
Rí na Laigean ba ea Mac Cairthinn mac Coelboth, agus ar duine desna ríthe stairiúla is luaite a ndearnadh tagairt air. Maraíodh é i gCath Fremen sa bhliain 446.
File de bhunadh Guaire ba ea Dubhthach moccu Lughair (cé go raibh sé ar marthain seasca bliain roimh theacht Uí Eineachghlais sa cheantar).
Clanna
Is iad a leanas roinnt clann Ui Eineachghlais:
19 Nollaig
Is é an 19 Nollaig an 353ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 354ú lá i mbliain bhisigh. Tá 12 lá fágtha sa bhliain.
Meánré
I bhfisic adamach, fisic núicléach, is fisic na gcáithníní, an meánam a thógann sé ar adamh flosctha a fhuinneamh breise flosctha a chailliúint, nó ar cháithnín meath. Úsáidtear an tsiombail τ di, agus tomhaistear i soicindí (s) í. Bíonn an gaol seo idir an mheánré τ is an leathré T½ : τ = T½/(ln 2) = T½/0.693.
Louise O'Neill
Scríbhneoir Éireannach is ea Louise O'Neill, a rugadh i gCloch na Coillte, Iarthar Chorcaí, i 1985. Scríobhann sí leabhair d'aosaigh óga agus ficsean coireachta.
Saol Óige
Rugadh agus tógadh i Chontae Corcaí í. Bhain sí Baitsiléir Ealaíon sa Bhéarla amach ó Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath agus ansin bhain sí Dioplóma Iarchéime i gCeannach Fhaisin amach ón Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath. Bhog O'Neill go Nua-Eabhrac i 2010 agus chaith sí bliain ag obair le Kate Lanphear, Ardstiúrthóir Stíl don iris ELLE. D'fhill sí go hÉirinn i 2011 agus thosaigh sí ag scríobh.
Gairm scríbhneoireachta
Scríobh sí a chéad úrscéal Only Ever Yours, a d'fhoilsigh Quercus i 2014. Bhuaigh sí Gradam Bord Gáis - Sunday Independent Duine Nua na Bliana i 2014. I 2015, bhuaigh sí Duais Dioltóiri Leabhar don Leabhar D'Aosaigh Oga na Bliana agus bhuaigh sí Gradam Eilis Dillon ó Children's Books Ireland. I 2015, cheannaigh an comhlacht léirithe Killer Content cearta scannáin agus teilifís ar an leabhair Only Ever Yours .
D'fhoilsigh a dara húrscéal Asking for It i 2015, leabhar ficsean faoin éigniú, a thosaigh díospóireacht faoi chultúr éignithe in Éirinn. Fuair an scannán moladh ó na léirmheastóirí agus chaith sé 52 seachtain ag barr an liosta díolacháin leabhar in Éirinn. I 2015, bhuaigh é Gradam Leabhar Éireannach - Duais Specsavers don Leabhar d'Aosaigh Óga na Bliana. I 2016, cheannaigh Bandit Television na cearta teilifís ar Asking For It . An bhliain chéanna, scríobh O' Neill clár faisnéise ar RTÉ a Dó faoi thoil ghnéis. Cóiríodh Landmark Productions an leabhar don ardán i 2018; scríobh drámadóir Meadhbh McHugh an dráma. Chuireadh é ar an ardán den chéad uair san Amharclann Everyman i gCorcaigh, ar an 15 Meitheamh, 2018.
D'fhoilsigh O'Neill dhá leabhair i 2018, Almost Love agus The Surface Breaks.
Chuir sí leabhar nua amach i 2020, After the Silence, leabhar a bhuaigh Duais An Post - Leabhar Coireachta na Bliana i 2020.
Oibríonn sí mar saoririseoir ag scríobh le roinnt nuachtáin agus irisí in Éirinn, ar nós an Irish Examiner. Scríobhann sí faoi chúrsaí feimineach, faisean agus cultúr.
Glasloch
Is baile suite i gContae Mhuineacháin é Glasloch.
Jack Dempsey
Dornálaí Gael-Mheiriceánach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain sna blianta 1919-1926, ab ea Jack Dempsey (24 Meitheamh 1895 – 31 Bealtaine 1983). Bhí aithne air mar an Manassa Mauler.
An Leigheas agus an Ghaeilge
Is éard is an Leigheas agus an Ghaeilge ann na na nascanna idir reimsí an leighis agus teanga na Gaeilge. Tá go leor gnéithe i gceist.
Body Worlds
Taispeántas marbhán is ea Body Worlds, ar bun sna 1990idí agus ag dul ó neart go neart ó shin. Ba é an t-eolaí Gearmánach, Gunther Von Hagens, an chéad duine a d’úsáid an próiseas leasaithe plaistiniú sna 1970idí. mion|Poznań, 2018 D'eagraigh sé an chéad taispeántas Body Worlds i dTóiceo sa bhliain 1995. Tá an taispeántas Body Worlds le feiceáil timpeall an domhain inniu. Reáchtáladh taispeántais mBaile Átha Cliath ó am go ham.
Cuirtear béim mhór ann ar chúrsaí eolaíochta. Maítear go bhfuil na corpáin á dtaispeáint le cead na mbronntóirí. Ach rinneadh cuid mhór gearán as an dóigh dhímheasúil a rabhthar ag plé leis na daoine marbha seo.
Cúán úa Lothcháin
File agus Ollamh Éireann ba ea Cúán úa Lothcháin (bás 1024) as Tethba, Contae na Mí.
Bhí Cúán ina bard agus bolscaire ar son Ardrí na hÉireann, Maol Seachnaill mac Domhnaill (bás 1022).
Siluriformes
Cuimsíonn na héisc den ord Siluriformes, ar a dtugtar cait mhara, nó siluros de ghnáth, 33 fhine, thart ar 400 ghéineas agus níos mó ná 3093 speiceas, 1200 díobh ina gcónaí i Meiriceá, áit a dtugtar nicuros orthu freisin. Is éisc mhara iad, den chuid is mó, an bheirt fhine; na Arídos agus na Plotósidos. Maireann an chuid eile i bhfionnuisce. Is scroblachóirí oíche iad an chuid is mó de na Siliuriformes agus tá cónaíonn siad gar don bhun, in uiscí éadomhain.
Moirfeolaíocht
Ciallaíonn na braiteoga nó na barbail, saintréith de chuid na n-iasc, a shíneann ar gach taobh den ghiall uachtarach agus, i roinnt speiceas, den ghiall íochtarach, atá cosúil le féasóga na gcat, an t-ainm "cat mara" (is aistriúchán, le scaitheamhle, é an téarma cat mara ar an leagan Béarla “catfish”) Is minic a bhíonn spíonta bioracha ar na heití droma agus bhrollaigh, agus is minic a bhíonn siad nimhiúil. Úsáidtear iad mar chosaint agus d'fhéadfadh siad bheith ina gcúis le díobháil thromchúiseachgortuithe tromchúiseacha. Tá roinnt ball de theaghlaigh chait Mheiriceá éagsúla clúdaithe le plátaí cnámh leabaithe faoin gcraiceann mín. Tá dhá phéire barbels ag na cat seo, cuid acu an-fhada agus cuid eile an-ghearr; tá a chuid fiacla beag agus iomadúil. Roinnt speiceas de speicis ionadaíocha ghrúpa an Aigéin Chiúin ar nós an cuatete, catfish nó cat farraige agus cat catach.
Tugadh isteach an cat is coitianta san Eoraip ó Mheiriceá, agus is i lár na hEorpa den chuid is mó a tháinig sé chun cinn. Is é speiceas, cat nó oighearshruth Eorpach an catfish is mó: tá sonraí ar eiseamal a bhfuil meáchan 290 kg bainte amach aige agus 4 m ar fhad.
Cath Chill Ala, 1798
Troideadh Cath Chill Ala ar 23 Meán Fómhair 1798, le linn Éirí Amach 1798 ; an cath deireannach i gCúige Chonnachta a bhí ann le linn 'Bliain na bhFrancach'.
Cúlra
I mí Lúnasa 1798, tháinig arm Francach leis an nGinearál Humbert i dtír chun cabhair a thabhairt do na hÉireannaigh Aontaithe. Tháinig 1,000 saighdiúirí Francach a, faoin Ghinearál Humbert, i dtír ar an 22 Lúnasa 1798 i gCill Chuimín (Cill Ala).
An cath
D'éirigh go maith ar dtús leis an gcomhaontas, mar shampla ag Rásaí Chaisleáin an Bharraigh. Fógraíodh "Poblacht Chonnacht" agus ceapadh tiarna áitiúil, John Moore, ina uachtarán air.
Ach ina dhiaidh sin, buaileadh na Francaigh i gcath i mBéal Átha na Muc, Co Longfoirt ar 8 Meán Fómhair agus rinneadh scrios ar Ghaeil agus ar Fhrancaigh. clé|mion|Cuimneachán inniu
An cath deireannach i gCill Ala
Troideadh Cath Chill Ala ar 23 Meán Fómhair 1798. Ní raibh ach ceathrar oifigeach Francach fágtha ar an lá seo (ghéill an chuid is mó de na Francaigh ag Cath Bhéal Átha na Muc.
Tháinig deireadh leis an Éirí Amach 1798 i gCúige Chonnachtaː"Bhí darna cath eile eadar Ros Eirc agus Mainistir na Maighne ’nnsin agus fuair 600 Gaedheal ’s Franncach bás ann, ach fuair 3,000 Gall bás ann freisin. I ndhiaidh sin, d’éalaigh na Gaedheil ’s na Franncaigh amuigh as Cill Ala go faoin tuath agus throid siad treall-cogadh an-fada in éadan na Gall go dtí 1808 leis díoltas mhór orthu..."
Conradh ar Thoirmeasc Airm Núicléacha
thumb|An Conradh ar Thoirmeasc Airm Núicléacha. Na páirtithe; dath uaine. Na sínitheoirí; dath buí Is é  An Conradh ar Thoirmeasc  Airm Núicléacha (CTAN), nó  An Conradh um Chosc ar Airm Núicléacha, an chéad chomhaontú idirnáisiúnta atá ceangailteach ó thaobh dlí chun airm núicléacha a thoirmeasc go cuimsitheach, leis an sprioc deiridh  iad a bheith díothaithe go huile agus go hiomlán. Glacadh é an 7 Iúil 2017, osclaíodh é lena shíniú an 20 Meán Fómhair 2017, agus tháinig sé i bhfeidhm an 22 Eanáir 2021.
I gcás na náisiún sin atá ina bpáirtithe aige, cuireann an Conradh cosc ar fhorbairt, ar thástáil, ar tháirgeadh, ar stoc-charnadh, ar shuiteáil, ar aistriú, ar úsáid agus ar bhagairt úsáide arm núicléach, mar aon le cúnamh agus spreagadh do na gníomhaíochtaí toirmiscthe. Maidir le stáit armtha núicléacha a thagann isteach sa Chonradh, cuireann sé deis ar fáil, faoi cheangal ama, le haghaidh caibidlíochta as a dtiocfaidh díothú fíoraithe agus dochúlaithe a chlár airm núicléacha.
Shocraigh sainordú a ghlac Comhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe an 23 Nollaig 2016 dhá sheisiún caibidlíochta: 27 go 31 Márta agus ó 15 Meitheamh go 7 Iúil, 2017. Ritheadh an conradh de réir sceidil an 7 Iúil le 122 i bhfabhar, 1 i gcoinne (An Ísiltír), agus 1 staonadh oifigiúil (Singeapór). Níor vótáil seasca is naoi náisiún, na stáit airm núicléacha ar fad agus gach ball de NATO seachas an Ísiltír ina measc.
Coincheap
Is éard a bheidh sa chonradh um thoirmeasc airm núicléacha, de réir a mholtóirí, "unambiguous political commitment" (“tiomantas polaitiúil gan athbhrí”) chun domhan saor ó airm núicléacha a bhaint amach agus a chothabháil. Murab ionann agus coinbhinsiún cuimsitheach um airm núicléacha, áfach, ní raibh sé i gceist go mbeadh na bearta dlíthiúla agus teicniúla go léir ann chun an pointe díothaithe a bhaint amach. Ina ionad sin, beidh forálacha den sórt sin ina n-ábhar caibidlíochta ina dhiaidh sin, lena bhféadfar an comhaontú tosaigh a thabhairt i gcrích sách tapa agus, más gá, gan rannpháirtíocht náisiúin armtha núicléach.
Creideann lucht an Chonradh ar Thoirmeasc go gcuideoidh sé le hairm núicléacha a "stiogmatú", agus go bhfónfaidh sé mar "chatalaíoch" chun iad a dhíchur. Gheall timpeall dhá thrian de náisiúin an domhain oibriú le chéile “chun an bhearna dhlíthiúil a líonadh” sa réimeas idirnáisiúnta atá ann cheana a rialaíonn airm núicléacha, agus féachaint ar chonradh um thoirmeasc ar airm núicléacha mar rogha amháin chun an cuspóir seo a bhaint amach.
Níl cosc ar airm núicléacha – murab ionann agus airm cheimiceacha, airm bhitheolaíocha, mianaigh talún frithphearsanra agus cnuas-mhuinisin – ar bhealach cuimsitheach agus uilíoch. Níl sa Chonradh Neamhiomadú (CNI) 1968 ach toirmisc pháirteacha, agus ní chuireann conarthaí maidir le limistéar saor ó airm núicléacha cosc ar airm núicléacha ach amháin laistigh de réigiúin gheografacha áirithe.
Sreabhán
mion Ábhar a shníonn is a líonann an soitheach ina bhfuil sé. Is sreabháin iad gás, leacht is plasma.
Ní féidir le sreabhán fosaithe fórsaí trasnacha nó casta a sheasamh. Rialaíonn dlíthe na meicnice sreabhánaí airíonna meicniúla sreabhán.
Stór
deas|250px|thumb|Stór Is méid na miotail luachmhar, geamanna, nó réada luachmhar eile é stór (tugtar ciste, maoin agus taisce air chomh maith).
Dorothy Blackham
Maisitheoir, ealaíontóir agus múinteoir Éireannach ab ea Dorothy Blackham (1 Márta 1896 – 4 Meán Fómhair 1975 )
Luathshaol agus oideachas
Rugadh Dorothy Black ag uimhir a 4 Bóthar Choill na bhFeánna, Ráth Maonais, Baile Átha Cliath, ar an 1ú lá de Mhárta 1896. Fuair sí bás ar an 3ú lá de Mheán Fómhair 1975 (79 bliana d'aois), i nDomhnach Daoi, Contae an Dúin. Maisitheoir, ealaíontóir, agus scríbhneoir Éireannach ab ea í.
Saol & Gairm bheatha
Rugadh Dorothy Isabel Blackham ag 4 Bóthar Beechwood, Ráth Maonais, Baile Átha Cliath, an 1 Márta 1896. Ba iad Charles H. Blackham, príomh - airgeadóir ag Kingsbridge Station (nó Stáisiún Heuston na linne seo), agus Jane Ruthven Blackham (née Lowry) as Cill Liathach, Co. an Dúin a tuismitheoirí. Jane Ruthven Blackham (née Lowry) a tuismitheoirí. Bhí gaol aici ar thaobh a hathar le teaghlach Wharton na n-ealaíontóirí; agus ba é a seanathair, ar thaobh a máthar, ná Thomas Kennedy Lowry (1811 -1872), ársaitheoir agus ionchúisitheoir corónach. Ar dtús fuair sí a cuid oiliúna san tAcadamh Ibeirneach Ríoga (Royal Hibernian Academy (RHA)), áit a rinne sí staidéar faoi stiúr William Dermod O'Brien. Le linn na tréimhse seo d'fhorbair Blackham spéis i ndearadh póstaer. D'fhreastail sí ar an Dublin Metropolitan School of Art agus ar Goldsmiths College i Londain .agus d'fhorbair sí spéis ar leith i ndearadh póstaer, agus ina dhiaidh sin lean sí ar aghaidh chun staidéar a dhéanamh ag an Dublin Metropolitan School of Art (Coláiste Náisiúnta Ealaíne is Deartha, mar ata anois ann) agus i nGoldsmiths' College, Ollscoil Londan (1921 -22).
Ré thábhachtach dá saol
Bhí gairmréim bhisiúil ag Blackham mar thaispeántóir agus chuir sí a cuid oibre le seónna ar fud na hÉireann. Thaispeáin sí go rialta leis an RHA ar feadh tríocha bliain ó 1916; léirigh Cumann Uladh na nEalaíontóirí Ban, Cumann Uiscedhatha na hÉireann, Cumann Ealaíon agus Ceardaíochta na hÉireann, a saothar freisin, agus (ó 1924) ag an Aonach Tailteann, áit ar bronnadh boinn uirthi sna blianta 1928 agus 1932.
Saol déanach agus bás
D'fhill Blackham agus a fear céile ar Éirinn i 1967, agus shocraigh siad síos i nDomhnach Daoi, Contae an Dúin. D'fhulaing sí ó airtríteas sna blianta ina dhiaidh sin, ach lean sí uirthi ag péinteáil go dtí go bhfuair sí bás. D'éag Blackham ar 4 Meán Fómhair 1975, i nDomhnach Daoi.
Oidhreacht
Cad eile atá againn den bhean seo? Ar fhág sí leabhair nó saothar eile, an féidir linn fós cuairt a thabhairt ar áiteanna ina raibh sí ina saol agus rianta fágtha? Rud éigin mar sin.Ó 1924 cuireadh ar taispeáint í ag an Aonach Tailteann, agus bhuaigh sí boinn sna blianta 1928 agus 1932.
Tagairtí
3. Dorothy Blackham (March 1, 1896 — September 3, 1975), Irish painter | World Biographical Encyclopedia (prabook.com)
4Blackham, Dorothy Isabel | Dictionary of Irish Biography (dib.ie)
D.P.O. (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an tríú heipeasóid, "D.P.O." den tríú sraith The X-Files ar an 6 Deireadh Fómhair 1995. Scríobh Howard Gordon an eipeasóid seo. D'fhéach 15.57 milliún duine ar an eipeasóid.
Meánsaorchonair
Is é is meánsaorchonair ann ná an meánfhad a thaistealaíonn adamh nó móilín roimh imbhualadh le ceann eile, de réir cineáil, 60 nm i ngáis. Úsáidtear an tsiombail l uirthi, agus tomhaistear i méadair (m) í. Tá an chainníocht seo tábhachtach i dtuiscint airíonna na ngás, in idirleathadh mar shampla, agus i bhfeiniméin cosúil le gluaiseacht cáithníní mar leictreoin is neodróin trí sholaid.
Chris Finnegan
Dornálaí Sasanach de shliocht Éireannach é Chris Finnegan, a rugadh ar an 5 Meitheamh 1944 i mBuckinghamshire. Bhuaigh Finnegan bonn óir meánmheáchain ag na Cluichí Oilimpeacha i gCathair Mheicsiceo sa bhliain 1968. Fuair sé bás ar 2 Márta 2009.
Université Paris sciences et lettres
Ollscoil sa Fhrainc is ea Université Paris sciences et lettres, a bhfuil aithne níos fearr uirthi ar fud an domhain faoina acrainm UPSa. Bunaíodh í sa bhliain 2010.
Inis Caoin
Is baile suite i gContae Mhuineacháin í Inis Caoin nó Inis Caoin Deagha. Rugadh Patrick Kavanagh i Mucair, baile fearann taobh theas d'Inis Caoin.
Cú Mara mac Maic Liac
File agus Ollamh Éireann ba ea  Cú Mara mac Mac Liac (bás 1030).
Na Mullaí
Is baile suite i gContae Mhuineacháin iad na Mullaí.
Muircheartach Nár mac Guaire
Rí Uí Fhiachrach Aidhne agus b'fhéidir ina rí Chonnacht Muircheartach Nár mac Guaire (Sean-Ghaeilge Muirchertach Nár mac Guairi (bás 668 ). Guaire Aidne mac Colmáin (bás 663), iar-rí mór le rá, ba ea a athair.
Ní fheictear Muircheartach sna ríliostaí amhail is sa Leabhar Laighneach, ach ina ionad Ceann Faoladh mac Colgan (bás 682) mar chomharba Ghuaire. Is ach amháin sa Chronicum Scotorum go dtugadh an teideal rí Connacht dó ina thásc. Tá bás a dhearthár, Ceallach, taifeadta i roinnt annál don bhliain 666, i gcaitheamh ré na plá.
Insítear i nAnnála Inis Faithlinn gur tharla Cath Locha Fén idir an Mhumhain agus na Connachta sa bhliain 665, ach ní deirtear ach gur éag ''Talamnach mc. Laidcind''.
Srathú teirmeach
Is gá d'údarás áitiúil uisce inolta ardchaighdeáin a sholáthar do thomhaltóirí, ach is féidir go gcuirfidh feiniméan a tharlaíonn i dtaiscumar oscailte sa samhradh isteach air: srathú teirmeach. Cruthaítear 3 chrios scoite san uisce: an t-eipilimnian, an teirmeachlaonas, agus an hipilimnian. Téitear an chéad 10 m ag barr an uisce leis an ngrianfhuinneamh, agus is é seo an t-eipilimnian. Tarlaíonn comhiompar is gluaisne sa chrios seo. Idirdhealaíonn an teirmeachlaonas uisce dea-shruthlaithe an eipilimniain ó uisce fuar an hipilimniain. Ní bhíonn an teirmeachlaonas ach 2 m ar tiús ar éigin, gan ghluaisne, agus difríocht teochta timpeall 15 °C ar a fhud. Faoina bhun sin, bíonn an t-uisce domhain sa hipilimnian ag teocht 3 nó 4 °C, uisce marbh gan ocsaigin. Faoi na cúinsí sin tuaslagtar iarann, mangainéis, amóinia is suilfídí ón dríodar ag bun an taiscumair, rud a chuireann le costas íonaithe an uisce. Ní féidir le héisc maireachtáil ann, ach fasann algaí gormghlasa san uisce te ag barr an taiscumair, rud a chuireann isteach ar chaitheamh aimsire ar an uisce, agus caidéil is scagairí sa chóras soláthar uisce. Ansin nuair a fhuaraíonn an aimsir tarlaíonn meascadh tapa idir na creasa, rud a laghdaíonn tiúchan na hocsaigine sa taiscumar ina iomláine agus a dhíothaíonn na héisc. Ar ámharaí an tsaoil, is féidir an srathú teirmeach a sheachaint ar bhealach an-shimplí. Cruthaítear cuirtín aeir san uisce trí aer comhbhrúite a sholáthar do phíobán pollta ag bun an taiscumair. Cuireann sé seo leis an ocsaigin thuaslagtha san uisce, agus corraíonn na bolgáin aeir an t-uisce de réir mar a éiríonn siad go dtí a bharr. Níl an tseift seo saor in aisce, ach tá buntáiste breise ag baint leis, go laghdaíonn sé go mór ar thruailliú le mianraí is fás na n-algaí. Tá taighde ar siúl chun an próiseas a dhéanamh níos éifeachtaí, mar shampla, tríd an teocht ag doimhneachtaí éagsúla a thomhas chun gur féidir soláthar an aeir chomhbhrúite a lascadh as ag amanna nach bhfuil an srathú ag tarlú.
Simon Pegg
Aisteoir Sasanach is ea Simon Pegg (14 Feabhra 1970 a rugadh é)
11 Deireadh Fómhair
Is é an 11 Deireadh Fómhair an 284ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 285ú lá i mbliain bhisigh. Tá 81 lá fágtha sa bhliain.
Garáiste
deas|250px|thumb|Garáiste tí sna Stáit Aontaithe Is foirgneamh é an garáiste ina chosnaítear mótarfheithicil nó feithiclí ar an tsíon agus ar an ngadaíocht. Bíonn spás i gcomhar gluaisteáin nó dhó (nó trí cinn, uaireanta). Bíonn garáiste den chineál seo lámh le teach agus, minic go leor, ceangailte leis. Má bhíonn sé ceangailte, bíonn doras idir é agus an teach an chuid is mó den am. Bíonn dorais a rolltar suas coitianta mar dhoras tosaigh, iad leictreach go minic.
Meantán cuircíneach
Éan beag atá dúchasach don Eoraip chomh fada soir le sléibhte na hÚraile is ea an meantán cuircíneach. Áitríonn sé coillte buaircíneacha is measctha, agus faightear go minic le meantáin dhubha é.
Harriet Osborne O'Hagan
Harriet Osborne O' Hagan (also known as: Example Woman of Explanation; place of birth (country), date of birth year of birth – place of birth] (country), date of death year of death) is an alleged woman used to create a sample biography for the WikiWomen project. The biography is copied to adapt to an existing WikiWoman.
Bunús
Anseo deir sé cad as don bhean srl., go minic freisin cé hí a teaghlach (cáiliúil).
Óige agus Oideachas
Anseo is féidir linn níos mó a fhoghlaim faoina hóige agus mar sin de.
Ré thábhachtach dá saol
B’fhéidir go raibh tréimhse eile ann ina ndearna an bhean go leor rudaí tábhachtacha nó ina raibh taithí acu uirthi.
Gairm
Cúiseanna a bhfuil clú uirthi; tábhacht nó tionchar ag baint léi.
Saol déanach agus bás
Nuair atá sé sin indéanta, scríobhaimid faoin bhean, cén chuma a bhí ar dheireadh a saoil agus cén dóigh a bhfuair sí bás. B’fhéidir go raibh sí tinn nó go bhfuair sí bás le seanaois.
Oidhreacht
Cad eile atá againn den bhean seo? Ar fhág sí leabhair nó saothar eile, an féidir linn fós cuairt a thabhairt ar áiteanna ina raibh sí ina saol agus rianta fágtha? Rud éigin mar sin.
Scairbh na gCaorach
Is baile suite i gContae Mhuineacháin é Scairbh na gCaorach.
Veiniséala
Is tír ar chósta thuaidh Mheiriceá Theas é Veiniséala. Spáinnis an teanga oifigiúil. Is é Caracas an phríomhchathair. Ba é Diego de Losada a bhunaigh an chathair i 1567 tar éis dó na pobail áitiúla a threascairt i gcogadh. Meastar go bhfuil daoine ina gcónaí sa réigiún le os cionn deich míle bliain. Cruthaíodh an tír nuair a thit Gran Colombia as a chéile sa bhliain 1830 tar éis do na coilíneachtaí saoirse a bhaint den Spáinn i 1811. Ba sa bhliain 1522 a bunaíodh an choilíneacht Spáinneach agus is í an Spáinnis príomhtheanga na tíre ó shin.
Ba é an cócó príomhtháirge na tíre ar feadh cúpla céad bliain, agus tháinig daoine anois ón Spáinn chun dul i mbun feirmeoireachta. Bhain siad úsáid as sclábhaire ón Afraic chomh maith, agus rinneadh forbairt ar bharraí eile ar nós cadás, siúcra, caife agus tobac. Is cuid thábhachtach de chultúr Veineiséala traidisiúin, ceol agus amhráin na sclábhaithe.
Tháinig ceannairí éagsúla míleata i gcomharbacht ar a chéile sa tréimhse ar a dtugtar an caudillismo agus bhí cogadh cathardha sa tír idir na coimeádaigh agus na liobrálaigh sna blianta 1859–1863. Ba iad na liobrálaigh a bhuaigh an cogadh sin, ach ba iad na ginearáil a choinnigh an chumhacht.
Sa chuid ba mhó den bhfichiú haois bhí saighdiúirí i gceannas na tíre, ach cuireadh rialtas daonlathach ar bun i 1959. Is é Hugo Chavez an t-uachtaráin atá ann ó 1999. Iarshaighdiúir a rinne iarracht an rialtas a chur dá chois, ach a toghadh go daonlathach ó shin faoi dhó. Cuireadh as oifig é in éirí amach den eite dheis, a fuair tacaíocht ó na Stáit Aontaithe, ach de bharr léirsithe ollmhóra b'éigean don lucht ceannairce cumhacht a ghéilleadh dó arís.
Acharl 912,050 ciliméadar cearnach, 30,000 ciliméadar cearnach faoi uisce. Aeráid the theochreasach atá sa tír.
Daonra: 25,375, 281 (2005)
litríocht Veiniséala
Tháinig litríocht Veiniséala chun cinn go luath i ndiaidh ghabháil na Spáinne ar shochaithe dúchasacha réamhliteartha den chuid is mó; bhí sé faoi cheannas tionchair na Spáinne. Tar éis ardú na litríochta polaitíochta le linn Chogadh na Saoirse, tháinig Rómánsachas Veiniséalach chun cinn mar an chéad seánra tábhachtach sa réigiún, a léirigh Juan Vicente González agus Fermin Toro go háirithe. Cé go raibh sé dírithe go príomha ar scríbhneoireacht insinte, chuir filí ar nós Andres Eloy Blanco agus Fermin Toro litríocht na Veiniséala chun cinn freisin.
I measc na mórscríbhneoirí agus na húrscéalaithe tá Romulus Gallegos, Teresa de la Parra, Arthur Uslar Pietri, Adriano Gonzalez Leon, Miguel Otero Silva, agus Mariano Picon Salas. Ba iad filí tábhachtacha an 20ú haois Eugenio Montejo agus Rafael Cadenas.
Fonn
[[File:Almeida_Júnior_-_Saudade_(Longing)_-_Google_Art_Project.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Almeida_J%C3%BAnior_-_Saudade_(Longing)_-_Google_Art_Project.jpg|clé|mion|399x399px|[./https://en.wikipedia.org/wiki/Saudade Saudade] (1899), le [./https://en.wikipedia.org/wiki/Jos%C3%A9_Ferraz_de_Almeida_J%C3%BAnior José Ferraz de Almeida Júnior]]Is iomaí bealach a mbíonn fonn ar dhaoine – fonn gáire, fonn oibre, fonn cainte, fonn caointe, fonn achrainn. Thiocfadh fonn múisce ar dhuine freisin. Fonn a níos fiach agus gabhtar fonn le fonn agus fonn le mífhonn.
Athlone, Victoria
Is baile beag é Athlone i Victoria na hAstráile. Tá sé suite ar Drouin - Bóthar Korumburra, i Shire of Baw Baw.
Osclaíodh Oifig an Phoist i 1902 mar Lindermann's, athainmníodh í mar Bhaile Átha Luain i 1912 agus dúnadh í i 1963.
Sreabhán ceirbreadhromlaigh
I veirteabraigh, tugtar sreabhán ceirbreadhromlaigh (nó sreabhán ceirbrispíonach) ar shreabhán soiléir, gan dath gan phróitéiní, a imshruthaíonn i méadailíní na hinchinne, canáil lárnach chorda an dromlaigh, agus an spás fo-aracnóideach. Tugtar CSF air i mBéarla. Timpeallaíonn sé an inchinn is corda an dromlaigh, agus soláthraíonn tacaíocht mheicniúil is cothaithigh dóibh. I ndaoine, bailítear CSF uaireanta (trí pholladh lumbach) le hanailísiú i gcomhair diagnóise. Má bhíonn farasbarr CSF timpeall inchinn an fhéatais is an naíonáin (trí rótháirgeadh nó bac sa chóras imshruthaithe) tarlaíonn hidriceifileas muna ndéantar é a dhraenáil amach.
Vientiane
deas|250px|thumb|Geata Pathuxai i Vientiane Is é Vientiane príomhchathair Laos. Tá isteach is amach ar 760,000 duine ina gcónaí ann.
Teangacha Cugasacha
Grúpa mór ilghnéitheach de theangacha iad na teangacha Cugasacha, agus iad á labhairt ag corradh is deich milliún duine i Sléibhte Chugais, ar theorainn na hEorpa agus na hÁise, idir an Mhuir Dhubh agus an Mhuir Chaisp. Ní fine cheart teangacha iad na teangacha Cugasacha dáiríre, nó níl gaol gach teanga acu le chéile deimhnithe ná dearbhaithe ar aon nós, cé gur féidir a rá go bhfuil foghrúpai ann a bhfuil na teangacha iontu gaolmhar le chéile. (Mar shampla, tá gaol ag an tSeisnis agus ag an Iongúisis le chéile gan aon dabht, agus iad fiú intuigthe ag cainteoirí a chéile.) Tá an "fhine Chugasach" bunaithe ar riachtanaisí praiticiúla an taighde, nó cé nach bhfuil cuid de na teangacha seo gaolmhar le chéile, bíonn comhthréithe acu i ndiaidh na gcéadta bliain a d'imir siad tionchar ar a chéile. Mar sin, bíonn sé ciallmhar staidéar a dhéanamh ar theangacha an ghrúpa seo in éineacht nó iad a chur i gcomparáid le chéile.
mion|clé|350px|Grúpaí eitneatheangeolaíocha i réigiún na sléibhte Cugasacha
An tSeoirsis agus na teangacha Cugasacha Deisceartacha
Is í an tSeoirsis an teanga is tábhachtaí acu seo mar theanga chultúrtha. Ceann de na teangacha Cugasacha Deisceartacha í, agus í gaolmhar leis na teangacha eile sa chraobh seo, mar atá, an teanga Margaluri (Mingréilis), an teanga Svaneti agus an teanga Laz. Teangacha iad seo atá thar a bheith difriúil leis an tSeoirsis ó thaobh na gramadaí agus an fhoclóra de, ach mar sin féin, dearcann na Seoirsigh orthu mar chanúintí de chuid a dteanga féin, ó úsáideann a gcainteoirí dúchais an tSeoirsis liteartha mar theanga chultúrtha - is é sin, má tá teacht acu ar an tSeoirsis: an chuid is mó de chainteoirí na teanga Laz, tá cónaí orthu sa Tuirc, agus iad ag scríobh as Tuircis.
Na Teangacha Nacha-Dhagastánacha
Foghrúpa eile de na teangacha Cugasacha is ea na teangacha Caspacha nó na teangacha Nacha-Dhagastánacha - na teangacha Cugasacha Oir-Thuaisceartacha. Is iad an tSeisnis agus an Iongúisis na teangacha is tábhachtaí acu seo. Teangacha eile sa chraobh seo iad an teanga Lak, an teanga Avar, an teanga Lezgi, an teanga Tabasaran, agus an teanga Dargwa. Is teangacha liteartha iad seo, ach thairis sin, tá cuid mhaith eile acu ann nach bhfuil caighdeán scríofa ar bith acu. Na páistí a labhraíonn an teanga Botlikh, mar shampla, faigheann siad a gcuid scolaíochta trí mheán na teanga Avar, arb í francbhéarla na Dagastáine í.
Na Teangacha Pontacha
Is iad na teangacha Cugasacha Iar-Thuaisceartacha, nó na teangacha Pontacha, nó na teangacha Abkhaz-Adyghe, an tríú foghrúpa atá ina fhíor-fhine teangacha. Is í an Chabairdis an teanga is líonmhaire cainteoirí dúchais acu. Teangacha eile iad an teanga Adyghe, a bhfuil gaol dlúth aici leis an gCabairdis - is minic a dhearctar ar an mbeirt acu mar chanúint aon teanga amháin - agus na teangacha Abkhaz agus Abaza, agus iad níos cosúla le chéile ná leis an gCabairdis nó leis an teanga Adyghe. Bhí a leithéid de theanga ann agus Ubykh freisin, ach fuair an cainteoir deireanach dúchais bás sa bhliain 1992. Bhí an teanga Ubykh níos cosúla leis an teanga Abkhaz agus leis an teanga Abaza, ach b'í an teanga Adyghe a mharaigh í.
Teangacha "neamh-Chugasacha" Chugais
Is iad an trí fhine teangacha seo, a cheanglaítear dá chéile mar "theangacha Cugasacha", teangacha fíor-dhúchasacha Chugais. Agus an méid sin ráite, tá sé tábhachtach cuimhne a choinneáil air go bhfuil go leor teangacha eile á labhairt sa réigiún:
Clyde Bruckman's Final Repose (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an ceathrú heipeasóid, "Clyde Buckman's Final Repose" den tríú sraith The X-Files ar an 13 Deireadh Fómhair 1995. Scríobh Darin Morgan an eipeasóid seo. D'fhéach 15.38 milliún duine ar an eipeasóid.
László Antal
Teangeolaí Ungárach as Búdaipeist, An Ungáir ab ea László Antal (san Ungáiris: [ˈlaːsloː ˈɒntɒl]) (25 Meitheamh, 1930 — Eanáir 1993). Bhí an chuid is mó dá saol caite aige ar an Ollscoil Eötvös Loránd i mBúdaipeist.
Stáisiún Shinjuku
Is ceann de phríomhstáisiúin traenach chathair Thóiceo, sa tSeapáin, é Stáisiún Shinjuku (新宿駅, Shinjuku-eki).
László Antal
A Shaol
Rugadh Antal i Szob san Ungáir sa bhliain 1930. Bhain sé céim máistreachta amach i staidéar Shasana, na hUngáire agus na Rúise ó Ollscoil Eötvös Loránd i mBúdaipeist sa bhliain 1953 agus fuair sé a dhochtúireacht sa teangeolaíocht ón Acadamh na hUngáie um Eolaíocht sa bhliain 1957.
Stáisiún Shinjuku
Bhain 3.59 milliún duine úsáid as an stáisiún in aghaidh an lae ar an meán sa bhliain 2018, an stáisiún traenach is gnóthaí ar domhain. Tá 35 ardán ag an bpríomhstáisiún, agus is féidir 17 ardán eile a rochtain trí nascanna fo-thalún le 5 stáisiún comharsa. Tá breis agus 200 bealach amach ag an bhfoirgneamh in iomlán.
=Tagairtí=
Mickey Walker
Dornálaí Gael-Mheiriceánach, a bhí ina marcmheáchain agus meánmheáchain, ab ea Mickey Walker (13 Iúil 1903 (1901 de réir cuid foinsí) – 28 Aibreán 1981). Bhí aithne air mar Toy Bulldog. In Elizabeth, New Jersey, a rugadh Walker, agus in Freehold, sa stát céanna, a fuair sé bás. Rinne sé dornálaíocht ar bhunús gairmiúil ó 1919 go 1935. I ndiaidh éirí as cró na dornálaíochta dó, d'fhoscail sé bialann agus chuaigh sé leis an bpéintéireacht freisin. D'éirigh leis sa dá iarracht. Sa bhliain 1990, bhí sé ar an gcéad ghrúpa dá glacadh isteach insan International Boxing Hall of Fame.
Mac Cairthinn mac Coelboth
Rí Laigean ba ea Mac Caorthainn mac Caolbhadha (Meán-Ghaeilge Mac Cairthinn mac Coelboth) (?-446?-530?) de mhuintir Uí Eineachghlais.
Stair
Is é Mac Caorthainn ar dhuine desna ríthe is luaite arb fhéidir é a fhíorú. Cé nach bhfaightear é in aon ghinealach ar bith atá ar marthain, tá taifead le feiceáil i nAnnála Inis Faithlinn, ag tuairisciú a bháis ag Cath Mhaigh Femin sa bhliain 446. Go sách uathúil, tugtar tacú leis an tagairt neamh-indeimhnithe ach ab é sin ag inscríbhinn Oghaim, ar cloch gar de Bhaile Shláine ach suite i gContae Lú. Léitear ann MAQI CAIRATINI AVI INEQAGLAS, 'sé sin [cloch] Mhic Cairthinn Uí Eineachghlais. Dá mb'fhíor é, ar chomhaois le Níall Noígíallach ba ea é.
Insítear i n-annála Éireann, agus Cath Maigh Femen á taifeadadh acu, gur de shliocht na gCruithne é Mac Caorthainn. Is amhlaidh áfach go bhfuil an maíomh seo bunaithe ar mhíthuiscint gur shinsear eapainmneach Uí Chaolbhadha an Dáil Araidi ba ea a athair. Is dóigh gur nasc foinsí déanacha agus neamhiontaofa eile Mac Caorthainn le hUí Néill, agus ag insint gurbh é Caolbhadh, mac Néill, a athair.