cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dún Samhnaí
Is sráidbhaile atá suite i gContae na Mí, Poblacht na hÉireann é Dún Samhnaí, nó Dunsany as Béarla.
8 Eanáir
Is é an 8 Eanáir an ochtú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 357 lá fágtha sa bhliain nó 358 i mbliain bhisigh.
Gerd Müller
Ba imreoir agus traenálaí sacair Gearmánach é Gerhard Müller, a rugadh ar an 3 Samhain 1945 i Nördlingen, sa Ghearmáin. D'imir sé le Bayern Munich sa Bundesliga, agus d'imir sé sacar leis  an Ghearmáin Thiar. Bhí sé ar an bhfoireann a bhuaigh Corn FIFA an Domhain sa bhliain 1974. Phós sé Uschi Ebenböck sa bhliain 1967. Fuair sé bás le Galar Alzheimer sa bhliain 2021.
An Madra Mór
Tá an Madra Mór ar cheann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha a nglacann an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta leo; tá sé ar cheann chomh maith de na 48 réaltbhuíon a d'aithin Tolamaes sa dara haois. Canis Major an t-ainm Laidine a thugtar air, a chiallaíonn an madra is mó. Deirtear gurbh é ceann den dá mhadra a bhí sna sála ag an sealgaire Oiríon (féach fosta réaltbhuíonta an Bhodaigh, an Mhadra Bhig, agus na Madraí Fiaigh) a bhí i gceist. Tá Sirius, an réalt is gile ar spéir na hoíche, sa réaltbhuíon an Mhadra Mhóir, agus tá an réalta sin ar cheann de thrí rinn Thriantán an Gheimhridh chomh maith.
Miotaseolaíocht
D'aithnítí an réaltbhuíon seo ag muintir an tseansaoil leis na cianta. San Eoraip i rith na ré clasaicí, léiríodh sé Laelaps, cú Acteon; nó uaireanta cú Procris, nimfeach Dhiána; nó an ceann a thug An Aróir do Chafalas, a bhí chomh cáiliúil sin ar son a luais gur ardaigh Séas aníos ar neamh é. Go coitianta, is é madra fiaigh Oiríon é Canis Major (nó b'fhéidir an réalt Sirius amháin), ar lorg an Ghiorria nó ag cabhrú le hOiríon agus é ag troid leis an Tarbh; agus is mar seo a luaití é i saothair Arátais, Hóiméir agus Héisiad. Dhéanadh na Sean-Ghréagaigh tagairt d'aon mhadra amháin, ach faoi ré na Rómhánach, tháinig an Madra Beag ar an láthair mar mhadra eile Oiríon.
De réir mhiotaseolaíocht na Róimhe, déantar tagairt don Mhadra Mór mar Custos Europae, sin le rá an madra a bhí ag faire Eorópa (ach theip air, mar d'fhuadaigh Iúpatar faoi ghné tairbh í); agus faoi dheireadh mar Ianitor Lethaeus nó Ceirbearas, is é sin le rá gadhar faire Ifrinn.
Ag brath ar an méid doiléire a chuirtear san áireamh, tá dealramh ag an Madra Mór le gadhar agus é ag tabhairt a aghaidh ar an taobh thuaidh nó ar an taobh theas den éiclipteach. De réir mhiotaseolaíocht na Sean-Ghréige, agus an madra seo ag tabhairt a aghaidh ó dheas, cheaptaí uaireanta gur mhadra décheannach a bhíodh ann, ós rud é go bhféachtaí ar Sirius mar mhadra ina cheart féin. Maidir leis sin, b'fhéidir go bhfuil baint éigin ag an réaltbhuíon seo, i dteannta cheantar sin na spéire nach bhfuil aon réaltaí gile ann (a áirítear anois mar réaltbhuíonta nua an-dhoiléire an tSioráif agus na Lincse) agus i dteannta rann eile de chomhartha stoidiacach an Chúpla (.i. Bealach na Bó Finne, an Cúpla, an Bodach, an tAra agus an Madra Beag), le bunús mhiotas bhólacht Ghéaróin, ceann de Dhá Shaothar Déag Earcail.
Caergwrle
Sráidbhaile is ea Caergwrle i Sir y Fflint, an Bhreatain Bheag. Tá timpeall 1621 daoine ina gcónaí ann. Tá caisleán agus trí theach tábhairne ann.
13 Aibreán
Is é an 13 Aibreán an 103ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 104ú lá i mbliain bhisigh. Tá 262 lá fágtha sa bhliain.
Eambólacht scamhógach
Gabháil eambólais (réad mínormálta ag imshruthú sa bhfuil) isteach in artairí na scamhóg. An t-eambólas is coitianta is ea téachtán (trombas) ag éirí as réigiún trombóise sa chos. Is féidir go lonnóidh sé sa phríomhartaire scamhógach chun bac iomlán a chur ar shreabhadh na fola do na scamhóga, rud a bheidh ina thrúig thobann báis. Cuireann téachtáin níos lú bac le sreabhadh fola i dteascáin is lú fíocháin sna scamhóga, agus tarlaíonn siomptóim cosúil le giorra anála, pian sa chliabhrach, is smuga fola.
Logan Sargeant
Is tiománaí Meiriceánach Fhoirmle a hAon é Logan Hunter Sargeant . Rugadh i bhFort Lauderdale, Florida, SAM é ar 31 Nollaig 2000. I 2023, ghlac sé páirt i gCraobh Dhomhanda Foirmle a hAon leis an bhfoireann Williams.
Triail Scopes
Triail múinteoir meánscoile, John Thomas Scopes, i stát Tennessee, SAM i 1925 ab ea Triail Scopes. Cuireadh i leith Scopes gur mhúin sé an éabhlóid bhitheolaíoch ina rang, rud a bhris dlí sa stát sin a shainordaigh go múinfí scéal litriúil an chruthaithe de réir an Bhíobla amháin. B'ócáid mhór phoiblí an triail, agus craobhscaoileadh í ar an raidió, fiú. De bhrí gur ghlac cuid mhaith daoine go raibh comhshinsir ag daoine is moncaithe, tugadh triail na moncaithe uirthi. Fuarthas Scopes ciontach agus gearradh fíneáil $100 air. Níor aisghairmeadh an dlí sin go dtí 1967.
Abhlann (Eocairist)
mion Briosca tanaí a úsáidtear chun comaoineach san Aifreann, le linn na hEocairiste, is ea abhlann.
Léimneach buinsí
Léimneach ó ionad ard a bhfuil an léimneoir ceangailte leis trí cháblaí láidre rubair, greamaithe lena rúitíní. Ríomhtar fad is teannas an chábla chun déanamh cinnte de go n-aisléimeann an léimneoir roimh an talamh a shroichint. D'éirigh an ghníomhaíocht an-choitianta sna 1990idí, agus is spórt í i gcuid mhaith tíortha anois.
1920 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1920.
Léimneoir (féileacán)
Féileacán le réise réasúnta beag sciathán, ceann mór agus colainn mhór. Na hadharcáin cleithchruthach go minic, scartha go maith ag a mbun. Itheann na cruimheanna féar.
Eamhnú (bitheolaíocht)
Modh atáirgthe neamhghnéasaigh ina scoilteann an t-orgánach ina dhá chuid (eamhnú dénártha) nó níos mó (eamhnú iolrach) ionas go bhforbraíonn gach cuid ina horgánach neamhspleách iomlán ann féin. Coitianta i measc miocrorgánach aoncheallach.
Gleann Urchaidh
Is loch suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd na hAlban é Gleann Urchaidh.
Géarchéim airgeadais 2023
Bhris Géarchéim airgeadais 2023 amach nuair a theip an banc, 'Silicon Valley Bank' (SVB) i gCalifornia ar 10 Márta 2023. clé|mion clé|mion|Fed Funds agus Treasuries
Cúiseanna
Le linn 2022-2023, bhí an Banc Cúlchiste Feidearálach ag ardú rátaí úis, agus thit an tóin as na Treasuries, na bannaí rialtais, dá bharr sin. Ach chuir SVB go leor Treasuries i ngeall mar chomhthaobhacht.
Tarrtháil
Ghabh Comhlacht Árachais Taiscí Feidearálacha (CATF) na Stát Aontaithe seilbh ar Silicon Valley ar 10 Márta 2023. Dhún na rialtóirí Meiriceánacha an banc nuair a rinneadh astarraingt ollmhór ar na taiscí tar éis do luach na scaireanna titim as a chéile.
Bronnann an foras stáit sin ráthaíocht ar thaiscí bainc, go dtí $250,000. I ndiaidh an táthcheangail, bhí an CATF ag iarraidh SVB a dhíol.
Bhuail deacrachtaí eile an earnáil baincéireachta sna Stáit Aontaithe, agus tháinig ardú mór ar árachas chun cosaint a thabhairt do na bainc i gcás loicthe. Bhí First Republic Bank i gCalifornia ar forbhás. Ach tháinig bainc eile i gcabhair air agus airgead a chur i dtaisce ann.
Iarmhairtí san Eoraip
Bhí na rátaí úis ag dul in airde san Eoraip chomh maith, agus bhí na infheisteoirí ag éirí drogallach roimh rioscaí. Thit luach stoc i mbainc go trom ar na margaí airgeadais. Tháinig bainc cheannais san Eoraip le chéile lena chinntiú go mbeadh bainc fós leachtach agus in ann sócmhainní a shóinseáil go hairgead tirim.
Ar 19 Márta 2023, tarrtháladh ceann de na bainc is mó san Eoraip, Crédit Suisse, a bhí ar shéala loiceadh. Cheadaigh Rialtas na hEilvéise do mhórbhanc eile, UBS, Credit Suisse a cheannach ar €3 billiún agus dul freagrach i gcaillteanais de €5 billiún. Bhí Rialtas na hEilvéise ag dul in urrús ar an socrú a rinneadh faoi théirim lena chinntiú nach loicfeadh Credit Suisse agus nach dtarraingeofaí géarchéim baincéireachta idirnáisiúnta.
Bhí sé geallta ag an mBanc Ceannais Eorpach go dtabharfar iasachtaí do bhainc sa limistéar euro, más gá.
Éire
Dúirt an Roinn Airgeadais in Éirinn, "Cé gur beag de thionchar díreach atá ag teip an Bhainc ar chóras airgeadais na hÉireann, tá iasachtaí faighte ag roinnt comhlachtaí Éireannacha ó SVB ó 2012,"
Scornlus
Is éard is scornlus ann ná ball de ghné éagsúil plandaí bliantúla is luibheacha ilbhliantúla, cuid acu íseal leata, cuid acu díreach in airde, go minic ag foirmiú tortán, dúchasach don leathsféar thuaidh. Na duilleoga an-chaol go dtí beagnach ciorclach. Na bláthanna cloig cúigmhaothánach, de ghnáth mór feiceálach, gorm beagnach i gcónaí, ach uaireanta bándearg nó bán, ina n-aonar nó i mbláthraí fada. Is é an toradh ná capsúl le póir a shileann síolta mar a bheadh piobarán ann. Suas le 300 speiceas ar eolas, agus fástar an-chuid speiceas mar mhaisiúchán.
Cluain Ioraird
Sráidbhaile atá suite i gContae na Mí, Poblacht na hÉireann í Cluain Ioraird, nó Clonard as Béarla. Tá an sráidbhaile seo suite ar phríomhbhóthair N4 in aice le Cionn Átha Gad na hIarmhí. Tá suas le 100 duine ina gcónaí sa sráidbhaile.
Cinedhíothú na gCambódach
mion|Blaoscanna i Tuol Sleng, [[campa géibhinn i Phnom Penh]] Tharla cinedhíothú na gCambódach le linn na mblianta 1975-1979 nuair a bhí Pol Pot agus na Ciméaraigh Dhearga i gcumhacht. Ach i ndáiríre, bhí an bharbarthacht i réim sa tír san am.
mion|[[Músaem|Iarsmalann Tuol Sleng]] Tá sé ina ábhar conspóide i gcónaí cé mhéad daoine a fuair bás sa chogadh cathartha, i mblianta na Campúise Daonlathaí, agus i rith an chogaidh a d'éirigh idir Vítneam agus an Champúis Dhaonlathach sa deireadh.
D'admhaigh an Champúis Dhaonlathach gur básaíodh trí mhilliún duine sna blianta 1975 agus 1979. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:PolPot.jpg|clé|mion|Pol Pot sa bhliain 1978 mion|Grianghraf san [[Músaem|Iarsmalann Tuol Sleng]] Thug Ponchaud le fios gur éag dhá mhilliún is trí chéad míle, iad siúd san áireamh, na céadta míle acu, a maraíodh sula ndeachaigh na Cumannaigh i gceann na tíre i ndiaidh do Phnom Penh titim leis na Ciméaraigh Dhearga.
Is é an meastachán a thug an Tionscadal um Chinedhíothú na Cambóide, Ollscoil Yale, ná milliún agus seacht gcéad míle. Ghlac eagraíocht idirnáisiúnta chosanta na gceart daonna, Amnesty International, leis go raibh milliún agus ceithre chéad míle ann, agus is é an uimhir a thug Roinn Gnóthaí Eachtracha na Stát Aontaithe ná milliún agus dhá chéad míle. mion|Grianghraf san [[Músaem|Iarsmalann Tuol Sleng]] Maidir le Pol Pot féin agus Khieu Samphan, agus iad ag déanamh a bheag den chinedhíothú is dócha, is iad na huimhreacha a tháinig uathu ná ocht gcéad míle (Pol Pot) agus aon mhilliún amháin (Khieu).
Gleann Freóin
Is gleann é Gleann Freòin, suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd na hAlban. Tá sé taobh le Loch Laomainn. Tá abhainn ann, leis an ainm céanna, a ritheann a ritheann isteach sa loch, agus bóthar, ar a dtugtar an A817 anois air nó 'Bóthar Tarlaithe Ghleann Freóin', a théann ón A82 suas an glen agus thar bharr na gcnoc go dtí an HMNB Clyde ag Ceann a' Gheàrrloch.
25 Nollaig
Is é an 25 Nollaig an 359ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 360ú lá i mbliain bhisigh. Tá 6 lá fágtha sa bhliain.
Fionnchaomh
Sa Rúraíocht, ba í Fionnchaomh (Sean-Ghaeilge Findchóem) deirfiúr rí na nUladh, Conchobar mac Nessa; bean chéile Amergin;   máthair Chonall; agus banaltra chíche Cú Chulainn.
Cíb
An-chuid plandaí den chlann cyperaceae. Dhá cheann atá an-tábhachtach forleathan. Tá an chéad cheann, Carex, ar fud an Domhain ach an-choitianta i ngnáthóga fo-artacha, ailpíneacha is mongacha. Is cuid shainiúil den fhásra in áiteanna mar sin é. Ilbhliantúil riosómach le dosanna duilleog, cosúil le féar. An gas triantánach i dtrasghearradh, na bláthanna bídeach gan iombhláth. Na baineannaigh is na fireannaigh ar bhioranna difriúla, cosúil le féar. An toradh sainiúil ubhchruthach tríshleasach gobach. An dara ceann, Cladium mariscus, cosúil le Carex ach le duilleoga le chéile is sámhchiumhais. Tá sé seo ceannasach in eanaigh is corcacha i réigiúin theo.
Ceolfhoireann
deas|300px|thumb|Ceolfhoireann i mbun ceoil. Is ensemble ionstraimeach í ceolfhoireann, is é sin bailiúchán mór d'uirlisí cheoil agus ceoltóirí. Tugtar ceolfhoireann shiansach nó ceolfhoireann fhiolarmónach ar lán-cheolfhoireann, ina bhfuil suas go dtí céad ceoltóir. Braitheann méid agus baill na ceolfhoirne ar an bpíosa ceoil atá a sheinm aici.
De ghnáth, roinntear na huirlisí i gceithre ghrúpa:
Tugtar stiúrthóir ar an duine a dhíríonn na ceoltóirí.
Scáildaonra
Tugtar scáildaonra ar dhaonra stairiúil a aimsíodh trí mhodhanna staitistiúla.
Léann daonra
Sa bhliain 2004 maíodh gur féidir leis an meastachán uasdealraitheachta nó teoirim Bayes, dhá mhodh staidrimh a mheasann rátaí imirce agus méid daonraí de réir theoiric an chomhtháthaithe, feidhm a bhaint as tacair shonraí a bhfuil daonra neamhaithnid ceilte iontu. Tugtar “scáildaonra” ar an daonra seo. Féadtar taighde a dhéanamh ar an rian a fhágann daonraí díofa ar mhéid daonra eile agus ar rátaí na himirce idir dhá dhaonra eile. Braitheann claontaí na bparaiméadar daonra a shíltear atá ann ar a bhfuil d'imirce ó na daonraí neamhaithnide. Cáineadh an modh oibre seo toisc gur fáisceadh scáilphobail as léirshamhlacha staidrimh amháin.
Géineolaíocht daonra
Sa bhliain 2012 baineadh feidhm as anailís DNA agus modhanna staitistiúla chun a léiriú gur chros-síolraigh daonra atá díofa anois le sinsir na nEorpach agus le grúpa Sibéarach, grúpa a d’imigh ina dhiaidh sin chun Meiriceá. Tugadh "scáildaonra" ar an daonra díofa toisc gur fhág sé a rian ar an ngéanóm in ionad fianaise sheandálaíoch a fhágáil ina dhiaidh. Sa bhliain 2013 tháinig an tuar faoin tairngreacht nuair a thángthas ar iarsmaí duine a bhain leis an scáildaonra sin.
Sa bhliain 2015 rinneadh staidéar ar ghinealach agus imirce luath na muice clóis, staidéar a fuair amach go raibh géinte ag an muc sin a tháinig ó scáildaonra díofa de chuid an tsealaid Phléisticéinigh.
Leintivíreas
Víreas atá cosúil le baill eile de chlann na reitrivíreas, ó thaobh deilbheolaíochta is ceimice, ach nach gcuireann tús le siad. Fuarthas go bhfuil baint ag cuid mhaith leintivíreas le galair ainsealacha, cosúil le hairtríteas, niúmóine a éiríonn níos measa de réir a chéile, agus galair mhalla néareolaíocha.
Solidus
Thug Constaintín Mór bonn nua isteach, an solidus sa cheathrú céad A.D.. Choinnigh an solidus an meáchan agus an t-ábhar miotail lómhair a bhí ann ó thús suas go dtí lár an 11ú céad. Dá bhrí sin, bhí a cháil amuigh agus bhí sé ar an mbonn ba thábhachtaí a bhí in úsáid do thrádáil idirnáisiúnta ar feadh cúig chéad bliain. Baineadh úsáid as as solidus mar airgead idirnáisiúnta agus tháinig seandálaithe orthu chomh fada ó bhaile agus na sléibhte Altai sa Mhongóil. clé|mion|Constaintín IIː Solidus timpeall 651-654 AD
Drámaíocht
thumb|300px|right|[[Amharclann i Chicago. Ligeann cruth an dín don fhuaim dul timpeall na hamharclainne.]]
Cur i láthair na hoibre liteartha in amharclann nó i spás poiblí eile atá sa drámaíocht. Tá sí ar cheann de na foirmeacha is ársa sa litríocht. Samhlaítear tús na drámaíochta, mar a aithnítear anois í, leis an tSean-Ghréig agus chuireadh Eoiripidéas, Sofaicléas agus na drámadóirí Gréagacha eile drámaí ar siúl os comhair an phobail na mílte bliain ó shin.
Ar William Shakespeare a chuimhníonn go leor daoine nuair a luaitear an drámaíocht. Cé gur mhair sé sa 16ú haois, cuirtear a chuid drámaí i láthair go rialta ar fud an domhain go fóill.
Staffordshire
Is contae i Sasana é Staffordshire atá suite in oirthear na tíre.
Cibearchogaíocht
Is éard is cibearchogaíocht ann ná ionsaithe ríomhaireachta a dhéantar ar stát namhad a chuireann isteach ar chórais ríthábhachtacha ríomhaireachta atá acu, nó a dhéanann dochar d'infreastruchtúr fisiciúil.
Is cuid lárnach den chibearchogaíocht í cibearfhaisnéis (Béarla: cyberintelligence). Is éard atá i gceist leis sin ná bailiú eolais, faoi rún de ghnáth is go mídhleathach go minic, trí líonraí ríomhairí is bunachair ríomhairí, agus anailísiú is measúnú an eolais seo ar bhealach inúsáidte. De bhrí go mbraitheann daoine aonaracha is eagraíochtaí an oiread sin ar chórais ríomhaire ina gcúrsaí gnó, déanann iomaitheoirí, gníomhaireachtaí stáit nó coirpigh iarracht teacht ar an eolas sna córais sin. Uaireanta déanann na spiairí seo an t-eolas i mbunachair áirithe a athrú nó a mhilleadh, agus tugtar bradaíl air seo. Ar an taobh eile, déanann úinéirí na ríomhairí is na mbunachar gach iarracht a gcuid eolais a chosaint le bogearraí casta cosanta a dtugtar ballaí dóiteáin orthu.
Eitilt thrasatlantach Alcock agus Brown
mion|An Vickers Vimy ag Lester's Field, 14 Mei. 1919, St. John's, mion|Cheap siad ón aer go raibh siad le tuirlingt ar thalamh réidh. Rinne na heitleoirí Briotanacha John Alcock agus Arthur Brown an chéad eitilt thrasatlantach gan stad ar an 14 go 15 Meitheamh 1919.. D'eitil Alcock agus Brown ó Thalamh an Éisc go Contae na Gaillimhe i 16 uair is 27 nóiméad.
Ullmhúchán
mion
Sa bhliain 1913, chuir an Daily Mail duais £10,000 (suim airgid ollmhór sa bhliain 1919. ... thart ar mhilliún Euro sa lá atá inniu ann) ar fáil don chéad eitleoir a thrasnódh an tAigéan Atlantach gan stopadh. Chuir an Chéad Chogadh Domhanda isteach ar an gcomórtas an bhliain dár gcionn agus cuireadh ar athló é i dtreo dheireadh 1918..
Tar éis an chogadh in 1918, chuaigh ceithre cinn d'fhoirne trasna na farraige go Talamh an Éisc chun páirt a ghlacadh sa rás. mion|Alcock agus Brown Bhí foireann an Sopwith (Hawker & Grieve) ann agus theip orthu. Bhí siad níos mó ná leath bealaigh aniar nuair a bhris an t-eitleán orthu agus chuaigh siad i bhfarraige. Tugadh ar bord loinge iad.
Bhí foireann eile, Raynham agus Morgan, ar tharla timpiste dóibh agus iad ag éirí den talamh.
An chéad eitilt trasna aigéan an Atlantaigh
Bhí plean eile ag rialtas na Stát Aontaithe ag féachaint chomh maith an n-eitleoidís trasna an Atlantaigh. Ceithre cinn de bháid aeir, a raibh na 'Nancies' de leasainm orthu, a bheadh in úsáid acusan. Ní fhéadfaí na heitleáin sin a eitilt an bealach ar fad agus bheadh orthu a theacht anuas ar na hAsóir. Tar éis 11 lá a chaitheamh ar an turas, tháinig ceann d'eitleáin Mheiriceá, an NC-4, le talamh i Liospóin na Portaingéil e ar 27 Bealtaine, an chéad eitleán riamh - agus an chéad chriú - a d'eitil trasna aigéan an Atlantaigh.
Alcock agus Brown
Éacht de chuid na Breataine a bhí san aistear anróiteach. Ba as an mBreatain Alcock agus Brown agus bhí cúlra san arm acu. mion|16 Meitheamh Chreid Alcock go raibh an t-ádh ag baint leis an uimhir 13 dó féin. Ba í an uimhir 13 an uimhir oibre a bhí aige agus é ag obair do Empress engineering. Ba é an Vickers Vimy an 13ú eitleán den chnuas agus críochnaíodh é an 13 Feabhra. Bhí 13 duine ar an bhfoireann a thaistil go Talamh an Éisc. Rinne Alcock gach uile iarracht imeacht ar an Aoine an 13 Meaitheamh, (ach bhí mí-ádh air nuair a chlis ar chuid d'fearas tuirlingthe an eitleáin, mar sin b'éigin dó imeacht ar an Satharn an 14).
Bhí a chuid piseoga féin ag Brown chomh maith. Thug sé leis bréagán clúmhach mar shonóg, cat dubh ar a dtug sé ‘Twinkletoes’. Thug Alcock leis a chomhluadar féin, ‘Lucky Jim’. Chuir duine de na hinnealtóirí crú capaill i bhfostú faoi chathaoir Alcock chomh maith.
Eitilt
D’eitil an bheirt phíolótaí Bhriotanacha ó 'Lester's Field', Cathair Eoin i dTalamh an Eisc, Ceanada. D'ardaigh an t-eitleán (an bumadóir déphlána ,Vickers Vimy) ón talamh go mall ar 14 Meitheamh ag 1:45 p.m. mion|Ionad tuirlingte Alcock & Brown 1919 mion Dúradh níos déanaí go raibh ar Brown siúl amach ar an sciathán chun leac oighir a ghlanadh as an inneall, creid nó ná creid.
Thuirling an bheirt ag 8:40 a.m. on 15 Meitheamh 1919 i bportach leath bealaigh, idir an Clochán agus Baile Conaola, Bhí siad ag iarraidh tuirlingt go díreach chun a bheith cinnte an £10,000 a fháil. Cheap siad ón aer go raibh siad le tuirlingt ar thalamh réidh. Níor gortaíodh ceachtar den bheirt. Bhí an chéad eitilt thrasatlantach gan stad bainte amach acu, a mhair 16 uair an chloig agus 28 nóiméad agus a thuirling 25 mhíle ó thuaidh ón gceann scríbe a bhí acu. Tháinig siad anuas in aice le Stáisiún Raidió Marconi.
Cuimhneachán
I 1954 a cuireadh dealbh stairiúil cloch aoil de laochra na spéartha, Alcock agus Brown, taobh amuigh d’Aerfort Heathrow, Londain. Sa bhliain 2019, bhí an dealbh tugtha anall go dtí an Clochán ó Aerfort Heathrow. Rialtas na Breataine a d’íoc as agus bhí sé ar an gcéad chuimhneacháin ar Alcock agus Brown agus ar an éacht a rinneadar.
Sa bhliain 2005, d'eitil Steve Fossett agus Mark Rebholtz trasna an Atlantaigh i Vimy nua.
Eamon Martin
Is é Eamon Martin KC*HS (a rugadh ar 30 Deireadh Fómhair 1961) préaláid Éireannach san Eaglais Chaitliceach a raibh ina hArdeaspag ar Ard Mhaca agus Ardeaspag Éire Iomlán ó 2014.
Luathshaol agus oideachas
Rugadh Martin i gcathair Doire, Éire Thuaidh i 1961, i measc 12 páistí eile. Bhí oideachas faighte aige ansin, ag Bunscoil Naomh Pádraig i dtús báire, ansin ag Coláiste Naomh Colum. Bhí a oideachas cliarscoile faighte aige i gColáiste Naomh Pádraig, Maigh Nuadhad, áit a raibh céim BD (Honors) bainte aige sa Diagacht, agus BSc (Honors) san Eolaíocht Mhatamaiticiúil ó NUI Maynooth.
Clogad
thumb|upright|Clogad cogaidh Corantach ársa
Ceannbheart crua a chaitear ar an gceann chun é a chosaint is ea clogad. Toisc go bhfuil an ceann leochaileach de bharr an inchinn a bheith sa chloigeann, ní mór an ceann a chosaint ó bhuillí troma a d'fhéadfadh an ceann a scoilteadh agus/nó díobháil a dhéanamh don inchinn. Tá clogaid á chaitheamh leis na cianta. Bhí agus tá fós clogaid á chaitheamh ag daoine i mbun comhraic. Caitheann tógálaithe clogaid chun a gceanna a chosaint ar thaismí ag láithreacha tógála. Caitear clogaid nuair a mbíonn daoine ag imirt spóirt nó nuair a mbíonn imeachtaí contúirteacha ar siúl acu. Caitheann rothaithe, gluaisrothaithe, tiománaithe gluaisteán rásaíochta, marcaithe, dreapadóirí agus a lán daoine eile nach iad clogaid agus iad ag taisteal nó ag gluaiseacht. Caitheann a lán imreoirí iomána, imreoirí haca, haca-oighear ach go háirithe, agus imreoirí cluichí eile clogaid ar eagla na heagla go mbuailfear ar an gceann iad agus iad ag imirt. Caitheann an lucht dóiteáin clogaid freisin mar chuid den chulaith acu nuair a mbíonn siad ag iarraidh tine a mhúchadh.
Sealbhú teanga
Is éard is sealbhú teanga ann ná an próiseas trína bhfaigheann daoine an cumas teanga a bhrath agus a thuiscint (is é sin le rá,a bheith feasach ó thaobh na teanga de agus í a thuiscint), chomh maith le focail agus abairtí a tháirgeadh agus a úsáid chun cumarsáid a dhéanamh.
Leipididéandran
Garbhógach iontaisithe a bhíodh scaipthe go forleathan go déanach sa ré Phailéasóch (590-250 milliún bliain ó shin). An-ard, suas le 30 m ar airde, agus craobhtha in dhá aicme. Ar na plandaí fuarthas coilm duilleog muileatach is cóin mhóra.
Iairiglif
mion|[[Leac Rosetta]] Is carachtar amháin d'iairiglifí na hÉigipte, córas scríbhneoireachta na Sean-Éigipte, é iairiglif (ón Ghréigis ar “snoíodóireacht naofa”). Toisc gur script logagrafach é an córas scríbhneoireachta seo a úsáideann siombailí picteagrafacha chun focail nó fuaimeanna a léiriú, uaireanta tugtar “iairiglifí” ar scripteanna eile a bhfuil tréithe acu a chuirtear script na sean-Éigipte i gcuimhne. Sa Nua-Phlatónachas, go háirithe le linn an Renaissance, is éard a bhí “iairiglif” ann ná léiriú ealaíonta ar smaoineamh rúndiamhair, go díreach an rud a chreid na Nua-Phatónaigh faoi iairiglifí na Sean-Éigipte.
Is script phictiúrtha é na hiairiglifí — is é sin córas scríbhneoireachta a úsáideann íomhánna mar shiombailí ar aonaid shéimeantacha éagsúla, seachas na litreacha teibí a úsáidtear in aibítrí. Cé go raibh sé bunaithe ar íomhánna, bhí script na Sean-Éigipte beagáinín níos casta ná sin. D'úsáidtí gach iairiglif i gceann de na trí bhealach seo a leanas: (1) mar léiriú díreach ar rud nó ar ghníomh, (2) mar léiriú ar fhuaim 1, 2, nó 3 shiolla, nó (3) mar shoiléiriú ar bhrí bheacht na n-iairiglifí i ngar di. Bhí bua na healaíne ag teastáil chun iairiglifí a scríobh, rud a chuir teorainn le líon na scoláirí a roghnaíodh chun iad a fhoghlaim. Ba iad siúd a raibh ardoideachas acu (.i. an faró, na huaisle agus na sagairt) a bhí in ann na hiairiglifí a léamh agus a scríobh; d'úsáid daoine eile leaganacha níos simplí a bhí níos feiliúnaí don ghnáthscríbhneoireacht: an script chliarúil (Béarla: hieratic) ar dtús, agus níos déanaí an script choiteann (Béarla: demotic).
European Research Group
clé|mion Grúpa d'fheisirí parlaiminte sa bPáirtí Caomhach na Ríochta Aontaithe, a bhí i mbun feachtais ar son na Breatimeachta, is ea an European Research Group (ERG),
Bíonn na baill, Eoraisceiptigh go léir, i bhfad amach ar an eite dheis. Cumann rúnmhar atá ann; ní insíonn na baill mórán faoina gcuid oibre
Taochas
Is traidisiún fealsúnach agus spioradálta de bhunadh na Síne é an Taochas, nó an Daochas, a chuireann béim ar mhaireachtáil ar aon dul leis an Tao (Sínis: 道; Pinyin: Dào; lit. ‘Bealach’, nó Dao). San Taochas, is é an Tao foinse, patrún agus substaint gach rud a bhíonn ann. Múineann an Taochas faoi na disciplíní éagsúla chun "foirfeacht" a bhaint amach trí bheith ar aonintinn le rithimí neamhphleanáilte na n-uile, ar a dtugtar "an bealach" nó "Tao". Athraíonn eitic an Taochais ag brath ar an scoil ar leith, ach go ginearálta bíonn claonadh acu chun béim a chur ar wu wei (gníomh gan rún), "nádúrthacht", simplíocht, spontáineacht agus na Trí Sheod :慈, "comhbhá",儉, "tíosacht" agus不敢爲天下先, "umhlaíocht".
An Madra Beag
Tá an Madra Beag ar cheann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha a nglacann an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta leo; tá sé ar cheann chomh maith de na 48 réaltbhuíon a d'aithin Tolamaes sa 2ú aois. Is é Canis Minor an t-ainm Laidine a thugtar air, rud a chiallaíonn "an madra is lú". Deirtear gurbh é ceann den dá mhadra a bhí sna sála ag an sealgaire Oiríon (féach fosta réaltbhuíonta an Bhodaigh, an Mhadra Mhóir, agus na Madraí Fiaigh) a bhí i gceist.
Is réaltbhuíon bheag é an Madra Beag, gan faic le feiceáil inti den chuid is mó ach dhá réalta: Procyon (α CMi) agus Gomeisa (β CMi).
Réada suntasacha domhainspéire
Tá réaltbhuíon an Mhadra Bhig chomh beag sin nach bhfuil aon réad domhainspéire istigh ann níos gile ná an deichiú méid.
Miotaseolaíocht
D'aithnítí an Madra Beag mar an ceann is lú de dhá mhadra fiaigh Oiríon. Ach níor áirigh na Sean-Ghréagaigh mar réaltbhuíon difriúil ina cheart féin é, agus mar sin de ceapadh ar dtús nach raibh ach madra amháin ag Oiríon. Féach fosta réaltbhuíonta an Bhodaigh agus an Mhadra Mhóir.
1921 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1921.
4 Eanáir
Is é an 4 Eanáir an ceathrú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 361 lá fágtha sa bhliain nó 362 i mbliain bhisigh.
Susan McKenna-Lawlor
Is astrafisici Éireannach í Susan McKenna-Lawlor a rugadh ar 3 Márta 1935. Is ollamh le fisic thurgnamhach í in Ollscoil na hÉireann, Má Nuad.
Luathshaol agus gairm
Rugadh Susan i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1935. Rinne sí staidéar ar an fhisic thurgnamhach in Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath.
Scríobh McKenna-Lawlor an t-alt suirbhé: "Réalteolaíocht in Éirinn ó 1780" do Vistas in Astronomy i 1968. ''
Spás Teicneolaíocht na hÉireann Teoranta
Ba í McKenna-Lawlor an príomh-imscrúdaitheoir do thurgnamh ar an nGníomhaireacht Eorpach Spáis misean (ESA) Giotto. Sa bhliain 1986 bhunaigh sí an comhlacht ionstraimíochta spás Space Technology Ireland Ltd (STIL), le caipitlí fiontair Dermot Desmond. STIL mhonaraíonn hionstraimí seo foráil do mhisin spás agus is McKenna-Lawlor an stiúrthóir bainistíochta.
D'fhorbair sí ionstraimí chun monatóireacht an ghaoth gréine ar Mars don mhisean ESA Mars Express.
Ceapadh STIL an t-aonad chun an Tacaíocht Leictreach Córas Próiseálaí a bheadh ar bord an spásárthaí Rosetta. Ba í McKenna-Lawlor ionadaí na hÉireann ar an mBord Stiúrtha nuair a cuireadh an Lander Philae Rosetta síos ar Choiméad 67P/Churyumov-Gerasimenko.
Scríobh McKenna-Lawlor an leabhar “Cibé rud a dhealraíonn ba chóir é a bheith breathnaithe.” Bhí sí ina ball de Sheanad d’Ollscoil na hÉireann agus d’Údaráis Rialaithe Ollscoil Mhaigh Nuad.
Bhí sí ina buaiteoir an Phobail Rehab na Bliana i 1986. Toghadh í mar chomhalta d’Acadamh Idirnáisiúnta na hAstronautics agus sa bhliain 2005 bronnadh uirthi DSc oinigh ó Ollscoil Uladh as a cuid ranníocaíochtaí le réaltfhisic.
Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise
Is comórtas Áiseach bliantúil é Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise (Béarla: Eurovision Asia Song Contest, Fraincis: Concours Eurovision Asie de la chanson). Tosóidh an chomórtas uair éigin sa bhliain 2019.
Cibirnitic
Brainse den róbaitic ina bpléitear le rialú is feidhmiú córas rialaithe siarchothaithe é Cibirnitic. Tagann ríomhairí go mór san áireamh sna córais seo ina ndéantar aschur an chórais a bhrath is a thomhas agus a mbaintear feidhm as na tomhais sin chun an córas a athrú is a rialú chun aschur ar leith a sholáthar. Eiseamláir shimplí is ea an teirmeastat, a stiúrann teocht an tseomra. Is féidir go mbeidh córas mar seo fíorchasta leis an iliomad braiteoirí, agus ríomhaire chun na comharthaí braite a phróiseáil is comharthaí stiúrtha a sholáthar don chóras chun é a athrú ar bhealach éigin.
22 Lúnasa
Is é an 22 Lúnasa an 234ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 235ú lá i mbliain bhisigh. Tá 131 lá fágtha sa bhliain.
Haiceálaí
Is éard is haiceálaí ann ná duine a bhfuil ardscileanna ríomhaireachta aige/aici a úsáideann eolas teicniúil chun sprioc a bhaint amach nó constaicí a shárú laistigh de chóras ríomhaireachta, go háirithe ar bhealach cliste nó seiftiúil. I measc saineolaithe ríomhaireachta, is téarma moltach é seo. Sa lá atá inniu ann, áfach, is minic a úsáidtear an téarma seo le brí ghaolmhar ach difriúil; is é sin “haiceálaí slándála” (nó “bradaí”), duine a bhriseann isteach i gcóras ríomhaireachta gan chead.
Cuirtear “naíonáin scriptithe” san áireamh le haiceálaithe den sórt seo — daoine gan mórán eolais teicneolaíochta acu a úsáideann ríomhchláir scríofa ag daoine eile chun briseadh isteach i ríomhairí. Toisc go bhfuil an lámh in uachtar sna meáin chumarsáide ag an mbrí a bhaineann le cúrsaí slándála, feictear téarmaí eile i nGaeilge ar an mbrí níos leithne, mar shampla “seifteoir” nó “ríomhéigeas”. Ba é “bradaí” an téarma a mhol an Coiste Téarmaíochta ar “haiceálaí slándála” i dtús báire, ach dímholadh an téarma sin tamall ó shin, agus is é “haiceálaí” an téarma oifigiúil anois, in ainneoin na hathbhrí. Tá an bhunbhrí fós i mbéal an phobail i dtéarmaí nua ar nós “haiceálaí fáis” agus “haiceálaí saoil”.
Tháinig cultúr na haiceálaithe chun cinn i dtús báire i measc pobail ríomhchláraitheoirí agus dearthóirí córais sna 1960idí ag MIT, go háirithe sa Tech Model Railroad Club agus sa tSaotharlann Intleachta Saorga. Leathnaigh an coincheap go dtí an pobal a thóg ríomhairí baile mar chaitheamh aimsire sna 1970idí, mar shampla an Homebrew Computer Club. Rinne an t-údar Steven Levy cur síos ar an stair seo ina leabhar Hackers: Heroes of the Computer Revolution a foilsíodh den chéad uair in 1984.
Éan aithrise
Éan atá dúchasach don Domhan Úr, cosúil le smólach le gob géar, rud beag cuartha le heireaball fada. Canann sé go maith. Is aithriseoir an-mhaith é. Áitríonn sé foraoisí is áiteanna tomacha, agus itheann inveirteabraigh is torthaí.
Tugtar “éan aithrise” ar thart ar 17 speiceas in dhá ghéineas, Mimus agus Melanotis laistigh den fhine Mimidae.
Baile na hInse, Contae an Dúin
Is baile suite i gContae an Dúin i dTuaisceart Éireann é Baile na hInse.
Abadas
Is sraith theilifíse é Abadas a craoladh ar tús ar CBeebies ó 2011 go dtí 2012. Bhí leaganacha sa Bhreatnais agus i nGaeilge na hAlban ar fáil.
Eamhnú núicléach
thumb|240px|Beochan ar eamhnú núicléach spreagtha ag neodrón de réir an tsamhail braoiníní le trí neodrón nua-scaoilte thumb|240px|Sampla d'eamhnú núicléach spreagtha ag neodrón de úráiniam-235 Imoibriú núicléach ina scoiltear an núicléas, mar shampla núicléas d'úráiniam-235, ina dhá bhlúire mhóra agus a scaoiltear amach cuid mhaith fuinnimh. De ghnáth is ionann na blúirí seo is núicléis de dhúile i lár chlár peiriadach na ndúl. Astaítear neodróin freisin, agus má bhíonn tuilleadh núicléas U-235 sa timpeallacht is féidir go n-ionsóidh na neodróin ón mbunimoibriú iad, agus a thuilleadh imoibrithe den saghas céanna a spreagadh.
Is féidir imoibriú slabhrúil a chur ar siúl má dhéanann níos mó ná neodrón amháin ionsaí mar seo tar éis gach imoibriú aonair. Le linn an imoibrithe shlabhrúil seo scaoiltear a lán teasa i seal gairid ama, agus tagann sé seo ó chlaochlú maise go dtí teasfhuinneamh. Is ionann an teas a chruthaítear ó 1 kg U-235 is a fhaightear ó 3.1 milliún kg guail. Is í an ghiniúint teasfhuinnimh seo le linn an imoibrithe is bun leis an bpléascán adamhach agus an modh núicléach ginte fuinnimh leictrigh. Chun pléascán núicléach a dhéanamh, níl ag teastáil ach timpeall 7 kg d'úráiniam-235 a bheith bailithe go dlúth le chéile chun an t-imoibriú slabhrúil a chur ar bun. Tugtar an mhais chriticiúil ar an íosmhéid seo den iseatóp ineamhnaithe.
An Nualainn
Ceann de réigiúin na Fionlainne is ea an Nualainn (Fionlainnis: Uusimaa; Sualainnis: Nyland). Tá sé ag críochantacht leis na réigiúin eile Iardheisceart na Fionlainne, Bun na Tabhastlainne, Päijät-Häme agus Gleann Kymi.
Is ann atá an dá chathair is mó sa tír - mar atá an phríomhchathair Heilsincí agus Vantaa.
Bardais
Roinntear an Nualainn ina 26 bardas.
Foréigún Heilsincí:
Foréigún Raseborg:
Foréigún Porvoo:
Nikola Tesla
B'aireagóir, innealtóir leictreach, innealtóir meicniúil, fisiceoir, agus todhchóir Seirbeach-Mheiriceánach   é Nikola Tesla (10 Iúil, 1856 - 7 Eanáir, 1943). Bíonn clú air as a mhórdheonacháin i dtreo dearaidh an córas soláthair leictreachais bunaithe ar sruth ailtéarnach (SA).
Leama
San mhoirfeolaíocht agus san fhoclóireacht, is éard is leama ann ná an fhoirm chanónta, an fhoirm fhoclóra, nó an fhoirm shleachta de shraith focal (ceannfhocal). I nGaeilge, mar shampla, is foirmeacha den léacsaeim chéanna iad, rite. ritear agus ritheadh, le rith mar an leama. Tagraíonn an léacsaeim, sa chomhthéacs seo, do shraith na bhfoirmeacha uile a bhfuil an bhrí chéanna leo, agus tagraíonn leama d'fhoirm áirithe a roghnaítear de réir coinbhinsiúin chun an éacsaeim a léiriú. Maidir les an fhoclóireacht, is gnách gurb é an t-aonad seo an sliocht athfhriotail nó an ceannfhocal trína ndéantar é a innéacsú. Tá tábhacht ar leith ag leamaí i dteangacha ard-infhillte mar an Araibis, an Tuircis agus an Rúisis.
Mynydd Llandygái
Is cnoc beag coillte i nGwynedd, Tuaisceart na Breataine Bige é Mynydd Llandygai  (litrithe freisin Mynydd Llandygái nó Mynydd Llandegai), ón mBreatnais mynydd  "sliabh ", agus  Llandygai "Eaglais Tegai"). Cruthaíonn sé tús an droma Glyderau.
Is é Mynydd Llandygái ainm an tsráidbhaile chairéil freisin, ag bun an chnoic, atá suite ar imeall Pharc Cenedlaethol Eryri (Gaeilge: Páirc Náisiúnta Eryri). Is é "Gwaun Gynfi" an t-ainm atá ar an mhóinteach ar ar tógadh an sráidbhaile, agus ar an bhaile agus an phobal atá fágtha ar an taobh thiar.
Caisleán Uidhilín
Is baile suite i gContae an Dúin é Caisleán Uidhilín.
Ciclimin
Planda ilbhliantúil le duilleoga a fhásann díreach amach as an gcormán méith is ea an chiclimin. Dúchasach don Eoraip is an Áise. Na bláthanna le cinn chlaonta — bán, bándearg nó corcra — maotháin an choróinín lúbtha ar ais. I ndiaidh an bhláthaithe, cornann an gas chun na torthaí atá ag aibiú a thabhairt don ithir. Saothraítear na plandaí pota ó speiceas amháin, Cyclamen persicus.
Raa Raa an Leon Glórach
Sraith theilifíse don pháistí is ea Raa Raa an Leon Glórach (Raa Raa the Noisy Lion), a craoladh ar tús ar CBeebies ó 2011 go dtí 2018.
Cainéal
Is crann beag síorghlas é cainéal (Cinnamomum verum), arbh as Srí Lanca é ó dhúchas. Déantar spíosra de choirt an chrainn. Glaoitear cainéal ar seo freisin.
An crann féin
Tá crainn cainéal 10-15 meadar ar airde. Tá cruth uibheach ar na duilleoga, 7–18 cm ar fhad. Tá na bláthanna eagraithe i bpanacal, tá dath glas orthu agus tá boladh faoi leith orthu. Tá caor beag corcra mar thoradh ar an gcrann. Bíonn síol amháin sa chaor.
Conas mar a bhaintear feidhm as
Is é cainéal ceann de na spíosraí is mó a bhaineann daoine taitneamh as. Tá éileamh ollmhór air ar fad an domhain. Tá blas milis air agus dá bharr cuirtear ar bhia milis é de ghnáth. Critheann daoine cainéal ar bharr caife, ar chístí, ar bhreachtán, uachtar reoite agus ar a lán milseoga eile. Mar aon le sin, is maith le daoine é a mheascadh le sú úill te agus é a ól um Nollaig nó sa gheimhreadh.
Gruagaireacht
Is éard is gruagaireacht ann ná stíleáil na gruaige le cuma a athrú.
mion|Líníocht le [[Leonardo da Vinci]]
Sarah Lavin
Is cliathreathaí Éireannach í Sarah Kate Lavin (Gaeilge: Sorcha Ní Láimhín). Rugadh ar 28 Bealtaine 1994 i Lios na Graí, Luimneach í.
Éan cairdinéalach
Trí speiceas atá dúchasach do Mheiriceá: an t-éan cairdinéalach tuaisceartach, an t-éan cairdinéalach fásaigh, agus an t-éan cairdinéalach flanndearg, a bhfuil an fireannach dúscárlóideach.
Máirín Nic Eoin
Scoláire liteartha Éireannach is ea an tOllamh Máirín Nic Eoin a bhfuil spéis ar leith aici i gcúrsaí critice agus i ngné na staire agus na socheolaíochta de léann na litríochta.
Tá taighde bunúil déanta aici ar ionad na mban i dtraidisiún liteartha na Gaeilge agus tá leabhair agus aistí critice foilsithe aici ar ghnéithe éagsúla de litríocht na Nua-Ghaeilge.
Is iad na foilseacháin is tábhachtaí dá cuid go dtí seo ná: An Litríocht Réigiúnach (An Clóchomhar, 1982), Eoghan Ó Tuairisc: Beatha agus Saothar (An Clóchomhar, 1988), An Ghaeilge i gCill Chainnigh (Comhar na Múinteoirí Gaeilge, 1993), B’Ait Leo Bean: Gnéithe den Idé-eolaíocht Inscne i dTraidisiún Liteartha na Gaeilge (An Clóchomhar, 1998), a bhuaigh Duais Liteartha an Irish Times sa bhliain 1999, agus Trén bhFearann Breac: An Díláithriú Cultúir agus Nualitríocht na Gaeilge (Cois Life, 2005).
Bhí sí ina comheagarthóir, le hAisling Ní Dhonnchadha, ar an leabhar Ar an gCoigríoch: Díolaim Litríochta ar Scéal na hImirce (Cló Iar-Chonnacht, 2008, 2015) agus bhí sí ina comheagarthóir, le Ríona Nic Congáil, Meidhbhín Ní Úrdail, Pádraig Ó Liatháin agus Regina Uí Chollatáin, ar na himleabhair Litríocht na Gaeilge ar fud an Domhain I: Cruthú, Caomhnú agus Athbheochan (LeabhairCOMHAR, 2015) agus Litríocht na Gaeilge ar fud an Domhain II: Critic, Cultúr agus Comhthéacs Comhaimseartha (LeabhairCOMHAR, 2015). Tá sí ina comheagarthóir ar an ríomhiris phiarmheasta COMHARTaighde. Tá sí ina ball d’Acadamh Ríoga na hÉireann.
Naisc sheachtrach
Interdisciplinary Perspectives on Transnational Irish-Language Writing le Máirín Nic Eoin
Léiritheacht
Is é rud is léiritheacht ann ná an méid d'iarmhairt ghéine a fheictear i bhféinitíopa. Bíonn an ghéin iomlán léiritheach má bhíonn a hiarmhairt le feiceáil i ngach indibhid leis an ngéin, mar a tharlaíonn in abhcacht acondraplaisteach. Bíonn léiritheacht laghdaithe nuair nach mbíonn iarmhairt shofheicthe i gcuid de na hindibhidí a iompraíonn an ghéin, mar a tharlaíonn i mbracadactaile (giorracht mhínormálta sna méara láimhe is coise). Mar shampla eile, is féidir go gcuirfidh an ghéin don scléaróis thiúbrach tús le heipileipse, moilliú meabhrach agus gríos cnis i nduine ar leith, ach le gríos cnis amháin i nduine eile. Is cásanna iad seo de léiritheacht athraitheach nach eol cén fáth a dtarlaíonn sí.
Ros Treabhair
Is baile suite i gContae an Dúin é Ros Treabhair.
Músaem Mhanann
Is é Músaem Mhanann (Thie Tashtee Vannin) i nDúglas, Oileán Mhanann iarsmalann náisiúnta Oileán Mhanann. Tá sé á reáchtáil ag Oidhreacht Náisiúnta Mhanann. Go ginearálta, clúdaíonn an músaem 10,000 bliain de stair Oileán Mhanann ón gClochaois go dtí an lae inniu.
Feidhmíonn an músaem mar cheanncheathrú d’Oidhreacht Náisiúnta Mhanann. Níl aon bhaint ag an músaem leis an institiúid a bhunaigh Trevor Ashe Trevor Ashe sa bhliain 1825.
Stair
Mar thoradh ar an  'Manx Museum and Ancient Monuments Act ' de 1886 cruthaíodh iarsmalann náisiúnta d’Oileán Mhanann agus é mar aidhm aige oidhreacht chultúrtha agus stairiúil an oileáin a chaomhnú. Cé go raibh institiúid ann roimhe seo ar Oileán Mhanann ar a dtugtar an Manx Museum, a bhunaigh an fiontraí, údar agus foilsitheoir Trevor Ashe sa bhliain 1825, níl aon bhaint aige le Músaem Mhanann atá á reáchtáil ag Oidhreacht Náisiúnta Mhanann (Manx National Heritage).
Tá cuid den Mhúsaem Mhanann lonnaithe i i bhfoirgneamh bunaidh Ospidéal Noble (Noble's Hospital). Ba í Rebecca Noble, bean chéile an daonchara agus fear gnó Henry Bloom Noble, a thiomnaigh an suíomh ar Crellin's Hill i nDúglas in 1885. Leag Rebecca Noble an bhunchloch ach níor mhair sí chun an foirgneamh a oscailt go hoifigiúil..
Tar éis Ospidéal nua Noble ar Bhóthar Westmoreland a oscailt sa bhliaini 1912, bhí an foirgneamh folamh ar feadh beagnach deich mbliana go dtí gur tugadh an foirgneamh ar láimh d'iontaobhaithe Iarsmalann Mhanann.. Osclaíodh Músaem Mhanann ar 2 Samhain 1922 agus Philip Moore Callow Kermode ina stiúrthóir air.
Leathnaíodh an músaem agus athmhúnlaíodh go mór é idir 1986 -89agus bhí léachtlann agus amharclann scannán, agus dánlann i gceist leis an síneadh mór. D’athoscail an Bhanríon Eilís II, Tiarna an músaem go hoifigiúil sa bhliain 1989.
Taispeántais
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/75/Static_display_at_Manx_Museum_-_geograph.org.uk_-_1426727.jpg/220px-Static_display_at_Manx_Museum_-_geograph.org.uk_-_1426727.jpg|alt=|mion| Taispeántas a thaispeánann turasóireacht ar Oileán Mhanann Seachas roinnt taispeántas buan ó stair seandálaíochta Oileán Mhanann go bailiúchán na staire nádúrtha, taispeántar roinnt taispeántas sealadach le téamaí faoi leith gach bliain.
Gach samhradh taispeántar taispeántas a chlúdaíonn rásaí agus rásaíocht gluaisrothar.
I measc na dtaispeántas eile le déanaí bhí This Terrible Ordeal inar díríodh ar thaithí mhuintir Mhanann sa Chéad Chogadh Domhanda, agus saothar ealaíne an ealaíontóra Bhriotánaigh William Hoggatt.
Cuairteoirí
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d2/Douglas_-_Manx_Museum_-_1970_Suzuki_T500_-_geograph.org.uk_-_1714907.jpg/220px-Douglas_-_Manx_Museum_-_1970_Suzuki_T500_-_geograph.org.uk_-_1714907.jpg|alt=Race prepared road bike with race number 41, a large shiny aluminium fuel tank and streamlined top half fairing with dropped handlebars in front of a wall mounted large painting of Mike Hailwood in 1978 on a TT race prepared Ducati leading Phil Read on a Honda flanked by twin chequered flags|mion| An gluaisrothar 'Suzuki T500', ullmhaithe ag Eddie Crooks, a bhuaigh an rás (Production Class TT) sa bhliain 1970 a bhí rothaithe ag Frank Whiteway, ar taispeáint sa Mhúsaem Mhanann. Sa bhliain 2018 dúirt Oidhreacht Náisiúnta Mhanann go dtagann 100,000 cuairteoir go dtí Músaem Mhanann ar an meán gach bliain. Bhí an figiúr seo faoi dhíospóid ag nuachtáin Oileán Mhanann, tar éis iarratas saorála faisnéise a fuarthas amach go raibh na huimhreacha taifeadta i bhfad níos lú ná mar a measadh."Léirigh an freagra SF gur chomhaireamh MNH 63,953 cuairteoir isteach sa mhúsaem in 2015, b’ionann sin agus 68,602 in 2016 agus 72,661 in 2017, cé gur ionann na huimhreacha agus méadú de 8,708 cuairteoir thar thréimhse trí bliana, is é seo fós 27,339 níos lú na an líon a mhaígh MNH."Dúirt an Músaem, mar gheall ar athmhúnlú ar cheann de bhealaí isteach an Mhúsaeim, “gur léir gur gá an mhodheolaíocht a úsáidimid chun cuairteoirí agus úsáideoirí a mheas a nuashonrú”.
Áiseanna
Tá páirceáil teoranta, siopa, caifé ag an músaem agus bíonn sé oscailte go laethúil. Tá an Dánlann Náisiúnta Ealaíne agus Leabharlann agus Cartlann Náisiúnta Mhanann suite ar an suíomh freisin.
Aaron Ciechanover
Bithcheimicí a rugadh i Haifa Iosrael is ea Aaron Ciechanover (1 Deireadh Fómhair 1947).
Roinn sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis sa bhliain 2004 le Avram Hershko is Irwin Rose as a fhionnachtain go bhfuil meicníocht ann chun próitéiní a dhíghrádú trí mheán úibicitín.
Wilder Penfield
Néareolaí Meiriceánach-Ceanadach ab ea Wilder Graves Penfield OM CC CMG FRS (26 Eanáir, 1891 - 5 Aibreán, 1976). Leathnaigh sé modhanna agus teicnící máinliachta inchinne, lena n-áirítear feidhmeanna réigiúin éagsúla den inchinn a mhapáil mar an duinín coirtéiseach. Leathnaíonn a chuid ranníocaíochtaí eolaíochta ar spreagadh néarach ar fud ábhair éagsúla lena n-áirítear siabhránachtaí, seachmail l, agus déjà vu. Chaith Penfield cuid mhaith dá smaointeoireacht ar phróisis mheabhracha, lena n-áirítear machnamh an raibh aon bhunús eolaíoch ann le hanam an duine a bheith ann.ref name=pbs/>
Luathshaol agus oideachas
mion| Penfield in Ollscoil Princeton i 1913
Screamh an Domhain
mion|Screamh an Domhain Ciseal seachtrach den litisféar a luíonn ar an maintlín. Roinntear ina dhá fho-chiseal é: an sial seachtrach atá tanaí ar ghrinneall na n-aigéan ach domhain ar na hilchríocha, agus an sioma faoi sin, a chuimsíonn an chuid is mó den screamh faoi na haigéin is na hilchríocha.
James Joyce
Scríbhneoir a rugadh i mBaile Átha Cliath in Éirinn ab ea James Augustine Aloysius Joyce (gaelaítear a ainm mar Séamus Seoige scaití). (2 Feabhra 1882 – 13 Eanáir 1941).
Ba i mBéarla a scríobh sé a chuid saothair, ach feictear ina mhórshaothair ar nós Ulysses (1922) agus Finnegans Wake (1939) go raibh an-eolas aige ar nua-theangacha na hEorpa, beagán Gaeilge san áireamh, chomh maith le Laidin, Gréigis, Fraincis, Spáinnis, Iodáilis agus mórán eile nach iad.
Tá easaontas i measc lucht litríochta ar fheabhas chuid den scríbhneoireacht sna leabhair sin, mar go bhfuil an teanga casta, le meascán teangacha, agus mar gur i bhfoirm sruth smaointe atá cuid mhór de.
Saol
B'as Gaillimh a bhean, Nora Barnacle. Chas siad ar 16 Meitheamh 1904. Bhí mac (Giorgio, 1905) agus iníon (Lucia, 1907) acu. Phós Nora agus Joyce sa bhliain 1931.
Chaith Joyce cuid mhór dá shaol san Eoraip, i Zürich na hEilvéise (1915-1919), i dTrieste na hIodáile (1904-1915, 1919-1920) agus i bPáras na Fraince (1920-1941), sa chuid ba mhó. Fuair Joyce post i mbanc sa Róimh fosta (1906-1907) ach b'fhuath leis an chathair úd agus d'fhill seisean agus a theaghlach go Trieste i ndiaidh tamaill ghairid.
Bhí Joyce ar ais i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1912 agus a chéad leabhar, Dubliners, á fhoilsiú. Faraor géar gur chaill an clódóir a mhisneach ag an nóiméad deiridh agus dhóigh sé gach uile chóip den leabhar ‘graosta’. Níor leag Joyce cos in Éirinn arís go deo.
Cuireadh Ulysses amach i bhfoirm sraithe ar dtús, rud a thug deis do na húdaráis i Meiriceá agus i Sasana cosc a chur ar an úrscéal sular éirigh le Joyce é a chríochnú fiú. Bhí Joyce bocht in umar na haimléise. In 1921, bhuail sé isteach chuig Shakespeare and Company, siopa leabhar i bPáras chun a thrioblóidí a roinnt leis an úinéir, Sylvia Beach. Bean ar leith a bhí inti agus ba mhór an tacaíocht a thug sí do Joyce agus mhórscríbhneoirí an lae. D’fhoilsigh sí an leabhar ina iomláine ar an 2 Feabhra 1922.
Deireadh a shaoil
Fuair sé bás i Zürich nuair a tháinig cóma air i ndiaidh obráid ar othras bréifneach. Nuair a fuair sé bás sa bhliain 1941, shocraigh polaiteoirí na hÉireann gan freastal ar an tsochraid agus ní bheadh fáil ar Ulysses in Éirinn go dtí na 1960idí.