cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Comhaltán Ua Cléirigh
Rí Uí Fhiachrach Aidhne ba ea Comhaltán Ua Cléirigh, (beo 964).
Insítear i nAnnála na gCeithre Máistrí:
Luathbhall de chlann Uí Chléirigh ba ea Comhaltán. B'fhéidir gurbh é Eoghan Ua Cléirigh, easpag Chonnacht, a dheartháir, a d'éag sa bhliain 967. Bhí mac aige darb ainm Giolla Cheallaigh.
Mac Comhaltáin Ua Cléirigh
Rí Uí Fhiachrach Aidhne ba ea Mac Comhaltáin Ua Cléirigh (beo 998).
Sa bhliain 998, mharaigh Mac Comhaltáin Diarmaid mac Dúnadhaigh, tiarna Shíol Anmchadha.
Sa bhliain dár gcionn, 999, chuaigh sé mar chomhghuaillí i dteannta le Brian Bóramha ar feachtas in éadan Mhaoil Seachnaill.
Zarah Leander
Ba bhan-aisteoir agus amhránaí Sualannach í Zarah Leander (15 Márta 1907 – 23 Meitheamh 1981).
An Binse Coiriúil Idirnáisiúnta don iar-Iúgslaiv
Ba bhinse idirnáisiúnta um ionchúiseamh a dhéanamh ar dhaoine atá freagrach i sáruithe tromchúiseacha ar an dlí daonchairdiúil idirnáisiúnta arna ndéanamh i gCríoch na hIar-Iúgslaive é An Binse Coiriúil Idirnáisiúnta don iar-Iúgslaiv (BCII nó i mBéarla ICTY). Bunaíodh an BCII chun freagairt d'imthosca áirithe na hIar-Iúgslaive mar bheart 'ad hoc' chun cur le hathchóiriú agus cothú na síochána.
Dúnadh an BCII ar 31 Nollaig 2017.
Stair
Sa bhliain 1993, bhunaigh Rún 827 de chuid Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe An Binse Coiriúil Idirnáisiúnta don Iar-Iúgslaiv (BCII) mar fhreagra ar shárú tromchúiseach ar an dlí daonnachta idirnáisiúnta a rinneadh i gcríoch na hIar-Iúgslaive ó 1991, agus an bhagairt ar shíocháin agus ar shlándáil idirnáisiúnta a bhain leo.
clé|mion|Rún Chomhairle Slándála na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe 2081]]Bhí an t-údarás ag an BCII ceithre catagóirí cionta a ionchúiseamh, a rinneadh i gcríoch na hIar-Iúgslaive ó 1991:
D’fhreastail dlíodóir Éireannach, Maureen Harding Clark, mar bhreitheamh "ad litem' ar an mBinse Fiosrúcháin.
Dúnadh an BCII ar 31 Nollaig 2017. Chinn Comhairle Slándála na Náisiún Aontaithe, le réiteach 1966 (2010) a glacadh an 22 Nollaig 2010, BCII a athsholáthair le Meicníocht Iarmharach a thógfaidh ceannas ar roinnt feidhmeanna den ICTY; Meicníocht na Náisiún Aontaithe do na Binsí Coiriúla Idirnáisiúnta (MICT i mBéarla) ainm na meicníochta. Bhí roinnt d’fheidhmeanna an Bhinse Coiriúil Idirnáisiúnta do Ruanda tógtha ar lámh acu cheana féin.
Barrfheabhsú tiomsaitheora (ríomheolaíocht)
mion|tiomsaitheoir - sampla (Vim 8.2) Cláir ar féidir iad a shonrú le gnéithe áirithe de thiomsú a rialú is ea barrfheabhsú tiomsaitheora.
Comhaontú Chill Rímhinn
Gaeilge
Gheall Rialtas na Breataine in Aguisín B go mbeadh Acht Teanga Ghaeilge ann: "'‘agus go oibreoidh sé i gcomhar leis an Fheidhmeannas atá le teacht le forbairt na Gaeilge a mhéadú agus a chosaint.'"clé|mion|177x177px|[[Cill Rímhinn]]
RosFm
Is é RosFm stáisiún raidió i gContae Ros Comáin in Éirinn.
Teasfhulangaigh
Ábhair nach ndíchumtar nó nach n-athraítear go ceimiceach nuair a nochtar do theocht ard iad. Mar sin, is an-áisiúil iad mar shoithigh, ábhair struchtúrtha, agus comhbhaill in oibrithe miotalóireachta cosúil le líneáil foirnéise. Is ábhair nádúrtha mar seo silice, alúmana is cré thine. Tá teasfhulangaigh shaorga ann freisin, ina measc na cairbídí is na nitridí, nach leánn ach ag teocht fhíorard agus a úsáidtear i stáisiúin núicléacha leictreacha.
Séantachas
deas|250px|thumb|Céatadán na Caitlicigh cláraithe sa daonra 1715–1720 Thug séantaigh ar na daoine sin a dhiúltaithe freastail ar seirbhísí Anglacánach agus a d'fhan dílis lena pápa agus an Eaglais Chaitliceach Rómhánach le linn Stair Shasana agus an Bhreatain Bheag agus Éire.
Cuimhne ríomhaire
200px|mion|clé|Feadáin chruafholúis ar chúl painéil ríomhaire ENIAC Tugtar cuimhne ríomhaire ar an chuid de ríomhaire a stórálann cláir is sonraí, go buan nó go neamhbhuan. Tá dhá chineál bhunúsacha ann: cuimhne randamrochtana (RAM), agus cuimhne inléite amháin (ROM). I bhfoirm ciorcad iomlánaithe a fhaightear iad, agus is féidir sonraí a léamh, nó a aistriú astu nó iontu go han-tapa leis an láraonad próiseála. mion|Úsáidtear gléas mar an Modúl DDR4 SDRAM seo i gcomhair chuimhne i ríomhairí deisce an lá atá inniu ann.
Maxie Rosenbloom
Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea Max Everitt Rosenbloom, a rugadh ar 1 Samhain, 1907 i Lebanon, Connecticut agus a fuair bás ar an 6 Márta, 1976.
Daisy Ridley
Is ban-aisteoir Sasanach í Daisy Jazz Isobel Ridley  (a rugadh ar an 10 Aibreán 1992). Ghlac sí an pháirt mar Rey sna scannáin Star Wars: The Force Awakens agus The Last Jedi.
Michèle Morgan
Ba bhan-aisteoir Francach í Michèle Morgan (29 Feabhra 1920 – 20 Nollaig 2016).
Liffey Sound FM
Is é Liffey Sound FM stáisiún raidió i Leamhcán, Baile Átha Cliath in Éirinn. Thosaigh sé i mí Mheán Fómhair 2006.
Mormónta
Luibh aramatach ilbhliantúil le duilleoga airgeadacha liatha is bláithíní ilchodacha buí is ea mormónta. Dúchasach don Eoráise, ach tugtha isteach in áiteanna eile. Faightear ola mormónta uaidh, a úsáidtear i gcógais leighis agus ábhair chun feithidí a ruaigeadh. Tugann sé an blas searbh d'aipsint.
Cuineoilín
C9H7N, bun orgánach atá gaolmhar le piridín. Leachtanna olúla is ea é féin agus a isiméir iseacuineoilín, ar comhábhair tarra guail iad. Díorthaítear cuineon is alcalóidigh eile as.
Cuimín
Planda caol bliantúil is ea cuimín a fhásann 50 cm ar airde, dúchasach do thuaisceart na hAfraice is iardheisceart na hÁise. Na duilleoga roinnte ina maotháin chaola, cosúil le snáithí. Na bláthanna bán nó bándearg, na peitil eangach. Na torthaí ubhchruthach le heitrí caola. Saothraítear é ar son na dtorthaí cumhra a úsáidtear mar spíosra, mar chomhábhar i bpúdar curaí, agus i gcócaireacht Mheicsiceach.
Eochaid Uairches
I Miotaseolaíocht na nGael, Ard Rí seanscéalach na hÉireann ba ea Eochaidh Uaircheas (Eochu nó Eochaid Uairches ) mac Lugaid Íardonn.
I ndiaidh do Lugaid a athair Sírlám a mharú, chuaigh Eochaid ar deoraíocht thar lear. Tháinig sé ar ais tar éis dhá bhliain déag, mharaigh Síorlámh le saighead, agus thóg an choróin. Ní soiléir é a bhua-ainm, de réir na staraithe: deirtear i Lebor Gabála Érenn gur de bharr a dheoraíocht é; de réir Sheathrúin Chéitinne ámh, ciallaíonn sé "bare canoes", toisc go raibh loingeas dá leithéid aige chun slad a dhéanamh ar tíortha in aice láimhe. Bhí sé i réim ar feadh dhá bhliain déag sular mharaigh Eochaid Fíadmuine agus Conaing Bececlach é.
Tithonus (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an deichiú heipeasóid, "Tithonus" den séú sraith The X-Files ar an 24 Eanáir 1999. Scríobh Vince Gilligan an eipeasóid seo. D'fhéach 15.83 milliún duine ar an eipeasóid.
William Hopper
B'aisteoir Meiriceánach é William DeWolf Hopper Jr. (26 Eanáir 1915 – 6 Márta 1970).
Tipperary Mid-West Community Radio
Is é Tipperary Mid-West Community Radio stáisiún raidió i mbaile Tiobraid Árann in Éirinn. Thosaigh sé ar 1 Iúil 2004.
Tallaght FM
B'é Tallaght FM stáisiún raidió i dTamhlacht, Baile Átha Cliath in Éirinn. D'oscail an stáisiún i mí Fheabhra 1999. Chríochnaigh sé ag craoladh ag tús 2008.
Edward Williams Morley
Ceimicí is fisicí a saolaíodh i Newark, New Jersey ab ea Edward Williams Morley (1838-1931). Rinne sé obair cháiliúil le Michelson (1887) ar ghluaiseacht choibhneasta an Domhain is an éatair (á bhréagnú), tomhas cruinn ar luas an tsolais, agus cealú theoiric an fhlógastóin. Rinne sé taighde tábhachtach eile ar ocsaigin is hidrigin.
Teasdíonadh
Insliú teirmeach. Tarlaíonn seoladh teasa trasna aon ábhair nuair a bhíonn grádán teochta trasna an ábhair sin. Aistrítear an teas síos an grádán go leanúnach ón taobh ag teocht ard go dtí an taobh ag teocht íseal. Braitheann an méid teasa a sheoltar trasna an chisil in aghaidh an tsoicind (an teaschumhacht sheolta) ar an ngrádán teochta, achar an chisil trína seoltar an teas, agus tairiseach an ábhair féin ar a dtugtar a sheoltacht theirmeach. Seoltóirí maithe is ea na miotail, agus is drochsheoltóirí (inslitheoirí) iad adhmad, ábhair phlaisteacha, is ábhair ghásacha. Is teasdíontóir ábhar nach bhfuil go maith chun seolta. Is féidir teasdíonadh a chur i bhfeidhm is an teaschumhacht sheolta a laghdú, ní hamháin trí theasdíontóir a roghnú, ach an fhairsinge a laghdú nó tiús an ábhair theasdíonta a mhéadú. I seoladh teasa, is é an rud is mó a tharlaíonn ná malartú fuinnimh chinéitigh idir leictreoin san ábhar trí bhíthin na dteagmhálacha eatarthu. Is mó an fuinneamh cinéiteach atá ag leictreoin na móilíní ar an taobh te den ábhar ná iad siúd ar an taobh fuar. Is mó iad teagmhálacha na leictreon teo le leictreoin a bhfuil fuinneamh níos lú acu, agus mar sin bronnann siad breis fuinnimh ar na leictreoin sa tsraith den ábhar atá níos ísle ar an ngrádán teochta. Mar sin, brúitear teasfhuinneamh síos an grádán sin. Déantar pota cócaireachta as miotal mar chopar nó alúmanam atá araon ina n-ábhair sheoltacha, chun gur féidir an teas a sheoladh isteach ann go héasca. Ach déantar cos an phota as adhmad nó plaisteach éigin (nó clúdaítear lena leithéid d'ábhar teasdíonach í) chun cosc a chur ar sheoladh teasa go dtí lámh an chócaire. Is beag an seoladh teasa a tharlaíonn trí fhionnadh ainmhithe is cleití éan, toisc an oiread sin aeir a bheith gafa iontu. Tugann na hábhair sin teasdíonadh díreach, cosúil le héadach olla.
Cuineon
deas|150px|thumb|Cuineon C6H4O2, ceann de dhá isiméir a dhíorthaítear ó bheinséin. Tá siad an-daite, agus is minic grúpa cuineonach mar chrómafór i ruaimeachán.
Jack Carson
B'aisteoir Meiriceánach a rugadh i gCeanada é John Elmer "Jack" Carson (27 Deireadh Fómhair 1910 – 2 Eanáir 1963).
Giolla Cheallaigh Ua Cléirigh
Rí Uí Fhiachrach Aidhne ba ea Giolla Cheallaigh Ua Cléirigh (bás 1003).
Tammi Terrell
Amhránaí Meiriceánach ab ea Tammi Terrell a rugadh mar Thomasina Winifred Montgomery ar an 29 Aibreán 1945 i bPhiladelphia, Pennsylvania, agus a fuair bás ar an 16 Márta 1970 sa chathair chéanna. Buaicphointe a ré mar amhránaí na blianta a ndeachaigh sí ar an stáitse le Marvin Gaye. D'éirigh go seoigh le roinnt amhrán a ghabh siad le chéile. Bhain seacht cinn díobh stádas Top 40 singles amach ar an liosta Billboard Hot 100, ina measc "Ain't No Mountain High Enough", "Ain't Nothing Like the Real Thing" agus "You're All I Need to Get By".
Giolla Cheallaigh Ua Cléirigh
Rí leathdheireanach Uí Chléirigh de ríocht Aidhne ba ea Giolla Ceallaigh. As sin amach, d'éirigh an chlann ina clann eaglasta. Daoine suntasacha a leanas:
D'éireodh a shliochtaigh níos deireanaí fós ina mbaird cháiliúla lonnaithe i dTír Chonaill.
Leathlobhar mac Eachach
Tháinig sé i gcoróin tar éis dúnmharú Chú Chuaráin mhic Dhúnghaile Eilne (bás 708), as Eilne féin, sa bhliain 708.
Tuairiscítear bás Leathlobhair sna hannála i gCath Dul, ar Mhagh Eilne idir an Banna agus agus an Buais i gContae Aontroma. Ní deirtear cé a bhuaigh, ach moltar Dál Fhiatach, a bhí díreach tar éis éirithe i ríogacht na nUlad.
Deirtear gur phós iníon Leathlobhair, Barrdhubh, le Bécc Bairrche mac Blathmaic (bás 718) rí Ulad de Dhál Fhiatach. Rinneadh rí Dhál Araí dá mac Ionrachtach (bás 741).
Garbhlus
Planda bliantúil a mhaireann tríd an ngeimhreadh uaireanta is ea garbhlus. Fiaile choitianta, dúchasach don Eoraip is an Áise. Na gais ceathairuillinne lag streachlánach, ag dreapadh le cabhair crúcaí beaga frithluaileacha. 6-8 duilleog i bhfáinní, agus crúcaí ar na himill. Na bláthanna bídeach bán le 4 pheiteal. Leadán le dhá leath chruinne an toradh, clúdaithe le ribí scothbhána a scaipeann trí ghreim a choinneáil ar ainmhithe.
Ua Comhaltáin Ua Cléirigh
Rí Uí Fhiachrach Aidhne  Ua Comhaltáin Ua Cléirigh  (bás 1025). Ní feictear a ainm féin sna hannála.
Móroitreacha Thalamh an Éisc
Bráite tábhachtach le cúpla céad bliain san Aigéan Atlantach thuaidh amach ó Thalamh an Éisc. Ardchlár forleathan faoin aigéan anuas ar an scairbh ilchríochach atá ann, agus ba láthair thábhachtach póraithe iasc é. Ach de bharr ró-iascaireachta milleadh an bráite go tobann go luath sna 1990idí, agus iascaireacht Thalamh an Éisc freisin. Níl an bráite tagtha chuige féin fós.
Ua Comhaltáin Ua Cléirigh
Rí deireanach Uí Cléirigh de shliocht Aidhne ba ea é. Ina dhiaidh, scaip an chlann as Aidhne go dtí tuaisceart cúige Chonnacht. Rinneadh easpag Luíne (Achadh Conaire) de Ghiolla Íosa Ó Cléirigh (bás 1230). D'éireodh a shliochtaigh ina mbaird cháiliúla lonnaithe i dTír Chonaill.
Fiachra Cossalach
Rí Dhál Araí na gCruithne, de chlann Eilne, ba ea Fiachra Cosalach mac Dúnghaile (Sean-Ghaeilge Fiachra Cossalach mac Dúngaile) (bás 710). Dúnghal Eilne mac Scannail (bás 681) ba ea a athair. Bhí sé i réim ón mbliain 709 go dtí 710.
Aisteach go leor, luaitear Fiachra mar ráthóir ina rí Chruithne de Cháin Adhamhnán ag Sionad Bhiorra sa bhliain 697, cé go raibh Aodh Aireach (bás 698) ina rí ag an am, a mheastar.
Le linn réimeas Fhiachra, bhí achrann cathartha ar siúl i measc Dál Araí, agus mar thoradh bhí triúr ríthe laistigh de thrí bliana that. D'éag Fiachra féin sa bhliain 710, maraithe ag a mhuintir Chruithne féin.
Rinneadh rí Dhál Araí fosta dá mhac, Flathróe (bás 774).
Slí mhaireachtála neamhghníomhach
mion Slí mhaireachtála neamhghníomhach is ea easpa gníomhaíochta agus díomhaointeas sa saol. Siocair galar croí i s ea an díomhaointeas.
Teicnidhath
Technicolor, trádainm ar an gcóras idirnáisiúnta cineamatagrafaíochta daite a bhí ceannasach i 1935-1955. Ceamaraí 3 stiall a d'úsáidtí, agus dhéantaí an iliomad clónna le scaoileadh amach do na pictiúrlanna trí phróiseas fótaimheicniúil aistriú datha. Fiú tar éis tabhairt isteach na gclaonchlónna daite i 1953, lean úsáid an tseanphróisis isteach sna 1970idí.
Prilep
Is cathair í Prilep i bPoblacht na Macadóine.
Teicneolaíocht faisnéise
Gnáth-théarma ar an raon teicneolaíochtaí chun eolas (sonraí, téacs, líníochtaí, taifid fuaime, físe is eile) a phróiseáil is a aistriú le ríomhairí, leictreonaic dhigiteach agus teileachumarsáid. Le forbairtí teicniúla sna 1970idí-1980idí, iomlánú ar ollscála, agus modhanna cumarsáide satailíte is optúla, tharla fás an-mhór maidir leis na heolaíochtaí seo is a bhfeidhmeanna trádálacha.
Wired FM
mion|250px Is é Wired FM stáisiún raidió do mhic léinn i gcathair Luimnigh in Éirinn. Thosaigh sé ag craoladh i 1995.
Teicneolaíocht faisnéise
Baineann an réimse gaolmhar, innealtóireacht faisnéise, le hanailísiú is dearadh na gcórais nua ríomhaire agus saothrú na mbogearraí tacaíochta.
Wired FM
Tá stiúideonna ag an stáisiún i gColáiste Mhuire gan Smál agus san Institiúid Teicneolaíochta Luimneach.
Eochaid Fíadmuine
I Miotaseolaíocht na nGael, leath-Ardrí seanscéalach na hÉireann lena (leath)dheartháir Conaing Bececlach ba ea Eochaidh Fiamhuine (Sean-Ghaeilge Eochaid nó Eochu Fíadmuine).
Tháinig siad i gcoróin tar éis dóibh an t-iar-ardrí Eochaid Uairches a mharú. Bhí Eochaid i réim i ndeisceart na tíre, Conaing sa tuaisceart. Bhí siad i réim ar feadh chuig bliana nuair a mharaigh Lugaid Lámderg mac Eochadha Uairchis é Eochaid. De réir Leabhar Gabhála na hÉireann, bhí Conaing fós i réim sa tuaisceart, agus Lugaid an deisceart. De réir Annála na gCeithre Máistrí áfach, chuir Lugaid Conaing as cumhacht agus rinneadh ina Ard-Rí é ar fud na tíre go léir.
Is doiléir í a dtuismíocht. De réir na bhfoinsí (LGÉ, FFÉ, ACM):
Tetovo
Is cathair í Tetovo i bPoblacht na Macadóine.
Cuinín
Druga a úsáidtear chun an mhaláire a sheachaint, agus uaireanta mar chóireáil uirthi. I láthair i gcoirt crann áirithe atá dúchasach do na hAindéis is a shaothraítear i Srí Lanca, an India is Iáva. Aonraíodh cuinín íon ón gcoirt seo den chéad uair i 1820, agus ba é an t-aon druga frithmhaláire go dtí na 1920idí. Ós rud é gur fhás frithsheasmhacht na mbaictéar i gcoinne na ndrugaí nua saorga, tá cuinín coitianta fós.
Crobh bog
Is planda é an crobh bog.
Albert Dekker
B'aisteoir agus polaiteoir Meiriceánach é Albert Dekker (20 Nollaig 1905 – 5 Bealtaine 1968).
Garbhán creagach
mion| Faighneoga agus síolta ([[Músaem de Toulouse|Muséum de Toulouse)]] Is planda ilbhliantúil coitianta é an garbhán creagach (Saponaria officinalis) ón bhfine Caryophyllaceae. Síneann an raon nádúrtha garbháin chreagaigh ar fud na hEorpa agus na hÁise. Fásann sé in áiteanna fionnuara ag airdí ísle nó measartha faoi fhálta agus le taobh bóithre. Bláthaíonn sé sa leathsféar thuaidh ó Bhealtaine go dtí Meán Fómhair, agus sa leathsféar theas ó Dheireadh Fómhair go dtí Márta.
Úsáid sheachtrach
Is féidir é a úsáid mar shópa an-shéimh, i dtuaslagán caol de ghnáth.
Úsáid inmheánach
D'ainneoin a acmhainneacht thocsaineach, úsáidtear an garbhán creagach mar eiblitheoir san ullmhúchán Tahini agus beoir a chruthú i ngrúdaireacht.
Ceimic
Tá an flavón saponarin sa gharbhán creagach.
William Morris
Ceardaí is file a rugadh gar do Londain ab ea William Morris (24 Márta 1834 - 3 Deireadh Fómhair 1896). Baint aige leis an mBráithreachas Réamh-Rafaeilíteach, ach dhírigh sé ar athbheochan na lámhcheirdeanna, maisiúchán tithe agus dearadh is déanamh troscáin.
Adhradh (reiligiún)
mion|[[Na trí ríthe|Na trí rithe le Giorgione, 1505 - 1510]] Eispéireas uilechoiteann is ea an t-adhradh lena dtugann daoine aonair agus pobail chreidmheach moladh agus buíochas agus onóir agus aitheantas do neach tarchéimnitheach, ón saol eile de ghnáth. De ghnáth, mar fhoirm, bíonn briathra, ceol, gluaiseacht chorpartha nó rinnfheitheamh tostach i gceist. Tugtar deis do phobal na gcreidmheach teacht le chéile de ghnáth agus a bhféiniúlacht a cheiliúradh.
Garbhógach
Planda a tháirgeann spóir, gaolta le raithneach is eireaball capaill. An gas fada, ag cur géag amach go rialta, cumhdaithe le cuid mhaith duilleog beag. Spóragáin in ascaillí na nduilleog, eagraithe go minic i strobalas foirceanta cónchruthach. Faightear i ngach áit é, beagnach, agus an-chuid i bhfraochmhánna is gnáthóga cosúla. Níl beo anois ach garbhógach, caonach spícíneach, agus lus an chleite, baill de ghrúpa ársa, Lycopsida, a bhí ilghnéitheach, fiú le foirmeacha ar dhéanamh crainn, sa tréimhse Charbónmhar, a bhfaightear iontaisí díobh go minic.
Crobh giobach
Is planda é an crobh giobach.
Marsha Hunt (ban-aisteoir)
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Marsha Hunt. Rugadh í ar an 17 Deireadh Fómhair 1917.
Two Fathers (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an t-aonú heipeasóid déag, "Two Fathers" den séú sraith The X-Files ar an 7 Feabhra 1999. Scríobh Chris Carter agus Frank Spotnitz an eipeasóid seo. D'fhéach 18.81 milliún duine ar an eipeasóid.
Flathróe mac Fiachrach
Rí Dhál Araí na gCruithne ba ea  Flathróe mac Fiachra (Sean-Ghaeilge Flathróe mac Fiachrach) (bás 774). Fiachra Cossalach (bás 710), iar-rí, ba ea a athair. Bhí sé i réim ón mbliain 749 go dtí 774.
Ní fheictear rud ar bith sna hannála maidir lena réimeas, ach is suntasach é a thásc óir gurbh é seo an uair dheireanach a tugadh an teideal 'rí Chruithne' do rí Dhál Araí.
Crobh geal
Is planda é an crobh geal.
Cuirín
Tom duillsilteach, dúchasach do réigiúin mheasartha sa leathsféar thuaidh is na hAindéis. Na duilleoga maothánach go bosach. Na bláthanna iompartha i gcrobhaingí ar phéacáin ghearra chliathánacha, 4-5 sheipeal is 4-5 pheiteal, na peitil rud beag níos giorra is cruinn. Na caora súmhar. Saothraítear iad mar mhaisiúchán agus ar son na dtorthaí (is fíonchaora i ndáiríre iad na cuiríní tirime a úsáidtear i gcácaí torthaí).
Samhail Bohr den nasc ceimiceach
mion|200x200px| Samhail den mhóilín hidrigine agus a theilgean aiseach Chomh maith le samhail an adaimh, mhol Niels Bohr samhail den nasc ceimiceach freisin.
Molann sé an tsamhail seo ar dtús san alt " Ar Chomhdhéanamh na nAdamh agus na Móilíní, CUID III .-- Córais ina bhfuil Roinnt Núicléas " (Béarla: On the Constitution of Atoms and Molecules. PART III.-Systems containing Several Nuclei)- an tríú agus an ceann deireanach den tsraith clasaiceach alt le Bohr, a foilsíodh i mí na Samhna 1913 in Philosophical Magazine.
Desmond Morris
Míoleolaí, ealaíontóir agus craoltóir is ea Desmond John Morris (a rugadh ar 24 Eanáir 1928 gar do Swindon Shasana), agus ar dhuine de na craoltóirí agus nádúraithe is cáiliúla ar domhan sa 20ú haois.
Samhail Bohr den nasc ceimiceach
De réir a shamhail do mhóilín diatómach, cruthaíonn leictreoin adamh an mhóilín fáinne rothlach a bhfuil a phlána ingearach le hais an mhóilín agus ar comhfhad ó na núicléis adamhacha. Baintear cothromaíocht dhinimiciúil an chórais mhóilíneach amach trí chothromaíocht na bhfórsaí idir fórsaí aomtha na núicléas chuig plána d'fháinne na leictreon agus fórsaí comhéartha na núicléas. Chuir samhail Bohr den nasc ceimiceach éaradh Coulomb san áireamh - tá na leictreoin sa bhfáinne ag an bhfad is faide óna chéile.
Desmond Morris
Leabhar móréilimh ab ea a staidéar ar an iompraíocht dhaonna The Naked Ape (An tÁpa Nocht, 1967) agus rinneadh cláir theilifíse air.
I measc leabhar eile leis, tá Manwatching (Ag Faire an Fhir, 1977), Illustrated Babywatching (Ag Faire Naíonán, le Léaráidí, 1995), Body Guards (Gardaí Coirp, 1999), Peoplewatching (Ag Faire na nDaoine, 2002) agus The Naked Woman (An Bhean Nocht, 2004).
In Éirinn
Tá Morris ina chónaí i gCo Chill Dara ó 2019 amach.
Tá a chuid saothair le feiceáil sa DIVA (Dún Laoghaire Institue of Visual Arts).
Cuirín dearg
Cuirín atá dúchasach d'iarthar na hEorpa, a tháirgeann caora dearga inite ar sheanadhmad is ea an cuirín dearg. Is é atá sa chuirín bán ná foirm bhán den chuirín céanna.
Epsom agus Ewell (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Epsom agus Ewell. Cruthaíodh sa bhliain 1974 é. Is é Chris Grayling (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Esher agus Walton (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Esher agus Walton. Cruthaíodh sa bhliain 1997 é. Is é Dominic Raab (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
EMI
Comhlacht iltíre Briotanach ab ea EMI (EMI Group Limited go hoifigiúil agus Electric and Musical Industries ag an tús, as a dtáinig "EMI"). Bunaíodh an comhlacht i mí Márta na bliana 1931 agus bhíodh a phríomhoifigí i Londain. Ba é an ceathrú gnólacht agus grúpa lipéad taifeadta ceoil ba mhó ar domhan nuair a briseadh suas é sa bhliain 2012. Ar na lipéid a bhí ag EMI Records Ltd. bhí EMI Records, Parlophone, Virgin Records agus Capitol Records. Bhíodh aonad foilsitheoireachta ag EMI freisin, mar atá EMI Music Publishing, agus é lonnaithe i Londain le hoifigí ar fud an domhain.
Øyvind Burrau
Eolaí Danmhargach ab ea Øyvind Burrau (nó Øjvind Burrau  ), a rugadh 24 Márta 1896 i gCóbanhávan, agus a fuair bás 31 Márta 1979. Tá aithne níos fearr air mar gheall ar a luaththuairisc ar an mheicnic chandamach, ar an gcaitian déhidrigine, a rinne sé agus é ag Institiúid Niels Bohr.
EMI
Bhí an comhlacht mar chuid den Innéacs FTSE 100, ach nuair a carnaíodh SAM $4 billiún d'fhiacha, díoladh é le Citigroup i mí Feabhra 2011. Níor mhair úinéireacht Citigroup i bhfad áfach: d'fhógair siad i mí na Samhna sa bhliain 2011 go ndíolfaidís craobh an cheoil le Universal Music Group, cuid de Vivendi ar $1.9 billiún, agus an gnó foilsitheoireachta le Sony/ATV ar $2.2 billiún.
Stair
Sna 1960idí bhí The Beatles ar na bannaí ceoil a bhí sínithe acu.
Ionrachtach mac Leathlobhair
Rí Dhál Araí na gCruithne, de chlann Uí Chaolbhaidh, ba ea Ionrachtach mac Leathlobhair (Sean-Ghaeilge Indrechtach mac Lethlobair) (bás 741). Lethlobar mac Echach (bás 709), iar-rí, ba ea a athair.
Ní fios go cruinn cathain ar tháinig sé i gcoróin Dhál Araí. Tuairiscítear bás Dub dá Inber mac Congalaig mar 'rí Chruithne' (the title used for them at this time in the annals) sna hannála don bhliain 727. Feictear Ionrachtach fosta roimh Chathasach mac Ailealla (bás 749) sna ríliostaí, ach b'fhéidir é gur tháinig Ionrachtach i gcoróin nuair a d'éirigh Cathasach as chun dul ina rí na nUlad sa bhliain 735. Mar fíor seo, bhí sé i réim ón mbliain 735 go dtí 741.
Molann Byrne, áfach, go raibh idir-ríocht ann sna hUlaid idir na blianta 735 agus 750. Dá mba fhíor é seo, bheadh Ionrachtach i réim ón mbliain 727 go dtí 741, agus tabharfar seo míniú dá áit sna ríliostaí.
Rí Dál Araí agus rí Ulad ba ea a mhac, Tomaltach (bás 790).
Fareham (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Fareham. Cruthaíodh sa bhliain 1974 é. Is í Suella Braverman (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Lá Cuimhneacháin Náisiúnta
mion Ceiliúrtar Lá Cuimhneacháin Náisiúnta in Éirinn chun ómós a thabhairt do gach Éireannach a fuair bás i gcogadh nó i seirbhís na Náisiúin Aontaithe.
Titeann an comóradh ar an Domhnach is gaire don 11 Iúil, cothrom an lá sa bhliain 1921 ar síníodh an sos cogaidh a chuir deireadh le Cogadh na Saoirse. Is iondúil an príomhshearmanas a eagrú ag an Ospidéal Ríoga, Cill Mhaighneann, Baile Átha Cliath.
Cúrsa an tSearmanais
Tagann na buíonta agus Garda Onóra an Chaptaein le chéile agus máirseáiltear ar paráid os comhair Banna Uimhir 1 an Airm agus na Píobairí. Tagann an Bhratach Náisiúnta agus na Bratacha Reisiminte ar paráid, ar leithligh uathu sin, ar láthair na paráide nóiméid bheaga sula gcuirtear tús leis an searmanas ina iomláine.
Tugtar an searmanas chun críche le seinm an Amhráin Náisiúnta agus críochnaíonn foreitilt árthaigh PC9 an Aerchóir le nótaí deiridh an Amhráin Náisiúnta.
Garchabhair
Cóireáil is bainistiú íobartaigh ag ionad taisme nó tubaiste. Más comhfhiosach an duine, is gá stop a chur le haon rith fola trí bhrú ar an gcréacht le cóiriú, málaí plaisteacha nó páipéar, agus an t-othar a chur ina luí go cothrom. Má bhíonn a mhuineál gortaithe agus má bhogtar é go neamhchúramach nó go neamhsciliúil, féadfar gortú trom doleigheasta a dhéanamh dó. Ar chaoi eile, ba cheart an t-othar a ardú ar chlár réidh, más gá, agus cuaire normálta chnámh an droma coinnithe gan athrú. Is féidir cléithín simplí a dhéanamh ar chos trí bhindealán a chur mórthimpeall an dá chos, nó ar lámh trí bhindealán a chur mórthimpeall na láimhe is na colainne le chéile. Ní ceart aon sreabhán a thabhairt dó, tae, alcól ná eile. Má bhíonn an t-othar neamh-chomhfhiosach, is ceart na céimeanna céanna a dhéanamh, ach má bhíonn a análú nó a chroí stoptha, is gá athbheochan chardascamhógach a dhéanamh air go práinneach.
One Son (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an dara heipeasóid déag, "One Son" den séú sraith The X-Files ar an 14 Feabhra 1999. Scríobh Chris Carter agus Frank Spotnitz an eipeasóid seo. D'fhéach 16.57 milliún duine ar an eipeasóid.
Garraíodóireacht phictiúrtha
Ealaín a bhaineann le leagan amach aeistéitiúil gairdíní is eastát. Modhanna éagsúla oibre i gceist: lochtáin, tulaigh shaorga, lócháin uisce is srutháin, ballaí is crainn, chomh maith le bláthanna is plandaí eile. Tháinig an coincheap ón neasoirthear is an meánoirthear, ach d'fhorbair an iliomad stíleanna thar na céadta. Sa stíl Sheapánach, úsáidtear crainn is uisce in eagair stílithe le suntas reiligiúnda. San Eoraip san 18ú céad, bhí obair Le Nôtre tábhachtach, le heagair fhoirmiúla de thoim ghearrtha, siméadracht is maisiúcháin shaorga. Ina dhiaidh sin tugadh nádúrachas neamhfhoirmiúil ealaíonta isteach le hobair Kent, Repton, Olmsted, agus Capability Brown.
An Bhreatain
Is oileán í An Bhreatain Mhór atá suite ar chósta thoir na hÉireann, soir ó thuaidh ón Aigéan Atlantach Thuaidh. Is í an Bhreatain Mhór an naoú hoileán is mó ar domhan, agus an t-oileán is mó san Eoraip. Le daonra de thart ar 59.6 milliún duine (ó lár na bliana 2008), is í an tríú hoileán is mó de réir daonra ar domhan. Tá os cionn 1,000 oileán agus insín thart timpeall na Breataine Móire.
Bíonn ciall faoi leith ar an bhfocal Breatain (Breatain, ainmfhocal bain.). Tagann sí ón bhfocal "Prydain" sa Bhreatnais, a chiallaíonn an t-oileán ar a bhfuil Sasana, an Bhreatain Bheag agus Albain. Labhraítí foirm den Bhreatnais ar an gcuid is mó d'oileán na Breataine roimh theacht na Rómhánach, agus ina ndiaidh na hAngail agus Sacsain. clé|mion Inniu, úsáidtear an téarma an Bhreatain Mhór le tagairt don oileán ar fad, agus "an Bhreatain Bheag" le tagairt don chuid sin den oileán san iarthar inar fhan cuid mhaith de theanga agus de chultúr na mBreatnach, ar de bhunús Ceilteach iad. De ghnáth, ní bhaineann an focal "Breatnach" ach leis an Bhreatain Bheag. Ach ba in aimsir na banríona Victeoiria a tháinig úsáid an téarma "Great Britain" i mBéarla, nó "an Bhreatain Mhór", ar ais in úsáid.
Aithris a bhí ann ar nós na bhFrancach 'Grande Bretagne' a thabhairt ar an ríocht lena hidirdhealú ón mBriotáin ('Bretagne'). Uaidh sin, cuireadh an téarma in úsáid, freisin, le tagairt d'Impireacht na Breataine agus do Chomhlathas na Náisiún. Tugann saoránaigh na Ríochta Aontaithe "British" orthu féin, fiú cuid acu i dTuaisceart Éireann, ach ó theideal iomlán na ríochta, "Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann", ní chlúdaíonn an t-ainm "Briotanach" muintir Thuaisceart Éireann.
Daonra Éireannach i mBreatain
Tá líon mór daoine as Éire agus a sliocht lonnaithe ar fud na Breataine. De réir an daonáireamh 2011. tá 409,065 daoine le pas Éireannach acu ina gcónaí i mBreatain nó 10% an daonra sa Phoblacht na hÉireann.
Digitiú
mion I dtarchur is taifeadadh fuaime is físe, tiontú an chomhartha analógaigh (a chódaíonn d'fhuaimthonnta nó gile íomhá) atá ag athrú go leanúnach ina shraith luachanna códaithe uimhriúla. mion|tonnta fuaime Déantar an bunchomhartha a shampláil ag eatraimh rialta, minic a dhóthain chun na hathruithe sa chomhartha a léiriú, agus sanntar sraith cainníochtaí scoite uimhriúla don luach meandarach. Déantar iad a chur i ngrúpaí (bearta) de chomharthaí simplí air/as, 1/0 (giotáin), atá deacair a dhíchumadh is éasca a ionramháil. Sa ghlacadóir tiontaítear an comhartha digiteach ar ais ina chomhartha leanúnach analógach le léiriú mar fhuaim nó íomhá.
Chun mionsonraí míne teilifíse a thaifeadadh is a atáirgeadh, is gá sampláil a dhéanamh 13.5 milliún uair gach soicind (13.5 MHz) le bearta 8 ngiotán chun 256 leibhéal gile a chuimsiú le hard-dílseacht.
Jean Froissart
Tá Jean Froissart nó Jehan Froissart (c. 1337 – tar éis 1404) ar dhuine de na croinicithe Francacha is tábhachtaí de chuid na meánaoiseanna. Tá aitheantas faighte ag Croinicí Froissart le fada an lá mar an saothar is mó a thugann léargas ar an athbheochan ridiriúil sa Fhrainc agus i Sasana sa 14ú haois. Lena chois sin tá na Croinicí ar na foinsí is fearr maidir leis an gcéad chuid den Chogadh Céad Bliain.
Beatha
Shiúil sé Sasana, Albain, an Bhreatain Bheag, an Fhrainc, Flóndras agus an Spáinn agus é ag cruinniú ábhair. Thug sé cuairt ar an Iodáil freisin agus é ina aoi ag bainis Lionel d’Anvers, mac Philippa, agus Violante, iníon Galeazzo II Visconti, ag Milano.
Tar éis fhoilsiú an chéad leabhar agus bhás Philippa, lean sé air ag obair ar na croinicí faoi choimirce a lán tiarnaí eile. .
Fuair sé beathúnas cille Estinnes, sráidbhaile a bhí gar do Binche, agus ceapadh mar chanónach Chimay é, rud a d’fhág ina shuí go te é.
D’fhill sé ar Shasana i 1395 ach is cosúil gur tháinig díomá air faoi na hathruithe a chonaic sé ann agus a mhill faoin ridireacht, dar leis. Ní fios cén uair ná cén áit a bhfuair sé bás, ach dealraíonn sé gur cailleadh é i Mainistir Sainte-Monégonde i Chimay.
Scéal ó Éirinn
Tá Henry Castide luaite sa tríú leabhar den Chroinic. Bhuail Froissart le Castide i Sasana i 1394 agus é ar lorg eolais ar fheachtas Risteard II Shasana in Éirinn an bhliain sin. In Éirinn a chaith Castide a óige agus bhí Gaeilge, Béarla agus Fraincis ar a thoil aige. Fiú agus é ina chónaí i Sasana bhí sé de nós aige Gaeilge a labhairt le clann a chlainne.
Croinicí
Ní hí a chuid filíochta is mó a chuir clú ar Froissart ach a Chroinicí agus iad ar maireachtaint i mbreis is céad lámhscríbhinn mhaisithe. Ar na lámhscríbhinní is fearr maisiú tá Lámhscríbhinn Gruuthuse.
Tá na Croinicí scríofa i stíl bheoga fhuinniúil agus iad lán de scéalta atá neamhchruinn minic go leor. Bhí siad le léamh ag lucht oilte Angla-Fhlóndrach agus, ar nós a lán croinicí meánaoiseacha, tá siad scríofa de réir leas na bpátrún, go háirithe Éadbhard III, a bhfuil an smál glanta de mhíthrócaireacht a chuid saighdiúirí. Ní scagann Froissart a chuid foinsí. Tá a leagan den stair bréagnaithe ag croinicithe de chuid chúirt na Fraince ar nós Cuvelier.
Gailearaí
Íomhánna ó Chroinicí Froissart. Loyset Liédet a rinne iad go léir, mura gcuirtear a mhalairt in iúl.
Walter Heitler
Fisiceoir Gearmánach ab ea Walter Heinrich Heitler (Gearmáinis: [ˈHaɪtlɐ]; 2 Eanáir 1904 — 15 Samhain 1981) a chuir go mór le leictreodinimic chandamach agus le réimsetheoric chandamach. Thug sé ceimic faoin mheicnic chandamach trí theoiric an fhiúsnaisc.
Oideachas
Sa bhliain 1922, chuir Heitler tús lena staidéar ar fhisic ag Karlsruhe Technische Hochschule, i 1923 in Ollscoil Humboldt i mBeirlín, agus i 1924 in Ollscoil Ludwig Maximilian i München (LMU), áit a ndearna sé staidéar faoi Arnold Sommerfeld agus Karl Herzfeld.
Ba é an dara dhuine ná a chomhairleoir tráchtais nuair a fuair sé a dhochtúireacht i 1926; Mhúin Herzfeld cúrsaí san fhisic theoiriciúil agus ceann sa cheimic fhisiceach, agus in éagmais Sommerfeld ghlac sé seilbh ar a ranganna go minic.
Ó 1926 go 1927, bhí sé ina Chomhalta den Rockefeller Foundation le haghaidh taighde iarchéime le Niels Bohr in Institiúid na Fisice Teoiriciúla in Ollscoil Chóbanhávan agus le Erwin Schrödinger in Ollscoil Zürich. Ansin bhí sé ina chúntóir do Max Born ag Institiúid na Fisice Teoiriciúla in Ollscoil Göttingen.
Chríochnaigh Heitler a Habilitation, faoi stiúir Born, i 1929, agus ansin d'fhan sé mar Privatdozent go dtí 1933. An bhliain sin, thug an ollscoil an bóthar dó toisc go raibh sé ina Ghiúdach.
Cód Morse
deas|250px|thumb|Cód Morse Cód dénártha chun teachtaireachtaí briathartha a tharchur a cheap Samuel Morse sna 1830idí. Seasann cuingriú sainiúil poncanna (gairide) is daiseanna (fada) do gach litir san aibítir, gach figiúir is gach marc poncaíochta. Mar shampla. is mar seo a dhéantar an glao guais SOS a chomharthú: · · · - - - · · ·. Saothraíodh cód feabhsaithe, cód idirnáisiúnta Morse, ag comhdháil Eorpach i 1851. I 1874 lainseáil an t-innealtóir Francach Jean Maurice Emile Baudot, cód níos fearr coigiltí. Úsáideadh ceann díobh i gcumarsáid ó long go tír go dtí 1999, agus úsáidtear i raidió amaitéarach iad an t-am ar fad.
Brian Bóramha
Bhí Brian Bóramha mac Cennétig (nó Brian Bóirmhe; Meán-Ghaeilge: Brian Bóruma; i mBéarla: Brian Boru) ina rí ar chúige Mumhan ó 976 agus ina Ard-Rí ar Éirinn ó 1002 go 1014. D’éirigh le Brian náisiún a bhunú ón dúiche.
Cailleadh Brian Bóramha ar Aoine an Chéasta, an 23 Aibreán, 1014 i rith Chath Chluain Tarbh in aghaidh Lochlannaigh Bhaile Átha Cliath.
997
Bhuail Brian Bóirmhe agus a chéile comhraic Máel Sechnaill mac Domnaill - Rí na Mí agus Ard-Rí na hÉireann roimh Bhrian - le chéile i gCluain Fearta sa bhliain 997. D'aontaigh an bheirt go dtabharfaidís aitheantas don chuid den oileán a bhí á rialú acu ag an bpointe seo. Bhíodh Brian Bóirmhe ag ionsaí thalún Mháel Sechnaill ar bhun leanúnach, agus ghéill sé a chuid dóibh dá bharr.
1002
Glactar leis go raibh Brian Ború aitheanta mar Ard-Rí na hÉireann i 1002 nuair a d’éirigh leis an ceann is fearr a fháil ar chlann Uí Néill. Bhíodh aithne air mar Brian Bóirmhe de bharr an chíosa a bhailigh sé ó thaoisigh beaga na hÉireann agus a d'úsáid sé chun na mainistreacha agus na leabharlann a a réab na Lochlannaigh a atógáil, más fíor.
Bhí an chuid ba mhó den oileán faoi riail ag Brian Bóirmhe ón bhliain 1002, ach ní tír aontaithe a bhí ann ar chor ar bith, cé go raibh an teideal Ard-Rí na hÉireann bronnta air. Mar thoradh, bhí sé de sprioc ag Brian Bóirmhe talamh an oileáin ar fad a aontú faoina cheannas féin.
1012
Sa bhliain 1012, d'éirigh Rí Laighean Máel Mórda mac Murchada amach. Níor bhain Brian Bóirmhe feidhm as an lámh láidir ar an toirt, ach shocraigh sé póstaí tábhachta ina áit. Thug sé a iníon mar bhean do Sitric II, rí na Lochlannach i mBaile Átha Cliath, agus phós Brian féin Gormlaith, máthair Sitric agus deirfiúr Mháel Mórda). Níor mhair an socrú seo rófhad, áfach. clé|mion|Dealbh, Dublin Castle Chapel Royal
1013
Bhí Máel Mórda agus Sitric réidh chun troda arís sa bhliain 1013, agus Máel Mórda faoi bhrú ag a bhean Gormlaith dul i ngleic le Brian. Bhí slua maith de clanna na tíre a bhí éadmhar as cumhacht Bhrian, agus d'aontaigh iad go léir le chéile.
Mar fhreagra, chuir Brian Gormlaith faoi ghlas. Bhí airm aige lonnaithe i gContae Bhaile Átha Cliath, ó Mheán Fómhair 2013 go dtí Nollaig. Ag an am seo, rinne Brian ionsaithe ar fud Bhaile Átha Cliath chun Gaeil na cathrach a choimeád as arm na Lochlannach. Ag an am céanna, sheol Gormlaith teachtaireacht chuig Sigurd Hlodvisson, iarla Lochlannach na nInse Orc.
1014 agus cath Chluain Tarbh
Nuair a bhí an cath beagnach thart, tháinig Brodir ar Bhrian ag guí ina phuball, agus é faoi cheilt sna choillte gar do Bhaile Átha Cliath. Bhailigh Brodir roinnt dá fhir le chéile gan mhoill agus d'ionsaigh siad agus mharaigh siad an Rí agus a fhoireann. D'éalaigh siad láithreach, agus Brodir ag béiceadh "Anois, inis do gach fear gurb é Brodir a mharaigh Brian". mion|Cath Chluain Tarbh, greanadóireacht, le John Fergus O'Hea
Muintir
Rugadh Brian Bóramha timpeall na bliana 941 (in aice le Cill Dalua i gContae an Chláir mar atá inniu air, nó Dál gCais mar a tugadh ar an gceantar fadó). Cennétig mac Lorcáin, rí Thuadhmhumhan ab ea a athair, Bé Binn ingen Aurchada, iníon Rí Iar-Chonnacht ab ea a mháthair.
Pósadh Briain ceithre huaire:
Tionchar
Cuireadh Brian Bóramha in Ard Mhacha. mion|Brian Bóramha
D'éag a mhac agus a gharmhac i gCath Chluain Tarbh chomh maith, agus mar sin ní fhéadfadh a shliocht a gcumhacht a choinneáil mar Ardríthe.
Sa 12ú haois, d'fhoilsigh a chlann leabhar bolscaireachta, Cogadh Gaeil ré Gaill, ina ndearnadh móradh ar Bhrian agus ar na héachtaí a rinne sé i rith a shaoil.
De réir an tseanchais feictear Brian mar pholaiteoir glic ar éirigh leis seilbh a fháil ar thailte na tíre thuaidh, thoir agus theas.
Buntús Cainte
Sraith teilifíse, sraith leabhar agus sraith ceirnín is ea Buntús Cainte (Rudiments of Speech) a cuireadh amach sna 1960idí i bPoblacht na hÉireann le cabhair a thabhairt do dhaoine Gaeilge labhartha a fhoghlaim. Deirtear go bhfuil Buntús Cainte ar an gcúrsa Gaeilge is mó cáil riamh agus éileamh leanúnach ar an tsraith leabhar i gcónaí.
An tsraith theilifíse
Ba é sagart Proinsiasach, Colmán Ó hUallacháin, a rinne na pleannana don tsraith theilifíse. Bhí an tsraith dírithe go speisialta ar dhaoine gan Ghaeilge agus ar dhaoine le cúpla focal.
Craoladh an chéad clár ar RTÉ ar an 25ú Meán Fómhair 1967, agus craoladh clár nua go laethúil as sin amach, ó 1967 go 1969. Mar aon le sin, craoladh clár achoimre gach Domhnach freisin.
Labhair na láithreoirí Béarla agus Gaeilge don lucht féachana. Múineadh frásaí simplí trí pictiúirí ghrinn le fotheidil Ghaeilge a thaispeáint, agus bíodh comhrá i nGaeilge ag na láithreoirí ag deireadh gach cláir. Bhí gach clár 5 nóiméad ar fhad.
An tsraith leabhar
D'fhoilsigh an Roinn Oideachais ábhair na gceachtanna i leabhar chun breis tacaíochta a thabhairt do lucht féachana na sraithe teilifíse. Chuir Gael Linn taifead agus téipeanna fuaime ar fáil freisin.
Bhí an-éileamh ar an gcéad leabhar, agus faoi mhí na Samhna 1967, bhí 218,000 cóip díolta. San iomlán, foilsíodh trí leabhair le ceachtanna ón gclár (an chéad agus an dara leabhar i 1967, agus an tríú leabhar i 1968). Tugtar an t-ainm Buntús Cainte ar an tsraith leabhar seo freisin.
Ba é Tomás Ó Domhnalláin a scríobh agus a rinne na pleananna do na trí leabhair, agus ba é William Bolger a mhaisigh iad le pictiúir.
Tá athchló déanta ar na leabhair uilig ar a laghad seacht n-uaire go dtí seo. Ar dtús, ba le Rialtais na hÉireann an cóipcheart, ach anois is le Foras na Gaeilge é.
Tá na trí leabhair ar fáil fós agus dlúthdhioscaí fuaime ar fáil leo anois freisin.
Tuar Phaindéimeach agus ullmhóidí roimh an COVID-19 Phaindéimeach
Pleanáil agus ullmhú le haghaidh paindéimí a tharla sna tíortha agus le heagraíochtaí idirnáisiúnta. An Eagraíocht Dhomhanda Sláinte scríobhann moltaí agus treoirlínte, cé nach bhfuil aon mheicníocht leanúnach le hullmhacht tíortha athbhreithnithe 'do eipidéimí agus a gcumas freagairt thapa. Braitheann gníomh náisiúnta ar rialtais náisiúnta. In 2005-2006, roimh an fliú muc 2009 paindéimeach agus le linn na ndeich mbliana seo a leanas é, Rialtais sna Stáit Aontaithe, an Fhrainc, an Ríocht Aontaithe, agus daoine eile a bhainistiú stoic Trealamh sláinte straitéiseach, ach laghdaithe go minic stoic i ndiaidh an 2009 Phaindéimeach chun costais a laghdú.
A Meitheamh Dúirt 2,018 athbhreithniú go raibh pleananna Phaindéimeach i ngach áit neamhleor, toisc gur féidir le víris nádúrtha chun cinn le níos mó ná 50% rátaí cás báis, ach lucht gairmithe sláinte agus polasaí atá beartaithe amhail is nach mbeadh paindéimí mó ná an ráta báis 2.5% gcás an fliú na Spáinne i Phaindéimeach 1918. Sna blianta roimh an COVID-19 Phaindéimeach, rialtais éagsúla ar siúl cleachtaí taispeántais (lena n-áirítear Crimson Contagion) a gcruthófar mbeadh formhór na dtíortha a underprepared. Ní rialtais ná gnólachtaí móra ghlac gníomh. Roinnt tuairiscí béim ar an neamhábaltacht na rialtais náisiúnta a fhoghlaim ó na ráigeanna de ghalair, eipidéimí agus paindéimí roimhe seo. Richard Horton, eagarthóir-i-príomhfheidhmeannach The Lancet, cur síos ar an "freagra domhanda ar SARS-cov-2 [mar] an teip pholasaí eolaíochta is mó in ghlúin".
Léirigh briseadh amach Go luath i Hubei, an Iodáil agus an Spáinn go raibh léigear gcóras cúraim sláinte a roinnt tíortha saibhre '. I dtíortha ina bhfuil bonneagar leighis níos laige, trealamh le haghaidh leapacha dianchúraim agus riachtanais leighis eile a fhorbairt, bhíothas ag súil go ganntanas go dtarlóidh níos luaithe.
International
An Eagraíocht Dhomhanda Sláinte (EDS) agus an Banc Domhanda rabhadh mar gheall ar an mbaol paindéimí fud na 2000í agus na 2010s, go háirithe tar éis an 2002-2004 SARS ráig. An Ullmhúchán Domhanda Bord Monatóireacht amach a gcéad tuarascáil ag deireadh 2019. Tionscnaimh Príobháideacha ardaithe freisin chun feasacht faoi bhagairtí paindéimeach agus riachtanais a chur ar ullmhacht. Sa 2018, an WHO chum an téarma, Galar X, a "Léiríonn an t-eolas go bhféadfadh eipidéim thromchúiseach idirnáisiúnta a ba chúis le pataigin anaithnid faoi láthair a chur faoi deara galair an duine 'chun taighde agus forbairt ar iarrthóirí dóchúla chun díriú haghaidh an chéad cheann eile, ar -an-am anaithnid, Phaindéimeach.
rannán idirnáisiúnta agus easpa comhoibrithe ullmhachta oiriúnacha teoranta. WHO atá Tionscadal fliú paindéimeach ullmhacht Bhí US $ 39 milliún buiséad dhá bhliain, as WHO ar 2020-2021 buiséad de US $ 4.8 billiún.
Tá roinnt eagraíochtaí a bhí páirteach ar feadh na mblianta ullmhú ar fud an domhain le haghaidh eipidéimí agus paindéimí. I measc na ndaoine is Coalition do Innovations Ullmhacht Eipidéim, comh-bhunaigh an Bill & Melinda Gates Foundation, Wellcome Trust, agus an Coimisiún Eorpach. Ó 2017 tá an Coalition iarracht a thabhairt ar aird le cur chuige ardán chun déileáil le galar eipidéim ag teacht chun cinn ar nós COVID-19, a chuirfeadh ar chumas forbairt vacsaíní go mear agus taighde díolúine mar fhreagra ar ráigeanna.
An Fhrainc
I ndiaidh rabhaidh agus ullmhacht mhéadaithe sna 2000í, leis an ngalar fliú na muc 2009 mar thoradh ar fhrithghníomhartha frith-Phaindéimeach tapa i measc na tíortha an Iarthair. An H1N1 / 09 brú víreas a bhfuil airíonna éadrom agus marfacht íseal i gceannas faoi dheireadh go dtí backlash thar na hearnála poiblí thar-reactiveness, ag caitheamh agus an costas ard ar an vacsaín fliú 2009. Sna blianta ina dhiaidh sin, ní raibh stoc-charnadh straitéiseacha náisiúnta trealamh leighis athnuachan go córasach. Sa Fhrainc, tá € 382 milliún a cheannach masks, vacsaíní agus daoine eile don H1N1 faoi fhreagracht an Aire Sláinte Roselyne BACHELOT Cáineadh go forleathan.
Na húdaráis sláinte na Fraince a chinneadh in 2011 gan a replenish a gcuid stoic chun éadálacha agus costais stórála a laghdú agus ag brath níos mó ar sholáthairtí ón tSín agus díreach-in-am loighistice agus a dháileadh ar an fhreagracht do chuideachtaí príobháideacha ar bhonn roghnach. An stoc-charnadh straitéiseach na Fraince thit sa tréimhse seo ó aon billiún masks máinliachta agus 600 milliún FFP2 maisc in 2010-150,000,000 agus nialas, faoi seach go luath sa bhliain 2020.
An Ríocht Aontaithe
Insamhaltaí de fliú-mhaith paindéimí bheith déanta ag Seirbhís Sláinte Náisiúnta na Ríochta Aontaithe (NHS) iontaobhais ó 2007 ráig fliú H5N1 ( "fliú éan"). Russell King, bainisteoir athléimneacht sa SNS ag an am, dúirt "Bhí an t-infhaighteacht agus dáileadh TCP [trealamh cosanta pearsanta] mar phointe pinch i Phaindéimeach d'aithin an Oifig na Comh-Aireachta".
Cleachtadh insamhalta trí lá ab ea Exercise Cygnus a rinne NHS Shasana i mí Dheireadh Fómhair 2016 chun tionchar paindéime fliú H2N2 hipitéiseach ar an Ríocht Aontaithe a mheas. Public Health England a rinne ionadaíocht thar ceann na Roinne Sláinte agus Cúraim Shóisialaigh. Ghlac dhá roinn déag rialtais ar fud na hAlban, na Breataine Bige agus Thuaisceart Éireann, chomh maith le fóraim athléimneachta áitiúla (LRFanna) páirt. Bhí níos mó ná 950 oibrí ó na heagraíochtaí sin, príosúin agus rialtas áitiúil nó láir páirteach i rith an insamhalta trí lá, agus rinneadh tástáil ar a gcumas déileáil faoi chásanna a raibh strus ard leighis orthu. Cuireadh rannpháirtithe sa seachtú seachtain den phaindéim - buaic na géarchéime, nuair a bhíonn an t-éileamh is mó ar chúram sláinte. Ag an bpointe seo, bhí thart ar 50% den daonra ionfhabhtaithe, agus fuair beagnach 400,000 bás. Ba é an cás hipitéiseach ná go ndearnadh agus gur ceannaíodh an vacsaín ach nár seachadadh go dtí an RA í fós. Bhí oifigigh ospidéil agus cúraim shóisialta ag teacht le pleananna éigeandála a bhainisteodh brú acmhainní, agus bhí oifigigh rialtais nochtaithe do chásanna a raibh gá le cinnteoireacht thapa a dhéanamh ina leith. Chun an scéal a dhéanamh níos réadúla, tionóladh cruinnithe COBRA idir airí agus oifigigh. Fostaíodh asraonta nuachta insamhalta agus na meáin shóisialta chun nuashonruithe bréige a thabhairt. Dúirt séanadh rialtais ar shuíomh Gréasáin ullmhachta paindéime na RA nach raibh sé i gceist ag an gcleachtadh paindéimí de chineál éagsúil sa todhchaí a bhainistiú, ná na bearta a ghlacadh chun tarchur forleathan a sheachaint.
Thaispeáin torthaí ón gcleachtadh go gcuirfeadh an phaindéim faoi deara go dtitfeadh córas sláinte na tíre as easpa acmhainní, le Sally Davies, an Príomhoifigeach Leighis ag an am, ag rá go raibh easpa aerálaithe míochaine agus lóistíocht diúscartha comhlachtaí marbha tromchúiseach saincheisteanna. Rinneadh torthaí iomlána an chleachtaidh a aicmiú ar dtús ach scaoileadh saor iad ina dhiaidh sin tar éis fiosrú poiblí agus brú. I mí na Samhna 2020, luaigh rialtas na RA gur pléadh gach ceacht a sainaithníodh dá réir agus gur cuireadh san áireamh go cuí a phleananna ullmhachta paindéime.