cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lúthchleasaíocht ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 1904 — maratón
Achoimre
Ba é Thomas Hicks buaiteoir an rása sa deireadh, cé gur cabhraíodh leis ar bhealaí nach mbeadh ceadaithe sna blianta ina dhiaidh sin. Deich míle ón líne chríche, bhí Hicks níos mó 2k chun tosaigh ar na hiomaitheoirí eile, ach b’éigean dá thraenálaithe bac a chur air stopadh agus luí síos. Ón bpointe sin go dtí deireadh an rása, thug na traenálaithe dáileoga stricnín dó (nimh francach coitianta a spreagann an néarchóras ina chodanna beaga), measctha le branda agus gealacáin uibhe. Streachail sé leis agus siabhrán air, ar éigean a bhí siúl an bhealaigh ann. Nuair a shroich sé an staidiam, d’iompair a fhoireann tacaíochta thar an líne chríche é. B’éigean Hicks a iompar den rian, agus bhí an t-ádh air nach bhfuair sé bás ar an toirt, a bhuí le cóir leighis a chuir roinnt dochtúirí air. Chaill sé ocht bpunt le linn an mharatóin. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/90/Carvajal1904.jpg/220px-Carvajal1904.jpg|mion| Andarín Carvajal a chríochnaigh sa cheathrú háit Is beag nár cailleadh reathaí eile freisin. Thángthas ar an Meiriceánach William Garcia ina luí ar an gcúrsa le gortuithe inmheánacha tromchúiseacha mar gheall ar análú na scamall deannaigh ó ghluaisteáin na n-oifigeach.
Le linn an rása, d'éirigh John Lordan, buaiteoir Mharatón Bhostúin sa bhliain 1903, an-tinn ar fad tar éis 16km agus d'éirigh sé as. Bhí Sam Mellor, an buaiteoir i mBostún in 1902, buailte ag an deannach cosúil le William Garcia. Cé go raibh sé chun tosaigh leath bealaigh tríd an rás, d'éirigh sé as ag 25km.
Alan Robinson
Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é Alan Robinson.. Is ball é de Pháirtí Aontachtach Daonlathach. Is Comhalta den Tionól Reachtach é do Dhoire Thoir, ó Bealtaine 2022 ar aghaidh.
Hendrik Verwoerd
Bhí Hendrik Verwoerd ina Príomh-Aire ar an Afraic Theas ó 1958 go dtí 1966, nuair a feallmharaíodh é (8 Meán Fómhair 1901 – 6 Meán Fómhair 1966).
Pobalóir agus i bhfad amach ar an eite dheis, chruthaigh Verwoerd polasaithe ciníocha na hAfraice Theas, an chinedheighilt, idir na 1940idí-1960idí.
Ar 6 Meán Fómhair 1966. mharaigh Dimitri Tsafendas, cumannaí agus gníomhaí polaitiúil, Verwoerd le scian (sádh é cúpla uair sa chroí).
Trá Mhór
Baile atá suite cois farraige in oirthear Chontae Port Láirge in Éirinn is ea Trá Mhór. Is é an Trá Mhór an príomhbhaile turasóireachta cois trá i bPort Láirge agus i Réigiún an Oir-Dheiscirt, le bóithre maithe á cheangail ó thuaidh le Cathair Phort Láirge agus an príomhbhóthar náisiúnta, N25 (Ros Láir/Corcaigh, Bóthar Eorpach E30), agus siar go Dún Garbhán. Tá Aerfort Phort Láirge soir ó thuaidh ó Trá Mhór.
Turasóireacht
Tá Páirc Spraoi ann.
Coláiste Chluain Chaoin
Is meánscoil suite i gContae Bhaile Átha Cliath é Coláiste Chluain Chaoin.
Redcar
Is baile suite i Yorkshire Thuaidh é Redcar.
Do chum glóire Dé agus Onóra na hÉireann
Is ráiteas Gaeilge é Do chum glóire Dé agus Onóra na hÉireann. Bhí sé ag na Ceithre Mháistrí ar na hAnnála, agus ar Scéala Éireann - the Irish Press, a bhunaigh de Valera. Bhíodh an mana ar leathanach tosaigh an nuachtáin.
"Doċum glóire De ⁊ onóra na hÉireann" atá os cionn an gheata i gColáiste San Antaine i Lováin. Bíonn sé le léamh ar leaca cuimhneacháin agus mar mhana ag eagraíochtaí éagsúla, ar Bhliainiris na gCaipisíneach Capuchin Annual mar shampla.
Sailchuach na gealaí
Planda garbh giobach débhliantúil a fhásann 30-100 cm ar airde, dúchasach d'oirdheisceart na hEorpa is ea sailchuach na gealaí. Na duilleoga croíchruthach; na bláthanna croischruthach, scothdhearg/ corcra is uaireanta bán; na cochaill 3-4.5 cm ar fhad, leata ubhchruthach le balla seasmhach airgeadach lárnach roinnte (seipteam). Fástar go minic i ngairdíní í ar son seanghas na dtorthaí le seiptim sheasmhacha, a úsáidtear mar mhaisiúchán.
València (cathair)
Is í Valencia (An Vaileinse as Gaeilge, Vaileinsis: València) príomhchathair Chomhphobal Valencia. Is í an tríú chathair is mó sa Spáinn í agus tá 807,396 ina gcónaí ansin anois.
Labhraíonn formhór na ndaoine sa chathair agus sa chúige (go háirithe ar an gcósta) Vaileinsis, rangaithe mar chanúint de Chatalóinis.
Aeráid
Tá aeráid na Meánmhara ann, le samhradh tirim agus geimhreadh séimh.
Stair
Tagann ainm n cathrach ó Laidin, Valentia (/wa'lentia/), a chiallaíonn "neart". I rith na tréimhse Moslamaigh, glaodh Balansiyya ar an chathair as Araibis.
Ón bhliain 2015 ar aghaidh, ba é Joan Ribó I Canut méara na cathrach, ar son an pháirtí polaitiúla Compromís.
Iompar
Cuireann Ferrocarrils de la Generalitat Valenciana (FGV) iompar poiblí ar fáil, mar shampla an Metro Vaileinseach agus seirbhísí traenacha. Tá na busanna faoi stiúir an EMT laistigh den chathair, agus tá nascanna le fáil go héasca leis an gcóras iompair náisiúnta.
Féile Les Falles
Idir 15ú agus an 19ú de mhí Márta gach bliain, tarlaíonn féile ollmhór idirnáisiúnta darbh ainm Les Falles (Vaileinsis)
Ayrton Senna
Bhí Ayrton Senna da Silva (AIF: [ˈayɛrton ˈsɛnnɐ dɐ ˈsilvɐ]) (21 Márta, 1960– 1 Bealtaine, 1994), nó Ayrton Senna mar tiománaithe Braisíleach Foirmle a hAon. Bhuaigh sé corn an domhain trí huaire. Fuair sé bás agus é chun tosaigh sa Grand Prix, ag Imola, San Mairíne, sa bhliain 1994.
Tagairtí
mion|clé|Ayrton Senna
An Abhainn Dubh, Iorras
Is abhainn a théann trí Iorras, Contae Mhaigh Eo í an Abhainn Dubh.
Saileach shilte
Is speiceas crann é an tsaileach shilte (Salix babylonica). Gnéithe éagsúla di ann, iad go léir ina gcrainn mhóra le han-chuid craobhacha ar luascadh, go minic ag teacht anuas go talamh. I gcomhair maisiúcháin an-chuid díobh, ina measc an ceann is coitinne, an tsaileach shilte órga.
Eimhear
Sa Rúraíocht, ba í Eimhear (Sean-Ghaeilge Emer), iníon Fhorgall Mhanaigh agus bean chéile an laoich, Cú Chulainn.
Dúradh go raibh sé bhua na banúlachta ag Eimhear: áilleacht, guth binn, deafhocail, ciall, cumas obair shnáthaide, agus geanmnaíocht.
Tochmharc Eimhire
Cé gur chuardaigh na hUlaidh dóigh is andóigh ar fud na hÉireann do bhean chéile a dhiongbháil dó, ní bheadh ag Cú Chulainn ach Eimhear. Tugann sé cuairt uirthi ag tigh Fhorgaill i Lusca, Co. Bhaile Átha Cliath, agus déanann sé suirí léi (tochmharc), agus tomhais agus caint fhoghlamtha á roinnt eatarthu. Ghlacfadh Eimhear mar fhear chéile é Cú Chulainn, ach é féin a chruthú lena chuid gníomhartha.
Tá Forgall i gcoinne an chleamhnais, áfach. Tagann sé go hUlaidh faoi bhréagriocht, agus molann sé go rachadh Cú Chulainn go hAlbain go n-oilfí in airm é leis an mbanlaoch cáiliúil Scáthach, ag súil go gcloífeadh an sceimhle é agus go marófaí é. Gabhann Cú Chulainn an dúshlán, agus foghlaimíonn sé gach gur féidir sna cumais chogaidh. Agus é ann, luíonn sé le hAoife, céile comhraic Scáthaí, agus éiríonn sí torrach.
Idir an dá linn, tairgeann Forgall Eimhear go Lughaidh mac Nóis, rí na Mumhan. Nuair a chloiseann sé go bhfuil sí i ngrá le Cú Chulainn, diúltaíonn Lugaid an cleamhnas.
Tagann Cú Chulainn ar ais ó Albain lánoiliúnta, ach diúltaíonn Forgall é, Eimhear a phósadh. Déanann Cú Chulainn ruathar ar dhún Fhorgaill, maraíonn sé ceathrar is fiche, fuadaíonn sé Eimhear agus goideann sé taisce Fhorgaill. Titeann Forgall féin chun a bháis ó na rampair. Déanann comrádaí Fhorgaill, Scenn Menn, iarracht éalú an leannáin a chosc, ach maraíonn Cú Chulainn é i gcomhrac aonair ag cliath éigin. Agus a laochas léirithe, glacann Eimhear faoi dheireadh é a phósadh.
Bhí cearta an chéad oíche ag Conchúr mac Neasa, rí na nUladh. Bhí imní air roimh fhreagairt Chú Chulainn, ach chaillfeadh sé a cheannas, muna bhfeidhmeoidh. Tagtar air réiteach: luífidh Conchúr le hEimhear ar oíche a pósta, ach luífeadh Cathbhadh draoi eatarthu.
Aonéad Eimhire
Cé go raibh a lán leannán ag Cú Chulainn, d'fhuailing Eimhear a haonéad agus é faoi gheis i ngrá le Fand, bean chéile Mhanannán Mac Lir, mar a insítear sa scéal Searg Chú Chulainn.
I dtosach báire, tá sé ar intinn aici a hiomaitheoir a mharú, ach nuair a fheiceann sí mórghrá Fhand le Cú Chulainn, socraíonn sí é a ghéilleann dí. Agus an mhóraigeantacht seo feicthe ag Fand, socraíonn sise, corraithe, dul ar ais chuig a fear céile. Croitheann Manannán a fhailling idir Cú Chulainn agus Fand, chun nach mbuailfidh le chéile iad choíche. Ólann Cú Chulainn agus Eimhear deoch dhraíochta chun dearmad a dhéanamh ar an eachtra.
Anbhás Aonmhic Aoife
Nuair a thagann mac Aoife, Connla go hÉirinn ag lorg a athar, aithníonn Eimhear cé atá ann agus déanann sí iarracht cur ina luí ar Chú Chulainn gan é a mharú, ach saothar in aisce a bhí ann.
Litríocht
Is í Eimhear mar phearsa dá dhráma The Only Jealousy of Emer le William Butler Yeats. Is cuid dá shraith cáiliúil Chú Chulainn, an ceann seo cóirithe ón seanscéal den ainm cheana i mbailiúchán "Cuchulain of Muirthemne" (1902) le Lady Gregory. Scríobhadh é le mórthionchar drámaíocht Noh na Seapáine. Cuireadh "Jealousy" ar an ardán don chéad uair in Amsterdam in 1922, dírithe ag Albert van Dalsum, agus mascanna cruthaithe ag an ndealbhóir Hildo Krop. Níor cuireadh in Éirinn é go dtí Mí na Bealtaine 1926, leis an "Dublin Drama League" ag Amharclann na Mainistreach.
Tá Eimhear luaite sa dán le Yeats', "The Secret Rose": "... and him Who met Fand walking among flaming dew By a grey shore where the wind never blew, And lost the world and Emer for a kiss"
San úrscéal Angela's Ashes le Frank McCourt, deirtear gur "The Greatest Pisser" í Eimhear, sa chaoi gur chuir sí cluain ar Chú Chulainn. Tá sí luaite chomh maith mar chuid den tsamhlaíocht, bunaithe ar an Táin, i "The Withering Branch" le Máirtín Ó Cadhain.
I Mí na Samhna 1943, d'fhoilsigh an file Albanach Somhairle MacGill-Eain a chéad bailiúchán dánta, darb ainm Dàin do Eimhir agus Dàin Eile. Is i measc na leabhar is tábhachtaí é, scríofa as Gaeilge na hAlban san 20ú haois.
Páirtí Daonlathach Éireannach
Is páirtí polaitiúil i bPoblacht na hÉireann é Páirtí Daonlathach Éireannach a bunaíodh sa bhliain 2013.
Pàrlamaid na h-Alba
Is éard atá i gceist le Pàrlamaid na h-Alba, nó Parlaimint na hAlban as Gaeilge na hÉireann, ná comhdháil reachtúil na hAlban. Tá sí lonnaithe i bhFoirgneamh na Parlaiminte, i gceantar Theach an Róid i nDún Éideann, príomhchathair na hAlban, agus is minic a thugtar 'Teach an Róid' uirthi go neamhfhoirmeálta. Tá an pharlaimint déanta de 129 ball tofa, ar a dtugtar 'Baill Pharlaimint na hAlban', nó BPAanna.
Eimhear
Litríocht
Is í Eimhear príomhphearsa an úrscéil 2018 le David Duchovny, Miss Subways, spreagtha ag an miotas.
Pàrlamaid na h-Alba
Stair
Bhí parlaimint ag Albain roimh 1707, ach cuireadh as di le hAcht an Aontais na bliana sin, a d'aontaigh Albain le Sasana isteach sa Ríocht Aontaithe. I ndiaidh méid mhór chaibidle i rith na 20ú haoise ar cheist logánú cumhachtaí go hAlban, chuir Acht na hAlban 1998, acht de chuid Pharlaimint na Ríochta Aontaithe, parlaimint nua logánta ar bun. Tharla an chéad toghchán chun Pharlaimint na hAlban i Mí na Bealtaine 1999, agus thosaigh sí ag obair Mí Iúil na bliana céanna.
Eimhear
Tagairtí eile
Tá an LÉ Emer (P21), iarlong an tSeirbhís Chabhlaigh na hÉireann, ainmnithe aisti.
Liam Mac Cosgair
Ba é Liam Mac Cosgair (Liam Cosgrave nó William Michael Cosgrave i mBéarla) an cúigiú Taoiseach (ceannaire rialtais na hÉireann) (13 Aibreán, 1920 – 4 Deireadh Fómhair 2017). Bhí a athair WT Cosgrave nó Liam Tomás Mac Cosgair, i gceannas ar Éirinn ó 1922 go dtí 1932.
Pàrlamaid na h-Alba
Cumhachtaí
mion|[[Nicola Sturgeon, Céad-Aire reatha na hAlban]] Roghnaíonn an pharlaimint Céad-Aire na hAlban, a stiúrann siansan Rialtas na hAlban.
Liam Mac Cosgair
Saol
Rugadh Mac Cosgair i gCaisleán Cnucha i mBaile Átha Cliath le linn Chogadh na Saoirse. Ba mhac é le Liam T. Mac Cosgair, an chéad cheannaire ar rialtas an tSaorstáit.
Pàrlamaid na h-Alba
Cumhachtaí
Tig le Parlaimint na hAlban dlíthe a dhéanamh in iomaí réimsí a bhaineann le gnóthaí na tíre, agus tig léi céim bhunúsach na gcánach tuarastail a ardú nó a ísliú go dtí trí phingin sa phunt ón ráta a shocraíonn rialtas na Ríochta Aontaithe don chuid eile den ríocht. Thug Acht na hAlban 2012 agus Acht na hAlban 2016, achtanna de chuid Pharlaimint na Ríochta Aontaithe, chumhachtaí leasaithe cánach do Pharlaimint na hAlban, agus tháinig siad seo i bhfeidhm go hiomlán sa bhliain 2017.
Liam Mac Cosgair
Saol
Bhí Liam (agus a dheartháir, Micheál), ina ndaltaí scoile i gCarna i nGaeltacht Chonamara i 1930.
Pàrlamaid na h-Alba
Cumhachtaí
Tá cumhacht ag Parlaimint na hAlban dlíthe a dhéanamh ar raon ghnóthaí ar a dtugtar “cúrsaí tiomnaithe”. Ina n-áireamh seo, tá:
Liam Mac Cosgair
Saol
Bhain Mac Cosgair céim sa dlí amach i 1943 in Óstaí an Rí.
Bhásaigh an t-iarthaoiseach ar an 4 Deireadh Fómhair 2017 agus é 97 bliain d'aois. Bhí an tsochraid ar siúl i Ráth Fearnáin, BÁC. Bhí sochraid a athar ar siúl sa séipéal céanna 52 bliain o sin.
Pàrlamaid na h-Alba
Toghcháin
Is gnáth do thoghcháin do Pharlaimint na hAlban a tharlú gach cúig bliana. An córas vótála, is é cineál d'ionadú cionmhar atá ann ar a dtugtar an t-ainm Córas Ball Breise. Tá dhá vóta ag gach vótálaí: ceann amháin ar son feisire sa toghcheantair, agus an ceann eile ar son liosta iarrthóirí sa réigiún. Tá gach duine in Alban á ionadú le BPA áitiúil amháin agus seacht BPA réigiúnacha. Tá stádas comhionann ag gach BPA sa Pharlaimint agus is féidir le toghthóirí fios a chur chuig duine ar bith den ochtar atá á ionadú.
Liam Mac Cosgair
Polaitaíocht
Chláraigh Mac Cosgair le páirtí a athar, Fine Gael, nuair a bhí sé 17 bliain d’aois. Toghadh sé ina Theachta Dála do Bhaile Átha Cliath den chéad uair i 1943, agus é 23 bliain d’aois.
Pàrlamaid na h-Alba
Toghcháin
Lena vóta toghcheantair, déanann an vótálaí rogha idir na hiarrthóirí atá ag seasamh sa toghcheantar ina bhfuil sian. Is é an t-iarrthóir leis an uimhir is mó vótaí a bhaineann an suíochán amach. Tá 73 BPA toghcheantair go léir ann.
Liam Mac Cosgair
Polaitaíocht
Ceapadh Mac Cosgair ina Phríomh-Aoire sa Dáil i 1948. Tugadh aireacht dó i 1954. Ba é a bhí ina Aire Gnóthaí Eachtracha i 1955 nuair a glacadh le hÉirinn mar bhall de na Náisiúin Aontaithe.
George Cayley
Eitleoir ceannródaíoch a rugadh in Scarborough Shasana ab ea George Cayley (1773-1857). I 1808 thóg is d'eitil sé faoileoir, an chéad aerárthach níos troime ná aer. I 1853 thóg sé an chéad eitleoir rathúil a d'iompair duine.
Pàrlamaid na h-Alba
Toghcháin
An vóta eile, an vóta réigiúnach, is ar son páirtí polaitiúil atá sin, nó ar son duine a sheasann go neamhspleách sa réigiún. Tá ocht réigiún toghchánacha ann do Pharlaimint na hAlban agus seacht suíochán sa Pharlaimint ag gach ceann acu, 56 suíochán uile go léir. I ngach réigiún, roinntear na suíocháin ionas gurb ionann sciar an vóta a fuair páirtí áirithe agus an méid suíochán atá acu, idir shuíocháin toghcheantair agus shuíocháin réigiúnda araon. Mar shampla, má fuair Páirtí A 50% den vóta agus gach ceann de na naoi suíochán toghcheantair a bhí le fáil sa réigiún, agus a fuair Páirtí B 30% den vóta ach suíochán toghcheantair ar bith, tabharfar b'fhéidir cúig shuíochán réigiúnda do Pháirtí B, ionas go mbeadh timpeall ar 50% de na suíocháin ar fad ag Páirtí A, agus timpeall ar 30% díobh ag Páirtí B.
Liam Mac Cosgair
Polaitaíocht
Bhí Mac Cosgair ina cheannaire ar an bpáirtí polaitíochta Fine Gael ó 1965 ar aghaidh. Ceithre bliana ina dhiaidh sin, theip ar iarrachtaí Fhine Gael móramh a bhaint amach sa Dáil. mion|17 Márta 1976 i [[Washington, D.C.|Washington DC, le Gerald Ford and Henry Kissinger]] Cuireadh brú mór ar Cosgrave éirí as an gceannaireacht i 1969. Sheas sé an fód, mar a rinne sé go minic ina dhiaidh sin, i gcoinne na liobrálaigh óga (mar shampla Garret Fitzgerald) a bhí ag teacht chun tosaigh ina pháirtí.
Pàrlamaid na h-Alba
Comhdhéanamh reatha
Is éard a leanas ná tábla a thaispeánann comhdhéanamh reatha na Parlaiminte, de réir páirtithe. I láthair na huaire, is comhrialtas idir Páirtí Náisiúnta na hAlban agus an Páirtí Glas atá i mbun rialtais. mion|Páirtithe polaitíochta i bParlaimint na hAlban
Pobalbhreitheanna
Taispeánann na táblaí seo thíos torthaí na bpobalbhreitheanna idir toghchán 2016 agus toghchán 2021, an chéad cheann ag taispeáint torthaí do na vótaí réigiúnda, agus an dara ceann ag taispeáint torthaí do na vótaí sna toghcheantair:
Liam Mac Cosgair
Polaitaíocht
Le linn Ghéarchéim na nArm, chuir Mac Cosgair brú ar an Rialtas agus ar cheannaire Fhianna Fáil dul i ngleic leis na hairí a raibh baint acu le hiompórtáil arm don IRA.
Abhainn Eidhneach
Is abhainn a théann trí Iorras, Contae Mhaigh Eo í an Abhainn Eidhneach.
Pàrlamaid na h-Alba
Vóta Réigiúnda
Íomhá:Opinion polling for the 2021 Scottish Parliament election (regional vote).svg
Benjamin Henry Latrobe
Ailtire is innealtóir sibhialta a rugadh i bhFulneck Shasana, ach a d'imigh do na Stáit Aontaithe i 1795 ab ea Benjamin Henry Latrobe (1 Bealtaine 1764 – 3 Meán Fómhair 1820). Thug sé stíl na hAthbheochana Gréagaí isteach ansin. Ina shuirbhéir ar fhoirgnimh phoiblí i Washington, DC (1803-1817). Dhear is thóg sé a shárshaothar, Baisleac Dheastógáil na Maighdine Muire i mBaltimore, Maryland, ó 1805. Fuair sé bás i New Orleans, Louisiana. mion|[[Baisleac Dheastógáil na Maighdine Muire i mBaltimore, Maryland]]
Colm Ó Callanáin
Is iománaí é Colm Ó Callanáin, nó Colm Callanan mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 18 Iúil 1982. Is as Contae na Gaillimhe é. Bhain sé gradam 'all star' amach sa bhliain 2015.
Liam Mac Cosgair
Taoiseach
Tháinig deireadh le réimeas sé bliana déag Fhianna Fáil ag olltoghchán 1973. Tháinig comhrialtas d’Fhine Gael agus de Pháirtí an Lucht Oibre i gcumhacht. D'éirigh Liam Mac Cosgairl mar Thaoiseach ar an chomhrialtas agus d'fhan sé sa phost sine go dtí 1977. I measc na nAirí a cheap sé ina rialtas nua, bhí a chomharba Garret Fitzgerald, Pádraig Ó Donnagáin agus Conchúr Crús Ó Briain. mion|[[Cearbhall Ó Dálaigh]] Ba le linn dó a bheith ina Thaoiseach: Tháinig deireadh le tréimhse mac Cosgair mar thaoiseach agus mar cheannaire ar Fhine Gael i 1977, tar éis do Fhianna Fáil go leor suíochán a bhuachan, go mór mór i mBaile Átha Cliath. Garret Fitzgerald a tháinig i gcomharbacht air mar cheannaire ar Fhine Gael.
Choinnigh Mac Cosgair a shuíochán sa Dáil ar feadh beagnach dhá scór bliain, go dtí gur éirigh sé as an bpolaitíocht i 1981. Fear ionraic i measc polaiteoirí a bhí i Liam Cosgrave.
Pàrlamaid na h-Alba
Vóta Toghcheantair
Íomhá:Opinion polling for the 2021 Scottish Parliament election (constituency vote).svg
Córas deachúlach Dewey
Is córas dílsithe rangaithe leabharlainne é córas deachúlach Dewey, forbartha ag Melvil Dewey sa bhliain 1876. Ó shin i leith, bhí sé athraithe agus leathnaithe go mór, le 22 leasú mór, an ceann is déanaí sa bhliain 2011.
Eagraíonn an córas seo leabhair leabharlainne i seilfeanna ar leith agus in ord sainiúil agus in-athdhéanta a dhéanann sé éasca leabhar ar bith a aimsiú agus/nó a chur ar ais san áit cheart.
Tá deich bpríomhchatagóir nó rang i gCóras Dewey, gach ceann díobh roinnte i ndeich bhfochatagóir, agus deich bhforoinn ag gach ceann acu siúd.
Céachta léime stocán
deas|250px|thumb|Céachta léime stocán Ilchéachta a dearadh san Astráil i 1881 le níos mó ná deimheas amháin. Feidhmíonn na deimhis neamhspleách ar a chéile, agus is féidir talamh le stocáin is clocha móra a shaothrú leis. Bristear is milltear gnáthchéachta i gcoinníollacha mar sin. Baineadh feidhm as an gcéachta seo chun na tailte eocalaipe in oirdheisceart na hAstráile a oscailt is a shaothrú.
John Blair
Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é John Kenneth Blair. Rugadh é ar 10 Feabhra 1966. Is ball é de Pháirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann. Is Comhalta den Tionól Reachtach é d'Aontroim Theas, ó Meitheamh 2018 ar aghaidh.
Saol pearsanta
Is fear aerach é.
Max von Laue
Fisicí Gearmánach ab ea Max Theodor Felix von Laue (9 Deireadh Fómhair 1879 – 24 Aibreán 1960). Bhuaigh sé Duais Nobel sa bhfisic i 1914 as a thaighde ar dhíraonadh X-ghathanna le criostail agus, leis sin, tomhas tonnfhaid X-ghathanna.
Richmond, Yorkshire Thuaidh
Is baile suite i Yorkshire Thuaidh é Richmond.
Imoibriú aigéad–bunanna
Is imoibriú ceimiceach é imoibriú aigéad–bunanna a tharlaíonn idir aigéad agus bun. Is féidir é a úsáid chun pH a chinneadh. Soláthraíonn roinnt creataí teoiriciúla coincheapa malartacha ar na meicníochtaí imoibrithe agus a gcur i bhfeidhm chun fadhbanna a bhaineann leo a réiteach; tugtar na teoiricí aigéad le bunanna orthu seo, mar shampla, teoiric aigéad–bunanna Brønsted-Lowry.
Richmond, Yorkshire Thuaidh
In 2014 roghnaíodh Sunak mar iarrthóir do shuíochán Caomhach an-sábháilte i Richmond i Yorkshire Thuaidh. Toghadh é sa suíochán sin in 2015, in ionad William Hague, iarcheannaire ar an bpáirtí Caomhach.
Imoibriú aigéad–bunanna
Tagann a dtábhacht chun solais in anailís a dhéanamh ar imoibrithe aigéad–bunanna do speicis ghásacha nó leachtacha, nó nuair a d’fhéadfadh carachtar aigéid nó buin a bheith níos lú follasaí. Chuir an ceimiceoir Francach Antoine Lavoisier an chéad cheann de na coincheapa seo ar fáil, timpeall na bliana 1776.
Forbairt stairiúil
Mhol Guillaume-François Rouelle an coincheap d’aigéid agus de bhunanna den chéad uair sa bhliain 1754, a thug isteach an téarma base (Gaeilge:bun) sa cheimic, a chiallaíonn substaint a imoibríonn le haigéad chun foirm sholadach a thabhairt dó (mar shalann).
Teoiric hidrigine Liebig maidir le haigéid
Sa bhliain 1838, mhol Justus von Liebig gur comhdhúil ina bhfuil hidrigin ann é aigéad, ar féidir miotail a chur ina ionad. Bhí an t-athsainmhíniú seo bunaithe ar a chuid oibre fairsinge ar chomhdhéanamh ceimiceach na n-aigéad orgánach, ag críochnú an athraithe fhoirceadlaigh ó aigéid ocsaigin-bhunaithe go haigéid hidrigine-bhunaithe a thosaigh Davy. D'fhan sainmhíniú Liebig, cé go raibh sé go hiomlán eimpíreach, in úsáid ar feadh beagnach 50 bliain go dtí gur glacadh le sainmhíniú Arrhenius.
Sainmhíniú Arrhenius
thumb|130px|[[Svante Arrhenius]] Ba é Svante Arrhenius a cheap an chéad sainmhíniú nua-aimseartha ar aigéid agus bunanna i dtéarmaí móilíneacha. Teoiric hidrigine aigéid, a lean óna chuid oibre le Friedrich Wilhelm Ostwald. sa bhliain 1884, a dheimhnigh go raibh iain ann i dtuaslagán uiscí. agus mar thoradh air sin fuair Arrhenius Duais Nobel sa Cheimic sa bhliain 1903.
De réir shainmhíniú Arrhenius ar aigéid agus bunanna:
Cuireann seo prótónáitiú an uisce i bhfeidhm, nó cruthú na hiain hiodróiniam (H 3O+). Mar sin, sa lá atá inniu ann, léirítear an tsiombail H + mar gHearrscríobh do H3O+), mar is eol anois nach bhfuil prótón lom ann mar speiceas saor i dtuaslagán uiscí.
Tá sainmhínithe Arrhenius ar aigéadacht agus alcaileacht teoranta do dhobharthuaslagáin, agus tagraíonn siad do thiúchan na n-ian sa tuaslagóir. De réir an tsainmhínithe seo, níl H2SO4 íon agus HCl tuaslagtha i dtolúéin aigéadach, agus níl NaOH leáite agus tuaslagáin d'aimíd chailciam in amóinia leachtach alcaileach. Mar thoradh air seo, forbraíodh teoiric Brønsted-Lowry agus teoiric Lewis ina dhiaidh sin chun cuntas a thabhairt ar na heisceachtaí neamhuiscí seo.
Ar an iomlán, chun cáiliú mar aigéad Arrhenius, nuair a thuaslagadh é in uisce, caithfidh an ceimiceán a bheith ina chúis, go díreach nó ar bhealach eile:
Os a choinne sin, chun cáiliú mar bhonn Arrhenius, nuair a thuaslagadh é in uisce, caithfidh an ceimiceán a bheith ina chúis, go díreach nó ar bhealach eile:
Tugtar imoibriú neodrúcháin ar imoibriú an aigéid le bun. Is salann agus uisce iad táirgí an imoibrithe seo.
San léiriú traidisiúnta seo. cruthaítear imoibriú neodrúcháin aigéid agus bun mar imoibriú athsholáthair dúbailte. Mar shampla, táirgeann an t-imoibriúchán idir an t-aigéad hidreaclórach, HCl, le hiodrocsaíd sóidiam, NaOH, tuaslagán de chlóiríd sóidiam, NaCl, agus roinnt móilíní uisce sa bhreis. Bhí an mionathraitheoir ceimiceach (aq) sa chothromóid seo intuigthe ag Arrhenius, seachas é a áireamh go follasach. Tugann sé le fios go dtuaslagtar na substaintí in uisce. Cé go bhfuil na trí shubstaint go léir, HCl, NaOH agus NaCl in ann a bheith ann mar chomhdhúile íona, i ndobharthuaslagáin tá siad díthiomsaithe go hiomlán sna hiain uiscithe H+, Cl-, Na+ agus OH-.
Sainmhíniú Brønsted–Lowry
Sa bhliain 1923 chuir Johannes Nicolaus Brønsted sa Danmhairg agus Martin Lowry i Sasana   teoiric i bhfáth, as a stuaim féin, faoi aigéid agus bunanna .i. is aigéad é an speiceas a bhfuil claonadh ann chun prótón (H+) a chailliúint agus is bun é an speiceas a bhfuil claonadh ann chun prótón a ghlacadh. Cuir i gcás, tá claonadh ag aigéad HA chun H+ a chailliúint ach tá claonadh freisin ag an ainian A- den aigéad chun prótón a ghlacadh mar is léir ón gcothromaíocht seo a leanas:
Ní hé an prótón lom H+ a bhíonn in uisce ach an speiceas H2OH+ nó H3O+
Sainmhíniú Lewis
Bhain, sainmhíniú Lewis d'imoibriú aigéad–bunanna, ar siúl riachtanas na hidrigine de réir Arrhenius agus Brønsted-Lowry, a cheap Gilbert N. Lewis sa bhliain 1923, sa bhliain chéanna le Brønsted-Lowry, ach níor fhorbair sé é a thuilleadh go dtí 1938. In ionad imoibrithe aigéad–bunanna a shainiú i dtéarmaí prótón nó substaintí nasctha eile, sainmhíníonn sainmhíniú Lewis bun (dá ngairtear bun Lewis) mar chomhdhúil atá in ann leictreondís a dheonú, agus aigéad (dá ngairtear aigéad Lewis) mar chomhdhúil atá in ann an leictreondís seo a fháil.
Mar shampla, is aigéad Lewis tipiciúil é trífhluairíd bóráin, BF3. Féadann sé glacadh le leictreondís mar tá folúntas ina ochtréad. Tá ochtréad iomlán ag an ian fluairíde agus is féidir leis leictreondís a dheonú. Mar sin;
Sainmhíniú chóras tuaslagóra
Ceann de theorainneacha shainmhíniú Arrhenius is ea a spleáchas ar thuaslagáin uisce-bhunaithe. Rinne Edward Curtis Franklin staidéar ar na himoibrithe aigéad-bunanna in amóinia leachtach sa bhliain 1905, agus chuir sé in iúl na cosúlachtaí le teoiric Arrhenius uisce-bhunaithe. D'oibrigh Albert F.O. Germann le foisgéin leachtach, COCl 2, agus rinne sé amach teoiric a bhí tuaslagóirbhunaithe sa bhliain 1925, agus ar an gcaoi sin sainmhíniú Arrhenius a ghinearálú chun tuaslagóirí neamhphrótónacha a chumhdach..
Sainmhíniú Lux–Flood
Athbheochan ar theoiric ocsaigine aigéid-bunanna ab ea an teoiric aigéid-bunanna seo, a mhol an ceimiceoir Gearmánach Hermann Lux sa bhliain 1939. Thart ar 1947, chuir Håkon Flood tuilleadh chun cinn, agus úsáidtear é go fóill sa gheoiceimic agus i leictriceimic na salainn leáite. Cuireann an sainmhíniú seo síos ar ar aigéad mar ghlacóir ian ocsaíde (O2−) ar bhun mar dheontóir ian ocsaíde. Mar shampla:
Tá an teoiric seo úsáideach freisin maidir le córasú imoibriúcháin comhdhúile na dtriathghás, go háirithe na ocsaídí xeanón, fluairídí, agus ocsófhluairídí.
Grianchóras
Is éard atá sa ghrianchóras ná an Ghrian agus gach rud a théann timpeall uirthi, sé sin na réadanna réalteolaíocha atá faoi thionchar a himtharraingthe, idir phláinéid, a gcuid gealach, abhacphláinéid, agus réadanna eile, ar nós scuabréaltaí, astaróidigh, dreigeoidigh, agus an deannach idirphláinéadach.
Ní thugtar grianchóras ach ar an gcóras timpeall na Gréine. Nuair atáthar ag trácht ar chórais den chineál chéanna atá ag timpeallú na réaltaí eile, is é an córas pláinéadach an téarma ceart.
Is í an Ghrian croílár an ghrianchórais. Ansin atá 99.86 % de mhais an chórais, agus, ní nach ionadh, tá an chuid eile den chóras á stiúradh ag imtharraingt na Gréine. Réalta de chuid an phríomhsheichimh atá ann, agus í ag baint leis an aicme speictreach G2 - is é sin, cineál abhacréalta bhuí atá ann. Faoi bhrú na maise móire, tá dlús an damhna i gcroílár na Gréine chomh mór is go gcoinníonn sé an chomhleá núicléach ag imeacht. An fuinneamh a fhuasclaítear san imoibriú núicléach seo, imíonn an chuid is mó de leis an radaíocht leictreamaighnéadach, an solas infheicthe san áireamh. An chuid de mhais an Ghrianchórais nach bhfuil comhchruinnithe sa Ghrian féin, tá níos mó ná 90 % de sa dá phláinéad is mó sa chóras, mar atá, Iúpatar, agus Satarn. Creideann a lán saineolaithe inniu go bhfuil scamall sféarúil d'astaróidigh ag timpeallú na Gréine i bhfad amach ó na pláinéid, is é sin, Scamall Oort, agus caithfidh sé go bhfuil céatadán ard de mhais an Ghrianchórais ansin freisin, más ann don scamall sin ar aon nós.
Reanna sa ghrianchóras
Is féidir na reanna sa ghrianchóras a chatagóiriú, ach níl na catagóirí seo róshimplí. Úsáidtear na catagóirí seo a leanas sa chiclipéid seo:
The Beatles
Banna popcheoil ó Learpholl i Sasana ab ea The Beatles. An Fab Four a thugtar ar cheithre bhall rialta an bhanna amannta. Tá siad i measc na ngrúpaí is mó cáil agus is rathúla i stair an rac-cheoil.
Tá níos mó ceirníní díolta ag The Beatles ná ag aon bhanna eile riamh i Stáit Aontaithe Mheiriceá, dar leis an Recording Industry Association of America. Sa Ríocht Aontaithe, scaoil siad níos mó ná 40 singil, albam agus EP a chuaigh go dtí barr na gcairteacha. Bhí an rath céanna acu i dtíortha eile, agus measann an comhlacht ceoil EMI go raibh níos mó ná aon bhilliún cheirnín díolta acu timpeall na cruinne faoin mbliain 1985. Sa bhliain 2004, roghnaigh an iris Rolling Stone iad mar uimhir a haon ar an liosta den 100 Ealaíontóir Ceoil is Fearr Riamh. De réir na hirise chéanna, bhí baint lárnach ag ceol an bhanna le cultúr na 1960idí, agus tá an tionchar a bhí acu ar an gcultúr pop le feiceáil fós sa lá atá inniu ann.
Maireann dhá bhall den ghrúpa go dtí an lá inniu, Paul McCartney agus Ringo Starr, agus tá siad beirt gníomhach go fóill ag déanamh ceoil. Lámhadh John Lennon agus fuair sé bás i mí na Nollaig 1980, agus d'éag George Harrison den ailse ae i mí na Samhna 2001.
Bunú an bhanna
Sa bhliain 1956 agus é ag freastal ar Scoil Ghramadaí Quarry Bank i Learpholl, bhunaigh John Lennon banna "skiffle" darbh ainm The Quarrymen. Bhuail Lennon agus na Quarrymen le giotáraí Paul McCartney ag an Woolton Garden Fête ag Eaglais Naomh Pheadair ar an 6 Iúil 1957, agus ghlac sé áit sa bhanna trí mhí níos déanaí.
Ar an 6 Feabhra 1958, tugadh cuireadh don ghiotáraí óg George Harrison chun féachaint ar na Quarrymen i Halla Wilson, i nGarston. Bhí aithne ag McCartney ar Harrison cheana féin, mar b'as Speke an bheirt acu agus thaistil siad le chéile ar an mbus céanna go dtí Institiúid Learphoill.
Tháinig Harrison isteach mar phríomhghiotáraí an bhanna tar éis cleachtaidh i mí Márta 1958. Is cosúil go raibh Lennon beagán drogallach faoi seo ag an tús mar go raibh Harrison beagán ró-óg, dar leis. Tháinig agus d'fhág baill éagsúla le linn na tréimhse seo, ach i mí Eanáir 1960 d'aimsigh siad dordghiotáraí nua—Stuart Sutcliffe, cara le Lennon ón scoil ealaíne. Sheinn Lennon agus McCartney giotáir rithime, agus bhí a lán drumadóirí fós ag teacht isteach agus imeacht ón mbanna i rith na tréimhse seo.
Bhain na Quarrymen triail as roinnt ainmneacha—"Johnny and the Moondogs", "Long John and the Beatles", "the Silver Beetles"—sular shocraigh siad ar "The Beatles" i mí Lúnasa 1960. Tá go leor tuairimí faoi bhunú an ainm agus an litriú aisteach a roghnaigh siad. Creidtear gurb é Lennon a chruthaigh an t-ainm, ag súgradh leis an bhfocal "beetles", nó ciaróga (mar thagairt ar bhanna Buddy Holly, The Crickets), agus an focal "beat", nó "buille".
I mí Bealtaine na bliana 1960, chuaigh the Silver Beetles amach ar chamchuairt go dtí oirthuaisceart na hAlban, mar bhanna chúltaca don amhránaí Johnny Gentle. Níor bhuail siad le Gentle ach uair amháin roimh na céad ceolchoirme, ach dhearbhaigh McCartney níos déanaí gur sholáthraigh an turas taithí fíorthábhachtach don bhanna óg. Bhí na Silver Beetles gan drumadóir fós i rith an turais. Fuair siad cabhair ó Tommy Moore an uair seo, leaid a bhí i bhfad níos sine ná iad féin. Níor mhair Moore chomh fada sa bhanna, áfach, agus d'fhill sé ar ais go dtí a phost ag tiomáint trucail ardaithe i monarcha. B'é Norman Chapman an chéad drumadóir eile a d'aimsigh siad ach glaodh chun a Sheirbhís Náisiúnta a dhéanamh cúpla seachtain ina dhiaidh sin. Ba mhór an fhadhb dóibh iad a bheith fágtha gan drumadóir arís go háirithe nuair a bhí socrú déanta ag a mbainisteoir neamhoifigiúil (Allan Williams) go seinnfeadh siad ag cúpla seó i gclubanna ar an Reeperbahn, i Hamburg na Gearmáine.
Hamburg
mion|An Club Indra in Hamburg In Hamburg na Gearmáine agus a gcéad taispeántas ag druidim leo go tapa, bhí na Beatles gan drumadóir arís. An t-aon duine eile a chuir siad glaoch ar ná Pete Best, a tháinig isteach sa ghrúpa ar 12 Lúnasa 1960. Bhí aithne acu ar Best cheana féin, agus é ina bhall den bhanna The Blackjacks a bhíodh ag seinm ag an gClub Casbah. Siléar in Iar-Derby, Learpholl a bhí ann i ndáiríre, faoi úinéireacht a mháthar, Mona Best. Chasadh na Beatles san áit chéanna anois agus arís. Sa chlár faisnéise The Compleat Beatles, dúirt Allan Williams an méid seo faoi dhrumadóireacht Best: "níor sheinn Best ró-chliste, ach inghlactha". Ar aon nós, fuair Best an jab agus d'fhág sé lena chomhbhaill nua ar an dturas go Hamburg ceithre lá ina dhiaidh sin. Nuair a shroich siad an chathair, thosaigh an banna ag casadh ag an gClub Indra, sular bhog siad ar aghaidh go dtí an Kaiserkeller ar an 4 Deireadh Fómhair 1960. Obair dheacair a bhí ann don ghrúpa óg, mar bhí orthu seinm ar feadh sé uair an chloig oícheanta, seacht n-oíche na seachtaine. Ar an 21 Samhain 1960, gabhadh Harrison agus díbríodh é as an dtír nuair a fuair na húdaráis amach gur inis sé bréag maidir lena aois cheart. Bhí sé ró-óg le bheith sna clubanna ina raibh siad ag casadh. Seachtain níos déanaí, gabhadh McCartney agus Best freisin nuair a chuir siad tine bheag síos san óstán. Cúisíodh iad, agus díbríodh an bheirt chomh maith. Lean Lennon na buachaillí eile abhaile i lár mí na Nollag, ach d'fhan Sutcliffe siar i Hamburg lena a chailín Gearmánach nua, an grianghrafadóir Astrid Kirchherr. Ar ais i Learpholl, rinne na Beatles a gcéad taispeántas ag an gClub Casbah ar an 17 Nollaig, le Chas Newby in áit Sutcliffe ar an ndordghiotár.
I mí Aibreáin san ath-bhliain 1961, d'fhill na Beatles ar ais go Hamburg. Ar an turas seo, thosaigh siad leis an gClub Top Ten ar dtús. Nuair a bhí siad ag casadh anseo, bhí an banna roghnaithe ag an amhránaí Sasanach Tony Sheridan chun a bheith mar chúl-bhanna ar cheirníní a bhí sé ag déanamh don lipéad Gearmánach Polydor Records, léirithe ag Bert Kaempfert. Shínigh Kaempfert conradh leis an ngrúpa ar a lipéad féin, agus chuir siad tús leis an obair ar an gcéad sheisiún taifeadta ar an 22 Meitheamh 1961. Ar an 31 Deireadh Fómhair, sheol Polydor an taifeadadh faoin teideal My Bonnie (Mein Herz ist Bei Dir Nur), a chuaigh isteach sna cairteacha Gearmánacha faoin ainm "Tony Sheridan and the Beat Brothers", ainm a thugtaí ar aon bhanna a bhí ag obair leis. Deireann an finscéal gurbh é an ceirnín seo a bhuaigh na Beatles a gcéad chruinniú leis a mbainisteoir Brian Epstein, agus an chéad uair a bhí an banna luaite sna meáin i Meiriceá.
Pól Ó Murchú
Is iománaí é Pól Ó Murchú, nó Paul Murphy mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 27 Eanáir 1989. Is as Contae Chill Chainnigh é. Bhain sé gradam 'all star' amach sna blianta 2011, 2012, 2014 agus 2015.
The Beatles
Hamburg
Mhair an tríú thuras i Hamburg idir 13 Aibreán agus 31 Bealtaine 1962, agus sheinn an banna ag oscailt an Club Star. Bhí droch-nuacht ag fanacht dóibh in Hamburg, faraor. Bhí Stuart Sutcliffe tar éis bás a fháil de bharr fuiliú inchinne ar 10 Aibreán.
Ghlac Brian Epstein leis an bpost mar bhainisteoir an bhanna dó fhéin i mí Eanáir 1962, agus thosaigh siad le chéile ag lorg conradh ceoil. Ag an am seo, bhí Epstein i gceannas ar an roinn cheoil ag an North End Music Store (NEMS), siopa a bhí mar chuid de chomhlacht troscáin a mhuintir. Fear gnó cliste a bhí ann, agus bhain sé úsáid as an stádas a bhí aige le NEMS chun cur in iúl gurb déileálaí tábhachtach é. Mar thoradh, bhí Epstein ábalta bualadh leis na comhlachtaí móra agus margadh láidir a fháil don bhanna. I ndíospóireacht amháin atá cáiliúil agus páirt de fhinscéalaíocht an bhanna inniu, fuair Epstein diúltú borb ó Dick Rowe, a bhí i gceannas ar an roinn A&R ag Decca Records i Sasana, nuair a dúirt sé: "Tá giotár-bhannaí ar an mbealach amach, Mr. Epstein". Agus é ag déanamh idirbheartaíochta le Decca, bhuail Epstein le hoifigeach feidhmiúcháin Ron White, ón gcomhlacht EMI. Ni léiritheoir a bhí in White é féin, ach chuir sé Epstein i dteagmháil le léiritheoirí in EMI—Norrie Paramor, Walter Ridley, agus Norman Newell. Ní raibh suim ag an triúr oibriú leis na Beatles, áfach. Níor chuir White glaoch ar an gceathrú léiritheoir George Martin, toisc go raibh sé amuigh ón oifig ar saoire ag an am.
Conradh ceoil
250px|thumb|clé|Crosaire ag Stiúideonna Abbey Road. Leis an seans le dul i gcion ar Decca caillte acu, chuaigh Epstein go dtí an siopa HMV ar Shráid Oxford i Londain chun na ceirníní a rinne an banna le Decca a aistriú go dioscaí. Agus iad ag obair ar na dioscaí, mhol innealtóir Jim Foy do Epstein dul i gcomhairle le Sid Coleman, a bhí i gceannas ar fhoilsitheoireacht EMI. D'éist Coleman leis na téipeanna, agus ansin chuir seisean Epstein i dteagmháil le George Martin, an fear "a dhéanann ceirníní coiméide", mar a dúirt Coleman, agus ceannaire ar an lipéad Parlophone a bhí ag EMI. Sa deireadh, bhuail Epstein agus Martin le chéile, agus bhí suim ag Martin sa cheol a chuala sé. Shínigh Martin conradh leis na Beatles ar feadh bliana amháin. Ag an am céanna, socraíodh an chéad seisiún thaifeadta a tharla ar an 6 Meitheamh 1962 ag Stiúideonna Abbey Road i dtuaisceart Londan. Ní raibh Martin ró-dhíograiseach leis an gceol ar dtús, áfach, ach bhain sé an-taitneamh as na daoine sa bhanna, nuair a bhuail sé leo. Cheap Martin dó féin go raibh tréith ann, cé chomh ámh agus callánach is a bhí sé. D'admhaigh sé níos déanaí nach raibh sé an-tógtha leis an gceol, ach leis an ngéarchúis agus an ngreann a bhí sa bhanna.
Tháinig Martin ar fhadhb eile, áfach, le drumadóireacht Pete Best. Dar leis, ceoltóir lag a bhí ann, nach raibh ábalta an buille a choimeád i gceart. Phléigh sé an t-ábhar faoi rún le Epstein, agus d'aontaigh siad drumadóir eile a thabhairt isteach don chéad seisiún eile. Ní raibh na Beatles eile róshásta le Best ach oiread. Fuair Best a lán airde óna leantóirí, níos mó ná na baill eile agus creidtear gur chuir sé seo go mór leis an teannas a bhí eatarthu. Chomh maith leis sin, ní bhfuair Best tacaíocht ón mbainisteoir ach an oiread, de bharr nár thaitin stíl gruaige na mball eile le Best. Tháinig an deacracht dheireanach nuair a d'éirigh Best tinn, agus bhí sé as láthair ó chúpla taispeántas. Thug Lennon, McCartney agus Harrison an jab do Epstein an bóthar a thabhairt dó, rud a rinne sé ar an 16 Lúnasa 1962. An duine a roghnaigh siad ina áit ná Ringo Starr (ainm baiste Richard Starkey), a bhí ina dhrumadóir i gceann de na grúpaí Merseybeat is mó, Rory Storm and the Hurricanes. Rogha éasca ab ea é, mar bhí aithne acu ar Starr cheana féin, agus sheinn siad le chéile sna laethanta i Hamburg. Rinneadh an chéad taifeadadh leis an gceathrar—Lennon, McCartney, Harrison, agus Starr—ar an 15 Deireadh Fómhair 1960, nuair a sheinn siad le chéile ar shraith ceirníní ag seinm mar bhanna tacaíochta don amhránaí Lu Walters. B'é Starr a bhí ina shuí taobh thiar den fhoireann drumaí ag an dara seisiún a bhí ag na Beatles ag EMI ar an 4 Deireadh Fómhair 1962. Chaill Starr an tríú seisiún ar an 11 Meán Fómhair, áfach, mar roghnaigh Martin an drumadóir seisiúin Andy White ina áit.
Maidir leis an gconradh ceoil a bhí ag an ngrúpa, fuair gach ball pingin amháin ó gach singil a bhí díolta acu. Roinneadh an phingin seo idir an cheathrar, nó feoirling do gach ball. Laghdaíodh an ráta níos mó i gcás na singil a díoladh taobh amuigh den Ríocht Aontaithe, síos do dtí leathphingin ó gach ceann. D'admhaigh George Martin ina dhiaidh sin gur conradh uafásach a bhí ann.
Níor tháinig aon cheol luachmhar amach ón gcéad sheisiún le Martin ar an 6 Meitheamh 1962, ach ag an seisiún i mí Meán Fómhair, thaifead na Beatles a gcéad "hit" sa Ríocht Aontaithe, an singil Love Me Do. Shroich sé uimhir a 17 ar na cairteacha (shroich sé barr na gcairteacha i Meiriceá bliain go leith níos déanaí i mí Bealtaine 1964). Ar an 26 Samhain 1962, thaifead siad an dara singil Please Please Me, a chuaigh go dtí an dara háit sna cairteacha oifigiúla, agus an chéad áit sna cairteacha NME. Trí mhí ina dhiaidh sin, seoladh a gcéad albam, leis an dteideal céanna Please Please Me. Rinne na Beatles a gcéad taispeántas ar an teilifís ar an gclár People and Places, a craoladh beo ó Mhanchain ar an 17 Deireadh Fómhair 1962. Thosaigh clú agus cáil an bhanna ag fás go tapaidh, agus glaoitear Beatlemania ar an bhfreagairt mhór a fuair siad óna lucht leanúna, déagóirí den chuid is mó agus cailíní óga ach go háirithe. mion|The Beatles ag teacht go dtí an [[An Ísiltír|Ísilír, Aerfort Schiphol, 1964]] mion|300px|The Beatles i Halla an Rí, [[Béal Feirste, 1964]] Ag am an céanna, thosaigh na fíor-chriticí ag tabhairt na Beatles faoi deara chomh maith. Ar an 23 Nollaig 1963, d'fhoilsigh The Times aiste ón scríbhneoir William Mann ag moladh shaothar an bhanna, mar shampla na giotáir "úr agus dea-fhoghrasach" san amhrán Till There Was You, na "haistrithe fo-mheánacha idir C major agus A flat major", agus an "t-éirí octacha" san amhrán I Want to Hold Your Hand. Bhí mearbhall fiú ar an mbanna féin faoi na rudaí seo.
Meiriceá
Cé go raibh cáil an-mhór bainte amach ag na Beatles sa Bhreatain ag tús na bliana 1963, dhiúltaigh craobh Mheiriceánach de EMI, Capitol, na singlí Please Please Me agus From Me to You (an chéad "uimhir a haon" oifigiúil a bhí acu sa Ríocht Aontaithe) a eisiúint. D'eisigh Vee-Jay Records, comhlacht beag i Chicago na singlí mar pháirt de mhargadh a bhí acu. Thosaigh Art Roberts, DJ ag an stáisiún raidió WLS i Chicago, ag casadh an amhráin úd Please Please Me ag deireadh mí Feabhra 1963. B'é seo an chéad uair a chloiseadh an grúpa ar an raidió Meiriceánach. Tar éis tamaill, áfach, chaill siad ceart na gceirníní a úsáid, nuair a tháinig sé chun solais nach raibh siad ag íoc a gcuid dleachtanna.
I mí Lúnasa sa bhliain 1963, d'eisigh Swan Records a bhí lonnaithe i bhPhiladelphia an singil She Loves You, ach níor seinneadh an t-amhrán rómhinic ar an aer. Nuair a sheinn siad an singil ar an gclár teilifíse Dick Clark's American Bandstand, bhris na déagóirí a bhí ann amach sna tríthí ag gáire nuair a chonaic siad an stíl gruaige áirithe a bhí ag an Beatles. I mí na Samhna 1963, áfach, ghnóthaigh Brian Epstein seans mór don bhanna. Chuir sé in a luí ar Ed Sullivan na Beatles a úsáid ar thrí chlár teilifíse i mí Feabhra leis an aidhm go mbeadh siad in ann conradh a fháil le Capitol Records. D'aontaigh Capitol an singil I Want to Hold Your Hand a scaoileadh i mí Lúnasa. Ar an 7 Nollaig 1963, taispeánadh físeán beag den bhanna ar an CBS Evening News (bhí CBS in ann an scéal a thaispeáint níos luaithe ar maidin den 22 Samhain ach cuireadh é seo ar ceal mar gheall ar dhúnmharú John F. Kennedy.) Tar éis an fhíseáin a fheiceáil, d'iarr cailín óg ar an stáisiún raidió áitiúil in Washington, D.C. amhrán ón mbanna a chasadh. D'éirigh leis an stáisiún greim a fháil ar chóip iompórtáilte den amhrán I Want to Hold Your Hand, rud a chuir brú ar Capitol Records an singil a scaoileadh níos luaithe ná mar a bhí ar intinn acu ar an 26 Nollaig 1963.
Thosaigh roinnt stáisiúin raidió i Nua-Eabhrac (WMCA ar dtús agus ansin WINS agus WABC) ag casadh an tsingil I Want to Hold Your Hand ar an lá a scaoileadh é. Leath an Beatlemania a tosaíodh i Washington go dtí Nua-Eabhrac, agus cathracha eile tar éis tamaill. Díoladh aon mhilliún cóip den singil taobh istigh de deich lá, agus ar 16 Eanáir 1964 d'fhógair an iris Cashbox gur shroich sé uimhir a haon sna cairteacha. Ar an 3 Eanáir 1964, craoladh físeán den bhanna ag seinm an amhráin She Loves You ar an Jack Paar Show.
Trasnaíonn Beatlemania an tAtlantach
Ar an 7 Feabhra 1964, bhailigh ceithre mhíle leantóir ag Aerfort Heathrow chun slán a fhágáil leis na Beatles agus iad ag dul ar a gcéad turas go dtí Stáit Aontaithe Mheiriceá. Thaistil slua mór in éineacht leo—grianghrafadóirí, iriseoirí (Maureen Cleave ina measc), agus an léiritheoir Phil Spector, a cheannaigh suíochán ar an eitilt chéanna. Nuair a bhí siad ag tuirlingt i Nua-Eabhrac, d'fhógair an píolóta thar an raidió, "Abair leis na buachaillí go bhfuil slua mór ag fanacht leo." Ní fhaca Aerfort JFK (a bhí ath-ainmnithe le déanaí) a leithéid riamh ó thaobh na sluaite de, agus measadh go raibh timpeall is trí mhíle leantóir ann. Tar éis preasagallamh (ina bhuail siad le Murray the K don chéad uair) cuireadh isteach i limisíní iad, agus tiomáineadh iad go dtí Cathair Nua-Eabhrac. Ar an mbóthar isteach, chuir McCartney an raidió ar siúl, agus d'éist siad le tráchtaireacht bheo ar an aer: "Tá siad (na Beatles) díreach tar éis an aerfort a fhágáil, agus tá siad ag teacht go Cathair Nua-Eabhrac". Nuair a bhain siad Óstán an Plaza amach, cuireadh faoi léigear iad ag na sluaite tacaithe agus na tuairisceoirí. Bhí fiabhras 102 °F ar Harrison an lá ina dhiaidh, agus dúradh leis fanacht sa leaba. Mar sin, ghlac Neil Aspinall a áit i rith an chéad chleachtas teilifíse.
Craoladh an chéad taispeántas beo a rinne na Beatles i Meiriceá ar The Ed Sullivan Show ar an 9 Feabhra 1964. An mhaidin ina dhiaidh sin, bhí píosa i mbeagnach gach nuachtán ag rá nach raibh ann ach faisean na huaire, agus nárbh fhéidir leo "fonn a iompair trasna an Atlantaigh". Sheinn siad ina gcéad cheolchoirm ag an Washington Coliseum i Washington, D.C. ar an 11 Feabhra 1964.
Tar éis na cáile móire a bhain na Beatles amach sa bhliain 1964, thosaigh Vee-Jay Records agus Swan Records ag baint an-úsáid as na cairteacha a bhí acu leis na luath-taifeadtaí a ath-eisiúint. Shroich beagnach gach ceann acu an 'deich is fearr sna cairteacha. Fuair MGM agus Atco na cearta do na hamhráin a thaifead siad i Hamburg i rith na tréimhse le Tony Sheridan, agus d'éirigh sách maith leis na singlí My Bonnie agus Ain't She Sweet (le John Lennon mar phríomhamhránaí). D'eisigh VEE-Jay Introducing... The Beatles, albam a bhí comhdhéanta go príomha den chéad albam a eisíodh sa Bhreatain le cúpla mion-athruithe. Chomh maith leis sin, d'eisigh siad albam aisteach The Beatles Vs The Four Seasons. Ar an albam seo, cuireadh Introducing... The Beatles agus The Golden Hits Of The Four Seasons, albam ó ghrúpa rathúil eile a bhí faoi chonradh ag Vee-Jay, i "gcomórtas" le chéile (bhí "scórchárta" ar an gclúdach, fiú).
Albam fánach eile a rinneadh ag an am ná Hear The Beatles Tell All, a chlúdaigh dhá agallamh fada le ceirneoirí as Los Angeles (an teideal a bhí ar thaobh a haon ná "Dave Hull interviews John Lennon", agus ar thaobh a dó "Jim Steck interviews John, Paul, George, Ringo"). Ní raibh ceol ar bith ón mbanna le fáil air. Tar éis tamaill, chuaigh na ceirníní a bhí eisithe ag Vee-Jay/Swan faoi úinéireacht Capitol, a d'atheisigh an chuid is mó den cheol ar albam a eisíodh i Meiriceá amháin, The Early Beatles.
I lár na bliana 1964, d'fhág na Beatles ar a gcéad chamchuairt taobh amuigh den Eoraip nó Meiriceá, nuair a thaistil siad ar fud na hAstráile. Fágadh Ringo Starr sa bhaile i Learpholl ag fulaingt le céislínteas, agus tógadh Jimmy Nicol isteach ina áit. In Adelaide, tháinig níos mó ná 30,000 duine amach don bhanna, a tháinig amach chun iad a fheiceáil ag Halla Baile Adelaide. Bhuail Ringo leo arís sa Nua-Shéalainn ar an 21 Meitheamh 1964.