cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eachtra Phinocchio
thumb|upright|Eachtraí Pinocchio, Giornale per i bambini Úrscéal do pháistí de chuid an údair Iodálach Carlo Lorenzini faoin ainm cleite Carlo Collodi is ea Eachtra Phinocchio (Le avventure di Pinocchio. Storia d'un burattino) a tháinig amach sa bhliain 1881. Rinne Pádraig Ó Buachalla aistriuchán Gaeilge a d'fhoilsigh an Gúm den chéad uair i 1933. agus a d'fhoilsigh Coiste Litríochta Mhúscraíi arís i 2003.
Labhraíonn Eachtra Phinocchio go beo linne inniu sa ré dhigiteach agus go dtéann an leabhar i ngleic le ceisteanna atá gar dár gcroí sa chomhthéacs áirithe chultúrtha ina maireann muid faoi láthair. Tá ceisteanna go leor ann: mar shampla, cad is daonnaí ann? Cad é a dhéanann ‘fíor’ an duine?
Bogotá
Is í Bogotá príomhchathair agus cathair is mó na Colóime. Tá stádas ar leith ag an gcathair mar dúiche príomhchathrach​, sé sin tá cumhachtaí riaracháin ranna ag an gcathair agus í mar phríomhchathair na ranna Cundinamarca chomh maith. Is í Bogotá croílár polaitiúil, eacnamaíoch, tionsclaíoch, riaracháin, cultúrtha, agus spóirt sa tír.
Sócrates
Iar-imreoir sacair Brasaíleach is é Sócrates Brasileiro Sampaio de Souza Vieira de Oliveira. Rugadh ar an 19 Feabhra 1954 in Belém, Pará, An Bhrasaíl, é. Fuair sé bás ar an 4 Nollaig 2011.
Scóráíl sé dhá chúl ag an Corn FIFA an Domhain 1982.
Bogotá
Tíreolaíocht
Tá sí roinnte i 20 dúiche áitiúil.
Trevor Francis
Iar-imreoir sacair Sasanach is é Trevor John Francis. Rugadh ar an 19 Aibreán 1954 i bPlymouth, Sasana, é.
Cnoc Cumhra
Sliabh i gContae Chorcaí is ea Cnoc Cumhra (490 m ).
Trevor Francis
Scóráíl sé dhá chúl ag an Corn FIFA an Domhain 1982.
Scréachán droimrua
Is éan é an scréachán droimrua. Is baill d'fhine na Laniidae iad.
Créatúr
deas|250px|thumb|Créatúr Is beothach é créatúr, go háirithe ainmhithe.
00670 (Cód ZIP)
Is éard is 00670 ann ná Cód ZIP don bhardasacht Las Marías, Pórtó Ríce.
An Chíle
Réaltbhuíon dheisceartach is ea an Chíle; is cuid de seanréaltbhuíon na Loinge, nó Argo Navis, í, a bhí ar cheann de na 48 réaltbhuíon ar chatalóg Tholamaes. Tá Canopus, an dara réalta is gile ar spéir na hoíche, le feiceáil ar an gCíle. Ina theannta sin faightear an réalta ollmhór Eta Carinae freisin ar an réaltbhuíon seo; tá an réalta seo leabaithe i Réaltnéal Eta Carinae (NGC 3372) atá infheicthe ag an tsúil fhornocht.
Rí rua
thumb|Fringilla coelebs
Is éan beag coiteann é an rí rua (Fringilla coelebs). Is baill d'fhine na Fringillidae iad. Tá an rí rua dúchasach san Eoraip agus in iarthuaisceart na hAfraice. Maireann sé sa chuid is mó de na bólaí sin an bhliain ar fad, ach sa samhradh feictear é freisin sa Lochlainn agus isteach in iarthar na Sibéire.
Barry Clark
Is carachtar ficseanúil é Barry Clark sa chlár teilifíse EastEnders. Ghlac Gary Hailes an pháirt mar Barry. Bhí Barry ar an gclár den chéad uair ar an 18 Samhain 1986 agus den uair dheireanach ar an 23 Feabhra 1989.
Contae Jefferson, Pennsylvania
Is contae i iar thuaisceart bPennsylvania é Jefferson. I 2010 bhí cónaí ar 45,200 duine i gcontae Indiana síos ó 45,932 duine sa bhliain 2000. Is é Brookville príomhbhaile an contae. Tá an contae 1,700 km2 san iomlán(talamh+uisce). Tá an contae ainmnithe i ndiaidh an 3ú uachtaráin S.A.M. Thomas Jefferson.
Teangacha
De réir daonáireamh S.A.M. 2000 ba í Béarla an teanga is comónta i gcontae Jefferson agus í an phríomhtheanga do 42,000(97.09%) duine sa chontae. Bhí Gearmáinis an dara teanga is comónta sa chontae agus í an phríomhtheanga do 390(0.9%) duine, bhí Spáinnis an tríú teanga is comónta agus í an phríomhtheanga do 370(0.86%) duine sa chontae.
An Charraig Dhubh Thuaidh
Sliabh i gContae Loch Garman is ea an Charraig Dhubh Thuaidh (599 m).
Dhaka
Is é Dhaka (Gaeilge: Deacha) príomhchathair na Bangladéise, agus é ar an gcathair is mó sa tír sin freisin. Tá se suite i lár na tíre cois Buriganga. Tá breis is seacht milliún duine ina gcónaí sa chathair féin, agus breis is 12 milliún sa cheantar cathrach iomlán.
Shepherd's Bush
Is baile é Shepherd's Bush atá suite sa bhuirg London Borough of Hammersmith and Fulham, Londain thiar.
Michel Platini
Iar-imreoir sacair Francach is é Michel François Platini (a rugadh ar an 21 Meitheamh 1955 in Jœuf, An Fhrainc), a tharraing conspóid nuair a bhí sé i mbun UEFA.idir 2007-2015.
Imreoir
Scóráil sé cúl amháin ag an Corn FIFA an Domhain 1978 agus dhá chúl ag an Corn FIFA an Domhain 1982.
Contae Juniata, Pennsylvania
Is contae i oir dheisceart bPennsylvania é Juniata. I 2010 bhí cónaí ar 24,636 duine i gcontae Juniata suas ó 22,821 duine sa bhliain 2000. Is é Mifflintown príomhbhaile an contae. Tá an contae 1,020 km2 san iomlán(talamh+uisce). Tá an contae ainmnithe tar éis an abhainn Juniata.
Teangacha
De réir daonáireamh S.A.M. 2000 ba í Béarla an teanga is comónta i gcontae Jefferson agus í an phríomhtheanga do 19,980(94.09%) duine sa chontae. Bhí Gearmainis Amanaigh an dara teanga is comónta sa chontae agus í an phríomhtheanga do 475(2.24%) duine, bhí Spáinnis an tríú teanga is comónta agus í an phríomhtheanga do 348(1.64%) duine sa chontae.
Michel Platini
FIFA agus scannal breabaireachta
D'éirigh Platini ina uachtarán ar UEFA sa bhliain 2007 agus bhí scannail go leor ag baint leis.
Bhí íocaíochtaí rúnda, is cosúil, déanta ag Catar leis an gCorn Domhanda 2022 a mhealladh chun na tíre. Bhí cur i gcéill sa phróiseas ar fad.
Sa bhliain 2022, cúisíodh Sepp Blatter (iaruachtarán FIFA) agus Michel Platini (iaruachtarán UEFA) as calaois (imeachtaí a tharla in 2011).
00674 (Cód ZIP)
Is éard is 00674 ann ná Cód ZIP don bhardasacht Manatí, Pórtó Ríce.
Rod Norman
Is carachtar ficseanúil é Rod Norman sa chlár teilifíse EastEnders. Ghlac Christopher McHallem an pháirt mar Rod. Bhí Rod ar an gclár den chéad uair ar an 28 Iúil 1987 agus den uair dheireanach ar an 27 Feabhra 1990.
Pussy, Savoie
Pussy (fuaimniú Fraincis: [pysi]) sráidbhaile beag i gcomórtas La Léchère sa chuid Savoie de chuid na Fraince. Tá sé suite ar fhána thoir Mont Bellachat os cionn bhruach na láimhe clé den Isère, 9 ciliméadar siar ó thuaidh ó Moûtiers. Tagann an t-ainm as an ainm pearsanta Pussius Rómhánach, a thagraíonn d'úinéir an áit sa ré Rómhánach.
Clúdaíonn teorainn an tsráidbhaile 18 ciliméadar cearnach. Cuireadh an eaglais áitiúil, atá tiomnaithe do Naomh Eoin Baiste, ar atógáil i 1669. I 1561 taifeadadh an daonra mar 1455 duine, 548 i 1776, agus 276 i 1979. Cuireadh Pussy agus sráidbhailte beaga eile le chéile i gcomhar La Léchère le haghaidh riaracháin chun críche i 1972.
00676 (Cód ZIP)
Is éard is 00676 ann ná Cód ZIP don bhardasacht Moca, Pórtó Ríce.
Sam Houston
Saighdiúir agus polaiteoir Meiriceánach ab ea Sam Houston. Rugadh é i Rockbridge County, Virginia ar an 2 Márta, 1793 agus fuair bás ar an 26 Iúil, 1863.
Bob Menendez
Polaiteoir Meiriceánach is ea Robert "Bob" Menendez a rugadh ar 1 Eanáir 1954. Seanadóir sinsearach ó New Jersey atá ann. Is ball den Pháirtí Daonlathach é.
Rugadh Menendez i gCathair Nua-Eabhrac agus tógadh é in Union City, New Jersey, trasna an Abhainn Hudson. B'as Cúba dá thuismitheoirí. Dlíodóir é a chuaigh leis an bpolaitíocht. Bhí sé ina mhéara ar Union City ó 1986 go 1992.
Ardchlár na Tibéide
Ardchlár in iarthar is iardheisceart na Síne ar mheánairde 4,000 m. An t-ardchlár is airde ar Domhan: tugtar díon an Domhain air. 2.3 milliún km 2 d'fhairsinge ann, teorannaithe ag sliabhraonta ar gach taobh, ina measc na Himiléithe ó dheas. Taobh istigh tá cuid mhaith sliabhraonta eile, abhantracha scoite, gleannta is locha. Éiríonn cuid mhaith d'aibhneacha ollmhóra oirthear, dheisceart is oirdheisceart na hÁise ann: an Iaing-tsí, an Abhainn Bhuí, an Mekong, an Abhainn Dhearg, an Thanlwin, an Irrawaddy, an Brahmaputra, an Ghainséis, an Iondúis, an Tarim. Is maith an deisceart chun feirmeoireachta mar tá an aeráid te tais ansin, ach bíonn an chuid eile clúdaithe le hoighear ar feadh 6 mhí den bhliain ar a laghad. Tá an t-ardchlár ag éirí níos airde de 10 mm gach bliain de bharr gluaiseacht na bplátaí teicteonacha, agus fo-dhuchtú phláta na hIndia faoi phláta na hÁise. clé|250px|thumb|Ardchlár na Tibéide
Coile Dobhair
Is baile suite i Siorrachd Dhún Bhreatainn an Ear é Coile Dobhair.
Colin Russell
Is carachtar ficseanúil é Colin Russell sa chlár teilifíse EastEnders. Ghlac Michael Cashman an pháirt mar Colin. Bhí Colin ar an gclár den chéad uair ar an 5 Lúnasa 1986 agus den uair dheireanach ar an 9 Meán Fómhair 2016.
Frank Butcher
Is carachtar ficseanúil é Frank Butcher sa chlár teilifíse EastEnders. Ghlac Mike Reid an pháirt mar Frank. Bhí Frank ar an gclár den chéad uair ar an 8 Meán Fómhair 1987 agus den uair dheireanach ar an 9 Nollaig 2005.
Mórscréachán liath
Is éan é an mórscréachán liath. Is baill d'fhine na Laniidae iad.
Liam Mac Uistín
B'úrscéalaí agus drámadóir Éireannach é Liam Mac Uistín (1938–2018). Scríobh sé go leor leabhar, agus d'úsáid sé idir Ghaeilge agus Bhéarla ina chuid scríbhneoireachta. Tá aistriúcháin ar chuid mhaith dá shaothar ar fáil i dteangacha eile freisin. Bhí sé ina chónaí i mBaile Átha Buí i gContae na Mí.
An Choirdis
Macra-theanga Ind-Eorpach is ea an Choirdis (Kurdî, کوردی; fuaimnithe  [ˈkuɾdiː]), cuid de theangacha Iaránacha an Iarthair. Tá sí á labhairt ag na Coirdínigh (thart ar 44 milliún duine), atá ina gcónaí i réigiún ar a dtugtar an Chordastáin, scoilte idir oirdheisceart na Tuirce, iarthuaisceart na hIaráine, agus oirthuaisceart na hIaráice agus na Siria.
Tá comhphobail mhóra de Choirdínigh suite chomh maith in iarstáit an Aontais Shóivéadaigh, agus i gcathracha móra an Mheánoirthir. Ó dheireadh na 1960í, tá diaspóra Coirdíneach, anois de níos mó ná cúig mhilliún duine, aistrithe go dtí an Eoraip (go háirithe an Ghearmáin), na Stáit Aontaithe, Ceanada agus an Astráil.
Go dtí seo, mar gheall ar a stair agus ar an dtír-raon an-sléibhtiúil, níor tháinig na Coirdínigh lena dteanga a aontú. Mar seo, tá ceithre chanúint an-láidir den teanga:
Tá an Choirdis Thuaidh (nó, an Churmainsis ) an Kurmancî, á labhairt ag an chuid is mó de na Coirdínigh sa Tuirc, sa tSiria, san iar-APSS, agus ag páirt de na Coirdínigh san Iaráic agus san Iaráin, thart ar 60% de na gCoirdínigh san iomlán.
Tá an Lánchoirdis, an Soranî, á labhairt ag an chuid is mó de na Coirdínigh san Iaráic agus san Iaráin, nó 30% de na Coirdínigh.
Labhraítear freisin Coirdis an Iarthair, Zazaki, i dTuaisceart na Choirdeastáine (an chuid faoi smacht na Tuirce).
Tá Coirdis an Oirthir, an Gurani, á labhairt i ndeisceart na réigiún Coirdíneach san Iaráic agus san Iaráin.
Na hOileáin Chanáracha
Sanasaíocht
thumb|clé|[[Teide, Tenerife]] Is dócha go dtagann an t-ainm Islas Canarias ó Insula Canaria, ainm Laidine a chiallaíonn "Oileán na Madraí".
An Choirdis
Ar chúiseanna cósúla, tá an Choirdis á scríobh as trí aibítrí éagsúla : an aibítir Laidineach (ag na Coirdínigh sa Tuirc agus sa tSiria), an aibítir Choireallach (ag na Coirdínigh sna poblachtaí iar-Shóivéadacha) agus an aibítir Araibise (ag na Coirdínigh sna tíortha arabacha agus san Iaráin).
Tá an chanúint Mukriani á labhairt i gcathracha Piranshahr agus Mahabad, dhá chathair mhóra i réigiún Mukriani na Asarbaiseáine.
Na hOileáin Chanáracha
Sanasaíocht
B'fhéidir gurb é an Rón Manachúil (Monachus monachus) atá i gceist, speiceas atá i mbaol agus nach bhfuil le fáil a thuilleadh sna hOileáin Chanáracha.
An seansaol
Thug na Féinícigh, na Gréagaigh agus na Cartagaigh cuairt ar na hOileáin. Dúirt Plinias Mór (1 AD) go bhfaca na Cartagaigh foirgnimh mhóra ann, cé nach raibh beo ná ceo le feiceáil. Deirtear gurb é Rí Juba II a tháinig ar na hoileáin ina dhiaidh sin.
thumb|left|Alonso Fernández de Lugo ag tabhairt thaoisigh Tenerife ina gcimí i láthair Ferdinand agus Isabella. Nuair a bhí Eorpaigh ag taiscéaladh na n-oileán bhuail siad lena lán pobail bhundúchasacha a raibh uirlisí Neoiliteacha á n-úsáid acu. Cuireann anailís theangeolaíocha agus ghéiniteach in iúl go raibh baint ag cuid de na daoine úd le Beirbearaigh thuaisceart na hAfraice. Thugtaí Guanches orthu.
Deirtear gur thug na hArabaigh cuairt ar na hoileán sa 10ú haois. Ón 14ú haois amach bhí daoine ag teacht ón bPortaingéil, ó Mhajorca agus ó Ghenoa, agus bhunaigh lucht Majorca misean ann in éineacht le heaspagóideacht, rud a mhair ón mbliain 1350 go dtí an bhliain 1400.
Sa bhliain 1402, tháinig na hOileáin faoi smacht na Spáinneach, a bhuíochas sin ar Juan de Bethencourt agus ar Gadifer de la Salle, eachtránaithe Francacha. Go dtí Oileán Lanzarote a tháinig siad ar dtús, agus i gceann tamaill ghabh siad Fuerteventura agus Hierro. Gairmeadh Rí na nOileán Canárach de de Béthencourt, cé gur ghlac sé le hAnraí III de Castile mar ardtiarna. Bhunaigh Béthencourt daingean ar oileán Gomera, ach thóg sé tamall air an namhaid a chur faoi chois. B'fhada gur éirigh leis na coilínigh bunmhuintir na n-oileán a chloí ar fad. Idir na blianta 1448 agus 1459 bhí an Spáinn agus an Phortaingéil in adharca a chéile. Dhíol Mariot de Béthencourt Lanzarote leis an bPortaingéil, rud nár thaitin leis na Guanches ná leis na coilínigh, agus cuireadh na Portaingéalaigh as seilbh.
CLG Phort Omna
Cumann CLG atá lonnaithe sa bhaile Port Omna in oirdheisceart Chontae na Gaillimhe is ea CLG Phort Omna (Béarla: Portumna GAA). Is ar chúrsaí iomána amháin atá an club dírithe, beag nó mór.
Na hOileáin Chanáracha
Tar éis na hoileáin a ghabháil
Thug na Caistíligh geilleagar aon bharra isteach: siúcra ar dtús, ansin fíon - earra a raibh éileamh air i Sasana. Cuireadh forais riaracháin ar bun: bhí gobharnóir ag Gran Canaria (coilíneacht de chuid na Caistíle ón mbliain 1480 agus de chuid na Spáinne ón mbliain 1556) agus gobharnóir eile ag Ternerife (áit a bhí ina coilíneacht ón mbliain 1495).
00677 (Cód ZIP)
Is éard is 00677 ann ná Cód ZIP don bhardasacht Rincón, Pórtó Ríce.
An Toran
Is baile suite i Siorrachd Dhún Bhreatainn an Ear é an Toran. Bhí 2,480 duine ina gcónaí sa Toran i 2001.
Na hOileáin Chanáracha
Tar éis na hoileáin a ghabháil
Tháinig rath ar chuid de phobal na n-oileán. Sa 16ú haois agus ina dhiaidh sin sheasadh longa maoine na Spáinne sna hOiléain agus iad ag tarraingt ar Mheiriceá le cúnamh na gaoithe anoir. D'éirigh Santa Cruz de Tenerife agus Las Palmas de Gran Canaria saibhir; tháinig ceannaithe agus tógadh páláis agus teampaill ar Oileán La Palma, cé gur mheall an saibhreas foghlaithe mara ó thuaisceart na hAfraice agus foghlaithe ceadúnaithe.
Dhá bhua
Dhá chéad bliain ina dhiaidh sin, sa bhliain 1797, d'ionsaigh cabhlach Briotanach faoi cheannas Horatio Nelson Santa Cruz de Tenerife. Ruaigeadh na Briotanaigh (agus chaill Nelson a ghéag dheas).
An 19ú haois
Theip ar thionscal siúcra na n-oileán sa 19ú haois de bharr iomaíocht choilíneachtaí Meiriceánacha na Spáinne. Is éard a neartaigh an geilleagar áitiúil arís saothrú na carnaide.
Mar sin féin, thug na mílte a n-aghaidh ar an dá Mheiriceá agus ar thíortha eile i ndeireadh an 19ú haois agus sa chéad leath den 20ú haois. Bhí siad ag leanúint oileánach eile a bhí ag déanamh ar limistéir i Meiriceá na Spáinne faoi dheireadh an 18ú haois.
An 20ú haois
Sa bhliain 1936 tháinig Francisco Franco go dtí na hOileáin Chanáracha mar cheannasaí míleata, agus bhain sé feidhm astu mar bhunáit chun tús a chur le Cogadh Cathartha na Spáinne ar 17 Iúil 1936. Chuir scata ina choinne ar Oileán La Palma agus i Vallehermoso ar Oileán Gomera. Imríodh díoltas fíochmhar ar na heasaontóirí i ndiaidh an chogaidh.
Tháinig borradh faoin bhfreasúra ó na caogaidí amach, agus tar éis bhás Franco tháinig ré nua dhaonlathach.
Rialtas
Tá trí shuíochán déag ag na hOileáin i Seanad na Spáinne. Déantar aon Fheisire dhéag a thoghadh go díreach agus déanann an Rialtas Féinrialaithe beirt eile a thoghadh go hindíreach.
thumb|Parlaimint na nOileán Canárach ([[Santa Cruz de Tenerife)]] Tar éis gur cuireadh monarcacht bunreachtúil daonlathach ar bun sa Spáinn bronnadh féinrialú ar an hOileáin sa bhliain 1982, agus sa bhliain 1983 cuireadh na chéad toghcháin fhéinrialacha ar siúl. Bhuaigh Páirtí Sóisialach Oibrithe na Spáinne (PSOE). Sna toghcháin is déanaí (2007) fuair an PSOE an chuid is mó de na suíocháin mar pháirtí, ach tháinig an Comhcheangal Canárach, dream náisiúnaíoch, agus Páirtí an Phobail (PP), coimeádaigh, i réim mar chomhrialtas.
CLG Phort Omna
Bunaíodh an cumann thiar sa bhliain 1888 agus tá coirn chontae agus uile-Éireann gnóthaithe acu ó shin i leith. Tá geansaí na Gaillimhe caite ag cuid mhaith d'imreoirí an chumainn chomh maith - amhail Ollie Ó Cainín, Seosamh Ó Cainín agus Damien Ó hAodha.
Na hOileáin Chanáracha
Daonra
Bhí 2,098,593 duine ina gcónaí sna hOileáin sa bhliain 2009. I measc na ndaoine sin tá inimircigh ón Spáinn (agus Gailísigh, Caistíligh, Catalónaigh agus Bascaigh san áireamh), in éineacht le Portaingéalaigh, Iodálaigh, Pléimeannaigh agus Briotanaigh. Tá 1,799,373 duine den daonra ina Spáinnigh.
Creideamh
Tá formhór mór na gCanárach ina gCaitlicigh. Tá dhá dheoise ann agus easpag i gceannas ar gach ceann acu.
Tá Protastúnaigh ó Thuaisceart Eorpa ann freisin, agus Moslamaigh ón Afraic. Tá athbhunaitheoirí Críostaí ann ar nós The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints. Tá a lán Hiondúch ann, agus go fiú Eaglais an Phobail Guanche, creideamh nua-Phágánach.
Geilleagar
Is í an turasóireacht an chuid is mó den gheilleagar: 32% den olltáirgeacht intíre (OI). Tagann timpeall 10 milliún turasóir in aghaidh an bliana.
Baineann beagnach 20% den OI leis an tógáil, agus onnmharaítear barra trópaiceacha ar nós bananaí agus tobac chun na hEorpa agus Meiriceá. Tá eagla ar éiceolaithe go bhfuil an iomarca úsáide á bhaint as acmhainní nádúrtha, go háirithe sna hoileáin is tuire.
thumb|Aerphort Gran Canaria.
Iompar
Tá ocht n-aerphort sna hOileáin agus dhá cheann de na calaí is mó sa Spáinn. Tá mórán bóithre ann.
Tá a lán báid farantóireachta ann a théann ó oileán go hoileán. Tá cuid díobh measartha luath (ag déanamh os cionn tríocha muirmhíle san uair) agus ní dhéanann cuid eile ach timpeall fiche muirmhíle. B'fhéidir go leanfadh an gnáth-thuras idir La Palma agus Tenerife ocht n-uair an chloig nó os a chionn, ach ní thógfadh a leithéid ach timpeall dhá uair go leith ar bhád luath.
Thosaigh Tram Tenerife sa bhliain 2007. Is í an t-aon tram amháin sna hOileáin í agus téann sí idir Santa Cruz de Tenerife agus San Cristóbal de La Laguna. Táthar chun trí [+bealaí tram eile a thógáil, beirt in Tenerife agus ceann in Gran Canaria.
Creideamh
thumb|250px|[[Baisleac Mhuire na Candelaria (Tenerife).]] Mar a tharla an chuid eile de na Spáinne é, na hOileáin Chanáracha sochaí den chuid is mó Críostaí, den chuid is mó Chaitliceach Rómhánach. Mar sin féin, An bhfuil na sreabha imirce méadú (turasóireacht, inimirce, etc.) chun cur le líon na n-leanúna na reiligiúin eile chun teacht le chéile ar na hoileáin, mar Muslims, Hindus, etc.
Tá sé tábhachtach béim a chur ar an cult an Mhaighdean na Candelaria, an Naomh Pátrún na hOileáin Chanáracha, i Tenerife. A mheallann gach bliain níos mó ná 2.5 milliún duine a thugann cuairt ar a baisleac.
Tíreolas
Ag seo na hoileáin agus a gcuid bpríomhchathracha:
Fiadhúlra domhanda
thumb|[[Laurisilva (foraois bhogthais fothrópaiceach) i bPáirc Náisiúnta Garajonay in Oileán La Gomera.]] mion|Masca, [[Tenerife.]]
Tá speicis éan ann ón Afraic agus ón Eoraip ar nós na Gaineamhchirce Tarrdhuibhe, agus mórán taxa áitiúla:
Tá Gearg an nOileán Canárach, an Ghealóg Chosfhada agus Tiuf-tiaf na nOileán Canárach Oirthearach imithe in éag.
Tá geiceonna ann mar Gheiceo Riabhach na nOileán, laghairtí ballaí, agus trí speiceas ar thángthas orthu arís le déanaí agus atá i gcontúirt mhór: Oll-Laghairt Oileán El Hierro, Oll-Laghairt Oileán La Gomera agus Oll-Laghairt Oileán La Palma.
I measc na mamach tá an Dallóg Chanárach, an Sciathán Leathair Cluasmhór Canárach, an Ghráinneog Ailgéarach (ainmhí a tugadh isteach, b'fhéidir) agus an chaora mouflon, ainmhí a tugadh isteach níos déanaí. D'imigh an Luch Laibhe, Oll-Fhrancach Oileán Gran Canaria agus Oll-Fhrancach Tenerife in éag.
Fiadhúlra mara
thumb|Turtar Ceannramhar. Tá speicis áitiúla agus speicis ón Aigéan Atlantach agus ón Meánmhuir le fáil timpeall na nOileán. Ina measc tá an Siorca, an Roc, an Eascann, an Garbhánach, an Liús, an Scairpiasc, an Garúpach, an Mac Siobháin, an tIasc Truicir agus an Ceannruán. Tá speicis gan cnámh droma ann freisin - an Spúinse, an Smugairle Róin, an Anamóine, an Portán, an tIasc Sliogánach, an Ghráinneog Trá, an Chrosóg Mhara, an Súmaire Cladaigh agus coiréal.
Feictear cúig speiceas turtar mara, go háirithe an Turtar Ceannramhar. Is iad na cinn eile an Turtar Glas, an Turtar Frithghobach, an Turtar Droimleathair Turtar Ridley Kemp. Ní fheictear ag síolrú sna hOileáin anois iad ach b'fhéidir go síolraídís ann fadó.
Tá an Píolótach Gearreiteach, an Deilf Choiteann agus an Deilf Bholgshrónach le feiceáil timpeall na Oileán.
Páirceanna náisiúnta
Tá ceithre pháirc náisiúnta ann. Suímh Oidhreachta Domhanda dhá cheann acu agus Anaclann Dhomhanda Bhithsféarach an dá cheann eile.
Steòrnabhagh
Is baile i gceantar Chomhairle nan Eilean Siar é Steòrnabhagh. De réir daonáireamh na hAlban 2011 bhí cónaí ar 5,714 duine i mbaile Steòrnabhagh, méadú 112 ó 5,602 duine sa bhliain 2001. Is an baile is mó sna hInnse Gall é Steòrnabhagh agus is calafort tábhachtach é.
Teangacha
Sa bhliain 2011 dúirt 39.5% do dhaonra Steòrnabhagh go raibh Gaeilge na hAlban acu, laghdú ó 4.7% ó 44.2% don daonra sa bhliain 2001. Bhí Béarla na hAlban ag 7.7% den daonra sa bhliain 2011. Sa bhliain 2011 dúirt 24.8% de dhaonra Steòrnabhagh gur labhair siad teanga eile seachas an Béarla sa bhaile.
Hué
mion|Radharc ar Hué. [[Gustave Eiffel a dhear Droichead Truong Tien sa phictiúr]] Cathair i lár Vítneam is ea Hué. Príomhchathair Chúige Thừa Thiên–Huế atá ann.
Bhí timpeall agus 455,000 duine ina gcónaí in Hué sa bhliain 2018.
Stair
Rinne an rítheaghlach Nguyễn a bpríomhchathair de Hué agus iad i réim in Annam i lár Vítneam, agus faoin Impire Gia Long rinne príomhchathair den tír ar fad de sa bhliain 1802. Mhair an stádas sin go 1945. clé|mion|220x220px|Citadelle Rinneadh damáiste mór don chathair le linn Chogadh Vítneam.
00678 (Cód ZIP)
Is éard is 00678 ann ná Cód ZIP don bhardasacht Quebradillas, Pórtó Ríce.
Ricky Butcher
Is carachtar ficseanúil é Ricky Butcher sa chlár teilifíse EastEnders. Ghlac Sid Owen an pháirt mar Ricky. Bhí Ricky ar an gclár den chéad uair ar an 12 Bealtaine 1988 agus den uair dheireanach ar an 29 Meitheamh 2012.
Cathair Chonaill
Is lios suite i gContae an Chláir í Cathair Chonaill.
Contae Lackawanna, Pennsylvania
Teangacha
De réir daonáireamh S.A.M. 2000 ba í Béarla an teanga is comónta i gcontae Lackawanna agus í an phríomhtheanga do 190,895 (94.67%) duine sa chontae. Ba í Spáinnis an dara teanga is comónta sa chontae agus í an phríomhtheanga do 3,160 (1.57%) duine, ba í Iodáilis an tríú teanga is comónta agus í an phríomhtheanga do 2,184 (1.08%) duine sa chontae.
Stua Laighean
Sliabh atá suite ar an teorainn idir Contae Cheatharlach agus Contae Loch Garman is ea Stua Laighean (796 m).
Trasna na dTonnta
Amhrán Éireannach is ea Trasna na dTonnta.
Liricí
Trasna na dtonnta dul siar, dul siar,
Slán leis an uaigneas is slán leis an gcian
Geal bheith ag filleadh go hÉirinn
Chonaic mo dhóthain de thíortha i gcéin
Ór agus airgead saibhreas an tsaoil
Éiríonn an croí ‘nam le breacadh gach lae
Custom House, Londain
Is baile é Custom House atá suite sa bhuirg Newham, Londain Thoir.
Trasna na dTonnta
Liricí
‘S mé druidim le dúthaigh mo mhuintir
Ar mo thriall siar ó éirigh mo chroí
An aimsir go hálainn is tonnta deas réidh
Stiúradh go díreach go dúthaigh mo chliabh
Is bheidh mé in Éirinn amárach
Muintir an Iarthair iad cairde mo chroí
Fáilte is féile bheidh romham ar gach taobh
Ar fhágaint an tsaoil seo sé ghuidhim ar an rí
Gur leosan a shinfear i gcill mé
Leamhnachd
Is ceantar suite i Siorrachd Dhún Bhreatainn an Ear é Leamhnachd.
Taobh na h-Aibhne
Is baile suite i Siorrachd Dhún Bhreatainn an Ear é Taobh na h-Aibhne.
00680 (Cód ZIP)
Is éard is 00680 ann ná Cód ZIP don bhardasacht Mayagüez, Pórtó Ríce.
Achadh Úr
Baile beag Éireannach é Achadh Úr (Béarla: Freshford, nó uaireanta Aghoura), atá suite i gContae Chill Chainnigh, 14 ciliméadar ó thuaidh ón gcathair Cill Chainnigh agus 101 km ó dheas ó Bhaile Átha Cliath. Tá an baile suite ar an mbóthar idir Cill Chainnigh agus Baile Sheáin.
Mohamed Salah
Imreoir sacair Éigipteach is ea Mohamed Salah Hamed Mahrous Ghaly. Rugadh ar an 15 Meitheamh 1992 é.
An tSualainn i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Ghlac An tSualainn páirt i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse don chéad uair sa bhliain 1958.
Pointí
Seo an méid pointí teileavóta a thug gach tír don tSualainn i mbabhtaí ceannais idir 2016 agus 2022:
Leis sin, taispeánann an tábla seo thíos an dá thír dhéag is mó ar vótáil a ngiúiréithe ar son na Sualainne sa tréimhse chéanna:
Géarchéim giall Mhoscó, 2002
Thosaigh an ghéarchéim giall Mhoscó ar an 23 Deireadh Fómhair 2002, ghabh idir 40 agus 50 Seisniach faoi cheannas Movsar Barayev thart ar 850 duine mar ghialla in Amharclann Dubrovka i Moscó. Tháinig an ghéarchéim chun deiridh ar 26 Deireadh Fómhair agus fuair ar a laghad 170 duine bás.
Inhaler
mion|269x269px|Inhaler (beo i mBÁC, 2018) Is banna rac-pop Eireanneach é Inhaler a deantár i mBaile Átha Clíath, Éire. Tá Elijah Hewson (Priomfonnadoíreacht/giotár rithime (agus an mac is sean as amhránaí U2 Bono)), Robert Keating (Dórdgíotar), Josh Jenkinson (Príómhgíotar) agus Ryan McMahon (Drumaí) sa linté realta. Bhí an banna a bhaintear ag #5 í "Fuai dé..." BBC ceoil súirbhé de 2020. Scaoil an banna 4 singlí go inniu: "I Want You", "It Won’t Always Be Like This", "My Honest Face", "Ice Cream Sundae", "We Have to Move on" agus níos deánai, "When it Breaks". Tá siad sínithe faoi láthair le Polydor.
2012 & 2015-2017: Blianta Tosaigh
Cuireah an banna le chéile de an cead t-am í 2012, ag Cólaiste Naomh Aindriú í Na Creagacha Dubha, mBÁC. Roghnáigh an banna an ainm Inhaler í 2015. Tar éis a roghaigh siad an t-ainm, chuaigh Josh Jenkinson isteach an banna.
Feinscaoil an banna a cead singlí "I Want You" í 2017. Bhí an singlí le féiceaill ar Garageland imleabhar #1 í 14ú nAibreán 2017.
2018-Inniú: Ardú Clú
In 2019, scaoil an banna 3 singlí, "It Won't Always be Like This", "My Honest Face" agus "Ice Cream Sundae". Ar 21ú mí Eanáir 2020, tar éis ag teacht sa chúigiú háit sa "Fuaim de..." suimbhé ceoil BBC 2020, scaoil an banna "We Have to Move on", a ceathrú singlí.
Little Ilford
Is baile é Little Ilford atá suite sa bhuirg Newham, Londain Thoir. I ndaonáireamh na bliana 2011 fuarthas 16,633 duine ina gcónaí ann.
Inhaler
2018-Inniú: Ardú Clú
Nuair a bhí an banna ag suil turás í 2019-2020, scaoil siad I.B féin-tidéal leis na singlí "It Won't Always be Like This", "Oklahoma" (Versíun oiché deanach), "My Honest Face" agus "There's No Other Place". Ar Lá siopa Taifead 2020, scaoil an banna a singlí mar taifeadí vinyl eagrán teoranta.
Stiúideo
alt=|mion|248x248px|Josh Jenkinson, priomhgíotaraí Inhaler
Paul Priestly
Is carachtar ficseanúil é Paul Priestly sa chlár teilifíse EastEnders. Ghlac Mark Thrippleton an pháirt mar Paul. Bhí Paul ar an gclár den chéad uair ar an 20 Aibreán 1989 agus den uair dheireanach ar an 1 Márta 1990.
Cnoc Bhréanail
Sliabh i gContae Chill Chainnigh is ea Cnoc Bhréanail (515 m).
00681 (Cód ZIP)
Is éard is 00681 ann ná Cód ZIP don bhardasacht Mayagüez, Pórtó Ríce.
William Ganly
Bhí William Ganly ina shagart paróiste i gContae Mhaigh Eo sular tháinig sé go dtí an Astráil ar an Orizaba. Bhí a dheartháir Tomás in achrann leis an dlí de bharr báille a lámhachadh, agus spreag an callán William chun dul thar lear. Tháinig sé i dtír sa bhliain 1889 agus ba é cigire na scoileanna Caitliceacha in Melbourne é i nóchaidí an 19ú haois. D’oibrigh sé mar shagart i bparóisbytí Footscray, St Kilda Thiar agus Thoir, Flemington agus Ardeaglais Naomh Pádraig.
Thugadh sé léachtanna ar chultúr na hÉireann, agus tá rian na hAthheochana le haithint ar na fuinneoga daite a d’fhág sé i dteach an tsagairt in St Kilda Thiar, mar a raibh sé ina shagart paroiste idir na blianta 1899 agus 1917. D’fhoilsigh sé roinnt alt léannta i mBéarla.
Thuag sé cuairt ar an Nua-Shéalainn i dtús na bliana 1903 agus thug seanmóir i nGaeilge. An bhliain chéanna thug sé seanmóir eile i nGaeilge i Séipéal Naomh Proinsias in Melbourne agus tháinig daoine as gach cearn lena chloisteáil.
Fuair sé bás in aois a bhliain is seachtó ar 20 Feabhra 1926 i bparóiste Naomh Beinidict in Malvern, Melbourne.
Tagairtí
Noone, Val (2012). Hidden Ireland in Victoria, lgh 88-9, 91. Ballarat Heritage Services. ISBN 978-1-876478-83-4
Naisc
Liosta stairiúil lucht Gaeilge san Astráil
Srath Chealbhainn
deas|250px|thumb|Srath Chealbhainn Is srath suite i Siorrachd Dhún Bhreatainn an Ear é Srath Chealbhainn.
Abuja
Is í Abuja príomhchathair na Nigéire ó 1991, agus í suite i lár na tíre i gCríoch Phríomhchathair na Comhnaidhme. Cathair phleanáilte í Abuja a tógadh sa chuid is mó sna 1980idí. Rinneadh príomhchathair na Nigéire di ar 12 Nollaig 1991. Lagos an phríomhchathair roimhe sin. Sa bhliain 2006 bhí cónaí ar 776,298 duine in Abuja.
]]
Trevor Short
Is carachtar ficseanúil é Trevor Short sa chlár teilifíse EastEnders. Ghlac Phil McDermott an pháirt mar Trevor. Bhí Trevor ar an gclár den chéad uair ar an 1 Meitheamh 1989 agus den uair dheireanach ar an 1 Márta 1990.
Réadlann Arecibo
Réadlann radaréalteolaíochta i bPórtó Ríce a bunaíodh i 1963 is ea Réadlann Arecibo. Líníodh cuas nádúrtha le painéil miotail chun an teileascóp a chruthú. Ba é an teileascóip aonair is mó ar Domhan go dtí an bhliain 2011 agus é 305 m ar trastomhas. Ar 1 Nollaig 2020, thosaigh na cáblaí agus túir taca a thitim as a chéile agus tá sé as feidhm ó shin.
Manor Park
Is baile é Manor Park atá suite sa bhuirg Newham, Londain Thoir. I ndaonáireamh na bliana 2011 fuarthas 15,318 duine ina gcónaí ann.
Máirtín Ó Corrbuí
Ba scríbhneoir é Máirtín Ó Corrbuí, a rugadh láimh leis an Aonach i gContae Thiobraid Árann sa bhliain 1912. Tar éis dó tamall de bhlianta a chaitheamh i bpost múinteoireachta i gContae Luimnigh, d'aistrigh sé go Baile Átha Cliath. D'fhoilsigh sé breis agus tríocha leabhar. Bhí aithne air mar scríbhneoir staire agus mar scríbhneoir do dhéagóirí. Fuair sé bás sa bhliain 2002.
DUAISEANNA CHLUB LEABHAR NA SÓISEAR 1968/1969
Tá na duaiseanna seo á dtairiscint ar bhunleabhair (20-30,000 focal) a scríobhfar d'óg léitheoirí na Gaeilge, buachaillí agus nó cailíní (14-17 bliana d'aois). Tá an comórtas seo roinnte ina dhá chuid : (i) Mion-úrscéalta. Céad duais, £75 ; dara duais, £15. (ii) Ábhar eile, seachas mion-úrscéalta. Céad duais, £75 ; dara duais, £15.
Roinn (i) Duais Aitheantais, £45 : Róisín Nic Dhonnchadha. 25 Bóthar Glas Árd, Baile Átha Cliath, 6. ("Maidhc sa Danmhairg"). Roinn (ii) Duais Aitheantais, £45 : Máirtín Ó Corrbuí, Páilís Chaonraí, Co. Luimnigh. ("An Bheach").
Moltóirí: Caoimhín Ó Marcaigh, M.A., agus Conchubhar Rónáin, M.A.
Sofaicléas
Drámadóir de chuid na Sean-Ghréige ba ea Sofaicléas (Gréigis: Σοφοκλῆς, AIF: [so.pʰo.klɛ̂ːs], Béarla: Sophocles), a rugadh 497/6 RCR agus a fuair bás i ngeimhreadh na bliana 406/5 RCR. Aithneach a bhí ann. Dar leis an Suda, ciclipéid de chuid an 10ú céad, scríobh sé 123 dráma. Ní mhaireann ach seacht ndráma dá chuid, áfach, mar aon le codanna de dhrámaí eile.
Contae Lancaster, Pennsylvania
Is contae in oirdheisceart Pennsylvania é Lancaster. Sa bhliain 2010 bhí cónaí ar 519,445 duine i gcontae Lancaster, suas ó 470,658 duine sa bhliain 2000. Is é Lancaster príomhbhaile an chontae. Tá an contae 2,549 km2 san iomlán (idir uisce agus thalamh).
Teangacha
De réir daonáirimh S.A.M. 2000 is é Béarla an teanga is comónta i gcontae Lancaster agus í an phríomhtheanga do 380,620 (87.05%) duine sa chontae. Bhí Spáinnis an dara teanga is comónta sa chontae agus í an phríomhtheanga do 21,745 (4.97%) duine, bhí Gearmáinis Phennsylvania, an cineál Gearmáinise a labhraíonn na hAmanaigh agus daoine eile, an tríú teanga is comónta agus í an phríomhtheanga do 14,380 (3.29%) duine sa chontae.
Tá clú agus cáil ar an gceantar mar gheall ar na hAmanaigh atá ina gcónaí ann. Sa bhliain 2000 dúirt 24,485 (5.6%) duine go raibh Gearmáinis Phennsylvania, Gearmáinis nó Ollainnis an phríomhtheanga a bhí acu.
700px|lár|mion|Feirmeacha déiríochta Amanacha i gContae Lancaster
Caisleán Dhrom Ólainn
Is caisleán suite i gContae an Chláir é Caisleán Dhrom Ólainn.
San Doiminic
Naomh is ea San Doiminic (1170 – 6 Lúnasa, 1221) a rugadh i gCaleruega, Coróin na Caistíle, agus bunaitheoir "Ord Doiminiceach na Seanmóirithe".
Grant Mitchell
Is carachtar ficseanúil é Grant Mitchell sa chlár teilifíse EastEnders. Ghlac Ross Kemp an pháirt mar Grant. Bhí Grant ar an gclár den chéad uair ar an 22 Feabhra 1990 agus den uair dheireanach ar an 9 Meán Fómhair 2016.
Contae Lawrence, Pennsylvania
Is contae i iarthar bPennsylvania é Lawrence. I 2010 bhí cónaí ar 91,108 duine i gcontae Lawrence síos ó 94,643 duine sa bhliain 2000. Is é Caisleáin Nua príomhbhaile an contae. Tá an contae 940 km2 san iomlán(talamh+uisce).
Teangacha
De réir daonáireamh S.A.M. 2000 ba í Béarla an teanga is comónta i gcontae Lawrence agus í an phríomhtheanga do 84,855(95.34%) duine sa chontae. Bhí Iodáilis an dara teanga is comónta sa chontae agus í an phríomhtheanga do 1,029(1.16%) duine, bhí Spáinnis an tríú teanga is comónta agus í an phríomhtheanga do 865(0.97%) duine sa chontae.
Davy Crockett
thumb|Davy Crockett|clé Laoch pobail, saighdiúir agus polaiteoir Meiriceánach ab ea David "Davy" Crockett. Rugadh é i Limestone, Tennessee ar an 17 Lúnasa 1786 agus fuair sé bás ar an 6 Márta 1836.
Rinne an t-arm Meicsiceach, faoi Antonio López de Santa Anna, léigear ar an Alamo agus ar 6 Márta 1836, rinneadh slad ar na “Texians” a bhí ann, Davy Crockett ina measc. Chuir an t-ionsaí uafás ar mhuintir na háite ag an am agus d'éirigh Crockett ina laoch pobail. Cloíodh an t-arm Meicsiceach i gCath San Jacinto ar an 21 Aibreán 1836. clé|mion|Davy Crockett á chomóradh ar stampa Meiriceánach ón mbliain 1967
Sliabh Feá
Sliabh i gContae Lú is ea Sliabh Feá (588 m).
Capall mara
Is iasc beag oirirc forleathan é an capall mara, a fhaightear faoi cheilt i measc algaí is fás muirí eile de ghnáth. Armúr roinnte i dteascáin ar an gcolainn, agus eireaball caol inghreama, 4-30 cm ar fhad. An soc fadaithe ina cheann, cosúil le capall. Snámhann sé go hingearach san uisce le heití fíneálta scannánacha. Itheann sé orgánaigh bheaga phlanctóin. Forbraíonn an fireannach na huibheacha agus iompraíonn an t-ál.
Ceolaire corraigh
Is éan é an ceolaire corraigh (Acrocephalus palustris). Is baill d'fhine na Acrocephalidae iad.
OpenOffice.org
Sraith feidhmchlár oifige shaor agus foinse oscailte is ea OpenOffice.org, ina bhfuil comhpháirteanna do phróiseáil focal, scarbhileoga, láithreoireacht, grafaic veicteoireach agus bunachair sonraí. Tá leaganacha ar fáil d'ardáin éagsúla, ar nós Microsoft Windows, córais Unix-iúla leis an X Window System ar nós GNU/Linux, BSD, Solaris agus Mac OS X.
Tá sé mar chuspóir a lucht forbartha go mbeadh sé comhoiriúnach le Microsoft Office. Tacaíonn sé an caighdeán Open Document a ghabhann le hidirmhalartú sonraí.
Comhpháirteanna
Bailliúchán d'fheidhmchláir éagsúla atá in OpenOffice.org a chomhoibríonn le chéile. I measc na gcomhpháirteanna, tá: Ní féidir na comhpháirteanna seo a lódáil anuas ina n-aonar, ach is féidir iad a shuiteáil ar leith ar Windows (ní féidir é seo a dhéanamh ar Linux nó ar Mac OS X).
Balla Antonine
deas|250px|thumb|Balla Antonine mion|250px|Na dúnfoirt Rómhánacha feadh Bhalla Antonine Is balla suite i Siorrachd Dhún Bhreatainn an Ear é Balla Antonine (Laidin: Valla Antonini). Chuir na Rómhánaigh tús leis sa bhliain 142 agus mhair a thógáil ar feadh 12 bliain. Tréigeadh an balla 8 mbliana ina dhiaidh sin.
Bun a’ Chnuic
Is stáisiún suite i gSiorrachd Dhún Bhreatainn an Ear é Bun a’ Chnuic.
Ainseilm Canterbury
thumb|Ainseilm Canterbury|clé Naomh is ea Ainseilm Canterbury. a rugadh sa bhliain 1033 in Aosta agus a fuair bás ar an 21 Aibreán 1109, i gCanterbury, Kent. Ba Bheinidicteach é.
Loscadh Reichstag (1933)
San oíche idir an 27ú agus an 28ú lá de Mhí Feabhra 1933, chuaigh áras an Reichstag i mBeirlín sa Ghearmáin — is é sin, áras na Parlaiminte — trí thine, Loscadh Reichstag in annála na staire.
Conspóidí
Gabhadh fear óg ón Ísiltír, an tOllannach Marinus van der Lubbe, agus ciontaíodh é as an tine a fhadú. Ní raibh moill ar bith ar na Naitsithe an locht a fháil ar na Cumannaigh. Mhaígh siad gur chuid de chomhcheilg chumannach a bhí ann le cumhacht a sciobadh.
Is léir go bhfuil neart amhrais ag staraithe an lae inniu faoi fhírinne an scéil seo. Is é an chiall a bhain na Naitsithe as an scéal gur sceimhlitheoir Cumannach ba ea van der Lubbe, cé gur fear mire a bhí ann thar aon rud eile, is cosúil. mion|clé|Paul von Hindenburg mion|clé|Marinus van der Lubbe, Feabhra 1933 clé|mion|267x267px|comhghuaillíocht scaoilte de pháirtithe an fhreasúra ag an am
Iarmhairtí
D’éiligh Adolf Hitler go ndéanfadh an tUachtarán von Hindenburg beart agus bhí na Naitsithe ag éileamh cumhachtaí speisialta le feachtas sceimhlitheoireachta an Idirnáisiúntáin Chumannaigh a stopadh.
Ní fhéadfaí na dlíthe éigeandála a choinneáil i bhfeidhm ach go sealadach, agus theastaigh ó Hitler dlíthe seasta den chineál chéanna a reachtú. Achtaíodh an dlí sin ar an 23 Márta 1933. Cuireadh an 'Forógra um Chosaint Phobal agus Stát na Gearmáine' ar ceal. Reachtaíodh an tAcht Údaraithe (Ermächtigungsgesetz nó Enabling Act) le 441 vóta ar a shon agus 94 vóta ina éadan ar 23 Márta 1933.
00683 (Cód ZIP)
Is éard is 00683 ann ná Cód ZIP don bhardasacht San Germán, Pórtó Ríce.
Loscadh Reichstag (1933)
Iarmhairtí
Chuir an dlí seo ar chumas na Naitsithe na cearta agus na pribhléidí saoirse a bhí ag na daoine faoi Bhunreacht Weimar a chur ar ceal.
Caisleán Léim an Eich
Is caisleán suite i gContae an Chláir é Caisleán Léim an Eich.
Woolwich Thuaidh
Is baile é Woolwich Thuaidh atá suite sa bhuirg Newham, Londain Thoir.
Clyde Tavernier
Is carachtar ficseanúil é Clyde Tavernier sa chlár teilifíse EastEnders. Ghlac Steven Woodcock an pháirt mar Clyde. Bhí Clyde ar an gclár den chéad uair ar an 5 Iúil 1990 agus den uair dheireanach ar an 22 Iúil 1993.
Contae Lebanon, Pennsylvania
Is contae i oir dheisceart bPennsylvania é Lebanon. I 2010 bhí cónaí ar 133,568 duine i gcontae Lebanon suas ó 120,327 duine sa bhliain 2000. Is é Lebanon príomhbhaile an contae. Tá an contae 940 km2 san iomlán(talamh+uisce).
Teangacha
De réir an American Community Survey 2000 is í Béarla an teanga is comónta i gcontae Lebanon agus í an phríomhtheanga do 103,955(92.50%) duine sa chontae. Bhí Spáinnis an dara teanga is comónta sa chontae agus í an phríomhtheanga do 4,700(4.18%) duine, bhí Gearmáinis Amanaigh an tríú teanga is comónta agus í an phríomhtheanga do 1,190(1.06%) duine sa chontae.
Lá na Leanaí Uile
mion|Lá na Leanaí Uile sa [[An Rúis|Rúis, 1958]] Titeann Lá na Leanaí Uile gach bliain ar an 20 Samhain. Thosaigh na Náisiúin Aontaithe ag ceiliúradh Lá na Leanaí Uile sa bhliain 1954. Bíonn béim ar leith ar chearta na leanaí.
Thosaigh na Náisiúin Aontaithe ag ceiliúradh an lae seo roimh Lá na mBan, sa bhliain 1954.
Síníodh an Coinbhinsiún um Chearta an Linbh ar 20 Samhain 1989 in ómós do Lá na Leanaí Uile. Is comhaontú idirnáisiúnta é an CNACL ina liostaítear na cearta atá ag gach leanbh agus duine óg faoi 18 bliain d’aois. clé|mion
Johann Kaspar Zeuss
Ba staraí Gearmánach agus bhunaitheoir fhocleolaíocht na dteangacha Ceilteacha é Johann Kaspar Zeuss (litrithe mar Zeuß i nGearmáinis) (22 Iúil 1806 – 10 Samhain 1856).
Beatha
Rugadh Zeuss in Vogtendorf (ceantar de Kronach inniu), Uachtar Franconia (Gearmáinis: Oberfranken) agus d’fhreastail sé ar scoil ag gymnasium Bhamberg. Bhí a thuismitheoirí ag dúil go rachadh sé le sagartóireacht, ach roghnaigh seisean saol an léinn, óir bhí luí ar leith aige le stair agus teangeolaíocht go háirithe. D’fhreastail sé ar Ollscoil Mhünchen agus tar éis dó a chuid léinn a chríochnú, mhúin sé ansin ag an ngymnasium. D’fhoilsigh sé a leabhar Die Herkunft der Baiern von den Markomannen (dara heag., 1857) sa bhliain 1837. Bhronn Ollscoil Erlangen dochtúireacht oinigh air de thairbhe an tsaothair sin. Ba sa bhliain chéanna a chuaigh sé go Speyer le stair a mhúineadh ag an lyzeum ansin. D’fhan sé ansin go dtí an bhliain 1847, nuair a rinneadh ollamh le stair de in Ollscoil Mhünchen. Ach d’éirigh sé as an bpost seo de bharr a chuid drochshláinte agus aistríodh go dtí an lyzeum i mBamberg é. Tháinig an saothar ollmhór dá chuid Grammatica Celtica amach in 1853, leabhar a tharraing clú agus cáil air. Scríobh sé an leabhar i Laidin i gcruth is go bhfeilfeadh sé do lucht léitheoireachta idirnáisiúnta. Dhá bhliain ina dhiaidh sin, thóg sé am scoir ionas go bhfaigheadh sé biseach, ach cailleadh é an bhliain ina dhiaidh sin in Kronach. Le hurraim dó, ainmníodh sráid, scairdeán agus meánscoil (darb ainm Kaspar-Zeuß-Gymnasium) in Kronach as. Chomh maith leis sin, baisteadh sráid i mBamberg agus i Speyer as.
Tionchar
mion|clé|Dealbh de Zeuss in Kronach
Cuimhneachán a bhreithe agus a bháis sa bhliain 2006
Díoladh stampaí in Éirinn mar chuimhneachán air sa bhliain 2006, dhá chéad bliain ónar saolaíodh é agus céad bliain go leith ónar cailleadh é. I Mí an Mheithimh sa bhliain chéanna, chuir cathair Kronach agus Ollscoil Bhamberg siompóisiam idirnáisiúnta ar bun
Veikko Huovinen
Scríbhneoir Fionlannach a bhí i Veikko Johannes Huovinen a rugadh i Simo, in iardheisceart na Laplainne Fionlannaí, ar an 7 Bealtaine 1929 agus a fuair bás i Sotkamo ar an 4 Deireadh Fómhair 2009.
Nuair a bhí sé ina leanbh leathbhliana, d'aistrigh a mhuintir go Sotkamo in Kainuu (an réigiún timpeall ar chathair Kajaani), áit ar chaith Veikko an chuid ba mhó dá shaol ina dhiaidh sin. Bhí féith na scéalaíochta ann ó laethanta a chéad óige. Go gairid roimh dheireadh an chogaidh, chuaigh sé sna fórsaí frith-aerárthaí dá dheoin féin, agus nuair a tháinig deireadh leis an gcogadh, d'fhill sé ar an scoil leis an ardteastas a bhaint amach. Bhain sé amach céim san fhoraoiseacht in Ollscoil Heilsincí sa bhliain 1952, agus ina dhiaidh sin, chuaigh sé ar ais go Sotkamo le ceird an fhoraoiseora a chleachtadh ansin. Sa bhliain 1956, d'éirigh sé as an bhforaoiseacht le dul le scríbhneoireacht go lánaimseartha.
D'fhoilsigh sé an chéad leabhar sa bhliain 1950 - Hirri. Gearrscéalta a bhí ann, agus fuair an bailiúchán moladh ó na léirmheastóirí, nó d'aithin siad go raibh Huovinen in ann cur síos úr, greannmhar a thabhairt ar shaol na gcúlriasc agus ar na carachtair neamhghnácha a raibh cónaí orthu i gcoillte an tuaiscirt. Sa bhliain 1952 tháinig an t-úrscéal Havukka-ahon ajattelija i gcló - "An Domhainsmaointeoir ó Havukka-aho" - agus ba é an leabhar seo a thabhaigh a chlú don údar.
Sliabh Chopanaí
Sliabh i gContae Chill Chainnigh is ea Sliabh Chopanaí (365 m).
00685 (Cód ZIP)
Is éard is 00685 ann ná Cód ZIP don bhardasacht San Sebastián, Pórtó Ríce.
Jules Tavernier
Is carachtar ficseanúil é Jules Tavernier sa chlár teilifíse EastEnders. Ghlac Tommy Eytle an pháirt mar Jules. Bhí Jules ar an gclár den chéad uair ar an 5 Iúil 1990 agus den uair dheireanach ar an 23 Nollaig 1997.
Ceolaire coille
Is éan é an ceolaire coille (Phylloscopus sibilatrix). Is baill d'fhine na Phylloscopidae iad.
An Clog
Tá an Clog ar cheann de na réaltbhuíonta is doiléire atá le feiceáil ar an leathsféar neamhaí theas. Is é Horologium, a chiallaíonn "clog", an t-ainm Laidine a thugtar air.
Stair
Ba é an réalteolaí Francach an tAb Nicolas Louis de Lacaille a chruthaigh réaltbhuíon an Chloig. Chaith Lacaille na blianta 1751 agus 1752 san Afraic Theas agus é ag clárú réaltaí an leathsféir theas. Bhí beagnach 10,000 réalta agus 42 réada domhainspéire ar an léarscáil neamhaí a rinne sé ag an am sin. Tháinig amach an chéad eagrán sa bhliain 1756 ach ní raibh ann ach plánaisféar agus é sa teanga Fraincise. Níor foilsíodh an chatalóg iomlán agus eagrán deifnídeach an phlánaisféir go dtí an bhliain 1763, bliain amháin tar éis bhás Lacaille. Coelum Australe Stelliferum an t-ainm a thug Lacaille ar an leabhar seo. San eagrán seo, d'aistrigh sé na hainmneacha ón bhFraincis go dtí an Laidin, agus chuir sé trí réaltbhuíon na Cíle, na Seolta agus Dheireadh na Loinge in áit Argo Navis (nó Le Navire, mar a thug sé air sa chéad eagrán).
Le linn dó a bheith ag cur i gclár na réaltaí theas, chum Lacaille ceithre réaltbhuíon déag chun áiteanna éigin i ndeisceart na spéartha a líonadh nach raibh a lán réaltaí iontu – agus an Clog ina measc (féach an bosca thíos). Sa lá atá inniu ann glacann an an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta (ARI) le gach ceann de na réaltbhuíonta sin; agus glactar freisin leis na trí réaltbhuíon a rinne Lacaille as an Long.
Proinsias de Rossa
Is iarpholaiteoir Éireannach é Proinsias De Rossa (15 Bealtaine 1940 a rugadh é). Bhí sé ina cheannaire ar Pháirtí na nOibrí ó 1988 go 1992, nuair a d'fhág sé an páirtí úd in éineacht le seisear dá sheachtar Teachtaí Dála le páirtí sóisialach nua, an Daonlathas Clé, a bhunú. Toghadh ina cheannaire ar an Daonlathas Clé é, post a bhí aige go dtí cumascadh an pháirtí le Páirtí an Lucht Oibre i 1999. Thug sé an Daonlathas Clé isteach i gcomhrialtas le Fine Gael agus an Lucht Oibre i 1994 agus b'é De Rossa an tAire Leasa Shóisialaigh le linn an rialtais sin. In ndiaidh cumascadh an Daonlathais Chlé agus an Lucht Oibre i 1999, toghadh De Rossa ina uachtarán ar Pháirtí an Lucht Oibre, ach post oinigh nach mór a bhí ann. Toghadh ina Fheisire de chuid Pharlaimint na hEorpa é i 1989 agus arís i 1999, 2004 agus 2009. Scoir sé den pholaitíocht i 2012.
An Clog
Stair
Ar dtús thug Lacaille an t-ainm Fraincise l'Horloge ar an réaltbhuíon seo, ainm a d'aistrigh se go dtí an Laidin mar Horologium Oscillitorium ar Coelum Australe Stelliferum, le honóir do Christiaan Huygens, an t-eolaí Ollannach a d'fhionn an clog luascadáin. Idir sin is tráthas giorraíodh an t-ainm ag an Aontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta chun é a dhéanamh níos lú foclach.
Miotaseolaíocht
Ós rud é nár cruthaíodh réaltbhuíon an Chloig go dtí an 18ú haois, níl aon bhaint aici le miotaseolaíocht an tSeansaoil. Lena chois sin, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht leis an réaltbhuíon seo ós rud é gur scoir Lacaille den thraidisiún sin ar dá réir a d'ainmnítí na réaltbhuíonta as carachtair mhiotaseolaíocha; ina áit sin roghnaigh sé go formhór ainmneacha uirlisí a úsáidtear sna heolaíochtaí.
Achadh an t-Sruthain
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Rinn Friù é Achadh an t-Sruthain.
Monadh Champsaidh
deas|250px|thumb|Monadh Champsaidh Is cnoic suite i gSiorrachd Dhún Bhreatainn an Ear é Monadh Champsaidh.