cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cómhargáil
Próiseas idirbheartaíochta idir fostóirí agus grúpa fostaithe atá dírithe ar chomhaontuithe chun tuarastail oibre, coinníollacha oibre, sochair, agus gnéithe eile de chúiteamh agus chearta le haghaidh oibrithe a rialáil is ea 'cómhargáil. Go coitianta, bíonn cheardchumann i mbun idirbheartaíochta ar son leasanna na bhfostaithe. De ghnáth, leagann siad amach na comhaontaithe comhchoiteann a aontaíodh faoi scálaí pá, uaireanta oibre, oiliúint, sláinte agus sábháilteacht, ragobair, meicníochtaí gearáin, agus cearta chun páirt a ghlacadh i ngnóthaí oibre nó gnóthaí.
Féadfaidh an ceardchumann dul i mbun caibidlíochta le fostóir aonair (a dhéanann ionadaíocht de ghnáth ar scairshealbhóirí cuideachta), nó féadfaidh sé dul i mbun caibidlíochta le grúpa gnólachtaí, ag brath ar an tír, chun comhaontaithe sa tionscail ar fad a bhaint amach. Feidhmíonn comhaontú comhchoiteann mar chonradh saothair idir fostóir agus ceardchumann amháin nó níos mó.
Stair
mion|Beatrice Webb sa bhliain 1894 Ar dtús, d'úsáideadh an téarma "collective bargaining" (comhargáil sa Ghaeilge) don chéad uair ag Beatrice Webb, sa bhliain 1891. Ba bhunaitheoir í de réimse an chaidrimh thionsclaíoch sa Bhreatain í. Tagraíonn sé don saghas idirbheartaíochta agus comhaontuithe comhchoiteanna a bhí ann ó tháinig na ceardchumainn chun cinn le linn an 18ú haois
Naomh Ruadhán
Bhí Ruadhán as Lothra mar abb Éireannach sa 6ú haois
Bhí sé idir na Dhá Aspal Déag na hÉireann agus bhí sé naomh mhór amháin na Lothra i Mumhain (i dTiobraid Árainn inniu). Sa bhliain 556 d’aois Tiarna, rinne é tairngreacht fíochmhar in éadan Diarmait mac Cerbaill (bhí sé rí Theamhair). Dúirt Ruadhán beidh Diarmait bás i dTeamhair le díon tine mhór mar bhí rí crua Diarmait. Chuaigh Diarmait istigh san eaglais naofa agus chuir sé daoine neamhchiontach chun bás nuair bhí siad faoi chosanta na h-Eaglais san am. Chuaigh Ruadhán chuige agus rinne sé an thairngreacht mar sin in éadan Diarmait. Fuair Diarmait bás sa 564 d’aois Tiarna. Agus fuair sé bás istigh sa tine mhór fosta. Bhí sin Tairngreacht na Teamhair.
Johann Bernard Fischer von Erlach
Ailtire a rugadh i nGraz na hOstaire ab ea Johann Bernard Fischer von Erlach (20 Iúil 1656 - 5 Aibreán 1723). Mínitheoir treorach ar an stíl bharócach. Dhear sé an-chuid eaglaisí is pálás, an Karlkirche i Vín agus Eaglais na hOllscoile i Salzburg.
Tagairtí
mion|clé|Cuid de [[Pálás Schönbrunn|Phálás Schönbrunn, saothar le Fisher von Erlach]]
Bibury
Baile beag in iarthdheisceart Shasana is ea Bibury, agus é suite ar dhá bhruach an Coin sna Cotswolds, i nGloucestershire. Tá clú ar an áit as foirgnimh ársa pictiúrtha—gleoite fiú—an bhaile. Tá tóir ar an sráidbhaile i measc turasóirí dá bharr sin. Bhí cónaí ar 627 duine i mBibury sa bhliain 2011.
Pádraig Mac Fhearghusa
Rugadh Pádraig Mac Fhearghusa i mBaile Átha Fínín in iarthar Chontae Chorcaí sa bhliain 1947. File nótáilte agus gníomhaí Gaeilge is ea é.mion|Feasta, lógóD'fhreastail sé ar Choláiste Bhréanainn i gCill Airne agus ansin ar Choláiste Phádraig i nDroim Conrach, mar ar cháiligh sé mar oide bunscoile. Bhain sé amach céim BA sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, sa bhliain 1970 i nGaeilge, i Stair agus i bhFealsúnacht. Sa bhliain 1971 rinne sé an tArd-Teastas san Oideachas i gColáiste na Tríonóide. Ba bhunmhúinteoir é go dtí an bhliain 1975, agus d’aistrigh sé ansin go dtí Meánscoil an Leith-Triúigh i gContae Chiarraí.
Bhunaigh sé Scoil Lán-Ghaeilge Mhic Easmainn i dTrá Lí sa bhliain 1978, agus bhí lámh aige i mbunú trí Ghaelscoil eile. Chuidigh sé le Ghaelcholáiste Chiarraí a bhunú, agus ba é cathaoirleach an choláiste.
Clachan Eòin
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Clachan Eòin.
Pádraig Mac Fhearghusa
Bhí sé ina Uachtarán Chonradh na Gaeilge: atoghadh é sa bhliain 2010.
Gleann Doinne
Gleann Doinne (Glendun sa Bhéarla) gleann fada ar an gcósta thoirthuaisceart de Contae Aontroma. Níl bailte ar bith sa ghleann fada seo, ach amháin Bun Abhann Duinne. Tá an A2, an príomhbhóthar san áit, suite idir Latharna agus Baile an Chaistil.
Pádraig Mac Fhearghusa
Saothar
Bailiúcháin filíochta agus eile atá foilsithe aige:
Is é an t-eagarthóir é ar mhíosachán liteartha Feasta.
Cuireadh dhá dhán dá chuid, 'An Teaghlach Naofa agus Naomh Eoin i dTírdhreach' agus 'Eibhlinn', isteach i dTaisce Aithris Filíochta na hÉireann.
Ireland's Got Talent
Is comórtas tallainne teilifíse cruthaithe ag Simon Cowell é Ireland's Got Talent. Thosaigh an chlár ar an 3 Feabhra 2018 ar TV3.
Cuireadh an chlár ar ceal i mí Iúil 2019.
Cúlra
I mí na Bealtaine 2015, dúirt Louis Walsh leis an Irish Daily Star go mbunóidh sé seó tallainne Éireannach nua. I mí Feabhra 2016, shéan RTÉ go gcuirfidh The Voice of Ireland ar ceal i bhfabhar Ireland's Got Talent, ach tháinig Dancing with the Stars in ionad The Voice of Ireland i mí Lúnasa. Fógraíodh an chlár ar an 30 Lúnasa 2017.
Láithreoirí
I mí Lúnasa 2017, fógraíodh go mbeadh Lucy Kennedy ag cur an chlár i láthair.
Ireland's Got Mór Talent
Thosaigh Ireland's Got Mór Talent ar 3 Feabhra 2018. Chuir Glenda Gilson agus James Kavanagh an chlár i láthair.
Steve Brookstein
Is ceoltóir snagcheoil agus amhránaí anamcheoil é Stephen Desmond "Steve" Brookstein (rugadh é 10 Samhain, 1968). Bhí tréimhse ghairid de rath air sa RA sa bhliain 2004 tar éis dó an chéad sraith The X Factor a bhuachan.
Cath Lepanto
Comhrac cabhlaigh ba ea Cath Lepanto a tharla ar 7 Deireadh Fómhair 1571 (an Léig Naofa, agus An Spáinn v. Impireacht Otamánach).
Throid Miguel Cervantes ag cath Lepanto, áit ar leonadh go dona é.
Tiobóid Taaffe, 1ú Iarla Chairlinn
mion|Caisleán Taaffe, [[Cairlinn]] Ba Ríogaí agus oifigeach airm é Tiobóid Taaffe (t.1603 – 31 Nollaig 1677) a d'imir páirt shuntasach i gCogaí na dTrí Ríocht, agus a d'imigh in éineacht le Séarlas II ar deoraíocht. Tar éis an Athghairm, bronnadh an gradam 1ú Iarla Chairlinn air.
Beathaisnéis
D'fhág an Tiarna Seán Taaffe, 1ú Bíocont Taafe, An Corann, Sligeach, cúig pháiste déag ina dhiaidh agus b'é Tiobóid an duine ba shine acu.
1995
Is gnáthbhliain an bhliain 1995
Eachtraí
mion|Uaigh duine a mharaigh na fórsaí Seirbeacha i gceantar Srebenica.
Llyfr Coch Hergest
Is lámhscríbhinn ársa í Llyfr Coch Hergest (Gaeilge: Leabhar Dearg Hergest) sa Bhreatnais, a scríobhadh timpeall 1382 -1410. Tá sí ar cheann de na príomhfhoinsí d'fhinscéalta an Mabinogi agus tá roinnt téacsanna próis Meán - Bhreatnaise eile agus mír thábhachtach de dhánta ann freisin. Tá an saothar eagraithe go han-mhaith agus cuimsíonn sé Prós, filíocht, saothair dhúchasacha, oiriúnuithe ó theangacha eile agus aistriúcháin.
Tagraítear dó mar 'an cnuasach lámhscríbhinní aonair is saibhre de litríocht mheánaoiseach na Breataine Bige' (Lewis 1971: 481), 'leabharlann in aon imleabhar amháin ', agus gan amhras an ceann is troime de na leabhair mheánaoiseacha sa Bhreatnais, an ceann is mó ó thaobh toisí de....... agus is tibhe Huws (2000: 82). (Béarla: ' the richest single manuscript compilation of medieval Welsh literature' (Lewis 1971: 481), a 'one-volume library', and 'by far the heaviest of the medieval books in Welsh, the largest in its dimensions... and the thickest' Huws (2000: 82).)
Ba lámhscríbhinn i bpáirt é Leabhar Bán Hergest a scríobh Lewis Glyn Cothi, ach sa bhliain 1810 scriosadh é i dtine.
Bhí sé i seilbh an duine uasal agus pátrún Hopcyn ap Tomas ó Ynysforgan agus Ynysdawe ag tús an 15ú haois. Is eol go raibh seilbh aige ar Llyfr Coch Hergest mar go bhfuil taifid ann mar gheall air leis an athscríobhaí gairmiúil Hywel Fychan ap Hywel Goch ó Fuellt, agus is féidir gur do Hopcyn ap Tomas ab Einion as Ynysforgan i gCwm Tawe a dhréachtaigh an lámhscríbhinn sin. Is cosúil go ndearna sé go leor oibre do Hopcyn agus níl níos lú ná cúig óid do Hopcyn sa Leabhar Dearg chomh maith le saothar le: Llywelyn Goch ap Meurig Hen, Dafydd y Coed, Madog Dwygraig, Meurig ab Iorwerth agus Ieuan Llwyd ab Gargam. Ina theannta sin, tá Óid ag Y Proll dá mhac Tomas ap Hopcyn, é féin ina phátrún ar fhilí cáiliúla.
Tagann ainm an leabhair as an bhfíric go bhfuil sé ceangailte le leathar dearg, agus a nasc le aige le Plas Hergest i Swydd Henffordd (Béarla: Herefordshire). Is cosúil gur tháinig sé i seilbh John Vaughan, as Dre-tŵr sa bhliain 1465 agus go ndeachaigh sé as sin go Hergest. Bhí sé i seilbh an teaghlaigh go dtí tús an 17ú haois agus is é sin an fáth a fuair sé an t-ainm. Thug an tUrr. Thomas Wilkins an leabhar do Choleg Yr Iesu (Gaeilge: Coláiste Íosa), Oxford sa bhliain 1701, agus tá sé ar coimeád i  Leabharlann Bodley, Ollscoil Oxford, agus tá sé digitithe faoi cheadúnas oscailte.
Mars Express
Spásárthach de chuid ESA le taiscéalaí (Beagle 2) a bhí le landáil ar Mhars, a lainseáladh ar roicéad Soyuz ó Baikonur i 2003. Bhí ionstraimíocht ar bord ó chuid mhaith ollscoileanna is comhlachtaí. Bhí an taiscéalaí le dul i dtír Lá Nollag 2003, ach cailleadh teileachumarsáid leis timpeall an ama sin.
Comhchuingiú (bitheolaíocht)
deas|250px|thumb|Comhchuingiú Sa bhitheolaíocht, próiseas atáirgthe ghnéasaigh ina gcúplálann dhá cheann den speiceas céanna, ach de chineálacha difriúla cúplála, ag malartú méid éigin ábhair ghéinitigh. Faightear a leithéid i miocrorgánaigh aoncheallacha, cosúil le baictéir is prótasóin. Tugtar comhchuingriú ar phróisis ghaolmhara, cosúil le cúpláil gaiméití den mhéid céanna in algaí glasa mar na spirigírí, agus fungais áirithe.
Kirkuk
Cathair san Iaráic is ea Kirkuk (Araibis: کەرکووک, Coirdis:کەرکووک, rómhánaithe: Kerkûk,) a fheidhmíonn mar phríomhchathair Ghobharnóireacht Kirkuk,. Tá sí suite 238 ciliméadar ó thuaidh ó Bhagdad. Tá daonra éagsúil Tuircméanastánach, Arabach, Coirdíneach agus Aisiriach. Tá Kirkuk ina shuí ar fhothracha an dhúnfoirt bhunaidh, in aice leis an Abhainn Khasa.
Madge Evans
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Madge Evans (1 Iúil 1909 – 26 Aibreán 1981).
Cuingealach
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Cuingealach.
Ayman Asfari
Is fear gnó Briotanach a rugadh sa tSiria é Ayman Asfari (rugadh é 8 Iúil 1958), agus príomhfheidhmeannach Petrofac, cuideachta seirbhísí ilnáisiúnta olacheantar, cláraithe i Jersey a fhreastalaíonn ar na tionscail táirgeachta agus próiseála ola, gáis agus fuinnimh.
Luathshaol
Rugadh Asfari sa tSiria, mac taidhleora, ach tógadh é lasmuigh den tír. Bhí a chéad phost in Óman, mar innealtóir comhairleach ag déanamh tástála ithreach.
14 Meán Fómhair
Is é an 14 Meán Fómhair an 257ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 258ú lá i mbliain bhisigh. Tá 108 lá fágtha sa bhliain.
Ayman Asfari
Luathshaol
Is céimí de chuid Ollscoil Villanova i Pennsylvania sna Stáit Aontaithe é, agus tá MSc aige san Innealtóireacht Shibhialta agus Uirbeach ó Ollscoil Pennsylvania. D’fhreastail sé ar Scoil Wharton in Ollscoil Pennsylvania dá MBA.
Físdiosca
Meán taifeadta is athsheanma ina dtaifeadtar an íomhá is an fhuaim ar rianta fíormhíne frithchaiteacha, bíseach nó comhlárnach, ar dhiosca cothrom ciorclach. Scanann léas solais ó léasar héiliamneoin nó dé-óide an tsraith log ar feadh an riain, agus braitheann fótaidhé-óid an léas frithchaite chun an comhartha a tháirgeadh. Is féidir uair an chloig de chlár a thaifeadadh ar dhiosca 30 cm ar trastomhas. Taifeadtar dhá fhráma den íomhá teilifíse ar rothlú amháin ar fud an diosca, agus is éasca mar sin pictiúir shocaire aonfhráma a léiriú. Ní hionann is fístéip, is féidir le físdiosca dul ó chuid amháin sa chlár go cuid eile go héasca tapa.
Ceann Drochaid
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Ceann Drochaid.
Ayman Asfari
Gairmeréim
Sula ndeachaigh sé le Petrofac, bhí Asfari ina stiúrthóir bainistíochta ar mhórghnó tógála sibhialta agus meicniúil atá bunaithe in Óman. Thosaigh sé le Petrofac i 1991 nuair a bhí gléasra amháin aige i Tyler, Texas. Cheannaigh sé an chuideachta i 2001, agus chuir sé ar fáil é ar Stocmhalartán Londain i 2005.
I mí Feabhra 2015, ríomh Forbes glanfhiúchas Asfari ag $ 1.2 billiún. Bhuaigh Asfari catagóir na RA de Ghradaim Ernst Young Fiontraí Óg na Bliana i 2011.
Sa bhliain 2019, gearradh párolla Asfari ó Phetrofac faoi 45% go £ 980,000, síos ó £ 1.8 milliún in 2018.
Tabhartais pholaitiúla agus charthanúla
Bhunaigh Ayman agus Sawsan Asfari an Fhondúireacht Asfari sa bhliain 2006 agus tá sí lonnaithe i Londain. Tá sí maoinithe ag teaghlach Asfari agus tá cúigear iontaobhaithe ann. Tacaíonn an fhondúireacht tionscadail a spreagann forbairt na sochaí sibhialta agus a sholáthraíonn faoiseamh daonnúil éigeandála, agus a thairgeann scoláireachtaí acadúla freisin.
I mí na Bealtaine 2017, thug Asfari agus a bhean chéile £ 100,000 d’ fheachtas toghcháin Pháirtí Coimeádach na Breataine, laethanta sula raibh Asfari beartaithe le bheith faoi agallamh ag an Oifig um Chalaois Thromchúiseach maidir lena fiosrúchán ar Unaoil. Thug Ayman agus Sawsan Asfari £ 794,000 san iomlán don pháirtí idir 2009 agus 2017.
Cicely Courtneidge
B'aisteoir Briotanach a rugadh san Astráil í Dame Esmerelda Cicely Courtneidge (Aibreán 1893 – 26 Aibreán 1980).
Físeán idirghníomhach
Córas físeáin thaifeadta ar chiorcaid iata, ina bhfreagraíonn an léiriú do threoracha ón úsáideoir. Bíonn feidhmeanna éagsúla aige, ó idirghníomhuithe simplí ceist is freagra, le cnaipe a bhrú nó tadhall leis an scáileán, suas go dtí cláir chasta bhrainseacha foghlama.
Sléacht Charn an Bhua, 1798
mion|[[Carn an Bhua, Loch Garman.]] Ar an 25 Bealtaine 1798, chuir fórsaí na Breataine 28 príosúnach chun báis i gCarn an Bhua, Loch Garman. Bhí amhras ann go raibh siad sna hÉireannaigh Aontaithe. Bhí siad á gcoinneáil gan triail. Lámhachadh iad go léir i gcúirt liathróid láimhe, sa phinniúr.
"Beart coisctheach' a bhí ann; bhí an t-arm ag iarraidh ceacht a mhúineadh don phobal.  Tháinig an pobal ar thuairim eile ar fad, agus bhris an réabhlóid amach i Loch Garman an lá dár gcionn, ag cur iontas ar an rialtas.
An lá céanna, ar 26 Bealtaine, tharla sléacht eile i nDún Luáin, Contae Chill Mhantáin. Cuireadh 36 príosúnach chun báis.
Cille Bhláthain
Is paróiste suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh í Cille Bhláthain.
Maigh Dheilge
Paróiste sibhialta, paróiste Caitliceach Rómhánach, toghroinn agus sráidbhaile in iarthar Chontae Phort Láirge in Éirinn is ea Má Dheilge (Béarla: Modeligo, Magh Dheilge nó Maigh Dheilge i nGaeilge tráth).
Ainm
De réir an bhéaloidis, ba é Naomh Deaglán a chéadbhaistigh "Magh Dheilge" ar an gceantar nuair a ghortaigh sé a mhéar agus é ag gabháil thart.
Stair
Tá íarsma de thrí chaisléan sa pharóiste. Tógadh Caisleán a' tSlé sa chéad leath den 15ú aoise agus b'ann a chónaigh taoiseach clann Mac Craith, Pilib sular tógadh Caisleán na Slaodaí sa bhliain [1628].
Bailte Fearann Paróiste Sibhialta Mhá Dheilge
Tá 45 Baile Fearainn sa tsean-pharóiste sibhialta Mhá Dheilge agus 7,495 acra (3,033 heicteár) ann:
Bailte Fearann Paróistí Sibhialta Eile i dToghroinn Ceantair Mhá Dheilge
Nuair a cruthaíodh na Toghranna Ceantair éagsúla sa bhliain 1838, áiríodh dhá bhaile fearainn ó pharóiste shibhialta Mhá Dheilge i dToghroinn Ceantair Sheisceannáin (Linn an Fhuaráin agus Baile na gCléireach, 231 acra). Áiríodh na bailte fearann eile i bparóiste sibhialta Mhá Dheilge i dToghroinn Ceantair nua Mhá Dheilge mar aon le 11 baile fearainn ó pharóiste shibhialta eile:
Bailte Fearann Paróiste Sibhialta Leic Dhobhráin i bParóiste Caitliceach Rómhánach Mhá Dheilge
Tá Paróiste Caitliceach Rómhánach Mhá Dheilge i gcomhcheangal le Paróiste Caitliceach Rómhánach Ádh Mheáin agus, gan aon stádas sibhialta, níl teorainneacha an aontais leagtha amach chomh daingean is atá teorainneacha an tsean-pharóiste shibhialta nó an Toghranna Ceantair. É sin ráite, mar aon le cuid mhaith de na bailte fearann thuas, tá baint ag cuid mhaith de na bailte fearann seo leanas atá i bparóiste sibhialta Leic Dhobhráin le Paróiste Caitliceach Rómhánach Mhá Dheilge:
Oideachas
Bunaíodh Scoil Náisiúnta Mhá Dheilge sa bhliain 1867, ach téann traidisiúin na scolaíochta sa pharóiste níos faide siar. De réir tuarascála an Choimisiúin Ríoga a cuireadh ar bun sa bhliain 1832, bhí ceithre scoil sa pharóiste ag an am agus 343 dalta cláraithe iontu - idir 230 buachaill agus 113 cailín.
Ar an gcéad lá de mhí Iúil 1867, chuaigh ceann de na scoileanna sin, Scoil Mhagh Dheilge, faoi choimirce Córas na Scoileanna Náisiúnta. Dhún na scoileanna eile agus as sin amach d'fhreastail Scoil Náisiúnta Mhá Dheilge ar an bpobal áitiúil.
Tógadh príomhfhoirgneamh scoil an lae inniu sa bhliain 1958. Ar dtús ní raibh ach dhá sheomra ranga agus beirt mhúinteoirí sa scoil. Tógadh seomra eile ranga agus seomra ilfhóinteach sa bhliain 1979, agus leabharlann/seomra ríomhaireachta sa bhliain 1998. Sa la atá inniu ann (Eanáir 2008) tá triúir múinteoirí agus cúntóir riachtanas spesialta amháin sa scoil agus 72 dalta a múinteoireacht acu.
Is mór an difríocht idir saol dalta an lae inniu agus dalta na seanscoile a tógadh sa bhliain 1830 agus a leagadh sna h80í. Bhí dhá urlár sa tseanscoil. Bhí na buachaillí ar an mbunurlár agus na cailíní ar an gcéad urlár. Bhí seacht mbinse i scoil na mbuachaillí agus sé mbinse i scoil na gcailiní agus iad go léir deich dtroigh ar fad. I mí Lúnasa 1869, bhí 254 dalta cláraithe sa scoil, idir 120 buachaill agus 134 cailín cé gurbh iondúil 187 dalta a bheith i láthair sna sé mhí roimhe sin.
Líon na ndaltaí ag freastal ar Scoil Náisiúnta Mhá Dheilge:
Creidimh
Tá eaglais chaitliceach sa pharóiste, Eaglais Naomh Mhuire, a tógadh sa bhliain 1816. Tá fothracha de shean-eaglais gar de ach níl aon eolas faoi.
Spórt agus Áiseanna Spóirt
Tá páirc imeartha an phobail, seomraí feistis agus ionad an phobail suite in aice le Abhainn an Fhinnisc thíos an bhóthair ón eaglais chaitliceach. Thosaigh ar fhorbairt na páirce imeartha sa bhliain 1988 agus imríodh an chéad chluiche an bhliain dár gcionn. Tógadh an t-ionad agus na seomraí fesitis idir 1991 agus 1992. Osclaíodh go hoifigiúil iad sa bhliain 1994. Sa bhliain 1998 oclaíodh síneadh nua a raibh stáitse ann.
Tá cúirt liathróid láimhe suite in aice na heaglaise chomh maith. Tógadh an chúirt sa bhliain 1935.
Cumann Lúthchleas Gael Mhá Dheilge
Athbhunaíodh Cumann Lúthchleas Gael Mhá Dheilge sa bhliain 1977. Bunaíodh cumann ar dtús sna 40 í ach theip air. Tá na gradaim seo leanas ag an gcumann:
Cumann Lúthchleas Gael Naomh Bríd
Sa bhliain 1986, tháinig C.L.G. Mhá Dheilge agus C.L.G. Naomh Mhuire/Sliabh gCua le chéile agus bunaíodh Cumann Lúthchleas Gael Naomh Bríd. Téann C.L.G. Naomh Bríd san iomaíocht i gcomórtais faoi sé bliana déag amháin. Roimhe seo, bhíodh deacreachtaí ag an ndá chumann foireann iomlán a sheoladh ar an bpáirc imeartha. Seo leanas gradaim an chumainn go dtí seo:
S4C
Le linn na 1970í, rinne gníomhaithe teanga feachtas láidir le go mbeadh seirbhís teilifíse i mBreatnais ar fáil. Dhiúltaigh roinnt daoine an ceadúnas teilifíse a íoc agus rinneadh dochar fiú do threalamh craolacháin. I 1980, rinne duine darbh ainm Gwynfor Evans troscadh poiblí tar éis do rialtas Margaret Thatcher dul siar ar ghealltanas a rinne siad i dtaobh an bealach Breatnaise. I ndiaidh do dhaoine móra le rá sa Bhreatain Bheag ag an am sin ar nós Ardeaspag Cledwyn Hughes agus Goronwy Daniel bualadh le hairí rialtais Sasanacha, tháinig an rialtas ar athrú meoin agus aontaíodh go mbunófaí an bealach nua teilifíse. Ní S4C a tháirgeadh a chláir féin, ach choimisiúnaigh siad ó chomhlachtaí neamhspleácha iad, bhí cáil ar na beocháin a choimisiúnaigh siad ach go háirithe. Maoiníodh an tseirbhís go príomha trí thacaíocht ón Roinn Cultúir, Meán agus Spóirt i Westminster. Comhlíonann an BBC a dhualgas poiblí trí dheich uair an chloig de chláir a tháirgeadh gach seachtain, lena n-áirítear cláir a bhfuil tóir orthu mar an sobaldráma Pobol y Cwm (Muintir an Ghleanna) agus an clár Nuachta. Cosúil le seirbhísí eile poiblí an BBC, déantar iad seo a mhaoiniú trí cheadúnas teilifíse.
Chomh maith leis an gcraolachán ar fud na Breataine Bige, bíonn S4C á chraoladh go digiteach agus craoltar cruinnithe ón Tionól Náisiúnta sa Bhreatain Bheag freisin. Tá fáil ar an tseirbhís trí ghlacadóirí satailíte, agus tríd an "Freeview" (Teilifís Dhigiteach trastíre atá ar fáil saor in aisce) agus ar sheirbhís teilifís cábla in áiteanna i ndeisceart na Breataine Bige.
Mars Observer
Spásárthach a lainseáil NASA na Stát Aontaithe i 1992 chun an pláinéad dearg Mars a iniúchadh níos géire mine, ar bheagán costais is maise: $1,000 milliún an costas a bhí air. Bhí gléasanna air chun an t-atmaisféar a thaifeach, an domhantarraingt air a thomhas go mion, imlíne a dhromchla a aimsiú, grianghraif chomh géar sin a ghlacadh den dromchla go bhféadfaí rudaí 3 m ar leithead a fheiceáil orthu, is na sonraí uile seo a chraobhscaoileadh ar ais ar Domhan. Lainseáladh an chéad spásárthach/fithiseoir i 1992 chun íomhánna ardtaifigh den dromchla a fháil agus an réimse maighnéadach pláinéadach is an t-atmaisféar a iniúchadh. Ach cailleadh gach teagmháil leis i 1993 cúpla lá roimh thuirlingt ar Mhars dó. Tá súil in airde ionaid chuí tuirlingthe a aimsiú i gcomhair spásárthaigh le daoine ar bord amach anseo.
An Bhreatain Mhór
Is ainm athbhríoch é An Bhreatain Mhór. Is féidir leis baint:
Ollscoil Oirthuaisceartach
Is ollscoil phríobháideach í Ollscoil Oirthuaisceartach atá suite i mBostún, Massachusetts, SAM. Tá 18,674 fochéimí ag freastal uirthi. Bunaíodh an ollscoil sa bhliain 1898.
SpaceX
mion|clé Comhlacht aeraspás is ea Space Exploration Technologies Corporation, nó SpaceX de ghnáth. Bhunaigh an fiontraí Elon Musk an comhlacht sa bhliain 2002 (is é Elon Musk an t-úinéir do Tesla).
mion|clé|SpaceX-4 Falcon 9, 2014
Sa bhliain 2021, chuir Space X an chéad fhoireann de spásairí neamhghairmiúla chuig an spás le haghaidh trí lá ag dul timpeall an domhain. Bhí ceathrar paisinéirí san iomlán, idir mhná agus fhir. Nuair a tháinig na spásairí ar ais chuig an domhan, thug Elon Musk $20 milliún d’Ospidéal St Jude do pháistí, mar chomhartha buíochais. Bhí an turas an-chostasach, thart ar $28 milliún, agus costasach don timpeallacht chomh maith.
Leona Lewis
Is amhránaí agus cumadóir ceoil Sasanach í Leona Louise Lewis (rugadh í ar an 3 Aibreán, 1985). Tháinig sí chun cáile tar éis gur bhuaigh sí an tríú sraith The X Factor sa bhliain 2006.
Gradaim agus ainmniúcháin
Tá 33 ghradam buaite ag Lewis. Tá 60 ainmniúchán faighte aici.
Nautilus
Géineas moilisc ceifealapóid, a bhfuil trí speiceas díobh ann sa lá atá inniu ann, is ea Nautilus (ón tSean-Ghréigis: ναυτίλος (nautílos) "mairnéalach"). Faigheann siad an t-ainm coitianta nátalais, ainm a roinneann siad leis an speiceas den ghéineas Allonautilus, óna bhfuil difríocht shuntasach eatarthu.
Meastar gur iontaise beo é an nátalas.
Speicis
Aithnítear iad seo a leanas:
Tallulah Bankhead
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Tallulah Brockman Bankhead (31 Eanáir 1902 – 12 Nollaig 1968).
Dlí an chearnfhaid inbheartaigh
mion|420x420px|Is ionann 'S' agus an fhoinse solais, agus léiríonn 'r' na pointí tomhaiste. Léiríonn na línte an [[Flosc (fisic)|flosc a eascraíonn as na foinsí agus na floscanna. Braitheann líon iomlán na bhflosclínte ar neart na foinse agus tá sé seasmhach le hachar méadaithe, sa chás ina chiallaíonn dlús flosclínte níos mó (línte in aghaidh an aonaid) réimse níos láidre. Tá dlús na bhflosclínte i gcomhréir inbhéartach leis an bhfead cearnach ón bhfoinse, toisc go méadaíoinn achar dromchla sféir le cearnóg an gha. Dá bhrí sin bíonn neart an réimse i gcomhréir inbhéartach leis an bhfad cearnach ón bhfoinse.]] Sa bhfisic, is éard is dlí an chearnfhaid inbhéartaighann ná aon dhlí fhisiceach ag rá go bhfuil cainníocht nó déine fhisiciúil sonraithe i gcomhréir inbhéartach leis an bhfad cearnach ó fhoinse na cainníochtcha fisicí sin. Is féidir an chúis bhunúsach seo a thuiscint mar chaolú geoiméadrach, a fhreagraíonn do radaíocht foinsephointe i spás tríthoiseach (féach an léaráid).
Tina McKenzie (feidhmeannach gnó)
Feidhmeannach gnó agus iarpholaiteoir as Béal Feirste i dTuaisceart Éireann í Tina McKenzie.
Luathshaol
Tar éis di céim a bhaint amach in Ollscoil Uladh, thosaigh McKenzie a gairm bheatha ag comhordú clár jabscileanna d’athshlánú iar-chiontóirí, ag obair le NIACRO, Extern, agus le Bord Promhaidh Thuaisceart Éireann (PPTÉ). Tar éis bogadh go Londain chuaigh sí chun cinn sa domhan corparáideach ar fud na Ríochta Aontaithe agus go hidirnáisiúnta, agus í ina Stiúrthóir Díolacháin agus Bainistíochta rathúil le taithí i lóistíocht, seirbhísí airgeadais, sláinte agus cúram sóisialta, agraibhia agus baincéireacht.
Rinne McKenzie tuilleadh staidéir ag Scoil Ghnó Ollscoil Tilburg agus Scoil Ghnó IESE in Ollscoil Navarra. Rinne McKenzie tuilleadh staidéir freisin ag Institiúid Ceannaireachta William J. Clinton in Ollscoil na Banríona, Béal Feirste, ag críochnú an chláir ‘Leading Effective Boards’ sa bhliain 2015.
Saol polaitiúil
D’fhill McKenzie ar ais go Tuaisceart Éireann sa bhliainn 2013 chun Staffline Group (Ireland) a bhunú. Go gairid tar éis di filleadh chuaigh sí isteach sa pháirtí polaitíochta nuabhunaithe NI21 agus ceapadh ina chéad chathaoirleach í. Chuir McKenzie síos uirthi féin mar dhuine a chreideann i gcothú aontas na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann, go príomha ar chúiseanna eacnamaíocha.
Roghnaigh NI21 McKenzie mar a n-iarrthóir don thoghchán Eorpach 2014, agus gheall sí tacaíocht a thabhairt don réigiún san Eoraip agus poist agus fás eacnamaíoch a chur chun cinn. Sheas sí freisin do Chomhairle Cathrach Bhéal Feirste. Fuair sí níos mó ná 10,500 vóta céad rogha i dtoghchán na hEorpa, ach níor shroich sí an tairseach don toghchán.
Oíche an toghcháin, d'fhág McKenzie agus roinnt figiúirí eile as an pháirtí, tar éis líomhaintí faoi mhí-iompar a rinneadh i gcoinne cheannaire an pháirtí Basil McCrea. Go gairid ina dhiaidh sin, d’fhógair McKenzie go raibh sí ag éirí as an bpolaitíocht toisc go raibh sí míshona.
Saol gnó
D’oibrigh McKenzie le breis agus 20 bliain sna hearnálacha acmhainní daonna, earcaíochta agus tacaíochta fostaíochta.
Mamie Eisenhower
Bean chéile Dwight D. Eisenhower í Mamie Geneva Doud Eisenhower, (14 Samhain 1896 - 1 Samhain 1969). Ba chéadbhean na Stát Aontaithe í sna blianta 1953–1961 agus a fear céile ina uachtarán ar an tír.
Tina McKenzie (feidhmeannach gnó)
Saol gnó
Ina ról reatha tá McKenzie ina stiúrthóir bainistíochta ar Staffline Group (Ireland), gnó earcaíochta agus tacaíochta fostaíochta, comhdhéanta de Grafton Recruitment, Staffline Recruitment, PeoplePlus NI agus Diamond Recruitment.
Mamie Eisenhower
Beathaisnéis
Rugadh Mamie Doud in Boone, Iowa. D'oibrigh a hathair don ghnólacht próiseála feola a chuir a athair féin ar siúil agus d'éirigh chomh maith leis sa tionscadal úd go raibh sé ábalta dul ar scor agus é 36 bliana d'aois. Imircí ón tSualainn ab ea a seantuismitheoirí ar thaobh a máthar. Chuir siad tuismitheoirí Mamie fúthu in Denver, Colorado nuair a bhí sí 10 mbliana d'aois, cé gur ba ghnách lena teaghlach an geimhreadh a chaitheamh in San Antonio, Texas, mar ar casadh ise agus Dwight Eisenhower lena chéile.
Glenn Marine Group
Is soláthraí seirbhísí muirí atá bunaithe i Singeapór é Glenn Marine Group, lena n-áirítear lóistíocht chabhlaigh agus oibriú tacaíochta ar an gcladach lena n-áirítear críochfoirt mhara agus oibríochtaí calafoirt.
Stair
Bunaíodh an chuideachta mar Glenn Marine Enterprise i 1946 i Penang, an Malae, ag soláthar seirbhísí loinge do longa bhí ag baint úsáide as Cé Swettenham..
Glenn Defense Marine Asia
I mí Mheán Fómhair 2013, tháinig fochuideachta de chuid na cuideachta, an conraitheoir tacaíochta long Glenn Defense Marine Asia (GDMA), díríodh aird an phobail ar imscrúdú leanúnach ar scannal éillithe laistigh de Chabhlach na SA. In 2010, Bhí oifigigh an Chabhlaigh in amhras go raibh cuid de na billí a chuir cuideachta GDMA ón Téalainn stuáilte. De réir ionchúisitheoirí a bhí ag fiosrú an cháis, ghearr an chuideachta an iomarca airgid ar an gCabhlach as earraí agus seirbhísí de mhéid a sháraigh 20 milliún dollar. Líomhnaítear gur earcaigh príomhfheidhmeannach, uachtarán agus cathaoirleach na cuideachta, Leonard Glenn Francis, ar a dtugtar ‘ Fat Leonard ,’ líonra brathadóirí laistigh den United States Seventh Fleet de chuid an Naval Criminal Investigative Service (NCIS), a sholáthródh dó faisnéis rúnda faoi sceidil oibriúcháin long an Chabhlaigh, agus foláireamh a thabhairt dó nuair a rinne iniúchóirí cabhlaigh iarracht idirbhearta gnó amhrasacha a imscrúdú le Glenn Marine. Mar mhalairt air sin, d’éiligh ionchúisitheoirí go gcuirfeadh Francis striapacha, costais taistil agus buntáistí eile ar fáil d’oifigigh an chabhlaigh.
Lá Loving
mion|clé|Pósadh Louis agus Louisa-Gregory sa bhliain 1912 - pósadh Baha' sna Stáit Aontaithe Is ceiliúradh ar an ilchiníochas "Lá Loving", ar an 12 Meitheamh gach bliain.
Tá an lá dírithe ar phósadh idirchiníoch mhuintir Loving in Virginia sna seascaidí. Bhí an pósadh idirchiníoch mídhleathach i Virginia na linne, mar a bhí in áiteanna eile, agus tharraing an bheirt srathair (muintir Loving) na hainnise orthu féin nuair a d’fhilleadar ar an bhfód dúchais tar éis pósadh in Washington DC.
Sheas siad an fód agus chuaigh an cás a fhad le cúirt uachtarach Mheiriceá. Ar 12 Meitheamh 1967, sa chás Loving v. Virginia, rialaigh an chúirt go raibh deighilt ar bhonn cine i stáit áirithe ag teacht salach ar an bhunreacht.
Breasal mac Aodha Róin
Rí Ulad de Dhál Fhiatach ba ea Breasal mac Aodha Róin (Sean-Ghaeilge Bressal mac Áedo Róin) (bás 750). Aodha Róin mac Bécce Bairrche (bás 735), iar-rí, ba ea a athair. Bhí sé i réim ón mbliain 749 go dtí 750.
Sa ríliosta sa Leabhar Laighneach, feictear é go díreach tar éis a athar agus go raibh réimeas aon bhliain aige. Faightear an chroineolaíocht chéanna i nAnnála na gCeithre Máistrí, a deir fosta gur éag sé ag Dún Cheiltchair (gar de Dhún Pádraig). Creideann an staraí Byrne go raibh idir-ríocht ann idir Aodh Róin agus deartháir Bhreasail, Fiachna (bás 789).
Mars Surveyor
Clár de chuid NASA a thosaigh i ndiaidh teip Mars Observer, ag obair ar na bunphrionsabail chéanna. Sraith lainseálacha a bheadh i gceist. Lainseáladh an chéad spásárthach (an Mars Global Surveyor) i 1996 agus shroich sé Mars go déanach i 1997. Lainseáladh an Mars Climate Orbiter i 1998, agus an Mars Polar Lander i 1999, iad araon leis an bpláinéad a shroichint i 1999, ach cailleadh an dá cheann. I 2001 lainseáladh an Mars Odyssey, agus thosaigh sé ag fithisiú Marsa níos déanaí an bhliain sin. Lainseáil an ESA an Mars Express i 2003, a theip. Tháinig ceann den dá charr Sojourner de chuid NASA (Spirit) i dtír ann i 2004 chun íomhánna ardtaifigh den ithir a tharchur ar ais ar Domhan. Go luath ina dhiaidh thosaigh an Sojourner eile (Opportunity) ag scrúdú na hithreach is na gcarraigeacha lena ghéag ionstraimithe ar leith.
Gloria Stuart
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Gloria Frances Stuart (4 Iúil 1910 – 26 Meán Fómhair 2010).
Zwolle
right|thumbIs bardas agus cathair san hÍsiltíre é Zwolle. Tá daonra 123,507 sa chathair.
Loch Dabhach a' Phùir
Loch fionnuisce Albanach is ea Loch Dabhach a' Phùir, atá suite sna Garbhchríocha, thart ar seacht gciliméadar siar ó dheas ó Inbhir Nis. Tá sé in aice le Loch Nis, thart ar 500 méadar soir ó thuaidh sa Ghleann Mór.
Tá an loch thart ar 1.6 km ar fhad agus thart ar 350 méadar ar leithead ag an bpointe is leithne. Cothaíonn Abhainn Nis an loch ón iardheisceart agus a an abhainn amach as an loch san oirthuaisceart.
Tá Loch Dabhach a' Phùir mar chuid den Chanáil Chaladónach. Nuair a tógadh an Chanáil Chaladónach, d'ardaigh dromchla an locha thart ar 3 mhéadar, agus tá sé thart ar 16 mhéadar os cionn na farraige anois. Tá sé thart ar 50 troigh ar doimhneacht, ag a phointe is doimhne.
Téann an bóthar A82 thar chladach thuaidh an locha, rud a chiallaíonn go bhfuil sé éasca teacht air. Tá Taigh Dabhach a' Phùir, foirgneamh ón 18ú haois, suite ar bhruach an locha. Tá na gairdíní tarraingteach do thurasóirí.
Cónasc (réalteolaíocht)
deas|150px|thumb|Comhchuingiú Sa réalteolaíocht, is éard is cónasc ann ná ailíniú dhá rinn neamhaí mar a fheictear iad ón Domhan (mar shampla, pláinéad leis an nGrian). Bíonn na pláinéid lasmuigh, atá níos faide amach ón nGrian ná muid, i gcónasc nuair a luíonn siad díreach taobh thiar den Ghrian. Bíonn dhá shaghas cónaisc ag Mearcair is Véineas, na pláinéid atá níos gaire don Ghrian ná muid. Bíonn siad i gcónasc íochtair nuair a luíonn idir an Domhan is an Ghrian, agus i gcónasc uachtair nuair a luíonn díreach taobh thiar den Ghrian. I ngach cás, tarlaíonn an cónasc ag an nóiméad a bhíonn an dá rinn ag an domhanfhad neamhaí céanna.
CODASYL
deas|250px|thumb|CODASYL Coiste saineolaithe ríomhaireachta sna Stáit Aontaithe a rinne tuarascálacha ar airíonna ríomhchláraithe ba ea CODASYL (Comhdháil ar Theanga Córas Sonraí). Bhí sé freagrach as teicníocht a shaothrú chun sonramhíreanna agus na gaolta eatarthu a stóráil i gcóras ríomhairí. Tugtar an tsamhail líonraí sonraí, nó samhail CODASYL, ar an teicníocht seo.
Tástáil Marsh
Tástáil ar arsanaic (As) is antamón (Sb) ina ndí-ocsaídítear a gcomhdhúile chuig AsH3 is SbH3, iad araon so-ghalaithe ionas go ndeascann na miotail ar dhromchla gloine le scáthán a dhéanamh. Ainmnithe as an gceimicí Briotanach James Marsh (1794-1846), a bhí ina chúntóir le Michael Faraday in Acadamh Ríoga an Airm i Londain.
A2 (Tuaisceart Éireann)
thumb|250px|An [[Cósta Cabhsa]]
Bóthar cois mara in oirthear Uladh in Éirinn is ea an A2. Gabhann sé trí­ gach aon bhaile cois mara sna Sé Chontae, Iúr Chinn Trá, Beannchar, Béal Feirste, Latharna, Cúil Raithin, agus Doire san áireamh. Ní leanann sé cúrsa an M2.
Tá sé ar an taobh ó dheas de na Beanna Boirche i gContae an Dúin, agus ar an taobh thoir de na Gleannta na hAontroma, i gContae Aontroma.
Bailte ina gcúrsa;
Tollánmhicreascóp scanacháin
alt=|mion| Íomhá d'atógáil ar dhromchla glan (100) [[Ór|d'ór .]] Cineál micreascóip a úsáidtear le haghaidh dromchlaí a íomháú ag an leibhéal adamhach is ea tollánmhicreascóp scanacháin (TMS) Thuill a aireagóirí Gerd Binnig agus Heinrich Rohrer, a d'forbair é i 1981 ag IBM Zürich, an Duais Nobel san Fhisic sa bhliain 1986. Braitheann an TMS an dromchla trí rinne stiúrtha an-ghéar a úsáid a fhéadann idirdhealú a dhéanamh idir gnéithe níos lú ná 0.1 nm le 0.01 nm (10 in) taifeach doimhneachta. Ciallaíonn sé seo gur féidir adaimh aonair a íomháú agus a ionramháil go rialta. Tógtar an chuid is mó de na micreascóip le húsáid i bhfolús ultra-ard ag teochtaí ag druidim le nialas-ceilvin, ach tá malairtí ann le haghaidh staidéir san aer, san uisce agus i dtimpeallachtaí eile, agus le haghaidh teochtaí os cionn 1000 ° C.
Vivion de Valera
Eolaí, fear gnó agus polaiteoir Éireannach ba ea Vivion de Valera (13 Nollaig 1910 – 16 Feabhra 1982), an páiste is sine a rugadh d'Éamon de Valera, iar-Thaoiseach agus iar-Uachtarán na hÉireann, agus do Shinéad de Valera, a bhean chéile. Baisteadh Vivion as a shean-athair Juan Vivion de Valera é, fear de bhunadh na Spáinne a bhí pósta le máthair a athar agus iad ina gcónaí i Stáit Aontaithe Mheiriceá sna 1880í. Is Aire Stáit é a nia Éamon Ó Cuív, agus iar-Aire í a neacht Síle de Valera.
Rugadh i mBaile Átha Cliath é, agus d'fhreastail sé ar Choláiste na Carraige Duibhe, ar Choláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath agus ar Óstaí an Rí. Agus é ina mhac léinn in UCD, bhí sé ina reachtaire ar An gCumann Liteartha agus Stairiúil an choláiste.
Glaodh chun an bharra é sa bhliain 1937. Chaith sé tréimhse san arm le linn Ré na Práinne, agus chuaigh sé leis an bpolaitíocht sa bhliain 1945. Toghadh mar Theachta Dála de chuid Fhianna Fáil é, agus choimeád sé a shuíochán i nDáil Éireann go dtí na bliana 1981. Bhí sé ina stiúrthóir bainistíochta ar an nuachtán Irish Press idir 1959 agus 1981.
Cailleadh Vivion de Valera i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1982, seacht mbliana tar éis bhás a thuismitheoirí.
Fiseolaíocht is míochaine spáis
Brainse den mhíochaine a phléann le hiarmhairtí eitilte sa spás ar fhiseolaíocht an duine, chun sláinte spásairí a chaomhnú. Mar thoradh ar dhímheáchan, tarlaíonn galar gluaisne, meath an chórais chairdiascamhógaigh, cailliúint mhais na gcealla dearga fola, agus cailliúint an mhianra sna cnámha. Úsáidtear cleachtadh, cothú, bithaischothú, agus teiripe le drugaí chun bac a chur ar na drochiarmhairtí seo. Is gá cosaint fhrithradaíochta a sholáthar i gcás eitiltí fadtréimhseacha, agus cúram míochaine a bheith ar fáil le linn eitiltí freisin. Tá cleachtadh maith ar eitiltí fada anois ag na Rúisigh, mar shampla 366 lá ag spásairí ar Mir (1977-1978). Thógfadh eitilt fillte ar Mhars 6 bhliain ar a laghad, ach i bpleananna NASA samhlaítear eitiltí timpeall 3 bliana agus cuairt timpeall 500 lá ar an bpláinéad taobh istigh de sin.
Mikhail Botvinnik
Imreoir fichille Rúiseach agus Sóivéadach ab ea Mikhail Moiseyevich Botvinnik (17 Lúnasa [4 Lúnasa de réir an féilire Iúil] 1911 – 5 Bealtaine 1995). Bhí sé ina shéú churadh domhanda agus an chéad imreoir den chéad scoth le forbairt laistigh den chóras fichille san Aontas Sóivéadach. Bhí ról mór aige freisin in eagrú na fichille, agus d'imir sé tionchar mór ar an gcóras Craoibhe Domhanda Fichille tar éis an Dara Cogadh Domhanda. Bhí ról lárnach aige sa chóras traenála a chuir ar chumas an Aontais Shóivéadaigh ceannas a fháil ar an bhficheall sa tréimhse iarchogaidh. Bhí curaidh dhomhanda Anatoly Karpov, Garry Kasparov, agus Vladimir Kramnik i measc a chuid daltaí. D’oibrigh Botvinnik freisin mar innealtóir leictreach agus eolaí ríomhaireachta agus bhí sé ina cheannródaí i bhficheall ríomhaireachta.
Bhuaigh sé Craobhchomórtas na Sóivéide don chéad uair i 1931, éacht a rinne sé arís agus arís eile i 1933, 1939, 1941, 1945 agus 1952. Trína chuid buanna i gcomórtais idirnáisiúnta, measadh sé ar cheann de roinnt dúshlánóirí dlisteanacha don churadh domhanda ag an am, Alexander Alexhine. Mar sin féin, chuir an cogadh cosc ​​ar shocruithe cluiche eatarthu agus fuair Alekhine bás i 1946. Bhuaigh Botvinnik Craobh Domhanda Fichille 1948, comórtas ciorclach a imríodh san Háig agus Moscó in aghaidh na ceithre imreoirí eile a raibh meas orthu ba láidre ar domhan. Fuair Botvinnik 14 pointe in aghaidh Vasily Smyslov (APSS) 11, Paul Keres (APSS) 10½, Samuel Reshevsky (SAM) 10½ agus Max Euwe (An Ísiltír) 4 pointe. clé|mion|317x317px|Na ceithre iomaitheoirí i 1948.
Chosain sé a theideal i 1951 i gcoinne David Bronstein (12-12, ach d'ordaigh na rialacha go gcoimeádfadh curadh an domhain an teideal) agus i 1954 i gcoinne Vasiliy Smyslov. Mar sin féin, chaill sé é i 1957 i gcoinne Smyslov. San athimirt (a bhí ráthaithe don duine a chaill de réir na rialacha san am), bhuaigh sé an teideal ar ais faoi 12.5-10.5. I 1960 chaill sé an teideal arís do Mikhail Tal, ach sa bhealach chéanna, bhuaigh sé ar ais é san athimirt an bhliain dár gcionn. I 1963, chaill sé an teideal i gcoinne Tigran Petrosian ach chinn FIDE nach gceadófaí athimirt a thuilleadh. Is féidir é seo a fheiceáil mar fhrithghníomhú i gcoinne na fírice gur dhear Botvinnik na rialacháin Craoibhe Domhanda Fichille ó 1948 i leith. Diúltaigh Botvinnik páirt a ghlacadh sa comórtas chun dúshlánaí a aimsiú do Petrosian i 1966, ach lean sé ag imirt i gcomórtais idirnáisiúnta go dtí 1970.
Bhunaigh Botvinnik scoil fichille a thug ardoideachas do dhream imreoirí fichille ar leith. D’fhorbair roinnt imreoirí fichille rathúla tríd an teagasc seo, mar shampla na curaidh domhanda níos déanaí Kasparov, Karpov agus Kramnik. Nuair a bhí deireadh le gairm Botvinnik mar imreoir fichille, dhírigh sé ar a scoil fichille agus ar fhicheall ríomhaireachta. Ar feadh an chuid is mó dá shaol bhí sé gníomhach freisin laistigh den Pháirtí Cumannach Sóivéadach. Fuair ​​sé bás den ailse i 1995.
Físghram
Clár iomlán teilifíse, taifeadta ar chaiséad fístéipe nó físdhiosca le haghaidh a dháilte le díol nó ligean.
Cair Ruairidh
Sráidbhaile beag traidisiúnta, in aice le Dalton, atá suite ar iardheisceart na hAlban is ea Cair Ruairidh. Tá sé suite ag 76m os cionn leibhéal na farraige, soir ó dheas ó Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh, idir Inbhir Anainn agus Dùn Phrìs, le taobh an Uillt Daltan, a shníonn isteach in Abhainn Anainn taobh thiar den bhaile. Tá sé 247km ar shiúl ó Obar Dheathain, 104km ó Ghlaschú, 105km ón t-Shrón Reamhar agus 103km ó Dhùn Èideann, príomhchathair na tíre. Tá 133 duine ina gcónaí sa bhaile. Tá Béarla mar chéad teanga ag an chuid is mó de mhuintir Chair Ruairidh. Tá geilleagar an bhaile ag brath go mór ar thalmhaíocht agus ar thurasóireacht. Ina theannta sin, tá dhá óstán agus ionad gairneoireachta sa bhaile. Maidir le hoideachas, tá bunscoil anseo ach caithfidh tú dul chuig an meánscoil in Inbhir Anainn. Gabhann bóthar an A75 idir Cair Luail agus an t-Srón Reamhar thar an áit agus is féidir an baile a fheiceáil ón mbóthar.
Fréamhacha an Logainm
De réir lucht nasanasaíochta, is dóichí gurb é ainm an bhaile ná Cer Ruther sa tSean-Bhreatnais. Tá ainmneacha áiteanna sa Bhreatnais an-fhlúirseach i ndeisceart na hAlban, fiú i 1325 nuair a taifeadadh an logainm.
Stair
Taifeadadh an baile don chéad uair sa bhliain 1350. ==Tagairtí
Albert Fry
mion|Mín Corrbhaic ([[Loch an Iúir)]] Bhí cáil ar Albert Fry (1940 - 5 Bealtaine 2021) mar ghníomhaí teanga, cheoltóir, ailtire agus mar pheileadóir. Bhí dáimh mhór aige le Gaeltacht Thír Chonaill, áit a raibh teach aige i Mín Corrbhaic, gar de Chroithlí (Loch an Iúir). Chuir sé cúpla glúin faoi dhraíocht leis na leaganacha cruinne binne a bhí aige de chuid d'amhráin mhuintir Rann na Feirste.
Saol
Tógadh le Béarla Albert Fry i mBéal Feirste. Chuir sé suim sa Ghaeilge nuair a bhí sé ina ghasúr óg, agus thosaigh sé ag triall ar Ghaeltacht Rinn na Feirste i dTír Chonaill, áit ar fhoghlaim sé amhráin an cheantair sin. mion|[[Bóthar na bhFál]] Fear mór CLG ab ea é. D’imir sé do Na Piarsaigh agus d’Aontroim le linn na 1950idí agus na 1960idí.
Láithreoir raidió agus teilifíse ab ea é chomh maith.
Ba é an chéad duine ón Tuaisceart a bhí ina uachtarán ar Chonradh na Gaeilge agus bhí sé an-ghníomhach i dtólamh i gCumann Chluain Ard Bhéal Feirste.
Bhí baint mhór ag Albert Fry le bunú agus forbairt Bhunscoil Phobal Feirste sna 1970idí, an chéad Ghaelscoil sa Tuaisceart.
Sa bhliain 2015, bronnadh Gradam Mhic Ádhaimh ar Fry.
Ceol
clé|mion Chuir Gael Linn roinnt singil agus albam dá chuid amach sna 1960idí agus 1970idí.
Caisteal nan Ceanadach
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Caisteal nan Ceanadach.
Gracie Allen
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Grace Ethel Cecile Rosalie Allen (26 Iúil 1895 – 27 Lúnasa 1964).
Stailc Writers Guild of America, 2023
Ar 2 Bealtaine 2023,chuaigh an Writers Guild of America (WGA) ar stailc, 11,500 scríbhneoir scriptena na Stát Aontaithe. Bhí aighneas atá ar siúl le fada faoi chúrsaí pá, coinníollacha oibre, conarthaí srl. Ní raibh an AMPTP – comhghuaillíocht léiritheoirí teilifíse agus raidió - toilteanach a thabhairt maidir le ceisteanna a bhí ríthábhachtach do bhaill WGA.
I mí Iúil, mhol ceardchumann na n-aisteoirí in Hollywood (Sag-Aftra) gníomhaíocht thionsclaíoch chomh maith. Bhí sé ráite ag Sag-Aftra, a bhíonn ag plé le haisteoirí i scannáin, ar an teilifís agus ar an raidió, nach raibh an AMPTP toilteanach a thabhairt maidir le ceisteanna atá ríthábhachtach do bhaill Sag-Aftra. Mar sin bhí aisteoirí agus scríbhneoirí ar stailc ag an am chéanna den chéad uair ó na 1960idí. Bhí aisteoirí mór le rá ar son na stailce: d’impigh leithéidí Meryl Streep agus Jennifer Lawrence ar cheannairí an cheardchumainn gan géilleadh agus glacadh le drochmhargadh.
Cille Choluim
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Cille Choluim.
Derry O'Sullivan
File Éireannach atá ina chónaí i bPáras na Fraince is ea Derry O'Sullivan. Rugadh i mBeanntraí i gContae Chorcaí é i 1944.
Tá ceithre bhailiúchán Gaeilge foilsithe aige:
•	Cá bhfuil do Iudás? (Coiscéim, 1987), bailiúchán a ghnóthaigh ceithre dhuais Oireachtais agus Duais Chuimhneacháin Sheáin Uí Ríordáin;
•	Cá bhfuil Tiarna Talún l’Univers? (Coiscéim, 1994);
•	An bhfuil cead agam dul amach, más é do thoil é? (Coiscéim, 2009).
Ghlac sé páirt i bhféilte liteartha in Éirinn, sa Fhrainc, sna Stáit agus i gCeanada, agus tá a chuid filíochta le fáil ina lán irisí liteartha agus duanairí.
Aistríodh dánta an tSúilleabhánaigh go Béarla agus go Fraincis. Tá aistriúchán Béarla le fáil in The King’s English (Paris, First Impressions, 1987). I bhFraincis a scríobh sé na dánta a foilsíodh mar En Mal de Fleurs (Québec, Lèvres Urbaines 30 1988).
Ba é O'Sullivan ba thúisce a d’aistrigh "An Chailleach Béara" (dán de chuid an 10ú haois) go Fraincis, in éineacht le Jean-Yves Bériou and Martine Joulia, mar "Lamentations de la vieille femme de Beare". Foilsíodh é in eagrán dátheangach Gaeilge/Fraincis a cuireadh i cló de láimh (Páras, 1992, 1995) agus a athcheartaíodh i 2006 (Éditions de l'Escampette).
Iarshagart é an Súilleabhánach. Is fada pósta é agus triúr clainne aige. Mhúin sé Béarla sa Sorbonne, san Institut Catholique de Paris agus sa Institut Supérieur d’Electronique de Paris. Scrúdaitheoir sinsearach de chuid an Baccalauréat Idirnáisiúnta is ea é. Tá lámh aige ina lán tionscadal agus chuidigh sé leis an Festival Franco-Anglais de Poésie a bhunú.
Chuaigh sé i gcomhar lena lán ealaíontóirí. Tá ealaín Reginald Gray le feiceáil ar chlúdaigh trí cinn dá chuid bailiúchán. I 2010 chuir Kate Van Houten "Ceamara/Camera" (dán Gaeilge/Béarla ar fhreagra é ar dhán le Jean-Max Albert, ‘’La camera sans film’’), i gcló de láimh i bPáras mar eagrán teoranta. . i 2012 d’fhoilsigh Ateliers Bo Halbirk "Saorganach/En affranchi à faux," dán Fraincis/Gaeilge a mhaisigh Valery Vahey, mar bhoscra lámhchlóite teoranta. .
CLG Domhnach Mór/Cill Dhéagláin
Is club Chumann Lúthchleas Gael é Domhnach Mór/Cill Dhéagláin atá ionnaithe i mbaile Chill Dhéagláin i gContae na Mí. Bíonn an club san iomaíocht i gcomórtais na Mi. Bunaíodh an fhoireann sa bhliain 1923 faoin ainm Domhnach Mór ach athainmíodh í go Domhnach Mór/ Cill Dhéagláin sa bhliain 1996 mar léiriú ar an líon méadaithe imreoirí agus lucht tacaíochta ó Chill Dhéagláin. Tá trí chraobh shinsir peile buaite ag an gclub.
Stair
Bunaíodh an club faoin ainm Donaghmore I 1923 sa bhaile fearainn 3km ó dheas ó Chill Dheaglaín. Bhuaigh an club trí chraobh shinsear Peile in 1927, 1928 agus 1942. Le tamall anuas d’éirigh go maith leis an gclub ag leibhéil sóisear agus idirmheánach agus faoi láthair tá 45 fhoireann san iomaíocht ag Peil, Iománaíocht, Peil na mBan, agus Camógaíocht.
Aitheasc Gettysburg
Ar an 19 Samhain, 1863 thug Abraham Lincoln óráid ar a dtugtar Aitheasc Gettysburg (Béarla: Gettysburg Address). clé|mion
Speirm
mion An ghaiméit fhireann in ainmhithe. De réir cineáil, cill bheag inghluaiste a aimsíonn is a threánn an ghaiméit bhaineann (an t-ubhán). Níl mórán cíteaplasma inti.
Hattie McDaniel
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Hattie McDaniel (10 Meitheamh 1893 – 26 Deireadh Fómhair 1952).
Déardaoin
Is é lá na seachtaine idir Dé Chéadaoin agus Dé hAoine.
San úrscéal The Hitchhiker's Guide To The Galaxy le Douglas Adams, deir an príomhcharactair Arthur Dent 'Ní foláir sin Déardaoin, níor tháinig mé isteach ar Déardaoin riamh', i gceann cúpla soicind, scriosadh an domhain.
Sa reiligiúin Hindu, is 'guruvar', nó lá an Guru é an Déardaoin.
Laethanta Ainmnithe
Déardaoin Mandála - Is é sin an Déardaoin roimh Cáisc, lá glanadh go traidisiúnta agus lá ina thabhairt amach airgead Mandála sa Ríocht Aontaithe.