cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Johann Gottlieb Fichte
Fealsúnacht
Tosaíonn Fichte leis an mbunphrionsabal gur gá don Mhise (“das Ich”) é féin a chur in iúl mar indibhid chun é féin a fhógairt ar chor ar bith. Chun é féin a chur in iúl mar indibhid caithfidh an Mise a aithint go bhfuil indibhidí saora eile ag iarraidh air srian a chur lena shaoirse féin le meas ar shaoirse daoine eile. Caithfidh indibhidí réasúnta a leithéidí eile a aithint chun go mbeadh an Mise indibhidiúil ann.
Tá féinaireachtáil Fichte ag brath ar bhac a dhéanann rud nach cuid den Mhise é ach nach féidir é a cur i leith aireachtáil chéadfach ar leith. Is é bunús an Mhise an fhéiniúlacht a fhógairt, i.e. tugann an comhfhios le tuiscint go bhfuil an féinchomhfhios ann cheana. Ní féidir an fhéiniúlacht seo a thuiscint mar fhíric shíceolaíoch, ná mar ghníomh ná mar theagmhas a bhaineann le substaint nó le neach a bhí ann cheana. Gníomh é a rinne an Mise, gníomh arb ionann é agus an Mise a bheith ann. Ní féidir leis an Mise é féin a leagan síos ach mar rud teoranta. Ní féidir leis a theorannú féin a leagan síos fiú.
Náisiúnachas
Shíl Fichte gurbh é aidhm an náisiúin Ghearmánaigh impireacht spioraid agus réasúin a bhunú agus an foréigean atá in uachtar sa saol a scrios ar fad. Náisiúnachas cultúrtha a bhí ann, amhail náisiúnachas Gearmánach Johann Gottfried Herder, agus é fréamhaithe san aeistéitic, sa litríocht agus sa mhoráltacht. Ach chreid sé freisin gur chóir go mbeadh an pobal agus an geilleagar faoi smacht an stáit.
Bhain an Páirtí Naitsíoch fónamh as tuairimí Fichte. Ach bhí Fichte féin cinnte gur cheart ligean do na Giúdaigh a gcreideamh a chleachtadh gan bhac. I ndeireadh a shaoil acadúil d’éirigh sé as a phost mar reachtaire Ollscoil Bheirlín nuair a dhiúltaigh a chomhghleacaithe pionós a thabhairt dóibh siúd a bhí ag ciapadh mac léinn Giúdach.
Henry Morton Stanley
Iriseoir agus taiscéalaí ab ea Henry Morton Stanley. (28 Eanáir 1841 - 10 Bealtaine 1904)
Ich bin ein Berliner
Agus é ar cuairt ar Bheirlín Thiar ar an 26 Meitheamh 1963, thug uachtarán SAM, John F Kennedy, Beirlíneach air féin, ag léiriú a chuid tacaíochta do mhuintir iarthar na cathrach,
Tá cáil ar an óráid go háirithe mar gheall ar na bhfocail stairiúla "Ich bin ein Berliner" ("Is Beirlíneach mé" as Gaeilge). Bhí na sluaite daoine amach ar na sráideanna, agus thóg Kennedy óráid i gcoinne an chumannachais. Deirtear go raibh daoine ar an taobh eile den bhalla ag tabhairt bualadh bos dó an am, chun agóid a dhéanamh i gcoinne na Rúiseach. Dúirt Kennedy go léirigh an balla loiceadh an chumannachais.
Meastar go raibh 5/6 den daonra amach ag éisteacht le Kennedy ar an lá seo.
Labhair SAM go láidir in éadan an bhalla. Ach ní dhearna siad ní ba mhó ná sin. Cinnte bhí eagla orthu go dtosófaí cogadh.
Drochaid Chaol-Aibhne
Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Drochaid Chaol-Aibhne.
Dioscliosta Alexandra Burke
Is éard atá i ndioscliosta an amhránaí, cumadóir amhrán R&G Sasanach Alexandra Burke ná dhá albaim stiúideo amháin, naoi singil mar ealaíontóir ceoil aonréadach, dhá singil mar gné-ealaíontóir ceoil agus deich físeáin ceoil.
Georgia Drummy
Is imreoir leadóige sóisearach Éireannach í Georgia Drummy. Rugadh í ar an 18 Aibreán 2000 i mBaile Átha Cliath.
2018
Imríonn Drummy ar chomórtais na hóige. Sa chraobh 2016 Australian Open, bhuaigh sí áit i gcomórtas na gcailíní mar cháilitheoir. Chaill sí a céad chluiche, i gcoinne Ayano Shimizu.
I 2018 d'imir Drummy ag 2018 French Open. Chaill sí a céad chluiche i gcoinne María Camila Osorio Serrano, réimnithe in ord feabhais ag uimhir a trí. Bhí sí ag imirt i gcomórtas na mbeirteanna le Simona Waltert, ón Eilvéis. Bhuaigh siad a gcéad chluiche i gcoinne Leylah Annie Fernandez agus Joanne Zuger. Chaill siad a ndara chluiche ML Carlé agus C Gauff, réimnithe in ord feabhais ag uimhir a sé.
D'imir Dummy ag 2018 Wimbledon Championships. Chaill sí a céad chluiche i gcoinne Wang Xiyu, réimnithe in ord feabhais ag uimhir a deich. D'imir sí i gcomórtas na mbeirteanna le Alexa Noel, ón Stáit Aontaithe. Bhí siad réimnithe in ord feabhais ag uimhir a seacht. Bhuaigh siad a gcéad cluiche i gcoinne Leylah Viktoryia Kanapatskaya agus Lenka Stará. Bhuaigh siad a ndara chluiche Amelia Bissett agus Morgan Cross. Chaill siad a gcluiche sa cheathrú-ceannais i gcoinne Caty McNally agus Whitney Osuigwe.
D'imir Dummy ag 2018 US Open. Bhuaigh sí a céad chluiche i gcoinne Anastasia Tikhonova. Chaill sí a dara chluiche i gcoinne Naho Sato, réimnithe in ord feabhais ag uimhir a naoi. D'imir sí i gcomórtas na mbeirteanna le Viktoriia Dema, ón Úcráin. Chaill siad a gcéad cluiche i gcoinne Taisya Pachkaleva agus Anastasia Tikhonova.
Bhain Drummy áit amach ag na Cluichí Oilimpeacha do Dhaoine óga an tSamhraidh 2018 atá ar siúl i mBuenos Aires, An Airgintín. Bhuaigh sí a céad chluiche i gcoinne Valentina Ivanov, ach chaill sí a dara chluiche i gcoinne Daniela Vismane. D'imir sí i gcomórtas na mbeirteanna le Ana Makatsaria, ón tSeoirsia. Chaill siad a gcéad cluiche i gcoinne Yuki Naito agus Naho Sato, a bhain áit amach sa cheannais.
Balor
Rí na bhFomhórach i miotaseolaíocht na nGael ab ea Balor Drochshúile, nó Balar agus Bolar mar a litrítear é i bhfoinsí éagsúla. Fathach a bhí ann, le súil amháin i lár a éadain agus ceann eile ar chúl a chinn. De réir an fhinscéil, mac Bhuarainech agus fear Chethleann ab ea é, agus cónaí air ar Oileán Thoraigh.
Mharaigh sé Nuada ag an Dara Cath Maighe Tuireadh le draíocht a shúile, sular maraíodh é féin ag lámha Lugh.
Ball dobhráin
De ghnáth, lot beag leata comhbheirthe ar an gcraiceann de bharr prolaiféarú na bhfuileadán beag, a chuimsíonn cealla scaipthe lítheacha (comharthaí broinne). Uaireanta bíonn a leithéid níos forleithne agus cruthaíonn paistí ardaithe (plaiceanna) is gá a bhaint trí mháinlíocht, le léasar nó ar bhealach eile. mion|Ball dobhráin indeirmeach
Litríocht Indiach i mBéarla
Stair
Tá stair na litríocht seo réasúnta gearr agus gan í ach céad bliain go leith d'aois. An chéad leabhar a scríobh Indiach i mBéarla ba é Travels of Dean Mahomet é, scéal taistil le Sake Dean Mahomet a foilsíodh i Sasana sa bhliain 1793. Ar dtús bhí rian an úrscéil Iartharaigh le haithint ar leabhair Indiacha. Bhain na scríbhneoirí luatha úsáid as Béarla a bhí glan ó fhocail Indiacha agus iad ag iarraidh saol na hIndia a léiriú. Scríobh Bankim Chandra Chattopadhyay (1838 - 1894) Rajmohan’s Wife, leabhar a d'fhoilsigh sé sa bhliain 1864; is é an chéad úrscéal Indiach é a scríobhadh i mBéarla.
Scríobh Rabindranath Tagore (1861 - 1941) i Beangáilis agus i mBéarla agus bhí sé freagrach as na haistriúcháin Bhéarla a rinneadh dá shaothair Bheangáilise. Ba é Dhan Gopal Mukerji (1890-1936) an chéad údar Indiach a bhain duais liteartha sna Stáit Aontaithe. Tá iomrá le Nirad C. Chaudhuri (1897-1999), scríbhneoir neamhfhicsin, as a leabhar Autobiography of an Unknown Indian (1951) agus cuntas aige ann ar a ndeachaigh i bhfeidhm ar a shaol. Sna 1950í bhunaigh P. Lal (1929-2010), file, aistritheoir, foilsitheoir agus scríbhneoir aistí, an preas Writers’ Workshop ar mhaithe le Béarla na hIndia. Scríobh an veigeatóir Caismíreach Ram Nath Kak (1917 - 1993) dírbheathaisnéis dar theideal Autumn Leaves, cuntas grinn ar shaol na Caismíre sa fichiú haois.
Is sampla maith dá stíl scríbhneoireachta an léiriú a dhéantar ar shaol an bhaile bhig trí shúile an bhuachalla Swaminathan in Swami and Friends. San am céanna bhí clú ag teacht ar scríbhneoir de shórt eile ar fad, Mulk Raj Anand (1905-2004), de bharr scéalta a bhí suite i dtuaisceart na hIndia, ach bhí a shaothar siúd níos géire agus cuntas ann a bhí coscrach go leor uaireanta ar ar tháinig de dhifríochtaí aicme, sainaicme agus creidimh. Deir an scríbhneoir Lakshmi Holmström, "The writers of the 1930s were fortunate because after many years of use, English had become an Indian language used widely and at different levels of society, and therefore they could experiment more boldly and from a more secure position". Is minic a luaitear Kamala Markandeya in éineacht leis an triúr RK Narayan, Mulk Raj Anand agus Raja Rao mar scríbhneoir Béarla.
Ní admhaítear go forleathan fós cá mhéad a rinne Manoj Das agus Manohar Malgoankar chun cur le saothrú liteartha an Bhéarla.
Níos déanaí
Tá Salman Rushdie ar na scríbhneoirí is suntasaí a rugadh san India agus a scríobhann i mBéarla. Tá sé ina gcónaí sna Stáit Aontaithe anois. Bhain a shaothar Midnight's Children Duais Booker 1981, Booker of Bookers 1992, agus Best of the Bookers 2008. Bhí blas nua ar a chuid scríbhneoireachta agus úsáid á baint aige as teanga mheasctha - Béarla a bhí breac le téarmaí Indiacha agus a d’fhéadfadh mionchúrsaí na tíre a thabhairt chun soiléire da bharr. De ghnáth déantar é a cheangal leis an réalachas taibhsiúil, rud a luaitear go minic le leithéidí Gabriel García Márquez.
Tá Nayantara Sehgal ar dhuine de na chéad scríbhneoirí Indiacha a fuair aitheantas forleathan i mBéarla. Cuireann sí síos ar uasaicme na hIndia agus iad ag dul i ngleic le géarchéimeanna poliatiúla na tíre. Bhain sí Gradam Sahitya Akademi 1986 as a húrscéal, Rich Like Us (1985); is é Sahitya Akademi Acadamh Náisiúnta Liteartha na hIndia. Fuair Anita Desai, a bhí gearrliostaithe don Duais Booker trí huaire, Gradam Sahitya Akademi 1978 as a húrscéal Fire on the Mountain agus an Guardian Prize as The Village by the Sea. Bhuaigh a hiníon Kiran Desai Duais Man Booker 2006 as a dara húrscéal, The Inheritance of Loss. Fuair Ruskin Bond Gradam Sahitya Akademi 1992 as a chnuasach gearrscéalta Our Trees Still Grow in Dehra. Chomh maith leis sin, eisean a scríobh an t-úrscéal stairiúil A Flight of Pigeons, atá bunaithe ar eachtra de chuid Cheannairc Indiach 1857.
thumb|200px|[[Salman Rushdie]]
Baineann Vikram Seth, údar The Golden Gate (1986) agus A Suitable Boy (1994), tairbhe as Béarla neamh-Indiach agus as téamaí níos réadúla. Scéalaí soléite traidisiúnta é agus glaoch mór ar a shaothar dá bharr. Tá sé ina fhile nótáilte freisin.
Scríbhneoir eile a chuir go mór leis litríocht Bhéarla na hIndia Indiach is ea Amitav Ghosh. Scríobh sé The Circle of Reason (1986), The Shadow Lines (1988), The Calcutta Chromosome (1995), The Glass Palace (2000), The Hungry Tide (2004), agus Sea of Poppies (2008), an chéad chuid den tríológ The Ibis, atá suite sna 1830í, díreach roimh Chogadh an Ópiam, agus a chuireann síos ar choilíneachas an Oirthir. Is é River of Smoke (2011) an leabhar is déanaí uaidh, agus an dara leabhar den tríológ.
Údar Ceanadach é Rohinton Mistry ach rugadh san India é. Bhain sé an Neustadt International Prize for Literature (2012). Ba é a chéad leabhar Tales from Firozsha Baag (1987), cnuasach gearrscéalta a d'fhoilsigh Penguin Books i gCeanada. Tugadh moladh mór do na húrscéalta Such a Long Journey, (1991) agus A Fine Balance (1995).
Tá féith an aoir le mothú in The Great Indian Novel, úrscéal le Shashi Tharoor a ghabhann siar is aniar tríd an am. Tá neamhchlaontacht i leith na hIndia le mothú ina shaothar, rud a bhféadfadh baint a bheith aige lena thaithí mar fheidhmeanach sna Náisiúin Aontaithe. Aistríonn Vikram Chandra idir an India agus na Stáit Aontaithe agus tháinig clú criticiúil air as a chéad úrscéal, Red Earth and Pouring Rain (1995), agus cnuasach gearrscéalta, Love and Longing in Bombay (1997). Tháinig iomrá ar Vikram A. Chandra de thoradh a leabhair The Srinagar Conspiracy (2000). Tá Suketu Mehta ina chónaí faoi láthair sna Stáit Aontaithe agus Maximum City (2004) foilsithe aige, cuntas ar a shaol i gcathair Mumbai. Sa bhliain 2008 fuair Arvind Adiga Duais an Man Booker as a chéad úrscéal, The White Tiger.
Tá scríbhneoirí eile ann, leithéidí Arundhati Roy agus David Davidar, atá níos fréamhaithe ina bhfearann féin. Cuireann Roy síos uirthi féin mar scríbhneoir “dúchasach”; bhain The God of Small Things Duais Booker 1997, agus tá dlúthbhaint ag a saothar le tírdhreach leathan Kerala. Tá leabhar Davidar, The House of Blue Mangoes, suite i ndeisceart na tíre, in Tamil Nadu. Sa dá leabhar tá an-tábhacht leis an tíreolaíocht agus leis an bpolaitíocht. Gníomhaí polaitiúil agus sóisialta is ea Roy agus an-aithne uirthi thar lear. Léiríonn scéalta [[Ratan Lal Basu] saol na ndaoine treibheacha agus mhuintir na sléibhte in Iarthar Bheangál agus sna stáit in aice leis - Sikkim, an Bhútáin agus Neipeal. Léiríonn a lán scéalta dá chuid saol corraithe polaitiúil Iarthar Bheangál ó aimsir ghluaiseacht na Nacsailíteach sna 1970í.
Ina úrscéal Lament of Mohini (2000), scríobhann Shreekumar Varma faoi na Namboodiris agus uasaicme Kerala agus tagairt déanta aige don chóras matrarcach agus do phósadh sammandham. Ar an gcaoi chéanna, scríobhann Arnab Jan Deka, innealtóir oilte agus dlítheoir, faoin eiseachas spioradálta agus fisiciúil ar bhruach abhainn an Brahmaputra, agus chuir sé leabhar filíochta amach in éineacht leis an úrscéalaí agus file Tess Joyce, dar teideal A Stanza of Sunlight on the Banks of Brahmaputra (1983, an India agus an Bhreatain 2009), ag cur shíorshruth na beatha in iúl. Chuir sé cnuasach gearrscéalta amach, The Mexican Sweetheart & other stories (2002), ag plé na rudaí a dhealaíonn daoine amach ó chéile. Fuair cnuasach gearrscéalta, Next Door, le Jahnavi Barua, ardmholadh. Údar í as Assam atá ina cónaí in Bangalore agus an cheannairc in Assam mar chúlra ag a saothar.
Díospóireacht
Ar na cnámha spairne is mó a bhaineann le litríocht Indiach i mBéarla tá fiúntas na scríbhneoireachta sin le hais a bhfuil á scríobh i dteangacha dúchais na tíre. I measc phríomhthéarmaí na díospóireachta tá beagthábhacht/údaracht, aithriseach/cruthaitheach, éadomhain/domhain, criticiúil/neamhchriticiúil, scothroghnach/comónta.
Tá dhá thaobh na díospóireachta le fáil i dtuairimí Salman Rushdie agus Amit Chaudhuri ina leabhair The Vintage Book of Indian Writing agus The Picador Book of Modern Indian Literature.
Chuir Rushdie colg ar a lán daoine agus scríbhneoirí Béarla ina measc nuair a thug sé tús áite do scríbhneoireacht i mBéarla. Dúirt sé gur dheacair do dhaoine áirithe a ghlacadh leis an tuairim íorónta gur trí Bhéarla a rinneadh an scríbhneoireacht is fearr a tháinig as an India ó thús an neamhspleáchais amach.
Tuairim eile atá ag Chaudhuri: "Can it be true that Indian writing, that endlessly rich, complex and problematic entity, is to be represented by a handful of writers who write in English, who live in England or America and whom one might have met at a party?"
Is dóigh le Chaudhuri gur thosaigh scríbhneoirí Béarla tar éis Rushdie ag baint feidhm as réalachas taibhsiúil, insint neamhdhíreach agus teanga hibrideach chun téamaí a léiriú a síleadh a thabharfadh léargas ar ghnéithe den India. Cuireann sé é seo i gcomórtas le saothar Narayan agus údair eile dá leithéid, scríbhneoirí a úsáideann Béarla glan ach nach féidir leat ciall a bhaint as a saothar gan tuiscint a bheith agat ar an dúchas. Síleann sé gur rud é an tIndiachas nach bhfuil le fáil ach i scríbhneoireacht Indiach i mBéarla agus nach bhfuil a rian le fáil ar na litríochtaí dúchasacha. Deir sé go bhfuil an tIarthar á lorg féin san úrscéal iarchoilíneach. Déantar samhail de chumasc idéalach de: cumasc a ligean don Iarthar machnamh a dhéanamh ar a iniúchadh stairiúil féin, ar a athmhíniú air féin, seachas ar an Indiachas, cibé rud é an tIndiachas céanna agus é chomh casta sin.
Baineann cuid de na hargóintí seo go dlúth leis an teoiric iarchoilíneach. Is dóigh le daoine áirithe gur cúngú dearcaidh é a rá go bhfuil scríbhneoireacht Indiach i mBéarla ann mar chatagóir ar leith nó mar chuid den litríocht iarchoilineach. B’in é tuairim Amitav Ghosh nuair a dhiúltaigh sé Duais Eoráiseach Scríbhneoirí an Chomhlathais a ghlacadh as a leabhar The Glass Palace sa bhliain 2001. Níl Jhumpa Lahiri, buaiteoir Dhuais Pulitzer ó na Stáit Aontaithe, róshásta ach oiread a bheith áirithe mar scríbhneoir Indiach i mBéarla.
Sampla de neamhdheimhneacht an scéil is ea V. S. Naipaul, Indiach den tríú glúin ó Oileán na Tríonóide agus ó Thobága agus duine a bhuaigh Dhuais Nobel. Cuireann sé síos ar an dúchas, an neamhdhúchas agus ar a dhearcadh féin ar an India, ach ní áirítear é de ghnáth mar scríbhneoir Indiach i mBéarla.
Filíocht
Ní thugtar an oiread sin airde ar an bhfilíocht a cumadh mar chuid den scríbhneoireacht Bhéarla. In éineacht le Rabindranath Tagore (a chum filíocht i mBeangáilis agus i mBéarla), bhí filíocht á scríobh ag Derozio, Michael Madhusudan Dutt, Toru Dutt, Romesh Chunder Dutt, Sri Aurobindo, Sarojini Naidu, agus ag a deartháir siúd Harindranath Chattopadhyay. Sa fichiú haois bhí filí nótáilte eile ag scríobh, leithéidí Dilip Chitre, Kamala Das, Eunice De Souza, Nissim Ezekiel, Kersy Katrak, Shiv K. Kumar, Arun Kolatkar, P. Lal, Jayanta Mahapatra, Dom Moraes, Gieve Patel, A. K. Ramanujan agus Madan Gopal Gandhi.
I measc na bhfilí is óige tá Abhay K, Arundhathi Subramaniam, Anju Makhija, Arnab Jan Deka, Bibhu Padhi, Ranjit Hoskote, Sudeep Sen, Smita Agarwal, Makarand Paranjape, Jeet Thayil, Mani Rao, Jerry Pinto, K. V. Dominic, Meena Kandasamy, Nalini Priyadarshni, Gopi Kottoor, Tapan Kumar Pradhan, Rukmini Bhaya Nair, Robin Ngangom, Vihang A. Naik agus K. Srilata.
Noel Edmonds
Is craoltóir agus láithreoir teilifíse Sasanach é Noel Edmonds, a rugadh in Ilford, Essex sa bhliain 1948.
Dail Cheilbhinn
Is ceantar suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Dail Cheilbhinn.
Bruce Forsyth
Ba chraoltóir agus láithreoir teilifíse Sasanach é Bruce Forsyth, a rugadh in Edmonton, London sa bhliain 1928. Fuair sé bás ar an 18 Lúnasa 2017.
Eileen Gray
clé|mion|"cathaoir Wassily" le Eileen Gray Ailtire agus dearthóir troscán Éireannach ab ea Kathleen Eileen Moray Gray (9 Lúnasa 1878 – 31 Deireadh Fómhair 1976). Ceannródaí i ngluaiseacht ailtireachta an Nua-Aoiseachais ba ea í. Bhí Gray ar dhuine de na dearthóirí agus na hailtirí ba mhó tionchar sa 20ú haois. clé|mion
Saol
clé|mion|9, rue de Lota, 16e arr., Paris, 1922 In Inis Córthaidh, i gContae Loch Garman, a rugadh í. D'fhás sí aníos ansin agus i Londain. Rinne sí staidéir ar an ealaín i Londain (scoil Slade) agus ansin i bPáras (scoil Julien). Sa Fhrainc a chaith sí an chuid ba mhó dá saol mar dhuine fásta. Bhí sí ina cónaí san árasán céanna i bPáras (21 rue Bonaparte, 6ú arrondissement) ó 1907 go dtí lá a báis sa bhliain 1976, in aois a 98 bliana.
Saothar
Bhí Gray ar dhuine de phríomhcheannairí na gluaiseachta deartha nua-aimseartha i dtús na 20ú haoise. Dhear sí troscán laicir ar dtús. Thosaigh sí ag obair le foirmeacha ailtireachta i ndeireadh na 1920idí. Bhí cur chuige nua aici maidir le cruth, líne, úsáid dath anna, ábhair agus uigeachtaí.
Ina saothair laicir agus ina cairpéid, rinne sí nasc radacach idir ceirdeanna traidisiúnta agus prionsabail an Fhóbhachais, an Chiúbachais, agus De Stijl. Dhírigh sí ar a dtréithe tadhlacha, cinéistéiseacha agus céadfacha agus leathnaigh sí an cur chuige sin go dtí an troscán nua-aimseartha. Ba í an chéad dearthóir í a d’oibrigh le cróm. clé|mion|BMAD. Berardo Museu Arte Deco, [[Liospóin]]Ba ise an chéad duine a d’úsáid alúmanam, ceallalóid, cruach fheadánach, bácailít agus corc ina dearaí. Comhartha sóirt dá cuid dearaí uathúla ba ea ceangal ar leith leis an bhfoirm agus leis an líne ghlan, ach bhí siad feidhmiúil, ciallmhar agus compordach i gcónaí chomh maith.
Comóradh
Is beag aitheantas a bhfuair sí in Éirinn di le linn a saoil, seachas sa taispeántas “Eileen Gray, Pioneer of Design.”, a bhí ar siúl i mBanc na hÉireann i samhradh na bliana 1973. clé|mion|21 rue Bonaparte, Paris 6th arrond.
Bhronn Institiúid Ríoga Ailtirí na hÉireann comhaltacht onórach uirthi sa bhliain 1974. clé|mion|Taispeántas buan fúithi in Ard-Mhúsaem na hÉireann Sa bhliain 2015 d'eisigh An Post foireann stampaí poist lena cuid dearthóireacht troscán a chomóradh.
Féach freisin
Dearadh intí
An Eochair
Is baile suite i gComhairle Baile Ghlaschu é an Eochair.
Ball iarmharach
deas|250px|thumb|Ball iarmharach Ball nó orgán meata nó míchumtha a laghdaíodh ina struchtúr nó a thábhacht feidhmithe le linn a éabhlóide is/nó a fhorbartha. Mar shampla, an aipindic sa duine, agus sciatháin na hostraise.
Contae Pinal, Arizona
237x237px|deas|Suíomh sa stát [[Arizona]] 237x237px|deas|Suíomh Arizona sa SAM
Is contae in Arizona é Contae Pinal. Tá sé suite i ndeisceart an stáit, agus is é 29 duine sa chiliméadar cearnach (29/km²) an dlús daonra ann. Is é Florence príomhbhaile an chontae, ach is Casa Grande an chathair is mó daonra. Sa bhliain 2016 bhí 418,540 duine ina gcónaí ann.
Cuimsíonn an chontae an t-achar cathrach Phoenix, mar aon le codanna na ceantair náisiúnta faoi chosaint mar a leanas: Séadchomhartha Náisiúnta Casa Grande Ruins, Séadchomhartha Náisiúnta Hohokam Pima, Séadchomhartha Náisiúnta Ironwood Forest, Séadchomhartha Náisiúnta Fásach Sonora, agus Foraois Náisiúnta Tonto agus Foraois Náisiúnta Coronado.
Tá sé ag críochantacht le:
Fearann Anna
Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Fearann Anna.
Heidelberg
Cathair in Baden-Württemberg, in iardheisceart na Gearmáine is ea Heidelberg, agus é suite ar abhainn an Neckar. Tá clú idirnáisiúnta ar Ollscoil Heidelberg, atá suite sa chathair. An tóir ar Heidelberg i measc turasóirí, go mór mhór mar gheall ar Chaisleán Heidelberg agus an Altstadt ("seanbhaile") i lár na cathrach. Sa bhliain 2011 bhí cónaí ar 149,000 duine in Heidelberg.
mion|clé|Radharc ar Altstadt Heidelberg ón gcaisleán
Gart Sgadan
Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Gart Sgadan.
George Kennedy
Ba aisteoir Meiriceánach é George Kennedy, a rugadh ar an 18 Feabhra 1925. Fuair sé bás ar an 18 Feabhra 2016.
Skopelos
mion|Skopelos (an baile) Is oileán Gréagach é Skopelos atá suite sa Mhuir Aeigéach iartharach. Bhí 4,960 duine ina gcónaí ar an oileán sa bhliain 2011.
Fearann na Doire
deas|250px|thumb|Fearann na Doire Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Fearann na Doire.
Atypical
Clár atá á chraoladh ar Netflix é Atypical. Thosaigh sé ar an 11 Lúnasa 2017. Cruthaithe ag Robia Rashid atá sé.
Balla dóiteáin
mion|clé|Balla dóiteáin Bogearraí cosanta a bhíonn ag eagraíochtaí a mbíonn a gcórais ríomhairí nasctha leis an Idirlíon. Cuireann an balla tine bac ar éinne ón taobh amuigh den eagraíocht cur isteach ar an gcóras nó é a mhilleadh. Bealach amháin a úsáidtear chuige seo is ea teachtaireachtaí amhrasacha a scagadh amach is a chaitheamh i leataobh. Bealach eile is ea cóip den chóras a oscailt don chuairteoir, agus ansin má dhéanann sé aon rud mailíseach, is féidir é sin a aithint go luath roimh aon dochar don fhíorchóras.
Saor-Raidió Chonamara
mion Thosaigh an stáisiún bradach, Saor-Raidió Chonamara (SRC) ag craoladh ar 28 Márta 1970 (Satharn Cásca). Dhá bhliain níos déanaí, thosaigh Raidió na Gaeltachta ag craoladh ó Chasla ar Dhomhnach Cásca, 1972. I mbun an chraolta bhí Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta. mion|stáisiún bradach
Cúlra
Thug na húdaráis neamhaird ar a gcuid éileamh ag an am sin. Fuair iarrthóir na gCearta Sibhialta sa toghchán 1969 míle go leith vóta céadrogha, éacht ceart ag gluaiseacht nach raibh ach cúpla mí ar an bhfód. mion|Ceannáras RTÉ Raidió na Gaeltachta, Casla, Conamara, Co. na Gaillimhe
Sa bhliain 1970, chuala Seosamh Ó Cuaig raidió bradach lonnaithe i nDoire ag craoladh –Radio Free Derry. Scríobh sé alt ar an nuachtán Inniu agus ceann eile ar an Curadh Connachtach ag rá gur cheart a leithéid de raidió a chur ar an aer i gConamara.
Scríobh Máirtín Ó Cadhain san Irish Times (27 Feabhra, 1970), “Mura gcuirfidh an Rialtas raidió dlisteanach ar bun b’fhéidir go mbeidh raidió mí-dhlisteanach ann.”
Oibríochtaí
De bharr an cheangail a bhí idir Éirí Amach na Cásca agus Ros Muc, socraíodh gur ó Ros Muc le linn na Cásca a chuirfí an ‘raidió mí-dhlisteanach’ ar an aer.
I mí na Márta 1970, fuair lucht na gCearta Sibhialta carbhán ar cíos agus tharraing siad é siar chomh fada le Tí Phiarais Uí Ghaora, rinneadh ceangal leis an gcóras leictreachais. Níorbh fhada ina dhiaidh sin go raibh Saor-Raidió Chonamara ar an aer.
Iarmhairtí
Ní hé gach duine a bhí sásta nuair a thosaigh SRC ag craoltóireacht. Rinne an Curadh Connachtach beag is fiú de scéal an Raidió. ‘The Radio that could not be heard,’ a thug siad air.
Chuir Seosamh Ó Tuairisg agus Micheál Ó hÉalaithe iarratas foirmeáilte chuig an Aire Poist agus Teileagraif, P. J. Lalor, ag iarraidh ceadúnas craolta raidió do Raidió Chonamara, ar son Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta. Ach níor tugadh freagra ar bith ar an iarratas.
Ach bhí Cearta Sibhialta ag brú doras oscailte nuair a éilíodh stáisiún raidió don Ghaeltacht. Bhí George Colley, Aire Gaeltachta ag an am, sásta tacú go poiblí leis an éileamh agus bhí RTÉ oscailte don smaoineamh chomh maith.
Níos déanaí, thug an rialtas Fianna Fáil isteach dá gcuid éileamh faoi dheireadh agus thosaigh Raidió na Gaeltachta ag craoladh ó Chasla ar Dhomhnach Cásca, 1972.
Glaschú Lár na Cathrach
Is ceantar suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Glaschú Lár na Cathrach.
Aonghas Dubh MacNeacail
Is bard nó file é Aonghas MacNeacail ón Eilean Sgitheanach. Is cainteoir Gaeilge na hAlban é ó dhúchas agus scríobhann sé dánta i mBéarla agus i nGaeilge na hAlban. Rugadh é sa bhliain 1942 in Úige.
Beatha
Rugadh MacNeacail in Úige, an t-Eilean Sgitheanach, ar an 7 Meitheamh 1942. Ba chainteoir dúchais Gaeilge é agus chuaigh sé go Bhun-sgoil Ùige, Àrd-sgoil Phort Rìgh agus níos déanaí ar aghaidh chuig Ollscoil Ghlaschú. Tá sé pósta le Gerda Stevenson, aisteoir agus scríbhneoir Albanach.
Tá filíocht, amhráin, drámaí, scripteanna don raidió, don teilifís, don scannán agus don cheoldrámaíocht scríofa ag Aonghas.
Aistí
'[gan tiodal]' in 'Unstated': 'Writers on Scottish Independence, le Scott Hames Word Power Books, 2012, dd. 133-9
My Mother the Carjacker
Craoladh an dara heipeasóid, "My Mother the Carjacker", den cúigiú sraith déag The Simpsons ar an 9 Samhain 2003. Scríobh Michael Price an eipeasóid seo. D'fhéach 12.4 milliún duine ar an eipeasóid.
Gort a' Bhaile
Ceantar i gcathair Ghlaschú, Albain, ar bhruach theas na Cluaidh. is ea Gort a' Bhaile (Béarla:The Gorbals). Faoi dheireadh an 19ú haois, bhí dlús ard daonra ann; mheall na tionscail nua agus deiseanna fostaíochta Ghlaschú imircigh tuaithe agus ó i bhfad i gcéin. Ag a bhuaic, le linn na 1930idí, mhéadaigh daonra an cheantair níos leithne (na ceantair atá buailte go díreach leis, Baile MacLaurie agus Baile MacUisdein) go dtí thart ar 90,000 cónaitheoir. . Mar aon lena mhéid réasúnta beag, thug sé seo dlús ard daonra de thart ar 40,000 / km² don cheantar. Ar na saolta seo, de thoradh na n-athfhorbairtí a rinneadh tar éis an dara cogadh domhanda, tá daonra an cheantair i bhfad níos lú.
An Chasacstáin i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise
Ghlac An Chasacstáin páirt i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise 2019.
Iomaitheoirí
{{legend|gold|Buaiteoir}} {{legend|silver|Dara}} {{legend|#cc9966|Tríú}} {{legend|#FE8080|Deireadh}}
The President Wore Pearls
Craoladh an tríú heipeasóid, "The President Wore Pearls", den cúigiú sraith déag The Simpsons ar an 16 Samhain 2003. Scríobh Dana Gould an eipeasóid seo. D'fhéach 12.7 milliún duine ar an eipeasóid.
Crith talún Sumatra-Andaman (2004)
Tharla crith talún agus súnámaí san Aigéan Indiach, nó an crith talún Sumatra-Andaman, faoin bhfarraige, ag 00:58:53 UTC ar an 26 Nollaig 2004, ar na hanachana aiceanta is measa ó tosaíodh ar an stair a thaifeadadh.
Maraíodh timpeall 230,000 duine. Ba iad an Indinéis, an Téalainn, Srí Lanca agus an India na tíortha ba mhó a d’fhulaing (14 tír in iomlán). Fágadh na milliúin duine thart ar an Aigéan Indiach gan dídean,
Ní dhéanfar dearmad a fhad is a mhairfidh na pictiúir ó Lá Fhéile Stiofáin de na tonnta móra arda ag briseadh isteach agus ag sciobadh na gcorp amach chun na farraige. clé|mion|creathanna talún go leor
Crith talún
9.2 ar an scála Richter a bhí an crith talún is mó, thar a bheith mór, in aice le Banda Aceh. Ba chúis leis an súnámaí é a tháinig níos déanaí. Is zón fodhuchtaithe é Sumatra-Andaman, áit a bhfuil an pláta Indiach ag dul faoin bpláta Eoráiseach. Sa bhliain 2004 bhí go leor uisce díláithrithe, rud a chruthaigh an súnámaí. clé|mion|tonnta
Súnámaí
Is amhlaidh go raibh breis is súnámaí amháin i gceist leis an tubaiste seo,: clé|mion|Military Sealift Command hospital ship USNS Mercy, 3 Feabhra 2005 San India bhí an t-aos seachanta, nó na Dalit mar is fearr aithne orthu, thíos go mór leis an tubaiste. Sa stát deisceartach, Tamil Nadu, meastar go bhfuair breis is 10,000 díobh bás is gur easáitíodh tuairim is 650,000 díobh.
Robbie Williams
Amhránaí Sasanach é Robbie Williams (13 Feabhra 1974 a rugadh é). Tá sé ina bhreitheamh ar an cúigiú sraith déag The X Factor sa bhliain 2018. Bhíodh sé ina bhall den ghrúpa Take That.
Crith talún Sumatra-Andaman (2004)
Cúnamh
clé|mion|léirscrios, Banda Aceh Tosaíodh ar an atógáil ar an toirt, iarrachtaí a thóg roinnt mhaith blianta. Ón uair a bhuail an súnámaí thosaigh Crois Dhearg na hÉireann ag obair lá ar láimh le Crois Dhearg na hIndinéise agus le cumainn náisiúnta eile chun cuidiú le muintir na hIndinéise srl agus iad ag atógáil a mbeatha féin agus ag glacadh seilbhe ar a dtodhchaí féin.
Sa bhliain 2008 i Srí Lanca, bhí Crois Dhearg na hÉireann ag tabhairt tacaíochta i gcónaí do sé cinn de thionscadail nua, iad dírithe ar an bhonneagar sláinte a scriosadh sa Súnámaí i 2004.
Córas rabhadh
Tar éis an súnámaí sa bhliain 2004, cuireadh córas rabhadh súnámaí ar bun. Is léir ón méid a tharla sa bhliain 2012 - crith talún eile - go raibh an córas rabhadh ag obair mar is cheart. Chomh luath is  a bhí an t-eolas ag an US Pacific Warning Centre i Haváí, in 2012, bhuail aláram sna ceantair cósta an Indinéis agus tíortha eile agus d’imigh muintir na háite go talamh ard.
Hileantan
Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Hileantan.
Cruinniú na nÓg
Reáchtáladh Cruinniú na Cásca ar Luan Cásca 2017, agus tharla Cruinniú na nÓg na blianta ina dhiaidh sin. Tá sé mar aidhm ag an lá páistí agus daoine óga a chumasú chun léiriú cruthaitheach a fhorbairt trí dheiseanna a thairiscint chun freastal ar imeachtaí go háitiúil, saor in aisce.
2017
Reáchtáladh Cruinniú na Cásca ar an 17 Aibreán 2017. Imeachtaí poiblí saor in aisce é a bhí ar siúl i mbailte agus i gcathracha ar fud na hÉireann. Bhí béim ar chultúr agus ar chruthaitheacht.
Bhí imeachtaí éagsúla ar siúl don teaghlach iomlán. Bhí ceol agus damhsa beo, códú, amharclannaíocht, ceardlanna ceoil agus ealaíon, cainteanna agus blaiseadh bia, léitheoireacht agus ábhar ar scáileán agus imeachtaí speisialta eile ar siúl ar an lá speisialta seo.
2018
Reáchtáladh an chéad Chruinniú na nÓg ar an 23 Meitheamh 2018. Cuireadh níos mó ná 500 imeacht ar siúl i gcathracha, i mbailte agus i sráidbhailte ar fud na tíre. Is tionscnamh suaitheanta de chuid Phlean Óige Ildánaí an chláir Éire Ildánach é Cruinniú na nÓg chun scaoileadh le cumas cruthaitheach leanaí agus daoine óga.
2021ː Lá Náisiúnta Cruthaitheachta
Reáchtáladh Lá Náisiúnta Cruthaitheachta na hÉireann do pháistí ar an 12 Meitheamh 2021. Chraol TG4 'Cruthaím', dírithe ar na tallanna ar leith ag Gaeilgeoirí óga as gach contae in Éirinn agus ar dhaoine óga ón diaspóra
Innis Bhán
Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Innis Bhán.
Paindéim COVID-19 sa Ríocht Aontaithe
mion|clé|250px|Cásanna dearbhaithe in aghaidh gach 100,000 daoine den daonra amhail 3 Iúil 2020. Is cuid den phaindéim dhomhanda é paindéim COVID-19 sa Ríocht Aontaithe, agus coróinvíreas ar leith is cúis leis an bpaindéim. Dhearbhaigh rialtas na Breataine an chéad chás de COVID-19 sa Ríocht Aontaithe ar an 31 Eanáir 2020, nuair a bhí toradh dearfach ar bheirt náisiúnach na Síne ag fanacht in óstán in Eabhrac. Ag deireadh mhí Feabhra 2020, tuairiscíodh an chéad chás den ghalar i dTuaisceart Éireann agus an Bhreatain Bheag. Fógraíodh an chéad chás den ghalar in Albain ag tús mhí an Mhárta 2020. Faoi 20 Iúil 2021, bhí 5,519,602 cás agus 128,823 bás dearbhaithe. Bhí an galar luaite ar an teastas báis de 153,070 duine.
Márta go dtí Bealtaine 2020
Ar 13 Márta, cuireadh na toghcháin áitiúla sa Ríocht Aontaithe ar ceal ar feadh bliana go dtí Bealtaine 2021. Ar 20 Márta, d'fhógair príomh-aire na Ríochta Aontaithe Boris Johnson go ndúnfaí tithe tábhairne, bialanna, ionaid aclaíochta, ionaid fóillíochta, clubanna oíche, amharclanna agus pictiúrlanna. Ar 23 Márta, chuir Johnson srianta i bhfeidhm tionchar atá ag an gcoróinvíreas a laghdú ar feadh trí seachtaine i gcraoladh teilifíse. Ordaíodh do mhuintir na Ríochta Aontaithe fanacht sa bhaile, dúnadh gnóthaí neamhriachtanacha ar fud na tíre agus bhí cosc ar chruinnithe de beirt nach gcónaíonn lena chéile. Bhí na srianta infheidhmithe de réir dlí. Ar 27 Márta, thaispeáin toradh dearfach go raibh COVID-19 ar Boris Johnson agus ar rúnaí sláinte na Breataine Matt Hancock.
Ar 4 Aibreán, tógadh isteach san ospidéal é Johnson, agus tugadh isteach san aonad dianchúraim é dhá lá ina dhiaidh sin toisc go raibh a shiomptóim ag dul in olcas. Ar 15 Aibreán, d'fhógair Hancock go raibh daoine den teaghlach in ann a ngaolta atá ag fáil bháis a fheiceáil. Ina theannta sin, chuir Hancock tús le feachtas níos mó trealamh cosanta pearsanta a thabhairt d'oibrithe chúram baile. Ar an lá dár gcionn, d'fhógair Dominic Raab go leathnóidh an dianghlasáil sa Ríocht Aontaithe ar feadh trí seachtaine ar a laghad. Ag deireadh na míosa, dúirt Johnson go raibh an Ríocht Aontaithe "thar an mbuaic an ghalair seo".
Ar 7 Bealtaine, bheartaigh céad-aire na Breataine Bige Mark Drakeford an dianghlasáil sa tír a leathnú ar feadh trí seachtaine, ach ceadaíodh aclaíocht níos mó ná uair amháin sa lá agus athoscofaí leabharlanna. Ar 10 Bealtaine, mhol Johnson do mhuintir Shasana a bheith ag obair ón mbaile mura gcaithfear dul ag obair, agus dúirt sé gur chóir dóibh iompar poiblí a sheachaint a oiread agus is féidir. Cheadaigh sé aclaíocht neamhtheoranta agus tiomáint chuig cinn scríbe lasmuigh i Sasana. Bhain sé úsáid as an mana "fan san airdeall". Níor ghlac tíortha eile na Ríochta Aontaithe an cur chuige céanna i leith na srianta a mhaolú. Ag deireadh na míosa, d'fhógair céad-aire na hAlban Nicola Sturgeon go mbeidh maolú ar na srianta sa tír ón 29 Bealtaine. Ceadaíodh muintir na hAlban bualadh lena gcairde agus lena gclann le scaradh sóisialta, ach ní raibh crunnithe de níos mó ná ochtar ceadaithe.
Meitheamh go dtí Lúnasa 2020
Ag tús mhí Iúil, fógraíodh go n-athróidh an dlí maidir le taisteal chuig an Ríocht Aontaithe. Ní gá do dhaoine ón Fhrainc, An Spáinn, An Ghearmáin agus An Iodáil ag teacht go dtí Sasana iad féin a leithlisiú ón 10 Iúil. Ar 14 Iúil, fógraíodh nár mór do mhuintir Shasana clúdaithe aghaidhe a chaitheamh i siopaí agus sna hollmhargaí ón 24 Iúil. Dá bhrisfeadh aon duine an riail, gearrfaí fíneáil le suas le £100 orthu. Bheadh clúdaithe aghaidhe roghnach i mbialanna agus in ionaid aclaíochta fós. Beartaíodh nach raibh clúdaigh aghaidhe oiriúnach do leanaí faoi bhun 11 bliana d’aois, d'aon duine a bhfuil faoi míchumas agus d’aon duine a d’fhéadfadh a bheith trína chéile nó an-míchompordach ag caitheamh clúdaigh aghaidhe. Ag deireadh na míosa, cuireadh srianta réigiúnach i bhfeidhm i Mórcheantar Mhanchain, Lancashire agus Yorkshire Thiar i ndiaidh méadú ar líon na gcásanna de COVID-19. Bhí cosc ar crunnithe de theaghlaigh difriúla i dtithe nó i ngairdíní.
Ag tús mhí Lúnasa, fógraíodh eachtra mhór i Mórcheantar Mhanchain de bharr an méadú a tháinig ar an ráta ionfhabhtaithe. Ar 14 Lúnasa, bhrostaigh na mílte duine ar saoire ón bhFrainc abhaile, mar fógraíodh nár mór dóibh iad féin a leithlisiú ar feadh coicíse, mura d'fhill siad chuig an mBhreatain roimh 04:00 ar an 15 Lúnasa. Bhí scuainí agus tranglaim tráchta ag na cuanta agus an Eurotunnel.
Meán Fómhair go dtí Samhain 2020
Ag tús mhí Mheán Fómhair, athosclaíodh scoileanna i Sasana agus an Bhreatain Bheag. Ar 8 Meán Fómhair, fógraíodh go mbeidh cosc ar chrunnithe de níos mó ná seisear i Sasana ón tseachtain seo chugainn, ach níor bhain an riail seo le scoileanna nó áiteanna oibre. Cuireadh na rialacha céanna i bhfeidhm san Bhreatain Bheag agus Albain freisin, ach níor bhain an riail le páistí murab ionann Sasana. Ar 9 Meán Fómhair, bhí preasócáid ag Boris Johnson, agus d'fhógair sé nár mór do bhialanna agus tithe tábhairne sonraí teagmhála a bhailiú agus rinne sé cur síos ar phlean "moonshot" an víreas a choinneáil faoi smacht le olltástáil. Ar 10 Meán Fómhair, d'fhógair BBC nach gcraol siad gach fógra maidir leis an gcoróinvíreas ó Nicola Sturgeon i rith na seachtaine ar an teilifís. Shínigh níos mó ná 16,000 duine achainí i gcoinne an cinneadh. Ar 22 Meán Fómhair, fógraíodh nár mór do tithe tábhairne i Sasana agus an Bhreatain Bheag a bheith dúnta ag 22:00, agus cuireadh cosc ar chruinnithe idir teaghlaigh difriúla faoi dhíon in Albain.
Ar 12 Deireadh Fómhair, bunaíodh creat reachtach chun scaipeadh an víris a laghdú i Sasana, agus chuirfí i bhfeidhm dhá lá ina dhiaidh sin. Tá trí leibhéal ag an gcreat. Ba é Learpholl an chéad réigiún faoi leibhéal 3, agus dúnfaí tithe tábhairne. Chuirfí leibhéal 2 i bhfeidhm i Manchain agus oirthuaisceart Shasana, agus bhí cosc ar crunnithe de theaghlaigh difriúla taobh istigh. Ar 15 Deireadh Fómhair, fógraíodh go mbeadh Londain faoi leibhéal 2 tar éis méadú ar líon na gcásanna. Bheadh leibhéal 3 i bhfeidhm Mórcheantar Mhanchain chomh maith, ach cuireadh moill ar na srianta toisc go raibh aighneas idir Boris Johnson agus méara Andy Burnham. Theastaigh níos mó tacaíocht airgid don cheantar ó Burnham. Ag deireadh na míosa, d'fhógair Johnson go dtosóidh dianghlasáil ar feadh ceithre seachtaine i Sasana ar 5 Samhain, nuair a dhúnfaí tithe tábhairne, bialanna, ionaid fóillíochta agus siopaí neamhriachtanacha. Áfach, ní raibh aon tionchar ag an dianghlasáil ar oideachais.
Ar 2 Samhain, cuireadh córas srianta i bhfeidhm in Albain. Tá cúig leibhéal ag an gcóras, uimhrithe 0-4.
Nollaig 2020 go dtí Feabhra 2021
Ba é an Ríocht Aontaithe an chéad tír ar domhan vacsaín Pfizer/BioNTech a cheadú ag tús mhí na Nollag. Ba í Margaret Keenan an chéad duine ar domhan chun an vacsaín a fháil ar 8 Nollaig. Fuair sí an dara dáileog den vacsaín ar 29 Nollaig. Ar 14 Nollaig, tuairiscíodh tréithchineál nua den COVID-19 sa Ríocht Aontaithe, agus bhí cosc ar thaisteal ón Ríocht Aontaithe i níos mó ná 40 tír laistigh den tseachtain seo chugainn mar fhreagairt ar an tréithchineál. Cruthaíodh leibhéal nua, leibhéal 4, sa chreat reachtaíochta Shasana mar gheall ar an tréithchineál nua, agus cuireadh é i bhfeidhm san chuid is mó den tír ag deireadh na bliana.
Ar 4 Eanáir 2021, d'fhógair Nicola Sturgeon go gcuireadh dianghlasáil i bhfeidhm in Albain an athuair, agus dúnfaí scoileanna timpeall na hAlban go dtí mí Feabhra ar a laghad. An lá dár gcionn, chuir Boris Johnson an tríú dianghlasáil i Sasana i bhfeidhm agus dúnadh scoileanna ar feadh míosa ar a laghad, murab ionann an dara dianghlasáil i mí na Samhna 2020. Ina theannta sin, dúnfaí scoileanna timpeall na Breataine Bige go dtí 18 Eanáir ar a laghad, agus leathnóidh dúnadh na scoileanna go dtí 22 Feabhra. Ag deireadh na míosa, bhí súil ag Johnson tús a chur leis an dianghlasáil a mhaolú ag tús mhí an Mhárta.
An Leathad Fada
Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é an Leathad Fada.
Dáire Cearba
Ríoraí Gaelach ab ea Dáire Cearba (Sean-Ghaeilge Dáire Cerbba ).
Ginealach
Cé nach fios go cruinn a bhunús, ainmnítear Dáire Cearba i mórán foinsí déanacha mar sheanathair Moingfhionn leathstairiúil agus Criomhthann mac Fiodaigh, agus luaitear é go minic mar shinsear na gclann stairiúil Uí Liatháin agus Uí Fidgenti. Tá síadsan uile gaolmhar le cúige Mumhan, ach de réir an luathlámhscríbhinn Rawlinson B 502, rugadh Dáire Cearba i Magh Breá, Contae na Mí, agus ba é as áit éigin ann a bhfuair sé a leasainm. Ní mínítear sin ar aon slí eile. D'fhéadfadh nó ní fhéadfadh sé bheith gaolta le Conall Corc, bunaitheoir clann na Eoghanacht.
Gaelscoil Chaitlín Maude
Tá Gaelscoil Chaitlín Maude suite i dTamhlacht, Contae Bhaile Átha Cliath, Cúige Laighean,Éire.
Dáire Cearba
Ginealach
Faightear é go minic i dteannta le Maine Múnchaoin, a raibh ina athair nó a leathchúpla, ag brath ar foinse, sin nó is ainm é seo a tugadh air agus is ionann an bheirt. Feictear an bheirt acu sna ginealaigh atá caomhnaithe mar mhic Ailealla Flainn Bhig, seanathair Chonaill Choirc, ach athraíonn an gaol ó fhoinse go foinse, scaití aitheanta mar chúpla.
Gaelscoil Chaitlín Maude
Stair
Chaith an file Caitlín Maude tamall maith ina cónaí i dTamhlacht, agus ghlac sí páirt san fheachtas leis an gcéad Ghaelscoil a bhunú sa cheantar - Scoil Santain. Tháinig an scoil seo ar an bhfód sa bhliain 1979. Dhá bhliain ina dhiaidh sin, fuair Caitlín Maude bás.
Dáire Cearba
Ginealach
I Leabhar na Mumhan, feictear ginealaigh na pearsana seo le roinnt glúinte anuas mar a leanas:
Bhí ceathrar mac ag Ailill Flann Beag:
Mór-Ghlaschú
deas|250px|thumb|Mór-Ghlaschú Is lonnaíocht uirbeach suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Mór-Ghlaschú.
Dáire Cearba
Ginealach
Thóg Criomthann Mór (foghlaí mara míchlúiteach a rinne ruathair ar Albain sa bhliain 369 A.D.) dún Doire Da Broc óna nianna Brian, Fiachra, Ailill agus Fearghas, mic Eochaid Mugmedon. Máthair na mic úd ab ea deirfiúr Chriomhthainn, Moingfhionn.
I Leabhar Leasa Mhóir, glaoitear iníon Dháire (Chearba?) ar Mhoingfhionn, ní iníon Fhiodaigh, Findchad ar athair Dháire, agus ní luaitear Criomhthann Mór ar chor ar bith. Is amhlaidh dá bharr mar dheartháir agus deirfiúr ab ea iad.
De réir roinnt lámhscríbhinní, Dáire ab ea athair chlann Mhaine, óir go raibh sé siúd aimrid. De bharr sin, tá claonadh ann go ligtear thar Mhaine, agus de ghnáth tugtar Dáire mar shinsear Uí Fidgeinte; deirtear amhlaidh sa phríomhfhoinse, Rawlinson B 502.
I measc sliocht Dáire an lae inniu tá an chlann Uí Connaill  — maígh Daniel Charles, Count O'Connell é seo go sonrach le teachtaire Louis XVI na Fraince. De shliocht Uí Choileáin Uí Chonaill Ghabra, an chlann is cumhachtaí tráth dá raibh Uí Fidgenti, ab ea Mícheál Ó Coileáin.
Rí Meáin Mhairtine
In alt ait sa seanscéal go suntasach aisteach na Mumhan Forbhais Droma Dámhgháire, deirtear gur rí Meáin Mhairtine ab ea Dáire Cearba, áit aitheanta mar phríomhchathair ársa na Mairtine, dream iar-mhór le rá na nÉarann. Déanta na fírinne, faightear san alt ainmneacha eile don áit:
Ní deirtear go sonrach ámh, gur de shliocht na Mairtine féin ab ea Dáire. Is suntasach é fosta go raibh na hEoghanachta ann sa ré stairiúil, agus go raibh ann a bpríomheaglais, mar atá Imleach (Tiobraid Árann), rud is léir go gcuireann údar FDD le fios.
Baineann na Mairtine féin ach le réamhstair agus seanscéal, ach d'fhéadfadh é gur chuid de shinsearacht na nDéise Tuiscirt agus Dál gCaisba bhí siad.
Lily Brett
Úrscéalaí, scríbneoir aistí agus file ón Astráil is ea Lily Brett (a rugadh mar Lilijahne Brajtsztajn in 1946 i gcampa Feldafing do dhaoine easáitithe sa Bhaváir). Bhí sí ina cónaí in Melbourne idir 1948 agus 1968, i Londain idir 1968 agus 1871 agus in Melbourne arís idir 1971-1989. Tá sí ina cónaí i Nua-Eabhrac ó 1989 i leith.
Bhí a tuismitheoirí Max (a rugadh mar Mojsze Brajtsztajn in 1916) agus Rose (née Rozka Szpindler, ca. 1921–1986) ina gcónaí in Łódź sa Pholainn roimh an Dara Cogadh Domhanda. Phós siad i nGeiteo Łódź sular cuireadh chun an tsluachampa géibhinn ag Auschwitz iad. Tháinig siad le chéile arís tar éis an chogaidh agus rugadh Brett sa Ghearmáin.
Chuaigh an teaghlach chun Melbourne in 1948. Rugadh Doris, an deirfiúr ab óige, in 1950. Bhí a fhios ag Brett go raibh tubaiste ann roimhe sin ach níor lig a tuismitheoirí léi ach cuid den scéal. I gceann tamaill thosaigh sí ag léamh faoi mharú na nGiúdach. Fuair sí oideachas maith in Melbourne ach sheachain sí na scrúduithe a ligfeadh isteach san ollscoil í. Fuair sí post mar iriseoir popcheoil, post a thug go Sasana agus go Meiriceá í. Tar éis di filleadh abhaile phós sí Rob Lovett (iarghiotáraí ón ngrúpa The Loved Ones) agus rugadh dhá pháiste dóibh. I gceann tamaill scar siad ó chéile agus phós sí an t-ealaíontóir David Rankin.
Ó 1979 amach bhí sí ag scríobh filíochta, ficsin agus neamhfhicsin. D’fhoilsigh sí an chéad chnuasach filíochta aici, The Auschwitz poems, in 1986, agus é maisithe ag David Rankin. Bhain an leabhar a lán duaiseanna, agus moladh a gearrscéal "Luba" chomh maith. In 1989 d’aistrigh sí féin agus Rankin go Nua-Eabhrac.
Tháinig an chéad leabhar ficsin aici, Things Could Be Worse, amach in 1990. Foilsíodh a cúigiú húrscéal, Too Many Men, an ceann is iomráití dá cuid, in 2001. Bhuaigh a seachtú húrscéal, Lola Bensky (2013), an Prix Medicis étranger sa Fhrainc in 2014.
Tá deich gcnuasach filíochta, ceithre chnuasach aistí agus seacht n-úrscéal foilsithe aici. Tá píosaí scríofa aici do roinnt mhaith nuachtán agus irisí liteartha, leithéidí Die Zeit, The Australian, Die Welt, Sydney Morning Herald, The Age agus Frankfurter Allgemeine Zeitungfrankfurter.
The Regina Monologues
Craoladh an ceathrú heipeasóid, "The Regina Monologues", den cúigiú sraith déag The Simpsons ar an 23 Samhain 2003. Scríobh John Swartzwelder an eipeasóid seo. D'fhéach 12.2 milliún duine ar an eipeasóid.
Páirc a' Chnuic
Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú í Páirc a’ Chnuic.
Scoil Santain
Is Gaelscoil í Scoil Santain atá suite ar Bóthar na hAbhann Móire, i dTamhlacht, Contae Bhaile Átha Cliath.
Stair
Chaith an file Caitlín Maude tamall maith ina cónaí i dTamhlacht, agus ghlac sí páirt san fheachtas leis an gcéad Ghaelscoil a bhunú sa cheantar - Scoil Santain. Tháinig an scoil seo ar an bhfód sa bhliain 1979. Dhá bhliain ina dhiaidh sin, fuair Caitlín Maude bás.
Sa bhliain 1985, bunaíodh Gaelscoil eile i dTamhlacht a fuair ainm an fhile - Scoil Chaitlín Maude.
Cogadh na Cóiré
mion|Cogadh fuilteach: 2.5 - 5 milliún marbh Cogadh a mhair ó 1950 go dtí 1953 ab ea Cogadh na Cóiré. Ar an 25 Meitheamh 1950, rinne An Chóiré Thuaidh ionradh ar an gCóiré Theas, ag cur tús lé cogadh mór millteanach. Fuair na milliún bás b'fhéidir, ré fhuil teach i stair an Domhain.
Ar thaobh an Thuaisceart, bhí fórsaí rialtas na Poblachta Daonlathaí Chóiré ag troid le cuidiú ó Aontas na Sóivéide agus ón tSín. Ar an taobh eile, bhí na Náisiún Aontaithe, faoi stiúir Stáit Aontaithe Mheiriceá le cuidiú ón Chóiré Theas, ón Astráil, srl,  na tíortha an Domhain Thiar an chuid is mó.