cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alan Curbishley
Is iarimreoir agus traenálaí é Alan Curbishley (r. 8 Samhain, 1957). D'imir sé le West Ham United, Birmingham City, Aston Villa F.C. agus Charlton Athletic ón bhliain 1975 go 1984. D'imir sé le Brighton & Hove Albion agus Charlton Athletic arís ón bhliain 1984 go 1990.
Bhí sé ag obair mar thraenálaí ar Charlton Athletic ón bhliain 1991 go 2006. Bhí Curbishley ina thraenálaí ar West Ham United ó Nollaig 2006 go Meán Fómhair, 2008.
Muileann Dháibhidh
Is baile é Muileann Dháibhidh nó Muileann-Ghaidh (Béarla: Milngavie) in Oirthear Dhún Bhreatainn an Ear, Albain. Tá sé suite ar an Abhainn Allander, ar an imeall thiar thuaidh de Mhórcheantar Ghlaschú, thart ar 9.7 km ó lár na cathrach. Tá sé cóngarach don bhaile Cille Phádraig Úr.
Is lonnaíocht comaitéirí é Muileann Dhaibhidh, le cuid mhaith dá daonra oibre ag taisteal chuig Glaschú le bheith ag obair nó ag staidéar. Freastalaíonn Stáisiún Iarnróid Mhuileann Dhaibhidh ar Líne an Chluaid-Thuaidh de chuid na comhpháirtíochta, an gréasán iarnróid SPT, a nascann é le Glaschú Lár. Tá an-tóir ar an bhaile freisin ag seanóirí a bhíonn scortha. Thug daonáireamh na bliana 2001 le fios go raibh 12,795 duine ag maireachtáil ann i i 5,256 teaghlach.
Nintendo GameCube
Ba é an Nintendo GameCube an ceathrú consól baile do chluichí ríomhaireachta de chuid Nintendo (GCN a thugtar mar ghiorrúchán air go hoigiúil agus NGC go neamhoifigiúil) Is cuid de ré an tséú ghlúin de chonsóil é. Tháinig sé i gcomharbacht ar an Nintendo 64 agus roimh an Wii.
Frisco, Texas
Cathair i lár Texas is ea Frisco. Sa bhliain 2010 fuarthas 116,989 duine ina gcónaí in Frisco.
Brú na Bóinne
mion|200x200px|Tras-alt trasna
deas|200px|thumb|[[Sí an Bhrú i mBrú na Bóinne.]] Is réigiún seandálaíocht a é Brú na Bóinne. Tá sé suite i gContae na Mí, idir An Uaim h agus Droichead Átha. Tá na suíomhanna réamhstairiúla is cáiliúla in Éirinn ann, ina measc Sí an Bhrú agus Cnobha. Brú na Bóinne, ar a dtugtar freisin Bend na Bóinne nó Gleann na Bóinne, is iarsmaí na tréimhse réamhstairiúla é. Thosaigh tógáil an tuama seomrach i mBrú na Bóinne ar feadh thart ar 3200 BC.
Thóg pobal feirmeoireachta Brú na Bóinne a d'fhéach ar thailte saibhir Ghleann na Bóinne. Tá Cnóbha agus Dubhadh mar chnocanna den chineál céanna, mar aon le Brú na Bóinne ainmnithe mar Láithreán Oidhreachta Domhanda ag UNESCO.
Sí an Bhrú
Is tuama cloiche ón gcianaois é seo. Tá an tuama ochtú méadar ar trastomhas. Ag bonn am tuama tá 97 cloch cholbha, cuid acu atá maisithe go mór le healaín meigiliteacha. Is é an dá chloch is mó maisithe ná cloch iontrála agus cloch cholbha 52, díreach ar chúl an tuama. Tá sé déanta suas de chlocha uisce rollta ó ardáin Abhainn na Bóinne. Cuid den ábhar a chruthaíonn an séadchomhartha a tháinig ó na Beanna Boirche agus Sléibhte Chill Mhantái n cosúil le Grianchloch bhán agus bholláin eibhir bhabhta. mion|Díon Coirbéalta|alt=|265x265px Síneann an sliocht le haghaidh 19 méadar nó thart ar an tríú cuid den bhealach isteach i lár an déanmhais, atá os comhair an Oirdheiscirt. Mar thoradh ar an sliocht istigh go dtí seomra ciorcail le díon coirbéalta. Tar éis 5,000 bhliain tá an díon fós uiscedhíonach.
Ealaín
mion|200x200px|Cloch Iontrála agus Bosca díon Ba é ealaín an ama seo tús ré nua. Léirigh sé scil ardchaighdeáin agus tús na dteicnící nua. Is féidir é seo a fheiceáil i cloch chobha 52 agus an cloch iontrála. Úsáidtear réimse leathan siombailí, mar shampla ciorcail, bíseanna, stuanna, patrún rachtán agus muileataí. Teicnící snoíodóireachta ag baint úsáide as cloch ghéar a thug an tionchar seo. Creideann seandálaithe go ndearnadh an chuid is mó de na carbháin a thógáil sula gcuirtear na clocha ar bun, cé go raibh an chloch iontrála snoite in situ sula gcuirfí na crainn chraobh in aice leis.
Stáir
D'fhoghlaim daoine neoiliteach barraí a ardú agus beostoic intíre a choinneáil agus ní raibh siad ag brath níos mó ar shealbhaigh, iascaireacht agus plandaí fiáine a bhailiú.
Togáil
Toisc gur tógadh Brú na Bóinne i 3200 BC tá sé níos sine ná Stonehenge agus Great Pirimid Giza san Éigipt, chomh maith le cultúr Mycenaean an Ghréig ársa a chuaigh. Léiríonn anailís gheolaíoch go bhfuil na mílte de phóróga a chuireann an chairn, tháinig sé ó ardáin Abhainn na Bóinne. Freisin, ba é an t-ábhar tógála a úsáideadh chun an tuama a thógáil cloch gléineach ón trá chreagach ag Clocherhead, Co Lú, thart. 20 km san oirdheisceart. D'fhéadfaí na bloic cloiche greywacke a iompar go dtí suíomh Brú Na Bóinne ag muir agus suas Abhainn na Bóinne trína áirithiú go dtí an taobh thíos de bháid ag taoide íseal.
Adhlacadh
Taispeánann tochailtí taiscí de chnámh dhaonna dóite agus neamhchónaitheach sa sliocht, rud a léirigh go raibh corpaí daonna curtha go deimhin taobh istigh, agus cuid acu a bhí créamtha. Ó scrúdú a dhéanamh ar an gcnámh neamhchónaitheach, léiríodh gur tháinig sé ar a laghad dhá dhuine ar leithligh, ach bhí cuid mhór dá gcnámharlaigh ar iarraidh, agus bhí an méid a bhí fágtha scaipthe faoin sliocht. Fuarthas go leor eile de na déantúsáin sa tseirbhís sna céadta bliain roimhe sin trí chuairt a thabhairt ar ársaitheoir agus do thurasóirí, cé go ndearnadh an chuid is mó díobh sin agus iad ar iarraidh nó a bhí ar siúl i mbailiúcháin phríobháideacha. Is léir go leanfadh an suíomh go raibh tábhacht dóiteán ag baint leis san Iarann Aois. I measc rudaí éagsúla a thaisceadh níos déanaí timpeall an tuama tá dhá chrochán déanta as boinn óir Rómhánach 320-337 AD (anois in Ard-Mhúsaem na hÉireann) agus seodra óir Rómhánach lena n-áirítear dhá bráisléad, dhá fháinní, agus muince, anois sna bailiúcháin de Mhúsaem na Breataine
Suíomh agus Rochtain
Ní bhíonn turas treoraithe ach rochtain ar an tuama. Tosaíonn turais ag Ionad Cuairteoirí Bhrú na Bóinne óna ndéantar cuairteoirí ar an suíomh. Chun taithí a fháil ar an bhfeiniméan ar maidin Solstice an Gheimhridh ón taobh istigh de thuama, caithfidh duine crannchur a iontráil ag an ionad léiriúcháin. Ag deireadh mhí Mheán Fómhair gach bliain, tarraingíonn páistí scoile áitiúla 50 ainm, 10 ainm ar gach maidin go bhfuil an seomra soilsithe, bronntar dhá áit sa seomra do gach ceann de na buaiteoirí crannchuir. Tarraingítear liosta cúlchiste freisin, má tá an liosta cúltaca ann i gcás nach féidir teagmháil le duine a bhfuil a n-ainm a tharraingt ar an liosta tosaigh nó má fhaigheann sé go bhfuil sé dodhéanta taisteal go Brú Na Bóinne ar an dáta a sannadh iad. I 2018 bhí beag nach 30,000 iontrálacha. Ba é an tOllamh Michael J. O'Kelly an chéad duine san am nua-aimseartha chun an ócáid seo a urramú an 21 Nollaig 1967. Tá an t-ailíniú gréine ag Brú na Bóinne an-chruinn i gcomparáid le feiniméin chomhchosúla ag uaigheanna pasáiste eile ar nós Dubhadh. Tá Brú Na Bóinne suite 8.4 ciliméadar (5.2 míle) siar ó Dhroichead Átha i gContae na Mí. Tá an t-ionad léiriúcháin suite ar bhruach theas na habhann agus tá an tuama suite ar thaobh thuaidh na habhann. Tabharfaidh críochnú turas Brú na Bóinne i ngach cuairteoir taobh istigh den tuama nuair a dhiúltaíonn an treoir turas ansin na soilse, agus ansin castar ar na cinn ag fanacht ar solas na gréine a bheadh le feiceáil ar an gheimhreadh Solstice. Is féidir leat Cnóbha agus Dubhadh a rochtain ón ionad freisin
Patrick McGilligan
clé|mion Polaiteoir Éireannach ab ea Patrick McGilligan nó Pádraig Mac Giollagáin (12 Aibreán, 1889 - 15 Samhain, 1979). Bhí sé ina bhall de Shinn Féin ar dtús agus ansin Fine Gael. clé|mion|[[Ard na Croise (Ardnacrusha) sna blianta 1925-1926 ]] Bhí an Giollagánach freagrach as Bord Soláthair an Leictreachais a chruthú agus é ina Aire Tionscail agus Tráchtála. Nuair a bhí Scéim na Sionainne (Ard na Croise) á tógáil, ritheadh Acht Bhord Soláthair an Leictreachais tríd an Oireachtas sa bhliain 1927 agus an Giollagánach i mbun.
Saol
Céimí de chuid UCD ba ea é (BA 1910; HDip in Ed, 1913; MA, 1915; DEconSc (Hon) 1940). Glaodh chun an Bharra air i 1921 agus chun an Bharra Laistigh i 1946. clé|mion|[[Ard na Croise inniu]] Bhí sé ina pholaiteoir ó 1923 go 1965 agus, chomh maith le bheith ina Aire Tionscail agus Tráchtála (1924 go 1932), bhí sé ina Aire Gnóthaí Coigríche (1927 go 1932), ina Aire Airgeadais (1948 go 1951) agus ina Ard-Aighne (1954 go 1957).
I mí Dheireadh Fómhair 1934 rinneadh Ollamh leis an Dlí Bunreachtúil agus Idirnáisiúnta agus leis an Dlí Coirúil agus Nós Imeachta Coirúil de, post a bhí aige go dtí gur éirigh sé as in aois a seachtó (lean sé ar aghaidh ag léachtóireacht ar feadh roinnt bliana eile ina dhiaidh sin). Bhí sé ina Dhéan ar an Dlí ó 1953 go 1959.
Cormac mac Ailealla
Rí na Mumhan d'Eoghanacht Chaisil, Chineál Finghin, ba ea Cormac mac Ailealla (Sean-Ghaeilge Cormac mac Ailello) (d'éag 712 ). Léinsí nasc Finghin (d'éag 661), iar-rí, ba ea a sheanathair. Tháinig sé i gcoróin i gcomharbacht ar Eidirscéal mac Maoil Umha (d'éag 721) sa bhliain 702, a bhí éirithe as a choróin.
Dar leis na hannála, throid Cormac cathanna i dtuisceart na Mumhan. Le linn na bliana 710, rinne Cormac ruathair leanúnacha ar Chliú (in oirthuaisceart Contae Luimnigh). Sa bhliain 712, tharla Cath Charn Fhearaígh (Carn Fhearaígh, Contae Luimnigh) in Cliú in éadan an Dáil Chais nó Déise an Tuaiscirt, Tuadhmhumhain. Cloíodh agus mharaigh Cormac. Tháinig Cathal mac Finghin (d'éag 742) i gcomharbacht air.
Baile Chaisleáin Bhéarra
Baile in Éirinn is ea Baile Chaisleáin Bhéarra. Tá an baile suite i gContae Chorcaí.
Paradacsa Bertrand
Réamhrá
Tá an paradacsa seo [Calcul des probabilités(1889)] i ndiaidh J. Bertrand, matamaiticeoir ón bhFrainc. Ní hé seo an duine céanna leis an Sasanach Bertrand Russell, a bhí ag plé le paradacsa matamaitice eile.
Baineann an paradacsa leo le dóchúlacht agus conas eachtraí a roghnú sa chaoi is go bhfuil an seans céanna de roghnú ann. An cheist atá faoi chaibidil ná cad é an dóchúlacht go bhfuil corda a roghnófaí go fánach i gciorcal níos faide ná fad taobh an triantáin chomhshleasach atá imscríofa ag an gciorcal céanna. Ag tagairt do Fhigiúr 1, 'sé ABC an triantán inmhéanach. Tugaimid an lipéad ‘fábhrach’ ar aon chorda atá níos faide ná |AB| nó |AC| nó |BC|. Úsáidimid an sainmhíniú clasaiceach ar dhóchúlacht, .i. an coimheas idir líon na gcásanna fábhracha agus líon na gcásanna féideartha.
Modh 1
right|thumb|Fig. 1 Pioc pointe ar an imlíne, gorm=fábhrach, p=1/3An chéad modh roghnaíochta ná pointe (A) ar bith ar imeall an chiorcail a roghnú. Cas an ciorcal chun go bhfuil an pointe A ar barr (Figiúr 1). Is léir go bhfuilimid ag plé le iomlán na gcordaí dá bhfuil ann. Tá na cinn fhábhracha, ó A go dtí an stua<!—arc--> BC, níos faide ná |AB| nó |AC|. Tá aon chorda, ó A go dtí ceachtar den dá stua eile AB nó AC ró-ghairid agus leanann sé go bhfuil an dóchúlacht (ag cómhaireamh na stuanna) cothrom 1/3.
Modh 2
right|thumb|Fig. 2 Pioc ga, gorm=fábhrach, p=1/2Don dara modh, roghnaigh corda ar bith agus tóg an ga atá dronuilleach leis. Cas an ciorcal sa chaoi go bhfuil an ga ingearach faoi mar atá i bhFigiúr 2. Ag díriú ar na cordaí uilig atá dronuilleach leis an nga sin, téann na cinn fhábhracha idir lárphointe an chiorcail, O, agus M. Is léir freisin, ón gcaoi ina dtógtar an ga, go bhfuilimid ag plé le hiomlán na gcordaí. Is féidir a thaispeáint gur |OM| = |KM| agus leanann sé gurb í an dóchúlacht atá á lorg againn ná |OM| / |KM| = 1/2.
Modh 3
right|thumb|Fig. 3 Pioc lárphointí den chorda, gorm=fábhrach, p=1/4Is féidir corda a aicmiú de réir a fhad ó lárphointe an chiorcail – Figiúr 3. Táimid ag caint faoin bhfad is giorra, is é sin an fad ingearach ó lárphointe an chiorcail mhóir go lárphointe an chorda. Tá gach corda a bhfuil a lárphointe taobh istigh den chiorcal beag níos faide ná taobh an triantáin inmhéanaigh, agus tá gach corda a bhfuil a lárphointe lasmuigh den chiorcal beag níos giorra. Ag cómhaireamh na larphointí – trí fhairsinge an chiorcail – ag tabhairt faoi deara go bhfuil ga an chiorcail bhig cothrom le leath gha an chiorcail mhóir, tá an dóchúlacht = 1/4.
Díospóireacht
I ngach cás thuas táimid ag baint feidhm as Dlí Neafaise Laplace, a deireann nuair nach bhfuil fios nó réamheolas againn go dtugtar seans cothrom do gach tarlúint. I bhfocail an lae inniu glacaimid le dáileachán aonfhoirmeach. Níl aon rud cearr le haon cheann de na modhanna roghnaíochta. Paradacsa atá ann! Braitheann an freagra ar an modh roghnaíochta, agus níor tugadh an t-eolas sin sa cheist.
Mar réiteach (nádúrtha) ar an scéal b'fhéidir go mba chóir ciorcal a imscríobh ar an dtalamh agus bataí adhmaid a chaitheamh anuas air (ar shlí éigin!) agus féachaint ar cé mhéad acu atá níos faide ná fad taobh an triantáin.
Cair Chaladain agus Cowdenbeath (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Cair Chaladain agus Cowdenbeath. Cruthaíodh sa bhliain 2005 é. Is é Lesley Laird (LO) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
An Chraobhach
Is sráidbhaile í an Chraobhach. Tá sí suite i dTír Amhlaidh, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Oceanside, California
Cathair i ndeisceart California is ea Oceanside. Sa bhliain 2010 fuarthas 167,086 duine ina gcónaí in Oceanside.
David McGurk
Is imreoir sacair é David Michael McGurk (r. 30 Meán Fómhair, 1982 in Middlesbrough i Sasana). Faoí láthair tá sé ag imirt le York City F.C. D'imir sé le Darlington ón bhliain 2001 go 2006.
Sainmheáchan
Is éard is an sainmheáchan ann (ar a dtugtar freisin an taonad meáchain nó an dlús coibhneasta) ná an meáchan in aghaidh aonad toirte d'ábhar. Is é γ (Gáma ina litir bheag, an tríú litir san aibítir Ghréagach.) an tsiombail i gcomhair an tsainmheáchain.
Úsáidtear go coitianta sainmheáchan d'uisce ar an Domhan ag 5 ° C ar a bhfuil an luach 62.43 lbf/ft3 nó N/m3 9807.
Foirmle ghinearálta
I gcás:
Anailgéiseac
thumb Is éard is anailgéiseac (ar a dtugtar freisin'pianmhúchach) ann ná druga a stadann nó a mhaolaíonn pian.
Trom go Tirim
Sraith theilifíse de chuid TG4 is ea Trom go Tirim. Is ar chailleadh meáchain atá an tsraith bunaithe. Dar le TG4, seo "Clár ina bhfaighidh lucht féachana spreagadh, misneach agus eolas chun a meáchan cuí féin a bhaint amach".
Coatbridge, Chryston agus Bellshill (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Coatbridge, Chryston agus Bellshill. Cruthaíodh sa bhliain 2005 é. Is é Hugh Gaffney (LO) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Ontario, California
Cathair i ndeisceart California is ea Ontario. Sa bhliain 2010 bhí 163,924 duine ina gcónaí in Ontario.
Mainistir Ros Comáin (Agaistíneach)
Bunaíodh mainistir Ros Comáin (Agaistíneach) mar mhainistir dhúchasach sa chéad chuid den 8ú haois. Chuir Naomh Comán ar bun ar ros sa riasc í; ní fios arbh easpag é, ach b’easpaig iad cuid de na habaí a lean é.
Tháinig ainm an léinn ar an mainistir, agus bhí clú ar a cuid scoláirí. Bhí dlúthnasc aici le Cluain Mhic Nóis, áit léinn eile, ó lár an 10ú haois amach, nó roimhe sin, b’fhéidir; agus bhain sí leas as pátrúnacht ríthe Chonnacht, dream a ghlac teideal an Ard-Rí chucu féin. Bhí mac leis an Rí Toiríollach mac Ruairí Uí Chonchúir (1088-1156), Maolíosa (-1223), ina ab ar an mainistir, agus thug sé giota den Fhíor-Chros ar ais ón Róimh leis sa bhliain 1123, iarsma a cuireadh sa Bhachall Buí (Cros Chonga). (Toiríollach féin a chuir an chros sin á déanamh.)
Nuair a tháinig na hAgaistínigh chun na hÉireann ghlac an mhainistir riail an oird, cé gurbh áit Ghaelach fós í, fiú tar éis gur thóg na Normannaigh caisleán ar thailte na manach agus é de nós acu na Gaeil a chur as na mainistreacha.
Le linn Shiosma Mhór an Iarthair (1378-1417) cheap an frith-Phápa Clement VII Tomás Mac Aogáin mar ab. Tháinig sé anall ó Avignon agus thionóil eaglaisigh agus neamheaglaisigh Connacht i Ros Comáin, áit a bhfuair sé dílse gach duine ach amháin Easpag Ail Finn (nár tháinig) agus Easpag Chill Ala, a chuir a ard-déagánach chun ceart an Phápa Urban VI a sheasamh.
Nuair a tháinig muintir Uí Chonchúir chun réitigh leis an mBainríon Eilís, bronnadh an mhainistir ar chonstáblacht chaisleán Ros Comáin agus ina dhiaidh sin ar an Ridire Nioclás Malbie.
Ar éigean atá fothraigh féin na mainistreach le feiceáil anois.
Neamhbhásmhaireacht
mion|417x417px|an fear neamhbhásmhar, nó an t-anam síoraí ː Dorian Gray, le [[Oscar Wilde]] Cáilíocht an ruda nach bhfaigheadh bás is ea Neamhbhásmhaireacht (Béarla, immortality)
Benjamin Morrell
Taiscéalaí Meiriceánach ba ea Benjamin Morrell (5 Iúil, 1795 – 1839).
}
David Bentley
Is imreoir sacair é David Michael Bentley (r.27 Lúnasa, 1984 i Peterborough, Sasana). Imríonn sé faoi láthair le Tottenham Hotspur F.C. D'imir sé le Arsenal F.C. ón bhliain 2001 go 2006. D'imir sé le Blackburn Rovers ò 2006 go 2008. Tá sé fiche is a ceathair bliana d'aois.
Caisleán Leacan
Is sráidbhaile é Caisleán Leacan. Tá sé suite i dTír Amhlaidh, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Toolern Vale, Victoria
Baile atá suite thart ar 39 km siar ó thuaidh ó Mhelbourne, Victoria na hAstráile, is ea Toolern Vale. Sa bhliain 2011, bhí 879 duine ina gcónaí ann.
Siorrachd Dhùn Breatann an Iar
Is éard is Comhairle Dhún Breatainn an Iar (Béarla: West Dunbartonshire Council) ann ná ceann de na 32 rannán rialtais áitiúil de chuid na hAlban. Tá teorainn aici le hiarthar Chathair Ghlaschú, áit ina bhfuil go leor bailtí agus sráidbhailtí comaitéireachta, chomh maith le bruachbhailtí na cathrach. Tá teorainn aici freisin le Earra-Ghàidheal agus Bòd, Sruighlea, Comhairle Dhún Bhreatainn an Ear agus Comhairle Shiorrachd Rinn Friù.
Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2014
Reáchtáladh Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2014 in Soitsí (nó Sochi i mBéarla), An Rúis idir an 7 Feabhra agus an 28 Feabhra 2014. B'shin é an chéad uair a tionóladh Cluichí Oilimpeacha sa Rúis.
Mheabhraigh Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh i gcathair Soitsí na Rúise Cluichí Bheirlín sa bhliain 1936, de bharr na tréanbholscaireachta agus de bharr na fáilte fuaire a cuireadh roimh ghrúpa áirithe (fir agus mná spóirt aeracha), dar le Tuairisc.ie
Cnocán na Biolraí
Baile in Éirinn is ea Cnocán na Biolraí. Tá sé suite i gContae Chorcaí. Bhí 1068 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2006, de réir an daonáirimh. Tá club iománaíochta agus club sacair ann.
Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2014
Fuair 21 tír boinn. Fuair an Rúis féin níos mó boinn óir (13) ná aon tír eile agus an líon ba mhó má chuirtear gach saghas boinn san áireamh (33).
Baile na Martra
Baile in Éirinn is ea Baile na Martra (Béarla: Castlemartyr). Tá an baile suite in oirthear Chontae Chorcaí. Tá cónaí ar timpeall is 500 duine ann.
Santa Rosa, California
Cathair in iarthar California is ea Santa Rosa. Sa bhliain 2010 fuarthas 167,815 duine ina gcónaí in Santa Rosa.
Béal Átha an Cheasaigh
Baile in Éirinn is ea Béal Átha an Cheasaigh. Tá an baile suite i gContae Chorcaí.
Drámaíocht na Gaeilge
Níor fhréamhaigh traidisiún ceart drámaíochta sa Ghaeilge riamh roimh an 19ú haois, cé go raibh an litríocht, an scéalaíocht agus an ceol thar a bheith bríomhar in Éirinn ó thús. Is éard ba chúis leis an easpa sin, b'fhéidir, nach mbíodh drámaí reiligú nda á léiriú i nGaeilge mar a bhíodh i dteanga cha eile sna meánaois eanna, go háirithe sna bailte móra. Ní hé nach raibh Gaeilge á labhairt sna bailte céanna, ach ba láidre amuigh faoin tuath í, agus modhanna inste eile á n-úsáid ag an gcultúr chun é féin a chur in iúl.
Ó aimsir Athbheochan na Gaeilge amach d’fhás traidisiún nua drámaíochta i nGaeilge, cé go raibh sé ag dul rite leis riamh pobal dílis a mhealladh agus drámaí fiúntacha a chur ar fáil. Mar sin féin, d’éirigh leis roinnt drámadóirí nótáilte a sholáthar, agus tháinig compántais ar an bhfód a bhí in ann lucht féachana a aimsiú. Tá mórán ag brath fós, áfach, ar mhaoiniú stáit.
Más í an Athbheochan a chuir tús le drámaíocht na Gaeilge, níor tháinig aon spionnadh ceart inti go dtí timpeall 1930, cé go raibh sí lag go leor fós. I measc na ndrámadóirí nua a tháinig chun cinn bhí Máiréad Ní Ghráda, Séamus Ó Néill, Eoghan Ó Tuairisc, Seán Ó Tuama agus Críostóir Ó Floinn. Bhí a leithéidí ag brath go mór ar chompántais ollscoile agus ar ghrúpaí amaitéaracha, agus páirt mhór san obair ag An Comhar Drámaíochta, An Comhlachas Náisiúnta Drámaíochta, Taibhdhearc na Gaillimhe, An Damer agus Amharclann na Mainistreach. Ach ní raibh (agus níl fós) lucht féachana buan ann mar atá ag drámadóirí Béarla, agus ba dheacair riamh teacht ar dhrámadóirí oilte cheal traidisiún seanbhunaithe a ligfeadh do scríbhneoirí a gceird a fhoghlaim.
Tá sé áitithe gurb annamh a bhí drámaíocht na Gaeilge lonnaithe go smior i dtraidisiún domhanda na drámaíochta i dtreo go rachadh sí i ngleic le hamharclann na nGréagach nó le saothar drámadóirí móra ar nós Ibsen, Chekhov, Strindberg nó Shakespeare féin: “Bíonn borradh agus fás (agus feabhas is dócha) ar an ealaín nuair a fheictear an dioscúrsa, agus an choimhlint, idir an traidisiún áitiúil agus traidisiún eachtrannach”.
Deirtear nach mór an chabhair é go mbíonn drámaíocht na Gaeilge ag brath i gcónaí agus go mór ar dhaoine atá ag obair san amharclann go páirtaimseartha. Mar sin féin, tá sé cruthaithe ag compántais éigin gur féidir drámaíocht na Gaeilge a chothú ach airgead stáit a fháil: na Fánaithe, Amharclann de hÍde, Fíbín, Aisling Ghéar agus Branar.
Réamhré
Deirtear gur féidir sean-dán ta áirithe a áireamh mar dhrámaí toisc iad a bheith ina gcomhrá beirte; sampla díobh sin is ea an tAgallamh idir Fiontán agus Seabhac Acla, dán a breacadh síos san 14ú haois. "Inis dúinn ábhar d’eachtra," a deir Fiontán agus freagraíonn an Seabhac go binn é. Ach is léir gur dán drámata atá i gceist anseo seachas dráma ceart.
Ba mhinic tréithe drámata ag baint leis na cluichí tórraimh—Éisteacht Faoistine, abair, nó Na Táilliúirí. Daoine ag aithris ar dhaoine eile, daoine ag déanamh páirt sagairt agus mar sin de—cluichí a ligfeadh duit cuma shamhlaíoch a chur ar an saol, ach nár fáisceadh drámaí cearta astu.
Ní raibh Éire gan traidisiún ceart drámaíochta, mar sin féin, fiú más i dteanga eile é. Dealraíonn sé go raibh drámaí den saghas a luadh thuas á léiriú i mBéarla i mbailte móra na hÉireann chomh fada siar leis an 14ú haois, agus tá tuairisc againn ar léiriú an dráma Gorboduc sa bhliain 1601 sa Halla Mór i gCaisleán Bhaile Átha Cliath. Chuir seo cor nua san fhaisean agus ar feadh tríocha éigin bliain ina dhiaidh sin ba mhinic drámaí á léiriú i dtithe móra ar fud na hÉireann. Nuair a tháinig na Stíobhartaigh i réim arís i Sasana sa bhliain 1661 tháinig beocht úr sa drámaíocht i mBaile Átha Cliath: cuireadh amharclann nua ar bun ann (Smock Alley), ceann a mhair chomh fada le tús an 19ú haois, nuair a tháinig amharclanna eile ar an bhfód.
Na chéad drámaí Gaeilge
Ar an 21 Deireadh Fómhair 1901, léiríodh an chéad dráma riamh as Gaeilge, "Casadh an tSúgáin" ó láimh Dhubhghlais de hÍde, sa Gaiety i mBaile Átha Cliath. Is beag duine ab oilte ar an gceird nua ná de hÍde, gníomhaí, scríbhneoir agus béaloideasóir, agus as an mclé|150px|thumb|Dubhghlas de hÍde, timpeall na bliana [[1912.]]
Drámaí simplí ba ea a leithéidí agus an chuid ab fhearr acu greannmhar agus blasta. Sampla maith is ea Eachtra na mBróg, dráma le Seeán Ó Caola (a litriú féin) a foilsíodh sa bhliain 1918. Tugann lánúin, agus iad i riocht mná feasa, cor in aghaidh an chaim do bheirt bhithiúnach, agus fíorbhlas na Gaeltachta ar an gcaint go léir.
link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Peadar_Ua_Laoghaire.png|mion|Peadar Ua Laoghaire Chuaigh slua scríbhneoirí de gach saghas i mbun pinn ag an am sin. B'fhéidir bolscaireacht a dhéanamh trí dhrámaí den saghas seo, mar a rinneadh in An Deoraidhe, dráma i n-aghaidh imtheachda thar sáile; deir bean a chaith tamall i Meiriceá agus í ag caint faoin scéal thall "go bhfuil níos mó daoine as Éirinn sna tithe déirce ná mar atá as chuile thír eile sa domhan, dá gcuirfí le chéile ar fad iad!"
Sa bhliain 1900 scríobh an Athair Peadar Ó Laoghaire an dráma Tadhg Saor. Léirigh Craobh an Pharóiste Thuaidh de Chonradh na Gaeilge é i Halla Mhuire, Corcaigh, Lá ’le Pádraig 1902 (tá cuntas ag Éamonn an Chnoic, nó Éamonn Ó Donnchadha, ar an léiriú sin in Banba, Bealtaine 1902).
1910-1940idí
Níor mhair mórán drámaí ó aimsir na hAthbheochana; scríobhadh iad chun náisiúnachas a neartú thar aon rud eile. Sa bhliain 1913 bhunaigh Piaras Béaslaí Na hAisteoirí, compántas a bhíodh ag obair i mBaile Átha Cliath agus i nGaeltacht na Mumhan, agus ba é Béaslaí féin a scríobh agus a léirigh cuid mhaith de na drámaí. Bhí baint aige freisin leis an gComhar Drámaíochta, dream a tháinig ann sa bhliain 1923 agus a léirigh neart drámaí ar feadh scór blianta. Nuair a bunaíodh an Saorstát bhí fonn air drámaíocht Ghaeilge a chothú agus tháinig An Comhar Drámaíochta ar an bhfód in 1923. Amaitéaraigh a bhí páirteach ann ach d’éirigh leo a lán drámaí a léiriú. Orthu sin bhí Dorchadas (1924), dráma eispriseanaíoch le Liam Ó Flaithearta. Bhí sé in ísle brí faoi na 1930idí. Sa bhliain 1942 chuaigh Amharclann na Mainistreach i mbun oibre thar ceann an Chomhair, agus drámaí Gaeilge á léiriú go tráthrialta aici, cé gurbh annamh dráma fada le feiceáil ann. Athbhunaíodh Oireachtas na Gaeilge sa bhliain 1939 tar éis dó a bheith díbheo le tamall, agus bhí sé ag cothú na drámaíochta le comórtais as sin amach, cé gur dheacair drámaí a léiriú taobh amuigh den Oireachtas féin. Rinne Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge cúrsaí drámaíochta a chur ar siúl, mar a rinne Conradh na Gaeilge freisin. Níos faide anonn bhí eagraíochtaí eile, leithéidí Gael-Linn, Chomhdháil Náisiúnta na Gaeilge agus eile, ag cuidiú leis an obair. clé|mion|Piaras Béaslaí
Sa bhliain 1928 bhunaigh Séamas Ó Beirn Taibhdhearc na Gaillimhe, amharclann a bhí dlite do dhrámaí Gaeilge agus a fuair maoiniú ón stát chuige. Is ann ba thúisce a léiríodh Diarmuid agus Gráinne, dráma cáiliúil le Mícheál Mac Liammóir, aisteoir, léiritheoir agus scríbhneoir a bhí ar an lucht drámaíochta ba nótáilte in Éirinn. Bhí sé féin agus a pháirtí Hilton Edwards i mbun Amharclann an Gheata (Gate Theatre) i mBaile Átha Cliath freisin, áit a bunaíodh sa bhliain 1928 agus blas Eorpach ar a cuid léirithe. mion|[[Mícheál Mac Liammóir]]
1950—2000idí
Luigh Amharclann na Mainistreach isteach ar na geamaireachtaí ón 1940idí amach, agus ar dhrámaí gearra, ach níor bhac siad le drámaí fada. Mar chúiteamh ar an bhfaillí seo tháinig compántais nua ann, go háirithe 37 Theatre Club i Sráid Bhagóid. Bhí éileamh i gcónaí ar amharclann bhuan i gcomhair drámaí i nGaeilge agus bunaíodh An Phéacóg Nua mar chuid d’Amharclann na Mainistreach. Léiríodh sí geamaireachtaí, aistriúcháin drámaí clasaiceacha agus drámaí bunaidh. Orthu siúd bhí Tagann Godot ó láimh Alan Titley (1990) agus The Winter Thief/Gadaí Géar na Geamh-Oíche ó láimh Sheáin Mhic Mhathúna (1992), agus léiríodh a lán drámaí le hAntoine Ó Flatharta sna 1980idí agus sna 1990idí. Thugtaí drámaí ar thuras sna Gaeltachtaí. Faoi láthair, áfach, níl drámaí fada Gaeilge á léiriú.
Bhí tábhacht ar leith le hAmharclann an Damer, áit a raibh léirithe proifisiúnta agus amaitéaracha le feiceáil i nGaeilge ó na caogaidí amach. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Unitarian_Church,_St_Stephens_Green,_Dublin_(2683674018).jpg|mion|[[Amharclann an Damer ar Fhaiche Stiabhna]]
Garden Grove, California
Cathair i ndeisceart California is ea Garden Grove. Sa bhliain 2010 fuarthas 170,883 duine ina gcónaí in Garden Grove.
Drámaíocht na Gaeilge
1950—2000idí
Amharclann Ghaeilge ab ea An Damer a bhí suite i Halla Damer, ar Fhaiche Stiabhna i mBaile Átha Cliath. Ba é Gael Linn a thionscnaigh Amharclann an Damer agus a stiúir é ó 1955 go dtí 1976.
Bhí baint ar leith ag An Damer le saol na Gaeilge i mBaile Átha Cliath. Bhí An Chlub Drámaíochta ann agus tháinig borradh dá réir faoin drámaíocht amaitéarach. I measc na ndrámadóirí bhí Eoghan Ó Tuairisc, Seán Ó Tuama, Breandán Ó Beacháin agus Máiréad Ní Ghráda, agus bhí stiúrthóirí gairmiúla ag obair ann. Chothaigh An Damer léiritheoirí óga den chéad scoth agus cuid acu ag plé go gairmiúil le hobair léirithe nó aisteoireachta ina dhiaidh sin: Niall Tóibín, Noel Ó Briain, Seán Ó Briain, Dónall Farmer agus eile.
Is iomaí duine ar thug An Damer deis dóibh a dtallann aisteoireachta a thabhairt chun foirfeachta. Orthu sin bhí Áine Ní Mhuirí, Máire Ní Ghráinne, Breandán Ó Dúill agus Fionnula Flanagan. Bhí amaitéaraigh a shroich ardchaighdeán aisteoireachta, ach go háirithe Séamas Ó Tuama agus Séamas Páircéir.
Ba é An Damer a chéadléirigh "An Giall", dráma géar le Breandán Ó Beacháin, in 1958. Léiríodh drámaí nua eile sna 1960idí, leithéidí "Cóta Bán Chríost" agus "Cití", agus aistriúcháin - "Amphytron 38", dráma le Jean Giradoux, mar shampla. Rinneadh amharclann phroifisiúnta de in 1978 ach tháinig deireadh leis an deontas stáit in 1981 agus dúnadh na doirse. Tháinig compántais nua ann, leithéidí Deilt in 1982 agus Amharclann de hÍde in 1992, ach ní raibh spás buan acu.
Lean an Taibhdhearc uirthi ag léiriú idir dhrámaí bunúla agus aistriúchán agus moladh tuillte ag a lán acu, ach bhí aighneas riamh faoi cé acu den dá chineál ba chóir a chur chinn. Bhí gá ag an Taibhdhearc i gcónaí le scripteanna nua agus lena dóthain maoinithe chun a bheith ina hamharclann náisiúnta.
Glastonbury
clé|mion|Glastonbury, lár an bhaile
Drámaíocht na Gaeilge
Roinnt drámadóirí
Is liosta le lua iad na daoine go léir a chum drámaí ar feadh na mblianta, cé nach foláir tagairt a dhéanamh do Shéamas Ó Néill, do Chríostóir Ó Floinn agus do Mhairéad Ní Ghráda i measc a lán eile.
Ó Floinn a scríobh Cóta Bán Chríost (1968), dráma a tharraing aird agus conspóid—cailín cráifeach taghdach diamhair (Máire) a iarrann ar shagart (an tAthair Iúd) a bheith ina athair ag a leanbh. Tugtar le fios gurb í Muire féin í, ach imíonn sí faoi dheireadh: “A Iúid, a chroí istigh, más fíor go mbíonn an imirt sin eatarthu, is cárta mise a ghoid an diabhal ó Dhia, nó Dia ón Diabhal…”. mion|Breandán Ó Beacháin
Dráma corraitheach eispriseanaíoch ba ea An Triail (1964) ó láimh Ní Ghráda: dráma faoi chailín a bheireann leanbh gréine agus a mharaíonn í: “Mharaigh mé mo leanbh de bhrí gur cailín í. Fásann gach cailín suas ina bean. Ach tá m’iníon saor”.
Siobhán Ní Shúilleabháin a scríobh Cití (1975), dráma cráite filiúnta greannmhar faoi chailín óg ón nGaeltacht (ar nós Ní Shúilleabháin féin tráth) agus fonn uirthi imeacht:
An scéal mar atá
Faoi láthair tá na hamaitéaraigh faoi réim, go háirithe Aisteoirí Bulfin. Compántas eile is ea Fíbín agus tairbhe á bhaint acu as stíl fhisiciúil agus mascanna. Bunaíodh Aisling Ghéar in 1997 i mBéal Feirste agus suim acu i modhanna nua léirithe. Leiríonn siad drámaí trí Ghaeilge amháin, idir dhrámaí bunúla agus aistriúcháin. Tugtar cúnamh éigin do Bhéarlóirí ar son na tuisceana. Tá na gnáthfhabhbanna ann: lucht féachana scaipthe, aighnis pholaitiúla agus idé-eolaíocha, ganntanas aisteoirí proifisiúnta agus stiúrthóirí oilte. Ní dhéanann Gaeilge bhlasta aisteoir maith (ná a mhalairt). Níl aon amharclann dlite do dhrámaíocht Ghaeilge i mBaile Átha Cliath faoi láthair.
clé|mion|An Taidhbhearc i nGaillimh Tá sé le féachaint an dtiocfadh spionnadh nua i ndrámaíocht na Gaeilge de bharr borradh a theacht faoi líon na nGaeilgeoirí sna cathracha, go háirithe i mBaile Átha Cliath, i mBéal Feirste agus i nDoire.
Tá beocht sa drámaíocht áitiúil i gcónaí agus iarraidh ar an agallamh beirte, rud a d'eascair as an véarsaíocht thraidisiúnta. Is é An Comhlachas Náisiúnta Drámaíochta atá freagrach as drámaí amaitéaracha Gaeilge a chur chun cinn. Sa bhliain 2009 rinne Aisteoirí Ráth Chairn dhá léiriú den dráma Bairbre Rua ag féilte drámaíochta i Ráth Chairn agus ar an gCeathrú Rua. D'eirigh le Seán Mac Donncha gradam aisteoireachta a bhaint amach ag an bhféile ar an gCeathrú Rua. mion|Amharclann i [[Gaoth Dobhair|nGaoth Dobhair]] Bíonn Féile Drámaíochta na gColáistí ar siúl gach bliain a mbíonn ábhar nuachumtha, seanbhunaithe, aistriúcháin is eile i gceist leis. Aistríonn an fhéile thart ó choláiste go coláiste nó go hionaid éagsúla gach bliain.
Staraithe agus léirmheastóirí
Rinne a lán staraithe scrúdú ar ghnéithe de dhrámaíocht na Gaeilge agus Philip O'Leary, Pádraig Ó Siadhail, Nollaig Mac Congáil agus Eadaoin Ní Mhuircheartaigh ina measc. Tá Pat Buitléir, Róisín Ni Ghairbhí, Brandy Mac Gearailt, Fiach Mac Conghail, Trevor Ó Clochartaigh, Seán Ó Tarpaigh agus Breandán de Lap ar na léirmheastóirí is mó a thug aird ar an drámaíocht chéanna. mion|"Ré" in Amharclann Ghaoth Dobhair
Mícheál Ó Tiománaidhe
mion|[[Crois Mhaoilíona]]Bailitheoir mór scéalta agus amhrán in iarthar na hÉireann ba ea Mícheál Ó Tiománaidhe nó Ó Tiománaí (21 Nollaig 1856 – 7 Márta 1940). Chaith sé na blianta ag obair san Astráil agus d’fhoilsigh scéal ("Féidhlim Ó Néill") a bhain lena shaol ann. In Éirinn, bhailigh Ó Tiománaidhe scéalta agus amhrán sa Ghaeltacht, ábhar den saghas a thug na hÉireannaigh leo go dtí an Astráil sa 19ú haois – scéalta Fiannaíochta, béaloideas áitiúil, amhráin ghrá agus ghrinn.
Saol
Ní fios cén caidreamh a bhí aige ar na Bundúchasaigh: bhí an lámh láidir á himirt orthu in Queensland ag an am. D’fhill sé ar Éirinn sa bhliain 1894. mion|[[Fuadar óir sn Astráil]] In Mí Aibreáin 1903 chuaigh sé faoi scrúdú Gaeilge do mhúinteoirí sa Ghort Mór, Ros Muc. Fear urrúnta ramhar a bhí ann faoin am sin, ceannaithe lasánta air agus féasóg rua. Bhí "Beatha Sheaghain Mhic Éil" scríofa aige cheana, saothar a ghnóthaigh duais Oireachtais dó sa bhliain 1902. Ansin tháinig Amhráin Ghaeilge an Iarthair, agus Sgéalta gearra an Iarthair.
I Márta 1907 d’fhoilsigh sé gearrscéal a d’eascair óna shaol in Queensland san Irish Rosary: "Féidhlim Ó Néill (a ghrádh agus a chrádh)":
Is cosúil go n-íocadh sé na scéalaithe as a gcuid scéalta, nós a d’fhág bocht é faoi dheireadh.
B’éigean dó filleadh ar an Astráil timpeall na bliana 1910 chun airgead a shaothrú.
Deirtear gur tháinig sé abhaile timpeall na bliana 1925/1927, in aois 69/71 bliain dó.
An Caisleán Riabhach, Contae Mhaigh Eo (Tír Amhlaidh)
Is sráidbhaile é an Caisleán Riabhach. Tá sé suite i dTír Amhlaidh, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Springfield, Victoria (Macedon Ranges)
Baile atá suite thart ar 84 km ó thuaidh ó Mhelbourne, Victoria na hAstráile, is ea Springfield.
Mike McTigue
Dornálaí Éireannach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain éadrom as 1923-1926, ab ea Mike McTigue (26 Samhain, 1892 – 12 Lúnasa, 1966). Tá aithne air mar Bould Mike.
Elk Grove, California
Cathair i lár California is ea Elk Grove. Sa bhliain 2010 fuarthas 153,015 duine ina gcónaí in Elk Grove.
Sír Alpine
Ceantar Rialtais Áitiúil (‘Local Government Area’ i mBéarla) de chuid Victoria na hAstráile is ea Sír Alpine. Bunaíodh an sír sa bhliain 1994 tar éis teacht le chéile Síreanna Bright, Myrtleford, agus cuid de Shíreanna Beechworth, Oxley, Yackandandah agus Omeo.
Tel Aviv
Is é Tel Aviv (fuaimniú: Teil-Abhíobh) an dara cathair is mó in Iosrael i ndiaidh Iarúsailéim. Calafort agus ionad mór trádála agus cultúir é atá suite ar chósta láir thiar na tíre. Bhí 414,600 ina gcónaí ann sa bhliain 2013.
mion|clé|Ilstórach á thógáil ar Bhulbhard Rothschild i dTel Aviv mion|clé|Ceiliúradh Gay Pride i dTel Aviv, 2012
George Foreman
Iar-dhornálaí Meiriceánach is ea George Foreman, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain faoi dhó. Rugadh é ar 10 Eanáir 1949 i Marshall, Texas.
Fiontraí, ministir oirnithe agus údar atá ann sa lá atá inniu ann.
Dùn Èideann a Deas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Dùn Èideann a Deas. Cruthaíodh sa bhliain 1885 é. Is é Ian Murray (LO) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
John Barth
Scríbhneoir iar-nua-aoiseach Meiriceánach is ea John Simmons Barth, a rugadh ar 27 Bealtaine 1930 in Cambridge, Maryland. Tá sé aitheanta mar dhuine de na príomhphearsana ag scríobh meitificsin sna Stáit Aontaithe.
Rinne John Barth staidéar ar feadh tamall sa Scoil Juilliard, scoil cheoil, i gCathair Nua-Eabhrac agus ansin in Ollscoill Johns Hopkins in Baltimore, Maryland. Bhronn an scoil seo céim baitsiléara air sa bhliain 1950 agus céim máistreachta sa bhliain 1951.
Bronnadh an National Book Award air sa bhliain 1973 as an úrscéal sin leis, Chimera. Chaith sé blianta ina ollamh le Béarla, in Pennsylvania State University ó 1953 go 1965, in State University of New York in Buffalo ó 1965 go 1973 agus in Johns Hopkins ó 1973 go 1995. D'éirigh sé as an múinteoireacht sa bhliain 1995.
Proinnsias Táiliúr
Ba pholaiteoir Éireannach é Proinnsias Táilliúir Beannaithe (1550-1621) a toghadh mar Mhéara Átha Cliath agus mar fheisire parlaiminte. Cuireadh cosc air a shuíochán a ghlacadh toisc é a bheith ina Chaitliceach.
Cuireadh chun báis é i 1621 agus tugadh ómós dó mar mhairtíreach ó shin i leith. Thug an Pápa Eoin Pól II an teideal 'Beannaithe' dó sa bhliain 1992 in éineacht le hochtar mairtíreach déag Éireannacha eile.
Rugadh Proinnsias Táiliúr i Sord Cholm Cille in 1550. Ba mhangairí a chlann a bhí cónaí orthu sa cheantar ó aimsir na Normannach. Tógadh é mar Mhéara Átha Cliath i 1595. Bhí sé gníomhach mar Chaitliceach i mBaile Átha Cliath ag an am.
Tógadh an Táiliúrach ina fheisire i bParlaimint na hÉireann ach níorbh fhéidir leis a shíocháin a ghlacadh toisc mar bhí sé ina Chaitliceach. Chuireadh i bpríosúin é i 1613 agus cuireadh chun báis ann ar 29 Eanáir 1621. Cuireadh é i reilig Shéipéil Naomh Audoen.
Bhí sé pósta agus seisear chlainne aige. Gariníon a bhean le Maighréad de Bhál Beannaithe, duine eile de na Mairtírigh Éireannacha a d'ainmnigh Eoin Pól II mar 'Beannaithe'.
Béal Átha Leice
Baile in Éirinn is ea Béal Átha Leice. Tá an baile suite i gContae Chorcaí. Tá an baile sin agus Beanntraí an-chóngrach dá chéile. Tá ionad campála den chéad scoth ann; Eagle Point an t-ainm atá ar an ionad sin.
Cionn Con
Is sráidbhaile é Cionn Con. Tá sé suite i dTír Amhlaidh, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Cath Bhoyacá
Ba é Cath Boyacá sa Cholóim, tír a dtugtaí Granada Nua uirthi tráth, an cath a chuir ar chumas na Colóime neamhspleáchas ón Spáinn a bhaint amach, cé gur lean an troid le fórsaí ríoga na Spáinne go ceann roinnt blianta eile. Tharla an cath ar an 7 Lúnasa 1819.
Glaschu an Ear-Thuath (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Glaschu an Ear-Thuath. Cruthaíodh sa bhliain 2005 é. Is é Paul Sweeney (LO) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Oliver Twist
Úrscéal de chuid Charles Dickens is ea Oliver Twist. Foilsíodh é i bhfoirm mhíreanna seachtainiúla ó Mhí Feabhra, 1837 go Mí Aibreán, 1839 san iris úd Bentley's Miscellaney, arbh é Dickens an chéad eagarthóir uirthi. Insint ar shaol dílleachta óig i Londain, Sasana sa ré Victeoiriach atá ann.
Plota
I ndiaidh a bheith tógtha i ndílleachtlann i mbaile beag i Sasana, cuirtear Oliver óg ag obair faoi adhlacóir. Fulaingíonn Oliver drochíde ansin ó bhean an adhlacóra agus ó phríntíseach atá ag obair ann. Tar éis bhabhta bullaíochta, éalaíonn sé agus cuireann sé aghaidh ar Londain. Tá sé beagnach sáraithe ag an ocras agus ag an tuirse nuair a thugann leaid eile cúnamh agus cairdeas dó. Tugann sé Oliver isteach sa teach ina bhfuil sé féin agus roinnt gasúr óg eile ina gcónaí ann. Drong gadaithe atá iontu, rud nach dtuigeann Oliver ar dtús. Seanbhithiúnach darb ainm Fagin a dhíríonn gadaíocht na ngasúr. mion|200px|dheis|clé|Clúdach Oliver Twist ó eagrán a foilsíodh sa bhliain 1846
Ilminster
Is baile suite i Somerset é Ilminster.
Liosta eipeasóidí South Park
Is sraith theilifíse Mheiriceánach é South Park. Sraith beochana atá ann, a chruthaigh Trey Parker agus Matt Stone do Comedy Central. Tá 297 eipeasóid de chuid South Park tagtha ar an saol faoi láthair.
Aireachtáil fhothairseachúil
Aireachtáil ruda atá faoi thairseach na haireachtála. Cruthaítear go dtarlaíonn a leithéid i dturgnaimh ina léirítear spreagadh an-ghearr optúil don fhéachadóir. Ní féidir leis é a fheiceáil, ach mar sin féin athraíonn sé luas is/nó cruinneas an fhéachadóra chun spreagthaí ina dhiaidh sin a phróiseáil.
Bobby Zamora
Is imreoir sacair é Robert Lester Bobby Zamora (r.16 Eanáir, 1981 i Londain, Sasana). Imríonn sé faoi láthair le Fulham. D'imir sé le Brsitol Rovers agus Brighton & Hove Albion ó 1999 go 2003. D'imir sé le Tottenham Hotspur ó 2003 go 2004. D'imir sé le West Ham United ó 2004 go 2008. Tá sé fiche is a seacht bliain d'aois.
Pembroke Pines, Florida
Cathair i ndeisceart Florida is ea Pembroke Pines. Sa bhliain 2010 fuarthas 154,750 duine ina gcónaí in Pembroke Pines.
Comhghall mac Domhanghairt
Cineál Comhghaill
Meastar go raibh an Cineál Comhghaill lonnaithe i gComhghall, fréamhaithe go sochreidte ón gcineál, agus ar the Oileán Bóid. D'fhéadfadh é go raibh suas i gceannas ar Oileán Arrainn ó dheas.
Forfeda
Litreacha sa bhreis san aibítir oghaim is ea na Forfeda, i dteannta leis an bunliosta le fiche litir. Cumadh iad i ré na Sean-Ghaeilge, roinnt céadta tar éis bhuaic an Oghaim. Is amhlaidh go seasaidís d'foghair a measadh a bhí ar iarraidh sa bhunaibítir, mar shampla é(o), ó(i), ú(i), ch agus p.
Aicme Forfeda
ᚕ ᚖ ᚗ ᚘ ᚙ Cuireadh na forfeda is tábhachtaí ina n-aicme féin: Éabhadh, Óir, Uilleann, Pín agus Eamhancholl.
Luach foghraíochta
Is iad a leanas luachanna foghraíochta na bhforfid, a mbunluachanna agus iad a cumadh níos deireanaí — féach thíos.
Briatharoghaim
Is iad a leanas briatharoghaim na litreacha (nathanna meafaracha dhá-fhoclach nó kennings) sna lámhscríbhinní Auraicept na n-Éces, De Dúilib Feda na Forfid agus An Leabhar Oghaim:
Córas na gCrann
Ó thaobh ainmneacha na bhforfid de, níl ann ach ceann amháin a d'fhéadfadh bheith ina chrann nó tom (.i. pín). San Auraicept ámh, tugtar ainmneacha crann mar ghluais do cheithre litir:
Inscríbhinní
Seachas an chéad litir Éabhadh, ní fheictear go minic na forfeda in inscríbhinní Oghaim ortadocsacha. Ní fheictear Óir, Uilleann agus Pín ach go hannamh, agus ní fheictear Eamhaincholl riamh.
Scríobhtaí Éabhadh go minic le haghaidh an fhocail fhoirmle KOI ᚕᚑᚔ, leis an bhfoghar /k/ nó /x/. Ciallaíonn KOI 'Seo é' nó a leithéid, amhail is 'Hic iacit' as Laidin (McManus §5.3, 1991). Feictear é ámh leis a luach gutha in inscríbhinní ortadocsacha níos deireanaí.
Tá na forfeda eile chomh gann sin sna hinscríbhinní gur fiú é iad go léir a léiriú (uimhriú de réir Macalister):
Forfeda eile
Thar na cúig forfeda pléite thuas, tá cuid mhaith leaganacha eile ann, le fáil idir lámhscríbhinní agus inscríbhinní "scolaí" (iar-6ú haois), ar a dtugtar le chéile "Forfeda". Téann siad siar go dtí réanna Sean-Ghaeilge, Meán-Ghaeilge nó fiú nua-aimseartha moch.
Peith
ᚚ Óir nach scríobhtaí na forfeda aicmiúil ach go hannamh, d'éiligh na hOghamaithe níos deireanaí (de bharr a "scéimreachas" (McManus 1988:167)) gur ghuthaí iad na príomh-fhorfeda. B'éigean dóibh ansin litir nua a chruthú don fhoghar [p], mar mhionathrú de [b], ar a taobh, ar a nglaoitear peith nó beith bhog.
WTA Tour 2001
Is liosta é seo de na heachtraí a tharla sa bhliain 2001 i leadóg ar an WTA Tour. Ba é seo an 31ú eagrán. Bhuaigh Lindsay Davenport na craobhacha is mó le 7 agus na pointí is mó le 4,902 pointe. Bhuaigh Venus Williams an airgead is mó le $2,662,610. Ba í Jennifer Capriati imreoir na bliana agus Daniela Hantuchová imreoir nua na bliana.
Forfeda
Lámhscríbhinní
I measc leaganacha an Oghaim among le fáil in Auraicept na n-Éces den 7ú-12ú haoiseanna, aithnítear thuilleadh litreacha mar fhorfeda (uia. 79, 80 agus 81).
mion|center|350px|Forfeda an Oghaim i [[Leabhar Bhaile an Mhóta, uia. 79, 80 agus 81 ]]
Inscriptions
Ar Chloch Bressay ar Inse Shealtainn (Celtic Inscribed Stones Project (CISP) BREAY/1 ) feictear cúig forfid, trí díobh le feiceáil ar leachtanna cuimhneacháin eile na hAlban agus i lámhscríbhinní Gaelacha araon, agus dhá cheann a fhaightear i mBressay amháin.
Jerry Quarry
Dornálaí trom-mheáchain Gael-Mheiriceánach ab ea Jerry Quarry (15 Bealtaine, 1945 – 3 Eanáir, 1999). "Irish" agus "The Bellflower Bomber" na leasainmneacha a bhí air. Rugadh Quarry in Bakersfield, California.
Caitlín Bean Uí Chléirigh
Polaiteoir Éireannach agus bníomhaí Poblachtánach ab ea Caitlín Bean Uí Chléirigh nó Kathleen Clarke  (11 Aibreán 1878 - 29 Meán Fómhair 1972),  a bhí ina leasuachtarán ar Chumann na mBan.sna 1910idí. Bhí sí ina ball de Shinn Féin ar dtús agus ansin Fianna Fáil. clé|mion|Kathleen Clarke, 1900
Peith (ogham)
Cuireadh go déanach leis na forfeda é Peith, ar a nglaoitear fosta Beith Bhog. Is é [p] a luach foghraíochta.
Caitlín Bean Uí Chléirigh
Beatha
clé|mion|1923 Éadaitheoir agus bean gnó i Luimneach, lean Kathleen Daly a fiancé, Tom Clark, go dtí na Stáit Aontaithe sa bhliain 1901. Phós siad ar 16 Iúil 1901 i Nua Eabhrac
Peith (ogham)
Téann an aibítir Oghaim siar go dtí ré na Gaeilge Cianaí, agus dá bharr, ní raibh litir ann ó thús don fhoghar [p]. Cuireadh an litir Pín leis an aibítir níos deireanaí chun an foghar seo a scríobh. Roimhe sin, meastar go scríobhtaí Beith le haghaidh agus  araon.
Seachas an chéad litir, Éabhadh, ní scríobhtaí na cúig bhunfhorfeda ach go hannamh ar inscríbhinní Oghaim, agus thug seo an deis dosna oghamaithe níos deireanaí um sainmhínithe nua a thabhairt orthu mar aicme dhéfhoghar guta. Tugadh dá bharr foghair ollnua ar na litreacha Pín agus Eamhancholl araon, agus caithfí ainm na litreach 'Pín' a athrú go 'Iphín'. Arí eil mar sin, ba ghá litir nua a chumadh don fhoghar [p], agus cruthaíodh 'Peith'.
Caitlín Bean Uí Chléirigh
Beatha
Ar ais in Éirinn, cuireadh sa phríosún í i ndiaidh Éirí Amach 1916 agus cuireadh chun báis a fear céile Tom Clarke agus a deartháir Edward Daly.
Toghadh chun na Dála í sa bhliain 1921, áit ar chaith sí vóta in aghaidh an Chonartha.
Ainmníodh í chuig an gCéad Seanad sa bhliain 1928 mar bhall d’Fhianna Fáil, agus chuir sí in aghaidh alt sa Bhille um Choinníollacha Fostaíochta 1935 a chur cosc ar mhná post a ghlacadh i dtionscail áirithe.Dhiúltaigh Clarke glacadh leis an gcomhaontú go dtiocfadh laghdú ar phá na bhfear de bharr “pá comhionann as obair chomhionann”.
Puente de Boyacá
mion|clé|Droichead Bhoyocá mion|clé|Séadchomhartha 'Von Miller' mion|clé|An abhainn 'Teatinos'
Is droichead beag é Puente de Boyacá (i nGaeilge, Droichead Bhoyacá) atá suite ar an mórbhealach idir Bogotá sgus Tunja, 110 km soir ó Bhogotá agus 14 km siar ó Thunja i ngleann,ag dul trasna ar an abhainn Teatinos. Tá go leor séadchomharthaí curtha suas a dtimpeallacht chun an cath stairiúil, ar a dtugtar Cath Bhoyacá, a tharla ar 7 Lúnasa sa bhliain 1819 agus a bhain neamhspleáchas na Colóime amach, a chomóradh.
Tógadh an droichead go luath san 18ú haois, agus bhí sé tiomnaithe mar Séadchomhartha Náisiúnta agus chuimhneacháin neamhspleáchais sa bhliain 1920.
Keynsham
Is baile suite i Somerset é Keynsham.
Samhail Phraghsála Sócmhainní Caipitil
mion Is samhail cothromaíochta ginearálta í an Shamhail Phraghsála Sócmhainní Caipitil (SPSC). Is samhail sa staidéar airgeadais í an SPSC.
Thug William Sharpe (1964), John Lintner (1965) agus Jan Mossin (1966) an shamhail isteach (féach ar an leabharliosta thíos).
Tá an shamhaill bunaithe ar theoiric punainne nua-aimseartha agus éagsúlú ón obair Harry Markowitz (1952) agus James Tobin (1958). mion
Líne mhargadh na n-urrús
Tugann an líne mhargadh na n-urrús an aisíoc ionchais ar shóchmainní i:
an áit: