cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ríocht na Gailíse
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Escudo_reino_de_galicia.jpg/220px-Escudo_reino_de_galicia.jpg|clé|mion|Armas Ríocht na Gailíse, léirithe in L’armorial Le Blancq, [[Leabharlann Náisiúnta na Fraince|Bibliothèque nationale de France, 1560]] B'aonad polaitiúil í Ríocht na Gailíse (Gailísis: Reino de Galicia, nó Galiza; Spáinnis: Reino de Galicia; Portaingéilis: Reino da Galiza; Laidin: Galliciense Regnum) a bhí suite in iardheisceart na hEorpa. Nuair a bhí sí i mbuaic a réime, chuimsigh sí iarthuaisceart Leithinis na hIbéire ina iomláine. Bhunaigh an rí Suebic Hermeric í sa bhliain 409, agus a phríomhchathair bunaithe i mBraga. Ba í an chéad ríocht a ghlac leis an gCaitliceachas go hoifigiúil. Sa bhliain 449, bhuail sí a hairgeadra féin. Sa bhliain 585, rinneadh cuid de Ríocht na Viseagotach di. San 8ú haois, rinneadh an Ghailís mar chuid de Ríocht Chríostaí nuabhunaithe na hAstúire, (nó Ríocht León níos déanaí), agus neamhspleáchas á bhaint amach aici ó am go chéile faoi údarás a ríthe féin. Rinneadh Compostela mar phríomhchathair na Gailíse sa 11ú haois, agus shocraigh neamhspleáchas na Portaingéile (1128) a teorainn theas. Tar éis do Rí na Caistíle Fernando III teacht i réim i Ríocht León sa bhliain 1230, tháinig an Ghailís faoi smacht Choróin na Caistíle.
Ola
deas|200px|thumb|Ola gluaisteáin. Tugtar ola ar aon shubstaint atá ina leacht ag teocht an tseomra agus atá hidreafóbach (is é sin, ní mheascann sé le huisce) ach atá intuaslagtha i gcomhchodaigh orgánacha. Bíonn ardleibhéal carbóin agus hidrigine ann, agus fásann siad ó fhoinsí orgánacha. Is gnách a roinntear iad ina thrí ghrúpa:
Acmhainn nádúrtha an-tábhachtach atá ann, a bhaintear feidhm as olaí mar bhia, breosla, chun leictreachas a chruthú, chun teas a bhogadh, mar bhealaitheoir, i bpéintéireacht agus i bpeitriceimiceáin.
Lócaiste
Aon cheann de chuid mhaith saghsanna dreoilín teaspaigh le timthriall dé-phasach beatha. Nuair nach mbíonn siad flúirseach, bíonn siad aonarach ina n-iompar agus dathanna duaithníochta orthu. Ach nuair a bhíonn siad an-fhlúirseach, éiríonn siad ildaite tréadúil, éiríonn ar saithe, déanann imirce, agus go minic déanann dochar tromábhal ar bharra is fásra nádúrtha. Is iad na príomhshaghsanna ná an lócaiste imirceach, lócaiste an fhásaigh, agus an lócaiste dearg.
Clingireacht
deas|200px|thumb|Clingireacht Ealaín ina mbaintear ceol as cloig, cloig eaglaise go príomha. Tá dhá bhealach chuige seo: an chlingireacht eagraithe ina dtarraingíonn baill foirne na téada a ghluaiseann na teangacha sna cloig de láimh, nó an clogra ina mbíonn méarchlár ceangailte leis na teangacha ar féidir le duine aonair é a oibriú.
Caracalla
Camchuairteanna  cúigeacha
mion|350x350px|An Impireacht Rómhánach faoi réimeas Caracalla
Julia Domna
mion|Dealbhóireacht rilífe (c. 212-15) le Caracalla (ar chlé) agus Julia Domna mar Victoria.
HEC Paris
Is ollscoil í HEC Paris atá suite i bPáras na Fraince. Bunaíodh í sa bhliain 1881. D'fhreastail François Hollande, iaruachtarán na Fraince ar HEC.
Inis Lua
Is oileán í Inis Lua (Inishloe), amach ó Inbhear na Sionainne.
Cros Domhnaigh
Is baile suite i gContae an Chabháin é Cros Domhnaigh.
Michael Collins (polaiteoir)
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é Michael Collins. Tá sé ina bhall neamhspleách den Dáil.
Dominic Cummings
Straitéisí polaitíochta de chuid an Pháirtí Choimeádaigh sa Ríocht Aontaithe ba ea Dominic Mckenzie Cummings. Rugadh é i nDurham ar an 25 Samhain 1971.
E. E. Cummings
File Meiriceánach a rugadh in Cambridge, Massachusetts ab ea Edward Estlin "E. E." Cummings (4 Deireadh Fómhair, 1894 – 3 Meán Fómhair, 1962).
Aloys Senefelder
Ceapadóir, aisteoir agus drámadóir Gearmánach a rugadh i bPrág ab ea Johan Aloys Senefelder (6 Samhain 1771 – 26 Feabhra 1834). De thaisme a d'fhionn sé teicníocht na liteagrafaíochta nuair a scríobh ar aolchloch le peann bealaidh (1796).
Seoilítí
Mianraí alúmanaisileacáite hidriúla, déanta as iathchloch. Cuimsíonn siad sóidiam, potaisiam, cailciam is bairiam. Sainstruchtúir cabhail oscailte ar féidir le gáis, iain is móilíní idirleathadh go héasca tríothu. Déantar criathair mhóilíneacha astu agus ianmhalartóirí chun uisce a bhogadh. Tábhachtach mar chatailísí in imoibrithe orgánacha.
Uí Fhiachrach
Stair
Tá dhá ghéag shuntasach ann i gclann Uí Fhiachrach, lonnaithe go forleathan óna chéile. Is léir go raibh ríocht amháin acu tráth, agus bhídís i gceannas, nó ghlacaidís cáin óna tuatha agus treibheanna suite idir an Mhuaidh agus Aidhne. Chaill siad a smacht ann áfach faoin luath-8ú haois, as sin amach teoranta laistigh dá gcuid críoch féin.
Bhí dhá rítheaghlach eile i measc na gConnacht, mar a bhí Uí Bhriúin agus Uí Ailealla. D'imigh an dara cheann acu as cuimhne go luath i stair an cheantair, ach feictear idir Uí Fhiachrach agus Ui Bhriúin go suntasach in eachtraí na gConnacht le míle bliain anuas.
Uí Fhiachrach Aidhne
Bhí Uí Fhiachrach Aidhne teoranta ó thuaidh agus thoir ag an ríocht chumhachtach neamhspleách Uí Mhaine; thiar ag Cuan na Gaillimhe agus Corca Mrua; agus ó dheas ag Déise Tuaiscirt (níos deireanaí Dál gCais, níos deireanaí fós Uí Bhriain de Thuamhain). Chailleadar an méid a bhí tugtha faoina smacht acu ámh agus chuaigh an ríocht ar ais go dtí a bunmhéid an chuid eile dá stair
Le tuairim is ocht gcéad bliain go dtí lár na 12ú haoise, thagadh a ríthe as Cineál Ghuaire, clann Uí Chléirigh. Bhíodh a ghaoil, Uí Sheachnasaigh agus Uí Eidhin i gceannas as sin amach go dtí na coigistithe talún i ndeireadh na 1690í and luath-1700í
Uí Fhiachrach Mhuaidhe
Sa bhliain 982, fuair Aodh ua Dubhda, rí Uí Fiachrach Muaidhe, bás secura morte, an chéad fhear a ghlac an sloinne Ó Dubhda. Throid Brian, Maoileachlainn Carrach Ó Dubhda, Conchúr Óg Ó Dubhda agus Muirceartach mac Conchúir Uí Dubhda i nDara Cath Bhaile Átha an Rí sa bhliain 1316, ach níor tháinig slán ach Brian.
Bhí tailte Uí Fhiachrach Mhuaidhe suite i gContae Shligigh agus an-chuid de thuaisceart agus lár Mhaigh Eo. Faoin 14ú haois, bhí an-laghdú tagtha ar a gcuid cumhachta, agus ní raibh ach mar chríocha ach an barúntacht, Tír Fhiachrach. Dá bharr san, níor tugadh dá gceannairí ach an teideal taoiseach.
D'éirigh an teaghlach ina phátrún Mhic Fhir Bhisigh, staraithe agus breithimh oidhreachta. Go sainiúil, tá searmanas insealbhaithe Uí Dhubhda caomhnaithe anois i Leabhar Mór Leacáin, a scríobhadh idir na blianta 1397 agus 1418 ag Inis Crabhann, ordaithe ag Tadhg Riabhach Ó Dubhda.
Sa bhliain 1595, rinneadh taoiseach de Thadhg Buí Ó Dubhda. Sa bhliain 1601, chuaigh sé i gceannas fir Uí Fiachrach ó dheas chuig Cionn tSáile, agus níor fhill sé choíche. Tá sean-nós ann gur tháinig sé slán as an gcath agus gur lonnaigh sé i gContae Chiarraí. Daithí Óg, patrún Dubhaltaigh Mhic Fhirbhisigh, ba ea an duine deireanach de mhuintir Uí Dhubhda, cé go bhfuil an sloinne le fáil fós sa cheantar.
Craobh ghinealach
Ríthe na gConnacht as cló trom.
Uí Fhiachrach Aidhne
Echu |   |    Eogan |   |    Conall |   |____________    |          |    |          |    Gabran Goibnenn, fl. 538. |   |    Cobthach |   |    Colman, d. 622. |   |_____________________________________    |                                   |    |                                   |    Laidgnen/Loingsech, d. 655. Guaire Aidne, d. 663. |   ____________________________________|    |                                   |    |                                   |    Muirchertach Nar, d.668. Artgal |                                       |                                        Fergal Aidne, d. 696.
Uí Fiachrach Muaidhe
Fiachnae |   |    Elgach |   |    Maeldubh |   |    Tipraite |   |    Dunchad Muirisci |   |_______________________________________________    |                              |                |    |                              |                |    Indrechtach, d.707. mac Dunchad Ailill |                             |                |    |                              |                |    Ailill Medraige, d.764. Tipraite, d.719 Cathal |                                              |    |                                               |    Cathal, d.816. Donn Cothaid mac Cathail, d.787.
Caitríona Perry
Is iriseoir agus láithreoir Éireannach le RTÉ í Caitríona Perry. Rugadh í ar an 15 Deireadh Fómhair 1980 i Ráth Maonais, i mBaile Átha Cliath. Ó mí Eanáir na bliana 2018 i leith, cuireann sí RTÉ News: Six One i láthair in éineacht le Keelin Shanley ar RTÉ a hAon.
D'fhógair sí ar an 29 Eanáir 2019 go raibh sí ag súil lena céad pháiste.
Shaun Davey
Cumadóir is ea Shaun Davey (a rugadh ar 18 Eanáir 1948). Tógann sé a théamaí ó stair agus ó chultúr na hÉireann. Meascann sé ceol traidisiúnta agus ceol clasaiceach in a chuid saothar.
Beatha
Rugadh Shaun Davey i mBéal Feirste sa bhliain 1948.
Tá Davey pósta le Rita Connolly, amhránaí aitheanta.
The Brendan Voyage, nó 'Iomramh Bhréanainn'
Chum Davey The Brendan Voyage, turas farraige, sa bhliain 1980. Is saothar ceolfhoirne agus píobaire é seo, an chéad uair ar scríobhadh sraith iomlán 40 nóiméad do phíb agus ceolfhoireann.. Sheinn Liam Ó Floinn an phíb in 1980. Seasann an phíb don churach faoi lán seoil go Talamh an Éisc. Tá 10 ngluaiseacht (aonad) sa saothar a léiríonn an t-aistear mara.
Granuaile
Chum sé Granuaile sa bhliain 1985. Léiríonn sé saol Ghráinne Ní Mháille, banríon na mara i gConnacht. Is saothar don phíb uilleann, giotár, cruit Ghaelach, guth aonréadach agus ceolfhoireann é seo.
Nora Barnacle
Sa bhliain 2015, chum Davey na hamhráin do ' Nora Barnacle' i dteannta le Nuala Ní Dhomhnaill, file, agus Rita Connolly, fonnadóir, chun saol suaithinseach Barnacle agus Joyce a insint.
The Relief of Derry Symphony
Clingireacht eagraithe
deas|250px|thumb|Clingireacht eagraithe Foirm clingireachta a shaothraigh Fabian Stedman i Sasana sa 17ú céad. Bíonn foireann clog i dtúr eaglaise, de ghnáth, agus gach ceann tiúnta go difriúil óna chéile. Clingtear iad in iomalartuithe éagsúla ionas nach bhfuaimnítear aon seicheamh (nó athrú) ar leith ach uair amháin. Foireann clingirí a dhéanann é seo. I bhfoireann 8 gclog ag clúdach an scála dhiatonaigh, is féidir 40,320 athrú ar leith a chlingeadh. Tógann cling de thimpeall 5,000 athrú timpeall 3 uair an chloig.
Shaun Davey
Saothair eile
Chuir Davey suim thar na bearta i gcultúr na Gaeltachta. Chum sé ceol álainn don gcnuasach dánta le Caoimhín Ó Cinnéide, ar a raibh an seod ‘Bláthanna Bealtaine’.
I measc na saothar eile a chum sé, tá The Pilgrim agus ceol don amharclann.
Chum sé an téama na sraithe BBC Ballykissangel.
Eipitéiliam
Ciseal ceall a dhéanann líneáil ar dhromchla inmheánach orgáin chuasaigh (ach amháin an croí, fuileadáin is soithigh na limfe, a dtugtar an t-intéiliam ar an líneáil aoncheallach sna cásanna sin), agus a chumhdaíonn dromchla seachtrach na colainne. Bíonn feidhmeanna difriúla aige i réigiúin dhifriúla na colainne (cosaint, tál is ionsú, mar shampla). Aithnítear cineálacha éagsúla, ag brath ar chruth is suíomh na gceall (colúnach, ciúbóidiúil nó lannach), nó a leagan amach (srathaithe nó súdasrathaithe). Tugtar eipitéiliam trasdultach ar an gcineál a bhíonn mar líneáil ar orgáin chuasacha a bhorrann is a chrapann ar feadh fad mór, cosúil leis an lamhnán. I gcuasa iata na colainne (an cuas peireacairdiach, an cuas pleorach, is an cuas peireatóinéach, mar shampla) soláthraíonn an t-eipitéiliam dromchla mín tais a dhéanann éascaíocht d'aon ghluaisne.
Cill Chóige
Is baile suite i gContae an Chabháin í Cill Chóige.
Lochtanna criostail
Neamhrialtachtaí i gcriostail atá foirfe rialta ar gach bealach eile. Cuid acu, cosúil le scoilteanna is asáitithe, cuireann siad isteach go mór ar airíonna meicniúla na gcriostal, á lagú. Cuid eile, cuireann siad isteach ar na hairíonna leictreacha (mar shampla, chun leathsheoltóirí a dhéanamh i gcomhair leictreonaice) nó tugann dathanna do na criostail, mar a dhéanann cróimiam i rúibín dearg.
Buamáil Bhaile Uí Dhálaigh (1988)
mion|clé|Church Road Ar an 20 Lúnasa 1988, maraíodh 8 saighdiúir i mBaile Uí Dhálaigh, Contae Thír Eoghain, agus gortaíodh 28 eile, nuair a phléasc buama de chuid an IRA, buama seiftithe fágtha ar thaobh an bhóthair (91 kg Semtex a bhí ann). Básaíodh Jayson Burfitt (19), Richard Greener (21), Mark Norsworthy (18), Stephen Wilkinson (18), Jason Winter (19), Blair Bishop (19), Alexander Lewis (18) agus Peter Bullock (21).
Deich lá níos déanaí, ar an 30 Lúnasa, mharaigh an Special Air Service (SAS) triúr as an IRA ag Droim na Coille —Gerard Harte, Martin Harte agus Brian Mullin. Rugadh orthu i luíochán.
Ar an 7 Nollaig 1985, maraíodh beirt RUC i mBaile Uí Dhálaigh nuair a d'ionsaigh an IRA an beairic.
Seol
Tá níos mó ná brí amháin ann leis an bhfocal seol:
Sunset Studies
Is é Sunset Studies dlúthdhiosca le Augie March.
Grand Prix 1981
Is liosta é seo de na heachtraí a tharla sa bhliain 1981 i leadóg ar an Grand Prix. Bhuaigh John McEnroe na craobhacha is mó le 9, an airgead is mó le $991,000 agus bhuaigh Ivan Lendl na pointí is mó le 1571. Ba é John McEnroe imreoir na bliana agus Tim Mayotte imreoir nua na bliana.
1952 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1952.
Anúbas
deas|215px|thumb|Anúbas Is pearsa bainte le miotaseolaíocht na hÉigipte é Anúbas.
Maighréad, Maighdean na hIorua
Faoi dheireadh réimeas a seanathar ar thaobh a mháthar, an Rí Alasdair III na hAlban, ba í an t-aon shliocht a mhair aige agus í mar an t-oidhre aitheanta teanntásach. Fuair Alasdair III bás sa bhliain 1286, agus bhí a leanbh marbh-bheirthe, agus fuair Maighréad an choróin le hoidhreacht.
D'fhan sí san Iorua agus í óg, seachas dul go hAlbain. Bhí a hathair agus na ceannairí Albanacha i mbun idirbheartaíochta len í a pósadh le Éadbhard Caernarfon mac Rí Éadbhard I Shasana. Cuireadh go hAlbain í faoi dheireadh, i Meán Fómhair 1290, ach fuair sí bás in Inse Orc, rud a spreag an t-aighneas comharbais a bhí idir trí iomaitheoirí déag do choróin na hAlban.
Naíonacht
Ba í Maighréad, Maighdeann na hIorua, an t-aon leanbh ag Rí Magnusson agus a chéad bhean, Maighréad, iníon Rí Alasdair III na hAlban. Rugadh í i Tønsberg, baile cósta in oirdheisceart na hIorua, idir Márta agus 9 Aibreán 1283, nuair a fuair a máthair bás, de réir cosúlachta de réir dealraimh, mar gheall ar aimhréidheanna a bhaineann le breith linbh.
Agus í cúig bliana déag d'aois agus gan mórán údaráis ríoga aici, ní raibh mórán baint ag an Rí Eirik le todhchaí a iníne. Ina ionad sin, bhí an naíonán Maighréad faoi choimeád mhóruasal na hIorua, Narve, móruasal Bhergen. Léiríonn tógáil Mhaighréid i gcathair Bhergen go raibh súil lena pósadh amach anseo a bheith tábhachtach do bheartas eachtrach na ríochta.
mbeadh Sonraíodh i gconradh 1281 a shocraigh pósadh Eirik II na hIorua agus Maighréad na hAlban, go mbeadh ceart ag an banphrionsa Albanach agus a clann ar choróin na hAlban dá bhfaigheadh an Rí Alasdair bás gan clann mhac dlisteanach a fhágáil, agus mura bhfágfadh aon mhac dlisteanach leis an Rí Alasdair. Luaigh sé freisin go bhféadfadh iníonacha an lánúin oidhreacht a fháil ar ríchathaoir na hIorua “más é an gnás é ”. Is cosúil gur cuireadh dallamullóg ar pháirtí na hAlban toisc nach ndearna dlí comharbais na hIorua, a códaíodh sa bhliain 1280, foráil ach do chomharbas ag fireannaigh, rud a chiallaíonn nach bhféadfadh Maighdean na hIorua teacht i gcomharbas ar ríocht a hathar.
Léana na dTortán
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Léana na dTortán air:
Heather Cox Richardson
Is staraí Meiriceánach agus ollamh le stair ag Boston College í Heather Cox Richardson, áit a múineann sí cúrsaí ar Chogadh Cathartha Mheiriceá, Ré an Atógála, Iarthar Mheiriceá, agus Indiaigh na Machairí. Roimhe sin mhúin sí stair ag MIT agus in Ollscoil Massachusetts Amherst.
Luathshaol agus oideachas
Rugadh Richardson i 1962 agus tógadh i Maine é, agus d’fhreastail Richardson ar Acadamh Phillips Exeter in Exeter, New Hampshire. Fuair sí BA agus Ph.D. ó Ollscoil Harvard, áit a ndearna sí staidéar faoi David Herbert Donald agus William Gienapp.
Gairm scríbhneoireachta
deas|mion| Richardson ag cur agallamh ar an Uachtarán [[Joe Biden i mí Feabhra 2022]]
The Greatest Nation of the Earth (1997)
D’eascair céad leabhar Richardson, The Greatest Nation of the Earth (1997), óna tráchtas in Ollscoil Harvard. Arna spreagadh ag saothar Eric Foner ar idé-eolaíocht Phoblachtach roimh an gCogadh Cathartha, rinne Richardson anailís ar bheartais eacnamaíocha Poblachtacha le linn an chogaidh. Mhaígh sí gur mharcáil a gcuid iarrachtaí chun rialtas feidearálach gníomhaíoch a chruthú le linn an Chogaidh Chathartha an leanfaí ar aghaidh le idé-eolaíocht saorshaothair na bPoblachtach. Rinne na polasaithe seo, amhail bhannaí cogaidh agus na dollair nó an Land Grant College Act agus an Homestead Act, réabhlóidiú ar ról an rialtais feidearálach i ngeilleagar SAM. Ag an am céanna, leag na gníomhartha seo an bunchloch le haistriú an Pháirtí Poblachtánaigh chuig gnó ar an mórscála. tar éis an Chogaidh Chathartha.
Dar leis an Ollamh James L. Huston in Ollscoil Stáit Oklahoma:"For nineteenth-century political historians, this will be an important book with crucial insights into the nature of the Republican Party. Richardson's attention to political economy offers a refreshing vantage point from which to assess Civil War legislation, and her willingness to delve deeply into economic doctrines is commendable. Not the least of her accomplishments is a more realistic appraisal of the Republicans, revealing their agricultural bias and their distrust of monopoly and hierarchy.... At times, Richardson's discussion of economic principles is insightful and perceptive; at other times the discussion is shallow and requires more refinement."
The Death of Reconstruction (2001)
Ceithre bliana ina dhiaidh sin, leathnaigh Richardson a staidéar ar bheartas Poblachtach isteach sa tréimhse iarchogaidh le The Death of Reconstruction (2001). Murab ionann agus staraithe eile, dhírigh a hanailís ar an tréimhse ar "Northern abandonment of Reconstruction". Ag tógáil ar an obair a rinne C. Vann Woodward níos luaithe, d’áitigh sí gur theastaigh tuiscint níos iomláine ar an tréimhse le léirthuiscint aicme, ní hamháin ar chine sí go raibh tuiscint níos iomláine ar aicme ag teastáil, ní ar chine amháin. De réir mar a lean Ré na hAtógála ar aghaidh go dtí na 1870idí agus go háirithe na 1880idí, thosaigh Poblachtánaigh ag breathnú ar Mheiriceánaigh Afracacha sa Deisceart ó pheirspictíocht aicmeach agus ní ba lú ná sin ó thaobh an chine, a spreag a ndaonnachas roimhe seo. Le linn streachailtí saothair na hAoise Óraithe (Béarla:Gilded Age), tháinig Poblachtánaigh chun comparáid a dhéanamh idir "the demands of the ex-slaves for land, social services, and civil rights" agus éilimh na n-oibrithe geala sa Tuaisceart. Ba é an toradh a bhí ar an athrú idé-eolaíoch seo ná gur thréig na Poblachtánaigh an Atógáil, mar roghnaigh siad cosaint a leasanna eacnamaíocha agus gnó thar a mhian le comhionannas ciníoch.
Dar leis an Ollamh Michael W. Fitzgerald, i gColáiste Naomh Olaf:"'The Death of Reconstruction' is an important book on a big topic. It offers a full-scale reinterpretation of the great betrayal of the Civil War's egalitarian legacy, the northern public's abandonment of the freedpeople. If the book is not uniformly persuasive, that partially reflects the scope of its ambition."online
Comhdhíothú dearbhaithe
mion|Trinity and Beyond mion|Hiroshima 1945 Fear darbh ainm Donald Brennan a chum an téarma mutually assured destruction, nó MAD (sic), nó as Gaeilge, comhdhíothú dearbhaithe.  sa bhliain 1962 chun cur síos ar an toradh a bheadh ar chogadh núicléach idir na cumhachtaí móra. mion|USS George Washington (SSBN-598), [[1970idí]] De réir mar a tháinig an Cogadh Fuar chun cinn, chomhoibrigh na Stáit Aontaithe agus an APSS le laghdú a dhéanamh ar an mbaol go ndéanfaí scrios ar a chéile trí chonarthaí arm, trí bheolíne idir Moscó agus Washington, agus trí theagmhálacha rialta idir oifigigh SAM agus na Sóivéide.
Líomhán
deas|250px|thumb|Líomhán Is uirlis le dromchla nó dromchlaí garbhaithe, déanta de chruach go hiondúil, úsáidte le haghaidh líomhadh nó múnlú ábhar crua é líomhán.
Indiaigh na Machairí
alt=|mion| Stumickosúcks na gCanai sa bhliain 1832 alt=|mion| Siŋté Glešká an Suaigh Lacóta Is iad Indiaigh na Machairí nó Pobail Dhúchasacha na Machairí Móra agus Féarthailte Cheanada na treibheanna Meiriceánacha Dúchasacha agus na Chéad Náisiúin a raibh cónaí go stairiúil ortha ar Machairí Intíre (na Machairí Móra agus Féarthailte Cheanada) Mheiriceá Thuaidh. Cé go raibh cultúir seilge-fheirmeoireachta ina gcónaí ar na Machairí Móra ar feadh na gcéadta bliain roimh theagmháil Eorpach, tá cáil ar an réigiún mar gheall ar chultúir na gcapall a raibh rath orthu ón 17ú haois go dtí deireadh an 19ú haois. Mar gheall ar a bhfanaíocht stairiúil agus a bh frithbheartaíoch armtha in aghaidh forlámhas fhórsaí rialtais agus míleata Cheanada agus na Stát Aontaithe, tá grúpaí cultúir Indiach na ina seanchineál sa litríocht agus san ealaín do na Meiriceánaigh Dhúchasacha i ngach áit. grúpaí cultúir Indiach na Machairí ina seanchineál sa litríocht agus san ealaín do na Meiriceánaigh Dhúchasacha i ngach áit.
Tom Oberheim
Innealtóir leictreonach, aireagóir agus fear gnó is ea Thomas Elroy Oberheim. Rugadh é ar Iúil 7 1936 i Manhattan, Kansas. Bhunaigh sé an comhlacht Oberheim Electronics i 1969, ar dtús mar dhearthóir agus mar mhonaróir d'éifeachtaí leictreonacha do Maestro.
Arm Fuascailte na Balúitseastáine
Eagraíocht mhíleata is ea Arm Fuascailte na Balúitseastáine (AFB) atá lonnaithe san Afganastáin, ar a dtugtar Arm Saoirse na mBalúitseach. Tá an AFB liostaithe mar eagraíocht sceimhlitheoireachta ag an bPacastáin, an Ríocht Aontaithe agus na Stáit Aontaithe. Ó 2004, tá an AFB tar éis streachailt armtha foréigneach a fhearadh i gcoinne na Pacastáine ar mhaithe le féinchinntiúchán do mhuintir na Balúitseastáine agus scaradh ón Phacastáin agus bhí baint aige le glanadh eitneach na mionlach neamh-Bhalúitseach sa Bhalúitseastáin.
Ísis
deas|215px|thumb|Ísis Is pearsa bainte le miotaseolaíocht na hÉigipte í Ísis.
Cliostrón
Is éard is cliostrón ann ná folúsfheadán líneach-bhíomach speisialta ina ndírítear léas leictreon le sraith leictreoidí chun dul trí shraith de logathshonadóirí leictreonacha. Athraíonn na hardvoltais ar na hathshonadóirí luas na leictreon. Úsáidtear cliostróin mar aimplitheoirí, ag minicíochtaí micreathonnta agus raidió, chun comharthaí tagartha le chumhacht-íseal le haghaidh glacadóirí sárheitridíneacha agus chun tonn iompróirí ard-chumhachta araon a tháirgeadh, agus freisin mar fhórsa tiomána i gcomhair luasairí cáithníní nua-aimseartha.
An Cnoc Rua
Is baile suite i gContae an Chabháin é an Cnoc Rua.
4 Bealtaine
Is é an 4 Bealtaine an 124ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 125ú lá i mbliain bhisigh. Tá 241 lá fágtha sa bhliain.
Seol (fíodóireacht)
thumb|Seol cumhachta á chur ar taispeáint in iarsmalann i [[Massachusetts, 1999]] thumb|Úsáideann bean i [[Konya, An Tuirc seol ingearach]] Is gléas a úsáidtear chun éadach a fhí é seol.
Doug Beattie
Is iar-saighdiúir agus polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é Douglas Ricardo Beattie, a rugadh ar an 13 Deireadh Fómhair, 1965 i Hampshire. Is ceannaire an bPáirtí Aontachtach Uladh é, ó Bealtaine 2021 ar aghaidh. Is Comhalta den Tionól Reachtach é don Bhanna Uachtarach, ó 2016 ar aghaidh.
Saol pearsanta
Tá sé pósta le Margaret Beattie. Tá beirt pháistí acu.
Margot Wallström
Is polaiteoir Sualannach í Margot Elisabeth Wallström (28 Meán Fómhair, 1954 a rugadh í). Ba í Wallström an Coimisinéir Eorpach don Chaidreamh institiúideach agus Straitéis Chumarsáide i gCoimisiún Barroso (ón bhliain 2004 go 2010) agus Céad Leasuachtarán an choimisiúin.
Seol (bád seoil)
thumb|200px|Seol laidineach Sa tseoltóireacht, is éard atá i seol ná píosa mór fabraice a cheanglaítear le crann seoil chun bád a chur chun cinn trí chumhacht na gaoithe.
Óisíris
deas|215px|thumb|Óisíris Is pearsa bainte le miotaseolaíocht na hÉigipte é Óisíris.
Friedrich Löffler
Baictéareolaí a saolaíodh i bhFrankfurt an der Oder na Gearmáine ab ea Friedrich August Johannes Löffler (24 Meitheamh 1852 - 9 Aibreán 1915). An chéad duine a d'aimsigh bachaillín na diftéire i 1884. D'fhionn sé an t-orgánach ba bhun le fothach is heiripseipealas muice i 1886, d'aonraigh an t-orgánach ba chúis le bia-nimhiú, agus i 1899 d'ullmhaigh an chéad vacsaín i gcoinne galar crúibe is béil.
Dairinis
Oileán is ea Dairinis (Béarla: Dernish Island) atá suite i Sligeach timpeall 3 km (5 míle) ó bhaile Cliafuine i gCúige Chonnacht na hÉireann. Is oileán taoide neamháitrithe é Dernish. Sa 19ú haois ba leis an tiarna talún Palmerston an t-oileán.
Miguel Hidalgo (delegacion Chathair Mheicsiceo)
Is ceann de 16 delegaciones (buirgí) Chathair Mheicsiceo é Miguel Hidalgo.
Columba McVeigh
Déagóir 19 mbliain d'aois as an Domhnach Mór i gContae Thír Eoghain ba ea Columba McVeigh (1956 – 1 Samhain 1975). D’fhuadaigh an tIRA an stócach i 1975, maraíodh é agus cuireadh é i ngan fhios dá mhuintir agus don saol.
Miguel Hidalgo (delegacion Chathair Mheicsiceo)
Naisc sheachtracha
Milpa Alta Tláhuac Tlalpan Venustiano Carranza Xochimilco
Columba McVeigh
Duine den cheathrar de na Disappeared nár frítheadh fós is ea McVeigh.
Imeachtaí
Bhí McVeigh ag obair i mBaile Átha Cliath nuair a d’imigh sé ar iarraidh sa bhliain 1975. Meastar go ndúirt sé nó go bhfaca sé rud éigin nár thaitin le lucht foréigin. Maíodh gur maraíodh daoine toisc go raibh eolas á sceitheadh acu faoin IRA.
Na blianta níos déanaí,d’admhaigh an IRA gurbh iadsan a mharaigh trí dhuine dhéag, McVeigh ina measc.
Taighde cainníochtúil
Is éard is taighde cainníochtúil ann ná an próiseas chun sonraí uimhriúla a bhailiú agus a anailísiú. Is féidir é a úsáid chun patrúin agus meáin a fháil, tuar a dhéanamh, coibhneasa cúisíocha a thástáil, agus torthaí a ghinearálú do dhaonraí níos leithne.
Columba McVeigh
Imeachtaí
Cuireadh tús in athuair sa bhliain 2018/2019 leis an gcuardach i bportach an Bhragáin i gcontae Mhuineacháin do thaisí Columba McVeigh. Buille trom don teaghlach nár tháinig foireann an Choimisiúin um Aimsiú Taisí Íospartach ar a chorp sa chuardach.
Éirí is tuirlingt ghearr
Saghas aerárthaigh a dheartar chun éirí ón talamh agus tuirlingt in achar gearr aerbhealaigh (ní hionann is éirí is tuirlingt ingearach). Bíonn feistí aeridinimiciúla ar leith air a dhéanann deimhin de go bhfuil an fórsa ardaithe láidir faoi nuair a bhíonn a luas cothrománach íseal, é ábalta tuirlingt ag uillinn ghéar is stopadh go tapa ar an talamh. Níor ródheacair é seo go dtí an dara cogadh domhanda mar bhíodh na heitleáin éadrom is na luasanna íseal go leor, ach dúshlán i bhfad níos deacra a bhí ann nuair a méadaíodh meáchan is luas na n-eitleán ina dhiaidh sin.
Ortoireicse néarógach
Is éard atá i gceist le ortoireicse néarógach nó orthorexia nervosa ná neamhord itheacháin.
Bun na hAbhna
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Bun na hAbhna air:
Cruidíní píbgheal
Is éan é cruidíní píbgheal. Is baill d'fhine na Alcedininae iad.
1953 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1953.
Eirgeanamaíocht
Staidéar ar obair, dearadh an láthair oibre, anailís is traenáil scileanna na hoibre, agus iarmhairtí na timpeallachta fisiciúla is síceolaíche, cosúil le strus na hoibre, earráidí is taismí. Úsáidtear na téarmaí ‘innealtóireacht dhaonna’ is ‘fachtóirí daonna’ don disciplín seo freisin. Go minic, is gá comhoibriú idir anatamaithe, fiseolaithe, síceolaithe is innealtóirí sa staidéar seo, ina mbailítear cuid mhaith sonraí ar chumais na colainne daonna. Tosaíodh uirthi go luath sa 20ú céad nuair a tugadh isteach olltáirgeadh earraí go forleathan agus a rinneadh staidéir ama is gluaiseachta chun tascanna a anailísiú is a fheabhsú. Tagann torthaí na saothar seo san áireamh i ndearadh monarchana is oifigí, leagan amach stáisiúin cumhachta, agus dearadh ionstraimí i bhfeithiclí. Déantar moltaí maidir le torann is truaillithe eile, tréimhsí oibre, agus coinníollacha soilsithe. Leis an méadú san uathoibriú ar gach gné den obair, is lú an bhéim anois ar chomhordú láimhe is súile ná ar mhonatóiriú eolais is cinnteoireacht. Roimh na 1970idí bhíodh an-bhéim ar idirghníomhuithe duine/ meaisín, ach is mó ar fad an bhéim anois ar idirghníomhuithe duine/ríomhaire. I measc na gceannródaithe sa disciplín seo, bhí an t-innealtóir Meiriceánach Frederick W. Taylor (1856-1915) agus an cúpla Meiriceánach Lillian (1868-1972) is Frank (1868-1924) Gilbreth.
Lóganchaor
mion|Lóganchaora Hibrid thimpisteach an tsú craobh is na sméire duibhe is ea an Lóganchaor, timpiste a tharla i ngairdín an Bhreithimh Logan i gCalifornia, agus a ainmníodh as. Níl an tom chomh deilgneach le tom na sméire duibhe. Bíonn na torthaí cosúil le súnna craobh, ach níos mó géarbhlasta ná ceachtar de na tuismitheoirí. Saothraítear go forleathan é sna Stáit Aontaithe, sa Bhreatain is in Éirinn.
Eóin Tennyson
Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é Eóin Tennyson. Rugadh é ar 17 Bealtaine 1998 sa Machaire. Is ball é de Pháirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann. Is Comhalta den Tionól Reachtach é don Bhanna Uachtarach, ó 2022 ar aghaidh.
Saol pearsanta
Is fear aerach é. Tháinig sé amach nuair a bhí sé 19.
Neart aigéid
Is éard is neart aigéid ann ná an claonadh a bhíonn ar aigéad, siombalaithe leis an bhfoirmle cheimiceach, díthiomsú ina prótón, , agus ainian,. Tá díthiomsú aigéid láidir i dtuaslagán críochnaithe go héifeachtach, ach amháin sna tuaslagáin is tibhe
Lá Idirnáisiúnta Coimeádaithe Síochána na Náisiún Aontaithe
mion|clé|[[UNIFIL]] Is lá machnaimh agus cuimhnimh de chuid na Náisiún Aontaithe é Lá Idirnáisiúnta Coimeádaithe Síochána na Náisiún Aontaithe. Cuimhnímid ar na daoine a fuair bás i seirbhís na síochána.
Déanann an lá comóradh ar an dáta, in 1948, a chuaigh an chéad mhisean síochánaíochta de chuid na Náisiún Aontaithe i mbun feachtais sa Phalaistín. mion|Bonn [[UNIFIL 2013]]
Éire
Is réimse é ina bhfuil obair uasal déanta le fada ag comhaltaí d'Óglaigh na hÉireann. Is í Éire an t-aon náisiún a bhfuil coimeádaithe síochána go leanúnach aige in oibríochtaí tacaíochta síochána faoi shainordú na NA ó 1958 i leith. clé|mion|Maraíodh ceathrar coimeádaí síochána anseo sa bhliain 2006 sa Liobáin.  Rinne [[Iosrael|an Iosreal aer-ruathar.ar na Náisiún Aontaithe.ar 25 Iúil 2006]]
An Stát Ioslamach
Is é atá sa Stát Ioslamach (giorraithe mar SI), nó ISIS, Daesh, Daish, srl. ná eagraíocht Silafi jiohád ach a bhaineann úsáid as foréigean agus sceimhlitheoireacht chun a gcuspóirí polaitiúla agus creidimh a chur i gcrích. An Stát Ioslamach san Iaráic agus sa Leiveaint (SIIL) a thugtar air freisin i measc roinnt leaganacha eile den ainm. mion|Deargː faoina smacht   Buíː  i láthair I measc na n-eagraíochtaí agus na dtíortha a aithníonn an Stát Ioslamach mar ghrúpa sceimhlitheoireachta, tá na Náisiúin Aontaithe, an tAontas Eorpach, na Stáit Aontaithe, an Rúis, an Tuirc, an Indinéis, agus araile. Tá 60 tír ag troid le SI ar bhealach díreach nó indíreach. Deir SI go bhfuil údarás acu ar Mhoslamaigh ar fud an domhan, ach diúltaíonn grúpaí Moslamacha a leithéid SI mura mbíonn siad faoin smacht SI.
Tá an SI nasctha sa Nigéir agus tíortha Afraiceacha eile le Boko Haram. 'Cúige na hAfraice Thiar' an t-ainm a thugann SI ar na limistéir atá faoi smacht Boko Haram.
Raison d'être
Tá SI i gcoimhlint leis an Iarthar, agus na Stáit Aontaithe go háirithe, mar gheall ar an tacaíocht a dtugtar don stát Iosrael, cúpla réimse deachtóireacht a sa Mheánoirthear, agus na bunáiteanna a bhí ag na Meiriceánaigh san Araib Shádach, an tír ina bhfuil na cathracha Meice agus Medina suite.
Tá SI i gcoimhlint le Moslamacha eile chomh maith, agus an dearcadh 'liobrálach' atá acu.mion|Talamh faoi smacht SI sa bhliain 2014 (liath, i lár)|clé
Eachtraí
mion|[[Mosc Ióna i Mosul na hIaráice a scrios fórsaí an SI]]Sna 2010idí, thug IS go leor den Mheánoirthear faoina smacht, ... bhí smacht ag an Stát Ioslamach ar oirthear na Siria (móide codanna beaga eile den tír chéanna), cuid mhaith d’iarthar na hIaráice, agus áiteanna scaipthe sa Libia agus sa Nigéir. Bhí suas le 10 milliún duine faoina riail ar feadh tamaillín. Thug lucht SI “an Chailifeacht” ar a riail. clé|mion|Ionsaithe SI ar fud an domhain Sa mbliain 2014 bhí go leor cainte sna meáin faoin slad a bhí ISIS a dhéanamh ar ghrúpa beag Iasaídeach (Yazidi) a bhí ina gcónaí thart ar chathair Sinjar i dtuaisceart na hIaráice. Bhí SI á ndíbirt seo as a dtithe agus as a ngabháltais. Maraíodh breis is 3000 fear agus seanduine de na Yazidi. Díoladh breis is 6000 bean agus a bpáistí ar mhargaí sclábhaíochta is gnéis. A gcoir – gur ainchreidmhigh a bhí iontu nár ghéill d’Ioslam.
I mí Iúil na bliana 2014, ghabh fórsaí SI Mosul, cathair san Iaráic, agus scrios siad Mosc Yunus (Ióna sa traidisiún Críostaí) in éineacht le mosc eile ón 13ú céad agus scrín Chríostaí ón 14ú céad.
Aerfort Bheinn na Faoghla
Tá Aerfort Bheann na Faoghla gar do Bhaile a’ Mhanaich i mBeann nam Fadla.
Uí Bhriúin
Rítheaghlach na gConnacht ba ea Uí Bhriúin nó Uí Bhriain (Sean-Ghaeilge Uí Briúin). Brian (Brión) ba ea a sinsear eapainmneach. Eochaid Mugmedon agus Mongfind ba ea a thuistí, Fiachra agus Ailill a dheartháireacha, agus Niall Naoighiallach a leasdeartháir níos óige. I dteannta le clanna Uí Fiachrach agus Uí Ailello, aithnítear na trí clanna mar na Connachta. Níos deireanaí, le cleasaíocht láimhe, cuireadh clann Uí Mhaine in ionad Uí Ailealla mar thríú clann na gConnacht.
mion|Luath dhreamanna agus rochtain in Éirinn, c. 800
Leitreach
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Leitreach air:
Uí Bhriúin
Bhíodh Uí Fiachrach i réim sna Connachta ó thús. D'éirigh Uí Bhriúin i gceannas ann ach sna 7ú agus 8ú haoiseanna.
Clanna
Bhí an-chuid clann ag Uí Bhriúin. Is iad na trí clanna is tábhachtaí ná a leanas:
Dhéantaí ríthe Chonnacht ach amháin de bhaill na gclann úd.
Clann Bhriain
Dar le Tíreachán, thug Naomh Pádraig cuairt ar "áras mic Bhriain" ag Duma Selchae ar Mag nAí, ach ní deir sé cérbh iad. De réir ailt chomhionainn in Vita tripartita Sancti Patricii, a théann siar b'fhéidir go dtí an 9ú haois, bhí seisear mac ann. I bhfoinsí níos déanaí ámh, maítear go raibh ceathrar mac is fiche ag Brian. Is dócha gur cumadh ginealaigh Uí Bhriúin do threibheanba faoi mar a thángadar faoina smacht, amhail is Uí Bhriúin Uamhaill, Uí Bhriúin Ratha agus Uí Bhriúin Sionna.
Bunús tíreolaíoch
Cé go gcreideann Francis Byrne agus Seán Ó Donnabháin gurbh as Mag nAí an chlann ó dhúchas, luann Roderic O'Flaherty agus John Colgan na scéalta inste faoi Naoimh Pádraig agus Felartus, agus iad ag tabhairt cuairte ar mhic Briúin ar Mhaigh Seola. De bharr an mhearbhaill a bhaineann le suíomh an 'Mag Selce' luaite sa Vita tripartita Sancti Patricii, mholl Nicholls gur bogadh ar chúiseanna polaitiúla áit dúchais Uí Bhriúin chuig gar de Ráth Cruachan faoi am Thíreacháin. Tugann MacCotter le fios nach mbeadh ar fáil ag muintir Uí Bhriúin ar Mag nAí agus iad ag teacht chun cinn ach cúpla paróiste sibhialta.
Sa scéal Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin, agus seanscéal an chogaidh idir Brión agus Fiachra á insint, deirtear go raibh Fiachra bunaithe i nAidhne agus Brión ag Damh-Chluain, i nUíbh Bhriúin Seola taobh thiar de Thuaim. Cé gur seanscéal é, b'fhéidir gur nod é gur thír dhúchais Uí Bhriúin é seo. I dteannta seo, mhol Hubert Knox gurbh as barúntacht Bhaile Chláir i gContae na Gaillimhe í muintir Uí Briúin, ina príomhchlann na gConmaicne lonnaithe ann. Is díol spéise é go dtugtar an teidil rí Chonmaicne ar Ceallach mac Raghallaigh i Leabhar Bhaile an Mhóta.
Is comhsheasmhach é an smaoineamh gur thángthas as Maigh Seola leis an eolas go raibh cónaí ar luath Uí Bhriúin (m.s. Ceann Faoladh mac Colgan agus Ceallach mac Raghallaigh) ar Loch Cime, chomh maith le deontas Eanach Dhúin ag Aodh mac Eachach sa 6ú haois. Mheas Byrne nár dhócha é seo de bharr an achair idir Eanach Dhúin agus Mag nAí. I dteannta sin, deirtear sna hannála gur maraíodh Ceann Faoladh ag fir Chonmaicne Cuile, agus sna ríliosta i Sioncronachtaí Laud "a dhaoine féin a mharú". Dá mba fhíor iad, thabharfaidís tacú leis an teoiric gur Chonmaicne iad Uí Bhriúin.
Agus Máenach mac Báethíne san áireamh, feictear sinsir na trí mór ghéaga den teaghlach ina gcónaí nó ag troid i gceantar Mhaigh Seola sa 7ú haois. Glaoitear "Magh Ua mBriuin" ar an gceantar úd taobh thoir de Loch Coirib chomh déanach ar a laghad is 1149. Is dócha gurb ionann seo agus críocha "rí Uí Bhriúin", teideal a tugadh de ghnáth ar ríthe Uí Bhriúin Seola. Mar a thugann Knox le fios, rinneadh idirdhealú i Leabhar na gCeart eatarthu agus Síol Muireadhaigh as lár Ros Comáin. Molann iad siúd uile gurbh ionann Uí Bhriúin Seola agus Uí Bhriúin féin ó dhúchas.
Cliteal
deas|200px|thumb|Cliteal An diallait nó an chuid bhorrtha fhaireogach de chraiceann péist talún nó súmaire. Tagann sé i bhfeidhm le linn atáirgthe, agus bíonn freagrach as cruthú an chocúin a chuimsíonn na huibheacha.
Elizabeth Bleynat
Sa bhliain 2023 taispeánadh saothar leis an ealaíontóir i nDánlann Dillon i gCultúrlann McAdam Ó Fiaich. Ba Elizabeth Bleynat: Paisteáilte le Bruscar a céad taispeántas aonair.
8 Bealtaine
Is é an 8 Bealtaine an 128ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 129ú lá i mbliain bhisigh. Tá 237 lá fágtha sa bhliain.
Éisteacht
Is céadfa an éisteacht ar féidir leis eolas faoin timpeallacht a fháil trí fhuaimeanna inchloiste a bhrath agus a thuiscint chun freagairt chuí a dhéanamh orthu, agus staidéar ar an gcumas seo. Cuimsíonn sí raon speisialtachtaí, ag brath ar an saghas fuaime atá i gceist (mar shampla, aireachtáil ceoil, nó urlabhra), an teoiric is na modhanna a úsáidtear (mar shampla, sícfhuaimeolaíocht, sícfhisic éisteachta), agus airíonna difriúla an chumais seo (mar shampla, logánú fuaime, aireachtáil airde).
Is é an cluas an ball a braitheann an fhuaim. Is é an bodhaire an míchumas éisteachta. Dé gnáth, is féidir le daoine minicíochtaí fuaime idir 20 Hz agus 20,000 Hz a bhrath.
Cliseadh duán
Is éard is cliseadh duán ann ná meathlú i gcumas na nduán toilleadh uisce is leictrilítí na colainne a rialú agus torthaí iomarcacha meitibileacht próitéiní (úiré is créitínín) a eisfhearadh. clé|mion Laghdaítear táirgeadh an fhuail, agus tarlaíonn éidéime is méadú i dtiúchan leictrilítí, cosúil le potaisiam, sa bhfuil, rud a fhéadfaidh a bheith marfach. Tarlaíonn cliseadh na nduán faoi chúinsí éagsúla: indoirteadh lag fola do na duáin (mar a tharlódh i dturraing), ionfhabhtuithe is drugaí áirithe (mar shampla, iad sin a chuirfeadh tús le glomarúlaineafraíteas), diaibéiteas, agus hipirteannas.
Is féidir go n-éireoidh cliseadh duán géar, ach mar sin féin, go mbeidh sé iomlán inchasta. Nó is féidir go mbeidh sé ainsealach leanúnach, agus gá le haemascagdhealú ar bhonn rialta chun cothromaíochtaí an uisce is na leictrilítí sa cholainn a chaomhnú.
Tagairtí
clé|200px|mion|Measaín [[scagdhealú.]]
Logartam
Cumhacht n ar gá uimhir a a ardú chun a bheith cothrom le huimhir eile, b. Is é sin, is é logartam b don bhun a ná an = b → loga b = n. Mar shampla, de bhrí gur 10 2 = 100, log10 100 = 2. Ón sainmhíniú seo, is léir gur inbhéarta ar an bhfeidhm easpónantúil an fheidhm logartamach. Is féidir airíonna na feidhme logartamaí a dhíorthú ó dhlí na séan. Ina measc tá log (a b) = log a + log b, agus log (a/b) = log a–log b. Bunaithe ar na hairíonna seo, baineadh úsáid fhorleathan as logartaim chun áireamh a dhéanamh roimh theacht chun cinn na ríomhairí. Tugtar logartaim nádúrtha nó logartaim Napier ar logartaim ar bhonn e, agus úsáidtear an tsiombail ln dóibh. Úsáidtear an tsiombail lg do logartaim ar bhonn 10.
Contae Chiarraí
In iarthar Chúige Mumhan atá Ciarraí nó Contae Chiarraí. Tá dhá pháirc náisiúnta sa chontae. Tá Corrán Tuathail, an sliabh is mó in Éirinn, suite i gCiarraí. Bíonn an fhéile "The Rose of Tralee" ar siúl i Mí Lúnasa. Is iomaí féilte a bhíonn ar siúl ann i rith na bliana. Is é an dTrá Lí an príomhbhaile sa chontae.
Teangacha
Bhí 64,105 duine ábalta Gaoluinn a labhairt. Labhair 13,109 daoine teanga eile seachas Béarla nó Gaeilge. Ba í an Pholainnis an teanga ba chomónta de na teangacha seo agus 3,942 duine á labhairt gach lá.
Spórt
Tá stair fhada agus rathúil ag Contae Chiarraí maidir le peil Ghaelach. Is í foireann idirchontae Chiarraí an fhoireann is rathúla sa tír sa lá atá inniu ann.
Bun na hAbhann
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Bun na hAbhann air:
Tiffani Love
Taispeántas de shaothair nua leis an ealaíontóir Tiffani Love is ea Ciúnú nó ‘Hushing’. A cuid siúlóidí a spreag saothair an taispeántais agus leagann pictiúir ola agus saothar lionsa-bhunaithe Love béim shéimh ar na spásanna tairseachúla taobh istigh de thírdhreach na hÉireann. Agus í ag siúl cois cósta go háitiúil feadh chladaí mealltacha an Atlantaigh i gContae an Chláir agus i gContae na Gaillimhe, agus feadh na dtailte atá buailte leis an gcósta ina bhfuil aibhneacha, sruthanna, turlaigh agus lochanna, cíorann a cuid saothair na spásanna sin ina meascann an t-uisce, an talamh agus an t-atmaisféar le chéile. Scrúdaíonn an taispeántas an dóigh a dtéann na háiteanna seo i bhfeidhm ar chéadfaí an duine agus é nó í ag dul tríothu. Is é atá ag croílár ‘Hushing’ ná sraith de phictiúir bheaga ola dar teideal ‘Field Notes’ a shoiléiríonn tionscadal leanúnach Love; is staidéir bheo iad ar áiteanna agus ar bhomaití ar leith, ach iad pearsanta ag an am céanna. Leantar sna saothair seo den scrúdú a dhéanann sí ar an dóigh ar féidir le péinteáil tírdhreacha feidhmiú mar bhealach le háit a chaomhnú, agus ar an dóigh a n-airíonn muid ár dtimpeallachtaí agus mar a théann siad i gcion orainn.
Sa bhliain 2023 taispeánadh saothar leis an ealaíontóir ar na Ballaí Bána i gCultúrlann McAdam Ó Fiaich.
Gás nádúrtha
thumb|Gás nádúrtha Is acmhainn nádúrtha é gás nádúrtha nó gás aiceanta. Gás atá ann, atá comhdhéanta de meatán, don chuid is mó (meascán hidreacarbón gásach indóite, meatán mar 80% de, agus beagán eiteáin, propáin, bútáin, nítrigine is héiliam).
Tarraingthe as carnadh faoi thalamh, faightear leis féin é, nó le deascáin ola i gcuid mhaith réigiún ar fud an domhain. Faightear i mbreoslaí iontaise é, á cruthú ag orgánaigh meatánaigine i bportaigh, i riasca agus i líonta talún. mion|Fógra rabhaidh i mBaile Átha Cliath ó Bord Gáis. Suite ar Bhóthar Naomh Mháiréad i m[[Baile Munna]] Baintear feidhm as an gás mar bhreosla an-tábhachtach agus i leasacháin. Is gás ceaptha teasa láidir é chomh maith. Is mó faoina dhó nó mar sin an fuinneamh ann ná i ngás baile. Úsáidtear mar bhreosla bunúsach é sa teaghlach is an tionscal (bunábhar d'an-chuid ceimiceán).
Stair
Bhí an gás nádúrtha in úsáid sa tSín sa 1ú céad RC chun sáile a ghalú.
Sa 20ú haois, bhí an gás nádúrtha á mholadh mar mhalairt breosla in ionad peitril i gcomhair feithiclí. Bheadh buntáistí aige sa bhfeidhmiú seo, sa mhéid is go bhfuil sé saor slán sábháilte agus go dtáirgeann i bhfad níos lú gás truaillithe nuair a dhóitear é. Ach is lú an fuinneamh ann ná i bpeitreal ná díosal, agus mar sin bheadh gá le tanc an-mhór i ngluaisteán, nó athluchtú i bhfad níos minice, chun taisteal chomh fada agus is féidir le gluaisteán peitril ar lántanc.
Donncha Ó Cochláin
Fear spóirt Éireannach é Donncha Ó Cochláin (nó Denis Coughlan as Béarla) a rugadh i gContae Chorcaí ar an 7 Meitheamh sa bhliain 1945. B'imreoir cáiliúil é Ó Cochlainn, a d'imir ar fhoirne pheil Ghaelach agus iománaíochta Chontae Chorcaí ó na 1960idí go dtí na 1980idí. Bhuaigh sé Craobh na hÉireann san iomáint agus sa pheil le foireann sinsir Chontae Chorcaí. D'fhás Coughlan aníos i gCarraig Dubh i gCathair Chorcaí, áit ina d'imir sé le foireann iománaíochta Fánaithe an Ghleanna (The Glenn Rovers) agus foireann peile Naomh Nioclas (St. Nicolas).
Feargal Ó Béarra
Scoláire, scríbhneoir agus aistritheoir ba ea Feargal Ó Béarra (a d'éag 21 Nollaig 2022), ar dhuine de mhórscríbhneoirí Gaeilge a linne.
Beatha
Tógadh Feargal Ó Béarra i mBoth Chuanna i nGaeltacht Chois Fharraige.
Bhronn Ollscoil na Gaillimhe MA air sa bhliain 1994 agus Ph.D in 2004.
Léachtóir ollscoile ab ea é agus suim ar leith aige sa Luath-Ghaeilge agus sa Luath-Ghaeilge mhoch. Bhí ardmheas air mar theagascóir.
Ag obair in Ard-Stiúrthóireacht Aistriúcháin an Choimisiúin Eorpaigh sa Bhruiséil mar aistritheoir a bhí sé sna 2010idí, obair ar thug sé “ceird nár chol le Clanna Gael” uirthi.
Bás agus oidhreacht
Bhí Feargal Ó Béarra tinn le tamall nuair a fuair sé bás roimh am ar 21 Nollaig 2022. Maireann a chéile, Maedhbh Nic Dhonnchadha, a pháistí Aindrias Micheál, Saileog Bairbre agus Piaras, agus a mháthair, Sorcha Uí Bhéarra.
Saothar
Tá a shaothair, Mé Suibhne  agus An Tromdhámh, ar athchóiriú iad ar sheanchas na nGael, áirithe ar shárleabhair Gaeilge na mílaoise nua. Bronnadh Gradam Uí Shúilleabháin do Leabhar Gaeilge na Bliana ar An Tromdhámh in 2019.
Liosta neamhiomlán dá chuid foilseacháin
Scoláire agus taighdeoir fíorchumasach ab ea é a chuir spéis i réimse fairsing ábhar, ó Naomh Éinne go dtí Máirtín Ó Cadhain.
Uí Mhaine
Rocht mhór ársa i gcúige Chonnacht ba ea Uí Mháine.
Chuimsíodh an ríocht timpeall 1000 mi2, suite in oirthear Chontae na Gaillimhe, deisceart Chontae Ros Comáin agus at one stage had apparently subjugated land on the east bank of the Shannon, Lusmhaigh i gContae Uíbh Fhailí san áireamh.
mion|Léarscáil Éireann c. 800
Anne Doyle
Is iriseoir, láithreoir agus iar-léitheoir nuachta Éireannach í Anne Catherine Doyle. Rugadh í ar an 30 Eanáir 1952 i bhFearna, Contae Loch Garman agus tá sí ina cónaí i mBaile Átha Cliath. D'oibrigh sí le RTÉ.
Uí Mhaine
Bhí dhá mhórghéag Uí Mhaine ann, mar a bhí, Uí Mhaine Tethbae soir agus Uí Mháine Chonnacht siar, agus an tSionainn eatarthu. I measc na dtuath dá gcuid, bhí a leanas: Soghain, Corca Mhogha, Dealbhna Nuad, Síol Anmchadha agus Máenmaige. Idir sliocht Uí Mhaine agus aitheachthuatha a bhí ann.
Chreidtí de shean-nós gur de shliocht Cholla dá Chrioch, duine desna Trí Colla, ba ea muintir Uí Mhaine. Bhí tuath dúchais na dTrí Colla suite i nOirialla. Molann tástáil ADN ar sliochtaigh Uilliam Buidhe Ó Cellaigh, ámh, nach bhfuil muintir Uí Mhaine le fírinne síolraithe óna Trí Colla.
Nósanna
Dar le téacs de chuid na luath-15ú haoise, Nósanna Uí Mhaine, tugadh duaiseanna agus taiscí do mhuintir Uí Mhaine amhail is:
Bhíodh cearta fosta ag clanna a throideadh r son Uí Maine:
Nósanna breithe agus báis:
Príomhchlanna
Seo a leanas na príomhchlanna atá dírithe ó mhuintir Uí Mhaine:
Milpa Alta
Is ceann de 16 delegaciones (buirgí) Chathair Mheicsiceo é Milpa Alta.
Naisc sheachtracha
Tláhuac Tlalpan Venustiano Carranza Xochimilco
An Damhshraith
Is baile suite i gContae an Chabháin é an Damhshraith. clé|250px|thumb|An Damhshraith
Seoltóir tintrí
mion|Dealbh ar fhoirgneamh sa Ghearmáin, í feistithe le seoltóir tintrí Bealach chun foirgnimh is struchtúir arda a chosaint ar splancanna tintrí. Tugtar slat tintrí air freisin. Stiall nó slat chopair a bhíonn ann, ceann amháin de ag gobadh suas ón bpointe is airde den fhoirgneamh. Bíonn an ceann íochtarach ceangailte leis an talamh trí chábla le friotaíocht an-íseal. Aon splanc thintrí a bhuaileann ceann uachtarach an tseoltóra, seoltar go sábháilte í ar feadh an bhealach ísealfhriotaíochta seo don talamh.
Sol
Is é Sol (Laidin ar ghrian) dia na gréine i miotaseolaíocht Rómhánach.
Dáithí Mac Cárthaigh
Is abhcóide, feachtasóir agus iar-Uachtarán Chonradh na Gaeilge (2004-2008) é Dáithí Mac Cárthaigh,